“Jehovah Mawu Mǐtɔn ɔ, Jehovah Ðokpo Wɛ”: Sɛ́nflínmɛ 6:4 | Nùkplɔnkplɔn\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Corée-Gbè Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kabiye Kannada Kikamba Kikuyu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Lettonie-Gbè Lhukonzo Lituanie-Gbè Luganda Luo Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makua Malay Malayalam Marathi Maya Mixe Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Népali Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nyungwe Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sena Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sidama Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tshwa Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Île Salomon-Gbè\n“Izlayɛli è, ɖǒtó: Jehovah Mawu mǐtɔn ɔ, Jehovah ɖokpo wɛ.”—SƐ́N. 6:4, NWT.\nHAN LƐ: 138, 112\nEtɛ ɖɔ wɛ è ka ɖè bo ɖɔ Jehovah Mawu mǐtɔn nyí “Jehovah ɖokpo”?\nNɛ̌ mǐ ka sixu ɖexlɛ́ ɖɔ mǐ ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ bo ka tuùn ɖɔ “Jehovah ɖokpo” wɛ é nyí gbɔn?\nEtɛ mǐ ka sixu wà bo na hɛn fífá kpo buténinɔ mǐtɔn kpo ɖó te?\n1, 2. (a) Etɛwu è ka tuùn xó e ɖò Sɛ́nflínmɛ 6:4 mɛ lɛ é ganji? (b) Etɛwu Mɔyizi ka ɖɔ xó enɛ lɛ?\nSINSƐN Jwifu lɛ tɔn ko zán xókwin Ebléegbe tɔn ayizɛ́n e ɖò Sɛ́nflínmɛ 6:4 mɛ lɛ é nú xwè kanweko mɔkpan, b’ɛ nyí ɖɛ sinsɛn-biblo tɔn sín akpáxwé ɖé. Ye nɔ xoɖɛ enɛ ayihɔngbe ayihɔngbe, zǎnzǎn gbada. È nɔ ylɔ ɖɛ enɛ ɖɔ Shema, xókwin nukɔntɔn wemafɔ ɔ tɔn wɛ. Mɛ e sɔ́ yeɖée jó nú sinsɛn Jwifu tɔn lɛ é nɔ xoɖɛ enɛ dó ɖexlɛ́ ɖɔ emi zé emiɖée bǐ jó nú Mawu.\n2 Xókwin enɛ lɛ tɔ́n ɖò xó gudogudo tɔn e Mɔyizi ɖɔ nú togun Izlayɛli tɔn e kplé ɖò ayikúngban wɛnjɛ Mɔwabu tɔn jí ɖò 1473 J.H.M. é mɛ. Judɛ́ɛn tɔ̀ ɔ na d’asá wɛ togun ɔ ɖè bo na yì Akpádídó Yikúngban ɔ jí kɛɖɛ. (Sɛ́n. 6:1) Mɔyizi e nyí nukɔntɔ́ yetɔn ɖò xwè 40 e wá yì lɛ é mɛ é jló ɖɔ togun ɔ ni kpankɔ́n hwenu e ye na mɔ tagba lɛ ɖò nukɔnmɛ é. Ye ɖó na ɖeji dó Jehovah wu bo nɔ gbeji n’i lobo sɔ́ ɛ dó ɖó Mawu yetɔn. É ɖò wɛn ɖɔ xó gudogudo tɔn e Mɔyizi ɖɔ lɛ é na d’alɔ togun ɔ tawun. Ee Mɔyizi xà Sɛ́n Wǒ Lɛ kpo gbetakɛ́n ɖevo e Jehovah na togun ɔ lɛ é kpo gudo é ɔ, é wá ɖɔ xó agbɔ̌nɖowǔnanɔ e ɖò Sɛ́nflínmɛ 6: 4, 5 mɛ lɛ é. (Xà ɖò Traduction du monde nouveau mɛ.)\n3. Nùkanbyɔ tɛ lɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xota elɔ mɛ?\n3 Izlayɛli-ví e kplé ɖò finɛ xá Mɔyizi lɛ é tuùn ɖɔ Jehovah Mawu yetɔn nyí “Jehovah ɖokpo” ǎ wɛ à? É ɖò wɛn ɖɔ ye tuùn. Mawu ɖokpo géé jɛn Izlayɛli-ví gbejinɔtɔ́ lɛ tuùn bo nɔ sɛ̀n, é wɛ nyí Mawu tɔ́gbó yetɔn Ablaxamu, Izaki, kpo Jakɔbu kpo tɔn. Bɔ aniwu Mɔyizi ka lɛ́ ɖɔ nú ye ɖɔ Jehovah Mawu yetɔn nyí “Jehovah ɖokpo” lo? Nùɖé ka dɔn ɖokpo e Jehovah nyí é kpo è ni sɔ́ ayi mɛtɔn bǐ, lindɔ̌n mɛtɔn bǐ, gɔ́ nú hlɔnhlɔn mɛtɔn bǐ dó yí wǎn n’i ee xó wemafɔ 5gɔ́ ɔ ɖɔ é kpo cá wɛ à? Etɛ xó e ɖò Sɛ́nflínmɛ 6:4, 5 mɛ é ka kplɔ́n mǐ ɖò égbé?\nLEE JEHOVAH NYÍ ÐOKPO GBƆN É\n4, 5. (a) Ðɔ tinmɛ xógbe “Jehovah ɖokpo” ɔ tɔn ɖé. (b) Vogbingbɔn tɛ ka ɖò Jehovah kpo nǔmɛsɛn akɔta lɛ tɔn lɛ kpo tɛntin?\n4 Bunɔ. Ðò Ebléegbe kpo gbè gègě ɖevo lɛ kpo mɛ ɔ, xókwin “ɖokpo” ɔ sín tinmɛ sixu nɔ ma nyí nǔlɛnkwín ɖé kɛɖɛ kpowun. È sixu lɛ́ zán dó ɖɔ nǔ e nyí nǔ bunɔ, kwín ɖokpo bo ma ɖè wè ǎ é xó. É cí ɖɔ é kún nyí adingban-núkplɔnmɛ sinsɛn tɔn e ɖɔ ɖɔ Mawu nyí atɔnɖobǔ lɛ é gbɛ́ wɛ Mɔyizi ɖè ó. Jehovah wɛ nyí Mɛ e bló jixwé kpo ayikúngban kpo é, bo nyí Nǔbǐwukpétɔ́ wɛkɛ ɔ tɔn. Mawu jɔ Mawu alǒ Mawu nugbǒ ɖě ɖè zɛ éyɛ wu ǎ; nǔmɛsɛn ɖě ka cí éɖɔhun ǎ. (2 Sam. 7:22) Enɛ wu ɔ, Mɔyizi ɖò flínflín Izlayɛli-ví lɛ wɛ ɖɔ Jehovah kɛɖɛ wɛ ye ɖó na sɛ̀n. Ye ɖó na wà nǔ togun e lɛlɛ̌ dó ye bo nɔ sɛ̀n nǔmɛsɛn tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ é ɖɔhun ǎ. Ðé lɛ ɖò nǔmɛsɛn enɛ lɛ mɛ, bɔ ye nɔ ɖɔ ɖɔ ye kpacɛ nú nùɖé lɛ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ. Ðevo lɛ tíìn bo nɔ nyí akpáxwé nǔmɛsɛn ɖé tɔn.\n5 Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Ejipunu lɛ sɛ̀n yɛhwe hwesivɔ tɔn Ra, yɛhwe jinukúnsin tɔn Nut, yɛhwe ayikúngban tɔn Geb, yɛhwe Nilu tɔn Hapi, kpo kanlin ɖeɖóvo maxamaxa lɛ kpo. Nǔmɛsɛn enɛ lɛ gègě wɛ Jehovah ɖegba gbɔn Awě Wǒ Lɛ gblamɛ. Nǔmɛsɛn nukúnɖeji Kanáanu lɛ tɔn nɔ nyí Baalu, yɛhwe vǐjiji tɔn e nɔ lɛ́ nyí yɛhwe jinukúnsin tɔn, jǐ tɔn, kpo jɔhɔn ɖaxó tɔn kpo nú ye é. Baalu lɛ́vɔ nyí yɛhwe lɛ sín gǎn ɖò xá gègě mɛ. (Kɛ́n. 25:3) Izlayɛli-ví lɛ ɖó na flín ɖɔ Mawu emitɔn, “Mawu nugbǒ” ɔ ɔ, “Jehovah ɖokpo” wɛ.—Sɛ́n. 4:35, 39, NWT.\n6, 7. Tinmɛ ɖevo tɛ “ɖokpo” ka sixu ɖó? Nɛ̌ Jehovah ka ɖexlɛ́ ɖɔ emi nyí “ɖokpo” gbɔn?\n6 Nɔ Huzu Ǎ Bo Nɔ Lɛ́ Nɔ Gbeji. Xókwin “ɖokpo” ɔ nɔ lɛ́ dó gesí linlin ɖokpo ɔ ɖiɖó kpo nǔ ɖokpo ɔ wiwa kpo. Jehovah Mawu nyí tɔděma alǒ aganma ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, hwebǐnu wɛ é nɔ nɔ gbeji, wà nǔ jlɔjlɔ, ɖɔ nugbǒ, bo nɔ huzu ǎ. Jehovah d’akpá nú Ablaxamu ɖɔ kúnkan tɔn na ɖu Akpádídó Yikúngban ɔ sín gǔ, lobo ka bló nùjiwǔ gègě dó ɖè akpá enɛ. Xwè 430 e wá yì dó akpá enɛ é hu acɛ nú alɔ e Jehovah zín d’akɔ́n bo na wà mɔ̌ é ǎ.—Bǐb. 12:1, 2, 7; Tín. 12:40, 41.\n7 Hwenu e Jehovah wá ɖɔ ɖɔ Izlayɛli-ví lɛ nyí kúnnuɖetɔ́ emitɔn lɛ, ɖò xwè kanweko mɔkpan gudo é ɔ, é ɖɔ nú ye ɖɔ: “Nyɛ wɛ nyí Mawu. Mawu ɖě ko ɖè dó nukɔn nú mì ǎ; ɖò gudo ce ɔ, Mawu ɖě ka na ɖè ǎ.” Bo na dó tɛɖɛ̌ jí ɖɔ linlin emitɔn kún nɔ huzu ó ɔ, Jehovah ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Mɛ ɖokpo ɔ nyí wɛ jɛn un kpò ɖè tɛgbɛ.” (Eza. 43:10, 13; 44:6; 48:12) Wǔjɔmɛ ɖaxó ɖé wɛ é nyí nú Izlayɛli-ví lɛ kpo mǐ lɔmɔ̌ kpo, bɔ mǐ na nyí mɛsɛntɔ́ Jehovah Mawu e ma nɔ huzu ǎ bo lɛ́ ɖò gbeji ɖò ali lɛ bǐ nu é tɔn à cé?—Mal. 3:6; Ja. 1:17.\n8, 9. (a) Etɛ Jehovah ka byɔ ɖò mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ sí? (b) Nɛ̌ Jezu ka tɛɖɛ̌ lee xó Mɔyizi tɔn lɛ ɖò taji sɔ́ é jí gbɔn?\n8 Mɔyizi flín togun ɔ ɖɔ Jehovah nɔ nɔ gbeji bo kún nɔ huzu ó, ɖò wanyiyi kpo nukúnkpédómɛwu tɔn kpo sín ali nu. Enɛ wu ɔ, é jɛxa ɖɔ ye ni zé yeɖée jó nú éɖokponɔ, lobo yí wǎn nú éɖokponɔ kpo ayi yetɔn, lindɔ̌n yetɔn, kpo hlɔnhlɔn yetɔn bǐ kpo. Mɛ winnyawinnya lɛ lɔ ɖó na zé yeɖée bǐ jó nú Jehovah gbɔn mɔ̌, ɖó mɛjitɔ́ lɛ ɖó na kplɔ́n vǐ yetɔn lɛ ɖò ali lɛ bǐ nu.—Sɛ́n. 6:6-9.\n9 Ðó jlǒ Jehovah tɔn kpo linlin tɔn kpo nɔ huzu ǎ b’ɛ nɔ lɛ́ nɔ gbeji wutu ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ nǔ taji e é byɔ ɖò Mawu sɛntɔ́ nugbǒ lɛ sí lɛ é lɔ kún huzu ɖò égbé ó. Bonu é na yí gbè nú sinsɛn-biblo mǐtɔn ɔ, mǐ lɔ ɖó na zé mǐɖée bǐ jó n’i lobo yí wǎn n’i kpo ayi mǐtɔn, linlin mǐtɔn, kpo hlɔnhlɔn mǐtɔn bǐ kpo. Xósin e Jezu Klisu tlɛ na nya e kàn nǔ byɔ ɛ é ɖé é nɛ. (Xà Maki 12:28-31.) Enɛ wu ɔ, mi nú mǐ ni kpɔ́n lee mǐ sixu xlɛ́ ɖò nǔwiwa mǐtɔn lɛ mɛ ɖɔ mǐ mɔ nukúnnú jɛ wu nugbǒ nugbǒ ɖɔ “Jehovah Mawu mǐtɔn ɔ, Jehovah ɖokpo wɛ” gbɔn é.\nZĚ HWIÐÉE BǏ JÓ NÚ JEHOVAH KƐÐƐ\n10, 11. (a) Ali tɛ nu mǐ ka nɔ sɛ̀n Jehovah kɛɖɛ ɖè? (b) Nɛ̌ dɔnkpɛvu Eblée lɛ ka ɖexlɛ́ ɖɔ emi zé emiɖée bǐ jó nú Jehovah kɛɖɛ ɖò Babilɔnu gbɔn?\n10 Bonu Jehovah na nyí Mawu mǐtɔn kwín ɖokpo géé ɔ ɔ, mǐ ɖó na zé mǐɖée bǐ jó nú éɖokponɔ. Sɛ̀n e mǐ nɔ sɛ̀n ɛ é ɖó na nyí agboɖe ǎ, alǒ mǐ ɖó na sɛ̀n éyɛ kpo nǔmɛsɛn ɖevo lɛ kpo ǎ; mǐ ka ɖó na lɛ́ cáká sinsɛn-biblo alɔkpa ɖevo lɛ sín linlin kpo nǔwiwa lɛ kpo xá éyɛtɔn ǎ. Mǐ ɖó na hɛn dó ayi mɛ ɖɔ Jehovah kún nyí nǔmɛsɛn ɖokpo ɖò nǔmɛsɛn lɛ mɛ kpowun ó; é ka lɛ́ nyí nǔmɛsɛn e hugǎn ɖě lɛ é alǒ ɖ’agbɔ̌n hú ye é kpowun ǎ. Jehovah kɛɖɛ wɛ è ɖó na sɛ̀n.—Xà Nǔɖexlɛ́mɛ 4:11.\n11 Ðò wema Daniyɛli tɔn mɛ ɔ, mǐ xà tan dɔnkpɛvu Eblée e nɔ nyí Daniyɛli, Hananiya, Micaɛli, kpo Azalya kpo é tɔn. Ye gbɛ́ ɖɔ emi kún na ɖu nùɖuɖu e blí lɛ é ó, bo lɛ́ gbɛ́ ɖɔ emi kún na ɖèkɔ́ nú siká-bocyɔ Nabukodonɔzɔ́ɔ tɔn ó, bo dó ɖexlɛ́ ɖɔ emi zé emiɖée bǐ jó nú Jehovah kɛɖɛ. Nǔ e nɔ mya nukún nú ye lɛ é ɖò wɛn; ye lɔn bonu akpà jɛ sinsɛn-biblo yetɔn wu ɖò ali ɖebǔ nu ǎ.—Dan. 1:1–3:30.\n12. Bo na dó zé mǐɖée bǐ jó nú Jehovah kɛɖɛ ɔ, etɛ wu mǐ ka ɖó na cɔ́ mǐɖée dó?\n12 Bo na dó zé mǐɖée bǐ jó nú Jehovah kɛɖɛ ɔ, mǐ ɖó na lɔn bonu nǔ ɖebǔ na yí tɛn e mɛ Jehovah ɖokponɔ ɖó na nɔ ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ é alǒ má xá nǔ ɔ ǎ. Etɛ nǔ mɔhun lɛ ka sixu nyí? Ðò Sɛ́n Wǒ Lɛ mɛ ɔ, Jehovah tinmɛ céɖécéɖé ɖɔ togun emitɔn kún ɖó na ɖó nǔmɛsɛn ɖebǔ gɔ́ nú emi ó, ye kún ka ɖó na ɖ’alɔ ɖò vodunsinsɛn alɔkpa ɖebǔ mɛ ó. (Sɛ́n. 5:6-10) Égbé ɔ, vodunsinsɛn tɛnmɛ tɛnmɛ wɛ ɖè; ɖé lɛ tíìn bɔ è sixu nɔ ma yawu tuùn. Amɔ̌, nǔ e Jehovah byɔ ɖò mǐ sí lɛ é huzu ǎ, “Jehovah ɖokpo” nyí wɛ jɛn é kpó ɖè. Mi nú mǐ ni kpɔ́n nǔ e enɛ ɖó na kplɔ́n mǐ é.\n13. Etɛ mǐ ka sixu jɛ wǎn yí na jí hú Jehovah?\n13 Ðò Kolosinu lɛ 3:5 (xà) mɛ ɔ, mǐ mɔ wěɖexámɛ syɛnsyɛn ɖé dó nǔ e sixu zɔ́n bɔ kancica e ɖò Klisanwun lɛ kpo Jehovah kpo tɛntin é gblé é wu. Ð’ayi wu ɖɔ wemafɔ ɔ ɖɔ ɖɔ nukúnkɛ́ndídó cí vodunsinsɛn ɖɔhun. Nǔ nyí mɔ̌, ɖó nǔ e nɔ jló mɛɖé é, ɖi dɔkun jijɛ alǒ mɛjɔmɛ nyínyí, sixu wá syɛn n’i kaka bo cí nǔmɛsɛn ɖé ɖɔhun n’i ɖò gbɛzán tɔn mɛ. Amɔ̌, enyi mǐ gbéjé wemafɔ ɔ bǐ kpɔ́n ɔ, é bɔwǔ bɔ mǐ na mɔ ɖɔ nǔ nyanya ɖevo e xó é ɖɔ lɛ é cá kàn kpo nukúnkɛ́ndídó kpo ɖò ali ɖé nu, bɔ mɔ̌ mɛ ɔ, ye lɔ nyí vodunsinsɛn. Nǔ mɔhun lɛ biba nukúnmyatakín sixu wá yí tɛnmɛ wanyiyi e mǐ ɖó nú Mawu é tɔn. Mǐ na lɔn bɔ nǔ enɛ lɛ ɖebǔ na ɖ’acɛ dó jǐ mǐtɔn, bɔ Jehovah sɔ́ na nyí “Jehovah ɖokpo” nú mǐ ǎ wɛ à? Gbeɖé kpɔ́n.\n14. Akpá tɛ mɛsɛ́dó Jaan ka gbà nú mɛ?\n14 Mɛsɛ́dó Jaan tɛɖɛ̌ nǔ ɖokpo ɔ jí ganji bo gb’akpá nú mǐ ɖɔ enyi mɛɖé yí wǎn nú nǔ e ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é, ye wɛ nyí “gbɛtɔ́ sín jlǒ nyanya lɛ, nukún ɖò mɛ gban mɛ, kpo goyiyi e dɔkun jijɛ nɔ zɔ́n mɛ é kpan” ɔ, é kún “ɖó wanyiyi nú Tɔ́ ɔ” ó. (1 Jaan 2:15, 16) Enɛ xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖó na nɔ gbéjé ayi mǐtɔn kpɔ́n hwɛhwɛ, bo na nɔ kpɔ́n ɖɔ ayiɖeɖayi, gbɛ̌dido, gɔ́ nú nǔsisɔ kpo acɔ́biba gbɛ̀ ɔ tɔn kpo ko ɖò jlojló è wɛ wɛ à jí. Wǎn yí nú gbɛ̀ ɔ sixu lɛ́vɔ nyí è na ván kàn bo “ɖò nukúnkɛ́n dó wɛ,” ɖi wema kplɔnkplɔn ɖaxó ɖaxó lɛ gbé nyinya mɔ̌. (Jel. 45:4, 5) Mǐ ko ɖò kɛ́nnɛ́kɛ́nnɛ́ nú gbɛ̀ yɔyɔ̌ e sín akpá Mawu dó é. Enɛ wu ɔ, é ɖò taji tawun ɖɔ mǐ ni hɛn xó titewungbe e Mɔyizi ɖɔ lɛ é d’ayi mɛ ganji. Enyi mǐ mɔ nukúnnú jɛ wu céɖécéɖé ɖɔ “Jehovah Mawu mǐtɔn ɔ, Jehovah ɖokpo wɛ,” lobo lɛ́ ɖi nǔ na bǐ mlɛ́mlɛ́ ɔ, mǐ na bló nǔ e wu mǐ kpé é bǐ bo na zé mǐɖée bǐ jó nú éɖokponɔ, bo sɛ̀n ɛ lee é nɔ ba gbɔn é.—Ebl. 12:28, 29.\nHƐN BUTÉNINƆ KLISANWUN TƆN ÐÓ TE\n15. Etɛwu Pɔlu ka flín Klisanwun lɛ ɖɔ Mawu ɔ, “Jehovah ɖokpo” wɛ?\n15 Ðokpo e Jehovah nyí é lɛ́ kúnkplá buténinɔ kpo linlin ɖokpo ɔ ɖiɖó kpo; jijɔ ɖé wɛ ka nyí enɛ lɛ bɔ mǐ mɛ e nɔ sɛ̀n ɛ lɛ é ɖó na ɖó. Jwifu lɛ, Glɛkinu lɛ, Hlɔmanu lɛ, kpo toɖevomɛnu lɛ kpo wɛ nɔ agun Klisanwun tɔn xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn mɛ. Ye ko nɔ sinsɛn vovo lɛ mɛ ɖ’ayǐ, bo ɖó aca vovo lɛ, bɔ lee nǔ nɔ cí nú ye é lɛ́ gbɔn vo dó yeɖée lɛ tɔn. Enɛ wu ɔ, é vɛwǔ nú mɛɖé lɛ bɔ ye na mlɛ́ ali sinsɛn-biblo tɔn yɔyɔ̌ ɔ alǒ jó ali e jí ye ko ɖè ɖ’ayǐ lɛ é dó mlɛ́mlɛ́. Mɛsɛ́dó Pɔlu mɔ ɖɔ é jɛxa ɖɔ è ni flín ye ɖɔ Mawu ɖokpo wɛ Klisanwun lɛ ɖó, é wɛ nyí Jehovah.—Xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 8:5, 6.\n16, 17. (a) Nǔɖɔɖ’ayǐ tɛ ka ɖò jijɛ wɛ ɖò hwe mǐtɔn nu? Etɛ enɛ ka zɔ́n? (b) Etɛ ka sixu vɔ́da nú buténinɔ mǐtɔn?\n16 Nɛ̌ nǔ lɛ ka ɖè gbɔn ɖò agun Klisanwun tɔn mɛ ɖò égbé? Gbeyiɖɔ Ezayíi ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ “gbè ɖokpo na wá sù,” bɔ gbɛtɔ́ lɛ na gosin akɔta lɛ bǐ mɛ bo na nyì ahwan yì nɔtɛn e yì aga hú bǐ bo nyí sinsɛn-biblo nugbǒ ɔ tɔn Jehovah tɔn é. Ye na ɖɔ: “[Jehovah] na kplɔ́n nǔ e é jló ɖɔ mǐ na wà é mǐ, bɔ mǐ na xwedó ali e é ɖè nú mǐ é.” (Eza. 2:2, 3) Lee nǔɖɔɖ’ayǐ enɛ ɖò jijɛ wɛ ɖò nukún mǐtɔn mɛ gbɔn é hun xomɛ nú mǐ tawun. Enɛ wɛ zɔ́n bɔ è nɔ mɔ mɛ e nyí akɔ vovo, ɖó aca vovo, bo sè gbè vovo lɛ é ɖò agun gègě mɛ, bɔ enɛ nɔ kpa susu nú Jehovah. É ɖò mɔ̌ có, vogbingbɔn enɛ lɛ sixu dɔn ninɔmɛ ɖé lɛ wá bɔ mǐ ɖó na dovɛ̌ na ɖebǔ ǎ.\nA ka nɔ ɖ’alɔ ɖò buténinɔ agun Klisanwun tɔn tɔn mɛ à? (Kpɔ́n akpáxwé 16-19)\n17 Ði kpɔ́ndéwú ɔ, nɛ̌ nǔ ka nɔ cí nú we dó Klisanwun hàtɔ́ e sín aca gbɔn vo nú hwɛ tɔn bǐ sésé lɛ é wu? Anɔnugbe yetɔn, lee ye nɔ sɔnǔ gbɔn é, zinzan yetɔn lɛ, kpo nùɖuɖu yetɔn lɛ kpo sixu nɔ ma má we. A nɔ ba na ɖó wǔ zɔ nú ye, bo dó gbɛ̌ xá mɛ e ɖó aca ɖokpo ɔ hwi ɖɔhun lɛ é kɛɖɛ wɛ à? Alǒ enyi mɛ ɖěɖee è ɖè bɔ ye nyí nukúnkpénuwutɔ́ ɖò agun, lɛdo, alǒ alaxɔ towe mɛ lɛ é ma ɖó xwè sɔ we ǎ, abǐ ɖó aca ɖevo kabǐ nyí akɔ ɖevo ɔ ka ló? A nɔ lɔn bɔ nǔ mɔhun lɛ nɔ vɔ́da nú buténinɔ kpo linlin ɖokpo ɔ ɖiɖó kpo e ɖó na nɔ togun Jehovah tɔn mɛ é wɛ à?\n18, 19. (a) Wěɖexámɛ tɛ ka ɖò Efɛzinu lɛ 4:1-3 mɛ? (b) Etɛ mǐ ka sixu wà bonu buténinɔ agun ɔ tɔn ni nɔte?\n18 Etɛ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ ma na jɛ fɛ́ca enɛ lɛ mɛ à? Pɔlu ɖè wě ɖagbeɖagbe ɖé lɛ xá Klisanwun e ɖò toxo hunnukún kpo akɔjɔkplé toxo Efɛzi tɔn mɛ lɛ é kpo. (Xà Efɛzinu lɛ 4:1-3.) Ð’ayi wu ɖɔ Pɔlu ɖɔ xó dó jijɔ ɖé lɛ wu jɛ nukɔn, ye wɛ nyí mɛɖesɔhwe, xomɛfífá, suúluɖiɖo, kpo wanyiyi kpo. È sixu sɔ́ jijɔ enɛ lɛ jlɛ́ dó dotín e hɛn xɔ ɖé ɖó te lɛ é wu. Amɔ̌, gbɔn vo nú dotín syɛnsyɛn e xɔ ɖé ɖó na ɖó lɛ é ɔ, è ɖó na nɔ lɛ́ jla xɔ ɔ ɖó hwɛhwɛ; é ma nyí mɔ̌ ǎ ɔ, é sixu jɛ gblègblé jí. Pɔlu byɔ Klisanwun Efɛzi tɔn lɛ ɖɔ ye ni dó gǎn bo “hɛn buténinɔ e [gbigbɔ mímɛ́] na [ye] ɔ ɖó te.”\n19 Mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo ɖó na nɔ mɔ ɖɔ azɔ̌ mǐtɔn wɛ é nyí ɖɔ mǐ ni wà nǔ bonu buténinɔ agun ɔ tɔn ni nɔte. Etɛ mǐ ka sixu wà? Jɛ nukɔn hwɛ̌ ɔ, tɛnkpɔn bo ɖó jijɔ e xó Pɔlu ɖɔ lɛ é bo nɔ ɖè ye xlɛ́, ye wɛ nyí mɛɖesɔhwe, xomɛfífá, suúluɖiɖo, kpo wanyiyi kpo. Enɛ gudo ɔ, dǒ gǎn syɛnsyɛn bo jɛhun dó “fífá e dɔn [mǐ] cá” é jí. Mǐ ɖó na tɛnkpɔn bo jla gǎnmaɖó ɖebǔ e sixu wá tɔ́n é ɖó, lee è nɔ tlɛ́ fí e zɛ ɖò xɔ wu lɛ é gbɔn é ɖɔhun. Enyi mǐ ɖò mɔ̌ wà wɛ ɔ, fífá kpo buténinɔ xɔ akwɛ mǐtɔn kpo jijlaɖó mɛ ɖ’alɔ ɖè wɛ mǐ ɖè nɛ.\n20. Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖexlɛ́ ɖɔ mǐ mɔ nukúnnú jɛ wu ɖɔ “Jehovah Mawu mǐtɔn ɔ, Jehovah ɖokpo wɛ” gbɔn?\n20 “Jehovah Mawu mǐtɔn ɔ, Jehovah ɖokpo wɛ.” Agbɔ̌n ɖò nukɛgbe enɛ wu à cé? Nùflínmɛ enɛ dó wusyɛn lanmɛ nú Izlayɛli-ví lɛ bɔ ye li za xá wuvɛ̌ e ye mɔ hwenu e ye xwè Akpádídó Yikúngban ɔ jí lɛ é. Xó enɛ lɛ hinhɛn dó ayi mɛ na na hlɔnhlɔn mǐ bɔ mǐ na kpannukɔn ya ɖaxó ɔ e ko sɛkpɔ bǐ é, b’ɛ na lɛ́ gɔ́ sò nú fífá kpo buténinɔ kpo ɖò Palaɖisi ɔ mɛ. Mi bo nú mǐ ni zé mǐɖée bǐ jó nú Jehovah kɛɖɛ, bo yí wǎn n’i lobo sɛ̀n ɛ kpo lindɔ̌n mǐtɔn bǐ kpo, bo dó gǎn syɛnsyɛn bo hɛn buténinɔ e ɖò kplékplé nɔví lɛ tɔn mǐtɔn mɛ é ɖó te. Enyi mǐ ɖò mɔ̌ wà wɛ zɔn mǐ yì ɔ, mǐ sixu ɖeji ɖɔ mǐ na mɔ xó e Jezu ɖɔ dó mɛ ɖěɖee è na ɖɔhwɛ yetɔn bo ɖɔ ye nyí lɛngbɔ̌ lɛ é wu é sín jijɛ: “Mi wá, mi mɛ e jí Tɔ́ ce ko xoɖɛ ɖagbe dó lɛ. Mi wá yí axɔsuɖuɖu Mawu tɔn sín nǔ ɖagbe e è ko sɔ́ ɖ’ayǐ nú mi sín hwenu e Mawu ko ɖó gbɛ̀ ɔ ɖokpoo é.”—Mat. 25:34.


Tɔjihun Nɔwée Tɔn | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nTɔjihun Nɔwée Tɔn\nÐò hweɖenu ɔ, gbɛtɔ́ lɛ wá sukpɔ́ ɖò ayikúngban ɔ jí. Gègě yetɔn wɛ nyí mɛ nyanya. Wɛnsagun e ɖò jixwé é ɖé lɛ tlɛ huzu mɛ nyanya. Ye jó xwé yetɔn dó ɖò jixwé bo wá ayikúngban ɔ jí. A ka tuùn nǔ e wu ye wà mɔ̌ é à? Ðó ye jló na da nyɔnu lɛ wutu.\nWɛnsagun lɛ kpo nyɔnu lɛ kpo jì vǐ lɛ. Vǐ enɛ lɛ sù bo ɖó hlɔnhlɔn tawun bo huzu dakaxotɔ́. Ye nɔ gblewu mɛ lɛ. Jehovah sixu tin bonu nǔ enɛ lɛ ɖò jijɛ wɛ kpowun ǎ. Enɛ wu ɔ, é ɖɔ ɖɔ emi na sɔ́ sìn dó sú mɛ nyanya lɛ sín kún dó.\nAmɔ̌, nya ɖé tíìn bo gbɔn vo. Jehovah yí wǎn n’i. Nyikɔ tɔn nɔ nyí Nɔwée. É ɖó asì ɖokpo, bo ɖó vǐ sunnu atɔn, ye wɛ nyí Sɛmu, Camu kpo Jafɛti kpo; ye lɔ ɖó asì ɖokpo ɖokpo. Jehovah ɖɔ nú Nɔwée ɖɔ é ni bló tɔjihun ɖaxó ɖokpo, bonu é kpo xwédo tɔn kpo na dó sixu gán ɖò Sìnvɔgbɛ ɔ hwenu. Tɔjihun enɛ nyí gbǎ hoyahoya ɖé bo hɛn ɔ, é na nɔ fo tɔ̀ ɖò sìn nukúnmɛ. Jehovah lɛ́ ɖɔ nú Nɔwée ɖɔ é ni bɛ́ kanlin gègě dó tɔjihun ɔ mɛ bonu ye lɔ na mɔ tɛn dó sixu gán.\nTlolo jɛn Nɔwée jɛ tɔjihun ɔ bló jí. Nɔwée kpo xwédo tɔn kpo bló xwè 50 mɔ̌ cobo bló fó. Ye bló tɔjihun ɔ lee Jehovah ɖɔ nú ye gbɔn é pɛ́pɛ́pɛ́. Ðò avla enɛ mɛ ɔ, Nɔwée gb’akpá nú mɛ lɛ dó Sìnvɔgbɛ ɔ wu. Ye mɛ ɖě ka ɖótó è ǎ.\nDìn ɔ, hwenu sù bɔ ye na byɔ tɔjihun ɔ mɛ. Mǐ ni kpɔ́n nǔ e jɛ bɔ d’ewu é.\n“Nǔ e jɛ ɖò Nɔwée hwenu ɔ ɖokpo ɔ wɛ na lɛ́ jɛ hwenu e nyɛ Gbɛtɔ́ví ɔ na lɛkɔ wá dó é.”—Matie 24:37\nNùkanbyɔ lɛ: Etɛwu Jehovah ka ɖɔ ɖɔ emi na sɔ́ sìn dó vɔ gbɛ̀ ɔ? Alixlɛ́mɛ tɛ lɛ Jehovah ka na Nɔwée?\nBǐbɛ̌mɛ 6:1-22; Matie 24:37-41; 2 Piyɛ́ɛ 2:5; Judi 6\nNɔwée: É Yì Xá Mawu


Etɛ ka Nyí Wɛnɖagbe Ɔ? | Wɛnɖagbe\n1. Etɛ ka nyí wɛnɖagbe e gosin Mawu gɔ́n é?\nMawu jló ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ ni ɖu gbɛ̀ víví ɖò ayikúngban jí. É ɖó ayikúngban kpo nǔ e ɖ’eji lɛ é bǐ sésé kpo ɖó é yí wǎn nú gbɛtɔ́ lɛ. Zaanɖé dìn ɔ, é na bló sɔgudo e nyɔ́ hú ɔ nú gbɛtɔ́ lɛ gbɔn fí lɛ bǐ. É na ɖè gbɛtɔ́ lɛ sín wuvɛ̌ mimɔ lɛ bǐ mɛ.—Xà Jelemíi 29:11.\nAcɛkpikpa ɖebǔ ko kpéwú bo ɖè adakaxixo, azɔn kpo kú kpo síìn ǎ. Loɔ, wɛnɖagbe ɖé tíìn. Mawu na sɔ́ acɛkpikpa éɖesunɔ tɔn dó ɖyɔ acɛkpikpa gbɛtɔ́ lɛ tɔn lɛ ɖò malin-malin mɛ. Mɛ e jí é na kpa acɛ dó lɛ é na mɔ fífá kpodo lanmɛ syɛnsyɛn kpo.—Xà Ezayíi 25:8; 33:24; Daniyɛli 2:44.\n2. Etɛwu é ka nyí nùjɔnǔ ɖɔ è ni sè wɛnɖagbe ɔ dìn?\nHwenu e Mawu na ɖè mɛ nyanya lɛ sín ayikúngban jí é jɛn yajiji na vɔ. (Sofoníi 2:3) Hwetɛnu wɛ enɛ ka na jɛ? Mawuxó ɔ ko ɖɔ nǔ e ɖò ya dó nú gbɛtɔ́ lɛ wɛ dìn lɛ é ɖ’ayǐ. Nǔ nyanya e ɖò jijɛ wɛ dìn lɛ é xlɛ́ ɖɔ hwenu e Mawu na ɖè ye síìn é ko sù.—Xà 2 Timɔtée 3:1-5.\n3. Etɛ mǐ ka ɖó na wà?\nMǐ ɖó na kplɔ́n nǔ dó Mawu wu ɖò Xó tɔn Biblu ɔ mɛ. Biblu cí wema e gosin tɔ́ wanyiyinɔ ɖé gɔ́n é ɖɔhun. É ɖɔ lee mǐ sixu zán gbɛ̀ ɖagbe gbɔn dìn ɔ kpo lee mǐ sixu mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ ɖò ayikúngban jí ɖò sɔgudo gbɔn ɔ kpo. Nugbǒ wɛ ɖɔ alɔ e dó we wɛ è ɖè bɔ a na mɔ nukúnnú jɛ Biblu mɛ é na hun xomɛ nú mɛɖé lɛ ǎ. Loɔ, mǐ ɖó na lɔn nú mɛɖebǔ na zɔ́n bonu mǐ na ba sɔgudo ɖagbe enɛ kpò ǎ.—Xà Nùnywɛxó 29:25; Nǔɖexlɛ́mɛ 14:6, 7.


Etɛwu Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ Ma ka Nɔ Ðu Xwè ɖé lɛ Ǎ?\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Baoulé Basque-Gbè Bassa (Cameroun) Bichlamar Bosnie-Gbè Boulou Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Corée-Gbè Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Eblegbe Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Galice-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Haoussa Hiligaynon Hmong (White) Hongrie-Gbè Iloko Indonésie-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kikaonde Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Malay Malayalam Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Ndébélé (Zimbabwe) Norvège-Gbè Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Tagalog Tahiti-Gbè Tatar Tchèque-Gbè Télougou Thaï Tokunɔgbe Italie Tɔn Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Twi Ukraine-Gbè Valencian Vezo Vietnam-Gbè Îles Féroé-Gbè\nNɛ̌ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ wà gbɔn bo nɔ tuùn xwè ɖěɖee Mawu yí gbè na lɛ é?\nKúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ ɖu xwè ɖé lɛ ǎ có, ye ka nɔ yí wǎn nú xwédo yetɔn lɛ à?\nKúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ ka nɔ gbɛ́ nú mɛ ɖevo lɛ ɖɔ ye ni ma ɖu xwè ɖé lɛ ó wɛ à?\nKúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ tó gbéjé Biblu kpɔ́n hwɛ̌ cobo nɔ wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ ye sixu ɖu xwè ɖé alǒ gbɔ. Xwè ɖé lɛ tíìn bo t’afɔ nǔgbododó Biblu tɔn lɛ jí gannaganna. Enyi ɖě cí mɔ̌ ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ ɖ’alɔ ɖ’emɛ ǎ. Xwè ɖevo lɛ ɔ, Kúnnuɖetɔ́ ɖokpo ɖokpo wɛ nɔ wá gbeta ɔ kɔn éɖesunɔ, bo nɔ tɛ́n kpɔ́n bonu ‘ayi tɔn ma xò hun xá ɛ ɖò nǔ ɖebǔ mɛ, ɖò Mawu kpodo gbɛtɔ́ lɛ kpan nukɔn ó’.—Mɛsɛ́dó 24:16.\nNǔɖe lɛ ɖíe bɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ kanbyɔ yeɖée cobo nɔ wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ emi na ɖu xwè ɖé alǒ gbɔ. *\nXwè ɔ ka jinjɔn nǔkplɔnmɛ e ma ɖò Biblu mɛ ǎ é ɖé jí wɛ à?\nNǔgbododó Biblu tɔn: “Mi ɖó na gosin ye mɛ, bo na klán xá ye; mi ma ɖó alɔ nǔ e nyí suɖunú ɔ ɖě wu ó.”—2 Kɔlɛntinu lɛ 6:15-17.\nBo na dó nɔ zɔ nú nǔkplɔnmɛ e kwiji ɖò gbigbɔ lixo, alǒ ma sɔgbe xá nǔkplɔnmɛ Biblu tɔn lɛ ǎ é bǐ gbídígbídí ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ ɖu xwè lěhun lɛ ǎ.\nXwè ɖěɖee jinjɔn nǔɖiɖi ɖiɖó nú nǔmɛsɛn ɖevo lɛ alǒ nǔ enɛ lɛ sinsɛn jí lɛ é. Jezu ɖɔ: “Aklunɔ Mawu towe wɛ a na ɖekɔ́ na, lobo sɛn éɖokponɔ géé.” (Matie 4:10) Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ wà nǔ sɔgbe xá wěɖexámɛ enɛ bo nɔ ɖu Natáaxwe, Paskwa alǒ Azǎn Nukɔntɔn Mai tɔn sín xwè ǎ, ɖó nǔmɛsɛn lɛ sinsɛn jí wɛ xwè enɛ lɛ jinjɔn, é nyí Jehovah ǎ. Gɔ́ na ɔ, ye nɔ lɛ́ ɖ’alɔ ɖò xwè elɔ lɛ mɛ ǎ.\nKwanzaa. Nyikɔ Kwanzaa ɔ, “xókwín Swahili-gbè tɔn matunda ya kwanza mɛ wɛ é gosin, bɔ tinmɛ tɔn nyí ‘jinukún nukɔntɔn,’ bo dó gesí fí e jinukún nukɔntɔn sín xwè ɖuɖu bɛ́sín bɔ è mɔ ɖò tan Aflika tɔn mɛ é.” (Encyclopedia of Black Studies) Mɛ gegě nɔ lin ɖɔ Kwanzaa kún nyí sinsɛn sín xwè ɖě ó có, xókwíntinmɛwegbo ɖé sɔ́ ɛ jlɛ́ dó nǔkún-yiya sín xwè Aflika tɔn ɖé wu. Ðò xwèɖuɖu mɔhun hwenu ɔ, mɛ lɛ nɔ xwlé nǔnina lɛ nǔmɛsɛn yetɔn lɛ kpo tɔ́gbó yetɔn lɛ kpo dó dókú nú ye. Nǔwiwa enɛ lɛ jí wɛ Kwanzaa e nyí xwè ɖé bɔ e nɔ ɖu ɖò Aflika kpo Amɛlika kpo é jinjɔn.—Encyclopedia of African Religion.\nXwè e è nɔ ɖu ɖò septembre alǒ octobre mɛ, bɔ è nɔ ylɔ́ ɖɔ Mid-Autumn Festival é. “Xwè ɖé wɛ bo nɔ kpa susu nú vodun sun.” (Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary) Yɛsu fifɔ “nyɔnu xwési ɖěɖee ɖò kɔ́ ɖè wɛ ɖò vodun ɔ nukɔn é” tɔn ɖ’emɛ.—Religions of the World—A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices.\nNauruz (Nowruz). “Sinsɛn e è nɔ ylɔ́ ɖɔ zoroastrisme é mɛ wɛ xwè enɛ gosin bo nyí azǎn ɖokpo ɖò azǎn mímɛ́ hugǎn e ɖò sunzánwema zoroastrien lɛ tɔn mɛ lɛ é mɛ. . . . Ðò taji ɔ, sɔgbe xá aca zoroastrien lɛ tɔn ɔ, è nɔ bló nǔwiwa ɖé lɛ ɖò hwemɛ, ɖò azǎn Nowruz tɔn jí dó dó kúabɔ nú gbigbɔ hwemɛ tɔn e è nɔ ylɔ́ ɖɔ [Rapithwin], bɔ mɛ lɛ nɔ ɖɔ ɖɔ Gbigbɔ Avivɔ hwenu tɔn wɛ nɔ ɖè è sín doglɔ́, ɖò sun ɖěɖee mɛ ayǐ mɛ nɔ fá lɛ é é.”—United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization.\nShab-e Yalda. Xwè ɖé wɛ bɔ è nɔ ɖu ɖò décembre mɛ, ɖò azǎn e jí zǎn nɔ yawǔ kú hugǎn ɖò xwè ɔ mɛ, ɖò akpáxwé ayikúngban ɔ tɔn e ɖò totaligbé é é, bɔ wema ɖé ɖɔ ɖɔ é “cá kan xá vodun weziza tɔn e è nɔ ylɔ́ ɖɔ Mithra é sinsɛn.” (Sufism in the Secret History of Persia) È lɛ́vɔ lin ɖɔ xwè enɛ sixu ko cá kan xá vodun hwe tɔn ɖěɖee Hlɔmanu lɛ kpo Glɛki lɛ kpo nɔ sɛn lɛ é. *\nThanksgiving. Kwanzaa ɖɔhun ɔ, xwè enɛ jinjɔn nǔkún-yiya sín nǔwiwa xóxó e nɔ kpa susu nú nǔmɛsɛn vovo lɛ é jí. Hwenu ɖò yiyi wɛ é ɔ, “è wá sɔ́ aca xóxó enɛ lɛ dó ɖó nǔwiwa Klisanwun tɔn.”—A Great and Godly Adventure—The Pilgrims and the Myth of the First Thanksgiving.\nXwè ɖěɖee jinjɔn tangbló kpo nǔɖiɖi nú taɖagbe kpo jí lɛ é. Biblu ɖɔ ɖɔ mɛ e nɔ “tɛ́ tavo nú Gadi taɖagbevodun” lɛ é ɖò ‘mɛ e jó Jehovah dó lɛ é’ mɛ. (Ezayíi 65:11) Enɛ wu ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ ɖu xwè elɔ lɛ ǎ:\nIvan Kupala. Wema The A to Z of Belarus ɖɔ: “Sɔgbe kpo nǔɖiɖi mɛ gegě tɔn kpo ɔ, ɖò azǎn [Ivan Kupala] tɔn jí ɔ, hlɔnhlɔn majiki tɔn gegě nɔ gbakpé gbɛ̀ ɔ mɛ bɔ akɔ́nkpantɔ́ lɛ kpo taɖagbenɔ lɛ kpo sixu yí hlɔnhlɔn enɛ.” Ðò bǐbɛ̌mɛ ɔ, nǔwiwa pagáwun tɔn ɖé wɛ xwè enɛ nyí bɔ è nɔ ɖu ɖò juin mɛ, ɖò azǎn e jí kéze nɔ nɔ ayǐ hugǎn ɖò xwè ɔ mɛ, ɖò akpáxwé ayikúngban ɔ tɔn e ɖò totaligbé é. É ɖò mɔ̌ có, Encyclopedia of Contemporary Russian Culture ɖɔ: “Ee pagáwun lɛ ɖi nǔ nú Klisu gudo é ɔ, xwè pagáwun tɔn ɔ huzu Sinsɛn sín xwè e è nɔ ɖu nú Jaan Baptɛmublonúmɛtɔ́ ɔ é.”\nLunar New Year (Xwè Yɔyɔ̌ Chine-Nu lɛ tɔn alǒ Xwè Yɔyɔ̌ Corée-Nu lɛ tɔn). “Ðò azǎn enɛ jí hugǎn ɖevo ɖebǔ ɔ, nǔ e nɔ ɖu ayi mɛ nú xwédo lɛ, xɔ́ntɔn lɛ kpo hɛnnumɔ lɛ kpo é wɛ nyí ɖɔ ye na wà nǔ e wu ye kpé é bǐ bo na ɖó taɖagbe, kpa susu nú nǔmɛsɛn lɛ kpo gbigbɔ lɛ kpo, bo na byɔ taɖagbe nú xwè yɔyɔ̌ ɔ.” (Mooncakes and Hungry Ghosts—Festivals of China) Mɔ̌ ɖokpo ɔ, “tɔ́gbó lɛ sinsɛn, wǔsláslá dó nya gbigbɔ nyanya lɛ bo ɖó taɖagbe kpo fá kinkan dó tuùn nǔ e xwè yɔyɔ̌ ɔ na hɛn nu é kpo” wɛ ɖò Xwè Yɔyɔ̌ Corée Nu-lɛ tɔn ɔ mɛ.—Encyclopedia of New Year’s Holidays Worldwide.\nXwè Yɔyɔ̌ Chine-Nu lɛ Tɔn\nXwè ɖěɖee jinjɔn linlin e ɖɔ ɖɔ lindɔ̌n kún nɔ kú ó é jí lɛ é. Biblu ɖɔ nyi wɛn ɖɔ lindɔ̌n nɔ kú. (Ezekiyɛli 18:4, nwt) Enɛ wu ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ ɖu xwè elɔ lɛ e nɔ xlɛ́ ɖɔ lindɔ̌n kún nɔ kú ó é ǎ:\nAll Souls’ Day (Azǎn Mɛkúkú lɛ tɔn). Sɔgbe kpo New Catholic Encyclopedia kpo ɔ, azǎn enɛ jí wɛ è nɔ “flín mɛkúkú lɛ” ɖè. Sín xwè 500 H.M tɔn mɔ̌ jɛ 1500 H.M tɔn mɔ̌ ɔ, mɛ gegě ɖi nǔ ɖɔ ɖò azǎn enɛ jí ɔ, lindɔ̌n e ɖò lɛmɛ́zo mɛ lɛ é nɔ huzu yɛ, azětɔ́, běsé kpo nǔ ɖevo lɛ kpo, bo nɔ tɔ́n dó mɛ e ma wà nǔ jlɔjlɔ xá ye ɖò gbɛhwenu yetɔn ǎ lɛ é jí.\nXwè e è nɔ ylɔ́ ɖɔ Qingming Festival (Ch’ing Ming) é kpo ee è nɔ ylɔ́ ɖɔ Hungry Ghost Festival é kpo. Xwè we enɛ lɛ bǐ wɛ è nɔ ɖu dó kpa susu nú tɔ́gbó lɛ. Wema Celebrating Life Customs Around the World—From Baby Showers to Funerals ɖɔ dó Qingming Festival wu ɖɔ: “È nɔ dó nǔɖuɖu, ahan kpo akwɛ wemanɔ kpo zo dó d’alɔ mɛkúkú ɔ bonu é ni ma nɔ xovɛ́, alǒ kɔ ni ma xú i ɖò kú li jí ó, bonu akwɛ ni ma ka lɛ́ hudo è ó.” Wema ɔ lɛ́ ɖɔ ɖɔ “ɖò sun e mɛ è nɔ ɖu Hungry Ghost sín xwè é ɔ, taji ɔ, ɖò zǎn sun ɔ tɔn e mɛ sun nɔ zawě bǐ mlɛ́mlɛ́ é ɔ, mɛ e nɔ ɖu xwè ɔ lɛ é nɔ ɖi nǔ ɖɔ, zǎn enɛ mɛ wɛ kancica e ɖò mɛ e ɖò gbɛ̀ lɛ é kpo mɛkúkú lɛ kpo tɛntin é nɔ syɛn hugǎn, bɔ enɛ wu ɔ, é ɖò taji ɖɔ è ni tɛ́n kpɔ́n bo fá xomɛ nú mɛkúkú lɛ kpo tɔ́gbó lɛ kpo.”\nXwè e è nɔ ylɔ́ ɖɔ Chuseok é. The Korean Tradition of Religion, Society, and Ethics ɖɔ dó xwè enɛ wu ɖɔ: “È nɔ xwlé nǔɖuɖu kpo vǐwun kpo lindɔ̌n mɛkúkú lɛ tɔn” ɖò hwenɛnu. Nǔxwlémɛ enɛ nyí xlɛ̌ “nǔ e è ɖi ɖɔ lindɔ̌n nɔ kpó ɖò gbɛ̀ ɖò kú agbaza tɔn gudo” é tɔn.\nXwè ɖěɖee cá kan xá nǔɖoyɛswímɛ lɛ é. Biblu ɖɔ: ‘Mɛ e nɔ kan amɔɛ é, majikiblotɔ́ ɖé, alǒ mɛ e nɔ kan sɔ kpɔ́n é, alǒ azětɔ́ ɖé, alǒ mɛ e nɔ sɔ́ azě dó bla mɛ é, alǒ mɛ e nɔ ba nǔ dò ɖò kɛnnɛsinɔ gɔ́n é, alǒ mɛ e sín azɔ̌ nyí nǔ e na jɛ sɔ lɛ é ɖiɖɔ é, alǒ mɛ e nɔ yì bònu nú mɛkúkú lɛ é . . . nɔ vɛ́ mɔ nú Jehovah.’ (Sɛ́nflínmɛ 18:10-12) Bo na dó nɔ zɔ nú dò biba nú nǔɖoyɛswímɛ, kaka jɛ sun sín wuntun lɛ (ee nyí akpáxwé amɔɛkinkan tɔn ɖé é) jí ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ ɖu Mɛkúkú lɛ Sín Xwè alǒ xwè elɔ lɛ ǎ:\nSinhala kpo Tamil New Year kpo. “Aca wǔsláslá tɔn e cá kan xá nǔwiwa enɛ é nɔ byɔ ɖɔ è ni wà nǔɖe lɛ, ɖò hwenu ɖé lɛ pɛ́pɛ́pɛ́, bɔ mɛ e nɔ gbéjé sun sín wuntun lɛ é nɔ ko ba dò na bo nɔ ɖɔ ɖɔ hwe enɛ lɛ nu na hɛn taɖagbe wá.”—Encyclopedia of Sri Lanka.\nSongkran. Xwè Azíi tɔn ɖé wɛ bɔ “è ɖè sín xókwín Sanskrit . . . e sín tinmɛ nyí ‘tɛn sisɛ’ alǒ ‘huzuhuzu’ é mɛ, bɔ xwè ɔ ɖuɖu nɔ xlɛ́ ɖɔ hwesivɔ sɛ̀ tɛn yì sunvísɛ́kplé Belier mɛ.”—Food, Feasts, and Faith—An Encyclopedia of Food Culture in World Religions.\nNǔ e ɖò Mɔyizisɛ́n ɔ mɛ, bɔ vɔsisa Jezu tɔn ko ɖó te lɛ é. Biblu ɖɔ ɖɔ “Klisu wɛ nyí mɛ e gɔ́n Mɔyizi sɛ́n ɔ kplá mǐ xwè é.” (Hlɔmanu lɛ 10:4) Klisanwun lɛ kpó ɖò nǔgbododó e ɖò Mɔyizisɛ́n e è na Izlayɛli hwexónu tɔn é mɛ lɛ é sín lè ɖu wɛ. É ɖò mɔ̌ có, ye nɔ ɖu xwè e xó è ɖɔ ɖ’emɛ lɛ é ǎ, ɖò taji ɔ, xwè ɖěɖee na kplá mɛ yì jó nú Mɛsiya ɔ, bɔ Klisanwun lɛ ɖi nǔ ɖɔ é ko wá é. Biblu ɖɔ: “Nǔ enɛ lɛ bǐ ɔ, nǔ ɖagbe e jawě ɔ sín yɛ kpowun wɛ ye nyí; loɔ, Klisu wɛ nyí nǔjɔnǔ ɔ.” (Kolosinu lɛ 2:17) Ðó xwè enɛ lɛ ko wà nǔ e wu è nɔ ɖu ye é, bɔ aca e Biblu ma yí gbè na ǎ é ɖé lɛ ka lɛ́ ɖò ye mɛ wutu ɔ, xwè elɔ lɛ ɖò ee Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ ma nɔ ɖu ǎ lɛ é mɛ:\nHanukkah. Nǔwiwa ɔ hwenu ɔ, è nɔ vɔ́ tɛmpli Jeluzalɛmu tɔn ɔ sɔ́ d’alɔ mɛ nú Mawu. Amɔ̌, Biblu ɖɔ ɖɔ Jezu ko huzu Vɔsanúxwlémawutɔ́ Ðaxó nú goxɔ e “ɖò taji bo sɔgbe, bɔ nǔ bǐ vɔ ɖ’ewu hú [tɛmpli] ee gbɛtɔ́ gbá ɔ; é nyí gbɛmɛ fí sín nǔ ǎ.” (Eblée lɛ 9:11) Nú Klisanwun lɛ ɔ, tɛmpli gbigbɔ tɔn enɛ ɖyɔ tɛmpli e ɖò Jeluzalɛmu é.\nRosh Hashanah. Azǎn nukɔntɔn xwè Jwifu lɛ tɔn tɔn wɛ. Ðò hwexónu ɔ, è nɔ xwlé nǔ bǔnɔ ɖé lɛ Mawu ɖò nǔwiwa enɛ hwenu. (Kɛ́nsísɔ́ 29:1-6) Amɔ̌, Jezu Klisu e nyí Mɛsiya ɔ é bló bɔ “è na ɖó vɔsisa kpo nǔnina kpo lɔ bǐ te,” bɔ ye sɔ́ xɔ akwɛ Mawu nukúnmɛ ǎ.—Daniyɛli 9:26, 27.\nXwè ɔ ka nɔ dɔn sinsɛn vovo lɛ cá wɛ à?\nNǔgbododó Biblu tɔn: “Ani wɛ mɛ e ɖi nǔ nú Klisu ɔ sixu kpé xá mɛ e ma ɖi nǔ nú Klisu ǎ é? Etɛ sinsɛnxɔ Mawu tɔn ka sixu kpé xá vodun lɛ?”—2 Kɔlɛntinu lɛ 6:15-17.\nKúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ dó gǎn bo nɔ nɔ fífá mɛ xá nɔzo yetɔn lɛ, lobo nɔ ɖó sísí nú acɛ e mɛ ɖokpo ɖokpo ɖó bo na ɖi nǔ nú nǔ e jló è é có, ye nɔ nyi alɔ nú xwè e nɔ dɔn sinsɛn lɛ kplé é ɖò ali elɔ lɛ nu:\nSinsɛn sín mɛ alǒ nǔwiwa sinsɛn tɔn e nɔ byɔ ɖɔ mɛ e ɖó nǔɖiɖi vovo lɛ é ni nɔ bǔ bo sɛn Mawu é sín xwè lɛ. Hwenu e Mawu kplá togun tɔn hwexónu tɔn yì ayikúngban yɔyɔ̌ ɖé jí, bɔ tò ɔ mɛ nu lɛ nɔ sɛn nǔ ɖevo lɛ é ɔ, é ɖɔ nú ye ɖɔ: “Mi na jɛ akɔ xá ye ǎ, mi ka na jɛ xá vodun yetɔn lɛ ǎ. . . . Mi táa wá sɛn vodun yetɔn lɛ, bɔ é ka na nyí mɔ nú mi.” (Tíntɔ́n 23:32, 33) Enɛ wu ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ ɖó alɔ ɖò xwè mɔhun lɛ kpo elɔ lɛ kpo mɛ ǎ.\nLoy Krathong. Thaïlande-nu lɛ sín nǔwiwa enɛ hwenu ɔ, “mɛ lɛ nɔ zán wema dó bló gannú na, nɔ sɔ́ vɛ̌la alǒ zalinkpɔ́n d’emɛ, bɔ enɛ gudo ɔ, ye nɔ sɔ́ nyi tɔ̀ jí. È nɔ lin ɖɔ gannú ɔ kpo nǔ e ɖ’emɛ é kpo na sɛ̀ nǔ nyanya dó zɔ. Nǔwiwa ɔ hwenu ɔ, è nɔ fɔ yɛsu nú afɔxwi mímɛ́ e Bouddha jó dó é ɖé.”—Encyclopedia of Buddhism.\nJournée nationale de repentance. Sɔgbe kpo nǔ e afɔsɔ́ɖótetɔ́ acɛkpikpa tɔn e xó è ɖɔ ɖò xójlawema Papouasie Nouvelle Guinée tɔn The National mɛ é ɖɔ é ɔ, mɛ e nɔ ɖ’alɔ ɖò nǔwiwa enɛ mɛ lɛ é nɔ “yí gbè nú nǔ taji e Klisanwun lɛ ɖi nǔ na lɛ é.” É ɖɔ ɖɔ Journée nationale de repentance ɔ ɖuɖu “nɔ d’alɔ bɔ è nɔ sɔ́ nǔ e Klisanwun lɛ ɖi nǔ na lɛ é ɖ’ajo ɖò tò ɔ mɛ.”\nVesak. “Azǎn enɛ wɛ nyí ee mɛ́ hugǎn ɖò azǎn mímɛ́ Bouddha-sɛntɔ́ lɛ tɔn lɛ mɛ é, bɔ è nɔ ɖu jijizán Bouddha tɔn, hwenu e é mɔ nukúnnú jɛ nǔ bǐ mɛ é kpo kú zán tɔn alǒ hwenu e é byɔ ninɔmɛ e è nɔ ylɔ́ ɖɔ Nirvana é mɛ é kpo.”—Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary.\nXwè ɖěɖee jinjɔn aca sinsɛn tɔn lɛ jí b’ɛ ma nyí Biblu jí ǎ lɛ é. Jezu ɖɔ nú sinsɛngán lɛ ɖɔ: “Mɔ̌ wɛ mi nɔ gbà Mawusɛ́n ɔ, bo nɔ xwedó hwɛndo tɔ́gbó mitɔn lɛ tɔn gbɔn.” É lɛ́ ɖɔ dó ye wu ɖɔ sinsɛn-biblo yetɔn nyí nǔ yayǎ, ɖó “gbɛtɔ́ lɛ sín sɛ́n” wɛ ye nɔ kplɔ́n mɛ.” (Matie 15:6, 9) Ðó Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ hɛn akpágbánúmɛ enɛ dó ayi mɛ wutu ɔ, nǔwiwa sinsɛn tɔn gegě tíìn bɔ ye nɔ ɖ’alɔ ɖ’emɛ ǎ.\nÉpiphanie (Three Kings’ Day, Timkat, alǒ Los Reyes Magos). Xwè ɔ ɖu tɔ́ lɛ nɔ flín ba e nǔnywɛtɔ́ e nɔ mɔ nǔ jɛ sun sín wuntun wu lɛ é yì ba Jezu kpɔ́n é, alǒ baptɛm tɔn. Nǔwiwa ɔ “nɔ sɔ́ xwè pagáwun tɔn ɖěɖee nɔ kpa susu nú vodun tɔ̀ kpo tɔsisa kpo lɛ é dó ɖó Klisanwun tɔn na.” (The Christmas Encyclopedia) Timkat e cá kan xá Épiphanie é “jinjɔn aca hwɛndo tɔn lɛ jí.”—Encyclopedia of Society and Culture in the Ancient World.\nJixwé Yiyi Nyɔnu Ðò Alɔji Mali Tɔn Sín Xwè. Xwè enɛ ɔ hwenu wɛ è nɔ flín nǔ e mɛ lɛ ɖi ɖɔ Jezu sín nɔ zɔn gbɛtɔ́ gbaza mɛ, bo yì jixwé é. Religion and Society—Encyclopedia of Fundamentalism ɖɔ: “Klisanwun nukɔntɔn lɛ ɖó nǔɖiɖi enɛ ǎ, bɔ fí ɖebǔ ka lɛ́ ɖò Biblu mɛ bo ɖɔ xó tɔn ǎ.”\nXwè e è nɔ ylɔ́ ɖɔ Immaculée Conception é. “Biblu kplɔ́n mɛ ɖɔ è jì Mali bɔ é nyí gbɛtɔ́ maɖóblɔ̌ ǎ . . . Sinsɛn wɛ dó enɛ wá.”—New Catholic Encyclopedia.\nLent. Sɔgbe kpo nǔ e New Catholic Encyclopedia ɖɔ é kpo ɔ, è wlan Biblu fó bɔ é ko bló nǔ hú xwè 200 cobɔ è ɖó hwenu aluwɛ mɛ ninɔ kpo nublabla kpo tɔn enɛ ɔ ayǐ, “ɖò xwè kanweko ɛnɛgɔ́ ɔ” mɛ. Xókwíntinmɛwegbo ɔ ɖɔ dó azǎn nukɔntɔn nublabla tɔn ɔ wu ɖɔ: “Sín kplé synode de Bénévent tɔn ɖò 1091 wɛ nǔwiwa e hwenu è nɔ sá afín dó nukɔn nú agunví lɛ ɖò Mercredi Afín Sísá tɔn é huzu nǔɖe bɔ è nɔ bló gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ.”\nMeskel (alǒ, Maskal). Encyclopedia of Society and Culture in the Medieval World ɖɔ ɖɔ nǔwiwa Éthiopie-nu lɛ tɔn enɛ ɔ hwenu ɔ, è nɔ ɖu “mɔ e è mɔ Akluzu Nǔgbo ɔ é (akluzu e jí è ká Jezu nyi é) sín xwè, bo nɔ flɔ́ myɔ lɛ ɖò kɔ́xota bo nɔ ɖò we ɖú lɛlɛ̌ dó ye wɛ.” Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ ka nɔ zán akluzu dó sɛn Mawu ǎ.\nXwè ɔ nɔ sɔ́ gbɛtɔ́ ɖé, tutoblonunu ɖé, alǒ wuntun tò tɔn ɖé ɖ’ajo wɛ à?\nNǔgbododó Biblu tɔn: ‘Xó e Jehovah ɖɔ ɔ ɖíe: mɛ e nɔ sɔ́ gbɛtɔ́ dó ɖó ganjɛwu ɔ, mɛ e nɔ lɛkɔ sín nyɛ Jehovah gudo ɔ, un na dónu i.’—Jelemíi 17:5.\nKúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ ɖó sísí nú nɔzo yetɔn lɛ, bo nɔ xoɖɛ dó ta yetɔn mɛ có, ye nɔ ɖ’alɔ ɖò nǔwiwa alǒ xwè alɔkpa elɔ lɛ mɛ ǎ:\nXwè e nɔ sɔ́ acɛkpatɔ́ ɖé alǒ gbɛtɔ́ nukúnɖeji ɖevo ɖ’ajo lɛ é. Biblu ɖɔ: “Mi ma ɖó gbɛ̀ nú gbɛtɔ́ ó, gbɛ̀ tɔn ɔ, funfun kpowun wɛ. Gbɛtɔ́ nyí nǔɖe ǎ.” (Ezayíi 2:22) Enɛ wu wɛ, ɖi kpɔ́ndéwú ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ ma nɔ ɖu jijizán nú axɔ́su alǒ axɔ́si ɖé ǎ.\nGbè didó asya tò tɔn. Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ ɖu Asya Sín Azǎn ǎ. Etɛwu? Ðó Biblu ɖɔ: “Mi cɔ́ miɖée dó vodunsinsɛn wu.” (1 Jaan 5:21) Égbé ɔ, gbɛtɔ́ gegě nɔ sɔ́ asya dó mɔ vodun, nǔ e è nɔ sɛn é ɖé na ǎ, amɔ̌, hwenuxó-wlantɔ́ Carlton J. H. Hayes wlan ɖɔ: “Wuntun nǔɖiɖi tɔn taji tò tɔn kpo nǔ taji e è nɔ sɛn é kpo wɛ asya nyí.”\nXwè alǒ nǔwiwa e nɔ sɔ́ mɛ mímɛ́ ɖé ɖ’ajo é. Etɛ ka jɛ hwenu e nya e nɔ ɖó sísí nú Mawu é ɖé ɖekɔ́ nú mɛsɛ́dó Piyɛ́ɛ é? Biblu ɖɔ: “Piyɛ́ɛ sɔ́ ɛ site, bo bɔ: ‘Site, gbɛtɔ́ wɛ nyɛ lɔmɔ̌ nyí.’” (Mɛsɛ́dó 10:25, 26) Ðó Piyɛ́ɛ alǒ mɛsɛ́dó ɖě lɛ ɖebǔ yí gbè ɖɔ è ni wlí yɛ̌yi bǔnɔ ɖé, alǒ sɛn emi ǎ wutu ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ ɖ’alɔ ɖò nǔwiwa e nɔ kpa susu nú mɛ e è nɔ sɔ́ dó mɔ mɛ mímɛ́ lɛ é mɛ ǎ, ɖi xwè elɔ lɛ e bɔ d’ewu é:\nToussaint. “Xwè e nɔ kpa susu nú mɛ mímɛ́ lɛ bǐ é . . . È tuùn fí e xwè enɛ jɔ sín tawun é ǎ.”—New Catholic Encyclopedia.\nXwè Notre-Dame de Guadalupe tɔn. Nǔwiwa enɛ nɔ kpa susu nú nyɔnu mímɛ́ e nɔ cyɔn alɔ Mexique jí, bɔ mɛɖé lɛ ɖi ɖɔ é nyí Mali, Jezu sín nɔ ɔ é. È ɖɔ ɖɔ é tɔ́n dó glesi ɖé jí ɖò nǔjiwǔ linu ɖò 1531.—The Greenwood Encyclopedia of Latino Literature.\nXwè Notre-Dame de Guadalupe tɔn\nName Day. Wema Celebrating Life Customs Around the World—From Baby Showers to Funerals ɖɔ: “Nyǐzán ɔ, xwezán mɛ mímɛ́ e sín nyikɔ è na vǐ ɖé ɖò baptɛm tɔn hwenu alǒ ɖò hwenu e é yí wuntun gbɛnamɛtɔ́ tɔn é tɔn wɛ.” É ɖɔ gɔ́ na ɖɔ, “è nɔ bló nǔwiwa sinsɛn tɔn taji ɖé ɖò azǎn enɛ jí.”\nNǔwiwa toxóɖiɖɔ tɔn alǒ nǔwiwa gbɛ̌ta e nɔ jɛhun dó nukɔnyiyi tò tɔn jí lɛ é tɔn. Biblu ɖɔ: ‘È hɔn yì sù Jehovah ɔ, é nyɔ́ hú è ganjɛ gbɛtɔ́ wu.’ (Ðɛhan 118:8, 9) Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ ɖu Azǎn Mɛ Winnyawinnya lɛ tɔn alǒ Azǎn Nyɔnu lɛ tɔn sín xwè ǎ, ɖó ye jló na ɖexlɛ́ ɖɔ Mawu wu wɛ emi ɖeji dó bɔ é na ɖeɖɛ tagba gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ, é kún nyí gbɛtɔ́ lɛ ó. Ðó hwɛjijɔ ɖokpo ɔ wutu ɔ, ye nɔ lɛ́ ɖ’alɔ ɖò Kan Jijó Mɛ Sín Azǎn alǒ xwè mɔhun lɛ ɖuɖu mɛ ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, ye nɔ ɖó nukún ɖɔ Axɔ́suɖuto Mawu tɔn wɛ na ɖeɖɛ tagba e akɔ cyancyan kpo zɛ̌nzɛ̌n ma nɔ kpo nɔ hɛn wá lɛ é.—Hlɔmanu lɛ 2:11; 8:21.\nXwè ɔ nɔ xlɛ́ ɖɔ tò alǒ akɔ ɖé ɖò nukɔn nú ɖevo lɛ wɛ à?\nNǔgbododó Biblu tɔn: ‘Mawu nɔ ɖè mɛɖé ɖó vo ɖò mɛɖé mɛ ǎ. Loɔ, ɖò akɔta ɖebǔ mɛ ɔ, mɛ e nɔ ɖó sísí n’i, bo nɔ xwedó hwɛjijɔ ɔ, mɛ enɛ sín nǔ nɔ nyɔ́ nukún tɔn mɛ.’—Mɛsɛ́dó 10:34, 35.\nKúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ yí wǎn nú jɔtɛn yetɔn ganji có, ye nɔ nyi alɔ nú nǔwiwa e nɔ sɔ́ tò alǒ akɔ lɛ sù ɖò ali elɔ lɛ nu lɛ é.\nNǔwiwa ɖěɖee nɔ kpa susu nú ahwankpá lɛ é. Jezu byɔ ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni nɔ gudo nú ahwan ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, é ɖɔ nú ye ɖɔ: “Mi yí wǎn nú kɛntɔ́ mitɔn lɛ. Mi xoɖɛ dó mɛ e nɔ dónu mi lɛ é jí.” (Matie 5:44) Enɛ wu ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ ɖ’alɔ ɖò nǔwiwa e nɔ kpa susu nú sɔja lɛ, kaka jɛ xwè elɔ lɛ jí lɛ é mɛ ǎ:\nAnzac Day. “Ahwankpá Australie kpo Nouvelle-Zélande kpo tɔn lɛ wɛ Anzac nɔte na,” bɔ “kpɛɖé kpɛɖé ɔ, Anzac Day wá huzu azǎn e jí è nɔ flín mɛ e è hu ɖò ahwangbenu lɛ é é.”—Historical Dictionary of Australia.\nJournée des anciens combattants (Flǐn Sín Azǎn, Flǐn Dimanche tɔn). Xwè enɛ lɛ nɔ kpa susu nu “ahwanfuntɔ́ xóxó lɛ kpo ahwanfuntɔ́ e kú ɖò tohwan lɛ mɛ lɛ é kpo.”—Historical Dictionary of Australia.\nHwenuxó tò tɔn sín xwè alǒ ablɔɖexwe. Jezu ɖɔ dó ahwanvu tɔn lɛ wu ɖɔ: “Ye nyí gbɛ̀ ɔ tɔn ǎ, lee nyɛ lɔ ma nyí gbɛ̀ ɔ tɔn ǎ é ɖɔhun.” (Jaan 17:16) É nɔ víví nú Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ ɖɔ ye ni kplɔ́n nǔ dó tan tò ɖé tɔn wu có, ye nɔ nɔ zɔ nú nǔwiwa lěhun lɛ:\nAustralie Sín Azǎn. Sɔgbe kpo Worldmark Encyclopedia of Cultures and Daily Life kpo ɔ, è nɔ ɖu xwè enɛ dó flín “azǎn e jí sɔja Angleterre tɔn lɛ sɔ́ asya yetɔn dó jǐ, dó ɖexlɛ́ ɖɔ Australie jɛ acɛkpikpa yetɔn glɔ́ ɖò 1788 é.”\nGuy Fawkes Sín Azǎn. “Azǎn enɛ jí wɛ tò ɔ nɔ flín tɛ́n e Guy Fawkes kpo Katolika ɖevo lɛ kpo tɛ́n kpɔ́n bo na hu Axɔ́su Jacques I kpo acɛkpikpa Angleterre tɔn sín hagbɛ̌ lɛ kpo ɖò 1605, bɔ é ma kpa ye ǎ é.”—A Dictionary of English Folklore.\nAblɔɖezán. Ðò tò gegě mɛ ɔ, azǎn enɛ jí wɛ toví lɛ nɔ ɖu jɛ e tò yetɔn jɛ éɖée sí sín tò ɖevo lɔ mɛ é sín xwè.\nNǔbliblíwiwa ɖò xwè ɔ ɖuɖu mɛ wɛ à?\nNǔgbododó Biblu tɔn: “Ð’ayǐ xóxó ɔ, gbɛzinzan e mɛ e ma ɖi nǔ nú Mawu ǎ lɛ nɔ yí wǎn na ɔ wɛ mi ko zán ɖ’ayǐ kaka, amɔ̌ dìn ɔ, é kpé. Mi ko zán gbɛ̀ mitɔn ɖò hwɛhuhu mɛ, ɖò jlǒ nyanya lɛ mɛ, ɖò ahannumu mɛ, ɖò nǔɖuzɛjlɛ̌wu mɛ, ɖò ahannuzɛjlɛ̌wu kpodo nǔ baɖabaɖa sinsɛn lɛ kpan mɛ.”—1 Piyɛ́ɛ 4:3.\nSɔgbe xá nǔgbododó enɛ ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ nyi alɔ nú xwèɖuɖu kpo agɔ̌ kpo ɖěɖee hwenu mɛ lɛ nɔ nu ahan mú ɖè lɛ é. Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ ɖu vivǐ kpɔ́ninɔ xá xɔ́ntɔn yetɔn lɛ tɔn, bɔ ye sixu nu ahan syɛnsyɛn ɖó jlɛ̌ jí, alǒ gɔn nunu. Ye nɔ wà nǔ e wu ye kpé é bǐ bo nɔ xwedó wěɖexámɛ Biblu tɔn elɔ: “Nǔ ɖu wɛ mi ɖè oo, ahan nu wɛ mi ɖè oo, abǐ nǔ ɖebǔ wà wɛ mi ɖè hǔn, mi bló bǐ, bo dó sɔ́ Mawu sù.”—1 Kɔlɛntinu lɛ 10:31.\nEnɛ wu ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ ɖ’alɔ ɖò xwè alǒ nǔwiwa e nɔ sɔ́ walɔ bliblí e Biblu gbɛ́ wǎn na lɛ é ɖ’ajo lɛ é mɛ ǎ. Jwifu lɛ sín xwè e nɔ nyí Pourim é lɔ ɖ’emɛ. Sín xwè kanweko atɔ́ɔ́ngɔ́ J.H.M. tɔn e è hwlɛn Jwifu lɛ gán é wɛ è ko nɔ ɖu Pourim ɔ có, sɔgbe xá wema Essential Judaism ɔ, è sixu ɖɔ ɖɔ é ko “cáká ɖó kpɔ́ xá xwè e Jwifu lɛ nɔ ɖu bɔ è nɔ ylɔ́ ɖɔ Mardi Gras alǒ Carnival é.” Nú mɛ ɖěɖee nɔ ɖu xwè enɛ lɛ é ɔ, “é nɔ byɔ hwɛhwɛ ɖɔ sunnu lɛ ni nɔ sɔnǔ lee nyɔnu lɛ nɔ sɔnǔ gbɔn é, è ni xò adaka, è ni nu ahan zɛ xwé wu, lobo lɛ́ súxó sukpɔ́.”\nKúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ ɖu xwè ɖé lɛ ǎ có, ye ka nɔ yí wǎn nú xwédo yetɔn à?\nGanji. Biblu kplɔ́n gbɛtɔ́ lɛ ɖɔ ye ni nɔ yí wǎn nú xwédo yetɔn sín hagbɛ̌ lɛ bǐ bo nɔ lɛ́ ɖó sísí nú ye, é na bo nyí nǔ ɖebǔ wɛ ye ɖi nǔ na ɔ nɛ. (1 Piyɛ́ɛ 3:1, 2, 7) Nǔgbo wɛ ɖɔ, enyi Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn ɖé ma sɔ́ nɔ ɖu xwè ɖé lɛ xá hɛnnumɔ tɔn lɛ ǎ ɔ, é sixu vɛ́ nú ye bɔ ye na tlɛ lin ɖɔ é flú emi. Enɛ wu ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ gegě nɔ ɖè afɔ nukɔntɔn ɔ, bo nɔ na jiɖe hɛnnumɔ yetɔn lɛ ɖɔ emi yí wǎn nú ye, nɔ tinmɛ nǔ e wu ye wá gbeta yetɔn lɛ kɔn lɛ é nú ye kpo yɛ̌yi kpo, bo nɔ lɛ́ yì ba ye kpɔ́n azǎn ɖevo lɛ jí.\nEǒ. Ye tuùn ɖɔ mɛ ɖokpo ɖokpo wɛ ɖó na wá gbeta éɖesunɔ tɔn kɔn. (Jozuwée 24:15) Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ “sí gbɛtɔ́ lɛ bǐ,” é na bo nyí nǔ ɖebǔ wɛ ye ɖi nǔ na ɔ nɛ.—1 Piyɛ́ɛ 2:17.\n^ akpá. 7 È slɛ́ xwè e Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ ma nɔ ɖu ǎ lɛ é bǐ dó xóta elɔ mɛ ǎ, mɔ̌ jɛn è ma ka lɛ́ ɖɔ xó dó nǔgbododó Biblu tɔn e è sixu zán lɛ é bǐ jí ɖ’emɛ ǎ é nɛ.\n^ akpá. 15 Mithra, Mithraism, Christmas Day & Yalda, by K. E. Eduljee, pages 31-33.\nEtɛ Biblu ka Ðɔ Dó Paskwa Wu?\nKpɔ́n fí e aca Paskwa sín xwè tɔn lɛ atɔ́ɔ́n jɔ sín é.\nEtɛ Biblu ka Ðɔ Dó Fí E Halloween Jɔ Sín lɛ É Wu?\nAyihundida e ma nyla ǎ é wɛ Halloween nyí à alǒ nǔ ɖevo sésé wɛ?\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Etɛwu Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ Ma ka Nɔ Ðu Xwè ɖé lɛ Ǎ?\nEtɛwu Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ Ma ka Nɔ Ðu Paskwa Ǎ?\nKúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ Nɔ Ð’alɔ Ðò Nǔwaɖókpɔ́ Sinsɛn lɛ Tɔn Mɛ Wɛ À?


Dlɔ̌ E Nabukodonɔzɔ́ɔ Kú Dó Axɔsu lɛ kpo Axɔsuɖuto lɛ kpo Wu É | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Basque-Gbè Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuabo Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Edo Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galice-Gbè Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibinda Ibo Iloko Indonésie-Gbè Irlande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Kabiye Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Kikaonde Kikongo Kikuyu Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lhukonzo Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Luganda Luo Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makua Malay Malayalam Mam Marathi Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mixe Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nyungwe Nzema Okpe Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Pays-Bas-Gbè Penjabi Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quiché Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sena Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (South Africa) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tamoul Tandroy Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Télougou Thaï Tiv Tojolabal Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Totonaque Tshwa Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Valencian Vegbe Venda Vezo Vietnam-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Zapotec-Gbè (Lachiguiri Tɔn) Zoulou\nAxɔsuɖuto E Na Nɔ Ayǐ Kaka Sɔyi É Ðé\nÐò zǎn ɖokpo mɛ ɔ, Axɔsu Nabukodonɔzɔ́ɔ kú dlɔ̌ budo ɖé. É ɖó linkpɔ́n n’i sɔmɔ̌ bɔ é sɔ́ sixu d’amlɔ ǎ. É ylɔ majikiblotɔ́ tɔn lɛ dó xɔ ɔ mɛ bo ɖɔ nú ye ɖɔ: ‘Mi tín dlɔ̌ ɔ mɛ nú mì.’ Ye ɖɔ: ‘Axɔsu è, ɖɔ dlɔ̌ e a kú é nú mǐ.’ Amɔ̌, Nabukodonɔzɔ́ɔ ɖɔ nú ye ɖɔ: ‘Eǒ! Mi ɖɔ dlɔ̌ e un kú é nú mì, é ma nyí mɔ̌ ǎ ɔ, un na hu mi.’ Ye lɛ́ ɖɔ n’i ɖɔ: ‘Ðɔ dlɔ̌ e a kú é nú mǐ bonu mǐ na tinmɛ nú we.’ É ɖɔ: ‘Mi bǐ wɛ ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na blɛ́ mì. Mi ɖɔ dlɔ̌ e un kú é!’ Ye ɖɔ nú axɔsu ɔ ɖɔ: ‘Gbɛtɔ́ ɖebǔ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ bo sixu bló mɔ̌ ǎ. Nǔ e byɔ wɛ a ɖè é ɔ, è sixu bló ǎ.’\nNabukodonɔzɔ́ɔ sìn xomɛ tawun, enɛ wu ɔ, é ɖegbe ɖɔ è ni hu nùnywɛtɔ́ e ɖò tò ɔ mɛ lɛ é bǐ. Daniyɛli, Cadlaki, Mɛcaki kpo Abɛdi-Nɛgo kpo ɖò mɛ ɖěɖee è na hu lɛ é mɛ. Daniyɛli byɔ axɔsu ɔ ɖɔ é ni na hwenu kpɛɖé emi. Enɛ gudo ɔ, é kpo xɔ́ntɔn tɔn lɛ kpo xoɖɛ sɛ́dó Jehovah, bo byɔ ɛ ɖɔ é ni gɔ́ alɔ nú emi. Etɛ Jehovah ka bló?\nÐò nǔmimɔ ɖé mɛ ɔ, Jehovah xlɛ́ Nabukodonɔzɔ́ɔ sín dlɔ̌ kpo tinmɛ tɔn kpo Daniyɛli. Ayihɔngbe tɔn ɔ, Daniyɛli yì mɛsɛntɔ́ axɔsu ɔ tɔn gɔ́n bo ɖɔ: ‘Ma hu nùnywɛtɔ́ lɛ ɖebǔ ó. Un hɛn ɔ, un na tinmɛ axɔsu ɔ sín dlɔ̌.’ Mɛsɛntɔ́ ɔ kplá Daniyɛli yì Nabukodonɔzɔ́ɔ gɔ́n. Daniyɛli ɖɔ nú axɔsu ɔ ɖɔ: ‘Mawu xlɛ́ mɛ nǔ e na jɛ ɖò sɔgudo é. Dlɔ̌ e mɛ kú é ɖíe: Mɛ mɔ bocyɔ ɖaxó ɖé bɔ ta tɔn nyí siká akú, akɔ́nnu tɔn kpo awa tɔn lɛ kpo nyí kpatagan, adɔgo tɔn kpo asá tɔn kpo nyí ganvɔ, zǎkɛ́tɛ́ tɔn lɛ nyí gan, afɔkpákpá tɔn lɛ ɖě nyí gan bɔ ɖě nyí ko. Enɛ gudo ɔ, awinnya ɖé kán sín só ɖé wu bo wá xò bocyɔ ɔ sín afɔ lɛ. Bocyɔ ɔ gbà hánnyá bo huzu afúntúntún bɔ jɔhɔn d’alɔ mɛ. Awinnya ɔ ka huzu só ɖaxó ɖé bo gɔ́ ayikúngban ɔ bǐ jí.’\nEnɛ gudo ɔ Daniyɛli ɖɔ: ‘Dlɔ̌ e mɛ kú é sín tinmɛ ɖíe: Axɔsuɖuto mɛ tɔn wɛ nyí ta e nyí siká é. Kpatagan ɔ wɛ nyí axɔsuɖuto e na bɔ dó mɛ wu é. Enɛ gudo ɔ, ɖevo na cí ganvɔ ɖɔhun bo na kp’acɛ dó ayikúngban ɔ bǐ jí. Axɔsuɖuto e na bɔ d’ewu é na ɖó hlɔnhlɔn gan ɖɔhun. Gudo mɛ ɔ, axɔsuɖuto ɖé na tɔ́n bo na má, bɔ akpá ɖě na syɛn gan ɖɔhun, bɔ akpá ɖevo na vɔ́da ko ɖɔhun. Axɔsuɖuto Mawu tɔn wɛ ka nyí awinnya e huzu só ɖé é. É na gbà axɔsuɖuto enɛ lɛ bǐ bo na nɔ ayǐ kaka sɔyi.’\nNabukodonɔzɔ́ɔ xwè agbɔ̌nnusú dò ɖò Daniyɛli nukɔn. Bo ɖɔ: ‘Mawu towe xlɛ́ dlɔ̌ e un kú é we nugbǒ. Nǔmɛsɛn ɖebǔ ɖè bo cí éɖɔhun ǎ.’ Nabukodonɔzɔ́ɔ sɔ́ hu Daniyɛli ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, é lɛ́ sɔ́ ɛ ɖó nùnywɛtɔ́ lɛ bǐ nu bo lɛ́ sɔ́ ɛ b’ɛ kp’acɛ dó tokpɔn Babilɔnu tɔn ɔ nu. A mɔ lee Jehovah na sìnkɔn nú ɖɛ Daniyɛli tɔn gbɔn é à?\n“Yɛ nyanya lɛ kplé axɔsu lɛ ɖó tɛn e mɛ è nɔ ylɔ ɖɔ Haamagedɔni ɔ dó Ebléegbe mɛ é.”—Nǔɖexlɛ́mɛ 16:16\nNùkanbyɔ lɛ: Etɛwu Daniyɛli ka kpéwú bo tinmɛ Nabukodonɔzɔ́ɔ sín dlɔ̌? Etɛ ka nyí dlɔ̌ ɔ sín tinmɛ?\nAxɔsuɖuto ɖé Cí Atín Ðaxó ɖé Ðɔhun\nDlɔ̌ Nabukodonɔzɔ́ɔ tɔn xlɛ́ nǔ e na jɛ dó sɔgudo éɖesunɔ tɔn wu é.


La Bible en Fongbe - Exode 24 | BéninLangues, les langues Béninoises au clic\nLa Bible en Fongbe - Exode 24\nRetrouvez les versets en fongbe du chapitre Exode 24\nExode 24 - Tíntɔ́n 24\nMawu Mavɔmavɔ ɖɔ nú Mɔyízi ɖɔ: “Wǎ gɔ̌n ce ɖo só ɔ́ jí; hwi kpó mɛ e ná wá lɛ́ɛ kpó ɖíe: Aalɔ́ɔn, Nadavu, Avihu, kpódó tomɛxó Izlayɛ́li tɔn kanɖé gban (70) kpó. Mi ná nɔ zɔ bó ná ɖe kɔ́ nú mì.\nMɔyízi, hwɛ ɔ́, hwi ɖokpónɔ géé ná sɛkpɔ́ mì, mɛ ɖě lɛ́ɛ ɖě ní má sɛkpɔ́ mì ó; togun ɔ́ ní má ká xwedó mi wá só ɔ́ jí ó.”\nMɔyízi yi wlí nǔ e Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ n'i lɛ́ɛ bǐ ɖɔ nú togun ɔ́; yě ká ɖó gbe kpɔ́, bó yí gbe ɖɔ: “Mi ná bló nǔ e Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ ɔ́ bǐ.”\nMɔyízi wlán nǔ e Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ n'i lɛ́ɛ bǐ. Ayǐhɔ́ngbe tɔn ɔ́, é fɔ́n zǎn, bó bló vɔ̌sákpe ɖokpó ɖó só ɔ́ kpá, bó fɔ awǐnnya wěwe tun te nyi fínɛ́. Awǐnnya lɛ́ɛ ɖokpó ɖokpó nyi Izlayɛ́li sín akɔta wěwe lɛ́ɛ ɖokpó ɖokpó tɔn.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, é ɖɔ nú dɔ̌nkpɛvú Izlayɛ́li tɔn lɛ́ɛ ɖɔ yě ní wá xwlé vɔ̌sánú e è nɔ dó zo ɔ́ Mawu Mavɔmavɔ ɖo fínɛ́, lobo xwlé nyibúsú lɛ́ɛ, dó sá kɔnɖókpɔ́ vɔ́ n'i.


Etɛ ka Nyí Tinmɛ È Ni Nyí Gbɛtɔ́ Gbigbɔ Tɔn Tɔn? | Nùkplɔnkplɔn\n“Mawu e nɔ na didɛ kpo gbɔdónúmɛ kpo mɛ é ni bo bló bonu mi ni ɖó linlin ɖokpo ɔ e Klisu Jezu ɖó é.”—HLƆ. 15:5, nwt.\nHAN LƐ: 17, 13\nNɛ̌ mǐ ka sixu tuùn gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn ɖé gbɔn?\nEtɛ mɛ e ɖó kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖò gbigbɔ lixo lɛ é ka sixu kplɔ́n mǐ?\nEtɛwu mǐ ka ɖó na dó gǎn, bo ɖó “linlin Klisu tɔn”?\n1, 2. (a) Linlin tɛ mɛ gègě ka nɔ ɖó dó gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn nyínyí wu? (b) Nùkanbyɔ taji e kúnkplá gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn nyínyí é tɛ lɛ mǐ ka na gbéjé kpɔ́n?\nNƆVÍ nyɔnu ɖé ɖò Canada bo ɖɔ: “Gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn e un nyí é zɔ́n bɔ un ɖó awǎjijɛ hugǎn, bɔ é lɛ́ d’alɔ mì bɔ un ɖí xwi xá tɛnkpɔn ayihɔngbe ayihɔngbe tɔn lɛ b’ɛ kpa mì.” Nɔví sunnu ɖé ɖò Brésil bo ɖɔ: “Xwè 23 e mǐ bló ɖò alɔwliwli mɛ lɛ é nyí awǎjijɛ sín hwenu titewungbe ɖé, ɖó gǎn e mǐ dó bo nyí gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn é wutu.” Nɔví sunnu ɖé ɖò Philippines bo ɖó ayi wu ɖɔ: “Gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn e un nyí é zɔ́n bɔ un ɖó fífá ayi mɛ tɔn, bɔ é lɛ́ d’alɔ mì bɔ lee un nɔ wà nǔ xá nɔví e gosin ninɔmɛ vovo mɛ lɛ é gbɔn é lɛ́ kpɔ́n te d’eji.”\n2 Xógbe mɔhun lɛ nɔ ɖè gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn xlɛ́ ɖò ali e sɔgbe é ɖé nu. Enɛ wu ɔ, mǐ sixu kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Nɛ̌ un ka sixu yì nukɔn bo nyí gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn ɖé, lobo ɖu lè nǔ ɖěɖee è ɖɔ ɖò aga lɛ é tɔn bǐ mlɛ́mlɛ́ gbɔn?’ Amɔ̌, cobonu mǐ na na xósin nú nùkanbyɔ enɛ ɔ, é byɔ ɖɔ mǐ ni mɔ nǔ jɛ nǔ e Biblu ɖɔ dó gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn alǒ mɛ e nɔ ɖó linlin gbigbɔ tɔn é wu é céɖécéɖé. Ðò xota elɔ mɛ ɔ, mǐ na na xósin nú nùkanbyɔ taji atɔn. (1) Etɛ ka nyí tinmɛ è ni nyí gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn tɔn? (2) Kpɔ́ndéwú tɛ lɛ ka na d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na yì nukɔn bo nyí gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn? (3) Nɛ̌ gǎn e dó wɛ mǐ ɖè bo na ɖó “linlin Klisu tɔn” é ka na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nyí gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn gbɔn?\n3. Nɛ̌ tinmɛ e Biblu na dó gbɛtɔ́ agbaza tɔn wu é ka gbɔn vo nú tinmɛ e é na dó gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn wu é gbɔn?\n3 Mɛsɛ́dó Pɔlu d’alɔ mǐ, bɔ mǐ mɔ nǔ jɛ mɛ e gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn ɖé nyí é wu, ɖó é ɖɔ vogbingbɔn e ɖò gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn kpo gbɛtɔ́ agbaza tɔn kpo tɛntin é. (Xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 2:14-16.) Vogbingbɔn tɛ ka ɖò ye tɛntin? É tinmɛ ɖɔ gbɛtɔ́ agbaza tɔn kún nɔ yí gbè nú ‘nùnina Mawu tɔn e gbigbɔ ɔ nɔ na mɛ lɛ é ó; lé xlonɔ xó wɛ é nɔ mɔ xó enɛ lɛ dó mɔ na; bo kún sixu mɔ nukúnnú jɛ ye mɛ ó.’ Ðò alɔ ɖevo mɛ ɔ, gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn ɔ, mɛɖé wɛ é nyí bo nɔ “ɖɔ hwɛ dó nǔ bǐ [alǒ, ‘gbéjé nǔ lɛ bǐ kpɔ́n,’ nwt]” lobo lɛ́ ɖó “linlin Klisu tɔn.” Pɔlu dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖɔ mǐ ni nyí gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn. Ali tɛ lɛ nu gbɛtɔ́ agbaza tɔn ka gbɔn vo nú gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn ɖè?\n4, 5. Etɛ lɛ ka nɔ dó gesí gbɛtɔ́ agbaza tɔn?\n4 Mǐ ni ɖɔ xó dó nùwalɔ mɛ e nyí gbɛtɔ́ agbaza tɔn é tɔn jí hwɛ̌. Gbɛ̀ ɔ sín nùwalɔ lɛ nɔ jinjɔn jlǒ agbaza tɔn lɛ jí. Pɔlu tinmɛ ɖɔ é wɛ nyí “[gbigbɔ] e ɖò azɔ̌ wà wɛ dìn ɖò gbɛtɔ́ e ma nɔ setónú nú Mawu ǎ lɛ mɛ é.” (Efɛ. 2:2) Gbigbɔ enɛ ɔ nɔ sísɛ́ mɛ gègě bɔ ye nɔ ɖó linlin e gbɛtɔ́ lɛ ɖó kpaà é, enɛ wɛ nyí ɖɔ ye nɔ xwedó nǔ e wà wɛ mɛ bǐ ɖè é kpowun. Ye nɔ sɔ́ ayi ɖó jlǒ agbaza tɔn lɛ jí. Enɛ wu ɔ, ye mɛ habǔ nɔ wà nǔ e jlɔ́ ɖò nukún yeɖesunɔ tɔn mɛ lɛ é, bo nɔ dó gǎn ɖebǔ bá zán gbɛ̀ sɔgbe xá nugbodòdó Mawu tɔn lɛ ǎ. Gbɛtɔ́ agbaza tɔn, alǒ, mɛ e ɖó linlin agbaza tɔn é ɔ, mɛɖé wɛ bɔ susu kpo nǔɖokan lɛ kpo gbé nyinya, alǒ, hunjijɛ dó nǔ e é mɔ ɖɔ emi ɖ’acɛ na lɛ é jí nɔ jɛ nukɔn n’i zɛ xwé wu.\n5 Nǔ ɖevo tɛ ka nɔ lɛ́ dó gesí gbɛtɔ́ agbaza tɔn? Mɛ ɖěɖee nɔ dó ta “nǔ nyanya e gbɛtɔ́ nɔ wà lɛ” é ɖebǔ mɛ é ɔ, gbɛtɔ́ agbaza tɔn wɛ n’i. (Ga. 5:19-21) Ðò wema nukɔntɔn e Pɔlu sɛ́dó agun Kɔlɛnti tɔn é mɛ ɔ, é slɛ́ jijɔ ɖevo ɖěɖee mɛ e ɖó linlin agbaza tɔn lɛ é nɔ ɖó lɛ é. Jijɔ enɛ lɛ wɛ nyí: kínklán sín kàn xixo, nu ɖiɖó ɖ’emɛ, zo fíflɔ́ dó glɔ nú gǔfínfɔ́n, hwɛgun e nɔví nɔví lɛ nɔ dɔn yeɖée yì é, sísí ma ɖó nú tito tatɔ́ nyínyí tɔn gɔ́ nú nùɖuɖu kpo ahan kpo sísɔ́ ɖó tɛn nukɔntɔn ɔ mɛ. Nú gbɛtɔ́ agbaza tɔn mɔ tɛnkpɔn ɔ, awakanmɛ nɔ kú i bɔ é nɔ jó gbè. (Nùx. 7:21, 22) Judi ɖɔ dó mɛ ɖěɖee na vɔ́da lɛ é wu ɖɔ ye na vɔ́da kaka bɔ ‘gbigbɔ kún na ɖu ɖò ye jí ó.’—Ju. 18, 19.\n6. Etɛ lɛ è ka nɔ dó tuùn gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn ɖé?\n6 Dìn ɔ, etɛ ka nyí tinmɛ gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn tɔn? Gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn ɖé nɔ kpɛn dó Mawu sín akpáxwé, é gbɔn vo nú gbɛtɔ́ agbaza tɔn. Mɛ ɖěɖee ɖó linlin gbigbɔ tɔn lɛ é nɔ dó gǎn bo nɔ “wà nǔ [Mawu] ɖɔhun.” (Efɛ. 5:1) Enɛ wɛ nyí ɖɔ ye nɔ dó gǎn bo nɔ ɖó linlin e Jehovah nɔ ɖó dó nǔ lɛ wu é, bo nɔ lɛ́ kpɔ́n nǔ lɛ lee Jehovah nɔ kpɔ́n gbɔn é. Mawu nyí mɛ nùjɔnǔ tɔn ɖé nú ye. Ye gbɔn vo nú mɛ ɖěɖee nɔ ɖó linlin agbaza tɔn lɛ é, ɖó ye nɔ dó gǎn bɔ nǔwiwa yetɔn lɛ bǐ nɔ sɔgbe xá nugbodòdó Jehovah tɔn lɛ. (Ðɛh. 119:33; 143:10) Mɛ ɖěɖee ɖó linlin gbigbɔ tɔn lɛ é nɔ sɔ́ ayi ɖó azɔ̌ agbaza tɔn lɛ jí ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, ye nɔ dó gǎn bo nɔ ɖè “nǔ e [gbigbɔ mímɛ́] nɔ na mɛ ɔ” xlɛ́. (Ga. 5:22, 23) Bonu xógbe gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn ɔ na dó zawě ganji ɔ, lin tamɛ dó nùjlɛdonǔwu elɔ wu: Lee mɛ e tuùn ajɔ̌ wě ganji é ɔ, è sixu ylɔ ɛ ɖɔ ajɔ̌tɔ́ gbɔn é ɔ, mɔ̌ wɛ è sixu ylɔ mɛ e nɔ sɔ́ ayi tɔn ɖó nǔ gbigbɔ tɔn lɛ jí é ɖɔ gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn gbɔn é nɛ.\n7. Etɛ Biblu ka ɖɔ dó mɛ e ɖó linlin gbigbɔ tɔn é wu?\n7 Biblu ɖɔ xó ɖagbe tawun dó mɛ e ɖó linlin gbigbɔ tɔn lɛ é wu. Matie 5:3 ɖɔ: “Awǎjijɛnɔ wɛ nú mɛ ɖěɖee tuùn ɖɔ emi ɖó hudo nǔ gbigbɔ tɔn lɛ tɔn é, ɖó yetɔn wɛ nyí Axɔsuɖuto jixwé tɔn.” [nwt.] Hlɔmanu lɛ 8:6 xlɛ́ lè e ɖò gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn nyínyí mɛ é bo ɖɔ: “Enyi ayixa mɛtɔn ɖò hwɛhuhu sín nǔ lɛ jí ɔ, kú wɛ é nɔ kplá mɛ yì; ayixa mɛtɔn ka ɖò [gbigbɔ] sín nǔ lɛ jí ɔ, é nɔ kplá mɛ bɔ è nɔ mɔ gbɛ̀, bo nɔ mɔ fífá.” Gbɔn ayi sísɔ́ ɖó nǔ gbigbɔ tɔn lɛ jí gblamɛ ɔ, mǐ nɔ nɔ fífá mɛ xá Mawu kpo mǐɖesunɔ kpo dìn, bo nɔ lɛ́ ɖó nukúnɖiɖo gbɛ̀ mavɔmavɔ tɔn ɖò sɔgudo.\n8. Etɛwu é ka byɔ gǎndido cobɔ è na kpéwú bo nyí gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn bo lɛ́ nɔ mɔ̌ sɔyi?\n8 Amɔ̌, gbɛ̀ nyanya ɖé mɛ wɛ mǐ ɖè. Ðó jlǒ agbaza tɔn lɛ lɛlɛ̌ dó mǐ wutu ɔ, é byɔ ɖɔ mǐ ni dó gǎn tawun, bá mɔ tɛn dó nyí gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn, bɔ é nyí mǐ nyí mɔ̌ gudo ɔ, mǐ ɖó na dó gǎn bo nɔ mɔ̌ sɔyi. Enyi mɛɖé ma sɔ́ nyí gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn ǎ ɔ, dò ɖé na jɛ wǔ tɔn bɔ jɔhɔn nyanya gbɛ̀ elɔ tɔn na wá sú dò enɛ. Etɛ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ nǔ mɔhun ma na jɛ ǎ? Nɛ̌ mǐ ka sixu yì nukɔn ɖò gbigbɔ lixo gbɔn?\nKPƆ́NDÉWÚ ÐĚÐEE NA KPLƆ́N NǓ MǏ LƐ É\n9. (a) Etɛ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na yì nukɔn ɖò gbigbɔ lixo? (b) Kpɔ́ndéwú gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn tɛ lɛ tɔn mǐ ka na gbéjé kpɔ́n?\n9 Vǐ ɖé sixu zin, enyi é nɔ kpɔ́n mɛjitɔ́ tɔn lɛ lobo nɔ dó gǎn bo nɔ xwedó kpɔ́ndéwú ɖagbe yetɔn ɔ nɛ. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, mǐ sixu yì nukɔn ɖò gbigbɔ lixo, enyi mǐ nɔ kpɔ́n mɛ e ɖó hlɔnhlɔn ɖò gbigbɔ lixo lɛ é, lobo nɔ xwedó kpɔ́ndéwú yetɔn ɔ nɛ. Amɔ̌, mɛ ɖěɖee ɖó linlin agbaza tɔn lɛ é sín kpɔ́ndéwú ɖó na gb’akpá nú mǐ. (1 Kɔ. 3:1-4) Kpɔ́ndéwú ɖagbe kpo nyanya kpo bǐ wɛ ɖò Biblu mɛ. Amɔ̌, ɖó nǔ e gbé nya wɛ mǐ ɖè é wɛ nyí ɖɔ mǐ na nyí gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn wutu ɔ, mi nú mǐ ni sɔ́ ayi ɖó kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖěɖee mǐ sixu xwedó lɛ é jí. Mǐ na gbéjé kpɔ́ndéwú Jakɔbu, Mali kpo Jezu kpo tɔn kpɔ́n.\nEtɛ kpɔ́ndéwú Jakɔbu tɔn ka sixu kplɔ́n mǐ? (Kpɔ́n akpáxwé 10gɔ́ ɔ)\n10. Nɛ̌ Jakɔbu ka ɖexlɛ́ ɖɔ emi nyí gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn gbɔn?\n10 Jɛ nukɔn hwɛ̌ ɔ, mǐ ni ɖɔ xó dó Jakɔbu wu. Lee é nyí gbɔn nú mǐ mɛ gègě ɖò égbé é ɔ, gbɛ̀ bɔkun nú Jakɔbu ɖebǔ ɖò hwetɔnnu ǎ. É ɖó na dɛ ɖò nɔví tɔn e nɔ sɔ́ ayi ɖó nǔ agbaza tɔn lɛ jí bo ɖò biba na hu i wɛ é nu. Gɔ́ nú enɛ ɔ, é ɖó na lɛ́ dɛ ɖò zǎn e asì tɔn tɔ́ ɖò zinzan ɛ dó wà nǔ wɛ magbokɔ é nu. Amɔ̌, gbɛtɔ́ agbaza tɔn lɛ lɛlɛ̌ dó Jakɔbu có, é ka nyí gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn. É ɖi nǔ nú akpá e Mawu dó nú Ablaxamu é, bo dó gǎn bo kpé nukún dó xwédo tɔn e na wá w’azɔ̌ bunɔ ɖé, ɖò linlin Jehovah tɔn sín jijɛnu mɛ é wu. (Bǐb. 28:10-15) Xó e Jakɔbu nɔ ɖɔ lɛ é kpo nǔ e é nɔ wà lɛ é kpo nɔ xlɛ́ ɖɔ nugbodòdó Mawu tɔn lɛ kpo jlǒ tɔn kpo ɖò ayi tɔn mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, hwenu e Jakɔbu mɔ ɖɔ Esawu ɖò gbě emitɔn nya wɛ é ɔ, é ɖɔ nú Mawu ɖɔ: “Kɛnklɛn bo hwlɛn mì . . . Flín ɖɔ hwiɖesu wɛ ɖɔ nú mì ɖɔ emi na wà ɖagbe nú mì, emi na bló bɔ vǐ ce lɛ na sukpɔ́ bɔ è na sixu xà ye ǎ, nyɛ̌kɛ́n e ɖò xutó ɔ ɖɔhun.” (Bǐb. 32:7-13) É ɖi nǔ nú akpá e Jehovah dó nú é kpo tɔ́gbó tɔn lɛ kpo é, bo jló na wà nǔ sɔgbe xá jlǒ Mawu tɔn kpo linlin tɔn kpo.\nEtɛ kpɔ́ndéwú Mali tɔn ka sixu kplɔ́n mǐ? (Kpɔ́n akpáxwé 11gɔ́ ɔ)\n11. Etɛ ka xlɛ́ ɖɔ Mali nyí gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn ɖé?\n11 Dìn ɔ, mi nú mǐ ni ɖɔ xó dó kpɔ́ndéwú ɖevo jí, enɛ wɛ nyí Mali tɔn. Etɛwu Jehovah ka sɔ́ Mali b’ɛ wá huzu nɔ Jezu tɔn? É ɖò wɛn ɖɔ mɛɖé wɛ bo ɖó linlin gbigbɔ tɔn lɛ. Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn mɔ̌? Xógbe kpikpa tɔn ɖagbe e é zán hwenu e é yì xwé Zakalíi kpo Elizabɛti kpo ee nyí hɛnnumɔ tɔn lɛ é tɔn gbè é ɖexlɛ́ nyí wɛn ɖɔ é nyí gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn. (Xà Luki 1:46-55.) Xó e Mali ɖɔ lɛ é xlɛ́ ɖɔ wǎn e é yí nú Xó Mawu tɔn é gɔ́ngɔ́n, bɔ Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Ebléegbe Mɛ É lɛ́ má ɛ ganji. (Bǐb. 30:13; 1 Sam. 2:1-10; Mal. 3:12) Lɛ̌ ɖó ayi wu ɖɔ yɔyɔ̌ wɛ Jozɛfu kpo Mali kpo da yeɖée có, ye ka ɖóxó xá yeɖée kaka cobo jì Jezu ǎ. Etɛ enɛ ka xlɛ́? Enɛ xlɛ́ ɖɔ jlǒ Jehovah tɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú ye mɛ wè lɛ hú jlǒ yeɖesunɔ tɔn lɛ sín dò súsú. (Mat. 1:25) Ee hwenu ɖò yiyi wɛ é ɔ, Mali xwè sɔ bo ɖó ayi nǔ e jɛ ɖò gbɛzán Jezu tɔn mɛ lɛ é wu, bo lɛ́ sɔ́ ayi ɖó nùnywɛxó e é ɖɔ lɛ é jí. Gɔ́ na ɔ, é “hɛn nǔ e jɛ nɛ lɛ bǐ ayi mɛ.” (Luk. 2:51) É ɖò wɛn ɖɔ linlin Mawu tɔn e kúnkplá Mɛsiya ɔ é nɔ ɖu ayi mɛ n’i. Kpɔ́ndéwú Mali tɔn na d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na lin tamɛ dó lee mǐ sixu sɔ́ jlǒ Mawu tɔn ɖó tɛn nukɔntɔn mɛ ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ gbɔn é jí à cé?\n12. (a) Ali tɛ nu Jezu ka ɖi Tɔ́ tɔn ɖè? (b) Nɛ̌ mǐ ka sixu xwedó kpɔ́ndéwú Jezu tɔn gbɔn? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n12 Amɔ̌, ɖò gbɛtɔ́ e ko nɔ gbɛ̀ kpɔ́n lɛ é bǐ mɛ ɔ, mɛ̌ ka nyí gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn nukúnɖeji bǐ ɔ? É ɖò wɛn ɖɔ Jezu wɛ. Ðò gbɛzán tɔn kpo sinsɛnzɔ́ tɔn kpo bǐ mɛ ɔ, é xlɛ́ ɖɔ emi jló na wà nǔ Jehovah e nyí Tɔ́ emitɔn jixwé tɔn ɔ é ɖɔhun. Linlin tɔn, lee nǔ nɔ cí n’i é kpo nǔwiwa tɔn lɛ kpo cí Jehovah tɔn ɖɔhun, bɔ é nɔ lɛ́ zán gbɛ̀ sɔgbe xá jlǒ Mawu tɔn kpo nugbodòdó tɔn lɛ kpo. (Jaan 8:29; 14:9; 15:10) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, sɔ́ lee Jehovah sè wuvɛ̌ xá mɛ gbɔn, bɔ gbeyiɖɔ Ezayíi tinmɛ é jlɛ́ dó lee nǔ cí nú Jezu bɔ Wɛnɖagbe-Wema wlantɔ́ Maki ɖɔ é wu. (Xà Ezayíi 63:9; Maki 6:34.) Nú mǐ xò gò mɛ ɖěɖee ɖó hudo alɔdo tɔn lɛ é ɔ, mǐ ka nɔ wà nǔ Jezu ɖɔhun bo nɔ ɖò gbesisɔmɛ hwebǐnu bo na sè wuvɛ̌ xá ye à? Gɔ́ na ɔ, Jezu sɔ́ éɖée bǐ jó nú wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ kpo nǔ kpinkplɔn mɛ lɛ kpo. (Luk. 4:43) Lee nǔ nɔ cí n’i é kpo nǔwiwa tɔn lɛ bǐ kpo nɔ xlɛ́ ɖɔ gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn wɛ n’i.\n13, 14. (a) Etɛ kpɔ́ndéwú gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn azǎn mǐtɔn gbè tɔn lɛ ka sixu kplɔ́n mǐ? (b) Nǎ kpɔ́ndéwú ɖé.\n13 Gbɔn vo nú kpɔ́ndéwú Biblu tɔn lɛ ɔ, gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn gègě ɖevo lɛ lɛ́ ɖè ɖò azǎn mǐtɔn gbè, bo yì nukɔn tawun ɖò jijɔ Klisu tɔn lɛ ɖiɖexlɛ́ mɛ. Vlafo a ko ɖó ayi kanɖodonǔwu yetɔn ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ, lee ye nɔ yí mɛ gbɔn b’ɛ jiwǔ é, wuvɛ̌sexámɛ yetɔn alǒ jijɔ ɖagbe ɖevo e ye ɖó lɛ é wu. Mǐ ɖɔhun ɔ, ye ko xò hun xá gǎnmaɖó yetɔn lɛ kpo nùwanyido yetɔn lɛ kpo, hwenu e ye ɖò tintɛnkpɔn wɛ bá sɔnǔ nú jijɔ Mawu tɔn enɛ lɛ é. Rachel, ee nyí nɔví nyɔnu ɖé ɖò Brésil é ɖɔ: “Un yí wǎn nú nǔsisɔ e ɖò zo jí ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é. Wǎgbɔ tɔn ɔ, un sɔ́ nɔ sɔnǔ ɖó jlɛ̌ jí ganji ǎ. Amɔ̌, nugbǒ ɔ kpinkplɔn sísɛ́ mì, bɔ un dó gǎn e jɛxa é bo huzu gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn. Huzuhuzu lɛ biblo bɔkun nú mì ǎ, amɔ̌, gbɛ̀ ce wá ɖó nu hugǎn.”\n14 Nǔ ɖevo wɛ Reylene ee nɔ nɔ Philippines é ɖí xwi xá. É sɔ́ ayi ɖó wema kpinkplɔn ɖaxó kpo azɔ̌ e na kpé kwɛ é kpo gbé nyinya jí, bá mɔ tɛn dó yì nukɔn ɖò gbɛmɛ. É ɖɔ: “Un wá jɛ ayi ɖè sín nǔ e gbé nya wɛ un ɖè ɖò gbigbɔ lixo lɛ é jí jí. Amɔ̌, un wá jɛ ayi ɖ’ewu jí ɖɔ nùɖé jɛ hwihwedo mì jí ɖò gbɛzán ce mɛ, nùɖé wɛ bo ɖò taji tawun hú azɔ̌ ce. Wǎgbɔ tɔn ɔ, un lɛ́ wá sɔ́ ayi ce ɖó Jehovah sinsɛn jí.” Sín hwenɛnu ɔ, Reylene nyí kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖò nùɖiɖi ɖiɖó nú akpá e Jehovah dó ɖò Matie 6:33, 34 mɛ é linu. É ɖɔ: “Un ganjɛwu bǐ mlɛ́mlɛ́ ɖɔ Jehovah na kpé nukún dó wǔ yè!” Vlafo a tuùn mɛɖé lɛ ɖò agun towe mɛ, bɔ ye zé kpɔ́ndéwú mɔhun ɖ’ayǐ. Akpàkpà nɔ sɔ́ mǐ bɔ mǐ na xwedó kpɔ́ndéwú gbejinɔtɔ́ enɛ lɛ e ɖò Klisu xwedó wɛ é tɔn à cé?—1 Kɔ. 11:1; 2 Tɛ. 3:7.\nÐǑ “LINLIN KLISU TƆN”\n15, 16. (a) Bo na dó cí Klisu ɖɔhun ɔ, etɛ é ka byɔ ɖɔ mǐ ni wà? (b) Nɛ̌ mǐ ka sixu jó mǐɖée dó nú “linlin Klisu tɔn” gbɔn?\n15 Nɛ̌ mǐɖesunɔ mɛtún ɔ ka sixu wà nǔ Klisu ɖɔhun gbɔn? Ðò 1 Kɔlɛntinu lɛ 2:16 mɛ ɔ, Biblu ɖɔ ɖɔ mǐ ni ɖó “linlin Klisu tɔn.” Ðò Hlɔmanu lɛ 15:5 mɛ ɔ, è byɔ mǐ ɖɔ “[mǐ] ni ɖó linlin ɖokpo ɔ e Klisu Jezu ɖó é.” Enɛ wu ɔ, bo na dó cí Klisu ɖɔhun ɔ, mǐ ɖó na tuùn nǔ e jí é nɔ lin tamɛ dó é kpo mɛ alɔkpa e é nyí é kpo ganji. Enɛ gudo ɔ, mǐ ɖó na xwedó afɔdomɛ tɔn. Jezu sín ayi ɖò kancica e ɖò é kpo Mawu kpo tɛntin é jí. Enɛ wɛ zɔ́n bɔ nú mǐ cí Jezu ɖɔhun ɔ, mǐ na cí Jehovah ɖɔhun hugǎn. Hwɛjijɔ enɛ lɛ wɛ zɔ́n bɔ é wá ɖò wɛn ɖɔ é nyí nǔ taji ɖɔ è ni kplɔ́n bo nɔ lin tamɛ lee Jezu nɔ wà gbɔn é.\n16 Nɛ̌ mǐ ka sixu wà mɔ̌ gbɔn? Ahwanvu Jezu tɔn lɛ mɔ nùjiwǔ e é bló lɛ é, sè xóɖiɖɔ e é xwlé mɛ lɛ é, mɔ lee é wà nǔ xá gbɛtɔ́ alɔkpa lɛ bǐ gbɔn é kpo lee é nɔ zán nugbodòdó Mawu tɔn lɛ gbɔn é kpo. Ye ɖɔ: ‘Nǔ e é wà ɔ bǐ wɛ mǐ mɔ.’ (Mɛ. 10:39) Loɔ, mǐdɛɛ lɛ sixu mɔ ɛ tlɔlɔ ǎ. Amɔ̌, Jehovah gbɔn wanyiyi gblamɛ bo na Wɛnɖagbe-Wema lɛ mǐ, bɔ gbɔn tan enɛ lɛ gblamɛ ɔ, é na cí nú mǐ ɖɔ mɛ alɔkpa e Jezu nyí é mɔ wɛ mǐ ɖè cɔɔ lě ɖɔhun. Gbɔn wema Matie, Maki, Luki kpo Jaan kpo tɔn xixa kpo tamɛ linlin dó ye jí kpo gblamɛ ɔ, linlin Klisu tɔn lɛ jó mǐɖée dó na wɛ mǐ ɖè nɛ. Mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ sixu “zé afɔ dó afɔdo [Klisu] tɔn lɛ mɛ” bo “ɖó ninɔmɛ ɖokpo ɔ ɖò ayixa mɛ” éɖɔhun.—1 Pi. 2:21; 4:1.\n17. Nɛ̌ tamɛ linlin Klisu ɖɔhun ka na d’alɔ mǐ gbɔn?\n17 Nɛ̌ kpinkplɔn bo lin tamɛ kpɔ́n Klisu ɖɔhun ka sixu d’alɔ mǐ gbɔn? Lee nùɖuɖu hunsin ɖagbe tɔn nɔ na hlɔnhlɔn agbaza gbɔn é ɔ, mɔ̌ wɛ linlin Klisu tɔn bíbɛ́ gɔ́ ayi mǐtɔn nɔ na hlɔnhlɔn mǐ ɖò gbigbɔ lixo gbɔn. Kpɛɖé kpɛɖé ɔ, mǐ nɔ wá tuùn nǔ e Klisu na ko wà ɖò ninɔmɛ ɖebǔ mɛ é. Enɛ nɔ wá d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ wá gbeta e na zɔ́n bɔ mǐ na ɖó ayixa ɖagbe, bɔ nǔ mǐtɔn na nyɔ́ Mawu nukúnmɛ lɛ é kɔn. A ka yí gbè ɖɔ lè enɛ lɛ na mǐ hwɛjijɔ e wu mǐ na “sɔ́ Aklunɔ Jezu Klisu dó awu ɖɔhun” lɛ é à?—Hlɔ. 13:14.\n18. Etɛ lɛ a ka kplɔ́n dó gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn nyínyí wu ɖò xota elɔ mɛ?\n18 Mǐ ko ba dò nú nǔ e è ni nyí gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn nyí é. Mǐ lɛ́ mɔ ɖɔ mɛ ɖěɖee nyí gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn lɛ é sín kpɔ́ndéwú ɖagbe lɛ sixu kplɔ́n nǔ mǐ. Gudo mɛ dìn ɔ, mǐ kplɔ́n nǔ dó lee “linlin Klisu tɔn” ɖiɖó nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ yì nukɔn bo nɔ huzu gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn ɖé gbɔn é wu. É ɖò mɔ̌ có, é lɛ́ kpò akpáxwé gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn ɔ tɔn gègě ɖevo lɛ bɔ mǐ ɖó na gbéjé kpɔ́n. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, nɛ̌ mǐ ka sixu gbéjé bǎ e mɛ mǐ nyí gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn ɖó é kpɔ́n gbɔn? Nǔ ɖevo tɛ lɛ mǐ ka sixu wà bo nyí gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn? Bɔ nɛ̌ gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn e mǐ nyí é ka nɔ d’alɔ mǐ ɖò gbɛzinzan mǐtɔn ayihɔngbe ayihɔngbe tɔn mɛ gbɔn? Xota e bɔ d’ewu é na na xósin nú nùkanbyɔ enɛ lɛ?


La Bible en Fongbe - Lévitique 10 | BéninLangues, les langues Béninoises au clic\nLa Bible en Fongbe - Lévitique 10\nRetrouvez les versets en fongbe du chapitre Lévitique 10\nLévitique 10 - Levíi ví 10\nAalɔ́ɔn ví súnnu we, Nadavu kpó Avihu kpó zé zǎlínkpɔ́nfyɔ́nú ɖokpó ɖokpó, bó bɛ́ myɔkán d'é mɛ, bó zé zǎlínkpɔ́n ɖ'é jí. Yě hɛn myɔ yi Mawu Mavɔmavɔ nukɔn; Mawu Mavɔmavɔ ka ɖɔ gbɔn mɔ̌ nú yě ǎ.\nÉnɛ́ ɔ́, myɔ tɔ́n ɖo Mawu Mavɔmavɔ nukɔn, bó fyɔ́ yě, bɔ yě bǐ kú ɖo Mawu Mavɔmavɔ nukɔn.\nÉnɛ́ ɔ́, Mɔyízi ɖɔ nú Aalɔ́ɔn ɖɔ: “Nǔ e Mawu Mavɔmavɔ kó ɖɔ ɖ'ayǐ gbɔn xógbe élɔ́ lɛ́ɛ jí ɔ́ nɛ́. É ɖɔ: ‘Un jló ɖɔ mɛ e nɔ wa azɔ̌ nú mì lɛ́ɛ ní nɔ́ ɖó sísí nú mǐmɛ́ e un nyí ɔ́; énɛ́ ɔ́, togun ɔ́ bǐ ná nɔ́ kpa susu nú mì.’ ” Aalɔ́ɔn ka kɛ nu ǎ.\nMɔyízi ylɔ́ Micaɛ́li kpó Ɛlisafáni kpó, bó ɖɔ nú yě ɖɔ: “Mi sɛ wá fí! Mi zé nɔví mitɔn lɛ́ɛ sín cyɔ sín goxɔ ɔ́ nukɔn. Mi ɖe cyɔ yětɔn sín fí e mǐ ɖó gɔnu ɖó ɔ́!” Micaɛ́li kpó Ɛlisafáni kpó ɔ́, Wuziyɛ́li ví wɛ yě nyǐ; Wuziyɛ́li ka nyí Aalɔ́ɔn sín tɔ́ nɔví súnnu.\nÉnɛ́ ɔ́, yě sɛ wá, bó bɛ́ cyɔ lɛ́ɛ síin, lě e Mɔyízi ko ɖɔ gbɔn é. Mɛ e kú lɛ́ɛ ká ɖo azɔ̌wu yětɔn mɛ.


Kú Jezu Tɔn Sɛkpɔ, Mɛsɛ́dó lɛ Lɛ́ Hwlɛn Gǎn Tɛn | Gbɛzán Jezu Tɔn\nMɛsɛ́dó lɛ Lɛ́ Hwlɛn Gǎn Tɛn\nMATIE 20:17-28 MAKI 10:32-45 LUKI 18:31-34\nJEZU LƐ́ ÐƆ ÐƆ EMI NA KÚ\nÉ ÐƆ XÓ DÓ GǍN TƐN E JLÓ WƐ YE ÐÈ É WU\nEe Jezu kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo gbɔn afɔligbé Pelée tɔn kpé, bo ɖido Jeluzalɛmu é ɔ, ye d’asa Judɛ́ɛn Tɔ̀ ɔ ɖò Jeliko kpá. Mɛ ɖevo lɛ kpo ye kpo wɛ ɖò yiyi wɛ ɖó Dindinwayixwe 33 H.M. tɔn wutu.\nJezu ɖò zɔnlin jí ɖò nukɔn nú ahwanvu lɛ, bo kanɖeji bá yì toxo ɔ mɛ dó ganmɛ, ɖó Dindinwayixwe ɔ wutu. Amɔ̌, ahwanvu lɛ ɖò xɛsi jí. Hwenu e Lazáa kú wá yì bɔ Jezu gosin Pelée xwè Judée é ɔ, Tɔmáa ɖɔ nú mɛ ɖě lɛ ɖɔ: “Mi nú mǐ lɔmɔ̌ na xwedó è hɛn yì, bo na yì kú xá ɛ.” (Jaan 11:16, 47-53) Enɛ wu ɔ, gbɛ̀ mɛtɔn sísɔ́ ɖó axɔ nú wɛ nyí Jeluzalɛmu yiyi; hǔn hwɛ ahwanvu lɛ tɔn jɔ bɔ ye ɖi xɛsi.\nBonu ahwanvu lɛ na dó tuùn nǔ e ɖò te kpɔ́n ye ɖò dɔ̌n é ɔ, Jezu ylɔ ye jɛ vo, bo ɖɔ: “Mǐ ɖíe xwè Jeluzalɛmu è; è na jó nyɛ Gbɛtɔ́ví ɔ nú vɔsanúxwlémawutɔ́gán lɛ kpodo sɛnkplɔnmɛtɔ́ lɛ kpo, bɔ ye na ɖó kúhwɛ́ nú mì, bo na jó mì nú mɛ e ma nyí Jwifu ǎ lɛ, bɔ ye na ɖɔ slamɛ wutu ce; ye na sɔ́ lanbá dó xò mì, lobo na [xwè mì dó atín wu], bo na hu mì. Azǎn tɔn atɔngɔ ɔ gbè ɔ, Mawu ka na fɔ́n mì sín kú.”—Matie 20:18, 19.\nAzɔn atɔngɔ ɔ ɖíe Jezu ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ emi na kú bo na lɛ́ fɔ́n è. (Matie 16:21; 17:22, 23) É ɖò mɔ̌ có, é ɖɔ ɖò dìn tɔn ɔ mɛ ɖɔ è na xwè emi dó atín wu. Ye ɖótó è, ye ka mɔ nǔ jɛ nǔ e ɖɔ wɛ é ɖè é mɛ ǎ. Bɔya ye ɖò nukún ɖó wɛ ɖɔ è na vɔ́ axɔsuɖuto Izlayɛli tɔn ɔ bló ɖó ayikúngban jí, bɔ ye ɖò biba na ɖu vivǐ susu kpo yɛ̌yi kpo tɔn wɛ ɖò axɔsuɖuto ayikúngban jí tɔn ɖé mɛ xá Klisu.\nMɛsɛ́dó Jaki kpo Jaan kpo sín nɔ e sixu ko nɔ nyí Salomɛ́ɛ é ɖò ahwan ɔ mɛ. Jezu ko na nyikɔ ɖé mɛsɛ́dó wè enɛ lɛ, tinmɛ nyikɔ ɔ tɔn wɛ nyí “xɛbyosoví”; é ɖò wɛn ɖɔ ye nɔ wà nǔ zo ɖɔhun. (Maki 3:17; Luki 9:54) Sín hwenu ɖé ɖíe ɔ, ye mɛ wè enɛ lɛ ko nɔ jló ɖesu, bo na nɔ gǎn tɛnmɛ ɖò Axɔsuɖuto Klisu Tɔn mɛ. Nɔ yetɔn mɔ nǔ jɛ enɛ wu. Dìn ɔ, é sɛkpɔ Jezu dó ta yetɔn mɛ, bo jɛkpo ɖò nukɔn tɔn, lobo byɔ ɛ nùɖé. Jezu ɖɔ: “Etɛ wɛ a jló?” É ɖɔ: “Un jló ɖɔ a ni na mì ganjɛwu ɖɔ vǐ ce wè elɔ lɛ na jinjɔn akpá towe hwenu e a na wá ɖu axɔsu é.”—Matie 20:20, 21.\nÉ ɖò gaàn ɖɔ Jaki kpo Jaan kpo wɛ kàn ayixa enɛ. Ee Jezu tɛɖɛ̌ winnya kpo mɛɖekpo kpo e ɖò te kpɔ́n ɛ é jí gudo tlolo é ɔ, é ɖɔ nú ye ɖɔ: “Mi tuùn nǔ e byɔ wɛ mi ɖè ɔ ǎ. Wuvɛ̌ kɔfu e nu gbé wɛ un ja ɔ, mi sixu kpéwú bo nu à?” Ye yí gbè ɖɔ: “Ɛɛn mǐ na kpéwú.” (Matie 20:22) Amɔ̌, é cí ɖɔ ye kún mɔ nukúnnú jɛ nǔ e enɛ na byɔ ɖò ye sí é mɛ ó ɖɔhun.\nÉ ɖò mɔ̌ có, Jezu ɖɔ nú ye ɖɔ: “Mi na wá nu wuvɛ̌ kɔfu ce enɛ ɔ nugbǒ; amɔ̌, ɖisixwé ce, kpodo amyɔxwé ce kpo na jinjɔn ɔ, nyɛ wɛ na na ǎ; mɛ e Mawu ko bló tɛnmɛ enɛ lɛ ɖ’ayǐ na lɛ tɔn wɛ.”—Matie 20:23.\nEe mɛsɛ́dó wǒ ɖě lɛ sè nǔ e Jaki kpo Jaan kpo byɔ é ɔ, xomɛ sìn ye. Vlafo Jaki kpo Jaan kpo ka ko ɖɔ linlin yetɔn nyì wɛn, ɖò nǔdindɔn e tíìn wá yì ɖò mɛsɛ́dó lɛ tɛntin dó mɛ e na nyí nǔɖaxó ɖò ye mɛ é jí é wɛ à? (Luki 9:46-48) Ðebǔ wɛ é na bo nyí gbɔn ɔ, nùbyɔbyɔ dìn tɔn ɔ xlɛ́ ɖɔ ye mɛ Wěwè lɛ kún zán wěɖexámɛ Jezu tɔn dó lee ye na sɔ́ yeɖée hwe gbɔn é wu ó. Gǎn tɛnmɛ e hwlɛn wɛ ye ɖè é kpó ɖò te.\nJezu mɔ ɖɔ emi na ɖeɖɛ nǔdindɔn e lɛ́ fɔ́n é, bo na lɛ́ ɖɔ xó dó nǔ nyanya e é na dɔn wá é jí. É ylɔ ye mɛ Wěwè lɛ kplé, bo kplɔ́n nǔ ye kpo wanyiyi kpo, bo ɖɔ: “Mi tuùn ɖɔ mɛ e è nɔ ylɔ ɖɔ togán ɖò ayikúngban jí fí lɛ ɔ, acɛ e jló ye lɛ wɛ ye nɔ kpa nú toví yetɔn lɛ, lobɔ gǎnhunutɔ́ lɛ lɔ nɔ kpa acɛ nú ye. Nǔ ka ɖó na nyí mɔ̌ ɖò midɛɛ lɛ tɛntin ǎ; loɔ, mɛɖebǔ jló na nyí gǎn ɖò mi mɛ hǔn, ni nyí mɛsɛntɔ́ mitɔn. Mɛɖé ka jló na nyí nukɔntɔ́ ɖò mi mɛ hǔn, ni nyí kannumɔ nú mɛ bǐ.”—Maki 10:42-44.\nJezu dó gesí kpɔ́ndéwú e ye ɖó na xwedó é, é wɛ nyí kpɔ́ndéwú éyɛtɔn. É tinmɛ ɖɔ: “Mɔ̌ wɛ ɖè gbɔn nú nyɛ Gbɛtɔ́ví ɔ; è na sɛ̀n mì wu wɛ un wá ǎ; loɔ, mɛ sɛ̀n gbé wɛ un tɔ́n bo wá, bo na sɔ́ gbɛ̀ ce jó dó xɔ gbɛ̀ nú mɛ gègě.” (Matie 20:28) Xwè ko ɖibla yì atɔn dìn bɔ Jezu ɖò mɛ ɖevo lɛ sɛ̀n wɛ. É ka na lɛ́ gbló ada na zaanɖé dìn bo na kú dó gbɛtɔ́ lɛ tamɛ! Ahwanvu lɛ ɖó na sɔnǔ nú linlin Klisu tɔn enɛ, bo na nɔ sɛ̀n mɛ, ye ɖó na nɔ ba ɖɔ è ni sɛ̀n emi ǎ; ye ɖó na nɔ sɔ́ yeɖée hwe, bo na nɔ ba gǎn tɛnmɛ ǎ.\nEtɛ Jezu ka wà, bo dó sɔnǔ nú ahwanvu tɔn lɛ nú nǔ e ɖò te kpɔ́n ye é?\nNǔ tɛ mɛsɛ́dó wè ka byɔ Jezu? Nɛ̌ ahwanvu ɖě lɛ ka wà nǔ gbɔn?\nNɛ̌ Jezu ka wà nǔ gbɛn nú gǎn tɛnmɛ e mɛsɛ́dó tɔn lɛ hwlɛn é?


Azɔwanú lɛ nú Wɛnɖagbejijlazɔ́ Ɔ | Axɔsuɖuto Mawu Tɔn\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Batak (Karo) Batak (Toba) Bichlamar Bikol Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hongrie-Gbè Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kazakh Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kwangali Kwanyama Laos-Gbè Lettonie-Gbè Lifu Lingala Lituanie-Gbè Lunda Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Maya Mooré Myanmar-Gbè Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Nias Norvège-Gbè Nyaneka Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sena Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Télougou Thaï Tigrinya Tiv Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Vegbe Venda Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou\nJehovah kpò ɖò azɔwanú ɖěɖee sín hudo mǐ ɖó bo na dó kplɔ́n nǔ gbɛtɔ́ lɛ gbɔn tò bǐ, akɔta bǐ kpo gbè bǐ kpo mɛ é na mǐ wɛ\n1, 2. (a) Ðò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ ɔ, etɛ ka d’alɔ bɔ wɛnɖagbe ɔ gbakpé Hlɔma Tokpɔn ɔ bǐ mɛ? (b) Kúnnuɖenú tɛ mǐ ka ɖó ɖɔ Jehovah ɖò gudo nú mǐ ɖò égbé? (Kpɔ́n gbàví “ Wɛnɖagbe ɔ Ðò Gbè 670 Jɛji Mɛ.”)\nÉ VƐWǓ nú jonɔ e wá Jeluzalɛmu lɛ é bɔ ye na ɖi nǔ e sè wɛ ye ɖè lɛ é. Galiléenu lɛ ɖò tò ɖevo mɛ gbè lɛ dó wɛ ganji, bɔ wɛn e jla wɛ ye ɖè é dɔn mɛ e ɖò tóɖó ye wɛ lɛ é. Pantekotu 33 H.M. tɔn wɛ, bɔ gbɔn nùjiwǔ lixo ɔ, ye ɖò xó ɖɔ dó gbè vovo lɛ mɛ wɛ; enɛ xlɛ́ ɖɔ Mawu ɖò gudo nú ye. (Xà Mɛsɛ́dó 2:1-8, 12, 15-17.) Mɛ e nɔ nɔ gbě vovo jí lɛ é sè wɛnɖagbe e ye jla gbè nɛ gbè é, bɔ mɔ̌ mɛ ɔ, wɛn ɔ gbakpé Hlɔma Tokpɔn ɔ bǐ mɛ.—Kolo. 1:23.\n2 Égbé ɔ, Mawu sɛntɔ́ lɛ sɔ́ nɔ ɖɔ xó dó gbè vovo mɛ ɖò nùjiwǔ lixo ǎ. É ɖò mɔ̌ có, ye nɔ lilɛ wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn dó gbè 670 jɛji mɛ, mɔ̌ mɛ ɔ, gbè e mɛ ye nɔ jla wɛn ɔ dó é hugǎn xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn tawun. (Mɛ. 2:9-11) Togun Mawu tɔn nɔ ɖè wema lɛ tɔ́n kɔn nyì kpɔ́ dó gbè gègě mɛ, enɛ wu ɔ, wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn ko gbɔn fí lɛ bǐ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ. * Enɛ lɔ xlɛ́ céɖécéɖé ɖɔ Jehovah ɖò Axɔsu Jezu Klisu zán dó xlɛ́ ali mǐ wɛ ɖò wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ kɔn. (Mat. 28:19, 20) Hwenu e mǐ na ɖò azɔwanú e mǐ ko zán dó wà azɔ̌ enɛ ɖò xwè 100 e wá yì é mɛ é ɖé lɛ jí gbɔn wɛ é ɔ, ɖǒ ayi lee Axɔsu ɔ ko kplɔ́n azɔ̌ mǐ kpɛɖé kpɛɖé gbɔn bonu nǔ mɛ ɖokpo ɖokpo tɔn na ɖu ayi mɛ nú mǐ gbɔn é, kpo lee é ko dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ bonu mǐ na kplɔ́n Mawuxó ɔ mɛ gbɔn é kpo wu.—2 Tim. 2:2.\nWƐNÐAGBE Ɔ ÐÒ GBÈ 670 JƐJI MƐ\nÐò 2000 ɔ, Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ yí gbè bɔ è sɔnǔ nú tuto azɔ̌kplɔnmɛ tɔn e è ma ko mɔ kpɔ́n ǎ é ɖé nú gbɛ̌ta lilɛdogbeɖevomɛ tɔn lɛ bǐ gbɔn gbɛ̀ ɔ mɛ. Afɔɖiɖe nukɔntɔn ɔ wɛ nyí ɖɔ mɛ̌si 25 kplɔ́n lee è sixu mɔ nukúnnú jɛ Glɛnsigbe mɛ gbɔn é lilɛdogbeɖevomɛtɔ́ 1944 nú sun atɔn; ye mɛ enɛ lɛ sɔ́ gbè 182 sín afɔ ɖó te. Azɔ̌kplɔnmɛ enɛ d’alɔ lilɛdogbeɖevomɛtɔ́ lɛ bonu ye na ɖó mɔjɛmɛ nùwlanwlan Glɛnsigbe tɔn e na lilɛdogbeɖevomɛ wɛ ye ɖè é tɔn bǐ mlɛ́mlɛ́ cobo na jɛ azɔ̌ ɔ wu. É nyí alɔ kɛɖɛ wɛ azɔ̌kplɔnmɛ ɔ dó lilɛdogbeɖevomɛtɔ́ lɛ bonu ye na mɔ nǔ jɛ Glɛnsigbe ɔ mɛ ǎ, é lɛ́ kplɔ́n ye bonu ye na nɔ gbéjé nùwlanwlan lɛ kpɔ́n bo na mɔ tɛn dó tuùn nǔ vovo elɔ lɛ d’ewu: lee è tò xó lɛ gbɔn é, lee è ɖɔ ye gbɔn é, lee è wlan ye gbɔn é, linlin e wu è wlan ye é kpo mɛ e è wlan na lɛ é kpo.\nLilɛdogbeɖevomɛtɔ́ e tuùn azɔ̌ lɛ é sín gbɛ̌ta ɖé wɛ sɔnǔ nú azɔ̌kplɔnmɛ wegɔ ɔ ɖò 2001. Azɔ̌kplɔnmɛ enɛ tɛɖɛ̌ wlɛnwín lilɛdogbeɖevomɛ tɔn tawun tawun lɛ jí. Gbɛ̌ta lilɛdogbeɖevomɛ tɔn e gbɔn gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é bǐ wɛ nɔ ɖu lè azɔ̌kplɔnmɛ enɛ tɔn dìn.\nGɔ́ nú tito azɔ̌kplɔnmɛ tɔn enɛ lɛ ɔ, Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ lɛ́ sɔnǔ nú azɔ̌xɔsa ɖé b’ɛ nɔ d’alɔ lilɛdogbeɖevomɛtɔ́ lɛ. Enyi gbɛ̌ta lilɛdogbeɖevomɛ tɔn ɖé ɖó hudo alɔdómɛ tɔn cobo na mɔ nukúnnú jɛ nùwlanwlan Glɛnsigbe tɔn ɔ mɛ, alǒ enyi é ma tuùn lee é na zán wlɛnwín lilɛdogbeɖevomɛ tɔn ɖé gbɔn ɖò ninɔmɛ tawun ɖé mɛ é ǎ ɔ, é sixu kàn nǔ byɔ azɔ̌xɔsa enɛ gbɔn ɛntɛnɛti jí. Enyi nùkanbyɔ ɖé byɔ ɖɔ mɛ e wlan wema ɔ é jɛn na kɛnu d’ewu ɔ, azɔ̌xɔsa e nɔ d’alɔ lilɛdogbeɖevomɛtɔ́ lɛ é nɔ kàn nǔ byɔ mɛ ɔ. Enyi è na xósin nú nùkanbyɔ ɖé ɔ, é nyí gbɛ̌ta e kàn nǔ ɔ byɔ é kɛɖɛ wɛ nɔ mɔ xósin ɔ ǎ, loɔ gbɛ̌ta lilɛdogbeɖevomɛ tɔn e gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ bo ɖò azɔ̌ wà dó wema ɖokpo ɔ jí wɛ lɛ é bǐ wɛ nɔ mɔ xósin ɔ tlolo. È nɔ sɔ́ xósin ɔ ɖó fí ɖé bɔ lilɛdogbeɖevomɛtɔ́ ɖebǔ sixu mɔ faà. Ðò ali enɛ nu ɔ, gbɛ̌ta ɖebǔ e na mɔ tagba mɔhun ɖò lilɛdogbeɖevomɛ hwenu é sixu ɖu alixlɛ́mɛ e è na é sín lè.\nNɛ̌ azɔ̌kplɔnmɛ enɛ ka ko d’alɔ lilɛdogbeɖevomɛtɔ́ lɛ gbɔn? Nɔví nyɔnu lilɛdogbeɖevomɛtɔ́ ɖé ɖɔ: “Azɔ̌ enɛ e è kplɔ́n mǐ é zɔ́n bɔ mǐ nɔ vo bo nɔ zán wlɛnwín lilɛdogbeɖevomɛ tɔn lɛ dó lilɛ nùwlanwlan dòdó lɛ dó gbè mǐtɔn mɛ, amɔ̌, é lɛ́ sɔ́ dogbó ɖěɖee ɖò jlɛ̌ jí bo na zɔ́n bɔ mǐ ma na wà nǔ mǐ wɛ wlan wema ɔ ɖɔhun ǎ lɛ é ɖ’ayǐ. Dìn ɔ, mǐ mɔ ɖɔ mǐ ko sɔnǔ fó bo na kpannukɔn wuvɛ̌ ɖěɖee mǐ nɔ mɔ ɖò azǎn ɖokpo ɖokpo jí lɛ é, mǐ nɔ tuùn fí e mǐ xwè é, ali ɖevo ɖěɖee ɖè bɔ mǐ na mlɛ́ lɛ é kpo fí e mǐ na nɔte ɖó é kpan.”\nÐò 2013 ɔ, lilɛdogbeɖevomɛtɔ́ 2 700 jɛji wɛ ɖò azɔ̌ wà wɛ ɖò azɔ̌xɔsa lilɛdogbeɖevomɛ tɔn 190 jɛji dó nɔ gudo nú wɛnɖagbe ɔ vúnvún vúnvún kpé dó gbè 670 jɛji mɛ. Azɔ̌ nukúnɖeji enɛ nyɔ́ bló ɖó Axɔsu Jezu Klisu ɖò gudo nú mǐ wutu.—Mat. 28:19, 20; Nǔɖe. 14:6.\nGbɛ̌ta lilɛdogbeɖevomɛ tɔn ɖé ɖò Timor oriental\nAxɔsu ɔ Sɔnǔ nú Mɛsɛntɔ́ Tɔn lɛ Bonu Ye Na Dó Nugbǒ ɔ Sín Kwín Lɛ\n3. Etɛwu mǐ ka zán azɔwanú vovo lɛ ɖò wɛnɖagbejijlazɔ́ mǐtɔn mɛ?\n3 Jezu sɔ́ “axɔsuɖuɖu Mawu tɔn sín xó” jlɛ́ dó nǔkún wu, bo sɔ́ gbɛtɔ́ sín ayi jlɛ́ dó ayikúngban wu. (Mat. 13:18, 19) Lee glezɔ́watɔ́ ɖé sixu zán azɔwanú vovo dó jíjé ayikúngban ɔ bo nɔ sɔnǔ na nú è na dó nǔkún ɖ’eji gbɔn é ɔ, mɔ̌ wɛ togun Jehovah tɔn ko zán azɔwanú vovo ɖěɖee d’alɔ ye bɔ ye sɔnǔ nú gbɛtɔ́ lɛ sín ayi bonu ye na yí wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn é nɛ. Azɔwanú enɛ lɛ ɖé lɛ nyɔ́ zán nú táan ɖé. Ðevo lɛ, ɖi wema lɛ kpo xójlawema lɛ kpo kpó ɖò azɔ̌ xɔ akwɛ lɛ wà wɛ. Azɔwanú ɖěɖee xó è ɖɔ ɖò fí lɛ é gbɔn vo nú gègě wlɛnwín e è zán dó ba mɛ gègě na, bɔ mǐ ɖɔ xó yetɔn ɖò xota e wá yì é mɛ é tɔn, ɖó azɔwanú elɔ lɛ d’alɔ wɛnjlatɔ́ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ bɔ ye kpannukɔn mɛ lɛ bo ɖɔ xó xá ye.—Mɛ. 5:42; 17:2, 3.\nÈ ɖò glamafónu kpo macinu e nɔ xò nǔ lɛ é kpo bló wɛ ɖò Toronto, Canada\n4, 5. Nɛ̌ è ka zán xóyidókanji e è nɔ xò ɖò glamafónu jí lɛ é gbɔn? Etɛ ye ma ka kpéwú bo wà ǎ?\n4 Xóɖiɖɔ e è yí dó kàn jí lɛ é. Ðò 1930 jɛ 1949 vlamɛ ɔ, wɛnjlatɔ́ lɛ zán xóɖiɖɔ jinjɔn Biblu jí e è yí dó kàn jí lɛ é, bo nɔ xò ye ɖò glamafónu ɖěɖee è nɔ sɛ̀ tɛn na lɛ é jí. Xóyidókanji lɛ ɖokpo ɖokpo nɔ yì cɛju atɔ́ɔ́n ǎ. Hweɖelɛnu ɔ, xóyidókanji lɛ nɔ ɖó xota klewun klewun lɛ, ɖi “Atɔnɖobǔ,” “Lɛmɛ́zo” kpo “Axɔsuɖuto” kpo. Nɛ̌ è ka nɔ zán xóyidókanji enɛ lɛ gbɔn? Nɔví Clayton Woodworth e bló baptɛm ɖò 1930 ɖò États-Unis é ɖɔ: “Un nɔ hɛn nǔ sáki ɖɔhun kpɛví ɖé b’ɛ nɔ ɖó awa bɔ glamafónu kpo nǔ e è nɔ sɔ́ ɖó agbǎn ɔ jí b’ɛ nɔ xò nǔ é kpo nɔ ɖ’emɛ. Un nɔ sɔ́ nǔ xwíɖíxwíɖí ɔ ɖó fí e é ɖó na nɔ ɖò agban ɔ jí é enyi é na xò nǔ ganji ɔ nɛ. Enyi un sɛkpɔ hɔn ɖé ɔ, un nɔ hun nǔ sáki ɖɔhun ɔ, nɔ bló nùxonú ɔ ɖ’alɔ jí bo nɔ xúxú hɔn ɔ. Enyi xwétɔ́ ɔ hun hɔn ɔ ɔ, un nɔ ɖɔ n’i ɖɔ: ‘Un ɖó wɛn taji ɖé bo jló ɖɔ mi ni sè.’” Nɛ̌ ye ka nɔ wà nǔ gbɔn? Nɔví Woodworth ɖɔ: “Hwɛhwɛ ɔ, mɛ lɛ nɔ yí gbè. Hwe ɖevo lɛ nu ɔ, mɛ lɛ nɔ dɔn hɔn sú. Hweɖelɛnu ɔ, ye nɔ lin ɖɔ un ɖò glamafónu sà wɛ.”\nÐò 1940 ɔ, xóɖiɖɔ e è yí dó kàn jí lɛ é vovo 90 jɛji wɛ tíìn, bɔ è lɛ́ yí nǔ ɖevo livi ɖokpo jɛji dó kàn jí\n5 Ðò 1940 ɔ, xóɖiɖɔ e è yí dó kàn jí lɛ é vovo 90 jɛji wɛ tíìn, bɔ è lɛ́ yí nǔ ɖevo livi ɖokpo jɛji dó kàn jí. John E. Barr e wà gbexosin-alijitɔ́zɔ́ ɖò Grande-Bretagne hwe ɔ nu, bɔ nukɔnmɛ ɔ é wá nɔ Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ mɛ é ɖɔ: “Ðò 1936 kpo 1945 kpo vlamɛ ɔ, glamafónu wɛ nyí azɔ̌gbɛ́ ce hwebǐnu. Nugbǒ ɔ, ɖò hwe enɛ lɛ nu ɔ, enyi un ma hɛn ǎ ɔ, un nɔ bú bǐ. Enyi è ɖò Nɔví Rutherford sín gbè sè wɛ ɖò hɔn lɛ nukɔn ɔ, é nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ tawun; é nɔ cí ɖɔ éɖesu wɛ ɖò finɛ ɖɔhun. É ɖò wɛn ɖɔ glamafónu nɔ sixu kpéwú bo nɔ kplɔ́n nǔ mɛ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ ǎ, é ɖó nǔwukpikpé bo na byɔ ayi mɛ lɛ tɔn mɛ ǎ.\n6, 7. (a) Lè tɛ lɛ kpo dogbó tɛ lɛ kpo kati kúnnuɖiɖe tɔn lɛ zinzan ka ɖó? (b) Ali tɛ nu Jehovah ka ‘sɔ́ xó lɛ dó nu mǐtɔn mɛ’ ɖè?\n6 Kati kúnnuɖiɖe tɔn. Ðò bǐbɛ̌mɛ 1933 tɔn ɔ, è dó wusyɛn lanmɛ nú wɛnjlatɔ́ lɛ ɖɔ ye ni zán kati kúnnuɖiɖe tɔn ɖò sinsɛnzɔ́ hɔn ɖé kɔn jɛ hɔn ɖé kɔn tɔn yetɔn mɛ. Kati kúnnuɖiɖe tɔn ɔ, gblǒ tɔn yì santimɛtlu 8 mɔ̌ bɔ ga tɔn yì santimɛtlu 13 mɔ̌. Wɛn Biblu tɔn klewun ɖé nɔ ɖ’eji bɔ è nɔ lɛ́ tinmɛ wema junjɔn Biblu jí ɖěɖee xwétɔ́ ɔ sixu yí lɛ é d’eji. Wɛnjlatɔ́ ɔ nɔ dlɛ́n kati ɔ dó xwétɔ́ ɔ, bo nɔ byɔ ɛ ɖɔ é ni xà. Lilian Kammerud e wá nyí mɛsɛ́dó ɖé ɖò Porto Rico kpo Argentine kpo é ɖɔ: “Kati kúnnuɖiɖe tɔn ɔ nyɔ́ nukún ce mɛ tawun.” Ðó etɛwu? É ɖɔ: “Mǐ mɛ bǐ sixu xwlé xó mɛ ganji ǎ. Enɛ wu ɔ, é d’alɔ mì bɔ un nyɔ́ gbɛtɔ́ lɛ sɛkpɔ.”\nKati kúnnuɖiɖe tɔn (ɖò Italie-gbè mɛ)\n7 Nɔví David Reusch e bló baptɛm ɖò 1918 é ɖɔ: “Kati kúnnuɖiɖe tɔn lɛ nɔ d’alɔ nɔví lɛ, ɖó ye mɛ ɖé lɛ nɔ mɔ ɖɔ emi hɛn dìn ɔ, emi na ɖɔ nǔ e sɔgbe é.” Amɔ̌, azɔwanú enɛ ɖó dogbó. Nɔví Reusch ɖɔ: “Hweɖelɛnu ɔ, mǐ nɔ mɔ mɛɖé lɛ bɔ ye nɔ lin ɖɔ mǐ kún sixu ɖɔ xó ó. Ðò ali ɖé nu ɔ, mɛ gègě ɖò mǐ mɛ bo nɔ sixu ɖɔ xó ǎ. Amɔ̌, Jehovah sɔnǔ nú mǐ bɔ mǐ na sɔ́ afɔ tɔn ɖó te bo yì mɔ mɛ lɛ. Malin-malin mɛ ɔ, é na sɔ́ xó ɔ dó nu mǐtɔn mɛ gbɔn Mawuxó ɔ zinzan ɖò hɔn lɛ nukɔn kpinkplɔn mǐ gblamɛ. É wà mɔ̌ gbɔn Wemaxɔmɛ Azɔ̌ Yɛhwexɔsuɖuto ɔ Tɔn e bɛ́ ɖò 1943 é gblamɛ.”—Xà Jelemíi 1:6-9.\n8. Nɛ̌ a ka sixu jó hwiɖée dó bɔ Klisu kplɔ́n azɔ̌ we gbɔn?\n8 Wema lɛ. Sín 1914 ɔ, togun Jehovah tɔn ko ɖè wema e ɖɔ xó dó xota Biblu tɔn lɛ jí é vovo 100 jɛji tɔ́n. È sɔnǔ nú wema enɛ lɛ ɖé lɛ bo na dó kplɔ́n azɔ̌ wɛnjlatɔ́ lɛ, bonu ye na nyí sinsɛnzɔ́watɔ́ e alɔ bí na lɛ é. Anna Larsen e nyí wɛnjlatɔ́ ɖé nú xwè 70 mɔ̌ ɖò Danemark é ɖɔ: “Jehovah gbɔn Wemaxɔmɛ Azɔ̌ Yɛhwexɔsuɖuto ɔ Tɔn kpo wema e kúnkplá wemaxɔmɛ ɔ bɔ mǐ nɔ yí lɛ é kpo gblamɛ bo d’alɔ mǐ bɔ mǐ nyí wɛnjlatɔ́ e azɔ̌ bí alɔ na lɛ é d’eji. Un flín ɖɔ wema nukɔntɔn e tɔ́n ɖò wema enɛ lɛ mɛ é ɖokpo wɛ nyí Aide théocratique aux proclamateurs du Royaume, bo tɔ́n ɖò 1945. Enɛ gudo ɔ, è ɖè “Équipé pour toute bonne œuvre” tɔ́n bɔ d’ewu ɖò 1946. Dìn ɔ, mǐ ɖó Mọaleyi sọn Wehọmẹ Lizọnyizọn Yẹwhehọluduta Tọn Mẹ, bɔ è ɖetɔ́n ɖò 2001.” É ɖò wɛn ɖɔ Jehovah zán Wemaxɔmɛ Azɔ̌ Yɛhwexɔsuɖuto ɔ Tɔn kpo wema e kúnkplá wemaxɔmɛ ɔ lɛ é kpo dó w’azɔ̌ taji ɖé bo “huzu mǐ, bɔ mǐ kpé [nǔ] wu.” (2 Kɔ. 3:5, 6) A ko na nyikɔ ɖò Wemaxɔmɛ Azɔ̌ Yɛhwexɔsuɖuto ɔ Tɔn à? A ka nɔ hɛn Mọaleyi towe wá kplé ɖò aklunɔzán gbla ɖokpo ɖokpo mɛ bo nɔ xwedó nukúnkpénuwutɔ́ wemaxɔmɛ ɔ tɔn hwenu e é nɔ ɖò xó ɖè sín mɛ wɛ é à? Enyi a nɔ wà mɔ̌ hǔn, hwiɖée jó dó wɛ a ɖè bonu Klisu na kplɔ́n azɔ̌ we bɔ a na nyí nùkplɔnmɛtɔ́ ɖagbe ɖé nɛ.—2 Kɔ. 9:6; 2 Tim. 2:15.\n9, 10. Azɔ̌ tɛ wema lɛ ka wà ɖò kwín nugbǒ ɔ tɔn lɛ didó kpo sìn húhú na kpo linu?\n9 Jehovah ko lɛ́ zán tutoblonunu tɔn dó nɔ gudo nú mǐ, b’ɛ nɔ ɖè wema ɖěɖee na d’alɔ wɛnjlatɔ́ lɛ bonu ye na tín nùkplɔnmɛ Biblu tɔn taji lɛ mɛ lɛ é tɔ́n. Nugbo he Nọ Planmẹ Sọyi Ogbẹ̀ Mavọmavọ Mẹ nyí wema ɖagbe taji ɖé. È ɖetɔ́n jɛ nukɔn ɖò 1968, bɔ tlolo jɛn è jɛ xɔxɔ tɔn sè jí. Sinsɛnzɔ́ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn (Glɛnsigbe) Abɔxwísun 1968 tɔn ɖɔ: “Mɛ lɛ nɔ zɔ́n wema Nugbo ɔ kaka bɔ ɖò Zǒsun ɔ mɛ ɔ, wemazínxɔsa Gbɛ̌ tɔn e ɖò Brooklyn é gbɔ bo ɖó gbɛ̌ta ɖé ayǐ b’ɛ nɔ wà zǎnzɔ́.” Xota ɔ tinmɛ gɔ́ na ɖɔ: “Ðò táan ɖé mɛ ɖò Avivɔsun mɛ ɔ, mɛ lɛ zɔ́n wema Nugbo ɔ b’ɛ sukpɔ́ kaka bo zɛ ee ko ɖò ayǐ é wu yì livi ɖokpo adaɖé!” Ðò 1982 ɔ, è ɖè wema ɔ livi 100 jɛji tɔ́n dó gbè 116 mɛ. Ðò xwè 14 vlamɛ, enɛ wɛ nyí sín 1968 jɛ 1982 ɔ, wema Nugbo ɔ d’alɔ bɔ gbɛtɔ́ livi ɖokpo jɛji huzu wɛnɖagbejlatɔ́ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ bo wá xò kpóɖó nú mǐ. *\n10 Ðò 2005 ɔ, è ɖè wema Biblu kpinkplɔn tɔn nukúnɖeji ɖevo tɔ́n, é wɛ nyí Etɛ Biblu ka Kplɔ́n Mɛ Tawun? È ko ɖè livi 200 mɔ̌ tɔ́n dó gbè 256 mɛ! Nɛ̌ é ka d’alɔ gbɔn? Ðò xwè tɛnwe kpowun vlamɛ, enɛ wɛ nyí sín 2005 jɛ 2012 ɔ, gbɛtɔ́ livi 1,2 mɔ̌ huzu wɛnɖagbejlatɔ́. Ðò táan ɖokpo ɔ mɛ ɔ, mɛ ɖěɖee mǐ ɖò Biblu kplɔ́n xá wɛ lɛ é sín kɛ́n jɛji bo gosin livi 6 mɔ̌ yì livi 8,7 jɛji. Nǔxokpɔ́n ɖě ɖ’emɛ ǎ, Jehovah ɖò nyɔna kɔn dó gǎn ɖěɖee dó wɛ mǐ ɖè bo nɔ dó kwín nugbǒ Axɔsuɖuto ɔ tɔn tɔn lɛ bo nɔ lɛ́ hú sìn na é jí wɛ.—Xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 3:6, 7.\n11, 12. Sɔgbe kpo wemafɔ e ɖò akpáxwé ɔ mɛ lɛ é kpo ɔ, mɛ alɔkpa tɛ lɛ è ka sɔnǔ nú xójlawema mǐtɔn lɛ na?\n11 Xójlawema lɛ. Ðò bǐbɛ̌mɛ ɔ, “lɛngbɔhwan kpɛví” e “Mawu ylɔ” é takún mɛ wɛ è nɔ ɖè Atɔxwɛ tɔ́n dó tawun. (Luk. 12:32; Ebl. 3:1) Ðò azǎn nukɔntɔn Kɔnyásun 1919 tɔn gbè ɔ, tutoblonunu Jehovah tɔn ɖè xójlawema ɖevo tɔ́n bɔ è sɔnǔ na nú gbɛtɔ́ alɔkpa lɛ bǐ. Xójlawema enɛ nɔ dɔn Biblu Kplɔntɔ́ lɛ kpo gbɛtɔ́ kpaà lɛ bǐ kpo kaka bɔ nú xwè gègě ɔ, mɛ lɛ yí tawun hugǎn Atɔxwɛ. Nyikɔ nukɔntɔn e è na xójlawema enɛ é wɛ nyí L’Âge d’Or. Ðò 1937 ɔ, è ɖyɔ nyikɔ ɔ b’ɛ huzu Consolation. Gudo mɛ ɖò 1946 ɔ, é wá huzu Réveillez-vous!\n12 Nú xwè mɔkpan ɔ, alɔ e jí è ɖè Atɔxwɛ kpo Réveillez-vous! kpo tɔ́n dó é ɖyɔ, amɔ̌, linlin e wu è nɔ ɖè ye tɔ́n é huzu ǎ, é wɛ nyí Axɔsuɖuto Mawu Tɔn jijla kpo blòbló bonu mɛ lɛ ni ɖi nǔ nú Biblu kpo. Égbé ɔ, è nɔ ɖè Atɔxwɛ e è nɔ kplɔ́n ɖò kplé jí é kpo ee è nɔ ɖetɔ́n nú mɛ bǐ é kpo tɔ́n. ‘Mɛ e ɖò xwé ɔ gbè lɛ é’ wɛ è nɔ ɖè ee è nɔ kplɔ́n ɖò kplé jí é tɔ́n na, ye wɛ nyí “lɛngbɔhwan kpɛví” ɔ kpo “lɛngbɔ̌ ɖevo lɛ” kpo. * (Mat. 24:45; Jaan 10:16) È sɔnǔ nú mɛ bǐ tɔn ɔ, bɔ mɛ ɖěɖee ma ko tuùn nugbǒ ɔ ǎ bo ka nɔ ɖó sísí nú Biblu kpo Mawu kpo lɛ é na nɔ yí. (Mɛ. 13:16) Réveillez-vous! nɔ sɔ́ ayi ɖó mɛ ɖěɖee tuùn nǔ kpɛɖé dó Biblu kpo Mawu nugbǒ ɔ e nyí Jehovah é kpo wu é jí.—Mɛ. 17:22, 23.\n13. Etɛ ka jiwǔ nú we ɖò xójlawema mǐtɔn lɛ mɛ? (Ðè xó sín Gbàví nǔtinmɛ tɔn “ Bǎ E Mɛ È Ðè Wema Mǐtɔn lɛ Tɔ́n Ðó É” mɛ.)\n13 Ðò bǐbɛ̌mɛ 2014 tɔn ɔ, Réveillez-vous! livi 44 jɛji wɛ nɔ tɔ́n ɖò sun ɖokpo ɖokpo mɛ, bɔ Atɔxwɛ livi 46 mɔ̌ nɔ tɔ́n. È nɔ lilɛ Réveillez-vous! dó gbè 100 mɔ̌ mɛ, bo nɔ lilɛ Atɔxwɛ dó gbè 200 jɛji mɔ̌ mɛ; enɛ zɔ́n bɔ xójlawema enɛ lɛ nyí ɖěɖee è nɔ lilɛ dó gbè ɖevo mɛ hugǎn bo nɔ lɛ́ má hugǎn ɖò ayikúngban jí é! Azɔ̌ nukúnɖeji enɛ lɛ e wà wɛ è ɖè é nyí nǔ bo na kpaca mǐ ǎ. Wɛn e Jezu ɖɔ ɖɔ è na jla gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ é wɛ ɖò xójlawema enɛ lɛ mɛ.—Mat. 24:14.\n14. Etɛ sín kàn mǐ ka nɔ xò kpo kanɖodonǔwu kpo? Etɛwu?\n14 Biblu. Ðò 1896 ɔ, Nɔví Russell kpo hagbɛ̌ tɔn lɛ kpo ɖyɔ nyikɔ nú tutoblonunu e ye nɔ zán dó ɖè wema lɛ tɔ́n é bo mɔ tɛn dó sɔ́ xókwin Biblu ɔ d’emɛ, b’ɛ huzu Watch Tower Bible and Tract Society. Huzuhuzu enɛ sɔgbe ɖó Biblu wɛ nyí azɔwanú taji e è nɔ zán hwebǐnu dó fúnfún wɛnɖagbe Axɔsuɖuto ɔ tɔn kpé é. (Luk. 24:27) Sɔgbe kpo nyikɔ tutoblonunu enɛ e sɔgbe ɖò sɛ́n linu é tɔn kpo ɔ, Mawu sɛntɔ́ lɛ nɔ xò Biblu ɔ mímá kpo xixa tɔn kpo sín kàn kpo kanɖodonǔwu kpo. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖò 1926 ɔ, mǐ zín The Emphatic Diaglott ɖò wemazínxɔsa mǐɖesunɔ tɔn; Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Glɛkigbe Mɛ bɔ Benjamin Wilson lilɛ dó gbè ɖevo mɛ é wɛ. Ðò bǐbɛ̌mɛ 1942 tɔn ɔ, mǐ zín King James Version blebu 700 000 mɔ̌ bo má. Xwè wè kpowun gudo ɔ, mǐ jɛ American Standard Version e zán nyikɔ Jehovah tɔn azɔn 6 823 é zín jí. Ðò 1950 ɔ, mǐ má 250 000 jɛji\n15, 16. (a) Nú nǔ e kàn Traduction du Monde Nouveau é ɔ, etɛ ka sù nukún towe mɛ? (Ðè xó sín gbàví “ È Flɔ́ Zo Dó Glɔ nú Biblu Lilɛ Lilɛ Dó Gbè Ðevo Mɛ” mɛ.) (b) Nɛ̌ a ka sixu jó hwiɖée dó nú Jehovah bɔ Xó tɔn na byɔ ayi towe mɛ gbɔn?\n15 Ðò 1950 ɔ, è ɖè Les Écritures grecques chrétiennes. Traduction du monde nouveau tɔ́n dó Glɛnsigbe mɛ. È ɖè Les Saintes Écritures. Traduction du monde nouveau blebu tɔn tɔ́n ɖò 1961 dó Glɛnsigbe mɛ. Lilɛdogbeɖevomɛ enɛ ɖè sísí xlɛ́ Jehovah, ɖó é sɔ́ nyikɔ tɔn ɖó tɛn ɖěɖee mɛ é ɖè ɖò wema Ebléegbe tɔn dòdó lɛ mɛ é. Nyikɔ Mawu tɔn lɛ tɔ́n azɔn 237 ɖò Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Glɛkigbe Mɛ É sín wema dòdó lɛ mɛ. Bo na dó kudeji ɖɔ Traduction du monde nouveau ɔ sɔgbe bo lɛ́ nyɔ́ xà lee é jɛxa gbɔn é ɔ, è vɔ́ gbéjé kpɔ́n azɔn mɔkpan, bɔ gudogudo tɔn dìn ɔ, è bló ɖò 2013. Ðò 2013 ɔ, Traduction du monde nouveau blebu alǒ akpáxwé tɔn ɖé livi 201 jɛji wɛ è ɖetɔ́n dó gbè 121 mɛ.\n16 Nɛ̌ mɛ ɖé lɛ ka wà nǔ gbɔn hwenu e ye xà Traduction du monde nouveau ɖò gbè yeɖesunɔ tɔn mɛ é? Nya Népal-nu ɖokpo ɖɔ: “Mɛ gègě nɔ yawu mɔ nukúnnú jɛ lilɛdogbeɖevomɛ Népali tɔn xóxó ɔ mɛ ǎ, ɖó xógbe lɛ gɛ́dɛ́ dín. Amɔ̌ dìn ɔ, mǐ nɔ mɔ nukúnnú jɛ Biblu ɔ mɛ tawun, ɖó xógbe e è nɔ zán gbèbígbè lɛ é wɛ è sɔ́ dó wlan.” Hwenu e nyɔnu e nɔ nɔ République centrafricaine e ɖé xà lilɛdogbeɖevomɛ Sango tɔn é ɔ, é wlí avǐ bo ɖɔ: “Anɔ̌nugbe ce ɖíe.” Nyɔnu enɛ ɖɔhun ɔ, mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo sixu jó mǐɖée dó nú Jehovah bɔ gbɔn Xó tɔn xixa ayihɔngbe ayihɔngbe gblamɛ ɔ, xó tɔn lɛ na byɔ ayi mǐtɔn mɛ.—Ðɛh. 1:2; Mat. 22:36, 37.\nAzɔwanú lɛ kpo Azɔ̌kplɔmɛ ɔ kpo Ni Sù Nukún Towe Mɛ\n17. Nɛ̌ a ka sixu ɖexlɛ́ ɖɔ azɔwanú kpo azɔ̌ e è nɔ kplɔ́n we é kpo sù nukún towe mɛ gbɔn? Etɛ mɛ mɔ̌ wiwa ka na tɔ́n kɔ dó?\n17 Azɔwanú lɛ kpo azɔ̌ e Axɔsu Jezu Klisu nɔ kplɔ́n mǐ kpɛɖé kpɛɖé é kpo ka nɔ sù nukún towe mɛ à? A ka nɔ ba hwenu bo nɔ xà wema ɖěɖee tutoblonunu ɔ nɔ ɖetɔ́n lɛ é, bo nɔ lɛ́ zán dó d’alɔ mɛ ɖevo lɛ à? Enyi mɔ̌ ɔ, a na ɖó linlin ɖokpo ɔ xá Nɔví Nyɔnu Opal Betler e bló baptɛm ɖò azǎn 4gɔ́ Kɔnyásun 1914 tɔn gbè é. É ɖɔ: “Nú xwè mɔkpan ɔ, asú ce [Edward] kpo nyì kpo zán glamafónu ɔ kpo kati kúnnuɖiɖe tɔn ɔ kpo. Mǐ zán wema lɛ, akpomɛwema lɛ kpo xójlawema lɛ kpo dó ɖekúnnu sín xwé ɖé gbè jɛ xwé ɖé gbè. Mǐ ɖi zɔnlin nǔ jlajla tɔn lɛ bo má wema lɛ. Nukɔnmɛ ɔ, è kplɔ́n azɔ̌ mǐ bonu mǐ na yì ba mɛ lɛ kpɔ́n, bo na lɛ́ kplɔ́n Biblu xá mɛ ɖěɖee ɖó jlǒ lɛ é ɖò xwé yetɔn lɛ gbè. Ðò gbɛzán mǐtɔn mɛ ɔ, alɔnu mǐtɔn ján bɔ mǐ ka ɖó awǎjijɛ.” Jezu d’akpá ɖɔ ahwanvu emitɔn lɛ sín alɔnu na ján ɖò nǔkún dido ɔ kpo nǔkún-yiya ɔ kpo kɔn, bɔ ye bǐ ka na kplé bo j’awǎ. Opal ɖɔhun ɔ, gbɛtɔ́ livi mɔkpan sixu ɖekúnnu ɖɔ akpá enɛ nyí nugbǒ.—Xà Jaan 4:35, 36.\n18. Wǔjɔmɛ tɛ mǐ ka ɖó?\n18 Mɛ e ma ko nyí mɛsɛntɔ́ Axɔsu ɔ tɔn ǎ lɛ é gègě sixu nɔ kpɔ́n togun Mawu tɔn dó mɔ “gbɛtɔ́ yayǎ [lɛ] kpowun” alǒ ɖɔ “ye kún sè wema ɖě ó.” (Mɛ. 4:13) Amɔ̌, lin tamɛ kpɔ́n kpɛɖé! Axɔsu ɔ ko bló bɔ togun tɔn e nyí gbɛtɔ́ yayǎ lɛ kpowun é wá huzu mɛ ɖěɖee nɔ ɖè wema e è nɔ lilɛ dó gbè ɖevo mɛ hugǎn bo nɔ lɛ́ má hugǎn ɖò hwenuxó mɛ lɛ é tɔ́n lɛ é. Ee lɛ́ ɖò taji é ɔ, é nɔ kplɔ́n azɔ̌ mǐ bo nɔ lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖɔ mǐ ni zán azɔwanú lɛ bo na dó fúnfún wɛnɖagbe ɔ gbɔn akɔta lɛ bǐ mɛ. Wǔjɔmɛ ɖé wɛ é nyí ɖɔ mǐ ɖò azɔ̌ wà xá Klisu wɛ, bo ɖò kwín nugbǒ ɔ tɔn lɛ dó wɛ, bo lɛ́ ɖò yiya wɛ.\n^ akpá. 2 Ðò xwè wǒ e wá yì é kɛɖɛ mɛ ɔ, togun Jehovah tɔn ɖè wema junjɔn Biblu jí liva 20 jɛji tɔ́n. Gɔ́ nú enɛ ɔ, Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn mǐtɔn jw.org ko tíìn dìn bɔ gbɛtɔ́ hugǎn liva 2,7 sixu yì jí gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ.\n^ akpá. 9 Wema Biblu kpinkplɔn tɔn ɖevo e d’alɔ wɛnjlatɔ́ lɛ bɔ ye kplɔ́n nugbǒ Biblu tɔn lɛ xá mɛ é ɖé lɛ ɖíe: La Harpe de Dieu (è ɖetɔ́n ɖò 1921), “Que Dieu soit reconnu pour vrai!” (è ɖetɔ́n ɖò 1946), Hiẹ Sọgan Nọgbẹ̀ Kakadoi to Paladisi mẹ to Aigba Ji (è ɖetɔ́n ɖò 1982), Oyọnẹn He Nọ Planmẹ Sọyi Ogbẹ̀ Madopodo Mẹ (è ɖetɔ́n ɖò 1995).\n^ akpá. 12 Kpɔ́n Atɔxwɛ (Gungbe) Liyasun 15, 2013 tɔn, wexwɛ 23, akpáxwé 13. É ɖɔ xó dó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ yɔyɔ̌ e mǐ ɖó dó ‘mɛ ɖěɖee ɖò xwé ɔ gbè lɛ é’ jí.\nNɛ̌ azɔ̌ lilɛdogbeɖevomɛ tɔn mǐtɔn ka xlɛ́ gbɔn ɖɔ Axɔsu ɔ ɖò gudo nú mǐ?\nNǔ e kúnkplá wema mǐtɔn lɛ é tɛ lɛ ka xlɛ́ ɖɔ Axɔsuɖuto ɔ nyí nùjɔnǔ?\nEtɛ a ka sixu wà dó xlɛ́ ɖɔ azɔwanú ɖěɖee Axɔsu ɔ na mǐ lɛ é sù nukún towe mɛ?\nBǍ E MƐ È ÐÈ WEMA MǏTƆN LƐ TƆ́N ÐÓ É\nWEMA E È ÐETƆ́N LƐ É BǏ KPLÉKPLÉ\nLilɛdogbeɖevomɛ Biblu tɔn lɛ bǐ kplékplé (blebu tɔn alǒ akpáxwé tɔn ɖé) *\nLiva 5 jɛji\nLivi 400 jɛji\nLivi 201 jɛji\nWema ɖevo lɛ\nÈ lin ɖɔ é na hú liva 1 mɔ̌\nEtɛ Biblu ka Kplɔ́n Mɛ Tawun? *\nGBÈ NABI E MƐ È LILƐ DÓ É\nÐǒtó Mawu Bo Nɔ Gbɛ̀ Kaka Sɔyi *\nMɔ Gbɛvivi ɖò Ayikúngban Jí Kaka Sɔyi Mavɔmavɔ! *\nA ka Jló Na Tuùn Nugbǒ ɔ À? * (tlati)\nXÓJLAWEMA ÐĚÐEE È LILƐ DÓ GBÈ ÐEVO MƐ BO MÁ HUGǍN LƐ É\nLivi 45,9 dó gbè 212 mɛ ɖò sunmɛ sunmɛ\nLivi 44,7 dó gbè 99 mɛ ɖò sunmɛ sunmɛ\nLivi 22 dó Glɛnsigbe kɛɖɛ mɛ ɖò sun wè mɛ tɛgbɛ\nÐibla yì 500 000; dó gbè na yì 50 mɛ ɖò hweɖelɛnu\n^ akpá. 57 Fí e è mɔ ɖè é: Guinness World Records\n^ akpá. 59 Fí e è mɔ ɖè é: King James Bible Trust\n^ akpá. 61 Fí e è mɔ ɖè é: Biblica Fact Sheet\n^ akpá. 63 Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ wɛ ɖetɔ́n (kɛ́n Aluùnsun 2014 tɔn tɔn lɛ)\n^ akpá. 66 Fí e è mɔ ɖè é: Guinness World Records\n^ akpá. 68 Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ wɛ ɖetɔ́n (kɛ́n Aluùnsun 2014 tɔn tɔn lɛ)\n^ akpá. 71 Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ wɛ ɖetɔ́n (kɛ́n Aluùnsun 2014 tɔn tɔn lɛ)\n^ akpá. 73 Fí e è mɔ ɖè é: Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn Haut-Commissariat aux droits de l’homme des Nations Unies tɔn jí (kɛ́n Kɔnyásun 2013 tɔn tɔn)\n^ akpá. 75 Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ wɛ ɖetɔ́n (kɛ́n Aluùnsun 2014 tɔn tɔn lɛ)\n^ akpá. 77 Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ wɛ ɖetɔ́n (kɛ́n Aluùnsun 2014 tɔn tɔn lɛ)\n^ akpá. 80 Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ wɛ ɖetɔ́n (kɛ́n Aluùnsun 2014 tɔn tɔn lɛ)\n^ akpá. 82 Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ wɛ ɖetɔ́n (kɛ́n Aluùnsun 2014 tɔn tɔn lɛ)\n^ akpá. 84 Fí e è mɔ ɖè é: AARP (Association américaine des retraités)\n^ akpá. 86 Mormon lɛ wɛ ɖetɔ́n\nÈ FLƆ́ ZO DÓ GLƆ NÚ BIBLU LILƐ LILƐ DÓ GBÈ ÐEVO MƐ\nÐò 1989 ɔ, è ɖè Traduction du monde nouveau blebu alǒ akpáxwé tɔn ɖé tɔ́n dó gbè 11 mɛ. Bo na dó sú hudo Traduction du monde nouveau sín dò e fɔ́n bo ɖò jijɛji wɛ é ɔ, Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ sín Wěɖegbɛ́ Nùwlanwlan Tɔn bló tuto azɔ̌ kplɔnkplɔn mɛ tɔn ɖé bo na dó d’alɔ lilɛdogbeɖevomɛtɔ́ lɛ bɔ ye na w’azɔ̌ kpo tito kpo bo na lɛ́ wà ganji tɔn. Azɔ̌xɔsa e nɔ kpé nukún dó tuto MEPS tɔn wu é sɔnǔ nú tuto ɔdinatɛ́ɛ jí tɔn ɖé bɔ è nɔ ylɔ ɖɔ Bible Translation System. * É nyí xó e ɖò Biblu ɔ mɛ lɛ é wɛ tuto enɛ nɔ tinmɛ ǎ, loɔ, é nɔ d’alɔ lilɛdogbeɖevomɛtɔ́ lɛ bɔ ye nɔ bló tuto nú azɔ̌ yetɔn, bo nɔ lɛ́ yawu mɔ alɔdlɛndonǔ e sín hudo ye na ɖó lɛ é. Lilɛdogbeɖevomɛtɔ́ lɛ, azɔ̌kplɔnmɛtɔ́ lɛ kpo mɛ ɖevo ɖěɖee nɔ nɔ gudo nú azɔ̌ ɔ lɛ é kpo nɔ sɔ́ yeɖée jó bo nɔ w’azɔ̌ syɛnsyɛn bo na dó d’alɔ bonu è na ɖè Biblu tɔ́n dó gbè gègě mɛ.\nNǔ e mɛ gǎndido enɛ lɛ tɔ́n kɔ dó é wɛ nyí ɖɔ ɖò 2004 ɔ, Traduction du monde nouveau ko tíìn ɖò gbè 50 jɛji mɛ! Xwè tɛnnɛ gudo kpowun ɖò 2013 ɔ, Traduction du monde nouveau ko tíìn ɖò gbè 121 mɛ, bɔ kɛ́n ɔ lɛ́ fɔ́n bo ɖò jijɛji wɛ.\nTraduction du monde nouveau blebu\nAkpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Glɛkigbe Mɛ É\n^ akpá. 105 Bible Translation System ɔ ko ɖò tito e è nɔ ylɔ ɖɔ Watchtower Translation System é mɛ dìn, bɔ lilɛdogbeɖevomɛtɔ́ afatɔ́n mɔkpan nɔ zán gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ.


Gbɛ̀ Ce Ðò Gblegblé Wɛ, Bɔ Un ka Tuùn Lee Na Wà Nǔ Gbɔn É Ǎ: Ðu Ðò Gěe Zinzan Nyi Dò Jí\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Basque-Gbè Belize Kriol Bichlamar Bikol Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chol Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galice-Gbè Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hongrie-Gbè Iban Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kannada Kikamba Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Maya Mingrelian Myanmar-Gbè Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé (Zimbabwe) Népali Niue-Gbè Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Russie-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sidama Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Tagalog Tahiti-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tonga-Gbè Tswana Turquie-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Valencian Vegbe Vietnam-Gbè Waray-Waray Île Salomon-Gbè Îles Féroé-Gbè\nGbɛ̀ Ce Ðò Gblegblé Wɛ, Bɔ Un ka Tuùn Lee Na Wà Nǔ Gbɔn É Ǎ\nMɛ e tɔn wɛ é: SOLOMONE TONGA\nÈ JÌ Mì Ðò: 1971\nTò Ce: Tonga\nTan Ce: Gěe zinzan nyi dò, gankpá mɛ\nTonga-nu wɛ nyí xwédo ce, tò ɖé wɛ bo ɖò tofɔligbé-gbadahweji Océan Pacifique tɔn, bɔ tɔtɛntinto 170 mɔ̌ ɖ’emɛ. Gbɛzán e bɔkun é ɖé wɛ mǐ zán ɖò Tonga, kuláan ɖè ǎ, mǐ ka ɖó mɔ̌to ǎ. Amɔ̌, pɔ́npisin ɖò xwé mǐtɔn gbè bɔ mǐ lɛ́ ɖó kokló kpɛɖé. Ðò gbɔjɛ ɖaxó lɛ hwenu ɔ, nyi kpo nɔví ce we lɛ kpo nɔ d’alɔ tɔ́ mǐtɔn b’ɛ nɔ kpé nukún dó gle mǐtɔn e mɛ mǐ tun kwékwé, teví, glɛn kpo fɛnnyɛ́ kpo ɖó é wu. Tɔ́ ce nɔ sà nǔ enɛ lɛ dó kpé nukún dó xwédo ɔ wu, bo nɔ lɛ́ xò jokó klewun klewun ɖevo lɛ gɔ́ na. Tɔtɛntinto ɔ mɛ nu lɛ ɖɔhun ɔ, xwédo mǐtɔn nɔ ɖó sísí ɖaxó nú Biblu, bɔ mǐ nɔ lɛ́ yì amǐsa hwɛhwɛ. É ɖò mɔ̌ có, mǐ mɔ ɖɔ ali ɖokpo e nu mǐ sixu ɖó gbɛzán ɖagbe ɖè é wɛ nyí ɖɔ mǐ na sɛ̀ tɛn yì tò e mɛ akwɛ ɖè é ɖé mɛ.\nHwenu e un ɖó xwè 16 é ɔ, nylɔ ce bló tuto bɔ xwédo mǐtɔn sɛ̀ tɛn yì Californie ɖò États-Unis. Huzuhuzu sɔgbe xá aca finɛ tɔn vɛwǔ nú mǐ tawun! Ninɔmɛ mǐtɔn kpɔ́n te ɖò akwɛzinzan linu có, xá wamamɔnɔ lɛ tɔn ɖé mɛ wɛ mǐ nɔ, bɔ dakaxixo kpo gěe nunu kpo nɔ ɖò jijɛji wɛ. Hwɛhwɛ wɛ mǐ nɔ sè bɔ tú nɔ ɖɔ nǔ ɖò zǎnmɛ, bɔ ɖibla nyí mɛ e ɖò xá ɔ mɛ lɛ é bǐ nɔ ɖò xɛsi jí, ɖó ajotɔ́ axansunxó lɛ wu. Mɛ gegě nɔ hɛn tú bo na dó nya xɛ ɖò yeɖée jí, alǒ ɖeɖɛ tagba lɛ. Túkpɛ́n ɖokpo tlɛ ɖò akɔ́ngónu ce kaka jɛ égbé ɖó tagba mɔhun ɖé wu.\nÐò wemaxɔmɛ linsinmɛ tɔn ɔ, un nɔ ba na zán gbɛ̀ lee gbɛ̌ ce lɛ nɔ zán gbɔn é ɖɔhun. Kpɛɖé kpɛɖé ɔ, un jɛ ayiɖeɖayǐ e tɛnmɛ è nɔ wà nǔbliblí ɖè lɛ é yì jí, nɔ nu ahan mú, xò daka mɛ wu bo nɔ nu gěe. Nukɔnmɛ ɔ, un wá huzu kannumɔ nú gěe. Un jɛ ajo ja dó xɔ gěe na jí. Hagbɛ̌ xwédo ce tɔn lɛ bǐ wɛ nyí sinsɛnnɔ tewungbeju có, ye d’alɔ mì nú ma ɖí xwi xá kɔ e hagbɛ̌ lɛ nɔ gbidí nú mì bonu ma wà nǔ nyanya é kpɔ́n ǎ. Azɔn mɔkpan wɛ è wlí mì ɖó dakaxixo wu. Gbɛ̀ ce ɖò gblegblé wɛ, bɔ un ka tuùn lee na wà nǔ gbɔn é ǎ! Wǎgbɔ tɔn ɔ, è sɔ́ mì dó ganxó.\nGbè ɖokpo ɖò 1997 ɔ, un ɖò ganxó bɔ gantɔ́ ɖevo ɖ’ayi wu ɖɔ Biblu ɖò alɔ mɛ nú mì. Natáaxwe sín azǎn wɛ, bɔ Tonga-nu gegě nɔ mɔ ɖɔ hwenu mímɛ́ ɖé wɛ. É kanbyɔ mì ɖɔ nyi ka tuùn nǔ e Biblu ɖɔ dó jijizán Jezu tɔn wu tawun é à jí, amɔ̌, un mɔ dò na kaka ɖé ǎ. É xlɛ́ mì tan Biblu tɔn e ɖɔ xó dó jiji Jezu tɔn wu é, bɔ un mɔ ɖɔ nǔ ɖěɖee mɛ lɛ nɔ wà dó ɖu Natáaxwe é gegě kún ɖò Biblu mɛ ó. (Matie 2:1-12; Luki 2:5-14) É kpaca mì tawun, bɔ un kan nǔ ɖevo e Biblu lɛ́ ɖɔ é byɔ nyiɖée. Nya ɔ nɔ yì kplé e Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ bló ɖò gankpá ɔ mɛ é, bɔ un wá gbeta ɔ kɔn bo xwedó è. Wema Biblu tɔn e nɔ nyí Nǔɖexlɛ́mɛ é kplɔ́n wɛ ye ɖè hwenɛnu. Un mɔ nǔ jɛ nǔ e ye ɖɔ lɛ é mɛ kaka ɖé ǎ có, un ka mɔ ɖɔ nǔ e ye kplɔ́n mɛ lɛ é bǐ wɛ gosin Biblu mɛ.\nEe Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ kanbyɔ mì ɖɔ na kplɔ́n Biblu à jí é ɔ, un yí gbè kpo awǎjijɛ kpo. Azɔn nukɔntɔn ɔ, un kplɔ́n nǔ dó akpá e è dó ɖò Biblu mɛ, bo ɖɔ Palaɖisi ɖé na tíìn ɖò ayikúngban jí ɖò sɔgudo é wu. (Ezayíi 35:5-8) Un mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ bo na dó nyɔ́ Mawu nukúnmɛ ɔ, un ɖó na bló huzuhuzu taji lɛ ɖò gbɛzán ce mɛ. Un wá mɔ ɖɔ Jehovah Mawu kún na lɔn bɔ un na nɔ Palaɖisi e sín akpá é dó é mɛ kpo walɔ blíblí ce lɛ kpo ó. (1 Kɔlɛntinu lɛ 6:9, 10) Enɛ wu ɔ, un kánɖeji bo na ɖu ɖò xomɛ e un nɔ sin é jí, jó azɔ nunu dó lobo sɔ́ na nu ahan mú alǒ nu gěe ɖě ǎ.\nCobonu na fó xwè nabi e un na sɛn gan na é ɖò 1999 ɔ, acɛkpatɔ́ lɛ ɖè mì sín finɛ bo sɛ́ mì dó gankpá ɖevo mɛ. Nú xwè ɖokpo jɛji ɔ, un sɔ́ xò gò Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ ɖě ǎ. Amɔ̌, un kánɖeji bá kpó ɖò huzuhuzu lɛ bló wɛ. Ðò 2000 ɔ, acɛkpikpa ɔ gbɛ́ ɖɔ nyi kún sɔ́ na nɔ États-Unis ó, bo sɛ́ mì dó Tonga.\nEe un lɛkɔ yì Tonga é ɔ, un yawǔ ba Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ mɔ, bo lɛ́ bɛ́ Biblu kplɔnkplɔn. Un yí wǎn nú nǔ e kplɔ́n wɛ un ɖè é, bɔ hwenu e un mɔ ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ e ɖò tɔtɛntinto ɔ mɛ lɛ é nɔ sɔ́ nǔkplɔnmɛ yetɔn lɛ bǐ jinjɔn Biblu jí lee Kúnnuɖetɔ́ e ɖò États-Unis lɛ é nɔ bló gbɔn é ɔ, é jiwǔ nú mì.\nÐó tɔ́ ce ɖò tɛn nukúnɖeji ɖé mɛ ɖò amǐsa tɔn mɛ wutu ɔ, mɛ gegě tuùn i. Enɛ wu ɔ, ɖò bǐbɛ̌mɛ ɔ, gbɛ̌ e dó xá Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ wɛ un ɖè é kpaca xwédo ce, bo lɛ́ sin xomɛ nú ye. É ɖò mɔ̌ có, ɖò nukɔnmɛ ɔ, lee nǔgbododó Biblu tɔn lɛ d’alɔ mì bɔ un jó walɔ ce nyanya lɛ dó, bo jɛ gbɛ̀ ɖagbe zán jí gbɔn é nyɔ́ mɛjitɔ́ ce lɛ nukúnmɛ.\nTonga-nu gegě ɖɔhun ɔ, un nɔ zán ganxixo gegě dó nu ahan e è nɔ ylɔ́ ɖɔ kava é ɖò aklunɔzán gbla lɛ bǐ mɛ\nHuzuhuzu e vɛwǔ nú mì hugǎn lɛ é ɖokpo wɛ nyí ahan e mɛ lɛ nɔ yawǔ nu mú ɖò aca mǐtɔn mɛ é ɖé jijodó. Sunnu Tonga-nu gegě nɔ zán ganxixo gegě dó nu ahan e è nɔ ylɔ́ ɖɔ kava é ɖò aklunɔzán gbla lɛ bǐ mɛ. Takín sín ɖɔ wɛ è nɔ zán dó ɖa ahan enɛ, bɔ enyi è nu ɔ, é nɔ túntún lanmɛ nú mɛ bǐ. Ee un lɛkɔ yì tò ce mɛ é ɔ, un xò kpóɖó nú gbɛ̌ta mɛ e nɔ nu kava lɛ é tɔn. Ðibla nyí zǎn lɛ bǐ mɛ wɛ un nɔ nu kaka bo sɔ́ nɔ tuùn nyiɖée ǎ. Nǔ e ka zɔ́n mɔ̌ é ɖokpo wɛ nyí gbɛ̌ e dó xá mɛ e ma nɔ ɖó sísí nú nǔgbododó Biblu tɔn lɛ ǎ é wɛ un ɖè é. Ðò nukɔnmɛ ɔ, è d’alɔ mì bɔ un mɔ ɖɔ nǔ e wà wɛ un ɖè lɛ é nɔ sin xomɛ nú Mawu. Un bló huzuhuzu lɛ, bɔ mɔ̌ mɛ ɔ, un sixu mɔ nyɔna Mawu tɔn b’ɛ na lɛ́ hun xomɛ dó wǔ ce.\nUn jɛ kplé Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn lɛ bǐ yì jí. Gbɛ̌didó xá mɛ e nɔ dó gǎn bá nyɔ́ Mawu nukúnmɛ lɛ é d’alɔ mì bɔ un ɖu ɖò mɛtɛnkpɔn lɛ jí. Ðò 2002 ɔ, un bló baptɛm, bo huzu Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn.\nUn ɖu suúlu Mawu tɔn sín lè lee Biblu ɖɔ gbɔn é: “Aklunɔ . . . nɔ ɖó suúlu dó mi wu; ɖó é jló ɖɔ mɛɖebǔ ni dɔn ǎ; é nyɔ́ wà ɔ, é jló ɖɔ mɛ bǐ ni mɔ ali, bo lɛkɔ sín nǔnyanyawiwa gudo.” (2 Piyɛ́ɛ 3:9) Nǔgbo ɔ, é hɛn ɔ, é na ko ɖó nǔ gbɛ̀ nyanya elɔ nu sín tɛgbɛ cobo ka tin sín hwenɛnu, bonu gbɛtɔ́ nyiɖɔhun lɛ na mɔ tɛn dó zun xɔ́ntɔn xá ɛ. É nɔ víví nú mì ɖɔ é sixu zán mì dó d’alɔ mɛ ɖevo lɛ bɔ ye na wà nǔ ɖokpo ɔ.\nKpo alɔdó Jehovah tɔn kpo ɔ, un sɔ́ ɖò gbɛ̀ ce hɛn gblé wɛ ǎ. Un sɔ́ nɔ j’ajo dó mɛ ɖevo lɛ bá dó xɔ nǔ e na kplá mì yì jó nú kú é ɖě ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, un nɔ d’alɔ nɔzo ce lɛ bonu ye lɔ na huzu xɔ́ntɔn Jehovah tɔn. Gbɛ̌ dó xá Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ wɛ un ɖè bo mɔ asivɛ́ ce Tea. Mǐ kpo vǐ sunnu mǐtɔn kpo ɖò kpɔ́ bo nyí xwédo awǎjijɛnɔ ɖé. Mǐ nɔ nɔ kpɔ́ dó kplɔ́n nǔ e Biblu ɖɔ dó nukúnɖiɖó sɔgudo tɔn wu é mɛ ɖevo lɛ, é wɛ nyí gbɛ̀ ninɔ kaka sɔyi ɖò fífá mɛ, ɖò palaɖisi mɛ.\nBiblu Nɔ Huzu Gbɛzán Mɛtɔn Nǔ E Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ Mɔ Kpɔ́n lɛ É\nEtɛ Biblu ka Ðɔ Dó Ahan Syɛnsyɛn Wu? Nunu Tɔn Nyla Wɛ À?\nBiblu ɖɔ xó ɖagbe gègě dó vɛ̌ɛn kpo ahan syɛnsyɛn ɖevo lɛ kpo wu.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Gbɛ̀ Ce Ðò Gblegblé Wɛ, Bɔ Un ka Tuùn Lee Na Wà Nǔ Gbɔn É Ǎ


Jezu Kplɔ́n Lee È Na Xoɖɛ Gbɔn É Mɛ | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nJezu Kplɔ́n Lee È Na Xoɖɛ Gbɔn É Ahwanvu Tɔn Lɛ\nBo na dó xɔ susu ɖò gbɛtɔ́ lɛ nukɔn wu wɛ Falizyɛn lɛ nɔ wà nǔ e ye nɔ wà lɛ é bǐ. Mɛ ɖevo lɛ ni ɖó ayi nǔ ɖagbe e ye nɔ wà lɛ é wu wutu wɛ ye nɔ wà. Ye nɔ xoɖɛ ɖò tokplétɛn lɛ bonu mɛ lɛ bǐ ni dó mɔ ye. Falizyɛn lɛ nɔ kplɔ́n ɖɛ gaga lɛ dó tamɛ, bo nɔ vɔ́ ɖɔ ɖò kplɔ́ngbasá lɛ kpo alikpléhɔnkantɛn lɛ kpo, fí e mɛ ɖevo lɛ sixu sè ɖè é. Enɛ wu ɔ, é kpaca gbɛtɔ́ lɛ hwenu e Jezu ɖɔ xó elɔ nú ye é: ‘Mi ma xoɖɛ Falizyɛn lɛ ɖɔhun ó. Ye nɔ lin ɖɔ xó gègě ɖiɖɔ wɛ na zɔ́n bɔ nǔ yetɔn na nyɔ́ Mawu nukúnmɛ, é ka nyí mɔ̌ ǎ. Ðɛxixo ɔ, xóɖiɖɔ ɖò hwi kpo Jehovah kpo tɛntin wɛ. Ma nɔ vɔ́ nǔ ɖokpo ɔ ɖɔ hwebǐnu ó. Jehovah ba ɖɔ a ni ɖɔ lee nǔ cí nú we tawun ɖò ayi towe mɛ é nú emi.\n‘Lee mi ɖó na nɔ xoɖɛ gbɔn ɔ ɖíe: “Tɔ́ mǐtɔn e ɖò [jixwé] ɔ, nyikɔ towe ni nyí nǔ sísí. Axɔsuɖuɖu towe ni wá; jlǒ towe ni nyí wiwa ɖò ayikúngban jí fí, lee é nɔ nyí wiwa ɖò [jixwé] ɔ ɖɔhun.”’ Jezu lɛ́ ɖɔ nú ye ɖɔ ye ɖó na xoɖɛ bo byɔ nùɖuɖu gbè ɖokpo tɔn, byɔ nùwanyido yetɔn lɛ sín sɔ́kɛ, bo lɛ́ xoɖɛ dó tagba yeɖesunɔ tɔn ɖevo lɛ tamɛ.\nJezu ɖɔ: ‘Mi ma ɖó ɖɛxixo te gbeɖé ó. Mi ni nɔ fɔ́n tɛgbɛ bo nɔ byɔ nǔ ɖagbe lɛ Tɔ́ mitɔn Jehovah. Mɛjitɔ́ lɛ bǐ wɛ nɔ ba na na nǔ ɖagbe lɛ vǐ yetɔn. Nú vǐ towe byɔ we wɔxúxú ɔ, a na na ɛ awinnya wɛ à? Nú é byɔ we hweví ɔ, a na na ɛ dan wɛ à?’\nEnɛ gudo ɔ, Jezu tín xó e é ɖɔ nú ye é mɛ bo ɖɔ: ‘Nú mi tuùn lee è nɔ na nǔ ɖagbe lɛ vǐ mɛtɔn lɛ gbɔn é ɔ, nɛ̌ Tɔ́ mitɔn Jehovah ma ka na na gbigbɔ mímɛ́ tɔn mi ǎ gbɔn? Nǔ e mi ɖó na bló kpowun é wɛ nyí ɖɔ mi na byɔ ɛ.’ A ka nɔ xwedó wěɖexámɛ Jezu tɔn à? Nǔ alɔkpa tɛ lɛ wu a ka nɔ xoɖɛ dó?\n“Mi [nɔ] byɔ nǔ Mawu, é na na mi; mi [nɔ] ba, mi na mɔ; mi [nɔ] xúxú hɔn, è na hun nú mi.”—Matie 7:7\nNùkanbyɔ lɛ: Nɛ̌ Jezu ka kplɔ́n lee ahwanvu tɔn lɛ na xoɖɛ gbɔn é ye gbɛn? A ka nɔ xoɖɛ dó nǔ ɖěɖee ɖò taji nú we lɛ é wu à?\nMatie 6:2-18; 7:7-11; Luki 11:13\nEtɛ lɛ Un ka Sixu Xoɖɛ Bo Byɔ?\nKpɔ́n nǔ e wu nǔ e nɔ vɛ́ adɔ̌ nú mɛ lɛ é xɔ akwɛ nú Mawu é.\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Jezu Kplɔ́n Lee È Na Xoɖɛ Gbɔn É Ahwanvu Tɔn Lɛ\nlfb nùkplɔnkplɔn 82 wex. 192-193