Ba Xomɛfífá Bo Hɛn Xomɛ Jehovah Tɔn Hun | Atɔxwɛ Nǔkplɔnkplɔn Tɔn\n‘Mi ba Jehovah, mi mɛ xomɛfátɔ́ e ɖò ayikúngban ɔ jí lɛ é bǐ. Mi ba xomɛfífá.’—SOF. 2:3, nwt.\n1-2. (a) Nɛ̌ è ka jlɛ́ Mɔyizi gbɔn? Etɛ é ka wà? (b) Etɛ ka na sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na sɔnǔ nú xomɛfífá?\nBIBLU jlɛ́ Mɔyizi ɖɔ é nyí mɛɖé bo “nɔ [fá xomɛ] hú gbɛtɔ́ e ɖò ayikúngban jí lɛ bǐ.” (Kɛ́n. 12:3) Enɛ xlɛ́ ɖɔ é kún ɖó gǎn ɖě ó, nɔ ɖi xɛsi dó gbeta lɛ kɔn wiwá kpo didɛ ɖò gbeklánxámɛ lɛ kpo nukɔn wu wɛ à? Lee mɛɖé lɛ sixu jlɛ́ gbɛtɔ́ xomɛfátɔ́ ɖé gbɔn é nɛ. Amɔ̌, é ka nyí mɔ̌ ɖebǔ ǎ. Mɔyizi nyí mɛsɛntɔ́ Mawu tɔn e ɖó hlɔnhlɔn, nɔ wá gbeta lɛ kɔn, bo lɛ́ nyí akɔ́nkpantɔ́ ɖé é. Kpo alɔdó Jehovah tɔn kpo ɔ, é kpannukɔn axɔsu hlɔnhlɔnnɔ Ejipu tɔn, kplá gbɛtɔ́ 3 000 000 mɔ̌ gbɔn gbetótló mɛ, bo d’alɔ akɔta Izlayɛli tɔn bɔ é ɖu ɖò kɛntɔ́ tɔn lɛ jí.\n2 Mǐ nɔ mɔ wuvɛ̌ e jí Mɔyizi ɖu ɖè lɛ é ǎ, amɔ̌, ayihɔngbe ayihɔngbe ɔ, mǐ ɖó na kpé nǔ xá gbɛtɔ́ ɖé lɛ, alǒ ɖí xwi xá ninɔmɛ e nɔ zɔ́n bɔ é nɔ vɛwǔ bɔ mǐ na nyí xomɛfátɔ́ lɛ é. É ɖò mɔ̌ có, mǐ ɖó hlɔnhlɔn e na sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na sɔnǔ nú jijɔ enɛ é. Jehovah d’akpá ɖɔ: ‘Ayikúngban ɔ na nyí xomɛfátɔ́ lɛ tɔn.’ (Ðɛh. 37:11) A ka nɔ mɔ hwiɖée dó mɔ xomɛfátɔ́ ɖé à? Mɛ ɖevo lɛ ka nɔ lin nǔ ɖokpo ɔ dó wǔ we à? Cobonu mǐ na sixu na xósin nú nǔkanbyɔ taji enɛ lɛ ɔ, mǐ ɖó na tuùn nǔ e è ni nyí xomɛfátɔ́ nyí é hwɛ̌.\nETƐ KA NYÍ XOMƐFÍFÁ?\n3-4. (a) Etɛ wu è ka sixu jlɛ́ xomɛfífá dó? (b) Enyi mǐ jló na nyí xomɛfátɔ́ ɔ, jijɔ ɛnɛ tɛ lɛ mǐ ka ɖó na ɖó? Etɛwu?\n3 Xomɛfífá * cí desɛ́ɛn ɖagbeɖagbe ɖé ɖɔhun. Ðò ali tɛ nu? Lee desɛ́ɛnɖetɔ́ ɖé nɔ sá sɛn sinmɛ e dɔn mɛ lɛ é vovo dó desɛ́ɛn ɖé mɛ bɔ é nɔ nyɔ́ kpɔ́n gbɔn é ɔ, mǐ ɖó na xò jijɔ e dɔn mɛ lɛ é gegě kplé cobo na nyí xomɛfátɔ́. Ðé lɛ ɖò jijɔ enɛ lɛ mɛ wɛ nyí mɛɖéesɔ́hwe, tónúsíse, xomɛnyínyɔ́, kpo akɔ́nkpinkpan kpo. Enyi mǐ jló na hɛn xomɛ Jehovah tɔn hun ɔ, etɛwu mǐ ka ɖó hudo jijɔ enɛ lɛ tɔn?\n4 Mɛɖéesɔ́hwetɔ́ lɛ kɛɖɛ wɛ na sɔ́ yeɖée hwe bo wà jlǒ Mawu tɔn. Jlǒ Mawu tɔn sín akpáxwé ɖé wɛ nyí ɖɔ mǐ ni nɔ fá xomɛ. (Mat. 5:5; Ga. 5:23) Nú mǐ wà jlǒ Mawu tɔn ɔ, mǐ nɔ dó xomɛsin nú Satáan. Enɛ wu ɔ, enyi mǐ tlɛ nɔ sɔ́ mǐɖée hwe bo nɔ fá xomɛ ɔ, mɛ e ɖò gbɛ̀ Satáan tɔn sín akpáxwé lɛ é gegě na gbɛ́ wǎn nú mǐ. (Jaan 15:18, 19) Enɛ wu ɔ, mǐ ɖó hudo akɔ́nkpinkpan tɔn bo na dó gbí dɔn ɖò Satáan nukɔn.\n5-6. (a) Etɛwu Satáan ka gbɛ́ wǎn nú xomɛfátɔ́ lɛ? (b) Nǔkanbyɔ tɛ lɛ mǐ ka na mɔ xósin na?\n5 Mɛ e nɔ fá xomɛ é ɖé sín flíjɛ wɛ nyí mɛ e nɔ yigo, nɔ sin xomɛ gblagbla, bo ma nɔ setónú nú Jehovah ǎ é. Jijɔ enɛ lɛ xlɛ́ mɛ alɔkpa e Satáan nyí é bɔ nǔ bǐ vɔ ɖ’ewu. Wǎn e é nɔ gbɛ́ nú xomɛfátɔ́ lɛ é kpaca mǐ ǎ! Ye nɔ ɖè lě dò jijɔ tɔn lɛ nyla sɔ́ é xlɛ́. Ee lɛ́ nyla bǐ é wɛ nyí ɖɔ ye nɔ xlɛ́ ɖɔ Satáan nyí adingbannɔ. Etɛwu? Ðó enyi Satáan na bo ɖɔ, alǒ wà nǔ ɖebǔ ɔ, é sixu sú ali dó xomɛfátɔ́ lɛ bonu ye gɔn Jehovah sɛn ǎ!—Jɔb. 2:3-5.\n6 Hwetɛnu é ka sixu vɛwǔ nú mǐ bɔ mǐ na fá xomɛ? Etɛwu mǐ ka ɖó na kpó ɖò nǔ sɔ́ nú xomɛfífá wɛ? Bo na dó mɔ xósin nú nǔkanbyɔ enɛ lɛ ɔ, mǐ na vɔ́ kpɔ́ndéwú Mɔyizi, Eblée atɔn e è kplá yì kannumɔgbenu ɖò Babilɔnu lɛ é kpo Jezu kpo tɔn gbéjé kpɔ́n.\nHWETƐNU É KA NƆ VƐWǓ BƆ È NA NYÍ XOMƐFÁTƆ́?\n7-8. Nɛ̌ Mɔyizi ka wà nǔ gbɔn hwenu e è ma wà nǔ xá ɛ kpo sísí kpo ǎ é?\n7 Hwenu e mǐ ɖó acɛ dó mɛ ɖevo lɛ jí é: é sixu vɛwǔ nú mɛ e ɖó acɛ dó mɛ ɖevo lɛ jí lɛ é, bɔ ye na fá xomɛ ɖò taji ɔ, hwenu e mɛ e nu ye ɖè lɛ é ɖé ma wà nǔ xá ye kpo sísí kpo ǎ, alǒ mɔ xó ɖɔ dó gbeta e kɔn ye wá lɛ é wu é. Nǔ enɛ ko jɛ dó wǔ we kpɔ́n à? Nú hagbɛ̌ xwédo towe tɔn ɖé wà nǔ gbɔn mɔ̌ ɔ ka ló? Nɛ̌ a ka na wà nǔ gbɔn? Mǐ ni kpɔ́n lee Mɔyizi wà nǔ gbɔn ɖò ninɔmɛ mɔhun mɛ é.\n8 Jehovah sɔ́ Mɔyizi nukɔntɔ́ Izlayɛli tɔn, bo yí gbè bɔ é na wlan sɛ́n ɖěɖee na xlɛ́ ali togun ɔ é. É ɖò wɛn ɖɔ Jehovah ɖò gudo nú Mɔyizi. É ɖò mɔ̌ có, nɔví nyɔnu Mɔyizi tɔn Miliamu kpo nɔví sunnu tɔn Aalɔ́ɔn kpo mɔ xó ɖɔ dó wǔtu tɔn, bo lɛ́ ɖɔ ɖɔ é kún ɖó na ko da asì e é da é ó. Enyi mɛɖé lɛ ɖò Mɔyizi tɛnmɛ ɔ, ye sixu ko sin xomɛ bo ba hlɔn, amɔ̌, Mɔyizi ka wà mɔ̌ ǎ. É sin xomɛ gblagbla ǎ. É tlɛ savo nú Jehovah ɖɔ é ni ɖó tó e dɔn nú Miliamu wɛ é ɖè é te. (Kɛ́n. 12:1-13) Etɛwu Mɔyizi ka wà nǔ gbɔn mɔ̌?\nMɔyizi savo nú Jehovah ɖɔ é ni ɖó tó e dɔn nú Miliamu wɛ é ɖè é te (Kpɔ́n akpáxwé 8gɔ́ ɔ)\n9-10. (a) Etɛ mɛ Jehovah ka d’alɔ Mɔyizi bɔ é mɔ nukúnnú jɛ? (b) Etɛ kpɔ́ndéwú Mɔyizi tɔn ka sixu kplɔ́n tatɔ́ xwédo tɔn lɛ kpo mɛxo agun tɔn lɛ kpo?\n9 Mɔyizi jó éɖée dó bɔ Jehovah wà azɔ̌ ɖò wǔ tɔn. Hwenu e Mɔyizi nyí hagbɛ̌ xwédo Axɔsu Ejipu tɔn tɔn ɖé ɖò xwè 40 mɔ̌ ɖíe é ɔ, é nyí xomɛfátɔ́ ǎ. Nǔgbo ɔ, xomɛ nɔ yawǔ sin i sɔmɔ̌ bɔ é hu nya ɖé, ɖó é wà nǔ kpo hwɛjijɔ kpo ɖò nukún tɔn mɛ ǎ wu. Mɔyizi mɔ ɖɔ Jehovah na yí gbè nú nǔwiwa emitɔn lɛ. Jehovah zán xwè 40 dó d’alɔ Mɔyizi bonu é na mɔ ɖɔ emi ɖó hudo nǔ ɖevo tɔn hugǎn akɔ́nkpinkpan cobo na nɔ nukɔn nú Izlayɛli-ví lɛ; é ɖó na nɔ fá xomɛ. Bo na dó fá xomɛ ɔ, é ɖó na nɔ lɛ́ sɔ́ éɖée hwe, setónú, bo lɛ́ nyɔ́ xomɛ. É mɔ nukúnnú jɛ nǔkplɔnmɛ ɔ wu ganji bo huzu nukúnkpénuwutɔ́ ɖagbe hugǎn ɖé.—Tín. 2:11, 12; Mɛ. 7:21-30, 36.\n10 Égbé ɔ, tatɔ́ xwédo tɔn lɛ kpo mɛxo agun tɔn lɛ kpo ɖó na xwedó kpɔ́ndéwú Mɔyizi tɔn. Nú è ma wà nǔ xá we kpo sísí kpo ǎ hǔn, ma yawǔ sin xomɛ ó. Yǐ gbè nú nǔwanyido towe lɛ kpo mɛɖéesɔ́hwe kpo. (Nǔt. 7:9, 20) Xwedó alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn lɛ dó lee è na ɖeɖɛ tagba lɛ gbɔn é wu kpo tónúsíse kpo. Nɔ na xósin kpo gbè fífá kpo hwebǐnu. (Nǔx. 15:1) Tatɔ́ xwédo tɔn kpo nukúnkpénuwutɔ́ kpo ɖěɖee nɔ wà nǔ gbɔn mɔ̌ lɛ é nɔ hɛn xomɛ hun Jehovah, nɔ xò fífá kan bo nɔ lɛ́ sɔ́ kpɔ́ndéwú xomɛfífá tɔn ɖagbe ɖé ɖ’ayǐ.\n11-13. Kpɔ́ndéwú tɛ Eblée atɔn lɛ ka sɔ́ ɖ’ayǐ nú mǐ?\n11 Hwenu e è dóya nú mǐ é: Ðò hwenuxó mɛ ɔ, acɛkpatɔ́ lɛ dóya nú togun Jehovah tɔn. Ye dóhwɛ gegě mǐ, amɔ̌, hwɛjijɔ e wu é sín tawun é wɛ nyí ɖɔ mǐ ɖɔ ɖɔ mǐ “ɖó na setónú nú Mawu; é nyɔ́ hú è setónú nú gbɛtɔ́.” (Mɛ. 5:29) Ye sixu cá mǐ ko, wlí mǐ dó ganmɛ, bo tlɛ lɛ́ xò daka mǐ wu. Amɔ̌, kpo alɔdó Jehovah tɔn kpo ɔ, mǐ na wà adǎn ǎ, loɔ mǐ na fá xomɛ.\n12 Mǐ ni kpɔ́n kpɔ́ndéwú e Eblée atɔn e yì kannumɔgbenu lɛ é sɔ́ ɖ’ayǐ nú mǐ é; ye wɛ nyí Hananiya, Micaɛli, kpo Azalya kpo. * Axɔsu Babilɔnu tɔn ɖegbe nú ye ɖɔ ye ni jɛkpo ɖò bocyɔ ɖaxó e è sɔ́ sikánú dó bló é ɖé nukɔn. Ye tinmɛ nǔ e wu ye ma na sɛn bocyɔ ɔ ǎ é nú axɔsu ɔ kpo gbè fífá kpo. Axɔsu ɔ ván nukún dó ye ɖɔ emi na bɛ́ ye dó myɔkpó ɖé mɛ có, ye kpó ɖò tónú sè nú Mawu wɛ. Jehovah wá gbeta ɔ kɔn bo hwlɛn ye tlolo, Eblée lɛ ka t’afɔ jí ɖɔ é na hwlɛn emi ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, ye sɔ́ jlǒ dó yí gbè nú nǔ ɖebǔ e Jehovah na tin bɔ é na jɛ é. (Dan. 3:1, 8-28) Ye xlɛ́ ɖɔ xomɛfátɔ́ lɛ nɔ kpankɔ́n nǔgbo; axɔsu ɖě, adǎngblɔ́nnúmɛ ɖě, kpo tódɔnnúmɛ ɖebǔ kpo sixu zɔ́n bonu mǐ ‘sɛn nǔ ɖevo zɛ Jehovah wu ǎ.’—Tín. 20:4, 5.\n13 Enyi gbeji e mǐ ɖè nú Mawu é gbɔn tɛnkpɔn nu ɔ, nɛ̌ mǐ ka sixu wà nǔ Eblée atɔn lɛ ɖɔhun gbɔn? Mǐ nɔ sɔ́ mǐɖée hwe bo nɔ ɖeji ɖɔ Jehovah na kpé nukún mǐ wu. (Ðɛh. 118:6, 7) Mǐ nɔ na xósin mɛ ɖěɖee dóhwɛ mǐ ɖɔ mǐ ɖò nǔ nyanya wà wɛ lɛ é kpo gbè fífá kpo kpodo sísí kpan. (1 Pi. 3:15, 16a) Mǐ nɔ gbɛ́ nǔ ɖebǔ e na wà nǔ dó kancica e ɖò mǐ kpo Tɔ́ mǐtɔn wanyiyinɔ ɔ kpo tɛntin é wu é.\nNú mɛ ɖevo lɛ klán gbè xá mǐ ɔ, mǐ nɔ na xósin kpo sísí kpo (Kpɔ́n akpáxwé 13gɔ́ ɔ)\n14-15. (a) Etɛ ka sixu jɛ hwenu e ado hu mǐ é? (b) Sɔgbe xá Ezayíi 53:7, 10 ɔ, etɛwu mǐ ka sixu ɖɔ ɖɔ Jezu wɛ nyí kpɔ́ndéwú nukúnɖeji hugǎn mɛ e fá xomɛ ɖò adohu adohu nukɔn é tɔn?\n14 Hwenu e mǐ ɖò xwi ɖí xá adohu adohu lɛ wɛ é: Mǐ bǐ wɛ ado nɔ hu ɖó hwɛjijɔ vovo wu. Nǔ sixu ko cí mɔ̌ nú mǐ hwenu e mǐ ɖó tɛnkpɔn wemaxɔmɛ tɔn ɖé, alǒ ɖò azɔ̌ bǔnɔ ɖé wà wɛ ɖò azɔ̌ mǐtɔn jí é. Enyi mǐ lin tamɛ dó nukúnkpédómɛwu dotóoxwé tɔn e sín hudo mǐ ɖó é yayǎnɔ wu ɔ, ado sixu lɛ́ hu mǐ. Nú ado ɖò mǐ hu wɛ ɔ, é na vɛwǔ bɔ mǐ na fá xomɛ. Nǔ e nɔ jɛ ayǐ vɔ̌ gbè bo ma nɔ ɖɔ nǔ ɖě nú mǐ ǎ lɛ é sixu jɛ akpɔ ɖó nú mǐ jí. Xógbe mǐtɔn lɛ sixu wá syɛn bɔ kɔnugbe mǐtɔn nya mɛ dó gbě. Nú ado ko hu we kpɔ́n hǔn, gbějé kpɔ́ndéwú Jezu tɔn kpɔ́n.\n15 Ðò sun gudo tɔn e Jezu bló ɖò ayikúngban jí cobo kú lɛ é mɛ ɔ, ado hu i tawun. É tuùn ɖɔ è na hu emi bɔ emi na sè wuvɛ̌ syɛnsyɛn. (Jaan 3:14, 15; Ga. 3:13) Sun ɖé lɛ jɛ nukɔn nú kú tɔn ɔ, é ɖɔ ɖɔ hǔn emitɔn ɖò aga. (Luk. 12:50) Bɔ azǎn yɔywɛ ɖé jɛ nukɔn nú kú tɔn ɔ, é ɖɔ: “Ayi ce bǐ wɛ gbadó.” Xógbe e é zán bo ɖɔ lee nǔ cí n’i é bǐ dó ɖɛ mɛ é xlɛ́ ɖɔ é sɔ́ éɖée hwe bo setónú nú Mawu. É ɖɔ: “Daa, xɔ mì ɖò wuvɛ̌ e jawě nú mì é sí wɛ un ka na ɖɔ à? Eǒ, un na ɖɔ mɔ̌ ǎ; enɛ wutu wɛ un wá. Hǔn Daa, bo sɔ́ nyikɔ towe sù.” (Jaan 12:27, 28) Hwenu e gan ɔ xò é ɔ, Jezu kpankɔ́n bo sɔ́ éɖée dó kɛntɔ́ Mawu tɔn lɛ sín alɔ mɛ, bɔ ye xò daka wǔtu tɔn syɛnsyɛn lobo dó winnya ɛ tawun cobo hu i. Adohu adohu lɛ kpo wuvɛ̌ lɛ kpo ɖò finɛ có, Jezu wà jlǒ Mawu tɔn kpodo xomɛfífá kpan. É ɖò wɛn ɖɔ, mǐ sixu ɖɔ ɖɔ Jezu wɛ nyí kpɔ́ndéwú nukúnɖeji hugǎn mɛ e fá xomɛ ɖò adohu adohu nukɔn é tɔn!—Xà Ezayíi 53:7, 10.\nJezu wɛ nyí kpɔ́ndéwú ɖaxó hugǎn xomɛfífá tɔn (Kpɔ́n akpáxwé 16-17) *\n16-17. (a) Nɛ̌ xɔ́ntɔn Jezu tɔn lɛ ka tɛ́n xomɛfífá tɔn kpɔ́n gbɔn? (b) Nɛ̌ mǐ ka sixu xwedó kpɔ́ndéwú Jezu tɔn gbɔn?\n16 Ðò zǎn e jɛ nukɔn nú kú Jezu tɔn é mɛ ɔ, xɔ́ntɔn vívɛ́ tɔn lɛ tɛ́n xomɛfífá tɔn kpɔ́n. Dǒ nukún mɛ bo kpɔ́n adohu adohu e jí Jezu nɔ ɖò zǎn enɛ mɛ é. É ka na nɔ gbeji bɔ nǔ bǐ na vɔ ɖ’ewu kaka yì kú à? Gbɛtɔ́ liva mɔkpan sín gbɛ̀ ɖò axɔ nu. (Hlɔ. 5:18, 19) Ee lɛ́ ɖò taji hugǎn bǐ é wɛ nyí ɖɔ gbejininɔ tɔn kúnkplá nyikɔ ɖagbe e Tɔ́ tɔn ɖó é. (Jɔb. 2:4) Enɛ gudo ɔ, ɖò nǔɖuɖu gudo tɔn e é ɖu xá xɔ́ntɔn tɔn vívɛ́ ee nyí mɛsɛ́dó lɛ é hwenu ɔ, xóɖɔɖókpɔ́ mɛsɛ́dó lɛ tɔn wá huzu ‘nǔdindɔn’ bɔ ye nɔ ɖɔ ɖɔ “mɛ̌ ka ɖó na nyí nǔɖaxó ɖò emi mɛ à jí.” Jezu ko gbɛ́ nǔ nú ahwanvu tɔn lɛ dó xó enɛ jí azɔn mɔkpan, kaka bo lɛ́ gbɛ́ nú ye gbadanu cawun enɛ. É jiwǔ ɖɔ akpɔ kún ɖó Jezu ó. É nyɔ́ wà ɔ, é ɖɔ xó nú ye kpo gbè fífá kpo. Jezu tinmɛ linlin e ye ɖó na ɖó é nú ye azɔn ɖevo kpo xomɛnyínyɔ́ kpo, bo ka wà mɔ̌ dó nǔjɔnǔ mɛ. Enɛ gudo ɔ, é kpa xɔ́ntɔn tɔn lɛ, ɖó tɛ́ e ye tɛ́ dó wǔtu tɔn kpo gbejininɔ kpo é wu.—Luk. 22:24-28; Jaan 13:1-5, 12-15.\n17 Enyi nǔ mɔhun jɛ dó wǔ we ɔ, nɛ̌ a ka na ko wà nǔ gbɔn? Mǐ sixu xwedó kpɔ́ndéwú Jezu tɔn bo fá xomɛ, enyi mǐ na bo tlɛ ɖò adohu adohu jí ɔ nɛ. Mǐ na sɔ́ jlǒ dó setónú nú gbeɖiɖe Jehovah tɔn e ɖɔ ɖɔ “mi nɔ mɔ miɖée gbɔ” é. (Kolo. 3:13) Enyi mǐ flín ɖɔ mǐ bǐ nɔ ɖɔ xó bo nɔ wà nǔ e nɔ ɖ’akpɔ nú mɛ ɖevo lɛ é ɔ, mǐ na kpéwú bo setónú nú gbeɖiɖe enɛ. (Nǔx. 12:18; Ja. 3:2, 5) Nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ kpa mɛ ɖevo lɛ ɖó jijɔ ɖagbe yetɔn wu.—Efɛ. 4:29.\nETƐWU MǏ KA ÐÓ NA KPÓ ÐÒ XOMƐFÍFÁ BA WƐ?\n18. Nɛ̌ Jehovah ka nɔ d’alɔ xomɛfátɔ́ lɛ bɔ ye nɔ wá gbeta ɖagbe lɛ kɔn gbɔn? Etɛ ye ka ɖó na wà?\n18 Mǐ na wá gbeta ɖagbe hugǎn lɛ kɔn. Nú mǐ nyí xomɛfátɔ́ ɔ jɛn Jehovah na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na wá gbeta ɖagbe lɛ kɔn ɖò ninɔmɛ syɛnsyɛn lɛ mɛ. É d’akpá ɖɔ “[xomɛfátɔ́] lɛ ɔ, [emi] nɔ sè ɖɛ yetɔn.” (Ðɛh. 10:17) É ka na lɛ́ wà nǔ hú ɖɛ mǐtɔn lɛ sise. Biblu d’akpá ɖɔ: “É nɔ kplá [xomɛfátɔ́] lɛ gbɔn hwɛjijɔ li jí; é nɔ kplɔ́n jlǒ tɔn ye.” (Ðɛh. 25:9) Jehovah nɔ na alixlɛ́mɛ enɛ lɛ gbɔn Biblu, wema lɛ, * kpo tuto e “[deví] gbejinɔtɔ́, ayiɖotenanɔ” ɔ nɔ sɔnǔ na lɛ é kpo jí. (Mat. 24:45-47) Mǐ ɖó na yí gbè nú alɔdó Jehovah tɔn, bo na sɔ́ mǐɖée hwe lobo yí gbè ɖɔ mǐ ɖó hudo alɔdó tɔn, gbɔn nǔ e Jehovah sɔnǔ na lɛ é kpinkplɔn gɔ́ nú nǔ e mǐ kplɔ́n lɛ é zinzan kpo ayi bǐ kpo gblamɛ.\n19-21. Etɛ Mɔyizi ka wà nyi dò ɖò Kadɛci? Etɛ lɛ nǔ e jɛ é ka sixu kplɔ́n mǐ?\n19 Mǐ na nyi alɔ nú nǔwanyido lɛ. Lɛ̌ lin tamɛ dó Mɔyizi jí. Nú xwè mɔkpan ɔ, é nyí xomɛfátɔ́ bo hɛn xomɛ Jehovah tɔn hun. Enɛ gudo ɔ, ɖò ɖibla yì fifónu xwè 40 ee vɛwǔ bɔ ye zán ɖò gbetótló mɛ é tɔn ɔ, Mɔyizi sɔ́ wá fá xomɛ ǎ. Nɔví nyɔnu tɔn (é na ɖibla nyí mɛ e d’alɔ bɔ è hwlɛn gbɛ̀ tɔn gán ɖò Ejipu é) wɛ kú bɔ è ɖi i dó Kadɛci bɔ é na nɔ zaan. Bɔ dìn ɔ, Izlayɛli-ví lɛ lɛ́ jɛ ɖiɖɔ jí ɖɔ è kún ɖò nukún kpé dó emi wu wɛ ganji ó. Dìn tɔn ɔ, ye “ba xó Mɔyizi nu” ɖó sin ɖè ǎ wutu. Jehovah ko bló nǔjiwǔ tobutobu enɛ lɛ gbɔn Mɔyizi jí bɔ Mɔyizi lɛ́ nyí nukɔntɔ́ ee ma ɖó cejɛnnabi ǎ é nú xwè mɔkpan có, togun ɔ lɛ́ kpó ɖò nǔ hunhún ɖɔ wɛ. É nyí sin e ma ɖè ǎ é kɛɖɛ wu wɛ ye hunhún nǔɖɔ ǎ, loɔ, ye lɛ́ hunhún nǔɖɔ dó Mɔyizi wu, cí nǔ ɖɔ é wɛ zɔ́n bɔ kɔ xú ye ɖɔhun.—Kɛ́n. 20:1-5, 9-11.\n20 Xomɛ sin Mɔyizi kaka bɔ é sɔ́ fá xomɛ ǎ. Mɔyizi ɖɔ xó nú só ɔ kpo nǔɖiɖi kpo lee Jehovah ɖɔ gbɔn n’i é ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, é ɖɔ xó nú togun ɔ kpo xomɛsin kpo bo xɔ susu nú éɖée. Enɛ gudo ɔ, é zin kpò dó só ɔ wu azɔn we bɔ sin gbà wu. Goyiyi kpo xomɛsin kpo zɔ́n bɔ é wà nǔ syɛnsyɛn ɖé nyi dò. (Ðɛh. 106:32, 33) Xomɛfífá e Mɔyizi ma ɖexlɛ́ ǎ nú táan klewun ɖé é zɔ́n bɔ è yí gbè bonu é yì Akpádídó Yikúngban ɔ jí ǎ.—Kɛ́n. 20:12.\n21 Kpɔ́ndéwú enɛ kplɔ́n nǔ xɔ akwɛ ɖé lɛ mǐ. Nukɔntɔn ɔ, mǐ ɖó na dó gǎn bo na kpó ɖò xomɛfátɔ́ nyí wɛ hwebǐnu. Enyi mǐ dóvɛ̌ na kpɛví ɖé ɔ, goyiyi na yí tɛn bɔ mǐ na lin tamɛ kpɔ́n cobo ɖɔ xó bo lɛ́ wà nǔ ǎ. Wegɔ́ ɔ, adohu adohu sixu zɔ́n bɔ mǐ ba hlɔnhlɔn kpò, enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na tɛ́n kpɔ́n bo na nɔ fá xomɛ, enyi è na bo tlɛ ɖò kɔ gbidí nú mǐ wɛ ɔ nɛ.\n22-23. (a) Etɛwu mǐ ka ɖó na kpó ɖò xomɛfífá ba wɛ? (b) Etɛ xó e ɖò Sofoníi 2:3 mɛ é ka xlɛ́?\n22 È na cyɔn alɔ mǐ jí. Zaanɖé dìn ɔ, Jehovah na sú mɛ nyanya lɛ sín kún dó sín ayikúngban ɔ jí, bɔ é na kpò xomɛfátɔ́ lɛ kɛɖɛ. Enɛ gudo ɔ, fífá nǔjɔnǔ tɔn na ɖò ayikúngban ɔ jí. (Ðɛh. 37:10, 11) A ka na ɖò xomɛfátɔ́ enɛ lɛ mɛ à? Enyi a wà nǔ sɔgbe xá nǔ e Jehovah byɔ we kpo akpakpa sɔ́ mɛ kpo bɔ gbeyiɖɔ Sofoníi wlan é ɔ, a sixu ɖò ye mɛ.—Xà Sofoníi 2:3, nwt.\n23 Etɛwu Sofoníi 2:3 ka ɖɔ: “Vlafo è na sɔ́ mi hwlá”? Xó enɛ xlɛ́ ɖɔ Jehovah kún kpéwú bo na cyɔn alɔ mɛ ɖěɖee nɔ hɛn xomɛ hun i, bɔ é yí wǎn na lɛ é jí ó ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖó na wà nǔɖe cobɔ é na cyɔn alɔ mǐ jí. Mǐ hɛn ɔ mǐ na gán ɖò “xomɛsinzán Jehovah tɔn gbè” bo na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi, enyi mǐ dó gǎn dìn bo ba xomɛfífá bo nyɔ́ ɖò Jehovah nukúnmɛ ɔ nɛ.\nETƐ KPƆ́NDÉWÚ MƐ ELƆ LƐ TƆN KA KPLƆ́N MǏ DÓ XOMƐFÍFÁ WU?\nHananiya, Micaɛli kpo Azalya kpo.\nHAN 120 Nyǐ Mɛfífá Klisu Ðɔhun\n^ akpá. 5 È nɔ jì mɛɖebǔ tlolo bɔ é nɔ nyí xomɛfátɔ́ ǎ. Kplɔ́n wɛ mǐ ɖó na kplɔ́n bo huzu xomɛfátɔ́. Mǐ sixu mɔ ɖɔ enyi mǐ ɖò nǔ wà ɖó kpɔ́ xá mɛfífá lɛ wɛ ɔ, mǐ hɛn ɔ mǐ na fá xomɛ, amɔ̌, mǐ sixu lɛ́ mɔ ɖɔ é vɛwǔ ɖɔ è ni nɔ fá xomɛ hwenu e è kpé nǔ xá goyitɔ́ lɛ é. Xóta elɔ na ɖɔ xó dó ɖé lɛ ɖò wuvɛ̌ ɖěɖee jí mǐ ɖó na ɖu ɖè, cobo na mɔ tɛn dó sɔnǔ nú jijɔ ɖagbeɖagbe e nyí xomɛfífá é é wu.\n^ akpá. 3 TINMƐ ÐÉ LƐ: Xomɛfífá. Mɛ e nyí xomɛfátɔ́ lɛ é nɔ nyɔ́ xomɛ hwenu e ye ɖò nǔ wà xá mɛ ɖevo lɛ wɛ é, bo nɔ kpó ɖò mɛfífá nyí wɛ hwenu e è tlɛ ba nǔɖɔ ye é. Mɛɖéesɔ́hwe. Mɛ e nyí mɛɖéesɔ́hwetɔ́ lɛ é nɔ yigo, alǒ mɔ yeɖée ǎ; ye nɔ mɔ ɖɔ mɛ ɖevo lɛ hugǎn emi. Nú è ɖɔ Jehovah nɔ sɔ́ éɖée hwe ɔ, tinmɛ tɔn wɛ nyí ɖɔ é nɔ wà nǔ xá mɛ e hwe hú i lɛ é kpo wanyiyi kpo kpodo nǔblawukúnúmɛ kpan.\n^ akpá. 12 Babilɔnunu lɛ wɛ na nyikɔ Cadlaki, Mɛcaki kpo Abɛdi-Nɛgo kpo ɔ Eblée atɔn lɛ.—Dan. 1:7.\n^ akpá. 18 Ði kpɔ́ndéwú ɔ, kpɔ́n xóta “Nọ Basi Nudide He Nọ Gbògbéna Jehovah Lẹ” ee tɔ́n ɖò Atɔxwɛ (Gungbe) 15 avril 2011 tɔn mɛ é.\n^ akpá. 59 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Jezu fá xomɛ bo gbɛ́ nǔ nú ahwanvu tɔn lɛ dɛ̌dɛ̌ hwenu e ye dɔn nǔ dó mɛ e nyí nǔsuɖaxó ɖò ye mɛ é wu gudo é.


Jezu Huzu Ninɔmɛ | Gbɛzán Jezu Tɔn\nJezu Huzu Ninɔmɛ\nMATIE 16:28–17:13 MAKI 9:1-13 LUKI 9:27-36\nÈ MƆ KLISU ÐÒ SUSU TƆN MƐ\nMƐSƐ́DÓ LƐ SÈ GBÈ MAWU TƆN\nHwenu e Jezu ɖò nǔ kplɔ́n gbɛtɔ́ lɛ wɛ ɖò Sezalée Filipu tɔn e ɖó kilomɛtlu 25 mɔ̌ dó Ɛmɔ́ɔ Só ɔ é sín gbě jí wɛ é ɔ, é ɖɔ xó ɖé b’ɛ hɛn hǔn nú ahwanvu tɔn lɛ: “Ma ɖɔ nugbǒ nú mi: mɛɖé lɛ ɖò mi mɛ fí dìn, bo na kú cobo na mɔ nyɛ Gbɛtɔ́ví ɔ wá ɖu axɔsu ɖò gbɛtɔ́ lɛ nu ǎ.”—Matie 16:28.\nNǔ e ɖɔ wɛ Jezu ɖè é ɖó na ko kpaca ahwanvu lɛ. Aklunɔzán gblamɛ ɖokpo mɔ̌ gudo ɔ Jezu kplá mɛsɛ́dó tɔn atɔn bɔ ye xá só ɖaxó ɖé jí, ye wɛ nyí Piyɛ́ɛ, Jaki kpo Jaan kpo. É sixu ko nyí zǎnmɛ ɖó ahwanvu atɔn lɛ ɖò amlɔ dɔ́ wɛ. Hwenu e Jezu ɖò ɖɛ xò wɛ é ɔ, ninɔmɛ tɔn huzu ɖò nukɔn yetɔn. Mɛsɛ́dó lɛ mɔ bɔ nukún tɔn mɛ ɖò kínkɔ́n wɛ hwesivɔ ɖɔhun bɔ awu tɔn lɛ wé pépépé weziza ɖɔhun bo nɔ kɔ́n.\nEnɛ gudo ɔ, mɛ wè wá xwetɔ́n bo nɔte nú “Mɔyizi kpo Elíi kpan.” Ye jɛ xó ɖɔ xá Jezu jí dó “lee é na gosin gbɛmɛ fí gbɔn ɖò Jeluzalɛmu ɔ wu.” (Luki 9:30, 31) Kú Jezu tɔn kpo fɔ́n e é na fɔ́n sín kú bɔ d’ewu é kpo wɛ ɖò gbɛmɛ fí gigosin ɔ nyí wɛ, xó enɛ ɔ, é ko ɖɔ wá yì b’ɛ lín ǎ. (Matie 16:21) Xóɖɔɖókpɔ́ enɛ gbɔn vo bǐ sésé nú nǔ e Piyɛ́ɛ byɔ Jezu é; kú winnyadómɛ tɔn Jezu tɔn nyí nùɖé bɔ é na gló ǎ.\nEe mɛsɛ́dó atɔn lɛ fɔ́n ganji dìn é ɔ, ye mɔ nǔ bo sè nǔ b’ɛ kpaca ye. Nǔmimɔ ɖé wɛ, amɔ̌, é cí nùɖé wɛ bo ɖò jijɛ wɛ nugbǒ nugbǒ ɖɔhun kaka bɔ Piyɛ́ɛ ɖesunɔ ɖ’alɔ ɖ’emɛ, ɖó é ɖɔ: “Mɛ̌si, fí e mǐ wá dìn ɔ nyɔ́ mɛ! Mǐ na gbá goxɔ atɔn, towe ɖokpo, Mɔyizi tɔn ɖokpo, Elíi tɔn ɖokpo.” (Maki 9:5) Piyɛ́ɛ ɖɔ goxɔ gbigbá xó ɖó é ba ɖɔ nǔmimɔ ɔ ni kpó ɖò yiyi wɛ wutu wɛ à?\nHwenu e Piyɛ́ɛ kpó ɖò xó ɖɔ wɛ é ɔ, akpɔ́kpɔ́ wewé tété ɖé wá cyɔn ye bɔ gbè ɖé tɔ́n sín akpɔ́kpɔ́ ɔ mɛ bo ɖɔ: “Vǐ ce vívɛ́ná wɛ mɛ elɔ nyí; xomɛ nɔ hun mì dó wutu tɔn; mi ɖótó è.” Ee mɛsɛ́dó lɛ sè gbè Mawu tɔn é ɔ, xɛsi ɖi ye bɔ ye xwè agbɔnnúsú dò, amɔ̌, Jezu ɖɔ nú ye ɖɔ: “Mi site, mi ma ɖi xɛsi ó.” (Matie 17:5-7) Ee mɛsɛ́dó atɔn lɛ site é ɔ, ye sɔ́ mɔ mɛɖé zɛ Jezu wu ǎ. Bɔ nǔmimɔ ɔ fó ɖó finɛ. Ee ayǐ hɔ́n bɔ ye ɖò te jɛ sín só ɔ jí wɛ é ɔ, Jezu ɖegbe nú ye ɖɔ: “Mi ma ɖɔ nǔ e mi mɔ ɔ nú mɛɖé cobonu Mawu na fɔ́n nyɛ Gbɛtɔ́ví ɔ sín kú ó.”—Matie 17:9.\nElíi e tɔ́n ɖò nǔmimɔ ɔ mɛ é zɔ́n bɔ nùkanbyɔ ɖé fɔ́n. “Nɛ̌ ka gbɔn bɔ sɛnkplɔnmɛtɔ́ lɛ nɔ ɖɔ Elíi wɛ na jɛ nukɔn wá hwɛ̌?” wɛ mɛsɛ́dó lɛ kanbyɔ. Jezu yí gbè nú ye ɖɔ: “Elíi ɔ ko wá, bɔ ye mɔ ɛ, cobo tuùn i ǎ.” (Matie 17:10-12) Jaan Baptɛmublonumɛtɔ́ ɔ xó ɖɔ wɛ Jezu ɖè, é wà azɔ̌ ɖokpo ɔ e Elíi wà é. Elíi bló ali ɖó nú Elizée, bɔ Jaan blóɖó nú Klisu.\nKpɔ́n lee nǔmimɔ enɛ na ko dó wusyɛn lanmɛ nú Jezu kpo mɛsɛ́dó lɛ kpo sɔ́ é! Susu e Axɔsuɖuto Klisu tɔn ɖó é sín yɛ wɛ nyí enɛ. Mɔ̌ mɛ ɔ, ahwanvu lɛ mɔ “Gbɛtɔ́ví ɔ wá ɖu axɔsu ɖò gbɛtɔ́ lɛ nu” lee Jezu ko d’akpá tɔn gbɔn é. (Matie 16:28) Hwenu e ye ɖò só ɔ jí é ɔ, ye “mɔ susu ɖaxó e é ɖó ɔ kpo nukún [ye]ɖesunɔ tɔn kpo.” Falizyɛn lɛ ɖò wuntun e xlɛ́ ɖɔ Jezu wɛ nyí Axɔsu e Mawu sɔ́ é ba wɛ có é ka na wuntun ɖě ye ǎ. Amɔ̌, ali hun nú ahwanvu Jezu tɔn e ye kpo é kpo vɛ́ lɛ é bɔ ye mɔ ninɔmɛ huzuhuzu tɔn lobɔ enɛ nyí kúnnuɖenú ɖé bo hɛn nǔɖɔɖ’ayǐ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ lidǒ. Enɛ wu ɔ, Piyɛ́ɛ wá kpéwú bo ɖɔ: “Mǐ lɛ́ ɖó jiɖiɖe dó wɛn e gbeyiɖɔ Mawu tɔn lɛ dó ɔ wu ganji.”—2 Piyɛ́ɛ 1:16-19.\nNɛ̌ mɛɖé lɛ ka mɔ bɔ Jezu wá ɖu axɔsu ɖò gbɛtɔ́ lɛ nu jɛ nukɔn nú kú yetɔn gbɔn?\nÐò nǔmimɔ ɔ mɛ ɔ, etɛ jí Mɔyizi kpo Elíi kpo ka ɖɔ xó dó xá Jezu?\nEtɛwu ninɔmɛ huzuhuzu ɔ ka dó wusyɛn lanmɛ nú ahwanvu Klisu tɔn lɛ?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Jezu Huzu Ninɔmɛ


Jezu Kplɔ́n Nǔ Nyɔnu Samalíinu Ðé | Gbɛzán Jezu Tɔn\nJEZU KPLƆ́N NǓ NYƆNU SAMALÍINU ÐÉ KPO MƐ ÐEVO LƐ KPO\nSINSƐN-BIBLO E MAWU YÍ GBÈ NA É\nHwenu e Jezu kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo gosin Judée bo wá xwè Galilée é ɔ, ye mlɛ́ totaligbé li e gbɔn tokpɔn Samalíi tɔn mɛ é. Nǔ ko cikɔ nú ye tawun, ɖó ali gaga e ye zɔn é wu. Ðibla yì gan wěwè hwemɛ tɔn mɛ mɔ̌ ɔ, ye nɔte ɖò toxo Sicáa tɔn mɛ ɖò sɛ́tɔ̀ e Jakɔbu kun alǒ sú axɔ bɔ è kun n’i sín xwè kanweko mɔkpan ɖíe é kpá. Kaka jɛ hwe mǐtɔn nu ɔ, è sixu mɔ sɛ́tɔ̀ enɛ ɔ ɖò malin-malin dó toxo e nɔ nyí Naplouse ɖò égbé é mɛ.\nHwenu e Jezu ɖò gbigbɔjɛ wɛ ɖò sɛ́tɔ̀ ɔ tó é ɔ, ahwanvu tɔn lɛ yì nùɖuɖu xɔ gbé ɖò toxo e sɛkpɔ finɛ é mɛ. Ee ye gosin finɛ gudo é ɔ, nyɔnu Samalíinu ɖé wá sìn dun gbé. Jezu ɖɔ n’i ɖɔ: “Nǎ sìn mì ma nu.”—Jaan 4:7, 8.\nÐò kpaà mɛ ɔ, Jwifu lɛ kpo Samalíinu lɛ kpo ka nɔ jɛ kpɔ́ ǎ, ɖó kɛn ɖé lɛ ko dó ɖɔ dò ɖò tɛntin yetɔn. Enɛ wu ɔ, é kpaca nyɔnu ɔ tawun, bɔ é kanbyɔ ɖɔ: “Nɛ̌ hwi mɛ e nyí Jwifu ɔ ka wá ɖò sìn byɔ nyɛ mɛ e nyí Samalíinu é wɛ gbɔn?” Jezu yí gbè n’i ɖɔ: “Enyi a ko tuùn nǔ e Mawu nɔ na mɛ ɔ, bo tuùn nyɛ mɛ e ɖɔ nú we ɖɔ: nǎ sìn mì ma nu ɔ wɛ ɔ, hwiɖesu wɛ na ko byɔ sìn mì bɔ un na ko na sìn e nɔ na gbɛ̀ mɛ ɔ we.” Nyɔnu ɔ ɖɔ: “Mɛɖaxo! A ma ka ɖó nùɖé, bo na dó dun sìn ɔ na nɛ, tɔ̀ ɔ ka lɛ́ gɔ́ngɔ́n. Fitɛ a ka na ba sìn e nɔ na gbɛ̀ mɛ é sín? Tɔ́gbó mǐtɔn Jakɔbu wɛ kun tɔ̀ elɔ nú mǐ. Éɖesunɔ nu sìn tɔn; vǐ tɔn lɛ kpodo kanlin tɔn lɛ kpo nu sìn tɔn. Hwɛ lin ɖɔ emi hugǎn ɛ wɛ à?”—Jaan 4:9-12.\n“Mɛɖebǔ nu sìn elɔ ɔ, kɔ na lɛ́ xú i,” wɛ Jezu ɖɔ. “Mɛ e ka na nu sìn e nyɛ na na ɛ ɔ, kɔ sɔ́ na xú i gbeɖé ǎ. Sìn e nyɛ na na ɛ ɔ, na huzu tɔjɔtɛn e mɛ sìn e nɔ na gbɛ̀ mavɔmavɔ mɛ é na nɔ sà sín é.” (Jaan 4:13, 14) Nǔ cikɔ nú Jezu có, é jló bo na má nugbǒ e nɔ hwlɛn mɛ gán lɛ é xá nyɔnu Samalíinu ɔ.\nEnɛ gudo ɔ, nyɔnu ɔ ɖɔ: “Mɛɖaxo, kɛnklɛn bo na sìn enɛ mì, nú kɔ ma sɔ́ xú mì, bonu ma lɛ́ tɔ́n sìn dun gbé wá fí ó.” Dìn ɔ, é cí ɖɔ Jezu yì xota ɖevo jí bo ɖɔ nú nyɔnu ɔ ɖɔ: “Yì ylɔ asú towe wá fí.” Nyɔnu ɔ yí gbè n’i ɖɔ: “Un ma ɖó asú nɛ.” Amɔ̌, kpɔ́n lee nawe ɔ na ko sí nǔ gbɔn hwenu e Jezu ɖɔ xó elɔ lɛ n’i é! É ɖɔ: “Un ɖó asú ǎ e a ɖɔ ɔ, xó nugbǒ wɛ nyí bɔ a ɖɔ. Ðó a ko da asú atɔ́ɔ́n wá yì, bɔ mɛ e kpodo hwi kpo ɖò yiyi wɛ dìn ɔ lɔ nyí asú towe ǎ.”—Jaan 4:15-18.\nNyɔnu ɔ mɔ nǔ jɛ xó e Jezu ɖɔ é mɛ céɖécéɖé, bo ɖɔ kpo nǔkpacamɛ kpo ɖɔ: “Mɛɖaxo, un mɔ dìn ɖɔ gbeyiɖɔ Mawu tɔn wɛ a nyí.” Enɛ gudo ɔ, é xlɛ́ ɖɔ emi ɖó jlǒ ɖò nǔ gbigbɔ tɔn lɛ mɛ. Gbɔn nɛ̌ é? É ɖɔ: “Tɔ́gbó mǐtɔn lɛ [Samalíinu lɛ] sɛ̀n Mawu ɖò só elɔ jí [Galizimu Só, ee ma lín dó finɛ ǎ é], bɔ mi mɛ Jwifu lɛ ka nɔ ɖɔ fí e è ɖó na sɛ̀n Mawu ɖè ɔ wɛ nyí Jeluzalɛmu.”—Jaan 4:19, 20.\nAmɔ̌, Jezu tinmɛ ɖɔ fí e è na sɛ̀n Mawu ɖè é kún nyí nǔ taji ɔ ó. É ɖɔ: “Hwenu ɖò na sù wɛ, bɔ é sɔ́ na nyí só elɔ jí wɛ mi na nɔ sɛ̀n Mawu Tɔ́ ɔ ɖè ǎ, é ka sɔ́ na lɛ́ nyí Jeluzalɛmu wɛ mi na nɔ sɛ̀n ɛ ɖè ǎ.” Enɛ gudo ɔ, é ɖɔ n’i ɖɔ: “Hwe ɔ nu ɖò na sù wɛ, eɖíe ka ko sù è, bɔ Mawu sɛntɔ́ titewungbe lɛ na sɛ̀n Tɔ́ ɔ gbɔn hlɔnhlɔn [gbigbɔ] ɔ tɔn mɛ, bo na sɛ̀n ɛ ɖò nugbǒ mɛ. Ðó Mawu sɛntɔ́ mɔhunkɔ lɛ ba wɛ Tɔ́ ɔ ɖè.”—Jaan 4:21, 23, 24.\nFí e sɛ̀n Tɔ́ ɔ ɖè wɛ Mawu sɛntɔ́ nugbǒ lɛ ɖè é wɛ é nɔ kpɔ́n ǎ, loɔ, lee sɛ̀n ɛ gbɔn wɛ ye ɖè é wɛ é nɔ kpɔ́n. Nǔ enɛ jiwǔ nú nyɔnu ɔ tawun. “Un nywɛ ɖɔ Mɛsiya ɔ ɖó na wá,” wɛ é ɖɔ. “Hwenu e éyɛ na wá ɔ, é na tín nǔ bǐ mɛ nú mǐ.”—Jaan 4:25.\nEe é ɖɔ mɔ̌ gudo é ɔ, Jezu kɔ́n sɛ̀ sín nugbǒ taji ɖé jí n’i, bo ɖɔ: “Nyɛ mɛ e nyí mɔ̌ ɔ ɖíe ɖò xó ɖɔ nú we wɛ é.” (Jaan 4:26) Lin tamɛ dó nǔ elɔ wu! Sìn dun gbé wɛ nyɔnu ɔ wá hwemɛ cíɖíɖí. Amɔ̌, Jezu jɔwu i ɖò ali jiwǔ ɖé nu. É ɖɔ nǔ e é cí ɖɔ é ma ko ɖɔ nyì wɛn nú mɛ ɖevo lɛ kpɔ́n ǎ é n’i tlɔlɔ; é wɛ nyí ɖɔ éyɛ wɛ nyí Mɛsiya ɔ.\nSAMALÍINU GÈGĚ ÐI NǓ\nAhwanvu Jezu tɔn lɛ lɛkɔ sín Sicáa kpo nùɖuɖu kpo. Ye mɔ ɛ ɖò sɛ́tɔ̀ Jakɔbu tɔn e kɔn ye jó è dó nyì é, amɔ̌ dìn ɔ, é ɖò xó ɖɔ xá nyɔnu Samalíinu ɖé wɛ. Hwenu e ahwanvu lɛ wá é ɔ, nyɔnu ɔ jó tɔyizɛ́n tɔn dó bo ɖido toxo ɔ mɛ.\nEe nyɔnu ɔ jɛ Sicáa é ɔ, é jla nǔ e Jezu ɖɔ n’i é nú mɛ lɛ. É ɖɔ nú ye kpo ganjɛwu kpo ɖɔ: “Mi vɛ́ wá kpɔ́n! Nya ɖě ɖíe! É ɖɔ nǔ e un wà ɔ bǐ nú mì.” Enɛ gudo ɔ, vlafo bo na dó flɔ́ dobanunǔ sín zo dó lanmɛ nú ye ɔ, é kanbyɔ ye ɖɔ: “Klisu ɔ na ko wɛ à cé?” (Jaan 4:29) Nùkanbyɔ ɖé wɛ enɛ nyí dó xota titewungbe ɖé jí, bo nɔ jló mɛ lɛ sín Mɔyizi hwenu ɖokpoo. (Sɛ́nflínmɛ 18:18) É zɔ́n bɔ mɛ lɛ tɔ́n sín toxo ɔ mɛ bo wá kpɔ́n Jezu kpo nukún yeɖesunɔ tɔn lɛ kpo.\nHwenɛnu ɔ, ahwanvu Jezu tɔn lɛ ɖò vo sà n’i wɛ ɖɔ é ni ɖu nǔ e ye xɔ wá é. Amɔ̌, é ɖɔ nú ye ɖɔ: “Nùɖuɖu e mi ma tuùn ǎ ɔ wɛ ɖò así ce.” Ahwanvu lɛ sè mɔ̌ é ɔ, é kpaca ye bɔ ye jɛ ɖiɖɔ ɖò yeɖée tɛntin jí ɖɔ: “Mɛɖé wɛ ka ko hɛn nùɖuɖu wá n’i à?” Jezu zán xógbe e kplɔ́n nǔ gègě ahwanvu tɔn lɛ é bo dó tinmɛ nú ye kpo xomɛnyínyɔ́ kpo ɖɔ: “Nùɖuɖu ce wɛ nyí ɖɔ ma bló jlǒ mɛ e sɛ́ mì dó ɔ tɔn, bo ka wà azɔ̌ e é zɔ́n mì ɔ yì kpé.”—Jaan 4:32-34.\nAzɔ̌ e xó ɖɔ wɛ Jezu ɖè é nyí nǔkún-yiyazɔ́ ee kpò sun ɛnɛ mɔ̌ hwenɛnu é ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, nǔkún-yiya ɖò gbigbɔ lixo sín xó ɖɔ wɛ Jezu ɖè, lee é ɖexlɛ́ gbɔn bɔ d’ewu é; é ɖɔ: “Mi ni kpɔ́n gle lɛ ganji; jinukún lɛ ko mya gò, bo ko sù yiya. Nǔkún-yatɔ́ nɔ yí azɔ̌kwɛ tɔn, bo nɔ kplé nǔkún lɛ nú gbɛ̀ mavɔmavɔ, bonu nǔdotɔ́ ɔ kpodo nǔkún-yatɔ́ ɔ kpo bǐ na kplé, bo na j’awǎ.”—Jaan 4:35, 36.\nJezu mɔ lè e tɔ́n sín xó e é ɖɔ nú nyɔnu Samalíinu ɔ mɛ é. Sicáanu gègě gbɔn kúnnu e nyɔnu ɔ ɖè n’i é kɔli bo ɖò nǔ ɖi n’i wɛ, ɖó é nɔ ɖɔ nú mɛ lɛ ɖɔ: “É ɖɔ nǔ e un wà lɛ bǐ nú mì.” (Jaan 4:39) Enɛ wu ɔ, ee ye gosin Sicáa bo wá sɛ́tɔ̀ ɔ nu é ɔ, ye byɔ Jezu ɖɔ é ni nɔ gɔ̌n emitɔn bo lɛ́ kplɔ́n nǔ ɖevo lɛ emi d’eji. Jezu yí gbè nú nǔ e ye byɔ ɛ é bo nɔ Samalíi nú azǎn wè.\nEe Samalíinu lɛ ɖò tó ɖó Jezu wɛ é ɔ, ye mɛ gègě ɖevo lɛ́ ɖi nǔ n’i. Ye ɖɔ nú nyɔnu ɔ ɖɔ: “É sɔ́ nyí xó e a ɖɔ nú mǐ ɔ wu wɛ mǐ ɖi nǔ ǎ, loɔ, é ɖɔ xó bɔ mǐɖesunɔ sè, bo tuùn ɖɔ é wɛ nyí Mɛhwlɛngantɔ́ gbɛ̀ ɔ tɔn nugbǒ.” (Jaan 4:42) É ɖò wɛn ɖɔ kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖé wɛ nyɔnu Samalíinu ɔ zé ɖ’ayǐ dó lee mǐ sixu ɖekúnnu nú Klisu gbɔn é wu, é wɛ nyí ɖɔ mǐ ɖó na nɔ flɔ́ dobanunǔ sín zo dó lanmɛ nú mɛ e ɖò tó ɖó mǐ wɛ lɛ é bonu ye na dó sixu mɔ nǔ ɖevo lɛ.\nFlín ɖɔ sun ɛnɛ mɔ̌ wɛ nǔkún-yiya ɔ kpò, é ɖò wɛn ɖɔ ɔji-yiya wɛ, bɔ Xwèjísun alǒ Lidosun mɛ wɛ mɛ lɛ ka nɔ ya ɔji ɔ ɖò xá enɛ mɛ. Enɛ wu ɔ, Abɔxwísun alǒ Woosun mɛ wɛ nǔ e mǐ ɖɔ wá yì nɛ lɛ é na ko jɛ. Enɛ xlɛ́ ɖɔ ɖò Dindinwayixwe xwè 30 H.M. tɔn ɔ gudo ɔ, Jezu kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo xɔ sun tantɔn mɔ̌ ɖò Judée, bo ɖò nǔ kplɔ́n mɛ wɛ lobo ɖò baptɛm bló nú mɛ wɛ. Dìn ɔ, ye wlí ali gbɔn totaligbé ɖido tò yetɔn mɛ ɖò Galilée. Etɛ ka ɖò te kpɔ́n ye ɖò dɔ̌n?\nMƐ̌ MƐ̌ E KA NYÍ SAMALÍINU LƐ?\nXá e mɛ è nɔ ylɔ ɖɔ Samalíi é ɖò Judée kpo Galilée kpo tɛntin, lobo ɖò taligbé nú Judée bo ɖò afɔligbé nú Galilée. Ee Axɔsu Salomɔ́ɔ kú gudo é ɔ, akɔta wǒ e ɖò taligbé ɖò Izlayɛli lɛ é klán xá akɔta Judáa kpo Bɛnjamɛ́ɛ kpo tɔn lɛ.\nMɛ e ɖò akɔta wǒ enɛ lɛ mɛ lɛ é jɛ nyibuví sɛ̀n jí. Enɛ wu ɔ, ɖò xwè 740 J.H.M. ɔ, Jehovah tin bɔ Asilíinu lɛ tɔ́n ahwan Samalíi. Ye wlí tò ɔ mɛ nu lɛ gègě, lobo bɛ́ mɛ ɖevo lɛ sín Axɔsuɖuto Asilíi Tɔn ɔ mɛ wá tò ɔ mɛ. Vodunsɛntɔ́ enɛ lɛ wá da Izlayɛli-ví e kpó ɖò tò ɔ mɛ lɛ é. Hwenu ɖò yiyi wɛ é ɔ, mɛ e ɖò xá enɛ mɛ lɛ é jɛ nǔ ɖi nú nùɖé lɛ jí bo lɛ́ jɛ walɔ ɖé lɛ zán jí bɔ ye sɔgbe kpo Sɛ́n Mawu Tɔn kpo, ɖi adagbigbo. É ɖò mɔ̌ có, è sixu ylɔ sinsɛn sín nǔwiwa yetɔn lɛ ɖɔ sinsɛn-biblo nugbǒ ɔ ǎ.—2 Axɔsu lɛ 17:9-33; Ezayíi 9:8.\nÐò Jezu sín hwenu ɔ, Samalíinu lɛ yí gbè nú wema e Mɔyizi wlan lɛ é, amɔ̌, ye nɔ sɛ̀n Mawu ɖò tɛmpli mɛ ɖò Jeluzalɛmu ǎ. Ye gbá tɛmpli ɖé ɖó Galizimu Só jí, ɖò malin-malin dó Sicáa, bo ko zán nú xwè mɔkpan, lobɔ è gbà tɛmpli enɛ có, ye kpó ɖò sinsɛn yetɔn bló wɛ ɖò só enɛ jí. Kɛn e ɖò Samalíinu lɛ kpo Jwifu lɛ kpo tɛntin é jɛ wě ɖò sinsɛnzɔ́ Jezu tɔn hwenu.—Jaan 8:48.\nEtɛwu é ka kpaca nyɔnu Samalíinu ɔ ɖɔ Jezu kɛnu dó wǔ tɔn?\nEtɛ Jezu ka kplɔ́n nyɔnu ɔ dó sìn gbɛ̀ tɔn ɔ kpo fí e è na sɛ̀n Mawu ɖè é kpo wu?\nNɛ̌ Jezu ka ɖè mɛ e é nyí é xlɛ́ nyɔnu Samalíinu ɔ gbɔn? Etɛ é ka ɖɔ dó sinsɛn-biblo e nɔ nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ é wu?\nGbeta tɛ kɔn nyɔnu Samalíinu ɔ ka wá dó Jezu wu? Nɛ̌ é ka wà nǔ gbɔn ɖò enɛ gudo?\nEtɛ wà wɛ Jezu kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo ka ɖè ɖò Dindinwayixwe xwè 30 H.M. tɔn ɔ gudo?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Jezu Kplɔ́n Nǔ Nyɔnu Samalíinu Ðé


“Mǐ Jló Na Xwedó Mi”—Zakalíi 8:23 | Ee Bɔkun É\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Aukan Ayɔgbe Baoulé Bassa (Cameroun) Bichlamar Boulou Cakchiquel Cambodge-Gbè Chitonga Chokwe Chol Cibemba Cinyanja Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Dangme Efik Espagne-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Garifuna Glɛnsigbe Groenland-Gbè Haoussa Hmong (White) Iban Ibo Isoko Italie-Gbè Kabiye Karen (S'gaw) Kazakh Kikaonde Kikongo Kiluba Kimbundu Kisi Kisonge Kongo Krio Kwangali Kwanyama Laos-Gbè Lifu Lingala Lunda Luvale Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mazatèque Huautla Tɔn Mende Mixe Mizo Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndonga Ngabere Ngangela Nyaneka Nzema Otètèla Pidgin (Cameroon) Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Saramacca-Gbè Sepedi Sesotho (Lesotho) Silozi Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tahiti-Gbè Tiv Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Twi Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Venda Wallis-Gbè Wayuunaiki Xhosa Zoulou\n“Mǐ jló na xwedó mi, ɖó mǐ sè ɖɔ Mawu ɖò kpɔ́ xá mi.”—ZAKALÍI 8:23.\nHAN LƐ: 65, 122\nNɛ̌ Zakalíi 8:23 ka ɖò jijɛ wɛ gbɔn?\nLinlin tɛ Klisanwun e gbigbɔ ɖè lɛ é ka ɖó na nɔ ɖó dó yeɖée wu?—1 Kɔlɛntinu lɛ 4:6-8.\nEtɛwu mɛ nabi e nɔ ɖu wɔxúxú ɔ bo nɔ nu vɛɛn ɔ ɖò Flǐn hwenu é ma ka ɖó na nyí linkpɔ́n nú mǐ ǎ?—Hlɔmanu lɛ 9:11, 12, 16.\n1, 2. (a) Etɛ Jehovah ka ɖɔ ɖɔ é na jɛ ɖò hwe mǐtɔn nu? (b) Nùkanbyɔ tɛ lɛ ka na mɔ xósin ɖò xota elɔ mɛ? (Kpɔ́n fɔtóo e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\nJEHOVAH ɖɔ ɖɔ ɖò hwe mǐtɔn nu ɔ “jonɔ wǒ na tíìn, bɔ ye mɛ ɖokpo ɖokpo na dó gbè vovo: ye na hɛn Jwifu ɖokpo sín awu ɖaxó sín tó majómajó bo dó hɛn ɛ ɖó te bo na ɖɔ n’i ɖɔ: ‘Mǐ jló na xwedó mi, ɖó mǐ sè ɖɔ Mawu ɖò kpɔ́ xá mi.’” (Zakalíi 8:23) “Jwifu” ɔ nɔte nú mɛ ɖěɖee Mawu sɔ́ gbigbɔ mímɛ́ dó ɖè lɛ é. È nɔ lɛ́ ylɔ ye ɖɔ “Izlayɛli Mawu tɔn.” (Galatinu lɛ 6:16, NW) “Jonɔ wǒ” lɛ nɔte nú mɛ ɖěɖee ɖó nukúnɖiɖo bo na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò ayikúngban jí é. Ye tuùn ɖɔ Jehovah dó nú kplékplé mɛ enɛ lɛ e gbigbɔ ɖè é tɔn, bɔ ye mɔ ɖɔ wǔjɔmɛ sín nǔ wɛ é nyí ɖɔ ye na nɔ kpɔ́ xá ye bo sɛ̀n ɛ.\n2 Gbeyiɖɔ Zakalíi ɖɔhun ɔ, Jezu ɖɔ ɖɔ togun Mawu tɔn na nɔ kpɔ́. É tinmɛ ɖɔ mɛ ɖěɖee ɖó nukúnɖiɖo jixwé tɔn lɛ é nyí “lɛngbɔhwan kpɛví,” bɔ mɛ ɖěɖee ɖó nukúnɖiɖo ayikúngban jí tɔn lɛ é nyí “lɛngbɔ̌ ɖevo lɛ.” Amɔ̌, Jezu ɖɔ ɖɔ ye bǐ na nyí ‘lɛngbɔhwan ɖokpo’ bo na ɖó ‘lɛngbɔnyitɔ́ ɖokpo.’ (Luki 12:32; Jaan 10:16) Ðó ye nyí gbɛ̌ta wè wutu ɔ, mɛɖé lɛ sixu kanbyɔ ɖɔ: (1) Lɛngbɔ̌ ɖevo lɛ ka ɖó na tuùn mɛ ɖěɖee gbigbɔ ɖè ɖò égbé lɛ é bǐ sín nyikɔ wɛ à? (2) Linlin tɛ mɛ ɖěɖee gbigbɔ ɖè lɛ é ka ɖó na nɔ ɖó dó yeɖée wu? (3) Enyi mɛɖé ɖò agun ce mɛ, bo jɛ wɔxúxú ɔ ɖu jí lobo jɛ vɛɛn ɔ nu jí ɖò Flǐn hwenu ɔ, nɛ̌ un ka ɖó na nɔ wà nǔ xá ɛ gbɔn? (4) Enyi un mɔ nú mɛ nabi e nɔ ɖu wɔxúxú ɔ lobo nɔ nu vɛɛn ɔ ɖò Flǐn hwenu lɛ é fɔ́n bo ɖò jijɛji wɛ ɔ, enɛ ka ɖó na nyí linkpɔ́n nú mì wɛ à? Xota elɔ na na xósin nú nùkanbyɔ enɛ lɛ.\nMǏ KA ÐÓ NA TUÙN MƐ ÐĚÐEE GBIGBƆ ÐÈ ÐÒ ÉGBÉ LƐ É BǏ SÍN NYIKƆ WƐ À?\n3. Etɛwu é ka sixu vɛwǔ bɔ mǐ na tuùn mɛ ɖěɖee na nɔ gbɛtɔ́ 144 000 lɛ mɛ é?\n3 Lɛngbɔ̌ ɖevo lɛ ka ɖó na tuùn mɛ ɖěɖee gbigbɔ ɖè bɔ ye kpó ɖò ayikúngban jí égbé lɛ é bǐ sín nyikɔ wɛ à? Eǒ. Etɛwu nǔ ka nyí mɔ̌? Ðó é na vɛwǔ bɔ è na tuùn ɖɔ mɛ enɛ lɛ na mɔ ajɔ yetɔn yí dandan.  (Kpɔ́n tinmɛ e ɖò vivɔnu é.) Mawu ylɔ ye bɔ ye na yì jixwé có, hwenu e ye nɔ gbeji kaka sɔyi é kɛɖɛ jɛn ye na mɔ ajɔ yetɔn. Satáan tuùn enɛ, bo nɔ zán “mɛ e nɔ sɔ́ yeɖée dó ɖó gbeyiɖɔ Mawu tɔn na lɛ” é, bo na tɛnkpɔn dó “flú” ye. (Matie 24:24) Hwenu e Jehovah xlɛ́ Klisanwun e gbigbɔ ɖè lɛ é céɖécéɖé ɖɔ ye nɔ gbeji é jɛn ye sixu ɖeji ɖɔ emi na mɔ ajɔ emitɔn yí. Jehovah na yí gbè gudo tɔn enɛ, alǒ é na ɖó wuntun gudo tɔn enɛ ye jɛ nukɔn nú kú yetɔn alǒ jɛ nukɔn nú “ya ɖaxó ɔ” sín bǐbɛ̌.—Nǔɖexlɛ́mɛ 2:10; 7:3, 14.\n4. Nú é vɛwǔ bonu è na tuùn mɛ ɖěɖee gbigbɔ ɖè ɖò ayikúngban jí ɖò égbé lɛ é bǐ sín nyikɔ ɔ, nɛ̌ mǐ ka sixu “xwedó” ye gbɔn?\n4 Nú é vɛwǔ bonu è na tuùn mɛ ɖěɖee gbigbɔ ɖè ɖò ayikúngban jí ɖò égbé lɛ é bǐ sín nyikɔ ɔ, nɛ̌ lɛngbɔ̌ ɖevo lɛ ka sixu “xwedó” ye gbɔn? Biblu ɖɔ ɖɔ “jonɔ wǒ” na “hɛn Jwifu ɖokpo sín awu ɖaxó sín tó majómajó bo dó hɛn ɛ ɖó te bo na ɖɔ n’i ɖɔ: ‘Mǐ jló na xwedó mi, ɖó mǐ sè ɖɔ Mawu ɖò kpɔ́ xá mi.’” Wemafɔ enɛ ɖɔ Jwifu ɖokpo sín xó, amɔ̌, hwenu e é ɖɔ “mi” é ɔ, mɛ e dó gesí wɛ é ɖè é hú mɛ ɖokpo. Enɛ xlɛ́ ɖɔ Jwifu ɔ kún nyí mɛ ɖokpo kpowun ó, amɔ̌, é nɔte nú kplékplé mɛ e gbigbɔ ɖè lɛ é bǐ tɔn. Lɛngbɔ̌ ɖevo lɛ tuùn enɛ, bo nɔ sɛ̀n Jehovah ɖó kpɔ́ xá kplékplé enɛ. É byɔ ɖɔ ye ni tuùn mɛ e ɖò kplékplé enɛ mɛ lɛ é ɖokpo ɖokpo sín nyikɔ, bo xwedó ye mɛ ɖokpo ɖokpo ǎ. Jezu wɛ nyí Gǎn mǐtɔn, bɔ Biblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ mǐ ɖó na xwedó è ɖokpo.—Matie 23:10.\nLINLIN TƐ MƐ ÐĚÐEE GBIGBƆ ÐÈ LƐ É KA ÐÓ NA NƆ ÐÓ DÓ YEÐÉE WU?\n5. Akpágbánúmɛ tɛ jí mɛ e gbigbɔ ɖè lɛ é ka ɖó na lin nǔ kpɔ́n dó ganji? Etɛwu?\n5 Mɛ e gbigbɔ ɖè lɛ é ɖó na lin nǔ kpɔ́n dó akpágbánúmɛ e ɖò 1 Kɔlɛntinu lɛ 11:27-29 mɛ é jí ganji. (Xà.) Nɛ̌ mɛ e gbigbɔ ɖè é ɖé ka sixu ɖu wɔxúxú ɔ bo nu vɛɛn ɔ ɖò Flǐn ɔ hwenu “dó acɛ jí” gbɔn? Enyi mɛ enɛ ma ɖó kancica ɖagbe xá Jehovah ǎ, bo ma lɛ́ nɔ gbeji n’i ǎ, lobo ka ɖu wɔxúxú ɔ bo lɛ́ nu vɛɛn ɔ ɔ, é ɖè sísí xlɛ́ ǎ. (Eblée lɛ 6:4-6; 10:26-29) Akpágbánúmɛ syɛnsyɛn enɛ nɔ flín mɛ e gbigbɔ ɖè lɛ é ɖɔ ye ɖó na nɔ gbeji, enyi ye jló na mɔ “ajɔ e Mawu ylɔ [ye] sín [jixwé] ɖɔ [ye] na yí gbɔn Klisu Jezu jí ɔ yí” ɔ nɛ.—Filipunu lɛ 3:13-16.\n6. Linlin tɛ Klisanwun e gbigbɔ ɖè lɛ é ka ɖó na ɖó dó yeɖée wu?\n6 Pɔlu ɖɔ nú Klisanwun e gbigbɔ ɖè lɛ é ɖɔ: “Nyɛ mɛ e ɖò ganxó ɖó un ɖò Aklunɔ sɛ̀n wɛ wutu ɔ, un ɖò byɔbyɔ mi wɛ ɖɔ mi ni zán gbɛ̀ mitɔn ni sɔgbe xá lee Mawu jló gbɔn hwenu e é ylɔ mi é.” Nɛ̌ ye ka ɖó na wà mɔ̌ gbɔn? Pɔlu tinmɛ ɖɔ: “Mi nɔ sɔ́ miɖée hwe hwebǐnu; mi nɔ ɖó xomɛfífá, bo nɔ ɖó suúlu. Mi nɔ mɔ miɖée gbɔ ɖò wanyiyi mɛ. Mi dó gǎn, bo sɔ́ fífá e dɔn mi cá, bɔ mi nyí ɖokpo ɔ dó hɛn buténinɔ e [gbigbɔ mímɛ́] na mi ɔ ɖó te.” (Efɛzinu lɛ 4:1-3) Gbigbɔ mímɛ́ Jehovah tɔn nɔ d’alɔ mɛ e nɔ sɛ̀n ɛ lɛ é bɔ ye nɔ sɔ́ yeɖée hwe, bo nɔ yigo ǎ. (Kolosinu lɛ 3:12) Enɛ wu ɔ, mɛ ɖěɖee gbigbɔ ɖè lɛ é nɔ lin ɖɔ emi kpɔ́n te hú mɛ ɖevo lɛ ǎ. Ye tuùn ɖɔ Jehovah kún na gbigbɔ mímɛ́ emi dandan hú mɛ ɖevo e nɔ sɛ̀n ɛ lɛ é ó. Ye nɔ lɛ́ lin ɖɔ emi hɛn ɔ, emi na mɔ nǔ jɛ nugbǒ Biblu tɔn e gɔ́ngɔ́n lɛ é mɛ hú mɛ ɖevo lɛ ǎ. Ye na lɛ́ ɖɔ nú mɛɖé ɖɔ gbigbɔ ɖè é lɔ bɔ é ɖó na jɛ wɔxúxú ɔ ɖu jí alǒ vɛɛn ɔ nu jí ɖò Flǐn hwenu ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, ye nɔ sɔ́ yeɖée hwe, bo nɔ tuùn ɖɔ Jehovah ɖokpo jɛn sixu ylɔ mɛ dó jixwé.\n7, 8. Etɛ Klisanwun e gbigbɔ ɖè lɛ é ma ka nɔ ɖó nukún ǎ? Etɛwu?\n7 Mɛ ɖěɖee gbigbɔ ɖè lɛ é nɔ mɔ ɖɔ wǔjɔmɛ sín nǔ wɛ é nyí bɔ è ylɔ emi bɔ emi na yì jixwé có, ye nɔ ɖó nukún ɖɔ mɛ ɖevo lɛ ni wà nǔ xá emi ɖò ali bunɔ ɖé nu ǎ. (Efɛzinu lɛ 1:18-20; xà Filipunu lɛ 2:2, 3.) Ye nɔ lɛ́ tuùn ɖɔ hwenu e Jehovah ɖè emi é ɔ, é kún lɔn nú mɛ ɖevo ɖebǔ ni tuùn ó. Enɛ wu ɔ, enyi mɛɖé lɛ ma ɖi tlolo ɖɔ gbigbɔ ko ɖè mɛɖé ǎ ɔ, é nɔ kpaca mɛ ɔ ǎ. É tuùn ɖɔ Biblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ mǐ ni ma nɔ yawu ɖi nǔ nú mɛ e ɖɔ Mawu zé azɔ̌ bunɔ ɖé d’alɔ mɛ nú emi é ó. (Nǔɖexlɛ́mɛ 2:2) Ðó mɛ e gbigbɔ ɖè é ɖé ma nɔ ɖó nukún ɖɔ mɛ ɖevo lɛ ni sɔ́ ayi ɖó emi jí dín ǎ wutu ɔ, é na ɖɔ nú mɛ e é xò gò azɔn nukɔntɔn lɛ é ɖɔ gbigbɔ ɖè emi ǎ. Nugbǒ ɔ, é tlɛ na ɖɔ nú mɛɖé lɔ ǎ. É na lɛ́ yí nùjiwǔ e wá gbé é ja ɖò jixwé lɛ é sín nu go ǎ.—1 Kɔlɛntinu lɛ 1:28, 29; xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 4:6-8.\n8 Klisanwun e gbigbɔ ɖè lɛ é nɔ mɔ ɖɔ emi ɖó na zán hwenu xá mɛ ɖevo ɖěɖee gbigbɔ ɖè lɛ é kɛɖɛ, b’ɛ na cí gbɛ̌ta ɖé mɛ wɛ ye ɖè ɖɔhun ǎ. Ye ɖó na tɛnkpɔn bá mɔ mɛ ɖevo ɖěɖee gbigbɔ ɖè lɛ é, bo na mɔ tɛn dó ɖɔ xó dó ɖè e è ɖè ye é wu, alǒ kplé dó gbɛ̌ta ɖé mɛ bo na kplɔ́n Biblu ǎ. (Galatinu lɛ 1:15-17) Enyi mɛ e gbigbɔ ɖè lɛ é nɔ wà nǔ gbɔn mɔ̌ ɔ, agun ɔ na nɔ bǔ ǎ. Nǔ cí mɔ̌ ɔ, nǔwiwa yetɔn na sɔ́ ta gbigbɔ mímɛ́ e nɔ d’alɔ mɛ Mawu tɔn lɛ bɔ fífá kpo bǔninɔ kpo nɔ tíìn é.—Xà Hlɔmanu lɛ 16:17, 18.\nNƐ̌ A KA ÐÓ NA WÀ NǓ XÁ YE GBƆN?\n9. Etɛwu a ka ɖó na cɔ́ hwiɖée dó lee a nɔ wà nǔ xá mɛ ɖěɖee nɔ ɖu wɔxúxú ɔ, bo nɔ nu vɛɛn ɔ ɖò Flǐn sín hwenu gbɔn é wu? (Kpɔ́n gbàví “ Wanyiyi Nɔ Wà Winnyanú Ðebǔ Ǎ.”)\n9 Nɛ̌ a ka ɖó na wà nǔ xá nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo e gbigbɔ ɖè lɛ é gbɔn? Jezu ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ: “Nɔví nɔví wɛ mi bǐ nyí.” É lɛ́ ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Mɛ e nɔ sɔ́ éɖée sù ɔ, Mawu na sɔ́ ɛ hwe; mɛ e ka nɔ sɔ́ éɖée hwe ɔ, Mawu na sɔ́ ɛ sù.” (Matie 23:8-12) Enɛ wu ɔ, enyi mǐ nɔ ɖó sísí nú mɛɖé zɛ xwé wu ɔ, é na nyla, enyi é na bo tlɛ nyí nɔvi Klisu tɔn wɛ mɛ ɔ nyí ɔ nɛ. Hwenu e Biblu ɖɔ xó dó mɛxo lɛ wu é ɔ, é dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖɔ mǐ ni ɖó nùɖiɖi ye ɖɔhun, amɔ̌, é ka ɖɔ nú mǐ ɖɔ mǐ sixu sɔ́ gbɛtɔ́ ɖé dó ɖó gǎn mǐtɔn ǎ. (Eblée lɛ 13:7) Nugbǒ wɛ ɖɔ Biblu ɖɔ é “jɛxa bɔ è na sú axɔ wèɖobǔ” mɛɖé lɛ. Amɔ̌, enyi gbigbɔ ɖè ye wutu wɛ è na wà mɔ̌ ǎ, loɔ, ɖó ye “nɔ xlɛ́ ali agun ɔ ganji” bo “nɔ ɖókan dó Mawuxóɖiɖɔ kpodo Mawuxó kplɔ́n mɛ kpo wu” wutu wɛ. (1 Timɔtée 5:17) Enyi mǐ nɔ kpa mɛ e gbigbɔ ɖè lɛ é dín bo nɔ lɛ́ sɔ́ ayi ɖó ye jí dín ɔ, mǐ na ɖè ye kpò. Nyla hú ɔ, é na sín mǐ wutu bɔ ye na huzu goyitɔ́. (Hlɔmanu lɛ 12:3) Mɛɖebǔ ɖò mǐ mɛ bo jló na wà nǔ e na zɔ́n bɔ nɔví Klisu tɔn e gbigbɔ ɖè lɛ é ɖokpo na wà nǔ syɛnsyɛn mɔhun nyì dò é ǎ!—Luki 17:2.\nNɛ̌ a ka ɖó na wà nǔ xá mɛ e ɖu wɔxúxú ɔ bo nu vɛɛn ɔ ɖò Flǐn hwenu é ɖé gbɔn? (Kpɔ́n akpáxwé 9gɔ́ ɔ jɛ 11gɔ́ ɔ)\n10. Nɛ̌ a ka sixu xlɛ́ ɖɔ emi ɖó sísí nú Klisanwun e gbigbɔ ɖè lɛ é gbɔn?\n10 Nɛ̌ mǐ ka sixu xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖó sísí nú mɛ ɖěɖee Jehovah sɔ́ gbigbɔ dó ɖè lɛ é gbɔn? Mǐ na kàn lee gbigbɔ ɖè ye gbɔn é byɔ ye ǎ. Mɛɖesunɔ sín xó wɛ, bɔ mǐ ɖó acɛ bo na tuùn ǎ. (1 Tɛsalonikinu lɛ 4:11; 2 Tɛsalonikinu lɛ 3:11) Mǐ ɖó na lin ɖɔ gbigbɔ ɖè asú yetɔn, alǒ asì yetɔn, mɛjitɔ́ yetɔn lɛ, alǒ hagbɛ̌ xwédo yetɔn tɔn ɖevo lɛ lɔmɔ̌ ǎ. Mɛɖé nɔ ɖu nukúnɖiɖo tɔn sín gǔ ɖò xwédo tɔn gɔ́n ǎ. (1 Tɛsalonikinu lɛ 2:12) Mǐ ɖó na lɛ́ nyì alɔ nú nùkanbyɔ e sixu vɛ́ nú mɛ ɖevo lɛ é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ ɖó na kanbyɔ nyɔnu e gbigbɔ ɖè asú tɔn é ɖé ɖɔ nɛ̌ gbɛ̀ ninɔ ɖò ayikúngban jí fí kaka sɔyi asú tɔn mɛvo ka nɔ cí n’i é jí ǎ. Mǐ sixu ɖeji bǐ mlɛ́mlɛ́ ɖɔ ɖò gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ mɛ ɔ, Jehovah na ‘hun alɔ bo na na nǔ e nɔ jló nǔ e sixu ko ɖò gbɛ̀ lɛ é bǐ ye.’—Ðɛhan 145:16.\n11. Enyi mǐ nɔ nyì alɔ nú mɛ sísɔ́ sù zɛ xwé wu ɔ, nɛ̌ mǐ ka nɔ cyɔn alɔ mǐɖée jí gbɔn?\n11 Enyi mǐ ma nɔ wà nǔ xá mɛ e gbigbɔ ɖè lɛ é zɛ lee mǐ nɔ wà xá mɛ ɖevo lɛ gbɔn é wu ǎ ɔ, alɔ cyɔn mǐɖée jí wɛ mǐ lɛ́ ɖè. Gbɔn nɛ̌ é? Biblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ ‘Mawu sɛntɔ́ nyijɛtɔ́’ ɖé lɛ sixu lun byɔ agun ɔ mɛ bo tlɛ sixu ɖɔ ɖɔ gbigbɔ ɖè emi. (Galatinu lɛ 2:4, 5; 1 Jaan 2:19) Gɔ́ na ɔ, mɛ e gbigbɔ ɖè lɛ é ɖé lɛ sixu nɔ ma nɔ gbeji. (Matie 25:10-12; 2 Piyɛ́ɛ 2:20, 21) Amɔ̌, enyi mǐ nɔ nyì alɔ nú mɛ sísɔ́ sù zɛ xwé wu ɔ, mǐ na lɔn gbeɖé bo na xwedó mɛ ɖevo lɛ ǎ, enyi gbigbɔ na bo tlɛ ɖè ye alǒ ye nyí mɛ bɔ è tuùn ye ganji, alǒ ye nyí mɛ bo ko ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ sín hwenu línlín ɖíe ɔ nɛ. Enɛ ɔ, enyi ye ma sɔ́ wá nɔ gbeji ǎ, alǒ jó agun ɔ dó ɔ, nùɖiɖi e mǐdɛɛ lɛ ɖó nú Jehovah é na ci fo ǎ, mǐ ka na lɛ́ gbɔ sinsɛn ɛ ǎ.—Judi 16.\nMƐ NABI E NƆ ÐU WƆXÚXÚ Ɔ BO NƆ NU VƐƐN Ɔ É KA ÐÓ NA NYÍ LINKPƆ́N NÚ MǏ WƐ À?\n12, 13. Etɛwu mɛ nabi e nɔ ɖu wɔxúxú ɔ, bo nɔ nu vɛɛn ɔ ɖò Flǐn hwenu é ma ka ɖó na nyí linkpɔ́n nú mǐ ǎ?\n12 Nú xwè gègě ɔ, mɛ ɖěɖee ɖu wɔxúxú ɔ bo nu vɛɛn ɔ ɖò Flǐn hwenu lɛ é sín kɛ́n fɔ́n ɔ, é nɔ yì dò. Amɔ̌, ɖò xwè gudogudo tɔn elɔ lɛ mɛ ɔ, kɛ́n enɛ nɔ fɔ́n bo nɔ ɖò jijɛji wɛ. Enɛ ɖó na nyí linkpɔ́n nú mǐ wɛ à? Eǒ. Mi nú mǐ ni kpɔ́n nǔ e wu é ma ɖó na nyí mɔ̌ ǎ é.\n13 “Aklunɔ tuùn mɛ e nyí étɔn lɛ é!” (2 Timɔtée 2:19) Nɔví sunnu e nɔ xà mɛ ɖěɖee nɔ ɖu wɔxúxú ɔ, bo nɔ nu vɛɛn ɔ ɖò Flǐn hwenu lɛ é nɔ tuùn mɛ e gbigbɔ ɖè nugbǒ nugbǒ lɛ é ǎ, amɔ̌, Jehovah nɔ tuùn. Enɛ wu ɔ, mɛ e nɔ lin ɖɔ gbigbɔ ɖè emi, bɔ é ma ka nyí mɔ̌ ǎ lɛ é ɖò kɛ́n enɛ lɛ mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mɛɖé lɛ ko ɖu wɔxúxú ɔ bo nu vɛɛn ɔ ɖ’ayǐ, bo sɔ́ nɔ wà mɔ̌ dìn ǎ. Mɛ ɖevo lɛ sixu ɖó taglomɛzɔ́n ɖé alǒ linkpɔ́nzɔ́n ɖé bo nɔ lin ɖɔ emi na yì ɖu axɔsu xá Klisu ɖò jixwé. É ɖò wɛn ɖɔ mǐ kún tuùn mɛ nabi e gbigbɔ ɖè bɔ ye kpó ɖò ayikúngban jí é pɛ́pɛ́pɛ́ ó.\n14. Etɛ Biblu ka ɖɔ dó mɛ e gbigbɔ ɖè é nabi e na kpó ɖò ayikúngban jí hwenu e ya ɖaxó ɔ na bɛ́ dó é wu?\n14 Mɛ ɖěɖee gbigbɔ ɖè lɛ é na ɖò ayikúngban ɔ sín awa gègě jí hwenu e Jezu na wá kplá ye yì jixwé é. Biblu ɖɔ ɖɔ Jezu “na sɛ́ wɛnsagun [tɔn] lɛ dó, bonu ahwankpɛ́n ɖaxó ɔ ɖɔ nǔ ɔ, ye na kplé mɛ e Mawu cyan lɛ sín wɛkɛzo ɛnɛ lɛ bǐ mɛ, sín fí e jinukúnsin ɔ ko bɛ́sín ɔ, kaka yì jɛ fí e é kponu dó ɔ.” (Matie 24:31) Biblu lɛ́ xlɛ́ ɖɔ ɖò azǎn gudogudo tɔn lɛ mɛ ɔ, mɛ ɖěɖee gbigbɔ ɖè lɛ é kpɛɖé wɛ na kpó ɖò ayikúngban jí. (Nǔɖexlɛ́mɛ 12:17) Amɔ̌, é ɖɔ mɛ nabi e na kpò hwenu e ya ɖaxó ɔ na bɛ́ dó é ǎ.\n15, 16. Etɛ mǐ ka ɖó na tuùn dó mɛ 144 000 e Jehovah cyan lɛ é wu?\n15 Jehovah wɛ nɔ ɖɔ hwenu e é na cyan mɛ e gbigbɔ ɖè lɛ é dó é. (Hlɔmanu lɛ 8:28-30) Jehovah jɛ mɛ e gbigbɔ mímɛ́ ɖè lɛ é cyan jí hwenu e Jezu fɔ́n sín kú gudo é. É cí ɖɔ ɖò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ ɔ, Klisanwun nugbǒ lɛ bǐ wɛ gbigbɔ ɖè ɖɔhun. Xwè kanweko mɔkpan gudo ɔ, gègě mɛ ɖěɖee ɖɔ ɖɔ emi nyí Klisanwun lɛ é tɔn nɔ xwedó Klisu nugbǒ nugbǒ ǎ. É ɖò mɔ̌ có, ɖò xwè enɛ lɛ vlamɛ ɔ, Jehovah sɔ́ gbigbɔ dò ɖè mɛ kpɛ e nyí Klisanwun nugbǒ lɛ é. Ye cí jinukún ɖagbe e xó Jezu ɖɔ ɖɔ é na sù ɖò gbehan nyanya lɛ tɛntin é ɖɔhun. (Matie 13:24-30) Ðò azǎn gudogudo tɔn lɛ mɛ ɔ, Jehovah kpò ɖò mɛ e na nɔ mɛ 144 000 lɛ mɛ é cyan wɛ.  (Kpɔ́n tinmɛ e ɖò vivɔnu é.) Enɛ wu ɔ, enyi é nɔte kaka bo wá ɖò mɛ enɛ lɛ cyan wɛ ɖò azǎn gudogudo tɔn lɛ mɛ ɔ, mɛ̌ mǐ ka nyí bo na mɔ xó ɖɔ dó nùnywɛ tɔn wu? (Ezayíi 45:9; Daniyɛli 4:32; xà Hlɔmanu lɛ 9:11, 12, 16.)  (Kpɔ́n tinmɛ e ɖò vivɔnu é.) Mǐ ɖó na cɔ́ mǐɖée bo na wà nǔ azɔ̌watɔ́ ɖěɖee hlun nǔ ɖɔ dó lee gǎn yetɔn wà nǔ xá mɛ ɖěɖee ganmɛ ko sɛyi cobɔ ye bɛ́ azɔ̌ lɛ é gbɔn é wu é ɖɔhun ǎ.—Xà Matie 20:8-15.\n16 Enyi mɛ ɖěɖee ɖó nukúnɖiɖo jixwé tɔn lɛ é bǐ wɛ ɖò “[deví] gbejinɔtɔ́, ayiɖotenanɔ” ɔ mɛ ǎ. (Matie 24:45-47) Lee é nyí gbɔn ɖò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ é ɖɔhun ɔ, Jehovah kpo Jezu kpo ɖò gbɛtɔ́ kpɛɖé zán dó na nùɖuɖu mɛ gègě wɛ alǒ dó ɖò mɛ gègě kplɔ́n wɛ égbé. Klisanwun e gbigbɔ ɖè ɖò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ lɛ é kpɛɖé jɛn è zán bɔ ye wlan Akpáxwé Biblu tɔn e è wlan dó Glɛkigbe mɛ é. Égbé ɔ, Klisanwun e gbigbɔ ɖè lɛ é kpɛɖé wɛ ɖó azɔ̌ bo na na “nùɖuɖu” togun Mawu tɔn “dó hwetɔnnu.”\n17. Etɛ a ka kplɔ́n ɖò xota elɔ mɛ?\n17 Etɛ mǐ ka kplɔ́n ɖò xota elɔ mɛ? Jehovah jló na na gbɛ̀ mavɔmavɔ mɛ gègě ɖò togun tɔn mɛ ɖò ayikúngban jí, bo na na gbɛ̀ mɛ ɖěɖee na ɖu gǎn xá Jezu lɛ é ɖò jixwé. Jehovah na d’ajɔ mɛ e nɔ sɛ̀n ɛ lɛ é bǐ, ye wɛ nyí “Jwifu” ɔ kpo “jonɔ wǒ” lɛ kpo. É byɔ ɖò ye sí ɖɔ ye ni setónú nú sɛ́n ɖokpo ɔ lɛ bo lɛ́ nɔ gbeji. Mɛ bǐ ɖó na nɔ sɔ́ mɛɖée hwe. Mɛ bǐ ɖó na kplé bo sɛ̀n ɛ, lobo na nɔ bǔ. Mɛ bǐ ɖó na w’azɔ̌ bonu fífá na tíìn ɖò agun ɔ mɛ. Ðó mǐ ɖò vivɔnu ɔ sɛkpɔ wɛ wutu ɔ, mi nú mǐ bǐ ni ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ bo ɖò Klisu xwedó wɛ lɛngbɔhwan ɖokpo ɖɔhun.\n^  (akpáxwé 3gɔ́ ɔ) Sɔgbe kpo Ðɛhan 87:5, 6 kpo ɔ, Mawu sixu ɖè nyikɔ mɛ ɖěɖee na ɖò gǎn ɖu xá Jezu wɛ ɖò jixwé lɛ é bǐ tɔn xlɛ́ ɖò sɔgudo.—Hlɔmanu lɛ 8:19.\n^  (akpáxwé 15gɔ́ ɔ) Mɛsɛ́dó 2:33 xlɛ́ ɖɔ enyi gbigbɔ ɖè mɛɖé ɔ, Jezu nɔ ɖó alɔ ɖ’emɛ, amɔ̌, Jehovah ɖokponɔ wɛ nɔ ylɔ mɛ ɔ.\n^  (akpáxwé 15gɔ́ ɔ) Nú a na ɖó mɔjɛmɛ d’eji hǔn, kpɔ́n “Kanbiọ lẹ sọn Wehiatọ lẹ Dè” ɖò Atɔxwɛ (Gungbe) Nùxwásun 1, 2007 tɔn, wexwɛ 30-31.\n“Wanyiyi Nɔ Wà Winnyanú Ðebǔ Ǎ”\nMɛsɛ́dó Pɔlu wlan ɖɔ: “Wanyiyi nɔ kú hǔn; é nɔ nyɔ́ xomɛ; é nɔ jló mɛ nú ǎ; é nɔ jla ajɔ nú éɖee ǎ; é nɔ yigo ǎ. Wanyiyi nɔ wà winnyanú ɖebǔ ǎ; é nɔ ba ɖɔ emiɖokponɔ géé tɔn jɛn na nyɔ́ ǎ.” (1 Kɔlɛntinu lɛ 13:4, 5) Mǐ “nɔ wà winnyanú” hwenu e mǐ nylahun, ɖó zinzan nyanya, bo ɖè mɛmasi xlɛ́ mɛ ɖevo lɛ é. Amɔ̌, hwenu e mǐ yí wǎn nú nɔví mǐtɔn lɛ é ɔ, mǐ nɔ lin tamɛ dó lee nǔ nɔ cí nú ye é jí hwɛ̌ cobo nɔ ɖɔ alǒ wà nùɖé.\nMǐ sixu xlɛ́ ɖɔ mǐ yí wǎn nú mɛ e nɔ kpé nukún dó nǔ wu ɖò tutoblonunu Jehovah tɔn mɛ lɛ é gbɔn lee mǐ nɔ wà nǔ xá ye gbɔn é gblamɛ. Hweɖelɛnu ɔ, nɔví sunnu e è tuùn ganji lɛ é sixu wá ba agun mǐtɔn kpɔ́n alǒ wá kpléɖókpɔ́ e mǐ yì é. Ye sixu nyí nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn lɛ, mɛ e nɔ w’azɔ̌ ɖò Betɛli lɛ é, Wěɖegbɛ́ Alaxɔ Tɔn sín hagbɛ̌ lɛ, mɛ e ɖò Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ mɛ lɛ é, alǒ alɔgɔtɔ́ Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ tɔn lɛ. Nugbǒ ɔ, mǐ nɔ ba na ɖó sísí nú ye kpo asì yetɔn lɛ kpo, bɔ nǔ ɖagbe ka wɛ. Mǐ jló bo na cí Diotlefɛsi ɖɔhun ǎ, éyɛ yí nɔví sunnu e wá ba agun tɔn kpɔ́n lɛ é ǎ, ɖó é ɖó sísí nú ye ǎ wutu. (3 Jaan 9, 10) Amɔ̌, é ka sixu nyɔ́ bló bɔ mǐ na gɔn sísí ɖó nú nɔví enɛ lɛ hwenu e mǐ ɖò ye yí wɛ bo ɖò ɖiɖɔ wɛ é à? Nɛ̌ nǔ ka sixu nyí mɔ̌ gbɔn?\nKpɔ́ninɔ bo ɖɔ xó xá nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu e wá ba mǐ kpɔ́n lɛ é kpo nɔ hun xomɛ nú mǐ có, enyi mǐ nɔ sɔ́ ye ɖó ajo ɔ, mǐ sɔ́ ɖò sísí ɖó nú ye wɛ ǎ nɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi mǐ ma byɔ gbè ye ǎ alǒ ye ma tuùn ǎ bonu mǐ ɖè fɔtóo yetɔn, vlafo hwenu e ye ɖò nǔ ɖu wɛ alǒ ɖò nǔ ɖevo wà wɛ é ɔ, é ka na xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖó zinzan ɖagbe à? Mǐ na byɔ ye ɖɔ ye ni wlan nùɖé dó wema alǒ Biblu mǐtɔn lɛ mɛ wɛ à? Nú ye kpo mɛ ɖevo lɛ kpo ɖò fɔtóo ɖè wɛ vlafo ɔ, mǐ na byɔ ye mɛ bo ɖɔ ɖɔ mǐdɛɛ lɛ jɛn na ɖè xá ye jɛ nukɔn dandan wɛ à? Nɛ̌ nùwalɔ mɔhun ka sixu cí nú mɛ ɖěɖee e wá kpléɖókpɔ́ mǐtɔn lɛ azɔn nukɔntɔn ɔ é? É ɖò wɛn ɖɔ, enyi mǐ yí wǎn nú nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu mǐtɔn lɛ kpo ɔ, mǐ na wà nǔ mɔhun lɛ ɖě ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, mǐ nɔ ɖó sísí nú ye, ɖó mǐ mɔ nukúnnú jɛ nǔ e wu ye wá ba mǐ kpɔ́n é kpo lee ye nɔ wà azɔ̌ syɛnsyɛn gbɔn é kpo wu wutu.\nEtɛ ka na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na tuùn lee mǐ na wà nǔ xá nɔví mǐtɔn lɛ gbɔn é? Nukɔntɔn ɔ, flín ɖɔ Jehovah wɛ mǐ ɖó na kpa susu na. (Nǔɖexlɛ́mɛ 4:11) Wegɔ ɔ, mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ é sɔgbe ɖɔ mǐ ni ɖó sísí nú nɔví sunnu enɛ lɛ kpo asì yetɔn lɛ kpo có, mǐ jló bo na sɔ́ ye ɖó ajo ǎ. Ye jló ɖɔ mǐ ni wà nǔ xá emi nɔví nɔví ɖɔhun. (Matie 23:8) Atɔngɔ ɔ, flín nǔ e Jezu kplɔ́n mǐ é: “Nǔ e mi jló ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ ni bló nú emi ɔ, mi nɔ bló nú ye lɔmɔ̌.” (Matie 7:12) Enyi mǐ flín nǔ enɛ lɛ ɔ, mǐ na ɖè wanyiyi xlɛ́ bo na “nɔ wà winnyanú ɖebǔ ǎ.”\nJonɔ wǒ lɛ nɔ “xwedó” Jwifu ɔ: Lɛngbɔ̌ ɖevo lɛ nɔ sɛ̀n Jehovah xá mɛ ɖěɖee gbigbɔ ɖè lɛ é, amɔ̌, ye nɔ lin ɖɔ ye mɛ enɛ lɛ nyí gǎn nú emi, alǒ nɔ kpa ye dín alǒ sɔ́ ayi ɖó ye jí dín ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, lɛngbɔ̌ ɖevo lɛ nɔ yí wǎn nú mɛ ɖěɖee gbigbɔ ɖè lɛ é, bo nɔ ɖó sísí nú ye bo nɔ wà nǔ xá ye nɔví sunnu yetɔn lɛ kpo nɔví nyɔnu yetɔn lɛ kpo ɖɔhun


把酒古诗原文及翻译赏析_唐代白居易诗词全集 - 古诗文网\n首页 唐代 白居易 把酒\nbǎ jiǔ yǎng wèn tiān, gǔ jīn shuí bù sǐ. suǒ guì wèi sǐ jiān, shǎo yōu duō huān xǐ.\nqióng tōng liàng zài tiān, yōu xǐ jí yóu jǐ. shì gù dá dào rén, qù bǐ ér qǔ cǐ.\nwù yán wèi fù guì, jiǔ tiǎn jū lù shì. jiè wèn zōng zú jiān, jǐ rén tuō jīn zǐ.\nwù yōu jiàn shuāi lǎo, qiě xǐ jiā nián jì. shì shù bān xíng zhōng, jǐ rén jí mù chǐ.\ncháo cān bù guò bǎo, wǔ dǐng tú wèi ěr. xī qǐn zhǐ qiú ān, yī qīn ér yǐ yǐ.\ncǐ wài jiē cháng wù, yú wǒ yún xiāng sì. yǒu zi bù liú jīn, hé kuàng jiān wú zi.\ncǎo táng qín huà yǐ pàn shāo, yóu tuō lín sēng hù yàn cháo\ncǐ qù bù yuán míng lì qù, ruò féng bū kè mò xiāng cháo\nnán hǎi qiān shān wài, dōng fēng jǐ yì cuī\nlǐng tóu méi yǔ xiē, qí wěi zhàng yān kāi\nmán jiǎo wú chén qǐ, zhōng yuán yǒu shǐ lái\nshí yīng wèn xiāo xī, huì xiàng rì biān huí\nshí nián lí luàn hòu, zhǎng dà yī xiāng féng\nwèn xìng jīng chū jiàn, chēng míng yì jiù róng\nbié lái cāng hǎi shì, yǔ bà mù tiān zhōng\nmíng rì bā líng dào, qiū shān yòu jǐ zhòng\n1、 于海娣 等．唐诗鉴赏大全集．北京：中国华侨出版社，2010：317\n2、 李静 等．唐诗宋词鉴赏大全集．北京：华文出版社，2009：143\n3、 蘅塘退士 等．唐诗三百首·宋词三百首·元曲三百首．北京：华文出版社，2009：130-131


Awě Ðěɖee Xò Ejipu Tò ɔ lɛ É, Sín Ɛnɛgɔ ɔ Jí Jɛ Tɛnnɛgɔ ɔ Jí | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Basque-Gbè Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuabo Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Edo Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galice-Gbè Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibinda Ibo Iloko Indonésie-Gbè Irlande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Kabiye Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Kikaonde Kikongo Kikuyu Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lhukonzo Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Luganda Luo Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makua Malay Malayalam Mam Marathi Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mixe Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nyungwe Nzema Okpe Ossétie-Gbè Otètèla Pangasinan Pays-Bas-Gbè Penjabi Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quiché Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sena Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (South Africa) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tamoul Tandroy Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Télougou Thaï Tiv Tojolabal Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Totonaque Tshwa Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Valencian Vegbe Venda Vezo Vietnam-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Zapotec-Gbè (Lachiguiri Tɔn) Zoulou\nAwě Ayizɛ́n E Bɔ D’ewu lɛ É\nMɔyizi kpo Aalɔ́ɔn kpo yì dó wɛn Mawu tɔn elɔ Falawɔ́ɔn: ‘Nú a ma jó togun ce dó nú é yì ǎ ɔ, un na sɛ́ asɔfin dó tò ɔ mɛ.’ Asɔfin lɛ gɔ́ Ejipunu lɛ xwé, dɔkunnɔ lɛ kpo wamamɔnɔ lɛ kpo bǐ xwé agba. Asɔfin gɔ́ tò ɔ bǐ mɛ. Amɔ̌, Gocɛni fí e Izlayɛli-ví lɛ nɔ nɔ é ɔ, asɔfin ɖě wá finɛ ǎ. Bɛ́sín awě ɛnɛgɔ ɔ jí ɔ, Ejipunu lɛ kɛɖɛ wɛ awě lɛ nɔ dó nǔ sìn xá. Falawɔ́ɔn byɔ nǔ elɔ: ‘Savo nú Jehovah bonu asɔfin lɛ ni gosin tò ɔ mɛ. Enɛ ɔ, togun towe hɛn ɔ, é na yì.’ Amɔ̌, hwenu e Jehovah bló bɔ asɔfin lɛ yì é ɔ, Falawɔ́ɔn huzu gbè. Nǔ e ɖò jijɛ wɛ lɛ é ka na wá kplɔ́n nǔ Falawɔ́ɔn à?\nJehovah ɖɔ: ‘Nú Falawɔ́ɔn ma jó togun ce dó bonu é yì ǎ ɔ, Ejipunu lɛ sín kanlin lɛ na bɛ́ azɔn bo na kú.’ Ayihɔngbe tɔn ɔ, kanlin lɛ jɛ kúkú jí. Amɔ̌ kanlin Izlayɛli-ví lɛ tɔn lɛ kú ǎ. Falawɔ́ɔn kpó ɖò ta syɛn wɛ bo jó ye dó ǎ.\nEnɛ gudo ɔ, Jehovah ɖɔ nú Mɔyizi ɖɔ é ni lɛkɔ yì Falawɔ́ɔn gɔ́n bo nyì afín dó jɔhɔn mɛ. Afín ɔ huzu afúntúntún bo gbakpé jɔhɔn mɛ lobo vun kpé Ejipunu lɛ bǐ wu. Afúntúntún ɔ zɔ́n bɔ nùtítɛ́ tɔ́n gbɔn Ejipunu lɛ kpo kanlin yetɔn lɛ bǐ kpo wu. Nǔ nyí mɔ̌ có, Falawɔ́ɔn gbɛ́ ɖɔ emi kún na jó Izlayɛli-ví lɛ dó bonu ye na yì ó.\nJehovah lɛ́vɔ sɛ́ Mɔyizi dó Falawɔ́ɔn gɔ́n ɖɔ é ni dó wɛn elɔ ɛ: ‘A kpò ɖò gbigbɛ́ wɛ ɖɔ emi kún na jó togun ce dó nú é na yì ó jɛn wɛ à? Sɔ ɔ, kɛ́njí na ja ɖò tò ɔ mɛ.’ Ayihɔngbe tɔn ɔ, Jehovah sɛ́ kɛ́njí, xɛbyoso kpo myɔ kpo dó. Jǐ mɔhunkɔtɔn ko ja kpɔ́n ɖò Ejipu ǎ. Atín lɛ bǐ lɔ̌, bɔ jinukún lɛ bǐ gblé, nǔ ka nyí mɔ̌ ɖò Gocɛni ǎ. Falawɔ́ɔn ɖɔ: ‘Savo nú Jehovah ɖɔ é ni ɖó awě enɛ te! Enɛ ɔ, mi na yì.’ Amɔ̌, ee kɛ́njí ɔ kpo jǐ ɔ kpo nɔte tlolo é ɔ, Falawɔ́ɔn ko lɛ́ huzu gbè.\nEnɛ gudo ɔ, Mɔyizi ɖɔ: ‘Dìn ɔ, bɔklè lɛ na ɖu nǔ e kɛ́njí ɔ ma hɛn gblé ǎ lɛ é bǐ.’ Bɔklè livi mɔkpan ɖu nǔ e kpó ɖò gle lɛ mɛ lɛ é kpo ee kpó ɖò atín lɛ jí lɛ é bǐ kpo. Falawɔ́ɔn dó kɛnklɛn ɖɔ: ‘Savo nú Jehovah ɖɔ é ni bló bonu bɔklè enɛ lɛ ni yì.’ Loɔ, ee Jehovah bló bɔ bɔklè lɛ yì é ɔ, Falawɔ́ɔn lɛ́ kpó ɖò ta syɛn wɛ.\nJehovah ɖɔ nú Mɔyizi ɖɔ: ‘Dlɛ̌n alɔ towe dó jinukúnsin.’ Tlolo kpowun ɔ, gbɛmɛ d’ablu bǐ. Nú azǎn atɔn ɔ, Ejipunu lɛ sɔ́ mɔ nǔ ɖebǔ alǒ mɛɖebǔ ǎ. Izlayɛli-ví lɛ kɛɖɛ jɛn ɖó weziza ɖò xwé yetɔn lɛ gbè.\nFalawɔ́ɔn ɖɔ nú Mɔyizi ɖɔ: ‘Hwi kpo togun towe kpo hɛn ɔ, mi na yì. Amɔ̌, kanlin mitɔn lɛ ni ma sɛ̀ tɛn ó.’ Mɔyizi ɖɔ: ‘Mi ɖó na bɛ́ kanlin mǐtɔn lɛ yì, ɖó ye wɛ mǐ na xwlé Mawu mǐtɔn.’ Xomɛ sìn Falawɔ́ɔn tawun. É súxó bo ɖɔ: ‘Bɛ̌ hwiɖée sín nukún ce mɛ! Nú un sɔ́ mɔ we ɖě ɔ, un na hu we.’\n“Mi na lɛ́vɔ mɔ vogbingbɔn e ɖò hwɛjijɔnɔ lɛ kpodo mɛdídá lɛ kpo tɛntin é, vogbingbɔn e ɖò mɛ e nɔ sɛ̀n mì kpo mɛ e ma nɔ sɛ̀n mì ǎ lɛ kpo tɛntin é.”—Malacíi 3:18\nNùkanbyɔ lɛ: Ðɔ awě ɖěɖee Jehovah sɛ́dó bɔ d’ewu lɛ é. Nɛ̌ ye ka gbɔn vo nú awě atɔn nukɔntɔn lɛ gbɔn?


Lee È Sixu D’alɔ Mɛ Ðevo lɛ Bɔ Ye Na Setónú nú Gbeɖiɖe Klisu Tɔn lɛ Gbɔn É | Atɔxwɛ Kplɔnkplɔn\nAtɔxwɛ: Nǔkplɔnkplɔn Tɔn | Novembre 2020\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Abua Acoli Afrikaans Ajagbe Akha Albanie-Gbè Altaï-Gbè Alur Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Assam-Gbè Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bachkir Baoulé Basque-Gbè Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Changana (Mozambique Tɔn) Chavacano Chichewa Chiga Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chine-Gbè Min Nan Taïwan Tɔn Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Chuuk-Gbè Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Guadeloupe Tɔn Créole Guyane tɔn Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Douala Eblegbe Edo Efik Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fante Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Garifuna Géorgie-Gbè Gitonga Glɛkigbe Glɛnsigbe Gokana Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Havu Herero Hiligaynon Hindi Hmong (White) Hongrie-Gbè Hunsrik Iban Ibinda Ibo Ichinamwanga Idoma Igede Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Javan-Gbè Jula Kabiye Kachin Kana Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinande Kinyarwanda Kipende Kirghistan-Gbè Kirundi Kisi Kisonge Kituba Kongo Konkani (Romain) Krio Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Laos-Gbè Lari Lenje Lettonie-Gbè Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Lolo Lomwe Luganda Lunda Luo Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makhuwa-Meetto Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Manyawa Mapudungun Marathi Marshall-Gbè Mashi Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mixtèque (Guerrero) Mizo Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Navajo Ndau Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Ngangela Nias Niue-Gbè Norvège-Gbè Nsenga Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Ouïghour (Arabe) Ouïghour (Cyrillique) Palau-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quiché Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Romani (Macédoine Tɔn) Romani (Tofɔligbé Grèce Tɔn Tɔn) Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Romany (Serbia) Ronga Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Rutooro Samoa-Gbè Sangir Sango Saramacca-Gbè Sena Sepedi Sepulana Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Songomeno Sranan tongo Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tajikistan-Gbè Talian Tamoul Tandroy Tankarana Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Tewe Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Malawi Tɔn Tokunɔgbe Philippines Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Roumanie Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Suède Tɔn Tokunɔgbe Taïwan Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Valencian Vegbe Venda Vezo Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yap-Gbè Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nLee È Sixu D’alɔ Mɛ Ðevo lɛ Bɔ Ye Na Setónú nú Gbeɖiɖe Klisu Tɔn lɛ Gbɔn É\n“Hǔn, mi yì bo kplɔ́n nǔ akɔta lɛ bǐ, bonu ye ni huzu ahwanvu ce. . . . , Mi kplɔ́n nǔ ye, bonu ye ni setónú nú nǔ e un kplɔ́n mi lɛ bǐ.”—MAT. 28:19, 20.\nHAN 89 Setónú Bá Mɔ Nyɔna\n1. Sɔgbe xá Matie 28:18-20 ɔ, gbè tɛ Jezu ka ɖè?\nEE JEZU fɔ́n sín kú gudo é ɔ, é sɔ́ éɖée xlɛ́ ahwanvu tɔn e kplé ɖò Galilée lɛ é. É ɖó nǔ taji ɖé bo na ɖɔ nú ye. Nǔ tɛ ka wɛ? Xó e é ɖɔ ɖò Matie 28:18-20 mɛ lɛ é wɛ.—Xà.\n2. Nǔkanbyɔ tɛ lɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó?\n2 Gbè e Jezu ɖè ɖɔ è ni kplɔ́n nǔ mɛ lɛ bonu ye ni huzu ahwanvu é, lɛ́ kan mɛ ɖěɖee nɔ sɛn Mawu égbé lɛ é ɖokpo ɖokpo. Enɛ wu ɔ, mi nú mǐ ni ɖɔ xó dó nǔkanbyɔ e cá kan xá azɔ̌ e Jezu zé d’así nú mǐ é atɔn jí. Nukɔntɔn ɔ, gbɔn vo nú nǔ e Mawu byɔ mǐ lɛ é kplɔnkplɔn ahwanvu yɔyɔ̌ lɛ ɔ, etɛ mǐ ka ɖó na wà? Wegɔ́ ɔ, nɛ̌ wɛnjlatɔ́ ɖěɖee ɖò agun ɔ mɛ lɛ é bǐ ka sixu jɔ fún dó nukɔnyiyi ɖò gbigbɔ lixo Biblu kplɔntɔ́ lɛ tɔn mɛ gbɔn? Atɔngɔ́ ɔ, nɛ̌ mǐ ka sixu d’alɔ nɔví ɖěɖee awakanmɛ yetɔn ko gbɔjɔ lɛ é, bɔ ye na lɛ́ jɛ nǔ kplɔnkplɔn mɛ lɛ bonu ye na huzu ahwanvu sín azɔ̌ ɔ wà jí gbɔn?\nKPLƆ́N YE BONU YE NI SETÓNÚ\n3. Alixlɛ́mɛ taji tɛ lɛ xó Jezu ka ɖɔ ɖò gbè e é ɖè é mɛ?\n3 Alixlɛ́mɛ Jezu tɔn lɛ ɖò wɛn. Mǐ ɖó na kplɔ́n nǔ ɖěɖee é ɖè gbè tɔn nú mǐ lɛ é mɛ lɛ. É ɖò mɔ̌ có, mǐ ɖó na wɔn nǔkplɔnmɛ taji ɔ ǎ. Jezu ɖɔ ɖɔ ‘mi kplɔ́n nǔ e un kplɔ́n mi lɛ é bǐ mɛ lɛ’ ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é ɖɔ ɖɔ mi kplɔ́n nǔ ye “bonu ye ni setónú nú nǔ e un kplɔ́n mi lɛ bǐ.” Bonu mǐ na xwedó alixlɛ́mɛ taji enɛ hwenu e mǐ ɖò Biblu kplɔ́n xá mɛɖé wɛ é ɔ, enyi nǔ kɛɖɛ wɛ mǐ ɖó na nɔ kplɔ́n mɛ ǎ, loɔ, mǐ ɖó na nɔ lɛ́ xlɛ́ ali mɛ. (Mɛ. 8:31) Etɛwu nǔ ka nyí mɔ̌?\n4. Etɛ ka nyí è ni setónú nú gbeɖiɖe ɖé? Jlɛ̌ dó nǔɖe wu.\n4 Nɛ̌ mǐ ka sixu kplɔ́n nǔ mɛɖé b’ɛ na setónú nú gbè e Jezu ɖè lɛ é gbɔn? Kpɔ́ndéwú e bɔ d’ewu é sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na mɔ nǔ jɛ nǔ e mǐ ɖó na wà é wu. Nɛ̌ mɛ e nɔ kplɔ́n mɔ̌to kunkun mɛ é ɖé ka sixu d’alɔ mɛ e kplɔ́n nǔ wɛ é ɖè é bonu é na nyi alitasɛ́n lɛ gbɔn? É ɖó na tó kplɔ́n ɛ alitasɛ́n lɛ ɖò wema jí hwɛ̌. Amɔ̌, bonu é na kplɔ́n nǔkplɔntɔ́ tɔn lee é na setónú nú sɛ́n enɛ lɛ gbɔn é ɔ, é ɖó na wà nǔ ɖevo. É ɖó na xwedó nǔkplɔntɔ́ ɔ bo lɛ́ ɖè wě xá ɛ, hwenu e nǔkplɔntɔ́ ɔ ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na zán nǔ e é kplɔ́n lɛ é. Etɛ kpɔ́ndéwú enɛ ka sixu kplɔ́n mǐ?\n5. (a) Sɔgbe xá Jaan 14:15 kpo 1 Jaan 2:3 kpo ɔ, etɛ mǐ ka ɖó na kplɔ́n Biblu kplɔntɔ́ mǐtɔn lɛ bɔ ye na wà? (b) Nǎ kpɔ́ndéwú lee mǐ sixu xlɛ́ ali nǔkplɔntɔ́ mǐtɔn lɛ gbɔn é tɔn ɖé lɛ.\n5 Enyi mǐ ɖò Biblu kplɔ́n xá mɛ lɛ wɛ ɔ, mǐ nɔ kplɔ́n nǔ e Mawu byɔ ɖò mǐ sí lɛ é ye. Amɔ̌, mǐ ɖó na lɛ́ wà nǔ hú mɔ̌. Mǐ ɖó na kplɔ́n nǔkplɔntɔ́ mǐtɔn lɛ bɔ ye na zán nǔ e kplɔ́n wɛ ye ɖè lɛ é ɖò gbɛzán yetɔn mɛ. (Xá Jaan 14:15; 1 Jaan 2:3.) Gbɔn nǔ e mǐ nɔ wà lɛ é gblamɛ ɔ, mǐ sixu xlɛ́ ye lee ye sixu zán nǔgbododó Biblu tɔn lɛ ɖò wemaxɔmɛ, azɔ̌ jí, alǒ ayiɖeɖayǐ lɛ hwenu gbɔn é. Mǐ sixu kpi tan nǔ e jɛ ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ, bo xlɛ́ lee alixlɛ́mɛ Biblu tɔn lɛ zinzan cyɔn alɔ mǐ jí sín awovínú lɛ sí, alǒ d’alɔ mǐ bɔ mǐ wá gbeta e nǔnywɛ kpé é ɖé kɔn gbɔn é tɔn nú ye. Hwenu e mǐ kpo nǔkplɔntɔ́ mǐtɔn kpo ɖò kpɔ́ é ɔ, mǐ sixu xoɖɛ bo byɔ Jehovah ɖɔ ni xlɛ́ ali nǔkplɔntɔ́ ɔ kpo gbigbɔ mímɛ́ tɔn kpo.—Jaan 16:13.\n6. Etɛ nǔ kplɔnkplɔn mɛ lɛ bonu ye na setónú nú gbeɖiɖe Jezu tɔn lɛ ka nɔ byɔ?\n6 Etɛ nǔ kplɔnkplɔn mɛ lɛ bonu ye na setónú nú gbeɖiɖe Jezu tɔn lɛ ka nɔ byɔ? Mǐ ɖó na d’alɔ nǔkplɔntɔ́ mǐtɔn lɛ bɔ jlǒ e ye ɖó bo na kplɔ́n nǔ mɛ lɛ bonu ye na huzu ahwanvu é na jɛji. Xɛsi sixu nɔ ɖi nǔkplɔntɔ́ ɖé lɛ dó Mawuxóɖiɖɔ wu. Enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na ɖó suúlu hwenu e mǐ ɖò alɔdó ye wɛ bonu ye na mɔ nǔ jɛ nǔgbo Biblu tɔn lɛ mɛ d’eji é, enɛ ɔ, nǔɖiɖi yetɔn na lidǒ. Enɛ gudo ɔ, xó ɔ na byɔ ayi yetɔn mɛ, bɔ akpakpa na sɔ́ ye dó wɛn ɔ jijla wu. Etɛ mǐ ka sixu wà dó d’alɔ nǔkplɔntɔ́ mǐtɔn lɛ bɔ ye na ba na jɛ wɛnɖagbe ɔ jlá jí?\n7. Nɛ̌ mǐ ka sixu d’alɔ nǔkplɔntɔ́ ɖé bɔ jlǒ e é ɖó bo na jlá wɛn ɔ mɛ ɖevo lɛ é na jɛji gbɔn?\n7 Mǐ sixu kan nǔ lěhun lɛ byɔ nǔkplɔntɔ́ mǐtɔn lɛ: “Ðó a nɔ zán nǔ e Biblu kplɔ́n mɛ lɛ é wutu ɔ, nɛ̌ gbɛzán towe ka kpɔ́n te d’eji gbɔn? A ka lin ɖɔ mɛ ɖevo lɛ ɖó hudo wɛn enɛ tɔn à? Etɛ a ka sixu wà dó d’alɔ ye?” (Nǔx. 3:27; Mat. 9:37, 38) Xlɛ́ tlati ɖěɖee ɖò Azɔ̌wanúgbá Mɛkplɔnkplɔn tɔn mǐtɔn mɛ lɛ é nǔkplɔntɔ́ ɔ, bo jó è dó nú é ni sɔ́ ɖěɖee é lin ɖɔ ye na dɔn hɛ̌nnumɔ tɔn lɛ, xɔ́ntɔn tɔn lɛ, alǒ azɔ̌gbɛ́ tɔn lɛ é. Nǎ tlati enɛ lɛ gegě nǔkplɔntɔ́ ɔ. Sɔnǔ nú lee é sixu xwlé tlati lɛ mɛ ɖevo lɛ kpo xomɛnyínyɔ́ kpo gbɔn é xá ɛ. Enyi é wá huzu wɛnjlatɔ́ e ma ko bló baptɛm ǎ é ɖé ɔ, a ɖó na nɔ lɛ́ jlá wɛn ɔ xá ɛ dó d’alɔ ɛ.—Nǔt. 4:9, 10; Luk. 6:40.\nLEE AGUN Ɔ SIXU D’ALƆ BIBLU KPLƆNTƆ́ LƐ BƆ YE NA YÌ NUKƆN GBƆN É\n8. Etɛwu é ka ɖò taji ɖɔ nǔkplɔntɔ́ mǐtɔn lɛ ni ɖó wanyiyi e gɔ́ngɔ́n é nú Mawu kpo nɔzo yetɔn lɛ kpo? (Lɛ̌ kpɔ́n gbǎví “ Lee Mǐ Sixu D’alɔ Nǔkplɔntɔ́ Mǐtɔn lɛ Bɔ Wanyiyi E Ye Ðó nú Mawu É Na Gɔ́ngɔ́n D’eji Gbɔn É.”)\n8 Hɛn dó ayi mɛ ɖɔ Jezu kplɔ́n mǐ ɖɔ mǐ ni kplɔ́n nǔ mɛ lɛ bonu ye ni ‘setónú nú nǔ e emi kplɔ́n mǐ lɛ é bǐ.’ É ɖò wɛn ɖɔ, sɛ́n taji we elɔ lɛ ɖò nǔkplɔnmɛ enɛ lɛ mɛ: wǎn yí nú Mawu kpo wǎn yí nú nɔzo mɛtɔn kpo. Sɛ́n enɛ lɛ bǐ cá kan tawun xá Mawuxóɖiɖɔ kpo nǔ kplɔnkplɔn mɛ lɛ bonu ye ni huzu ahwanvu sín azɔ̌ ɔ kpo. (Mat. 22:37-39) Tɛ ka dɔn ye cá? Nǔ taji e nɔ sísɛ́ mǐ bɔ mǐ nɔ jlá wɛn ɔ é wɛ nyí wǎn yí nú Mawu kpo wǎn yí nú nɔzo mǐtɔn lɛ kpo. É ɖò gaan ɖɔ, wɛn ɔ jijla xó ɔ sixu dó xɛsi nú nǔkplɔntɔ́ ɖé lɛ. Amɔ̌, mǐ sixu na ganjɛwu nǔkplɔntɔ́ enɛ lɛ ɖɔ kpo alɔdó Jehovah tɔn kpo ɔ, kpɛɖé kpɛɖé ɔ, ye na kpéwú bo na ɖu ɖò xɛsiɖiɖi nú gbɛtɔ́ jí. (Ðɛh. 18:2-4; Nǔx. 29:25) Gbǎví e zɔn kpɔ́ xá xóta elɔ é tinmɛ afɔ tawun tawun e mǐ sixu ɖè, dó d’alɔ nǔkplɔntɔ́ mǐtɔn lɛ bɔ wanyiyi e ye ɖó nú Mawu é na fɔ́n bo ɖò jijɛji wɛ lɛ é. Gɔ́ na ɔ, etɛ agun ɔ ka sixu wà dó d’alɔ ahwanvu yɔyɔ̌ lɛ, bɔ lee ye nɔ ɖè wanyiyi xlɛ́ mɛ gbɔn é na jɛji?\nLEE MǏ SIXU D’ALƆ NǓKPLƆNTƆ́ MǏTƆN LƐ BƆ WANYIYI E YE ÐÓ NÚ MAWU É NA GƆ́NGƆ́N D’EJI GBƆN É\nKpɔ́n akpáxwé 8 *\nDǑ WUSYƐN LANMƐ NÚ YE ÐƆ YE NI NƆ XÀ NǓ\nDǒ wusyɛn lanmɛ nú Biblu kplɔntɔ́ towe lɛ ɖɔ ye ni nɔ xà Biblu, nú é na bo tlɛ nyí nú cɛju yɔywɛ ɖé gbè bǐ gbè ɔ nɛ. Nǎ Tuto Biblu Xixa Tɔn ɔ ɖokpo ye. (Kpɔ́n “Tuto Biblu Xixa Tɔn” e sixu zín é ɖò jw.org jí, zǐn NǓSƐXWETƐN > WEMA LƐ & ALƆNUWEMA LƐ.) Dǒ wusyɛn lanmɛ nú ye ɖɔ ye ni nɔ kpɔ́n xónusɔ́ɖóte wema Biblu tɔn lɛ tɔn sín video lɛ, bo xlɛ́ fí e ye sixu mɔ video enɛ lɛ ɖè ɖò tɛn Ɛntɛnɛti tɔn mǐtɔn jí é ye.\nD’ALƆ YE NÚ YE NI NƆ LIN TAMƐ\nNɔ d’alɔ Biblu kplɔntɔ́ lɛ bonu ye ni nɔ lin tamɛ dó Xó Mawu tɔn jí. Nɔ zán “Nuhe Mí Sọgan Plọn sọn Ohó Jiwheyẹwhe Tọn mẹ Lẹ” ee ɖò bǐbɛ̌mɛ Lẹdogbedevomẹ Aihọn Yọyọ Tọn ɔ é, bo xlɛ́ nǔkanbyɔ 20gɔ́ ɔ ye, “Nawẹ hiẹ sọgan mọaleyi to gigọ́ mẹ sọn Biblu hihia towe mẹ gbọn?” Tinmɛ lee nǔkanbyɔ ɛnɛ e è slɛ́ dó finɛ lɛ é sixu d’alɔ ye bɔ ye na nɔ lin tamɛ gbɔn é nú ye. Bo na dó xlɛ́ ye lee ye na zán gbɔn é hǔn, hwi kpo ye kpo ni xà akpáxwé Biblu tɔn ɖé ɖó kpɔ́, enɛ gudo hǔn, nǎ xósin nú nǔkanbyɔ ɛnɛ lɛ. Gbɔn wlɛnwín enɛ xíxlɛ́ ye gblamɛ ɔ, mǐ nɔ d’alɔ ye bɔ ye nɔ mɔ nǔgbo xɔ akwɛ e ɖò Biblu mɛ lɛ é yeɖesunɔ, bɔ enɛ na dó awǎjijɛ nú ye bo na lɛ́ dɔn ye sɛkpɔ́ Jehovah.\nKPLƆ́N YE BONU YE NI NƆ XOÐƐ\nKplɔ́n Biblu kplɔntɔ́ lɛ bonu ye ni nɔ xoɖɛ sɛ́dó Jehovah, bo lɛ́ d’alɔ ye bonu ye ni mɔ nǔ jɛ nǔ e takúnmɛ ye na nɔ sixu xoɖɛ dó lɛ é wu. Zǎn Ðɛhan 25:4, 5 kpo 1 Jaan 5:14, 15 kpo dó tinmɛ nǔ e wu ɖɛxixo sɛ́dó Jehovah ɖò taji tawun é. Enyi a ɖò ɖɛ xò wɛ jɛ nukɔn nú Biblu kplɔnkplɔn ɖé alǒ ɖò vivɔnu tɔn hǔn, byɔ nǔ taji lɛ. Ðɔ nǔ ɖěɖee xlɛ́ ɖɔ a yí wǎn nú nǔkplɔntɔ́ towe lɛ é dó ɖɛ ɔ mɛ. Enyi ɖɛ e mǐ nɔ xò kpo ayi bǐ kpo lɛ é nɔ xlɛ́ wanyiyi e mǐ ɖó nú Jehovah é ɔ, enɛ na sísɛ́ nǔkplɔntɔ́ mǐtɔn bɔ é lɔ na nɔ xoɖɛ kpo ayi bǐ kpo nú Mawu. Ðɛ mɔ̌hun lɛ na d’alɔ ɛ bɔ jlǒ e é ɖó bo na setónú nú Jehovah, lobo xwedó gbeɖiɖe Klisu tɔn lɛ é na lɛ́ jɛji.\n9. Ðò kpɔ́ndéwú e è na dó mɛ e ɖò hǔn kunkun kplɔ́n wɛ é wu é mɛ ɔ, ali tɛ lɛ nu é ka sixu kplɔ́n nǔ xɔ akwɛ lɛ ɖè?\n9 Lɛ̌ flín kpɔ́ndéwú e mǐ na dó mɛ e ɖò mɔ̌to kunkun kplɔ́n wɛ é wu é. Nú é ɖò kunkun wɛ bɔ mɛ e ɖò kplɔnkplɔn ɛ wɛ é ɖò akpá tɔn ɔ, ali tɛ lɛ nu wɛ é ka na ɖò nǔ kplɔ́n wɛ ɖè? Gbɔn tóɖiɖó nǔkplɔnmɛtɔ́ tɔn kpo mɛ e nɔ xwè sɔ dó kun hǔn lɛ é kpinkpɔn kpo gblamɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, nǔkplɔnmɛtɔ́ ɔ sixu dɔn ayi tɔn wá hǔnkuntɔ́ e na tɛn hǔnkuntɔ́ ɖevo b’ɛ zɛ wǔ tɔn é ɖé jí. Alǒ, é sixu lɛ́ dɔn ayi tɔn wá hǔnkuntɔ́ e dɔn fáa tɔn dó dò bonu é na bɔkun nú hǔnkuntɔ́ ɖevo lɛ bɔ ye na mɔ nǔ é jí. Kpɔ́ndéwú mɔ̌hun lɛ sixu kplɔ́n nǔkplɔntɔ́ ɔ nǔ xɔ akwɛ ɖěɖee é sixu zán hwenu e é na ɖò hǔn kun wɛ lɛ é.\n10. Etɛ ka na d’alɔ Biblu kplɔntɔ́ ɖé b’ɛ na yì nukɔn ɖò gbigbɔ lixo?\n10 Mɔ̌ ɖokpo ɔ, é nyí kpɔ́ndéwú nǔkplɔnmɛtɔ́ ɖé tɔn kɛɖɛ wɛ nɔ kplɔ́n nǔ nǔkplɔntɔ́ e jɛ Jehovah sɛn jí é ǎ, loɔ, kpɔ́ndéwú ɖagbe Jehovah sɛntɔ́ ɖevo lɛ tɔn lɔ nɔ kplɔ́n nǔ i. Enɛ wu ɔ, etɛ ka na d’alɔ Biblu kplɔntɔ́ lɛ hugǎn bɔ ye na yì nukɔn ɖò gbigbɔ lixo? Kplé Klisanwun tɔn mǐtɔn lɛ wiwá wɛ. Etɛwu? Nǔ e ye sè ɖò kplé lɛ jí lɛ é nɔ d’alɔ ye bɔ nukúnnúmɔjɛnǔmɛ yetɔn nɔ gɔ́ngɔ́n, nɔ na hlɔnhlɔn nǔɖiɖi yetɔn, lobo nɔ lɛ́ bló bɔ wanyiyi e ye ɖó nú Mawu é nɔ jɛji. (Mɛ. 15:30-32) Gɔ́ na ɔ, ɖò kplé lɛ jí ɔ, nǔkplɔnmɛtɔ́ ɔ sixu dó nǔkplɔntɔ́ tɔn gesí nú nɔví ɖevo e ɖò xwi ɖí xá ninɔmɛ étɔn ɖɔhun wɛ lɛ é. Nǔkplɔntɔ́ ɔ na mɔ kpɔ́ndéwú ɖagbe wanyiyi e nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo e ɖò agun ɔ mɛ lɛ é nɔ ɖexlɛ́ é tɔn.\n11. Kpɔ́ndéwú tɛ lɛ wu nǔkplɔntɔ́ ɖé ka sixu ɖ’ayi ɖò agun ɔ mɛ? Ðagbe tɛ ye ka sixu wà n’i?\n11 Mǐ ni gbéjé kpɔ́ndéwú elɔ lɛ kpɔ́n. Biblu kplɔntɔ́ ee nyí xwédo goɖokponɔ ɖé é ɖ’ayi nɔví nyɔnu e ɖò ninɔmɛ étɔn ɖɔhun mɛ é ɖé wu. Ee é mɔ lě dò nɔví nyɔnu ɔ nɔ dó gǎn sɔ cobo nɔ wá Kpléxɔ Axɔ́suɖuto ɔ tɔn mɛ kpo vǐ tɔn kpɛví lɛ kpo é ɔ, é byɔ lanmɛ n’i tawun. Nǔkplɔntɔ́ e ɖò tintɛnkpɔn wɛ bá ɖó azɔ nunu te é ɖé ɖò xɔ́ntɔn zun xá nɔví sunnu e ko kpéwú bo ɖó nǔwalɔ mɔ̌hun te é ɖé wɛ. Nɔví ɔ ɖɔ nú nǔkplɔntɔ́ ɔ ɖɔ, lee wanyiyi e emi ɖó nú Jehovah é ɖò jijɛ jí wɛ gbɔn é sísɛ́ emi bɔ emi setónú nú gbeɖiɖe Mawu tɔn lɛ. (2 Kɔ. 7:1; Fili. 4:13) Nǔkplɔntɔ́ ɔ ɖótó tan nɔví ɔ tɔn, bɔ nɔví ɔ lɛ́ vɔ́ ganjɛwu na ɛ ɖɔ, “Hwi lɔ sixu kpéwú,” enɛ zɔ́n bɔ jiɖe e é ɖó é lɛ́ jɛji. Ðyɔvǐ e ɖò Biblu kplɔ́n wɛ é ɖé ɖ’ayi wu ɖɔ nɔví nyɔnu e nyí Kúnnuɖetɔ́ é ɖé ɖò gbɛzinzan tɔn sín víví ɖu wɛ ganji. Ee nǔkplɔntɔ́ ɔ mɔ lee nɔví nyɔnu ɔ nɔ ɖò awǎ jɛ wɛ gbɔn é ɔ, é jló na tuùn nǔ e wu hwebǐnu ɔ, nɔví nyɔnu ɔ nɔ ɖò awǎ jɛ wɛ é.\n12. Etɛwu mǐ ka sixu ɖɔ ɖɔ mɛ e ɖò agun ɔ mɛ lɛ é ɖokpo ɖokpo sixu wà nǔɖe dó d’alɔ Biblu kplɔntɔ́ lɛ?\n12 Nú Biblu kplɔntɔ́ lɛ nɔ dó xɔ́ntɔn nɔví gegě ɔ, kpɔ́ndéwú nɔví enɛ lɛ tɔn na kplɔ́n ye lee ye na setónú nú gbeɖiɖe Klisu tɔn e ɖɔ ɖɔ è ni yí wǎn nú Mawu kpo nɔzo mɛtɔn kpo gbɔn é. (Jaan 13:35; 1 Tim. 4:12) Taji hú bǐ ɔ, Biblu kplɔntɔ́ ɖé sixu kplɔ́n nǔ gegě ɖò nɔví ɖěɖee ɖò xwi ɖí xá ninɔmɛ étɔn ɖɔhun wɛ lɛ é gɔ́n. Kpɔ́ndéwú enɛ lɛ nɔ kplɔ́n nǔkplɔntɔ́ ɔ huzuhuzu e é ɖó na bló cobo huzu ahwanvu Klisu tɔn ɖé é. (Sɛ́n. 30:11) Mɛ e ɖò agun ɔ mɛ lɛ é ɖokpo ɖokpo sixu jɔ fún dó nukɔnyiyi ɖò gbigbɔ lixo Biblu kplɔntɔ́ lɛ tɔn mɛ ɖò ali vovo nu. (Mat. 5:16) Gǎn tɛ lɛ hwɛ ka nɔ dó, bo na dó dó wusyɛn lanmɛ nú Biblu kplɔntɔ́ e nɔ wá kplé lɛ é?\nD’ALƆ MƐ E AWAKANMƐ GBƆJƆ NA LƐ É BONU YE NI LƐ́ JƐ WƐN Ɔ JLÁ JÍ\n13-14. Nɛ̌ Jezu ka wà nǔ xá mɛsɛ́dó tɔn e awakanmɛ kú lɛ é gbɔn?\n13 Mǐ jló na d’alɔ nɔví mǐtɔn e awakanmɛ ko gbɔjɔ na lɛ é bɔ ye na lɛ́ jɛ Mawuxóɖiɖɔ kpo nǔ kplɔnkplɔn mɛ lɛ bonu ye na huzu ahwanvu kpo sín azɔ̌ ɔ wà jí. Lee Jezu wà nǔ xá mɛsɛ́dó tɔn e awakanmɛ gbɔjɔ na lɛ é gbɔn é xlɛ́ lee mǐ sixu wà nǔ gbɔn égbé é.\n14 Táan klewun ɖé jɛ nukɔn nú kú Jezu tɔn ɔ, mɛsɛ́dó lɛ “bǐ jó è dó, bo hɔn.” (Mak. 14:50; Jaan 16:32) Etɛ Jezu ka wà hwenu e awakanmɛ kú mɛsɛ́dó tɔn lɛ é? Jezu fɔ́n sín kú b’ɛ na nɔ zaan é ɔ, é ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ: “Mi ma ɖi xɛsi ó. Mi yì, bo ɖɔ nú nɔví ce lɛ [ɖɔ un ko fɔ́n sín kú].” (Mat. 28:10a) Jezu gbɛ́ mɛsɛ́dó tɔn lɛ ǎ. Ye hɔn jó è dó có, é ka kpò ɖò ye ylɔ́ ɖɔ “nɔví ce lɛ” wɛ. Jehovah ɖɔhun ɔ, Jezu nɔ kú nǔblawu nú mɛ, bo nɔ lɛ́ sɔ́ hwɛ kɛ mɛ.—2 Axɔ́. 13:23.\n15. Nɛ̌ nǔ ka nɔ cí nú mǐ dó mɛ ɖěɖee ma sɔ́ nɔ ɖ’alɔ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ ǎ lɛ é wu?\n15 Mɔ̌ ɖokpo ɔ, mɛ ɖěɖee ma sɔ́ nɔ ɖ’alɔ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ ǎ lɛ é sín nǔ nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ tawun. Nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu mǐtɔn lɛ kpo wɛ nú ye, bɔ mǐ yí wǎn nú ye! Mǐ kpò ɖò azɔ̌ syɛnsyɛn e nɔví enɛ lɛ wà nú Jehovah é flín wɛ. Ye mɛ ɖé lɛ e awakanmɛ ko kú dìn lɛ é ko w’azɔ̌ syɛnsyɛn nú xwè gegě. (Ebl. 6:10) Mǐ nɔ jɛ dò yetɔn tawun! (Luk. 15:4-7) Enyi mǐ na xwedó kpɔ́ndéwú Jezu tɔn ɔ, ali tɛ lɛ nu mǐ ka sixu ɖexlɛ́ ɖɔ nǔ yetɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ ɖè?\n16. Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖexlɛ́ ɖɔ nɔví mǐtɔn e awakanmɛ gbɔjɔ na lɛ é sín nǔ nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ gbɔn?\n16 Ylɔ̌ ye kpo xomɛnyínyɔ́ kpo wá kplé lɛ. Ali e nu Jezu dó wusyɛn lanmɛ nú mɛsɛ́dó tɔn e awakanmɛ gbɔjɔ na lɛ é ɖè é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ, é ylɔ́ ye wá kplé ɖé domɛ. (Mat. 28:10b; 1 Kɔ. 15:6) Égbé ɖesu ɔ, mǐ sixu dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ e awakanmɛ gbɔjɔ na lɛ é ɖɔ ye ni wá kplé agun tɔn lɛ, enyi ye ma ko ɖò mɔ̌ wà wɛ ǎ ɔ nɛ. Mǐ tuùn ɖɔ é sixu byɔ ɖɔ mǐ ni ylɔ́ ye azɔn gegě cobɔ ye na yí gbè bo wá. É ɖò wɛn ɖɔ, xomɛ hun Jezu tawun nú ylɔ̌ tɔn e ahwanvu tɔn lɛ sɔ é.—Matie 28:16; sɔ́ jlɛ́ dó Luki 15:6 wu.\n17. Enyi mɛ e awakanmɛ gbɔjɔ na é ɖé wá kplé ɔ, nɛ̌ mǐ ka ɖó na wà nǔ gbɔn?\n17 Dǒ doo nú ye kpo akpakpa sɔ́ mɛ kpo. Jezu bló bɔ ahwanvu tɔn lɛ mɔ ɖɔ è yí emi ganji, hwenu e ye kplé é; é wɛ ɖè afɔ ɔ jɛ nukɔn bo ɖɔ xó xá ye. (Mat. 28:18) Enyi mɛ e awakanmɛ gbɔjɔ na é ɖé wá Kpléxɔ Axɔ́suɖuto ɔ tɔn mɛ ɔ, nɛ̌ mǐ ka na wà nǔ gbɔn? Mǐ wɛ ɖó na yì gɔ̌n tɔn jɛ nukɔn, bo dó doo n’i kpo akpakpa sɔ́ mɛ kpo. Jɛ nukɔn hwɛ̌ ɔ, ado sixu hu mǐ dó nǔ e mǐ na ɖɔ é wu. Amɔ̌, nú mǐ ma tlɛ zunfan ɛ ǎ ɔ, mǐ sixu ɖɔ n’i kpowun ɖɔ mɔ e mǐ mɔ ɛ é víví nú mǐ tawun.\n18. Nɛ̌ mǐ ka sixu vɔ́ jiɖe na nɔví e awakanmɛ gbɔjɔ na lɛ é gbɔn?\n18 Vɔ̌ jiɖe na ye. Ahwanvu Jezu tɔn lɛ sixu ko mɔ ɖɔ emi kún sixu jlá wɛnɖagbe ɔ gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ ó. Jezu vɔ́ jiɖe na ahwanvu tɔn lɛ, bo ɖɔ nú ye ɖɔ: “Un ɖò kpɔ́ xá mi tɛgbɛ.” (Mat. 28:20) Xó enɛ lɛ ka d’alɔ ahwanvu tɔn lɛ à? Ganji. É lín ǎ bɔ ye hɛn alɔnu yetɔn ján bo ‘nɔ kplɔ́n nǔ mɛ lɛ, lobo nɔ lɛ́ jlá wɛnɖagbe ɔ.’ (Mɛ. 5:42) É byɔ ɖɔ è ni vɔ́ jiɖe na nɔví e awakanmɛ ko gbɔjɔ na lɛ é lɔ. Mawuxóɖiɖɔzɔ́ e na bɛ́ wɛ ye ɖè é sixu dó xɛsi ye. Mǐ sixu vɔ́ jiɖe na ye ɖɔ ye kún ɖò yeɖokpo ɖò azɔ̌ ɔ kɔn ó. Enyi ye ɖò gbesisɔmɛ ɔ, mǐ sixu kplá ye yì kúnnuɖegbé. É ɖò wɛn ɖɔ, hwenu e ye na lɛ́ jɛ wɛnɖagbe ɔ jlá jí é ɔ, gudo e mǐ nɔ nɔ nú ye é na sù nukún yetɔn mɛ. Enyi mǐ nɔ ɖexlɛ́ mɛ e awakanmɛ gbɔjɔ na lɛ é ɖɔ mǐ nɔ kpɔ́n ye dó mɔ nɔví mǐtɔn lɛ ɔ, agun ɔ bǐ na ɖò awǎjijɛ mɛ.\nMǏ JLÓ NA WÀ AZƆ̌ E È SƆ́ D’ASÍ NÚ MǏ É YÌ FÓ\n19. Tɛ mǐ ka kánɖeji bo na wà? Etɛwu?\n19 Kaka jɛ hwetɛnu wɛ mǐ na wà nǔ kplɔnkplɔn mɛ lɛ bonu ye na huzu ahwanvu sín azɔ̌ ɔ yì ɖó? Kaka jɛ gbè e gbè gbɛ̀ ɔ na vɔ dó é. (Mat. 28:20) Mǐ ka na kpéwú bo wà azɔ̌ enɛ yì fó à? Mǐ kánɖeji bo na wà mɔ̌! Kpo xomɛhunhun kpo wɛ mǐ nɔ zán hwenu, hlɔnhlɔn kpo akwɛ mǐtɔn kpo dó ba “mɛ e ɖó ninɔmɛ ayi mɛ tɔn e jɛxa gbɛ̀ mavɔmavɔ lɛ é.” (Mɛ. 13:48, nwt) Enyi mǐ nɔ wà mɔ̌ hǔn, kpɔ́ndéwú Jezu tɔn xwedó wɛ mǐ ɖè nɛ. É ɖɔ: “Nǔɖuɖu ce wɛ nyí ɖɔ má bló jlǒ mɛ e sɛ́ mì dó ɔ tɔn, bo ka wà azɔ̌ e é zɔ́n mì ɔ yì kpé.” (Jaan 4:34; 17:4) Jlǒ mǐ lɔmɔ̌ tɔn nɛ. Mǐ jló na wà azɔ̌ e è sɔ́ d’así nú mǐ é yì kpé. (Jaan 20:21) Mǐ ba ɖɔ mɛ ɖevo lɛ, kaka jɛ mɛ e awakanmɛ ko gbɔjɔ na lɛ é jí, kpo mǐ kpo ni dɛ ɖò azɔ̌ ɔ kɔn yì fó.—Mat. 24:13.\n20. Sɔgbe xá Filipunu lɛ 4:13 ɔ, etɛwu mǐ ka sixu kpé azɔ̌ e Jezu ɖegbe tɔn nú mǐ ɖɔ mǐ ni wà é wu?\n20 Azɔ̌ e Jezu zɔ́n mǐ é bɔwǔ ǎ. É ɖò mɔ̌ có, mǐ ɖò mǐɖokpo ɖò azɔ̌ ɔ kɔn ǎ. Jezu d’akpá ɖɔ emi na ɖò kpɔ́ xá mǐ. Nú mǐ ɖò nǔ kplɔ́n mɛ lɛ wɛ bonu ye na huzu ahwanvu ɔ, “azɔ̌ wà ɖó kpɔ́ wɛ mǐ ɖè [xá] Mawu” kpo “Klisu” kpo. (1 Kɔ. 3:9; 2 Kɔ. 2:17) Hǔn, mǐ sixu wà azɔ̌ ɔ yì fó. Wǔjɔmɛ kpo awǎjijɛ kpo sín nǔɖe wɛ é nyí nú mǐ ɖɔ mǐ ni wà azɔ̌ enɛ, bo d’alɔ mɛ ɖevo lɛ bonu ye lɔ ni wà mɔ̌!—Xà Filipunu lɛ 4:13.\nNƐ̌ MǏ KA SIXU . . .\nd’alɔ Biblu kplɔntɔ́ mǐtɔn lɛ bɔ ye na setónú nú gbeɖiɖe Jezu tɔn lɛ gbɔn?\ndó wusyɛn lanmɛ nú Biblu kplɔntɔ́ e nɔ wá kplé lɛ é gbɔn?\nd’alɔ mɛ e awakanmɛ gbɔjɔ na lɛ é bɔ ye na lɛ́ jɛ Mawuxó jlá jí gbɔn?\nHAN 79 Kplɔ́n Ye Bonu Ye Ni Lidǒ\n^ akpá. 5 Jezu ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni kplɔ́n nǔ mɛ lɛ bonu ye ni setónú nú nǔ e emi kplɔ́n ye lɛ é bǐ. Xóta elɔ na ɖɔ xó dó lee mǐ sixu xwedó alixlɛ́mɛ Jezu tɔn lɛ gbɔn é jí.\n^ akpá. 66 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Nɔví nyɔnu e ɖò Biblu kplɔnkplɔn ɖé wu kpé nukún dó wɛ é ɖò afɔ tawun tawun e nǔkplɔntɔ́ ɔ ɖó na ɖè bɔ wanyiyi e é ɖó nú Mawu é na jɛji é tinmɛ n’i wɛ. Nukɔnmɛ ɔ, nǔkplɔntɔ́ ɔ wá ɖò wě atɔn e Biblu kplɔnmɛtɔ́ tɔn ɖè xá ɛ lɛ é zán wɛ.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Lee È Sixu D’alɔ Mɛ Ðevo lɛ Bɔ Ye Na Setónú nú Gbeɖiɖe Klisu Tɔn lɛ Gbɔn É\nw20 novembre wex. 2-7\nJehovah Nɔ Kɔn Nyɔna Dó Mɛ Ðěɖee Lɛkɔ Yì Tò Yetɔn Mɛ lɛ É Jí\nÐeji Ðó Jehovah Wɛ Nyí Alɔgɔnúmɛtɔ́ Towe\nA ka Na kpò Ðò Hwiɖée Jlaɖó Wɛ À?\nNɔ Ðò Sɔgudo Kpɔ́n Sɛ́dó Wɛ\nTAN GBƐZÁN TƆN “Jehovah Wɔn Mì Ǎ”\nText Alɔ e jí è sixu yí nǔ e ɖò wema jí lɛ é ɖó lɛ é ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Novembre 2020\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Novembre 2020\nATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Novembre 2020


“Xó E Mawu Mǐtɔn Ðɔ ɔ Na Nɔ Ayǐ Kaka Sɔyi”—Ezayíi 40:8 | Nùkplɔnkplɔn\n“Nugbǒ ɔ, gbehan nɔ xú, folowa nɔ mlú ɖa, amɔ̌, xó e Mawu mǐtɔn ɖɔ ɔ na nɔ ayǐ kaka sɔyi.”—EZA. 40:8.\nHAN LƐ: 95, 97\nNƐ̌ XÓ MAWU TƆN KA NƆ AYǏ KAKA SƆYI . . .\nhwenu e gbè lɛ ɖò ɖyɔɖyɔ wɛ é gbɔn?\nhwenu e toxóɖiɖɔ ɖò nukɔn yì wɛ é gbɔn?\nhwenu e è klán gbè xá lilɛ lilɛ tɔn dó gbè ɖevo mɛ é gbɔn?\n1, 2. (a) Nɛ̌ gbɛ̀ ka na cí Biblu mɛvo? (b) Etɛ ka sixu zɔ́n bɔ mǐ na ɖu lè Xó Mawu tɔn tɔn tawun?\nA SIXU dó nukún mɛ bo kpɔ́n lee gbɛ̀ towe na cí Biblu mɛvo é à? A na mɔ wěɖexámɛ ɖejid’ewu ɖě nú gbɛzinzan towe ayihɔngbe ayihɔngbe tɔn ǎ. A ka na mɔ xósin ɖagbe ɖě nú nùkanbyɔ ɖěɖee a nɔ ɖó dó Mawu, gbɛ̀, kpo sɔgudo kpo wu é ǎ. Mɔ̌ jɛn a ma ka na lɛ́ tuùn nùɖé dó lee Jehovah wà nǔ xá gbɛtɔ́ lɛ gbɔn ɖò hwexónu é wu ǎ é nɛ.\n2 É sù nukún mǐtɔn mɛ ɖɔ mǐdɛɛ lɛ kún ɖò ninɔmɛ blawu enɛ mɛ ó. Jehovah na mǐ Xó tɔn e nyí Biblu ɔ é. Bɔ é lɛ́ na ganjɛwu mǐ ɖɔ wɛn e ɖ’emɛ é na nɔ ayǐ kaka sɔyi. Mɛsɛ́dó Piyɛ́ɛ ɖè xó sín Ezayíi 40:8 mɛ. Nugbǒ wɛ ɖɔ wemafɔ enɛ kún ɖò Biblu dó gesí wɛ tlɔlɔ ó, amɔ̌, xó enɛ e Mawu sɔ́ dó ayi mɛ nú mɛ é ɔ, è gbló ada na ɔ, é sɔgbe xá wɛn Biblu tɔn. (Xà 1 Piyɛ́ɛ 1:24, 25.) É ɖò wɛn ɖɔ mǐ sixu ɖu lè nǔ e ɖò Biblu mɛ lɛ é tɔn tawun, nú ye ɖò gbè e mǐ sè ɔ ɖě mɛ ɔ nɛ. Mɛ ɖěɖee yí wǎn nú Xó Mawu tɔn lɛ é mɔ nǔ jɛ enɛ mɛ. É nɔ bɔkun hwebǐnu ǎ có, ɖò xwè lɛ vlamɛ ɔ, gbɛtɔ́ ayijlɔjlɔnɔ lɛ ɖókan dó Mawuxówema ɔ lilɛ lilɛ dó gbè ɖevo mɛ kpo mímá tɔn kpo wu. Jlǒ yetɔn sɔgbe xá Mawu tɔn ee nyí ɖɔ “gbɛtɔ́ lɛ bǐ ni mɔ hwlɛngán, bo na tuùn nugbǒ ɔ bǐ dégbédégbé” é.—1 Tim. 2:3, 4.\n3. Etɛ mǐ ka na gbéjé kpɔ́n ɖò xota elɔ mɛ? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n3 Ðò xota elɔ mɛ ɔ, mǐ na gbéjé lee Xó Mawu tɔn nɔ ayǐ gbɔn (1) hwenu e gbè lɛ ɖò ɖyɔɖyɔ wɛ é, (2) hwenu e toxóɖiɖɔ ɖò nukɔn yì wɛ bo wà nǔ dó gbè e gbɛtɔ́ lɛ nɔ dó kpaà lɛ é wu é, kpo (3) hwenu e è klán gbè xá lilɛ lilɛ tɔn dó gbè ɖevo mɛ é kpo kpɔ́n. Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖu lè nǔ enɛ e mǐ na gbéjé kpɔ́n é tɔn gbɔn? É na bló bɔ lee Xó Mawu tɔn nɔ sù nukún mǐtɔn mɛ gbɔn é na jɛji. Bo na lɛ́ zɔ́n bɔ wanyiyi e mǐ ɖó nú Dowatɔ́ Biblu tɔn e na mǐ Xó tɔn nú lè mǐtɔn é na gɔ́ngɔ́n d’eji.—Micée 4:2; Hlɔ. 15:4.\nHWENU E GBÈ LƐ ÐÒ ÐYƆÐYƆ WƐ É\n4. (a) Xwè lɛ ɖò yiyi wɛ ɔ, nɛ̌ gbè lɛ ka nɔ ɖò ɖyɔɖyɔ wɛ gbɔn? (b) Etɛ ka nɔ ɖexlɛ́ ɖɔ Mawu kún nɔ ɖè gbè ɖě ɖó vo nú ɖevo ó? Nɛ̌ enɛ ka cí nú we?\n4 Xwè lɛ ɖò yiyi wɛ ɔ, gbè lɛ nɔ ɖò ɖyɔɖyɔ wɛ. Xókwin lɛ kpo xógbe lɛ kpo sixu lɛ́ wá ɖó tinmɛ ɖevo sésé. Vlafo a sixu lin tamɛ dó lee gbè e a nɔ dó é ko ɖyɔ gbɔn lɛ é jí. Nǔ ɖokpo ɔ wɛ é nyí nú Ebléegbe kpo Glɛkigbe kpo ɖěɖee mɛ è wlan ɖibla nyí Biblu ɔ bǐ xwii dó é. Ebléegbe kpo Glɛkigbe kpo e è nɔ dó ɖò égbé é gbɔn vo sésé nú ee è nɔ dó ɖò Biblu sín táan mɛ é. Enɛ wu ɔ, ɖibla nyí mɛ e ba na ɖó mɔjɛmɛ Xó Mawu tɔn tɔn lɛ é bǐ ɖó na xà lilɛdogbeɖevomɛ Biblu tɔn ɖé, é na bo tlɛ nyí mɛ ɖěɖee sè Ebléegbe alǒ Glɛkigbe azǎn mǐtɔn gbè tɔn lɛ é ɔ nɛ. Mɛɖé lɛ lin ɖɔ emi ɖó na kplɔ́n Ebléegbe kpo Glɛkigbe kpo hwexónu tɔn bo na mɔ tɛn dó sixu xà Biblu dó gbè dòdó lɛ mɛ. Amɔ̌, nǔ enɛ e ye lin na wà é sixu nɔ ma hɛn lè wá nú ye lee ye lin gbɔn é. * É sù nukún mǐtɔn mɛ ɖɔ è ko lilɛ Biblu ɔ blebu alǒ akpáxwé tɔn ɖé dó gbè 3 200 jɛji mɛ. É ɖò wɛn ɖɔ Jehovah ba ɖɔ ali ɔ ni hun nú “akɔta bǐ, gbè bǐ” bonu ye ni ɖu lè Xó tɔn tɔn. (Xà Nǔɖexlɛ́mɛ 14:6.) Nǔ enɛ bló bɔ a sɛkpɔ Mawu wanyiyinɔ mǐtɔn e ma nɔ ɖè mɛɖé ɖó vo ɖò mɛɖé mɛ ǎ é hú ɖ’ayǐ tɔn à cé?—Mɛ. 10:34.\n5. Etɛ wɛ zɔ́n bɔ Bible du roi Jacques ka nyí lilɛdogbeɖevomɛ Biblu tɔn taji ɖé?\n5 Gbè e mɛ è lilɛ Biblu dó lɛ é lɔ nɔ ɖò ɖyɔɖyɔ wɛ ɖò xwè lɛ gblamɛ. Lilɛdogbeɖevomɛ Biblu tɔn ee mɛ è mɔ nǔ jɛ ganji ɖò hwenu e è ɖetɔ́n é ɖé sixu wá huzu nǔ e ma nyɔ́ zán sɔmɔ̌ ǎ é ɖé ɖò nukɔnmɛ. Ðǒ ayi kpɔ́ndéwú e kúnkplá lilɛdogbeɖevomɛ Biblu Glɛnsigbe tɔn ɖé é wu. È ɖè Bible du roi Jacques tɔ́n azɔn nukɔntɔn ɖò 1611. É wá huzu ɖokpo ɖò Biblu Glɛnsigbe tɔn e gbakpé lɛ é mɛ bo wá wà nǔ dó Glɛnsigbe jí tawun. Amɔ̌, Bible du roi Jacques dɔn ayi mɛ lɛ tɔn wá nyikɔ Mawu tɔn jí sɔmɔ̌ ǎ. É zán nyikɔ “Jehovah” ɖò wemafɔ kpɛɖé kpowun mɛ, lobo zán wekwín ɖaxó lɛ dó wlan tɛnmɛ-nyikɔ “AKLUNƆ” dó wemafɔ ɖevo ɖěɖee mɛ nyikɔ Mawu tɔn tɔ́n ɖè ɖò Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Ebléegbe Mɛ É mɛ. Nukɔnmɛ ɔ, wemazínxɔsa lɛ lɔ zán wekwín ɖaxó lɛ dó wlan tɛnmɛ-nyikɔ “AKLUNƆ” dó wemafɔ Biblu tɔn ɖé lɛ mɛ ɖò Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Glɛkigbe Mɛ É mɛ. Ðò ali enɛ nu ɔ, Bible du roi Jacques tuùn tɛn e mɛ nyikɔ Mawu tɔn ɖó na nɔ ɖò akpáxwé Biblu tɔn e è nɔ ylɔ ɖɔ Alɛnuwema Yɔyɔ̌ é mɛ é ganji.\n6. Etɛwu Traduction du monde nouveau e tíìn é ka sù nukún mǐtɔn mɛ?\n6 É ɖò mɔ̌ có, xwè lɛ ɖò yiyi wɛ é ɔ, gègě xógbe e ɖò Bible du roi Jacques mɛ lɛ é tɔn wá jɛ xó dó jí. Nǔ ɖokpo ɔ wɛ é nyí nú Biblu nukɔn nukɔntɔn e è lilɛ dó gbè ɖevo lɛ lɔ mɛ é. Lilɛdogbeɖevomɛ Les Saintes Écritures. Traduction du monde nouveau e mǐ ɖó égbé bɔ è lilɛ dó lee è nɔ dó gbè lɛ gbɔn ɖò égbé é lɔ jí é sù nukún towe mɛ à cé? Lilɛdogbeɖevomɛ enɛ blebu tɔn alǒ akpáxwé tɔn ɖé ko ɖò gbè 150 jɛji mɛ, enɛ xlɛ́ ɖɔ é ko tíìn nú mɛ e ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ égbé lɛ é habǔ. Xógbe tɔn e ɖò wɛn lɛ é nɔ zɔ́n bɔ wɛn e ɖò Xó Mawu tɔn mɛ é nɔ byɔ ayi mǐtɔn mɛ. (Ðɛh. 119:97) Nǔ e lɛ́ nyɔ́ tawun é wɛ nyí ɖɔ Traduction du monde nouveau sɔ́ nyikɔ Mawu tɔn ɖó tɛn e mɛ é ɖó na nɔ lɛ é.\nGBÈ E È NƆ DÓ KPAÀ É\n7, 8. (a) Etɛwu nukúnnú mimɔ jɛ Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Ebléegbe Mɛ É mɛ ka vɛwǔ nú gègě Jwifu xwè kanweko atɔngɔ J.H.M. tɔn lɛ? (b) Etɛ ka nyí Septante Glɛkigbe tɔn?\n7 Nukɔnyiyi ɖò toxóɖiɖɔ linu ko wà nǔ dó gbè e è nɔ dó kpaà é wu ɖò hweɖelɛnu. Nɛ̌ Mawu ma ka lɔn bonu nukɔnyiyi enɛ hɛn Xó tɔn d’ablu nú togun tɔn ǎ gbɔn? Kpɔ́ndéwú hwexónu tɔn ɖé d’alɔ mǐ bɔ mǐ mɔ xósin ɔ. Wema Biblu tɔn 39 nukɔntɔn lɛ ɔ, Izlayɛli-ví lɛ alǒ Jwifu lɛ wɛ wlan ye. Togun e “Mawu sɔ́ xó tɔn lɛ dó así” na ɔ wɛ nú ye sín bǐbɛ̌mɛ. (Hlɔ. 3:1, 2) É ɖò mɔ̌ có, bɛ́sín xwè kanweko atɔngɔ ɔ J.H.M. ɔ, gègě Jwifu lɛ tɔn sɔ́ nɔ mɔ nǔ jɛ Ebléegbe mɛ ǎ. Aniwu? Ðó Alexandre le Grand vlɔ́n kàn nú Axɔsuɖuto Glɛki tɔn gbɔn ahwanfunfun tɔn lɛ gblamɛ. (Dan. 8:5-7, 20, 21) Ee axɔsuɖuto enɛ ɖò kàn vlɔ́n wɛ é ɔ, Glɛkigbe wá huzu gbè é mɛ gègě nɔ dó kpaà é, kaka jɛ Jwifu e gbakpé fí vovo lɛ é jí. Amɔ̌, ee Jwifu gègě jɛ Glɛkigbe dó jí é ɔ, nukúnnú mimɔ jɛ Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Ebléegbe Mɛ É mɛ wá jɛ wuvɛ̌ nú ye mɛ gègě jí. Nɛ̌ è ka na ɖeɖɛ xó enɛ gbɔn?\n8 Ðò xwè kanweko atɔngɔ J.H.M. sín tɛntin mɔ̌ ɔ, è lilɛ wema atɔ́ɔ́n nukɔntɔn Biblu tɔn lɛ sín Ebléegbe mɛ dó Glɛkigbe mɛ. È wá lilɛ Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Ebléegbe Mɛ É kpé ɖò xwè kanweko wegɔ J.H.M. È wá ylɔ xokplé wema Biblu tɔn enɛ lɛ tɔn ɖɔ Septante Glɛkigbe tɔn. Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Ebléegbe Mɛ É blebu tɔn sín lilɛdogbeɖevomɛ nukɔntɔn ɔ wɛ wá nyí Septante ɔ.\n9. (a) Nɛ̌ Septante kpo lilɛdogbeɖevomɛ nukɔntɔn ɖevo lɛ kpo ka d’alɔ Xó Mawu tɔn xatɔ́ lɛ gbɔn? (b) Wemafɔ Biblu tɔn tɛ a ka yí wǎn na tawun ɖò Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Ebléegbe Mɛ É mɛ?\n9 Septante d’alɔ Jwifu e nɔ dó Glɛkigbe lɛ é kpo mɛ ɖevo lɛ kpo bɔ ye nɔ xà Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Ebléegbe Mɛ É. Dǒ nukúnmɛ bo kpɔ́n lee é na ko sɔ́ akpàkpà ye, ɖɔ ye ni sè alǒ xà Xó Mawu tɔn ɖò gbè e wá huzu anɔnugbe yetɔn é mɛ gbɔn é! É wá yá é ɔ, è lilɛ akpáxwé Biblu tɔn lɛ dó gbè kpaà e è nɔ dó lɛ é ɖevo lɛ mɛ, ɖi Syriaque, Gotique kpo Latɛ́ɛngbe kpo. Ðó nùxatɔ́ lɛ nɔ gbéjé Nùwlanwlan Mímɛ́ lɛ kpɔ́n dó gbè e mɛ ye sixu mɔ nǔ jɛ é wutu ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ gègě yetɔn ɖó wemafɔ Biblu tɔn e ye yí wǎn na lɛ é, lee é nyí gbɔn nú mǐ lɔ ɖò égbé é. (Xà Ðɛhan 119:162-165.) Nugbǒ ɔ, gbè e mɛ lɛ nɔ dó kpaà lɛ é nɔ ɖò ɖyɔɖyɔ wɛ, amɔ̌, Xó Mawu tɔn nɔ nɔ ayǐ kaka sɔyi.\nHWENU E È KLÁN GBÈ XÁ BIBLU LILƐ LILƐ DÓ GBÈ ÐEVO MƐ É\n10. Etɛwu gègě gbɛtɔ́ lɛ tɔn ma ka ɖó Biblu ɖò hwenu e John Wycliffe nɔ gbɛ̀ é ǎ?\n10 É wá yá é ɔ, gbɛtɔ́ ɖěɖee ɖó agbɔ̌n tawun lɛ é dó gǎn bonu mɛ kpaà lɛ ma sɔ́ mɔ Biblu bo xà ó. É ɖò mɔ̌ có, gbɛtɔ́ ayijlɔjlɔnɔ lɛ gbí dɔn ɖò gbeklanxamɛ enɛ nukɔn. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖǒ ayi sinsɛn-núkplɔnmɛtɔ́ xwè kanweko 14gɔ́ ɔ tɔn e è nɔ ylɔ ɖɔ John Wycliffe é wu. É ɖi nǔ syɛnsyɛn ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ bǐ ɖó na kpé nǔ wu bo ɖu lè Xó Mawu tɔn tɔn. Amɔ̌ ɖò hwetɔnnu ɔ, gbɛtɔ́ kpaà e ɖò Angleterre lɛ é nɔ mɔ Biblu xà ǎ. Etɛwu? Hwɛjijɔ ɖokpo wɛ nyí ɖɔ gègě mɛ lɛ tɔn sixu kpéwú bo xɔ Biblu ǎ, ɖó wlǎn wɛ è nɔ wlan ɖó alɔ wu bɔ ɖiɖetɔ́n tɔn nɔ lɛ́ v’axi tawun. Gɔ́ na ɔ, gègě mɛ lɛ tɔn sè wema ǎ. É ɖò wɛn ɖɔ amísa jɛn ye na yì cobo na sè bɔ è na xà akpáxwé Biblu tɔn lɛ. É ɖò mɔ̌ có, é cí ɖɔ ye kún nɔ mɔ nǔ jɛ nǔ e ye nɔ sè lɛ é mɛ ó ɖɔhun. Etɛwu? Ðó Latɛ́ɛngbe mɛ wɛ Biblu e sɛ́n yí gbè bɔ è nɔ zán ɖò amísa ɔ é (Vulgate) ɖè. Amɔ̌, ɖò hwenɛnu ɔ, gbɛtɔ́ kpaà lɛ mɔ nǔ jɛ Latɛ́ɛngbe ɔ mɛ ǎ. Nɛ̌ dɔkun xɔ akwɛ e ɖò Biblu mɛ lɛ é ɔ, ye ka na mɔ gbɔn?—Nùx. 2:1-5.\nJohn Wycliffe kpo mɛ ɖevo lɛ kpo jló na bló bɔ Xó Mawu tɔn na tíìn nú mɛ bǐ. Hwɛ ka ɖó jlǒ mɔhun à? (Kpɔ́n akpáxwé 11gɔ́ ɔ)\n11. Nɛ̌ Biblu Wycliffe tɔn ka d’alɔ mɛ lɛ gbɔn?\n11 Ðò 1382 ɔ, è ɖè lilɛdogbeɖevomɛ Glɛnsigbe tɔn e è nɔ ylɔ ɖɔ Biblu Wycliffe tɔn é tɔ́n. Biblu enɛ gbakpé ahwanvu Wycliffe tɔn lɛ sí. Ðó wɛnjlatɔ́ tomɛyitɔ́ e nɔ nyí Lollard lɛ é jló ɖɔ Xó Mawu tɔn ni byɔ ayi gbɛtɔ́ kpaà lɛ tɔn mɛ wutu ɔ, ye nɔ ɖi zɔnlin sín gletoxo ɖé mɛ jɛ ɖevo mɛ gbɔn Angleterre. Hwɛhwɛ ɔ, Lollard lɛ nɔ xà wemafɔ ɖé lɛ sín Biblu Wycliffe tɔn mɛ nú mɛ ɖěɖee ye xò gò lɛ é lobo nɔ sɔ́ wema e è wlan kpo alɔ kpo é ɖé nú ye. Gǎn e ye dó lɛ é zɔ́n bɔ huzuhuzu ɖaxó ɖé tíìn, jlǒ e mɛ lɛ ɖó nú Xó Mawu tɔn é lɛ́ wá gbɛ̀.\n12. Nɛ̌ sinsɛngán lɛ ka wà nǔ gbɔn xá Wycliffe kpo azɔ̌ e é wà é kpo?\n12 Nɛ̌ sinsɛngán lɛ ka wà nǔ gbɔn? Ye gbɛ́ wǎn nú Wycliffe, Biblu tɔn kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo. Sinsɛngán lɛ doya nú Lollard lɛ bo sú kún dó nú Biblu Wycliffe tɔn e ye mɔ lɛ é bǐ. É na bo tlɛ nyí ɖò kú Wycliffe tɔn gudo ɔ, é kpò ɖò gǔfɔntɔ́ nyí wɛ ɖò ye nukúnmɛ. É ɖò wɛn ɖɔ è kún sɔ́ sixu doya nú mɛ e ko kú é ɖé ó. Amɔ̌, sinsɛngán lɛ kun xú Wycliffe tɔn lɛ bo dó zo, lobo bɛ́ afín ɔ kɔn dó tɔsisa Swift mɛ. Amísa ɔ kpé nǔ wu bo glɔ́n ali nú hlɔnhlɔn Xó Mawu tɔn tɔn, bonu mɛ e ɖó jlǒ bo na xà bá mɔ nǔ jɛ mɛ lɛ é ba nu tɔn kpò ǎ. Ðò xwè kanweko e bɔ d’ewu lɛ é mɛ ɔ, mɛ gègě ɖò Elɔpu kpo akpáxwé gbɛ̀ ɔ tɔn ɖevo lɛ kpo, bo jɛ Biblu lilɛ lilɛ dó gbè ɖevo mɛ kpo mímá tɔn kpo sín kàn xò jí nú lè gbɛtɔ́ kpaà lɛ tɔn.\n“NYÌ WƐ NA ÐƆ NǓ E NA NYƆ́ NÚ WE Ɔ NÚ WE”\n13. Etɛ jí mǐ ka kú dó? Nɛ̌ enɛ ka nɔ na hlɔnhlɔn nùɖiɖi mǐtɔn gbɔn?\n13 Égbé ɔ, é byɔ ɖɔ Klisanwun lɛ ni lin ɖɔ Mawu wɛ sɔ́ xó lɛ dó ayi mɛ nú mɛ lɛ bɔ ye wà lilɛdogbeɖevomɛzɔ́ Septante tɔn tɔn, Biblu Wycliffe tɔn tɔn, Bible du roi Jacques tɔn tɔn alǒ Biblu ɖevo ɖebǔ tɔn ǎ. Amɔ̌, enyi mǐ vɔ́ tan lilɛdogbeɖevomɛ enɛ lɛ kpo gègě ɖevo e è ɖetɔ́n lɛ é kpo tɔn jí gbɔn ɔ, mǐ mɔ nugbǒ xó elɔ tɔn: Lee Jehovah ko d’akpá tɔn gbɔn é ɔ, Xó tɔn nɔ ayǐ kaka sɔyi. Nǔ enɛ na hlɔnhlɔn nùɖiɖi towe ɖɔ akpá Jehovah tɔn ɖevo lɛ bǐ na jɛnu gbɔn mɔ̌ à cé?—Joz. 23:14.\n14. Nɛ̌ Xó Mawu tɔn ka na hlɔnhlɔn wanyiyi e mǐ ɖó n’i é gbɔn?\n14 É nyí nùɖiɖi mǐtɔn kɛɖɛ wɛ lee Biblu nɔ ayǐ kaka sɔyi ɖò xwè lɛ gblamɛ gbɔn bɔ mǐ ɖɔ xó d’eji é na hlɔnhlɔn ǎ, loɔ, é lɛ́ na hlɔnhlɔn wanyiyi e mǐ ɖó nú Jehovah é. * Amɔ̌, etɛwu é ka na Xó tɔn mǐ jɛ nukɔn? Etɛwu é ka na mǐ ganjɛwu ɖɔ é na nɔ xò nǔ lɛ bǐ zlɛ? Ðó é yí wǎn nú mǐ bo jló na kplɔ́n mǐ lee mǐ na wà gbɔn bɔ nǔ na nɔ nyɔ́ nú mǐ é. (Xà Ezayíi 48:17, 18.) É ɖò wɛn ɖɔ é sɔgbe ɖɔ mǐ ni yí gbè nú wanyiyi Jehovah tɔn gbɔn wǎn yíyí n’i kpo tónúsíse nú sɛ́n tɔn lɛ kpo gblamɛ.—1 Jaan 4:19; 5:3.\n15. Etɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xota e bɔ d’ewu é mɛ?\n15 É sɔgbe ɖɔ mǐ ni sú ta na bo ɖɔ ɖɔ ɖó Xó Mawu tɔn sù nukún mǐtɔn mɛ wutu ɔ, mǐ na jló na ɖu lè tɔn bǐ mlɛ́mlɛ́. Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖu lè Biblu xixa mɛɖesunɔ tɔn tɔn hugǎn gbɔn? Etɛ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na dɔn ayi mɛ lɛ tɔn wá Biblu jí ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ? Nɛ̌ mɛ ɖěɖee nɔ kplɔ́n mɛ sín ataa jí lɛ é ka sixu bló gbɔn bɔ nùkplɔnmɛ yetɔn na jinjɔn Biblu jí? Mǐ na mɔ xósin nùkanbyɔ enɛ lɛ tɔn ɖò xota e bɔ d’ewu é mɛ.\n^ akpá. 4 Kpɔ́n xota “Faut-il apprendre l’hébreu et le grec?” ɖò Atɔxwɛ (Flansegbe) 1er Novembre 2009 mɛ.\n^ akpá. 14 Kpɔ́n gbàví “ Nɔ Kpɔ́n Dó Mɔ Towe!”\nNɔ Kpɔ́n Dó Mɔ Towe!\nÐò 3 Avril 2017 ɔ, è hun Biblu xóxó sɛxwetɛn ɖé ɖó hɔnkàn gbɛ̀ ɔ tɔn mǐtɔn ɖò Warwick, New York ɖò États-Unis. Nyikɔ e è na nǔ xóxó sɛxwetɛn enɛ é wɛ nyí: “Biblu kpo Nyikɔ Mawu Tɔn Kpo.” Ðò nǔ xóxó sɛxwetɛn yɔyɔ̌ enɛ ɔ, è nɔ lɛ́ mɔ Biblu e è ma nɔ mɔ gbɔn mɔ̌ ǎ é gègě kpo nǔ e kúnkplá Biblu lɛ é kpo bɔ è nɔ ɖò ɖyɔɖyɔ wɛ sín hweɖenu jɛ hweɖenu. Mǐ ylɔ we ɖɔ a ni ɖi sà wá hɔnkàn gbɛ̀ ɔ tɔn mǐtɔn bo wá kpɔ́n fí e è tɛ́ nǔ xóxó Biblu tɔn lɛ kpo fí ɖevo e è tɛ́ nǔ xóxó ɖevo dó lɛ é kpo. Kɛnklɛn yì www.jw.org jí dó Flansegbe mɛ bo yí tɛnmɛ ɖ’ayǐ nú saɖiɖi enɛ. Zǐn QUI SOMMES NOUS? > SIÈGES: INFOS & VISITES.