JW Library App: Ba Nùɖé Ðò Biblu Alǒ Wema ɖé Mɛ (Andloyidu) | JW.ORG Alɔdo\nAzɔwanú nǔbiba tɔn JW Library tɔn nɔ d’alɔ mɛ bɔ è nɔ ba xókwin alǒ nukɛgbe ɖé ɖò Biblu abǐ wema ɖé mɛ.\nBo na dó sixu ba nùɖé ɔ, xwedó wěɖexámɛ elɔ lɛ:\nBa Nùɖé Ðò Biblu ɖé Mɛ\nBa Nùɖé Ðò Wema ɖé Mɛ\nBa Nǔ Dó Xota ɖé Jí\nA sixu ba xókwin alǒ nukɛgbe ɖé ɖò Biblu alǒ wema e a ɖò xixa wɛ é ɖé mɛ.\nHwenu e a ɖò Biblu ɖé kpɔ́n wɛ é ɔ, zǐn Nǔbiba sín wuntun ɔ; enɛ gudo hǔn, jɛ xókwin e a jló na ba é wlan jí. A ɖò wlanwlan wɛ ɔ, é na slɛ́ ɖé lɛ nú we. Zǐn ɖokpo ɖ’emɛ alǒ zǐn Ba ɖò klavié ɔ jí bá mɔ nǔ e é na lɛ é.\nVersets les plus cités nɔ xlɛ́ wemafɔ ɖěɖee è nɔ zán hwɛhwɛ bɔ ye sɔgbe xá nǔ e ba wɛ a ɖè é. Tous les versets nɔ xlɛ́ wemafɔ e sɔgbe xá lɛ é bǐ bo nɔ tò ye sɔgbe xá wema Biblu tɔn lɛ ɖebɔdoɖewu. Articles nɔ xlɛ́ xota ɖěɖee sɔgbe xá bo ɖò xónusɔ́ɖóte ɔ kpo xota ɖevo lɛ kpo mɛ é.\nEnyi a wlan xókwin gègě ɔ, zǐn gbàví Expression exacte ɔ bá mɔ nǔ e sɔgbe xá nukɛgbe ɔ pɛ́ɛ́ é.\nA sixu ba xókwin alǒ nukɛgbe ɖé ɖò wema e a ɖò xixa wɛ é mɛ.\nHwenu e a ɖò wema ɖé xà wɛ é ɔ, zǐn Nǔbiba sín wuntun ɔ; enɛ gudo hǔn, jɛ xókwin e ba wɛ a ɖè é wlan jí. A ɖò wlanwlan wɛ ɔ, é na slɛ́ ɖé lɛ nú we. Zǐn ɖokpo ɖ’emɛ alǒ zǐn Ba ɖò klavié ɔ jí bá mɔ nǔ e é na lɛ é.\nEnyi a ko yí Étude perspicace des Écritures ɔ, a sixu ba nǔ dó xota ɖé jí ɖ’emɛ. Azɔwanú elɔ nɔ tɔ́n hwenu e a ɖò Biblu alǒ wema ɖé xà wɛ é.\nZǐn Nǔbiba sín wuntun ɔ; enɛ gudo hǔn, jɛ xota e ba wɛ a ɖè é wlan jí. A ɖò wlanwlan wɛ ɔ, xota ɖěɖee sɔgbe xá bo ɖò Étude perspicace des Écritures mɛ é na tɔ́n. Zǐn ɖokpo ɖ’emɛ bá mɔ tɛn dó hun.\nÈ ɖè nǔ yɔyɔ̌ enɛ lɛ tɔ́n ɖò Octobre 2014 dó JW Library 1.3.4, ee sɔgbe xá Andloyidu 2.3 alǒ yaɖeyaɖe tɔn é jí. Enyi a ma mɔ nǔ enɛ lɛ ǎ hǔn, kɛnklɛn xwedó alixlɛ́mɛ e ɖò xota “Jɛ JW Library Zán Jí: Andloyidu” mɛ lɛ é Yǐ Nǔ Yɔyɔ̌ Lɛ.


Azɔ̌ kpo Gbɔjɛ kpo “Ðó Hwenu” | Atɔxwɛ Kplɔnkplɔn\nAtɔxwɛ: Nǔkplɔnkplɔn Tɔn | Décembre 2019\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Abua Acoli Afrikaans Ajagbe Akha Albanie-Gbè Altaï-Gbè Alur Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Changana (Mozambique Tɔn) Chavacano Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Chuuk-Gbè Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Guadeloupe Tɔn Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Edo Efik Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fante Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Garifuna Géorgie-Gbè Gitonga Glɛkigbe Glɛnsigbe Gokana Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Ibinda Ibo Idoma Igede Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Javan-Gbè Jula Kabiye Kachin Kana Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (Arabe) Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisi Kisonge Kongo Konkani (Romain) Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Laos-Gbè Lenje Lettonie-Gbè Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makhuwa-Meetto Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mixtèque (Guerrero) Mizo Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Navajo Ndau Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Ngangela Nias Nigerian Sign Language Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Ouïghour (Arabe) Ouïghour (Cyrillique) Palau-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quiché Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Romani (Macédoine Tɔn) Romani (Tofɔligbé Grèce Tɔn Tɔn) Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Romany (Serbia) Ronga Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Rutooro Samoa-Gbè Sangir Sango Saramacca-Gbè Sena Sepedi Sepulana Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tajikistan-Gbè Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Congo Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Costa Rica Tɔn Tokunɔgbe Croatie Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Grèce Tɔn Tokunɔgbe Guatemala Tɔn Tokunɔgbe Honduras Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Kenya Tɔn Tokunɔgbe Malawi Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Mozambique Tɔn Tokunɔgbe Nicaragua Tɔn Tokunɔgbe Panama Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Philippines Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Roumanie Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Salvador Tɔn Tokunɔgbe Slovaquie Tɔn Tokunɔgbe Taïwan Tɔn Tokunɔgbe Tchèque Tɔn Tokunɔgbe Thaï Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zambie Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Venda Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yap-Gbè Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nXÓTA NǓKPLƆNKPLƆN TƆN 49\nAzɔ̌ kpo Gbɔjɛ kpo “Ðó Hwenu”\n“Mi wá mǐ ni jɛ vo fí e mɛɖé ma ɖè ǎ é, bonu mǐ na gbɔjɛ kpɛɖé.”—MAK. 6:31.\nHAN 143 Vǎn Kan, Nɔ Acéjí Lobo Nɔte\n1. Linlin tɛ mɛ gegě ka nɔ ɖó dó azɔ̌ wu?\nLINLIN tɛ mɛ gegě ka nɔ ɖó dó azɔ̌ wu ɖò fí e a nɔ nɔ é? Ðò tò gegě mɛ ɔ, mɛ lɛ nɔ w’azɔ̌ tawun hú ɖ’ayǐ tɔn. Hwɛhwɛ wɛ mɛ e nɔ w’azɔ̌ dín lɛ é sín alɔnu nɔ ján bɔ ye nɔ mɔ hwenu dó gbɔjɛ, zán hwenu xá xwédo yetɔn alǒ sú hudo gbigbɔ tɔn yetɔn lɛ sín dò ǎ. (Nǔt. 2:23) Ðò alɔ ɖevo mɛ ɔ, mɛɖé lɛ tíìn bo yí wǎn nú azɔ̌ ɖebǔ ǎ bo nɔ ba hwɛjijɔ dó gbɔ azɔ̌ wà.—Nǔx. 26:13, 14.\n2-3. Kpɔ́ndéwú tɛ lɛ Jehovah kpo Jezu kpo ka sɔ́ ɖ’ayǐ nú mǐ dó azɔ̌ wu?\n2 Gbɛ̀ ɔ nɔ ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é dó azɔ̌ wu ǎ, amɔ̌, mǐ ni kpɔ́n linlin e Jehovah kpo Jezu kpo nɔ ɖó d’ewu é. É ɖò wɛn ɖɔ Jehovah nyí azɔ̌watɔ́. Jezu xlɛ́ enɛ nyi wɛn bo ɖɔ: “Tɔ́ ce ɖò azɔ̌ wà wɛ tɛgbɛ, bɔ nyɛ lɔ ɖò azɔ̌ wà wɛ.” (Jaan 5:17) Lin tamɛ dó azɔ̌ e Mawu wà bo dá nǔɖiɖó gbigbɔ tɔn maxamaxa lɛ kpo wɛkɛ ɖaxó elɔ kpo lɛ é bǐ jí. Mǐ nɔ lɛ́ mɔ kúnnuɖenú e xlɛ́ nǔɖiɖózɔ́ e Mawu wà lɛ é, ɖò ayikúngban ɖɛkpɛɖɛkpɛ elɔ e jí mǐ ɖè é. Hwɛ ɖɛhanwlantɔ́ ɔ tɔn jɔ bɔ é ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ, nǔɖiɖó towe lɛ sukpɔ́ lóóo! A bló nǔ enɛ bǐ kpo nǔnywɛ kpo. Nǔ e a bló lɛ wɛ gɔ́ ayikúngban ɔ jí.”—Ðɛh. 104:24.\n3 Jezu wà nǔ Tɔ́ tɔn ɖɔhun. É d’alɔ Mawu bɔ é ‘sɔ́ jinukúnsin ɖ’ayǐ.’ É w’azɔ̌ xá Jehovah “azɔ̌gán ɖɔhun.” (Nǔx. 8:27-31) Ðò nukɔnmɛ hwenu e Jezu ɖò ayikúngban jí é ɔ, é w’azɔ̌ nukúnɖeji ɖé. Azɔ̌ enɛ cí nǔɖuɖu ɖɔhun n’i, bɔ nǔ e é wà lɛ é bǐ xlɛ́ ɖɔ Mawu wɛ sɛ́ ɛ dó.—Jaan 4:34; 5:36; 14:10.\n4. Etɛ kpɔ́ndéwú e Jehovah kpo Jezu kpo zé ɖ’ayǐ dó gbɔjɛ wu é ka sixu kplɔ́n mǐ?\n4 Kpɔ́ndéwú e Jehovah kpo Jezu kpo zé ɖ’ayǐ, bo nɔ w’azɔ̌ syɛnsyɛn é xlɛ́ ɖɔ é kún ɖò dandan ɖɔ mǐ ni nɔ gbɔjɛ ó wɛ à? Ðebǔ ǎ. Nǔ nɔ cikɔ nú Jehovah gbeɖé ǎ, enɛ wu ɔ, é byɔ ɖɔ é ni gbɔjɛ ǎ. Biblu ɖɔ ɖɔ Jehovah dá jinukúnsin kpo ayikúngban kpo gudo é ɔ, é “ɖó azɔ̌ te bo gbɔjɛ.” (Tín. 31:17) Enɛ xlɛ́ ɖɔ Jehovah ɖó nǔ lɛ dídá te bo kpɔ́n ye b’ɛ jɛmɛ n’i. Jezu w’azɔ̌ syɛnsyɛn hwenu e é ɖò ayikúngban jí é có, é lɔ ka nɔ ba hwenu bo nɔ gbɔjɛ bo nɔ lɛ́ ɖu nǔ.—Mat. 14:13; Luk. 7:34.\n5. Wuvɛ̌ tɛ ka nɔ kpannukɔn mɛ gegě?\n5 Biblu dó wusyɛn lanmɛ nú togun Mawu tɔn ɖɔ é ni nɔ w’azɔ̌. Mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ ɖó na nɔ w’azɔ̌ syɛnsyɛn, ye na nyí fɔnlínnɔ ǎ. (Nǔx. 15:19) Vlafo a nɔ wà agbazazɔ́ ɖé dó kpé nukún dó xwédo towe wu. Ahwanvu Klisu tɔn lɛ bǐ ka ɖó na nɔ lɛ́ ɖ’alɔ ɖò wɛnɖagbe ɔ jijla mɛ. É ka lɛ́ byɔ ɖɔ mǐ ni gbɔjɛ ganji. É ka nɔ vɛwǔ nú we hweɖelɛnu bɔ a na mɔ hwenu e kpé é nú agbazazɔ́ kpo sinsɛnzɔ́ ɔ kpo bo na lɛ́ gbɔjɛ à? Nɛ̌ mǐ ka na wà gbɔn bo na tuùn táan nabi e mǐ na w’azɔ̌ na é kpo nabi e mǐ na gbɔjɛ na é kpo?\nLEE A SIXU KPÉWÚ BO NƆ JLƐ̌ JÍ GBƆN É\n6. Nɛ̌ Maki 6:30-34 ka xlɛ́ ɖɔ Jezu nɔ ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é dó azɔ̌ kpo gbɔjɛ kpo wu gbɔn?\n6 É ɖò taji ɖɔ è ni ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é dó azɔ̌ wu. Mawu sɔ́ d’ayi mɛ nú Axɔ́su Salomɔ́ɔ b’ɛ wlan ɖɔ: “Nǔ bǐ wɛ ɖó hwenu.” É kɛnu dó nǔdidó, xɔ mimɛ, avǐ yiya, nǔkiko, weɖuɖú, kpo nǔ ɖevo lɛ kpo wu. (Nǔt. 3:1-8) Akpáxwé taji gbɛzán tɔn we wɛ nyí azɔ̌ kpo gbɔjɛ kpo. Jezu ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é dó azɔ̌ kpo gbɔjɛ kpo wu. Mɛsɛ́dó lɛ lɛkɔ sín wɛn jla gbé gbè ɖokpo. Alɔnu yetɔn ján kaka bɔ ye “mɔ tɛn na ɖu nǔ vɔ́vɔ́ ǎ.” Jezu ɖɔ: “Mi wá mǐ ni jɛ vo fí e mɛɖé ma ɖè ǎ é, bonu mi na gbɔjɛ kpɛɖé.” (Xà Maki 6:30-34.) Jezu kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo nɔ kpéwú hwebǐnu bo nɔ gbɔjɛ lee ye jló gbɔn é ǎ, amɔ̌ é tuùn ɖɔ ye bǐ ɖó hudo gbɔjɛ tɔn.\n7. Nɛ̌ Gbɔjɛzán sín sɛ́n ɔ gbígbéjé kpɔ́n ka na d’alɔ mǐ gbɔn?\n7 Hweɖelɛnu ɔ, é nɔ byɔ ɖɔ mǐ ni gbɔjɛ kpɛɖé alǒ ɖyɔ azɔ̌ e mǐ nɔ wà gbè bǐ gbè é bo wà azɔ̌ ɖevo. Mawu bló tuto ɖé nú togun tɔn hwexónu tɔn bɔ é xlɛ́ enɛ mǐ; é wɛ nyí Gbɔjɛzán ɔ. Mǐ ɖò Mɔyizisɛ́n ɔ glɔ́ ǎ, é ɖò mɔ̌ có, mǐ sixu ɖu lè nǔ e é ɖɔ dó Gbɔjɛzán ɔ wu é gbígbéjé kpɔ́n tɔn. Enɛ sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na gbéjé linlin e mǐ nɔ ɖó dó azɔ̌ kpo gbɔjɛ kpo wu é kpɔ́n.\nGBƆJƐZÁN Ɔ: HWENU GBƆJƐYIYI KPO MAWU SÍNSƐ́N KPO TƆN\n8. Sɔgbe xá Tíntɔ́n 31:12-15 ɔ, etɛ è ka nɔ wà ɖò Gbɔjɛzángbe?\n8 Xó Mawu tɔn ɖɔ ɖɔ Mawu dá nǔ lɛ nú azǎn ayizɛ́n gudo é ɔ, é ɖó nǔ lɛ dídá te ɖò ayikúngban jí. (Bǐb. 2:2) Amɔ̌, Jehovah yí wǎn nú azɔ̌, bɔ ɖò ali ɖevo lɛ nu ɔ, é “ɖò azɔ̌ wà wɛ tɛgbɛ.” (Jaan 5:17) Gbɔjɛzán e Jehovah na é xwedó gbɔjɛ sín azǎn tɔn e è tinmɛ ɖò Bǐbɛ̌mɛ mɛ é sín kpɔ́ndéwú. Mawu ɖɔ ɖɔ Gbɔjɛzán ɔ nyí wuntun ɖé ɖò emi kpo Izlayɛli-ví lɛ kpo tɛntin. ‘Azán ɖé wɛ bo ɖò vo nú Jehovah.’ (Xà Tíntɔ́n 31:12-15.) Sɛ́n ɔ gbɛ́ bɔ mɛɖebǔ kaka jɛ vǐ lɛ, kpo mɛsɛntɔ́ lɛ kpo jí ɖó na w’azɔ̌ ǎ, xwégbe kanlin lɛ lɔ tlɛ ɖó na w’azɔ̌ ǎ. (Tín. 20:10) É nɔ zɔ́n bɔ togun ɔ nɔ sɔ́ ayi ɖó nǔ gbigbɔ tɔn lɛ jí hugǎn.\n9. Linlin e ma ɖò jlɛ̌ jí ǎ é tɛ mɛɖé lɛ ka ɖó dó Gbɔjɛzán ɔ wu ɖò Jezu hwenu?\n9 Gbɔjɛzán ɔ nɔ wà ɖagbe nú togun Mawu tɔn, amɔ̌, sinsɛngán e nɔ gbɛ̀ ɖò Jezu hwenu lɛ é gegě bló bɔ é syɛn tawun, ye hɛn gángángán. Ye ɖɔ ɖɔ é kún sɔgbe xá sɛ́n bonu è na ba nǔkún yayǎnɔ bo ɖu, alǒ gbɔ azɔn nú azinzɔnnɔ ɖé ɖò Gbɔjɛzángbe ó. (Mak. 2:23-27; 3:2-5) Nukún e ye nɔ sɔ́ dó kpɔ́n é sɔgbe xá linlin Mawu tɔn ǎ, bɔ Jezu ɖè enɛ xlɛ́ mɛ e jló na sè lɛ é nyi wɛn.\nXwédo e mɛ Jezu nɔ é nɔ gbɔn Gbɔjɛzán ɔ sín yɛkan mɛ dó sɔ́ ayi ɖó nǔ gbigbɔ tɔn lɛ jí (Kpɔ́n akpáxwé 10gɔ́ ɔ) *\n10. Etɛ Matie 12:9-12 ka sixu kplɔ́n mǐ dó linlin e Jezu nɔ ɖó dó Gbɔjɛzán ɔ wu é wu?\n10 Jezu kpo Jwifu e nyí ahwanvu tɔn lɛ é kpo nyi Gbɔjɛzánsɛ́n ɔ, ɖó ye ɖò Mɔyizisɛ́n ɔ glɔ́ wutu. * Amɔ̌, Jezu xlɛ́ gbɔn xó kpo nǔwiwa kpo mɛ ɖɔ è ɖó na nɔ jlɛ̌ jí dó nyi Gbɔjɛzánsɛ́n ɔ, ɖɔ è sixu wà xomɛnyínyɔ́ sín nǔ lɛ bo lɛ́ d’alɔ mɛ ɖò azǎn enɛ gbè. É ɖɔ nyi wɛn ɖɔ: “Ðò sɛ́n [ɔ] mɛ ɔ, è hɛn ɔ, è na wà ɖagbe gbɔjɛzángbe.” (Xà Matie 12:9-12.) É mɔ xomɛnyínyɔ́ kpo alɔdidó mɛ kpo sín nǔ lɛ wiwa dó mɔ Gbɔjɛzánsɛ́n ɔ gbigba ǎ. Nǔwiwa Jezu tɔn lɛ xlɛ́ nǔ e ɖò taji ɖò Gbɔjɛzángbe é. Ðó togun Mawu tɔn nɔ gbɔjɛ bo nɔ jó azɔ̌ e ye nɔ wà lɛ é dó wutu ɔ, ye nɔ kpéwú bo nɔ sɔ́ ayi ɖó gbigbɔ sín nǔ lɛ jí. Jezu sù ɖò xwédo e nɔ zán Gbɔjɛzán ɔ dó wà nǔ gbigbɔ tɔn lɛ é ɖé mɛ. Enɛ tɔ́n ɖò nǔ e mǐ xà bɔ Jezu nɔ wà hwenu e é ɖò jɔtɛn tɔn ɖò Nazalɛti é mɛ: “É yì kplɔ́ngbasá gbɔjɛzán Jwifu lɛ tɔn gbè, lee é ko nɔ bló gbɔn é. É site bo ja Mawuxó xà gbé.”—Luk. 4:15-19.\nLINLIN TƐ A KA NƆ ÐÓ DÓ AZƆ̌ WU?\n11. Mɛ̌ ka zé kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖ’ayǐ nú Jezu dó azɔ̌ wu?\n11 É ɖò wɛn ɖɔ Jozɛfu ɖó linlin e Mawu nɔ ɖó dó azɔ̌ wu é, bo kplɔ́n xwlɛkpikpazɔ́ Jezu, vǐ e è zɔ́n hinhɛn ɛ é. (Mat. 13:55, 56) Jezu sixu ko mɔ Jozɛfu bɔ é nɔ w’azɔ̌ syɛnsyɛn gbè bǐ gbè bá dó kpé nukún xwédo tɔn e d’agba é wu. Nukɔnmɛ ɔ, Jezu ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ: “Azɔ̌watɔ́ ɔ, è ɖó na sú azɔ̌ e é wà ɔ sín axɔ́ ɛ.” (Luk. 10:6-7) Nǔgbo ɔ, azɔ̌syɛnsyɛnwiwa má Jezu.\n12. Wemafɔ tɛ lɛ wɛ xlɛ́ nǔ e Biblu ɖɔ dó azɔ̌ syɛnsyɛn wu é?\n12 Mɛsɛ́dó Pɔlu lɔ nyɔ́ azɔ̌ syɛnsyɛn wà. Azɔ̌ tɔn taji ɔ wɛ nyí ɖɔ é na ɖekúnnu dó nyikɔ Jezu tɔn kpo wɛn tɔn kpo wu. Amɔ̌, Pɔlu w’azɔ̌ dó kpé nukún éɖée wu. Tɛsalonikinu lɛ tuùn ɖɔ é “nɔ jɛ tagba, bo nɔ wà azɔ̌” “zǎn kpo kéze kpo,” b’ɛ zɔ́n bɔ é “nɔ kɔ jí nú mɛɖebǔ [ǎ].” (2 Tɛ. 3:8; Mɛ. 20:34, 35) É sixu ko nyí ɖɔ goxɔ gbigbá sín azɔ̌ tɔn dó gesí wɛ é ɖè. Hwenu e é ɖò Kɔlɛnti é ɔ, é nɔ Akilasi kpo Plisilu kpo sín xwégbe bɔ “ye nɔ wà azɔ̌ ɖó kpɔ́ ye nɔ gbá goxɔ.” Ðɔ e Pɔlu ɖɔ ɖɔ emi nɔ w’azɔ̌ “zǎn kpo kéze kpo” é xlɛ́ ɖɔ é kún nɔ gbɔjɛ ó ǎ. É nɔ ɖó goxɔ gbigbá te ɖò Gbɔjɛzángbe lɛ mɔ̌. Ali nɔ hun n’i ɖò azǎn enɛ gbè bɔ é nɔ ɖekúnnu nú Jwifu lɛ, ɖó ye lɔ nɔ w’azɔ̌ ɖě ɖò Gbɔjɛzángbe ǎ wutu.—Mɛ. 13:14-16, 42-44; 16:13; 18:1-4.\n13. Etɛ kpɔ́ndéwú Pɔlu tɔn ka sixu kplɔ́n mǐ?\n13 Mɛsɛ́dó Pɔlu zé kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖé ɖ’ayǐ. É ɖó na wà agbazazɔ́, amɔ̌ é nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ ɖ’alɔ “ɖò wɛnɖagbe Mawu tɔn sín azɔ̌ mímɛ́ ɔ mɛ” ɖò gbesisɔmɛ. (Hlɔ. 15:16, nwt; 2 Kɔ. 11:23) É dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ ɖɔ ye ni wà nǔ ɖokpo ɔ. Enɛ wu ɔ, Akilasi kpo Plisilu kpo gɔ́ nú Pɔlu, bo “wà azɔ̌ nú Klisu Jezu.” (Hlɔ. 12:11; 16:3) Pɔlu dó wusyɛn lanmɛ nú Kɔlɛntinu lɛ ɖɔ ye ni “nɔ ɖò bǐbí dó Aklunɔ sín azɔ̌ ɔ wu d’eji wɛ.” (1 Kɔ. 15:58; 2 Kɔ. 9:8) Jehovah tlɛ sɔ́ dó ayi mɛ nú mɛsɛ́dó Pɔlu bɔ é wlan ɖɔ: “Mɛ e ma jló na wà azɔ̌ ǎ ɔ, ni ma ɖu nǔɖuɖu lɔ ó.”—2 Tɛ. 3:10.\n14. Etɛ ɖɔ wɛ Jezu ka ɖè hwenu e é ɖɔ xó e ɖò Jaan 14:12 mɛ é é?\n14 Azɔ̌ taji hugǎn e mǐ sixu wà ɖò azǎn gudogudo tɔn elɔ lɛ mɛ é wɛ nyí Mawuxóɖiɖɔ, kpo nǔ kplɔnkplɔn mɛ lɛ bonu ye na huzu ahwanvu kpo. Nǔgbo ɔ, Jezu ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ ahwanvu emitɔn lɛ na w’azɔ̌ e tlɛ hugǎn emitɔn lɛ é! (Xà Jaan 14:12.) É nyí ɖiɖɔ wɛ é ɖè ɖɔ mǐ na bló nǔjiwǔ lɛ éɖɔhun ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, ahwanvu tɔn lɛ na ɖɔ Mawuxó bo lɛ́ kplɔ́n nǔ mɛ ɖò fí gegě, nú mɛ gegě bo na lɛ́ wà mɔ̌ nú táan gegě, hugǎn lee éyɛ wà gbɔn é.\n15. Nǔ tɛ lɛ mǐ ka ɖó na nɔ kanbyɔ mǐɖée? Aniwu?\n15 Nú a nɔ wà agbazazɔ́ ɖé hǔn, kan nǔ elɔ lɛ byɔ hwiɖée: ‘È ka tuùn mì ɖò azɔ̌ ce jí ɖɔ un nɔ wà azɔ̌ syɛnsyɛn à? Un ka nɔ fó azɔ̌ ce dó hwenu bo nɔ wà mɔ̌ kpo nǔwukpíkpé ce bǐ kpo à?’ Nú xósin towe lɛ nyí ɛɛn ɔ, gǎn towe na ɖibla ɖeji dó wǔ we. Wɛn Axɔ́suɖuto ɔ tɔn na lɛ́ dɔn mɛ e ɖò ayi ɖó wǔ we wɛ lɛ é hugǎn. Ðò Mawuxóɖiɖɔ kpo mɛkplɔnkplɔn kpo sín azɔ̌ ɔ kpáxwé ɔ, kan nǔ elɔ lɛ byɔ hwiɖée: ‘È ka tuùn mì ɖɔ un nɔ w’azɔ̌ syɛnsyɛn ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ à? Un ka nɔ sɔnǔ nú xóɖɔɖókpɔ́ nukɔntɔn lɛ ganji à? Un ka nɔ yawǔ lɛkɔ yì ɖɔ xó xá mɛ e ɖó jlǒ lɛ é à? Un ka nɔ ɖ’alɔ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ sín akpáxwé vovo lɛ mɛ ɖò gbesisɔmɛ à?’ Nú xósin towe lɛ nyí ɛɛn ɔ, a na mɔ awǎjijɛ ɖò azɔ̌ towe mɛ.\nLINLIN TƐ A KA NƆ ÐÓ DÓ GBƆJƐ WU?\n16. Vogbingbɔn tɛ ka ɖò linlin e Jezu kpo mɛsɛ́dó lɛ kpo ɖó dó gbɔjɛ wu é, kpo ee mɛ gegě nɔ ɖó d’ewu égbé é kpo tɛntin?\n16 Jezu tuùn ɖɔ emi kpo mɛsɛ́dó lɛ kpo nɔ ɖó gbɔjɛ kpɛɖé sín hudo hweɖelɛnu. Amɔ̌, mɛ gegě cí nya dɔkunnɔ e xó lǒ Jezu tɔn ɖɔ é ɖɔhun, ɖò hwexónu kpo égbé kpo. Nya enɛ na ganjɛwu éɖée ɖɔ: “Un na gbɔjɛ, bo na ɖu nǔ, bo nu ahan, bo na ɖu gbɛ̀.” (Luk. 12:19; 2 Tim. 3:4) É sɔ́ ayi tɔn ɖó gbɔjɛ kpo gbɛɖuɖu kpo jí, Jezu kpo mɛsɛ́dó lɛ kpo ka wà mɔ̌ ǎ.\nNú mǐ ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é dó azɔ̌ kpo gbɔjɛ kpo wu ɔ, é na zɔ́n bɔ mǐ na sɔ́ ayi ɖó azɔ̌ ɖagbe e na fá kɔ nú mǐ lɛ é jí (Kpɔ́n akpáxwé 17gɔ́ ɔ) *\n17. Nɛ̌ mǐ ka nɔ zán gbɔjɛhwenu mǐtɔn lɛ gbɔn?\n17 Égbé ɔ, mǐ nɔ tɛ́n kpɔ́n bá wà nǔ Jezu ɖɔhun gbɔn gbɔjɛhwenu e mǐ mɔ ɖò azɔ̌mɛ é zinzan dó gbɔjɛ, ɖekúnnu nú mɛ ɖevo lɛ, bo lɛ́ yì kplé Klisanwun tɔn lɛ gblamɛ. Nǔ kplɔnkplɔn mɛ lɛ bonu ye na huzu ahwanvu kpo kplé lɛ yiyi kpo nyí nǔ taji nú mǐ sɔmɔ̌, bɔ mǐ nɔ dó gǎn lɛ bǐ bo nɔ ɖ’alɔ ɖò nǔ mímɛ́ enɛ lɛ mɛ ɖò gbesisɔmɛ. (Ebl. 10:24, 25) Mǐ na bo tlɛ yí gbɔjɛ bo yì tomɛ ɔ, mǐ nɔ tɛ́dó aca gbigbɔ tɔn mǐtɔn lɛ wu, bo nɔ yì kplé lɛ ɖò fí ɖebǔ e mǐ ɖè é, lobo nɔ lɛ́ ba ali e na hun lɛ é dó ɖekúnnu nú mɛ e mǐ nɔ xò gò lɛ é.—2 Tim. 4:2.\n18. Etɛ Axɔ́su mǐtɔn Klisu Jezu ka ba ɖɔ mǐ ni wà?\n18 É sù nukún mǐtɔn mɛ tawun ɖɔ Axɔ́su mǐtɔn Klisu nɔ jlɛ̌ jí, bo d’alɔ mǐ bonu mǐ na ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é dó azɔ̌ kpo gbɔjɛ kpo wu. (Ebl. 4:15) É ba ɖɔ mǐ ni gbɔjɛ lee mǐ ɖó hudo tɔn gbɔn é. É lɛ́ ba ɖɔ mǐ ni wà azɔ̌ syɛnsyɛn bo sú hudo agbaza tɔn mǐtɔn lɛ sín dò, lobo lɛ́ ɖ’alɔ ɖò nǔ kplɔnkplɔn mɛ lɛ bonu ye ni huzu ahwanvu sín azɔ̌ e nɔ fá kɔ nú mɛ é mɛ. Ðò xóta e bɔ d’ewu é mɛ ɔ, mǐ na ɖɔ xó dó azɔ̌ e Jezu wà bonu mǐ na gosin kannumɔgbenu baɖabaɖa ɖé é jí.\nEtɛ kpɔ́ndéwú e Jehovah kpo Jezu kpo zé ɖ’ayǐ dó azɔ̌ wu é ka sixu kplɔ́n mǐ?\nAli tɛ Gbɔjɛzán ɔ ka nɔ hun nú Izlayɛli-ví lɛ? Etɛ enɛ ka ɖò kpinkplɔn mǐ wɛ égbé?\nEtɛwu é ka ɖò taji ɖɔ mǐ ni ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é dó gbɔjɛ kpo azɔ̌ kpo wu?\n^ akpá. 5 Biblu kplɔ́n lee mǐ sixu ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é dó azɔ̌ kpo gbɔjɛ kpo wu gbɔn é mǐ. Xóta elɔ na zán gbɔjɛzán aklunɔzán gbla ɖokpo ɖokpo tɔn e Mawu na Izlayɛli-ví lɛ é sín kpɔ́ndéwú dó d’alɔ mǐ bɔ mǐ na gbéjé linlin e mǐ nɔ ɖó dó azɔ̌ kpo gbɔjɛ kpo wu é kpɔ́n.\n^ akpá. 10 Ahwanvu lɛ nɔ ɖó sísí nú Gbɔjɛzánsɛ́n ɔ sɔmɔ̌ b’ɛ sín enɛ wu bɔ ye jó nǔsisɔ nú cyɔ Jezu tɔn dó kaka jɛ vivɔnu Gbɔjɛzán ɔ tɔn.—Luk. 23:55, 56.\n^ akpá. 55 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Jozɛfu kplá xwédo tɔn xwè kplɔ́ngbasá ɖò Gbɔjɛzángbe.\n^ akpá. 57 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Tɔ́ ɖé ɖò azɔ̌ wà wɛ bá dó kpé nukún dó xwédo tɔn wu, enɛ gudo ɔ, é ɖò gbɔjɛhwenu tɔn zán nú yɛhwexɔ́suɖuto ɔ sín nǔ lɛ wɛ; é kpo xwédo tɔn kpo yì tomɛ có, é ka ɖò mɔ̌ wà wɛ.\nJehovah Bló Bɔ Mǐ Jɛ Mǐɖée Sí\nMɛjitɔ́ lɛ Mi, Mi Kplɔ́n Vǐ Mitɔn lɛ nú Ye Na Yí Wǎn nú Jehovah\n“Mǐ Nɔ Dókú nú [Mɛ] Ðò Nǔ Bǐ Mɛ”\nAlɔdlɛndónǔ Xóta lɛ Tɔn nú Atɔxwɛ 2019 Tɔn Lɛ\nText Alɔ e jí è sixu yí nǔ e ɖò wema jí lɛ é ɖó lɛ é ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Décembre 2019\nNǔxixo Alɔ e jí è sixu yí xóyidókanji lɛ ɖó lɛ é ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Décembre 2019\nATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Décembre 2019


Tan Gbɛzán Tɔn: Nǔ E Jehovah Byɔ É Wiwa Nɔ Hɛn Nyɔna lɛ Wá | Olive Matthews\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Edo Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nMɛ e tɔn wɛ é Olive Matthews\n“Mǐ na wà mɔ̌!” Lee nyì kpo asú ce kpo, gɔ́ nú fofó ce kpo asì tɔn kpo yí gbè nú byɔ e è byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni wá bɛ́ azɔ̌ ɖé é gbɔn é nɛ. Etɛwu mǐ ka yí gbè na? Nɛ̌ Jehovah ka dó nú mǐ gbɔn? Mǐ nú má ɖɔ xó kpɛɖé nú mi dó nyiɖée wu hwɛ̌.\nÈ JÌ mì ɖò 1923 ɖò Hemsworth; toxo Yorkshire tɔn ɖé wɛ ɖò Angleterre. Un ɖó fofó ɖokpo b’ɛ nɔ nyí Bob. Hwenu e un ɖó xwè tɛnnɛ mɔ̌ é ɔ, tɔ́ mǐtɔn e nyí mɛɖé bo gbɛ́ wǎn nú yɛmɛnúwiwa sinsɛn tɔn é mɔ wema ɖé lɛ, bɔ ye ɖè mɛ̌ sinsɛn nùvú lɛ. Nǔ e é xà lɛ é kpaca ɛ tawun. Xwè yɔywɛ ɖé gudo ɔ, Bob Atkinson wá xwé mǐtɔn gbè bo xò xóɖiɖɔ Nɔví Rutherford tɔn lɛ ɖokpo ɖò glamafónu jí. Mǐ ɖ’ayi wu ɖɔ gbɛ̌ta e ɖè wema lɛ tɔn é ɖokpo ɔ wɛ lɛ́ ɖè xóɖiɖɔ ɔ lɔ tɔ́n! Mɛjitɔ́ ce lɛ byɔ Nɔví Atkinson ɖɔ é na nɔ ɖu gbadanu nùɖuɖu ɖò mǐ gɔ́n gbadanu lɛ bǐ bo na nɔ na xósin nú nǔ tobutobu e mǐ nɔ kanbyɔ dó Biblu jí lɛ é. È byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ wá kplé lɛ ɖò nɔví ɖé sín xwégbe, bɔ fí ɔ ɖó kilomɛtlu yɔywɛ ɖé dó xwé mǐtɔn gbè. Mǐ yawu yí gbè, bɔ è ɖó agun kpɛví ɖé ayǐ ɖò Hemsworth. É lín ǎ bɔ mǐ nɔ yí devizɔwatɔ́ kpɔnla tɔn lɛ (è nɔ ylɔ ye ɖɔ nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn lɛ ɖò égbé) dó xwé mǐtɔn gbè, bo nɔ ylɔ gbexosin-alijitɔ́ e yá dó mǐ lɛ é ɖɔ ye ni wá ɖu nǔ. Kpɔ́ninɔ xá ye wà ɖagbe nú mì tawun.\nMǐ jɛ ajɔ̌ ɖé wà jí, bɔ tɔ́ ce ɖɔ nú fofó ce ɖɔ: “Enyi a jló na gosin xwégbe, bo na nyí gbexosin-alijitɔ́ ɖé ɔ, mǐ na jó ajɔ̌ ɔ dó.” Bob yí gbè, bo gosin xwégbe bo nyí gbexosin-alijitɔ́ hwenu e é ɖó xwè 21 é. Xwè wè gudo, hwenu e un ɖó xwè 16 é ɔ, un nyí gbexosin-alijitɔ́ ɖé. Gbɔn vo nú aklunɔzán gblamɛ fifo lɛ ɔ, ɖibla nyí nyiɖokpo wɛ nɔ w’azɔ̌, bo nɔ zán kati kúnnuɖiɖe tɔn ɖé kpo glamafónu ɖé kpo. Amɔ̌, Jehovah dó nú mì, bɔ un mɔ Biblu kplɔntɔ́ e yì nukɔn tawun é ɖé. Xwédo tɔn sín hagbɛ̌ lɛ gègě wá yí nugbǒ ɔ. Xwè e bɔ d’ewu é mɛ ɔ, un nyí gbexosin-alijitɔ́ titewungbe, nyì kpo Mary Henshall kpo. È sɛ́ mǐ dó fí e è ma ko ɖè nú mɛɖé ǎ é ɖé ɖò xá Cheshire tɔn mɛ.\nWɛkɛ Hwan Wegɔ ɔ tɛntin wɛ mǐ ɖè dìn, bɔ è ɖegbe nú nyɔnu lɛ ɖɔ ye na nɔ gudo nú ahwan. Ðó mǐ nyí sinsɛnzɔ́watɔ́ hwebǐnu tɔn wutu ɔ, mǐ mɛ gbexosin-alijitɔ́ titewungbe lɛ ɖó nukún ɖɔ è na jó mǐ dó lee è jó sinsɛnzɔ́watɔ́ sinsɛn ɖevo lɛ tɔn dó gbɔn é ɖɔhun. Amɔ̌, hwɛɖɔxɔsa lɛ yí gbè ǎ, enɛ wu ɔ, è ɖó hwɛ nú mì bɔ un sɛ̀n gan nú azǎn 31. Ðò xwè e bɔ d’ewu é mɛ hwenu e un ɖó xwè 19 gudo é ɔ, un na nyikɔ bonu è na sɔ́ mì dó mɛ e ayixa yetɔn gbɛ́ ahwanzɔ́ na lɛ é mɛ. È kplá mì yì hwɛɖɔxɔsa vovo wè, ye ka yí gbè nú xó ce ǎ. Hwenu e nǔ enɛ lɛ bǐ ɖò jijɛ wɛ é ɔ, un tuùn ɖɔ gbigbɔ mímɛ́ ɖò alɔ dó mì wɛ, bɔ Jehovah hɛn alɔ ce, bo hɛn mì lidǒ, bo lɛ́ na hlɔnhlɔn mì.—Eza. 41:10, 13.\nALƆDÓMƐTƆ́ YƆYƆ̌ ÐÉ\nArthur Matthews kpo nyì kpo kpé ɖò 1946. Gan wɛ é sɛ̀n nú sun atɔn, ɖó ayi tɔn gbɛ́ ahwanzɔ́ n’i wutu bo tɔ́n kɛɖɛ, bo wá gɔ́ nú nɔví sunnu tɔn Dennis e nyí gbexosin-alijitɔ́ titewungbe ɖé ɖò Hemsworth é. Tɔ́ yetɔn kplɔ́n nǔ ye dó Jehovah wu sín hwenu e ye kpó ɖò vǔ é, bɔ ye bló baptɛm hwenu e ye ɖò winnyawinnya mɛ é. É sɔ́ lín ɖebǔ ǎ bɔ è sɛ́ Dennis dó Irlande, bɔ é kpò Arthur kɛɖɛ. Lee Arthur dɔnkpɛvu gbexosin-alijitɔ́ azɔ̌syɛnsyɛnwatɔ́ enɛ nɔ zán gbɛ̀ gbɔn é jiwǔ nú mɛjitɔ́ ce lɛ, bɔ ye byɔ ɛ ɖɔ é ni wá nɔ kpɔ́ xá emi. Enyi un wá ba mɛ ce lɛ kpɔ́n ɔ, Arthur kpo nyì kpo ɖɔ ɖɔ è ɖu nǔ kpé ɔ, mǐ na nɔ klɔ́ gannu lɛ. Mǐ wá jɛ nǔ wlan sɛ́dó mǐɖée jí. Ðò 1948 ɔ, è ɖɔ ɖɔ Arthur na lɛ́ sɛ̀n gan nú sun atɔn ɖevo. Mǐ wlí alɔ ɖò Janvier 1949, bo ɖó linlin ɔ, bo na kpó ɖò sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn wà wɛ nú hwenu gègě lee é nyɔ́ bló gbɔn é. Nyɔna Jehovah tɔn kpo tuto ɖagbe e mǐ bló é kpo zɔ́n, bɔ mǐ nɔ zán gbɔjɛ hwenu mǐtɔn dó gbɛ̀ atín sínsɛ́n lɛ bo nɔ mɔ akwɛ kpɛɖé, bo na dó sixu kpó ɖò gbexosin-alijitɔ́ nyí wɛ.\nÐò Hemsworth, ɖò 1949, hwenu e mǐ wlí alɔ b’ɛ ɖó táan klewun ɖé gudo é\nXwè ɖokpo jɛji gudo kpowun ɔ, è byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni yì Gbadahweji Irlande tɔn, mǐ na tó yì Armagh hwɛ̌, bɔ enɛ ɔ gudo ɔ, mǐ na yì Newry; sinsɛn Katolika tɔn wɛ gɔ́ toxo enɛ lɛ bǐ mɛ. Kɔgbidinúmɛ syɛn ɖò xá ɔ mɛ tawun, bɔ mǐ ɖó na cɔ́ mǐɖée ɖesu, bo tuùn hwenu e mǐ na ɖɔ xó nú mɛ lɛ dó é. Nɔví asú kpo asì kpo ɖé sín xwégbe wɛ mǐ nɔ bló kplé lɛ ɖè, bɔ fí ɔ ɖó kilomɛtlu 16 dó fí e mǐ nɔ nɔ é. Mɛ tantɔn mɔ̌ wɛ nɔ wá. Enyi è byɔ mǐ ɖɔ mǐ na dɔ́ ayǐ ɔ, mǐ nɔ dɔ́ kɔ́mɛ, bɔ ayihɔngbe tɔn ɔ mǐ nɔ ɖu nùɖuɖu ɖagbeɖagbe ɖé. Awǎjijɛ ɖaxó ɖé wɛ ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ gègě ko ɖò xá enɛ ɔ mɛ dìn.\n“MǏ NA WÀ MƆ̌!”\nNɔví ce kpo asì tɔn Lottie kpo ko nyí gbexosin-alijitɔ́ titewungbe ɖò Totaligbé Irlande tɔn, bɔ ɖò 1952 ɔ, mǐ mɛ ɛnɛ lɛ bǐ yì kpléɖókpɔ́ agbegbe tɔn ɖé ɖò Belfast. Nɔví sunnu ɖé yí mǐ mɛ bǐ, gɔ́ nú Pryce Hughes ee wá nyí devizɔwatɔ́ alaxɔ tɔn ɖò Grande-Bretagne é dó xwé tɔn gbè kpo xomɛnyínyɔ́ kpo. Zǎnmɛ gbè ɖokpo ɔ, mǐ ɖò xó ɖɔ dó akpomɛwema La voie de Dieu est une voie d’amour e è ɖetɔ́n, ɖò taji ɔ, ɖó Irlande nu lɛ wu é jí wɛ. Nɔví Hughes ɖɔ xó dó lee é vɛwǔ bɔ è na ɖɔ xó nú mɛ e nɔ yì Katolika ɖò République d’Irlande lɛ é gbɔn é jí. È ɖè nɔví lɛ tɔ́n sín xwé yetɔn lɛ gbè, bɔ ahwan adakaxotɔ́ e yɛhwenɔ lɛ fɔ́n dó ye jí é huzu kpannukɔn ye. Pryce ɖɔ: “Mǐ ɖó hudo asú kpo asì kpo lɛ, kpodo mɔ̌to lɛ kpan tɔn, bo na bɛ́ nùjlajla bunɔ ɖé, bá má akpomɛwema ɔ gbɔn tò ɔ mɛ.” * Mǐ yawu yí gbè ɖɔ: “Mǐ na wà mɔ̌!” Enɛ wɛ nyí xó e un ɖɔ ɖò bǐbɛ̌mɛ tan elɔ tɔn é.\nNyì kpo gbexosin-alijitɔ́ hàtɔ́ ce lɛ kpo ɖò klobóto ɖé mɛ\nFí ɖokpo e gbexosin-alijitɔ́ lɛ sixu nɔ hwebǐnu ɖò Dublin é wɛ nyí xwé Mamáa Rutland tɔn gbè, nɔví nyɔnu gbejinɔtɔ́ hwenu línlín tɔn ɖé wɛ. Ee mǐ nɔte finɛ, bo sà nǔ mǐtɔn ɖé lɛ gudo é ɔ, mǐ mɛ ɛnɛ lɛ byɔ klobóto Bob tɔn mɛ. Mǐ mɔ mɔ̌to zǎn kpò e sɔgbe xá ninɔmɛ ɔ é ɖé, bo byɔ mɛ e sà nú mǐ é ɖɔ é ni kun wá ɖó xwégbe nú mǐ, ɖó mǐ mɛ ɖě nyɔ́ kun ǎ wutu. Arthur nɔ ayijinjɔn ɖò zan jí zǎn ɔ mɛ, bo mɔ éɖée ɖò mɔ̌to ɔ kun wɛ. Ayihɔngbe tɔn zǎnzǎn hwenu e é ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na ɖè mɔ̌to ɔ tɔ́n é ɔ, mɛsɛ́dó Mildred Willett (ee wá da John Barr é) gbɔn finɛ. Éyɛ nyɔ́ mɔ̌to kun. Ee mǐ ɖò ali jí bɔ é kplɔ́n kunkun tɔn kpɛɖé mǐ é ɔ, mǐ lɔ nyɔ́ kun.\nMɔ̌to mǐtɔn kpo vagɔ́ɔn e mɛ mǐ nɔ dɔ́ é kpo\nMǐ ɖó hudo fí e mǐ na nɔ é tɔn. Mǐ ɖ’acéjí bo nyì alɔ nú vagɔ́ɔn ɖé mɛ dídɔ́ ɖó gbeklanxamɛtɔ́ lɛ sixu wá dó zo, enɛ wu ɔ, mǐ ba xɔ kaka bo ka mɔ ɖě ǎ. Zǎn enɛ mɛ ɔ, mǐ mɛ ɛnɛ lɛ dɔ́ mɔ̌to ɔ mɛ. Ayihɔngbe tɔn ɔ, nǔ e mǐ wá mɔ é wɛ nyí vagɔ́ɔn kpɛví e è sɔ́ dó bló xɔ na bɔ akánma kpɛví wè ɖ’emɛ bɔ ɖě ɖò ɖě ta nu é. Enɛ wɛ wá nyí xwé mǐtɔn. Nǔkpacamɛ wɛ é nyí ɖɔ glesi ɖěɖee jɔ gbɛtɔ́ lɛ é yí gbè, bɔ mǐ nɔ sɔ́ vagɔ́ɔn ɔ dó ayikúngban yetɔn jí. Mǐ w’azɔ̌ gbɔn fí e ɖò zɔ bo ɖó kilomɛtlu 16 yì jɛ 24 é jí bǐ. Enyi mǐ sɛ̀ tɛn yì fí ɖevo ɔ, mǐ nɔ lɛ́ lɛkɔ wá ba mɛ ɖěɖee ɖò fí e mǐ jɛ agban ɖó é kpɔ́n.\nMǐ gbɔn xwé e ɖò tofɔligbé-zǎnzǎnhweji tò ɔ tɔn lɛ é bǐ gbè, cobɔ mɛ lɛ ka doya nú mǐ kaka ɖé ǎ, bo má akpomɛwema 20 000 jɛji, bo sɔ́ nyikɔ mɛ e ɖó jlǒ lɛ é tɔn jó nú alaxɔ Grande-Bretagne tɔn. Nyɔna ɖaxó ɖé wɛ é nyí ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ kanweko mɔkpan ko ɖò finɛ dìn!\nMǏ LƐKƆ WÁ ANGLETERRE, BO WÁ YÌ ÉCOSSE\nÉ wá yá é ɔ, è sɛ́ mǐ dó tofɔligbé Londres tɔn. Aklunɔzán gblamɛ yɔywɛ ɖé gudo ɔ, è ylɔ Arthur sín alaxɔ Grande-Bretagne tɔn mɛ, bo byɔ ɛ ɖɔ é ni wá bɛ́ nukúnkpénuwutɔ́zɔ́ ayihɔngbe tɔn. Ee è kplɔ́n azɔ̌ mǐ nú aklunɔzán gblamɛ ɖokpo gudo é ɔ, mǐ yì lɛdo mǐtɔn mɛ ɖò Écosse. Arthur mɔ hwenu kaka ɖé bo dó sɔnǔ nú xóɖiɖɔ tɔn lɛ ǎ, amɔ̌, gbesisɔmɛ e é ɖè bo na ɖu ɖò wuvɛ̌ lɛ jí ɖò sinsɛnzɔ́ Jehovah tɔn mɛ é dó wusyɛn lanmɛ nú mì tawun. Mǐ ɖu vivǐ nukúnkpénuwutɔ́zɔ́ mǐtɔn tɔn tawun. Mǐ ko w’azɔ̌ ɖò fí e è ma ɖè nú mɛɖé ǎ é nú xwè ɖé lɛ, dìn ɔ, nyɔna jiwǔ ɖé wɛ é nyí ɖɔ mǐ ɖò nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo gègě tɛntin.\nHwenu e è ylɔ Arthur ɖɔ é na yì Wemaxɔmɛ Galadi tɔn xɔ sun wǒ ɖò 1962 ɔ, mǐ ɖó na wá gbeta taji ɖé kɔn. Mǐ wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ é byɔ ɖɔ Arthur ni jó mì dó bo yì có, é sɔgbe ɖɔ é ni yí gbè nú wǔjɔmɛ enɛ. Ðó wegɔ ce ma sɔ́ ɖò akpá ce ǎ wutu ɔ, è lɛkɔ nú mì sɛ́dó Hemsworth, bɔ un nyí gbexosin-alijitɔ́ titewungbe ɖò dɔ̌n. Ee Arthur lɛkɔ ɖò xwè ɖokpo gudo é ɔ, è sɛ́ mǐ dó, bɔ mǐ wà nukúnkpénuwutɔ́ agbegbe tɔn sín azɔ̌, bo nɔ gbɔn Écosse, totaligbé Angleterre tɔn kpo Totaligbé Irlande tɔn kpo.\nAZƆ̌ YƆYƆ̌ ÐÉ ÐÒ IRLANDE\nÐò 1964 ɔ, Arthur mɔ azɔ̌ yɔyɔ̌ ɖé bo nyí devizɔwatɔ́ alaxɔ tɔn ɖò Tò Irlande tɔn mɛ. Mǐ ɖu vivǐ tomɛyitɔ́zɔ́ ɔ tɔn tawun, amɔ̌, ɖò bǐbɛ̌mɛ ɔ, ado nɔ hu mì tawun dó huzuhuzu enɛ wu. Nú un kpɔ́n gudo sɛ́dó dìn ɔ, é nɔ sù nukún ce mɛ tawun ɖɔ è jɔwu mì bɔ un ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò Betɛli. Un mɔ ɖɔ enyi è yí gbè nú azɔ̌ ɖé bo ma tlɛ tuùn lee è na wà gbɔn tawun é ǎ ɔ, Jehovah na dó nú mɛ hwebǐnu. Ðò Betɛli ɔ, un wà bilóo mɛ sín azɔ̌, bɛ́ wema lɛ dó gbǎ mɛ, ɖa nǔ bo nɔ jla xɔ mɛ ɖó. Nú táan ɖé ɔ, mǐ lɛ́ wà nukúnkpénuwutɔ́ agbegbe tɔn sín azɔ̌, bo kpéwú bo mɔ nɔví e ɖò tò ɔ mɛ lɛ é. Gɔ́ nú enɛ ɔ, mɔ e mǐ mɔ bɔ Biblu kplɔntɔ́ mǐtɔn lɛ ɖò nukɔn yì wɛ é zɔ́n bɔ kancica syɛnsyɛn ɖé ɖò mǐ kpo xwédo gbigbɔ tɔn mǐtɔn kpo tɛntin ɖò Irlande. Nyɔna ɖaxó tɛ ɖíe!\nHUZUHUZU ÐÉ ÐÒ HWENUXÓ YƐHWEXƆSUÐUTO Ɔ TƆN IRLANDE TƆN MƐ\nKpléɖókpɔ́ akɔjɔkplé tɔn nukɔntɔn e è bló ɖò Irlande é ɔ, Dublin wɛ è bló ɖè ɖò 1965. * Gbeklanxamɛ ɔ syɛn tawun có, kpléɖókpɔ́ ɔ yì ganji. Gbɛtɔ́ 3 948 wɛ wá bɔ mɛ 65 bló baptɛm. Mɛ e yí kpléɖókpɔ́watɔ́ 3 500 e gosin tò ɖevo mɛ lɛ é dó xwégbe lɛ é ɖokpo ɖokpo mɔ wema-sɛ́dó-mɛ kúdónúmɛ tɔn ɖé. Xwétɔ́ lɛ wá kpa kpléɖókpɔ́watɔ́ lɛ ɖó zinzan ɖagbe yetɔn wu. Huzuhuzu ɖé wɛ enɛ nyí nú Irlande nugbǒ.\nArthur ɖò gbè dó nú Nathan Knorr wɛ hwenu e Nathan Knorr wá kpléɖókpɔ́ ɖaxó 1965 tɔn é\nArthur ɖò Tan Biblu Tɔn lɛ Sín Wema Ce ɖetɔ́n wɛ ɖò 1983 dó Gaélique Écosse tɔn mɛ\nÐò 1966 ɔ, totaligbé Irlande tɔn kpo tofɔligbé tɔn kpo bǐ wá kplé bo ɖò alaxɔ Dublin tɔn sín acɛ mɛ; vogbingbɔn ɖaxó ɖé wɛ enɛ nyí ɖò tɔtɛntinto ɔ mɛ ɖó kínklán e tíìn ɖò mɛ lɛ tɛntin ɖó toxóɖiɖɔ kpo sinsɛn kpo wu é wutu. Xomɛ hun mǐ tawun, ɖó mɔ e mǐ mɔ bɔ mɛ gègě gosin Katolika mɛ wá nugbǒ ɔ mɛ, lobo ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ ɖó kpɔ́ xá mɛ é ko nyí Protestant kpɔ́n lɛ é wutu.\nAZƆ̌ ÐEVO SÉSÉ\nÐò 2011 ɔ, gbɛzán mǐtɔn huzu bǐ mlɛ́mlɛ́ hwenu e è dɔn alaxɔ Grande-Bretagne tɔn kpo Irlande tɔn kpo ɖó kpɔ́, bo sɛ́ mǐ dó Betɛli Londres tɔn é. È ɖɔ mɔ̌ nú mǐ hwenu e lanmɛ Arthur tɔn jɛ adohu adohu ɖó nú mì jí é. Dotóo lɛ mɔ ɖɔ é ɖò azɔn Parkinson tɔn jɛ wɛ. Ðò 20 Mai 2015 ɔ, asú ce e kpo nyì kpo nɔ kpɔ́ nú xwè 66 é kú.\nÐò xwè gudogudo tɔn e wá yì lɛ é mɛ ɔ, un nɔ nɔ aluwɛ mɛ, nɔ jɛ linkpɔ́nzɔn bo nɔ sè wuvɛ̌. Ð’ayǐ ɔ, Arthur wɛ nyí nǔ bǐ nú mì. Un jɛ dò tɔn tawun. Amɔ̌, enyi è ɖò ninɔmɛ mɔhun lɛ mɛ gbɔn wɛ ɔ, é nɔ zɔ́n bɔ è nɔ sɛkpɔ Jehovah. Enyi un sè lee mɛ lɛ yí wǎn nú Arthur gbɔn é ɔ, é nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mì tawun. Xɔ́ntɔn lɛ sɛ́ wema dó mì sín Irlande, Grande-Bretagne, bɔ mɛ ɖevo lɛ tlɛ sɛ́dó mì sín États-Unis. Wema enɛ lɛ kpo wusyɛn e nɔví Arthur tɔn Dennis kpo asì tɔn Mavis kpo, gɔ́ nú fofó ce sín vǐ nyɔnu Ruth kpo Judy kpo nɔ dó lanmɛ nú mì é kpo d’alɔ mì tawun bɔ un sixu ɖɔ ǎ.\nWemafɔ Biblu tɔn e dó wusyɛn lanmɛ nú mì tawun é wɛ nyí Ezayíi 30:18. É ɖɔ: ‘Jehovah ɖó jlǒ bo na wà ɖagbe nú mì. É na site bo na kú nǔblawu nú mì, ɖó Jehovah ɔ, Mawu hwɛjijɔnɔ wɛ. Nǔ nyɔ́ nú mɛ e ɖò nukún ɖó è wɛ lɛ bǐ.’ Tuùn e un tuùn ɖɔ Jehovah ɖó suúlu bo ɖò te, bo na vɔ́ nǔ lɛ jlaɖó, bo na lɛ́ zɔ́n azɔ̌ akpàkpà sɔ́ mɛ tɔn lɛ mǐ ɖò gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ mɛ é dó gbɔ nú mì tawun.\nEnyi un kpɔ́n gbɛzán mǐtɔn sɛ́dó ɔ, un nɔ mɔ lee Jehovah nɔ gudo nú azɔ̌ ɔ ɖò Irlande, bo kɔn nyɔna d’eji gbɔn é. Un nɔ kpɔ́n alɔ kpɛ e un ɖó ɖò nukɔnyiyi gbigbɔ tɔn enɛ mɛ é dó mɔ wǔjɔmɛ ɖaxó ɖé. É ɖò wɛn ɖɔ nǔ e Jehovah byɔ mǐ é wiwa hwebǐnu nɔ hɛn nyɔna lɛ wá.\n^ akpá. 12 Kpɔ́n Annuaire des Témoins de Jéhovah 1988 mɛ, wexwɛ 101-102.\n^ akpá. 22 Kpɔ́n Annuaire 1988 mɛ, wexwɛ 109-112.


“Awakanmɛ Ma Kú We Ó”—Sofoníi 3:16 | Nùkplɔnkplɔn\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kabiye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lamba Lettonie-Gbè Lhukonzo Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mambwé-Lungu Marathi Maya Mbunda Mingrelian Mixe Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Taïwan Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\n“Awakanmɛ ma kú we ó.”—SOF. 3:16.\nHAN LƐ: 81, 32\nNɛ̌ Jehovah ka na kanmɛsyɛn Mɔyizi, Asa, kpo Nɛɛmíi kpo gbɔn?\nNɛ̌ Jehovah ka nɔ na kanmɛsyɛn mǐ ɖò égbé gbɔn?\nAli tɛ lɛ nu mǐ ka sixu na kanmɛsyɛn nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu mǐtɔn lɛ kpo ɖè?\n1, 2. (a) Tagba alɔkpa tɛ lɛ mɛ gègě ka nɔ mɔ égbé? Etɛ nǔ enɛ lɛ ka nɔ hɛn wá nú mɛ? (b) Nukúnɖiɖo ɖejid’ewu tɛ ka ɖò Ezayíi 41:10, 13 mɛ?\nNƆVÍ nyɔnu e nyí gbexosin-alijitɔ́ ɖé bo da mɛxo agun tɔn ɖé é ɖɔ: “Un ɖó aca ɖagbe lɛ ɖò gbigbɔ lixo có, un li za xá adohu adohu nú xwè gègě. É nɔ ɖó amlɔmadɔ́ nú mì, dó azɔn mì, kúnkplá lee un nɔ wà nǔ xá mɛ ɖevo lɛ gbɔn é, bɔ hweɖelɛnu ɔ, un nɔ ba na xò nǔ kplá bo na hɔn bú dó dò ɖé mɛ.”\n2 Lee nǔ cí nú nɔví nyɔnu enɛ é byɔ lanmɛ nú we à cé? É blawu ɖɔ, gbɛ̀ nyanya Satáan tɔn mɛ ninɔ nɔ hɛn kɔgbidinúmɛ syɛnsyɛn gègě wá, bo sixu ɖó adohu adohu nú mɛ, lobo zɔ́n bɔ mɛɖé mɔ ɖɔ nǔ bǐ kwé dó emi. Enɛ sixu cí gandótɔnu e è sìn dó tɔjihun ɖé wu, bɔ tɔjihun ɔ ma sɔ́ na sɛ̀ tɛn ǎ é ɖɔhun. (Nùx. 12:25) Etɛ ka sixu zɔ́n bɔ nǔ cí mɔ̌ nú we? É sixu nyí kú mɛvívɛ́ towe ɖé tɔn, azɔn syɛnsyɛn ɖé, nukúnkpikpe dó xwédo towe wu ɖò akwɛyózó syɛnsyɛn sín táan elɔ lɛ mɛ, alǒ gbeklanxamɛ. Akpɔ̀ e nǔ mɔhun lɛ nɔ hɛn wá nú mɛ é sixu wá ɖè hlɔnhlɔn towe kpò. É tlɛ sixu zɔ́n bɔ a sɔ́ na ɖó awǎjijɛ ɖebǔ ǎ. Amɔ̌, ɖeji ɖɔ Mawu ɖò gbesisɔmɛ bo na gɔ́ alɔ nú we.—Xà Ezayíi 41:10, 13.\n3, 4. (a) Nɛ̌ Biblu ka zán xókwin “alɔ” ɔ gbɔn hweɖelɛnu? (b) Etɛ lɛ ka sixu zɔ́n bɔ alɔ mǐtɔn lɛ na kúyɛ?\n3 Hwɛhwɛ wɛ Biblu nɔ zán agbaza gbɛtɔ́ tɔn sín wǔjɔnú lɛ, bo nɔ dó jlɛ́ nǔ dó nǔ wu na. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é ɖɔ alɔ xó azɔn kanweko mɔkpan. Xógbe Ebléegbe tɔn e è lilɛ dó dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ é wɛ nyí è na hlɔnhlɔn alɔ mɛtɔn lɛ, bɔ tinmɛ tɔn nɔ nyí è na akɔnkpinkpan, kanmɛsyɛn, kpo hlɔnhlɔn kpo mɛ bɔ è na wà nùɖé. (1 Sam. 23:16; Ɛsd. 1:6) Tinmɛ tɔn sixu lɛ́ nyí è ni ɖó linlin kpo nukúnɖiɖo kpo e sɔgbe é dó sɔgudo wu.\n4 Hweɖelɛnu ɔ, è ɖɔ alɔ e kúyɛ lɛ é xó bo dó dó gesí mɛ e awakanmɛ kú é, alǒ mɛ e ba nukúnɖiɖo kpò é. (2 Tan 15:7; Ebl. 12:12) Hwɛhwɛ wɛ è nɔ mɔ bɔ mɛ e ɖò ninɔmɛ mɔhun mɛ lɛ é nɔ xò nǔ kplá. Enyi a ɖò ninɔmɛ ɖé lɛ mɛ, bɔ ye nɔ ɖó adohu adohu nú we alǒ nɔ zɔ́n bɔ agbɔ̌n nɔ kpé we, bɔ a sɔ́ ɖó awǎjijɛ ǎ, abǐ tlɛ túntún da kpò nú we ɖò gbigbɔ lixo ɔ, fitɛ a ka sixu mɔ akɔnkpinkpan e sín hudo a ɖó é ɖè? Etɛ ka sixu zɔ́n bɔ akpàkpà na sɔ́ we bɔ a na lɛ́ mɔ hlɔnhlɔn bo dɛ lobo ɖó awǎjijɛ?\n“MAWU MAVƆMAVƆ SÍN ALƆ HWEGLI, BO NA GƆN MI HWLƐNGÁN Ǎ”\n5. (a) Hwenu e tagba lɛ wá é ɔ, etɛ mǐ ka sixu wà? Amɔ̌, etɛ mǐ ka ɖó na nɔ flín mǐɖée? (b) Etɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó dìn?\n5 Xà Sofoníi 3:16, 17. Jehovah Tɔ́ mǐtɔn wanyiyinɔ ɔ byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni ma lɔn bonu alɔ mǐtɔn lɛ kúyɛ ó, é wɛ nyí ɖɔ xɛsi ni ma ɖi mǐ bonu awakanmɛ mǐtɔn ni lɛ́ túntún ó; loɔ, mǐ ni ‘zlɔ́n nǔ e ɖò linkpɔ́n nyí nú mǐ wɛ lɛ bǐ sín agban ɖó jǐ tɔn.’ (1 Pi. 5:7) Mǐ sixu hɛn nǔ e Mawu ɖɔ nú Izlayɛli-ví lɛ é dó ayi mɛ, é ɖɔ ɖɔ ‘alɔ emitɔn hlɔnhlɔnnɔ ɔ kún hwegli, bo na gɔn mɛsɛntɔ́ emitɔn gbejinɔtɔ́ lɛ hwlɛngán ó.’ (Eza. 59:1) Mǐ na ɖɔ xó dó kpɔ́ndéwú Biblu tɔn titewungbe atɔn jí, bɔ ye xlɛ́ ɖɔ Jehovah ɖó jlǒ bo lɛ́ kpéwú bo na na hlɔnhlɔn togun tɔn, bɔ enyi ye na bo tlɛ ɖò tagba syɛnsyɛn lɛ mɛ ɔ, ye na wà jlǒ tɔn. Ð’ayi lee kpɔ́ndéwú enɛ lɛ sixu na hlɔnhlɔn we gbɔn é wu.\n6, 7. Nǔ taji tɛ ɖuɖeji e Izlayɛli-ví lɛ ɖó ɖò Amalɛki ví lɛ jí é ka sixu kplɔ́n mǐ?\n6 Jehovah bló nùjiwǔ bo ɖè Izlayɛli-ví lɛ sín kannumɔgbenu ɖò Ejipu, b’ɛ na nɔ zaan é ɔ, Amalɛki ví lɛ tɔ́n ahwan ye. Jozuwée kpankɔ́n bo xwedó alixlɛ́mɛ e Mɔyizi na é, lobo nɔ nukɔn nú Izlayɛli-ví lɛ yì ahwan ɔ fun gbé. Hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, Mɔyizi kplá Aalɔ́ɔn kpo Húu kpo yì só e sɛkpɔ finɛ, bɔ ye sixu nɔ jí bo mɔ fí e fun ahwan ɔ ɖè wɛ ye ɖè é sɛ́dó é ɖé jí. Ahwan ɔ hɔn na wɛ sunnu atɔn enɛ lɛ ka ɖè ɖó xɛsi wutu à? Ðebǔ lɔ ǎ!\n7 Mɔyizi wà nùɖé b’ɛ zɔ́n bɔ ye ɖu ɖò ahwan ɔ jí. Mɔyizi dlɛn alɔ tɔn lɛ kpo kpò Mawu nugbǒ ɔ tɔn kpo dó jinukúnsin. Hwenu e alɔ Mɔyizi tɔn lɛ ɖò jǐ é ɔ, Jehovah na hlɔnhlɔn alɔ Izlayɛli-ví lɛ tɔn lɛ bɔ ye ɖu ɖò Amalɛki ví lɛ jí. Amɔ̌, ee alɔ Mɔyizi tɔn lɛ wá kúyɛ bo jɛ dò yì jí é ɔ, Amalɛki ví lɛ jɛ ɖuɖeji ɖó jí. Aalɔ́ɔn kpo Húu kpo “zé awinnya ɖokpo ɖó Mɔyizi kpá, bɔ Mɔyizi jinjɔn ɛ jí. Aalɔ́ɔn kpo Húu kpo hɛn awa tɔn lɛ ɖó te; mɛ ɖokpo ɖò ɖisi, mɛ ɖokpo ɖò amyɔ, bɔ awa tɔn lɛ nɔ dlɛndlɛn mɔ̌ kaka bɔ hwe yì xɔ.” Nugbǒ ɔ, alɔ hlɔnhlɔnnɔ Mawu tɔn zɔ́n bɔ Izlayɛli-ví lɛ ɖu ɖò ahwan ɔ jí.—Tín. 17:8-13.\n8. (a) Nɛ̌ Asa ka wà nǔ gbɔn hwenu e Etiopíinu lɛ tɔ́n ahwan Judáa é? (b) Nɛ̌ mǐ ka sixu wà nǔ lee Asa ɖeji dó Mawu wu é ɖɔhun gbɔn?\n8 Jehovah lɛ́vɔ xlɛ́ ɖɔ alɔ emitɔn kún hwegli ó ɖò Axɔsu Asa hwenu. Ahwanfunfun gègě xó wɛ Biblu ɖɔ. Amɔ̌, ee mɛ ahwangɔnu ɖokpo sín ahwanfuntɔ́ lɛ sukpɔ́ ɖè hugǎn bǐ é wɛ nyí Zelaxi Etiopíinu ɔ tɔn. Sɔja e nyɔ́ ahwan fun ganji é 1 000 000 wɛ é ɖó. Etiopíinu lɛ ɖibla yì ahwangɔnu Asa tɔn donu wè. É na ko bɔwǔ nú Asa tawun bɔ ado na jɛ huhu i jí, b’ɛ na lɛ́ ɖi xɛsi, lobɔ alɔ tɔn lɛ na kúyɛ. Amɔ̌, Asa yawu ba alɔdo Jehovah tɔn. Ðò ahwanfunfun sín alixo ɔ, é cí ɖɔ é kún sixu ɖu ɖò Etiopíinu lɛ jí ó ɖɔhun, amɔ̌, “Mawu kpé nǔ bǐ wu.” (Mat. 19:26) Mawu zán hlɔnhlɔn ɖaxó e é ɖó é bo “nya Etiopíinu lɛ ɖò Asa . . . nukɔn.” “Asa sín ayi bǐ nɔ Mawu Mavɔmavɔ jí, ɖò gbɛzán tɔn bǐ mɛ.”—2 Tan 14:8-13; 1 Axɔ. 15:14.\n9. (a) Etɛ ma ka sú dǒ Jeluzalɛmu tɔn lɛ vivɔgbá sín ali dó Nɛɛmíi ǎ? (b) Nɛ̌ Mawu ka na sìnkɔn nú Nɛɛmíi sín ɖɛ gbɔn?\n9 Dǒ nukún lee nǔ na ko cí nú Nɛɛmíi hwenu e é yì Jeluzalɛmu é mɛ kpɔ́n. Toxo ɔ blebu wɛ ɖibla ɖò nuvo, bɔ awakanmɛ ka lɛ́ kú gbɛ̌ tɔn Jwifu lɛ tawun. Toɖevomɛnu e ɖò nǔɖɔ ba Jwifu lɛ é zɔ́n bɔ Jwifu lɛ sín alɔ kúyɛ, bɔ ye ɖó dǒ Jeluzalɛmu tɔn lɛ vivɔgbá te. Nɛɛmíi ka lɔn bɔ ninɔmɛ enɛ ɔ túntún awakanmɛ nú é lɔmɔ̌ wɛ à? Eǒ! Ði Mɔyizi, Asa, kpo Jehovah sɛntɔ́ gbejinɔtɔ́ ɖevo lɛ kpo ɖɔhun ɔ, Nɛɛmíi ko ɖó aca bo nɔ ɖeji dó Jehovah wu, gbɔn ɖɛxixo gblamɛ. Mɔ̌ jɛn é ka lɛ́vɔ wà dìn. Ðò ninɔmɛ enɛ e Jwifu lɛ sixu ko kpɔ́n dó mɔ tagba aditi ɖé na é mɛ ɔ, Jehovah na sìnkɔn nú ɖɛ vívɛ́ e Nɛɛmíi xò bo byɔ alɔdo é. Mawu zán “hlɔnhlɔn” ɖaxó e é ɖó é kpo ‘alɔ tɔn hlɔnhlɔnnɔ’ ɔ kpo dó na kanmɛsyɛn Jwifu lɛ. (Xà Nɛɛmíi 1:10; 2:17-20; 6:9.) A ka ɖi nǔ ɖɔ Jehovah nɔ zán “hlɔnhlɔn” ɖaxó e é ɖó é kpo ‘alɔ tɔn hlɔnhlɔnnɔ’ ɔ kpo dó dó wusyɛn lanmɛ nú mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ égbé à?\nJEHOVAH NA NA HLƆNHLƆN ALƆ TOWE LƐ\n10, 11. (a) Nɛ̌ Satáan ka nɔ tɛnkpɔn bá bló bonu alɔ mǐtɔn lɛ na kúyɛ gbɔn? (b) Etɛ Jehovah ka nɔ zán dó na kanmɛsyɛn kpo hlɔnhlɔn kpo mǐ? (c) Lè tɛ lɛ a ka ko mɔ ɖò mɛkplɔnkplɔn kpo azɔ̌kplɔnmɛ yɛhwexɔsuɖuto ɔ tɔn kpo mɛ?\n10 Mǐ ɖó na tuùn ɖɔ Awovi sín alɔ kún na kúyɛ gbeɖé dó gǎn e dó wɛ é ɖè bo na ɖó Klisanwun sín azɔ̌ mǐtɔn lɛ te é wu ó. É nɔ zán acɛkpikpa lɛ, sinsɛngán lɛ, kpo gǔfɔndómawujitɔ́ lɛ kpo bɔ ye nɔ ɖ’adingban dó kɔ mǐtɔn bo nɔ lɛ́ ván nukún dó mǐ. Etɛ gbé nya wɛ é ka ɖè? É jló na bló bonu alɔ mǐtɔn lɛ na kúyɛ dó wɛnɖagbe Axɔsuɖuto ɔ tɔn jijla sín azɔ̌ ɔ wu. É ɖò mɔ̌ có, Jehovah kpéwú bo ka lɛ́ ɖó jlǒ bo na na hlɔnhlɔn mǐ gbɔn gbigbɔ mímɛ́ tɔn gblamɛ. (1 Tan 29:12) É ɖò taji ɖɔ mǐ ni nɔ ɖeji dó gbigbɔ enɛ wu, bo na dó sixu gbí dɔn ɖò wuvɛ̌ ɖebǔ e Satáan kpo gbɛ̀ tɔn nyanya ɔ kpo na hɛn wá nú mǐ é nukɔn. (Ðɛh. 18:40; 1 Kɔ. 10:13) É lɛ́vɔ sù nukún mǐtɔn mɛ ɖɔ mǐ ɖó Xó Mawu Tɔn, ee gbigbɔ mímɛ́ d’alɔ bɔ è wlan é. Lɛ̌vɔ lin tamɛ kpɔ́n dó nùɖuɖu gbigbɔ tɔn e jinjɔn Biblu jí bɔ mǐ nɔ mɔ sunmɛ sunmɛ lɛ é jí. Hwenu e è ɖò tɛmpli Jeluzalɛmu tɔn gbá wɛ é wɛ è ɖɔ xó e ɖò Zakalíi 8:9, 13 (xà) mɛ é, lobɔ xó enɛ ka sɔgbe xá mǐ égbé tawun.\n11 Kplɔ́n Mawu tɔn e mǐ nɔ mɔ ɖò kplé agun tɔn, kpléɖókpɔ́ lɛdo tɔn, kpléɖókpɔ́ ɖaxó, kpo wemaxɔmɛ yɛhwexɔsuɖuto ɔ tɔn mǐtɔn lɛ kpo jí é nɔ lɛ́vɔ na hlɔnhlɔn mǐ. Mɛkplɔnkplɔn enɛ ɔ sixu d’alɔ mǐ bɔ nǔ e sɔgbe é na nɔ sísɛ́ mǐ, mǐ na nɔ nya nǔ gbigbɔ tɔn lɛ gbé, bo na nɔ lɛ́ wà azɔ̌ Klisanwun tɔn tobutobu e mǐ ɖó lɛ é. (Ðɛh. 119:32) A ka nɔ ba hlɔnhlɔn ɖò mɛkplɔnkplɔn mɔhun mɛ kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo à?\n12. Etɛ lɛ mǐ ka ɖó na wà bo na dó sixu lidǒ ɖò gbigbɔ lixo?\n12 Jehovah d’alɔ Izlayɛli-ví lɛ bɔ ye ɖu ɖò Amalɛki ví lɛ kpo Etiopíinu lɛ kpo jí, bo lɛ́ na hlɔnhlɔn Nɛɛmíi kpo gbɛ̌ tɔn lɛ kpo bɔ ye fó Jeluzalɛmu vivɔgbázɔ́ ɔ. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, Jehovah na na mǐ hlɔnhlɔn bɔ mǐ na gbí dɔn ɖò gbeklanxamɛ, yamakénunǔ mɛ lɛ tɔn, kpo adohu adohu lɛ kpo nukɔn bonu mǐ na dó sixu wà Mawuxóɖiɖɔzɔ́ mǐtɔn. (1 Pi. 5:10) Mǐ nɔ ɖó nukún ɖɔ Jehovah ni bló nùjiwǔ lɛ nú mǐ ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, mǐ ɖó na wà azɔ̌ e nyí mǐdɛɛ lɛ tɔn é. Nǔ elɔ lɛ ɖò azɔ̌ enɛ mɛ: Xó Mawu Tɔn xixa ayihɔngbe ayihɔngbe, nǔsisɔ nú kplé lɛ kpo kplé lɛ yiyi ɖò aklunɔzán gbla lɛ bǐ mɛ kpo, nùɖuɖu nina linlin mǐtɔn kpo ayi mǐtɔn kpo gbɔn nùkplɔnkplɔn mɛɖesunɔ tɔn kpo sinsɛn-biblo xwédo tɔn kpo gblamɛ, kpodo jiɖe ɖiɖó dó Jehovah wu bo nɔ xoɖɛ sɛ́dó è hwebǐnu kpan. Mi nú mǐ ni ma lɔn gbeɖé bonu nǔ ɖevo lɛ nyinya kpo azɔ̌ ɖevo lɛ kpo ni dó afɔgblɛ̌gblɛ̌ afɔ mɛ nú wlɛnwín ɖěɖee Jehovah nɔ zán dó na hlɔnhlɔn kpo akɔnkpinkpan kpo mǐ lɛ é ó. Enyi a mɔ ɖɔ alɔ emitɔn lɛ ko kúyɛ ɖò nǔ enɛ lɛ ɖebǔ mɛ hǔn, byɔ alɔdo Mawu. Gbigbɔ tɔn na wà azɔ̌ ɖò wǔ we, bɔ a na “nɔ ɖó jlǒ [kpo hlɔnhlɔn kpo, NWT], bo na nɔ wà nǔ e sɔgbe xá tito éɖesunɔ tɔn é.” (Fili. 2:13) Amɔ̌, etɛ lɛ a ka sixu wà bo na hlɔnhlɔn alɔ mɛ ɖevo lɛ tɔn lɛ?\nNǍ HLƆNHLƆN ALƆ E SIXU KÚYƐ LƐ É\n13, 14. (a) Nɛ̌ è ka na hlɔnhlɔn nɔví sunnu ɖé hwenu e asì tɔn kú é gbɔn? (b) Ali tɛ lɛ nu mǐ ka sixu na hlɔnhlɔn mɛ ɖevo lɛ ɖè?\n13 Jehovah na mǐ kplékplé nɔví lɛ tɔn ɖé gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ, bɔ ye nyí Mawu sɛntɔ́ e nǔ mɛ ɖevo lɛ tɔn nɔ ɖu ayi mɛ na, bɔ ye sixu na mǐ akɔnkpinkpan lɛ é. Flín ɖɔ mɛsɛ́dó Pɔlu wlan ɖɔ: “Mi bo sɔ́ alɔ mitɔn e kúyɛ lɛ d’aga; mi na hlɔnhlɔn koli mitɔn e ɖò sísɔ́sísɔ́ wɛ lɛ é. Mi ɖè ali jlɔjlɔ bo gbɔn jí.” (Ebl. 12:12, 13) Ðò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ ɔ, mɛ gègě wɛ è na hlɔnhlɔn mɔhun ɖò gbigbɔ lixo. Mɔ̌ ɖokpo ɔ wɛ é lɛ́vɔ nyí ɖò égbé. Nɔví sunnu ɖé tíìn bɔ asì tɔn kú dó è, bɔ é lɛ́vɔ gbɔn ninɔmɛ syɛnsyɛn ɖevo lɛ mɛ; é wá ɖɔ mɛ jí: “Un kplɔ́n ɖɔ mǐ kún sixu ɖɔ tɛnkpɔn lě lɛ ba wɛ mǐ ɖè ó, mǐ ka sixu lɛ́ ɖɔ hwenu e ye na wá é kpo azɔn nabi e ye na wá é kpo ǎ. Ðɛxixo kpo nùkplɔnkplɔn mɛɖesunɔ tɔn kpo cí awu e nɔ hwlɛn gbɛ̀ gán é ɖé ɖɔhun, bo zɔ́n bɔ ta ce syɔ ǎ. Alɔ e nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu ce gbigbɔ tɔn lɛ kpo dó mì é dó gbɔ nú mì tawun. Un wá mɔ ɖɔ é ɖò taji ɖesu ɖɔ mɛɖesunɔ ni tɛnkpɔn bo ɖó kancica ɖagbe ɖé xá Jehovah cobonu ninɔmɛ vɛwǔ lɛ ni wá.”\nMǐ bǐ sixu nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ ɖò agun ɔ mɛ (Kpɔ́n akpáxwé 14gɔ́ ɔ)\n14 Aalɔ́ɔn kpo Húu kpo hɛn alɔ Mɔyizi tɔn lɛ ɖó te ɖò ahwan ɖé hwenu. Mǐ lɔ hɛn ɔ, mǐ na nɔ lin tamɛ kpɔ́n dó ali ɖěɖee nu mǐ na nɔ mɛ ɖevo lɛ gudo bo lɛ́ d’alɔ ye ɖè lɛ é jí. Mɛ̌ ɖětɛ lɛ ka nyí mɛ ɖevo enɛ lɛ? Mɛ ɖěɖee ɖò mɛxoxwe, azɔn, gbeklanxamɛ mɛ yetɔn lɛ tɔn, mɛɖokponɔ ninɔ, alǒ kú mɛvívɛ́ ɖé tɔn sín wuvɛ̌ sè wɛ lɛ é wɛ. Mǐ sixu lɛ́vɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ winnyawinnya ɖěɖee è ɖò kɔ gbidi na wɛ bonu ye na wà nǔ nyanya alǒ ye na ba ɖuɖeji enyíì ɖò gbɛ̀ elɔ mɛ ɖò wema kplɔnkplɔn, akwɛ, abǐ azɔ̌ lixo lɛ é. (1 Tɛ. 3:1-3; 5:11, 14) Nɔ ɖó jlǒ titewungbe nú mɛ ɖevo lɛ ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn mɛ, ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ, hwenu e mi ɖò nǔ ɖu ɖó kpɔ́ wɛ é, alǒ hwenu e mi tɛkan sɛ́dó miɖée lɛ é.\n15. Ðagbe tɛ lɛ akɔnkpinkpanxó lɛ ka sixu wà nú Klisanwun hàtɔ́ mǐtɔn lɛ?\n15 Hwenu e Asa ɖó ɖuɖeji ɖaxó enɛ gudo é ɔ, gbeyiɖɔ Azalyahu dó wusyɛn lanmɛ nú é kpo togun tɔn kpo bo ɖɔ: “Amɔ̌ midɛɛ lɛ ɔ, mi syɛnlǐn; awakanmɛ ni ma kú mi ó, ɖó nǔ e mi wà lɛ bǐ sín ajɔ ɖè.” (2 Tan 15:7) Enɛ sísɛ́ Asa bɔ é bló huzuhuzu gègě, bo dó vɔ́ sinsɛn-biblo mimɛ̌ ɔ zé ɖ’ayǐ. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, akɔnkpinkpanxó towe lɛ sixu wà ɖagbe nú mɛ ɖevo lɛ tawun. Ye sixu d’alɔ ye bɔ ye na sɛ̀n Jehovah mlɛ́mlɛ́ hú lee ye ko ɖ’ewu gbɔn é. (Nùx. 15:23) Ðò kplé lɛ jí ɔ, ma myɔ nukún dó lè ɖaxó e alɔ towe sísɔ́ dó jǐ bo na xósin wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ tɔn lɛ na hɛn wá nú mɛ ɖevo lɛ é gbeɖé ó.\n16. Nɛ̌ mɛxo agun tɔn lɛ ka sixu na hlɔnhlɔn alɔ mɛ e ɖò agun ɔ mɛ lɛ é tɔn Nɛɛmíi ɖɔhun gbɔn? Nǎ kpɔ́ndéwú lee nùɖitɔ́ hàtɔ́ lɛ ko d’alɔ we gbɔn é tɔn ɖé lɛ.\n16 Kpo alɔdo Jehovah tɔn kpo ɔ, Nɛɛmíi kpo mɛ e ɖò kpɔ́ xá ɛ lɛ é kpo na akɔnkpinkpan yeɖée lɛ ɖò azɔ̌ ɔ kɔn. Lobɔ ye vɔ́ dǒ Jeluzalɛmu tɔn lɛ gbá fó ɖò azǎn 52 kpowun gudo! (Nɛɛ. 2:18; 6:15, 16) Nɛɛmíi nɔ azɔ̌ ɔ nu kpowun bɔ è wà ǎ. Éɖesunɔ ɖ’alɔ ɖò dǒ Jeluzalɛmu tɔn lɛ vivɔgbá mɛ. (Nɛɛ. 5:16) Mɔ̌ ɖokpo ɔ, mɛxo agun tɔn e yí wǎn nú mɛ ɖevo lɛ é gègě ko kpéwú bo wà nǔ Nɛɛmíi ɖɔhun, lobo nɔ ɖ’alɔ ɖò xɔgbigbázɔ́ yɛhwexɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ alǒ Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn yetɔn hinhɛn ɖó mimɛ̌ jí kpo jijlaɖó tɔn kpo mɛ. Ye lɛ́vɔ na hlɔnhlɔn mɛ e awakanmɛ ɖò kúkú wɛ lɛ é, gbɔn azɔ̌wiwa xá wɛnjlatɔ́ hàtɔ́ yetɔn lɛ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ, kpo mɛbakpɔ́n lɛngbɔnyitɔ́ tɔn lɛ kpo gblamɛ.—Xà Ezayíi 35:3, 4.\n17, 18. Hwenu e mǐ mɔ mǐɖée ɖò tagba lɛ mɛ alǒ ado ɖò mǐ hu wɛ é ɔ, ganjɛwu tɛ mǐ ka sixu ɖó?\n17 Jehovah sinsɛn alɔ ɖò alɔ mɛ xá nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu mǐtɔn lɛ kpo zɔ́n bɔ mǐ ɖò bǔ. É lɛ́ zɔ́n bɔ mǐ nyí xɔ́ntɔn tɛgbɛ tɔn lɛ, bɔ ganjɛwu e mǐ ɖó dó nyɔna ɖěɖee Axɔsuɖuto Mawu Tɔn na hɛn wá lɛ é wu é lɛ́vɔ jɛji. Enyi mǐ na hlɔnhlɔn alɔ mɛ ɖevo lɛ tɔn ɔ, é nɔ d’alɔ ye bɔ ye nɔ ɖu ɖò ninɔmɛ e nɔ túntún awakanmɛ nú mɛ lɛ é jí, bo nɔ ɖó linlin kpo nukúnɖiɖo kpo e sɔgbe é dó sɔgudo wu. Gɔ́ na ɔ, mɔ̌ biblo nú mɛ ɖevo lɛ nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ sɔ́ ayi mǐtɔn bǐ ɖó gbigbɔ sín nǔ lɛ jí, bo nɔ mɔ ɖɔ nǔ e sín akpá Mawu dó nú mǐ lɛ é kún na gblá ó. Nugbǒ ɔ, mɔ̌ biblo nɔ na hlɔnhlɔn alɔ mǐ lɔmɔ̌ tɔn lɛ.\n18 Lee Jehovah nɔ mɛsɛntɔ́ tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ gudo ɖò hwexónu bo lɛ́ cyɔn alɔ ye jí gbɔn, bɔ mǐ mɔ é ɖó na hɛn nùɖiɖi mǐtɔn lidǒ égbé bɔ mǐ na lɛ́vɔ ɖeji dó wǔ tɔn. Enɛ wu ɔ, enyi a mɔ hwiɖée ɖò kɔgbidinúmɛ lɛ kpo tagba lɛ kpo mɛ hǔn, “awakanmɛ ma kú we ó”! É nyɔ́ wà ɔ, xoɖɛ sɛ́dó Jehovah bo ba alɔdo tɔn, lobo yí gbè bonu alɔ tɔn hlɔnhlɔnnɔ ɔ ni na kanmɛsyɛn we, bo kplá we nú a mɔ nyɔna Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ.—Ðɛh. 73:23, 24.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé “Awakanmɛ Ma Kú We Ó”\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Septembre 2016


È ko Ðyɔ Biblu ɔ Alǒ Dó Sìn Nǔ E Ð’emɛ É Jí Wɛ À?\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Basque-Gbè Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Bikol Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chavacano Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Efik Embera Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galice-Gbè Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Guarani Haoussa Hiligaynon Hmong (White) Hongrie-Gbè Hunsrik Iban Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kabiye Kachin Kalanga (Botswana) Karen (S'gaw) Kazakh Khakass Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisi Kisonge Kongo Krio Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lamba Lettonie-Gbè Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mixtèque (Guerrero) Mizo Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Ngabere Ngangela Nias Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyaneka Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ourdou Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Pomeranian Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quechua (Huallaga Huánuco) Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Quichua (Tena Tɔn) Rarotonga-Gbè Romany (Vlax, Russia) Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Saramacca-Gbè Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Talian Tandroy Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Malawi Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Slovaquie Tɔn Tonga-Gbè Tshiluba Tsonga Tswana Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Valencian Vegbe Venda Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Wayuunaiki Xhosa Zandé Zoulou Île Salomon-Gbè Îles Féroé-Gbè\nMassorète lɛ vɔ́ Mawuxówema ɔ wlan kpo sɔxwixwe kpo\nBiblu ɔ Xò Tintɛnkpɔn Bo Na Ðyɔ Wɛn E Ð’emɛ É Zlɛ\nWUVƐ̌ Ɔ: Wuvɛ̌ ɖé lɛ, ɖi gblègblé kpo gbeklanxamɛ kpo kpéwú bo sú kún dó nú Biblu ɔ ǎ. É ɖò mɔ̌ có, wema-vɔ́-wlantɔ́ kpo lilɛdogbeɖevomɛtɔ́ ɖé lɛ kpo ko tɛnkpɔn bo na ɖyɔ wɛn Biblu tɔn ɔ. Hweɖelɛnu ɔ, ye tɛnkpɔn bo na ɖyɔ Biblu ɔ sɔgbe xá nùkplɔnmɛ yetɔn lɛ, bo gbɛ́ nùkplɔnmɛ yetɔn lɛ ɖyɔ sɔgbe xá Biblu ɔ. Kpɔ́ndéwú ɖé lɛ ɖíe:\nNɔtɛn sinsɛn-biblo tɔn: Ðò xwè kanweko ɛnɛgɔ ɔ kpo wegɔ ɔ kpo J.H.M. tɔn tɛntin ɔ, mɛ e wlan Pɛntateki Samalíinu lɛ tɔn * lɛ é gɔ́ xó nú Tíntɔ́n 20:17 bo ɖɔ, “ɖò Aargaareezem. Bɔ finɛ wɛ a ɖó na bló vɔsakpe ɖé ɖó.” Mɔ̌ mɛ ɔ, Samalíinu lɛ ba bo na bló bɔ Mawuxówema ɔ na nɔ gudo nú tɛmpli e ye gbá ɖó “Aargaareezem,” alǒ Galizimu Só jí é.\nNùkplɔnmɛ atɔnɖobǔ tɔn: È fó Biblu ɔ b’ɛ kpò kpɛɖé b’ɛ na bló xwè 300 é ɔ, wema wlantɔ́ e nɔ jɛhun dó Atɔnɖobǔ jí é ɖé gɔ́ xó nú 1 Jaan 5:7 bo ɖɔ, “ɖò jixwé, Tɔ́ ɔ, Xó ɔ, kpo Gbigbɔ Mímɛ́ ɔ kpo: bɔ atɔn enɛ lɛ nyí ɖokpo.” Xó enɛ lɛ ka ɖò nùwlanwlan dòdó ɔ mɛ ǎ. Akɔwé Biblu tɔn Bruce Metzger ɖ’ayǐ wu ɖɔ jí, “bɛ́sín xwè kanweko ayizɛngɔ ɔ, è nɔ mɔ xógbe enɛ lɛ hwɛhwɛ ɖò alɔnuwema Biblu tɔn Latɛ́ɛngbe Xóxó tɔn lɛ kpo [Latɛ́ɛngbe] Vulgate tɔn lɛ kpo mɛ.”\nNyikɔ Mawu tɔn: Lilɛdogbeɖevomɛtɔ́ Biblu tɔn gègě nɔ ɖó dó tangbló Jwifu lɛ tɔn ɖé wu bo nɔ ɖè nyikɔ Mawu tɔn sín Mawuxówema ɔ mɛ. Ye nɔ sɔ́ tɛnmɛ-nyikɔ ɖevo lɛ ɖó tɛn tɔn mɛ, ɖi “Mawu” alǒ “Aklunɔ.” È ka zán tɛnmɛ-nyikɔ enɛ lɛ ɖò Biblu mɛ nú Gbɛɖotɔ́ ɔ kɛɖɛ ǎ, loɔ, è lɛ́ zán nú gbɛtɔ́ lɛ, nǔmɛsɛn lɛ, kaka jɛ Awovi jí.—Jaan 10:34, 35; 1 Kɔlɛntinu lɛ 8:5, 6; 2 Kɔlɛntinu lɛ 4:4. *\nLEE BIBLU Ɔ GÉZÉ GBƆN É: Jɛ nukɔn hwɛ̌ ɔ, Biblu-vɔ́-wlantɔ́ ɖé lɛ keya nú nǔ ǎ alǒ tlɛ ɖu ahizi có, ye mɛ gègě ɖevo lɛ sín alɔ sè kpɛ́n tawun bɔ ye ɖó ayi te céɖécéɖé dó azɔ̌ yetɔn wu. Ðò xwè kanweko ayizɛ́n gɔ́ ɔ kpo wǒ gɔ́ ɔ kpo H.M. tɔn vlamɛ ɔ, Massorète lɛ vɔ́ Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Ebléegbe Mɛ É wlan, bɔ è nɔ ylɔ azɔ̌ yetɔn lɛ ɖɔ nùwlanwlan Massorète lɛ tɔn lɛ. È ɖɔ ɖɔ ye nɔ xà xókwin lɛ kpo wekwín lɛ kpo bo na dó kudeji ɖɔ emi kún wà azɔ̌ nyì dò ó. Enyi ye mɔ ɖɔ nùwanyido lɛ ɖò wema dòdó e zán wɛ ye ɖè é mɛ ɖò fí ɖé ɔ, ye nɔ ɖó wuntun ɖó tɛnmɛ vɔ̌tɔ́ e ɖò fí ɔ kpá lɛ é. Massorète lɛ lɔn bo ɖyɔ nùwlanwlan Biblu tɔn lɛ ǎ. Nùkplɔnmɛtɔ́ Moshe Goshen-Gottstein wlan ɖɔ: “Jlǒ sísɔ́ dó ɖyɔ nǔ e ɖ’emɛ é na cí hwɛ e syɛn hú bǐ é huhu ɖɔhun nú ye.”\nWegɔ ɔ, alɔnuwema Biblu tɔn tobutobu e tíìn ɖò égbé lɛ é d’alɔ akɔwé Biblu tɔn lɛ bɔ ye ɖ’ayi nùwanyido lɛ wu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, sinsɛngán lɛ kplɔ́n mɛ nú xwè kanweko mɔkpan ɖɔ Biblu Latɛ́ɛngbe tɔn e emi nɔ zán é mɛ wɛ nùwlanwlan Biblu tɔn adodwé ɔ ɖè. É ɖò mɔ̌ có, ɖò 1 Jaan 5:7 mɛ ɔ, ye gɔ́ xógbe masɔgbe e mǐ mɔ ɖò bǐbɛ̌mɛ xota elɔ tɔn lɛ é na. Nùwanyido enɛ tlɛ ɖò Biblu nukúnɖeji Roi Jacques tɔn e ɖò Glɛnsigbe mɛ é mɛ! Loɔ, ee è mɔ alɔnuwema Biblu tɔn ɖevo lɛ é ɔ, etɛ ye ka ɖexlɛ́? Bruce Metzger wlan ɖɔ: “Nukɛgbe ɔ [ee è gɔ́ nú 1 Jaan 5:7 é] ɖò alɔnuwema Biblu tɔn xóxó lɛ (Syriaque, Copte-Gbè, Arménie-Gbè, Ethiopie-Gbè, Arabe-Gbè, Slave-Gbè) ɖebǔ mɛ zɛ Latɛ́ɛngbe tɔn kɛɖɛ wu ǎ.” Wǎgbɔ tɔn ɔ, è ɖè nukɛgbe agɔ ɔ sín Biblu Roi Jacques tɔn e è vɔ́ jla ɖó é kpo Biblu ɖevo lɛ kpo mɛ.\nChester Beatty P46, alɔnuwema Biblu tɔn e è sɔ́ fɛ́n dó bló ɖò xwè 200 H.M. mɔ̌ é ɖé\nAlɔnuwema Biblu tɔn xóxó lɛ ka ɖexlɛ́ ɖɔ wɛn e ɖ’emɛ é ɖò alɔji à? Hwenu e è mɔ Wema Mlámlá Xù Kúkú ɔ Tɔn Lɛ ɖò 1947 é ɔ, akɔwé Biblu tɔn lɛ wá kpéwú bo jlɛ́ nùwlanwlan Massorète lɛ tɔn e ɖò Ebléegbe mɛ lɛ é dó nǔ e ɖò wema mlámlá Biblu tɔn e è wlan sín xwè afatɔ́n jɛji jɛ nukɔn lɛ mɛ é wu. Gbɛ̌ta e ɖè Wema Mlámlá Xù Kúkú ɔ Tɔn Lɛ tɔ́n é sín hagbɛ̌ ɖé wá ɖɔ ɖɔ wema mlámlá ɖokpo wɛ “na kúnnuɖenú e è ma sixu gbɛ́ ǎ é ɖɔ wema-vɔ́-wlantɔ́ Jwifu lɛ nɔ gbeji ɖò wema Biblu tɔn lɛ vívɔ́ wlan mɛ, bo ka bló kpo sɔxwixwe kpo nú xwè afatɔ́n jɛji.”\nÐò wemasɛxwetɛn The Chester Beatty Library Dublin tɔn ɖò Irlande ɔ, è tɛ́ fɛ́n e jí Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Glɛkigbe Mɛ É sín wema ɖokpo ɖokpo ɖè é, bɔ alɔnuwema Biblu tɔn xwè kanweko wegɔ H.M. tɔn lɛ lɔmɔ̌ ɖ’emɛ; è fó Biblu ɔ wlanwlan é ɔ, xwè 100 mɔ̌ kpowun gudo sín alɔnuwema wɛ nyí enɛ lɛ. Xókwintinmɛwegbo Biblu tɔn ɖé ɖɔ: “Fɛ́n lɛ na mɔjɛmɛ yɔyɔ̌ gègě dó gǒflɛ́mɛ nùwlanwlan ɔ tɔn jí kpowun ǎ, ye lɛ́vɔ ɖexlɛ́ ɖɔ nǔ ɖě kún jɛ dò ɖò lee è vɔ́ nǔ lɛ wlan gbɔn é mɛ ó.”—The Anchor Bible Dictionary.\n“È hɛn ɔ, è na ɖɔ kpo jiɖiɖe kpo ɖɔ è kún vɔ́ wema hwexónu tɔn ɖé wlan b’ɛ sɔgbe sɔ ɛ ó”\nNǓ E MƐ É TƆ́N KƆ DÓ É: Xwè nabi e alɔnuwema Biblu tɔn lɛ ɖó é kpo kpɔ́ e ye sù é kpo d’akpà nǔ e ɖò Biblu mɛ é wu ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, ye bló è ɖó wɛ. Mɛɖaxo Frederic Kenyon wlan dó Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Glɛkigbe Mɛ É wu ɖɔ: “Wema hwexónu tɔn ɖebǔ ɖó kúnnuɖenú dòdó gègě mɔhun dó nùwlanwlan e ɖ’emɛ lɛ é wu ǎ, lobɔ akɔwé e ma ɖu kpa ǎ é ɖě sixu gbɛ́ ɖɔ nùwlanwlan e mǐ ɖó égbé é kún ɖò alɔji tawun ó ǎ.” Akɔwé William Henry Green ɖɔ dó Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Ebléegbe Mɛ É wu ɖɔ: “È hɛn ɔ, è na ɖɔ kpo jiɖiɖe kpo ɖɔ è kún vɔ́ wema hwexónu tɔn ɖé wlan bɔ é sɔgbe sɔ ɛ ó.”\n^ akpá. 4 Pɛntateki Samalíinu lɛ tɔn ɔ, xokplé wema Biblu tɔn atɔ́ɔ́n nukɔntɔn lɛ tɔn e Samalíinu lɛ yí gbè na é wɛ.\n^ akpá. 6 Bonu a na ɖó mɔjɛmɛ ɖevo lɛ hǔn, kpɔ́n xota ɖevo lɛ wema Etɛ Biblu ka Kplɔ́n Mɛ Tawun tɔn, wexwɛ 195-197, é lɛ́vɔ ɖò tɛn ɛntɛnɛti tɔn mǐtɔn www.jw.org jí.\nTan Biblu Tɔn Hwenuxó & Biblu\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Biblu ɔ Xò Tintɛnkpɔn Bo Na Ðyɔ Wɛn E Ð’emɛ É Zlɛ\nXÓTA E ƉÒ AKPA Ɔ JÍ É Tan Titewungbe Ðé\nXÓTA E ƉÒ AKPA Ɔ JÍ É Biblu ɔ Xò Gblègblé Zlɛ\nXÓTA E ƉÒ AKPA Ɔ JÍ É Biblu ɔ Xò Gbeklanxamɛ Zlɛ\nXÓTA E ƉÒ AKPA Ɔ JÍ É Biblu ɔ Xò Tintɛnkpɔn Bo Na Ðyɔ Wɛn E Ð’emɛ É Zlɛ\nXÓTA E ƉÒ AKPA Ɔ JÍ É Nǔ E Wu Biblu ɔ Gézé É\nBIBLU NƆ HUZU GBƐZÁN MƐTƆN Un J’ayǐ Azɔn Gègě Cobɔ É Wá Kpa Mì\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé ATƆXWƐ Biblu: Nǔ E É Xò Zlɛ É Hwe Ǎ


GBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Baoulé Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Bikol Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Digor Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kabiye Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Marathi Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Myanmar-Gbè Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngangela Nias Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyaneka Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Penjabi Persan Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Saramacca-Gbè Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tonga-Gbè Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Venda Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Xhosa Zandé Zoulou Île Salomon-Gbè\nMɛ ɖě ɖó fɔtóo Jezu tɔn ǎ. É ka yì jinjɔn ayǐ bɔ mɛɖé kpɔ́n ɛ bo ɖè desɛ́ɛn tɔn alǒ kpa bocyɔ tɔn ɖé kpɔ́n ǎ. É ɖò mɔ̌ có, nú xwè mɔkpan ɔ, è mɔ ɖiɖe tɔn ɖò azɔ̌ e alɔlyɛnzɔ́watɔ́ maxamaxa lɛ wà lɛ é mɛ.\nÉ ɖò wɛn ɖɔ, alɔlyɛnzɔ́watɔ́ enɛ lɛ kún tuùn lee Jezu cí tawun é ó. Aca hwenɛnu tɔn lɛ, nǔ e mɛ lɛ ɖi nǔ na hwenɛnu ɖò sinsɛn linu lɛ é kpo mɛ e nɔ zɔ́n alɔlyɛnzɔ́ lɛ é kpo wɛ nɔ zyan vǎ d’eji hwɛhwɛ ɖɔ lě wɛ è na ɖè desɛ́ɛn Jezu tɔn gbɔn. É ɖò mɔ̌ có, ɖiɖe Jezu tɔn e ye ɖè lɛ é sixu huzu linlin mɛ lɛ tɔn alǒ tlɛ flú ye dó mɛ e Jezu nyí é kpo nùkplɔnmɛ tɔn lɛ kpo wu.\nAlɔlyɛnzɔ́watɔ́ ɖé lɛ ɖè Jezu b’ɛ nyí mɛ kpɛ́cɛ́kpɛ́cɛ́ e ma ɖó gǎn ǎ, bo ɖó ɖa gaga, bɔ atán tɔn lɛ cí wlɛ́wlɛ́ é ɖé, alǒ cí mɛ e blawu tawun é ɖé ɖɔhun. Ðò ɖiɖe ɖevo lɛ mɛ ɔ, Jezu nɔ cí nùɖíɖó gbigbɔ tɔn ɖé ɖɔhun bɔ nǔ tobotobo hwesivɔ ɖɔhun ɖé nɔ lɛlɛ̌ dó ta tɔn, alǒ nɔ cí mɛ e ma nɔ gbawǔ dó mɛ mɛ ǎ é ɖé ɖɔhun. Desɛ́ɛn mɔhun lɛ ka xlɛ́ lee Jezu cí nugbǒ nugbǒ é à? Nɛ̌ mǐ ka sixu tuùn gbɔn? Ali e nu mǐ sixu tuùn ɖè é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ mǐ na gbéjé nǔ e Biblu ɖɔ lɛ é kpɔ́n, b’ɛ sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na mɔ nukúnnú jɛ lee Jezu na ko cí é mɛ. Ye sixu lɛ́ d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖó linlin e sɔgbe é dó wǔ tɔn.\n“A NA AGBAZA ÐOKPO MÌ”\nÉ cí ɖɔ ɖɛ mɛ wɛ Jezu ɖɔ xó enɛ lɛ ɖè hwenu e é bló baptɛm é ɖɔhun. (Eblée lɛ 10:5; Matie 3:13-17) Nɛ̌ agbaza enɛ ka cí? Xwè 30 jɛ nukɔn ɔ, wɛnsagun Gabliyɛli ɖɔ nú Mali ɖɔ: “A na mɔ xò, bo na jì vǐ sunnu ɖokpo, . . . Mawu ví.” (Luki 1:31, 35) Enɛ wu ɔ, Jezu nyí nya maɖóblɔ̌ ɖé lee Adamu nyí gbɔn hwenu e è dá ɛ é. (Luki 3:38; 1 Kɔlɛntinu lɛ 15:45) Jezu ɖó na ko ɖò anyǔ mɛ, bo na ko ɖi nɔ tɔn Mali e nyí Jwifu ɖé é.\nJezu jó atán dó Jwifu lɛ ɖɔhun, yedɛɛ lɛ gbɔn vo nú Hlɔmanu lɛ ɖò ali enɛ nu. Atán enɛ nɔ ɖè yɛ̌yi kpo sísí kpo xlɛ́; é nɔ ɖiga ǎ, è ka nɔ lɛ́ dovɛ̌ na ǎ. É ɖò wɛn ɖɔ Jezu nɔ wlíbò nú atán tɔn bo nɔ kpa ɖa tɔn b’ɛ nɔ nyɔ́ kpɔ́n. Ye mɛ e è ɖè ɖó vo bɔ ye nyí Nazilinu, Sanmusɔ́ɔn ɖɔhun lɛ é jɛn ma nɔ kpa ɖa yetɔn lɛ ǎ.—Kɛ́nsísɔ́ 6:5; Hwɛɖɔtɔ́ lɛ 13:5.\nJezu wà xwlɛkpikpazɔ́ nú xwè 30 mɔ̌, é ka zán azɔ̌wanú hwe mǐtɔn nu tɔn lɛ ǎ. (Maki 6:3) Enɛ wu ɔ, é ɖó na ko hwán. Ðò sinsɛnzɔ́ tɔn sín bǐbɛ̌mɛ ɔ, éɖokponɔ “nya [nǔsatɔ́ lɛ] bǐ sín sinsɛnxɔ ɔ mɛ, ye kpodo gbɔ̌ yetɔn lɛ kpo, kpodo nyibu yetɔn lɛ kpo. É fúnfún akwɛɖyɔtɔ́ lɛ sín akwɛ, bo flí tavo yetɔn lɛ xwè.” (Jaan 2:14-17) È ɖó na dó hlɔnhlɔn tawun cobo sixu wà nǔ mɔhun. Jezu zán agbaza e Mawu na ɛ é dó wà azɔ̌ e Mawu sɔ́ dó así n’i lɛ é; é ɖɔ: “Axɔsuɖuɖu Mawu tɔn ɔ, un ɖó na yì jla Wɛnɖagbe tɔn tò ɖě lɛ lɔmɔ̌, ɖó nǔ e wu wɛ è sɛ́ mì dó ɔ nɛ.” (Luki 4:43) É byɔ hlɔnhlɔn e jiwǔ é ɖé cobɔ è na ɖi zɔnlin gbɔn Palestine sín gbě ɔ bǐ jí bo jla wɛn enɛ.\n“MI WÁ GƆ̌N CE . . . BONU MA NA GBƆJƐ MI”\nAwǎjijɛ e ɖò Jezu nukúnmɛ é kpo xomɛnyínyɔ́ sín walɔ tɔn lɛ kpo na ko zɔ́n bɔ xó tɔn dɔn mɛ gègě, ɖò taji ɔ, “mɛ e agban kpinkpɛn hinhɛn cikɔ na lɛ é.” (Matie 11:28-30) Awǎjijɛ tɔn kpo xomɛnyínyɔ́ tɔn kpo tɛɖɛ̌ akpá e é dó ɖɔ emi na fá kɔ nú mɛ ɖěɖee jló na kplɔ́n nǔ ɖò gɔ̌n tɔn lɛ é jí. Yɔkpɔvu lɛ lɔ tlɛ nɔ ba na nɔ kpɔ́ xá Jezu ɖó Biblu ɖɔ: “É dɔn vǐ lɛ dó wǔ.”—Maki 10:13-16.\nEnyi Jezu na bo sè wuvɛ̌ cobo kú ɔ, é nyí mɛ e nɔ blawu é ɖé ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é gɔ́ sò nú awǎjijɛ e ɖò alɔwliwli ɖé tɛnmɛ é ɖò Kana bo sɔ́ sìn dó huzu vɛɛn ɖagbe na. (Jaan 2:1-11) Ðò kplékplé ɖevo lɛ tɛnmɛ ɔ, é kplɔ́n nǔ e è ma sixu wɔn gbeɖé ǎ lɛ é mɛ.—Matie 9:9-13; Jaan 12:1-8.\nHú bǐ ɔ, Mawuxó e Jezu ɖɔ é hun nukúnɖiɖo ɖagbeɖagbe gbɛ̀ mavɔmavɔ tɔn sín ali nú tóɖóétɔ́ lɛ. (Jaan 11:25, 26; 17:3) Hwenu e ahwanvu tɔn 70 wá ɖó wɛnɖagbejijla yetɔn sín gbè n’i é ɔ, ‘xomɛ hun’ i b’ɛ ɖɔ: “Xomɛ ni hun mi ɖó nyikɔ mitɔn e è wlan ɖó [jixwé] é wu.”—Luki 10:20, 21.\n“NǓ NA NYÍ MƆ̌ ÐÒ MIDƐƐ LƐ MƐ Ǎ”\nSinsɛngán Jezu hwenu tɔn lɛ nɔ ba wlɛnwín bo na dó dɔn ayi mɛ ɖevo lɛ tɔn wá yeɖée jí, lobo ɖè acɛ yetɔn xlɛ́. (Kɛ́nsísɔ́ 15:38-40; Matie 23:5-7) Ðó Jezu gbɔn vo nú ye wutu ɔ, é kplɔ́n nǔ mɛsɛ́dó tɔn lɛ ɖɔ ye ni ma nɔ “kpa acɛ gannaganna” nú mɛ ɖevo lɛ ó. (Luki 22:25, 26) Nugbǒ ɔ, Jezu gb’akpá nú ye ɖɔ: “Mi cɔ́ miɖée dó sɛnkplɔnmɛtɔ́ lɛ wu, ɖó nǔ e nɔ víví nú ye lɛ wɛ nyí ɖɔ ye ni nɔ ɖò awu gaga mɛ, bo nɔ ɖò sà ɖi wɛ; è ni nɔ dó gbè ye ɖò tokplétɛn lɛ.”—Maki 12:38.\nJezu gbɔn vo nú ye, ɖó é nɔ ɖè éɖée ɖó vo nú togun ɔ ǎ, bɔ hweɖelɛnu ɔ, è tlɛ nɔ tuùn i ɖò mɛ mɛ ǎ. (Jaan 7:10, 11) É na bo tlɛ ɖò mɛsɛ́dó tɔn gbejinɔtɔ́ 11 lɛ tɛntin ɔ, è nɔ tuùn i ɖó vo ǎ. Bo na dó dó gesí Jezu ɔ, Judasi mɛsaɖutɔ́ ɔ kisi n’i bo dó “na xlɛ̌” ɖé ahwan ɔ.—Maki 14:44, 45.\nEnyi è na bo ma tuùn lee Jezu cí é hlɛ́nhlɛ́n ǎ ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ é kún cí lee mɛ lɛ nɔ ɖè desɛ́ɛn tɔn gbɔn hwɛhwɛ é ó. Amɔ̌, nǔ e lɛ́ ɖò taji hugǎn lee é cí tawun é wɛ nyí linlin e mǐ nɔ ɖó dó wǔ tɔn dìn é.\n“ZAANÐÉ DÌN Ɔ, MƐ E NYÍ GBƐ̀ Ɔ TƆN LƐ SƆ́ NA MƆ MÌ Ǎ”\nGbè e gbè Jezu ɖɔ xó enɛ lɛ é ɔ, é kú bɔ è ɖi i. (Jaan 14:19) É sɔ́ gbɛ̀ tɔn jó dó “xɔ gbɛ̀ nú mɛ gègě.” (Matie 20:28) Azǎn tɔn atɔngɔ ɔ gbè ɔ, Mawu fɔ́n ɛ dó gbigbɔ mɛ lobo “ɖè è xlɛ́” ahwanvu tɔn ɖé lɛ. (Mɛsɛ́dó 10:40; 1 Piyɛ́ɛ 3:18) Nɛ̌ Jezu ka cí hwenu e é tɔ́n dó ahwanvu tɔn lɛ jí é? É na ko gbɔn vo nú lee é cí ɖ’ayǐ é tawun, ɖó mɛsɛ́dó tɔn lɛ lɔ tlɛ tuùn i tlolo ǎ. Mali Magidalanu mɔ ɛ dó mɔ jikpajikpɔntɔ́ ɖé; bɔ ahwanvu wè e xwè Emawusi lɛ é sɔ́ ɛ dó mɔ jonɔ ɖé na.—Luki 24:13-18; Jaan 20:1, 14, 15.\nLinlin tɛ mǐ ka ɖó na nɔ ɖó dó Jezu wu ɖò égbé? Xwè 60 jɛji ɖò kú Jezu tɔn gudo ɔ, Jaan, mɛsɛ́dó e é yí wǎn na é mɔ nǔmimɔ lɛ dó wǔ tɔn. Mɛ e ɖò kúkú wɛ ɖò yatín jí é ɖé wɛ Jaan mɔ ǎ, é nyɔ́ wá ɔ, é mɔ “Axɔsu axɔsu lɛ tɔn; Aklunɔ aklunɔ lɛ tɔn,” Axɔsu Axɔsuɖuto Mawu tɔn tɔn e na ɖu ɖò kɛntɔ́ Mawu tɔn lɛ, awovi kpo gbɛtɔ́ kpo bǐ jí ɖò malin-malin mɛ é, bo na hɛn nyɔna mavɔmavɔ lɛ wá nú gbɛtɔ́ lɛ.—Nǔɖexlɛ́mɛ 19:16; 21:3, 4.\nNùkplɔnmɛ Jezu tɔn lɛ kpo nǔwiwa tɔn lɛ kpo ɖěɖee ɖò Wɛnɖagbe-Wema lɛ mɛ é sixu huzu gbɛzán towe.


GBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel (Tɛntin tɔn) Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Douala Eblegbe Edo Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nAtɔxwɛ: Nùkplɔnkplɔn Tɔn | Juillet 2017\nKLISANWUN xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn lɛ dó gǎn tawun bo jla “axɔsuɖuɖu Mawu tɔn sín wɛnɖagbe” gbɛtɔ́ gègě lee é nyɔ́ bló gbɔn é. (Mat. 24:14) Ye mɛɖé lɛ tlɛ yì tò ɖevo lɛ mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mɛsɛ́dó Pɔlu yì fí e Turquie ɖè ɖò égbé dìn é, bo jla wɛnɖagbe ɔ ɖò finɛ titewungbe ɖò tomɛyiyi mɛsɛ́dó tɔn tɔn lɛ hwenu. * Xwè 2 000 mɔ̌ gudo, enɛ wɛ nyí ɖò 2014 ɔ, è lɛ́ wá jla wɛnɖagbe ɔ ɖò ali bunɔ ɖé nu ɖò Turquie. Etɛwu è ka sɔnǔ nú tuto nùjlajla tɔn mɔhun? Mɛ̌ mɛ̌ e ka ɖ’alɔ ɖ’emɛ?\n“ETƐ KA ÐÒ JIJƐ WƐ?”\nWɛnjlatɔ́ 2 800 jɛji wɛ ɖò Turquie, amɔ̌, gbɛtɔ́ livi 79 wɛ ɖò tò ɔ mɛ. Enɛ ɖexlɛ́ ɖɔ wɛnjlatɔ́ 1 na jla wɛn ɔ gbɛtɔ́ 28 000. Nú a dó nukún mɛ kpɔ́n ɔ, a na mɔ ɖɔ mɛ kpɛɖé kpowun jɛn wɛnjlatɔ́ lɛ nɔ kpéwú bo nɔ jla wɛn ɔ ɖò tò enɛ mɛ. Linlin e wu è sɔnǔ nú tuto nùjlajla tɔn enɛ é wɛ nyí ɖɔ è na ɖekúnnu nú mɛ gègě lee é nyɔ́ bló gbɔn é ɖò táan kpɛɖé vlamɛ. Nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo ɖěɖee nɔ dó Turquie-gbè bo gosin tò ɖevo lɛ mɛ lɛ é 550 mɔ̌ wɛ sɛ̀ tɛn wá Turquie, bo jla wɛn ɔ kpo nɔví e ɖò xá ɔ mɛ lɛ é kpo ɖò nùjlajla ɔ hwenu. Etɛ ye ka kpéwú bo wà?\nÈ ɖekúnnu gbɔn fí gègě. Agun ɖé ɖò Istanbul bo wlan ɖɔ: “Hwenu e gbɛtɔ́ lɛ mɔ mǐ é ɔ, ye kanbyɔ ɖɔ: ‘Kpléɖókpɔ́ bunɔ ɖé bló wɛ è ɖè ɖò fí à? Mǐ nɔ mɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ ɖò fí bǐ!’” Agun ɖé ɖò toxo Izmir tɔn mɛ bo wlan ɖɔ: “Nya e nɔ w’azɔ̌ ɖò fí e è nɔ dó tasíi ɖè é ɖé sɛkpɔ mɛxo xá ɔ mɛ tɔn ɖé bo kanbyɔ ɛ ɖɔ: ‘Etɛ ka ɖò jijɛ wɛ? Ada gbló nú azɔ̌ mitɔn wɛ mi ɖè à?’” Mɛ lɛ ɖó ayi nùjlajla ɔ wu.\nToɖevomɛnu e ɖ’alɔ ɖò nùjlajla ɔ mɛ lɛ é lɔ ɖu vivǐ wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ tɔn mlɛ́mlɛ́. Steffen e gosin Danemark é ɖɔ: “Ayihɔngbe ayihɔngbe ɔ, un nɔ kpéwú bo nɔ jla wɛn ɔ gbɛtɔ́ e ma ko sè xó dó Jehovah wu kpɔ́n ǎ lɛ é. Un mɔ ɖɔ un ɖò biblo wɛ nugbǒ bonu mɛ lɛ ni tuùn Jehovah sín nyikɔ.” Jean-David e gosin France é ɖɔ: “Mǐ nɔ nɔ ali ɖokpo jí kpowun bo nɔ ɖekúnnu nú ganxixo mɔkpan. É jiwǔ tawun! Gbɛtɔ́ gègě tíìn bo tuùn Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ ɖ’ayǐ ǎ. Ðibla nyí ɖò hɔn lɛ bǐ kɔn ɔ, mǐ nɔ kpéwú bo nɔ jɛ xó ɖɔ xá mɛ lɛ jí, mǐ nɔ xlɛ́ video lɛ, bo nɔ jó wema ɖé dó nú xwétɔ́ ɔ.”\nJean-David (ɖò tɛntin)\nMɛ 550 e ɖó alɔ ɖò nùjlajla ɔ mɛ lɛ é má wema 60 000 ɖò aklunɔzán gbla wè kpowun vlamɛ! É ɖò wɛn ɖɔ nùjlajla ɔ zɔ́n bɔ è ɖekúnnu gbɔn fí gègě.\nKàn e mɛ lɛ nɔ ɖó dó sinsɛnzɔ́ ɔ wu é jɛji. Azɔ̌ bunɔ enɛ zɔ́n bɔ akpàkpà sɔ́ nɔví xá ɔ mɛ tɔn lɛ. Mɛ gègě jɛ tamɛ lin dó sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn jí jí. Nugbǒ ɔ, ɖò sun 12 e bɔ dó nùjlajla ɔ wu lɛ é mɛ ɔ, kɛ́n gbexosin-alijitɔ́ e ɖò Turquie lɛ é tɔn jɛji 24 ɖò kanweko jí.\nMɛ e gosin tò ɖevo mɛ lɛ é ɖɔ lee nùjlajla ɔ wà ɖagbe nú sinsɛnzɔ́ yetɔn gbɔn é, é tlɛ nyí hwenu e ye lɛkɔ yì tò yetɔn mɛ gudo é ɔ nɛ. Nɔví nyɔnu ɖé gosin Allemagne bo nɔ nyí Şirin, bo wlan ɖɔ: “Nɔví e ɖò Turquie lɛ é nɔ vo tawun bo nɔ ɖekúnnu ɖò ali e ma nyí aca tɔn ǎ é nu. Nú un jló na ɖekúnnu ɖò ali e ma nyí aca tɔn ǎ é nu ɔ, winnya nɔ hu mì tawun. Amɔ̌, nùjlajla bunɔ ɔ, kpɔ́ndéwú nɔví xá ɔ mɛ tɔn lɛ tɔn kpo ɖɛ gègě xixo kpo zɔ́n bɔ un kpéwú, bo nɔ wà nǔ e un ma sixu wà ɖ’ayǐ ǎ é. Un tlɛ nɔ ɖekúnnu dìn bo nɔ má tlati lɛ ɖò pipáangan e gbɔn dò glɔ lɛ é kpá! Dìn ɔ, winnya sɔ́ nɔ hu mì ɖ’ayǐ tɔn ɖɔhun ǎ.”\nJohannes ee gosin Allemagne é ɖɔ: “Un kplɔ́n nùɖé lɛ bɔ ye na d’alɔ mì ɖò sinsɛnzɔ́ ce mɛ. Nɔví e ɖò Turquie lɛ é ba tawun bo na jla nugbǒ ɔ gbɛtɔ́ gègě lee ye kpéwú gbɔn é. Ye nɔ zán ali e hun nú ye é bǐ bo nɔ dó ɖekúnnu. Un wá gbeta ɔ kɔn bo na bló nǔ ɖokpo ɔ hwenu e un na lɛkɔ yì Allemagne é. Bɔ dìn ɔ, un nɔ jla wɛn ɔ gbɛtɔ́ gègě hú lee un nɔ bló gbɔn ɖ’ayǐ é nugbǒ.”\nZeynep ee gosin France é ɖɔ: “Nùjlajla enɛ wà ɖagbe nú sinsɛnzɔ́ ce tawun. É d’alɔ mì bɔ un ɖó akɔnkpinkpan gɔ́ na bo lɛ́ ɖeji dó Jehovah wu d’eji.”\nWɛnjlatɔ́ lɛ lɛ́vɔ sɛkpɔ yeɖée d’eji. Wanyiyi kpo bǔninɔ kpo ee ɖò nɔví e gosin tò vovo lɛ mɛ é tɛntin é cí ayi mɛ nú mɛ tawun. Jean-David e xó mǐ ɖɔ wá yì é ɖɔ: “Mǐ ‘ɖɔ́’ mɛ yíyí nɔví lɛ tɔn ‘kpɔ́n.’” É ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Ye yí mǐ ɖi xɔ́ntɔn yetɔn lɛ kpo hagbɛ̌ xwédo yetɔn tɔn kpo ɖɔhun. Ye hun xwé yetɔn lɛ sín hɔn nú mǐ. Un tuùn ɖɔ mǐ nyí kplékplé nɔví lɛ tɔn e gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ é ɖé; un ko xà mɔ̌ azɔn mɔkpan ɖò wema mǐtɔn lɛ mɛ. Amɔ̌ dìn tɔn ɔ, nyiɖesunɔ wɛ ɖu vivǐ tɔn tlɔlɔ. Un tlɛ nɔ gó tawun dìn ɖɔ un nyí ɖokpo ɖò mɛ Jehovah tɔn lɛ mɛ, bo nɔ dokú n’i nú wǔjɔmɛ jiwǔ enɛ.”\nClaire (ɖò tɛntin)\nClaire ee gosin France é ɖɔ: “Mɛ e gosin Danemark é wɛ à, France é wɛ à, Allemagne é wɛ à alǒ Turquie lɛ é bǐ nyí xwédo ɖokpo. É cí ɖɔ Mawu sɔ́ nǔ e nɔ súnsún nǔ é ɖaxó ɖé dó ɖè dogbó tò tɔn lɛ bǐ síìn ɖɔhun.”\nStéphanie (ɖò tɛntin)\nStéphanie ee gosin France é ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Nùjlajla bunɔ ɔ kplɔ́n mǐ ɖɔ é kún nyí aca alǒ gbè wɛ dɔn mǐ ɖó bǔ ó, loɔ, wanyiyi e ɖokpo ɖokpo mǐtɔn ɖó nú Jehovah é wɛ.”\nÉ HƐN LÈ E NƆ AYǏ SƆYI LƐ É WÁ\nToɖevomɛnu e ɖ’alɔ ɖò nùjlajla ɔ mɛ lɛ é gègě jɛ linlin jí ɖɔ emi na sɛ̀ tɛn wá Turquie, bo na d’alɔ bɔ è na w’azɔ̌ ɖaxó e kpò bɔ è na wà ɖò finɛ é. Ye mɛ ɖé lɛ ko sɛ̀ tɛn. Azɔ̌ e wà wɛ mɛɖéezejotɔ́ enɛ lɛ ɖè é sù nukún mǐtɔn mɛ tawun.\nÐi kpɔ́ndéwú ɔ, kánɖó e jɛ gblolo mɛ bɔ wɛnjlatɔ́ 25 ɖ’emɛ é ɖé ɖò xá ɖé mɛ. Nú xwè gègě ɔ, mɛxo agun tɔn ɖokpo géé jɛn ye ɖó. Dǒ nukún mɛ bo kpɔ́n awǎjijɛ e wɛnjlatɔ́ enɛ lɛ na ko ɖó, hwenu e mɛɖéezejotɔ́ ayizɛ́n gosin Allemagne kpo Pays-Bas kpo ɖò 2015 bo wá d’alɔ ye é!\nSINSƐNZƆ́WIWA ÐÒ FÍ E HUDO SUKPƆ́ ÐÈ É\nEtɛ mɛɖéezejotɔ́ e ɖò Turquie b’ɛ ko ɖó táan ɖé lɛ é ka ɖɔ dó gbɛ̀ e zán wɛ ye ɖè ɖò finɛ é wu? Nugbǒ wɛ ɖɔ hweɖelɛnu nɔ wá vɛwǔ tawun, amɔ̌, mɛɖée zízé jó ɖó lè gègě. Mǐ ni gbéjé nǔ e ye mɛɖé lɛ ɖɔ é kpɔ́n:\nFederico, nɔví sunnu e wlí alɔ bo ɖó xwè 40 jɛji bo sɛ̀ tɛn sín Espagne é ɖɔ: “Ðó un ma ɖó nǔɖokan e wu un na tɛ́ dó é gègě ǎ wutu ɔ, enɛ d’alɔ mì bɔ un vo bo sɔ́ ayi ce ɖó nǔ e nyí taji hugǎn lɛ é jí.” É ka na dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ bonu ye ni bɛ́ sinsɛnzɔ́ alɔkpa enɛ à? É ɖɔ: “Ɛɛn, ganji! Nú a sɛ̀ tɛn wá tò ɖevo mɛ kpo linlin ɔ kpo ɖɔ emi na d’alɔ mɛ ɖevo lɛ bonu ye na tuùn Jehovah ɔ, hwiɖée sɔ́ dó alɔ mɛ n’i wɛ a ɖè gbɔn mɔ̌ nɛ. A na mɔ tawun ɖɔ Jehovah nɔ kpé nukún dó emi wu hú ɖ’ayǐ tɔn.”\nRudy, nɔví sunnu e wlí alɔ bo ɖó xwè 60 mɔ̌ bo sɛ̀ tɛn sín Pays-Bas é ɖɔ: “Sinsɛnzɔ́ wiwa ɖò fí e hudo sukpɔ́ ɖè é nɔ na mǐ awǎjijɛ e è ma sixu jlɛ́ ǎ é, ɖó è nɔ jla nugbǒ ɔ mɛ ɖěɖee ma ko sè kpɔ́n gbeɖé ǎ lɛ é gègě. Nú è mɔ awǎjijɛ e mɛ lɛ nɔ ɖó hwenu e ye yí nugbǒ ɔ é ɔ, é nɔ víví nú mɛ tawun.”\nSascha, nɔví sunnu e wlí alɔ bo ɖó xwè 40 jɛji bo sɛ̀ tɛn sín Allemagne é ɖɔ: “Hwebǐnu ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ ɔ, un nɔ xò gò mɛ e azɔn nukɔntɔn ɔ wɛ ye ɖò xó nugbǒ ɔ tɔn sè wɛ lɛ é. Ali hunhun nú mɛ mɔhun lɛ bonu ye ni tuùn Jehovah nɔ na mì awǎjijɛ ɖaxó.”\nAtsuko, nɔví nyɔnu e wlí alɔ bo ɖó xwè 30 jɛji bo sɛ̀ tɛn sín Japon é ɖɔ: “Ð’ayǐ ɔ, hwɛhwɛ wɛ un nɔ jló ɖɔ Haamagedɔni ni yawu wá. Amɔ̌, ee un sɛ̀ tɛn wá Turquie gudo é ɔ, un dokú nú Jehovah ɖɔ é kpó ɖò suúlu ɖó wɛ. Lee un mɔ bɔ Jehovah ɖò nukún kpé dó nǔ e kúnkplá wɛnɖagbejijla gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ sín azɔ̌ wu wɛ sɔ́ é ɔ, mɔ̌ wɛ un nɔ jló na sɛkpɔ ɛ d’eji sɔ́ é nɛ.”\nAlisa, nɔví nyɔnu e ɖó xwè 30 jɛji bo sɛ̀ tɛn sín Russie é tinmɛ ɖɔ: “Jehovah sinsɛn ɖò sinsɛnzɔ́ lehun mɛ ko d’alɔ mì bɔ un ɖɔ́ ɖagbewiwa tɔn lɛ bǐ kpɔ́n.” (Ðɛh. 34:9) É ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Un wá mɔ ɖɔ Jehovah kún nyí Tɔ́ ce kɛɖɛ kpowun ó, amɔ̌, é lɛ́ nyí Xɔ́ntɔn vívɛ́ ce, bɔ un wá tuùn i ganji ɖò ninɔmɛ vovo lɛ mɛ. Hwenu awǎjijɛ tɔn lɛ, nǔ e nɔ sɔ́ akpàkpà mɛ lɛ é kpo nyɔna ɖagbeɖagbe lɛ kpo wɛ gɔ́ gbɛzán ce mɛ!”\n“MI NI KPƆ́N GLE LƐ GANJI”\nGbɔn yɛkan nùjlajla bunɔ ɔ tɔn mɛ ɖò Turquie ɔ, mɛ gègě lɛ́vɔ sè wɛnɖagbe ɔ. Amɔ̌, é lɛ́ kpò fí ɖaxó ɖé lɛ bɔ è ko w’azɔ̌ ɖè ǎ. Ayihɔngbe ayihɔngbe ɔ, mɛɖeezejotɔ́ e sɛ̀ tɛn yì Turquie lɛ é nɔ mɔ mɛ e ma ko sè xó Jehovah tɔn gbeɖé ǎ lɛ é. A ka jló na wà sinsɛnzɔ́ ɖò fí mɔhun ɖé à? Enyi mɔ̌ hǔn, mǐ dó wusyɛn lanmɛ nú we ɖɔ hwi “ni kpɔ́n gle lɛ ganji; jinukún lɛ ko mya go, bo ko sù yiya.” (Jaan 4:35) A ka sixu yì d’alɔ ɖò fí e jinukún lɛ “mya go, bo ko sù yiya” ɖè, ɖò gbɛ̀ ɔ sín akpá ɖé lɛ xwé é à? Nú é jló we hǔn, jɛ afɔ tawun tawun ɖé lɛ ɖè jí dìn, bo na mɔ tɛn dó sixu kpé nǔ enɛ e gbé nya wɛ a ɖè é wu. Xó nugbǒ ɖokpo ɖíe: Alɔɖiɖo ɖò blòbló bonu wɛnɖagbe ɔ ni gbakpé “kaka yì jɛ fí e gbɛ̀ ɔ kponu ɖó é” mɛ mlɛ́mlɛ́ na na we nyɔna ɖagbeɖagbe ɖěɖee è ma sixu jlɛ́ ǎ lɛ é!—Mɛ. 1:8.\n^ akpá. 2 Kpɔ́n alɔnuwema “Voyez le bon pays,” wex. 32-33.\nATƆXWƐ: NÙKPLƆNKPLƆN TƆN Juillet 2017


La Bible en Fongbe - Genèse 45 | BéninLangues, les langues Béninoises au clic\nLa Bible en Fongbe - Genèse 45\nRetrouvez les versets en fongbe du chapitre Genèse 45\nGenèse 45 - Bǐbɛ́mɛ 45\nÉe Judáa ɖɔ xó fó ɔ́, Jozɛ́fu sɔ́ sixú ɖu ɖo éɖée jí ɖo mɛ e lɛ́ dó e lɛ́ɛ nukɔn ǎ, bó gbɔ bó ɖɔ nú mɛsɛntɔ́ lɛ́ɛ ɖɔ yě bǐ ní tɔ́n. Ée yě tɔ́n ɔ́, é wá kpo é kpó nɔví tɔn lɛ́ɛ kpó, bɔ é ɖe éɖée xlɛ́ yě.\nÉ ɖo avǐ ya wɛ, bɔ gbe tɔn ɖo jǐ yi wɛ káká bɔ Ejípunu lɛ́ɛ se; mɛ e ɖo hɔnmɛ lɛ́ɛ lɔ se nǔ e ɖo jijɛ wɛ ɔ́.\nJozɛ́fu ɖɔ nú nɔví tɔn lɛ́ɛ ɖɔ: “Nyɛ wɛ nyí Jozɛ́fu ɔ́. Tɔ́ ce kpo ɖo gbɛ a?” Lo ɔ́, nɔví tɔn lɛ́ɛ sixú yí gbe n'i ǎ, ɖó ayi yětɔn gbadó.\nÉ lɛ́ ɖɔ nú yě ɖɔ: “Mi sɛkpɔ́ mì, mi wá”, bɔ yě sɛkpɔ́ ɛ, bɔ é ɖɔ: “Nyɛ wɛ nyí nɔví mitɔn Jozɛ́fu e mi sa, bɔ è kplá yi Ejípu é.\nAmɔ̌, din ɔ́, énɛ́ kó wá yi; ado ní má hu mi ó. Sa e mi sa mì bɔ è kplá mì wá fí ɔ́ ní má vɛ́ nú mi ó. Mawu wɛ sɛ́ mì dó fí jɛ nukɔn nú mi, bónú má hwlɛ́n mi gán.


Afɔklɛ́nnú Nyínyí nú Mɛ kpo Hwɛhuhu Kpo | Gbɛzán Jezu Tɔn\nJezu Gbò Akpá nú Mɛ Dó Afɔklɛ́nnú Nyínyí nú Mɛ kpo Hwɛhuhu kpo Wu\nMATIE 18:6-20 MAKI 9:38-50 LUKI 9:49, 50\nAKPÁGBÁNÚMƐ DÓ AFƆKLƐ́NNÚ NYÍNYÍ NÚ MƐ WU\nENYI NƆVÍ ÐÉ HU HWƐ ÐÉ Ɔ\nZaanɖé dìn jɛn Jezu na kpɔ́ndéwú dó lee ahwanvu tɔn lɛ ɖó na wà nǔ gbɔn é wu. Ye ɖó na kpɔ́n yeɖée dó mɔ yɔkpɔvu, mɛ e ma hwɛ́n nùɖé ǎ é, bo ɖó na nɔ ba gǎn tɛn ǎ. Ahwanvu lɛ ɖó na ‘yí yɔkpɔvu lɛ ɖò nyikɔ Jezu tɔn mɛ bo na gbɔn mɔ̌ mɛ yí Jezu lɔmɔ̌.’—Matie 18:5.\nÉ lín dìn ǎ bɔ mɛsɛ́dó lɛ dɔn nǔ dó mɛ e na ɖu gǎn dó ye nu ɔ jí, enɛ wu ɔ, ye sixu sɔ́ Jezu sín xó lɛ dó mɔ nǔgbɛnúmɛ na. Dìn ɔ, mɛsɛ́dó Jaan ko lɛ́ hɛn xó yɔyɔ̌ ɖevo wá: “Mǐ mɔ mɛɖé, bɔ é nɔ ylɔ nyikɔ towe dó nya yɛ nyanya lɛ na, bɔ mǐ gbɛ́ n’i, ɖó é ɖò ahwan mǐtɔn mɛ ǎ.”—Luki 9:49.\nJaan ka nɔ mɔ ɖɔ mɛsɛ́dó lɛ kɛɖɛ jɛn è na acɛ bɔ ye na gbɔ azɔn nú mɛ ɖevo lɛ alǒ nya yɛ nyanya lɛ wɛ à? Nú mɔ̌ wɛ ɔ, aniwu nya Jwifu enɛ ka kpéwú bo nɔ nya yɛ nyanya lɛ? Jaan sixu ko mɔ ɖɔ nya ɔ kún ɖó na wà azɔ̌ jiwǔ lɛ ó, ɖó é nɔ xwedó Jezu kpodo mɛsɛ́dó lɛ kpo ǎ wutu.\nNǔ e Jezu ɖɔ é kpaca Jaan, é ɖɔ: “Mi ma gbɛ́ n’i ó, ɖó mɛɖebǔ sixu ylɔ nyikɔ ce dó jlɛ́ nǔ na, lobo site tlolo, bo ɖɔ nǔ ce nyanya ǎ. Ðó mɛ e ma gbɛ́ wǎn nú mǐ ǎ ɔ, mɛ mǐtɔn wɛ é nyí. Ma ɖɔ nugbǒ nú mi: mɛ e na na sìn kɔfu ɖokpo mi, ɖó Klisu tɔn e mi nyí ɔ wutu ɔ, é na ba ajɔ tɔn kpò ǎ.”—Maki 9:39-41.\nÉ nyí ɖɔ Klisu jɛn nya ɔ na xwedó dandan ɖò táan enɛ mɛ cobo na nɔ Jezu sín akpáxwé ǎ. È ko ɖó agun Klisanwun tɔn ayǐ hwe ɔ nu ǎ, enɛ wu ɔ, xwè e nya ɔ ma nɔ xwedó Jezu ǎ é ko xlɛ́ ɖɔ é nyí gbeklanxamɛtɔ́ alǒ é ɖò sinsɛn nùvú sɔ́ sù wɛ ǎ. É ɖò wɛn ɖɔ nya ɔ ɖó nùɖiɖi ɖò Jezu sín nyikɔ mɛ, bɔ Jezu xlɛ́ ɖɔ nya enɛ kún na ba ajɔ tɔn kpò ó.\nÐò alɔ ɖevo mɛ ɔ, enyi xógbe kpo nùwalɔ mɛsɛ́dó lɛ tɔn kpo nyí afɔklɛ́nnú nú nya ɔ ɔ, é na nyla ɖesu. Jezu ɖɔ: “Mɛ e na dɔn yɔkpɔvu e ɖi nǔ nú mì lɛ ɖokpo dó hwɛ mɛ ɔ, è gbɔ bo sìn sé ɖaxó ɖokpo dó kɔ n’i, bo kpíkpé è dó xù mɛ ɔ, é nyɔ́ n’i hú.” (Maki 9:42) Enɛ gudo ɔ, Jezu ɖɔ ɖɔ ahwanvu emitɔn lɛ ɖó na ɖè nǔ e tlɛ nyí nǔ xɔ akwɛ bo sixu nyí afɔklɛ́nnú nú mɛ ɖevo lɛ é bǐ síìn ɖi alɔ, afɔ, alǒ nukún. É nyɔ́ ɖɔ nǔ xɔ akwɛ enɛ lɛ ni hwe ɖò mɛ wu bonu è ni byɔ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn mɛ hú ɖɔ nǔ enɛ lɛ ni ɖò mɛ wu bonu è ni yì Jeyɛnu (Hinnɔ́ɔ Tɔdo) mɛ. Mɛsɛ́dó lɛ sixu ko nɔ mɔ tɔdo enɛ ɖò Jeluzalɛmu kpá fí e è nɔ mɛ̀ zunkɔ́ lɛ ɖè é, enɛ wu ɔ, ye sixu mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ e nɔte nú kún súsú dó nú nùɖé mlɛ́mlɛ́.\nJezu lɛ́ gbò akpá nú mɛ ɖɔ: “Mi ma lɔn bo gbɛ́ wǎn nú yɔkpɔvu elɔ lɛ ɖokpo géé ó. Ðó ma ɖɔ nugbǒ nú mi: wɛnsagun yetɔn lɛ ɖò [jixwé] bo ɖò Tɔ́ ce e ɖò [jixwé] ɔ nukɔn hwebǐnu.” Nɛ̌ “yɔkpɔvu” lɛ ka xɔ akwɛ nú Tɔ́ tɔn sɔ? Jezu ɖɔ xó dó nya ɖé wu b’ɛ ɖó lɛngbɔ̌ 100 bɔ ɖokpo bú. Nya ɔ jó 99 e kpò é dó, bo yì ba ɖokpo e bú é mɔ, bɔ ee é mɔ é ɔ, é jɛ awǎ dó ɖokpo enɛ takún mɛ hú 99 ɖě lɛ. Jezu ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Tɔ́ mitɔn e ɖò [jixwé] ɔ . . . jló ɖɔ mɛ ɖokpo géé ni bú ɖò yɔkpɔvu elɔ lɛ mɛ ǎ.”—Matie 18:10, 14.\nÉ sixu ko nyí nǔ lin kpɔ́n dó adɔn e mɛsɛ́dó lɛ dɔn dó mɛ e nyí gǎn dó ye nu é jí wɛ Jezu ɖè wutu wɛ é ɖɔ nú ye ɖɔ: “Jɛ ni nɔ lanmɛ nú mi, bonu mi ni mɔ miɖée gbɔ.” (Maki 9:50) Jɛ nɔ zɔ́n bɔ nùɖuɖu nɔ nyɔ́ ɖu hugǎn. Enyi jɛ nɔ kpé xó mɛtɔn lɛ ɔ, ye nɔ nyɔ́ yí nú mɛ ɖevo lɛ, bɔ enɛ sixu zɔ́n bɔ fífá tíìn, adɔn ka nɔ wà mɔ̌ ǎ.—Kolosinu lɛ 4:6.\nHweɖelɛnu ɔ, tagba syɛnsyɛn lɛ nɔ wá fɔ́n, Jezu ka ɖɔ lee è na ɖeɖɛ ye gbɔn é. É ɖɔ: “Enyi mɛ e nyí nɔví towe ɖò nùɖiɖi mɛ ɔ ɖě wà nǔ nyì dò nú we hǔn, yì mɔ ɛ, bo ɖɔ nǔ e é wà nyì dò ɔ n’i, bonu hwi kpo é kpo wè lɛ ni ɖɔ gbò, ɖò miɖée tɛntin. Nú é sè xó towe hǔn, a ɖè è ɖó ali jí nɛ.” Enyi é ma sè ǎ ɔ ka lo? Jezu ɖɔ ɖɔ a ni “kplá mɛ ɖokpo abǐ mɛ wè dó hwiɖée jí, bonu mi ɖɔ xó ɔ gbò, ɖò kúnnuɖetɔ́ wè abǐ atɔn nukɔn, lee sɛ́n ɔ zɔ́n gbɔn é.” Enyi xó ɔ ma lɛ́ gbò ǎ ɔ, a na ɖɔ nú “agun ɔ,” enɛ wɛ nyí mɛxo agun tɔn e sixu ɖeɖɛ lɛ é. Enyi nùwanyidotɔ́ ɔ ma lɛ́ sè ǎ jɛn wɛ ɔ, a na “sɔ́ ɛ dó mɔ mɛ e ma nyí Jwifu ǎ é na, bo lɛ́ sɔ́ ɛ dó mɔ tokwɛyitɔ́ na.”—Matie 18:15-17.\nNukúnkpénuwutɔ́ e ɖò agun ɔ mɛ lɛ é ɖó na xwedó Xó Mawu Tɔn. Enyi ye mɔ ɖɔ sɛ́nbá ɖó na xò nùwanyidotɔ́ ɖé bonu ye sɔ́ dó xó è na ɔ, hwɛɖiɖɔ yetɔn na nyí nǔ bɔ è ‘yí gbè na ɖò jixwé.’ Amɔ̌, enyi ye mɔ ɖɔ mɛɖé nyí xomɛvɔnɔ ɔ, mɔ̌ wɛ è nɔ lɛ́ mɔ gbɔn ɖò jixwé. Alixlɛ́mɛ enɛ lɛ na d’alɔ hwenu e è na ɖó agun Klisanwun tɔn ayǐ é. Ðò xóɖiɖɔ taji enɛ mɛ ɔ, Jezu ɖɔ: “Fí e mɛ wè, abǐ mɛ atɔn kplé ɖè, ɖò nyikɔ ce mɛ ɔ, un ɖò tɛntin yetɔn.”—Matie 18:18-20.\nAniwu nya e ɖò yɛ nyanya nya wɛ é ma ka nyí gbeklanxamɛtɔ́ ǎ?\nNɛ̌ afɔklɛ́nnú nyínyí nú yɔkpɔvu ɖé ka syɛn sɔ? Nɛ̌ Jezu ka jlɛ́ lee yɔkpɔvu mɔhun lɛ xɔ akwɛ sɔ́ é gbɔn?\nAlixlɛ́mɛ tɛ Jezu ka na dó lee è na wà nǔ xá nɔví e hu hwɛ é gbɔn é?


Tíntɔ́n 23 - Exode 23\n“Mi ma táfú wamamɔnɔ e ɖo to mitɔn mɛ lɛ́ɛ ɖo hwɛ nukɔn\nMa dó hwɛ mɛ dó acɛ jí ó, ma hu xomɛvɔ́nɔ, abǐ hwɛjijɔnɔ ó; ɖó mɛ e gba acɛ mɔ̌ ɔ́, nyɛ nɔ mɔ ɛ dó mɔ xomɛvɔ́nɔ ǎ.\nMa ɖu kpa ó, ɖó nú è ɖu kpa ɔ́, nukún mɛtɔn nɔ ɖo te có è nɔ tɔ́n nukún. Kpaɖuɖu ɔ́, xó gblégblé wɛ é nɔ́ sɔ́ dó nu mɛ nú mɛ e nɔ ɖɔ nǔgbó é.\n“Mi ma dó ya nú toɖévomɛnu e ɖo to mitɔn mɛ lɛ́ɛ ó; mi tunwun nǔ e nɔ gbo toɖévomɛnu é; mi flín ɖɔ émí lɔ ko nyí jǒnɔ ɖo Ejípu, mɛ ɖěvo to mɛ kpɔ́n.”\n“Mi ná nɔ́ lɛ gle mitɔn, bó ná nɔ́ ya nǔ e mi dó ɖ'é jí lɛ́ɛ xɔ xwe ayizɛ́n.\nAmɔ̌, xwe tɛ́nwegɔ́ ɔ́ mɛ ɔ́, mi ná jó gle lɛ́ɛ dó bǐ, mi ná lɛ ǎ. Hwe énɛ́ ɔ́ nu ɔ́, wamamɔnɔ e ɖo to mitɔn mɛ lɛ́ɛ ná mɔ nǔkúnflá lɛ́ɛ ɖu, bɔ gběkanlin lɛ́ɛ ná ɖu ée ná kpo ɔ́. Mɔ̌ ɖokpó ɔ́, mi ná lɛ́ jó vǐwungbo mitɔn lɛ́ɛ kpódó olívugbo mitɔn lɛ́ɛ kpo dó xwe énɛ́ ɔ́ xwe.\n“Mi ná wa azɔ̌ nú azǎn ayizɛ́n ɖo Mawu Mavɔmavɔ zán gbla ɔ́ mɛ; amɔ̌, azǎn tɛ́nwegɔ́ ɔ́ gbe ɔ́, mi ná gbɔjɛ́, bɔ nyibú mitɔn kpó tócí mitɔn kpó ná gbɔjɛ́, bɔ kannumɔ kpó toɖévomɛnu kpó ná mɔ agbɔ̌n.\n“Mi xwedó nǔ e un ɖɔ nú mi ɔ́ bǐ sésé; mi ma sɛn nǔ ɖěvo gbeɖé ó, è ma se nyǐkɔ yětɔn ɖo nu mitɔn vɔ́vɔ́ ó.”\nMawu ɖɔ xwe atɔn wɛ mi ná nɔ́ ɖu ɖo xwe ɖokpó mɛ dó kpa susu nú mì.\nXwe nukɔntɔn e mi ná ɖu ɔ́ wɛ nyí wɔ̌xúxú e mɛ è ma dó tɔ́n ǎ sín xwe. Mi ná ɖu wɔ̌xúxú e mɛ è ma dó tɔ́n ǎ, xɔ azǎn tɛ́nwe, ɖo Abibu sun ɔ́ mɛ, hwenu e un ɖó nú mi dó é, lě e un ɖɔ nú mi gbɔn ɔ́; ɖó sun énɛ́ ɔ́ mɛ wɛ mi gosín Ejípu. Mi ka ná wá gɔ̌n ce asígbá alɔgbá ǎ.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, mi ná ɖu nǔkún-yiya sín xwe, hwenu e mi ná ya nǔkún nukɔntɔn e nyɔ́ ɖo gle mitɔn jí é. Mɔ̌ ɖokpó ɔ́, mi ná ɖu nǔkún dó agɔ̌ sín xwe, hwenu e mi ná gbɛ atínsínsɛ́n e ɖo gle mitɔn mɛ lɛ́ɛ fó dó ɖo xwe fífó ɔ́.\nHǔn xwewú xwewú ɔ́, súnnu e ɖo togun mitɔn mɛ lɛ́ɛ bǐ ná nɔ́ wá nyɛ Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn nukɔn azɔn atɔn.\nKanlin e mi ná dó sá vɔ̌ nú mì ɔ́, mi ma hɛn wɔ̌xúxú e mɛ è dǒ tɔ́n ɔ́ dó jǐ tɔn ó. Ayǐ ká ná hɔ́n dó kanlin e è dǒ sá vɔ̌ nú mì ɔ́ sín jǒ ǎ.\nNyɛ wɛ nyí Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn; énɛ́ ɔ́ wú ɔ́, mi ná zé nǔ nukɔntɔn e gle mitɔn lɛ́ɛ ná ɔ́ wá xwé ce gbe. Mi ka ná ɖa gbɔ̌ví ɖo nɔ tɔn sín anɔ̌sin mɛ ǎ.\nMawu lɛ́ ɖɔ: “Mi ɖótó, un ná sɛ́ wɛnsagun ɖokpó dó bɔ é ná nɔ nukɔn nú mi, é ná nya xɛ ɖo jǐ mitɔn ɖo alixo, bó ná kplá mi yi to e un blóɖó ɖ'ayǐ nú mi ɔ́ mɛ.\nMi nɔ sí i, bó nɔ́ se tónú n'i; mi ma gbɛ́ gbe n'i ó, mi fɔ́n gǔ do jǐ tɔn ɔ́, é ná sɔ́ kɛ mi ǎ, ɖó nyǐkɔ ce mɛ wa azɔ̌ dó wɛ é ɖe.\nLo ɔ́, nú mi se tónú n'i, bó bló nǔ e un ná ɖɔ nú mi lɛ́ɛ bǐ ɔ́, un ná nyí kɛntɔ́ mitɔn lɛ́ɛ sín kɛntɔ́, un ná li za xá mɛ e ɖo za li xá mi wɛ lɛ́ɛ.\n“Wɛnsagun ce ná nɔ nukɔn nú mi, bó ná kplá mi yi Amɔliti ví lɛ́ɛ, Hitíti ví lɛ́ɛ, Pɛliziti lɛ́ɛ, Kanáa ví lɛ́ɛ, Hivíti lɛ́ɛ kpódó Jebuzinu lɛ́ɛ kpó sín to mɛ, bɔ un ná sú kún yětɔn dó.\nMi ma jɛ kpo nú vodún yětɔn lɛ́ɛ ó, mi ma sɛn vodún yětɔn lɛ́ɛ ó, mi ma wa nǔ yě ɖɔhun ó. Lo ɔ́, mi ná gba vodún yětɔn lɛ́ɛ, bó ná gba awǐnnya e yě nɔ́ tun te bó nɔ́ sɛn lɛ́ɛ.\nNyɛ Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn wɛ mi ná sɛn; énɛ́ ɔ́, un ná ná nǔɖuɖu mi, bó ná ná sin mi, bó ná hwlɛ́n mi ɖo azɔn sí.\nNyɔ̌nu ɖé sɔ́ ná nɔ́ gblé xo ɖo to mitɔn mɛ ǎ; nyɔ̌nu ɖé ká ná nyí wɛnsinɔ ɖo to mitɔn mɛ ǎ. Un ná ná jidɔ́ mi.\n“Un ná dó xɛsi to lɛ́ɛ bǐ káká bɔ mi byɔ́ to ɖěbǔ mɛ ɔ́, mɛ e ɖo to ɔ́ mɛ lɛ́ɛ bǐ ná hɔn gbadó, un ná bló bɔ kɛntɔ́ mitɔn lɛ́ɛ bǐ ná hɔn ɖo nukɔn mitɔn.\nUn ná sɛ́ gbɔ̌nvɛ dó bɔ yě ná jɛ nukɔn mitɔn, bó ná nya Hivíti lɛ́ɛ, Kanáa ví lɛ́ɛ kpódó Hitíti lɛ́ɛ kpó dó zɔ nú mi.\nÉ ká nyí ɖɔ xwe ɖokpó ɔ́ mɛ wɛ un ná nya togun énɛ́ lɛ́ɛ bǐ dó zɔ nú mi ǎ. Nú un bló mɔ̌ ɔ́, to ɔ́ ná jɛ vɔ̌, bɔ gběkanlin lɛ́ɛ ná wá gba kún ɖo to ɔ́ mɛ, bó ná sukpɔ́, lobo ná wá wa nǔ dó mi wú.\nKpɛɖé kpɛɖé wɛ un ná ɖo yě nya wɛ, bɔ midɛɛ lɛ́ɛ ná ɖo kpɔ́ su d'é jí wɛ, káká bó ná yí to ɔ́ bǐ.\nBɔ un ná ɖó dogbó nú mi, sín Xu Vɔvɔ ɔ́ tó, káká yi Mɛditɛlanɛ́ɛ xu ɔ́ tó; dogbó mitɔn ná lɛ́ bɛ́ sín gbětótló mɛ, káká yi Efláti tɔ ɔ́ tó. Đó un ná jó to ɔ́ mɛ nu lɛ́ɛ nú mi, bɔ mi ná nya yě.\nMi ná jɛ akɔ xá yě ǎ, mi ka ná jɛ xá vodún yětɔn lɛ́ɛ ǎ.\nMi ná lɔn bɔ yě ná nɔ to mitɔn mɛ ǎ, yě táá wá dɔn mi, bónú mi ná hu hwɛ dó mì. Mi táá wá sɛn vodún yětɔn lɛ́ɛ, bɔ é ká ná nyí mɔ nú mi.”


GBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Alur Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Belize Kriol Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Douala Eblegbe Edo Efik Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kekchi Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mixtèque (Guerrero) Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Sepulana Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\n“KÚ D’EWU! Nɛ̌ a fɔ́n gbɔn?”\nÉ ɖò wɛn ɖɔ a nɔ yawu dó gbè mɛ gbɔn mɔ̌. A tlɛ sixu ko nɔ lɛ́ na alɔ mɛ dó dó gbè nú mɛ. Aca kpo xógbe gbedómɛ tɔn lɛ kpo sixu gbɔn vo sín ayǐ ɖé jí jɛ ɖevo jí, amɔ̌, linlin ɖokpo ɔ jí wɛ gbedómɛ ɖé nɔ junjɔn. Nugbǒ ɔ, gbemadómɛ alǒ gbè ma yí nú gbè e mɛ ɖevo dó mɛ é sixu cí wanyiyi ma ɖó nú mɛ ɖɔhun, alǒ nyí xlɛ̌ zinzan nyanya ɖé tɔn.\nAmɔ̌, mɛ bǐ ɖó aca bo nɔ dó gbè nú mɛ ɖevo lɛ ǎ. Mɛɖé lɛ sixu xò nǔ kpɔ́n dó gbedómɛ wu, ɖó winnya wu, alǒ ye nɔ mɔ ɖɔ emi kún hwɛ́n nùɖé ó. Mɛɖé lɛ nɔ mɔ ɖɔ é vɛwǔ bɔ è na dó gbè nú mɛ ɖevo ɖěɖee sinmɛ agbaza tɔn, aca, alǒ ninɔmɛ yetɔn gbɔn vo nú mɛtɔn é. É ɖò mɔ̌ có, gbedómɛ e tlɛ ɖò klewun é ɖé sixu wà ɖagbe tawun.\nKanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Etɛ gbedómɛ ka sixu wà? Etɛ Xó Mawu tɔn ka sixu kplɔ́n mì dó gbedómɛ wu?’\nDǑ GBÈ “GBƐTƆ́ ALƆKPA LƐ BǏ”\nHwenu e mɛsɛ́dó Piyɛ́ɛ yí Kɔnɛyi dó agun Klisanwun tɔn mɛ, b’ɛ nyí Kosi nukɔntɔn e byɔ agun ɔ mɛ é ɔ, Piyɛ́ɛ ɖɔ: “Mawu . . . nɔ ɖè mɛɖé ɖó vo ɖò mɛɖé mɛ [ǎ].” (Mɛ. 10:34) Nukɔnmɛ ɔ, Piyɛ́ɛ wlan ɖɔ Mawu “jló ɖɔ mɛ bǐ ni mɔ ali, bo lɛkɔ sín nǔnyanyawiwa gudo.” (2 Pi. 3:9) Tlolo hwɛ̌ ɔ, mǐ sixu lin ɖɔ mɛ e ɖò nugbǒ ɔ kplɔ́n wɛ é ɖé tɔn wɛ wemafɔ enɛ lɛ nyí. Amɔ̌, Piyɛ́ɛ lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú Klisanwun lɛ ɖɔ: “Mi sí gbɛtɔ́ lɛ bǐ; mi yí wǎn nú nɔví mitɔn ɖò nùɖiɖi mɛ lɛ.” (1 Pi. 2:17) Enɛ wu ɔ, enyi mɛ ɖevo lɛ na bo ɖó sinmɛ agbaza tɔn ɖebǔ, gosin aca alǒ ninɔmɛ ɖebǔ mɛ ɔ, é na nyɔ́ ɖɔ mǐ ni nɔ dó gbè nú ye à cé? Enɛ lɔ na xlɛ́ ɖɔ mǐ nɔ sí ye bo lɛ́ yí wǎn nú ye.\nMɛsɛ́dó Pɔlu dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖěɖee ɖò agun ɔ mɛ lɛ é ɖɔ: “Mi . . . nɔ yí miɖée ganji lee Klisu yí mi gbɔn é.” (Hlɔ. 15:7) Pɔlu ylɔ nɔví ɖěɖee “dó wusyɛn lanmɛ” n’i lɛ é sín nyikɔ. Ðó Satáan ɖò togun Mawu tɔn gbé nya wɛ ɖò égbé nukún myamya wutu ɔ, nɔví lɛ ɖó hudo wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ tɔn tawun.—Kolo. 4:11; Nǔɖe. 12:12, 17.\nKpɔ́ndéwú ɖěɖee ɖò Biblu mɛ lɛ é xlɛ́ ɖɔ gbedómɛ sixu wà nǔ hugǎn blòbló bonu mɛ ɖevo lɛ na mɔ ɖɔ è yí emi.\nJIÐE VƆ́ NA MƐ, WUSYƐN DÓ LANMƐ NÚ MƐ, WANYIYI\nHwenu e hwe ɔ nu sù bɔ Jehovah na sɔ́ Vǐ sunnu tɔn dó Mali xomɛ é ɔ, é sɛ́ wɛnsagun ɖé dó bonu é na yì ɖɔ xó n’i. Wɛnsagun ɔ tó dó gbè è hwɛ̌, enɛ gudo ɔ, é ɖɔ: “Mawu jɔwu we; Aklunɔ ɖò kpɔ́ xá we.” Mali sè mɔ̌ é ɔ, “ayi tɔn gbado,” b’ɛ tuùn nǔ e wu wɛnsagun ɖé ɖò xó ɖɔ n’i wɛ é ǎ. Ee wɛnsagun ɔ mɔ mɔ̌ é ɔ, é ɖɔ “Mali, ma ɖi xɛsi ó; ɖó Mawu jɔwu we.” É tinmɛ ɖɔ Mawu ɖò linlin wɛ ɖɔ é na jì Mɛsiya ɔ. Mali sín ayi sɔ́ gbado ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, é setónú bo ɖɔ: “Aklunɔ sín mɛsɛntɔ́ wɛ un nyí; lee a ɖɔ gbɔn ɔ, ni bo nyí mɔ̌ nú mì.”—Luk. 1:26-38.\nWǔjɔmɛ ɖé wɛ é nyí nú wɛnsagun ɔ ɖɔ é ni nyí ɖɛ̌mɛnu Jehovah tɔn; é ɖò mɔ̌ có, é mɔ ɖɔ emi kún sixu kpéwú bo na ɖɔ xó nú gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ ɖé ó ǎ. É bɛ́ xó tɔn kpo gbedómɛ ɖé kpo. Etɛ kpɔ́ndéwú tɔn enɛ ka sixu kplɔ́n mǐ? Mǐ ɖó na nɔ ɖò gbesisɔmɛ bo na nɔ dó gbè nú mɛ ɖevo lɛ, lobo na nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú ye. Xó klewun klewun lɛ ɖiɖɔ sixu d’alɔ mɛ ɖevo lɛ, bo na ye jiɖiɖe ɖɔ ye nyí akpáxwé togun Jehovah tɔn tɔn ɖé nugbǒ.\nPɔlu tuùn mɛ gègě ɖò agun ɖěɖee ɖò Azíi Kpɛví ɔ kpo Elɔpu kpo sín kàn mɛ lɛ é. Gbedómɛ tawun tawun gègě ɖò wema-sɛ́dó-mɛ tɔn lɛ mɛ. Mǐ mɔ enɛ ɖò Hlɔmanu lɛ wemata 16gɔ́ ɔ mɛ. Pɔlu dó gbè sɛ́dó Klisanwun hàtɔ́ gègě. É kɛnu dó Fwebée wu bo ɖɔ ɖɔ é nyí “nɔví mǐtɔn nyɔnu,” bo dó wusyɛn lanmɛ nú nɔví lɛ ɖɔ ye ni “yí i ganji ɖò Aklunɔ sín nyikɔ mɛ, lee mɛ e ɖò mɛɖeɖóvo Mawu tɔn mɛ lɛ na bló gbɔn ɖò yeɖée tɛntin é,” bo lɛ́ ɖɔ ɖɔ ye ni “d’alɔ ɛ ɖò nǔ e kɔn nǔ [ye]tɔn na hudo è ɖè lɛ é bǐ mɛ.” Pɔlu dó gbè sɛ́dó Plisilu kpo Akilasi kpo, éyɛ ‘ɖokponɔ wɛ dokú nú ye ǎ; agun Klisanwun e ma nyí Jwifu ǎ lɛ tɔn lɛ lɔmɔ̌ ɔ bǐ dokú nú ye.’ É dó gbè sɛ́dó ɖé lɛ ɖò mɛ e è ma tuùn sɔmɔ̌ ɖò égbé ǎ lɛ é mɛ; ye wɛ nyí “wanyinamɔ [tɔn] Epenɛti” gɔ́ nú “Tlifɛnu kpo Tlifɔsu kpo e ɖò azɔ̌ wà nú Aklunɔ wɛ lɛ” é. Nugbǒ ɔ, Pɔlu nɔ sɔ́ jlǒ dó dó gbè nɔví lɛ.—Hlɔ. 16:1-16.\nDǒ nukún mɛ bo kpɔ́n awǎjijɛ e ye na ko ɖó, hwenu e ye mɔ ɖɔ è flín emi kpo wanyiyi kpo é. Wǎn e ye yí nú Pɔlu kpo yeɖée kpo é na ko syɛn d’eji tawun. É ɖò wɛn ɖɔ gbè enɛ lɛ e è dó sɛ́dó Klisanwun lɛ kpodo wanyiyi kpo bɔ ye sè é na ko dó wusyɛn lanmɛ nú ye, bo na ko hɛn nùɖiɖi yetɔn lidǒ. Nugbǒ ɔ, gbedómɛ e nɔ xlɛ́ ɖɔ nǔ mɛ ɖevo lɛ tɔn ɖu ayi mɛ nú mǐ é kpo mɛ kpikpa lɛ kpo nɔ zɔ́n, bɔ xɔ́ntɔn zunzun nɔ vɛ́ ganji, lobo nɔ lɛ́ bló bɔ mɛsɛntɔ́ gbejinɔtɔ́ Mawu tɔn lɛ nɔ nɔ bǔ.\nHwenu e Pɔlu jɛ tɔjihunglintɛn Puzɔlu tɔn, bo tunta Hlɔma é ɔ, Klisanwun e ɖò finɛ lɛ é wá tofɔligbé bo kpé è. Ee Pɔlu mɔ ye sɛ́dó é ɔ, é “dokú nú Mawu, bɔ wǔ yá ɛ.” (Mɛ. 28:13-15) Hweɖelɛnu ɔ, mǐ sixu ko nǔ kpowun, alǒ zé alɔ dó dó gbè nú mɛ. Mɔ̌ wiwa yayǎnɔ tlɛ sixu na hlɔnhlɔn mɛ e awakanmɛ kú é, alǒ mɛ e ɖò wubla mɛ é.\nALI HUNHUN NÚ XÓÐƆÐÓKPƆ́ ÐÉ\nÉ byɔ ɖɔ ahwanvu Jaki ni ɖè wě syɛnsyɛn ɖé lɛ xá mɛ. Klisanwun ɖé lɛ huzu gbejimanɔtɔ́ ɖò gbigbɔ lixo, gbɔn xɔ́ntɔn zunzun xá gbɛ̀ ɔ gblamɛ. (Ja. 4:4) Amɔ̌, ɖǒ ayi lee Jaki bɛ́ wema-sɛ́dó-mɛ tɔn gbɔn é wu:\n“Jaki, mɛsɛntɔ́ Mawu kpo Aklunɔ Jezu Klisu kpo tɔn ɖé, sɛ́dó hɛnnu 12 e gbakpé lɛ é: Un dó gbè sɛ́dó mi!” (Ja. 1:1, nwt) É ɖò wɛn ɖɔ é na bɔwǔ nú mɛ e na xà wema tɔn lɛ é bɔ ye na yí gbè nú wěɖexámɛ tɔn, hwenu e ye na mɔ ɖò gbedómɛ enɛ mɛ ɖɔ, ye kpo é kpo bǐ wɛ nyí nǔ ɖokpo ɔ ɖò Mawu nukɔn é. Nugbǒ ɔ, gbedómɛ kpo mɛɖesɔhwe kpo sixu hun ali, bɔ è tlɛ na ɖɔ xó ɖó kpɔ́ dó nǔ taji lɛ wu.\nGbedómɛ e na wà ɖagbe tawun é ɖé na bo ma ɖiga ǎ ɔ, é ɖó na gosin ayi mɛ, bo na xlɛ́ ɖɔ è ɖó wanyiyi nùjɔnǔ tɔn nú mɛ. Nú é tlɛ cí ɖɔ mɛɖé ma ɖó ayi wu ǎ ɖɔhun ɔ, é nɔ wà ɖagbe. (Mat. 22:39) Nɔví nyɔnu ɖé ɖò Irlande, bo wá Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn mɛ hwenu e kplé jló na bɛ́ é. Ee é ɖò wezun jí bo byɔ xɔ ɔ mɛ é ɔ, nɔví sunnu ɖé lilɛ, ko nǔ dó è yɛ́ɛ, bo ɖɔ: “Kuabɔ. É víví nú mì tawun ɖɔ un mɔ we.” Nɔví nyɔnu ɔ kɛnu ǎ, bo yì junjɔn ayǐ kpowun.\nAklunɔzán gblamɛ yɔywɛ ɖé gudo ɔ, é sɛkpɔ nɔví sunnu ɔ bo ɖɔ n’i ɖɔ, sín hweɖenu ɔ, emi ɖò xwi ɖí xá ninɔmɛ syɛnsyɛn ɖé wɛ ɖò xwégbe. É ɖɔ: “Xomɛ sìn mì tawun gbadanu enɛ, un ko ɖibla gɔn Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn mɛ. Un sɔ́ flín nǔ kaka ɖé dó kplé ɔ wu zɛ gbedómɛ towe wu ǎ. É zɔ́n bɔ un mɔ ɖɔ è yí mì tawun. É na cɛ́ nú we.”\nNɔví sunnu enɛ tuùn ɖagbe e gbedómɛ klewun enɛ na ko wà é ǎ. É ɖɔ: “Hwenu e é ɖɔ nǔ e xó klewun enɛ lɛ wà n’i é nú mì é ɔ, gǎn e un dó é víví nú mì tawun. Enɛ dó wǔ yá lanmɛ nú nyì lɔ.”\nSalomɔ́ɔ wlan ɖɔ: “È ma sɔ́ nǔ nyì gbě ǎ ɔ, è nɔ mɔ nǔ sɔ́ ǎ.” (Nùt. 11:1) Enyi mǐ tuùn lee gbedómɛ mǐtɔn lɛ, tlala ɔ, gbè e mǐ nɔ dó Klisanwun hàtɔ́ mǐtɔn lɛ é xɔ akwɛ sɔ́ é ɔ, mǐ na wà ɖagbe nú ye kpo mǐɖesunɔ kpo. Enɛ wu ɔ, mi ma nú mǐ ni sɔ́ nukún kpɛví dó kpɔ́n hlɔnhlɔn gbedómɛ tɔn gbeɖé ó.\nA ka Sixu Kpɔ́n Nǔ Zɛ Lee Mɛ lɛ Cí Ðò Wěxo É Wu À?


Ablaxamu kpo Sala kpo\nMɛ gègě nɔ vɛdo ɖɔ sinsɛn yɔyɔ̌ ɖé wɛ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nyí sín. Amɔ̌, sín nǔ hú xwè 2 700 ɖíe ɖokpoo wɛ è ko nɔ ylɔ mɛ e nɔ sɛ̀n Mawu nugbǒ ɖokpo géé ɔ lɛ é ɖɔ “kúnnuɖetɔ́” tɔn lɛ. (Ezayíi 43:10-12) Kaka wá jɛ 1931 ɔ, Biblu Kplɔntɔ́ lɛ wɛ è nɔ ylɔ mǐ ɖɔ. Nɛ̌ ka gbɔn bɔ mǐ sɔ́ nyikɔ ɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ?\nNyikɔ ɔ nɔ ɖè Mawu mǐtɔn xlɛ́. Sɔgbe kpo wema hwexónu tɔn lɛ kpo ɔ, è mɔ nyikɔ Mawu tɔn, Jehovah ɔ, azɔn afatɔ́n donu mɔkpan ɖò Biblu mɛ. Ðò Biblu gègě mɛ ɔ, è sɔ́ tɛnmɛ-nyikɔ Aklunɔ kabǐ Mawu dó ɖyɔ nyikɔ enɛ ɔ na. É ɖò mɔ̌ có, Mawu nugbǒ ɔ ko zán nyikɔ éɖesunɔ tɔn, Jehovah, dó ɖè éɖée xlɛ́ Mɔyizi, bo ɖɔ: “Nyikɔ ce nɛ kaka sɔyi.” (Tíntɔ́n 3:15) É wà mɔ̌, bo ɖè éɖée ɖó vo nú mawu nùvú lɛ bǐ. Mǐ nɔ gó ɖɔ Mawu sín nyikɔ mímɛ́ ɔ ɖò ta mǐtɔn.\nNyikɔ ɔ nɔ xlɛ́ azɔ̌ mǐtɔn. Ðò hwexónu ɔ, mɛ tobutobu ɖé lɛ, bɛ́sín Abɛli hwɛjijɔnɔ ɔ jí, ɖekúnnu dó nùɖiɖi e ye ɖó nú Jehovah é wu. Ðò xwè kanweko e wá yì lɛ é mɛ ɔ, Nɔwée, Ablaxamu, Sala, Mɔyizi, Davidi, kpo mɛ ɖevo lɛ kpo wá gɔ́ nú akpɔ́kpɔ́ ɖaxó kúnnuɖetɔ́ lɛ tɔn enɛ. (Eblée lɛ 11:4–12:1) Lee mɛɖé nɔ ɖekúnnu dó xomɛvɔnɔ ɖé tamɛ ɖò hwɛɖɔxɔsa gbɔn é ɔ, mɔ̌ jɛn mǐ ɖò gbesisɔmɛ bo na ɖè nugbǒ ɔ xlɛ́ mɛ lɛ dó Mawu mǐtɔn wu é nɛ.\nKpɔ́ndéwú Jezu tɔn xwedó wɛ mǐ ɖè. Biblu ylɔ ɛ ɖɔ “kúnnuɖetɔ́ gbejinɔtɔ́ titewungbe” ɔ. (Nǔɖexlɛ́mɛ 3:14) Jezu ɖesunɔ ɖɔ emi “ɖè nyikɔ [Mawu tɔn] xlɛ́” bo ɖò ‘kúnnu ɖè nú nugbǒ ɔ’ dó Mawu wu wɛ. (Jaan 17:26, nwt; 18:37) Enɛ wu ɔ, ahwanvu Klisu tɔn nugbǒ lɛ ɖó na ɖó nyikɔ Jehovah tɔn ta bo na nɔ bló bɔ mɛ lɛ na nɔ tuùn i. Nǔ e Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ dó gǎn bo nɔ bló é nɛ.


Sín Xomɛsin Jí Jɛ Mɛhuhu Jí | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nSín Xomɛsin Jí Jɛ Mɛhuhu Jí\nEe Adamu kpo Ɛvu kpo tɔ́n sín jikpá Edɛni tɔn mɛ gudo é ɔ, ye jì vǐ gègě. Vǐ sunnu yetɔn nukɔntɔn Kanyɛ́ɛ wá huzu glesi ɖé, bɔ wegɔ e nyí Abɛli é wá huzu lɛngbɔnyitɔ́ ɖé.\nGbè ɖokpo wá sù bɔ Kanyɛ́ɛ kpo Abɛli savɔ̌ nú Jehovah. A ka tuùn nǔ e nyí vɔsisa é à? Nùnina bunɔ ɖé wɛ. Jehovah hun xomɛ dó vɔsisa Abɛli tɔn wu, loɔ, é ka hun xomɛ dó Kanyɛ́ɛ tɔn wu ǎ. Enɛ sìn xomɛ nú Kanyɛ́ɛ tawun. Jehovah gb’akpá nú Kanyɛ́ɛ ɖɔ xomɛsin tɔn sixu zɔ́n bɔ é na wà nǔ nyanya. Amɔ̌, Kanyɛ́ɛ ka sè ǎ.\nÉ nyɔ́ wà ɔ, Kanyɛ́ɛ ɖɔ nú Abɛli ɖɔ: ‘Wǎ mǐ yì gle mɛ.’ Hwenu e ye wá ɖò yeɖokpo ɖò gle ɔ mɛ é ɔ, Kanyɛ́ɛ zɔn nɔví tɔn jí bo hu. Etɛ Jehovah ka bló ɖó nǔ enɛ wu? Jehovah dɔn tó nú Kanyɛ́ɛ bo nya ɛ dó zɔ bǐ mlɛ́mlɛ́ nú xwédo tɔn. È sɔ́ na na tɛn Kanyɛ́ɛ bonu é na lɛkɔ wá xwé gbeɖé ǎ.\nNùkplɔnmɛ ɖé ka ɖ’emɛ nú mǐ à? Xomɛ sixu jɛ mǐ sìn jí ɖó nǔ lɛ ɖò yiyi wɛ lee mǐ lin gbɔn é ǎ wutu. Nú xomɛsin ɔ jɛ jijɛji jí, alǒ nú mɛ ɖevo lɛ ɖ’ayi xomɛsin mǐtɔn wu bo gb’akpá nú mǐ ɔ, mǐ ɖó na yawu vɔ́ mǐɖée blóɖó bo ɖu ɖò xomɛsin ɔ jí, bonu é ma wá ɖu ɖò mǐ jí ó.\nÐó Abɛli yí wǎn nú Jehovah bo wà nǔ e sɔgbe é wutu ɔ, Jehovah na flín i tɛgbɛ. Mawu na fɔ́n Abɛli wá gbɛ̀ hwenu e É na bló bɔ ayikúngban ɔ na huzu palaɖisi ɖé é.\n“Yì dóhwɛ gbɔ xá nɔzo towe hwɛ̌; enɛ ɔ gudo ɔ, lɛ̌kɔ bo wá zé vɔsanú towe xwlé Mawu.”—Matie 5:24\nNùkanbyɔ lɛ: Mɛ̌ mɛ̌ e ka nyí Adamu kpo Ɛvu kpo sín vǐ sunnu wè nukɔntɔn lɛ? Etɛwu Kanyɛ́ɛ ka hu nɔví tɔn?\nBǐbɛ̌mɛ 4:1-12; Eblée lɛ 11:4; 1 Jaan 3:11, 12