Bǐbɛ́mɛ 31 - Genèse 31\nGbe ɖokpó ká wá su bɔ Jakɔ́bu se ɖɔ Labáan sín vǐ lɛ́ɛ ɖo ɖiɖɔ wɛ ɖɔ: “Jakɔ́bu bɛ́ tɔ́ mǐtɔn sín nǔ lɛ́ɛ bǐ; nǔ énɛ́ lɛ́ɛ wɛ é dó jɛ dɔkun ná sɔ mɔ̌.”\nJakɔ́bu lɔ ka mɔ ɖɔ Labáan kún sɔ́ nɔ́ sɔ́ nukún ɖagbe dó kpɔ́n émí ná ó. Labáan sɔ́ ɖó ninɔmɛ xóxó ɔ́ dó wǔ tɔn ǎ.\nÉnɛ́ ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ nú Jakɔ́bu ɖɔ: “Lɛ̌ kɔ yi mɛ towe lɛ́ɛ gɔ́n, ɖo fí e è ji we ɖe ɔ́. Un ná nɔ kpɔ́ xá we.”\nJakɔ́bu sɛ́ mɛ dó bɔ è yi ylɔ́ Hlacɛ́li kpó Lěya kpó wá n'i ɖo gle mɛ ɖo gbɔ̌ tɔn lɛ́ɛ kɔn, ɖo amagbo mɛ.\nÉe yě wá ɔ́, é ɖɔ nú yě ɖɔ: “Un mɔ ɖɔ tɔ́ mitɔn kún sɔ́ nɔ́ sɔ́ nukún ɖagbe dó kpɔ́n mì ná ó. Un mɔ ɖɔ é kún sɔ́ ɖó ninɔmɛ xóxó ɔ́ dó wǔ ce ó. Amɔ̌, Mawu tɔ́ ce tɔn ká ɖo kpɔ́ xá mì.\nMi ɖésú mi tunwun ɖɔ un zán hlɔ̌nhlɔ́n ce bǐ dó wa azɔ̌ nú tɔ́ mitɔn.\nBɔ tɔ́ mitɔn hízí mì, bó húzú axɔ́ e é ná sú mì ɔ́ azɔn mɔ̌kpán. Lo ɔ́, Mawu lɔn bɔ é wa nǔ nyanya ɖé xá mì ǎ.\nNú é ɖɔ: ‘Kanlin wlanwlan lɛ́ɛ wɛ ná nyí axɔ́ e un ná sú we’ ɔ́, vǐ e kanlin lɛ́ɛ nɔ ji lɛ́ɛ bǐ nɔ́ wlán; nú é ká ɖɔ kanlin hwɛkannɔ lɛ́ɛ wɛ ná nyí axɔ́ e un ná sú we ɔ́, vǐ e kanlin lɛ́ɛ nɔ ji lɛ́ɛ bǐ nɔ́ ɖó hwɛkan.\nÉnɛ́ ɔ́, Mawu yǐ tɔ́ mitɔn sín kanlin lɛ́ɛ bó ná mì.\nHwenu e gbɔ̌ lɛ́ɛ nɔ́ dó ava dó ɔ́ su ɔ́, nǔ e un nɔ mɔ ɖo dlɔ̌ mɛ ɔ́ ɖíe: gbǎgbá e nɔ́ dó ava nú gbɔ̌ lɛ́ɛ nɔ́ nyí hwɛkannɔ; yě nɔ́ nyí wlanwlan, yě nɔ́ kpa alǎwó.\nBɔ wɛnsagun Mawu tɔn ylɔ́ mì ɖo dlɔ̌ mɛ, bó ɖɔ: ‘Jakɔ́bu!’ Bɔ un yí gbe n'i ɖɔ: ‘Wěyi!’\nBɔ é ɖɔ nú mì ɖɔ: ‘Kpɔ́n! Gbǎgbá e ɖo ava dó nú gbɔ̌ asi lɛ́ɛ wɛ ɔ́, nɔ nyí hwɛkannɔ; yě nɔ́ nyí wlanwlan, yě nɔ́ kpa alǎwó, ɖó un mɔ nǔ e wa xá we wɛ Labáan ɖe ɔ́ bǐ.\nNyɛ wɛ nyí Mawu e a kɔn ami dó awǐnnya jí ná ɖo Betɛ́li, bó d'akpá ná é. Din ɔ́, sɔ́ nǔ bó tɔ́n sín to élɔ́ mɛ, bó lɛ́ kɔ yi to e mɛ è ji we ɖe ɔ́ mɛ.’ ”\nHlacɛ́li kpódó Lěya kpó yí gbe n'i bó ɖɔ: “Nǔɖé sɔ́ kpo nú mǐ ɖo tɔ́ mǐtɔn xwé fí wɛ a? Mǐ sɔ́ ɖó gǔ ɖé ɖo fí bó ɖo nǎ ɖu wɛ a?\nJǒnɔ wɛ é nɔ sɔ́ mǐ dó mɔ ná din, ɖó è ko fɔ mǐ sa, bó kó ɖu akwɛ́ tɔn bǐ.\nDɔkun e Mawu yí sín tɔ́ mǐtɔn sí lɛ́ɛ bǐ wɛ nyí mǐ kpó vǐ mǐtɔn lɛ́ɛ kpó tɔn. Amɔ̌, égbé din ɔ́, blǒ nǔ e Mawu ɖɔ nú we ɔ́ bǐ.”\nJakɔ́bu sɔ́ nǔ bó bɛ́ vǐ tɔn lɛ́ɛ kpódó asi tɔn lɛ́ɛ kpó ɖó lǎkúnmí jí.\nÉ kplá kanlin tɔn lɛ́ɛ bǐ, bó bɛ́ nǔ e é wa nǔ bó mɔ lɛ́ɛ bǐ, kanlin e é wa nǔ bó mɔ ɖo Mɛzopotamíi taligbé tɔn lɛ́ɛ bǐ, bó ɖidó tɔ́ tɔn xwé ɖo Kanáa.\nLabáan ka ɖo fínɛ́ hwenɛ́nu ǎ; é yi fún kpa nú gbɔ̌ tɔn lɛ́ɛ gbé, bɔ vǐ tɔn Hlacɛ́li fin bǒcyɔ tɔn lɛ́ɛ31.\nJakɔ́bu gblé ɖo Labáan Alamunu ɔ́ sí, ɖó é ɖɔ xó ɖé n'i cóbó hɔn wá yi ǎ.\nAzǎn tɔn atɔngɔ́ ɔ́ gbe ɔ́, è yi ɖɔ nú Labáan ɖɔ Jakɔ́bu hɔn.\nBɔ Labáan kplá mɛ tɔn lɛ́ɛ, bɔ yě jɛ Jakɔ́bu gbé mɛ. Yě ɖi zɔnlin xɔ azǎn tɛ́nwe, bó xwedó Jakɔ́bu wú, ɖo Galadi só ɔ́ kɔn.\nLo ɔ́, Mawu xo dlɔ̌ Labáan Alamunu ɔ́ zǎn énɛ́ ɔ́ mɛ, bó ɖɔ n'i ɖɔ: “Cɔ́ hwiɖée dó Jakɔ́bu wú; ma kɛ nu dó wǔ tɔn vɔ́vɔ́ ó.”\nÉe Labáan xwedó Jakɔ́bu wú ɔ́, Jakɔ́bu kó dó goxɔ tɔn nyi Galadi só ɔ́ jí, bɔ Labáan kpó mɛ tɔn lɛ́ɛ kpó dó yětɔn nyi fínɛ́.\nÉnɛ́ ɔ́, Labáan ylɔ́ Jakɔ́bu bó kanbyɔ́ ɛ ɖɔ: “Étɛ́ a ka wa mɔ̌ nɛ́? Étɛ́wú a kplá vǐ ce lɛ́ɛ ahwanwlíkannumɔ ɖɔhun? Nǔ énɛ́ e a blǒ ɔ́, a gblě ɖo así ce.\nÉtɛ́wú wɛ a ka bɛ bó hɔn wá yi? Étɛ́wú a ma ɖɔ xó ɖé nú mì ǎ bó hɔn? Nú ɖɔ wɛ a ko ɖɔ nú mì ɔ́, un ná jó we dó bɔ a nǎ yi; awǎjijɛ mɛ wɛ a nǎ zɔn. È nǎ ɖo han ji wɛ, bó ɖo hǔn xo wɛ, bó ɖo agǐdigbo xo wɛ.\nA sɔ́ gbɔ nú má kplá así kɔ nú vǐ ce lɛ́ɛ kpó vǐ ce ví lɛ́ɛ kpó hwɛ̌ ǎ. A wa nǔ xlonɔ ɖɔhun.\nUn ɖó hlɔ̌nhlɔ́n bó ná wa nǔ nyanya xá mi, lo ɔ́, Mawu tɔ́ towe tɔn ɖɔ nú mì ɖɔ nyɛ ní cɔ́ nyɛɖée, bó má kɛ nu dó wǔ towe vɔ́vɔ́ ó.\nDin e a xweyǐgbe bǐ ɖó tɔ́ towe xwé ɖo jlǒjló we wɛ dín ɔ́, aniwú a ka fin bǒcyɔ ce lɛ́ɛ?”\nJakɔ́bu yí gbe nú Labáan ɖɔ: “Xɛsi wɛ ɖi mì, ɖó un lin ɖɔ afɔ nyɔ́ ɔ́, a nǎ yí vǐ towe lɛ́ɛ sín así ce; énɛ́ ɔ́ wú wɛ un hɔn.\nAmɔ̌, mɛ e sí a nǎ mɔ bǒcyɔ towe lɛ́ɛ ɖe ɔ́ ná sɔ́ ta d'é mɛ. Wǎ kíjé nǔ ce lɛ́ɛ kpɔ́n ɖo mɛ mǐtɔn lɛ́ɛ nukún mɛ, nú a mɔ nǔ towe ɖě ɖ'é mɛ hǔn, sɔ́.” Jakɔ́bu ɖɔ mɔ̌ ɖó é tunwun ɖɔ Hlacɛ́li wɛ fin bǒcyɔ lɛ́ɛ ǎ.\nÉnɛ́ ɔ́, Labáan kíjé Jakɔ́bu sín goxɔ, bó kíjé Lěya sín goxɔ, bó kíjé mɛsɛntɔ́ we lɛ́ɛ sín goxɔ, é ka mɔ nǔ ɖěbǔ ǎ. É gosín Lěya sín goxɔ mɛ, bó wá yi Hlacɛ́li tɔn mɛ lo.\nHlacɛ́li wɛ ka fin bǒcyɔ lɛ́ɛ, bó bɛ́ dó zinkpo e nɔ nɔ lǎkúnmí jí ɔ́ glɔ́, lobo jínjɔ́n jí. Labáan kíjé goxɔ tɔn bǐ, bó mɔ nǔ ɖěbǔ ǎ.\nHlacɛ́li ɖɔ nú tɔ́ tɔn ɖɔ: “Daá! Ma sin xomɛ ó; un jɛ gle gbe wú wɛ un mɔ we bó ma sixú sí te ǎ.” Labáan ba bǒcyɔ lɛ́ɛ káká bó ba kpo.\nÉnɛ́ ɔ́, Jakɔ́bu sin xomɛ, bó jɛ jlɛ ɖɔ xá Labáan jí bó ɖɔ: “Hwɛ tɛ́ wɛ un hu? Ani wɛ un wa nyi do bɔ a jɛ gbě ce mɛ, bɔ zǐngídi ɖ'é nu sɔ mɔ̌?\nÉe a kíjé nǔ ce lɛ́ɛ bǐ ɔ́, a mɔ nǔ towe ɖě ɖ'é mɛ a? Nú a mɔ nǔ towe ɖě ɖ'é mɛ hǔn, zě xlɛ́ mɛ ce lɛ́ɛ kpódó mɛ towe lɛ́ɛ kpó, bónú yě ní gbo hwɛ nú mǐ.\nXwe ko wɛ un bló ɖo gɔ̌n towe; gbɔ̌ towe lɛ́ɛ kpódó lɛ̌ngbɔ́ towe lɛ́ɛ kpó ɖě gblé xo kpɔ́n gbeɖé ǎ; un ka ɖu agbo towe lɛ́ɛ ɖě kpɔ́n gbeɖé ǎ.\nNǔ wlí kanlin towe lɛ́ɛ ɖě ɖu bɔ un zé ɖukpo tɔn wá xlɛ́ we kpɔ́n gbeɖé ǎ; axɔ́ tɔn wɛ un nɔ sú we. È fin kanlin towe lɛ́ɛ ɖě dó mì kéze abǐ zǎn mɛ ɔ́, akwɛ́ tɔn wɛ a nɔ yí ɖo así Ényí kanlin ɖé hwe ɖo kanlin lɛ́ɛ mɛ ɔ́, kanlinnyitɔ́ ɔ́ wɛ ɖó ná sú axɔ́ tɔn. Amɔ̌, ényí gběkanlin wlí kanlin lɛ́ɛ ɖě ɖu, bónú kanlinnyitɔ́ ɔ́ mɔ ée gběkanlin ɖu kpo ɔ́ bó bɛ́ wá xwé ɔ́, é ná sú axɔ́ ǎ.\nKéze ɔ́, hwesivɔ́ gbe wɛ un nɔ nɔ, bɔ zǎn mɛ ɔ́, un nɔ nɔ avivɔ nu; un nɔ sixú dɔ́ amlɔ ǎ.\nXwe ko wɛ un bló ɖo xwé towe gbe; un wa azɔ̌ nú we xɔ xwe wǒ-ɛnɛ ɖó vǐ towe we e un da lɛ́ɛ tamɛ, bó wa azɔ̌ nú we xɔ xwe ayizɛ́n ɖó gbɔ̌ towe lɛ́ɛ tamɛ. Azɔn mɔ̌kpán wɛ a hǐzí mì bó ɖe axɔ́ e a nǎ sú mì ɔ́ kpo.\nNú é má nyí Mawu tɔ́ ce Ablaxámu tɔn, Mawu e nukɔn tɔ́ ce Izáki nɔ sísɔ́ ɖe ɔ́ wɛ ɖo gǔdo ce ǎ ɔ́, a nǎ kó nya mì din asígbá alɔgbá. É ká mɔ ya e un ji lɛ́ɛ, bó mɔ azɔ̌ e un wa ɔ́, bó gbo hwɛ nú mǐ sɔ zǎn mɛ.”\nLabáan ɖɔ nú Jakɔ́bu ɖɔ: “Nyɔ̌nuví nɛ́ lɛ́ɛ ɔ́, vǐ ce lɛ́ɛ wɛ yě nyǐ; kanlin nɛ́ lɛ́ɛ ɔ́, kanlin ce lɛ́ɛ wɛ; nǔ e mɔ wɛ a ɖe nɛ́ lɛ́ɛ bǐ wɛ nyí ce. Ani wɛ un sɔ́ sixú wa xá vǐ ce lɛ́ɛ, abǐ vǐ e yě ji lɛ́ɛ égbé din?\nDin ɔ́, nyɛ kpó hwi kpó ná nu alɛ, bɔ mǐ ná sɔ́ nǔɖé ɖó te bɔ é ná nɔ́ flín alɛ e mǐ nu ɔ́ mǐ.”\nÉnɛ́ ɔ́, Jakɔ́bu sɔ́ awǐnnya ɖokpó tun te, bónú é ná nyí flǐn nú yě.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, Jakɔ́bu ɖɔ nú mɛ tɔn lɛ́ɛ ɖɔ yě ní cyán awǐnnya, bó kplé ɖó fí ɖokpó, bɔ yě ɖu nǔ ɖo awǐnnya e yě bɛ́ kplé ɔ́ jí.\nLabáan sun nyǐ fínɛ́ ɖɔ “Yegáa Saxaduta”. Jakɔ́bu ɔ́ ká sun nyǐ fínɛ́ ɖɔ “Galeɛdi”.\nLabáan ɖɔ: “Awǐnnya nɛ́ lɛ́ɛ e è bɛ̌ kplé ɔ́ ɖe kúnnu nú hwi kpódó nyɛ kpó égbé.” Énɛ́ ɔ́ wú wɛ è sun nyǐ fí ɔ́ ɖɔ “Galeɛdi”. Galeɛdi sín tínmɛ wɛ nyí “Awǐnnya kplékplé kúnnuɖiɖe tɔn”.\nÈ nɔ lɛ́ ylɔ́ fínɛ́ ɖɔ “Misipa”; ɖó Labáan ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ ní cɔ́ nyɛ kpó hwi kpó hwenu e mǐ má sɔ́ ná mɔ mǐɖée ǎ é. Misipa sín tínmɛ wɛ nyí ‘Tɛn e mɛ è nɔ cɔ́ mɛ ɖe ɔ́’.\nNú a dǒ ya nú vǐ ce lɛ́ɛ ɔ́, nú a da nyɔ̌nu ɖěvo lɛ́ɛ dó yě jí ɔ́, é sɔ́ ná nyí ɖɔ gbɛtɔ́ wɛ ná ɖɔ gbo nú mǐ ǎ; nɔ flín ɖɔ Mawu ɖo mǐ mɔ wɛ.”\nLabáan lɛ́ ɖɔ nú Jakɔ́bu ɖɔ: “Awǐnnya e è bɛ̌ kplé ɔ́ nɛ́; awǐnnya e è tun te ɖo nyɛ kpó hwi kpó tɛ́ntin ɔ́ nɛ́.\nAwǐnnya e è bɛ̌ kplé ɔ́ kpó ée è sɔ́ tun te ɔ́ kpó wɛ nyí xlɛ́ ɖɔ nyɛ kún ná zɛ awǐnnya kplékplé énɛ́ wú, kpódó ée è tun te ɔ́ kpó wú wá gɔ̌n towe, bó wa nyanya nú we ó. Hwi lɔ kún ká ná zɛ awǐnnya kplékplé ɔ́, kpódó ée è tun te ɔ́ kpó wú wá gɔ̌n ce, bó wa nyanya nú mì ó.\nMawu Ablaxámu tɔn, Mawu Naxɔ́ɔ tɔn ní nɔ́ dó hwɛ gbɔ nú mǐ.” Bɔ Jakɔ́bu xwlé Mawu e nukɔn Izáki tɔ́ tɔn nɔ́ sísɔ́ ɖe é.\nJakɔ́bu sá vɔ̌ ɖokpó nú Mawu ɖo só ɔ́ jí, bó ylɔ́ mɛ tɔn lɛ́ɛ ɖɔ yě ní wá ɖu nǔ, bɔ yě ɖu nǔ ɔ́ ɖo só ɔ́ ta nǔgbó, bó dɔ́ fínɛ́.


Mi Ðeɖɛ Hwɛgbe lɛ kpo Wanyiyi Kpo | Nùkplɔnkplɔn\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Aukan Baoulé Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cakchiquel Cambodge-Gbè Chitonga Chokwe Chol Cibemba Cinyanja Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Dangme Espagne-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Garifuna Glɛnsigbe Groenland-Gbè Hmong (White) Iban Italie-Gbè Javan-Gbè Kabiye Karen (S'gaw) Kazakh Kikaonde Kikongo Kiluba Kimbundu Kisi Kisonge Kongo Krio Kwangali Kwanyama Lamba Laos-Gbè Lifu Lingala Lunda Luvale Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mazatèque Huautla Tɔn Mixe Mizo Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndonga Ngabere Ngangela Nias Nyaneka Nzema Otètèla Pidgin (Cameroon) Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Saramacca-Gbè Sepedi Sesotho (Lesotho) Silozi Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tahiti-Gbè Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Tzeltal Umbundu Uruund Vegbe Venda Wallis-Gbè Wayuunaiki Xhosa Zoulou\n“Mi ni mɔ miɖée gbɔ.”—MAK. 9:50.\nHAN LƐ: 39, 77\nWěɖexámɛ Jezu tɔn tɛ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖeɖɛ hwɛgbe lɛ kpo wanyiyi kpo?\nNǔ tɛ lɛ Klisanwun ɖé ka sixu kanbyɔ éɖée hwenu e é jló na ɖeɖɛ hwɛgbe lɛ xá mɛ ɖevo lɛ é?\nNɛ̌ è ka sixu zán nǔ atɔn e xó Matie 18:15-17 ɖɔ lɛ é dó ɖeɖɛ hwɛgbe ɖé lɛ gbɔn?\n1, 2. Hwɛgbe e tɔ́n ɖò gbɛtɔ́ lɛ tɛntin é tɛ lɛ xó wɛ è ka ɖɔ ɖò wema Bǐbɛ̌mɛ tɔn mɛ? Etɛwu?\nA KA ko lin tamɛ kpɔ́n dó hwɛgbe e tɔ́n ɖò gbɛtɔ́ lɛ tɛntin bɔ Biblu ɖɔ lɛ é wu kpɔ́n à? Kpɔ́n ɖěɖee xó wema Bǐbɛ̌mɛ tɔn sín wemata nukɔntɔn lɛ kɛɖɛ ɖɔ é. Kanyɛ́ɛ hu Abɛli (Bǐb. 4:3-8); kanlinnyitɔ́ Ablaxamu (Ablamu) tɔn lɛ kpo Lɔti tɔn lɛ kpo ɖɔ jlɛ (Bǐb. 13:5-7); Hagáa gbɛ́ wǎn nú Sala (Salayíi), bɔ éyɛ sìn xomɛ dó Ablaxamu (Bǐb. 16:3-6); Isimayɛli klán gbè xá mɛ bǐ bɔ mɛ bǐ klán gbè xá ɛ.—Bǐb. 16:12.\n2 Etɛwu Biblu ka ɖɔ hwɛgbe mɔhun lɛ xó? Hwɛjijɔ ɖokpo wɛ nyí ɖɔ é d’alɔ gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ lɛ bonu ye na tuùn nǔ e wu ye ɖó na nɔ xò fífá kàn é. É lɛ́vɔ xlɛ́ lee mǐ sixu bló mɔ̌ gbɔn é mǐ. Tan Biblu tɔn e ɖɔ xó dó lee gbɛtɔ́ lɛ li za xá hwɛgbe lɛ gbɔn é jí é xixa nɔ hɛn lè wá nú mǐ. Mǐ nɔ kplɔ́n nǔ ɖěɖee mɛ gǎndido yetɔn lɛ tɔ́n kɔ dó é, bɔ mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ sixu kpéwú bo zán nùkplɔnmɛ mɔhun lɛ ɖò ninɔmɛ e mǐ nɔ kpannukɔn ɖò gbɛmɛ é ɖé lɛ mɛ. Nǔ enɛ lɛ bǐ nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ tuùn lee mǐ ɖó na wà nǔ gbɔn é alǒ lee mǐ ma ɖó na wà gbɔn ǎ é ɖò ninɔmɛ mɔhun lɛ mɛ.—Hlɔ. 15:4.\n3. Etɛ lɛ jí xota elɔ ka na ɖɔ xó dó?\n3 Xota elɔ na tinmɛ nǔ e wu Jehovah sɛntɔ́ lɛ ɖó na nɔ ɖeɖɛ hwɛgbe lɛ é kpo lee ye sixu kpéwú gbɔn é kpo. Gɔ́ na ɔ, é na ɖɔ xó dó nugbodòdó Biblu tɔn ɖěɖee sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖeɖɛ hwɛgbe lɛ, bo ɖó kancica ɖagbe xá nɔzo mǐtɔn lɛ kpo Jehovah Mawu kpo é jí.\nNǓ E WU JEHOVAH SƐNTƆ́ LƐ ÐÓ NA NƆ ÐEÐƐ HWƐGBE LƐ É\n4. Linlin tɛ ka gbakpé gbɛ̀ ɔ mɛ? Etɛ lɛ é ka jì?\n4 Satáan wɛ nyí mɛ nukɔntɔn e wu gbemanɔkpɔ́ kpo hwɛgbe e ɖò gbɛtɔ́ lɛ tɛntin é kpo sín é. Xó e é ɖɔ ɖò Edɛni mɛ é xlɛ́ ɖɔ gbɛtɔ́ hɛn ɔ, é na cyan nǔ ɖagbe ɖò nǔ nyanya mɛ, Mawu mɛvo, bo ka ɖó na bló mɔ̌. (Bǐb. 3:1-5) Nǔ e linlin enɛ jì lɛ é ɖò wɛn. Gbɛtɔ́ kpo togun e nɔ ba na nɔ jlokoko lɛ é kpo wɛ gɔ́ gbɛ̀ ɔ mɛ, bɔ enɛ nɔ dɔn goyiyi, cejɛnnabi, kpo agbahwlɛnhwlɛn kpo wá. Mɛɖebǔ e na jó éɖée dó bɔ jlǒ enɛ na vunbla ɛ é ɔ, linlin Satáan tɔn e ɖɔ ɖɔ ɖagbe mɛɖesunɔ tɔn lɛ gbé nyinya, ma keya nú lee mɔ̌ wiwa na hɛn nǔ gblé dó mɛ ɖevo lɛ wu gbɔn é nyí nùnywɛnú é yí gbè na wɛ é ɖè nɛ. Nǔwiwa cejɛnnabi tɔn mɔhun nɔ dɔn tagba wá. Bɔ é nyɔ́ ɖɔ mǐ ni flín ɖɔ “gbɛtɔ́ xomɛsinnɔ nɔ dɔn hun wá; mɛ e nɔ ɖò adǎn jí hwebǐnu ɔ, é nɔ hu hwɛ gègě.”—Nùx. 29:22.\n5. Nɛ̌ Jezu ka kplɔ́n mɛ lɛ ɖɔ ye ni nɔ ɖeɖɛ gbemanɔkpɔ́ lɛ gbɔn?\n5 Jezu ka kplɔ́n gbɛtɔ́ lɛ ɖɔ ye ni nɔ xò fífá kàn, enyi é tlɛ cí ɖɔ mɔ̌ wiwa na hɛn nùɖé lɛ gblé dó wǔ nú ye ɔ nɛ. Ðò Mawuxó e Jezu ɖɔ ɖò só jí é hwenu ɔ, é na gbemanɔkpɔ́ lɛ alǒ hwɛgbe lɛ ɖiɖeɖɛ sín wlɛnwín titewungbe ɖé lɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é byɔ ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni nyí mɛfífá, ye ni nyí fífá-kàn-xotɔ́, ye ni jó nǔ e nɔ dɔn xomɛsin wá lɛ é dó, ye ni nɔ yawu dó hwɛ gbɔ, lobo yí wǎn nú kɛntɔ́ yetɔn lɛ.—Mat. 5:5, 9, 22, 25, 44.\n6, 7. (a) Aniwu é ka ɖò taji ɖɔ è ni nɔ yawu dóhwɛ gbɔ? (b) Nùkanbyɔ tɛ lɛ mɛ Jehovah tɔn lɛ bǐ ka ɖó na kanbyɔ yeɖée?\n6 Gǎn e dó wɛ mǐ ɖè bo ɖò Mawu sɛ̀n wɛ lɛ é, é wɛ nyí ɖɔ ɖɛxixo, kplé lɛ yiyi, Mawuxójijla, kpo sinsɛn-biblo mǐtɔn sín akpáxwé ɖevo lɛ kpo na nyí nǔ yayǎ, enyi mǐ gbɛ́ ɖɔ mǐ kún na dóhwɛ gbɔ xá mɛ ɖevo lɛ ó ɔ nɛ. (Mak. 11:25) Enyi mǐ ma nɔ sɔ́ dojijɛ mɛ ɖevo lɛ tɔn kɛ ye kpo jlǒ kpo ǎ ɔ, mǐ sixu vɛ́ kpo Mawu kpo ǎ.—Xà Luki 11:4; Efɛzinu lɛ 4:32.\n7 Klisanwun lɛ bǐ ɖó na lin tamɛ kpɔ́n ganji dó hwɛ sísɔ́ kɛ mɛ ɖevo lɛ kpo fífá mɛ ninɔ xá ye kpo jí nugbǒ nugbǒ tɔn. A ka nɔ sɔ́ hwɛ kɛ nùɖitɔ́ hàtɔ́ towe lɛ kpo jlǒ kpo à? Kpɔ́ninɔ xá ye ka nɔ víví nú we à? Jehovah nɔ ɖó nukún ɖɔ mɛsɛntɔ́ emitɔn lɛ ni nɔ sɔ́ hwɛ kɛ mɛ. Enyi ayixa towe ɖɔ nú we ɖɔ hwi ɖó na jla nùɖé lɛ ɖó ɖò ali enɛ nu hǔn, xoɖɛ bo ba alɔdo Jehovah tɔn bo na dó sixu kpéwú! Tɔ́ mǐtɔn jixwé tɔn ɔ na ɖótó mɛɖesɔhwe sín ɖɛ mɔhun lɛ lobo na na sìnkɔn yetɔn.—1 Jaan 5:14, 15.\nA KA SIXU DOVƐ̌ NÚ NÙWANYIDO ÐÉ À?\n8, 9. Enyi è dó xomɛsin xomɛ nú mǐ ɔ, etɛ mǐ ka ɖó na wà?\n8 Ðó gbɛtɔ́ lɛ bǐ wɛ nyí hwɛhutɔ́ wutu ɔ, é yá kaka ɔ, mɛɖé na ɖɔ nùɖé alǒ wà nùɖé nyì dó nú we jɛn wɛ. Ðěwagbɔn bo xò glo ɖè ǎ. (Nùt. 7:20; Mat. 18:7) Nɛ̌ a ka na wà nǔ gbɔn? Kpɔ́n nǔ e jɛ ɖò ninɔmɛ elɔ mɛ é: Ðò ayiɖeɖayi Kúnnuɖetɔ́ ɖé lɛ tɔn ɖé tɛnmɛ ɔ, nɔví nyɔnu ɖé dó gbè nɔví sunnu wè gbɔn alɔkpa ɖé bɔ é gbán ye mɛ ɖokpo nukúnmɛ. Hwenu e nɔví sunnu wè lɛ wá ɖò ye ɖoɖó é ɔ, nɔví sunnu e sìn xomɛ ɔ é jɛ xó mɔ ɖɔ dó nǔ e nɔví nyɔnu ɔ ɖɔ é wu jí. É ɖò mɔ̌ có, nɔví sunnu ɖě ɔ flín i ɖɔ jí nɔví nyɔnu ɔ ko sɛ̀n Jehovah kpo gbejininɔ kpo ɖò ninɔmɛ syɛnsyɛn lɛ mɛ nú xwè 40; é kudeji ɖɔ nɔví nyɔnu ɔ kún lin na ɖɔ nùɖé nyì dó nú ye ó. Ee nɔví sunnu nukɔntɔn ɔ lin tamɛ d’eji zaan é ɔ, é ɖɔ: “Hwɛ towe jɔ.” Bɔ xó ɔ nɔte ɖó finɛ.\n9 Etɛ nǔ enɛ e jɛ é ka ɖexlɛ́? Lee a na wà nǔ gbɔn hwenu e ninɔmɛ e sixu dó xomɛsin nú mɛ lɛ é fɔ́n é ɖò así towe. Mɛ e ɖó wanyiyi é nɔ bú nǔ dó nùwanyido klewun klewun lɛ. (Xà Nùnywɛxó 10:12; 1 Piyɛ́ɛ 4:8.) Jehovah nɔ mɔ ‘wi ɖò ta towe,’ enyi a nɔ “wɔn agɔ e è jɛ dó [we] lɛ” é ɔ nɛ. (Nùx. 19:11; Nùt. 7:9) Enɛ wu ɔ, nǔ nukɔntɔn e a ɖó na kanbyɔ hwiɖée hwenu e mɛɖé wà nǔ xá we kpo xomɛmanyɔ́ kpo alǒ kpo mɛmasi kpo é wɛ nyí ɖɔ: ‘Un ka hɛn ɔ un na dovɛ̌ na à é? Dandan jɛn un na sɔ́ ɖó hǎga jí à?’\n10. (a) Nɛ̌ nɔví nyɔnu ɖé ka wà nǔ gbɔn dó nukɔn hwenu e è mɔ xó ɖɔ dó wǔ tɔn é? (b) Linlin Mawuxówema ɔ tɔn tɛ ka d’alɔ ɛ bɔ awǎjijɛ tɔn ma bú ǎ?\n10 É sixu vɛwǔ ɖɔ mǐ ni dovɛ̌ nú nǔ hwenu e è mɔ xó ɖɔ dó mǐ wu é. Kpɔ́n kpɔ́ndéwú gbexosin-alijitɔ́ e mǐ na ylɔ ɖɔ Lucy é tɔn. È ɖɔ xó masɔgbe lɛ dó sinsɛnzɔ́ tɔn kpo lee é nɔ zán hwenu tɔn gbɔn é kpo wu. Nǔ enɛ sìn xomɛ nú Lucy, bɔ é yì ba wěɖexámɛ ɖò nɔví sunnu e zin lɛ é gɔ́n. É ɖɔ: “Wemafɔ e ye zán dó ɖè wě xá mì é d’alɔ mì bɔ un kpò ɖò linlin e sɔgbe é ɖó dó linlin mɛ ɖevo lɛ tɔn wu wɛ, bɔ un sɔ́ ayi ɖó mɛ e ɖò taji hugǎn é jí, é wɛ nyí Jehovah.” Matie 6:1-4 xixa dó wusyɛn lanmɛ nú Lucy. (Xà.) Wemafɔ enɛ flín i ɖɔ xomɛ Jehovah tɔn hinhɛn hun gbé wɛ é ɖó na nya. É ɖɔ: “Enyi mɛ ɖevo lɛ na bo tlɛ ɖɔ xó masɔgbe lɛ dó azɔ̌ ce wu ɔ, un nɔ kpò ɖò awǎjijɛ mɛ, ɖó un tuùn ɖɔ un ɖò gǎn e wu un kpé é dó wɛ bo na nyí mɛ ɖò Jehovah sí.” Gbeta enɛ e kɔn Lucy wá é zɔ́n bɔ é wà nǔ kpo nùnywɛ kpo bo dovɛ̌ nú xó masɔgbe e è ɖɔ dó wǔ tɔn lɛ é.\nHWENU E A MA SIXU DOVƐ̌ NÚ NÙWANYIDO ÐÉ Ǎ É\n11, 12. (a) Enyi Klisanwun ɖé mɔ ɖɔ “hwɛgbe ɖé ɖò nɔzo emitɔn kpo emi kpo tɛntin” ɔ, nɛ̌ é ka ɖó na wà nǔ gbɔn? (b) Etɛ lee Ablaxamu ɖeɖɛ hwɛgbe ɖé gbɔn é ka sixu kplɔ́n mǐ? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n11 “Mǐ mɛ bǐ wɛ nɔ wà nǔ nyì dò gbɔn alɔkpa gègě mɛ.” (Ja. 3:2) Mǐ ni ɖɔ ɖɔ a mɔ ɖɔ emi ɖɔ xó ɖé alǒ wà nùɖé b’ɛ sìn xomɛ nú nɔví ɖé. Etɛ a ka ɖó na wà? Jezu ɖɔ: “Enyi a wá vɔsakpe nukɔn, bo ja nùɖé xwlé Mawu gbé, bo flín ɖɔ hwɛgbe ɖé ɖò nɔzo emitɔn kpo emi kpo tɛntin hǔn, jǒ vɔsanú e xwlé Mawu gbé wɛ a ja ɔ dó nyì vɔsakpe ɔ kɔn, bo yì dóhwɛ gbɔ xá nɔzo towe hwɛ̌; enɛ ɔ gudo ɔ, lɛ̌kɔ bo wá zé vɔsanú towe xwlé Mawu.” (Mat. 5:23, 24) Sɔgbe kpo wěɖexámɛ Jezu tɔn enɛ kpo ɔ, ɖɔ xó xá nɔví towe. Ðǒ ayi nǔ e gbé a ɖó na nya é wu. É nyí a na ɖè fí e nɔví towe ɔ jɛdo ɖè é xlɛ́ wutu wɛ ǎ, amɔ̌, bo na dó yí nǔ e hwɛ wà nyì dò é gbè bo dóhwɛ gbɔ wutu wɛ. Fífá mɛ ninɔ xá Mawu sɛntɔ́ hàtɔ́ mǐtɔn lɛ ɖò taji hú nǔ bǐ.\n12 Tan Biblu tɔn e mɛ Mawu sɛntɔ́ lɛ ɖeɖɛ hwɛgbe ɖé ɖò fífá mɛ é ɖokpo wɛ nyí ee xó mǐ ɖɔ ɖò bǐbɛ̌mɛ b’ɛ kúnkplá Ablaxamu kpo ataví-ylɔ-ví tɔn Lɔti kpo é. Ye mɛ wè lɛ bǐ wɛ ɖó kanlin sukpɔ́, bɔ kanlinnyitɔ́ yetɔn lɛ ɖɔ jlɛ ɖó fí e kanlin lɛ na ɖu nǔ ɖè é wu. Ablaxamu jló bo na yawu ɖeɖɛ xó ɔ, enɛ wu ɔ, é sɔ́ fí e xwédo ye mɛ ɖokpo ɖokpo tɔn na bɛ́ nǔ bo yì jɛ lɛ é ɖó te, bo ɖɔ nú Lɔti ɖɔ éyɛ ni sɔ́ dó nukɔn. (Bǐb. 13:1, 2, 5-9) Kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖé wɛ nyí enɛ à cé? Ablaxamu xò fífá kàn, é nya ɖagbe éɖesunɔ tɔn lɛ gbé ǎ. Xomɛnyínyɔ́ tɔn gú i wɛ à? Ðebǔ ǎ. Nǔ enɛ jɛ ɖò é kpo Lɔti kpo tɛntin gudo tlolo é ɔ, Jehovah dó nyɔna gègě sín akpá n’i. (Bǐb. 13:14-17) Enyi Mawu sɛntɔ́ lɛ wà nǔ sɔgbe xá nugbodòdó tɔn lɛ bo ɖeɖɛ hwɛgbe lɛ kpo wanyiyi kpo ɔ, é na lɔn gbeɖé bonu nǔ na gú ye kaka sɔyi ǎ. \n13. Hwenu e è dó gbè vɛ́sin nú nukúnkpénuwutɔ́ ɖé é ɔ, nɛ̌ é ka wà nǔ gbɔn? Etɛ kpɔ́ndéwú tɔn ka sixu kplɔ́n mǐ?\n13 Lin tamɛ dó ninɔmɛ hwe mǐtɔn nu tɔn elɔ jí. Nukúnkpénuwutɔ́ yɔyɔ̌ azɔ̌xɔsa kpléɖókpɔ́ ɖaxó tɔn ɖé wɛ tɛ kàn sɛ́dó nɔví sunnu ɖé bo kanbyɔ ɛ ɖɔ é na zé éɖée jó bo w’azɔ̌ ɖò kpléɖókpɔ́ ɔ jí à jí, nɔví sunnu ɔ dó gbè vɛ́sin ɖé lɛ n’i bo cí alokan ɔ. Kwinkwin ɖé wɛ ɖò é kpo nukúnkpénuwutɔ́ xóxó ɔ kpo tɛntin, b’ɛ kpó ɖò akpɔ̀ tɔn mɔ wɛ. Nukúnkpénuwutɔ́ yɔyɔ̌ ɔ sìn xomɛ ǎ, amɔ̌, é sixu dovɛ̌ na mɔ̌ kpowun ǎ. Ganxixo ɖokpo gudo ɔ, é lɛ́vɔ ylɔ nɔví sunnu ɔ, bo ɖɔ n’i ɖɔ ye mɛ wè lɛ kún ko kplé kpɔ́n ó, bo byɔ ɖɔ ye ni mɔ yeɖée bo ɖeɖɛ ninɔmɛ ɔ ɖó kpɔ́. Aklunɔzán gblamɛ ɖokpo gudo ɔ, ye mɛ wè lɛ mɔ yeɖée ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn ɖé mɛ. Ee ye xoɖɛ gudo é ɔ, ye ɖɔ xó nú ganxixo ɖokpo, bɔ nɔví sunnu ɔ kpi tan tɔn. Nukúnkpénuwutɔ́ ɔ ɖótó è bo sè wuvɛ̌ xá ɛ, lobo wá sɔ́ Biblu dó tinmɛ nùɖé lɛ n’i, bɔ ye mɛ wè lɛ gbadó kpo nukiko kpo. Enɛ ɔ gudo ɔ, nɔví sunnu ɔ w’azɔ̌ ɔ ɖò kpléɖókpɔ́ ɔ jí, lobo wá dokú nú nukúnkpénuwutɔ́ ɔ ɖɔ é fá xomɛ bo lɛ́ nyɔ́ xomɛ dó emi wu.\nA KA ÐÓ NA ÐƆ NÚ MƐXO AGUN TƆN LƐ WƐ À?\n14, 15. (a) Hwetɛnu mǐ ka ɖó na zán wěɖexámɛ e ɖò Matie 18:15-17 mɛ é? (b) Afɔ atɔn tɛ lɛ Jezu ka ɖɔ è ni ɖè? Etɛ mǐ ka na nya hwenu e mǐ na ɖò afɔ enɛ lɛ ɖè wɛ é?\n14 Hwɛgbe e nɔ tɔ́n ɖò Klisanwun lɛ tɛntin é gègě wɛ mɛ e é kàn lɛ é sixu ɖeɖɛ ɖò nǔglɔ, bɔ mɔ̌ wɛ é ka ɖó na nyí. É ɖò mɔ̌ có, Jezu ɖɔ ɖɔ é sixu byɔ ɖɔ è ni ɖɔ ninɔmɛ ɖé lɛ nú agun ɔ. (Xà Matie 18:15-17.) Enyi nùwanyidotɔ́ ɖé gbɛ́ ɖɔ emi kún na sè nɔví emitɔn, kúnnuɖetɔ́ lɛ, kpo agun ɔ kpo sín xó ó ka ló? È ɖó na “sɔ́ ɛ dó mɔ mɛ e ma nyí Jwifu ǎ é na, bo lɛ́ sɔ́ ɛ dó mɔ tokwɛyitɔ́ na.” Égbé ɔ, mǐ na ɖɔ ɖɔ è ɖó na ɖè è sín agun ɔ mɛ. Lee nǔ enɛ ma nyí ayihundanú ǎ gbɔn é xlɛ́ ɖɔ ‘nùwanyido’ ɔ kún nyí gbemanɔkpɔ́ klewun ɖé kpowun ó. É nyɔ́ wà ɔ, (1) nùwanyido ɖé wɛ bɔ mɛ e é kàn lɛ é sixu ɖeɖɛ ɖò yeɖée tɛntin, bo ka lɛ́ nyí (2) nùwanyido ɖé bo syɛn sɔmɔ̌ bɔ enyi è ma ɖeɖɛ ǎ ɔ, è sixu ɖè mɛ sín agun mɛ. Nùwanyido mɔhun lɛ sixu nyí mɛtítáfú alɔkpa ɖé alǒ sixu nyí jidómɛ bo hɛn mɛ ɔ gblé. Ninɔmɛ enɛ lɛ kɛɖɛ mɛ wɛ è na ɖè afɔ atɔn e xó Jezu ɖɔ lɛ é ɖè. Nùwanyido ɔ nyí hwɛ lehun lɛ ǎ: afɔdogbě alǒ nyɔnu ɖevo biba, sunnu ɖóxó xá sunnu alǒ nyɔnu ɖóxó xá nyɔnu, gǔfɔndómawuji, vodunsinsɛn, alǒ hwɛ syɛnsyɛn e byɔ ɖɔ mɛxo agun tɔn lɛ ni kpé nukún d’ewu é ɖevo.\nÉ sixu byɔ ɖɔ a ni ɖɔ xó xá nɔví towe azɔn gègě bo na dó sixu ɖè è ɖó ali jí (Kpɔ́n akpáxwé 15gɔ́ ɔ)\n15 Nǔ e nya wɛ Jezu ɖè bo ɖè wě enɛ xá mɛ é wɛ nyí ɖɔ è na d’alɔ nɔví ɖé kpo wanyiyi kpo. (Mat. 18:12-14) Jɛ nukɔn hwɛ̌ ɔ, è ɖó na tɛnkpɔn bo ɖeɖɛ hwɛgbe ɔ mɛ ɖevo lɛ mɛvo. É sixu byɔ ɖɔ a ni ɖɔ xó xá nùwanyidotɔ́ ɔ azɔn gègě. Enyi enɛ gló hǔn, hwi kpo kúnnuɖetɔ́ lɛ alǒ mɛ ɖevo e sixu d’alɔ bɔ è kpɔ́n ɖɔ nùwanyido ɖé tíìn nugbǒ à jí lɛ é kpo ni ɖɔ xó xá nùwanyidotɔ́ ɔ. Enyi ye d’alɔ we bonu a kpéwú bo ɖeɖɛ hwɛgbe ɔ xá nɔví towe hǔn, “a ɖè è ɖó ali jí nɛ.” Hwenu e è tɛnkpɔn azɔn gègě bá d’alɔ nùwanyidotɔ́ ɔ, b’ɛ gló bǐ é jɛn è na ɖɔ nú mɛxo agun tɔn lɛ.\n16. Etɛ ka ɖexlɛ́ ɖɔ è hɛn ɔ è na xwedó wěɖexámɛ Jezu tɔn b’ɛ lɛ́ nyí wanyiyi sín nǔ?\n16 Ninɔmɛ ɖěɖee mɛ é na byɔ ɖɔ nɔví lɛ ni ɖè afɔ atɔn e xó è ɖɔ ɖò Matie 18:15-17 mɛ é ɖè lɛ é nɔ tíìn mɔ̌ ǎ. Enɛ nyɔ́ tawun, ɖó é xlɛ́ ɖɔ è nɔ yawu mɔ ɖɔgbotínsá, bɔ ninɔmɛ ɔ sɔ́ nɔ wá jɛ fí e é na jɛ b’ɛ na byɔ ɖɔ è ni ɖè nùwanyidotɔ́ e ma lɛkɔ ǎ é sín agun ɔ mɛ é ǎ. Hwɛhwɛ ɔ, nùwanyidotɔ́ ɔ nɔ mɔ hwɛ tɔn lɛ bo nɔ jla ninɔmɛ lɛ ɖó. Mɛ e è wà nǔ nyì dó na é sixu mɔ ɖɔ emi kún sɔ́ ɖó hwɛjijɔ tawun ɖé bo na kpó ɖò hwɛ mɔ nú mɛ ɔ wɛ ó, bo sixu gbɔ bo sɔ́ hwɛ kɛ ɛ. Ðebǔ wɛ é na bo nyí ɔ, xógbe Jezu tɔn lɛ xlɛ́ ɖɔ è kún ɖó na zɔn kplakpla jí bo xwlé gbemanɔkpɔ́ lɛ agun ɔ ó. Hwenu e è ko ɖè afɔ wè e jɛ nukɔn lɛ é, bɔ è sixu lɛ́ na kúnnuɖenú tewungbeju nǔ e jɛ é tɔn céɖécéɖé é jɛn mɛxo agun tɔn lɛ sixu d’afɔ mɛ.\n17. Enyi mǐ tɛnkpɔn bo nɔ fífá mɛ xá mǐɖée lɛ ɔ, nyɔna tɛ lɛ mǐ ka na mɔ?\n17 Enyi gbɛ̀ elɔ kpó ɖò te jɛn wɛ ɔ, gbɛtɔ́ lɛ na kpó ɖò hwɛhutɔ́ nyí wɛ bo na kpó ɖò nùwanyido nú mɛ ɖevo lɛ wɛ. Ahwanvu Jaki wlan kpo gbesisɔ kpo ɖɔ: “Enyi mɛɖé ma wà nǔ nyì dò gbeɖé ɖò xóɖiɖɔ tɔn lɛ mɛ ǎ ɔ, mɛ maɖóblɔ̌ ɖò wǔ wɛ nyí mɛ enɛ; mɛ enɛ hɛn ɔ, é na lɛ́ ɖu ɖò agbaza éɖée tɔn bǐ jí.” (Ja. 3:2) Bo na dó sixu ɖeɖɛ hwɛgbe lɛ ɔ, mǐ ɖó na tɛnkpɔn bo na “nɔ ba fífá, bo nɔ jɛhun d’eji.” (Ðɛh. 34:15) Enyi mǐ nyí fífá-kàn-xotɔ́ lɛ ɔ, mǐ na ɖu vivǐ kancica ɖagbe ɖé tɔn xá nùɖitɔ́ hàtɔ́ mǐtɔn lɛ, lobo na jɛhun dó bǔninɔ agun ɔ tɔn jí. (Ðɛh. 133:1-3) Ðò taji hú bǐ ɔ, mǐ na ɖó kancica ɖagbe ɖé xá Jehovah, “Mawu e nɔ na fífá mɛ ɔ.” (Hlɔ. 15:33) Mɛ ɖěɖee nɔ ɖeɖɛ hwɛgbe lɛ kpo wanyiyi kpo é wɛ nɔ ɖu vivǐ nyɔna mɔhun lɛ tɔn.\n^  (akpáxwé 12gɔ́ ɔ) Mɛ ɖevo ɖěɖee ɖeɖɛ hwɛgbe lɛ ɖò fífá mɛ é ɖé lɛ ɖíe: Jakɔbu, é kpo Esawu kpo (Bǐb. 27:41-45; 33:1-11); Jozɛfu, é kpo nɔví tɔn lɛ kpo (Bǐb. 45:1-15); Jedenyɔ́ɔ, é kpo Eflayimunu lɛ kpo. (Hwɛ. 8:1-3) A sixu ko ɖ’ayi kpɔ́ndéwú mɔhun ɖevo lɛ wu ɖò Biblu mɛ.


Tíntɔ́n 13 - Exode 13\nMi ná ɖu wɔ̌xúxú e mɛ è ma dó tɔ́n ǎ é nú azǎn tɛ́nwe; azǎn tɛ́nwegɔ́ ɔ́ gbe ɔ́, è nǎ ɖu xwe dó Mawu Mavɔmavɔ ɔ́ ta mɛ.\nXwe ɔ́ hwenu ɔ́, mi ná tínmɛ nú vǐ mitɔn lɛ́ɛ ɖɔ nǔ e Mawu Mavɔmavɔ wa nú émí hwenu e émí tɔ́n sín Ejípu ɔ́ flín wɛ émí ɖe, bó dó ɖo nǔ wa gbɔn mɔ̌ wɛ.\nXwe ɔ́ ná cí wuntun ɖé ɖɔhun nú mi ɖo awa mitɔn lɛ́ɛ wú, bó ná nyí flǐn ɖé sín wuntun nú mi ɖo nukɔn mitɔn, bónú mi ná jlá nǔ e Mawu Mavɔmavɔ kplɔ́n mi é. Đó Mawu Mavɔmavɔ wɛ ɖe mi tɔ́n sín Ejípu kpó hlɔ̌nhlɔ́n tɔn kpó; mɛɖé nɔ sixú nɔ te ɖo hlɔ̌nhlɔ́n tɔn nukɔn ǎ.\nMi ná nɔ́ nyi sɛ́n énɛ́ ɔ́ xwewú xwewú ɖo hwenu e è ɖǒ dó é.”\nMɔyízi lɛ́ ɖɔ: “Hwenu e Mawu Mavɔmavɔ ná kplá mi yi Kanáa to ɔ́ mɛ bó ná ná to ɔ́ mi lě e é kó dó akpá tɔn, bó xwlé nyǐkɔ tɔn d'é jí nú tɔ́gbó mitɔn lɛ́ɛ bó dó nú mi lɔ gbɔn ɔ́.\nMi ná ɖe nukɔngbéví lɛ́ɛ bǐ ɖó vo nú Mawu Mavɔmavɔ. É ná bó nyí kanlin wɛ ɔ́, mi ná ɖe nukɔngbéví yětɔn lɛ́ɛ bǐ ɖó vo n'i. Mawu Mavɔmavɔ tɔn wɛ nukɔngbéví bǐ nyǐ.\nLo ɔ́, mi ná zé lɛ̌ngbɔ́ví ɖokpó dó xɔ gbɛ nú tócí sín nukɔngbéví bǐ ná; ényí mi ma ka xɔ gbɛ nú yě ǎ hǔn, mi gba zogúdo yětɔn, bó ná hu yě.\nÉnyí vǐ mitɔn lɛ́ɛ kanbyɔ́ mi gbe ɖokpó ɖɔ étɛ́wú wɛ mi nɔ bló mɔ̌ a jí ɔ́, mi ná yí gbe nú yě ɖɔ: ‘Mawu Mavɔmavɔ wɛ ɖe mǐ tɔ́n sín Ejípu kpó hlɔ̌nhlɔ́n tɔn kpó, bɔ mǐ gosín mɛ kannu; mɛɖé nɔ́ nɔ te hlɔ̌nhlɔ́n tɔn nukɔn ǎ.\nAxɔ́sú Ejípu tɔn ɔ́ nɔ́ gbɛ́ ɖɔ émí kún ná jó mǐ dó bɔ mǐ ná yi ó; énɛ́ ɔ́ wú ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ hu nukɔngbéví gbɛtɔ́ kpó kanlin kpó bǐ tɔn ɖo Ejípu. Nǔ e wútu mǐ nɔ zé kanlin lɛ́ɛ sín nukɔngbéví asú lɛ́ɛ bǐ dó sá vɔ̌ ná nú Mawu Mavɔmavɔ bó ká nɔ́ sɔ́ akwɛ́ dó xɔ gbɛ nú nukɔngbéví gbɛtɔ́ lɛ́ɛ tɔn ɔ́ nɛ́.’\nVɔ̌sísá énɛ́ lɛ́ɛ ná nɔ́ nyí flǐn ɖé nú mi, bó ná nɔ lɛ́ nyí wuntun ɖé ɖo awa mitɔn abǐ nukɔn mitɔn. Yě ná nɔ́ flín mi ɖɔ Mawu Mavɔmavɔ wɛ ɖe mi tɔ́n sín Ejípu kpó hlɔ̌nhlɔ́n tɔn kpó; mɛɖé nɔ́ sixú nɔ te ɖo hlɔ̌nhlɔ́n tɔn nukɔn ǎ.”\nHwenu e axɔ́sú Ejípu tɔn ɔ́ jó Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ dó bɔ yě ɖidó ɔ́, Mawu kplá yě gbɔn ali e gbɔn Mɛditɛlanɛ́ɛ xu ɔ́ tó yi Filisitɛ́ɛn lɛ́ɛ sín tomɛ ɔ́ ǎ, có ali énɛ́ ɔ́ wɛ yá. Đó Mawu ɖɔ: “Nú ahwanfunfun wá ba Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ ɔ́, yě sixú húzú gbe, bó lɛ́ kɔ yi Ejípu.”\nNǔ e wútu Mawu lɛ́ kɔ nú yě, bɔ yě gbɔn gbětótló mɛ ɖidó Xu Vɔvɔ ɔ́ kɔn ɔ́ nɛ́. Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ to yěɖée ganjí, bó gosín Ejípu.\nMɔyízi bɛ́ Jozɛ́fu sín xú lɛ́ɛ, ɖó Jozɛ́fu ko ɖɔ nú nɔví tɔn lɛ́ɛ ɖɔ: “Mawu ná wá dó alɔ mi dandan. Mi xwlé nǔ nú mì ɖɔ mi ná bɛ́ xú ce lɛ́ɛ yi.”\nMawu Mavɔmavɔ nɔ́ ɖo nukɔn yětɔn ɖo akpɔ́kpɔ́ ɖaxó ɖé mɛ kéze, bó nɔ́ xlɛ́ ali yě; é jɛ zǎn mɛ ɔ́, é nɔ́ ɖo nukɔn yětɔn ɖo myɔ ɖé mɛ, bó nɔ́ ná wěziza yě, bónú yě ná nɔ sixú ɖo yiyi wɛ zǎn kpó kéze kpó.\nAkpɔ́kpɔ́ ɔ́ nɔ́ gosín togun ɔ́ nukɔn kéze ǎ; myɔ ɔ́ ká nɔ gosín nukɔn yětɔn zǎn mɛ ǎ.


Jezu Gbɛ́ Nǔ nú Falizyɛn Lɛ | Gbɛzán Jezu Tɔn\nJezu Gbɛ́ Nǔ nú Falizyɛn Lɛ\nMATIE 12:33-50 MAKI 3:31-35 LUKI 8:19-21\nJEZU ÐƆ “GBEYIÐƆ MAWU TƆN JONASI” SÍN NǓJIJLƐ XÓ\nAHWANVU LƐ KPO É KPO VƐ́ HÚ MƐ TƆN LƐ\nGbɛ̌ e sɛnkplɔnmɛtɔ́ lɛ kpo Falizyɛn lɛ kpo gbɛ́ ɖɔ Jezu kún nɔ zán hlɔnhlɔn Mawu tɔn dó nya yɛ nyanya lɛ na ó é ɔ, gbigbɔ mímɛ́ wu nyla nu dó gbé wɛ ye ja. Enɛ wu ɔ, mɛ̌ jí ye ka na nɔ? Mawu alǒ Satáan? Jezu ɖɔ: “Atín ɖagbe ɔ, sínsɛ́n ɖagbe wɛ é nɔ na, bɔ atín nyanya nɔ na sínsɛ́n nyanya; ɖó sínsɛ́n atín tɔn wɛ è nɔ kpɔ́n, bo nɔ dó tuùn atín alɔkpa e é nyí é.”—Matie 12:33.\nSínsɛ́n ɖagbe wɛ yɛ nyanya lɛ nyinya sín mɛ jí nyí; enyi è ɖɔ ɖɔ nǔ enɛ e wà wɛ Jezu ɖè é ɔ, Satáan w’azɔ̌ na wɛ é ɖè hǔn, xlonɔnú wɛ. Lee Jezu ko xlɛ́ gbɔn céɖécéɖé ɖò xóɖiɖɔ tɔn só jí tɔn ɔ hwenu é ɔ, enyi sínsɛ́n ɔ nyí ɖagbe ɔ, atín ɔ nyí ɖagbe nɛ, é nyí nyanya ǎ. Enɛ wu ɔ, etɛ sínsɛ́n Falizyɛn lɛ tɔn, é wɛ nyí ɖɔ hwɛ agɔ e ye dó Jezu lɛ é, ka ɖexlɛ́? É xlɛ́ ɖɔ ye nyí mɛ nyanya. Jezu ɖɔ nú ye ɖɔ: “Jakpata kúnkan emi! Nɛ̌ wɛ mi mɛ e nyla sɔmɔ̌ lɛ na sixu ɖɔ nǔ ɖagbe gbɔn? Ðó nǔ e gɔ́ ayi mɛtɔn mɛ ɔ wɛ nu mɛtɔn nɔ ɖɔ.”—Matie 7:16, 17; 12:34.\nNugbǒ ɔ, xó mǐtɔn lɛ nɔ ɖè nǔ e ɖò ayi mǐtɔn mɛ lɛ é xlɛ́ bo nɔ na nǔ e jí è na zɔ́n dó bo ɖɔhwɛ dó mǐ é. Enɛ wu ɔ, Jezu ɖɔ: “Ma ɖɔ nú mi: hwɛɖɔzángbe wá sù ɔ, xógbló e tɔ́n sín gbɛtɔ́ lɛ nu mɛ ɔ bǐ sín gbè wɛ ye na ɖó. Ðó xó e tɔ́n sín hwiɖesunɔ nu mɛ ɔ wɛ na ɖexlɛ́ ɖɔ a nyí hwɛjijɔnɔ; xó e na tɔ́n sín hwiɖesunɔ nu mɛ ɔ wɛ è na kpɔ́n, bo na mɔ ɖɔ a nyí xomɛvɔnɔ, abǐ a kú hwɛ.”—Matie 12:36, 37.\nJezu ɖò nùjiwǔ lɛ bló wɛ có, sɛnkplɔnmɛtɔ́ lɛ kpo Falizyɛn lɛ kpo ɖò nǔ ba hú mɔ̌ wɛ, ye ɖɔ: “Mɛ̌si, mǐ jló ɖɔ a ni jlɛ́ nǔ ɖokpo nú mǐ na kpɔ́n.” Enyi yeɖesunɔ ko mɔ ɛ bonu é bló nùjiwǔ lɛ kpo ye gbɔ kpo ɔ, mɛ gègě tíìn bo sixu ɖekúnnu nú nǔ e wà wɛ é ɖè lɛ é. Enɛ wu ɔ, Jezu hɛn ɔ é na ɖɔ nú nukɔntɔ́ Jwifu lɛ tɔn enɛ lɛ ɖɔ: “Gbɛtɔ́ dìn tɔn mɛ nyanya gbejimanɔ-númawutɔ́ elɔ lɛ ɖò nǔjijlɛ Mawu tɔn ba wɛ. Loɔ, ye sɔ́ ɖò ɖevo na mɔ wɛ zɛ gbeyiɖɔ Mawu tɔn Jonasi tɔn wu ǎ.”—Matie 12:38, 39.\nJezu jó ye dó nú ye bú vo ɖò nǔ e ɖɔ wɛ é ɖè é mɛ ǎ, é ɖɔ: “Lee Jonasi nɔ hweví ɖaxó ɖé sín xomɛ xɔ kéze atɔn zǎn atɔn gbɔn ɔ, mɔ̌ ɖokpo ɔ wɛ nyɛ Gbɛtɔ́ví ɔ na nɔ ayikúngban glɔ xɔ kéze atɔn zǎn atɔn gbɔn.” Hweví ɖaxó ɖé wɛ mì Jonasi, amɔ̌, é wá tɔ́n sín xò tɔn mɛ cí nǔ ɖɔ é fɔ́n sín kú wɛ ɖɔhun. Enɛ wu ɔ, Jezu ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ emilɔ na kú bɔ azǎn tɔn atɔngɔ ɔ gbè ɔ, emi na fɔ́n. Hwenu e nǔ wá nyí mɔ̌ é ɔ, nukɔntɔ́ Jwifu lɛ tɔn gbɛ́ “nǔjijlɛ . . . gbeyiɖɔ Mawu tɔn Jonasi tɔn” ɔ, lobo gbɛ́ kɔ lɛ́ sín hwɛ yetɔn lɛ gudo bo huzu. (Matie 27:63-66; 28:12-15) “Ninivunu” lɛ ka wà nǔ gbɔn mɔ̌ ǎ, yedɛɛ lɛ lɛkɔ sín hwɛ yetɔn lɛ gudo hwenu e Jonasi jla wɛnɖagbe ɔ ye é. Enɛ wu ɔ, ye na ɖó hwɛ nú jijimɛ enɛ. Jezu lɛ́vɔ ɖɔ ɖɔ axɔsi Saba tɔn lɔ na ɖè ye gbà, ɖó kpɔ́ndéwú e é zé ɖ’ayǐ é wu. Éyɛ jló bo na ɖótó nùnywɛxó Salomɔ́ɔ tɔn, bɔ ee é ɖótó é ɔ, é jiwǔ ɖò nukún tɔn mɛ. Dìn ɔ, Jezu ɖɔ: “Nǔ e ka ɖò fí dìn ɔ hugǎn Salomɔ́ɔ.”—Matie 12:40-42.\nJezu jlɛ́ ninɔmɛ jijimɛ nyanya enɛ tɔn dó mɛ e jí yɛ nyanya ɖé gosin é ɖé wu. (Matie 12:45) Ðó mɛ ɔ sɔ́ nǔ ɖagbe lɛ dó sú nɔtɛn e ɖò vɔtɔ́ é na ǎ wutu ɔ, yɛ nyanya ɔ lɛkɔ wá kpo yɛ nyanya e syɛn hú éyɛ é tɛnwe kpo bɔ ye wá jǐ tɔn. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, è klɔ́ akɔta Izlayɛli tɔn ɔ bo vɔ́ ɛ jla ɖó mɛ e jí yɛ nyanya ɔ gosin é ɖɔhun. Amɔ̌, akɔta ɔ gbɛ́ gbeyiɖɔ Mawu tɔn lɛ, kaka bo klán gbè xá Jezu e jí é ɖò wɛn ɖɔ gbigbɔ Mawu tɔn ɖè é. Enɛ xlɛ́ ɖɔ akɔta ɔ sín ninɔmɛ lɛ́ nyla hú lee é ɖè ɖ’ayǐ é tɔn.\nHwenu e Jezu ɖò xó ɖɔ wɛ é ɔ, nɔ tɔn kpo nɔví tɔn lɛ kpo wá bo ɖò te ɖò ahwan ɔ gudo. Mɛ e jinjɔn akpá tɔn é ɖé lɛ ɖɔ: “Nɔ towe kpodo nɔví towe lɛ kpo ɖò hɔnto, bo ɖò biba we wɛ.” Jezu wá ɖè lee é kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo vɛ́ sɔ́ é xlɛ́, ye cí nɔví sunnu, nɔví nyɔnu kpo nɔ kpo ɖɔhun n’i. É dlɛn alɔ dó ahwanvu tɔn lɛ bo ɖɔ: “Mɛ e nɔ sè Mawuxó ɔ, bo nɔ bló ɖ’eji lɛ wɛ nyí nɔ ce kpodo nɔví ce lɛ kpo.” (Luki 8:20, 21) Mɔ̌ mɛ ɔ, é ɖexlɛ́ ɖɔ kàn e dɔn é kpo hɛnnumɔ tɔn lɛ kpo cá é xɔ akwɛ tawun có, kancica e ɖò é kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo tɛntin é lɛ́ xɔ akwɛ hú mɔ̌. Kɔfanúmɛ sín nǔ tawun wɛ é nyí nú mǐ ɖɔ kancica syɛnsyɛn mɔhun ni tíìn ɖò mǐ kpo nɔví gbigbɔ mɛ tɔn mǐtɔn lɛ kpo tɛntin, ɖò taji ɔ, hwenu e mɛ ɖevo lɛ nɔ xò nǔ kpɔ́n alǒ mɔ xó ɖɔ dó mǐ kpo azɔ̌ ɖagbe mǐtɔn lɛ kpo wu é à cé?\nAli tɛ lɛ nu Falizyɛn lɛ ka cí atín nyanya ɖé ɖɔhun ɖè?\nEtɛ ka nyí “nǔjijlɛ . . . gbeyiɖɔ Mawu tɔn Jonasi tɔn” ɔ? Nɛ̌ mɛ lɛ ka wá gbɛ́ gbɔn?\nNɛ̌ akɔta Izlayɛli tɔn xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn ka cí mɛ e jí yɛ nyanya ɖé gosin é ɖé ɖɔhun gbɔn?\nNɛ̌ Jezu ka tɛɖɛ̌ kancica syɛnsyɛn e ɖò é kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo tɛntin é jí gbɔn?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Jezu Gbɛ́ Nǔ nú Falizyɛn Lɛ


Ayi Sísɔ́ Ðó Gbigbɔ ɔ Jí Nɔ Na Gbɛ̀ kpo Fífá kpo Mɛ | Nùkplɔnkplɔn\n“Mɛ e nɔ zán gbɛ̀ lee [gbigbɔ ɔ] jló gbɔn lɛ ɔ, [gbigbɔ ɔ] sín nǔ lɛ jí wɛ ayixa yetɔn nɔ nɔ.”—HLƆ. 8:5.\nHAN LƐ: 57, 52\nEnyi mǐ na bo ɖó nukúnɖiɖo ɖebǔ ɔ, etɛwu Hlɔmanu lɛ wemata 8gɔ́ ɔ gbígbéjé kpɔ́n ka sixu hɛn lè wá nú mǐ?\nNɛ̌ Klisanwun ɖé ka sixu jɛ ayi sɔ́ ɖó hwɛhuhu sín nǔ lɛ jí jí gbɔn?\nEtɛ lɛ wiwa ayi mǐtɔn bǐ sísɔ́ ɖó gbigbɔ ɔ jí ka nɔ byɔ?\n1, 2. Etɛwu Hlɔmanu lɛ wemata 8gɔ́ ɔ ka ɖò taji tawun nú Klisanwun yí ami dó ɖè lɛ?\nA KA ko xà Hlɔmanu lɛ 8:15-17 ɖó kú Jezu tɔn sín nǔwiwa xwewu xwewu tɔn wutu à? A na ko wà mɔ̌. Wemafɔ taji enɛ lɛ tinmɛ lee Klisanwun yí ami dó ɖè lɛ nɔ tuùn ɖɔ è yí ami dó ɖè emi gbɔn é, é wɛ nyí ɖɔ gbigbɔ mímɛ́ nɔ yí gbè dó nǔ e gbigbɔ yetɔn ɖɔ é jí. Lobɔ wemata enɛ sín wemafɔ nukɔntɔn ɔ dó gesí “mɛ e ɖò bǔ xá Klisu Jezu lɛ” é. Amɔ̌, mɛ yí ami dó ɖè lɛ kɛɖɛ wɛ Hlɔmanu lɛ wemata 8gɔ́ ɔ ka kàn à? Alǒ é lɛ́vɔ kàn Klisanwun e ɖò nukún ɖó wɛ bá nɔ gbɛ̀ ɖò ayikúngban jí lɛ é?\n2 Klisanwun yí ami dó ɖè lɛ wɛ wemata enɛ ɖɔ xó na tawun. Ye mɔ ‘gbigbɔ ɔ’ yí ‘lobo ɖò te kpɔ́n ɖɔ Mawu ni ɖè ye sín agbaza yetɔn mɛ, bo na ɖɔ ye nyí vǐ emitɔn.’ (Hlɔ. 8:23) Nugbǒ ɔ, nukúnɖiɖo yetɔn wɛ nyí ɖɔ ye na nyí Mawu sín vǐ lɛ ɖò jixwé. Nǔ sixu nyí mɔ̌, ɖó ye huzu Klisanwun e bló baptɛm lɛ é, bɔ Mawu na lè e ɖò gbɛxixɔ ɔ mɛ lɛ é ye, bo sɔ́ hwɛ yetɔn kɛ ye, lobo sɔ́ ye dó huzu hwɛjijɔnɔ bɔ ye nyí vǐ tɔn gbigbɔ tɔn lɛ.—Hlɔ. 3:23-26; 4:25; 8:30.\n3. Etɛwu mǐ ka sixu ɖɔ ɖɔ Hlɔmanu lɛ wemata 8gɔ́ ɔ ɖò taji nú mɛ e ɖó nukúnɖiɖo ayikúngban jí tɔn lɛ é?\n3 Amɔ̌, Hlɔmanu lɛ wemata 8gɔ́ ɔ lɛ́vɔ ɖò taji nú mɛ e ɖó nukúnɖiɖo ayikúngban jí tɔn lɛ é, ɖó Mawu nɔ kpɔ́n ye dó mɔ hwɛjijɔnɔ na ɖò ali ɖé nu. Mǐ mɔ kúnnuɖenú enɛ tɔn ɖokpo ɖò nǔ e Pɔlu wlan ɖò wema-sɛ́dó-mɛ tɔn mɛ jɛ nukɔn lɛ é mɛ. Ðò wemata 4gɔ́ ɔ mɛ ɔ, é ɖɔ xó dó Ablaxamu wu. Nya nùɖitɔ́ enɛ ɔ ko nɔ gbɛ̀ cobɔ Jehovah wá na Sɛ́n ɔ Izlayɛli, bo ka ko kú xóxó cobɔ Jezu wá kú dó hwɛ mǐtɔn lɛ tamɛ. É ɖò mɔ̌ có, Jehovah ɖ’ayi nùɖiɖi ɖaxó e Ablaxamu ɖó é wu bo mɔ ɛ dó mɔ hwɛjijɔnɔ na. (Xà Hlɔmanu lɛ 4:20-22.) Mɔ̌ ɖokpo ɔ, Jehovah sixu kpɔ́n Klisanwun gbejinɔtɔ́ égbé tɔn ɖěɖee ɖò nukún ɖó wɛ sɔgbe kpo Biblu kpo, bá nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò ayikúngban jí lɛ é dó mɔ hwɛjijɔnɔ na. Enɛ wu ɔ, wěɖexámɛ e è na hwɛjijɔnɔ lɛ ɖò Hlɔmanu lɛ wemata 8gɔ́ ɔ mɛ é sixu hɛn lè wá nú ye.\n4. Nùkanbyɔ tɛ jí Hlɔmanu lɛ 8:21 ka ɖó na sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na lin tamɛ kpɔ́n dó?\n4 Hlɔmanu lɛ 8:21 na mǐ ganjɛwu ɖɔ gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ na wá jɛn wɛ. Wemafɔ enɛ d’akpá ɖɔ nǔɖiɖó lɛ ɔ, “è na ɖè ye sín acɛ nǔhɛngbletɔ́ e hɛn ye dó hɛn gantɔ́ na ɔ tɔn mɛ gbè ɖokpo, bɔ ye na ɖó mimǎ ɖò mɛɖée sí jijɛ susunɔ e Mawu ví lɛ ɖó ɔ mɛ.” Nùkanbyɔ ɔ wɛ nyí ɖɔ mǐ ka na ɖò finɛ bo na mɔ ajɔ enɛ à? A ganjɛwu ɖɔ é na kpa emi à? Wěɖexámɛ e na d’alɔ we bɔ nǔ na nyí mɔ̌ lɛ é ɖò Hlɔmanu lɛ wemata 8gɔ́ ɔ mɛ.\nAYI SÍSƆ́ ÐÓ HWƐHUHU SÍN NǓ LƐ JÍ\n5. Ðò Hlɔmanu lɛ 8:4-13 mɛ ɔ, nǔ titewungbe tɛ jí Pɔlu ka ɖɔ xó dó?\n5 Xà Hlɔmanu lɛ 8:4-13. Hlɔmanu lɛ wemata 8gɔ́ ɔ sɔ́ mɛ ɖěɖee nɔ zán gbɛ̀ “lee hwɛhuhu sín ninɔmɛ e mǐ ɖó ɔ jló gbɔn” lɛ é jlɛ́ dó mɛ ɖěɖee nɔ zán gbɛ̀ “lee [gbigbɔ ɔ] jló gbɔn” lɛ é wu. Mɛɖé lɛ sixu lin ɖɔ mɛ e ɖò nugbǒ ɔ mɛ lɛ é wɛ è sɔ́ jlɛ dó mɛ e ma ɖ’emɛ ǎ lɛ é wu, alǒ mɛ e ma nyí Klisanwun ǎ lɛ é wɛ è sɔ́ jlɛ dó mɛ e nyí lɛ é wu. Amɔ̌, ‘mɛ e ɖò Hlɔma lɛ; mɛ e Mawu yí wǎn na, bo ylɔ, bo ɖeɖóvo, bɔ ye na nyí togun tɔn é bǐ’ wlan wema sɛ́dó wɛ Pɔlu ɖè. (Hlɔ. 1:7) Enɛ wu ɔ, Klisanwun e nɔ zán gbɛ̀ sɔgbe kpo hwɛhuhu sín ninɔmɛ kpo lɛ é sɔ́ jlɛ dó Klisanwun e nɔ zán gbɛ̀ sɔgbe kpo gbigbɔ ɔ kpo lɛ é wu wɛ Pɔlu ɖè. Vogbingbɔn tɛ ka ɖò ye tɛntin?\n6, 7. Etɛ ka nyí tinmɛ xógbe “hwɛhuhu sín ninɔmɛ” e Pɔlu zán ɖò Hlɔmanu lɛ 8:4-13 mɛ é tɔn?\n6 Mǐ ni ɖɔ xó dó xógbe “hwɛhuhu sín ninɔmɛ” e Pɔlu zán é wu hwɛ̌. È lilɛ xókwin dòdó Glɛkigbe tɔn e è zán ɖò wemafɔ enɛ ɔ mɛ é dó “jlǒ agbaza tɔn lɛ” ɖò wemafɔ ɖevo lɛ mɛ. Tinmɛ tɔn sixu lɛ́vɔ nyí agbaza mɛtɔn alǒ akɔ mɛtɔn.—Hlɔ. 2:28; 1 Kɔ. 15:39, 50; Hlɔ. 1:3.\n7 Amɔ̌, nǔ e Pɔlu wlan dó wemata 7gɔ́ ɔ mɛ é kɔ́n sɛ̀ sín tinmɛ “hwɛhuhu sín ninɔmɛ” tɔn e xó é ɖɔ ɖò Hlɔmanu lɛ 8:4-13 mɛ é jí. É ɖɔ ɖɔ “hwɛhuhu sín ninɔmɛ” ɖiɖó cá kàn xá “jlǒ nyanya” ɖěɖee “nɔ wà azɔ̌ ɖò agbaza [yetɔn] bǐ mɛ” é. (Hlɔ. 7:5) Enɛ ɔ tá weziza dó tinmɛ nukɛgbe “mɛ e nɔ zán gbɛ̀ lee hwɛhuhu sín ninɔmɛ e mǐ ɖó ɔ jló gbɔn lɛ,” bɔ Pɔlu ɖɔ ɖɔ “ninɔmɛ hwɛhuhu tɔn sín nǔ lɛ jí wɛ ayixa yetɔn nɔ nɔ” é jí. Mɛ ɖěɖee jlǒ yetɔn lɛ kpo zɛn e nɔ sɔ́ ye ɖó ye nyí gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ lɛ wutu é kpo nɔ kpa acɛ na alǒ ye nɔ sɔ́ ayi yetɔn bǐ ɖó nǔ enɛ lɛ jí lɛ é wu ɖɔ xó dó wɛ é ɖè. Ðò taji ɔ, mɛ enɛ lɛ wɛ nɔ xwedó jlǒ nyanya kpo zɛn e nɔ ɖò sísɔ́ ye wɛ ɖò xóɖóxámɛ alǒ nǔ ɖevo lɛ linu é kpo.\n8. Etɛwu é ka sɔgbe ɖɔ è ni gb’akpá nú Klisanwun yí ami dó ɖè lɛ lɔ dó gbɛzinzan “lee hwɛhuhu sín ninɔmɛ e mǐ ɖó ɔ jló gbɔn” é wu?\n8 A sixu ko kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: Etɛwu Pɔlu ka tɛɖɛ̌ awovinú e ɖò gbɛzinzan “lee hwɛhuhu sín ninɔmɛ e mǐ ɖó ɔ jló gbɔn” é mɛ é jí nú Klisanwun yí ami dó ɖè lɛ? Awovinú mɔhun ɖé ka sixu ba Klisanwun ɖěɖee Mawu ko yí gbè na ɖɔ ye nyí xɔ́ntɔn emitɔn, bo nɔ kpɔ́n ye dó mɔ hwɛjijɔnɔ na lɛ é ɖò égbé à? É blawu ɖɔ Klisanwun ɖebǔ hɛn ɔ, é na jɛ gbɛ̀ zán jí sɔgbe kpo hwɛhuhu sín ninɔmɛ e mǐ ɖó é kpo. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Pɔlu wlan ɖɔ nɔví Hlɔma tɔn ɖé lɛ nyí kannumɔ nú “adɔgo [alǒ jlǒ] yeɖesunɔ tɔn” lɛ. É sixu ko ɖò ɖiɖɔ wɛ ɖɔ xóɖóxámɛ, nùɖuɖu, kpo nǔ ɖevo e nɔ dó vivǐ lanmɛ nú mɛ lɛ é kpo wɛ ɖò taji hugǎn ɖò gbɛzán yetɔn mɛ. Ye mɛ ɖé lɛ nɔ “flú xomɛvɔnɔ lɛ.” (Hlɔ. 16:17, 18; Fili. 3:18, 19; Ju. 4, 8, 12) Lɛ̌vɔ flín ɖɔ nɔví sunnu ɖé ɖò Kɔlɛnti bo “yí tɔ́ tɔn sín asì” b’ɛ nɔ xɔ tɔn sá nú táan ɖé. (1 Kɔ. 5:1) Nǔ e wu Mawu zán Pɔlu dó gb’akpá nú Klisanwun lɛ dó ayi sísɔ́ ɖó hwɛhuhu sín nǔ lɛ jí é jɛ wěxo lo.—Hlɔ. 8:5, 6.\n9. Etɛ lɛ akpágbánúmɛ Pɔlu tɔn e ɖò Hlɔmanu lɛ 8:6 mɛ é ma ka kàn ǎ?\n9 Akpágbánúmɛ enɛ ɔ kpó ɖò te ɖò égbé. Klisanwun ɖé sixu ko sɛ̀n Mawu nú xwè mɔkpan, bo ka wá jɛ ayi tɔn sɔ́ ɖó nǔ agbaza tɔn lɛ jí jí. É nyí Klisanwun e nɔ wá lin tamɛ kpɔ́n dó azɔ̌, ayiɖeɖayi, alǒ wanyiyi jí hweɖelɛnu é xó ɖɔ wɛ è ɖè ǎ. Mawu sɛntɔ́ lɛ bǐ wɛ nɔ ɖibla lin tamɛ dó nǔ enɛ lɛ jí ɖò gbɛzán yetɔn mɛ. Jezu ɖu nǔ bo lɛ́ na mɛ ɖevo lɛ. É yí gbɔjɛ. Lobɔ Pɔlu wlan nǔ dó tɛn e mɛ xóɖóxámɛ na nɔ ɖò alɔwliwli mɛ é wu.\nNǔ e jí a nɔ ɖɔ xó dó lɛ é ka nɔ xlɛ́ ɖɔ ayi towe ɖò gbigbɔ ɔ jí wɛ à alǒ ɖò ninɔmɛ hwɛhuhu tɔn ɔ jí? (Kpɔ́n akpáxwé 10 kpo 11 kpo)\n10. Ðò Hlɔmanu lɛ 8:5, 6 mɛ ɔ, etɛ ka nyí tinmɛ ayi sísɔ́ ɖó nǔ jí tɔn?\n10 Etɛ ɖɔ wɛ Pɔlu ka ɖè dó ayi sísɔ́ ɖó hwɛhuhu sín nǔ lɛ jí wu lo? Xókwin Glɛkigbe tɔn e Pɔlu zán é sín tinmɛ wɛ nyí “è na sɔ́ ayi alǒ linlin mɛtɔn ɖó nùɖé jí, è na gbà tamɛ bo bló tuto, bɔ nǔ e è lin bo na bló é na ɖò hǔn mɛ ɖu nú mɛ wɛ.” Mɛ e nɔ zán gbɛ̀ yetɔn lee hwɛhuhu sín ninɔmɛ e mǐ ɖó é jló gbɔn lɛ é nɔ jó yeɖee lɛ dó nú jlǒ agbaza tɔn lɛ. Akɔwé ɖokpo ɖɔ dó xógbe enɛ e ɖò Hlɔmanu lɛ 8:5 mɛ é wu ɖɔ: “Ye nɔ sɔ́ linlin yetɔn lɛ ɖó nǔ e kàn agbaza lɛ é jí, é wɛ nyí ɖɔ, ye nɔ ɖó jlǒ ɖaxó nú nǔ enɛ lɛ, ye nɔ ɖɔ xó dó nǔ enɛ lɛ jí hwɛhwɛ, ye nɔ nya nǔ enɛ lɛ gbé bo nɔ xɔ susu ɖò nǔ enɛ lɛ mɛ.”\n11. Enyi mǐ kanbyɔ mǐɖée ɖɔ, ‘Etɛ ka nɔ mya nukún nú mì hugǎn’ ɔ, etɛ lɛ jí mɔ̌ mǐ ka sixu lin tamɛ kpɔ́n dó?\n11 É sɔgbe ɖɔ Klisanwun e ɖò Hlɔma lɛ é ni gbéjé nǔ e nɔ mya nukún nú ye ɖò gbɛzán yetɔn mɛ nugbǒ nugbǒ é kpɔ́n. Ye ko ɖò gbɛ̀ zán wɛ “lee hwɛhuhu sín ninɔmɛ e mǐ ɖó ɔ jló gbɔn” é vlafo à cé? É sɔgbe ɖɔ mǐ lɔ ni gbéjé nǔ ɖokpo ɔ kpɔ́n ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ. Etɛ ka nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ hugǎn? Etɛ lɛ jí mǐ ka nɔ ɖɔ xó dó hwɛhwɛ? Etɛ gbé mǐ ka nɔ nya nugbǒ nugbǒ ayihɔngbe ayihɔngbe? Mɛɖé lɛ sixu mɔ ɖɔ emi nɔ sɔ́ ayi ɖó vɛɛn alɔkpa ɖevo ɖiɖɔ́ kpɔ́n, acɔ́biba nú xwé yetɔn, avɔ yɔyɔ̌ lɛ xixɔ, ajɔ̌wiwa, tomɛyiyi bo yì gbɔjɛ sín tito biblo, kpo nǔ mɔhun ɖevo lɛ kpo jí. Nǔ enɛ nyla ǎ; ye sixu nɔ nǔ e è nɔ wà ɖò gbɛzán mɛtɔn mɛ lɛ é mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Jezu sɔ́ sìn dó huzu vɛɛn na gbè ɖokpo, bɔ Pɔlu ɖɔ nú Timɔtée ɖɔ é ni nɔ nu “vɛɛn kpɛɖé kpɛɖé.” (1 Tim. 5:23; Jaan 2:3-11) Amɔ̌, Jezu kpo Pɔlu kpo ka nɔ ‘ɖɔ xó dó vɛɛn jí hwɛhwɛ, nɔ nya vɛɛn gbé bo nɔ xɔ susu ɖ’emɛ’ wɛ à? Nǔ e nɔ jló ye bɔ ye ‘nɔ ɖɔ xó d’eji hwɛhwɛ’ é nɛ à? Eǒ. Bɔ mǐdɛɛ lɛ ka lo? Etɛ ka nɔ mya nukún nú mǐ hugǎn ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ?\n12, 13. Etɛwu nǔ e jí mǐ nɔ sɔ́ ayi mǐtɔn ɖó é ma ka nyí ayihun nú ǎ?\n12 É ɖò taji ɖɔ è ni gbéjé mɛɖée kpɔ́n. Etɛwu? Pɔlu wlan ɖɔ: “Enyi ayixa mɛtɔn ɖò hwɛhuhu sín nǔ lɛ jí ɔ, kú wɛ é nɔ kplá mɛ yì.” (Hlɔ. 8:6) Xó enɛ ɔ nyí ayihun xó ǎ, ɖó é sixu zɔ́n bɔ mǐ kú ɖò gbigbɔ lixo dìn, bo na wá kú ɖò agbaza lixo ɖò sɔgudo. Amɔ̌, ɖiɖɔ wɛ Pɔlu ɖè ɖɔ mɛ e jɛ ayi sɔ́ ɖó hwɛhuhu sín ninɔmɛ e mǐ ɖó é jí jí é na wá kú jɛn wɛ ǎ. Mɛ ɔ hɛn ɔ, é na huzu. Lin tamɛ kpɔ́n dó nya e ɖò Kɔlɛnti bo xwedó “hwɛhuhu sín ninɔmɛ e mǐ ɖó ɔ” bɔ è ɖè è sín agun mɛ é jí. É ɖò mɔ̌ có, é hɛn ɔ é na huzu, bɔ é ka huzu nugbǒ. É sɔ́ xwedó hwɛhuhu sín ninɔmɛ e mǐ ɖó é ɖě ǎ, bo lɛkɔ wá ali jlɔjlɔ ɔ jí.—2 Kɔ. 2:6-8.\n13 Enyi nya enɛ kpéwú bo huzu ɔ, é xlɛ́ ɖɔ Klisanwun ɖé hɛn ɔ, é na huzu égbé, ɖò taji ɔ, Klisanwun e ma xwedó hwɛhuhu sín ninɔmɛ e mǐ ɖó é nya Kɔlɛnti tɔn ɔ ɖɔhun ǎ é. É ɖò wɛn ɖɔ akpá e Pɔlu gbà nú mɛ dó nǔ e mɛ ayi sísɔ́ ɖó hwɛhuhu sín ninɔmɛ e mǐ ɖó é jí sixu tɔ́n kɔ dó é wu é ɖó na sísɛ́ Klisanwun lɛ bɔ ye na bló huzuhuzu ɖebǔ e ɖò dandan lɛ é!\nAYI SÍSƆ́ ÐÓ GBIGBƆ Ɔ JÍ\n14, 15. (a) Enyi è ma jló na sɔ́ ayi ɖó hwɛhuhu sín ninɔmɛ e mǐ ɖó é jí ǎ ɔ, etɛ è ka sixu bló? (b) Etɛ ‘ayixa mɛtɔn sísɔ́ ɖó gbigbɔ ɔ sín nǔ lɛ jí’ ma ka nyí ǎ?\n14 Ee Pɔlu gb’akpá nú mɛ dó ayi sísɔ́ ɖó hwɛhuhu sín ninɔmɛ e mi ɖó é jí gudo é ɔ, é na mɛ ganjɛwu elɔ e dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ é: “Ayixa mɛtɔn . . . ɖò [gbigbɔ ɔ] sín nǔ lɛ jí ɔ, é nɔ kplá mɛ bɔ è nɔ mɔ gbɛ̀, bo nɔ mɔ fífá.” Gbɛ̀ kpo fífá kpo! Ajɔ ɖaxó ɖé wɛ nyí enɛ à cé? Nɛ̌ mǐ ka sixu mɔ ajɔ enɛ gbɔn?\n15 ‘Ayixa mɛtɔn sísɔ́ ɖó gbigbɔ ɔ sín nǔ lɛ jí’ wɛ nyí ɖɔ è na nɔ lin tamɛ kpɔ́n dó Biblu, wanyiyi e è ɖó nú Mawu é, alǒ nukúnɖiɖo mɛtɔn sɔgudo tɔn ɔ kɛɖɛ jí bo na nɔ lɛ́ ɖɔ xó dó nǔ enɛ lɛ kɛɖɛ jí ǎ. Mǐ ni flín ɖɔ Pɔlu kpo mɛ ɖevo e nɔ gbɛ̀ ɖò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ, lobo hɛn xomɛ Mawu tɔn hun lɛ é kpo zán gbɛ̀ e mɛ bǐ nɔ zán é ɖò ali gègě nu. Ye ɖu bo nu. Ye mɛ gègě wlí alɔ bo ɖó xwédo ayǐ, lobo wà azɔ̌ bo dó kpé nukún dó yeɖée wu.—Mak. 6:3; 1 Tɛ. 2:9.\n16. Pɔlu zán gbɛ̀ mɛ bǐ ɖɔhun có, etɛ jí é ka sɔ́ ayi ɖó hugǎn?\n16 É ɖò mɔ̌ có, Mawu sɛntɔ́ enɛ lɛ lɔn bonu gbɛ̀ mɔhun e mɛ bǐ nɔ zán é huzu nǔ e jí ayi yetɔn nɔ nɔ hwebǐnu ɖò gbɛzán yetɔn mɛ é ǎ. Ee tan ɔ xlɛ́ ɖɔ goxɔ sín azɔ̌ wɛ Pɔlu nɔ wà é gudo é ɔ, é ɖè nǔ e ɖò taji n’i ɖò gbɛzán tɔn mɛ é xlɛ́: Hwɛhwɛ wɛ é nɔ sɔ́ ayi tɔn ɖó Mawuxóɖiɖɔzɔ́ kpo mɛkplɔnkplɔnzɔ́ Klisanwun tɔn ɔ kpo jí. (Xà Mɛsɛ́dó 18:2-4; 20:20, 21, 34, 35.) Bɔ azɔ̌ e é dó wusyɛn lanmɛ nú nɔví tɔn sunnu kpo nɔví tɔn nyɔnu ɖěɖee ɖò Hlɔma lɛ ɖɔ ye ni wà é nɛ. Nugbǒ ɔ, gbigbɔ ɔ sín nǔ lɛ jí wɛ gbɛzán Pɔlu tɔn jinjɔn. Hlɔmanu lɛ ɖó na wà nǔ éɖɔhun, bɔ mɔ̌ wɛ mǐ lɔ ɖó na wà é nɛ.—Hlɔ. 15:15, 16.\n17. Enyi mǐ sɔ́ ayi ɖó gbigbɔ ɔ sín nǔ lɛ jí ɔ, nɛ̌ gbɛ̀ mǐtɔn ka sixu cí?\n17 Enyi mǐ sɔ́ ayi mǐtɔn bǐ ɖó gbigbɔ sín nǔ lɛ jí ɔ, etɛ mɛ é ka na tɔ́n kɔ dó? Xósin e Hlɔmanu lɛ 8:6 na é ɖò wɛn: “Ayixa mɛtɔn . . . ɖò [gbigbɔ ɔ] sín nǔ lɛ jí ɔ, é nɔ kplá mɛ bɔ è nɔ mɔ gbɛ̀, bo nɔ mɔ fífá.” Tinmɛ tɔn wɛ nyí ɖɔ mǐ na na tɛn gbigbɔ mímɛ́ b’ɛ na kp’acɛ dó linlin mǐtɔn jí bo w’azɔ̌ ɖò wǔ tɔn, lobɔ é na sɔgbe xá jlǒ Mawu tɔn kpo linlin tɔn lɛ kpo. Mǐ hɛn ɔ mǐ na ɖeji ɖɔ enyi mǐ sɔ́ gbɛzinzan mǐtɔn jinjɔn gbigbɔ ɔ sín nǔ lɛ jí ɔ, gbɛ̀ mǐtɔn na jɛmɛ nú mǐ bo lɛ́ ɖó nu dìn. Lobɔ ɖò gudo mɛ ɔ, mǐ na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi, ɖò jixwé alǒ ayikúngban jí.\n18. Ali tɛ nu ayi sísɔ́ ɖó gbigbɔ ɔ sín nǔ lɛ jí ka nɔ hɛn fífá wá ɖè?\n18 Mi nú mǐ ni lin tamɛ kpɔ́n dó ganjɛwu nina mɛ xó elɔ jí: “Ayixa mɛtɔn . . . ɖò [gbigbɔ ɔ] sín nǔ lɛ jí ɔ, é nɔ kplá mɛ bɔ è . . . nɔ mɔ fífá.” Mɛ gègě nɔ jɛ tagba tawun bo na mɔ fífá ayi mɛ tɔn. Hwenu e ye ɖò kàn ván wɛ bo na mɔ fífá ayi mɛ tɔn bo ka ba kpò é ɔ, mǐdɛɛ lɛ ko ɖò vivǐ tɔn ɖu wɛ. Fífá mɔhun ɖiɖó sín akpáxwé ɖokpo wɛ nyí ɖɔ mǐ nɔ dó gǎn bo nɔ nɔ fífá mɛ xá mɛ e ɖò xwédo mǐtɔn mɛ lɛ é kpo mɛ e ɖò agun ɔ mɛ lɛ é kpo. Mǐ mɔ nukúnnú jɛ wu ɖɔ mǐdɛɛ lɛ, nɔví sunnu mǐtɔn lɛ kpo nɔví nyɔnu mǐtɔn lɛ kpo bǐ wɛ nyí hwɛhutɔ́. Enɛ wu ɔ, é sixu wá jɛ hweɖelɛnu bɔ tagba tɔ́n ɖò tɛntin mǐtɔn, lobɔ enyi nǔ ka wá nyí mɔ̌ ɔ, è kplɔ́n mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ xwedó wěɖexámɛ Jezu tɔn elɔ: “Yì dóhwɛ gbɔ xá nɔzo towe.” (Mat. 5:24) Enyi mǐ flín ɖɔ nɔví sunnu ɔ alǒ nɔví nyɔnu ɔ lɔmɔ̌ ɖò “Mawu e nɔ na fífá mɛ ɔ” sɛ̀n wɛ ɔ, mɔ̌ biblo nɔ bɔwǔ nú mǐ.—Hlɔ. 15:33; 16:20.\n19. Enyi mǐ sɔ́ ayi mǐtɔn ɖó nǔ e jí mǐ ɖó na sɔ́ ɖó é ɔ, fífá bunɔ tɛ sín vivǐ mǐ ka sixu ɖu?\n19 Fífá ɖevo lɛ́ ɖè bo xɔ akwɛ ɔ bɔ é vɛ́ jlɛ́. Enyi mǐ sɔ́ ayi ɖó gbigbɔ ɔ jí ɔ, mǐ nɔ nɔ fífá mɛ xá Mɛ e bló mǐ é. Ezayíi wlan xógbe ɖé lɛ bɔ ye sɔgbe xá hwetɔnnu, bo ka nɔ lɛ́vɔ jɛ ɖò ali e gbló ada hú mɔ̌ é ɖé nu ɖò égbé: “Mawu, mɛ e ɖeji dó wǔ we kpo ayi tɔn bǐ kpo, bo ma nɔ huzu ǎ ɔ, a nɔ na ɛ ayi jɛ ayǐ.”—Eza. 26:3; xà Hlɔmanu lɛ 5:1.\n20. Etɛwu a ka na dokú nú Mawu nú wěɖexámɛ e ɖò Hlɔmanu lɛ wemata 8gɔ́ ɔ mɛ é?\n20 Enyi mɛ yí ami dó ɖè wɛ mǐ nyí alǒ mǐ ɖò nukún ɖó wɛ bo na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò palaɖisi mɛ ɖò ayikúngban jí wɛ ɔ, mǐ sixu dokú nú Mawu nú wěɖexámɛ tɔn e ɖò Hlɔmanu lɛ wemata 8gɔ́ ɔ mɛ é. Wusyɛn e è dó lanmɛ nú mǐ ɖɔ mǐ ni ma lɔn bonu ninɔmɛ hwɛhuhu tɔn sín nǔ lɛ ni jɛ nukɔn ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ ó é sù nukún mǐtɔn mɛ tawun! Mǐ lɛ́vɔ mɔ ɖɔ nùnywɛ sín nǔ wɛ é nyí ɖɔ mǐ ni zán gbɛ̀ sɔgbe kpo xógbe ganjɛwu nina mɛ tɔn elɔ kpo: “Ayixa mɛtɔn . . . ɖò [gbigbɔ ɔ] sín nǔ lɛ jí ɔ, é nɔ kplá mɛ bɔ è nɔ mɔ gbɛ̀, bo nɔ mɔ fífá.” Enyi mǐ wà nǔ gbɔn mɔ̌ ɔ, ajɔ mavɔmavɔ wɛ mǐ na mɔ, ɖó Pɔlu wlan ɖɔ: “Axɔ e hwɛhuhu nɔ sú mɛ ɔ wɛ nyí kú; amɔ̌ nǔ e Mawu nɔ na mɛ vɔ̌nu ɔ wɛ nyí gbɛ̀ mavɔmavɔ e mǐ ɖó ɖò bǔ e mǐ ɖè xá Klisu Jezu Aklunɔ mǐtɔn mɛ é.”—Hlɔ. 6:23.


Hɔn nú Fɛ́ca Elɔ lɛ Hwenu E A Ðò Biblu Kplɔ́n Xá Mɛ Wɛ É\nXó Gègě Ðiɖɔ: Ma mɔ ɖɔ emi ɖó na tinmɛ nǔ lɛ bǐ ó. Jezu zán nùkanbyɔ lɛ dó d’alɔ mɛ lɛ bonu ye na lin tamɛ kpɔ́n bo wá gbeta e sɔgbe lɛ é kɔn. (Mt 17:24-27) Nùkanbyɔ lɛ nɔ zɔ́n bɔ nùkplɔnkplɔn ɔ nɔ nyí xóɖɔɖókpɔ́ ɖé, bo na d’alɔ we bɔ a na tuùn nǔ e mɛ nùkplɔntɔ́ towe mɔ nukúnnú jɛ lɛ é kpo nǔ e é ɖi nǔ na lɛ é kpo. (be-EG 253 akpá. 3-4) Enyi a kàn nùɖé byɔ hǔn, yì agbɔ̌n jí bo nɔte kpɔ́n xósin ɔ. Enyi nùkplɔntɔ́ ɔ na xósin e ma sɔgbe ǎ é hǔn, ma ɖɔ xósin ɖagbe ɔ n’i ó, loɔ, kàn nǔ ɖevo lɛ byɔ dó d’alɔ ɛ bonu é ni na xósin e sɔgbe é. (be-EG 238 akpá. 1-2) Nɔ ɖɔ xó dɛ̌dɛ̌ bonu nùkplɔntɔ́ ɔ na dó sixu wlí linlin yɔyɔ̌ lɛ.—be-EG 230 akpá. 4.\nNǔ ɔ Hinhɛn Gɛ́dɛ́: Nyì alɔ nú nǔ e a tuùn dó xota ɔ jí é bǐ ɖiɖɔ. (Jn 16:12) Sɔ́ ayi ɖó nǔ taji e ɖò akpáxwé ɔ mɛ é jí. (be-EG 226 akpá. 4-6) Gǒflɛ́mɛ e tlɛ nyɔ́ lɛ é sixu zɔ́n bɔ nǔ taji lɛ na d’ablu. (be-EG 235 akpá. 3) Enyi nùkplɔntɔ́ ɔ mɔ nukúnnú jɛ nǔ taji ɔ mɛ hǔn, yì akpáxwé e bɔ d’ewu é jí.\nKplɔ́n Nǔ Mɛ: Nǔ e gbé nya wɛ mǐ ɖè é wɛ nyí ɖɔ nùkplɔnmɛ ɔ ni byɔ ayi mɛ nú mɛ lɛ, é nyí mǐ na gbɔn nǔ lɛ jí kpowun wɛ ǎ. (Lk 24:32) Zǎn hlɔnhlɔn e ɖò Xó Mawu Tɔn mɛ é gbɔn ayi sísɔ́ ɖó wemafɔ taji e ɖò nùkplɔnkplɔn ɔ mɛ lɛ é jí gblamɛ. (2Kɔ 10:4; Eb 4:12; be-EG 144 akpá. 1-3) Zǎn nùjlɛdonǔwu e ma gɛ́dɛ́ ǎ lɛ é. (be-EG 245 akpá. 2-4) Ð’ayi nǔ e nɔ vɛwǔ nú nùkplɔntɔ́ ɔ lɛ é kpo nǔ e é ɖi nǔ na lɛ é kpo jí, bo huzu nùkplɔnkplɔn ɔ sɔgbe xá ɛ. Kàn nǔ lehun lɛ byɔ: “Nɛ̌ nǔ e a kplɔ́n ɖò fí dìn é ka cí nú we?” “Etɛ nǔ elɔ ka kplɔ́n mǐ dó Jehovah wu?” “Lè tɛ wěɖexámɛ mɔhun zinzan ka hɛn wá nú we?”—be-EG 238 akpá. 3-5; 259 akpá. 1.


Jwifu lɛ Sè Gbè Mawu Tɔn, Amɔ̌ Ye Ði Nǔ Ǎ (Jaan 12) | Gbɛzán Jezu Tɔn\nJwifu lɛ Sè Gbè Mawu Tɔn: Ye ka Na Ði Nǔ À?\nMƐ GÈGĚ SÈ GBÈ MAWU TƆN\nNǓ E JA HWƐ ÐƆ XÁ MƐ GBÉ É\nÐò tɛmpli mɛ ɖò Tɛnigbe azǎn 10gɔ́ ɔ Nisáan tɔn gbè ɔ, Jezu ɖò xó ɖɔ dó kú tɔn e ɖò sisɛkpɔ wɛ é wu wɛ. Ðó lee nǔ enɛ na wà nǔ dó nyikɔ Mawu tɔn wu gbɔn é ɖò ayi mɛ ɖu nú Jezu wɛ wutu ɔ, é ɖɔ: “Daa, bo sɔ́ nyikɔ towe sù.” Gbè ɖaxó ɖé ɖi sín jixwé bo ɖɔ: “Un ko sɔ́ nyikɔ ce sɔ́ sù; un ka na lɛ́ sɔ́ ɛ sù.”—Jaan 12:27, 28.\nMɛ e ɖò akpá finɛ lɛ é sín hǔn gbado. Mɛɖé lɛ lin ɖɔ jǐ wɛ dó gbè bɔ emi sè. Mɛ ɖevo lɛ ɖɔ: “Wɛnsagun Mawu tɔn ɖé wɛ ɖɔ xó n’i.” (Jaan 12:29) Amɔ̌, Jehovah sín gbè wɛ ye sè tlolo nɛ! Enɛ wɛ ka nyí nukɔntɔn e gbɛtɔ́ lɛ sè gbè Mawu tɔn b’ɛ ɖɔ xó dó Jezu wu é ǎ.\nXwè atɔn adaɖé jɛ nukɔn, ɖò baptɛm Jezu tɔn hwenu ɔ, Jaan Baptɛmublonumɛtɔ́ ɔ sè bɔ Mawu ɖɔ dó Jezu wu ɖɔ: “Vǐ ce vívɛ́ná wɛ mɛ elɔ nyí; xomɛ nɔ hun mì dó wutu tɔn tlala.” É wá yá ɖò Dindinwayixwe xwè 32 H.M. tɔn gudo é ɔ, Jezu huzu agbaza ɖò Jaki, Jaan kpo Piyɛ́ɛ kpo nukɔn. Sunnu atɔn enɛ lɛ sè gbè Mawu tɔn b’ɛ ɖɔ: “Vǐ ce vívɛ́ná wɛ mɛ elɔ nyí; xomɛ nɔ hun mì dó wutu tɔn; mi ɖótó è.” (Matie 3:17; 17:5) Amɔ̌ dìn ɔ, azɔn atɔngɔ elɔ ɔ, Jehovah ɖɔ xó bɔ mɛ gègě sixu sè!\nJezu ɖɔ: “Nyɛ wu wɛ gbè enɛ ɖi ǎ; midɛɛ lɛ wutu wɛ.” (Jaan 12:30) Kúnnuɖenú ɖé wɛ bo ɖexlɛ́ ɖɔ é wɛ nyí Vǐ Mawu Tɔn, Mɛsiya e xó è ɖɔ ɖ’ayǐ é.\nHú mɔ̌ ɔ, gbejininɔ sín gbɛ̀ e Jezu zán é xlɛ́ lee gbɛtɔ́ lɛ ɖó na zán gbɛ̀ gbɔn é, bo lɛ́vɔ ɖexlɛ́ ɖɔ Satáan Awovi, ee nyí gǎn gbɛ̀ ɔ tɔn é jɛxa kú. Jezu ɖɔ: “Hwenu e Mawu na ɖɔhwɛ xá gbɛ̀ elɔ dó ɔ ɖíe sù è; dìn wɛ Mawu na nya axɔsu gbɛmɛ fí tɔn ɔ tɔ́n.” Kú Jezu tɔn e ɖò sisɛkpɔ wɛ é na nyí winnya ɖuɖu ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, ɖuɖeji ɖé wɛ é na nyí. Gbɔn nɛ̌ é? É tinmɛ ɖɔ: “Hwenu e è na sɔ́ mì sín ayikúngban jí dó jǐ ɔ, un na dɔn gbɛtɔ́ lɛ bǐ dó wǔ.” (Jaan 12:31, 32) Gbɔn kú e Jezu na kú nyì atín wu é gblamɛ ɔ, é na dɔn mɛ ɖevo lɛ dó wǔ, bo hun gbɛ̀ mavɔmavɔ li ɔ nú ye.\nBo na dó na sìnkɔn nú ɖɔ e Jezu ɖɔ ɖɔ è na “sɔ́ [emi] sín ayikúngban jí dó jǐ” é ɔ, ahwan ɔ ɖɔ: “Mǐ xà ɖò Mawuxówema ɔ mɛ ɖɔ Klisu ɔ kún na kú gbeɖé ó, bɔ hwɛ ka ɖò ɖiɖɔ nú mǐ wɛ dìn ɖɔ è na sɔ́ Gbɛtɔ́ví ɔ dó jǐ. Mɛ̌ ka nyí Gbɛtɔ́ví enɛ?” (Jaan 12:34) Kúnnuɖenú tobutobu lɛ tíìn, kaka jɛ gbè Mawu ɖesunɔ tɔn e ye sè é jí có, ye bǐ yí gbè ɖɔ Jezu wɛ nyí Gbɛtɔ́ví nugbǒ ɔ, Mɛsiya e sín akpá è dó é ǎ.\nÐi lee Jezu ko bló gbɔn wá yì é ɔ, é ylɔ éɖée ɖɔ “weziza.” (Jaan 8:12; 9:5) É byɔ ahwan ɔ ɖɔ: “Weziza kpó ɖò mi tɛntin nú hwenu kpɛɖé; mi ɖi zɔnlin hwenu e weziza kpó ɖò mi tɛntin é, bonu zinflu ma wá fyan mi ó . . . Dìn e weziza kpó ɖò te nú mi ɔ, mi bo ɖi nǔ n’i, bo na huzu weziza gbɛ́tɔ́.” (Jaan 12:35, 36) Enɛ gudo ɔ, Jezu gosin finɛ bo sɔ́ éɖée hwla dó ye, ɖó azǎn 10gɔ́ ɔ Nisáan tɔn wɛ nyí gbè e gbè é na kú é ǎ. Dindinwayixwe hwenu ɖò azǎn 14gɔ́ ɔ Nisáan tɔn gbè wɛ è na “sɔ́ [ɛ] sín ayikúngban jí dó jǐ,” é wɛ nyí ɖɔ è na xwè é nyì atín wu.—Galatinu lɛ 3:13.\nEnyi è dó nukún sinsɛnzɔ́ Jezu tɔn mɛ kpɔ́n ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ nǔɖɔɖ’ayǐ ɖé jɛ hwenu e Jwifu lɛ ma ɖi nǔ n’i ǎ é. Ezayíi ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ mɛ lɛ na tɔ́n nukún bɔ ayi yetɔn na syɛn, nú ye ma wá lɛkɔ bonu è na gbɔ azɔn nú ye ó. (Ezayíi 6:10; Jaan 12:40) Nugbǒ ɔ, gègě Jwifu lɛ tɔn tlitó, bo gbɛ́ ɖɔ Jezu kún nyí Mɛhwlɛngantɔ́ yetɔn e sín akpá è dó é ó, lé é kún nyí gbɛ̀ li ɔ ó.\nNikodɛmu, Jozɛfu Alimatéenu ɔ kpo Jwifugán gègě ɖevo lɛ kpo “ɖi nǔ” nú Jezu. Amɔ̌, ye ka na ɖè nùɖiɖi yetɔn xlɛ́ à, alǒ ye na sɔ́ hwla, ɖó ye ɖi xɛsi ɖɔ è taa nya emi sín kplɔ́ngbasá ɔ alǒ ɖó “susu xɔ ɖò gbɛtɔ́ lɛ gɔ́n mya nukún nú ye” wutu wɛ à?—Jaan 12:42, 43.\nJezu ɖesu tinmɛ nǔ e nùɖiɖi ɖiɖó n’i byɔ é bo ɖɔ: “Mɛ e ɖi nǔ nú mì ɔ, nyɛ kɛɖɛ wɛ é ɖi nǔ na ǎ; é lɛ́ ɖi nǔ nú mɛ e sɛ́ mì dó é. Mɛ e mɔ mì ɔ, mɔ mɛ e sɛ́ mì dó ɔ lɔmɔ̌.” Nugbǒ ɖěɖee Mawu zɔ́n Jezu ɖɔ é ni kplɔ́n mɛ, bɔ é ka kpó ɖò jijla wɛ lɛ é ɖò taji sɔmɔ̌, bɔ é ɖɔ: “Mɛ e gbɛ́ mì, bo ma yí xó ce lɛ ǎ ɔ, é ko ɖó nǔ e na ɖɔhwɛ xá ɛ lɛ; xó e un ɖɔ lɛ wɛ ja hwɛ ɖɔ xá ɛ gbé ɖò azǎn gudogudo tɔn ɔ gbè.”—Jaan 12:44, 45, 48.\nJezu wá sú ta na bo ɖɔ: “Nyɛɖesunɔ sín acɛ mɛ ɖɔ xó dó wɛ un ɖè ǎ; loɔ, nǔ e Tɔ́ e sɛ́ mì dó ɔ zɔ́n ɖiɖɔ mì ɔ ɖɔ wɛ un ɖè. Un ka tuùn ɖɔ nǔ e Tɔ́ e sɛ́ mì dó ɔ zɔ́n ɔ nɔ na gbɛ̀ mavɔmavɔ.” (Jaan 12:49, 50) Jezu tuùn ɖɔ malin-malin mɛ ɔ, emi na kɔn hun emitɔn kɔn nyì ayǐ, b’ɛ na nyí vɔsisa ɖé dó mɛ e ɖi nǔ n’i lɛ é tamɛ.—Hlɔmanu lɛ 5:8, 9.\nNinɔmɛ atɔn tɛ lɛ mɛ è ka sè gbè Mawu tɔn dó Jezu wu ɖè?\nJwifugán tɛ lɛ ka ɖi nǔ nú Jezu? Etɛwu ye ma ka ɖexlɛ́ ɖò agbawungba ǎ?\nNǔ tɛ ka ja hwɛ ɖɔ xá mɛ lɛ gbé “ɖò azǎn gudogudo tɔn ɔ gbè”?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Jwifu lɛ Sè Gbè Mawu Tɔn: Ye ka Na Ði Nǔ À?


Lee È Na Sɔnǔ nú Kplé Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ Tɔn Gbɔn É\nEnyi a ko ɖò Biblu kplɔ́n xá Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn ɖé wɛ ɔ, a sixu ko nɔ tɛnkpɔn bo gbéjé nǔ e mi na kplɔ́n lɛ é kpɔ́n jɛ nukɔn nú nùkplɔnkplɔn ɖokpo ɖokpo. Enyi a na ɖu lè kplé agun tɔn lɛ tɔn ganji ɔ, é na nyɔ́ ɖɔ a ni nɔ wà nǔ ɖokpo ɔ cobo nɔ yì. Enyi a sɔ́ aca ɖagbe enɛ ɔ, a na mɔ lè ɖ’emɛ tawun.\nÐè hwenu kpo fí e a na nɔ kplɔ́n nǔ ɖè é kpo. Hwetɛnu ayi towe ka nɔ nɔ fí ɖokpo hugǎn? Ayitéhɔnnu có a na bɛ́ kézezɔ́ ɔ wɛ à, alǒ gbadanu hwenu e vǐ lɛ ko yì xɔ gudo ɔ? Enyi a na bo ma sixu kplɔ́n nǔ nú hwenu gègě ǎ ɔ, ɖè hwenu nabi e a na sixu nɔ zán ɔ bo tɛnkpɔn bo ma lɔn nú nǔ ɖebǔ nɔ jɛ mɛ ó. Ba fí e ɖò xwii é, cí hladio, televiziɔn, kpo alokan akpomɛ tɔn kpo bo na dó ɖè nǔ e na fɛ́ ayi towe lɛ é bǐ síìn. Ðɛxixo cobo jɛ nǔ kplɔ́n jí na d’alɔ we bɔ a na ɖè linkpɔ́n kéze ɔ tɔn lɛ sín ayi mɛ bo na sixu sɔ́ ayi ɖó Mawuxó ɔ jí.—Filipunu lɛ 4:6, 7.\nÐǒ wuntun nǔ taji lɛ bo sɔnǔ ba na xósin. Ðò bǐbɛ̌mɛ ɔ, tɛnkpɔn bo mɔ nukúnnú jɛ xota ɔ mɛ. Lin tamɛ dó xota nùkplɔnkplɔn ɔ tɔn jí, ɖǒ ayi nǔ e dɔn xotalá ɖokpo ɖokpo ɖó bǔ kpo xota ɔ kpo é wu, bo gbéjé lee ɖiɖe kpo nùkanbyɔ nùflínmɛ tɔn lɛ kpo ɖè xó taji lɛ tɔ́n gbɔn ɔ kpɔ́n. Enɛ gudo ɔ, xà akpáxwé ɖokpo ɖokpo bo ba xósin nùkanbyɔ lɛ tɔn. Ba bo xà wemafɔ Biblu tɔn e è ɖè lɛ é lobo lin nǔ kpɔ́n dó lee ye nɔ gudo nú nùkplɔnmɛ ɔ gbɔn ɔ wu. (Mɛsɛ́dó 17:11) Enyi a mɔ xósin nùkanbyɔ ɖé tɔn hǔn, zɛ xwi dó glɔ na alǒ ɖǒ wuntun xógbe klewun ɖé ɖò akpáxwé ɔ mɛ, ɖee na d’alɔ we bɔ a na flín xósin ɔ é. Enɛ gudo ɔ, ɖò kplé jí ɔ, a sixu zé alɔ enyi a jló ɔ, bo na xósin klewun ɖé dó xógbe towe ɖesu mɛ.\nEnyi a nɔ gbéjé xota vovo e jí mǐ na ɖɔ xó ɖó kpɔ́ dó ɖò kplé lɛ jí ɖò aklunɔzán gbla ɖokpo ɖokpo mɛ ɔ kpɔ́n ɔ, linlin yɔyɔ̌ lɛ na zɔ́n bɔ “dɔkun” ɖee nǔ e a tuùn dó Biblu wu lɛ é nyí é na sù d’eji.—Matie 13:51, 52.\nAca tɛ a ka sixu sɔ́ ɖ’ayǐ bo na nɔ sɔnǔ nú kplé lɛ?\nNɛ̌ a ka sixu sɔnǔ bo na nɔ na xósin ɖò kplé lɛ jí gbɔn?\nBA DÒ NÚ NǓ D’EJI\nXwedó alɔ e xó mǐ ɖɔ dìn é bo sɔnǔ nú Kplɔ́n Atọ̀họ̀-Nuhihọ́ lọ Tọn kabǐ Biblu Kplɔnkplɔn Agun Tɔn. Biblu kplɔnmɛtɔ́ towe ni d’alɔ we bonu a ni sɔnǔ nú xósin e a na sixu na ɖò kplé e jǎwe é jí ɔ.\nNɛ̌ Nǔ lɛ ka Nɔ Yì Gbɔn Ðò Kplé Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ Tɔn lɛ Jí?\nKpɔ́n lee mǐ nɔ sɛ̀n Mawu gbɔn é.


Etɛ Klisu Xwixwedó ka Byɔ?\nDƆKUN MAWUXÓ Ɔ TƆN ÐÉ LƐ | LUKI 8-9\nXwedó Mì: Etɛ É ka Byɔ?\nEnyi glesi ɖé na lɛ̀ hwɛn lɛ télélé ɔ, é ɖó na lɔn nú nǔ e ɖò gudo tɔn lɛ é ni fɛ́ ayi tɔn ǎ. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, Klisanwun ɖé ɖó na lɔn nú nǔ ɖěɖee é jó dó nyì gudo ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é ni fɛ́ ayi tɔn ǎ.—Fili 3:13.\nEnyi mǐ jɛ tagba lɛ mɔ jí ɔ, blewun jɛn mǐ sixu jló gbɛ̀ e mǐ lin ɖɔ é nyí gbɛ̀ ɖagbe bɔ mǐ sixu ko zán wá yì cobo wá mɔ nugbǒ ɔ é. Enyi mǐ jɛ mɔ̌ wà jí ɔ, mǐ nɔ dosin awǎjijɛ e mǐ mɔ wá yì lɛ é jí hwɛhwɛ, bo ka nɔ wɔn ya nú wuvɛ̌ ɖěɖee mǐ mɔ hwenɛnu lɛ é. Nǔ e Izlayɛli-ví lɛ wà hwenu e ye gosin Ejipu gudo é nɛ. (Kɛ́ 11:5, 6) Enyi linlin mɔhun lɛ jɛ ayi mɛ wá nú mǐ jí ɔ, mǐ sixu ba na sún yì kpɔ́n gbɛ̀ xóxó e mǐ ko zán wá yì é mɛ. É na nyɔ́ tawun ɖɔ mǐ ni nɔ lin tamɛ dó nyɔna ɖěɖee mɔ wɛ mǐ ɖè dìn lɛ é jí, bo nɔ sɔ́ ayi ɖó awǎjijɛ ɖěɖee mǐ na mɔ ɖò Axɔsuɖuto ɔ glɔ́ lɛ é jí!—2Kɔ 4:16-18.


Céè-ɖɛ̀ sùà nìà kɛ mɔ̀ Symmachus Fragment ɓɛ́ ɔ ɓéɖéà Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyɛ́nɛ́ ɖé Wɛ́ɖɛ́ 69:31 mú, ti ɓɛ́ Jízɛ̀ ɖǎ ma ɓóɖó-kpàà kɔ̃ dyi ké zɔ̃ 200 ɖǎ ma ziɛ\nƁó zɔ̃ pàɖǎ xwíníín nyɛɛ, Jɛ̀hóvà Zàse ɓěɔ̀ nyùìn ma Báɓò-dù kò-kò ɓě kũ̀à mú, ké wa céè ma Báɓò ɓě nìà kɛ, ké wa ɓeìn ma wa dyi. Kɛɛ à dyéɛ ma kà ɓɛ́ à ɓéɖé ɓɛ́ à ké ma Báɓò ɖìè ɖò céè sɔ̀ìn ɖé wuɖu-dù ɓě wa céè ma Báɓòɔ̀ mú kĩ́ín nyɛɛ mú, dyɛ̀ ɓɛ́ìn nyɔǔn gbo kpáa nɔ̀mɔ̀ dyíin “ɓɛ́ wa ké jǎàɔ̀ dyí dyuò,” kà ɓɛ́ ɔ mɔ̀ Gèɖèpɔ́ɔ̀ mɔ́ɔ́-ɖɛ ɓó nyɔ séín bììɛ. (1 Tímétè 2:3, 4) Ɔ jèɛɛ, ɖé zɔ̃ mɔ̀à 1950 kɛɛ xwíníín nyɛɛ, à zà ma Báɓò mɔ̀à New World Translation ɓɛ́ ɔ wuɖu ɓě céèà kà nyɔ ɓě nyuà wùɖùɛ̀ zɛ̃̌ɛ̀ kɛɛ wáká ɖò xwa kɔ̃. Báɓò nìà kɛ ɖǎ céè dyí-sɛ́ɖɛ́ìn-kà ɖé wuɖu-dù 130 zi kɔ̃ ɓě mú.\nÀ ɓéɖé ɓɛ́ à ké ma Báɓò seà múin wɔ̃́uń kàmà kɛɛ ɓéɖé. Ti dyi zi ní, wuɖu-dù ɓě zàìn dyí. Ɔ jèɛɛ, Báɓò-dù pàɖǎ ɓěɛ̀ wuɖu kàmà múin wɔ̃́uń, sepóɛɖé nyɔ ní wuɖu zɛ̃̌ɛ̀ kà wa nyuà wuɖu ɖíɛ́ ɓě ɖé wa mú céèɛ̀ kɛ. Ké ɖeɛɛ, à ɖǎ Híìbúɖúù-wùɖù, kè Áwàɖàùn-wùɖù, ɔ kè Gìɖíì-wùɖù ɓě ɓɛ́ wa céè ma kà Báɓòɔ̀ mú kĩ́ín nyɛɛ múin wɔ̃́ nɔ̀mɔ̀ dyíin dyììn ɖé céè-ɖɛ̀ sùà ɓě ɓɛ́ wa sɛ́ɖɛ́ìn dyí ké wa xwɛ̃́ìn wuɖu ɓě nìà kɛ bũ̌in nyɛɛ da dyé-dyé mú.\nÀ ɓéɖé ɓɛ́ à ké ma Báɓò ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ wuɖuɔ̀ céè mú jǎà-kà kɛɛ ɓéɖé. Nyɔ ɓě ɓɛ́ wa po Gèɖèpɔ́ɔ̀ Wuɖuɔ̀ wuɖu kà kò ɖò ɓě múɛɛ se ɓéɖé ɓɛ́ wa kéɛ dyí zàìn, kɛɛ wa ɓéɖé ɓɛ́ wa ké mú ma ɓɛ́ wa ké ɖɛ ɓě céè ma kĩ́ín jɛ́ɛ́ kɛɛ ɓíɖíi po. Kɛɛ ɖé Báɓò-dù pàɖǎ múɛɛ, wa zà Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyɛ́nɛ́ mɔ̀à Jɛ̀hóvà kɛɛ ɖé Céè-ɖɛ̀ Hwɛ̀ǐn-hwɛ̀ǐnɔ̀ mú.\nÀ ɓéɖé ɓɛ́ à ké ma Báɓò ɓɛ́ ɔ dè Nyɔ kɔ̃̀ wuɖu nìà ɖé ɔ múɛ dya kɛɛ ɓéɖé. (2 Sámíò 23:2) Wa ɖǎ Jɛ̀hóvà nyɛ́nɛ́ɔ̀ ɖé New World Translation mú po ɖé dà ɓě ɓɛ́àìn 7,000 jǔɛ kɛ, kà ɔ nyuà nìɛ̀ ɖé Báɓò-cèè-ɖɛ̀ sùà ɓěɔ̀ múɛ, kè kà à nyuà tɛ̀mɛ̀ìn nɔ̄ ɓíɖíiɛ. (Wɛ́ɖɛ́ 83:18) Báɓò nìà kɛ sɔ̀ìn ɖé ɖɛi-mɔ́-mɔ́ mú nɛ̀ɛ̀-nɛ́ɛ́-kà ɓó zɔ̃ ɓáún-ɓáún xwíníín. Ɔ wuɖuún-zà-zà dè nyɔ hwìɖǐi, sepóɛɖé ɔ nyuɛ ké nyɔ wɔ̃́ kà Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyu hwìɖǐi poɛ̌n nyɛɛ múin wáɖáá. Kɛbì m̀ mɛ ɓéɖé Báɓò nìà kɛ ɖé nì ɓíɖí-wùɖù mú mɔɔ m̀ mɛ seɛ ɓéɖéɛɛ, à po m̀ kpéí ɓɛ́ m̀ ké ti dyí ɖú ɓɛ́ m̀ ké Gèɖèpɔ́ɔ̀ Wuɖuɔ̀ wuɖuún zà ɓó wé séín.—Jasúé 1:8; Wɛ́ɖɛ́ 1:2, 3.\nXwíníínɔ̀ nyɛ́ kɔ̃̀ jè à poɛ ma gbɔ ká ɓɛ́ à ɓéɖé à ké Báɓò ɖìè ɓéɖé kɛ́?\nÐɛ́ mu dyíin nɔ̀mɔ̀ǔn ɓɛ́ nyɔ ɓɛ́ ɔ mɔ́ ɔ ké Gèɖèpɔ́ɔ̀ mɔ́ɔ́-ɖɛ̀ cɛ̃́ kɛɛ ké nyu wé séín nyɛ́?\nXwíníínɔ̀ Nyɛ́ Kɔ̃̀ Jè Jɛ̀hóvà Zàse Ɓěɔ̀ Céè Ma Báɓò Mɔ̀à New World Translation Translation? Kɛ́?


GBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Basque-Gbè Bassa (Cameroun) Batak (Toba) Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chol Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fante Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galice-Gbè Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Guarani Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hongrie-Gbè Iban Ibo Iloko Indonésie-Gbè Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Javan-Gbè Kabiye Kachin Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kikaonde Kikuyu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Kongo Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Maya Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé (Zimbabwe) Népali Ngabere Norvège-Gbè Nzema Oromo-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Tagalog Tahiti-Gbè Tajikistan-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Ukraine-Gbè Urhobo Valencian Vegbe Venda Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Xhosa Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè Îles Féroé-Gbè\nXwè Sinsɛnzɔ́ Tɔn * 2018 Tɔn Sín Gbeɖiɖó\nKúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn nabi é ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ é\nTò nabi e mɛ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ ɖɔ Mawuxó ɖè lɛ é\nNɛ̌ mi ka nɔ xà hagbɛ̌ mitɔn lɛ gbɔn?\nMɛ ɖěɖee nɔ jla wɛnɖagbe Axɔsuɖuto Mawu tɔn tɔn hwɛhwɛ ɖò sunmɛ sunmɛ lɛ é kɛɖɛ wɛ mǐ nɔ xà ɖɔ ye nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn. (Matie 24:14) Mɛ ɖěɖee ko bló baptɛm bo nyí Kúnnuɖetɔ́ lɛ é kpo mɛ e ma ko bló baptɛm ǎ, bo ka jɛxa bo nɔ ɖ’alɔ ɖò wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ mɛ lɛ é kpo ɖ’emɛ.\nMɛɖé ɖó na na akwɛ cobo na huzu hagbɛ̌ mitɔn wɛ à?\nEǒ. É byɔ nùnina ɖebǔ cobonu mɛɖé na nyí Kúnnuɖetɔ́ alǒ ɖó azɔ̌ bunɔ ɖé alǒ wǔjɔmɛzɔ́ ɖé ɖò tutoblonunu mǐtɔn mɛ ǎ. (Mɛsɛ́dó 8:18-20) È na ɖɔ ɔ, nùnina gègě wɛ è nɔ na ɖò nǔglɔ. Kúnnuɖetɔ́ ɖokpo ɖokpo nɔ zán hwenu tɔn, hlɔnhlɔn tɔn, kpo nǔɖokan tɔn lɛ kpo dó nɔ gudo nú azɔ̌ e wà wɛ mǐ ɖè gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ é, sɔgbe xá jlǒ tɔn kpo ninɔmɛ tɔn lɛ kpo.—2 Kɔlɛntinu 9:7.\nNɛ̌ mi ka nɔ wà gbɔn bo nɔ tuùn mɛ nabi e ɖò kúnnu ɖè wɛ ganji lɛ é?\nSunmɛ sunmɛ ɔ, Kúnnuɖetɔ́ lɛ nɔ ɖó wɛnɖagbejijlazɔ́ yetɔn sín gbè nú agun e mɛ ye ɖè é. È nɔ ɖó gbè enɛ kpo jlǒ kpo.\nÈ nɔ lɛ́n gbeɖiɖó agun ɔ tɔn lɛ kplé, bo nɔ sɛ́ bǐ dó alaxɔ mɛ. Alaxɔ nɔ sɛ́ tò ɖokpo ɖokpo alǒ xá ɖokpo ɖokpo mɛ tɔn dó hɔnkàn gbɛ̀ ɔ tɔn mǐtɔn.\nÐò xwè sinsɛnzɔ́ tɔn ɖokpo ɖokpo sín fifo ɔ, * è nɔ tuùn Kúnnuɖetɔ́ tò ɖokpo ɖokpo tɔn sín kɛ́n ɖaxó bǐ ɔ. È nɔ xò kɛ́n tò lɛ bǐ tɔn kplé bo nɔ tuùn Kúnnuɖetɔ́ nabi e ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ é. È nɔ ɖè gbeɖiɖó tò ɖokpo ɖokpo tɔn kaka jɛ nǔ ɖěɖee è mɔ ɖò wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ mɛ lɛ é kpo tɔ́n dó Annuaire Des Témoins De Jéhovah mɛ. Gbeɖiɖó enɛ lɛ nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ, lee gbeɖiɖó mɔhun lɛ dó wusyɛn lanmɛ nú Klisanwun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn lɛ gbɔn é ɖɔhun.—Mɛsɛ́dó 2:41; 4:4; 15:3.\nMi nɔ xà mɛ ɖěɖee nɔ dó gbɛ̌ xá tutoblonunu mitɔn bo ma nɔ jla wɛnɖagbe ɔ ǎ lɛ é wɛ à?\nMǐ nɔ xà mɛ enɛ lɛ dó Kúnnuɖetɔ́ lɛ mɛ ǎ có, mǐ ka nɔ yí ye ɖò agun mǐtɔn lɛ mɛ. Ye mɛ gègě nɔ wá Flǐn Kú Jezu Tɔn tɔn e è nɔ bló xwewu xwewu é tɛnmɛ, bɔ bonu mǐ na tuùn kɛ́n ye mɛ enɛ lɛ tɔn ɔ, mǐ nɔ ɖè kɛ́n Kúnnuɖetɔ́ lɛ tɔn sín mɛ nabi e wá kplé enɛ tɛnmɛ lɛ é mɛ. Gbɛtɔ́ 2018 wɛ wá Flǐn ɔ ɖò 20 329 317.\nMɛ e ma nɔ wá kplé mǐtɔn lɛ ǎ é gègě nɔ ɖu tuto Biblu kplɔnkplɔn xá mɛ vɔ̌nu tɔn mǐtɔn sín vivǐ. Ðò 2018 ɔ, Biblu kplɔnkplɔn 10 079 709 mɔ̌ wu wɛ mǐ kpé nukún dó ɖò sunmɛ sunmɛ, bɔ ɖé lɛ ɖ’emɛ bɔ mɛ gègě wɛ è kplɔ́n nǔ ɔ xá ɖò gan ɖokpo ɔ lɛ mɛ.\nEtɛwu kɛ́n mitɔn e e acɛkpikpa lɛ nɔ sɔ́ é ka nɔ yì jǐ hú midɛɛ tɔn?\nHwɛhwɛ ɔ, sinsɛn e mɛ è ɖè é wɛ azɔ̌xwé acɛkpikpa tɔn e nɔ kpé nukún dó kɛ́nsísɔ́ wu lɛ é nɔ kanbyɔ mɛ lɛ, bo nɔ dó tuùn mɛ nabi e ɖò sinsɛn ɖokpo ɖokpo mɛ lɛ é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Azɔ̌xwé Kɛ́nsísɔ́ Tɔn États-Unis tɔn ɖɔ ɖɔ, ɖò kɛ́nsísɔ́ emitɔn lɛ hwenu ɔ, emi nɔ “tɛ́n kpɔ́n bo na tuùn ɖɔ mɛ e emi kàn nǔ byɔ lɛ é ka nɔ kpɔ́n yeɖée dó mɔ sinsɛn ɖé sín gbɛ̌ví à jí,” bo ɖɔ gɔ́ na ɖɔ kɛ́n e sín gbè emi nɔ wá ɖó lɛ é “nɔ sɔgbe kpo nǔ e mɛ lɛ ɖɔ é kpo kpowun wɛ, bo sixu nɔ ma nyí kɛ́n nugbǒ ɔ.” Amɔ̌, lee mǐdɛɛ lɛ nɔ lɛ́n gbɔn é gbɔn vo, mɛ ɖěɖee nɔ jla wɛn ɔ mɛ ɖevo lɛ bo nɔ ɖó gbè tɔn lɛ é kɛɖɛ wɛ mǐ nɔ xà, ɖɔ ye nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn, é nyi mɛ ɖěɖee nɔ ɖɔ kpowun ɖɔ emi nyí Kúnnuɖetɔ́ lɛ é ǎ.\n^ akpá. 2 Xwè sinsɛnzɔ́ tɔn ɖokpo nɔ bɛ́sín 1er septembre bo nɔ fó ɖò 31 août xwè e bɔ d’ewu é tɔn. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, xwè sinsɛnzɔ́ tɔn 2015 tɔn bɛ́sín 1er septembre 2014 bo fó ɖò 31 août 2015.\n^ akpá. 16 Xwè sinsɛnzɔ́ tɔn ɖokpo nɔ bɛ́sín 1er septembre bo nɔ fó ɖò 31 août xwè e bɔ d’ewu é tɔn. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, xwè sinsɛnzɔ́ tɔn 2015 tɔn bɛ́sín 1er septembre 2014 bo fó ɖò 31 août 2015.\nNɛ̌ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ka Bló Tuto nú Axɔsuɖuto Jijlazɔ́ Yetɔn Gbɔn?\nMǐ nɔ xwedó kpɔ́ndéwú e Jezu zé ɖ’ayǐ hwenu e é ɖò ayikúngban jí é. Wlɛnwín wɛnɖagbejijla enɛ tɔn ɖé lɛ ɖíe.\nKúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ka Ði Ðɔ Sinsɛn Emitɔn Ðokpo Géé Wɛ Nyí Sinsɛn Nugbǒ ɔ Wɛ À?


Ðeji Dó Jehovah Wu Bá Nɔ Gbɛ̀! | Nǔkplɔnkplɔn Tɔn\n‘Ðeji dó Jehovah wu kpo ayixa towe bǐ kpo. Ma ganjɛ nǔnywɛ hwiɖesunɔ tɔn wu ó.’—NǓX. 3:5.\nHAN LƐ: 3, 8\nEtɛwu mǐ ka sixu nɔ ɖɔ nǔ e ɖò ayi mɛ ɖu nú mǐ wɛ lɛ é nú Jehovah?\nEtɛ lɛ tamɛ mǐ ka ɖó na nɔ xoɖɛ dó?\nEtɛwu te ninɔ kpɔ́n Jehovah ka ɖò taji tawun?\n1. Etɛwu mǐ bǐ ka ɖó hudo gbɔdónúmɛ tɔn?\nMǏ BǏ wɛ ɖó hudo gbɔdónúmɛ tɔn. Vlafo adohu adohu, awakanmɛ kú mɛ kpo yajiji kpo wɛ gɔ́ gbɛzán mǐtɔn mɛ. Mǐ sixu lɛ́ ɖò xwi ɖí xá wuvɛ̌ ɖěɖee mɛxoxwe, azɔn alǒ kú mɛvívɛ́ ɖé tɔn nɔ hɛn wá lɛ é wɛ. Mɛ ɖevo lɛ tíìn ɖò mǐ mɛ bɔ è ɖò daka xò ye wu wɛ. Dakaxixo lɛlɛ̌ dó mǐ bo fɔ́n bo ɖò jijɛji wɛ. Nǔgbo wɛ ɖɔ mǐ kúdeji ɖɔ “hwenu vɛwǔ lɛ” nyí kúnnuɖenú e xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖò gbɛ̀ nɔ wɛ ɖò “azǎn gudogudo tɔn lɛ mɛ” é, bɔ azǎn ɖokpo ɖokpo ɖò wiwáyi wɛ ɔ, mǐ nɔ ɖò sisɛkpɔ gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ wɛ. (2 Tim. 3:1) É ɖò mɔ̌ có, mǐ sixu ko nɔte nú hwenu línlín bo na dó mɔ akpá Jehovah tɔn lɛ sín jijɛnu, gɔ́ na ɔ, wuvɛ̌ mǐtɔn lɛ sixu ko lɛ́ ɖò jijɛji wɛ. Enɛ wu ɔ, fitɛ mǐ ka sixu mɔ gbɔdónúmɛ ɖè?\n2, 3. (a) Etɛ mǐ ka tuùn dó Xabakuku wu? (b) Etɛwu mǐ ka na gbéjé wema Xabakuku tɔn ɔ kpɔ́n?\n2 Bo na dó mɔ xósin ɔ ɔ, mi nú mǐ ni gbéjé wema Xabakuku tɔn kpɔ́n. Biblu tinmɛ doyidoslɔ́ gbɛzán Xabakuku tɔn tɔn kpo azɔ̌ e é wà é tɔn kpo ǎ có, wema e wu è ylɔ́ nyikɔ tɔn dó é nyí jɔtɛn akɔ́nkpinkpan tɔn ɖé. Nyikɔ tɔn sín tinmɛ sixu ko nyí “Mɛ Wu Títɛ́dó kpo Akpakpa Sɔ́ Mɛ Kpo.” Enɛ sixu ko ɖò gesí dó lee Jehovah nɔ tɛ́ dó mɛ wu bo nɔ dó gbɔ nú mɛ gbɔn é, alǒ, ali e nu mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ nɔ tɛ́ dó wǔ tɔn kpo jiɖiɖe kpo ɖè é wɛ. Xabakuku ɖɔ xó nú Mawu bo kan nǔ e gɔ́ngɔ́n lɛ é byɔ ɛ. È na ɖɔ ɔ, é kan nǔ byɔ dó ta mǐtɔn mɛ ɖó Mawu sɔ́ d’ayi mɛ n’i bɔ é wlan xóɖɔɖókpɔ́ yetɔn ɖ’ayǐ wutu.—Xab. 2:2.\n3 Xó vívɛ́ enɛ e nya e awakanmɛ kú é kpo Jehovah kpo ɖɔ é kɛɖɛ wɛ nyí nǔ e Biblu ɖɔ dó gbeyiɖɔ ɔ wu é. Wema enɛ nyí akpáxwé “nǔ e è ko wlan dó Mawuxówema ɔ mɛ ɖ’ayǐ xóxó lɛ bǐ” é tɔn ɖé, bo ɖò Biblu mɛ “bonu mǐ na ɖó nukún nǔ gbɔn sɔxwixwe kpo [gbɔdónúmɛ] e Mawuxówema ɔ nɔ na mǐ ɔ kpo gblamɛ.” (Hlɔ. 15:4) Nɛ̌ wema Xabakuku tɔn ɔ ka sixu hɛn lè wá nú mǐɖesunɔ gbɔn? Enɛ sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na tuùn nǔ e jiɖiɖe dó Jehovah wu nyí é. Gɔ́ na ɔ, nǔɖɔɖ’ayǐ Xabakuku tɔn na mǐ jiɖe ɖɔ yajiji kpo tagba lɛ kpo sixu ɖò finɛ có, mǐ na ɖó fífá ayi mɛ tɔn bɔ é na lɛ́ nɔ ayǐ. Mǐ ni hɛn enɛ dó ayi mɛ bo gbéjé doyidoslɔ́ ɖevo e ɖò wema Xabakuku tɔn mɛ lɛ é kpɔ́n.\nNƆ YLƆ́ JEHOVAH\n4. Etɛwu awakanmɛ ka kú Xabakuku?\n4 Xà Xabakuku 1:2, 3. Xabakuku nɔ gbɛ̀ ɖò hwenu e vɛwǔ bo syɛn tawun lɛ é mɛ. Wǔ kú i tawun, ɖó gbɛtɔ́ dídá dakaxotɔ́ lɛ wɛ lɛlɛ̌ dó è wutu. Hwetɛnu nǔnyanyawiwa yetɔn ka na vɔ dó? Etɛwu Jehovah ka nɔte nú táan tobutobu enɛ cobo wà nǔ? Nǔ agɔ kɛɖɛ jɛn Xabakuku nɔ mɔ bɔ tò tɔn mɛ nu lɛ nɔ wà bo nɔ lɛ́ dó ya nú mɛ. É mɔ alɔdómɛtɔ́ ɖě ǎ. Enɛ wu ɔ, ɖò táan baɖabaɖa enɛ lɛ mɛ ɔ, é ylɔ́ Jehovah ɖɔ é ni wá kɛnu dó xó ɔ mɛ. Xabakuku sixu ko jɛ linlin jí ɖɔ nǔ mɛtɔn kún ɖu ayi mɛ nú Jehovah ó. É cí ɖɔ Mawu kún yawǔ wà nǔ tlolo ó ɖɔhun. A ka mɔ hwiɖée ɖò ninɔmɛ mɛsɛntɔ́ vívɛ́ Mawu tɔn enɛ tɔn mɛ vlafo à?\n5. Nǔkplɔnmɛ taji tɛ ka ɖò wema Xabakuku tɔn ɔ mɛ? (Kpɔ́n fɔtóo e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n5 Xabakuku sɔ́ ɖeji dó Jehovah wu ǎ ka wɛ à? É sɔ́ ɖó nǔɖiɖi nú akpá Mawu tɔn lɛ ǎ wɛ à? Eǒ, é nyí mɔ̌ ǎ! Tagba tɔn lɛ kpo linkpɔ́n tɔn lɛ kpo e é sɔ́ d’alɔ mɛ nú Jehovah, bɔ é ma nyí gbɛtɔ́ ǎ é xlɛ́ ɖɔ é kún jó gbè ɖò wuvɛ̌ mɛ ó. É ɖò wɛn ɖɔ é flú, ɖó é sixu tuùn ganmɛ Mawu tɔn, alǒ nǔ e wu Jehovah tin bɔ é ɖò ninɔmɛ vɛwǔ enɛ mɛ é ǎ wutu. Gbɔn gbè e Jehovah yí bɔ Xabakuku wlan linkpɔ́n tɔn lɛ ɖ’ayǐ é gblamɛ ɔ, Jehovah kplɔ́n nǔ taji ɖé mǐ, é wɛ nyí: Mǐ ɖó na ɖi xɛsi dó nǔ e ɖò ayi mɛ ɖu nú mǐ wɛ lɛ é alǒ nǔxokpɔ́n mǐtɔn lɛ ɖiɖɔ n’i wu ǎ. Nǔgbo ɔ, kpodo xomɛnyínyɔ́ kpo wɛ é ɖò byɔbyɔ mǐ wɛ ɖɔ mǐ ni nɔ ɖɔ nǔ e ɖò ayi mǐtɔn mɛ lɛ é bǐ nú emi ɖò ɖɛ mɛ. (Ðɛh. 50:15; 62:9) Nǔnywɛxó 3:5 gɔ́ wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ xó elɔ na, bo ɖɔ mǐ ni ‘ɖeji dó Jehovah wu kpo ayixa mǐtɔn bǐ kpo,’ bo “ma ganjɛ nǔnywɛ [mǐ]ɖesunɔ tɔn wu ó.” Xabakuku na ko tuùn xógbe enɛ lɛ, bo hɛn ye dó ayi mɛ.\n6. Etɛwu ɖɛxixo ka ɖò taji?\n6 Xabakuku ɖè afɔ nukɔntɔn ɔ bo sɛkpɔ Jehovah, ee nyí Xɔ́ntɔn ɖejid’ewu tɔn kpo Tɔ́ tɔn kpo é. Xabakuku sɔ́ ayi ɖó ninɔmɛ tɔn jí kpowun, bo ganjɛ nukúnnúmɔjɛnǔmɛ éɖesunɔ tɔn wu ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é xoɖɛ dó linkpɔ́n tɔn lɛ kpo adohu adohu tɔn lɛ kpo tamɛ, bo gbɔn mɔ̌ mɛ bo sɔ́ kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖé ɖ’ayǐ nú mǐ. Gɔ́ na ɔ, Jehovah Mɛ e nɔ sè ɖɛ é byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni ɖexlɛ́ ɖɔ mǐ ɖeji dó emi wu, gbɔn nǔ e ɖò ayi mɛ ɖu nú mǐ wɛ lɛ é ɖiɖɔ nú emi ɖò ɖɛ mɛ gblamɛ. (Ðɛh. 65:3) Mɔ̌ wiwa na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na mɔ sinkɔn e Jehovah na na mǐ lɛ é, é wɛ nyí ɖɔ é na tɛ́ dó mǐ wu kpo akpakpa sɔ́ mɛ kpo, gbɔn ali xíxlɛ́ mǐ kpo xomɛnyínyɔ́ kpo gblamɛ. (Ðɛh. 73:23, 24) Enyi wuvɛ̌ lɛ na bo syɛn gbɔn ɖebǔ ɔ, é na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na tuùn linlin tɔn lɛ. Ðɛ e mǐ nɔ xò kpo ayi bǐ kpo lɛ é nyí ɖokpo ɖò nǔ e nɔ xlɛ́ hugǎn ɖɔ mǐ ɖeji dó Mawu wu lɛ é mɛ.\nNƆ ÐÓTÓ JEHOVAH\n7. Nɛ̌ Jehovah ka wà nǔ gbɔn ɖó adohu adohu Xabakuku tɔn wu?\n7 Xà Xabakuku 1:5-7. Ee Xabakuku sɔ́ linkpɔ́n tɔn lɛ kpo nǔ e ɖò ayi mɛ ɖu n’i wɛ lɛ é kpo dó alɔ mɛ nú Jehovah gudo é ɔ, é sixu ko kan lee Jehovah na wà nǔ gbɔn é byɔ éɖée. Ðó Jehovah nyí Tɔ́ wuvɛ̌sexámɛtɔ́ ɖé bo nɔ lɛ́ mɔ nukúnnú jɛ ninɔmɛ mɛtɔn mɛ wutu ɔ, é gbɛ́ nǔ nú Xabakuku, ɖó vo e sà wɛ é ɖè dó nǔjɔnǔ mɛ é wu ǎ. Mawu tuùn ɖɔ xósusu wuvɛ̌ sise kpo aluwɛ kpo tɔn ɖé wɛ. Jehovah ɖɔ nǔ e na jɛ ɖò malin-malin mɛ é nú Xabakuku, ɖò xó e é ɖɔ tlɔlɔ dó Jwifu gǔfɔntɔ́ lɛ wu é mɛ. Xabakuku wɛ sixu ko nyí mɛ nukɔntɔn e Jehovah ɖɔ na ɖɔ dakaxixo enɛ sín vivɔnu ko sɛya bǐ é.\n8. Etɛwu sinkɔn e Jehovah na é ka bú vo dó Xabakuku?\n8 Jehovah xlɛ́ Xabakuku ɖɔ Emi ɖò gbesisɔmɛ bo na wà nǔɖe. Tó dindɔn nú gbɛtɔ́ dakaxotɔ́ kpo nǔnyanyawatɔ́ enɛ lɛ kpo ko sɛkpɔ. Xógbe “hwe mitɔn nu” e Jehovah zán é xlɛ́ ɖɔ hwɛɖɔzán ɔ na wá dandan ɖò gbeyiɖɔ ɔ hwenu, alǒ ɖò mɛ e kpo gbeyiɖɔ ɔ kpo nɔ gbɛ̀ ɖò hwe ɖokpo ɔ nu lɛ é hwenu. Sinkɔn Jehovah tɔn nyí nǔ e ɖó nukún wɛ Xabakuku ɖè é ɖebǔ ǎ. Sinkɔn enɛ jɛn ka nyí sinkɔn alěnina sín xósusu tɔn tɔn à? Nǔ e Jehovah ɖɔ n’i é na ko xlɛ́ ɖɔ yajiji Judáanu lɛ bǐ tɔn na fɔ́n bo ɖò jijɛji wɛ. * Dakaxotɔ́ hunnylatɔ́ wɛ nyí Kaludéenu (Babilɔnunu lɛ), ye tlɛ nɔ lɛ́ xò daka hú togun Xabakuku ɖesunɔ tɔn, ee tuùn nǔgbododó Jehovah tɔn lɛ vɔ́vɔ́ é. Etɛwu Jehovah ka zán akɔta pagáwun tɔn dakaxotɔ́ enɛ bonu é na dɔn awěxomɛ wá togun tɔn jí? Enyi a sè sinkɔn enɛ e Mawu na é gudo ɔ, nɛ̌ a ka na ko wà nǔ gbɔn?\n9. Nǔ tɛ lɛ mɔ̌ Xabakuku ka sixu ko kanbyɔ éɖée?\n9 Xà Xabakuku 1:12-14, 17. Xabakuku mɔ nǔ jɛ mɛ ɖɔ Jehovah na zán Babilɔnu dó ɖɔ hwɛ xá nǔnyanyawatɔ́ e lɛlɛ̌ dó è lɛ é, bo lɛ́ dɔn tó nú ye, amɔ̌, nǔ ɔ lɛ́ kpó ɖò vo bú dó è wɛ. É ɖò mɔ̌ có, é sɔ́ éɖée hwe bo ɖɔ nú Jehovah ɖɔ É kpó ɖò “só” emitɔn nyí wɛ. (Sɛ́n. 32:4; Eza. 26:4) Kpo sɔxwixwe kpo wɛ Xabakuku kpò ɖò jiɖe ɖó dó wanyiyi Mawu tɔn kpo xomɛnyínyɔ́ tɔn kpo wu wɛ. Nǔ enɛ e jí gbeyiɖɔ ɔ kú dó é na ɛ jiɖiɖe bɔ é lɛ́vɔ ylɔ́ Jehovah. Etɛwu Mawu ka tin bɔ ninɔmɛ Judáa tɔn wá nyla sɔmɔ̌? Etɛwu é ma ka wà nǔ tlolo à? Etɛwu Nǔbǐwukpétɔ́ ɔ ka yí gbè bɔ wuvɛ̌ lɛ́ syɛn hú mɔ̌? Etɛwu é ka “tin” hwenu e nǔ nyanya ɖò nǔ ɖagbe jí ɖu ɖè wɛ é? É wɛ nyí “Mawu mímɛ́”; bɔ “nukún [tɔn] mɛ́ dín, bɔ nǔ nyanya nɔ nyɔ́ mɔ [n’i] ǎ.”\n10. Etɛwu hweɖelɛnu ɔ, lee nǔ cí nú Xabakuku é ɔ, nǔ sixu cí mɔ̌ nú mǐ lɔ?\n10 Hweɖelɛnu ɔ, lee nǔ cí nú Xabakuku é ɔ, nǔ sixu cí mɔ̌ nú mǐ lɔ. Mǐ nɔ ɖótó Jehovah. Mǐ nɔ ɖeji bǐ mlɛ́mlɛ́ bo nɔ xà Xó tɔn, bo nɔ lɛ́ kplɔ́n, bɔ enɛ nɔ na mǐ nukúnɖiɖó. Mǐ nɔ sè xó dó akpá tɔn lɛ wu gbɔn alixlɛ́mɛ e tutoblonunu tɔn nɔ na mǐ lɛ é gblamɛ. Amɔ̌, mǐ sixu nɔ kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Hwetɛnu wuvɛ̌ mǐtɔn lɛ ka na vɔ dó?’ Etɛ nǔ e Xabakuku wá wà é ka sixu kplɔ́n mǐ?\nNƆTE KPƆ́N JEHOVAH\n11. Ee Xabakuku ɖótó Jehovah gudo é ɔ, etɛ jí é ka kú dó bo na wà?\n11 Xà Xabakuku 2:1. Xó e Jehovah ɖɔ kpo Xabakuku kpo é zɔ́n bɔ é ɖó fífá ayi mɛ tɔn. Enɛ wu ɔ, é kánɖeji bo na kpó ɖò te nɔ kpɔ́n Jehovah wɛ kpo jiɖiɖe kpo bonu é na wà nǔ. Enɛ nyí nǔwiwa tɛndo ɖokpo mɛ tɔn ɖé kpowun ǎ, ɖó ɖò nukɔnmɛ ɔ, é vɔ́ nǔ e jí é kú dó é ɖɔ bo ɖɔ ɖɔ emi “nɔ xwíi, bo ɖò nǔwamɛ sín azǎn ɔ nɔte kpɔ́n wɛ.” (Xab. 3:16) Mɛsɛntɔ́ gbejinɔtɔ́ Mawu tɔn ɖevo lɛ xlɛ́ ɖɔ emi ɖeji bo xwè sɔ gbɔn mɔ̌, bo dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖɔ mǐ ni ma jó gbè dó te ninɔ bonu Jehovah ni wà nǔ wu ó.—Mi 7:7; Ja. 5:7, 8.\n12. Etɛ lɛ nǔwiwa Xabakuku tɔn ka sixu kplɔ́n mǐ?\n12 Etɛ nǔ e jí Xabakuku kú dó é ka sixu kplɔ́n mǐ? Nukɔntɔn ɔ, mǐ ɖó na gɔn ɖɛ xò sɛ́dó Jehovah gbeɖé ǎ, enyi mɛtɛnkpɔn ɖebǔ na bo wá kpannukɔn mǐ ɔ nɛ. Wegɔ́ ɔ, mǐ ɖó na nɔ ɖótó nǔ e Jehovah ɖò ɖiɖɔ nú mǐ wɛ gbɔn Xó tɔn kpo tutoblonunu tɔn kpo gblamɛ lɛ é. Atɔngɔ́ ɔ, mǐ ɖó na nɔte kpɔ́n Jehovah kpo sɔxwixwe kpo, bo ɖeji dó wutu tɔn bǐ mlɛ́mlɛ́ ɖɔ é na ɖeɖɛ wuvɛ̌ mǐtɔn lɛ ɖò hwetɔnnu. Xabakuku ɖɔhun ɔ, enyi mǐ nɔ ɖɔ xomɛ nú Jehovah bo nɔ ɖótó è kpo sɔxwixwe kpo ɔ, mǐɖesu na ɖó fífá ayi mɛ tɔn e na zɔ́n bɔ mǐ na dɛ é. Nukúnɖiɖó mǐtɔn na na hlɔnhlɔn sɔ e mǐ xwè é, mɔ̌ mɛ ɔ, mɛtɛnkpɔn ɖebǔ na bo kpannukɔn mǐ ɔ, mǐ na ɖó xomɛhunhun. Nukúnɖiɖó nɔ zɔ́n bɔ mǐ nɔ ɖeji ɖɔ Tɔ́ mǐtɔn jixwé tɔn ɔ na wà nǔɖe.—Hlɔ. 12:12.\n13. Jiɖe na mɛ xomɛnyínyɔ́ tɔn tɛ mǐ ka mɔ ɖò Xabakuku 2:3 mɛ?\n13 Xà Xabakuku 2:3. É ɖò wɛn ɖɔ gbeta e kɔn Xabakuku wá bo na nɔte é nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ. Ninɔmɛ baɖabaɖa e mɛ Xabakuku ɖè é ɔ, Nǔbǐwukpétɔ́ ɔ tuùn ganji. Enɛ wu ɔ, Mawu gbɔn wanyiyi kpo xomɛnyínyɔ́ kpo gblamɛ bo dó gbɔ nú gbeyiɖɔ ɔ lobo na ɛ jiɖe ɖɔ é na mɔ sinkɔn nú nǔ e é kanbyɔ dó nǔjɔnǔ mɛ lɛ é. É na vo ɖò adohuhu tɔn lɛ bǐ sí ɖò malin-malin mɛ. È na ɖɔ ɔ, Mawu ɖò ɖiɖɔ n’i wɛ ɖɔ: “Xwè sɔ, ɖeji dó wǔ yè. Enyi é na bo cí ɖɔ nǔ e un ɖɔ é ɖò lɛjɛlɛjɛ dán wɛ ɔ, é ka na jɛ jɛn wɛ.” Jehovah flín i ɖɔ Emi ko ɖó hwenu ɖé, bɔ akpá e emi dó lɛ é na jɛnu. É ɖè wě xá Xabakuku ɖɔ é ni nɔte bonu linlin Emitɔn lɛ na jɛnu. Wǎgbɔ tɔn ɔ, gbeyiɖɔ ɔ sɔ́ flú ǎ.\nEtɛwu mǐ ka kánɖeji bo na zán nǔwukpíkpé mǐtɔn bǐ dó sɛn Jehovah? (Kpɔ́n akpáxwé 14gɔ́ ɔ)\n14. Ðò hwenu vɛwǔ lɛ mɛ ɔ, etɛ jí mǐ ka ɖó na kú dó?\n14 Te ninɔ kpɔ́n Jehovah kpo sɔxwixwe kpo, gɔ́ nú ayi sísɔ́ ɖó nǔ e ɖɔ nú mǐ wɛ é ɖè lɛ é jí ganji na na mǐ ganjɛwu, lobo na lɛ́ d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖó fífá ayi mɛ tɔn, enyi wuvɛ̌ lɛ kpo ninɔmɛ syɛnsyɛn lɛ kpo na bo kpannukɔn mǐ ɔ nɛ. Jezu dó zǒgbe jí ɖɔ mǐ sixu ɖeji dó Jehovah wu ɖɔ é wɛ nyí Ganmɛjinɔtɔ́ Ðaxó ɔ, lé mǐ ni ma sɔ́ ayi mǐtɔn ɖó ‘hwenu alǒ ganmɛ’ e Mawu ma ɖexlɛ́ ǎ é jí ó. (Mɛ. 1:7) Enɛ wu ɔ, mǐ na jó gbè ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, kpo mɛɖéesɔ́hwe, nǔɖiɖi, gɔ́ nú sɔxwixwe kpo wɛ mǐ na nɔte, bo na zán hwenu mǐtɔn kpodo nǔnywɛ kpo gbɔn nǔwukpíkpé mǐtɔn bǐ zinzan dó sɛn Jehovah gblamɛ.—Mak. 13:35-37; Ga. 6:9.\nJIÐIÐE DÓ JEHOVAH WU NA ZƆ́N BƆ È NA MƆ GBƐ̀ KPO SƆGUDO SUSUNƆ ÐÉ KPO\n15, 16. (a) Akpá agbɔ̌nɖowǔnanɔ tɛ mǐ ka sixu mɔ ɖò wema Xabakuku tɔn mɛ? (b) Etɛ akpá enɛ lɛ ka kplɔ́n mǐ?\n15 Jehovah d’akpá nú hwɛjijɔnɔ ɖěɖee nɔ ɖeji dó wǔ tɔn lɛ é ɖɔ: “Hwɛjijɔnɔ ɔ, é nɔ nɔ gbɛ̀ gbɔn nǔɖiɖi tɔn gblamɛ,” bɔ ‘mɛ e na tuùn susu Jehovah tɔn ɖò ayikúngban jí lɛ na sukpɔ́ sin e ɖò xù mɛ é ɖɔhun.’ (Xab. 2:4, 14) Nǔgbo ɔ, Mawu na sɔ́ gbɛ̀ dó d’ajɔ mɛ ɖěɖee nɔ ɖeji dó wǔ tɔn kpo sɔxwixwe kpo lɛ é.\n16 Enyi è xà Xabakuku 2:4 tlolo ɔ, è sixu mɔ ɖɔ akpá e ɖ’emɛ é cí xó kpaa ɖé ɖɔhun kpowun. Amɔ̌, mɛsɛ́dó Pɔlu mɔ jiɖe na mɛ Jehovah tɔn dó mɔ nǔ e ɖò taji tawun é, bɔ é sín enɛ wu bɔ é ɖè xó sín wemafɔ enɛ mɛ azɔn atɔn. (Hlɔ. 1:17; Ga. 3:11; Ebl. 10:38) Enyi hwɛjijɔnɔ na bo ɖò wuvɛ̌ ɖebǔ mɛ ɔ, nǔɖiɖi kpo jiɖiɖe tɔn kpo na zɔ́n bɔ é na nɔ gbɛ̀ bo na mɔ lee linlin Mawu tɔn lɛ na jɛnu gbɔn é. Jehovah ɖɔ nú mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ mɔ nǔ zɛ ninɔmɛ e mɛ mǐ ɖè égbé é wu.\n17. Jiɖiɖe tɛ lɛ wema Xabakuku tɔn ka na mǐ?\n17 Nǔkplɔnmɛ agbɔ̌nɖowǔnanɔ ɖé ɖò wema Xabakuku tɔn mɛ nú mǐ mɛ ɖěɖee ɖò gbɛ̀ ɖò azǎn gudogudo tɔn lɛ mɛ lɛ é bǐ. Jehovah dó gbɛ̀ ninɔ sín akpá nú hwɛjijɔnɔ ɖebǔ e ɖó nǔɖiɖi n’i, bo lɛ́ ɖeji dó wǔ tɔn é. Mi nú mǐ ni kpó ɖò hlɔnhlɔn na nǔɖiɖi e mǐ ɖó nú Mawu é kpo jiɖe e mǐ ɖó dó wutu tɔn é kpo wɛ, enyi wuvɛ̌ kpo adohu adohu lɛ kpo na bo wá kpannukɔn mǐ ɔ nɛ. Jehovah gbɔn Xabakuku sín yɛkan mɛ, bo na jiɖe mǐ ɖɔ emi na nɔ gudo nú mǐ, lobo na lɛ́ hwlɛn mǐ gán. Kpodo xomɛnyínyɔ́ kpo wɛ é ɖò byɔbyɔ mǐ wɛ ɖɔ mǐ ni ɖeji dó emi wu, bo nɔte kpɔ́n hwenu e emi ɖó é kpo sɔxwixwe kpo, é wɛ nyí hwenu e mɛsɛntɔ́ tɔn awǎjijɛnɔ ee lɛ́ nyí mɛfífá lɛ é na gɔ́ ayikúngban ɔ bǐ jí ɖò Axɔsuɖuto tɔn glɔ́ é.—Mat. 5:5; Ebl. 10:36-39.\nJIÐIÐE DÓ JEHOVAH WU KPO XOMƐHUNHUN KPO\n18. Nɛ̌ xó Jehovah tɔn lɛ ka wà ɖagbe nú Xabakuku gbɔn?\n18 Xà Xabakuku 3:16-19. Xó Jehovah tɔn wà ɖagbe nú Xabakuku tawun. É nɔ lin tamɛ dó nǔjiwǔ ɖěɖee Jehovah ko wà dó togun tɔn takúnmɛ wá yì lɛ é jí. Dìn ɔ, é sixu bló bɔ jiɖiɖe tɔn na lɛ́ jɛ yɔyɔ̌. É tuùn ɖɔ Jehovah na wà nǔɖe ɖò malin-malin mɛ! Gbeyiɖɔ ɔ tuùn ɖɔ wuvɛ̌ emitɔn lɛ sixu lɛ́ nɔ ayǐ nú táan ɖé có, jiɖe enɛ ka dó gbɔ n’i. Nǔ e Xabakuku xò kpɔ́n kpo hwɛ tɔn jijɔ kpo é wá huzu, bɔ é ɖó jiɖiɖe e ma xò ǎ é dó hlɔnhlɔn mɛhwlɛngán tɔn Jehovah tɔn wu. É zán xógbe jiɖiɖe tɔn manawɔn ɖé, bɔ é sixu ko nyí ɖokpo ɖò xógbe jiɖiɖe tɔn manawɔn hugǎn e gbɛtɔ́ zán kpɔ́n lɛ é mɛ. Akɔwé ɖé lɛ lin ɖɔ wemafɔ 18gɔ́ ɔ sín tinmɛ tlɔlɔ wɛ nyí “Un na lɔ́n yì jǐ dó j’awǎ ɖò Aklunɔ mɛ; un na lɛlɛ̌ kpo xomɛhunhun kpo ɖò Mawu mɛ.” Jiɖe agbɔ̌nɖowǔnanɔ tɛ ɖíe enɛ na mǐ bǐ è! Akpá ɖagbeɖagbe lɛ kɛɖɛ wɛ Jehovah dó nú mǐ ǎ, loɔ, é lɛ́ na mǐ jiɖe ɖɔ emi ɖò azɔ̌ wà wɛ wunnawúnná bonu linlin ɖaxó emitɔn na dó jɛnu.\n19. Nɛ̌ mǐ ka sixu mɔ gbɔdónúmɛ Xabakuku tɔn ɖɔhun gbɔn?\n19 É ɖò wɛn ɖɔ wɛn taji e ɖò wema Xabakuku tɔn mɛ é wɛ nyí ɖɔ è ni ɖeji dó Jehovah wu. (Xab. 2:4) Enyi mǐ nɔ na hlɔnhlɔn kancica e ɖò mǐ kpo Jehovah kpo tɛntin é gbɔn nǔ elɔ lɛ wiwa gblamɛ ɔ, mǐ sixu ɖó jiɖiɖe enɛ, bo lɛ́ hɛn wu: (1) kanɖiɖó dó ɖɛxixo wu bo nɔ ɖɔ adohu adohu kpo linkpɔ́n mǐtɔn lɛ kpo nú Jehovah; (2) ayi sísɔ́ ɖó Xó Jehovah tɔn kpo alixlɛ́mɛ ɖebǔ e tutoblonunu tɔn nɔ na mǐ lɛ é kpo jí céɖécéɖé; (3) te ninɔ kpɔ́n Jehovah kpo gbejininɔ kpo kpodo sɔxwixwe kpan. Nǔ e Xabakuku wà é nɛ. É bɛ́ wema tɔn wlanwlan kpo aluwɛ kpo, bo ka wá fó kpo jiɖe kpo kpodo xomɛhunhun kpan. Mi nú mǐ ni xwedó kpɔ́ndéwú enɛ e sɔ́ akpakpa mɛ é, mɔ̌ mɛ ɔ, mǐɖesu sixu mɔ ɖɔ Jehovah tɛ́ dó mǐ wu tɔ́ ɖé ɖɔhun! Gbɔdónúmɛ ɖaxó tɛ mǐ ka sixu mɔ ɖò gbɛ̀ elɔ e d’ablu é mɛ?\n^ akpá. 8 Xabakuku 1:5 zán xókwín “mi” ɔ dó xlɛ́ ɖɔ kún súsú dó nú mɛ enɛ kan Judáanu lɛ bǐ.


Jezu Sɔ́ Nya Ayisónɔ ɖé Sín Hwɛ lɛ Kɛ Ɛ | Gbɛzán Jezu Tɔn\nMATIE 9:1-8 MAKI 2:1-12 LUKI 5:17-26\nJEZU SƆ́ NYA AYISÓNƆ ÐÉ SÍN HWƐ LƐ KƐ Ɛ BO GBƆ AZƆN N’I\nXó Jezu tɔn gbakpé fí bǐ kaka yì fí línlín lɛ. Mɛ gègě tlɛ nɔ gosin tò ma yá tò lɛ mɛ bo na sè nùkplɔnmɛ tɔn lɛ, bo na lɛ́ mɔ nùjiwǔ tɔn lɛ. Amɔ̌, ɖò azǎn ɖé lɛ gudo ɔ, é lɛkɔ yì Kafaanawumu fí e azɔ̌ tɔn sín hɔnkàn ɖè é. Kɔlilɛ tɔn yawu gbakpé toxo enɛ e ɖò Galilée Xù ɔ tó é mɛ. Enɛ ɔ wu ɔ, mɛ gègě wá xwé e gbè é ɖè é. Ye mɛ ɖé lɛ nyí Falizyɛn lɛ kpo sɛnkplɔnmɛtɔ́ lɛ kpo, bo gosin Galilée kpo Judée kpo, kaka jɛ Jeluzalɛmu jí.\n‘Ahwan e kplé ɖò finɛ é sukpɔ́ sɔmɔ̌, bɔ tɛn ján kaka yì hɔnto, lobɔ Jezu jɛ Mawuxó ɖɔ nú ye jí.’ (Maki 2:2) Ajo sɔgbe dìn bɔ nǔ titewungbe ɖé na jɛ. Nùɖé wɛ bo sixu d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na ɖó mɔjɛmɛ ɖɔ Jezu ɖó acɛ bo na ɖè nǔ e wu gbɛtɔ́ lɛ nɔ mɔ wuvɛ̌ é síìn, lobo na lɛ́ na lanmɛ syɛn hunsin ɖagbe mɛ e jló è lɛ é bǐ.\nHwenu e Jezu ɖò nǔ kplɔ́n mɛ lɛ wɛ ɖò xɔ ɔ mɛ é ɔ, dawe ɛnɛ ɖé lɛ zé ayisónɔ ɖé wá b’ɛ ɖò zan ɖé jí. Ye jló ɖɔ Jezu ni gbɔ azɔn nú xɔ́ntɔn emitɔn. Amɔ̌, ɖó ahwan e xisi dó Jezu ɖò xɔ ɔ mɛ é wutu ɔ, ye sixu “sɛkpɔ ɛ” ǎ. (Maki 2:4) Kpɔ́n lee nǔ enɛ sixu túntún awakanmɛ nú mɛ sɔ é! Ye gbɔ bo xá xɔ ɔ ta, bo kɔ́n xɔ ɔ ɖò akpá ɖokpo. Enɛ gudo ɔ, ye zé zan e jí ayisónɔ ɔ ɖè é gbɔn finɛ bo zé jɛ xɔ ɔ mɛ.\nJezu ka sìn xomɛ, ɖó è ɖó è te wutu wɛ à? Ðebǔ lɔ ǎ. Nùɖiɖi yetɔn sù nukún tɔn mɛ tawun, bɔ é ɖɔ nú ayisónɔ ɔ ɖɔ: “È sɔ́ hwɛ towe lɛ kɛ we.” (Matie 9:2) Amɔ̌, Jezu ka ɖó acɛ bo na sɔ́ hwɛ kɛ mɛ nugbǒ à? Sɛnkplɔnmɛtɔ́ lɛ kpo Falizyɛn lɛ kpo ɖiɖa xó enɛ nyita, bo jɛ ɖiɖɔ jí ɖɔ: “Nɛ̌ nya elɔ sixu ɖɔ nǔ mɔhunkɔtɔn gbɔn? Nu nyla dó Mawu wu wɛ é ɖè. Mɛ̌ wɛ ka sixu sɔ́ hwɛ kɛ mɛ zɛ Mawu ɖokponɔ wu?”—Maki 2:7.\nEe Jezu wɔ́ linlin yetɔn lɛ é ɔ, é ɖɔ nú ye ɖɔ: “Aniwu wɛ mi ka ɖò nǔ mɔhunkɔtɔn lɛ lin wɛ? Enyi è ɖɔ nú ayisónɔ ɔ ɖɔ: ‘È sɔ́ hwɛ towe lɛ kɛ we,’ abǐ, ‘Site, sɔ́ zan towe bo ɖi zɔnlin’ ɔ, ɖětɛ wɛ ka bɔkun hú ɖě?” (Maki 2:8, 9) Nugbǒ ɔ, ɖó vɔsisa e Jezu na wá bló é wutu ɔ, é hɛn ɔ é na sɔ́ hwɛ nya ɔ tɔn lɛ kɛ ɛ.\nEnɛ gudo ɔ, Jezu ɖexlɛ́ ahwan ɔ, kaka jɛ xómɔɖɔdoxówutɔ́ tɔn lɛ jí ɖɔ emi ɖó acɛ bo na sɔ́ hwɛ kɛ mɛ ɖò ayikúngban jí. É lilɛ kpannukɔn ayisónɔ ɔ, bo ɖɔ: “Un ɖegbe nú we, site, sɔ́ zan towe, bo yì xwé.” Nya ɔ bló mɔ̌ tlolo, bo hɛn zan tɔn bo tɔ́n ɖò mɛ e ɖò finɛ lɛ é bǐ sín nukúnmɛ. Ahwi xò ye bǐ! Ye kpa susu nú Mawu bo ɖɔ: “Mǐ ko mɔ nǔ lehunkɔtɔn kpɔ́n gbeɖé ǎ”!—Maki 2:11, 12.\nÉ jɛ ɖɔ è ni ɖ’ayi wu ɖɔ Jezu ɖɔ xó dó kancica e ɖò hwɛ kpo azɔn kpo tɛntin é wu, bɔ è sixu cá hwɛsɔkɛ mɛ kpo lanmɛ syɛn hunsin ɖagbe kpo ɖó kpɔ́. Biblu kplɔ́n mɛ ɖɔ mɛjitɔ́ mǐtɔn nukɔntɔn ɔ Adamu hu hwɛ, bɔ mǐ bǐ ɖu nǔ e hwɛhuhu dɔn nyì ayǐ lɛ é sín gǔ, ye wɛ nyí azɔn kpo kú kpo. Amɔ̌, ɖò Axɔsuɖuto Mawu Tɔn sín acɛkpikpa glɔ ɔ, Jezu na sɔ́ hwɛ kɛ mɛ e yí wǎn nú Mawu bo sɛ̀n ɛ lɛ é bǐ. Enɛ gudo ɔ, azɔn sɔ́ na tíìn ǎ kaka sɔyi.—Hlɔmanu lɛ 5:12, 18, 19.\nEtɛ ka sísɛ́ Jezu bɔ é gbɔ azɔn nú nya ayisónɔ ɖé ɖò Kafaanawumu?\nNɛ̌ nya ɔ ka sɛkpɔ Jezu gbɔn?\nEtɛ tan enɛ ka sixu kplɔ́n mǐ dó kancica e ɖò hwɛ kpo azɔn kpo tɛntin é wu? Nukúnɖiɖo tɛ enɛ ka na mǐ?


Klisanwun lɛ Ðó Na Nyi Gbɔjɛzán ɔ Wɛ À? — WEMASƐXWETƐN ƐNTƐNƐTI JÍ TƆN Watchtower Tɔn\nijwbq xota 88\nEtɛ ka nyí Gbɔjɛzán ɔ?\nVɔsisa Jezu tɔn zɔ́n bɔ Gbɔjɛzán sín sɛ́n ɔ sɔ́ w’azɔ̌ ǎ\nNukúnnúmɔjɛnǔmɛ agɔ ɖé lɛ dó Gbɔjɛzán ɔ wu\nÉ byɔ ɖɔ Klisanwun lɛ ni nyi gbɔjɛzán aklunɔzán gbla ɖokpo ɖokpo mɛ tɔn ɖé ǎ. “Klisu sín sɛ́n ɔ,” ee mɛ è ma byɔ ɖɔ è ni nyi gbɔjɛzán ɔ ɖè ǎ é glɔ́ wɛ Klisanwun lɛ ɖè. (Galatinu lɛ 6:2; Kolosinu lɛ 2:16, 17) Etɛwu mǐ ka sixu kú dó enɛ jí? Jɛ nukɔn hwɛ̌ ɔ, mǐ ni gbéjé fí e Gbɔjɛzán ɔ bɛ́sín é kpɔ́n.\nXókwín “gbɔjɛzán” ɔ, xókwín Ebléegbe tɔn e tinmɛ tɔn nyí “gbɔjɛ; ɖǒ te” é mɛ wɛ é gosin. É tɔ́n azɔn nukɔntɔn ɔ ɖò sɛ́n ɖěɖee è na akɔta Izlayɛli hwexónu tɔn tɔn lɛ é mɛ. (Tíntɔ́n 16:23) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, sɛ́n ɛnɛgɔ́ e ɖò Sɛ́n Wǒ lɛ mɛ é ɖɔ: “Ma wɔn gbɔjɛzán ɔ ó, nɔ sɔ́ ɖó vo nú nyɛ Mawu Mavɔmavɔ. Azǎn ayizɛ́n wɛ ɖò te nú we ɖò aklunɔzán gbla ɖokpo mɛ, bɔ a na dó wà azɔ̌ towe lɛ bǐ na. Loɔ, azǎn tɛnwegɔ́ ɔ, gbɔjɛzán wɛ; gbɔjɛzán ɔ, nyɛ Mawu Mavɔmavɔ, Mawu towe ɔ tɔn wɛ. Ma wà azɔ̌ ɖebǔ gbè enɛ ɔ gbè ó.” (Tíntɔ́n 20:8-10) Gbɔjɛzán ɔ nɔ bɛ́ ɖò Axɔ́suzángbe hwenu e hwe yì xɔ é bo nɔ fó ɖò Síbígbe hwenu e hwe yì xɔ é. Hwe enɛ nu ɔ, Izlayɛli-ví lɛ sixu tɔ́n sín xwé yetɔn lɛ gbè, flɔ́ myɔ, ba nakí, alǒ hɛn agban ǎ. (Tíntɔ́n 16:29; 35:3; Kɛ́nsísɔ́ 15:32-36; Jelemíi 17:21) Hwɛ syɛnsyɛn ɖé huhu wɛ Gbɔjɛzán sɛ́n ɔ gbigba nyí.—Tíntɔ́n 31:15\nAzǎn ɖevo lɛ tíìn ɖò sunzánwema Jwifu lɛ tɔn mɛ, ɖi xwè 7gɔ́ ɔ kpo 50gɔ́ ɔ kpo, bɔ è nɔ ylɔ́ ye lɔ ɖɔ gbɔjɛzán. Ðò Gbɔjɛzán sín xwè lɛ mɛ ɔ, è na lɛ̀ gle ǎ, è ka na dó cɔcɔ nú Izlayɛli-ví lɛ bonu ye na sú axɔ́ e ɖò kɔ yetɔn lɛ é ǎ.—Levíi ví lɛ 16:29-31; 23:6, 7, 32; 25:4, 11-14; Sɛ́nflínmɛ 15:1-3.\nEtɛwu Gbɔjɛzán sɛ́n ɔ ma ka kúnkplá Klisanwun lɛ ǎ?\nMɛ e ɖò Sɛ́n e è na gbɔn Mɔyizi jí lɛ é glɔ́ lɛ é kɛɖɛ wɛ gbɔjɛzán sɛ́n ɔ kan. (Sɛ́nflínmɛ 5:2, 3; Ezekiyɛli 20:10-12) Mawu byɔ togun ɖevo gbeɖé ɖɔ é ni nyi gbɔjɛzán ɔ ǎ. Gɔ́ na ɔ, è tlɛ ɖè Jwifu lɛ ‘sín Mɔyizisɛ́n ɔ sín acɛ mɛ,’ kaka jɛ Sɛ́n Wǒ lɛ jí, gbɔn vɔsisa Jezu Klisu tɔn gblamɛ. (Hlɔmanu lɛ 7:6, 7; 10:4; Galatinu lɛ 3:24, 25; Efɛzinu lɛ 2:15) Klisanwun lɛ nɔ tɛ́dó Mɔyizisɛ́n ɔ wu ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, ye nɔ xwedó sɛ́n ɖaxó hugǎn ɔ, é wɛ nyí wanyiyi sín sɛ́n ɔ.—Hlɔmanu lɛ 13:9, 10; Eblée lɛ 8:13.\nNukúnnúmɔjɛnǔmɛ agɔ: Hwenu e Mawu gbɔjɛ ɖò azǎn tɛnwegɔ́ ɔ gbè é wɛ é ɖó Gbɔjɛzán ɔ ayǐ.\nNǔgbo: Biblu ɖɔ: “É xoɖɛ dó azǎn tɛnwegɔ́ ɔ jí, bo ɖè ɖó vo, ɖó ee é wà azɔ̌ tɔn lɛ bǐ fó ɔ, azǎn enɛ ɔ gbè wɛ é gbɔjɛ.” (Bǐbɛ̌mɛ 2:3) Sɛ́n e è dó nú gbɛtɔ́ é ɖé wɛ ɖò wemafɔ enɛ mɛ ǎ, loɔ, xó e kúnkplá nǔ e Mawu wà ɖò azǎn tɛnwegɔ́ nǔ lɛ dídá tɔn gbè é ɖé wɛ. Biblu ɖɔ mɛ ɖebǔ sín xó b’ɛ nyi Gbɔjɛzán ɔ jɛ nukɔn nú Mɔyizi sín táan ǎ.\nNukúnnúmɔjɛnǔmɛ agɔ: Izlayɛli-ví lɛ ko ɖò Gbɔjɛzán sɛ́n ɔ glɔ́ cobɔ è wá na ye Mɔyizisɛ́n ɔ.\nNǔgbo: Mɔyizi ɖɔ nú Izlayɛli-ví lɛ ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mǐtɔn jɛ akɔ xá mǐ ɖò Holɛbu,” fí ɖé wɛ bo lɛlɛ̌ dó Sinayíi Só ɔ. Gbɔjɛzán sɛ́n ɔ ɖò akɔjijɛ enɛ mɛ. (Sɛ́nflínmɛ 5:2, 12) Linlin e Izlayɛli-ví lɛ ɖó dó Gbɔjɛzán ɔ wu é xlɛ́ ɖɔ nǔ yɔyɔ̌ wɛ é nyí nú ye. Enyi Izlayɛli-ví lɛ ko ɖò Gbɔjɛzán sɛ́n ɔ glɔ́ hwenu e ye ɖò Ejipu é wɛ ɔ, nɛ̌ é ka na lɛ́ flín ye ɖè e è ɖè ye tɔ́n sín Ejipu é, lee Mawu ɖɔ gbɔn é gbɔn? (Sɛ́nflínmɛ 5:15) Etɛwu é ka na lɛ́ byɔ ɖɔ è ni ɖɔ nú ye ɖɔ ye ni ma bɛ́ mana ɖò azǎn tɛnwegɔ́ ɔ jí ó? (Tíntɔ́n 16:25-30) Gɔ́ na ɔ, azɔn nukɔntɔn e mɛɖé gbà Gbɔjɛzán sɛ́n ɔ é ɔ, aniwu ye ma ka tuùn lee ye na ɖeɖɛ xó ɔ gbɔn é ǎ?—Kɛ́nsisɔ́ 15:32-36.\nNukúnnúmɔjɛnǔmɛ agɔ: Gbɔjɛzán ɔ, akɔjijɛ e na nɔ ayǐ kaka sɔyi é ɖé wɛ, enɛ wu ɔ, è ɖó na kpò ɖò nyinyi wɛ.\nNǔgbo: Lilɛdógbeɖevomɛ ɖé lɛ ɖɔ dó Gbɔjɛzán ɔ wu ɖɔ “akɔjijɛ ɖé wɛ é nyí, bo ɖ’ayǐ kaka sɔyi.” (Tíntɔ́n 31:16) É ɖò mɔ̌ có, xókwín Ebléegbe tɔn e è lilɛ dó “kaka sɔyi” é sín tinmɛ sixu lɛ́ nyí ɖɔ “è kún ɖɔ hwenu e é na fó dó é ó,” é nyí nú hwenu mavɔmavɔ dandan ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Biblu zán xókwín ɖokpo ɔ dó ɖɔ xó dó vɔsanúxwlémawutɔ́zɔ́ Izlayɛli-ví lɛ tɔn e Mawu wá ɖó te ɖò xwè 2 000 mɔ̌ ɖíe é wu.—Tíntɔ́n 40:15; Eblée lɛ 7:11, 12.\nNukúnnúmɔjɛnǔmɛ agɔ: Klisanwun lɛ ɖó na nyi Gbɔjɛzán ɔ, ɖó Jezu lɔ wà mɔ̌.\nNǔgbo: Jezu nyi Gbɔjɛzán ɔ ɖó Jwifu ɖé wɛ n’i bɔ é ɖò dandan ɖɔ é ni setónú nú Mɔyizisɛ́n ɔ sín hwenu e è jì i é. (Galatinu lɛ 4:4) Ee Jezu kú gudo é ɔ, Akɔjijɛsɛ́n enɛ e mɛ Gbɔjɛzán sɛ́n ɔ ɖè é sɔ́ w’azɔ̌ ǎ.—Kolosinu lɛ 2:13, 14.\nNukúnnúmɔjɛnǔmɛ agɔ: Ee mɛsɛ́dó Pɔlu huzu Klisanwun é ɔ, é nyi Gbɔjɛzán ɔ.\nNǔgbo: Pɔlu yì kplɔ́ngbasá lɛ ɖò Gbɔjɛzángbe, amɔ̌, é nyí bo na dó xò kpóɖó nú Jwifu lɛ ɖò nǔwiwa yetɔn lɛ mɛ wɛ ǎ. (Mɛsɛ́dó 13:14; 17:1-3, nwt; 18:4) É nyɔ́ wà ɔ, é xwedó aca hwe ɔ nu tɔn, bo yì jlá wɛnɖagbe ɔ mɛ lɛ ɖò kplɔ́ngbasá lɛ, ɖó è sixu ylɔ́ xóɖɔtɔ́ jonɔ lɛ bɔ ye na xwlé xóɖiɖɔ mɛ ɖěɖee kplé bá sɛn Mawu lɛ é. (Mɛsɛ́dó 13:15, 32) Pɔlu jlá wɛn ɔ “ayihɔngbe ayihɔngbe,” é nyí Gbɔjɛzángbe kɛɖɛ ǎ.—Mɛsɛ́dó 17:17, nwt.\nNukúnnúmɔjɛnǔmɛ agɔ: Aklunɔzángbe wɛ nyí Gbɔjɛzán Klisanwun lɛ tɔn.\nNǔgbo: È ɖegbe nú Klisanwun lɛ ɖò fí ɖě ɖò Biblu mɛ ɖɔ ye ni sɔ́ Aklunɔzángbe dó ɖó azǎn e gbè ye na gbɔjɛ bo sɛn Mawu é ǎ. Nú Klisanwun bǐbɛ̌mɛ tɔn lɛ ɔ, azɔ̌zán wɛ Aklunɔzángbe nyí azǎn ɖě lɛ ɖɔhun. The International Standard Bible Encyclopedia ɖɔ: “Xwè kanweko 4gɔ́ ɔ mɛ wɛ Aklunɔzángbe wá jɛ Gbɔjɛzán ɖɔhun cí jí, hwenu e Constantin [ee nyí dada Hlɔma tɔn pagáwun ɖé é] ɖè gbeta tɔ́n ɖɔ è kún ɖó na nɔ wà azɔ̌ ɖé lɛ ɖò Aklunɔzángbe ó é.”*\nBɔ wemafɔ ɖěɖee ka ba nǔ mɛ na xlɛ́ ɖɔ Aklunɔzángbe nyí azǎn bǔnɔ ɖé lɛ é ka lo? Biblu ɖɔ ɖɔ mɛsɛ́dó Pɔlu ɖu nǔ ɖó kpɔ́ xá nǔɖitɔ́ hatɔ́ tɔn lɛ ɖò “azǎn nukɔntɔn e ɖò aklunɔzán gblamɛ ɔ” gbè, é wɛ nyí Aklunɔzángbe. Amɔ̌, enɛ sɔgbe ɖó Pɔlu ɖó na gosin gɔ̌n yetɔn ayihɔngbe tɔn. (Mɛsɛ́dó 20:7) Mɔ̌ ɖokpo ɔ, è ɖɔ nú agun ɖé lɛ ɖɔ “azǎn nukɔntɔn e ɖò aklunɔzán gblamɛ é tɛgbɛ,” enɛ wɛ nyí Aklunɔzángbe lɛ ɔ, ye ni nɔ ɖè akwɛ ɖó vo nú sɔhɛnmɛzɔ́ lɛ. Amɔ̌, wěɖexámɛ ɖé kpowun wɛ nyí enɛ dó lee è na bló akwɛzinzan mɛɖesunɔ tɔn lɛ sín tuto gbɔn é wu. Ye nɔ sɔ́ akwɛ enɛ lɛ wá jó ɖò fí e ye nɔ bló kplé ɖè é ǎ, xwégbe wɛ ye nɔ hɛn ɖó.—1 Kɔlɛntinu lɛ 16:1, 2.\nNukúnnúmɔjɛnǔmɛ agɔ: É nyla ɖɔ è ni nɔ sɔ́ azǎn ɖé ɖó vo ɖò aklunɔzán gbla ɖokpo ɖokpo mɛ bo gbɔjɛ lobo sɛn Mawu.\nNǔgbo: Biblu jó Klisanwun ɖokpo ɖokpo dó bonu é na wá gbeta tɔn kɔn.—Hlɔmanu lɛ 14:5.\nLɛ̌ kpɔ́n New Catholic Encyclopedia, Wegɔ́, Akpáxwé 13, wexwɛ 608.


Alɔdido Sinti kpo Rom kpo Ðěɖee Ðò Allemagne lɛ É\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Basque-Gbè Batak (Toba) Bichlamar Catalogne-Gbè Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga (Malawi Tɔn) Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Espagne-Gbè Estonie-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Galice-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Haoussa Hongrie-Gbè Indonésie-Gbè Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Lingala Lituanie-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Myanmar-Gbè Nahuatl (Huasteca) Ndébélé (Zimbabwe) Norvège-Gbè Pays-Bas-Gbè Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Russie-Gbè Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Swahili-Gbè Tahiti-Gbè Tatar Tchèque-Gbè Télougou Thaï Tigrinya Tswana Turquie-Gbè Ukraine-Gbè Valencian Vietnam-Gbè Xhosa\nSinti kpo Rom kpo afatɔ́n mɔkpan wɛ nɔ nɔ Allemagne. * Ayisɔnmɔ ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ ɖè tlati, alɔnuwema kpo video ɖěɖee jinjɔn Biblu jí lɛ é kpo tɔ́n dó Romani e nyí anɔnugbe yetɔn é mɛ. *\nÐò nùjlajla bunɔ e è bló ɖò septembre kpo octobre 2016 kpo tɔn é hwenu ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɛ́n kpɔ́n bo jla wɛn ɔ Sinti lɛ kpo Rom lɛ kpo dó Romani sín gbè mɛ ɖò toxo vovo Allemagne tɔn lɛ mɛ, kaka jɛ Berlin, Bremerhaven, Freiburg, Hamburg, kpo Heidelberg kpo jí. Ye lɛ́ bló kplé xóɖiɖɔ nú mɛ bǐ tɔn sín tuto ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn yetɔn lɛ mɛ.\nLee Ye Yí Gbè Gbɔn É Zɛ Nǔ E È Ðó Nukún É Wu\nNùjlajla e Kúnnuɖetɔ́ lɛ bló é kpaca Sinti lɛ kpo Rom lɛ kpo gègě, b’ɛ lɛ́ hun xomɛ nú ye. Andre kpo asì tɔn Esther kpo e ɖ’alɔ ɖò nùjlajla ɔ mɛ é ɖɔ: “Xomɛ hun mɛ lɛ tawun ɖó tɛ́n e mǐ tɛ́n kpɔ́n bo yì ye gɔ́n é wutu.” Hwenu e mɛ gègě sè wɛn Biblu tɔn dó anɔnugbe yetɔn mɛ bo lɛ́ xà é ɔ, é byɔ lanmɛ nú ye tawun. Nyɔnu ɖé kpɔ́n video Etɛwu È ka Ðó Na Kplɔ́n Biblu? ɖò Romani-Gbè mɛ. É cí dlɔ̌ ɖɔhun n’i, bɔ nú é ɖɔ ɔ, é nɔ lɛ́ ɖɔ: “Gbè ce ɖíe hǔn!”\nKúnnuɖetɔ́ e nɔ nyí Matthias, bo ɖ’alɔ ɖò nùjlajla ɔ mɛ ɖò Hamburg é ɖɔ: “Asì ce kpo nyì kpo ɖò Kúnnuɖetɔ́ tantɔn ɖěɖee yì fí e Sinti kpo Rom kpo 400 mɔ̌ nɔ nɔ é mɛ. Mɛ e mǐ ɖɔ xó xá lɛ é bǐ wɛ byɔ wema.” Bettina lɔmɔ̌, ee zé éɖée jó ɖò Hamburg é ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Mɛɖé lɛ kun ɖasin hwenu e ye mɔ bɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ ɖè wema tɔ́n dó Romani-Gbè mɛ é.” Tlolo ɔ, mɛ gègě jɛ nǔ e ɖò wema lɛ mɛ lɛ é xà d’aga jí, bɔ mɛɖé lɛ tlɛ yí ɖ’ayǐ nú xɔ́ntɔn yetɔn lɛ.\nSinti kpo Rom kpo ɖé lɛ yí gbè nú ylɔ̌ e è ylɔ ye nú kplé xóɖiɖɔ nú mɛ bǐ tɔn lɛ ɖokpo é. Gègě mɛ 94 e wá kplé ɖò Hamburg lɛ é tɔn t’afɔ Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn ɖé mɛ kpɔ́n ǎ. Ðò Reilingen toxo mɛ, ɖò Heidelberg kpá ɔ, gbɛtɔ́ 123 wɛ wá kplé. Enɛ gudo ɔ, mɛ e nɔ dó Romani-Gbè é atɔ́ɔ́n wɛ byɔ ɖɔ è ni kplɔ́n Biblu xá emi.\nÐò nùjlajla ɔ hwenu ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ má tlati kpo alɔnuwema lɛ kpo 3 000 mɔ̌. Kúnnuɖetɔ́ lɛ ɖɔ xó xá Sinti kpo Rom kpo 360 jɛji, bo bɛ́ Biblu kplɔnkplɔn xá mɛ 19. Mɛ gègě ɖó ye mɛ bo ɖɔ: “Flín e Mawu flín mǐ é nyɔ́ tawun.”\n^ akpá. 2 Sinti lɛ nyí akɔta kpɛví ɖé bo nɔ nɔ Elɔpu sín Gbadahweji kpo Tɛntin tɔn kpo, bɔ Rom lɛ nyí akɔta kpɛví ɖé bo gosin Elɔpu sín Zǎnzǎnhweji kpo Tofɔligbé-Zǎnzǎnhweji tɔn kpo.\n^ akpá. 2 Encyclopædia Britannica Online xlɛ́ ɖɔ “akɔgbè 60 e gbɔn vo dó yeɖée tawun lɛ é alǒ hú mɔ̌” wɛ ɖò gbè e nɔ nyí Romani é mɛ. Bo na dó hɛn nǔ lɛ bɔwǔ ɔ, xota elɔ zán xókwin “Romani” dó dó gesí gbè e Sinti lɛ kpo Rom lɛ kpo ɖěɖee nɔ nɔ Allemagne lɛ é nɔ dó é.\nMǐ nɔ ɖè wema lɛ tɔ́n dó gbè 750 jɛji mɛ. Etɛwu mǐ ka nɔ dó gǎn ɖó mɔ̌ dò?\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Alɔdido Sinti kpo Rom kpo Ðěɖee Ðò Allemagne lɛ É


Levíi ví 2 - Lévitique 2\nÈ nǎ já, bó ná lɛ́ kɔn ami d'é jí. Nǔníná jinukún tɔn ɖokpó wɛ é nyí.\nNú é ká nyí nǔ e è ɖa ɖo ganzɛ́n mɛ ɔ́ ná ná Mawu Mavɔmavɔ wɛ è ɖe ɔ́, linfín e è nya kpó ami kpó ɔ́ wɛ è nǎ dó ɖa ná.\nÈ nǎ hɛn nǔníná e è ɖa ɔ́ wá nú Mawu Mavɔmavɔ. Vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ wɛ è nǎ zé ná, bɔ é ná zé yi vɔ̌sákpe ɔ́ jí.\nNǔ e è jlǒ ná xwlé Mawu Mavɔmavɔ bɔ é ná nyí flǐnnú n'i ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná ɖe ɖ'é mɛ, bó ná dó zo ɖo vɔ̌sákpe ɔ́ jí. Énɛ́ wɛ nyí vɔ̌ e è nɔ dó zo bɔ é nɔ́ fyɔ́ bǐ, bɔ wǎn tɔn nɔ́ yi Mawu Mavɔmavɔ gɔ́n, bó nɔ́ nyɔ́ se n'i é.\nNǔníná e ná kpo ɔ́, ná nyí Aalɔ́ɔn kpó vǐ tɔn súnnu lɛ́ɛ kpó tɔn. Nǔ mímɛ́ ɖaxó ɖé wɛ é nyí, ɖó vɔ̌ e è xwlé Mawu Mavɔmavɔ ɔ́ mɛ wɛ è ɖe sín.\n“Tɔ́n ná ɖo nǔníná e mi ná xwlé Mawu Mavɔmavɔ lɛ́ɛ ɖěbǔ mɛ ǎ; nǔgbó ɔ́, nǔníná e è nǎ dó zo ɖo Mawu Mavɔmavɔ nukɔn lɛ́ɛ ɔ́, mi ná dó tɔ́n abǐ wǐin ɖěbǔ mɛ gbeɖé ǎ.\nÉ ka ɖo mɔ̌ có mi sixú dó tɔ́n abǐ wǐin jinukún nukɔntɔn sín nǔníná e mi hɛn wá nú Mawu Mavɔmavɔ ɔ́ mɛ. Lo ɔ́, è sixú sɔ́ dó sá vɔ̌ e è nɔ dó zo ɔ́ ná ɖo vɔ̌sákpe jí, bɔ é ná nyí nǔníná wǎnɖagbenɔ ǎ.\n“È nǎ dó jɛ nǔníná jinukún tɔn lɛ́ɛ bǐ mɛ. È nǎ dó vɛ̌ ná gbeɖé, bó gɔn dǐd'é mɛ ǎ, ɖó é wɛ nyí akɔ e Mawu jɛ xá mi ɔ́ sín xlɛ̌. Énɛ́ ɔ́ wú wɛ è nǎ hɛn jɛ dó nǔníná lɛ́ɛ bǐ jí.\n“Ényí jinukún mitɔn nukɔntɔn lɛ́ɛ wɛ nyí nǔníná jinukún tɔn e mi ná ná Mawu Mavɔmavɔ ɔ́, jinukún yɔ̌yɔ́ e ɖo gotín nu lɛ́ɛ wɛ mi ná mɛ bó ná glín.\nCó bó ná zé yi ɔ́, mi ná kɔn ami d'é jí, bó ná zé zǎlínkpɔ́n gɔ́ ná. Nǔníná jinukún tɔn ɖokpó wɛ é ná nyí.\nVɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná dó jinukún e è glǐn ɔ́ ɖě zo kpó zǎlínkpɔ́n ɔ́ bǐ kpó, bɔ é ná nyí flǐnnú ɖé nú Mawu Mavɔmavɔ. Nǔníná e è nɔ dó zo ɖo Mawu Mavɔmavɔ nukɔn ɔ́ ɖokpó wɛ é nyí.”