བོད་བཙན་པོ་དུས་ཀྱི་རྡོའི་སེང་གེ་དང་གླང་ཆེན། – དབུས་གཙང་རིག་མཛོད།\nགཙོ་ངོས། གནའ་ཤུལ།, ཡུལ་སྡེ།, ཡུལ་སྲོལ།, ལོ་རྒྱུས།, སྒྱུ་རྩལ། བོད་བཙན་པོ་དུས་ཀྱི་རྡོའི་སེང་གེ་དང་གླང་ཆེན།\nAmy Heller ཡིས་བརྩམས། སྙིང་ལྕགས་རྒྱལ་གྱིས་བསྒྱུར།\nརྡོའི་སེང་གེ་དང་གླང་ཆེན་གཉིས་དཀྱུས་གཅིག་ཏུ་བཟུང་སྟེ་གནའ་དཔྱད་བསྔོག་འདོན་དང་ཡུལ་དངོས་རྟོག་དཔྱོད་བརྒྱུད་བོད་ལྗོངས་ཀྱི་འཕྱོངས་རྒྱས་དང་། ལྷ་རྩེའི་ཁྲོམ་ཆེན། ཆབ་མདོའི་རི་མདའི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཀྱི་བཞུགས་ཁྲི་ངོས་ཀྱི་སེང་གེ ཉིང་ཁྲི་ས་ཆའི་གླང་མཁར་རྡོ་རིང་། གཏེར་ལམ་རྫོང་གི་བཙན་པོ་བང་སོ་མདུན་གྱི་རྡོའི་སེང་གེ་དང་གླང་ཆེན་སོགས་ཕྱིའི་རྣམ་པའི་སྟེང་ནས་ཞིབ་བསྡུར་སྒོས། དེ་དག་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཕྲ་ཞིང་ཞིབ་པའི་སྒོ་ནས་བསྟན་ཡོད།\nགནད་ཚིག བཙན་པོ། རྡོའི་སེང་གེ རྡོའི་གླང་ཆེན། རྡོ་རིང་། ཞིབ་བསྡུར།\nསེང་གེ་དང་གླང་ཆེན་གཉིས་ནི་བོད་ཀྱི་ས་སྐྱེས་རྡོ་སྐྱེས་ཀྱི་སྲོག་ཆགས་ཤིག་མིན་ནའང་། དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ནས་དགུ་བའི་སྐབས་སུ་བོད་དང་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་བར་གྱི་རིག་གནས་འབྲེལ་འདྲིས་དང་དཔལ་འབྱོར་བརྗེ་རེས་ཀྱི་མཇུག་འབྲས་ལས་སྲོག་ཆགས་འདི་གཉིས་ནི་བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་མཚོན་བྱ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཡོད། སྲོག་ཆགས་འདི་གཉིས་ཀྱི་ཕ་ས་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་ལ་ཆ་མཚོན་ད་ན་སེང་གེ་ཡིས་དབང་ཐང་། སྟོབས་འབྱོར་དང་ནུས་ཤུགས་སོགས་མཚོན་ཐུབ་པ་དང་། སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་གླང་ཆེན་ནི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་པའི་རྒྱལ་པོའི་མཚོན་བྱེད་ཀྱང་ཡིན། ནང་བའི་བསྟན་པའི་ཁྲོད། སེང་གེ་ཡིས་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་རྒྱལ་རྒྱུད་དང་སྙིང་སྟོབས་སོགས་མཚོན་ཡོད་པ་མ་ཟད། སྟོན་པའི་བཀའ་ཆོས་གསུངས་དུས་མི་འཇིགས་པའི་ང་རོ་མཚོན་བྱེད་དུ་སེང་གེའི་ངར་སྐད་དང་སེམས་རྒྱུད་དུལ་པ་མཚོན་བྱེད་དུ་གཡུང་ལ་ཕབ་པའི་གླང་ཆེན་དཔེ་འཇོག་གནང་ཡོད། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་སྟོན་པའི་བཞུགས་ཁྲི་འོག་ཏུ་སེང་གེ་གཉིས་ཀྱིས་བརྒྱན་ཡོད་པ་དང་། དེ་མིན་དགོན་སྡེ་ཁག་གི་སྒོ་སྲུང་གིས་ཚུལ་དུའང་བསླངས་ཡོད།\nཔར། 11 སེང་ཁྲིའི་སྟེང་གི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད། སྤྱི་ལོ804ལོར། ཆབ་མདོའི་ལྡན་མ་བྲག ཆེ་ཆུང 400cm x400 cm Elisabeth Anne Benard དང་ཉི་མ་རྡོ་རྗེ་གཉིས་ཀྱིས་པར་རིས་མཁོ་འདོན་བྱས།\nསེང་གེ་དེ་ཐོག་མར་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་གྱི་འབུར་བརྐོས་སྒྱུ་རྩལ་ཁྲོད་འདྲ་བཟོ་བྱས་ཡོད་ནའང་མཚམས་མཚམས་སུ་དགོས་དབང་ཁྱད་པར་ཅན་ལ་བརྟེན་ནས་སེང་གེ་ལ་གཤོག་པས་བརྒྱན་པ་དང་། ནང་པའི་བསྟན་པ་རྒྱ་གར་གྱི་ཡུལ་གྲུ་མང་པོར་དར་བ་དང་བསྟུན་ནས་སེང་གེ་དང་གླང་ཆེན་གཉིས་ལ་རིམ་བཞིན་དད་མོས་བྱུང་སྟེ་སྲོག་ཆགས་འདི་གཉིས་ཀྱི་སྣང་བརྙན་ཡུལ་གྲུ་གཞན་དུ་ས་ཁྱབ་རྡོ་ཁྱབ་བྱུང་ཡོད་དེ། དེ་དག་གི་འཕེལ་རིམ་ཁྲོད་དངོས་བྲིས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཇི་བཞིན་མཚོན་ཐུབ་མེད་པའམ་ཡང་ན་རྣམ་པའི་སྟེང་འགྱུར་ལྡོག་ཅུང་ཟད་ཐེབས་ཡོད་ནའང་རྩ་བའི་ཆ་ནས་སྔར་གྱི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་གསལ་དོད་པོར་ཐོན་ཡོད། ཆེད་རྩོམ་འདིའི་ནང་དུ་ང་རང་གིས་དུས་རབས་བདུན་པའི་དུས་དཀྱིལ་ནས་དགུ་པའི་བར་གྱི་བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་ལས་སྲོག་ཆགས་འདི་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིའི་རྣམ་པ་ཞིབ་འབྲི་དང་ལོ་ཚིགས་གཏན་ལ་ཕབ་པར། མིག་སྔར་བོད་ཀྱི་བང་སོའི་གནའ་དཔྱད་ཞིབ་འཇུག་ལས་རྡོ་རིང་གི་ཏོག་ངོས་སུ་སེང་གེ་བརྐོས་ཡོད་པ་དང་ཞབས་སྟེགས་སུ་གླང་ཆེན་བཀོད་ཡོད་པའི་རྡོ་རིང་ཞིག་རྙེད་ཡོད་པ་མ་ཟད། བོད་ཀྱི་ཡུལ་དབུས་འཕྱོངས་རྒྱས་དང་། མཚོ་སྔོན་པའི་འགྲམ་རྒྱུད་དུ་ཆགས་པའི་གཏེར་ལམ། ལྷ་རྩེའི་ཉེ་འགྲམ་གྱི་ཁྲོམ་ཆེན་ཁུལ་ནས་རྡོའི་སེང་གེ་ཆ་གསུམ་རྙེད་ཡོད་པ་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་ཡོད།\nཔར། 1a. ཙོག་འདུག་སེང་གེ སྤྱི་ལོ༨༠༠ལོར། བོད་ལྗོངས་འཕྱོངས་རྒྱས་རྫོང་གི་ཤར་ངོས། འཛེང་རྡོ། མཐོ་ཚད152.5cm ། ཞེང་ཚད94cm རྩོམ་པ་པོས་སྤྱི་ལོ1995ལོར་པར་དུ་བཏབ།\nཐོག་མར་བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་བང་སོ་མདུན་གྱི་སེང་གེའི་སྣང་བརྙན་གང་ཡིན་ཤེས་བར་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས་ལ། དེ་ཡིས་བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་བོད་ཀྱི་བང་སོའི་གྲུབ་ཚུལ་དང་གནས་བབ་སོགས་ཀྱི་གོ་དོན་རྟོགས་པར་དགོས་པ་ངེས་ཅན་ལྡན། ང་ཚོས་སྤུ་རྒྱལ་བཙན་པོའི་ཁྱབ་རྒྱ་ཆེ་བའི་ས་ཁོངས་ཁྲོད་ཀྱི་བང་སོའི་མདུན་དུ་རྙེད་པའི་སེང་གེ་དང་གླང་ཆེན། བང་སོ་འདྲ་མིན་ལ་ཞིབ་བསྡུར་ལས་བྱུང་བའི་དཔྱད་འབྲས་འགའ་ཡོད་པ་གཤམ་གསལ།\n1 བང་སོ་གཙོ་བོའི་ཉེ་འཁོར་དུ་བང་སོ་ཆུང་བ་ཡོད་པ་དང་སྲོག་ཆགས་དུར་མཆོད་བྱས་པའི་ས་དོང་བརྐོས་ཡོད། གཏེར་ལམ་དང་ཁྲོམ་ཆེན་ཁུལ་དུ་མཆིས་པའི་བང་སོ་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་མདུན་ངོས་སུ་སྲོག་ཆགས་དུར་མཆོད་བྱེད་སའི་ས་དོང་ཡོད་པ་མ་ཟད་བང་སོ་ཆུང་བ་མང་པོ་མཆིས།\n2 བཅག་རྡོས་བརྩིགས་པའི་བར་མཚམས་སུ་ས་འདམ་བྱུགས་པའི་རྒྱུ་ཆས་བསྐྲུན་ཡོད་པ་དང་བརྩིགས་རྡོ་བར་མཚམས་སུ་ས་ཕག་སོགས་བེད་སྤྱོད་བཏང་ཡོད། བྱེད་ཐབས་འདིའི་དགེ་མཚན་ནི་བང་སོའི་སྟེང་གི་ལྕམ་དྲལ་གྱི་མཐུད་མཚམས་བརྟན་པོ་ཆགས་རྐྱེན་ཡིན།\n3 ས་འབུར་འོག་གི་དུར་དོང་ནང་ལོགས་ཀྱི་སྟེང་ངོས་སུ་ཁང་མིག་བཟོས་ཡོད། ས་འབུར་མང་ཆེ་བའི་དབྱིབས་ནི་སོག་ཁའི་དབྱིབས་དང་མཚམས་མཚམས་སུ་ཟླུམ་གཟུགས་སུ་ངེས། བང་སོ་གཞན་པར་གནའི་ས་འོག་གི་འཛུགས་སྐྲུན་ཁྲོད་ཁང་མིག་འདི་དག་གི་དབྱིབས་མཐོང་མི་ཐུབ།\nཔར། 1b ཙོག་འདུག་སེང་གེའི་མགོ་དང་གཡུ་རལ་གྱི་ཞིབ་ཆའི་རྣམ་པ། བོད་ལྗོངས་འཕྱོངས་རྒྱས་རྫོང་གི་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་གྱི་བང་སོ། སེང་གེའི་མགོ་དང་གཡུ་རལ་བར་གྱི་ཞེང་ཚད་ལ45cmཡོད།\nབཙན་པོའི་དུས་སྐབས་སུ་བང་སོ་མང་པོའི་མདུན་དུ་རྡོ་རིང་བསླངས་སྲོལ་ཡོད་ལ། གྲོས་མཐུན་ཡོང་བར་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་ཆ་རྐྱེན་ལ་ཆིངས་ཡིག་དང་ལྷ་ཁང་བཞེངས་རྗེས་རྟེན་འབྲེལ་མཚོན་བྱེད་དུ་རྡོ་རིང་གི་ངོས་སུ་བོད་ཡིག་བརྐོས་ཏེ་སྤྱི་ཆིངས་དང་བཀའ་གཙིགས་གཏན་ལ་ཕབ་ཡོད། ང་རང་གིས་འདིར་གླེང་པའི་རྡོ་རིང་སྟེང་བརྐོས་པའི་སེང་གེ་དང་གླང་ཆེན་སྐོར་ལ་བོད་ལྗོངས་ལྷ་སའི་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་ཁང་གི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་པ་ཚབ་པ་སངས་དབང་འདུས་ལགས་ཀྱིས་དོ་སྣང་བྱུང་པ་དང་། སྙན་གྲགས་ཆེ་བའི་འཕྱོངས་རྒྱས་བོད་བཙན་པོ་དུས་ཀྱི་བང་ཚོམས་མདུན་དུ་བརྗིད་ཉམས་ལྡན་ལ་རྒྱ་ཆེ་བའི་རྡོའི་སེང་གེ་གཅིག་མཆིས་ལ། དེ་ནི་གཏེར་ལམ་དང་ཁྲོམ་ཆེན་ནས་རྙེད་པའི་རྡོའི་སེང་གེའི་ཙོག་པུའི་འདུག་སྟངས་དང་། ལྟོ་འགྲམ་དང་རྐང་བ་གཞུག་མའི་གཡས་ལོགས་བར་དུ་རྔ་མ་འཁྱིལ་ཚུལ་སོགས་མི་འདྲ་ནའང་བང་སོ་མང་ཆེ་བའི་མདུན་གྱི་རྡོའི་སེང་གེའི་ཕྱི་རྣམ་སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་ཆ་ནས་མཐུན་ཆོས་སུ་གྲུབ་ཡོད།（པར.1a and b） དེ་མིན་གསར་དུ་རྙེད་པའི་འཐག་གོས་ངོས་སུ་བཀོད་པའི་སྤུ་རྒྱལ་བཙན་པོའི་བང་སོའི་ཆོ་ག་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་བོད་ཡིག་གི་བརྡ་རྙིང་དང་སེང་གེ་ཆ་གཉིས་རྙེད་པས། གཏེར་ལམ་དང་ཁྲོམ་ཆེན་ནས་རྙེད་པའི་སེང་གདོང་གི་རྣམ་པ་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་གཡུ་རལ།（པར.2-5） འབུར་ཚུགས་སུ་དོད་པའི་མིག་འབྲས་དང་གྲལ་སྙོམས་པའི་གཡུ་རལ་སོགས་འཕྱོངས་རྒྱས་ཀྱི་རྡོའི་སེང་གེ་དང་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཡོད། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་ང་རང་གིས་བང་སོའི་གནའ་ཤུལ་གཉིས་དང་དེ་དག་ལས་ཐོན་པའི་རྡོའི་སེང་གེ་སོགས་ལ་ཕྱོགས་སྡོམ་བྱས་ཏེ་རྡོ་རིང་དང་དེ་དག་གི་ངོས་སུ་བརྐོས་པའི་སྲོག་ཆགས་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་སྒོས་འབྲེལ་ཡོད་དོ་སྣང་ཅན་ལ་གྲོས་མོལ་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།\nཔར། 2a གཡས་ཟུར་དུ་བསྡད་པའི་སེང་གེ ། སྤྱི་ལོ750ནས་850བར། མཚོ་སྔོན་སྒོ་ཤར་བང་སོ། མཐོ་ཚད82cm ཞེང་56cm ཚད ། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་རིག་དངོས་དང་གནའ་དཔྱད་ཞིབ་འཇུག་སོའོ། རྩོམ་པ་པོས་1997ལོར་པར་དུ་བཏབ།\nགཏེར་ལམ་ནི་དེང་རབས་ཀྱི་གྲོང་བརྡལ་ཞིག་གི་མིང་ཡིན་ལ། རྫོང་འདི་ནི་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་ཏེ་མཚོ་སྔོན་པོའི་ལྷོ་ནུབ་རྒྱུད་དུ་ཆགས་ཡོད། ས་ཁོངས་འདི་ནི་ཡུལ་དབུས་དང་མཚོ་སྔོན་པོ་བར་གྱི་ཚོང་འགྲུལ་གྱི་ལམ་སྣ་གཙོ་བོ་ཞིག་དང་། ཚ་འདམ་གཞོངས་སའི་ཁུལ་དུ་ཆགས་པའི་དར་གོས་འགྲུལ་ལམ་གྱི་བྱང་ངོས་དང་ལྷོ་རྒྱུད་ཀྱི་འབྲེལ་མཚམས་ཡིན་པ་མ་ཟད་མ་ཧཱ་ཙི་ནའི་ཡུལ་དབུས་དང་སི་ཁྲོན་ཕྱོགས་སུ་བགྲོད་སའི་ལམ་ཁ་ཉག་ཅིག་ཡིན། གཏེར་ལམ་ཞེས་པའི་ས་མིང་འདི་དུས་རབས་ཉི་ཤུའི་ནང་གི་ཡིག་ཆའི་ཁྲོད་བཀོད་ཡོད་པ་མ་ཟད། ས་ཁུལ་འདི་རུ་ཐོག་མར་གནའ་དཔྱད་ཞིབ་འཇུག་གནང་མཁན་ནི་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་རིག་དངོས་དང་གནའ་དཔྱད་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གི་དབུ་ཁྲིད་ཤིས་ཤུན་ཀའོ（许新国）ཡིན་ལ། སྤྱི་ལོ1982ལོ་ནས་བཟུང་གནས་འདི་རུ་གནའ་དཔྱད་སྔོག་འདོན་གྱི་ལས་གཞི་སྤེལ་བའི་འགོ་བརྩམས། སྤྱི་ལོ1997ལོར་ང་རང་གཏེར་ལམ་དུ་འབྱོར་སྐབས་གནའ་ཤུལ་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་བསྔོག་ཟིན་པ་དང་། གནའ་ཤུལ་རེ་རེ་ཁྲོད་དུ་བང་སོ་ཉི་ཤུ་ནས་སུམ་ཅུ་མཆིས། ས་ཁུལ་འདིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་ཕལ་ཆེར་སྤྱི་ལེ་སྨི་གྲུ་བཞི་མ་160ཡོད། ཞིབ་འཇུག་བྱེད་སའི་གཞུང་ཐིག་ནི་36˚5དང་འཕྲེད་ཐིག་ནི་98˚5 མཚམས་སུ་ཆགས་ཡོད། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་རིག་དངོས་དང་གནའ་དཔྱད་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གིས་ང་རང་གདན་འདྲེན་དང་རང་གི་འདོད་མོས་ཀྱིས་བཙན་པོའི་དུས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་བང་སོ་དྲུག་ལ་ལྟ་སྐོར་བྱེད་ཆོག་པའི་ཆོག་མཆན་ཐོབ། གནའ་ནས་བཟུང་བསྔོགས་ཏེ་གཏོར་བརླག་ཐེབས་པའི་ཡུལ་དབུས་ཀྱི་བང་སོ་དང་བསྡུར་ན། གནས་འདི་ནས་རྡོའི་སེང་གེ་གཉིས་དང་རྡོ་རིང་། དེ་མིན་གཏེར་ལམ་བང་སོ་ནས་སྲིད་ཕྱོགས་ཀྱི་ཅ་དངོས་འབོར་ཆེན་རྙེད་པ་དང་། གལ་ཆེ་བའི་རིག་དངོས་མང་ཆེ་བ་ནི་འཐག་གོས་ཡིན་ལ། དེ་དག་གི་རིགས་མང་ལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཏེ། རི་མོའི་ཇུས་འགོད་མཛེས་ཕྱིར་འཐག་ཐགས་པའི་དུས་ཚོད་དང་བཟོ་རྣམ་གྱི་སྟེང་ནས་དཔྱད་ན་ཡ་གླིང་དཀྱིལ་མ་དང་ནང་ས། སི་ཁྲོན་ས་ཁུལ་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད། དེ་མིན་གཏེར་ལམ་གྱི་བང་སོ་ནས་མ་ནོ་ཧོ་དང་ཤེལ་ཕྲེང་། དངུལ་གྱི་སྣོད་ཆས་དང་གསེར་དངུལ་གྱི་དོང་ཙེ་སོགས་རྙེད་པས་བཙན་པོའི་སྐབས་སུ་ཚད་མཐོ་བའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོང་ལས་དང་རིག་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་འདྲིས་ཡོད་པ་མཚོན་ཐུབ།རྡོའི་སེང་གེ་གཉིས་ནི་གཏེར་ལམ་རྫོང་གི་བོད་སྐད་ལ་སྒོ་ཤར་ལྟར་འབོད་པའི་གནའ་ཤུལ་ནང་ཁུལ་དུ་རྙེད་པ་དང་། གནའ་ཤུལ་འདི་ནི་དེང་གཏེར་ལམ་རྫོང་གི་ཤར་ངོས་སུ་ཆགས་ལ། སྤྱི་ལོ1995ལོ་ནས་བཟུང་ཐེངས་གཉིས་ལ་གནའ་དཔྱད་བསྔོག་དཔྱད་བྱས་ཟིན།\nཔར། 2b གཡོན་ཟུར་དུ་བསྡད་པའི་སེང་གེ སྤྱི་ལོ750ནས་850བར། མཚོ་སྔོན་སྒོ་ཤར་བང་སོ། མཐོ་ཚད 82cm ཞེང་ཚད56cm ། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་རིག་དངོས་དང་གནའ་དཔྱད་ཞིབ་འཇུག་སོའོ། རྩོམ་པ་པོས་1997ལོར་པར་དུ་བཏབ།\nསྒོ་ཤར་གནའ་ཤུལ་ཁྲོད་མཐོ་ཚད་ལ་སྨི8དང་མཐའི་རིང་ཚད་ལ་སྨི་40ཡོད་པའི་སྒོ་ང་ཕྱེད་ཀའི་དབྱིབས་ཅན་གྱི་ས་ཕུང་ཞིག་ཡོད་དེ། ས་ཕུང་གི་བྱང་ངོས་དང་ཤར་ངོས་སུ་རྩ་ལྡུམ་གྱིས་ཁེངས་ཡོད་པ་དང་། དེའི་ནུབ་ངོས་འགྲམ་དུ་མཐའི་ཆེ་ཆུང་ལ་སྨི་20ཙམ་ཡོད་པའི་བང་སོ་ཆུང་བ་དག་གིས་བང་སོ་གཙོ་བོར་བསྐོར་ཡོད། གནའ་ཤུལ་ཕྱི་རོལ་དུ་མཐོ་ཚད་ལ་སྨི་16ཡོད་པའི་ས་ཕག་གིས་བརྩིགས་པའི་གྱང་ཞིག་དང་། དེའི་འགྲམ་རྒྱུད་དུ་ཡུར་ཆུ་བརྒྱུད་མྱོང་བའི་ཆུ་རྐ་ཞིག་འདུག རྡོའི་སེང་གེ་དང་རྡོ་རིང་ནི་ས་ཕག་གིས་ར་བ་བསྐོར་བའི་ནང་ངོས་སུ་མཆིས་ཏེ། ས་ཕུང་གཙོ་བོ་དང་བར་ཐག་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡོད། གནའ་དཔྱད་པས་བང་སོ་བྲུས་ཏེ་ས་ཕུང་ནང་ཁུལ་གྱི་སྒྲིག་གཞི་ལ་དཔྱད་དུས། བང་སོའི་གཏིང་ཚད་ལ་སྨི8དང་བརྩེགས་རིམ་གསུམ་ཡོད་དེ། འོག་རིམ་གྱི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྨི་གྲུ་བཞི་མ20ལྷག་གི་ཚད་ཡོད་པའི་ཁང་མིག་གཅིག་དང་། ཁང་བ་འདི་ནི་ས་ཕག་དང་ལྕམ་གདུང་། རྡོ་སོགས་ཀྱིས་བསྐྲུན་ཡོད། ཁང་བ་གཉིས་ནི་ས་ངོས་སུ་ཡོད་དེ། ཅིག་ཤོས་ནི་བང་སོའི་གཤམ་འོག་ཏུ་མཆིས། དེའི་ནང་དུ་བོད་ཡིག་བཀོད་པའི་རྟའི་རུས་ལེབ་གཉིས་དང་བོད་ཡིག་གི་བྱང་བུ་འགའ་ཤས་རྙེད་ཡོད་དེ། ཤིང་ཁྲམ་རེ་རེའི་ཞེང་ལ་ལི་སྨི10ནས15བར་ཡོད་པ་དང་། སྲིད་ལ་ལི་སྨི3ཡོད་དེ། དེ་དག་རེ་རེའི་སྟེང་བོད་ཡིག་དབུ་མེད་ཐིག་ཕྲེང་གསུམ་ནས་བཞི་བསྟར་མར་བྲིས་ཡོད། དེ་དང་དུས་མཚུངས་སུ་བང་སོ་ཁྲོད་ནས་རྙེད་པའི་དོང་ཙེ་ལ་དཔྱད་ན་རིག་དངོས་དེ་དག་ནི་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ནས་དགུ་བའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་ཡིན་པ་རྟོགས་ཐུབ། གཏེར་ལམ་བང་སོ་ནས་ཐོན་པའི་རིགས་དང་ངོ་བོ་འདྲ་བའི་ཤིང་ལེབ་ངོས་སུ་བོད་ཡིག་བྲིས་པའི་ཁྲམ་ཤིང་ཐོན་ནའང་། ང་རང་གིས་སྒོ་ཤར་ནས་བསྔོགས་པའི་ཤིང་ཁྲམ་ངོས་ཀྱི་བརྡ་རྙིང་ལ་གོ་བ་ཡང་དག་ལེན་ཐུབ་མེད། དེ་མིན་ས་དེ་གའི་གནའ་དཔྱད་པས་ད་དུང་ས་འོག་ཏུ་རིག་གནས་ཀྱི་ས་རིམ་མང་པོ་ཡོད་པས་མུ་མཐུད་དུ་བརྟག་དགོས་པ་བསྟན།\nས་ཕག་གིས་ར་སྐོར་བའི་གནའ་ཤུལ་གྱི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་ས་དེ་གས་གནའ་དཔྱད་པས་གདམ་གསེས་ཡོད་པའི་སྒོ་ནས་བརྟག་དཔྱད་བྱས་ཡོད་དེ། ས་འོག་གི་གཏིང་ཚད་ལ་སྨི4ཡོད་པའི་སར། ནང་བསྟན་གྱི་ཆོས་ཕྱོགས་ལ་མཁོ་བའི་ཚ་ཚ་གཉིས་རྙེད་ཡོད། གཅིག་གི་ཚངས་ཐིག་གི་ཞེང་ཚད་ལ་ལིའི་སྨི2དང་ཚེག5ཡོད། ཚ་ཚ་ངོས་སུ་མཆོད་རྟེན་བཀོད་ཡོད་དེ། དེ་ནི་ཆུ་བོ་གཱང་གའི་བཞུར་རྒྱུན་གྱི་རྡོ་བརྐོས་སྟེང་གི་རི་མོ་དང་ཤིན་ཏུ་མཐུན་ལ། དུས་རབས་ལྔ་བ་ནས་དྲུག་པའི་དུས་སུ་ལ་དྭགས་རྒྱུད་ཀྱི་དགོན་སྡེའི་ལྡེབས་བྲིས་ཁྲོད་ནས་མཐོང་ཐུབ་པ་དང་། དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ནས་བཟུང་། མཆོད་རྟེན་གྱི་རི་མོ་བཀོད་པའི་རྣམ་པ་དེ་བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་ཁྲོད་འབོར་ཆེན་ཐོན་ཡོད། ཚ་ཚར་ཚད་འཇལ་རྗེས་ཚངས་ཐིག་ལ་ལི་སྨི2དང་ཚེགས5དང་། ཚ་ཚའི་ངོས་སུ་Ye dharma hetuprabhava ཞེས་པའི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཡི་གེ་བཀོད་ཡོད་པ་དང་། དེའི་དོན་ནི་ནང་བསྟན་གྱི་རྩ་སྔགས་ཡིན། བློ་མཐུན་ཤིས་ཞིན་ཀོས་（许新国）ཞིབ་འཇུག་བརྒྱུད་སྒོ་ཤར་གྱི་གནའ་ཤུལ་དང་བང་སོ་གཉིས་ནི་དུས་རབས་གཅིག་གི་གནའ་ཤུལ་ཡིན་ལ། བསྔོག་འདོན་གནང་ཟིན་བའི་དོང་ཙེ་སྟེང་ནས་དཔྱད་ན་ལོ་ཚིགས་ནི་སྤྱི་ལོ750ནས་850བར་ལ་གཏན་འཁེལ་གནང་ཡོད།\nཔར།3ཙོག་འདུག་སེང་གེ སྤྱི་ལོ750ནས850བར། མཚོ་སྔོན་གཏེར་ལམ། འཛེང་རྡོ། མཐོ་ཚད40cm། ཞིང་འདེབས་བོན་དགོན། པར་Mark Aldenderferཡིས་ 1998ལོར་མཁོ་འདོན་བྱས།\nམཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་རིག་དངོས་དང་གནའ་དཔྱད་ཞིབ་འཇུག་སོའོ་ནང་དུ་ཉར་ཚགས་གནང་བའི་གཏེར་ལམ་གྱི་རྡོའི་སེང་གེའི་ཙོག་པུའི་འདུག་སྟངས(པར.2)། རྐང་གཡས་དང་ལྟོ་བའི་ཟུར་ནས་ཡར་འགྲེང་བའི་རྔ་མའི་རྣམ་པ་ནི་འཕྱོངས་རྒྱས་ཀྱི་བཙན་པོའི་བང་སོ་(པར.1a and b)དང་ཁྲོམ་ཆེན་(པར.4and 5)ནས་ཐོན་པའི་སེང་གེ་གཉིས་དབྱིབས་རིས་ཀྱི་ལམ་ནས་གསལ་ཁ་འདོན་ཐུབ་ལ། གཏེར་ལམ་ནས་ཐོན་པའི་རྡོའི་སེང་གེའི་རྔ་སྤུའི་རྣམ་པ་ནི་སེང་གེའི་དངོས་ཀྱི་ཕྱི་རྣམ་རིག་པའི་ཁྱད་ཆོས་དང་མཐུན་མོད། གཡུ་རལ་རང་བཞིན་གྱིས་དཔྲལ་སྟེང་ནས་གཉའ་ལྟག་བར་སྤུའི་རིགས་ཀྱིས་གྲུབ་པ་ལས་གདོང་ངོས་སུ་ཁེབས་མེད་ལ། འབུར་བཟོ་མཁན་གྱིས་སྤུ་དང་གཡུ་རལ་འཇམ་ཞིང་མཉེན་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་དུ་བཟོས་ཏེ་དཔུང་མགོ་སྟེང་ཡོངས་སུ་གཡོགས་ཡོད། རྡོའི་སེང་གེའི་ཁ་ཟུམ་ཡོད་ལ་ཁ་སྤུའི་རི་མོ་ཤིན་དུ་གསལ་ཕྱིར། ཁའི་གཡས་གཡོན་གཉིས་སུ་སྨྲ་རའི་འཁྱིལ་རིས་འབུར་ཚུགས་སུ་དོད་ཡོད། གཏེར་ལམ་ནས་ཐོན་པའི་རྡོའི་སེང་གེའི་མིག་ལ་དང་དོད་གནང་མེད་ནའང་སེང་གེའི་ཨོག་མའི་རི་མོ་འཇམ་ཤ་དོད་ལ་རྒྱགས་པ་དང་། རྡོའི་སེང་གེའི་བྲང་མདུན་ལ་གཡུ་རལ་བརྐོས་མེད་ཕྱིར་བྲང་ཁོག་གི་གཉེར་རིས་སྒྲིབ་པ་དང་། གཟུགས་པོ་ཡོངས་རྫོགས་རྒྱགས་ལ་མདུན་ལག་ཐུར་དུ་ལངས་ཏེ་དེའི་སྟེང་ཟུར་དང་མདུན་གྱི་དྲང་ཐད་ཀྱི་རི་མོ་འོག་ནས་རྣམ་པ་གསལ་བོར་མངོན་ཐུབ། འདི་ཡིས་བཙན་པོ་དུས་སྐབས་སུ་ཐོན་པའི་རའི་ཆང་ཕོར་དངུལ་ཤན་མ་（rhyton）དང་དངུལ་ཕོར་སྟེང་དུ་ཚགས་དཀྲོལ་བའི་སེང་གེའི་རྣམ་པ་དང་མཚུངས་ཆོས་སུ་གྲུབ་ཡོད། ཡིན་ནའང་གཏེར་ལམ་ནས་ཐོན་པའི་སེང་གེའི་གཡུ་རལ་སིལ་ལི་དང་འཁྱིལ་རིས་ལྟར་སྣང་ལ་རྣམ་པ་འབུར་ཚུགས་སུ་བརྐོས་ཡོད། དངུལ་ཕོར་སྟེང་ཀྱོང་རིས་ལྟར་བཀོད་པའི་བོད་ཡིག་དང་ཚེག་སོགས་འབྲི་ཚུལ་སྟེང་ནས་དཔྱད་ན་དངུལ་ཕོར་ནི་བཙན་པོ་རྒྱལ་རབས་སུ་བཟོས་བ་ཤེས་ཐུབ། དེ་དང་དུས་མཚུངས་སུ་གཏེར་ལམ་རྡོའི་སེང་གེ་ལ་ཞིབ་ཏུ་བརྟག་ན། གཟུགས་པོའི་ཟུར་ལོགས་སུ་རི་མོ་རེ་རེའི་བརྐོས་རིས་མངོན་ཐུབ་པ་འདིས་ཆུ་བོ་ཧིན་རྡུའི་སྟོད་རྒྱུད་ཆི་ལ་སིའི(Chilas)སེང་གེའི་ཐུན་མོང་གི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་ཐུབ།\nཔར།4ཙོག་འདུག་སེང་གེ སྤྱི་ལོ750ནས་850བར། བོད་ལྗོངས་ལྷ་རྩེ་རྫོང་ཁྲོམ་ཆེན་བང་སོའི་ཤར་རྒྱུད། མཐོ་ཚད 98cm ཞེང་ཚད114cm ། རྩོམ་པ་པོས2004ལོར་པར་དུ་བཏབ།\nརྡོའི་སེང་གེ་འདི་གཉིས་ནི་སྤྱི་ལོ1950ལོར་སྒོ་ཤར་ཉེ་འགྲམ་གྱི་གནའ་ཤུལ་ཁྲོད་རྙེད་དེ། དེའི་ཁྲོད་ཀྱི་གཅིག་ནི་ས་གནས་ཡུལ་མིས་རྡོ་རིང་གི་ཉེ་འགྲམ་དུ་རྙེད་པ་དང་། རྡོ་རིང་དང་རྡོའི་སེང་གེ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུ་ནི་འཛེང་རྡོ་སྐྱ་བོས་བཟོས་ཡོད་དེ། རྡོ་རིང་གི་རིང་ཚད་ལ་ལི་སྨི་340དང་ཞེང་ཚད་ལ་ལི་སྨི40། མཐུག་ཚད་ལ་ལི་སྨི30ཡོད་པའི་རྡོ་རིང་འདི་དག་ནི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་དབུས་དང་མངའ་རིས་རྒྱུད་དུ་བཀའ་གཙིགས་ཀྱི་རྡོ་རིང་ལྟར་བཞེངས་ཡོད། རྡོའི་སེང་གེ་འདི་གཉིས་ནི་པཎ་ཆེན་ཞིང་སྡེ་གྲོང་བརྡལ་སྲིད་གཞུང་ཏང་ཨུ་གཞུང་ལས་ཁང་གི་སྒོ་མདུན་དུ་བསླངས་ཡོད་པ་དང་། རྡོ་རིང་ཆག་གྲུམ་ཤོར་ཏེ་དུམ་བུ་བཞི་ཆགས་པ་དང་ཞིང་བས་ཁང་བའི་རྨང་རྡོ་ལ་བེད་སྤྱོད་བཏང་ཡོད། རིག་གནས་གསར་བརྗེ་སྐབས་སུ་རྡོའི་སེང་གེ་འདི་གཉིས་གཏོར་སྐྱོན་མི་འགྲོ་བའི་ཆེད་དུ་ཞིང་བས་ས་འོག་ཏུ་སྦས་ཏེ། སྤྱི་ལོ1997ལོར་གཞུང་ལམ་གསར་སྐྲུན་བྱས་སྐབས་མི་རྣམས་ཀྱིས་སེང་གེ་གཅིག་བསྐྱར་དུ་རྙེད་སོན་བྱུང་། ཅུང་མ་འགོར་བར། རྣམ་པ་དང་བཟོ་དབྱིབས་མཚུངས་བའི་རྡོའི་སེང་གེ་གཞན་ཤོས་ཞིག་གསར་དུ་རྙེད་ཡོད་པ་དང་། ང་ཡིས་རྡོ་རིང་དེ་གནས་གང་དུ་ཡོད་པ་ཤེས་རྟོགས་དང་། རང་ནུས་ཅི་ལྕོགས་སྒོས་རྡོ་རིང་སྟེང་གི་ཡིག་རྙིང་དང་རི་མོར་བལྟ་སྐབས་བགྲེས་སོང་རུལ་ཟད་དུ་སོང་ཕྱིན་གསལ་བོར་མཐོང་མ་ཐུབ། གས་ཆག་ཤོར་བའི་རྡོ་རིང་གི་ཆག་དུམ་ཁ་ཤས་གྱང་རྟིང་གི་རྨང་རྡོ་རུ་བརྩིགས་ཕྱིར་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་ཐུབ་མ་སོང་།\nསྤྱི་ལོ1998ལོར། ཨ་མེ་རི་ཁའི་གནའ་དཔྱད་ཆེད་མཁས་པ་མ་ཁོ་ཨོ་རྡུ་རྡ་ཧྥུ་(Mark Aldenderfer)ཡིས་གཏེར་ལམ་རྫོང་སྒོ་ཤར་ནས་རྙེད་པའི་རྡོའི་སེང་གེ་དང་ཤིན་ཏུ་མཚུངས་བའི་རྡོའི་སེང་གེ་གཉིས་ལ་རྟོག་དཔྱོད་གནང་སྟེ། ཅིག་ཤོས་ནི་པཎ་ཆེན་ཞིང་སྡེ་(Fig.3)དང་ཐག་ཉེ་བའི་དགོན་པ་ཞིག་ཏུ་ཉར་ཡོད། གང་ལྟར་ཀྱང་རྡོའི་སེང་གེ་ཤིན་ཏུ་ཆུང་ནའང་། སེང་གེའི་རྣམ་པ་དང་གཡུ་རལ་སྟེང་ནས་དཔྱད་ན་སེང་ཕྲུག་མིན་པ་རྟོགས་ཐུབ། ཙོག་པའི་འདུག་སྟངས་ནི་གོང་དུ་བརྗོད་ཟིན་པའི་གཏེར་ལམ་ཁུལ་དུ་རྙེད་པའི་རྡོའི་སེང་གེ་གཉིས་དང་འདྲ་བ་མ་ཟད། སིལ་ལིའི་རྣམ་པ་རིང་ལ་སྟུག་པ་དང་མ་མགལ་འོག་གི་དབྱིབས་རྣམ་ཟླུམ་ལ་བརྗིད་ཆགས་དང་ལྡན་པས། གཏེར་ལམ་རྫོང་ནས་རྙེད་པའི་སེང་གེ་དང་མི་འདྲ་ས་ནི་མདུན་ལག་ཐུང་ལ་བྲང་མགོ་འབུར་ཚུགས་སུ་དོད་མེད། འཇར་མན་གྱི་མྱུལ་ཞིབ་པWilhelm Filchner ཡིས་སྤྱི་ལོ1933ལོའི་གཏེར་ལམ་ཁུལ་གྱི་བརྟག་དཔྱད་སྙན་ཞུ་ནང་འཁོད་དོན། སྐབས་དེ་དུས་ཁོང་གིས་བྲག་ཕུག་ནང་རྡོའི་སེང་གེ་སྦས་ཡོད་པ་གསར་རྙེད་བྱུང་པ་དང་། རྡོའི་སེང་གེ་འདིའི་ལྗིད་ཚད་ལ་སྤྱི་རྒྱ25ལྷག་ཡོད་པ་གོང་དུ་གླེང་ཟིན་པའི་སེང་གེ་གཉིས་ལས་ཅུང་ཆུང་བའི་རྡོའི་སེང་གེའི་ལྗིད་ཚད་དང་ཅུང་འདྲ། རྙེད་ཟིན་པའི་བཙན་པོ་དུས་ཀྱི་བང་སོ་ཁྲོད་གཏེར་ལམ་ནི་ཡ་གླིང་དཀྱིལ་མ་དང་ནང་སའི་ཉེ་འགྲམ་དུ་མཆིས་ལ། ལྷག་པར་དུ་དར་གོས་འགྲུལ་ལམ་གྱི་ལམ་ཐིག་དང་ཐང་གི་རྒྱལ་ས་ཁྲང་ཨན་སོགས་ཀྱི་བང་སོའི་མདུན་དུ་དུར་ཁང་སྲུང་ཆེད་ལ་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་འབུར་བརྙན་བསླངས་བའི་ལུགས་སྲོལ་ཡོད་ནའང་། གཏེར་ལམ་ཁུལ་དུ་རྙེད་པའི་རྡོའི་སེང་གེའི་རྣམ་པ་ནི་ཐང་གི་བང་སོའི་མདུན་གྱི་འགྱིང་ཉམས་དང་ལྡན་པའི་རྡོའི་སེང་གེ་དང་མི་འདྲ། ཐང་གི་བང་སོའི་མདུན་གྱི་སེང་གེའི་མིག་ཟུང་སྡང་ཉམས་ཅན་དང་ངར་སྐད་ཀྱི་རྣམ་པའི་གཟུགས་སུ་སྣང་བའི་མཆུ་ཏོ། རྣོ་ལ་གཟེངས་སུ་ཐོན་པའི་མཆེ་བ་དང་སྡེར་མོ། རྡོའི་སེང་གེའི་གདོང་ལ་སྟུག་ལ་སིལ་ལིའི་རྣམ་པ་ལྟར་འཁྱིལ་བའི་གཡུ་རལ་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པས། གཏེར་ལམ་ཁུལ་དུ་ཐོན་པའི་སེང་གེ་དེ་དང་བསྡུར་ན་ཞི་དུལ་གྱི་རྣམ་པ་ཅན་དུ་སྣང་གཤིས་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་དུར་སྲུང་སྲོག་ཆགས་དང་མི་འདྲའོ།།\nཔར།5ས་འོག་ཏུ་སྦས་པའི་སེང་མགོ སྤྱི་ལོ815ནས་836བར། བོད་ལྗོངས་ལྷ་རྩེ་རྫོང་ཁྲོམ་ཆེན་བང་སོའི་ནུབ་རྒྱུད། མགོའི་མཐོ་ཚད70cm ། རྩོམ་པ་པོས་2004ལོར་པར་དུ་བཏབ།\nཁྲོམ་ཆེན་ནི་བོད་ལྗོངས་ཤར་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་ལྷ་རྩེ་གྲོང་བརྡལ་གྱི་ལྷོ་ནུབ་ཁུལ་དུ་མཆིས་པ་དང་། སྤྱི་ལོ1990ལོར་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་རིག་དངོས་དོ་དམ་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གིས་ཁྲོམ་ཆེན་ལ་ཞིབ་འཇུག་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་ལས་གཞི་ལག་བསྟར་བྱས་ཏེ། དེའི་ཁོངས་སུ་སི་ཁྲོན་སློབ་ཆེན་གྱི་དགེ་རྒན་ཆེ་མོ་ཧོ་ཝེ་(霍魏)དང་བོད་ལྗོངས་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་ཁང་གི་ཞིབ་འཇུག་པ་ཆེ་མོ་པ་སངས་དབང་འདུས་སོགས་ལས་གཞི་འདིར་ཞུགས་ཡོད། ཁོང་ཚོས་ལྷ་རྩེ་ཁུལ་གྱི་བང་སོ་སྟོང་ཕྲག་ལྷག་ལ་བརྟག་དཔྱད་དང་། དེ་དག་ལས་ཁྲོམ་ཆེན་གནའ་ཤུལ་ནི་ཞིབ་འཇུག་གི་རིན་ཐང་ཆེ་ཤོས་ཡིན། ཁྲོམ་དུས་མཚུངས་སུ་རྡོའི་སེང་གེ་གཉིས་དང་རྡོ་རིང་གཅིག་ས་འོག་ནས་རྙེད་སོན་བྱུང་། ཧྥ་རན་སིའི་ཕཱ་རའི་སིའི་གཞུང་གི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་ཉར་བའི་ཏུན་ཧོང་གི་ཡིག་ཆ་ཨང་PT1083ཁྲོད། ཤོག་དྲིལ་གྱི་ངོས་སུ་ཁྲོམ་ཆེན་པོ་ཞེས་པའི་དམ་ཕྲུག་ཟུར་བཞི་མ་བཀོད་ཡོད་པས། ཁྲོམ་ནི་བཙན་པོ་དུས་སུ་ས་ཁུལ་སྲིད་འཛིན་ལམ་ལུགས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་གནང་ཐུབ། གནའ་དཔྱད་བརྟག་དཔྱད་བརྒྱུད་ཁྲོམ་ཆེན་ནས་གནའ་རབས་ཀྱི་བང་སོ་སོ་བརྒྱད་དང་། དེ་དག་ཁྲོད་བང་སོ་བཅུ་ནི་ཆེ་གྲས་སུ་གཏོགས། བང་སོའི་མདུན་དུ་སྲོག་ཆགས་དུར་མཆོད་བྱེད་སའི་ས་དོང་བདུན་གསར་རྙེད་བྱུང་། ཞིབ་འཇུག་བརྒྱུད་ཤེས་གསལ་ལ། བང་སོ་གཙོ་བོའི་རིང་ཚད་ལ་སྨི70དང་མཐོ་ཚད་ལ་སྨི15། བང་སོའི་མདུན་དུ་རྡོའི་སེང་གེ་གཉིས་འགྱིང་ཉམས་སྒོས་བསླངས་ཡོད་པ་དང་། ཅིག་ཤོས་ས་འོག་ཏུ་ཐིམ་ཡོད། རྡོ་རིང་ནི་རྡོའི་སེང་གེ་ལས་བར་ཐག་སྨི25བར་གྱི་མཚམས་སུ་ཡོད། བང་སོ་འདིའི་རྒྱ་ཁྱོན་དང་ཆགས་ས། དེ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རྡོའི་སེང་གེ་དང་རྡོ་རིང་སོགས་རྙེད་པའི་ཆ་ནས་དཔྱད་ན་བང་སོ་འདི་དག་བཙན་པོ་དུས་ཀྱི་སྐུ་དྲག་གམ་སྲིད་བློན་གཙོ་གྲས་ཀྱི་བང་སོ་ཡིན་པ་ཤེས་ཐུབ་ནའང་། རྡོ་རིང་ངོས་ཀྱི་བརྡ་རྙིང་མང་ཤོས་བགྲེས་སྐྱོན་ཐེབས་རྐྱེན་གསལ་ལ་མི་གསལ་བའི་ཡིག་རྙིང་ཁྲོད་བརྡ་རྙིང་ཁ་ཤས་ཀློག་ཐུབ་པས་རྡོ་རིང་འདི་ནི་བཙན་པོ་ཁྲི་གཙུག་ལྡེ་བཙན་དུས་སུ་ཤེས་རབ་རྣལ་འབྱོར་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཆེད་དུ་བཞེངས་ཡོད་པ་ཟུར་ནས་ཤེས་ཐུབ།\nཔར།6ཆག་དུམ་ཤོར་བའི་རྡོ་རིང་། ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་གྱི་དུས་སྐབས། མཐོ་ཚད301cm ཞེང་ཚད 93cm པར་རིས་ནི་སྤྱི་ལོ1996ལོར་པ་སངས་དབང་འདུས་ཀྱིས་མཁོ་འདོན་བྱས།\nཁྲོམ་ཆེན་ནས་བསྔོགས་འདོན་བྱུང་བའི་རྡོའི་སེང་གེའི་བོངས་ཚད་ཆེ་ལ། རྡོ་གདན་ནས་སེང་མགོའི་བར་གྱི་མཐོ་ཚད་ལ་ལིའི་སྨི98དང་བྲང་ཞེང་ནས་རྔ་མའི་བར་ལ་ལིའི་སྨི་114ལྷག་ཡོད།(པར.4) རྡོ་གདན་སྟེང་ཙོག་པུའི་འདུག་སྟངས་དང་རྔ་མ་རྐང་ལག་བར་དུ་འཁྱིལ་སྟངས་གོང་དུ་གླེང་ཟིན་པའི་རྡོའི་སེང་གེ་གཞན་དག་དང་མཚུངས་ཆོས་སུ་སྣང་ནའང་སེང་གེའི་མགོ་བོ་དང་མིག་ཟུང་འཕྱོངས་རྒྱས་སུ་མཆིས་པའི་སེང་གེ་དང་མི་འདྲ་ལ། ཁོག་ཏུ་འཛུལ་བའི་མིག་ཟུང་ནི་གཏེར་ལམ་རྒྱུད་དུ་ཐོན་པའི་རྡོའི་སེང་གེ་དང་མཐུན་ཆོས་སུ་སྣང་མོད། ཁྲོམ་ཆེན་གྱི་རྡོའི་སེང་གེའི་མཆུ་སྒྲོས་ཁ་ཟུམ་ཡོད་པ་དང་གཡུ་རལ་གྱི་རྣམ་པ་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་སྣང་། སེང་གེའི་འདིའི་གཡུ་རལ་ནི་མགོ་ནས་སོག་མའི་བར་འབུར་དུ་བརྐོས་པ་མིན་པར་འཁྱོག་ཐིག་གཉིས་ཀྱིས་སྟུག་ལ་འཛིང་བའི་གཡུ་རལ་མིག་ཟུར་ནས་སྐེད་ལྟག་བར་འཁྱིལ་ཡོད། རྡོའི་སེང་གེ་གཞན་ཤོས་ཀྱི་མགོ་ས་ཁར་ཐོན་ཡོད་ནའང་མཇིང་བ་མན་ས་འོག་ཏུ་ཐིམ་ཕྱིར་རྣམ་པའི་སྟེང་ནས་དཔྱད་ན་སྔོན་གྱི་སེང་གེ་དང་ཤིན་ཏུ་མཐུན།(པར.5) ཡིན་ནའང་སེང་གེ་འདིའི་མགོ་དང་རྒྱབ་ངོས་ལ་བརྒྱན་རིས་དང་ཞིབ་ལས་མ་བྱས་ནའང་བརྗིད་ཉམས་ཆེན་པོ་ལྡན། དེ་སྔ་བསྔོག་ཟིན་པའི་སེང་གེའི་རྔ་མ་འཁྱིལ་དབྱིབས་ཅན་བགྲེས་སྐྱོན་གྱི་དབང་གིས་གསལ་བོ་མི་མཐོང་ཕྱིར་ངོས་འཛིན་ཤིན་ཏུ་དཀའ། དེར་བརྟེན། ས་འོག་ཏུ་ཐིམ་པའི་རྡོའི་སེང་གེ་འདི་བསྔོག་འདོན་བྱ་ཐུབ་ན་ཁྲོམ་ཆེན་གྱི་སྔོན་གྱི་རྡོའི་སེང་གེའི་རྣམ་པ་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་པ་གཞི་ནས་རྟོགས་ཐུབ།\nཔར།7གླང་ཆེན་བརྐོས་རིས་ཅན་གྱི་རྡོ་རིང་གི་ཞབས་སྟེགས། སྤྱི་ལོ755ནས་797བར། བོད་ལྗོངས་ཀོང་པོ་ཁུལ་གླང་དཀར་གྲོང་ཚོ། མཐོ་ཚད50cm རི་མོ་ནི་སྤྱི་ལོ2007ལོར་Charles Heller ཡིས་བྲིས།\nདུས་རབས་བརྒྱད་པའི་དུས་དཀྱིལ་ཏེ་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་གྱི་དུས་སྐབས་སུ་བསྐྲུན་པའི་རྡོ་རིང་ནི་ཉིང་ཁྲི་གྲོང་ཁྱེར་སྨན་གླིང་རྫོང་གཏམ་སྙན་ས་ཆའི་གླང་མཁར་གྲོང་ཚོའི་ཉེ་འགྲམ་དུ་ཡོད་པ་དང་། རྡོ་རིང་འདིའི་མཐོ་ཚད་ལ་ལིའི་སྨི370ཡོད་ལ་དུམ་བུ་གཉིས་སུ་ཆག་འདུག(པར.6) གྱེན་དུ་འགྲེང་བའི་རྡོ་རིང་གི་ངོས་སུ་ཡིག་ཕྲེང་སོ་གཅིག་ཡོད་ནའང་དེང་གི་དུས་སུ་གསལ་བོར་མཐོང་དཀའ་ཕྱིར་ཀློག་ཏུ་མི་ཐུབ། རྡོ་རིང་སྟེགས་ངོས་ཀྱི་ཟུར་ལོགས་སུ་མུ་ཏིག་བསྟར་བརྒྱུས་གྲུ་བཞི་ནར་མོའི་དབྱིབས་སུ་བཀོད་པའི་རི་མོའི་ནང་བཞི་ཆའི་གསུམ་ཆར་རྒྱན་རིས་ཀྱི་བརྒྱན་པའི་གླང་ཆེན་ཅིག་བརྐོས་ཡོད་དེ།(པར.7) མུ་ཏིག་བསྟར་བརྒྱུས་ཀྱིས་གཟབ་འཆོར་སྤྲོས་པའི་གླང་ཆེན་གྱི་འགྲོས་ཉམས་མིག་དབང་འཕྲོག་པ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། དུས་རབས་བདུན་པའི་དུས་དཀྱིལ་གྱི་བལ་པོའི་ཊམ་གའི་ངོས་སུ་བཀོད་པའི་གླང་ཆེན་དང་གཉིས་སུ་མ་མཆིས། བལ་པོའི་ཊམ་ཀའི་ངོས་སུ་འགྲོས་ཉམས་ལྡན་པ་དང་གྱེན་དུ་ལངས་བའི་གླང་ཆེན་ལ་མུ་ཏིག་བསྟར་བརྒྱུས་བཀོད་ཡོད་པ་མ་ཟད་གཟབ་འཆོར་སྤྲས་ཡོད། (པར.8)དེའི་ངོས་ནས་དུས་རབས་བདུན་པའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་བལ་པོའི་ལྷ་བཟོ་བ་དང་ཆོས་པ་ཚོས་དངུལ་ཊམ་བེད་སྤྱད་དེ་རིག་གནས་དང་ཚོང་ཟོག་བརྗེ་རེས་ཀྱི་བྱ་འགུལ་མང་པོ་སྤེལ་ཡོད་པ་དང་། གླང་ཆེན་གྱི་འབུར་བརྙན་དེ་དག་རིམ་བཞིན་བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་མཚོན་བྱ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཡོད་པར་འདོད། རྡོ་རིང་གི་སྟེགས་ངོས་སུ་བརྐོས་སུ་བཏབ་པའི་གླང་ཆེན་གྱི་མཚོན་དོན་ནི་རི་རྒྱལ་ལྷུན་པོ་ནང་བཞིན་བརྟན་ལ་འགུལ་སྐྱོད་དཀའ་ལ། རྒྱལ་ཁབ་བརྟན་བརླིང་དང་དར་རྒྱས་ཡོང་བའི་མཚོན་དོན་ཡིན་པར་སྙམ། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་གླང་ཆེན་ནི་ནང་བསྟན་གྱི་མཚོན་རྟགས་ཙམ་དང་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོའི་ཆིབས་པ་ཡིན།\nཔར། 8 ཊམ་ཀའི་མདུན་ངོས། སྤྱི་ལོ625ནས་641བར། བལ་པོ། ཟངས་དང་ཞ་ཉེ། མཐུག་ཚད 2cm The British Museum, London, UK(Acc.No.V(10.1)) དབྱིན་ཇིའི་ལུན་ཏོང་རྟེན་མཛོད་གླིང་།\nརྡོ་རིང་ཏོག་སྟེང་གི་མུ་ཏིག་བསྟར་བརྒྱུས་ཁྲོད་ཉི་ཟླ་དང་སེང་གེ་ཞིག་བརྐོས་ཡོད་པ་རྒྱ་གར་རིག་གནས་ཀྱི་རྒྱུན་སྲོལ་ཞིག་ཏུ་ཆགས་ཡོད། གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་འདི་ནི་ཕལ་ཆེར་ཉམས་ལེན་ཁྲོད་བདེན་པ་ར་འཕྲོད་བྱུང་བའི་རྒྱ་གར་གྱི་རྡོ་རིང་ཡི་གེ་ཞིག་གི་ངོས་སུ་ཉི་ཟླ་སྐར་གསུམ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་རྒྱ་གར་གྱི་བསྔོ་ཡིག་ཞིག་ལས་དྲངས་བ་སྟེ། ཇི་སྲིད་ཉི་ཟླ་སྐར་གསུམ་གནས་པ་དང་། དེ་སྲིད་ཡི་གེ་དེའང་གནས་བར་ཤོག་ཅིག་ཞེས་པ་ལས་མཚོན་ཐུབ།(པར.9) སེང་གེ་འདིའི་རྣམ་པ་ནི་གོང་དུ་བསྟན་ཟིན་པའི་བང་སོ་མདུན་གྱི་རྡོའི་སེང་གེ་དང་བསྡུར་ན་རྙོག་འཛིང་མིན་ལ། པདྨའི་འདབ་མ་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བའི་ཟླ་བའི་གདན་སྟེང་དུ་སེང་གེ་ཟུར་འདུག་དང་མགོ་བོ་རྒྱབ་ཏུ་བསྟན་ཏེ་བཞི་ཆའི་གསུམ་ཟུར་ལོགས་ནས་འབུར་དུ་ཐོན་ཡོད། མ་མགལ་རྣོ་ལ་མགོ་བོའི་སྟེང་གི་གཡུ་རལ་སིལ་ལི་རྣམ་པ་ལྟར་འཛིང་ཞིང་མགོ་བོའི་རྒྱབ་ངོས་སུ་དཔྱངས་ཡོད། དེ་མིན་མ་མགལ་འོག་ནས་མཇིང་ངོས་སུ་གཡུ་རལ་མངོན་མེད། འཇམ་ལ་གཉེན་པའི་སེང་གེའི་རྔ་མ་བང་སོའི་རྒྱུད་དུ་ཡོད་པའི་རྡོའི་སེང་གེ་གཞན་དང་མི་འདྲ་བར་ལྟོ་བའི་ངོས་སུ་འཁྱིལ་མེད་པར་གྱེན་དུ་བསྒྲེངས་ཏེ་མུ་ཏིག་བསྟར་བརྒྱུས་ཀྱི་རི་མོའི་ཕྱི་ལོགས་སུ་བརྒལ་ཡོད། དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ནས་དགུ་བའི་སྐབས་སུ་ཐག་བཅད་ཟིན་པའི་གསེར་ཟངས་ཀྱི་ཆབ་མགོ་ངོས་སུ་སེང་གེའི་རྣམ་པ་བཀོད་ཡོད་དེ། སེང་གེ་གཉིས་ཀྱི་རྔ་མ་གྱེན་དུ་བསྒྲེངས་ཡོད་པ་དང་བཞི་ཆའི་གསུམ་ལྷག་མཐོང་ཐུབ་པའི་པདྨ་མའི་གདན་གྱི་སྟེང་ནས་གྱེན་དུ་ཕྱོགས་ཡོད། (པར.10)ཅ་དངོས་འདི་ནི་ཕལ་ཆེར་ཀོ་ཐག་གིས་དཔེ་ཆ་བསྡམ་སྤྱད་ཀྱི་ཆབ་ལུང་དང་ཅུང་འདྲ་བོ་ཡོད་པ་དང་། ཆབ་མ་དང་རྡོ་རིང་གི་པད་གདན་ངོས་བཀོད་པའི་སེང་གེའི་རི་མོ་འདི་དག་ནི་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་པས་རྡོ་རིང་འདི་ནི་དགོན་པའི་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་གྲུབ་ཆ་ཡིན་པ་རྟོགས་ཐུབ།\nབཙན་པོའི་མངའ་ཁོངས་རྒྱ་བསྐྱེད་པ་དང་བསྟུན་ནས་ནང་བསྟན་བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་ཆགས་ཡོད་པ་དང་། གཤིན་པོའི་གུས་སྲོལ་དང་བང་སོའི་ལམ་ལུགས་ཀྱང་རིམ་བཞིན་བཙན་པོའི་ཕོ་བྲང་གི་ལུགས་སྲོལ་ལས་ངོ་བོ་བསྒྱུར་བའི་རྣམ་པའི་འོག བཙན་པོའི་བང་སོའི་ལམ་ལུགས་ལ་ནུབ་རྒྱུད་དང་ནང་སའི་ས་ཁུལ་གྱི་སེང་གེ་སོགས་ཀྱིས་དུར་སྲུང་བའི་ལམ་ལུགས་མི་སྤྱོད་པར། ནང་བསྟན་གྱི་རྣམ་པ་དང་བཟོ་ལུགས་མི་འདྲ་བའི་སེང་གེ་དང་དེ་ཡིས་མཚོན་པའི་ནང་དོན་དང་དཔེ་ཆོས་སོགས་དང་ལེན་བྱས་ཡོད། དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་དུས་མཇུག་ཏུ། སེང་གེའི་རྣམ་པ་ནི་བཙན་པོ་དུས་ཀྱི་རིག་གནས་ཁྲོད་རྒྱལ་པོའི་དབང་ཆ་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཚོན་དོན་ཙམ་དུ་གྲུབ་ཡོད་པ་དང་། རྩོམ་འདིའི་ནང་གླེང་བའི་སེང་མགོ་ལྡན་པའི་རྡོ་རིང་བརྐོས་མ་འདི་ནི་བཙན་པོས་སྤྱི་ལོ799ལོར་བཀའ་བཏང་ནས་བསྐྲུན་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། བཀའ་གཙིགས་འདིར་ནང་བསྟན་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་དགོས་པའི་སྐོར་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་ཡོད། རྡོ་རིང་ངོས་ཀྱི་སེང་གེའི་རྣམ་པ་ནི་ཐུ་བྷོད་སྒྱུ་རྩལ་ཁྲོད་རྒྱུན་དུ་མཐོང་ཐུབ་པའི་སེང་གེ་ཟུར་དུ་ཕྱོགས་པའི་བཟོ་རྩལ་སྤྱད་ཡོད་དེ། པདྨའི་གདན་སྟེང་གི་སེང་གེ་ཙོག་པུའིམའདུག་སྟངས་དེ་ཡིས་རྒྱ་གར་གྱི་ནང་བསྟན་སྒྱུ་རྩལ་བོད་དུ་ཤན་ཞུགས་པ་མཚོན་ཡོད།(པར.10)\nཔར།9ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་རྡོ་རིང་སྟེང་གི་སེང་གེའི་སྣང་བརྙན། སྤྱི་ལོ755ནས་797བར། གླང་དཀར་གྲོང་ཚོ། མཐོ་ཚད69cm ཞེང་ཚད། 85cm\nའདི་ནས་དགེ་རྒན་ཆེ་མོWhitfieldཡིས་བཙན་པོ་དང་ནང་སའི་སྒྱུ་རྩལ་པས་ཏུན་ཧོང་ནས་བྱ་བ་སྒྲུབ་ཚུལ་ལ། “འདི་ནི་འབུར་བརྐོས་ཀྱི་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བ་གཉིས་མིན་ཏེ། ཞིབ་འབྲི་བྱེད་སྟངས་མི་འདྲ་བ་གཉིས་རེད་ཟེར།” སྤྱི་ལོ804ལོར་ཁམས་ཕྱོགས་སུ་བརྐོས་སུ་བཏབ་པའི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཀྱི་བྲག་བརྐོས་ངོས་ནས་ང་ཚོས་བཟོ་རྒྱུན་དང་ཐབས་ཤེས་གཉིས་ཟུང་འབྲེལ་བྱས་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ་ལ། སེང་གེ་ཕྱོགས་ཟུར་ནས་འགྲེང་ཏེ་བཞུགས་ཁྲི་གྱེན་དུ་བཏེགས་ཡོད་པ་དང་སེང་གེའི་རྔ་མ་ལྟོ་ངོས་སུ་འཁྱིལ་བའི་བརྐོ་སྟངས་ནི་བཙན་པོ་དུས་ཀྱི་བང་སོ་མདུན་ནས་རྙེད་པའི་རྡོའི་སེང་གེ་དང་གཅིག་མཚུངས་སུ་སྣང་། ཡིན་ནའང་། སེང་གེའི་མགོ་བོ་གྱེན་དུ་བཏེགས་ནས་མི་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་རྣམ་པ་ནི་ནང་བསྟན་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་པད་གདན་ངོས་ཀྱི་སེང་གེ་དང་འདྲ། རྩོམ་འདིའི་ནང་དུ་བཀོད་པའི་བཙན་པོ་དུས་ཀྱི་སེང་གེ་ཡིས་གནས་ལུགས་འདི་སྒྲུབ་བྱེད་གཏོང་ཐུབ་པ་དང་། བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཉིང་བཅུད་ནི་རིག་གནས་བརྗེ་རེས་དང་ནང་འདྲེན། ཟླ་སྒྲིལ་འདྲ་མིན་བྱས་པའི་སྟེང་ནས་དར་རྒྱས་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད་དེ། ཁ་ཐོར་བྱུང་བའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་སྣང་བརྙན་འདི་དག་སྒྲིག་ཏེ་ངོ་བོ་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་བྱུང་བའི་ངོས་ནས་རྣམ་པ་གསར་བ་ཞིག་གྲུབ་ཏེ་མཉམ་འདྲེས་དང་གསར་གཏོད་ཀྱི་ནུས་པ་ཡུན་ནས་ཡུན་དུ་བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཞིང་ས་རུ་ཐིམས་སོ།།\nཔར། 10 སེང་གེའི་ཆབ་མགོ སྤྱི་ལོ750ནས་800བར། བོད། ལི་མ། མཐོ་ཚད6cm ། ཞེང་ཚད4.8cm ། མཐུག་ཚད1.5-2mm ། དབྱིན་ཇིའི་ Ashmolean Museum, Oxfordཡིས་མཁོ་འདོན་བྱས།\nཧྥ་རན་སིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚན་རིག་ལྟེ་གནས་ཀྱིས་སྤྱི་ལོ1997ལོའི་གཏེར་ལམ་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་བོད་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་རྣམ་གྲངས་ལ་མ་དངུལ་གྱིས་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་བར་ཐུགས་རྗེ་ལེགས་འབུལ་དང་སིད་ཝེ་སིའི་བློ་བཟང་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་གྱིས་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་བར་སྙིང་ཁོངས་རུས་པའི་གཏིང་ནས་ཐུགས་རྗེ་ཞུས་པ་ཡིན། Krishna Riboudཡིས་གདན་འདྲེན་ཞུས་པར་བཀའ་དྲིན་དང་ ། ཡ་གླིང་འཐག་གོས་ཡིག་ཚགས་ལྟེ་བས The Centre de Documentation des Texiles Asiatiques གནའ་དཔྱད་ཡིག་ཆ་ལ་རྟོག་ཞིབ་བྱས་ཏེ་གྲངས་གཞིའི་རྒྱུ་ཆ་ཐོབ་ཡོད། གནས་འདི་རུ་ Roderick Whitfield དང་ང་ཚོའི་གཏེར་ལམ་རྫོང་གི་བཙན་པོ་དུས་ཀྱི་བང་སོ་དང་། ཟ་འོག གསེར་ཆས་སོགས་གནའ་དཔྱད་རིོག་པའི་རྒྱུ་ཆར་བློ་སྒོ་འབྱེད་པ་དང་། ཁོང་གི་ཆེད་ལས་ཤེས་བྱ་དང་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱིས་ང་ལ་རོགས་རམ་དང་། ཁོང་གི་མཁྱེན་རྒྱ་དང་ཕངས་མེད་ཀྱི་གཤིས་ཀས་ང་དང་རོགས་པ་གཞན་དག་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་པས་རྩོམ་འདི་དགའ་སྣང་དང་བཅས་ཁོང་ལ་ཕུལ་བ་ཡིན།\n1 Amy Heller Tibet Program 8155, CNRS，\n2 སྙིང་ལྕགས་རྒྱལ། ཕོ། མཚོ་སྔོན་རྡོ་སྦིས། ཞིབ་འཇུག་པ་གཞོན་པ། བོད་ལྗོངས་རྟེན་རྗས་བཤམས་མཛོད་ཁང་དུ་བོད་ཀྱི་གནའ་དཔྱད་རིག་པ་དང་སྒྱུ་རྩལ་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་གནང་མུས་ཡོད།\n3 གནའ་རབས་རྒྱ་གར་གྱི་རིག་གནས་ཁྲོད་གླང་ཆེན་དང་སེང་གེའི་འབུར་བརྙན་ནི་ནང་བའི་བསྟན་པ་དང་འབྲེལ་བ་ཤུགས་ཆེན་ཡོད་པ་དཔེར་ན། སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་གཉིས་པའི་སང་ཅིའི་མཆོད་རྟེན་སྟེང་འབུར་རིས་སུ་དོད་པའི་སེང་གེ་དང་གླང་ཆེན་ཡོད་དེ། དེ་དག་ལས་ཤར་སྒོ་ངོས་སུ་སེང་གེ་གཤོག་ལྡན་མ་གསལ་པོར་བརྐོས་ཡོད། གཤོག་པ་ལྡན་པའི་སེང་གེ་མང་པོ་མེད་ནའང་འབུར་བརྙན་འདིའི་རིགས་བརྐོས་ཡུན་རིང་ལ་ཤན་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད། དུས་རབས་ལྔ་བ་དང་དྲུག་པའི་བལ་ཊམ་ངོས་སུ་རྒྱ་གར་གྱི་རྣམ་པའི་རིགས་སུ་གྲུབ་པའི་སེང་གེ་འདི་རིགས་མཐོང་ཐུབ། Nicholas G. Rhodes, Karl Gabrisch, and Carlo Valdettaro Pontecorvo della Rocchetta, The Coinage of Nepal from Earliest Times to 1911(London: Royal Numismatic Society,1989), pl.1.\n4 参见霍魏《西藏古代墓葬制度史》，成都，四川人民出版社，1995年。许新国：《中国青海省都兰吐蕃墓群的发现、发掘与研究》，《西陲之地与东西方文明》，北京燕山出版社，2006年。འགྱུར་ཡིག་རྩོམ་འདིའི་ཁྲོད་དུ Central Asian Textiles and Their Contexts in the Early Middle Ages, ed. Regula Schorta (Riggisberg: Abegg Stiftung,2006),265-90.བསྡུས་ཡོད། 对琼结藏王陵的最新研究参见王仁湘、赵慧民、刘建国、郭幼安：《西藏琼结县吐蕃王陵的勘测与研究》，《考古学报》年第4期，第471-492页。ནུབ་གླིང་གི་ཆེད་མཁས་དག་གིས་ཀྲུང་གོའི་བོད་ལྗོངས་བང་སོ་དང་སྒྱུ་རྩལ་སྐོར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་གི་དཔྱད་འབྲས་རྣམས། Anne Chayet, Art et Archeologie du Tibet(Paris:Picard,1994),230-8; Paola Mortari Vergara Caffarelli,“Archtectural Style in Tombs from the Period of the King,” In Tibetan Art, TowardaDefinition of Style ,eds. Jane Casey Singer and Philip Denwood (London: Laurence King,1997),230-41; Anne Chayet,“Tradition et archeology,notes sur les sepultures tibetaines,”in Tibetan Studies ,eds. Helmut krasser et al.(Wien Verlag der Osterreichischen Akademie der Wissenschaften,1997),131-9. On Khrom chen tombs: པ་སངས་དབང་འདུས། གསར་དུ་རྙེད་པའི་ཁྲོམ་ཆེན་བང་སོ་ལ་དཔྱད་པ in Tibetan Studies,ed Per Kvaerne(Oslo; Institute for Comparative Research in Human Culture,1994),629-39\n5 དུར་མཆོད་བྱེད་སའི་ས་དོང་ནི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་དབུས་ལྷོ་བྲག་སྐྱིད་སྟོད་བང་སོ་ནས་རྣམ་པ་འདིའི་རིགས་མཐོང་ཐུབ། (霍魏《西藏古代墓葬制度史》，成都，四川人民出版社，1995. པར4-14) མིག་སྔར། འཕྱོངས་རྒྱས་བཙན་པོའི་བང་སོའི་གནའ་དཔྱད་རྟོག་དཔྱོད་མུ་མཐུད་དུ་སྤེལ་བཞིན་ཡོད་དེ། བང་སོའི་ཉེ་འགྲམ་དུ་སྲོག་ཆགས་སྦས་སའི་ས་དོང་རྙེད་ཡོད།\n6 བོད་ཀྱི་ནུབ་རྒྱུད་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་དང་ཤར་རྒྱུད་ཆབ་མདོའི་མཁར་རོའི་ལོ་རྒྱུས་སྔོན་གྱི་གནའ་དཔྱད་བརྟག་དཔྱད་ལས་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་འཛུགས་སྐྲུན་ཁྲོད་ཁང་པ་སོ་སོ་དབྱེ་མེད་དེ་དོང་དབྱིབས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཡོད་པའི་ཁང་པ་ཞིག་ས་འོག་ཏུ་བསྐྲུན་ཡོད། Mark Aldenderfer , “Defining Zhangzhang Ethnicity：An Archaeological Perspective from Far Western Tibet, ”in Discoveries in West Tibet and the Western Himalayas eds,Amy Heller and Giacomella Orofino(Leiden:Brill 2007);and Sonam Wangdu,“Lesite neolithique de Karo, ”In Tibet Civilisation et Societe,ed. Fernand Meyer(Paris: Foundation Singer-Polignac,1990),199-201.བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་རྒུད་རྗེས། བོད་ཁུལ་དུ་བང་སོ་བསྐྲུན་པའི་ལུགས་སྲོལ་རིམ་བཞིན་ཉམས་ཏེ། ནང་བསྟན་གྱི་ལྟ་གྲུབ་ཁྲོད་ས་འོག་གི་རྒྱུ་རྫས་སོགས་ནི་ཀླུ་རིགས་ལ་དབང་བ་དང་སྐུ་ཕུང་ས་འོག་ཏུ་སྦས་པར་འཛེམ་དོགས་བྱས་ཏེ། སྐུ་ཕུང་ཞུགས་ལ་འབུལ་བ་དང་བྱར་གཡེང་བའི་ལུགས་སྲོལ་སྤྱོད་བཞིན་ཡོད། མཚམས་མཚམས་སུ། བླ་མ་དང་སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་སྐུ་ཕུང་མཆོད་རྟེན་གྱི་གཟུངས་སུ་ཕུལ་ཏེ་རིང་བསྲེལ་གྱི་ཚུལ་དུ་དད་པའི་རྟེན་དུ་མཆོད་བཞིན་ཡོད།\n7 པ་ཚབ་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་ཁྲོམ་ཆེན་གྱི་ཆེད་རྩོམ་གྱི་ཤོག་ངོས་631ཁྲོད་བསྟན་དོན། རྡོའི་སེང་གེ་ནི་ཁྲོམ་ཆེན་བང་ཚོམས་ལས་བང་སོའི་དང་པོའི་ཤར་ནུབ་རྒྱུད་དུ་ཡོད་པར་བསྟན་པ་དང་། Jampa Panglung ཡིས་ཀྱང་སེང་གེ་ནི་འཕྱོངས་རྒྱས་ཀྱི་བཙན་པོའི་བང་སོའི་ཨང་དྲུག་པའི་ཤར་ངོས་དང་ནུབ་ངོས་སུ་ཡོད་པ་བསྟན་ཡོད། Jampa Panglung“Die metrischen Berichte uber die Grabmaler der tibetischen konige” in Tibetan Studies, eds. Helga Uebach and Jampa Panglung (Munich: Bayerische Akademie der Wissenschaft,1988),365. གཏེར་ལམ་གྱི་རྡོའི་སེང་གེ་སྐོར་ལ། 参见“汤惠生：《略说青海都兰出土的吐蕃石狮》，《考古》2003年第12期， 第82-86页”\n8 འཐག་གོས་ངོས་སུ་མཆོང་ལྡིང་དང་ཙོག་པུ་འདུག་པའི་སེང་གེའི་རྣམ་པ་ཞིབ་འབྲི་གནང་ཡོད་དེ། དེ་ལ་སོལ་རྒྱུ་ལོ་ཚིགས་ལས་བརྟག་དཔྱད་གནང་རྗེས་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ནས་དགུ་བའི་བར་གཏན་ཁེལ་ཐུབ། འབྲེལ་ཡོད་ཚན་རིག་གི་དཔྱད་གཞི་ནི Amy Heller, “Two Inscribed Fabrics and Their Historical Context: Some Observation on Esthetics and Sick Trade in Tibet, 7th to 9th Century,”in Entlang der Seidenstrasse,ed. Karel Otavsky(Riggisberg: Abegg Stiftung,1998),95-118 ལས་མཐོང་ཐུབ།\n9 འཕྱོངས་རྒྱས་བཙན་པོའི་དུས་ཀྱི་སེང་གེའི་ཕྱི་རྣམ་ནི་ཏ་ཟིག་གི་བཟོ་རྒྱུན་ཡིན་པར་འདོད་པ་དང་། David Snellgrove and Hugh Richardson, A Cultural History of Tibet(Boulder:Prajna Press,1980),54.ཨམ་ཅོག་ཆུང་ལ་འབུར་ཚུགས་སུ་དོད་པའི་མིག་ཟུང་། འཁྱིལ་ལ་སི་ལིའི་རྣམ་པ་བཀོད་པའི་གཡུ་རལ་ལྡན་པའི་སེང་གེ་དང་དུས་རབས་དགུ་བའི་དུས་མགོར་བཞེངས་པའི་ས་ཟན་(Sasanian)རྒྱལ་རབས་དུས་མཇུག་གི་དངུལ་ཕོར་སྒང་ནས་ཐོན་པའི་སེང་གེ་དང་མཚུངས་ཆོས་སུ་སྣང་། Boris Marshak Silberschatze des Orients (Leipzig:E.A.Seemann Verlag,1986),pls.29 and 31 དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་ཁོ་ར་སན་(Khorasan)ས་ཁུལ་ནས་རྙེད་པའི་དངུལ་ཕོར་ཁྲོད་དུའང་རྣམ་པ་འདིའི་རིགས་ཐོན་གྱིན་ཡོད། Musee Cernuschi, Les Perses Sassanides (Paris :Editions Findakly,2006 ),pl.72. སེང་གེའི་གཡུ་རལ་ནི་ངོ་གདོང་གི་རྒྱབ་ངོས་སུ་ཕྱོགས་ཏེ། མ་མགལ་འོག་ཏུའང་གཡུ་རལ་ཐུང་བ་ཡོད་པ་དེ་དག་རྒྱ་གར་སེང་གེའི་འཐུས་ཚབ་ཅན་དང་ཕྱི་རྣམ་རིག་པའི་སྟེང་ནས་དཔྱད་ན་ཡ་གླིང་གི་སེང་གེའི་ཁྱད་ཆོས་དང་མཐུན། འཕྱོངས་རྒྱས་ནས་རྙེད་པའི་སེང་གེ་ལ་མ་མགལ་འོག་གི་གཡུ་རལ་ཐུང་བ་དེ་མེད།\n10 Christopher Beckwith, The Tibetan Empire in Central Asia(Princeton: Princeton University Press,1987); Gabriel Mole, The Tu-Yu-Hun from the Northern Wei to the time of the Five Dynasties(Rome:ISMEO,1970); Helga Uebach,”Eminent Ladies of the Tibetan Empire according to Old Tibetan Text,” in Les Habitants du Toit du Monde, eds. Samten Karmay and Philippe Sagant(Nanterre:Societe d’ ethnologie,1997),53-74 དང་ཐོག གནའ་དཔྱད་རིག་པ་བ་དག་གིས་གཏེར་ལམ་གྱི་བང་སོ་ནི་འ་ཞའི་སྐུ་དྲག་གི་བང་སོ་ཡིན་པར་འདོད་ནའང་། ཞི་ཤིན་ཀའོ་ཡིས་གསར་དུ་བརྟག་དཔྱད་བྱས་རྗེས་ཐུ་བྷོད་བང་སོ་ རིགས་སུ་གཏོགས་པར་འདོད།许新国：《都兰吐蕃墓群的发掘与研究》，《文物报》，1996年7月21日。Trans.Bruce Doar,China Art and Archaeology Digest (1996)\n11 མཚོ་སྔོན་གྱི་གནའ་ལམ་དང་ཚོང་ལམ། 《中国文物的阿特拉斯，青海省》（北京：国家文化研究院出版，1992） 29-30 Rolf A.Stein , Les Tribus Anciennes des Marches Sino-Tibetaines(Paris:Presses Universitaires de France,1959); Amy Heller, “ Silk Trade in Tibet,”102-4\n12 Wilhelm Filchner Who visited Dulan in 1933[Leipzig: F.A. Brockhaus,1940],102-3); Ella Maillart, Oasis Interdites (Lausanne:Editions Payot et Rivages,1974)73,87(visit of 1932, in proximity to the route”Doulan to Lhassa”). ཞི་ཤོན་ཀའོ་ཡིས་བསྟན་དོན། གཏེར་ལམ་ཁུལ་ནི་སྔོན་ཆད་པེ་ལན་(白兰)རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གཞིས་རྙིང་ཡིན། 许新国、赵丰：《都兰出土丝织品初探》，《中国历史博物馆馆刊》1991年第15、16期合刊， 第63-81页。འགྱུར་རྩོམ Bruce Doar, China Art and Archaeology Digest(1996)\n13 སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་ཆ་ནས་གཏེར་ལམ་གྱི་བང་སོ་མང་ཆེ་བ་ནི་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ནས་དགུ་བའི་བར་བརྩིགས་པར་འདོད་མོད། བཱང་ཐོ་（王涛）ཡིས་ཆེས་ཆེ་བའི་བང་སོ་ནི་དུས་རབས་བདུན་པའི་སྐབས་སུ་བརྩིགས་པར་འདོད། Wangtao”Tibetan and Tuyuhun?-the Dulan site Revisited, ”in From Nisa to Niya: New Discoveries and studies in Central and innerAsian Art and Archaeology, eds. Madhuvanti Ghose and Lilla Russell-smith Notes 64( London: Saffron books, in press ) འདི་ནས་རྩོམ་འདིའི་རྩོམ་པ་པོས་ཆེད་རྩོམ་འདི་པར་སྐྲུན་མ་བྱས་གོང་ལ་ང་ལ་ཕུལ་བར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ།\n14 许新国、赵丰：《都兰出土丝织品初探》，《中国历史博物馆馆刊》1991年第15、16期合刊， 第63-81页。མཚོ་སྔོན་གྱི་གནའ་དཔྱད་པའི་ཁོང་ཚོས་མ་འོངས་བའི་བརྟག་དཔྱད་དང་བསྔོག་འདོན་ཐད་ལ་ཕྱོགས་སྣ་མང་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་། ང་རང་གིས་ཀྱང་གཏེར་ལམ་བསྔོག་འདོན་སྐོར་གྱི་རྩོམ་ཞིག་སྤེལ་ཡོད་པ་དང་། རྩོམ་འདིའི་ནང་དུ་ཅ་དངོས་ཉེར་གཉིས་དང་བང་སོའི་པར་སོགས་བཀོད་ཡོད། Amy Heller” Some Preliminary remarks on the Dulan excavation,”Orientation29/9 (1998):84-92 མིག་སྔར་བར་དུ་འཕྱོངས་རྒྱས་བཙན་པོའི་བང་སོ་ནས་ཅ་དངོས་ཐོན་མེད་པས་མཚོ་སྔོན་གཏེར་ལམ་ནས་གསར་རྙེད་བྱུང་བའི་ཅ་དངོས་རིགས་ནི་ཤིན་ཏུ་རྩ་ཆེན་བར་འདོད།\n16 许新国：《都兰吐蕃墓群的发掘与研究 》དེབ་འདིའི་ནང་དུ་དོང་ཙེའི་སྟེང་ན“开元通宝”་ཁེ་ཡོན་ཐུང་པོ་ཞེས་ཡིག་འབྲུ་བཞི་ལུགས་བརྒྱབ་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དངུལ་ཊམ་ཆེད་མཁས་པ་Nicholas Rhodes མཁོ་འདོན་བྱས་ཏེ་བརྟག་དཔྱད་གནང་བ་ལྟར་ན། ཊམ་ཀ་འདིའི་རིགས་ནི་ཐང་བཙན་རྒྱལ་གྱིས་སྤྱི་ལོ760ནས་841བར་རིམ་བཞིན་ཉུང་དུ་ཕྱིན་ནས་ཊམ་ཀ་གསར་བས་ཚབ་བྱས་ཡོད་པ་དང་། དུས་རབས760བར་མཚམས་ཤིག་ལ་ཊམ་ཀ་འདིའི་རིགས་བེད་སྤྱོད་མང་པོ་བཏང་མེད་པར་བཤད། Nicola Rhodes, “Tang dynasty Coins made in Xinjiang,” in Studies in Silk Road Coins and Culture , Papers in Honour of Professor Ikou Hirayama on his 65th birthday, eds. Katsumi Tanabe, Joe Cribb, and Helen Wang (Kamakura: Institute of the Silk Road Studies,1997), 181-86\n17 Karl Jettmar,”The Main Buddhist Period Represented in the Petroglyphs at Chilas and Thalpan,”in South Asian Archaeology, 1985: Papers from the Eighth International Conference of South Asian Archaeologists in Western Europe, Held at Moesgaard Museum, Denmark,1-5July 1985,eds. Karen Frifelt and Per Sorensen(London: Curzon Press.1989),407-11; Mario Bussaagli, Central Asian Painting (Geneva,Skira:1963),39; ལྡེབས་རིས་འདིའི་རིགས་ཧྥ་རན་སིའི་ཅི་མེ་བཤམས་སྟོན་ཁང་(Musee Guimet,Paris)དུ་ཉར་ཚགས་གནང་ཡོད།\n18 ཏོག་ནས་ཐུར་དུ་དཔྱངས་བའི་དར་དཔྱངས་ཡོད་པའི་བཀའ་གདམས་མཆོད་རྟེན་འདིའི་རིགས་ནི་སྤྱི་ལོ1042ལོར་རྒྱ་གར་ནས་ཇོ་བོ་རྗེ་ཨ་ཏི་ཤས་བསྣམས་ཕེབས་ཡོང་བ་དང་། དེ་ནི་ཐན་རྒྱུ་ལོ་ཚིགས་དབྱེ་ཞིབ་ལྟར་ན་ནེ་ཝའར་(Newark Museum)རྟེན་མཛོད་གླིང་དུ་ཉར་བའི་མཆོད་རྟེན་འདི་ནི་དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་སྐབས་སུ་བཞེངས་བར་འདོད། Valrae Reynolds, Amy Heller, and Janet Gyatso, Catalogue of the Tibetan Collection of the Newark Museum ,3 [Newark Museum,1986],pl. S9 A-D\n19 དབྱིན་ཇིའི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་Burkhard Quessel ཡིས་ཐུགས་བརྩེ་པའི་ངང་ཚ་ཚའི་པར་རིས་ལ་ཞིབ་ལྟ་ཐུབ་པར་ཐུགས་རྗེ་ཞུ། ཚ་ཚ་ངོས་ཀྱི་ཡི་གེ་གསལ་བོར་མི་མཐོང་ཕྱིར་མུ་མཐུད་དུ་ངོས་འཛིན་གནང་བར་བཀག་རྒྱ་ཐེབས་ཡོད།།\n21 དངུལ་ཆས་རིགས་འདི་དག་ནི་གཏེར་ལམ་ནས་ཐོན་པ་དང་། དེང་Cleverland Museum of Art ནང་དུ་ཉར་ཚགས་གནང་ཡོད། འདིའི་ལོ་ཚིགས་དང་ཞིབ་འཇུག་གི་སྐོར་ལ་Martha Carter,” Three Silver Vessels from Tibet’s Earliest Historical Era:aPreliminary Study,” in Cleveland Studies in the History of Art3(1998):22-47 H. Stoddardཡིས་འདོད་ལུགས་ལ་དངུལ ཕོར་འདི་ནི་དུས་རབས་བདུན་པའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་རྒྱ་བཟའ་ཀོང་ཅོའི་ཅ་དངོས་ཡིན་ལ། སྤྱི་ལོ640ལོར་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་རྒྱལ་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་དང་གཉེན་བསྡེབས་ཡོད། དངུལ་ཕོར་གྱི་ཞབས་རའི་ངོས་སུ་ཕན་ཤིང་ཀོང་སྐྱེས་ཀྱི་སུག་བྱད་ཞེས་མཚན་བྱང་བཀོད་ཡོད་དེ། དེའི་དོན་ནི་རྒྱ་བཟའ་ཀོང་ཅོའི་སྒེར་གྱི་ཅ་དངོས་ལྟར་བཀྲལ་ཡོད། H.E.Richardsonཡིས་དོ་སྣང་བྱང་བ་ལྟར་ན་བོད་ཡིག་གི་ཡི་གེ་སྦྱོར་སྟངས་སྟེང་ནས་དཔྱད་ན་དུས་རབས་དགུ་བའི་གོང་གི་ཡིན་པར་སྙམ། འདིའང་རྒྱ་བཟའ་ཀོང་ཅོ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པར་འདོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གཅིག་ཡིན། མཚན་བྱང་གི་རྗེས་སུ་གོར་ཐིག་གཉིས་ཡོད་དེ། དེ་ནི་དབྱེ་བ་འབྱེད་བྱེད་ཀྱི་རྟགས་མཚན་ཡིན། གོར་ཐིག་འདི་གཉིས་ཀྱང་རའི་དབྱིབས་ཀྱི་ཕོར་བའི་ཞབས་ངོས་སུ་བཀོད་ཡོད། Martha Carter ཡིས་སྤྱི་ལོ1999ལོའིཟླ8པའི་ཚེས23ཉིན་བསྐུར་ཡིག་གི་ལམ་ནས་སྣོད་ཆས་འདི་ནི་སོག་དག་གི་སྐུ་དྲག་གིས་རྟེན་འབྲེལ་དང་དུས་སྟོན་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་དུས་སུ་རྒུན་ཆང་གི་འཇོག་སྤྱད་དུ་སྤྱོད་བཞིན་ཡོད་པ་བསྟན་པ་དང་། ང་རང་གིས་མཚན་བྱང་སྟེང་གི་ནང་དོན་ནི་སྐུ་དྲག་གི་སྒེར་གྱི་ཅ་དངོས་ལྟར་བསྒྱུར་ན་འོས་ཞིང་འཚམ། རའི་དབྱིབས་ཀྱི་ཆང་ཕོར་ནི་སོག་ཐུའི་སྐུ་དྲག་གི་སྤྱོད་ཆས་ཡིན་པ་དང་། བློ་མཐུན་ཤིས་ཤིན་ཀོའི་ཡིས་གཏེར་ལམ་ནས་རྙེད་པའི་རོ་སྒམ་གྱི་པང་ལེབ་ངོས་ཀྱི་རི་མོ་ཁྲོད་བཙན་པོའི་སྐུ་དྲག་གིས་རའི་ཆང་ཕོར་བསྣམས་ཡོད་པའི་སྐོར་བཀོད་ཡོད། 许新国 ：《郭里木乡吐蕃墓葬棺板画研究》《西陲之地与东西方文明》，北京：燕京出版社， 2006年。\n22 Karl Jettmar , “The Petroglyphs at Chilas and Thalpan”; Katsumi Tanabe,”Essay on Two Lion from the Rock Carvings at Hodar, Upper Indus Valley: Reconsideration of K.Jettmar’ s Interpretations, ” Bulletin of Ancient Orient Museum XI(1990): 209-56 སེང་གེའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་འཐག་གོས་འདི་དང་འདྲ་བའི་ཟ་འོག་གི་གོས་ཆེན་ཞིག་Abegg ཐེབས་རྩ་ཚོགས་པར་ཉར་ཡོད། Amy Heller, “Silk Route Textiles.”\n23 ཞིང་སྡེ་ནི་གཏེར་ལམ་གྲོང་བརྡལ་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ལེ་དབར་བཅོ་ལྔའི་སར་ཡོད་དེ། སྤྱི་ལོ1945ལོའི་སྔོན་ལ་གཏེར་ལམ་རྫོང་ནི་གནས་འདི་རུ་གཞིས་ཆགས་ཡོད་པ་དང་། སྤྱི་ལོ1950ལོའི་སྔོན་དུ་རྡོའི་སེང་གེ་གཉིས་ནི་བང་སོའི་གནའ་ཤུལ་དུ་ཡོད་ལ་དེ་ནས་གྲོང་བརྡལ་དུ་དབོར་ནའངམ། རྡོ་རིང་འདི་ག་དུས་བང་སོའི་འགྲམ་ནས་གནས་འདི་རུ་དབོར་བའི་དུས་ཚོད་ལ་གསལ་ཆ་མེད། དེའི་རྗེས་སུ་གྲོང་མིས་རྡོའི་སེང་གེ་ས་འོག་ཏུ་སྦས་ཏེ་ད་རེག་བར་དུ་བརྗེད་པ་དང་། སྤྱི་ལོ1997ལོར་གཞུང་ལམ་འཛུགས་སྐྲུན་བྱས་སྐབས་གཞི་ནས་རྡོའི་སེང་གེ་གཉིས་ལས་གཅིག་རྙེད་སོན་བྱུང་། ལོ་དེའི་ཟླ་དགུ་བར་ང་རང་གིས་རྡོའི་སེང་གེ་འདི་མཐོང་རྗེས། ས་གནས་ཡུལ་མི་ལ་སེང་གེ་གཞན་ཤོས་དང་རྡོ་རིང་གི་སྐོར་བཀའ་འདྲི་ཞུ་སྐབས། ང་རང་གིས་ཤེས་པའི་སེང་གེ་འདི་ནི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་དབུས་དང་ནུབ་རྒྱུད་ཀྱི་མ་དཔེ་ཡིན། མི་ཁ་ཤས་ཀྱིས་སེང་གེ་གཞན་ཤོས་ཉེ་འགྲམ་དུ་སྦས་ཡོད་པ་གསལ་ཆ་མེད་པ་དང་། རྡོ་རིང་གི་ཆག་རོའང་གྱང་རྡོ་ལ་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཚར་ཡོད། སེང་གེ་གཞན་ཤོས་དེ་གསར་རྙེད་བྱུང་བ་དང་། ང་རང་གིས་རྡོ་རིང་གི་ཆག་རོ་དང་སྔོན་གྱི་ཆ་ཚད་ངོས་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཐུབ།\n24 Mark Aldenderfer ཡིས་འབྲེལ་ཡོད་འདིའི་སྐོར་གྱི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་དང་རྡོའི་སེང་གེའི་པར་རིས་མཁོ་སྤྲོད་གནང་བར་ཐུགས་རྗེ་ཞུས་པ་ཡིན།\n25 ཕུག་པ་འདིའི་ནང་དུ་རྡོའི་སེང་གེ་ཡོད་པ་མ་ཟད། Filchner ཡིས་དངུལ་སྒ་ཞིག་དང་གསེར་མདོག་ལྡན་པའི་མགོ་རྒྱན་དང་གྱོན་ཆས་ཁ་ཤས་རྙེད་ཡོད། Wilhelm Filchner, Bismillah, 102-3.\n26 འདི་དང་ ཁྲང་ཨན་ཉེ་འགྲམ་ཆན་ལིན་བང་ཚོམས་དང་ཨོ་ཙེ་ཐན་(武则天)གྱི་བང་སོ་མདུན་གྱི་ཆེ་ལ་བརྗིད་ཉམས་ལྡན་པའི་ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྡོའི་སེང་གེ་དང་བསྡུར་ཏེ་བཤད་པ་ཡིན།\n27 ཧོ་ཝེ་དང་པ་སངས་དབང་འདུས་གཉིས་ཀྱིས་བང་ཚོམས་དང་ས་འོག་ནས་ཐོན་པའི་ཅ་དངོས། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་སྙིང་སོགས་ཀྱི་དཔྱད་གཏམ་གནང་བར་ཐུགས་རྗེ་ལེགས་འབུལ་དང་། འདིའི་སྐོར་གྱི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་ནི་ 西藏文管会文物普查队：《西藏拉孜、定日二县古墓群调查清理简报》，《南方民族考古》第四辑，四川科技出版社，1992年，第105-124页。ཁྲོད་གཟིགས་རོགས་ཐུ།\n28 ཁྲོམ་ཆེན་གྱི་ཆབ་སྲིད་དབང་ཆའི་ཡིག་ཆ་ལས། Ariane Macdonald(Ariane Spanien)དང་今枝由郎（Yoshiro Imaeda）,Choix de documents Tibetans conservesala Bibliotheque Nationale complete par quelques manuscrits del’ India Office et du British Museum2(Paris: Bibliotheque Nationale, 1979),pl.429 དང་ཐོག་Yoshiroཡིས་རྡོ་རིང་སྟེང་གི་སྲོག་ཆགས་ནི་སེང་གེ་གཤོག་པ་ཅན་(P.18)ཡིན་པར་ཐག་གཅོད་གནང་ཡོད་མོད། དོན་དངོས་ཐོག་ནས་དཔྱད་ན་སྲོག་ཆགས་འདི་ནི་སྤྱང་ཀིའི་མགོ་དང་ཞེང་ཆེ་བའི་གཤོག་པ། རྣོ་ལ་ཕྲ་བའི་སྡེར་མོ་དང་འཇམ་སི་སིའི་རྔ་མ་བཅས་ཡོད་པའི་སྲོག་ཆགས་ཕུང་གསུམ་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཞིག་ཡིན (པར་འདི་ནི་Amy Heller , Tibetan Art, 10མཐོང་ཐུབ ) རྣམ་པ་འདིའི་སྟེང་ནས་བོད་ཀྱི་སྒྱ་རྩལ་བས་ཡང་དག་པའི་སྒོ་ནས་སེང་གེ་ཇི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་པ་ཤེས་མེད་པ་བསྟན་ཡོད། ཁྲོམ་ཆེན་གྱི་ཁྱབ་ཁོངས་མི་འདྲ་བའི་སྐོར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་Hugh Richardson, “The Province of the Bde Blon of the Tibetan Empire,” in High Peaks, Pure Earth: Collected Writings on Tibetan History and Culture, ed., Michael Aris(London: Serindia Publications 1988),167-76ཆེད་རྩོམ་འདིའི་ནང་དུ་གསུངས་ཡོད།\n29 པ་སངས་དབང་འདུས་ལགས་ཀྱིས་རྡོ་རིང་དང་ས་གནས་འདིའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཞིབ་འཇུག་སྒོས་བང་སོ་གཙོ་བོ་འདི་དང་བཙན་པོ་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གལ་ཆེ་བའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་གླེང་ཡོད་དེ། ཁྱིམ་རྒྱུད་འདི་ཐེངས་ཁ་ཤས་ལ་སྤུ་རྒྱལ་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རྒྱུད་དང་གཉེན་བསྡེབས་ཡོད། 巴桑旺堆：《查木钦吐蕃石碑新考》。\n30 པ་སངས་དབང་འདུས་ལགས་ཀྱིས་རྡོ་རིང་ཡིག་རྙིང་སྐོར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་དང་ཧོ་ཝེ་ལགས་ཀྱིས་ཁྲོམ་ཆེན་བང་སོ་དང་དེའི་སྒྲིག་གཞི་སྐོར་གྱི་ཞིབ་འཇུག ལ་རྒན་པ་སངས་དབང་འདུས་ལགས་ཀྱི་ཞབས་མཆན༢༨དང་(霍魏《西藏古代墓葬制度史》，成都，四川人民出版社，1995.ལ་གཟིགས་རོགས།\n31 སྤྱི་ལོ2005ལོའི་ཟླ5བར། ས་གནས་རིག་དངོས་དོ་དམ་སྡེ་ཚན་ལས་ཤེས་གསལ་ལྟར། རྡོའི་སེང་གེའི་གནའ་དཔྱད་བསྔོག་འདོན་མི་འགྱངས་བར་སྤེལ་རྒྱུ་ཡིན་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་།\n33 Nicolas Rhodes ཡིས་སྤྱི་ལོ་625ནས་641བར་ལུགས་བརྒྱབ་པའི་བལ་པོའི་ཊམ་ཀའི་དཔྱད་གཞི་ཡིག་ཆ་རེག་པར་ཐུགས་རྗེ་དང་། གླང་ཆེན་ཞིབ་འབྲིའི་རྣམ་པ་Rhodes, Gabrisch, and Valdettaro Pontecorvo della Rocchetta, The Coinage of Nepal,Pls.3-5.དེབ་འདིའི་ནང་དུ་མཐོང་ཐུབ།\n34 བོད་ཀྱི་ཡུལ་དབུས་བསམ་ཡས་དགོན་པར་མཐོ་ཚད་ལ་ལིའི་རྨིད75དང་ཞབས་སྟེགས་ལ་ལིའི་རྨིད20ཡོད་པའི་རྡོའི་གླང་ཆེན་ཞིག་ཡོད་པ་དུས་རབས་བརྒྱད་པར་དགོན་པ་བཞེངས་དུས་སུ་བསྐྲུན་པར་འདོད། A.Heller, Tibetan Art(Milan: Jaca Book, 1999 ) ཚོན་ཁྲ་ཅན་གྱི་བརྙན་རིས1. 19\n35 Cristina A. Scherrer-Schaub and Georges Bonani, “Establishingatypology of the old Tibetan manuscripts:amultidisciplinary approach,” in 65 Dunhuang Manuscript Forgeries, ed. Susan Whitfield, (London: The British Library, 2002),184-215, 191-94\n36 ཕྲ་ལ་རིང་བའི་མ་མགལ་དང་རྣོ་ལ་མཐོ་བའི་ཨམ་ཅོག་ཅན་གྱི་སེང་གེའི་ངོ་གདོང་གི་བསྡུར་ཚད་ནི་ཁྲོམ་ཆེན་གྱི་སེང་གེ་གཤོག་ལྡན་ཅན་གྱི་ཐེལ་ཙེ་དང་ཅུང་འདྲ་བ་དང་། དེ་དང་དུས་མཚུངས་སུ། རྣོ་ངར་ཅན་གྱི་མ་མགལ་ལ་སེང་གེའི་ཕྱི་རྣམ་འདྲ་ཆགས་པོ་མེད་ནའང་སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བདུན་པའི་གནའ་རབས་བལ་པོའི་སེང་གེའི་མགོ་བོའི་རྣམ་པ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་མ་ཟད། རྡོ་རིང་ངོས་ཀྱི་སེང་གེ་དང་གཤོག་ལྡན་སེང་གེ བཙན་པོ་དུས་ཀྱི་ཤིང་ཁྲམ་དང་ལི་མའི་ཆབ་མགོ་སྟེང་གི་སེང་གེའི་རྣམ་པ་སོགས་ནི་སེང་གེའི་མགོ་བོ་དང་གཡུ་རལ་སོགས་དང་ཤིན་ཏུ་མཐུན། དོན་དངོས་འདིའི་སྟེང་ནས་སེང་གེའི་དབྱིབས་རྣམ་འདི་འདྲ་ཡོད་པ་སྐབས་དེ་དུས་ལྟོས་དབང་ངང་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་མིན།\n37 སེང་གེའི་རི་མོ་ལྡན་པའི་ཆབ་མགོ དེང་ཅ་དངོས་འདི་ནི Early Himalaya Art of the Ashmolean Museumབཤམས་མཛོད་གླིང་དུ་ཉར་ཚགས་གནང་ཡོད་པ་དང་། Amy Heller, Early Himalaya Art of the Ashmolean Museum,(Oxford: Ashmolean Museum 2007),pl.16 Andrew Topsfield ལགས་ཀྱིས་རྒྱུ་ཆ་མཁོ་སྤྲོད་དང་རི་མོའི་ལམ་ནས་འདྲ་བཤུས་གནང་བར་ཐུགས་རྗེ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།\n38 སྤྱི་ལོ1996ལོར་ཟླ12 ལ་པ་སངས་དབང་འདུས་ལགས་ཀྱི་འཕྲིན་ཡིག་གཞིར་བཟུང་བ་ཡིན།\n39 Roderick Whitfield, The Art of Central Asia: the Stein collection in the British Museum1(Tokyo; Kodansha International Ltd. In cooperation with the Trustees of the British Museum, 1982), 312 (discussion ofapainting withadual inscription, Tibetan and Chinese, pl.16).\n40 རི་མདའ་བྲག་བརྐོས་ནི་སྤྲེལ་ལོར་ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་ལྡེའུ་སྲོང་བཙན་སྐབས་ཏེ་སྤྱི་ལོ804ལོར་བཞེངས། བོད་ལྗོངས་ཆབ་མདོའི་རྒྱུད་དུ་མཆིས་ལ། རྡོ་བརྐོས་འདི་བཞེངས་དོན་ནི་ཐང་བོད་ཞི་བའི་གྲོས་མོལ་ཀྱི་རྗེས་དྲན་མཚོན་བྱེད་ཡིན། Yoshiro Imaedaཡིས་སྤྱི་ལོ༢༠༠༣ལོའི་དབྱིན་ཇིའི་ཉིག་ཅིན་(Oxford)གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་ནས་སྤེལ་བའི་བོད་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་འདུ་སྟེང་བསྟན་དོན། ཧྥ་རན་སིའི་ཅི་མེ་རྟེན་མཛོད་གླིང་(Musee Guimer,Paris)དུ་ཏུན་ཧོང་གི་དར་ཐང་ངོས་བྲིས་པའི་སེང་གེ་དང་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཀྱི་བྲག་བརྐོས་སྟེང་གི་སེང་གེའི་གཉིས་ཤིན་ཏུ་མཚུངས། Yoshiro imaeda,”Re-examination of the Ldan ma brag inscription in Eastern Tibet,” presented at the 2003 Oxford seminar of the International Association for Tibetan Studies. A. Heller, “Archaeological Artefacts from the Tibetan Empire in Central Asia,” Orientation34/4 (2003): 55-64, Fig.11\nསྡེ་ཚན།: གནའ་ཤུལ།, ཡུལ་སྡེ།, ཡུལ་སྲོལ།, ལོ་རྒྱུས།, སྒྱུ་རྩལ། ཚན་པ།: featured


当前位置： 首页 / 藏学研究室 / 论文精选\nནང་དོན་གནད་བསྡུས། དཔྱད་རྩོམ་འདིས་ངག་རྒྱུན་གསར་འགྱུར་དང་། གནའ་ཤུལ་གསར་འགྱུར། བརྡ་གཏོང་བའི་གསར་འགྱུར་བཅས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཡ་ཐོག་བོད་ཀྱི་གསར་འགྱུར་བྱུང་རིམ་དང་། སྒྲོག་སྟངས། སྤྱི་ཚོགས་སུ་ཤུགས་རྐྱེན་གང་འདྲ་ཐེབས་ཚུལ་སོགས་བརྗོད་ཡོད།\nབརྡ་ཆད་གཙོ་བོ། བོད་ཀྱི་གསར་འགྱུར། སྒྲོག་སྟངས། ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཚུལ།\nགསར་འགྱུར་ནི་ཆབ་སྲིད་དང་། དཔལ་འབྱོར། མཚན་ཉིད། རྩོམ་རིག ལོ་རྒྱུས། ཁྲིམས་ལུགས། སེམས་ཁམས། སྤྱི་ཚོགས་ལ་སོགས་པའི་ཚན་རིག་ཤེས་བྱ་རྒྱ་ཁྱབ་ཆེན་པོ་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་ཅིང་། གསར་འགྱུར་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱེད་ཁྱོན་ཡང་ཡངས་ཤིང་རྒྱ་ཆེ་བ། གཏིང་ཟབ་པ་ཞིག་ཡིན་གཤིས། རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གང་ཡིན་རུང་གནའ་རབས་ཀྱི་དབང་བསྒྱུར་གྲལ་རིམ་པས་རང་ཉིད་ཀྱི་སྲིད་དབང་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་ཆེད། གསར་འགྱུར་དེ་དབང་བསྒྱུར་བྱེད་ཐབས་ཀྱི་ལག་ཆ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་བརྩིས། ཉེ་རབས་ཀྱི་གསར་འགྱུར་བྱུང་ནས་ད་གཟོད་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་གསུམ་ཙམ་ལས་ཕྱིན་མེད་ན་ཡང་གསར་འགྱུར་གནས་ཚུལ་དེ་ཉིད་སྤེལ་ཚུལ་བྱུང་ནས་ལོ་སྟོང་ཕྲག་ཁ་ཤས་ཕྱིན་ཡོད། གནའ་རབས་ཀྱི་གསར་འགྱུར་འགྲེམས་སྤེལ་བྱེད་ཐབས་དེ་རྗེས་ལུས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་སྤྲོད་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་མོད་ཀྱང་། ལོ་རྒྱུས་དེས་ཐོན་སྐྱེད་ངལ་རྩོལ་དང་མིའི་རིགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དར་སྤེལ་གཏོང་བར་བྱས་རྗེས་ཆེན་པོ་བཞག་གོ། །ལོ་སྟོང་ཕྲག་ཁ་ཤས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པའི་བོད་རིགས་མི་དམངས་ནི་གནའ་སྔ་མོའི་དུས་ནས་ཐོན་སྐྱེད་ངལ་རྩོལ་བྱས་ཏེ་འཚོ་བར་རོལ། བོད་རིགས་མི་དམངས་རྣམས་ཀྱིས་ལས་ལ་བརྩོན་ཞིང་དཀའ་ཚེགས་ལ་མ་འཛེམས་པར་རང་བྱུང་གི་འཇིག་རྟེན་ཁོར་ཡུག་དང་དཔའ་ངར་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་འཐབ་རྩོད་བྱས་ཏེ་འཛམ་གླིང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ཏུ་འོད་སྟོང་འབར་བའི་བྱས་རྗེས་ཆེན་པོ་བཞག་ཡོད། བྱས་རྗེས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་དེ་ཇི་ལྟར་བྱས་ནས་གསར་གཏོད་བྱས་སམ་སྙམ་ན། “ངལ་རྩོལ་གྱིས་མིའི་རིགས་གསར་དུ་བསྐྲུན་པ་དང་། ངལ་རྩོལ་གྱིས་མིའི་རིགས་ཀྱི་རྩོམ་རིག་སྒྱུ་རྩལ་གསར་དུ་བསྐྲུན་པ”ཞེས་པ་ཡིན་པ་གོར་མ་ཆག དཔེར་ན། ཨེན་ཀེ་སིས་མིའི་རིགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང་སྤྲ་ཁྱུའི་ཁྱད་པར་འབྱེད་པའི་ཁྱད་ཆོས་ནི་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན་ངལ་རྩོལ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། “སྲོག་ཆགས་ཀྱིས་ཕྱི་རོལ་ཡུལ་གྱི་རང་བྱུང་ཁམས་ཁོ་ནར་བརྟེན་ནས་རང་ཉིད་འཚོ་གནས་བྱེད་པ་དང་། རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་འཕོ་འགྱུར་ལ་བསྟུན་པ། མིས་རང་ཉིད་ཀྱིས་བསྒྲུབས་པའི་སྒྱུར་བཅོས་ཀྱི་བྱ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་རང་བྱུང་ཁམས་དེས་རང་རེའི་དམིགས་ཡུལ་གྲུབ་ཏུ་འཇུག་པ། མིས་རང་བྱུང་ཁམས་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་ཐུབ་པ་དེ་ནི་མི་དང་གཞན་པའི་སྲོག་ཆགས་བར་གྱི་མཐའ་གཏུག་གི་ངོ་བོའི་ཁྱད་པར་ཡིན་ལ། ཁྱད་པར་དེ་བཟོ་མཁན་ཀྱང་ངལ་རྩོལ་ཡིན”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ༎ ཡིན་ན་ཡང་ཤུགས་ཆེན་ལྡན་པའི་རང་བྱུང་གི་ནུས་ཤུགས་མདུན་དུ་མི་སུ་དང་སུ་ཡིན་རུང་རང་ཉིད་ཀྱི་ནུས་ཤུགས་ཁོ་ནར་བརྟེན་ནས་འཚོ་ཐབས་མེད་ཕྱིར། སྲོག་ཆགས་གཞན་པས་རང་ཉིད་ལ་གནོད་འཚེ་གཏོང་བར་བཀག་འགོག་དང་འཚོ་ཐབས་འཚོལ་བའི་ཆེད་དུ། མིའི་རིགས་ཀྱིས་ཐོན་སྐྱེད་ངལ་རྩོལ་ནང་དུ་ངེས་པར་མཉམ་སྡེབ་བྱེད་པ་དང་། སྲོག་ཆགས་གཞན་དང་བསྟུན་མཐུན་གང་ཐུབ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། མར་ཁེ་སིས་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་སྐབས་རང་བྱུང་ཁམས་དང་འབྲེལ་གཏུག་བྱེད་དགོས་པ་ཕུད། གལ་ཏེ་ཁོ་ཚོས་བྱེད་སྟངས་ཤིག་ལ་བརྟེན་ནས་མཉམ་དུ་བྱ་སྤྱོད་དུ་མ་ཞུགས་པའམ་བྱ་སྤྱོད་འགུལ་སྟངས་དེ་ཕན་ཚུན་བརྗེ་རེས་མ་བྱས་ན། ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་སྟངས་ཀྱང་མེད་ལ། ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་འདྲིས་སམ་འབྲེལ་བ་བྱ་དགོས། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འབྲེལ་འདྲིས་སམ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་མངའ་ཁོངས་དེ་འདྲའི་ནང་དུ་ད་གཟོད་ཁོ་ཚོ་དང་རང་བྱུང་ཁམས་གཉིས་དབར་འབྲེལ་བ་ཡོད་སྲིད་ཅིང་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱང་བྱ་སྲིད་ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར། མིའི་རིགས་ཀྱིས་“བྱེད་སྟངས་ཤིག་ལ་བརྟེན་ནས་མཉམ་དུ་བྱ་སྤྱོད་དུ་ཞུགས་པའི”ནང་དུ་མི་རྣམས་ལ་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་གཏུག་བྱས་ཏེ་གནས་ཚུལ་བརྗེ་རེས་དང་། གནས་ཚུལ་རྒྱུས་ལོན། ཉམས་མྱོང་སྤེལ་རེས་བཅས་བྱ་དགོས་པས་གནས་ཚུལ་བརྒྱུད་སྤྲོད་ཀྱང་རིམ་བཞིན་དེ་ལྟར་བྱུང་བ་དང་། དེ་ནི་ཆེས་སྔ་མོའི་གསར་འགྱུར་སྣང་ཚུལ་ཞིག་ཡིན།\nཆེས་སྔ་མོའི་གསར་འགྱུར་རྣམ་པ་དེ་ངག་རྒྱུན་གསར་འགྱུར་ཡིན་ཞིང་། སྤྱིར་བཏང་དུ་ངག་ཐོག་ནས་གླེང་མོལ་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་གསར་འགྱུར་གནས་ཚུལ་བརྒྱུད་སྤྲོད་བྱེད་པ་དེ་ལ་གླེང་མོལ་གསར་འགྱུར་ཡང་ཟེར། འཇར་པན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གསར་འགྱུར་མཁས་ཅན་ཞིག་གིས་“འཇར་པན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གསར་འགྱུར་བརྒྱུད་སྤྲོད་དེ་ཕལ་ཆེར་གནའི་‘ཅིན་ཧྥུ་ཏོན་གྲོས་ཚོགས’སུ་ཁོངས་འདེད་བྱས་ཆོག ཉིན་རེའི་ཞོགས་པར་ཁྱིམ་ཚང་སོ་སོའི་བུད་མེད་རྣམས་ཀྱིས་ཆུ་ཟོ་འཁུར་ནས་ཆུ་ལེན་པའི་སྐབས་སུ། ཚང་མས་ཁ་མང་ལྕེ་མང་གི་སྒོ་ནས་འདས་ཟིན་པའི་ཉིན་གཅིག་གི་མཐོང་ཐོས་གླེང་མོལ་བྱེད་པས་དེ་ནི་འཇར་པན་ཀྱི་གསར་འགྱུར་བརྒྱུད་སྤྲོད་ཐོག་མ་ཡིན་སྙམ”ཞེས་གསུངས།\nདེ་བཞིན་བོད་ཁམས་གཅིག་གྱུར་ཏུ་མ་བསྒྱུར་གོང་མཚོ་བོད་མཐོ་སྒང་གི་ཡུལ་ཁམས་ནི་ཚོ་བ་ཁག་གིས་སྲིད་དབང་བཟུང་ཞིང་ལོ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མའི་རིང་དུ་ཚོ་གཙོས་འགོ་ཁྲིད་བྱེད་པའི་འོག་ཏུ། གདོད་མའི་རྣམ་པ་ལྡན་པའི་རྗེས་ལུས་ཀྱི་རི་དྭགས་རྔོན་པ་དང་ཕྱུགས་རིགས་སྤོ་འཚོ་བྱེད་པའི་འཚོ་ཐབས་དེར་བསྟུན་པ་དང་། ཚོ་བ་སོ་སོས་རང་བཞིན་རུས་ཚོགས་དང་རུས་རྒྱུད་མང་བོ་དབང་དུ་བསྒྱུར་ནས་རང་རང་སོ་སོའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ངལ་རྩོལ་ཀྱི་བྱེད་ཐབས་སྤྱད། མཚོ་བོད་མཐོ་སྒང་དུ་ཚོ་བ་མང་བོ་དང་རུས་ཚོགས་མང་བོ་བྱུང་བ་ལས་གདོད་མའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྐབས་སུ་མེས་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གནམ་གཤིས་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་ངན་ཞིང་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་ལག་ཆ་རྗེས་ལུས་ཡིན་པའི་ཡུལ་ཁམས་བསྒྱུར་བཀོད་དང་འཚོ་གནས་དར་སྤེལ་གཏོང་ཆེད། རང་བྱུང་གི་ཁོར་ཡུག་དང་འཐབ་རྩོད་བྱེད་པའི་ཁྲོད་དུ་ཕྱི་རོལ་ཡུལ་གྱི་གནས་ཚུལ་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་བསྡུ་ལེན་དང་། མི་རྣམས་ཀྱི་བར་དུ་གནས་ཚུལ་གྱིས་འབྲེལ་གཏུག་བྱས་སྟབས། ཚོ་བ་ཁག་ཆེ་ཆུང་དུ་མ་དང་རུས་ཚོགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཐོག་ཏུ་གདོད་མའི་“གསར་འགྱུར”དང་“གསར་འགྱུར་བརྒྱུད་སྤྲོད”ཀྱང་རིམ་གྱིས་དར། རུས་ཚོགས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ཚོ་བ་རེ་རེའི་སྟོབས་འབྱོར་མངའ་ཐང་རྒྱ་ཆེར་དང་མངའ་ཁོངས་བར་གྱི་“ས་མཚམས”གྱི་འགལ་བ་མངོན་གསལ་དོད་པོར་གྱུར་པས། འཚོ་གནས་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་གང་ལེགས་སྲ་བརྟན་དང་། དངོས་རྫས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞིག་བརྩོན་ལེན་བྱེད་པ། དབང་ཆ་འཕྲོག་རེས་བྱེད་པ་བཅས་ཀྱི་ཛ་དྲག་ལྡན་པའི་འགལ་བ་འགའ་བྱུང་སྟེ། ཚོ་བའི་བར་དང་ཚོ་བའི་ནང་ལོགས་སུ་གནས་ཚུལ་གང་མང་གང་གསར་ཞིག་རྒྱུས་ལོན་བྱེད་པར་བརྩོན་ལེན་བྱེད་ཅིང་གནས་ཚུལ་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་ཀྱང་རིམ་བཞིན་བྱུང་། 《རྒྱལ་རབས་གསར་བའི་མེ་ལོང》ལས། “རྒྱལ་པོ་གྲི་གུམ་བཙན་པོ་དེ། ཐུགས་གདོན་གྱིས་བསླུས་ཏེ། བློན་པོ་ལོ་ངམ་རྟ་རྫི་ཟེར་བ་ཞིག་ལ། ཁྱོད་ཀྱིས་ངའི་འཐབ་ཡ་བྱེད་དགོས་ཟེར་ནས། ལོ་ངམ་ན་རེ། རྗེ་ཅི་ལགས། ང་འབངས་ཤིག་གིས་རྗེའི་འཐབ་ཡ་མི་འོང་ཞུས་ཀྱང་། དབང་མེད་དུ་བཅོལ་བས་འཐབ་པར་ཆས། སྐར་མ་ས་ག་དང་ས་རིའི་ཉིན་འཁྲུག་དུས་བྱས་སོ༎ དེར་རྒྱལ་པོས། ཁྱི་མོ་ཉན་གྱི་རྣ་གསང་མ་བྱ་བའི་སྤྲུལ་པའི་ཁྱི་ཅིག་ཡོད་པ། ལོ་ངམ་གྱི་རྩར་ཉན་བཏང་བས། ལོ་ངམ་གྱིས་དེ་བཞིན་ངོ་ཤེས་ནས་གནངས་ཉིན་རྒྱལ་པོས་ངེད་རང་གསོད་དུ་འོང་སྟེ། དམག་གི་འཁོར་མ་ཁྲིད་པར། རྒྱལ་པོའི་དབུ་ལ་དར་ནག་གི་ཐོད་བཅིང་། དཔྲལ་བར་མེ་ལོང་བཏགས། ཕྲག་པ་གཡས་ལ་ཝ་རོ་བཀལ། ཁྱི་རོ་གཡོན་ལ་བཀལ། རལ་གྲི་གླད་ལ་བསྐོར། གླང་དམར་ལ་ཐལ་སྒྲོ་བཀལ་བྱུང་ན། ངེད་རང་གིས་ཅི་ཐུབ་ཅེས་སྨྲས་སོ༎ ཁྱི་མོ་དེས་རྒྱལ་པོ་ལ་དེ་བཞིན་དུ་ཞུས་པས། དེ་ལྟར་བྱེད་གསུངས་ཏེ། གནངས་ཉིན་དེ་ལྟར་བྱས་ནས་ལོ་ངམ་གསོད་དུ་བྱོན། བསོ་སྒྲ་བཏབ་པས་གླང་དམར་འགྲོགས་ཏེ་ཐལ་སྒྲོ་རལ་བས་ཐལ་འཚུབ་ཀྱིས་མིག་ཁེང་། ཝ་རོས་དགྲ་ལྷ་ཡལ། ཁྱི་རོས་ཕོ་ལྷ་ཡལ། རལ་གྲི་གླད་ལ་བསྐོར་བས་རྨུ་ཤག་ཆད། དེར་བློན་པོ་ལོ་ངམ་གྱིས་རྒྱལ་པོའི་དཔྲལ་པའི་མེ་ལོང་ལ་གཏད་ནས་མདའ་བརྒྱབ་པས་རྒྱལ་པོ་བཀྲོངས་སོ༎”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། གོང་གི་ཚིག་ཚོགས་དུམ་བུ་དེ་བཀླགས་མ་ཐག་ཏུ་དེ་ནི་དགོད་བྲོ་ལངས་བྱེད་ཀྱི་གཏམ་ཞིག་དང་རྒྱལ་བོ་བླུན་པོ་ཞིག་རེད་སྙམ་པའི་སྣང་ཚུལ་ཞིག་ང་ཚོའི་བློ་ལ་འཆར་མོད་ཀྱང་། གང་ལྟར་ཡང་བློན་པོ་ལོ་ངམ་གྱིས་རྒྱལ་བོ་བཀྲོངས་ནས་ཁོ་རང་ཉིད་ཀྱིས་རྒྱལ་ས་འཛིན་འདོད་དེ། ཁྱི་མོ་དེ་ཉན་གྱི་རྣ་གསང་མ་བྱ་བའི་སྤྲུལ་བའི་ཁྱི་ཞིག་ཡིན་པ་ཁོ་ངོ་ཤེས་ཀྱང་མངོན་གསལ་གྱི་མཚོན་རྟགས་མེ་ལོང་དང་། ཝ་རོ། ཁྱི་རོ། རལ་གྲི་ཀླད་སྐོར། གླང་དམར་ཐལ་སྒྲོ་བཀལ་བ་བཅས་ཀྱི་བློ་ངན་འགའ་བཏོན་ཅིང་། གཞན་ཡང་གཏམ་དེ་བཀླགས་མ་ཐག་ང་ཚོའི་ཡིད་ལ་ལྷ་སྒྲུང་གི་གཏམ་དཔེ་ཞིག་རེད་སྙམ་ན་ཡང་དེ་ལྷ་སྒྲུང་གི་གཏམ་དཔེ་ཙམ་ཞིག་ག་ལ་ཡིན། བོད་ཁ་བ་ཅན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ཏུ་བློན་པོ་ལོ་ངམ་གྱིས་རྒྱལ་པོ་བཀྲོངས་པའི་གྱོད་ཆེན་དེ་སྐབས་དེར་རྒན་དར་གཞོན་གསུམ་གྱི་བོད་རིགས་མི་དམངས་རྣམས་ཀྱི་ངག་རྒྱུད་དུ་ཁྱབ་ཅིང་། གོང་དུ་འཇར་པན་གྱི་གསར་འགྱུར་མཁས་ཅན་དེས་བརྗོད་པ་ནང་བཞིན་བོད་རིགས་ཀྱི་སྐྱེས་ཕོ་མོ་རྣམས་ཀྱིས་ཆུ་ལེན་སྐབས་དང་། ཕྱུགས་རིགས་འཚོ་སྐབས། རི་དྭགས་རྔོན་སྐབས། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་འདུས་སྡོད་དུས་ཆེན་བཅས་ཀྱི་སྐབས་སུ་གླེང་མི་ཚར་བའི་“གསར་འགྱུར”ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་དང་། སྐབས་དེར་བོད་ཁམས་དེ་རྙོག་ཅིང་འཛིང་བའི་ས་ཆ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་གཤིས་རྒྱལ་པོའི་སྲས་ཆེ་བ་ཤ་ཁྲི་དང་། འབྲིང་བ་བྱ་ཁྲི། ཆུང་བ་ཉ་ཁྲི་བཅས་གསུམ་པོ་ཀོང་བོ་དང་། སྤོ་བོ། ཉང་བོ་བཅས་སུ་བྲོས་ཤིང་། བོད་ཁམས་ཡོངས་རྫོགས་གནས་སྐབས་ཤིག་ལ་ཐར་ཐོར་ཏུ་གྱུར་ནས་བོད་ཁམས་ཀྱི་སྟོབས་འབྱོར་མངའ་ཐང་དང་། ཡང་སྒོས་སུ་འགྲིམ་འགྲུལ་སྐྱེལ་འདྲེན། དཔལ་འབྱོར་ཉོ་ཚོང་། མི་དམངས་ཀྱི་བདེ་འཇགས། རྒྱུན་ལྡན་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་གནས་ཚུལ་“བརྒྱུད་བསྒྲགས”བྱེད་པ་བཅས་ཀྱི་ཐད་ལ་ངན་རྐྱེན་ཆེ་པོ་ཐེབས། ཡིན་ནའང་རྗེས་སུ་ཁྱེའུ་མཛེས་ཤིང་ལྟ་ན་སྡུག་པ་ཞིག་བྱུང་སྟེ་《མཁས་པའི་དགའ་སྟོན》ལས། རུ་ལས་སྐྱེས་ཀྱིས་ལོ་ངམ་གྱིས་ནང་མིར་ཞུགས་ཏེ་ཤ་ཁྱི་དཀར་མོའི་སྤུ་རྩར་དུག་བྱུགས་པ་བཀོར་དུ་ཕུལ་བ་ལ་ལོ་ངམ་གྱིས་བྱིལ་བྱིལ་བྱས་པས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་ལུས་ཐམས་ཅད་སྲངས། གཡོག་རྣམས་ཁོ་ན་བའི་སར་འདུས་པའི་བར་ལ་ཉང་རོ་ཤམ་པོ་མཁར་གྱི་ཕ་རི་ལ་བྱ་རྒོད་ཀྱི་ཚང་ཡོད་པས་བྱ་རྒོད་ཀྱི་གསེབ་ཏུ་ཞུགས་ཏེ་ཉང་རོ་ཤམ་པོ་མཁར་རྩེ་ནས་ཕབ། ལོ་ངམ་ཕོ་བརྒྱ་མོ་བརྒྱ་བསད་སྐད། ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར། བོད་ཁམས་སླར་ཡང་གཅིག་གྱུར་བྱུང་སྟེ་བོད་ས་གནས་ཁག་གི་ཐོན་སྐྱེད་ངལ་རྩོལ་གོང་སྤེལ་གཏོང་བར་ཤུགས་རྐྱེན་གང་ལེགས་བཟོས་ཤིང་ལྷག་པར་དུ་བོད་ཀྱི་ས་གནས་ཁག་གི་བར་ལ་སྔོན་ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་སྟངས་ཕན་ཚུན་ལ་བརྒྱུད་སྤྲོད་བྱས་པས། “བོད་དུ་ཁབ་ཐོག་མ་བྱུང་བ་དང་ཞིང་ལ་ཆུ་འདྲེན་པ། ས་བོན་འདེབས་པ་སོགས་བྱུང་།” མཁས་དབང་ནམ་མཁའི་ནོར་བུས་བརྩམས་པའི་《ཞང་བོད་གནའ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནོར་བུའི་མེ་ལོང》ལས། སྤུ་དེ་གུང་རྒྱལ་དང་རུ་ལས་སྐྱེས་རྒྱལ་བློན་གཉིས་ཀྱི་རིང་ལ། ཁམས་ཆེ་པོ་བརྒྱད་ལ་སོགས་པའི་བོན་པོའི་ཆོས་རྣམས་ཞང་ཞུང་ནས་བསྒྱུར་ཏེ་དར་རྒྱས་བྱུང་བ་དང་། མ་ཟད་དེ་དུས་བོན་ལ་རྒྱུའི་བོན་རིགས་བཞི་དང་འབྲས་བུའི་བོན་རིགས་ལྔ་བཅས་བོན་ལ་རིགས་དགུ་རུ་ཕྱེ་སྲོལ་ཡོད་པའང་གསལ་བོར་བསྟན་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་རྒྱུའི་བོན་རིགས་བཞི་སྟེ། སྣང་གཤེན་བལ་ཐོད་ཅན། འཕྲུལ་གཤེན་བལ་ཚོན་ཅན། ཕྱྭ་གཤེན་རུ་ཐིག་ཅན། དུར་གཤེན་མཚོན་ཆ་ཅན་རྣམས་དར་རྒྱས་བྱུང་ཚུལ་རྒྱས་བཤད་མཛད་ཡོད། འོ་ན་གོང་གི་ཚིག་ཚོགས་དུམ་བུ་དེས་“གསར་འགྱུར”དང་“གསར་འགྱུར་བརྒྱུད་སྤྲོད”ཐད་ལ་གསལ་བཤད་ཅི་ལྟར་བ་ཞིག་བྱ་ཐུབ་བམ་སྙམ་ན།\nང་ཚོས་བརྟག་དཔྱད་གཏོང་ཐུབ་པ་ནི། གཅིག་ན་སྐབས་དེར་ཞང་ཞུང་ཡུལ་དུ་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་རབས་རྣམས་ཀྱིས་དབང་བསྒྱུར་བྱས་ཏེ་གདོད་མའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རི་དྭགས་རྔོན་པ་དང་ཕྱུགས་རིགས་སྤོ་འཚོ་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། རིགས་སོ་སོའི་ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་སྟངས་དེ་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་ངལ་རྩལ་བགྲོས་ལམ་དུ་འཕེལ་ནས་རྒྱལ་ཕྲན་ཚད་ལྡན་ཅན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་བ་མ་ཟད། དཔལ་འབྱོར་རིག་གནས་དང་ལྷག་པར་དུ་བོན་གྱི་ཆོས་ལུགས་དར་རྒྱས་བྱུང་ཞིང་མཐུ་དབང་ཆེ་བས་བོན་ཆོས་ཀྱི་བསམ་བློས་སྲིད་དབང་བཟུང་བ་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་པ་ར་སྤྲོད་བྱུང་བ་དང་། གཉིས་ན་བོད་དུའང་ཞང་ཞུང་ལྟ་བུ་སྟོབས་འབྱོར་མངའ་ཐང་དང་། རིག་གནས་སྒྱུར་རྩལ། ཆོས་ལུགས་བཅས་ཀྱི་ཐད་ལ་དེ་ལྟར་བ་ཞིག་དར་ཡོད་མེད་ཁ་ཚོན་གཅོད་མི་ཐུབ་ཀྱང་། ཁམས་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ལ་སོགས་པའི་བོན་པོའི་ཆོས་ལུགས་ཞང་ཞུང་ནས་བསྒྱུར་དགོས་པའི་འདོད་མོད་བྱུང་བ་ལས་ང་ཚོས་སྐབས་དེར་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དེའི་འཕེལ་ཚད་གང་འདྲ་ཡིན་པ་གསལ་བོར་མཚོན་ཐུབ། གསུམ་ན་ཞང་ཞུང་དུ་གང་ཞིག་དར་ཁྱབ་ཆེ་བ་དང་བོད་དུ་གང་ཞིག་དར་སྤེལ་གཏོང་དགོས་པའི་འདོད་མོལ་ཆེ་བ་བཅས་ཚང་མ་ཇི་ལྟར་བྱས་ཏེ་ཤེས་རྟོགས་བྱ་དགོས་ཞེ་ན། “གསར་འགྱུར”དང་“གསར་འགྱུར་བརྒྱུད་སྤྲོད”ལ་བརྟེན་ནས་མི་རྣམས་ཀྱིས་འདོད་མོས་ཚིམས་དགོས་པ་གོར་མ་ཆག སྐབས་དེར་ཁམས་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ལ་སོགས་པའི་བོན་པོའི་ཆོས་རྣམས་བསྒྱུར་སྐབས་ཡི་གེ་ཡོད་དགོས་པ་གདོན་མི་ཟ་མོད། འོན་ཀྱང་“གསར་འགྱུར”དེ་ཡི་གེ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྒྲགས་ཡོད་མེད་ཁོ་བོས་ད་དུང་མི་ཤེས་ཀྱང་གླེང་མོལ་གྱི་སྒོ་ནས་མི་དམངས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་ཕན་ཚུན་“བརྒྱུད་སྤྲོད”བྱེད་པ་དེ་“ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁམས”སུ་མེད་པ་མི་སྲིད་དོ༎ བཞི་ན་རྒྱལ་ཕྲན་ཞིག་གམ་ཚོ་བ་ཞིག་ལ་བོན་ཆོས་དར་ཡོང་སྐབས། ཆོས་ཁྲིད་མཁན་སློབ་དཔོན་དང་ཆོས་ཁྲིད་ཡུལ་མི་དམངས་མང་ཚོགས་ཤིག་ཡོད་པས། གོང་དུ་བརྗོད་པ་ནང་བཞིན་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་འདུས་སྡོད་བྱེད་པའི་དུས་ཆེན་དེར་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཕན་ཚུན་གླེང་མི་ཚར་བའི་“གསར་འགྱུར”དེ་བརྒྱུད་སྤྲོད་བྱེད་སྲིད།\nགདོད་མའི་ཞིང་ལས་བྱུང་བ་དང་ཞིང་ཕྱུགས་ལས་གཉིས་སོ་སོར་ལས་བགོས་བྱུང་བར་བརྟེན། མི་རྣམས་ཀྱིས་གནས་ཚུལ་བརྒྱུད་སྤྲོད་བྱེད་སྟངས་དེ་རྣམ་པ་གསར་བ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ལ། མིའི་རིགས་ཀྱིས་ཞིང་ཕྱུགས་ཀྱི་ཐོན་རྫས་བརྗེ་རེས་བྱེད་པའི་བྱ་འགུལ་དེའང་ཐོག་མ་བྱུང་། དངོས་རྫས་ཀྱིས་དངོས་རྫས་བརྗེ་བའི་ཚོང་ལས་ཐོག་མ་ཆགས་པ་ནས་བཟུང་མི་རྣམས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཤེས་རྟོགས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་དང་གནས་ཚུལ་བརྒྱུད་སྤྲོད་གཏོང་བའི་རེ་འདུན་ཆེས་ཆེར་འཕེལ། མི་དང་མིའི་བར་གྱི་གནས་ཚུལ་བརྒྱུད་སྤྲོད་བྱེད་རྒྱུ་གོམ་གང་མདུན་སྤོས་ཀྱིས་རྒྱ་བསྐྱེད་བཏང་བ་སོགས་ཚོང་ཟོག་བརྗེ་རེས་བྱེད་པའི་ཚོང་ལས་དེ་ཡང་ཆགས་པས། གདོད་མའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཐོན་སྐྱེད་ངལ་རྩོལ་རྣམ་པ་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལག་ལེན་ཆུ་ཚད། ལྷག་པར་དུ་ཞིང་ཕྱུགས་ལས་གཉིས་སོ་སོར་ལས་བགོས་བྱེད་པ་བཅས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་གང་ལེགས་ཤིག་ཐེབས་ཡོད། ཝང་ཧྥུ་རེན་དང་སུའོ་ཝུན་ཆིང་གིས་བརྩམས་པའི་《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རྩ་གནད》ལས། བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་རྗེས། བོད་ལྗོངས་ཀྱི་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་དང་འཚོལ་ཞིབ་བྱས་རྗེས་སྔ་གཞུག་ཏུ་རྡོ་ཆས་གསར་མ་དང་བར་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་རིག་གནས་རྗེས་ཤུལ་གནའ་རབས་ཀྱི་མི་རུས་དང་བང་སོ་འགའ་རྙེད། དཔེར་ན། ༡༩༦༦ལོར་གཉའ་ལམ་རྫོང་དུ་རྡོ་ཆས་འཇམ་རིགས་ཉེར་བདུན་རྙེད་སོན་བྱུང་བས་ཚན་རིག་གི་སྒོ་ནས་བརྟག་དཔྱད་བཏང་སྐབས་རྡོ་ཆས་འཇམ་རིགས་དེ་དག་རྡོ་ཆས་བར་མའི་དུས་སྐབས་སམ་ཡང་ན་དེ་བས་ཅུང་ཟད་སྔ་བའི་དུས་སྐབས་སུ་ཐོན་སྐྱེད་བྱས་པ་དང་འཚོ་བའི་ཤུལ་བཞག་གི་དངོས་རྫས་ཡིན་པ་རྟོགས། ༡༩༥༨ལོར་ཉིང་ཁྲི་རྫོང་དུ་གནའི་མིའི་རུས་རྡོ་རྙེད་པས་རྡོ་ཆས་གསར་མའི་དུས་སྐབས་སམ་ཡང་ན་གསེར་རྡོ་མཉམ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་དུས་སྐབས་དེའི་མིའི་རིགས་ཀྱི་རུས་རྒྱུད་ཡིན་པ་རྟོགས། ༡༩༧༥ལོར་ཉིང་ཁྲི་ཡང་བསྐྱར་རྡོ་ཆས་གསར་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་རིག་གནས་རྗེས་ཤུལ་ཞིག་རྙེད་སོན་བྱུང་བ་ལས་ཁྱོན་རྡོ་ཆས་བཅོ་ལྔ་ཡོད་ཅིང་རྫ་ཆས་རབ་རིམ་ཡང་བརྒྱ་ཕྲག་ཁ་ཤས་ཡོད། ༡༩༧༨ལོར་ཆབ་མདོ་ཁ་རུབ་གྲོང་སྡེའི་ཉེ་འདབས་སུ་རྡོ་ཆས་གསར་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་རིག་གནས་གནའ་ཤུལ་ཞིག་རྙེད་སོན་བྱུང་བ་དེ་རིག་དངོས་ཆེས་ཆེར་གཅིག་སྒྲིམ་ཡིན་གཤིས། ཁང་ཤུལ་ལྔ་རྙེད་པ་ལས་རྡོ་ཆས་དང་། རུས་ཆས། རྫ་ཆས་བཅས་བརྒྱ་དང་དྲུག་ལྷག་བྱུང་ཞིང་། ཚན་རིག་གི་སྒོ་ནས་བརྟག་དཔྱད་གཏན་ཁེལ་བྱས་པ་ལྟར་ན་ད་བར་དུ་གནའ་ཤུལ་དེ་དག་ལ་ཕལ་ཆེར་ལོ་བཞི་སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་ལྷག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད། སྐབས་དེར་ས་གནས་དེར་འདུས་སྡོད་བྱས་པའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཞིང་ཕྱུགས་ལས་གཙོ་བོར་བྱེད་པའི་གཏན་སྡོད་ཀྱི་འཚོ་བར་རོལ་ཞིང་ཕྱུགས་ལས་དང་རི་དྭགས་རྔོན་པའི་བྱ་བ་དེས་ཁོ་ཚོའི་དཔལ་འབྱོར་འཚོ་བའི་ནང་དུ་གོ་གནས་གལ་ཆེན་ཞིག་བཟུང་ཡོད་ཅེས་གསུངས་སོ༎ གཞན་ཡང་༡༩༩༡ལོར་ལྷ་སའི་བྱང་ངོས་ཀྱི་སེ་ར་དགོན་པའི་ཉེ་འདབས་ཀྱི་ཆུ་གོང་གནའ་ཤུལ་ནས་རྙེད་སོན་བྱུང་བའི་རྫ་ཆས་ཁག་དང་། རྡོ་ཆས། རུས་ཆས་ཁག་ལ་བརྟག་དཔྱད་གཏོང་སྐབས་དེ་དག་ནི་ལོ་བཞི་སྟོང་སྔོན་གྱི་རྡོ་ཆས་གསར་མའི་གནའ་རྫས་ཡིན་པ་གཏན་འཁེལ་བྱུང་ཡོད།\nབོད་ལྗོངས་མཐོ་སྒང་གི་རྡོ་ཆས་སོགས་གནའ་ཤུལ་དེ་དག་ཐོག་མར་བོད་ལྗོངས་བྱང་འབྲོག་གི་ནག་ཆུའི་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆུ་འགྲམ་ས་ཁུལ་ནས་རྙེད་སོན་བྱུང་ཞིང་དངོས་དཔེ་དེ་ཁྱིའུ་དབྱིབས་ལེབ་མོའི་རྡོ་ལེབ་ཅིག་ཡིན། རྗེས་སུ་རྙེད་སོན་བྱུང་བ་རྣམས་གཙོ་བོ་ལོ་རབས་བདུན་ཅུ་བའི་དུས་འཁོར་མཚོ་བོད་མཐོ་སྒང་དུ་ཕྱོགས་བསྡུས་ཀྱིས་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པ་ལས་རྙེད་ཅིང་རྙེད་ས་གཙོ་བོ་གཉའ་ལམ་རྫོང་གི་ཡར་སླེབས་བཅས་སུ་ཁྱོན་རྡོ་ཆས་སུམ་ཅུ་ལྷག་དང་། ཤན་རྩ་རྫོང་ལ་སོགས་པའི་ས་གནས་བཅོ་བརྒྱད་ལས་ཁྱོན་རྡོ་ཆས་ཉིས་བརྒྱ་ལྷག་རྙེད་སོན་བྱུང་། བོད་བྱང་འབྲོག་ཁུལ་གྱི་ཡག་ཆུ་ཡ་ཐོད་དང་། མཚེ་རྡོ་ཚྭ་ཁ་ལ་སོགས་པའི་ས་གནས་དྲུག་ནས་དངོས་དཔེ་བརྒྱ་ཕྲག་ཁ་ཤས་འཚོལ་བསྡུ་བྱས་པ་དང་། སྤུ་ཧྲེང་རྫོང་གི་མ་ཕམ་གཡུ་མཚོའི་བྱང་ཤར་མཐར་དང་། རུ་ཐོག་རྫོང་དང་སྐྱིད་ལུང་རྫོང་གི་མཚོ་གྲོ་ལུང་གི་ནུབ་ཕྱོགས་མཚོ་འགྲམ་སོགས་ས་གནས་གསུམ་ནས་ཁྱོན་རྡོ་ཆས་དྲུག་ཅུ་རེ་བཞི་རྙེད་སོན་བྱུང་། ད་དུང་ཚན་རིག་ལ་བརྟེན་ནས་གསར་འདོན་བྱས་པའི་ཆབ་མདོའི་ཁ་རུབ་གནའ་ཤུལ་ལས་ཐོན་པའི་རྡོ་ཆས་འཇམ་རིགས་དངོས་དཔེ་དྲུག་བརྒྱ་དང་ཉེར་དགུ་བྱུང་། སྡོམ་རྩིས་དེ་འདྲའི་ཆ་ཚང་མིན་པ་ལྟར་ན། ༡༩༨༩ལོའི་བར་དུ་བོད་ལྗོངས་མཐོ་སྒང་དུ་རྡོ་ཆས་འཇམ་རིགས་ཀྱི་གནའ་ཤུལ་བཞི་བརྒྱ་རྙེད་ཅིང་རྡོ་ཆས་བཟོ་རྫས་སྟོང་ཕྲག་ཁ་ཤས་ཙམ་བྱུང་། ༡༩༩༠ལོའི་ནས་བཟུང་སྟེ་བོད་ལྗོངས་རིག་དངོས་རྟོག་ཞིབ་པས་སླར་ཡང་ཡར་ཀླུང་གཙང་པོའི་ཆུ་སྟོད་ཀྱི་འབྲོང་པ་དང་། ས་དགའ། སྐྱིད་རོང་། ངམ་རིང་། གཞིས་ཀ་རྩེ། གོང་དཀར་ལ་སོགས་པའི་རྫོང་དང་ས་གནས་དེ་དག་ནས་རྡོ་ཆས་འཇམ་རིགས་ཀྱི་གནའ་ཤུལ་སུམ་ཅུ་ལྷག་རྙེད་སོན་བྱུང་ཞིང་རྡོ་ཆས་བཟོ་རྫས་ཆིག་སྟོང་ལྷག་འཚོལ་བསྡུ་བྱས། མིག་སྔའི་བར་དུ་བོད་ལྗོངས་མཐོ་སྒང་དུ་རྡོ་ཆས་འཇམ་རིགས་ཀྱི་གནའ་ཤུལ་ཁྱོན་བདུན་ཅུ་ལྷག་རྙེད་སོན་བྱུང་ཞིང་དངོས་དཔེ་སྟོང་ཕྲག་ཁ་ཤས་འཚོལ་བསྡུ་བྱས།\n༡.གནའ་ཤུལ་དེ་དག་རྙེད་སོན་བྱུང་བའི་རྫ་དང་། རྡོ་ཆས། རུས་ཆས་ཁག་ནི་ཕལ་ཆེར་རྡོ་ཆས་གསར་མ་དང་བར་མའི་དུས་སྐབས་སམ་ཡང་ན་དེ་བས་ཅུང་ཟད་སྔ་བའི་དུས་སྐབས་ཤིག་ཏུ་བྱུང་ཞིང་མཚོ་བོད་མཐོ་སྒང་གི་ཚོ་བ་ཁག་གམ་ཡང་ན་རུས་རྒྱུད་ཁག་སོ་སོའི་བོད་རིགས་མེས་པོ་རྣམས་ཀྱིས་དཀའ་སྤྱད་འབད་བརྩོན་གྱིས་ཐོན་སྐྱེད་ངལ་རྩོལ་བྱས་ཏེ་འཚོ་བར་རོལ་ཡོད་པ་དང་། ཁོང་ཚོ་མཚོ་བོད་མཐོ་སྒང་གི་བདག་པོར་གྱུར་ཡོད་པ་ར་སྤྲོད་བྱུང་།\n༢.གནའ་ཤུལ་དེ་དག་ཕལ་ཆེར་མངའ་རིས་ས་ཁུལ་དང་ཡར་ཀླུང་གཙང་པོའི་ཆུ་རྒྱུད་ཀྱི་བར་སྨད་ས་གནས་ཁག་དང་། བོད་ལྗོངས་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་གྲོག་རོང་ས་ཁུལ་བཅས་སུ་བྱུང་བས། ས་ཁུལ་དེ་དག་ནི་བོད་ལྗོངས་མཐོ་སྒང་གི་གནས་ཡུལ་ཡོངས་ལས་གནམ་གཤིས་ཅུང་ཟད་བཟང་བའི་ས་ཁུལ་ཡིན་པས་རྒྱ་མཚོ་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་ཆ་སྙོམས་བྱས་ན་སྨི་༣༥༠༠ལྷག་ཡིན་པ་དང་། ལོ་ཧྲིལ་བོའི་ཆར་བ་འབབ་ཚད་ཀྱང་སི་ཁྲོན་ནུབ་ཕྱོགས་མཐོ་སྒང་གི་ཧའོ་སྨི་༥༠༠ནས་༡༠༠༠ལྷག་ནས་ཚྭ་འདམ་གཤོང་སའི་ཧའོ་སྨི་༥༠མན་དུ་ཡིན། དེར་བརྟེན་བོད་རིགས་ཀྱི་མེས་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ས་གནས་དེ་དག་ཏུ་ཐོན་སྐྱེད་ངལ་རྩོལ་དང་ལྷག་པར་དུ་ལག་ཤེས་བཟོ་ལས་དར་སྤེལ་བཏང་ཡོད་པ་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་ལ། དེ་ལས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་དེ་ཡང་ཡར་ཀླུང་གཙང་པོའི་ཆུ་རྒྱུད་བར་སྨད་དུ་ཆགས་ཡོད་པ་མངོན་ཐུབ། དེ་ནི་འཛམ་གླིང་གི་མི་རིགས་ཆེ་གེ་མོ་འགའི་ཤེས་རིག་དར་བའི་ཆོས་ཉིད་ལྟར་རོ།། དཔེར་ན་གནའ་རབས་ཀྱི་ཨའེ་ཅི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་དམངས་ཀྱིས་ཉི་ལུང་གཙང་པོའི་ཉེ་འདབས་སུ་འཚོ་བ་རོལ་བ་དང་། རྒྱ་གར་མི་དམངས་རྣམས་ཀྱིས་ཆུ་བོ་གངྒའི་ཉེ་འདབས་སུ་འཚོ་གནས་བྱས་པ་དང་། ཀྲུང་གོ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ནང་སའི་མི་དམངས་རྣམས་ཀྱིས་འབྲི་ཆུའི་ཆུ་རྒྱུད་ཀྱི་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་དུ་འཚོ་གནས་བྱས་ཤིང་རིག་གནས་བསྐྲུན་ཡོད་པ་ལྟར། བོད་དུའང་རི་དྭགས་རྔོན་པ་དང་ཕྱུགས་རིགས་སྤོ་འཚོ་བྱས་པ། ཞིང་ཕྱུགས་ལས་གཉིས་ལས་བགོས་བྱས་པ། ལག་ཤེས་བཟོ་ལས་སོགས་རིམ་བཞིན་བོད་ཁམས་ཡོངས་སུ་རྒྱ་ཁྱབ་ཆེན་པོས་དར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་བཏང་ཡོད་ཚུལ་རྣམས་མཚོན་ཐུབ།\n༤.གནའ་ཤུལ་དེ་དག་ལས་ཐོན་པའི་རྫ་ཆས་དང་། རྡོ་ཆས། རུས་ཆས་ཁག་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ཡིག་ལྟ་བུ་“བརྩམ་བྱའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལྔ”(དུས་ནམ་དང་ས་ཆ་གང་ཞིག དོན་ཅི་ཞིག ཅིའི་ཕྱིར་མཐའ་འབྲས་བཅས་ལྔའོ)ཚང་མེད་མོད་ཀྱང་། དུས་སྐབས་དེའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་རྫ་ཆས་སམ་རྡོ་ཆས་ཡང་ན་རུས་ཆས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ལག་ཏུ་བཟུང་བ་ཙམ་གྱིས་ས་ཆ་གང་ཞིག་ནས་ཕལ་ཆེར་དུས་ནམ་ཐོན་པའི་དངོས་དཔེ་ཡིན་པ་ཐད་ཀར་གསལ་བོ་ཤེས་པའམ་ཡང་ན་གཞན་བརྒྱུད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཤེས་ཐུབ་ཕྱིར། སྐབས་དེའི་ལག་ཤེས་བཟོ་ལས་དང་ལྷག་པར་དུ་རྗེས་སུ་དེ་བས་སྔོན་ཐོན་གྱི་ལག་ཆ་གསར་བཟོ་བྱེད་པ་ལ་རྨང་གཞི་སྲ་བ་ཞིག་བཏིངས།\nརྔ་རྡུང་བ་དང་མེ་སྦར་བ་ལ་སོགས་པའི་བརྡ་གཏོང་བའི་ཚུལ་དེ་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཆེས་སྔ་བའི་རྒྱང་ཐག་རིང་བོའི་སྐད་དོད་ཀྱི་གསར་འགྱུར་བརྒྱུད་སྤྲོད་དང་མི་བརྡའི་གསར་འགྱུར་སྤྲོད་ཚུལ་གྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་དྲིལ་བསྒྲགས་སྤྲོད་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་གཤིས། གནས་ཚུལ་སྤྲོད་སྟངས་དེ་དེང་སང་གི་བར་དུ་ཡ་གླིང་གི་ས་གནས་སོ་སོར་དར་ཁྱབ་ཆེ། ཧྥེ་གླིང་གི་མི་རིགས་མང་བོ་ཞིག་ལ་དམིགས་བསལ་ཀྱི་རྔ་རྡུང་གི་སྐད་ཆ་ཞིག་ཡོད་པས། བརྗོད་བྱའི་ནང་དོན་ཇི་ལྟར་རྙོག་འཛིང་ལྡན་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་ནའང་རྔ་རྡུང་བྱས་ཏེ་བརྒྱུད་སྤྲོད་གཏོང་ཐུབ། “རྫ་རྔ་རྡུང་བཞིན་དུ་དོན་ཆེན་ཅི་སྲིད་ཡོད་པ་དེ་སྲིད་ཚང་མ་རྒྱང་ཐག་སྤྱི་ལེ་ཁ་ཤས་ཙམ་ཡོད་ཀྱང་མི་རྣམས་ཀྱི་རྔ་སྐད་གོ། རྔ་སྐད་དེ་ལས་ལོ་རྒྱུས་རྒྱས་བཤད་བྱེད་པ་དང་། གསར་འགྱུར་གནས་ཚུལ་བརྒྱུད་སྤྲོད་བྱེད་པ། བཅའ་ཁྲིམས་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱེད་པ་བཅས་བྱེད་ཅིང་། བྱ་བ་གང་ཞིག་གི་རྒྱུ་མཚན་འདྲི་བ་དང་། འབོད་པ། གཤེ་གཤེ་གཏོང་བ། དམའ་འབེབས་གཏོང་བ་བཅས་ཀྱང་བྱ་ཐུབ”པས། དུས་རབས་བཅུ་དགུ་བའི་སྐབས་སུ་“རྔ་རྡུང་གསར་འཕྲིན” དེ་ཧྥེ་གླིང་གི་མི་རིགས་མང་བོའི་གནས་ཚུལ་སྤྲོད་སྟངས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར།\nདེ་བཞིན་དུ་བོད་ལ་རྔ་རྡུང་བ་དང་། མེ་སྦར་བ། དུང་འབུད་པ་བཅས་ཀྱིས་གནས་ཚུལ་བརྒྱུད་སྤྲོད་བྱེད་པའི་ལོ་རྒྱུས་དེ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བའི་ནང་དུ་དར་ཁྱབ་ཆེ་བ་མ་ཟད། ནང་ཆོས་ཀྱི་ཆོ་གའི་ཐོག་དང་སྔོན་གྱི་དམག་དོན་ཐོག་ཏུའང་ལྷག་པར་སྤྱད་འདུག་པའི་བརྡ་གཏོང་སྟངས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་དཔེར་ན། དགོན་པའི་ཚོགས་ཚུལ་ལ་མཚོན་ན། ཐོག་མར་མཆོད་དཔོན་གྱིས་ཚོགས་རན་པའི་དུས་ཚོད་དེའི་ཐོག་འཁར་རྔ་རྡུང་བའམ་ཡང་ན་དུང་བུས་ནས་བརྡ་གཏོང་བར་བྱ། འཁར་རྔ་རྡུང་བའམ་ཡང་ན་དུང་འབུད་སྟངས་དེའང་དགོན་པའི་ནང་དུ་ཚོགས་འདུག་པའི་རྡུང་སྟངས་དང་འབུད་སྟངས་ལས་ཁྱད་པར་ཆེ་བས། རྡུང་བའམ་འབུད་ཐེངས་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་བརྡ་གཏོང་སྲིད། རྡུང་བའམ་འབུད་ཐེངས་རེ་ལ་དུས་རྒྱུན་པའི་རྡུང་བའམ་འབུད་སྟངས་ལས་ཅུང་ཟད་རིང་བ་དང་། རྡུང་བའམ་འབུད་ཐེངས་དང་བོ་ནས་གཉིས་པའི་བར་དང་གཉིས་པ་ནས་གསུམ་པའི་བར་ཡང་ཕལ་ཆེར་འདྲ་ཞིང་གཙོ་བོ་མཆོད་དཔོན་གྱིས་གྲྭ་བ་དགོན་དུ་འབྱོར་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཚུལ་ལ་བལྟའོ༎ གཞན་ཡང་འཆམ་འཆོང་སྐབས་གཙོ་བོ་རྔ་རྡུང་ཚུལ་དང་། རོལ་མོ་དཀྲོལ་ཚུལ། དུང་ཆེན་འབུད་ཚུལ་བཅས་ལ་ཉན་ནས་འཆམ་དགོས་པ་ལས་རང་སྣང་གང་ཤར་གྱིས་འཆམ་པ་ཞིག་ག་ལ་ཡིན། དེ་ཡང་མདོ་སྨད་ས་ཁུལ་གྱི་ས་ཆ་འགའ་རེར་ཁྱིམ་ཚང་ཞིག་གི་མི་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ཤི་ནས་དུར་སྐྱེལ་བྱེད་སྐབས། དུང་འབུད་ཐེངས་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་ཉེ་འཁོར་གྱི་ཁྱིམ་མཚེས་སོ་སོ་དང་གྲོང་སྡེའི་མི་དམངས་ལ་བརྡ་གཏོང་སྲིད། འབུད་ཐེངས་དང་བོ་བུས་མ་ཐག་ཏུ་དུར་སྐྱེལ་འགྲོ་མཁན་རྣམས་རང་རང་སོ་སོའི་ཁྱིམ་ནས་རོ་བྱུང་བའི་ཁྱིམ་ཚང་དུ་འགྲོ་གྲོབས་བྱེད་པ་དང་། འབུད་ཐེངས་གཉིས་པ་བུས་མ་ཐག་འཕྲལ་མ་མྱུར་དུ་ཁྱིམ་དེར་ཡོང་ནས་མྱ་ངན་ཞུ་ཞིང་། འབུད་ཐེངས་གསུམ་པ་བུས་མ་ཐག་ཏུ་གཤིན་པོ་དུར་སྐྱེལ་བྱེད་པ་དང་སྦྲགས་བླ་སེར་རྣམས་ཀྱིས་གཤིན་པོར་ཐར་བ་ཐོབ་པའི་ཆོས་འདོན་པ་དང་མི་སྐྱ་རྣམས་ཀྱིས་སྨོན་ལམ་འདེབས་པའི་ཡུལ་སྲོལ་དེ་ཡོད། མ་ཚད་ད་དུང་སྡེ་བ་ཞིག་གི་སྡེ་ཚོགས་བསྡུ་དགོས་ཚེ་འཁར་རྔ་བརྡུངས་ནས་བརྡ་གཏོང་བ་དང་རྟ་རྒྱུགས་བྱེད་སྐབས་རྒྱུགས་ཐང་གི་མཐའ་སྣེ་རུ་མེ་སྦར་བ་ལ་སོགས་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བརྡ་གཏོང་ཚུལ་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་དེ་དེང་སང་བར་དུ་རྒྱུན་ཆད་མེད་པས། བརྡ་གཏོང་ཚུལ་དེ་དག་གདོད་མའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་སྤྲོད་སྟངས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཞིག་ཡིན་པར་རྩོད་གླེང་མེད་པ་ང་ཚོས་གསལ་བོར་རྟོགས་ཐུབ།\nདེ་བཞིན་དུ་འཛམ་གླིང་དུ་ཆེས་རིང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྙན་རྩོམ་གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་བོའི་སྒྲུང་ལས་ཀྱང་བརྡ་གཏོང་བའི་གནས་ཚུལ་སྤྲོད་སྟངས་དེ་ཡོད་པས། 《ཧོར་གླིང་གཡུལ་འགྱེད》ལས། དུང་བུས་བྱུང་བས་གུར་ཐམས་ཅད་མི་གཅིག་གིས་བསྡུས་པ་ལྟར་བྱས། རྟ་རྣམས་ལ་སྒ་བརྒྱབ་ནས་ཁ་ལག་བྱས། ཁལ་རྣམས་འཛོམས་ཁྲིག་གེར་བཀལ་ནས་སོ་སོས་རྟ་ལ་འཇུས་ནས་བསྡད་པ་ན། རྒྱ་གླིང་གི་སྐད་སིང་སིང་བྱུང་བ་དང་། ཤན་པ་པཱ་དུར་ལས་དམག་ཉི་ཁྲི་སུམ་སྟོང་དེས་འཕྲུ་དམར་ཤ་སྟག་བྱས། དམག་སྣེ་མདའ་རྒྱང་གང་ཙམ་ལ་པཱ་དུར་མཆོང་ལྷ་སྨུག་པོ་དེ་ཐོན། རྒྱབ་ནས་ཤན་པ་རང་བསྡད་ནས་འུར་ཆིལ་ལེར་སོང་། དེ་ནས་རྔ་ཆུང་གི་སྐད་འགྱུར་བྱུང་བ་དང་། རུ་གསུམ་གྱི་དམག་དཔོན་རྣམས་རེ་རེ་བཞིན་སྔོན་ལ་མདའ་རྒྱང་ཙམ་རེའི་སར་ཐོན། རྒྱལ་བུ་རྣམས་རྗེས་ལ་རེ་རེ་བཞིན་ཆས་སོ༎ དམག་རྣམས་ཧྲིལ་གྱིས་འགྲིལ་བ་དང་། གུར་དཀར་རྒྱལ་བོ་ཁོ་རང་། ཞྭ་དཀར་རྔ་འཕྲུ་ཅན་ཞིག་དང་། དར་དམར་བོའི་ཕྱམ་ཐུལ་ཞིག་གྱོན། དྲེལ་མོ་ཉི་མ་དགུ་ཆོད་ལ་ཞོན། དར་དང་རྒྱལ་མཚན་གདུགས་རོལ་མོའི་སྒྲ་དང་བཅས་ཏེ། རྟ་བ་བརྒྱ་ཙམ་གྱིས་བསྐོར་ནས་བཤར་བྱུང་ངོ་༎ ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟ་བུ་དང་། གཞན་ཡང་《མོན་གླིང་གཡུལ་འགྱེད》(ཤ༣༧༠ཕ༡)ལས། ཕྱིར་ནང་ཉི་མ་ཤར་བ་དང་མཉམ་དུ། དམག་དུང་གི་བརྡ་བྱུང་བ་དང་མཉམ་དུ་གུར་རྣམས་བསྡུས། བཟའ་བཏུང་གིས་ཚིམས་པར་བྱས། ཁལ་མ་རྣམས་བཀལ། རྟ་སྒ་བརྒྱབ་ནས་བསྡད། རྒྱ་གླིང་གི་སྐད་གྲགས་པ་དང་ལྷན་དུ། དང་པོར་གླིང་གི་འོམ་བུའི་ཨ་ནུ་དཔའ་སེང་། དཔའ་ལ་མི་སྤྱང་དཀར་པོ། སྡིག་གཅོད་ཤན་པ་མེ་རུ་རྩེ། བ་དུར་ཐང་དཀར་རྩེ་རྒོད། སེང་ཚ་སྟོང་ཐུབ་བཅས་བློན་པོ་ལྔ་ནས་གླིང་འབྲིང་རྒྱུད་དང་། ཧོར་རི་ཐང་བཅས་ནས་འབུམ་དམག་གསུམ་འཁྲིད་དེ། ཤར་རྫོང་སྟག་མོ་རི་བཀྲ་དང་མདའ་རྒྱང་གང་མ་ཟིན་ཙམ་ལ་སྒར་བརྒྱབ། ཅེས་བརྗོད་པ་ལྟ་བུའོ༎\nགོང་གི་དཔེ་བརྗོད་གཉིས་པོ་ལས་ང་ཚོས་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་པ་ནི། བརྡ་གཏོང་བའི་གནས་ཚུལ་སྤྲོད་སྟངས་དེ་སྔོན་གྱི་དམག་དོན་ཐོག་ཏུ་སྤྱད་འདུག་པ་མ་ཟད། ད་དུང་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་ཡིན་པས་བརྡ་གཏོང་ཐེངས་དང་བོར་དམག་དུང་འབུད་པ་དང་། གཉིས་པ་རྒྱ་གླིང་གི་སིང་སྒྲ་གཏོང་བ། གསུམ་པ་རྔ་ཆུང་རྡུང་བ་སོགས་ཡིན་པ་གསལ་བོར་ཤེས་ཐུབ། འཇིག་རྟེན་མིའི་གཏམ་དཔེ་ཡང་“རྡུང་མི་ཉན་པའི་རྔ་ཆེན་རྡུངས། འབུད་མི་ཉན་པའི་དུང་ཆེན་བུས། ཕྱར་མི་ཉན་པའི་དར་ཆེན་ཕྱོར”ཞེས་པ་ལྟར། དོན་གནད་ཆེས་གལ་ཆེན་ཞིག་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་པའི་སྐབས་སུ་རྒྱུན་པར་བེད་མི་སྤྱོད་པའི་རྔ་ཆེན་དང་། དུང་ཆེན། དར་ཆེན་རྣམས་རྡུང་བ་དང་། འབུད་པ། ཕྱར་བ་ཙ་ན་ཉེ་འཁོར་གྱི་སྐྱ་སེར་མི་དམངས་མང་ཚོགས་ཀྱིས་དོན་གནད་གལ་འགངས་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱུང་བ་དང་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་པའི་ཚུལ་དེ་ཧ་གོ་ནས་འདུ་ཚོགས་བྱེད་ས་ག་གེ་མོ་ཞིག་ལ་གློ་བུར་མྱུར་དུ་འདུ་ཐུབ་པས་དེ་ནི་རྒྱང་ཐག་རིང་བོའི་སྐད་བརྡའི་གསར་འགྱུར་སྤྲོད་ཚུལ་ཞིག་ཡིན། མེ་སྦར་ནས་གནས་ཚུལ་བརྒྱུད་སྤྲོད་གཏོང་བའི་ཚུལ་དེའང་ལོ་སྟོང་ཕྲག་ཁ་ཤས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་དེ་《ཐང་ཡིག་རྙིང་མ》ལས། དམག་བྱེད་ཚེ། གསེར་མདའ་ཚུན་བདུན་ཅན་ཞིག་སྔོན་དུ་བརྫངས་ནས་བརྡ་གཏོང་། ལེ་དབར་བརྒྱ་རེའི་མཚམས་ན་དམག་ཚུགས་རེ་ཡོད། གནས་ཚུལ་འཚུབ་ཅན་རེ་བྱུང་ཚེ། བརྡ་མཁན་གྱི་དང་ཁར་དངུལ་གྱི་བྱ་ཞིག་འདོགས། འཚུབ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་ན་དངུལ་བྱའང་མང་དུ་འདོགས་པ་ཡིན། དགྲ་བྱུང་ཚེ་མེ་སྦར་ནས་བརྡ་གཏོང་། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ༎ དེ་བཞིན་དུ་《མོན་གླིང་གཡུལ་འགྱེད》ལས། གླིང་དམག་རྣམས་ཀྱིས་རྫོང་གི་ནང་ནས། གསེར་དངུལ་ཇ་དར་སོགས་ཅི་ཡོད་རྣམས་ཕྱིར་ཁྱེར་ཏེ། ཕྱོགས་བཞི་ནས་མེ་སྦར་བས་ལུང་བ་དུད་སྤྲིན་གྱི་ཁྱབ་པར་བྱས། དེ་དུས་ཨ་ནུ་དཔའ་སེང་གི་ཞལ་ནས། ད་ཨ་རྒྱས་དབུ་དཀར་ཁྱོད་ཀྱིས་རང་རང་གི་དཔུང་དང་བཅས་པས་མགོ་བཏགས་པ་ཡིན་བཞིན། ལམ་མཁན་བྱས་ནས་སྔོན་དུ་འགྲོ། དམག་མང་འདི་ཚོ་མགོ་ཐོན་ངེས་བྱེད་དགོས་གསུངས་པས། ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལ་མཚོན་ན་ཨ་རྒྱས་དབུ་དཀར་གྱིས་གཙོས་པའི་བཙན་རྫོང་ནང་གི་མོན་གྱི་དཔོན་བློན་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱག་གྱང་འགྱེལ་བ་བཞིན་དུ་ཕུལ་ཏེ་མགོ་བཏགས་སྐབས། གླིང་དམག་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་བཙན་རྫོང་ནང་དུ་དཔུང་འཇུག་བྱེད་ཐུབ་ནས་རྒྱལ་ཁ་བླངས་པར་རྟེན་འབྲེལ་བྱེད་འདུག་ཅིང་། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་དུང་སྐྱོང་སྟག་ལྷ་དཔོན་པོ་གསོན་བཟུང་བྱེད་པར་ཐེ་ཚོམ་མེད་པ་གླིང་དམག་གི་གཟི་རྔམ་ཕྱིར་མངོན་བྱས་ཏེ་དུང་སྐྱོང་སྟག་ལྷ་དཔོན་པོར་འཇིགས་སྐུལ་སྟེར་བ་ཡིན།\nདེ་ཡང་སྔོན་མདོ་སྨད་འབར་ཁམས་ས་ཁུལ་གྱི་རྫི་འགག་མངའ་འོག་གི་བྲག་བར་གྲོང་སྡེ་དང་ཇག་དམག་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་དང་འཐབ་རེས་བྱུང་སྐབས། བྲག་བར་གྲོང་སྡེས་ཇག་དམག་དེས་ཇག་འཕྲོག་བྱེད་པར་རྒོལ་ལན་གཏོང་ཆེད། གྲོང་སྡེ་དེའི་སྐྱེ་བོ་རྒན་དར་གཞོན་གསུམ་རྣམས་ཀྱིས་བརྩོན་སེམས་གང་ལེགས་ཀྱིས་སྐུལ་སློང་བྱས་ཏེ་རྒོལ་ལན་དམག་བཙུགས་པ་མ་གཏོགས། སྐྱེ་ཕོ་མོ་རྣམས་སྐུལ་སློང་བྱས་ནས་རྫོང་མཁར་བརྩེགས་ཤིང་རྫོང་མཁར་དེའི་སོ་ཁུང་ནས་སོ་བགྱིས་ཏེ་ཇག་དམག་གི་ཟུར་དབྱིབས་ཙམ་ཞིག་མཐོང་མ་ཐག་ཏུ་སོ་བས་གླང་རྭ་བུས་ནས་གྲོང་སྡེའི་རྒོལ་ལན་དམག་ལ་བརྡ་བརྒྱབ་པས། མང་ཚོགས་ཀྱིས་རྒོལ་ལན་བཏང་སྟེ་ཇག་དམག་གིས་ཇག་འཕྲོག་བྱེད་མ་ཐུབ་ཅེས་པའི་སྒྲུང་གཏམ་ངོ་མ་དེ་དེང་སང་རྒན་རྒོན་འགའི་ངག་རྒྱུན་དུ་ཁྱབ་བོ༎ གོང་དུ་བརྗོད་པའི་དཔེ་དེ་དག་ལས་ང་ཚོས་གསལ་བོར་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་པ་ནི་བོད་ཁམས་སུ་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་བྱུང་བ་ནས་བཟུང་སྟེ་འཛམ་གླིང་གི་ས་གནས་སོ་སོའི་མི་དམངས་ནང་བཞིན། ས་གནས་ཁག་གི་དབང་བསྒྱུར་གྲལ་རིམ་པས་རང་ཉིད་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཤུགས་ཆེར་བཏང་སྟེ་དབང་བསྒྱུར་དང་། སྲིད་འཛིན། མངའ་ཁོངས་རྒྱ་བསྐྱེད་གཏོང་བ། དཔལ་འབྱོར་ཕན་ནུས་དར་སྤེལ་གཏོང་བ་བཅས་བྱེད་ཆེད། དམངས་ཁྲོད་དམ་ཡང་ན་དབང་བསྒྱུར་གྲལ་རིམ་གྱི་ཁྲོད་དུ་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་སྤྲོད་སྟངས་དེ་བྱུང་བ་མ་གཏོགས། གནས་ཚུལ་དེའི་དགོས་གལ་ཆེ་ཆུང་གི་ཐོག་ནས་ད་དུང་བསྒྲགས་སྟངས་སམ་བརྡ་གཏོང་སྟངས་རེ་རེ་བཞིན་དུ་ཡོད་པས་གནས་ཚུལ་སྤྲོད་རྒྱུ་དེ་ཆེས་གལ་འགངས་ཆེན་པོའི་གོ་གནས་སུ་བཞག་ཡོད།\nགསར་འགྱུར་བརྩམ་བྱའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལྔ་ལ་མཚོན་ན་ཡང་གང་ལེགས་ཀྱིས་ཚང་འདུག་པ་ཞིག་ཡིན་གཤིས། ཐོག་མ་དུས་ཚོད་ཀྱི་ཐད་ནས་མཚོན་ན་དོན་དག་ཅིག་བྱུང་མ་ཐག་ཏུ་རྔ་རྡུང་བ་དང་དུང་འབུད་པ་ཡང་ན་མེ་སྦར་བའི་ཚུལ་གྱི་བརྡ་གཏོང་བར་བྱ་བས་དུས་ཚིགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཆེས་ཆེར་ལྡན་པ་དང་གསར་འགྱུར་གྱི་“མྱུར” ཞེས་པའི་རེ་འདུན་དེ་འཛོམས། རྔ་རྡུང་བ་དང་དུང་འབུད་པ་ཡང་ན་མེ་སྦར་ཚུལ་གྱིས་བརྡ་འཕྲིན་གཏོང་བ་ཙ་ན་ས་ཕྱོགས་གང་ཞིག་ནས་མི་སུས་བརྡ་འཕྲིན་གཏོང་བ་དག་ཀྱང་ཤེས་པ་མ་ཟད། བརྡ་འཕྲིན་དེའི་ནང་དོན་གསལ་བོ་དང་། དྲང་བདེན་གྱི་སྒོ་ནས་ཤེས་སུ་འཇུག་པས་གསར་འགྱུར་གྱི་“སྲོག”ཀྱང་ལྡན། དཔེར་ན། 《དམག་དཔུང་གི་བརྡ་གཏོང་སྐབས》ལས། “དམག་ལྔ་བརྒྱ་མ་ཚང་བ་ན་མེ་གཅིག་སྦར་བ་དང་། སྐྱ་དམག་ལྔ་བརྒྱ་ཡན་དུ་ཡོད་པ་མེ་གསུམ་སྦར་བ། མི་སྟོང་ཡན་དུ་ཡོད་ན་མེ་བཞི་སྦར་བ”ཞེས་བརྗོད་པ་ལས་ང་ཚོས་གསལ་བོར་ཤེས་ཐུབ། བརྡ་འཕྲིན་གཏོང་མཁན་གྱིས་གོང་ལྟར་བརྡ་བཏང་མ་ཐག་ཏུ་ཕ་རོལ་བོའི་གནས་ཚུལ་གང་ཞིག་ཡིན་པ་གསལ་བོར་རྟོགས་ཐུབ་སྟེ་“བཀོད་འདོམས་པས”ཇི་ལྟར་ཡ་ལན་འདེབས་པའང་གང་ལེགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གྲ་སྒྲིག་བྱ་ཐུབ།\nགདོད་མའི་གནས་ཚུལ་སྤྲོད་སྟངས་དེ་དེང་སང་བར་དུ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བའི་ནང་དུ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་འདུག་པ་དཔེར་ན། མཚོ་དམག་གིས་དར་བརྡ་གཏོང་ཚུལ་དང་། གྲོང་ཁྱེར་ཆེན་པོའི་འགྲིམ་འགྲུལ་གཞུང་ལམ་དུ་གློག་འོད་ཀྱི་བརྡ་གཏོང་ཚུལ། ལམ་གསོ་རུ་ཁག་གིས་མེ་སྒྱོགས་རྒྱག་སྐབས་དར་དམར་གཡུག་པའམ་ཡང་ན་སི་སྒྲ་གཏོང་ཚུལ་ལ་སོགས་པ་སྔ་མའི་གནས་ཚུལ་སྤྲོད་སྟངས་ཡིན་ཞིང་དེའི་ཐད་ད་དུང་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལང་བ་ཞིག་ལག་ལེན་དངོས་སུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད་དོ༎\n༡. 《གསར་འགྱུར་རིག་གཞུང་གི་སློབ་རིམ་མདོར་བསྡུས》 ཀྲུང་དབྱང་རླུང་འཕྲིན་དང་བརྙན་འཕྲིན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་དུ་བསྐྲུན།\n༢. 《ཀྲུང་གོའི་གསར་འགྱུར་ལས་དོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས》 ཀྲུང་དབྱང་རླུང་འཕྲིན་དང་བརྙན་འཕྲིན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་དུ་བསྐྲུན།\n༣. 《རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང》 མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་དུ་བསྐྲུན།\n༤. 《ཞང་བོད་གནའ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནོར་བུའི་མེ་ལོང》 སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་དུ་བསྐྲུན།\n༥. 《མོན་གླིང་གཡུལ་འགྱེད》 སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་དུ་བསྐྲུན།\n༦. 《ཧོར་གླིང་གཡུལ་འགྱེད》 མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་དུ་བསྐྲུན།\n༧. 《ཐང་ཡིག་གསར་རྙིང་ལས་བྱུང་བའི་བོད་ཆེན་པོའི་སྲིད་ལུགས》 མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་དུ་བསྐྲུན།\n༨. 《བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག》 ༡༩༩༢ལོའི་རྒྱ་ཡིག་དེབ་དང་བོ།\n༩. 《བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག》 ༡༩༩༡ལོའི་བོད་ཡིག་དེབ་དང་བོ།\n༡༠. 《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན》 མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་དུ་བསྐྲུན།\nགཉན་ཕྱུག སི་ཁྲོན་ཟུང་ཆུ་རྫོང་གི་ཡིན་ལ། ད་ལྟ་རྔ་བ་ཁུལ《རྔ་བའི་གསར་འགྱུར》ཞེས་པའི་བོད་ཡིག་རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་དུ་ཕྱག་ལས་གནང་བཞིན་ཡོད།


བཀྲ་ཤིས་ཚེ་འཕེལ། རྩོམ་སྒྲིག་པ།ཡོང་ཁུངས།མཚོ་སྔོན་བོད་ཡིག་གསར་འགྱུར། སྤེལ་དུས། ༢༠༡༩ལོའི་ཟླ་བ་༠༦ཚེས་༡༨ཉིན།\nརྒྱ་ནག་རིག་གཞུང་གི་སྡེས་ཁོ་ཅག་གི“ཡིག་ཚང་རིག་པ”བྱུང་བའི་དུས་ལ་བཞེད་ཚུལ་མི་མཐུན་པ་མོད་པོ་འདུག་ཟེར་ཏེ། དེ་ལས་རེ་འགས་ཀུང་ཙེའི་གཞུང་དྲུག་གསུབ་ཕྱིས་(删六经)ཞེས་པ་ལས་འགོ་འབུས་པ་དང་སི་མ་ཆན司马迁（སྤྱི་ལོ་སྔོན145-？）གྱི《ལོ་རྒྱུས་རེག་ཟིག》ལས་བྱུང་བར་བཤད། ཡང་རེ་འགས་ཧན་ནུབ་མའི་ལིའུ་ཞང刘向（སྤྱི་ལོ་སྔོན77-སྤྱི་ལོ་སྔོན6）དང་ལིའུ་ཞིན刘歆（སྤྱི་ལོ་སྔོན50 — སྤྱི་ལོ23）ཕ་བུ་གཉིས་ཀྱིས་གཏོས་འབོར་ཆེ་བའི་དཔེ་རྙིང་མང་པོ་བསྡུ་སྒྲིག་ཉར་ཚགས་བྱས་པ་དེ་ཡིག་ཚང་རིག་པའི་འབྱུང་ཁུངས་སུ་བྱེད། རུས་ལིའུ་ཕ་བུ་གཉིས་ཀྱིས་དཔེ་ཆ་མོད་པོ་བསྡུ་སྒྲིག་བྱས་ཏེ། དེ་དག་ལ་ཞུ་དག་དང་གཤིབ་བསྡུར།རིགས་དབྱེ་སྒོས་དཀར་ཆག(ནང་དོན་གནད་བསྡུས )བཀོད་ནས་ལྟ་ཞིབ་བྱེད་པར་མཁོ་འདོན་བྱས། ཕྱིས་ཀྱི“པར་ཞུ་དཔྱད་བསྡུར་རིག་པ”（校雠学）དེ་རུས་ལིའུ་ཕ་བུ་གཉིས་ཀྱིས་སྲོལ་བཏོད་པར་བཤད། གང་ལྟར། ཤེས་ཡོན་པ་ཕལ་ཆེ་བས་ཡིག་ཆ་བསྡུ་སྒྲིག་གི་ལས་ཀ་ཡོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡིག་ཚང་རིག་པ་བྱུང་བར་འདོད། ཡིན་ནའང་། ཧྭ་ཀྲུང་དགེ་འོས་སློབ་ཆེན་ལོ་རྒྱུས་སྡེ་ཁག་གི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ཀྲང་ཧྲུན་ཝེ张舜微(1911-1992)ཡི《ཀྲུང་གོའི་ཡིག་ཚང་རིག་པ》ཞེས་པའི་ནང་དུ་གནའ་རབས་སུ། “ཡིག་ཚང་རིག་པ་ཡོད་མེད་གང་ཡང་རུང་། ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་བསྡུ་སྒྲིག་དང་ཞིབ་འཇུག་གི་བྱ་བར་ཞུགས་པའི་ཤེས་ལྡན་པ་ནི་ཡོད།”ཅེས་བཤད་ལ། དེ་བཞིན་ལེ་ཝེ་ཁྲོ་ཡིས་སྔོན་དེ་ཚོའི（ཡིག་ཆ་བསྡུ་སྒྲིག་པ）མིང་དུ་ཞུ་དག་དཔྱད་བསྡུར་མཁན་བྱ་བས། ཞུ་དག་དཔྱད་བསྡུར་རིག་པ་དེ་ཡིག་ཚང་རིག་པའི་མིང་གཞན་དུ་གྱུར་བ་རེད་ཟེར། ཡང་ཝུའུ་ཧན་ཚན་རྩལ་སློབ་གླིང་གི་དབྱི་ཧུའེ易卉དང་ཝུའུ་ཧན་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་དམག་དོན་དཔལ་འབྱོར་སློབ་གླིང་གི་ཧྥང་ཕེང方鹏གཉིས་ཀྱི་འདོད་ཚུལ་ལྟར་ན། འགལ་འདུ་གཙོ་བོ“རིག་པ”ཞེས་པའི་གོ་བ་ལེན་སྟངས་ལ་རག་ལས་པར་བཤད་ལ། རིག་པ་ཞེས་པ་ཤེས་བྱ་དང་རིག་ཚན་གང་ལ་གོ་ནའང་གོ་བ་རེ་འཇགས་བཏུབ་མོད། དོན་དངོས་ཐོག“ཡིག་ཚང་རིག་པ”ནི་ཅུང་བྱུང་འཕྱི་བའི་ཉེ་རབས་ཀྱི་གསར་དར་རིག་ཚན་ཞིག་ཡིན་ཟེར། འདོད་ཚུལ་འདིའི་ཁུངས་ཅུང་ཟད་དག་པར་སྙམ།\nརིག་ཚན་གང་ཞིག་ཡིན་ཡང་མུ་ནས་དབྱེ་གསབ་དང་ཕྱོགས་བསྡུའི་ཁྲོད་ག་ལེར་གྲུབ་སྟེ་འཕེལ་རྒྱས་སུ་ཕྱིན་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། དུས་རབས20པའི་སྟོད་དུ་ནུབ་ཕྱོགས་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པའི་ཚ་རླབས་ཀྱི་ཁྲོད། “ཡིག་ཚང་རིག་པ”ཞེས་པའི་མིང་དེ་ཐོག་མར་1920ལོར་ལིའང་ཆི་ཁྲའོ梁启超（སྤྱི་ལོ1873-1929）ཡི《ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རིག་གཞུང་རྣམ་བཤད》ལས་མངོན་པར་སྐད། དེའི་ཕྱིས《ཀྲུང་གོའི་ཉེ་བའི་ལོ་སུམ་བརྒྱའི་རིག་གཞུང་ལོ་རྒྱུས》ཞེས་པ་ལས་ཀྱང་དམིགས་སུ་བཏོན་ཏེ་བཤད། འོན་ཀྱང་། དེའི་ནང་བཏོན་པའི་ཡིག་ཚང་རིག་པ་དེ་གཙོ་བོ་སྒྲ་ཡངས་པའི་ངོས་ཀྱི“ལོ་རྒྱུས”ལ་ཟེར་གྱིན་འདུག 1930ལོར་ཚོང་ལས་དེབ་པར་ཁང་གིས་ཀྲེང་ཧོ་ཧྲིན郑鹤声（སྤྱི་ལོ1901～1989）དང་ཀྲེང་ཧོ་ཁྲུན郑鹤春(སྤྱི་ལོ1892—1957)གཅེན་གཅུང་གཉིས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི《ཀྲུང་གོའི་ཡིག་ཚང་རིག་པའི་སྤྱི་རྣམ》ཞེས་པ་པར་སྐྲུན་བྱས། དེབ་དེ་ནི“ཡིག་ཚང་རིག་པ”ཞེས་པའི་མིང་དེ་དཔེ་མིང་དུ་བཀོད་པའི་དེབ་ཐོག་མ་ཡིན། ཁོང་གཉིས་ཀྱི་མ་ཏུན་ལིན་གྱིས“ཡིག་ཚང”འགྲེལ་སྟངས་གཞིར་བཟུང་ནས“ཡིག་ཚང་རིག་པ”འཐུས་ཚང་དུ་བཏང་ལ། ཡིག་ཚང་གི་གྲུབ་རྐྱེན་དང་བརྒྱུད་སྒྲོག བརྒྱུད་སྤྲོད་ཀྱི་གོ་རིམ་གླེང་བས་ཡིག་ཚང་རིག་པར་གྲུབ་འབྲས་མི་དམན་པ་བླངས་པར་བཤད། མ་ཟད་ཕྱིས་ཡིག་ཚང་གི་རིག་གཞུང་མ་ལག་གི་ལས་དོན་དང་དེའི་ཕྱོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་ཤེས་ལྡན་པ་ལྷག་ཏུ་འབེལ་བོར་གྱུར། དེ་འབྲེལ་གྱི་རིག་གཞུང་དཔེ་དེབ་ཀྱང་ཧ་ཅང་མང་དུ་སོང་ཡོད་དེ། དཔེར་ན། ཀྲང་ཧྲུན་ཝེ张舜微（སྤྱི་ལོ1911-1992）ཡི《ཀྲུང་གོའི་ཡིག་ཚང་རིག་པ》(1982ལོར་ཀྲེང་ཀྲོའུ་ཧྲུའུ་ཧྭ་པར་སྐྲུན་ཁང)དང་། ཝུའུ་ཧྥེང吴枫གི《ཀྲུང་གོའི་གནའ་སྲོལ་ཡིག་ཚང་རིག་པ》(1982ལོར་ཆི་ལུའུ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང)། ཧྥུའུ་ཏན་སློབ་ཆེན་གྱི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ཝང་ཞིན་ཧྥུའུ王欣夫ཡི《ཡིག་ཚང་རིག་པའི་སློབ་དེབ》(1986ལོར་ཧྲང་ཧའེ་གནའ་དཔེ་པར་སྐྲུན་ཁང)། ལའོ་མང་ཀྲེང་གི《གནའ་སྲོལ་ཡིག་ཚང་རིག་པ》(1986ལོར་ཁྲུང་ཆིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང)། ཧུང་ཀྲན་ཧོའུ洪湛侯ཡི《ཀྲུང་གོའི་ཡིག་ཚང་རིག་པ་གསར་སྒྲིག》(1994ལོར་ཧང་ཀྲིག་སློབ་ཆེན་དཔེ་སྐྲུན་ཁང)། ཏུའུ་ཙེ་ཞུན杜泽逊གྱི《ཡིག་ཚང་རིག་པའི་སྤྱི་རྣམ》སོགས་བརྩམས་ཆོས་གཅིག་རྗེས་གཉིས་མཐུད་དུ་ཐོན་ལ། ཡིག་ཚང་རིག་པའི་རིག་ཚན་གཞུང་ལུགས་འཛུགས་པ་དང་འཕེལ་རྒྱས་སུ་འགྲོ་བར་འབྲས་བུ་བླ་མེད་བསྐྲུན་ནོ། །\n1. “གནའ་སྲོལ་ཡིག་ཚང་རིག་པ”དང“དེང་རབས་ཡིག་ཚང་རིག་པ”གཉིས་ཀྱི་གཞི་འཛིན་ས་གཙོ་བོ་དེ“དེང་རབས”དང“གནའ་སྲོལ”ཞེས་པའི་དུས་ཀྱི་སྟེང་དུ་ཡོད་ཅིང་། དུས་ཀྱི་དབང་གིས་ཡིག་ཚང་གི་ཁྱབ་ཁོངས་དང་ཕྱིའི་རྣམ་པ། བྱེད་ཐབས། ཁོར་ཡུག ནང་དོན་སོགས་ཀྱི་ཐད་སོ་སོའི་ཁྱད་ཆོས་རེ་མངའ་སྟེ།\n（1）གནའ་སྲོལ་ཡིག་ཚང་རིག་པ་ནི་ཐོག་མར་ཡིག་ཚང་གི་ཞིབ་འཇུག་བྱ་ཡུལ་ཐད་གཙོ་བོ་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ཏེ། རབས་བརྒྱུད་ཀྱི་དཔེ་རྙིང་ལྟ་བུ་ཡིན་ལ། གནའ་སྲོལ་ཡིག་ཚང་རིག་པ་ནི“རང་རྒྱལ་གནའ་རབས་ཡིག་ཚང་ཁོ་ནའམ་དེའི་འཕེལ་འགྱུར་ཆོས་ཉིད་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱ་བའི་རིག་ཚན་ལ་བྱ”ཞེས་པ་འདི་ལས་ཀྱང་གསལ་པོར་རྟོགས་ཐུབ། ཡི་གེའི་ཁྱབ་ཁོངས་ཐད་ཡིག་རིགས་སྣ་གཅིག་གམ་གཉིས་ཅན་ཤས་ཆེ། དེང་རབས་ཡིག་ཚང་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་བྱ་ཡུལ་ཐད་ཡིག་རིགས་སྣ་མང་ཅན་གྱི་དེང་རབས་ཡིག་ཚང་ངམ་འཕེལ་ཚད་མྱུར་བའི་ཚན་རྩལ་གྱི་ཡིག་ཚང་ལ་དམིགས་ཡུལ་གཙོ་བོ་བྱེད་ལ། ཚན་རྩལ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་ཕལ་ཆེ་བ་དེང་རབས་ཡིག་ཚང་རིག་པར་མ་བརྟེན་ན་ཚད་མཐོན་པོའི་བཀོལ་སྤྱོད་བྱ་ཁག་པོ་ཡོད། དེའི་ཁྱད་ཆོས་གཞན་ཞིག་ནི་ཡི་གེའི་ཁྱབ་ཁོངས་ནི་ཡིག་རིགས་ཅི་ཡང་ཡིན་ཆོག་ལ། ཡིག་རིགས་སྣ་མང་གི་ཡིག་ཚང་འཚོལ་སྡུད་དང་དབྱེ་ཞིབ། དག་སྒྲིག་བྱ་བ་གཙིགས་སུ་འཛིན།\n（2）གནའ་རབས་ཡིག་ཚང་རིག་པའི་ཕྱིའི་རྣམ་པ་ནི་གཙོ་བོ་རུས་བརྐོས་ཡི་གེ་དང་རྡོ་ཡིག（བྲག་བརྐོས་དང་རྡོ་རིང） ལྕགས་སམ་ཟངས་ཡིག（ཅོང་ཡིག་དང་དྲིལ་བའི་ཁ་བྱང་ལྟ་བུ） ཁྲམ་བྱང་། དར་ཡིག(དར་གོས་ཐོག་ཏུ་བྲིས་པའི་ཡི་གེ) （缣帛）ཤོག་ཡིག་སོགས་ཡིན་ལ། དེང་རབས་ཡིག་ཚང་རིག་པ་ནི་དེ་ལས་ཆ་ཇེ་ཚང་དང་སྟབས་ཇེ་བདེར་ཕྱིན་ཡོད་དེ། དཔེར་ན། སྒྲ་ཐག་དང་འོད་སྡེར། Uསྡེར་སོགས་ཡོད་ལ། ད་དུང་ཡང་ཆ་ཇེ་ལེགས་སུ་འགྲོ་མུས་སུ་ཡོད།\n（3）གནའ་རབས་ཡིག་ཚང་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐབས་གཙོ་བོར་ལག་ཤེས་ཀྱི་བྱེད་ཐབས་ཤས་ཆེ་ལ། དེང་རབས་ཡིག་ཚང་རིག་པ་ནི་གཙོ་བོ་རྩིས་འཁོར་ལག་རྩལ་གྱི་བྱེད་ཐབས་དམིགས་སུ་འཛིན་ལ། གལ་ཏེ་རྩིས་འཁོར་གྱི་ཚན་རྩལ་དང་བྲལ་ན། དོན་གྱིས་དེང་རབས་ཡིག་ཚང་རིག་པ་གནས་ཐབས་བྲལ།\n（4）གནའ་སྲོལ་ཡིག་ཚང་རིག་པ་ནི་ཞིང་ལས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་བྱུང་བར་སྙམ་ལ། ཡིག་ཚང་གི་དཀར་ཆག་སྒྲིག་པ་དང་ལུང་འདྲེན་འགོད་པ། ཡིག་ཚང་གི་ལས་ཀ་སྟེ་རྩོམ་སྒྲིག་དང་པར་འདེབས། དག་སྒྲིག་སོགས་ལ་ཚད་ལྡན་གྱི་རང་བཞིན་དང་ལས་ཕྱོད་ཚད་ཅུང་ཟད་དམའ། དེང་རབས་ཡིག་ཚང་རིག་པ་ནི་བཟོ་ལས་ཐོན་སྐྱེད་ལག་རྩལ་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་དང་བསྟུན་ནས་བྱུང་ལ། ཡིག་ཚང་གི་ལས་ཀའི་ལས་ཕྱོད་མཐོ་ཞིང་ཚད་ལྡན་རང་བཞིན་ཤས་ཆེ་ལ། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཡིག་ཚང་འབྲེལ་འདྲིས་དང་མཉམ་སྤྱོད་བྱ་བར་སྐུལ་འདེད་ཀྱི་ནུས་པ་ཐོན་ཞིང་། ཡིག་ཚང་གི་བྱ་བ་རང་འགུལ་ཅན་དང་དྲ་རྒྱ་ཅན་དུ་འགྲོ་བར་རམ་འདེགས་བྱེད།\n（5）གནའ་སྲོལ་ཡིག་ཚང་རིག་པ་ནི་ནང་དོན་ལ་བལྟས་ཏེ་བཤད་ན། དཔེ་རྙིང་གི་འབྱུང་གཞིར་རྟོག་ཞིབ་ར་སྤྲོད་བྱ་བ་ལྟེ་བ་བྱེད་ཅིང་། དེ་ལ་དཀར་ཆག་དང་པར་གཞི། པར་ཞུ་དཔྱད་བསྡུར་གསུམ་སྲོག་ཤིང་བྱེད་པའི་རྨང་གཞིའི་ཐོག་མཆན་དང་ལོ་ཙཱ། དག་སྒྲིག ཉར་ཚགས་སོགས་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་དང་བྱེད་ཐབས་དེ་ཞིབ་འཇུག་གི་ནང་དོན་དུ་བྱེད། དེང་རབས་ཡིག་ཚང་རིག་པ་ནི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་ཡིག་ཚང་གི་བརྡ་འཕྲིན་འཚོལ་སྡུད་དང་སྒྲིག་འཛུགས། དབྱེ་ཞིབ། ཁྱབ་སྒྲོག བཀོལ་སྤྱོད་བྱ་བའི་གཞུང་ལུགས་དང་བྱེད་ཐབས་ཞིབ་འཇུག་གི་ཡང་སྙིང་དུ་འཛིན།\nདེང་རབས་ཡིག་ཚང་རིག་པ་ཞེས་པ་ནི་ཐོག་མར་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་དར་ཞིང་། དཀར་ཆག་རིག་པའི་རྨང་གཞིའི་ཐོག་འཕེལ་རྒྱས་ཕྱིན་ཏེ་བྱུང་ལ། 1895ལོར་པེར་ཀྲེམ་གྱི་ཨོ་ཐེ་རི奥特莱དང་ལ་ཧྥོན་ཐིན拉封丹གཉིས་ཀྱིས་པུ་རུ་སེརBrussels“རྒྱལ་སྤྱིའི་དཀར་ཆག་རིག་པ”ཞེས་པ་བཙུགས། དེ་ནི་དོན་དངོས་ཐོག་རྒྱལ་སྤྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཡིག་ཚང་གི་ལས་ཁུངས་སམ་སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་ཡིན་ལ། དེར་མ་ཟད་དེང་རབས་ཡིག་ཚང་རིག་པ་དབུ་བརྙེས་པའི་མཚོན་རྟགས་སུའང་བགྲང་གིན་འདུག 1931ལོར། རིག་གཞུང་ཚོགས་པ་དེའི་མིང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཡིག་ཚང་ཚོགས་པ་རུ་བསྒྱུར་ལ། 1938ལོར་སླར་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཡིག་ཚང་བྱ་བའི་མནའ་འབྲེལ་ཚོགས་པར་བསྒྱུར། རྒྱ་ནག་གི་དེང་རབས་ཡིག་ཚང་རིག་པ་དེ་ནུབ་གླིང་གི་རིག་གཞུང་བསམ་བློའི་ཤུགས་རྐྱེན་འོག་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། རྒྱ་ནག་ཏུ་དེང་རབས་ཡིག་ཚང་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་དཔྱད་གླེང་དེ་དུས་རབས20པའི་ལོ་རབས60པར་མགོ་བརྩམས་པ་དང་། 1964ལོར་རྫས་འགྱུར་རིག་པ་བ་དང་ཡིག་ཚང་རིག་པ་བ་ཡོན་ཧན་ཆིང袁翰青གིས་བརྩམས་པའི《དེང་རབས་ཡིག་ཚང་བྱ་བའི་རྩ་བའི་གོ་དོན》བྱ་བ་ནི་ཚབ་མཚོན་རང་བཞིན་གྱི་བརྩམས་ཆོས་ཤིག་ཏུ་བགྲང་བར་བྱེད། དེབ་དེ་རུ“ཡིག་ཚང་བྱ་བ”ཡི་ནང“དེང་རབས”ཞེས་པ་དམིགས་སུ་གླེང་མེད་དོན་ནི་རྒྱ་ནག་ཏུ་ད་དུང་ཚུགས་ཐུབ་ཀྱི་རིག་ཚན་ཞིག་ཏུ་གྲུབ་མེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡིན་ཟེར་ལ། ཉི་པོ倪波ཡིས་རྩོམ་སྒྲིག་བགྱིས་པའི《ཡིག་ཚང་རིག་པའི་རྣམ་བཤད》(1990)ཅེས་པ་དེའང་དེང་རབས་ཡིག་ཚང་རིག་པའི་ཚབ་མཚོན་བརྩམས་ཆོས་སུ་བགྲང་གིན་འདུག\nགནའ་སྲོལ་ཡིག་ཚང་རིག་པ་དང་དེང་རབས་ཡིག་ཚང་རིག་པའི་ཐུན་མོང་གི་ཞིབ་འཇུག་བྱ་ཡུལ་ནི་ཡིག་ཚང་ཡིན་ལ། དེ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིའི་རྣམ་པ་དང་ནང་དོན་གྱི་ཆ་ནས་ཅུང་ཟད་མི་འདྲ་བའང་དེ་ཀུན་ཤེས་བྱའི་བསྡུས་གཟུགས་ཤིག་ཡིན། ཡིག་ཚང་གི་འཚོལ་སྡུད་དང་དག་སྒྲིག ཁྱབ་སྒྲོག བཀོལ་སྤྱོད་སོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱ་བའི་ཐོག་ཐུན་མོང་གི་གཅིག་མཚུངས་ཆོས་ཉིད་རེ་བདོག དེར་མ་ཟད་པར་གཞི་དབྱེ་འབྱེད་བྱ་བ་ལ་ཐུན་མོང་གིས་དོ་ཁུར་བྱེད། དེ་གཉིས་ཀྱི་རྩ་བའི་ལས་འགན་ནི་ཤེས་བྱའི་ཚན་རིག་རང་བཞིན་གྱི་སྒྲིག་འཛུགས་མངོན་འགྱུར་དང་ནུས་ལྡན་སྒོས་བཀོལ་སྤྱོད་བྱ་བ་དེ་ཡིན། ད་དུང་ཞིབ་འཇུག་བྱ་བའི་ལས་རིམ་ཁྲོད། ལེགས་ཆ་མཉམ་སྤྱོད་དང་ཕན་ཚུན་རོགས་འདེགས་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། དེར་མ་ཟད་ཉམས་མྱོང་དང་བསྡུས་གཟུགས། ཞིབ་འཇུག་བྱ་ཡུལ། ཞིབ་འཇུག་བྱ་ཐབས་སོགས་ཀྱི་ཐད་དུའང་ཕན་ཚུན་ལ་རོགས་འདེགས་བྱ་བའི་རྣམ་པ་ཞིག་ཆགས་ཡོད། གནའ་སྲོལ་ཡིག་ཚང་རིག་པས་གནའ་སྲོལ་ཡིག་ཚང་ཞིབ་འཇུག་བྱ་ཡུལ་དུ་འཛིན་ཏེ། རིས་བརྐོས་ཡི་གེ་དང་རྡོ་བརྐོས་ཡི་གེ། ཅོང་ཡིག ཏ་ལའི་ལོ་མ་སོགས་ཀྱིས་གྲུབ་པ་ཞིབ་འཇུག་བྱ་ཡུལ་ཡིན་ལ། འོད་སྡེར་དང་རྩིས་འཁོར། དྲ་རྒྱ་སོགས་ལའང་གདོང་གཏད་དགོས། དེང་རབས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐབས་ཀྱིས་གནའ་སྲོལ་ཡིག་ཚང་རིག་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་ལག་ཤེས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་བྱ་ཐབས་ལ་སྟབས་ཇེ་བདེ་དང་འཐུས་ཇེ་ཚང་དུ་བཏང་ཡོད། དེང་རབས་ཡིག་ཚང་རིག་པར་འཕྲད་པའི་དཀའ་གནད་དེ་གནའ་རབས་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ཀྱི་ནང་དོན་སོགས་ལ་གནའ་སྲོལ་ཡིག་ཚང་རིག་པའི་རོགས་འདེགས་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་ཙང་། དེང་རབས་དང་གནའ་སྲོལ་གྱི་ཡིག་ཚང་རིག་པ་དེ་ཕན་ཚུན་གཉིས་ཕན་དང་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན། ཐུན་མོང་མཉམ་གནས་ཐོག་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་མུས་སུ་ཡོད།\nལར་ཡིག་ཚང་རིག་པ་ལ་དུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ་དང་རིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ། རིག་ཚན་གྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ་སོགས་ཡོད་ནའང་། མཐའ་མའི་གཞི་འབབ་ས་དེ་ཡིག་ཚང་རིག་པ་ཡིན་པ་ནི་བསྙོན་དུ་ག་ལ་ཡོད། དཔེར་ན། རྩོམ་རིག་ལ་ཆ་མཚོན་ན། ཤར་ཕྱོགས་རྩོམ་རིག་དང་ནུབ་གླིང་རྩོམ་རིག དེ་མ་ཡིན་པའི་བྱེ་བྲག་ཏུ་རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོའི་རྩོམ་རིག་དེའང་རྩོམ་རིག་ཅེས་པའི་ཁོངས་གཏོགས་ཡིན་པ་ནང་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ལགས་ནའང་རིག་ཚན་ཕྱོགས་གཏོགས་ཀྱི་ཐད་དེང་རབས་དང་གནའ་སྲོལ་ཡིག་ཚང་རིག་པ་གཉིས་ལ་གཏན་འཇགས་ཀྱི་ཁོངས་གཏོགས་རིག་ཚན་ཞིག་མེད་པར་སྙམ། རྒྱ་ནག་ལ་ཆ་མཚོན་ན། གནའ་སྲོལ་ཡིག་ཚང་རིག་པ་དེ་རིག་ཚན་གྱི་ཆ་ནས“རྩོམ་རིག”གི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་བསྡུ་བ་དང་། སྐྱེད་སྲིང་བྱས་པའི་སློབ་མ་ལའང“རབ་འབྱམས་རྩོམ་རིག”གམ“འབུམ་རམས་རྩོམ་རིག”གི་བསླབ་གནས་གནང་གིན་ཡོད། དེང་རབས་ཡིག་ཚང་རིག་པ་ནི་ཧ་ལམ“དཔེ་མཛོད་རིག་པ་དང་གསང་འཕྲིན་རིག་པ”ཞེས་པའི་ཁོངས་གཏོགས་ཡིན་ལ། དུས་རབས20པའི་ལོ་རབས་80པར“དཔེ་མཛོད་རིག་པ་དང་གསང་འཕྲིན་རིག་པ”ནི“རང་བྱུང་ཚན་རིག”གི་ཁོངས་སུ་བྱེད། ལོ་རབས90པར“དོ་དམ་རིག་པ”ཡི(དཔེ་མཛོད་རིག་པར་འགྱུར་བ་དེ་བས་ཆེ་སྟེ། ལོ་རབས60པ་ནས80པར་རྩོམ་རིག་གི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་དང་། ལོ་རབས80པའི་སྨད་ནས90པའི་སྟོད་དུ“རང་བྱུང་རིག་པ”ཡི་ཁོངས་སུ་བྱེད། ལོ་རབས90པའི་སྨད་ནས“དོ་དམ་རིག་པ”ཡི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པར་བྱེད།)ཁོངས་སུ་གཏོགས། དེ་ལས་ཡིག་ཚང་རིག་པའི་རིག་ཚན་ཁོངས་གཏོགས་ཀྱི་ངོས་འཛིན་དེ་རབ་རིབ་མག་མོག་དང་། གཏན་འཇགས་ཚུགས་ཐུབ་ཅིག་མིན་པ་གསལ་པོར་རྟོགས་འོང་། གནས་བབ་དེས་ཡིག་ཚང་རིག་པའི་རིག་ཚན་བདེ་ཐང་ངང་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བར་གནོད་རྐྱེན་གང་མང་ཐེབས་ཀྱིན་ཡོད་ལ། དེར་མ་ཟད་ཡིག་ཚང་རིག་པའི་མཐོ་རིམ་མི་སྣ་སྐྱེད་སྲིང་བྱེད་པའི་གེགས་སུའང་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། དེ་བས། སུའུ་ཀྲོའུ་སློབ་ཆེན་གྱི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ཧྥན་ཧྲུའུ་ཀོང藩树广གིས1982ལོར“སྲོལ་རྒྱུན་ཡིག་ཚང་གི་དཀར་ཆག་རིག་པ་དང་དེང་རབས་དཔེ་མཛོད་གསང་འཕྲིན་རིག་པ་ཟུང་འབྲེལ་བྱ་དགོས”ཞེས་པའི་འདོད་ཚུལ་བཏོན་པ་དང་། 1987ལོར་ཡང“སྲོལ་རྒྱུན་ཡིག་ཚང་གི་དཀར་ཆག་རིག་པ་དང་དེང་རབས་དཔེ་མཛོད་གསང་འཕྲིན་རིག་པ་ཟུང་འབྲེལ་བྱས་ཚེ། ད་གཟོད་གསོན་ཤུགས་རྒྱས་ཐུབ ཅེས་པའི་འདོད་ཚུལ་བཏོན། ཡིན་ནའང་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་དོ་སྣང་དེ་ཙམ་བྱས་མེད་ཚོད་དུ་སྣང་། 1992ལོར་ཁོང་ནན་ཅིང་སློབ་ཆེན་དུ་གདན་ཞུས་ཏེ《ཀྲུང་གོའི་ཡིག་ཚང་རིག་པའི་ད་ལྟའི་གནས་བབ་དང་མདུན་ལམ》ཞེས་པའི་སྙན་ཞུ་འབུལ་སྐབས་གསུང་དོན། ”དོན་ལྡན་ཚད་མཐུན་གྱི་ཡིག་ཚང་རིག་པར“གནའ་སྲོལ་ཡིག་ཚང་རིག་པ”དང“དེང་རབས་ཡིག་ཚང་རིག་པ”གཉིས་ཁོངས་སུ་འདུ་འོས་མོད། འོན་ཀྱང་། དེ་གཉིས་ཡུན་རིང་ཁ་གཏད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཆགས་པས་ཡིག་ཚང་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་མ་ལག་འཐུས་ཚང་ཞིག་འཛུགས་ཐུབ་མེད། ཡིག་ཚང་རིག་པའི་རིག་ཚན་མ་ལག་འཐུས་ཚང་དང་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་དགོས་ཚེ། ངེས་པར་དུ་ལྟ་བ་གསར་བསྒྱུར་སྒོས་གནའ་དེང་མཉམ་གནས་ཀྱི་གུ་ཡངས་པོ་དང་རིག་གཞུང་མཐོང་རྒྱ་ཆེར་བསྐྱེད་དེ། སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་སྟེང་ནས་ཡིག་ཚང་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་ནང་དོན་ལ་ངེས་འདྲོངས་བྱ་དགོས།”ཞེས་པའི་འདོད་ཚུལ་བཏོན། 1989ལོར་ཧྭ་ཏུང་དགེ་ཐོན་སློབ་ཆེན་གྱི་ལུའུ་ཡིའུ་ཧྲོན་གྱི་སློབ་མ་ལིན་ཧྲེན་ཆིང林申清གི་རབ་འབྱམས་བསླབ་གནས་དཔྱད་རྩོམ《ཡིག་ཆ་དང་ཡིག་ཚང་རིག་པའི་དཔྱད་བསྡུས》ལས། ”གནའ་དེང་མཉམ་གནས་ཀྱི་མ་ལག་ཅན་གྱི་ཡིག་ཚང་རིག་པ་ཞིག་འཛུགས་དགོས་པ་ནི་སྔར་བཞིན་ཁ་ཚ་དགོས་གཏུག་ཏུ་འདུག་ལ། དེའི(གནའ་དེང་ཡིག་ཚང་རིག་པ)ཁྲོད་ཀྱི་ཆ་ཤས་མང་པོ་ནི་གསང་འཕྲིན་རིག་པས་ཚབ་བྱེད་མི་བཏུབ“ ཅེས་བརྗོད་ཡོད། 1990ལོར་ཉི་པོས་གཙོ་སྒྲིག་གནང་བའི《ཡིག་ཚང་རིག་པའི་རྣམ་བཤད》ནི་དེང་རབས་ཡིག་ཚང་རིག་པ་གཙོ་སྙིང་དུ་བཟུང་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ནའང་། བརྗོད་བྱའི་ཆ་ནས་གནའ་སྲོལ་ཡིག་ཆ་རིག་པར་ཕྱོགས་པ་ཤིན་ཏུ་འབེལ་བར་གཞིགས་འོང་ན། རྩོམ་པ་པོས་གནའ་དེང་ཟུང་འབྲེལ་གྱི“ཡིག་ཚང་རིག་པ་ཆེན་མོ”ཡི་ལྟ་བ་དང་དཀྱུས་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིལ་པར་དམིགས་པ་རྟོགས་ཐུབ། 1997ལོར་སྐུ་ཞབས་ཧྥན་ཧྲུའུ་ཀོང་ལ་བཅར་འདྲི་ཞུ་སྐབས་གསུང་དོན།“ད་སྐབས་ཀྱི་རིག་གཞུང་འཕེལ་ཕྱོགས་ནི་རྒྱུན་མཐུད་དང་མཉམ་འདྲེས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཞིག་ཡིན།······ཡིག་ཚང་རིག་པ་ཆེན་མོའི་ལྟ་བ་འཛུགས་འོས།”ཞེས་བརྗོད་ཅིང་། 1999ལོར་མུ་ནས“‘གནའ་སྲོལ་ཡིག་ཚང་རིག་པ’དང་དེང་རབས་ཡིག་ཚང་རིག་པས་མཉམ་མཐུན་སྒོས་གནའ་དེང་ཟུང་འཇུག་གི‘ཡིག་ཚང་རིག་པ་ཆེན་མོ’མཉམ་འཛུགས་བྱ་བཞིན་གདའ”ཞེས་པ་སོགས“ཡིག་ཚང་རིག་པ་ཆེན་མོ”ཞེས་པའི་ལྟ་བ་དྲིལ་སྒྲོག་དང་རྒྱུན་འཁྱོངས་གནང་བས། ཕྱིས་ཀྱི་ཤེས་ལྡན་པ་ཧོང་ཀྲེང་ཝེ་དང་ཐུའུ་ཞའོ་མ། ཁྲེང་ཅེ་སོགས་གཙོ་བྱས་པས་འདིའི་ཐད་ཀྱི་གླེང་ཕྱོགས་མང་པོ་བཏོན་ལ། ཆེད་དམིགས་དེ་འབྲེལ་གྱི་དཔྱད་བརྗོད་དང་དཔྱད་རྩོམ་ཡང་མང་དུ་སྤེལ།\nམདོར་ན། ཡིག་ཚང་རིག་པ་དེའང་རིག་ཚན་གཞན་དག་ནང་བཞིན་གྱི་གཏན་འཇགས་དང་ཚད་ལྡན། མ་ལག་འཐུས་ཚང་གི་རིག་ཚན་ཡན་གར་བ་ཞིག་ཏུ་ཆགས་རྒྱུ་ནི་ཤིན་ཏུ་ནས་འགངས་ཆེ་ལ། ཡིག་ཚང་རིག་པ་ཆེན་མོ་ནི་གནའ་དེང་ཡིག་ཚང་རིག་པ་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་པའི་སྒྲ་ཡངས་པའི་ངོས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་རིག་པར་ཟེར་ཞིང་། “ཡིག་ཚང་རིག་པ་ཆེན་མོ”ཞེས་པ་ནི་དེང་རབས་ཡིག་ཚང་རིག་པ་ཁོ་ནར་ངོས་འཛིན་མི་འོས་ལ། གནའ་སྲོལ་ཡིག་ཚང་རིག་པ་རྐྱང་པར་ཡང་ངོས་འཛིན་མི་རུང་བར་གནའ་དེང་གི་ས་མཚམས་ལས་བརྒལ་ཏེ། དེ་གཉིས་རྐྱ་གཅིག་ཏུ་སྦྲེལ་བའི་སྣོད་ཆེན་མོ་ཞིག་ཏུ་མཐོང་ལ། དེ་བས་ན། “ཡིག་ཚང་རིག་པ་ཆེན་མོ”ཡི་ལྟ་བས་གནའ་དེང་མཉམ་གནས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་རིག་པའི་མ་ལག་འཐུས་ཚང་ཞིག་འཛུགས་ཐུབ་པ་དང་། རིག་ཚན་ཚུགས་ཐུབ་ཅན་དང་ཆེད་ལས་ཅན། དུས་རབས་ཅན། ཚན་རིག་ཅན་དུ་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བ་དང་མི་སྣ་སྐྱེད་སྲིང་བྱ་བར་རྟིང་སྐུལ་གྱི་ནུས་པ་མི་དམན་པ་ཐོན་ངེས་ལགས་སོ། །\n张子开 项楚，《古典文献学》，[M] , P.12，重庆大学出版社 2015.6\n藩树广.论古典文献学与现代文学学的交触，[J], P.29~34 , 苏州大学学报（哲学社会科学版），2000（4）\n藩树广.论古典文献学与现代文献学的交触，[J],. P.29~34, 苏州大学学报（哲学社会科学版）2000，（4）\n藩树广.论古典文献学与现代文献学的交触，[J],. P.29~34, 苏州大学学报（哲学社会科学版）2000，（4）.


Terdzo-ZHI-032 - Rinchen Terdzö\nZur mkharajo dpal po\nGnyal pa nyi ma seng+ge\nBsod nams glang po stobs skyed\nbsod nams glang po stobs skyed kyi 'khor lo'i man ngag\nrevealed by ཟུར་མཁར་ཨ་ཇོ་དཔལ་པོ་, འབྲེ་ཤེས་རབ་འབར་, གཉལ་པ་ཉི་མ་སེངྒེ་ (Zurkhar Ajo Palpo, Dre Sherab Bar, Nyalpa Nyima Senge)\nVolume 51 (ཞི) / Pages 351-364 / Folios 1a1 to 7b5\nRinchen Terdzö Volumes List > Volume 51 > Text #32 (Scroll to Bottom)\nzur mkharajo dpal po; 'bre shes rab 'bar; gnyal pa nyi ma seng+ge. bsod nams glang po stobs skyed kyi 'khor lo'i man ngag. In Rin chen gter mdzod chen mo pod nga gcig pa (The Great Treasury of Rediscovered Teachings Volume 51) by 'jam mgon kong sprul, 351-364. New Delhi: Shechen Publications, 2007-2016.\n'bre shes rab 'bar, Zur mkharajo dpal po, Gnyal pa nyi ma seng+ge\nFirst colophon page 359: དེ་ནས་དུས་ཀྱི་ཐ་མ་ས་ཕོ་ཁྱིའི་ལོ་ལ་འབྲོག་སྟོན་ཆུང་གིས་གཏེར་ནས་བཏོན་ཏེ་དར་བར་བྱས་པའོ། །ཤིན་ཏུ་ཟབ་རྒྱ\nSecond colophon page 364: འདི་ཡང་ཞལ་ཤེས་ཀྱི་ཟིན་བྲིས་རྙིང་པ་འགའ་ཞིག་གི་དགོངས་དོན་ཁོ་ན་ལྟར་དག་ཅིང་གསལ་བར་བཀོད་པ་སྟེ། དགེ་བས་མཐའ་ཡས་པའི་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་སྲིད་ཞིའི་དཔལ་འབྱོར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་རྒྱུར་གྱུར་ཅིག །སརྦ་དཱ་མངྒ་ལཾ་བྷ་བ་ཏུ། འཁོར་ལོ་འདི་མཆོད་རྟེན་སོགས་ཀྱི་སེང་ཁྲི་དང་། བང་མཛོད་ཀྱི་ཕུགས། གཏེར་བུམ་གྱི་སྙིང་པོར་གཞུག་པའི་ཕྱག་བཞེས་ཀྱང་སྣང་ངོ་།།\nFirst colophon page 359: de nas dus kyi tha ma sa pho khyi'i lo la 'brog ston chung gis gter nas bton te dar bar byas pa'o/_/shin tu zab rgya\nSecond colophon page 364: 'di yang zhal shes kyi zin bris rnying pa 'ga' zhig gi dgongs don kho na ltar dag cing gsal bar bkod pa ste/_dge bas mtha' yas pa'i 'gro ba thams cad srid zhi'i dpal 'byor phun sum tshogs pa la longs spyod pa'i rgyur gyur cig_/sarba dA mang+ga laM b+ha ba tu/_'khor lo 'di mchod rten sogs kyi seng khri dang /_bang mdzod kyi phugs/_gter bum gyi snying por gzhug pa'i phyag bzhes kyang snang ngo //_\nglang po stobs skyed\ngter mdzod rgyas las gter kha gsum tshogs\n༄༅༔ བསོད་ནམས་གླང་པོ་སྟོབས་སྐྱེད་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་མན་ངག་བཞུགས་སོ༔ མ་ཧཱ་གུ་རུ་ན་མོ༔ སྣང་སྲིད་ཐམས་ཅད་གཏན་ལ་འབེབ༔ ལྷ་འདྲེ་མི་གསུམ་དབང་དུ་སྡུད༔ སྐྱེ་ཤི་མི་མངའ་རྡོ་རྗེའི་སྐུ༔ འགྲོ་བ་ཀུན་གྱི་གཉེན་གཅིག་པུ༔ ཨོ་རྒྱན་པདྨ་འབྱུང་གནས་ལ༔ མངའ་བདག་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་གྱིས༔ གུས་པས་ཕྱག་འཚལ་འདི་སྐད་གསོལ༔ གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་ལགས༔ རྒྱལ་ཁྲིམས་ཆོས་བཞིན་སྐྱོང་བ་ལ༔ མཐའ་དབུས་མེད་པར་དབང་སྡུད་ཅིང༔ བསོད་ནམས་མེ་ལྟར་འབར་བ་ཡི༔ གདམས་པ་སྙིང་དང་འདྲ་བ་གཅིག༔ གསང་བའི་ནང་ནས་ཡང་གསང་ཞིག༔ བདག་ལ་ཅིས་ཀྱང་གནང་བར་ཞུ༔ ཞེས་ཞུས་པས༔ གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་དར་ཅིག་ཐུགས་དམ་ལ་བཞུགས་ནས་གདམས་པ་འདི་གསུངས་སོ༔ ཨེ་མ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་ཉོན༔ མཐའ་འཁོབ་རྒྱལ་པོ་འདུལ་བ་དང༔ དབང་མེད་དབང་དུ་སྡུད་པ་ལ༔ གདམས་པ་ཁ་འཐོར་མང་དུ་གསུངས༔ འདི་ནི་ཙིཏྟའི་ཟུངས་ཁྲག་བཞིན༔ གཞན་ལ་བསྟན་ན་རྒྱལ་ཁམས་འཁྲུགས༔ དེ་ཕྱིར་རབ་ཏུ་གསོངས་ཤིག་བུ༔ ས་མ་ཡ༔ འཁོར་ལོ་བསོད་ནམས་སྟོབས་སྐྱེད་འདི༔ རྒྱལ་ཕུར་འཛོམས་པའི་དུས།་་་དར་རམ་རས་སམ་ཤོག་བུ་ལ༔ འཁོར་ལོ་མུ་ཁྱུད་བཞི་པ་བྱ༔ ལྟེ་བར་ཨཱོྃ་ཀུ་རུ་ཀུལླེ་ཨོཾ༔བུདྡྷ་མཁའ་འགྲོ་མས་བདག་འཆང་བ་འཁོར་བཅས་ཀྱི་དབང་དུ་ལྷ་འདྲེ་མི་གསུམ་གྱི་ཟས་ནོར་ལོངས་སྤྱོད་ཐམས་ཅད་སྡུས་ལ་མངའ་ཐང་བསོད་ནམས་སྟོབས་འབྱོར་སྐྱེད་ཅིག༔ ཅེས་ཕྲེང་དུ་བྲིའོ༔ དེའི་མུ་ཁྱུད་ཕྱི་མ་ལ༔ ཨོཾ་གྷ་བུ་ན་ཧི༔ དྷ་དི་ན་ཧེ༔ ཧེ་ཁ་ཧ་ཡ༔་་་དཔེ་གཅིག་ལ་ཧི་ལ་ཧ་ལ་སྣང་ནའང་ཕལ་ཆེར་མཐུན་པར་དཀྱུས་ལྟར་བྱུང་། དྷུ་པ་ཨ་ཚེ༔ འདི་འཆང་བ་པོའི་དབང་དུ་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཟས་ནོར་སྡུས་ལ་ཚེ་དཔལ་བསོད་ནམས་མངའ་ཐང་སྐྱེད་ཅིག༔ དེའི་ཕྱི་ལ་སྟོབས་སྐྱེད་གླང་ཆེན་གྱི་གཟུགས་བྲིས་ལ་སུག་ལག་བཞི་ལ་སྔགས་འདི་བྲི༔ རཏྣ་ཡེ་ཤེས༔ བཛྲ་ཡེ་ཤེས༔ ཀརྨ་ཡེ་ཤེས༔ དྷརྨ་ཡེ་ཤེས༔ ཞེས་ལག་པ་གཡས་ནས་བརྩམ་སྟེ་རིམ་པར་བྲིའོ༔ གླང་ཆེན་སྤྱི་བོ་ནས་བརྩམ་སྟེ༔ སྔགས་འདི་གཡས་སྐོར་དག་ཏུ་བྲི༔ མ་ཧཱ་ཕ་ལ་ཨ་ཚེ་འཆང་བ་ལ་ཡོན་ཏན་ཀུན་སྩོལ༔ རཏྣ་ཕ་ལ་ཨ་ཚེ་འཆང་བ་ལ་ལེགས་ཚོགས་ཐམས་ཅད་སྩོལ༔ པདྨ་ཕ་ལ་ཨ་ཚེ་འཆང་བ་ལ་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་ཟས་ནོར་སྩོལ༔ ཀརྨ་ཕ་ལ་ཨ་ཚེ་འཆང་བའི་དབང་དུ་སྲིད་ཞིའི་ལེགས་ཚོགས་ཐམས་ཅད་སྡུས་ཤིག༔ དྷརྨ་ཕ་ལ་ཨ་ཚེ་འཆང་བའི་དབང་དུ་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་སྡུས་ཤིག༔ དེའི་ཕྱི་རོལ་པདྨ་འདབ་བརྒྱད་ལ༔་་་གླང་ཆེན་གྱི་སྤྱི་བོའི་གདོང་ཐད་པད་འདབ་མ་འཆོལ་བར་ལེགས་མཛེས་སུ་བྲི། ཤར་ནས་བརྩམ་སྟེ་གཡས་སྐོར་དུ༔ ༡༽ཤར།་་་ཨཱོྃ་ཧ་རི་ནི་ས་དྷུ་མ་གྷ་ཡེ་སྭཱ་ཧཱ༔ འཆང་བའི་དབང་དུ་སྐྱེ་འགྲོ་ཕོ་མོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁུག་ལ་བསོད་ནམས་སྟོབས་འབྱོར་མངའ་ཐང་སྐྱེད་ཅིག་པུཥྚིཾ་ཀུ་རུ་ཡེ་སྭཱ་ཧཱ༔ ༢༽ལྷོ།་་་ཨཱོྃ་ཀུ་རུ་ཀུལླེ་ཏྲཱཾ༔རིན་ཆེན་ཌཱ་ཀི་མས་འཆང་བའི་དབང་དུ་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་སྡུས་ལ་སྟོབས་འབྱོར་མངའ་ཐང་སྙན་གྲགས་བསོད་ནམས་སྐྱེད་ཅིག་པུཥྚིཾ་ཀུ་རུ་ཡེ་སྭཱ་ཧཱ༔ ༣༽ནུབ།་་་ཨཱོྃ་ཀུ་རུ་ཀུལླེ་ཧྲཱི༔པདྨ་མཁའ་འགྲོས་འཆང་བའི་དབང་དུ་ཟས་ནོར་ཐམས་ཅད་སྡུས་ལ་བསོད་ནམས་སྟོབས་འབྱོར་སྙན་གྲགས་ཚེ་དཔལ་སྐྱེད་ཅིག་པུཥྚིཾ་ཀུ་རུ་ཡེ་སྭཱ་ཧཱ༔ ༤༽བྱང་།་་་ཨཱོྃ་ཀུ་རུ་ཀུལླེ་ཨཱ༔ལས་ཀྱི་མཁའ་འགྲོས་འཆང་བའི་དབང་དུ་འགྲོ་བ་ཕོ་མོ་སྡུས་ལ་ཚེ་དཔལ་བསོད་ནམས་སྙན་གྲགས་སྟོབས་འབྱོར་མངའ་ཐང་སྐྱེད་ཅིག་པུཥྚིཾ་ཀུ་རུ་ཡེ་སྭཱ་ཧཱ༔ ༥༽ཤར་ལྷོ།་་་ཨཱོྃ་ཀུ་རུ་ཀུལླེ་ཧཱུྃ༔རྡོ་རྗེ་མཁའ་འགྲོས་འཆང་བའི་དབང་དུ་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་སྡུས་ལ་བསོད་ནམས་སྟོབས་འབྱོར་ལོངས་སྤྱོད་སྐྱེད་ཅིག་པུཥྚིཾ་ཀུ་རུ་ཡེ་སྭཱ་ཧཱ༔ ༦༽ལྷོ་ནུབ།་་་ཨཱོྃ་དྷེ་བ་དྷེ་བ༔འཆང་བའི་དབང་དུ་མིའི་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྡུས་ལ་ཚེ་དང་བསོད་ནམས་དཔལ་འབྱོར་སྙན་གྲགས་མངའ་ཐང་ལོངས་སྤྱོད་སྐྱེད་ཅིག་པུཥྚིཾ་ཀུ་རུ་ཡེ་སྭཱ་ཧཱ༔ ༧༽ནུབ་བྱང་།་་་ཨཱོྃ་ཡ་ད་ཧ་ད་་་ཡང་ཧང་ཞེས་པའང་གདའ།ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཨ་མཱ་ར་ཎ་ཛྙཱ་ན་ཕ་ལ༔འཆང་བའི་དབང་དུ་འགྲོ་བ་ཕོ་མོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཡིད་ཁུག་ལ་ཚེ་དང་ཡེ་ཤེས་བསོད་ནམས་མངའ་ཐང་སྐྱེད་ཅིག་པུཥྚིཾ་ཀུ་རུ་ཡེ་སྭཱ་ཧཱ༔ ༨༽བྱང་ཤར།་་་ཨཱོྃ་དྷེ་བ་དྷེ་བ༔འཆང་བའི་དབང་དུ་བུད་མེད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡིད་དང་རྣམ་ཤེས་སྡུས་ལ་ཚེ་དཔལ་བསོད་ནམས་སྟོབས་འབྱོར་ལོངས་སྤྱོད་སྙན་གྲགས་མངའ་ཐང་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་ཅིག་པུཥྚིཾ་ཀུ་རུ་ཡེ་སྭཱ་ཧཱ༔ ཞེས་བྲིས༔ དེའི་ཕྱི་རོལ་མུ་ཁྱུད་ལ༔ གོང་གི་རིགས་ལྔའི་སྔགས་དང་རྟེན་སྙིང་བྲི་སྟེ༔ ཨཱོྃ་ཀུ་རུ་ཀུལླེ་ཨཱོྃ༔ ཨཱོྃ་ཀུ་རུ་ཀུལླེ་ཧཱུྃ༔ ཨཱོྃ་ཀུ་རུ་ཀུལླེ་ཏྲཱཾ༔ ཨཱོྃ་ཀུ་རུ་ཀུལླེ་ཧྲཱི༔ ཨཱོྃ་ཀུ་རུ་ཀུལླེ་ཨཱ༔ ཨཱོྃ་ཡེ་དྷརྨཱ་ཧེ་ཏུ་པྲ་བྷ་བཱ༔ ཧེ་ཏུནྟེ་ཥཱནྟ་ཐཱ་ག་ཏེ་ཧྱ་བ་དཏ྄༔ ཏེ་ཥཱཉྩ་ཡོ་ནི་རོ་དྷ༔ ཨེ་ཝཾ་བཱ་དཱི་མ་ཧཱ་ཤྲ་མ་ཎཿསྭཱ་ཧཱ༔ ཞེས་དང༔ འཆང་བ་ལ་འཆི་མེད་ཚེ་འཛད་མེད་ནོར་ལོངས་སྤྱོད་བྲན་འཁོར་གཉེན་བཤེས་བློ་གསལ་ཤེས་རབ་ཕྱུག་པའི་གཡང་གཟི་བརྗིད་བཀྲག་མདངས་དགའ་མགུ་རངས་པ་འཆད་རྩོད་རྩོམ་པ་སོགས་ཁམས་གསུམ་དབང་དུ་སྡུད་ཅིང་སྲིད་གསུམ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་དངོས་གྲུབ་ཐམས་ཅད་སྩོལ་ཅིག་ཝཱ་ཤཾ་ཀུ་རུ་ཧོ༔ ཟུར་བཞིར་དྷཱ་ཀི་བཞིའི་འཁོར་ལོ༔ ཕྱོགས་བཞིར་བཀྲ་ཤིས་མཚན་མ་སྟེ༔ མ་ནོར་དཔེའུ་ཆུང་བཞིན་དུ་བྲི༔ ༈ ༡༽དེ་ཡང་་་ལྟེ་བའི་འཁོར་ལོའི་ཟུར་བཞིར་གླང་པོ་ཆེའི་ལག་གཉིས་ཀྱི་ཐད།་་་བྱང་ཤར་དུ་འཁོར་ལོ་མུ་ཁྱུད་གསུམ་པའི་ལྟེ་བར༔ བཛྲ་མཁའ་འགྲོས་འཆང་བའི་ཚེ་དཔལ་བསོད་ནམས་མངའ་ཐང་སྙན་གྲགས་སྟོབས་འབྱོར་སྐྱེད་ཅིག༔ མུ་ཁྱུད་དང་པོ་ལ༔ ཧྲཱིཿམ་བཛྲ་ནི་ས་བཛྲ་ཀྲོ་ཏི་ཧ་ཡ་ཧྲཱིཾ་ཧྲཱིཾ་ཧྲཱིཾ་ཧྲཱིཾ་སྭཱ་ཧཱ༔ ལྟེ་བའི་ཡི་གེའི་རྒྱབ་ནས་བརྩམ་སྟེ་གཡས་སྐོར།་་་འཆང་བའི་ཚེ་དཔལ་བསོད་ནམས་མངའ་ཐང་སྐྱེད་ཅིག༔ གཉིས་པ་ལ་འཁོར་ལོ་རྩིབས་བཞིར༔་་་སྟེང་ནས་གཡས་སྐོར་དུ། ན་ཧི་ མ་རི་ན་ གྱལ་ རོ་ཁ་ རྩིབས་མཆན་དུ༔ འཆང་བའི་དབང་དུ་ཟས་ནོར་ ལོངས་སྤྱོད་ཐམས་ཅད་ཁུག་ལ་ བསོད་ནམས་སྙན་གྲགས་ མངའ་ཐང་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་ཅིག༔ ཅེས་ཆ་བགོས་ལ་བྲི༔ གསུམ་པ་ལ༔ ཨོཾ་ཀུ་རུ་ཀུལླེ་ཡེ་ལོང༔ རྡོ་རྗེ་མཁའ་འགྲོས་འཆང་བའི་དབང་དུ་ལྷ་འདྲེ་མི་གསུམ་ཟས་ནོར་ལོངས་སྤྱོད་མཐའ་དག་སྡུས་ལ་ཚེ་དཔལ་བསོད་ནམས་སྙན་གྲགས་སྟོབས་འབྱོར་མངའ་ཐང་སྐྱེད་ཅིག༔ ༢༽ཤར་ལྷོར་མུ་ཁྱུད་གསུམ་པའི་ལྟེ་བར༔ རཏྣ་མཁའ་འགྲོས་འཆང་བའི་ཚེ་དཔལ་བསོད་ནམས་སྙན་གྲགས་མངའ་ཐང་སྟོབས་འབྱོར་སྐྱེད་ཅིག༔ མུ་ཁྱུད་དང་པོར༔ ཨཱོྃ་ཧྲཱིཿཏི་ར་ཙ་ནི་ཀུ་རུ་ཡེ་སྭཱ་ཧཱ༔ འཆང་བ་པོ་ལ་ལྷ་འདྲེ་མི་གསུམ་གྱི་ཟས་ནོར་ལོངས་སྤྱོད་ཐམས་ཅད་སྡུས་ཤིག་ཨཱ་ཀརྵཱ་ཡ་ཛ༔ གཉིས་པར་འཁོར་ལོ་རྩིབས་བརྒྱད་ལ༔་་་སྟེང་ནས་བརྩམ་སྟ།ེ ྈ ྈ ྈ ྈ ྈ ྈ ྈ ྈ ཞེས་འབྲུ་རེ་རེ་བྲི༔ རྩིབས་མཆན་ལ༔ པཱ་ཤཾ་ན་ད་ ཡ་ཧཱུྃ་འཆང་བ་ པོའི་དབང་དུ་ འཛམ་གླིང་གི་ རྒྱལ་པོ་བཙུན་མོ་ བློན་པོ་སོགས་ བཙན་ཕྱུག་ལྡན་པ་ ཀུན་ཨཱ་ཀརྵཱ་ཡ་ཛ༔ གསུམ་པར༔ ཨཱོྃ་ཧ་རི་ནི་ས་བྷ་མ་བྷ་ཡེ་ཧྲཱིཾ་ཧྲཱིཾ་པུཥྚིཾ་ཀུ་རུ་ཡེ་ཏྲཱཾ་མ་གྷ་ན་ཧྲཱིཿསྭཱ་ཧཱ༔ འཆང་བའི་དབང་དུ་འགྲོ་བ་མཐའ་དག་དང་ཟས་ནོར་ཐམས་ཅད་སྡུས་ལ་ཚེ་དཔལ་བསོད་ནམས་སྟོབས་འབྱོར་སྙན་གྲགས་ལོངས་སྤྱོད་སྐྱེད་ཅིག༔ ༣༽ལྷོ་ནུབ་ཏུ་འཁོར་ལོ་མུ་ཁྱུད་གསུམ་པའི་ལྟེ་བར༔ པདྨ་མཁའ་འགྲོས་འཆང་བའི་ཚེ་དཔལ་བསོད་ནམས་སྟོབས་འབྱོར་མངའ་ཐང་སྙན་གྲགས་སྐྱེད་ཅིག༔ མུ་ཁྱུད་དང་པོ་ལ༔ ཨཱོྃ་དྷེ་བ་དྷེ་བ་འཆང་བའི་ཚེ་དཔལ་མངའ་ཐང་བསོད་ནམས་སྟོབས་འབྱོར་སྙན་གྲགས་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་ཅིག༔ གཉིས་པ་ལ་འཁོར་ལོ་རྩིབས་ལྔ་པ་ལ༔་་་སྟེང་ནས་རིམ་བཞིན། ཨཱོྃ་ཧ་རི་ ནི་ས་ དྷརྨཱ་ གྷ་ཡེ་ སྭཱ་ཧཱ༔ རྩིབས་མཆན་ལའང་དེ་ཉིད་དོ༔ གསུམ་པ་ལ༔ ཨཱོྃ་དྷ་ར་ཧ་ཀུ་རུ་ཎ་ཨ་ཚེ༔ ཨཱོྃ་ར་བྷ་རུ་ཎ་ཨ་ཚེ༔ ར་བྷ་ཧ་སཾ་བྷ་ལ་ཡ་ཎ་རི་ཨ་ཚེ༔ འཆང་བའི་དབང་དུ་འགྲོ་བ་ཕོ་མོ་དང་ཟས་ནོར་ལོངས་སྤྱོད་མངའ་ཐང་ཆབ་སྲིད་སྟོབས་འབྱོར་ཐམས་ཅད་སྡུས་ཤིག་ཨཱ་ཀརྵཱ་ཧྲཱིཾ་ཧྲཱིཾ་ཧྲཱིཾ་ཧྲཱིཾ༔ ༤༽ནུབ་བྱང་དུ་འཁོར་ལོ་མུ་ཁྱུད་གསུམ་པའི་ལྟེ་བར༔ ཀརྨ་མཁའ་འགྲོས་འཆང་བའི་ཚེ་དཔལ་བསོད་ནམས་སྟོབས་འབྱོར་མངའ་ཐང་སྐྱེད་ཅིག༔ མུ་ཁྱུད་དང་པོ་ལ༔ མ་ནི་སེ་ན་ཨ་ཚེ༔ བ་དུ་ན་ཤ་དྷི་ར་ཧ་ར་སྭཱ་ཧཱ༔ འཆང་བའི་དབང་དུ་ཟས་ནོར་ལོངས་སྤྱོད་ཐམས་ཅད་སྡུས་ཤིག༔ གཉིས་པ་ལ་འཁོར་ལོ་རྩིབས་དྲུག་པར།་་་སྟེང་ནས་གཡས་སྐོར་དུ། ཧོ་ལ་ ཕ་ལ་ ཨ་ཚེ་ བསྐག་ སྡུ་མི་ ཕ་ལ༔ རྩིབས་མཆན་ལ། འཆང་བའི་དབང་དུ་ ལྷ་འདྲེ་མི་གསུམ་ ཟས་ནོར་ལོངས་སྤྱོད་ ཐམས་ཅད་སྡུས་ཤིག་ མངའ་ཐང་སྟོབས་འབྱོར་ བསྐྱེད་དུ་གསོལ༔ གསུམ་པ་ལ༔ ཨཱོྃ་ཀུ་རུ་ཀུལླེ་ཨཱ༔ འཆང་བའི་དབང་དུ་འགྲོ་བ་དང་ཟས་ནོར་ཐམས་ཅད་སྡུས་ལ་ཚེ་དང་བསོད་ནམས་དཔལ་འབྱོར་ལོངས་སྤྱོད་མངའ་ཐང་སྟོབས་རྩལ་སྙན་གྲགས་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་ཅིག་པུཥྚིཾ་ཀུ་རུ་ཡེ་སྭཱ་ཧཱ༔ ལྟེ་བའི་འཁོར་ལོའི་ཕྱོགས་བཞིར་གླང་པོ་ཆེའི་གཡས།་་་ཤར་དུ་པདྨའི་ལྟེ་བར། བུདྡྷ་རཏྣ་སྭཱ་ཧཱ༔ འདབ་མ་བརྒྱད་ལ། ཨཱོྃ་ བུ་གེ་ ཀ་ར་ སྭཱ་ཧཱ༔ མ་ ཏཏ་ ས་ན་ སྭཱ་ཧཱ༔ ཞེས་རེ་རེ་བྲི༔ བུམ་པའི་ལྟོ་བར༔ ཀུ་ལ་ཨ་ཚེ༔ མུ་ལ་ཨ་ཚེ༔ སུ་བྷུ་དྷཱ་ཏ་ད་སྭཱ་ཧཱ༔ སྟོབས་སྐྱེད་ཅིག༔ ལྷོར་གདུགས་ཀྱི་ཐོད་ལ༔ ཨཱོྃ་བཾ་ནཱི་རི་གྲ་ཨ་ཚེ་སྭཱ་ཧཱ༔ འཆང་བའི་ཚེ་དཔལ་སྐྱེད་ཅིག༔ གསེར་ཉའི་ལྟོ་བར། ཀ་རི་ཕ་ལ་ཨ་ཚེ་སྭཱ་ཧཱ༔ འཆང་བའི་བསོད་ནམས་སྐྱེད་ཅིག༔ ནུབ་ཏུ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་ཤམ་བུ་ལ༔ ཨཱོྃ་བྷ་དྷ་ག་ཏེ་ཧ་ཏེ་ཕཊ་ཧཱུྃ་ཨ་ཚེ་ཕ་ལ༔ འཆང་བའི་སྟོབས་འབྱོར་སྐྱེད་ཅིག༔ དུང་དཀར་གྱི་ལྟོ་བར། བྷུ་དྷ་ས་དྷེ་ཨ་ཚེ༔ འཆང་བའི་སྙན་གྲགས་སྐྱེད་ཅིག༔ བྱང་དུ་འཁོར་ལོ་རྩིབས་བཞི་པའི་ལྟེ་བར༔ འཆང་བའི་ཚེ་དཔལ་བསོད་ནམས་མངའ་ཐང་སྙན་པ་སྐྱེད་ཅིག༔ རྩིབས་བཞི་ལ། གཡས།་་་ཨཱོྃ་ གཡོན།་་་ཤཾ་ མདུན།་་་ཨ་ རྒྱབ།་་་ཨཱོྃ་ དཔལ་བེ་ཟུར་བརྒྱད་པའི་ཁོང་གསེང་ལ། མ་ ཧ་ ཀ་ ཆ་ ས་ ལ་ ཧོ་ ཕ་ ཞེས་བྲི༔ གཞུང་དུ་མི་གསལ་ཡང་། དཔེའུ་རིས་ལ། དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱི་ནས་མུ་ཁྱུད་གཅིག་གྲུ་བཞིར་བསྐོར་བའི་ཤར་ལྷོ་ནས་བརྩམ་སྟེ་འདོད་གསོལ་རྒྱས་པར་བཀོད་པའི་ཕྱི་རོལ་དུ་མེ་རིས་མཛེས་པར་བྱས་གདའ་འོ། །བཟང་དྲུག་ག་པུར་ཙནྡན་དང༔ སྐྱེས་པ་བུད་མེད་སིནྡྷུ་ར༔ གསེར་རམ་རྒྱ་མཚལ་གཙང་མས་བྲི༔ དུས་ནི་རྒྱལ་དང་ཟླ་སྟོད་ཤིས༔ གྭའུར་བཅུག་ལ་དར་སྣས་དྲིལ༔ མགུལ་ལམ་མཆན་ཁུང་གཡོན་དུ་བཅང༔ དེ་ཡིས་བསོད་ནམས་སྟོབས་སུ་འགྱུར༔ ལྷ་འདྲེ་མི་གསུམ་དབང་དུ་འདུ༔ ཞེས་གསུངས་ནས་མཆིམས་ཕུ་རྫའི་ར་བར་ཤོག་སེར་ལ་བཏབ་སྟེ་མོན་བུམ་ཐང་གི་ཀ་བ་ལ་སྦས་སོ༔ ས་མ་ཡ༔ རྒྱ་རྒྱ་རྒྱ༔ དེ་ནས་དུས་ཀྱི་ཐ་མ་ས་ཕོ་ཁྱིའི་ལོ་ལ་འབྲོག་སྟོན་ཆུང་གིས་གཏེར་ནས་བཏོན་ཏེ་དར་བར་བྱས་པའོ། །ཤིན་ཏུ་ཟབ་རྒྱ།། །། ༈ སྭསྟི། ཟུར་མཁར་ཨ་ཇོ་དཔལ་པོ་དང་། འབྲེ་ཤེས་རབ་འབར་དང་། གཉལ་པ་ཉི་མ་སེངྒེ་སྟེ་གཏེར་སྟོན་གསུམ་གྱི་ཟབ་གཏེར་ནས་བྱོན་པའི། བསོད་ནམས་གླང་པོ་སྟོབས་སྐྱེད་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་ཕྱག་ལེན་ལ། དང་པོ་འཁོར་ལོ་བྲི་བ་ནི། ར་བ་བཞི་གང་ཡང་རུང་བའི་ཡར་ངོའི་དུས་ཚེས་དགེ་ཞིང་ལྷག་པར་སྐར་མ་རྒྱལ་གྱི་ཉི་ཤར་ལ་ཁ་ནུབ་ཏུ་ཕྱོགས་པས། རབ་དར་དམར་པོ་ལ་གསེར་དངུལ། འབྲིང་རྒྱ་ཤོག་ལ་རྒྱ་མཚལ། ཐ་མའང་རྒྱ་ཤོག་བུག་རྡོལ་མེད་པ་ལ་རྒྱ་སྣག་གིས་འཁོར་ལོ་གཞུང་དང་དཔེའུ་རིས་ལྟར་བྲིས་བསུབ་ལྷག་ཆད་མེད་པར་ལྟེ་བའི་ཡི་གེ་ཐམས་ཅད་ཕྲེང་ཚར་དང་། མུ་ཁྱུད་རྣམས་སྟེང་ནས་བརྩམ་སྟེ་ཡིག་མགོ་ཕྱིར་བསྟན་གཡས་སྐོར་དུ་བྲིའོ།། །།གཉིས་པ་རྫས་ལ། རིན་པོ་ཆེ་ལྔ། སྨན་ལྔ། འབྲུ་ལྔ། དྲི་ལྔ། བཟང་པོ་དྲུག །བླ་མ་གོང་མ་བྱིན་རླབས་སྐུ་བསོད་རྒྱས་ཤིང་སྐུ་ཚེ་རིང་པོར་བཞུགས་པའི་གདུང་རུས་དང་། སྐུ་བལ། བདུད་རྩི་ཆོས་སྨན། དགེ་སློང་གཙང་མ་ཀུན་གྱིས་བཀུར་འོས་པའི་སྣམ་སྦྱར་ཚལ་བུ། ཚོང་དུས་ཆེན་པོ་ཚོགས་པའི་ས། ཆུ་བོ་རྒྱུན་འབབ་ཀྱི་ཆུ། ཐང་ཆེན་ཁད་མཉམ་པའི་རྡེའུ་དང་ས་སྣ། རྒྱལ་པོ་སོགས་སྐྱེས་པ་དབང་སྟོབས་ཅན་གྱི་ཟས་ལྷག་དང་ནོར་སྣ། བུད་མེད་ཆང་མ་སོགས་ཕྱུག་པའི་ཁང་ས། བུད་མེད་བུ་མང་དུ་སྐྱེས་པའི་གོས་དུམ། གླ་རྩི། ན་ཆུང་གཙང་མའི་པདྨ་རཀྟ་འམ། མ་འབྱོར་ན་ཙ་རི་སོགས་གནས་ཆེན་ལས་བྱུང་བའི་སིནྡྷུ་ར། གི་ཝང་། གཞན་ཡང་ནོར་སྣའི་རིགས་སེམས་ཅན་དང་གདོན་དྲག་པོ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་མ་ཡིན་པའི་དཔལ་དང་བསོད་ནམས་ཅན་གྱི་ལག་ནས་བྱུང་བ་རྙེད་ཚད་རྣམས་གསག་གོ། །།གསུམ་པ་རབ་གནས་ནི། རང་ཉིད་ཁ་ནུབ་ཏུ་ཕྱོགས་པའི་མདུན་དུ་ སྟེགས་ཀྱི་ཁར་མེ་ཏོག་དཀར་པོ་སིལ་མ་དགྲམ། དེའི་སྟེང་དུ་འཁོར་ལོ་དང་རྫས་རྣམས་བཞག །མཆོད་པ་ཇི་ལྟར་འབྱོར་པ་བཤམ། བདག་བསྐྱེད་རྟ་མགྲིན་གསང་སྒྲུབ་སོགས་རྟ་མགྲིན་གྱི་རིགས་གང་རུང་གི་བསྒོམ་བཟླས་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་སྦྱོང་ཁྲུས་སྤྱི་ལྟར་བྱ། དེ་ནས་འཁོར་ལོ་རྟ་སྔགས་ཀྱིས་བསང་། སྭ་བྷཱ་ཝས་སྦྱང་། སྟོང་པའི་ངང་ལས་པཾ་ལས་པདྨ་དང་རཾ་ལས་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྟེང་དུ་ཧཱུྃ་ལས་སྣ་ཚོགས་རྡོ་རྗེའི་ལྟེ་བ་ལ་ཧཱུྃ་གིས་མཚན་པ། དེ་ལས་འོད་ཟེར་འཕྲོས། རྡོ་རྗེའི་ས་གཞི་ར་བ་དྲྭ་བ་གུར་བླ་བྲེ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མེ་འབར་བ་དང་བཅས་པའི་སྲུང་བའི་འཁོར་ལོ་ཡངས་ཤིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་ནང་དུ་གླང་པོ་ཆེ་རབ་ཏུ་བརྟན་ཅིང་གཟི་བརྗིད་ནུས་སྟོབས་མཆོག་ཏུ་འབར་བ། ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེའི་རྒྱན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ལྟེ་བར་བུདྡྷ་མཁའ་འགྲོ་མ་དཀར་མོ། ཕྱི་རོལ་གྱི་གྲ་བཞིར་རྡོ་རྗེ་མཁའ་འགྲོ་མ་སྔོན་མོ། རིན་ཆེན་མཁའ་འགྲོ་མ་སེར་མོ། པདྨ་མཁའ་འགྲོ་མ་དམར་མོ། ལས་ཀྱི་མཁའ་འགྲོ་མ་ལྗང་གུ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་མཁའ་འགྲོའི་རྒྱན་ཆ་ལུགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ། མཐའ་སྐོར་ཀུན་ཏུ་རང་རང་གི་ལས་བྱེད་མཁའ་འགྲོ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་དང་། བར་མཚམས་རྣམས་སུ་བཀྲ་ཤིས་པའི་རྟགས་བརྒྱད་ཀྱིས་མཛེས་པ། དེ་ལྟར་གསལ་བའི་ལྷ་ཚོགས་རྣམས་ཀྱི་དཔྲལ་བར་ཨོཾ་དཀར་པོ། མགྲིན་པར་ཨཱཿདམར་པོ། ཐུགས་ཀར་ཧཱུྃ་སྔོན་པོ། རང་དང་མདུན་བསྐྱེད་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་ཀའི་ས་བོན་ལས་འོད་ཟེར་འཕྲོས་པས་རང་བཞིན་གྱི་གནས་ནས་བསྒོམས་པ་དང་འདྲ་བའི་ཡེ་ཤེས་པ་ཨོཾ་བཛྲ་ས་མཱ་ཛཿ ཛཿཧཱུྃ་བཾ་ཧོཿ གཉིས་སུ་མེད་པར་ཐིམ། སླར་ཡང་ཐུགས་ཀའི་ས་བོན་ལས་འོད་ཟེར་འཕྲོས་པས་དབང་གི་ལྷ་རིགས་ལྔ་འཁོར་དང་བཅས་པ་ཨོཾ་བཛྲ་ས་མཱ་ཛཿ ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་འདི་ལ་མངོན་པར་དབང་བསྐུར་དུ་གསོལ། ཞེས་གསོལ་བ་བཏབ་པས། དབང་གི་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས། ཨོཾ་བཛྲཱི་བྷ་བ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཧཱུྃ། ཞེས་གསུངས་ཤིང་བུམ་པའི་ཆུས་དབང་བསྐུར། སྐུ་གང་། དྲི་མ་དག །ཆུའི་ལྷག་མ་ཡར་ལུད་པ་ལས་རང་རང་གི་རིགས་ཀྱི་བདག་པོས་དབུ་བརྒྱན། མཆོད་པ་བསང་སྦྱང་བྱིན་གྱིས་བརླབ། ཨོཾ་ཌཱ་ཀ་ཌཱ་ཀི་ནཱི་ས་པ་རི་ཝཱ་ར་ཨརྒྷཾ་སོགས་ཀྱིས་མཆོད། དཔལ་ལྡན་རྡོ་རྗེ་མཁའ་འགྲོ་མ། །མཁའ་འགྲོ་མ་ཡི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར། །ཡེ་ཤེས་ལྔ་ལྡན་སྐུ་གསུམ་བརྙེས། །འགྲོ་བ་སྐྱོབ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ཞེས་བསྟོད། རང་གི་ཐུགས་ཀ་ནས་འོད་ཟེར་འཕྲོས། མདུན་བསྐྱེད་ཀྱི་ཐུགས་རྒྱུད་བསྐུལ། དེ་ལས་འོད་ཟོར་འཕྲོས། ཅི་འདོད་པའི་ལས་ཐམས་ཅད་ཡིད་བཞིན་དུ་བསྒྲུབས། ཁམས་གསུམ་སྲིད་ཞིའི་ལེགས་ཚོགས་ཐམས་ཅད་འོད་དམར་སེར་གྱི་རྣམ་པར་དབང་དུ་བསྡུས་ནས་ལྷ་ཚོགས་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་ཀར་ཐིམ་པས་ནུས་བྱིན་མཆོག་ཏུ་འབར་བར་གྱུར་པར་བསམས་ལ། འཁོར་ལོ་ལ་བཀོད་པའི་སྔགས་དངོས་རྣམས་ཅི་ནུས་དང་། སྤེལ་ཚིག་ལན་རེ་བཟླ་ཞིང་གསོལ་བ་བཏབ། མེ་ཏོག་འཐོར། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཁའ་འགྲོ་སྡེ་ལྔ་འཁོར་དང་བཅས་པ་རྣམས་བསྐྱེད་གཞིའི་རྟེན་འདི་རྣམས་ལ་བརྟན་པར་བཞུགས་སུ་གསོལ། བརྟན་པར་བཞུགས་ནས་ཀྱང་འདི་འཆང་བ་པོའི་དབང་དུ་སྲིད་ཞིའི་ལེགས་ཚོགས་ཐམས་ཅད་དང་། འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་འདྲེ་མི་གསུམ། ཁྱད་པར་དུ་འཛམ་བུ་གླིང་གི་རྒྱལ་པོ། བཙུན་མོ། བློན་པོ། དམག་དཔོན། སྐྱེས་པ། བུད་མེད་སོགས་མི་ཕྱུགས་དང་། གསེར་དངུལ་ཟངས་ལྕགས་གཡུ་དང་བྱུར་ཤེལ་ནས་འབྲས་གྲོ་སྲན་ཏིལ་སོ་གོས་དར་ཇ་རས་སོགས། འཇིག་རྟེན་ན་སྲིད་པའི་མཁོ་དགུའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དབང་དུ་བསྡུས་ནས་རྣམ་ཐོས་སྲས་ཀྱི་མངའ་ཐང་དང་བསོད་ནམས་རི་རྒྱལ་ལྟར་བརྟན་ཅིང་། ཆབ་སྲིད་ཆུ་བོ་ཆེན་པོའི་རྒྱུན་ལྟར་ཆད་པ་མེད་པ་དང་། ཚེ་ཉི་ཟླ་ལྟར་མཉམ་པར་བྱིན་གྱིས་བརླབ་ཏུ་གསོལ། ཞེས་དང་། ཡེ་དྷརྨཱ་བཟླས་པའི་མེ་ཏོག་འཐོར་བ་ལན་གསུམ་སོགས་བྱ། སླར་ཡང་མཆོད་ཅིང་བསྟོད་ལ་གསོལ་བ་གདབ། ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་དགྱེས་པ་ཆེན་པོས་ལས་བསྒྲུབ་པར་ཞལ་གྱིས་བཞེས་ནས་འོད་དུ་ཞུ་བ་ལས་རང་རང་གི་འཁོར་ལོའི་དབྱིབས་ཅན་འཆང་བ་པོའི་ཚེ་བསོད་དཔལ་འབྱོར་མངའ་ཐང་ཆབ་སྲིད་སོགས་ལེགས་ཚོགས་ཐམས་ཅད་འཕེལ་བའི་ནུས་པ་ཐོགས་པ་མེད་པ་དང་ལྡན་པར་གྱུར། དེ་ནས་རྟེན་འབྲེལ་སྙིང་པོ་བཟླས་པའི་མེ་ཏོག་འཐོར་བཞིན་དུ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱས་པར་བརྗོད་དོ།། །།བཞི་པ་བཅང་ཚུལ་ནི། འཁོར་ལོའི་ལྟེ་བར་རྫས་རྣམས་ཇི་ལྟར་འོས་པ་དང་བཅས་ལེགས་པར་བལྟབས་ལ་ཚོན་སྐུད་སྣ་ལྔས་བཅིང་། རྫས་མང་དུ་ཡོད་ན་ཟ་འོག་དམར་སེར་གྱི་ཁུག་མར་བླུགས་ལ་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མི་ལག་མི་འགྲིམ་པར་མགུལ་ལམ་དཔུང་པ་གཡོན་དུ་ཟངས་ཀྱི་གྭའུ་ལ་སོགས་པར་དྲོད་དང་མ་བྲལ་བར་བཅང་ངོ་།། །།ལྔ་པ་ཕན་ཡོན་ནི། སྤྱིར་ལས་ཐམས་ཅད་འགྲུབ་ཅིང་། ཁྱད་པར་ཚེ་བསོད་དཔལ་འབྱོར་མངའ་ཐང་སྙན་གྲགས་སོགས་ལེགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་འཕེལ་ཞིང་རྒྱས་པ་དང་། བརྟན་གཡོ་སྣོད་བཅུད་ཀྱི་འདོད་པའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཡིད་བཞིན་དུ་དབང་དུ་འགྱུར་བ་སོགས་ཕན་ཡོན་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཉིད་དོ། །འདི་ཡང་ཞལ་ཤེས་ཀྱི་ཟིན་བྲིས་རྙིང་པ་འགའ་ཞིག་གི་དགོངས་དོན་ཁོ་ན་ལྟར་དག་ཅིང་གསལ་བར་བཀོད་པ་སྟེ། དགེ་བས་མཐའ་ཡས་པའི་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་སྲིད་ཞིའི་དཔལ་འབྱོར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་རྒྱུར་གྱུར་ཅིག །སརྦ་དཱ་མངྒ་ལཾ་བྷ་བ་ཏུ། འཁོར་ལོ་འདི་མཆོད་རྟེན་སོགས་ཀྱི་སེང་ཁྲི་དང་། བང་མཛོད་ཀྱི་ཕུགས། གཏེར་བུམ་གྱི་སྙིང་པོར་གཞུག་པའི་ཕྱག་བཞེས་ཀྱང་སྣང་ངོ་།། །།\nRetrieved from "https://rtz.tsadra.org/index.php?title=Terdzo-ZHI-032&oldid=115546"\nThis page was last edited on 29 December 2017, at 19:43.


Wylie:Bde mchog mkha' 'gro snyan brgyud kyi lam mdor bsdus pa yid bzhin nor bu'i snying po - gDams Ngag mDzod\nWylie:Bde mchog mkha' 'gro snyan brgyud kyi lam mdor bsdus pa yid bzhin nor bu'i snying po\nbde mchog mkha' 'gro snyan brgyud kyi lam mdor bsdus pa yid bzhin nor bu'i snying po\nDamngak Dzö Volume 8 (ཉ་) / Pages 64-101 / Folios 2b4 to 21a6\nའཇམ་དབྱངས་མཁྱེན་བརྩེའི་དབང་པོ་. ༄༅། །བདེ་མཆོག་མཁའ་འགྲོ་སྙན་བརྒྱུད་ཀྱི་ལམ་མདོར་བསྡུས་པ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུའི་སྙིང་པོ་།. གདམས་ངག་རིན་པོ་ཆེའི་མཛོད།, པོད་ ༼ཉ་༽, 64-101. ཏེ་ལི་་་རྒྱ་གར་: ཞེ་ཆེན་དཔེ་མཛོད་ཁང་, ༡༩༩༩.\n'jam dbyangs mkhyen brtse'i dbang po. @#/_/bde mchog mkha' 'gro snyan brgyud kyi lam mdor bsdus pa yid bzhin nor bu'i snying po/. In gdams ngag rin po che'i mdzod, Volume 8 (ཉ་), 64-101. New Delhi: Shechen Publications, 1999. Enlarged reprint of the 1979 edition published by Dilgo Khyentse Rinpoche from prints from the dpal spungs xylographs.\n།ཅེས་རྗེ་བཙུན་འཇའ་ཚོན་གྱི་སྐུ་ཅན་རས་ཆུང་ཞབས་ནས་གཙོ་བོར་བརྒྱུད་པའི་དཔལ་འཁོར་ལོ་བདེ་མཆོག་གི་སྙན་བརྒྱུད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུའི་ལམ་རིམ་སྙིང་པོར་དྲིལ་བ་འདི་ཡང་། རང་ཉིད་ཀྱི་དྲན་པ་གསོ་བ་དང་། ལས་དང་པོ་པ་གཞན་དག་ལ་ཅུང་ཟད་ཕན་པའི་བསམ་པས། རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་མི་ལ་བཞད་པའི་རྡོ་རྗེ་དང་། གཙང་སྨྱོན་ཧེ་རུ་ཀ་ཡབ་སྲས་སོགས་ཀྱི་གསུང་ལ་གཞི་བྱས། ལམ་འདི་ལ་མཁས་ཤིང་དངོས་གྲུབ་བརྙེས་པའི་རྡོ་རྗེའི་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་བཀའ་རྒྱུད་ཕྲིན་ལས་དབང་ཕྱུག་གི་གསུང་གི་བདུད་རྩིས་ཟུར་བརྒྱན་ཏེ། རྒྱལ་ཁམས་ཉུལ་བའི་བྱ་བྲལ་བ། འཇམ་དབྱངས་མཁྱེན་བརྩེའི་དབང་པོས། གྲུབ་པའི་བསྟི་གནས་རས་ཆུང་ཕུག་ཏུ་མགོ་བརྩམས། འོག་མིན་ཨོ་རྒྱན་སྨིན་གྲོལ་གླིང་ངེས་པ་དོན་གྱི་དགའ་བའི་ཚལ་ཆེན་པོར་གྲུབ་པར་བགྱིས་པ་འདིས་ཀྱང་སྒྲུབ་བརྒྱུད་རིན་པོ་ཆེའི་བསྟན་པ་ཕྱོགས་དང་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་དར་ཞིང་རྒྱས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་ཅིག། སརྦ་དཱ་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ་བྷ་བ་ཏུ། འདི་རྣམས་ཀྱི་གོ་དོན་རྒྱས་པར་རྗེ་བཙུན་མི་ལ་རས་པས་རས་ཆུང་པ་ལ་ཚིག་བརྒྱུད་དུ་གདམས་པའི་བུམ་དབང་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ། སྟེང་སྒོ་རྣམ་གྲོལ་ཆོས་དྲུག །ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཡེ་ཤེས་གསལ་བྱེད། ལམ་བློ་ནས་གཅོད་པ་བར་དོ་ངོ་སྤྲོད་ཀྱི་ཁྲིད་ཡིག་རྣམས་གཞིར་བཟུང་། གྲུབ་ཆེན་གཙང་སྨྱོན་ཡབ་སྲས་གྱིས་མཛད་པའི་རྡོ་རྗེའི་ཚིག་རྐང་གི་གཞུང་འགྲེལ་ཁྲིད་ཡིག་ཞལ་ཤེས་དང་བཅས་དང་། ཀུན་མཁྱེན་གྲུབ་མཆོག་དབང་པོས་མཛད་པའི་ཁྲིད་ཡིག་ཆེན་མོ་རྣམས་ཀྱིས་གསལ་བར་བྱ་ཕྱིར་བླ་མའི་ཞལ་ལུང་བཞིན་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཁོ་ནའོ༎ ༎\n/ces rje btsun 'ja' tshon gyi sku can ras chung zhabs nas gtso bor brgyud pa'i dpal 'khor lo bde mchog gi snyan brgyud yid bzhin nor bu'i lam rim snying por dril ba 'di yang /_rang nyid kyi dran pa gso ba dang /_las dang po pa gzhan dag la cung zad phan pa'i bsam pas/_rnal 'byor gyi dbang phyug mi la bzhad pa'i rdo rje dang /_gtsang smyon he ru ka yab sras sogs kyi gsung la gzhi byas/_lam 'di la mkhas shing dngos grub brnyes pa'i rdo rje'i slob dpon chen po bka' rgyud phrin las dbang phyug gi gsung gi bdud rtsis zur brgyan te/_rgyal khams nyul ba'i bya bral ba/_'jam dbyangs mkhyen brtse'i dbang pos/_grub pa'i bsti gnas ras chung phug tu mgo brtsams/_'og min o rgyan smin grol gling nges pa don gyi dga' ba'i tshal chen por grub par bgyis pa 'dis kyang sgrub brgyud rin po che'i bstan pa phyogs dang dus thams cad du dar zhing rgyas pa'i rgyur gyur cig/_sarba dA ka l+yA NaM b+ha ba tu/__'di rnams kyi go don rgyas par rje btsun mi la ras pas ras chung pa la tshig brgyud du gdams pa'i bum dbang yid bzhin nor bu/_steng sgo rnam grol chos drug_/phyag rgya chen po ye shes gsal byed/_lam blo nas gcod pa bar do ngo sprod kyi khrid yig rnams gzhir bzung /_grub chen gtsang smyon yab sras gyis mdzad pa'i rdo rje'i tshig rkang gi gzhung 'grel khrid yig zhal shes dang bcas dang /_kun mkhyen grub mchog dbang pos mdzad pa'i khrid yig chen mo rnams kyis gsal bar bya phyir bla ma'i zhal lung bzhin shes par bya ba kho na'o//_//\nབོད་སྐད་དུ། ༄༅། །བདེ་མཆོག་མཁའ་འགྲོ་སྙན་བརྒྱུད་ཀྱི་ལམ་མདོར་བསྡུས་པ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུའི་སྙིང་པོ་།\n@#/_/bde mchog mkha' 'gro snyan brgyud kyi lam mdor bsdus pa yid bzhin nor bu'i snying po/, by mkhyen brtse'i dbang po\nBegin-End Pages (Western): 64-101\nRetrieved from "http://dnz.tsadra.org/index.php?title=Wylie:Bde_mchog_mkha%27_%27gro_snyan_brgyud_kyi_lam_mdor_bsdus_pa_yid_bzhin_nor_bu%27i_snying_po&oldid=49305"\nGtsang smyon he ru ka\nKun mkhyen grub mchog dbang po