ZÀÀ WUƉUÚN ƉÉ Abbey Abui Acholi Alur American Sign Language Amharic Angolan Sign Language Arabic Armenian Ateso Attié Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bassa (Cameroon) Bassa (Liberia) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Biak Bislama Bolivian Sign Language Boulou Bété Cambodian Chavacano Chichewa Chin (Tiddim) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chopi Chuabo Cibemba Cinyanja Colombian Sign Language Cuban Sign Language Damara Dangme Douala Dusun Efik English Estonian Ewe Fante Fijian Fon French Ga Guarani Guarani (Bolivia) Gun Guéré Haitian Creole Hausa Herero Hindi Hunsrik Iban Ibinda Igbo Indian Sign Language Indonesian Irish Javanese Jula Kabuverdianu Kachin Kannada Karen (S'gaw) Khana Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Korean Kpelle Krio Kurdish Kurmanji Kwangali Kwanyama Kyangonde Lamba Lhukonzo Lingala Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macua Malagasy Malayalam Maltese Mambwe-Lungu Marathi Mauritian Creole Mazahua Mbunda Meru Moore Myanmar Navajo Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Ngangela Nias Nigerian Pidgin Nyungwe Nzema Okpe Oromo Otetela Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Romanian Romany (Eastern Slovakia) Romany (Macedonia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Southern Greece) Runyankore Russian Rutoro Samoan Sangir Sango Sena Sepedi Setswana Seychelles Creole Sidama Silozi Sinhala Spanish Sranantongo Sunda Swahili Swati Tahitian Tajiki Talian Tamil Tandroy Thai Thai Sign Language Tigrinya Tiv Tongan Tshwa Tsonga Turkish Twi Ukrainian Umbundu Urdu Urhobo Uruund Vezo Vietnamese Wallisian Wolaita Yacouba Zande Zulu\n1, 2. Ðɛ́ mɔ̀ dyi-diè-ɖɛ̀ ɓɛ́ m̀ ɓéɖé ɓɛ́ m̀ ké m̀ mìɔùn dyi diè kɛ́, ké ɖɛ́ kɔ̃̀ jè ɔ kpaà ɖɛ kɛ́?\nDYÌÌN Báɓòɔ̀ cɛ̃́-cɛ̃́ múɛɛ, m̀ ɖǎa cɛ̃́ kà ɓɛ́ nyɔ ɓě ɓɛ́ wa ɖá wa nì Gèɖèpɔ́ɔ̀ ɓièɛ̌n nyɛɛ tɛ̀mɛ̀ìn ɖɛ ɓě, mɔɔ wa nyu ɖɛ ɓě ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyɛ́ múɛ. (2 Kɔ̀ɖéíntĩ̀ɔ̀ 6:17) Ðɛa kɔ̃̀ jè ɖé Jɛ̀hóvà cɛ̃à à gbo ɓɛ́ à kéà ɓiè-kpòò seà jǎà ɓɛ́ ɔ mɔ̀à ‘Báɓèɖɔ́ùn-hwɔ̀ɖɔ̀ vɛ̀nɛ̀ɔ̀’ kɛɛ mú sɔ̀ kɛ̀. (Wɛ̀ɖɛ̀ɓèɖésĩ̀ɔ̀ 18:2, 4) Ðɛ́ nì mu nyuùn wɛ̃́? À ɖò-ɖò séín ɓéɖé ɓɛ́ à ké ɖɛ ɖò gã, ké à ɓéɖé ɓɛ́ à ké à mìɔùn dyi diè, ɓɛ́ à ké níiń, ‘Ḿ mɔ́ ɓɛ́ ḿ ké Gèɖèpɔ́ɔ̀ ɓiè kà ɔ mɔ́ ɓɛ́ ḿ kéɛ nyu kɛɛ̀, mɔɔ ḿ mɔ́ ɓɛ́ ḿ ké ɔ ɓiè kà ḿ ɖúó ɔ nyuɛń dyíɛɛ̀?’\n2 Ɔ jǔ ké m̀ ɖǎ ɓiè-kpòò ɖò ɓɛ́ ɔ se jǎà kɛɛ mú sɔ̀, mɔɔ m̀ ɖǎ ɖé nì nyɛ́nɛ́ɔ̀ dyi gbaà ní, nìí, ɔ mɔ̀ ɖɛ nɔ̀mɔ̀ dyíin. Kɛɛ xwai-nyu-ɖɛ̀ kè kpeɖe ɖíɛ́ ɓě sɔ̀àìn ɖé ɓiè-kpòò seà jǎà kɛ múɛɛ ɓɛ́ìn ɖéé ɖé nì hwòɖǒɔ̀ xwíníín nìɛ̀, ké m̀ kpáìn wa múàǔn dyi ke. Ɓěà cɛ̃ xwai-nyu-ɖɛ̀ kè kpeɖe ɓě nìà wɛ ɖíɛ́ ɓě jè, ɓɛ́ à ké xwíníín kɔ̃̀ jè ɔ kpaà ɖɛ ɓɛ́ à kéà wa dya gmɔ̀ kà Jɛ̀hóvà gmɔ̀à wa dya kɛɛ dyé.\nHWƆÌN-ÐƐ̀ SƐ-SƐ ƁĚ KÈ ƁǍ NÌÌN ƁǍ ƁĚ ƁIÈ-ƁIÈ\n3. (1) Ðɛ́ kɔ̃̀ jè ɔ kàmàà mú ɓó nyɔ ɖíɛ́ ɓě bìì ɓɛ́ wa kéà hwɔìn-ɖɛ̀ sɛ-sɛ ɓě kũ̀à-mú-nyùìn-nyùìn dyi táà ɖé waà ɓiè-ɓièɔ̀ múɛ́? (2) Ðɛ́ Báɓòɔ̀ cɛ̃ ɓá hwɔìn-ɖɛ̀ sɛ-sɛ ɓě kũ̀à-mú-nyùìn-nyùìn ɓó Gèɖèpɔ́ɔ̀ ɓiè jè kɛɛ jè dyíɛ́?\n3 Nyɔ ɖíɛ́ ɓě ɖǎ hwɔìn-ɖɛ̀ sɛ-sɛ ɓě mɔɔ kũùn-kpò ɓièìn-naín ɓě kũ̀à mú nyùìn ɖé wa ɓíɖí-taún ɓó zɔ̃ pàɖǎ xwíníín, ɓɛ́ wa ké Gèɖèpɔ́ɔ̀ ɓiè. Ɔ jǔ ké m̀ dyi nyɔ ɓě nì náa ɖò jǔ ní, nìí, ɔ ɓɛ́ìn ɖɛ ɖìè jǔɛ, mɔɔ ɔ ɓɛ́ìn ɖɛ gbà jǔɛ ɖé m̀ gbo, ɓɛ́ m̀ ké se wa kũ̀à mú nyùìn ɖe ɖé Gèɖèpɔ́ɔ̀ ɓiè-ɓiè mú. Kɛɛ ɔ mɛ nì m̀ hwìɖǐi kà ɓɛ́ Jɛ̀hóvà tɛ̀mɛ̀ìn à kà à ké ɔ ɓièɛ̀ nyuɛ. Báɓòɔ̀ cɛ̃ɛ à gbo wáɖáá kà ɓɛ́ Jɛ̀hóvà se mɔ́ ɓɛ́ à ké hwɔìn-ɖɛ̀ sɛ-sɛ ɓě kũ̀à mú nyùìn ɖé à ɓiè-ɓièɔ̀ múɛ.—Zà Ɛ́séɖɔ̀ 20:4, 5 wuɖuún; Wɛ́ɖɛ́ 115:4-8; Àzédyà 42:8; 1 Jɔ̃́ɔ́ 5:21.\n4. (1) Ðɛ́ kɔ̃̀ jè à mɛ ɓɔ́à à ɓǎ nììn ɓǎ ɓěɔ̀ ɓièɛ̀ kɛ́? (2) Ðɛ́ kɔ̃̀ jè Jɛ̀hóvà cɛ̃ɛ ma ɔ nyɔ ɓěɔ̀ gbo kà ɓɛ́ wa mɛ ɓɔ́ ma nyɔ ɓě ɖǎà mɛ́ɛ gbo wùɖùɛ̀ kɛ́?\n4 Nyɔ ɖíɛ́ ɓě ɓɛ́ìn gana kè ti pàɖǎ dyí ɖúɛ, ɓɛ́ wa ké vɔ̃ ɓɛ́ wa ké waà ɓǎ nììn ɓǎ ɓě ɖǎà mɛ́ɛ hwòɖǒ dyi dè. Wa ɓɛ́ìn wa ɓièɛ̀ dyɛ mɔ̀ùn. Kɛɛ à ɖǎa cɛ̃́ kà ɓɛ́ nyɔ ɓě ɖǎà mɛ́ɛ se à gbo kpáa ɓɛ́ìn, mɔɔ wa se à ɖɛ gbà bũ̌ nyuɛ ɓɛ́ìn nyɛ. Wa se dà kà kò ɖò cĩ́ɛń nì. Jǎà jɛ́ɛ́ kɛɛ, ɔ mɔ̀ nàdǐ ɓɛ́ à ké vɔ̃ ɓɛ́ à ké wa gbo wùɖù, sepóɛɖé bɔ̃̌ séín ɖò ɓɛ́ ɔ nì kà ɔ sɔ̀ìn ɖé à gbǒ-xwíníín-nyɔ̀ ɖò ɓɛ́ ɔ ɖǎ mɛ́ɛ gboɛɛ sɔ̀ìn ɖé zùù gbà ɓěɔ̀ gbo. Ðɛa kɔ̃̀ jè Jɛ̀hóvà cɛ̃ɛ ma Éézùɖùɛ̀-nyɔ̀ ɓěɔ̀ gbo kà ɓɛ́ wa mɛ ɓɔ́ nyɔ ɓě ɖǎà mɛ́ɛ gbo wùɖùɛ̀, mɔɔ wa mɛ ɓɔ́ ɖɛ séín ɖò ɓɛ́ ɔ ɓá zùù gbà ɓěɔ̀ jè dyíɛɛ sɔ̃ún poɛ kɛ.—Dìtɔ̀wáɖánámɛ̀ 18:10-12; dyé Mánáín-Hwɛ̀ìn-Wùɖù 25 kè 30.\n5. Ðɛ́ ɓɛ́ìn m̀ gbo kpáa ɓɛ́ m̀ ké hwɔìn-ɖɛ̀ sɛ-sɛ ɓě kũ̀à-mú-nyùìn-nyùìn ɓó Gèɖèpɔ́ɔ̀ ɓiè jè, mɔɔ nì ɓǎ nììn ɓǎ ɓěɔ̀ ɓiè-ɓiè dyi táà kɛ́?\n5 Ðɛ́ ɓɛ́ìn m̀ gbo kpáa, ɓɛ́ m̀ ké hwɔìn-ɖɛ̀ sɛ-sɛ ɓě kũ̀à-mú-nyùìn-nyùìn ɓó Gèɖèpɔ́ɔ̀ ɓiè jè, mɔɔ nì ɓǎ nììn ɓǎ ɓěɔ̀ ɓiè-ɓiè dyi táà kɛ́? M̀ ɓéɖé ɓɛ́ m̀ ké Báɓòɔ̀ wuɖuún zà, kè ɓɛ́ m̀ ké kà Jɛ̀hóvà nyu ɖɛ ɓěa dya gmɔ̀ɔ̀ kɛɛ jè hwìɖǐi poìn kóɖó-kóɖó. Ɔ gmɔ̀ wa dya kà ‘dyi-nyàìn-ɖɛ̀’ ɓě mɔɔ mú-nyɛ́-ɖɛ̀ ɓě nìà kɛ. (Dìtɔ̀wáɖánámɛ̀ 27:15) Ɓaà Jɛ̀hóvà wé séín, ɓɛ́ ɔ ké m̀ gbo kpá, ɓɛ́ m̀ ké ɖɛ dya gmɔ̀ kà ɔ nyuà ɖɛ dya gmɔ̀ɔ̀ kɛ, ɔ kè ɓɛ́ m̀ ké ɔ ɓiè kà ɔ mɔ́ ɓɛ́ m̀ kéà ɔ ɓièɛ̀ nyuɛ. (Àzédyà 55:9) M̀ ɓɛ́ìn hwòɖǒ kɔ̃ dèɛ̀ kà ɓɛ́ Jɛ̀hóvà mu m̀ kpé m̀ kɔ̃̀ m̀ ké ɓéɖéɛɛ nyíìn, ɓɛ́ m̀ ké ɖɛ séín ɖò ɓá ɓiè-kpòò seà jǎà kɛɛ jè dyíɛɛ dyi táà kɛ.\nÀ MƐ PA MƆ̀SÌ-HWƆ̀Ɔ̀?\n6. Ðɛ́ kɔ̃̀ jè wa gã ma Sè-bɛ̃̌-bàɖàǔn-dɛ̀nɛ̀ɔ̀ wé 25 ɓɛ́ wa ké ma Jízɛ̀ wóɖó-wè-hwɔ̀ pa kɛ́?\n6 Mɔ̀sì mɔ̀ fɔ̀-wè ɓěɔ̀ ɖò ɓɛ́ nyɔ pàɖǎ dyuò jè dyí ɖé ɓóɖó-kpàà dà séín nyɛ, ké nyɔ ɓáún-ɓáún poɛ̀n hwìɖǐi kà ɓɛ́ ɔ mɔ̀ Jízɛ̀ɛ̀ wóɖó-wè-hwɔ̀ kɛ. Kɛɛ jɛ́ɛ́ kɛɛ, Mɔ̀sì sɔ̀ìn ɖé ɓiè-ɓiè seà jǎà kɛɛ mú. Céè-ɖɛ̀-kpò vɛ̀nɛ̀ ɖò ɓɛ́ wa ɖáìn ìsákòɖòpíɖìà ɓɛ́ ɔ tɛ̀mɛ̀ìn ɖɛ pàɖǎ ɓěɛɛ zaìn kɔ̃in kà Wóɖóùn-nyɔ̀ ɓě ɓɛ́ wa ɓiè ma gèɖèpɔ́ɔ̀ pàɖǎ ɓěɛɛ, pa ma dyóɖóɔ̀ wóɖó-wè-hwɔ̀ ɓó Sè-bɛ̃̌-bàɖàǔn-dɛ̀nɛ̀ɔ̀ wé 25 kɔ̃ɛ. Jízɛ̀ se ma wóɖó ɓó Sè-bɛ̃̌-bàɖàǔn-dɛ̀nɛ̀ɔ̀ wé 25 kɔ̃ dyɛo, kɛɛ cɔ́cì-nàìn-nyɔ̀ ɓěɔ̀ mɔ́ ɓɛ́ nyɔ ɓě ɓiè ma gèɖèpɔ́ɔ̀ pàɖǎ ɓěɛɛ ɓáún-ɓáún ké ma Kɛ́ɖɛ́ì ɖeín-sí-nyɔ̀ ɓě jǔ jèɛɛ, wa poɛ ma gbɔ, ɓɛ́ wa ké ma Jízɛ̀ɛ̀ wóɖó-wè-hwɔ̀ pa ɓó wé nìà wɛ kɔ̃. (Ðúù 2:8-12) Jízɛ̀ɛ̀ ɖeín-nà-nyɔ̀ ɓěɔ̀ se ma Mɔ̀sì-hwɔ̀ pa. Céè-ɖɛ̀ ɖò ɓɛ́ ɔ mɔ̀à Dà Hwɛ̀ Mú Ɓɛ́ Ðɛ Kpa Ðɛ Ɓě Sɔ̀ìn Nyɛ (Xwí-wùɖù mú) zaìn kɔ̃in kà ɓó zɔ̃ 200 xwíníín ti ɓɛ́ Jízɛ̀ ɖǎ ma wóɖóɛɛ, “nyɔ ɖò se ma ɔ wóɖó-wè dyuò, ké nyɔ ɓáún-ɓáún se ma wé jɛ́ɛ́ ɔ wóɖó ma kɛɛ jè gbo kɔ̃̀.” Mɔ̀sì-hwɔ̀-pa-pa dè ma gbɔ ti ɓɛ́ Jízɛ̀ ɖǎ ma ɓóɖó-kpàà kɔ̃ cĩ́, ké zɔ̃ hɔ̃dɛ̀ɖɛ̀ ɓáún-ɓáún ɖà ma ziɛ.\n7. Xwíníínɔ̀ nyɛ́ kɔ̃̀ jè jǎà Kɛ́ɖɛ́ì ɖeín-sí-nyɔ̀ ɓě ní paà Mɔ̀sì-hwɔ̀ kɛ́?\n7 Nyɔ pàɖǎ dyuòɛ̀ kà Mɔ̀sì kè kpeɖe ɓě ɓá ɔ dyí ɓɛ́ wa mɔ̀à péé-nyu-nyu kè nyɔ-ɖɛ-nyí-nyí ɓěɛɛ sɔ̀ìn nyɔ ɓě ɓɛ́ wa ɓiè ma gèɖèpɔ́ɔ̀ pàɖǎ ɓěɛɛ gboɛ. Ɔ hwɔ̀ìn kà ɖé Béɖétĩ̀-ɓòɖòɔ̀ kɔ̃ ɔ kè ɖé Mɛ́ɖékà-ɓòɖòɔ̀ wáká ɖíɛ́ ɓě kɔ̃ɛɛ, ɔ nyu ma ti ɖò ɓaɖa ké wa po ma Mɔ̀sì-hwɔ̀-pa-pa ɓɔ́í, sepóɛɖé ɔ sɔ̀ìn nyɔ ɓě ɓɛ́ wa ɓiè ma gèɖèpɔ́ɔ̀ pàɖǎ ɓěɛɛ gbo jè. Wa pɛ̃́ìn ma nyɔ séín ɖò ɓɛ́ ɔ pa ma Mɔ̀sì-hwɔ̀ kɛɛ sɔ̃ kɔ̃. Kɛɛ ti ɓɛ́ ti pàɖǎ ɖǎ ma ziɛɛ, nyɔ ɓě ɖú ma Mɔ̀sì-hwɔ̀ pa kpàǐ ɖe. Xwíníínɔ̀ nyɛ́ kɔ̃̀ jè jǎà Kɛ́ɖɛ́ì ɖeín-sí-nyɔ̀ ɓě ní paà Mɔ̀sì-hwɔ̀ kɛ́? Sepóɛɖé wa mɔ́ ɓɛ́ wa ké Gèɖèpɔ́ɔ̀ hwòɖǒ dyi dè ɖé waà nyuu-ɖɛ̀ séín mú jè.\nÀ MƐ PA WÓÐÓ-WÈ-HWƆ̀Ɔ̀?\n8, 9. Ðɛ́ kɔ̃̀ jè Kɛ́ɖɛ́ì ɖeín-sí-nyɔ̀ ɓě nì ma kĩ́ín nyɛɛ se ma wóɖó-wè-hwɔ̀ pa kɛ́?\n8 Hwɔ-pa-pa ɖò ɓɛ́ nyɔ ɓáún-ɓáún ɖɛ̀ɓɛ̀ múɛɛ mɔ̀ waà wóɖó-wè-hwɔ̀-pa-pa. Kɛ́ɖɛ́ì ɖeín-sí-nyɔ̀ ɓě mɛ pa wóɖó-wè-hwɔ̀ɔ̀? Nyɔ ɓě ɓɛ́ wa pa ma wóɖó-wè-hwɔ̀, ɓɛ́ Báɓòɔ̀ cɛ̃ wa jè kɛɛ mɔ̀ nyɔ ɓě ɓɛ́ wa se ma Jɛ̀hóvà ɓiè kɛ. (Jɛ́nɛ́sì 40:20; Máà 6:21) Wa pa ma wóɖó-wè-hwɔ̀, ɓɛ́ wa ké ma kũùn-kpò gèɖèpɔ́ɔ̀ ɓě dya dè. Ðɛa kɔ̃̀ jè Kɛ́ɖɛ́ì ɖeín-sí-nyɔ̀ ɓě nì ma kĩ́ín nyɛɛ “dyéɛ ma kà ɓɛ́ nyɔ séín ɖòɛ̀ wóɖó-wè-hwɔ̀-pa-pa mɔ̀ ma nyɔ ɓě ɓɛ́ wa ɓiè ma gèɖèpɔ́ɔ̀ pàɖǎ ɓěɛɛ kpeɖeɛ.”—Ɓóɖó-Cèè-Ðɛ̀ Ìsákòɖòpíɖìàɔ̀ (Xwí-wùɖù mú).\n9 Wóɖóùn-nyɔ̀ ɓě kè Gíɖíì-nyɔ̀ ɓě nìó zɔ̃̌ɔ̀ kɛɛ poɛ ma jǎà kà ɓɛ́ ɓó nyɔ ɖòɛ̀ wóɖó-wè ɓaɖaa, zùù ɖò gã̀ ma ɓó dyi, ké zùù nìà wɛɛ mu ma nyɔɔ̀ dyí gmɔ̀ùn ɖé ɔ fɛ̀ɛ̀-wè séín múɛ. Nyɔ ɓě ɓɛ́ wa se ma Kɛ́ɖɛ́ì ɖeín-sí-nyɔ̀ ɓě ɓó tia ɓaɖaa pa ma wóɖó-wè-hwɔ̀, sepóɛɖé wa poɛ̀n ma hwìɖǐi kà ɓɛ́ ɖɛ nìà kɛ nyu-nyu muɛ ma nyuùn ɓɛ́ wa gèɖèpɔ́ɔ̀ ké ma nyɔ kɔ̃̀ wóɖó-wè ɔ jǔ ma kɛɛ dyí gmɔ̀ kɛ.\n10. Ðɛ́ kɔ̃̀ jè Kɛ́ɖɛ́ì ɖeín-sí-nyɔ̀ ɓě nìà zɛ̃̌ɛ̀ kɛɛ mɛ ɓɔ́à wóɖó-wè-hwɔ̀ paa kɛ́?\n10 Nì hwòɖǒ ɖá Jɛ̀hóvà hwòɖǒ dèìn hwɔ-pa-pa ɓě ɓɛ́ wa ɓá ɓiè-kpòò seà jǎà kɛ dyíɛɛ múinǹ? (Àzédyà 65:11, 12) Gbào, ɔ hwòɖǒ seɛ múin dèìn. Ðɛa kɔ̃̀ jè à ní paà wóɖó-wè-hwɔ̀ mɔɔ fɔ̀-wè séín ɖòɛ̀ hwɔ ɓɛ́ ɔ ɓá ɓiè-kpò seà jǎà kɛɛ dyíɛ̀.\nƆ KPA ÐƐ CÁÀ?\n11. Ðɛ́ kɔ̃̀ jè nyɔ ɖíɛ́ ɓě paà fɔ̀-wè-hwɔ̀ ɓě kɛ́? Ðɛ́ mɛ kpa ɖɛ mìɔ ɖé m̀ gbo kɛ́?\n11 Nyɔ ɖíɛ́ ɓě dyuòɛ̀ kà ɓɛ́ Mɔ̀sì kè fɔ̀-wè tɔ̀ɔ̀ ɓě sɔ̀ìn ɖé nyɔ ɓě ɓɛ́ wa ɓiè ma gèɖèpɔ́ɔ̀ pàɖǎ ɓěɛɛ gboɛ, kɛɛ wa nì wé ɓě nìà kɛ hwɔ pauń ke kánáá pū. Wa poɛ̀n hwìɖǐi kà ɓɛ́ fɔ̀-wè ɓě mɔ̀ ti nɔ̀mɔ̀ dyíin ɓɛ́ wa ké waà xwéɖé-dù ɓě gbo hwèɖè kɛ. Kǎà mɔ̀ùn poɛ̀n hwìɖǐi ɖekèè? Ɔ se ɖɛ gbà ɓɛ́ m̀ ké nì xwéɖé-dùɔ̀ gbo hwèɖèɛ̀ mɔ́. Jɛ̀hóvà dè ma xwéɖé-dùɔ̀ dyi, ké ɔ mɔ́ ɓɛ́ à kè wa ké gbo kpɔ̃ìn. (Ìfísĩ̀ɔ̀ 3:14, 15) Kɛɛ à kè Jɛ̀hóvà gbo-kpɔ̃ìn-kpɔ̃ìn nɔ̀mɔ̀ dyíin ɓéɖé-ɓéɖé kɔ̃̀ ɔ ké ɖɛ kpa ɖé à gbo, ké ɔ zi ɓɛ́ à ké à gbǒ-xwíníín-nyɔ̀ ɓě hwòɖǒ dyi dè dyììn ɖé ɓiè-kpòò se jǎà ɓěɛ̀ fɔ̀-wè-hwɔ̀-pa-pa ɓě múɛɛ dyí. Ðɛa kɔ̃̀ jè àpɔ́sò Pɔ́ɔ̀ cɛ̃ɛ ma, ké ɔ ɖá, “Ɓě mɛ vɔ̃ ɓɛ́ ɓě ké ɖɛ ɓě dè Bounɓoɔ̀ hwòɖǒ dyiɛɛ cɛ̃́.”—Ìfísĩ̀ɔ̀ 5:10.\n12. Ðɛ́ muɛ nyuùn ɓɛ́ fɔ̀-wè ɖò ké se Jɛ̀hóvà hwòɖǒ dyi dè kɛ́?\n12 Nyɔ ɓáún-ɓáún hwòɖǒ ɖá kɛbì fɔ̀-wè ɖò mɛ sɔ̀ìn dà séín ɖòɛɛ se ɖɛ kpa. Kɛɛ Jɛ̀hóvà hwòɖǒ se ná nì. Ɔ hwòɖǒ se fɔ̀-wè ɓě ɓɛ́ wa sɔ̀ìn ɖé ɓiè-ɓiè se jǎà kɛ múɛ, mɔɔ ɓɛ́ wa dè nyɔ ɓě mɔɔ ɓóɖó-dù ɖòɛ̀ dyí-dyuòìn-ɖɛ̀ ɓě dya kɛɛ múin dèìn. Ɔ hwɔìn kà Íjè-nyɔ̀ ɓěɔ̀ pa ma hwɔ pàɖǎ ɓě ɓó waà kũùn-kpò gèɖèpɔ́ɔ̀ ɓěɔ̀ bìì. Ti Éézùɖùɛ̀-nyɔ̀ ɓěɔ̀ sɔ̀ ma ɖé Íjè-ɓòɖòɔ̀ kɔ̃ɛɛ, wa ɖú ma Íjè-nyɔ̀ ɓě ɓɛ́ wa ɓiè ma gèɖèpɔ́ɔ̀ pàɖǎ ɓěɛɛ hwɔ-pa-pa ɓěɔ̀ ɖò dyí, ké wa ɖáìn ma “hwɔ ɖò [ɓó Jɛ̀hóvà] bìì.” Kɛɛ Jɛ̀hóvà zà ma wa kpeɖe ɓó ɖɛ nìà kɛ nyu jè. (Ɛ́séɖɔ̀ 32:2-10) Kà kpáá-ɖɛ̀-cɛ̃-nyɔ̀ Àzédyà nyuɛ ma cɛ̃ɛ kɛɛ, kǎà à mɛ nyuɛ. Ɔ ɖá, “Ɓěǐn ɖá ɓɛ́ ɓě ké se-mú-hwɛ̀-ɖɛ̀ ɓěɔ̀ ɖò dyi tìnììn.”—Zà Àzédyà 52:11 wuɖuún.\nKPƆ̃ NYƆ TƆ̀Ɔ̀ ƁĚ KPEÐEƐ̀-DYÍIN-NƆ̀MƆ̀-KÀ\n13. M̀ dyiɛ gbɔ po ɓɛ́ m̀ ké fɔ̀-wè-hwɔ̀-pa-pa ɓě dyi táà ní, ɖɛ́ mɔ̀ dyi-diè-ɖɛ̀ ɓě ɓɛ́ m̀ ɓɛ́ìn ɓéɖéɛ kɛ́?\n13 M̀ dyiɛ gbɔ po ɓɛ́ m̀ ké fɔ̀-wè-hwɔ̀-pa-pa ɓě dyi táà ní, m̀ ɓɛ́ìn dyi-diè-ɖɛ̀ pàɖǎ ɓě ɓéɖéɛ. Ɔ hwɔìn kà ɔ jǔ ké ní mǔè kũ̀à-nyu-nyɔ̀ ɖò dyi ɖɛi diè ɓó xwíníín kɔ̃̀ jè mɔ̄ ní paà Mɔ̀sì-hwɔ̀ kɛɛ ní, nìí, ɖɛ́ ḿ mɛ nyu kɛ́? Ɔ jǔ ké nyɔ ɖò dyi ḿ Mɔ̀sì-nyìǐ-ɖɛ̀ ɖò nyí ní, ɖɛ́ ḿ mɛ nyu kɛ́? Ɔ jǔ ké ní gbo-kpá-nyɔ̀ɔ̀ dyiɛ hwìɖǐi dè ɓɛ́ ḿ ké fɔ̀-wè ɖò hwɔ pa ní, ɖɛ́ ḿ mɛ nyu kɛ́? Xwɛ̌ ḿ ɓɛ́ìn ní dyú ɓěɔ̀ gbo kpáa ɓɛ́ wa hwòɖǒ ní kɔ̃̀ ɖà ɖé ɖei kpá, sepóɛɖé wa se fɔ̀-wè-hwɔ̀ ɖò mɔɔ waà wóɖó-wè-hwɔ̀ pa jè kɛ́?\n14, 15. Ɔ jǔ ké nyɔ ɖò dyi m̀ wé ɖò dya po mɔɔ wa dyi m̀ nyíí-ɖɛ̀ ɖò nyí ní, ɖɛ́ m̀ ɓɛ́ìn nyuɛ kɛ́?\n14 M̀ dyi ɖɛ m̀ ké cɛ̃ mɔɔ ɖɛ m̀ ké nyu ɖé ɖɛ ɓěa múɛɛ gbɔ po ní, ɔ kpa ɖɛ ɓɛ́ m̀ ké nì fɔ̀nɔ̀-hwòɖǒɔ̀ kũ̀à mú nyùìn. Ɔ jǔ ké nyɔ ɖò dyi m̀ wé ɖò dya po ní, m̀ se ɓéɖé ɓɛ́ m̀ ké ɔ wuɖuɔ̀ ɖùǔ dyi zàìn. M̀ mɛ jǔ ɔ gɔ̃̌ ɖé wuɖu ɓɛ̀ɖɛ̀ɛ̀-ɓɛ̀ɖɛ̀ɛ̀ mú. Kɛɛ nyɔ ɖò dyi mɔ́ ɓɛ́ ɔ ké ɖɛ pàɖǎ dyí dyuò ní, nìí, m̀ ɓɛ́ìn gbɔ poɛ, ɓɛ́ m̀ ké xwíníín kɔ̃̀ jè mɔ̀ ní paà fɔ̀-wè-hwɔ̀ kɛɛ kɔ̃in zaìn. Kɛɛ m̀ mɛ nɔ̀mɔ̀ kpeɖeín, ɓɛ́ m̀ ké wuɖu ɓɛ̀ɖɛ̀ɛ̀-ɓɛ̀ɖɛ̀ɛ̀ kè kpéín-dyé-dyé ɓéɖé ti séín. Báɓòɔ̀ ɖá, “Kà ɓě mu nyɔ ɓě gbo wùɖùɛ̀ nyuùn wɛ̃ɛ, ɔ mɛ nɔ̀mɔ̀ dyíin ti séín, ké ɓěɛ̀ wuɖu mɛ ɖéè, ɓɛ́ nyɔ ɖò dyi ɓě gbo wùɖùǐn, ɓě ké ɖé wuɖu zàà dyuò nɔ̀mɔ̀ dyíin.” (Kɔ̀ɖɔ́sĩ̀à 4:6) Ti ɖò ɓaɖaín, m̀ ɓɛ́ìn kɔ̃in zaìn kà ɓɛ́ m̀ kpáìn nyɔ tɔ̀ɔ̀ ɓě gbo-hwèɖè-hwèɖè kè nyíí-ɖɛ̀ ɓě tò-tò múàǔn dyíɛ, kɛɛ nì hwòɖǒ se wɔ̃́ ɓɛ́ m̀ kéɛ náa nyu ɓó fɔ̀-wè ɓě nìà kɛ ɓaɖaa.\n15 Ɔ jǔ ké nyɔ ɖò dyi m̀ nyíí-ɖɛ̀ ɖò nyí ní, ɖɛ́ m̀ mɛ nyu kɛ́? Báɓòɔ̀ se gma ɓě zɛɖɛ, kɛɛ ɔ cɛ̃ɛ kà ɓɛ́ à mɛ ɓéɖé hwòɖǒ-xwíníín-hwòɖǒ-dyùà nɔ̀mɔ̀ dyíin teeɛ. (1 Tímétè 1:18, 19) Nyɔ ɓɛ́ ɔ nìà m̀ nyíí-ɖɛ̀ɔ̀ nyíɛń nyɛɛ seɛ dyí dyuò dyɛ̀ kà ɓɛ́ mɔ̀ ní pa fɔ̀-wè-hwɔ̀ kɛ. Mɔɔ ɔ ɓɛ́ìn cɛ̃ɛ, ɓɛ́ ɔ ké níiń, “Ḿ dyuòɛ̀ dyí kà ɓɛ́ mɔ̀ ní pa fɔ̀-wè-hwɔ̀ kɛ, kɛɛ ḿ mɔ́ ɓɛ́ ḿ ké m̀ ɖɛ nìà kɛ nyí.” Ðé ɖɛ sɔ̃́ ɓě nìà kɛ múɛɛ, m̀ ɓɛ́ìn gbɔ poɛ kɛbì m̀ mu nyíí-ɖɛ̀ɔ̀ dyi kpɔ̃ùn, mɔɔ m̀ seɛ dyi kpɔ̃ɔ́ mu ní. Kɛɛ ɖé ɖɛ séín ɖò ɓɛ́ nì mu gbɔ poùn wɛ̃ múɛɛ, m̀ mɛ ɓéɖé hwòɖǒ-xwíníín-hwòɖǒ-dyùà nɔ̀mɔ̀ dyíin tee. À se mɔ́ ɓɛ́ à ké ɖɛ séín ɖò ɓɛ́ ɔ mu gbo-kpɔ̃ìn-kpɔ̃ìn nìà à kè Jɛ̀hóvà pṹa kɛɛ mú gbɔɔ̀ùn wɛ̃ɛ nyu.\nM̀ KÈ NÌ XWÉÐÉ-DÙƆ̀\nNyɔ ɓě ɓɛ́ wa ɓiè Jɛ̀hóvà kɛɛ nì múàǔn\n16. Ɔ jǔ ké nì xwéɖé-dùɔ̀ dyi mɔ́ ɓɛ́ wa ké fɔ̀-wè-hwɔ̀ pa ní, ɖɛ́ m̀ mɛ nyu kɛ́?\n16 Ɔ jǔ ké nì xwéɖé-dùɔ̀ dyi mɔ́ ɓɛ́ wa ké fɔ̀-wè-hwɔ̀ ɖò pa ní, ɖɛ́ m̀ mɛ nyu kɛ́? M̀ se ɓéɖé ɓɛ́ m̀ kè wa ké ɖɛín zà. Ɔ mɛ nì m̀ hwìɖǐi kà ɓɛ́ wa ɓéɖé kpé ɓɛ́ wa ké ɖɛ wa mɔ́ nyuɛ dyiɛɛ gbɔ po kɛ. M̀ mɛ nɔ̀mɔ̀ kpeɖeín, ké m̀ mɛ dyé waà gbɔ-po-ɖɛ̀ ɓěɔ̀ kpéín kà m̀ muà mɔ́ùn ɓɛ́ wa kéà m̀ nììnɔ̀ kpéín dyéɛ. (Zà Máfíò 7:12 wuɖuún.) Kɛɛ ɔ jǔ ké nì xwéɖé-dùɔ̀ dyi mɔ́ ɓɛ́ m̀ ké wa gbo hwèɖè ɓó fɔ̀-wèɔ̀ ɓaɖa ní, ɖɛ́ m̀ mɛ nyu kɛ́? Hwɛ̀ ɓɛ́ m̀ ké ɖɛ m̀ ké nyuɛ gbɔ poɛɛ, m̀ mɛ ɓaà Jɛ̀hóvà, ɓɛ́ ɔ ké m̀ gbo kpá, ɓɛ́ m̀ ké ɖɛ mɔ̀ ɖɛ sɛ́ɖɛ́ìn dyíɛɛ gbɔ po. Poìn ɖɛɔ̀ jè hwìɖǐi, ɓɛ́ m̀ ké ɖɛ múin ɖe ɓá ɔ jè dyí. Ɔ mɛ nì m̀ hwìɖǐi kà ɓɛ́ m̀ mɔ́ ɓɛ́ m̀ ké Jɛ̀hóvà hwòɖǒ dyi dè ti séín nyɛ.\n17. Nyɔ tɔ̀ɔ̀ ɓě dyi fɔ̀-wè-hwɔ̀ pauń nìǐn, ɖɛ́ m̀ ɓɛ́ìn nyuɛ ɓɛ́ m̀ ké nì dyú ɓěɔ̀ gbo kpá, ɓɛ́ wa ní kɔ̃̀ ɖà hwìɖǐi poìn kà ɓɛ́ wa nì ɖɛ ɖò xwa bĩɛń nyɛ́?\n17 Nì dyú ɓěɔ̀ dyi nyɔ tɔ̀ɔ̀ ɓě fɔ̀-wè-hwɔ̀ paa dyé ní, ɖɛ́ m̀ ɓɛ́ìn nyuɛ ɓɛ́ m̀ ké wa gbo kpá kɛ́? Sɔ̀ìn ti gbo ké ti gbo muɛɛ, m̀ ɓɛ́ìn ɖɛín-ɖɛ̀ ɓě páún poɛ ɓó wa bìì. M̀ ɓɛ́ìn wa nyíí-ɖɛ̀ ɓě nyíɛ ti ɓɛ́ wa seɛ hwìɖǐi dè kɛ. Ké nyíí-ɖɛ̀ kpa ɖɛ ɖò ɓɛ́ m̀ ɓɛ́ìn wa nyíɛ kɛɛ mɔ̀ nì ti kè ɖɛ̀ɓɛ̀ǐn-ɖɛ̀ɓɛ̀ǐn.\nƁIÈ GÈÐÈPƆ́Ɔ̀ JǍÀ-KÀ\n18. Ðɛ́ kɔ̃̀ jè à mɛ muà Kɛ́ɖɛ́ì ɖeín-sí-nyɔ̀ ɓěɛ̀ dyí-poìn-poìn ɓěɔ̀ mú kɛ́?\n18 Ɓɛ́ à ké Jɛ̀hóvà hwòɖǒ dyi dè ní, à ɓéɖé ɓɛ́ à ké ɓiè-kpòò seà jǎà kɛ kè kpeɖe ɓě ɔ kè fɔ̀-wè ɓě ɓá ɔ dyíɛɛ kɔ̃ín pòìn. Kɛɛ à ɓéɖé ɓɛ́ à ké Gèɖèpɔ́ɔ̀ ɓiè jǎà-kà. Xwɛ̌ kɛ́? Kà ɓě ɓɛ́ à ɓɛ́ìn nyuɛ kɛɛ dyúáɖò mɔ̀ Kɛ́ɖɛ́ì ɖeín-sí-nyɔ̀ ɓěɛ̀ dyí-poìn-poìn ɓěɔ̀ mú mu-mu ti séín. (Zà Híìbúɖúù 10:24, 25 wuɖuún.) Dyí-poìn-poìn ɓěɔ̀ mɔ̀ ɖɛ kpa ɖɛ ɖò cá ɖé jǎà ɓiè-ɓiè mú. (Wɛ́ɖɛ́ 22:22; 122:1) À dyi dyí poìn ní, à ɓɛ́ìn à mǔè ɖò kpéí poɛ.—Wóɖómà 1:12.\n19. Ðɛ́ kɔ̃̀ jè ɔ kpaà ɖɛ ɓɛ́ m̀ kéà jǎà-ɖɛ̀ ɓě ɓɛ́ m̀ ɖǎà cɛ̃́ ɖé Báɓòɔ̀ múɛɛ nyɔ tɔ̀ɔ̀ ɓě gbo cɛ̃ kɛ́?\n19 Kà à ɓɛ́ìn jǎà ɓiè-ɓiè gãa ɖeɛɛ mɔ̀ ɓɛ́ à ké nyɔ tɔ̀ɔ̀ ɓě gbo wùɖù ɓá ɖɛ ɓě à ɖǎà cɛ̃́ ɖé Báɓòɔ̀ múɛɛ jè dyí. Nyɔ ɓáún-ɓáún kpá wìǐn ɓá hwòɖǒ-kɔ̃in-nyìnììn-ɖɛ̀ ɓě nìà ɓóɖó-kpàà kɔ̃ kpáuń wɛ̃ɛ jè dyí. (Ìzíkìò 9:4) M̀ ɓɛ́ìn nyɔ ɖíɛ́ ɓě ɓɛ́ wa ɓéɖé hwòɖǒ nì kà wɛɛ dyí dyuòɛ̀ dyɛ̀. Cɛ̃ ɖɛ ɓě m̀ dè hwòɖǒ kɔ̃ ɖé dyúa kɛɛ jè wa gbo. Kà nì muà Kɛ́ɖɛ́ì ɖeín-sí-nyɔ̀ ɓěɛ̀ dyí-poìn-poìn ɓěɔ̀ mú muùn, ké nì muà nyɔ tɔ̀ɔ̀ ɓě jǎà nìà ɖé Báɓòɔ̀ múɛɛ jè wa gbo cɛ̃ìn nyɛɛ, nì muɛ dyéìn kà ɓɛ́ ɓiè-kpòò seà jǎà kɛɛ mú-nì-tò kè ɔ kpeɖe ɓěɔ̀ ɖò nyu-tò se m̀ nyuɛ́ mu ɖe fɔɔ kɛ. M̀ ɓɛ́ìn hwòɖǒ kɔ̃ dèɛ̀ kà ɓɛ́ nì mu múàǔn kpáùn wɛ̃, kè kà ɓɛ́ Jɛ̀hóvà mu nì dúún-ku-kuɔ̀ mana kɔ̃ poùn kà nì muà gãùn ɓɛ́ m̀ kéà ɔ ɓiè dyí-sɛ́ɖɛ́ìn-kà kɛ.—Máɖékà 3:10.\nJǍÀƆ̀ 1 MƆ̀: PÒÌN ƁIÈ-ƁIÈ SEÀ JǍÀ KƐƐ KƆ̃ÍN\n“Ɓě mɛ sɔ̀ ɖé wa hwìɛ̀, ɓɛ́ ɓě kè wa ké gbo zaìn. Ɓěǐn ɖá ɓɛ́ ɓě ké se-mú-hwɛ̀-ɖɛ̀ ɓěɔ̀ ɖò dyi tìnììn.”—2 Kɔ̀ɖéíntĩ̀ɔ̀ 6:17\nÐɛ́ kɔ̃̀ jè hwɔìn-ɖɛ̀ sɛ-sɛ kè nyɔ ɓǎ nììn ɓǎ ɓě ɓiè-ɓiè mɔ̀à ɖɛ gbà kɛ́?\nƐ́séɖɔ̀ 20:4, 5; 1 Jɔ̃́ɔ́ 5:21\nJɛ̀hóvà se mɔ́ ɓɛ́ à ké hwɔìn-ɖɛ̀ sɛ-sɛ ɓě kũ̀à mú nyùìn ɖé à ɓiè-ɓièɔ̀ mú.\nNyɔ ɓě ɓɛ́ wa wùɖù nyɔ ɓě ɖǎà mɛ́ɛ gboɛɛ nì zùù gbà ɓěɔ̀ gbo wùɖùɛ̌n jɛ́ɛ́.\nJǍÀƆ̀ 2 MƆ̀: HWƆ-PA-PA SÉÍN NÍ DÈ GÈÐÈPƆ́Ɔ̀ HWÒÐǑ DYI\n“Ɓě mɛ vɔ̃ ɓɛ́ ɓě ké ɖɛ ɓě dè Bounɓoɔ̀ hwòɖǒ dyiɛɛ cɛ̃́.”—Ìfísĩ̀ɔ̀ 5:10\nXwɛ̌ m̀ ɓɛ́ìn gbɔ poɛ kɛbì m̀ mɛ pa hwɔ ɖò kɛ́?\nÌzíkìò 44:23; 2 Kɔ̀ɖéíntĩ̀ɔ̀ 6:14, 15\nDyéɛ kɛbì ɔ sɔ̀ìn ɖé nyɔ ɓě ɓɛ́ wa ɓiè ma gèɖèpɔ́ɔ̀ pàɖǎ ɓěɛɛ gbo ní.\nKɛbì nyɔ ɓě nìà hwɔɔ̀ ɓéɖéɛń nyɛɛ mɛ ɓéɖé hwòɖǒùn hwòɖǒɛɛ, Gèɖèpɔ́ɔ̀ hwòɖǒ seɛ múin dèɛ̀ ɓɛ́ìn dyɛ̀.\nƁàɖàìn hwɔ-pa-pa ɓě ɓɛ́ wa dè nyɔǔn kè nyɔǔn-dyùɛ̀ dyí-poìn-kpòò ɓě mɔɔ ɓóɖó-dù ɖòɛ̀ dyí-dyuòìn-ɖɛ̀ ɓě dya kɛɛ dyí.\n1 Tímétè 1:18, 19\nNyùìn nì fɔ̀nɔ̀-hwòɖǒɔ̀ kũ̀à mú, kɛɛ m̀ mɛ ɓéɖé hwòɖǒ-xwíníín-hwòɖò-dyùà nɔ̀mɔ̀ dyíin tee ɖé Jɛ̀hóvà dyéɖéín.\nJǍÀƆ̀ 3 MƆ̀: M̀ MƐ ZAÌN NÌ JǍÀ-PO-ÐƐ̀ ƁĚƆ̀ JÈ NYƆ TƆ̀Ɔ̀ ƁĚ GBO KƆ̃IN KPEÐEƐ̀-DYÍIN-NƆ̀MƆ̀-KÀ\n“Kà ɓě mu nyɔ ɓě gbo wùɖùɛ̀ nyuùn wɛ̃ɛ, ɔ mɛ nɔ̀mɔ̀ dyíin ti séín, ké ɓěɛ̀ wuɖu mɛ ɖéè, ɓɛ́ nyɔ ɖò dyi ɓě gbo wùɖùǐn, ɓě ké ɖé wuɖu zàà dyuò nɔ̀mɔ̀ dyíin.”—Kɔ̀ɖɔ́sĩ̀à 4:6\nXwɛ̌ m̀ mɛ zaìn nì jǎà-po-ɖɛ̀ ɓěɔ̀ jè kɔ̃in ɖé nyɔ tɔ̀ɔ̀ ɓě gbo kɛ́?\nM̀ mɛ dyé nyɔ tɔ̀ɔ̀ ɓě nììn gbɔ-po-ɖɛ̀ ɓěɔ̀ kpéín kà m̀ muà mɔ́ùn ɓɛ́ wa kéà m̀ nììnɔ̀ kpéín dyéɛ.\n2 Tímétè 2:24\nM̀ mɛ nɔ̀mɔ̀ kpeɖeín ti séín, ké mɔ̀ǔn ɖá ɓɛ́ m̀ kè nyɔ tɔ̀ɔ̀ ɓě ké ɖɛín zà ɓó nì jǎà-po-ɖɛ̀ ɓěɔ̀ jè.\n1 Píɖɛ̀ 3:15\nWùɖù ɓó nì jǎà-po-ɖɛ̀ ɓěɔ̀ jè ɖé hwòɖǒ-ɓɛ̀ɖɛ̀ɛ̀-ɓɛ̀ɖɛ̀ɛ̀ kè kpéín-dyé-dyé mú.\nNyɔ ɓě muà ɖé dyí-poìn-poìnɔ̀ mú nììn nyɛɛ mu m̀ kpéí poùn, ké wa mu m̀ gbo kpáùn, ɓɛ́ m̀ ké ɖɛ m̀ ké cɛ̃ ɔ jǔ ké nyɔ ɖò dyi nì jǎà-po-ɖɛ̀ ɓěɔ̀ jè dyi diè níɛɛ dyí dyuò.


2 Kings 4 of the Chinese Pinyin Bible\nLièwángjìxià - Zhāng 4\nYǒu yī gè xiānzhī méntǔ de qī āi qiú Yǐlìshā shuō , nǐ púrén wǒ zhàngfu sǐ le , tā jìngwèi Yēhéhuá shì nǐ suǒ zhīdào de . xiànzaì yǒu zhaì zhǔ lái , yào qǔ wǒ liǎng gè érzi zuò núpú .\n2 Yǐlìshā wèn tā shuō , wǒ kĕYǐwèi nǐ zuò shénme ne . nǐ gàosu wǒ , nǐ jiā lǐ yǒu shénme . tā shuō , bìnǚ jiā zhōng chúle yī píng yóu zhī waì , méiyǒu shénme .\n3 Yǐlìshā shuō , nǐ qù , xiàng nǐ zhòng línshè jiè kōng qìmǐn , búyào shǎo jiè .\n4 Huí dào jiā lǐ , guān shàng mén , nǐ hé nǐ érzi zaì lǐmiàn jiāng yóu dǎo zaì suǒyǒude qìmǐn lǐ , dǎo mǎn le de fàng zaì yī bian .\n5 Yúshì , fùrén líkāi Yǐlìshā qù le , guān shàng mén , zìjǐ hé érzi zaì lǐmiàn . érzi bǎ qìmǐn ná lái , tā jiù dǎo yóu .\n6 Qìmǐn dōu mǎn le , tā duì érzi shuō , zaì gĕi wǒ ná qìmǐn lái . érzi shuō , zaì méiyǒu qìmǐn le . yóu jiù zhǐ zhù le .\n7 Fùrén qù gàosu shén rén , shén rén shuō , nǐ qù maì yóu hái zhaì , suǒ shèng de nǐ hé nǐ érzi kĕyǐ kào zhe dù rì .\n8 Yī rì , Yǐlìshā zǒu dào shū niàn , zaì nàli yǒu yī gè dà hù de fùrén qiáng liú tā chī fàn . cǐ hòu , Yǐlìshā mĕi cóng nàli jīngguò jiù jìn qù chī fàn .\n9 Fùrén duì zhàngfu shuō , wǒ kàn chū nà cháng cóng wǒmen zhèlǐ jīngguò de shì shèngjié de shén rén .\n10 Wǒmen kĕYǐwèi tā zaì qiáng shàng gaì yī jiān xiǎo lóu , zaì qízhōng ānfàng chuáng tà , zhuōzi , yǐzi , dēngtái , tā lái dào wǒmen zhèlǐ , jiù kĕyǐ zhù zaì qí jiān .\n11 Yī rì , Yǐlìshā lái dào nàli , jiù jìn le nà lóu tǎng wò .\n12 Yǐlìshā fēnfu púrén jī hā xī shuō , nǐ jiào zhè shū niàn fùrén lái . tā jiù bǎ fùrén jiào le lái , fùrén zhàn zaì Yǐlìshā miànqián .\n13 Yǐlìshā fēnfu púrén shuō , nǐ duì tā shuō , nǐ jì wèi wǒmen feì le xǔduō xīn sī , kĕYǐwèi nǐ zuò shénme ne . nǐ xiàng wáng huò yuán shuaì yǒu suǒ qiú de méiyǒu . tā huídá shuō , wǒ zaì wǒ bĕn xiāng ān jū wú shì .\n14 Yǐlìshā duì púrén shuō , jiūjìng dāng wèi tā zuò shénme ne . jī hā xī shuō , tā méiyǒu érzi , tā zhàngfu yĕ lǎo le .\n15 Yǐlìshā shuō , zaì jiào tā lái . yúshì jiào le tā lái , tā jiù zhàn zaì ménkǒu .\n16 Yǐlìshā shuō , míngnián dào zhè shíhou , nǐ bì bào yī gè érzi . tā shuō , shén rén , wǒ zhǔ a , búyào nàyàng qī hǒng bìnǚ .\n17 Fùrén guǒrán huáiyùn , dào le nàshíhòu , shēng le yī gè érzi , zhēng rú Yǐlìshā suǒ shuō de .\n18 Háizi jiànjiàn zhǎngdà , yī rì dào tā fùqin hé shōugē de rén nàli ,\n19 Tā duì fùqin shuō , wǒde tóu a , wǒde tóu a . tā fùqin duì púrén shuō , bǎ tā bào dào tā mǔqin nàli .\n20 Púrén bào qù , jiāo gĕi tā mǔqin . háizi zuò zaì mǔqin de xī shàng , dào shǎngwu jiù sǐ le .\n21 Tā mǔqin bào tā shàng le lóu , jiāng tā fàng zaì shén rén de chuáng shàng , guān shàng mén chūlai ,\n22 Hūjiào tā zhàngfu shuō , nǐ jiào yī gè púrén gĕi wǒ qiā yī pǐ lü lái , wǒ yào kuaì kuaì dì qù jiàn shén rén , jiù huí lái .\n23 Zhàngfu shuō , jīnrì bú shì yuè shuò , yĕ bú shì ānxīrì , nǐ wèihé yào qù jiàn tā ne . fùrén shuō , píngān wú shì .\n24 Yúshì beì shàng lü , duì púrén shuō , nǐ kuaì kuaì gǎn zhe zǒu , wǒ ruò bù fēnfu nǐ , jiù búyào chí màn .\n25 Fùrén jiù wǎng Jiāmì shān qù jiàn shén rén . shén rén yuǎn yuǎn dì kànjian tā , duì púrén jī hā xī shuō , kàn nǎ , shū niàn de fùrén lái le .\n26 Nǐ paó qù yíngjiē tā , wèn tā shuō , nǐ píngān ma . nǐ zhàngfu píngān ma . háizi píngān ma . tā shuō , píngān .\n27 Fùrén shàng le shān , dào shén rén nàli , jiù bào zhù shén rén de jiǎo . jī hā xī qián lái yào tuī kāi tā , shén rén shuō , yóu tā ba . yīnwei tā xīnli chóukǔ , Yēhéhuá xiàng wǒ yǐnmán , méiyǒu zhǐshì wǒ .\n28 Fùrén shuō , wǒ hé cháng xiàng wǒ zhǔ qiú guō érzi ne . wǒ qǐ méiyǒu shuō guō , búyào qī hōng wǒ ma .\n29 Yǐlìshā fēnfu jī hā xī shuō , nǐ shù shàng yào , shǒu ná wǒde zhàng qián qù . ruò yùjiàn rén , búyào xiàng tā wèn ān . rén ruò xiàng nǐ wèn ān , yĕ búyào huídá . yào bǎ wǒde zhàng fàng zaì háizi liǎn shàng .\n30 Háizi de mǔqin shuō , wǒ zhǐ zhe yǒngshēng de Yēhéhuá , yòu gǎn zaì nǐ miànqián qǐshì , wǒ bì bù líkāi nǐ . yúshì Yǐlìshā qǐshēn , suí zhe tā qù le .\n31 Jī hā xī xiān qù , bǎ zhàng fàng zaì háizi liǎn shàng , què méiyǒu shēngyīn , yĕ méiyǒu dòng jìng . jī hā xī jiù yíng zhe Yǐlìshā huí lái , gàosu tā shuō , háizi hái méiyǒu xǐng guō lái .\n32 Yǐlìshā lái dào , jìn le wūzi , kànjian háizi sǐ le , fàng zaì zìjǐ de chuáng shàng .\n33 Tā jiù guān shàng mén , zhǐyǒu zìjǐ hé háizi zaì lǐmiàn , tā biàn qídǎo Yēhéhuá ,\n34 Shàng chuáng fú zaì háizi shēnshang , kǒu duì kǒu , yǎn duì yǎn , shǒu duì shǒu . jì fú zaì háizi shēnshang , háizi de shēntǐ jiù jiànjiàn wēnhé le .\n35 Ránhòu tā xià lái , zaì wū lǐ láiwǎng zǒu le yī tāng , yòu shàng qù fú zaì háizi shēnshang , háizi dá le qī gè pēn tì , jiù zhēng kāi yǎnjing le .\n36 Yǐlìshā jiào jī hā xī shuō , nǐ jiào zhè shū niàn fùrén lái . yúshì jiào le tā lái . Yǐlìshā shuō , jiāng nǐ érzi bào qǐlai .\n37 Fùrén jiù jìnlái , zaì Yǐlìshā jiǎo qián fǔfú yú dì , bào qǐ tā érzi chū qù le .\n38 Yǐlìshā yòu lái dào Jíjiǎ , nà dì zhēng yǒu jīhuāng . xiānzhī méntǔ zuò zaì tā miànqián , tā fēnfu púrén shuō , nǐ jiāng dà guō fàng zaì huǒ shàng , gĕi xiānzhī méntǔ aó shāng .\n39 Yǒu yī gèrén qù dào tiānyĕ qiā caì , yùjiàn yī kē yĕ guā téng , jiù zhāi le yī dōu yĕ guā huí lái , qiē le gé zaì aó shāng de guō zhōng , yīnwei tāmen bù zhīdào shì shénme dōngxǐ .\n40 Dǎo chūlai gĕi zhòngrén chī , chī de shíhou , dōu hǎnjiào shuō , shén rén nǎ , guō zhōng yǒu zhì sǐ de dú wù . suǒyǐ zhòngrén bùnéng chī le .\n41 Yǐlìshā shuō , ná diǎn miàn lái , jiù bǎ miàn sǎ zaì guō zhōng , shuō , dǎo chūlai , gĕi zhòngrén chī ba . guō zhōng jiù méiyǒu dú le .\n42 Yǒu yī gèrén cóng bā lì shā lì shā lái , daì zhe chū shóu dàmaì zuò de bǐng èr shí gè , bìng xīn suì zǐ , zhuāng zaì kǒudai lǐ sòng gĕi shén rén . shén rén shuō , bǎ zhèxie gĕi zhòngrén chī .\n43 Púrén shuō , zhè yídiǎn qǐ kĕ bǎi gĕi yī bǎi rén chī ne . Yǐlìshā shuō , nǐ zhǐguǎn gĕi zhòngrén chī ba . yīnwei Yēhéhuá rúcǐ shuō , zhòngrén bì chī le , hái shèngxia .\n44 Púrén jiù bǎi zaì zhòngrén miànqián , tāmen chī le , guǒrán hái shèngxia , zhēng rú Yēhéhuá suǒ shuō de .


Nɛ̌ Nukúnkpénuwutɔ́ Lɛdo Tɔn lɛ ka Nɔ D’alɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ Sín Agun lɛ Gbɔn?\nKplé kúnnuɖegbe tɔn\nSinsɛnzɔ́ kúnnuɖegbe tɔn\nKplé mɛxo agun tɔn lɛ tɔn\nAkpáxwé Biblu tɔn e è wlan dó Glɛkigbe mɛ ɔ nɔ yawǔ ɖɔ xó dó Banabasi kpo mɛsɛ́dó Pɔlu kpo wu. Sunnu enɛ lɛ wà sinsɛnzɔ́ nukúnkpénuwutɔ́ tomɛyitɔ́ tɔn bo nɔ yì ba agun bǐbɛ̌mɛ tɔn lɛ kpɔ́n. Etɛwutu? Ðagbe mɛ ninɔ nɔví gbigbɔ tɔn yetɔn lɛ tɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú ye tawun. Pɔlu ɖɔ emi jló “na lɛkɔ yì kpɔ́n nɔví” lɛ bo na kpɔ́n lee ye ɖè gbɔn ɔ. É ɖò gbesisɔmɛ bo na bló kilomɛtlu kanweko donu mɔkpan bo na dó hɛn ye lidǒ. (Mɛsɛ́dó 15:36) Jlǒ ɖokpo ɔ wɛ nukúnkpénuwutɔ́ tomɛyitɔ́ mǐtɔn lɛ ɖó ɖò égbé.\nYe nɔ wá na kanmɛsyɛn mǐ. Nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn ɖokpo ɖokpo nɔ yì kpɔ́n agun na yì 20 mɔ̌ bo nɔ zán aklunɔzán gblamɛ ɖokpo kpo ye mɛ ɖokpo ɖokpo kpo azɔn wè ɖò xwè ɖokpo mɛ. Nǔ e nɔví sunnu enɛ lɛ ko mɔ kpɔ́n ɖò gbɛmɛ é sixu kplɔ́n nǔ gègě mǐ; enyi ye ɖó asì ɔ, asì yetɔn tɔn lɔ sixu kplɔ́n nǔ mǐ. Ye nɔ dó gǎn bo na má dó yɔkpɔvu kpo mɛxo kpo bǐ, bo nɔ ba na kplá mǐ sɔ́ yì kúnnuɖegbe, bo na lɛ́ kplá mǐ sɔ́ yì mɛ e mǐ nɔ kplɔ́n Biblu xá lɛ é gɔ́n. Nukúnkpénuwutɔ́ enɛ lɛ nɔ nɔ kpɔ́ kpo mɛxo agun tɔn lɛ kpo bo nɔ wà azɔ̌ lɛngbɔnyitɔ́ tɔn, bo nɔ ɖɔ xó wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ tɔn lɛ ɖò kplé kpo kpléɖókpɔ́ lɛ kpo jí bo na dó hɛn mǐ lidǒ.—Mɛsɛ́dó 15:35.\nYe nɔ keya nú mɛ bǐ. Ninɔmɛ gbigbɔ tɔn agun lɛ tɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn lɛ tawun. Ye nɔ kplé kpo mɛxo lɛ kpo kpodo devizɔwatɔ́ sinsɛnzɔ́wiwa tɔn lɛ kpo, bo nɔ kpɔ́n nukɔnyiyi agun ɔ tɔn, bo nɔ ɖè wě xá ye dó lee ye na wà azɔ̌ yetɔn lɛ gbɔn ɔ wu. Ye nɔ d’alɔ gbexosin-alijitɔ́ lɛ bonu ye na dó wà azɔ̌ yetɔn ganji. Gɔ́ na ɔ, mɛ yɔyɔ̌ lɛ mímá dó bo sè lee ye ɖò nukɔn yì wɛ ɖò gbigbɔ lixo gbɔn ɔ nɔ víví nú ye. Nɔví enɛ lɛ ɖokpo ɖokpo sɔ́ yeɖée jó kpo jlǒ kpo ɖi ‘azɔ̌gbɛ̌ mǐtɔn bo na dó d’alɔ mǐ.’ (2 Kɔlɛntinu lɛ 8:23) Mǐ ɖó na ɖó nùɖiɖi kpo mɛɖéezejo nú Mawu kpo ye ɖɔhun.—Eblée lɛ 13:7.\nAniwutu nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn lɛ ka nɔ yì ba agun lɛ kpɔ́n?\nNɛ̌ a ka sixu ɖu lè yetɔn gbɔn ɖò hwenu e ye na wá kpɔ́n agun ɔ é?\nÐǒ wuntun azǎn e jí nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn na wá kpɔ́n agun ɔ ɖò malin-malin mɛ ɔ ɖò sunzanwema towe jí, enɛ ɔ, xó e é na ɖɔ ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn mɛ lɛ é ɖě na dín wutu towe ǎ. Enyi a jló ɖɔ éyɛ alǒ asì tɔn ni wá Biblu kplɔnkplɔn towe tɛnmɛ ɖò aklunɔzán gbla ɔ mɛ bonu a na má dó ye hǔn, ɖɔ nú nùkplɔnmɛtɔ́ towe.\nXwewu xwewu ɔ, mǐ nɔ kplé ɖó kpɔ́ nú nǔwiwa bunɔ atɔn. Nɛ̌ a ka sixu ɖu lè kpléɖókpɔ́ enɛ lɛ tɔn gbɔn?


Tan Gbɛzán Tɔn: Nǔ lɛ Bɛ́ Wǔɖéwúɖé, Bɔ Vivɔnu Tɔn ka Wá Nyɔ́ Tawun | Samuel F. Herd\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Altaï-Gbè Alur Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Belize Kriol Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Edo Efik Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mixtèque (Guerrero) Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Sepulana Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nNǔ lɛ Bɛ́ Wǔɖéwúɖé, Bɔ Vivɔnu Tɔn ka Wá Nyɔ́ Tawun\nMɛ e tɔn wɛ é Samuel F. Herd\nÈ jì mì ɖò atínxɔ ɖé mɛ ɖò toxo kpɛví e è nɔ ylɔ ɖɔ Liberty, Indiana ɖò États-Unis é mɛ. Un ɖó fofó ɖokpo kpo dada wè kpo. Ee è jì nyɛ gudo é ɔ, nɔ ce wá jì nɔví sunnu ce kpɛví wè lɛ kpo nɔví nyɔnu ce kpɛví ɔ kpo.\nAtínxɔ e mɛ è jì mì ɖè é\nHWENU e un ɖò azɔ̌mɛ yì wɛ é ɔ, nǔ kaka ɖé huzu ǎ. Ðò wemaxɔ ce mɛ ɔ, mɛ e kpo mɛ kpo bló xɔ ɖokpo mɛ lɛ é wɛ è nɔ fó wemaxɔmɛ ɖó kpɔ́ xá; nugbǒ ɔ, è nɔ tuùn mɛ gègě sín nyikɔ ɖò toxo ɔ mɛ, bɔ ye lɔ nɔ tuùn mɛtɔn.\nUn nyí ɖokpo ɖò vǐ tɛnwe e mɛ ce lɛ jì é mɛ, bo kplɔ́n nǔ gègě dó glelilɛ wu hwenu e un ɖò winnyawinnya mɛ é\nGle kpɛví kpɛví lɛ lɛlɛ̌ dó toxo Liberty tɔn, bɔ agbadé wɛ mɛ lɛ nɔ dó hugǎn. Hwenu e è jì mì é ɔ, tɔ́ ce ɖò azɔ̌ wà nú glesi xá ɔ mɛ tɔn lɛ ɖokpo wɛ. Ee un ɖò winnyawinnya mɛ é ɔ, un kplɔ́n lee è nɔ kun glelɛmɔ ɖé gbɔn é, bɔ glelilɛ sín wlɛnwín taji ɖevo lɛ lɛ́ má mì.\nUn mɔ tɔ́ ce sín winnyawinnya mɛ ǎ. Xwè 56 wɛ é ɖó hwenu e è jì mì é; bɔ nɔ ce ɖó xwè 35. Nǔ ɖò mɔ̌ có, tɔ́ ce nyí mɛ céwúncéwún, ɖò agbaza mɛ, bo ɖó hlɔnhlɔn bo yí wǎn nú azɔ̌syɛnsyɛnwiwa, lobo kplɔ́n mǐ mɛ vǐ tɔn lɛ bǐ ɖɔ azɔ̌syɛnsyɛnwiwa xɔ akwɛ tawun. É ɖó akwɛ gègě gbeɖé ǎ, amɔ̌, é tɛ́n kpɔ́n bɔ mǐ ɖó xɔ ɖò ta, nɔ mɔ awu dó, bo nɔ mɔ nùɖuɖu, é lɛ́ ɖò finɛ nú mǐ hwebǐnu. Xwè 93 wɛ é ɖó bo kú. Bɔ nɔ ce ɖó xwè 86 bo kú. Ye mɛ ɖebǔ sɛ̀n Jehovah ǎ. Ðò nɔví ce lɛ mɛ ɔ, nɔví sunnu ce ɖokpo wà mɛxo agun tɔn sín azɔ̌ sín hwenu e è sɔ́ tuto enɛ ɖ’ayǐ ɖò bǐbɛ̌mɛ 1970 jɛ 1979 tɔn é.\nYƆKPƆVU MƐ CE\nSinsɛnnɔ akowunká wɛ nú nɔ ce. É nɔ kplá mǐ yì sinsɛn Baptiste tɔn ɖò Aklunɔzángbe lɛ bǐ. Xwè 12 wɛ un ɖó bo sè Atɔnɖobǔ sín xó azɔn nukɔntɔn ɔ. É kpaca mì bɔ un kanbyɔ nɔ ce ɖɔ: “Nɛ̌ Jezu ka sixu nyí Vǐ ɔ bo lɛ́ nyí Tɔ́ ɔ ɖò hwe ɖokpo ɔ nu gbɔn? Un flín xósin tɔn: “Vǐ ce, nùbudo wɛ. Mǐ sixu mɔ nukúnnú jɛ mɛ ǎ.” Nùbudo wɛ é ka nyí nú mì nugbǒ. Amɔ̌, hwenu e un ɖó xwè 14 é ɔ, un bló baptɛm ɖò tɔsisa xá ɔ mɛ tɔn ɖé mɛ; è nylɔ́ mì dó tɔ́ ɔ mɛ azɔn atɔn, b’ɛ nyí wuntun Atɔnɖobǔ tɔn!\n1952—Hwenu e un ɖó xwè 17 jɛ nukɔn nú ahwan mɛ byɔbyɔ ce é\nHwenu e un ɖò wemaxɔmɛ linsinmɛ tɔn é ɔ, xɔ́ntɔn ce ɖokpo nɔ nyì akpotokwín dó mɔ akwɛ, bo huzu linlin nú mì ɖɔ nyì lɔ ni kplɔ́n. Enɛ wu ɔ, un jɛ kpinkplɔn jí, bo na nyikɔ bo na nɔ gbɛ̌ta akpotokwín nyinyi tɔn e nɔ nyí Golden Gloves é mɛ. É má mì sɔmɔ̌ ǎ, bɔ ee un nɔ mɛ nú táan kpɛɖé gudo é ɔ, un jó dó. Nukɔnmɛ ɔ, è yí mì dó Ahwankpá États-Unis tɔn mɛ, bo wá sɛ́ mì dó Allemagne. Hwenu e un ɖò finɛ é ɔ, gǎn ce lɛ sɛ́ mì dó fí e è nɔ kplɔ́n azɔ̌ gǎnbɔdogǎnwu lɛ ɖè é, ɖó ye lin ɖɔ un ɖó nǔwukpikpé jɔwamɔ tɔn ɖé lɛ bo na nɔ mɛ nu. Ye jló ɖɔ má sɔ́ ahwanzɔ́ dó ɖó azɔ̌ ce. É jló mì ɖebǔ ɖɔ má nɔ ahwanzɔ́ mɛ ǎ, enɛ wu ɔ, ee un fó xwè wè e un ɖó na w’azɔ̌ na é ɔ, kpodo yɛ̌yi kpo ɔ, ye ɖè mì sín azɔ̌ ɔ mɛ ɖò 1956. É sɔ́ lín ǎ bɔ un byɔ ahwankpá e gbɔn vo tawun é ɖé mɛ.\n1954-1956—Un bló xwè wè ɖò ahwankpá États-Unis tɔn mɛ\nGBƐ̀ YƆYƆ̌ ÐÉ BƐ́\nKaka jɛ finɛ ɖò gbɛzán ce mɛ ɔ, un kplɔ́n bo na nyí asúká ɖó bǎ ɖé mɛ. Lee sunnu ɖé ɖó na cí bɔ è nɔ mɔ ɖò fímu lɛ alǒ xá mɛtɔn mɛ é wà nǔ dó wǔ yè tawun. Linlin ce wɛ nyí ɖɔ wɛnjlatɔ́ lɛ kún nyí sunnu ganji ó. Amɔ̌, un jɛ nùɖé lɛ kplɔ́n jí bɔ é wá huzu gbɛzán ce. Gbè ɖokpo ɔ, un ɖò mɔ̌to vɔvɔ e un ɖó é kun wɛ gbɔn toxo ɔ mɛ bɔ nyɔnu wè sɔ́ alɔ nú mì. Un tuùn ye, nya e da dada ce mɛxo ɔ é sín nɔví nyɔnu kpɛví lɛ wɛ. Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn wɛ ye nyí. Un ko yí Atɔxwɛ kpo Réveillez-vous! kpo ɖò así yetɔn ɖ’ayǐ, amɔ̌, un nɔ mɔ ɖò kpaà mɛ ɖɔ Atɔxwɛ lɛ gɔ́ngɔ́n dín ɖò nukún ce mɛ. Amɔ̌ dìn tɔn ɔ, ye ylɔ mì ɖɔ nyì ni wá Oplọn Agunwe tɛnmɛ, kplé klewun ɖé wɛ bɔ è nɔ bló dó kplɔ́n Biblu, bo ɖɔ xó ɖó kpɔ́, bɔ è nɔ bló ɖò xwé yetɔn gbè. Un ɖɔ nú ye ɖɔ un na lin nǔ kpɔ́n d’eji. “A d’akpá tɔn nú mǐ à? wɛ ɖyɔvǐ lɛ ko nǔ yɛ́ɛ bo kanbyɔ mì. Un ɖɔ: “Un d’akpá tɔn.”\nAkpá enɛ e un dó é vɛ́ nú mì kpɛɖé, amɔ̌, un mɔ ɖɔ un kún sixu gɔn ó. Enɛ wu ɔ, zǎn enɛ mɛ ɔ un yì. Nǔwiwa yɔkpɔvu lɛ tɔn jiwǔ nú mì tawun. Un sixu ɖi ǎ, ye tuùn nǔ gègě dó Biblu wu! Un yì amísa ɖò Aklunɔzángbe enɛ lɛ bǐ xá nɔ ce có, nukúnnúmɔjɛnǔmɛ kpɛɖé jɛn un ɖó dó Biblu wu. Dìn ɔ, un kanɖeji bo na kplɔ́n nǔ gɔ́ na. Un yí gbè nú Biblu kplɔnkplɔn ɖé. Un kplɔ́n jɛ nukɔn ɖɔ nyikɔ Mawu Nǔbǐwukpétɔ́ ɔ tɔn nɔ nyí Jehovah. Xwè ɖé lɛ ɖíe ɔ, un kàn nǔ byɔ nɔ ce dó Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ wu, bɔ é ɖɔ nú mì kpowun ɖɔ, “Ye nɔ sɛ̀n nya mɛxomɔ e è nɔ ylɔ ɖɔ Jehovah é.” Amɔ̌ dìn ɔ, un mɔ ɖɔ nukún ce lɛ ɖò hunhun wɛ!\nUn yawu yì nukɔn, ɖó un tuùn ɖɔ un mɔ nugbǒ ɔ. Ee un yì kplé nukɔn nukɔntɔn enɛ b’ɛ bló sun tɛnnɛ gudo é ɔ, un bló baptɛm ɖò mars 1957. Linlin e un ɖó dó gbɛ̀ wu é huzu. Enyi un lin tamɛ dó linlin xóxó e un nɔ ɖó dó nǔ e sunnu nyínyí nyí é wu ɔ, é nɔ víví nú mì ɖɔ nǔ e sunnu jɔ sunnu nyí bɔ Biblu ɖɔ é ɔ, un kplɔ́n. Jezu ɔ, gbɛtɔ́ maɖóblɔ̌ wɛ. É ɖó hlɔnhlɔn ɖò agbaza mɛ, bɔ enɛ sixu zɔ́n bɔ è na jlɛ́ sunnu asúká ɖebǔ dó wǔ tɔn ǎ. Amɔ̌, é xò hun ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, é ‘tin bɔ è tafu i’ lee è ko ɖɔ ɖ’ayǐ gbɔn é. (Eza. 53:2, 7) Un kplɔ́n ɖɔ ahwanvu Jezu tɔn nugbǒ ɖé ɔ, “mɛ bǐ wɛ é ɖó na dɔn dó wǔ.”—2 Tim. 2:24.\nUn bɛ́ gbexosin-alijitɔ́zɔ́ ɖò xwè e bɔ d’ewu é mɛ ɖò 1958. Amɔ̌, é sɔ́ lín ǎ bɔ un ɖó te nú táan ɖé. Etɛwu? Un wá gbeta ɔ kɔn bo na da Gloria, é nyí ɖokpo ɖò ɖyɔvǐ ɖěɖee ylɔ mì wá Oplọn Agunwe ɔ tɛnmɛ é mɛ! Gbeta enɛ e kɔn un wá é vɛ́ nú mì kpɔ́n gbeɖé ǎ. Jɛ̌ xɔ akwɛ ɖé wɛ Gloria nyí hwenu e un da ɛ é, bo lɛ́ nyí jɛ̌ xɔ akwɛ ɖé égbé. Nú nyɛ ɔ, é xɔ akwɛ hú diamáa ee xɔ akwɛ hú bǐ é, bɔ é víví nú mì tawun ɖɔ un da ɛ. Mi nú é ni ɖɔ xó kpɛɖé dó éɖesunɔ wu nú mi:\n“Un nyí ɖokpo ɖò vǐ 17 e mɛ ce lɛ jì é mɛ. Nɔ ce nyí Kúnnuɖetɔ́ gbejinɔtɔ́ ɖé. É kú hwenu e un ɖó xwè 14 é. Hwenɛnu wɛ tɔ́ ce jɛ nǔ kplɔ́n jí. Ðó nɔ ce kú wutu ɔ, tɔ́ ce bló tuto ɖé xá gǎn wemaxɔmɛ ɔ tɔn. Dada ce ɖò xɔ gudo tɔn ɔ mɛ ɖò wemaxɔmɛ linsinmɛ tɔn hwenɛnu, bɔ tɔ́ ce kanbyɔ gǎn ɔ ɖɔ é kpo nyì kpo sixu nɔ wá wemaxɔmɛ ɖò azǎn vovo jí à jí. Mɔ̌ wiwa na zɔ́n bɔ ɖokpo ɖò mǐ mɛ na ɖò xwégbe bo na kpé nukún dó nɔví mǐtɔn kpɛví lɛ wu, bɔ nùɖuɖu gbada tɔn na ko sɔgbe cobɔ tɔ́ mǐtɔn na gosin azɔ̌mɛ bo wá. Gǎn wemaxɔmɛ ɔ tɔn yí gbè bɔ mǐ xwedó tuto enɛ kaka jɛ hwenu e dada ce yí kúnnuɖewema tɔn é. Xwédo Kúnnuɖetɔ́ lɛ tɔn wè nɔ kplɔ́n Biblu xá mǐ, bɔ mǐ mɛ 11 ɖò vǐ lɛ mɛ huzu Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn. Winnya nɔ hu mì có, un ka nɔ ɖu vivǐ kúnnuɖegbe yiyi tɔn. Sam d’alɔ mì bɔ un ɖí xwi xá ɖò xwè lɛ gblamɛ.”\nGloria kpo nyì kpo wlí alɔ ɖò février 1959. Mǐ ɖu vivǐ gbexosin-alijitɔ́zɔ́ wiwa tɔn ɖó kpɔ́. Ðò sun juillet tɔn mɛ ɖò xwè enɛ mɛ ɔ, mǐ d’alɔ wema mɛ bo na wà sinsɛnzɔ́ ɖò Betɛli, ɖó mǐ jló tawun bo na wà sinsɛnzɔ́ ɖò hɔnkàn gbɛ̀ ɔ tɔn mǐtɔn wutu. Nɔví sunnu vívɛ́ Simon Kraker kàn xó byɔ mǐ. É ɖɔ nú mǐ ɖɔ Betɛli kún ko ɖò asú kpo asì kpo lɛ yí wɛ ó. Jlǒ e mǐ ɖó bo na wà sinsɛnzɔ́ ɖò Betɛli é bú dó mǐ gbeɖé ǎ, amɔ̌, é lín hwɛ̌ cobɔ nǔ wá nyí mɔ̌!\nMǐ wlan wema sɛ́dó hɔnkàn gbɛ̀ ɔ tɔn mǐtɔn, bo byɔ ɖɔ è ni sɛ́ mǐ dó fí e hudo sukpɔ́ ɖè é. Fí ɖokpo géé sín ali jɛn hun nú mǐ, é wɛ nyí Pine Bluff ɖò Arkansas. Ðò hwe enɛ lɛ nu ɔ, agun wè wɛ ɖò Pine Bluff, ɖokpo nyí yovó lɛ tɔn, bɔ ɖokpo nyí mɛwi lɛ tɔn. È sɛ́ mǐ dó mɛwi lɛ sín agun e mɛ wɛnjlatɔ́ 14 géé ɖè é.\nXWI ÐÍÐÍ XÁ MƐ ÐIÐE ÐÓ VO KPO AKƆ CYANCYAN KPO\nA sixu kàn nǔ e wu mɛ ɖiɖe ɖó vo lɛ́ ɖò agun Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn mɛ é byɔ. Xósin ɔ kpowun wɛ nyí ɖɔ ɖěwagbɛn ɖè ɖò hwenɛnu ǎ. Sɛ́n ɖé lɛ ɖò ayǐ bo nɔ sɔ́ sinmɛ agbaza tɔn vovo na kplé ɖó kpɔ́ dó mɔ sɛ́ngbigba, gɔ́ na ɔ, dakaxixo sín adǎn gblɔ́n nú mɛ lɛ́ sukpɔ́ tawun. Ðò fí gègě ɔ, nɔví lɛ sín hwɛ jɔ bɔ ye na ɖi xɛsi ɖɔ enyi sinmɛ agbaza tɔn vovo kplé ɖó kpɔ́ bo na sɛ̀n Mawu ɔ, è na hɛn Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn yetɔn gblé. Nǔ mɔhun lɛ ko jɛ. Enyi kúnnuɖetɔ́ mɛwi ɖé ɖò wɛn jla wɛ sín hɔn ɖé kɔn jɛ hɔn ɖé kɔn ɖò yovó lɛ sín xá mɛ ɔ, ye na wlí i bo sixu xò è. Enɛ wu ɔ, nú mǐ na kpó ɖò wɛn ɔ jla wɛ ɔ, mǐ nɔ setónú nú sɛ́n lɛ, bo nɔ ɖó nukún ɖɔ nǔ lɛ na wá huzu dó ɖagbe jí.\nMǐ nɔ mɔ wuvɛ̌ ɖé lɛ ɖò sinsɛnzɔ́ mǐtɔn mɛ. Enyi mǐ ɖò azɔ̌ wà wɛ ɖò fí e è ɖè nú mɛwi lɛ é ɔ, mǐ nɔ tuùn ǎ hweɖelɛnu bo nɔ xúxú hɔn nú yovó lɛ. Mǐ ɖó na yawu tuùn nǔ e mǐ na wà é, mǐ ɖó na tɛ́n kpɔ́n bo xwlé wɛn ɔ mɛ klewun, alǒ yí gbè ɖɔ nǔ wɛ mǐ wà nyì dò bo ɖido. Ðò fí ɖé lɛ ɔ, lee nǔ lɛ ɖè gbɔn ɖò hwenɛnu é nɛ.\nÉ ɖò wɛn ɖɔ mǐ ɖó na w’azɔ̌ syɛnsyɛn bo kpé nukún dó mǐɖée wu, bo mɔ tɛn dó wà gbexosin-alijitɔ́zɔ́ mǐtɔn. Azɔ̌ e mǐ nɔ wà lɛ é gègě ɔ, akwɛ e è nɔ sú mǐ ɖò kéze ɖokpo mɛ é nɔ hwɛ́n nǔ kaka ɖé ǎ. Gloria nɔ wà xɔmɛjlaɖózɔ́ nú mɛɖé lɛ. È yí gbè ɖò fí lɛ ɖokpo bɔ un sixu nɔ d’alɔ ɛ bonu táan e é nɔ zán ɖ’ayǐ é ɔ, mǐ zán wevlɔɖó tɔn ɔ azɔ̌ ɔ na fó. Ye nɔ na mǐ hwemɛ núɖuɖu ɖé, bɔ nyì kpo Gloria kpo nɔ ɖu cobo nɔ yì xwé. Ðò aklunɔzán gbla lɛ bǐ mɛ ɔ, Gloria nɔ li avɔ nú xwédo ɖé. Nyɛ nɔ kpé nukún dó jikpá wu, súnsún flɛtɛli, bo nɔ kpé nukún dó azɔ̌ klewun klewun ɖevo lɛ wu. Ðò yovó lɛ ɖokpo xwé ɔ, mǐ nɔ súnsún flɛtɛli lɛ, Gloria nɔ súnsún ɖò xɔ mɛ, bɔ nyɛ nɔ súnsún ɖò kɔxo. Mǐ nɔ bló nú kézezán ɔ bǐ, enɛ wu ɔ, ye nɔ na mǐ hwemɛ núɖuɖu. Gloria nɔ ɖu nǔ ɖò xɔ ɔ mɛ ɖò vo nú xwédo ɔ, bɔ nyɛ nɔ ɖu nǔ ɖò kɔ́xo ɖò fí e è nɔ gán mɔ̌to ɖó é. É nɔ ɖɔ nùɖé nú mì ǎ. Nùɖuɖu ɖagbe tawun ɖé wɛ mǐ nɔ ɖu. Xwédo ɔ nyɔ́ xomɛ; ye nɔ wà nǔ bo nɔ lin nǔ gbɔn mɔ̌ kpowun wɛ. Un flín hwenu e un nɔte ɖò sánsinsatɛn gbè ɖokpo é. Ee mǐ jɛ sánsin dó mɔ̌to mǐtɔn mɛ kpé gudo é ɔ, un kanbyɔ mɛ e sà nǔ nú mǐ é ɖɔ Gloria sixu zán afɔɖayǐtɛn ɔ à jí. É nyla nukúnmɛ bo kpɔ́n mì lobo ɖɔ, “È sú.”\nXOMƐNYÍNYƆ́ NÚWIWA MANAWƆN LƐ\nÐò alɔ ɖevo mɛ ɔ, mǐ zán hwenu jiwǔ lɛ xá nɔví mǐtɔn lɛ, gɔ́ na ɔ, mǐ yí wǎn nú sinsɛnzɔ́ mǐtɔn! Hwenu e mǐ wá Pine Bluff tlolo é ɔ, mǐ yì nɔ nɔví e wà azɔ̌ e mɛ e nyí titoblonúnǔtɔ́ kplékplé mɛxo lɛ tɔn tɔn ɖé nɔ wà ɖò égbé é ɖé gɔ́n. Asì tɔn nyí Klisanwun hwenɛnu ǎ, bɔ Gloria jɛ Biblu kplɔ́n xá ɛ jí. Ðò táan ɖokpo ɔ mɛ ɔ, un jɛ Biblu kplɔ́n xá vǐ nyɔnu yetɔn kpo asú tɔn kpo jí. Nɔ ɔ kpo vǐ ɔ kpo bǐ wá gbeta ɔ kɔn bo na sɛ̀n Jehovah bo bló baptɛm.\nMǐ ɖó xɔ́ntɔn vívɛ́ lɛ ɖò agun e mɛ yovó lɛ ɖè é. Ye nɔ ylɔ mǐ nú gbadanu núɖuɖu, amɔ̌, ye ɖó na bló mɔ̌ ɖò zinflu mɛ. Ku Klux Klan (KKK) nyí tutoblonunu ɖé bo nɔ sɔ́ akɔ cyancyan kpo dakaxixo kpo sù, bo ɖò nǔ gbà wɛ tawun hwenɛnu. Un flín ɖɔ un mɔ nya ɖé b’ɛ junjɔn hɔn tɔn nukɔn ɖò zǎn e mɛ è ɖò mɛkúkú lɛ xwè ɖu wɛ é gbè ɖokpo b’ɛ gó bo dó awu wewé, lobo dɔn awu ɔ sín aza cyɔn ta lee KKK lɛ nɔ bló gbɔn é. Nǔ mɔhun lɛ ka zɔ́n bonu nɔví lɛ gɔn xomɛ nyɔ́ ǎ. Ðò aluùn mɛ gbè ɖokpo ɔ, mǐ ɖó hudo akwɛ tɔn bo na dó hǔn yì kpléɖókpɔ́ ɖaxó ɖé, bɔ nɔví sunnu ɖé yí gbè bo na xɔ mɔ̌to mǐtɔn, bonu mǐ ni dó sixu mɔ akwɛ bo yì. Sun ɖokpo gudo ɖò gbè ɖokpo ɔ, nǔ cikɔ nú mǐ hwenu e mǐ ko ɖi zɔnlin sín hɔn ɖé kɔn jɛ hɔn ɖé kɔn, bo kplɔ́n Biblu xá mɛ lɛ ɖò hwesivɔ mɛ gudo é. Hwenu e mǐ wá xwégbe é ɔ, nùɖé ko ɖò te kpɔ́n mǐ. Mǐ mɔ bɔ è gán mɔ̌to mǐtɔn ɖó xwé ɔ nukɔn! Nùwlanwlan ɖé ɖò wěkpɛ́n mɔ̌to ɔ tɔn nukɔn, bo ɖɔ: “Mǐ vɔ́ mɔ̌to mitɔn na mi. Nɔví mitɔn.”\nXomɛnyínyɔ́ núwiwa ɖevo lɛ́ jiwǔ ɖò nukún ce mɛ tawun. Ðò 1962 ɔ, è ylɔ mì ɖɔ má wá Wemaxɔmɛ Sinsɛnzɔ́ Axɔsuɖuto ɔ tɔn ɖò South Lansing ɖò New York. È na sɔ́ sun ɖokpo blebu dó kplɔ́n nǔ mɛ ɖěɖee nyí nukúnkpénuwutɔ́ agun tɔn, lɛdo tɔn kpo agbegbe tɔn lɛ kpo é. Hwenu e un yí mɛylɔwema ɔ é ɔ, un ɖó azɔ̌ ǎ bɔ akwɛ lɛ́ hán mì. Amɔ̌, alokanxwé ɖé ɖò Pine Bluff bo ko ɖɔ xó xá mì dó azɔ̌ ɖé wu. Nú ye yí mì ɔ, nyɛ wɛ na nyí mɛwi nukɔntɔn e w’azɔ̌ ɖò azɔ̌xwé enɛ é. Ye wá ɖɔ nú mì ɖɔ emi na yí mì dó azɔ̌xwé ɔ. Etɛ un ka na wà? Un ɖó akwɛ ɖě bo na dó hǔn yì New York ǎ. Un lin tamɛ tawun dó gbeyiyi nú azɔ̌ ɔ kpo wemaxɔmɛ yiyi ɔ gbigbɛ́ kpo wu. Nugbǒ ɔ, un ko ɖò gbesisɔmɛ bo na wlan wema bo na gbɛ́ ylɔ̌ e è ylɔ mì é, hwenu e nǔ e un ma na wɔn gbeɖé ǎ é ɖé jɛ é.\nNɔví nyɔnu e asú tɔn ma nyí Klisanwun ǎ é ɖé ɖò agun mǐtɔn mɛ, bo xúxú hɔn mǐtɔn zǎnzǎn tɛɛn gbè ɖokpo bo sɔ́ wemakpo ɖé nú mì. Akwɛ gɔ́ mɛ. É kpo vǐ tɔn lɛ gègě kpo nɔ fɔ́n zǎnzǎn tɛɛn lɛ bǐ, bo nɔ yì gle lɛ kpo avɔkangbo lɛ kpo mɛ, bo nɔ xwà nǔ bo na dó sixu xò akwɛ gègě kplé bonu má yì New York. Nɔví nyɔnu ɔ ɖɔ: “Yì wemaxɔmɛ ɔ, bo kplɔ́n nǔ gègě lee a kpéwú gbɔn é, bo lɛkɔ wá kplɔ́n mǐ!” Nukɔnmɛ ɔ, un kanbyɔ alokanxwé ɔ ɖɔ un sixu jɛ azɔ̌ wà jí ɖò finɛ aklunɔzán gblamɛ atɔ́ɔ́n gudo à jí. Ye gbɛ́ gbídígbídí bo ɖɔ: “Eǒ!” Amɔ̌, é ɖɔ nùɖé nú mì ǎ. Un ko wá gbeta ce kɔn. É víví nú mì ɖɔ un kún dó ta azɔ̌ enɛ mɛ ó!\nLee Gloria flín hwenu e mǐ zán ɖò Pine Bluff gbɔn é ɖíe: “Un yí wǎn nú fí e mǐ ɖekúnnu ɖè é! Mɛ 15 jɛ 20 wɛ un nɔ kplɔ́n Biblu xá. Enɛ wu ɔ, mǐ nɔ ɖekúnnu sín xwé ɖé gbè jɛ xwé ɖé gbè zǎnzǎn lɛ, bɔ enɛ gudo ɔ, mǐ nɔ kplɔ́n Biblu xá mɛ lɛ ɖò kézezán e kpò é mɛ; hweɖelɛnu ɔ, mǐ nɔ ɖ’ewu kaka bɔ gan 11 zǎnmɛ tɔn nɔ xò. Sinsɛnzɔ́ ɔ víví tawun. É na jló mì ɖɔ má nɔ azɔ̌ elɔ mɛ. Un tlɛ ko ɖɔ ɖɔ é kún jló mì nú má ɖyɔ azɔ̌ ce, bo byɔ nukúnkpénuwutɔ́zɔ́ mɛ ó; amɔ̌, nǔ ɖevo wɛ ɖò Jehovah sín ayi mɛ.” É ka wà nǔ sɔgbe xá nugbǒ.\nHwenu e mǐ ɖò gbexosin-alijitɔ́zɔ́ wà wɛ ɖò Pine Bluff é ɔ, mǐ d’alɔ wema mɛ bo na huzu gbexosin-alijitɔ́ titewungbe. Mǐ ɖó nukún tawun, ɖó nukúnkpénuwutɔ́ agbegbe tɔn mǐtɔn jló ɖɔ mǐ ni d’alɔ ɖò agun ɖé mɛ ɖò Texas, gbexosin-alijitɔ́ titewungbe wɛ é ka ba ɖɔ mǐ ni nyí ɖò finɛ. Huzuhuzu mɔhun dɔn mǐ tawun. Enɛ wu ɔ, mǐ nɔte, bo nɔte, bo ɖò nukún ɖó wɛ ɖɔ Gbɛ̌ na na mǐ xósin ɖé, amɔ̌, vɔtɔ́ jɛn mǐ nɔ wá mɔ wemagbáví mǐtɔn ɖè. Nukɔnmɛ ɔ, mǐ wá mɔ wema-sɛ́dó-mɛ ɖé gbè ɖokpo. È sɔ́ azɔ̌ d’así nú mǐ bɔ mǐ na bɛ́ tomɛyiyizɔ́ ɔ. Janvier 1965 wɛ. Nɔví Leon Weaver, ee nyí titoblonúnǔtɔ́ Wěɖegbɛ́ Alaxɔ États-Unis tɔn tɔn dìn é wɛ è sɔ́ azɔ̌ d’así na, b’ɛ na nyí nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn ɖò hwe ɖokpo ɔ nu xá mì.\nXɛsi ɖi mì dó nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn nyínyí wu. Xwè ɖokpo mɔ̌ alǒ táan kpɛɖé jɛ nukɔn nú nukúnkpénuwutɔ́ huzuhuzu ce ɔ, nukúnkpénuwutɔ́ agbegbe tɔn James A. Thompson, Jr. kpɔ́n ɖɔ un ka jɛxa bo na wà azɔ̌ ɔ à jí. É sɔ́ xomɛnyínyɔ́ dó xlɛ́ mì fí ɖěɖee un sixu bló huzuhuzu ɖè lɛ é, bo kɛnu dó nǔwukpikpé ɖěɖee nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn ɖagbe ɖé ɖó na ɖó lɛ é wu. Un ko ɖò nukúnkpénuwutɔ́zɔ́ ɔ mɛ nú táan klewun ɖé cobo wá mɔ ɖɔ un ɖó hudo wěɖexámɛ enɛ tɔn. Ee è sɔ́ azɔ̌ d’así nú mì gudo é ɔ, Nɔví Thompson wɛ nyí nukúnkpénuwutɔ́ agbegbe tɔn nukɔntɔn e un wà azɔ̌ xá é. Un kplɔ́n nǔ gègě ɖò nɔví sunnu gbejinɔtɔ́ enɛ gɔ́n.\nAlɔ e sunnu gbejinɔtɔ́ elɔ lɛ dó mì é sù nukún ce mɛ\nÐò hwenɛnu ɔ, è nɔ kplɔ́n azɔ̌ klewun ɖé nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn lɛ. Un zán aklunɔzán gblamɛ ɖokpo bo kpɔ́n nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn ɖé hwenu e é ɖò agun ɖé ba kpɔ́n wɛ é. Enɛ gudo ɔ, é lɔ zán aklunɔzán gblamɛ e bɔ d’ewu é, bo kpɔ́n mì hwenu e un ɖò agun ɖevo ba kpɔ́n wɛ é. É ɖè wě xá mì, bo xlɛ́ ali mì. Amɔ̌ enɛ gudo ɔ, mǐɖesunɔ bɛ́ azɔ̌. Un flín ɖɔ un ɖɔ nú Gloria ɖɔ: “É na jó mǐ dó nugbǒ wɛ à?” Amɔ̌, un wá ɖó ayi nǔ taji ɖé wu. Nɔví sunnu ɖagbe e sixu d’alɔ mɛ lɛ é ɖò finɛ tɛgbɛ, è ni vɛ́ ko jó ye dó kpowun nú ye ni d’alɔ mɛ wɛ nyí xó ɔ. Alɔ e nɔví sunnu J. R. Brown ee wá nyí nukúnkpénuwutɔ́ tomɛyitɔ́ ɖé é, kpo ee Fred Rusk ee nyí hagbɛ̌ xwédo Betɛli tɔn tɔn ɖé é dó mì é kpo kpó ɖò nukún ce mɛ sù wɛ kaka jɛ égbé.\nAkɔ cyancyan gbakpé tawun ɖò hwenɛnu. É sù gbè ɖokpo bɔ KKK lɛ ɖò zɔnlin ɖi wɛ ɖò toxo e mǐ ba kpɔ́n é ɖé mɛ ɖò Tennessee. Un flín hweɖevonu e gbɛ̌ta kúnnuɖegbe tɔn ɖé nɔte ɖò nùbaɖutɛn ɖé bá ɖu hwemɛ núɖuɖu é. Un xwè afɔɖayǐtɛn sunnu lɛ tɔn, bo ɖ’ayi wu ɖɔ nya e kwiji tawun bo ɖè nǔ dó wutu, bo cí yovó e ɖò akɔ cyancyan gbɛ́ta ɖé mɛ é ɖɔhun é ɖé site bo jɛ gudo ce. Amɔ̌, nɔví sunnu yovó e d’agba tawun hú nyɛ, alǒ nùxɔtɔ́ kwijikwiji ɔ é lɔ byɔ afɔɖayǐtɛn ɔ, hwenu e mǐdɛɛ lɛ ko byɔ mɛ gudo é. É kanbyɔ mì ɖɔ: “Nǔ bǐ ɖò yiyi wɛ ganji sín, Nɔví Herd?” Nùxɔtɔ́ ɔ sɔ́ zán afɔɖayǐtɛn ɔ ǎ bo yawu tɔ́n sín finɛ. Ðò xwè lɛ gblamɛ ɔ, un mɔ ɖɔ akɔ cyancyan ɔ, é kún nyí sinmɛ agbaza tɔn e mɛɖé ɖó é wu wɛ é nɔ sín tawun ó; loɔ, hwɛhuhu wu wɛ é nɔ sín; hwɛhuhu Adamu tɔn wà nǔ dó mǐ bǐ wu. Un lɛ́ kplɔ́n ɖɔ enyi nɔví ɖé na bo ɖó sinmɛ agbaza tɔn alɔkpa ɖebǔ ɔ, nɔví jɛn é nyí, bɔ enyi é byɔ ɖó mɔ̌ ɔ, é na kú dó ta mɛtɔn mɛ.\nVIVƆNU E NYƆ́ TAWUN É ÐÉ\nXwè 33 wɛ mǐ bló ɖò tomɛyiyizɔ́ ɔ mɛ. Un mɔ nyɔna gègě kpo nǔ e nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ lɛ é gègě kpo ɖò xwè enɛ lɛ vlamɛ. Amɔ̌, ajɔ ɖevo lɛ́ ɖò ali jí bo ja. Ðò août 1997 ɔ, dlɔ̌ e mǐ kú nú xwè gègě é huzu dlɔ̌ aɖi. È ylɔ mǐ ɖɔ mǐ ni wá wà sinsɛnzɔ́ ɖò Betɛli États-Unis tɔn, mǐ d’alɔ wema mɛ na azɔn nukɔntɔn ɔ é ɔ, xwè 38 mɔ̌ ɖó wɛ é ɖè nɛ. Sun e bɔ d’ewu é mɛ ɔ, mǐ jɛ azɔ̌ wà jí ɖò Betɛli. Un vɛdo ɖɔ nɔví sunnu agbanɖotananɔ e ɖò Betɛli lɛ é jló ɖɔ má w’azɔ̌ nú táan ɖé kpowun wɛ sín, amɔ̌, nǔ lɛ sɔ́ wá yì gbɔn mɔ̌ ǎ.\nJɛ̌ xɔ akwɛ ɖé wɛ Gloria nyí hwenu e un da ɛ é, bo lɛ́ nyí jɛ̌ xɔ akwɛ ɖé égbé\nFí nukɔntɔn e è ɖè azɔ̌ nú mì dó é wɛ nyí Azɔ̌xɔsa Sinsɛnzɔ́ tɔn. Un kplɔ́n nǔ gègě ɖò finɛ. Nɔví sunnu e ɖò finɛ lɛ é ɖó na kpé nukún dó nǔ e ɖò taji, bo lɛ́ gɛ́dɛ́ bɔ kplékplé mɛxo lɛ tɔn kpo nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn e ɖò tò ɔ mɛ lɛ é kpo kanbyɔ lɛ é gègě wu. Lee nɔví sunnu e kplɔ́n azɔ̌ mì lɛ é ɖó suúlu bo d’alɔ mì gbɔn é sù nukún ce mɛ tawun. É ɖò mɔ̌ có, un mɔ ɖɔ enyi è lɛ́ ɖè azɔ̌ nú mì dó finɛ dìn ɔ, un na cí mɛ e bɛ́ azɔ̌ yɔyɔ̌ é ɖɔhun.\nGloria kpo nyì kpo yí wǎn nú gbɛzán Betɛli tɔn. Hwebǐnu wɛ mǐ nɔ yawu fɔ́n zǎnzǎn lɛ, bɔ aca enɛ ka nɔ d’alɔ tawun ɖò Betɛli. Ðò xwè ɖokpo mɔ̌ gudo ɔ, un huzu alɔgɔtɔ́ Wěɖegbɛ́ Sinsɛnzɔ́ tɔn Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn. Enɛ gudo ɖò 1999 ɔ, è sɔ́ azɔ̌ d’así nú mì bɔ un nyí ɖokpo ɖò Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ mɛ. Azɔ̌ enɛ kplɔ́n nǔ gègě mì, amɔ̌ taji bǐ ɔ wɛ nyí ɖɔ, é ɖò wɛn ɖɔ Jezu Klisu wɛ nyí gǎn nú agun Klisanwun tɔn, é nyí gbɛtɔ́ ɖebǔ ǎ.\nSín 1999 ɔ, è jɔwu mì bɔ un ɖò azɔ̌ wà wɛ ɖò Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ mɛ\nNú un kpɔ́n gudo sɛ́dó ɔ, lee nǔ cí nú gbeyiɖɔ Amɔsi é ɖɔhun wɛ nǔ nɔ cí nú mì kpɛɖé hweɖelɛnu. Jehovah ɖó ayi lɛngbɔnyitɔ́ yayǎ enɛ e nɔ wà azɔ̌ e táan tɔn nɔ wá wá, b’ɛ nyí nukúnkpikpe dó fígi wu é; fígi ɔ, nùɖuɖu ɖé wɛ bɔ è nɔ kpɔ́n dó mɔ nǔ e yatɔ́nɔ lɛ kɛɖɛ nɔ ɖu é. Mawu sɔ́ azɔ̌ d’así nú Amɔsi b’ɛ na nyí gbeyiɖɔ; é ɖò wɛn ɖɔ azɔ̌ e hɛn nyɔna gègě wá n’i ɖò gbigbɔ lixo é ɖé wɛ. (Am. 7:14, 15) Ðò ali ɖokpo ɔ nu ɔ, Jehovah ɖó ayi nyɛ mɛ e nyí glesi wamamɔnɔ ɖé sín vǐ é wu ɖò Liberty, Indiana, bo kɔn nyɔna gègě dó jǐ ce; nyɔna lɛ sukpɔ́ dín bɔ un tlɛ sixu ɖɔ bǐ ǎ! (Nùx. 10:22, nwt) Un mɔ tawun ɖɔ gbɛzán ce bɛ́ wǔɖéwúɖé ɖò agbaza lixo, amɔ̌, é fó kpo nyɔna gbigbɔ tɔn ɖaxó ee un ma tlɛ sixu lin gbeɖé ǎ lɛ é kpo!


Sinsɛn Klisanwun Tɔn Gbakpé Akɔta Gègě Mɛ | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Basque-Gbè Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuabo Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Dayak Ngaju Edo Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galice-Gbè Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibinda Ibo Iloko Indonésie-Gbè Irlande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Javan-Gbè Jula Kabiye Kachin Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Kikaonde Kikongo Kikuyu Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lhukonzo Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Luganda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Miskito Mixe Mixtèque (Guerrero) Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndau Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Pays-Bas-Gbè Penjabi Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quiché Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Rutooro Samoa-Gbè Sangir Sango Sena Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tamoul Tandroy Tankarana Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshwa Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Valencian Vegbe Venda Vezo Vietnam-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zapotec-Gbè (Lachiguiri Tɔn) Zoulou\nSinsɛn Klisanwun Tɔn Gbakpé Akɔta Gègě Mɛ\nMɛsɛ́dó lɛ setónú nú gbeɖiɖe Jezu tɔn e ɖɔ ɖɔ è ni jla wɛnɖagbe ɔ gbɔn ayikúngban ɔ bǐ jí é. Ðò 47 H.M. tɔn ɔ, nɔví e ɖò Antyɔci lɛ é sɛ́ Pɔlu kpo Baanabasi kpo dó tomɛ Mawuxó jla gbé. Wɛnjlatɔ́ kanɖodonǔwutɔ́ wè lɛ gbɔn Azíi Kpɛví sín gbě ɔ bǐ jí, bo yì fí ɖé lɛ ɖi Dɛɛbe, Lisitli kpo Ikoniyɔmu kpo.\nPɔlu kpo Baanabasi kpo jla wɛnɖagbe ɔ mɛ lɛ bǐ, dɔkunnɔ kpo wamamɔnɔ kpo, yɔkpɔvu kpo mɛxo kpo bǐ. Gbɛtɔ́ gègě yí nugbǒ e kúnkplá Klisu é. Hwenu e Pɔlu kpo Baanabasi kpo jla wɛnɖagbe ɔ Sɛjiwusi Polusi ee nyí tokpɔngán Ciplu tɔn é ɔ, majikiblotɔ́ ɖé tɛ́n kpɔ́n bo na sú ali tɔn dó ye. Pɔlu ɖɔ nú majikiblotɔ́ ɔ ɖɔ: ‘Jehovah sín alɔ na jɛ wǔ we.’ Tlolo kpowun ɔ, majikiblotɔ́ ɔ va nukún. Ee Tokpɔngán Polusi mɔ mɔ̌ é ɔ, é huzu nùɖitɔ́.\nPɔlu kpo Baanabasi kpo jla wɛnɖagbe ɔ gbɔn fí lɛ bǐ, sín xwé ɖé gbè jɛ xwé ɖé gbè, ɖò axi lɛ mɛ, ɖò ali jí, kpo kplɔ́ngbasá lɛ kpo. Hwenu e ye gbɔ azɔn nú afɔkponɔ ɖé ɖò Lisitli é ɔ, mɛ ɖěɖee mɔ nùjiwǔ ɔ lɛ é lin ɖɔ nǔmɛsɛn wɛ ye nyí bo tɛ́n kpɔ́n bo na sɛ̀n ye. Amɔ̌, Pɔlu kpo Baanabasi kpo gbɛ́ nú ye, bo ɖɔ: ‘Mi sɛ̀n Mawu kɛɖɛ! Gbɛtɔ́ kpowun wɛ nú mǐ.’ Enɛ gudo ɔ, Jwifu ɖé lɛ wá bo fɔ́n togun ɔ dó Pɔlu jí. Ye nyí awinnyaglo d’è, bo dɔn ɛ yì toxo ɔ gudo, bo vɛdo ɖɔ é ko kú wɛ sín. Amɔ̌, Pɔlu ka kpò ɖò gbɛ̀! Tlolo kpowun ɔ, nɔví lɛ wá d’alɔ ɛ bo kplá ɛ byɔ toxo ɔ mɛ. Nukɔnmɛ ɔ, Pɔlu lɛkɔ yì Antyɔci.\nÐò 49 H.M. tɔn ɔ, Pɔlu lɛ́ yì tomɛ ɖevo. Ee é lɛkɔ yì kpɔ́n nɔví ɖěɖee ɖò Azíi Kpɛví ɔ lɛ é gudo é ɔ, é hɛn wɛnɖagbe ɔ yì fí e tlɛ lín hú mɔ̌ é ɖé, é wɛ nyí Elɔpu. É yì Atɛni, Efɛzi, Filipu, Tɛsaloniki kpo fí ɖevo lɛ kpo. Silasi, Luki kpo Timɔtée e ɖò winnyawinnya mɛ é kpo gɔ́ nú Pɔlu ɖò tomɛyiyi tɔn hwenu. Ye w’azɔ̌ ɖó kpɔ́ bo ɖó agun lɛ ayǐ, lobo d’alɔ ye bonu ye na lidǒ. Pɔlu nɔ Kɔlɛnti nú xwè ɖokpo adaɖé, bo dó wusyɛn lanmɛ nú nɔví ɖěɖee ɖò finɛ lɛ é. É jla wɛnɖagbe, kplɔ́n nǔ mɛ, bo wlan wema sɛ́dó agun gègě. É nɔ lɛ́ wà azɔ̌ ɖé, goxɔgbátɔ́ wɛ n’i. Pɔlu lɛ́ wá lɛkɔ yì Antyɔci.\nÐò nukɔnmɛ ɖò 52 H.M. tɔn ɔ, Pɔlu yì tomɛ azɔn atɔngɔ ɔ, é bɛ́sín Azíi Kpɛví ɔ. É yì fí e lín tawun ɖò totaligbé é, ɖi Filipu, bɔ enɛ gudo ɔ, é gosin dɔ̌n bo wá Kɔlɛnti. Xwè gègě wɛ Pɔlu zán ɖò Efɛzi, bo kplɔ́n nǔ mɛ, gbɔ azɔn nú mɛ, bo d’alɔ agun ɔ. É nɔ lɛ́ xwlé xóɖiɖɔ agbawungba tɔn lɛ mɛ gbè bǐ gbè ɖò wemaxɔmɛ ɖé sín ataa jí. Mɛ gègě ɖótó è, bo huzu gbɛzán yetɔn. Gudo mɛ ɔ, Pɔlu yì Jeluzalɛmu, hwenu e é ko jla wɛnɖagbe ɖò tò gègě mɛ gudo é.\n“Hǔn, mi yì bo kplɔ́n nǔ akɔta lɛ bǐ, bonu ye ni huzu ahwanvu ce.”—Matie 28:19\nNùkanbyɔ lɛ: Zǎn ɖiɖe tò tɔn e ɖò Biblu towe mɛ é (Lẹdogbedevomẹ Aihọn Yọyọ Tọn, Nudọnamẹ Dogọ B13), bo ɖɔ fí e Pɔlu gbɔn ɖò tomɛyiyi tɔn lɛ hwenu é.\nAxɔsuɖuto ɔ Jlajla: Wɛnɖagbe ɔ Jijla Gbɔn Gbɛ̀ ɔ Bǐ Mɛ


“Lɛngbɔ̌ ɖé Bú ɔ, Un Na Yì Ba” (Ezekiyɛli 34:16)\n“Lɛngbɔ̌ ɖé Bú ɔ, Un Na Yì Ba”\nLɛngbɔ̌ ɔ flú bǐ. Hwenu e é ɖò ama ɖu wɛ é ɔ, é jó lɛngbɔ̌ e kpò lɛ é dó, bo ka tuùn ǎ. Dìn ɔ, é sɔ́ mɔ lɛngbɔ̌hwan ɔ ǎ, é ka sɔ́ lɛ́ mɔ lɛngbɔ̌nyitɔ́ ɔ ǎ. Zǎn ɖò kúkú wɛ. Kanlin nǔwlíɖutɔ́ lɛ ɖò tɔdo e mɛ é bú ɖè é, alɔcyɔnmɛjitɔ́ ɖě ka ɖè ǎ. Wǎgbɔ tɔn ɔ, é sè mɛ e é tuùn é ɖé sín gbè, lɛngbɔ̌nyitɔ́ tɔn sín gbè, é kánwezun yì lɛngbɔ̌ ɔ gɔ́n, zé è, bú avɔ tɔn dó è, bo sɔ́ ɛ yì xwégbe.\nJEHOVAH jlɛ́ éɖée dó lɛngbɔ̌nyitɔ́ mɔhun wu azɔn mɔkpan. É na mǐ ganjɛwu ɖò Xó tɔn mɛ bo ɖɔ: “Nyiɖesu wɛ na yì ba lɛngbɔ̌ ce lɛ mɔ, bo kpé nukún dó ye wu.”—Ezekiyɛli 34:11, 12.\n‘Un Na Kpé Nukún Dó Lɛngbɔ̌ Ce lɛ Wu’\nMɛ̌ mɛ̌ e ka nyí lɛngbɔ̌ Jehovah tɔn lɛ? Ðò klewun mɛ ɔ, mɛ ɖěɖee yí wǎn nú Jehovah bo nɔ sɛn ɛ lɛ é wɛ. Biblu ɖɔ: “Mi wá mǐ ɖekɔ́ nú Mawu Mavɔmavɔ, mi wá mǐ yì dò n’i, mi wá mǐ jɛkpo nú Mawu Mavɔmavɔ e bló mǐ é. Ðó é wɛ nyí Mawu mǐtɔn, bɔ mǐdɛɛ lɛ nyí togun tɔn; é wɛ nyí lɛngbɔ̌nyitɔ́ mǐtɔn, bɔ mǐdɛɛ lɛ nyí lɛngbɔ̌hwan e wu é nɔ kpé nukún dó é.” (Ðɛhan 95:6, 7) Lee lɛngbɔ̌ lɛ nɔ xwedó lɛngbɔ̌nyitɔ́ ɖé gbɔn é ɖɔhun ɔ, akpakpa nɔ sɔ́ mɛsɛntɔ́ Jehovah tɔn lɛ bɔ ye nɔ xwedó Jehovah e nyí Lɛngbɔ̌nyitɔ́ yetɔn é. Mɛ maɖóblɔ̌ wɛ ye nyí à? Eǒ. Hweɖelɛnu ɔ, mɛsɛntɔ́ Mawu tɔn lɛ cí ‘lɛngbɔ̌ e gbadó,’ “lɛngbɔ̌ búbú” kpo “lɛngbɔ̌ e bú” lɛ é kpo ɖɔhun. (Ezekiyɛli 34:12; Matie 15:24; 1 Piyɛ́ɛ 2:25) É na bo nyí mɔ̌ ɔ, enyi mɛɖé jó Jehovah dó ɔ, é nɔ ɖó nukún hwebǐnu ɖɔ mɛ ɔ na lɛkɔ wá.\nA ka nɔ mɔ ɖɔ Jehovah kpò ɖò Lɛngbɔ̌nyitɔ́ emitɔn nyí wɛ à? Égbé ɔ, nɛ̌ Jehovah ka nɔ ɖexlɛ́ ɖɔ emi nyí Lɛngbɔ̌nyitɔ́ ɖé gbɔn? Mǐ ni gbéjé kpɔ́n ɖò ali atɔn nu:\nÉ nɔ na nǔɖuɖu gbigbɔ tɔn mǐ. Jehovah ɖɔ: “Un na kplá ye yì fí e ama zɔ́n ɖè ganji é. . . . Nǔgbo wɛ, ye na mɔ amagbo ɖagbe, bo na nɔ gbɔjɛ ɖò finɛ, ye na mɔ amagbo ɖagbe bo na mɔ ama e zɔ́n ganji lɛ ɖu.” (Ezekiyɛli 34:14) Jehovah nɔ gɔn nǔɖuɖu gbigbɔ tɔn vovo e nɔ fá kɔ nú mǐ lɛ é na mǐ dó hwetɔnnu kpɔ́n gbeɖé ǎ. A ka sixu flín xóta, xóɖiɖɔ alǒ video e na xósin nú ɖɛ e a xò, bo byɔ alɔdó é ɖé à? Enɛ na ganjɛwu we ɖɔ Jehovah nɔ kpé nukún dó hwiɖesunɔ wu à cé?\nÉ nɔ cyɔn alɔ mǐ jí bo nɔ lɛ́ nɔ gudo nú mǐ. Jehovah d’akpá ɖɔ: “Un na kplá ee zɛ ali é wá; un na bla akpa nú lɛngbɔ̌ e gblewǔ é, bo na na hlɔnhlɔn ee ɖò azɔn jɛ wɛ é.” (Ezekiyɛli 34:16) Jehovah nɔ na hlɔnhlɔn mɛ e gǎn hwedó lɛ é, alǒ mɛ e linkpɔ́n vunbla lɛ é. É nɔ bla akpa nú lɛngbɔ̌ tɔn lɛ, é nɔ d’alɔ ye bɔ akpa yetɔn nɔ kú, é na bo tlɛ nyí ɖɔ nǔɖitɔ́ hatɔ́ yetɔn lɛ wɛ wà mɔ̌ nú ye ɔ nɛ. É nɔ kplá mɛ e zɛ ali bo sixu ɖò xwi ɖí xá linlin masɔgbe lɛ wɛ lɛ é wá xwégbe.\nÉ nɔ mɔ ɖɔ emi ɖó na kpé nukún dó mǐ wu. Jehovah ɖɔ dó lɛngbɔ̌ tɔn lɛ wu ɖɔ: “Un . . . na gbɔn fí enɛ lɛ bǐ, bo na dɔn ye kplé. Lɛngbɔ̌ ɖé bú ɔ, un na yì ba.” (Ezekiyɛli 34:12, 16) Nú Jehovah ɔ, lɛngbɔ̌ ɖé bú ali ɔ, xó tɔn ko fó ǎ. É nɔ tuùn hwenu e lɛngbɔ̌ ɖé bú é, é nɔ ba lɛngbɔ̌ enɛ, bo nɔ j’awǎ hwenu e é mɔ ɛ é. (Matie 18:12-14) Nǔgbo ɔ, é ylɔ́ mɛsɛntɔ́ tɔn nǔgbo lɛ ɖɔ ‘lɛngbɔ̌ ce lɛ, lɛngbɔ̌ e wu un na kpé nukún dó lɛ é.’ (Ezekiyɛli 34: 11, 31) Hwi lɔ nyí ɖokpo ɖò lɛngbɔ̌ enɛ lɛ mɛ.\nNú Jehovah ɔ, lɛngbɔ̌ ɖé bú ali ɔ, xó tɔn ko fó ǎ. Enyi é mɔ lɛngbɔ̌ enɛ ɔ, é nɔ j’awǎ\n“Lɛ̌ Na Gbɛ̀ Mǐ Ð’ayǐ Tɔn Ðɔhun”\nEtɛwu Jehovah ka ɖò biba we wɛ, bo ɖò ylɔylɔ́ we ɖɔ a ni lɛkɔ wá emi gɔ́n? Ðó é jló ɖɔ a ni ɖó awǎjijɛ. É d’akpá ɖɔ emi ‘na gbà nyɔna emitɔn kɔn nyi’ lɛngbɔ̌ emitɔn lɛ jí. (Ezayíi 44:3) Akpá enɛ nyí akpá yayǎ ɖé kpowun ǎ. Hwiɖesunɔ na ko mɔ kúnnuɖenú enɛ tɔn tlɔlɔ.\nFlín lee nǔ cí nú we hwenu e a tuùn Jehovah é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, nɛ̌ nǔ ka cí nú we azɔn nukɔntɔn e a kplɔ́n nǔgbo e sɔ́ akpakpa mɛ dó nyikɔ Mawu tɔn kpo linlin e é ɖó nú gbɛtɔ́ lɛ é kpo wu é? A ka flín lee kpɔ́ninɔ xá Klisanwun hatɔ́ lɛ ɖò kpléɖókpɔ́ lɛ kpo kpléɖókpɔ́ ɖaxó lɛ kpo jí é nɔ fá kɔ nú we gbɔn é à? Hwenu e a kpéwú bo jla wɛnɖagbe ɔ mɛ e ɖó jlǒ nǔjɔnǔ tɔn ɖé é ɔ, a lɛkɔ yì xwégbe kpo awǎjijɛ kpo bɔ é lɛ́ jɛmɛ nú we tawun à cé?\nA sixu lɛ́ mɔ awǎjijɛ enɛ lɛ. Mɛsɛntɔ́ Mawu tɔn hwexónu tɔn lɛ xoɖɛ bo ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ, lɛ̌kɔ nú mǐ wá gɔ̌n towe, bonu mǐ na lɛkɔ wá nǔgbo. Lɛ̌ na gbɛ̀ mǐ ɖ’ayǐ tɔn ɖɔhun.” (Gbɛvíhan 5:21) Jehovah na xósin nú ɖɛ enɛ, bɔ togun tɔn lɛkɔ wá, bo sɛn ɛ kpo awǎjijɛ kpo. (Nɛɛmíi 8:17) Jehovah na wà nǔ ɖokpo ɔ nú hwi lɔ.\nÉ ɖò mɔ̌ có, kɔlilɛ wá Jehovah gɔ́n ɖiɖɔ nɔ bɔwǔ, mɔ̌ biblo ka nɔ d’ayihun ǎ. Kpɔ́n wuvɛ̌ ɖěɖee è nɔ mɔ ɖò kɔlilɛ mɛ é ɖé lɛ, kpo lee a sixu ɖu ɖò ye jí gbɔn é kpo.\nBo na dó d’alɔ we bonu a na flín awǎjijɛ e è nɔ mɔ ɖò gbɛ̌didó xá togun Mawu tɔn mɛ é ɖé lɛ ɔ, kpɔ́n video Mǐ Ðò Bǔ Xwédo ɖé Ðɔhun Gbɔn Gbɛ̀ ɔ Bǐ Mɛ ɔ.


1 Tan 27 - 1 Chroniques 27\nIzlayɛ́li ví e ɖo azɔ̌ wa nú axɔ́sú ɔ́ wɛ lɛ́ɛ ɖíe: hɛ̌nnugán lɛ́ɛ, sɔ́ja afatɔ́ngán lɛ́ɛ, sɔ́ja kanwekogán lɛ́ɛ, kpódó nǔjíkpɔ́ntɔ́ lɛ́ɛ kpó. Yě wɛ nɔ́ kpé nukún dó ahwanfuntɔ́ lɛ́ɛ sín kánɖó lɛ́ɛ wú, ɖo xwe ɔ́ mɛ. Kánɖó ɖokpó ɖokpó nɔ́ wa azɔ̌ nú sun ɖokpó xwewú xwewú. Gbɛtɔ́ adɔ̌kpo ɖě děgba (2000) wɛ ɖo kánɖó ɖokpó ɖokpó mɛ.\n27.1 Enfants d'Israël selon leur nombre, chefs de maisons paternelles, chefs de milliers et de centaines, et officiers au service du roi pour tout ce qui concernait les divisions, leur arrivée et leur départ, mois par mois, pendant tous les mois de l'année, chaque division étant de vingt-quatre mille hommes.\nSun nukɔntɔn mɛ ɔ́, kánɖó e nu Yacoveamu, Zavúdiɛ́li ví ɔ́ nɔ́ nɔ ɔ́ wɛ nɔ́ wa azɔ̌. Gbɛtɔ́ adɔ̌kpo ɖě děgba (2000) wɛ ɖo kánɖó tɔn mɛ.\n27.2 A la tête de la première division, pour le premier mois, était Jaschobeam, fils de Zabdiel ; et il avait une division de vingt-quatre mille hommes.\nYacoveamu ɔ́, Pɛlɛ́si sín kún mɛ wɛ é jɔ ɖe. É wɛ kpa acɛ nú ahwangán e nɔ́ wa azɔ̌ ɖo sun nukɔntɔn ɔ́ mɛ lɛ́ɛ bǐ.\n27.3 Il était des fils de Pérets, et il commandait tous les chefs des troupes du premier mois.\nSun wegɔ́ ɔ́ mɛ ɔ́, kánɖó e nu Dodayi Axoxi ví ɔ́ nɔ ɔ́ wɛ nɔ́ wa azɔ̌. Ahwangán Miklɔ́ti wɛ nɔ kánɖó ɔ́ nu gɔ́ n'i. Gbɛtɔ́ adɔ̌kpo ɖě děgba (2000) wɛ ɖo kánɖó tɔn mɛ.\n27.4 A la tête de la division du second mois était Dodaï, l'Achochite ; Mikloth était l'un des chefs de sa division ; et il avait une division de vingt- quatre mille hommes.\nSun atɔngɔ́ ɔ́ mɛ ɔ́, kánɖó e nu Benayahu vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́gán Yexoyada ví ɔ́ nɔ ɔ́ wɛ nɔ́ wa azɔ̌. Gbɛtɔ́ adɔ̌kpo ɖě děgba (2000) wɛ ɖo kánɖó tɔn mɛ.\n27.5 Le chef de la troisième division, pour le troisième mois, était Benaja, fils du sacrificateur Jehojada, chef; et il avait une division de vingt-quatre mille hommes.\nBenayahu ɔ́, ahwanfuntɔ́ syɛ́nsyɛ́n ɖokpó wɛ é nyí ɖo ahwangán gban (30) lɛ́ɛ mɛ; é wɛ ɖo yě nu. Ée é húzú gǎn ɖo yě nu ɔ́, vǐ tɔn Amumizavadu wɛ jɛ kánɖó tɔn nu.\n27.6 Ce Benaja était un héros parmi les trente et à la tête des trente ; et Ammizadab, son fils, était l'un des chefs de sa division.\nSun ɛnɛgɔ́ ɔ́ mɛ ɔ́, kánɖó e nu Asaxɛli, Jowabu nɔví ɔ́ nɔ ɔ́ wɛ nɔ́ wa azɔ̌. Vǐ tɔn Zevadiya wɛ wá ɖyɔ́ ɛ. Gbɛtɔ́ adɔ̌kpo ɖě děgba (2000) wɛ ɖo kánɖó tɔn mɛ.\n27.7 Le quatrième, pour le quatrième mois, était Asaël, frère de Joab, et, après lui, Zebadia, son fils ; et il avait une division de vingt-quatre mille hommes.\nSun atɔ́ɔ́ngɔ́ ɔ́ mɛ ɔ́, kánɖó e nu Camuti, Yizláxya ví ɔ́ nɔ ɔ́ wɛ nɔ́ wa azɔ̌. Gbɛtɔ́ adɔ̌kpo ɖě děgba (2000) wɛ ɖo kánɖó tɔn mɛ.\n27.8 Le cinquième, pour le cinquième mois, était le chef Schamehuth, le Jizrachite ; et il avait une division de vingt-quatre mille hommes.\nSun ayizɛ́ngɔ́ ɔ́ mɛ ɔ́, kánɖó e nu Ila Ikɛ́ci ví Tekowanu ɔ́ nɔ ɔ́ wɛ nɔ́ wa azɔ̌. Gbɛtɔ́ adɔ̌kpo ɖě děgba (2000) wɛ ɖo kánɖó tɔn mɛ.\n27.9 Le sixième, pour le sixième mois, était Ira, fils d'Ikkesch, le Tekoïte ; et il avait une division de vingt-quatre mille hommes.\nSun tɛ́nwegɔ́ ɔ́ mɛ ɔ́, kánɖó e nu Hɛlɛ́si Bɛti-Pɛlɛ́tinu e jɔ ɖo akɔta Eflayímu tɔn mɛ ɔ́ nɔ ɔ́ wɛ nɔ́ wa azɔ̌. Gbɛtɔ́ adɔ̌kpo ɖě děgba (2000) wɛ ɖo kánɖó tɔn mɛ.\n27.10 Le septième, pour le septième mois, était Hélets, le Pelonite, des fils d'Éphraïm ; et il avait une division de vingt-quatre mille hommes.\nSun tántɔngɔ́ ɔ́ mɛ ɔ́, kánɖó e nu Sibekayi, Hucanu e jɔ ɖo Zeláxi kún mɛ ɔ́ nɔ ɔ́ wɛ nɔ́ wa azɔ̌. Gbɛtɔ́ adɔ̌kpo ɖě děgba (2000) wɛ ɖo kánɖó tɔn mɛ.\n27.11 Le huitième, pour le huitième mois, était Sibbecaï, le Huschatite, de la famille des Zérachites ; et il avait une division de vingt-quatre mille hommes.\nSun tɛ́nnɛgɔ́ ɔ́ mɛ ɔ́, kánɖó e nu Aviɛzɛ́ɛ, Anatɔ́tinu e jɔ ɖo akɔta Bɛnjamɛ́ɛ tɔn mɛ ɔ́ nɔ ɔ́ wɛ nɔ́ wa azɔ̌. Gbɛtɔ́ adɔ̌kpo ɖě děgba (2000) wɛ ɖo kánɖó tɔn mɛ.\n27.12 Le neuvième, pour le neuvième mois, était Abiézer, d'Anathoth, des Benjamites ; et il avait une division de vingt-quatre mille hommes.\nSun wǒgɔ́ ɔ́ mɛ ɔ́, kánɖó e nu Maxlayi, Nɛtofanu e jɔ ɖo Zeláxi kún mɛ ɔ́ nɔ ɔ́ wɛ nɔ́ wa azɔ̌. Gbɛtɔ́ adɔ̌kpo ɖě děgba (2000) wɛ ɖo kánɖó tɔn mɛ.\n27.13 Le dixième, pour le dixième mois, était Maharaï, de Nethopha, de la famille des Zérachites ; et il avait une division de vingt-quatre mille hommes.\nSun wǒ-ɖokpógɔ́ ɔ́ mɛ ɔ́, kánɖó e nu Benaya Pileyatɔ́ninu e jɔ ɖo akɔta Eflayímu tɔn mɛ ɔ́ nɔ ɔ́ wɛ nɔ́ wa azɔ̌. Gbɛtɔ́ adɔ̌kpo ɖě děgba (2000) wɛ ɖo kánɖó tɔn mɛ.\n27.14 Le onzième, pour le onzième mois, était Benaja, de Pirathon, des fils d’Ephraïm ; et il avait une division de vingt-quatre mille hommes.\nSun wěwegɔ́ ɔ́ mɛ ɔ́, kánɖó e nu Hɛludayi, Nɛtofanu e jɔ ɖo Ɔtiniyɛ́li kún mɛ ɔ́ nɔ ɔ́ wɛ nɔ́ wa azɔ̌. Gbɛtɔ́ adɔ̌kpo ɖě děgba (2000) wɛ ɖo kánɖó tɔn mɛ. Akɔtagán lɛ́ɛ\n27.15 Le douzième, pour le douzième mois, était Heldaï, de Nethopha, de la famille d'Othniel ; et il avait une division de vingt-quatre mille hommes.\nAkɔta Izlayɛ́li tɔn lɛ́ɛ sín gǎn lɛ́ɛ ɖíe: Eliezɛ́ɛ, Zikli ví ɔ́; é wɛ nyí akɔta Hwlibɛ́ni tɔn sín gǎn. Cefátiyahu, Maaka ví ɔ́; é wɛ nyí akɔta Sinmɛnyɔ́ɔ tɔn sín gǎn.\n27.16 Voici les chefs des tribus d'Israël. Chefs des Rubénites : Éliézer, fils de Zicri ; des Siméonites : Schephathia, fils de Maaca ;\nHacaviyahu, Kemuwɛ́li ví ɔ́; é wɛ nyí akɔta Levíi tɔn sín gǎn. Sadɔ́ku nyí gǎn ɖo Aalɔ́ɔn ví lɛ́ɛ nu.\n27.17 des Lévites : Haschabia, fils de Kemuel; de la famille d'Aaron : Tsadok ;\nElihu Davídi nɔví ɔ́; é wɛ nyí akɔta Judáa tɔn sín gǎn. Ɔmúli, Mikaɛli ví ɔ́; é wɛ nyí akɔta Isakáa tɔn sín gǎn.\n27.18 de Juda : Élihu, des frères de David ; d'Issacar : Omri, fils de Micaël ;\nYicimayahu, Ovadiahu ví ɔ́; é wɛ nyí akɔta Zabulɔ́ɔn tɔn sín gǎn. Yelimɔ́ti, Azliyɛ́li ví ɔ́; é wɛ nyí akɔta Nɛfutali tɔn sín gǎn.\n27.19 de Zabulon : Jischemaeja, fils d'Abdias ; de Nephthali : Jerimoth, fils d'Azriel ;\nHocea, Azaziyahu ví ɔ́; é wɛ nyí akɔta Eflayímu tɔn sín gǎn. Yoɛ́li, Pedayahu ví ɔ́; é wɛ nyí akɔtavlɔ́ Manasée tɔn sín gǎn.\n27.20 des fils d'Éphraïm: Hosée, fils d'Azazia ; de la demi-tribu de Manassé : Joël, fils de Pedaja ;\nIdóo, Zekaliyahu ví ɔ́; é wɛ nyí akɔta vlɔ́ Manasée tɔn e ɖo Galadi ɔ́ sín gǎn. Yaasiɛ́li, Avunɛ́ɛ ví ɔ́; é wɛ nyí akɔta Bɛnjamɛ́ɛ tɔn sín gǎn.\n27.21 de la demi-tribu de Manassé en Galaad : Jiddo, fils de Zacharie ; de Benjamin : Jaasiel, fils d'Abner ;\nAzalɛ́li, Yeloxámu ví ɔ́; é wɛ nyí akɔta Dan tɔn sín gǎn. Akɔtagán Izlayɛ́li tɔn lɛ́ɛ nɛ́.\n27.22 de Dan : Azareel, fils de Jerocham. Ce sont là les chefs des tribus d'Israël.\nMɛ e ko ɖó xwe ko lɛ́ɛ kpó mɛ e ma ko ɖó xwe ko ǎ lɛ́ɛ kpó ɔ́, Davídi sɔ́ ɖě sín kɛ́n ǎ, ɖó Mawu Mavɔmavɔ kó dó akpá ɖɔ émí ná bló bɔ Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ ná sukpɔ́ sunví e ɖo jǐnukúnsin lɛ́ɛ ɖɔhun.\n27.23 David ne fit point le dénombrement de ceux d'Israël qui étaient âgés de vingt ans et au-dessous, car l'Éternel avait promis de multiplier Israël comme les étoiles du ciel.\nJowabu Selúya ví ɔ́ kó jɛ mɛ lɛ́ɛ sín kɛ́n sɔ́ jí, lo ɔ́, é sɔ́ kɛ́n ɔ́ fó ǎ, ɖó Mawu Mavɔmavɔ sin xomɛ dó Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ, ɖó azɔ̌ énɛ́ e yě bɛ̌ ɔ́ wú. Énɛ́ ɔ́ wú wɛ mɛ nabí e ɖo to ɔ́ mɛ ɔ́ má ɖo “Axɔ́sú Davídi sín Tan wéma lɛ́ɛ” mɛ ǎ. Nǔjíkpɔ́ntɔ́ axɔ́sú ɔ́ tɔn lɛ́ɛ\n27.24 Joab, fils de Tseruja, avait commencé le dénombrement, mais il ne l'acheva pas, l'Éternel s'étant irrité contre Israël à cause de ce dénombrement, qui ne fut point porté parmi ceux des Chroniques du roi David.\nAzimawɛ́ti, Adiyɛli ví ɔ́; é wɛ nɔ kpɔ́n dɔkun axɔ́sú ɔ́ tɔn lɛ́ɛ jí. Yexonatáni Wuziyahu ví ɔ́; é wɛ nɔ kpɔ́n agɔ̌ e ɖo gleta lɛ́ɛ, éé ɖo toxo mɛ lɛ́ɛ, éé ɖo gletoxo mɛ lɛ́ɛ kpódó éé ɖo gletoxo kpɛví kpɛví mɛ lɛ́ɛ kpó jí.\n27.25 Azmaveth, fils d'Adiel, était préposé sur les trésors du roi ; Jonathan, fils d'Ozias, sur les provisions dans les champs, les villes, les villages et les tours ;\nEzli Kelúvu ví ɔ́; é wɛ nɔ́ kpɔ́n glesi e ɖo to ɔ́ mɛ lɛ́ɛ jí.\n27.26 Ezri, fils de Kelub, sur les ouvriers de la campagne qui cultivaient la terre ;\nCimɛ́yi, Hlamanu ɔ́; é wɛ nɔ́ kpɔ́n vǐwungbo lɛ́ɛ jí. Zavúdi Cefámunu ɔ́; é wɛ nɔ kpɔ́n vɛ̌ɛn e è xo kplé lɛ́ɛ jí.\n27.27 Schimeï, de Rama, sur les vignes ; Zabdi, de Schepham, sur les provisions de vin dans les vignes ;\nBaalu-Hanáni, Gɛdɛ́ɛnu ɔ́; é wɛ nɔ kpɔ́n olívugbo lɛ́ɛ kpó sikomɔ́ɔgbo lɛ́ɛ kpó jí ɖo ayǐkúngban wɛnjɛ jí. Yoaci wɛ ka nɔ kpɔ́n ami e è xo kplé lɛ́ɛ jí.\n27.28 Baal Hanan, de Guéder, sur les oliviers et les sycomores dans la plaine ; Joasch, sur les provisions d'huile ;\nCitlayi Calɔ́ninu ɔ́; é wɛ nɔ kpɔ́n nyibúkpó e ɖo amagbo mɛ ɖo Calɔ́ni lɛ́ɛ jí. Cafáti Adlayi ví ɔ́; é wɛ nɔ kpɔ́n nyibúkpó e ɖo amagbo mɛ ɖo tɔdo lɛ́ɛ mɛ lɛ́ɛ jí.\n27.29 Schithraï, de Saron, sur les boeufs qui paissaient en Saron ; Schaphath, fils d'Adlaï, sur les boeufs dans les vallées ;\nOvílu Isimayɛ́li ví ɔ́; é wɛ nɔ kpɔ́n lǎkúnmí lɛ́ɛ jí. Yɛxideyahu Mɛlɔnɔtinu ɔ́; é wɛ nɔ kpɔ́n tócí asi lɛ́ɛ jí.\n27.30 Obil, l'Ismaélite, sur les chameaux ; Jechdia, de Méronoth, sur les ânesses ;\nYazízi Hagáa ví ɔ́; é wɛ nɔ kpɔ́n gbɔ̌ lɛ́ɛ jí. Yě mɛ e nɔ kpɔ́n axɔ́sú Davídi sín dɔkun jí lɛ́ɛ nɛ́. Gǎn e ɖo axɔ́sú Davídi kpá lɛ́ɛ\n27.31 Jaziz, l'Hagarénien, sur les brebis. Tous ceux-là étaient intendants des biens du roi David.\nYexonatáni Davídi sín tɔ́ nɔví ɔ́ wɛ nɔ́ ɖe wě xá axɔ́sú Davídi. Mɛ ɖé wɛ é nyí bó ɖó nǔnywɛ́ ganjí, lobo se wěma ganjí. Yexiyɛ́li Hakimɔ́ni ví ɔ́ wɛ nɔ́ ná kplɔ́n axɔ́sú ɔ́ sín vǐ lɛ́ɛ.\n27.32 Jonathan, oncle de David, était conseiller, homme de sens et de savoir ; Jehiel, fils de Hacmoni, était auprès des fils du roi ;\nAxitofɛ́li lɔmɔ̌ nɔ́ ɖe wě xá axɔ́sú ɔ́. Hucáyi Aakíti ɔ́ ká nyí axɔ́sú ɔ́ sín xɔ́ntɔn.\n27.33 Achitophel était conseiller du roi ; Huschaï, l'Arkien, était ami du roi ;\nYexoyada Benayahu ví ɔ́ kpódó Abiyatáa kpó wɛ wá nɔ Axitofɛ́li sín do mɛ, bó nɔ́ ɖe wě xá axɔ́sú ɔ́. Jowabu ka nyí ahwangán e kpa acɛ dó ahwangɔnu axɔ́sú tɔn ɔ́ nu é. Davídi sɔ́ Salomɔ́ɔ xlɛ́ ɖɔ é wɛ ná ɖyɔ́ émí\n27.34 après Achitophel, Jehojada, fils de Benaja, et Abiathar, furent conseillers ; Joab était chef de l'armée du roi.


Xwɛ̌ Jɛ̀hóvà Zàse Ɓě Nyu Wa Ðíí Ɓě Gbo Kpáa Ðé Fũ̀à-Fṹá-Tì Múɛ́?\nGǎ-ɖɛ̀ ɖò dyi kpáín, Jɛ̀hóvà Zàse ɓě fṹà ɓɛ́ wa ké ɖɛ ɖò nyu ɓó wa ɖíí ɓě ɓɛ́ gǎ-ɖɛ̀ kpáa gboɛɛ gbo kpá jè. Kũ̀à nì kà ɓěa tɛ̀mɛ̀ìn kà ɓɛ́ à ɖɛɓɛìn ɖɛ̀ɓɛ̀ìn mú jǎà kɛ. (Jɔ̃́ɔ́ 13:34, 35; 1 Jɔ̃́ɔ́ 3:17, 18) Xwɛ̌ à nyu wa gbo kpáa kɛ́?\nÀ tò wíɖí. Ti ɓɛ́ mɔ́ vɛ̀nɛ̀ ɖò kpá ma ɖé Júɖìà-ɓòɖòɔ̀ kɔ̃ɛɛ, Kɛ́ɖɛ́ì ɖeín-sí-nyɔ̀ ɓě nì ma ɖé Ã́tìà-hwɔ̀ɖɔ̀ɔ̀ múɛɛ tò ma wíɖí ɓɛ́ wa ké ma wa ɖíí Kɛ́ɖɛ́ì ɖeín-sí-nyɔ̀ ɓě nì ma ɖéɛ gbo kpá. (Àpɔ́sò 11:27-30) Kà dyúáɖòɔ̀ kǎà à dyiɛ wɔ̃́ kà ɓɛ́ à ɖíí ɓěɔ̀ nì gǎ dyéɛń ɖé ɓóɖóɔ̀ wáká ɖò kɔ̃ ní, nìí, à tò wíɖí ɖé à dyí-poìn-kpòɔ̀ mú ɓɛ́ wa ké nyɔ ɓě nìà gǎ dyéɛń nyɛɛ gbo-kpáìn-ɖɛ̀ ɓě nyí.—2 Kɔ̀ɖéíntĩ̀ɔ̀ 8:13-15.\nÀ nyu ɖɛ ɓě ɓɛ́ìn wa gbo kpáa jɛ́ɛ́ kɛ. Gǎ-ɖɛ̀ ɖò dyi kpáín, ɛ́ɖɔ̀ ɓě gã̀à ɓó dyiɛɛ mɔ́ dyí-poìn-kpòɔ̀ nyɔ ɖò-ɖò séín dyi, ké wa dyéɛ gbo ká ɓɛ́ ɖɛ gbà ɖò se wa gbo kpá kɛ. À ɖíí ɓě mɔ̀à gbo-kpá-kpáɔ̀ dyúa-nì-nyɔ̀ ɓěɛɛ dyéɛ gbo ɓɛ́ ɖii-ɖɛ̀ kè náá-nì kè ɖɔ kè pɛ̃́-naín ɔ kè kɔ̃ùn ɓě ké nì. Jɛ̀hóvà Zàse pàɖǎ ɓě ɓɛ́ wa dyuò kũ̀à ɖò-ɖò ɓěɛɛ, tò wa mìɔùn ké wa mu wa mìɔùn sɔ̃ kɔ̃ ɓɛ́ wa ké gbo-kpá-sɔ̃̀ tò, mɔɔ ɓɛ́ wa ké Kĩ́dɔ̃̀ Hɔ́ɔ̀ kè wa ɖíí ɓěɛ̀ gbǒ ɓě nyìnìàìn dyíin nyɛɛ po ɖe. Gbo-kpɔ̃ìn-kpɔ̃ìn ɓɛ́ à kpáìn múàǔn dyi ɖé à dyí-poìn-kpòòɔ̀ mú, kè ɖɛ ɓě à ɖǎ cɛ̃́ sɔ̀ìn ɖé à kè à ɖíí ɓěɔ̀ kũ̀à nyu-nyu múɛɛ nyuɛ ké à ɓɛ́ìn gbo-kpáìn-ɖɛ̀ ɓě kè kũ̀à-nyu-nyɔ̀ ɓě dyí poɛ̀n wàɖà ɖé fũ̀à-fṹá-tì mú. À nyí “nyɔ ɓě ɓɛ́ à kè wa kè mɔ̀à nyɔ dyúáɖò ɖé [hwìɖǐǐ-taɓa-taɓaɔ̀] múɛ” gbo-kpá-kpá dyɛo, kɛɛ ɔ dyi ɓéɖé ɓɛ́ ɔ ké ná nìǐn, à kpá nyɔ tɔ̀ɔ̀ ɓě gbo ɖekè kɛbì wa mɛ sɔ̀ ɓiè-kpò kà kò ɖò múɛ.—Gàɖézìà 6:10.\nÀ nyí wa hwòɖǒ-dyi-dè-dè sɔ̀ìn ɖé Báɓòɔ̀ mú kè gbo-kpá-kpá ɓɛ́ wa ké gǎ-ɖɛ̀ɔ̀ hwòɖǒ kùìn. Nyɔ ɓě ɓɛ́ gǎ-ɖɛ̀ kpáa gboɛɛ mɔ́ hwòɖǒ-dyi-dè-dè cá. Ðé ti ɓě nì kàà múɛɛ, à kpa kpéí sɔ̀ìn ɖé Jɛ̀hóvà, ɓɛ́ “ɔ dè à hwòɖǒ dyi ɖé à gǎ-dyé-dyé séín mú” kɛɛ gbo. (2 Kɔ̀ɖéíntĩ̀ɔ̀ 1:3, 4) À kpáìn múàǔn dyi ɓɛ́ à ké ɖɛ ɓě Gèɖèpɔ́ɔ̀ ɖáìn nyɔǔn nyɛ́nɛ́ín nyɛɛ nyɔ ɓě ɓɛ́ wa hwòɖǒ kpá ɖé ɖeiɛɛ gbo cɛ̃.Ké à tɛ̀mɛ̀ìn wa jɛ́ɛ́ kà ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ mú gǎ-ɖɛ̀ séín ɓě dyi zĩ̀ìn kàǔn wɛ̃.—Wɛ̀ɖɛ̀ɓèɖésĩ̀ɔ̀ 21:4.\nÐɛ́ kɔ̃̀ jè Jɛ̀hóvà Zàse ɓě ɓɛ́àìn gbo-kpá-sɔ̃̀ tòɛ̀ wàɖà ɖé fũ̀à-fṹá-tì múɛ́?\nÐɛ́ mɔ̀ hwòɖǒ-dyi-dè-dè sɔ̀ìn ɖé Báɓòɔ̀ mú ɓɛ́ à ɓɛ́ìn nyɔ ɓě póà gǎ-ɖɛ̀ xwaún wɛ̃ɛ nyíɛ kɛ́?


Jehovah Tɔn Wɛ Mǐ Nyí | Nùkplɔnkplɔn Tɔn\n“Awǎjijɛnɔ wɛ nyí akɔta e sín Mawu nyí Jehovah é, togun e é sɔ́ b’ɛ nyí nǔɖokan éɖesunɔ tɔn é.”—ÐƐH. 33:12, nwt.\nHAN LƐ: 40, 50\nÐɔ nǔ e mǐ nɔ bló gbɔn mǐɖee zízé jó nú Jehovah kpo baptɛm biblo kpo gblamɛ é ɖé lɛ.\nEtɛwu mǐ ka ɖó na xlɛ́ mɛ ɖevo lɛ céɖécéɖé ɖɔ mǐ zé mǐɖée bǐ jó nú Jehovah mlɛ́mlɛ́?\nEtɛwu é ka ɖò taji ɖɔ mǐ ni nɔ yí nùɖitɔ́ hàtɔ́ mǐ lɛ, na nǔ ye, sɔ́ hwɛ kɛ ye lobo lɛ́ nyɔ́ xomɛ dó ye wu?\n1. Etɛwu Jehovah ka ɖó acɛ bo sixu ɖɔ ɖɔ nǔ lɛ bǐ nyí emitɔn? (Kpɔ́n fɔtóo e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\nNǓ LƐ bǐ wɛ nyí Jehovah tɔn! É ɖó “jinukúnsin kaka yì fí e é kponu ɖó é, bo ɖó ayikúngban kpo nǔ e ɖ’eji lɛ bǐ kpo.” (Sɛ́n. 10:14; Nǔɖe. 4:11) Enɛ wu ɔ, gbɛ̀ e mǐ ɖè é yayǎnɔ ko xlɛ́ ɖɔ mǐ mɛ gbɛtɔ́ lɛ bǐ nyí Jehovah tɔn. (Ðɛh. 100:3) Ðò hwenuxó gbɛtɔ́ tɔn mɛ ɔ, Mawu sɔ́ gbɛtɔ́ gbɛ̌nu ɖé lɛ bɔ ye nyí étɔn ɖò ali bunɔ ɖé nu.\n2. Mɛ̌ mɛ̌ e è ka dó gesí ɖò Biblu mɛ ɖɔ ye nyí Jehovah tɔn ɖò ali bunɔ ɖé nu?\n2 Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Ðɛhan 135gɔ́ ɔ dó gesí mɛsɛntɔ́ Jehovah tɔn gbejinɔtɔ́ Izlayɛli hwexónu tɔn ɔ tɔn lɛ ɖɔ ye “nyí étɔn tuùntuùn.” (Ðɛh. 135:4) Gɔ́ na ɔ, wema Ozée tɔn ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ mɛ e ma nyí Izlayɛli-ví ǎ é ɖé lɛ na wá huzu togun Jehovah tɔn. (Oz. 2:25) Nǔɖɔɖ’ayǐ Ozée tɔn jɛnu hwenu e Jehovah sɔ́ mɛ ɖěɖee ma nyí jwifu ǎ lɛ é dó mɛ e na ɖu gǎn xá Klisu ɖò sɔgudo lɛ é sín ahwan mɛ é. (Mɛ. 10:45; Hlɔ. 9:23-26) “Akɔta ɖeɖóvo” enɛ nyí “togun Mawu tɔn [alǒ, ‘nǔɖokan bunɔ,’ nwt]” ɖò ali e jiwǔ é ɖé nu, bɔ gbigbɔ ɖè hagbɛ̌ tɔn lɛ, bɔ ye nyí mɛ e è cyan, bɔ ye na yì nɔ gbɛ̀ ɖò jixwé é. (1 Pi. 2:9, 10) Bɔ Klisanwun gbejinɔtɔ́ égbé tɔn tobutobu e ɖó nukúnɖiɖo ayikúngban jí tɔn lɛ é ka ló? Jehovah ylɔ ye lɔ ɖɔ “togun ce,” bo lɛ́ ylɔ ye ɖɔ “mɛ e un sɔ́ lɛ” é.—Eza. 65:22.\n3. (a) Mɛ̌ mɛ̌ e ka ɖò kancica bunɔ ɖé sín vivǐ ɖu xá Jehovah wɛ ɖò égbé? (b) Etɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xota elɔ mɛ?\n3 Égbé ɔ, “lɛngbɔhwan kpɛví” e ɖó nukúnɖiɖo jixwé tɔn é kpo “lɛngbɔ̌ ɖevo lɛ” e ɖó nukúnɖiɖo ayikúngban jí tɔn é kpo kplé bo nyí “lɛngbɔhwan . . . ɖokpo,” bɔ Jehovah nɔ kpɔ́n ye tawun ɖi togun tɔn. (Luk. 12:32; Jaan 10:16) É ɖò wɛn ɖɔ mǐ jló na xlɛ́ Jehovah ɖɔ ali e hun nú mǐ, bɔ mǐ ɖó kancica bunɔ mɔhun xá ɛ é sù nukún mǐtɔn mɛ tawun. Xota elɔ na ɖɔ xó dó ali vovo e nu mǐ sixu xlɛ́ ɖè ɖɔ, wǔ bunɔ enɛ e Jehovah jɔ mǐ é sù nukún mǐtɔn mɛ é jí.\nMǏ ZÉ GBƐZÁN MǏTƆN JÓ NÚ JEHOVAH\n4. Ðɔ ali e nu mǐ sixu dokú nú Jehovah ɖè nú blǒ e é bló bɔ mǐ ɖó kancica ɖé xá ɛ é ɖokpo. Nɛ̌ Jezu ka bló nǔ mɔhun gbɔn?\n4 Mǐ nɔ xlɛ́ Jehovah ɖɔ nǔ e é wà nú mǐ é sù nukún mǐtɔn mɛ gbɔn mǐɖee zízé jó n’i kpo ayi mǐtɔn bǐ kpo gblamɛ. Gbɔn baptɛm sìn tɔn gblamɛ ɔ, mǐ nɔ xlɛ́ ɖò agbawungba ɖɔ mǐ nyí Jehovah tɔn bo ɖò gbesisɔmɛ bo na nɔ glɔ̌ tɔn. (Ebl. 12:9) Jezu wà nǔ mɔhun ɖé hwenu e é ɖɔ ɖò baptɛm tɔn hwenu ɖɔ: “Mawu ce, jlǒ towe wiwa nɔ víví nú mì” é. (Ðɛh. 40:8, 9.) È jì Jezu bɔ é nyí akpáxwé togun e sɔ́ éɖée jó nú Mawu é tɔn, cobɔ é ka lɛ́ zé éɖée jó ɖɔ emi na wà jlǒ Jehovah tɔn.\n5, 6. (a) Nɛ̌ Jehovah ka wà nǔ gbɔn hwenu e Jezu bló baptɛm é? (b) Nǔ lɛ bǐ ko nyí Jehovah tɔn có, jlɛ̌ lee zě e mǐ zé mǐɖée jó n’i é nɔ sù nukún tɔn mɛ gbɔn é dó nùɖé wu.\n5 Nɛ̌ Jehovah ka wà nǔ gbɔn hwenu e Jezu bló baptɛm é? Tan Biblu tɔn ɔ ɖɔ: “Ee é [bló baptɛm] n’i fó ɔ, Jezu tɔ́n sín tɔ̀ ɔ mɛ; tlolo ɔ, jinukúnsin kɛwun, bɔ [gbigbɔ] Mawu tɔn cí ahwannɛ́ ɖɔhun, bo wá jɛte dó jǐ tɔn. Tlolo ɔ, è sè gbè ɖé sín jixwé bɔ é ɖɔ: ‘Vǐ ce vívɛ́ná wɛ mɛ elɔ nyí; xomɛ nɔ hun mì dó wutu tɔn tlala.’” (Mat. 3:16, 17) Nugbǒ wɛ ɖɔ Jezu ko nyí Tɔ́ tɔn jixwé tɔn ɔ Jehovah tɔn, amɔ̌, é víví nú Jehovah ɖɔ Vǐ tɔn sɔ́ jlǒ dó zé éɖée jó bo na wà jlǒ Tɔn bǐ mlɛ́mlɛ́. Ðò ali ɖokpo ɔ nu ɔ, é nɔ víví nú Jehovah bɔ é nɔ yí gbè nú zě e mǐ nɔ zé mǐɖée jó n’i é, lobo na kɔn nyɔna dó mǐ jí dó sɔ́ mǐ sù.—Ðɛh. 149:4.\n6 Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ ni ɖɔ ɖɔ nya ɖé dó folowa ɖagbeɖagbe lɛ dó jikpá tɔn mɛ. É sù gbè ɖokpo bɔ vǐ nyɔnu tɔn kɛ́n folowa lɛ ɖokpo, bo wá na ɛ. Folowa ɔ ko nyí nya ɔ tɔn à cé? Nɛ̌ nyɔnuví ɔ ka sixu lɛ́ na ɛ nǔ e ko nyí étɔn é gbɔn? Tɔ́ wanyiyinɔ ɖé tlɛ na lin tamɛ kpɔ́n dó nùkanbyɔ mɔhun lɛ jí ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é na víví n’i, bɔ é na yí gbè nú nùnina enɛ e nyí xlɛ̌ wanyiyi e vǐ nyɔnu tɔn ɖó n’i é tɔn é. É ɖò wɛn ɖɔ folowa ɖokpo enɛ e vǐ nyɔnu tɔn na ɛ é na xɔ akwɛ n’i hú ɖevo e kpò ɖò jikpá tɔn mɛ lɛ é bǐ. É nɔ víví nú Jehovah tawun hwenu e mǐ sɔ́ jlǒ dó zé mǐɖée bǐ jó n’i mlɛ́mlɛ́ é.—Tín. 34:14.\n7. Nɛ̌ Malacíi ka xlɛ́ lee nǔ nɔ cí nú Jehovah dó mɛ ɖěɖee nɔ sɔ́ jlǒ dó sɛ̀n ɛ lɛ é wu é gbɔn?\n7 Xà Malacíi 3:16, nwt. Nú a ma ko zé hwiɖée jó nú Jehovah, bo bló baptɛm ǎ hǔn, lin tamɛ dó lee afɔ enɛ ɖiɖe nyí nǔ titewungbe sɔ́ é jí. Nugbǒ wɛ ɖɔ sín gbè e gbè a wá gbɛ̀ é ɔ, a ko nyí Jehovah tɔn, mɔ̌ jɛn é nyí gbɔn nú gbɛtɔ́ e kpò lɛ é bǐ. Amɔ̌, enyi tuùn e a tuùn ɖɔ Jehovah nyí Nǔbǐwukpétɔ́ é sísɛ́ we, bɔ a sɔ́ hwiɖée jó n’i bá wà jlǒ tɔn ɔ, lin tamɛ dó lee é na víví n’i sɔ́ é jí. (Nùx. 23:15) Jehovah lɔ nɔ wá tuùn mɛ ɖěɖee sɔ́ jlǒ dó ɖò sinsɛn ɛ wɛ lɛ é, bo nɔ wlan nyikɔ yetɔn dó “flǐn wema” tɔn mɛ.\n8, 9. Etɛ Jehovah ka byɔ ɖò mɛ ɖěɖee sín nyikɔ è wlan dó “flǐn wema” tɔn mɛ lɛ é sí?\n8 Enyi è wlan nyikɔ mǐtɔn dó “flǐn wema” Jehovah tɔn mɛ, bonu é tuùn mǐ, ɖɔ mǐ nyí togun emitɔn ɔ, enɛ nɔ byɔ nùɖé lɛ ɖò mǐ sí dandan. Malacíi ɖɔ tawun ɖɔ mǐ ɖó na ‘ɖi xɛsi nú Jehovah bo lin tamɛ dó nyikɔ tɔn jí.’ Nú mǐ sɛ̀n mɛ ɖevo, alǒ, nǔ ɖevo ɖebǔ ɔ, è na ɖè nyikɔ mǐtɔn sín gbɛwema nùjlɛdonǔwu tɔn Jehovah tɔn mɛ.—Tín. 32:33; Ðɛh. 69:29.\n9 Enɛ wu ɔ, zě e mǐ zé mǐɖée jó nú Jehovah é nɔ byɔ nǔ hugǎn akpá didó n’i dó nùjɔnǔ mɛ ɖɔ mǐ na wà jlǒ tɔn, lobo bló baptɛm. Nǔwiwa enɛ lɛ ɖò klewun, bɔ tlolo jɛn ye nɔ huzu nǔ xóxó. Jehovah sín ahwan mɛ e mǐ ɖè bo nyí togun tɔn é byɔ ɖɔ mǐ ni fɔ́n bo ɖò xíxlɛ́ wɛ ɖɔ mǐ setónú n’i dìn, bo na lɛ́ bló mɔ̌ ɖò sɔgudo, kaka nú táan e mǐ na nɔ gbɛ̀ xɔ é bǐ.—1 Pi. 4:1, 2.\nMǏ NƆ ÐÓ WǓ ZƆ NÚ JLǑ GBƐ̀ Ɔ TƆN LƐ\n10. Vogbingbɔn e zawě é tɛ ka ɖó na ɖò mɛ e nɔ sɛ̀n Jehovah lɛ é kpo mɛ e ma nɔ sɛ̀n ɛ ǎ lɛ é kpo tɛntin?\n10 Xota e wá yì é ɖɔ xó dó tan Biblu tɔn e kúnkplá Kanyɛ́ɛ, Salomɔ́ɔ kpo Izlayɛli-ví lɛ kpo é jí. Ye bǐ wɛ ɖɔ ɖɔ emi nɔ sɛ̀n Jehovah, amɔ̌, ye zé yeɖée bǐ jó n’i mlɛ́mlɛ́ ǎ. Kpɔ́ndéwú enɛ lɛ xlɛ́ céɖécéɖé ɖɔ mɛ e nyí Jehovah tɔn nugbǒ é ɖó na tɛ́ dó nǔjlɔjlɔwiwa wu bǐ mlɛ́mlɛ́ lobo hɔn nú nǔnyanyawiwa. (Hlɔ. 12:9) É sɔgbe ɖɔ hwenu e Malacíi ɖɔ xó dó “flǐn wema” ɔ wu gudo é ɔ, Jehovah ɖɔ xó dó “vogbingbɔn e ɖò hwɛjijɔnɔ lɛ kpodo mɛdídá lɛ kpo tɛntin é” kpodo “vogbingbɔn e ɖò mɛ e nɔ sɛ̀n [ɛ é] kpo mɛ e ma nɔ sɛ̀n [ɛ] ǎ lɛ kpo tɛntin é” wu.—Mal. 3:18.\n11. Etɛwu é ka ɖó na zawě nú mɛ ɖevo lɛ ɖɔ mǐ zé mǐɖée bǐ jó nú Jehovah mlɛ́mlɛ́?\n11 Mǐ sixu lɛ́ xlɛ́ Jehovah ɖɔ sɔ́ e é sɔ́ mǐ bɔ mǐ nyí togun tɔn é sù nukún mǐtɔn mɛ ɖò ali ɖevo nu. “Mɛ bǐ na mɔ nǔ jɛ nukɔnyiyi” e mǐ ɖó ɖò gbigbɔ lixo é wu. (1 Tim. 4:15; Mat. 5:16) Kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Mɛ ɖevo lɛ ka mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ un ɖò gbeji nú Jehovah bǐ mlɛ́mlɛ́ à? Un ka nɔ ba ali e na hun lɛ é bo nɔ zán ye dó xlɛ́ ɖɔ un nyí ɖokpo ɖò Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ mɛ à?’ Jehovah ko sɔ́ mǐ bɔ mǐ nyí togun tɔn, enyi mǐ nɔ lɛ́ xò nǔ kpɔ́n dó ɖiɖexlɛ́ mɛ ɖevo lɛ ɖɔ mǐ nyí étɔn wu ɔ, é na vɛ́ n’i tawun.—Ðɛh. 119:46; xà Maki 8:38.\nLee a nɔ zán gbɛ̀ gbɔn é ka nɔ xlɛ́ céɖécéɖé ɖɔ a nyí ɖokpo ɖò Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ mɛ à? (Kpɔ́n akpáxwé 12gɔ́ ɔ kpo 13gɔ́ ɔ kpo)\n12, 13. Nɛ̌ mɛɖé lɛ ka bló gbɔn bɔ è nɔ xò nǔ kpɔ́n dó Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn e ye nyí é wu?\n12 É blawu ɖɔ mɛɖé lɛ nɔ xwedó ‘gbigbɔ gbɛ̀ ɔ tɔn,’ bɔ ‘vogbingbɔn e xlɛ́ ɖɔ ye ɖò Mawu sɛ̀n wɛ alǒ gbɔ’ é nɔ dó zǐn. (1 Kɔ. 2:12) Gbigbɔ enɛ nɔ flɔ́ zo dó glɔ̌ nú jlǒ agbaza tɔn lɛ. (Efɛ. 2:3) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, è ko ɖè wě gègě xá mǐ dó nǔsisɔ kpo acɔ́biba kpo wu có, mɛɖé lɛ ka nɔ b’acɔ́ alǒ sɔnǔ ɖó jlɛ̌ jí ǎ. Ye nɔ dó avɔ e nɔ fyɔ́n mɛ, bo nɔ ɖè mɛ̌ xlɛ́ lɛ é, bo tlɛ nɔ dó yì kplé Klisanwun tɔn lɛ tɛnmɛ. Alǒ, ye nɔ kpa ɖa alǒ bló ɖa e zɛkpá tawun lɛ é. (1 Tim. 2:9, 10) Nǔ e mɛ é nɔ tɔ́n kɔ dó é wɛ nyí ɖɔ, ye ɖò mɛ mɛ ɔ, é nɔ vɛwǔ bonu è na tuùn nú Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn wɛ ye nyí alǒ ‘xɔ́ntɔn gbɛ̀ ɔ tɔn’ lɛ wɛ ye nyí.—Ja. 4:4.\n13 Ðò ali ɖevo nu ɔ, Kúnnuɖetɔ́ ɖé lɛ nɔ gbɛ́ walɔ gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ bǐ mlɛ́mlɛ́ ǎ. Weɖuɖu yetɔn kpo nǔwiwa yetɔn lɛ kpo ɖò agɔ̌ lɛ nu nɔ zɛ nǔ e sɔgbe bɔ Klisanwun lɛ na bló lɛ é wu. Ye nɔ sɔ́ fɔtóo yeɖesunɔ tɔn masɔgbe lɛ ɖó tɛn ɛntɛnɛti tɔn e jí è nɔ zun xɔ́ntɔn ɖè lɛ é jí, bo nɔ lɛ́ wlan nǔmasɔgbe lɛ ɖó tɛn enɛ lɛ jí; nǔ enɛ lɛ ka jɛxa gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn ǎ. Nugbǒ wɛ ɖɔ è sixu nɔ ma ko gbɛ́ nǔ nú ye ɖò agun Klisanwun tɔn mɛ, ɖó hwɛhuhu syɛnsyɛn ɖé wu, amɔ̌, nùwalɔ yetɔn sixu wà nǔ dó gbɛ̌ yetɔn e ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na ɖó walɔ mímɛ́ ɖò togun Jehovah tɔn mɛ lɛ é wu.—Xà 1 Piyɛ́ɛ 2:11, 12.\nMa jó hwiɖée dó bonu mɛ ɖěɖee ma ɖò Jehovah sín ahwan mɛ ganji ǎ lɛ é ni wà nǔ dó wǔ we ó\n14. Nú mǐ jló na cyɔn alɔ kancica e ɖò mǐ kpo Jehovah kpo tɛntin é jí ɔ, gbɛzinzan tɛ ka ɖò dandan?\n14 Gbɛ̀ ɔ nɔ sɔ́ “gbɛtɔ́ sín jlǒ nyanya lɛ, nukún ɖò mɛ gban mɛ, kpo goyiyi e dɔkun jijɛ nɔ zɔ́n mɛ é kpan” ɖó ajo b’ɛ syɛn ɖesu. (1 Jaan 2:16) Amɔ̌, ɖó mǐ nyí Jehovah tɔn wutu ɔ, è gb’akpá nú mǐ ɖɔ “mǐ ni jó gbɛ̀ nyanya zinzan kpo jlǒ gbɛmɛ fí tɔn lɛ kpo dó, bo na nɔ wà nǔ e sɔgbe é, bo na nɔ zán gbɛ̀ jlɔjlɔ, lobo na nɔ gbeji nú Mawu.” (Ti. 2:12) Xóɖiɖɔ, nùɖuɖu, ahannunu, acɔ́biba, nǔsisɔ kpo azɔ̌ kpo, è na ɖɔ ɔ nǔ e mǐ nɔ wà lɛ é bǐ ɖó na xlɛ́ mɛ e ɖò mǐ kpɔ́n wɛ lɛ é ɖɔ mǐ zé mǐɖée jó nú Jehovah bǐ mlɛ́mlɛ́.—Xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 10:31, 32.\nMǏ NƆ “ÐÓ WANYIYI ÐAXÓ NÚ [MǏ]ÐÉE”\n15. Etɛwu mǐ ka ɖó na wà nǔ xá Klisanwun hàtɔ́ mǐtɔn lɛ kpo xomɛnyínyɔ́ kpo kpodo wanyiyi kpan?\n15 Lee mǐ nɔ wà nǔ xá Klisanwun hàtɔ́ mǐtɔn lɛ gbɔn é nɔ xlɛ́ lee kancica bunɔ e mǐ ɖó xá Jehovah é sù nukún mǐtɔn mɛ gbɔn é. Jehovah tɔn wɛ ye lɔ nyí. Nú mǐ hɛn enɛ d’ayi mɛ ɔ, mǐ na nɔ sɔ́ xomɛnyínyɔ́ kpo wanyiyi kpo dó wà nǔ xá nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu mǐtɔn lɛ kpo hwebǐnu. (1 Tɛ. 5:15) Jezu ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ: “Wanyiyi e mi na ɖó nú miɖée ɔ, wɛ na ɖexlɛ́ mɛ lɛ bǐ ɖɔ mi nyí ahwanvu ce nugbǒ.”—Jaan 13:35.\n16. Kpɔ́ndéwú tɛ ka ɖò Mɔyizi Sɛ́n ɔ mɛ bo xlɛ́ linlin e Jehovah nɔ ɖó dó togun tɔn wu é?\n16 Bo na dó jlɛ́ lee mǐ ɖó na wà nǔ xá mǐɖée ɖò agun ɔ mɛ gbɔn é dó nùɖé wu ɔ, mi nú mǐ ni gbéjé nǔ elɔ kpɔ́n. Nǔzinzan e ɖò tɛmpli Jehovah tɔn mɛ lɛ é nyí nǔ e è ɖè ɖó vo nú sinsɛn-biblo mimɛ̌ ɔ kɛɖɛ lɛ é. Mɔyizi Sɛ́n ɔ ɖɔ lee è na kpé nukún dó nǔzinzan enɛ lɛ wu gbɔn é hlɛ́nhlɛ́n, bɔ mɛɖebǔ e na tɛ afɔ sɛ́n enɛ lɛ jí é ɔ, è na hu i. (Kɛ́n. 1:50, 51) Enyi Jehovah nɔ nya xɛ ɖò nǔzinzan e ma ɖó funfún ɖò xomɛ ǎ, bɔ è nɔ zán dó sɛ̀n ɛ lɛ é jí ɔ, kpɔ́n lě dò é na cyɔn alɔ mɛsɛntɔ́ tɔn gbejinɔtɔ́ ɖěɖee zé yeɖée jó n’i, bɔ é sɔ́ ye dó ɖó togun tɔn na é jí sɔ́ é! Jehovah ɖò xó ɖɔ nú togun tɔn wɛ gbè ɖokpo, bo ɖɔ: “Nú mɛɖé ɖó alɔ mi wu hǔn, nukúnzin ce wu wɛ é ɖó alɔ.”—Zak. 2:12.\n17. Etɛ lɛ Jehovah ka nɔ “tɛ́ tó, bo [nɔ] ɖò tó ɖó” wɛ?\n17 Awǎjijɛ sín nǔ wɛ é nyí ɖɔ Malacíi xlɛ́ ɖɔ Jehovah nɔ “tɛ́ tó, bo [nɔ] ɖò tó ɖó” togun tɔn wɛ, hwenu e ye nɔ ɖò nǔ wà xá yeɖée wɛ é. (Mal. 3:16, nwt) Nugbǒ ɔ, Jehovah “tuùn mɛ e nyí étɔn lɛ é.” (2 Tim. 2:19) É nɔ ɖó ayi nǔ e wà wɛ mǐ ɖè é kpo nǔ e ɖɔ wɛ mǐ ɖè lɛ é kpo bǐ wu ganji. (Ebl. 4:13) Enyi mǐ ma nyɔ́ xomɛ dó Klisanwun hàtɔ́ mǐtɔn lɛ wu lee é jɛxa gbɔn é ǎ ɔ, Jehovah nɔ “tɛ́ tó, bo [nɔ] ɖò tó ɖó” wɛ. Enyi mǐ nɔ yí mɛ, nɔ na nǔ mɛ, lobo nɔ lɛ́ nyɔ́ xomɛ dó mǐɖée wu ɔ, mǐ sixu kudeji ɖɔ Jehovah nɔ ɖ’ayi enɛ lɛ lɔmɔ̌ wu.—Ebl. 13:16; 1 Pi. 4:8, 9.\nJEHOVAH “NƆ JÓ TOGUN TƆN DÓ Ǎ”\n18. Nɛ̌ mǐ ka sixu xlɛ́ ɖɔ wǔ e Jehovah jɔ mǐ, bɔ mǐ nyí togun tɔn é sù nukún mǐtɔn mɛ gbɔn?\n18 É ɖò wɛn ɖɔ akpàkpà nɔ sɔ́ mǐ bonu mǐ na xlɛ́ lee wǔ e Jehovah jɔ mǐ, bɔ mǐ nyí togun tɔn é sù nukún mǐtɔn mɛ gbɔn é. Nùnywɛnú tawun wɛ tuùn e mǐ tuùn ɖɔ mǐ nyí étɔn, bo zé mǐɖée bǐ jó n’i kpo jlǒ kpo é nyí. Mǐ ɖò gbɛ̀ nɔ wɛ ɖò “gbɛtɔ́ nyanya, ayi gɛdɛgɛ́dɛ́nɔ gbɛmɛ fí tɔn lɛ tɛntin” có, mǐ ka jló ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ ni mɔ ɖɔ mǐ nyí “xomɛvɔnɔ” bo “nyí mɛ mímɛ́,” lobo “nɔ kɔ́n ɖò tɛntin [emi]tɔn sunví ɖɔhun.” (Fili. 2:15) Mǐ jló na hɔn nú nǔnyanyawiwa bǐ mlɛ́mlɛ́. (Ja. 4:7) Mǐ yí wǎn nú Klisanwun hàtɔ́ mǐtɔn lɛ, bo nɔ lɛ́ ɖó sísí nú ye, ɖó mǐ tuùn ɖɔ ye lɔ nyí Jehovah tɔn.—Hlɔ. 12:10.\n19. Nɛ̌ Jehovah ka na d’ajɔ mɛ ɖěɖee nyí étɔn lɛ é gbɔn?\n19 Biblu d’akpá ɖɔ: ‘Jehovah nɔ jó togun tɔn dó ǎ.’ (Ðɛh. 94:14) Ganjɛwu syɛnsyɛn ɖé wɛ enɛ nyí ɖɔ adǎn ɖebǔ na bo gbò mǐ ɔ, Jehovah kún na jó mǐ dó ó. Kú ɖesu tlɛ sixu ɖè mǐ ɖó vo nú wanyiyi Jehovah tɔn ǎ. (Hlɔ. 8:38, 39) “Enyi mǐ ɖò gbɛ̀ ɔ, mǐ ɖò gbɛ̀ nú Aklunɔ. Enyi mǐ kú ɔ, mǐ kú nú Aklunɔ. Enɛ ɔ, nú mǐ ɖò gbɛ̀ oo, mǐ kú oo, Aklunɔ tɔn wɛ mǐ nyí.” (Hlɔ. 14:7, 8) Akpàkpà ɖò mǐ sɔ́ wɛ bɔ mǐ ɖò nukún ɖó azǎn e gbè Jehovah na fɔ́n xɔ́ntɔn tɔn gbejinɔtɔ́ e kú lɛ é bǐ wá gbɛ̀ é wɛ. (Mat. 22:32) Amɔ̌ dìn hwɛ̌ ɔ, mǐ ɖò nyɔna gègě sín vivǐ ɖu wɛ. Lee Biblu ɖɔ gbɔn é ɔ: “Awǎjijɛnɔ wɛ nyí akɔta e sín Mawu nyí Jehovah é, togun e é sɔ́ b’ɛ nyí nǔɖokan éɖesunɔ tɔn é.”—Ðɛh. 33:12.


Lìdaìzhìshàng 7:29 - CUVP - Hái yǒu kàojìn Mǎnáxī rén de jìngjiè , bǎi shàn...\nLìdaìzhìshàng 7:29 CUVP Lìdaìzhìshàng 7:29\nHái yǒu kàojìn Mǎnáxī rén de jìngjiè , bǎi shàn yǔ qí cūnzhuāng . Tānà yǔ qí cūnzhuāng . Mǐjíduō yǔ qí cūnzhuāng . Duōĕr yǔ qí cūnzhuāng . Yǐsèliè érzi Yūesè de zǐsūn zhù zaì zhèxie dìfang . Lìdaìzhìshàng 7:29 CUVP\nLìdaìzhìshàng 7:30 In Context


Jɔn 1, Melɛ̌ Mékɔ̄ɔ̄lē (BSSNT) | Chapter 1 | The Bible App | Bible.com\nBible LanguageAkooseChange Language\nBSSNT Melɛ̌ Mékɔ̄ɔ̄lē\nEyale êntǐm moonyoŋ\n1Á mbooted, byánán Dyǒb dɛ́hə̌g nkǒŋsé Eyale êmmad abɛ́. Eyale émbɛ̄ ne Dyǒb. Échê Eyale ébédɛ́ɛ Dyǒb. 2Kə́ə́ŋse á mbooted Eyale émbɛ̄ hǒm ahɔ́g ne Dyǒb. 3Dyǒb dêmbɛnléd échê Eyale âhəg bwěm éʼsyə̄ə̄l. Chǒm ké ehɔ́g éesaá éche Dyǒb dênhəgké ésebɛ́ ne Eyale. 4Aloŋgé ásyə̄ə̄l dénhūū ne Eyale, ádê aloŋgé dɔ́-ʼaá ápíínédé baányoŋ eʼnyínɛn bé ekíde. 5Ábɛ̂ eʼnyínɛn bé ekíde éʼpɛneʼ á ehíntɛ́n-tê, ehíntɛ́n éēhɛ̄lɛ̄ɛ̄ bɔ́ abɔ́ded.#1.5 Ehíntɛ́n-nɛ éēhɛ̄lɛ̄ɛ̄ bɔ́ abɔ́ded káa ehíntɛ́n énkênchemmé bɔ́.\n6Mod nhɔ́g ampɛ̌ awě Dyǒb dénlōmmē. Dǐn démbɛ̄ mɔ́ bán Jɔnɛ. 7Jɔnɛ ampɛ̌ âláa bad tə̂ŋgɛne ábê eʼnyínɛn bé ekíde, âbɛl nɛ́n bad bésyə̄ə̄l béwôg, bédúbe-ʼɛ. 8Saké mwěn abédé ábê eʼnyínɛn bé ekíde. Ampɛ̌ âbíd mbóŋ tə̂ŋgɛne ábê eʼnyínɛn bé ekíde. 9Eyale chɔ́ɔ ébédé eʼnyínɛn bé ekíde éʼ mbále ábe éʼnyînteʼ moonyoŋ asyəə́l ekíde. Mɔ́-ʼaá apagéʼáá á nkǒŋsé-te. 10Abédé á nkǒŋsé-te, boŋ kénɛ́ɛ Dyǒb dênhəgké nkǒŋsé ne mɔ́, nkǒŋsé ménkênchemmé mɔ́. 11Ampɛ̌ áwē dyad boŋ ábē bad bénkênkobpé mɔ́. 12Ké nɛ̂, ambɛ̌ doŋge á bad kunze âbɛ́ bǎn bé Dyǒb. Ábé bad bébédɛ́ɛ bad ábe bênkob mɔ́ ne adúbe áde béndūbɛ̄ɛ̄ mɔ́. 13Béesaá bǎn bé Dyǒb nyaa echě moonyoŋ áchyáaʼɛ́ mwǎn. Bénkêmbáá bǎn bé Dyǒb byánán moonyoŋ mɔ́ achyáá bɔ́. Dyǒb děn dɔ́ɔ ádé awâb Titɛ́ɛ.\n14Eyale êntǐm moonyoŋ, édyɛ̄ɛ̄ átîntê echɛ̂d. Anlón ne nsimé, anlúméd-tɛ syánē ngáne mbále e Dyǒb ékóó abɛ́. Dennyín échē ehúmé, ehúmé éche sáá ábágé mɔ́ nɛ́ɛ ḿmē mpɔm ḿ mwǎn. 15Jɔnɛ anhɔ́b mam áyə̄l echê, anhə́ə́d aá, “Anɛ́n mod mɔ́ɔ ńláŋgéʼáá nyé mɛɛ́, ‘Mod ahúɛʼ ámbīd echêm awě atómé mɛ, áyə̄le bédɛ̂chyáá mɛ, né adé ámīn.’ ” 16Alón áde álóné ne nsimé ábɛ́lé syáā moosyəə́l dekudé nnam ámbīd e nnam. 17Wɛ́ɛ Mosɛɛ dɔ́ɔ Dyǒb dêmpoódté mbéndé. Boŋ nsimé ne mbále béhúú ne Yesu Krǐstəə. 18Modmod eényīnɛ̄ɛ̄ Dyǒb mbêd, éetómɛɛ́ ḿmē mpɔm ḿ mwǎn awě adé Dyǒb abɛ́-ʼɛ mɔ́ á akéb. Mwěmpɛn mɔ́ akidényīn mɔ́. Mɔ́ abɛlé boŋ Titɛ̂ Dyǒbɛ abyɛ́ɛn.\nJɔnɛ, Ndusɛnɛ ahɔ́bé aá mɔ́ɔsaá Ane-awě-Béwɔ́gté\n19Baámbáá bé Israɛl bé dyad á Jerusalɛm bénlōm beprisɛ ne bad bémpēe bé túmbé e Levi wɛ́ɛ Jɔnɛ, bán békɛ bésɛded mɔ́ bánken nzɛ́-módɛ́ ádíí. 20Enkêmbaŋgé ahɔ́b, boŋ ampanléd bɔ́ áte aá, “Saké mɛ ndé Ane-awě-Béwɔ́gté.” 21Hɛ́ɛ bésɛdtɛɛ́ mɔ́ bánken, “Nzé-ɔ̄ édíí? Wɛ-ɛɛ́ edé Elaijaa?” Ankwɛntɛ́n aá, “Aáy, meésaá mɔ́.” Bênsɛdéd mɔ́ ámpē bánken, “Wɛ-ɛɛ́ edé nkal éʼdəə́dəŋ awe bésinɛɛ́-yɛ?” Antimtɛ́n bɔ́ aá, “Aáy.” 22Kə́ə́ŋne á asog dɔ́ɔ bésɛdtɛɛ́ mɔ́ bánken, “Nzé-ɔ̄ édíí? Láá sé âbɛl sétim ámbīd âláa bad ábe bélómé sé. Nzɛ́-módɛ́ wɛwɛ ehɔ́bé wɛɛ́ mɔ́dé?” 23Hɛ́ɛ Jɔnɛ átimtanné bɔ́ ne eʼyale ábe nkal éʼdəə́dəŋ Yesayaa ánhɔ̄bpē aá,\n“Mɛ́ɛ ndé ehɔ́b éche mod awě ahə̂ŋteʼ á ehyáŋge aá,\n‘Nyétíi nzii eche Sáŋgwɛ́ɛ́.’ ”\n24Bɔɔb-pɔɔ́ Befarisia bɔ́ɔ bénlōm ábê bad ábe bémpɛ̌ wɛ́ɛ Jɔnɛ. 25Bênsɛdéd mɔ́ ámpē bánken, “Nzé weésɛ̌ Ane-awě-Béwɔ́gté, weésɛ̌-ʼɛ Elaijaa káa Nkal éʼdəə́dəŋ awe bésinɛɛ́, cheé-ɔ̄ édusanné bad?” 26Hɛ́ɛ Jɔnɛ átimtanné bɔ́ aá, “Ndusan ne mendíb, boŋ mod adé átîntê echɛ̂n awě nyéēbíiʼɛ́. 27Mɔ́ adé ane awě ǎpɛ̌ ámbīd echêm. Meékwognedɛɛ́ âhune ké ḿmē nkɔɔd mé metámbé.”\n28Ḿmɛ́n mésyə̄ə̄l mêmbɛnléd á dyad á Bɛtani á múde mé edíb é Jodan ḿmíníí wɛ́ɛ Jɔnɛ ádúsánnáá bad.\nYesuɛ, Mwǎn-a-Ńdyɔŋ ḿ mbód a Dyǒb\n29Nɛ́ɛ bǐn éʼsáŋgé, Jɔnɛ anyín nɛ́ɛ Yesuɛ áhúɛʼɛ́ níníí. Hɛ́ɛ áhɔ́bɛɛ́ aá, “Nyénɔneʼ, Mwǎn-a-Ńdyɔŋ ḿ mbód a Dyǒb mɔ̂nɛ. Mɔ́ ahúdeʼ mbéb ḿ bad bé nkǒŋsé. 30Anɛ́n mod mɔ́ɔ ńláŋgéʼáá nyé áde ménhɔ̄bpē mɛɛ́ ‘Mod ǎpɛ̌ ámbīd echêm awě atómé mɛ, áyə̄le bédɛ̂chyáá mɛ, né adé ámīn.’ 31Ké mměn menkêmbííʼɛ́ mɔ́, boŋ mempɛ̌ ńdusán bad ne mendíb âbɛl bad bé Israɛl bébíi mɔ́.” 32Hɛ́ɛ Jɔnɛ ábídɛɛ́ mbóŋ nɛ́n aá, “Menyín nɛ̂ŋgáne Edəə́dəŋ é Dyǒb ébídé ádyōb nɛ́ɛ élə̄ə̄, ésud mɔ́ á nló mîn, ébɛ́-ʼɛ ne mɔ́. 33Ké nɛ̂, menkênsóŋtɛ́nné mɛɛ́ mɔ̂ nɛ. Boŋ Dyǒb áde dénlōm mɛ aá ńdusan bad ne mendíb dêmmǎd mɛ aláa aá, ‘Mod awě wɛ́nyīnnē nɛ́ɛ edəə́dəŋ é Dyǒb ésúdé á nló mîn, boŋ étyéém áhed, mɔ́ɔ̄dusɛ́n bad ne Edəə́dəŋ éche Ésáá.’ 34Nnyíné ḿmɛ́n mekan mésyə̄ə̄l, mbíde-ʼɛ mbóŋ nɛ́n mɛɛ́ mɔ́ adé Mwǎn a Dyǒb.”\nBembapɛɛ béʼsō ábe Yesuɛ\n35Nɛ́ɛ bǐn éʼsáŋgé ámpē, Jɔnɛ ambɛ́ áhed ne ábē bembapɛɛ bébɛ. 36Annyín nɛ́ɛ Yesuɛ átómɛɛ́. Ádě ányíné mɔ́, anhɔ́b aá, “Nyénɔneʼ, Mwǎn-a-Ńdyɔŋ ḿ mbód a Dyǒb mɔ̂ nɛ.” 37Ádě ábê bembapɛɛ bébɛ béwógé nɛ̂, bêmbootéd Yesuɛ ahíd. 38Áde Yesuɛ ánɔ́né ámbīd boŋ anyín nɛ̂ŋgáne béhídɛɛ́ mɔ́ ansɛdéd bɔ́ aáken, “Cheé nyéhɛdɛɛ́?” Bêntimtɛ́n mɔ́ bán, “Rabai” (awě adé bán meléede) “Héé édyɛʼɛ́?” 39Anláá bɔ́ aá, “Nyéhyag, nyényîn wɛ́ɛ ńdyɛɛʼɛ́.” Né-ɔɔ́, bênkɛ̌ anyín wɛ́ɛ ádyɛɛʼɛ́. Áde bépédé áhed ébédé dyam ngə́ŋ éniin é ngukɛ́l. Bêndyɛɛ́-ʼɛ áhed kə́ə́ŋ bǐn éʼhíntɛ́n bɔ́. 40Átîntê e ábê bembapɛɛ bébɛ ábe bénwōg dyam áde Jɔnɛ ánhɔ̄bpē boŋ béhíd-tɛ Yesuɛ, nhɔ́g abédé dǐn bán Andreya. Andreya abédɛ́ɛ Simɔn Petro mwǎnyaŋ. 41Né-ɔɔ́ dyam déʼsō, ankɛ̌ mwǎnyaŋ Simɔnɛ ahɛd. Anyíné-ʼaá mɔ́ boŋ álāŋgē mɔ́ aá, “Sênyíné Ane-awě-Béwɔ́gté” (nɛ́dē Krǐstəə). 42Dɔ́ɔ Andreya ápɛ́ɛ́né Simɔnɛ wɛ́ɛ Yesuɛ. Yesuɛ anɔné-ʼaá Simɔnɛ chóóŋ, boŋ áhɔ̄bē aá, “Edíi Simɔnɛ, mwǎn awě Jɔnɛ. Bɛ́chəgé wɛ bɔɔb bán Sɛpasɛ.” (Ádɛ́n dǐn ádíi melemlem nɛ́ɛ Petro, nɛ̂ ádé ndim e aláá.)\nYesuɛ achɛ́nlé Filibɛ bɔ́ Nataniɛl\n43Nɛ́ɛ bǐn éʼsáŋgé, Yesuɛ ammǎd aá mɔ́kag á mbwɔ́g e Galilia. Dɔ́ɔ ákíí Filibɛ atán boŋ álāŋgē mɔ́ aá, “Hídé mɛ.” 44Filibɛ abédɛ́ɛ mod a dyad á Betsaida, melemlem mé dyad ádě Andreya bɔ́ Petro bémbīdtē. 45Filibɛ anyín Nataniɛlɛ. Hɛ́ɛ álâŋgɛɛ́ mɔ́ nɛ́n aá, “Sênyíné ane mod awě Mosɛɛ ântenlé mam áyə̄l echê áwe mbéndé-te. Mɔ́ɔ kə́ə́ŋne bekal-bé-eʼdəə́dəŋ bêntenlé mam á yə̌l. Adíi Yesuɛ mod a dyad á Nazarɛt, mwǎn awě Josɛbɛ.” 46Hɛ́ɛ Nataniɛlɛ ásɛdtɛɛ́ mɔ́ aáken, “Dyam á bwâm áhéé áhɛle ábíd á Nazarɛt?” Dɔ́ɔ Filibɛ álâŋgɛɛ́ mɔ́ aá, “Hyɛ̌ ényîn.” 47Áde Yesuɛ ányíné Nataniɛlɛ ahúɛʼ, dɔ́ɔ áhɔ́bɛɛ́ áyə̄l echê aá, “Nyénɔne, mwǎn a Israɛl nɛ́n sóm-sóm, awě mbɛltéd ńtyéémé!” 48Hɛ́ɛ Nataniɛlɛ ásɛdtɛɛ́ mɔ́ aáken, “Chán émwédé mɛ abíi?” Hɛ́ɛ Yesuɛ ákwɛntanné aá, “Filibɛ adɛ̂hɔ́b aá mɔ́chəge wɛ, nnyíné wɛ á alín á ngəl sé.” 49Hɛ́ɛ Nataniɛlɛ áhɔ́bɛɛ́ aá, “A meléed, edíi Mwǎn a Dyǒb. Wɛ-ɛɛ́ edé kə̂ŋ e bad bé Israɛl.” 50Yesuɛ antimtɛ́n mɔ́ aá, “Edúbpé áyə̄le ńláŋgé wɛ mɛɛ́ nnyíné wɛ á alín á ngəl sé. Wɛɛ́nyīn mam ḿmě métómé nɛ́n.” 51Hɛ́ɛ ábádɛɛ́ aá, “Ne mbále, nlâŋge nyé nɛ́n mɛɛ́, nyɛ́ɛ̄nyīn nɛ́ɛ dyǒb ánédnédé nyênyín-nɛ nɛ́ɛ ángɛl é Dyǒb échə́gkɛɛ́ ésudé-ʼɛ Mwǎn-a-Moonyoŋ ámīn.”


张文潜安行解嘲古诗原文及翻译赏析_宋代潘大临诗词全集 - 古诗文网\n首页 宋代 潘大临 张文潜安行解嘲\nwèi bāng suī lòu wù cí huáng, wǒ céng shì lì sū gōng páng.\njiàn gōng yán sè bù qiáo cuì, bù shì jiǎ yì lái jiāng xiāng.\ntā zhōu suī cū shèng wú zhōu, wú cǐ liǎng gōng xiāng jì yóu,\nyī xiàn tiān kāi yù zhù fēng, fēng qián sēng sì jiǎng shí zhōng\nqí pán biàn shì sān shēng shí, qiū sè piān yí wǔ lì sōng\nyún wài fēng lín wú niǎo yùn, yǔ zhōng tái jìng yǒu rén zōng\ndōng jūn zài jiǔ tóng háng lè, shī xìng hé rú jiǔ xìng nóng\nlì chūn yuán sū shì qì le shuāng shēng, hǎi shén miào wáng kuí fù le guì yīng. bó xìng de zì gǔ féng zhe bó xìng, zhì chéng de\nféng zhe zhì chéng, bǎ zhì chéng bó xìng lái píng. zhì chéng de hé tiān yì, bó xìng de féng zhe guǐ bīng, zhì chéng de dào dǐ yǒu gè\nqián chéng.　qiǎn huái\nbǎi nián sān wàn liù qiān chǎng, fēng yǔ yōu chóu yī bàn fáng. yǎn ér lǐ qù xīn ér shàng xiǎng, jiào wǒ bìn biān sī zěn dì dāng?\nbǎ liú nián zǐ xì tuī xiáng: yī rì yí gè qiǎn zhēn dī chàng, yī yè yí gè huā zhuó dòng fáng, néng yǒu de duō shǎo shí guāng!　chūn\nxiāng chē bǎo mǎ chū chéng xī, dàn dàn hé fēng rì zhèng chí. guǎn xián shēng lǐ yóu rén zuì, jǐn shēng qián yǒu xiàn bēi, qiū qiān\nxià cuì rào zhū wéi. lǜ liǔ zhōng huáng lí zhuàn, zhū lán wài zǐ yàn fēi, jǐn zuì fāng guī.　xià\nhuà chuán shēn rù xiǎo qiáo xī, hóng cuì xiāng zhōng liè dài xí. nán xūn dòng chù qīng xiāng dì, cǎi lián gē qiāng yùn yí, xiào hóng\nyuān bái lù wàng jī. xì qiè yín sī, qiǎn zhēn bái yù bēi, jǐn zuì fāng guī.　qiū\nxiāo xiāo hóng yè dài shuāng fēi, huáng jú dōng lí yǔ hòu féi. xiǎng rén shēng mò fù dēng gāo huì, qiě xié hú shàng cuì wēi, xiě\nqiū róng yàn zì xíng xī. pēng zǐ xiè xiāng chéng cù, jiàn jīn yīng lǜ yì pēi, jǐn zuì fāng guī.　dōng\ntóng yún mì bù xuě huā fēi, nuǎn gé zhān lián sù dì chuí. yì dāng shí sǎo xuě pēng chá wèi, zhēng rú yǐn yáng gāo liàn yàn bēi,\ndǎn píng zhōng wēn shuǐ jiāng méi. shì wǎn zhuǎn gē jīn lǚ, àn pián xiān wǔ yù wéi, jǐn zuì fāng guī.\nsuí shí dá biàn biàn zhēng róng, hùn sú hé guāng yǒu shèn zhēng. zhǐ bù rú hú lú tí měi rì xiāng zhú chèn, dào néng gòu chī féi\nyáng yǐn jù gōng, dé pián yí shì hǎo hǎo xiān shēng. ruò yào shì jiǎ yì bān bān zhèng, rú qū yuán jiàn jiàn xǐng, dào le nán xíng.\nnǐ qiáng wǒ ruò wǒ pián yí, rén shàn rén qī tiān bù qī. qiáng bǎn bān shì shì wú bēi jì, liào xiǎng lái zhēng shèn de, zé zhēng gè\nlái zǎo lái chí. yóu nǐ dài kuā qiáng shuō huì, wǒ zé dài suí gāo jiù dī, yàn yàn de rì zǎo píng xī.\nmìng fēi yóu yǐ bù yóu tā, jìn shě xíng cáng xū zài wǒ. yòng shí jié yǔ tā xíng xiē gè, shě zhī zé cáng yì kě, dài\ngāng xíng bàn bù nán nà. kǒng zǐ zāo yáng huò, zāng cāng huǐ mèng kē, liàng wǒ dài rú hé.\nzhī fēn xiàn shí jìn tuì jué xián yí, ào fù guì gān qīng pín jué shì fēi. kàn shī shū wēn yǔ mèng míng zhōu yì, jiàn tiān xīn\nchá dì lǐ, zhù zhái ér shuǐ rào shuǐ wéi. wò dōng chuāng sān gān rì, guàn xī yuán èr mǔ qí, zuì xiāng qīn zhì zǐ shān qī. tuì\nmáo luán fèng bù rú jī, hǔ lí yán qián bèi tù qī. lóng jū qiǎn shuǐ há ma xì, yī shí jiān zāo kùn wēi, yǒu yī rì qǐ yī\nzhèn fēng léi. hǔ yī pū shí shuò lì, fèng huáng zhǎn chì fēi, nà qí jiān bié biàn gāo dī!\nài wǒ shí chén xiāng tíng pàn jī wú tóng, ài wǒ shí xì kàn huá qīng chū yù róng. dào rú jīn bìng zhuó chuáng hài de shí fēn zhòng,\ndì gèng pàn yáng chē xìn bù tōng, dù chūn xiāo zhàng lěng fú róng. nèn zhàn zhe cháng shēng diàn, piē wǒ zài xīng qìng gōng, chàng hǎo shì\nxià de yě xuán zōng!\nài wǒ shí cháng shēng diàn duì yuè shuō shān méng, ài wǒ shí huá è lóu tíng cān huǎn pèi xíng. ài wǒ shí chén xiāng tíng bǐ bìng zhe\nmíng huā yǒng, ài wǒ shí jìn lì zhī jiāng jiě sù xǐng, ài wǒ shí yù wēn quán zǒu fēi gōng. ài wǒ shí shǎng qiū yè huá qīng yàn,\nài wǒ shí jī wú tóng qiāng diào chéng, ài wǒ shí wéi yán sè qīng chéng.\nmíng fēi wàn lǐ chū cháng ān, hé lèi pí pá mǎ shàng dàn. yì chí chí pàn shā nán lái yàn, yàn hái shí rén wèi hái, sāi\ntú shē shā cǎo bān bān. guò le xiē qǐ liú qū lǚ jiàn, chóng chóng dié dié shān, pū sù sù lèi dī diāo ān!\ndǎ zhe miàn zào diāo qí zhāo hū dì zhuàn guò shān pō, jiàn yī huǒ fān guān chàng kǎi gē, ya lái ya lái ya lái ya lái qí\nshēng hé. hǔ pí bāo mǎ shàng tuó, dāng xiān lǐ yà zi gē ge. fān gǔ ér pī pū tǒng léi, huǒ bù sī bì liú bù lá pū,\ncù pěng zhe gè dài jiǔ shā tuó.\nqīng shān yǐn yǐn shuǐ máng máng, shí jié dēng gāo què yì xiāng. gū chéng gū kè gū zhōu shàng, tiě shí rén yě duàn cháng, lèi lián\nlián duàn sòng le qiū guāng. huáng huā mèng, yī yè xiāng, guò le chóng yáng.\nmǎn chéng fēng yǔ sòng chóng yáng, yǔ kè dēng lín zuì yī chǎng. dōng lí suī shǎo gè táo yuán liàng, yǒu huáng huā sān jìng fāng, zhuó\nzhuó láo mǎn fàn chéng xiāng. zhǔn bèi zhe zūn qián chàng, ān pái zhe xí shàng kuáng, bú dào dǐ gū fù le qiū guāng.\nxī yáng xī xià shuǐ dōng liú, yī shì wú chéng liǎng bìn qiū, shāng xīn rén bǐ huáng huā shòu, qiè chóng yáng jiǔ yuè jiǔ, qiáng dēng\nlín qíng sī yōu yōu. wàng gù guó sān qiān lǐ, yǐ qiū fēng shí èr lóu, méi lái yóu rě qǐ xián chóu.\nyān lóng hán shuǐ yuè lóng shā, jiāng shàng xíng rén mò shàng huā. lán zhōu yè pō qīng shān xià, qiū shēn yě bú dào jiā, duì qīng\ndēng yī qǔ pí pá. wǒ zhè lǐ dàn chū bà, tā nà lǐ zuò niàn shā, zhī tā shì shèn rì huán jiā?\ncháng jì de lí yán yǐn qì jiàn xíng shí, zhé jǐn qīng qīng yáng liǔ zhī. yù niān bān guǎn shū xīn shì, wú nà kě qián kūn tiān\nyàng bān zhǐ, yì xuán xuán sù bù jìn xiāng sī. mán xiě xià yuān yāng zì, kōng yín jiù huā yuè cí, píng hé rén fù yǔ jiāo zī?\ndiāo ān yī zì liǎng bié lí, bù dài shū zhuāng lǎn huà méi. dǎi hún jiā jiù lǐ wú bié yì, qīn xīn ér zhǔ fù nǐ, zhǔ fù nǐ\nxiū liàn jiǔ tān bēi. dào nà lǐ shí xiē lián chǐ, xiū rě rén xián shì fēi, hǎo qù dāng shēn jǐ.\nlín xíng chóu jiàn zhěng xíng lǐ, jǐ rì wú xīn sǎo dài méi. bù rú yǐn de nú xiān zuì, tā xíng shí wǒ bù jì de, bù\nqiáng sì yǎn zhēng zhēng liǎng xià fēn lí? dàn qù zhe sān nián wǔ suì, gèng gé zhe qiān shān wàn shuǐ, zhī tā shén rì lái de?\nyī chūn yú yàn yǎo wú wén, qiān lǐ guān shān láo mèng hún. shù guī qī qū zhǐ chūn xiān kùn, jié dēng huā yóu wèi zhǔn, tàn\nfāng nián yǐ guò sān xún. tuì lián liǎn xiāo le hóng yùn, yā chūn shān cháng chū zhòu wén, xū dù le qīng chūn.\nfèng huáng tái shàng yuè ér míng, qià sì tuán yuán yún wù shēng. zhèng zhē le běi dǒu biāo ér bǐng, zhè qī liáng yǒu sì xīng, shuì\nhún ér shuǐ dǐ piāo líng. tā nà lǐ rén chū jìng, wǒ zhè lǐ jiǔ bàn xǐng, kōng diǎn zháo bàn zhǎn ér cán dēng.\nsī sī méi yǔ tòu chuāng hán, rǎn rǎn lí chóu hún mèng jiān. gé yún shān wàn lǐ kōng cháng tàn, yào xiāng féng nán shàng nán, wàng\ntiān yá yǐ biàn lán gān. zán běn shì yīng xióng hàn, shàng wū zì bǎ lèi dàn, tā nà lǐ zěn shēng bān xiāo shòu le róng yán.\nhuà qiáo xié yìng diào yú zhōu, sā wǎng pān zēng bù zàn shōu. xī hú nán pǔ tiān rán xiù, gǔ fàn lǐ hé chǔ yǒu? jīn rén\nbù yǐn shí gān xiū. chuán cì zài hé huā dàng, mǎ shuān zài jīn xiàn liǔ, zhí chī de jǐn zuì fāng guī.\nhuǒ shāo xiān miào wǎng liú qíng, shuǐ shui lán qiáo kōng zhì chéng. yí gè yú chén yí gè yàn yǎo wú yīn xìn, kùn shū shēng qiáo\ncuì sǔn, xiǎng qǐ lái kǔ tòng shāng xīn. zhī léng de yáo qín shàng xián duàn, jí dīng de diān zhé yù zān, pū tōng de jǐng zhuì yín píng.\nqià cái xiāng jiàn yù zān zhé, cái dé huān yú xián duàn yě, wǒ wú yuán gòng qǐn qín lóu yuè. bù xiāng féng shí róng yì shě, jì xiāng\nféng zhēng rěn lí bié. zuó rì gè wǔ xiè gē tái, jīn rì gè huā cán yuè quē, míng rì gè yān shuǐ chóng dié.\nwǒ zhèng shān cháng shuǐ yuǎn yì jiā qī, chuán yǔ gè píng zhuì zān zhé dǎi xìn xī. wǒ zì suǒ mǐng zi lǐ zì le xiāng sī lèi,\nmèng huí shí xiǎng niàn shuí? gān xiū le fèi qǐn wàng shí. zài xiū xiǎng tuán yuán rì, cóng jīn hòu bú jiàn yī, dào bié lí zhēn gè bié\nàn xiāng fú dòng yuè huáng hūn, gǔ gé jīng shén huà bù zhēn. qiàn dōng fēng chuī shàng hé láng bìn, bǐ jiāng tóu bié shì chūn, hǎo\njiào rén yuàn shā dōng jūn. xiāng fù fù huā xīn nèn, jiāo dī dī yù ruǐ xīn, kě xī le jì mò zài qián cūn.\nluó wéi kuān tuì shòu le yāo zhī, měi fàn gāng tuī sān sì shi. kùn téng téng shuì zhé qún ér yī zhì, mèn yàn yàn qiáo cuì sǐ,\nlèi zhū ér jiè pò yān zhī. xiǎng zhe tā wēn wēn cún cún shì, huān huān xǐ xǐ shí, yīn cǐ shàng rǎn zuò le xiāng sī.\nzhuǎn xún sī zhuǎn hèn fù xīn zéi, xū yì xū míng dǎi jiàn shí. zhǐ bèi tā shā táng kǒu chuài zhuàn le yuān yāng huì, dào rén qián\njiǎng shì fēi, zhòu de nǐ bù mǎn sān shí. zài xiū xiǎng wǒ guò cóng de yì, wǒ jīn rì huǐ ào chí, xiān shū le huā duǒ bān shēn\ncháng xiǎng zhe lǜ chuāng qián yún yǔ nà shí jié qíng, dōu zuò le fēng lǐ yáng huā shuǐ miàn shàng píng. zì cóng dāng rì fēn kāi luán jìng,\nhǎo jiào wǒ zhà gū mián mèng bù chéng, xiǎng qǐ lái hū dì xīn téng. suī bú shì wǒ xiān bó xìng, yòu bú shì wǒ bù zhì chéng, kōng\nshuō xià hǎi shì shān méng.\nniáng xīn lǐ fán nǎo nèn ér zhī, fú bù dìng chuáng qián máng guì xī. shì zuó xiāo yǐn dé shí fēn zuì, yī shí cuò huǐ shì chí,\nyóu nǎi nǎi fǎ wài líng chí. dǎ shí jié liú xiē yóu qì, mà shí jié cún xiē miàn pí, kě lián jiàn ǎn shì ér nǚ fū qī. bù\nsī liang dà guǎn shì chī dāi, qiào jùn yuān jiā zěn dì shě? tòng guān qíng qiě shì zhe téng rè, ǎn niáng què jiào wǒ yuǎn lí zhě, jǐ\nshí shì nà zì zài shí jié? dàn shǒu de sān cháo wǔ yè, cái piē xià shí cháo bàn yuè, niáng ā, zhǐ bèi nǐ jiān zǔ shā rén yě.\nhòu huā yuán lǐ děng cái lǎng, xiāng bào xiāng wēi rù xiù fáng. xiào yín yín xiān dào zài yá chuáng shàng, xiū dā dā zěn duì dāng,\nbù yóu rén tuō le yī shang. jǐn bèi lǐ fān le hóng làng, yù wàn shàng jīn chuàn xiǎng, qià biàn shì xì shuǐ yuān yāng.\nxī yáng xī xià yì pái huái, jīn yè xīn láng yòu shì shuí? kǒu ér lǐ bú zhù cháng xū qì, hǎo jiào wǒ dàn shū zhuāng huà méi,\ndān gé le shào nián shēn jǐ. tā yòu bù hé wǒ wēn wēn cún cún shuì, yòu bú shì cái qián qǔ dào qī, cóng huáng hūn dào xiǎo zǎo fēn\nlí.　yù jìng\ntóng xīn jié yì shù nián guò, dǒu nèn rú jīn hūn àn duō. bù míng bái pāo shǎn rén jì mò, xiǎng qián shēng zhù dìng wǒ, qià\ntuán yuán yòu zǎo lí hé. dǎ zhào miàn guān qíng yì, jí huí tóu bú jiàn tā, hǎo yīn yuán àn lǐ xiāo mó.　yù dí\njūn duō jiāng guǎng yǒu mái fú, dé shèng yí fū qiě zhàn qǔ. juǎn qí fān dào tuì yān hóu lù, bù shāi luó bù léi gǔ, quán\nzuò gè zhà bài yáng shū. děng de nǐ bù lái bù qù, xīn zú yì zú, nà qí jiān zài zuò gè yí fū.　yù shuāng lù\nfēng liú jú miàn shí kān kuā, yǒu sè jiào rén xīn ài shā. jiān shēn lǐ shuí kěn qīng pāo xià? děng xián shí xū xià mǎ, shì\njiàng mén ér kāi zán. fēn fù hái ér huà, chí jí zǎo dào jiā, xiū xiǎng wǒ bàn bù nà chà.　yù zhǐ yuān\nsī lún cháng xiàn jì tiān yá, zòng fàng yóu zán shǒu nèi bǎ. zhǐ hú pī jiù lǐ méi qiān guà, bèi kuáng fēng yī rèn guā, xiàn\nduàn zài hǎi jiǎo tiān yá. shōu yòu shōu bù xià, jiàn yòu bú jiàn tā, zhī tā liú luò zài shuí jiā?\nzhōng gǔ hán, lóu gé míng, yuè zhào gǔ tóng jīn jǐng. shēn yuàn bì, xiǎo tíng kōng,\nluò huā xiāng lù hóng\nyān liǔ zhòng, chūn wù báo, dēng bèi shuǐ chuāng gāo gé. xián yǐ hù, àn zhān yī,\ndài láng láng bù guī.\nqiū yì mǎn fú róng, hóng yìng xiǎo yuán cóng zhú. fēng lǐ fèng xiāo shēng yáng, yǒu xīn zhuāng míng yù. shī wēng xiāng duì liǎng yōu rán, yī zuì rào huáng jú. mù jǐn wǎn shān héng chù, gòng xiū méi zhēng lǜ.