CEO Business & Management Magazine » ပို့ကုန်ဈေးကွက်အခြေအနေ\nနိုင်ငံရဲ့ စီးပွားရေးတိုးတက်ချင်ရင် ပို့ကုန်ကဏ္ဍတိုးတက်မှရပါမယ်။ လက်ရှိပြည်တွင်းပို့ကုန် လုပ်ငန်းရှင်တွေအနေနဲ့ စီးပွားရေးလုပ်တဲ့အခါမှာ ဘယ်လိုအခက်အခဲတွေနဲ့ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွေ လိုအပ်နေသလဲ၊ ဘယ်လိုမူဝါဒတွေက မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ပို့ကုန်လုပ်ငန်းအခြေအနေကို တိုးတက်အောင်လုပ်ဖို့ ကြိုးစားတဲ့နေရာမှာ ထင်သလောက်ခရီးမပေါက်အောင် လုပ်ထားသလိုဖြစ်နေသလဲ စတဲ့အချက်တွေကို Industry အသီးသီးက ကျွမ်းကျင်သူတွေက သုံးသပ်ပြောဆိုထားမှုတွေကို အထူးဆောင်းပါးအဖြစ် ပြန်လည်ဖော်ပြပေးလိုက်ပါတယ်။\nFurniture လုပ်ငန်းကဏ္ဍအတွက် လက်ရှိအခြေအနေနဲ့ ပြီးခဲ့တဲ့နှစ်တွေအတွင်းက အခြေအနေ . . .\nပရိဘောဂကဏ္ဍနဲ့ပတ်သက်တဲ့ Export အခြေအနေက လောလောဆယ်မှာ အဆိုးဆုံးအခြေအနေကို ရောက်နေပါတယ်။ ၂၀၀၄၊ ၂၀၀၅၊ ၂၀၀၆၊ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ၀န်းကျင်ကာလတွေနဲ့ ယှဉ်လိုက်ရင် အများကြီးလျော့နည်းသွားတယ်။ လုပ်ငန်းတွေကလည်း ဆယ်ပုံတစ်ပုံလောက်ပဲ ကျန်ခဲ့မယ့် အနေအထားရှိတယ်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ World Financial Crisis နောက်ပိုင်းမှာ လုပ်ငန်းတွေက တော်တော်လေးကို အခက်အခဲတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်ရတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ မြန်မာနိုင်ငံကထုတ်တဲ့ ပရိဘောဂကို ဥရောပနိုင်ငံက အဓိက၀ယ်တာကြောင့်ပါ။ မြန်မာပြည်ကထုတ်တဲ့ ပရိဘောဂလို့ပြောလိုက်ရင် တန်ဖိုးရှိတဲ့သစ်တွေကိုပဲ ထုတ်တာဆိုတော့ တန်ဖိုးရှိတဲ့သစ်နဲ့လုပ်တဲ့ ပရိဘောဂက ဥရောပကိုပဲ အဓိကတင်ပို့လို့ရတာဖြစ်ပါတယ်။ ကျွန်းနဲ့လုပ်တဲ့ Outdoor Furniture တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ဒီအချိန်ခါမှာ သစ်ထုတ်လုပ်မှုတွေ ထိန်းချုပ်လိုက်တာ၊ သစ်ကုန်ကြမ်းတွေရဲ့ ဈေးနှုန်းမြင့်တက်မှုတွေနဲ့ ဥရောပက ၂၀၀၈ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းမှာ ငွေရေးကြေးရေးနဲ့ပတ်သက်တဲ့ သူတို့ရဲ့စနစ်တွေကလည်း အပြောင်းအလဲတွေရှိလာတဲ့အခါမှာ ၀ယ်လိုအားတွေ သိသိသာသာ ကျဆင်းသွားတာရှိတယ်။ အခြေအနေတွေအားလုံးကို ပေါင်းစပ်လိုက်မယ်ဆိုရင် မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ဒီပရိဘောဂကဏ္ဍက တော်တော်လေး ကျဆင်းသွားတယ်။ လက်ရှိအနေအထားမှာ တစ်နှစ်ကို ဒေါ်လာသန်းနှစ်ဆယ်ဝန်းကျင်လောက်ပဲ ပို့နိုင်ပါတယ်။\nFurniture လုပ်ငန်းကဏ္ဍအတွက် လက်ရှိရှိနေတဲ့ Rules & Regulations တွေအပေါ်ဝေဖန်ပေးပါ . . .\nပရိဘောဂထုတ်လုပ်တင်ပို့တဲ့ ကဏ္ဍမှာရှိတဲ့လူတွေက ဒီလုပ်ငန်းကို မတိုးချဲ့ချင်တော့ဘူး၊ ၀န်လေးလာတယ်ဆိုတဲ့ အနေအထားက အစိုးရရဲ့ ပေါ်လစီနဲ့ ဆိုင်သင့်သလောက်တော့ ဆိုင်ပါတယ်။ ဘယ်ပေါ်လစီကို ပြောရမလဲဆိုရင် သစ်ကုန်ကြမ်းတွေကို ၀ယ်ယူပြီးတော့ ပရိဘောဂတွေ ထုတ်လုပ်ပြီး တင်ပို့တဲ့အချိန်မှာ ဒီသစ်တွေရဲ့ Legality လို့ခေါ်တဲ့ တရားဝင်မှုကို စစ်ဆေးတဲ့လုပ်ဆောင်ချက်တွေ ရှိတယ်။ ဒီစစ်ဆေးတဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေလုပ်တဲ့အခါ ပရိဘောဂကဏ္ဍကျတော့ သစ်ကုန်ကြမ်းကနေ ကုန်ချောထွက်ရှိမှုလုပ်ငန်းစဉ်ကို စစ်ဆေးတဲ့အခါ Process တွေက များပြီး ရှုပ်ထွေးကြန့်ကြာတာတွေရှိတယ်။ ပရိဘောဂဆိုတာကလည်း ဒီဇိုင်းတွေပါတဲ့အတွက် သင်္ဘောတင်နောက်ကျလို့ မဖြစ်တာရှိတယ်။ အဲဒီအခါ ဒီလုပ်ငန်းကို လုပ်ဆောင်နေရတဲ့သူတွေအတွက် အခက်အခဲတွေ အများကြီး ဖြစ်တယ်။ သစ်ကို ကုန်ကြမ်းအဖြစ်အသုံးပြုပြီး ကုန်ချောထွက်လာတဲ့ အနေအထားမှာ ဒီကုန်ချောကို ဘယ်ကုန်ကြမ်းကရတဲ့ သစ်နဲ့ထုတ်လုပ်တာလဲဆိုတဲ့ ပြန်လှန်ပြီးတော့ နောက်ကြောင်းပြန်စစ်ဆေးမှုတွေ၊ Process တွေက အလွန်များတယ်။ Paper Work တွေက အလွန်များတယ်။ အဲဒီအခါအချိန်တွေ တအားပေးရတယ်။ အဲဒါက လုပ်ငန်းရှင်တွေအတွက်လည်း အဓိကအခက်အခဲတစ်ခုလို ဖြစ်နေတယ်။\nASEAN Furniture Industrial Council ဥက္ကဋ္ဌအနေနဲ့တော့ အစိုးရတွေနဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လို့မရဘူး။ အစိုးရကို အကြံပေးလို့တော့ ရပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ကုန်ကြမ်းနဲ့ပတ်သက်လို့ Export Process မှာ တရားဝင်မှုစစ်ဆေးတဲ့အပေါ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲပေးဖို့အတွက် Request လုပ်ထားပါတယ်။ အခုချိန်ထိတော့ ထူးထူးခြားခြား မရှိသေးဘူး။ ကျွန်တော် Request လုပ်တာကလည်း မစစ်ဆေးပါနဲ့လို့ ပြောတာမဟုတ်ဘူး။ ကျွန်တော်တို့က Parts by Parts တွေကို Measurement နဲ့စစ်ဆေးမယ့်အစား Total Weight နဲ့စစ်ဆေးတဲ့ Method ကိုသုံးရင် ပိုပြီးမြန်ဆန်မယ်။ ဥပမာ- ထိုင်ခုံတစ်လုံးကို Weight ချိန်ရင် သစ်သားရဲ့ Weight က Kg ဘယ်လောက်ရှိသလဲထွက်လာပါမယ်။ သစ်တိုင်းမှာ သူတို့်ရဲ့ Density အရ Weight တွေက Standard တွေရှိတယ်။ ကျွန်းသစ်တစ်တန်ရဲ့ အလေးချိန်က ပျမ်းမျှဘယ်လောက်ဆိုတာရှိတယ်။ အဲဒီအပေါ်မှာ ကျွန်တော်တို့က ဥပမာ- ကျွန်းသစ်တစ်တန်က ပျမ်းမျှ 1000 Kg ရှိတယ်ဆိုရင် ကျွန်တော်တို့ထုတ်လုပ်လိုက်တဲ့ ပရိဘောဂက ထိုင်ခုံအလုံးတစ်ရာအတွက် Kg 700 ၊ ဒါမှမဟုတ် ၈၀၀ ရှိတယ်။ ဒါဆိုရင် Fair ဖြစ်တယ်။ 1000 Kg ရှိတဲ့ သစ်တစ်တန်လောက်သုံးလိုက်တာ ထိုင်ခုံအလုံး တစ်ရာထွက်တာက သဘာဝကျတယ်။ Kg အရ Overweight မဖြစ်ဘူး။ ဒီလိုသဘောမျိုးနဲ့ စစ်ဆေးစေချင်ပါတယ်။ ဒါက တင်ပြထားတာပဲရှိပြီး အကောင်အထည်ဖော်တဲ့နေရာမှာ ကြန့်ကြာနေဆဲဖြစ်ပါတယ်။\nကုန်ချောဖြစ်လာပြီးတဲ့အပေါ်မှာ ကျွန်တော်တို့ တန်ဖိုးထားမခံရဘူး။ ကုန်ချောဖြစ်လာပြီးတဲ့အခါမှာ လုပ်သားအင်အားတွေ ပါလာတယ်၊ အတတ်ပညာတွေ ပါလာတယ်။ Value-added ဖြစ်လာတဲ့အပေါ်မှာ တန်ဖိုးထားမခံရဘူး။ ကုန်ချောက ဘယ်လောက်ပဲတန်ဖိုးရှိရှိ သစ်က တရားမ၀င်သစ်နဲ့လုပ်တာ ဟုတ်လား၊ မဟုတ်လားဘဲစစ်ဆေးပြီး အဲဒါကို အတော်ဦးစားပေးတယ်။ ကုန်ကြမ်းရရှိရေးဆိုတဲ့အပိုင်းက အတတ်ပညာရှင်တွေ စီးပွားရေးလုပ်နိုင်အောင် ကုန်ကြမ်းက ပံ့ပိုးပေးနိုင်မှုမရှိသေးဘူး။ သစ်ကုန်ကြမ်းလိုချင်ရင် တင်ဒါဆွဲရပါတယ်။ ဒီနေရာမှာက သစ်အခြေခံစက်မှုလက်မှုလုပ်တဲ့ သစ်စက်ကြီးတွေနဲ့ ပရိဘောဂလုပ်တဲ့သူတွေနဲ့ သဘောသဘာဝချင်းက အများကြီးကွာတယ်။ ပရိဘောဂလုပ်တဲ့သူတွေက လက်နဲ့ပါ လုပ်ရတယ်။ သစ်အခြေခံလုပ်တဲ့သူတွေက စက်နဲ့ပဲ သစ်လုံးကိုဝယ်တယ်၊ ခွဲစိတ်လိုက်တယ်၊ တင်ပို့လိုက်တယ်။ လူအင်အားကလည်း နည်းနည်းပဲသုံးရတယ်။ သူတို့ရဲ့ စာရွက်စာတမ်းကိစ္စဆိုရင်လည်း ပိုလွယ်တယ်။ ပရိဘောဂအတွက်ကျ သစ်အတို၊ အသေးလေးတွေ အများကြီးကို ဆိုဒ်အမျိုးမျိုး၊ ဒီဇိုင်းအမျိုးမျိုးနဲ့ လှီးဖြတ်အချောကိုင်ပြီးတော့မှ တပ်ဆင်ပြီးလုပ်ရတယ်။ အဲဒါတွေကို လိုက်စစ်တဲ့အနေအထားမှာ အလုပ်အင်မတန်ရှုပ်တယ်။ တော်ရုံတန်ရုံလုပ်ငန်းရှင်တွေက ဒီဒဏ်ကိုမခံနိုင်ဘူး။ မခံနိုင်တဲ့အခါ နိုင်ငံခြားကလာပြီး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံတဲ့သူတွေလည်း သူတို့တိုင်းပြည်မှာ ဒီလိုမဟုတ်ဘူး၊ ဒီတိုင်းပြည်က ဘာလို့ဒီလိုဖြစ်နေရတာလဲဆိုပြီး စိတ်ပျက်ကြရပါတယ်။\nဆိပ်ကမ်းမှာ တရားမ၀င်သစ်အဖမ်းခံရပြီဆိုရင် သစ်ကိုကုန်ကြမ်းအဖြစ် အသုံးပြုတဲ့လုပ်ငန်းရှင်တွေက ပိုပြီးဒုက္ခရောက်တယ်။ နောက်တစ်ကြိမ်ဒီလိုမျိုးခိုးထုတ်လို့မရအောင်ဆိုပြီးတော့ စည်းကမ်းတွေ ထပ်တင်းကျပ်တဲ့အခါ လူအင်အားနဲ့ နည်းပညာနဲ့လုပ်ရတဲ့ ပရိဘောဂလုပ်ငန်းတွေက ဒီဒဏ်ကို မခံနိုင်ဘူး။ Time Limitation လည်း ရှိတယ်။ ဆယ်ရက်နဲ့ပြီးရမယ့်အရာကို ရက်နှစ်ဆယ်လည်း မပြီး၊ ရက်သုံးဆယ်လည်း မပြီးတဲ့အတွက် လုပ်အားဆုံးရှုံးမှုတွေ၊ အချိန်ဆုံးရှုံးမှုတွေ အများကြီးဖြစ်တယ်။ တန်ဖိုးတွေလည်း အများကြီးဆုံးရှုံးရတယ်။\nမြန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့ ဘယ်နိုင်ငံတွေကို အတုယူသင့်သလဲဆိုတာကို ပြောပြပေးပါ . . .\nနမူနာယူဖို့ဆိုရင် ကျွန်တော်တို့နဲ့သက်တမ်းတူတဲ့ တိုင်းပြည်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်တာရော၊ တံခါးဖွင့်စီးပွားရေးမူဝါဒကိုပါ ကျင့်သုံးခဲ့တဲ့ မြန်မာ၊ ဗီယက်နမ်၊ တရုတ်က မရှေးမနှောင်းတွေဖြစ်ပါတယ်။ အနှစ်နှစ်ဆယ်ကျော်ကြာသွားတဲ့အခါ ဘယ်သူတွေ ဘာဖြစ်သွားကြလဲ။ ကိုယ့်ထက်သာသွားတဲ့သူတွေကို အတုယူသင့်တယ်။ ဗီယက်နမ်က ပရိဘောဂတွေရဲ့ Export Volume က ခုနစ်ဘီလီယံ၊ သန်းခုနစ်ထောင်လောက်ရှိတယ်။ ကျွန်တော်တို့နိုင်ငံနဲ့ယှဉ်ရင် အဆပေါင်း အများကြီးကွာတယ်။ ဗီယက်နမ်ပဲကြည့်ကြည့်၊ တရုတ်ပဲကြည့်ကြည့် သူတို့က ကွန်မြူနစ်နိုင်ငံတွေ ဖြစ်တယ်။ကွန်မြူနစ်နိုင်ငံတွေက စီးပွားရေးကို ဘာလို့အောင်မြင်အောင်လုပ်နိုင်တာလဲ။ ကျွန်တော်တို့ဆိုရှယ်လစ်နိုင်ငံက အခြေခံလာတဲ့ ဒီမိုကရေစီအသွင်ပြောင်းထားတဲ့ နိုင်ငံက ဘာဖြစ်လို့ စီးပွားရေးအောင်မြင်အောင် မလုပ်နိုင်ရတာလဲ။ နိုင်ငံရဲ့စီမံခန့်ခွဲမှုလိုတယ်။ လုပ်ငန်းရှင်တွေကို အားကိုးလို့မရဘူး မဟုတ်ဘူး၊ ရတယ်။ လုပ်ငန်းရှင်တွေဆိုတာ စည်းကမ်းဥပဒေဘောင်တွေကြားထဲမှာ လှုပ်ရှားနေကြရတာဖြစ်တယ်။ ဒီတိုင်းပြည်ရဲ့ စီးပွားရေးတိုးတက်အောင် လုပ်မယ်ဆိုတဲ့ မူဝါဒနဲ့ အဲဒီမူဝါဒကို ပံ့ပိုးပေးမယ့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ပေးမယ့် အစိုးရဌာနအစုံတို့ရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်က ကျွန်တော်တို့တိုင်းပြည်မှာ ပျောက်နေတယ်။ ကျွန်တော်တို့ တိုင်းပြည်က မမျှော်လင့်ဘဲနဲ့ကို ဗျူရိုကရေစီအလွန်ကို အားသာတဲ့နိုင်ငံဖြစ်နေတယ်။ ဌာနတိုင်းက ကိုယ့်အထက်အရာရှိရဲ့ အမိန့်ကိုပဲ နာခံတယ်။ တိုင်းပြည်ရဲ့ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို မရှေးရှုဘူး။ ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်က ဒုသမ္မတနဲ့တွေ့တဲ့အချိန်မှာ မေးခွန်းရှစ်ခုကို ကျွန်တော်မေးခဲ့တယ်။ မေးခဲ့တဲ့မေးခွန်းတွေမှာ ဒါတွေပါ ပါတယ်။ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံခြားဝင်ငွေရရှိဖို့အတွက် ၀န်ကြီးဌာနတွေက ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတအား အားနည်းတဲ့အခါ တကယ်ရသင့်ရထိုက်တဲ့ နိုင်ငံခြားဝင်ငွေတွေက မရဘူး၊ ဆုံးရှုံးရပါတယ်။\nပရိဘောဂ Export နဲ့ပတ်သက်လို့ အဓိကအခက်အခဲက ပရိဘောဂလုပ်ငန်းရှင်တွေကို သစ်တွေကို တင်ဒါစနစ်နဲ့ ရောင်းပေးတယ်။ တကယ်တမ်း ပရိဘောဂကုန်ကြမ်းက ကိုယ့်ရဲ့အိမ်နီးနားချင်းနိုင်ငံမှာလည်း ထုတ်လုပ်နေတာဖြစ်တဲ့အတွက် ကုန်ကြမ်းချင်းယှဉ်ရင်တောင် ကိုယ်က Competitive ဖြစ်ဖို့လိုတယ်။ ပရိဘောဂလုပ်တဲ့သူတစ်ယောက်က သူ့ရဲ့ကုန်ကြမ်းကို ဈေးသက်သက်သာသာပဲ လိုချင်တယ်။ ဒါကိုသစ်လုံးတွေ ရောင်းပေးလိုက်တဲ့အခါ အစိုးရဘက်ကလည်း သူတို့ထင်တာက သစ်လုံးတွေ တင်ဒါခေါ်ပြီး ရောင်းပေးလိုက်တာက လုပ်ငန်းရှင်တွေကို ပံ့ပိုးပေးလိုက်တယ်လို့ပဲ ယူဆတယ်။ တကယ်တမ်းက လုပ်ငန်းရှင်ထဲမှာ သစ်လုံးကိုဝယ်ပြီး ခွဲစိတ်ပြီးတော့မှ တင်ပို့ရောင်းချတဲ့ လုပ်ငန်းရှင်တွေက အဆင်ပြေပေမယ့် ပရိဘောဂလုပ်တဲ့ လုပ်ငန်းရှင်တွေက အဆင်မပြေဘူး။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ သစ်လုံးကြီးရဲ့တန်ဖိုးက သူ့ရဲ့မူလသစ်လုံးရဲ့ အရည်အသွေးပေါ်မူတည်ပြီး တန်ဖိုးကရှိနေပြီး ဖြစ်တယ်။ ဒါကိုပိုင်းဖြတ်ပြီး ပရိဘောဂလုပ်ဖို့က မဖြစ်နိုင်ဘူး။ သစ်လုံးတစ်လုံးကို ခွဲစိတ်ပြီးထွက်လာတဲ့ ပရိဘောဂ Parts လုပ်နိုင်မယ့်သစ်ကုန်ကြမ်းက သီးခြား Market တစ်ခုရှိဖို့လိုတယ်။ အဲဒီ Market တစ်ခုကို အခုထိ ဖော်ဆောင်မပေးနိုင်သေးဘူး။ ပရိဘောဂလုပ်တဲ့သူတွေက သစ်ခွဲတဲ့သူတွေ မဟုတ်ပါဘူး။ ပရိဘောဂလုပ်တဲ့သူတွေက သစ်ခွဲတဲ့သူတွေခွဲပြီးထွက်လာတဲ့ ပရိဘောဂလုပ်လို့ရမယ့် အပိုင်းအစတွေကိုပဲ ၀ယ်ချင်တာဖြစ်တယ်။ ပရိဘောဂ အတတ်ပညာကို တတ်ကျွမ်းပြီးမှ လုပ်နိုင်တဲ့သူတွေက သစ်လုံးခွဲစိတ်တဲ့ လုပ်ငန်းတွေကို မကျွမ်းကျင်ဘူး။ သစ်လုံးခွဲစိတ်ပြီးထွက်လာတဲ့ သစ်တွေကို ပြည်ပကို တင်ပို့ရောင်းချရတဲ့ လုပ်ငန်းကိုလည်း မကျွမ်းကျင်ဘူး။ ဒါပေမဲ့ သူတို့က ကုန်ကြမ်းလိုချင်ရင် သစ်လုံးပဲရနေတယ်။ အဲဒီတော့ တိုက်ရိုက်အကျိုးသက်ရောက်မှု အားနည်းနေပါတယ်။ လုပ်ငန်းလုပ်ရတာ အခက်အခဲတွေရှိတယ်။ ရသင့်ရထိုက်တဲ့ အခွင့်အရေးအပြည့်အ၀မရဘူး။ ပရိဘောဂလုပ်ငန်းရှင်တွေက သစ်လုံးကို တင်ဒါဈေးပြိုင်ဝယ်ရတဲ့အခါ တအားအခက်အခဲရှိတယ်။ သစ်လုံးကနေ ခွဲစိတ်ပြီး ထွက်လာတဲ့ခွဲသားတွေကို ပြည်ပကိုတင်ပို့ရောင်းချနေတဲ့သူတွေက ပြည်ပမှာရှိတဲ့ သစ်ခွဲသားဈေးနှုန်းတွေရဲ့ အတက်အကျကို သိနေတဲ့အတွက် သူတို့ကသစ်လုံးကို ဈေးပေးဝယ်ရဲတယ်။ ပရိဘောဂသမားတွေက ဈေးပေးမ၀ယ်နိုင်ဘူး။ ပရိဘောဂသမားအတွက်ဆိုပြီး Reject Quality ကို အစိုးရက ရောင်းပေးလားဆိုတော့ မရောင်းပေးဘူး။ မြန်မာပြည်ရဲ့ ပရိဘောဂကဏ္ဍက တအားကိုနိမ့်ကျရတဲ့အကြောင်းအရင်းက အစိုးရက လုံးဝကိုအားမပေးခဲ့ဘူး၊ ဒါမှမဟုတ် သူတို့အားပေးတယ်၊ အားပေးခြင်းက အားပေးရာမရောက်ဘူး။ လွဲချော်နေတယ်။ ဒါကိုအဓိက ပြောချင်ပါတယ်။\nသစ်လုံးကိုခွဲစိတ်ပြီးတော့ ခွဲသားတွေ တင်ပို့လိုက်တဲ့သူတွေက သဘာဝတိုက်ခွဲစိတ်နည်းအရပြောမယ်ဆိုရင် အတိုအသေးတွေ ထွက်ရှိဦးမှာဖြစ်တယ်။ ဒီနေရာမှာလည်း သူတို့ကသစ်လုံးတွေကို ခွဲလို့ထွက်လာတဲ့ Out Turn ရာခိုင်နှုန်းသတ်မှတ်ချက်တွေအရ သတ်မှတ်နှုန်းက ရှိသင့်ရှိထိုက်တာထက် ပိုများနေတဲ့အခါ ပရိဘောဂကုန် ကြမ်းအဖြစ်ပဲ အသုံးပြုနိုင်မယ့် သစ်အတိုအသေးထွက်ရှိမှုတွေအပေါ် တရားဝင်စာရွက်စာတမ်းမရှိတော့ဘဲ ယင်းအတိုအသေးတွေက တရားမ၀င်သစ်အတိုအသေးတွေအနေနဲ့ ပရိဘောဂဈေးကွက်ထဲ ရောက်လာတယ်။ ရောက်လာတဲ့သစ်တွေနဲ့လုပ်ပြီးတော့ ထွက်လာတဲ့ပရိဘောဂက ပြည်ပကို ပို့လို့မရဘူး။ စာရွက်စာတမ်း မပါလာဘူး။ ပြည်ပကိုတင်ပို့မယ့် ကုန်ချောက ဘယ်ကုန်ကြမ်းကနေရလာတယ်ဆိုပြီး စစ်ဆေးရတယ်။ ဒီလိုစစ်ဆေးဖို့ စာရွက်စာတမ်းက မရှိတော့ဘူး။ သစ်ကို ၀ယ်လို့ရတယ်၊ စာရွက်စာတမ်းမရှိဘူး။ ဒီလိုအခက်အခဲတွေ အများကြီးရှိတယ်။ တကယ့်ကို အသေးစိတ်ထဲထဲဝင်ဝင်ကြည့်မယ်ဆိုရင် ဒီပြဿနာတွေက ကြီးကြီးမားမားတွေ ဖြစ်လာတယ်။ အဲဒီတော့ သစ်တွေက တရားမ၀င်မှောင်ခိုသဘောမျိုးနဲ့ ပြည်တွင်းဈေးကွက်မှာပဲ လည်ပတ်နေတဲ့အခါ Export တိုးတက်အောင်လုပ်ဖို့အတွက် ကုန်ကြမ်းက လုံလုံလောက်လောက် မရှိခဲ့ဘူး။ အခုမှလုပ်ဆိုတဲ့အခါကျ သစ်တွေက မထုတ်တော့ဘူး။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိခိုက်မှာစိုးလို့ သစ်ထုတ်လုပ်ရေးကို ထိန်းချုပ်လိုက်တယ်။ ဒီအချိန် ဒီအခါမှာ ပရိဘောဂဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကို ဘယ်လိုဆက်လုပ်မလဲ။ ဒါကလည်း အဓိကအချက်ဖြစ်ပါတယ်။\nဘယ်နိုင်ငံတွေ အတုယူရမလဲဆိုရင် ဗီယက်နမ်ပါ။ ဗီယက်နမ်မှာလည်း သစ်တောတွေ ရှိခဲ့တယ်။ဗီယက်နမ်က တစ်နှစ်ကို သန်းခုနစ်ထောင် တင်ပို့တယ်။ သူ့ရဲ့သစ်တောတွေ ကျန်ပါဦးမလား မေးစရာရှိတယ်။ပရိဘောဂတွေဆိုတာ သစ်တစ်မျိုးကနေပဲ လုပ်တာမဟုတ်ဘူး။ မြန်မာပြည်မှာက သက်ဆိုင်ရာတာဝန်ရှိအကြီးအကဲတွေက ပရိဘောဂဆိုရင် သစ်နဲ့ပဲ လုပ်တာလို့ထင်တယ်။ အဲဒီလိုမဟုတ်ဘူး။ ပရိဘောဂဆိုတာ သစ်မပါတဲ့ MDF Chip Board ၊ Fiber Glass၊ ပလတ်စတစ်၊ အလူမီနီယံစတဲ့ Raw Material ပေါင်းမြောက်မြားစွာနဲ့ ပရိဘောဂလုပ်လို့ ရတယ်။ ဗီယက်နမ်ဆိုရင် သူ့ပြည်သူတွေအလုပ်ရဖို့အတွက်ကို ကုန်ကြမ်းတွေ ပြည်ပက တင်သွင်းခွင့်ပြုတယ်။ ပြည်တွင်းမှာ အချောထည်ပြန်လုပ်ပြီး ပြည်ပကို ပြန်တင်ပို့တယ်။ ဒါပေမဲ့ အချိန်အခါကောင်းခဲ့စဉ်အခါတုန်းက ဒါကိုအာရုံစိုက်ပြီး မလုပ်ခဲ့တဲ့အတွက် ဒီနေ့ဒီချိန်ခါမှာ လုပ်မယ်ဆိုတော့ အခက်အခဲတွေက အများကြီးဖြစ်သွားတယ်။ အခုမှရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဥပဒေအသစ်ပေါ်လာတော့မှ ပြည်ပတင်ပို့မယ့် ကုန်ချောတွေအတွက် တင်သွင်းလာတဲ့ ကုန်ကြမ်းတွေအားလုံးက အခွန်အကောက် ကင်းလွတ်ခွင့်ရမယ်။ တကယ်လို့ ပြည်ပကိုမတင်ပို့ဘူး၊ ပြည်တွင်းမှာပဲ ရောင်းချမယ်ဆိုရင် အခွန်အကောက်ပေးရမယ်။ Export Only ပဲဖြစ်ဖို့အတွက် မြန်မာပြည်မှာရှိတဲ့ လုပ်ငန်းရှင်တော်တော်များများက ပြည်ပဈေးကွက်နဲ့ ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်မှုက တကယ်ကို အလှမ်းဝေးသွားပြီ။ ၂၀၀၄၊ ၂၀၀၅၊ ၂၀၀၆ ခုနှစ်လောက်က အရှိန်ကသေသွားတယ်။ One Decade လောက်ကြာသွားပြီဆိုတော့ အတော်ကို Gap ဖြစ်သွားတယ်။ ဒီအချိန်မှာ ကျွန်တော်တို့က ပြည်ပက ကုန်ကြမ်းကိုပဲ ကုန်ချောလုပ်ပြီး ပြည်ပကိုပြန်တင်ပို့ဖို့အတွက် ဘယ်လောက်ကောင်းတဲ့ စက်ပစ္စည်းတွေရှိလို့လဲ၊ ဘယ်လောက်ကောင်းတဲ့ နည်းပညာရှိလဲ၊ ဘယ်လောက်ကောင်းတဲ့ လက်ရာတွေရှိလဲ၊ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု ဈေးဘယ်လောက်သက်သာနေလို့လဲ အစရှိသဖြင့် မေးခွန်းတွေဆက်မေးရင် ကျွန်တော်တို့မှာ ဘာအားသာချက်မှ မရှိဘူး။ သူများနိုင်ငံမှာ မလေးရှား၊ ဗီယက်နမ်လိုနိုင်ငံမျိုးဆိုရင် ဥရောပကိုတင်ပို့မယ့် ပရိဘောဂအတွက် ဥရောပက ထုတ်လုပ်တဲ့စက်ကို ရင်းနှီးမြှုပ်နှံဖို့လိုတယ်ဆိုရင် ပံ့ပိုးပေးတယ်။ ဒီစက်တွေကို ၀ယ်ဖို့လိုတဲ့ငွေတွေကို သူ့ရဲ့စီးပွားရေးသေချာမှုကို တွက်ချက်ပြီးတဲ့အခါ ငွေကြေးကိုထုတ်ပေးတယ်။ အဲဒီအခါ တစ်ဖက်ကကုန်ဝယ်သူလည်း စက်ရုံလည်းရှိတယ်၊ စက်လည်း ရှိတယ်၊ ကုန်ကြမ်းလည်း ရှိတယ်ဆိုရင် လာသင်ပေးမှာ ဖြစ်တယ်။\nဒီလိုနည်းနဲ့ ထိုင်း၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှား၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွေက အလုပ်ရနေတယ်။ ဒီနိုင်ငံက လူတွေက ဘယ်ကို Export လုပ်လဲ။ ဥရောပ၊ အမေရိကနိုင်ငံတွေက သုံးစွဲသူနိုင်ငံတွေ ဖြစ်တယ်။ ကျွန်တော်တို့လည်း ကိုယ့်တိုင်းပြည်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ဖို့အတွက် ဘယ်တိုင်းပြည်တွေကို ပို့ရမလဲ။ ဥရောပနဲ့ အမေရိကကိုပဲ ပို့ရမှာဖြစ်တယ်။ ဥရောပနဲ့အမေရိကကိုပဲ တစ်ကမ္ဘာလုံးက ၀ိုင်းပို့နေကြတယ်။ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ပရိဘောဂအရောင်းအ၀ယ်တန်ဖိုးက ဘီလီယံလေးရာရှိတယ်။ သန်းပေါင်းလေးသိန်းဖိုးလောက်ရှိတယ်။ Market က အကြီးကြီးပဲဖြစ်တယ်။ Market ထဲကို ကျွန်တော်တို့က မ၀င်နိုင်ဘူး။ ကျွန်တော်တို့မှာ သဘာဝသယံဇာတသစ်တောတွေ အများကြီးရှိတာတောင်မှ မ၀င်နိုင်ဘူး။ လက်လုပ်ကုန်ကြမ်းတွေနဲ့ပြန်ပြီး ကုန်ချောထုတ်ပြီး လုပ်ရတော့မယ်ဆိုတဲ့အခါ ယှဉ်ပြိုင်မှုက ပိုပြီးပြင်းထန်လာတယ်။ ကျွန်တော်တို့အစိုးရ နားလည်ရမှာက နိုင်ငံခြားဝင်ငွေရရှိရေးအတွက် ဥပဒေတွေ ပြင်တယ်ဆိုတာက အပေါ်ယံကြောပြင်လို့မရဘူး။ တကယ်ထဲထဲဝင်ဝင်ပြင်၊ ထိန်းကျောင်း၊ ဖြစ်အောင်လုပ်။ ကျားကုတ် ကျားခဲလုပ်မှရမယ်။ အခုလိုမျိုးဥပဒေ နည်းနည်းလေးကို ပြင်လိုက်၊ ကြေညာလိုက်၊ နောက်လုပ်ငန်းရှင်တွေ လုပ်လို့ရပြီလားဆိုတာမျိုး လုပ်လို့မရဘူး။ တကယ့်ကို လုပ်ငန်းရှင်နဲ့ လက်ပွန်းတတီးလုံးဝထိစပ်နေတဲ့ အစိုးရဌာနလေး၊ ငါးခု တပေါင်းတစည်းတည်း စုစည်းပြီးတော့ အောင်မြင်အောင်လုပ်မယ်ဆိုတဲ့ ရည်မှန်းချက်နဲ့ မလုပ်မချင်း အောင်မြင်မှာမဟုတ်ပါဘူး။ ကျွန်တော်ပြောချင်တာက ကုန်ကြမ်းဆိုလည်း ကုန်ကြမ်းအလျောက်၊ နည်းပညာဆိုလည်း နည်းပညာအလျောက်၊ ငွေကြေးပံ့ပိုးမှုဆိုလည်း ငွေကြေးပံ့ပိုးမှုအလျောက်၊ ဈေးကွက်ဆိုလည်း ဈေးကွက်အလျောက် အများကြီးကြိုးစားအားထုတ်ပြီး ယှဉ်ပြိုင်ရတဲ့အခါ မင်းတို့လုပ်ငန်းရှင်တွေပဲ လုပ်ပေါ့လို့ ပြောလို့မဖြစ်နိုင်ဘူး။ နှစ်ပေါင်း ငါးဆယ်၊ ခြောက်ဆယ်လောက် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်နဲ့ ဝေးထားတယ်။ နိုင်ငံခြားကို ပစ္စည်းတစ်ခု Export လုပ်တော့မယ်ဆိုရင် သူတို့လိုချင်တဲ့ ပစ္စည်းကုန်ချောကို ထုတ်လုပ်ပေးရမယ်။\nကုန်ကြမ်းဆိုတာက သူတို့လိုချင်ရင် ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ဆန်တို့၊ သစ်တို့ကို ၀ယ်မှာပဲ။ ကုန်ချောလို့ပြောလိုက်တာနဲ့ သူလိုချင်တဲ့ပစ္စည်းကို ကိုယ်ကလုပ်ပေးနိုင်မှ ရောင်းလို့ရမှာ ဖြစ်တယ်။ ကျွန်တော်တို့က သယံဇာတ ရောင်းစားတာမှ မဟုတ်တာ။ ဒါကို တိတိပပ မကူညီဘူးဆိုရင် ဘယ်သူတွေ ဆုံးရှုံးသွားလဲ။\nကျွန်တော်တို့ ပြည်သူသန်းငါးဆယ်ရဲ့ အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်း ဆုံးရှုံးသွားမယ်။ ကျွန်တော်တို့ ပြောနေတာက လုပ်ငန်းရှင်တွေ အလုပ်ရဖို့ ပြောနေတာမဟုတ်ဘူး၊ ပြည်သူတွေ အလုပ်ရဖို့ပါ။ ဒါတွေကို ကျွန်တော်တို့က မှန်မှန်ကန်ကန် သိမြင်ပြီးတော့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်ဖို့ တိုက်တွန်းလိုပါတယ်။\nမြန်မာ့ Export တိုးတက်အောင် ဘယ်နိုင်ငံတွေကို အတုယူသင့်ပါသလဲ . . .\nအခုလောလောဆယ် မြန်မာနဲ့ယှဉ်နေတာတွေက ထိုင်း၊ ဗီယက်နမ်၊ အင်ဒိုနီးရှားရှိတယ်။ ဖိလစ်ပိုင်နဲ့ ထိုင်းတို့ရှိတယ်။ သူတို့က အမြင့်သွားတယ်။ အရည်အသွေးကို အဓိကထားတယ်။ ဒီဇိုင်းကလည်း အသစ်အဆန်းတွေ။ အဲဒီတော့ ထိုင်းနဲ့ဖိလစ်ပိုင်ကိုတော့ မြန်မာပြည်က အဝေးကြီးလိုသေးတယ်။ ဗီယက်နမ်နဲ့ အင်ဒိုနီးရှားကိုတော့ ယှဉ်နိုင်အောင် ကြိုးစားသင့်တယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ဗီယက်နမ်က ပစ္စည်းသိပ်မထွက်ဘူး။ နိုင်ငံခြားကနေ ကုန်ကြမ်းသွင်းပြီး ပြန်ထုတ်တော့ သူတို့က အများကြီးထွက်တယ်။ ပရိဘောဂဆိုရင် တစ်နှစ်ကိုခြောက်ဘီလီယံလောက်ထွက်တယ်။ ကြိမ်တို့၊ ၀ါးတို့ဆိုရင် သန်းခုနစ်ရာနဲ့ ရှစ်ရာကြားထွက်တယ်။ အင်ဒိုနီးရှားဆိုလည်း ထွက်တယ်။ သူ့နိုင်ငံမှာ ကြိမ်က သယံဇာတပေါတယ်။ ဗီယက်နမ်နဲ့အင်ဒိုဈေးကွက်က မြန်မာဈေးကွက်နဲ့ သွားတူနေတယ်။ သူက အလယ်အလတ်ဈေးပေါ့။ အလယ်အလတ်ဈေးကွက်ဖြစ်တဲ့အတွက် ဘယ်လိုနည်းနဲ့သာအောင်လုပ်မလဲဆိုတာ ကြိုစဉ်းစားသင့်တယ်။\nလက်ရှိ Law & Regulations တွေက ဘယ်လိုအကျိုးသက်ရောက်မှုရှိပါသလဲ . . .\nဟိုတလောကသတင်းစာထဲမှာပါတဲ့ သစ်တောဥပဒေကြမ်းကို ကြည့်ဖြစ်ပါတယ်။ ကြိမ်တို့၊ ၀ါးတို့၊ သစ်တို့က အခြေခံပစ္စည်းတွေဖြစ်ပေမယ့် ဒါတွေက ပရိဘောဂနဲ့ပတ်သက်ပြီး ကမ္ဘာမှာ Code နံပါတ်မတူဘူး။ ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းရဲ့ Code နံပါတ်ကိုပြောတာပါ။ HS Code လို့ ခေါ်တာပေါ့။ Hormonized System (The Harmonized Commodity Description and Coding System) ပါ။ အဲဒီကုန်ကြမ်းအတွက် HS Code နဲ့ ပရိဘောဂပစ္စည်းတွေအတွက် ကမ္ဘာက သတ်မှတ်ထားတဲ့ HS Code နဲ့ လုံးဝမတူပါဘူး။ အဲဒီလို မတူတဲ့အတွက်ကြောင့် ဒီပစ္စည်းတွေကို ကုန်ကြမ်းလို့ သဘောမထားသင့်တော့ပါဘူး။ ဒါကြောင့် Law နဲ့ Regulations က ဒါတွေကိုပြင်သင့်တယ်။ အဲဒီတော့ ကုန်ချောဖြစ်သွားတဲ့ပစ္စည်းတွေပါ။ ပထမဆုံးကုန်ပစ္စည်းမှာ အဆင့်သုံးဆင့် ရှိတယ်။ ကုန်ကြမ်းရှိမယ်။ ဥပမာ – သစ်လုံးကိုခွဲလိုက်ရင် သစ်ခွဲသားဖြစ်သွားတယ်။ တန်ဖိုးမြင့်လာတယ်။\nဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ပကာတွေ အူတွေ ဖယ်လိုက်တယ်။ ဖယ်လိုက်တော့ ကျန်တဲ့အရည်အသွေးကောင်းတဲ့ သစ်ခွဲသားက တန်ဖိုးမြင့်သွားပါတယ်။ အဲဒီကမှ ပရိဘောဂတွေ ထုတ်လိုက်ပြီဆိုရင် Finish Good အပြီးသတ် ဖိုင်နယ်ပစ္စည်းဖြစ်သွားပြီ။ အဲဒီတော့ အခုပြောနေတာက ကုန်ကြမ်းအကြောင်းပြောနေတာမဟုတ်ဘူး။ Value Added ထက်သာတဲ့ Finish Good ကို သွားမှာ ။ အိမ်မှာတန်းသုံးလို့ရတဲ့ အဆင့်မျိုးဖြစ်ပါတယ်။ သစ်တောထွက်ပစ္စည်းလို့ သဘောထားပြီး Law & Regulations တွေက အသေးစိတ်လိုက်ပြီး စစ်နေမယ်ဆိုရင်တော့ အလုပ်မဖြစ်ဘူး။ သစ်တောသယံဇာတထိန်းသိမ်းရာလည်း မရောက်ပါဘူး။ Law & Regulations ကို အကောင်အထည်ဖော်တဲ့ နည်းဥပဒေ၊ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေမှာ Finish Good တွေကို လာပြီးအာရုံစိုက်နေသလိုဖြစ်နေတယ်။ ဒါတွေကို ပြင်သင့်တယ်လို့ ထင်ပါတယ်။\nACE အသိုက်အ၀န်းအပါအ၀င် နိုင်ငံတကာမှာ မြန်မာ Export ကဏ္ဍက Mainpulate အလုပ်မခံရအောင် အစိုးရရဲ့ ဘယ်လိုထောက်ပံ့မှုတွေလိုပါသလဲ . . .\nACE မှာ မြန်မာနိုင်ငံက နောက်က ကျန်နေခဲ့တယ်။ ဗီယက်နမ်တို့ဆို ပရိဘောဂအပါအ၀င် ကုန်ပစ္စည်းတော်တော်များများကို ရှေ့ကနေဈေးကွက်ကို စီးမိအောင်လုပ်ထားတာပါ။ ဒီမှာကျတော့ စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍဆိုလည်း မြေယာပိုင်ဆိုင်ခွင့်မရှင်းလင်းတာတို့လို ကိစ္စတွေလည်း ရှိနေသေးပါတယ်။ စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍမှာ တကယ်အသုံးပြုရမယ့် ကျွမ်းကျင်လုပ်သားဆိုရင်လည်း အခုဆို မလေးရှားတို့ ထိုင်းတို့လို သူများနိုင်ငံသွားပြီး အလုပ်လုပ်နေတယ်။ တခြားနိုင်ငံမှာ သူတို့သွားလုပ်လို့ ထွက်လာတဲ့သီးနှံကို ကိုယ့်နိုင်ငံက ပြန်ဝယ်စားရတာမျိုးတွေ ဖြစ်နေတာပေါ့။ စက်မှုကဏ္ဍက ပိုဆိုးပါတယ်။ လျှပ်စစ်မီးရရမယ်။ Law & Regulational တွေကလည်း အားပေးရပါမယ်။ အခုယှဉ်ပြိုင်နေတဲ့ ထိုင်းတို့၊ မလေးရှားတို့ဆို Export Bonus ပေးတယ်။ နောက်တစ်ခါ VAT လို့ခေါ်တဲ့ Tax တွေ ပြန်အမ်းတယ်။ Export များများပို့ရင် Tax လုံးဝမကောက်ဘူး။ ဒီနိုင်ငံမှာကတော့ ဘာပဲပြောပြော တိုင်းပြည်ထူထောင်နေဆဲကာလဖြစ်လို့ Tax ကောက်ရတယ်။ Tax ကောက်ပါ။ ဒါကိုမငြင်းဘူး။ ပေးမယ့်သူအများစုက ကိုယ့်တိုင်းပြည်အတွက်ဆို ပေးချင်ကြတာပဲ။ မှန်မှန်ကန်ကန်လုပ်ချင်တဲ့သူကတော့ ဆောင်ချင်ကြပါတယ်။ အဲဒီမှာ ဘာကြိုပြင်ပေးဖို့လိုမလဲဆိုတော့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်း Procedure တွေက လုံးဝကို Export Treandly ဖြစ်နေရပါမယ်။ Export သမားက ဒီ Procedure တွေကို ကြောက်နေစရာမလိုဘူးဆိုတဲ့ အခြေအနေဖြစ်ရပါမယ်။\nမလေးရှားကို သွားလေ့လာတုန်းကဆို သူတို့ဆီမှာ သစ်ခိုးထုတ်တာတွေ၊ သစ်မှောင်ခိုတွေ တော်တော်ကို မရှိတော့ဘူး။ ဘာလို့လဲလို့ မေးကြည့်တော့ သစ်ခိုးလို့ရတဲ့ အမြတ်နဲ့မှန်မှန်ကန်ကန်လုပ်လို့ရတဲ့အမြတ်က အတူတူပဲ။ အဲဒီတော့ အတူတူပဲဖြစ်တော့ မခိုးကြတော့ဘူးလေတဲ့။ မှန်မှန်ကန်ကန်လုပ်တော့ တရားဝင်ဖြစ်တယ်။ ကြောက်နေစရာမလိုဘူး။ အဲဒီလိုဖြစ်အောင် သက်ဆိုင်ရာအစိုးရဌာနတွေကနေ လုပ်ပေးရမယ်။\nပြည်တွင်းစီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေအချင်းချင်း ဘာကိုပြိုင်ရမလဲဆိုတော့ ဈေးကွက်မှာ ယှဉ်ပြိုင်နိုင်တဲ့ အရည်အသွေးပြိုင်ရမယ်။ ဈေးနှုန်းပြိုင်ရမယ်။ သူများထက် ဘယ်လောက်ပိုထုတ်နိုင်လဲ ပြိုင်ရမယ်။ ဒီဇိုင်းပြိုင်ရမယ်။ အဲဒီလိုမျိုးတွေ ပြိုင်ပြီးတော့ ခုနကပြောတဲ့ Procedure တွေမှာ လိုက်ပြိုင်နေရစရာမလိုဘူး။ နောက်တစ်ခု Procedure ခက်နေတဲ့ လုပ်ငန်းရှင်တွေက ဒီမှာမထုတ်တော့ဘူး။ မထုတ်တော့ဘဲ တရုတ်တို့၊ ထိုင်းတို့က ၀ယ်ပြီးပြန်ရောင်းတဲ့ အလုပ်ပဲလုပ်ကြတော့တယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့ ဆယ်နှစ်လောက်ဆိုရင် ၀ယ်ရောင်းလုပ်တဲ့သူတွေ ချမ်းသာသွားတယ်။ တကယ်စက်ရုံနဲ့ လူတွေကို အလုပ်ပေးပြီး ထုတ်လုပ်နေတဲ့ သူတွေကျတော့ မရှုံးအောင် မနည်းလုပ်နေရတယ်။ ထုတ်လုပ်တဲ့သူကို လာချုပ်ထားသလို ဖြစ်နေတဲ့အတွက် ခက်တယ်။ ၀ယ်ရောင်းလုပ်တဲ့သူတွေကတော့ လွယ်တယ်။ ငွေအ၀င်အထွက်လည်းမြန်တယ်။ အရင်းပြန်ပေါ်တာလည်း မြန်တယ်။ အဲဒါတွေ အကုန်ပြောင်းဖို့ လိုပါတယ်။\nမြန်မာ့စီးပွားရေးအပေါ် Export ကဏ္ဍတိုးတက်မှုရဲ့ အကျိုးသက်ရောက်မှုတွေက ဘာတွေဖြစ်မလဲ . . .\nအခုဆို တရုတ်ကိုပဲကြည့် တရုတ်ကဆင်းရဲနေတဲ့နိုင်ငံကနေပြီးတော့ ကမ္ဘာ့နံပါတ်နှစ် ဂျပန်ကိုပါ ကျော်တက်သွားတယ်။ အဲဒါဘာလဲဆိုတော့ ထုတ်လုပ်မှုနဲ့ Export ပဲ။ အခုအာဆီယံမှာလည်း ထိုင်းတို့၊ မလေးရှားတို့၊ ဗီယက်နမ်တို့၊ အင်ဒိုနီးရှားတို့ ဒီနိုင်ငံတွေရဲ့ စီးပွားရေးက Export ပဲ။ ရသမျှအကုန်ထုတ်တယ်။ ထုတ်သမျှကိုလည်း အားပေးတယ်။\nကိုယ့်နိုင်ငံ Export နဲ့ပတ်သက်ပြီး တိုးတက်ဖို့ ဆက်စပ်နေတဲ့ ဌာနတွေအားလုံးကလည်း ၀ိုင်းပြီးလုပ်ရမယ်။ ဌာနတွေ အားလုံးပူးပေါင်းညှိနှိုင်းမှုရှိမှပဲရမယ်။ ခက်နေတာတွေတော့ မရှိသင့်တော့ဘူး။ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုလုပ်နေမယ်ဆိုရင်တော့ ခက်နေတာတွေမရှိဘဲ လုံးဝလျင်မြန်နေရမယ်။ ပြီးရင် ကုန်စည်စီးဆင်းတဲ့နေရာမှာလည်း လွယ်ကူလျင်မြန်နေရမယ်။\nကုန်ထုတ်လုပ်တဲ့အခါမှာလည်း ရစ်တာတွေ ညစ်တာတွေမရှိဘဲနဲ့ လုံးဝလွယ်ကူရမယ်။ အစိုးရသစ်လက်ထက် Export ကဏ္ဍအားရမှုမရှိသေးဘူး။ ဒါပေမဲ့ Procedure တွေက ပြောင်းတော့ပြောင်းနေပါတယ်။ ပြောင်းဖို့လည်း ဆွေးနွေးနေကြပါတယ်။ သိသိသာသာကြီးတော့ မပြောင်းလဲသေးဘူး။ စာရွက်စာတမ်းတွေက လုပ်နေရတုန်းပဲ။ အမှန်ဆို Finish Product ဖြစ်သွားတဲ့အတွက် လွယ်လွယ်ကူကူ သွားနေသင့်တယ်။\nသက်ဆိုင်ရာလုပ်ငန်းကဏ္ဍအလိုက် Export အခြေအနေက ဘယ်လိုရှိပါသလဲ . . .\nကြိမ်တို့၊ ၀ါးတို့၊ Export က တစ်နှစ်ကို အမေရိကန်ဒေါ်လာငါးသန်းကနေ ဆယ်သန်းကြားရှိတယ်။ ကျတဲ့နှစ်ဆို ငါးသန်းပတ်ဝန်းကျင်ရှိပြီး တက်တဲ့နှစ်ဆို ဆယ်သန်းနဲ့ ၁၂ သန်းဝန်းကျင်ရှိပါတယ်။ သိသိသာသာကတော့ ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှာ တက်လာပါတယ်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှာလည်း တက်လာဦးမှာပါ။\nဆေးဝါးလုပ်ငန်းကဏ္ဍ လက်ရှိ Export အခြေအနေနဲ့ လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်တွေအတွင်းက အခြေအနေ . . .\nဆေးဝါးလုပ်ငန်းဘက်က ကြည့်မယ်ဆိုရင် Import က တအားများပြီးတော့ Export က တအားနည်းနေပါတယ်။ တခြားလုပ်ငန်းတွေနဲ့စာရင် Balance က တအားကွာပါတယ်။ ဆေးဝါးဆိုတဲ့နေရာမှာ အဓိကသုံးမျိုးခွဲပြောရပါမယ်။ နံပါတ်တစ်အနေနဲ့ အနောက်တိုင်းဆေးနဲ့ပတ်သက်လို့ပြောရရင် အနောက်တိုင်းဆေးတွေကို ပြည်တွင်းမှာ နိုင်ငံတော်ပိုင်ဖြစ်တဲ့ မြန်မာနိုင်ငံဆေးဝါးစက်ရုံ BPI နဲ့ တပ်မတော်ဆေးဝါးစက်ရုံတို့ကပဲ ထုတ်လုပ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လုံလောက်အောင် မထုတ်နိုင်တဲ့အတွက် နိုင်ငံခြားကို Export မလုပ်နိုင်ဘူး။ ပြည်တွင်းမှာ သုံးဖို့လည်း မလုံလောက်တဲ့အတွက် နှစ်တိုင်းနိုင်ငံခြားကနေ အနောက်တိုင်းဆေး တန်ဖိုးငွေဒေါ်လာသန်းပေါင်းများစွာ Import ၀င်လာနေပါတယ်။ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းမှာ ပုဂ္ဂလိကကဏ္ဍကို ဆေးဝါးထုတ်လုပ်ခွင့်ပြုခဲ့ပေမယ့်လည်း အခုအချိန်အထိ အနောက်တိုင်းဆေးအနေနဲ့ဆိုရင် Import ပဲ ရှိနေပါသေးတယ်။ Export လုံးဝမရှိသေးပါဘူး။ နံပါတ်နှစ်အချက်က တိုင်းရင်းဆေးဖြစ်ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့အနေနဲ့ နိုင်ငံခြားကို တိုင်းရင်းဆေးတရားဝင်ပို့တာမျိုး ရှိပေမယ့် ပြည်တွင်းမှာ ရောင်းနေတာနဲ့ယှဉ်ရင် Export ပမာဏက နည်းနေပါသေးတယ်။ Export က ဒေါ်လာသိန်းဂဏန်းလောက်ပဲ ပို့နိုင်ပါသေးတယ်။ တတိယအုပ်စုကတော့ Health Supplement လို့ခေါ်တဲ့ ကျန်းမာရေးဖြည့်စွက်ဆေးဝါးတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ Health Supplement က မနှစ်ကဆို Import အနေနဲ့ ဒေါ်လာသန်းတစ်ရာဖိုးလောက် ၀င်ပါတယ်။ Export ကတော့ ဒေါ်လာသိန်းဂဏန်းလောက်ပဲ ပြန်ပို့နိုင်ပါတယ်။\nဆေးဝါးကဏ္ဍမှာ Export တိုးတက်အောင် တခြားဘယ်နိုင်ငံတွေကို အတုယူသင့်ပါသလဲ . . .\nကမ္ဘာမှာ ဆေးဝါးတွေရောင်းချပြီးတော့ တိုင်းပြည်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်အောင် လုပ်တဲ့နေရာမှာ စံပြအနေနဲ့ကတော့ အိန္ဒိယနိုင်ငံပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံက အထူးသဖြင့် အနောက်တိုင်းဆေးဝါးထုတ်လုပ်တဲ့ဘက်မှာ မူရင်း Branded ကို Generic လို့ခေါ်တဲ့ ပုံတူကူးပြီး ပြန်လည်ထုတ်လုပ်ရောင်းချတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာ – အသည်းရောင်အသားဝါစီပိုးနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ဆေးဆိုရင် Original ဆေးတွေထွက်လာတဲ့အခါ အိန္ဒိယကနေ Copy လုပ်တယ်။ သူတို့ဆီမှာ ခွင့်ပြုချက် Under License နဲ့ထုတ်တဲ့အခါကျတော့ Generic ဖြစ်တဲ့အတွက်ကြောင့် ဈေးက တအားသက်သာသွားတယ်။ အဲဒီဆေးတွေကို တခြားဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတွေကို ဈေးသက်သက်သာသာနဲ့ ပြန်ရောင်းချတယ်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံဟာ နိုင်ငံခြားကို ဆေးဝါး Export လုပ်တဲ့နေရာမှာ ဒေါ်လာဘီလီယံနဲ့ချီပြီး ရောင်းရတဲ့အတွက်ကြောင့် အတုယူရမယ့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပါတယ်။\nလက်ရှိ Laws and Regulations တွေကကော ဘယ်လိုအကျိုးသက်ရောက်မှုရှိပါသလဲ . . .\nလက်ရှိ Law တွေက ပြင်ရမှာတွေအများကြီးပဲ ရှိပါတယ်။ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းမှာ နိုင်ငံတော်က ပုဂ္ဂလိကဆေးဝါးလုပ်ငန်းကို စပြီးခွင့်ပြုတယ်ဆိုပေမယ့် အခုအချိန်ထိ လုံးဝမဖွံ့ဖြိုးသေးတဲ့ လုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်နေပါတယ်။ လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်ခွင့်ပေးလိုက်ပြီဆိုပေမယ့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်အောင်လုပ်ဖို့ နောက်ထပ် Law တွေ အများကြီးပြင်ဖို့ လိုနေပါသေးတယ်။ နောက်ပြီး အုပ်ချုပ်မှုနဲ့ပတ်သက်တာတွေ၊ စာရွက်စာတမ်းကိစ္စတွေနဲ့ ခွင့်ပြုချက်ကိစ္စတွေမှာလည်း လိုအပ်ချက်တွေ ရှိနေပါတယ်။ အိန္ဒိယမှာဆိုရင် မှတ်ပုံတင်ဖို့ လျှောက်တဲ့အချိန်ကနေစပြီး နောက်သုံးလဆို ထုတ်ခွင့်ရပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမှာကကျတော့ ဘယ်လောက်ကြာရင်ရမယ်ဆိုတာ တိတိကျကျသတ်မှတ်ထားတဲ့ Law မရှိဘူး။ Procedure ပိုင်းမှာ လတွေ၊ နှစ်တွေနဲ့ ချီပြီး ကြန့်ကြာနေတာမျိုးတွေ မဖြစ်သင့်ပါဘူး။ Export တက်ဖို့ အစိုးရရဲ့ပံ့ပိုးမှုဆိုတာ ငွေရေးကြေးရေးပံ့ပိုးမှုတွေကို ပြောတာမဟုတ်ပါဘူး။ အဓိကက Procedure ကို သွက်သွက်လက်လက်နဲ့ မြန်မြန်ဆန်ဆန် လုပ်ပေးဖို့ပါပဲ။\nဥပမာတစ်ခုပြောရရင် ကျွန်တော်တို့ကို ဂျာမနီနိုင်ငံဘက်က ငှက်ဖျားဆေးထုတ်လုပ်တဲ့နေရာမှာ သုံးဖို့ Artemisinin ဆိုတဲ့အပင် တစ်နှစ်ကို ဒေါ်လာဆယ်သန်းဖိုး ၀ယ်ချင်တယ်လို့ ကမ်းလှမ်းလို့ ကျွန်တော်တို့က စိုက်တယ်။ Pilot Scale စိုက်ပြီးတော့ အပင်တွေကလည်း ဖြစ်နေပြီ။ Export လုပ်ဖို့ လိုင်စင်လျှောက်တဲ့အခါမှာ အဲဒီပစ္စည်းက မြန်မာပြည်က တစ်ခါမှမပို့ဖူးတဲ့ပစ္စည်းဖြစ်နေတဲ့အတွက် လိုင်စင်က ချက်ချင်းမကျဘူး။ Policy ပိုင်းဆိုင်ရာမှာ ပို့ခွင့်ရှိမရှိဆိုတာကို ကုန်သွယ်ရေးကနေ တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် တင်တယ်။ နောက်ဆုံးကျတော့ အဲဒီပစ္စည်းကို ပို့ခွင့်မပြုပါဆိုပြီးတော့ အဖြေကထွက်လာတယ်။ တစ်နှစ်ကို ဒေါ်လာဆယ်သန်းလောက် ၀င်ငွေရမယ့်ကိစ္စမှာ အကုန်စိုက်ပျိုးပြီး ခွင့်ပြုချက်တင်တော့ နောက်ဆုံးမှာ ခွင့်မပြုဘူးဆိုပြီး ဖြစ်တယ်။ အဲဒီတော့ ဖြစ်သင့်တာက ဘယ်ပစ္စည်းတွေကို ခွင့်မပြုဘူးဆိုတာ စာရင်းပြုစုပြီး ကြေညာထားရမယ်။ ကန့်သတ်ထားတဲ့ ပစ္စည်းမှအပ ကျန်တာတွေကို မည်သူမဆိုရောင်းလို့ ၀ယ်လို့ရတာမျိုး ဖြစ်သင့်တယ်။ ကဏ္ဍအားလုံးအလိုက် အစိုးရရဲ့ Law တွေက တိကျခိုင်မာအောင် အမြန်ဆုံးလုပ်ပေးသင့်ပါတယ်။\nနောက်တစ်ခုအရေးကြီးတာက လျှပ်စစ်မီးရရှိဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ လျှပ်စစ်မီးမရရင် Export က မလွယ်ကူပါဘူး။ ကျွန်တော်တို့ စက်ရုံမှာဆို အရင်က Capsule အခွံလေးတွေကို နိုင်ငံခြားကနေတင်သွင်းရတယ်။ နောက်ပိုင်းကျတော့ Capsule Making Machine ၀ယ်ပြီး စက်ရုံမှာ ကိုယ်တိုင်ထုတ်လုပ်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြဿနာက လျှပ်စစ်မီးကောင်းကောင်းမလာဘဲ တစ်နေ့တည်းကို လေးငါးဆယ်ခါလောက် လာလိုက်ပျက်လိုက်ဖြစ်နေတော့ စက်ကို Run ရတာ အဆင်မပြေဘူး။ ဒီစက်ရဲ့ သဘောသဘာဝက လျှပ်စစ်မီးက Continuous Supply ဖြစ်နေပြီး ဆေးကိုကျိုပြီး တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့်သွားမှ နောက်ဆုံးမှာ Capsule အခွံဖြစ်အောင် လုပ်ပေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။ မီးပျက်သွားရင် မီးစက်နှိုးပြီး စက်ကို Run ပေမယ့်လည်း အပူက အဆက်မပြတ်တောက်လျှောက်မရတဲ့အတွက် ထွက်လာတဲ့ ကုန်ပစ္စည်းက Quality ညံ့တဲ့ပစ္စည်းတွေ ဖြစ်လာတယ်။ Capsule တွေက ပျော့ပျော့ပျောင်းပျောင်း မဖြစ်တော့ဘဲ ကြွပ်ဆတ်ပြီးတော့ Capsule တွေကကွဲပြီး အထဲက ဆေးအမှုန့်တွေက အပြင်ကိုထွက်လာတယ်။ နဂိုတည်းက Import တွေကို အစားထိုးချင်လို့ ကိုယ့်ပြည်တွင်းမှာ ထုတ်တာဖြစ်ပေမယ့် လျှပ်စစ်မီးမလာတော့ တစ်နေကုန် မီးစက်ကြီးမောင်းပြီး စက်ကို Run ထားဖို့လည်း မဖြစ်နိုင်ဘူး။ မီးစက်မောင်းတဲ့ ကုန်ကျစရိတ်ထက် နိုင်ငံခြားက Capsule ၀ယ်တာက ပိုသက်သာနေတဲ့အတွက် အခုဆိုရင် စက်ကို ရပ်ထားရပြီး Capsule အခွံကို နိုင်ငံခြားကနေပဲ ၀ယ်ရတော့တယ်။ Capsule အခွံတောင်မှ ပြည်တွင်းမှာ မထုတ်လုပ်နိုင်ဘဲ နိုင်ငံခြားက၀ယ်နေရတော့ Export လုပ်ဖို့နေနေသာသာ ပြန်တောင် Import လုပ်နေရပါတယ်။ ဒါကြောင့် Export လုပ်ဖို့အတွက်ဆိုရင် Industry သမားတွေအတွက် ၂၄ နာရီ လျှပ်စစ်မီးရရှိဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။\nAEC အသိုက်အ၀န်းအပါအ၀င် နိုင်ငံတကာမှာ မြန်မာ့ Export ကဏ္ဍ Manipulate အလုပ်မခံရအောင် အစိုးရရဲ့ ဘယ်လိုထောက်ပံ့မှုတွေ လိုအပ်ပါသလဲ . . .\nAEC ဖြစ်လာမယ်ဆိုရင် အာဆီယံဆယ်နိုင်ငံထဲမှာ လွတ်လွတ်လပ်လပ် ရောင်းကြ၀ယ်ကြမယ်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ပြောရင် ပြိုင်ကြဆိုင်ကြမယ်။ ထိုင်းက ပစ္စည်းကလည်း မြန်မာပြည်လာရောင်းမယ်။ မြန်မာပြည်က ပစ္စည်းကလည်း ထိုင်းကို သွားရောင်းမယ်။ အဲဒီအခါမှာ ထိုင်းက ပစ္စည်းက မြန်မာပြည်လာရောင်းရပြီးတော့ မြန်မာပြည်က ပစ္စည်းက ထိုင်းသွားရောင်းတဲ့အခါ ဈေးဦးမပေါက်ဘူးဆိုရင် ကိုယ်ခံရပြီပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလိုမဖြစ်ဖို့အတွက်ကို Case by Case ကို အစိုးရအနေနဲ့ လုပ်ငန်းရှင်တွေဘက်ကနေ ရပ်တည်ပြီးတော့ ကူညီလုပ်ဆောင်ပေးဖို့ လိုအပ်တယ်။ ကူညီမှုမရှိရင်တော့ ရှုံးမှာပါပဲ။ အစိုးရကနေ ကိုယ့်ရဲ့ပြည်တွင်းလုပ်ငန်းရှင်တွေကို ဘေးကနေသေချာပံ့ပိုးပေးပါမှ ကျန်တဲ့ကိုးနိုင်ငံနဲ့ ယှဉ်နိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။ လုပ်ငန်းရှင် အားလုံးကလည်း ကြိုးစားဖို့လိုသလို တစ်ဖက်ကလည်း အစိုးရက ပံ့ပိုးပေးဖို့လိုပါတယ်။ အဓိကက Export မှာ သာမန်အားဖြင့် သိပ်ပြီးတော့ မတင်းကျပ်စေချင်ဘူး။ Export ဆိုတာ တိုင်းပြည်ကို ပိုက်ဆံရှာပေးတဲ့အလုပ် ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီတော့ အချိန်နဲ့တစ်ပြေးညီ Prompt Action ဖြစ်ဖို့လိုပါတယ်။\nမြန်မာနိုင်ငံရဲ့စီးပွားရေးအပေါ် Export ကဏ္ဍတိုးတက်မှုရဲ့ အကျိုးသက်ရောက်မှုတွေက . . .\nတိုင်းပြည်တစ်ခုတိုးတက်ဖို့ဆိုတာက ပိုက်ဆံလိုပါတယ်။ နိုင်ငံခြားကို Export တိုးမှ ပိုက်ဆံဝင်ငွေရမှ ကျန်တာအကုန်လုပ်လို့ရမယ်။ Export မရှိရင် ပိုက်ဆံဝင်ငွေမရှိဘူး။ မရှိရင်အကုန်လုံး သူများဆီက ၀ယ်စားရမယ်။ မရှိမဲ့ရှိမဲ့နဲ့ ၀ယ်စားတဲ့အခါကျတော့ အကြွေးတွေတင်မယ်။ အကြွေးတင်တော့ တိုင်းပြည်က မတိုးတက်တော့ဘူး။ အဲဒီတော့ Export Drive က တအားအရေးကြီးပါတယ်။ တိုးတက်တဲ့နိုင်ငံတိုင်းကို ကြည့်လိုက်ရင် Export များတဲ့နိုင်ငံတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ Export များတဲ့ နိုင်ငံတွေက ချမ်းသာမယ်။ Import များတဲ့ နိုင်ငံတွေက ဆင်းရဲမယ်။ အဲဒီတော့ Export က ကဏ္ဍအသီးသီးမှာ တိုးတက်နေရပါမယ်။ Export တွေမရှိတဲ့အတွက် မရောင်းရတဲ့အခါမှာ ပြည်တွင်းက စားသုံးသူတွေကိုပဲ ရောင်းနေရတော့ ဈေးကွက်က ကျဉ်းနေတယ်။ အဲဒီတော့ Export တိုးတက်ဖို့အတွက်ကို ကဏ္ဍအသီးသီးကနေ လုပ်ဆောင်ရပါမယ်။\nမြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ရေထွက်ပစ္စည်း ပို့ကုန်လုပ်ငန်းကဏ္ဍ တိုးတက်လာဖို့အတွက် ဘာတွေပြုပြင်ပြောင်းလဲဖို့ လိုအပ်နေသလဲဆိုတာ ပြောပြပေးပါ . . .\nကျွန်တော့်အနေနဲ့တော့ ရေထွက်ပစ္စည်း ပြည်ပပို့ကုန်တွေ တိုးမြှင့်တင်ပို့လာနိုင်ဖို့ အချက်ငါးချက်ကို ထောက်ပြချင်ပါတယ်။\n၁။ ပင်လယ်ပြင်က ဖမ်းဆီးရမိတဲ့ ငါး၊ ပုစွန်တွေကို ထိုင်းနိုင်ငံကို ကုန်ကြမ်းအဖြစ် ရောင်းချရတာကနေ ကုန်ချောထုတ်လုပ်ရောင်းချတဲ့ Policy ကို အစိုးရက ဥပဒေသတ်မှတ်ဆောက်ရွက်စေဖို့ လိုပါတယ်။ အဲဒါရဲ့ အကျိုးဆက်ကတော့ (က) နိုင်ငံတော်အတွက် အခွန်အခတွေ တိုးမြင့်ရရှိစေမယ်။ (ခ) စက်ရုံတွေ မှန်မှန်လည်ပတ်လာနိုင်ပြီး နိုင်ငံသားတွေကို အလုပ်အကိုင် ပိုမိုဖန်တီးပေးနိုင်ပါတယ်။ (အထူးသဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံက ပြန်လာတဲ့သူတွေကိုပါ။) (ဂ) ကုန်ချောထုတ်လုပ်ခြင်းဖြင့် နည်းပညာတွေ တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် တိုးတက်ရရှိလာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။\n၂။ မွေးမြူရေးကဏ္ဍမှာ အမှန်တကယ် လုပ်ကိုင်နေသူတွေကို အတိုးနှုန်းသက်သာစွာနဲ့ ငွေကြေးပံ့ပိုးလုပ်ကိုင်စေခြင်းဖြင့် ပို့ကုန်တွေတိုးမြင့်လာမှာဖြစ်ပြီး မြေကိုလည်း စပါးမထွက်တဲ့ ပင်လယ်ကမ်းစပ်နဲ့နီးတဲ့ လယ်တွေကို တရားဝင်ငါး၊ ပုစွန်မွေးမြူရေးလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ခွင့်ပေးရပါမယ်။ လယ်တစ်ဧကကို စပါးစိုက်ရင် ၁.၅ သိန်းလောက်ပဲဝင်ပြီး ပုစွန်မွေးရင် အနည်းဆုံး သိန်းတစ်ရာလောက် ၀င်ငွေရရှိမှာ ဖြစ်ပါ တယ်။ ၀င်ငွေများစွာ ကွာခြားပါတယ်။ ဒီအခါမှာ အမြတ်ခွန်ဝင်ငွေလည်း တိုးပွားကောက်ခံရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။\n၃။ ရေချိုငါး၊ ရေငန်ပုစွန် သယံဇာတကို စနစ်တကျကာကွယ်ပြီး၊ တိုးပွားလာအောင်လုပ်ပေးဖို့ လိုပါတယ်။ ဥပမာ- ပင်လယ်ပြင်မှာ ငါးဖမ်းရာသီကို မေလ၊ ဇွန်လ၊ ဇူလိုင်လတွေမှာ ပိတ်ထားပါတယ် (တကယ်တော့ သားပေါက်ရာသီဆိုတာ ငါးအမျိုးအစားအလိုက်၊ ရာသီဥတုကို အခြေခံပြီး ပေါက်ဖွားကြပါတယ်။ ငါးအမှန်ဥချချိန်၊ ကြီးထွားချိန်တွေကို သေချာသုတေသနပြုပြီးမှ ငါးဖမ်းရာသီကို ပိတ်သင့်ပါတယ်။ ဥပမာ- ကကတစ်လို ငါးမျိုးတွေဟာ မတ်လ၊ ဧပြီလတွေမှာသာ သားပေါက်ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ဖမ်းလိုက်တဲ့အတွက် ဥပါတဲ့ငါးတွေကို ဖမ်းမိပြီး တကယ်ငါးဖမ်းပိတ်တဲ့အချိန် ငါးတွေက မရှိတော့ပါဘူး။ ဒါတွေကို ငါးမွေးနှုန်းတွေကြည့်ရင် သိနိုင်ပါတယ်။\n၄။ ပို့ကုန်တိုးမြှင့်တင်ပို့သူတွေကို စက်ပစ္စည်းကအစ လုပ်ငန်းသုံးပစ္စည်းတွေ တင်သွင်းတာတွေကို စည်းကမ်းနဲ့ သက်သာခွင့်တွေနဲ့ တင်သွင်းခွင့်ပြုသင့်ပါတယ်။\n၅။ အထူးအရေးကြီးဆုံးကတော့ လျှပ်စစ်မီးပါပဲ။ နိုင်ငံတော်က ကောက်ခံနေတဲ့စနစ်က များများသုံးရင် များများပိုကျပါတယ်။ ဒါက အလွန်မှားယွင်းတဲ့ စနစ်လို့ ပြောရပါမယ်။ အထူးသဖြင့် ကျွန်တော်တို့ ရေထွက်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်တဲ့ စက်ရုံတွေဟာ ကွန်ပရက်စာအကြီးကြီးတွေသုံးပြီး လည်ပတ်ရတဲ့အတွက် မီးအများကြီးအသုံးပြုပါတယ်။ သူများနိုင်ငံတွေမှာ နေ့တစ်ဈေး၊ ညတစ်ဈေး နည်းနည်းသုံး ဈေးကြီး၊ များများသုံး ဈေးနည်းနေတဲ့စနစ်နဲ့ သွားနေပါတယ်။ အဲဒီတော့ မြန်မာနိုင်ငံမှာ လုပ်ငန်းကြီးကြီး လျှပ်စစ်နဲ့လုပ်ရမယ့် အလုပ်ဆိုရင် သေချာပေါက်ကုန်ကျစရိတ်များပြီး လုပ်ရကိုင်ရခက်ပါတယ်။ ဈေးနှုန်းကို မပြောပါ၊ စနစ်ကို ပြောခြင်းသာဖြစ်ပါတယ်။\nအပေါ်မှာ ကျွန်တော် ပြောခဲ့တာတွေက အရေးကြီးတဲ့အချက်တွေကိုပဲ ထောက်ပြထားတာဖြစ်ပါတယ်။ တကယ်တော့ လုပ်စရာ၊ ပြောစရာ အများကြီးရှိပါသေးတယ်။\nလက်ရှိပို့ကုန်ပမဏက ဒေါ်လာသန်းခုနစ်ရာဝန်းကျင်မှာပဲရှိပြီး၊ အထက်ပါစနစ်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲသွားမယ်ဆိုရင်တော့ အနည်းဆုံး ၁.၂ ဘီလီယံနဲ့အထက် ရရှိမှာဖြစ်သလို နိုင်ငံတော်အတွက် အခွန်ငွေတွေလည်း အများကြီးတိုးပွားလာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။\nလက်ရှိနဲ့ ပြီးခဲ့တဲ့နှစ်တွေအတွင်းက Export အခြေအနေ . . .\nပဲကဏ္ဍတင်ပို့မှုကိုကြည့်ရင် ၂၀၁၆ ခုနှစ်နဲ့ အခုနှစ်ဆိုရင် ပြီးခဲ့နှစ်မှာတော့ ပဲလက်ကျန်အခြေအနေ၊ စားသုံးနိုင်ငံမှာ ထွက်ရှိမှုက ရာသီဥတုဖျက်သွားတဲ့အတွက်ကြောင့် အထွက်နည်းပြီး ဈေးနှုန်းတွေက စံချိန်တင်တက်ခဲ့တယ်။ တချို့ဆိုတစ်ခါမှမဖြစ်ဖူးတဲ့ တစ်တန်ကို သိန်းနှစ်ဆယ်ကျော်ထိ မတ်ပဲဆိုရင်ဖြစ်သွားတယ်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ် အနေအထားမှာတော့ ထွက်ရှိနှုန်းက အသင့်အတင့်ရှိပါတယ်။ ပုံမှန်တစ်သန်းကနေ တစ်သန်းခွဲထွက်တာရှိတာပါ။ ခါ တိုင်းနှစ်နဲ့စာရင်တော့ ဈေးတော်တော်လေး လျော့သွားပါတယ်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီကနေ ဇွန်လကုန်နဲ့ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလကနေ ဇွန်လကုန်ထိကို ကာလတိုတင်ပို့မှုနှိုင်းယှဉ်တာ၊ စာရင်းတွေအရ မနှစ်ကဆိုတန် ၅၃၀,၀၀၀ လောက် ရှိတယ်။ အမေရိကန်ဒေါ်လာတန်ဖိုးဆိုရင် ဈေးတက်တော့ သန်းခြောက်ရာကျော် တန်ဖိုးရှိတယ်။ ဒီနှစ်မှာလည်း တန်ငါးသိန်းလောက်ရှိတယ်။ တန်ချိန်လည်း မတိမ်းမယိမ်းပဲရတဲ့ ငွေပမာဏကျတော့ ဈေးကျသွားတော့ အမေရိကန် ဒေါ်လာသန်း ၃၉၀ ကျော်ဆိုတော့ တန်ချိန်ကတော့ မတိမ်းမယိမ်းဖြစ်ပေမယ့် ၀င်ငွေကတော့ သန်းနှစ်ရာကျော်လောက် လျော့သွားပါတယ်။\nလက်ရှိ Law & regulations တွေက ဘယ်လိုအကျိုးသက်ရောက်မူရှိပါသလဲ . . .\nပဲမျိုးစုံကိုတော့ အစိုးရအနေနဲ့ တော်တော်အလေးထားပါတယ်။ ပဲမျိုးစုံနဲ့ပတ်သက်ပြီး ၀ယ်တဲ့ရောင်းတဲ့အခါမှာတော့ ပြည်တွင်းမှာရော၊ ပြည်ပပို့တာရော ကုန်သွယ်လုပ်ငန်းခွန် ကင်းလွတ်ခွင့်ရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြည်ပပို့တဲ့အခါမှာတော့ ကြိုတင်ခွန် ၂ ရာခိုင်နှုန်းဆောင်ရတာပေါ့။ နောက်တစ်ခုက ပို့ကုန်လိုင်စင်လျှောက်ထားစရာလည်း မလိုတော့ဘူး။ တင်ပို့တဲ့အခါမှာလည်း အကောက်ခွန်ဦးစီးဌာနကို တင်ပြပြီးတော့ ချက်ချင်းတင်ပို့လို့ရတာပါတယ်။ ဥပဒေတွေ သတ်မှတ်ချက်က ပဲမျိုးစုံနဲ့ပတ်သက်ရင် ဘာမှထွေထွေထူးထူး ပြောစရာမရှိသေးပါဘူး။\nACE အသိုက်အ၀န်းအပါအ၀င် နိုင်ငံတကာမှာ မြန်မာ Export ကဏ္ဍက Manipulate အလုပ်မခံရအောင် အစိုးရရဲ့ ဘယ်လိုထောက်ပံ့မှုတွေလိုပါသလဲ . . .\nACE အသိုက်အ၀န်းနိုင်ငံတွေအချင်းချင်း ကုန်သွယ်ရင် Custom Duty ကင်းလွတ်ခွင့်ရှိတယ်။ တစ်ဖက်နိုင်ငံက ၀င်လာတဲ့ Export က ဥပမာ- ဆောက်လုပ်ရေးသုံးပစ္စည်းတွေ ကိုယ့်နိုင်ငံက ထွက်တာရှိပြီဆိုရင် နိုင်ငံတကာက သွင်းလာတဲ့သူကို မယှဉ်ပြိုင်နိုင်မှာစိုးလို့ သွင်းလာတဲ့ပစ္စည်းကို ကုန်သွယ်ခွန်တိုးမြှင့်ကောက်တာတို့ ဒါကိုအစိုးရက စီစဉ်လို့ရပါတယ်။ တစ်ဖက်နိုင်ငံတွေကလည်း ဒီလိုမျိုးပဲလုပ်ကြတာပဲ။ ပြည်တွင်းက လုပ်ငန်းရှင်တွေကို ကာကွယ်တဲ့အနေနဲ့ သူတို့လုပ်လို့ရတဲ့ အပိုင်းကနေ ထိန်းတာပါ။ ဒါမျိုးက ကျွန်တော်တို့အတွက်လည်း လိုအပ်ခဲ့ရင် တစ်ဖက်နိုင်ငံနဲ့ညှိနှိုင်းပြီး အခွန်ကောက်ခံမှုလုပ်ရမယ့် အနေအထားပါ။ ကျွန်တော်မြင်တာက အခွန်နှုန်းထားနဲ့ပတ်သက်ပြီး တောင်းဆိုမှုတွေ တခြားနိုင်ငံမှာ ACE အရ အခွန်သက်သာခွင့်ရှိပေမယ့် အဲဒါ Custom Duty မှာပဲဖြစ်တာ။ Commercial Tax တို့မှာတော့ မိမိနိုင်ငံနဲ့ကိုက်ညီတဲ့အခွန်ကို ကောက်လို့ရတယ်။ အဲဒီတစ်ခုကိုပဲ ကိုယ့်နိုင်ငံကိုဝင်တဲ့ ပစ္စည်းဆိုလည်း ကိုယ့်နိုင်ငံထွက်တဲ့ ပစ္စည်းတွေနဲ့သွားတိုက်ရင် ခုနကပြောတဲ့ Commercial Tax မြင့်တာတို့၊ လျော့တာတို့က ကိုယ့်သဘောပါပဲ။ Custom Duty က သဘောတူညီချက်အရတော့ လျော့ပေးရမှာပဲ။ ကျန်တဲ့ Commercial Tax တို့ VAT တို့ အဲဒါတွေနဲ့ပတ်သက်ပြီး သူတို့ကကိုယ့်နိုင်ငံက Export ပစ္စည်းတွေကို ကောက်တာတွေရှိရင် ဒါကိုစောင့်ကြည့်အဖွဲ့က အစိုးရအချင်းချင်း တောင်းဆိုတာတို့၊ ညှိနှိုင်းတာတို့၊ အချိန်နဲ့တစ်ပြေးညီ လုပ်ပေးတာတို့ကို လက်တွေ့ကျကျ ပံ့ပိုးဆောင်ရွက်လို့ရပါတယ်။\nမြန်မာ့စီးပွားရေးအပေါ် Export ကဏ္ဍတိုးတက်မှုရဲ့ အကျိုးသက်ရောက်မူတွေက . . .\nExport ကဏ္ဍအတက်အကျက စီးပွားရေးနဲ့ တိုက်ရိုက်အချိုးကျပါတယ်။ ပဲအနေနဲ့ကြည့်မယ်ဆို ပြည်တွင်းစားသုံးမှုကနည်းတော့ ပြည်ပကို ရာနှုန်းပြည့်နီးနီးပို့ပါတယ်။ အခြား Export တွေ နည်းနေတာကတော့ ဒီမှာထုတ်လုပ်ပြီး ပြည်ပကိုတင်ပို့နိုင်မယ့် အခြေခံအဆောက်အအုံကလည်း နည်းတဲ့သဘောရှိတယ်။ တခြားနိုင်ငံနဲ့ထွက်တဲ့ဟာ ကြိုယှဉ်ပြိုင်ပြီး ပြန်ပို့နိုင်ဖို့ဆိုတာကလည်း ကိုယ့်နိုင်ငံက လိုအပ်ချက်တောင် ပြည့်အောင်မဖြည့်နိုင်တော့ ပြည်ပက ၀င်လာတဲ့ဟာက ဈေးပိုသက်သာနေတာမျိုးရှိတယ်။ အဲဒီမှာ Export က နည်းနေတာကိုတွေ့ရပြီး အဲဒါကြောင့် စီးပွားရေးက ထင်သလောက်တက်မလာပါဘူး။ ဒါကြောင့် ပြည်ပက၀င်လာတဲ့ ပစ္စည်းတွေကို အခွန်နဲ့ထိန်းရမှာပေါ့။ လက်ရှိ Export ကဏ္ဍမှာ အကြောင်းကြောင်းကြောင့် နည်းနေတယ်ဆိုတာတော့ သိတယ်။ အခု ၂၀၁၇ ခုနှစ်ဆိုလည်း အပြောင်းအလဲတွေ အများကြီးရှိတယ်။ ဈေးနှုန်းအတက်အကျလည်း တအားမြန်တယ်။ ပြီးတော့ ကျတဲ့ဘက်ကို နည်းနည်းလေးများနေတယ်။ အဲဒီဈေးနှုန်းအပြောင်းအလဲကြောင့် ဆုံးရှုံးမှုတွေလည်း ရှိပါတယ်။ ပို့တဲ့သူတွေကလည်း ရာနှုန်းပြည့်ပို့တဲ့သူကတော့ အလွန်နည်းနေတဲ့ သဘောရှိတဲ့အတွက် ဒီအပိုင်းကိုလည်း အစိုးရဘက်က ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းရမယ့် အနေအထားမှာ ရှိနေပါတယ်။\nGems & Jewellery ရဲ့ လက်ရှိနဲ့ပြီးခဲ့တဲ့နှစ်တွေတုန်းက အခြေအနေ . . .\nGems & Jewellery လက်ရှိအခြေအနေနဲ့ ပြီးခဲ့နှစ်က အခြေအနေယှဉ်မယ်ဆိုရင် ကမ္ဘာနဲ့ချီပြီးပြောရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ တစ်ကမ္ဘာလုံးမှာ Economic Slow Down တွေ ဖြစ်နေတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံက ကမ္ဘာကြီးနဲ့ချိတ်ဆက်နေတဲ့ တိုင်းပြည်တစ်ခုဖြစ်တဲ့အတွက် မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှာလည်း Impact ရှိပါတယ်။ ၂၀၁၆-၂၀၁၇ ကို ၂၀၁၄-၂၀၁၅ ခုနှစ်တွေနဲ့ယှဉ်မယ်ဆိုရင် ၂၀၁၄-၂၀၁၅ Sales တွေကို မမီပါဘူး။ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးကျဆင်းတာကလည်း အရေးကြီးတဲ့အချက်တစ်ချက်ဖြစ်နေတယ်။ Jewellery ကလည်း ရွှေနဲ့ခတ်ရတဲ့အခါ ၂၀၁၄-၂၀၁၅၊ ၂၀၁၆-၂၀၁၇ ရွှေဈေးနှုန်းတွေက တောက်လျှောက်တက်နေတာကလည်း အချက်တစ်ချက် ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးရိုက်ခတ်မှု၊ အစိုးရအပြောင်းအလဲနဲ့ မူဝါဒအပြောင်းအလဲ စတာတွေကတော့ Transaction Period ပိုင်းမှာတွေ့ရတဲ့ စိန်ခေါ်မှုတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီအချက်တွေကိုပါ ထည့်သွင်းစဉ်းစားရတဲ့အတွက် ဈေးကွက်အနေအထားက အေးနေပါတယ်။\nမြန်မာနိုင်ငံရဲ့ Export ကဏ္ဍတိုးတက်အောင် အစိုးရရဲ့ မူဝါဒတွေကနေ ဘယ်လိုလုပ်ဆောင်ပေးသင့်ပါသလဲ . . .\nကျောက်မျက်ကဏ္ဍနဲ့ပြောမယ်ဆိုရင် နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ကို မကြာသေးခင်က တင်ပြထားတာတွေ ရှိပါတယ်။ နိုင်ငံတော်မှာလည်း လုပ်စရာ Priority ကဏ္ဍတွေက အများကြီးဖြစ်နေတယ်။ အဲဒီထဲမှာမှ ငွေကုန်ကြေးကျ ကြီးကြီးမားမားမရှိဘဲ ပြုပြင်ပြောင်းလဲနိုင်တာက မူဝါဒတွေ ပြန်သုံးသပ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ မူဝါဒတွေ ပြန်သုံးသပ်တဲ့အခါမှာ ကျောက်မျက်ကဏ္ဍနဲ့ပတ်သက်တဲ့ အဓိကစိန်ခေါ်မှုက မူဝါဒနှစ်ခုရှိတယ်။ တစ်ခုက Export မူဝါဒ၊ မြန်မာနိုင်ငံဟာ ကျောက်မျက်ကုန်ကြမ်းတွေထွက်တဲ့ နိုင်ငံဖြစ်ပေမယ့် အချောထည်ကဏ္ဍလို့ခေါ်တဲ့ Value Added မှာ တခြားနိုင်ငံကို လုံးဝမယှဉ်နိုင်တာကို တွေ့ရတယ်။ အဲဒါက အရင်ဆုံးစဉ်းစားရမယ့်အချက် ဖြစ်ပါတယ်။ အချောထည်မှာလည်း အပိုင်းနှစ်ပိုင်းရှိတယ်။ အရိုင်းထွက်လာတဲ့ ကျောက်ကို ဖြတ်တယ်၊ သွေးတယ်၊ Polish လုပ်တယ်၊ လှပအောင် လုပ်တယ်။ အဲဒီကနေ ကျောက်ဆိုဒ်စုံ ထွက်လာတယ်။ အဲဒါကို Loose Stone လို့ ခေါ်တယ်။ အဲဒီဈေးကွက်တစ်ခုရှိတယ်။ အဲဒီ Loose Stone ကို စိန်လေးတွေရံပြီး ရွှေလေးနဲ့ကွပ်ထားတာ၊ ငွေနဲ့ကွပ်ထားတာမျိုးတွေကကျတော့ အဲဒါကို လက်ဝတ်ရတနာကဏ္ဍလို့ ခေါ်တယ်။ Export မူဝါဒက အဲဒီကဏ္ဍကြီးနှစ်ခုလုံးကို ကန့်သတ်ထားတယ်။ ဘယ်လိုကန့်သတ်ထားလဲဆိုတော့ အချိန်အားဖြင့် ကန့်သတ်ထားတယ်။ ကဏ္ဍနှစ်ခုမှာတစ်ခုကို အထိုက်အလျောက်ဖွင့်ပေးပေမယ့် အရေးကြီးတဲ့ Loose Stone ကဏ္ဍကို ကန့်သတ်ထားပါတယ်။ နိုင်ငံတကာက မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ကျောက်သံပတ္တမြားဆိုရင် ကျောက်အလွတ်ကို ပိုကြိုက်ကြတယ်။ ကျောက်အလွတ်ရမှ သူတို့လိုချင်တဲ့ ပုံစံအမျိုးမျိုး ဖန်တီးနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။\nအချိန်အားဖြင့် ဘယ်လိုကန့်သတ်လဲဆိုတော့ မြန်မာနိုင်ငံက ရတနာကုန်သည်တွေဟာ နိုင်ငံခြားကို အချိန်မရွေးသွားရောင်းလို့မရဘူး။ အဲဒါ အဓိကကန့်သတ်ချက်။ ဘယ်အချိန်မှာ တရားဝင်နည်းလမ်းနဲ့ သွားရောင်းလို့ရလဲဆိုတော့ နိုင်ငံတော်အစိုးရက စီစဉ်ပေးတဲ့၊ တစ်ဖက်နိုင်ငံကဖိတ်တဲ့ ကျောက်မျက်ရတနာပြပွဲတွေမှာပဲ သွားရောက်ရောင်းချခွင့်ရှိတယ်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံးမှာ အဲဒီလိုပွဲတွေက ခုနစ်ကြိမ်၊ ရှစ်ကြိမ်ထက်မပိုဘူး။ ပွဲတိုင်းက မရောင်းရတာမျိုးလည်း ရှိတယ်။ ကျန်တဲ့အချိန်မှာ ခုနစ်ကြိမ်၊ ရှစ်ကြိမ်သွားပြလို့ Customer က ပစ္စည်းကို ကြိုက်တယ်။ Order မှာချင်တယ်ဆိုရင် နောက်တစ်ကြိမ် ပြန်ပို့ဖို့အတွက် တချို့ပွဲတွေက ခြောက်လ၊ တစ်နှစ်စောင့်ရတယ်။ ဈေးကွက်သဘောအရ Demand နဲ့ Supply ပဲ။ Demand ရှိတဲ့နေရာမှာ အရည်အသွေးကောင်းကောင်းနဲ့ မြန်မြန် Supply လုပ်နိုင်လေ Market မှာ Advantage ရလေလေ ဖြစ်ပါတယ်။ အခုကျတော့ အဲဒီလိုမျိုးလုပ်ဖို့ ရတနာကုန်သည်တွေမှာ အခွင့်အရေးလုံးဝမရှိဘူး။ အဲဒါက အဓိကကန့်သတ်ချက်ဖြစ်နေတယ်။\nဒုတိယကန့်သတ်ချက်ကျတော့ နိုင်ငံတကာ ကျောက်မျက်ရတနာပြပွဲတွေသွားရင် လက်ဝတ်ရတနာတွေကို တရားဝင်သယ်သွားလို့ရတယ်။ နိုင်ငံတကာက လိုချင်တဲ့၊ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်ကို အမြန်ဆုံးထိုးဖောက်နိုင်မယ့် ကျောက်မျက်အချောထည်လို့ခေါ်တဲ့ Loose Stone တွေကို သယ်ယူခွင့်မရှိဘူး။ သယ်ယူခွင့်မရတဲ့အခါ ကုန်သည်တွေကလည်း နိုင်ငံခြားကိုသွားရင် စရိတ်စက အင်မတန်ကြီးတယ်။ လေယာဉ်စရိတ်၊ ဟိုတယ်စရိတ်၊ Booth ငှားရမ်းခ၊ စားစရိတ်၊ Transportation Charges တွေရှိတဲ့အခါ မကိုက်တဲ့အခါကျတော့ ကိုက်အောင်လို့ နိုင်ငံတကာကကြိုက်တဲ့ Loose Stone လေးတွေကို၊ ရွှေကွင်း၊ ငွေကွင်းတွေကွပ်ပြီးမှ ဘောင်ဝင်အောင် သယ်ရပါတယ်။ အဲဒါကလည်း အကန့်အသတ်ရှိတယ်။ လူတစ်ကိုယ်စာပဲ သယ်လို့ရနိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလိုမျိုးတွေ ဖြစ်နေတာ့ တကယ့်ကိုစီးပွားဖြစ် နိုင်ငံတကာပြပွဲတွေမှာ (ဥပမာ- ဟောင်ကောင်ပြပွဲမှာဆို) Pavilion တွေ အများကြီးရှိတယ်။ မြန်မာ Pavilion မှာ မြန်မာပြည်ကထွက်တဲ့ သဘာဝကျောက်တွေက ချောက်ချီးချောက်ချက်ပဲရှိပါတယ်။ ထိုင်း၊ အိန္ဒိယ၊ သီရိလင်္ကာတို့လို Pavilion တွေမှာဆိုရင် Loose Stone တွေ အများကြီးခင်းကျင်းပြသကြတယ်။ Sapphire from Burma ၊ Ruby from Burma ၊ Pearl from Burma ၊ Sapphire from Siri Lanka စသဖြင့် စာတန်းတွေနဲ့ အများကြီးတွေ့ရတယ်။ ဒီလိုသူများနိုင်ငံက ပြခန်းတွေမှာ ကိုယ့်နိုင်ငံက ကျောက်မျက်တွေ တွေ့နေရတယ်ဆိုကတည်းက မူဝါဒက အကြီးအကျယ်မှားနေတယ်ဆိုတာ ငြင်းလို့မရပါဘူး။\nအခုနိုင်ငံတော်ကို ဘယ်လိုတင်ပြလဲဆိုတော့ နိုင်ငံတော်က သတ်မှတ်ထားတဲ့ ဥပဒေကိုလည်း မချိုးဖောက်အောင်၊ ဥပဒေဘောင်အတွင်းမှာလည်းရှိအောင် ဥပဒေတွေ ပြန်လေ့လာတယ်။ လေ့လာတဲ့အခါ ၁၉၉၅ ခုနှစ်ကနေ ဒီနေ့တိုင်အောင်ပြဋ္ဌာန်းထားတဲ့ ကျောက်မျက်ရတနာဥပဒေမှာ လိုင်စင်ရထားတဲ့သူ၊ ကျောက်မျက်ရတနာ ရောင်းဝယ်ရေးလိုင်စင်ရှိတဲ့သူတွေဆိုရင် လက်ဝတ်ရတနာဖြစ်ဖြစ်၊ ကျောက်မျက်အချောထည် Loose Stone ကိုဖြစ်ဖြစ် နိုင်ငံတော်ကို သတ်မှတ်ထားတဲ့ အခွန်ဆောင်ပြီးရင် ပြည်ပကို တရားဝင်တင်ပို့ရောင်းချခွင့်ရှိတယ်လို့ ပါပြီးသား။ အဲဒီမှာ အချိန်ကန့်သတ်ချက်ဆိုတာမရှိဘူး။ အဲဒါဆိုတော့ ဒီဥပဒေဘောင်အတွင်းကလည်းဖြစ်အောင်၊ သက်ဆိုင်ရာဝန်ကြီးဌာနလည်း လုပ်သာကိုင်သာဖြစ်အောင် မြန်မာ့ကျောက်မျက်ရတနာရောင်းဝယ်ရေးလုပ်ငန်းရဲ့ ကြီးကြပ်မှုနဲ့ ရတနာကုန်သည်တွေကို Gems Trade Centre ဖွင့်ပေးဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ Gems Trade Centre တွေက နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်၊ မန္တလေး၊ မိုးကုတ်၊ မြစ်ကြီးနားမြို့တွေမှာ ရှိပြီးသား။ အချိန်ကန့်သတ်ချက်မရှိတော့ဘဲနဲ့ ၂၄ နာရီဖွင့်ဖို့ဆိုတာက တခြားနိုင်ငံတွေနဲ့ နေ၀င်နေထွက်ချိန်မတူလို့၊ အချိန်အားဖြင့်၊ ငွေအားဖြင့် ကန့်သတ်ချက်မထားဖို့။ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံတော် Gems Trade Centre ကနေပြီးတော့ လက်ဝတ်ရတနာဖြစ်ဖြစ်၊ Loose Stone ဖြစ်ဖြစ် ကျောက်တွေကို ရာဖြတ်မယ်၊ ဈေးနှုန်းသတ်မှတ်မယ်၊ အခွန်ဆောင်မယ်၊ တံဆိပ်စည်းတာတွေကို တစ်နေရာတည်းမှာ One Stop Service လုပ်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ လုပ်ပြီးရင် ပြည်ပကို တရားဝင်တင်ပို့ရောင်းချခွင့်ပြုဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ သဘာဝတွင်းထွက်ပစ္စည်းထွက်တဲ့ တိုင်းပြည်တွေမှာ Valuation Centre ရှိတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံမှ မဟုတ်ဘူး။ စိန်ထွက်တဲ့ တောင်အာဖရိကမှာလည်း Valuation Centre ဆိုတာရှိတယ်။ Valuation Centre က ရာဖြတ်ပေးတယ်။ ရာဖြတ်ပေးတာကို သက်ဆိုင်ရာအကောက်ခွန်ဌာနက သက်ဆိုင်ရာနှုန်းထားအလိုက် အခွန်ကောက်တယ်။ ပြီးရင် တရားဝင်အခွန်ဆောင်ပြီးသား ပြေစာနဲ့ ပြည်ပကို တရားဝင်တင်ပို့ရောင်းချခွင့်ရှိတယ်။ ဒါက နိုင်ငံတကာက လက်ခံကျင့်သုံးတဲ့ Practice ဖြစ်တယ်။ တွင်းထွက်မထွက်တဲ့ တိုင်းပြည်ကတော့ ပြဿနာမရှိဘူး။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ မြေထု၊ ရေထု၊ လေထုတွေကို ပြည်သူတွေက ပိုင်တာဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံရဲ့ တွင်းထွက်သယံဇာတတွေနဲ့ ကုန်သည်တွေက အလုပ်လုပ်ရင် ပြည်သူလို့ခေါ်တဲ့ နိုင်ငံတော်ကြီးကို တရားဝင်အခွန်ဆောင်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလိုအချက်နှစ်ချက် အချိန်ကန့်သတ်ချက်နဲ့ ငွေပမာဏကန့်သတ်ချက်ကို ပယ်ဖျက်ပေးဖို့ တင်ပြရတာကလည်း နိုင်ငံတော်မှာ တရားဝင်အခွန်ဆောင်ပြီးတော့ အလုပ်လုပ်တဲ့ လုပ်ငန်းရှင်တွေ ဖြစ်ပေါ်လာစေချင်တဲ့၊ တရားဝင်အခွန်ဆောင်ပြီး အလုပ်လုပ်တဲ့ တာဝန်ယူမှု၊ တာဝန်ခံမှုအပြည့်ရှိတဲ့ လုပ်ငန်းရှင်တွေ ဖြစ်ပေါ်လာစေဖို့ စတဲ့ရည်ရွယ်ချက်တွေနဲ့ တင်ပြခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ မှန်ကန်တဲ့နည်းလမ်းနဲ့ တင်ပြထားတဲ့အခါ MGE က လက်ခံပြီး နောက်ဆုံးအဖြေကတော့ အချိန်မရွေးသယ်ယူခွင့်ကို MGE က စီစဉ်ပေးမယ်။ ပြီးတော့ ငွေပမာဏကိုလည်း မကန့်သတ်ဘဲ ခွင့်ပြုပေးလိုက်ပါတယ်။ တရားဝင် ရာဖြတ်၊ တန်ဖိုးဖြတ်ပြီး အခွန်ဆောင်၊ သယ်ဆောင်ခွင့်ပြုလိုက်ပါတယ်။ သက်ဆိုင်ရာသယံဇာတနဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာနကလည်း ဒီမူဝါဒကိုလက်ခံပြီး အခုကျွန်တော်တို့က Union Government ရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို စောင့်နေတာဖြစ်ပါတယ်။\nနိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ကို တင်ပြထားတဲ့ နောက်တစ်ချက်ကတော့ ဒီလိုဖွင့်လိုက်တော့မှ ဈေးကွက်ကနေ နိုင်ငံတကာကို တင်ပို့တာရှိသလို ပြည်တွင်းမှာလည်း ကမ္ဘာ့ကျောက်မျက်ရတနာဈေးကွက်က ဖြစ်လာမှာပါ။ ဥပမာ- နိုင်ငံတကာပွဲတွေမှာဆိုရင် လေလံပြိုင်ပွဲတွေရှိတယ်။ အဲဒီလိုလေလံပြိုင်ပွဲတွေကို ဖိတ်ခေါ်ပြီး တိုင်းပြည်ထဲမှာ လေလံဆွဲမယ်။ အဲဒီမှာ ပြည်တွင်းကျောက်နဲ့ တခြားနိုင်ငံက ကျောက်တွေပါမယ်။ အဲဒီလိုလုပ်ဖို့ ငွေပမာဏကန့်သတ်ချက်မရှိမှ အဆင်ပြေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ နောက်တစ်ခုက နိုင်ငံတကာကနေဒီမှာလာပြီး ကျောက်တွေလေလံဆွဲရင် ကိုယ့်တိုင်းပြည်က ကျောက်ကို လေလံဆွဲတာရှိမယ်။ တခြားတိုင်းပြည်က ကျောက်ကို လေလံဆွဲတာရှိမယ်။ Market ဆိုတာ Diverse ဖြစ်ရမယ်။ ကိုယ့်တိုင်းပြည်မှ ကိုယ့်တိုင်းပြည်ဆိုပြီး တအားကြီးဖွက်ထားလို့ရတဲ့ ခေတ်မဟုတ်တော့ဘူး။ အဲဒီမှာ Import Duty နှုန်းထားတွေ တစ်ခါတည်းပြင်မှရမယ်။ အခုလက်ရှိ Import Duty နှုန်းထားက ဘာပဲသွင်းသွင်း ၃၀ ရာခိုင်နှုန်း၊ Import Duty နှုန်းထားမြင့်တဲ့အခါကျတော့ လူတွေက တရားမ၀င်နည်းလမ်းနဲ့ သယ်တာမျိုးရှိလာတယ်။ အဲဒီအခါ နိုင်ငံတော်လည်း အခွန်မရဘူး။ ဘယ်သူမှအကျိုးမရှိဘူး။ မသယ်လာဘူးဆိုပေမယ့် သယ်လာနေတယ်။ တိုင်းပြည်ထဲရောက်နေတယ်။ ဥပမာ- စိန်တွေဆို ကျွန်တော်တို့ မမွေးခင်ကတည်းက တိုင်းပြည်ထဲမှာ ရောက်နေတယ်။ အားလုံးကို တရားဝင်နည်းလမ်းနဲ့ဖြစ်စေချင်တဲ့အတွက် ဒီလိုပြင်ဆင်ဖို့လိုနေတာပါ။ ပြင်လိုက်တာနဲ့ တရားမ၀င်လမ်းကြောင်းကနေ တရားဝင်လမ်းကြောင်းကို ချက်ချင်းကြီး ၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်းရောက်လာမယ်ဆိုတာတော့ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီလိုလုပ်ခြင်းအားဖြင့် တရားဝင်လမ်းကြောင်းဘက်က ရာခိုင်နှုန်းများလာမယ်။ ဒီလိုနည်းနဲ့ နိုင်ငံတော်က ဆွဲဆောင်ရမှာဖြစ်ပါတယ်။\nImport Duty နှုန်းထားနဲ့ပတ်သက်ပြီး သုံးချက်ပြထားပါတယ်။ ထိုင်းဆို ဘာမှမထွက်ပေမယ့် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးကထွက်တဲ့ ကျောက်အရိုင်းတုံးတွေကို အခမဲ့ တင်သွင်းခွင့်ပေးထားပါတယ်။ သွင်းပြီးရင်တိုင်းပြည်ထဲမှာ Value Added လုပ်မယ်။ ကျောက်တွေ သွေးမယ်။ လက်ဝတ်ရတနာတွေ ခတ်မယ်။ ပြီးတော့မှ Export လုပ်တယ်။ အဲဒီအခါမှာ အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းတွေလည်း ဖန်တီးမယ်။ ဒီ Industry မှာရှိတဲ့ Technology လည်း တိုးတက်မယ်။ ပစ္စည်းအဖြစ်ထွက်လာရင် Export ပြန်လုပ်ရင် Export Volume လည်း တက်မယ်။ အဲဒီလိုမျိုးချိတ်ဆက်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။\nစိန်ဆို ၂ ရာခိုင်နှုန်း၊ ကျောက်ဆို ၅ ရာခိုင်နှုန်းနဲ့ တရားဝင် Import လုပ်ခွင့်ပြုဖို့တင်ပြထားပါတယ်။ Figure အရတော့ တကယ်ကောင်းပေမယ့် လက်တွေ့မှာ အခွန်မရဘူးဆိုရင် ပိုဆိုးတယ်။ ဒါကြောင့် လက်တွေ့မှာ လူတိုင်းလိုက်နာချင်တဲ့ အခွန်နှုန်းထားဖြစ်အောင် စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပေးဖို့ လိုပါတယ်။\nနောက်တစ်ချက်က ကိုယ့်တိုင်းပြည်လာရင် ကိုယ့်တိုင်းပြည်က လက်ဝတ်ရတနာကုန်သည်တွေနဲ့ ပြိုင်မယ်ဆိုတော့ ဒါကိုတော့ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းပဲထားမယ်လို့ သက်ဆိုင်ရာအကောက်ခွန်ဌာနက ပြောပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ နိုင်ငံတကာမှာဆိုရင် အကုန်လုံးကို ၅ ရာခိုင်နှုန်းနဲ့ Import ပေးထားတယ်။ Jewellery Fair တွေကို ပြည်တွင်းမှာလုပ်ရင် ကိုယ့်တိုင်းပြည်မှာရှိတဲ့ ကုန်သည်တွေက Global Market ကို Access လုပ်လို့ရတယ်။ အခုကနိုင်ငံခြားသွားတဲ့ ကုန်သည်လောက်ပဲ နိုင်ငံတကာနဲ့ ထိတွေ့လို့ရတယ်။ အများစုက ဘာသာစကား၊ ကုန်ကျစရိတ် စတဲ့ အခက်အခဲတွေရှိတော့ မသွားချင်ကြဘူး။ ကိုယ့်တိုင်းပြည်မှာပဲ ကျောက်မျက်ရတနာပြပွဲလုပ်မယ်ဆိုရင် ဘာသာစကား အခက်အခဲရှိလည်း ဘာသာပြန်ခေါ်လို့ရတယ်။ ကိုယ့်ဆီက လူငယ်တွေလည်း ဘာသာပြန်တဲ့ အခွင့်အရေးရတယ်လေ။ နိုင်ငံတကာက ဧည့်သည်တွေလာရင် ဟိုတယ်တွေမှာ တည်းခိုနေထိုင်စားသောက်မယ်ဆိုတော့ ကျောက်မျက်မှ မဟုတ်ဘူး။ Hotel Industry ပါ တိုးတက်တယ်။ ဆိုလိုချင်တာက တစ်ခုတည်းကိုပဲကွက်ပြီး ကြည့်လို့မရဘူး။ ဆက်စပ်ပြီး ကြည့်သင့်ပါတယ်။\nMarket ဆိုတာ ဒီလိုအပြိုင်အဆိုင်ရှိမှ တိုးတက်မှာဖြစ်ပါတယ်။ ပြည်တွင်းလုပ်ငန်းရှင်တွေလည်း နိုင်ငံတကာက လက်ဝတ်ရတနာတွေနဲ့ပတ်သက်ပြီး အမြင်ကျယ်လာမယ်။ ကျောက်မျက်ရတနာပြပွဲတွေ ပြည်တွင်းထဲရောက်လာရင် ကိုယ့်ရဲ့လုပ်ငန်းရှင်တွေက Global Market ကို Access ရတယ်။ Global Technology ရသလိုပဲ ဘယ်လိုမျိုး Service တွေ ပေးနေလဲဆိုတာသိနိုင်တယ်။ လေလံပွဲတွေလာဖို့ဆိုရင် ဒါတွေ Flexible ဖြစ်ရမယ်။ လေလံပွဲတွေလာမှ တိုင်းပြည်တိုးတက်မယ်။ သူ့ရဲ့ဝယ်နေကျဖောက်သည်၊ ကုန်သည်ကြီးတွေ လာမယ်။ Market ကို ဖွင့်ပေးလိုက်တဲ့သဘောဖြစ်တဲ့အတွက် နိုင်ငံတော်အနေနဲ့ အတတ်နိုင်ဆုံးစီစဉ်ဆောင်ရွက်ပေးဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါက တရားဥပဒေနဲ့အညီ ပြီးတော့ နိုင်ငံတော် Gems Trade Centre ရဲ့ ကြီးကြပ်မှုတွေရှိမယ်။ နိုင်ငံတကာ Practice နဲ့လည်း ကိုက်ညီတယ်ဆိုတော့ လုပ်ကိုလုပ်သင့်တဲ့အရာ ဖြစ်ပါတယ်။\nImport/Export မူဝါဒနှစ်ခု မပြောင်းသရွေ့ ရတနာကုန်သည်တွေရဲ့ အချောထည်နဲ့ လက်ဝတ်ရတနာ ကဏ္ဍရှေ့တိုးဖို့ဆိုတာ တော်တော်ခက်ခဲတယ်။ Policy နှစ်ခုပြောင်းပြီး အချိန်အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ တွန်းတွန်းတိုက်တိုက်လုပ်မှ Export Volume တွေ တက်လာမယ်။\nExport Volume တွေတက်လာဖို့အတွက် ဒီအချက်နှစ်ချက်အပြင် နိုင်ငံတော်က ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရမယ့် အချက်သုံးချက်ရှိပါတယ်။ ကျောက်မျက်ကဏ္ဍဖွံ့ဖြိုးတဲ့ တိုင်းပြည်တွေကို ကြည့်တဲ့အခါ သူတို့မှာ Autonomous Government Regulatory Body ရှိတယ်။ သူတို့က Gems & Jewelry Trade Promotion လုပ်ပြီး ဒါကိုပဲ အာရုံစိုက်နေတဲ့ အဖွဲ့ရှိတယ်။ ဥပမာ- မြန်မာနိုင်ငံမှာဆိုရင် ကျောက်မျက်ရောင်းဝယ်ရေးကို MGE က လုပ်တယ်။ ဒါပေမဲ့ MGE တစ်ဖွဲ့တည်း ဆုံးဖြတ်ချက်ချလို့မရဘူး။ တချို့ဆုံးဖြတ်ချက်တွေဆိုရင် စီမံကိန်းနဲ့ဘဏ္ဍာရေး ၀န်ကြီးဌာနအောက်က Custom နဲ့ချိတ်ရတယ်။ စီးပွားကူးသန်းနဲ့ ချိတ်ရတယ်။ ဗဟိုဘဏ်နဲ့လည်း ချိတ်ရတယ်။ ပြည်ထဲရေးနဲ့လည်း ချိတ်ရတယ်။ အဲဒီလိုတွေချိတ်တဲ့အခါ အချိန်က တအားကြာတယ်။ Autonomous Government Regulatory Body သာရှိရင် သက်ဆိုင်ရာဌာနတွေက တာဝန်ရှိသူတွေ ကိုယ်တိုင်ဦးဆောင်ပြီး အတူတကွဆုံးဖြတ်လို့ ရတယ်။ ဒါဆိုရင် မကြန့်ကြာသင့်ဘဲ ကြန့်ကြာနေတာမျိုးတွေ မဖြစ်တော့ပါဘူး။\nနောက်တစ်ချက်က ကျောက်မျက်အရိုင်းတွေထုတ်တဲ့ ကုန်သည်တွေအားလုံးကို လာမယ့်နှစ်ကစပြီး နှစ်စဉ် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းတိုးတိုးပြီး ကျောက်မျက်အရိုင်းသက်သက်မရောင်းဘဲ အချောထည်အနေနဲ့ရောင်းဖို့ နိုင်ငံတော်က ပံ့ပိုးပေးသင့်ပါတယ်။ Emporium တွေမှာ ကျောက်အရိုင်းတွေ ရောင်းတာရှိမယ်။ ပွဲစားနဲ့ရောင်းလွှတ်လိုက်တာ ရှိမယ်။ နယ်စပ်ကနေ ခိုးထုတ်သွားတာမျိုးရှိမယ်။ ဒါတွေကို Open Discussion လုပ်သင့်ပါတယ်။ အဲဒီလိုမျိုးတွေက ဘယ်သူအတွက်မှ အကျိုးမရှိဘူး။ Export Volume ဘယ်လောက်ရှိသလဲဆိုတာ ဘယ်သူမှအတိအကျမသိဘူး။ ထွက်သွားတဲ့ Export ပိုက်ဆံတွေက နိုင်ငံတော်အတွက် အခွန်လည်းမရတော့ တိုင်းပြည်အတွက် အကျိုးလည်း မရှိပါဘူး။ အဲဒါကြောင့် တစ်နှစ်ကို ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းစီတိုးပြီး အချောထည်ထွက်နိုင်ဖို့ Plan လုပ်ထားသင့်တာပါ။ အဲဒီလိုလုပ်တဲ့အချိန်မှာ နိုင်ငံတော်ရဲ့ပံ့ပိုးမှုက အရေးကြီးပါတယ်။ ဥပမာ- MGE က လုပ်ငန်းရှင်တွေကို သက်ဆိုင်ရာ ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပ၊ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်တွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပေးရပါမယ်။ ကျောက်မျက်အချောထည်ထုတ်ဖို့ဆိုရင် နည်းပညာလိုလာပြီ။ နည်းပညာလိုတယ်ဆိုရင် ငွေရင်းနှီးမြှုပ်နှံဖို့လိုတယ်။ Collateral မပေးရဘူး။ သင့်တင့်လျောက်ပတ်တဲ့ အခွန်နှုန်းထားဖြစ်မယ်၊ ဒါမှမဟုတ် Collateral ပေးရတယ်။ ပိုသင့်တင့်လျောက်ပတ်တဲ့ အခွန်နှုန်းထားနဲ့ရအောင် နိုင်ငံတော်က စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပေးမယ်ဆို ပိုပြီးတော့ ကောင်းပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဘဏ်တွေရဲ့ Support ကလည်း အလွန်အရေးကြီးတဲ့ကဏ္ဍမှာ ပါဝင်နေတယ်။ ဆက်လက်ပြီး နိုင်ငံတော်က အချောထည်ကို တိုးတိုးပြီး ထုတ်တာကို စနစ်တကျမှတ်တမ်းတင်ပြီး အမှန်အကန်အခွန်ပေးတဲ့ ကုမ္ပဏီကို ဆုချတာမျိုးလို Appreciate လုပ်ပေးသင့်ပါတယ်။ ဥပမာ- Tax Holiday တွေ၊ Income Tax ရာခိုင်နှုန်းလျော့ပေးတာမျိုးလို အရာတွေလုပ်ရင် ကုန်သည်တွေကပိုပြီး Motivate ဖြစ်လာပါမယ်။\nနောက်တစ်ချက်က မြန်မာနိုင်ငံမှာ ကျောက်မျက်ရတနာက အရိုင်းကနေစထွက်မယ်ဆိုရင် Supply Chain က အရိုင်းလာမယ်။ ပြီးရင် ကျောက်တွေကို ဖြတ်မယ်။ Polish လုပ်မယ်။ Cutting လုပ်မယ်။ မြန်မာပြည်က အရည်အသွေးမကောင်းတဲ့ ကျောက်တွေဆို ဒီတိုင်းပစ်လိုက်တာ၊ သူများတိုင်းပြည်တွေမှာ အရည်အသွေးမကောင်းတဲ့ ကျောက်တွေကို မီးဖုတ်လို့ရရင် ဖုတ်မယ်။ မရရင် တခြား Treatment နဲ့ လုပ်လိုက်ရင် တန်ဖိုးမရှိတဲ့ကျောက်တွေက တန်ဖိုးရှိတဲ့ ကျောက်တွေဖြစ်သွားတယ်။ အဲဒီလိုလုပ်လို့ရတဲ့ နည်းလမ်းတွေလည်း အများကြီးရှိတယ်။ ပြီးရင် လက်ဝတ်ရတနာလုပ်တဲ့ အဆင့်ဆင့်သော ဒီ Supply Chain တစ်လျှောက်လုံး အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းတွေ အများကြီးဖန်တီးနိုင်ဖို့အတွက် ဒီမှာ Experience ရှိတဲ့ Labour တော့ရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ တကယ့် Skill Force Labour ဖြစ်ဖို့အတွက် လေ့ကျင့်ရဦးမယ်။ အဲဒီအတွက် နိုင်ငံတော်အစိုးရအနေနဲ့ Vocational Training School တွေ အများကြီးလုပ်ပေးဖို့လိုပါတယ်။ ဒီကျောက်မျက်ရတနာကဏ္ဍအတွက် Value Added လုပ်ဖို့အတွက် Vocational Training School လုပ်ဖို့ဆိုရင် ကိုယ်နဲ့နီးစပ်တဲ့ အိန္ဒိယ၊ ထိုင်း၊ တရုတ်တို့မှာရှိတဲ့ Trainee Center တွေနဲ့ အစိုးရချင်း အစိုးရချင်းချိတ်ဆက်နိုင်ရင် ပိုမြန်ပါတယ်။ အဲဒီလိုချိတ်ဆက်ပြီး ဖိဖိစီးစီးလုပ်ရင် နောင်ဆယ်နှစ်ဆို တော်တော်ကြီးကို တိုးတက်သွားနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် အရေးကြီးဆုံးသုံးချက်ကို ဆွဲထုတ်ပြပါဆိုရင် အဲဒီသုံးချက်ကို ဆွဲထုတ်ပြရလိမ့်မယ်။\nကျွန်တော်တို့တိုင်းပြည်မှာ Export ကဏ္ဍအမြန်ဆုံးတိုးတက်နိုင်ဖို့ ကိုယ့်တိုင်းပြည်က ဘာ Nature Resources တွေရှိလဲ၊ ကိုယ့်တိုင်းပြည်မှာရှိတဲ့ Nature Resources ကို အရင်ဆုံးအားပေးအားမြှောက်လုပ်ရပါမယ်။ ဒါဆိုရင် Trade Volume တွေ အများကြီးတက်မယ်။ အခုချိန်မှာ ထိုင်းရဲ့ ကျောက်မျက်အချောထည် Export Volume က ၁၁ ဘီလီယံရှိတယ်။ ပြီးတော့ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတောင် တစ်ဘီလီယံဖြစ်နေပြီ။ မြန်မာက ၁၂.၅ သန်းပဲ ရှိနေသေးတာပါ။ တော်တော်လေး ကွာဟနေပါတယ်။ အဲဒါကြောင့် တကယ်အောင်မြင်တဲ့တိုင်းပြည်ရဲ့ Industry Sucees Story တွေကို လေ့လာပြီး မြန်မာနိုင်ငံနဲ့ Compare လုပ်လိုက်ရင် လုပ်သင့်တဲ့၊ ပြောင်းလဲသင့်တဲ့အရာတွေ ထွက်လာပါမယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်အရှေ့မှာပြောခဲ့တဲ့ မူဝါဒပိုင်းဆိုင်ရာလိုအပ်ချက်တွေကို အရင်ပြောင်းဖို့ လိုပါမယ်။ အဲဒီလိုပြောင်းပြီးမှ တခြားနိုင်ငံတွေရဲ့ အောင်မြင်မှုတွေကိုလေ့လာပြီး ကိုယ့်နိုင်ငံအတွက် လုပ်သင့်တာတွေကို တိုက်တိုက်တွန်းတွန်း လုပ်မယ်ဆိုရင်တော့ ကျွန်တော်တို့လည်း အောင်မြင်နိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် တခြားတိုင်းပြည်က တအား Develop ဖြစ်နေပြီး ကိုယ်က နောက်ကလိုက်ရမှာဖြစ်တဲ့အတွက် တော်တော်တော့ကြိုးစားရပါမယ်။\nရော်ဘာလုပ်ငန်း လက်ရှိ Export အခြေအနေနဲ့ လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်တွေက အခြေအနေ . . .\nရော်ဘာလုပ်ငန်းကဏ္ဍမှာ Export က ဒီနှစ်မှာ အများကြီး တက်လာပါတယ်။ မနှစ်က နိုင်ငံခြားကို ရော်ဘာတန်ချိန် ၈၈,၀၀၀ ခန့်တင်ပို့ရောင်းချနိုင်ခဲ့ပြီး ဒီနှစ် (၂၀၁၆ – ၂၀၁၇) မှာ တန်ချိန် ၁၄၀,၀၀၀ ကျော် တင်ပို့ရောင်းချနိုင်ခဲ့ပါတယ်။\nရော်ဘာလုပ်ငန်းကဏ္ဍမှာ Export တက်အောင် ဘာတွေဆောင်ရွက်သင့်ပါသလဲ . . .\nExport တက်အောင် ရော်ဘာအရည်အသွေးကောင်းထုတ်ဖို့လည်း လိုအပ်ပါတယ်။ ဒီမှာထုတ်တဲ့ ရော်ဘာအရည်အသွေးက အာမခံချက်မရှိလို့ ကမ္ဘာ့ပေါက်ဈေးအောက်လျော့ရနေပါတယ်။ အရည်အသွေးအာမခံချက်ရှိအောင်ထုတ်လုပ်နိုင်ရင် ကမ္ဘာ့ပေါက်ဈေးအတိုင်း ရရှိလာမှာဖြစ်တဲ့အတွက် Export တန်ဖိုးတက်လာမှာပါ။ တရုတ်ဈေးကွက်အပြင် အရည်အသွေးမြင့်လိုလားတဲ့ ဂျပန်၊ ဥရောပနဲ့ အိန္ဒိယစတဲ့ နိုင်ငံတွေဖြစ်တဲ့ ဈေးကွက်သစ်ကို ထိုးဖောက်ဖို့ လိုပါတယ်။ ရော်ဘာအရည်အသွေးအာမခံချက်နဲ့ ရောင်းချနိုင်ဖို့ အသင်းနဲ့ စီးပွားကူးသန်းဝန်ကြီးဌာနတို့ ပူးပေါင်းပြီး International Accreditated Certificate ထုတ်ပေးနိုင်မယ့် ဓာတ်ခွဲခန်းထူထောင်နေပါတယ်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အသိအမှတ်ပြုဓာတ်ခွဲခန်းဖြစ်အောင် International Rubber Association (IRA) အသင်းကို ၀င်ရပါတယ်။ IRA အသိအမှတ်ပြုဓာတ်ခွဲခန်းဖြစ်အောင် သတ်မှတ်စံချိန်စံနှုန်းနဲ့အညီ အစစ်ဆေးခံပြီး အောင်မြင်အောင် လုပ်ရပါတယ်။ ဒီနှစ်အတွင်း IRA အသိအမှတ်ပြုရရှိအောင် ရည်မှန်းပြီး လုပ်နေပါတယ်။ IRA အသိအမှတ်ပြု ဓာတ်ခွဲခန်းဖြစ်ပြီဆိုရင် အဲဒီကအရည်အသွေးစစ်ဆေးပြီး ထုတ်ပေးတဲ့ Certificate က အာမခံချက်ရှိတဲ့အတွက် ၀ယ်ယူသူတွေယုံကြည်မှုရရှိပြီး ကမ္ဘာ့ပေါက်ဈေးနဲ့အညီရရှိလာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံကထုတ်တဲ့ Specified Rubber (TSR) ရော်ဘာတွေကို စံချိန်စံနှုန်းသတ်မှတ်ပြီး Myanmar Standard Rubber (MSR) ဆိုပြီး တင်ပို့ရောင်းချနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။\nဒီလိုမထုတ်နိုင်သေးခင်မှာ ပြည်ပက၀ယ်ယူသူတွေက မြန်မာနိုင်ငံက ရော်ဘာတွေကို သူတို့ရဲ့ကုန်ကြမ်းအဖြစ် အသုံးပြုပြီး Reprocess လုပ်ရတဲ့အတွက် စရိတ်ကာမိအောင် မြန်မာနိုင်ငံကရော်ဘာတွေကို ဈေးနှိမ်ပြီး ၀ယ်ကြပါတယ်။ နောက်ပြီး တရုတ်ကို နယ်စပ်ပို့ကုန်အနေနဲ့ တင်ပို့ရာမှာ တရားမ၀င်မှောင်ခိုတင်ပို့တဲ့အတွက် Export Volume လျော့နေရတဲ့ အကြောင်းတစ်ချက်ရှိပါတယ်။ တရားမ၀င်တင်ပို့နေတာကို စနစ်တကျထိန်းသိမ်းနိုင်မယ်ဆိုရင် Export Volume တက်လာပါလိမ့်မယ်။\nရော်ဘာလုပ်ငန်းကဏ္ဍအတွက် Export တိုးတက်အောင် တခြားဘယ်နိုင်ငံတွေကို အတုယူသင့်ပါသလဲ . . .\nရော်ဘာထုတ်လုပ်မှုမြင့်မားတဲ့ နိုင်ငံတွေဖြစ်တဲ့ ထိုင်း၊ မလေးရှား၊ အိန္ဒိယ စတဲ့ နိုင်ငံတွေရဲ့ သင့်လျော်တဲ့စနစ်တွေကို မှီငြမ်းသင့်ပါတယ်။ International Rubber Study Group (IRSG) က ရေရှည်တည်တံ့တဲ့ ရော်ဘာထုတ်လုပ်မှု Sustainable Natural Rubber (SNR) စံချိန်စံညွှန်းတွေ သတ်မှတ်ထုတ်လုပ်ဖို့ စီမံကိန်းချမှတ်ထားပါတယ်။ စံချိန်စံညွှန်းငါးချက်က အကြမ်းအားဖြင့် ၁။ အထွက်ကောင်းမျိုးများ စိုက်ပျိုခြင်းဖြင့် ထုတ်လုပ်မှုတိုးမြှင့်ဖို့၊ ၂။ အရည်အသွေးကောင်းရော်ဘာတွေ ထုတ်လုပ်ရန်၊ ၃။ သစ်တောတွေ ရည်ရှည်တည်တံ့စေဖို့၊ ၄။ စွန့်ပစ်ပစ္စည်း၊ စွမ်းအင်နဲ့ ရေသုံးစွဲမှုနဲ့ ၅။ လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ အလုပ်သမား အခွင့်အရေးမထိခိုက်စေရေးတို့ဖြစ်ပါတယ်။ ရော်ဘာသုံးစွဲတဲ့ ကုမ္ပဏီကြီးတွေဟာ ၂၀၁၈ – ၂၀၁၉ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှာ SNR စံချိန်စံညွှန်းနဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ရော်ဘာတွေကိုသာ ၀ယ်ယူအသုံးပြုဖို့ ပေါ်လစီတွေ ထွက်လာပါပြီ။\nအရည်အသွေးနဲ့ပတ်သက်ပြီးပြောရရင် ထိုင်းနိုင်ငံက ထုတ်လုပ်တဲ့ RSS3ရော်ဘာဟာ အရည်အသွေး တစ်သမတ်တည်းရှိတဲ့အတွက် ၀ယ်ယူတဲ့ကုမ္ပဏီတွေက Lot အလိုက် စိတ်ချလက်ချဝယ်ကြပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံကထုတ်တဲ့ RSS3အရည်အသွေးက တစ်သမတ်တည်းမဖြစ်တဲ့အတွက် ၀ယ်ယူသူတွေက ဈေးနှိမ်ပြီး ၀ယ်ကြပါတယ်။ တရုတ်ဈေးကွက်က အရည်အသွေးကောင်းကို ဈေးကောင်းပေးမ၀ယ်တဲ့အတွက်ကြောင့် ထုတ်လုပ်တဲ့တောင်သူတွေက အရည်အသွေးကောင်းထုတ်ဖို့ စိတ်မ၀င်စားဘူး ဖြစ်နေပါတယ်။ အရည်အသွေးကောင်းထုတ်နိုင်အောင် အခြေအနေတွေ ဖန်တီးပေးပြီး အရည်အသွေးအာမခံတဲ့စနစ် Certificate နဲ့ ထုတ်လုပ်ရောင်းချနိုင်ရင် တရုတ်ဈေးကွက်မှာ ဈေးကောင်းရနိုင်ပါတယ်။\nAEC အသိုက်အ၀န်းအပါအ၀င် နိုင်ငံတကာမှာ မြန်မာ့ရော်ဘာ Export ကဏ္ဍက Manipulate အလုပ်မခံရအောင် အစိုးရရဲ့ ဘယ်လိုအထောက်အပံ့လိုအပ်ပါသလဲ . . .\nရော်ဘာ Export နဲ့ပတ်သက်ပြီး AEC က ရော်ဘာကဏ္ဍကို သက်ရောက်မှု သိပ်မရှိနိုင်ပါဘူး။ အဓိက Import ကိုသာစိုးရိမ်ရမှာပါ။ ပြည်တွင်းထုတ်ကုန်တွေကသာ Import သွင်းတဲ့ဈေးကို မယှဉ်နိုင်ရင် စိုးရိမ်ရမှာပါ။\nမြန်မာနိုင်ငံရဲ့စီးပွားရေးအပေါ် Export ကဏ္ဍတိုးတက်မှုနဲ့ အကျိုးသက်ရောက်မှုများ . . .\nမြန်မာနိုင်ငံစီးပွားရေးတိုးတက်ဖို့အတွက် Export ကဏ္ဍက အဓိကအရေးကြီးပါတယ်။\nအခုက Trade Deficit ဖြစ်နေပါတယ်။ Export တက်လာရင် မျှခြေဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။ Export မတက်တော့ နိုင်ငံရဲ့ GDP လည်း ထိခိုက်ပါတယ်။\nလက်ရှိလုပ်ငန်းအခြေအနေနဲ့ လွန်ခဲ့တဲ့ငါးနှစ်က လုပ်ငန်းအခြေအနေ . . .\nလယ်ယာကဏ္ဍမှာတော့ ကျွန်တော်တို့လက်ရှိက ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုက အင်မတန်နည်းနေတယ်။ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတအားနည်းတဲ့ အခြေအနေဟာ လယ်ယာကဏ္ဍမှာ နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကို ပြန်ကြည့်ရင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဆိုတာ တအားနည်းတယ်ပါ။ (စွမ်းအင်၊ လျှပ်စစ်၊ ဟိုတယ်တို့။) ကျွန်တော်တို့နိုင်ငံကို ကမ္ဘာသိ၊ မြန်မာသိတာက လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနိုင်ငံဆိုပြီး သိတာ။ လယ်ယာကဏ္ဍမှာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဘာကြောင့်နည်းနေတာလဲ။ လယ်ယာကဏ္ဍမှာ လုပ်စရာတွေအများကြီးရှိနေသေးလို့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတွေရဲ့ ယုံကြည်မှုအားနည်းနေသေးလို့ဆိုတာ ကျွန်တော်တို့က သုံးသပ်နိုင်တယ်။ အားနည်းချက်တွေ၊ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွေ လုပ်ရမှာတွေက ဥပဒေပိုင်းတွေမှာ ရှိတယ်။ နောက်တစ်ခုက လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်တဲ့အခါမှာ လိုအပ်တဲ့နည်းပညာ၊ သွင်းအားစုတွေ၊ ချိတ်ဆက်တဲ့အပိုင်း၊ သုတေသနနဲ့ ဖွံ့ဖြိုးရေးအပိုင်းတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရာမှာ ပထမဆုံးအချက်ဖြစ်တဲ့ ဥပဒေနည်း၊ ဥပဒေပိုင်းတွေမှာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးက မြေကို အသုံးပြုပြီးတော့ လုပ်ရတာများတယ်။ အဲဒါကြောင့် မြေနဲ့ပတ်သက်တဲ့ ပြဿနာ၊ စိန်ခေါ်မှုတွေ၊ အရှုပ်အထွေးတွေ၊ အရင်က မြေနဲ့ပတ်သက်ပြီး အငြင်းပွားမှုတွေ၊ ပိုင်ဆိုင်မှုအငြင်းပွားမှု၊ မြေအမျိုးအစားတစ်မျိုးကနေ တစ်မျိုးကိုပြောင်းဖို့အတွက် ခက်တာက အသီးအနှံတစ်မျိုးက နေတစ်မျိုးကို ပြောင်းပြီးစိုက်ဖို့အတွက် ခက်ခဲတာဖြစ်တယ်။ စိုက်ပျိုးရေးကနေ မွေးမြူရေးကိုပြောင်းလုပ်ဖို့အတွက် ခက်ခဲတယ်။ အဲဒီလိုမျိုးတွေမှာ ကျွန်တော်တို့ သုံးသပ်ရမယ့်အပိုင်းတွေ ရှိတယ်။ ဒါကြောင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ် လယ်ယာမြေဥပဒေ၊ မြေလွတ်၊ မြေရိုင်းဥပဒေ၊ တောင်သူလယ်သမားအခွင့်အရေး ကာကွယ်ရေးနဲ့ စီးပွားမြှင့်တင်ရေးဥပဒေ၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနဲ့ပတ်သက်တဲ့ ဥပဒေတွေဟာ ကျွန်တော်တို့ အမြန်ဆုံးပြုပြင်ပြောင်းလဲပြင်ဆင်ရမယ့် အပိုင်းတွေရှိတယ်။ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်တဲ့ တောင်သူလယ်သမားတွေ၊ မွေးမြူရေးလုပ်တဲ့ တောင်သူတွေ၊ အပင်၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ သစ်သီးဝလံ၊ ဆန်စပါး၊ ပဲမျိုးစုံစိုက်တဲ့ တောင်သူတွေ၊ မွေးမြူရေးလုပ်တဲ့သူတွေ (ငါး၊ ပုစွန်၊ နွား၊ ကြက်၊ ဘဲ) အတွက် တောင်သူလယ်သမားတွေ ၀င်ငွေကောင်းပြီး အကျိုးအမြတ်သေချာတဲ့ လယ်ယာစီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေ လုပ်နိုင်ဖို့အတွက် လိုအပ်နေတဲ့ဥပဒေတွေကို ကျွန်တော်တို့ ပြောင်းလဲပြင်ဆင်ပြီး လုပ်ဖို့လိုတယ်။ နည်းဥပဒေ၊ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေ ချမှတ်ထားဖို့ လိုတယ်။ ဒီအရာတွေက အရေးကြီးတဲ့လိုအပ်ချက်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနည်းဥပဒေတွေ၊ မြေအသုံးပြုတဲ့ပုံစံတွေ ရှင်းလင်းပြီး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွေ လုပ်ထားမှ ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပက ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေက ပိုပြီးတော့များလာမယ်။ ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေ များလာမှ ကျွန်တော်တို့က သုတေသနနဲ့ဖွံ့ဖြိုးရေး၊ ဈေးကွက်နဲ့ ချိတ်ဆက်တာ၊ ထုတ်ကုန်ရဲ့ အရည်အသွေးကောင်းလာတာ၊ တန်ဖိုးမြင့်တဲ့ထုတ်ကုန်ထုတ်လာနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ လက်ရှိအစိုးရတက်လာတဲ့အချိန်မှာ ကျွန်တော်တို့က လယ်ယာနဲ့ချိန်ခွင်လျှာညီမျှတဲ့ စီးပွားရေးပုံစံကို လုပ်မယ်ဆိုပြီး စီးပွားရေးမူဝါဒ ၁၂ ချက်ထဲမှာ ပါတယ်။ လယ်ယာနဲ့ စက်မှုချိန်ခွင်လျှာညီမျှတဲ့ စီးပွားရေးပုံစံဆိုတဲ့နေရာမှာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးမှာလည်း စိုက်ပျိုးရေးသက်သက်ကို စဉ်းစားလို့မရဘူး။ မွေးမြူရေးသက်သက်ကို စဉ်းစားလို့မရဘူး။ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံတဲ့ စက်မှုလုပ်ငန်းတွေ၊ Agro-based Industry တွေ၊ အဓိကက စိုက်ပျိုးရေးဟာ စားနပ်ရိက္ခာထုတ်တာဖြစ်တဲ့အတွက် Agro-based Industry တွေ ဆောင်ရွက်ဖို့လိုလာပြီ။ ဥပမာ- ဆန်တစ်ခုတည်း ထုတ်လို့မရတော့ဘူး။ ဆန်ကနေ ဆန်ခေါက်ဆွဲ၊ ဆန်ကြာဆံ၊ ဆန်မှုန့်ထုတ်တာ၊ နောက်ဆုံးဆန်ကွဲကနေ Glucose ထုတ်တာမျိုးတွေကို တတ်နိုင်သမျှ တန်ဖိုးကွင်းဆက်တစ်ခုကို ဖန်တီးရမယ်။ ပဲဆိုရင်လည်း ဒီအတိုင်းပဲ။ မတ်ပဲ၊ ပဲစင်းငုံတွေကို ဒီတိုင်းတင်ပို့လို့ မရတော့ဘူး။ အခွံချွတ်၊ သန့်စင်ပြီး တန်ဖိုးမြင့်အောင်လုပ်ရမယ့် အပိုင်းတွေရှိလာပြီ။ ငါး၊ ပုစွန်တွေကိုလည်း သန့်စင်ပြီး Supermarket မှာ တင်ရောင်းတဲ့အထိ လုပ်ရမယ့်အပိုင်းတွေရှိလာပြီ။ ဒါကြောင့် တန်ဖိုးမြင့်တဲ့ Value-added Industry တွေဟာ ကျွန်တော်တို့ စိုက်ပျိုးရေးကိုအခြေခံတဲ့ Agro-based Industry တွေ၊ Agriculture ကနေပြီးတော့ Agro-based Industry ၊ Agribusiness တွေ ပေါ်လာအောင် လုပ်ရမယ်။ ကုန်ကြမ်းတွေအဖြစ် တင်ပို့နေရတဲ့ အနေအထားကနေ တကယ့် Value-added ကုန်ချောတွေ ပို့နိုင်မယ်ဆိုရင် ပိုပြီးတော့အဆင်ပြေမယ်။ ထုတ်လုပ်မှုပိုပြီးတော့ များလာမယ်။ အရေးအကြီးဆုံးကValue-added Industry တွေမှာ အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းတွေ အများကြီးရမယ်။ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနဲ့ ရေလုပ်ငန်းကို ပြန်ကြည့်ရင် Investment တွေ နည်းနေတယ်။ Value-added Industry တွေမှာ Investment တွေ နည်းနေတယ်။ Investment တွေ နည်းရာကနေ Investment တွေ ၀င်လာအောင်ဆွဲဆောင်ရမယ်။ Investment တွေ ၀င်လာဖို့အတွက် အခွန်ဆိုင်ရာမက်လုံးတွေ လိုပါတယ်။ မြေအသုံးချမှုနဲ့ပတ်သက်ပြီး လွယ်ကူလျင်မြန်တဲ့ မြေအသုံးချမှုပုံစံတွေရအောင် ကျွန်တော်တို့ဆောင်ရွက်ပေးရမယ်။ တစ်ဧကကို သိန်းသုံးထောင်၊ လေးထောင်လောက်ရှိတဲ့ မြေကိုဝယ်ပြီး လယ်ယာကဏ္ဍအတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရမယ်ဆို ဘယ်သူမှစိတ်ဝင်စားမှာမဟုတ်ဘူး။ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေမှာ စက်မှုဇုန်တွေရဲ့ မြေတွေက ကျွန်တော်တို့ထက် အများကြီးဈေးသက်သာတယ်။ ကျွန်တော်တို့ စက်မှုဇုန်တွေမှာဆို တစ်ဧကကို သိန်းသုံးထောင်၊ လေးထောင်ဖြစ်နေတဲ့ အနေအထားမျိုးနဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံတဲ့ စရိတ်စကကကြီးနေတယ်။ မြေဈေးကလည်း ကြီးနေတယ်။ လျှပ်စစ်ရဖို့ဆိုတာကလည်း မသေချာဘူး။ အဲဒီလို အနေအထားတစ်ခုမှာ နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကို ဆွဲဆောင်ဖို့ဆိုရင်တော့ ဆွဲဆောင်နိုင်တဲ့ မက်လုံးတွေနဲ့ဖိတ်ခေါ်ရမယ်။ ဒါမှလည်း ကျွန်တော်တို့ လယ်ယာကဏ္ဍထုတ်လုပ်မှုတွေက တိုးလာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ တောင်သူလယ်သမားတွေ စပါးစိုက်တဲ့အတွက်ကြောင့် ဆန်ကို လွယ်လွယ်ကူကူ ရောင်းလို့ရတယ်။ ဒါပေမဲ့ စပါးထက် သူတို့တွက်ခြေကိုက်တဲ့ဟာကို စိုက်ချင်တယ်။ ဥပမာ- ရွှေဖရုံသီး၊ သခွားမွှေး၊ ဖရဲသီး စိုက်မယ်။ စိုက်ပြီးထွက်လာတဲ့ ထုတ်ကုန်တွေကို ၀ယ်ဖို့ကျတော့ ကျွန်တော်တို့ဆီမှာဝယ်တဲ့ စက်ရုံ၊ အလုပ်ရုံတွေ နည်းသေးတယ်။ တကယ့် Processing Industry တွေ၊ သရက်သီးတို့၊ ဘာတို့ဆိုရင် တချို့နေရာတွေမှာ တအားဒုက္ခရောက်တယ်။ မအူပင်မှာ၊ သရက်သီးက ပေါ်လာပြီ။ ဈေးကွက်ထဲကို ပို့လို့မရတော့ သရက်သီးအခြောက်ခံတဲ့ စက်၊ Juice လုပ်တဲ့စက် အစရှိတဲ့ Value-added Industry တွေ အများကြီးလိုအပ်နေပါတယ်။ နောက်ဆုံးမှာ Consumer Products တွေဖြစ်တဲ့ သရက်သီးကို တာရှည်ခံအောင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ။ ဘယ်လိုပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမလဲ။ အအေးခန်းတွေနဲ့ ထားမလား။ ကျွန်တော့်အမြင်မှာတော့ Agro-based Value-added Industry တွေ ပေါ်ပေါက်လာအောင်၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေများလာအောင် အစိုးရကစနစ်ကျတဲ့ ဆွဲဆောင်မှုတွေနဲ့ ဖိတ်ခေါ်မှ ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေ ရလာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။\nဒီဘက်အစိုးရတက်လာတဲ့အချိန်မှာတော့ လယ်ယာကဏ္ဍရဲ့ ပို့ကုန်ဟာ ၂၀၁၆-၂၀၁၇ ခုနှစ် ဘဏ္ဍာနှစ်မှာ ၂၀၁၅-၂၀၁၆ ဘဏ္ဍာနှစ်ထက် ဒေါ်လာ သန်းသုံးရာကျော် ပိုများတယ်။ တစ်နည်းအားဖြင့်ပြောရင် လယ်ယာကဏ္ဍရဲ့ ပြည်ပတင်ပို့မှုကတော့ တက်လာတာကို တွေ့ရတယ်။ ဒါပေမဲ့ လယ်ယာကဏ္ဍရဲ့ တင်ပို့မှုတွေ ကြည့်လိုက်လို့ရှိရင် အဓိကက ဆန်၊ ပဲ၊ ပြောင်း၊ နှမ်း၊ ငါး၊ ပုစွန်တွေကနေ ဒေါ်လာသုံးဘီလီယံလောက် ရတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဆန်ဆိုရင် တစ်နှစ်လုံးကို ဒေါ်လာသန်းခြောက်ရာလောက် တန်ချိန် ၁.၇ သန်းဆိုတော့ ဒေါ်လာသန်းခြောက်ရာလောက်ရှာနိုင်တယ်။ ကျွန်တော်တို့ စနစ်တကျလုပ်ရင် ဆန်ကနေ ဒေါ်လာတစ်ဘီလီယံရှာလို့ရတယ်။ ငါး၊ ပုစွန် စတဲ့ ပြည်ပပို့ကုန်တွေကနေ ၀င်ငွေအများကြီး ရအောင်လုပ်လို့ရတယ်။ ဒါကြောင့် ပို့ကုန်တိုးမြှင့်မယ်ဆိုရင် တန်ဖိုးမြင့်တဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေ၊ Value-added Industry တွေ၊ Agro-based Industry တွေကို ဆွဲဆောင်နိုင်ပြီဆိုရင် တင်ပို့နိုင်မယ့်ဈေးကွက်က ပိုပြီးတော့ကောင်းလာမယ်၊ ပိုပြီးတော့ ထုတ်လုပ်လာနိုင်မယ်၊ ပိုပြီးတော့ အရည်အသွေးကောင်းလာမယ်။ ဒါမှလည်း ကျွန်တော်တို့တိုင်းပြည်ရဲ့ Export Revenue ပို့ကုန်ဝင်ငွေများလာမယ်။ လက်ရှိမှာ သွင်းကုန်ကများနေတော့ တိုင်းပြည်စီးပွားရေး အားနည်းနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို့က ပို့ကုန်နဲ့ သွင်းကုန်မှာ ပို့ကုန်များလာအောင် လယ်ယာကဏ္ဍကို အခြေခံတဲ့ စက်မှုလုပ်ငန်းတွေ အများကြီးလုပ်မယ်။ အဲဒီကနေ ထွက်လာတဲ့ပစ္စည်းတွေကို နိုင်ငံတကာဈေးကွက်ကို တင်ပို့နိုင်မယ်ဆိုရင် လယ်ယာကဏ္ဍပို့ကုန် တိုးတက်လာပါမယ်။\nလက်ရှိ Laws and Regulations တွေထဲမှာ အမြန်ဆုံး ပြုပြင်သင့်တဲ့အချက်တွေ . . .\nလွှတ်တော်မှာ အခုရောက်နေတဲ့ ၂၀၁၂ ခုနှစ် လယ်ယာမြေဥပဒေ၊ မြေလွတ်၊ မြေလပ်၊ မြေရိုင်းဥပဒေ၊ အရေးကြီး ကုန်စည်ဥပဒေ၊ ပို့ကုန်သွင်းကုန်ဥပဒေ၊ တောင်သူလယ်သမားအခွင့်အရေးနဲ့ စီးပွားမြှင့်တင်ရေးဥပဒေတွေကို ပြန်သုံးသပ်သင့်တယ်။ ဥပမာ- အရေးကြီးကုန်စည် ဥပဒေဆိုရင် နွား၊ ကျွဲတွေကို အရေးကြီးကုန်စည်လို့ သတ်မှတ်ထားတော့ အမှန်တကယ်ပြောရရင် နယ်စပ်ထွက်ပေါက်တွေကနေပြီးတော့ တစ်နေ့ကို နွားအကောင်ရေ ထောင်နဲ့ချီပြီး သွားနေတယ်။ ဒါပေမဲ့ အရေးကြီးကုန်စည်ဥပဒေအရ ဒါကိုအရေးကြီးကုန်စည်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားတဲ့အတွက်ကြောင့် မွေးမြူရေးလုပ်သူတွေက မှောင်ခိုပုံစံနဲ့ ရောင်းချနေရတယ်။ ဒါတွေကို တရားဝင်လုပ်နိုင်မယ်ဆိုရင် ကျွန်တော်တို့က အများကြီးလုပ်နိုင်မယ်။ အရင်ကလို မျိုး ကျွဲ၊ နွားကို အသုံးပြုပြီးတော့ လယ်ယာလုပ်ငန်းလုပ်တာ တော်တော်ကိုနည်းသွားပြီ။ အခုလက်ရှိမှာ လယ်ထွန်စက်တွေ အသုံးပြုတာများလာပြီ။\nစနစ်တကျမွေးမြူရေးကိုလည်း လုပ်လို့ရတယ်။ ခိုင်းကျွဲ၊ ခိုင်းနွား မဟုတ်ဘဲနဲ့ မွေးမြူပြီးတော့ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ ထိုင်းကို တင်ပို့ပြီဆိုရင် မွေးမြူရေးလုပ်ဖို့အတွက် မြေနေရာတွေလည်း အများကြီးရှိတယ်။ မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းနဲ့ပတ်သက်ရင် အရေးကြီးကုန်စည်ဥပဒေက ပြင်ရမယ့်အချက်ဖြစ်နေတယ်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် လယ်ယာမြေဥပဒေဆိုရင် သီးနှံတစ်မျိုးကနေတစ်မျိုး ပြောင်းစိုက်ဖို့၊ စပါးစိုက်ရာကနေ တခြားသီးနှံပြောင်းစိုက်ဖို့ဆိုတာ တော်တော်လေးကို ခက်တယ်။ ခွင့်ပြုချက်တွေ အဆင့်ဆင့်ယူရတယ်။\nဒါတွေကို ကျွန်တော်တို့က တတ်နိုင်သမျှ သီးနှံတစ်မျိုးကနေ တစ်မျိုးပြောင်းစိုက်တဲ့အခါမှာ တောင်သူလယ်သမားတွေ တွက်ခြေကိုက်ဖို့၊ သူတို့အတွက် ၀င်ငွေပိုရနိုင်တဲ့ အသီးအနှံကို လွတ်လွတ်လပ်လပ် ပြောင်းလဲစိုက်ပျိုးနိုင်မယ်ဆိုရင် ကျွန်တော်တို့က ပိုပြီးတော့လုပ်နိုင်မယ်လို့ ထင်တယ်။\nစိုက်ပျိုးရေး လုံးဝလုပ်လို့မရလို့ မွေးမြူရေး လုပ်ချင်တယ်၊ စိုက်ပျိုးရေးနဲ့ မွေးမြူရေးလုပ်ချင်တယ်ဆိုရင်လည်း တွဲလုပ်ခွင့်ရှိရမယ်။ ဆိုလိုတာက တချို့နေရာတွေမှာ လယ်ဆယ်ဧကပိုင်တယ်။ ငါးဧက၊ ခြောက်ဧကလောက်ကို စပါးစိုက်မယ်။ နောက်တစ်ဧက၊ နှစ်ဧကကို တခြားသီးနှံစိုက်မယ်။ နောက်နှစ်ဧက၊ သုံးဧကကို ငါးမွေးမယ်ဆိုရင် လက်ရှိဥပဒေအရ လယ်မြေမှာ စပါးစိုက်တာကလွဲလို့ တခြားအရာစိုက်တာကို ကန့်သတ်ထားတာတွေက တအားများတယ်။ ဒီအပိုင်းတွေကို ပြန်လည်သုံးသပ်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ စပါးနဲ့ငါး တောင်သူလယ်သမားအချင်းချင်းလည်း အငြင်းပွားကြတယ်။\nပြဿနာတွေအများကြီး ဖြစ်တာကိုလည်း တွေ့ရတယ်။ ငါးမွေးမြူရေးအင်းတွေနဲ့ လယ်သမားတွေနဲ့ ဒီဘက်ကရေဖောက်ထုတ်လာရင် ဟိုဘက်က ရေလွှမ်းသွားတာမျိုးတွေရှိတော့ ဥပဒေတွေကို ပြန်ပြီးသုံးသပ်ရမယ်။\nစိုက်ပျိုးရေးလုပ်တဲ့ တခြားအာဆီယံနိုင်ငံတွေနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အခြေအနေ ထင်မြင်သုံးသပ်ချက်၊ ပြုပြင်ပြောင်းလဲသင့်တဲ့အချက်တွေ . . .\nအာဆီယံမှာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းကိုကြည့်မယ်ဆိုရင် အာဆီယံနိုင်ငံတော်တော်များများက စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ကြတယ်။ စင်ကာပူ၊ ဘရူနိုင်းတို့ကလွဲလို့ပေါ့။ ထိုင်း၊ ဗီယက်နမ်၊ မလေးရှားနိုင်ငံတွေရှိမယ်။ မလေးရှားကို ကြည့်မယ်ဆိုရင် ဆီအုန်း၊ ရာဘာ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ သစ်သီးဝလံတွေ စိုက်တယ်။ ထိုင်းနိုင်ငံဆိုရင်လည်း ဆန်စပါး၊ ကြံ၊ သကြားထုတ်လုပ်မှုကလည်း တအားများတယ်။ ဒီနိုင်ငံတွေမှာ များသောအားဖြင့် Specialization နဲ့ Diversification ကို မျှတအောင်အသုံးချတယ်။ ကျွန်တော်တို့ဆီမှာတော့ Specification ကိုပဲ ဦးတည်တယ်။ Diversification ကိုကျတော့ တတ်နိုင်သမျှမလုပ်တာများတယ်။ Specialization အနေနဲ့ ဆန်စပါးပဲ အာရုံစိုက်ပြီး လုပ်နေတာ တွေ့ရတယ်။ ဆန်စပါးကို အာရုံစိုက်လုပ်တာက ပြည်တွင်းစားနပ်ရိက္ခာ ဖူလုံမှုအတွက်တစ်ပိုင်း၊ ကျွန်တော်တို့ကိုယ်တိုင်လည်း ဆန်စပါးအဓိကလုပ်ပေမယ့် လက်တွေ့မှာ ဆန်စပါးလုပ်ငန်းရှင်တွေရဲ့ စီးပွားရေးထက် တောင်သူလယ်သမားနဲ့ တိုင်းပြည်စီးပွားရေးက ပိုအရေးကြီးတယ်။ ဆန်စပါးကို တွက်ခြေမကိုက်တဲ့နေရာတွေမှာ ဆန်အစား တခြားသီးနှံပြောင်းစိုက်စေချင်တယ်။ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှုက လျော့ရင်လျော့မယ်၊ နည်းရင်နည်းသွားမယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့ စဉ်းစားရမှာက စိုက်ဧကနည်းတာ၊ များတာထက် အထွက်နှုန်းနည်းတာ၊ များတာကို ကြည့်ရမယ်။ တစ်ဧကအထွက်နှုန်းများအောင်ပဲ လုပ်ရမယ်။ ဆန်စပါးစိုက်ဧကလျော့ရင်လည်း လျော့မှာပေါ့။ လက်ရှိကျွန်တော်တို့က တစ်နှစ်ကို မိုးစပါး ဧက ၁၅ သန်းလောက် စပါးစိုက်တယ်။ အဲဒီကနေ ဘယ်လောက်လျော့မလဲဆိုတာ ပြန်ကြည့်ရမှာဖြစ်ပါ တယ်။ စိုက်ဧကလျော့လည်း အထွက်နှုန်းတိုးအောင် လုပ်ရမယ်ဆိုရင် ပြည်တွင်းစားနပ်ရိက္ခာဖူလုံမှုက စိုးရိမ်စရာမရှိဘူးလို့ ထင်ပါတယ်။ တချို့နိုင်ငံတွေမှာ တရုတ်နိုင်ငံဆိုရင် ဆန်စပါးကို သွင်းလည်းသွင်းတယ်။ စားလည်း စားတယ်။ အများဆုံးသွင်းစားတဲ့နိုင်ငံက တရုတ်နိုင်ငံ။ တရုတ်နိုင်ငံက ဆန်ကို ပြန်လည်းပို့တယ်။ ဆန်ကို လိုအပ်ရင်သွင်းမယ်၊ မလိုအပ်ရင် ပို့မယ်ဆိုတာထက် မြန်မာနိုင်ငံက ဆန်ပို့တဲ့ နိုင်ငံမို့လို့ ဆန်မသွင်းရဘူးလို့ ပုံသေသတ်မှတ်ထားလို့ မရဘူး။ Specialize ဆန်တွေ ဈေးကွက်ထဲသွင်းရင်သွင်းရမယ်။ Consumers တွေကို ရွေးချယ်ခွင့်ပေးရမယ်။ ဒီလိုအချက်တွေ စဉ်းစားရမှာဖြစ်တဲ့အတွက် Specialization နဲ့ Diversification ကို စဉ်းစားရမယ်။ အရေးအကြီးဆုံးကတော့ အခြေခံအကျဆုံး ပြည်သူလူထုဖြစ်တဲ့ တောင်သူလယ်သမားတွေ အများဆုံးရနိုင်တဲ့ အကျိုးအမြတ်၊ ထုတ်ကုန်ကိုစဉ်းစားပြီး မြေတောင်မြှောက်ပေးရမယ်။ လယ်သမားတွေကို ဘယ်လို Empower လုပ်ပေးမလဲ။\nသူတို့အတွက် Profitability နဲ့ Income အမြင့်ဆုံးရနိုင်တာဘာလဲဆိုတာကို မူဝါဒပိုင်းနဲ့ အထောက်အပံ့ ပေးရမယ်လို့ ကျွန်တော်ထင်ပါတယ်။ ဗီယက်နမ်ဆိုရင် ကော်ဖီ၊ သီဟိုဠ်စေ့၊ ဆန်စပါးလည်း ပို့တယ်။ ကျန်တဲ့သီးနှံတွေလည်း ပို့တယ်။ ဆန်၊ ပဲ၊ ပြောင်း၊ နှမ်းက ကျွန်တော်တို့ရဲ့အားသာချက်ဖြစ်တယ်။ အဲဒီအတိုင်းပဲ သစ်သီးဝလံနဲ့ ဟင်းသီးဟင်းရွက်တွေကိုလည်း စဉ်းစားရမယ်။ စိုက်ပျိုးရေးနိုင်ငံဆိုပေမယ့် ရန်ကုန်မှာ စားနေတဲ့ လိမ္မော်သီး၊ စတော်ဘယ်ရီတွေကအစ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေက သွင်းစားနေရတာ။ တိုင်းပြည်မှာ ဒီအသီးအနှံတွေ ထုတ်လုပ်နိုင်ပေမယ့် မူဝါဒပိုင်းဆိုင်ရာ၊ အထောက်အပံ့၊ အကူအညီတွေ အားနည်းတဲ့အတွက်ကြောင့် ပြန်သုံးသပ်ရမယ့်အချက်တွေ ရှိပါတယ်။ နောက်အရေးကြီးဆုံးက ပန်းမန်။ Horticulture ဟင်းသီးဟင်းရွက်နဲ့ Flouriculture ပန်းမန်။ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်မှာဆိုရင် ပန်းတွေကို ဥရောပအထိ တင်ပို့တာ။ ကျွန်တော်တို့တိုင်းပြည်မှာလည်း ဒီလိုပန်းတွေကို စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်နိုင်ပြီးတော့ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်ကို ပို့နိုင်မယ်ဆိုရင် ပိုကောင်းပါတယ်။ ကိုယ့်တိုင်းပြည်မှာသုံးမယ့် ပန်းတွေလည်း ကိုယ်တိုင်စိုက်နိုင်မယ်။ လေဆိပ်နဲ့ နီးတဲ့နေရာတွေမှာ ပန်းစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ပြီး ပြည်ပကို လွယ်လွယ်ကူကူပို့နိုင်မယ်ဆိုရင်တော့ Export တိုးတက်လာမယ်။\nExport နဲ့ပတ်သက်ရင် စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍမှာ အမယ်တွေအများကြီး လုပ်လို့ရတယ်။ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တွေ၊ သစ်သီးဝလံနဲ့ ဟင်းသီးဟင်းရွက်တွေ၊ ပန်းမန်တွေ အများကြီးလုပ်လို့ရတယ်။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို့က Specialization တစ်ခုပဲ သွားလို့မရဘူး။ Diversification နဲ့ တွဲရမယ်။ နောက်ကပါလာမှာက Intensification တစ်ဧကအထွက်နှုန်းကို Intensive သွားမယ်။ Extensive သွားလို့မရဘူး။ နယ်မြေချဲ့ဖို့ မလွယ်တော့ဘူး။ စိုက်ပျိုးမြေအသစ်တွေ ထပ်ရှာဖို့ဆိုတာ ခက်သွားပြီ။ မြေအသစ်တွေထပ်ရှာဖို့ လုပ်နိုင်ကိုင်နိုင်တဲ့ အနေအထားမရှိတဲ့အချိန်မှာ တစ်ဧကအထွက်နှုန်းကို Intensification လုပ်ရမယ်။\nဆန်၊ ပဲ၊ သီးနှံ၊ ငါး၊ ပုစွန်တွေရဲ့ ဧကအလိုက်၊ ကန်အလိုက် အထွက်နှုန်းတွေကို အာရုံစိုက်လုပ်ကိုင်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။\nဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တရုတ်လူမျိုးတို့ရဲ့ အတွေးအခေါ်နဲ့ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် Chen Feng\nMark Zuckerberg ၊ Jack Dorsey နဲ့ တခြားအောင်မြင်နေတဲ့ စီးပွားရေးခေါင်းဆောင်တွေရဲ့အိပ်စက်ချိန်


ဘလော့ - Micvd.com\nBeginner ၏လမ်းညွှန်: Capping Machine တစ်ခုဝယ်ခြင်း\nယခုကျွန်ုပ်တို့ဖြည့်သည့်စက်ကိုလိုက်ရှာသောအခါမေးရန်မေးခွန်းအနည်းငယ်ကိုဖော်ပြပြီးပြီဖြစ်သောကြောင့်ထုပ်ပိုးခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်တွင် capping စက်ကိုထည့်ရန်အချိန်ရောက်လာသောအခါမည်သည့်အရာကိုကြည့်ရမည်ကိုစဉ်းစားရန်ဒုတိယအနေဖြင့်သုံးသပ်ကြည့်ကြစို့။ စဉ်တွင် ...\nMachine Interface ကိုဖြည့်ပါ\nအော်ပရေတာအင်တာဖေ့စ်နှင့်အလိုအလျှောက်ဖြည့်စက်များထိထိရောက်ရောက်နှင့်ယုံကြည်စိတ်ချရသောလည်ပတ်ခွင့်ပြုသည့်မျက်နှာပြင်မျိုးစုံမှတဆင့်ကျွန်ုပ်တို့၏ခရီးကို ဆက်၍ ယနေ့ကျွန်ုပ်တို့ Adjust Fill Times ဖန်သားပြင်ကိုကြည့်မည်။ နှိုင်းယှဉ်တဲ့အခါမှာဒီဖန်သားပြင်ရိုးရှင်းပါတယ် ...\nဗိုင်းလိပ်တံ Capping စက် - စံအင်္ဂါရပ်များ\nကွဲပြားသော capping စက်များသည်အသွင်အပြင်ချင်းမတူသော်လည်းပုလင်းတစ်လုံးချင်းစီကို Standard Standard Features များဖြင့်ထုတ်လုပ်လိမ့်မည်။ ၎င်းသည်တသမတ်တည်းနှင့်ယုံကြည်စိတ်ချရသော capping အပြင်မြန်လွယ်ကူသော set-up နှင့် changeover ကိုခွင့်ပြုသည်။ အောက်တွင်ကြည့်ပါ။\nစတုတ္ထသုံးလပတ်ပြန်လည်ဆန်းစစ်ခြင်း - စက်များတင်ခြင်း\n2018 စတင်လေပြင်းစတင် NPACK Indiana စက်ရုံ La Porte တွင်ပြုလုပ်သောထုတ်လုပ်မှုကိုပြန်လည်သုံးသပ်ပါမည်။ လာမည့်ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အတွင်း ၀ က်ဘ်ဆိုက်တွင်ဖန်တီးထားသောထုပ်ပိုးပစ္စည်းအမျိုးမျိုး၏ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်ကိုတင်ပြလိမ့်မည် NPACK ...\nအလိုအလျောက်ဗိုင်းလိပ်တံ Capper စစ်ဆင်ရေး\nအလိုအလျောက်ဗိုင်းလိပ်တံ cappers သည် ၀ ိုင်၊ အဆက်မပြတ်ချည်မျှင်အမျိုးအစားများဖြင့်ပုလင်းများကိုတံဆိပ်ခတ်ရန်လူကြိုက်များသောစက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤပိတ်ပစ်ခြင်းတွင်ပုလင်းရေနှင့်အခြားအဖျော်ယမကာများ၌တွေ့ရသောပြားချပ်ချပ်များ၊ ခေါင်းလျှော်ရည်နှင့်အေးစက်ပုလင်းများတွင်တွေ့ရသည့်ထိပ်များ၊ စုပ်စက်မှုတ်စက်များပါဝင်နိုင်သည်\nFilling Machine Interface: Filler Set Up Screen များ\nFiller Set Up မျက်နှာပြင်ကိုအလိုအလျောက်အလိုလျောက်စက်၏အော်ပရေတာ၏ပင်မမီနူးမှတစ်ဆင့်ထပ်မံတွေ့နိုင်သည်။ ခလုတ်တစ်ချက်နှိပ်လိုက်တာနဲ့အသုံးပြုသူကိုဒီအတွင်းပိုင်းမျက်နှာပြင်ကိုချိန်ညှိနိုင်ပါတယ် ...\nMarring နှင့် Cap Damage ကို Deter မှမှန်ကန်သော Spindle Disk ကိုအသုံးပြုခြင်း\nကထုတ်လုပ်သည့်ဗိုင်းလိပ်တံ capping စက်များပေါ်တွင်အသုံးပြုတဲ့ disk တွေအတွက်ခြားနားချက် NPACK ကျနော်တို့ယခင်ကအပေါ်ထိမိကြပြီအခြားဘာသာရပ်ဖြစ်ပါတယ်။ သို့သော်ဘာသာရပ်သည်ထုပ်ပိုးသူအသစ်များအားပညာပေးရန်နှင့်လန်းဆန်းစေရန်နှစ်စဉ်နှစ်ကြိမ်ပြန်လည်ပြုလုပ်ရန်အမြဲတမ်းအမိန့်ပေးသည်။\nသင်၏ကုန်အမှတ်တံဆိပ်မဟာဗျူဟာ၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေနှင့်သင်သည်အလိုအလျောက်တံဆိပ်ကပ်စက်ကိုလိုအပ်သည်။ ကုန်ပစ္စည်းများနှင့်ပတ်သက်သောအချက်အလက်များ၊ အမည်၊ အရေအတွက်၊ အရည်အသွေးနှင့်အခြားသတင်းအချက်အလက်များကိုသင်တံဆိပ်များပေါ်တွင်ဖော်ပြလိမ့်မည်။ ဒါ့အပြင်တံဆိပ်များအရည်အသွေးကိုလိုက်နာမှု၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပါသည် - မရှိဘဲ ...\nအခြားစက်ပစ္စည်းများကဲ့သို့ inline အရည်ဖြည့်သည့်ပစ္စည်းသည် ၀ တ်စားဆင်ယင်နိုင်မှုနှင့်ပျက်စီးနိုင်သည့်အလားအလာရှိသည်။ အကယ်၍ သင်၏စက်ကိရိယာကိုကောင်းသောပုံသဏ္inာန်ရှိစေလိုလျှင်၊ အချို့သောစက်ပိုင်းဆိုင်ရာချွတ်ယွင်းမှုများရှိပါသည်။\nBrowsing NPACK စက်ပစ္စည်းများဖြည့်ရန်ဝက်ဘ်ဆိုက်သည်အသစ်များကိုထုပ်ပိုးသည့်စက်ရုံသို့သူတို့၏ ဦး ခေါင်းကိုခြစ်ရာချန်ထားနိုင်သည်။ လျတ် ဆွဲငင်အား? ပစ္စတင်သို့မဟုတ်စုပ်စက်? ငါ့စီမံကိန်းအတွက်ဘယ်တစ်ခုကအကောင်းဆုံးလဲ။ အဖြေသည်မတူညီသောနံပါတ်များပေါ်တွင်မူတည်သည်။\nရည်ဖြည့်စက်တွင် capping နှင့်တံဆိပ်ကပ်ခြင်းစွမ်းရည်နှစ်ခုလုံးရှိသည်။ ၎င်းသည်ရည်ထုတ်ကုန်များကိုထုပ်ပိုးရန်လိုအပ်သည့်စက်မှုလုပ်ငန်းများစွာအတွက်ပြည့်စုံသောဆေးဝါးထုပ်ပိုးမှုဖြေရှင်းနည်းကိုထောက်ပံ့ပေးသည်။ ဤဆောင်းပါးတွင်ဤစက်၏အသုံးပြုမှု၊ အကျိုးခံစားခွင့်နှင့်အမျိုးမျိုးသောအမျိုးအစားများကိုဆွေးနွေးပါမည်။\nအရက်သေစာသောက်သောဝိညာဉ်များနှင့်အခြားထုတ်ကုန်များအတွက် Corker Bar\nထုတ်လုပ်သောကွဲပြားခြားနားသော capping နှင့်တံဆိပ်ခတ်စက်တွေထဲမှာ NPACK ဘားထိပ်တန်း corkers ဖြစ်ကြသည်။ capping စက်တိုင်းလိုပဲ top top corker သည်တိကျစွာပိတ်ထားသောအမျိုးအစားကိုကိုင်တွယ်ရန်တည်ဆောက်ထားသည်။\nအထုပ်တစ်ခုလုံး၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သောအလိုအလျောက် capping စက်များသည်စက်ဝိုင်းတစ်ခုစီအတွင်းအော်ပရေတာအကူအညီမလိုဘဲပုလင်းများကိုအမြဲတမ်းတံဆိပ်ခတ်ရန်ခွင့်ပြုသည်။ မည်သည့်အခြေအနေတွင်မဆိုအလုပ်လုပ်သော capping စက်အမျိုးအစားသည်မူတည်သည်။\nကွဲပြားခြားနားသောပိတ်ပစ်များအတွက်ကွဲပြားခြားနားသောထုပ် & တံဆိပ်ခတ်စက်များ\nယနေ့တွင်စင်ပေါ်ရှိထုတ်ကုန်အမျိုးမျိုးနှင့် capping နှင့် sealing machine များတွင်အလုပ်များစွာရှိသည်။ ကွဲပြားခြားနားသောပိတ်ပစ်အမျိုးအစားများသည်ကွဲပြားခြားနားသောရည်ရွယ်ချက်များကိုဆောင်ရွက်သည်။ ...\nစီမံကိန်းတစ်ခုချင်းစီ၏လိုအပ်ချက်များကိုအလိုအလျောက်ဖြည့်ရန်အလိုအလျှောက်စက်များကိုထုတ်လုပ်နိုင်သော်လည်းအရည်အဆာအားလုံးနီးပါးတွင်တွေ့နိုင်သည်။ ဤရွေ့ကားစံ features တွေကျယ်ပြန့်အပေါ်ထည့်သွင်းထားပါသည်\nရိုးရိုးရှင်းရှင်းပြောရမယ်ဆိုရင်အလိုအလျောက်ဖြည့်တဲ့စက်တစ်ခုအတွက်သန့်ရှင်းတဲ့နေရာတစ်ခု (CIP) ကစက်ထဲရှိထုတ်ကုန်လမ်းကြောင်းကိုဖြုတ်တပ်ခြင်းမရှိဘဲသန့်ရှင်းစေပါတယ်။ လုပ်ငန်းစဉ်သည်လုပ်အားနည်းသောအသုံးပြုမှုကိုပိုမိုမြန်ဆန်စွာသန့်ရှင်းရေးလုပ်နိုင်သဖြင့်ထုပ်ပိုးသူများစွာအတွက်အကျိုးရှိသည်။\nလူကြိုက်အများဆုံးပုလင်း Filler ၏ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်\nသငျသညျ browsed ကြလျှင် NPACK သင်၏ပုလင်းများကိုဖြည့်ရန်အတွက်အဖြေတစ်ခုရှာဖွေသော ၀ ဘ်ဆိုဒ်၊ မတူကွဲပြားသောအအေးစက်အမျိုးမျိုးရှိသည်ကိုသင်သတိပြုမိပြီးဖြစ်သည်။ အများဆုံးကိစ္စများတွင်အရည်တစ်မျိုးထက်ပိုသော ...\nတစ်နည်းမဟုတ်တစ်နည်းဆိုလျှင်ထုပ်ပိုးခြင်းစီမံကိန်းတိုင်းနီးပါးသည်ထူးခြားလိမ့်မည်။ ၎င်းသည်ပုံမှန်မဟုတ်သောထုတ်ကုန်၊ ထူးခြားသောပုလင်းပုံစံသို့မဟုတ်အရွယ်အစားမှလည်းကောင်း၊ ထုပ်ပိုးသည့်ကြမ်းခင်းပေါ်ရှိအဆန်းမဟုတ်သောလေထုမှပင်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ဒီအဆန်းမဟုတ်သောလေထု ...\nအစားအစာထုတ်ကုန်များကိုထုပ်ပိုးခြင်းသည်စက်ယန္တရားထုတ်လုပ်သူအတွက်စိန်ခေါ်ချက်များစွာဖြစ်စေနိုင်သည်။ ကွဲပြားခြားနားသောထုတ်ကုန်များစွာရှိသောစက်မှုလုပ်ငန်းတစ်ခုတွင်ဤစိန်ခေါ်မှုများသည်ထူးခြားသောထုတ်ကုန်တစ်ခုစီနှင့်တစ်ခုချင်းစီတွင်ပြောင်းလဲလိမ့်မည်။ သို့သော်ထပ်တလဲလဲပြissueနာတစ်ခု ...\nတိုးမြှင့်အလိုအလျောက် - စက်ဖြည့်\nစက်ယန္တရားထုတ်လုပ်သူများအနေနှင့် NPACK ထုပ်ပိုးခြင်းအထူးကုများသည်အလိုအလျောက်ဆွေးနွေးခြင်းမရှိဘဲအရည်ဖြည့်တင်းသူများနှင့်စကားလက်ဆုံပြောဆိုလေ့မရှိချေ။ မည်သည့်ထုတ်ကုန်အတွက်မဆိုလိုအပ်သောအလိုအလျောက်အဆင့်သည် Packager မည်မျှဘူးများဖြည့်ရန်လိုအပ်သည်ဆိုခြင်းအပေါ်တွင်လည်းမူတည်သည်။\nတစ် ဦး ကဆောင်းရာသီ Wonderland ခုနှစ်တွင်ထုပ်ပိုး\nနှစ်စဉ်ရာသီဥတုအေး။ အပူချိန်ကျလာသည်နှင့်အမျှကျွန်ုပ်တို့၏ထုပ်ပိုးသူများကိုထုပ်ပိုးခြင်းစက်ကိရိယာများ၊ အထူးသဖြင့်ပစ္စည်းကိရိယာများကိုဖြည့်တင်းရန်အတွက်အချို့သောချိန်ညှိမှုများပြုလုပ်ရန်သတိပေးလိုသည်။ လူတိုင်းအတွက်အထူးသဖြင့်နေထိုင်ရန်လုံလောက်သောကံကောင်းသူများအတွက်မမှန်ပါ။\nလူကြိုက်များသောထုပ်ပိုးစက် - ပစ္စတင် Fillers\nအလွန်အကျွံဖြည့်စွက်သည့်စက်သည်ထုတ်ကုန်အတော်များများအတွက်လူကြိုက်များသော်လည်းထုတ်ကုန်ပစ္စည်း၏ viscosity မြင့်တက်လာသောအခါနှင့်အရည်များသည်လွတ်လပ်စွာစီးဆင်းမသွားသောအခါ၎င်းတို့သည်ထိရောက်သောစက်များမဟုတ်ပါ။ ပိုထူသောထုတ်ကုန်များအတွက်လူကြိုက်အများဆုံးထုပ်ပိုးမှုတစ်ခု ...\n12... 10 နောက်တစ်ခု


ဦးကြိုက်တာလုပ်ပါ – Grab Love Story\nဒီနေ့မှ ကားကလဲ ကျပ်လိုက်တာထုံးစံအတိုင်း ညနေရုံးဆင်း ချိန်ဆိုတော့ပိုဆိုးနောက်လူတွေအဆင်ပြေအောင် အနောက်ထဲတိုးမှပဲဆိုပြီး အနောက်ထိရောက်အောင်တိုးတယ် ဒါမဲ့အလယ်ကောင်မှာပဲညပ်နေတယ်အဲ့အချိန်မှာပဲ အနောက်ကနေ ဦးလေးကြီးတယောက်လာရပ်တယ် မသိသလိုပဲနေလိုက်မလို့ပဲဒါပေမဲ့ သူက လူကြပ်တာကို အခွင့်ကောင်းယူပြီးအနောက်ကနေ သူ့လီးကြီးနဲ့ လာထောက်ထားတယ် ချိုလဲ ဘယ်လိုမှရှောင်မရတာနဲ့ ငြိမ်နေလိုက်ရတယ်အဲ့တော့မှပိုဆိုးတယ် အနောက်ကနေထောက်ရင်းလက်ကထမီစကပ်အကွဲထဲဝင်လာ ပြီး အဖုတ်ကိုနှိုက်တယ်နောက်လက်တဖက်ကလဲ တင်ပါးတွေကို နယ်နေတယ်နောက်ပြီး နားနား ကိုကပ်ပြီး လေသံနဲ့ပြောတယ်”ကလေးမ နင့်ဖင်က တင်းနေတာပဲ” “စောက်ဖုတ်ကြီးကလဲအကြီးကြီးပဲစောက်ရည်တွေလဲရွှဲနေတာပဲ”ကျွန်မလဲ “အဲ့လိုမပြောပါနဲ့” လို့ပြောလိုက်တယ် ပိုတောင်ဆိုးသွားတယ်”ဘာမပြောရမှာလဲ ခု နင့်ဖင်ကို ငါ့လီးနဲ့ထောက်ထားတာ””နင်ခံလို့ကောင်းတယ်မလား” “စောက်ဖုတ်ကို ပွတ်ပေးနေတာရော ကြိုက်တယ်မလား” “ငါ့လီးနဲ့ နင့်စောက်ဖုတ်ကြီးကို လိုးချင်တာ”ကျွန်မလဲ “ဟင့်အင်း အဲ့လိုမပြောပါနဲ့ ကျွန်မတောင်းပန်ပါတယ်” ။\n“နင့်စောက်ပတ်ကြီး ပြဲသွားအောင် ငါ့လီးကြီးနဲ့လိုးပေးမယ်” “နင် အလိုးခံရတာ ကြိုက်တယ်မလား””ဟင့်အင်း ကျွန်မ မသိဘူး””မသိရင် ငါပြမယ်ဆိုပြီး” ကျွန်မ အဖုတ်ထဲကို လက်ခလယ်ထည့်ပြီး လိုးသလို လုပ်ပါတယ်”ကျွန်မလဲ အရမ်းကောင်းနေတာနဲ့ အသံထွက်မှာဆိုးလို့ အံကြိတ်နေရတယ် “ကောင်မ နင်အိမ်မပြန်ခင် ငါ့အိမ်လိုက်ခဲ့””နင့်ကို အဝလိုးပြီးမှပြန်လွှတ်မယ်””ကောင်းတယ်မလား ” အာ့နဲ့ ကျွန်မလဲ ဘယ်သူလဲဆိုတာ လှည့်ကြည့်လိုက်တော့ ခြေရင်းအိမ်က သောင်းထိုက်ဆိုတဲ့လူကြီးဖြစ်နေတယ် “မိချို နင့်စောက်ဖုတ်ကြီးက အကြီးကြီးပဲဟ” “လူတွေကြားကုန်ပါ့မယ် ဦးလေးရယ်” “အာ့ဆို နင်ငါ့အိမ်လိုက်ခဲ့မှာလား””ဟင့်အင်း မလိုက်ချင်ဘူး” “ကောင်းပြီလေ အာ့ဆို နင့်ကို ကားပေါ်မှာပဲ လိုးရတာပေါ့” “အို အဲ့လိုမလုပ်ပါနဲ့””ဒါဆို ငါ့အိမ်လိုက်ခဲ့ နင့်စောက်ဖုတ်ကြီးက ကြီးတော့ ငါ့လီးကြီးနဲ့ လိုးပေးမှနင်ကောင်းမှာ ကြားလား” ကျွန်မလဲ အရမ်းခံချင်နေတာမို့”ဟုတ် ဘယ်သူမှမပြောပါနဲ့နော်” “အေးပါ “အဲ့ချိန်မှာ စပယ်ယာက”လမ်းဝ ပါလား” “ဟုတ် ပါတယ် “ကျွန်မတို့လဲ ရှေ့ဆင့်နောက်ဆင့် ဆင်းလိုက်တယ်အချိန်က ၆နာရီလောက်ဆိုတော့ မှောင်နေပြီ လမ်းထိပ်က လူလဲရှင်းတယ်သူက ရှေ့ကလျှောက်တယ် ကျွန်မက နောက်ကလျှောက်တယ်အိမ်နားရောက်လာတော့ “မိချို ဒီညတော့ ငါနင့်ကိုမလိုးတော့ဘူး အချိန်လဲမရဘူး မနက်ဖြန် နင်အလုပ်မသွားနဲ့ အလုပ်သွားသလိုနဲ့ ငါ့အိမ်ထဲဝင်လာခဲ့ နင့်ကို တနေကုန်အေးဆေးလိုးမယ်” “အလုပ်က….””ပြန်မပြောနဲ့ မနက်ဖြန်လာရင်လာ မလာရင် နင့်ဦးလေးကို နင်ရည်းစားနဲ့ တည်းခိုခန်းသွားတယ်လို့ သွားပြောမယ်””မပြောပါနဲ့ ” “အေး အဲ့သလိုဆို မနက်၆နာရီ အရောက်လာခဲ့” “ဟုတ်””ငါ လိုးမလေး ဒီည အဝအိပ်ထား မနက်ဖြန်ကျရင် နင့်စောက်ပတ်ပြဲတဲ့အထိ လိုးမှာ နင့်စောက်ပတ်ထဲ တနေကုန် လီးထိုးထည့်ထားမှာ ကြားလား” “….””ငါလိုးမ ပြန်ပြောလေ””ဟုတ်ကြားပါတယ်” “အေး ကြားရင် ဦးလီးကြီးနဲ့ စပတ်ပြဲအောင် လိုးခံပါ့မယ်လို့ပြောစမ်း””ကျွန်မ…””ပြောစမ်းခု” “ဟုတ် ဦး လီးကြီးနဲ့စပတ်ပြဲအောင် အလိုးခံပါ့မယ်” ။\n“အေး မနက်ဖြန်လဲ အဲ့လိုပဲပြောရမယ်””သွားတော့ မနက်၆နာရီနော်””ဟုတ်” ကျွန်မလဲ အိမ်ထဲဝင်ခဲ့လိုက်တော့တယ်” အိမ်ရောက်တာနဲ့ ချိုလဲ ချုံးပွဲချ ငိုပစ်လိုက်မိတယ် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုလဲ အားမရဘူး ဒီလို တဖက်သက် ယုတ်မာတာကို ငြိမ်ခံခဲ့တဲ့အတွက် ကိုယ့်ကိုယ်ကို ဒေါသထွက်တယ်…ကြည့်နေ ငါမနက်ဖြန် လုံးဝမသွားဘူး… စိတ်ကို တင်းထားပေမဲ့လဲ တဖက်ကလဲ သွားချင်နေတယ် ခံစားရတဲ့ ဖီလင် က ဆိုးပေမဲ့ အဲ့အရာကိုပဲ ကြိုက်နေမိတယ် ဟိုတွေးဒီတွေးနဲ့ ရေမချိုး နေရာကမထပဲ အတော်ကြာကြာ ထိုင်နေတုန်း”ဟဲ့ မိချို မိချို……” အိမ်ရှေ့ခန်းက ဦးလေးရဲ့ အော်ခေါ်သံ တစ်ရပ်ကွက်လုံးတောင် ကြားတော့မယ် ထင်တယ် စိတ်ညစ်ပါတယ် ဂယ်ပဲ “မိချို…..ငါခေါ်နေတာ မကြားဘူးလား မြန်မြန်လာစမ်း” “ရှင်…လာပြီ”ချိုလဲ ကုတင်ပေါ်က အမြန်ဆင်းပြီး ဦးလေးရှေ့တော်မှောက် အရောက်ပြေးရတယ် ဟိုရောက်တော့ ဦးလေးဖြစ်သူက ငုတ်တုတ် ငိုက်နေတယ် ငိုက်နေတာလား မူးနေတာလာလဲ မသိပါဘူး… “ဦးလေး ဘာခိုင်းမလို့လဲ” “နင့်အဒေါ်ရော…ဘယ်သွားလဲ” “မသိဘူးလေ သမီးတောင် ခုနလေးကမှ ပြန်ရောက်တာ” “နင့်မေးလိုက်ရင် မသိဘူးချည်းပဲ သွား ခုသွားရှာ” ဟင့်! ဒီအချိန်ကြီး ဘယ်သွားရှာရမှာလဲ “ဟို..ဒေါ်သေးမတို့အိမ် သွားတာနေမှာပေါ့” “ဘယ်သွားသွား လိုက်ခေါ်ဆို ခေါ်လိုက်… ဒီမှာ ငါ သူ့ကို လိုးချင်နေပြီ” ငင့်!! သူလိုးချင်တာ သွသူလိုက်ခေါ်ပါ့လား အလကားနေရင်း ပြသာနာရှာတယ်ဟွန်း လိုးဦးမယ်တဲ့ လူကဖြင့် ခေါင်းက မြေကြီးထဲဝင်တော့မယ် ။\n“ဟဲ့ မသွားသေးဘူးလား ငါ…တယ်….နင့်ကိုပဲ လိုးရတော့မှာလား””ဟင့်အင်း ခုသွားပြီ ဦးလေး” ချိုလဲ မြန်မြန် လစ်ထွက်လာခဲ့ရတယ် ချိုတို့က ရွာကနေလာတာ အိမ်မှာ အဆင်မပြေလွန်းလို့ မြို့တက် အလုပ်လုပ်မယ်ဆိုတော့ အဖေတို့ အမေတို့က ဆွေမျိုးနီးစပ် အဒေါ်နဲ့ ဦးလေးအိမ်မှာ လာထားတာပါ… အလကားနေရတာတော့ မဟုတ်ဘူး ဦးလေးက အစိုးရဝန်ထမ်းဆိုတော့ လစာက လင်မယားနှစ်ယောက် စားလောက်ရုံပဲရှိတယ် အဒေါ်ကတော့ မိဘလက်ထက်က ကျန်ခဲ့တဲ့ ပိုက်ဆံအရင်းအနှိးတဲ့ ငွေတိုးချေးစားတယ် ချိုလဲ အိမ်လခနဲ့စားစရိတ်လေးနည်းနည်းပါးပါးထောက်ရတာ လောက်ပါပဲ”ဟဲ့ မိချို…ဘယ်သွားမလို့လဲ ဒီအချိန်ကြီး” ချိုလဲအတွေးတွေလွန်နေတာနဲ့ ဒေါ်လေးကိုမမြင်ပဲ ကျော်သွားတယ်”ဟယ်ဒေါ်လေး ဒေါ်လေးကို လိုက်ရှာနေတာ” “ငါ့ကို ဘာကိစ္စလိုက်ရှာနေရတာတုန်း” “ဒေါ်လေး ယောကျာ်းလေ ပြသာနာရှာပြီး ရစ်နေလို့” “တောက် ဒီသေနာကတော့…ကောင်းကောင်းကို မနေချင်ဘူး” “အာ့တော့ သမီးမသိဘူး ခုသွားခေါ်ဆိုလို့ လာခေါ်ရတာ” “အေးပါအေ ညည်းကို ငါမေးစရာရှိသေးတယ်” “ရှင် ဘာကိုလဲ ဒေါ်လေး”စိတ်ထဲကတော့ ခပ်လန့်လန့် ဒေါ်လေးများဟိုကိစ္စသိသွားတာလား “နောက်မှအေးဆေးပြောမယ် ညည်းထမင်းစားပြီးပြီလား” “မစားရသေးဘူး မစားတော့ဘူး ဒေါ်လေးရယ် အလုပ်ပင်ပန်းလို့နားချင်နေပြီ””အေးအေး အာ့ဆိုလဲ” အိမ်ရောက်တော့ “တော့်!! ကိုမြတ် ရှင်က ဘယ်လိုဖြစ်နေတာလဲ မိုးတောင်ကောင်းကောင်းမချုပ်သေးဘူး မူးနေပြန်ပြီ” “ဟာ အချစ်…မိန်းမရယ် ဒီနေ့ တနေကုန် ငါ့မိန်းမလေးလွမ်းနေတာ””အပိုတွေပြောပြန်ပြီ. ချိုလဲ သူတို့လင်မယားနှစ်ယောက်ထုံးစံအတိုင်း တွတ်ထိုးတာ ထိုင်ကြည့်မနေတော့ပဲရေချိုးဖို့ အဝတ်အစားလဲပြီး ထမီရင်လျားနဲ့ သဘက်ကလေး အုပ်ပြီး ထွက်လာခဲ့လိုက်တယ်သဘက်ကို တန်းမှာတင်ပြီး သွားတိုက် တုန်းရှိသေး”အမေ့ ” နောက်ကနေ ခါးကို တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ပွေ့ဖက်တာခံလိုက်ရတယ်”လွမ်းလိုက်တာ ချိုရယ်…” ချို ပလုတ်မြန်မြန်ကျင်းရင်း ကမန်းကတန်း ဖက်ထားတဲ့လက်ကို ဖြေချရတယ်”အကို.. အိမ်ပေါ်မှာ အဒေါ်ရော ဦးလေးရော ရှိတယ်လေ လှမ်းမြင်ရင် ပြသာနာတက်မှာသိရဲ့သားနဲ့” အကို ဆိုတာ တခြားမဟုတ်ပါဘူး ချိုရဲ့ အချစ်ဦး အသည်းဦး ကိုကိုဦးပါ (ဟိုဘဲကြီး ခင်ဗျအိမ်နာမည်ထည့်ရေးပေးလိုက်တယ် လား)”ဟင့်အင်းတွေ့ချင်လဲတွေ့ပေ့စေ လက်ထပ်ရအောင်ပါဆိုတော့ သူပဲနေ့ရွှေ့ညရွှေ့နဲ့” “ဖြစ်မှမဖြစ်နိုင်သေးတာကို အကိုကလဲ အိမ်မှာ အငယ်တွေရှိသေးတယ် အကိုရဲ့” “မသိဘူးကွာ ချို့ကိုချစ်ချင်တာပဲသိတယ် ချို့ကို လိုးချင်တယ်” ။\nပါးစပ်ကလဲပြောရင်း လက်ကလဲ ရင်လျားထားတဲ့ထမီပေါ်ကနေ ချို့နို့ကြီးနှစ်လုံးကိုနယ်နေတယ် နဂိုကမှ ပါးကလေးနမ်းရုံတင် အရည်စိုတတ်တဲ့ချိုဟာ ခုလိုမျိုးများဆို ပိုဆိုးပေါ့…”ချို ချိုနို့ကြီးက အယ်နေတာပဲကွာ…ကိုယ်အရမ်းကြိုက်တယ် စို့ချင်တယ်ကွာ” “အကိုကလဲ ညကျမှ လာခဲ့လေကွာ..နော်.. အခုချို ရေပြီးအောင်ချိုးလိုက်ဦးမယ်လေ နော်” “ဟင့်အင်း နို့စို့ချင်တယ်..ခဏပဲ ခဏပဲ” ပြောပြောဆိုဆို ချို့ကိုမှောင်ရိပ်ထဲဆွဲခေါ်ပြီး ထမီရင်လျားကို ဇွတ်ဆွဲဖြည်ချနေလို့ ချို့မှာ အကုန်ကျွတ်သွားမှာစိုးပြီး ထမီစ လက်နဲ့ကိုင်ပေးထားရတယ်..”ပြွတ်” အကိုက လုံးတစ်မောက်ကြွနေသော နို့အုံ့လေးကို ပယ်ပယ်နယ်နယ် နယ်ပေးရင်း “ချို ကောင်းလား စိတ်ထဲဘယ်လိုနေလဲ” “တမျိူးကြီးပဲ အကိုရယ်” နောက်တော့ အကိုက ချို့နို့သီးလေးနှစ်ဖက်ကို အားရပါးရစို့တော့တာပဲ…တဖက်ကိုစို့ရင် နောက်တဖက်ကိုနယ်တယ်အကို့လက်ဖဝါးကြမ်းကြမ်း ကြီးအောက်မှာ ချို့ နို့လေးနှစ်လုံး အလူးအလဲခံရတယ် တဖြေးဖြေး နို့စို့ခံလို့ကောင်းလာတော့ ချို့တင်ပါးအိအိကြီးတွေမှာ အနည်းငယ်ကြမ်းရှရှ အထိအတွေ့ကိုခံစားရတယ်အကိုက ချို့တင်ပါးအိအိတွေကို အားနဲ့ဆုပ်လိုက် ညှစ်လိုက် ဖြဲလိုက် သူ့စိတ်ကြိုက်ကို အားရပါးရနယ်နေတာနောက်တော့ အကို့နှုတ်ခမ်းတွေက ချို့နို့နှစ်လုံးဆီကနေ နွေးနွေးအိအိ ချို့နှုတ်ခမ်းတွေပေါ်ရောက်လာတယ် ချိုလဲ စိတ်တွေတအားထလာတာနဲ့ အကို့လည်ပင်းကိုဖက်ပြီး အကိုနဲ့အပြိုင် အနမ်းတွေဖလှယ်မိတယ် အကို့လက်တွေလား ချို့ရဲ့ပိပိလေးနေရာမှာပေါ့ အကိုက ချို့ရဲ့ပိပိလေးပေါ်က အမွှေးနုနုလေးတွေကို ဖွဖွလေး ပွတ်သပ်ပေးတယ် နောက်တော့ ပိပိတခုလုံးပေါ်ကို လက်ဝါးကြမ်းကြမ်းကြီးနဲ့ အပေါ်အောက် ပွတ်သပ် ဆုပ်နယ်တယ် ချို တအားယားလာတယ် အကို့လက်ချောင်းလေးတွေကို တနေရာဆီရောက်စေချင်တယ် “အ အား အကိုရယ် ချို့ကို မနှိပ်စက်ပါနဲ့တော့ အ အ အားးးး အားးး”ချို့အသံမှာ ရမက်သံတွေပါနေတယ် တခုခုကို လိုချင်တောင့်တနေတဲ့အသံ “ဘာလုပ်လို့လဲ ချိုရဲ့ အကိုဘယ်မှာ နှိပ်စက်လို့လဲ” “အို…အကိုနော် အ အား”မနှိပ်စက်ဘူးသာဆိုတယ် အကို့ရဲ့လက်ညှိုးတစ်ချောင်းက ချို့ရဲ့ အဖုတ်အကွဲကြောင်း လေးကို ထိုးခွဲလာတဲ့အချိန်မှာ ချိုယားလွန်းလို့ အံကိုကြိတ်ထားရတယ်။\nနောက်တော့ အကိုရဲ့ လက်ညှိုးလေးက ချို့ရဲ့ ရသာဖု အစိလေးပေါ်ကို ဝလုံးလေးတွေ ဖိဖိရေးတော့တယ်အဖုတ်လေးပေါ်ကို လက်နဲ့ပွတ်သပ်လိုက် အစိလေးကိုချေလိုက် အကို့စိတ်တိုင်းကျကစားနေတော့ သောက်ရည်တွေ အရမ်းကိုရွှဲလာတော့တာပေါ့ အရည်တွေရွှဲလာတော့အကို့လက်ခလည်လေးကချို့ရဲ့စောက် ခေါင်းပေါက်ကလေးထဲကို တရစ်ချင်းတိုးဝင်လာတော့တယ် “ပြွတ်စ် ပြွတ် ပလပ် …””အားးး အား အကို နာတယ်” “မနာပါဘူးကွာ ချို့မှာ စောက်ရည်တွေဒီလောက်ရွှဲနေတာကို ” “အကိုနော်…အား”အကိုဟာ ချို့စောက်ခေါင်းထဲကို လက်ညိုးနဲ့ သွင်းချည်ထုတ်ချည် လိုးပါတော့တယ် ချို ကောင်းလွန်းလို့ အော်မိတော့မယ် မအော်မိအောင် အံကြိတ်ရင်း အကို့ကို တအားဖက်ထားမိရတယ်… “ချို ကောင်းလား ခံချင်ပြီလား””အား အကိုရယ်” “မေးတာဖြေလေကွာ ခံချင်ပြီလား” လက်ကလဲ ချို့စောက်ခေါင်းထဲကို တစွပ်စွပ်နဲ့ ခပ်သွက်သွက် လိုးပေးနေတယ်…”ချို ခံချင်ပီလား လို့” “အင်း””ဘာအင်းလဲ မရဘူး ဖြေ” “ခံချင်ပြီလို့…””ဘာနဲ့ခံချင်တာလဲ…””….” ချိုမဖြေတော့ အကိုက ချို့ကို တိုင်ကိုမှီခိုင်းပြီး တဖက်က နို့ကို အားရပါးရနယ် နောက်လက်တဖက်က ချို့ ပိပိကို တစွပ်စွပ်နဲ့လိုးနေပါတော့တယ်”အ အား အားး အင်းအင်း” “ဖြေလေ ဖြေ ဘာနဲ့ခံချင်တာလဲ “”ချို့စောက်ပတ်ကြီးနဲ့” “ဘာကို ခံမှာလဲ””အကို့ဟာကြီးနဲ့” “ဘယ်ဟာလဲ ဘယ်ဟာလဲ မြနိမြန်ေ့ဖြ” “အကို အကို့လီးကြီးနဲ့…””ကောင်းပြီချို ချို့ကို အကိုလိုးပေးတော့မယ်” အကိုက လိုးနေတဲ့လက်ကို ဆွဲထုတ်လိုက်ပြီး ချို့ပေါင်တဖက်ကို ဆွဲမလိုက်တယ် နောက် အကို့ပုဆိုးကိုလှန်ပြီး ဟပြဲလေးဖြစ်နေတဲ့ အပေါက်ဝကို အကို့လီးကြီး တေ့ထားရင်း ချို့ချိုင်းအောက်က လက်သွင်းပြီး ပုခုံးကို အားရပါးရဖက်ထားတယ် ပြီးတာနဲ့ တေ့ထားတဲ့လီးကို တပြိုင်တည်း ထိုးခွဲလိုက်တယ် “အား အကို နာတယ် ဖြေးဖြေးလုပ်ပါ” “ချိုရယ် ခဏပဲတော်ကြာကောင်းလာမယ့်ဟာ သိရဲ့သားနဲ့” အကိုက မရပါဘူး ချို့စောက်ခေါင်းကျဉ်းကျဉ်းလေးထဲကို သူ့လီးကြီးနဲ့ ညှောင့်တော့တာပဲ”အို ဖြေးဖြေး ဖြေးဖြေးပါဆိုနေ…”အကို့လီးက တုတ်လဲတုတ်တယ် ၆လက်မကျော်ကျော်လောက်လဲ ရှိတဲ့အတွက် တခါသာ ခံဖူးထားတဲ့ ချို့အတွက်တော့ အတော့်ကို နာပါတယ် “ခဏလေး တော်ကြာကောင်းလာတော့မှာပါ ကိုယ်ဆောင့်တော့မယ်နော်” စောက်ပတ်ဝကျဉ်းပေမဲ့ စောက်ပတ်အုံကြီးတော့ ထိထိမိမိပါပဲ လီးတန်ကို အဆုံးထိဆွဲနှုတ်ပြီး အားရပါးရ လေး ငါးချက်လောက်ဆောင့်ပေးလိုက်တယ် သံချောင်းလို မာတောင့်နေတဲ့လီးဟာ စောက်ပတ်ကျဉ်းကျဉ်းထဲကို အရမ်းဆောင့်ဝင်ရင်း ကာမအရသာတွေပေးနေတယ်။\n“အား အီး ဟင်း..ဟင်း..ဟင်း” “ဆောင့် ဆောင့် အကို ချိုခံနိုင်လာပြီ” “ဘွတ် ဗြွတ် ပြွတ်” “အား…ရှီး ကောင်းလိုက်တာ ကိုရယ် ခပ်ပြင်းပြင်း ဆောင့်စမ်းပါ”ချို တအားလိုချင်နေမှန်းသိလို့ အကိုဟာ သူ့လီးကိုခပ်ပြင်းပြင်း အဆက်မပြတ်စောင့်လိုးပေးတယ် ချိုလဲပေါင်ကိုကားပြီး ဖင်ကြီးကို အဆက်မပြတ်ကော့ပေးတယ် “ဟင်း ဟင်း အား အား ကောင်းတယ်” ချို တဟင်းဟင်းနဲ့ဖြစ်လာပြီး ကာမအရှိန်တွေတက်လာတယ် “ပြွတ် စွပ် ပြွတ်ဘွတ် ဘွတ်” အကိုက သူ့လီးကိုကော့ကော့ပြီး အပြတ်ဆောင့်ပေးတယ် ချိုကလဲ ဖင်ကြီးကော့ပြီး လိုးခံတယ် နှစ်ယောက်သား မီးကုန်ယမ်းကုန် ကြမ်းလာကြတယ် ရမ္မက်တွေဆူဝေရင်း အကြောတဖြက်ဖြက်တလှပ်လှပ် ဖီလင်ခံစားရင်း တဟင်းဟင်း တအားအားညည်းကာ အကိုရဲ့ လရည်တွေ ချို့စောက်ပတ်ထဲ အရှိန်ပြင်းပြင်းဝင်လာရင်း ကာမလမ်းဆုံး ကို ရောက်သွားကြတယ် “ချို ကောင်းလားဟင် အကို လိုးတာကြိုက်လား” “အင်း အရမ်းကောင်းတယ် အကိုရယ်..” “အရမ်းချစ်တယ် ချို…””ချိုလဲ အကိုကိုယ် အရမ်းချစ်တယ်” နောက်တော့ အကိုလဲ လီးကိုရေဆေးပြီး ပြန်သွားတယ် ချိုလဲ အရည်တွေရော လရည်တွေရော ပေကျံနေတဲ့ စောက်ဖုတ်ကို ပွတ်သပ်ဆေးကြောရင်း ရေချိုး အိမ်ပေါ်တက်သွားတော့တယ် ထိုအချိန်မှာသူတို့နှစ်ယောက်ရဲ့အဖြစ်အပျက်ကိုတယောက် သောသူက ဗီဒီယိုရိုက်ထားတယ်ဆိုတာကို ချို မသိလိုက်ပါဘူး…”တီ…တီ…တီ..တီ…တီ…တီ” မနက်၆နာရီနှိုးစက်သံကြောင့် ချို့မျက်လုံးတွေ ပွင့်လာခဲ့တယ် နိုးနိုးချင်းသတိရမိတာက ခေါင်းရင်းအိမ်ကို သွားရမလား မသွားရဘူးလား ဆိုတာပဲ…ဟင့်အင်း…မသွားဘူး… ဒီလူက ငါ့ကို အတင်းအကျပ် အနိုင်ကျင့်တာပဲ ဘာမှသွားစရာမလိုဘူး….ငါ့ဘာသာ ပုံမှန်နေပြီး သူနဲ့ရှောင်နေလိုက်ရင် သူဘာမှလုပ်လို့ရမှာ မဟုတ်ဘူး…. ချိုတွေးရင်း အလုပ်သွားဖို့ အိပ်ရာထ ထမင်းချိုင့်ပြင်ဆင်ပြီး ရေချိုးဖို့ ထွက်အလာ…”မိချို…””အမလေး…” တဖက်ခြံကနေရုတ်တရက်ခေါ်လိုက်တဲ့ အသံကြောင့် ချို လန့်သွားမိတယ်…ဟို လူယုတ်မာသောင်းထိုက်ဆိုတဲ့လူကြီး… “နင့်ကို ငါ မနက်၆ နာရီ လာဖို့ ခေါ်ထားတာလေ…ခု ဘယ်အချိန်ရှိနေပြီလဲ…”ချိုလဲ လန့်သွားပေမဲ့ မာန်တင်းရင်း… “ဒီမယ်…ရှင်ခေါ်တိုင်း ကျွန်မက လာစရာလား…ရှင် ကျွန်မကို အခုလို အကြပ်ကိုင်ပြီး ယုတ်မာဖို့ ကြံရင် ရှင့်ကို ရဲတောင် တိုင်လိုက်လို့ရတယ်သလား…”ချိုလဲ…ခပ်တည်တည်နဲ့ ပြောလိုက်မိတယ်…ဒါကပဲ သူ့ကို ပိုဒေါသထွက်စေမလား မပြောတတ်ဘူး… ။\n“ဟား..ဟား..ဟား..ဒီမယ် မိချို…ညည်း ရဲကိုမတိုင်ခင်…ညည်းနဲ့ ရပ်ကွက်ထဲက ကိုဦးဆိုတဲ့ကောင် ညက အိမ်နောက်ဖေးမှာ လိုးနေကြတယ်မလား…ဟင်း ဟင်း…အဲ့ဒါကို…ရိုက်ထားတဲ့ ဗီဒီယိုဖိုင် ငါ့မှာရှိတယ်…””ရှင်…ရှင်… မဟုတ်တာတွေ မပြောနဲ့…””ဟင်းဟင်း…ဟုတ်မဟုတ်သိချင်ရင်…နောက် ၁၅ မိနစ်အတွင်း အိမ်ကိုလာခဲ့….မလာရင်တော့…ညည်းရဲ့ ဗီဒီရိုဖိုင်..အင်တာနက်ပေါ်ရောက်သွားစေရမယ်…” “ဟင့်အင်း…ကျွန်မ…””တော်စမ်း…ညည်းလာရင် ဘယ်လိုအချိုးမျိုးနဲ့ လာရမယ်ဆိုတာ သိတယ်နော်…ငါ စောင့်နေမယ်”ပြောပြီး သူလှည့်ထွက်သွားခဲ့တယ်…ချို နေရာမှာပဲ ရပ်ကျန်ခဲ့မိတယ်…သွားပြီ သူ့မှာ ဗီဒီယိုဖိုင်ရှိတယ်တဲ့…သူတင်လိုက်ရင် ငါတော့ အင်တာနက်ပေါ်ရောက်ပြီး ဆယ်လီ ဖြစ်တော့မှာပဲအဲ…ဟုတ်ပေါင် ငါတော့ အရှက်ကွဲတော့မှာပဲ… သူငယ်ချင်းတွေသာ မြင်သွားကြရင် ငါ့ဘွတော့ သွားပြီ….သူ့ဆီ အခုသွားလိုက်ပြီး ဗီဒီယိုဖိုင် ဖျက်လိုက်ဖို့ တောင်းပန်ရမယ်…ကဲပါလေ…တရက်နဲ့တော့ မထူးပါဘူး..ငါလဲ အပျိုမှ မဟုတ်တော့တာ… မထူးတော့တာနဲ့ ချိုလဲ ရေကို ခပ်သွက်သွက်ချိုးရင်း အလုပ်သွားမယ့်ဟန်နဲ့…ခပ်တည်တည်ထွက်ခဲ့တယ် ဦးလေးနဲ့ အဒေါ်တို့တော့မနိုးသေးဘူး…ခေါင်းရင်းအိမ်ရှေ့ရောက်တော့…လူရိပ်လူခြေကြည့်ပြီး..ဘယ်သူမှမရှိတာနဲ့..အဆင်သင့်ဖွင့်ထားတဲ့ ခြံတံခါးကနေ အိမ်ထဲကို အပြေးဝင်သွားမိတယ်…ဘယ်သူမှ မမြင်မှ ဖြစ်မှာမလား…. ဟိုလူယုတ်မာကြီးက အိမ်ရှေ့ခန်းက စားပွဲပေါ်မှာ ထိုင်နေလေရဲ့…”ဟင်းဟင်း ညည်းရောက်လာပြီကိုး…၆နာရီအရောက်လာဖို့ ခေါ်ထားတာ ခု ၇နာရီကျောနေပြီဆိုတော့ ညည်းအပြစ်ကို သိတယ်မလား””ဟို…ဟို…ချိုတို့ ဗီဒီယိုဖိုင်လေးကို ဖျက်ပေးပါနော်…ချိုတောင်းပန်ပါတယ်..” “နောက်မှပြော …ခု အိမ်တံခါးသွားပိတ်လိုက်””ဟုတ်..” ချိုလဲ အပြင်ကလူတွေ မသိလေကောင်းလေမို့…အိမ်တံခါးကို အပြေးလေး ပိတ်လိုက်ပါတယ်..ချို့အဖြစ်က မထူးတော့ဘူး မလား…တံခါးပိတ်ပြီး ပြန်လာတော့ သောင်းထိုက်က “နင်..ငါ့ဆီကို ဘာလုပ်ဖို့လာတာလဲ” “ဟို..ဗီဒီယိုဖိုင်လေး ဖျက်ပေးဖို့လာပြောတာပါ” “ဘာ…နင့်ကိုငါ မနေ့တည်းက ဘာပြောထားလဲ ပြန်ပြောစမ်း..” ချိုလဲ အဲ့တော့မှမနေ့က ကားပေါ်က အဖြစ်အပျက်ကိုတွေးမိပြီး သူမှာခဲ့တာ ပြန်သတိရပါတယ်…”ဟို ဦး လီးကြီးနဲ့ အလိုးခံဖို့လာတာပါ”ချိုလဲ မြန်မြန်ပြီး ပြီးရော အပြတ်ပဲပြောလိုက်တယ်.. “ဘာဖြစ်လို့ အလိုးခံချင်တာလဲ..ကောင်းကောင်းဖြေနော်” ပြောချင်တာတော့ ရှင် အတင်းအကျပ် အနိုင်ကျင့်လို့ လာရတာလို့ ဒါပေမဲ့”ဟို ချို…ချို့ဟာလေး ယားပြီး မနေနိုင်လို့ပါ””ဘယ်ဟာလဲ..ပြောစမ်း..” “ချို..ချို့အဖုတ်လေးပါ” “ဟား..ဟား အဖုတ်လေး မဟုတ်ပါဘူး အဖုတ်ကြီးပါ…” “ဟွင်း..ဟွင်း..ညည်းက ဒီလောက်အလိုးခံချင်နေမှတော့ ငါက လိုးပေးရမှာပေါ့…။\nမလိုးခင်ငါ့လီးတောင်လာအောင်..အရင်စုပ် ပေးပါဦး…လာလာ”ပြောပြောဆိုဆို သောင်းထိုက်က သူ့ပုဆိုးကိုဖြေချလိုက်ပါတယ်… ချိုလဲ အမှတ်တမဲ့မို့ မျက်နှာလွှဲဖို့ မေ့သွားမိပါတယ် သူ့လီးက အကို့လိုပဲ ရှည်တယ်ဆိုပေမဲ့လုံးပတ်ကတော့အတော့်ကိုတုတ်ပါ တယ်ဒီအတိုင်းတောင်ချို့လက်မနဲ့လက်ခလည်ဝိုင်းစာလောက်ရှိတယ်ဆိုတော့ တောင်လာရင် အတော့်ကိုမလွယ်တဲ့ကိစ္စပါ… နောက်ပြီး ထိပ်ကဒစ်ခေါင်းကလဲ အတော့်ကိုကြီးပါတယ် တခုကံကောင်းတာက သူ့လီးမှာ ဘာဂေါ်လီမှ ရှိမနေပါဘူး..ဒါမဲ့ ခုမှ နှစ်ခါလောက် အလိုးခံဖူးတဲ့ချိုဟာ ဒီ လီးအတုတ်ကြီးနဲ့ ဘယ်လိုများ ခံရပါ့မလဲ…ချို..လီးကြီးကို စိုက်ကြည့်ရင်း အတွေးလွန်နေမိတော့…ဦးသောင်းထိုက်ကစိတ်မရှည်တော့ပါဘူး..”ဟဲ့…ဘာလုပ်နေတာလဲ လီးမမြင်ဖူးတာ ကျနေတာပဲ…လီးစုပ်ပေးပါဆိုနေ လာခဲ့စမ်း” “ဟုတ် လာပါပြီ” ချိုလဲ ဦးသောင်းထိုက် ထိုင်နေတဲ့ ထိုင်ခုံနားကိုသွားရင်း ကြမ်းပြင်ပေါ်ထိုင်ချလိုက်ပါတယ်..နောက်ပြီး ပျော့ခွေနေတဲ့ သူ့လီးကြီးကို လက်နဲ့မဝံ့မရဲ ဖွဖွလေးကိုင်လိုက်ပါတော့တယ် အတော့်ကို အသည်းယားဖို့ကောင်းပါတယ်ဒါက ပထမဆုံး အကြိမ် ယောကျာ်းတစ်ယောက်ရဲ့ လိင်တံကို ကိုင်ဖူးတာပါပဲ..အကိုနဲ့တုန်းက အကိုကလဲ မကိုင်ခိုင်းသလို ချိုကိုယ်တိုင်လဲ ကိုင်ကြည့်ချင်ပေမဲ့ ရှက်နေတာကြောင့်ပါ… ခုတော့ ကိုယ့်ကို အတင်းအဓမ္မအနိုင်ကျင့်ပြီး ကိုင်ခိုင်းတာမို့လား ကိုယ့်ဘာသာ ကိုင်ချင်တာကြောင့်ပဲလားတော့ မသိဘူး ချို အတော့်ကို စိတ်လှုပ်ရှားရပါတယ်…လိင်တံဟာ နွေးနွေးအိအိနဲ့ မာသလိုလို အရိုးတစ်ချောင်းရှိနေသလိုလိုပေမဲ့ ခွေခွေခေါက်ခေါက်နဲ့ မြွေတစ်ကောင်လိုပါပဲ… “မိချို…နင်လီးစုပ်ဖူးလား””ဟင့်အင်း…မစုပ်ဖူးပါဘူး” “နင့်အကောင်ကရော မစုပ်ခိုင်းဘူးလား” “ဟင့်အင်း…ဒါက ပထမဆုံးအကြိမ် လီးကို ကိုင်ဖူးတာပါ” “ဟား..ဟား ဒါဆို ငါ့လီးက နင့်နှုတ်ခမ်းလှလှလေးအတွက် ပထမဆုံးပေါ့…ကောင်းဘီ..နင့်ကို လီးစုပ်သင်ပေးရမယ်” “ဟုတ်..ဟုတ်ကဲ့””ဒီမှာ လီးကို ဒီလိုဖွဖွလေး အထက်အောက် ပွတ်ဆွဲပေးရတယ်..အာ့ကို ဂွင်းတိုက်တယ်လို့ခေါ်တယ်. .နင်တို့စောက်ဖုတ်ထဲကို လီးနဲ့ လိုးသလိုပဲ စစချင်းတော့ ဖွဖွလေး လှုပ်ရှားရတယ်..နောက် တဖြည်းဖြည်း မာလာတော့မှ ပါးစပ် နဲ့ငုံပြီး စုပ်ပေးရတာ..ကဲ ငါပြောသလို လုပ်ကြည့်” ချိုလဲ လီးကို တခါမှမစုပ်ဖူးပေမဲ့ အပြာကားတွေ ကြည့်ဖူးနေ တာကြောင့်…ဘယ်လိုစုပ်ရမလဲဆိုတာတော့ အနည်းငယ်သိပါတယ်…ဒါကြောင့် သူပြောသလို ဖွဖွယွယွလေး ကိုင်ပြီး…အထက်အောက် ဖြေးဖြေး ဂွင်းထုပေးနေ လိုက်တယ်…။\nသူ့လီးကြီးဟာ တဖြည်းဖြည်း တောင်လာပါတယ် အစကလို ပျော့ခွေမနေတော့ပါဘူး… အဲ့တော့မှ ချိုလဲ သူ့လီးကို သူ့ဗိုက်ပေါ်တင်ပြီး အောက်ကနေ..ဒစ်အထိ လျှာဖျားနဲ့ ဖိပြီး ပွတ်ဆွဲလိုက်တယ် တချက်..နှစ်ချက်…သူ့လီးကို ရေဆေးထားတယ်ထင်ပါတယ်.. .အနံ့ နဲ့ အရသာ ဆိုးဆိုးဝါးဝါးမတွေ့ရဘူး…တော်ပါသေးရဲ့ (အမှန်က ကိုယ်ကိုယ်တိုင်လဲ ရေမဆေးထားရင် ရွံတတ်လို့) နောက်ပြီးတော့လိင်တံကိုတချက် နှစ်ချက်လျှာနဲ့ပွတ်ဆွဲတယ် သုံးချက်မြောက်မှာပွတ်ဆွဲရင်း ထိပ်ဒစ်ခေါင်းကိုငုံပလိုက်တယ်… “အား…ရှီး….ကျွတ်ကျွတ်” ဦးသောင်းထိုက်ဆီက ဖီးလ်တက်လာတဲ့အသံကြားလိုက်ရတယ် နောက်ပြီး ချို့ခေါင်းကို သူ့လက်ကြီးနဲ့ ဆွဲဖိလိုက်တယ် “အ…အွတ် အွတ်…”တချက်တည်းနဲ့ ထိပ်ဒစ်ခေါင်းကြီးက ချို့ အာခေါင်ကိုလာထောက်တယ်… “အူး…ဝူး..ဝူး …ဂလု..ဂလု…္ဂ္ပ္ဂ္ပ္ဂပ်” ချိုခေါင်းကို တမိနစ်လောက်ဖိထားပြီးတော့ လက်ကိုပြန်လွှတ်ပေးလိုက်တယ်”အား…ကောင်းလိုက်တာ ” သူကကောင်းနေ ချို့မှာတော့အသက်တောင်ရှုမရဘူး “အဟွတ်..ဟွတ်..ဟင်းဟင်း” “ကဲ..ပြန်စုပ်စမ်း..ရပ်မနေနဲ့ ငါ့လီးတောင်လာမှ နင့်ကို အပီလိုးပေးလို့ရမှာ”ချို မျက်ရည်တွေလဲဝဲပြီး ခုချိန်ထိ အသက်ရှုမဝသေးပါဘူး.. “ကဲ..ငါ့လီးကို နင့်နှုတ်ခမ်းလှလှလေးနဲ့ အပီစုပ်ပေး…ပြီးရင် နင့်ကို အပီလိုးပေးမယ် ဟုတ်ပြီလား ဟင်းဟင်း” ချိုလဲ…ဆက်စုပ်ချင်သေးတာမို့ သူ့လီးကို အရင်းကကိုင်ပြီး ထိပ်ဒစ်လုံးကြီးကို ပြန်စုပ်ပါတယ်…လီးကြီးက တဖြည်းဖြည်း တောင်လာတာမို့ ချို့ပါးစပ်ထဲမှာ ပြည့်သိပ်နေပါတယ် နောက်တော့ ချိုက လီးထိပ်ကိုငုံကာ လျှာဖျားလေးနဲ့ ဒစ်ပတ်လည်လျှက်လိုက်..ပါးစပ်ထဲကို ဝင်သလောက်သွင်း လိုက်နဲ့ တဖြည်းဖြည်းနဲ့ အာခေါင်ထဲထိရောက်အောင် အခက်အခဲမရှိစုပ်နိုင်နေပါတယ်…ပြီးတော့ လီးကိုပြန်ထုတ်လိုက် လိင်တန်အောက်ဖက်က အကျောလေးကို လျှာဖျားလေးနဲ့တို့လိုက် အရင်းထိ လျှာနဲ့ပွတ်ဆွဲလိုက်နဲ့ ဗီဒီယိုကားတွေထဲကလို အတုခိုးပြီး စုပ်ပေးနေပါတော့တယ်… ဦးသောင်းထိုက်လဲ တအားအား တရှီးရှီးဖြစ်နေတော့တာပေါ့… “ရှီး…ကောင်းလိုက်တာဟာ…ငါနင့်ကို လိုးချင်လာပြီ.. .လီးစုပ်တာတော်လိုက်တော့….” ။\nချိုကလဲ စုပ်နေရတာ အရသာတွေ့လာပြီမို့ လုံးဝကို မလွှတ်ပဲ…ဆက်စုပ်နေပါတော့တယ်… “ဟာ..ဒီကောင်မ လိုးပါမယ်ဆို…တချီလိုးပြီးရင် တနေကုန်စုပ်ရမယ် ပါးစပ်ထဲက ချွတ်ရမယ်မမှတ်နဲ့.. .ရော့ကွာ…အဲ့မယ် အင့်..အင့်..စုပ်…စုပ်စမ်း” ပြောပြောဆိုဆို ချို့ဆံပင်ကိုကိုင်ပြီး ပါးစပ်ထဲကို အဖုတ်ကို လိုးသလို ပင့်ပင့်ပြီးလိုးပါတော့တယ်… “အု…အွတ်…ဂွပ်…ဂွပ်…”ချို အနေနဲ့အတော်ကို ခံရခက်ပါတယ် မျက်ရည်တွေလဲထွက်သလို..အာခေါင်ထဲထိခံစားရခက်တဲ့ဝေဒနာကြောင့်…ချိုဟာ အတော်ကိုနာကျင်ပြီး…ရုန်းဖယ်ဖို့ လုပ်မိတယ်…”ဘာအခုမှ ရုန်းတာလဲ…နင်ပဲစုပ်ချင်တယ်ဆို.. .စုပ်လေ…ရော့ရော့.နင့်ပါးစပ်ကိုအပီလိုးပစ်မယ်ဟာ.ရော့..ရော့” ချို အတင်းရုန်းပြီး ဘယ်လိုမှ မခံနိုင်တာတွေ့တော့မှ… “လာခဲ့…နင့်စောက်ဖုတ်ကို အသေလိုးပစ်မယ်…” “အား…အဟင့်အဟင့်…”ဦးသောင်းထိုက်က ချို့ဆံပင်ကနေဆွဲကိုင်ပြီး…သူ့အိပ်ခန်းထဲထိတရွတ်တိုက်ဆွဲသွားတယ်…အခန်းထဲရောက်တော့… “နင့်အဝတ်တွေချွတ်လိုက်…တခုချင်းချွတ်…” “ဟို..ဒီအတိုင်းပဲလုပ်လို့မရဘူးလား…ကျွန်မတောင်းပန်ပါတယ်” “လျှာရှည်ပြန်ပြီလား…ဒီလောက်လျှာရှည်တဲ့ပါးစပ်…ထမင်းမစားနိုင်အောင်..လိုးပစ်ရမယ်” ကျွန်မတောင်းပန်ပါတယ် ဦးရယ်… “ဟာ…ဒီကောင်မ ကြာတယ် မြန်မြန်ချွတ်လို့ပြောနေတာ..စိတ်မရှည်တော့ဘူး… နင့်ဘာသာ မချွတ်ရင် ငါချွတ်ပေးရတာပေါ့..လာစမ်း…ကဲဟာ..” သောင်းထိုက်ဟာ ချို့ရဲ့ရင်စေ့အကျီ ခါးတိုလေးကို ဆွဲဖြဲပစ်ပါတယ်…ထမီကတော့ ခုနက အခန်းထဲဆွဲခေါ်လာတည်းက ကျွတ်သွားပြီးပြီဖြစ်တဲ့အတွက် အတွင်းခံဘောင်းဘီ ပန်းရောင်လေးသာ ကျန်ပါတော့တယ်.. ။\nခု ဦးသောင်းထိုက်က ချိုရဲ့အကျီကို ဆွဲဖြဲ ချွတ်ပစ်လိုက်တဲ့အတွက် ချို့မှာ အတွင်းခံ ဘရာနဲ့ ပင်တီသာ ကိုယ်လုံးမှာကျန်ပါတော့တယ်.. “အခု…နင့်မှာ ဒါပဲကျန်တော့တယ်…နင့်ဘာသာ ချွတ်မလား..ငါဆက်ချွတ်ပေးရမှာလား..” “အီး…ဟင့်..ကျွန်မ ဘာသာချွတ်ပါ့မယ် ဟင့် ဟင့်” “အေး..အာ့ဆိုလဲ သဘော..ဖြေးဖြေးချင်းချွတ် ဟိုဘက်လှည့်ပြီးချွတ်..ဒါမှ နင့်ဖင်တုံးကြီးတွေကို ကြည့်ရမှာ” “ဟုတ်..ဟုတ်ကဲ့ပါ” ချိုလဲ သူ့ကိုကျောပေးပြီး…ပင်တီကို ဖြေးဖြေးချင်းဆွဲချွတ်ပါတယ်..ချို့တင်တွေဟာ ကြူကြူသင်းလောက်မကိတ်ပေမဲ့ အိချောပိုလောက်တော့ ကိတ်တဲ့အတွက်..ပင်တီဟာ ရှောရှောရူရှုမကျွတ်လာပါဘူး… အာ့ကြောင့် ချိုဟာ တင်ပါးနှစ်ဖက်ကို ဟိုယမ်းဒီယမ်းနဲ့ ချွတ်လိုက်ရပါတယ် ဖင်အပြောင်သားနဲ့ တင်ပါးကြီးနှစ်ဖက် ဝင်းဝင်းအိအိ ထွက်လာတာကို မြင်ပြီး ဦးသောင်းထိုက် မနေနိုင်တော့ပဲ “တောက်! ဖင်တုန်းကြီးတွေက အယ်နေတာပဲကွာ..နောက်ကနေ စောင့်လိုးလိုက်ရရင်တော့ ဟင်းဟင်း” ပြောရင်း ဖင်ကြီးကို အသာဆွဲဆိတ်လိုက်ရာချို့ဖင်တုန်းကြီးခမျာ တွန့်ကနဲဖြစ်သွားသည်။ “ဒီဖက်ကို လှည့်လိုက်စမ်း” ချိုလည်း သူ့ဘက်သို့မျက်နှာချင်းဆိုင်လှည့်လိုက်ရသည်။ကာမတန်ခိုးများဖြင့် ရမက်ဆန်သောမျက်လုံးများ၏အကြည့်ကို မခံနိုင်သဖြင့် ချို့မှာ ခေါင်းငုံ့ခြေစုံရပ်ရင်း လက်တဖက်က နို့ကိုကွယ် ကျန်တဖက်က အဖုတ်လေးအား မလုံ့တလုံ ကွယ်ထားမိသည်။ “အောင်မာ…တကိုယ်လုံးချွတ်ပြီး အလိုးခံရတော့မှာကိုများ ရှက်နေသေးတယ် လက်နှစ်ဖက်လုံးဖယ်လိုက်” “မလုပ်ပါနဲ့ ဦးရယ်…ကျွန်မတောင်းပန်ပါတယ်” “ဖယ်ဆို ဖယ်လိုက်..လက်ကိုနောက်ပစ်ထား” ပြောလဲရမှာမဟုတ်တဲ့အတွက် ချိုလဲ လက်ကိုအနောက်ပစ်ပြီး ခြေစုံရပ်နေမိတယ် ဦးသောင်းထိုက် ချက်ချင်းရောက်လာပြီး ချို့ကိုသိုင်းဖက် နှုတ်ခမ်းတွေကို အတင်းစုပ်နမ်းပါတော့တယ်။ သူ့လက်ကြမ်းကြီးတွေဟာ ချို့တင်ပါးတွေကိုအားရပါးရ နယ်နေတယ်… ချို…စိတ်တွေ ထ’သထက် ထ’လာတယ်… ချို့ပေါင်ကြားက ပိပိလေးဟာလဲ တခုခုကို လိုချင်သလို အရည်တွေက ရွှဲနစ်နေတယ် ဦးသောင်းထိုက်ဟာ ချို့ကိုနမ်းနေရာကနေ လွှတ်ပြီး ချို့ပုခုံးကိုခပ်သာသာလေး ဆောင့်တွန်းလိုက်တယ် ချို့တကိုယ်လုံး ကာမစိတ်တွေ တက်ပြီး တုန်ရီနေပါပြီ.. “ကဲ…မိချို…ညည်းတော့ နာပြီသာမှတ်ပေတော့..ငါ့ကို ကလန်ကဆန် လုပ်ချင်တဲ့ကောင်မ..သွား…ကုတင်ပေါ်မှာ နင့်ပေါင်နှစ်ချောင်းကို ကားနေအောင်ဖြဲထားချည်” ချိုလဲ စိတ်ထဲကနေ လိုလိုလားလား ခံချင်နေတာမို့..ကုတင်ပေါ်တက်ပြီး ပေါင်နှစ်ချောင်းကို ကားပေးထားလိုက်ပါတယ်… ဦးသောင်းထိုက်ဟာ သူ့လီးကို လက်တဖက်ကကိုင် တချက်နှစ်ချက်ဂွင်းတိုက်ရင်း ချို့ ပေါင်နှစ်ဖက်ကို ထပ်ဆွဲဖြဲလိုက်တယ်..။\nထို့နောက် သူ၏လီးကြီးအား ချို့ပိပိအဝတွင်တေ့လိုက်ပြီး ဖြေးဖြေးခြင်း အသာသွင်းလေတယ်။ ချို့မှာ နှစ်ကြိမ်ခန့်သာ အလိုးခံပြီးသည်ဖြစ်၍ ချို၏ပိပိလေးမှာ ကျပ်ကျပ်ကလေးဖြစ်၍ နေလေသည်။ “အားးးဦး..ဖြေးဖြေး” “အားးးရှီးးးးးကောင်းလိုက်တဲ့စောက်ပတ်” “အားး..အဟင့်”နောက်ဆုံး လီးကြီးတစ်ချောင်းလုံး ချို့ပိပိထဲဝင်သွားတော့တယ်..လီးဝင်သွားသည်နှင့် ချို့ပိပိထဲမှ အရည်များ..ပိုထွက်လာပြီး ရှောရှောရှုရှု ဖြစ်၍လာသည်… လိုးကောင်းလာသည်နှင့် ဦးသောင်းထိုက်က ချို့ဒူးခေါက်ကွေးနှစ်ဖက်ကို သူ့လက်နှင့် သိုင်းဖက်ပြီး…အားနှင့်ဆောင့်ချပါတော့တယ်… “အားးး…အဟင့်” “ကဲကွာ…ဒီလောက်တောင် အရည်ရွှဲနေတဲ့ စောက်ပတ်…ကဲကွာ…အင့်..အင့်…” “အား…နာတယ်…ဖြေးဖြေးလုပ်ပါ””နင်…ငါ့ကို ကလန်ကဆန်လုပ်ချင်နေတာလေ…နင့်ကိုလိုးသတ်မယ်… ကောင်မ…ရော့…ရော့…ငါ့လီး…””အား…အမေ့…နာတယ်” ဦးသောင်းထိုက်က ချို့အပေါ်ကနေ အားနှင့်ဆောင့်လိုးနေပြီး…တချက်တချက် မွှေလိုးလိုက်…ဆောင့်လိုးလိုက်…ပင့်လိုးလိုက်ဖြင့် အားရပါးရကြီးကို လိုးနေတော့… “အားးး အဟင့်…အရမ်းကောင်းတယ်…” “ကောင်မ..ငါ့လီးကို ကြိုက်နေပြီမလား…နောက်ခါ ငါခေါ်ရင် လာမလား…အင့်” “ဟုတ်…ဟုတ်..လာပါ့မယ်” “ပြောစမ်း…ဘာလာလုပ်မှာလဲ..” “ဟို…ဦးကြိုက်တာ လုပ်ပါ…အားးး” “ငါနင့်စောက်ပတ်ကို တနေကုန်လိုးရင်ရော” “ဟုတ် ရပါတယ်” “ဘာရတာလဲ…ပြန်ပြောစမ်း…ရော့…ငါ့လီး..” “ဟို…ဟုတ်…သမီးကိုလုပ်လို့ရပါတယ်” “ဘာလုပ်ရမှာလဲ”ပြောရင်း ဦးသောင်းထိုက်က သူ၏လီးကိုဆွဲချွတ်လိုက်လေသည်…ချိုသည် ကာမလမ်းဆုံးရောက်ခါနီးပြီမို့…လီးဆွဲထုတ်လိုက်သောအခါ…ဆန့်တငံ့ငံ့နှင့် ရူးမတတ်ဖြစ်သွားရလေတယ်… “အို…ဘာလို့ဆွဲထုတ်လိုက်တာလဲ” “ပြော…နင့်ကိုငါ ဘာလုပ်ရမလဲ” “ဦးရယ်..ချိုတောင်းပန်ပါတယ်” “အာ့ဆို ပြောလေ…နင့်ကို ငါဘာလုပ်ရမလဲ” “လိုးပါ…. လိုးပေးပါ…” ချိုသည် အိပ်ရာပေါ်၌ လူးလိမ့်၍ ဦးသောင်းထိုက်အား လိုးပေးရန် တောင်းပန်နေရတယ်…”ပြန်ပြောစမ်း…” “ဦး လီးကြီးနဲ့ ချို့ကို လိုးပေးပါ…ချို အရမ်းလိုးခံချင်နေပါပြီ…” “အေး…နင်တောင်းပန်လို့ ငါလိုးပေးရတာနော်” ထို့နောက် ဦးသောင်းထိုက်က ချို့ပိပိထဲ သူ့လီးကြီးအား…တချက်ထဲဆောင့်သွင်းလိုက်ပြီး…တရစပ် လိုးပါတော့သည်…။\n“အား…လိုးပါ…ဆောင့်…ဆောင့်…အား…” “ရော့ကွာ…အင့်..အင့်” “အမလေး..ကောင်းလိုက်တာ…အား..” “ကောင်မ…လီးလိုချင်တယ်မလား…ရော့..ယူ…ငါ့လရည်တွေယူ…အားးးး..ရှီး…ရော့ကွာ…အင့်…အင့်” အခန်းထဲ၌ လီးနဲ့ စောက်ပတ် ဝင်သံထွက်သံနှင့် ချို့အော်သံ ဦးသောင်းထိုက်၏ မာန်နှင့်လိုးသံတို့ဆူညံနေတယ်… “ငါပြီးတော့မယ်…နင့်စောက်ပတ်ထဲ ငါ့လရည်တွေထည့်မယ်…အားး..” ဦးသောင်းထိုက်က ချို့စောက်ပတ်အား မနားတမ်း တရစပ်လိုးပြီး…သူ၏လီးကြီးအား…နောက်ဆုံး အားနှင့် ဖိသွင်းလိုက်ပြီး…သူ၏လရည်များအား ပန်းထည့်လိုက်တယ်… “အားးးအ…ကောင်းလိုက်တာ” ချိုသည်လဲ ပူနွေးသော လရည်များစောက်ပတ်ထဲ အရှိန်နှင့်ပန်းဝင်လာသဖြင့် တကိုယ်လုံးတဆတ်ဆတ်တုန်ပြီး…ပြီးဆုံးခြင်းသိုရောက်သွားတော့တယ်..””အားးအဟင့်…ဟင့်” “ကောင်းလိုက်တာ မိချိုရယ်” ဦးသောင်းထိုက်သည်…ချို့ကိုယ်လုံးပေါ်သို့ မှောက်ချလိုက်ပြီး…ချို့ကို ဖက်ထားလိုက်လေတော့သည်……ပြီးပါပြီ။


TRUESTORY: ဘာကြောင့်အရေးတကြီး လုပ်ဆောင်ချင်နေရတာလဲ ?\nဘာကြောင့်အရေးတကြီး လုပ်ဆောင်ချင်နေရတာလဲ ?\nဖိတ်ခေါ်ပြီး ၂၀၀၈ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ\nအပေါ် သိက္ခာချပွဲတွေ ကျင်းပနေရပါသလဲ…ဆိုတဲ့မေးခွန်းကိုပြည်သူ\nတစ်ဦးအနေ နဲ့မေးချင်ပါတယ်။ ဒီလိုမေးချင်တာအကြောင်းရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ တည်ငြိမ်အေးချမ်းမှုတွေပျက်ပြားပြီးဆင်းရဲ\nသားတွေရဲ့မကျေနပ် မှုတွေပေါက်ကွဲကုန်မှာစိုးရိမ်လို့ပါပဲ။ လူတွေ စုပြုံပြီး လမ်းပေါ်ရောက်လာခဲ့ရင် ချမ်းသာလှတဲ့ ထိုင်းနိုင်ငံ အဖို့ မသိသာလှပေမယ့် ဆင်းရဲနေ တဲ့မြန်မာနိုင်ငံ အဖို့တော့ စိုးရိမ်စရာကောင်းပါတယ်။ ဒါကြောင့်\n၂၀၀၈ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဘက်ကနေလိုက်ပြီး အကောင်းမြင်ဝါဒနဲ့ ပြောနေတာမဟုတ်ပါဘူး။ ၂၀၀၈ခုနှစ် အခြေခံဥပဒေကို ပြင်ဆင်ဖို့ လွှတ်တော်ကနေ ဆုံးဖြတ်လုပ်ဆောင်နေဆဲ မို့ စောင့် ကြည့် သင့်တဲ့ အနေအထားမှာပဲဖြစ်သင့်ပါတယ်။\nမြန်မာနိုင်ငံမှာသင်ခန်းစာယူမယ်ဆိုရင်အများကြီးပါပဲ။ ၁၉၈၈ခုနှစ် ကနေ အနှစ်(၂၀)ကျော် လုံး လုံး စစ်တပ်ကအုပ်ချုပ်သွားတာဟာ တကယ့်တရားခံ အစစ်က ဆန္ဒတွေစောခဲ့လို့ပါပဲ။ လုပ်သင့် တာ ကိုမလုပ်ခဲ့ဘဲ ဆန္ဒတွေစောခဲ့လို့ အဲဒီတုန်းက သမ္မတက(၃)လအတွင်း ရွေးကောက်ပွဲလုပ်ပေး မယ်။ သူတို့အစိုးရတစ်ဖွဲ့လုံးဝင်ပြီး အရွေးမခံဘူးဆိုပြီး ကတိပေးခဲ့တာကို လက်ခံသင့်ပါလျက်နဲ့ လက်မခံဘဲ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုတွေ ဆိုးလာ တာကြောင့် စစ်တပ်က နေရာရသွားခဲ့တာပါ။\nအဲဒီတုန်းကသာ အာဏာရအစိုးရက ပေးတဲ့အခွင့်အရေးကိုကောင်းမွန်စွာ အသုံးချခဲ့ရင်အခုဆိုရင် ဒီမိုကရေစီရတာနှစ်ပေါင်းအစိတ်ကျော်ပါပြီ။ ဒါဟာသင်ခန်းစာ ယူသင့်တဲ့ကိစ္စတစ်ရပ်ပါ။ ပေးပါ့ မယ် ဆိုတာ ကိုမရဘူး..အခုချက်ချင်းပေးလို့ တောင်းဆိုခဲ့တဲ့အမှားကြောင့် အနှစ်(၂၀)ကျော် လုံးလုံး ဒီမိုကရေစီမရခဲ့တာ ပါပဲ။အခုလဲ ၂၀၀၈ခုနှစ်၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပြင်ဆင်ရေးကို တရားဝင်လမ်းကြောင်းကနေလုပ်ကိုင်နေတာ လေးကို NLD အနေနဲ့စောင့်ကြည့် သင့်ပါတယ်။ အခုတော့ဒီလိုမဟုတ်ဘဲ ပြည်သူတွေ စုစုဝေးဝေးနဲ့ ဆူဆူ ပူပူဖြစ်အောင်လမ်းကြောင်းပေး သလိုဖြစ်နေ ပါတယ်။လွှတ်တော်ကလဲပြင်ဆင်မယ်၊ပြည်သူတွေကလဲ ပြင်ချင် တယ်ဆိုရင် ပြင် ဖို့ပဲ ရှိပါတော့တယ်။\nNLD အဖွဲ့အနေနဲ့ငွေကြေးအမြောက်အမြားအကုန်အကျခံပြီး အလံတွေလုပ်၊ဆိုင်း ဘုတ်တွေထောင်၊ လူထုတွေစုဝေးခိုင်းပြီး လုပ်နေတာဟာ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်းပြောရယင် အပိုအ လုပ်တွေဖြစ်နေပါတယ်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်ကိုရောက်ဖို့ကြားမှာ၂၀၁၄ခုနှစ်၊ တစ်နှစ်လုံးကျန်ပါသေး တယ်။ ပြောရမယ်ဆိုရင်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ဖို့ အချိန်လုံလုံ လောက်လောက်ရှိနေ ပါသေးတယ်။ NLD အနေနဲ့ဖွဲ့စည်းပုံပြင်ဆင်ရေးကို အကြောင်း ပြပြီးလူထုကိုမဲဆွယ်နေတာလား။ ငြိမ်သက်နေတဲ့ပြည်သူတွေကို စိတ်ခံစားမှုတွေပေးနေတာလား။ ဒါတွေ ဟာမဖြစ်သင့်ပါဘူး။\nအခု လဲ လွှတ်တော်ကနေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေမှာ ပြင်ဆင်ရမယ့် အချက်တွေထဲကမှ ဘယ်လို ပြင်ဆင်ကြမယ်ဆိုတဲ့အဖြေကို ရှာကြရမှာပါ။\nအဲဒီကရလာတဲ့အဖြေပေါ်မူတည်ပြီးမှ NLD က ဆက်လက် လုပ်ဆောင့် သင့်ပါတယ်။ အခုဟာ ကတော့ စစ်မရောက်ခင် ကထဲကမြားကုန်အောင် ပစ်နေသလိုပါပဲ။ လက်ရှိ အစိုးရကလဲ ၂၀၀၈ခုနှစ်၊ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေကြီးကိုမပြင်ဘူးဆိုပြီးသော့ခတ်ထားတာမဟုတ်ပါဘူး။ ဥပဒေ ပြုရေးအာဏာရှိတဲ့ လွှတ်တော်အဆင့်ဆင့်ကလည်း မပြင်ဘူးဆိုပြီး တင်းခံနေတာမ ဟုတ်ပါဘူး။ လူပေါင်း ရာကျော်ပါတဲ့ ကော်မတီတစ်ရပ်ဖွဲ့ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံ ပြင်ဆင်ရေးလုပ်နေပါလျက် NLDကဘာကြောင့် အရေး တကြီးလုပ်ဆောင်ချင်နေရတာပါလဲဆိုတဲ့ မေးခွန်းကိုမေးချင်ပါတယ်။