ያልተፈቀደላቸው ሰዎች በኮምፒውተራችን አለዚያም በተንቀሳቃሽ የመረጃ ቋቶች (portable storage devices) ውስጥ ያስቀመጥነውን መረጃ ከርቀት ለማየት እና ለመቀየር የሚችሉበት እድል አለ። እነዚህ ሰዎች ኮምፒውተራችንን እና ተንቀሳቃሽ የመረጃ ቋቶቻችንን በአካል ካገኙ ወይም በኢንተርኔት ከርቀት መግባት ከቻሉ መረጃዎቻችንን ያለፈቃዳችን ማግኘት ይችላሉ። በምእራፍ 1፤ ኮምፒውተርን ከማልዌር እና ከሰርጎ ገቦች (hackers) እንዴት መከላከል ይቻላል? እንዲሁም በምእራፍ 2፤ መረጃዎችን ከአካላዊ ጥፋት ለመጠበቅ ምን ማድረግ እንችላለን? በሚሉ ርእሶች የቀረቡትን ማብራሪያዎች እና ዘዴዎች በመከተል ራሳችንን ከእነዚህ አደጋዎች መከላከል እንችላለን። ምንግዜም ቢሆን ተደራራቢ የመከላከያ መንገዶችን መጠቀም የተሻለ ነው። ለዚህም ነው ያልተፈቀደላቸው አካላት ወደ ፋይሎቻችን እንዳይደርሱ ከመከላከል አልፈን፣ ምናልባት በሆነ መንገድ ኮምፒውተራችንን ቢያገኙት እንኳን ፋይሎቹን ግን እንዳይደርሱባቸው መጠበቅ የሚገባን። ይህ ዘዴ ሌሎች የደኅንነት መጠበቂያ ዘዴዎች በተለያየ ምክንያት ሊከላከሉልን ባይችሉ እንኳን ስሱ መረጃዎቻችን ለአደጋ እንዳይጋለጡ ያደርግልናል።\nበዚህ መንገድ ዳታችንን/መረጃችንን (data) ለመጠበቅ ሁለት አካሔዶችን መከተል እንችላለን። አንደኛው መንገድ ፋይሎቻችንን ኢንክሪፕት (Encrypt) በማድረግ ከእኛ ሌላ ለማንም አካል የማይነበብ (unreadable) ማድረግ፣ ወይም ኢንክሪፕት የተደረገውን ስሱ መረጃ የትና እንዴት እንደተቀመጠ እንዳይታወቅ ማድረግ ነው። ለዚህም የሚረዱ መሣሪያዎች አሉ፤ የኤፍኦኤስኤስ አካል የሆነው VeraCrypt ፋይሎችን ኢንክሪፕት የማድረግ እና ያሉበት እንዳይገኝ የማድረጉን ሥራ አጣምሮ ሊያከናውንልን ይችላል።\nበኮምፒውተራችን ያሉ መረጃቸዎችን ኢንክሪፕት ማድረግ የምንችለው እንዴት ነው?\nደመረጃዎችን ኢንክሪፕት አድርጎ ማስቀመጥ ምን አደጋዎች አሉት?\nየመረጃ ማህደሮቻችን (USB memory sticks) ቢጠፉብን ወይም ቢሰረቁ የያዙትን መረጃ እንዴት መጠበቅ ይቻላል?\nመረጃዎቻችንን በአካል ወይም በርቀት ሆነው ሊያገኙ ከሚፈልጉ ሰዎች ለመደበቅ ምን ማድረግ አለብን?\nመረጃን ኢንክሪፕት ማድረግ (መሰወር)\nኢንክሪፕሽን/ስወራ (Encryption) (ኢንክሪፕት ማድረግ) መረጃን በካዝና ውስጥ ከመቆለፍ ጋራ ይመሳሰላል። ይህን መረጃ ማግኘት የሚችሉት የካዝናው ቁልፍ ወይም የምሥጢር የይለፍ ቃሉ ያላቸው ብቻ ናቸው። ምሳሌው በተለይ VeraCrypt ለመሰሉ መሣሪያዎች በጣም የቀረበ ነው። እነዚህ መሣሪያዎች አንድን ነጠላ ፋይል ለብቻው ከመሰወር ይልቅ መሰል ፋይሎች የሚጠራቀሙባቸው “ስውር መዝገቦች” ('encrypted volumes') ይፈጥራሉ። በዚህ ኢንክሪፕትድ/የተሰወረ መዝገብ ውስጥ እጅግ ብዙ ፋይሎችን ማጠራቀም ይቻላል። አንድ ነገር ግን ማስታወስ ይገባል፤ እነዚህ መሣሪያዎች (እነVeraCrypt) ከስውር መዝቦች/ፋይሎች ውጭ የሆኑ፣ በኮምፒውተራችንም ይሁን በመረጃ ቋቶች/ማህደሮች ውስጥ የሚገኙ ሌሎች መረጃዎችን አይጠብቁልንም።\nአጠቃቀም! VeraCrypt - ደኅንነቱ የተጠበቀ የፋይሎች ሰወራ መመሪያ (VeraCrypt - Secure File Storage Guide)\nኢንክሪፕሽን/ስወራ የሚሠሩ ተመጣጣኝ አስተማማኝነት ያላቸው ሶፍትዌሮች አሉ። ሆኖም VeraCrypt መረጃ/ፋይል ስወራን እጅግ በጣም ቀላል ለማድረግ ሆን ተብሎ የተሠራ መሆኑ ከሌሎቹ የሚለይበት አንዱ ጥንካሬው ነው። ኢንክሪፕትድ/የተሰወሩ ፋይሎችን በተንቀሳቃሽ የመረጃ ቋቶች ለመያዝ የሚያስችል መሆኑ፤ ከኤፍኦኤስአኤስ/FOSS መሣሪያዎች አንዱ መሆኑ፤ በዚሁ ምእራፍ ቀጣይ ክፍል በምናገኘው ስሱ መረጃዎችን መሰወር በሚለው ንዑስ ክፍል እንደሚያብራራው የ“ድርብ ስወራ” ('deniability') አገልግሎት የሚሰጥ መሆኑ VeraCrypt ከሌሎች ተመሳሳይ አብረው ከተሰሩ *ፕሮፕሪታሪ (proprietary) * የኢንክሪፕሽን/ስወራ መሣሪያዎች ሁሉ የተመረጠ ያደርገዋል። ለምሳሌ የዊንዶውስ ኤክስፒን “ቢትሎከር” የተባለ መሣሪያ መጥቀስ ይቻላል።\nጥቆማ! የፋይል ስወራ/ኢንክሪፕሽን ሒደት\nምሥጢራዊ መረጃዎችን ያለጥንቃቄ ማስቀመጥ ለራሳችንም ሆነ አብረውን ለሚሰሩ ሰዎች አደጋን የሚያስከትል ሊሆን ይችላል። ኢንክሪፕሽን/ስወራ ይህን አደጋ ሊቀንስልን ይችላል፤ ፈጽሞ ግን አያስወግደውም። ስሱ መረጃዎችን የመጠበቅ የመጀመሪያው እርምጃ እንዲኖረን (አብሮን እንዲቆይ) የምነፈልገውን መረጃ ብዛት መቀነስ ነው። አንድን መረጃ ወይም የፋይል ክፍል የምንይዝበትና የምናቆይበት በቂ ምክንያት ከሌለን በስተቀር ማጥፋት (delete) አለብን። (ፋይሎችን በአስተማማኝ መንገድ ስለማጥፋት ተጨማሪ መረጃ ለማግኘት ምእራፍ 6፡ ስሱ መረጃዎችን እንዴት ፈጽሞ ማጥፋት ይችላል የሚለውን ያንብቡ።) ሁለተኛው እርምጃ VeraCrypt የመሰሉ የተመሰከረላቸውን የኢንክሪፕሽን/ስወራ መሣሪያዎች መጠቀም ነው።\nወደ ካዝናው ምሳሌያችን እንመለስ። እዚህ ላይ VeraCrypt የመሰሉ መሣሪያዎችን ስንጠቀም ልንዘነጋቸው የማይገቡ ጥቂት ነገሮች አሉ። ካዝናችን የቱንም ያህል ጠንካራ ቢሆን የክፍሉን በር ክፍት ከተውነው ካዝናው ብዙ አይረዳን ይሆናል። VeraCrypt ፋይሎቻችንን/መዝገቦቻችንን ስንገለብጣቸው ('mounted') ለአደጋ ሊጋለጡ ይችላሉ፤ ስለዚህ ስንሠራባቸው ካልሆነ ምንግዜም መዘጋታቸውን ማረጋገጥ አለብን።\nበተለይ በአንድንድ አጠራጣሪ ጊዜዎች እና ቦታዎች ኢንክሪፕትድ/የተሰወሩ ፋይሎችን ክፍት አድርጎ አለመሔድ እጅግ አስፈላጊ ነው።\nየምንቆይበት ጊዜ ረጅምም ይሁን አጭር፣ ኮምፒውተራችንን አስቀምጠን/ጥለን ወደሌላ ቦታ ከተንቀሳቀስን ፋይሎቹን መዝጋት ግድ ነው። ኮምፒውተሮቻችንን ሳናጠፋ የማደር ልምድ ቢኖረን እንኳን ሰባሪዎች ስሱ መረጃዎቻችንን በአካልም ይሁን በርቀት የግንኙነት መንገዶች እንደማያገኟቸው ማረጋገጥ፤\nላፕቶፓችንም ሆነ ዴስክቶፕ ኮምፒውተራችንን “sleep” ወይም በ'suspend' በ'hibernation' ላይ ከማድረጋችን በፊት ፋይሎቻችንን መዝጋት፤\nበተለያየ ምክንያት ኮምፒውተራችንን ለሌላ ሰው የምንሰጥ ከሆነም በቅድሚያ ፋይሎቹን ማለያየት/መዝጋት አለብን። ሌላው ቀርቶ ላብቶፓችንን እየሠራንበት በአውሮፕላን ጣቢያ፣ ወይም በድንበር ፍተሻ የምናልፍ ከሆነ ለፍተሻ ከመግባታችን በፊት ኢንክሪፕትድ/የተሰወሩ መዝገቦችን (ቮልዩምስ) መዝጋት፣ ከዚያም ኮምፒውተራችንን ሙሉ በሙሉ ማጥፋት፤\nየጓደኞቻችን እና የባልደረቦቻችንን ጨምሮ ማንኛቸውንም ተንቀሳቃሽ የመረጃ ቋቶች (USB memory stick) ወደ ኮምፒውተራችን ከማስገባታችን በፊት የተሰወሩ የመረጃ መዝገቦችን ፋይሎችን/ቮልዩሞችን መዝጋት፤\nኢንክሪፕትድ/የተሰወረ መዝገብ በተንቀሳቃሽ የመረጃ ቋት (USB memory stick) የምንይዝ ከሆነ፣ የመረጃ ቋቱን ከኮምፒውተሩ ላይ መንቀል ብቻውን መዝገቡን እንደማይዘጋው ማስታወስ አለብን። ቋቱን በፍጥነት ለመንቀል የምንገደድበት ሁኔታ ቢፈጠር እንኳን፣ በተገቢው መንገድ መዝጋት (dismount) እና ቋቱን መንቀል ወይም ማውጣት ይገባል። እነዚህን ሒደቶች በፍጥነት የማከናወን ችሎታን ለማዳበር አስቀድሞ መለማመድ ጠቃሚ ነው።\nVeraCrypt መዝገብ/ቮልዩም በተንቀሳቃሽ የመረጃ ቋት (USB memory stick) ለመያዝ ከወሰንን VeraCrypt ፕሮግራምንም አብረን መያዝ እንችላለን። ይህም የተሰወሩ መረጃዎቻችንን በሌሎች (የእኛ ባልሆኑ) ኮምፒውተሮችም ለመመልከት ያስችለናል። የቀድሞ መርሕ ግን አሁንም ይሠራል፤ የምንጠቀምበት ኮምፒውተር ከማልዌር ነጻ መሆኑን ካላረጋገጥን የይለፍ ቃላችንን እንኳን ማስገባት የለብንም።\nስሱ መረጃዎችን መደበቅ\nውድ ዋጋ ያላቸውን ንብረቶቹን በኪሱ/በቦርሳ ይዞ ከመዞር ይልቅ በቤትም ይሁን በቢሮ ካዝና ውስጥ ማስቀመጥን የሚመርጥ ሰው አንድ ችግር ይገጥመዋል፤ ካዝናውን ራሱን መደበቅ ቀላል አይደልም፤ ካዝናው በቀላሉ ይታያል። ፋይሎችን ኢንክሪፕት ማድረግንም “የምደብቀው ነገር አለኝ” ብሎ በራስ ላይ እንደመመስከር ሊቆጠር እንደሚችል በማሰብ የሚሰጉ ሰዎች አይጠፉም። ይህ ስጋት ተገቢ መሠረት ያለው ነው፤ ሊቃለልም አይገባውም። ሆኖም መረጃዎችን ኢንክሪፕት/መሰወር ማድረግን አስፈላጊ የሚያደርጉት ሕጋዊ ምክንያቶች፣ ይህን በማድረግ ከሚያመጣቸው ስጋቶች በእጅጉ የበለጡ ናቸው። ይህ ግን ስጋቶቹን አያሳንሳቸውም። ፋይሎችን ኢንክሪፕት/መሰወር ከማድረግ እንድንቆጠብ የሚያሳስቡን ሁለት ምክንያቶች ሊኖሩ ይቻላሉ፤ አንደኛው በራስ ላይ መመስከር ያልነው (self-incrimination) ሲሆን ሌላው ደግሞ ስሱ መረጃዎቻችንን ያሉበትን ቦታ ለይቶ መጠቆሙ ነው።\nበራስ ላይ የመመስከር ስጋት ሲፈተሽ\nበአንዳንድ አገሮች ኢንክሪፕሽን በሕግ የተከለከለ ነው። ይህ ማለት ፋይሎችን በኢንክሪፕሽን መሰወር ቀርቶ ይህን ለማድረግ የሚረዱ ሶፍትዌሮችን ከኢንተርኔት መጫንም ይሁን መጠቀም እንደወንጀል ሊታይ ይችላል። መረጃዎቻችንን ለመደበቅ የምንፈልገው ከፖሊስ፣ ከጦር ሠራዊት ወይም ከታጣቂ ቡድኖች፣ ወይም ከስለላ ድርጅቶች ከሆነና እነዚህን ሶፍትዌሮች መጠቀማችንን ከደረሱበት እኛን ለማንገላታት፣ መረጃዎቻችንን ለመበርበር እንደምክንያት ሊጠቀሙበት ይችላሉ። በዚህ የተነሣ በአንዳንድ ሁኔታዎች የእኛም ሆነ የድርጅታችን ደኅንነት አደጋ ላይ ሊወድቅ ይችላል። [በኢትዮጵያ ይህን መሰል ሶፍትዌሮችን መጠቀምን ወንጀል የሚያደርግ ሕግ የለም።]\nበሕግም ይሁን በሌሎች ምክንያቶች ኢንክሪፕሽን መሣሪያዎችን መጠቀም የማይቻል ሲሆን የሚከተሉትን አማራጮች መመልከት ይቻላል፤\nበምሥጢር መያዝ ያለባቸውን መረጃዎች ለማከማቸት የሚጠቅሙን የመረጃ መጠበቂያ ሶፍትዌሮችን (data security software) ፈጽሞ አለመጠቀም። በዚህ ምትክ ስሱ መረጃዎቻችንን የምንመዘግብበት የራሳችን ኮድ (“ቋንቋ”) መፍጠር እንችላለን።\nመረጃዎቻችንን ለመደበቅ ኢንክሪፕት በማድረግ ፋንታ ስቴጋኖግራፊ በተባለው ዘዴ መተማመን እንችላለን። ይህን አገልግሎች የሚሰጡ መሣሪያዎችም አሉ። ችግሩ ግን የእነዚህኞቹ መሣሪያዎች አጠቃቀም ከፍተኛ ዝግጅት የሚጠይቅ ነው፣ እንዲሁም ስለመሣሪያዎቹ ምንነት በሚያውቅ ሰው ዘንድ ቀድሞ ያነሳነው “የምደብቀው ነገር አለኝ” ብሎ ጥቆማ የመስጠት አደጋ ዞሮ ይገጥመናል።\nስሱ መረጃዎችን በዌብሜል አድራሻ ማስቀመጥ ይቻላል። ይህ ግን አስተማማኝ የኔትወርክ ግንኙነት እና የኢንተርኔትና የኮምፒውተር ውስብስብ አሠራሮችን በሚገባ መረዳትን ይጠይቃል። ይህ ዘዴ የኔትወርክ ኢንክሪፕሽን በራስ ላይ እንደመመስከር የመቆጠር እድል ከፋይል ኢንክሪፕሽን ያነሰ ነው ብሎ ታሳቢ ያደርጋል፤ በተጨማሪም ስሱ የሆኑ መረጃዎችን በድንገት ወደ ሐርድዌራችን የማስተላለፍ/የመገልበጥ አደጋን ያስቀርልናል።\nስሱ መረጃዎችን ወደ መረጃ ቋቶች (USB memory stick) በመገልበጥ ከኮምፒውተራችን ላይ ፈጽሞ ማጥፋት እንችላለን። ይሁንና በመረጃ ቋቶች የተያዙ መረጃዎች የመጥፋትና የመወረስ እድል በኮምፒውተር ውስጥ ከሚገኙት የበለጠ መሆኑን መዘንጋት የለብንም። ኢንክሪፕት ያልተደረጉ ስሱ መረጃዎችን በዚህ መልኩ መያዝም ጥሩ አማራጭ አይደለም።\nአስፈላጊ ከሆነ እነዚህን አማራጭ ዘዴዎች መጠቀም ይቻላል። ሆኖም “ራስን የማጋለጥ” (self-incrimination) አደጋ አሳሳቢ በሚሆንበት ሁኔታ እንኳን ኢንክሪፕት የተደረጉ መረጃዎችን በተቻለ መጠን ለመደበቅ መሞከራችንን ሳንተው VeraCrypt መጠቀም የበለጠ አስተማማኝ ነው።\nኢንክሪፕት የተደረገ (የተሰወረ) ፋይልን የበለጠ ከእይታ ለመሰወር የፋይሉን ስም በመቀየር ሌላ ጉዳይ ያለበት ማስመሰል እንችላለን። “.አይኤስኦ ፋይል ቅጥያ” ('.iso' file extension) ኢንክሪፕት የተደረገውን ፋይል የሲዲ ምስል (CD image) ያስመስለዋል፤ ወደ 700 ሜጋ ባይት የሚሆኑ ትልልቅ ፋይሎችን ለመሰወር ይህ የተዋጣለት መንገድ ነው። ሌሎቹ ቅጥያዎች አነስ ያለ መጠን ላላቸው መዝገቦች የበለጠ ያገለግላሉ። ይህ ማለት ካዝናችንን ግድግዳችን ላይ ከተሰቀለ ስእል ጀርባ እንደመሸሸግ ነው። ግድግዳው ውስጥ የተቀበረው ካዝና ፊት ለፊት አይታይም፤ ፊት ለፊት የሚታየው የግድግዳ ጌጥ የሆነው ስእል ነው። በእርግጥ ይህ ዘዴ ጠንከር ያለ ፍተሻ የሚያልፍ አይደለም።\nከዚህ ሌላ በቋሚነት የምንጠቀምበት ከሆነና በሐርድዌራችን ላይ እንዲኖር ከፈለግን VeraCrypt ፕሮግራሙን ስም ራሱን ልንቀይረው እንችላለን። VeraCrypt ስለዚህ ሰፊ ማብራሪያ ይሰጣል።\nስሱ መረጃዎች ያሉበትን ቦታ የመጠቆም አደጋ ሲፈተሽ\nብዙ ጊዜ የኢንክሪፕሽን ሶፍትዌር በኮምፒውተራችን ወይም በመረጃ ቋታችን ላይ መያዝ ብዙ አያሰጋን ይሆናል፤ ይልቅ ኢንክሪፕትድ የሆኑ ፋይሎች ምሥጢራዊ መረጃዎቻችን የት እንደተቀመጡ ይጠቁሙብናል በለን እንፈራ ይሆናል። በትክክልም ስሱ መረጃዎች እንዳሉን እና እነርሱን ለመጠበቅም የተለያዩ የጥንቃቄ እርምጃዎች መውሰደችን በቀላሉ ይታወቃል። ይህም አሳዳጆቻችን ኢንክሪፕት ያደረግነውን መረጃ እንድንሰጣቸው በተለያየ መንገድ እንዲያስገድዱን ሊጋብዛቸው ይችላል፤ እንደሁኔታውም ማስፈራራት፣ መመርመር፣ መሰቃየት ሊገጥመን ይችላል። በዚህ ወቅት ነው “ድርብ ስወራ” (deniability feature) የተባለው VeraCrypt አገልግሎት ወሳኝ ተግባሩን የሚወጣው። ዝርዝር አጠቃቀሙ ቀጥሎ ቀርቧል።\n“ድርብ ስወራ” (deniability feature) VeraCrypt ከሌሎች የኢንክሪፕሽን መሣሪያዎች ተለይቶ የሚታይበት ነው። ድርብ ስወራ አንድ የተለየ የስቴጋኖግራፊ አይነት ተደርጎ ሊታይ ይችላል፤ እኛ በምንሰጠው ምርጫ መሠረት ኢንክሪፕት በተደረገው ፋይል (ቮልዩም) ውስጥ ስሱ የሆኑትን እጅግ በጣም ስሱ ከሆኑት ለይቶ ይስቀምጣል፤ እጅግ በጣም ስሱ የሆኑት መኖራቸውን እንኳን የምናውቀው ባለቤቶቹ ብቻ ነን። በካዝና ውስጥ እንደሚሠራው ስውር ክፍል ('false bottom) መሆኑ ነው። አንዳንድ ጊዜ ካዝናዎች ፊት ለፊት የማይታዩ ክፍሎች ሊኖሩዋቸው ይችላል። አንድ ዘራፊ ቁልፋችንን ቢሰርቅ፣ ወይም በማስገደድ የመክፈቻ ቃሉን ብንሰጠው እንኳን ከፍቶ የሚያገኘው ውድ ዋጋ ያላቸው የሚመስሉ ነገር ግን ካዝናው በስውር ክፍሉ ከያዛቸው ጋራ ሲነጻጸሩ እጅግም የማያሳስቡ ንብረቶችን/ዶሴዎችን ይሆናል።\nካዝናው ስውር ክፍል እንዳለው የምናውቀው እኛ ብቻ ነን። በካዝናው የፊት ለፊት ክፍል/ክፍሎች ከተቀመጠው በቀር ሌላ ነገር መኖሩን መካድ እንችላልን። የይለፍ ቃሎችን ለሌሎች ተገደን የምንገልጽበት ሁኔታ ሲያጋጥም ይህ ዘዴ ጉዳቱን ለመቀነስና እጅግ ወሳኝ የሆነውን ምሥጢራዊ መረጃ አሳልፈን እንዳንሰጥ ይረዳናል። ፍርድ ቤት የይለፍ ቃሎችን እንድንሰጥ ሊወስንብን ይችላል፤ በራሳችን፣ በባልደረቦቻችን ወይም በቤተሰቦቻችን ላይ ጉዳት ሊደርስ የሚችል ከሆነ የይለፍ ቃሎችን አሳልፈን እንድንሰጥ ልንገደድ እንችላለን። “የድርብ ስወራ” (deniability) ዓላማ ከፍተኛ አደጋ ውስጥ ሆነንም ቢሆን የተመረጡ ከፍተኛ ዋጋ የምንሰጣቸው መረጃዎች በማይገባቸው ሰዎች እጅ እንዳይገቡ መከላከል ነው። በራስ ላይ የመመስከር ስጋት ሲፈተሽ በሚለው ክፍል እንዳየነው ካዝና በቢሯችን መገኘቱ ብቻውን ሊቀበሉት የማይገባ ጎጂ ውጤት በሚያስከትልበት ሁኔታ ይህ የድርብ ስወራ ዘዴ ብዙ ከለላ ላይሰጠን ይችላል።\nVeraCrypt ድርብ ስወራ ዘዴ የሚሠራው ኢንክሪፕትድ በሆነ (በተሰወረ) ቮልዩም ውስጥ ሌላ የማይታይ ስውር ቮልዩም በመፍጠር ነው። ይህ በድርብ ስወራ የተፈጠረ ቮልዩም የሚከፈተው መደበኛው ኢንክሪፕትድ የሆነ ቮልዩም ከሚከፈትበት በተለየ የይለፍ ቃል ነው። መረጃውን ያለፈቃዳችን ለማግኘት የሚሞክረው ሰው ከፍተኛ ቴክኒካዊ እውቀት ቢኖረውና የመደበኛውን ኢንክሪፕትድ ቮልዩም የይለፍ ቃላችንን ቢያገኝ እንኳን በድርብ ስወራ የተደበቀ ቮልዩም ስለመኖሩ ማረጋገጥ አይችልም። VeraCrypt ድርብ ስወራ መፈጸም እንደሚቻል ስለሚያውቅ የመጀመሪያውን የይለፍ ቃል መስጠታችን ተጨማሪ ስጋት እንዳይመጣብን ማረጋገጫ ላይሆን ይችላል። ብዙ ሰዎች VeraCrypt ድርብ ስወራ (deniability feature) አገልግሎት አይጠቀሙም። በአጠቃላይ ኢንክሪፕትድ በሆነ (በተሰወረ) ቮልዩም ውስጥ በድርብ ስወራ የተደበቀ ክፍል ስለመኖሩ በምርምራ ለማወቅ አይቻልም። ስለዚህም በድርብ ስወራ የተደበቀ ቮልዩም እንዳለን በሌላ ቴክኒካል ባልሆነ መንገድ እንዳይጋለጥብን መጠንቀቅ የእያንዳንዳችን ሐላፊነት ነው። የተደበቀውን ቮልዩም ክፍት ትቶ መሔድ፣ ወይም በቮልዩሙ ውስጥ ለሚገኙ ፋይሎች ሌሎች አፕሊኬሽኖች አቋራጭ መክፈጫ (shortcuts) እንዲፈጥሩ መፍቀድ በድርብ ስወራ አርቀን የቀበርነውን በአደባባይ እንደማወጅ ይሆንብናል። ቀጥሎ በሚቀርበው የተጨማሪ ንባብ ክፍል ሌሎች መረጃዎች የሚገኙበት ቦታ ተጠቁሟል።\nዲጂታል ደኅንነት እና ምሥጢራዊነት ለሰብአዊ መብት ተሟጋቾች (Digital Security and Privacy for Human rights Defenders) በሚለው መጽሐፍ ስለ ክሪፕቶሎጂ (Cryptology) ፣ ስለ ስቴጋኖግራፊ (Steganography) እና ማሳያ ታሪክ 3ን (Case Study 3) መመልከት።


መንግስታዊ የዘር ማጥፋት አዋጅ !! (ሀብታሙ አያሌው) | EthioReference >\n4:23 pm - Sunday December 5, 2021\nመንግስታዊ የዘር ማጥፋት አዋጅ !! (ሀብታሙ አያሌው)\nመንግስታዊ የዘር ማጥፋት አዋጅ !!\n* የኔ ፕሬዝዳንት ልክ ናቸዉ! እሽሩሩዉ ይበቃናል! – ታዬ ደንደ\nበጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ ሊቀመንበርነት የሚመራው የኦዴፓ ፓርቲ ክፍተኛ አመራር አቶ ታዬ ደንደአ በፅሑፋቸው ምንም በማያሻማ መንገድ የብሔረሰብ ስም ለይተው በመግለፅ በአፄ ምኒልክ ዘመነ መንግስት ተፈፅሟል ለሚሉት አጀንዳቸው ሒሳብ ማወራረጃ ዛሬ የዘር-ማፅዳት የሚያስክትል ፅሑፍ በይፋ ለቅቀዋል።\n(በነገራችን ላይ በአፄ ምኒልክ ዘመን ተፈፅመ የሚሉት የውሸት ትርክት የኢትዮጵያ ህዝብ ጠቅላላ ብዛት 5 ሚሊዮን አካባቢ በነበረበት ዘመን ያለምንም ማስረጃ\n“5 ሚሊዮን የኦሮሞ ህዝብ ተገድሏል” የሚል የውሸት ትርክት ዋነኛ የፖለቲካ መሳሪያቸው እንደሆነ ይታወቃል። )\nከቀናት በፊት የዚሁ የኦዴፓ ከፍተኛ አመራርና የክልሉ ሊቀመንበር አቶ ሽመልስ አብዲሳ “ነፍጠኛውን በሰበረን ቦታ ሰብረን ከተማውን ተቆጣጥረናል…” ማለቱ ይታወቃል። ይህ ቦታና ጊዜ ተመርጦ ታቅዶ በዓላማ የተነገረን የጥላቻ አዋጅ ጋዜጠኛ ሲሳይ አጌና “ተናጋሪው ንግግሩን በፅሑፍ ቢያዘጋጁው አይሳሳትም ነበር” በማለት የጥላቻው አመለካከት ሊያመጣ የሚችለው አደጋ ሳይሆን ነገሩ በጊዜ መነቃቱ የፈጠረበትን ቁጭት መናገሩንም እናስታውሳለን።\nጋዜጠኛ ሲሳይ አጌና “በጽሑፍ ቢሆን አይሳሳትም ነበር” በማለት ነገሩ ድንገት በመድረክ ሞቅታ የተነገረ ለማስመሰል ህዝብ በመዋጮ በገነባው ሚዲያ በይፋ የኦዴፓ ዘብ ሆኖ የቆመበት ብዙዎችን ያስቆጣ ተግባር ሳይውል ሳያድር በሌላኛው የኦዴፓ አመራር በግልፅ በፅሑፍ ቀርቧል። ጋዜጠኛ ሲሳይ አጌና ሆይ አሁንስ ኦዴፓ የማይሳሳተው ምን ቢያደርግ ነው ?\nሽመልስ አብዲሳ ለጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ ከማንም በላይ የቀረበ የቤተመንግስቱ ልዩ ባለሟል እንደነበረ ከዚያም በልዩ ሁኔታ ክልሉን እንዲመራ እምነት ጥሎ ለመሪነት እንደሾመው ስናስታውስ ደግሞ የመከራው ዶፍ ከየት እንደሚቀዳ ያስታውሰናል።\nከዚህ በላይ ሳይርቁ ከዚህ በላይ ሳይገዝፉ የክህደት ቁልቁለታቸው፤ የትዕቢታቸው ልቅ በግልፅ መውጣቱ እንደ ትልቅ እድል ሊታይ ይገባዋል። የኦነግ አማራ ጠል ፖለቲካ ኢትዮጵያን ለመናድ በቤተመንግስቱ እንደ እንጉዳይ ፍልቶ ንፁሃንን ሊቀጥፍ እየተሰናዳ ይገኛል።\nአሁን ሁሉም ነገር ግልፅ ሆኗል። መፍትሔውም አንድና አንድ ነው። መደራጀት መደራጀት መደራጀት…ለአፍታ አለመዘናጋት ማንኛውንም ተራ ልዩነት ጥሎ እንደ ችቦ በጋራ መቆም !!\nየኔ ፕሬዝዳንት ልክ ናቸዉ! እሽሩሩዉ ይበቃናል!\nበኢሬቻ ሆራ ፊንፊኔ ዋዜማ ፕሬዝደንት ሽመልስ ለህዝቦች ባህል እና ማንነት መጥፋት የነፍጠኛን ስርዓት መኮነኑ “ነፍጠኛ እኛ ነን” ባዮችን አስቆጥቷል። የክፍለ ዘመኑ አሳፋሪ ክስተት ነዉ። በኢትዮጵያ ነፍጠኝነት እና አማራነት አንድ ስለመሆናቸዉ የሚተርክ አመለካከት የለም። ካለም ትክክል አይደለም። ነፍጠኝነት የአገዛዝ ስርዓት ነዉ። ያ ስርዓት ደግሞ በአማራ ህዝብ ስም ነገደ እንጂ ለደሀዉ አማራ ጉዳት እንጂ ጥቅም አላመጣም። የአማራ ህዝብ ዛሬም ከወንድሞቹ እኩል ወይም ይበልጥ በድህነት እና በድንቁርና እየማቀቀ ነዉ።የዝህ ህዝብ ችግር ከህዝባችን ችግር እኩል ይሰማናል።\nየነፍጠኛ ስርዓት በኢትዮጵያ ከፍተኛ ዉድመትን አስከትሏል። የህዝቦችን ቁሳዊ እና መንፈሳዊ መብቶችን በጭካኔ አጥፍቷል። ወላይታን “ወላሞ” ፣ትግሬን “አጋሜ”፣ ጉሙዝ፣አኟክን እና ሌሎች ጥቁሮችን “ባሪያ” ወይም “ሻንቅላ”፣ ጋሞን “ዶርዜ”፣ ጌድዮን “ደራሳ”፣ ኦሮሞን “ጋላ”፣አፋርን “አዳል”፣ ሶማሌን “ሽርጣም” እና ወዘተ በማለት ለሁሉም ብሔሮች የስድብ ስም በመስጠት ባህላዊ የዘር ማጥፋት ወንጀል ፈፅሟል። በዝህ ህደት ደግሞ እንደ ኦሮሞ የተጎዳ የለም። ነፍጠኝነት የፈፀብን በደል ወደር የለዉም። አብዘኛዉ ወሎ ማንነቱን ያጣዉ በነፍጠኛ ስርዓት ነዉ። ወረ-የጁ፣ ወረ-ኢሉ፣ ወረ-ቃሉ፣ ወረ-ኢመኑ፣ ወረ-ባቦ እና ሌሎች የተፈጥሮ ማንነታቸዉን ያጡት በባህላዊ ዘር ማጥፋት ነዉ። በሸገር የጉለሌ፣ የኤካ፣ የገላን እና የአብቹ ጎሳዎች በነፍጠኛዉ ስርዓት ጠፍቷል። በጨለንቆ፣ በጉለሌ እና በባሌ የጅምላ ጭፍጨፋ ተፈፅሟል። በአኖሌ የአባቶች እጅ እና የእናቶች ጡት በጭካኔ ተቆርጧል። ልጆች ወንድነታቸዉን ተሰልበዉ ጃንደረባ ተደርጓል። በሸገር ጊዮርጊስ እና በሌሎች አከባቢዎች የጅምላ ስቅላት ሲፈፀም ኖሯል። ወንዶች እና ሴቶች በህይወት ተቀብሯል። ይህ ከባድ ጥፋት ነዉ!\nአሁን አሁን “ነፍጠኛ ነን” የሚሉ ወገኖች እየታዩ ነዉ። እነ አሰማሔኝ አስረስ “ነፍጠኛ” መሆናቸዉን ብቻ ሳይሆን በዝህ ማንነታቸዉ እንደሚኮሩ አስረግጧል። መልካም አጋጣሚ ነዉ። የነፍጠኛዉ ስርዓት ላደረሰዉ ዉድመት ተጠያቂ ባለመገኘቱ እና የወደፊቱ እንደሚበጅ በመታመኑ በርካታ ጉዳዮች በዝምታ ታልፏል። አሁን የጉዳዩ ባለቤቶች ተገኝቷል። በህግ ህሳቡን እናወራርዳለን። ጅራፍ ራሱ ገርፎ ራሱ ይጮሀል።\nከለዉጡ በኋላ በርካታ ትንኮሳዎችን አይተናል። እነ አሰማሔኝ በፌዴራል መስሪያ ቤቶች ከ60-80% ድርሻ ይዞ 20% ድርሻ እንኳን ያልያዘዉን ኦሮሞ “ባለጊዜ” በማለት በ”ሁሉም ኬኛ” ተሳልቋል። የሰዉነት ዉሀ-ልክ መሆናቸዉን ደስኩረዉ ሌሎች ብሔሮችን በመናቅ የነፍጠኝነት አጀንዳን በግላጭ አራምዷል። ሸገርን እና አከባቢዋን በጎጃም ሰዎች ካስወረሩ በኋላ ህገ-ወጥ ግንባታ እንዳይፈርስ በአቋም ተከራክሯል። ነገሮችን ለማለዘብ ሲባል ህገ-ወጥነትን እና አስነዋሪ ስድብን ታግሰናል። አሁን የሚበቃን ይመስለኛል። እዉነትን በመናገር የመሸበት ማደር በዉሸት ትርክት ላይ የተመሠረቱትን ችግሮች ይፈታል። አማራዉ “ቆማጣን ቆማጣ ካላሉት ገብቶ ይፈተፍታል” የሚለዉ ይሄኔ ይሆናል። ቢለይልን ይሻላል። ለእብሪተኞች ትዕግስት ሞኝነት ይመስላል! እሽሩሩዉ ይበቃል!


ይድረስ ከነፃነት በኋላ በሚኖረን መንግሥት ሕዝብንና ሀገርን በቅንነት ለማገልገል ለምትመረጡ ወገኖቼ! (ዳግማዊ ጉዱ ካሣ) | EthioReference >\nይድረስ ከነፃነት በኋላ በሚኖረን መንግሥት ሕዝብንና ሀገርን በቅንነት ለማገልገል ለምትመረጡ ወገኖቼ! (ዳግማዊ ጉዱ ካሣ)\nይድረስ ከነፃነት በኋላ በሚኖረን መንግሥት ሕዝብንና ሀገርን በቅንነት ለማገልገል ለምትመረጡ ወገኖቼ!\nየነፃነታችን መምጣት የጊዜ ጉዳይ ነው – ማመን ኃይል ነውና አትጠራጠር፤ የምልህ ፍጹም እውነት ነው፡፡ ደግሞም ብዙ ተሰቃይተናልና ገና ከጅምሩ እንደምናየው ወጪው ከባድ ቢሆንም ነፃነት ይገባናል – “ይደልዎነ!”፡፡ ነፃነትን አያያዝ ብዙውን ጊዜ አናውቅበትም እንጂ የመምጣቱ ነገር ጥያቄ ውስጥ አይገባም፡፡ “ኢትዮጵያውያን ከነፃነት ይልቅ ባርነትን፣ ከጥጋብ ይልቅ ርሀብን፣ ከድሎት ይልቅ መከራን፣ ከዴሞክራሲ ይልቅ አፈናና ጭቆናን … ይችላሉ፡፡” የሚለውን ነባር አነጋገርና የአንዳንዶች እምነት ለመፋቅ ከአሁኑ መጣር ይገባናል እንጂ ነፃነታችን ከደጅ የቆመ ያህል ነውና አንጠራጠር፡፡ ከነጎድጓዳማ ሰማያዊ ወጀብ በኋላ ዝናብ መዝነቡና ጎርፍ መከሰቱ፣ በጎርፉም ምክንያት ብዙ ግሳንግስ ተጠራርጎ ወደጥልቅ ባሕሮች መጣሉ እንዳለ ሁሉ ከዚህ ከገባንበት አዘቅት መውጣታችንና ያለንበትና ያሳለፍነው እጅግ ረጂም የመከራና የስቃይ ዘመን ወደ ታሪክ ማኅደር በቅርብ ጊዜ መግባቱ አይቀርም፡፡\n“ከገባንበት የመጥፎ አስተሳሰብ አዙሪት እንዴት እንውጣ?” የሚለው ጥያቄ ግን አስቀድሞ መልስ ሊያገኝ ይገባዋል፡፡ አሁን እንደሚስተዋለው ያልጠፋንበት አንድም ማኅበራዊም በሉት ፖለቲካዊ፣ ባህላዊም በሉት ሃይማኖታዊ ዐውድ የለም፡፡ በሁሉም ረገድ በተስተካከለ ሁኔታ ጠፍተናል፡፡ ለዚህ ኪሣራ የዳረገንም በዋናነት በአብርሃም ማስሎው የሰዎች ፍላጎት ትንታኔ መሠረት ገና ከሆድ ጣጣ አለመውጣታችን ነው፡፡ የሰው ልጅ ከሆድ ካልወጣ ማለትም አስተሳሰቡ “ምን እበላ ይሆን? ምሣውን እንደምንም ምናምን የቀማመሰው ቤተሰቤ ለራቱ ምን ያገኝ ይሆን” በሚል የሚጨነቅ ከሆነ ከሌላው የእንስሳት ዓለም እምብዝም አልተለየም፡፡ ሌላው እንስሳ ከርሱን ለመሙላት እርስ በርስ እንደሚባላ ሁሉ ሰውም ከዚያው ባልተናነሰ እርስ በርሱ ይባላል – በሀገራችን እየሆነ ያለውም ይሄው ነው፡፡ በንግድ ብትል፣ በምርት አቅርቦት ብትል፣ በቢሮክራሲው ብትል፣ … በሁሉም ዘርፍ የሚታየው ሙስናና ንቅዘት እንዲሁም የኢኮኖሚ ውድቀትና የገንዘብ የመግዛት አቅም መንኮታኮት የሚያሳየን አስተሳሰባችን ከሰውነት እየወጣ ወደሆድ ብቻ ማዘንበሉን ነው፡፡ ትልቅ ችግር ነው፡፡\nይህ ችግር ሊታረም የሚችለው በመማር ብቻ ነው፡፡ መማር ሲባል በመደበኛም በኢመደበኛም ይከናወናል – ማለፍ መውደቅ ባለበትም በሌለበትም፡፡ ፊደል መቁጠር ብቻውን እርግጥ ነው መማር አይደለም፡፡ እንጂ በዲግሪና በዲፕሎማማ ቢሆን ሀገራችን በምሁራን ቁጥር ከማንም ሀገር የምታንስ አትመስልም፡፡ ዲግሪ ለማግኘት መማርና ዕውቀት ለማግኘት መማር ለየቅል ናቸው፡፡ ባገራችን የዶክተር ማይም ብናይ ሊገርመን አይገባም፡፡ በኬንያ ገበሬው በእንግሊዝኛ ወጉን እየጠረቀ ስለዓለም ሰላም ሲያወራ በሀገራችን ሦስተኛ ዲግሪ ይዞ በተማረበትና ምርምር ባደረገበት ቋንቋ ሳይቀር ራሱን መግለጽ የማይችል አለ፡፡ አንድ የሁለተኛ ዲግሪ ባለቤት ለሦስተኛ ዲግሪው ሲዘጋጅ “የትኛው የትምህርት ዘርፍ ነው የሚያበላው?” ብሎ ትምህርቱን ከሆድ ጋር ሲያያይዘው ስታይ ትኩረታችን እምን ላይ እንደሆነ ትረዳለህ፡፡\nስለዚህ በመደበኛም ሆነ በኢመደበኛ ፈርጆች ትምህርታችንን ስንማር ዋና ትኩረታችን ከማይምነት ጨለማ ለመውጣት ይሁን፡፡ ወደ አብርኆት ለመዝለቅ እናቅድ፡፡ አእምሯዊ ልዕልና ካለን እየተራብንም ቢሆን ከፍ እንላለን፤ እየታረዝንም ቢሆን ላቅ ያለ የአስተሳሰብ ኑባሬን እንላበሳለን፡፡ በዚያ ላይ ንባብ ባህላችን ይሁን፡፡ የማያነብ ሰው ወደ መቃብሩ የሚጣደፍ እንስሳ ነው፡፡ ካልተማርንና ካላነበብን ጥሩ መሪ አናገኝም፡፡ ንባብ ስልህ ደግሞ የማኪያቬሊንና የአንቷን ሌቪን ዓይነት ሰይጣናዊ መጻሕፍት ሣይሆን ገምቢዎቹን ነው፡፡\nሁለት ነገሮችን በአጭሩ ለማንሳት ነበር አጀማመሬ፡፡\nየኢትዮጵያ ነፃነት ሲመጣ አዲስ ትውልድ ቦታውን አይዝም፡፡ አሁን ካለነው እየተመረጠ ነው፡፡ ለምሣሌ ከአንድም ይሁን ከሁለት ዓመት በኋላ ኢትዮጵያ አሁን ሰቅዞ ከያዛት የአጋንንቱ መንግሥት (የጎሣ ፖለቲካ ማለቴም ነው) ነፃ ብትወጣ ያኔ የሚወለድ ሰው አይደለም አራት ኪሎ የሚገባው፡፡ በዚያን ዘመን ሥልጣን የሚይዙ ሰዎች አሁንም ከጎናችን አሉ – እንደኛው በአጠገባችን ሆነው እየተጫወቱ፡፡ ለዚህ ሃቅ ምሣሌ በመስጠት ጊዜ ማጥፋት አያስፈልግም – ባጭሩ ግን መንግሥቱ የቀ.ኃ.ሥ አገልጋይ ነበር፤ መለስ የቀ.ኃ.ሥ ዘመን ተማሪና የደርግ ዘመን የትህነግ አባል ነበር፣ ግራኝ አቢይም የወያኔ/ኢህአዴግ ሎሌ ነበር፡፡\nስለሆነም አዲስ ሰው የማይመጣ መሆኑን ተረድተን ጥሩ ጥሩ ዜጎችን በዕጩነት የምንይዝበት የማስታወሰሻ ደብተር ይኑረን፡፡ እርግጥ ነው ንግግርና ተግባር እየተለያዩብንና ጊዜ ባለውሉ የሰዎችን አቋም እንደስስት እየለዋወጠ ክፉኛ መቸገራችን መሪር እውነት ነው፡፡ በዚያ ላይ ይሄ የዘር ሐረግ የሚባል መርዘኛ የወያኔ ሥሪት ብዙ የሁላችን የምንላቸውን ሰዎች እያበላሸብን እንደሆነ በግልጽ እያየን ነው፡፡ ለማንኛውም ሰው ጨው ወይ ስኳር ባለመሆኑ ተቀምሶ አይታወቅም እንጂ በአነጋገራቸውና በአድራጎታቸው የተሻሉ ናቸው የምንላቸውን መዝግበን መያዝ አስፈላጊ ነው፡፡ ይህን እንድል ያነሳሳኝ ከደቂቃዎች በፊት አርአያ ተ/ማርያምና አታኽልቲ የሚባለው የመቀሌ ከንቲባ – አንዲት ሴትም አለች – በዩቲዩብ ሲወያዩ መመልከቴ ነው፡፡ አርአያ ግሩም ጋዜጠኛ ነው፤ ከግራኝ ጋር ያለውን ግንኙነት እግዜር ይጠብቅለት እንጂ በእስካሁኑ ሁኔታ መልካም ስብዕና ያለው ይመስላል፡፡ አታኽልቲም በአነጋገር ብስለቱ ወድጄዋለሁ፡፡ እንደነዚህ ያሉ በሳልና ከመንጋ አስተሳሰብ እንዲሁም ከዘር ጣጣ ወጣ ያሉ ሰዎች ለነገ በእጅጉ ያስፈልጉናልና መዝግበን እንያዛቸው፡፡\nጧት ስመጣ በአንድ አደባባይ ዙሪያ ብልጽግና ፓርቲ የምርጫ ቅስቀሳ ሲያደርግ አየሁ፡፡ ተናጋሪው ሰው እንግሊዝኛንና አማርኛን እየቀላቀለ በጉራማይሌኛ ያወራል፡፡ “ … ‹ሉዝ› ያደረግናቸውን ማኅበራዊ ዕሤቶች ለመመለስ …” እያለ ስብከቱን ያስነካዋል፡፡ በዚህ የቋንቋ አጠቃቀም ዙሪያ ትንሽ ማለት ወደድኩ፡፡\nፕሮፌሰር መስፍን ወልደ ማርያምን ጨምሮ በጣት የሚቆጠሩ ዜጎች ሊያሸንፉት የሞከሩ አንድ መጥፎ ወረርሽኝ አለ – እሱን ላስቀድም፡፡ ቋንቋዎችን እየቀላቀሉ መናገር በጣም እየተለመደ መጥቷል – ሲያስፈልግም ሳያስፈልግም፡፡ እንደእውነቱ ጉራማይሌ ንግግር አስፈላጊ ሆኖ አያውቅም፡፡ በአማርኛ ከጀመርክ በሱው መጨረስ፤ አለዚያ በምትቀላቅለው ቋንቋ መቀጠል፡፡ የማይገባው ሰው ሊኖር ስለሚችል ጉራማይሌን መጠቀሙ አይመከርም፡፡ በዚያ ላይ አላግባብ የሚቀላቅሉ ማለትም ሳያውቁት የሚዘባርቁም አሉ – ሰዋስዋዊ ግድፈት፣ ደካማ የቃላት አጠቃቀም ወዘተ. የሚስተዋልባቸው በርካታዎች ናቸው፡፡ እናም ቢቻል አንቀላቅል፡፡\nቋንቋ በመሠረቱ የመግባቢያ መሣሪያ ነው፡፡ አክራሪዎች ለዘዴያቸው ሲሉ እንደሚሰብኩት አንድ ቋንቋ የተናጋሪው ሀብትና ንብረት አይደለም፡፡ በዘር አይወረስም፡፡ ስለወደድከው የምትሰጠው፣ ስለጠላኸውም የምትነሳው የግል አንጡራ ሀብትህ አይደለም፡፡ የሚገኘው በተወለዱብሽ ሳይሆን ባደጉብሽ ነው፡፡ ሁለት የቋንቋ ማግኛ መንገዶች አሉ፡፡ አንደኛው መልመድ ነው፣ ሁለተኛው መማር፡፡ ከሁለት በአንዱ ወይ በሁለቱም መንገዶች አንድን ቋንቋ ገንዘባችን እናደርጋለን፡፡ ንብረታችን ሆኖ የሚቆየውም እስክንሞት ብቻ ነው፡፡\nእዚህ ላይ አንድ ነጥብ ላንሳ፡፡ የጎሣ ፖለቲካ አራማጆች ሕዝብን ከሚለያዩበትና የግዛት አጥር ከሚያቆሙበት ሥልቶች አንደኛው ቋንቋ ነው፡፡ ዜጎችን ማይም አድርጎና በቋንቋ ለያይቶ ቀጥቅጦ መግዛት የዘር ፖለቲካ አራማጆች ዋናው ዘዴ ነው፡፡ እነሱ ግን በዚያ አጥር ውስጥ የሉበትም፡፡ ምን በወጣቸው!\nከኢትዮጵያ የጎሣ ፖለቲካ አራማጆችና አመራሮች መካከል አማርኛን የአፍ መፍቻው ያህል እንዲያውም ከዚያም በበለጠ የማይናገር አንድ ሰው ፈልጉልኝ፡፡ አታገኙም፡፡ ከመለስ ዜናዊ ጀምሩና እስከውርጋጦቹ ጃዋር መሀመድና ጓደኞቹ ድረስ ታዘቡ፡፡ ይራቀቁበታል፡፡ ወጣቱንና የገጠሩን ሕዝብ ግን አያውቅ(ብን)ም ብለው ጢባጢቤ ይጫወቱበታል፡፡ እነሱ የሚወዱትንና በሀብትም በሥልጣንም የሚያድጉበትን ቋንቋ ሌላው እንዲጠላውና ጆሮውን ቢቆርጡት አንዲትም ቃል እንዳይሰማ እንዳይለማ አድርገው ያደነቁሩታል፡፡ እነዚህ መሠሪዎች አማርኛን ለነሱ ብቻ ሳይሆን ለልጆቻውም ያስተምራሉ፡፡ ቀደም ባለ አንድ ወቅት የቱባ ቱባ የወያኔ ባለሥልጣናትን ልጆች የማስተማር ዕድል ነበረኝ – ከመለስ ልጆች በስተቀር ነው ታዲያ፡፡ እነዚያ ልጆች አዲስ አበባ ላይ ሁሉም ማለት በሚቻል ደረጃ አማርኛን ከትግርኛ ባላነሰ አንዳንዶቹ እንዲያውም በበለጠ ይናገራሉ፡፡ ለራሳቸው ልጆች ሲሆን አማርኛ ጠቃሚ ነው፡፡ ለሌላው ሲሆን አማርኛ “የጨቋኞች ቋንቋ” ስለሆነ መጥፎና ሊናገሩበት የማይገባ ነው፡፡ የአሁኑ የኦህዲድ ሸኔ መንግሥትም እንደወያኔዎቹ “ከሥጋው ጦመኛ ነኝ ከመረቁ አውጡልኝ” ባይ ነውና ዋና ዋና ባለሥልጣናቱ ተረቱን ከዘይቤው፣ ቅኔውን ከሰሙ አብጠርጥረው የግል ወሬያቸውንና የአደባባይ ዲስኩራቸውን እየጠረቁበት ሳለ መንጋውን ግን ዱዳ አድርገው ከሌላው ኢትዮጵያዊ ለይተውታል፡፡ አንዳንዶቹ እንዲያውም መጽሐፍ እየጻፉበት የእንጀራ ገመዳቸው አድርገውታል፡፡\nአማርኛ በኢትዮጵያ ቢነገር ባይነገር አማራ ለሚባለው ሕዝብ ከሌላው ሕዝብ በተለዬ የሚጎዳውም ሆነ የሚጠቅመው ነገር የለም፡፡ አንድ የጋራ ቋንቋ እንዲኖር የሚደረገው አንድን ጎሣ ወይም ነገድ ለመጥቀም ታስቦ ሳይሆን ብዙኃንን እንደሚያቀራርብ ሲታመንበት ነው፡፡ ከሌሎች ቋንቋዎች ተለይቶ የሚመረጥበት ሥልትም ሥነ ልሣናዊና ኢኮኖሚያዊ እንጂ ፖለቲካዊ አይደለም፡፡ አማርኛን ለጋራ መግባቢያነት ሲመርጡት ብዙ ነገሮች በታሳቢነት ተይዘው ነው፡፡ በዚያም ምክንያት ነው ነገሥታቱ በትውልዳቸው የፈለገውን ያህል ከአማራ ነገድ የራቁ ቢሆኑም እንኳን አማርኛን ከወል ቋንቋነት ማስቀረት ያልደፈሩት፡፡ ጥቅሙም ሆነ ጉዳቱ ለራሳቸውም ነበርና፡፡ አማርኛ ከኢትዮጵያ ቋንቋዎች መካከል በሥነ ጽሑፍም፣ በፊደል ባለቤትነትም፣ በብዙዎች ዘንድ በቀላሉ መነገር መቻሉም ለጋራ ቋንቋነት ሊያሳጨውና ሊያስመርጠው ችሏል፡፡ ይህን በብዙ መቶ ዓመታት የብዙኃን መስተጋብር የተገኘ የጋራ ዕሤት ገና ለገና ዛሬ የንግሥና ዕድል አገኘሁ የሚል አንድ አካል መጥቶ አማርኛን ከሥራ ውጭ አደርጋለሁ ቢል የሚላተመው ከመላው የኢትዮጵያ ሕዝብ ጋር እንጂ ከተወሰነ የማኅበረሰብ ክፍል ጋር ብቻ አይደለም፡፡ አንድን ሕዝብ ፈጅቼ ቋንቋውንም፣ ማኅበራዊ ዕሤቱንም ከሥራ ውጪ አደርጋለሁ ብሎ ቀን ከሌት መጣር ደግሞ በራስ ላይ እሳት ማዝነብ ነው፡፡ የኢትዮጵያ ሕዝብ መኖር አለበትና ከአጥናፍ እስካጥናፍ ያለው ዜጋ ይህ ሁሉ ሸርና ሤራ ሲገባው ሆ! ብሎ ይነሣል፤ ያኔ ታምር ይታያል፡፡\nኢትዮጵያ ከ80 በላይ ነገዶች አሏት፡፡ የሁሉም ማኅበረሰቦች ዕሤትና ቋንቋዎች የሀገሪቱ ጌጥ ናቸው፡፡ የአንዱ ቁሣዊም ይሁን አእምሯዊ ሀብት ለሌላው ግርማ ሞገሱ ነው፡፡ ከዚህ በተጻራሪ በመጓዝ በሀሰት ትርክት ናውዞ ጥላቻን ማስፋፋትና በቂም በቀል ተነሳስቶ ትውልድን በማቆራቆስ ሀገራዊ ውድመትን ማስከተል ለጊዜው የተሣካ ቢመስልም ታሪክና ፈጣሪ ውላቸውን አይስቱምና የኋላ ኋላ ለጸጸት ለሚዳርግ ኪሣራ ያጋልጣሉ፡፡\nከፍ ሲል ከገለጽኩት እውነት አኳያ አማርኛን ከኢትዮጵያ ለመለየት የምትባዝኑ ኦሮሙማዎች አደብ ግዙ፡፡ መጀመሪያ ነገር አንጎላችሁን ከፈት አድርጉና ስለቋንቋና ማኅበረሰብ አንብቡ፡፡ አንድ ቋንቋ ከአንድ ግለሰብ ጋር ተፈጥሯዊም እንበለው ባሕርያዊ ግንኙነት የለውም – በአጋም በቀጋ አይገናኙም፡፡ አንተ ኦሮምኛ መናገርህ መርጠኸው ሳይሆን በአጋጣሚ ነው፡፡ በቋንቋ አርበኝነት ውስጥ ገብቶ የሚዋደቅ ሰው ያሳዝናል፡፡ የመጨረሻ ጅልነት ነው፡፡ “የኔ ቋንቋ” ብሎ ነገር የለም፡፡ ያንተ ቋንቋ የኔም ነው፤ የኔም ያንተ፡፡ ይሁን እንጂ የዓለምን ከሰባት ሽህ አንድ መቶ የሚበልጡ ወይንም የኢትዮጵያን ከ80 የማያንሱ ቋንቋዎች እንድናገር መጠበቅ የዋህነት ነው፡፡ ሲጀመር የተሰጠኝ ምድራዊ ዕድሜ እጅግ አጭር እንደመሆኑ እንኳንስ ይህን ሁሉ ቋንቋ ለመማርና ለመናገር አንዱንም በአግባቡ ለምጄ ወይ ተምሬ በተጠቀምኩበት፡፡ ሲቀጥል ሁሉን የሚያግባባ አንድ ቋንቋ ካለ ያ በቂ ነው፡፡ ብርድ ልብስ የሚያስፈልገው ብርድን ለመከላከል ነው፡፡ ብርድ ልብስ አምራች ኩባንያ ሁሉ እንዳይከፋው ብለህ ግን ዐርባና ሃምሣ ብርድ ልብስ ደርበህ ብትተኛ በሙቀቱ ታፍነህ ለከፍተኛ አደጋ ከመጋለጥህም በተጨማሪ እንደቂል ያስቆጥርሃል፡፡ እናም የኔ ቋንቋ የሚባል በሌለበት ሁኔታ “የኔን ቋንቋ በግድ መማር አለብህ” ብሎ ድርቅ ማለትና በሌላ የብዙኃን ቋንቋ ለመግባባት አለመቻል ወይም አለመፈለግ “ጊነስ ቡክ ኦፍ ሪከርድስ” ሊመዘግበው የሚገባ የድንቁርናዎች ሁሉ ቁንጮ ነው፡፡ ለኦሮሙማዎች ንገሯቸው፡፡\n… የመጪው መንግሥት ብሔራዊ ቋንቋ አማርኛ ነው – ዝም ብለህ እመነኝ፤ ምድረ ቅዠታሙንም ተወው፡፡ ይህ የሚሆነው አማራጭ ስለሌለ ነው፡፡ ስድስት ሚሊዮን ሶማሌ፣ ስድስት ሚሊዮን ትግሬ፣ ስድስት ሚሊዮን አፋር፣ ስድስት ሚሊዮን ከምባታና ሃዲያ፣ ሦስት ወይ አራት ሚሊዮን ጉራጌ፣ ስድስት ሚሊዮን ጋሞና ሣሆ ወዘተ. ይዘህ 80 ቋንቋዎችን ለጋራ ቋንቋነት አበቃለሁ ወይንም አማርኛን በዘዴ አስወግጄ ኦሮምኛን የጋራ አደርጋለሁ ብሎ በቄሮና በቄሪት በስሜት ወለድ የቀን ቅዠት መነሣት ኢትዮጵያን ካለማወቅ የሚመነጭ ዕብደት ነው፡፡ እኔ በበኩሌ ኦሮምኛ ይቅርና አሪኛ ብሔራዊ ቋንቋችን ቢሆን ደስታየ ወሰን የለውም፡፡ እንግሊዝኛም ቢሆን አልጠላም፤ ጣሊያንኛም ቢሆን ቅር አይለኝም፡፡ አካሄዱ ግን እንደዚያ ስላልሆነ እየሆነ ያለው ሁሉ ሊሆን ባለው ሲጥረገረግ እየታየኝ በነዚህ ጅሎች የማሞ ቂሎ ሥራ አዝናለሁ፡፡ በመጀመሪያ ኢትዮጵያን ከኢትዮጵያ አውጥተህ በቅልውጥ ፊደል ሕዝብን ማደናገር ዝቅ ሲል ነውር ከፍ ሲል ወንጀል ነው፡፡ ባሏን የጎዳች መስሏት የገዛ ሰውነቷን በጋሬጣ እንደወጋችው ገልቱ ሴት በግዕዝ ሆሄያት ቢጻፍ በሦስት መቶ ገጽ የሚያልቅን መጽሐፍ ከዕጥፍ በላይ በሆነ በ750 እና 850 ገፆች እንዲያልቅ ማድረግ በጊዜም በገንዘብም በማቴሪያልም መጫወት ነው – ሲያጌጡ ይመላለጡ ዓይነት፡፡ ለዚህ አባባሌ አንድ ምሣሌ ብሰጥ ደስ ይለኛል፡-\nSii kenninaan diddee, sii dhoogganaan hatte = 37 ፊደላት\nሲ ከኒናን ዲዴ ሲ ዱጋነን ሃቴ = 14 ፊደላት\n37 – 14 = 23 (በነገራችን ላይ የዚህ አባባል ፍቺ – “በፀሐይ ያልሆነ በጨረቃ” ለማለት ነው)\nብቻ ቀን የሰጠው ቅል ነውና ነገሩ ኃጢኣታችን ባመጣብን ኩታራዎች ፍዳችንን እያየን ለጥቂት ጊዜ መቸገራችን አይቀርም፡፡ “ልጅ ያቦካው …” ይባልስ የለም? አዎ፣ አያድርስ ነው፡፡ በርካታ ታላላቅ የዓለም ሀገሮች ልክ እንደኛው ትናንሽና ወራዳ መሪዎች እየገጠሟቸው ዕድገት ብልጽናቸው በመቶዎች ዓመታት ወደኋላ ተጎትቷል፡፡ ከናካቴው የጠፉም እንዳሉ የታሪክ መዛግብት ይመሰክራሉ፡፡ እኛም የተለየን አይደለንም፡፡\nእናጠቃል፡፡ በአጉል ፕሮፓጋንዳ ከመስመር ወጥቶ የጠፋውን ወጣቱን እንርዳው፡፡ ቋንቋ ጠቃሚ እንጂ ጎጂ አለመሆኑን እንንገረው፡፡ የጠላትና የወዳጅ ቋንቋ ብሎ ነገርም እንደሌለ እንግለጽለት፡፡ ትልልቆቹ በቅድሚያ ልብ እንግዛ፡፡ ከአማርኛ የራቁ ወንድም እህቶቻችንን በጊዜ ማዕዱን እንዲቀላቀሉ እናድርግ፡፡ የማያዛልቅ ነገር እየተከተሉ ለብዙ ጉዳት ተዳርገዋል፡፡ ከጥላቻ እናውጣቸው፡፡ ከቂም በቀል እናላቃቸው፡፡ ከተመረዘ ጭንቅላት እንገላግላቸው፡፡ ደግሞም እንጸልይላቸው፡፡ የመለያየትና የመናቆር መንፈስ ከሰይጣን ነውና ከዚያ አቢይ መንፈስ እንዲላቀቁ በኅብረት እንጸልይ፡፡ ጸሎት ግሩም የችግሮች መፍትሔ ነው፡፡ “ሁሉን የኛ” በሚል የጀመሩት ሁሉንም ነገር የማጋፈር ዘመቻ ለማንም እንደማይበጅና በመጨረሻ እነሱንም ይዞ እንደሚጠፋ እናስገንዝባቸው፤ ለወያኔም እንዳልጠቀመ ጭምር እናስረዳቸውና ጊዜ ካላቸው አሁንም ቢሆን እንዲመለሱ እናበረታታቸው፡፡ ከወያኔ ውድቀት የነሱ የከፋ እንደሚሆን ሳይታለም የተፈታ ነውና በግልጽ ይነገራቸው፡፡\nየነገዎቹ መሪዎቻችን ከዛሬዎቹ ተማሩ፡፡ በሁሉም ረገድ ራሳችሁን አዘጋጁ፡፡ ቆሻሻ ታሪክን ማጠብና በንጹሕ መጀመር እንጂ የዛሬውን ነገ ለመድገም እንዳታስቡት፡፡ ለእናንተና ለቀጣይ ትውልዳችሁ አይበጅምና፡፡ ሃይማኖት ይኑራችሁ፡፡ ከማንኛውም ዓይነት ሙስና የጸዳችሁ ሁኑ፡፡ ለሆዳችሁና ለሥጋዊ ፍላጎታችሁ ለከት አብጁለት፡፡ ከምንም ዓይነት ደባል ጠባይና ሱስ ራሳችሁን አጽዱ፡፡ ሱስና ያልተገራ ፍላጎት የኅሊናን መንገድ ያስታልና በዚህ በኩል አደራችሁን እንዳትሸነፉ፡፡ ቅንነትና ለመማር ዝግጁነት ይኑራችሁ፡፡ ትዕቢትንና ዕብሪትን አስወግዱ፡፡ አንብቡ፤ ተማሩ፤ ተመራመሩ፡፡ በንጹሕ ገቢያችሁ ብቻ ለመኖር ከአሁኑ ተለማመዱ፡፡ የሰው ወርቅ እንደማያደምቅ ተረዱ፡፡ በአጭር ታጥቃችሁ ቆላ ደጋ በመኳተን ይህችን የቆረቆዘች ሀገርና ይህን የተበታተነ፣ የደኸዬም ሕዝብ በቅን ለማገልገል ተዘጋጁ፡፡ ከማንም ምንም ወሮታ አትጠብቁ፡፡ የሚክሳችሁ ኃያሉ አምላካችሁ ብቻ መሆኑን ተገንዘቡና ለኅሊናችሁ ተገዢ ሁኑ፡፡ መራብ መጠማት መታረዝ ቢኖርባችሁም ለዚያ ተዘጋጁ፡፡ ከጀርመኖችና ከጃፓናውያን ታሪክ ልምድ ውሰዱ፡፡ ራሳችሁን በዕውቀትና በጥበብ እያነጻችሁ ቀኒቷን ጠብቁ፡፡


በኮማንድ ፖስቱ ተይዘው መአከላዊ ሲዘጋ ወደ አአ 3ኛ ፖሊስ ጣብያ የተሸጋገሩ እስረኞች ስም ዝርዝር ነው። - Kichuu\nHomeAmharicበኮማንድ ፖስቱ ተይዘው መአከላዊ ሲዘጋ ወደ አአ 3ኛ ፖሊስ ጣብያ የተሸጋገሩ እስረኞች ስም ዝርዝር ነው።\nበኮማንድ ፖስቱ ተይዘው መአከላዊ ሲዘጋ ወደ አአ 3ኛ ፖሊስ ጣብያ የተሸጋገሩ እስረኞች ስም ዝርዝር ነው። እስረኞቹ የጤንነታቸው ጉዳይ አሳሳቢ እንደሆነ፣ ነርሶች የሚገኙት በሳምንት ሁለቴ ብቻ ሲሆን በቂ የመታጠብያ ውሃም እንደሌላቸው ተናግረዋል።\n1. ኢያሱ አንጋሳ (ኮማንደር) የኦሮሚያ ልዩ ሃይል አዛዥ — ኦሮሚያ\n2. ታዬ ደንደዓ (የኦሮሚያ ፍት ቢሮ) — ኦሮሚያ\n3. ስዩም ተሾመ (የዩኒቨርስቲ አስተማሪ) — ኦሮሚያ\n4. ጫላ ጋዲሳ (መ/አለቃ / ኢንጂነር) — ኦሮሚያ\n5. አየለ በሻዳ (የግብርና ባለሙያ) — ኦሮሚያ\n6. ጥላሁን ፍቃዱ (በላብ አደር) — ኦሮሚያ\n7. ዳዉድ ነሞምሳ (ላብ አደር) — ኦሮሚያ\n8. ለታ ነገሳ (ዩኒቨርሲቲ ተማሪ) — ኦሮሚያ\n9. አራርሳ ጀዋር (የቴሌ ሰራተኛ) — ኦሮሚያ\n10. አብዱራማን ዩያ (ኢንሹራንስ ሰራተኛ) — ኦሮሚያ\n11. ውቤ ወርቁ (ነጋዴ) — አማራ\n12. ሞላ ብሩ (ሰዓሊ) — አማራ\n13. አይዳ ? ( ? ? ) — አማራ\nESAT wants to keep the cultural status quo while advocating for radical political and economic changes.