FƏDAYƏ LAÇININ QAÇIRDIĞI “QOCA” lƏQƏBLİ AVTORİTETİN DƏHŞƏTLİ ƏMƏLİ: NƏZARƏTÇİNİ ÖLDÜRÜBMÜŞ… | YENİLİK.AZ İNTERNET QƏZETİ\nŞirvandan Bakıya etap edilən zaman Biləcəri dəmiryol stansiyasında qaçan dustaq “Qoca” ləqəbli Etibar Məmmədovun axtarışları davam edir. O və digər məhkum – 1989-cu il təvəllüdlü Əli Ağami Bakı-Astara-Bakı planlı dəmir yolu qarovulu ilə Bakı şəhərinə müşayiət zamanı xüsusi vaqondan qaçmağa müvəffəq olsalar da, Əli Ağami az sonra Şirvan şəhərində ələ keçmişdi. E.Məmmədovun isə axtarışları hələlik nəticə vermir.\nYenilik.az musavat.com-a istinadən xəbər verir ki, qaçış planı baş tutandan sonra E.Məmmədovun şimal istiqamətinə hərəkəti haqda məlumatlar əldə olunub.\nOnun bir neçə nəzarət kamerasına düşməsi haqda da xəbərlər var. Bildirilir ki, E.Məmmədov qaçışdan sonra Ə.Ağamidən ayrılıb və ona hara gedəcəyi haqda məlumat verməyib. Belə ehtimallar var ki, E.Məmmədov Rusiyaya keçə bilər. Onun Rusiya bazarlarında kriminal aləm üzvləri ilə əlaqələri olduğu da bildirilir.\nQeyd edək ki, Ə. Ağami və E. Məmmədov oktyabrın 23-də Bakı-Astara-Bakı planlı dəmir yolu qarovulu ilə Bakı şəhərinə müşayiət zamanı xüsusi vaqondan qaçıblar. Ə.Ağami Cinayət Məcəlləsinin 120.2.2-ci (xuliqanlıq niyyəti ilə adam öldürmə) və 228-ci (qanunsuz olaraq odlu silah saxlama), E. Məmmədov isə Cinayət Məcəlləsinin 234.4.3-cü (külli miqdarda narkotik vasitələrin satışı) maddəsi ilə ittiham olunaraq həbs olunub.\nOnların cinayət işinə Lənkəran Ağır Cinayətlər Məhkəməsində baxılır. Vaqondan qaçmazdan bir neçə gün öncə dövlət ittihamçısı E. Məmmədovla Ə. Ağaminin hər birinin ayrı-ayrılıqda 19 il müddətə azadlıqdan məhrum edilməsini istəyib. Mühafizə altından qaçdıqlarına görə Cinayət Məcəlləsinin 304.2.1-ci maddəsi ilə təqsirləndirilən şəxs qismində cəlb olunaraq barələrində həbs-qətimkan tədbiri seçilməklə axtarış elan edilmişdi.\nE.Məmmədov kriminal aləmdə böyük nüfuza malikdir. “Qoca”, “Etibar Hacıqabullu”, “Brodyaqa” Etibar ayamaları ilə tanınır. O, uşaq yaşlarında cinayət törədib, yetkinlik yaşına çatmayanlar üçün nəzərdə tutulan müəssisəyə – “maloletka”ya göndərilib. Orada “obşak” yaradıb və nəzarətçini öldürüb. Azadlığa çıxdıqdan sonra Bakıda və Azərbaycanın başqa bölgələrində kriminal münaqişələrə qoşulub. Dəfələrlə xırda cinayətlərə görə saxlanılıb, lakin bir müddət sonra azadlığa çıxa bilib. “Qoca” Azərbaycanda həbsdə olan “Lotu Quli” ləqəbli kriminal aləm üzvü Nadir Səlifova yaxınlığı ilə seçilir.\nO, 2015-ci ilin noyabrında Şirvan şəhərində 2 nəfərin xuliqanlıq zəminində qətlə yetirilməsi cinayətindən sonra həbs edilib. Belə ki, Şirvan şəhərində kriminal münaqişə zamanı Elvin Nəciyev və Zaur Sarıbalayevin qətlə yetirilmələri ilə əlaqədar tutulan 5 nəfər arasında olub. Qətlə yetirilən Elvin Nəciyev isə kriminal aləmdə “Krıtıy Elvin” adı ilə tanınıb. Hazırda bu işə Lənkəran Ağır Cinayətlər Məhkəməsində baxılır. E.Məmmədovun N.Səlifovun yaxın ətrafına sığınacağı ehtimalı da nəzərdən keçirilir. Hazırda kriminal aləm üzvünün hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən axtarışları davam etdirilir.


Prezident müharibə ilə bağlı bu detalı ilk dəfə açıqladı » Muğanın Səsi\n13.01.2022, 09:19, Baxış sayı:\nYəni burada baş verənlərin dərk edilməsində, bizim təkcə tarixi, hüquqi və siyasi baxımdan deyil, həm də xalis insanlıq baxımından haqlı olmağımızı dərk etməkdə daha bir dönüş baş verdi. Biz belə hərəkətlər etməmişik. Hazırda bizim nəzarətimizdə olan kəndlərdə, - mən ermənilərin yaşadıqları kəndləri nəzərdə tuturam, - hər şey salamatdır. Bir il keçib, mən Hadrutda olmuşam, orada bircə binaya da toxunulmayıb. İşğal dövründə orada əsasən ermənilər yaşayırdı. Bu, ümumiyyətlə, Azərbaycan xalqının xarakterinə ziddir. Heç bir qəbirüstü daş sındırılmayıb, heç bir kilsə dağıdılmayıb. Amma yəqin bilirsiniz, UNESCO ilə bağlı epopeyanı deyirəm, onlar bizi az qala vandalizmdə təqsirləndirməyə çalışırdılar, düşünürdülər ki, indi biz kilsələri dağıdacağıq. Biz ermənilərin buraya gəlməsi marşrutunu onlarla razılaşdırdıq. Onlar da, onlarla əlaqədə olan bəzi ölkələr də çox təkidlə buraya gəlmək istəyirdilər. Biz işğaldan azad edilmiş ərazilərə xarici diplomatların və əcnəbi jurnalistlərin səfərlərini təşkil edəndə, onlar bu kilsələrin və bu qəbirlərin yerində olduğunu görəndə UNESCO-nun gəlməsi mövzusu gündəlikdən çıxarıldı. Məsələ belədir. Biz bütün illər boyu onları dəvət edirdik. Cavab necə olurdu? Deyirdilər ki, UNESCO siyasi məsələlərlə məşğul olmur. İkinci Qarabağ müharibəsi başa çatan kimi onlar təkidlə buraya gəlməyi xahiş etməyə başladılar. Biz marşrutları razılaşdırdıq və sair. Bu müddətdə baş verənlər məlumdur. Onlar özləri də gördülər ki, biz heç nəyi dağıtmırıq, amma buraya gələndə dağıdılmış məscidləri, dağıdılmış qəbiristanlıqları, tarixi abidələri, dağıdılmış şəhərləri görəcəklər, sadəcə, bunu kimin etdiyini deməyə məcbur olacaqlar. Deməli, bunu etmək istəmirlər. Bütün bu amillər, üstəgəl bizim fəal diplomatik işimiz bu reallıqların dünyada qəbul edilməsinə şərait yaratdı. Hesab edirəm ki, bu, böyük uğurdur. Ona görə ki, bu müharibədən sonra, əslində, biz müharibə başlayacağı halda nələr baş verəcəyi barədə dünya miqyaslı himayədarları olan Ermənistanın bütün proqnozlarını, bütün fərziyyələrini alt-üst etdik. Əlbəttə, düşünürəm ki, dünya Azərbaycan xalqının öz torpağına nə qədər sadiq olduğunu, hər şeyə - qurbanlar verməyə də, böyük riskə də nə dərəcədə hazır olduğunu gördü və bu amil də rol oynadı. Ona görə ki, sentyabrın 27-də ermənilərin himayədarlarının reaksiyasını hətta mən də - bunu bilən və ya güman edə biləcək adam da fərz edə bilməzdik. Bütün bunlar öz rolunu oynadı. Buna görə də bizim xalqımıza və ölkəmizə hörmət inanılmaz dərəcədə artdı. Biz bunu görürük. Bunu hər kəs, hər bir azərbaycanlı, Azərbaycandan uzaqda yaşayan hər kəs görür və hiss edir. İkinci Qarabağ müharibəsi təkcə ərazilərin azad edilməsi, təkcə milli ruhun oyanması və ləyaqət hissinin qaytarılması demək deyil, bu, çox böyük multiplikativ, müsbət effektdir və düşünürəm ki, daim müsbət təsir göstərəcək”.\n» İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə yaşayan ermənilər anlamalıdırlar ki, xoşbəxt gələcəkləri ancaq Azərbaycan dövləti ilə bağlıdır\n» “Ermənistan yenə etiraz edir deyə missiya gecikir”\n» Prezident: “Müharibə gedə-gedə bizə qarşı sanksiyalar tətbiq etmək istəyirdilər”\n» “Şuşanın alınması ayrıca dastandır” - Prezident XTQ-dən danışdı


Bıçaqlanan şəxs xəstəxanaya aparılanda vəfat etdi\n15:30 / 30 07 2021 |\nİyulun 29-da 1990-cı il təvəllüdlü Gəncə şəhər sakini Abdullayev Arzu Namiq oğluna rayonun Qarabağlar kəndi ərazisində yerləşən fermada naməlum şəxs və ya şəxslər tərəfindən döş qəfəsinin ön və arxa səthindən kəsilmiş-deşilmiş yara xəsarətləri yetirilib, Arzu Abdullayev aldığı xəsarətlər səbəbindən xəstəxanaya aparılarkən yolda ölüb.\nProkurorluq əməkdaşları tərəfindən məhkəmə-tibbi ekspertin iştirakı ilə hadisə yerinə və meyitə baxış keçirilib, hadisə yerindən iş üçün əhəmiyyət kəsb edən maddi sübutlar aşkar edilməklə cinayət-prosessual qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq müvafiq qaydada qablaşdırılaraq götürülüb.\nFaktla bağlı Samux rayon prokurorluğunda Cinayət Məcəlləsinin 120.1-ci (qəsdən adam öldürmə) maddəsi ilə cinayət işi başlanıb.\nHəyata keçirilmiş təxirəsalınmaz istintaq-əməliyyat tədbirləri nəticəsində cinayətin 1976-cı il təvəllüdlü Quliyev Samir Sahib oğlu tərəfindən törədilməsi müəyyən edilib və o, şübhəli şəxs qismində tutularaq istintaqa cəlb olunub.\nMüəyyən edilib ki, Samir Quliyev iyulun 29-u saat 23 radələrində Samux rayonunun Qarabağlar kəndi ərazisində yerləşən fermada tanışı Arzu Abdullayevlə şəxsi münasibətlər zəminində aralarında yaranmış mübahisə zamanı bıçaqla sonuncuya çoxsaylı xəsarətlər yetirib.


“Prezident İlham Əliyevin siyasi fəaliyyətinin uğurları və 8 noyabr Zəfər günü! Möhtəşəm parad!” - FOTO | Mediabaku.az\n“Prezident İlham Əliyevin siyasi fəaliyyətinin uğurları və 8 noyabr Zəfər günü! Möhtəşəm parad!” - FOTO\n23 dekabr 2020-ci il tarixdə Yeni Azərbaycan Partiyası Zəngilan rayon Gənclər Birliyinin təşkilatçılığı ilə “Prezident İlham Əliyevin siyasi fəaliyyətinin uğurları və 8 noyabr Zəfər günü! Möhtəşəm parad!” mövzusunda onlayn formatda elmi konfrans keçirilib.\nMediaBaku.az xəbər verir ki, konfransda Milli Məclisin deputatları; siyasi elmlər doktoru, professor - Elman Nəsirov, Vüqar İskəndərov, Ramin Məmmədov, həmçinin zəngilanlı gənc fəallar və bir sıra təşkilatların rəhbərləri iştirak etdilər.\nTədbirdə çıxış edən natiqlər Ulu öndər Heydər Əliyevin siyasi kursunun uğurlu davamçısı cənab Prezident İlham Əliyevin fəaliyyəti, onun güclu və müasir ordu quruculuğu sayəsində Vətən Müharibəsində böyük zəfər qazanması, müasir Azərbaycan tarixində şanlı tarix yazmış görkəmli dövlət xadimi kimi fəaliyyəti barədə müfəssəl məlumat verərək qeyd etdilər ki, cənab Prezdentin ali dövlət vəzifəsində ilk günlərdən başlayaraq nümayiş etdirdiyi yüksək idarəçilik məharəti, qətiyyətli və milli maraqlara söykənən daxili və xarici siyasəti, həmçinin özünün dediyi kimi “Mən hər bir azərbaycanlının prezidenti olacağam!” vədinə sadiq qalması qısa müddətdə ona xalq arasında sonsuz inam və güclü etibar qazandırdı.\nİkinci Qarabağ müharibəsində isə Prezident İlham Əliyev əzmkarlığı, qətiyyətli rəhbərliyi altında bütün dünyaya Azərbaycan xalqının dəmir iradəsi və qələbə əzmi, lazımi anda öz dövləti və rəhbəri ətrafında birləşmək bacarığını nümayiş etdirdi.\nArtıq bu gün tam məsuliyətlə və qürur hissi ilə söyləmək olar ki, Azərbaycan xalqı və onun Müzəffər Ali Baş Komandanı- Prezident İlham Əliyevin Qarabağda həyata keçirdiyi Vətən Müharibəsi gələcəkdə çoxsaylı hərbi və siyasi tarix kitablarına daxil edilərək, xalqımıza qürur yaşadacaqdır!


Nazirlik əlillərlə bağlı layihələrin icrasına\nNazirlik əlillərlə bağlı layihələrin icrasına başlayıb\n18:20 16 Avqust 2013 Oxunub : 347\nİxtisaslaşmış QHT-lər tərəfindən sosial xidmətlər göstərilir\nAzərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin «Sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlara və sosial təhlükəli vəziyyətdə olan yetkinlik yaşına çatmayanlara sosial xidmət göstərilməsi sahəsində əlavə tədbirlər haqqında» 9 yanvar 2013-cü il tarixli Sərəncamına uyğun olaraq, qeyd olunan təbəqələrdən olan şəxslərə ixtisaslaşmış QHT-lər tərəfindən müxtəlif formalı sosial və reabilitasiya xidmətləri göstərilir.\nƏmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsindən AzVision.az-a verilən xəbərə görə, belə ki, nazirliyin paytaxtda və regionlarda sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlara və sosial təhlükəli vəziyyətdə olan yetkinlik yaşına çatmayanlara sosial xidmətlərin göstərilməsi məqsədilə KİV-lər vasitəsilə elan etdiyi müsabiqələrə ixtisaslaşmış QHT-lər tərəfindən 50-dək layihə təqdim olunub.\nQHT-lərin fəal iştirakı ilə şəffaflıq şəraitində keçirilən müsabiqələrdə qalib gəlmiş 17 QHT tərəfindən hazırda 14 sosial xidmət sahəsi üzrə xidmətlərin göstərilməsi təmin olunur.\nQeyd olunan işlər çərçivəsində 3 rayonda sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlar üçün icma əsaslı sosial reabilitasiya mərkəzləri, 8 rayonda sözügedən şəxslərin sosial xidmətlərə çıxışının təmin olunması üçün günərzi qayğı mərkəzləri, 1 şəhərdə isə məişət zorakılığına məruz qalmış uşaqların reabilitasiyası üçün mərkəz yaradılıb.\nHəmçinin 10 rayonda belə uşaqlar üçün səyyar reabilitasiya xidmətlərinə, 4 rayonda 7 yaşadək uşaqlar arasında əlilliyin qarşısının alınması və sağlamlıq imkanları məhdud uşaqların Portec metodikası üzrə sosial reabilitasiyası işlərinə başlanılıb.\nBununla yanaşı, yetkinlik yaşına çatmayanların baxımsızlığının profilaktikası, baxımsız və hüquq pozuntusu törədən uşaqların, həmçinin sosial təhlükəli vəziyyətdə olan kimsəsiz uşaqların sosial reabilitasiyası, penitensiar və xüsusi müəssisələrdən azad olunmuş uşaqların sosial adaptasiyası məqsədilə də müvafiq layihələr icra olunur.\nGöstərilən xidmətlər 30-dək rayon üzrə ümumilikdə 1500 nəfər uşağı və onların ailələrini əhatə edir.


“Xalq Hərəkatında hakimiyyətə xidmət edənlər var, amma...” - ƏHMƏD ORUC » Hurriyyet.org - Online qəzet\n“...Onlar Xalq Hərakatını döndərməyə, məcrasından çıxarmağa kifayət etmir”\n“Nə bəyannaməmizdə, nə də əsasnaməmizdə bizim seçkidə iştirakmızı istisna edən heç bir hal yoxdur”\n“Xalq Hərəkatının əsas məramı Azərbaycanda seçkili bir hakimiyyətin formalaşmasıdır”\nÖtən ay yaranmış Azərbaycan Xalq Hərəkatı ölkədə sosial-iqtisadi, siyasi islahatlar aparmaq, Seçki Məcələsinin dəyişdirilməsinə, Qarabağ probleminin həllinə nail olmaq, Azərbaycanda normal, demokratik seçki mühitinin yaradılması və ədalətli seçkilər yolu ilə legtim hakimiyyətin formalaşdırılması kimi hədəfləri qarşıya qoyub. Buna rəğmən, hakimiyyət də son vaxtlar ölkədə struktur islahatları aparır, minimum əməkhaqqı 50 manat artırılaraq 180 manat oldu, şəhid ailələrinin əksəriyyətinə birdəfəlik yardımlar verildi və s. Maraqlıdır ki, Azərbaycan Xalq Hərəkatı bu islahatları necə qiymətləndirir? “Hürriyyət”in bu və digər suallarına cavab almaq məqsədilə Hərəkatın təsisçilərindən olan Azadlıq Partiyasın sədri Əhməd Orucla söhbətləşdik:\n(Əvvəli bu linkdə: http://hurriyyet.org/xeber/hakimiyyt_aiq_tvi_iinddir_-_hmd_oruc)\n- Xalq Hərəkatının yaranmasına sosial sifariş olsa da, bir çox partiyalar təsisçi kimi qatılmadı. Bu, nə ilə əlaqədardır?\n- Bir sıra partiyaların Hərəkata qatılmaması, məncə, prosesə yekun mərhələdə bir qədər çətinlik yaradır. Bilirsiniz ki, bütün partiyalar bura dəvət olunmuşdu. İlk mərhələdə bir sıra, əsasən qrant alan partiyalar müxtəlif bəhanələrlə bu prosesdən kənarda qaldılar. İkinci mərhələdə bir sıra partiyalar bu və ya digər məsələləri bəhanə etdilər. Tutaq ki, niyə bəyannamənin imzalaması məndən qabaq filankəsə təqdim olunub, niyə mənim adım siyahıda ortada və yaxud aşağıda yazılıb, bu cür ciddi olmayan əsaslarla partiyalar imtina etdilər. Mən hesab edirəm ki, birinci, eləcə də ikinci mərhələdə etiraz edənlərin hər birinin söylədiyi ciddi arqumentlər deyildi. Dediyim kimi, birinci mərhələdə imtina edənlərin bir qismi əsasən qrant alan və beynəlxlaq təşkilatların, o cümlədən Qərbin dəstəyi olan partiyalar idi ki, onlara indiki situasiya sərf edir. Onların indiki dövrdə bu hərəkatlanmada arxa cərgələrə keçmək qorxusu olduğuna görə, indiki status-kvonun qorunub-saxlanmasında daha çox maraqlıdırlar. Çünki onlar Qərb institutlarına, səfirliklərinə özlərini Azərbaycanda yeganə müxalif qüvvə kimi təqdim edə bilirlər. Bu Hərəkat ortaya çıxandan sonra bəlli oldu ki, Azərbaycanda bunlardan daha kəskin mövqedə olan, ictimai rəy tərəfindən daha geniş dəstəyə malik olan siyasi çevrələr var, amma onlar təşkilatlanma mərhələsindədirlər. Bu, bunların marağına uyğun deyildi deyə, onlar müxtəlif bəhanələrlə kənarda qaldılar.\nİkinci mərhələdə kənarda qalanlar da heç bir arqument qoymadı ki, niyə ilkin mərhələdə prosesə razıydılar, sonradan kənarlaşdılar. Guya, təsis bəyannaməsi niyə çayxanada imzalanıb, onlara deyilməyib. Bunlar ciddi şeylər deyil. Onlar da əksəriyyəti hakimiyyət tərəfindən bu və ya digər şəkildə mükafatlandırılan partiyalar idi ki, onu itirməkdən qorxurdular. Ya da prosesi idarə etməyə iddialı idilər, hesab edirdilər ki, prosesi bunlar idarə edəcəklər, buna imkanları çatacaq. Sonra gördülər ki, imkanları çatmır və yaxud haradansa göstəriş gəldi ki, kənara çəkilin. Təəssüf ki, bir sıra intellektual, potensial partiyalar ilkin mərhələdə bu prosesdən kənarda qaldılar. Ancaq mən hesab edirəm həm sosial baza, hərəkatçılıq, intellektual, həm də ideoloji baxımdan burada olan qüvvələr prosesi aparmaq imkanındadırlar.\nAzərbaycanda həmişə ən böyük problem insanların bir-biri ilə dil tapması, ayrı-ayrı xarakterdə olan insanların bir arada fəaliyyət göstərməsidir. O istiqamətdə biz çalışırıq ki, nəsə alınsın. Nəsə alınacaq-alınmayacaq, bu, cəmiyyətin sabahkı proseslərə nə qədər qoşulacağından asılıdır və bu, Azərbaycanın sabahını düşünən intellektual insanların həm mərkəzdə, həm də yerlərdə strukturlar yaranarkən, bu strukturlardan kənarda qalmaması ilə bağlıdır. Kimlərsə istəyirsə, bu proses ağılla, məntiqlə, normal getsin, o göstəricisi olan insanlar bu prosesə qatılmalı, prosesin içində olmalıdır. Bizim baxışlarımız belədir. İnşallah, nə dərəcədə reallaşacaq, bunu zaman göstərəcək.\n- Xalq Hərakatında olan bəzi siyasilər iddia edir ki, burada hakimiyyətyönlü insanlar var. Bu halda, Hərəkatın xalqın sosial sifarişini yerinə yetirməsi mümkün olacaqmı?\n- Bilirsiniz, hər bir hərəkatda süzgəc daha böyük gözlü olur, ona görə buradan sızma, yəni Hərakata daxil olma imkanları çox genişdir. Kimə deyə bilərsən ki, Hərəkata qatılma. Tutaq ki, deyə bilərsən, mən Azərbaycanı düşünürəm, deyər, mən səndən də çox Azərbaycanı istəyirəm və burada olmaq istəyirəm. Ona görə, onlara ilkin mərhələdə məhdudiyyət qoymaq olmur. Bu səbəbdən də, hakimiyyət bütün təşkilatlarda ya öz nümayəndəsini yerləşdirir, ya da içəridə bir az iradəcə zəif olanları, hanısısa məsələdə hakimiyyətin əlində quyruğu olan insanları özünün tərəfinə çəkib, onlardan istifadə edə bilir. Açığı, indiki Hərəkatda da bu cür görsənişlər var. Ancaq bu görsənişlər Xalq Hərakatını döndərməyə, məcrasından çıxarmağa kifayət etmir, ayrı yola aparmaq gücündə deyillər. Mən ona görə deyirəm ki, bizim sağlam məcrada olan, Azərbaycanın sabahını düşünən, intellektli insanların bir araya gəlməsi, prosedə əsas lokomotivə çevrilməsi daha doğru və millətin mənafeyinə uyğun olar. Ona görə, insanlar uzaqdan durub, seyr etməli deyillər. Prosesə qatılmalı, dəstəyini göstərməlidir ki, biz də burada güclənək. Təbii ki, əgər cəmiyyət kənarda qalacaqsa, buraya yalnız hakimiyyətin yönləndirdiyi insanlar gəlib qatılacaqsa, onlar get-gedə həm burada xüsusi çəkiləri, həm də prosesə təsir imkanları artacaq. Amma mən onu görmürəm, hakimiyyət ciddi təşviş içindədir, onlar nə baş verdiyinin fərqindədirlər, dünənə qədər ölkəni xofla idarə edənlər, bu gün bütün küçə və meydanlarda avtobuslarda, ayrı-ayrı ictimai yerlərdə cəmiyyət tərəfindən çox kəskin şəkildə tənqid olunur, heç bir qorxu olmadan, hətta polisin yanında rəylər söylənilir. Siz gördünüz, son mitinqlərlə bağlı polis zəng edib insanları qorxudanda onlar açıq şəkildə öz mövqelərini bildirdilər, çoxusu sosial şəbəkələrdə polisə verdiyi cavabları yaydı. Görsəndi ki, bəli, artıq Azərbaycanda əvvəlki xofu yaratmaq mümkün deyil. Ona görə, mən bu prosesin hakimiyyət tərəfindən qarşısının alnması imkanlarının da zəiflədiyinin fərqindəyəm. Ancaq hər halda, biz çalışmalıyıq, gücü çatan, imkanı olan, düşüncəsi, əxlaqı olan insanlar hamısı bu prosesə kömək etməlidir.\n-Xalq Hərəkatının seçkilərə getməyəcəyi, radikal bir yol tutacağı bildirlir? Sizcə, bu, bir qədər tələsik verilmiş qərar deyilmi?\n- Birincisi, seçkilərlə bağlı Xalq Hərəkatında heç bir müzakirə aparılmayıb. İkincisi, bu gün gündəmdə heç bir seçki yoxdur ki, biz seçkiyə gedib-getməməklə bağlı mövqe bildirək. Üçüncüsü, Xalq Hərəkatının əsas məramı Azərbaycanda cəmiyyətin qarşısında, seçkili, hesabatlı olan bir hakimiyyətin formalaşmasıdır. Yəni respublikanın təməl prinsiplərindən biri olan vətəndaşların seçimi ilə formalaşan hakimiyyətin ortaya qoyulmasıdır. Bu baxımdan, nə bəyannaməmizdə, nə də əsasnaməmizdə bizim seçkidə iştirakmızı istisna edən heç bir hal yoxdur. Sadəcə olaraq, həmin fikirlər o qənaətdən səslənir ki, indiki şəraitdə, yəni seçki qanunlarının tam anti-demokratik olduğu, seçki komissiyalarının başdan-ayağa saxtakarlardan ibarət olduğu, Azərbaycanda faktiki olaraq son 15 ildə seçkinin keçirilmədiyi, seçki protokollarının, nəticələrinin Prezident Aparatı tərəfindən hesablandığı və insanların yalnız seçki komissiyalarına qol çəkməyə çağırıldığı bir prosedurda biz iştirak edə bilmərik. Bu, tamamilə doğru qənaətdir. Ancaq normal, demokratik seçki keçirmək uğrunda yaradılmış bir Hərəkat ona şərait olarsa, ondan niyə kənarda qalır? Yəni bizim haqqımızda seçki yolu ilə hakimiyyəti dəyişməyi nəzərdə tutmayan bir Hərəkat obrazının yaradılması qətiyyən həqiqətə uyğun deyil, başdan-ayağa iftiradan başqa bir şey deyil.\n-Bildiyimiz kimi, ölkəmiz may, yaxud iyun ayında Avropa Birliyi ilə çərçivə sazişi imzalamalıdır. Çox güman ki, saziş çərçivəsində Seçki Məcəlləsi də təkimilləşdiriləcək. Çünki prezident bundan sonra da islahatların aparılacağını deyir. Bu halda seçkiyə getmək doğru olmazdımı?\n-Mən Avropa Birliyi ilə sazişi yüksək qiymətləndirirəm və bu istqamətdə Azərbaycanın öz üzərinə müəyyən öhdəliklər götürcəyinin də fərqindəyəm. Ancaq bilirik ki, Azərbaycan hakimiyyəti uzun illərdir üzərinə götürdüyü demokratiya, insan haqları, mətbuat azadlığı ilə bağlı öhdəliklərin heç birini yerinə yetirmir. Yalandan bu şəkildə imitasiyalar ilə məşğuldur və Azərbaycan hakimiyyətinə qarşı beynəlxalq birliklərdə dəfələrlə bu məsələlər müzakirə olunub, bunlar da qızara-qızara, yalandan biz belə deməmişdik, belə başa düşünmürük kimi, ta birliklərdən qovulana qədər gedəcəklər. İkincisi, bu hakimiyyət demokratik seçi keçirsə, bilir ki, bunlara nəinki cəmiyyət səs verməz, demokratik mühit olarsa, bunların hər biri ciddi şəkildə mühakimə olunmaq qədər ictimai rəydə artıq haqq qazanıblar. Yəni mən bu hakimiyyətin vaxtında özxoşuna, Avropa Birliyinin çərçivə sənədi səviyyəsində öhdəliklərlə demokratik seçki keçirəcəyinə inanmıram. Mütləq cəmiyyətin böyük basqısı, təpkisi olmalıdır və bunlar başa düşməlidir ki, ən yaxşı halda, sakitcə hakimyyəti demokratik yolla təhvil verib, canlarını qurtara bilsələr, ən böyük uğur ola bilər. Yalnız o halda bunlar seçkilərə gedə bilər, qalan bütün hallarda rüşvətxor, quldur, oğru hakimiyyətin təmsilçiləri minlərlə cinayətin ortağı olan, Azərbaycan cəmiyyətinin milyardlarını mənimsəmiş, millətə ən pisliyi etmiş insanların demokratik seçki keçirəcəyinə inanmıram. Amma Xalq Hərəkatı ona görə vacibdir. Yəni bunlar yalnız o halda çalışacaqlar ki, xalqın ayaqları altında qalmaqdan öz canlarını qurtarmaq üçün demokratik seçki imitasiyası yaratsınlar. Mən hesab edirəm ki, o da gec olacaq. Ancaq hər halda biz çalışmalıyıq ki, proseslər idarəolunan olsun, nəzarətdə saxlanılsın və bu proseslərin önünə Azərbaycanın sabahını düşünən, dərk edən, bu istiqamətdə məsuliyyətini bölüşən insanlar çıxsınlar. Belə halda, mən hesab edirəm ki, Azərbaycanda normal bir cəmiyyət, hakimiyyət qurmaq mümkün olacaq.\n- Seçkilərə gedib demokratik yolla hakimiyyətin dəyişməsi doğru deyilmi?\n-Əgər seçkilərə gedib, demokratik yolla hakimiyyəti dəyişmək imkanları varsa, bu, nəinki ən doğru yoldur və bütün doğru yollardan ən doğrusudur. Bu gün bizim də can atdığımız, qibtə etdiymiz ölkələr, dövlətlər hamısı bu prosedurla qurulur. Bu gün demokratik idarə olunan cəmiyyətlər üstün cəmiyyətlərdir. Orada insanların, iqtisadiyyatın, münasibətlərin inkişafı üçün hər cür şərait yaranır. Yəni insan resursları və digər resurslarının qanunauyğun şəkildə bölünməsi, paylanması hamının mənafelərinin nəzərə alınması prosesi baş verir. Mən də o fikirlə razıyam ki, əgər demokratik yolla hakimiyyəti dəyişmək, demokratik seçki keçirmək mümkün olarsa, Azərbaycanın mili maraqlarına uyğun olaraq təbii ki, seçkilərdə iştirak etmək lazımdır. Ancaq bu hakimiyyətin mahiyyətindən, proseslərdən görünür ki, demokratik seçki keçirmək niyyəti yoxdur. Bilirsiniz, dünyanın bütün ölkələrində, əsasən də Avropa ölkələrində Azərbaycanın korrupsiyasına həmin ölkələrin parlamentariləri nə dərəcədə bulaşıb, bulaşmayıb, Azərbaycanla bunların iqtisadi əlaqələri nə dərəcədə şəffafdır, şəffaf deyil, bu məsələlər məhkəmə araşdırmalarının mövzusudur. Ən azı əksər ölkərlərdə seçkilərdə partiyalar bir-birini Azərbaycanla iqtisadi əlaqələrdə korrupsiyada ittiham edirlər. Yəni sən korrupsioner rejimlə müəyyən iş birliyindəsənsə, bu, sənin artıq mənfi imicin deməkdir. Belə bir vəziyyətdə demokratik seçki və onun keçirilməsi imkanı aşağıdır, ona şans olarsa, təbii ki, biz o şansı dəstəkləyəcəyik.


Dünyada mobil internet trafiki rekord həddə çatıb » Index.az İqtisadiyyat və Biznes xəbərləri Index.az İqtisadiyyat və Biznes xəbərləri\nİndex.az bu barədə “Stock Apps və Hootsuite”in məlumatlarına istinadən xəbər verir.\nGetdikcə daha çox insan internetdə “gəzişmək” üçün smartfonlara üstünlük verməyə başlayıb. Belə ki, 2021-ci ilin iyul ayına olan məlumata görə, internetə bütün mobil qoşulmaların 79%-i və ya 6,4 milyardı smartfonların payına düşüb. Müqayisə üçün qeyd edək ki, routerlərin, planşetlərin, portativ fərdi kompüterlərin payı cəmi 3,8% və ya 310 milyon qurğudur.Smartfonlar arasında isə internetə qoşulmaq üzrə ən çox “Android” əməliyyat sisteminə əsaslanan cihazlar (73%) fəaldır. iOS-da bu göstərici 26,3% təşkil edir.Bu ilin iyul ayında internet bağlantısı olan mobil telefonlarından istifadə edən insanların sayı 5,3 milyarda çatıb (dünya əhalisinin 67%-i).Bu baxımdan əhalisinin 86%-nin telefonu və ya smartfonu olan Avropa liderdir.\nOndan sonra Latın Amerikası (69%), Yaxın Şərq və Şimali Afrika (65%), Asiya-Sakit okean region (58%) və Tropik Afrika (46%) ölkələri gəlir.GSMA-nın (dünya üzrə mobil əlaqə operatorlarının maraqlarını təmsil edən ticarət təşkilatı – red.) proqnozlarına görə, mobil telefon və smartfon istifadə edən insanların sayı baxımından Asiya-Sakit okean region ölkələrində daha çox artım olacaq. 2025-ci ilə qədər onların xüsusi çəkisinin indiki 58%-dən 68%-ə qədər artacağı (Çin istisna olmaqla) gözlənilir.Keçən il 117 milyon insan mobil telefonlardan istifadə etməyə başlayıb, lakin daha geniş yanaşsaq, 2020-ci ilin iyulundan 2021-ci ilin iyuluna qədər 670 milyon insan internet bağlantısı olan cihazlardan istifadə etməyə başlayıb. “Ağıllı qurğular”ın ümumi istifadəçilərinin sayı 10,4 milyard nəfərə çatıb.\nMobil, İnternet, Smartfon, Planşet


- "Ulduzların sayı artdıqca, pul da artırdı" » Yenixeber.org - Oxu xəbərin olsun\nDövlət Təhlükəsizliyi Xidməti (DTX) 5 icra başçısını qandallayandan sonra Mədəniyyət Nazirliyində xüsusi əməliyyat keçirib, nazir müavini Rafiq Bayramov saxlanılıb.\nYenixeber.org: Əməliyyatla bağlı yayılan rəsmi məlumatda bildirilir ki, Mədəniyyət Nazirliyinin vəzifəli şəxslərinin öz səlahiyyətlərindən qəsdən qulluq mənafeyinə zidd olaraq istifadə edib cəmiyyətin və dövlətin qanunla qorunan mənafelərinə mühüm zərər vuran çoxsaylı qanunazidd əməllərə yol vermələri ilə bağlı Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti tərəfindən əməliyyat-istintaq tədbirləri həyata keçirilib.\nƏməliyyatla bağlı bəzi təfərrüatlar məlum olub. Həmin təfərrüatları təqdim etməzdən əvvəl saxlanılan nazir müavinin tərcümeyi-halına nəzər salaq.\nRafiq Bayramovun adı mətbuatda korrupsiya cinayətlərinə qarışan vəzifəli şəxs kimi əvvəllər də hallanırdı. (azpolitika)\nOxunub: 7233Tarix: 09-05-2020 13:10\nHəbs dalğası nazirliklərə çatdı: Kötüklər tərpədilir


Körpə otağının divarını bəzəmək üçün fikirlər - Dəyərlər - 2022\nKörpə otağının divarını bəzəmək üçün fikirlər\nKörpənin otağındakı divarları bəzəmək üçün vəzifəni asanlaşdıracaq müxtəlif elementlər var. Problem nəyi yerləşdirəcəyimizi və həddindən artıq yüklənməməsi və ya həddindən artıq 'yumşaq' olmaması üçün necə düzəldəcəyimizi seçərkən ortaya çıxır.\nUşaq otağında istifadə edə biləcəyimiz bəzək elementləri bunlar:\n- Şəkil: daha əvvəl hazırlanmış olanlardan seçim edə və ya çərçivəyə sala biləcəyiniz izləri ala bilərsiniz. Mövzu çox genişdir: heyvanlar, uşaq fiqurları, hərflər, rəqəmlər ... Onları həndəsi və ya asimmetrik olaraq düzəldə bilərsiniz. Görünüşünün necə olacağına dair bir fikir əldə etməyi üstün tutursanız, bəzi kağız şablonlarını şəkillərin ölçüsündə düzəltməyi və onlarla oynamağınızı məsləhət görürəm. Rəsm çəkmək üçün çox orijinal fikirlər var: ilk çorabını və ya çox xüsusi bir paltarını, hətta balaca ayağının və ya balaca əlinin izini çərçivəyə sala bilərsiniz.\n- Siluetlər: ağacdan və ya qatrandan hazırlanır və fərdiləşdirilə bilər. Sənətkarlığı sevirsinizsə də, onları özünüz bəzəyə bilərsiniz. Qəhrəmanlar bir peşəni təmsil edən heyvanlar, oğlanlar və ya qızlar, ulduzlar, kəpənəklər, buludlar ola bilər ... Gözəl səhnələr yaratmaqla onları birləşdirə bilərsiniz.\n- Vinillər: körpə otaqları üçün açıq şəkildə hazırlanmış və seçilmiş vəziyyətdə yerləşdirəcəyiniz bir vərəq və ya öz kompozisiyanızı yaratmaq üçün paylaya biləcəyiniz fərqli rəqəmlər ilə qurula bilər.\n- Divar kağızları: onları birbaşa divara çəkməyə həsr olunmuş mütəxəssislər var. Mövzunu seçirsiniz və körpənizin yataq otağını unikal bir yerə çevirəcək fərdi bir rəsm çəkirlər.\n- Körpənin adı: taxta, metakrilat, parça, yun ... körpənin adı ilə bəzəmək dəbdədir. Sadə addımları izləyərək özünüz də edə bilərsiniz. Materialları seçin, şablonları hazırlayın və işə başlayın. Məktublar dizaynı hərəkətə gətirən rənglərdə dəyişə bilər və ya bu divarı körpənizin otağında diqqət mərkəzinə çevirəcək digər rəqəmlərlə müşayiət edə bilər.\nGördüyünüz kimi, imkanlar çoxdur. Hansına qərar verirsən?\nOxşar məqalələri oxuya bilərsiniz Körpə otağının divarını bəzəmək üçün fikirlər, saytdakı otaqlar kateqoriyasında.\nVideo: UŞAQ GƏNC otağı DİZAYNI (Iyun 2022).\nDüşünürəm ki, yalandır.\nCopyright 2022 \_ Körpə otağının divarını bəzəmək üçün fikirlər...


Göz yaşının dəyərini bilən və qiymətini verən Allahdır!\nİmam Baqir (ə) buyurur: “Allah Taala yanında heç bir göz yaşı, gecənin qaranlığında Allah qorxusundan tökülən və Allahdan savayı heç bir səbəbi olmayan göz yaşı qədər sevimli deyildir”.\nBir nəfərin iti yerə yıxılıb can verirdi. Sahibi də yolun ortasında oturub itinə ağlayırdı. Yoldan bir yolçu keçirdi. O, itin sahibindən nə üçün ağladığını soruşdu. İtin sahibi dedi: - Bu it mənə çox vəfalı idi. Gündüzlər mənim üçün ov edir, gecələr məni qoruyur, oğruları evimdən uzaqlaşdırırdı. İndi isə gözümün qarşısında can verir, mən necə ağlamayım?!\nYolçu soruşdu: - İtinin xəstəliyi nədir?\nO dedi: - Acından ölür.\nYolçu dedi: - Səbirli ol, Allah səbr edənləri sevir.\nSonra yolçu itin sahibinin əlində dolu bir xurcun gördü. Ondan xurcunun içində nə olduğunu soruşdu. O dedi: - Çörək və xörək.\nYolçu dedi: - Bəs, ondan itinə nə üçün vermirsən ki, itin ölümdən qurtula.\nDedi: - Axı, çörəyi itimdən çox istəyirəm. Çünki çörək və yemək üçün pul verməliyəm. Ancaq göz yaşı pulsuz və müftdür. Ona görə də itim üçün nə qədər olsa ağlayıram.\nYolçu dedi: - Kül olsun sənin başına! Göz yaşı ürək qanıdır və qəm bahasına saf suya dönərək gözündən süzülür. Onun dəyəri çörəyin qiymətindən çox-çox üstündür. Çörək torpaqdandır, ancaq göz yaşı ürək qanından. (1)\nGöz yaşının dəyərini bilən və qiymətini verən Allahdır. Həzrət Peyğəmbər (s) buyurur: “Hər kimin gözü Allah qorxusundan göz yaşı tökər, onun hər damcısı qarşılığında behiştdə saray hazırlanar. Bu saray mirvari və gövhərlə bəzənər. Bu sarayda elə şeylər vardır ki, heç bir göz görməmiş və heç bir qulaq eşitməmişdir. Heç bir bəşərin qəlbinə nüfuz etməmişdir”.\nİmam Baqir (ə) Kümeytin Əhli-Beyt (ə) haqqında oxuduğu şeri dinlədikdən sonra ağladı və buyurdu: “Hər kəs bizi xatırlasa, ya onun yanında bizi yada salsalar və onun gözlərindən hətta ağcaqanadın qanadı miqdarında yaş axsa, Allah behiştdə onun üçün ev hazır edər və onun göz yaşı onunla cəhənnəm arasında pərdə olar”.\n1. Qaynaq: Mövlana, “Dastanhayi-mənəvi-məsnəvi”.


I Avropa Oyunlarında xətlərə 863 avtobus cəlb olunacaq\n4 May 2015 17:41 (UTC+04:00)\nI Avropa Oyunları ərəfəsində müəyyən olunmuş xətlərə 863 ədəd avtobus cəlb olunacaq. Tamaşaçıların daşınmasında tələbat yaranarsa, əlavə olaraq 5 marşrut xətti üzrə 96 ədəd avtobusun cəlb olunması nəzərdə tutulub.\nPublika.az xəbər verir ki, tədbirlərin keçiriləcəyi zaman qonaqlara və iştirakçılara xidmət göstərilməsi üçün Əməliyyat Komitəsi ilə birlikdə 14 sayda ekspress xətlərin sxemləri araşdırılıb və qəbul olunub.\nMəlumata görə, I Avropa Oyunlarının açılışı və bağlanışı günləri zamanı 43 sayda Bakı şəhər və şəhərətrafı marşrut xətlərinin mövcud sxemlərində dəyişikliklər edilməsi nəzərdə tutulub. Eyni zamanda 01.04.2015-ci il tarixində Olimpiya kəndinin qarşısındakı yolun bağlanması ilə əlaqədar olaraq “Koroğlu” metrostansiyasından şəhər istiqamətində daxil olan 13 sayda marşrut xətlərində dəyişiklik edilərək avtobusların hərəkətinin asma körpü ilə Q.Qarayev prospekti istiqamətində təşkil edilməsi nəzərdə tutulub.\nİdman oyunlarının hazırlıq mərhələsində şəhər daxilində sərnişin daşıma xidməti göstərən 61 və 65 saylı marşrut xətlərində 50 ədəd yeni müasir tipli “İsuzu” markalı avtobuslar istismara buraxılıb.\nOyunlara hazırlıq mərhələsində qonaqlara və tədbir iştirakçılarına sərnişin daşıma xidməti göstərmək üçün dövlət yoxlamasından keçmiş 830 nəfər avtobus sürücüsü Əməliyyat Komitəsi tərəfindən 14.01.2015-28.01.2015-ci il tarixlərində 3 mərhələdə təşkil olunmuş kurslara cəlb olunub.\nTədbir zamanı yüngül minik avtomobilləri ilə sərnişin daşıma xidməti göstərmək üçün 587 nəfər sürücüdən 254 nəfəri dövlət yoxlamasından keçib və 333 nəfər sürücünün sənədləri yoxlama keçirilməsi üçün dövlət orqanlarına təqdim olunub.\nDövlət yoxlamasından keçmiş yüngül minik avtomobillərinin sürücüləri 05.02.2015-ci il tarixdən Əməliyyat Komitəsi tərəfindən Olimpiya kəndində təşkil olunmuş 4 mərhələdən ibarət kurslara cəlb olunması başa çatdırılıb.\nTədbirlərin keçiriləcəyi ərəfədə qonaqlara, tamaşaçılara və digər iştirakçılara əlaqələndirici qismində xidmət göstərmək üçün 243 nəfər “Bakı Sərnişin və Yük Daşımalarının Təşkili” MMC-nin və tabeli qurumlarının nəzarətçi və texniki işçilərinin siyahısı hazırlanıb və bunlardan 31 nəfəri artıq Əməliyyat Komitəsi tərəfindən hazırlıq işlərinə cəlb olunub.\nBakı Dəmir Yolu Vağzalı və Beynəlxalq Avtovağzalın ərazilərində taksi dayanacaqları təşkil edilmiş və pasportlaşdırılıb. Həmçinin Bakı şəhərinin digər əraziləri üzrə 79 sayda pasportlaşdırılmış taksi dayanacaqlarının və bu dayanacaqlarda yerləşdirilməsi nəzərdə tutulmuş yüngül minik avtomobillərinin sayı (800-900) dəqiqləşdirilir.\nİdman oyunları zamanı Bakı şəhərinin mərkəzi hissəsində istismar olunan avtobus marşrutlarının iş rejimlərinin gecə saat 02:00 radələrinədək uzadılması nəzərdə tutulub.\nQeyd edək ki, tədbirlər zamanı “Bakı Sərnişin və Yük Daşımalarının Təşkili” MMC-də taksi xidmətindən istifadə edəcək əcnəbi qonaqların sifarişlərinin qəbul edilməsi üçün xüsusi məntəqələrin yaradılması və xarici dilləri bilən əməkdaşlarla təmin olunması üçün hazırlıq işləri aparılıb.


Prezidentin ailəsində TOY SƏDASI: evləndi, özü də görün kiminlə – FOTOLAR - xanimlar ucun qadin xeberleri\nSosial şəbəkədə ABŞ-ın 35-ci prezidenti Con və Jaklin Kennedinin nəvəsi Tatyana Şlossberin toy fotoları yayılıb.\nMərhum prezdientin 27 yaşlı nəvəsi Tatyana Kolumbiya universitetinin tibb fakültəsinin dördüncü kurs tələbəsi Corc Morana ərə gedib. Toy gəlinin ailəsinin evində qapalı formatda keçib, ona görə də yeni evlənənlərin şəkilləri sosial şəbəkədə bir neçə gündən sonra yayılıb.\nYeri gəlmişkən qeyd edək ki, Con Kennedi ilə Jaklin Kennedi 1953-ci il sentyabrın 12-də Müqəddəs Məryəm kilsəsində ailə qurub. ABŞ-ın 35-ci prezidenti və xanımı 10 il evli olub. Con Kennedi 1963-cü ildə sui-qəsd nəticəsində güllələnərək öldürülüb.\nXəbərlər Baxılıb: 3665 Tarix: 13 sentyabr 2017\nsonxeber.az yaz geyimleri 2021 aksessuarlar toy gecesi yalan danismaq haqqinda atalar sözləri ədəbi guşə kətələr salatlarin bezedilmesi kosmetika orqanin yanindaki sepkini sebeleri masturbasiya gunah sayilirmi


09:23 20 Noyabr 2018 Oxunub : 1605\nBu gün Bakıda və Abşeron yarımadasında hava şəraitinin dəyişkən buludlu olacağı, arabir tutulacağı, əsasən yağmursuz keçəcəyi gözlənilir. Lakin gecə və səhər bəzi yerlərdə qısamüddətli yağış yağacağı ehtimalı var.\nAzərbaycanın rayonlarında bu gün hava şəraitinin əsasən yağmursuz keçəcəyi, lakin gecə və səhər bəzi şimal və şərq rayonlarında yağış yağacağı ehtimalı var. Səhər ayrı-ayrı yerlərdə duman olacaq. Qərb küləyi gündüz bəzi yerlərdə arabir güclənəcək.


Musiqili Teatrın Yaradıcılıq Studiyası ilk tamaşasını təqdim edib | Report.az\nMusiqili Teatrın Yaradıcılıq Studiyası ilk tamaşasını təqdim edib\nMusiqili Teatrın Yaradıcılıq Studiyası ilk tamaşasını təqdim edib Azərbaycan Dövlət Musiqili Teatrında yenidən fəaliyyətə başlayan Yaradıcılıq Studiyasının açılışı olub\n17 Dekabr , 2015 15:51\nBakı. 17 dekabr. REPORT.AZ/ Azərbaycan Dövlət Musiqili Teatrında yenidən fəaliyyətə başlayan Yaradıcılıq Studiyasının açılışı olub.\n"Report" xəbər verir ki, studiyanın açılış mərasimində “Uğur və eşq” adlı konsert-tamaşa nümayiş etdirilib.\nTeatrın direktoru Əliqismət Lalayev bildirib ki, studiyanın yaradılmasının məqsədi istedadlı gənclərə öz yaradıcı potensiallarını nümayiş etdirmələri üçün meydan açmaq, imkan yaratmaqdır.\n“Şöhrət” ordenli xalq artistləri Afaq Bəşirqızı, İlham Namiq Kamal da bu addımın nəinki Musiqili Teatra, ümumilikdə Azərbaycan teatr sənətinin inkişafına böyük töhfələr verə biləcəyinə inandıqlarını deyiblər.\nSonra Gültac və Hüseyn Əlililərin iştirakı ilə səhnələşdirilmiş konsert-tamaşa nümayiş olunub.\nTamaşanın quruluşçu-rejissoru gənc rejissor Tamilla Aslanovadır.\nYaradıcılıq Studiyasının rəhbəri - əməkdar incəsənət xadimi, Prezident mükafatçısı, rejissor Əsgər Əsgərovdur.\nStudiyada Musiqili Teatrın gənc əməkdaşları ilə yanaşı, keçirilimiş müsabiqə nəticəsində müraciət etmiş ölkənin bir sıra teatrlarının gənc aktyor və rejissorları, Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin tələbələri və aktyor olmaq arzusunda olan gənclər təmsil olunur.


Beynəlxalq Sülh Günü münasibətilə “Bəşəriyyətə sülh lazımdır” mövzusunda videokonfrans keçirilib – AZƏRBAYCANDA VƏTƏNDAŞ CƏMİYYƏTİNİN İNKİŞAFINA YARDIM ASSOSİASİYASI\nƏlətdə fəaliyyət göstərəcək Azad Ticarət Zonası 130 milyon nəfərlik bazara xidmət edəcək\nAzərbaycan dünyanın ən tolerant ölkələrindəndir. Xalqımızın ən böyük arzu və istəyi sülh və əmin-amanlıq şəraitində yaşamaqdır.\nAZƏRTAC-ın bölgə müxbiri xəbər veryr ki, bu fikir 21 sentyabr – Beynəlxalq Sülh Günü münasibətilə elan edilən “Sülh aylığı” çərçivəsində sentyabrın 3-də Zaqatala rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin (MKS) təşkilatçılığı ilə keçirilən “Bəşəriyyətə sülh lazımdır” mövzusunda videokonfransda səsləndirilib.\nMKS-nin kitabxana filiallarının və dövlət qurumlarının əməkdaşlarının iştirak etdiyi tədbirdə “Sülh aylığı” haqqında ətraflı məlumat verilib. Bildirilib ki, hər il Beynəlxalq Sülh Günü ərəfəsində – avqustun 21-dən sentyabrın 21-dək respublikamızda “Sülh aylığı” elan edilir. 1982-ci ildən bəri bütün dünyada “Sülh günü” kimi qeyd olunan təqvimin yaranma səbəbi sülhün qorunması, insanların əmin-amanlıqda yaşaması, amansız müharibələrin, hər cür zorakılığın dayandırılması, bəşəriyyətin daim sülh içərisində yaşamaq arzusudur.\nVideokonfransda dünyada tolerantlıq mərkəzi kimi tanınan Azərbaycanda müxtəlif azsaylı xalqların daim sülh və əmin-amanlıq şəraitində yaşamasından ətraflı bəhs edilib. Vurğulanıb ki, Azərbaycan Respublikası hər zaman sülhsevər siyasət yürüdür, beynəlxalq münasibətlərdə sülhə böyük töhfələr verir.\nAzərbaycan 867 CƏMİYYƏT 677 MƏDƏNİYYƏT 197 Məmləkətdə 1596 XƏBƏRLƏR 733 slider 2095


Bәşәr Әsәd rejimi yenә yaşayış mәntәqәlәrinә hücum etdi | TRT Azerbaycan\nBәşәr Әsәd rejimi ye...\nBәşәr Әsәd rejimi yenә yaşayış mәntәqәlәrinә hücum etdi\nBәşәr Әsәd rejiminә aid döyüş tәyyarәlәri İdlibdәki yaşayış mәntәqәlәrini intensif atәşә tutub.\nMәlumata görә, hücum nәticәsindә 5 nәfәr hәlak olub, azı 24 nәfәr dә yaralanıb.\nXәsarәt alanların әtrafdakı xәstәxanalara çatdırıldığı bildirilir.\nAxtarış-xilasetmә әmәliyyatlarının davam etdirildiyi vurğulanıb.\nQeyd edәk ki, 2017-ci ilin 4-5 may tarixlәrindә Qazaxıstanın paytaxtı Astanada Suriya ilә bağlı keçirilәn iclasda İdlib şәhәri vә әtrafındakı bölgәlәr deeskalasiya zonası elan edilmişdi.\nEtiketlәr: Bәşәr Әsәd rejimi , idlib , Suriya


Gücsüz qalan Hacıbala Abutalıbov - Qafqaz Xəbər Agentliyi - qafqaznews.az\nBakı meriyasının məmuru bizim jurnalistdən məsləhət istəyir\n“Şıx” çimərliyinin ödənişli olmasında isə məsələ dənizə girişdə deyil. Orda xüsusi xidmət sahələri – otellər, yeməkxanalar, istirahət mərkəzləri var ki, onların ərazisinə daxil olduqda, çimərlikdən istifadə pullu hesab olunur. Ancaq digər yerlərdə çimərlik ödənişsizdir və hər hansı ödənişin tələb olunması qanunsuzdur. Biz bu istiqamətdə maarifləndirmə tədbirləri aparırıq”. Ə. Abbasov xatırladıb ki, ölkə başçısı da Azərbaycanda torpaq sahələrini özbaşına zəbt edən şəxslərə qarşı cəzaların sərtləşdirilməsi ilə bağlı sərəncam imzalayıb: “Sərə ncamda Xəzər dənizinin Azərbaycan Respublikasına mənsub olan bölməsinin sahilboyu 20-50 metrlik zolağının altında olan torpaqlarda tikinti işləri aparanlar cinayət məsuliyyətinə cəlb olunacaqları vurğulanır. Bu sərəncamdan irəli gələn məsələləri isə Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti yerinə yetirir” (APA). Bizi Əlabbas Bağırovun “Şıx” çimərliyi ilə bağlı sözləri təəccübləndirdi. Ona görə ki, Hacıbala Abutalıbovun “Bakı çimərliklərində əhalinin yay istirahətinin təşkili haqqında” Sərəncamda “Şıx” çimərliyinin ödənişli olması barədə qeyd yoxdur. Əlabbas Bağırovla əlaqə saxladıq.\n“Qaynar xətt”imiz var, vətəndaşlar çimərliklərdə ödənişli xidmət haqda məlumat verə bilər. Biz qanunu pozanlara bildiriş göndərir, maarifləndirir və cərimə edirik”.\n“Siz onları cərimələy əcəksiniz, amma onlar yenə də çimərliyə görə pul istəyəcəklər. “Amburan” və “Aysber” istirahət mərkəzlərinin əməkdaşları bizə bildirib ki, onların ərazisində çimərlik ödənişlidir”, – deyə xatırlatdıq.\n“Çox zaman gördüyümüz tədbirlər səmərəli olmur”, – deyə Əlabbas Bağırov etiraf etdi.\n“Bəs öz vəzifəsinin öhdəsindən gələ bilməyən icra hakimiyyəti nəyə lazımdır?” – deyə soruşduq.\n“Axı biz nə edə bilərik?” – deyə meriya təmsilçisi suala sualla cavab verdi. Qeyd edək ki, H.Abutalıbovun sözügedən sərəncamı iyunun 9-da açıqlanıb. Eyyub Hüseynov kavkaznews.az-a bildirdi ki, Bakı merinin bu sərəncamının yerinə yetirilməyəcəyinə əmindir. Biz E.Hüseynovdan xahiş etdik ki, Əlabbas Bağırovun sözlərini şərh etsin.\n“Bu açıqlama onu sübut edir ki, Azərbaycanda 10 milyon insanın maraqları bir qrup oliqarxın maraqlarına tabedir. Bu, ədalətsizlikdir və buna son vermək lazımdır”, – deyə AİB sədri vurğuladı. O qeyd etdi ki, oliqarxlar əhalini soymaq üçün bütün imkanlardan istifadə edirlər.\n“Dövlət qurumları isə istehlakçıların hüquqlarının pozulmasına heç cür reaksiya vermirlər”, – deyə E.Hüseynov əlavə etdi. Hüquq müdafiəçisi Mirvari Qəhrəmanlı isə bu fikirdədir: “Əgər Hacıbala Abutalıbov gücsüzdürsə və bu özbaşınalıqla bacarmırsa, vəzifəsindən istefa versin”. M.Qəhrəmanlı bildirib ki, bütün çimərliklər ödənişlidir. “Və qanunu pozanlarla bağlı mübarizə aparılmasıyla bağlı nağıllar danışmaq lazım deyil”, – deyə hüquq müdafiəçisi əlavə etdi.\nEyyub Hüseynov Əliabbas Bağırov Hacıbala Abutalıbov Qafqaz Xəbər Agentliyi Qafqaznews.az Şıx


Milli Mətbuat və Jurnalistika Gününə həsr olunan tədbir keçirilib -\nMilli Mətbuat və Jurnalistika Gününə həsr olunan tədbir keçirilib - FOTO\nTədbir Dənizkənarı Milli Parkda Medianın İnkişafı Agentliyinin təşkilatçılığı ilə baş tutub\nBu gün Dənizkənarı Milli Parkda Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin təşkilatçılığı ilə Milli Mətbuat və Jurnalistika Gününə həsr olunan tədbir keçirilib.\nAznews.az xəbər verir ki, tədbirdə əvvəlcə Vətən müharibəsi şəhidlərinin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilib.\nTədbirdə çıxış edən Medianın İnkişafı Agentliyinin İcraçı direktoru Əhməd İsmayılov bildirib ki, 146 illik Azərbaycan mətbuatı böyük və şərəfli inkişaf yolu keçib, bütün dövrlərdə qabaqcıl ictimai ideyaların carçısı olub.\nTədbirdə Media Agentliyinin şöbə müdiri Natiq Məmmədli “Mətbuat inciləri” jurnalının təqdimatını da edib. Həmçinin MEDİA tərəfindən təşkil olunan fərdi jurnalist müsabiqəsi haqqında məlumatlar qonaqların diqqətinə çatdırılıb.\n“Mətbuat inciləri” jurnalına həsr olunan video-çarxın nümayişindən sonra tədbir iştirakçıları sərgiylə tanış olublar.


1 «Mən» və maddi mühit Bəşərsiz kainat bir viranədir. S. Vurğun «Mənəviyyat»\nYüklə 388,84 Kb.\nölçüsü 388,84 Kb.\n1-1. «Mən» və maddi mühit\nBəşərsiz kainat bir viranədir.\n«Mənəviyyat» anlayışı geniş mənada maddiyyatın qarşılığı olmaqla maddi olmayan hər şeyi əhatə etsə də, dar mənada mənəviyyat «əxlaq» və «tərbiyə» anlayışları ilə eyni tərtiblidir. Digər tərəfdən, mənəviyyat fərdin mənəvi dünyasını ehtiva etməkdən başqa bütövlükdə ictimai həyata aid edilir. «Cəmiyyətin mənəvi həyatı», «mənəvi mədəniyyət» dedikdə söhbət fərdi miqyasdan kənara çıxaraq bir çox sosial institutlara və hətta bütövlükdə bəşəriyyətə şamil edilir. Yəni ictimai mühit özü də əxlaqi-mənəvi meyarlarla ölçülür.\nMüasir dövrdə bəşəriyyətin əldə etdiyi ictimai təcrübə və yüksəldiyi intellektual səviyyədən elm, fəlsəfə, din, əxlaq və digər mənəvi dəyərlər sisteminə yenidən baxılmasına, onların insan həyatında rolunun yenidən dəyərləndirilməsinə böyük ehtiyac yaranmışdır.\nİndi daha təkcə nəsihətlə, tərbiyə verməklə, hətta maarifləndirməklə insanın mənəvi kamilliyinə nail olmaq qeyri-mümkündür. Fərdin daxili mənəvi potensialının açılması da təkcə təlim-tərbiyə sayəsində həyata keçrilə bilmir.\nƏvvəllər hər bir fərd cəmiyyətdən daha çox təbiətlə üz-üzə idi və mədəni-mənəvi mühitin sıxlıq dərəcəsinin az olması ona öz aurasını yaratmaq imkanı verirdi. İndi bu sıxlıq yüksək həddə çatmışdır. Cəmiyyətin yüksək dərəcədə təşkilatlanmış olduğu bir şəraitdə hər bir insanın fərdi həyatı özündən daha çox, kənar amillərdən asılı olur. İnsan hələ dünyaya gəlməmiş, onun yaşamalı olduğu təbii, sosial-iqtisadi və mədəni-mənəvi mühit formalaşmış olur və bu mühit fərdlə müqayisədə qat-qat böyük miqyaslı proseslərlə bağlı olduğundan xeyli dərəcədə ətalətli və konservativ olur. Onun azacıq da olsa dəyişdirilməsi böyük daxili enerji tələb edir. Lakin bu mühiti dəyişmək lazımdırmı?\nƏlbəttə, insanın mənəviyyatı təkcə mühitin təsiri ilə formalaşmır. Hər bir şəxsin maddi-genetik təmələ malik olması, bir növ kodlaşdırılmış sistem olması onun gələcəkdə özünü necə aparması, nəyə daha çox meyilli olması üçün zəmindir. Bu zəmin əcdadların mənəvi-əxlaqi durumu iləmi, yoxsa ilahi hökmlə, tale-qismətləmi bağlıdır, – bu geniş araşdırımaya ehtiyacı olan ayrıca bir məsələdir. İndi isə biz məhz mühitin rolundan danışırıq. Bununla əlaqədar nəzərə alınmalıdır ki, bu amilin önə çəkilməsi təkcə marksizmə xas bir cəhət deyil. Hətta genetik amillərin, insan psixikasında kortəbii şüur (qeyri-şüurulik, aşkarlanmayan şüur) faktorunun görkəmli araşdırıcısı Erix Fromm da mənəviyyatın, əxlaqi-meyarların formalaşması prosesində ictimai mühitin təsirini önə çəkir. Daha doğrusu, E. Fromm «avtoritar etika» anlayışından istifadə edir ki, bu da əslində insana kənardan təsirə istinad edilməsidir. Yəni uşaqda əxlaqi meyarlar, dəyərləndirmə sistemi onların inandığı, «avtoritet» saydığı adamların mühitində formalaşır. E. Fromm yazır: «Uşaq yaxşı ilə pisin fərqini əqllə dərk etməzdən əvvəl hiss edir. Onun subyektiv rəyi onun həyatında önəmli olan adamların müsbət və ya mənfi reaksiyası əsasında formalaşır».1 Uşağa ən yaxın olan, şübhəsiz, onun valideyinləridir. Ona görə də, ilk dəyərləndirmə meyarları ailədə formalaşır. Sonralar məntiqi təhlil qabilliyəti formalaşdıqca nəyin yaxşı, nəyin pis olduğu, faydalı və ya ziyanlı olmaq baxımından müəyyənləşdirilir.2 Lakin «fayda» və «ziyan»ı ayırd etmək üçün də meyarlar lazımdır. «Yaxşı» və «pis» kimi «fayda» və «ziyan» da əslində fəlsəfədə ənənəvi problem olan «Xeyir və Şər» əksliliyinin necə həll edilməsindən asılı olaraq müəyyənləşir. Yenə də hər şey ilkin meyarlara, insanın həyat kredosunun seçilməsinə gəlib çıxır.\nİnsan mənəviyyatının kamilləşdirilməsi bir məqsəd kimi qarşıya qoyulursa, əvvəlcə «kamil mənəviyyat» etalonunun özü düzgün müəyyənləşdirilməlidir. Mənəviyyatın hansı isə meyarlar baxımından qəlibə salınması və standartlaşdırılması nə dərəcədə məqbuldur? Fiziki cəhətdən hamı bir cür sağlamdır, xəstəliklər isə fərqlidir. Amma mənəvi baxımdan sağlam vəziyyətlər özü də fərqlidir. Əksinə, ola bilsin ki, kənaraçıxmaların təsnifatı daha rahatdır. «Yol»dan çıxaran amilləri müəyyənləşdirmək, qruplaşdırmaq bir o qədər çətin olmadığı halda, «yol»un özünün məhz nədən ibarət olması çox vaxt qaranlıq qalır. Lakin məhz «düz yol»un, mənəvi etalonun önə çəkilməsi və guya tam məlum bir şey kimi dəyərləndirilməsi Şərq təfəkkürü üçün çox səciyyəvidir. Xeyirin, Fəzilətin, Ədalətin, Hikmətin nə olduğu guya bəlli imiş kimi bütün söhbətlər buna nail olmaq və ya bundan yayınmaları qınamaq üzərində qurulur. Nəsirəddin Tusi də «Əxlaqi-Nasiri» əsərində «düz yol»u, Fəziləti, Xeyiri mərkəzə çəkir və bunlardan fərqli fəaliyyəti mərkəzdən uzaqlaşma kimi dəyərləndirir. Bu, özlüyündə dəyərli bir modeldir. Lakin nur mənbəyi kimi baxılan bu mərkəzin insanın özü üçün aydın və işıqlı olduğunu iddia edə bilmərik. Ən qaranlıq və məchul nöqtə bəlkə də elə mərkəzin özüdür. Mərkəzin işıqlanması, Fəzilətin aydınlaşması heç də hamıya yox, ancaq seçilmişlərə məxsus bir vergidir. İnsanı nurani edən də əslində Fəzilət nurunun təzahürüdür.\nİnsanlar məqsədyönlü surətdə «pis» olmurlar. Onlar sadəcə olaraq hər bir konkret situasiyada «yaxşı»nın, Xeyirin, «düz yol»un nədən ibarət olduğunu ayırd etməkdə çətinlik çəkirlər. Əlbəttə, «düz yol»u görərəkdən əyri yol seçənlər də var; onların günahı ikiqatdır. Lakin böyük əksəriyyət bu yolu görə bilməyənlər, fəzilətin ünvanını düzgün tapa bilməyənlərdir. Hətta, fəzilətin təxmini ünvanı tapıldıqda belə, onun həddini, ölçüsünü, hüdudlarını müəyyənləşdirmək asan olmur. Nəsirəddin Tusinin haqlı olaraq qeyd etdiyi kimi, «fəzilətin öz həddi vardır, ondan «artıq» və «əskik» olduqda rəzilətə çevrilir».1 (Yeri gəlmişkən, qeyd edək ki, bu dialektik müddəa ilə N.Tusi Hegelin «kəmiyyət dəyişmələrinin keyfiyyət dəyişmələrinə keçməsi» qanunu kimi məşhur olan əsas ideyalarından birini və bu kontekstdə «ölçü» kateqoriyasını neçə əsr öncə tətbiq etmişdir). A.Bakıxanov bu məsələdə nə Tusinin tutduğu xətti davam etdirərək «ölçü» əvəzinə «etidal» kateqoriyasını işlədir və onu mənəviyyat məsələlərinə də tətbiq edir.\nMənəvi keyfiyyətlərə, işə, əmələ «pis» və «yaxşı» deyə aksioloji yanaşmadan fərqli olaraq ölçülü, rasional münasibət bəslənməsi islam məfkurəsinin ən üstün cəhətlərindən biridir. Qurani-Kərim insanları kasıblara yardım etməyə, səxavətli olmağa çağırır. Amma digər tərəfdən, artıq xərc, israf da haram hesab olunur. «Bir inci saflığı olmasına baxmayaraq, artıq içiləndə suyun da dərd verdiyini» söyləyən Nizami də məhz islamın mənəviyyat konsepsiyasındakı bu dialektik məqamdan çıxış edir. A.Bakıxanov yazır: «Dünyanın məhsulatı rütubətə (suya) möhtacdır, lakin həddindən artıq olsa, məhsulu zay edər. Yer kürəsinin soyuqluğu mane olmasa, Günəşin hərarəti aləmi yandırar. Hər şey təbiətdə lazımi və kifayət qədər müəyyən edildiyi üçün, insana da lazımdır ki, başdan ayağa bir aləmdən ibarət olan öz bədənində təbii surətdə təşəkkül tapmış bu qanuna əxlaq baxımından dəxi-riayət etsin».2 «Ehtidal cığırından çıxan adamın işi aləmin nizamı və təbiətin xasiyyətlərinə zidd olduğu üçün, aydındır ki, zərərli olar. Təmiz xasiyyətli o adama demək olar ki, hər işində ifrat-təfritdən çəkinib, orta bir yolu özünə şüar edə… Ehtidalın fəziləti o qədər aydındır ki, heç kəs onu inkar edə bilməz. Müxtəsər mülahizə etməklə məlum olar ki, xəsisilik pis xasiyyətlərdən biri olduğu kimi, israfçılıq da ona bənzər bir şey kimidir. Həlimlik xasiyyətlərin ən yaxşısı hesab edilir, ancaq yeri gəldikdə qəzəbsiz də iş keçmir. Yaxşılıq etmək yaxşı şeydir, lakin yamanlara yaxşılıq etmək, yaxşıların haqqında pislik etmək kimidir».1\nKamil mənəviyyat modelinin əsasında başqalarına münasibət baxımından xeyirxahlıq, özünə münasibət baxımından xoşbəxtlik dayanır.\nLakin insanın özünə sevinc gətirən, onu xoşbəxt edən hadisələr heç də həmişə başqalarına xeyir gətirən hadisələrlə uzlaşmır. Ən optimal hal bu uzlaşma məqamının tapılmasıdır. «Başqasına ziyan vurma!» devizi, «özünə qıyma!» devizi ilə tamamlanmalıdır. Ümumiyyətlə, başqaları haqqında düşünməyən, öz mənəvi durumunu ancaq etiqadla məhdudlaşdıran insanlar (asketlər), başqa sözlə, öz həyatını digər insanlara münasibətdə deyil, ancaq Allaha münasibətdə qurmağa çalışan, ancaq öz daxili mənəvi rahatlığını təmin etmək istəyən insanlarla yanaşı, özünü, öz taleyini, təbii-genetik missiyasını unudaraq, həyatını ancaq başqalarına (lakin məhz kimlərə?) fayda verməyə həsr edən, yaxud kimlərə isə etibarla xidmət göstərən insanlar da vardır.\nİnsana verilən qiymət onun cəmiyyət üçün nə dərəcədə faydalı, xeyirli olması ilə, yoxsa öz ehtiyaclarını nə dərəcədə ödəyə bilməsi, öz xöşbəxtliyini təmin etməsi ilə müəyyənləşməlidir?\nMilliyətindən və dinindən asılı olmadan bütün insanlar xoşbəxt olmağa, Xeyiri Şərdən qorumağa çalışırlar. Lakin Xeyir nədir? Fəzilət nədir?\nİnsan xoşbəxt olmağa çalışmazdan əvvəl xoşbəxtliyin əslində nədən ibarət olduğunu bilməlidir. Amma bunu kim bilir?\nİlk məqamda insanı sevindirən bir hadisə sonradan onun kədərinə səbəb ola bilər. Birinin sevinci onun sevdiyi adamın sevincini məhdudlaşdırmaqla son nəticədə öz əksliyinə çevrilə bilər. Məhəbbət də qısqanclıq zəminində iztirab verə bilər. Məhəbbətin insan həyatında ikitərəfli roluna daha bir misalı Aleksandr Düma gətirir: «Sevgi bizi böyük işlərə ruhlandırır, amma bu işləri görməyə mane olur». İnsanın həzz aldığı çox şeylər onun sağlamlığına pis təsir edir, ömrünü qısaldır. Bir sözlə, mənəvi sferadakı «xeyirlər» çox vaxt bir-birinə qarşı yönəlməklə yekun effekti sıfıra endirə bilər. Ona görə də, hadisələrə daha böyük zaman kontekstində baxılması və hissələrin yox, tamın nəzərə alınması tələb olunur.\nYeni iqtisadi münasibətlərə keçid dövründə Azərbaycan ictimai mühitində baş verən təbəddülatların özünü mənəvi amillərdə də göstərməsi təbii haldır. Bakıda bu qədər şadlıq evlərinin olması milli-mənəvi amillərinmi, mentalitetinmi təsiridir, yoxsa bazar iqtisadiyyatının mənəvi keyfiyyətlərdən, adət-ənənədən yararlanması, onlarla manipulyasiya etməsinin nəticəsidir? Axı, məhz Azərbaycanda toy günü, ailə həyatının başlanğıcı bir növ müqəddəs sayılır. Lakin bu müqəddəs duyğu əsrlər boyu kök salmış mərasimçilik ənənəsi ilə birləşərək yeni məzmun kəsb edir, fetişləşdirilir və kimlərinsə maddi qazanc mənbəyinə çevrilir. Hətta kasıb adamlar da öz övladlarının boğazından kəsərək, onların təhsili, sağlamlığı, mədəni həyatı üçün ayrılmalı olan pulları qəpik-qəpik yığaraq övladların toy günü üçün saxlayırlar. Bir gün hamı bolluq, şadlıq və təntənə görmək istəyir, hətta israfçılıq edilir. Niyə? Övladların xoşbəxtliyi üçünmü? Yoxsa «palaza bürünüb elnən sürünmək» üçünmü? Yalançı firavanlıq görüntüsü yaratmaq üçünmü? Kimlərinsə qarşısında qürrələnmək övladların real problemlərini həll etməkdən dahamı vacibdir? Bütün bunlar nəyə görə məhz Bakıda baş verir? Axı, dünyanın heç bir şəhərində bu qədər toyxana və belə dəbdəbəli toylar yoxdur.\nBizim əlahiddəliyimiz bununla bitmir. Dünyanın heç bir şəhərində mobil telefon dükanlarının, gecə klublarının, diskotekaların bütün şəhərin mərkəzini bu dərəcədə bürüməsinə rast gəlmək mümkün deyil. Bütün bunlar hansı mənəvi amillərlə izah oluna bilər? Bəlkə burada mənəvi amildən daha çox sosial, iqtisadi və ya hər hansı başqa bir amil rol oynayır? Bəlkə bazar iqtisadiyyatının ifrat mənimsənilməsindəndir ki, mənəviyyatın da bazarlaşması prosesi gedir? Amma hər halda heç bir mənəvi amil və ya mənəviyyatda hər hansı bir zəif cəhət, «əl tutan yer» olmasa, bazar mənəviyyata bu dərcədə nüfuz edə bilməz. Məsələn, telefon bumunun təməlində ünsiyyətçil olmaq, söz-söhbətə, dedi-qoduya, qeybətə meyllilik dayanır. Və bundan daha çox işsizlik, vaxtın qədrini bilməmək, zamanın iqtisadi amilə çevrilməməsi rol oynayır. Diskotekaların belə geniş yayılması isə bizim ənənəvi olaraq «rəqs edən xalq» olmağımızla yanaşı, həm də vaxtın daha səmərəli keçirilməsi imkanlarının, daha məzmunlu istirahət formalarının yoxluğu ilə əlaqədardır. Və bu «əl tutan yerdən» işgüzar dairələr, «bazar» mütəxəssisləri məharətlə istifadə edir. Professor Gülrux Əlibəyovanın iftixarla söylədiyi «biz rəqs edən xalqıq» amili bazar iqtisadiyyatının təsiri ilə tamailə başqa nəticələrə gətirir. Kimlərsə öz daxili energetik potensialını, şənlənmək ehtiyacını diskotekalarda, kimlərsə toylarda (şadlıq evlərində) reallaşdırırlar. Motivlər başqadır, amma indi ölkəmizdə bunların hər ikisi biznes amilinə çevrilmişdir. Hətta toylarda rəqslərin çeşidinin dəyişilməsi, milli rəqslərin tədricən modern rəqslər tərəfindən sıxışdırılması da bu iki fərqli hadisəni müəyyən müstəvidə yaxınlaşdırmış olur.\nBaşqa millətlərin rəqslərinə müraciət edərkən tədricən onların mentalitetini də qəbul etdiyimizin fərqinə varmırıq. Halbuki musiqi də, rəqs də sadəcə estetik dəyər olmayıb, həm də daxili mənəvi dünyanın izhar vasitələridir. Və əksinə, kənardan qəbul olunmuş musiqi və rəqs davamlı şəkildə təqlid edilərsə, bu, mənəvi genlərin pozulmasına və ya mənəviyyatın hibritləşməsinə gətirib çıxara bilər.\nGöründüyü kimi, mənəvi sağlamlığın infrasturuktu-ru, sosial mühiti daha mürəkkəbdir və onun nəinki düzgün yönəldilməsi, hətta vəziyyətinin qeydə alınması, bir fakt olaraq fiksə olunması da çox çətindir. Bu baxımdan, sosial-mənəvi ekologiya da ekoloji elmlər arasında ən mürəkkəbidir.\nBütün dövrlər və bütün bəşəriyyət üçün ümumi olan əxlaqi-mənəvi dəyərləri kim və necə müəyyən etməlidir?\nHər bir xalq öz adət-ənənəsini, öz dinini və hətta öz təriqətini önə çəkərsə, yaxud hərə öz dövrünün arşını ilə ölçərsə üstünlük nəyə verilməlidir?\nKim güclüdürsə, kim hakimdirsə, o öz meyarlarını hamıya zorla qəbul etdirmək fikrinə düşmürmü? İnsan öz daxili mənəvi aləmini güclü olanın təcavüzündən qoruyub saxlaya bilsə də, öz rəftarını, davranışını, əməli fəaliyyətini həmin kənar gücün tələblərinə uyğunlaşdırmaq məcburiyyətində qalmırmı? Və rəftarın, həyat tərzinin dəyişməsi tədricən daxili mən-in meyarlarına da siyarət etmirmi?\n«Xeyir» fərd miqyasından kənara çıxaraq ailəni, milləti və nəhayət, bütün bəşəriyyəti ehtiva edən dəyərlərə söykənir. «Adət-ənənə» də bir qayda olaraq, bölgəni, regionu və ya bütün xalqı, milləti əhatə edir. Y.Bertels bu məsələ ilə əlaqədar Nizami yaradıcılığına istinad edərək yazır: «Mümkün qədər çox adamın səadətini təmin edən şey – xeyr, cəmiyyətdə insanın yaşayışını dözülməz hala salan hər şey – şərdir».1 Göründüyü kimi, burada demokratiya prinsipindən çıxış edilir, yəni əksəriyyətin mənafeyi önə çəkilir.\nDigər tərəfdən, əksəriyyətlə ayrı-ayrı fərdlərin mənafeyini uzlaşdırmaq heç də həmişə mümkün olmur. Bəzən xalq üçün qəbul olunmuş meyar hər bir insan üçün zərurət kimi təqdim edilir. Bir çox tədqiqatçılar böyük ictimai miqyas kəsb etmiş, «xalqlaşmış» mənəviyyatı mütləqləşdirmək və hamı üçün icbari saymaq mövqeyindən çıxış edirlər. Məsələn, A.Berqson insanın davranışını şərtləndirən kənar qüvvə kimi ailənin mövqeyini, onun arxasında duran qüvvə kimi isə cəmiyyəti götürür. Berqsona görə, hüceyrənin fəaliyyəti bütöv orqanizmin vəziyyəti ilə şərtləndiyi kimi, ictimai iyerarxiyada da hissələr tamdan asılı olur.1 Hegel isə «xalqın ruhu» anlayışından istifadə edir və onu mütləq mənəviyyat kimi izah etməyə çalışır.2 Doğrudan da, xalqın ruhu və ya millətin ruhu fərdi ruhdan daha yüksək bir məqam kimi götürülə bilər. Lakin millətdən daha yüksək məqamda bütün bəşəriyyət dayanır. Deməli, fərdi ruh üçün meyar axtararkən fərddən millətə və millətdən bəşəriyyətə yüksəlmək, ümumiyyətlə, insanlıq üçün zəruri olanları müəyyənləşdirmək və ancaq bundan sonra fərdə qayıtmaq lazımdır.\nCon Lokk insanın həyat və fəaliyyəti üçün mənəvi meyarları ictimai rəydən, yaxud xalqın, cəmiyyətin mövqeyi və ya maraqları səviyyəsindən də bir mərtəbə yüksəyə qaldıraraq bunu insanın öz təbiəti ilə və onun da arxasında duran təbiətin öz ahəngi, təbiət ruhu – «təbiətin təbiəti ilə» izah etməyə çalışır.3 İ.Kant da əxlaqi meyarların və sosial-mənəvi normaların arxasında hansı isə daha yüksək səviyyəli bir zərurətin, kateqorial imperativlərin dayandığını iddia edir.4 Bu məsələdə Anri Berqson daha səmimi və konkret bir mövqe tutaraq, bu daha yüksək meyarları dinlə bağlayır, sosial imperativlərin arxasında dini ehkamların dayanıb-dayanmadığını nəzərdən keçirir.5\nLakin sual olunur ki, insan Allaha cəmiyyətin, bəşəriyyətin maraqlarından və meyarlarından çıxış edərkənmi daha yaxın olur, yoxsa bir fərd kimi öz qəlbini dinləyərkən və genetik olaraq onda proqramlaşdırılmış meylləri aşkara çıxararkən, özünü, öz genetik missiyasını dərk etməyə çalışarkən?\nBütün məsələ də elə insanın genetik-bioloji və genetik-tarixi missiyaları arasında optimal nisbəti tapmaqdadır.\nİnsan müəyyən zaman və məkanda dünyaya gəlir. Bu, onun qismətidir. O, ya öz taleyi, qisməti ilə barışmalı və mühitə, onun işıqlanma dərəcəsinə uyğunlaşmalı, ya da mühiti dəyişdirmək kimi çətin bir yola qədəm qoymalıdır ki, bu yol da ancaq daxildən gələn işıqla aydınlaşa bilər.\nMühitə qarşı dayana biləcək, ona alternativ ola biləcək yeganə mənbə insanın daxili potensialı, mənəvi aləmidir. Lakin daxili aləm özü də mühitin təsiri ilə formalaşmırmı?\nMühit özü sosiallaşmış mənəvi potensialdır. İnsanların ideyaları, düşüncə və arzuları öz maddi təcəssümünü tapdıqca təbiət özü də insanlaşır, ikinci təbiət yaranır. İnsanların ehtiyacına uyğunlaşmış təbiət ictimai münasibətlərin daha dayanıqlı, stabil olmasına şərait yaradır. İnsanın mənəvi həyatı onun maddi varlığı, bədəni, sağlamlığı ilə bağlı olduğu kimi, cəmiyyətin də mənəvi həyatı maddi mədəniyyətlə, ictimai münasibətlər sistemi ilə, sosiallaşmış təbiətlə sıx surətdə bağlı olur. Əvvəlki nəslin ideyaları onun yaratdıqlarının timsalında sonrakı nəsil üçün mühitə, bazisə çevrilir. Bu bazis mürəkkəb, sinkretik sistem olmaqla həm ictimai mühiti, həm sosial-təbii mühiti, həm də mədəni-mənəvi mühiti ehtiva edir. Burada fərdi mənəvi aləmin və ictimai rəyin ictimai varlıqla sıx surətdə bağlı olması da mütləq nəzərə alınmalıdır.\nMarksizm fəlsəfəsində və bir çox başqa materialist fəlsəfi təlimlərdə ictimi şüurun ictimai varlıqdan asılı olması, insanın mənəvi aləmini dəyişmək üçün ilk növbədə onun yaşadığı mühiti dəyişməyin zəruriliyi önə çəkilir. Mühitin rolunun nəzərə alınması, əlbəttə, vacibdir. Lakin insan mənəviyyatı ictimai mühitin sadəcə inikası olmayıb, bir sıra fərqli amillərdən də asılıdır ki, bunların da içərisində genetik amil xüsusi yer tutur. Digər tərəfdən, mənəvi mədəniyyətin böyük təsir gücü vardır. Kitablar, filmlər, televiziya verilişləri vasitəsilə insan öz yaşadığı mühitdən fərqli olan virtual mühitlərlə əlaqəyə girir və bu əlaqə onun dünyagörüşünə, əxlaqi-mənəvi keyfiyyətlərinə, hətta və psixikasına xarakterinə ciddi təsir göstərir. Ona görə də insan təkcə yaşadığı ictimai mühitin məhsulu olmayıb öz təbii-genetik meyllərinə uyğun olan virtual mədəni-mənəvi mühitlərin təsiri ilə formalaşır. Məhz bunun sayəsində eyni ictimai-iqtisadi münasibətlər sistemində və mədəni-mənəvi iqlimdə yetişən insanlar olduqca fərqli əxlaqi keyfiyyətlərə malik ola bilirlər.\nTəbii-genetik amilləri dəyişdirmək mümkün deyil. İctimai mühiti dəyişdirmək isə olduqca çətindir. Ən asan olan virtual mühitin dəyişdirilməsidir. Ona görə də, bədii ədəbiyyatın, incəsənətin, kütləvi informasiya vasitələrinin rolu çox böyükdür. Lakin bu imkanlardan nə dərəcədə məqsədyönlü istafadə olunur?\nTeleviziya, internet insan yaradıcılığının, elmi-texniki axtarışların məhsulu olmaqla bərabər, insanın mənəviyyatına da təsir göstərmək vasitəsinə çevrilirlər. Onlar kimlərəsə geniş kütlələrin əxlaqına, mənəviyyatını bilavasitə nüfuz etmək şansı verir. Bu şansdan kim və necə istifadə edir. Daha artıq təkcə maddi nemətlər deyil, mənəviyyata yönəltmək imkanları da kapitalın təsir dairəsinə daxil olur. Bu imkanlar bir tərəfdən, siyasi iqtidarın, digər tərəfdən də, iri sahibkarların, biznesmenlərin əlində toplanır. Mənəviyyat evinin açarları maddi sərvət sahiblərinin əlinə keçir. Budur zəmanənin paradoksu.\nİnsan mühitə bağlılığını, zaman və məkanca məhdud-luğunu aradan qaldırmaq istəyir və bunun üçün sonsuzluğa, əbədiyyətə qatılmaq, onun ayrılmaz tərkib hissəsinə çevrilmək istəyir.\nLakin insan ancaq çox qısa bir zaman intervalında dünyada gedən proseslərin iştirakçısı olur və bir çox hadisələrin əvvəlini və sonunu görə bilmir. Ancaq baş vermə müddəti insan ömrünə nisbətən kiçik olan hadisələr bütöv halda müşahidə oluna bilir. Yalnız bütövün, tamamlanmış hadisənin mahiyyətini dərk etmək mümkün olduğundan, daha böyük müddətli proseslər insan üçün qaranlıq qalır. (Düzdür, ictimai təcrübə insanın köməyinə gəlir və o, öz ömrünü bəşəriyyətin tarixi təcrübəsi hesabına artırmağa çalışır. Yəni ömür keçmişə doğru interpolyasiya olunur. Lakin bu müddət də dünyanın yaşı ilə müqayisədə çox kiçik olduğundan, insan bu dünyada qonaq olmaq sindromundan xilas ola bilmir).\nİnsan ömrü keçmişə və gələcəyə doğru uzanaraq bütün zamanı ehtiva etməyə çalışır. Bir insan ömründə mümkün olmayanı onun əvəzinə sonrakı nəsillər, bəşəriyyət yerinə yetirir. Lakin insan ömrü bəşər tarixi müqabilində nə qədər kiçikdirsə, bəşər tarixi də kainatın ömrü müqabilində o qədər kiçikdir.\nƏbədiyyət mühitdə yox, insanın içindədir. Sonsuzluq, tükənməzlik ideya aləminə, insanın mənəvi dünyasına xasdır. Cismən məhdud olan insan mənən tükənməzdir.\nƏbədiyyətə qovuşmaq istəyən insan bəşər tarixinə deyil, mənəvi varlığının qədimliyinə və ölməzliyinə bel bağlamalıdır.\nİnsan bədəni dünyanın, kainatın bir zərrəsi olsa da, insan ruhu dünyanı, kainatı ehtiva etmək qüdrətində imiş. Bunu bədənə yox, ruha tapınanlar daha yaxşı bilirlər. Cismani ehtiyaclar üçün deyil, ruhani ehtiyaclar üçün yaşıyanlar, dünyanı ruhunun işığında seyr edənlər daha yaxşı bilirlər.\nKimsə deyib ki, «çox oxuyan çox bilməz, çox gəzən çox bilər». Lakin çox gəzənlərin çoxu könül evindən bixəbər qalıblar. Gəzdikləri və gördükləri – dünya yox, dünyanın görüntüsü olub. Dünya isə, mahiyyət isə kənarda yox, içəridə imiş.\nMütləqi də, mahiyyəti də, sonsuzluğu və əbədiyyəti də insan ancaq ruhunun ənginliyində tapa bilər.\nSəbəbi isə budur ki, kənara getdikcə dünya genişlənir və seyrəlir. Sıxlıq azalır, məsafə azalır. Sən getdikcə, «mən»dən uzaqlaşdıqca o səndən daha böyük sürətlə uzaqlaşır.\nİnsan dünyadan, onun nemətlərindən nə isə tapıb yeyə bilər. Lakin nə qədər çox yesə də yeyə bilmədikləri daha çox olacaqdır. Qarın doyacaq, göz doymayacaqdır. Nə qədər pul toplasa, əmlak toplasa bunlar dünya müqabilində sonsuz, kiçik olacaq; onun gözü yenə başqalarının əlində qalacaqdır. Yığdığı əmlak, var-dövlət onun özündən daha çox yaşayacaq, onun özünə qalmayacaqdır. Müdrüklərin dediyinə görə insanın bu dünyadan aparacağı bir kəfən olacaqdar ki, əslində heç onu da apara bilməyəcəkdir.\nBəs onda insan nə üçün çalışır?\nFəlsəfədə də, din də belə bir müddəa mövcuddur ki, fani dünya dışında bir həqiqi dünya, – «o dünya» vardır ki, insan məhz onun naminə yaşamalıdır. Həmin «o dünya» sonsuz və əbədidir. İnsana bu fani dünyada həyat ona görə verilib ki, «o dünya»sını qazana bilsin; Ya əbədi məşəqqət, ya əbədi sevinc, şad-xürrəm həyat.\nLakin başqa qisim müdriklər əbədi səadət naminə çağdaş səadətdən imtinanı qəbul etmirlər. Əgər bu dünyanın əsas fəaliyyət kredosu heyvani nəfs üzərində qələbədən, naz-nemətə və ləzzətə uymamaqdan ibarətdirsə, onda bu cür könlü tox, gözü tox insan üçün əbədi ləzzət idealı nə dərcədə məqbuldur?\nÖmər Xəyyamlar diqqəti məsələnin məhz bu cəhətinə yönəldirdilər. Mollalar isə onların «o dünya» haqqındakı dini təlimə şəkk gətirdiklərini iddia edirdilər.\nBaşqa qisim müdriklər də olub ki, onlar bu dünyadakı sevinc və səadəti o dünyadakına qarşı qoymamış, sadəcə olaraq həqiqi böyük sevincin və sevginin mənasını daha düzgün müəyyənləşdirməyə, cənnətdə təsvir olunan könül rahatlığını da elə bu dünyada ikən tapmağa cəhd göstərmişlər. Bu müdriklər həyatın mənasını və dünyanın mahiyətini də kənarda, fani dünyanın naz-nemətində deyil, öz mənəvi-ruhani varlıqlarının hikmətində, sirli-sehirli aləmində axtarmışlar. «Özünü dərk et!», – deyən Sokrat da, «mənəm həqq, həqq məndədir», – deyən Həllac və Nəismi də, «quyuya su tökməklə, sulu olmaz», – deyən dədələr də fani dünyanın tərəf-müqabili kimi könül evini, mənəvi aləmi qəbul etmişlər.\n«Bu dünya»ya alternativin insanın iç aləmində axtarılması heç də «o dünya» ideyasının inkarı kimi anlaşılmamalıdır. Sadəcə olaraq əzəli-əbədi olan «o dünya»nın əzəli-əbədi olan mənəvi aləmlə, ruhla ilişgisini anlamağa təşəbbüs göstərilməlidir.\nRuh təkcə bu dünyanın deyil, «o dünya»nın da daşıyıcısıdır; gələcəkdə sakini olacağı dünyanın daşıyıcısı! Bu günlə gələcəyin eyniyyəti!\nMənəvi zamanın, ruhani zamanın ənənəvi zaman anlayışından fərqi!\nKeçmişi və gələcəyi ehtiva edən indi!\nSonsuzluğu, əbədiyyəti ehtiva edən məqam!\nAn və əbədiyyət! Anda sığan əbədiyyət!\nFiziki zamana sığmayan mənəvi məqam!\n«O dünya»nı bu dünyaya alternativ olan fiziki məkan kimi başa düşülməsi səhvdir. Fiziki zaman və məkan mənəvi dünyanın atributları deyil. Axı, o dünyada bədən yaşamayacaq, ruh yaşayacaq.\nRuh üçün elə bu dünyada da məkan-zaman müəyyənliyi yoxdur. İnsan bədəninin harada olması onun fikrinin harada və nə ilə məşğul olmasına təsir etmir. Fikir dünyasında zaman faktoru da heç bir rol oynamır. Çünki bugünkü hadisələr və onlarla bağlı bilgilər, düşüncələr diqqətdən uzağa, hafizənin passiv qatına, arxa plana keçrilə bilər, keçmişdə baş verənlər isə fikirdə aktuallaşa bilər. Yaxud fikirdə keçmişlə indi və hətta gələcək (gələcək haqqında düşüncələr, planlar, arzu, məqsəd və s.) eyni zaman müstəvisinə gətirilə bilər.\nƏslində insan indi nəyi fikirləşirsə, hansı hissləri yaşayırsa onun aktual varlığı elə bundan ibarətdir. Yəni o, cismən bir zaman və məkanda olduğu halda, fikrən zaman və məkan müəyyənliyi olmayan tamamilə başqa bir aləmdə ola bilər.\nƏgər insanın şüuru daha çox dərəcədə əvvəlki həyatı ilə, nə vaxtsa iştirakçısı olduğu ictimai mühitlə sıx surətdə bağlıdırsa və sonrakı illərdə baş verən hadisələrə, sonradan aktuallaşmış mühitə qarşı etinasızlıq göstərirsə, insanla mühit arasında ziddiyyətlər qaçılmazdır. Nisbətən əvvəlki dövrün əxlaqını, adət-ənənələrini, həyat tərzini unutmayan, onları yaşamağa və yaşatmağa çalışan insan modernləşmiş mühitlə üz-üzə dayanmalı olur. O öz yaşadığı zəmanənin keçmişində qalır. Daha doğrusu, onun zamanı ilə ətraf mühitin zamanı sinxronluğunu itirir və insan mühitə nəzərən yad ünsürə çevrilir. Yaxud başqa tərəfdən baxdıqda, mühit insan üçün yadlaşır, vətənsizləşir – yad məkana çevrilmiş olur.\nİnsanın xoşbəxtliyi təkcə onun mühiti, aurası ilə deyil, həm də öz əqidəsi, həyata baxışı, dünyagörüşü ilə sıx surətdə bağlıdır. Birisinin biganə qaldığı bir şey başqası üçün sevinc gətirə bilər. Kimi isə maraqlandıran, sevindirən, heyrətləndirən bir şey başqası üçün çox adi görünə bilər. Kimsə qazanc, var-dövlət, vəzifə üçün can atırsa, başqası üçün bunlar, əksinə, ağır yük olur, narahatlıq gətirir. Bu fərqlər əvvəlcədən necə tərbiyə olunmaqdan, nəfsin daxili strukturundan, heyvani nəfslə ali insani duyğuların nisbətindən asılıdır.\nL.Tolstoy fərdi faciələrin müxtəlifliyinə baxmayaraq, xoşbəxtlik yollarının eyni məkana gətirib çıxardığını qeyd edir. Ola bilsin ki, adi mənada xoşbəxtlik hələ dao, nirvana, yaxud ənəlhəqq məqamları deyil, lakin hər halda zirvəyə aparan yolun üstündədir. Əlbəttə, ilk baxışda belə görünə bilər ki, naqis ictimai mühitdə elə maddiyyata bağlı olanlar, yeyib-içib kef çəkənlər xoşbəxtdir, faciə isə məhz ləyaqətli insanların, cəmiyyətin çirkabına bulaşmayanların qismətidir. Lakin hər şey meyarların necə seçilməsindən asılıdır. İctimai mühitin «harmoniyasına» daxil olan, «palaza bürünüb, elnən sürünən» də özünü xoşbəxt saya bilər. Çünki həqiqətən onun faciəsi yoxdur. Çünki ancaq öz fərdi-mənəvi aləmi olanların faciəsindən danışmaq mümkündür. Çünki faciə Mən ilə Mühit arasında ziddiyyətdən yaranır. Elə xoşbəxtlik də! «Mən»in mühitdə realizasiyası da və nəticə etibarilə adekvat mühit yaradılması sayəsində mümkün olur.\nYox, əgər xoşbəxtliyi ziddiyyətlərin fövqündə durmaq, mənəvi rahatlıq tapmaq kimi dəyərləndirsək, onda xoşbəxtliyin iki müxtəlif səviyyələrdə təzahürü ilə qarşılaşmış olarıq. Birincisi, ictimai mühitə ümumiyyətlə daxil olmamaq və ancaq öz şəxsi mənəvi aləmini təkmilləşdirmək və fərdi qaydada kamilləşmək. Bütün Şərq fəlsəfələri və dinləri bunu təlqin edir. Daosizmdə, dzen-buddizmdə, sufizmin bəzi boylarında fəaliyyətsizliyə, şəxsi iradənin tərkisilah edilməsinə, hətta hissi qavrayışdan da təcrid olunmağa yönəlmiş özündəqapanma, bütün diqqətin iç dünyasına yönəldilməsi və burada daxili ahəngin təmin edilməsi cəhdləri də xoşbəxtliyə gedən yoldur. İç dünyası sanki yoxmuş kimi, ancaq xarici aləmin, cəmiyyətin ahənginə uyğunlaşmaq, şəxsi iradəni yenə də bir kənara atıb mühitin tələbləri ilə hərəkət etmək, – bu da bir harmoniya olmaqla «xoşbəxtlik» yaradır. Bədbəxt isə o adamlardır ki, nə mühitdən ayrılıb bütünlüklə öz aləminə qapıla bilir, nə də öz Mənini atıb bütünlüklə mühitə tapına bilir. Bu cür «iki suyun arasında» qalanlar tərəddüdlü və nagüman həyat sürür və bu iki qütbün mücadiləsində bəzən ayaq altında qalırlar. Bu, – miskinlərin bədbəxtliyidir. Burada hələ faciə yoxdur!\nFaciə ancaq Mən-i, ruhu olanların və bu ruh uğrunda mübarizə aparanların qismətidir!\nŞərqin təlqin etdiyi xoşbəxtlik yolu mühitdən, cəmiyyətdən keçmir. Bu yolu hər kəs öz iç dünyasına doğru təklikdə gedir. Və əgər məramına çatırsa, təklikdə xoşbəxt olur və Təkə – Vahidə qovuşur, əbədiyyət, ölməzlik qazanır. Lakin bu yolda başqalarını da düşünmək, mühiti dəyişmək əzmi, mühitlə mübarizə yoxdur.\nBöyük insanın faciəsi əslində onun ali xoşbəxtlik məqamına yüksəliş cəhdindən doğur. Bu məqam isə özünü yaradıcılıqda və xilaskarlıq missiyasında biruzə verir.\nYaradıcılıq əslində insanın iç dünyasında olanı ifadə etmək, maddiləşdirmək və başqalarının istifadəsinə vermək cəhdidir. İnsan özünə qapılıb qalmır, özünü ifadə edir və bununla özünü başqalarına təqdim edir və özünün olanı başqaları ilə bölüşür. Əlbəttə, bunu maddi sərvətin, pulun başqaları ilə bölüşdürülməsi ilə, yəni səxavət hissi ilə qarışdırmaq olmaz. İkinci halda insan, özünü ancaq formal surətdə, hüquq əsasında aid olanı bölüşür. Birinci halda isə, söhbət məhz fərdi ruhdan, ruhani aləmdən, Mən-dən gedir. Onu bölüşmək üçün əvvəlcə maddiləşdirmək – ifadə etmək lazımdır. Bu isə xüsusi bir prosesdir ki, ona yaradıcılıq deyilir.\nAncaq insan yaradıcılıq xislətinə malikdir. Elə sufilər olmuşdur ki, daxili-mənəvi yuksəliş yolunun ən yüksək məqamına qalxa bilmiş, ruhlar dünyasını fəth etmiş, lakin burda lövbər salıb oturmuş və bizim dünya üçün, cəmiyyət üçün tamamilə itərək özündən sonra heç bir iz qoymamışlar. Biz sufizmin mahiyyətini əslində ancaq qalxdıqları yüksək məqamdan hərdənbir aşağı enərək, bizlər üçün də nə isə yazıb qoymuş şəxslər, filosof-sufilər sayəsində öyrənə bilirik. Mütləq sufilər isə bizim üçün əlçatmazdırlar və ya yoxdurlar. Sufilərin özü ilə Allah arasında saldıqları körpüdən başqaları keçə bilmir. Buna görə də, onlar düzmü yol tutmuşdular, yoxsa səhvmi edirdilər, – demək çətindir.\nTəkcə özü üçün, öz qəlb rahatlığı və mənəvi bütövlüyü naminə yox, həm də başqaları üçün çalışan adamların əsas vəzifəsi mühiti, cəmiyyəti dəyişmək, təkmilləşdirmək olur. Bu müəyyən mənada həm də xilaskarlıqdır.\nXilaskarlıq missiyası heç də yalnız öz həyatını risk altında qoyaraq, başqasını xilas etməkdən ibarət deyil. Böyük mənada bu missiya bütövlükdə mühiti dəyişmək və insanları düşdükləri acınacaqlı vəziyyətdən azad etmək, onlara da öz qəlbinin hökmü ilə yaşamaq səadətini duydurmaq əzmidir.\nİnsanın yaratdığı ona doğmadır. Çünki onun ideyasının daşıyıcısıdır. Lakin insana xas olan ideyaların yaradıcılıqdan kənarda, gerçəkliyin özündə hazır şəkildə də təcəssümləri vardır. İnsan bu uyğunluğu, adekvatlığı duyunca doğmalıq üzə çıxır, mənəvi qohumluq yaranır. Bu passiv eyniyyətdir. İnsanın öz yaratdığı ilə eyniyyəti isə fəal eyniyyətdir. Passiv eyniyyət zamanı kənarda, maddi təcəssüm şəklində olan passiv ideya insanın iç dünyasında ona adekvat olan ideya guşəsini işıqlandırır. Yəni bu zaman söhbət ideyanın köçürülməsindən, ikinci varlığını tapmasından deyil, əvvəlcədən mövcud olanın canlanmasından, canlı bilik formasına keçməsindən gedir. Fəal eyniyyət zamanı isə insanın öz mənəvi dünyasında yaranmış bir obraz gerçəklikdə təcəssüm etdirilir. Yəni ideya insandan kənara köçürülür, ikinci yaşayış ünvanını tapır.\nTamamlama isə insanın iç dünyasında olmayan, daha doğrusu, çatmayan bir ideyanın kənarda axtarışıdır.\nÜzük və onun qaşı ayrılıqda yarımçıq göründükləri halda birləşəndə daha bitkin bir obraz alınır. Əgər dairədən bir seqment kəsilibsə, yaranmış yeni hissələr canlı olsa idilər, yüz başqa şey arasında bir-birini tapıb birləşməyə can atardılar. Yarımçıqlığı aradan qaldırmaq həsrətinə dair bir hekayət yadıma düşdü:\nBir dəfə zəngin bir adam bazarda təzə çıxmış qarpızın qiymətini soruşur və çox baha olduğundan almır. Amma heç bir var dövləti olmayan bir əhli-kef qarpızı alır və elə oradaca kəsib özəyini yeyir, qalanın isə ətrafdakılara bağışlıyır. Zəngin adam təəccüblənib onu sorğu suala tutur: axı bu əyalətdə məndən varlı heç kim yoxdur, sənin nə qədər pulun var ki, belə baha qiymətə qarpız alırsan? Əhli-kef cavab verir ki, onun olub-qopanı bu pul imiş ki, onu da qarpıza verib, sabaha Allah kərimdir, nə tapar onu da yeyər. Zəngin adam onun bu rahatlığına qibtə edir və onu evinə dəvət edir.Yeməkdən sonra ona bir küp qızıl bağışlayır, amma başını bir az yarımçıq saxlayır və işçilərinə tapşırır ki, onun sonrakı fəaliyyətinə diqqət yetirsinlər. «Nəzarətçilər» xəbər gətirirlər ki, həmin adam gecə-gündüz çalışır, daha onda kefdən əsər-əlamət yoxdur. Məqsədi də küpün başını doldurmaqdır.\nBurada tamlıq rolunu ağzınacan dolu küp oynayır. Küpün yeni sahibi əslində küpün tamlaşmaq, dolmaq ehtirasının daşıyıcısına çevrilir. Yəni biz bütövlüyə meylli canlı və ya cansız olmasından asılı olmayaraq, hər şeyə aid universal meyl hesab edirik.\nƏgər minarədən, divardan bircə dənə də daş düşübsə, onun yeri həmişə görünür; minarə gecə-gündüz o daşın həsrətini çəkir və nəhayət, daş yerinə qoyulduqdan sonra öz əvvəlki tamlığını və gözəlliyini qaytarmağın sevincini yaşayır. İlkin ideyaya qayıdış baş verir. İdeyanın təcəssümü özünə adekvat olur, yəni bütövləşir.\nGerçəkliyin, maddi təcəssümün ideyaya adekvat olmaması, yaradıcılıq prosesinin yarımçıq qalması və ya bütöv halda yaranmışın sonradan kənar təsirlə parçalanması, – bütün bunlar yarımçıqlıq sindromu yaradır. Lakin burada iki halı fərqəndirmək lazımdır.\nBirinci halda, bütöv heç yaranmayıb, yəni yaradıcılıq prosesi yarımçıq kəsilib; hissə hələ tamın harmoniyasını duya bilməyib. O özünü tam kimi zənn edir, öz yarımçıqlığından xəbərsizdir. Ancaq nə vaxtsa, harada isə öz cinsindən olan tamamlanmış nümunə görsə, ona həsəd aparacağı da şübhəsizdir. Lakin bu dərk olunmamış, qeyri-şüuri bir hiss olacaqdır. Eynən onun kimi yarımçıq vəziyyətdə olan, amma nə vaxtsa tam olmuş, sonradan qırılmış, kəsilmiş, parçalanmış cism (insan) başqa hisslər keçirir. O artıq tamın şərafətini görmüşdür və qəlbində həmişə bir niskil vardır.\nİnsanın kamillik axtarışları, onun yaranış ideyasında potensial halda nəzərdə tutulmuş bütün imkanları realizə etmək cəhdləri də əslində bütövləşmək, yarımçılıqdan xilas olmaq təbii meylinin təzahürləridir.\nŞərqdə insanın iç dünyası, daxili aləmi, mənəviyyat məsələsi həmişə önə çəkilmişdir. Məqsəd təbiəti dəyişdirməkdən, cəmiyyəti təkmilləşdirməkdən öncə insanın özünü kamilləşdirmək, onun əxlaqi-mənəvi simasını formalaşdırmaq olmuşdur.\nLakin insanın mənəvi aləminin öyrənilməsi Şərq təfəkkür tərzinə uyğun olaraq daha çox dərəcədə simvollar üzərində qurulmuşdur. Ontoloji aspektdə önə çəkilən İşıq-Qaranlıq, Xeyir-Şər dualizmi mənəviyyat üçün də əsas götürülmüşdür. Daha doğrusu, əslində mənəvi aləmin statusunu müəyyən edən bu bölgü bütövlükdə dünyaya, o cümlədən təbiətə, maddi dünyaya da şamil edilmişdir. Mənəviyyat qütbləşdiyi kimi, dünya da qütbləşmişdir.\nİlk baxışda əksliklərin vəhdəti və mübarizəsi kimi təqdim olunan mənəvi və maddi dünya varlığın daxili ziddiyyətini nəzərə almaq, mənəviyyatın daxili dramatizmini üzə çıxarmaq baxımından gerçəkliyi daha adekvat surətdə əks etdirir. Lakin əksliklərdən ibarət olan dünya da gerçəkliyin ancaq «ağ-qara» rəngində təsvirinə uyğun gəlməklə istər maddi, istərsə də mənəvi həyatın bütün rəngarəngliyini, bütün spektrini ifadə edə bilmir. Halbuki, gerçək həyatda mütləq işıq və ya mütləq qaranlıqla, yaxud mütləq xeyir və ya mütləq şərlə deyil, onların müxtəlif nisbətdə sintezi ilə rastlaşırıq. Reallıq bu sintezdən ibarətdir. Ağ işıq mühitdə sınaraq rənglərə ayrıldığı kimi, intellektual-mənəvi işıq da hissi dünyada, ictimai mühitdə müxtəlif dərəcələrə və rənglərə ayrılır. Biz reallıqda həmişə mütləq işıq və ya qaranlıqla, mütləq xeyir və ya şərlə deyil, onların müxtəlif nisbətdə və mühitdən asılı olaraq müxtəlif çalarlarda kombinasiyaları ilə rastlaşırıq.\nCismlər müxtəlif forma və rənglərdə olduğu kimi, mənəvi hadisələr və onların sosial prizmada proyeksiyaları da olduqca rəngarəngdir. Lakin bu müxtəliflik içərisində biləvasitə həyatın mənasını müəyyən edən mənəvi hadisələr daha önəmli yer tutur. İnsan həyatının mənası isə onun hansı məqsədə xidmət etməsi ilə müəyyənləşir.\nLakin məqsədi insan özümü seçir, yoxsa o, dünyaya müəyyən bir məqsəd üçünmü gəlmişdir (gətirilmişdir)?\nƏlbəttə, hər bir insanın öz istəkləri, məqsədləri, yaradıcılıq planları vardır. O nələrinsə yaradıcısı, müəllifidir. Lakin onun öz varlığının, həyatının ideya müəllifi o özüdürmü? Özü deyilsə, bəs kimdir?\nİnsanın həyatı ona potensial olaraq xas olanın realizasiyası prosesidir. İnsanın bir cismani varlıq olaraq, bioloji sistem olaraq ən optimal fəaliyyəti ona genetik olaraq verilənlərin, genlərdəki proqramın («alın yazısının», bioloji taleyin) həyata keçirilməsidir. İnsan doğulur, böyüyür, fiziki-bioloji inkişafın optimal həddinə çatır, sonra qocalır; orqanizm getdikcə zəifləyir, müxtəlif xəstəliklərin (proqramdan kənaraçıxmalar) və təbii aşınmaların nəticəsində ruhu (nəfsi) özündə saxlamaq, ruh üçün məskən olmaq funksiyasını tədricən itirir. (Əslində bu, diskret bir proses olub, ölüm anı adlanır).\nİnsan dünyaya boş yerdə gəlmir. Ona qədər müəyyən təbii mühit və ictimai mühit mövcud olur. Və bu mühitin öz ruhu (nəfsi), öz meyarları və prioritet maraq dairəsi vardır. Bu mühitə düşən insanlar həmin bu maraqlara xidmət etməyə, öz həyatını həmin bu meyarlar baxımından qurmağa çalışırlar.\nDin insanlara sonlu, məhdud həyat çərçivəsində qapanıb qalmayaraq, sonsuzluğa qatılmaq, ali məqsəd, mütləq Xeyir, Fəzilət meyarları ilə yaşamaq, Haqqa qulluq etmək yollarını öyrədir.\nLakin Haqq nədir? Xeyir nədir? Fəzilət nədir?\nİnsan haqqı bilsə, haqqı nahaqdan, düz yolu əyridən seçə bilsə, hər addımını məhz bu meyarlar baxımından ölçüb-biçərdi. Lakin ən çətini elə haqqı bilməkdir.\nİnsanın daxil olduğu hər bir hadisənin öz məntiqi, öz ideyası vardır. Lakin bu hadisələr başqa, daha böyük hadisələrin tərkib hissələridir. Və bu böyük hadisələrin də öz ideyaları, məqsədləri vardır. Bu hadisələr də bütün dünyanın, ümumbəşəri fəaliyyətin tərkib hissələridir. Bəşəriyyət haradan gəlib, haraya gedir? Dünya haradan gəlib, haraya gedir? Ümumi bir istiqamət, yekun bir məqsəd varmı? Əgər varsa, hər bir insanın məqsədi, fəaliyyət istiqaməti bu ümumi məqsədə nə dərəcədə uyğundur və nə dərəcədə onun əksinədir?\nİnsan öz iradəsindən imtina edə bilər və özünü bütünlüklə hadisələrin axarına ata bilər. Və bu zaman heç bir istiqamətdə xüsusi bir cidd-cəhd göstərməz, cəfakeşlik etməz, nəyisə xüsusi bir dərəcədə istəməz, nəyinsə aludəsi olmaz… Bütün bunların keçici, fani, mənasız olduğunu dərk edər, lakin mənanın məhz nədə olduğunu da bilməz.\nDini hiss insanın bu sonsuz, mürəkkəb hadisələr keşməkeşində öz ağlı və iradəsi ilə olmasa da, qəlbinin hökmü ilə, Allaha ümidlə yaşamağa sövq edir.\nAğlına güvənənlər hər şeyi özləri ölçüb-biçmək və (düzgün) qərar qəbul etmək iddialarındadırlar. Lakin sən saydığını say, gör Fələk nə sayır…\nƏql də insana məhz Allah tərəfindən verilmişdir. Lakin insan əqlinin hüdudları məhduddur. Allah insana bilikləri məhdud dərəcədə vermiş, xüsusən ruhla bağlı bilgiləri çox az vermişdir.\n«Qəlbin hökmü»nə qulaq asmaq nə deməkdir? Daha dəqiq desək, qəlb hansı vəziyyətdə olduqda onun hökmünə qulaq asmaq olar? Axı, adam gündəlik qayğılardan, cismani dünyanın cazibələrindən tam xilas ola bilməyibsə, onun qəlbi Haqqı göstərə bilməz.\nƏvvəlcə qəlbin təmizlənməsi lazımdır.\nNədir qəlbin təmizlənməsi?\nDaosizmdə, yoqa təlimində, sufizmin bəzi qollarında bunun üçün insanın bütün cismani istəklərdən azad olması, şəxsi iradənin heçə endirilməsi, bütün kənar təsirlərin aradan götürülməsi və s. tələb olunur. Yəni insan nəinki var-dövlət ehtirasından, yemək-içmək istəyindən xilas olmalı, həm də görməkdən, eşitməkdən, isti-soyuğu, bərki-yumşağı duy-maqdan da xilas olmalıdır. Yəni duyğu ilə gələn informasi-ya aldadıcıdır, ona görə də insan kar, kor olmalıdır… Burada başqa bir sual ortaya çıxır. Bu yolla cismani dünyadan ayrılan insan özünü harada və necə hiss edir, onun içərisindən açılan yeni göz – əql gözü ona nələri göstərir?\nƏql gözü açılana qədər isə insan dünyanı öz hiss orqanlarının köməyi ilə dərk etməyə çalışır. Hissi təcrübədən alınan biliklərlə qəlbin hökmü, əqlin gözü ilə alınan biliklərin uzlaşdırılması insanın mənəvi bütövlüyü üçün ən mühüm şərtlərdən biridir.\nİnsanın dünya haqqında, özünün dünyada tutduğu yer, həyatının məqsədi və mənası haqqında düşüncələri, habelə müxtəlif xüsusi biliklərin ümumiləşməsindən irəli gələn problemlər küll halında fəlsəfənin formalaşması üçün mənbə rolunu oynayır. Bu biliklərin nizama düşməsi, sistemləşməsi, kateqoriyalarla ifadəsi və müəyyən stabil struktura malik olması fəlsəfə ilə elmin ümumi cəhətlərini təşkil edir.\nKateqorial formaya keçid mərhələsində dünyagörüşü-nün əsas məsələsi olan İnsan-Dünya münasibəti Mənəvi-Maddi münasibəti şəklində kristallaşır ki, bu da bir sıra təlimlərdə fəlsəfənin əsas məsələsi kimi dəyərləndirilir.\nFəlsəfinin ilk məqsədi dünyanın ahəngini duymaq, dərk etmək və bu ümumi ahəngdən doğan həqiqət ziyası ilə hadisələr dünyasını işıqlandırmaqdan ibarətdir. Lakin nə qədər ki, insan özü dünyanın bir hissəsidir, dünya haqqında əsl həqiqət insana bəlli ola bilməz. Binanın içində oturub onun ümumi mənzərəsini seyr etmək mümkün deyil; bunun üçün binadan kənara çıxmaq lazımdır.\nHəyatın nə olduğunu dərk etmək üçün də ona kənardan nəzər salmaq, həyatla ölümün sərhəddində dayanmaq lazımdır.\nÖlüm haqqında düşünməyən, ölümünü gözü önünə gətirməyən, onu hissən yaşamayan adam həyatı qiymətləndirə bilməz, onun ali mənasını dərk edə bilməz. Həyatın mənası ölümün hissi yaşantısında üzə çıxır.\nÖlümünü yaşamaq aqibəti!\nMaddi dünyaya kənardan, ucadan baxmaq, onun haqqında həqiqəti dərk etmək üçün insan özünü dünyadan ayırır, İnsan-Dünya əksliyi yaranır. Mənəvi varlığın maddi varlığa münasibəti məsələsi ortaya çıxır ki, bunsuz fəlsəfə yoxdur.\nMaddi dünyadan beşəlli yapışanlar, dünya malını həyatın mənasına, ali məqsədinə çevirənlər maddi dünya ilə əkslik təşkil edə bilməzlər, çünki onun içində əriyirlər; ona kənardan baxa bilməzlər və deməli, fəlsəfi təfəkkür səviyyəsinə yüksələ bilməzlər.\nMaddi dünyanın tələblərinə, «sifarişlərinə» həddindən artıq aludə olanda insan öz ali mənasını unudur.\nDünyanın ikiyə bölünməsi, İnsan – dünya, Mən – qeyri-mən, mənəvi – maddi, mikrokosm – makrokosm olmaqla iki tərəf arasında münasibətlərin nəzərdən keçirilməsi fəlsəfənin predmetinin ən sadə və ən mücərrəd bölgü sxemidir. Bu bölgüyə bütün fəlsəfə tarixi boyunca müxtəlif fəlsəfi məktəblərin nümayəndələri tərəfindən müxtəlif aspektlərdə müraciət edilmişdir. Lakin fəlsəfənin predmetinin nisbətən daha konkret və daha mükəmməl səviyyədə nəzərdən keçirilməsi üçün bu bölgüyə daha iki tərəf əlavə edilə bilər: maddiləşmiş mənəvi dünya və mənəviləşmiş maddi dünya. Birinci tərəfə insanın məntiqi idrakının, elmi biliklərin və s. maddi vasitələrlə yazılması və saxlanması, yaxud hiss və təəssüratların bədii ədəbiyyatda, incəsənət əsərlərində maddiləşməsi, ikinci tərəfə biliklərin praktik tətbiqi nəticəsində insanın həyat və fəaliyyətinə uyğunlaşdırılmış, məqsədyönlü surətdə dəyişdirilmiş təbiət (ikinci təbiət), habelə insanın bədii yaradıcılığı sayəsində yaradılmış və öz maddi təcəssümünü tapmış sənət nümunələri və s. daxildir.\nİnsan özü maddi və mənəvinin vəhdəti olmaqla həmişə fəlsəfənin diqqət mərkəzində dayanır. İnsanın inkişafı da bu vəhdətdən, onun ikili təbiətindən irəli gələn ziddiyyətlərin həll olunma prosesi ilə bağlıdır. Digər tərəfdən, insan yalnız öz miqyası ilə məhdudlaşan mənəvi və maddi başlanğıcların (ruh və bədən) ziddiyyəti və mübarizəsi ilə deyil, həm də onun daha geniş miqyaslı maddi və mənəvi mühitlə əlaqəsi, münasibəti ilə fəlsəfənin diqqət mərkəzində durur. İnsanın inkişafı habelə bu münasibətlərin xarakteri və bu zaman ortaya çıxan ziddiyyətlərin necə həll olunması ilə bağlıdır.\nİnkişafın birinci mənbəyi insanın bir maddi varlıq kimi, fiziki və bioloji sistem kimi yerdə qalan maddi dünya ilə, ətraf mühitlə (təbii mühit, biosfer) təşkil etdiyi ziddiyyətdən hasil olur. Bu ziddiyyətlər və onların həll olunması xüsusiyyətləri insanın maddi (fiziki, bioloji və s.) inkişafını, bir canlı sistem olaraq təkmilləşmə prosesini müəyyən edir.\nİkincisi, insan bir mənəvi varlıq kimi (daha doğrusu, mənəvi dünyaya malik olmaqla) maddi dünyanın xüsusi, spesifik keyfiyyətli bir komponenti olan maddiləşmiş mənəvi dünya ilə təmasda olur və bu təmasdan, münasibətdən doğan ziddiyyət insanı mənəvi cəhətdən inkişaf etdirir, onun mənəvi dünyasının formalaşmasına, daha ahəngdar sistemə çevrilməsinə təkan verir.\nÜçüncüsü, cismani insanla mənəvi insan, daha doğrusu, insanın maddi və mənəvi aspektləri, tərəfləri arasındakı münasibət, nisbət də müəyyən ziddiyyətlər doğurur. Bu ziddiyyətlər əslində insanın birinci (maddi) və ikinci (mənəvi) istiqamətlərdəki inkişaf səviyyələrinin nisbətindən irəli gəlir. Bu istiqamət insanın insani həyatını ən çox xarakterizə etməklə onun ahəngdar inkişafının mühüm mənbəyidir.\nBirinci istiqamət – ekoloji aspekt insanı xalis maddi sistem kimi səciyyələndirir və hər bir maddi obyektin ətraf mühitlə daxil olduğu münasibətlər onun üçün də zəruridir. Əlavə olaraq bir canlı kimi o, ətraf mühitlə spesifik münasibətlərdə olur (bioloji hərəkət – maddi həyat) və bu münasibətlər məhz insanda digər canlılara nisbətən daha zəngin, mürəkkəb və ahəngdardır. Maddi insan (insanın cismi) özünü əhatə edən maddi mühitdən hər halda fərqli olduğu üçün (bioloji struktur səviyyəsinə görə) belə bir spesifik lokal sistemin ümumi təbii ahəngi pozmaması, dinamik müvazinətin və daha doğrusu, ahəngdarlığın təmin edilməsi üçün müəyyən spesifik mübadilə prosesləri zəruridir. Maddi insanı maddi dünya ilə birləşdirən, eyniləşdirən bu proseslərə baxmayaraq, insan cismən də müəyyən nisbi müstəqilliyə malikdir; bu müstəqillik onun hətta maddi sistem kimi də dünyaya qarşı qoyulmasına, yerdə qalan dünya ilə müqayisə olunmasına, İnsan-Mühit bölgüsünə imkan yaradır.\nİkinci inkişaf istiqaməti, ikinci ziddiyyət əslində bir insanın deyil, insanlığın, bəşəriyyətin keçdiyi bütün inkişaf yolunda formalaşır. Çünki maddiləşmiş mənəvi dünya tək bir insanın fəaliyyəti ilə yox, bütün insanların bütün dövrlərdəki (əlbəttə, əgər qırılmazlıq əlaqəsi varsa; əslində həm məkanca, həm də zamanca qırılmalar, boşluqlar olmuşdur və ona görə də, vahid sivilizasiyadan deyil, müxtəlif sivilizasiyalardan söhbət gedir) fəliyyətinin məhsulu kimi daim inkişaf edir və hər bir yeni dövrdə ayrıca bir insan daha böyük mənəvi sərvətlə ünsiyyət imkanı əldə edir. Gənc insanla qocaman maddi-mənəvi mühit arasında yaranan ziddiyyət tezliklə bu gəncin də qocamanlaşması, çox erkən “yaşa dolması”, böyük mənəvi sərvətin müəyyən bir sahəsinə, aspektinə yiyələnməsi ilə nəticələnir. Toxunma (kontakt) sahəsində təxmini tarazlıq yarandığı vaxtda nisbət dəyişir və insan ümumbəşəri mənəvi sərvəti özü zənginləşdirməyə başlayır. İnsanla maddi-mənəvi dünya arasındakı münasibət başlıca olaraq bu sxem üzrə davam edir...\nLakin mənəvi sərvət özü necə yaranır, onun ilkin mənbəyini nədə axtarmaq lazımdır? Bu sualın cavabı üçüncü istiqamətdə (maddi və mənəvi insan arasındakı ziddiyyət) üzə çıxır. Bu istiqamət əslində həm tarixən, həm də dinamikliyinə, mürəkkəbliyinə və əhəmiyyətinə görə, habelə ikinci istiqamət üçün şərt olduğuna görə daha ilkin və həlledicidir.\nYalnız ilk baxışda elə görünə bilər ki, mənəvi sahələr arasında münasibət olmaq baxımından ikinci münasibət (ziddiyyət) insanı daha çox dərəcədə bir insan kimi (mənəvi yalnız insana xas olduğuna görə) xarakterizə edir. Diqqətlə yanaşdıqda məlum olur ki, bu halda mənəvi insanın maddi mövcudluğundan bir növ ayrıldığına və müstəqilləşdiyinə görə insana nəzərən xarici bir hadisə kimi çıxış edir; insan üçün daxili, immanent olan, onun bütün fəaliyyətinin istiqamətləndirici, hərəkətverici qüvvəsi olan proseslər isə insanın ikili təbiətinin dialektikasından irəli gəlir... Ona görə də, maddiləşmiş mənəvi sərvət ilə insan mənəvi dünyası arasındakı əlaqə əsasən informasiya mübadiləsi xarakteri daşıyır və prinsipcə modelləşdirilə bilər; bu sahədə süni intellekt təbii intellektlə müqayisəyə, mübahisəyə girmək iqtidarındadır. Təsadüfi deyil ki, böyük hafizəyə və hesablama imkanına malik olan adamlar kompüterlə müqayisə olunurlar. Mənəvinin prinsipcə maddiləşə bilən bütün formaları prinsipcə modelləşdirilə bilər. Bəs modelləşə bilməyən, yalnız ideal halda olan komponentlər varmı?\nQeyd edək ki, ideal olan passiv halda yox, maddi ilə qarşılaşarkən “özünü daha çox dərk edir”, daha oppozision mövqe tutur, ideallıq xassələrini daha aydın büruzə verir. Maddi və mənəvi arasındakı belə unikal vəhdət və mübarizə yalnız insan-fərd miqyasında və müstəvisində äåéèë, habelə ümumbəşəri mənəvi sərvət və ikinci təbiət müstəvisində də təzahür edir.\n1Э. Фромм. Бегство от свободы; Человек для себя/–Мн. 1998, стр. 384.\n2 Yenə orada, səh. 385-386.\n1 Nəsirəddin Tusi. Əxlaqi-Nasiri. Bakı, 2002, səh. 124.\n2 A.Bakıxanov. Təhzibi-əxlaq əxlaq və nəsihətlər. Bakı, 2004, səh. 19.\n1 Йеня орада, сящ. 20.\n1 Y.Bertels. Böyük Azərbaycan şairi Nizami. Bakı, «Elm», 1940, səh. 140.\n1 А.Бергсон. Два источника морали и религии. М., «Канон», 1994, стр. 5-6.\n2 Гегель. Политические произведения. М., 1978, стр.27; 228.\n3 Джон Локк. Сочинения, том 3. М., «Мысль», 1988,стр.7-9.\n4И.Кант.Основы метафизики нравственности.М.,«Мысль», 1999, стр. 188-191.\n5 А.Бергсон. Два источника морали и религии. М., «Канон», 1994, стр. 9-10.


Azərbaycandan kapital axını hər il niyə artır? – Altı ay ərzində 2 milyard 549 milyon dollar çıxarılıb\n17:21 - 16 Sentyabr\n2021-ci ilin yanvar-iyun aylarında Azərbaycandan 2 milyard 549 milyon 600 min dollar həcmində kapital çıxarılıb.\nBu barədə Mərkəzi Bankın dərc etdiyi tədiyə balansında yazılıb. Qurumun məlumatına görə, bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 38.3 faiz çoxdur. Ötən ilin yanvar-iyun aylarında Azərbaycandan kapital axınının həcmi 1.8 milyard dollara bərabər olub. Bu da 2019-cu ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 32.1 faiz çoxdur.\nBu suala Mərkəzi Bank və cavabdeh rəsmi qurumlardan, hələlik, birbaşa cavab almaq mümkün olmayıb. Amma Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü Vahid Əhmədov mövzu ilə bağlı “Turan”a bunları bildirib: “Bu boyda kapitalın çıxarılmasına nəzarət mexanizmi həyata keçirilmir? Mərkəzi Bank kapitalın hara və nə üçün çıxarılmasını açıqlamalıdır”.\nKomitə üzvünün sözlərinə görə, kapitalın strukturunun nədən ibarət olduğunu bilmək lazımdır: “Bir var ki, vəsait çıxarılır, harasa investisiya qoyulur və ya xaricdən Azərbaycana mal idxal olunur, buna görə vəsait ödənilir. Burada böyük problem yoxdur. Amma ola bilər ki, maliyyə ölkədən çıxarılıb hansısa ofşor şirkətlərə yatırılır. Ona görə də Mərkəzi Bank onun strukturunu açıqlamalıdır”.\nO əlavə edib ki, deputatlar bu məsələyə Milli Məclisdə toxunacaqlar.\nİqtisadçı Natiq Cəfərli də AzadlıqRadiosuna bildirib ki, kapitalın çıxarılmasının istiqamətləri ilə bağlı detallı açıqlamaya ehtiyac var: “Təəssüf ki, Mərkəzi Bank bu məlumatları açıqlamır, halbuki əllərində kifayət qədər informasiya var”.\nİqtisadçı deyir ki, son dövrlərin praktikasını nəzərə alaraq, bu kapital axınının müxtəlif səbəbləri olduğunu söyləmək olar: “Biri və ən formalı olan səbəb ondan ibarətdir ki, Azərbaycanda vəsaiti əldə edən xarici vətəndaşlar və ya şirkətlər bunu leqal şəkildə ölkədən çıxarırlar. Bu da böyük məbləğ deyil”.\nOnun sözlərinə görə, ikinci istiqamət xaricdə alınan daşınmaz əmlakdır: “Son zamanlar Azərbaycan vətəndaşlarının ölkədə yox, xaricdə daşınmaz əmlak alması böyük populyarlıq qazanıb. Son bir ildə Azərbaycan vətəndaşları Türkiyədən daşınmaz əmlak alınmasının həcminə görə ilk beşlikdədirlər. Eyni şey Gürcüstana da aiddir”.\nO qeyd edib ki, üçüncü səbəb isə daha xroniki və qlobaldır: “Azərbaycanda investorlar üçün münbit şəraitin olmadığını nəzərə alaraq onlar öz sərbəst maliyyə vəsaitlərini Azərbaycandan kənarda yatırırlar”.\nN.Cəfərlinin sözlərinə görə, Azərbaycandan çıxarılan kapitalın həcmi 80-90 milyard dollar ola bilər: “Bu vəsait ölkədə qalsaydı, ölkə iqtisadiyyatına yatırılsaydı, fabriklər, zavodlar açılsaydı və investorlar üçün münbit şərait yaradılsaydı, Azərbaycan iqtisadiyyatının indikindən iki dəfə çox böyüməsinə imkan yaranardı”.