Kpò Ðò Xwi Ðí Wɛ Bá Mɔ Nyɔna Mawu Tɔn | Nùkplɔnkplɔn\n“A dó alɔ xá Mawu, bo dó alɔ xá gbɛtɔ́ lɛ bo ɖu ɖ’eji.”—BǏB. 32:29.\nHAN LƐ: 60, 38\nETƐ LƐ KPƆ́NDÉWÚ MƐ ELƆ LƐ TƆN KA SIXU KPLƆ́N MǏ?\nJakɔbu kpo Hlacɛli kpo.\n1, 2. Etɛ lɛ Jehovah sɛntɔ́ lɛ ka ɖó na ɖí xwi xá?\nSÍN gbejinɔtɔ́ nukɔntɔn Abɛli jí kaka jɛ hwe mǐtɔn nu wɛ Mawu sɛntɔ́ gbejinɔtɔ́ lɛ ko nɔ ɖí xwi. Mɛsɛ́dó Pɔlu wlan sɛ́dó Klisanwun Eblée lɛ ɖɔ hwenu e ye ɖò nyɔna Jehovah tɔn ba wɛ, bo lɛ́ ɖò biba na nyɔ́ nukún tɔn mɛ wɛ é ɔ, ye “jiya hwenɛnu ɖesu, cobo ka syɛnlǐn.” (Ebl. 10:32-34) Pɔlu jlɛ́ ahwan e Klisanwun lɛ nɔ fun é dó gǎn e lɔnyiji-lɔnfɔnkan-yihundatɔ́ Glɛki tɔn lɛ nɔ dó ɖò agbahwlɛnhwlɛn lɛ hwenu é wu, ɖi wezun kínkán, alɔ didó, kpo akpotokwín nyínyí kpo. (Ebl. 12:1, 4) Égbé ɔ, mǐ ɖò gbɛ̀ wezun nu, bɔ mǐ nɔ ɖí xwi xá kɛntɔ́ ɖěɖee jló na fɛ́ ayi mǐtɔn, zin mǐ dɛ́, hwín mǐ dó dò, bo lɛ́ yí awǎjijɛ mǐtɔn kpo ajɔ sɔgudo tɔn mǐtɔn lɛ kpo sín mǐ sí lɛ é.\n2 Jɛ nukɔn ɔ, mǐ ɖó na fun ahwan syɛnsyɛn xá Satáan kpo gbɛ̀ tɔn nyanya ɔ kpo. (Efɛ. 6:12) É ɖò dandan ɖɔ mǐ ni ɖí xwi xá gbɛ̀ ɔ sín “linlin e ma sɔgbe ǎ lɛ” é. Nùkplɔnmɛ tɔn lɛ, tamɛ-núkplɔnmɛ tɔn lɛ, kpo walɔ tɔn ɖěɖee nɔ wà nǔ dó mɛ wu lɛ é kpo, ɖi nùblibliwiwa, azɔ nunu, gɔ́ nú ahan syɛnsyɛn kpo gěe kpo zinzan nyì dò ɖ’emɛ. Mǐ ɖó na lɛ́ ɖò xwi ɖí xá gǎnmaɖó mǐtɔn lɛ kpo nǔ e nɔ túntún awakanmɛ nú mǐ lɛ é kpo wɛ zɔn mǐ yì.—2 Kɔ. 10:3-6; Kolo. 3:5-9.\n3. Nɛ̌ Mawu ka nɔ kplɔ́n azɔ̌ mǐ bonu mǐ na fun ahwan xá kɛntɔ́ mǐtɔn lɛ gbɔn?\n3 È ka sixu ɖu ɖò kɛntɔ́ hlɔnhlɔnnɔ mɔhun lɛ jí nugbǒ à? Ɛɛn, mǐ ka sixu bla alɔ dó wǔ b’ɛ kpa mǐ ǎ. Pɔlu zán akpotokwínnyitɔ́ hwexónu tɔn ɖé sín kpɔ́ndéwú bo ɖɔ dó éɖée wu ɖɔ: “Un cí akpotokwínnyitɔ́ e ma ɖò akpotokwín nyì dó jɔhɔn mɛ wɛ ǎ é ɖɔhun.” (1 Kɔ. 9:26) Ði lee akpotokwínnyitɔ́ ɖé nɔ ɖu ɖò kɛntɔ́ tɔn ɖé jí gbɔn é ɖɔhun ɔ, mǐ ɖó na li fɛn nú kɛntɔ́ mǐtɔn lɛ. Jehovah ɖò azɔ̌ kplɔ́n mǐ wɛ bo lɛ́ ɖò alɔ dó mǐ wɛ ɖò ahwan e fun wɛ mǐ ɖè é kɔn. É na mǐ alixlɛ́mɛ e nɔ hwlɛn gbɛ̀ gán lɛ é ɖò Xó tɔn mɛ. É nɔ lɛ́ d’alɔ mǐ gbɔn wema jinjɔn Biblu jí mǐtɔn lɛ, kplé Klisanwun tɔn lɛ, kpo kpléɖókpɔ́ lɛ kpo gblamɛ. A ka nɔ zán nǔ e kplɔ́n wɛ a ɖè lɛ é à? Enyi a gbɔ ye zán ɔ, é na cí ɖɔ a “ɖò akpotokwín nyì dó jɔhɔn mɛ wɛ,” bo ɖò xwi ɖí xá kɛntɔ́ towe wɛ mlɛ́mlɛ́ ǎ ɖɔhun.\n4. Nɛ̌ mǐ ka na bló gbɔn bɔ nǔ nyanya ma na ɖu ɖò mǐ jí ǎ?\n4 Kɛntɔ́ mǐtɔn lɛ sixu tɔ́n ahwan mǐ hwenu e mǐ ma lin ǎ é, kpo hwenu e gǎn vɔ ɖò mǐ wu bǐ é kpo; enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na ɖò acéjí hwebǐnu. Biblu gb’akpá nú mǐ ɖɔ: “Ma jó hwiɖée dó nú nǔnyanyawiwa ɖu ɖò jǐ towe ó; é nyɔ́ wà ɔ, nɔ wà nǔ ɖagbe dó ɖu ɖò nǔ nyanya jí.” (Hlɔ. 12:21) Wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ e ɖɔ ɖɔ mǐ ni ma jó mǐɖée dó bonu “nǔnyanyawiwa ɖu ɖò jǐ [mǐtɔn] ó” é xlɛ́ ɖɔ mǐ sixu ɖu ɖò nǔ nyanya jí. Mǐ sixu wà mɔ̌, enyi mǐ fɔ́n bo ɖò ahwan fun xá ɛ wɛ ɔ nɛ. Amɔ̌, Satáan, gbɛ̀ tɔn nyanya ɔ, kpo hwɛhuhu gbaza mǐtɔn kpo sixu ɖu ɖò mǐ jí, enyi mǐ ma sɔ́ nɔ acéjí ǎ bo lɛ́ gɔn ahwan fun ɔ nɛ. Ma lɔn gbeɖé bonu Satáan ni dó xɛsi we nú a jó gbè ó!—1 Pi. 5:9.\n5. (a) Etɛ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na kpó ɖò ahwan fun wɛ bá mɔ nyɔna Mawu tɔn? (b) Mɛ e xó Biblu ɖɔ é ɖětɛ lɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó?\n5 Bonu é na kpa mɛ ɖěɖee ɖò xwi ɖí wɛ lɛ é ɔ, ye ɖó na wɔn hwɛjijɔ e wu ye ɖò mɔ̌ wà wɛ é ǎ. Bonu nǔ yetɔn na nyɔ́ Mawu nukúnmɛ, b’ɛ na lɛ́ kɔn nyɔna tɔn dó ye jí ɔ, ye ɖó na sɔ́ ayi ɖó ganjɛwuxó e mǐ xà ɖò Eblée lɛ 11:6 mɛ é jí: “Mɛ e sɛkpɔ Mawu ɔ ɖó na ɖi nǔ ɖɔ Mawu tíìn, bo nɔ na ajɔ mɛ e ɖò biba ɛ wɛ lɛ.” Xógbe Glɛkigbe tɔn dòdó e è lilɛ dó “ba” é byɔ ɖɔ è ni ba nǔ ɔ syɛnsyɛn bo lɛ́ dó gǎn ɖesu. (Mɛ. 15:17) Kpɔ́ndéwú ɖagbe sunnu kpo nyɔnu kpo e dó gǎn syɛnsyɛn bá mɔ nyɔna Jehovah tɔn lɛ é tɔn gègě ɖò Mawuxówema ɔ mɛ. Jakɔbu, Hlacɛli, Jozɛfu, kpo Pɔlu kpo ɖí xwi xá ninɔmɛ e vɛwǔ tawun ɖò agbaza kpo lee nǔ nɔ cí nú mɛ é kpo lixo lɛ é; é ɖò mɔ̌ có, ye ɖexlɛ́ ɖɔ enyi è dɛ ɔ, è nɔ mɔ nyɔna gègě. Nɛ̌ mǐ ka sixu xwedó kpɔ́ndéwú jiwǔ zalitɔ́ ɛnɛ enɛ lɛ tɔn gbɔn?\nDIDƐ NƆ HƐN NYƆNA GÈGĚ WÁ\n6. Ani ka d’alɔ Jakɔbu b’ɛ syɛnlǐn? Ajɔ tɛ è ka dó è? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n6 Tɔ́gbó Jakɔbu ɖí xwi bo lɛ́vɔ dɛ, ɖó é yí wǎn nú Jehovah, bɔ nǔ gbigbɔ tɔn lɛ nɔ xɔ akwɛ nukún tɔn mɛ, lobɔ é lɛ́ ɖó nùɖiɖi mlɛ́mlɛ́ nú akpá e Jehovah dó ɖɔ emi na dó nú kúnkan tɔn é. (Bǐb. 28:3, 4) Enɛ wu wɛ hwenu e Jakɔbu ɖibla ɖó xwè 100 é ɔ, é wà nǔ e wu é kpé é bǐ bá mɔ nyɔna Mawu tɔn; é tlɛ dó alɔ xá wɛnsagun e sɔ́ gbɛtɔ́ gbaza dó é ɖé. (Xà Bǐbɛ̌mɛ 32:25-29.) Jakɔbu ɖesunɔ wɛ ɖó hlɔnhlɔn kpo didɛ e é byɔ é kpo bo dó sixu dó alɔ xá wɛnsagun hlɔnhlɔnnɔ ɖé à? É ɖò wɛn ɖɔ é kún nyí mɔ̌ ó! Amɔ̌, é nyí xwiɖitɔ́ e kú dó nǔ jí tawun é ɖé, bo ɖexlɛ́ ɖɔ emi kún na hɔn nú wuvɛ̌ ɔ ó! Nugbǒ ɔ, é mɔ linsyɛnsyɛn tɔn sín ajɔ. È sun nyikɔ e jɛxa ɛ é ɖé è, é wɛ nyí Izlayɛli (tinmɛ tɔn wɛ nyí “Alɔ Dó Xá [Linsyɛnsyɛn Xá] Mawu Tɔ́” alǒ “Mawu Dó Alɔ”). Jakɔbu mɔ ajɔ ɖaxó e ba wɛ mǐ lɔmɔ̌ ɖè é, é wɛ nyí ɖɔ nǔ tɔn nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ, b’ɛ lɛ́ dó n’i.\n7. (a) Ninɔmɛ nyanya tɛ Hlacɛli ka kpannukɔn? (b) Nɛ̌ é ka fɔ́n bo ɖò xwi ɖí wɛ bɔ è d’ajɔ ɛ ɖò gudo mɛ gbɔn?\n7 Akpàkpà ɖò asivɛ́ Jakɔbu tɔn Hlacɛli sɔ́ wɛ bonu é na mɔ lee Jehovah na ɖè akpá e é dó nú asú tɔn é gbɔn é. Amɔ̌, nǔ e cí wuvɛ̌ aditi e jí è ma sixu ɖu ɖè ǎ ɖɔhun é ɖé ɖò finɛ. É wɛ nyí ɖɔ é ɖó vǐ ɖě ǎ. Ðò hwetɔnnu ɔ, awěxomɛ ɖaxó ɖé wɛ è nɔ kpɔ́n ninɔmɛ enɛ dó mɔ. Nɛ̌ Hlacɛli ka mɔ hlɔnhlɔn ɖò ayi mɛ bo lɛ́ mɔ ɖò agbaza mɛ, bo dó ɖí xwi xá ninɔmɛ ɖěɖee nɔ dó awakanmɛ kú nú mɛ, bo ka hugǎn ɛ lɛ é hwebǐnu gbɔn? É gɔn nukúnɖiɖo ɖó gbeɖé ǎ. É fɔ́n bo ɖò xwi ɖí wɛ gbɔn ɖɛ vívɛ́ xixo hwebǐnu gblamɛ. Jehovah sè vosisa dó nùjɔnǔ mɛ Hlacɛli tɔn lɛ, bɔ é wá jì vǐ ɖò gudo mɛ. Yayǎ wu wɛ ǎ, bɔ é wá jɛ hweɖenu bɔ Hlacɛli sú ahwanjiɖuɖe sín xó elɔ bo ɖɔ: “Un li za . . . bɔ é vɛ́ jlɛ́, bo ɖu ɖ’eji”!—Bǐb. 30:8, 20-24.\n8. Tagba syɛnsyɛn tɛ Jozɛfu ka mɔ nú hwenu gègě? Nɛ̌ lee é wà nǔ gbɔn é ka nyí kpɔ́ndéwú ɖagbe nú mǐ gbɔn?\n8 É ɖò wɛn ɖɔ kpɔ́ndéwú gbejininɔ tɔn e Jakɔbu kpo Hlacɛli kpo zé ɖ’ayǐ é wà ɖagbe nú vǐ yetɔn Jozɛfu tawun, bo xlɛ́ ɛ lee é na ɖu ɖò mɛtɛnkpɔn e nùɖiɖi éɖesunɔ tɔn na mɔ lɛ é jí gbɔn é. Hwenu e Jozɛfu ɖó xwè 17 é ɔ, gbɛzán tɔn wlú bǐ. Nɔví tɔn lɛ sà ɛ dó kannumɔgbenu, ɖó wuhwinhwan wutu. É wá yá é ɔ, è táfú i bɔ é sɛ̀n gan ɖò Ejipu nú xwè gègě. (Bǐb. 37:23-28; 39:7-9, 20-21) Awakanmɛ kú Jozɛfu ǎ; mɔ̌ ɖokpo ɔ, é hɛn mɛ dó xomɛ kaka bo ba hlɔn ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é sɔ́ linlin tɔn kpo ayi tɔn kpo ɖó kancica ɖagbe e ɖò é kpo Jehovah kpo tɛntin é jí. (Lev. 19:18; Hlɔ. 12:17-21) Kpɔ́ndéwú Jozɛfu tɔn ɖó na d’alɔ mǐ lɔ. Enyi vlafo mǐ na bo tlɛ mɔ wuvɛ̌ ɖò vǔ hwenu mǐtɔn, alǒ enyi ninɔmɛ mǐtɔn dìn tɔn lɛ ma ɖò nu ɖé ɖó wɛ ǎ ɔ, mǐ ɖó na kpó ɖò xwi ɖí wɛ bo lɛ́ kpó ɖò didɛ wɛ. Mǐ hɛn ɔ, mǐ na ɖeji ɖɔ enyi mǐ wà mɔ̌ ɔ, Jehovah na dó nú mǐ.—Xà Bǐbɛ̌mɛ 39:21-23.\n9. Gǎn tɛ mǐ ka ɖó na dó Jakɔbu, Hlacɛli, kpo Jozɛfu kpo ɖɔhun bá mɔ nyɔna Jehovah tɔn?\n9 Lin tamɛ dó ninɔmɛ e mɛ a ɖè, b’ɛ sixu nyí mɛtɛnkpɔn nú we é ɖé jí. Vlafo é sixu ko nyí hwɛagɔɖiɖɔ, linlin agɔ ɖiɖó dó mɛ wu, alǒ slamɛɖiɖɔ mɛ wu. Alǒ mɛtɛnkpɔn e mɛ a ɖè é sixu ko nyí ɖɔ mɛɖé dó jì we, vlafo ɖó wuhwinhwan wutu. Ma jó gbè ó, é nyɔ́ wà ɔ, flín nǔ e d’alɔ Jakɔbu, Hlacɛli, kpo Jozɛfu kpo bɔ ye kpó ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ kpo awǎjijɛ kpo é. Jehovah dó wusyɛn lanmɛ nú ye bo kɔn nyɔna tɔn dó ye jí, ɖó nǔ gbigbɔ tɔn lɛ nɔ sù nukún yetɔn mɛ hwebǐnu. Ye fɔ́n bo ɖò xwí ɖi wɛ bo ɖò nǔ wà wɛ sɔgbe xá ɖɛ vívɛ́ e ye nɔ xò lɛ é. Azǎn gudogudo tɔn gbɛ̀ nyanya elɔ tɔn lɛ mɛ wɛ mǐ ko ɖè; enɛ wu ɔ, mǐ ɖó hwɛjijɔ tawun bo na zunfan nukúnɖiɖo jɔ nukúnɖiɖo e è sɔ́ ɖó te nú mǐ é! A ka ɖò gbesisɔmɛ bo na dó gǎn alǒ ɖí xwi bá mɔ fɛ́nú Jehovah tɔn à?\nÐÒ GBESISƆMƐ BÁ ÐÍ XWI BO MƆ NYƆNA ÐÉ\n10, 11. (a) Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖí xwi bá mɔ nyɔna Mawu tɔn gbɔn? (b) Etɛ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na wá gbeta e sɔgbe lɛ é kɔn, bo ɖu ɖò ahwan e fun xá nǔ e nɔ túntún awakanmɛ nú mɛ lɛ é kpo nǔ e nɔ fɛ́ ayi mɛtɔn lɛ é kpo wɛ mǐ ɖè é jí?\n10 Ninɔmɛ ɖětɛ lɛ mɔ̌ mɛ wɛ é sixu byɔ ɖɔ mǐ ni ɖí xwi ɖè bá mɔ nyɔna Mawu tɔn? Ninɔmɛ e mɛ gègě ɖí xwi xá é ɖokpo wɛ nyí gǎnmaɖó agbaza tɔn ɖé jí ɖuɖu ɖè. Mɛ ɖevo lɛ dó gǎn tawun bo dó sixu ɖó linlin e sɔgbe é ɖé dó sinsɛnzɔ́ ɔ wu. Alǒ ɖò ninɔmɛ towe mɛ ɔ, é sixu nyí ɖɔ a ɖò azɔn jɛ wɛ abǐ a ɖò hwiɖokpo có, a ɖó na kpó ɖò didɛ wɛ. Mǐ ɖó na lɛ́vɔ dovɛ̌ nú xwi e mɛɖé lɛ na ɖí bo sɔ́ hwɛ kɛ mɛ e jɛ agɔ alǒ hu hwɛ dó ye é ɖé é ǎ. Mǐ na bo ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ sín xwè nabi ɖebǔ ɖíe ɔ, mǐ bǐ wɛ ɖó na fun ahwan xá nǔ ɖěɖee sixu d’avaja sinsɛnzɔ́ e wà nú Mawu e nɔ d’ajɔ gbejinɔtɔ́ lɛ é wɛ mǐ ɖè é mɛ é.\nA ka ɖò xwi ɖí wɛ bá mɔ nyɔna Mawu tɔn à? (Kpɔ́n akpáxwé 10 kpo 11 kpo)\n11 Nugbǒ ɔ, é sixu vɛwǔ tawun bɔ mǐ na wá gbeta e sɔgbe lɛ é kɔn bo wà nǔ Klisanwun ɖɔhun. Nǔ nɔ nyí mɔ̌, ɖò taji ɔ, hwenu e ayi mǐtɔn e nyí nǔ bo hizi é dɔn mǐ yì ali masɔgbe ɔ jí é. (Jel. 17:9) Enyi a ɖ’ayi wu ɖɔ linlin masɔgbe lɛ ko wà nǔ dó emi wu ɖó bǎ ɖé mɛ hǔn, kɛnklɛn bo xoɖɛ bo byɔ gbigbɔ mímɛ́ Mawu tɔn. Ðɛ kpo gbigbɔ mímɛ́ kpo sixu na we hlɔnhlɔn bɔ a na kpó ɖò ali e sɔgbe bɔ a tuùn bɔ Jehovah sixu kɔn nyɔna d’eji é jí. Wà nǔ sɔgbe xá ɖɛ towe lɛ. Tɛnkpɔn bo nɔ xà akpáxwé Biblu tɔn ɖé ayihɔngbe ayihɔngbe, bo ba hwenu nú nùkplɔnkplɔn mɛɖesunɔ tɔn kpo Sinsɛn-Biblo Xwédo Tɔn kpo.—Xà Ðɛhan 119:32.\n12, 13. Etɛ ka d’alɔ Klisanwun wè bɔ ye ɖu ɖò jlǒ nyanya lɛ jí?\n12 Lee Xó Mawu Tɔn, gbigbɔ mímɛ́, kpo wema jinjɔn Biblu jí mǐtɔn lɛ kpo d’alɔ Klisanwun lɛ bɔ ye ɖu ɖò jlǒ nyanya lɛ jí gbɔn é sín kpɔ́ndéwú gègě wɛ ɖè. Dɔnkpɛvu ɖé xà xota “Comment résister aux mauvais désirs ?” e tɔ́n ɖò Réveillez-vous! 8 Décembre 2003 tɔn mɛ é. Nɛ̌ é ka ɖɔ? “Un ɖò gǎn dó wɛ bá ɖu ɖò linlin masɔgbe lɛ jí. Hwenu e un xà ɖò xota ɔ mɛ ɖɔ ‘xwi ɖíɖí bo na ɖu ɖò jlǒ nyanya lɛ jí nɔ syɛn tawun nú mɛ gègě’ é ɔ, un mɔ ɖɔ nyì lɔ ɖò kplékplé nɔví lɛ tɔn ɔ mɛ. Un mɔ ɖɔ un kún ɖò nyiɖokpo ó.” Dɔnkpɛvu enɛ lɛ́vɔ ɖu lè xota “Dieu approuve-t-il les mœurs ‘différentes’?” e tɔ́n ɖò Réveillez-vous! 8 Octobre 2003 tɔn mɛ é tɔn. É ɖ’ayi wu ɖɔ è ɖɔ d’emɛ ɖɔ xwi ɔ ɖíɖí nɔ nyí ‘wun ɖé ɖò lanmɛ’ nú mɛɖé lɛ. (2 Kɔ. 12:7, NWT) Enyi ye fɔ́n bo ɖò xwi ɔ ɖí wɛ bá ɖó walɔ jlɔjlɔ ɔ, ye sixu ɖó nukún ɖɔ é na kpa emi. É ɖɔ: “Enɛ wu ɔ, un lin ɖɔ ee ayǐ ɖokpo ɖokpo ɖò hìnhɔ́n wɛ é ɔ, un hɛn ɔ, un na nɔ gbeji. Un dokú nú Jehovah tawun ɖɔ é ɖò alɔ dó mǐ wɛ gbɔn tutoblonunu tɔn gblamɛ bonu mǐ na dó dɛ ɖò tagba ayihɔngbe ayihɔngbe tɔn lɛ nu ɖò gbɛ̀ nyanya elɔ mɛ.”\n13 Lɛ̌vɔ kpɔ́n nǔ e nɔví nyɔnu États-Unis tɔn ɖé ɖɔ é. É wlan ɖɔ: “Un jló na dokú nú mi ɖɔ mi nɔ na nùɖuɖu e sín hudo mǐ ɖó é mǐ hwebǐnu dó hwetɔnnu. Un nɔ lin hwɛhwɛ ɖɔ nyɛ wɛ è wlan xota enɛ lɛ na. Sín xwè mɔkpan ɖíe wɛ un ko ɖò xwi ɖí xá jlǒ syɛnsyɛn ɖiɖó nú nǔ e Jehovah gbɛ́ wǎn na é ɖé wɛ. Hweɖelɛnu ɔ, un nɔ jló na jó gbè bo sɔ́ na ɖí xwi ɔ ɖě ǎ. Un tuùn ɖɔ Jehovah nyí nùblawukúnúmɛtɔ́ kpo hwɛsɔkɛmɛtɔ́ kpo, amɔ̌, ɖó jlǒ nyanya enɛ ɖò lan ce mɛ bɔ un ka gbɛ́ wǎn na ǎ wutu ɔ, un nɔ mɔ ɖɔ un kún sixu mɔ alɔdo tɔn ó. Xwi enɛ e ɖí wɛ un ɖè magbokɔ é wà nǔ dó gbɛzán ce bǐ wu. . . . Ee un xà xota ‘Be Hiẹ Tindo “Ahun de Nado Yọ́n” Jehovah Ya?’ ɖò Atɔxwɛ 15 Mars 2013 tɔn mɛ gudo é ɔ, un mɔ tawun ɖɔ Jehovah jló bo na d’alɔ mì.”\n14. (a) Linlin tɛ Pɔlu ka ɖó dó xwi e ɖí wɛ é ɖè lɛ é wu? (b) Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖí xwi xá gǎnmaɖó mǐtɔn lɛ bo ɖu ɖò ye jí gbɔn?\n14 Xà Hlɔmanu lɛ 7:21-25. Pɔlu ɖesunɔ tuùn lee xwi ɖíɖí xá hwɛhuhu gbaza mǐtɔn sín jlǒ nyanya lɛ kpo gǎnmaɖó lɛ kpo sixu vɛwǔ gbɔn é. É ɖò mɔ̌ có, é ɖeji mlɛ́mlɛ́ ɖɔ emi sixu ɖu ɖò ahwan e fun wɛ emi ɖè ɖò xomɛ é jí, gbɔn ɖɛxixo sɛ́dó Jehovah bo ɖeji dó wǔ tɔn kpo nùɖiɖi ɖiɖó nú vɔsisa gbɛxɔnumɛ tɔn Jezu tɔn kpo gblamɛ. Mǐdɛɛ lɛ ka ló? Enyi mǐ ɖò xwi ɖí wɛ bonu gǎnmaɖó mǐɖesunɔ tɔn lɛ ni ma kpé mǐ wu ó ɔ, é sixu kpa mǐ. Gbɔn nɛ̌ é? Gbɔn kpɔ́ndéwú Pɔlu tɔn xwixwedó kpo jiɖe ɖiɖó dó Jehovah wu mlɛ́mlɛ́ bo ma ɖó dó hlɔnhlɔn mǐɖesunɔ tɔn wu ó kpo gblamɛ, gɔ́ nú nùɖiɖi ɖiɖó nú gbɛxixɔ ɔ.\n15. Etɛwu ɖɛxixo ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na kpó ɖò gbeji bo na dɛ ɖò mɛtɛnkpɔn lɛ nu?\n15 Hweɖelɛnu ɔ, Mawu sixu tin bonu mǐ na ɖè lee nùɖé ɖu ayi mɛ nú mǐ sɔ́ é xlɛ́. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi mǐ (alǒ mɛ mǐtɔn ɖé) j’azɔn syɛnsyɛn ɖé alǒ hwɛ agɔ ɖé wɛ è ɖɔ xá mǐ ɔ ka ló? Mǐ na xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖeji dó Jehovah wu bǐ mlɛ́mlɛ́ gbɔn ɖɛxixo bo savo n’i ɖɔ é ni na mǐ hlɔnhlɔn bonu mǐ na kpó ɖò gbeji bo ma hɛn awǎjijɛ mǐtɔn bú, lobonu kancica e ɖò mǐ kpo é kpo tɛntin é ni gblé ó gblamɛ. (Fili. 4:13) Kpɔ́ndéwú mɛ gègě tɔn, ɖò Pɔlu hwenu kpo hwe mǐtɔn nu kpo, ɖexlɛ́ ɖɔ ɖɛxixo sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na vɔ́ hlɔnhlɔn mɔ, bo lɛ́ ɖó ganjɛwu bo ɖò didɛ wɛ zɔn mǐ yì.\n16, 17. Etɛ jí a ka kú dó alɔdotɔ́ ɖé ɖɔhun?\n16 Awovi jló tawun ɖɔ awakanmɛ ni kú we bonu a ni jó gbè. Kanɖeji bá “hɛn [nǔ] e nyɔ́ lɛ dó ayi mɛ.” (1 Tɛ. 5:21) Ðeji ɖɔ emi hɛn ɔ, emi na ɖu ɖò Satáan, gbɛ̀ tɔn nyanya ɔ, kpo jlǒ hwɛhuhu tɔn ɖebǔ kpo jí. A sixu wà mɔ̌ gbɔn jiɖe ɖiɖó dó nǔwukpikpé e Mawu ɖó bá na we hlɔnhlɔn é wu bǐ mlɛ́mlɛ́ gblamɛ.—2 Kɔ. 4:7-9; Ga. 6:9.\n17 Kɛnklɛn bo kpó ɖò xwi ɖí wɛ. Kpò ɖò za li wɛ. Kpò ɖò alɔ dó wɛ. Kpò ɖò didɛ wɛ. Ðeji bǐ mlɛ́mlɛ́ ɖɔ Jehovah na ‘kɔn nyɔna dó jǐ towe bɔ é na túnflá.’—Mal. 3:10.


‘Fífá Mawu Tɔn Hugǎn Nukúnnúmɔjɛnǔmɛ Gbɛtɔ́ Tɔn Bǐ’—Filipunu lɛ 4:7 | Nùkplɔnkplɔn\n“Fífá Mawu tɔn e hugǎn nukúnnúmɔjɛnǔmɛ gbɛtɔ́ tɔn bǐ ɔ na bló ayixa mitɔn . . . ɖó.”—FILI. 4:7.\nHAN LƐ: 76, 141\nNǔ tɛ lɛ nǔ e jɛ dó mɛsɛ́dó Pɔlu jí ɖò Filipu é ka sixu kplɔ́n mǐ?\nKpɔ́ndéwú tɛ lɛ ka ɖò Mawuxówema ɔ mɛ, bo xlɛ́ ɖɔ Jehovah sixu wà nǔ e è ma ɖó nukún ǎ é?\nNɛ̌ mǐ ka sixu ɖeji bǐ mlɛ́mlɛ́ ɖɔ “fífá Mawu tɔn” kún na bú ó gbɔn?\n1, 2. Etɛ lɛ wɛ jɛ ɖò Filipu bo zɔ́n bɔ Pɔlu kpo Silasi kpo dó yì ganmɛ? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\nZǍN xwete wɛ. Mɛsɛ́dó wè, Pɔlu kpo Silasi kpo ɖò gankpa mɛ ɖò Filipu. È bɛ́ ye dó fí e sɛyi bo lɛ́ dó wi tawun ɖò gankpa ɔ mɛ é. È ján afɔ yetɔn lɛ dó sókpó mɛ ganji, bɔ nɛgbé yetɔn kpó ɖò zo jì wɛ, ɖó xò e è xò ye b’ɛ ma lín ǎ é wu. (Mɛ. 16:23, 24) Kpɔ́n lee nǔ lɛ jɛ bléblé gbɔn é! È gb’akpá ɖebǔ nú ye ǎ, bɔ ahwan ɖé wá dɔn ye yì tokplétɛn ɖò hwɛɖɔtɔ́ e è yawu bo sɛ̀ kplé lɛ é nukɔn. È ɖè awu nú ye, bo sɔ́ kpò dó xò ye tawun. (Mɛ. 16:16-22) Nǔagɔwaxámɛ tɛ ka nɛ! Pɔlu nyí toví Hlɔma tɔn ɖé, bɔ é jɛxa ɖɔ è ni kpé nukún dó hwɛ tɔn wu ganji. *\n2 Ee Pɔlu ɖò ayijinjɔn jinjɔn ɖò ablu ɔ mɛ é ɔ, é dó nukún nǔ e jɛ ɖò kéze ɔ mɛ lɛ é mɛ kpɔ́n. É lin nǔ kpɔ́n dó mɛ e ɖò Filipu lɛ é jí. Ye tlɛ ɖó kplɔ́ngbasá Jwifu lɛ tɔn ɖokpo vɔ́vɔ́ ɖò toxo yetɔn mɛ ǎ, toxo ɖevo e mɛ Pɔlu yì lɛ é gègě ka ɖó. Enɛ wu ɔ, Mawu sɛntɔ́ Jwifu e ɖò finɛ lɛ é gbɔ bo nɔ kplé ɖó toxo ɔ gudo ɖò tɔ̀ ɖé tó. (Mɛ. 16:13, 14) Jwifu sunnu wǒ sín hudo wɛ è ɖó cobo na ɖó kplɔ́ngbasá ɖokpo ayǐ; è ka mɔ Jwifu sunnu wǒ vɔ́vɔ́ ɖò finɛ ǎ wɛ zɔ́n bɔ nǔ dó nyí mɔ̌ à? É ɖò wɛn ɖɔ mɛ e nɔ nɔ Filipu lɛ é nɔ gó tawun ɖó toví Hlɔma tɔn e ye nyí é wu, enyi ye na bo ma tlɛ ɖó acɛ lɛ bǐ ǎ alǒ nyí ɖó bǎ ɖé mɛ ɔ nɛ. (Mɛ. 16:21) Enɛ wɛ ka zɔ́n vlafo bɔ ye lin ɖɔ Jwifu enɛ lɛ (Pɔlu kpo Silasi kpo) kún sixu nyí toví Hlɔma tɔn lɛ ó à? É na bo nyí ɖebǔ wɛ é nyí gbɔn ɔ, è bɛ́ ye dó ganmɛ d’acɛ jí.\n3. Etɛwu ganmɛ e è sɔ́ Pɔlu dó é ka na ko kpaca ɛ? Nɛ̌ é ka wà nǔ gbɔn?\n3 Vlafo Pɔlu sixu lɛ́ ɖò nǔ lin kpɔ́n dó nǔ e jɛ ɖò sun yɔywɛ e wá yì lɛ é mɛ é jí wɛ. É ɖò Egée Xù ɔ sín akpá ɖě ɔ xwé, ɖò Azíi Kpɛví ɔ. Hwenu e Pɔlu ɖò dɔ̌n é ɔ, gbigbɔ mímɛ́ gbɛ́ nǔ n’i ɖebɔdoɖewu ɖɔ é ni ma jla wɛn ɔ ɖò xá ɖé lɛ mɛ ó. É cí nǔ ɖɔ sísɛ́ sísɛ́ ɛ wɛ gbigbɔ mímɛ́ ɔ ɖè ɖɔ é ni yì jla gbɔn fí ɖevo. (Mɛ. 16:6, 7) Fitɛ? Xósin ɔ tɔ́n ɖò nǔmimɔ ɖé mɛ hwenu e é ɖò Tolowasi é. È ɖɔ nú Pɔlu ɖɔ: “Wǎ Masedwani.” Ðó Pɔlu mɔ nǔ jɛ jlǒ Jehovah tɔn mɛ céɖécéɖé wutu ɔ, é yí gbè nú ylɔ̌ e è ylɔ ɛ é bo yawu yì. (Xà Mɛsɛ́dó 16:8-10.) Etɛ ka jɛ bɔ d’ewu? Ee é wá Masedwani b’ɛ na nɔ zaan é ɔ, ganmɛ wɛ é wá mɔ éɖée ɖè! Etɛwu Jehovah ka lɔn bɔ nǔ mɔhun xá Pɔlu? Táan nabi é ka na nɔ ganmɛ xɔ? Nùkanbyɔ enɛ lɛ na ko ɖó linkpɔ́n nú Pɔlu tawun có, é ka jó ye dó nú ye vɔ́da nú nùɖiɖi tɔn kpo awǎjijɛ tɔn kpo ǎ. É kpo Silasi kpo “ɖò ɖɛ xò wɛ, bo ɖò han jì mlá Mawu wɛ.” (Mɛ. 16:25) Fífá Mawu tɔn xò hwìhwɛ́ ayi yetɔn kpo linlin yetɔn kpo.\n4, 5. (a) Nɛ̌ ninɔmɛ mǐtɔn ka sixu cí Pɔlu tɔn ɖɔhun gbɔn? (b) Nɛ̌ ninɔmɛ Pɔlu tɔn ka huzu ɖó lee é ma ɖó nukún tɔn gbɔn é ǎ gbɛn?\n4 Hweɖenu ɖò gbɛzán towe mɛ ɔ, a sixu mɔ ɖɔ gbigbɔ mímɛ́ Mawu tɔn ɖò ali xlɛ́ we wɛ, lee é xlɛ́ Pɔlu gbɔn é, bɔ a ɖò xwixwedó wɛ, amɔ̌, nǔ lɛ sɔ́ wá yì ɖó lee a lin gbɔn é ǎ. A sixu wá mɔ tɛnkpɔn lɛ lě tlɔlɔ, alǒ mɔ hwiɖée ɖò ninɔmɛ yɔyɔ̌ ɖé mɛ bɔ é byɔ ɖɔ a ni bló huzuhuzu ɖaxó lɛ ɖò gbɛzán towe mɛ. (Nùt. 9:11, nwt) Ee a nyì kɔ kpɔ́n gudo é ɔ, vlafo a jɛ kinkanbyɔ hwiɖée jí ɖɔ etɛwu Jehovah ka lɔn bɔ nǔ mɔhun lɛ jɛ é jí. Enyi mɔ̌ ɔ, etɛ ka sixu d’alɔ we bɔ a na ɖó jiɖiɖe bǐ mlɛ́mlɛ́ dó Jehovah wu, bo na kpó ɖò didɛ wɛ? Bo na dó mɔ xósin ɔ ɔ, mi nú mǐ ni lɛkɔ yì tan Pɔlu kpo Silasi kpo tɔn jí.\n5 Ee Pɔlu kpo Silasi kpo ɖò han jì wɛ é ɔ, nǔmaɖónukún ɖebɔdoɖewu ɖé lɛ jɛ. Ayikúngban danwǔ syɛnsyɛn ajijimɛ. Gankpa ɔ sín hɔn lɛ hun nú yeɖée gbaà. Gɛdɛ e è dó gantɔ́ lɛ é bǐ wɛ́n kɔ́n nyì ayǐ. Pɔlu ɖó gantɔ́cɔ́tɔ́ ɔ te bonu é ma hu éɖée ó. Gantɔ́cɔ́tɔ́ ɔ kpo xwédo tɔn bǐ kpo bló baptɛm. Ayihɔngbe tɔn ɔ, hwɛɖɔtɔ́ toxo ɔ tɔn lɛ sɛ́ sɔja lɛ dó nú è ni ɖè Pɔlu kpo Silasi kpo tɔ́n. Sɔja lɛ byɔ ɖò ye sí ɖɔ ye ni tɔ́n sín toxo ɔ mɛ ɖò fífá mɛ. Ee hwɛɖɔtɔ́ lɛ ɖ’ayi wu ɖɔ Pɔlu kpo Silasi kpo nyí toví Hlɔma tɔn, bɔ emi ka wà nǔ agɔ xá ye é ɔ, yeɖesunɔ kplá ye mɛ wè lɛ tɔ́n. Amɔ̌, Pɔlu kpo Silasi kpo ɖɔ ɖɔ emi ɖó na tó dó é ɖ’abɔ nú Lidíi e bló baptɛm yɔyɔ̌ é hwɛ̌. Gɔ́ na ɔ, ye zán ali e hun nú ye é dó dó wusyɛn lanmɛ nú nɔví lɛ. (Mɛ. 16:26-40) Kpɔ́n lee nǔ lɛ bǐ huzu gbɔn hazawun é!\nÉ “HUGǍN NUKÚNNÚMƆJƐNǓMƐ GBƐTƆ́ TƆN BǏ”\n6. Etɛ jí wɛ mǐ na ɖɔ xó dó, bo ba dò na ɖó kpɔ́?\n6 Etɛ nǔ e jɛ lɛ é ka sixu kplɔ́n mǐ? Jehovah sixu wà nǔmaɖónukún lɛ, enɛ wɛ zɔ́n bɔ mǐ ma ɖó na ɖò adohu adohu jí hwenu e mǐ ɖò tɛnkpɔn mɛ é ǎ. Nùkplɔnmɛ enɛ na ko jiwǔ nú Pɔlu tawun, é ɖè enɛ xlɛ́ ɖò nukɔnmɛ hwenu e é wlan wema sɛ́dó nɔví e ɖò Filipu lɛ é dó adohu adohu kpo fífá Mawu tɔn kpo wu é. Mi nú mǐ ni ɖɔ xó dó xógbe Pɔlu tɔn ɖěɖee ɖò Filipunu lɛ 4:6, 7 mɛ é jí. (Xà.) Enɛ gudo ɔ, mǐ na gbɔn kpɔ́ndéwú e ɖò Mawuxówema ɔ mɛ, bo xlɛ́ lee Jehovah nɔ wà nǔmaɖónukún lɛ gbɔn é ɖevo lɛ jí. Gbɔn gudo bǐ ɔ, mǐ na gbéjé lee “fífá Mawu tɔn” sixu d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na ɖó jiɖiɖe bǐ mlɛ́mlɛ́ ɖò Jehovah mɛ bo dɛ gbɔn é kpɔ́n.\n7. Nùkplɔnmɛ tɛ jí Pɔlu ka tɛɖɛ̌ ɖò nukɔnmɛ hwenu e é wlan wema sɛ́dó nɔví e ɖò Filipu lɛ é? Etɛ xó tɔn lɛ ka sixu kplɔ́n mǐ?\n7 É ɖò wɛn ɖɔ hwenu e nɔví e ɖò Filipu lɛ é xà wema e Pɔlu sɛ́dó ye é ɔ, ye flín nǔ e jɛ dó wutu tɔn é, kpo lee ye ɖě ma ɖó nukún ɖɔ Jehovah na wà nǔ gbɔn ǎ, bɔ é ka wà gbɔn é kpo. Etɛ kplɔ́n ye wɛ Pɔlu ka ɖè? Nǔ taji ɔ ɖíe: Mi ma nɔ adohu adohu jí ó. Mi ni xoɖɛ lobo na mɔ fífá Mawu tɔn. Amɔ̌, ɖǒ ayi wu ɖɔ “fífá Mawu tɔn . . . hugǎn nukúnnúmɔjɛnǔmɛ gbɛtɔ́ tɔn bǐ.” Etɛ ka nyí tinmɛ enɛ tɔn? Lilɛdogbeɖevomɛtɔ́ ɖé lɛ lilɛ xógbe enɛ lɛ dó “hugǎn dlɔ̌ mǐtɔn lɛ bǐ,” alǒ “fɔn ta te tuto gbɛtɔ́ tɔn lɛ bǐ.” Enɛ wu ɔ, Pɔlu ɖò ɖiɖɔ wɛ ɖɔ “fífá Mawu tɔn” jiwǔ tawun hú lee è sixu lin gbɔn é. Nugbǒ wɛ ɖɔ, ɖò linlin gbɛtɔ́ tɔn mɛ ɔ, mǐ sixu mɔ ali ɖé bo tɔ́n sín tagba mǐtɔn lɛ mɛ ǎ, amɔ̌, Jehovah nɔ ɖè ali nú mǐ, bo sixu wà nǔ e mǐ ma ɖó nukún tɔn ǎ é.—Xà 2 Piyɛ́ɛ 2:9.\n8, 9. (a) Pɔlu sè wuvɛ̌ nǔagɔwaxámɛ tɔn ɖò Filipu có, nǔ ɖagbe tɛ lɛ mɛ nǔ e jɛ lɛ é ka tɔ́n kɔ dó? (b) Etɛwu nɔví e ɖò Filipu lɛ é ka sixu sɔ́ xó e Pɔlu ɖɔ lɛ é dó ylɔ ɖɔ nǔ?\n8 Ee nɔví e ɖò Filipu lɛ é na ɖò tamɛ lin dó nǔ e Jehovah ko wà nǔ ye ɖò xwè wǒ e wá yì lɛ é sín avla mɛ é jí wɛ é ɔ, é na ko dó wusyɛn lanmɛ nú ye tawun. Nugbǒ sésé wɛ nǔ e Pɔlu wlan lɛ é nyí. Jehovah jó nǔagɔwiwa dó bɔ é jɛ, amɔ̌, enɛ wá zɔ́n bɔ è “jɛ ahwan Wɛnɖagbe ɔ jí, bo sɔ́ jinjɔn ayǐ, bɔ é lidǒ.” (Fili. 1:7) Hwɛɖɔtɔ́ toxo ɔ tɔn enɛ lɛ na nɔ lin nǔ kpɔ́n azɔn wè dìn, cobo na nɔ wà nǔ ɖebǔ dó agun Klisanwun tɔn yɔyɔ̌ e è ɖó ayǐ ɖò toxo yetɔn mɛ é wu. É sixu ko sín lee Pɔlu wà nǔ gbɔn é wu bɔ tomɛyitɔ́gbɛ́ tɔn Luki e nyí dotóo ɖé é kpéwú, bo cí Filipu hwenu e Pɔlu kpo Silasi kpo ɖido gudo é. Mɔ̌ mɛ ɔ, Luki kpéwú bo d’alɔ gègě Klisanwun yɔyɔ̌ e ɖò toxo enɛ mɛ lɛ é tɔn.\n9 É ɖò wɛn ɖɔ hwenu e nɔví e ɖò Filipu lɛ é xà wema-sɛ́dó-mɛ Pɔlu tɔn é ɔ, ye tuùn ɖɔ xó enɛ lɛ kún nyí akɔwé e junjɔn ayǐ ɖò fí ɖé ɖò azɔ̌xɔsa ɖé, bo wlan nǔ kpowun é ɖé sín xó ó. Pɔlu sè wuvɛ̌ syɛnsyɛn; amɔ̌, é ɖexlɛ́ ɖɔ emi ɖó “fífá Mawu tɔn.” Nugbǒ ɔ, hwenu e é wlan wema sɛ́dó nɔví enɛ lɛ é ɔ, ganmɛ wɛ é ɖè ɖò Hlɔma. Amɔ̌, é kpó ɖò ɖiɖexlɛ́ wɛ ɖɔ “fífá Mawu tɔn” ɖò emi jí.—Fili. 1:12-14; 4:7, 11, 22.\n“ADO MA HU MI DÓ NǓ ÐEBǓ WU Ó”\n10, 11. Etɛ mǐ ka ɖó na wà hwenu e ado ɖò huhu mǐ wɛ zɛ xwé wu dó tagba ɖé wu é? Etɛ mǐ ka sixu ɖó nukún?\n10 Etɛ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ ado ma na hu mǐ dó nǔ ɖebǔ wu ǎ bɔ mǐ na mɔ “fífá Mawu tɔn”? Xó e Pɔlu ɖɔ sɛ́dó Filipunu lɛ é xlɛ́ mǐ ɖɔ nǔ e sixu gbɔ adohu adohu mǐtɔn lɛ é wɛ nyí ɖɛ. Enɛ wu ɔ, hwenu e mǐ ɖò adohu adohu jí é ɔ, mǐ ɖó na ɖɔ linkpɔ́n mǐtɔn lɛ dó ɖɛ mɛ. (Xà 1 Piyɛ́ɛ 5:6, 7.) Xoɖɛ sɛ́dó Jehovah bo ɖi nǔ bǐ mlɛ́mlɛ́ ɖɔ é na kpé nukún dó wǔ we. Xoɖɛ sɛ́dó è kpo “kúdónúmɛ sín ayixa” kpo bo flín nyɔna e é ko kɔn dó jǐ we lɛ é. Jiɖe e mǐ ɖó dó wǔ tɔn é na syɛn d’eji hwenu e mǐ hɛn dó ayi mɛ ɖɔ é sixu “wà nǔ nú mǐ hú nǔ e mǐ byɔ ɛ ɔ, abǐ ee lin wɛ mǐ tlɛ ɖè ɔ.”—Efɛ. 3:20.\n11 Lee é nyí gbɔn nú Pɔlu kpo Silasi kpo ɖò Filipu é ɔ, nǔ e Jehovah nɔ wà nú mǐɖesunɔ mɛtún ɔ é sixu kpaca mǐ. É sixu nɔ ma nyí nǔ e jiwǔ é, amɔ̌, é na nyí nǔ e sín hudo mǐ ɖó é tɛgbɛ. (1 Kɔ. 10:13) É ɖò gaàn ɖɔ é kún nyí ɖiɖɔ wɛ è ɖè ɖɔ mǐ na junjɔn ayǐ bo gɔn nùɖé wà, bo ɖò te kpɔ́n Jehovah kpowun bonu é na jla ninɔmɛ ɔ ɖó alǒ ɖeɖɛ tagba ɔ ó. Mǐ ɖó na wà nǔ sɔgbe kpo ɖɛ mǐtɔn lɛ kpo. (Hlɔ. 12:11) Mɔ̌ mɛ ɔ, nǔwiwa mǐtɔn lɛ nɔ xlɛ́ lee nǔ ɔ vɛ́ adɔ̌ nú mǐ sɔ́ é, bɔ Jehovah nɔ mɔ nǔ e jí é na zɔ́n dó, dó dó nú mǐ é. Amɔ̌, ɖò táan ɖokpo ɔ mɛ ɔ, mǐ ɖó na mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ Jehovah kún nɔ nɔte ɖó nùbyɔbyɔ mǐtɔn lɛ, tuto mǐtɔn lɛ kpo nǔ e ɖó nukún wɛ mǐ ɖè lɛ é kpo jí ó. Hweɖelɛnu ɔ, é nɔ wà nǔmaɖónukún lɛ b’ɛ nɔ kpaca mǐ. Mi nú mǐ ni gbéjé tan Biblu tɔn ɖěɖee na d’alɔ mǐ, bɔ jiɖe e mǐ ɖó ɖɔ Jehovah kpé nǔ wu, bo na wà nǔmaɖónukún lɛ nú mǐ é na syɛn d’eji é ɖé lɛ kpɔ́n.\nKPƆ́NDÉWÚ NǓMAÐÓNUKÚN ÐĚÐEE JEHOVAH WÀ LƐ É TƆN ÐÉ LƐ\n12. (a) Etɛ Axɔsu Ezekiyasi ka wà hwenu e Asilíi Xɔsu Senakelibu ván nukún d’è é? (b) Etɛ lee Jehovah ɖeɖɛ tagba ɔ gbɔn é ka kplɔ́n mǐ?\n12 Ee mǐ nɔ ɖò dò ba nú Mawuxówema ɔ wɛ sín hweɖenu jɛ hweɖenu é ɔ, mǐ nɔ mɔ kpɔ́ndéwú nǔmaɖónukún ɖěɖee Jehovah wà lɛ é tɔn. Axɔsu Ezekiyasi nɔ gbɛ̀ hwenu e Asilíi Xɔsu Senakelibu tɔ́n ahwan Judáa toxo e è mɛ ahohó lɛlɛ̌ dó lɛ é bǐ bo yí é, Jeluzalɛmu kɛɖɛ wu wɛ é ma kpé ǎ. (2 Axɔ. 18:1-3, 13) Enɛ gudo ɔ, Senakelibu sɔ́ ayi tɔn ɖó Jeluzalɛmu jí lo. Etɛ Axɔsu Ezekiyasi ka wà hwenu e nukúnvandomɛ enɛ sɛkpɔ bǐ é? É xoɖɛ sɛ́dó Jehovah, bo ba wěɖexámɛ ɖò gbeyiɖɔ Mawu tɔn Ezayíi gɔ́n. (2 Axɔ. 19:5, 15-20) Ezekiyasi lɛ́ tɛ́n kpɔ́n bo xlɛ́ ɖɔ emi ɖò jlɛ̌ jí, bo sú nǔjɔ e Senakelibu byɔ ɛ é. (2 Axɔ. 18:14, 15) Ðò hweɖenu ɔ, Ezekiyasi tɛ́n kpɔ́n bonu è na ɖó gɔnu e na nɔ ayǐ é ɖé. (2 Tan. 32:2-4) Amɔ̌, nɛ̌ Jehovah ka ɖeɖɛ ninɔmɛ ɔ gbɔn? É sɛ́ wɛnsagun ɖokpo dó bɔ é sú kún dó nú ahwanfuntɔ́ Senakelibu tɔn 185 000 ɖò zǎn ɖokpo mɛ. Nugbǒ ɔ, Ezekiyasi tlɛ ɖó nukún ɖɔ nǔ mɔhun na jɛ ǎ!—2 Axɔ. 19:35.\nEtɛ nǔ e jɛ dó Jozɛfu wu é ka sixu kplɔ́n mǐ?—Bǐb. 41:42 (Kpɔ́n akpáxwé 13gɔ́ ɔ)\n13. (a) Etɛ nǔ e jɛ dó Jozɛfu wu é ka sixu kplɔ́n mǐ? (b) Nɛ̌ nǔmaɖónukún ɖé ka jɛ ɖò Ablaxamu sín asì Sala sín gbɛzán mɛ gbɔn?\n13 Mǐ ni ɖɔ xó dó nya dɔnkpɛvu e nɔ nyí Jozɛfu bo nyí Jakɔbu ví é wu. Hwenu e Jozɛfu ɖò gankpa mɛ ɖò Ejipu é ɔ, é ka lin ɖɔ è na wá sɔ́ emi bɔ emi na huzu mɛ nukúnɖeji wegɔ ɔ ɖò tò enɛ mɛ, alǒ ɖɔ Jehovah na zán emi bɔ emi na hwlɛn xwédo emitɔn sín adɔ sí à? (Bǐb. 40:15; 41:39-43; 50:20) É ɖò wɛn ɖɔ nǔ e Jehovah wà lɛ é zɛ nǔ e Jozɛfu ɖó nukún lɛ é bǐ wu. Mǐ ni lɛ́ lin nǔ kpɔ́n dó nɔgbó Jozɛfu tɔn Sala wu. Sala e ko kpò é ka ɖó nukún ɖɔ Jehovah na bló bɔ emi na jì vǐ emiɖesunɔ tɔn, bɔ é na nyí vǐ e mɛsɛntɔ́ tɔn jì é wɛ é na sɔ́ dó ɖó vǐ ǎ à? É ɖò wɛn ɖɔ Izaki e Sala jì é zɛ nǔ e é sixu ɖó nukún lɛ é wu flàflá tɔn.—Bǐb. 21:1-3, 6, 7.\n14. Jiɖe tɛ mǐ ka sixu ɖó dó Jehovah wu?\n14 É ɖò gaàn ɖɔ mǐ kún nɔ ɖó nukún ɖɔ Jehovah na wà nùjiwǔ bo na ɖè tagba mǐtɔn lɛ bǐ síìn, jɛ nukɔn nú gbɛ̀ yɔyɔ̌ e sín akpá é dó é ó; mɔ̌ jɛn mǐ ma nɔ lɛ́ byɔ ɖɔ é ni wà nùjiwǔ ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ ǎ é nɛ. Amɔ̌, mǐ tuùn ɖɔ Mawu e d’alɔ mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ ɖò ali e jiwǔ lɛ é nu é wɛ nyí Mawu mǐtɔn, Jehovah. (Xà Ezayíi 43:10-13.) Jiɖe enɛ e mǐ ɖó é nɔ zɔ́n bɔ mǐ nɔ ɖó nùɖiɖi n’i. Mǐ tuùn ɖɔ é sixu wà nǔ ɖebǔ e é byɔ é bo na dó na hlɔnhlɔn mǐ, bonu mǐ na wà jlǒ tɔn bǐ mlɛ́mlɛ́. (2 Kɔ. 4:7-9) Etɛ tan Biblu tɔn enɛ lɛ ka sixu kplɔ́n mǐ? Lee kpɔ́ndéwú Ezekiyasi, Jozɛfu kpo Sala kpo tɔn xlɛ́ gbɔn é ɔ, Jehovah sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖu ɖò ninɔmɛ e syɛn hugǎn bǐ lɛ é jí, nú mǐ nɔ gbeji n’i ɔ nɛ.\nJehovah sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖu ɖò ninɔmɛ e syɛn hugǎn bǐ lɛ é jí, nú mǐ nɔ gbeji n’i ɔ nɛ\n15. Etɛ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ “fífá Mawu tɔn” ma na bú ǎ? Nɛ̌ enɛ ka nyɔ́ bló gbɔn?\n15 Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖò tagba lɛ mɔ wɛ, cobɔ “fífá Mawu tɔn” ma ka na bú ǎ gbɔn? Kancica ɖagbe ɖé ɖiɖó xá Jehovah Mawu mǐtɔn wɛ na zɔ́n bɔ nǔ na nyí mɔ̌. “Klisu Jezu” e sɔ́ gbɛ̀ tɔn jó dó xɔ gbɛ̀ nú mǐ é kɛɖɛ jɛn sixu nyí tɔn bɔ kancica mɔhun na nyɔ́ bló. Gbɛxixɔ ɔ ɖesu ko nyí ɖokpo ɖò nùjiwǔ e Tɔ́ mǐtɔn bló nú mǐ lɛ é mɛ. Jehovah zán gbɛxixɔ ɔ dó cyɔn nǔ dó nùwanyido mǐtɔn lɛ, b’ɛ zɔ́n bɔ mǐ ɖó ayixa mímɛ́ ɖé, bo lɛ́ hɛn ɔ mǐ na sɛkpɔ ɛ.—Jaan 14:6; Ja. 4:8; 1 Pi. 3:21.\nÉ NA BLÓ AYIXA MITƆN KPODO LINLIN MITƆN LƐ KPO ÐÓ\n16. Enyi mǐ ɖó “fífá Mawu tɔn” ɔ, etɛ mɛ é ka nɔ tɔ́n kɔ dó? Jlɛ̌ dó nùɖé wu.\n16 Enyi mǐ ɖó “fífá Mawu tɔn e hugǎn nukúnnúmɔjɛnǔmɛ gbɛtɔ́ tɔn bǐ” é ɔ, etɛ mɛ é ka na tɔ́n kɔ dó? Mawuxówema ɔ na xósin ɔ, bo ɖɔ ɖɔ é ‘na cɔ́ ayixa mǐtɔn kpodo linlin mǐtɔn lɛ kpo, gbɔn Klisu Jezu gblamɛ.’ (Fili. 4:7) Xógbe e è zán ɖò gbè dòdó ɔ mɛ nú ‘cɔ́’ é ɔ, xógbe ahwan tɔn ɖé wɛ. É nɔ dó gesí sɔjahwangbɛ́ ɖěɖee è ɖè azɔ̌ na bɔ ye nɔ cɔ́ toxo syɛnsyɛn ɖé ɖò hwexónu lɛ é. Filipu nyí toxo mɔhun ɖé. Filipunu lɛ nɔ d’amlɔ yì kàn mɛ ɖò zǎnmɛ, ɖó ye tuùn ɖɔ sɔja lɛ ɖò hɔntogbo toxo emitɔn lɛ tɔn cɔ́ wɛ wutu. Ðò ali ɖokpo ɔ nu ɔ, enyi mǐ ɖó “fífá Mawu tɔn” ɔ, ayi mǐtɔn kpo linlin mǐtɔn lɛ kpo nɔ vo. Mǐ tuùn ɖɔ Jehovah nɔ kpé nukún dó mǐ wu, bo jló ɖɔ é ni kpa mǐ. (1 Pi. 5:10) Enɛ tuùntuùn nɔ cɔ́ mǐ, bɔ adohu adohu alǒ awakanmɛ kú mɛ nɔ gbà hǔn dó nú mǐ ǎ.\n17. Etɛ ka na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na kpannukɔn sɔgudo kpo jiɖiɖe mlɛ́mlɛ́ kpo?\n17 Zaanɖé dìn ɔ, gbɛtɔ́ lɛ na gbɔn ya ɖaxó hugǎn e è ma ko mɔ kpɔ́n ɖò ayikúngban jí fí ǎ é mɛ. (Mat. 24:21, 22) Mǐ tuùn lee é na nyí gbɔn nú mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo é hlɛ́nhlɛ́n ǎ. Amɔ̌, é byɔ ɖɔ adohu adohu ni gbà hǔn dó nú mǐ ǎ. Mǐ tuùn nǔ e Jehovah na wà é bǐ ǎ, amɔ̌, mǐ ka tuùn Mawu mǐtɔn. Nǔ e é ko wà wá yì ɖò hwexónu lɛ é xlɛ́ ɖɔ nǔ ɖebǔ na bo ɖò jijɛ wɛ ɔ, é na bló bɔ linlin tɔn na jɛnu hwebǐnu, bɔ hweɖelɛnu ɔ, é nɔ wà mɔ̌ gbɔn nǔmaɖónukún ɖé wiwa gblamɛ. Táan ɖokpo ɖokpo mɛ ɔ, Jehovah nɔ wà mɔ̌ nú mǐ, mǐ sixu mɔ “fífá Mawu tɔn e hugǎn nukúnnúmɔjɛnǔmɛ gbɛtɔ́ tɔn bǐ ɔ” ɖò ali yɔyɔ̌ ɖé nu.\n^ akpá. 1 É cí ɖɔ Silasi lɔ nyí toví Hlɔma tɔn ɖé ɖɔhun.—Mɛ. 16:37.


Sɛ́nflínmɛ 8 - Deutéronome 8\nMɔyízi ɖɔ: “Mi wlíbo nú sɛ́n e un ná mi égbé din lɛ́ɛ, bó nyi; énɛ́ ɔ́, mi ná nɔ gbɛ, bó ná gba kún; mi ná yí to e Mawu Mavɔmavɔ zin alɔ dó akɔ́n ɖɔ émí ná ná tɔ́gbó mitɔn lɛ́ɛ é.\nMi flín zɔnlin tobutóbú e Mawu Mavɔmavɔ kplá mi bɔ mi zun ɖo gbětótló mɛ xɔ xwe kanɖé (40) é. Mawu Mavɔmavɔ tɛ́n mi kpɔ́n gbɔn wǔvɛ́ tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ́ɛ mɛ, bó ná dó mɔ nǔ jɛ nǔ e ɖo ayi mitɔn mɛ é wú; énɛ́ ɔ́, mi ná sixú nyi sɛ́n tɔn lɛ́ɛ kpó mi ná gbɔ kpó ɔ́, é ná tunwun.\nÉe mi mɔ wǔvɛ́ énɛ́ lɛ́ɛ, bɔ adɔ dó ya nú mi fó ɔ́, é ná mǎna mi bɔ mi ɖu; nǔɖuɖu e tɔ́gbó mitɔn kpó mi kpó má mɔ kpɔ́n ǎ é wɛ é ná mi. É bló mɔ̌, bó dó ɖe xlɛ́ ɖɔ é kún nyí nǔɖuɖu kɛ́ɖɛ́ wɛ gbɛtɔ́ nɔ́ ɖu bó nɔ́ nɔ gbɛ ó, lo ɔ́, xó e tɔ́n sín Mawu Mavɔmavɔ nu mɛ ɔ́ bǐ wɛ nɔ́ hɛn mɛ ɖó gbɛ.\nXwe kanɖé énɛ́ lɛ́ɛ mɛ ɔ́, awu mitɔn lɛ́ɛ gbi ǎ, afɔ mitɔn lɛ́ɛ ka tɛ ǎ.\nMi bo tunwun dó ayi mitɔn mɛ ɖɔ Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn jló ná kplɔ́n mi lě e tɔ́ nɔ́ kplɔ́n vǐ é ɖɔhun.\nMi bló nǔ e Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn zɔ́n mi lɛ́ɛ; mi zán gbɛ lě e é jló gbɔn é, bó ɖó sísí n'i.”\nMɔyízi ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn ná kplá mi byɔ́ to ɖagbe ɖé mɛ. Tɔsisa ɖo to ɔ́ mɛ, tɔjɔtɛn ɖo to ɔ́ mɛ, sin nɔ tɔ́n sín ayǐkúngban lanmɛ, bó nɔ́ sa gbɔn tɔdo lɛ́ɛ mɛ, bó nɔ́ sa gbɔn sókan lɛ́ɛ mɛ.\n8.7 Car l'Éternel, ton Dieu, va te faire entrer dans un bon pays, pays de cours d'eau, de sources et de lacs, qui jaillissent dans les vallées et dans les montagnes ;\nBlěe to wɛ; ɔ́ji to wɛ. Vǐwuntín, fígi, glenáditín, olívu kpó wǐin kpó sín to wɛ.\n8.8 pays de froment, d'orge, de vignes, de figuiers et de grenadiers; pays d'oliviers et de miel ;\nMi ná mɔ nǔɖuɖu bó ɖu lě e é jló mi gbɔn é; nǔ ɖěbǔ ná hwedó mi ǎ. È nɔ mɔ gan ɖo só e ɖo to ɔ́ mɛ lɛ́ɛ mɛ, bó nɔ́ mɔ ganvɔ ɖo só e ɖo to ɔ́ mɛ lɛ́ɛ mɛ.\n8.9 pays où tu mangeras du pain avec abondance, où tu ne manqueras de rien ; pays dont les pierres sont du fer, et des montagnes duquel tu tailleras l'airain.\nMi ná mɔ nǔ e mi ná ɖu bó gɔ́ xo ganjí ɔ́ ɖo to ɔ́ mɛ, lobo ná dó kú nú Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn ɖó to ɖagbe e é ná mi é wútu.\n“Mi ka ɖó ayi te, bó má dó vɛ̌ nú gbetakɛ́n Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn tɔn lɛ́ɛ, sɛ́n tɔn lɛ́ɛ, kpó nǔ e é zɔ́n, bɔ un ɖɔ nú mi égbé din lɛ́ɛ kpó ó. É má nyí mɔ̌ ǎ ɔ́, mi táá wɔn ɛ.\nMi ná mɔ nǔɖuɖu bó ɖu gɔ́ xo; mi ná gbá xɔ ɖagbe ɖagbe lɛ́ɛ bó nɔ mɛ;\nnyibú mitɔn lɛ́ɛ kpó gbɔ̌ mitɔn lɛ́ɛ kpó ná gba kún; kpatágan kpó siká kpó dɔkun tɛnmɛ tɛnmɛ kpó ná ɖo kpɔ́ ɖo mi sí.\nÉe nǔ ná cí mɔ̌ é ɔ́, mi ma ɖo afɔ tɛ ayǐ wɛ káká bó wɔn Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn e ɖe mi tɔ́n sín kannumɔgbénu ɖo Ejípu é ó.\nÉ wɛ kplá mi gbɔn gbětótló ɖaxó e dó xɛsi bɔ dan aɖǐnɔ lɛ́ɛ kpó hɔnkéklě lɛ́ɛ kpó gɔ́ é mɛ. Ayǐkúngban énɛ́ e jí jǐ má nɔ́ ja dó ǎ é ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ bló bɔ sin tɔ́n sín só syɛ́nsyɛ́n mɛ nú mi.\n8.15 qui t'a fait marcher dans ce grand et affreux désert, où il y a des serpents brûlants et des scorpions, dans des lieux arides et sans eau, et quia fait jaillir pour toi de l'eau du rocher le plus dur,\nGbětótló ɖokpó énɛ́ ɔ́ mɛ wɛ Mawu Mavɔmavɔ ná mǎna e tɔ́gbó mitɔn lɛ́ɛ má mɔ kpɔ́n ǎ é mi, bó ná dó dó winnyá mi, bó ná dó tɛ́n mi kpɔ́n bɔ sɔ gúdo ná nyɔ́ nú mi.\nHwenu e nǔ ná nyɔ́ nú mi ɖo to ɔ́ mɛ ɔ́, mi ma lin gbeɖé ɖɔ émí ɖésú wɛ dó gǎn, bó wa nǔ bɔ nǔ nyɔ́ nú émí ó.\n8.17 Garde-toi de dire en ton coeur : Ma force et la puissance de ma main m'ont acquis ces richesses.\nMi ná flín Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn; ɖó é wɛ nɔ́ ná hlɔ̌nhlɔ́n mi, bɔ nǔ nyɔ́ nú mi mɔ̌. É bló mɔ̌, bó dó ɖe xlɛ́ ɖɔ émí ɖo gbejí nú akɔ e émí zin alɔ dó akɔ́n bó jɛ xá tɔ́gbó mitɔn lɛ́ɛ, lě e é ɖ'é wú gbɔn din é.\n“Ényí mi wɔn Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn, bó jɛ nǔ ɖěvo lɛ́ɛ sɛn jí, bó jɛ vɔ̌ sá nú yě jí, bó jɛ kpo jɛ nú yě jí ɔ́, un ɖo ɖiɖɔ nú mi wɛ agbawungba égbé ɖɔ mi bǐ ná vɔ.\nNǔgbó ɔ́, ényí mi ma se tónú nú Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn ǎ ɔ́, mi bǐ ná vɔ lě e Mawu Mavɔmavɔ hu akɔta lɛ́ɛ ɖo nukɔn mitɔn é ɖɔhun.”


2 Axɔ́sú 6 - 2 Rois 6\nÉ su gbe ɖokpó, bɔ gbeyíɖɔ Mawu tɔn lɛ́ɛ ɖɔ nú gǎn yětɔn Elizée ɖɔ: “Xɔ élɔ́ e mɛ mǐ kpó hwi kpó ɖe ɔ́ hwedó mǐ dín.\nNǎ gbe mǐ, nú mǐ nǎ yi káká Judɛ́ɛn tɔ ɔ́ tó, bónú mǐ mɛ ɖokpó ɖokpó ná gbo atín kloklo ɖokpó ɖokpó, bó ná dó gbá xɔ ɖokpó ɖó fínɛ́.” Elizée ka ɖɔ nú yě ɖɔ: “Mi bo yi.”\nMɛ ɖokpó ká ɖo yě mɛ bó ɖɔ: “Gǎn, a ma ná kɛnklɛ́n xwedó mǐ yi a?” É yí gbe nú yě ɖɔ: “É nyɔ́.”\nNǔgbó ɔ́, é xwedó yě bɔ yě yi. Ée yě wá Judɛ́ɛn tɔ ɔ́ tó ɔ́, yě gbo atín.\nMɛ ɖokpó ká ɖo yě mɛ, bɔ hwenu e é ɖo atín ɔ́ gbo wɛ ɔ́, asyɔ́ví ɔ́ sún jɛ tɔ mɛ. Bɔ é sú xó bó ɖɔ: “Yéége gǎn ce! Asyɔ́ví ɔ́, hwě wɛ mǐ hwé mɛ!”\nElizée ɖɔ: “Fítɛ́ é jɛ?” Ée é kan mɔ̌ byɔ́ ɛ ɔ́, é xlɛ́ ɛ fí e é jɛ ɔ́. Énɛ́ ɔ́, Elizée sɛ́n kpo ɖokpó, bó sɔ́ nyi fí ɔ́, bɔ asyɔ́ví ɔ́ wá tɔ nukún mɛ tlóló,\nbɔ é ɖɔ: “Bo sɔ́!” Bɔ nya ɔ́ dlɛ́n alɔ kpowun bo sɔ́. Elizée wlí sɔ́ja Silíi tɔn lɛ́ɛ\nHwenu e Silíi xɔ́sú ɔ́ nɔ́ ɖo ahwan fun xá Izlayɛ́li wɛ ɔ́, é kan fí e ahwangɔnu tɔn ná ɖó gɔnu ɖó ɔ́ byɔ́ ahwangán tɔn lɛ́ɛ bó sɔ́ fí e yě ɖɔ n'i é.\nLo ɔ́, Elizée ɖɔ sɛ́ dó axɔ́sú Izlayɛ́li tɔn ɔ́ ɖɔ é ní cɔ́ éɖée, bó má yi tɛn ɔ́ mɛ ó, ɖó sɔ́ja Silíi tɔn lɛ́ɛ ɖo dɔ̌n.\nÉe Izlayɛ́li xɔ́sú ɔ́ se mɔ̌ ɔ́, é sɛ́ mɛ dó nú yě ná yi cɔ́ fí e xó gbeyíɖɔ Mawu tɔn ɔ́ ɖɔ é. Azɔn nabí ɖé wɛ Elizée sɛ́ mɛ dó Izlayɛ́li xɔ́sú ɔ́ gɔ́n, bɔ é ná sɔ́ nǔ ɖ'ayǐ.\nAxɔ́sú Silíi tɔn sín ayi gba dó, bɔ é ylɔ́ azaglɔ́gán tɔn lɛ́ɛ, bó ɖɔ nú yě ɖɔ: “Mɛ̌ ká ɖo mǐ mɛ, bó ɖo axɔ́sú Izlayɛ́li tɔn jí tawun?”\nAzaglɔ́gán tɔn lɛ́ɛ ɖokpó yí gbe n'i ɖɔ: “Sɛ́mɛɖó, mɛ ɖěbǔ ɖo mǐ mɛ bó ɖo jǐ tɔn ǎ. Elizée gbeyíɖɔ Mawu tɔn e ɖo Izlayɛ́li ɔ́ wɛ nɔ wlí nǔ e a nɔ ɖɔ ɖo xɔ glɔ́ ɔ́ bǐ ɖɔ nú Izlayɛ́li xɔ́sú ɔ́.”\nÉnɛ́ ɔ́, axɔ́sú ɔ́ ɖɔ: “Mi yi kpɔ́n fí e é ɖe ɔ́, nú ma sɛ́ mɛ dó nú è nǎ yi wlí i.” È yi kpɔ́n, bó wá ɖɔ nú axɔ́sú ɔ́ ɖɔ é ɖo Dotáni toxo mɛ.\nNǔgbó ɔ́, Silíi xɔ́sú ɔ́ sɛ́ sɔ́, kɛkɛ́ví kpó, kpódó sɔ́ja gěgé kpó dó, bɔ yě wá xá Dotáni zǎn mɛ.\nElizée sín mɛsɛntɔ́ fɔ́n ayǐtéhɔ̌nnu, bó tɔ́n, bó mɔ sɔ́ja lɛ́ɛ kpódó kɛkɛ́ví lɛ́ɛ kpó xá toxo ɔ́. Ée é mɔ mɔ̌ ɔ́, é ɖɔ nú gǎn tɔn Elizée ɖɔ: “Yéége! Gǎn, nɛ̌ mǐ ká ná bló gbɔn?”\nBɔ é yí gbe n'i ɖɔ: “Ma ɖi xɛsi ó, ɖó mɛ e ɖo kpɔ́ xá mǐ lɛ́ɛ sukpɔ́ hú mɛ e ɖo kpɔ́ xá yě lɛ́ɛ.”\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, Elizée xo ɖɛ bo ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ, kɛnklɛ́n hun nukún n'i, bónú é ná sixú mɔ nǔ.” Ée é ɖɔ mɔ̌ ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ hun nukún nú mɛsɛntɔ́ ɔ́, bɔ é mɔ sɔ́ kpó kɛkɛ́ví myɔnɔ kpó kpé só ɔ́ jí bǐ lɛ́ lɛ̌ dó Elizée.\nHwenɛ́nu ɔ́, sɔ́ja Silíi tɔn lɛ́ɛ ɖidó Elizée gɔ́n. Énɛ́ ɔ́, Elizée xo ɖɛ bo ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ, kɛnklɛ́n va nukún sɔ́ja élɔ́ lɛ́ɛ.” Bɔ Mawu Mavɔmavɔ va nukún yě lě e Elizée byɔ́ gbɔn é.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, Elizée ɖɔ nú yě ɖɔ: “Ali ɔ́ ɖíe ǎ. Toxo ɔ́ ɖíe ǎ. Mi xwedó mì nú má kplá mi yi nya e ba wɛ mi ɖe ɔ́ gɔ́n.” Bɔ Elizée kplá yě yi Samalíi toxo mɛ.\nÉe yě byɔ́ Samalíi toxo ɔ́ mɛ ɔ́, Elizée lɛ́ xo ɖɛ bo ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ, hun nukún nú mɛ élɔ́ lɛ́ɛ nú yě ná mɔ nǔ.” Ée Mawu Mavɔmavɔ hun nukún nú yě ɔ́, yě mɔ ɖɔ Samalíi toxo tɛ́ntin wɛ émí ɖe.\nÉe axɔ́sú Izlayɛ́li tɔn mɔ yě ɔ́, é kanbyɔ́ Elizée ɖɔ: “Gǎn, má hu yě a?”\nBɔ Elizée yí gbe n'i ɖɔ: “Ma hu yě ó. Sɔ́ja e a nɔ wlí ɖo ahwangbénu lɛ́ɛ ɔ́, hu wɛ a nɔ hu yě a? Nǎ nǔɖuɖu yě, bó ná sin yě, bó lɛ́ kɔ nú yě yi gǎn yětɔn gɔ́n.”\nAxɔ́sú Izlayɛ́li tɔn ylɔ́ agɔ̌ nú yě, bɔ yě ɖu nǔ bó nu ahan. Énɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, é jó yě dó bɔ yě lɛ́ kɔ yi axɔ́sú yětɔn gɔ́n ɖo Silíi. Bɛ́ sín gbe nɛ́ gbe ɔ́, sɔ́ja Silíi tɔn lɛ́ɛ sɔ́ lɛ́ kɔ wá Izlayɛ́li yíkúngban jí ǎ. Adɔ tɔ́n ɖo Samalíi\nÉ wá su hwe ɖěvo nu, bɔ axɔ́sú Silíi tɔn Bɛni-Hadadi kplé sɔ́ja tɔn lɛ́ɛ bǐ, bɔ yě yi xá Samalíi toxo ɔ́.\nMɛ e yi to ɔ́ mɛ lɛ́ɛ sú ali dó nǔ bǐ, bɔ adɔ ɖaxó ɖé wá tɔ́n ɖo Samalíi, káká bɔ tócí sín ta yǎyá nɔ xɔ kpatágankwɛ́ kanwe (80), bɔ ahwannɛ́mí gannú vlɔ́ nɔ xɔ kpatágankwɛ́ atɔ́ɔ́n.\nÉ wá su gbe ɖokpó bɔ Izlayɛ́li xɔ́sú ɔ́ ɖo ahohó dó ɔ́ jí gbɔn wɛ; nyɔ̌nu ɖé sú xó bó ɖɔ n'i ɖɔ: “Áo! Sɛ́mɛɖó, hwlɛ̌n mì!”\nÉe nyɔ̌nu ɔ́ ɖɔ mɔ̌ ɔ́, axɔ́sú ɔ́ ɖɔ n'i ɖɔ: “Ényí Mawu Mavɔmavɔ má hwlɛ́n we gán ǎ ɔ́, étɛ́ nyɛ ka ná zé dó hwlɛ́n we gán ná? Blěe ɖě sɔ́ kpo ǎ, vɛ̌ɛn ɖě sɔ́ kpo ǎ.”\nAxɔ́sú ɔ́ kanbyɔ́ ɛ ɖɔ: “Nɛ̌ ká gbɔn nú we?” É yí gbe nú axɔ́sú ɔ́ ɖɔ: “Kpɔ́n nyɔ̌nu élɔ́! É ɖɔ nú mì ɖɔ nyɛ ní sɔ́ vǐ nyɛtɔn wá nú mǐ ná ɖa ɖu égbé, bónú é su sɔ ɔ́, mǐ ná ɖu émítɔn.\nÉe é ɖɔ mɔ̌ ɔ́, mǐ sɔ́ vǐ nyɛtɔn bó ɖa ɖu. Ayǐhɔ́ngbe tɔn ɔ́, un ɖɔ n'i ɖɔ é ní sɔ́ vǐ éyɛ́ tɔn wá bónú mǐ ná ɖa ɖu, bɔ é ká sɔ́ vǐ éyɛ́ tɔn hwlá.”\nÉe axɔ́sú ɔ́ se xó e nyɔ̌nu ɔ́ ɖɔ lɛ́ɛ ɔ́, é vún awu dó kɔ nú éɖée; ahohó ɔ́ jí gbɔn wɛ é ka ɖe hwenɛ́nu, bɔ togun ɔ́ bǐ mɔ ɖɔ ati wɛ é dó ɖó do.\nAxɔ́sú ɔ́ ɖɔ: “Ényí Elizée Cafáti ví ɔ́ sín ta nɔ kɔ tɔn nu égbé hǔn, Mawu ní dɔn tó e syɛ́n hú tódɔnnúmɛ lɛ́ɛ bǐ é nú mì.” Elizée ɖɔ adɔ ná gbɔ\nHwenɛ́nu ɔ́, Elizée ɖo ayǐjínjɔ́n ɖo xwé tɔn gbe, bɔ tomɛxó lɛ́ɛ jínjɔ́n akpá tɔn. Axɔ́sú ɔ́ sɛ́ mɛ dó e. Lo ɔ́, cóbónú mɛ e axɔ́sú ɔ́ sɛ́ dó ɔ́ ná wá ɔ́, Elizée ɖɔ nú tomɛxó lɛ́ɛ ɖɔ: “Mi mɔ nǔ a? Nǔ mɛhutɔ́ nɛ́ ɔ́ sɛ́ mɛ dó ɖɔ è nǐ wá ɖe ta sín kɔ nu nú mì á! Mi ɖótó mì: ényí nya ɔ́ wá hǔn, mi sú hɔn ɔ́, bó má lɔn nú é byɔ́ xwé ɔ́ gbe ó. È ko ɖo gǎn tɔn e sɛ́ ɛ dó ɔ́ sín afɔgbe se ɖo gǔdo tɔn jǎwe wɛ lɔ.”\nElizée kpo ɖo xó ɖɔ xá yě wɛ, bɔ axɔ́sú ɔ́ wá, bó ɖɔ n'i ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ gɔ́n wɛ awě élɔ́ bǐ gosín, bó wá ɖo mɛ xo wɛ. Étɛ́ wɛ un ka sixú lɛ́ ɖó nukún ɖo gɔ̌n tɔn?


Etɛ ka Nyí Biblu?\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Abbey Abkhaze Abui Acoli Afrikaans Ajagbe Akha Altaï-Gbè Alur Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Ateso-Gbè Attié Aymara Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Bassa (Libéria) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bichlamar Bikol Boulou Bété Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Cebuano Changana (Zimbabwe Tɔn) Chavacano Chichewa Chiga Chin (Tiddim) Chin (Zotung) Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Guadeloupe Tɔn Créole Guyane tɔn Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Réunion Tɔn Créole Seychelles Tɔn Damara Danemark-Gbè Dangme Dayak Ngaju Douala Dusun Edo Efik Embera Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fante Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Futuna-Gbè Fɔngbe Ga Galles-Gbè Gitonga Glɛkigbe Glɛnsigbe Gokana Guarani Guarani (Bolivie Tɔn) Guerzé Gungbe Guéré Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hongrie-Gbè Hunsrik Iban Ibanag Ibinda Ibo Ichinamwanga Iloko Indonésie-Gbè Irlande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Javan-Gbè Jula Kabiye Kachin Kana Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (Arabe) Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisi Kisii Kisonge Kongo Kpelle Krio Kurde Kurmanji Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Lamba Lambya Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Luganda Lugbara Lunda Luo Luvale Madagascar-Gbè Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Marathi Maré Mazahua Mbunda Mende Meru Mizo Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Navajo Ndau Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyaneka Nyungwe Nzema Odia Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Pays-Bas-Gbè Penjabi (Nastaliq) Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Quichua (Pastaza Tɔn) Quichua (Santiago del Estero Tɔn) Quichua (Tena Tɔn) Rapa Nui-Gbè Rarotonga-Gbè Romani (Macédoine Tɔn) Romani (Tofɔligbé Grèce Tɔn Tɔn) Romani (Totaligbé Grèce Tɔn Tɔn) Romani (Zǎnzǎnhweji Slovaquie Tɔn Tɔn) Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Romany (Serbia) Ronga Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Rutooro Samoa-Gbè Sangir Sango Sena Sepedi Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Sranan tongo Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tajikistan-Gbè Talian Tamoul Tandroy Tankarana Tarahumara Tatar Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Toba Tok Pisin Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Côte d’Ivoire Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Malaisie Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Myanmar Tɔn Tokunɔgbe Népal Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Roumanie Tɔn Tokunɔgbe Thaï Tɔn Tokunɔgbe Vietnam Tɔn Tonga-Gbè Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Vezo Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wichi Wolaitsa Yacouba Zandé Zoulou Île Salomon-Gbè\nBiblu: Wema E Gosin Mawu Gɔ́n É\n1, 2. Etɛwu Biblu ɔ ka nyí nùnina e nɔ zɔ́n bɔ xomɛ nɔ hun mɛ é ɖé?\nENYI a ma ɖó ayi tɔn ǎ bonu xɔ́ntɔn ɖé na nùnina ɖé we ɔ, nɛ̌ é ka na cí nú we? A na nɔte cobo hun kpɔ́n ǎ, bɔ xomɛ na hun we lobɔ a na mɔ ɖɔ emi ɖò ayi mɛ nú xɔ́ntɔn emitɔn. Bɔ a na dó gbè è.\n2 Biblu ɔ, nùnina ɖé wɛ bo gosin Mawu gɔ́n. É ɖɔ nǔ e mǐ ma sɔ́ sixu mɔ ɖò fí ɖevo ɖebǔ ǎ é nú mǐ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é ɖɔ lee Mawu dá jinukúnsin, ayikúngban, sunnu nukɔntɔn ɔ kpo nyɔnu nukɔntɔn ɔ kpo gbɔn é nú mǐ. É ɖɔ nugbodòdó e sixu d’alɔ mǐ hwenu e mǐ na ɖò tagba lɛ mɛ é nú mǐ. Mǐ lɛ́ kplɔ́n lee Mawu na bló, bɔ linlin e é ɖó ɖɔ ayikúngban ɔ na nyí fí ɖagbe ɖé é na jɛ jlɔ́ gbɔn é ɖò Biblu mɛ. Biblu ɔ nyí nùnina e nɔ zɔ́n bɔ xomɛ nɔ hun mɛ é ɖé nugbǒ.\n3. Etɛ wu a ka na ɖó ayi hwenu e a na ɖò Biblu kplɔ́n wɛ é?\n3 Ee a na ɖò Biblu kplɔ́n wɛ é ɔ, a na mɔ ɖɔ Mawu jló ɖɔ hwi ni nyí xɔ́ntɔn emitɔn. Lee a kplɔ́n nǔ dó wutu tɔn sɔ é ɔ, mɔ̌ wɛ hwi kpo é kpo na vɛ́ sɔ.\n4. Etɛ ka jiwǔ nú we dó Biblu wu?\n4 È ko lilɛ Biblu ɔ dó gbè 2 600 mɔ̌ mɛ, bo ko zín liva donu mɔkpan. Mɛ e ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é 90 ɖò kanweko jí hɛn ɔ, ye na xà Biblu ɔ dó gbè yeɖesunɔ tɔn mɛ. Ðò aklunɔzán gbla ɖokpo ɖokpo mɛ ɔ, gbɛtɔ́ livi ɖokpo jɛji nɔ ɖó Biblu ɖokpo! Nugbǒ ɔ, wema ɖevo sɔ́ cí Biblu ɔ ɖɔhun ǎ.\n5. Aniwu mǐ ka sixu ɖɔ ɖɔ nǔ e è wlan dó Biblu mɛ lɛ é ɔ, “Mawu wɛ sɔ́ bǐ dó ayi mɛ nú mɛ lɛ”?\n5 Nǔ e è wlan dó Biblu mɛ lɛ é ɔ, “Mawu wɛ sɔ́ bǐ dó ayi mɛ nú mɛ lɛ.” (Xà 2 Timɔtée 3:16.) Amɔ̌, mɛɖé lɛ sixu lin ɖɔ: ‘Gbɛtɔ́ lɛ wɛ wlan Biblu ɔ, bɔ nɛ̌ é ka na gosin Mawu gɔ́n gbɔn?’ Biblu na xósin ɔ: “[Gbigbɔ mímɛ́] wɛ nɔ sɔ́ dó ayi mɛ nú gbɛtɔ́ lɛ, bɔ ye nɔ ɖɔ xó e Mawu ɖɔ ye ni ɖɔ é.” (2 Piyɛ́ɛ 1:21) Enɛ sɔgbe xá nǔ elɔ: Mɛjitɔ́ ɖé sixu zɔ́n vǐ tɔn ɖɔ é ni wlan wema ɖé nú emi. Mɛ̌ tɔn ka nyí wema-wlan-sɛ́dó-mɛ ɔ? Tɔ́ ɔ tɔn wɛ, é nyí vǐ ɔ tɔn ǎ. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, Mawu wɛ nyí Dowatɔ́ Biblu ɔ tɔn, é nyí mɛ e é zán bɔ ye wlan lɛ é ǎ. Mawu xlɛ́ ali ye bɔ ye wlan linlin tɔn lɛ. Biblu ɔ, “Mawuxó ɔ” wɛ é nyí nugbǒ.—1 Tɛsalonikinu lɛ 2:13; kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 2gɔ́ ɔ.\nLes Saintes Écritures. Traduction du monde nouveau ɖò gbè gègě mɛ\n6, 7. Etɛwu mǐ ka sixu ɖɔ ɖɔ Biblu nyita fí ɖokpo ɔ?\n6 Xwè 1 600 jɛji wɛ è wlan Biblu ɔ na. Mɛ e wlan lɛ é nɔ gbɛ̀ hwe ɖokpo ɔ nu ǎ. Mɛɖé lɛ sè wema ganji, mɛ ɖevo lɛ ka sè ɖě ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mɛ ɖokpo nyí dotóo. Mɛ ɖevo lɛ lɛ́ nyí glesi, hwehutɔ́, lɛngbɔnyitɔ́, gbeyiɖɔ, hwɛɖɔtɔ́ kpo axɔsu kpo. Mɛ e wlan Biblu ɔ lɛ é nyí mɛ vovo có, akpáxwé tɔn lɛ bǐ ka sɔgbe xá yeɖée. É nɔ ɖɔ nùɖé ɖò wemata ɖé mɛ, bo nɔ ɖɔ vo ɖò ɖevo mɛ ǎ. *\n7 Biblu ɔ sín wemata nukɔntɔn lɛ tinmɛ lee tagba gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ bɛ́ gbɔn é, bɔ wemata tɔn gudo tɔn lɛ ɖɔ lee Mawu na ɖeɖɛ tagba enɛ lɛ, bo na bló bɔ ayikúngban ɔ na nyí palaɖisi ɖé gbɔn é nú mǐ. Nǔ e jɛ ɖò xwè afatɔ́n mɔkpan vlamɛ é ɖò Biblu ɔ mɛ, bɔ é lɛ́ xlɛ́ mǐ ɖɔ linlin Mawu tɔn nɔ jɛ hwebǐnu.\n8. Nǎ kpɔ́ndéwú ɖěɖee xlɛ́ ɖɔ Biblu sɔgbe ɖò nùnywɛ xwitixwiti linu lɛ é.\n8 È wlan Biblu bonu é na kplɔ́n nùnywɛ xwitixwiti mɛ alǒ é na nyí wemaxɔmɛ sín wema ɖé ǎ, loɔ, nǔ e é ɖɔ ɖò nùnywɛ xwitixwiti linu lɛ é nɔ sɔgbe hwebǐnu. Nǔ e mǐ na ɖó nukún ɖò wema e gosin Mawu gɔ́n é sí é nɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, wema Levíi ví lɛ tɔn ɖɔ xó dó lee Izlayɛli-ví lɛ sixu wà nǔ gbɔn bɔ azɔn ma na gbà kún ǎ é jí. È ko wlan nǔ enɛ xóxó cobɔ mɛ lɛ wá tuùn lee azɔnkwín lɛ nɔ dó azɔn mɛ gbɔn é. Biblu lɛ́ kplɔ́n mɛ ganji ɖɔ ayikúngban ɔ kún ɖò nùɖé jí ó.—Jɔbu 26:7.\n9. Nukúnnúmɔjɛnǔmɛ tɛ nugbǒɖiɖɔ Biblu wlantɔ́ lɛ tɔn ka d’alɔ mǐ bɔ mǐ ɖó?\n9 Nú Biblu ɖɔ hwenuxó ɔ, é nɔ sɔgbe hwebǐnu. Amɔ̌, wema hwenuxó tɔn lɛ nɔ sɔgbe bǐ mlɛ́mlɛ́ ǎ, ɖó mɛ e wlan ye lɛ é nɔ ɖɔ nugbǒ ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ye nɔ wlan nǔ dó hwenu e tò yetɔn cí ahwan lɛ é wu hwebǐnu ǎ. Amɔ̌, Biblu wlantɔ́ lɛ nɔ ɖɔ nugbǒ, enyi Izlayɛli-ví lɛ na bo tlɛ cí ahwan ɔ nɛ. Ye lɛ́ wlan nùwanyido yeɖesunɔ tɔn lɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖò Kɛ́nsísɔ́ sín wema mɛ ɔ, Mɔyizi ɖɔ nú mǐ ɖɔ emi wà nǔ syɛnsyɛn ɖé nyì dò bɔ Mawu dɔn tó nú emi ɖó enɛ wu. (Kɛ́nsísɔ́ 20:2-12) Nugbǒɖiɖɔ Biblu wlantɔ́ lɛ tɔn xlɛ́ ɖɔ Biblu ɔ gosin Mawu gɔ́n. Hǔn, mǐ hɛn ɔ mǐ na ɖeji dó Biblu ɔ wu.\nWEMA E MƐ WĚÐEXÁMƐ ÐAGBE GƆ́ É ÐÉ\n10. Etɛwu wěɖexámɛ Biblu tɔn lɛ ka nyɔ́ zán nú mǐ ɖò égbé?\n10 Nǔ e ɖò Biblu mɛ lɛ é ɔ, “Mawu wɛ sɔ́ bǐ dó ayi mɛ nú mɛ lɛ; [bɔ] é nyɔ́ nú è na sɔ́ dó kplɔ́n nǔ mɛ, bo na dó ɖè mɛ dó ali jí, bo na dó ɖè nùwanyido lɛ xlɛ́.” (2 Timɔtée 3:16) Nugbǒ ɔ, wěɖexámɛ Biblu tɔn lɛ nyɔ́ zán nú mǐ ɖò égbé. Jehovah tuùn lee é bló mǐ gbɔn é, enɛ wu ɔ, é tuùn nǔ e mǐ nɔ lin lɛ é kpo lee nǔ nɔ cí nú mǐ é kpo. É tuùn mǐ hú mǐɖesunɔ, bo jló ɖɔ mǐ ni ɖó awǎjijɛ. É tuùn nǔ e nyí ɖagbe nú mǐ é kpo nǔ e nyí nyanya nú mǐ é kpo.\n11, 12. (a) Wě ɖagbe tɛ lɛ Jezu ka ɖè xá mɛ ɖò Matie wemata 5 jɛ 7 mɛ? (b) Nǔ ɖevo tɛ lɛ mǐ ka sixu lɛ́vɔ kplɔ́n ɖò Biblu mɛ?\n11 Ðò Matie wemata 5 jɛ 7 mɛ ɔ, mǐ xà wě ɖagbeɖagbe ɖěɖee Jezu ɖè xá mɛ dó lee è na ɖó awǎjijɛ gbɔn é, lee è na wà nǔ xá mɛ ɖevo lɛ gbɔn é, lee è na xoɖɛ gbɔn é kpo linlin e è na ɖó dó akwɛ wu é kpo jí é. É ɖè wě enɛ lɛ xá mɛ dìn é ɔ, xwè ko yì 2 000 có, ye ka lɛ́ ɖó hlɔnhlɔn bo lɛ́ nyɔ́ zán ɖò égbé.\n12 Ðò Biblu mɛ ɔ, Jehovah lɔmɔ̌ kplɔ́n nugbodòdó e na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖó gbɛzán xwédo tɔn ɖagbe, bo na nyí azɔ̌watɔ́ ɖagbe, bo na lɛ́ nɔ fífá mɛ xá mɛ ɖevo lɛ é mǐ. Mǐ na bo nyí mɛ alɔkpa ɖebǔ, nɔ nɔ fí ɖebǔ, alǒ ɖò tagba ɖebǔ mɛ ɔ, nugbodòdó Biblu tɔn lɛ sixu d’alɔ mǐ hwebǐnu.—Xà Ezayíi 48:17; kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 3gɔ́ ɔ.\nA SIXU ÐEJI DÓ NǓÐƆÐ’AYǏ BIBLU TƆN LƐ WU\nBiblu wlantɔ́ Ezayíi ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ è na gbà Babilɔnu\n13. Etɛ Ezayíi ka ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ é na jɛ dó Babilɔnu toxo ɔ wu?\n13 Nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn gègě ko jɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Ezayíi ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ è na gbà Babilɔnu. (Ezayíi 13:19) É tinmɛ lee è na gbà toxo ɔ gbɔn é pɛ́pɛ́pɛ́. Hɔntogbo ɖaxó ɖé lɛ wɛ ɖò toxo ɔ nu, bɔ tɔsisa ɖaxó ɖé lɛlɛ̌ dó. Amɔ̌, Ezayíi ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ tɔ̀ ɔ na mɛ̀ bɔ è na jó hɔntogbo lɛ dó nyì nuvo. Mɛ e ja toxo ɔ yí gbé lɛ é na fun ahwan cobo na yí ǎ. Ezayíi tlɛ ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ nya e nɔ nyí Silusi é wɛ na gbà Babilɔnu.—Xà Ezayíi 44:27–45:2; kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 4gɔ́ ɔ.\n14, 15. Nɛ̌ nǔ e Ezayíi ɖɔ ɖ’ayǐ é ka jɛ gbɔn?\n14 Ee è wlan nǔɖɔɖ’ayǐ ɔ b’ɛ ɖó xwè 200 gudo é ɔ, ahwankpá ɖé wá, bo ɖò gbesisɔmɛ bo na gbà Babilɔnu. Mɛ̌ ka ɖ’enu? Lee nǔɖɔɖ’ayǐ ɔ ɖɔ gbɔn pɛ́pɛ́pɛ́ é ɔ, Silusi axɔsu Pɛsi tɔn wɛ. Nǔ lɛ bǐ sɔgbe bonu akpáxwé nǔɖɔɖ’ayǐ ɔ tɔn e kpò lɛ é na jɛ.\n15 Zǎn e mɛ è gbà toxo ɔ é ɔ, Babilɔnunu lɛ ɖò agɔ̌ ɖé ɖu wɛ. Ye ɖò ayijayǐ mɛ, ɖó dǒ ɖaxó lɛ kpo tɔsisa ɖé kpo lɛlɛ̌ dó ye wutu. Ðò toxo ɔ gudo ɔ, Silusi kpo ahwankpá tɔn kpo ɖè ali nú tɔsisa ɔ bonu é na yì dò. Sìn ɔ mɛ̀ kpò kaka bɔ sɔja Pɛsi tɔn lɛ hɛn ɔ, ye na ɖi zɔnlin gbɔn mɛ. Amɔ̌, nɛ̌ ahwankpá ɔ ka na byɔ Babilɔnu sín toxo ɔ mɛ gbɔn? Lee nǔɖɔɖ’ayǐ ɔ ɖɔ gbɔn é ɔ, ye jó toxo ɔ sín hɔntogbo lɛ nyì nuvo, bɔ sɔja lɛ yí toxo ɔ ma fun ahwan.\n16. (a) Etɛ Ezayíi ka ɖɔ ɖ’ayǐ dó sɔgudo Babilɔnu tɔn wu? (b) Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ nǔɖɔɖ’ayǐ Ezayíi tɔn jɛ?\n16 Ezayíi ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ ɖò gudo mɛ ɔ, mɛ ɖě kún sɔ́ na nɔ Babilɔnu gbeɖé ó. É wlan ɖɔ: “Mɛɖebǔ sɔ́ na nɔ tò enɛ mɛ kpɔ́n gbeɖé ǎ; tò ɔ na nɔ vɔ̌ kaka sɔyi.” (Ezayíi 13:20) Nǔ enɛ ka jɛ à? Fí e Babilɔnu nɔ é ɖó kilomɛtlu 80 mɔ̌ dó tofɔligbé Baghdad tɔn ɖò Iraq, bo nyí dǒglin kɛɖɛ. Mɛɖebǔ nɔ nɔ finɛ ǎ kaka jɛ égbé. Jehovah za Babilɔnu kpo “akiza e nɔ hɛn nǔ gblé ɔ” kpo.—Ezayíi 14:22, 23. *\nDǒglin Babilɔnu tɔn lɛ\n17. Etɛwu mǐ ka sixu ɖeji dó akpá e Mawu dó lɛ é bǐ wu?\n17 Ðó nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn gègě ko jɛ wá yì wutu ɔ, mǐ sixu ɖeji ɖɔ nǔ e Biblu ɖɔ dó sɔgudo wu lɛ é na jɛ. Mǐ sixu ɖeji ɖɔ Jehovah na ɖè akpá e é dó ɖɔ ayikúngban ɔ na huzu palaɖisi ɖé é wu. (Xà Kɛ́nsísɔ́ 23:19.) Nugbǒ ɔ, mǐ “ɖò gbɛ̀ mavɔmavɔ sín nukúnɖiɖo mɛ. Mawu ko dó gbɛ̀ mavɔmavɔ ɔ sín akpá cobɔ gbɛ̀ ɔ wá tíìn; é ka nɔ ɖó adingban ǎ.”—Titu 1:2. *\nBIBLU SIXU HUZU GBƐZÁN TOWE\n18. Xó tɛ Pɔlu ka ɖɔ dó “Mawuxó ɔ” wu?\n18 Mǐ kplɔ́n ɖɔ wema ɖevo ɖě kún sɔ́ cí Biblu ɖɔhun ó. Xó tɔn lɛ nyita fí ɖokpo ɔ, bɔ enyi é ɖɔ xó dó nùnywɛ xwitixwiti wu alǒ ɖɔ hwenuxó ɔ, é nɔ sɔgbe hwebǐnu. É lɛ́ ɖè wě ɖagbe lɛ xá mǐ, bɔ nǔɖɔɖ’ayǐ e ko jɛ lɛ é gègě lɛ́ ɖ’emɛ. Amɔ̌, Biblu nɔ lɛ́ wà nǔ hugǎn mɔ̌. Mɛsɛ́dó Pɔlu wlan ɖɔ: “Mawuxó ɔ ɖò gbɛ̀, bo ɖó hlɔnhlɔn.” Etɛ ka nyí tinmɛ enɛ tɔn?—Xà Eblée lɛ 4:12.\n19, 20. (a) Nɛ̌ Biblu ka sixu d’alɔ we bɔ a na tuùn mɛ alɔkpa e a nyí é gbɔn? (b) Nɛ̌ a ka sixu xlɛ́ ɖɔ nùnina e Biblu nyí é sù nukún towe mɛ gbɔn?\n19 Biblu sixu huzu gbɛzán towe. É sixu d’alɔ we bɔ a na tuùn mɛ alɔkpa e a nyí tawun é. É sixu d’alɔ we bɔ a na tuùn linlin towe lɛ kpo lee nǔ nɔ cí nú we é kpo. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ sixu lin ɖɔ mǐ yí wǎn nú Mawu. Amɔ̌, bo na dó xlɛ́ ɖɔ mǐ yí wǎn n’i ɔ, mǐ ɖó na xwedó nǔ e Biblu ɖɔ lɛ é.\n20 Biblu ɔ nyí wema e gosin Mawu gɔ́n é nugbǒ. É ba ɖɔ a ni xà, kplɔ́n bo yí wǎn na. Nùnina enɛ ni sù nukún towe mɛ, bonu a ni nɔ ɖò kplɔnkplɔn wɛ. Enɛ ɔ, a na tuùn linlin e Mawu ɖó nú gbɛtɔ́ lɛ é. Ðò wemata e bɔ d’ewu é mɛ ɔ, mǐ na kplɔ́n nǔ dó linlin enɛ wu.\n^ akpá. 6 Mɛɖé lɛ ɖɔ ɖɔ Biblu ɔ kún nyita fí ɖokpo ɔ ó, amɔ̌, enɛ ka nyí nugbǒ ǎ. Kpɔ́n wemata 7gɔ́ wema La Bible: Parole de Dieu ou des hommes? e Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ɖetɔ́n é tɔn.\n^ akpá. 16 Enyi a jló na mɔ nǔ jɛ nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn lɛ wu d’eji ɔ, a sixu xà wexwɛ 27-29 wema Owe de na Gbẹtọ Lẹpo e Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ɖetɔ́n é tɔn.\n^ akpá. 17 Nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn e jɛ lɛ é sín kpɔ́ndéwú ɖokpo kpowun wɛ Babilɔnu e è gbà é nyí. A sixu mɔ tinmɛ ɖé lɛ dó nǔɖɔɖ’ayǐ ɖěɖee kúnkplá Jezu Klisu é wu ɖò Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 5gɔ́ ɔ mɛ.\nNUGBǑ 1: BIBLU Ɔ GOSIN MAWU GƆ́N\n“Nǔ e è wlan dó Mawuxówema ɔ mɛ ɔ, Mawu wɛ sɔ́ bǐ dó ayi mɛ nú mɛ lɛ.”—2 Timɔtée 3:16\nNɛ̌ Biblu ka gbɔn vo nú wema ɖevo ɖebǔ gbɔn?\nÈ ko lilɛ Biblu ɔ dó gbè 2 600 mɔ̌ mɛ, bo ko zín liva donu mɔkpan.\nÉ nɔ ɖɔ nǔ e mǐ ma sɔ́ sixu mɔ ɖò fí ɖevo ɖebǔ ǎ é nú mǐ.\n1 Tɛsalonikinu lɛ 2:13\nMawu wɛ nyí Dowatɔ́ Biblu tɔn.\n2 Piyɛ́ɛ 1:21\nMawu xlɛ́ ali gbɛtɔ́ lɛ bɔ ye ɖɔ linlin tɔn lɛ.\nNUGBǑ 2: BIBLU NYÍ WEMA NǓÐƆÐ’AYǏ TƆN ÐÉ\n“Mawu . . . nɔ ɖó adingban ǎ.”—Titu 1:2\nEtɛwu a ka sixu ganjɛ Biblu wu?\nBabilɔnu sín gbigba kpò xwè kanweko mɔkpan cobɔ Biblu ko ɖɔ lee è na gbà toxo ɔ gbɔn é ɖ’ayǐ.\n2 Timɔtée 3:1-5\nNǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn lɛ ɖò jijɛ wɛ dìn.\nMǐ sixu ganjɛ nǔ e Biblu ɖɔ dó sɔgudo wu lɛ é wu.\nNUGBǑ 3: È BLÓ BIBLU BONU É NA D’ALƆ WE\n“Nyɛ Mawu Mavɔmavɔ ɔ, nyɛ wɛ nyí Mawu towe; nyì wɛ na ɖɔ nǔ e na nyɔ́ nú we ɔ nú we.”—Ezayíi 48:17\nEtɛ a ka ko kplɔ́n dó Biblu wu?\nNǔ e Biblu ɖɔ ɖò nùnywɛ xwitixwiti linu lɛ é sɔgbe.\nBiblu wlantɔ́ lɛ ɖɔ nugbǒ.\nJezu ɖè wě xá mǐ dó lee mǐ na ɖó awǎjijɛ gbɔn é, lee mǐ na wà nǔ xá mɛ ɖevo lɛ gbɔn é, lee mǐ na xoɖɛ gbɔn é kpo linlin e mǐ na ɖó dó akwɛ wu é kpo jí.\nNUGBǑ 4: BIBLU SIXU HUZU GBƐZÁN TOWE\n“Mawuxó ɔ ɖò gbɛ̀, bo ɖó hlɔnhlɔn.”—Eblée lɛ 4:12\nEtɛ Xó Mawu Tɔn ka sixu wà nú we?\nÉ sixu d’alɔ we bɔ a na tuùn linlin Mawu tɔn lɛ.\nÉ sixu d’alɔ we bɔ a na tuùn mɛ alɔkpa e a nyí é.\nÉ sixu d’alɔ we bɔ a na tuùn nǔ e ba ɖò así towe wɛ Mawu ɖè lɛ é.\nMawu jló ɖɔ a ni nɔ xà Biblu ɔ, bo nɔ kplɔ́n lobo yí wǎn na.\nEnyi Mawu wɛ nyí Dowatɔ́ Biblu tɔn ɔ, é ɖó na gbɔn vo nú wema ɖevo lɛ bǐ.\nNɛ̌ mǐ ka sixu kanɖeji ɖɔ mǐ ɖó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e sɔgbe é dó nǔ e Biblu kplɔ́n mɛ é jí gbɔn?


Nú Nyɛ ɔ, Mawu Tíìn Ǎ\nAtɔxwɛ | No. 5 2017\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Batak (Karo) Batak (Toba) Bengali Biak Bichlamar Bikol Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kabiye Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lifu Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Maya Mbunda Mizo Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngangela Nias Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyaneka Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tonga-Gbè Tshiluba Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Xhosa Zandé Zoulou Île Salomon-Gbè\nNyì kpo asì ce Tabitha kpo, ɖò kúnnuɖegbe\nNyikɔ ce: Andreas Golec\nÈ JÌ MÌ ÐÒ: 1974\nTÒ CE: REPUBLIQUE DEMOCRATIQUE ALLEMANDE\nTAN CE: UN ÐI ÐƆ MAWU ÐĚ TÍÌN Ǎ\nÈ jì mì ɖò gletoxo ɖé mɛ ɖò Saxe, ɖò République démocratique allemande (RDA) ɖ’ayǐ tɔn mɛ. Wanyiyi nɔ ɖò xwégbe, bɔ mɛjitɔ́ ce lɛ kplɔ́n mì walɔ ɖagbe lɛ. Communiste sín tò ɖé wɛ RDA nyí hwenɛnu, enɛ wu ɔ, nú mɛ e ɖò Saxe lɛ é gègě ɔ, sinsɛn nyí nùjɔnǔ ɖé ǎ. Nú nyɛ ɔ, Mawu tíìn ǎ. Tamɛ-núkplɔnmɛ wè wɛ wà nǔ dó gbɛzán ce sín xwè 18 nukɔntɔn lɛ wu tawun: Nǔmaɖi ɖɔ Mawu tíìn (athéisme) kpo Communisme kpo.\nEtɛwu Communisme ka dɔn mì mɔ̌? Ðó un yí wǎn nú linlin e ɖɔ ɖɔ mɛ lɛ bǐ ɖò zɛ̌nzɛ̌n é wutu. Gɔ́ na ɔ, un lin ɖɔ è ɖó na má nǔɖokan lɛ bǐ ɖó zɛ̌nzɛ̌n, enɛ na zɔ́n bɔ dɔkunnɔ heelu kpo yatɔ́nɔ heelu kpo ɖě sɔ́ na ɖè ǎ. Enɛ wu ɔ, un hɛn alɔnu ce ján ɖò gbɛ̌ta mɛ winnyawinnya lɛ tɔn Communiste tɔn ɖé mɛ. Hwenu e un ɖó xwè 14 é ɔ, un nɔ zán hwenu gègě dó w’azɔ̌ ɖò tuto wema vúnvún cyancyan tɔn ɖé mɛ. Gǎn e un dó lɛ é víví nú toxo Aue tɔn sín gǎn lɛ tawun, bɔ ye d’ajɔ mì. Un kpò ɖò kpɛví có, un tuùn toxóɖɔtɔ́ nukúnɖeji RDA tɔn ɖé lɛ. Un mɔ ɖɔ nǔ ɖagbe lɛ gbé nya wɛ un ɖè, bɔ sɔgudo ce ko nyɔ́.\nAjijimɛ kpowun ɔ, gbɛ̀ ce huzu. Ðò 1989 ɔ, è mu Dǒ Berlin tɔn lɛ, b’ɛ sín enɛ wu bɔ kplékplé Communiste tɔn Zǎnzǎnhweji Elɔpu tɔn ɔ lɔmɔ̌ j’ayǐ. Awě ɖě dɔn ɖevo wá. Zaan ɔ, un ɖ’ayi wu ɖɔ nǔagɔwiwa wɛ gɔ́ RDA. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, è wà nǔ xá mɛ ɖěɖee ma nɔ gudo nú Communisme ǎ lɛ é cí nǔ ɖɔ ye kún nyí toví jɔ toví ó ɖɔhun. Nɛ̌ nǔ ka sixu nyí mɔ̌ gbɛn? Mǐ mɛ Communiste lɛ ɖi nǔ ɖɔ mɛ lɛ bǐ ɖò zɛ̌nzɛ̌n à cé? Dlɔ̌ kúkú kpowun wɛ Communisme ɔ ka nyí à? Ado jɛ huhu mì jí tawun.\nEnɛ wu ɔ, un ɖyɔ nǔ e gbé nya wɛ un ɖè lɛ é, bo sɔ́ ayi ɖó nùxixo kpo desɛ́ɛn ɖiɖe kpo jí. Ðó un sixu kplɔ́n nùxixo ɖò wemaxɔmɛ e è nɔ kplɔ́n nùxixo ɖè é ɖé, bo tlɛ sixu yì kplɔnyiji-alavɔ tɔn wutu ɔ, un nɔ mɔ ɖɔ un na nyí hansinɔ ɖé. Gɔ́ na ɔ, un jó walɔ ɖagbe e un kplɔ́n ɖò vǔ lɛ é bǐ dó. Nǔ e nyí nùjɔnǔ nú mì dìn é wɛ nyí ɖɔ má ɖu gbɛ̀, bo tlɛ na nɔ tɔ́n xá ɖyɔvǐ gègě ɖò hwe ɖokpo ɔ nu. Amɔ̌, nùxixo, desɛ́ɛn ɖiɖe, kpo jlokoko gbɛ̀ zinzan kpo ɖè adohuhu ce kpò ǎ. Desɛ́ɛn e un nɔ ɖè lɛ é tlɛ nɔ xlɛ́ xɛsiɖiɖi ɖaxó é jí un ɖè é. Etɛ sɔgudo ka hɛn nu? Bɔ etɛwu mǐ ka ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ?\nHwenu e un wá mɔ xósin e ɖó nukún wɛ un ɖè lɛ é ɔ, ye kpaca mì. Gbadanu ɖokpo ɖò wemaxɔmɛ ɔ, un jinjɔn ayǐ xá gbɛ̌ta wemaxɔmɛvi lɛ tɔn ɖé bɔ ye ɖò xó ɖɔ dó sɔgudo wu wɛ. Mandy * nyí wemaxɔmɛvi ɖé bo lɛ́ nyí ɖokpo ɖò Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ mɛ. Gbadanu enɛ ɔ, é xlɛ́ ali ɖagbe ɔ mì. É ɖɔ: “Andreas, enyi a jló na mɔ xósin nú nùkanbyɔ towe lɛ dó gbɛ̀ kpo sɔgudo kpo wu hǔn, gbějé Biblu ɔ kpɔ́n ganji.”\nUn kudeji bǐ ǎ có, un wá gbeta ɔ kɔn bo na ba xósin lɛ ɖò Biblu mɛ. Mandy ɖɔ nyì ni kpɔ́n Daniyɛli wemata 2, bɔ nǔ e un xà ɖò finɛ é kpaca mì tawun. Nǔɖɔɖ’ayǐ enɛ ɖɔ acɛkpikpa ɖaxó gbɛ̀ ɔ tɔn ɖebɔdoɖewu ɖé lɛ xó, bɔ nǔwiwa yetɔn na gbà ayǐ kaka jɛ azǎn mǐtɔn gbè. Mandy xlɛ́ nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn e kúnkplá sɔgudo é ɖevo lɛ mì. Un ɖò xósin mɔ nú nùkanbyɔ ce lɛ wɛ dìn lo! Amɔ̌, mɛ̌ mɛ̌ e ka wlan nǔɖɔɖ’ayǐ enɛ lɛ, bɔ mɛ̌ ka sixu ɖɔ xó dó sɔgudo wu b’ɛ sɔgbe pɛ́pɛ́pɛ́ gbɔn mɔ̌? Mawu ka tíìn vlafo wɛ à?\nMandy xlɛ́ mì asú kpo asì kpo Kúnnuɖetɔ́ Horst kpo Angelika kpo, bɔ ye d’alɔ mì, bɔ un mɔ nukúnnú jɛ Xó Mawu tɔn mɛ d’eji. Tlolo jɛn un ɖ’ayi wu ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ kɛɖɛ wɛ nyí sinsɛn e ɖò tuto jí bo nɔ zán nyikɔ Mawu ɖesunɔ tɔn Jehovah ɔ, lobo nɔ lɛ́ dɔn mɛ lɛ sín ayi wá jí é. (Ðɛhan 83:18, nwt; Matie 6:9) Un kplɔ́n ɖɔ Jehovah Mawu hun ali nú gbɛtɔ́ lɛ bɔ ye na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò Palaɖisi ayikúngban jí tɔn ɖé mɛ. Ðɛhan 37:9 ɖɔ: “Tò [ayikúngban] ɔ na nyí mɛ e ɖeji dó Mawu Mavɔmavɔ wu lɛ tɔn.” Nukúnɖiɖo enɛ sín ali e è hun nú mɛ ɖěɖee ɖò gǎn dó wɛ bo na zán gbɛ̀ sɔgbe xá nugbodòdó walɔ ɖagbe tɔn Mawu tɔn e ɖò Biblu mɛ lɛ é bǐ é dɔn mì tawun.\nAmɔ̌, lee un ko nɔ zán gbɛ̀ gbɔn é huzuhuzu sɔgbe xá Biblu vɛwǔ nú mì. Nukɔnyiyi e un ɖó ɖò nùxixo mɛ é zɔ́n bɔ un nɔ gó, enɛ wu ɔ, un ɖó na tó kplɔ́n mɛɖesɔhwe hwɛ̌. Gɔ́ na ɔ, nùblibliwiwa gbɛ̀ e un zán é jijodo bɔwǔ nú mì ǎ. Suúlu, nùblawukúnúmɛ, kpo xomɛnyínyɔ́ kpo e Jehovah nɔ ɖexlɛ́ mɛ ɖěɖee ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na zán nǔ e Biblu kplɔ́n mɛ lɛ é sù nukún ce mɛ kpɔ́n!\nCommunisme kpo nǔmaɖi ɖɔ Mawu tíìn kpo kplɔ́n mì ɖò xwè ce 18 nukɔntɔn lɛ mɛ; bɔ sín hwe enɛ nu ɖido ɔ, Biblu ko jɛ gbɛzán ce huzu jí. Nǔ e un kplɔ́n é zɔ́n bɔ adohu adohu e un nɔ ɖó dó sɔgudo wu é ɖó te, bo lɛ́ zɔ́n bɔ gbɛzán ce ɖó nu. Ðò 1993 ɔ, un bló baptɛm bo huzu Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn, bɔ ɖò 2000 ɔ, un wlí alɔ xá Tabitha, nùɖitɔ́ hàtɔ́ tewungbeju ɖé wɛ n’i. Mǐ nɔ zán hwenu lee mǐ kpéwú gbɔn é bo nɔ d’alɔ mɛ ɖevo lɛ bonu ye na mɔ nukúnnú jɛ Biblu ɔ mɛ. Communisme kpo nǔmaɖi ɖɔ Mawu tíìn kpo wà nǔ dó mɛ e mǐ nɔ xò gò lɛ é gègě wu nyɛ ɖɔhun. Enyi un xlɛ́ lee ye na tuùn Jehovah gbɔn é ye ɔ, un nɔ ɖó awǎjijɛ tawun.\nHwenu e un jɛ gbɛ̌ dó kpo Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ kpo jí é ɔ, mɛjitɔ́ ce lɛ sìn xomɛ. É ɖò mɔ̌ có, sín hwenɛnu ɖido ɔ, ye jɛ ɖagbe e gbɛ̌dido xá Kúnnuɖetɔ́ lɛ wà nú mì é mɔ jí. É víví nú mì ɖɔ dìn ɔ, ye nɔ xà Biblu bo nɔ lɛ́vɔ yì kplé Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn lɛ.\nÐó Tabitha kpo nyì kpo nɔ xwedó wě e Biblu ɖè xá asú kpo asì kpo lɛ é ganji wutu ɔ, alɔwliwli mǐtɔn ɖó awǎjijɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, wěɖexámɛ e ɖɔ ɖɔ asú kpo asì kpo lɛ ni nɔ gbeji nú yeɖée lɛ é xwixwedó kpó ɖò alɔwliwli mǐtɔn hɛn lidǒ d’eji wɛ.—Eblée lɛ 13:4.\nXɛsi sɔ́ nɔ ɖi mì dó gbɛ̀ ce wu ǎ, bɔ ado sɔ́ nɔ hu mì dó sɔgudo wu ǎ. Un nɔ mɔ ɖɔ un ɖò kplékplé nùɖitɔ́ hàtɔ́ e gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ lɛ é tɔn sín xwédo e nɔ ɖu fífá jɔ fífá kpo bǔninɔ kpo sín vivǐ é ɖé mɛ. Mǐ nɔ ɖè mɛɖé ɖó vo ɖò mɛɖé mɛ ɖò xwédo enɛ mɛ ǎ. Nùɖé wɛ bɔ un ko ɖi nǔ na, bo jló na zán ɖò gbɛzán ce bǐ mɛ.\n^ akpá. 12 È ɖyɔ nyikɔ ɔ.\nXÓTA E ƉÒ AKPA Ɔ JÍ É Wɛnsagun Lɛ: Ye ka Sixu Ð’alɔ Ðò Gbɛzán Towe Mɛ À?\nXÓTA E ƉÒ AKPA Ɔ JÍ É Nǔ E Biblu Ðɔ Dó Wɛnsagun lɛ Wu É\nXÓTA E ƉÒ AKPA Ɔ JÍ É A ka Ðó Wɛnsagun Xɛnyaɖomɛjitɔ́ ɖé Wɛ À?\nXÓTA E ƉÒ AKPA Ɔ JÍ É Wɛnsagun Nyanya lɛ ka Ðè À?\nXÓTA E ƉÒ AKPA Ɔ JÍ É Lee Wɛnsagun lɛ Sixu D’alɔ We Gbɔn É\nBIBLU NƆ HUZU GBƐZÁN MƐTƆN Nú Nyɛ ɔ, Mawu Tíìn Ǎ\nƉI NǓ YE ƉƆHUN Mawu Ylɔ Ɛ Ðɔ “Axɔví”\nText Alɔ e jí è sixu yí nǔ e ɖò wema jí lɛ é ɖó lɛ é ATƆXWƐ No. 5 2017 | Wɛnsagun Lɛ: Etɛ Biblu ka Ðɔ Dó Ye Wu?\nNo. 5 2017 | Wɛnsagun Lɛ: Etɛ Biblu ka Ðɔ Dó Ye Wu?\nATƆXWƐ No. 5 2017 | Wɛnsagun Lɛ: Etɛ Biblu ka Ðɔ Dó Ye Wu?\nUn Yí Wǎn nú Baseball Hú Nǔ Bǐ!\nUn Jló Na Kú Ǎ!\nUn J’ayǐ Azɔn Gègě Cobɔ É Wá Kpa Mì


Enyi È Ba Nǔɖɔ Vǐ Ce ɔ ka Ló? | Alɔdó nú Xwédo Lɛ\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Belize Kriol Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitumbuka Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hongrie-Gbè Iban Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kannada Kikamba Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Kwanyama Lingala Lituanie-Gbè Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Maya Mongolie-Gbè Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Népali Norvège-Gbè Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Cuzco Tɔn) Rarotonga-Gbè Romani (Macédoine Tɔn) Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Tagalog Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Valencian Vegbe Vietnam-Gbè Waray-Waray Xhosa Île Salomon-Gbè Îles Féroé-Gbè\nALƆDÓ NÚ XWÉDO LƐ\nEnyi È Ba Nǔɖɔ Vǐ Ce ɔ ka Ló?\nVǐ towe ɖɔ nú we ɖɔ è ɖò nǔɖɔ ba emi wɛ ɖò wemaxɔmɛ. Etɛ a ka sixu wà? A na byɔ wemaxɔmɛ sín gǎn lɛ ɖɔ ye ni dɔn tó nú nǔɖɔbamɛtɔ́ ɔ wɛ à? A na kplɔ́n vǐ towe lee é na nɔ s’axɔ́ ɖó axɔ́ tɛnmɛ gbɔn é wɛ à? Cobonu a na wá gbeta ɖé kɔn hǔn, gbějé nǔ elɔ lɛ e kúnkplá nǔɖɔbamɛ é kpɔ́n. *\nEtɛ un ka ɖó na tuùn dó nǔɖɔbamɛ wu?\nNɛ̌ un ka sixu d’alɔ gbɔn?\nEtɛ ka nyí nǔɖɔbamɛ? Nǔɖɔbamɛ sín tinmɛ wɛ nyí yadonúmɛ magbokɔ ɖò agbaza, alǒ lee nǔ nɔ cí nú mɛ e lixo. Enɛ wu ɔ, é nyí mɛzunzun, alǒ kɔgbidínúmɛ lɛ bǐ wɛ nyí nǔɖɔbamɛ ǎ.\nNǔ e wu é ɖò taji ɖɔ è ni tuùn nǔ e nǔɖɔbamɛ nyí tawun é é: Mɛɖé lɛ nɔ zán xókwín “nǔɖɔbamɛ” ɔ dó dó gesí xomɛsin dó xomɛ nú mɛ sín nǔ ɖebǔ, nǔ ɔ na bo tlɛ hwe gbɔn ɖebǔ ɔ nɛ. Amɔ̌, enyi a nɔ sɔ́ nǔ klewun klewun lɛ yì hǎga jí ɔ, a sixu kplɔ́n ví towe ɖɔ é kún kpéwú bo na ɖeɖɛ tagba lɛ ó ɖò manywɛ mɛ; é ka ɖó nǔwukpíkpé enɛ sín hudo dìn, bo na lɛ́ ɖó hwenu e é na nyí mɛxo é.\nNǔgbododó Biblu tɔn: “Ma nɔ yawǔ sin xomɛ ó.”—Nǔnywɛtɔ́xó 7:9.\nNǔ taji ɔ: É na byɔ ɖɔ a ni kɛnu dó ninɔmɛ ɖé lɛ mɛ, amɔ̌, ninɔmɛ ɖevo lɛ na hun ali nú vǐ towe b’ɛ na kplɔ́n lee é na nɔ ɖu ɖò tagba lɛ jí, lobo dóhwɛ gbɔ xá mɛ ɖevo lɛ gbɔn é.—Kolosinu lɛ 3:13.\nAmɔ̌, enyi vǐ towe ɖɔ nú we ɖɔ è ɖò kɔ gbidí nú emi wɛ magbokɔ ɔ, etɛ a ka sixu wà?\nÐǒtó vǐ towe kpo sɔxwixwe kpo. Tɛ́n kpɔ́n, bo tuùn (1) nǔ e ɖò jijɛ wɛ é kpo (2) nǔ e wu è ɖò nǔɖɔ ba ɛ wɛ é kpo. Ðǒ kúnnuɖenú lɛ bǐ hwɛ̌ cobo wá gbeta lɛ kɔn. Kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Gǒflɛ́mɛ xó ɔ tɔn ɖevo lɛ ka lɛ́ kpò wɛ à?’ Nú a na mɔ nukúnnú jɛ nǔ e jɛ é wu hlɛ́nhlɛ́n ɔ, é sixu byɔ ɖɔ a ni kan nǔ byɔ vǐ towe sín mɛ̌si, alǒ mɛjitɔ́ vǐ ɖě ɔ tɔn lɛ.\nNǔgbododó Biblu tɔn: “Mɛ e ma nɔ kú hǔn bo nɔ sè xó cobo nɔ kɛnu d’ewu ǎ ɔ, é nɔ ɖè xlonɔ e é nyí ɔ xlɛ́, bo nɔ dó winnya éɖée.”—Nǔnywɛxó 18:13.\nEnyi è ɖò nǔɖɔ ba vǐ towe wɛ nǔgbo hǔn, d’alɔ ɛ bonu é ni mɔ ɖɔ lee é na wà nǔ gbɔn é sixu jla nǔ lɛ ɖó, alǒ hɛn nǔ lɛ gblé d’eji. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Biblu ɖɔ: “È sɔ́ gbè fífá dó na xósin mɛ ɔ, xomɛ nɔ fá; è ka kán gbè nú mɛ ɔ, xomɛsin ɔ ɖě nɔ jɛ ɖě jí.” (Nǔnywɛxó 15:1) Nǔgbo ɔ, axɔ́ sú ɖó axɔ́ tɛnmɛ sixu hɛn ninɔmɛ ɔ gblé d’eji, bo na zɔ́n bɔ nǔɖɔbamɛ ɔ sɔ́ na ɖekpo ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, é na lɛ́ syɛn d’eji.\nNǔgbododó Biblu tɔn: “Mi ma zé nyanya dó sú nyanya xɔ́ na ó, abǐ mi ma zé zun dó sú zun xɔ́ na ó.”—1 Piyɛ́ɛ 3:9.\nTinmɛ nú vǐ towe ɖɔ nǔxɔ́súmayí kún xlɛ́ ɖɔ é nyí nǔvɔnɔ ó. É nyɔ́ wà ɔ, xlɛ̌ ɖé wɛ enɛ nyí ɖɔ é ɖó hlɔnhlɔn, ɖó é lɔn bonu nǔɖɔbamɛtɔ́ ɔ kp’acɛ n’i ǎ. Ðò ali ɖé nu ɔ, é cí asɔ nú nǔɖɔbamɛ ɔ, bɔ éɖesu ka ba nǔɖɔ mɛ ǎ.\nÉ ɖò taji tawun ɖɔ vǐ towe ni hɛn enɛ ayi mɛ hwenu e è ba nǔɖɔ ɛ ɖò ɛntɛnɛti jí é. Gbekánnúmɛ ɖò ɛntɛnɛti jí nɔ wà nǔɖe zɛ ali hunhun nú nǔɖɔbamɛtɔ́ ɔ bonu é na ɖókan d’ewu wu ǎ, lobɔ é sixu lɛ́ zɔ́n bɔ è dóhwɛ vǐ towe ɖɔ é lɔmɔ̌ nyí nǔɖɔbamɛtɔ́ ɖé. Enɛ wu ɔ, é sɔgbe ɖɔ è ni nɔ bɔnu dó aɖǔ hweɖelɛnu, enɛ wɛ nyí ɖɔ enyi ɖɔ vǐ ɔ ma kɛnu ǎ ɔ, nǔɖɔbamɛtɔ́ ɔ na mɔ ɖɔ wlɛnwín e emi zán é kún w’azɔ̌ ó, bo na ɖibla ɖó nǔɖɔbamɛ ɔ te.\nNǔgbododó Biblu tɔn: “Nakí vɔ ɖò ado mɛ ɔ, myɔ nɔ cí.”—Nǔnywɛxó 26:20.\nÐò ninɔmɛ ɖé lɛ mɛ ɔ, vǐ towe sixu ɖó wǔ zɔ nú mɛ ɖěɖee nɔ ba nǔɖɔ mɛ lɛ é, bo lɛ́ hɔn nú fí ɖěɖee è nɔ ba nǔɖɔ mɛ ɖè lɛ é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi é tuùn fí e mɛ mɔhun ɖé lɛ nɔ nɔ é ɔ, é sixu nɔ gbɔn fí ɖevo, bá dó nyi alɔ nú tagba.\nNǔgbododó Biblu tɔn: “Gbɛtɔ́ e ayi tɔn ɖò te ɔ mɔ nǔ nyanya ja ɔ, é nɔ hɔn bɛ; xlonɔ ka nɔ zɔn mɔ̌ bo nɔ yì zɔ́n mɛ.”—Nǔnywɛxó 22:3.\nÉ sixu byɔ ɖɔ a ni kan nǔ byɔ vǐ towe sín mɛ̌si, alǒ mɛjitɔ́ vǐ ɖě ɔ tɔn lɛ\nTƐ́N NǓ ELƆ KPƆ́N: D’alɔ vǐ towe bonu é ni lin tamɛ dó nǔ e nǔ vovo e é sixu wà lɛ é sixu jì lɛ é jí. Ði kpɔ́ndéwú ɔ:\nEnyi é dóvɛ̌ nú nǔɖɔbamɛtɔ́ ɔ kpowun ɔ, etɛ ka sixu jɛ?\nEnyi é gbó adɔ, bo ɖɔ nú nǔɖɔbamɛtɔ́ ɔ ɖɔ é ni ma sɔ́ bló mɔ̌ ɖě ó ɔ, etɛ ka sixu jɛ?\nEnyi é yì jɛ hwɛ ɖò wemaxɔmɛ ɔ, etɛ ka sixu jɛ?\nÉ ka sixu dɔn nǔɖɔbamɛtɔ́ ɔ dó wǔ, alǒ ɖɔ xó hwínhwɛ́n ɖé dó xwè nu tɔn dó xɔ à?\nNinɔmɛ ɖokpo ɖokpo nɔ gbɔn vo, é na bo nyí fí ɖebǔ wɛ è ba nǔɖɔ ɔ mɛ ɖè ɔ nɛ. Enɛ wu ɔ, nɔ kpɔ́ xá vǐ towe bonu mi mɔ wlɛnwín e na nyɔ́ zán é ɖé. Nǎ ɛ ganjɛwu ɖɔ emi ɖò gudo tɔn hwebǐnu.\nNǔgbododó Biblu tɔn: “Xɔ́ntɔn nǔgbo nɔ ɖè wanyiyi xlɛ́ hwebǐnu, bo nyí nɔví sunnu e wu è sixu ɖeji dó ɖò wuvɛ̌ lɛ hwenu é.”—Nǔnywɛxó 17:17, nwt.\n^ akpá. 3 Nǔgbododó e xó è ɖɔ ɖò xóta elɔ mɛ lɛ é kan sunnu kpo nyɔnu kpo bǐ\nVǐ Kplɔnkplɔn Alɔwliwli & Xwédo\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Enyi È Ba Nǔɖɔ Vǐ Ce ɔ ka Ló?\nÐu Ðò Nǔɖɔbamɛtɔ́ ɖé Jí Akpotokwín Mɛvo


Nɛ̌ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ka Nɔ Mɔ Akwɛ Gbɔn Dó Wà Azɔ̌ E Ye Nɔ Wà Gbɔn Gbɛ̀ ɔ Bǐ Mɛ É?\nTutoblonunu mǐtɔn nɔ zín Biblu kpo wema livi donu mɔkpan ɖevo lɛ kpo ɖò xwemɛ xwemɛ bo nɔ má ye vɔ̌nu. Mǐ nɔ gbá Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn kpo alaxɔ lɛ kpo bo nɔ kpé nukún dó ye wu. Mǐ nɔ kpé nukún dó mɛ e nɔ wà azɔ̌ ɖò Betɛli lɛ é kpo mɛsɛ́dó afatɔ́n donu mɔkpan lɛ kpo wu, bo nɔ lɛ́ d’alɔ mɛ ɖò adlà j’ayǐ hwenu. Enɛ wutu ɔ, a sixu kanbyɔ hwiɖée ɖɔ, ‘Nɛ̌ è ka nɔ mɔ akwɛ gbɔn dó wà nǔ enɛ lɛ bǐ?’\nMǐ nɔ byɔ maɖówǒ ǎ, mǐ ka nɔ gbò akwɛ nú mɛ alǒ byɔ agbǎnmɛkwɛ ǎ. Akwɛ e mǐ nɔ dó kpé nukún dó azɔ̌ wɛnɖagbejijla tɔn wu na é tlɛ sukpɔ́ có, mǐ nɔ byɔ akwɛ mɛɖé ǎ. Sín nǔ hú xwè kanweko ɖíe ɔ, Atɔxwɛ wegɔ e tɔ́n é ɖɔ ɖɔ mǐ ɖeji ɖɔ Jehovah wɛ nyí ahwanjɛmɛjitɔ́ mǐtɔn, enɛ wu ɔ, mǐ “na byɔ akwɛ alǒ savo dó byɔ alɔdo mɛɖé tɔn gbeɖé ǎ”; mǐ ka ko wà mɔ̌ kpɔ́n ǎ!—Matie 10:8.\nNùnina jlǒ ɖagbenɔ lɛ tɔn wɛ nɔ nɔ gudo nú azɔ̌ mǐtɔn. Mɛ gègě nɔ na nùnina, ɖó azɔ̌ Biblu kpinkplɔnmɛ tɔn mǐtɔn nɔ jɛ jí nú ye wutu. Kúnnuɖetɔ́ lɛ ɖesunɔ lɔ nɔ hun xomɛ dó zán hwenu, hlɔnhlɔn, akwɛ, kpo nǔ ɖevo e ye ɖó lɛ é kpo bonu jlǒ Mawu tɔn na dó nyí wiwa ɖò ayikúngban ɔ bǐ jí. (1 Tan 29:9) Gbàví nùnina tɔn lɛ ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn mɛ, bo lɛ́ ɖò kpléɖókpɔ́ mǐtɔn lɛ jí, bɔ mɛ e jló lɛ é sixu sɔ́ nùnina yetɔn lɛ dó ye mɛ. Alǒ è sixu na nùnina gbɔn tɛn ɛntɛnɛti tɔn mǐtɔn jw.org jí. Mɛ e ma ɖó nǔ ɖě sɔmɔ̌ ǎ, bo cí asúkúsi wamamɔnɔ e sɔ́ gankwɛ kpɛví kpɛví wè dó akwɛgba tɛmpli ɔ tɔn mɛ, bɔ Jezu kpa é ɖɔhun lɛ é wɛ nɔ na akwɛ e è nɔ mɔ é gègě. (Luki 21:1-4) Enɛ wu ɔ, mɛ e jló é ɖebǔ sixu “ɖè akwɛ ɖó vo” hwɛhwɛ bo na “lee é lin gbɔn ɖò ayi tɔn mɛ é.”—1 Kɔlɛntinu lɛ 16:2; 2 Kɔlɛntinu lɛ 9:7.\nMǐ ɖeji ɖɔ Jehovah na kpó ɖò ayixa mɛ e jló na “sɔ́ dɔkun [yetɔn] lɛ dó sɔ́ [ɛ] sù” lɛ é tɔn sísɛ́ wɛ, bonu ye na nɔ gudo nú azɔ̌ Axɔsuɖuto ɔ tɔn, bonu jlǒ tɔn na sixu nyí wiwa.—Nùnywɛxó 3:9.\nEtɛ ka zɔ́n bɔ tutoblonunu mǐtɔn gbɔn vo nú sinsɛn ɖevo lɛ?\nNɛ̌ è ka nɔ zán nùnina jlǒ ɖagbenɔ lɛ tɔn gbɔn?\nXójlawema Mǐtɔn Lɛ\nYǐ Atɔxwɛ kpo Réveillez-vous! kpo.


Ɛkáti Nku Nkɔ Ɛfɛsɔs 3\nBɛtɨk ɛbhɛn Pɔ̌l ákʉ́ ntá bo abhɛn bápú bo Israɛl\n1 Mɛ Pɔ̌l, mɛ̌nɨ̀kmʉɛt ntá Mandɛm ɛ̌ti yɛka bo abhɛn bápú bo Israɛl. Nchí mǔkɛnɔŋ mbɔnyunɛ nchí ghati bho Mbok Ndɨ́ndɨ́ ɛ̌ti Yesu Kristo ndu bɛkwak bhe. 2 Nkáysí bɛ mǎnaŋ bǎghok ɛ̌ti bɛtɨk ɛbhɛn Mandɛm áchyɛ́ mɛ ɛ̌ti bɛrɨ̌ndu ɛbhi bɛ nkʉ ndǔ bɛkwak bhe. 3 Atɔ́ŋ mɛ mɛnyɨŋ ɛbhɛn bɛ́chí nyaka bhɛ́sɛ́ bhɛ́sɛ́, ákú ndɨ́ŋɨ́ bhɔ, mbɔ ɛnyǔ nsɨ́ŋɨ́ mandú ngátí bhe ɛ̌ti mbɔk mɛnyɨŋ ɛbhɔ. 4 Mpok bǎpày ɛkáti ɛnɛ, chɔŋ mǎnkwáy bɛghɔ bɛ njwímɛm sayri ndǔ nkaysi Mandɛm anɛ achi nyaka bhɛ́sɛ́ bhɛ́sɛ́ ɛ̌ti Kristo. 5 Ndǔ mkpáká bho anɛ ɛ́fʉɛ́rɛ́ ansɛm, Mandɛm abhɨ́kɨ́ kʉ bho mándɨŋɨ nkaysi yɔ, mbɔ ɛnyǔ yi ákʉ́ nɛ́nɛ bɛ Ɛfóŋó Bɛdyɛrɛ ántɔ́ŋ yɔ ntá bǒnto nɛ barɛmɛ́ kɛpɨ̌ntɨ bhi, bɔ́ bho báchi nyáŋá ntá yi. 6 Nkaysi bhɛ́sɛ́ bhɛ́sɛ́ yɔ achi bɛ bo abhɛn bápú bo Israɛl bábhɔ̀ŋ nkwɔ áfɔ́k anɛ bo Israɛl bábhɔ̀ŋ, bɛ bɔ bárɔp chi mmu amɔt nɛ bo Israɛl nɛ bɛ chɔŋ mámbɔŋ mɛnyɨŋ ɛbhɛn Mandɛm afyɛ́ bariɛp bɛ ǎkʉ ntá bɔ̌bhi ndǔ yi ábhárɛ́ bhɔ nɛ Kristo. Bɛfʉɛt ndǔ Mbok Ndɨ́ndɨ́ ɛ̌ti Yesu Kristo kɛ bábhɔ́ŋɔ́ mɛnyɨŋ ɛbhɔ.\n7 Mandɛm atɔŋ mɛ bɛrɨ̌ndu, asɔt mɛ bɛ nkʉ́ bɛtɨk ɛbhi ndu bɛghati bho Mbok Ndɨ́ndɨ́-nɛ. Akʉ nɔ ndǔ áchyɛ́ mɛ bɛtaŋ ɛbhi. 8 Tɛ̌ndu mbɨ́kɨ́ ghaka mbɔ yɛ̌ mmu Mandɛm achak, yi atɔŋ mɛ bɛrɨ̌ndu, áchyɛ́ mɛ bɛtɨk bɛghati bo abhɛn bápú bo Israɛl áfɔ́k anɛ áfù ntá Kristo. Áfɔ́k wu áya ɛnyu ɛnɛ́ mmu apu kway bɛjwimɛm ndǔ wu ankɛm achi. 9 Bɛtɨk bɛchak ɛbhɛn yi áchyɛ́ mɛ chi bɛ nkʉ́ bǒ mankɛm mángɔ́ mɛnyɨŋ ɛbhɛn Mandɛm mmu ághókó mɛnyɨŋ mɛnkɛm ábhʉ́rɛ́ nyaka bhɛ́sɛ́ bhɛ́sɛ́ ndǔ mpoknkɛm anɛ áfʉɛ́rɛ́ ansɛm. 10 Mandɛm akʉ nɔ bɛ nɛ́nɛ, bɛfʉɛt ntá nkwɔ Kristo, ántɔ́ŋ bɛfóŋó bɛbʉ́bɛbʉ nɛ bafɔ bhap nɔ bábhɔ́ŋɔ́ bɛtaŋ amfay ndu nɛbhʉɛt anɛ Yesu achi Mfɔ arɛ ɛnyǔ yi ábhɔ́ŋɔ́ nɛrɨŋɨ́ndak ndǔ yɛ̌ntɨkɨ ɛnyɨŋ ɛnɛ yi ákʉ̀. 11 Mandɛm ákʉ́ mbɔ ɛnyǔ yi átɨ́ nyaka tɛ mpok yi ábhɨ́kɨ́ re fʉɛt ntá Acha ywɛsɛ Yesu Kristo. 12 Ndu Mandɛm ábhárɛ́ bhɛsɛ nɛ Kristo nɛ sɛ́sɨkɨ ntɨ nɛ yi, sɛ́kwáy bɛrɔŋ ntá Mandɛm ndu bɛrɛm kɛpɨ nɛ yi, kɛbhɔŋ bɛcháy nɛ kɛmakati bɛ yi ǎghòk bhɛsɛ. 13 Ndu ɛchi nɔ, nchí ghati bhe bɛ bǎkɛ́ fɛrɛ amɔ ɛ̌ti bɛsɔŋɔri ɛbhɛn mɛ̌ghɔ̀ ɛ̌ti yɛka ndu bɛkwak bhe.\n14 Ndu Mandɛm ákʉ́ bɛyǎ mɛnyɨŋ, nchí kwɛn bɛsí Mandɛm Ɛtayɛsɛ ndǔ mɛ̌nɨ̀kmʉɛt ɛ̌ti yɛka. 15 Yi afyɛ́ nnyɛ́n ɛni ndǔ manɛrɛ́kɛt ankɛm, awu amfay nɛ fá amɨk. 16 Yǐ ataŋ acha nɛ abhɔŋ bɛyǎ áfɔ́k. Mɛ̌nɨ̀kmʉɛt bɛ yi ankʉ batɨ̌ yɛka antaŋ amɛm ndu bɛtaŋ Ɛfóŋó Bɛdyɛrɛ, 17 bɛ Kristo ámbák amɛm batɨ yɛka mpoknkɛm ndǔ bǎsɨ́kɨ́ ntɨ nɛ yi, nɛ bɛ mǎmbak mbɔ ɛnɔk ɛnɛ bakaŋ ɛyi áchwè amɨk sayri nɛ mbɔ ɛkɛt ɛnɛ ɛ́té sɛnɛ́ ndǔ ɛkɔŋ Mandɛm. 18 Ɛnyu ɛyɔ, be nɛ bo Mandɛm báchák mankɛm bǎkwáy bɛjwimɛm bɛ Kristo akɔŋ bhɛsɛ tontó ɛnyu ɛnɛ mmu apu kway bɛyɛnti yɔ. 19 Mɛ̌nɨ̀kmʉɛt bɛ mǎndɨ́ŋɨ́ ɛkɔŋ ɛnɛ Kristo, yɛ̌ndu sɛ́pú kway bɛrɨŋɨ yɔ ɛnkɛm, bɛ́ mǎnkwáy bɛrɔp chi mbɔ Mandɛm ndǔ ɛpɨŋ ɛyɛka.\n20 Mandɛm ǎkway bɛkʉ ɛncha mɛnyɨŋ mɛnkɛm ɛbhɛn sɛ̌kwáy mɛnɨkmʉɛt bɛ yi ankʉ ndǔ bɛkwak bhɛsɛ, nɛ ɛncha ɛnyǔ ɛnɛ sɛ́kway bɛkaysi bɛ chɔŋ yi ankʉ. Ǎkʉ̀ nɔ nɛ bɛtaŋ ɛbhi ɛbhɛn bɛ́kʉ̀ bɛtɨk amɛm nɛpɛ́m ɛnɛsɛ. 21 Bɛsɛ bho sɛchi ndu Nkwɔ Kristo, bo Mandɛm ábhárɛ́ nɛ Yesu Kristo, sɛ́nchíɛ Mandɛm kɛnókó. Ndǔ mkpáká bho ɛnkɛm, mpoknkɛm. Amen.


Nǔsisɔ Towe ka Nɔ Sɔ́ Mawu Sù À? | Nùkplɔnkplɔn\n“Mi bló [nǔ] bǐ, bo dó sɔ́ Mawu sù.”—1 KƆ. 10:31.\nHAN LƐ: 34, 61\nNɛ̌ Mɔyizi Sɛ́n ɔ ka nɔ d’alɔ mǐ hwenu e mǐ ɖó na wá gbeta lɛ kɔn dó nǔsisɔ kpo acɔ́biba kpo wu é gbɔn?\nNɛ̌ 1 Kɔlɛntinu lɛ 10:31 kpo Filipunu lɛ 2:4 kpo ka nɔ d’alɔ mǐ ɖò nǔsisɔ mǐtɔn mɛ gbɔn?\nEtɛwu jlɛjininɔ ka ɖò taji bɔ è na dó sixu wá gbeta ɖagbe lɛ kɔn dó nǔsisɔ kpo acɔ́biba kpo wu?\n1, 2. Etɛwu Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ma ka nɔ sɔ́ nǔsisɔ dó da ayihun na ǎ? (Kpɔ́n fɔtóo e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\nXÓJLAWEMA Allemagne tɔn ɖé ɖɔ dó kplé sinsɛngán lɛ tɔn ɖé wu ɖɔ: “È nɔ mɔ nǔsisɔ vɛ̌donúnǔ tɔn gègě, ɖò taji ɔ hwenu e yǒzo gbɛ́ é.” É lɛ́ ɖɔ: “Nǔ ka ɖò mɔ̌ ɖò kpléɖókpɔ́ ɖaxó Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ tɔn jí ǎ. . . . Sunnuví lɛ kpo sunnu lɛ kpo nɔ dó vɛ̌si kpo kɔla kpo, bɔ jipu e nyɔnuví lɛ kpo nyɔnu lɛ kpo nɔ dó é nɔ . . . ɖò jlɛ̌ jí, bo ka nɔ cá ǎ.” Nugbǒ ɔ, è nɔ kpa Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ hwɛhwɛ ɖó ye nɔ sɔnǔ “lee é jɛxa gbɔn é, ɖò yɛ̌yi mɛ, ɖò jlɛ̌ jí . . . lee é jɛxa ɖɔ [mɛ] e nɔ sí Mawu lɛ ni nɔ bló gbɔn é.” (1 Tim. 2:9, 10) Nyɔnu lɛ wɛ mɛsɛ́dó Pɔlu ɖò xó enɛ ɖɔ na wɛ, amɔ̌, nugbodòdó enɛ kàn Klisanwun sunnu lɛ lɔmɔ̌.\n2 Ðó mǐ nyí togun Jehovah tɔn wutu ɔ, nǔsisɔ e sɔgbe é ɖò taji nú mǐ bo lɛ́ ɖò taji nú Mawu e mǐ nɔ sɛ̀n é. (Bǐb. 3:21) Nǔ e Mawuxówema ɔ ɖɔ dó nǔsisɔ kpo acɔ́biba kpo wu é xlɛ́ céɖécéɖé ɖɔ Nǔbǐwukpétɔ́ wɛkɛ ɔ tɔn ba ɖɔ mɛ e nɔ sɛ̀n emi lɛ é ni xwedó nugbodòdó ɖagbe e kúnkplá nǔsisɔ lɛ é. Enɛ wu ɔ, nǔsisɔ kpo acɔ́biba mǐtɔn kpo ɖó na jinjɔn nǔ e mǐ nɔ yí wǎn na lɛ é jí kpowun ǎ. É ɖó na lɛ́ jinjɔn nǔ e nɔ nyɔ́ Aklunɔ Nǔbǐwukpétɔ́ Jehovah nukúnmɛ lɛ é jí.\n3. Etɛ Sɛ́n e Mawu na Izlayɛli-ví lɛ é ka sixu kplɔ́n mǐ dó nǔsisɔ wu?\n3 Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖò Sɛ́n e Mawu na Izlayɛli-ví lɛ é mɛ ɔ, akpáxwé sɛ́n ɔ tɔn ɖé lɛ cyɔn alɔ ye jí ɖò gbɛ̀ blíblí e akɔta e lɛlɛ̌ dó ye lɛ é nɔ zán gannaganna lɛ é mɛ. Sɛ́n ɔ xlɛ́ lee Jehovah gbɛ́ wǎn nú nǔsisɔ e ma nɔ ɖè vogbingbɔn xlɛ́ ɖò sunnu kpo nyɔnu kpo tɛntin ǎ é sɔ́ é. (Xà Sɛ́nflínmɛ 22:5.) Sɔgbe kpo alixlɛ́mɛ e Mawu na dó nǔsisɔ wu é kpo ɔ, mǐ mɔ gannaganna ɖɔ nyɔnu’cɔ́ e sunnu nɔ ba é, sunnu’cɔ́ e nyɔnu nɔ ba é, alǒ acɔ́biba e ma nɔ ɖè vogbingbɔn xlɛ́ ɖò sunnu kpo nyɔnu kpo tɛntin ǎ é kún nɔ nyɔ́ nukún tɔn mɛ ó.\n4. Etɛ ka sixu d’alɔ Klisanwun lɛ bɔ ye na wá gbeta ɖagbe lɛ kɔn dó lee ye na sɔnǔ gbɔn é wu?\n4 Nugbodòdó ɖěɖee na d’alɔ Klisanwun lɛ bɔ ye na site dó nǔ ɖagbe jí, dó lee ye na ba acɔ́ gbɔn é wu é ɖò Xó Mawu Tɔn mɛ. Mɔ̌ wɛ e nɔ nyí gbɔn, enyi ye na bo nɔ nɔ fí ɖebǔ, ɖó aca ɖebǔ, alǒ enyi ayǐ mɛ na bo nɔ cí ɖebǔ ɖò fí e ye nɔ nɔ é ɔ nɛ. É byɔ ɖɔ è ni slɛ́ nǔsisɔ e sɔgbe lɛ é kpo ee ma sɔgbe ǎ lɛ é kpo nú mǐ dandan ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, nugbodòdó Mawuxówema ɔ tɔn ɖěɖee yí gbè nú nǔ e jló mǐ lɛ é wɛ nɔ xlɛ́ ali mǐ. Mi nú mǐ ni gbéjé nugbodòdó Biblu tɔn e sixu d’alɔ mǐ bɔ hwenu e mǐ ɖò nǔ e mǐ na dó lɛ é cyan wɛ é ɔ, mǐ na tuùn ‘jlǒ Mawu tɔn, e nyí nǔ ɖagbe; nǔ e nɔ nyɔ́ nukún tɔn mɛ bo sɔgbe bɔ nǔ bǐ vɔ ɖ’ewu é’ é.—Hlɔ. 12:1, 2.\n“MǏ NƆ ÐEXLƐ́ ÐÒ NǓ BǏ MƐ ÐƆ MǏ NYÍ AZƆ̌WATƆ́ MAWU TƆN”\n5, 6. Etɛ lee mǐ nɔ sɔnǔ gbɔn é ka ɖó na wà nú mɛ ɖevo lɛ?\n5 Mawu sɔ́ d’ayi mɛ nú Pɔlu bɔ é tɛɖɛ̌ nugbodòdó taji e ɖò 2 Kɔlɛntinu lɛ 6:4 mɛ é jí. (Xà.) Nǔsisɔ mǐɖesunɔ tɔn nɔ ɖɔ xó gègě dó mɛ alɔkpa e mǐ nyí é wu. Linlin e mɛ gègě nɔ ɖó dó mǐ wu é nɔ jinjɔn “nǔ e ɖò wěxo” bɔ nukún mɔ é jí. (1 Sam. 16:7) Enɛ wu ɔ, ɖó mǐ nɔ sɛ̀n Mawu wutu ɔ, mǐ mɔ nukúnnú jɛ wu ɖɔ nǔsisɔ mǐtɔn kún nyí ɖɔ mǐ na sɔ́ nǔ e nyɔ́ nú mǐ bɔ mǐ yí wǎn na é ɖé kplá kpowun ó. Nugbodòdó e mǐ mɔ ɖò Xó Mawu Tɔn mɛ lɛ é ɖó na sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na nyì alɔ nú nǔsisɔ e fyɔ́n mɛ, ɖè mɛ̌ xlɛ́, alǒ na fɔ́n xóɖóxámɛ sín jlǒ dó lanmɛ nú mɛ lɛ é. Tinmɛ tɔn wɛ nyí ɖɔ mǐ kún ɖó na dó nùɖé b’ɛ na ɖè sunnuxwé mǐtɔn alǒ nyɔnuxwé mǐtɔn jɛ wěxo alǒ ɖè ye ɖó vo ɖò mǐ wu ó. Nǔsisɔ mǐtɔn ɖó na doya nú mɛɖé alǒ zɔ́n bɔ mɛɖé na gbɔ bo jɛ fí ɖevo kpɔ́n jí ǎ.\n6 Enyi nǔ e mǐ dó é ɖò páan, mɛ́, ɖò jlɛ̌ jí, lobo lɛ́ jɛ acɔ́ ɔ, mɛ lɛ na mɔ ɖɔ mǐ ɖò Aklunɔ Nǔbǐwukpétɔ́ Jehovah sɛ̀n wɛ nugbǒ, lobo na ɖó sísí nú mǐ. Enɛ sixu zɔ́n bɔ ye na ba na sɛkpɔ Mawu e sɛ̀n wɛ mǐ ɖè é. Gɔ́ na ɔ, nǔsisɔ ɖagbe mǐtɔn na zɔ́n bɔ mɛ lɛ na nɔ ɖɔ xó ɖagbe dó tutoblonunu e sín afɔ mǐ sɔ́ ɖó te é wu. Wǎgbɔ tɔn ɔ, mɛ lɛ sixu ɖò gbesisɔmɛ bo na nɔ ɖótó hwlɛngán sín wɛn e jla wɛ mǐ ɖè é.\n7, 8. Hwetɛnu wɛ é ka ɖò taji tawun ɖɔ nǔsisɔ mǐtɔn ni sɔgbe?\n7 Ðó Mawu mímɛ́ mǐtɔn, nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo mǐtɔn gbigbɔ lixo tɔn lɛ, kaka jɛ mɛ e ɖò xá mǐtɔn mɛ lɛ é jí wutu ɔ, mǐ ɖó na nɔ dó nǔ e na wlí yɛ̌yi nú wɛn e jla wɛ mǐ ɖè, bo lɛ́ sɔ́ Jehovah sù lɛ é. (Hlɔ. 13:8-10) Enɛ ɖò taji tawun hwenu e mǐ ɖò Klisanwun sín azɔ̌ lɛ wà wɛ é, ɖi hwenu e mǐ xwè kplé lɛ alǒ mǐ ɖò Mawuxó ɖɔ wɛ é. Mǐ ɖó na sɔnǔ “lee é jɛxa ɖɔ [mɛ] e nɔ sí Mawu lɛ ni nɔ bló gbɔn é.” (1 Tim. 2:10) É ɖò wɛn ɖɔ nǔsisɔ e sɔgbe ɖò xá ɖé mɛ é sixu nɔ ma sɔgbe ɖò xá ɖevo mɛ. Enɛ wu ɔ, gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ ɔ, togun Jehovah tɔn nɔ wà nǔ sɔgbe kpo xá ɔ mɛ sín aca lɛ kpo bo ma t’afɔ mɛ ɖevo lɛ jí ó.\nLee a nɔ sɔnǔ gbɔn é ka sixu zɔ́n bɔ mɛ ɖevo lɛ ɖó sísí nú Mawu e sín afɔ a sɔ́ ɖó te é à? (Kpɔ́n akpáxwé 7 kpo 8 kpo)\n8 Xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 10:31. Hwenu e mǐ xwè kpléɖókpɔ́ lɛdo tɔn lɛ alǒ kpléɖókpɔ́ ɖaxó lɛ é ɔ, nǔsisɔ mǐtɔn ɖó na sɔgbe bo lɛ́ ɖò jlɛ̌ jí, é ɖó na ɖè gbɛ̀ ɔ sín nǔsisɔ e nɔ zɛkpá lobo ɖò zo ɖu wɛ lɛ é xlɛ́ ǎ. É tlɛ nyí hwenu e mǐ ɖò otɛli ɖé alǒ fí e mǐ mɔ adɔ̌tɛn ɖó é, abǐ hwenu e mǐ ɖò sà ɖi wɛ jɛ nukɔn nú kpléɖókpɔ́ sín akpáxwé lɛ alǒ ɖò akpáxwé lɛ gudo é ɔ, mǐ ɖó na nyì alɔ nú nǔsisɔ vɛ̌donúnǔ tɔn lɛ. Enɛ ɔ, mǐ na gó bo ɖexlɛ́ ɖɔ mǐ nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ. Nugbǒ ɔ, mǐ na vo bo ɖekúnnu hwenu e ali tɔn hun nú mǐ é.\n9, 10. Etɛwu mǐ ka ɖó na zán nǔ e ɖò Filipunu lɛ 2:4 mɛ é ɖò nǔsisɔ mǐtɔn mɛ?\n9 Xà Filipunu lɛ 2:4. Etɛwu Klisanwun lɛ ka ɖó na lin nǔ kpɔ́n dó lee nǔsisɔ yetɔn nɔ wà nǔ dó Mawu sɛntɔ́ hàtɔ́ yetɔn lɛ jí gbɔn é wu? Hwɛjijɔ lɛ ɖokpo wɛ nyí ɖɔ togun Mawu tɔn dó gǎn syɛnsyɛn bá xwedó akpágbánúmɛ Biblu tɔn elɔ: “Hǔn, mi bo sú nǔ e nyí ayikúngban jí tɔn ɖò ayi mitɔn mɛ lɛ sín kún dó; nǔ enɛ lɛ wɛ nyí: agalilɛ, nùblibliwiwa, jlǒ agbaza tɔn lɛ.” (Kolo. 3:2, 5) Mǐ jló na wà nǔ e na zɔ́n bɔ wěɖexámɛ enɛ xwixwedó na vɛwǔ nú nùɖitɔ́ hàtɔ́ mǐtɔn lɛ é ǎ. Nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo ɖěɖee ko zán nùblibliwiwa gbɛ̀ wá yì lɛ é sixu kpó ɖò xwi ɖí xá jlǒ nyanya lɛ wɛ. (1 Kɔ. 6:9, 10) Mǐ jló na bló bonu ahwan e fun wɛ ye ɖè é na syɛn d’eji ǎ, kabǐ?\n10 Hwenu e mǐ ɖò kpɔ́ xá nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu mǐtɔn Klisanwun lɛ kpo é ɔ, lee mǐ sɔnǔ gbɔn é ɖó na zɔ́n bɔ agun ɔ na nyí bibɛtɛn ɖé ɖò walɔ mímɛ́ linu. Enyi mǐ yì kplé lɛ alǒ ɖò ninɔmɛ e ma nyí aca tɔn ǎ é ɖé mɛ ɔ, mɔ̌ wɛ nǔ ɖó na nyí gbɔn é nɛ. Mǐ vo bo na ɖɔ nǔ e mǐ na dó é. É ɖò mɔ̌ có, mǐ bǐ sín azɔ̌ wɛ é nyí ɖɔ mǐ ni nɔ dó nǔ e na d’alɔ mɛ ɖevo lɛ bɔ ye na kpó ɖò mimɛ̌ jí lobo na zunfan nugbodòdó mimɛ̌ jí ninɔ tɔn Mawu tɔn lɛ ɖò linlin, xóɖiɖɔ, kpo zinzan kpo mɛ lɛ é. (1 Pi. 1:15, 16) Wanyiyi adodwé “nɔ wà winnyanú ɖebǔ ǎ; é nɔ ba ɖɔ emiɖokponɔ géé tɔn jɛn na nyɔ́ ǎ.”—1 Kɔ. 13:4, 5.\nNǓ E SƆGBE É DÍDÓ ÐÒ HWENU E JƐ É KPO FÍ E JƐ É KPO\n11, 12. Nǔ e ɖò jlɛ̌ jí é tɛ jí mǐ ka na lin nǔ kpɔ́n dó hwenu e mǐ ɖò tamɛ lin dó nǔ e mǐ na dó lɛ é jí wɛ é?\n11 Hwenu e Mawu sɛntɔ́ lɛ ɖò tamɛ lin wɛ dó nǔ e ye na dó é jí é ɔ, ye nɔ flín ɖɔ “nǔ e nɔ jɛ lɛ ɖokpo ɖokpo ɖó hwenu; nǔ e è nɔ wà lɛ ɖokpo ɖokpo ɖó hwenu.” (Nùt. 3:1, 17) Nugbǒ wɛ ɖɔ nǔ e mǐ nɔ dó é nɔ sín lee ayǐ mɛ ɖè é kpo hwenu e mǐ ɖè é kpo wu. Mɔ̌ ɖokpo ɔ wɛ ninɔmɛ mǐtɔn lɛ kpo gbɛzán mǐtɔn lɛ kpo gbɔn vo gbɔn é nɛ. Amɔ̌, nugbodòdó Jehovah tɔn lɛ nɔ ɖyɔ sɔgbe kpo lee ayǐ mɛ nɔ cí é kpo ǎ.—Mal. 3:6.\n12 Ðò fí e yǒzo nɔ gbɛ́ ɖè lɛ é ɔ, nǔ e wlí yɛ̌yi bo xwè ali lobo ɖò jlɛ̌ jí lɛ é didó sixu vɛwǔ nú mǐ. Enɛ wu ɔ, enyi mǐ nyì alɔ nú awu e nɔ fyɔ́n mɛ dín lɛ é didó, alǒ ee è dovɛ̌ na sɔmɔ̌ bɔ ye nɔ ɖè mɛ̌ xlɛ́ lɛ é didó ɔ, é na sù nɔví sunnu mǐtɔn lɛ kpo nɔví nyɔnu mǐtɔn lɛ kpo nukúnmɛ. (Jɔb. 31:1) Gɔ́ na ɔ, hwenu e mǐ ɖò gbɔjɛ yí wɛ ɖò xuta alǒ tɔlɛdo ɖé nu é ɔ, nǔ e mǐ na dó dó lin tɔ̀ na é ɖó na ɖò jlɛ̌ jí. (Nùx. 11:2, 20) Enyi mɛ e ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é gègě na bo nɔ dó awu e nɔ ɖè mɛ̌ xlɛ́ lɛ é dó lin tɔ̀ na ɔ, nǔ e mɛ lɛ na lin dó Jehovah Mawu mímɛ́ e mǐ yí wǎn na bo nɔ sɛ̀n é wu é wɛ nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ.\n13. Etɛwu mǐ ka ɖó na xwedó wěɖexámɛ e ɖò 1 Kɔlɛntinu lɛ 10:32, 33 mɛ é ɖò nǔsisɔ mǐtɔn mɛ?\n13 Nugbodòdó taji ɖevo lɛ́ ɖè bo na d’alɔ mǐ hwenu e mǐ ɖò nǔsisɔ e sɔgbe lɛ é cyan wɛ é. É wɛ nyí sísí e mǐ nɔ ɖó nú ayixa mɛ ɖevo lɛ tɔn é, nú ye nyí Mawu sɛntɔ́ hàtɔ́ mǐtɔn lɛ alǒ ye ma nyí ǎ ɔ nɛ. (Xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 10:32, 33.) Azɔ̌ e nyí mǐtɔn bɔ mǐ na nyì alɔ nú nǔsisɔ e sixu t’afɔ mɛ ɖevo lɛ jí é ɔ, mǐ ɖó na sɔ́ ylɔ ɖɔ nùjɔnǔ. Pɔlu wlan ɖɔ: “Ðokpo ɖokpo mitɔn ɖó na ba na nyɔ́ ɖò nɔzo tɔn sí, nú ɖagbe nɔzo ɔ tɔn, bonu é na yì nukɔn ɖò nùɖiɖi mɛ.” Enɛ gudo ɔ, é gɔ́ hwɛjijɔ elɔ na: “Ðó Klisu ɔ wà nǔ bo na nyɔ́ ɖò éɖée sí ǎ.” (Hlɔ. 15:2, 3) Nugbǒ ɔ, alɔdido mɛ ɖevo lɛ nɔ mya nukún nú Jezu hugǎn jlǒ éɖesunɔ tɔn lɛ; alɔdido mɛ ɖevo lɛ wɛ zɔ́n bɔ é wà jlǒ Mawu tɔn. Hǔn, nǔzinzan alǒ nǔsisɔ alɔkpa e mǐ yí wǎn na bɔ ye ka sixu d’akpà ayixa mɛ e mǐ nɔ ɖekúnnu na lɛ é tɔn é ɔ, mǐ na nyì alɔ na.\n14. Nɛ̌ mɛjitɔ́ lɛ ka sixu kplɔ́n vǐ yetɔn lɛ bɔ ye na kpa susu nú Mawu ɖò lee ye nɔ sɔnǔ gbɔn é mɛ gbɔn?\n14 Mɛjitɔ́ Klisanwun lɛ ɖó na kplɔ́n xwédo yetɔn lɛ bɔ ye na nɔ zán nugbodòdó Biblu tɔn lɛ. Enɛ byɔ ɖɔ ye ni nɔ mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ ye kpo vǐ yetɔn lɛ kpo nɔ dó gǎn bo na hɛn xomɛ Mawu tɔn hun, gbɔn nǔsisɔ kpo acɔ́biba e ɖò jlɛ̌ jí é kpo gblamɛ. (Nùx. 22:6; 27:11) Mɛjitɔ́ lɛ sixu kplɔ́n vǐ yetɔn bɔ ye na ɖó sísí jɔ sísí nú Mawu mímɛ́ e ye nɔ sɛ̀n é, gbɔn kpɔ́ndéwú ɖagbe sísɔ́ ɖ’ayǐ nú ye kpo alixlɛ́mɛ ɖagbe e wanyiyi kpé lɛ é nina ye kpo gblamɛ. Enyi mɛjitɔ́ lɛ kplɔ́n fí e vǐ yetɔn lɛ na mɔ awu ɖagbe lɛ ɖè lɛ é kpo lee ye na mɔ gbɔn é kpo ye ɔ, kpɔ́n lee é na nyɔ́ sɔ́ é! Enɛ xlɛ́ ɖɔ é kún nyí nǔ e ye yí wǎn na lɛ é kɛɖɛ wɛ ye na kplɔ́n ye ó, loɔ, ye na lɛ́ kplɔ́n nǔ e na zɔ́n bɔ ye na ɖò gbesisɔmɛ bo na sɔ́ Jehovah Mawu sín afɔ ɖó te é ye.\nZǍN MƐÐESÚSÍNÍNƆ TOWE KPO NÙNYWƐ KPO\n15. Etɛ ka ɖó na xlɛ́ ali mǐ hwenu e mǐ ɖò nǔzinzan e mǐ na dó lɛ é cyan wɛ é?\n15 Alixlɛ́mɛ e sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na wá gbeta e nùnywɛ kpé lɛ é kɔn, b’ɛ na kpa susu nú Mawu lɛ é ɖò Xó Mawu Tɔn mɛ. É ɖò mɔ̌ có, mǐ nɔ dó nǔ e jló mǐ é ɖé lɛ. Nǔ e nɔ nyɔ́ mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo nukúnmɛ é nɔ gbɔn vo, mɔ̌ jɛn ganɖɔkɛn mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo tɔn lɛ́ gbɔn vo é nɛ. Amɔ̌, nǔsisɔ mǐtɔn lɛ ɖó na nɔ ɖò páan, mimɛ̌ jí, jlɛ̌ jí hwebǐnu, bo sɔgbe xá fí e mǐ xwè é, bo lɛ́ sɔgbe xá aca xá ɔ mɛ tɔn.\n16. Etɛwu gǎndido bo na sɔnǔ lee é jɛxa gbɔn é ka xɔ akwɛ?\n16 É nɔ bɔwǔ hwebǐnu bonu è na wá gbeta e sɔgbe, bo w’azɔ̌, lobo xwedó ninɔmɛ lɛ bǐ é kɔ́n ǎ. Nǔ ɖěɖee ɖò zo jí lɛ é wɛ nɔ gɔ́ cɔ́fu gègě mɛ, hǔn é na byɔ hwenu gègě kpo gǎndido gègě kpo cobɔ è na mɔ jipu, awu, vɛ̌si, alǒ cokoto ɖěɖee ma fyɔ́n mɛ dín ǎ lɛ é. É ɖò mɔ̌ có, enyi mǐ nɔ dó gǎn tawun bo nɔ cyan nǔzinzan ɖěɖee nyɔ́ ɖɛkpɛ bo ɖò jlɛ̌ jí lɛ é ɔ, nùɖitɔ́ hàtɔ́ mǐtɔn lɛ na ɖ’ayi wu bɔ é na lɛ́ sù nukún yetɔn mɛ. Bɔ awǎjijɛ e mǐ nɔ mɔ ɖó mǐ kpa susu nú Tɔ́ mǐtɔn wanyiyinɔ jixwé tɔn ɔ é nɔ hugǎn wuvɛ̌ ɖebǔ e mǐ sixu mɔ hwenu e mǐ nɔ ba na sɔnǔ bonu é na sɔ́ ɛ sù é.\n17. Etɛ lɛ ka sixu zɔ́n bɔ nɔví sunnu ɖé na jó atán tɔn dó alǒ xwlɛ́?\n17 Nɔví sunnu ɖěɖee ɖó atán lɛ é ka ló? Mɔyizi Sɛ́n ɔ byɔ ɖɔ sunnu lɛ ni ɖó gekplá. É ɖó mɔ̌ có, Klisanwun lɛ ɖò Mɔyizi Sɛ́n ɔ glɔ ǎ, mɔ jɛn é ma lɛ́ ɖò dandan ɖɔ ye ni nyì sɛ́n enɛ ǎ é nɛ. (Lev. 19:27; 21:5; Gal. 3:24, 25) Ðò aca ɖé lɛ mɛ ɔ, è sixu yí gbè nú gekplá e è lébe na é ɖé bo ɖó sísí na, bɔ é sixu gɔn ayi mɛ lɛ tɔn fɛ́ sín wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn jí. Nɔví sunnu agbanɖotananɔ ɖé lɛ tlɛ ɖó atán ɖò fí mɔhun lɛ. É ɖò mɔ̌ có, nɔví sunnu ɖé lɛ sixu ɖɔ ɖɔ emi kún na jó atán dó ó. (1 Kɔ. 8:9, 13; 10:32) Ðò xá ɖevo lɛ mɛ ɔ, atán jijodó nyí aca mɛ lɛ tɔn ǎ, bɔ é ka jɛxa ɖɔ Klisanwun ni jó dó ǎ. Atán e nɔví sunnu ɖé na jó dó ɖò fí mɔhun lɛ é sixu zɔ́n bɔ é na gɔn susu kpa nú Mawu gbɔn nǔsisɔ tɔn kpo acɔ́biba tɔn kpo gblamɛ, bɔ è na lɛ́ mɔ xó ɖɔ dó wǔ tɔn.—Hlɔ. 15:1-3; 1 Tim. 3:2, 7.\n18, 19. Nɛ̌ Micée 6:8 ka nɔ d’alɔ mǐ hwenu e mǐ ɖò gǎn dó wɛ bo na nyɔ́ Mawu nukúnmɛ ɖò nǔsisɔ mǐtɔn mɛ é gbɔn?\n18 É sù nukún mǐtɔn mɛ tawun ɖɔ Jehovah kún slɛ́ sɛ́n lɛ nú mǐ dó lee mǐ na nɔ sɔnǔ bo ba acɔ́ gbɔn é wu ó. É nyɔ́ wà ɔ, é na tɛn mǐ bonu mǐ na zán mɛɖesúsínínɔ mǐtɔn dó wá gbeta mǐɖesunɔ tɔn lɛ kɔn, sɔgbe kpo nugbodòdó Mawuxówema ɔ tɔn lɛ kpo. Mɔ̌ mɛ ɔ, é tlɛ nyí ɖò nǔsisɔ kpo acɔ́biba kpo mɛ ɔ, mǐ sixu xlɛ́ ɖɔ mǐ jló na ‘zán gbɛ̀ ɖò mɛɖesɔhwe mɛ ɖò Mawu mǐtɔn nukɔn.’—Micée 6:8.\n19 Jlɛjininɔ mǐtɔn byɔ ɖɔ mǐ ni gbéjé mǐɖée kpɔ́n kpo mɛɖesɔhwe kpo ɖò mɛ mímɛ́ e Jehovah nyí é kpá, ɖó kàn tɔn nu wɛ mǐ ɖè bǐ kpátákpátá bonu é na xlɛ́ ali e nyɔ́ hú bǐ é mǐ. Gɔ́ na ɔ, jlɛjininɔ lɛ́ byɔ ɖɔ mǐ ni ɖó sísí nú lee nǔ nɔ cí nú mɛ ɖevo lɛ é kpo linlin e ye nɔ ɖó lɛ é kpo. Enɛ wu ɔ, mǐ nɔ ‘zán gbɛ̀ ɖò mɛɖesɔhwe mɛ ɖò Mawu nukɔn,’ gbɔn nugbodòdó tɔn titewungbe lɛ xwixwedó kpo sísí ɖiɖó nú lee nǔ nɔ cí nú mɛ ɖevo lɛ é kpo gblamɛ.\n20. Etɛ nǔsisɔ mǐtɔn kpo acɔ́biba mǐtɔn kpo ka ɖó na wà nú mɛ ɖevo lɛ?\n20 Lee mǐ nɔ sɔnǔ gbɔn lɛ é ɖó na zɔ́n bɔ mɛ lɛ na wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ mǐ kún nyí Jehovah sɛntɔ́ ó ǎ. Nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu mǐtɔn lɛ kpo, kaka jɛ gbɛtɔ́ lɛ bǐ jí ɖó na mɔ ɖɔ mǐ sɔ́ Mawu hwɛjijɔnɔ mǐtɔn ɔ sín afɔ ɖó te nugbǒ nugbǒ. Nugbodòdó titewungbe lɛ wɛ é ɖó, bɔ mǐ nɔ tɛnkpɔn bo nɔ ɖè nugbodòdó enɛ lɛ xlɛ́ kpo awǎjijɛ kpo. É jɛ ɖɔ è ni kpa nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo ɖěɖee nǔsisɔ yetɔn kpo zinzan ɖagbe yetɔn kpo nɔ dɔn ayijlɔjlɔnɔ lɛ wá wɛn gbɛxɔnumɛ tɔn e ɖò Biblu mɛ é kɔn, lobo nɔ sɔ́ Jehovah sù bɔ xomɛ nɔ hun i lɛ é. Gbeta e nùnywɛ kpé lɛ é kɔn wìwá dó nǔsisɔ mǐtɔn wu na kpó ɖò susu kpa nú Mɛ e sɔ́ “nǔsacɔ́ kpo nùjiwǔ kpo” dó awu ɖɔhun é wɛ zɔn mǐ yì.—Ðɛh. 104:1, 2.


2 Axɔ́sú 16 - 2 Rois 16\nHwenu e Pekáxi Hlemaliyahu ví ɔ́ ɖo xwe afɔtɔn-nukún-we bló wɛ ɖo axɔ́súzinkpo Izlayɛ́li tɔn jí ɔ́, Akázi Yotámu ví ɔ́ yi axɔ́súzinkpo Judáa tɔn jí.\nXwe ko wɛ Akázi ɖó bó nyí axɔ́sú, bó yi axɔ́súzinkpo jí ɖo Jeluzalɛ́mu, bó ɖu axɔ́sú nú xwe afɔtɔn-nukún-ɖokpó. É ká wa nǔ e má nyɔ́ Mawu Mavɔmavɔ nukún mɛ ǎ é. É bló lě e tɔ́gbó tɔn Davídi bló gbɔn ɖ'ayǐ é ǎ.\nÉ wa nǔ axɔ́sú Izlayɛ́li tɔn lɛ́ɛ ɖɔhun. Akɔta e Mawu Mavɔmavɔ nya bo yí ayǐkúngban yětɔn nú Izlayɛ́li lɛ́ɛ ɔ́, é xwedó walɔ baɖabaɖa e yě nɔ́ zán lɛ́ɛ káká bó sɔ́ vǐ tɔn dó sá vɔ̌ ná.\nÉ nɔ́ zé kanlin kpó zǎlínkpɔ́n kpó dó sá vɔ̌ gbɔn vɔ̌sákpe e gbɔn só jí só jí lɛ́ɛ jí, gbɔn kpó lɛ́ɛ jí, gbɔn atín e dó ama lɛ́ɛ sá.\nÉnɛ́ ɔ́, axɔ́sú Silíi tɔn Hlesini kpódó axɔ́sú Izlayɛ́li tɔn Pekáxi Hlemaliyahu ví ɔ́ kpó sɔ́ nǔ, bó tɔ́n ahwan Jeluzalɛ́mu toxo ɔ́. Yě ján go dó Akázi; yě ká kpé wú bó ɖu ɖo jǐ tɔn ǎ.\nHwenɛ́nu ɖokpó ɔ́, Silíi xɔ́sú Hlesini nya Judáanu lɛ́ɛ sín Eyilati, bó sɔ́ toxo ɔ́ ɖó Silíinu lɛ́ɛ sín acɛ mɛ, bɔ Edɔ́munu lɛ́ɛ wá cí Eyilati, bó kpo ɖo fínɛ́ káká jɛ égbé.\nAkázi sɛ́ mɛ dó axɔ́sú Asilíi tɔn Tiglati-Pilesɛ́ɛ, nú è yi ɖɔ n'i ɖɔ: “Mɛsɛntɔ́ towe wɛ un nyí, acɛ towe mɛ wɛ un ɖe. Axɔ́sú Silíi tɔn kpó axɔ́sú Izlayɛ́li tɔn kpó tɔ́n ahwan mì. Wǎ hwlɛ́n mì ɖo yě sí.”\nÉe Akázi ɖɔ mɔ̌ ɔ́, é bɛ́ siká kpó kpatágan kpó e ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe é kpó ée ɖo dɔkun e ɖo hɔnmɛ lɛ́ɛ kpó, bó bɛ́ jó nú mɛ e é sɛ́ dó lɛ́ɛ, bɔ yě bɛ́ yi jó nú axɔ́sú Asilíi tɔn.\nAxɔ́sú Asilíi tɔn ɔ́ bló nǔ e axɔ́sú Akázi ɖɔ sɛ́ dó e é, bó yi tɔ́n ahwan Damási toxo ɔ́, bó yí lobo bɛ́ mɛ e ɖ'é mɛ lɛ́ɛ yi Kíi, bó hu Hlesini.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, axɔ́sú Akázi yi Damási axɔ́sú Asilíi tɔn Tiglati-Pilesɛ́ɛ gɔ́n. É mɔ vɔ̌sákpe e ɖo vodún xwé ɖo Damási ɔ́, bó sɛ́ ɖiɖe tɔn kpó jlɛ̌ tɔn kpó dó vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ Wuliya ɖo Jeluzalɛ́mu.\nWuliya bló vɔ̌sákpe ɔ́, bɔ é sɔgbe xá jlɛ̌ e axɔ́sú Akázi nɔ Damási bo sɛ́ dó é. É bló vɔ̌sákpe ɔ́ fó cóbɔ Akázi lɛ́ kɔ sín Damási wá.\nÉe Akázi gosín Damási wá ɔ́, é mɔ vɔ̌sákpe ɔ́ bó sɛkpɔ́.\nÉ dó vɔ̌ e è nɔ dó zo ɔ́ kpó nǔníná linfín tɔn kpó zo ɖo vɔ̌sákpe ɔ́ jí. É ba ahan ɖ'é jí; é kɔn kanlin e é hu dó sá kɔnɖókpɔ́vɔ́ ná lɛ́ɛ sín hun dó vɔ̌sákpe ɔ́ jí.\nAkázi ɖe vɔ̌sákpe e è zě ganvɔ dó bló ná, bɔ é ɖo fínɛ́ ɖ'ayǐ ɔ́ síin. É jló nú vɔ̌sákpe énɛ́ ɔ́ ní nɔ vɔ̌sákpe yɔ̌yɔ́ ɔ́ kpó Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ kpó tɛ́ntin ǎ. É zé yi ɖó vɔ̌sákpe yɔ̌yɔ́ ɔ́ gúdo ɖo xwé ɔ́ sín taligbé.\nAxɔ́sú Akázi ɖɔ nú vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ Wuliya ɖɔ: “Bɛ́ sín din ɔ́, vɔ̌sákpe ɖaxó ɔ́ wɛ a nǎ nɔ́ zán, bó ná nɔ dó vɔ̌ e è nɔ dó zo zǎnzǎn ɔ́ kpó nǔníná gbadanu tɔn kpó zo ɖ'é jí, bó ná dó axɔ́sú ɔ́ sín vɔ̌ e è nɔ dó zo ɔ́ kpó nǔníná linfín tɔn kpó zo ɖ'é jí, bó ná nɔ dó vɔ̌ e togun ɔ́ nɔ́ dó zo kpó nǔníná linfín tɔn kpó zo ɖ'é jí. A nǎ nɔ kɔn ahan yětɔn yětɔn d'é jí. A nǎ nɔ kɔn kanlin e è dǒ zo lɛ́ɛ sín hun dó vɔ̌sákpe ɔ́ jí, bó ná nɔ kɔn kanlin e è dó sá vɔ̌ ná lɛ́ɛ sín hun d'é jí. Vɔ̌sákpe e è zě ganvɔ dó bló ná ɔ́, nyɛ ɖésúnɔ ná ɖɔ lě e è nǎ zǎn gbɔn é.”\nVɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ Wuliya wa nǔ lě e axɔ́sú Akázi zɔ́n gbɔn é bǐ.\nBɔ axɔ́sú Akázi já ganvɔ gbajagbaja e ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ sín kɛkɛ́ví lɛ́ɛ wú lɛ́ɛ, bó ɖe basya e ɖo kɛkɛ́ví lɛ́ɛ jí lɛ́ɛ síin. É ɖe basya ɖaxó tobotobo e ɖo nyibúsú wěwe e è zě ganvɔ dó bló ná lɛ́ɛ jí é síin, lobo zé ɖó kɔ́ mɛ fí e è tɛ́ kpé ɖó é.\nBo ná dó nyɔ́ ɖo axɔ́sú Asilíi tɔn sí ɔ́, axɔ́sú Akázi ɖyɔ́ “Gbɔjɛzángbasá” e ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe é, bó lɛ́ ɖyɔ́ “Axɔ́sú Hɔnli” ɔ́.\nÈ wlǎn axɔ́sú Akázi sín tan e kpo lɛ́ɛ kpó nǔ e é wa lɛ́ɛ kpó dó “Judáa xɔ́sú lɛ́ɛ sín Tan wéma” mɛ.\nAkázi zán wá kú bɔ è sɔ́ ɛ ɖó tɔ́gbó tɔn lɛ́ɛ sín yɔdo mɛ ɖo tɔ́gbó tɔn Davídi Toxo mɛ, bɔ vǐ tɔn Ezekiyási ɖu axɔ́sú ɖó tɛn tɔn mɛ.


Biblu Nɔ D’alɔ Bɔ È Nɔ Dɛ Ðò Tagba lɛ Nu: Aluwɛ kpo Azɔn Jɛmagbɔ Kpo\nTagba ɖé lɛ tíìn bɔ è sixu nyì alɔ nú ye alǒ ɖeɖɛ ye dìn ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi mɛvívɛ́ towe ɖé kú alǒ a bɛ́ azɔn jɛmagbɔ ɖé ɔ, a sixu wà nǔ ɖě zɛ lee a na dɛ ɖò wuvɛ̌ towe lɛ nu gbɔn é wu ǎ. Biblu ka sixu d’alɔ ɖò ninɔmɛ baɖabaɖa mɔhun lɛ mɛ à?\nRose ɖɔ: “Un ɖu azɔn ɖé sín gǔ b’ɛ zɔ́n bɔ un nɔ mɔ wuvɛ̌ syɛnsyɛn hwebǐnu. Gbɛ̀ ce fun bǐ.” Nǔ e nɔ ɖu ayi mɛ n’i tawun é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ, hweɖelɛnu ɔ, é nɔ kpéwú bo nɔ sɔ́ ayi tɔn ɖó Biblu kplɔnkplɔn kpo gbigbɔ sín nǔ lɛ kpo jí ǎ. Amɔ̌, xó e Jezu ɖɔ ɖò Matie 19:26 mɛ é d’alɔ ɛ tawun, é ɖɔ: “Mawu kpé nǔ bǐ wu.” Rose wá mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ ali gègě nu wɛ è sixu kplɔ́n nǔ ɖè. Ðó wuvɛ̌ tɔn lɛ nɔ zɔ́n bɔ nùxixa nɔ vɛwǔ n’i hweɖelɛnu tawun wutu ɔ, é jɛ Biblu kpo wema jinjɔn Biblu jí e è xà dó kàn jí lɛ é kpo ɖótó jí. * É ɖɔ: “Wlɛnwín enɛ lɛ mɛvo ɔ, un tuùn lee na sixu kpó ɖò ganji ɖò gbigbɔ lixo gbɔn é ǎ.”\nEnyi wǔ kú Rose ɖó é ma sixu kpéwú bo wà nǔ e é ko nɔ wà ɖ’ayǐ lɛ é ǎ wutu ɔ, xó e ɖò 2 Kɔlɛntinu lɛ 8:12 mɛ é nɔ dó gbɔ n’i, é ɖɔ: “Nú è sɔ́ jlǒ ɖagbe dó na nǔ mɛ ɔ, nǔ e ɖò mɛ sí ɔ wɛ Mawu nɔ kpɔ́n, bo nɔ yí nùnina enɛ; enyi nǔ e ma ɖò mɛ sí ǎ ɔ wɛ é nɔ kpɔ́n ǎ.” Xó enɛ lɛ flín Rose ɖɔ nǔ e é wà lɛ é sù Mawu nukúnmɛ, ɖó é wà nǔ e ninɔmɛ tɔn na tɛn ɖɔ é ni wà lɛ é bǐ.\nDelphine e xó mǐ ɖɔ ɖò bǐbɛ̌mɛ é flín ɖɔ: “Hwenu e vǐ nyɔnu ce xwè 18 mɛví ɔ kú gudo é ɔ, wuvɛ̌ ɔ syɛn sɔmɔ̌ bɔ un tuùn nú na dɔ́ji ǎ. Nǔ lɛ sɔ́ na cí lee ye ɖè gbɔn ɖ’ayǐ é ǎ.” É ɖò mɔ̌ có, xó e ɖò Ðɛhan 94:19 mɛ lɛ é dó gbɔ n’i, ɖɛhanwlantɔ́ ɔ ɖɔ ɖò finɛ ɖɔ: “Enyi nǔ gègě ɖò hǔn mɛ nú mì ɔ, gbɔ e a nɔ dó nú mì é wɛ nɔ dó xomɛhunhun nú mì.” É ɖɔ: “Un xoɖɛ sɛ́dó Jehovah ɖɔ é ni d’alɔ mì bonu ma mɔ nǔ ɖěɖee un na wà bɔ wuvɛ̌ ce lɛ na ɖekpo lɛ é.”\nÉ sɔ́ éɖée jó bo nɔ d’alɔ mɛ ɖevo lɛ. Nukɔnmɛ ɔ, é sɔ́ éɖée jlɛ́ dó klɛnyɔ́ɔ sinmɛnɔ e vǐ lɛ nɔ sá dó desɛ́ɛn mɛ é wu, ye na bo tlɛ wɛ́n ɔ, è nɔ kpò ɖò ye zán dó sá nǔ dó desɛ́ɛn mɛ na wɛ. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, nǔ gblé dó è mɔ̌ có, é mɔ ɖɔ emi sixu lɛ́ d’alɔ mɛ ɖevo lɛ. É flín ɖɔ: “Un wá ɖ’ayi wu ɖɔ enyi un zán nugbodòdó Biblu tɔn lɛ kpo linlin Biblu tɔn lɛ kpo dó dó gbɔ nú mɛ e un nɔ kplɔ́n Biblu xá lɛ é ɔ, Jehovah nɔ dó gbɔ nú nyiɖesu.” É slɛ́ mɛ ɖěɖee gbɔn aluwɛ syɛnsyɛn mɛ bɔ Biblu ɖɔ xó yetɔn lɛ é dó wema jí. É mɔ ɖɔ, “Ye bǐ wɛ nɔ xoɖɛ.” É lɛ́ mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ Biblu xixa jɛn sixu d’alɔ mɛ bɔ è dɛ.”\nBiblu kplɔnkplɔn lɛ́ kplɔ́n nǔ taji ɖé Delphine, é wɛ nyí ɖɔ è ni sɔ́ ayi mɛtɔn ɖó sɔ e ja é jí, ni ma nyí dó ee wá yì é jí ó. Nukúnɖiɖo e ɖò Mɛsɛ́dó 24:15 mɛ é dó gbɔ n’i, é ɖɔ: “Mawu na wá fɔ́n mɛ ɖagbe lɛ, kpodo mɛ nyanya lɛ kpo sín kú.” Nɛ̌ kú e é kudeji ɖɔ Jehovah na fɔ́n vǐ nyɔnu tɔn é ka syɛn sɔ? Delphine ɖɔ: “Un nɔ mɔ vǐ ce sɛ́dó ɖò sɔgudo. ‘Azǎn’ e gbè un na mɔ ɛ é ko ɖò sunzanwema Tɔ́ ce tɔn jí. Un nɔ mɔ mǐ mɛ wè lɛ ɖò jikpá mǐtɔn mɛ, lee un mɔ ɛ bo yí wǎn n’i gbɔn gbè e gbè un jì i é ɖɔhun.”\n^ akpá. 4 Xóyidókanji mɔhun lɛ gègě ɖò tɛn ɛntɛnɛti tɔn jw.org jí.\nBiblu sixu d’alɔ we bɔ a na mɔ gbɔdónúmɛ ɖò hwenu e tlɛ nyla hú bǐ lɛ é mɛ\nNƐ̌ MAWU KA SIXU D’ALƆ MǏ GBƆN?\nXósin Biblu tɔn ɖò wɛn. É ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ ɖò kpɔ́ xá mɛ e nɔ súxó ylɔ ɛ lɛ bǐ; ye mɛ e nɔ ylɔ ɛ kpo ayi yetɔn bǐ kpo lɛ. Nùɖé jló mɛ e ɖó sísí n’i lɛ ɔ, é nɔ bló nú ye. Ye súxó ɔ, é nɔ sè, bo nɔ hwlɛn ye gán.” (Ðɛhan 145:18, 19) Nǔ enɛ dó wusyɛn lanmɛ nǔ mɛ à cé? É ɖò mɔ̌ có, nɛ̌ Mawu ka na sè ɖɛ mɛ ɖěɖee nɔ ba alixlɛ́mɛ tɔn nugbǒ nugbǒ lɛ é tɔn gbɔn?\nGBƆN HLƆNHLƆN NINA MǏ GBLAMƐ:\nHwɛhwɛ ɔ, tagba lɛ nɔ gbɔjɔ kanmɛ nú mǐ ɖò agbaza lixo, lee nǔ nɔ cí nú mɛ é lixo kpo gbigbɔ lixo kpo. (Nùnywɛxó 24:10) Amɔ̌, Jehovah “nɔ na hlɔnhlɔn ɖevo mɛ e nǔ cikɔ na é, bo nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ e agbɔ̌n kpé é.” (Ezayíi 40:29) Mɛsɛ́dó Pɔlu e dɛ ɖò mɛtɛnkpɔn syɛnsyɛn lɛ nu é ɖɔ: “Mɛ e nɔ na hlɔnhlɔn mì ɔ wɛ nɔ zɔ́n, bɔ un nɔ sixu kpé nǔ enɛ lɛ bǐ wu.” (Filipunu lɛ 4:13) Gbigbɔ mímɛ́ Mawu tɔn na hlɔnhlɔn Pɔlu. Hwi lɔ sixu byɔ Mawu ɖɔ é ni na gbigbɔ mímɛ́ we.—Luki 11:13.\nGBƆN NÙNYWƐ NINA MǏ GBLAMƐ:\nEnyi a ɖó hudo alɔdo tɔn bo na dó sixu mɔ nukúnnú jɛ wěɖexámɛ Biblu tɔn lɛ mɛ bo lɛ́ zán ye ɔ ka lo? Ahwanvu Jaki wlan ɖɔ: “Enyi nùnywɛ hwedo mɛɖé ɖò mimɛ hǔn, ni byɔ Mawu nú é na na ɛ; ɖó Mawu nɔ hun alɔ dó na nǔ mɛ bǐ kpo xomɛhunhun kpo.” (Jaki 1:5) A sixu wà nǔ sɔgbe xá ɖɛ towe lɛ gbɔn Biblu xixa kpo nùkplɔnmɛ tɔn lɛ zinzan kpo gblamɛ. (Jaki 1:23-25) Enyi a ɖò mɔ̌ wà wɛ ɔ, hwiɖesunɔ na mɔ lee nùnywɛ ɖò wěɖexámɛ tɔn lɛ mɛ gbɔn é.\nGBƆN FÍFÁ NINA MǏ GBLAMƐ:\nEnyi a na bo tlɛ ɖò adohu adohu syɛnsyɛn jí ɔ, Jehovah sixu d’alɔ we bɔ a na mɔ kɔ dó sà fún i. Xó tɔn ɖɔ: “Ado ma hu mi dó nǔ ɖebǔ wu ó; loɔ, mi ɖò ninɔmɛ ɖebǔ mɛ hǔn, mi ni nɔ sɔ́ kúdónúmɛ sín ayixa dó xoɖɛ, bo byɔ nǔ e hudo mi lɛ Mawu. Enɛ ɔ, fífá Mawu tɔn e hugǎn nukúnnúmɔjɛnǔmɛ gbɛtɔ́ tɔn bǐ ɔ na bló ayixa mitɔn kpodo linlin mitɔn lɛ kpo ɖó, bɔ mi na sixu nɔ bǔ ɖò Klisu Jezu mɛ.” (Filipunu lɛ 4:6, 7) Bo byɔ Jehovah ɖɔ é ni na we fífá.\nEnyi tagba towe lɛ ma ka yawu fó ǎ ɔ ka lo? Ma yawu wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ Mawu wɔn emi ó. Enyi tagba towe lɛ na bo gbɛ́ gbigbɔ ɔ, Mawu sixu na akɔnkpinkpan kpo hlɔnhlɔn kpo we bɔ a na dɛ. (1 Kɔlɛntinu lɛ 10:13) Biblu lɛ́ d’akpá ɖɔ hwenu na wá sù bɔ è na ɖeɖɛ tagba mǐtɔn lɛ bǐ mlɛ́mlɛ́!\nBiblu Nɔ D’alɔ Bɔ È Nɔ Dɛ Ðò Tagba lɛ Nu


Fínfɔ́n Sín Kú Jezu Tɔn: Wɛnɖagbe-Wema lɛ ka Sɔgbe À?\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Toba) Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kabiye Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisi Kisonge Kongo Krio Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lamba Lhukonzo Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Marathi Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mixe Mizo Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndau Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Ngabere Ngangela Nias Norvège-Gbè Nyaneka Nyungwe Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Saramacca-Gbè Sena Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nXOTA E ÐÒ AKPÀ Ɔ JÍ É | ETƐWU JEZU KA JIYA BO KÚ?\nNǔ ka Nyí Mɔ̌ Dóó À?\nÐò Xwèjísun kpo Lidosun xwè 33 H.M. tɔn kpo vlamɛ ɔ, è hu Jezu Nazalɛtinu ɔ. È ɖó hwɛ agɔ n’i ɖɔ é dɔn tò fún lɛ̌n, bo xò è dó daka mɛ, lobo xwè è nyì atín wu. É sè wuvɛ̌ ɖesu bo kú wubla kú. Amɔ̌, Mawu fɔ́n Jezu sín kú, bɔ azǎn 40 gudo ɔ, é yì jixwé.\nTan nǔ baɖabaɖa enɛ e jɛ é tɔn ɖò Wɛnɖagbe-Wema ɛnɛ Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Glɛkigbe Mɛ, bɔ è nɔ ylɔ ɖɔ Alɛnuwema Yɔyɔ̌ ɔ é tɔn lɛ mɛ. Nǔ enɛ lɛ ka jɛ nugbǒ à? Nùkanbyɔ enɛ sɔgbe bo lɛ́ ɖò taji tawun. Enyi nǔ enɛ lɛ ma jɛ ǎ hǔn, Klisanwun lɛ sín nùɖiɖi nyí nǔ yayǎ nɛ, lobɔ nukúnɖiɖo gbɛ̀ mavɔmavɔ tɔn ɖò Palaɖisi mɛ sɔ́ nyí nùɖé zɛ dlɔ̌ e ma na ɖi gbeɖé ǎ é ɖé wu ǎ. (1 Kɔlɛntinu lɛ 15:14) Ðò alɔ ɖevo mɛ ɔ, enyi nǔ enɛ lɛ jɛ nugbǒ nugbǒ hǔn, sɔgudo ɖagbeɖagbe ɖé tíìn nú gbɛtɔ́ lɛ nɛ, bɔ hwi lɔ sixu ɖu lè tɔn. Enɛ wu ɔ, nugbǒ wɛ tan e ɖò Wɛnɖagbe-Wema lɛ mɛ é nyí à alǒ xɛxó kpowun wɛ?\nNǓ E KÚNNUÐENÚ LƐ XLƐ́ É\nNǔ e è wlan dó Wɛnɖagbe-Wema lɛ mɛ é sɔgbe céɖécéɖé bo gbajɛ̌mɛ nú nǔ e jɛ lɛ é hlɛ́nhlɛ́n. Xɛxó lɛ ka nɔ cí mɔ̌ ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, fí e tíìn nugbǒ nugbǒ lɛ é sín nyikɔ wɛ gɔ́ Wɛnɖagbe-Wema lɛ mɛ, bɔ fí enɛ lɛ gègě ɖè bɔ è sixu yì égbé. Ye ɖɔ mɛ e nɔ gbɛ̀ kpɔ́n nugbǒ lɛ é xó, bɔ hwenuxó-wlantɔ́ égbé tɔn lɛ dó zǒgbe jí.—Luki 3:1, 2, 23.\nNǔwlantɔ́ gbɛ̀ ɔ tɔn xwè kanweko nukɔntɔn ɔ kpo wegɔ ɔ kpo tɔn lɛ lɔ ɖɔ Jezu xó. * Lee è hu i gbɔn bɔ Wɛnɖagbe-Wema lɛ ɖɔ é sɔgbe xá lee Hlɔmanu lɛ nɔ hu mɛ gbɔn hwe ɔ nu é. Hú mɔ̌ ɔ, tan lɛ sɔgbe bo lɛ́ nyí tan jɔ tan lɛ, bo tlɛ lɛ́ ɖɔ nùwanyido ahwanvu Jezu tɔn ɖé lɛ tɔn. (Matie 26:56; Luki 22:24-26; Jaan 18:10, 11) Kúnnuɖenú enɛ lɛ xlɛ́ tawun ɖɔ nǔ e mɛ e wlan Wɛnɖagbe-Wema lɛ é wlan dó Jezu wu lɛ é nyí nugbǒ bo sɔgbe.\nETƐ MǏ KA SIXU ÐƆ DÓ FÍNFƆ́N SÍN KÚ JEZU TƆN WU?\nMɛ gègě nɔ yí gbè ɖɔ Jezu nɔ gbɛ̀ bo kú nugbǒ, amɔ̌, mɛɖé lɛ nɔ xò nǔ kpɔ́n dó fínfɔ́n sín kú tɔn wu. Mɛsɛ́dó tɔn lɛ lɔ ɖi nǔ hwenu e è ɖɔ nú ye azɔn nukɔntɔn ɔ ɖɔ é fɔ́n sín kú é ǎ. (Luki 24:11) Amɔ̌, ye wá ɖó nǔxokpɔ́n ɔ te hwenu e ye kpo ahwanvu ɖevo lɛ kpo wá mɔ Jezu ɖò ninɔmɛ ɖevo lɛ mɛ b’ɛ ɖò gbɛ̀ é. Nugbǒ ɔ, gbɛtɔ́ hugǎn 500 wɛ mɔ ɛ ɖò ninɔmɛ lɛ ɖokpo mɛ.—1 Kɔlɛntinu lɛ 15:6.\nÈ sixu wlí ahwanvu Jezu tɔn lɛ lobo hu ye có, ye kpankɔ́n bo jla fínfɔ́n sín kú Jezu tɔn ɔ mɛ bǐ, kaka jɛ ye mɛ e hu i lɛ é jí. (Mɛsɛ́dó 4:1-3, 10, 19, 20; 5:27-32) Enyi ahwanvu tobutobu enɛ lɛ ma ka kudeji bǐ mlɛ́mlɛ́ ɖɔ Jezu fɔ́n sín kú nugbǒ ǎ ɔ, ye ka na kpankɔ́n sɔmɔ̌ à? Fɔ́n e Jezu fɔ́n sín kú nugbǒ é wɛ zɔ́n bɔ è tuùn Klisanwun lɛ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ hwenɛnu kpo égbé kpo.\nKú Jezu tɔn kpo fínfɔ́n sín kú tɔn kpo sín tan e ɖò Wɛnɖagbe-Wema lɛ mɛ é ɖó wuntun e hwenuxó jɔ hwenuxó lɛ nɔ ɖó é. Enyi a xwè sɔ bo xà tan enɛ lɛ ganji ɔ, a na ɖó ganjɛwu ɖɔ nǔ enɛ lɛ jɛ nugbǒ. Ganjɛwu enɛ e a na ɖó é na lɛ́ syɛn d’eji hwenu e a na mɔ nukúnnú jɛ nǔ e wu nǔ enɛ lɛ jɛ é mɛ é. Xota e na bɔ d’ewu é na tinmɛ.\n^ akpá. 7 Tacitus e è jì ɖò 55 H.M. mɔ̌ é ɖò ye mɛ, é wlan ɖɔ “Pɔnsu Pilatu e nyí ɖokpo ɖò tokpɔngán mǐtɔn lɛ mɛ é ɖó kúhwɛ́ nú Klisu, ee mɛ nyikɔ [Klisanwun lɛ] ɔ gosin é, ɖò hwenu e Tibɛ́ɛ ɖò axɔsu ɖu wɛ é.” Mɛ elɔ lɛ lɔ ɖɔ xó dó Jezu wu: Suetonius (xwè kanweko nukɔntɔn ɔ); hwenuxó-wlantɔ́ Jwifu e nɔ nyí Josèphe é (xwè kanweko nukɔntɔn ɔ); kpo Pline Kpɛví tokpɔngán Bitiníi tɔn ɔ kpo (bǐbɛ̌mɛ xwè kanweko wegɔ ɔ tɔn).\nAniwu Kúnnuɖenú Gbɛ̀ ɔ Tɔn lɛ Gègě Ma ka Nɔ Gudo Na Ǎ?\nEnyi mǐ kpɔ́n lee gbɛ̀ ɔ tuùn Jezu sɔ hwetɔnnu é ɔ, mǐ ka ɖó na ɖó nukún xwè kanweko nukɔntɔn ɔ sín nǔ ɖevo e na na kúnnuɖenú ɖɔ Jezu nɔ ayikúngban jí kpɔ́n nugbǒ bo fɔ́n sín kú é, gbɔn vo nú Biblu wɛ à? É byɔ mɔ̌ dandan ǎ. Jɛ nukɔn hwɛ̌ ɔ, xwè ko yì 2 000 mɔ̌ dìn bɔ è wlan Wɛnɖagbe-Wema lɛ. Nǔ ɖevo e è wlan hwenɛnu lɛ é cyancyan jɛn kpò ɖ’ayǐ. (1 Piyɛ́ɛ 1:24, 25) Gɔ́ na ɔ, é na vɛwǔ ɖɔ gbeklanxamɛtɔ́ Jezu tɔn tobutobu lɛ ni wlan nǔ e wu mɛ lɛ na zɔ́n dó bo ɖi nǔ n’i lɛ é dó wǔ tɔn.\nPiyɛ́ɛ e nyí ɖokpo ɖò mɛsɛ́dó Jezu tɔn lɛ mɛ é tinmɛ dó fínfɔ́n sín kú tɔn wu ɖɔ: “Mawu ka fɔ́n ɛ sín kú azǎn tɔn atɔngɔ ɔ gbè, bo ɖè è xlɛ́. Togun ɔ bǐ wɛ é ka ɖè è xlɛ́ ǎ; loɔ, mǐ mɛ e Mawu ko cyan ɖ’ayǐ, bɔ mǐ na nyí kúnnuɖetɔ́ tɔn lɛ wɛ é ɖè è xlɛ́; mǐ ɖu nǔ, bo nu ahan xá ɛ hwenu e Mawu fɔ́n ɛ sín kú wá gbɛ̀ é gudo.” (Mɛsɛ́dó 10:40, 41) Etɛwu è ma ka ɖè è xlɛ́ togun ɔ bǐ ǎ? Wɛnɖagbe e Matie wlan é ɖɔ nú mǐ ɖɔ hwenu e kɛntɔ́ Jezu tɔn lɛ sè ɖɔ é fɔ́n sín kú é ɔ, ye ɖè wě bo na cyɔn nǔ dó bonu mɛɖé ma sè ó.—Matie 28:11-15.\nXlɛ́xlɛ́ wɛ enɛ ka ɖè ɖɔ Jezu jló ɖɔ fínfɔ́n sín kú emitɔn ni nɔ nǔglɔ à? Eǒ, ɖó Piyɛ́ɛ ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “É ka zɔ́n ɖɔ mǐ ni jla togun ɔ bǐ, bo ɖekúnnu na ɖɔ emi wɛ nyí mɛ e Mawu sɔ́ bɔ é na ɖɔhwɛ xá mɛ e ɖò gbɛ̀ kpo mɛ e ko kú lɛ kpo é.” Nǔ e Klisanwun nugbǒ lɛ bló lobo kpò ɖò biblo wɛ é pɛ́ɛ́ nɛ.—Mɛsɛ́dó 10:42.\nFínfɔ́n Sín Kú Jezu Tɔn: Nǔ ka Nyí Mɔ̌ Dóó À?