Lent.az | KULIS - Necə yazaq ki, oxunaq?\n... Nəhayət, masa arxasına keçib nədən yazacağınızı düşünəndə, əlbəttə, bu yazının həyatınızın bir fraqmenti olub-olmayacağı həmin an ağlınıza gəlmir.\nDaha doğrusu, bu, intuisiya hadisəsidir. Şüuraltı məlumatların oyanması, təxəyyülümüzün metafizik qatları, məntiqimizin İQ səviyyəsi və sairlər. Yazı nə qədər həyatdan gəlməlidir? Nə qədər yaşadıqlarımızın içindən olmalıdır? Hər kəs öz taleyinin mətnini yazır. Bu dövr üçün ən çox söylənmiş fikir olsa da, yazının tarixinə baxanda, əslində, başqa bir mənzərə ilə qarşılaşırıq.\nBütün mətnlərin dayandığı ilk nöqtə, ilk mərkəz mifologiyadır. Mifologiya deyəndə, istəyərdim ki, hətta Şərqin dastanlarını da o siyahıya əlavə edəsiniz. Niyəsi başqa bir yazının mövzusudur. Mifoloji struktur metafizik situasiya ilə bağlıdır. İrrasionaldır. Bu mətnlərin həyatdan gəlməsi nə qədər ağlasığmaz olsa da, sonrakı dövrlərdə daha rasional inancların - dinlərin məhz miflər üzərində qurulduğunu, təməl kitab dediyimiz dini mətnlərin də bu və ya başqa səbəbdən yenə özündən uzaq coğrafiyanın miflərinə əsaslandığının şahidi olacaqdıq. Xülasə, ilk mətnlər həyatın içindən olmasa da, onların bütün fellərinə insanların yaşantılarında rast gəlirdik. Bu günün unikal mətnləri kimi. Bu cür nüansların səbəbi həm də tarixlə bağlıdır. İnsan nə yaşamışdı ki, nə yazsın, hə? Qətiyyən ritorik sual deyil. Bir az tarixi ştrixlərlə baxsaq mövzuya, görərik ki, qəbilələrin formalaşdığı, dillərin ilkin detallarının yarandığı, savaşların başladığı dövrlərdən etibarən mətnlər daha real faktlara, daha inandırıcı rənglərə büründü. Cəngavərlik hekayələrindən tutmuş, qızıl balıq tutmaq arzusunda olan məişət nağıllarına, sevgi dastanlarına qədər hamısı. Yazı sistemi reallıqla harmoniya qurduqca dəyərlər sistemi də formalaşırdı. Bu dəyərlər sistemi yenidən mətnlərə xüsusi atmosfer qazandırsa da, hər halda öz əvvəlki nağılvari təhkiyəsindən uzaq idi. Sonra bu dəyərlər sistemi dediyimiz konturlar özləri də cərəyanları və bədii düşüncənin stiuativ şəklini yaratdı.\nBelə olan halda yazının həm də texniki tərəfləri ortaya çıxdı və günümüzdə təsadüfi deyil ki, ədəbiyyat həm də qurğu məsələsinə çevrilib. Eksperimental ədəbiyyat yazının məhz bu yönünə xidmət edir. Ədəbiyyatın əsas meyar daşıyıcısı olan dil faktı da bu halda geridə qalır. Şillerin şeir, Orhan Pamukun roman haqqında işlətdiyi ifadənin məğzindən danışaq. Saf və düşüncəli olmaq nədir?\nMüasir dövrün sənət estetikasının tərifini Borxes verib:\n"Sənət, bu günün reallıqlarını simvolikləşdirib, kodlaşdırıb gələcəyə ötürməkdir, yeni nəslə çatdırmaqdır".\nBu ifadə çox düşünməyimizə imkan vermir ki, cavabı tapırıq. Deməli, yazdıqlarımız bu günün reallıqlarıdır. Yəni həyatımızdan, şəhərin qələbəliyindən, kitabxana rəflərindən, pablardan, restoranlardan, siyasətdən, mədəni hadisələrdən, ölkə gündəmindən, tarixindən gəlməlidir. Ancaq bu kodlar şəklində, bir növ, başqa qabıq altında yazılmalıdır. Həmin o başqa qabıq təxəyyülümüzün imkanlarıdır. Mətni nə qədər qura bilirik, ona hansı atmosferi verə bilirik, nələri ifadə edə bilir və sair kimi bütün şeylər sonsuz təxəyyül gücünün hesabına olur.\nƏslində, diqqətlə analiz edəndə görürük ki, cərəyan dediyimiz müxtəlif qəliblər elə təxəyyülün ifadə vasitələrinə görə yaranıb. Məsələn, absurd situasiyada düşünən beyin absurd hadisələr yazacaq. Sürreal ab-havada olan təxəyyül Dali kimi düşünəcək. Bütün cərəyanlar situasiya hadisəsidir, ancaq bütün situasiyalar cərəyan deyil (məsələn, postmodernizm). Bu da başqa bir mövzudu. Qayıdaq yazdıqlarımızın içində nə qədər biz varıq, nə qədər yoxuq, onu danışaq. Bütün gördüyümüz hadisələri yazmaq, bizə təsir edən sentimental zaman fasilələrindən yola çıxıb onu bədii mətn konteksinə gətirmək bu gün (və mənə elə gəlir həmişə) yersizdir. Bu yazıçılıq yox, hekayəçilik yox, əhvalatçılıq olar. Yazıçı bütün baş verənlərə tanrı kimi - üçüncü gözlə baxsa da, hətta bəzən özünü belə obraza çevirsə də, yəni öz yaşanmışlıqlarını yazsa da, bu hadisələrin klassik qəliblərini qırmalı, texniki tərəfi düşünməli, zamanın nəbzini tuta biləcək, həm də zamanın nəbzi ola biləcək əsərə çevirməlidir. Əks halda gecikmiş müəllif kimi ədəbiyyatın rəflərinə yol tapa, yol tapsa da, yer tapa bilməyəcək. Bütün böyük əsərlərə diqqət edəndə görürük ki, məllif öz keçmişinə qayıdıb, özünün aid olduğu yeri tapıb, xatırlayıb, şüuraltı bütün informasiyaları mumiya bədənindən çıxarıb və onu bu gün yaşayırmış kimi sehirli (bədii mətn kimi) əhvalata çevirib. Məlum-məşhur məsələlərdi hamısı. Yazıçı həmişə mətnin içində olur. O, haradasa oralardadı. Oxuduğunuz hansısa hadisəni o yaşayıb. Bəzilərini təhrif edəcək, bəziləri, ümumiyyətlə, olmayıb, bəziləri də necə varsa elədir. Roman oxuyanda bu romanın mütləq real hadisələrə söykənməsini düşünmək sənət anlayışını tam qavramamaqdan irəli gəlir. Sənət xilas etmək üçün var. Sizin gözlərinizi qırpmadan gözlədiyiniz o reallıqdan xilas yoludur sənət. Obyektivliyimi pozub digər "izm"lərdən daha çox absurdizmi bu missiyanın ən fərqli və ən maraqlı missioneri seçmək istəyirəm, ən azı bu yazılıq.\nBizə doğma olan kədər, bizim olan xoşbəxtliklər haqqında nə qədər dolğun danışırıqsa, o qədər də təmiz yaza bilərik. Hekayəni kənarda axtarmaq lazım olmur. Hər şey, hər kəs, bütün obrazlar, hadisələr sistemi yanınızdadır. Mütləq bu olanları bir qəlibə yığıb, muncuqdan təsbeh düzəldən kimi səliqə ilə işləmək şərtdir. Səliqəsiz və monoton mətn oxucunu yorur. Eyni zamanda, sizin olmayan hekayəni də oxucu duyur. İçinizdəki sünilik tez gözə çarpır. Ənənəvi mətnlə sizin olmayan avanqard üslub eyni dərəcədə yorucudur.\nYazının saf tərəfi haqqında hamı başqa cür danışacaq, çünki hamı başqa cür yaşayıb. Bütün final səhnələrinin iki həlli, bütün hadisələrin dörd yozumu olmağına baxmayaraq məşhur "hər kəsin danışmağa öz hekayəsi var" ifadəsi bütün zamanlarda aktualdır. Bəs düşüncəli tərəflərdə nələr var? Ümumiyyətlə, mətni qurmaq, onu qəlibə salmaq vacibdirmi?\nSon dövrlərin məşhur ədəbi hadisələrindən biri yeni cərəyanın - metamodernizmin ortaya çıxması bizim camiədə də ciddi müzakirələr yaradacaq və bəlkə də yaradıb. Yeni bir konstruksiya qurulur. Mətnin düşüncəli tərəfini "yığmaq" üçün çeşidlər hər gün çoxalır. Məsələn, modernizm nə qədər həyəcanlı, nə qədər çılğın bir atmosfer yaratmışdısa, postmodernizm daha böyük düşüncə ilə, daha yetkin baxışlarla seçilirdi. Hisslərdən arınmış, daha rasional, intellektual, real detalların üslubçuluğa çevrildiyi mükəmməl əsərlər ədəbiyyatçıları sevindirirdi. Bu böyüklüyün arxasında isə açıq-aşkar uşaq ərköyünlüyü də vardı. Yeni mətnlərin yaranmayacağını proqnoz verənlər, hər şeyin yazılıb bitdiyini gülə-gülə, təntənəli şəkildə bəyan edənlər postmodernizmi ədəbiyyatın qələbəsi kimi qiymətləndirirdilər. Zamanla bu ərköyün hisslər böyüdü və xaos yaradacaq qədər əldətutulmaz oldu. İroniya, şübhə, absurd yaradıcılıq, dekonstruktiv mətnlər - bütün xüsusiyyətləri ilə özündən öncəki dəyərlər sisteminə gülən, onları qeyri-ciddi hesab edən postmodern düşüncə zaman keçdikcə yaratdığı xaosun içində məhv olmağa başladı. Sirkə öz qabını çatlatdı. Ekonun Pelevin haqqında dediyi "gecikmiş postmodernistlər" ifadəsi bu cərəyanın kompüter erasına keçə bilmədiyinin etirafı idi. Niyə bunları vurğuladım? Çünki hər cərəyanın aktual olduğu dövrlər həmin zamanın baxış bucağına uyğun hərəkətdədir. Bu gün metamodernizm niyə aktualdır? Çünki süni yaddaşın ixtirası bütün informasiyaları olduğu kimi xatırlamağımıza, təhrifə yol verməyəcəyimizə və ən əsası xaotik prosesdən uzaqlaşacağımıza səbəb olacaq. Postmodernizmin dəyərlərdən tufan yaratdığı bir dönəmin sonunda metamodernizm o dəyərləri yenidən yerbəyer etməyin bayraqdarıdır. Bu yazının özü qədər qarışıq bir durumdan xilas yolu metamodernist mətnlərdədir. Qayıdaq öz mövzumuza.\nMətnin düşüncəli tərəfi saf tərəfin tələbi ilə formalaşır. Məzmun-forma mütənasibliyinin ortaya çıxardığı ən yaxşı nümunə elə budur. Əgər sizin saf tərəfiniz modern deyilsə, şablon və klassik bir əhvalatdırsa, ona avanqard bir şey düşünüb mətnin real atmosferini dağıda bilirik. Bunun alınıb-alınmaması yazıçının ustalığıdır.\nNəyi yazmaq sualının ən yaxşı cavabı isə istədiyin mətni yazmaqdır. /525.az/


BƏS DÜNYAYA CAR ÇƏKİB DEYİRDİNİZ Kİ, SİZ CƏFAKEŞ XRİSTİANLARSINIZ?! » Ovqat.com\nBƏS DÜNYAYA CAR ÇƏKİB DEYİRDİNİZ Kİ, SİZ CƏFAKEŞ XRİSTİANLARSINIZ?!\nMəşhur iranşünas, sosioloq, iran və fransız tarixçisi, Beynəlxalq Tarix Elmləri Akademiyasının üzvü, Sorbon Universitetinin professoru Əli Məzahiri (1914-1991) “İslamın qızıl əsri” adlı məşhur əsərində müxtəlif millətlərə aid etnoqrafik məlumatları ehtiva edən sorğu kitabında erməni kölələri haqqında belə yazıldığını qeyd edir: “Ermənilər bütün ağdərili qulların içərisində ən pis olanlarıdır. Onlar Zanzibar* kişiləri kimi qaradərili qulların ən bədheybəti və ən iyrəncləridir. Ermənilər tənbəl, qəddar və oğrudurlar. Əgər erməni qula bir saat istirahət versən, o, ümumiyyətlə, işləmək istəməyəcək. Ona görə də, onu qorxu altında saxlamaq lazımdır" (səh. 376).\nAna səhifəyə qayıt Baxış: 4 522 Tarix: 19-11-2020, 10:26


Azərbaycanda onlar prezidentliyə iddialıdır –\nAzərbaycanda onlar prezidentliyə iddialıdır – Siyahı\nYeni Azərbaycan Partiyasının icra katibi, baş nazirin müavini Əli Əhmədovun hakim partiyanın prezidentliyə namizədinin dövlət başçısı İlham Əliyev olacağını açıqlaması seçkiləri yenidən gündəmə gətirdi.\nAxar.az xəbər verir ki, oktyabr ayında keçiriləcək prezident seçkilərinə qatılmaq istəyənlərin bir qismi artıq iddialarını ortaya qoyublar.\n2018-ci ilin prezident seçkilərində namizədliyini irəli sürənlərdən biri də Müsavat Partiyasının keçmiş lideri İsa Qəmbərdir. Milli Dövlətçilik Partiyasının sədri Nemət Pənahlı da namizədliyini verəcəyini açıqlayıb.\nEks-spiker, 21 ildir ABŞ-da mühacirətdə yaşayan Rəsul Quliyev bu il Azərbaycana qayıtmaq və 2018-ci il prezident seçkilərində iştirak etmək niyyətini ortaya qoyub. Düzdür, onun bu istəyi real görünməsə də, hər halda istək ortadadır.\nAnaloji qeyri-real iddianı hazırda Almaniyada mühacirət həyatı yaşayan Hüseyn Abdullayev də səsləndirib.\nKlassik Xalq Cəbhəsi Partiyası bu il ölkədə keçiriləcək prezident seçkisində öz namizədi ilə iştirak etməyə qərar verib. Partiyanın Ali Məclisinin yanvarın 28-də keçirilən toplantısında KXCP sədri Mirmahmud Mirəlioğlu prezidentliyə namizəd irəli sürülüb.\nVətəndaş və İnkişaf Partiyası sədri Əli Əliyev də seçkilərdə prezidentliyə iddialıdır. Partiyasının 2017-ci ildə keçirdiyi qurultayda Ə.Əliyevin seçkilərdə namizədliyini irəli sürəcəyi rəsmiləşib.\nBuilki seçkilərdə ən gənc namizədin Ağ Partiya başqanı Tural Abbaslı ola biləcəyi ehtimalı da yox deyil. Partiyanın hələlik rəsmi qərarı olmasa da, T.Abbaslı mövqeyində qəti olduğunu deyib və seçkilərə hazırlaşdıqlarını bəyan edib.\nQeyd edək ki, Azərbaycanda 53 siyasi partiya mövcuddur. Hələlik, seçkilərdə iştirak arzularını yalnız bu şəxslər dilə gətirib.\n2018.02.03 / 07:00


Aşağı ekstremal limfostazın müalicəsi üçün hazırlıq - Varikositetlər\nAşağı ekstremal limfostazın müalicəsi üçün preparatlar\nBu gün planetin təxminən dörddə birini əhatə edən xəstəliyə toxunacaq – limfostaz. Üz və əlamətlərin konjenital lenfostazları ilə, mütləq bütün displastik anomaliyaları ilə müşayiət olunan hər on min bir körpə doğulur.\nXəstəlik ən çox qadınları otuzdan qırx beş ilədək təsir edir. Əksər hallarda (təxminən 90%) xəstəlik aşağı ekstremal bölgələrdə lokalizə olunur.\n4 Formaların təsnifatı\n7 Evdə primer və orta lenfostazın müalicəsi necədir\n8 Alt hissələrin müalicəsi\n9 Mastektomiyadan sonra əllə müalicə\n10 Limfa düyünləri olan əlin Erysipelas\n11 Şişkinliyi necə aradan qaldırmaq olar?\n12 Terapiya haqqında Əlaqə\n14 Xəstəliyin profilaktikası və proqnozu\n15 Niyə bir patoloji var?\n16 Dərman müalicəsinin xüsusiyyətləri\n17 Limfa drenajının bərpasına hazırlıq\n18 Siqareti və elastikliyini bərpa etmək üçün dərmanlar\n19 fermentlərin istifadə\n20 Coumarins hərəkət\n22 Lymphedem üçün dərman müalicəsinin əsas prinsipləri.\nİbtidai. Bu formada bütün anomaliyaları limfatik kanal (agenesis və qan damarlarının maneə, vena çatışmazlığı klapan hallarda aplaziya və ya hiperplaziyası) lymphostasis,hətta genetik səviyyədə qoyulmaq, doğuşdan xarakter daşıyır. Bu genetik cəhətdən müəyyənləşdirilmiş xəstəliyin xarakterik əlamətləri artıq körpəlik dövründə ortaya çıxır, ergenlikdə tamamilə ifadə edilir. Əksər hallarda, xəstəlik yalnız bir hissəyə təsir göstərir (hər iki əlamət nadir hallarda təsirlənir).\nXəstəliyin ilkin mərhələsi müvəqqəti spontan ödem mərhələsi adlanır. Lenfostaz, axşam saatlarında görünən və səhər saatlarında itələnən davamlı inkişaf edən şişkinlikdən başlayır. Hər hansı bir ağrıya yol açmır, xəstədə yumşaq toxumaların "şişməsi" hissini yaradır.Bu mərhələdə ödəmə yumşaq deyilir, çünki təsirli bölgənin dərisinə basaraq onun səthində kiçik bir xırda yarpaq verir. Dərman vasitəsi olmadan getmək qabiliyyətinə görə, onlar da "geri çevrilir" deyilir. Zərər çəkmiş bölgələrin cilalanmış uzanması parlaq və düzdür. Bu mərhələdə tutulan xəstəlik özünü mühafizəkar müalicəyə mükəmməl şəkildə verir.\nXəstəliyin irəliləməsi irreversible ödem mərhələsinə gətirib çıxarır. Şişkin toxumaların tutarlılığı sıx olur. Müalicə olunan əraziləri palpe edərkən, xəstə ağrı yaşayır. Palpada sonra izlər (kiçik dimples) uzun müddət dərinin səthində qalır. Qan dövranının və limf axınının pozulması yumşaq toxumaların iltihabən bərpasına gətirib çıxarır. Bu mərhələin klinik görünüşü, yerli qan təzyiqinin çatışmazlığından qaynaqlanan əzələ kramplarının olması ilə tamamlanır. Xüsusi diqqət, təsirlənmiş dəri rənginin dəyişməsidir. Dərinin əhəmiyyətli dərəcədə uzanmasına gətirib çıxaran kütləvi ödem, çox vaxt onların çatlamasına səbəb olur. Bu proses tez-tez bir bakterial infeksiya ilə birləşir, çünki diffuz qırmızı ləkələrin olması, hiss olunduğu zaman isti olur.Birləşdirici toxumanın böyüməsi dərinin sərtləşməsinə və yoğun lifli bantların meydana gəlməsinə gətirib çıxarır ki, bu da üst təbəqələrinin yağlı subkutan toxuması ilə möhkəm saxlanmasına səbəb olur. Nəticədə, bu yerdən köçürülmə və ya qatlama mümkün deyil.\nLimfostazın son mərhələsi geri dönməz filların inkişafı ilə xarakterizə olunur. Ters çevrilməyən ödem bədənin təsir sahəsinin ölçüsündə, kontraktürün formalaşmasında və deformasiya edən osteoartrozun inkişafında əhəmiyyətli dərəcədə artmasına gətirib çıxarır. Yumşaq toxumaların induration (sıxılma) və fibroziyanın inkişafı nəticəsində dəri qəhvəyi rəngdə olur. Yetərli müalicənin olmaması, limfatik maye (limf) axınının müşayiəti ilə müşayiət olunan şişkin dəlil və trofik ülserlərin meydana gəlməsinə səbəb ola bilər. Tibbi statistika xəstənin bütün orqanının ümumi septik lezyonlarının səbəb olduğu bir sıra ölümlərə dair məlumatlara malikdir.\naddım, Varis iştirakı və varikoz ekzema müəyyən artıb pigmentasyon sahələri müəyyən (postflebitichesky sindromu və dərin venaların trombozu) oxşar simptomlar ilə xəstəliklərin diaqnostik fərqləndirmə Lymphedema istehsal edir.\nLimfostazlı diet az kalorili və demək olar ki, duzsuz olmalıdırbədəndə sıvı saxlayan duzdan yalnız ödem irəliləməsinə kömək edir. Limfostazlı xəstələrin yeməsi bitki və heyvan zülalları, polyunsaturated yağ turşuları ilə zəngindir. Şirniyyat, çörək və makarondan, bəzi növ taxıllardan istifadə etməyi məhdudlaşdırmalıdır. Təzə meyvə, tərəvəz və fermentasiya olunmuş süd məhsullarının istehlakı yalnız xoşdur.\nLimfostazlı dərmanlı sülüklərin istifadə şişkinliyi azaltmağa, toxunulmazlığı aktivləşdirməyə və limfatik mayenin yenilənməsinə kömək edir. Tövsiyə olunan müalicə tezliyi həftədə iki dəfədir. Eyni zamanda, ən az beş leeches istifadə edilə bilər.Kursun maksimum müddəti on iki sessiya təşkil edir. Kurslar arasında fasilələr tələb olunur. Hirudoterapiya sessiyaları yalnız hirudoterapist – təlim keçmiş bir mütəxəssis tərəfindən həyata keçirilə bilər.\nLimfa düyünlərinin çıxarılması nəticəsində limfa çiyin zonasının toxumalarında yığmağa başlayır. Terapevtik təlimlərin xüsusi bir kompleksi olan operativ xəstələr bədənin lenf dövranını tamamilə bərpa etməyə çalışırlar.\nlymphostasis əlində müalicəsində istifadə yuxarıda qeyd olunan narkotik ilə yanaşı, qızıl yel yerli və sistemli təsiri antibiotiklərin bağlantısı tələb edir.Onlara görə, iltihab prosesinin yayılmasının qarşısını almaq və patogen mikroflora yayılmasının qarşısını almaq mümkündür.\nLenfostaz on beş ildir əziyyət çəkir. Lazer terapiya əməliyyatını və prosedurlarını keçirdim, mütəmadi olaraq doktorun təyin etdiyi dərman qəbul etdim – heç bir xüsusi inkişaf etməmişdim.Mənim üçün yalnız bir xilaslıq, Scottish firmasının Sigvaris'in sıxılma trikotajıdır. Bunda ağrıyan ayağım şişməz. Bu problemlə tanış olan hər kəsə məsləhət görürəm.\nLenfostaz ilə doğulmuşam, bu xəstəlik barədə hər şeyi bilirəm. Şəxsən, mənim üçün gündəlik işıq özünü masajdan daha yaxşı bir vasitə yoxdur. Ümumiyyətlə, yatmağımdan əvvəl, mənim ağrıyan ayağımı vuraraq, barmağımın iplərindən dizimə doğru hərəkət etməyim (heç bir şəkildə əksinə). Eyni şəkildə effektli çayda və ya havzada üzmə olunur: su prosedurlarından sonra şişlik yalnız yumşaq olur, eyni zamanda əhəmiyyətli dərəcədə azalır.\nNiyə bir patoloji var?\nLenfostaz – alt və yuxarı əlamətlərin xəstəliyi, bədənin və xəstəliklərdə patoloji proseslərin inkişafı səbəbindən doğuşdan ya da yaşla əldə edilə bilər. Alt ekstremal limfostaz – limfonun normal olaraq periferik damarlarda yayılmadığı dövriyyənin pozulmasıdır. Onun əsasında xəstəlik ekstremitələrin ağır şişkinliyinin müəyyən bir klinik görünüşü ilə inkişaf edir. Alt ekstremitələrin limfostazı aşağıdakı halların baş verməsinə səbəb olur:\nxərçəngli şişlərin aradan qaldırılması üçün cərrahi əməliyyatlar;\nkiçik çanaqda orqanlarda şişlər;\nhəddindən artıq bədən çəkisi;\nmexaniki və ya kimyəvi travma;\nalt ekstremitələrin konjenital patologiyaları.\nLimfostazın alt hissələrdəki başlıca səbəblərindən biri qan damarlarının tromboz və ya xolesterol plakaları ilə tıkanması səbəbindən qan dövranı prosesinin pozulmasıdır. Venöz çatışmazlıq və ya varikoz damarları, limfatik damarların lenfatik maneəni kompensasiya etmək üçün yatağını genişləndirdiyinə gətirib çıxarır.Bu, gəmilərin divarlarının tonlarının və elastikliyinin azalmasına gətirib çıxarır. Alt ekstremal limfa sisteminin inkişafının konjenital anomaliyası həmişə limfostazın inkişafına gətirib çıxarır.\nXəstəlik lenfatik sistemin damarlarına ziyanla müşayiət olunan ayaq və ya yanma mexanik zədələnmələr nəticəsində ola bilər. Bacakların yumşaq toxumalarında və ya qüvvətli iltihablı proseslərin olması ilə əlaqədar kanser inkişafları damar ötürülməsinə gətirib çıxarır və bu da limf drenaj prosesinin pozulmasına səbəb olur. Tez-tez lenfostaz parazitlərin alt hissələrinin yumşaq toxumalara nüfuz etməsi ilə bağlıdır. Lenfatik kanalda yerləşmiş Helminlər, lümeni tıxalıyor.\nLiffostaz Klippel-Trenone-Weber sindromu – alt ekstremitələrin köçürülmüş erysipelası və ya konjenital anomaliya səbəbindən görünə bilər. Bədənin böyük kütləsi ilə kiçik çənənin lenfatik damarlarının hərəkəti var, bu da qaçılmaz olaraq limfostazın inkişafına gətirib çıxarır. Böyrək çatışmazlığında bacak patologiyasının görünüşü tez-tez görülür. Limfostazın müalicə edilməsindən əvvəl onun kök səbəbini müəyyən etmək lazımdır, çünki bacakların lenfatik sisteminin patologiyası müxtəlif xəstəliklərin nəticəsidir.\nDərman müalicəsinin xüsusiyyətləri\nYalnız iştirak edən həkim, lenfostaz üçün dərmanlar təyin edə bilər, dərmanların özünü seçmə cəhdləri və ya ənənəvi tibb baxımından konservativ üsullara diqqət yetirməmək ciddi ağırlaşmalara səbəb ola bilər.\nDrug terapiyası xəstəliyin hər hansı bir mərhələsində müsbət təsir göstərir, əsas məqam lenfostazın xoşagəlməz simptomlarını aradan qaldıra bilməyəcək, eyni zamanda görünüşün səbəbini aradan qaldıracaq hüququ dərman seçməkdir. Aşağı əlamətlərin limfatik ödeminin müalicəsi bir dərmanın istifadəsi ilə məhdudlaşmır, müsbət təsir etmək üçün müxtəlif spektrli spektri olan bir neçə dərman qrupunun istifadəsini ehtiva edən kompleks müalicə lazımdır. Limfostaz üçün təyin olunan əsas preparatlar, benzopironlar, diüretiklər, fileptoplar, kummarinlər, antibakterial təsir göstərən dərmanlardır.\nDərman terapiyasına əlavə olaraq, alt ekstremitələrin limfostazının müalicəsi bir sıra fəaliyyətlər üçün vacibdir. Xəstə daim kompressor çorapları geyməlidir və ya ayaqları bir bandaj bandajı ilə çəkmək, fizioterapiya prosedurlarını həyata keçirmək,limfatik gəmiləri ton və elastikliyini bərpa vitamin kompleksi qəbul haqqında unutmayın, pəhriz dəyişir.\nLimfa drenajının bərpasına hazırlıq\nlimfatik sistemin patologiyası əsas səbəb – bir limfatik drenaj prosesinin pozulması, xüsusilə xəstə müəyyən edilir dərmanlar, venotoniki. Bu qrupun vacib dərmanları:\ntərkibi venotoniki flavonoids, gesparidin, diosmin kimi aktiv komponentlər daxildir. ağrı, ağırlıq xoşagəlməz hissi, əzələ twitching, trofik pozğunluqlar – Detraleks simptomatik şəkil lymphostasis həbs edir. Müalicə kursu fərdi olaraq seçilir. Xüsusilə ağır hallarda, Detraleks xəstəsi bütün həyatını almaq məcburiyyətində qalacaq. Müalicə kursu zamanı günəşə uzun müddət qalma tövsiyə edilmir.\nBəzi dərman venotoniki qrupu at şabalıdı deyil – Venastat, Reparil, Aestsin, Venen. Bu alətlər, şişlik, yorğunluq azaltmaq günün sonunda baş aşağı əzalarını göz gərginlik azad və həddindən artıq bədən kütləvi olan xəstələrdə kömək edir.Venotonikanın əsas məqsədi qan dövranını yaxşılaşdırmaq və gəmilərdə limf drenaj prosesini bərpa etməkdir, lakin onlar əsas səbəbləri müalicə etmirlər, buna görə də onlar dərman müalicəsinin əsas, köməkçi üsullarından biri kimi istifadə olunur.\nSiqareti və elastikliyini bərpa etmək üçün dərmanlar\nAngioprotektorlar – limfatik damarların normal vəziyyətini bərpa etməyə kömək edən dərmanlar. Onların həddindən artıq genişlənməsi və tonunun azalması lenfatik sistemin öz kanalını genişləndirməklə limf və mayenin çatışmamazlığı üçün kompensasiya etməyə çalışdığına bağlıdır, lakin bu, elastiklik itkisi ilə doludur. Angioprotektantların əsas fəal maddələri rutin və askorbin turşusudır. Xəstələr üçün təyin olunan preparatlar Bioflavonoid və Troxerutindir.\nAngioprotektorlar aşağı ətrafların yumşaq toxumalarının güclü şişməsini dayandırır, iltihabı aradan qaldırır, divarların tənzimlənməsini və divarların elastikliyini təmin edir. Qəbul kursundan sonra xəstə qan dövranını yaxşılaşdırır, oksidləşdirici azalma proseslərini normallaşdırır.\nAngioprotektorların narkotik qrupunun hazırlanması hiyaluron turşusunun hüceyrə membranlarında konsentrasiyasını sabitləşdirir.tablet, əzələdaxili inyeksiya (və ya venadaxili) və gel üçün həll – hazırlıqlarına 3 Product forma var. Hansı üsul xəstə dərman azad bəzi formaları səbəbiylə iynə və ya digər narkotik qəbul aktiv maddələr angioprotector ilə qarşılıqlı deyil ki, çünki həb almaq mümkün uyğun deyil kimi, bir həkim qərar narkotik seçin.\nlymphostasis müşayiət iltihab prosesi insan əziyyət, ağrı gətirir və xəstəliyin gedişi çətinləşdirir. iltihab azaltmaq üçün xəstələr xüsusi fermentlər ehtiva narkotik müəyyən edilmişdir. Bu materiallar iltihab azaltmaq, həm də yumşaq toxuma şişlik azaltmaq immun bərpa etmək üçün kömək, ağrı aradan qaldırılması deyil. Phlogenzym, Vobenzim – fermentlər ilə Basic narkotik.\ntibbi qrupun dərman mürəkkəb görünüşünü Thrombi occluding gəmilər lymphostasis və limfa drenaj normal prosesi mane bir meylinin insanlar üçün xüsusilə vacibdir.\nəsas anti-iltihab fəaliyyət ilə yanaşı, fermentlər bədəndən geri yardım və limfatik sistemi, zəhərli maddə xüsusilə, qida və oksigen zəruri məbləği ilə təmin, maddələr mübadiləsi və aşağı nekrotik yumşaq toxuma normallaşdırır.\ninkişaf lymphostasis, simptomatik şəkil və qan clots çox sayda formalaşması ilə xarakterizə olunur qan dövranı sisteminin yanaşı xəstəliklərin ağırlıq dərəcəsindən asılı olaraq qatılan həkim tərəfindən seçilmiş narkotik alaraq əlbəttə.\nCoumarins – fəaliyyət geniş malik və lymphostasis müalicə xəstələrə idarə narkotik bir qrup. Coumarins monoterapiya istifadə edilə bilər heç bir narkotik. Onların əsas fəaliyyət əsas narkotiklərin təsirini artırmaqdır. Xəstələr qan clots qarşısının alınması yardım, qan laxtalanma dərəcəsini təsir oksikumarina müəyyən qəbul.\nKumarin iltihab azaltmaq və intercellular matrix hissəsi olan molekulların böyük bir qrup ayırmaq.Bu dərmanlar qan şərtlərinə təsir etmir və qan tökülməsinin qarşısını almaq üçün onu seyr etməyin.\nSon klinik araşdırmalara görə, limfostazın müalicəsi üçün kompleks dərman müalicəsində coumarins varlığı xüsusilə nəticə pozitivliyini təsir etmir.\nDaha böyük təsir, sıxılma çorabının qalıcı olmasıdır. Buna baxmayaraq, alt əlamətlərin gəmilərində limf durgunluğu problemi ilə qarşılaşan və kəmərlər çəkən bəzi xəstələr onların vəziyyətinin əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdığını qeyd edirlər. Kəmərlərin alınması barədə qərar bir həkim tərəfindən alınır, əksər hallarda bu qrupun dərmanları xəstəliyin xroniki forması və ya ağır simptomatik şəkli olan xəstələrə təyin edilir.\nDiuretiklər diuretik təsiri olan dərmanlardır. Lenfostaz üçün müalicə olunan bütün xəstələrə təyin olunmuşdur. Xəstəlik yumşaq toxumaların güclü şişməsi ilə müşayiət olunur və bədəndən artıq mayenin yalnız böyrəklər vasitəsilə çıxarılması mümkündür. Diüretik qəbulu tez və effektiv nəticə verir, çünki artıq maye dərhal limfatik kanaldan ayrılır.Bu dərmanları xüsusi qayğı ilə çəkin, çünki onların istifadəsinin müsbət dinamikasına baxmayaraq, əks təsir göstərə bilərlər.\naktiv maddələr diuretiklərin təsiri altında və çox həyata limfatik sistemi toplanır artıq maye, yenidən transudate intercellular növlərinin təsiri altında toplamaq bilər. Belə hallarda, mayelərin sistemdən çıxarılması daha çətin olacaq və ödem daha da pisləşə bilər. Buna görə də, diüretiklərin alınması ciddi iştirak edən həkim tərəfindən seçilən dozaya uyğun olmalıdır.\nDiuretiklərin bir vitamin kompleksi almaq lazımdır, və bu fermentlər fəal sidik ifraz yuyulur kimi əsas diqqət, kalium və kalsium zəruri konsentrasiyaları saxlanılması yerləşdirilib.\nLymphedem üçün dərman müalicəsinin əsas prinsipləri.\nLymphedem ilə dərman müalicəsi köməkçi bir əhəmiyyətə malikdir, ən çox istifadə olunan dərmanlardır.\nPhlebotrophic vasitələri. Bu qrupda Lenfödem müxtəlif dərman müalicəsində geniş istifadə komanda var:\nMikronlaşmış flavonoid fraksiyalar (Detraleks, Daflon);\nTroxerutin və Troxevasin (Trochevasin), Paroven, Venoruton və s.);\nEskin (eskin (eskin), Venastat (Venastat) Aescusan, Aestsin et al.);\nCombination narkotik (Cyclo 3fort (Cyclo 3 qala), Ginkor qala (Ginkor Fort)) və s.\nCoumarins. Bu olduqca müxtəlif struktur maddələrin böyük bir qrupudur, tamamilə fərqli təsiri ilə. Təbabətdə oksikoumarinlər antikoagülan preparatlar (qan qıcolunmazlığını azaltan preparatlar) kimi geniş istifadə olunur. müəyyən limfologiya rəğbət klinisyenler qan laxtalanma sisteminin dövlət təsir imkanı malik deyil, coumarins digər qrup extracellular matrix böyük molekulların parçalanma iddia qatqı narkotik istifadə edir. Lakin bu günə qədər toplanmış məlumatlar Lenfödem kompleks terapiya kumarin əlavə məsələn kimi əhəmiyyətli nəticələr, sıxılma terapiya heç bir təsiri var ki, gəlir.\nDiüretiklər (diüretiklər). periferik ödemlər diuretiklərin müalicəsində damar yataq maye ilkin itkisi ilə bağlı dərhal təsiri var.Nəticədə arası maye damarlarında maye itkisi üçün kompensasiya səfərbər olunur. Lenfödem müalicəsi diuretiklərin rolu yenidən səfərbər transudate intercellular limfa onun tərkibinə şiş, və xeyli ağır "su" komponent asanlıqla toplanır zaman-ci ildən, çox məhduddur. Lenfödem mövcudluğu sidikqovucu məqsədləri üçün bir göstəricisi deyil.\nAntibiotik müalicəsi əza təsir yumşaq toxuma infeksiyaları inkişaf zamanı həyata keçirilir. Gram-müsbət kokklar – ağır sellulitin (qızıl yel) Lenfanjit ildə bakteriyemi adətən intravenously prescribers bu infeksiyaların ən ümumi səbəb Tropic.\nLenfödem məhsullarının təyin qrupları və fəaliyyət mexanizmlərinin bir sıra tapa bilərsiniz: pentoksifilin, vitamin E, proteolytic fermentlər, və kimi, lakin onların təyin nəzəri çərçivəsində səbəbiylə və praktikada haqlı deyil.\nAlt ekstremitələrin limfostazının müalicəsi, xüsusilə ilkin mərhələlərlə, uzun müddətli, mürəkkəb, patoloji prosesin müxtəlif əlaqələrinə yönəlmiş fərqli üsullar.


Azərbaycan Respublikasının Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi İKT avadanlıqlarının satın alınması üçün AÇIQ TENDER ELAN EDİR - XALQQAZETI.COM\nTender iştirakçılarına təklif edilir ki, dövlət satınalmalarının https:// www. etender.gov.az/ vahid internet portalına (portal) elektron imzaları vasitəsilə daxil olsunlar və tender haqqında ətraflı məlumatı əldə etsinlər. Müqaviləni yerinə yetirmək üçün tender iştirakçıları lazımi maliyyə və texniki imkanlara malik olmalıdırlar. Tenderdə iştirak etmək istəyən təşkilatlar müəyyən məbləğdə iştirak haqqını göstərilən hesaba köçürdükdən sonra müsabiqə üçün təkliflərini portal vasitəsilə təqdim edə bilərlər.\nİştirak haqqı 500 (beş yüz) manatdır.\nH/h - AZ58CTRE00000000000008408201\n- tender təklifi dəyərinin 1 faizi həcmində bank təminatı (konkret müddət göstərilməklə);\n- iddiaçının tam adı, hüquqi statusu, nizamnaməsi, qeydiyyatdan keçdiyi ölkə və rekvizitləri;\nSənədlər Azərbaycan dilində tərtib olunmalıdır (xarici dildəki tender sənədləri Azərbaycan dilinə tərcümə edilməlidir). İddiaçılar tenderlə bağlı sualları portal vasitəsilə satınalan təşkilata ünvanlaya bilərlər. Tender proseduru “Dövlət satınalmaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun keçiriləcəkdir. İddiaçılar tenderdə iştirak üçün ixtisas göstəricilərinə aid sənədləri 7 oktyabr 2020-ci il saat 15.00-a və tender təklifi ilə bank təminatı sənədlərini isə 15 oktyabr 2020-ci il saat 15.00-a qədər portal vasitəsilə təqdim etməlidirlər. İddiaçıların təklifləri 16 oktyabr 2020-ci il saat 15.00 -da açılacaqdır. İddiaçılar açılışın nəticələrilə portal vasitəsilə tanış ola bilərlər.\n18 Sentyabr 2020 00:57 - REKLAM VƏ ELAN


ROYAL – HOLDING QSC\n1951-ci ildə qurulan Doğuş Group müasir həyatı formalaşdıran kəşflərin ön plankasındakı dayanan, daha yaxşı bir həyat üçün standartlar qoyur. Doğuş Group, yalnız müştərilər üçün deyil, həm də işçilər, tərəfdaşlar və hətta rəqiblər üçün aspirasiya yaratmaq üçün, sinif həyat tərzi markalarının ən yaxşı qlobal bir ev olmağı arzulayan, bütün qlobal oyunçu olmaq məqsədi ilə bütün fəaliyyət sahələrində işlərini davam etdirir. Maşınqayırma, inşaat, media, turizm və xidmət, daşınmaz əmlak, enerji, qida və içki daxil olmaqla, yeddi əsas müəssisədə fəaliyyət göstərən Doğuş Group, böyüməsini texnologiya, idman və əyləncə sahələrində yeni əməliyyatlarla davam etdirir. 300-dən çox şirkət və 35,000-dən çox işçisi ilə Doğuş Group müştərilərinə qabaqcıl texnologiyalar, yüksək marka keyfiyyəti və dinamik insan resursları ilə xidmət göstərir.\nDoğuş Construction Group, Ayson, dinamik gücü, bilikli və yenilikçi işçiləriylə, 1972-ci ildə geotexniki işləri, dəniz strukturları, tunellər, avtomobil yolları sahələrində qurulduğu gündən etibarən, "keyfiyyəti ilk" prinsipi ilə müxtəlif yerli və xarici infrastruktur layihələri həyata keçirir : körpülər, viyadüklər, anbarlar, sulama obyektləri, aeroportlar və təcrübə tələb edən metro quruluşu, ağır maşın və peşəkar işçi qüvvəsi. Çoxsaylı layihələri müvəffəqiyyətlə yerinə yetirən Ayson, bu gün Star Aegean Refinery Marine Works, Petkim Container Port Project, Pile Quay and Dolphin and Sheet-Pile Wall Construction Works, Salıpazarı Cruise Port Project Marine Quay Construction Works, Ergene Basin Deep Sea Discharge Construction Project, Tunnel Construction by TBM within the scope of Kılavuzlu Irrigation Main Channel Project proyektləri ilə öz uğurlu işinə davam edir.\nAzerbaijan STELLA Residence Baş Podratçısı\n1994-cü ildə turizm və tikinti sektorunda fəaliyyətə başlayan Başak İnşaat, qurulduğu gündən etibarən təcrübəsi olan, məlumat birikimi və peşə xidməti zehniyyəti səbəbiylə müvəffəqiyyətli əməliyyatlar həyata keçirdi. Başak İnşaat, xüsusi ilə aerodrom qurğuları sahəsində fəaliyyətini davam etdirdi, həm də İdman Kompleksləri, Xəstəxanalar, Otel və İdarəetmə Binaları sahəsində fəaliyyətlərini icra etdi. Ixtisaslı kadrlarından ötəri əhəmiyyətli əməliyyatları həyata keçirərək, Başak İnşaat, müxtəlif qurumlara və administrasiyalara xidmət göstərərkən öz fəaliyyətində ən yüksək keyfiyyət və güvən səviyyəsinə çatmışdır. (elektrik / elektron və mexaniki sistemlərin ən yüksək texnologiyası).\nAzerbaijan STELLA Residence tikintisi\nROYAL Construction Company şirkəti ölkədə baş verən proseslərin vəhdətində bu proseslərdə yaxından iştirak etmək eləcə də ölkə başçısının göstərişi ilə yeni inkişaf strategiyasina uyğun tərtib edilmiş strateji yol xəritəsində nəzərdə tutulmuş planların həyata keçirilməsinə həm birbaşa həm də dolayısı yolla töhvə vermək məqsədi ilə yaradılmışdır. Şirkətin qarşısında duran başlıca məqsədlərdən biri ölkəmizdə turizm, kənd təsərrüfatı, və bu kimi digər sahələrdə beynəlxalq rəqabətə davamlı istirahət mərkəzlərinin, aqrar komplekslərin və istehsal müəssisələrinin xarici investisiya hesabına ölkəmizdə yaradılmasıdır.\nAvirtel fəaliyyəti müddətində həyata keçirdiyi uğurlu layihələr sayəsində müstəqil təşkilatlar tərəfindən bir sıra nüfuzlu mükafatlar, sertifikat və təltifnamələrə layiq görülmüşdür. 2 il ard-arda “İlin İnternet Provayderi”, Toll Free xidmətinin uğurlu tətbiqinə görə “Brand Award”, “Azeri Business Award”, “Azərbaycanda Rabitə sisteminin təkmilləşdirilməsində göstərdiyi xidmətlərə görə” Qızıl Buta, Qız Qalası, korporativ saytlar nominasiyasında Millinet 2015-in qalibi, Bakutel 2015 sərgisində “Ən füsunkar stend” mükafatları bunlardan sadəcə bir neçəsidir.


18:01 27 İyul 2021 1070 dəfə oxunub\nKulis.az Babək Göyüşün “Adam öldürmək istəyirəm” hekayəsini təqdim edir.\nEldar 4 il öncə, 1990-cı il yanvar ayının 13-də Qırmızı körpünü keçəndə “Ailəmlə bir də “bura” qayıtmayacağam” sözünü dilinə gətirmişdi.\nO, “ailəm” deyəndə həyat yoldaşı Qretanı, iki körpə əkizləri - Azadla Əhmədi, “bura” deyəndə Azərbaycanı nəzərdə tuturdu. Onun fikrincə, həmin gün ailəsi Bakıda ölə bilərdi. Bu ölümdən qaçmaq üçün Eldar 3 ailə üzvünü dostunun maşını ilə gecə Qırmızı körpüyə çatdırmış və “qayıtmayacağam” sözünü də elə orda demişdi, üstəlik geri çönüb tüpürmüşdü.\nİndi düz 4 il sonra, 1994-cü il yanvar ayının 13-də səhərin alatoranlığında o, gürcü sərhədçilərindən pasportunu geri alıb Azərbaycana ayaq qoyanda yenidən həmin sözü xatırladı, ancaq nədənsə ürək edib o sözü dilinə gətirmədi, tüpürmək üçün də ağzının suyunu bir yerə toplamadı.\nİnsanlar tüpürcəkləri torpağın saçını islatmaq üçün yaradır. Həmin gün buralara tozanqa qar yağmışdı. Torpaq azca da olsa, islanmaq payını almışdı, Eldarın tüpürcəyinə ehtiyacı yoxuydu.\nƏtrafı seyr elədi. Burda heç nə dəyişməmişdi. Dəyişən yalnız səkinin və inzibati binanın dam örtüyünün qara bülənməsiydi. Maşın yolunda, xüsusilə təkərlərin izində qar gözə dəymirdi, gözə dəyən asfaltın qaralığı idi. Eldar 4 il öncə burdan gedəndə asfaltın çox hissəsi kələ-kötür idi. İndisə o yolda kələ-kötürdən əsər-əlamət qalmamışdı. Yol hamar və qapqara görünürdü. Sərhəd məntəqəsənin köhnə binası isə yerindəydi, heç fasadı da dəyişməmişdi, sanki yolux cücəyə bənzəyirdi. Yerində olmayan yalnız tüpürcəyiydi.\nTüpürdüyü yerə baxdı, nazik qar örtüyü torpağın üstünü örtmüşdü, gözünə heç nə dəymədi. Fikirləşdi ki, tüpürcəyi ya qarın altında qalıb, ya da asfalt çəkiləndə qara torpağa qarışıb...\nO, bir anlıq nə edəcəyini bilmədi, duruxub qaldı, istədi ki, geri çönüb qayıtsın, ancaq Krasnodarda ona deyilən söz divar kimi qarşısını kəsdi. “Adam öldürmək üçün müharibəyə getməlisən, əks halda sənin özünü öldürəcəklər”. Bu sözü ona qaynı Samvel demişdi. Samvel onun 4 qaynının ən böyüyü idi və Krasnodar diyarında böyük söz və güc sahibi sayılırdı. Sovetlərin dağılmasından sonra Samvel qayınatası, Krasnodar diyarı Kommunist partiyasının katibi Sergey Petroviçin köməyilə şəhər bazarını, iki tikinti kontorunu və avtobus parkını özəlləşdirmişdi. Və bütün bu var-dövləti qorumaq, yeni biznes şəbəkəsi yaratmaq üçün digər qardaşlarının köməyilə kriminal dəstə yaratmışdı. Eldar da Bakıdan ailəsi ilə birgə onlara pənah gətirdikdən sonra bu kriminal dəstənin üzvlərindən birinə çevrilmişdi. Eldar puldan korluq çəkməsə də qayınları ona inanmırdı. Bu inanmamaq onun azərbaycanlı olmağı ilə bağlı deyildi, o, sadəcə olaraq adam öldürə bilmirdi. Qruplaşmalar arasında dəfələrlə baş verən davalarda Eldar barmağını “Kalaşnikov” avtomatının tətiyinə vursa da son anda o tətiyi bir dəfə də olsun, çəkməmişdi.\nAdam öldürməkdən qorxurdu...\nBu qorxu Eldarda 1976-cı ildə 10 yaşı olanda yaranmışdı. Onun atası Əhməd Yevlaxda Yun zavodunda kadrlar idarəsində işləyirdi. Günlərin birində o, anası Yaqutla iki küçə aralıda yaşayan xalasıgilə getmişdi. Geri qayıdanda böyük otaqda atasının bədənini başsız görmüş və elə o andan da döşəməyə tökülən qan onun gözünə dolmuşdu.\nEldarın atası Əhməd elə o gecə bu dünyadan başsız getmişdi və onun qatili də kəsilən baş kimi heç vaxt tapılmamışdı.\nEldarın özü də elə o gecədən sonra bu dünyada gözü qanlı gəzməyə başlamışdı...\n...Eldar əl çantası ilə taksiyə yaxınlaşanadək həmin gecənin qanlı olayını kino lenti kimi bir daha qanlı gözlərinin önündən keçirdi. Tər onu basdı, əyilib ayağının altında xırçıldayan qardan bir ovuc götürüb üzünü sildi və sonra çöməlib bu dünyadan başsız gedən atasını ilk dəfə hönkür-hönkür ağladı...\nÇiyninə bir əl toxundu, o əlun kimə məxsus olduğunu yoxlamaq üçün geri qanrıldı. Başı papaqlı, dəri gödəkcəli, yaşı 65-ə yaxın olan kişiyə baxdı. Kişi isə əksinə onun sifətini görən kimi bir anlıq duruxdu və əlini tez Eldarın çiynindən çəkib “norka” papağını çıxartdı:\n- Məni tanımadın, ay bala! Alikəm, Yevlaxlı Alik! - dedi.\n- Yox tanımadım... - Eldar ağzından çıxartdığı bu kəlmələri özü zorla eşitdi.\n- Dur ayağa, niyə ağlayırsan, nəsə olub?\n- Elə-belə... - Eldar dikəlib Alikin boğazından tutmuş ta alnınadək bütün cizgilərini süzməyə başladı və onun kim olduğu yadına düşdü.\nÖnündə dayanan bu adamın adı Allahverdi idi. Allahverdi onun atasının müdiri olmuşdu və tez-tez atası ilə onlara gələrdi. Elə o vaxtdan Eldar qırmızısifət, şit gülüşü olan bu adamı bəyənməmişdi və onun qonaq gəlməməsi üçün bir neçə kərə anasından xahiş etmişdi. Anası isə ona “Oğul, atanın dostudur. Necə deyək, gəlməsin?!” cavabını vermişdi.\nEldar böyüdükcə və atasının ölümünü gözünün qabağına gətirdikcə Allahverdidən şübhələnmişdi, ancaq o şübhə də elə həmişə şübhə olaraq ürəyində qalmışdı...\nAllahverdinin Yexlaxda ləqəbi erməni qızı aldığına görə, “erməni Alik” idi.\n- Hə, sizi indi xatırladım, “Erməni Alik”siniz. - Eldar bu sözləri taksi maşınları dayanan yerə baxa-baxa dedi.\n- Oğlum, taleyimiz eyni oldu, səninlə.\n- Buna tale demək mümkündürsə, elədi, ancaq o tale gör məni haralara apardı. Qohumlarım da, anam da məndən üz döndərdi.\n- Anandan heç xəbərin varmı?\n- Elə də yox. Çəpər qonşumuz Ənvər Krasnodar bazarında meyvə satır, ondan anamı soruşuram. Deyir ki, yaxşıdı. Dayılarım korluq çəkməyə qoymur. Bacım da Qazaxda ərdədir, elə bir ayağı Yexlaxdadır.\n- Oğulun ayrı yeri var, gərək ananı buraxmayaydın, barışmaq üçün bir yol tapaydın.\n- Tapa bilmədim, neyləyim, 1986-ci ildə Bakıda texnikumda oxuyanda qrup yoldaşım Qreta ilə evlənən gündən məndən üz döndərdi. Xalam qızı ilə də 13 yaşımdan deyikliydim, o da acığıma ərə getmədi, elə evdə oturur...\n- İndi nə əcəb qayıdırsan, yoxsa ailəni buraxıb evəmi dönürsən? Anan səni bağışladımı?\n- Mən evə getmirəm, Qarabağa ermənilərlə döyüşməyə gedirəm...\nBu sözdən sonra Allahverdinin nitqi bir anlıq tutuldu, nə cavab verəcəyini bilmədi, ancaq handan-handan özünə güc tapıb höccələyə-höccələyə “Sən? Ermənilərlə döyüşə? Qarabağa? Nə isə inanmıram. Qayınların necə buraxıb səni?” sözlərini dedi.\n- Elə onlar göndərib.\n- Dayan, dayan, doğrudanmı onlar göndərib? Niyə?\n- Mən adam öldürə bilmirəm, atam öləndən gözümə qan dolub, qandan qorxuram.\n- Sən niyə adam öldürməlisən ki? Bu, hardan çıxdı?\n- Orda bizim pulumuz adam öldürməklə çıxır. Adam öldürmədiyimə görə də mənə inanmırlar. Dedilər, get müharibədə adam öldürməyi öyrən.\n- Birdən sənin özünü öldürdülər, onda necə olacaq? Qayınların bəlkə səni bilərəkdən ölümə göndərir.\n- Daha onu bilmirəm, gedirəm.\n- Bu, ermənilər səni əlində lap oynadır.\n- Bu sözü səndən eşitmək qəribə səslənir. Sən də evində 5 erməni südü içəni böyüdürsən.\n- Mən bu qələti çoxdan eləmişəm, onda erməni-müsəlman söhbəti yoxuydu. Yanımda da heç bir erməni zad yoxdur. Bilirsən, yoldaşım elə sovetlər vaxtı özünü Kürə atdı, heç meyiti də tapılmadı. Uşaqlar da evlənib ayrı yaşayır. Mən də 3 qardaşımla Rostovda restoran işlədirəm. Əkiz tayım da Yevlaxda ata evimizdə qalır, indi anamın ilidir, ora gedirəm.\nAllahverdi bunu taksi maşınının qapısını açanda dedi və Eldardan cavab gözləmədən taksi sürücüsünə “Bizi Yexlağa apar” dedi. Qırmızı rəngli “Jiquli”nin sahibi ayağını qaza basdı, onlar sərhəd mənqəsəsindən aralandılar. Hər ikisi arxada yan-yana oturmuşdu, qabaq oturacağa Eldar əl çantasını və boz parçadan olan gödəkçəsini qoydu. Alik “Üşüyürəm” deyib qara dərili gödəkçəsini soyunmadı. Heç kim bir müddət dinib danışmadı. Şıxlı kəndinə çatanda sükutu üzü tüklü, sağ qulağının altı sallax olan sürücü pozdu: “Heç məndən qiymət soruşmadınız”.\nYenə heç kəs reaksiya vermədi. Handan-hana Alik gödəkçəsinin yun yaxalığını üzündən çəkib “Nə desən verəcəyik, sür” dedi.\nTovuzu keçəndə Allahverdi əlini sürücünün çiyninə vurub “Oğul, kafelərin birində saxla, bir qısmat çörək yeyək” dedi.\nBu sözləri Eldar eşitmədi, yatmışdı. Sürücü “Oldu” cavabını verdi.\n“Jiquli” sağa burulub palçıqlı yola girəndə Allahverdi Eldarı dümsüklədi: “Dur, çörək yeyək”. Eldar əliylə gözlərini ovxaladı və “Noolub, çatmışıq?” deyə mızıldandı.\n“Yox, Tovuzu yenicə keçdik, hələ çox var”. Allahverdi bu sözləri maşının qapısını açandan sonra geri qanrılıb dedi.\nOnlar köhnə bir yeməkxananın içərisinə daxil oldular. Sürücü onların arxasınca gəlmədi, uzaqdan qışqıraraq “Siz yeyin, mən səhərlər çörək yemirəm, maşının suyuna baxacam” dedi.\nYeməkxananın içərisi soyuq idi. Onları 20-25 yaşlı, təxminən 150 santimetr boyu olan bir oğlan qarşıladı və “Burda isti otağımız var, sobaya yenicə odun qoymuşam” dedi. İçəri keçdilər, otaq isti olsa da pis iy onların burnuna doldu.\n“Buranın pəncərəsini bir az açıq saxla. Bizə də səhər yeməyi üçün nə varsa ver, 4-5 yumurtadan da qayğanaq elə”.\nBu sözləri də Allahverdi dedi. Eldar sanki lal olmuşdu, dinib danışmırdı. Yeməyin sonuna kimi də elə hey sobaya baxmağa davam elədi. Sanki öldürəcəyi adam sobanın içində gizlənmişdi, hər an çıxacağını gözləyirdi. Sobadan yanan palıdın fışıltısı gəlirdi.\n“Bu fışıltıya qulaq asmaq üçün atamla Daşkəsənə babamgilə gedərdim. Bir də sobanın üstündə dilim yemək üçün. Sən heç ömründə dilim yeyibsən?”.\nAllahverdi Eldarın dilinin kilidini açmaq üçün bu sualı verdi. Eldar isə Allahverdiyə məxsus olan bu uşaqlıq xatirələrini qulaqardına vurdu.\n“Yaxşı mən hesabı verim, sən də sobaya baxmaqda davam elə”.\nAllahverdi bunu deyib qapını özünə tərəf çəkdi. Qapı açılmadı. Yenə qapının qulpundan bərk tutub özünə tərəf çəkdi. Qapı yenə açılmadı, qulp qırılıb əlində qaldı. Bu mənzərə bir anlıq onu karıxdırdı, sifətindəki çizgilər də, əlinin hərəkəti də, əlində tutduğu qapı qulpu da kino kadrlarında olduğu kimi “stop”a düşdü. Təbii ki, bütün bunları Eldar görmədi, onun gördüyü şey sobanın qapağı və qapağın kənarındakı düymə boyda deşikdən odun parçasının közərməsi idi.\nBu vaxt qapı çöl tərəfdən açıldı, ofisiantın özüylə bərabər “Yenə nəsə lazımdır?” sualı eyni vaxtda içəri daxil oldu. İçəridə onun sifəti qapı qulpu ilə üz-üzə gəldi. Allahverdi bu anı sanki gözləyirmiş kimi qulpu yuxarı qaldırdı, əks halda ofisiantın sifəti qırılan qulpa dəyə bilərdi.\nOfisiant bu mənzərədən özünü itirmədi və “Fikir verməyin, tez-tez qırılır, sizdə günah yoxdur, ingilis kilidi adıyla satırlar, ancaq bunlarda heç ingilis keyfiyyəti yoxdur” sözlərini Allahverdinin qarnına baxa-baxa dedi.\nBayıra əvvəlcə Allahverdi, sonra isə az qala onun yarısı boyda olan ofisiant çıxdı. Eldar bu kadrların heç birinin şahidi olmadı. O, elə hey sobanın düymə boyda deşiyindən közərən odun parçasına baxırdı...\nBeş dəqiqədən sonra o da ayağa qalxıb maşına tərəf getdi. Sürücü sükanın arxasında oturmuşdu. Allahverdi isə əlini maşının damına qoyub ayaqüstə ona sarı baxırdı. Eldar yaxınlaşanda Allahverdi ona “Bəlkə elə məni öldürəsən” dedi. Bu sual Eldarın nə yerişini, nə də sifətinin “stop”a düşməsini dəyişdirdi. Ancaq ürəyində bir cingilti qopdu. Təbii ki, Allahverdi bunu duya bilməzdi. Sifətinin çizgiləri “stop”a düşən bir adamın daxilini seçmək elə də asan məsələ deyildi.\nAtası öləndən 7 il sonra, 10-cu sinifdə oxuyanda o, iki dəfə Allahverdini öldürmək qərarına gəlmişdi, ancaq hər iki dəfə də gözünə dolan qan ona bu cəsarəti verməmişdi. Hətta, qapılarındakı boz kötüyün üstünə sancılı qara baltanı bir dəfə götürüb Allahverdini öldürmək üçün onların qapılarına sarı yollanmışdı. Yolda isə onu bu yoldan deyiklisi, xalası qızı döndərmişdi. Allahverdini öldürmək istəyini o, yalnız xalası qızına danışmışdı...\nYevlaxa çatanda onların hər ikisi yatmışdı. Sürücü arxaya qanrılıb “Hansı tərəfə sürüm?” dedi. Allahverdi sağ əliylə gödəkçəsinin yaxalığını üzündən çəkib gözlərini açdı və sanki pıçıltıyla “Onsuz da birinci bizim ev gəlir, sür” sözlərini dedi.\nQırmızı rəngli “Jiquli” boz budkanın yanında saxladı. Allahverdi sürücüyə pul verdikdən sonra Eldara “Müharibəyə getməsən, bu gün bizə gələrsən” sözlərini dedi və ayağını boz torpağa qoydu. Burda Qırmızı körpüdən fərqli olaraq qar yağmamışdı.\nSağ qulağının altı sallax olan sürücü ayağını qaza basıb arxaya çevrildi: “Sizi hara aparım?”. “Hərbi komissarlığa”. Eldarın bu cavabından sonra sürücü qımışdı və onun sol qulağı da sallanıb sağ tayına bənzədi. Bütün bu kadrları Eldar arxadan gördü.\n...Komissarlığın qarşısında 5-6 nəfər dairə qurub kiməsə qulaq asırdı. Eldar əl çantasını çiyninə aşırıb onlara yaxınlaşdı.\nDanışıq səslərini getdikcə aydın eşitməyə başladı: “Biz neyləyək ay əmi, oğlunuz özü könüllü gedib. Heç kəsi zorla müharibəyə göndərməmişik. Ağlınız xalq cəbhəsinin vaxtına getməsin, küçədən tutub döyüşə aparırdılar. İndi qayda-qanun var...”.\nBoz nimdaş palto geyinən “əmi” onun sözünü ağzında qoydu:\n- Sizin qanuna indi söyəcəm, onun 3 uşağı var, ölsə, kim saxlayacaq, yoldaşı yenə hamilədir.\n- Dilini farağat qoy, söyüşü də get başqa yerdə de. Bura dövlət müəssisəsidir. Təhqirə görə dama basarlar.\n- Mənim oğlum Vətən qorumağa gedib, sənin kimi “voyenkom”a sumka daşımır.\n- Bayaqdan oğlunu geri gətirtmək istəyirdin, indi nooldu vətən yadına düşdü...\nEldar əl çantasını çiynindən yerə qoyub, dairənin içinə girdi və komandirlə üz-üzə dayandı. Dairə cızanların hamısı gözlərini komandirdən çəkib bir anlıq ona dikdi. Ətrafı sakitlik bürüdü. Bir neçə saniyədən sonra uzaqdan səslənən “Əsgər, bura gəl” sözləri dairəyə yenidən canlanma gətirdi. Bu dəfə dilotu yeyən “əmi” ilə komandir danışmadı.\nDanışan Eldar oldu: “Komandir, onun oğlunu geri çağır, yerinə mən gedirəm”. Komandir bu sözə bənd imiş kimi dairənin içindən çıxmağa yer axtardı, ancaq gözlərinin ucu ilə bunun mümkün olmadığını hiss etdi, sağ əlini sağ böyründəki tapançanın üstünə qoyub bərkdən qışqırmağa başladı: “Geri çəkilin!”. Bu anı “əmi və onun komandası” gözləmirdi. Tez əmrə müntəzir kimi bir addım geri çəkildilər. Komandir də bu boşluqdan istifadə edib inzibati binanın qapısına tərəf götürüldü.\nHamı onun qapını necə açmasını, qapının yuxarı küncünün onun başına necə dəydiyi anı seyr elədi. Eldar da yerində donub qalmışdı, ancaq handan-hana özünü toparladı, əyilib yerə qoyduğu çantasının ipindən yapışdı, canavar şikarını belinə tulladığı kimi belinə tullayıb komandirin arxasınsa getdi və ona 1-ci mərtəbənin son pilləkənində çatdı: “Komandir, məni “voyenkom”la görüşdür, müharibəyə getmək istəyirəm”.\nKomandir ayaq saxladı, çönüb onu dabanbasaraq izləyən oğlanın sifətinə baxdı. Eldarın sifətindəki səmimilik onun çöhrəsinə hopdu, sifətindəki sərtlik mülayimləşdi, qırışları düzəlib asfalt yol kimi hamar oldu. Komandir yuxarıdan sağ əlini Eldarın sol çiyninə qoyub “Fikrin ciddidirsə, sabah tezdən 9-da gəl, “voyenkom” indi burda yoxdur, Füzuliyə əsgər aparıb” dedi və çönüb yarıqaranlıq dəhlizdə sola buruldu. Gedəndə sağ əlini də özüylə apardı, Eldarın sol çiyni sanki bu anı gözləyirmiş, dikəlib öz halına qayıtdı.\nHəyətdə heç kəs gözə dəymədi, “əmi və onun komandası” dağılıb getmişdi. Həyətin qurtaracağındakı budkanın önündə dayanan əsgər də farağat komandası almışdı. Sifəti “stop”a düşmüşdü. Əsən sərin yel onun “stop”a düşən sifətini işıqforun qırmızı rənginə “boyamışdı”.\nEldar özünü bir anlıq əsgərin yerində qoydu və düşündü ki, o da müharibəyə getsə, bunun kimi olacaq, Moskvanın Qızıl meydanında Lenin movzeleyin önündəki 2 əsgər kimi ayaq üstə “öləcək”. Ancaq düşündükləri özünə gülməli gəldi, qımışıb əsgərin yanından keçdi və göy rəngli dəmir qapıdan bayıra çıxdı.\n“Müharibədə düşmən sənə farağat durmağa imkan verməz, elə ayaq üstə öldürər”.\nEldar bu sözləri “voyenkomat”dan 20-30 metr aralandıqdan sonra beynində dolaşdırdı. Atdığı son addımdan hürkdü, getməyə yeri olmadığı indi ağlına gəldi. Hara, kimin evinə gedəcəkdi, sabaha qədər harda gecələyəcəkdi? Bu sualların cavabını tapmaq üçün ayaq saxladı. Yevlaxdakı bütün qohumlarının, dost-tanışlarının və nəhayət onu anasının il məclisinə çağıran “erməni Alik”in evinin kandarına “ayaq qoydu”, ancaq ürək edib heç kimin darvazasından içəri “daxil ola bilmədi”. Sonda öz evləri gözünün qabağına gəldi.\n“İndi anam neynəyir, necə dolanır, bu soyuqda evi isidə bilirmi?”.\n1986-ci ildən anasını görmür, 8 ildir ayağı Yexlaxa dəyməyib. Heç o vaxtdan atasının qəbrini də ziyarət etməyib. İlk ağlına gələn şey elə bu oldu. Atasının qəbrini ziyarət etmək.\n“Voyenkomat”ın ara yolundan burulub Bakı-Qazax magistralına çatdı, gələn maşınları buraxıb əks tərəfə keçdi, burdan qəbristanlığa kəsə gedən yolu “əlinə” aldı. Yol boyu heç kəs gözünə dəymədi, dəysəydisə, onu tanıya bilməzdilər, çox dəyişmişdi. Həm də qış paltarında insanların yalnız ağzı və burnu görsənir. O, soyuq havadan qorunmaq üçün sağ ovcuyla ağız-burnunu də örtmüşdü. Deməli, onu görüb sorğu-sual edən olmayacaqdı.\nQəbirstanlığın girişinə çatdı. Ətrafda heç kəs gözünə dəymədi, daha doğrusu, diri adamlardan burda gəzişən yoxuydu. Heç ölülər də gəzişmirdi, baş daşlarının içindən ona sarı baxırdılar. Baxanların arasında yaxşı ki, atasının gözləri yoxuydu. 1976-cı ildə atası ölən ili baş daşlarına şəkil çəkmirdilər, sadəcə doğum və ölüm tarixləri yazılırdı. Fikirləşdi ki, yaxşı ki, atasını 18 il bundan öncə öldürüblər, indi öldürsəydilər, onun da başı olan şəkilini baş daşına həkk edərdilər. O isə hər dəfə bura gələndə qəbirdə atasının başı olmadığına görə xəcalət çəkərdi.\nYadına düşdü ki, atasının cəsədini yuyanda və torpağa tapşıranda onu yaxına buraxmamışdılar. Yalnız ağ örtüyün baş hissəsinə bir ovuc torpaq atmışdı. Adətən o torpağı gözü olanların gözünə atırlar. O, bunu bir az böyüyəndə bilmişdi və atasının gözünü hər yerdə axtarmışdı, ancaq onun nə gözünü, nə də başını tapmışdı.\nEldar indi də bura baş axtarmağa gəlməyib, atasının qəbrini görməyə gəlib. Qəbrlərin isə insanlara ehtiyacı yoxdur. Onların elə hər birində bir insan uzanıb.\nMaddım-maddım dəqiqələrlə qəbir daşına baxdı.\nGözündən bir damçı belə yaş çıxmadı, sadəcə əlini baş daşına qoyub “Salamat qal, ata, ölməyə gedirəm” dedi. Cavab gözləmədi, onsuz da atası bir kəlmə belə deyə bilməyəcəkdi.\nSöz ağızdan çıxır, qəbrdə isə atasının ağzı yoxuydu, başı ilə birgə yoxa çıxmışdı.\nOnun ağzı da, başı da yerindəydi. Başını götürüb qəbristanlıqdan çıxdı. Arxasına qanrılıb baxmadı.\nQazax-Bakı yoluna çıxıb səki ilə körpüyə tərəf getdi. Həmin an beynindən belə fikir keçdi, Kürün o tayında çayın kənarındakı “Sahil” kafesində bir az dincələcək, axşamüstü isə qaranlıqda qayığa minib sahilin o üzünə, evlərinə tərəf üzəcəkdi.\nGörəsən, anası onu bağışlayacaqmı?\nEldar ürəyində verdiyi sualın cavabını gözləmədi və bir daha başını qaldırdı ki, kafenin qarşısındadır. Sola dönüb evlərinə sarı baxdı, damlarından tüstü çıxırdı, deməli anası evdəydi.\nGözucu aşağı sahilin kənarına da göz gəzdirdi. Kəndirlə ağaca bağlanmış qayıq sakitcə yırğalanırdı, sanki kimsə ona nağıl danışır, o da gözlərini yumaraq nənnidə xumarlanırdı.\nEldarın da gözündən yuxu tökülürdü. Gələndə “Jiquli”də bir az çimir almışdı. Ancaq yenə də kirpikləri sözünə baxmırdı, bir-biri ilə qucaqlaşmaq üçün fürsət axtarırdılar. O fürsətin açarı isə Eldarın gözündəydi.\nCibində də başqa açarı var idi. 4 il öncə evlərinin ehtiyat açarını cibinə qoyub Bakıdan Rusiyaya qaçmışdı. Gələndə boz rəngli o açarı böz gödəkçəsinin döş cibinə qoymuşdu.\nƏli ilə yoxladı. Açar yerindəydi. Onsuz da bilirdi ki, anası kilidi dəyişdirməyəcək, onun yolunu gözləyəcək.\nKafedə onu heç kim gözləmirdi. Handan-hana elə özü boyda bir oğlan ona yaxınlaşdı və “Xoş gəlibsən. İsti kabinetimiz var, keç içəri, mən də yeməyə bir şey sifariş edim” dedi və uzaqlaşanda bir anlıq dayanıb Eldara tərəf qanrıldı və gülümsəyərək “Heç soruşmadım, nə yeyirsən?” sualını verdi.\nEldarın da həmin an gülməyi tutdu, düşündü ki, karıxan təkcə o, deyil, elə bu ofisiant da hara gedəcəyini, səhərə kimi harda qalacağını bilmir.\n“Hazır nə varsa gətir, bir az da mürgüləyəcəm, kirpiklərim yumulur”. Bu sözləri o, gülümsəyən ofisiantın qarasınca dedi. Gözü onu tam kadra sala bilmədi, yumulurdu.\n“İsti bozbaşımız var”. Ofisiant belə cavab verdi və sağ əliylə kabineti göstərdi.\nEldar kabinetə keçib, divanın üstündə oturdu, böz gödəkçəsini çıxarıb, stulun başına qoydu, hər ehtimala qarşı yenə də döş cibinə qoyduğu boz açarı yoxladı. Yerindəydi.\nBaşını mütəkkəyə qoyan kimi kirpukləri qucaqlaşdı, ofisiantın ona bozbaş və çay gətirdiyindən xəbəri olmadı.\nBir saatmı yatdı, iki saatmı, bunu bilmədi. Oyananda stolun üstünə qoyulan çaydan armudu stəkana azca süzüb soyuq halda bir qurtum içdi. Sonra qapını açıb bayıra çıxdı. Hər yer qaranlıq idi. Deməli axşama kimi yatıbmış.\nBirbaşa evlərinə baxdı. Çinar ağacından asılı qalan lampa həyətlərinə işıq saçırdı, hər şey aydınca görsənirdi. O, nərdivana çıxıb lampanı özü o yerdən asmışdı.\nGözləri ilə anasını axtardı. Bir neçə dəqiqə evlərinin damından tutmuş balkonlarına, bağlarındakı meyvə ağaclarınadək hər yeri süzdü. Heç nə dəyişməmişdi.\nBu an balkonun qapısı açıldı, anası belində şal bayıra çıxıb çəpərin ayağına tərəf gəldi. Odunları həmişə doğrayıb toyuq damının yanında üst-üstə qalaxlayırdılar. Boz kötükləri də yerindəydi, üstünə sancılı qara baltanı da uzaqdan gördü.\nAnası damın qarşısına gəlib bir qucaq odun götürdü və balkona sarı getdi. Bu an darvazaları açıldı. Bir kişi başını içəri salıb “Ay ev yiyəsi” deyə qışqırdı. O, bu sözləri uzaq olsa da aydın eşitdi. Sanki qulağının lokatoru bütün siqnalları yığıb ona tərəf ötürmüşdü.\nHəyətə girən kişini anası da gördü, nəsə deyib içəri keçdi.\nEldar diqqətlə içəri girən kişinin kimliyini öyrənməyə çalışdı. Həmin an onu “norka” papağından, dəri gödəkçəsindən tanıdı. Bu “erməni Alik” idi.\n“Onun burda nə işi var. Yoxsa...”. Bir anlıq beyninə pis fikirlər gəldi, dayandığı yerdə üzüaşağı Kürə tərəf tullandı, torpaqla sürüşüb qayığın yanına çatdı. Kəndiri açıb qayığın içinə atdı, uzun taxta kürəkləri suya atıb avar çəkdi və üzməyə başladı.\nHəmin gün hava çox sakit idi, Kürdə dalğa yoxuydu. Bu, onun işini asanlaşdırdı. Bir neçə dəqiqədən sonra çəpərlərinin altına çatdı. Kəndirlə qayığı söyüd ağacına bağlayıb yuxarı dırmaşdı. Allahverdi üzü darvazaya tərəf həyətdəki taxta stulda oturmuşdu. Anası gözə dəymirdi. Həmin an Allahverdini öldürmək istəyi beynində qətiləşdi. Qaça-qaça kötüyün üstündəki qara baltanı götürüb Allahverdinin boynunu bədənindən üzdü. Başı dığırlanıb odunların yanında dayandı. Qan fışqırıb həyətə doldu.\nEldar özünü itirmədi, əvvəlcə başı əlinə götürüb çaya tulladı, sonra cəsədi sürüyüb çəpərin sonuna gətirdi və təpikləyib, aşağı itələdi, “norka” papağı da tapıb yuxarıdan çaya vızıldatdı.\nSonra enib Allahverdinin başsız bədənini çaya tərəf sürüdü və itələyib Kürə atdı.\nQayığı gəldiyindən də sürətlə sürüb o biri sahilə çatdı. Kafenin tualetinə girib ayaqqabılarına tökülən qanı yudu, şalvarının balağını təmizlədi və sakitcə kabinetinə girib divana uzandı.\nGözünə yuxu getmədi, bir neçə dəqiqədən sonra qapını ofisiant açdı və “Heç nə yeməmisən ki? Mən də otağımda dincəlirdim. Bir neçə dəfə yoxladım, yatmışdın, bəxtindən kafeyə də heç kim gəlmədi, doyunca yatdın. Onda sənə nə gətirim, yeməyin bumbuz olub” sözlərini dedi.\n“Heç nə lazım deyil, Bakıya gedirəm” cavabını verdi və stolun üstünə 10 manat qoydu, əl çantasını da götürüb Qazax-Bakı yoluna tərəf getdi.\nMagistrala çıxıb Bakıya yox, Qazaxa gedən maşınlara əl elədi. 10-15 dəqiqə dayanan olmadı, nəhayət “Mersedes” markalı maşın onun yanında saxladı. Sürücüyə “Məni “Krasnı most”a apararsanmı?” sualını verdi.\nO da “Elə mən də ora gedirəm. Adam qarşılayacam” dedi. Eldar arxa qapını açıb oturdu. Gödəkçəsinin yaxalığını qaldırıb yuxuya getdi.\nOnu yuxudan tanış səs oyatdı. Kipriklərini açanda gözünə inanmadı. Bu, “erməni Alik” idi.\n“Bütün gün səni gözlədim, hüzrə niyə gəlmədin, axşam qardaşımı sizə göndərdim ki, bir xəbər öyrənsin, müharibəyə gedibsən, yoxsa yox. O da gəlib çıxmadı. Gedəndə də papağımı və gödəkçəmi geyinib çıxmışdı. Elə bir saat bundan əvvəl Rostovdan qardaşım evə zəng etdi, “Təcili gəl” dedi. Soruşdum, səbəbini demədi. Mən də yola çıxıb bu maşına mindim, bir də gördüm yatıbsan”.\nEldar hər iki əliylə gözünü ovxalayıb yenə onun sifətinə baxdı. Bu doğrudan da Allahverdi idi.\n“Deməli, onun qardaşını öldürmüşəm”.\nAllahverdiyə bir kəlmə cavab vermədi. Beyni “stop”a düşmüşdü.\nQırmızı körpüyə kimi maşında radionun səsindən başqa heç nə eşidilmədi. Eldar, hətta səslənən mahnıları belə yadında saxlaya bilmədi, fikri-zikri Allahverdinin öldürdüyü qardaşı Allahverəndə idi.\n“Deməli, Allah onun bəxtini bura qədər veribmiş”.\nÜrəyində daha hefslənmədi, atasının başsız bədəni gözlərinin qarşısına gəldi. Bir anlıq düşündü ki, bəlkə qatil elə Allahverənin özü imiş, bəlkə də yanında oturan qardaşıdır. Beyni dumanlandı.\nMaşından düşəndə ikisi də yolun içiylə sərhəd məntəqəsinə doğru getdilər. Ətrafda heç kəs gözə dəymirdi. Uzaqdan məntəqənin işıqları sayrışırdı. Tüpürdüyü yerə çatdılar.\n“Heç soruşmursan, niyə yolun içiylə gedirik. Bax, 4 il öncə çönüb bura tüpürmüşdüm”. Eldarın nəhayət dili açıldı.\n“Elə biz hər şeyi Vətənin boynuna qoyuruq, özümüzdə günah axtarmırıq”. Allahverdi bu sözləri əlini Eldarın çiyninə qoyduqdan sonra dedi.\n“Bax indi də başımızı götürüb gedirik. Ölkəmizdə müharibə gedir, heç vecimizə də deyil. Sən də qorxundan döyüşməyə getmədin”.\nBu vaxt maşının siqnalı onun sözünü ağzında qoydu və yalnız “Eldar, ehtiyatlı ol, bizi öldürəcək” deyə bildi.\nEldar isə həmin an çönüb yolla onlara tərəf sürətlə gələn “Kamaz” maşınına baxdı, hafizəsinə son yazılan maşının ağ faraları oldu...\nQara asfaltın üstünə düşən boz açarı müstəntiqlər dəlil kimi götürdülər...\nSəhərisi gün Qırmızı körpüdən Yevlaxa 2 meyit gətirildi...\n“Kamaz”ın sürücüsünə 7 il iş verildi...\n4 ildən sonra Allahverən qətlinin üstü açıldı. Eldarın anası Yaqut pəncərədən hər şeyi gördüyünü polisə etiraf etdi, həyətə dolan qan izlərini də sildiyini boynuna aldı...\nDarvazanın kilidi hələ də dəyişməyib, ana yenə oğlunun yolunu gözləyir...\nEldarın deyiklisi Qazaxa dul kişiyə ərə gedib...\nAllahverdinin qardaşının biri Rostovdan köçüb Yevlaxa gəlib...


Xeberci.tv - Rusiyadan Türkiyə qərarı\nAna Səhifəyə getYazı ölçüsü :Rusiyadan Türkiyə qərarı\nRusiya, Türklərə istiqamətli viza tətbiqini genişləndirib\nStrategiya.az xəbər verir ki, Rusiyanın 1 yanvar 2016-ci il tarixindən etibarən ümumi vətəndaş pasport sahiblərinə istiqamətli başlatdığı viza tətbiqi, xidmət və xüsusi pasport sahibi Türk vətəndaşları üçün də etibarlı olacaq. İqtisadiyyat Nazirliyinin internet saytındakı xəbərə görə, Moskva Ticarət Müşavirliyi, Rusiyaya səyahət edəcək Türk vətəndaşlarını xəbərdar edib. Buna görə, 1 yanvar 2016-ci il tarixindən etibarən ümumi vətəndaş pasport sahibi vətəndaşlara viza tətbiq başlayan Rusiya, keçən günlərdə viza tətbiqini Rusiyaya səyahət edəcək xidmət və xüsusi pasport sahibi vətəndaşlar baxımından da genişləndirilib. Bu çərçivədə vətəndaşlar Rusiyanın səfirlik və ya baş konsulluklarından səyahət məqsədlərinə uyğun viza almaları lazımdır. Teqlər: Bu xəbər cəmi 5020 dəfə oxunuldu увеличение трафика на сайт


Super VIP bank kartları - BANK - Fins.az\nMüasir dövrümüzdə bir çoxumuzun pul qabında plastik bank kartları var. Bəzi ölkələrdə belə kartlar vasitəsilə nəğdsiz ödəniş çox az yayılıb, bəzilərində isə bank kartlarıdan istifadə və onlar üzərində xidmət çox populyardır.\nFins.az dünya üzrə super VIP bank kartlarının bəzilərini diqqətinizə çatdırır:\n25 milyon dollar sərvətiniz varsa “J.P. Morgan Palladium Card” əldə etməyə müraciət edə bilərsiniz, lakin onu alacağınıza zəmanət verilmir. Ən varlı insanlar bəzən bir neçə il boyunca bu bank kartını əldə etmək üçün gözləyirlər. Amma kartın əldə edilməsi çəkilmiş bütün əziyyətə dəyər. Kart öz sahibinə geniş bonus sistemindən, bir çox brend mağazalarında endirimlərdən, VIP gözləmə zallarından yararlanmaq imkanı verir.\nBu kart sözün əsl mənasında qiymətlidir. Onun qırağları qızıl naxışlarla, orta hissəsi isə brilliant daşla bəzədilib. Digər tərəfdən kartın gözəl və bahalı dizaynından əlavə üstünlükləri də var. Bu kartı əldə etmək üçün sizin namizədliyinizi Dubayın yüksək cəmiyyət nümayəndəsi və artıq kart sahibi olan bir nəfər təsdiqləməlidir. Kartın hazırlanması özü bir müddət vaxt aparır. Ən yaxşı halda bank bir günə maksimum 9 belə kart istehsal edə bilər. Kartın üstünlükləri ilə tanış olun. Bütün BƏƏ ərazisində ekstrimal lüks xidmətlər. Bu günə qədər cəmi 200 nəfər bu kartın sahibidir.\nBu kartın təkcə sifarişi üçün siz 7.500 dollar ödəyəcəksiniz. Kartın illik xidmət haqqı əlavə 2.500 dollara başa gələcək. Öz ailəsində bu ən bahalı kartdır və onu əldə etmək üçün siz ayda ən azı 250 min dollar xərcləməlisiniz. Ona görə də bu kart milyonçulara tam uyğundur. Kartı sahibi ABŞ-ın hava limanlarında VIP “Centurion” zallarına giriş, istənilən uçuşa bilet, məhşur dünya otellərində nömrə, brend restoranlarda randevu bir sözlə istədiyiniz vaxt istədiyiniz şeyi bu kart vasitəsilə əldə edə bilərsiniz.\nƏgər siz qara rəngi bəyənmir və qara rəngdə eybəcər kart sahibi olmaq istəmirsinizsə parlaq ağ rəngli “Startus Rewards Visa” kartını əldə edə bilərsiniz. Kart sahibi olmaq üçün siz çox varlı olmalısınız və sizi bu kartın qapalı klubuna dəvət etməlidirlər. Kartın illik xidmət haqqı 1500 dollardır. Əvəzində siz xidmət paketi əldə edirsiniz. Siz kartınıza yığılmış bonusları şəxsi “superjetlər”-də uçuşlara dəyişə, otel bronu və yerləşmə zamanı müxtəlif endirim və bonus kampaniyalarından yararlana bilərsiniz. Ən yaxşı stilistlərlə konsultasiya, şəxsi konsyerj-xidməti və digər xidmətlər də bu kart sahibə təqdim olunur.\nSberbankın təqdim etdiyi bu möhtəşəm karta sahib olmaq üçün şirkətin servislərindən birinə ən azı 4 milyon rubl yatırım etməlisiniz. Rusiya bazarı üçün kartın illik xidmət haqqı 25 min rubl bahadır. Ancaq siz bu kartı əldə etməyə qərar vermisinizsə VISA ailəsinə daxil otellərdə bron və yerləşmə zamanı bir çox bonus və endirimlərdən yararlana biləcəksiniz. İrihəcimli alış-veriş zamanı da siz müəyyən üstünlüklərə sahib olacaqsınız.\_\nBu kart çətin əldə olunanlardan biridir. Kartı əldə etmək üçün hesabınızda ən azı 250 min dollar olan “Merill Lynch”-in müştərisi olmalısınız. Kartın illik xidmət haqqı isə 295 dollardır. Ancaq bu kriteriyaya cavab verirsinizsə belə, bu kartı əldə etmək üçün aidiyyatı dəvətnaməni sizə göndərməyə bilərlər. Lakin biz hesablayırıq ki, siz kartı əldə etmək üçün dəvətnamə alan xoşbəxtlərdənsiniz. Kart sizə nə kimi üstünlüklər təklif edir? İlk öncə 500 min dollarlıq kredit limiti sizin qulluğunuzdadır. Bundan əlavə şəxsi “superjetlər”-də uçmaq imkanı, eksklüziv otellərdə endirimlər, 24 saatlıq konsyerj-xidməti də sizindir.


BBC Yetim Qara və Broadchurch'i yeniləyir - Tv Xəbərləri - Sentyabr 2021\nBBC Yetim Qara və Broadchurch'i yeniləyir\nHəm Orphan Black Sezon 3, həm də Broadchurch Sezon 2, yeni serial Tatau ilə birlikdə 2015-ci ildə BBC America-da debüt edəcəklər.\nYeni dram seriallarına yaşıl işıq yandırmaqla yanaşı Son Krallıq , BBC America üçün 3. Mövsüm yeniləməsini elan etdi Yetim Qara və Üçün Mövsüm 2 alma Geniş kilsə . Şəbəkə bir başqa yeni seriya da əldə etdi Say , bu payızda istehsalına başlayacaq. Aşağıdakı bütün rəsmi elanlara nəzər yetirin.\nBBC America ödüllü orijinal seriyalarını yeniləyib Yetim Qara üçüncü mövsüm üçün. Tatiana Maslany-nin rol aldığı dram Temple Street Productions-dan 10 hissəli sifariş üçün yenidən istismara verilib. Yetim Qara A25-54-də 1-ci Sezondan 2-ci Sezona və Live + 7-də 18-49-a qədər reytinqlərini iki dəfə artıran ilk reklam dəstəyi dram serialı oldu. Sezon 2 finalı, ümumi izləyicilər arasında Live + 7-də ən yüksək göstəriciləri qazandı (1.376 milyon).\nGraeme Manson və John Fawcett'in ortaq şəkildə yaratdıqları yenilikçi serial bu il Peabody mükafatı qazandı və baş rol aktrisası Tatiana Maslany ən yaxşı aktrisa üçün iki arxa arxa Tənqidçinin Seçimi Mükafatına, Fərdi Müvəffəqiyyətə görə TCA Mükafatına layiq görüldü. Hollywood Mükafatı, Gracie Mükafatı və Qızıl Kürə və Xalqın Seçimi nominasiyaları.\nRollarda Tatiana Maslany, Jordan Gavaris, Dylan Bruce, Maria Doyle Kennedy, Skyler Wexler, Kevin Hanchard, Evelyne Brochu, Kristian Bruun, Michael Mando və Matt Frewer iştirak edir. İkinci mövsüm, aktyorlar Michiel Huisman, Ari Millen, Peter Outerbridge, Patrick J. Adams və Michelle Forbes'i də əhatə etdi.\nYetim Qara BBC America'nın ikinci orijinal drama komissiyasıdır. Serial Temple Street Productions tərəfindən BBC America və Space ilə birlikdə hazırlanır. İcraçı prodüserlər Temple Street Productions adından Ivan Schneeberg və David Fortier, Graeme Manson və John Fawcett. Yetim Qara BBC Worldwide tərəfindən paylanır.\nÇoxsaylı mükafat qazanan Broadchurch serialı, BBC America'nın Dramaville filminin bir hissəsi olaraq ikinci mövsümə qayıdır. Kudos və Imaginary Friends Productions tərəfindən istehsal olunan, Chris Chibnall tərəfindən ssenari müəllifi və yaradıcısı olan cazibədar dram tənqidi bəyənmə topladı, sosial mediada geniş müzakirələrə səbəb oldu və keçən il ABŞ-da BBC America-dakı premyerasından sonra Peabody Award qazandı. David Tennant və Olivia Colmanın rəhbərlik etdiyi bir ansamblla birlikdə ilk mövsüm gənc bir oğlanın şok edici qətlindən və hamının şübhəli olanda sıx cəmiyyətə təsirindən sonra səssiz bir dənizkənarı şəhərciyin mərkəzində idi.\nDavid Tennant, Olivia Colman, Jodie Whittaker, Andrew Buchan və Arthur Darvill rollarını yeniləyəcəklər. Əfsanəvi aktrisa Charlotte Rampling, Oskar mükafatına namizəd Marianne Jean-Baptiste, James D'Arcy, Eve Myles və Phoebe Waller-Bridge ikinci mövsümün heyətinə qatıldı.\nBroadchurch, Shine Group şirkəti Kudos adına Jane Featherstone (Utopia, The Hour, Spooks) və Imaginary Friends üçün Chris Chibnall (Great Train Robbery, Torchwood) tərəfindən istehsal olunur. Prodüser Richard Stokes ( İpək , Qanun və Sifariş: İngiltərə ), ilk mövsümü də istehsal edən. Birinci hissə də daxil olmaqla ilk mövsümün beş bölümünün rejissoru olan James Strong, yeni mövsümün bir və iki hissəsini rejissorluq edəcək. Broadchurch, Shine International tərəfindən paylanır. Seriya hazırda İngiltərənin Dorset və Şimali Somerset şəhərlərində istehsal olunur.\nBBC America, yeni drama macəra seriyalarının birgə istehsalını edəcək, Say , Being Human istehsalçılarından və Sakit Okeanın ortasındakı bir cənnət olan Cook Adalarında qurulmuşdur. (8x60) seriyası Richard Zajdlic tərəfindən yazılmış və BBC America ilə birlikdə BBC Three üçün Touchpaper TV (Being Human) və South Pacific Pictures tərəfindən hazırlanmışdır.\nDrama, Kyle Connor və Pete 'Budgie' Griffiths, dünyanı gəzmək üçün yola çıxan Londondan iyirmi dostu. Çox çalışdılar, daha da çox qənaət etdilər və indi mümkün qədər çox fərqli mədəniyyət və təcrübə qazandırmağa can atırlar. Səfərdən əvvəl Kyle, son təyinatını - Cook Adalarını qeyd etmək üçün Maori tərzində döymə etdirir. Ancaq Cənubi Pasifikə çatdıqdan sonra, Kyle yerli xalqın onun döyməsinə verdiyi reaksiya ilə qarışıq qaldı - açıq-aydın onun tamamilə bilmədiyi bir əhəmiyyəti var. Daha sonra, lagunda şnorkel gəzərkən Kyle, yerli bir qız Aumea'nın suyun altında bağladığı cəsədi tapır. Polislə qayıdanda cəsəd yoxa çıxdı. Budgie, dostunun dəli olacağını soruşur, amma Kyle bunun əvəzinə gələcəyi gördüyünə inanmağa başlayır. Kyle və Budgie, Aumea'nın qətlinin qarşısını almaq üçün çıxılmaz bir yarışa qapıldıqlarını tapırlar, çünki Kyle hədiyyələrinin peyğəmbərlikdə dayanmadığını öyrənir ... və döymənin tam mənası tezliklə ortaya çıxdı. Tatau, şəxsiyyət, sevgi və taleyi suallarını araşdıran iddialı bir dramdır.\nRichard Zajdlic, yaradıcı və yazıçı və Rob Pursey Touchpaper TV, John Barnett və Chris Bailey, Yeni Zelandiyada Cənubi Pasifik və BBC üçün Matthew Read üçün icraçı prodüserlərdir. Touchpaper TV bir Zodiak Media Şirkətidir. Say BBC Worldwide tərəfindən paylanır. Çəkilişlər 2014-cü ilin sentyabr ayında başlayır və aktyor heyəti elan ediləcək.


Şah İsmayıl Xətai kimdir ? - Qoz.Az\nAzərbaycanın dövlət xadimi Uzun Həsənin (1468-1478) hakimiyyəti illərində Ağqoyunlu imperiyası bütün Yaxın və Orta Şərqdə qüdrətli hərbi-siyasi amilə çevrildi. Azərbaycanın dövlətçilik mədəniyyəti daha da inkişaf etdi. Uzun Həsən bütün Azərbaycan torpaqlarını əhatə edən güclü mərkəzləşdirilmiş dövlət yaratmaq siyasəti yeridirdi.\nO, bu məqsədlə xüsusi “Qanunnamə” hazırlatmışdı. Hökmdar Quranı azərbaycan dilinə çevirtmiş, dövrün görkəmli elm adamı Əbu Bəkr əl-Tehraniyə “Kitabi-Diyarbəkriyyə” adlı Oğuznamə yazdırmışdı. XV əsrin sonu – XVI əsrin əvvəllərində Azərbaycan dövlətçiliyi özünün tarixi təkamülündə yeni mərhələyə qədəm qoydu. Uzun Həsənin nəvəsi olan dövlət xadimi Şah İsmayıl Xətai (1501-1524) babasının başladığı işi başa çatdırdı, şimallı-cənublu bütün Azərbaycan torpaqlarını öz hakimiyyəti altında birləşdirə bildi. Paytaxtı Təbriz şəhəri olan vahid, mərkəzləşdirilmiş Azərbaycan dövləti — Səfəvi dövləti meydana gəldi. Səfəvilərin hakimiyyəti dövründə Azərbaycanın dövlət idarəçiliyi mədəniyyəti daha da yüksəldi. Azərbaycan dili dövlət dilinə çevrildi.\n9 iyul 1488-ci ildə Tabasaranda Şirvanşah qoşunu ilə döyüşdə qızılbaşlar məğlub oldu. Şeyx Heydər isə öldürüldü. Ölümündən sonra, Sultan Yaqub tərəfindən İsmayıl, anası və qardaşları Sultan Əli və İbrahim ilə birlikdə əvvəl erməni monastırı Akdamar qalasında, sonra Şirazyaxınlığındakı İstəxr qalasında həbs olundu və 5 il burada saxlanıldı. Bir müddətdən sonra Uzun Həsənin nəvəsi Sultan Rüstəm Səfəvilərdən istifadə etmək məqsədi ilə onları həbsdən azad etdirib müstəqil hakim kimi Sultanəlini Ərdəbilə qaytardı.Şeyx Heydərin böyük oğlu Sultan Əliatasının işini davam etdirir və həlak olmazdan əvvəl qardaşı İsmayılı təriqət şeyxi vəzifəsinə varis təyin edildi. Sultan Əlinin və Sultan Rüstəmbirləşmiş qüvvələri 1493-cü ildə Baysunquru məğlub etdilər. Geri çəkilmək istəyən Sultan Baysunqur döyüşdə öldürüldü. Sultan Rüstəm əsas rəqibini məğlub etdikdən sonra Səfəvilərə qarşı siyasətini dəyişdi. Ərdəbil yaxınlığı Şəməsi döyüşündə Şeyx Sultan Əli məğlub edildi və öldürüldü. Şeyxin ölümündən sonra sufilər İsmayıl və qardaşı İbrahimə Ərdəbildə gizlənməyə görə kömək etdilər. Onların ardınca Heydərin oğlanlarını hər vasitə ilə tutmaq və məhv etmək tapşırığını almış Eybə Sultanın dəstələri şəhərə daxil oldular. İsmayıl anası Aləmşah bəyimin onu ilk vaxtlar onları gizlətdiyi Şeyx Səfiəddin məqbərəsini tərk edərək, Qazi Əhməd Kakuli adlı səfəvi müridlərindən birinin evinə köçdü və üç gün ərzində orada qaldı. Yeddi yaşlı oğlan Xancan adlı qadının himayəsinə verildi. Qızılbaşlar şeyx İsmayılı və qardaşı İbrahimi Ərdəbildə gizlətdikdən sonra Rəştə, daha sonra isə Lahicana, Gilanın Biyepiş vilayətinin hakimi Gərkiyə Mirzə Əlinin yanına gətirdilər. O, tanınmış alim Şəmsəddin Lahicini ərəb və fars dillərini öyrətmək, quranı oxumaq üçün İsmayılın və qardaşının tərbiyəçisi təyin etdi. 1499-cu ilin avqustunda Şeyx Heydərin on üç yaşlı oğlu Lahicandan Ərdəbilə yola düşəndə onu bu yolda yeddi nəfərdən ibarət ən yaxın şəxslər müşayiət edir: Hüseyn bəy Lələ Şamlı, Əbdüləli bəy Dədə, Xadim bəy Xüləfa, Rüstəm bəy Qaramanlı, Bayram bəy Qaramanlı, İlyas bəy Xunuslu və Qarapiri bəy Qacar. Onlar Deyləmdən keçib Taroma gəlirlər. Dayanacaqlar zamanı İsmayılın dəstəsinə “Rum və Şam” tayfalarından tərəfdarlar qoşulurdular. Taromda sayı 1500 nəfərə çatmış qızılbaş qüvvələrinə baxış keçirildi. Oradan Qızılbaşlar Ərdəbilin cənub-qərbində yerləşən Xalxal tərəfə irəlilədikdən sonra qışı keçirmək üçün Xəzər dənizi yaxınlığında, Ərçivan adlı yerə gəldilər. 1500-cü ilin yazında şeyx İsmayıl Ərçivandan Araz çayının şimalındakı dağlıq rayonuna, Göyçə gölünün cənub sahillərinə doğru hərəkət etdi. Burada Qızılbaşlara ərəşli və zülqədər tayfaları qoşuldular.\nİ smayıl Çuxursədi keçdikdən sonra Doqquz Ulam adlı yerə gəldi. Burada Kiçik Asiya qızılbaşları dəstəsinə başçılıq edən Qaraca İlyas ona qoşuldu. İsmayıl daha sonra öz dəstəsi ilə Kiçik Asiyaya doğru hərəkət etdi və ustaclı tayfasının yaşadığı Mingöl yaylağına gəldi. O, Tərcan ərazisindəki Kağızmandan və Sarıqaya yaylağından keçərək Ərzincana çatdı. Şeyx İsmayıl Azərbaycandan Kiçik Asiyaya keçənə qədər şamlı, rumlu, ustaclı, zülqədər, qacar, təkəli, əfşar, varsaq tayfalarından, Qaradağ sufilərindən ibarət 7000 qazi toplanmışdı. Ərzincanda, qızılbaş ağsaqqalarının müşavirəsində hərbi yürüşün istiqaməti məsələsi müzakirə olunmuşdu. Bəziləri qüvvələrinin kifayət qədər olmamasını əsaslandırıb, qarşıdan gələn qışı Ərzincanda keçirməyi və əlavə qüvvələr gəlməsini gözləməyi, yaz gəldikdə isə (1501-ci il) Azərbaycana, Əlvəndə qarşı yürüşə başlamağı, digərləri qarşıdan gələn qışda Gürcüstanda cihad həyata keçirməyi, üçüncülər isə, Çuxursəd ərazisinə yola düşməyi və orada qışlamağı təklif edirdilər. Lakin bu təkliflərdən heç biri qəbul olunmadı. Qərara alındı ki, İsmayıl Şirvanşah Fərrux Yasara qarşı yönəldilsin.\nİsmayıl əmirlərinin Gürcüstana və Ermənistana bir neçə basqınından sonra 1500-cü ildə I Fərrux Yasara qarşı yeddi min qızılbaşla hücuma keçdi. Abidin bəy Davaçı Şamlı, Hüseyn bəy Lələ Şamlı, Məhəmməd bəy Ustaclı, Əhməd bəy Ustaclı, Bayram bəy Qaramanlı, Qılınc bəy Qaramanlı, Qaraca İlyas Bayburtlu, İlyas bəy Xunuslu, Sultanşah bəy Əfşar, Dana bəy Əfşar, Xəlil bəy Möhddar, Hüseyn bəy Süfrəçi Əfşar, Piri bəy Pərvanəçi Əfşar, Lələ Məhəmməd Təkəli, Bəkir bəy Cagirli, Piri bəy Qacar, Salman bəy Həzin Zülqədərli döyüşən qızılbaşlararasında idi. Şah İsmayıla Şirvan əhli olan bir nəfərdən xəbər çatır ki, Fərrux Yasar İsmayıla da atasının aqibətinin üz tutacağını bildirmişdir. İsmayıl Gilana yollandı və əhalidən öyrəndi ki, Şirvanşah onun yaxınlaşdığını eşidib, müharibəyə hazırlaşmaq üçün Şamaxıdançıxaraq yaxşı möhkəmləndirilmiş Qəbələ qalasına getmişdir. Bu səbəbdən, İsmayıl Şamaxını tutmaq qərarına gəldi. O, əhalinin şəhərdən qaçmasının qarşısını almaq və onların təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədi ilə adamlarından Qulu bəyi Şamaxıya göndərdi. Lakin İsmayıl Şamaxıya daxil olanda öyrəndi ki, bütün əhali şəhəri tərk edərək dağlarda gizlənmişdir. Bir neçə gün Şamaxıda dayanan İsmayıl Şirvanşahın öz qoşunları ilə Buğurt qalası yaxınlığındakı meşədə düşərgə saldığını öyrəndi. Qızılbaşların Şamaxını tutması xəbərini alan Fərrux Yasar, Gülüstan qalasına çəkilməyi qərara almışdı. Qəbələyə hücum etmək fikrində olan İsmayıl, Şirvanşahın Gülüstan qalasına üz tutduğunu öyrəndi. Şirvanşah qalaya yetişə bilmədi, İsmayıl Cabanı adlanan yerdə Şirvanşahı sıxışdırdı. 1500-cü ilin payızında burada Şirvanlar və Şirvanşahlar üçün qanlı döyüş baş verdi. İsmayıl 7 minlik süvarinin başında 20 min süvarisi və hərbi nizamla düzülmüş 6 min piyadası olan Şirvanşahı təqib etmişdir. Bütün qoşunları məğlub olub qaçdıqda, sərkərdələri isə döyüş meydanında həlak olduqdan sonra tək qalan Şirvanşah atla Buğurt qalasına qaçmağa başladı. Onun şirvanşah olduğunu bilməyən bir dəstə qızılbaş, atlını təqib edərək Gülüstan qalasından bir qədər aralıda ona çatdılar. Fərrux Yasar, Hüseyn bəy Lələnin “cilovdarı” adlandırdığı Şahgəldi ağa adlı qızılbaş tərəfindən vurulub atdan salındı. O, Şirvanşahın başını kəsərək İsmayıla gətirdi. Əsir Şirvanlılar Fərrux Yasarın meyitini tanıyıb, onu dəfn etdilər. Münəccimbaşı Fərrux Yasarın ölümünü “Bəziləri deyir ki, o, əsir alınmış və sonra əlləri bağlı öldürülmüşdür.” bu cür təsvir etmişdir. İsmayıl atasının və babasının intiqamını almaq üçün əsir götürdüyü bütün Şirvanlıları qətlə yetirdi. Şirvanın çiçəklənən şəhər və qalaları İsmayıl tərəfindən işğal olundu.Döyüşdə ələ keçirilmiş qənimətlər qızılbaşlar tərəfindən ələ keçirilib, bölüşdürüldü. İsmayıl üç gün döyüş meydanında qaldı, sonra isə Şamaxıya qayıtdı və şəhər əyanları tərəfindən ehtiramla qarşılandı. Fərrux Yasarın oğlanlarından biri, döyüşdən sağ çıxmış Şeyxşah İbrahim Xəzər sahilindəki Şəhrinov şəhərinə gələrək atasının qoşunundan sağ qalanları toplamağa başladı. Lakin Xadim bəy Xüləfanın yürüşündən xəbər tutaraq, gəmilərə oturub Gilana üzdü. Şeyxşahın ardınca gəlmiş İsmayıl bir neçə gündən sonra Şəhrinovu tərk edib, 1500-1501-ci ilin qışını keçirmək üçün Muğandakı Mahmudabada yola düşdü. Burada İsmayıla bildirirlər ki, Bakı əhalisi Səfəvilərin nümayəndələrinə itaət etməkdən və “xərac verməkdən” imtina edir. Belə olduqda İsmayıl, Məhəmməd bəy Ustaclı və İlyas bəy Xunuslunu Bakını tutmaq üçün göndərdi. Bakı o vaxtlar alınmaz qala sayılırdı. Şəhər üçqat divarla, bir tərəfdən dənizlə, quruda isə dərin və geniş xəndəklə əhatə olunmuşdu. Şəhərə yaxınlaşan qızılbaş döyüşçüləri onun Makedoniyalı İsgəndər səddini xatırladan qala divarına heyran qalırdılar. İsmayıla bu qalanı tutmaq çox vacib sayılırdı. Çünki Bakı o vaxtlar Şirvanın iri şəhərlərindən biri və Xəzər dənizində ən yaxşı tranzit ticarət mərkəzi idi. Qədimdən Şirvanşah xanədanına sədaqətli olan mühasirəyə alınmış bakılılar istehkamlarının alınmazlığına, böyük silah və ərzaq ehtiyatlarına güvənərək ehtiyatla vuruşurdular.\nİsmayıl üç gün düşərgəsində qaldıqdan sonra Şamaxıya daxil oldu. Burada onu seyidlər, qazılar, rəislər və şəhər əyanları qarşıladı. Şamaxıya girən İsmayıl şəhərdə yalnız bircə gün qaldı. Burada öyrəndi ki, Şirvanşahın döyüş meydanından qaçıb canını qurtarmış oğlu II Şeyx İbrahim (Şeyxşah) Xəzər dənizinin sahilindəki Şəhrinou qalasındadır və atasının qoşunlarının salamat qalmış hissələrini ətrafına toplamışdır. İsmayıl sərkərdəsi Hülafə bəyə qoşun hissəsi ilə oraya göndərdi, duruş gətirə bilməyəcəyini görən Şeyxşah yaxın adamları ilə birlikdə qaçdı. Müqavimətə rast gəlməyən Hülafə bəy, Şəhrinouda düşərgə saldı. Ertəsi gün İsmayıl özü buraya gəldi. İsmayıl Şəhrinounu tutduqdan sonra Mahmudabada qışlağa getdi. Burada ona məlum oldu ki, Bakı şəhərinin əhalisi qalalarının möhkəmliyinə bel bağlayaraq xərac verməkdən imtina edir və müqavimət göstərirlər\nİsmayıl uzun çəkməyən mühasirədən sonra 1501-ci ilin baharında Bakını aldı.\nİsmayıl öz qoşunu ilə Naxçıvan istiqamətində hərəkət edir. 1501-ci ilin ortalarında Əlvənd Mirzə onları Şərur düzündə qarşılayır. Şərur döyüşündə Əlvənd Mirzənin 30 minlik ordusu İsmayıl 7 minlik qoşunu tərəfindən darmadağın edilir. Vahiməyə düşüb qaçan döyüşçülərini saxlamaq və rəqibin arxadan zərbələrini dəf etmək məqsədilə bir-birinə zəncirlənmiş dəvələrdən istifadə etmək cəhdi də Əlvənd Mirzəyə kömək etmir. İsmayıl bu döyüşdə də öz yaşına görə qeyri-adi dərəcədə sərkərdəlik qabiliyyəti və şəxsi igidlik nümunəsi göstərir. O özü şəxsən Ağqoyunlu qoşununun sayılan əmirlərindən Karqiçay bəyi qılınc döyüşündə məğlub edir. Digər məşhur sərkərdələr də öldürülmüş və başları özgə düşmənlərə görk olmaq üçün qızılbaş döyüşçülərinin tutduğu yüksəkliklərdə qoyulmuşdur. Əlvənd özü isə döyüş meydanından güclə qaçaraq, canını qurtarmışdır. Beləliklə, İsmayıl xeyli qənimət qazanmışdır və ən əsası isə Təbrizə yol açıqdır. 1501-ci ilin payızında Təbrizə daxil olan İsmayıl özünü şah elan etdi. Bununla da paytaxtı Təbriz olan Azərbaycan Səfəvilər dövlətinin əsası qoyuldu. I Şah İsmayılın tabe olmaq təklifini rədd edən Ağqoyunlu hökmdarı Sultan Muradla 1503-cü il iyunun 21-də Həmədan yaxınlığında döyüş Şah İsmayılın qələbəsi ilə nəticələndi və Ağqoyunlu dövləti süqut etdi.Çox qısa müddətdə şah İsmayıl Şeybani xanın özbək dövlətindən tutmuş Osmanlı imperiyasının sərhədlərinə qədər uzanan möhtəşəm bir dövlət yarada bilir. Özbək Şeybani xan İsmayıl üçün strateji əhəmiyyət daşıyan İsfahanı tutarkən ona göndərdiyi “Mən İran və Azərbaycan sərhədlərinə gələrək, oranı tutandan sonra İraqi-Ərəbə və Hicaza gedəcəyəm” məktubana cavab olaraq Şah İsmayıl öz qoşunlarını Xorasana yeridir. Şeybani xan Mərv qalasındagizlənir, lakin İsmayıl aldadıcı manevr edərək, onu qaladan bayıra çıxarır və 1510-cu il 2 dekabrdaMahmudi kəndi yaxınlığında şah İsmayılla Şeybani xanın qoşunları arasındakı Mərv döyüşü şah İsmayılın tam qələbəsi ilə başa çatır. Bütün gün ərzində davam edən bu ağır döyüşdə məğlub olan Şeybani xan qaçmaq istədikdə Şah İsmayılın döyüşçüləri və öz mühafizəçiləri tərəfindən qətlə yetirilir. Şeybani xanın başını şaha gətirirlər. Əmrə əsasən, onun kəlləsini qızıl suyuna çəkib, qədəh düzəldirlər. Bu döyüşdən sonra o, Herat, Mərv və Bəlxşəhərlərini tutur. Bütün Şabran, Xorasan vilayəti şah İsmayılın hakimiyyəti altına keçir. Sonrakı illərdə Şah İsmayıl bütün İranı,İraqi-Ərəbi Səfəvilər dövlətinə qatdı. Onun dövründə Səfəvilər dövləti Yaxın Şərqin qüdrətli dövlətlərindən birinə çevrldi.Səfəvi dövləti öz yüksəlişinin zirvə nöqtəsinə çatır. Onun ərazisinin sahəsi 2 milyon 800 min kvadrat kilometrə çatırdı.\nSonrakı illərdə Şah İsmayıl Şəki hökmdarlığını, Şirvanşahları, gürcü çarlarını Səfəvilərdən asılı vəziyyətə saldı. Hakimiyyətinin son illərində şah İsmayılla Şirvanşah Şeyxşah arasında dostluq və qohumluq münasibətləri yaranır. Əvvəlcə Şah İsmayıl qızı Pərixan xanımı Şeyxşahın oğlu Sultan Xəlilə ərə verir, sonra isə özü Şirvanşahın qızlarından biri ilə evlənir. Şah İsmayılın toyu 1523-cü il 5 noyabrda Təbriz yaxınlığında olur.Lakin ökmdar çoxlu cüyür və saysız-hesabsız vəhşi heyvanları Şahdağında ovlayıb, Ərdəbilə tərəf geri qayıtdı. Lakin yolda ağır xəstələnir və Ərdəbildən tələm-tələsik Təbrizə yola düşür. Sərab yaxınlığındakı Mənqutay adlı yerdə halı o qədər ağırlaşır ki düşərgə salmalı olurlar. Həkimlərin müalicəsi bir fayda vermir. Şah ismayıl 23 may 1524-cü ildə vəfat edir. Nəşini Ərdəbilə gətirib Şeyx Səfi məqbərəsində dəfn edirlər.


5 Mart 2021 10:28\nAzərbaycan “OPEC +” ölkələri nazirlərinin 14-cü iclasında gündəlik xam neft hasilatı üzrə mövcud kvotaların aprel ayında da davam etdirilməsi ilə bağlı əldə edilmiş razılaşmanı dəstəkləyib.\nBu barədə Energetika Nazirliyinin məlumat yayıb.\nYeni qərara əsasən, Azərbaycanın apreldə öhdəliyi bu ilin birinci rübündə olduğu kimi 2018-ci ilin oktyabr ayında hasilat səviyyəsindən gündəlik 123 min barel azalma həcmində qalacaq. Gündəlik xam neft hasilatı isə apreldə də 595 min barel səviyyəsində saxlanılacaq. “OPEC +” ölkələrinin gündəlik xam neft hasilatı üzrə ixtisarları isə apreldə 6,9 milyon barel təşkil edəcək.\nXatırladaq ki, Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatına (OPEC) üzv və qeyri-üzv ölkələrin nazirlərinin ötən ilin dekabrında keçirilmiş 12-ci iclasında gündəlik xam neft hasilatının 2021-ci ilin yanvar ayında 0,5 milyon barel artırılması, “OPEC +” nazirlərinin hər ay keçiriləcək görüşləri vasitəsilə kvotaların qarşıdakı aylarda tədricən 2 milyon barelədək yumşaldılması razılaşdırılmışdı.\nBu çərçivədə “OPEC +” ölkələri nazirlərinin 2021-ci ilin yanvar ayındakı 13-cü iclasında gündəlik xam neft hasilatının fevralda 7 milyon 125 min barel, martda isə 7 milyon 50 min barel azaldılmasına qərar verilib.


Azərbaycanda ilk dəfə olaraq vəkillər test yoluyla seçiləcək\n2021, 20 İyun, bazar, Bakı vaxtı 22:56\nTimoşenko Yuşenko düşərgəsində parçalanma yaradıb Fevralın 6-da 350-dən artıq hüquq təhsilli şəxs vəkil olmaq üçün imtahan verəcək.\nBu gün sənəd qəbulu sona çatıb. Sənəd verənlərin sayı az olduğundan, bu müddət 3 dəfə uzadılmışdı.\nVəkillər Kollegiyasının sədr müavini Fərhad Nəcəfovun verdiyi məlumata görə, imtahan da çətin olmayacaq. 100 suallıq testdə doğru cavab bir balla qiymətləndiriləcək. 50 bal toplayanlar ikinci – müsahibə mərhələsinə buraxılacaq.\nFərhad Nəcəfov imtahanın vəkillərin peşəkarlığının artmasına müsbət təsir göstərəcəyi qənaətindədir. İkinci - müsahibə mərhəsi isə fevralın sonlarında olacaq.\nAzərbaycan Hüquqşünaslar Forumunun həmsədri Ənnağı Hacıbəyli isə hesab edir ki, vəkillik haqqında qanun beynəlxalq standartlara cavab vermədiyindən, bu qanun əsasında keçiriləcək imtahan da vəkillik sahəsindəki problemlərin aradan qaldırılmasına kömək etməyəcək.\nVəkillik haqqında qanun ötən il qəbul edilib.\n2004-cü ilin noyabrında yeni Vəkillər Kollegiyasının təsis yığıncağına 300-ə yaxın müstəqil hüquqşünas buraxılmamışdı. Bu konrfansın qərarlarının qanunsuz sayılmasıyla bağlı onların Vəkillər Kollegiyasına qarşı iddialarına hazırda yerli məhkəmələrdə baxılır.


Şuşa Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı missiyasına uğurla başlayıb - XALQQAZETI.COM\nŞuşa Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı missiyasına uğurla başlayıb\n“Şuşa Azərbaycan şəhəridir. Şuşanın əsasını 1752-ci ildə Qarabağ xanı Pənahəli xan Cavanşir qoymuşdur. Gələn il biz Şuşanın 270-ci ildönümünü təntənəli şəkildə qeyd edəcəyik. İşğala baxmayaraq, Şuşa Azərbaycan ruhunu saxlaya bildi. Şuşaya gələn hər bir insan bunu görür. Hətta dağılmış vəziyyətdə, vandalizmə məruz qalmış şəkildə Şuşa öz ruhunu, öz qamətini saxlaya bildi, əyilmədi, sınmadı, bizi gözləyirdi, biz gəlməli idik və biz gəldik. Müzəffər xalq kimi gəldik. Danışıqlar yolu ilə yox, Ermənistan tərəfindən edilə biləcək hansısa güzəşt nəticəsində yox, döyüş meydanında qan tökərək, şəhidlər verərək, fədakarlıq göstərərək gəldik, öz ərazi bütövlüyümüzü bərpa etdik və milli ləyaqətimizi bərpa etdik”. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin bu sözləri birinci xanım Mehriban Əliyeva ilə avqustun 30-da mədəniyyət beşiyi Şuşaya səfərinin leytmotivi oldu.\nErmənilər nə qədər çalışsalar da, Şuşanı erməni şəhəri kimi təqdim edə bilmədilər. Çünki bu şəhər Azərbaycanın xüsusiyyətlərini özündə cəmləşdirmişdi. Şuşanın bərpasına yanvarın 14-dən başlanıldı, qısa müddət ərzində böyük işlər görüldü. Ən başlıcası isə, Şuşanın mədəni həyatı özünə qaytarıldı.\nAzərbaycan Prezidenti, Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyev Şuşa şəhərində üçrəngli bayrağımızı qaldırdı. Prezident çıxışlarının birində demişdi ki, ərazi bütövlüyümüz bərpa ediləndən sonra Bülbülün, Natəvanın, Üzeyir Hacıbəylinin büstləri yenə də Şuşada qoyulacaq. Bu sözlər də artıq reallığa çevrilib. Bülbülün ev muzeyi bərpa edilib. Bu şəxsiyyətlərin büstləri Şuşada yenidən qoyulub.\nPrezident İlham Əliyev bildirmişdir ki, dahi şəxsiyyətlərimizin büstləri bizim qələbəmizin rəmzidir. Onların ruhu şaddır. Onlar doğma Vətənə qayıdıblar. Natəvan, Üzeyir bəy, Bülbül milli ruhumuzun təcəssümüdür. Milli ruhumuzun təcəssümü olan şəxsiyyətlərin büstlərinin Qafqazın incisi, mədəniyyətimizin beşiyi olan Şuşaya qaytarılması yeni milli-mədəni intibahımızın rəmzi olacaq. Heydər Əliyev Fondu tərəfindən bütün tarixi-dini abidələrimiz, o cümlədən Şuşadakı məscidlər əsaslı təmir və bərpa olunacaq.\nDövlət başçısı 2021-ci il 7 may tarixli sərəncamı ilə Şuşa şəhərini Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı elan etdi.\nŞuşaya Xarıbülbül festivalı yenidən qayıtdı. 2021-ci ilin yanvarında Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın mədəniyyət naziri Anar Kərimovla videogörüşdə Şuşada yenidən Xarıbülbül festivalının keçirilməsinin vacibliyini bildirdi.\nXarıbülbül festivalı da bərpa olundu. 2021-ci il mayın 12-də və 13-də işğaldan sonra Şuşada ilk dəfə Xarıbülbül festivalı düzənləndi.Tədbirdə Azərbaycanda yaşayan müxtəlif xalqların musiqi kollektivləri çıxış etdilər, xalq və klassik musiqi nümunələrindən ibarət konsert proqramı təqdim olundu.\nXarıbülbül musiqi festivalı Prezident İlham Əliyevin çıxışı ilə başladı. Həmin anı ölkəmizin tarixində əlamətdar gün kimi dəyərləndirən dövlət başçısı uzun fasilədən sonra hər birimiz üçün müqəddəs olan Şuşada – Cıdır düzündə Xarıbülbül festivalının keçirilməsi münasibətilə Azərbaycan xalqını ürəkdən təbrik etdi. Vurğuladı ki, biz bu günü 30 il səbirsizliklə gözləmişik, 30 il Şuşa həsrətilə yaşamışıq. Müzəffər Azərbaycan Ordusunun şanlı Zəfərindən sonra, 39 il əvvəl böyük şairimiz Molla Pənah Vaqifin məqbərənin açıldığı gündə–yanvarın 14-də Şuşa şəhərinə səfəri zamanı məqbərəsini ziyarət edən ölkə başçısı İlham Əliyevin tapşırığına əsasən, burada təmir-bərpa və yenidənqurma işlərinə start verildi.\nAvqustun 29-da isə Şuşada Molla Pənah Vaqifin muzey-məqbərə kompleksinin təmir-bərpa və yenidənqurmadan sonra açılışı oldu. Prezident İlham Əliyev və Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva açılış mərasimində iştirak etdilər. Prezidentə və birinci xanıma məlumat verildi ki, Molla Pənah Vaqifin 1957-ci ildə tuncdan hazırlanan büstü 1958-ci ildə Cıdır düzünə yaxın ərazidə qəbirüstü abidə kimi qoyulub, daha sonra 1976-cı ildə şairin Şuşadakı evinin yaxınlığına köçürülüb. 1982-ci ildə Vaqifin məqbərəsinin açılışından əvvəl büst və onun ətrafı təmir edilib, abidənin postamenti dəyişdirilib. Büst də 1992-ci ildə Şuşa şəhərinin işğalı zamanı erməni vandalizminə məruz qalaraq dağıdılıb. Ölkə başçısının göstərişinə əsasən, abidə bu il onun müəllifi, Əməkdar incəsənət xadimi Həyat Abdullayevanın ilkin eskiz layihəsi əsasında yenidən qurulub. Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə tuncdan hazırlanan büst öz əvvəlki yerinə qaytarılaraq Molla Pənah Vaqifin Şuşadakı evinin yaxınlığında quraşdırılıb.\nAvqustun 30-da Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Vaqif Poeziya Günləri çərçivəsində Heydər Əliyev Fondu tərəfindən təşkil edilən “Qarabağ Azərbaycan mədəniyyətinin incisidir” və “Yenidən doğma diyarda. Qarabağın sənət inciləri” sərgiləri ilə tanış olublar. Qeyd edək ki, Qarabağ Azərbaycan incəsənətinin və mədəniyyətinin mərkəzi kimi qədim tarixə malikdir. İşğal dövründə talan edilən muzeylərdə Azərbaycana məxsus qiymətli mədəniyyət nümunələri, dünyaca məşhur Azərbaycan xalçaları və görkəmli şəxsiyyətlərimizin xatirə əşyaları, həmçinin digər dəyərli eksponatlar olub. Məhv edilmiş həmin xəzinələr təkcə Azərbaycanın yox, həm də bütün dünya mədəniyyətinin qiymətli nümunələri idi.\nSərgidə nümayiş olunan rəsm və heykəltəraşlıq nümunələri ziyarətçiləri sevincli və kədərli, real və fantastik, açıq və gizli, rəngarəng və monoxrom dünyaya səyahətə dəvət edirdi. Burada nümayiş etdirilən əsərlərin əsas ilham mənbəyi Qarabağdır. Azərbaycanın tarixi diyarı olan Qarabağ uzun illər ərzində özünəməxsus atmosferi ilə fərqli nəsillərdən və cərəyanlardan olan rəssamların və heykəltəraşların dünyagörüşünə böyük təsir edib.\nHeydər Əliyev Fondunun təşkilatçılığı ilə Azərbaycan Milli Xalça Muzeyinin təqdim etdiyi sərgidə xovlu və xovsuz xalçalar, xalça məmulatları, milli tikmə və geyim dəstləri, bədii metal nümunələri nümayiş olunur. Sərgidə, həmçinin Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin kolleksiyasına daxil olan xalça nümunələri də yer alıb. Yenidən öz doğma diyarında sərgilənən bu eksponatların əksəriyyəti Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Azərbaycan Milli Xalça Muzeyinin Şuşa filialından Bakıya gətirilib. Sərgidə əsrlər boyu çox yüksək dəyərləndirilən, xarici muzey və şəxsi kolleksiyaların nadir inciləri sırasına daxil olan Qarabağ xalçalarının müxtəlif bölgələrə aid nümunələri əks olunmuşdu. Qarabağın sənət inciləri sərgisi qədim torpağın ruhunu, əsrlərlə burada yaşayıb-yaradan insanların həyat və məişətini, estetik zövqünü, sənətkarların bədii dünyagörüşünü duymağa, həmin tarixi dövrlərə səyahət etməyə imkan yaradır.\nHeydər Əliyev Fondu tərəfindən Vaqif Poeziya Günləri çərçivəsində Şuşada “Yaddaş. Fotoqrafik tarix” sərgisi də təşkil edildi. Fotosərgi Azərbaycanın qədim tarixini, zəngin mədəniyyətini, gözəl təbiətini, ənənələrini təcəssüm etdirir. Ermənistan vaxtilə işğal altında saxladığı ərazilərdə mədəni irsimizə, tarixi-memarlıq nümunələrimizə qarşı vandalizm həyata keçirib, düşmən tərəfindən tarixi-mədəni obyektlər, dini ocaqlar məhv edilərək bir sıra rayon və şəhərlər yerlə-yeksan olunub. Tamaşaçılara, həmçinin işğaldan azad olunmuş rayon və şəhərlərdə ermənilərin törətdiyi vəhşiliklərə, dağıntılara dair fotolar da təqdim edilir. Sərgidə Vətən müharibəsi zamanı Ermənistan tərəfindən mülki əhaliyə qarşı törədilən cinayətləri əks etdirən fotolar da nümayiş olunub.\nGöründüyü kimi, torpaqlarımız erməni işğalından azad olunduqdan sonra Qarabağ öz mədəni inkişafının yeni dövrünə qədəm qoyub. Xalqımıza məxsus tarixi abidələrin bərpası, ənənəvi tədbirlərin yenidən və daha möhtəşəm şəkildə qeyd olunması qayıdışımızın təntənəsinə çevrilib.\nŞuşada keçirilən tədbirlər Azərbaycanın ucalan səsi idi. Dünyanın çox yerindən bu tədbirləri izləyirdilər.\nŞuşa günbəgün libasını dəyişir, yeni muzeylər açılır, sərgilər keçirilir, mədəni tədbirlər təşkil olunur. Bu, mədəniyyət paytaxtımızın öz funksiyasını böyük uğurla yerinə yetirəcəyinə inam yaradır.\n14 Oktyabr 2021 00:17 - MƏDƏNİYYƏT


- Fariz müəllim, hazırda hansı layihələr üzərində işləyirsiz?\n- Əsas layihəmiz Ağsu şəhərində aparılan arxeoloji tədqiqatlara, aşkar olunan abidələrin konservasiya və bərpasına dəstəklə bağlıdır. Bu layihə üzrə işə 2010-cu ilin mart ayında başlamışıq. Layihəmiz ianələr hesabına reallaşır. Ağsuda bəzi insanlara müraciət etdik, bizə maddi dəstək verdilər.\n- İslam abidələrinin qorunması istiqamətində də çalışırsızmı?\n- Ağsuda apardığımız tədqiqat işləri məhz bu istiqamətdədir. “İslam arxeologiyası” termini dünyada çox istifadə olunsa da, Azərbaycanda, demək olar, işlənməyib. Buna sovet rejimi imkan verməyib. Tədqiqatlarımız bu gün də sovet dövrünün elmi bilgiləri üzərində qurulduğuna görə bu termin o qədər də geniş yayılmayıb. Çalışırıq “islam arxeologiyası” anlayışını populyarlaşdıraq, ölkədəki islam abidələri arxeoloji cəhətdən daha sıx öyrənilsin.\nTədqiq etdiyimiz XVIII əsr müsəlman şəhərini türk-müsəlman dünyasının böyük cahangirlərindən sayılan Nadir şah 2-3 ilə tikdirib. Şəhər qiblə istiqamətində tikilib, 40 hektarı əhatə edir. O dövr üçün ən böyük və əhalisi çox olan yaşayış məskənlərindən hesab olunur. Bir ara 10 min əhalisi varmış. Demək olar ki, tikintilərin hamısı islam memarlıq üslubuna aiddir. Səfəvilərin son dövrünü, əfşarların ilk illərini əhatə etdiyinə görə burada səfəvi-əfşar memarlığı mövcuddur.\nMüsəlman şəhərlərində su və kanalizasiya həmişə ön planda olub. Müsəlmanlar qüsul, dəstəmaz aldıqlarına görə mütləq şəhərin su ehtiyatı təmin olunmalı idi. Bu günə qədər maraqlı tapıntılar üzə çıxıb. Həmin yerdə böyük hamam, su anbarları aşkar olunub. Bunlardan biri Cümə məscidinin yanında 145 tonluq su anbarıdır. Bütün anbarlar, quyular su xətləri ilə təmin olunub. Çox güman ki, şəhərin kənarında daha böyük su anbarı olub və onun suyu duruldulandan sonra şəhərə daxil olub. Xətlər hamısı mailidir, bu imkan verib ki, hansı quyudan su götürülsə, əvvəlki səviyyə bərpa olunsun.\nTədqiq etdiyimiz yerdə 200 kvadrat metrdən çox ərazisi olan iri buzxana-anbar tapmışıq. Uzunluğu 30 metr, eni 8 metr, üstü tağla bağlanmış, bişmiş kərpiclə döşənmiş bu anbarda saraya məxsus ərzaq və əşyaları saxlayıblar. Anbarın cəmi bir girişi var. Ərazidə 37 qızıl, 24 gümüş pul aşkar edilib. Qızıl pullar Milli Azərbaycan Tarix Muzeyinə təhvil verilib, gümüşlərsə yerli fondumuzda saxlanacaq.\n- Şəhərdə dini məzmunlu daha hansı elementlər aşkar olunub?\n- Biz sırf islam şəhərini tədqiq edirik. 3 qəbiristanlığı var, üçündə də müsəlmanlar dəfn olunub. Milli Azərbaycan Tarix Muzeyinin direktor müavini, gənc epiqraf Həbibə Əliyeva qəbiristanlıqları artıq tədqiq edib. Maraqlı məlumatlar üzə çıxıb.\nDin xadimlərinin qəbirlərində “Quran”ın təsviri var. Burada aşkar olunan məscid öz dövrünün ən böyük abidələrindən sayılır. 576 kvadratmetr sahəni əhatə edən məscidin içərisində 56 taxta sütun aşkar etmişik. Divarları çiy kərpiclə hörülüb, üstünə kirəmit vurulub. Qeyd edim ki, bu, kirəmit örtüyü aşkar etdiyimiz yeganə binadır. Məscidin geniş həyəti var. Məscid mollasının qəbri də bu həyətdədir. Təxminən 1788-1789-cu illərdə dəfn olunmuş Məhəmməd adlı bu şəxsin qəbri ətrafında uşaq qəbirləri də tapılıb. Üçüncü qəbiristanlıqda səkkiz guşəli türbənin özülünü tapmışıq. Amma bu ərazini hələ qazmamışıq.\n- Tədqiqat işləri təxminən nə vaxt yekunlaşacaq, ərazinin mühafizısi təmin olunubmu?\n- Tədqiq etdiyimiz 40 hektarın hələ ki, 1,5 hektarını öyrənə bilmişik. Biz orta əsrin Ağsu şəhərini artıq arxeoloji turizm kompleksi halına gətiririk. Bütün cəhdlərimiz bu istiqamətdədir. Oktyabrın əvvəlində buranın açılışı olacaq, eyni zamanda IV Beynəlxalq Avrasiya arxeologiyası konfransı keçiriləcək. Konfransda Ağsu ilə bağlı məruzələr dinlənəcək, həm iştirakçıların, həm də media nümayəndələrinin tədqiq olunan ərazini görmək imkanı olacaq.\n- Həyata keçirdiyiniz layihələr çərçivəsində hansı dövlət qurumları ilə çalışırsınız?\n- Ağsu layihəsini Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu ilə birgə işləyirik. Ekspedisiyasını onlar təşkil edirlər, maliyyə vəsaitini isə biz tapıb veririk. O cümlədən Ağsuda təşkil ediləcək beynəlxalq konfransı Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin mədəni irs şöbəsi ilə birgə reallaşdıracağıq.\n- İslamın tədqiqi ilə bağlı daha hansı layihələriniz var?\n- “Azərbaycanın islam mədəniyyəti və tarixi-ensiklopedik məlumat kitabı” adlı layihəmiz var. Bu, Türkiyədə nəşr olunan islam ensiklopediyasının Azərbaycan variantıdır. Azərbaycanda islam mədəniyyətinin tarixi, islam abidələri və ənənələri haqqında məlumatların daxil edilməsi planlaşdırılır. İslama dair bütün termin və ifadələrin açıqlaması bu ensiklopediyada əksini tapacaq. Sahə mütəxəssislərinə də müraciət edəcəyik. Layihənin reallaşdırılması üçün müxtəlif yerlərə, xüsusən də bəzi fondlara müraciət etmişik. Hələ ki, dəstək almamışıq.\nAğsu ekspedisiyası və digər tədqiqatlarımız zamanı aşkar olunmuş materiallar əsasında “İslam arxeologiyasına giriş” adlı bir kitab hazırlamaq istəyirik. Gənc üzvlərimizi bu mövzu ilə bağlı dissertasiyalar götürməyə həvəsləndiririk.\n- Siz müxtəlif pirləri və ibadət yerlərini də islam mirası kimi qəbul edirsinizmi?\n- Bu yaxınlarda Qafqaz Universitetinin müəllimi Mehmet Rıhtımın “Azərbaycanda xəlvətilik və Seyid Yəhya Şirvani” adlı mükəmməl bir elmi əsəri nəşr olunub. Seyid Yəhya Şirvani Şamaxıda anadan olub, Bakıda vəfat edib. 40 il Şirvanşah Xəlilüllahın sarayında yaşayıb. O, xəlvətilik təriqətinin yaradıcısıdır. Birinci pir-ocağı Şamaxının Avaxıl kəndində, onun qəbri olan yerdədir. Ona aid ikinci pir Şirvanşah sarayında olub. Seyid Yəhya Şirvani 30-dan çox əsərin müəllifidir. Ziya Bünyadovun məlumatına görə, Seyid Yəhya Şirvani Bakıda akademiya yaradıb, dünyanın hər yerindən on minə yaxın gənc onun tələbəsi olub. Dünya miqyasında tanınmış sufi Qabriel Mandel də “xəlvəti” olub, Seyid Yəhya Şirvaninin yolunu gedib. Mehmet Rıhtım Seyid Yəhya Şirvaninin “Şəfavül-əsrar” əsərini Azərbaycan türkcəsində nəşr etdirib. Buna qədər əsər heç Türkiyə türkcəsində də dərc olunmayıb.\nLənkəranda türbəsi olan İbrahim Zahid Gilaninin də xəlvətilik təriqətinin əsas fikir babalarından olduğunu müəyyən etmişik. O ərazi də qədim şəhər xarabalığıdır. Biz layihə hazırlamışıq, dəstək olsa, bu ərazinin də tədqiqinə başlayacağıq.