Saami lɛ Bibakpɔ́n Ðò Nǔjlajla ɖé Hwenu Hɛn Lè Wá Ðò Laponie\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Basque-Gbè Batak (Toba) Bichlamar Catalogne-Gbè Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Espagne-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Galice-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Hongrie-Gbè Indonésie-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Lingala Lituanie-Gbè Malay Malayalam Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Norvège-Gbè Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Swahili-Gbè Tahiti-Gbè Tarascan Tchèque-Gbè Télougou Thaï Turquie-Gbè Ukraine-Gbè Valencian Vietnam-Gbè\nNǔjlajla ɖé Hɛn Lè Wá Ðò Laponie\nMɛ ɖěɖee nɔ nyí Saami lɛ é gbakpé Finlande, Norvège kpo Suède kpo; mɛ enɛ lɛ ɖó aca yeɖesunɔ tɔn lɛ kpo gbè yeɖesunɔ tɔn lɛ kpo. Ayisɔnmɔ ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ bló nǔ we, bo na dó sixu má wɛn Biblu tɔn xá Saami lɛ.\nNukɔntɔn ɔ, ɖò octobre kpo novembre kpo mɛ ɖò 2015 ɔ, Kúnnuɖetɔ́ lɛ jɛ wema jinjɔn Biblu jí lɛ kpo video lɛ kpo ɖetɔ́n jí dó Saami-gbè mɛ. * Wegɔ́ ɔ, ɖò nǔjlajla bǔnɔ we hwenu ɖò 2016 kpo 2017 kpo ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ hun kaka yì Laponie, bo má nǔ ɖěɖee è lilɛ dó Saami-gbè mɛ lɛ é xá ayǐ ɔ jí nu lɛ, fí ɖé wɛ bo jɛ zɔ tawun bɔ kanlin e nɔ nyí renne alǒ caribou lɛ é nɔ sukpɔ́ ɖè.\n‘Azɔ̌ xɔ akwɛ ɖé ɖò xá ɔ mɛ’\nÐò nǔjlajla bǔnɔ mai 2017 tɔn hwenu ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Finlande, Norvège kpo Suède kpo tɔn 200 jɛji sɔ́ yeɖée jó bo yì gletoxo kpɛví kpɛví ɖěɖee gbakpé Laponie lobo lín dó yeɖée nú kilomɛtlu afatɔ́n mɔkpan lɛ é gegě mɛ. Bo na dó sɔnǔ ɖ’ayǐ ɔ, Kúnnuɖetɔ́ ɖé lɛ kplɔ́n Saami sín xógbe ɖé lɛ, bɔ enɛ jiwǔ nú Saami sín mɛ lɛ tawun. “Gǎn e mǐ dó bo na dó gbè yetɔn é sù ayǐ ɔ jí nu lɛ nukúnmɛ, bɔ ye mɔ ɖɔ mǐ kéya nú emi nǔgbo nǔgbo,” wɛ Denis e sɔ́ éɖée jó ɖò gletoxo Karigasniemi tɔn mɛ é ɖɔ.\nÐó nǔ ɖěɖee lɛlɛ̌ dó mǐ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é nɔ xɔ akwɛ nú Saami sín mɛ lɛ wutu ɔ, ye yí wǎn nú akpá e Biblu dó bo ɖɔ ayikúngban ɔ na huzu palaɖisi ɖé é tawun. (Ðɛhan 37:11) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ee nawe Saami ɖé zán alɔnuwema Wɛnɖagbe ɖé Sín Mawu Gɔ́n! dó jɛ Biblu kplɔ́n jí, lobo kplɔ́n nǔ e Mawu na wà nú gbɛtɔ́ lɛ é ɔ, é súxó bo kan nǔ e wu sinsɛngán tɔn ma ɖɔ palaɖisi ayikúngban jí tɔn ɖé sín xó n’i kpɔ́n ǎ é byɔ éɖée.\nYe mɛ gegě ɖɔ nú Kúnnuɖetɔ́ lɛ ɖɔ ba e ye wá ba emi kpɔ́n é sù nukún emitɔn mɛ. Nya e nɔ kpé nukún dó cɔ́fu ɖé wu é kpa Kúnnuɖetɔ́ nyɔnu we. É ɖɔ nú ye ɖɔ “azɔ̌ taji e lɛ́ xɔ akwɛ é ɖé wà wɛ ye ɖè ɖò xá ɔ mɛ,” lobo byɔ ye ɖɔ ye ni wá cɔ́fu emitɔn mɛ, bo bɛ́ nǔɖuɖu ɖebǔ e sín hudo ye ɖó é. Enɛ gudo ɔ, nya ɔ zyan vǎ d’eji ɖɔ emi na sú akwɛ ɔ ɖó tɛn yetɔn mɛ.\nNǔjlajla ɔ hwenu ɔ, Saami lɛ kpɔ́n video 180 mɔ̌, bo yí wema 500 jɛji. Hwɛhwɛ ɔ, ye nɔ byɔ wema e ɖò gbè yetɔn mɛ lɛ é bǐ. Gɔ́ na ɔ, Saami sunnu kpo nyɔnu kpo 14 jɛ Biblu kplɔ́n xá Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ jí.\n“Ényɔ́watɔ́ xéɖéxéɖé lɛ sín azɔ̌ wɛ”\nSaami ɖěɖee xà Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ sín wema lɛ é gegě mɔ ɖɔ lilɛdógbeɖevomɛ ɔ nyɔ́ tawun. “Lee mi lilɛ wema mitɔn lɛ dó gbè ɔ mɛ gbɔn é nyɔ́ tawun,” wɛ Nilla e nyí mɛ̌si, bo lɛ́ ɖò Ðɛ̌mɛnugbasá Saami tɔn sín gǎn lɛ mɛ é ɖɔ. É tinmɛ ɖɔ wema lɛ “xixa bɔkun, bɔ xógbe e è zán ɖ’emɛ lɛ é lɛ́ nyɔ́ tawun.” Nya Saami ɖé nɔ nɔ fí e ɖò totaligbé bǐ nú Finlande é bo ɖɔ: “É ɖò wɛn ɖɔ ényɔ́watɔ́ xéɖéxéɖé lɛ sín azɔ̌ wɛ.”\nÐò Karigasniemi, ɖò Finlande kpo Norvège kpo sín dogbó jí ɔ, Kúnnuɖetɔ́ lɛ ɖɔ xó ɖó kpɔ́ xá mɛ̌si Saami ɖé dó alɔnuwema Wɛnɖagbe ɖé Sín Mawu Gɔ́n! sín nǔkplɔnkplɔn nukɔntɔn ɔ jí. Lee lilɛdógbeɖevomɛ ɔ nyɔ́ sɔ́ é jiwǔ nú mɛ̌si ɔ, b’ɛ byɔ Kúnnuɖetɔ́ lɛ ɖɔ ye ni na gbè emi bonu emi na zán alɔnuwema ɔ dó kplɔ́n Saami-gbè azɔ̌mɛví emitɔn lɛ.\nÈ ko lilɛ video kpo tlati kpo gegě, kpo alɔnuwema ɖokpo kpo dó Saami-gbè mɛ. Sín 29 février 2016 wɛ tɛn ɛntɛnɛti tɔn jw.org ɔ ko ɖò Saami-gbè mɛ. Sun ɖokpo ɖokpo mɛ ɔ, mɛ ɖěɖee nɔ dó Saami-gbè lɛ é nɔ yì tɛn ɛntɛnɛti tɔn ɔ jí hugǎn azɔn 400, lobo nɔ yí wema, xóyidókanji kpo video kpo 350 mɔ̌.\nNǔjlajla ɔ wà ɖagbe nú Saami sín mɛ lɛ kpo mɛ ɖěɖee zé yeɖée jó, bo yì ba ye kpɔ́n lɛ é kpo bǐ. Ayǐ ɔ jí nu lɛ hɛn ɔ ye na “mɔ ɖɔ Biblu ɔ hɛn lè wá nú Saami sín mɛ lɛ ɖò ali tawun tawun gegě nu,” wɛ Henrick kpo Hilja-Maria kpo e yì gletoxo Utsjoki tɔn mɛ é ɖɔ. Lauri kpo Inga kpo lɔmɔ̌ yì Utsjoki, ye ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Nǔjlajla elɔ flín mǐ ɖɔ Mawu kún nɔ ɖè mɛɖé ɖó vo ɖò mɛɖé mɛ ó. Xomɛ hun mǐ ɖɔ mǐ ɖè wanyiyi e é ɖó nú mɛ ɖěɖee nɔ nɔ fí enɛ lɛ e jɛ zɔ tawun lɛ é xlɛ́.”\n^ akpá. 3 Saami (è nɔ lɛ́ ylɔ́ ɖɔ Sami) sín gbè gegě wɛ ɖè. “Sami Totaligbé tɔn wɛ mɛ gegě nɔ dó hugǎn,” wɛ Encyclopædia Britannica ɖɔ bɔ “nú è má Sami lɛ bǐ ɖó atɔn ɔ, ye mɛ we mɔ̌ nɔ dó.” Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ lilɛ wema yetɔn lɛ dó Saami Totaligbé tɔn mɛ. Ðò xóta elɔ mɛ ɔ, mǐ na zán “Saami” dó dó gesí gbè e ye mɛ gegě nɔ dó é.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Nǔjlajla ɖé Hɛn Lè Wá Ðò Laponie


Piyɛ́ɛ Ðɔ Mɛ E Jezu Nyí É, Cavi Axɔsuɖuto ɔ Tɔn Lɛ | Gbɛzán Jezu Tɔn\nMɛ̌ ka Nyí Gbɛtɔ́ví Ɔ?\nMATIE 16:13-27 MAKI 8:22-38 LUKI 9:18-26\nJEZU GBƆ AZƆN NÚ NYA NUKÚNTÍNTƆ́NNƆ ÐÉ\nÈ FƆ CAVI AXƆSUÐUTO Ɔ TƆN LƐ JÓ NÚ PIYƐ́Ɛ\nJEZU ÐƆ Ð’AYǏ ÐƆ EMI NA KÚ BO NA LƐ́ FƆ́N\nJezu kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo wá Bɛtisayida. Enɛ wu ɔ, mɛ lɛ kplá nya nukúntíntɔ́nnɔ ɖé wá n’i bo savo ɖɔ é ni ɖ’alɔ wǔ tɔn bo gbɔ azɔn n’i.\nJezu hɛn nya ɔ sín alɔ bo kplá ɛ yì gletoxo ɔ gudo. Ee é ɖó atán dó nya ɔ sín nukún jí gudo é ɔ, é kanbyɔ ɛ ɖɔ: “A mɔ nùɖé à?” Nya ɔ ɖɔ: “Un mɔ gbɛtɔ́ lɛ, bɔ ye cí atín ɖɔhun, bo ɖò zɔnlin ɖi wɛ.” (Maki 8:23, 24) Jezu lɛ́vɔ ɖó alɔ nukún tɔn jí bɔ nya ɔ sín nukún hun. Ee nya ɔ jɛ nǔ mɔ jí céɖécéɖé gudo é ɔ, é ɖɔ n’i ɖɔ é ni yì xwé tɔn gbè, lé é ni ma sɔ́ lɛkɔ yì gletoxo ɔ mɛ ó.\nEnɛ gudo ɔ, Jezu kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo ɖido totaligbé ɖò Sezalée Filipu tɔn sín gbě jí. Sezalée toxo ɔ nyí kpó gaga ɖé bo gbló yì kilomɛtlu 40 mɔ̌. Toxo ɔ ɖò só ɖé jí. Mɛ e nɔ nɔ finɛ lɛ é sixu mɔ laglasi e nɔ cyɔn Ɛmɔ́ɔ Só e yì aga hugǎn é jí é. Dɔ̌n yiyi sixu byɔ azǎn wè alǒ hú mɔ̌.\nEe ye ɖò yiyi wɛ bo wá jɛ fí ɖé é ɔ, Jezu yì jɛ vo bo ɖò ɖɛ xó wɛ éɖokponɔ. Sun tɛnnɛ alǒ wǒ mɔ̌ kpó wɛ kú tɔn ɖè bɔ ahwanvu tɔn lɛ sín nǔ ɖò ayi mɛ ɖu n’i wɛ. Ye mɛ gègě lɛkɔ sín gudo tɔn dìn é ɔ, é lín ǎ, bɔ é cí ɖɔ mɛ e kpó lɛ é ɖé lɛ jɛ nǔ xó kpɔ́n jí, bo lɛ́ flú ɖɔhun. Ye sixu ko ɖò nǔ e wu é gbɛ́ gǎn e mɛ lɛ dó bo na sɔ́ ɛ axɔsu é, alǒ nǔ e wu é ɖɔ emi kún na na wuntun ɖé bo dó xlɛ́ mɛ e emi nyí tawun é ó é kanbyɔ yeɖée wɛ.\nHwenu e ahwanvu lɛ wá fí e Jezu ɖò ɖɛ xò ɖè wɛ é ɔ, é kanbyɔ ye ɖɔ: “Mɛ̌ wɛ nyɛ Gbɛtɔ́ví ɔ ka nyí, bɔ mɛ lɛ nɔ ɖɔ?” Bɔ ye yí gbè n’i ɖɔ: “Mɛɖé lɛ nɔ ɖɔ hwi wɛ nyí Jaan [Baptɛmublonumɛtɔ́]; mɛɖé lɛ ka nɔ ɖɔ hwi wɛ nyí Elíi; mɛ ɖevo lɛ ka nɔ lɛ́ ɖɔ hwi wɛ nyí Jelemíi, abǐ gbeyiɖɔ Mawu tɔn lɛ ɖě.” Nugbǒ ɔ, mɛ lɛ nɔ lin ɖɔ Jezu sixu ko nyí ɖokpo ɖò sunnu enɛ lɛ mɛ dandan bo fɔ́n sín kú. Bonu Jezu na dó tuùn linlin ahwanvu tɔn lɛ tɔn ɔ, é kanbyɔ ye ɖɔ: “Bɔ midɛɛ lɛ ka lo, mɛ̌ wɛ un nyí bɔ mi nɔ ɖɔ?” Piyɛ́ɛ ka yawu yí gbè ɖɔ: “Hwi wɛ nyí Klisu Mawu gbɛɖe ɔ sín Vǐ.”—Matie 16:13-16.\nJezu ɖɔ nú Piyɛ́ɛ ɖɔ nyɔnanɔ wɛ n’i ɖó Mawu ɖè nǔ enɛ xlɛ́ ɛ, bo ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Dìn ɔ, ma ɖɔ nú we: Piyɛ́ɛ wɛ nyikɔ towe nɔ nyí, tinmɛ tɔn wɛ nyí awinnya, bɔ awinnya elɔ jí wɛ un na sɔ́ agun ce jinjɔn, bɔ kú sín hlɔnhlɔn na sixu wà nǔ ɖebǔ n’i ǎ.” Jezu ɖò ɖiɖɔ wɛ ɖɔ emiɖesunɔ na ɖó agun ɖé ayǐ bɔ kú ɖesunɔ tlɛ kún sixu ɖó acɛ dó hagbɛ̌ agun enɛ tɔn e na zán gbɛzán gbejininɔ tɔn ɖò ayikúngban jí lɛ é jí ó. É d’akpá nú Piyɛ́ɛ ɖɔ: “Un na bɛ́ axɔsuɖuɖu [jixwé] tɔn sín cavi lɛ dó alɔ mɛ nú we.”—Matie 16:18, 19.\nÉ nyí tɛn nukúnɖeji ɖé mɛ wɛ Jezu sɔ́ Piyɛ́ɛ ɖó ɖò mɛsɛ́dó lɛ tɛntin ǎ, mɔ̌ jɛn é ma ka lɛ sɔ́ ɛ dó ɖó dǒ dòdó agun ɔ tɔn ǎ é nɛ. Jezu ɖesu wɛ nyí Awinnya e jí è na gbá agun tɔn nyì é. (1 Kɔlɛntinu lɛ 3:11; Efɛzinu lɛ 2:20) É ɖò mɔ̌ có, é na bɛ́ cavi atɔn jó nú Piyɛ́ɛ. Nú è na ɖɔ ɔ, è jɔwu i bɔ é na hun ali nú gbɛtɔ́ gbɛ̌nu ɖé lɛ bɔ ye na byɔ Axɔsuɖuto jixwé tɔn mɛ.\nPiyɛ́ɛ zán cavi nukɔntɔn ɔ ɖò Pantekotu 33 H.M., bo ɖè nǔ e Jwifu e lɛkɔ sín hwɛ yetɔn lɛ gudo lɛ é kpo mɛ e wá huzu Jwifu bo lɛkɔ sín hwɛ yetɔn gudo lɛ é kpo ɖó na wà bá mɔ hwlɛngán é xlɛ́ ye. É zán wegɔ ɔ bo hun ali nú Samalíinu nùɖitɔ́ lɛ bonu ye na byɔ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn mɛ. Enɛ gudo ɔ ɖò xwè 36 H.M. tɔn ɔ, Piyɛ́ɛ zán atɔngɔ ɔ bo hun ali nú Kosi e ma gbò ada ǎ lɛ é, ye mɛ nukɔntɔn lɛ wɛ nyí Kɔnɛyi, hɛnnumɔ tɔn lɛ kpo xɔ́ntɔn vívɛ́ tɔn lɛ kpo.—Mɛsɛ́dó 2:37, 38; 8:14-17; 10:44-48.\nÐò xóɖɔɖókpɔ́ elɔ mɛ ɔ, ahwanvu Jezu tɔn lɛ jɛ linkpɔ́n mɛ hwenu e é ɖɔ wuvɛ̌ kpo kú kpo e ɖò te kpɔ́n ɛ ɖò Jeluzalɛmu malin-malin mɛ é xó é. Ðó Piyɛ́ɛ ma tuùn ɖɔ Jezu na fɔ́n sín kú dó jixwé ǎ wutu ɔ, é kplá Jezu jɛ zɔ bo gbɛ́ nǔ n’i ɖɔ: “Mawu ma lɔn ó Aklunɔ; nǔ mɔhunkɔtɔn na jɛ dó jǐ we gbeɖé ǎ.” Amɔ̌, Jezu huzu kpannukɔn Piyɛ́ɛ bo ɖɔ n’i ɖɔ: “Bǔ dó mì Satáan! Mɛdɔndónǔnyanyamɛtɔ́ wɛ nú we; ɖó linlin towe sɔgbe xá jlǒ Mawu tɔn ǎ; gbɛtɔ́ sín linlin wɛ a ɖó.”—Matie 16:22, 23.\nJezu ylɔ mɛsɛ́dó ɖevo lɛ lɔ bo tinmɛ nú ye ɖɔ é kún na bɔwǔ bonu ye na xwedó emi ó. É ɖɔ: “Enyi mɛɖé jló na xwedó mì hǔn, ni jó tito éɖesunɔ tɔn lɛ dó, bo ɖiɖa [yatin] tɔn, bo xwedó mì. Ðó mɛ e jló na hwlɛn gbɛ̀ éɖée tɔn gán ɔ, gbɛ̀ tɔn na bú dó è; mɛ e ka na hɛn gbɛ̀ tɔn bú ɖó nyɛ kpo Wɛnɖagbe ɔ kpo wutu ɔ, na hwlɛn gbɛ̀ tɔn gán.”—Maki 8:34, 35.\nNugbǒ ɔ, bo na dó nyí mɛ ɖò Jezu sí ɔ, ahwanvu tɔn lɛ ɖó na kpankɔ́n bo na lɛ́ sɔ́ yeɖée dó savɔ̌. Jezu ɖɔ: “Mɛ e nyɛ kpodo xó ce lɛ kpo na nyí winnyanú na ɖò gbɛtɔ́ dìn tɔn gbejimanɔnúmawutɔ́ lɛ nukɔn ɔ, mɛ ɔ lɔmɔ̌ na nyí winnyanú nú nyɛ Gbɛtɔ́ví ɔ hwenu e nyɛ kpodo wɛnsagun ce lɛ kpo na lɛkɔ wá ɖò Tɔ́ ce sín susu mɛ é.” (Maki 8:38) Nugbǒ ɔ hwenu e Jezu na wá ɔ, é “na na nǔ e mɛ ɖokpo ɖokpo wà ɔ sín ajɔ ɛ.”—Matie 16:27.\nMɛ̌ Jezu ka nyí bɔ mɛɖé lɛ nɔ ɖɔ? Mɛ̌ é ka nyí bɔ ahwanvu lɛ ɖɔ?\nCavi tɛ lɛ è ka bɛ́ jó nú Piyɛ́ɛ? Nɛ̌ é ka na zán ye gbɔn?\nNǔ tɛ è ka gbɛ́ nú Piyɛ́ɛ? Aniwu?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Mɛ̌ ka Nyí Gbɛtɔ́ví Ɔ?


Etɛ ka Nyí Jeluzalɛmu Yɔyɔ̌ E Xó Wema Nǔɖexlɛ́mɛ Tɔn Ðɔ É?\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bachkir Baoulé Batak (Toba) Bichlamar Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chine-Gbè (Wu Shanghai) Chinese (Sichuanese) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gungbe Hiligaynon Hongrie-Gbè Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kannada Kikaonde Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kwanyama Lingala Lituanie-Gbè Luganda Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mambwé-Lungu Mooré Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Norvège-Gbè Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Pangasinan Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Sango Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sidama Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swati Tagalog Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Uruund Valencian Vegbe Venda Vietnam-Gbè Zoulou Îles Féroé-Gbè\nEtɛ ka Nyí Jeluzalɛmu Yɔyɔ̌ Ɔ?\nAzɔn wè wɛ xógbe “Jeluzalɛmu Yɔyɔ̌” ɔ tɔ́n ɖò Biblu mɛ, toxo nùjlɛdonǔwu tɔn ɖé wɛ bo nɔte nú kplékplé ahwanvu Jezu tɔn lɛ tɔn, ee na yì jixwé bo na kp’acɛ kpo é kpo ɖò Axɔsuɖuto Mawu tɔn mɛ é. (Nǔɖexlɛ́mɛ 3:12; 21:2) Biblu ɖexlɛ́ ɖɔ è sixu lɛ́ ylɔ gbɛ̌ta enɛ ɔ ɖɔ yawó yɔyɔ̌ Klisu tɔn.\nNǔ ɖěɖee dó gesí Jeluzalɛmu Yɔyɔ̌ ɔ lɛ é\nJeluzalɛmu Yɔyɔ̌ ɔ ɖò jixwé. Hweɖebǔnu e Biblu ɖɔ Jeluzalɛmu Yɔyɔ̌ xó é ɔ, è nɔ ɖɔ ɖɔ é jɛte sín jixwé, bɔ ɖò finɛ ɔ, wɛnsagun lɛ nɔ cɔ́ hɔntogbo toxo ɔ tɔn lɛ. (Nǔɖexlɛ́mɛ 3:12; 21:2, 10, 12) Gɔ́ na ɔ, lee toxo ɔ d’agba sɔ é xlɛ́ ɖɔ é kún sixu nɔ ayikúngban jí ó. Gaɖiɖi tɔn, gblògbló tɔn kpo jǐ yiyi tɔn kpo ɖokpo ɖokpo nyí nùjlɛnú 12 000. * (Nǔɖexlɛ́mɛ 21:16) Enyi mɔ̌ hun, toxo ɔ sín jǐ yiyi na ɖibla yì kilomɛtlu 560.\nJeluzalɛmu Yɔyɔ̌ ɔ, gbɛ̌ta ahwanvu Jezu tɔn lɛ tɔn ɖé wɛ, bɔ è nɔ lɛ́ ylɔ ye ɖɔ yawó yɔyɔ̌ Klisu tɔn. È nɔ ylɔ Jeluzalɛmu Yɔyɔ̌ ɔ ɖɔ ‘yawó yɔyɔ̌, Lɛngbɔví ɔ sín asì.’ (Nǔɖexlɛ́mɛ 21:9, 10) Ðò nùjlɛdonǔwu elɔ mɛ ɔ, Lɛngbɔví ɔ nɔte nú Jezu Klisu. (Jaan 1:29; Nǔɖexlɛ́mɛ 5:12) “Lɛngbɔví ɔ sín asì,” yawó yɔyɔ̌ Klisu tɔn ɔ, nɔte nú Klisanwun ɖěɖee na nɔ kpɔ́ xá Jezu ɖò jixwé lɛ é. Biblu sɔ́ kancica e ɖò Jezu kpo Klisanwun enɛ lɛ kpo tɛntin é jlɛ́ dó ee ɖò asú kpo asì kpo ɖé tɛntin é wu. (2 Kɔlɛntinu lɛ 11:2; Efɛzinu lɛ 5:23-25) Gɔ́ na ɔ, awinnya e jí è dó Jeluzalɛmu Yɔyɔ̌ ɔ dò nyì é ɔ, è wlan “Lɛngbɔví ɔ sín mɛsɛ́dó wěwe lɛ sín nyikɔ” d’ewu. (Nǔɖexlɛ́mɛ 21:14) Gǒflɛ́mɛ enɛ d’alɔ bɔ è tuùn Jeluzalɛmu Yɔyɔ̌ ɔ, ɖó Klisanwun ɖěɖee è ylɔ bɔ ye na yì jixwé lɛ é ɔ, è mɛ̀ ye dó “mɛsɛ́dó lɛ kpodo gbeyiɖɔ Mawu tɔn lɛ kpo [ee] nyí awinnya dòdó ɔ” é jí.—Efɛzinu lɛ 2:20.\nJeluzalɛmu Yɔyɔ̌ ɔ nyí akpáxwé acɛkpikpa ɖé tɔn. Jeluzalɛmu hwexónu tɔn nyí azinkan Izlayɛli tɔn, bɔ finɛ wɛ Axɔsu Davidi, vǐ tɔn Salomɔ́ɔ, kpo kúnkan yetɔn lɛ kpo kp’acɛ ɖè ɖò “axɔsuzinkpo Mawu Mavɔmavɔ” tɔn jí. (1 Tan 29:23) Enɛ wu ɔ, Jeluzalɛmu e è nɔ ylɔ ɖɔ “toxo mímɛ́” é nɔte nú acɛkpikpa Mawu tɔn, ee kúnkan Davidi tɔn nɔ sɔ́ afɔ tɔn ɖó te é. (Nɛɛmíi 11:1) Jeluzalɛmu Yɔyɔ̌ ɔ, ee è nɔ lɛ́ ylɔ ɖɔ “toxo mímɛ́” é ɔ, kplékplé ye mɛ e na nɔ kpɔ́ xá Jezu ɖò jixwé bo “ɖu axɔsu dó ayikúngban jí” lɛ é tɔn wɛ. (Nǔɖexlɛ́mɛ 5:9, 10; 21:2)\nJeluzalɛmu Yɔyɔ̌ ɔ nɔ hɛn nyɔna lɛ wá nú mɛ e ɖò ayikúngban jí lɛ é. È ɖɔ ɖɔ Jeluzalɛmu Yɔyɔ̌ ɔ “ɖò te jɛ sín jinukúnsin” wɛ, b’ɛ xlɛ́ ɖɔ Mawu nɔ zán ɛ bonu é na wà nùɖé lɛ ɖò fí ɖevo gbɔn vo nú jixwé. (Nǔɖexlɛ́mɛ 21:2) Xógbe enɛ xlɛ́ kancica e ɖò Jeluzalɛmu Yɔyɔ̌ ɔ kpo Axɔsuɖuto Mawu tɔn kpo tɛntin é; Axɔsuɖuto ɔ wɛ Mawu nɔ zán dó wà jlǒ tɔn ɖò “ayikúngban jí fí, lee é nɔ nyí wiwa ɖò [jixwé] ɔ ɖɔhun.” (Matie 6:10) Nyɔna elɔ lɛ ɖò linlin e Mawu ɖó nú gbɛtɔ́ lɛ é mɛ:\nHwɛhuhu ɖiɖe síìn. “Sìn e nɔ na gbɛ̀ mɛ ɔ sín tɔsisa” nɔ sà sín Jeluzalɛmu Yɔyɔ̌ ɔ mɛ, bo nɔ na sìn “atín [ɖěɖee] nɔ na gbɛ̀ mɛ,” bo nɔ “gbɔ azɔn nú tò lɛ” é. (Nǔɖexlɛ́mɛ 22:1, 2) Azɔn gbigbɔ nú mɛ ɖò agbaza kpo gbigbo kpo lixo sín nǔwiwa enɛ na ɖè hwɛhuhu síìn, bo na d’alɔ gbɛtɔ́ lɛ bɔ ye na mɔ gbɛ̀ maɖóblɔ̌ ɔ yí, lee Mawu ko ɖó linlin tɔn sín bǐbɛ̌mɛ gbɔn é.—Hlɔmanu lɛ 8:21.\nKancica ɖagbe na ɖò Mawu kpo gbɛtɔ́ lɛ kpo tɛntin. Hwɛhuhu zɔ́n bɔ gbɛtɔ́ lɛ jɛ zɔ nú Mawu. (Ezayíi 59:2) Hwɛhuhu e è na ɖè síìn é na zɔ́n bɔ nǔɖɔɖ’ayǐ elɔ na jɛnu bǐ mlɛ́mlɛ́: “Nɔtɛn Mawu tɔn ɖò gbɛtɔ́ lɛ tɛntin! É na nɔ xá ye, bɔ ye na nyí togun tɔn. Mawu ɖesunɔ na nɔ kpɔ́ xá ye, bo na nyí Mawu yetɔn.” (Nǔɖexlɛ́mɛ 21:3)\nWuvɛ̌ mimɔ kpo kú kpo na vɔ. Gbɔn Axɔsuɖuto ɔ gblamɛ ɔ, Mawu “na súnsún ɖasin bǐ sín nukún yetɔn mɛ; kú sɔ́ na tíìn ǎ, aluwɛ sɔ́ na tíìn ǎ, alěnina sɔ́ na tíìn ǎ, wuvɛ̌ mimɔ sɔ́ na tíìn ǎ.” (Nǔɖexlɛ́mɛ 21:4)\n^ akpá. 5 Ðò fí ɔ, nùjlɛnú e Hlɔmanu lɛ nɔ zán bɔ è nɔ ylɔ ɖɔ stade é wɛ è zán, bɔ stade ɖokpo nɔ bló mɛtlu 185.\nBiblu Yɛswímɛ Nǔkanbyɔ Biblu Tɔn lɛ Sín Xósin\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Etɛ ka Nyí Jeluzalɛmu Yɔyɔ̌ Ɔ?\nWema Nǔɖexlɛ́mɛ Tɔn: Etɛ ka Nyí Tinmɛ Tɔn?\nNɛ̌ Fífá ka Na Wá Ayikúngban Jí Gbɔn?


Mawu Nyí Nǔbǐwukpétɔ́ Có, Nǔ Mɛtɔn ka Nɔ Ðu Ayi Mɛ N’i | Nùkplɔnkplɔn Tɔn\n“[Jehovah] tuùn nǔ e é dó bló mǐ é; é tuùn ɖɔ kɔgudu kpowun wɛ mǐ nyí; é wɔn ǎ.”—ÐƐH. 103:14.\nHAN LƐ: 30, 10\nETƐ ALI E NU NǓ MƐ LƐ TƆN ÐU AYI MƐ NÚ JEHOVAH ÐÒ NINƆMƐ ELƆ LƐ MƐ ÐÈ É KA SIXU KPLƆ́N MǏ?\nAlɔ e é dó Samuwɛli e nyí mɛ winnyawinnya ɖé é.\nAzɔ̌ e é zɔ́n Mɔyizi ɖɔ é ni nɔ nukɔn nú Izlayɛli-ví lɛ é.\nIzlayɛli-ví lɛ e è kplá tɔ́n sín Ejipu bɔ ye gbɔn Xù Vɔvɔ ɔ mɛ é?\n1, 2. (a) Nɛ̌ Jehovah ka nɔ wà nǔ xá gbɛtɔ́ lɛ gbɔn, bɔ é xlɛ́ ɖɔ é gbɔn vo nú gbɛtɔ́ e ɖó acɛ lɛ é? (b) Etɛ mǐ ka na gbéjé kpɔ́n ɖò xota elɔ mɛ?\nHWƐHWƐ ɔ, mɛ e ɖó acɛ bo nyí mɛ nukúnɖeji lɛ é “nɔ kpa” “acɛ gannaganna” nú mɛ ɖevo lɛ, bo tlɛ nɔ ɖu gǎn dó ye jǐ. (Mat. 20:25; Nùt. 8:9) Kpɔ́n lee Jehovah gbɔn vo nú ye sɔ́ é! É nyí Nǔbǐwukpétɔ́ có, nǔ gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ lɛ tɔn ka nɔ ɖu ayi mɛ n’i tawun. É nɔ nyɔ́ xomɛ bo nɔ mɔ nǔ jɛ ninɔmɛ mɛtɔn wu. É nɔ ɖó ayi lee nǔ cí nú mǐ é kpo hudo mǐtɔn lɛ kpo wu. Ðó “é tuùn ɖɔ kɔgudu kpowun wɛ mǐ nyí” wutu ɔ, é nɔ byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni wà nǔ e hugǎn mǐ é ǎ.—Ðɛh. 103:13, 14.\n2 Kpɔ́ndéwú gègě ɖò Biblu mɛ, bo xlɛ́ lee nǔ mɛsɛntɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn nɔ ɖu ayi mɛ n’i gbɔn é. Mi nú mǐ ni ɖɔ xó dó atɔn wu. Nukɔntɔn ɔ, lee Mawu xlɛ́ ɖɔ emi mɔ nǔ jɛ ninɔmɛ Samuwɛli e ɖò winnyawinnya mɛ é tɔn mɛ, bo d’alɔ ɛ, bɔ é dó wɛn hwɛɖónúmɛ tɔn ɖé Vɔsanúxwlémawutɔ́ Ðaxó Eli gbɔn é; wegɔ ɔ, suúlu e Jehovah ɖó bo d’alɔ Mɔyizi hwenu e é gbɛ́ ɖɔ emi kún na nɔ nukɔn nú Izlayɛli-ví lɛ ó é; atɔngɔ ɔ, lee é xlɛ́ ɖɔ Izlayɛli-ví lɛ sín nǔ ɖu ayi mɛ nú emi bo kplá ye tɔ́n sín Ejipu gbɔn é. Ee mǐ na ɖò kpɔ́ndéwú enɛ lɛ gbéjé kpɔ́n wɛ é ɔ, mi nú mǐ ni ɖó ayi nǔ e ye kplɔ́n mǐ dó Jehovah wu é kpo lee mǐ sixu zán nùkplɔnmɛ enɛ lɛ gbɔn é kpo wu.\nJEHOVAH WÀ NǓ TƆ́ ÐÉ ÐƆHUN, BƆ SUNNUVÍ ÐÉ SÍN NǓ ÐU AYI MƐ N’I\n3. Etɛ ma ka nɔ yawu jɛ ǎ, bo jɛ zǎnmɛ gbè ɖokpo hwenu e Samuwɛli kpò ɖò winnyawinnya mɛ é? Nùkanbyɔ tɛ enɛ ka fɔ́n nyite? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n3 Samuwɛli jɛ ‘azɔ̌ wà nú Jehovah’ jí ɖò Goxɔ ɔ mɛ, hwenu e é kpó ɖò vǔ tawun é. (1 Sam. 3:1) Samuwɛli ɖò amlɔ dɔ́ wɛ zǎnmɛ gbè ɖokpo bɔ nǔ e ma nɔ jɛ gbɔn mɔ̌ ǎ é ɖé jɛ. * (Xà 1 Samuwɛli 3:2-10.) É sè gbè ɖé bɔ gbè ɔ ylɔ nyikɔ tɔn. Samuwɛli vɛdo ɖɔ Vɔsanúxwlémawutɔ́ Ðaxó Eli e ko nyí mɛxomɔ ɖé é wɛ ylɔ emi sín, bo kanwezun yì gɔ̌n tɔn, bo ɖɔ: “Un sè a ylɔ mì; nyì ɖíe!” Eli gbɛ́ ɖɔ emi kún ylɔ ɛ ó. Ee nǔ ɖokpo ɔ lɛ́ jɛ azɔn wè gɔ́ na é ɔ, Eli wá mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ Mawu wɛ ɖò Samuwɛli ylɔ wɛ. Enɛ wu ɔ, é ɖɔ lee Samuwɛli na yí gbè gbɔn é n’i, bɔ é wà mɔ̌. Etɛwu Jehovah ma ka gbɔn wɛnsagun tɔn jí bo ɖè éɖée xlɛ́ Samuwɛli azɔn nukɔntɔn ɔ ǎ? Biblu ɖɔ ǎ, amɔ̌, lee nǔ lɛ wá nyí gbɔn ɖò nukɔnmɛ é xlɛ́ ɖɔ nukúnnú mimɔ jɛ ninɔmɛ Samuwɛli e kpò ɖò winnyawinnya mɛ é tɔn mɛ nyí nǔ taji ɖé. Nɛ̌ nǔ ka nyí mɔ̌ gbɔn?\n4, 5. (a) Ee Mawu dó wɛn ɖé Samuwɛli ɖɔ é ni dó Eli é ɔ, nɛ̌ é ka wà nǔ gbɔn? Nɛ̌ nǔ lɛ ka yì gbɔn ayihɔngbe tɔn zǎnzǎn? (b) Etɛ tan enɛ ka kplɔ́n mǐ dó Jehovah wu?\n4 Xà 1 Samuwɛli 3:11-18. Sɛ́n Jehovah tɔn ɖegbe ɖɔ vǐ lɛ ni nɔ sí mɛxomɔ lɛ, ɖò taji ɔ, mɛ e ɖò gǎn tɛnmɛ lɛ é. (Tín. 22:27; Lev. 19:32) A ka lin ɖɔ Samuwɛli na yì Eli gɔ́n zǎnzǎn, bo na kpankɔ́n bo dó hwɛɖónúmɛ Mawu tɔn enɛ e syɛn é sín wɛn ɛ à? É ɖò wɛn ɖɔ é na vɛwǔ! Nugbǒ ɔ, tan ɔ ɖɔ nú mǐ ɖɔ Samuwɛli kún “glá ɖɔ nǔ e é mɔ ɔ nú Eli [ó], ɖó é ɖò xɛsi ɖi wɛ.” Amɔ̌, Mawu bló bɔ Eli mɔ nǔ jɛ wu céɖécéɖé ɖɔ Emi ɖò Samuwɛli ylɔ wɛ. É sín enɛ wu bɔ Eli jɛ nukɔn, bo ɖɔ nú Samuwɛli ɖɔ é ni ɖɔ xó. Eli ɖɔ: “Xó tɛ Mawu ka ɖɔ nú we? Ma hwla ɖebǔ dó mì ó.” Samuwɛli setónú bo “wlí bǐ ɖɔ n’i.”\n5 Wɛn Samuwɛli tɔn nyí nǔ yɔyɔ̌ nú Eli ǎ. É sɔgbe kpo nǔ e “ɖɛ̌mɛnu Mawu tɔn ɖokpo” ee sín nyikɔ è ma ɖɔ ǎ é ko ɖɔ nú vɔsanúxwlémawutɔ́ ɖaxó ɔ wá yì é kpo. (1 Sam. 2:27-36) Tan e kúnkplá Samuwɛli kpo Eli kpo é xlɛ́ lě dò mɛ nú nɔ ɖu ayi mɛ nú Jehovah sɔ é, kpo lě dò é ɖó nùnywɛ sɔ é kpo.\n6. Etɛ lɛ ali e nu Mawu d’alɔ Samuwɛli e ɖò winnyawinnya mɛ é ɖè é ka sixu kplɔ́n mǐ?\n6 Mɛ winnyawinnya ɖé wɛ nú we à? Enyi mɔ̌ ɔ, tan e kúnkplá winnyawinnya mɛ Samuwɛli tɔn é xlɛ́ ɖɔ Jehovah nɔ mɔ nukúnnú jɛ wuvɛ̌ e nɔ kpannukɔn we lɛ é mɛ, bo tuùn lee nǔ nɔ cí nú we é. Boya winnya nɔ hu we, alǒ é nɔ vɛwǔ nú we bɔ a na má wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn xá mɛ e nyí mɛxo lɛ é, alǒ gbɔn vo ɖò gbɛ̌ towe lɛ tɛntin. Ganjɛwu ɖɔ Jehovah jló na d’alɔ we. Enɛ wu ɔ, nɔ ɖɔ nǔ e ɖò ayi towe mɛ é bǐ n’i ɖò ɖɛ mɛ. (Ðɛh. 62:9) Lin tamɛ dó kpɔ́ndéwú Biblu tɔn e kúnkplá mɛ winnyawinnya lɛ é jí, ɖi Samuwɛli tɔn ɖɔhun mɔ̌. Ðɔ xó xá Klisanwun hàtɔ́ lɛ, é sixu nyí mɛ winnyawinnya, alǒ mɛxomɔ e ko ɖu ɖò wuvɛ̌ e kpannukɔn we lɛ é ɖɔhun jí é. Nugbǒ ɔ, ye sixu ɖɔ xó nú we dó ninɔmɛ ɖěɖee mɛ Jehovah d’alɔ ye ɖè lɛ é wu, bɔya ye ɖó nukún tɔn ɖɔ é na d’alɔ ye gbɔn mɔ̌ ǎ.\nMƆYIZI SÍN NǓ ÐU AYI MƐ NÚ JEHOVAH\n7, 8. Nɛ̌ Jehovah ka xlɛ́ Mɔyizi ɖɔ nǔ tɔn ɖu ayi mɛ nú emi ɖò ali jiwǔ ɖé nú gbɔn?\n7 Hwenu e Mɔyizi ɖó xwè 80 é ɔ, Jehovah sɔ́ azɔ̌ dó xɛsi ɖé dó así n’i. Mɔyizi na ɖè Izlayɛli-ví lɛ sín kannumɔgbenu ɖò Ejipu. (Tín. 3:10) Ðó é nyì lɛngbɔ̌ ɖò Madiáani nú xwè 40 wutu ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ é vɛwǔ n’i bɔ é na yí gbè nú azɔ̌ enɛ. É ɖɔ: “Ani wɛ nyɛ nyí bo na yì axɔsu Ejipu tɔn ɔ gɔ́n, bo na ɖè Izlayɛli-ví lɛ tɔ́n sín tò tɔn mɛ?” Mawu vɔ́ jiɖe na Mɔyizi ɖɔ: “Un ɖò kpɔ́ xá we.” (Tín. 3:11, 12) É lɛ́ d’akpá n’i ɖɔ: Izlayɛli sín tomɛxo lɛ “na ɖótó we.” É ɖɔ mɔ̌ có, Mɔyizi lɛ́ kanbyɔ ɖɔ: “Nú Izlayɛli-ví lɛ ma ka ɖi nǔ nú mì ǎ, nú ye ma ɖótó mì ǎ . . . ɔ, nɛ̌ un na wà nǔ gbɔn?” (Tín. 3:18; 4:1) È na ɖɔ ɔ, Mɔyizi gbɛ́ xó e Mawu ɖɔ é! Amɔ̌, Jehovah kpò ɖò suúlu ɖó wɛ. Nugbǒ ɔ, Jehovah tlɛ wà nǔ hú mɔ̌ lɔ. É na hlɔnhlɔn Mɔyizi bɔ é bló nùjiwǔ lɛ; bo bló bɔ é nyí gbɛtɔ́ nukɔntɔn e ɖó hlɔnhlɔn mɔhun ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ é.—Tín. 4:2-9, 21.\n8 Mɔyizi lɛ́ kpó ɖò hwɛjijɔ ba nú éɖée wɛ, bo ɖɔ ɖɔ emi kún ɖiɖɛ̌ ó. Amɔ̌, Mawu yí gbè n’i ɖɔ: “Nyiɖesunɔ na ɖò kpɔ́ xá we. A ja xó ɖɔ gbé ɔ, un na ɖɔ xó e a ɖó na ɖɔ ɔ nú we.” Xó enɛ lɛ ka ɖu ɖò Mɔyizi jí lo à? Eǒ, ɖó é ɖɔ nú Mawu ɖɔ é ni sɛ́ mɛ ɖevo dó. Enɛ wu ɔ, xomɛ sìn Jehovah, bɔ hwɛ tɔn ka jɔ. Amɔ̌, é ɖɔ ɖɔ lee emi ɖɔ gbɔn é jɛn é na nyí gbɔn ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, Mawu wà nǔ ɖevo dó xlɛ́ ɖɔ emi mɔ nǔ jɛ lee nǔ cí nú Mɔyizi é mɛ; é sɔ́ Aalɔ́ɔn bɔ é nyí ɖɛ̌mɛnu nú Mɔyizi.—Tín. 4:10-16.\n9. Nɛ̌ suúlu e Jehovah nɔ ɖó é kpo nǔ mɛtɔn e nɔ ɖu ayi mɛ n’i é kpo ka d’alɔ Mɔyizi ɖò azɔ̌ tɔn kɔn gbɔn?\n9 Etɛ tan enɛ ka kplɔ́n mǐ dó Jehovah wu? Ðó Mawu nyí Nǔbǐwukpétɔ́ wutu ɔ, é hɛn ɔ, é na ko dó xɛsi Mɔyizi bɔ é na yawu hwìhwɛ́ éɖée dó glɔ̌ tɔn. Jehovah ka wà mɔ̌ ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, é ɖó suúlu, bo nyɔ́ xomɛ, lobo dó gǎn bo vɔ́ jiɖe na mɛsɛntɔ́ tɔn jlɛ̌jinɔtɔ́ kpo mɛɖesɔhwetɔ́ ɔ kpo. Wlɛnwín enɛ ka tɔ́n kɔ dó ɖagbe jí à? Ganji! Mɔyizi wá huzu nukɔntɔ́ nukúnɖeji ɖé, bo tɛ́n kpɔ́n bo fá xomɛ dó mɛ ɖevo lɛ wu, bɔ nǔ yetɔn lɛ́ ɖu ayi mɛ n’i, lee Jehovah wà nǔ xá éɖesunɔ gbɔn é ɖɔhun.—Kɛ́n. 12:3.\nA ka nɔ xwedó kpɔ́ndéwú Jehovah tɔn hwenu e a ɖò nǔ wà xá mɛ ɖevo lɛ wɛ é à? (Kpɔ́n akpáxwé 10gɔ́ ɔ)\n10. Enyi mɛ nú nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ Jehovah ɖɔhun ɔ, lè tɛ mǐ ka na mɔ?\n10 Nùkplɔnmɛ e ɖ’emɛ lɛ é: Asú ɖé wɛ a nyí à, mɛjitɔ́ ɖé wɛ nú we à, alǒ mɛxo agun tɔn ɖé? Enyi mɔ̌ hǔn, a ɖó acɛ ɖó bǎ ɖé mɛ. É ɖò taji tawun ɖɔ a ni nɔ xwedó kpɔ́ndéwú Jehovah tɔn gbɔn xíxlɛ́ mɛ e ɖò acɛ towe glɔ́ lɛ é gblamɛ ɖɔ nǔ yetɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú we, a nɔ nyɔ́ xomɛ dó ye wu, bo nɔ lɛ́ ɖó suúlu dó ye wu hwenu e a ɖò nǔ wà xá ye wɛ é. (Kolo. 3:19-21; 1 Pi. 5:1-3) Enyi a nɔ tɛ́n kpɔ́n bo xwedó kpɔ́ndéwú Jehovah kpo Mɔyizi Ðaxó ɔ, Jezu Klisu kpo tɔn ɔ, a na nyɔ́ kpɔ́jɛji, bo na lɛ́ fá kɔ nú mɛ ɖevo lɛ. (Mat. 11:28, 29) A na lɛ́ sɔ́ kpɔ́ndéwú xɔ akwɛ ɖé ɖ’ayǐ, bɔ è na xwedó.—Ebl. 13:7.\nHLƆNHLƆN TƆN DÓ XƐSI, AMƆ̌, MƐHWLƐNGANTƆ́ E MƐ NÚ NƆ ÐU AYI MƐ N’I É WƐ É NYÍ\n11, 12. Ee Jehovah kplá Izlayɛli-ví lɛ tɔ́n sín Ejipu é ɔ, nɛ̌ é ka bló gbɔn bɔ ye mɔ yeɖée ɖò ayijayǐ mɛ?\n11 Izlayɛli-ví livi atɔn jɛji wɛ na ko tɔ́n sín Ejipu ɖò 1513 J.H.M. Ðó jijimɛ atɔn, alǒ ɛnɛ wɛ kplé wutu ɔ, yɔkpɔvu lɛ kpo mɛxomɔ lɛ kpo ɖò mɛ mɛ, é ka lɛ́ ɖò wɛn ɖɔ mɛɖé lɛ nyí azinzɔnnɔ alǒ wɔ̌nɖowǔnanɔ. Bonu è na kplá togun ɖaxó enɛ sín Ejipu ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ è ɖó hudo nukɔntɔ́ e mɔ nukúnnú jɛ nǔ mɛ, bɔ ninɔmɛ mɛtɔn nɔ ɖu ayi mɛ n’i é tɔn. Jehovah gbɔn Mɔyizi jí, bo xlɛ́ ɖɔ emi nyí nukɔntɔ́ mɔhun. Nǔ e mɛ é tɔ́n kɔ dó é wɛ nyí ɖɔ Izlayɛli-ví lɛ mɔ yeɖée ɖò ayijayǐ mɛ hwenu e ye ɖò tíntɔ́n sín fí ɖokpo géé e nyí xwé nú ye kaka jɛ finɛ é wɛ é.—Ðɛh. 78:52, 53.\n12 Nɛ̌ Jehovah ka bló gbɔn bɔ togun ɔ mɔ éɖée ɖò ayijayǐ mɛ? Nǔ ɖokpo wɛ nyí ɖɔ Izlayɛli-ví lɛ “tò yeɖée ganji” bo gosin Ejipu. (Tín. 13:18) É ɖò wɛn ɖɔ tutojininɔ mɔhun vɔ́ ganjɛwu na Izlayɛli-ví lɛ ɖɔ Mawu yetɔn wɛ ɖò ali xlɛ́ ye wɛ. Gɔ́ na ɔ, Jehovah xlɛ́ céɖécéɖé ɖɔ emi ɖò kpɔ́ xá ye, bo “nɔ zé akpɔ́kpɔ́ dó xlɛ́ ali ye ɖò kéze. É jɛ zǎnmɛ ɔ, é nɔ sɔ́ myɔ dó xlɛ́ ali ye.” (Ðɛh. 78:14) Nugbǒ ɔ, Jehovah ɖò ɖiɖɔ wɛ ɖɔ: “Mi ma ɖi xɛsi ó. Un ɖò kpɔ́ xá mi bo na xlɛ́ ali mi, un na cyɔn alɔ mi jí.” Nugbǒ ɔ, zaanɖé kpowun jɛn ye ɖó jiɖe vɔ́ na mɛ enɛ sín hudo!\nEtɛ lɛ Jehovah ka wà nú Izlayɛli-ví lɛ ɖò Xù Vɔvɔ ɔ tó, b’ɛ xlɛ́ ɖɔ nǔ yetɔn ɖu ayi mɛ n’i? (Kpɔ́n akpáxwé 13gɔ́ ɔ)\n13, 14. (a) Nɛ̌ Jehovah ka xlɛ́ ɖɔ Izlayɛli-ví lɛ sín nǔ ɖu ayi mɛ nú emi ɖò Xù Vɔvɔ ɔ tó gbɔn? (b) Nɛ̌ Jehovah ka ɖè hlɔnhlɔn tɔn xlɛ́ Ejipunu lɛ gbɔn?\n13 Xà Tíntɔ́n 14:19-22. Mǐ ni ɖɔ ɖɔ a ɖò finɛ, bɔ mi ján cí ahwankpá Falawɔ́ɔn tɔn kpo Xù Vɔvɔ ɔ kpo tɛntin. A na mɔ nùɖé kpowun ɔ, Mawu bló nùjiwǔ ɖé. Akpɔ́kpɔ́ ɔ yì cí fí e mi mɛ Izlayɛli-ví lɛ ɖó gɔnu ɖó é gudo, bo sú ali dó Ejipunu lɛ, bo bló bɔ ye ɖò ablu mɛ. Amɔ̌, weziza jiwǔ ɖé hɔ́n dó gɔnu ɖaxó e mi mɛ Izlayɛli-ví lɛ ɖó é jí! Enɛ gudo ɔ, a mɔ bɔ Mɔyizi dlɛn alɔ tɔn dó xù ɔ jí, bɔ jɔhɔn syɛnsyɛn zǎnzǎnhweji tɔn ɖé hun ali ɖaxó ɖé dó akpá ɖě ɔ xwé. Hwɛ, xwédo towe, xwégbe kanlin lɛ kpo mɛ e kpò ɖò togun ɔ mɛ lɛ é kpo zɔn tito jí, bo ɖi zɔnlin ɖido xù ɔ sín azan jí. Tlolo kpowun ɔ, a ɖ’ayi wu ɖɔ nùjiwǔ ɖé jɛ. Xù ɔ sín azan jí fá kpɛ́ncɛ́nkpɛ́ncɛ́n, alǒ syɛn bo nyí laglasi ǎ; loɔ, é xú bo syɛn, bɔ gbingbɔn jí tɔn bɔkun. Nǔ e mɛ é tɔ́n kɔ dó é wɛ nyí ɖɔ mɛ e tlɛ nɔ zɔn dɛ̌dɛ̌ hú mɛ bǐ lɛ é d’asá jɛ akpá ɖě ɔ xwé wuyɛyɛ̌-afɔyɛ́yɛ́.\n14 Xà Tíntɔ́n 14:23, 26-30. Ðò avla enɛ mɛ ɔ, Falawɔ́ɔn goyitɔ́ xlonɔ ɔ kanwezun byɔ xù ɔ sín azan jí, bo jɛ kútamla bá wlí Izlayɛli-ví lɛ. Mɔyizi lɛ́ dlɛn alɔ tɔn dó xù ɔ jí. Dìn tɔn ɔ, sìn e syɛn ɖó kpɔ́ bo cí ahohó wè ɖɔhun lɛ é mlá sín awa wè lɛ xwé, bo zɔn Falawɔ́ɔn kpo ahwan tɔn lɛ kpo jí. Bɔ ye mɛ ɖě gán ǎ!—Tín. 15:8-10.\n15. Etɛ tan elɔ ka kplɔ́n we dó Jehovah wu?\n15 Tan enɛ xlɛ́ mǐ ɖɔ Jehovah nyí Mawu ɖé bo ɖò tito jí. Jijɔ ɖé wɛ bo nɔ d’alɔ mǐ, bɔ mǐ nɔ mɔ ɖɔ mǐ ɖò ayijayǐ mɛ. (1 Kɔ. 14:33) Jehovah lɛ́ xlɛ́ ɖɔ emi nyí lɛngbɔnyitɔ́ wanyiyinɔ ɖé, bo nɔ kpé nukún dó togun emitɔn wu ɖò ali tawun tawun lɛ nu. É nɔ dɔn ye dó awa mɛ kpo wanyiyi kpo, bo nɔ cyɔn alɔ ye jí sín kɛntɔ́ yetɔn lɛ sí. Nugbǒ enɛ lɛ vɔ́ jiɖe na mǐ tawun dìn e gbɛ̀ elɔ ko wá vivɔnu bǐ é!—Nùx. 1:33.\n16. Nɛ̌ ali e nu Jehovah hwlɛn Izlayɛli-ví lɛ gán ɖè é vívɔ́ gbéjé kpɔ́n ka sixu hɛn lè wá nú mǐ gbɔn?\n16 Égbé ɖesu ɔ, Jehovah nɔ kpé nukún dó togun tɔn blebu wu ɖò gbigbɔ kpo agbaza kpo lixo. É na fɔ́n bo na ɖò mɔ̌ wà wɛ ɖò ya ɖaxó e ɖò wezun nu ja é hwenu. (Nǔɖe. 7:9, 10) Enɛ ɔ wu ɔ, mɛ winnyawinnya wɛ a nyí à, mɛxomɔ wɛ a nyí à, a ɖò ganji ɖò agbaza mɛ wɛ à, alǒ wɔ̌nɖowǔnanɔ wɛ nú we à, togun Mawu tɔn na ɖi xɛsi, alǒ sísɔ́ ɖó xɛsi wutu ɖò ya ɖaxó ɔ hwenu ǎ. * Nugbǒ ɔ, nǔ vo sésé wɛ ye na wà! Ye na flín xó Jezu Klisu tɔn elɔ lɛ: “Mi jlɔ́, bo kpɔ́n jǐ, ɖó hwenu e Mawu na hwlɛn mi é ko sɛya.” (Luk. 21:28) Enyi Gɔgu e nyí kplékplé akɔta lɛ tɔn ɖé, bo na sà hlɔnhlɔn tawun hú Falawɔ́ɔn hwexónu tɔn ɔ é na bo tɔ́n ahwan ye ɔ, ye na tɛ́ dó jiɖiɖe enɛ wu. (Ezek. 38:2, 14-16) Etɛwu togun Mawu tɔn ka na ɖeji? Ye tuùn ɖɔ Jehovah kún huzu ó. É na lɛ́ xlɛ́ ɖɔ emi nyí Mɛhwlɛngantɔ́ wanyiyinɔ e nǔ mɛtɔn nɔ ɖu ayi mɛ na é ɖé.—Eza. 26:3, 20.\n17. (a) Nɛ̌ tan Biblu tɔn ɖěɖee kúnkplá ali e nu Jehovah kpé nukún dó togun tɔn wu ɖè é ka sixu hɛn lè wá nú mǐ gbɔn? (b) Etɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xota e bɔ d’ewu é mɛ?\n17 Kpɔ́ndéwú klewun ɖé kpowun wɛ ɖěɖee ɖò xota elɔ mɛ lɛ é nyí, bo xlɛ́ lee Jehovah nɔ nyɔ́ xomɛ, bo nɔ lɛ́ mɔ nǔ jɛ ninɔmɛ togun tɔn tɔn mɛ hwenu e é ɖò nukún kpé dó wutu tɔn wɛ, ɖò ali xlɛ́ ɛ wɛ, lobo lɛ́ ɖò hwinhwlɛn ɛ gán wɛ gbɔn é é. Ee a na ɖò tamɛ lin dó tan enɛ lɛ jí wɛ é ɔ, ɖǒ ayi nǔ klewun klewun e xlɛ́ jijɔ Jehovah tɔn sín akpáxwé ɖěɖee ma tlɛ jɛ wě sɔmɔ̌ ǎ é lɛ é wu. Mɔ̌ wiwa na zɔ́n bɔ jijɔ ɖagbe enɛ lɛ na lɛ́ jinjɔn linlin towe kpo ayixa towe kpo mɛ hugǎn, bo na bló bɔ wanyiyi kpo nùɖiɖi kpo e a ɖó nú Mawu é na syɛn. Ðò xota e bɔ d’ewu é mɛ ɔ, mǐ na kpɔ́n ali ɖěɖee nu nǔ mɛ ɖevo lɛ tɔn sixu ɖu ayi mɛ nú mǐ Jehovah ɖɔhun ɖè é. Mi na ɖɔ xó dó xwédo, agun Klisanwun tɔn kpo sinsɛnzɔ́ mǐtɔn kpo wu.\n^ akpá. 3 Hwenuxó wlantɔ́ Jwifu Josephus ɖɔ ɖɔ xwè 12 wɛ Samuwɛli ɖó hwenɛnu.\n^ akpá. 16 É sɔgbe ɖɔ è ni wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ mɛ e na gán ɖò Haamagedɔni hwenu lɛ é ɖé lɛ na ɖó wɔ̌n ɖò wu. Hwenu e Jezu ɖò ayikúngban jí é ɔ, é gbɔ ‘wɔ̌nzɔn alɔkpa lɛ bǐ’ bo xlɛ́ nǔ e é na bló nú mɛ e na xò Haamagedɔni zlɛ lɛ é é, é nyí mɛ e è na fɔ́n sín kú lɛ é ǎ. (Mat. 9:35) É ɖò wɛn ɖɔ mɛ e è na fɔ́n sín kú lɛ é sín lanmɛ na ɖò ganji bɔ nǔ bǐ na vɔ ɖ’ewu.


Mɛɖé ka Sixu Wà Azɔ̌ Ðagbe lɛ Ðò Gbɔjɛzángbe À? | Gbɛzán Jezu Tɔn\nMɛɖé ka Sixu Wà Azɔ̌ Ðagbe lɛ Ðò Gbɔjɛzángbe À?\nJEZU JLA MAWUXÓ ÐÒ JUDÉE\nÉ GBƆ AZƆN NÚ AZINZƆNNƆ ÐÉ ÐÒ SINDO ÐÉ KPÁ\nNǔ gègě wɛ Jezu bló ɖò sinsɛnzɔ́ ɖaxó e é wà ɖò Galilée é hwenu. Amɔ̌, ee é ɖɔ ɖɔ “axɔsuɖuɖu Mawu tɔn ɔ, [emi] ɖó na yì jla Wɛnɖagbe tɔn tò ɖě lɛ lɔmɔ̌” é ɔ, Galilée kɛɖɛ wɛ ɖò linlin tɔn mɛ ǎ. Enɛ wu ɔ, é yì bo “nɔ ɖò Mawuxó jla wɛ gbɔn kplɔ́ngbasá lɛ, ɖò Judée yikúngban jí.” (Luki 4:43, 44) É ka sɔgbe ɖɔ é ni wà mɔ̌, ɖó Xwèjísun alǒ Lidosun mɛ wɛ ye ko ɖè, bɔ xwè gɛnnyigɛnnyi ɖé ɖò sisɛkpɔ wɛ ɖò Jeluzalɛmu.\nWema Wɛnɖagbe tɔn lɛ ɖɔ xó nabi ɖé dó azɔ̌ e Jezu wà ɖò Judée é wu ǎ, enyi è sɔ́ jlɛ́ dó sinsɛnzɔ́ e é wà ɖò Galilée bɔ ye ɖɔ é wu ɔ nɛ. Enyi mɛ lɛ na bo ma tlɛ yí Jezu ganji ɖò Judée ǎ hǔn, enɛ ka ɖó è te bonu é gɔn wɛn ɔ jla kpo kanɖodonǔwu kpo, lobo gɔn azɔ̌ ɖagbe lɛ wà ɖò fí ɖebǔ e é ɖè é ǎ.\nZaan ɔ, Jezu tunta Judée sín toxo ɖaxó e nɔ nyí Jeluzalɛmu é mɛ, bo na dó sixu ɖu Dindinwayixwe xwè 31 H.M. tɔn ɔ. Ðò xá e mɛ mɛ lɛ sukpɔ́ ɖè ɖò Lɛngbɔ̌ Hɔntogbo ɔ kpá é ɔ, sindo e mɛ è nɔ lɛwu ɖè é ɖaxó ɖé ɖò finɛ, bɔ è nɔ ylɔ ɖɔ Bɛtizata. Azinzɔnnɔ, nukúntíntɔ́nnɔ, kpo sékunɔ kpo gègě nɔ wá sindo enɛ kɔn. Aniwu? Ðó mɛ gègě ɖi nǔ ɖɔ enyi è ɖò azɔn alɔkpa ɖebǔ jɛ wɛ, bo lɔ́n jɛ sìn ɔ mɛ hwenu e sìn ɔ ɖò adǎn jí é ɔ, azɔn mɛtɔn sixu gbɔ.\nGbɔjɛzángbe wɛ mǐ ɖè dìn, bɔ Jezu mɔ dawe ɖé ɖò sindo enɛ kpá, bɔ é ko ɖò azɔn jɛ wɛ sín xwè 38 ɖíe. Jezu kanbyɔ ɛ ɖɔ: “A jló bonu azɔn towe ni gbɔ à?” Dawe ɔ yí gbè n’i ɖɔ: “Aklunɔ, un ɖó mɛɖé ɖò fí bɔ é na sɔ́ mì dó sìn ɔ mɛ hwenu e é nɔ xò dó ɔ ǎ; hwenu e un nɔ ɖò gǎn dó wɛ ɖɔ ma yì jɛ mɛ ɔ, mɛ ɖevo nɔ ko jɛ tɔ̀ ɔ mɛ jɛ nukɔn nú mì.”—Jaan 5:6, 7.\nJezu ɖɔ xó ɖé bɔ é ɖó na kpaca dawe ɔ kpo mɛɖebǔ e na ko sè é kpo, é ɖɔ: “Site, sɔ́ zan towe bo zun zɔnlin.” (Jaan 5:8) Nǔ e dawe ɔ ka wà é pɛ́pɛ́ nɛ. Ee azɔn tɔn gbɔ n’i tlolo é ɔ, é sɔ́ zan tɔn bo jɛ zɔnlin zun jí!\nNùjiwǔ enɛ e jɛ é ɖó na hun xomɛ nú Jwifu lɛ wɛ, loɔ, ye ka mɔ dawe ɔ bo jɛ hwɛ dó è jí ɖɔ: “Égbé ɔ, gbɔjɛzángbe wɛ; a ɖó na zé zan gbɔjɛzángbe ǎ, sɛ́n mǐtɔn gbɛ́.” Dawe ɔ yí gbè nú ye ɖɔ: “Mɛ e gbɔ azɔn nú mì ɔ wɛ ɖɔ nú mì ɖɔ: ‘Zě zan towe bo zun zɔnlin.’” (Jaan 5:10, 11) Jwifu enɛ lɛ mɔ xó ɖɔ dó azɔn e è gbɔ nú mɛ ɖò Gbɔjɛzángbe é wu.\n“Mɛ̌ ka nyí mɛ e ɖɔ nú we ɖɔ: ‘Zě zan towe bo ɖi zɔnlin’ ɔ?” Ye jló na ɖó mɔjɛmɛ nǔ enɛ tɔn. Aniwu ye ka kàn mɔ̌ byɔ dawe ɔ? Ðó Jezu ko “gosin agun e kplé ɖò finɛ ɔ mɛ,” bɔ dawe e sín azɔn gbɔ é ka tuùn nyikɔ Jezu tɔn ǎ. (Jaan 5:12, 13, tinmɛ e ɖò dò é.) Amɔ̌, dawe enɛ ɔ na lɛ́vɔ wá mɔ Jezu. Nukɔnmɛ ɔ, é xò gò Jezu ɖò tɛmpli ɔ mɛ, bo tuùn nyikɔ mɛ e gbɔ azɔn n’i ɖò sindo ɔ kpá é tɔn.\nDawe e azɔn gbɔ na é yì mɔ Jwifu e kàn nǔ byɔ ɛ dó lee azɔn tɔn gbɔ gbɔn é wu lɛ é. É ɖɔ nú ye ɖɔ Jezu wɛ. Ee Jwifu lɛ sè mɔ̌ é ɔ, ye yì mɔ Jezu. Nǔ e d’alɔ Jezu bɔ é bló nùjiwǔ mɔhun lɛ é tuùn gbé wɛ ye ka tɔ́n bo yì mɔ ɛ à? Eǒ. É nyɔ́ wà ɔ, bo na dó dóhwɛ Jezu, ɖó é wà ɖagbe ɖò Gbɔjɛzángbe wutu wɛ. Bɔ ye tlɛ lɛ́ jɛ gbě tɔn nya jí!\nAniwu Jezu ka tunta Judée? Etɛ wà wɛ é ka kpó ɖè?\nAniwu mɛ gègě ka nɔ yì sindo e è nɔ ylɔ ɖɔ Bɛtizata é kɔn?\nNùjiwǔ tɛ Jezu ka bló ɖò sindo ɔ kɔn? Nɛ̌ Jwifu ɖé lɛ ka wà nǔ gbɔn?


Bǐbɛ́mɛ 49 - Genèse 49\nAmɔ̌, un jló ná nɔ gbě e blá wɛ yě ɖe ɔ́ mɛ ǎ. Un jló ná nɔ kplé yětɔn lɛ́ɛ tɛnmɛ ǎ, ɖó yě hu gbɛtɔ́ gěgé kpó xomɛsin kpó, yě sɛ́n dɔn nú nyibúsú gěgé; yě ká tunwun cóbó bló ǎ.\nUn dó nu xomɛsin yětɔn, ɖó é syɛ́n dín. Un dó nu adǎnwiwa yětɔn, ɖó adǎnwiwa énɛ́ ɔ́, mɛ wɛ yě dó hu. Un ná gba vǐ yětɔn lɛ́ɛ dó gbɔn Izlayɛ́li. Un ná fúnfún yě gbɔn to ɔ́ bǐ mɛ.\nJudáa, hwɛ ɔ́, nɔví towe lɛ́ɛ ná nɔ́ sɔ́ we su. A nǎ tɛ afɔ kɛntɔ́ towe lɛ́ɛ jí. Nɔví towe lɛ́ɛ ɖésú ná nɔ́ yi do nú we.\nJudáa, vǐ ce, kinnikínní wínnyáwínnyá e wlí lan ɖu, bó lɛ́ kɔ wá nɔtɛn tɔn ɔ́ ɖɔhun wɛ a cí; kinnikínní ɔ́ mlɔ́ ayǐ, bó ɖo gbigbɔjɛ́ wɛ; mɛ̌ ná glá ba nǔɖɔ ɛ?\nAxɔ́sú kpogɛ ɔ́ ná nɔ Judáa hɛ́nnu mɛ, gǎn kpogɛ ɔ́ ná nɔ vǐ tɔn lɛ́ɛ sín alɔmɛ, káká jɛ hwenu e mɛ e tɔn é nyí ɔ́ ná wá, bɔ togun lɛ́ɛ ná se tónú n'i é.\nÉnɛ́ ɔ́, vǐwungbo mɛ ná d'agba káká bɔ é ná nɔ́ sin tócí tɔn nyi mɛ. É ná nɔ́ nya awu tɔn ɖo vɛ̌ɛn mɛ, bó ná nɔ́ nya awu tɔn gaga ɔ́ ɖo vǐwun sin mɛ.\nÉ nu vɛ̌ɛn káká bɔ nukún tɔn myá vɛ̌ɛn ɖɔhun. É nu nyibúnɔ́sin káká bɔ aɖǔ tɔn cí nyibúnɔ́sin ɖɔhun.\nZabulɔ́ɔn ɔ́, xutó wɛ é ná nɔ́ nɔ. É ná nɔ fí e tɔjíhún lɛ́ɛ nɔ́ glín ɖó é. Ayǐkúngban tɔn ná yi káká Sidɔ́ɔn.\nIsakáa ɔ́, tócí e dó hlɔ̌nhlɔ́n ganjí, bó mlɔ́ ayǐ ɖo kpó mɛ ɔ́ ɖɔhun wɛ é cí.\nÉ mɔ ɖɔ fí e gbɔjɛ́ ɖe wɛ émí ɖe ɔ́ nyɔ́, bó mɔ ɖɔ to ɔ́ nyɔ́ ɖɛkpɛ. É xá kpó, bó ná hɛn agban. É jó éɖée dó nú kannumɔzɔ́.\nDan ná ɖu gǎn ɖo togun tɔn nu akɔta Izlayɛ́li tɔn ɖě lɛ́ɛ ɖɔhun.\nDan ná nyí dan bó ɖo ali jí. É ná nyí amanɔnú jakpata ɖo aliswɛ́ɛ́n jí, bó ná nɔ́ xú aɖǔ sɔ́ dó afɔ, bɔ sɔ́xátɔ́ ná jɛ ayǐ wɛn.\nMawu Mavɔmavɔ, un ɖo nukún ɖó hwlɛngán towe wɛ.\nGadi ɔ́, mɛ wɔ̌buwɔ́bú ɖé lɛ́ɛ ná hɛn ahwanfunnú, bó ná wá tɔ́n ahwan ɛ. Amɔ̌, é wɛ ná zun dó yě jǐ.\nAcɛ́ɛ ɔ́, nǔɖuɖu ɖagbe ná tíin ɖo gɔ́n tɔn. Nǔ ɖagbe e axɔ́sú ná nɔ́ ɖu ɔ́, é gɔ́n wɛ è nǎ nɔ́ mɔ ɖe.\nNɛfutali ɔ́, agbanlín e è ɖe nyi te ɔ́ wɛ é nyí. É nɔ́ ji vǐ ɖɛkpɛ ɖɛkpɛ.\nJozɛ́fu ɔ́, atín e nɔ sɛ́n ganjí bó ɖo tɔjɔtɛn ɖé tó ɔ́ wɛ é nyí. Atínla lɛ́ɛ yi jǐ káká bó dín zɛ ahohó ɔ́ wú.\nGǎdatɔ́ lɛ́ɛ ɔ́, yě ɖo cícɔ́ ɛ wɛ. Yě ba xó e, yě da gǎ ɛ.\nAmɔ̌, é hɛn gǎ tɔn syɛ́nsyɛ́n. Nǔbǐwúkpétɔ́ nyɛ Jakɔ́bu tɔn sín hlɔ̌nhlɔ́n zɔ́n, bɔ alɔ tɔn lɛ́ɛ syɛ́n; énɛ́ ɔ́, é húzú lɛ̌ngbɔ́nyitɔ́ Izlayɛ́li tɔn, só Izlayɛ́li tɔn.\nGbɔn Mawu nyɛ tɔ́ towe tɔn jí ɔ́, gbɔn Mawu Nǔbǐwúkpétɔ́ ɔ́ jí ɔ́, a nǎ mɔ sin sín jǐxwé, a nǎ mɔ sin sín ayǐkúngban glɔ́. Nyɔ̌nu lɛ́ɛ ná ji vǐ, kanlin lɛ́ɛ ná ji vǐ.\nĐɛ e xo dó jǐ towe wɛ nyɛ tɔ́ towe ɖe lɛ́ɛ ɔ́, yě hú gǎn ɖagbe e só tɛgbɛ tɔn lɛ́ɛ nɔ wa é, yě hú gǎn ɖagbe e só kpɛví kpɛví xóxó hwenu tɔn lɛ́ɛ nɔ́ wa é. Nyɔ̌ná nyɛ tɔ́ towe tɔn ní kɔn dó jǐ towe, ní kɔn dó mɛ e nyí gǎn nú nɔví towe lɛ́ɛ jí.\nBɛnjamɛ́ɛ ɔ́, hla lanwlíɖutɔ́ wɛ é nyí. É nɔ́ wlí lan ɖu zǎnzǎn, bɔ é jɛ gbadanu ɔ́, é nɔ́ má nǔ e é wlí lɛ́ɛ.”\nMɛ e wá húzú akɔta Izlayɛ́li tɔn wěwe lɛ́ɛ ɔ́, xó e tɔ́ yětɔn ɖɔ nú yě, hwenu e é xo ɖɛ dó yě jí lɛ́ɛ é nɛ́. Đɛ vovo wɛ é xo dó mɛ ɖokpó ɖokpó jí.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, Jakɔ́bu ɖɔ lě e nǔ lɛ́ɛ ná nyí gbɔn ɔ́ nú vǐ tɔn lɛ́ɛ ɖɔ: “Un ná yi su tɔ́gbó ce lɛ́ɛ; nǔ nyí mɔ̌ hǔn, mi ɖi mì dó tɔ́gbó ce lɛ́ɛ kpá, ɖo sóxo e ɖo Eflɔ́ni Hetíi ví ɔ́ sín gle mɛ ɔ́ mɛ.\nĐo Makipela sín gle e ɖo Mamulée nukɔn ɖo Kanáa é. Gle e Ablaxámu xɔ ɖo Eflɔ́ni Hetíi ví ɔ́ sí, bó sɔ́ dó ɖó kúxwé tɔn ná é wɛ.\nFínɛ́ wɛ è ɖi Ablaxámu kpó asi tɔn Sala kpó ɖó; fínɛ́ wɛ è lɛ̌ wá ɖi Izáki kpó asi tɔn Hlebeka kpó ɖó. Fínɛ́ wɛ nyɛ ɖésúnɔ ɖi Lěya ɖó.\nGle ɔ́ kpó sóxo e ɖo gle ɔ́ mɛ ɔ́ kpó ɔ́, Hitíti lɛ́ɛ sí wɛ è xɔ ɖe.”\nÉe Jakɔ́bu ɖɔ xó énɛ́ lɛ́ɛ nú vǐ tɔn lɛ́ɛ fó ɔ́, é mlɔ́ ayǐ, bɔ gbɔjɛ tɔn xwɛ, bɔ é yi su tɔ́gbó tɔn lɛ́ɛ.


Jezu kpo Nyɔnu E Ðò Sɛ́tɔ̀ Kɔn É Kpo | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nNyɔnu E Ðò Sɛ́tɔ̀ Kɔn É\nÐò Dindinwayixwe ɔ gudo ɔ, Jezu kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo wlí ali xwè xwé ɖò Galilée bo gbɔn Samalíi. Ee ye sɛkpɔ toxo Sicáa tɔn é ɔ, Jezu nɔte ɖò fí e è nɔ ylɔ ɖɔ sɛ́tɔ̀ Jakɔbu tɔn é. Hwenu e é ɖò gbigbɔjɛ wɛ é ɔ, ahwanvu tɔn lɛ yì nùɖuɖu xɔ gbé ɖò toxo ɔ mɛ.\nNyɔnu ɖé wá sìn dun gbé ɖò sɛ́tɔ̀ ɔ nu. Jezu ɖɔ n’i ɖɔ: “Nǎ sìn mì má nu.” Nyɔnu ɔ ɖɔ: ‘Etɛwu a ka ɖò xó ɖɔ nú mì wɛ? Samalíinu wɛ nú mì. Jwifu lɛ ma nɔ ɖɔ xó xá Samalíinu lɛ nɛ.’ Jezu ɖɔ n’i ɖɔ: ‘Nú a ko tuùn mɛ e un nyí é wɛ ɔ, hwiɖesu wɛ na ko byɔ sìn mì, bɔ un na na sìn e nɔ na gbɛ̀ mɛ é we.’ Nyɔnu ɔ kanbyɔ ɖɔ: ‘Etɛ ɖɔ gbé a ka ja? A ma ɖó tɔká vɔ́vɔ́ nɛ.’ Jezu ɖɔ: ‘Mɛɖebǔ e na nu sìn e un na na ɛ é ɔ, kɔ sɔ́ na xú mɛ ɔ kpɔ́n gbeɖé ǎ.’ Nyɔnu ɔ ɖɔ: “Mɛɖaxó, kɛnklɛn bo na sìn enɛ mì.”\nEnɛ gudo ɔ, Jezu ɖɔ n’i ɖɔ: ‘Yì kplá asú towe wá.’ Nyɔnu ɔ ɖɔ: ‘Un ɖó asú ǎ.’ Jezu ɖɔ: ‘Xó nugbǒ wɛ a ɖɔ. A ko d’asú azɔn atɔ́ɔ́n, bɔ dawe e kpo hwi kpo ɖò kpɔ́ dìn é nyí asú towe ǎ.’ Nyɔnu ɔ ɖɔ: ‘Un mɔ ɖɔ gbeyiɖɔ ɖé wɛ nú we. Mɛ ce lɛ lin ɖɔ mǐ hɛn ɔ, mǐ na sɛ̀n Mawu ɖò só elɔ jí, amɔ̌, Jwifu lɛ nɔ ɖɔ ɖɔ Jeluzalɛmu kɛɖɛ jɛn mǐ sixu sɛ̀n Mawu ɖè. Un lin ɖɔ hwenu e Mɛsiya ɔ na wá é ɔ, é na kplɔ́n lee mǐ na sɛ̀n Mawu gbɔn é mǐ.’ Enɛ gudo ɔ, Jezu ɖɔ xó e é ma ko ɖɔ nú mɛɖé kpɔ́n ǎ é, é wɛ nyí: ‘Nyɛ wɛ nyí Mɛsiya ɔ.’\nNyɔnu ɔ yawu yì toxo ɔ mɛ bo ɖɔ nú Samalíinu lɛ ɖɔ: ‘Un lin ɖɔ un mɔ Mɛsiya ɔ. É tuùn nǔ lɛ bǐ dó wutu ce. Mi wá kpɔ́n!’ Ye xwedó è bo lɛkɔ yì sɛ́tɔ̀ ɔ nu bo ɖótó nùkplɔnmɛ Jezu tɔn.\nSamalíinu lɛ byɔ Jezu ɖɔ é ni wá nɔ toxo emitɔn mɛ. É kplɔ́n nǔ mɛ lɛ ɖò finɛ nú azǎn wè, bɔ mɛ gègě ɖi nǔ n’i. Ye ɖɔ nú nyɔnu Samalíinu ɔ ɖɔ: ‘Ee mǐ ɖótó nya elɔ gudo dìn é ɔ, mǐ tuùn ɖɔ é wɛ nyí mɛhwlɛngantɔ́ gbɛ̀ ɔ tɔn nugbǒ nugbǒ.’\n“‘Wǎ!’ Mɛ e sinnugblá sìn ɔ ni wá; mɛ e ɖò sìn e nɔ na gbɛ̀ mɛ ɔ ba wɛ ɔ ni yí vɔ̌nu.”—Nǔɖexlɛ́mɛ 22:17\nNùkanbyɔ lɛ: Etɛwu é ka kpaca nyɔnu Samalíinu ɔ ɖɔ Jezu ɖɔ xó n’i? Etɛ é ka ɖɔ n’i?\nJezu Kplɔ́n Nǔ Nyɔnu Samalíinu Ðé\nJezu ɖɔ xó ɖé n’i, b’ɛ cí ɖɔ é kún ko ɖɔ nú mɛɖé kpɔ́n ó ɖɔhun.\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Nyɔnu E Ðò Sɛ́tɔ̀ Kɔn É\nlfb nùkplɔnkplɔn 77 wex. 182-183


“Weziza Mitɔn Ni Bo Hɔ́n” Bo Kpa Susu nú Mawu | Nùkplɔnkplɔn Tɔn\n“Weziza mitɔn ni bo hɔ́n ɖò gbɛtɔ́ lɛ nukɔn, bonu ye ni . . . kpa susu nú Tɔ́ mitɔn.”—MAT. 5:16.\nHAN LƐ: 77, 59\nGɔ́ nú alɔɖiɖo ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ ɔ, ali ɖevo tɛ lɛ nu mǐ ka sixu bló bɔ weziza mǐtɔn na hɔ́n ɖè?\nNɛ̌ bǔninɔ Klisanwun tɔn ka nɔ dɔn mɛ lɛ wá nugbǒ ɔ mɛ gbɔn?\nEtɛwu acéjíninɔ ka ɖò taji tawun ɖò égbé?\n1. Hwɛjijɔ taji tɛ mǐ ka ɖó bo na j’awǎ?\nENYI mǐ sè lee togun Jehovah tɔn fɔ́n bo ɖò kpɔ́ sù d’eji wɛ gbɔn é ɔ, é nɔ sɔ́ akpàkpà mǐ tawun. Xwè e wá yì é mɛ ɔ, mǐ kplɔ́n Biblu xá gbɛtɔ́ 10 000 000 jɛji ɖò gbesisɔmɛ. Enɛ xlɛ́ nyì wɛn ɖɔ mɛsɛntɔ́ Mawu tɔn lɛ ɖò biblo wɛ bɔ weziza yetɔn ɖò hìnhɔ́n wɛ! Lin tamɛ dó jlǒɖotɔ́ livi mɔkpan e wá Flǐn lɛ é jí. Ye sixu gbɔn mɔ̌ mɛ bo kplɔ́n wanyiyi e Mawu ɖexlɛ́ hwenu e é sɔnǔ nú gbɛxixɔ ɔ é é.—1 Jaan 4:9.\n2, 3. (a) Afɔklɛ́nnú tɛ ma ka glɔ́n ali nú mǐ bonu mǐ gɔn “[kín]kɔ́n ɖò tɛntin yetɔn sunví ɖɔhun” ǎ? (b) Sɔgbe kpo xógbe Jezu tɔn e ɖò Matie 5:14-16 mɛ é kpo ɔ, etɛ mǐ ka na gbéjé kpɔ́n?\n2 Gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ ɔ, togun Jehovah tɔn nɔ dó gbè vovo gègě. É ɖò mɔ̌ có, enɛ nɔ sú ali dó mǐ bonu mǐ nɔ gɔn bǔ nɔ dó kpa susu nú Tɔ́ mǐtɔn Jehovah ǎ. (Nǔɖe. 7:9) Mǐ na bo nɔ dó anɔnugbe ɖebǔ alǒ nɔ nɔ fí ɖebǔ ɔ, mǐ sixu “kɔ́n ɖò tɛntin yetɔn sunví ɖɔhun.”—Fili. 2:15.\n3 Kpɔ́ e sù wɛ mǐ ɖè é, bǔninɔ e sín vivǐ mǐ nɔ ɖu é kpo acéjí e mǐ nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ nɔ é kpo bǐ nɔ gɔ́ sò nú susu e kpa nú Jehovah wɛ mǐ ɖè é. Ðò xota elɔ mɛ ɔ, mǐ na ɖɔ xó dó lee nǔ mɔhunkɔtɔn nyɔ́ bló gbɔn é jí.—Xà Matie 5:14-16.\nGBLǑ ADA NÚ MƐYLƆYLƆ Ɔ\n4, 5. (a) Gɔ́ nú wɛnɖagbejijla ɔ, nɛ̌ mǐ ka sixu bló gbɔn bɔ weziza mǐtɔn na hɔ́n? (b) Nú mǐ wà nǔ kpo xomɛnyínyɔ́ kpo ɔ, lè tɛ lɛ mǐ ka sixu mɔ? (Kpɔ́n fɔtóo e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n4 Ðò Atɔxwɛ (Glɛnsigbe) 1er juin 1925 tɔn mɛ ɔ, xota e nyí “Weziza Ðò Ablu Mɛ” é tinmɛ ɖɔ: “Mɛɖebǔ sixu nɔ gbeji nú Aklunɔ ɖò azǎn e kpò lɛ é mɛ . . . ǎ, afi nú é zán ali e hun n’i lɛ é, bo bló bɔ weziza tɔn hɔ́n ɔ nɛ.” Xota ɔ lɛ́ tinmɛ ɖɔ: “É ɖó na bló mɔ̌ gbɔn wɛnɖagbe ɔ jijla nú mɛ e ɖò ayikúngban ɔ jí lɛ é gblamɛ, lobo na bló bɔ gbɛzán tɔn na sɔgbe xá weziza sín ali lɛ.” É ɖò wɛn ɖɔ ali e nu mǐ sixu bló bɔ weziza mǐtɔn na hɔ́n ɖè é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ mǐ na jla wɛnɖagbe ɔ mɛ lɛ, lobo kplɔ́n nǔ ye bonu ye ni huzu ahwanvu. (Mat. 28:19, 20) Gɔ́ na ɔ, mǐ sixu kpa susu nú Jehovah gbɔn Klisanwun gbɛzinzan mǐtɔn gblamɛ. Xwétɔ́ lɛ kpo aligbɔntɔ́ lɛ kpo nɔ ɖó ayi nùwalɔ mǐtɔn lɛ wu. Nǔ e mǐ nɔ ko dó dó xɔ́ntɔn ye é, kpo gbè e mǐ nɔ dó ye kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo é kpo nɔ ɖɔ nǔ gègě dó mɛ e mǐ nyí é, kpo Mawu alɔkpa e sɛ̀n wɛ mǐ ɖè é kpo wu.\n5 Jezu ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ: “Enyi mi byɔ xwé ɖé gbè hǔn, mi [‘dó gbè xwétɔ́ ɔ,’ nwt].” (Mat. 10:12) Ðò xá e mɛ Jezu kpo mɛsɛ́dó tɔn lɛ kpo nɔ ɖekúnnu ɖè hwɛhwɛ é ɔ, mɛ lɛ ɖó aca bo nɔ yí jonɔ lɛ dó xwé yetɔn lɛ gbè. Égbé ɔ, aca enɛ ɖò fí gègě ǎ. Amɔ̌, nǔwiwa kpo jiɖiɖe kpo gɔ́ nú xɔ́ntɔn e a nɔ dó xwétɔ́ ɖé hwenu e a ɖò hwɛjijɔ e wu a wá gɔ̌n tɔn é tinmɛ n’i wɛ é sixu ɖè adohuhu alǒ xomɛsin tɔn kpò. Hwɛhwɛ ɔ, nǔkiko e dɔn mɛ é wɛ nɔ zɔ́n bɔ xóɖɔɖókpɔ́ ɖagbe ɖé nɔ bɛ́. Wlɛnwín enɛ nɔ lɛ́ w’azɔ̌ hwenu e nɔví sunnu lɛ kpo nɔví nyɔnu lɛ kpo nɔ zán kɛkɛví lɛ ɖò kúnnuɖiɖe agbawungba tɔn hwenu é. Nú a ɖò alɔ ɖó ɖò sinsɛnzɔ́ mɔhun mɛ wɛ ɔ, a sixu mɔ ɖɔ hwɛhwɛ ɔ, mɛ lɛ nɔ yí wɛn ɔ ganji hwenu e è ko nǔ dó ye yɛ́ɛ bo dó gbè ye é. É sixu sísɛ́ ye bɔ ye sɛkpɔ mǐ bo yí wema mǐtɔn lɛ ɖokpo. Nǔwiwa kpo xomɛnyínyɔ́ kpo lɔ sixu d’alɔ bɔ a na bɛ́ xóɖɔɖókpɔ́ ɖé.\n6. Nɛ̌ asú kpo asì kpo mɛxomɔ ɖé ka gbló ada nú sinsɛnzɔ́ yetɔn gbɔn?\n6 Asú kpo asì kpo mɛxomɔ ɖé ɖò Angleterre bɔ azɔn ɖó dogbó nú sinsɛnzɔ́ xwé ɖé gbè jɛ xwé ɖé gbè tɔn yetɔn tawun. Ye wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ emi na bló bɔ weziza emitɔn na hɔ́n, ɖò xwé yetɔn kpá. Ye nɔ tɛ́ wema junjɔn Biblu jí lɛ dó tavo ɖé tá, hwenu e mɛjitɔ́ lɛ nɔ wá kplá vǐ yetɔn lɛ ɖò azɔ̌mɛxwé e ɖò akpá yetɔn é é. Nǔdobiba ko sísɛ́ mɛ gègě bɔ ye yí wema Les jeunes s’interrogent. Réponses pratiques Akpáxwé 1tɔn kpo 2gɔ́ ɔ kpo, gɔ́ nú alɔnuwema lɛ. Nɔví nyɔnu gbexosin-alijitɔ́ ɖé ɖò agun yetɔn mɛ, bo xò kpóɖó nú ye ɖò tito kúnnuɖiɖe tɔn yetɔn enɛ mɛ. Xɔ́ntɔn dó mɛ sín walɔ e nɔví nyɔnu ɔ ɖó é, gɔ́ nú gǎn nùjɔnǔ tɔn e asú kpo asì kpo ɔ dó é sísɛ́ mɛjitɔ́ lɛ ɖokpo bɔ é yí gbè bá kplɔ́n Biblu.\n7. Alɔ tɛ a ka sixu dó mɛ yɔyɔ̌ e wá xá towe mɛ lɛ é?\n7 Ðò xwè gudogudo tɔn elɔ lɛ mɛ ɔ, mɛ e ahwan nya sín tò yetɔn mɛ lɛ é gègě sɛ̀ tɛn yì tò ɖevo lɛ mɛ. Nɛ̌ a ka sixu d’alɔ mɛ enɛ lɛ bɔ ye na kplɔ́n bo tuùn Jehovah kpo linlin tɔn kpo gbɔn? Nú a na bɛ́ hǔn, kplɔ́n lee è nɔ dó gbè mɛ gbɔn kpaà dó mɛ yɔyɔ̌ enɛ lɛ e wá xá towe mɛ é sín gbè mɛ gbɔn é. JW Language nyí azɔ̌wanú e sixu d’alɔ we bɔ a na wà mɔ̌ é ɖé. Gɔ́ na ɔ, a sixu kplɔ́n nukɛgbe klewun klewun e na fɔ́n jlǒ yetɔn nyite é. Enɛ ɔ, a sixu kpéwú bo xlɛ́ ali ye yì jw.org jí lobo xlɛ́ video kpo wema kpo vovo e ɖò gbè yetɔn mɛ lɛ é ye.—Sɛ́n. 10:19.\n8, 9. (a) Alixlɛ́mɛ e nyɔ́ zán é tɛ mǐ ka nɔ mɔ ɖò kplé aklunɔzán gblamɛ tɛntin tɔn mǐtɔn hwenu? (b) Nɛ̌ mɛjitɔ́ lɛ ka sixu d’alɔ vǐ yetɔn lɛ bɔ ye na ɖ’alɔ ɖò kplé lɛ mɛ gbɔn?\n8 Jehovah gbɔn wanyiyi gblamɛ bo sɔnǔ nú Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn, bonu sinsɛnzɔ́ mǐtɔn ni dó bí alɔ nú mǐ d’eji. Alixlɛ́mɛ e nyɔ́ zán, bɔ mǐ nɔ mɔ ɖò kplé enɛ jí é nɔ d’alɔ mǐ mɛ gègě, bɔ mǐ nɔ ɖeji hugǎn hwenu e mǐ nɔ ɖò mɛ lɛ ba kpɔ́n wɛ, lobo nɔ lɛ́ ɖò Biblu kplɔ́n ye wɛ é.\n9 Mɛ e wá yɔyɔ̌ lɛ é gègě nɔ ɖ’ayǐ wu ɖɔ vǐ mǐtɔn lɛ nɔ ɖ’alɔ ɖò kplé lɛ mɛ. Mɛjitɔ́ lɛ mi, mi d’alɔ vǐ mitɔn lɛ bonu weziza yetɔn ni hɔ́n gbɔn kpinkplɔn ye, bonu ye ni nɔ na xósin dó xógbe yeɖesunɔ tɔn lɛ mɛ gblamɛ. Xógbe e bɔkun bo ka gosin ayi yetɔn mɛ lɛ é nɔ sísɛ́ mɛ yɔyɔ̌ e ɖó jlǒ lɛ é hweɖelɛnu, bɔ ye nɔ mɔ nǔ jɛ nugbǒ ɔ wu.—1 Kɔ. 14:25.\nNƆ XÒ BǓNINƆ KÀN\n10. Azɔ̌ tɛ sinsɛn-biblo xwédo tɔn ka nɔ wà ɖò bǔninɔ kàn xixo mɛ?\n10 Ali ɖevo e nu a sixu bló bɔ weziza towe hɔ́n ɖè é wɛ nyí ɖɔ a ni nɔ xò bǔninɔ kàn ɖò xwédo towe kpo agun towe kpo mɛ. Ali e nu mɛjitɔ́ lɛ sixu wà mɔ̌ ɖè é ɖokpo wɛ nyí tuto Sinsɛn-Biblo Xwédo tɔn gbesisɔ tɔn ɖé biblo. Mɛ gègě nɔ sɔ́ Televiziɔn JW tɔn kpinkpɔn dó tuto enɛ mɛ ɖò hweɖenu ɖò sun ɔ mɛ. Nú mi kpɔ́n tuto ɔ kpé ɔ, etɛwu mi ma ka na ɖè hwenu ɖó vo bo ɖɔ xó dó lee mi sixu zán nǔ e mi kpɔ́n lɛ é gbɔn é jí ǎ? Nú mɛjitɔ́ lɛ ɖò nukún kpé dó sinsɛn-biblo xwédo tɔn wu wɛ ɔ, ye ɖó na flín ɖɔ alixlɛ́mɛ e sín hudo vǐ kpɛví ɖé ɖó é sixu gbɔn vo tawun nú ee sín hudo mɛ winnyawinnya ɖé ɖó é. Blǒ gbɔn alɔkpa ɖé bonu nùkplɔnmɛ ɔ ni sɔgbe xá hagbɛ̌ xwédo ɔ tɔn ɖokpo ɖokpo.—Ðɛh. 148:12, 13.\nEnyi a nɔ dó xɔ́ntɔn mɛxomɔ lɛ ɔ, é na hɛn we lidǒ tawun (Kpɔ́n akpáxwé 11gɔ́ ɔ)\n11-13. Nɛ̌ mǐ bǐ ka sixu xò bǔninɔ kàn ɖò agun ɔ mɛ, lobo d’alɔ mɛ ɖevo lɛ bonu weziza yetɔn na hɔ́n gbɔn?\n11 Nɛ̌ mɛ winnyawinnya lɛ ka sixu xò bǔninɔ kàn ɖò agun ɔ mɛ, bo gbɔn mɔ̌ mɛ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ bonu weziza yetɔn ni hɔ́n gbɔn? Nú Klisanwun winnyawinnya ɖé wɛ nú we ɔ, etɛwu a ma ka na sɔ́ xɔ́ntɔn didó mɛxomɔ lɛ dó ɖó nǔ e gbé a na nya é ǎ? A sixu byɔ ye kpo sísí kpo ɖɔ ye ni kpi nǔ e ye ko mɔ kpɔ́n ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ lɛ é ɖé sín tan nú we. A na mɔ ɖɔ é na hɛn we lidǒ tawun, bɔ akpàkpà tlɛ na sɔ́ hwi kpo ye kpo bǐ hugǎn, bɔ mi na bló bɔ weziza nugbǒ ɔ tɔn na hɔ́n. Mǐ bǐ sixu sɔ́ doo didó nú mɛ ɖěɖee nɔ wá kplé ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn mɛ lɛ é dó ɖó nǔ e gbé mǐ na nya é. Mɔ̌ wiwa na gɔ́ sò nú bǔninɔ, bo sixu sísɛ́ mɛ yɔyɔ̌ lɛ bɔ ye na jló na d’alɔ bɔ weziza yetɔn na hɔ́n. Gǎndido towe lɛ sixu byɔ ɖɔ a ni dó gbè nú jonɔ lɛ kpo nǔkiko e dɔn mɛ é ɖé kpo, vlafo a tlɛ sixu byɔ ye ɖɔ ye ni jinjɔn akpá towe. Tɛ́n kpɔ́n bo ɖè jonɔ lɛ xlɛ́ mɛ ɖevo lɛ, enɛ ɔ, ye na vo cí ɖɔ xwégbe wɛ ye ɖè ɖɔhun.\n12 Enyi è sɔ́ azɔ̌ d’así nú we bɔ a na kpé nukún dó kplé kúnnuɖegbe tɔn ɖé wu ɔ, a sixu dó gǎn, bo d’alɔ mɛxomɔ lɛ bonu ye na ɖ’alɔ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ. Ye ka ɖó fí e ye na ɖekúnnu ɖè b’ɛ sɔgbe xá ye é à? Ðò ali ɖé lɛ nu ɔ, a sixu ɖè ye kpo mɛ winnyawinnya e sixu d’alɔ ye é ɖé kpo. A sixu lɛ́ xlɛ́ mɛ ɖěɖee lanmɛ yetɔn, alǒ ninɔmɛ ɖé lɛ ɖó dogbó nú nǔ e ye sixu wà lɛ é é ɖɔ emi mɔ nukúnnú jɛ ninɔmɛ yetɔn mɛ. Lee nǔ mɛ ɖevo lɛ tɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú we gbɔn é kpo nukúnnúmɔjɛnǔmɛ towe kpo sixu d’alɔ mɛ winnyawinnya kpo mɛxomɔ kpo, mɛ e ko mɔ nǔ kpɔ́n é kpo mɛ e ma ko mɔ nǔ kpɔ́n sɔmɔ̌ ǎ é kpo, bɔ ye na jla wɛnɖagbe ɔ kpo kanɖodonǔwu kpo.—Lev. 19:32.\n13 Akpàkpà sɔ́ ɖɛhanwlantɔ́ ɔ b’ɛ ɖɔ: “Nɔví nɔví lɛ ɖó gbè kpɔ́ ɔ, é nɔ nyɔ́, é nɔ víví mɛ nya!” (Xà Ðɛhan 133:1, 2.) Ee Izlayɛli-ví lɛ ɖó gbè kpɔ́ é ɔ, nǔwiwa mɛ ɖevo e nɔ sɛ̀n Jehovah lɛ é tɔn wà ɖagbe nú ye tawun, bɔ ye ɖu lè yetɔn. É cí lee ami e è nɔ kɔn dó ta nú mɛ é nɔ ɖó wǎn ɖagbe, lobo nɔ lɛ́ wà ɖagbe nú agbaza gbɔn é ɖɔhun. Etɛwu a ma ka na kanɖeji bonu nùwalɔ towe na wà ɖagbe nú nɔví sunnu lɛ kpo nɔví nyɔnu lɛ kpo, bo na zɔ́n bɔ bǔninɔ na tíìn ɖò tɛntin yetɔn ǎ? Enyi a ko ɖò mɔ̌ wà wɛ ɔ, é jɛxa ɖɔ è ni kpa we. A ka sixu ɖó “wanyiyi ɖaxó,” enɛ wɛ nyí ɖɔ a na lɛ́ bló hú mɔ̌, bo na nɔ lɛ́ wà mɔ̌ ɖò gbesisɔmɛ à?—2 Kɔ. 6:11-13.\n14. Etɛ a ka sixu bló bɔ weziza towe na hɔ́n ɖò xá é mɛ a ɖè é?\n14 Etɛ lɛ a ka sixu wà bo gbló ada nú gǎndido towe lɛ, bonu weziza nugbǒ Biblu tɔn tɔn na hɔ́n ɖò xá e mɛ a ɖè é? Xomɛnyínyɔ́xó kpo nùwalɔ xomɛnyínyɔ́ tɔn towe lɛ kpo sixu dɔn nɔzo ɖé wá nugbǒ ɔ mɛ. Kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Nukún tɛ nɔzo ce lɛ ka nɔ sɔ́ dó kpɔ́n mì na? Xwé ce gbè kpo nǔ e un ɖó lɛ é kpo ka nɔ nɔ mimɛ̌ jí, bo nɔ zɔ́n bɔ è nɔ ɖɔ xó ɖagbe dó xá e mɛ un ɖè é wu à? Un ka nɔ ɖè afɔ ɔ jɛ nukɔn bo na nɔ d’alɔ mɛ ɖevo lɛ à?’ Enyi a ɖò xó ɖɔ ɖó kpɔ́ xá kúnnuɖetɔ́ ɖevo lɛ wɛ hǔn, nɔ kanbyɔ ye ɖɔ ye ni ɖɔ lee xomɛnyínyɔ́ yetɔn kpo walɔ ɖagbe yetɔn kpo ko wà ɖagbe nú nɔzo yetɔn lɛ, azɔ̌gbɛ́ yetɔn lɛ kpo azɔ̌mɛvigbɛ́ yetɔn lɛ kpo gbɔn é. A na ɖibla sè nǔ ɖagbeɖagbe e ye ko mɔ kpɔ́n lɛ é.—Efɛ. 5:9.\nMI NƆ WUNZƐN\n15. Etɛwu wunzɛn ninɔ ka ɖò taji?\n15 Enyi mǐ jló ɖɔ weziza mǐtɔn ni hɔ́n ganji ɔ, mǐ ɖó na nɔ acéjí dó táan e mɛ mǐ ɖò gbɛ̀ nɔ ɖè wɛ é wu. Azɔn mɔkpan wɛ Jezu ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ: “Mi nɔ wunzɛn.” (Mat. 24:42; 25:13; 26:41) É ɖò wɛn ɖɔ enyi mǐ lin ɖɔ ya ɖaxó ɔ na lín cobo wá, ɖɔ é na wá hweɖenu, amɔ̌, é kún ka na nyí hwe mǐtɔn nu ó ɔ, wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ sɔ́ na mya nukún nú mǐ sɔmɔ̌ ǎ. (Mat. 24:21) Enɛ na zɔ́n bɔ weziza mǐtɔn sɔ́ na hɔ́n ɖò xá mǐtɔn mɛ ǎ, bo sixu ɖekpo alǒ tlɛ cí.\n16, 17. Etɛ a ka sixu wà bo na kpó ɖò acéjí nɔ wɛ?\n16 Ðó hwenu vɛwǔ elɔ lɛ fɔ́n bo ɖò syɛnsyɛn wɛ wutu ɔ, mǐ bǐ ɖó na nɔ wunzɛn. Jehovah na wà nǔ dó gan tɔn mɛ. Enɛ ɖó xò kpɔ́n ǎ. (Mat. 24:42-44) Amɔ̌ dìn hwɛ ɔ, mǐ ɖó na sɔnǔ nú suúluɖiɖo, bo na nɔ wunzɛn hú ɖ’ayǐ tɔn. Nɔ xà Xó Mawu tɔn ayihɔngbe ayihɔngbe, lobo nɔ nɔ wunzɛn bo nɔ xoɖɛ. (1 Pi. 4:7) Xwedó kpɔ́ndéwú ɖagbe nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo ɖěɖee wunzɛn e ye nɔ é kpo weziza yetɔn e ye jó dó b’ɛ hɔn é kpo hɛn awǎjijɛ wá na lɛ é tɔn. Kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖokpo ɖò xota “N’Tẹdo Avọ̀tonu Ju de Tọn Go sọn Owhe Kandegbàn Die” mɛ, bo tɔ́n ɖò Atɔxwɛ (Gungbe) 15 avril 2012 tɔn mɛ, wexwɛ 18-21.\n17 Nǔwiwa kpo gbɛ̌dido kpo e nɔ hɛn mɛ lidǒ lɛ é ni gɔ́ gbɛzán towe mɛ. Enɛ na hɛn awǎjijɛ ɖaxó wá nú we, bɔ é na cí nú we ɖɔ hwenu ɖò wìwá yì wɛ bléblé ɖɔhun. (Efɛ. 5:16) Ðò xwè kanweko e wá yì é mɛ ɔ, nɔví mǐtɔn lɛ hɛn alɔnu yetɔn ján bo wà nǔ gègě. Amɔ̌, kpo alɔdo Jehovah tɔn kpo ɔ, mǐ lɛ́ ɖò nǔ e hugǎn mɔ̌ lɛ é wà wɛ ɖò égbé. Mǐ ɖò biblo wɛ bɔ weziza mǐtɔn ɖò hìnhɔ́n wɛ ɖò ali ɖé nu, bɔ è ko lin ɖɔ nǔ na nyí mɔ̌ kpɔ́n ǎ.\nMɛbakpɔ́n lɛngbɔnyitɔ́ tɔn lɛ nɔ hun ali nú mǐ bɔ mǐ nɔ ba nùnywɛ e ɖò Xó Mawu tɔn mɛ é (Kpɔ́n akpáxwé 18gɔ́ ɔ kpo 19gɔ́ ɔ kpo)\n18, 19. Nɛ̌ mɛxo agun tɔn lɛ ka sixu d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na nɔ wunzɛn lobo lɛ́ nyí kanɖodonǔwutɔ́ gbɔn? Jlɛ̌ dó nùɖé wu.\n18 Tuùn e mǐ tuùn ɖɔ hwɛhutɔ́ e mǐ nyí é kún nɔ sú ali dó mǐ, bɔ mǐ nɔ gɔn Jehovah sɛ̀n lee é jló gbɔn é ó é nɔ hɛn nùɖiɖi mǐtɔn lidǒ tawun. Enɛ wu ɔ, nùnina e Jehovah na mǐ, b’ɛ nyí mɛxo agun tɔn lɛ é ni nɔ sù nukún towe mɛ. (Xà Efɛzinu lɛ 4:8, 11, 12.) Hweɖevonu e mɛxo agun tɔn ɖé na wá ba we kpɔ́n é ɔ, zǎn ali enɛ e hun nú we é bo yí nùnywɛ ɖò gɔ̌n tɔn, lobo ɖu wě e é na ɖè xá we é sín lè.\n19 Asú kpo asì kpo ɖé ɖò Angleterre bo ɖò xwi ɖí xá tagba ɖé lɛ wɛ, lobo ylɔ mɛxo agun tɔn wè, bɔ ye sɔ ylɔ̌ ɔ. Asì ɔ mɔ ɖɔ asú emitɔn kún sɔgbe xá emi ɖò gbigbɔ lixo ó. Asú ɔ yí gbè ɖɔ emi kún nyí nùkplɔnmɛtɔ́ ɖagbe ó, lé emi kún bló tuto sinsɛn-biblo xwédo tɔn gbesisɔ tɔn ɖé tɔn ó. Mɛxo lɛ dɔn ayi asú kpo asì kpo ɔ tɔn wá kpɔ́ndéwú Jezu tɔn jí. É nɔ kpé nukún dó ahwanvu tɔn lɛ wu, bo nɔ sú nǔ e hudo ye lɛ é sín dò. Mɛxo lɛ dó wusyɛn lanmɛ nú asú ɔ ɖɔ é ni xwedó kpɔ́ndéwú Jezu tɔn. Ye dó wusyɛn lanmɛ nú asì ɔ ɖɔ é ni ɖó suúlu. Mɛxo agun tɔn lɛ lɛ́ na alixlɛ́mɛ e nyɔ́ zán lɛ é ɖé lɛ asú kpo asì kpo ɔ dó lee ye sixu w’azɔ̌ ɖó kpɔ́, bo bló sinsɛn-biblo xwédo tɔn xá vǐ yetɔn wè lɛ gbɔn é jí. (Efɛ. 5:21-29) Nukɔnmɛ ɔ, mɛxo agun tɔn lɛ kpa asú ɔ nú gǎn e é dó lɛ é. Ye dó wusyɛn lanmɛ n’i ɖɔ é ni dó gǎn d’eji bo ganjɛ gbigbɔ mímɛ́ wu, bonu é na d’alɔ ɛ nú é na huzu tatɔ́ ɖagbe ɖé ɖò gbigbɔ lixo. Xwédo ɔ sín nǔ e ɖu ayi mɛ nú ye é kpo gudo e ye nɔ n’i é kpo zɔ́n bɔ weziza tɔn hɔ́n.\n20. Enyi a bló bonu weziza towe hɔ́n ɔ, etɛ a ka sixu ɖó nukún?\n20 Ðɛhanwlantɔ́ ɔ jihan ɖɔ: ‘Nǔ nyɔ́ nú mɛ e nɔ ɖó sísí nú Jehovah lɛ, mɛ e nɔ mlɛ́ ali e Jehovah ɖè lɛ.’ (Ðɛh. 128:1) Nú a nɔ bló bɔ weziza towe nɔ hɔ́n, gbɔn mɛ ɖevo lɛ yiylɔ bonu ye wá sɛ̀n Mawu, nǔwiwa ɖò ali ɖé nu bo na dó xò fífá kàn kpo acéjíninɔ kpo gblamɛ ɔ, a na mɔ ɖɔ awǎjijɛ towe na jɛji. Mɛ ɖevo lɛ na mɔ azɔ̌ towe ɖagbe lɛ, bɔ é na sísɛ́ mɛ gègě bɔ ye na kpa susu nú Tɔ́ mǐtɔn.—Mat. 5:16.


Nɛ̌ Un ka Sixu Ðí Xwi Xá Cɔcɔ E È Nɔ Dó nú Mì nú Má Ðóxó Xá Mɛ É Gbɔn? | Nǔ E Mɛ Winnyawinnya lɛ Nɔ Kanbyɔ lɛ É\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arabe-Gbè (Liban Tɔn) Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bichlamar Bulgarie-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitumbuka Corée-Gbè Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Hiligaynon Hongrie-Gbè Iban Iloko Indonésie-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kannada Kazakh Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Norvège-Gbè Ossétie-Gbè Pangasinan Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Tagalog Tchèque-Gbè Thaï Tigrinya Tojolabal Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Turquie-Gbè Tzotzil Ukraine-Gbè Valencian Vietnam-Gbè Îles Féroé-Gbè\nNɛ̌ Un ka Sixu Ðí Xwi Xá Cɔcɔ E È Nɔ Dó nú Mì nú Má Ðóxó Xá Mɛ É Gbɔn?\n“Hwenu e un ɖò wemaxɔmɛ yì wɛ é ɔ, enyi mɛɖé ɖɔ ɖɔ emi ɖóxó xá mɛ lě ɔ, mɛ ɖě lɛ bǐ nɔ mɔ ɖɔ emi lɔ ɖó na wà nǔ ɖokpo ɔ. È na ɖɔ ɔ, mɛ ɖebǔ nɔ ba ɖɔ emi jɛn gbɔn vo ɖò mɛ bǐ mɛ ǎ.”—Elaine, xwè 21.\nÈ ka ko dó cɔcɔ nú we bonu a na ɖóxó xá mɛ, ɖó mɛ bǐ ɖò mɔ̌ wà wɛ kpowun wutu kpɔ́n à?\nMɛ e a yí wǎn na é ɖé ka ko dó cɔcɔ nú we bá ɖóxó xá we kpɔ́n à?\nEnyi mɔ̌ wɛ ɔ, xóta elɔ sixu d’alɔ we bɔ a na ɖu ɖò cɔcɔ e dó nú we wɛ mɛ ɖevo lɛ alǒ jlǒ hwiɖesunɔ tɔn lɛ ɖè é jí, bo na dó sixu wá gbeta ɖagbe hugǎn lɛ kɔn.\nXɛxó lɛ kpo nǔgbo lɛ kpo\nLee a na ɖí xwi xá cɔcɔ e dó nú we wɛ è ɖè bonu a na ɖóxó xá mɛ é gbɔn é\nXƐXÓ: Mɛ bǐ wɛ nɔ ɖóxó xá mɛ (nyɛ jɛn ma ɖ’emɛ ɖě ǎ).\nNǓGBO: Dobanúnǔ ɖé xlɛ́ ɖɔ mɛ winnyawinnya e ɖó xwè 18 lɛ é we ɖò atɔn jí ɖɔ ɖɔ emi ko ɖóxó xá mɛ kpɔ́n. Enɛ xlɛ́ ɖɔ gbɛtɔ́ gegě kpò bo wà mɔ̌ ǎ, enɛ wɛ nyí mɛ 30 jɛji ɖò kanweko jí. Hǔn, enyi “mɛ bǐ” wɛ nɔ ɖóxó xá mɛ ǎ.\nXƐXÓ: Xóɖóxámɛ na zɔ́n bɔ kancica e ɖò tɛntin mǐtɔn é na syɛn d’eji.\nNǓGBO: Sunnuví ɖé lɛ nɔ sɔ́ linlin enɛ ɖ’ajo dó dó jɔngwín jɔngwín nú ɖyɔvǐvú lɛ bá ɖóxó xá ye có, xó jɔ xó ɔ ka nɛ ǎ. Hwɛhwɛ ɔ, enyi sunnuví ɖé ɖóxó xá ɖyɔvǐ ɖé gudo ɔ, é nɔ gb’afɔ n’i, bɔ xomɛ nɔ sin ɖyɔvǐ ɔ tawun, ɖó é nɔ vɛ́dó ɖɔ nyaví ɔ yí wǎn nú emi, bo ba na wà nǔjɔnǔ ɖé xá emi vɔ́vɔ́ wɛ sín. *\nXƐXÓ: Biblu ɖɔ ɖɔ xóɖóxámɛ nyla.\nNǓGBO: Biblu ɖɔ xó ɖagbe dó xóɖóxámɛ wu, bo ka ɖɔ ɖɔ sunnu kpo nyɔnu kpo e wlí alɔ xá yeɖée lɛ é kɛɖɛ wɛ na ɖu vivǐ tɔn.—Bǐbɛ̌mɛ 1:28; 1 Kɔlɛntinu lɛ 7:3.\nXƐXÓ: Nǔgbododó walɔ ɖagbe tɔn Biblu tɔn lɛ zinzán na zɔ́n bɔ un na ɖu gbɛ̀ víví ǎ.\nNǓGBO: Nú a xwè sɔ bo wlí alɔ hwɛ̌ cobo ɖóxó xá mɛ ɔ, a na ɖó awǎjijɛ hugǎn, ɖó a na nyi alɔ nú nǔ ɖěɖee xóɖóxámɛ jɛ nukɔn nú alɔwliwli nɔ jí hwɛhwɛ lɛ é, ɖi adohu adohu, un ko nywɛ ɔ ɖiɖɔ, kpo ayijayǐ mɛ ma nɔ kpo.\nNǔ taji ɔ: Te ninɔ bo wlí alɔ cobo ɖóxó xá mɛ ko hɛn mɛ ɖě sín gbɛ̀ gblé kpɔ́n gbeɖé ǎ. Amɔ̌, xóɖóxámɛ jɛ nukɔn nú alɔwliwli nɔ wà mɔ̌.\nLee a na ɖí xwi xá cɔcɔ e dó nú we wɛ è ɖè bonu a na ɖóxó mɛ é gbɔn é\nNǎ hlɔnhlɔn kán e a kánɖeji bo na ɖó walɔ ɖagbe é. Biblu ɖɔ ɖɔ mɛ ɖěɖee zin lɛ é nɔ “tuùn nǔ ɖagbe ɖò nǔ nyanya mɛ, gbɔn nǔwiwa yetɔn lɛ gblamɛ, bɔ é ko má ye.” (Eblée lɛ 5:14) Kán e ye kánɖeji bo na wà nǔ ɖagbe é nɔ syɛn sɔmɔ̌ bɔ é nɔ yá nú ye nɔ jó gbè ɖò mɛtɛnkpɔn lɛ nukɔn ǎ.\n“Gǎn wɛ un nɔ dó syɛnsyɛn bá wà nǔ ɖagbe, bo ɖó nyikɔ ɖagbe, enɛ wu ɔ, un nɔ ba na jó nyiɖée dó bá byɔ ninɔmɛ e na hɛn nyikɔ enɛ blí é ɖé mɛ ǎ.”—Alicia, xwè 16.\nÐò tamɛ lin d’ewu wɛ: Nyikɔ alɔkpa tɛ a ka ba na ɖó ɖò ta? É ka na nyɔ́ ɖɔ a ni sɔ́ nyikɔ enɛ xò kɔ́, ɖó a ba na nyɔ́ ɖò mɛɖé nukúnmɛ kpowun wutu à?\nLin tamɛ dó nǔ e é na jì lɛ é jí. Biblu ɖɔ: “Nǔ e è dó ɔ wɛ è nɔ ya.” (Galatinu lɛ 6:7) Dǒ nukún sɔgudo towe mɛ kpɔ́n, bo lin tamɛ kpɔ́n ɖɔ enyi emi jó gbè ɖò cɔcɔ e dó nú emi wɛ è ɖè bá ɖóxó xá emi é nukɔn ɔ, nɛ̌ gbɛzán emitɔn kpo mɛ ɔ tɔn kpo ka na wá cí à jí. *\n“Hwɛhwɛ ɔ, hwɛ didó mɛɖée gɔ́ nú un ko nywɛ ɔ ɖiɖɔ mɛ wɛ xóɖóxámɛ jɛ nukɔn nú alɔwliwli nɔ tɔ́n kɔ dó, bɔ è tlɛ nɔ lɛ́ lin ɖɔ è kún yí wǎn nú emi ó; xò maɖónukún mimɔ kpo azɔn baɖabaɖa e è nɔ sɔ́ ɖò ali enɛ nu lɛ é kpo sín xó ɔ, è sɔ́ nɔ ɖɔ ǎ.”—Sienna, xwè 16.\nÐò tamɛ lin d’ewu wɛ: Wema Sex Smart kan nǔ elɔ byɔ: “Nú xɔ́ntɔn towe lɛ nɔ sísɛ́ we ɖɔ hwi ni wà nǔ e sixu wà nǔ dó wǔ towe lɛ é ɔ, é ka sɔgbe ɖɔ a ni dó gbɛ̌ mɔ̌hun lɛ, bo nɔ ɖótó wěɖexámɛ yetɔn lɛ dó nǔ e kúnkplá nǔ taji gbɛ̀ mɛ tɔn lɛ é wu à?”\nNɔ ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é ɖé. Xóɖóxámɛ nyla ǎ. Nǔgbo ɔ, Biblu ɖɔ ɖɔ akpáxwé gbɛzán alɔwliwli tɔn ɖé tɔn wɛ enɛ nyí bɔ asú kpo asì kpo ɖé ɖó na ɖu vivǐ tɔn.—Nǔnywɛxó 5:18, 19.\n“Xóɖóxámɛ ɖò nǔ ɖagbe ɖěɖee Mawu ɖó lɛ é mɛ. É ba ɖɔ mǐ ni ɖu vivǐ tɔn, amɔ̌, ɖò ninɔmɛ e é sɔnǔ na é kɛɖɛ mɛ, é wɛ nyí ɖò alɔwliwli mɛ.”—Jeremy, xwè 17.\nÐò tamɛ lin d’ewu wɛ. Enyi a wlí alɔ gbeɖé ɔ, a na ɖ’acɛ bo na ɖóxó xá mɛ. Gɔ́ na ɔ, a na kpéwú bo ɖu vivǐ tɔn bǐ mlɛ́mlɛ́, nǔ nyanya ɖěɖee wu mǐ ɖɔ xó dó wá yì lɛ é mɛvo.\n^ akpá. 8 È na ɖɔ ɔ, enyi sunnuví lɛ kɛɖɛ jɛn nɔ dó jɔngwín jɔngwín nú nyɔnuví lɛ hwebǐnu ǎ. Ðò ninɔmɛ gegě mɛ ɔ, nyɔnuví lɛ wɛ nɔ dó jɔngwín jɔngwín nú sunnuví lɛ bonu ye na ɖóxó xá ye.\n^ akpá. 17 Xò maɖónukún ɖò nǔ e é nɔ jì lɛ é mɛ. Gɔ́ na ɔ, é sixu sín xwè ye mɛ we lɛ tɔn wu bɔ è na kplá ye yì hwɛ nukɔn, nú xó ɔ kúnkplá xó ɖiɖó xá mɛ e ma ko nyí mɛxo ǎ é ɔ nɛ.\n“Xó ɖiɖó xá mɛɖé jɛ nukɔn nú alɔwliwli wɛ nɔ xlɛ́ ɖɔ è yí wǎn nú mɛ ɔ ǎ. Enyi a ɖó sísí nú mɛ ɔ kpo hwiɖesunɔ kpo, bo lɛ́ nɔte kaka jɛ hwenu e mi na wlí alɔ dó é ɔ, é na xlɛ́ ɖɔ a yí wǎn n’i. Enyi a wlí alɔ ɔ, a sixu mɔ ɖɔ emi ɖò ayijayǐ mɛ, ɖó a tuùn ɖɔ nǔ towe nɔ ɖu ayi mɛ nú mɛ e a da é, é nyí ɖò xóɖóxámɛ kpáxwé kɛɖɛ ǎ.”—Mikayla.\n“Mɛ ɖěɖee nɔ ɖóxó xá yeɖée jɛ nukɔn nú alɔwliwli lɛ é nɔ mɔ ɖɔ emi ɖó na nɔ gbeji nú emiɖée lɛ ǎ. Nǔgbo ɔ, é nɔ jɛ hwɛhwɛ bɔ mɛ ɖokpo nɔ jó mɛ wegɔ́ ɔ dó lee è nɔ sɔ́ bɔnwunbɔnwunfló nyi gbě é ɖɔhun. Táan kpɛɖé jɛn vivǐ ɖebǔ e nɔ tɔ́n ɖ’emɛ é nɔ nɔ ayǐ na, bɔ nǔbaɖabaɖa e é nɔ jì lɛ é nɔ jɛ túnu tɔn.”—Caiman.\nVɔ̌gbɔnji: Nɛ̌ un ka sixu ɖí xwi xá cɔcɔ e è nɔ dó nú mì nú má ɖó xó xá mɛ é gbɔn?\nNǎ hlɔnhlɔn kán e a kánɖeji bo na ɖó walɔ ɖagbe é. É nɔ yá bonu mɛ e kánɖeji nǔgbo nǔgbo bo na ɖó walɔ ɖagbe é ɖé na jó gbè ɖò cɔcɔ dó nú mɛ nukɔn ǎ.\nLin tamɛ dó nǔ e é na jì lɛ é jí. Enyi è dó cɔcɔ nú we bonu a na ɖóxó mɛ jɛ nukɔn nú alɔwliwli hǔn, lin tamɛ dó lee gbɛzán hwi kpo mɛ wegɔ́ ɔ kpo tɔn na wá cí ɖó mɔ̌ wiwa wu é jí.\nNɔ ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é ɖé. Xóɖóxámɛ nyla ǎ. Mawu wɛ ɖó bonu gbɛtɔ́ lɛ na ɖu vivǐ tɔn, amɔ̌, asú kpo asì kpo e wlí alɔ lɛ kɛɖɛ wɛ ɖó na nɔ wà mɔ̌.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Nɛ̌ Un ka Sixu Ðí Xwi Xá Cɔcɔ E È Nɔ Dó nú Mì nú Má Ðóxó Xá Mɛ É Gbɔn?\nijwyp xota 107