2 Axɔ́sú 21 - 2 Rois 21\nXwe wěwe wɛ Manasée ɖó bó yi zinkpo jí ɖo Jeluzalɛ́mu. É ɖu axɔ́sú nú xwe kanɖé afɔtɔn (55). Nɔ tɔn nɔ nyí Efusí-Ba.\nÉ wa nǔ e ma nyɔ́ Mawu Mavɔmavɔ nukún mɛ ǎ lɛ́ɛ. Akɔta e Mawu nya bó yí ayǐkúngban yětɔn nú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ ɔ́, é xwedó walɔ baɖabaɖa e yě nɔ́ zán lɛ́ɛ.\nVɔ̌sákpe e tɔ́ tɔn Ezekiyási gba gbɔn só jí só jí lɛ́ɛ ɔ́, é lɛ́ vɔ́ bǐ blóɖó. É bló vɔ̌sákpe gěgé nú Baalu, bó tun vodún Acela te lě e Izlayɛ́li xɔ́sú e è nɔ ylɔ́ ɖɔ Akábu é bló gbɔn é. É nɔ́ sɛn nǔ e nɔ́ ná wěziza ɖo jǐxwé lɛ́ɛ.\nÉ bló vodúnkpe gbɔn Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe fí e Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ émí ná ɖe émíɖée xlɛ́ ɖe é.\nÉ bló vɔ̌sákpe nú nǔ e nɔ́ ná wěziza ɖo jǐxwé lɛ́ɛ gbɔn kɔ́xota we e ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe lɛ́ɛ.\nÉ bló káká bó sɔ́ vǐ tɔn dó sá vɔ̌ ná. É nɔ́ bló majíki tɛnmɛ tɛnmɛ, bó nɔ́ yi kan nǔ ɖo mɛ e nɔ kan bo lɛ́ɛ gɔ́n. É nɔ́ fɔ́n bó nɔ́ ɖo nǔ e má nyɔ́ Mawu Mavɔmavɔ nukún mɛ ǎ lɛ́ɛ wa wɛ, bó dó xomɛsin n'i.\nVodún Acela e é bló ɔ́, é sɔ́ yi ɖó Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ gbe. Mawu Mavɔmavɔ ka ko ɖɔ nú Davídi kpó vǐ tɔn Salomɔ́ɔ kpó ɖɔ: “Xwé élɔ́ gbe ɖo Jeluzalɛ́mu wɛ un ná ɖe nyɛɖée xlɛ́ ɖe káká yi mavɔ mavɔ; Jeluzalɛ́mu toxo ɔ́ wɛ un sɔ́, ɖo toxo akɔta wěwe Izlayɛ́li tɔn lɛ́ɛ tɔn mɛ, bó ná ɖe nyɛɖée xlɛ́ ɖe, káká yi mavɔ mavɔ.\nNú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ vɛ́ kó sixú bló nǔ e un zɔ́n lɛ́ɛ ɔ́, nú yě vɛ́ kó sixú nyi sɛ́n e mɛsɛntɔ́ ce Mɔyízi ná yě lɛ́ɛ bǐ ɔ́, un sɔ́ ná kplá yě sín to e un ná tɔ́gbó yětɔn lɛ́ɛ ɔ́ mɛ bɔ yě ná yi flú ɖě ǎ.”\nLo ɔ́, Judáanu lɛ́ɛ se tónú ǎ. Manasée dɔn yě bú, bɔ nǔ nyanya e yě dó sin lɛ́ɛ hú nǔ nyanya e togun e Mawu Mavɔmavɔ nya, bó yí ayǐkúngban yětɔn nú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ tɔn.\nÉnɛ́ ɔ́ wú wɛ Mawu Mavɔmavɔ dó wɛn gbɔn mɛsɛntɔ́ tɔn gbeyíɖɔ lɛ́ɛ jí ɖɔ:\n“Manasée, Judáa xɔ́sú ɔ́ dó nǔ nyanya énɛ́ lɛ́ɛ sin. É dó nǔ sin hú nǔ e Amɔliti lɛ́ɛ kó dó sin ɖ'ayǐ lɛ́ɛ. É lɛ́ sɔ́ vodún tɔn lɛ́ɛ dó dɔn Judáanu lɛ́ɛ dó hwɛ mɛ.\nÉnɛ́ ɔ́ wútu ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ, Mawu Izlayɛ́li tɔn ɖɔ: Un ná dó nǔ sin xá Jeluzalɛ́mu, bɔ mɛ ɖěbǔ se ɔ́, é ná sú alɔ tó nu.\nUn ná gba Jeluzalɛ́mu toxo ɔ́ hánnyá lě e un gba Samalíi toxo ɔ́ kpódó Akábu xwédo ɔ́ kpó gbɔn é; un ná klɔ́ Jeluzalɛ́mu lě e è nɔ klɔ́ agbǎn bó nɔ́ húzú xwe nu do é ɖɔhun.\nMɛ e ná kpo ɖo gbɛ ɖo togun ce mɛ lɛ́ɛ ɔ́, un ná ɖe alɔ sín kan yětɔn mɛ, un ná jó yě nú kɛntɔ́ yětɔn lɛ́ɛ, bɔ yě ná bɛ́ dɔkun yětɔn lɛ́ɛ bǐ, bó ná vɔ to yětɔn.\nĐó, sín gbe e gbe tɔ́gbó yětɔn lɛ́ɛ kó gosín Ejípu tomɛ káká wá jɛ égbé ɔ́, yě nɔ́ ɖo nǔ e un gbɛ́ wǎn ná lɛ́ɛ bló wɛ, bó nɔ ɖo xomɛsin dó nú mì wɛ.”\nAxɔ́sú Manasée hu xomɛvɔ́nɔ káká bɔ kanjɔ sa tɔ gbɔn Jeluzalɛ́mu toxo ɔ́ bǐ mɛ. Nǔ baɖabaɖa énɛ́ lɛ́ɛ yi jɛ hwɛ e é hu bó dɔn Judáa togun ɔ́ d'é mɛ́ é jí. É dɔn togun ɔ́ bɔ é wa nǔ e má nyɔ́ Mawu Mavɔmavɔ nukún mɛ ǎ é.\nÈ wlǎn Manasée sín tan e kpo lɛ́ɛ, nǔ e é wa lɛ́ɛ bǐ, kpó hwɛ e é hu lɛ́ɛ kpó dó “Judáa xɔ́sú lɛ́ɛ sín Tan wéma” mɛ.\nÉe Manasée zán wá kú ɔ́, è sɔ́ ɛ yi ɖó jikpá e ɖo xwé tɔn gbe ɔ́ mɛ, Wúza jikpá mɛ, bɔ vǐ tɔn Amɔ́ni ɖu axɔ́sú ɖó tɛn tɔn mɛ. Amɔ́ni, Judáa xɔ́sú\nXwe ko-nukún-we wɛ Amɔ́ni ɖó bó yi zinkpo jí ɖo Jeluzalɛ́mu, bó ɖu axɔ́sú nú xwe we. Nɔ tɔn nɔ nyí Mɛculɛmɛti, bo nyí Halúsi Yotivanu ɔ́ sín vǐ.\nNǔ e má nyɔ́ Mawu Mavɔmavɔ nukún mɛ ǎ lɛ́ɛ wɛ é dó sin tɔ́ tɔn Manasée ɔ́ ɖɔhun.\nAli e tɔ́ ɔ́ gbɔn é bǐ wɛ élɔ́ gbɔn; é sɛn vodún e tɔ́ ɔ́ nɔ sɛn lɛ́ɛ; é nɔ jɛ kpo nú yě.\nÉ jó Mawu Mavɔmavɔ, Mawu e tɔ́gbó tɔn lɛ́ɛ nɔ sɛn é dó. É xwedó Mawu Mavɔmavɔ sín ali ɔ́ ɖěbǔ ǎ.\nAzaglɔ́gán Amɔ́ni tɔn lɛ́ɛ blá gbě tɔn, bó hu i sɔ́ nyi xwé tɔn gbe.\nLo ɔ́, togun ɔ́ hu mɛ e hu axɔ́sú Amɔ́ni lɛ́ɛ bǐ, bó sɔ́ vǐ tɔn Joziyási ɖó tɛn tɔn mɛ.\nÈ wlǎn axɔ́sú Amɔ́ni sín tan e kpo ɔ́ bǐ dó “Judáa xɔ́sú lɛ́ɛ sín Tan wéma” mɛ.\nÉe Amɔ́ni zán wá kú ɔ́, è sɔ́ ɛ yi ɖó yɔdo tɔn mɛ ɖo Wúza jikpá mɛ, bɔ vǐ tɔn Joziyási ɖu axɔ́sú ɖó tɛn tɔn mɛ.


Etɛ ka Nyí Linlin Mawu Tɔn nú Ayikúngban Ɔ? — WEMASƐXWETƐN ƐNTƐNƐTI JÍ TƆN Watchtower Tɔn\nbh wemata 3 wex. 27-36\nKƐNTƆ́ ÐÉ WÁ XWETƆ́N\nMƐ̌ KA NYÍ GǍN GBƐ̀ ELƆ TƆN?\nLEE È NA ÐÈ GBƐ̀ NYANYA ELƆ SÍÌN GBƆN É\nEtɛ ka Nyí Linlin Mawu Tɔn nú Gbɛtɔ́ Lɛ?Etɛ Biblu ka Sixu Kplɔ́n Mǐ?\nNɛ̌ è ka dó jì Mawu gbɔn?\nNɛ̌ gbɛ̀ ka na cí ɖò ayikúngban ɔ jí ɖò sɔgudo?\n1. Etɛ ka nyí linlin Mawu tɔn nú ayikúngban ɔ?\nLINLIN Mawu tɔn nú ayikúngban ɔ jiwǔ tawun. Jehovah jló ɖɔ gbɛtɔ́ e ɖò awǎjijɛ kpo hunsin ɖagbe kpo mɛ lɛ é ni gɔ́ ayikúngban ɔ jí. Biblu ɖɔ ɖɔ ‘Mawu ɖó jikpá ɖé dó Edɛnu, bo ɖó atín e nyɔ́ kpɔ́n, bo nyɔ́ nú nùɖuɖu lɛ é d’emɛ.’ Ee Mawu ɖó sunnu nukɔntɔn ɔ Adamu kpo nyɔnu nukɔntɔn ɔ Ɛva kpo gudo é ɔ, É sɔ́ ye dó xwé ɖɛkpɛɖɛkpɛ enɛ ɔ gbè bo ɖɔ nú ye ɖɔ: “Mi gbà kún bo sukpɔ́, bo gɔ́ ayikúngban ɔ jí lobo kpa acɛ d’eji.” (Genèse 1:28; 2:8, 9, 15) Hǔn, Mawu sín linlin wɛ nyí ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ ni jì vǐ bo gbló jikpá ɔ gbɔn ayikúngban ɔ bǐ jí, bo kpé nukún dó kanlin lɛ wu.\n2. (a) Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ linlin Mawu tɔn nú ayikúngban ɔ na wá jɛ nu? (b) Gbɛtɔ́ alɔkpa tɛ lɛ ka na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi, bɔ Biblu ɖɔ?\n2 A ka nɔ lin ɖɔ linlin Jehovah Mawu tɔn ɖɔ gbɛtɔ́ na nɔ ayikúngban e na huzu palaɖisi é jí é na wá jɛ nu à? Mawu ɖɔ: ‘Un ko ɖɔ, Un ka na bló.’ (Isaïe 46:9-11; 55:11) Nugbǒ ɔ, linlin e Mawu ɖó é na jɛ nu jɛn wɛ. É ɖɔ ɖɔ emi ‘kún ɖó ayikúngban ɔ bonu é na nɔ vɔ̌ ó,’ amɔ̌, emi ‘ɖó é bonu è na nɔ jí.’ (Isaïe 45:18) Gbɛtɔ́ alɔkpa tɛ lɛ Mawu ka jló ɖɔ ye ni nɔ ayikúngban ɔ jí? Kaka jɛ hwetɛnu é ka jló ɖɔ ye ni nɔ jí jɛ? Biblu na xósin ɖɔ: “Ayikúngban ɔ na nyí nǔjlɔjlɔwatɔ́ lɛ tɔn, bɔ ye na nɔ jí kaka sɔyi.”—Psaume 37:29; Nǔɖexlɛ́mɛ 21:3, 4.\n3. Wublanú tɛ lɛ ka ɖò ayikúngban ɔ jí? Nùkanbyɔ tɛ lɛ enɛ ka fɔ́n?\n3 É ɖò gaàn ɖɔ nǔ ko nyí mɔ̌ dìn ǎ. Gbɛtɔ́ lɛ nɔ j’azɔn bo nɔ kú; ye nɔ fun ahwan bo nɔ hu yeɖee. Nùɖé jɛ dò dandan, ɖó nǔ e ɖò jijɛ wɛ égbé lɛ é wɛ nyí linlin Mawu tɔn ǎ. Etɛ ka jɛ? Etɛwu linlin Mawu tɔn ma ka ko jɛ nu ǎ? Wema hwenuxó tɔn e gbɛtɔ́ wlan é ɖebǔ sixu tinmɛ ǎ, ɖó jixwé wɛ tagba ɔ bɛ́sín.\n4, 5. (a) Mɛ̌ ka ɖɔ xó nú Ɛva gbɔn dan ɖé jí tawun? (b) Nɛ̌ mɛ ɖagbe ɖé ka sixu wá huzu ajotɔ́ gbɔn?\n4 Wema nukɔntɔn Biblu tɔn ɖɔ ɖɔ gbeklanxamawutɔ́ ɖé wá xwetɔ́n ɖò jikpá Edɛnu tɔn mɛ. É ylɔ ɛ ɖɔ “dan,” amɔ̌, é nyí nǔɖògbɛ yayǎ ɖé ǎ. Wema gudo tɔn Biblu tɔn ɖɔ ɖɔ “è nɔ ylɔ [ɛ] ɖɔ Awovi abǐ Sataan . . . é wɛ flú gbɛ̀ ɔ bǐ.” È nɔ lɛ́ ylɔ ɛ ɖɔ “dan xóxó” ɔ. (Genèse 3:1; Nǔɖexlɛ́mɛ 12:9) Wɛnsagun hlɔnhlɔnnɔ enɛ ɖɔ xó nú Ɛva gbɔn dan ɖé jí. É bló nǔ dan ɔ wɛ ɖò xó ɖɔ wɛ ɖɔhun. É ɖò gaàn ɖɔ wɛnsagun enɛ ɖò finɛ hwenu e Jehovah ɖó ayikúngban ɔ nú gbɛtɔ́ lɛ é.—Job 38:4, 7.\n5 Nùɖíɖó Jehovah tɔn lɛ ɖebǔ ɖó blɔ̌ hwenu e é ɖó ye é ǎ. É ɖò mɔ̌ có, mɛ̌ ka ɖó “Awovi abǐ Sataan” enɛ? È na ɖɔ kpowun ɔ, wɛnsagun Mawu tɔn lɛ ɖokpo wɛ huzu Awovi. Gbɔn nɛ̌ é? Égbé ɔ, mɛ ɖagbe ɖé sixu wá huzu ajotɔ́. Nɛ̌ enɛ ka sixu jɛ gbɔn? Mɛ ɔ sixu tin bɔ jlǒ nyanya byɔ ayi tɔn mɛ. Enyi é nɔ ɖò nǔ linkpɔ́n d’eji wɛ ɔ, jlǒ nyanya enɛ na wá dó ɖɔ dò. Enɛ gudo ɔ, enyi ali tɔn hun n’i ɔ, é sixu wá wà nǔ nyanya e jí é ko ɖò nǔ linkpɔ́n dó wɛ é.—Jaki 1:13-15.\n6. Nɛ̌ wɛnsagun hlɔnhlɔnnɔ Mawu tɔn lɛ ɖokpo ka huzu Sataan Awovi gbɔn?\n6 Lee Sataan Awovi tɔn lɔ nyí gbɔn é nɛ. É cí ɖɔ é sè hwenu e Mawu ɖɔ nú Adamu kpo Ɛva kpo ɖɔ ye ni jì vǐ bonu kúnkan yetɔn ni gɔ́ ayikúngban ɔ jí é ɖɔhun. (Genèse 1:27, 28) Sataan sixu ko lin ɖɔ: ‘Enyi nyɛ wɛ gbɛtɔ́ lɛ bǐ sixu sɛ̀n bo jó Mawu dó ɔ, é na nyɔ́ mɛ!’ Enɛ wu ɔ, jlǒ nyanya dó ɖɔ dò ɖò ayi tɔn mɛ. Gudo mɛ ɔ, é hɛn ayixa dó ɖ’adingban dó kɔ nú Mawu bo dó blɛ́ Ɛva. (Genèse 3:1-5) Enɛ wu ɔ, é huzu “Awovi,” tinmɛ tɔn wɛ nyí “Xókpadomɛnutɔ́.” É lɛ́ huzu “Sataan,” tinmɛ tɔn wɛ nyí “Gbeklanxamɛtɔ́.”\n7. (a) Etɛwu Adamu kpo Ɛva kpo ka kú? (b) Etɛwu kúnkan Adamu tɔn lɛ bǐ ka nɔ kpò bo nɔ kú?\n7 Sataan ɖ’adingban bo lɛ́ ɖó yɛ nú Adamu kpo Ɛva kpo bɔ ye tlitó nú Mawu. (Genèse 2:17; 3:6) Mawu ko ɖɔ ɖɔ enyi ye tlitó ɔ, ye na kú. Nǔ e wá jɛ é nɛ. (Genèse 3:17-19) Ee Adamu tlitó gudo é ɔ, é huzu hwɛhutɔ́ bɔ kúnkan tɔn lɛ lɔ bǐ ɖu hwɛhuhu gǔ. (Hlɔmanu lɛ 5:12) È hɛn ɔ, è na sɔ́ jlɛ dó wɔ̌wlígánnú ɖé wu. Enyi wɔ̌wlígánnú ɔ wán dò ɔ, etɛ ka nɔ wà wɔ̌ e è nɔ wlí d’emɛ lɛ é? Wɔ̌ lɛ bǐ wɛ nɔ wán dò, alǒ ɖóblɔ̌. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, Adamu jó hwɛhuhu gǔ dó nú gbɛtɔ́ lɛ bǐ. Nǔ e wu gbɛtɔ́ lɛ bǐ nɔ kpò bo nɔ kú é nɛ.—Hlɔmanu lɛ 3:23.\n8, 9. (a) Jì tɛ dó Mawu wɛ Sataan ka sixu ko ɖè? (b) Etɛwu Mawu ma ka sú kún dó nú gufɔntɔ́ lɛ tlolo ǎ?\n8 Hwenu e Sataan sísɛ́ Adamu kpo Ɛva kpo bɔ ye hu hwɛ é ɔ, é ɖò gaàn ɖɔ é fɔ́n gufínfɔ́n ɖé dó Mawu jí. É dó jì Mawu dó lee é nɔ kpa acɛ gbɔn é wu. Alɔ ɖevo mɛ ɔ, Sataan ɖò ɖiɖɔ wɛ ɖɔ: ‘Mawu nyí acɛkpatɔ́ nyanya. É ɖ’adingban bo lɛ́ sú nǔ ɖagbe lɛ sín ali dó mɛ e jí é ɖò acɛ kpa dó wɛ lɛ é. Gbɛtɔ́ lɛ ɖó hudo acɛkpikpa Mawu tɔn tɔn ǎ. Yeɖesunɔ hɛn ɔ, ye na kpɔ́n nǔ ɖagbe bo cyan ɖò nǔ nyanya mɛ. Gbɛ̀ na nyɔ́ nú ye hú ɖò acɛkpikpa cɛ glɔ.’ Nɛ̌ Mawu ka na ɖeɖɛ jidómɛ enɛ lɛ gbɔn? Mɛɖé lɛ lin ɖɔ Mawu ɖó na ko hu gufɔntɔ́ lɛ kpowun. Amɔ̌, enɛ ka na ɖeɖɛ jidómɛ Sataan tɔn lɛ à? Enɛ ka na xlɛ́ ɖɔ lee Mawu nɔ kpa acɛ gbɔn é sɔgbe à?\n9 Ali maɖóblɔ̌ e nu Jehovah nɔ ɖɔhwɛ ɖè é zɔ́n bɔ é hu gufɔntɔ́ lɛ tlolo ǎ. É mɔ ɖɔ cobonu emi na ɖeɖɛ jidómɛ Sataan tɔn lɛ bǐ dégbédégbé bo na xlɛ́ ɖɔ Awovi nyí adingbannɔ ɔ, é byɔ hwenu. Enɛ wu ɔ, Mawu jó gbɛtɔ́ lɛ dó bɔ ye nɔ kpa acɛ dó yeɖee jí ɖò awa Sataan tɔn glɔ. Mǐ na wá ɖɔ xó dó nǔ e wu Jehovah wà mɔ̌ é kpo nǔ e wu é ma ko ɖeɖɛ jidómɛ Sataan tɔn lɛ sín tɛgbɛ ǎ é kpo wu ɖò Wemata 11gɔ́ wema elɔ tɔn mɛ. É jɛ ɖɔ mǐ ni lin tamɛ kpɔ́n dó nǔ elɔ lɛ wu dìn: Sataan wà nǔ ɖagbe ɖě nú Adamu kpo Ɛva kpo kpɔ́n ǎ; é ka sɔgbe ɖɔ ye ni ɖi nǔ n’i à? É ka sɔgbe ɖɔ ye ni ɖi ɖɔ Jehovah e na nǔ ɖagbe lɛ bǐ ye é nyí adingbannɔ adakaxotɔ́ à? Enyi a ɖò tɛn yetɔn mɛ ɔ, etɛ a na ko wà?\n10. Nɛ̌ a ka sixu na nu kɛ tɛn Jehovah bonu é na ɖeɖɛ jidómɛ Sataan tɔn gbɔn?\n10 É jɛ ɖɔ mǐ ni lin tamɛ kpɔ́n dó nùkanbyɔ enɛ lɛ jí, ɖó mǐ bǐ wɛ é kàn ɖò égbé. Ali hun nú we bɔ a na na nu kɛ tɛn Jehovah bonu é na ɖeɖɛ jidómɛ Sataan tɔn. A hɛn ɔ, a na sɔ́ Jehovah dó ɖó Axɔsu towe bo dó ɖexlɛ́ ɖɔ Sataan nyí adingbannɔ. (Psaume 73:28; Proverbes 27:11) É blawu ɖɔ mɛ kpɛɖé jɛn wà mɔ̌ ɖò gbɛtɔ́ liva mɔkpan e ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é mɛ. Enyi mɔ̌ hǔn, Sataan wɛ nyí axɔsu gbɛ̀ elɔ tɔn nɛ. Amɔ̌, Biblu ka ɖɔ mɔ̌ nugbǒ à?\nEnyi axɔsuɖuto gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ bǐ ma nyí Sataan tɔn ǎ ɔ, nɛ̌ é ka sixu xwlé ye Jezu gbɔn?\n11, 12. (a) Nɛ̌ mɛtɛnkpɔn e Jezu mɔ é ka xlɛ́ ɖɔ Sataan wɛ nyí gǎn gbɛ̀ elɔ tɔn gbɔn? (b) Nǔ ɖevo tɛ ka xlɛ́ ɖɔ Sataan wɛ nyí gǎn gbɛ̀ elɔ tɔn?\n11 Jezu tuùn ganji ɖɔ Sataan wɛ nyí gǎn gbɛ̀ elɔ tɔn. Sataan bló nùjiwǔ ɖé lɛ bo xlɛ́ “axɔsuɖuto gbɛmɛ fí tɔn lɛ, kpodo dɔkun yetɔn lɛ kpan” Jezu. Enɛ gudo ɔ, é d’akpá nú Jezu ɖɔ: “Enyi a jɛkpo, bo ɖèkɔ́ nú mì ɔ, na na nǔ nɛ lɛ bǐ we.” (Matie 4:8, 9; Luka 4:5, 6) Lin tamɛ dó nǔ elɔ jí: enyi Sataan ma ɖó acɛ dó axɔsuɖuto enɛ lɛ jí ǎ ɔ, nǔ e é xwlé Jezu é ka na nyí mɛtɛnkpɔn ɖé n’i à? Jezu gbɛ́ gbeɖé ɖɔ acɛkpikpa gbɛ̀ ɔ tɔn enɛ lɛ kún nyí Sataan tɔn ó ǎ. É ma nyí mɔ̌ ǎ ɔ, é ɖò gaàn ɖɔ Jezu na ko jɛkpo bo ɖèkɔ́ n’i.\n12 Jehovah, Mawu nǔbǐwukpétɔ́ ɔ wɛ ɖó wɛkɛ ɔ. (Nǔɖexlɛ́mɛ 4:11) É ɖò mɔ̌ có, Jezu ylɔ Sataan ɖɔ “axɔsu gbɛmɛ fí tɔn.” (Jaan 12:31; 14:30; 16:11) Mɛsɛ́dó Jaan wlan dó gbeklanxamɛtɔ́ enɛ alǒ Sataan wu ɖɔ: “Gbɛ̀ ɔ bǐ . . . ɖò Mɛnyanya ɔ sín acɛ glɔ.”—1 Jaan 5:19.\n13. Aniwu mǐ ka ɖó hudo gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɖé tɔn?\n13 Xwè ɖò xwè jí jɛ wɛ ɔ, gbɛ̀ ɔ nɔ ɖò nylànylá d’eji wɛ. Ahwanfuntɔ́ lɛ, toxóɖɔtɔ́ adingbannɔ lɛ, sinsɛngán yɛmɛnuwatɔ́ lɛ kpo adakaxotɔ́ e dóvè lɛ é kpo wɛ gɔ́ gbɛ̀ ɔ mɛ. É vɛwǔ bɔ è na jla gbɛ̀ ɔ ɖó. Amɔ̌, Biblu ɖexlɛ́ ɖɔ hwenu ɔ ko sɛkpɔ bɔ Mawu na sú kún dó nú gbɛ̀ nyanya elɔ ɖò ahwan e nɔ nyí Amagedɔ́ɔ́n é hwenu. Gbɛ̀ yɔyɔ̌ e mɛ è nɔ wà nǔ jlɔjlɔ ɖè é na jɛ gbɛ̀ elɔ sín tɛnmɛ.—Nǔɖexlɛ́mɛ 16:14-16.\n14. Mɛ̌ Mawu ka sɔ́, bɔ é na nyí Axɔsu nú Axɔsuɖuto Tɔn? Nɛ̌ è ka ko ɖɔ enɛ ɖ’ayǐ gbɔn?\n14 Jehovah Mawu sɔ́ Jezu Klisu bɔ é na nyí Axɔsu nú Axɔsuɖuto alǒ acɛkpikpa Tɔn ɖò jixwé. É ko lín bɔ Biblu ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ: “É na nyí mɛ nukúnɖeji ɖé, bɔ è na nɔ ylɔ ɛ ɖɔ Mawu Ajalɔnnɔ-ví. Aklunɔ Mawu na sɔ́ ɛ ɖó tɔ́ tɔn Davidi sín axɔsuzinkpo jí. É na ɖu axɔsu ɖò Izlayɛli-ví lɛ nu kaka sɔyi, bɔ axɔsuɖuɖu tɔn na vɔ gbeɖé ǎ.” (Luka 1:32, 33) Jezu kplɔ́n ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni nɔ xoɖɛ dó acɛkpikpa enɛ tamɛ ɖɔ: “[Axɔsuɖuto] towe ni wá; jlǒ towe ni nyí wiwa ɖò ayikúngban jí fí, lee é nɔ nyí wiwa ɖò [jixwé] ɔ ɖɔhun.” (Matie 6:10) Lee mǐ na wá mɔ gbɔn ɖò wema elɔ mɛ é ɔ, Axɔsuɖuto Mawu tɔn na wá ɖè acɛkpikpa gbɛ̀ elɔ tɔn lɛ bǐ síìn zaanɖé bo na jɛ tɛn yetɔn mɛ. (Daniel 2:44) Enɛ gudo ɔ, ayikúngban ɔ bǐ na huzu palaɖisi ɖé ɖò Axɔsuɖuto Mawu tɔn glɔ.\n15. Etɛ “ayikúngban yɔyɔ̌” ɔ ka nɔte na?\n15 Biblu na jiɖe mǐ ɖɔ: “Mawu dó jinukúnsin yɔyɔ̌ kpo ayikúngban yɔyɔ̌ kpo sín akpá; finɛ wɛ è na nɔ wà nǔ kpo hwɛjujɔ kpan ɖè; nǔ e mǐ ɖò te kpɔ́n ɔ nɛ.” (2 Piyɛɛ 3:13; Isaïe 65:17) Enyi Biblu ɖɔ xó dó “ayikúngban” wu hweɖelɛnu ɔ, é nɔ nyí mɛ e ɖ’eji lɛ é xó ɖɔ wɛ é ɖè. (Genèse 11:1) Hǔn, “ayikúngban yɔyɔ̌” e jí è nɔ wà nǔ kpo hwɛjujɔ kpo ɖè é nɔte nú kplékplé gbɛtɔ́ e sín nǔ nyɔ́ Mawu nukúnmɛ lɛ é tɔn.\n16. Nùnina e xɔ akwɛ é tɛ Mawu ka na na mɛ e sín nǔ nyɔ́ nukún tɔn mɛ lɛ é? Etɛ mǐ ka ɖó na wà bo na mɔ nùnina enɛ?\n16 Jezu d’akpá ɖɔ mɛ e sín nǔ nyɔ́ Mawu nukúnmɛ lɛ é na mɔ “gbɛ̀ mavɔmavɔ” ɖò gbɛ̀ yɔyɔ̌ e ja é mɛ. (Maki 10:30) Kɛnklɛn hun Biblu towe ɖó Jaan 3:16 kpo 17:3 kpo, bo xà nǔ e Jezu ɖɔ mǐ ɖó na wà bo na mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ ɔ é. Mǐ ni ba dò nú nyɔna e sín vivǐ mɛ e jɛ bo na mɔ nùnina jiwǔ Mawu tɔn enɛ ɖò Palaɖisi sɔgudo tɔn ɔ mɛ é na ɖu lɛ é ɖò Biblu mɛ lo.\n17, 18. Nɛ̌ mǐ ka sixu ganjɛwu gbɔn ɖɔ fífá kpo ayijayǐ kpo na kpé ayikúngban ɔ bǐ jí?\n17 Nǔnyanyawiwa, ahwanfunfun, sɛ́ngbigba kpo adakaxixo kpo sɔ́ na ɖè ǎ. “Nǔnyanyawatɔ́ sɔ́ na tíìn ǎ . . . Amɔ̌, ayikúngban ɔ na nyí mɛɖesɔhwetɔ́ lɛ tɔn.” (Psaume 37:10, 11; Matie 5:5) Fífá na ɖè, ɖó ‘Mawu na ɖó ahwan te gbɔn ayikúngban ɔ bǐ jí.’ (Psaume 46:9; Isaïe 2:4) Enɛ gudo ɔ, ‘nǔjlɔjlɔwatɔ́ lɛ na sukpɔ́, bɔ fífá na túnflá kaka jɛ hwenu e sun ma sɔ́ na tíìn ǎ é.’ Enɛ wɛ nyí kaka sɔyi.—Psaume 72:7.\n18 Jehovah sɛntɔ́ lɛ na nɔ ayijayǐ mɛ. Enyi Izlayɛli-ví hwexónu tɔn lɛ setónú nú Mawu ɔ, ye nɔ nɔ ayijayǐ mɛ. (Lévitique 25:18, 19) Kpɔ́n lee é na jiwǔ sɔ́ hwenu e è na ɖu ayijayǐ mɔhun sín vivǐ ɖò Palaɖisi mɛ é!—Isaïe 32:18; Mika 4:4.\n19. Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ nùɖuɖu na túnflá ɖò gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ mɛ?\n19 Nùɖuɖuhwedomɛ sɔ́ na tíìn ǎ. Psaume wlantɔ́ ɔ jihan ɖɔ: “Jinukún na kpé ayikúngban ɔ bǐ jí; é na túnflá ɖò só lɛ ta.” (Psaume 72:16; Nǔɖexlɛ́mɛ 7:16) Jehovah Mawu na dó nú nǔjlɔjlɔwatɔ́ lɛ, bɔ “ayikúngban ɔ ɖesu na na sínsɛ́n tɔn lɛ dandan.”—Psaume 67:6.\n20. Etɛwu mǐ ka sixu ɖeji ɖɔ ayikúngban ɔ bǐ na huzu palaɖisi ɖé?\n20 Ayikúngban ɔ bǐ na huzu palaɖisi ɖé. Xwé kpo jikpá ɖɛkpɛɖɛkpɛ lɛ kpo wɛ na nɔ ayikúngban e gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ lɛ ko hɛn gblé é jí. (Isaïe 65:21-24; Nǔɖexlɛ́mɛ 11:18) Hwenu ɖò yìyì wɛ ɔ, è na ɖò ayikúngban ɔ jla ɖó wɛ kpɛɖé kpɛɖé kaka bɔ gbɛ̀ ɔ bǐ na nyɔ́ ɖɛkpɛ bo na nɔ na sínsɛ́n jikpá Edɛnu tɔn ɖɔhun. Mawu na ‘hun alɔ tɔn bo na na nǔ e nɔ jló nǔɖògbɛ lɛ é bǐ ye.’—Psaume 145:16.\n21. Etɛ ka xlɛ́ ɖɔ fífá na tíìn ɖò gbɛtɔ́ lɛ kpo kanlin lɛ kpo tɛntin?\n21 Fífá na tíìn ɖò gbɛtɔ́ lɛ kpo kanlin lɛ kpo tɛntin. Adankanlin lɛ kpo xwékanlin lɛ kpo na nɔ ɖu nǔ ɖó kpɔ́. Yɔkpɔvu tlɛ na ɖi xɛsi nú kanlin e è nɔ ɖi xɛsi na égbé lɛ é ǎ.—Isaïe 11:6-9; 65:25.\n22. Etɛ ka na jɛ dó azɔn wu?\n22 Azɔn sɔ́ na tíìn ǎ. Axɔsuɖuto Mawu tɔn sín Axɔsu Jezu na gbɔ azɔn nú mɛ bɔ é na hú e é ko bló hwenu e é ɖò ayikúngban jí é. (Matie 9:35; Maki 1:40-42; Jaan 5:5-9) Enɛ gudo ɔ, “mɛ e nɔ nɔ finɛ lɛ é ɖebǔ na ɖɔ: ‘Un ɖò azɔn jɛ wɛ’ ǎ.”—Isaïe 33:24; 35:5, 6.\n23. Etɛwu fínfɔ́n sín kú ka na zɔ́n bɔ xomɛ na hun mǐ?\n23 Mɛkúkú lɛ na fɔ́n. Enyi ye setónú nú Mawu ɔ, ye sɔ́ na kú ǎ. Mɛ e kú bo ɖò flǐn Mawu tɔn mɛ lɛ é na fɔ́n. “Mawu na wá fɔ́n mɛ ɖagbe lɛ, kpodo mɛ nyanya lɛ kpo sín kú.”—Mɛsɛ́dó 24:15; Jaan 5:28, 29.\n24. Nɛ̌ gbɛ̀ ninɔ ɖò Palaɖisi mɛ ɖò ayikúngban jí ka cí nú we?\n24 É ɖò gaàn ɖɔ sɔgudo jiwǔ ɖé ɖò te kpɔ́n mɛ e ɖò nǔ kplɔ́n dó Gbɛɖotɔ́ mǐtɔn Jehovah Mawu wu wɛ, bo ɖò sinsɛn ɛ wɛ lɛ é. É lɛ́ ɖò dandan ɖɔ mǐ ni kplɔ́n nǔ dó Jezu Klisu e jí nyɔna enɛ lɛ na gbɔn é wu.\nLinlin Mawu tɔn ɖɔ ayikúngban ɔ na nyí palaɖisi ɖé na jɛ nu.—Isaïe 45:18; 55:11.\nSataan wɛ ɖò acɛ kpa dó gbɛ̀ ɔ jí wɛ dìn.—Jaan 12:31; 1 Jaan 5:19.\nÐò gbɛ̀ yɔyɔ̌ e ja é mɛ ɔ, Mawu na kɔn nyɔna gègě dó gbɛtɔ́ lɛ jí.—Psaume 37:10, 11, 29; Nǔɖexlɛ́mɛ 21:4.


Lee Mɛsɛ́dó Pɔlu Cí É\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Alur Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Belize Kriol Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Douala Eblegbe Edo Efik Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mixtèque (Guerrero) Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Sepulana Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nEtɛwu Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ ka nɔ ɖè mɛsɛ́dó Pɔlu bɔ é nɔ sún ta, alǒ, nɔ ɖó ɖa nabi ɖé ǎ?\nÉ ɖò wɛn ɖɔ mɛ ɖě kún sixu ɖɔ lee Pɔlu cí é tawun ɖò égbé ó. Ðiɖe Pɔlu tɔn e nɔ nɔ wema mǐtɔn lɛ mɛ é ɔ, deesɛ́ɛn wɛ, ye junjɔn kúnnuɖenú dobanunǔ dokunkun tɔn lɛ jí ǎ.\nAmɔ̌, nùɖé lɛ xlɛ́ lee Pɔlu na ko cí é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Atɔxwɛ 1er mars 1902 tɔn ɖɔ nǔ lɛ ɖokpo, é ɖɔ: “Nú nǔ e kàn lee Pɔlu cí é ɔ: . . . Ðò ‘Les actes de Paul et Thècle’ . . . ee nyí nùwlanwlan xwè 150 H.M. tɔn ɖé é mɛ ɔ, alɔkpa e mɛ è jlɛ́ lee Pɔlu cí é gbɔn ɖò finɛ é na ɖibla nyí ee nyɔ́ hugǎn é, bo lɛ́ nyí aca nugbǒ ɖé. Ðò finɛ ɔ, è tinmɛ ɖɔ é ‘hwegli, sún ta, dɔnkanmɛ tɔn ɖò jánwúnjánwún, kpé ayǐ ganji, bɔ wundafún tɔn lɛ ɖě kpé ɖě nu, bɔ awɔntín tɔn ka ɖiga.’”\nThe Oxford Dictionary of the Christian Church (1997 tɔn) ɖɔ dó nùwlanwlan hwexónu tɔn enɛ wu ɖɔ: “È sixu ɖɔ ɖɔ nùɖé lɛ ɖò ‘Les actes de Paul et Thècle’ mɛ, bo kún sɔgbe ɖò hwenuxó linu ó ǎ.” ‘Les actes de Paul et Thècle’ ɔ, è nɔ ɖó sísí na tawun ɖò hwenu e è wlan bɔ xwè kanweko yɔywɛ ɖé wá yì gudo é, kúnnuɖenú ɔ wɛ nyí ɖɔ wema tɔn dòdó ɔ 80 ɖò Glɛkigbe mɛ bo lɛ́ ɖò gbè ɖevo lɛ mɛ. Enɛ wu ɔ, ɖiɖe mɛsɛ́dó ɔ tɔn e ɖò wema mǐtɔn lɛ mɛ é sɔgbe xá lee é cí, bɔ wema hwexónu tɔn ɖé lɛ xlɛ́ é.\nAmɔ̌, hɛn dó ayi mɛ ɖɔ, nǔ ɖevo lɛ tíìn, bo ɖò taji hú lee Pɔlu cí é. É na bo tlɛ nyí ɖò hwenu e Pɔlu ɖò sinsɛnzɔ́ tɔn wà wɛ é ɔ, gbɛtɔ́ agbaza tɔn ɖé lɛ mɔ xó ɖɔ dó wutu tɔn, bo dóhwɛ ɛ ɖɔ “é ka ɖò tɛntin mǐtɔn ɔ, é nɔ ɖó gǎn ɖé ǎ, bɔ lee é nɔ ɖɔ xó gbɔn ɔ nɔ blawu.” (2 Kɔ. 10:10) Amɔ̌, mǐ ɖó na flín ɖɔ nùjiwǔ e Jezu ɖexlɛ́ ɛ é gblamɛ wɛ é huzu Klisanwun gbɔn. Mǐ sixu lɛ́ lin tamɛ dó nǔ e Pɔlu e nyí ‘alyannu ɖé bɔ Klisu sɔ́, bo na dó w’azɔ̌ na, nú é na jla nyikɔ Jezu tɔn mɛ e ma nyí Jwifu ǎ lɛ é’ wà lɛ é jí. (Mɛ. 9:3-5, 15; 22:6-8) Lin tamɛ dó lè tobutobu e mǐ sixu ɖu ɖò wema ɖěɖee Mawu d’alɔ Pɔlu b’ɛ wlan lɛ é mɛ é jí.\nPɔlu yí nugo ɖó nǔ ɖěɖee é wà cobo wá huzu Klisanwun lɛ é wu ǎ, mɔ̌ jɛn é ma ka lɛ́ jlɛ́ lee éɖesunɔ cí é ǎ é nɛ. (Mɛ. 26:4, 5; Fili. 3:4-6) É yí gbè ɖɔ: “Nyɛ wɛ nyí mɛ e gbɔn gudo bǐ ɖò mɛsɛ́dó lɛ mɛ é. Enyi è na ɖɔ nugbǒ ɔ, é jɛxa ɖɔ è ni ylɔ mì ɖɔ mɛsɛ́dó ǎ.” (1 Kɔ. 15:9) É wá wlan ɖò nukɔnmɛ ɖɔ: “Un sɔ mɛ e ma sɔ atɛ́n ɖò mɛɖeɖóvo Mawu tɔn lɛ mɛ ɔ ǎ, có Mawu ka jɔwu mì, bo ɖɔ nyɛ ni jla Wɛnɖagbe e nyí dɔkun maɖókpodó Klisu tɔn ɔ mɛ e ma nyí Jwifu ǎ lɛ é.” (Efɛ. 3:8) Wɛn enɛ ɖò taji hugǎn linkpɔ́n ɖebǔ e è na ɖó dó lee Pɔlu sixu ko cí é wu é.\nNǔ E Nǔxatɔ́ lɛ Kanbyɔ lɛ É—Mars 2018\nNǔ E Nǔxatɔ́ lɛ Kanbyɔ lɛ É—Décembre 2018\nNǔ E Nǔxatɔ́ lɛ Kanbyɔ lɛ É—Novembre 2018\nNǔ E Nǔxatɔ́ lɛ Kanbyɔ lɛ É—Juillet 2018\nNǔ E Nǔxatɔ́ lɛ Kanbyɔ lɛ É—Avril 2018


South Africa Archives - A ŚORT SPEL\nClasics in Ñspel: CROSSING THE MARA, by Laurie van der Hart\nCROSÑ Đ MĀRA\nA Sǎʈ Africn powt hu livz in ɖ Ćeh Rpublic\nOn ɖ plenz v Īst Africa, evri yir\nSmʈñ tecs ples ɖt z feṃs n rer\nWilḍbīsts en masse mc a gret mîgreśn\nN ɖ jrni z fild wɖ mć tribyleśn\nFesñ denjrz n foz v mni cndz\nBt ɖe g on, wɖ wn ʈt in ɖer mîndz –\nT fînd grīn pasćrz, īt n svîv\nT gv brʈ t yuñ n cīp ɖm alîv\nLaynz, hîīnaz n ćītaz alñ ɖ we\nR perilz ɖe hv t cǒp wɖ evri de\nBt ɖ gretist ʈret n denjr\nZ crosñ ɖ mîti Māra\nA rivr ɖt’s brōd n swift-flowñ\nƉ cuṛnt alon mcs it hevi-gwñ\nN lrcñ bnʈ ɖ mrci wōtrz\nR ɖ dedliist v ol ɖ preḍtrz\nCroc̣dîlz, pôzd n redi fr wrc\nStrîcñ ɖ smōl, ɖ struġlñ, ɖ wìc\nBt ɖ wilḍbīsts cntiny t srj\nTumḅlñ dǎn ɖ clifs n intu ɖ srf\nOl v ɖm drivn bî frenzi n fir\nPld fṛm in frunt n pśt fṛm ɖ rir\nTraṿlñcmpańnz dis’pir left n rît\nBt slf-preẓveśn z ɖ ol-cnsymñ fît\nN at ɖs dṛmatic, lîf-n-deʈ momnt\nI wont t brec in wɖ mî poetic coment\nBcz ɖs z hǎ I si ǎr hymn lîf\nIn ɖs most denjṛs wrld fl v strîf\nT ǎr left n rît ppl cīp dropñ\nBt w srj on fwd, ɖr’z no stopñ\nMuɖrz n faɖrz n sistrz n bruɖrz\nCuznz n wrcmets n nebrz n uɖrz\nFōl bî ǎr sîdz, noct ǎt v lîf’s rês\nBcm victimz v biyñ in ɖ roñ ples\nAt ɖ roñ tîm, dy t naćṛl ctastṛfiz\nCrîm, wor, sicnis, n uɖr c’laṃtiz\nBt ǎr lîvz cntiny, smhǎ w cīp swimñ\nCīpñ ǎr hedz abv wōtr, nt drǎnñ\nIn soro, w hv litl tîm fr ʈt or rflex́n\nAbt ẃr w r gwñ or ẃ, no rūṃneśn\nR w bt hrdz v bīsts drivn bî instñt?\nF w liv in ɖs we, w’l sn b xtñt\nẂt hz hapnd t ǎr hymaṇti?\nẂ ol ɖs hart-n-mîndlis insaṇti?\nIt’s tîm t gt bac t besics n tec stoc\nV ẃt’s importnt fr ɖ hol floc\nV mancînd, d’nt jst se, “It’s nt m!”\nBcz, fr śur, wn de it wl b.\nChat on 15/05/2020 Clasics in Ñspel, Laurie van der Hart, Poetry, Provenance: elsewhere in Europe, Sonnets, South AfricaCzech Republic, South Africa, wildebeestFrank Johnson\nClasics in Ñspel: ON HER DEAFNESS, by Laurie van der Hart\nON HR DEFNIS\nẂn I ʈnc v hǎ hr irz\nGrù dul ovr ɖ yirz\nHǎ ɖ wrld v sǎnd grù distnt\nI fīl insd m welñ p a pen\nI si it ol haṗnñ agn\nN I rgret ɖt I wz nt mor tolṛnt\nN unḍstandñ v hr intns fṛstreśn\nAz hr hírñ slipt awe –\nŚ mst hv flt ẃn ś cd’nt\nFolo a convseśn n ś wz’nt\nEbl t b clos t uɖrz az bfr\nHǎ ɖ sîḷns v hr îṣleśn\nMst hv md hr lonli hart sor\nHǎ I wś I’d xprest\nmî luv fr hr mor.\nChat on 03/05/2020 Clasics in Ñspel, Czech Republic, Laurie van der Hart, Poetry, Provenance: Africa, Provenance: elsewhere in Europe, Sonnets, South AfricaCzech Republic, deafness, South AfricaFrank Johnson\nClasics in Ñspel: EYES IN THE NIGHT, by Laurie van der Hart\nÎZ IN Đ NÎT\nI wz yuñ wns upn a tîm\nI imajind gremlinz md v slîm\nN fŕbōlz hu livd undr mî bed\nN fyrónz insd v mî hed\nMî muɖr tld m nt t tel storiz\nOr criet elvz,\nor grumbliz or nōriz\nSo I wz a gd grl aftr ɖt\nN I cept mî gūgliz undr mî hat\nNǎ I’m an old wmn in a hom\nN I hv a rūm ol v mî ǒn\nBt, I’l tel y ẃt, I’m nt alon\nN it’s nt ɖt I’m imaɉneśn-pron\nPlīz d’nt tel a soul or ɖe wl\nList m fr ɖ sîcopil\nOr muv m in wɖ ɖ lūniz\nN uɖr od-bōl gūniz\nBt lisn, evri nît I si ɖer îz\nŚînñ in ɖ darc lîc fîrflîz\nSm v ɖm r stedi n red\nƉr’z a grīn wn hir nxt t mî bed\nAnɖr wn livz undr ɖ TV\nH riyli gvz m ɖ hībi-jībiz\nƉ blincñ wn on ɖ sīlñ\nGvz m ɖ spūciist fīlñ\nTel y ẃt, ɖ’r nt onli bî m\nMî nebr hz at līst ʈri\nI si ɖm sm nîts ẃn I wōc t ɖ lu\nN ɖr r mni in ɖ livñrūm tù\nCn y si nǎ ɖt I’m nt drīmñ?\nƉo ɖ’r olwz gn in ɖ mornñ\nRed îz in ɖ nît, I tel y tru\nCīpñ woć ovr m n ovr y\nChat on 18/04/2020 Clasics in Ñspel, Czech Republic, Laurie van der Hart, Poetry, Provenance: Africa, Provenance: elsewhere in Europe, South AfricaCzech Republic, South AfricaFrank Johnson\nClasics in Ñspel: BACK TO FACE MY MONSTERS, by Laurie van der Hart\nBAC TU FES MÎ MONSTRZ\nAcrs ɖ sì t ɖ uɖr sîd\nV ɖ wrld, ẃt dd I fînd?\nƉt ɖ scî z mć bluwr\nN ɖ gras z mć grīnr?\nWel, yes t ɖ formr\nN no t ɖ latr\nAt ɖ momnt, bcz it’s sumr\nƉr, n ren z mć rerr\nN ẃt abt ɖ focs dǎn undr –\nR ɖe nîsr, hapịr, frendlịr?\nNo, ɖ’r jst a sampl v hymaṇti\nGd n bad, hvñ ɖ sem vaṇti\nDluźnz, vîsz, parśiaḷti\nDgriz v hosṗtaḷti\nIn a difṛnt mix t ɖs vsiṇti\nAnɖr branć v ɖ hymn faṃli\nGot mî fil v súnśîn, swimz in ɖ sì\nWōcs on ɖ bīć, sént v ɖ triz\nSw mî luvd wnz n cmperd nots\nSañ soñz n śerd treźrd qots\nRfreśt mî wiri soul\nRlaxt fṛm hed t to\nReliśt ɖ difṛntnis\nFṛm mî lîf’s rūtīnis\nN hir I am bac n fīlñ freś\nLeft bhnd sm prsnl traś\nN iluźnz n preɉdis\nGot ɖ streñʈ nǎ t fes\nMî dêli monstrz larj n smōl\nFoz n firz trivịl or tōl\nGot a ny spirit t boldli\nFes lîf a litl difṛntli\nChat on 17/04/2020 Clasics in Ñspel, Czech Republic, Laurie van der Hart, Poetry, Provenance: Africa, Provenance: elsewhere in Europe, South AfricaFrank Johnson\nClasics in Ñspel: AFRICAN TRAIN TRIP, by Laurie van der Hart\n(A Sǎʈ Africn powt hu livz in ɖ Ćeh Rpublic)\nI’v luvd ɖm sins I wz a cid\nGot luld t slīp bî “cću cću”\nN sweid abt ol nît ʈru\nSlīpñ in ɖ top buncbed\n(Wɖ litl rūm fr mî hed)\nIn crispli starćt śīts\nN ćunci blu blancits\nMarct wɖ a big “RR”, olwz\nFr w travld wɖ R’dīźa Relwez\nWocn p evri mornñ\nBî a metl on metl raṭlñ\nAt ɖ dor, n ɖ speśl smel\nƉt I ń so vri wel\nV trencofi srvd in ẃît ćîna cups\nOr polistîrīn wnz\nwɖ plastic tops\nF w wr ovr ɖ bordr\nIn Botswana or Sǎʈ Africa\nƉt yṇformd man n hiz troli\nOlso bròt ẃt w xîtidli\nAwêtd – SA swīts n snacs\n‘Apltîzr’, ‘E’ro’ n ‘Nic-Nacs’\nN at mīltîmz h pleid a tynlis tyn\nOn hiz zîḷfon az h wōct ʈru\nƉ naro carijpasij\nCōlñ ol t dinr or lunć\nJrñ ɖ de w’d ple\nIn a liṃtd sort v we\nPirñ ǎt v ɖ pś-dǎn windoz\nWevñ t litl cidz in ɖ śadoz\nV a gǒt-infstd tri\nor a trmîtmǎnd\nŚlṭrñ in eni śêd ɖt cd b faund\nTrayñ t iscep\nɖ hot Botswana sún\nAnɖr wrld –\nso difṛnt fṛm ǎr ǒn wn\nMom trayñ t cīp ɖ pīs\nN ordr in ǎr litl spes\nMcñ s woś in ɖ tîni metl snc\nWɖ a hold-dǎn tap\nn a dstñtiv stnc\nV relwe tracs cmñ p ʈru ɖ vnt\nFr ɖt z ẃr evrʈñ wnt\nFṛm ɖ lu at ɖ end v ɖ carij\nYzñ it dêli tc Mzilicazi curij!\nN mî big bruɖr yst t hóp\nOf n on at evri stop\nTec a lc arnd, xplor ɖ ples,\nMcñ ɖ rest v s so añśs\nẂn ɖ tren wz līvñ\nWɖt him evr ri’pirñ\nUntl fîṇli h’d śo p\nWɖ a bīmñ smîl n a fízpop\nSìṇri ćenjd az w hedd fr ɖ sì\nW’d stren t si ɖ big houl\nGêz ovr ɖ flat-topt cópiz\nv ɖ C’ru\nUntl, at last,\nmǎntinsiluéts śon ʈru\nN w’d pas ʈru ɖ Hx Rivr Vali\nWɖ its vińdz az far az ɖ î cd si\nƉen w startd t snif\nɖ sént v ɖ ośn\nN w ń w wr nirñ ǎr desṭneśn\nChat on 10/04/2020 Clasics in Ñspel, Czech Republic, Laurie van der Hart, Poetry, Provenance: Africa, Provenance: elsewhere in Europe, South AfricaBotswana, South Africa, ZimbabweFrank Johnson\nWILLIAM KENTRIDGE: MORE SWEETLY PLAY THE DANCE │ Marian Goodman, London → 24 October 2015\n15/09/2015 Provenance: Africa, South AfricaWilliam KentridgeFrank Johnson\nNotes Towards a Model Opera, 2014-15\n“Đs z Centrij’z frst sbstanśl sôlo preznteśn in Lundn fr 15 yirz n includz tu imrsv multīscrīn filminsṭleśnz, monymntl ñc-on-pêpr pêntñz, sculpćrz n drw̃z”\nDada on Chinese Text\nCage and Stick on Map\nRachel Spence FINANCIAL TIMES 13 September 2015\nLaura Cumming OBSERVER 13 September 2015\nStuart Boyland UPCOMING 13 September 2015\nAlastair Sooke TELEGRAPH 11 September 2015\nContinue reading WILLIAM KENTRIDGE: MORE SWEETLY PLAY THE DANCE │ Marian Goodman, London → 24 October 2015 →\nALBERT ADAMS: PAINTINGS, DRAWINGS AND PRINTS │ Northumbria University Gallery, Newcastle → 10 July 2015\n07/06/2015 South AfricaAlbert Adams, BBC Your Paintings, Big Issue, Camden New Journal, Culture 24, Guardian, Narc, South African, South African History OnlineFrank Johnson\nMiss Rhoda Samuels, 1958. Oil on canvas, 76 x 71 cm. University of Salford\nWild Animal, c.1980. Oil on canvas, 125.5 x 113.7 cm. University of Salford\n“Mî wrc z bêst on mî xpirịns v Sâʈ Africa az a vast n terifayñ prizn, an xpirịns ẃć īvn nâ, aftr a deced v dmocṛsi, stl hōnts m.” 2006\nNARC 25 May 2015\nContinue reading ALBERT ADAMS: PAINTINGS, DRAWINGS AND PRINTS │ Northumbria University Gallery, Newcastle → 10 July 2015 →\nI WILL GO THERE, TAKE ME HOME: Curated by Gregory McCartney │ MAC, Belfast → 26 July 2015\n03/06/2015 Poland, Romania, South AfricaAbridged, Adrian Ghenie, Gregory McCartney, Irish News, Olaf Brzeski, Pieter HugoFrank Johnson\nArtist: Olaf Brezski. Photo: Simon Mills\nArtist: Adrian Ghenie. Photo: Simon Mills\nArtist: Pieter Hugo. Photo: Simon Mills\nAdrian Ghenie, Pieter Hugo, Olaf Brzeski\nBrian Campbell IRISH NEWS 14 May 2015\nContinue reading I WILL GO THERE, TAKE ME HOME: Curated by Gregory McCartney │ MAC, Belfast → 26 July 2015 →


wú xiá d?ng tíng jiüng nán wán shǎng ku? sàn pündyng （ ）（ ） （ ） （ ） （ ）（ ） tài shün lu? tu? ping zhàng zha jiüng y?u t?ng yōng jǐ （ ）（ ） （ ） （ ） （ ） （ ） kǒng xì yǎng w? tún bù shüo wyi ? jiǎo cü shüng wün yán （ ） （ ） （ ） （ ） （ ）（ ）（ ） y? jù jìng ting shün bō lán zhuàng ku? shuǐ píng rú jìng （ ）（ ）（ ）（ ） fyng luán xi?ng wti h?ng ya sì huǒ bá dì ?r qǐ qífyng lu?lia （ ）（ ）（ ）（ ） xíng tài wàn qiün sa cǎi míng lì wyi fyng wù lì tū wù syn yù （ ） （ ）（ ） （ ） lián mián bú duàn\nfti cuì lián�� shuǎn�� �括�o sǒn�� shün jiàn t?u sha jì jìn�� （ ） （ ） （ ） （ ） （ ） （ ） zyn�� tiün xì suì mǎ tí r?u nan jǐn duàn mián yán （ ） （ ） （ ） （ ） （ ） （ ） xuàn làn bái ái ái ch?n�� ch?n�� di? di? bün bün diǎn diǎn （ ）（ ） （ ） （ ）\nw?i chí cái fù j?ng zhàn qì zh?ng shǔ yú bǎi hu? （ ） （ ） （ ） （ ） （ ） （ ） qíng xíng dào d? hào mǎ xiàng pí zūn yán shàn liáng （ ） （ ） （ ）（ ） （ ）（ ） táo nàn pǔ shí kuǎn dài lì wài h?u ji? zàn shǎng chuí bai （ ）（ ）（ ）（ ）（ ） （ ）（ ） xǔ pai bō diàn huà huǎn huǎn shǐ gu? man man bú la （ ）（ ）（ ） （ ）\njiüng yìng mí hu? bù jit miàn ch?ng cài sa pí bai bù kün （ ） （ ）（ ） （ ） gǔ sh?u rú chái láng tūn hǔ yàn\nji? jū byn chí kuì zan�� tiün j?n sǔn shün�� liàn�� shài （ ）（ ）（ ） （ ） （ ） （ ） zhú qiün huǒ hou dün wù zhuàn qián shú liàn jiào dǎo （ ）（ ）（ ）（ ） （ ） （ ） jiǎn�� jiū sh?u yì ch?n zh?n�� dào xia yǎn sh?n bào yuàn （ ）（ ）（ ）（ ） （ ） （ ） �括� lì kuün r?n�� man�� mai yǐ qiú zǒu jiy chuàn xiàn�� （ ） （ ）（ ）（ ） jiün�� x?n bǐ x?n\nlǚ y?u y?u gu? shü tün zhyn chá qǐtú qíng yuàn chǔn shì （ ）（ ）（ ） （ ） （ ）（ ）（ ） fǎn huí hǎi ōu bǔ jiù biün fú q?ng lǎng bǔ zhuō fyi ? （ ）（ ）（ ）（ ）（ ）（ ）（ ） w?n zǐ bì küi mǐn ruì líng düng cüng yíng jiy küi tu?jìn （ ）（ ）（ ）（ ）（ ） （ ）（ ） zhàng ài wù yíng guüng píng zhyng xiün kǒng h?u yú bù kt jí （ ）（ ） （ ）（ ） ru? wú qí shì jiàn sǐ bú jiù yú guàn ?r chū qì chuǎn xūxū （ ） （ ） （ ）（ ） xiǎng cha yún xiüo h?ng q? shù bü\nzhù cháo yáo lán nǎi zhì f?i w? zhy ten�� yōu huàn d? bà （ ）（ ）（ ）（ ）（ ）（ ） （ ） q?n shí byn�� tü huǐ mia zhí bai j?n�� yín�� sào zhou （ ）（ ）（ ）（ ） （ ）（ ） fǔ làn tú rǎn�� bǔ shí fán zhí zhì fú j? yì cǎn hu? （ ）（ ） （ ）（ ） （ ） （ ）（ ） ��uün jiàn yù chū y?u zhǐ duō züi duō nàn suí x?n suǒ yù （ ） （ ） （ ） （ ） bù zh? bú k?u kū zh? làn ya yì xiǎn�� tiün küi （ ） （ ） （ ）\nj? huǐ r?n wán�� q?n�� ?r yì jǔ q? x?\nch?n jì pán wan kǒu shào mái fú níng sh?n shüo huǐ （ ）（ ）（ ） （ ） （ ） （ ） zhuàng lia x? shyng xia yì ch?n jìn shyn qíng kǎi xuán （ ）（ ） （ ） （ ） （ ） （ ） zhyng y? níng gù ü yí j?ng tōng j?ng jì g?ng xiàn hū yù （ ） （ ）（ ）（ ）（ ）（ ） （ ） shang tán zuì a jiàn küng bù huüng bù máng m? m? hú hú （ ）（ ） （ ） （ ）（ ） zá cǎo c?ng shyng jù j?ng huì sh?n w?i hù yǐ fáng wàn y? （ ） （ ）（ ） （ ） duàn duàn xù xù yǒng zhù r?njiün\nmù xia m? ��u shyn yín wǎn zhuǎn lú wti wti xù dǎ bàn （ ）（ ）（ ） （ ） （ ） （ ） （ ） jǐ bai zhtn tou fán�� bai zhu? yua lán ku? mí màn wyi xi? （ ）（ ） （ ） （ ） （ ） （ ） （ ） wai lán xún yì man�� huàn zú dǎn�� zhyn�� yǎn xiü bú sù zh? ka （ ）（ ）（ ） （ ） （ ） （ ） shǒu liú dàn lǜ y?n y?n piüo piüo you yōu wüi wüi xi? xi? （ ）（ ） （ ） （ ）\nn?n�� yù liú lián xiǎo jìn�� liú chàn�� yǐn dǎo qiǎo rán （ ）（ ）（ ） （ ） （ ）（ ） lín�� xìn�� j?n�� lì shùn jiün pū shǎn �括�i niàn hú xiàn （ ）（ ）（ ） （ ）（ ）（ ） fyi xián�� quán lì b?n fyn �括� d?n�� yua d?n�� yù wàn�� （ ） （ ）（ ） （ ）（ ） （ ） chōn�� p? jiün yìn�� bù qū zhu? zhuàn�� ch?n wtn ky ky bàn bàn （ ）（ ） （ ） （ ） （ ） （ ） züo tà duǎn zàn yǒu xiàn zhyn x? huá fán ya mào zhan hàn （ ）（ ）（ ）（ ）（ ）( ) duō z? duō cǎi\nlǒn�� zhào hy hù liú tǎn�� juün zan�� qì ��uün jiǎo m? （ ）（ ）（ ） （ ） （ ） （ ） kù ài yōn�� bào zūn c?n�� sh? mín�� lǐn�� wù fá wai fàn làn （ ）（ ）（ ） （ ）（ ）（ ）（ ） liáo ku? qì p? q?n�� x? �括� lín�� lín�� qí shuü shuü （ ）（ ）（ ） （ ） （ ） q?n�� xiün�� niǎo niǎo bù jiǎ s? suǒ ra lai yín�� kuàn�� （ ） （ ） （ ） yǔ shì chán�� cí ch?n�� jiàn tiün rì �括�i tiün huàn dì （ ） （ ） （ ） ào rán tǐn�� lì sh?n qì shí zú pyn�� rán yí zhan （ ） （ ） （ ）\np?n�� jià fyn�� qù zhuün�� shì shùn xù zhào lì qiáo jiàn （ ） （ ） （ ） （ ） （ ）（ ） shuài lǐn�� mì shí dǎo y? xiàn�� wǎn ��u? cháo h? xi? （ ） （ ） （ ） （ ） （ ） （ ） x?n kǔ cán sün�� ��yn�� tián bái lù j? ��uün huü cu? mián qǔ （ ）（ ）（ ） （ ） （ ） （ ） dà lì jú fán�� qián wū h?u tiün güo dì ku? yua mín�� r?njìn�� （ ）（ ）（ ）（ ）\nmù chǎn�� zhuün zhù duün zhuün�� s? r?n�� xiün�� qiàn jùn mǎ （ ） （ ）（ ） （ ） （ ） （ ） zhy yǎn fyi chí ch?n m? shǎn shu? wyi ru? l?a ��u? hú pàn （ ） （ ） （ ） （ ）（ ）（ ）（ ） chan shün j?n�� yín�� y?n fú zhüo hu q?n�� lián�� fai fǔ （ ） （ ）（ ） （ ） （ ） （ ） mài làn�� h?n�� pū pū jí mù yuǎn tiào biüo f?i tǐ zhuàn�� （ ） （ ） （ ） （ ） liáo ku? wú yín yōu rán zì d? ch?n�� qún ji? duì （ ） （ ） （ ）\nm? m? wú yán ? huán�� nan lǜ yá büo chū fàn�� cǐ qǐ bǐ lu? （ ） （ ） （ ） （ ）\nbiàn lùn xún chán�� jit dá xìn fan�� r?n�� xǔ w?i bai （ ） （ ） （ ） （ ） （ ） （ ） c?n�� j?n�� tuō zhù jit shì jiào sh?u xuün bù �括� zhì （ ） （ ）（ ） （ ） （ ） （ ） lán �括�n bà le jìn�� jia xiù huü chǎn�� hu? l?n�� yǎ r?n （ ）（ ）（ ）（ ）（ ）（ ） dǎn dà wàn�� w?i q?n�� cha jiàn dǐ shǎn�� x?n yua mù （ ） （ ） （ ） yì s? bù �括�u r?n�� w?i yì tǐ\nyüo qǐn�� zhì yǒu sù xiàn�� zhù ha ji? zu? dàn shyn�� （ ） （ ）（ ） （ ） （ ） （ ） dá rǎo yì yàn�� j? lia jiüo tán jìn�� zì mtn�� rán （ ） （ ）（ ） （ ） （ ） （ ） bào qiàn jiàn ��uài �括�n chù shū chàn�� yí hu? jiün yì （ ） （ ） （ ）（ ） （ ） （ ） pín�� huǎn biün yuán kt bù h?n�� zhǒn�� zhà �括�n huün�� lián�� （ ） （ ） （ ） （ ）（ ）（ ） y?u r?n diüo sù jiü xiün�� pyn pyn quán sh?n ��uàn zhù （ ） （ ） （ ） （ ） yí tài duün zhuün�� m? mín�� qí miào xìn x?n shí zú （ ） （ ） （ ） yí hu? bù jit\nq? zǐ bài jiàn lǐ cǎi chán�� wai tün�� yào y? zhì\n( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) pyn sha huǒ yàn qū �括�n lǐn�� xiù ch?n�� fá jìn�� pai\n( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) huǒ zhǒn�� zào fú w?i kàn�� htn x?n shuün�� x? zhu? shí\n( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) �括�n zàn�� jì chün�� xu? sha bǎi fü bǎi zh?n�� wú n?n�� w?i lì\n( ) ( ) ( ) ( ) qū hán qǔ nuǎn qì jí bài huài biǎn qua zhì bìn��\ntán�� cháo x? zàn�� dà ch?n qiú hūn duàn dìn�� wün d?u\n( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ��yn�� zh?n�� zhǎo z? jì yì fyn fù ráo shù ��u? ju\n( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) j?n bì báo lti tit chü w?i bai jit jiù dǎo m?i qǐ shì\njián duǎn k?u wtn jí xián�� rú yì wǎn �括�n�� dü jiàn dǎn pín��\n( ) ( ) ( ) ( ) ( ) xiào zhú yán küi p? t?u sàn fü wú a bú zu?\nr?n�� huá fù ��uì yn jiün�� ch?u bào xià liú wú chǐ


好工具 >古诗 >诗词 >佳人 >\njué dài yǒu jiā rén, yōu jū zài kōng gǔ.\nzì yún liáng jiā zǐ, líng luò yī cǎo mù.\nguān zhōng xī sàng bài, xiōng dì zāo shā lù.\nguān gāo hé zú lùn, bù dé shōu gǔ ròu.\nshì qíng è shuāi xiē, wàn shì suí zhuǎn zhú.\nfū xù qīng bó ér, xīn rén yǐ rú yù.\nhé hūn shàng zhī shí, yuān yāng bù dú sù.\ndàn jiàn xīn rén xiào, nà wén jiù rén kū.\nzài shān quán shuǐ qīng, chū shān quán shuǐ zhuó.\nshì bì mài zhū huí, qiān luó bǔ máo wū.\nzhāi huā bù chā fā, cǎi bǎi dòng yíng jū.\ntiān hán cuì xiù báo, rì mù yǐ xiū zhú.\n绝代有佳人，幽居在空谷。 自云良家子，零落依草木。 关中昔丧败，兄弟遭杀戮。 官高何足论，不得收骨肉。 世情恶衰歇，万事随转烛。 夫婿轻薄儿，新人已如玉。 合昏尚知时，鸳鸯不独宿。 但见新人笑，那闻旧人哭。 在山泉水清，出山泉水浊。 侍婢卖珠回，牵萝补茅屋。 摘花不插发，采柏动盈掬。 天寒翠袖薄，日暮倚修竹。\n张姓 歇后语 万年历 成组词 风的笔顺 abb式的词语 成语大全 悯农古诗 在线翻译 郑码查询 名人故事 五一假期 PM2.5历史数据 美国区号 笑话故事 属相婚配 软籽石榴 谐音歇后语 黄大仙灵签 世界时间表 朴素的反义词 傲慢的反义词 五笔编码查询 在线诸葛神算 关帝灵签解签 王公灵签解签 妈祖灵签解签 灵棋经占卜法 指纹算命图解 红薯粥的做法 2020年05月黄道吉日 现代汽车标志 交通标志图片 升降旗时间表 社会组织查询 英语四级单词 世界未解之谜 长的笔顺怎么写 圆周率记忆方法 宫保鸡丁的做法 机场三字码查询 2020放假安排时间表 大写数字一到十 属猴的今年多大 预产期计算方法 梦见蛇是什么意思 史上最强笑话段子 书法字典在线查询 治疗慢性咽炎的偏方 儿童脑筋急转弯及答案


Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ Nɔ Jɛ Ahwan Wɛnɖagbejijla ɔ Jí Ðò Hwɛ Nukɔn | Axɔsuɖuto Mawu Tɔn\nLee Jezu ko ɖɔ ɖ’ayǐ gbɔn é ɔ, togun tɔn nɔ ɖí xwi xá gbeklanxamɛ acɛkpikpa lɛ kpo sinsɛngán lɛ kpo tɔn ɖó wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ wu\n1, 2. (a) Etɛ sinsɛngán lɛ ka kpéwú bo wà nú Mawuxóɖiɖɔzɔ́ ɔ? Amɔ̌, nɛ̌ mɛsɛ́dó lɛ ka wà nǔ gbɔn? (b) Etɛwu mɛsɛ́dó lɛ ka gbɛ́ ɖɔ emi kún na setónú bo gɔn Mawuxó ɔ ɖɔ ó?\nPANTEKOTU 33 H.M. tɔn gudo tlolo wɛ. È ɖó agun Klisanwun tɔn ayǐ ɖò Jeluzalɛmu é ɔ, aklunɔzán gbla yɔywɛ ɖé bló wɛ jɛn é ɖè. Satáan mɔ ɖɔ emi na yawu sú kún dó nú agun ɔ, é ma nyí mɔ̌ ǎ ɔ, é taa vun kàn. Satáan kàn ayixa ɖò ali ɖé nu bɔ sinsɛngán lɛ gbɛ́ Axɔsuɖuto jlajla sín azɔ̌ ɔ. É ɖò mɔ̌ có, mɛsɛ́dó lɛ jla wɛnɖagbe ɔ yì nukɔn kpo akɔnkpinkpan kpo bɔ sunnu kpo nyɔnu kpo gègě ‘ɖi nǔ nú Aklunɔ ɔ.’—Mɛ. 4:18, 33; 5:14.\nXomɛ hun mɛsɛ́dó lɛ “ɖó ye mɔ ɖɔ Mawu mɔ emi dó mɔ mɛ e jɛxa ya jì dó Jezu nyikɔ mɛ é”\n2 Xomɛ lɛ́vɔ sìn gbeklanxamɛtɔ́ lɛ, bɔ dìn tɔn ɔ, ye wlí mɛsɛ́dó lɛ bǐ dó gankpa mɛ. É ɖò mɔ̌ có, ɖò zǎnmɛ ɔ, wɛnsagun Jehovah tɔn hun gankpa ɔ sín hɔn lɛ, bɔ ee ayǐ kɛ̀n é ɔ, mɛsɛ́dó lɛ jɛ wɛnɖagbe ɔ jla jí! È lɛ́vɔ wlí ye bo kplá ye yì toxóɖɔgbɛ́ e ɖɔ ɖɔ ye gbà gbeta e é ɖetɔ́n dó wɛnɖagbejijla ɔ wu é nukɔn. Mɛsɛ́dó lɛ ka ɖɔ kpo akɔnkpinkpan kpo ɖɔ: “È ɖó na setónú nú Mawu; é nyɔ́ hú è setónú nú gbɛtɔ́.” Xomɛ sìn toxóɖɔgbɛ́ ɔ kaka bɔ é jló na “hu” mɛsɛ́dó lɛ. Amɔ̌, ɖò hwenu vɛwǔ enɛ mɛ ɔ, sɛnkplɔnmɛtɔ́ ɖaxó sísíjɛxa Gamaliyɛli yí xó bo gb’akpá nú toxóɖɔgbɛ́ ɔ ɖɔ: “[Mi cɔ́ miɖée.] Mi ma sɔ́ kpɔ́n mɛ enɛ lɛ ɖě sín jɛ jí ó; mi jó ye dó nú ye yì.” Nǔkpacamɛ sín nǔ wɛ é nyí ɖɔ toxóɖɔgbɛ́ ɔ ɖótó wěɖexámɛ tɔn bo jó mɛsɛ́dó lɛ dó bɔ ye yì. Etɛ sunnu gbejinɔtɔ́ enɛ lɛ ka wà? Awakanmɛ kú ye ǎ, ye “nɔ gɔn Wɛnɖagbe e ɖɔ xó dó Jezu Klisu wu ɔ jla . . . ǎ.”—Mɛ. 5:17-21, 27-42; Nùx. 21:1, 30.\n3, 4. (a) Wlɛnwín tɛ Satáan ka zán nú hwenu gègě dó nya gbě togun Mawu tɔn tɔn? (b) Etɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xota elɔ kpo wè e bɔ d’ewu lɛ é kpo mɛ?\n3 Azɔn nukɔntɔn ɔ nɛ gǎn lɛ klán gbè xá agun Klisanwun tɔn b’ɛ yì hwɛ nukɔn nɛ, é ka nyí azɔn gudo tɔn ɔ ǎ. (Mɛ. 4:5-8; 16:20; 17:6, 7) Ðò azǎn mǐtɔn gbè ɔ, Satáan kpó ɖò gbeklanxamɛtɔ́ sinsɛn nugbǒ ɔ tɔn lɛ zán dó sísɛ́ gǎn lɛ wɛ bonu ye na gbɛ́ wɛnɖagbejijlazɔ́ mǐtɔn. Gbeklanxamɛtɔ́ lɛ nɔ dóhwɛ alɔkpa vovo lɛ togun Mawu tɔn. Ðokpo ɖò hwɛdómɛ enɛ lɛ mɛ wɛ nyí ɖɔ mǐ nyí todɔnfúnlɛ̌ntɔ́ lɛ. Ðevo wɛ nyí ɖɔ mǐ nyí gǔfɔndó-acɛkpikpajitɔ́ lɛ; atɔngɔ ɔ wɛ nyí ɖɔ mǐ nɔ sɔ́ Mawuxó ɔ dó w’ajɔ̌ na. Nɔví mǐtɔn lɛ yì hwɛ nukɔn hwenu e é jɛxa dó é bo ɖexlɛ́ ɖɔ hwɛdómɛ mɔhun lɛ nyí adingban. Etɛ mɛ hwɛɖiɖɔ enɛ lɛ ka tɔ́n kɔ dó? Nɛ̌ fí e è gbò hwɛ enɛ lɛ sɔ́ nyì ɖò xwè mɔkpan ɖíe lɛ é ka kàn hwiɖesunɔ mɛtún gbɔn égbé? Mi nú mǐ ni gbéjé hwɛɖiɖɔ enɛ lɛ ɖé lɛ kpɔ́n bo kpɔ́n ali e nu ye d’alɔ mǐ bɔ mǐ “jɛ ahwan Wɛnɖagbe ɔ jí, bo sɔ́ jinjɔn ayǐ, bɔ é lidǒ” ɖè é.—Fili. 1:7.\n4 Ðò wemata elɔ mɛ ɔ, mǐ na sɔ́ ayi ɖó lee mǐ ko jɛ ahwan acɛ e mǐ ɖó bo na vo bo jla wɛnɖagbe ɔ gbɔn é jí jí. Wemata wè e bɔ d’ewu lɛ é na ɖɔ xó dó ahwan e mǐ ko fun ɖò sɛ́n linu bo na ɖó wǔ zɔ nú gbɛ̀ ɔ lobo na zán gbɛ̀ sɔgbe xá nugbodòdó Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ é ɖé lɛ jí.\nTodɔnfúnlɛ̌ntɔ́ lɛ Alǒ Hun Jɛ Dó Axɔsuɖuto Mawu Tɔn Jí Tɔ́ Gbejinɔtɔ́ Lɛ?\n5. Ðò ɖibla yì 1940 ɔ, etɛwu è ka wlí wɛnjlatɔ́ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ dó gan? Etɛ mɛ ɖěɖee ɖò nukún kpé dó tutoblonunu ɔ wu wɛ lɛ é ka mɔ ɖɔ emi na wà?\n5 Ðibla yì 1940 ɔ, toxo kpo tokpɔn ɖěɖee ɖò États-Unis lɛ é kpo ba na hɛn Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ gannugánnú bonu ye na ɖó wema e na na gbè ye ɖò sɛ́n linu cobɔ ye na wà sinsɛnzɔ́ yetɔn é. Amɔ̌, nɔví mǐtɔn lɛ yí gbè ǎ. È sixu wá dɔn nǔ gbɔn wema mɔhun lɛ jí, ye ka lɛ́ ɖi nǔ ɖɔ acɛkpikpa ɖě kún ɖó acɛ bo na gbɛ́ gbè e Jezu ɖè nú Klisanwun lɛ ɖɔ ye ni jla wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn é ó. (Mak. 13:10) Enɛ wu ɔ, è wlí wɛnjlatɔ́ Axɔsuɖuto ɔ tɔn kanweko mɔkpan dó gankpa mɛ. Mɛ ɖěɖee ɖò nukún kpé dó tutoblonunu ɔ wu wɛ lɛ é mɔ ɖɔ emi na ylɔ hwɛ. Ye lin ɖɔ emi na ɖexlɛ́ ɖɔ gbɛ̌ e acɛkpikpa ɔ gbɛ́ azɔ̌ Kúnnuɖetɔ́ lɛ tɔn é t’afɔ acɛ e ye ɖó ɖò sɛ́n linu bo na vo bo wà sinsɛnzɔ́ yetɔn é jí. Ðò 1938 ɔ, nùɖé jɛ bo zɔ́n bɔ è ɖɔ hwɛ nukúnɖeji ɖé. Etɛ ka jɛ?\n6, 7. Etɛ ka jɛ dó xwédo Cantwell tɔn wu?\n6 Taatagbe azǎn 26gɔ́ Lidosun 1938 tɔn gbè zǎnzǎn ɔ, Newton Cantwell e ɖó xwè 60 é, asì tɔn Esther kpo vǐ yetɔn lɛ (Henry, Russell, Jesse) kpo sɛ̀ tɛn yì toxo New Haven, Connecticut tɔn mɛ bo na jla wɛnɖagbe nú azǎn ɖokpo. Gbexosin-alijitɔ́ titewungbe tɔn atɔ́ɔ́n enɛ lɛ sɔ́ azǎn ɖokpo sín nǔ kɛɖɛ ǎ. Etɛwu? È ko wlí ye azɔn gègě kpɔ́n, enɛ wu ɔ ye mɔ ɖɔ è sixu lɛ́ wlí emi. Amɔ̌, linlin enɛ vɔ́da nú jlǒ e xwédo Cantwell tɔn ɖó bo na yì jla wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn é ǎ. Ye zɔn mɔ̌to wè mɛ bo wá New Haven. Newton kun mɔ̌to xwédo ɔ tɔn e mɛ è bɛ́ wema junjɔn Biblu jí lɛ kpo glamafónu lɛ kpo dó é bɔ Henry xwè 22 mɛví ɔ kun mɔ̌to e ta funlɛ́ɛn ɖè é ɖé. Nugbǒ ɔ, ɖò ganxixo ɖé lɛ gudo ɔ, nǔ e ye lin é jɛ; kponɔ lɛ wlí ye.\n7 Jɛ nukɔn hwɛ̌ ɔ, è wlí Russell e ɖó xwè 18 é, bɔ enɛ gudo ɔ, è wlí Newton kpo Esther kpo. Jesse xwè 16 mɛví ɔ ɖò zɔ bo mɔ bɔ kponɔ lɛ kplá mɛjitɔ́ tɔn lɛ kpo nɔví tɔn kpo ɖido. Henry ɖò wɛnɖagbe jla wɛ ɖò toxo ɔ sín awa ɖevo xwé, hǔn é wá kpò nú Jesse ee nyí yɔkpɔvu bǐ é ɖokpo nɛ. É ɖò mɔ̌ có, é sɔ́ glamafónu tɔn bo lɛ́ dlɛ́n kàn dó wɛnɖagbejijla ɔ nu. Mɛ e nɔ yì Katolika é wè yí gbè bɔ Jesse xò xóyidókanji Nɔví Rutherford tɔn e xota tɔn nyí “Kɛntɔ́ Lɛ” é nú ye. Amɔ̌, ee ye sè xóyidókanji ɔ é ɔ, xomɛ sìn ye bɔ ye jló na xò Jesse. É ka wlí ali tɔn dɛ̌dɛ̌ bo ɖido, amɔ̌, táan kpɛɖé gudo ɔ, kponɔ ɖé wá wlí i, bɔ elɔ yì tɔ́n ɖò ganmɛ. Kponɔ lɛ dóhwɛ Nɔví Nyɔnu Esther ǎ, loɔ, asú tɔn kpo vǐ yetɔn lɛ kpo wɛ ye dóhwɛ. É ɖò mɔ̌ có, è yí akwɛ ɖò ye sí bo ɖè ye tɔ́n sín ganmɛ gbè enɛ gbè.\n8. Etɛwu hwɛɖɔxɔsa ɔ ka ɖó hwɛ nú Jesse Cantwell ɖɔ é nyí todɔnfúnlɛ̌ntɔ́ ɖé?\n8 Sun yɔywɛ ɖé gudo (ɖò Zǒsun 1938 tɔn mɛ) ɔ, xwédo Cantwell tɔn yì tɔ́n ɖò hwɛɖɔxɔsa New Haven tɔn. È ɖó hwɛ nú Newton, Russell kpo Jesse kpo ɖɔ ye kún ɖó wema e na gbè ye é ó bo ka byɔ nùnina. Ye ylɔ hwɛ ɖò Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Connecticut tɔn có, è ka ɖó hwɛ nú Jesse ɖɔ é nyí todɔnfúnlɛ̌ntɔ́. Etɛwu? Ðó nya wè e nɔ yì Katolika bo ɖótó xóyidókanji ɔ lɛ é yì jɛ hwɛ tɔn ɖò hwɛ nukɔn bo ɖɔ é zun sinsɛn emitɔn bo ba nùɖɔ́ emi. Bo na dó ɖexlɛ́ ɖɔ gbeta e kɔn hwɛɖɔxɔsa ɔ wá é kún sɔgbe ó ɔ, nɔví sunnu e ɖò nukún kpé dó tutoblonunu ɔ wu wɛ lɛ é ylɔ hwɛ ɖò Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó États-Unis tɔn, é wɛ nyí hwɛɖɔxɔsa ɖaxó bǐ ɔ.\n9, 10. (a) Nɛ̌ Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó États-Unis tɔn ka gbò hwɛ ɔ b’ɛ kpa xwédo Cantwell tɔn gbɔn? (b) Nɛ̌ mǐ ka kpó ɖò hwɛ gbigbo enɛ sín lè ɖu wɛ gbɔn?\n9 Bɛ́sín azǎn 29gɔ́ Xwèjísun 1940 tɔn gbè ɔ, hwɛɖɔtɔ́gán Charles E. Hughes kpo hwɛɖɔtɔ́ tantɔn ɖevo lɛ kpo ɖótó hwɛjijɔ e hwɛmɛɖemɛsíntɔ́ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ tɔn Nɔví Hayden Covington fɔ tɛ́ lɛ é. * Hwenu e hwɛɖɔtɔ́ e sɔ́ afɔ Connecticut tɔn ɖó te é xwlé hwɛjijɔ ɖěɖee wu éyɛ mɔ ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ lɛ nyí todɔnfúnlɛ̌ntɔ́ gudo é ɔ, hwɛɖɔtɔ́ lɛ ɖokpo kanbyɔ ɖɔ: “È na ɖɔ xó jɔ xó ɔ, wɛn e Klisu Jezu jla ɖò hwe éyɛ tɔn nu é ɔ, é ka nyɔ́ sè nú mɛ lɛ bǐ à?” Hwɛɖɔtɔ́gán ɔ yí gbè n’i bo ɖɔ: “Enyi un flín xó e Biblu ce ɖɔ é ganji ɔ, mɛ bǐ yí ǎ, lobɔ nǔ e jɛ dó Jezu wu ɖó wɛn enɛ jijla takún mɛ é ɔ, [Biblu ɔ] lɛ́ ɖɔ.” Dǒ nukún nǔ e ɖexlɛ́ wɛ xó enɛ ɖè é mɛ kpɔ́n! Ðò manywɛ mɛ ɔ, hwɛɖɔtɔ́gán ɔ xlɛ́ ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ lɛ nɔte nú Jezu bɔ acɛkpikpa ɔ nɔte nú mɛ e wlí Jezu lɛ é. Ðò azǎn 20gɔ́ Nùxwásun 1940 tɔn gbè ɔ, Hwɛɖɔxɔsa ɔ sín hagbɛ̌ lɛ bǐ nɔ bǔ bo wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ hwɛ ɔ kpa Kúnnuɖetɔ́ lɛ.\nHayden Covington (ɖò nukɔn ɖò tɛntin mɛ), Glen How (amyɔxwé), kpo mɛ ɖevo lɛ kpo ɖò tíntɔ́n sín hwɛɖɔxɔsa ɖé wɛ ɖò ɖuɖeji ɖé gudo\n10 Etɛ ka nyí tinmɛ gbeta e kɔn Hwɛɖɔxɔsa ɔ wá é tɔn? Gbeta enɛ gbló ada nú acɛ e sinsɛn ɖó bo na vo bo sɛ̀n Mawu bɔ tò, tokpɔn alǒ acɛkpikpa dokɔ tɔn ɖebǔ ma sixu zán sɛ́n ɖě dó ɖó dogbó na ǎ é. Gɔ́ na ɔ, Hwɛɖɔxɔsa ɔ mɔ ɖɔ Jesse kún wà nùɖé bo na dó dɔn tò fún lɛ̌n ó. Enɛ wu ɔ, gbeta ɔ xlɛ́ céɖécéɖé ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ kún nyí hunnyahunnya dɔn dó tò mɛ tɔ́ ó. Ðuɖeji taji ɖé wɛ enɛ nyí nú Mawu sɛntɔ́ lɛ ɖò sɛ́n linu. Nɛ̌ mǐ ka kpó ɖò lè tɔn ɖu wɛ gbɔn? Mɛɖesínhwɛmɛtɔ́ e nyí Kúnnuɖetɔ́ ɖé é ɖɔ: “Acɛ e mǐ ɖó bo na vo bo sɛ̀n Mawu ma ɖi xɛsi ɖɔ è na gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn ɖò ali agɔ nu é zɔ́n bɔ mǐ mɛ Kúnnuɖetɔ́ lɛ nɔ má wɛn nukúnɖiɖo tɔn ɖé xá mɛ ɖevo ɖěɖee ɖò xá mǐtɔn mɛ lɛ é ɖò égbé.”\nGǔfɔndó-Acɛkpikpajitɔ́ lɛ Alǒ Wɛnjlatɔ́ Nugbǒ ɔ Tɔn Lɛ?\n11. Etɛ nɔví mǐtɔn lɛ ka jla ɖò Canada? Etɛwu?\n11 Ðò avla 1940 kpo 1949 tɔn kpo mɛ ɔ, è klán gbè xá Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn e ɖò Canada lɛ é baɖabaɖa. Enɛ wu ɔ, bo na dó ɖexlɛ́ mɛ lɛ bǐ ɖɔ è xò acɛ e Kúnnuɖetɔ́ lɛ ɖó bo na vo bo sɛ̀n Mawu é yí ɔ, nɔví mǐtɔn lɛ sɔ́ azǎn 16 ɖó te bo má tlati ɖé ɖò 1946 bɔ xota tɔn nyí La haine ardente du Québec pour Dieu, pour Christ, et pour la liberté, est un sujet de honte pour tout le Canada. Tlati wexwɛ ɛnɛnɔ enɛ gbajɛ̌mɛ nú nukún e sinsɛngán lɛ ván dó nɔví mǐtɔn lɛ syɛnsyɛn é, alǎnnú e kponɔ lɛ wà ye wu é kpo adaka e gbɛtɔ́ lɛ xò ye wu ɖò tokpɔn Québec tɔn mɛ é kpo. Tlati ɔ ɖɔ: “È kpò ɖò Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ wlí dó gan wɛ ma xwedó sɛ́n.” “Ðò Grand Montréal ɔ, è ylɔ hwɛ 800 mɔ̌ kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ.”\n12. (a) Nɛ̌ gbeklanxamɛtɔ́ lɛ ka wà nǔ gbɔn ɖó tlati mímá ɔ wu? (b) Hwɛ tɛ è ka dó nɔví mǐtɔn lɛ? (Lɛ̌ kpɔ́n tinmɛ e ɖò dò é.)\n12 Gǎnhɔnyitɔ́ Xɔsu Québec tɔn Maurice Duplessis e nɔ w’azɔ̌ alɔ ɖ’alɔ mɛ xá Yɛhwenɔgán Katolika Tɔn Villeneuve é fɔ́n gǔ dó Kúnnuɖetɔ́ lɛ jí gbɔn ahwan tíntɔ́n ye ma kú nǔblawu gblamɛ, ɖó tlati ɔ wu. Tlolo jɛn hwɛylɔylɔ e ko ɖò ayǐ ɖ’ayǐ é mɔhunkɔtɔn ɖokpo lɛ́ jɛji bo gosin 800 bo yì 1 600. “Kponɔ lɛ wlí mǐ azɔn gègě b’ɛ sín enɛ wu bɔ mǐ sɔ́ sixu xà hwɛylɔylɔ nabi e wɛ é ǎ,” wɛ nɔví nyɔnu gbexosin-alijitɔ́ ɖé ɖɔ. È dóhwɛ Kúnnuɖetɔ́ ɖěɖee è wlí bɔ ye ɖò tlati ɔ má wɛ lɛ é ɖɔ ye má wema gǔ fínfɔ́n dó acɛkpikpa jí tɔn lɛ. *\n13. Mɛ̌ mɛ̌ e ka nyí mɛ nukɔntɔn e è dóhwɛ ɖɔ ye nyí gǔfɔndó-acɛkpikpajitɔ́ lɛ é? Nɛ̌ hwɛɖɔxɔsa ɔ ka gbò hwɛ ɔ gbɔn?\n13 Ðò 1947 ɔ, Nɔví Aimé Boucher kpo vǐ nyɔnu tɔn lɛ (Gisèle, é ɖó xwè 18, Lucille, é ɖó xwè 11) kpo wɛ nyí mɛ nukɔntɔn ɖěɖee è dɔn yì hwɛ nukɔn bo dóhwɛ ye ɖɔ ye fɔ́n gǔ dó acɛkpikpa jí é. Ye má tlati Haine ardente du Québec ɔ ɖò malin-malin dó gle yetɔn ta e ɖò sókan mɛ ɖò tofɔligbé Québec tɔn é; amɔ̌, é na vɛwǔ ɖɔ è ni kpɔ́n ye dó mɔ todɔnfúnlɛ̌ntɔ́ lɛ. Nɔví Boucher nyí mɛɖesɔhwetɔ́ kpo xomɛfatɔ́ kpo, bo nɔ wà nǔ xá mɛ e ɖò gle tɔn ta lɛ é ɖò fífá mɛ lobo nɔ kun sɔ́ yì toxo ɔ mɛ sín hweɖenu jɛ hweɖenu. É ɖò mɔ̌ có, è gbà acɛ e xó tlati ɔ ɖɔ é ɖé lɛ é kpo xwédo tɔn kpo wu. Hwɛɖɔtɔ́ e nɔ hwɛ ɔ nu bo gbɛ́ wǎn nú Kúnnuɖetɔ́ lɛ é gbɛ́ ɖɔ emi kún na yí gbè nú kúnnuɖenú e xlɛ́ ɖɔ Boucher sín xwédo nyí xomɛvɔnɔ é ó. É nyɔ́ wà ɔ, é yí gbè nú hwɛ agɔ e ɖɔ ɖɔ tlati ɔ sɔ́ gǔfínfɔ́n sù é, bɔ mɔ̌ mɛ ɔ, è ɖó hwɛ nú Boucher sín xwédo. Enɛ wu ɔ, linlin hwɛɖɔtɔ́ ɔ tɔn ɖíe: É nyla ɖɔ è ni ɖɔ nugbǒ! È wlí Aimé kpo Gisèle kpo dó gan ɖɔ ye nyí gǔfɔndó-acɛkpikpajitɔ́, kaka bɔ Lucille yɔkpɔvu ɔ lɔ tlɛ bló azǎn wè ɖò ganmɛ. Nɔví lɛ vɔ́ hwɛ ylɔ ɖò Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Canada tɔn, é wɛ nyí hwɛɖɔxɔsa ɖaxó bǐ e ɖò ayǐ ɔ jí é, bɔ é yí gbè bo na sè xó ɔ.\n14. Nɛ̌ nɔví mǐtɔn e ɖò Québec lɛ é ka wà nǔ gbɔn ɖò xwè ɖěɖee gblamɛ è doya nú ye é?\n14 Mɛgbenyinya baɖabaɖa e magbokɔ ǎ lɛ é kpó ɖò finɛ có, nɔví sunnu mǐtɔn akɔnkpantɔ́ lɛ kpo nɔví nyɔnu mǐtɔn akɔnkpantɔ́ e ɖò Québec lɛ é kpo kpó ɖò wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn jla wɛ, b’ɛ tlɛ nɔ na sínsɛ́n jiwǔ lɛ. È bɛ́ tlati ɔ mímá ɖò 1946 b’ɛ ɖó xwè ɛnɛ gudo é ɔ, Kúnnuɖetɔ́ e ɖò Québec lɛ é jɛji bo gosin 300 yì 1 000! *\n15, 16. (a) Nɛ̌ Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Canada tɔn ka gbò hwɛ nú xwédo Boucher tɔn gbɔn? (b) Ðagbe tɛ ɖuɖeji enɛ ka wà nú nɔví mǐtɔn lɛ kpo mɛ ɖevo lɛ kpo?\n15 Ðò Ayidosun 1950 tɔn mɛ ɔ, Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Canada tɔn e mɛ hwɛɖɔtɔ́ tɛnnɛ ɖè é sè xó ɖò Aimé Boucher nu. Sun ayizɛ́n gudo ɖò azǎn 18gɔ́ Woosun 1950 tɔn gbè ɔ, Hwɛɖɔxɔsa ɔ gbò hwɛ ɔ b’ɛ kpa mǐ. Etɛwu? Nɔví Glen How, hwɛmɛɖemɛsíntɔ́ Kúnnuɖetɔ́ lɛ tɔn tinmɛ ɖɔ Hwɛɖɔxɔsa ɔ yí gbè nú hwɛjijɔ e è fɔ tɛ́ dó jɛhun dó mɛɖée jí ɖɔ “gǔfɔndó-acɛkpikpaji” nɔ byɔ ɖɔ è ni sísɛ́ mɛ lɛ bonu ye ni xò daka acɛkpikpa wu alǒ fɔ́n gǔ dó jǐ tɔn é. Amɔ̌ tlati ɔ, “mɛ sísɛ́ sísɛ́ mɔhun ɖě ɖ’emɛ ǎ, mɔ̌ mɛ ɔ, xó e è ɖó acɛ ɖò sɛ́n linu bo na ɖɔ lɛ é wɛ ɖ’emɛ.” Nɔví How ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Un mɔ lee Jehovah nɔ na ɖuɖeji mɛ gbɔn é tlɔlɔ.” *\n16 É ɖò wɛn ɖɔ gbeta e kɔn Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó ɔ wá é nyí ɖuɖeji ɖaxó ɖé nú Axɔsuɖuto Mawu Tɔn. É zɛ xwi dó hwɛ vovo 122 ɖevo e è ylɔ Kúnnuɖetɔ́ e ɖò Québec ɖɔ ye nyí gǔfɔndó-acɛkpikpajitɔ́ lɛ é bǐ jí. Hú mɔ̌ ɔ, hwɛ e Hwɛɖɔxɔsa ɔ gbò é xlɛ́ ɖɔ toví Canada tɔn lɛ kpo Commonwealth tɔn lɛ kpo vo dìn bo na ɖɔ nǔ e ye lin dó lee kp’acɛ gbɔn wɛ acɛkpikpa ɔ ɖè é wu. Gɔ́ na ɔ, ɖuɖeji enɛ zɔ́n bɔ gbě Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ tɔn e nya wɛ sinsɛn kpo acɛkpikpa kpo ɖè bonu ye ma vo bo sɛ̀n Mawu ó é cifo. *\nAjɔ̌tɔ́ lɛ Alǒ Wɛnjlatɔ́ Kanɖodonǔwutɔ́ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn Tɔn Lɛ?\n17. Nɛ̌ acɛkpikpa ɖé lɛ ka tɛnkpɔn bo na ɖó dogbó nú wɛnɖagbejijlazɔ́ mǐtɔn gbɔn?\n17 Klisanwun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn lɛ ɖɔhun ɔ, Jehovah sɛntɔ́ égbé tɔn lɛ “nɔ zé Mawuxó ɔ dó wà ajɔ̌ na . . . ǎ.” (Xà 2 Kɔlɛntinu lɛ 2:17.) É ɖò mɔ̌ có, acɛkpikpa ɖé lɛ nɔ zán sɛ́n e ɖɔ xó dó ajɔ̌ wu lɛ é dó ɖó dogbó nú azɔ̌ mǐtɔn. Mi nú mǐ ni kpɔ́n hwɛɖiɖɔ e gbéjé kpɔ́n ɖɔ ajɔ̌tɔ́ wɛ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ nyí à alǒ sinsɛnzɔ́watɔ́ wɛ ye nyí à jí é wè.\n18, 19. Nɛ̌ gǎn e ɖò Danemark lɛ é ka tɛnkpɔn bo na ɖó dogbó nú wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ gbɔn?\n18 Danemark. Ðò azǎn nukɔntɔn Kɔnyásun 1932 tɔn gbè ɔ, sɛ́n ɖé bɛ́ azɔ̌ bo ɖɔ ɖɔ é kún sɔgbe ɖò sɛ́n linu bonu è na sà wema e è zín lɛ é wema e na acɛ tɔn mɛ é mɛvo ó. É ɖò mɔ̌ có, nɔví mǐtɔn lɛ yí gbè bo ɖó wema mɔhun ɖebǔ ǎ. Ayihɔngbe tɔn ɔ, wɛnjlatɔ́ atɔ́ɔ́n ɖò wɛn jla wɛ ɖò Roskilde, toxo ɖé wɛ bo ɖó kilomɛtlu 30 jɛji dó gbadahweji Copenhague e nyí hɔnkàn tò ɔ tɔn é tɔn. Ee zǎn kú é ɔ, è ba August Lehmann kpò sín wɛnjlatɔ́ lɛ mɛ. È wlí i bo ɖɔ é ɖò nǔ sà wɛ bo kún ka ɖó wema e na ɛ gbè tɔn é ó.\n19 Ðò azǎn 19gɔ́ Woosun 1932 tɔn gbè ɔ, August Lehmann wá hwɛ nukɔn. É yì gbè ɖɔ emi yì mɛ lɛ gɔ́n bo na xwlé wema junjɔn Biblu jí lɛ ye, amɔ̌, é gbɛ́ ɖɔ emi kún ɖò nǔ sà wɛ ó. Hwɛɖɔxɔsa ɔ yí gbè nú xó tɔn bo ɖɔ: “Mɛ e dóhwɛ wɛ è ɖè é . . . hɛn ɔ, é na kpé nukún dó éɖée wu ɖò akwɛ linu, [é] ka yí akwɛ ɖebǔ alǒ ɖó linlin akwɛ yíyí tɔn ɖě ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, azɔ̌ tɔn ɔ, akwɛ tɔn wɛ lɛ́ byɔ mɛ.” Hwɛɖɔxɔsa ɔ jɛhun dó Kúnnuɖetɔ́ lɛ jí bo ɖɔ ɖɔ azɔ̌ e wà wɛ Lehmann ɖè é ɔ, è kún sixu “ylɔ ɖɔ ajɔ̌” ó. É ɖò mɔ̌ có, kɛntɔ́ togun Mawu tɔn tɔn lɛ kudeji bo na ɖó wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ te gbɔn tò ɔ bǐ mɛ. (Ðɛh. 94:20) Hwɛdómɛtɔ́ lɛ dɔn hwɛ ɔ yì Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó tò ɔ tɔn. Nɛ̌ nɔví mǐtɔn lɛ ka wà nǔ gbɔn?\n20. Nɛ̌ Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Danemark tɔn ka gbò hwɛ ɔ gbɔn? Nɛ̌ nɔví mǐtɔn lɛ ka wà nǔ gbɔn?\n20 Aklunɔzán gbla e jɛ nukɔn nú hwenu e Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó ɔ na gbéjé hwɛ ɔ kpɔ́n é mɛ ɔ, Kúnnuɖetɔ́ e gbɔn Danemark lɛ é bǐ gbló ada nú wɛnɖagbejijlazɔ́ yetɔn. Ðò Taatagbe azǎn 3gɔ́ Kɔnyásun 1933 tɔn gbè ɔ, Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó ɔ ɖɔ gbeta e kɔn é wá é. É yí gbè nú nǔ e hwɛɖɔxɔsa kpɛví ɔ ɖɔ bo ɖɔ August Lehmann kún gbà sɛ́n ó é. Hwɛ enɛ e è gbò é xlɛ́ ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ lɛ sixu kpó ɖò wɛn jla wɛ ɖò vivo mɛ. Bo na dó ɖexlɛ́ Jehovah ɖɔ ɖuɖeji enɛ sù nukún emitɔn mɛ ɔ, nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu lɛ kpo lɛ́vɔ gbló ada nú Mawuxóɖiɖɔzɔ́ yetɔn d’eji. Sín hwenu e Hwɛɖɔxɔsa ɔ wá gbeta enɛ kɔn é ɔ, nɔví mǐtɔn e ɖò Danemark lɛ é kpéwú bo nɔ wà sinsɛnzɔ́ yetɔn ɖò vivo mɛ bɔ acɛkpikpa lɛ nɔ doya nú ye ǎ.\nKúnnuɖetɔ́ akɔnkpantɔ́ lɛ ɖò Danemark ɖò 1930 kpo 1939 kpo sín avla mɛ\n21, 22. Ðò hwɛɖiɖɔ Nɔví Murdock tɔn hwenu ɔ, gbeta tɛ kɔn Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó États-Unis tɔn ka wá?\n21 États-Unis. Ðò Aklunɔzángbe azǎn 25gɔ́ Zofínkplɔsun 1940 tɔn gbè ɔ, è wlí gbexosin-alijitɔ́ Robert Murdock kpo Kúnnuɖetɔ́ tɛnwe ɖevo lɛ kpo hwenu e ye ɖò wɛnɖagbe jla wɛ ɖò Jeannette é, toxo ɖé wɛ bo sɛkpɔ Pittsburgh ɖò Pennsylvanie. È bɛ́ ye dó ganmɛ ɖó ye xɔ wema e na acɛ ye bɔ ye na má wema mǐtɔn lɛ é ǎ wutu. Ye ylɔ hwɛ ɖò États-Unis sín Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó ɔ bɔ è yí gbè bo na sè xó ɖò nu yetɔn.\n22 Ðò azǎn 3gɔ́ Nùxwásun 1943 tɔn gbè ɔ, Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó ɔ ɖɔ gbeta e kɔn é wá é, gbeta ɔ ka jɛhun dó Kúnnuɖetɔ́ lɛ jí. Hwɛɖɔxɔsa ɔ gbɛ́ wema e na acɛ mɛ é yíyí xó ɔ, ɖó wema enɛ yíyí byɔ ɖɔ è na sú akwɛ ɖé hwɛ̌ cobo na ɖu vivǐ acɛ e sɛ́ndòdó tò ɔ tɔn ko na mɛ é ɖé tɔn. Hwɛɖɔxɔsa ɔ gbɛ́ gbeta e toxo ɔ ɖetɔ́n é ɖɔ é nyí “dogbó ɖé ɖiɖó nú acɛ e è ɖó bo na vo bo ɖɔ xó é, bo lɛ́ nyí dogbó ɖiɖó nú vo e è na vo bo sɛ̀n nǔ e jló mɛ é é.” Bo na dó ɖè linlin e hwɛɖɔtɔ́ Hwɛɖɔxɔsa ɔ tɔn lɛ gègě ɖó é xlɛ́ ɔ, hwɛɖɔtɔ́ William O. Douglas ɖɔ ɖɔ azɔ̌ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ tɔn “zɛ wɛnɖagbejijla wu; é zɛ wema sinsɛn tɔn lɛ mímá wu. Nǔ wè enɛ lɛ bǐ sín dɔn kplé wɛ.” É ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: ‘Azɔ̌ sinsɛn tɔn alɔkpa enɛ ɔ, tɛn e mɛ Mawu sinsɛn ɖò sinsɛnxɔ mɛ kpo xóɖiɖɔ sín ataa jí kpo ɖè é wɛ é lɔ ɖè.’\n23. Etɛwu ɖuɖeji e mǐ ɖó ɖò hwɛ nukɔn ɖò 1943 lɛ é ka nyí nǔ taji nú mǐ ɖò égbé?\n23 Hwɛ enɛ e Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó ɔ gbò é nyí ɖuɖeji ɖaxó ɖé nú togun Mawu tɔn. É xlɛ́ mɛ e mǐ nyí tawun é: Klisanwun sinsɛnzɔ́watɔ́ lɛ wɛ nú mǐ, mǐ nyí ajɔ̌tɔ́ ǎ. Ðò azǎn manawɔn enɛ jí ɖò 1943 ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ɖu ɖò hwɛ yetɔn 13 e ɖò Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó ɔ é 12 jí, Murdock sín hwɛ ɔ lɔ ɖ’emɛ. Ðò gudo mɛ dìn ɔ, hwɛ enɛ lɛ e hwɛɖɔxɔsa ɔ gbò é nyí kpɔ́ndéwú ɖé bɔ è xwedó dó ɖɔ hwɛ mǐtɔn ɖěɖee mɛ gbeklanxamɛtɔ́ lɛ lɛ́vɔ fɔ́n gǔ dó acɛ e mǐ ɖó bo na jla wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn ɖò agbawungba alǒ sín xwé ɖé gbè jɛ xwé ɖé gbè é gbò.\n“È Ðó Na Setónú nú Mawu; É Nyɔ́ Hú È Setónú nú Gbɛtɔ́”\n24. Enyi acɛkpikpa ɖé gbɛ́ wɛnɖagbejijlazɔ́ mǐtɔn ɔ, nɛ̌ mǐ ka nɔ wà nǔ gbɔn?\n24 Mǐ mɛ Jehovah sɛntɔ́ lɛ ɔ, enyi acɛkpikpa lɛ na acɛ mǐ ɖò sɛ́n linu ɖɔ mǐ ni vo bo jla wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn ɖò agbawungba ɔ, é nɔ sù nukún mǐtɔn mɛ tawun. É ɖò mɔ̌ có, enyi acɛkpikpa ɖé gbɛ́ wɛnɖagbejijlazɔ́ mǐtɔn ɔ, mǐ nɔ huzu alɔ bo nɔ kpó ɖò azɔ̌ mǐtɔn wà wɛ lee é sixu nyɔ́ bló gbɔn é bǐ. Mɛsɛ́dó lɛ ɖɔhun ɔ, “[mǐ] ɖó na setónú nú Mawu; é nyɔ́ hú [mǐ] setónú nú gbɛtɔ́.” (Mɛ. 5:29; Mat. 28:19, 20) Ðò hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, mǐ nɔ lɛ́ ylɔ hwɛ bonu è na yí gbè nú azɔ̌ mǐtɔn. Mǐ ni kpɔ́n kpɔ́ndéwú wè.\n25, 26. Etɛ lɛ ka jɛ ɖò Nicaragua bo zɔ́n bɔ è yì tɔ́n ɖò Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó ɔ? Etɛ mɛ é ka tɔ́n kɔ dó?\n25 Nicaragua. Ðò azǎn 19gɔ́ Abɔxwísun 1952 tɔn gbè ɔ, Donovan Munsterman e nyí mɛsɛ́dó bo lɛ́ nyí devizɔ́watɔ́ alaxɔ tɔn é yì azɔ̌xwé e nɔ kpé nukún dó tɛnsisɛ xó wu é ɖò hɔnkàn tò ɔ tɔn ɖò Managua. Gbè wɛ è ɖè n’i ɖɔ é ni wá gǎn e nɔ kpé nukún dó azɔ̌xwé enɛ wu bo nyí Arnoldo García é nukɔn. Gǎn ɔ ɖɔ nú Donovan ɖɔ è “dó sɛ́n ɖɔ [Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn e ɖò Nicaragua lɛ é ɖě] ni ma sɔ́ jla nǔ e ye ɖi nǔ na lɛ é bo xò nukɔnyiyi sinsɛn sín azɔ̌ yetɔn lɛ tɔn sín kàn ó.” Ee é kàn nǔ e wu wɛ é byɔ é ɔ, García tinmɛ n’i ɖɔ acɛkpikpa ɔ kún na gbè Kúnnuɖetɔ́ lɛ ɖɔ ye ni wà sinsɛnzɔ́ yetɔn ó, lé è dóhwɛ ye ɖɔ ye nyí Communistes. Mɛ̌ mɛ̌ e ka nyí hwɛdómɛtɔ́ lɛ? Sinsɛngán Katolika tɔn lɛ wɛ.\nNɔví lɛ, ɖò Nicaragua ɖò hwenu e è gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn é\n26 Nɔví Munsterman sɔ́ xó ɔ yì Hɔnyitɔ́-Xɔsa E Nɔ Kpé Nukún Dó Acɛkpikpa kpo Sinsɛn lɛ kpo Sín Xó Wu É kpo Togán Anastasio Somoza García kpo gɔ́n, amɔ̌, é ka na nu ɖě ǎ. Enɛ wu ɔ, nɔví lɛ huzu alɔ ɖò azɔ̌ yetɔn wiwa linu. Ye sú Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn lɛ, nɔ kplé dó gbɛ̌ta klewun klewun lɛ mɛ, lobo ɖó kúnnuɖiɖe ɖò alitó te, amɔ̌, ye kpó ɖò wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn jla wɛ. Ðò hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, ye wlan nǔ sɛ́dó Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Nicaragua tɔn bo byɔ ɖɔ è ni yí gbè nú azɔ̌ emitɔn. Xójlawema lɛ jla azɔ̌ mǐtɔn e è gbɛ́ é kpo nǔ e nɔví lɛ byɔ é kpo kpé, bɔ Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó ɔ yí gbè bo na sè xó ɖò nu yetɔn. Nɛ̌ nǔ ka wá nyí gbɔn? Ðò azǎn 19gɔ́ Ayidosun 1953 tɔn gbè ɔ, Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó ɔ ɖè gbeta e kɔn hwɛɖɔtɔ́ lɛ bǐ nɔ bǔ bo wá é tɔ́n, bɔ hwɛ kpa Kúnnuɖetɔ́ lɛ. Hwɛɖɔxɔsa ɔ mɔ ɖɔ gbɛ̌ e è gbɛ́ azɔ̌ Kúnnuɖetɔ́ lɛ tɔn é kún sɔgbe xá sɛ́ndòdó tò ɔ tɔn e na gbè ɖɔ è ni vo bo ɖɔ linlin mɛtɔn, yí gbè alǒ gbɛ́ nùɖé, lobo ɖi nǔ nú nǔ e jló mɛ é é. É lɛ́ ɖegbe ɖɔ kancica e ɖò acɛkpikpa Nicaragua tɔn kpo Kúnnuɖetɔ́ lɛ kpo tɛntin é ni lɛ cí lee é ko ɖè ɖ’ayǐ é.\n27. Etɛwu gbeta e kɔn Hwɛɖɔxɔsa ɔ wá é ka jiwǔ nú toví Nicaragua tɔn lɛ? Nɛ̌ nɔví lɛ ka mɔ ɖuɖeji enɛ gbɔn?\n27 Lee Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó ɔ jɛhun dó Kúnnuɖetɔ́ lɛ jí gbɔn é jiwǔ nú toví Nicaragua tɔn lɛ. Kaka jɛ hwenɛnu ɔ, sinsɛngán lɛ ɖó gbè ɖò Hwɛɖɔxɔsa ɔ jí sɔmɔ̌ bɔ Hwɛɖɔxɔsa ɔ nɔ ba ɖɔ kicakica ni tíìn ɖò emi kpo ye kpo tɛntin ǎ. Gɔ́ na ɔ, hlɔnhlɔn e acɛkpikpa ɔ sín mɛ lɛ ɖó é syɛn sɔmɔ̌ bɔ é yá bonu Hwɛɖɔxɔsa ɔ wà nǔ e sɔ́ ta gbeta yetɔn é ǎ. Nɔví mǐtɔn lɛ ɖeji ɖɔ Axɔsu emitɔn wɛ cyɔn alɔ emi jí wu wɛ emi ɖó ɖuɖeji enɛ, bo kpó ɖò wɛnɖagbe jla wɛ.—Mɛ. 1:8.\n28, 29. Ðò 1985 mɔ̌ ɔ, huzuhuzu ma ɖó nukún tɛ ka tíìn ɖò Zaïre?\n28 Zaïre. Ðò 1985 mɔ̌ ɔ, Kúnnuɖetɔ́ 35 000 mɔ̌ wɛ ɖò Zaïre tò e è nɔ ylɔ ɖɔ République Démocratique du Congo dìn é mɛ. Ðó azɔ̌ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ ɖò nukɔn yì wɛ wutu ɔ, alaxɔ sɔnǔ nú xɔ yɔyɔ̌ lɛ gbigbá. Ðò Woosun 1985 tɔn mɛ ɔ, è bló kpléɖókpɔ́ akɔjɔkplé tɔn ɖé ɖò Kinshasa e nyí hɔnkàn tò ɔ tɔn é bɔ mɛ 32 000 gosin awa gbɛ̀ ɔ tɔn gègě jí bo gɔ́ anyǔmlímlísafɔtɛn toxo ɔ tɔn. Amɔ̌, ninɔmɛ Jehovah sɛntɔ́ lɛ tɔn jɛ ɖyɔɖyɔ jí ɖò enɛ gudo. Etɛ ka jɛ?\n29 Nɔví Marcel Filteau e nyí mɛsɛ́dó ɖé bo gosin Québec ɖò Canada bo ko dɛ ɖò yadonumɛ acɛkpikpa Duplessis tɔn tɔn nu é ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò Zaïre hwe ɔ nu. É tín nǔ e jɛ é mɛ: “Ðò azǎn 12gɔ́ Xwèjísun 1986 tɔn gbè ɔ, è sɛ́ wema ɖé dó nɔví sunnu agbanɖotananɔ lɛ bo ɖɔ ɖɔ gbɛ̌ta Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn Zaïre tɔn lɛ tɔn kún sɔgbe xá sɛ́n ó.” Togán tò ɔ tɔn Mobutu Sese Seko wɛ d’alɔ wema ɔ mɛ.\n30. Gbeta taji tɛ kɔn Wěɖegbɛ́ Alaxɔ Tɔn ka ɖó na wá? Etɛ ye ka ɖɔ ɖɔ emi na wà?\n30 Ayihɔngbe tɔn ɔ, hladioxwé tò ɔ tɔn jla ɖɔ: “Mǐ sɔ́ na sè Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ sín xó ɖě ɖò [Zaïre] gbeɖé ǎ.” Yadonumɛ bɔ d’ewu azɔn ɖokpo. È hɛn Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn lɛ gblé, bo j’ajo dó nɔví mǐtɔn lɛ, wlí ye dó gan, bo xò ye. È tlɛ wlí Kúnnuɖetɔ́ lɛ sín vǐ lɛ dó gan. Ðò azǎn 12gɔ́ Kɔnyásun 1988 tɔn gbè ɔ, acɛkpikpa ɔ yí tutoblonunu ɔ sín nǔɖokan lɛ, bɔ kponɔ lɛ jɛ agban ɖó alaxɔ ɔ sín xɔ lɛ mɛ. Nɔví sunnu agbanɖotananɔ lɛ wlan nǔ sɛ́dó Togán Mobutu, é ka na sìnkɔn ɖě ye ǎ. Ðò ninɔmɛ enɛ mɛ ɔ, Wěɖegbɛ́ Alaxɔ Tɔn ɖó na site dó nǔ taji ɖé jí: “Mǐ na ylɔ hwɛ ɖò Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó ɔ wɛ à, alǒ mǐ na nɔte hwɛ̌?” Timothy Holmes ee nyí mɛsɛ́dó ɖé bo lɛ́ nyí titoblonúnǔtɔ́ Wěɖegbɛ́ Alaxɔ Zaïre tɔn tɔn hwe ɔ nu é flín nǔ elɔ: “Mǐ ba nùnywɛ kpo alixlɛ́mɛ kpo sín Jehovah gɔ́n.” Ee wěɖegbɛ́ ɔ xoɖɛ bo ɖɔ xó ɖó kpɔ́ gudo é ɔ, é mɔ ɖɔ é kún nyí hwenɛnu wɛ è na ylɔ hwɛ ó. É nyɔ́ wà ɔ, ye sɔ́ ayi ɖó nukún kpíkpé dó kplékplé nɔví lɛ tɔn wu jí bo lɛ́ sɔ́ ɖó ali ɖěɖee nu è sixu kpó ɖò wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ wà wɛ ɖè é jí.\n“Ðò hwɛɖiɖɔ enɛ hwenu ɔ, mǐ mɔ lee Jehovah sixu huzu nǔ lɛ gbɔn é”\n31, 32. Gbeta nukúnɖeji tɛ kɔn Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Zaïre tɔn ka wá? Nɛ̌ é ka cí nú nɔví mǐtɔn lɛ?\n31 Xwè gègě wá yì. È sɔ́ ɖò kɔ gbidi nú Kúnnuɖetɔ́ lɛ wɛ sɔmɔ̌ ǎ, bɔ sísí ɖiɖó nú acɛ e gbɛtɔ́ ɖokpo ɖokpo ɖó lɛ é lɛ́ jɛji ɖò tò ɔ mɛ. Wěɖegbɛ́ Alaxɔ Tɔn wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ hwenu sù bɔ è na ylɔ hwɛ ɖò Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Zaïre tɔn bo na ɖɔ xó dó azɔ̌ mǐtɔn e è gbɛ́ é jí. Nǔkpacamɛ sín nǔ wɛ é nyí ɖɔ Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó ɔ yí gbè nú hwɛylɔylɔ ɔ. Enɛ wu ɔ, ɖò azǎn 8gɔ́ Aluùnsun 1993 tɔn gbè (togán ɔ gbɛ́ azɔ̌ Kúnnuɖetɔ́ lɛ tɔn é ɔ, é ko ɖibla yì xwè tɛnwe mɔ̌ nɛ) ɔ, Hwɛɖɔxɔsa ɔ wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ gbɛ̌ e acɛkpikpa ɔ gbɛ́ azɔ̌ Kúnnuɖetɔ́ lɛ tɔn é kún sɔgbe xá sɛ́n ó, bo yí gbè ɖɔ ye ni lɛ́ bɛ́ azɔ̌ yetɔn. Dǒ nukún nǔ enɛ mɛ kpɔ́n kpɛɖé! Hwɛɖɔtɔ́ lɛ sɔ́ gbɛ̀ yeɖesunɔ tɔn ɖó axɔ nu, bo dɔn nǔ gbɔn gbeta togán tò ɔ tɔn tɔn jí! Nɔví Holmes ɖɔ: “Ðò hwɛɖiɖɔ enɛ hwenu ɔ, mǐ mɔ lee Jehovah sixu huzu nǔ lɛ gbɔn é.” (Dan. 2:21) Ðuɖeji enɛ zɔ́n bɔ nùɖiɖi nɔví mǐtɔn lɛ tɔn syɛn d’eji. Ye mɔ ɖɔ Jezu Axɔsu ɔ xlɛ́ ali togun tɔn b’ɛ tuùn hwenu e è na wà nǔ é kpo lee è na wà gbɔn é kpo.\nKúnnuɖetɔ́ e ɖò République Démocratique du Congo lɛ é ɖò awǎ jɛ wɛ ɖó vo e ye vo bo na sɛ̀n Jehovah é wu\n32 Ee è yí gbè nú azɔ̌ mǐtɔn é ɔ, alaxɔ na gbè bɔ è sɛ́ mɛsɛ́dó lɛ dó, gbá xɔ yɔyɔ̌ ɖevo lɛ dó alaxɔ ɔ mɛ, lobo bɛ́ wema junjɔn Biblu jí lɛ wá tò ɔ mɛ. * Awǎjijɛ ɖé wɛ é nyí nú Mawu sɛntɔ́ lɛ gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ hwenu e ye mɔ lee Jehovah nya xɛ ɖò ganjininɔ togun tɔn tɔn jí ɖò gbigbɔ lixo gbɔn é!—Eza. 52:10.\n“Aklunɔ Wɛ Nyí Mɛ E Nɔ D’alɔ Mǐ É”\n33. Etɛ hwɛɖiɖɔ enɛ lɛ e jí mǐ gbɔn klewun é ka kplɔ́n mǐ?\n33 Ðuɖeji enɛ lɛ e mǐ ɖó lɛ é ɖé lɛ jí gbíngbɔ́n xlɛ́ ɖɔ Jezu ɖè akpá e é dó é, é wɛ nyí: “Un na sɔ́ xó e mi na ɖɔ é kpodo nùnywɛ e mi na zán é kpan bǐ dó ayi mɛ nú mi, bɔ kɛntɔ́ mitɔn lɛ ɖebǔ na sixu mɔ xó ɖé, bo dó gbà mitɔn ɔ na ǎ.” (Xà Luki 21:12-15.) Hweɖelɛnu ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ Jehovah nɔ na Gamaliyɛli égbé tɔn lɛ bɔ ye nɔ nya xɛ ɖò togun tɔn jí alǒ nɔ sísɛ́ hwɛɖɔtɔ́ lɛ kpo mɛɖesínhwɛmɛtɔ́ lɛ kpo bɔ ye nɔ sɔ́ akɔnkpinkpan dó ɖɔ hwɛ jlɔjlɔ. Jehovah ko bló bɔ alyannu gbeklanxamɛtɔ́ mǐtɔn lɛ tɔn wà nǔtí ǎ. (Xà Ezayíi 54:17.) Gbeklanxamɛ lɛ sixu ɖó azɔ̌ Mawu tɔn te ǎ.\n34. Etɛwu ɖuɖeji e mǐ ɖó ɖò sɛ́n linu lɛ é ka jiwǔ sɔmɔ̌? Etɛ ye ka xlɛ́? (Lɛ̌ kpɔ́n gbàví “ Ðuɖeji Nukúnɖeji Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Tɔn Ðěɖee Zɔ́n Bɔ Axɔsuɖuto ɔ Jijla Yì Nukɔn lɛ É.”)\n34 Etɛwu ɖuɖeji e mǐ ɖó ɖò sɛ́n linu lɛ é ka jiwǔ sɔmɔ̌? Lin tamɛ dó nǔ elɔ jí: Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ nyí mɛ nukúnɖeji ɖé alǒ mɛjɔmɛ ɖé ǎ. Mǐ nɔ sɔ́ gǎn ǎ, mǐ nɔ nɔ gudo nú sɔmisɔmi lɛ alǒ gbidi kɔ nú toxóɖɔtɔ́ lɛ ǎ. Gɔ́ na ɔ, mɛ mǐtɔn ɖěɖee è nɔ dɔn yì hwɛ nukɔn lɛ é ɔ, mɛ lɛ nɔ kpɔ́n ye ɖò kpaà mɛ dó mɔ “gbɛtɔ́ yayǎ ɖé” alǒ mɛ e ma ‘sè wema ǎ’ lɛ é. (Mɛ. 4:13) Enɛ wu ɔ, nú è na ɖɔ ɔ, hwɛɖɔxɔsa lɛ ɖó hwɛjijɔ ɖě bo na wá alɔgɔ́ nú mǐ bo ɖɔ ɖɔ hwɛ sinsɛnnɔ hlɔnhlɔnnɔ lɛ kpo toxóɖɔtɔ́ gbeklanxamɛtɔ́ lɛ kpo tɔn kún jɔ ó ǎ. É ɖò mɔ̌ có, hwɛhwɛ wɛ ye nɔ wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ hwɛ kpa mǐ! Ðuɖeji enɛ lɛ xlɛ́ ɖɔ mǐ nɔ ɖi zɔnlin ɖò Mawu nukɔn bo ɖò bǔ xá Klisu. (2 Kɔ. 2:17, NWT) Enɛ wu ɔ, mǐ nɔ ɖɔ mɛsɛ́dó Pɔlu ɖɔhun ɖɔ: “Aklunɔ wɛ nyí mɛ e nɔ d’alɔ mǐ é. Un na ɖi xɛsi nú nùɖé ǎ.”—Ebl. 13:6.\n^ akpá. 9 Hwɛɖiɖɔ elɔ e dɔn Cantwell kpo acɛkpikpa Connecticut tɔn kpo kplé é wɛ nyí hwɛɖiɖɔ nukɔntɔn ɖò hwɛɖiɖɔ 43 ɖěɖee Nɔví Hayden Covington nɔ nu bo jɛhun dó nɔví mǐtɔn lɛ jí ɖò Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó États-Unis tɔn é mɛ. É kú ɖò 1978. Asì tɔn Dorothy sɛ̀n Jehovah kpo gbejininɔ kpo kaka jɛ hwenu e é kú ɖò 2015 é; xwè 92 wɛ é ɖó bo kú.\n^ akpá. 12 Sɛ́n e è ɖetɔ́n ɖò 1606 é jí wɛ hwɛdómɛ enɛ jinjɔn. É na gbè wěɖegbɛ́ hwɛɖiɖɔ tɔn ɖé ɖɔ é ni ɖɔ ɖɔ mɛɖé kú hwɛ hwenu e ye mɔ ɖɔ nǔ e mɛ enɛ ɖɔ é sɔ́ dakaxixo sù é, enyi xó ɔ na bo tlɛ nyí nugbǒ ɔ nɛ.\n^ akpá. 14 Ðò 1950 ɔ, sinsɛnzɔ́watɔ́ hwebǐnu tɔn 164 wɛ w’azɔ̌ ɖò Québec, nɔví 63 ɖò mɛ enɛ lɛ mɛ bo ɖó kúnnuɖewema Galadi tɔn lobo sɔ́ jlǒ dó yí gbè ɖɔ emi na w’azɔ̌ ɖò dɔ̌n ma kpɔ́n nukúnvandomɛ syɛnsyɛn e ɖò te kpɔ́n ye lɛ é.\n^ akpá. 15 Nɔví W. Glen How nyí hwɛmɛɖemɛsíntɔ́ akɔnkpantɔ́ ɖé, bɔ sín 1943 wá 2003 ɔ, é jɛhun dó Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ jí bo ɖè ye sín hwɛ kanweko mɔkpan mɛ kpo azɔ̌tuùntuùn kpo ɖò Canada kpo tò ɖevo lɛ kpo mɛ.\n^ akpá. 16 Nú a na ɖó mɔjɛmɛ ɖevo lɛ dó hwɛɖiɖɔ enɛ jí hǔn kpɔ́n xota “La bataille n’est pas la vôtre, mais celle de Dieu” ee tɔ́n ɖò Réveillez-vous! (Flansegbe) Lidosun 22, 2000 tɔn mɛ é, wexwɛ 18-24.\n^ akpá. 32 Kponɔ lɛ wá jó alaxɔ ɔ dó; amɔ̌, è ko gbá alaxɔ yɔyɔ̌ ɖevo ɖó fí ɖevo nɛ.\nNɛ̌ hwɛɖɔxɔsa lɛ ka xlɛ́ ɖɔ mǐ nyí sinsɛnzɔ́watɔ́ bo kún nyí todɔnfúnlɛ̌ntɔ́, gǔfɔndó-acɛkpikpajitɔ́ alǒ ajɔ̌tɔ́ lɛ ó gbɔn?\nNɛ̌ mǐ ka kpó ɖò hwɛɖiɖɔ e wá yì lɛ é sín lè ɖu wɛ gbɔn?\nEnyi è gbɛ̀ Mawuxóɖiɖɔzɔ́ mǐtɔn ɔ, nɛ̌ mǐ ka nɔ wà nǔ gbɔn?\nÐò nukún gbɛtɔ́ tɔn mɛ ɔ, etɛwu ɖuɖeji taji tobutobu e togun Jehovah tɔn ɖó ɖò hwɛ nukɔn é ka jiwǔ?\nNɛ̌ ɖuɖeji e mǐ ɖó lɛ é jí gbíngbɔ́n ka hɛn nùɖiɖi towe lidǒ gbɔn?\nÐUÐEJI NUKÚNÐEJI HWƐÐƆXƆSA ÐAXÓ TƆN ÐĚÐEE ZƆ́N BƆ AXƆSUÐUTO Ɔ JIJLA YÌ NUKƆN LƐ É\nGBETA Azǎn 11gɔ́ Abɔxwísun 1927 tɔn gbè\nNǓ E DƆN MƐ YÌ HWƐ NUKƆN É Vivo ɖiɖó bo ɖi nǔ nú nǔ e jló mɛ é.\nNǓ E JƐ É Nɔví Adolf Huber ɖò wɛnɖagbe jla wɛ bɔ kponɔ ɖé wlí i bo ɖɔ ɖɔ é ɖò hunnyahunnya dɔn dó sinsɛn lɛ tɛntin wɛ lobo yí wema junjɔn Biblu jí tɔn lɛ.\nLEE È GBÒ GBƆN É Ðò Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó tò ɔ tɔn ɔ, Nɔví Huber xlɛ́ ɖɔ nǔ e kponɔ ɔ wà é kún nyɔ́ ó. Hwɛɖɔxɔsa ɔ mɔ ɖɔ wema sinsɛn tɔn lɛ yíyí sín mɛɖé sí nyí sɛ́n tò ɔ tɔn e ɖɔ ɖɔ è ni vo bo ɖi nǔ nú nǔ e jló mɛ é gbigbá.\nNYƆNA TƆN Hwɛ gbigbo ɔ zɔ́n bɔ kponɔ lɛ sɔ́ na dó nu Biblu Kplɔntɔ́ lɛ sín sinsɛnzɔ́ mɛ ǎ.\nGBETA Azǎn 9gɔ́ Liyasun 1935 tɔn gbè\nNǓ E DƆN MƐ YÌ HWƐ NUKƆN É Vivo ɖiɖó bo ɖɔ linlin mɛtɔn.\nNǓ E JƐ É È wlí Kúnnuɖetɔ́ ayizɛ́n bo ɖɔ ɖɔ ye ɖò wema e nɔ dɔn hunnyahunnya kpo ayimajayǐ kpo dó tò mɛ e má wɛ. È ɖó hwɛ nú nɔví lɛ ɖɔ ye na sɛ̀n gan nú azǎn 15.\nLEE È GBÒ GBƆN É Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó ɔ mɔ ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ lɛ nɔ w’azɔ̌ yetɔn ɖò fífá mɛ, lé wema yetɔn lɛ kún nyí awovinú nú fífá tò ɔ tɔn ó, lobɔ ye ɖó acɛ bo na má linlin yetɔn.\nNYƆNA TƆN Hwɛ enɛ e è gbò é kpo ɖevo ɖěɖee è gbò ɖò hwɛ Kúnnuɖetɔ́ lɛ tɔn 530 e è ɖɔ sín 1933 jɛ 1939 é kpo mɛ é na acɛ nɔví lɛ ɖò sɛ́n linu ɖɔ ye ni kpó ɖò wɛnɖagbe ɔ jla wɛ. Dìn ɔ, mǐ nɔ vo bo nɔ wà wɛnɖagbejijlazɔ́ mǐtɔn.\nGBETA Azǎn 17gɔ́ Xwèjísun 1953 tɔn gbè\nNǓ E DƆN MƐ YÌ HWƐ NUKƆN É Vivo ɖiɖó bo ɖɔ linlin mɛtɔn bo lɛ́ wà xójlajlazɔ́.\nNǓ E JƐ É È wlí Nɔví Pieter Havenaar bo ɖɔ é gbà sɛ́n e ɖɔ ɖɔ Taatagbe lɛ kpo Azǎngagbe lɛ kpo jɛn è na má wema nú mɛ sín gan 9 mɛ zǎnzǎn jɛ gan 11 mɛ zǎnzǎn é.\nLEE È GBÒ GBƆN É Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó ɔ mɔ ɖɔ sɛ́n enɛ vɛwǔ dín bɔ è na setónú na.\nNYƆNA TƆN Gbeta enɛ dɔn nǔ gbɔn sɛ́n ɖebǔ e na ɖó dogbó nú acɛ e è ɖó, bo na má wema e è zín lɛ é kaka b’ɛ na sín enɛ wu bɔ alɔɖiɖo ɖò azɔ̌ enɛ mɛ na ɖibla gló é.\nGBETA Azǎn 6gɔ́ Kɔnyásun 1953 tɔn gbè\nNǓ E DƆN MƐ YÌ HWƐ NUKƆN É Vivo ɖiɖó bo sɛ̀n nǔ e jló mɛ é bo lɛ́ ɖɔ linlin mɛtɔn.\nNǓ E JƐ É Toxo Québec tɔn ɖé dó sɛ́n ɖé wá bo ɖɔ kponɔ lɛ jɛn na na gbè mɛ cobɔ è na má wema. Ðó è ɖɔ ɖɔ Nɔví Laurier Saumur e nyí nukúnkpénuwutɔ́ ɖé é gbà sɛ́n enɛ wutu ɔ, é sɛ̀n gan nú sun atɔn.\nLEE È GBÒ GBƆN É Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó ɔ mɔ ɖɔ sɛ́n enɛ e è dó wá bo ɖò bǎ tɔn sɔ́ dó xò Kúnnuɖetɔ́ lɛ wɛ é kún sɔgbe xá sɛ́n tò ɔ tɔn ó. Hwɛɖɔxɔsa ɔ lɛ́ mɔ ɖɔ wɛn Biblu tɔn e è nɔ ɖetɔ́n dó wema mɛ bo nɔ má ɖò agbawungba é nyí akpáxwé sinsɛn-biblo Klisanwun tɔn Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ tɔn bɔ sɛ́ndòdó tò ɔ tɔn tuùn bo nɔ nya xɛ ɖ’eji bonu nùɖé ma gbɛ́ ó.\nNYƆNA TƆN Gbeta ɔ dɔn nǔ gbɔn sɛ́n mɔhun e è dó wá ɖò tokpɔn Québec tɔn mɛ é 1 600 jɛji jí.\nGBETA Azǎn 13gɔ́ Liyasun 1983 tɔn gbè\nNǓ E JƐ É È wlí nɔví nyɔnu wè ɖó ye ɖò wema junjɔn Biblu jí lɛ má wɛ wutu. È dóhwɛ ye ɖɔ ye dɔn hunnyahunnya dó tò ɔ mɛ bo wlí ye dó gankpa mɛ bonu ye na bló azǎn atɔ́ɔ́n.\nLEE È GBÒ GBƆN É Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó ɔ mɔ ɖɔ ye kún gbà sɛ́n ɖě ó, nǔ ɖě kún ka ɖexlɛ́ ɖɔ ye ɖò hunnyahunnya dɔn dó tò mɛ wɛ ó.\nNYƆNA TƆN Ðò ɖuɖeji enɛ gudo ɔ, mɛ wlíwlí kpo wema lɛ yíyí sín mɛ sí kpo ɖekpo.\nGBETA Azǎn 26gɔ́ Nùxwásun 1986 tɔn gbè\nNǓ E JƐ É Ee xwédo atɔn dó nyikɔ wema mɛ ɖɔ emi na nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn gudo é ɔ, è wlí nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo 23 dó gankpa mɛ bo dóhwɛ ye ɖɔ ye jló na huzu tuto e è bló nú mɛ bǐ kpaà é alǒ ee è bló ɖò toxóɖiɖɔ linu é.\nLEE È GBÒ GBƆN É Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó ɔ dɔn nǔ gbɔn hwɛ e è dó Kúnnuɖetɔ́ lɛ é jí, bo ɖɔ ɖɔ xomɛvɔnɔ wɛ nú ye lobo jɛ ahwan acɛ e Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ɖó bo na vo bo ɖi nǔ nú nǔ e jló ye é jí.\nNYƆNA TƆN Gbeta ɔ dɔn nǔ gbɔn mɛ e è nɔ wlí ɖó Klisanwun sín azɔ̌ wiwa wu é jí, bo gbló ada nú vivo e toví Turquie tɔn lɛ bǐ ɖó bo na sɛ̀n nǔ e jló ye é.\nGBETA Azǎn 25gɔ́ Nùxwásun 1993 tɔn gbè\nNǓ E DƆN MƐ YÌ HWƐ NUKƆN É Vivo ɖiɖó bo na ɖè sinsɛn mɛtɔn xlɛ́.\nNǓ E JƐ É Ðò 1986 ɔ, è wlí Nɔví Minos Kokkinakis azɔn 18gɔ́ ɔ ɖó è ɖɔ ɖɔ é tɛnkpɔn bo nɔ dɔn mɛ dó sinsɛn mɛ wutu. Sín 1938 jɛ 1992 ɔ, é ko sín sɛ́n Grèce tɔn e gbɛ́ ɖɔ è ma tɛnkpɔn bo dɔn mɛ dó sinsɛn mɛ ó é wu bɔ è wlí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn 19 000.\nLEE È GBÒ GBƆN É Hwɛɖɔxɔsa Elɔpu Tɔn E Nɔ Jɛhun Dó Acɛ Gbɛtɔ́ Tɔn lɛ Jí É mɔ ɖɔ acɛkpikpa ɔ gbà sɛ́n e na gbè ɖɔ è ni vo bo lin nǔ e jló mɛ é é, bo yí gbè alǒ gbɛ́ nùɖé é, kpo ee ɖɔ ɖɔ è ni vo bo sɛ̀n nǔ e jló mɛ é kpo é; é lɛ́ mɔ ɖɔ é kún sɔgbe bonu è na kɛnu dó acɛ e mɛɖé ɖó bo na ɖè sinsɛn tɔn xlɛ́ é wu ó; bo jɛhun dó Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ jí ɖɔ ye nyí sinsɛn ɖé bɔ è tuùn.\nNYƆNA TƆN Acɛkpikpa Grèce tɔn ɖɔ nú gǎn hwɛɖɔtɔ́ lɛ bǐ ɖɔ ye ni ma gbà gbeta e kɔn è wá dó Kokkinakis xó wu é ó; lobo lɛ́ gbɛ́ ɖɔ è ma sɔ́ ɖó hwɛ ɖě nú mɛ ɖó è dɔn mɛ dó sinsɛn mɛ wu ó.\nGBETA Azǎn 17gɔ́ Ayidosun 2002 tɔn gbè\nNǓ E DƆN MƐ YÌ HWƐ NUKƆN É Vivo ɖiɖó bo na ɖɔ linlin mɛtɔn.\nNǓ E JƐ É È dó sɛ́n ɖé ɖò gletoxo Stratton tɔn mɛ ɖò Ohio ɖɔ cobonu mɛɖé na jla wɛnɖagbe sín hɔn ɖé kɔn jɛ hɔn ɖé kɔn ɔ, è ɖó na na ɛ gbè tɔn hwɛ̌. Hwɛɖɔxɔsa ɔ kpo fí e è nɔ vɔ́ hwɛ ylɔ ɖè lɛ é kpo mɔ ɖɔ xó ɔ sɔgbe xá sɛ́ndòdó tò ɔ tɔn.\nLEE È GBÒ GBƆN É Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó ɔ gbɛ́ ɖɔ sɛ́n ɔ kún sɔgbe xá sɛ́ndòdó tò ɔ tɔn ó, bo lɛ́ vɔ́ ɖɛ̌ tɛ acɛ e mɛ ɖokpo ɖokpo ɖó bo na sɛ̀n nǔ e jló è é kpo acɛ e è ɖó bo na vo bo ɖɔ linlin mɛtɔn é kpo jí. Hwɛɖɔxɔsa ɔ ɖó ayi wu ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ lɛ tinmɛ ɖɔ emi “ɖè acɛ e emi ɖó bo na jla Mawuxó ɔ é sín Biblu mɛ.”\nNYƆNA TƆN Tokpɔnla kanweko mɔkpan sɔ́ nɔ zán sɛ́n mɔhun lɛ dó sinsɛnzɔ́ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ tɔn wu ǎ.


GBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Edo Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nÐÒ TOXO kpɛví Gujarat tɔn mɛ ɖò Inde ɔ, John sín tɔ́ bló baptɛm ɖò xwè 60 ɖíe, bo nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn ɖé. John, nɔví tɔn sunnu kpo nyɔnu kpo atɔ́ɔ́n lɛ gɔ́ nú nɔ yetɔn, ye bǐ wɛ nyí Katolika Hlɔma tɔn yì tɔ́ tewungbeju, bo klán gbè xá nǔ e tɔ́ yetɔn ɖi nǔ na lɛ é.\nGbè ɖokpo ɔ, John sín tɔ́ byɔ John ɖɔ é ni sɔ́ wemakpo ɖé yì jó nú hagbɛ̌ agun ɔ tɔn ɖé. Amɔ̌ zǎnzǎn enɛ hwenu e é jló na hun balíi ɖaxó ɖé sín nusú é ɔ, nusú ɔ gbò alɔví tɔn b’ɛ kán tawun. É ɖò mɔ̌ có, ɖó é jló na setónú nú tɔ́ tɔn wutu ɔ, é bla avɔví dó alɔví ɔ bo sɔ́ afɔ ɖido bá zé wemakpo ɔ yì jó.\nEe John wá fí ɔ é ɔ, mɛ e è sɛ́ wema ɔ dó é sín asì e nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn ɖé é wɛ yí wemakpo ɔ. É ɖ’ayi wu ɖɔ John gblewu dó alɔ, bo ɖɔ ɖɔ emi na d’alɔ ɛ. É ɖè gbàví tɔn e mɛ akpablanú lɛ ɖè é tɔ́n bo klɔ́ akpá ɔ n’i lobo bla. Enɛ gudo ɔ, é dó tíi zozo nú John, bɔ ɖò avla enɛ lɛ bǐ mɛ ɔ, é ɖò xó ɖɔ n’i dó Biblu jí wɛ kpo xomɛnyínyɔ́ kpo.\nSín hwenɛnu ɔ, linlin masɔgbe e John nɔ ɖó dó Kúnnuɖetɔ́ lɛ wu é jɛ ɖiɖekpo jí, enɛ wu ɔ, é kàn nǔ byɔ nawe ɔ dó xota e jí é kpo tɔ́ tɔn kpo ma ɖó linlin ɖokpo ɔ dó ǎ é wè jí, ye wɛ nyí: Jezu wɛ nyí Mawu à? Klisanwun lɛ ɖó na xoɖɛ sɛ́dó Mali à? Ðó Kúnnuɖetɔ́ ɔ kplɔ́n anɔnugbe John tɔn Gujarati wutu ɔ, é na xósin i sín Biblu mɛ, bo sɔ́ akpomɛwema “Cette bonne nouvelle du Royaume” n’i.\nNukɔnmɛ hwenu e John ɖò akpomɛwema ɔ xà wɛ é ɔ, é cí n’i ɖɔ azɔn nukɔntɔn ɔ nɛ é ɖò nugbǒ Biblu tɔn ɔ sè wɛ nɛ. É yì yɛhwenɔ tɔn gɔ́n bo lɛ́ vɔ́ nǔ wè enɛ lɛ ɖokpo ɔ kanbyɔ ɛ. Xomɛ sìn yɛhwenɔ ɔ bɔ é sɔ́ Biblu ɖé nyì d’è bo d’axwá ɖɔ: “Satáan wɛ a huzu! Xlɛ́ mì fí e Biblu ɖɔ ɖè ɖɔ Jezu kún nyí Mawu ó é. Xlɛ́ mì fí e é ɖɔ ɖè ɖɔ è kún na sɛ̀n Mali ó é. Xlɛ́ mì lá!” Nǔ e yɛhwenɔ ɔ wà é cí kliwun nú John bɔ é ɖɔ n’i ɖɔ: “Afɔ ce ɖokpo lě sɔ́ na tɛ sinsɛn Katolika tɔn mɛ gbeɖé ǎ.” Mɔ̌ wɛ é ka bló nugbǒ!\nJohn jɛ Biblu kplɔ́n xá Kúnnuɖetɔ́ lɛ jí bo zunfan sinsɛn nugbǒ ɔ, lobo jɛ Jehovah sɛ̀n jí. É wá yá é ɔ, xwédo tɔn sín hagbɛ̌ ɖevo lɛ gègě wà nǔ ɖokpo ɔ. Égbé ɔ, wuntun ɔ kpò ɖò nùxlɛ́mɛlɔví aɖisixwé tɔn John tɔn e wu é gblewu dó sín xwè 60 mɔ̌ ɖíe é wu. É nɔ flín xomɛnyínyɔ́ sín nǔwiwa enɛ e dɔn ɛ wá sinsɛn-biblo mímɛ́ ɔ mɛ é kpo awǎjijɛ kpo.—2 Kɔ. 6:4, 6.\nNǔgbo Biblu Tɔn Mimá Nǔ E Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ Mɔ Kpɔ́n lɛ É


“Un Nɔ Ylɔ́ Mi Ðɔ Xɔ́ntɔn” | Atɔxwɛ Kplɔnkplɔn\nAtɔxwɛ: Nǔkplɔnkplɔn Tɔn | Avril 2020\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Abua Acoli Afrikaans Ajagbe Akha Albanie-Gbè Altaï-Gbè Alur Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Assam-Gbè Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Changana (Mozambique Tɔn) Chavacano Chichewa Chiga Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Chuuk-Gbè Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Guadeloupe Tɔn Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Edo Efik Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fante Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Garifuna Géorgie-Gbè Gitonga Glɛkigbe Glɛnsigbe Gokana Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Havu Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Ibinda Ibo Ichinamwanga Idoma Igede Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Javan-Gbè Jula Kabiye Kachin Kana Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (Arabe) Kekchi Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinande Kinyarwanda Kipende Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisi Kisonge Kituba Kongo Konkani (Romain) Krio Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Laos-Gbè Lari Lenje Lettonie-Gbè Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makhuwa-Meetto Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Manyawa Mapudungun Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mixtèque (Guerrero) Mizo Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Navajo Ndau Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Ngangela Nias Nigerian Sign Language Niue-Gbè Norvège-Gbè Nsenga Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Ouïghour (Arabe) Ouïghour (Cyrillique) Palau-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quiché Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Romani (Macédoine Tɔn) Romani (Tofɔligbé Grèce Tɔn Tɔn) Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Romany (Serbia) Ronga Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Rutooro Samoa-Gbè Sangir Sango Saramacca-Gbè Sena Sepedi Sepulana Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Taabwa Tagalog Tahiti-Gbè Tajikistan-Gbè Tamoul Tandroy Tankarana Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Congo Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Costa Rica Tɔn Tokunɔgbe Croatie Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Grèce Tɔn Tokunɔgbe Guatemala Tɔn Tokunɔgbe Honduras Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Kenya Tɔn Tokunɔgbe Madagascar Tɔn Tokunɔgbe Malawi Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Mozambique Tɔn Tokunɔgbe Nicaragua Tɔn Tokunɔgbe Panama Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Philippines Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Roumanie Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Salvador Tɔn Tokunɔgbe Slovaquie Tɔn Tokunɔgbe Suède Tɔn Tokunɔgbe Taïwan Tɔn Tokunɔgbe Tchèque Tɔn Tokunɔgbe Thaï Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zambie Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Valencian Vegbe Venda Vezo Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yap-Gbè Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\n“Un Nɔ Ylɔ́ Mi Ðɔ Xɔ́ntɔn”\n“Un nɔ ylɔ́ mi ɖɔ xɔ́ntɔn, ɖó nǔ e un sè ɖò Tɔ́ ce nu lɛ bǐ wɛ un ɖexlɛ́ mi.”—JAAN 15:15.\nHAN 13 Klisu, Kpɔ́ndéwú Mǐtɔn\n1. Nɛ̌ a ka nɔ zun xɔ́ntɔn vívɛ́ xá mɛɖé gbɔn?\nHWƐHWƐ ɔ, cobonu a na zun xɔ́ntɔn vívɛ́ xá mɛɖé ɔ, é nɔ byɔ jɛ nukɔn ɖɔ a ni zán hwenu ɖó kpɔ́ xá ɛ. Ðó mi nɔ ɖɔ xó xá miɖée dó linlin mitɔn lɛ kpo nǔ e mi ko mɔ kpɔ́n lɛ é kpo jí wutu ɔ, mi huzu xɔ́ntɔn. Amɔ̌, nǔɖe lɛ nɔ glɔ́n ali nú mǐ ɖò xɔ́ntɔn vívɛ́ zunzun xá Jezu mɛ. Etɛ lɛ mɔ̌ ka wɛ?\n2. Nǔ nukɔntɔn tɛ ka nɔ glɔ́n ali nú mǐ?\n2 Nǔ nukɔntɔn e nɔ glɔ́n ali nú mǐ é wɛ nyí ɖɔ mǐ nɔ mɔ Jezu cɔɔ lě ǎ. Klisanwun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn lɛ gegě mɔ wuvɛ̌ enɛ. É ɖò mɔ̌ có, mɛsɛ́dó Piyɛ́ɛ ɖɔ: “Mi mɔ ɛ ǎ, có mi ka yí wǎn n’i; mi ɖò mimɔ ɛ wɛ dìn ǎ, có mi ka ɖi nǔ n’i.” (1 Pi. 1:8) Enɛ wu ɔ, è na bo ma nɔ mɔ Jezu cɔɔ lě ǎ ɔ, è sixu zun xɔ́ntɔn vívɛ́ xá ɛ.\n3. Nǔ wegɔ́ tɛ ka nɔ glɔ́n ali nú mǐ?\n3 Nǔ wegɔ́ e nɔ glɔ́n ali nú mǐ é wɛ nyí ɖɔ mǐ sixu ɖɔ xó nú Jezu ǎ. Nú mǐ ɖò ɖɛ xò wɛ ɔ, Jehovah wɛ mǐ nɔ ɖɔ xó na. Nǔgbo wɛ ɖɔ nyikɔ Jezu tɔn gblamɛ wɛ mǐ nɔ xoɖɛ gbɔn, amɔ̌, mǐ nɔ ɖɔ xó n’i ǎ. É ɖò wɛn ɖɔ Jezu kún jló ɖɔ mǐ ni xoɖɛ sɛ́dó emi ó. Aniwu? Ðó ɖɛxixo ɔ, Mawu sinsɛn mǐtɔn sín akpáxwé ɖé wɛ, bɔ Jehovah kɛɖɛ wɛ è ka ɖó na sɛn. (Mat. 4:10) É ɖò mɔ̌ có, mǐ hɛn ɔ, mǐ na xlɛ́ ɖɔ mǐ yí wǎn nú Jezu.\n4. Nǔ atɔngɔ́ tɛ ka nɔ glɔ́n ali nú mǐ? Etɛ lɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xóta elɔ mɛ?\n4 Nǔ atɔngɔ́ e nɔ glɔ́n ali nú mǐ é wɛ nyí ɖɔ jixwé wɛ Jezu ɖè, enɛ wu ɔ, mǐ sixu zán hwenu ɖó kpɔ́ xá ɛ tlɔlɔ lě ǎ. Amɔ̌, mǐ sixu tɛ́n kpɔ́n bo tuùn nǔ gegě dó Jezu wu, enyi mǐ ma tlɛ ɖò kpɔ́ xá ɛ cɔɔ lě ǎ ɔ nɛ. Mǐ na gbéjé nǔ e mǐ sixu wà, bɔ xɔ́ntɔn mǐ kpo é kpo tɔn na vɛ́ d’eji é ɛnɛ kpɔ́n. Amɔ̌, mi nú mǐ ni tó gbéjé nǔ e wu é ɖò taji ɖɔ mǐ ni zun xɔ́ntɔn vívɛ́ xá Klisu é kpɔ́n hwɛ̌.\nETƐWU É KA ÐÒ TAJI ÐƆ MǏ NI ZUN XƆ́NTƆN XÁ JEZU?\n5. Etɛwu mǐ ka ɖó na zun xɔ́ntɔn xá Jezu? (Lɛ̌ kpɔ́n gbǎví “ Xɔ́ntɔn Zunzun Xá Jezu Nɔ Zɔ́n Bɔ Mǐ Nɔ Zun Xɔ́ntɔn Xá Jehovah” kpo “ Ðǒ Linlin E Ðò Jlɛ̌ Jí É Dó Azɔ̌ Jezu Tɔn Wu” kpo.)\n5 Enyi mǐ ba na ɖó kancica ɖagbe ɖé xá Jehovah ɔ, é ɖò dandan ɖɔ mǐ ni nyí xɔ́ntɔn Jezu tɔn. Etɛwu nǔ ka nyí mɔ̌? Hwɛjijɔ we ɖíe. Nukɔntɔn ɔ, Jezu ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ: “[Tɔ́ ɔ] yí wǎn nú mi, ɖó mi yí wǎn nú mì.” (Jaan 16:27) É lɛ́ ɖɔ: “Mɛ ɖebǔ sixu yì Tɔ́ ɔ gɔ́n nyɛ mɛvo ǎ.” (Jaan 14:6) Nú è ba na zun xɔ́ntɔn xá Jehovah, bo ma ka ɖó kancica syɛnsyɛn ɖé xá Jezu ǎ ɔ, é na cí ɖɔ è jló na byɔ xwé ɖé gbè ma gbɔn hɔn linu ɖɔhun. Jezu zán nǔjlɛdonǔwu mɔhun hwenu e é ɖɔ dó éɖée wu ɖɔ emi wɛ nyí “hɔn nú lɛngbɔ̌ lɛ” é. (Jaan 10:7) Wegɔ́ ɔ, Jezu nɔ ɖè jijɔ Tɔ́ tɔn tɔn lɛ xlɛ́, bɔ nǔ bǐ nɔ vɔ ɖ’ewu. É ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ: “Mɛ e mɔ mì ɔ ko mɔ Tɔ́ ɔ.” (Jaan 14:9) Enɛ wu ɔ, nǔ kplɔnkplɔn dó gbɛzán Jezu tɔn wu nyí ali taji ɖokpo bɔ mǐ na gbɔn bo tuùn Jehovah. Enyi mǐ nɔ kplɔ́n nǔ dó Jezu wu ɔ, wǎn e mǐ yí n’i é na jɛji. Bonu xɔ́ntɔn mǐ kpo Jezu kpo tɔn ka ɖò vívɛ́ d’eji wɛ ɔ, wǎn e mǐ yí nú Tɔ́ tɔn é na syɛn.\nXɔ́ntɔn Zunzun Xá Jezu Nɔ Zɔ́n Bɔ Mǐ Nɔ Zun Xɔ́ntɔn Xá Jehovah\nÐó mǐ ɖu hwɛhuhu gú wutu ɔ, mǐ sixu nɔ mǐɖoɖó bo zun xɔ́ntɔn xá Jehovah gbeɖé ǎ. Mǐ nyí xɔ́ntɔn Mawu tɔn hwenu e è jì mǐ tlolo é ǎ, loɔ, kɛntɔ́ tɔn wɛ mǐ nyí. Enɛ wu ɔ, cobonu mǐ na huzu xɔ́ntɔn tɔn ɔ, mǐ ɖó na tó dóhwɛ gbɔ xá ɛ hwɛ̌. (Hlɔ. 5:6-12) Jehovah sɔnǔ nú lee mǐ na dóhwɛ gbɔ xá ɛ gbɔn é gbɔn vɔsisa gbɛxɔnúmɛ tɔn Vǐɖokponɔ tɔn tɔn gblamɛ. Nú mǐ ɖi nǔ nú Jezu, bo nɔ lɛ́ setónú nú gbeɖiɖe tɔn lɛ ɔ, mǐ sixu huzu xɔ́ntɔn Jezu tɔn. (Jaan 3:16, 36; 15:14) Taji bǐ ɔ, nǔ e mǐ ɖi nú Jezu é na zɔ́n bɔ mǐ sixu dóhwɛ gbɔ xá Mawu. Hǔn, xɔ́ntɔn zunzun xá Jezu nɔ zɔ́n bɔ mǐ nɔ zun xɔ́ntɔn xá Jehovah.\nÐǒ Linlin E Ðò Jlɛ̌ Jí É Dó Azɔ̌ Jezu Tɔn Wu\nKlisanwun-nyijɛtɔ́ lɛ ɖɔhun ɔ, Biblu Kplɔntɔ́ nukɔntɔn lɛ bló bɔ wanyiyi e ye ɖó nú Jezu é cyɔn yɛ kancica e ye ɖó xá Jehovah é jí, b’ɛ ka sɔgbe ǎ. Amɔ̌, ɖò bǐbɛ̌mɛ 1919 tɔn ɔ, ye wá mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ Jehovah kpo kancica e ye ɖó xá ɛ é kpo jí wɛ Mawu sinsɛn yetɔn ɖó na jinjɔn. É sù nukún mǐtɔn mɛ ɖɔ mǐ mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ wanyiyi e mǐ ɖó nú Jezu é ɖò dandan cobɔ mǐ na vɛ́ kpo Jehovah kpo. Amɔ̌, mǐ ɖó na cɔ́ mǐɖée bo na lɔn nú wanyiyi e mǐ ɖó nú Jezu é na zɛ ee mǐ ɖó nú Jehovah é wu ǎ.—Jaan 16:27.\n6. Hwɛjijɔ ɖevo tɛ wu mǐ ka ɖó na zun xɔ́ntɔn xá Jezu? Tinmɛ.\n6 Nú mǐ ba ɖɔ Mawu ni sè ɖɛ mǐtɔn lɛ ɔ, mǐ ɖó na zun xɔ́ntɔn xá Jezu. É byɔ nǔ hugǎn “ɖò Jezu nyikɔ mɛ” ɖiɖɔ mɔ̌tɔn mɔ̌tɔn kpowun ɖò vivɔnu ɖɛ lɛ tɔn. Mǐ ɖó na mɔ nukúnnú jɛ lee Jehovah nɔ zán Jezu dó na sinkɔn nú ɖɛ mǐtɔn lɛ gbɔn é mɛ. Jezu ɖɔ nú mɛsɛ́dó lɛ ɖɔ: “Nǔ e mi na byɔ gbɔn nyikɔ ce mɛ ɔ, un na na bǐ mi.” (Jaan 14:13) Jehovah wɛ nɔ ɖótó ɖɛ mǐtɔn lɛ, bo nɔ lɛ́ na sinkɔn nú ye có, é na acɛ Jezu bonu é na nɔ bló bɔ jlǒ Tɔn na nɔ nyí wiwa. (Mat. 28:18) Enɛ wu ɔ, cobonu Mawu na na sinkɔn nú ɖɛ mǐtɔn lɛ ɔ, é nɔ tó kpɔ́n ɖɔ mǐ ka xwedó wěɖexámɛ Jezu tɔn à jí. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Jezu ɖɔ: “Enyi mi nɔ sɔ́ nǔ ɖee gbɛtɔ́ lɛ wà nyi dó nú mi lɛ kɛ ye ɔ, Tɔ́ mitɔn e ɖò [jixwé] ɔ na sɔ́ mi lɔmɔ̌ tɔn lɛ kɛ mi. Loɔ, enyi mi ma nɔ sɔ́ nǔ ɖee gbɛtɔ́ lɛ wà nyi dò nú mi lɛ kɛ ye ǎ ɔ, Tɔ́ mitɔn na sɔ́ mi lɔmɔ̌ tɔn lɛ kɛ mi ǎ.” (Mat. 6:14, 15) Enɛ wu ɔ, kpɔ́n lee é ɖò taji sɔ́ ɖɔ mǐ ni nɔ wà nǔ xá mɛ ɖevo lɛ kpo xomɛnyínyɔ́ kpo lee Jehovah kpo Jezu kpo nɔ wà xá mǐ gbɔn é é!\n7. Mɛ ɖětɛ lɛ ka na ɖu vɔsisa gbɛxɔnúmɛ tɔn Jezu tɔn sín lè?\n7 Mɛ e nyí xɔ́ntɔn vívɛ́ Jezu tɔn lɛ é kɛɖɛ wɛ na ɖu vɔsisa gbɛxɔnúmɛ tɔn tɔn sín lè. Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn? Jezu ɖɔ ɖɔ emi na ‘sɔ́ gbɛ̀ emitɔn dó savɔ̌ dó xɔ́ntɔn emitɔn lɛ tamɛ.’ (Jaan 15:13) É na byɔ ɖɔ gbejinɔtɔ́ e ko nɔ gbɛ̀ cobɔ Jezu wá ayikúngban jí lɛ é ni kplɔ́n nǔ dó wǔ tɔn, bo yí wǎn n’i. È na fɔ́n sunnu kpo nyɔnu kpo enɛ lɛ ɖi Ablaxamu, Sala, Mɔyizi kpo Hlaxabu kpo sín kú; amɔ̌, Jehovah sɛntɔ́ hwɛjijɔnɔ enɛ lɛ lɔ tlɛ ɖó na zun xɔ́ntɔn xá Jezu, cobo mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ.—Jaan 17:3; Mɛ. 24:15; Ebl. 11:8-12, 24-26, 31.\n8-9. Lee è tinmɛ gbɔn ɖò Jaan 15:4, 5 mɛ é ɔ, etɛ xɔ́ntɔn Jezu tɔn e mǐ nyí é ka nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ wà? Aniwu enɛ ka ɖò taji?\n8 Mǐ nɔ j’awǎ dó w’azɔ̌ xá Jezu ɖò wɛnɖagbe Axɔ́suɖuto ɔ tɔn jijla kpo nǔ kplɔnkplɔn mɛ ɖevo lɛ kpo mɛ. Hwenu e Jezu ɖò ayikúngban jí é ɔ, mɛ̌si ɖé wɛ n’i. Bɔ sín hwenu e é lɛkɔ yì jixwé, bo nyí gǎn nú agun ɔ é ɔ, é kpó ɖò ali xlɛ́ mǐ wɛ ɖò wɛnjijlazɔ́ ɔ kpo nǔkplɔnkplɔn mɛ lɛ sín azɔ̌ ɔ kpo mɛ. Gǎn e a nɔ dó, bo na d’alɔ mɛ gegě lee a kpéwú gbɔn é, bonu ye na tuùn é kpo Tɔ́ tɔn kpo é nɔ xɔ akwɛ n’i. Nǔgbo ɔ, ali ɖokpo e nu mǐ sixu kpé azɔ̌ enɛ wu bo wà ɖè é wɛ nyí ɖɔ Jehovah kpo Jezu kpo ni d’alɔ mǐ.—Xà Jaan 15:4, 5.\n9 Xó Mawu tɔn kplɔ́n mǐ nyi wɛn ɖɔ mǐ ɖó na yí wǎn nú Jezu hwebǐnu, bonu nǔ mǐtɔn na dó nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ. Enɛ wu ɔ, mi nú mǐ ni kpɔ́n nǔ e mǐ sixu wà, bo na zun xɔ́ntɔn xá Jezu é ɛnɛ.\nLEE MǏ NA ZUN XƆ́NTƆN XÁ JEZU GBƆN É\nA sixu huzu xɔ́ntɔn Jezu tɔn gbɔn nǔ elɔ lɛ biblo gblamɛ: (1) Tɛ́n kpɔ́n bá tuùn i ganji, (2) nɔ lin nǔ, bo nɔ lɛ́ wà nǔ éɖɔhun, (3) nɔ nɔ gudo nú nɔví Klisu tɔn lɛ, (4) nɔ nɔ gudo nú tuto agun ɔ tɔn lɛ (Kpɔ́n akpáxwé 10-14) *\n10. Nǔ nukɔntɔn tɛ mǐ ka ɖó na wà dó zun xɔ́ntɔn xá Jezu?\n10 (1) Tɛ́n kpɔ́n bá tuùn Jezu. Mǐ sixu wà mɔ̌ gbɔn wema Biblu tɔn elɔ lɛ xixa gblamɛ: Matie, Maki, Luki kpo Jaan kpo. Ee mǐ na ɖò tamɛ lin dó gbɛzán Jezu tɔn sín tan e ɖò Biblu mɛ lɛ é jí wɛ é ɔ, mǐ na yí wǎn nú Jezu, bo lɛ́ ɖó sísí n’i, ɖó lee é nɔ nyɔ́ xomɛ dó mɛ lɛ wu gbɔn é wu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Jezu nyí Gǎn nú ahwanvu tɔn lɛ có, é ka wà nǔ xá ye mɛsɛntɔ́ wɛ ye nyí ɖɔhun ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é ɖɔ linlin tɔn lɛ kpo lee nǔ cí n’i é kpo nú ye. (Jaan 15:15) Jezu sè wuvɛ̌ xá ye, bo lɛ́ y’avǐ xá ye. (Jaan 11:32-36) Mɛ e tlɛ nɔ klán gbè xá ɛ lɛ é tuùn ɖɔ é nyí xɔ́ntɔn mɛ e nɔ yí gbènú wɛn tɔn lɛ é tɔn. (Mat. 11:19) Nú mǐ xwedó lee Jezu nɔ wà nǔ xá ahwanvu tɔn lɛ gbɔn é ɔ, kancica e mǐ ɖó xá mɛ ɖevo lɛ é na kpɔ́n te, mǐ na ɖó awǎjijɛ hugǎn, bɔ wǎn e mǐ yí n’i é kpo sísí e mǐ ɖó n’i é kpo na lɛ́ jɛji.\n11. Nǔ wegɔ́ tɛ mǐ ka ɖó na wà dó zun xɔ́ntɔn xá Jezu? Etɛwu enɛ ka ɖò taji?\n11 (2) Nɔ lin nǔ, bo nɔ lɛ́ wà nǔ Jezu ɖɔhun. Bǎ e mɛ mǐ tuùn Jezu, bo nɔ lin nǔ éɖɔhun ɖó é ɔ, bǎ enɛ mɛ wɛ xɔ́ntɔn mǐ kpo é kpo tɔn na vɛ́ ɖó. (1 Kɔ. 2:16) Nɛ̌ mǐ ka sixu wà nǔ Jezu ɖɔhun gbɔn? Kpɔ́ndéwú ɖokpo kpowun ɖíe. Jezu nɔ lin na d’alɔ mɛ ɖevo lɛ hugǎn ayi sísɔ́ dó éɖée jí. (Mat. 20:28; Hlɔ. 15:1-3) Ðó é ɖó ninɔmɛ ayi mɛ tɔn enɛ wutu ɔ, é nɔ sɔ́ éɖée dó savɔ̌, bo nɔ sɔ́ hwɛ kɛ mɛ. Nǔ e è ɖɔ dó wǔ tɔn lɛ é nɔ ɖó akpɔ n’i ǎ. (Jaan 1:46, 47) É nɔ lɛ́ lɔn nú nǔ e mɛ lɛ wà nyi dò, bɔ é ko lín lɛ é ni wà nǔ dó linlin e é nɔ ɖó dó ye wu é wu ǎ. (1 Tim. 1:12-14) Jezu ɖɔ: “Wanyiyi e mi na ɖó nú miɖée ɔ, wɛ na ɖexlɛ́ mɛ lɛ bǐ ɖɔ mi nyí ahwanvu ce nǔgbo.” (Jaan 13:35) Kanbyɔ hwiɖée ɖɔ, “Un ka ɖò nǔ wà wɛ Jezu ɖɔhun, bo nɔ dó gǎn lɛ bǐ bá nɔ fífá mɛ xá nɔví ce lɛ à?”\n12. Nǔ atɔngɔ́ tɛ mǐ ka ɖó na wà dó zun xɔ́ntɔn xá Jezu? Nɛ̌ mǐ ka sixu wà enɛ gbɔn?\n12 (3) Nɔ nɔ gudo nú nɔví Klisu tɔn lɛ. Jezu nɔ kpɔ́n nǔ e mǐ nɔ wà nú nɔví tɔn yí ami dó ɖè lɛ é ɖi emiɖesunɔ wɛ mǐ wà na ɖɔhun. (Mat. 25:34-40) Ali taji e nu mǐ nɔ nɔ gudo nú mɛ yí ami dó ɖè lɛ ɖè é wɛ nyí nǔ e wu mǐ kpé é bǐ wiwa dó jla wɛnɖagbe ɔ, bo kplɔ́n nǔ mɛ lɛ lee Jezu zɔ́n mǐ gbɔn é. (Mat. 28:19, 20; Mɛ. 10:42) “Lɛngbɔ̌ ɖevo lɛ” jɛn sixu d’alɔ nɔví Klisu tɔn lɛ cobɔ wɛnjijlazɔ́ e wà wɛ è ɖè gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ dìn é na yì ta. (Jaan 10:16) Enyi a ɖò lɛngbɔ̌ ɖevo lɛ mɛ hǔn, tuùn ɖɔ hweɖebǔnu e a wà azɔ̌ enɛ é ɔ, a nɔ xlɛ́ ɖɔ emi yí wǎn nú mɛ yí ami dó ɖè lɛ kpo Jezu ɖesu kpo.\n13. Nɛ̌ mǐ ka sixu xwedó wěɖexámɛ Jezu tɔn e ɖò Luki 16:9 mɛ é gbɔn?\n13 Mǐ nɔ lɛ́ zun xɔ́ntɔn xá Jehovah kpo Jezu kpo gbɔn nǔɖokan mǐtɔn lɛ zinzan dó nɔ gudo nú azɔ̌ e wà wɛ è ɖè ɖò alixlɛ́mɛ yetɔn glɔ́ lɛ é gblamɛ. (Xà Luki 16:9.) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ sixu na nǔnina lɛ dó azɔ̌ e wà wɛ mǐ ɖè gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ lɛ é takúnmɛ; ye wɛ nyí wɛnɖagbe ɔ jijla ɖò fí e jɛ gblolo lɛ é, xɔ yɛhwexɔ́suɖuto ɔ tɔn lɛ gbigbá kpo nukún kpíkpé dó ye wu kpo, kpodo alɔ didó mɛ ɖěɖee awě xò lɛ é kpan. Mǐ sixu lɛ́ na nǔnina dó nɔ gudo nú akwɛzinzan agun mǐtɔn tɔn lɛ, bo lɛ́ d’alɔ mɛ ɖěɖee mǐɖesunɔ mɔ ɖɔ ye ɖò hudo mɛ lɛ é. (Nǔx. 19:17) Ali enɛ lɛ nu wɛ mǐ sixu nɔ gudo nú nɔví Klisu tɔn lɛ ɖè.\n14. Lee è xlɛ́ gbɔn ɖò Efɛzinu lɛ 4:15, 16 mɛ é ɔ, nǔ ɛnɛgɔ́ tɛ mǐ ka ɖó na wà dó zun xɔ́ntɔn xá Jezu?\n14 (4) Nɔ nɔ gudo nú tuto agun Klisanwun tɔn tɔn lɛ. Kancica e mǐ ɖó xá Jezu e nyí gǎn agun ɔ tɔn é nɔ syɛn d’eji hwenu e mǐ nɔ wà nǔ ɖó kpɔ́ xá mɛ ɖěɖee è sɔ́ bonu ye na kpé nukún dó mǐ wu lɛ é é. (Xà Efɛzinu lɛ 4:15, 16.) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ nɔ tɛ́n kpɔ́n dìn bonu è na zán Kpléxɔ Axɔ́suɖuto ɔ tɔn mǐtɔn lɛ bǐ ganji. Enɛ wu ɔ, è xò agun ɖé lɛ kplé, bo zɔn dó enɛ wu dó bló tuto nú fí e agun enɛ lɛ na ɖekúnnu ɖó te ɖó é. Tuto enɛ zɔ́n bɔ nǔnina lɛ nɔ gú ǎ. Ðò hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, é byɔ ɖɔ wɛnjlatɔ́ ɖé lɛ ni huzu sɔgbe xá ninɔmɛ yɔyɔ̌ enɛ. Wɛnjlatɔ́ gbejinɔtɔ́ enɛ lɛ sixu ko nɔ agun ɖé mɛ nú xwè gegě, bo sixu ko vɛ́ kpo nɔví e ɖò finɛ lɛ é kpo tawun. Amɔ̌ dìn ɔ, è byɔ ye ɖɔ ye ni yì agun ɖevo mɛ. Kpɔ́n lee é nɔ hun xomɛ nú Jezu sɔ, hwenu e é nɔ mɔ bɔ ahwanvu gbejinɔtɔ́ enɛ lɛ nɔ ɖò nǔ wà sɔgbe xá tuto enɛ wɛ é é!\nMǏ NA NYÍ XƆ́NTƆN JEZU TƆN LƐ KAKA SƆYI\n15. Nɛ̌ xɔ́ntɔn e mǐ zun xá Jezu é ka na vɛ́ d’eji ɖò sɔgudo gbɔn?\n15 Mɛ ɖěɖee gbigbɔ ɖè lɛ é ɖó nukúnɖiɖó ɔ bo na nɔ kpɔ́ xá Jezu kaka sɔyi, bo na kp’acɛ xá ɛ ɖò Axɔ́suɖuto Mawu tɔn mɛ. Ye na nɔ kpɔ́ xá Klisu cɔɔ lě, bo ɖɔ xó xá ɛ, bo lɛ́ zán hwenu ɖó kpɔ́ xá ɛ. (Jaan 14:2, 3) Mɛ e ɖó nukúnɖiɖó ayikúngban jí tɔn lɛ é lɔ na mɔ ɖɔ Jezu yí wǎn nú emi, bo ɖò nukún kpé emi wu wɛ. Ye na mɔ Jezu ǎ có, kancica e ye ɖó xá ɛ é na syɛn tawun hwenu e ye na ɖò gbɛ̀ e Jehovah kpo Jezu kpo na ye é sín vivǐ ɖu wɛ é.—Eza. 9:5, 6.\n16. Nyɔna tɛ lɛ mǐ ka nɔ mɔ ɖò xɔ́ntɔn zunzun xá Jezu mɛ?\n16 Enyi mǐ sɔ ylɔ̌ Jezu tɔn, bo huzu xɔ́ntɔn tɔn lɛ ɔ, mǐ nɔ mɔ nyɔna gegě. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é nɔ yí wǎn nú mǐ, bo nɔ d’alɔ mǐ dìn. Ali lɛ́ hun nú mǐ, bɔ mǐ na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi. Bɔ taji hugǎn ɔ wɛ nyí ɖɔ xɔ́ntɔn e mǐ zun xá Jezu é na zɔ́n bɔ mǐ na ɖó nǔ xɔ akwɛ hugǎn bǐ ɔ; é wɛ nyí ɖɔ mǐɖesunɔ na ɖó kancica syɛnsyɛn ɖé xá Jezu sín Tɔ́, Jehovah. Wǔjɔmɛ ɖaxó ɖé wɛ é nyí ɖɔ è ni ylɔ́ mǐ ɖɔ xɔ́ntɔn Jezu tɔn lɛ!\nEtɛwu xɔ́ntɔn zunzun xá Jezu ka nɔ vɛwǔ hweɖelɛnu?\nEtɛwu é ka ɖò taji ɖɔ mǐ ni zun xɔ́ntɔn xá Jezu?\nNǔ tɛ lɛ mǐ ka ɖó na wà, bonu xɔ́ntɔn mǐ kpo Jezu kpo tɔn ni vɛ́?\nHAN 17 “Un Jló”\n^ akpá. 5 Nú xwè ɖé lɛ ɔ, mɛsɛ́dó lɛ nɔ kpɔ́ xá Jezu, bo ɖɔ xó xá ɛ, bo lɛ́ w’azɔ̌ xá ɛ, bɔ enɛ zɔ́n bɔ ye huzu xɔ́ntɔn ɖagbe lɛ. Jezu lɛ́ jló ɖɔ mǐɖesu ni nyí xɔ́ntɔn emitɔn lɛ, amɔ̌, nǔɖe lɛ nɔ glɔ́n ali nú mǐ bo ka wà mɔ̌ nú mɛsɛ́dó lɛ ǎ. Xóta elɔ na ɖɔ xó dó nǔ e nɔ glɔ́n ali nú mǐ lɛ é ɖé lɛ wu, bo na lɛ́ ɖè wě xá mǐ dó lee mǐ sixu zun xɔ́ntɔn vívɛ́ xá Jezu, bo lɛ́ wlíbo na gbɔn é jí.\n^ akpá. 55 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: (1) Ðò sinsɛn- biblo xwédo tɔn mǐtɔn hwenu ɔ, mǐ sixu kplɔ́n nǔ dó gbɛzán Jezu tɔn kpo sinsɛnzɔ́ tɔn kpo wu. (2) Ðò agun ɔ mɛ ɔ, mǐ sixu nɔ xò fífá kan. (3) Mǐ sixu nɔ nɔ gudo nú nɔví Klisu tɔn lɛ gbɔn nǔ e wu mǐ kpé é bǐ wiwa ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ gblamɛ. (4) Enyi è xò agun lɛ kplé ɔ, mǐ sixu wà nǔ sɔgbe xá gbeta e kɔn mɛxo agun tɔn lɛ wá lɛ é.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé “Un Nɔ Ylɔ́ Mi Ðɔ Xɔ́ntɔn”\nw20 avril wex. 20-25\nAhwantɔ́nmɛ ɖé Sín Totaligbé!\nLinlin Tɛ A ka Nɔ Ðó Dó Mɛ lɛ Wu Ðò Gle ɔ Mɛ?\nNɔ Mɔ Nǔ Jɛ Ninɔmɛ Nɔví lɛ Tɔn Mɛ\n“[Dǒ] Wezun ɔ Kaka Yì Vivɔnu”\nText Alɔ e jí è sixu yí nǔ e ɖò wema jí lɛ é ɖó lɛ é ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Avril 2020\nNǔxixo Alɔ e jí è sixu yí xóyidókanji lɛ ɖó lɛ é ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Avril 2020\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Avril 2020\nATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Avril 2020


Ɛkáti Bɛtɨk Bǒnto 10 KENNT - Mmufú achí nyaka ɛtɔk - Bible Search\nƐkáti Bɛtɨk Bǒnto 9 Ɛkáti Bɛtɨk Bǒnto 11\nƐkáti Bɛtɨk Bǒnto 10\nKɔnéliɔs abhɨŋɨ Píta ɛkɛt ɛyi\n1Mmufú achí nyaka ɛtɔk Seséria, anɛ aka nnyɛ́n bɛ́ Kɔnéliɔs. Abhak mǔntí ɛ́ká batɛmɛ́ nɛnu Rom bɛsa bɛ́táy. Báré bhɨŋɨ ɛka ɛyɔ bɛ́ Ɛka Itália. 2Kɔnéliɔs abhak mmu anɛ ákɔ́ŋɔ́ baraká Mandɛm nɛ ǎchyɛ̀ nyaka Mandɛm kɛnókó nɛ ɛfo ɛyi ɛnkɛm. Abhak mmu anɛ ánɨ̀kmʉɛt ntá Mandɛm mpoknkɛm, anchyɛ nɔkɔ bɛyǎ nɛkwak ntá bo Israɛl abhɛn bachi bachɛ́bhɛ́bho. 3Ɛwak ɛ́mɔt, mbɔ nkarɛnka ɛrat nɛ ngósí, aghɔ́ kɛnɔ́ amɨ́k anti fúú. Aghɔ́ sayri ndu ángɛl Mandɛm amɔt átwɔ́ ábhɨ́ŋɨ́ yi bɛ, “Kɔnéliɔs!” 4Ayoŋ amɨ́k are yɨŋɨ ángɛl wu nɛ bɛcháy, abhɛp yi bɛ, “Ɛta chí yi?” Ángɛl Mandɛm akɛmɛ bɛ, “Mandɛm aghok nɛnɨkɨ́mʉɛt ɛnɛ, aghɔ́ nɛkwak ɛnɛ́n ɔ́chyɛ́ ntá bachɛ́bhɛ́bho nɛ abhɔŋ maŋák nɛ wɔ. 5Tó yɛ bo Jopa bɛ mandɔ́k mámbɨ́ŋɨ́ mmu anɛ ákà nnyɛ́n bɛ́ Símun anɛ nnyɛ́n ɛni nɛchak nɛchi bɛ Píta. 6Ǎchɔ̀kɔ nɛ Símun ngoko nkwɔbhɛ́nya. Ɛkɛt Símun wu ɛchi angɔkɔ manyu.” 7Ángɛl Mandɛm árɔŋɔ nɔkɔ, Kɔnéliɔs nkwɔ bakʉ̌ bɛtɨk abhi batí apay nɛ ntɛmɛ́ nɛnu amɔt anɛ achi nyaka nɛ yi mpoknkɛm ankwaka nɔkɔ yi. Ntɛmɛ́ nɛnu wu abhak mmu anɛ áchày Mandɛm. 8Bátwɔ́ nɔ́kɔ́, aghati bhɔ́ ɛnyɨŋ ɛnɛ ángɛl Mandɛm árɛ́mɛ́. Ató yɛ bɔ́ ɛtɔk Jopa.\n9Bárɔ bare rɔŋ, bágháká kɛ́kwɔ́t nɛ ɛtɔk mbɔ nkárɛ́nká byo nɛ ɛpay. Nkúbhɛ́ mpok yɔ, Píta akó amfay ɛkɛt ndu mɛnɨkmʉɛt. Mfay ɛkɛt abhak ransi. + 10Nsay akɛ́m yi, are yáŋ ɛnyɨŋ mɛ́nyiɛ́ mpok anɛ nɛnyíɛ́ nɛbhʉɛt angó, aghɔ́ kɛnɔ́ amɨ́k ántífú. 11Aghɔ́ bɛ́ nɛbu nɛ́nɛ́nɛ. Ɛnyɨŋɨ́fú ɛ́fú arɛ ɛre sɛp amɨk. Ɛ́bhak mbɔ ntěndɛn nɛgho ɛnɛ́n bákɛ́mɛ́ ndǔ batí yi anwi básɛ̀bhɛ amɨk. 12Mɛnyǔ nnya mɛnkɛm bɛ́bhak ndu ɛnyɨŋ ɛyɔ. Nnya ɛnɛ́ bɛkak mɛnwi ɛbhak arɛ́ nɛ ɛnɛ́ ɛ́sù mɛniɛ amɨk nɛ kɛnɛn. 13Aghók ɛyɔŋ ndu ɛ́rɛ̀m bɛ, “Píta, faté, wáy nyìɛ.” 14Kɛ Píta akɛmɛ bɛ, “Cháá! Acha mbɨ́kɨ́ re nyiɛ́ ɛnyɨŋ ɛnɛ ɛpu pɛ́pɛ́p bɛsí Mandɛm wáwák.” 15Ɛyɔŋ ɛpɛt ɛtwɔ ntá yí ndɔŋ anɛ ájwí ɛpay bɛ, “Ɛnyɨŋ ɛnɛ Mandɛm akʉ bɛ ɛmbak pɛ́pɛ́p bɛsí bhi, yɛ̌ mmu akɛ rɛm bɛ ɛ́pú pɛ́pɛ́p.” 16Ɛ́fákárí nɔ́kɔ́ ɛnyu yɔ ndɔŋ ɛ́rát, ɛnyɨŋ ɛyɔ ɛ́pɛ́tnsɛm amfay. 17Ɛnɛ́ Píta abhʉɛ́t bɛyaŋ bɛrɨŋɨ ntí kɛnɔ́ amɨ́k antífú ɛkɔ, bǒ abhɛn Kɔnéliɔs átó, bare bhɛp ɛbhak ɛnɛ Símun áchí. Bárɔ́k kpát báchwɔp ndǔ nyǔbha ɛkɛt ɛnɛ yi achi arɛ. 18Básá ɛyɔŋ babhɛp mbák mmu anɛ ákà nnyɛ́n bɛ́ Símun Píta achí arɛ́. 19Nɛ ɛnɛ́ Píta abhʉɛ́t bɛkáysi kɛnɔ́ ɛkɔ, Ɛfóŋó Bɛdyɛrɛ arɛm ntá yí bɛ, “Yɨŋɨ́, bǒ batí árát báyàŋ wɔ. 20Faté, sɛp, dɔ́k áyák nɛ bhɔ nɛ ɔ́kɛ́ chɔnti mpok. Mɛ kɛ ntó bɔ.” 21Píta asɛp arɔk ntá bǒbhɔ, arɛm bɛ, “Mɛ kɛ nchí mmu anɛ bǎyàŋ. Bǎtwɔ ndaká yí?” 22Bákɛ́mɛ yi bɛ, “Kɔnéliɔs, mǔnti batɛmɛ́ nɛnu bɛsa bɛ́tay, kɛ ato bhɛsɛ́ ntá yɛ. Achí chak bɛsí Mandɛm nɛ ǎchày Mandɛm. Bo Israɛl mankɛm báchyɛ̀ yi kɛnókó tontó. Ángɛl Mandɛm ághátí yi ántó mámbɨŋɨ wɔ, ɔ́ntwɔ ɛkɛt ɛyi, bɛ angok ɛnyɨŋ ɛnɛ ɔ́bhɔ́ŋɔ́ bɛ́gháti yi.” 23Píta asɔt bɔ́ árɔk anywɔ́p nɛ bhɔ.\nNɛ́yí nɔ́kɔ́, Píta afa are rɔ́ŋ nɛ bɔ́. Mbɔk bǒ nkwɔ́ Yesu abhɛn Jopa bárɔ́k nɛ yi. 24Bákɔ bábhʉrɛ ambi, kɛ nɛ́yí nɔ́kɔ́ báchwɔp Seséria. Kɔnéliɔs anáŋ arɨŋɨ nyaka bɛ́ Píta ǎtwɔ̀. Ató bábhɨŋɨ bǒ nnɛrɛ́kɛt nɛ mamʉɛrɛ bhi. Bɔ́ mankɛm bachɔkɔ mánoŋ nɔkɔ bɔPíta. 25Nɛchwe Píta áchwe anywɔ́p, Kɔnéliɔs akwɛ́n yi bɛkak, abho bɛ́chyɛ yí kɛnókó. 26Kɛ Píta akɛm yí ndu awɔ, bɛ yí amfate, arɛm bɛ, “Mɛ nkwɔ́ nchí chí nkwǎ mbɔ wɔ.” 27Nɛ ndu bárɛ̀m kɛpɨ nɛ Píta, Píta achwe anywɔ́p, aghɔ́ bɛyǎ bo. 28Arɛm ntá yap bɛ, “Bě babhɔŋ bǎrɨŋɨ ndu ɛbhé ɛyɛsɛ ɛ́rɛ̀m bɛ mmu Israɛl abhɨkɨ bhɔ́ŋ bɛfyɛ mmʉɛt nɛ bo abhɛn bápú bo Israɛl nɛ abhɨkɨ bhɔŋ yɛ̌ chi bɛrɔŋ bɛghɔ bhɔ. Kɛ Mandɛm atɔŋ mɛ kpoŋoroŋ bɛ, nkɛ́ yɨŋɨ yɛ̌ mmu mbɔ bɛ abhɨkɨ kway bɛsí bha. 29Ngɔ́ nɔ́kɔ́ yɛ bo abhɛn ɔ́tó, mfá nde twɔ́ nkɛkɛ́m ɛpʉ́ítí nɛ mmu. Ghatí yɛ mɛ ntí anɛ ɔ́bhɨŋɨ mɛ́!” 30Kɔnéliɔs akɛmɛ yi bɛ, “Ɛ́kʉ manywɔp anwi ɛchɔŋ ɛnɛ́ nchí amɛm ɛkɛt ɛya nchí nɨkmʉɛt. Nkúbhɛ́ mpok mbɔ anɛ, mbɔ nkarɛnka ɛ́rát nɛ ngósí, mmu abhesi mɛ bɛsí nɛ nkú anɛ are ghɔɔ, 31árɛm bɛ, ‘Kɔnéliɔs, Mandɛm aghok nɛnɨkɨ́mʉɛt ɛnɛ, nɛ aghɔ nɛkwak ɛnɛ́n ɔ́chyɛ̀ bachɛ́bhɛ́ bho. 32Tó yɛ mmu Jopa bɛ andɔk ambɨŋɨ mmu anɛ ákà nnyɛ́n bɛ Símun Píta. Achí kɛnkɔ amɛm ɛkɛt Símun ngoko nkwɔbhɛ́nya nɛ ɛkɛt ɛyi ɛ́chí angɔkɔ manyu!’ 33Ntó yɛ bo tɛ́mté bɛ́ mámbɨ́ŋɨ́ wɔ, nɛ ɛ́rɨ ndu ɔ́twɔ́. Bɛsɛ́ mankɛm sɛ́chí fá bɛsí Mandɛm ndu bɛghok yɛ̌ntɨkɨ ɛnyɨŋ ɛnɛ́ Acha ágháti wɔ ɔ́ngátí bhɛsɛ́.”\nMɛnyɨŋ ɛbhɛn Píta aghati Kɔnéliɔs nɛ nkwɔ ywi\n34Píta abho yɛ bɛrɛm bɛ, “Ngɔ sayri bɛ́ Mandɛm apú tɔŋ kɛ́rɨ́ŋámík. 35Kɛ ndu yɛ̌ntɨkɨ ɛtɔk, yɛ agha anɛ áchày Mandɛm ankʉ nɔkɔ mɛnyɨŋ ɛbhɛ́n bɛ́chi chak bɛsí bhi, Mandɛm ǎsɔt yi ambak mmǔ ywi. 36Nkáysí bɛ bǎrɨŋɨ ntó ɛnɛn yi ató nyaka ntá yɛsɛ bo Israɛl bɛ chɔŋ ankʉ bo mambak sayri nɛ yi ɛ̌ti ɛnyɨŋ ɛnɛ Yesu Kristo akʉ. Yi Yesu achí Acha amfǎy bo mankɛm. 37Bǎrɨŋɨ ɛrɛmɛ́ ndak anɛ́ áfákárí atú Judɛ́ya ankɛm, bɛ́bho atú Gálili, mpok Jɔ̌n ánáŋ ánáŋá nyaka bɛghati bo bɛ mántɨ́knsɛm ndǔ bɛbʉ́ bhap yi anjwiti bhɔ. 38Bǎrɨŋɨ ɛ̌ti Yesu mmu Násárɛt, nɛ ɛnyu Mandɛm achyɛ́ nyaka yi Ɛfóŋó Bɛdyɛrɛ nɛ bɛtaŋ. Akɔ mbǎnkɛm ankʉ nɔkɔ bɛrɨ nɛ ambu nɔkɔ bǒ mankɛm abhɛn Satan áchyɛ̀ bhɔ ɛsɔŋɔri mbɔnyunɛ Mandɛm achi nɛ yí. 39Nɛ sɛ́ghɔ nɛ amɨ́k mɛnyɨŋ mɛnkɛm ɛbhɛn yi ákʉ́ Yerúsalɛm nɛ mbaŋ ɛchak amɛm ɛtɔk bo Israɛl. Bágó yí ndu ɛkotákátí, agú. 40Kɛ ɛ́gháká nɔ́kɔ́ manywɔp árát, Mandɛm akʉ yi apɛtnsɛm ndu nɛpɛ́m, atɔ́ŋ mmʉɛt kpoŋoroŋ ntá bo. 41Kɛ abhɨkɨ tɔ́ŋ mmʉɛt chí ntá bo mankɛm. Atɔ́ŋ mmʉɛt ntá batísiɛ́ abhɛn Mandɛm ánáŋ áyábhɛ́, nɔ́ chí bhɛsɛ́ bo sɛ́nyíɛ́ nɛ sɛ́nyú nɛ yi mpok yi ápɛ́rɛ́nsɛm ndu nɛpɛ́m. 42Nɛ yi aghátí bhɛsɛ bɛ́ sɛ́kɛ́rɔ bɛghati Mbok Ndɨ́ndɨ́ yɔ ntá bo, nɛ bɛ́ sɛ́nkʉ bo mándɨŋɨ bɛ́ yí kɛ̌ Mandɛm ayabhɛ bɛ ambak mmu nɛ ábhɔ́ŋɔ́ bɛ́táŋ bo abhɛn bachi nɛpɛ́m nɛ abhɛn bágú. 43Barɛmɛ́ kɛpɨ̌ntɨ mankɛm bárɛ̀m nyaka ɛ̌ti yi bɛ, yɛ̌ agha anɛ asɨkɨ ntɨ nɛ Yesu, Mandɛm ǎfoŋori bɛbʉ́ ɛbhi ɛ̌ti yi Yesu.”\nƐfóŋó Bɛdyɛrɛ atwɔ́ ntá bo abhɛn bápú bo Israɛl\n44Ɛnɛ́ Píta abhʉɛ́t bɛ́rɛm mɛnyɨŋ ɛbhɔ, Ɛfóŋó Bɛdyɛrɛ atwɔ́ abhak nɛ bo mankɛm abhɛn bághòk Ɛyɔŋ Mandɛm. 45Bǒ nkwɔ́ Yesu abhɛn bachí bo Israɛl, nɔ́ chí abhɛn báfú Jopa nɛ Píta, bábhak maknkay tontó mbɔnyunɛ bághɔ́ bɛ Mandɛm achyɛ́ Ɛfóŋó Bɛdyɛrɛ ntá bo abhɛn bápú bo Israɛl nkwɔ. 46Bábhak maknkay mbɔnyunɛ bághók ndu bobhɔ́ bárɛ̀m bɛyɔŋɔ́tɔk bɛ́chák bɛ́chák ɛbhɛ́n bɔ́ bábhɨkɨ ghɔ́k, mándɛmɛ nɔkɔ bɛ, “Mandɛm ataŋ nɛ arɨ achá!” Ɛ́kʉ Píta arɛm bɛ́, 47“Mandɛm achyɛ́ bǒbhɛn Ɛfóŋó Bɛdyɛrɛ nkúbhɛ́ mbɔnyu yí áchyɛ́ nyaka bhɛsɛ bo Israɛl. Agha ákwáy yɛ bɛ́káŋ bɛ́ bákɛ́ jwiti bhɔ́?” 48Achyɛ yɛ ɛyɔŋ bɛ́ mánjwiti bhɔ́ ndu nnyɛ́n Yesu Kristo. Bájwítí bhɔ. Bárɛm bɛ Píta anchɔkɔ nɛ bhɔ ndu mpǎy manywɔp.