Nǔ Xó ɔ Ni Byɔ Ayi Mɛ nú Mɛ E Ma Nɔ Ba Sinsɛnxó Ǎ lɛ É | Atɔxwɛ Nǔkplɔnkplɔn Tɔn\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Ajagbe Akha Albanie-Gbè Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bachkir Baoulé Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Changana (Mozambique Tɔn) Chavacano Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuuk-Gbè Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Guadeloupe Tɔn Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Digor Douala Eblegbe Edo Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Ibinda Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Javan-Gbè Kabiye Kachin Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (Arabe) Kekchi Kikamba Kikongo Kiluba Kinyarwanda Kipende Kirghistan-Gbè Kirundi Kisi Kongo Krio Kurde Kurmanji Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Laos-Gbè Lettonie-Gbè Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Luganda Lunda Luo Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makhuwa-Meetto Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixtèque (Guerrero) Mizo Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndau Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Ngangela Nias Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Palau-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quiché Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Romani (Macédoine Tɔn) Romani (Tofɔligbé Grèce Tɔn Tɔn) Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Romany (Serbia) Ronga Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Rutooro Samoa-Gbè Sangir Sango Saramacca-Gbè Sena Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tajikistan-Gbè Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tonga-Gbè Tshwa Tsonga Tswana Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yap-Gbè Zandé Zoulou Île Salomon-Gbè\nXÓTA NǓKPLƆNKPLƆN TƆN 30\n“Un sɔ́ nyɛɖée dó bló nǔ bǐ nú mɛ bǐ, bo na dó sixu hwlɛn mɛɖé lɛ gán gbɔn alɔkpa lɛ bǐ mɛ.”—1 KƆ. 9:22.\nHAN 82 ‘Weziza Mitɔn Ni Hɔ́n’\n1. Ðò xwè gudogudo tɔn elɔ lɛ mɛ ɔ, etɛ ka huzu ɖò fí ɖé lɛ?\nNÚ XWÈ afatɔ́n mɔkpan ɔ, mɛ e ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é gegě nɔ ɖò sinsɛn ɖé mɛ. Amɔ̌, ɖò xwè gudogudo tɔn elɔ lɛ mɛ ɔ, huzuhuzu ɖaxó ɖé tíìn. Gegě mɛ lɛ tɔn gbɛ́ sinsɛnxó. Nǔgbo ɔ, ɖò tò ɖé lɛ mɛ ɔ, gegě mɛ lɛ tɔn nɔ ɖɔ ɖɔ emi kún sɔ́ ɖò sinsɛn ɖě mɛ ó. *—Mat. 24:12.\n2. Etɛwu mɛ gegě ma ka nɔ ba sinsɛnxó ǎ?\n2 Etɛwu mɛ gegě ma ka sɔ́ nɔ ba sinsɛnxó ǎ? * Gbɛɖuɖu kpo adohu adohu lɛ kpo sixu ko fɛ́ ayi nú mɛɖé lɛ. (Luk. 8:14) Mɛɖé lɛ ɖi ɖɔ Mawu kún tíìn ó. Mɛɖé lɛ nɔ ɖi nǔ nú Mawu, amɔ̌, ye nɔ lin ɖɔ sinsɛn ko dóxó, kún sɔ́ ɖu nǔ ó, bo kún lɛ́ sɔgbe xá nǔnywɛ xwitixwiti kpo linlin e sɔgbe lɛ é kpo ó. É sixu nyí sè wɛ ye sè bɔ xɔ́ntɔn lɛ, mɛ̌si lɛ, alǒ xójlazɔ́watɔ́ lɛ ɖɔ ɖɔ nǔ lɛ jɔ nú yeɖée, amɔ̌, é yá bonu ye sè hwɛjijɔ e sɔgbe lɛ é, bo na dó ɖi nǔ nú Mawu ǎ. Sinsɛngán ɖěɖee nɔ dó akwɛ kpo hlɔnhlɔn kpo sín nukúnkɛ́n lɛ é wu wɛ zɔ́n bɔ sinsɛnxó ɔ nɔ ɖó akpɔ nú mɛ ɖevo lɛ. Ðò fí ɖé lɛ ɔ, acɛkpikpa lɛ nɔ ɖó dogbó nú sinsɛn sín azɔ̌ lɛ.\n3. Linlin tɛ wu è ka sɔnǔ nú xóta elɔ?\n3 Jezu ɖegbe nú mǐ ɖɔ mǐ ni “yì bo kplɔ́n nǔ akɔta lɛ bǐ, bonu ye ni huzu ahwanvu.” (Mat. 28:19) Nɛ̌ mǐ ka sixu d’alɔ mɛ e ma nɔ ba sinsɛnxó ǎ lɛ é, bɔ ye na kplɔ́n bo yí wǎn nú Mawu, lobo huzu ahwanvu Klisu tɔn gbɔn? Mǐ ɖó na tuùn ɖɔ fí e mɛɖé sù ɖè é sixu zɔ́n bɔ é na yí wɛn ɔ alǒ gbɔ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, lee mɛ e nɔ nɔ Elɔpu é na yí wɛn ɔ gbɔn é sixu gbɔn vo nú lee mɛ e nɔ nɔ Azíi é na yí gbɔn é. Etɛwu? Ðò Elɔpu ɔ, mɛ gegě tuùn nǔɖe dó Biblu wu, bo nɔ lɛ́ sè ɖɔ Mawu wɛ ɖó nǔ lɛ bǐ. Amɔ̌, ɖò Azíi ɔ, mɛ gegě tuùn nǔ kaka ɖé, alǒ nǔ ɖě dó Biblu wu ǎ, bɔ vlafo ɔ, ye lɛ́vɔ ɖi ɖɔ Gbɛɖotɔ́ ɖé tíìn ǎ. Linlin e wu è sɔnǔ nú xóta elɔ é wɛ nyí ɖɔ é na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na bló bɔ xó ɔ na nɔ byɔ ayi mɛ nú mɛ e mǐ nɔ mɔ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ lɛ é bǐ, enyi ye na bo tlɛ nɔ nɔ fí ɖebǔ ɔ nɛ.\nNƆ ÐÓ LINLIN E SƆGBE É ÐÉ\n4. Etɛwu mǐ ka sixu nɔ ɖó linlin e sɔgbe é?\n4 Nɔ Ðó Linlin E Sɔgbe É. Xwewu xwewu tɛgbɛ ɔ, mɛ e ma nɔ ba sinsɛnxó ǎ lɛ é gegě nɔ huzu Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn. Ye mɛ gegě nɔ ko tuùn nǔgbododó walɔ ɖagbe tɔn lɛ, bɔ yɛmɛnúwiwa sinsɛngán lɛ tɔn nɔ xyɔwǔ nú ye. Mɛ ɖevo lɛ ka tuùn nǔ kaka ɖé dó nǔgbododó walɔ ɖagbe tɔn lɛ wu ǎ, bɔ gegě yetɔn ɖó walɔ nyanya e ye ɖó na jó dó lɛ é. Kpo alɔdó Jehovah tɔn kpo ɔ, mǐ sixu kúdeji ɖɔ mǐ na mɔ mɛ ɖěɖee “ɖó ninɔmɛ ayi mɛ tɔn e jɛxa gbɛ̀ mavɔmavɔ lɛ é” é.—Mɛ. 13:48, nwt; 1 Tim. 2:3, 4.\nEnyi a ɖò wɛn ɔ jla mɛ ɖěɖee ma ɖi nǔ nú Biblu ǎ lɛ é wɛ hǔn, nɔ huzu nǔxwlémɛ towe sɔgbe xá ye (Kpɔ́n akpáxwé 5-6) *\n5. Hwɛhwɛ ɔ, etɛ lɛ ka nɔ zɔ́n bɔ mɛ lɛ nɔ yí wɛn mǐtɔn ganji?\n5 Nɔ Nyɔ́ Xomɛ, Bo Nɔ Lɛ́ Wlí Yɛ̌yi nú Mɛ. Hwɛhwɛ ɔ, é nyí nǔ e mǐ ɖɔ é wu wɛ mɛ lɛ nɔ yí wɛn mǐtɔn ganji ǎ, amɔ̌, lee mǐ ɖɔ gbɔn é wɛ nɔ zɔ́n. Enyi mǐ nyɔ́ xomɛ, wlí yɛ̌yi nú ye, bo lɛ́ ɖexlɛ́ ɖɔ nǔ yetɔn ɖu ayi mɛ nú mǐ tawun ɔ, é nɔ sù nukún yetɔn mɛ. Mǐ nɔ hɛn ye gannugánnú bonu ye na sè xó mǐtɔn ǎ; é nyɔ́ wà ɔ, mǐ nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ mɔ nǔ jɛ nǔ e wu ye ɖó linlin ɖé dó sinsɛn wu é mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mɛɖé lɛ nɔ ba na ɖɔ xó dó sinsɛn wu xá jonɔ ɖé ǎ. Mɛ ɖevo lɛ nɔ mɔ ɖɔ é kún sɔgbe bonu è na kan nǔ e mɛɖé lin dó Mawu wu é byɔ ɛ ó. É ɖò mɔ̌ có, é nɔ hu winnya nú mɛɖé lɛ ɖɔ è ni mɔ ye bonu ye ni ɖò Biblu xà wɛ, ɖò taji ɔ, kpo Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn ɖé kpo. Ðebǔ wɛ é na bo nyí ɔ, mǐ nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ mɔ nǔ jɛ lee nǔ cí nú ye é mɛ.—2 Tim. 2:24.\n6. Nɛ̌ mɛsɛ́dó Pɔlu ka ɖexlɛ́ ɖɔ emi sixu huzu sɔgbe xá ninɔmɛ ɖé gbɔn? Nɛ̌ mǐ ka sixu wà nǔ éɖɔhun gbɔn?\n6 Enyi mǐ zán xógbe lěhun lɛ, “Biblu,” “nǔɖiɖó,” “Mawu” alǒ “sinsɛn” nú mɛɖé, bɔ mɛ ɔ ma ka yí wǎn na ǎ vlafo ɔ, etɛ mǐ ka sixu wà? Mǐ sixu wà nǔ mɛsɛ́dó Pɔlu ɖɔhun, bo huzu alɔ ɖò lee ɖɔ xó xá ɛ gbɔn wɛ mǐ ɖè é mɛ. Hwenu e Pɔlu ɖò xó ɖɔ xá Jwifu lɛ wɛ é ɔ, é zán Mawuxówema ɔ. Amɔ̌, hwenu e é ɖò xó ɖɔ xá tamɛnúkplɔnmɛtɔ́ Glɛkinu e ɖò Aleopaji lɛ é wɛ é ɔ, é dlɛ́n alɔ dó Biblu tlɔlɔ ǎ. (Mɛ. 17:2, 3, 22-31) Nɛ̌ mǐ ka sixu wà nǔ Pɔlu ɖɔhun gbɔn? Enyi mǐ mɔ mɛ e ma ɖi nǔ nú Biblu ǎ é ɖé ɔ, é sixu nyɔ́ hugǎn ɖɔ mǐ ni ma dlɛ́n alɔ dó Biblu tlɔlɔ hwenu e mǐ ɖò xó ɖɔ xá ɛ wɛ é ó. Enyi a mɔ ɖɔ é cí ɖɔ mɛ ɔ kún ba ɖɔ mɛ ɖevo lɛ ni mɔ emi bonu emi ni ɖò Biblu xà wɛ kpo hwi kpo ó hǔn, tɛ́n kpɔ́n, bo ɖɔ xó dó Biblu jí ɖò ali e nu mɛ ɖevo lɛ ma na ɖó ayi wu ɖè ǎ é; a sixu xà n’i ɖò alokan alǒ tablɛti jí mɔ̌.\n7. Bo na dó wà nǔ lee Pɔlu wà gbɔn bɔ è tinmɛ ɖò 1 Kɔlɛntinu lɛ 9:20-23 lɛ mɛ é ɔ, etɛ é ka sixu byɔ ɖɔ mǐ ni wà?\n7 Nɔ Ðó Ayi Nǔ Wu, Bo Nɔ Ðótó Mɛ. Mǐ ɖó na tɛ́n kpɔ́n bo mɔ nǔ jɛ nǔ ɖěɖee nɔ zɔ́n bɔ mɛ e mǐ mɔ lɛ é nɔ lin nǔ gbɔn mɔ̌ é mɛ. (Nǔx. 20:5) Mǐ ni lɛ́ kpɔ́n kpɔ́ndéwú Pɔlu tɔn. É sù ɖò Jwifu lɛ tɛntin. É ɖò wɛn ɖɔ é huzu alɔ hwenu e é ɖò wɛn ɔ jla mɛ e ma nyí Jwifu ǎ lɛ é wɛ é, ɖó yedɛɛ lɛ tuùn nǔ kaka ɖé, alǒ ɖě dó Jehovah kpo Mawuxówema ɔ kpo wu ǎ. É sixu byɔ ɖɔ mǐ ni ba dò nú nǔɖe lɛ, alǒ kan nǔ byɔ mɛ e ko mɔ nǔ kpɔ́n, bo ɖò agun ɔ mɛ lɛ é ɖé lɛ, bo na dó sixu tuùn lee mɛ e ɖò fí e mǐ nɔ jla wɛn ɔ ɖè lɛ é nɔ lin nǔ gbɔn é.—Xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 9:20-23.\n8. Ðɔ ali e nu è sixu bɛ́ xóɖɔɖókpɔ́ ɖé dó Biblu jí ɖè é ɖokpo.\n8 Nǔ e gbé nya wɛ mǐ ɖè é wɛ nyí ɖɔ mǐ ni mɔ “mɛ e jonɔ [mǐ]tɔn yíyí jɛxa” lɛ é. (Mat. 10:11) Bo na dó kpéwú ɔ, mǐ ɖó na byɔ mɛ lɛ ɖɔ ye ni ɖɔ nǔ e ye lin é, enɛ gudo ɔ, mǐ na ɖótó ye ganji. Nɔví sunnu ɖé ɖò Angleterre, bo nɔ kan nǔ e mɛ lɛ lin dó lee è sixu ɖó xwédo awǎjijɛnɔ ɖé, kplɔ́n vǐ lɛ, alǒ ɖí xwi xá nǔagɔwaxámɛ gbɔn é wu é byɔ ye. Enyi é ɖótó ye gudo ɔ, é nɔ kanbyɔ ɖɔ: “Etɛ mi ka lin dó wěɖexámɛ elɔ e è ko wlan sín xwè ɖibla yì 2 000 ɖíe é wu?” Enɛ gudo ɔ, é nɔ ké Biblu nyikɔ cobo nɔ xà wemafɔ Biblu tɔn e sɔgbe xá ninɔmɛ ɔ é nú ye ɖò alokan tɔn jí ǎ.\nNǓ XÓ Ɔ NI BYƆ AYI MƐ NÚ MƐ LƐ\n9. Nɛ̌ mǐ ka sixu d’alɔ mɛ ɖěɖee ma nɔ ba na ɖɔ xó dó Mawu jí gbɔn mɔ̌ ǎ lɛ é gbɛn?\n9 Mǐ sixu bló bɔ xó ɔ na byɔ ayi mɛ nú mɛ ɖěɖee ma nɔ ba na ɖɔ xó dó Mawu jí gbɔn mɔ̌ ǎ lɛ é gbɔn xó ɖiɖɔ xá ye dó nǔ e ye yí wǎn na lɛ é jí gblamɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, nǔ e lɛlɛ̌ dó mǐ lɛ é nɔ jiwǔ nú mɛ gegě. Mǐ sixu ɖɔ nǔ lěhun ɖé: “Mi sixu ko tuùn ɖɔ nǔnywɛ xwitixwitizɔ́watɔ́ lɛ kpɔ́n nǔ e lɛlɛ̌ dó mǐ lɛ é gudo ɔ wɛ ye nɔ ɖè nǔ gegě tɔ́n. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mɛ e bló miklo lɛ é kpɔ́n dó tó wu, bɔ mɛ e bló kameláa lɛ é kpɔ́n dó nukún wu. Enyi mi lin tamɛ dó nǔ e lɛlɛ̌ dó mǐ lɛ é jí ɔ, etɛ mi ka nɔ lin? Mi lin ɖɔ hlɔnhlɔn jiwǔ ɖé, mɛɖé, alǒ nǔ ɖevo wɛ nyí tɔn bɔ ye tíìn à?” Mǐ ɖótó ye ganji gudo ɔ, mǐ sixu ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Ðó nǔdowatɔ́ lɛ kpɔ́n dó tó kpo nukún kpo wu wutu ɔ, mǐ sixu kanbyɔ mǐɖée ɖɔ mɛ̌ gɔ́n kplɔ́n nǔ ɖè wɛ ye ka ɖè à jí. Nǔ e xó lómílómí wlantɔ́ hwexónu tɔn ɖé wlan é dɔn mì tawun, é ɖɔ: ‘Mɛ e bló tó ɖó ta wu nú gbɛtɔ́ é na sè xó ǎ o? Mɛ e bló nukún ɖó ta wu nú gbɛtɔ́ é na mɔ nǔ ǎ o? . . . Éyɛ [wɛ] na nǔnywɛ gbɛtɔ́.’ Nǔnywɛ xwitixwitizɔ́watɔ́ ɖé lɛ wá gbeta ɖokpo ɔ kɔn.” (Ðɛh. 94:9, 10) Enɛ gudo ɔ, mǐ sixu xlɛ́ ye xóta ɖé ɖò jw.org® jí, ɖò xóta ɖebɔdoɖewu e nɔ nyí “Linlin E Mɛ lɛ Ðó Dó Fí E Gbɛ̀ ɔ Jɔ Sín É Wu É” é glɔ́. (Zǐn NǓKPLƆNMƐ BIBLU TƆN LƐ > NǓNYWƐ XWITIXWITI & BIBLU.) Alǒ mǐ sixu sɔ́ alɔnuwema La vie a-t-elle été créée? alǒ Cinq questions à se poser sur l’origine de la vie nú ye.\n10. Nɛ̌ mǐ ka sixu bɛ́ xóɖɔɖókpɔ́ ɖé xá mɛ e ma nɔ ba na ɖɔ xó dó Mawu jí ǎ é ɖé gbɔn?\n10 Mɛ gegě nɔ ba sɔgudo ɖagbe hugǎn ɖé. É ɖò mɔ̌ có, mɛ gegě nɔ ɖi xɛsi ɖɔ è na sú kún dó nú ayikúngban ɔ, alǒ mɛɖé kún sɔ́ na nɔ jí ó. Nukúnkpénuwutɔ́ tomɛyitɔ́ ɖé ɖò Norvège bo ɖɔ ɖɔ hwɛhwɛ ɔ, mɛ ɖěɖee ma nɔ ba na ɖɔ xó dó Mawu jí ǎ lɛ é nɔ ɖò gbesisɔmɛ, bo na ɖɔ xó dó ninɔmɛ gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ jí. É dó gbè nú mɛ lɛ gudo ɔ, é nɔ kanbyɔ ye ɖɔ: “Mi ka lin ɖɔ mǐ sixu ɖó nukún sɔgudo ɖagbe hugǎn ɖé à? Toxóɖɔtɔ́ lɛ, nǔnywɛ xwitixwitizɔ́watɔ́ lɛ, alǒ mɛ ɖevo ɖě wɛ na nyí tɔn bɔ nǔ na nyí mɔ̌ à?” É ɖótó ye ganji gudo ɔ, é nɔ xà wemafɔ Biblu tɔn e ɖɔ xó dó sɔgudo ɖagbe hugǎn ɖé wu é nú ye, alǒ é nɔ ɖɔ xó d’ewu nú ye. Akpá e Biblu dó ɖɔ ayikúngban ɔ na nɔ ayǐ kaka sɔyi, bɔ mɛ ɖagbe lɛ na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖ’eji é nɔ jiwǔ nú mɛɖé lɛ.—Ðɛh. 37:29; Nǔt. 1:4.\n11. Etɛwu mǐ ka ɖó na tɛ́n kpɔ́n bo na nɔ zán wlɛnwín vovo lɛ? Lee Hlɔmanu lɛ 1:14-16 ɖɔ gbɔn é ɔ, nɛ̌ mǐ ka sixu wà nǔ Pɔlu ɖɔhun gbɔn?\n11 Mǐ ɖó na nɔ zán wlɛnwín vovo lɛ xá mɛ ɖěɖee mǐ nɔ mɔ lɛ é. Etɛwu? Ðó mǐ bǐ wɛ gbɔn vo. Nǔ e dɔn mɛ ɖě é sixu nɔ ma dɔn mɛ ɖevo. Mɛɖé lɛ sixu nɔ ma ba na ɖɔ xó dó Mawu alǒ Biblu jí, bɔ mɛ ɖevo lɛ ka na ba na ɖɔ xó dó xóta enɛ lɛ jí tawun. Ðò ninɔmɛ lɛ bǐ mɛ ɔ, mǐ ɖó na nɔ gbɔn ali e hun nú mǐ lɛ é sín yɛkan mɛ bo na nɔ ɖɔ xó nú gbɛtɔ́ alɔkpa lɛ bǐ. (Xà Hlɔmanu lɛ 1:14-16.) Nǔgbo ɔ, mǐ ɖó na hɛn dó ayi mɛ ɖɔ Jehovah wɛ nɔ bló bɔ nǔgbo ɔ nɔ sù ɖò ayi mɛ nú ayijlɔjlɔnɔ lɛ.—1 Kɔ. 3:6, 7.\nNǓGBO Ɔ MÍMÁ XÁ AZÍINU LƐ\nWɛnjlatɔ́ Axɔ́suɖuto ɔ tɔn gegě nɔ dó xɔ́ntɔn mɛ ɖevo ɖěɖee gosin tò e mɛ mɛ lɛ ma nɔ ba sinsɛnxó ɖè ǎ é mɛ é, bo nɔ má nǔnywɛ Biblu tɔn e nyɔ́ zán é xá ye. (Kpɔ́n xóta nǔkplɔnkplɔn tɔn 30gɔ́ ɔ, akpáxwé 12-13)\n12. Etɛ mǐ ka sixu wà bɔ xó mǐtɔn na dɔn Azíinu e ma nɔ lin ɖɔ Gbɛɖotɔ́ ɖé tíìn ǎ lɛ é?\n12 Gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ ɔ, wɛnjlatɔ́ gegě nɔ xò gò mɛ e gosin Azíi lɛ é, ye nɔ lɛ́ mɔ mɛ ɖěɖee nɔ nɔ fí e acɛkpikpa lɛ ɖó dogbó nú sinsɛn sín azɔ̌ lɛ ɖè lɛ é ɖé lɛ. Ðò Azíi sín tò gegě mɛ ɔ, gegě mɛ lɛ tɔn nɔ lin nǔ kpɔ́n gbeɖé ɖɔ Gbɛɖotɔ́ ɖé ka tíìn à alǒ gbɔ à jí ǎ. Mɛɖé lɛ nɔ ba nǔ dò, bɔ nú è xwlé Biblu kplɔnkplɔn ye tlɔlɔ ɔ, ye nɔ yí gbè, amɔ̌ ɖò bǐbɛ̌mɛ ɔ, mɛ ɖevo lɛ nɔ xò nǔ kpɔ́n dó nǔ yɔyɔ̌ lɛ kpinkplɔn wu. Nɛ̌ mǐ ka sixu bló gbɔn, bo ɖɔ xó bɔ é na byɔ ayi mɛ nú ye? Wɛnjlatɔ́ e ko mɔ nǔ kpɔ́n é ɖé lɛ ko bɛ́ xóɖiɖɔ sín xó vláfó ɖé jí b’ɛ kpa ye. Ye xlɛ́ mɛ lɛ ɖɔ nǔ yetɔn ɖu ayi mɛ nú emi; enɛ gudo ɔ, ye xlɛ́ ye ɖò hwenu e é jɛxa dó é ɖɔ enyi ye jɛ nǔgbododó Biblu tɔn lɛ zán jí ɔ, gbɛ̀ yetɔn na kpɔ́n te.\n13. Etɛ ka sixu d’alɔ mɛ lɛ bɔ nǔkplɔnmɛ Biblu tɔn lɛ na ɖu ayi mɛ nú ye? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò akpa ɔ jí é.)\n13 Ðò bǐbɛ̌mɛ ɔ, nǔnywɛ e ɖò Biblu mɛ é wɛ nɔ sù mɛ gegě nukúnmɛ. (Nǔt. 7:12) Ðò New York ɔ, nɔví nyɔnu e nɔ ba mɛ ɖěɖee nɔ dó Mandarin-gbè lɛ é kpɔ́n é ɖé ɖɔ: “Un nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ ɖexlɛ́ mɛ lɛ ɖɔ nǔ yetɔn ɖu ayi mɛ nú mì, bo nɔ lɛ́ ɖótó ye. Enyi un mɔ ɖɔ jonɔ yɔyɔ̌ ɖé wɛ ɔ, un sixu kanbyɔ ɖɔ: ‘Nɛ̌ mi ka bló gbɔn bo sɛ̀ tɛn wá fí? Mi ka mɔ azɔ̌ ɖé à? Mɛ e ɖò xá mitɔn mɛ lɛ é ka nɔ wà nǔ xá mi ganji à?’” Hweɖelɛnu ɔ, enɛ nɔ hun ali n’i bɔ é nɔ xwlé nǔkplɔnmɛ Biblu tɔn ɖé ye. Ðò hwenu e é jɛxa dó é ɔ, nɔví nyɔnu ɔ sixu ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Bo na dó ɖó kancica ɖagbe ɖé xá mɛ lɛ ɔ, etɛ ka sixu zɔ́n bɔ mi lin? Un ka sixu xlɛ́ mi nǔnywɛxó ɖé ɖò Biblu mɛ à? É ɖɔ: ‘È bɛ́ jlɛ hǔn, è hun ali nú tagba nɛ; è bo yawǔ ɖè afɔ sín mɛ cobonu hun na bɛ́.’ Mi ka lin ɖɔ wěɖexámɛ enɛ sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖó kancica ɖagbe ɖé xá mɛ ɖevo lɛ à?” (Nǔx. 17:14) Xóɖɔɖókpɔ́ mɔhun sixu zɔ́n bɔ mǐ na ɖó ayi mɛ e ba na kplɔ́n nǔ d’eji lɛ é wu.\n14. Nɛ̌ nɔví sunnu e ɖò Zǎnzǎnhweji Azíi tɔn é ɖé ka nɔ d’alɔ mɛ ɖěɖee nɔ ɖɔ ɖɔ emi kún ɖi nǔ nú Mawu ó lɛ é gbɔn?\n14 Mɛ ɖěɖee nɔ ɖɔ ɖɔ emi kún ɖi nǔ nú Mawu ó lɛ é ka ló? Nɔví sunnu e ko mɔ nǔ kpɔ́n tawun ɖò wɛn jijla mɛ ɖěɖee ma nɔ ba sinsɛnxó ǎ, bo nɔ nɔ Zǎnzǎnhweji Azíi tɔn lɛ é linu é ɖé tinmɛ ɖɔ: “Ðò kpaa mɛ ɔ, nú ayǐ ɔ jí nu ɖé ɖɔ ‘Un ɖi nǔ nú Mawu ǎ’ ɔ, ɖiɖɔ wɛ é ɖè ɖɔ emi kún nɔ sɛn nǔmɛsɛn xá ɔ mɛ tɔn lɛ ó. Enɛ wu ɔ, un nɔ yí gbè nú ye ɖɔ nǔmɛsɛn lɛ ɔ, gbɛtɔ́ lɛ wɛ nɔ bló gegě yetɔn, bɔ ye kún nyí nǔjɔnǔ ɖé ó. Un nɔ yawǔ xà Jelemíi 16:20, é ɖɔ: ‘Gbɛtɔ́ ɖó na bló nǔmɛsɛn ǎ. Nǔ e é bló lɛ nyí Mawu ǎ.’ Un nɔ wá kanbyɔ ɖɔ: ‘Nɛ̌ mǐ ka sixu tuùn Mawu nǔgbo ɔ ɖó vo nú nǔmɛsɛn e gbɛtɔ́ bló lɛ é gbɔn?’ Un nɔ ɖótó ye ganji bo nɔ wá xà Ezayíi 41:23, é ɖɔ: ‘Mi ɖɔ nǔ e ɖò na wá jɛ wɛ é nú mǐ; enɛ ɔ, mǐ na tuùn ɖɔ mi lɔ ɔ Mawu wɛ mi nyí.’ Enɛ gudo ɔ, un nɔ xlɛ́ ye kpɔ́ndéwú ɖé dó lee Jehovah ɖɔ sɔgudo ɖ’ayǐ gbɔn é wu.”\n15. Etɛ kpɔ́ndéwú nɔví sunnu e ɖò Zǎnzǎnhweji Azíi tɔn é ɖé tɔn ka sixu kplɔ́n mǐ?\n15 Nɔví sunnu ɖé ɖò Zǎnzǎnhweji Azíi tɔn, bo nɔ zán wlɛnwín elɔ ɖò mɛbakpɔ́n tɔn lɛ hwenu. É ɖɔ: “Un nɔ xlɛ́ ye kpɔ́ndéwú e xlɛ́ nǔnywɛ Biblu tɔn, jijɛnu nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn lɛ tɔn kpo sɛ́n ɖěɖee nɔ xlɛ́ ali nǔ lɛ ɖò wɛkɛ ɔ mɛ lɛ é kpo lɛ é. Enɛ gudo ɔ, un nɔ xlɛ́ ye lee nǔ enɛ lɛ bǐ ɖexlɛ́ ɖɔ Gbɛɖotɔ́ ɖé tíìn, bo lɛ́ ɖó nǔnywɛ gbɔn é. Enyi mɛɖé ɖɔ ɖɔ nǔ sixu nyí mɔ̌ nǔgbo ɔ, un nɔ jɛ nǔ e Biblu ɖɔ dó Jehovah wu é xlɛ́ ɛ jí.”\n16. Sɔgbe kpo Eblée lɛ 11:6 kpo ɔ, etɛwu Biblu kplɔntɔ́ lɛ ka ɖó na ɖó nǔɖiɖi nú Mawu kpo Biblu kpo? Nɛ̌ mǐ ka sixu d’alɔ ye bɔ ye na kpéwú gbɔn?\n16 Enyi mǐ ɖò Biblu kplɔ́n xá mɛ ɖěɖee ma nɔ ba sinsɛnxó ǎ lɛ é wɛ ɔ, mǐ ɖó na nɔ ɖò nǔ e ye ɖi ɖɔ Mawu tíìn é hɛn lidǒ wɛ. (Xà Eblée lɛ 11:6.) Mǐ ɖó na lɛ́ d’alɔ ye bɔ ye na hɛn nǔɖiɖi e ye ɖó nú Biblu é lidǒ. Enɛ sixu byɔ ɖɔ mǐ ni nɔ vɔ́ nǔkplɔnmɛ ɖé lɛ ɖɔ azɔn gegě. Ðò nǔkplɔnkplɔn ɖokpo ɖokpo hwenu ɔ, é sixu byɔ ɖɔ mǐ ni nɔ ɖɔ xó dó kúnnuɖenú e xlɛ́ ɖɔ Biblu nyí Xó Mawu tɔn lɛ é jí. Mǐ sixu ɖɔ xó dó nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn e jɛnu lɛ é, lee Biblu sɔgbe ɖò nǔnywɛ xwitixwiti kpo hwenuxó kpo linu gbɔn é, alǒ nǔnywɛ Biblu tɔn e nyɔ́ zán lɛ é jí klewun.\n17. Lè tɛ wanyiyi mǐtɔn ka sixu hɛn wá nú mɛ lɛ?\n17 Mǐ nɔ d’alɔ mɛ lɛ bɔ ye nɔ huzu ahwanvu Klisu tɔn gbɔn wanyiyi ɖiɖexlɛ́ ye gblamɛ, enyi ye nyí sinsɛnnɔ alǒ gbɔ ɔ nɛ. (1 Kɔ. 13:1) Enyi mǐ ɖò nǔ kplɔ́n ye wɛ ɔ, mǐ nɔ xlɛ́ ye ɖɔ Mawu yí wǎn nú mǐ, bo ba ɖɔ mǐ lɔ ni yí wǎn nú emi. Xwewu xwewu tɛgbɛ ɔ, mɛ e ma nɔ ba sinsɛnxó sɔmɔ̌ alǒ ɖebǔ ǎ lɛ é afatɔ́n mɔkpan wɛ nɔ bló baptɛm, ɖó ye kplɔ́n bo yí wǎn nú Mawu wutu. Enɛ wu ɔ, nɔ ɖó linlin e sɔgbe é, bo nɔ xlɛ́ mɛ alɔkpa lɛ bǐ ɖɔ nǔ yetɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú emi. Nɔ ɖótó ye. Nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ mɔ nǔ jɛ ninɔmɛ yetɔn mɛ. Kplɔ́n ye bonu ye ni huzu ahwanvu Klisu tɔn gbɔn kpɔ́ndéwú towe gblamɛ.\nNɛ̌ mǐ ka sixu nɔ ɖó linlin e sɔgbe é ɖé ɖò sinsɛnzɔ́ mǐtɔn mɛ gbɔn?\nNɛ̌ mǐ ka sixu bló gbɔn bɔ xó ɔ na byɔ ayi mɛ nú mɛ e ma nɔ ba sinsɛnxó ǎ lɛ é?\nEtɛwu mǐ ka ɖó na má nǔgbo ɔ xá mɛ e mǐ nɔ xò gò lɛ é bǐ?\nHAN 76 Nɛ̌ Nǔ Nɔ Cí nú We?\n^ akpá. 5 Mǐ sixu nɔ xò gò mɛ e ma ba sinsɛnxó ǎ lɛ é dìn hú ɖ’ayǐ tɔn. Xóta elɔ ɖɔ xó dó lee mǐ sixu má nǔgbo Biblu tɔn lɛ xá ye gbɔn é, kpo lee mǐ sixu d’alɔ ye bɔ ye na ɖeji dó Biblu wu, bo lɛ́ ɖó nǔɖiɖi nú Jehovah Mawu gbɔn é kpo jí.\n^ akpá. 1 Sɔgbe xá gbeɖiɖó lɛ ɔ, tò enɛ lɛ ɖé lɛ ɖíe: Albanie, Allemagne, Australie, Autriche, Azerbaïdjan, Canada, Chine, Corée du Sud, Danemark, Espagne, France, Hong Kong, Irlande, Israël, Japon, Norvège, Pays-Bas, République Tchèque, Royaume-Uni, Suède, Suisse kpo Vietnam kpo.\n^ akpá. 2 TINMƐ ÐÉ LƐ: Ðò xóta elɔ mɛ ɔ, xógbe mɛ e ma nɔ ba sinsɛnxó ǎ lɛ é ɖò gesí dó mɛ ɖěɖee ma ɖò sinsɛn ɖě mɛ ǎ lɛ é, alǒ mɛ e ma ɖi nǔ nú Mawu ǎ lɛ é wɛ.\n^ akpá. 54 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Nɔví sunnu ɖé ɖò kúnnu ɖè nú dotóo gbɛ̌ tɔn wɛ, bɔ éyɛ wá ɖò Tuto Biblu Kplɔnkplɔn Ðò Ɛntɛnɛti Jí Tɔn mǐtɔn kíjé wɛ.


GBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Bikol Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Digor Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kabiye Karen (S'gaw) Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngangela Nias Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyaneka Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ourdou Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Rutooro Samoa-Gbè Sango Saramacca-Gbè Sena Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tonga-Gbè Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Zandé Zoulou Île Salomon-Gbè\n“HǓN ɔ sixu yì, amɔ̌, nya Chine-nu ɔ ni nɔte!” Nǔ e Alexandra sè vlíwún hwenu e é ɖò ayijinjɔn ɖò hǔn ɖé mɛ bo jló na d’asá dogbó e ɖò Tofɔligbé Amɛlika tɔn sín tò wè tɛntin é nɛ. É jɛte bo na yì kpɔ́n nǔ e ɖò jijɛ wɛ é bo mɔ bɔ nya Chine-nu ɖé tɛnkpɔn bo ɖò Espagne-Gbè dó wɛ bacabaca bo na dó ɖɔ nǔ e wu é ɖò ninɔmɛ syɛnsyɛn enɛ mɛ é nú dogbócɔ́tɔ́ lɛ ɖokpo. Ðó Alexandra nɔ yì Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ sín kplé ɖò Chine-Gbè mɛ wutu ɔ, é yí gbè bo na sè gbè nú nya ɔ.\nNya ɔ ɖɔ ɖɔ sɛ́n na gbè emi bɔ emi na nɔ tò ɔ mɛ, amɔ̌ lé è fin wema emitɔn lɛ kpo akwɛ emitɔn kpo dó emi. Ðò bǐbɛ̌mɛ ɔ, kponɔ ɔ yí gbè nú xó e é ɖɔ é ǎ bo tlɛ lin ɖɔ gbɛtɔ́ fin gbé wɛ Alexandra ja. Gudo mɛ ɔ, é wá yí gbè nú xó e nya ɔ ɖɔ lɛ é, amɔ̌, é ɖɔ ɖɔ nya ɔ ɖó na sú akwɛ ɖé ɖó wema e é ma ɖó ǎ é wu. Ðó é ma ɖó akwɛ ɖě ǎ wutu ɔ, Alexandra nya ɖɔ̌la Amɛlika tɔn 20 (caki 12 mɔ̌) n’i. Nya ɔ tuùn lee é na dó gbè tɔn ɛ gbɔn é ǎ, bo ɖɔ emi na sú axɔ ɛ hú ɖɔ̌la Amɛlika tɔn 20 ɔ. Alexandra tinmɛ n’i ɖɔ emi kún ɖò ajɔ ɖé ba ɖò así tɔn wɛ ó; lé é víví nú emi ɖɔ emi d’alɔ ɛ ɖó nǔ e sɔgbe bɔ emi ɖó na bló é nɛ. É sɔ́ wema junjɔn Biblu jí ɖé lɛ nú nya ɔ bo dó wusyɛn lanmɛ n’i ɖɔ é ni kplɔ́n Biblu xá Kúnnuɖetɔ́ lɛ.\nEnyi è sè bɔ è nyɔ́ xomɛ dó jonɔ lɛ wu gbɔn mɔ̌ ɔ, é nɔ hun xomɛ nú mɛ tawun, bɔ é ɖò wɛn ɖɔ mɛ e nyí sinsɛnnɔ lɛ é kpo mɛ e ma ɖò sinsɛn ɖě mɛ ǎ lɛ é kpo bǐ wɛ nɔ wà mɔ̌. A ka na ɖò gbesisɔmɛ bo na zé hwiɖée jó bo nyɔ́ xomɛ dó mɛ ɖevo lɛ wu gbɔn mɔ̌ à? Nùkanbyɔ enɛ ɖò taji, ɖó Jezu ɖɔ: “Nùnamɛ nɔ dó xomɛhunhun nú mɛ hú nǔyiɖòmɛsí.” (Mɛsɛ́dó 20:35) Nǔ ɖokpo ɔ wɛ é lɛ́ nyí ɖò nùnywɛ xwitixwiti linu ɖó dobanunǔtɔ́ lɛ mɔ ɖɔ enyi è na nǔ mɛ ɔ, é nɔ wà ɖagbe nú mɛɖesunɔ. Mi nú mǐ ni kpɔ́n ali e nu é nɔ nyí mɔ̌ ɖè lɛ é.\n“MƐ E NƆ NA NǓ MƐ KPODO XOMƐHUNHUN KPO É”\nKúnnuɖenú xlɛ́ ɖɔ hwɛhwɛ ɔ, kancica nɔ ɖò nùnamɛ kpo awǎjijɛ kpo tɛntin tawun. Mɛsɛ́dó Pɔlu wlan ɖɔ: “Mawu yí wǎn nú mɛ e nɔ na nǔ mɛ kpodo xomɛhunhun kpo é.” Klisanwun ɖěɖee hun alɔ dó na nǔ nùɖitɔ́ hàtɔ́ yetɔn lɛ dó d’alɔ ye ɖò wuvɛ̌ yetɔn lɛ mɛ é wu ɖɔ xó dó wɛ é ɖè. (2 Kɔlɛntinu lɛ 8:4; 9:7) Pɔlu xlɛ́ nyì wɛn ɖɔ hwɛjijɔ e wu nɔví sunnu enɛ lɛ kpo nɔví nyɔnu enɛ lɛ kpo ɖó awǎjijɛ é wɛ nyí ɖɔ ye kpéwú bo na nǔ mɛ ɖevo lɛ lobo lɛ́ d’alɔ ye.\nNugbǒ ɔ, sɔgbe kpo dobanunǔ ɖé kpo ɔ, nùnamɛ nɔ zɔ́n bɔ “fɔn sín akpáxwé ɖěɖee cá kàn xá awǎjijɛ, xɔ́ntɔn zunzun kpo jiɖiɖe kpo lɛ é nɔ w’azɔ̌ ganji bo nɔ zɔ́n bɔ nukúnmɛ mɛtɔn nɔ hɔ́n.” Dobanunǔ ɖevo xlɛ́ ɖɔ “akwɛ nina mɛ ɖevo nɔ hɛn awǎjijɛ wá nú nùnamɛtɔ́ lɛ hú hwenu e ye zán dó yeɖée wu é.”\nÉ ka ko cí nú we kpɔ́n ɖɔ, ɖó ninɔmɛ towe wutu ɔ, a kún sixu wà nǔ kaka ɖé ó wɛ à? Nugbǒ ɔ wɛ nyí ɖɔ mɛ bǐ sixu mɔ awǎjijɛ e è nɔ mɔ hwenu e è “na nǔ mɛ kpodo xomɛhunhun kpo” é. É byɔ ɖɔ nùnina ɔ ni d’agba dandan ǎ, loɔ, linlin ɖagbe e sísɛ́ mɛ é wɛ ɖò taji. Ðokpo ɖò Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ mɛ wlan xó elɔ sɛ́dó mɛ e ɖè xójlawema elɔ tɔ́n lɛ é, kpo nùnina ɖé kpo bo ɖɔ: “Nú xwè mɔkpan ɔ, un kpéwú bo sɔ́ akwɛ nabi ɖé dó gbàví nùnina tɔn mɛ ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn mɛ ǎ.” Amɔ̌, é ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Jehovah Mawu na nǔ mì hugǎn nǔ e un na é. . . . É na cɛ́ nú mi nú blǒ e mi bló bɔ un sixu na nǔ dó nɔ gudo nú azɔ̌ Jehovah tɔn é.”\nÉ ɖò wɛn ɖɔ é kún nyí akwɛ kɛɖɛ wɛ è nɔ na mɛ ó. È sixu lɛ́ na nǔ mɛ ɖò ali gègě ɖevo lɛ nu.\nNÙNAMƐ NƆ WÀ ÐAGBE NÚ AGBAZA\nNùnamɛ nɔ wà ɖagbe nú hwi kpo mɛ ɖevo lɛ kpo\nBiblu ɖɔ: “Mɛ e nɔ nyɔ́ xomɛ dó mɛ wu ɔ, éɖée wɛ é wà ɖagbe na; mɛ e ka nɔ xò daka ɔ, éɖée wu wà nyanya dó wɛ é ɖè.” (Nùnywɛxó 11:17) Mɛ e nɔ nyɔ́ xomɛ lɛ é nɔ hun alɔ dó na nǔ mɛ, bo nɔ ɖò gbesisɔmɛ bo na zé yeɖée jó gbɔn hwenu yetɔn zinzan, hlɔnhlɔn yetɔn zinzan, nukún kpíkpé dó mɛ ɖevo lɛ wu kpo nǔ ɖevo lɛ kpo gblamɛ. Gbɛ̀ zinzan gbɔn mɔ̌ nɔ hɛn lè wá nú ye ɖò ali gègě nu, bɔ taji ɖokpo wɛ nyí ɖɔ xomɛnyínyɔ́ mɔhun nɔ wà ɖagbe nú agbaza yetɔn.\nDobanunǔ xlɛ́ ɖɔ azɔn kɛ́ncɛ́nkɛ́ncɛ́n kún nɔ ɖedó mɛ ɖěɖee nɔ sɔ́ jlǒ dó d’alɔ mɛ ɖevo lɛ é ó, ye ka nɔ lɛ́ jɛ linkpɔ́nzɔ́n gbɔn mɔ̌ ǎ. Ðò kpaà mɛ ɔ, ye nɔ ɖó lanmɛ syɛn hunsin ɖagbe. Alɔ hunhun dó na nǔ mɛ tlɛ nɔ d’alɔ mɛ ɖěɖee ɖò azɔn jɛmagbɔ jɛ wɛ lɛ é ɖé lɛ, ɖi azɔn syɛnsyɛn e nɔ hu agbaza sín wǔjɔnú lɛ é alǒ SIDA zɔn, bɔ ye nɔ mɔ yeɖée mɛ kpɛɖé. Kúnnuɖenú lɛ́ xlɛ́ ɖɔ ahannumunɔ ɖěɖee ko ɖò ahan jó dó wɛ, bo nɔ d’alɔ mɛ ɖevo lɛ é sín linkpɔ́n nɔ ɖekpo tawun, b’ɛ sixu lɛ́ zɔ́n bɔ ye na nyì alɔ nú ahannumu.\nNǔ e wu nǔ nyí mɔ̌ é wɛ nyí ɖɔ, è ɖɔ ɖɔ “wuvɛ̌sexámɛ, mɛɖée zízé jó dó mɛ ɖevo lɛ tamɛ gɔ́ nú xomɛnyínyɔ́ nɔ zɔ́n bɔ è nɔ ɖè linlin masɔgbe lɛ kpò.” Nùnamɛ sixu lɛ́ zɔ́n bɔ è ɖè linkpɔ́nzɔ́n kpo hunyiji-hunwadozɔn kpo kpò. Enyi mɛ ɖěɖee asú yetɔn kú alǒ asì yetɔn kú lɛ é nɔ d’alɔ mɛ ɖevo lɛ ɔ, linkpɔ́nzɔ́n nɔ yawu jó ye dó.\nNǔxokpɔ́n ɖebǔ ɖ’emɛ ǎ. Nùnamɛ na wà ɖagbe nú we.\nNÙNAMƐ NƆ ZƆ́N BƆ MƐ ÐEVO LƐ LƆMƆ̌ NƆ NA NǓ MƐ\nJezu dó wusyɛn lanmɛ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ: “Mi na nǔ mɛ, enɛ ɔ, Mawu na na nǔ mi lɔmɔ̌. É ka wá ja mitɔn ɔ na mi gbé ɔ, é na jlɛ́ ganji, bo na húnhún, bo na zín, bɔ é na túnflá, bɔ é na sɔ́ dó así nú mi; ɖó nǔ e mi dó jlɛ́ nǔ nú mɛ ɔ wɛ Mawu na dó jlɛ́ nú mi lɔmɔ̌.” (Luki 6:38) Enyi a na nǔ mɛ ɔ, é nɔ sísɛ́ mɛ ɖevo lɛ bɔ ye nɔ ɖè lee é sù nukún yetɔn mɛ gbɔn é xlɛ́ lobɔ ye lɔ nɔ huzu nùnamɛtɔ́. Mɔ̌ mɛ ɔ, nùnamɛ nɔ hun ali nú nǔwaɖókpɔ́ kpo xɔ́ntɔn zunzun kpo.\nNùnamɛ nɔ hun ali nú nǔwaɖókpɔ́ kpo xɔ́ntɔn zunzun kpo\nDobanúnǔtɔ́ ɖěɖee nɔ ba dò nú lee gbɛtɔ́ lɛ nɔ wà nǔ xá yeɖée lɛ gbɔn é ɖ’ayi wu ɖɔ “mɛ ɖěɖee nɔ ɖè xomɛnyínyɔ́ xlɛ́ hwɛhwɛ lɛ é nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ bɔ ye lɔ nɔ wà mɔ̌.” Nugbǒ ɔ, “xomɛnyínyɔ́ núwiwa e jiwǔ lɛ é xixa kpowun nɔ zɔ́n bɔ mɛ lɛ nɔ huzu nùnamɛtɔ́ d’eji.” Enɛ wu ɔ, sɔgbe kpo dobanunǔ ɖé kpo ɔ, “mɛ e ɖò gbɛ̌kplékplé ɖé mɛ lɛ é ɖokpo ɖokpo sixu nyí kpɔ́ndéwú nú gbɛtɔ́ kanweko mɔkpan, có ye mɛ ɖé lɛ ka sixu nɔ ma tuùn yeɖée alǒ mɔ yeɖée kpɔ́n.” Ðò xógbe ɖevo mɛ ɔ, xomɛnyínyɔ́ núwiwa ɖokpo géé sixu zɔ́n bɔ mɛ e ɖò gbɛ̌kplékplé ɖé mɛ lɛ é ɖokpo ɖokpo jɛ xomɛ nyɔ́ jí ɖebɔdoɖewu. É na jló we ɖɔ a ni nɔ gbɛ̌kplékplé mɔhun ɖé mɛ à cé? Ɛɛn, enyi mɛ gègě nɔ na nǔ mɛ hwɛhwɛ ɔ, é nɔ hɛn nyɔna ɖaxó lɛ wá.\nMǐ mɔ kpɔ́ndéwú e ɖè nǔ ɖagbe enɛ xlɛ́ é ɖokpo ɖò Floride, États-Unis. Gbɛ̌ta Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn ɖé sɔ́ yeɖée jó bo na d’alɔ mɛ lɛ ɖò adlà ɖé gudo. Hwenu e ye ɖò te kpɔ́n azɔwanú e ye na zán dó vɔ́ xwé ɖé blóɖó é ɔ, ye ɖ’ayi wu ɖɔ mɛ e ɖò xwé ɔ kpá lɛ é ɖokpo sín dǒ mu, bɔ ye sɔ́ yeɖée jó bo vɔ́ dǒ ɔ mɛ n’i. Ðò táan kpɛɖé gudo ɔ, nya ɔ wlan wema ɖé sɛ́dó hɔnkàn Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn bo ɖɔ d’emɛ ɖɔ: “É sù nukún ce mɛ bɔ un sixu wɔn kpɔ́n ǎ. Mɛ enɛ lɛ wɛ nyí mɛ ɖěɖee nyɔ́ xomɛ hugǎn bɔ un xò gò kpɔ́n ɖò gbɛ̀ ce mɛ é.” Nǔ enɛ e sù nukún tɔn mɛ é zɔ́n bɔ é sɛ́ nùnina ɖaxó ɖé dó bá dó nɔ gudo nú nǔ e é ylɔ ɖɔ azɔ̌ jiwǔ Kúnnuɖetɔ́ lɛ tɔn é.\nXWEDÓ KPƆ́NDÉWÚ NÙNAMƐTƆ́ ÐAXÓ HUGǍN Ɔ TƆN\nNǔ e nùnywɛ xwitixwiti sín dobanunǔ nukúnɖeji ɖé mɔ é wɛ nyí ɖɔ: “Gbɛtɔ́ lɛ nɔ jló na d’alɔ mɛ ɖevo lɛ.” Dobanunǔ ɔ xlɛ́ ɖɔ: “Yɔkpɔvu lɛ nɔ ko jɛ xomɛnyínyɔ́ ɖexlɛ́ jí cobo tlɛ nɔ wá jɛ xó ɖɔ jí.” Etɛwu nǔ ka nyí mɔ̌? Biblu na xósin ɔ bo ɖɔ ɖɔ è dá gbɛtɔ́ lɛ ɖó ‘akpajlɛ Mawu tɔn mɛ’, enɛ wɛ nyí ɖɔ ye ɖó jijɔ dòdó Mawu tɔn lɛ.—Bǐbɛ̌mɛ 1:27.\nNùnamɛ nyí ɖokpo ɖò jijɔ jiwǔ Gbɛɖotɔ́ mǐtɔn, Jehovah Mawu tɔn lɛ mɛ. É na gbɛ̀ kpo nǔ ɖebǔ e sín hudo mǐ ɖó bo na nɔ awǎjijɛ mɛ é kpo mǐ. (Mɛsɛ́dó 14:17; 17:26-28) Mǐ sixu tuùn Tɔ́ mǐtɔn jixwé tɔn ɔ kpo linlin ɖagbe e é ɖó dó mǐ wu lɛ é kpo gbɔn Xó tɔn Biblu ɔ kpinkplɔn gblamɛ. Wema enɛ ɖexlɛ́ ɖɔ Mawu ko sɔnǔ nú nǔ ɖěɖee na zɔ́n bɔ mǐ na ɖó awǎjijɛ ɖò sɔgudo lɛ é. * (1 Jaan 4:9, 10) Ðó Jehovah Mawu wɛ nyí jɔtɛn nùnamɛ tɔn, bo dá we ɖó akpajlɛ éɖesu tɔn mɛ wutu ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ, nú a nɔ wà nǔ Mawu ɖɔhun bo nɔ na nǔ mɛ ɔ, é na nyí ɖagbe nú we bɔ nǔ towe na lɛ́ nyɔ́ nukún tɔn mɛ.—Eblée lɛ 13:16.\nA flín Alexandra e xó mǐ ɖɔ ɖò xota elɔ sín bǐbɛ̌mɛ é à? Nɛ̌ nǔ lɛ ka wá yì gbɔn? Mɛ e ɖò mɔ̌to ɔ mɛ xá ɛ é ɖé tlɛ ɖɔ jí gbě wɛ é sɔ́ akwɛ tɔn nyì dó, amɔ̌, hwenu e mɔ̌to ɔ nɔte ɖò toxo e mɛ ye xwè é ɔ, nya e é d’alɔ é ylɔ xɔ́ntɔn tɔn lɛ lobo ɖeɖɛ ɖɔ̌la Amelika tɔn 20 e sín axɔ é ɖu é tlolo. Hú mɔ̌ ɔ, nya ɔ wà nǔ e Alexandra ɖɔ n’i é lobo jɛ Biblu kplɔ́n jí. Kpo awǎjijɛ kpo wɛ Alexandra lɛ́ wá xò gò è ɖò kpléɖókpɔ́ ɖaxó Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn e è bló dó Chinu-Gbè mɛ ɖò Pérou é ɖé jí. Bo na dó dokú nú Alexandra ɖó nǔ e é wà n’i lɛ é bǐ wu ɔ, nya ɔ ylɔ é kpo mɛ ɖěɖee dó hǔn xá ɛ wá kpléɖókpɔ́ ɔ lɛ é kpo dó nùbaɖutɛn tɔn.\nNǔ nina mɛ ɖevo lɛ kpo alɔdido ye kpo nɔ hɛn awǎjijɛ ɖaxó wá. Bɔ enyi a d’alɔ mɛɖé bonu é tuùn Jehovah Mawu e nyí jɔtɛn nùnina ɖagbe lɛ bǐ tɔn é ɔ, awǎjijɛ ɔ nɔ tlɛ hú mɔ̌. (Jaki 1:17) A ka ɖò lè ɖěɖee nùnamɛ alɔkpa enɛ nɔ hɛn wá lɛ é sín vivǐ ɖu wɛ à?\n^ akpá. 21 Nú a na mɔ nǔ ɖevo lɛ d’eji hǔn, kpɔ́n wema Etɛ Biblu ka Kplɔ́n Mɛ Tawun?, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ wɛ ɖetɔ́n bɔ é ɖò www.jw.org jí. Kpɔ́n WEMA LƐ > WEMA LƐ KPO ALƆNUWEMA LƐ KPO glɔ.\nNɔ Hun Alɔ Dó Na Nǔ Mɛ\nÐó togun Jehovah tɔn nɔ hun alɔ dó na nǔ mɛ wutu ɔ, nǔ ɖagbe tɛ lɛ ka nɔ jɛ?


Nɛ̌ Biblu ka Xò Gbeklanxamɛ Zlɛ Gbɔn?\nBiblu ɔ Xò Gbeklanxamɛ Zlɛ\nWUVƐ̌ Ɔ: Toxóɖɔtɔ́ kpo sinsɛngán gègě kpo sín tuto wɛ jɛ agɔ dó wɛn e ɖò Biblu ɔ mɛ é. Hwɛhwɛ wɛ ye zán acɛ yetɔn bo na dó sú ali dó gbɛtɔ́ lɛ bonu ye ma ɖó Biblu ɔ, ɖetɔ́n, alǒ lilɛ dó gbè ɖevo mɛ ó. Kpɔ́ndéwú wè ɖíe:\nXwè 167 J.H.M. mɔ̌: Axɔsu Antiochus Epiphanes e nyí akɔhɛnnugán ɖaxó Séleucide lɛ tɔn ɖé, bo ba na hɛn Jwifu lɛ gannugánnú bɔ ye na byɔ sinsɛn Glɛkinu lɛ tɔn mɛ é ɖegbe ɖɔ è ni sú kún dó nú Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Ebléegbe Mɛ lɛ É bǐ. Hwenuxó wlantɔ́ Heinrich Graetz wlan ɖɔ ɖɔ axɔsuzɔwatɔ́ tɔn lɛ “vún wema-mlámlá e mɛ Sɛ́n ɔ ɖè lɛ é bo dó zo ɖò fí ɖebǔ e ye mɔ ɖè é, lobo hu mɛ ɖěɖee ɖò gbígbéjé kpɔ́n wɛ bá mɔ hlɔnhlɔn kpo gbɔdónúmɛ kpo bɔ ye mɔ lɛ é.”\nXwè kanweko 5gɔ́ ɔ jɛ 15gɔ́ ɔ mɛ: Nukɔntɔ́ Katolika tɔn e sìn xomɛ ɖɔ agunví lɛ ɖò nǔ e Biblu kplɔ́n mɛ lɛ é jla wɛ bo jó sinsɛn-núkplɔnmɛ Katolika tɔn dó lɛ é ɖɔ ɖɔ gǔfɔntɔ́ wɛ nú agunví ɖebǔ e na ɖó wema Biblu tɔn lɛ zɛ Ðɛhan wema e ɖò Latɛ́ɛngbe mɛ é wu é. Vaxɔ yetɔn ɖokpo na hlɔnhlɔn sɛ́n enɛ bo ɖè mɛ yetɔn lɛ bɔ ye na “nɔ ba gufɔntɔ́ lɛ tɛnwin lɛnwin kpo gbejininɔ kpo hwɛhwɛ . . . gbɔn xwé kpo xɔ e ɖò doglɔ bɔ è vɛ nǔ mɔhun dó lɛ é kpo bǐ kijekije kpɔ́n gblamɛ. . . . È ɖó na gbà xwé e gbè è mɔ gufɔntɔ́ ɖebǔ ɖè é.”\nEnyi kɛntɔ́ Biblu tɔn lɛ ko kpéwú bo sú kún dó n’i wɛ ɔ, wɛn e ɖ’emɛ é lɔ na ko bú.\nÈ gbɛ́ Biblu e William Tyndale lilɛ dó Glɛnsigbe mɛ é, è dó zo, bo lɛ́ hu Tyndale ɔ ɖesu ɖò 1536 có, lilɛdogbeɖevomɛ Biblu tɔn enɛ ɔ gézé\nLEE BIBLU Ɔ GÉZÉ GBƆN É: Axɔsu Antiochus sɔ́ ayi tɔn bǐ ɖó kún súsú dó nú Biblu ɔ ɖò Izlayɛli jí, amɔ̌, Jwifu lɛ ɖó gɔnu yetɔn lɛ gègě ayǐ ɖò gbě ɖevo lɛ jí. Nugbǒ ɔ, akɔwé lɛ lin ɖɔ ɖò xwè kanweko nukɔntɔn H.M. tɔn mɔ̌ ɔ, hugǎn Jwifu 60 ɖò 100 jí wɛ ko jɛ gbě. Ye fɔ Mawuxówema ɔ ɖé lɛ ɖó kplɔ́ngbasá yetɔn lɛ, Mawuxówema ɖokpo enɛ lɛ wɛ jijimɛ e wá bɔ d’ewu lɛ é zán, kaka jɛ Klisanwun lɛ jí.—Mɛsɛ́dó 15:21.\nÐò xwè kanweko 5gɔ́ ɔ jɛ 15gɔ́ ɔ mɛ ɔ, mɛ e yí wǎn nú Biblu ɔ lɛ é yí gbè bo jiya, lobo ɖókan dó Mawuxówema ɔ lilɛ lilɛ dó gbè ɖevo mɛ kpo vìvɔ́ wlan tɔn kpo wu. Akpáxwé Biblu ɔ tɔn lɛ na ko tíìn dó gbè 33 mɛ ɖò xwè kanweko 15gɔ́ ɔ sín tɛntin mɔ̌, cobɔ è wá ɖè mɔ e nɔ zín wema bɔ è sixu sɛ̀ tɛn na é tɔ́n. Bɛ́sín hwenɛnu ɔ, è lilɛ Biblu ɔ dó gbè ɖevo lɛ mɛ bo ɖetɔ́n hugǎn ɖ’ayǐ tɔn lɛ.\nNǓ E MƐ É TƆ́N KƆ DÓ É: Acɛkpatɔ́ lɛ é kpo sinsɛngán e bú ali lɛ é kpo bá bo na sú kún dó nú Biblu ɔ có, Biblu ɔ wɛ nyí wema e è má hú bǐ bo lɛ́ lilɛ dó gbè ɖevo mɛ hú bǐ ɖò hwenuxó mɛ é. É ko ɖè ali nú sɛ́n tò ɖé lɛ tɔn, anɔnugbe yetɔn lɛ, kpo gbɛzán gbɛtɔ́ livi mɔkpan kpo tɔn.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Biblu ɔ Xò Gbeklanxamɛ Zlɛ


Etɛ ka Jɛ Dó Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ Wu Hwenu E Nazi lɛ Hu Mɛ Vantankánnyá Ðò Yadonumɛkpá lɛ Mɛ É?\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Abkhaze Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Baoulé Basque-Gbè Bassa (Cameroun) Bichlamar Bosnie-Gbè Boulou Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chavacano Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Digor Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Galice-Gbè Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Hiligaynon Hongrie-Gbè Iban Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Kabiye Kachin Karen (S'gaw) Kikaonde Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kwanyama Lingala Lituanie-Gbè Luo Malay Malayalam Malte-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé (Zimbabwe) Norvège-Gbè Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Tagalog Tahiti-Gbè Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Turquie-Gbè Twi Ukraine-Gbè Valencian Venda Vezo Vietnam-Gbè Xhosa Îles Féroé-Gbè\nKúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn 1 500 mɔ̌ wɛ kú hwenu e Nazi lɛ hu mɛ vantankánnyá é; Kúnnuɖetɔ́ 35 000 jɛji wɛ ɖò Allemagne kpo tò ɖěɖee mɛ Nazi lɛ kp’acɛ gbɔn é kpo. Mɛ gègě tíìn bɔ è tuùn nǔ e zɔ́n bɔ ye kú é lě tawun ǎ. Ðó è kpò ɖò dobanunǔ wɛ wutu ɔ, è sixu lɛ́ mɔ gǒflɛ́mɛ ɖevo lɛ ɖò nukɔnmɛ.\nNɛ̌ ye ka kú gbɔn?\nEtɛwu è ka doya nú ye?\nFitɛ lɛ ye ka kú ɖè?\nMɛ ɖěɖee è hu é ɖé Lɛ\nMacinu e nɔ gbò ta mɛ bɔ Nazi lɛ zán é\nÈ hu ye: Kúnnuɖetɔ́ 400 mɔ̌ wɛ è hu ɖò Allemagne kpo tò ɖěɖee mɛ Nazi lɛ kp’acɛ gbɔn lɛ é kpo. Ye mɛ gègě tíìn bɔ è dɔn yì hwɛ nukɔn, ɖó kúhwɛ́ nú ye, lobo gbò ta ye. È da tú mɛ ɖevo lɛ, alǒ dó kàn kɔ nú ye ma ɖɔhwɛ yetɔn sɔgbe xá sɛ́n.\nGan sinsɛn ɖò ninɔmɛ syɛnsyɛn lɛ mɛ: Kúnnuɖetɔ́ 1 000 jɛji wɛ kú ɖò Nazi lɛ sín yadonumɛkpá lɛ kpo gankpa yetɔn lɛ kpo mɛ. Ye nɔ w’azɔ̌ kú wunda gbɛ̀ wunda, alǒ tlɛ nɔ kú, ɖó dakaxomɛwu, xovɛ, jɔhɔn, azɔn alǒ nukún e è ma nɔ kpé dó ye wu ganji azɔn hwenu ǎ é kpo wu. Daka e è xò ye wu é zɔ́n bɔ mɛɖé lɛ tíìn bɔ, hwenu e è ɖè ye nyite ɖò Wɛkɛ Hwan Wegɔ ɔ sín vivɔnu é ɔ, é sɔ́ lín có ye kú ǎ.\nNǔ ɖevo e hu ye lɛ é: Kúnnuɖetɔ́ ɖé lɛ tíìn, bo kú ɖò xɔ ɖěɖee mɛ è fún jɔhɔn gblégblé dó lɛ é, ɖevo lɛ tíìn bɔ dotóo lɛ tɛ́n wlɛnwín dotóozɔ́wiwa tɔn kpɔ́n dó ye wu, alǒ dó mɛhuhu sín nyɛ̌ lɛ nú ye bɔ ye kú.\nÈ doya nú Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ ɖó ye xwedó nùkplɔnmɛ Biblu tɔn lɛ wutu. Enyi acɛkpikpa Nazi lɛ tɔn byɔ Kúnnuɖetɔ́ lɛ ɖɔ ye ni wà nǔ e Biblu gbɛ́ é ɔ, ye nɔ gbɛ́ bǐ. Ye wá gbeta ɔ kɔn bo ‘setónú nú Mawu hú gbɛtɔ́.’ (Mɛsɛ́dó 5:29) Mǐ ni kpɔ́n ali e nu ye wà mɔ̌ ɖè é wè.\nWǔ ɖiɖó zɔ ɖò toxóɖiɖɔ linu. Lee é nyí gbɔn nú Kúnnuɖetɔ́ e gbɔn tò lɛ bǐ mɛ égbé lɛ é ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn e nɔ acɛkpikpa Nazi lɛ tɔn glɔ́ lɛ é ɖó wǔ zɔ nú nǔ e kàn toxóɖiɖɔ lɛ é. (Jaan 18:36) Enɛ wu ɔ, ye gbɛ́ ɖɔ emi kún na:\nWà ahwanzɔ́ alǒ wà azɔ̌ e cá kàn xá ahwan é ɖebǔ ó.—Ezayíi 2:4; Matie 26:52.\nÐ’alɔ ɖò sɔmisɔmi núwiwa lɛ mɛ, alǒ xò kpóɖó nú tutoblonunu Nazi lɛ tɔn lɛ ɖebǔ ó..—Jaan 17:16.\nDó gbè wuntun tò ɔ tɔn e nyí swastika é alǒ ɖɔ “Heil Hitler!” ó—Matie 23:10; 1 Kɔlɛntinu lɛ 10:14.\nMawu sinsɛn. È gbɛ́ ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ ni ma sɛ̀n Mawu ó có, ye kpó ɖò:\nKplékplé ɖó kpɔ́ wɛ bo nɔ xoɖɛ lobo nɔ sɛ̀n Mawu.—Eblée lɛ 10:24, 25.\nWɛn Biblu tɔn jla wɛ, bo nɔ má wema junjɔn Biblu jí lɛ.—Matie 28:19, 20.\nXomɛ nyɔ́ dó nɔzo yetɔn lɛ wu wɛ kaka jɛ Jwifu lɛ jí.—Maki 12:31.\nTítɛ́dó nùɖiɖi yetɔn wu wɛ, bo nɔ gbɛ́ ɖɔ emi kún na d’alɔ wema ɖé mɛ dó gbɛ́ nùɖiɖi emitɔn ó.—Maki 12:30.\nAkɔwé Robert Gerwarth wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ wɛ nyí “gbɛ̌ta ɖokpo e è doya na ɖó nǔ e ye ɖi nǔ na ɖò sinsɛn linu lɛ é wu, hwenu e Hitler ɖò acɛ kpa wɛ é.” * Gantɔ́ hàtɔ́ e ɖò yadonumɛkpá lɛ mɛ xá Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ é yí wǎn nú ye ɖó dǒ e ye lí ɖò nùɖiɖi mɛ é wu. Gantɔ́ e nyí Australie-nu é ɖé ɖɔ: “Ye nɔ yì ahwan ǎ. È ka hu ye ɔ, é nyɔ́ nú ye hú yedɛɛ lɛ na hu mɛ ɖevo.”\nYadonumɛkpá lɛ mɛ: Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ gègě kú ɖò yadonumɛkpá lɛ mɛ. È wlí ye dó gan ɖò yadonumɛkpá elɔ lɛ mɛ: Auschwitz, Buchenwald, Dachau, Flossenbürg, Mauthausen, Neuengamme, Niederhagen, Ravensbrück, kpo Sachsenhausen kpo. Ðò Sachsenhausen kɛɖɛ ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn 200 mɔ̌ wɛ kú bɔ è tuùn céɖécéɖé.\nGankpa lɛ mɛ: È xò daka Kúnnuɖetɔ́ ɖé lɛ wu kaka bɔ ye kú ɖò gankpa lɛ mɛ. Mɛ ɖevo lɛ kú ɖó wǔ e è gblé ye ɖò nùkanbyɔmɛ hwenu é wutu.\nFí e è nɔ hu mɛ ɖè lɛ é: Fí ɖěɖee è hu Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ ɖè tawun é wɛ nyí gankpa e ɖò Berlin-Plötzensee, Brandenburg, kpo Halle/Saale kpo é. Gɔ́ na ɔ, è wlan dó wema lɛ mɛ ɖɔ fí vovo 70 ɖevo lɛ tíìn bɔ è hu Kúnnuɖetɔ́ lɛ ɖè.\nNyikɔ: Helene Gotthold\nFí e è hu i ɖè é: Plötzensee (Berlin)\nAzɔn mɔkpan wɛ è wlí Helene e ɖó vǐ wè é. Ðò 1937 ɔ, è xò daka wǔ tɔn ɖò nùkanbyɔmɛ ɖé hwenu b’ɛ syɛn kaka bɔ adɔgo gblé d’è. Ðò 8 décembre 1944 ɔ, è gbò ta tɔn ɖò gankpa Plötzensee tɔn mɛ, ɖò Berlin.\nNyikɔ: Gerhard Liebold\nFí e è hu i ɖè é: Brandenburg\nÈ gbò ta Gerhard e ɖó xwè ko é ɖò 6 mai 1943; è gbò ta tɔ́ tɔn ɖò gankpa ɖokpo enɛ mɛ é ɔ, xwè wè bló wɛ jɛn é ɖè nɛ. É wlan wema gudogudo tɔn ɖé sɛ́dó xwédo tɔn kpo asixɔntɔn tɔn kpo, bo ɖɔ: “Hlɔnhlɔn Aklunɔ ɔ tɔn mɛvo ɔ, na kpéwú bo zán gbɛ̀ gbɔn lě ǎ.”\nNyikɔ: Rudolf Auschner\nFí e è hu i ɖè é: Halle/Saale\nXwè 17 jɛn Rudolf ɖó bɔ è gbò ta ɛ ɖò 22 septembre 1944. Ðò wema gudo tɔn e é wlan sɛ́dó nɔ tɔn é mɛ ɔ, é ɖɔ: “Nɔví gègě zán gbɛ̀ gbɔn mɔ̌, mɔ̌ wɛ nyì lɔ ka na bló.”\n^ akpá. 22 Hitler’s Hangman: The Life of Heydrich, page 105.\nEtɛwu Mawu ka Tin Bɔ È Hu Mɛ Tɛ́\nMɛ gegě kan nǔ e wu Mawu wanyiyinɔ ɖé tin bɔ wuvɛ̌ mimɔ tíìn sɔmɔ̌ é byɔ. Biblu na xósin ɖagbe lɛ!\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Etɛ ka Jɛ Dó Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ Wu Hwenu E Nazi lɛ Hu Mɛ Vantankánnyá É?


Xwédo Nɔwée Tɔn Xò Sìnvɔgbɛ ɔ Zlɛ | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Basque-Gbè Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuabo Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Edo Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galice-Gbè Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibinda Ibo Iloko Indonésie-Gbè Irlande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Kabiye Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Kikaonde Kikongo Kikuyu Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lhukonzo Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Luganda Luo Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makua Malay Malayalam Mam Marathi Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mixe Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Ngabere Nias Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nyungwe Nzema Okpe Ossétie-Gbè Otètèla Pangasinan Pays-Bas-Gbè Penjabi Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quiché Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Roumanie-Gbè Samoa-Gbè Sena Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (South Africa) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tamoul Tandroy Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Télougou Thaï Tiv Tojolabal Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Totonaque Tshwa Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Uruund Valencian Vegbe Venda Vezo Vietnam-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Zapotec-Gbè (Lachiguiri Tɔn) Zoulou\nMɛ Tantɔn Gán Bo Byɔ Gbɛ̀ Yɔyɔ̌ ɖé Mɛ\nNɔwée, xwédo tɔn kpo kanlin lɛ kpo byɔ tɔjihun ɔ mɛ. Jehovah sú hɔn ɔ, bɔ jǐ wlí. Jǐ ɔ ja kaka bɔ tɔjihun ɔ jɛ tɔ̀ fo jí. Sìn wá gɔ́ ayikúngban ɔ bǐ jí. Mɛ nyanya e ma byɔ tɔjihun ɔ mɛ ǎ lɛ é bǐ kú. Amɔ̌, Nɔwée kpo xwédo tɔn kpo ɖò ayijayǐ mɛ ɖò tɔjihun ɔ mɛ. Kpɔ́n lee xomɛ na ko hun ye sɔ ɖɔ ye setónú nú Jehovah é!\nJǐ ɔ ja nú kéze 40 zǎn 40, bɔ enɛ gudo ɔ, é kɛ̀n. Kpɛɖé kpɛɖé ɔ, sìn ɔ jɛ dò yì jí. Gudo mɛ ɔ, tɔjihun ɔ wá yì glín ɖó só lɛ jí. Loɔ, sìn kpò ɖò fí lɛ bǐ, hǔn Nɔwée kpo xwédo tɔn kpo sixu tɔ́n sín tɔjihun ɔ mɛ tlolo ǎ.\nKpɛɖé kpɛɖé ɔ, sìn ɔ jɛ ɖiɖekpo jí. Nɔwée kpo xwédo tɔn bǐ kpo nɔ tɔjihun ɔ mɛ nú xwè ɖokpo jɛji. Enɛ gudo ɔ, Jehovah ɖɔ nú ye ɖɔ ye hɛn ɔ ye na tɔ́n sín tɔjihun ɔ mɛ bo wá nɔ ayikúngban e cí gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɖé ɖɔhun é jí. Hwlɛn e Jehovah hwlɛn ye gán é sù nukún yetɔn mɛ tawun, bɔ ye ɖè enɛ xlɛ́ gbɔn vɔ̌ sísá nú Jehovah gblamɛ.\nVɔsisa enɛ víví nú Jehovah. É d’akpá nú ye ɖɔ emi kún sɔ́ na sɔ́ sìn dó vɔ gbɛ̀ ɔ na kpɔ́n gbeɖé ó. Bo na dó xlɛ́ akpá enɛ ɔ, Jehovah bló bɔ nyǐ nukɔntɔn ɔ tɔ́n ɖò jinukúnsin. A ka ko mɔ nyǐ kpɔ́n à?\nEnɛ gudo ɔ, Jehovah ɖɔ nú Nɔwée kpo xwédo tɔn kpo ɖɔ ye ni jì vǐ bo gɔ́ ayikúngban ɔ jí.\n‘Nɔwée byɔ tɔjihun ɖaxó ɔ mɛ, bɔ gbɛtɔ́ lɛ ɖó ayi nǔ e ɖò jijɛ wɛ lɛ wu ǎ, kaka yì jɛ hwenu e sìn wá bɛ́ ye bǐ dó é.’—Matie 24:38, 39\nNùkanbyɔ lɛ: Etɛ ka jɛ hwenu e Jehovah sú tɔjihun ɔ sín hɔn gudo é? Etɛ nyǐ ka ɖó na flín mǐ?


Tan Gbɛzán Tɔn: Gǔ Xɔ Akwɛ Klisanwun Tɔn E Un Ðu É Zɔ́n Bɔ Un Yì Nukɔn | Woodworth Mills\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Ajagbe Akha Albanie-Gbè Altaï-Gbè Alur Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Changana (Mozambique Tɔn) Chavacano Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Chuuk-Gbè Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Guadeloupe Tɔn Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Dayak Ngaju Digor Douala Eblegbe Edo Efik Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Garifuna Géorgie-Gbè Gitonga Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Ibinda Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Javan-Gbè Jula Kabiye Kachin Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (Arabe) Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisi Kisonge Kongo Krio Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Laos-Gbè Lettonie-Gbè Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makhuwa-Meetto Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mixtèque (Guerrero) Mizo Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Navajo Ndau Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Ngangela Nias Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Ouïghour (Arabe) Ouïghour (Cyrillique) Palau-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Romani (Macédoine Tɔn) Romani (Tofɔligbé Grèce Tɔn Tɔn) Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Romany (Serbia) Ronga Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Rutooro Samoa-Gbè Sangir Sango Saramacca-Gbè Sena Sepedi Sepulana Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tajikistan-Gbè Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Guatemala Tɔn Tokunɔgbe Honduras Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Venda Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yap-Gbè Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nMɛ e tɔn wɛ é: Woodworth Mills\nÐÒ ZǍN xóxó mɛ bǐ ɔ, Niger Tɔ̀ hlɔnhlɔnnɔ ɔ ɖò nukɔn nú mǐ; é nɔ sà kpo wezun kpo, bo d’agba yì kilomɛtlu 1,6. Tohwan e fun wɛ è ɖè ɖò Nigéria é ɖò nǔ gbà wɛ tawun, enɛ wu ɔ, Niger Tɔ̀ ɔ did’asá sixu sɔ́ gbɛ̀ mɛtɔn ɖó axɔ nu. É ɖò mɔ̌ có, mǐ ka ɖó na wà mɔ̌ hugǎn azɔn ɖokpo. Nɛ̌ un ka yì tɔ́n ɖò ninɔmɛ enɛ mɛ gbɔn? Mǐ ni ɖɔ xó dó táan e jɛ nukɔn nú jiji ce é wu hwɛ̌.\nÐò 1913 ɔ, tɔ́ ce John Mills bló baptɛm ɖò New York City hwenu e é ɖó xwè 25 é. Nɔví Russell wɛ xwlé xóɖiɖɔ baptɛm tɔn ɔ mɛ. Táan kpɛɖé ɖò enɛ gudo ɔ, Papa ce yì Trinité, finɛ wɛ é da Constance Farmer ee nyí Biblu Kplɔntɔ́ kanɖodónǔwutɔ́ ɖé é ɖè. Papa d’alɔ xɔ́ntɔn tɔn William R. Brown bonu é na nɔ xlɛ́ “Photo-Drame de la Création” mɛ. Ye wà mɔ̌ kaka jɛ hwenu e è ɖè azɔ̌ nú Brown kpo asì tɔn kpo yì Gbadahweji Aflika tɔn ɖò 1923 é. Papa kpo Mamáa kpo bǐ wɛ ɖó nukúnɖiɖó jixwé tɔn, bo gbɛkan dó azɔ̌ yetɔn nu ɖò Trinité.\nMƐJITƆ́ E YÍ WǍN NÚ MǏ LƐ É\nVǐ tɛnnɛ wɛ mɛjitɔ́ mǐtɔn lɛ jì, bo sun nyǐ nukɔnví yetɔn ɖɔ Rutherfor; zinkponɔ Watch Tower Bible and Tract Society tɔn sín nyikɔ wu wɛ ye kpɔ́n dó dó sun nyǐ enɛ ɛ. Hwenu e ye wá jì nyɛ ɖò 30 décembre 1922 é ɔ, ye kpɔ́n dó Clayton J. Woodworth ee nɔ kpé nukún dó L’Âge d’Or (è nɔ ylɔ́ ɖɔ Fɔ́n dìn) ɖiɖetɔ́n wu é sín nyikɔ wu, bo na nyikɔ mì. Mǐ bǐ wɛ mɛjitɔ́ mǐtɔn lɛ tɛ́n kpɔ́n bɔ mǐ yì azɔ̌mɛ ɖó bǎ ɖé mɛ, nǔ gbigbɔ tɔn lɛ gbé nyinya jí wɛ ye ka nɔ tɛɖɛ̌ hugǎn. Mamáa ɖó nǔwukpíkpé jiwǔ ɖé bo nɔ zán Mawuxówema ɔ dó jlɛ́ xó dó xó wu xá mɛ dó ɖu ɖò mɛ jí ganji. Papa yí wǎn nú tan Biblu tɔn lɛ kpikpi nú mǐ, bo nɔ zán wǔjɔnú tɔn lɛ bǐ dó bló bɔ tan ɔ nɔ ɖò gbɛ̀.\nGǎndidó yetɔn lɛ na sínsɛ́n ɖagbe. Sunnu atɔn ɖò mǐ mɛ sunnu atɔ́ɔ́n lɛ mɛ bo yì Wemaxɔmɛ Galadi tɔn. Nɔví nyɔnu mǐtɔn atɔn nyí gbexosin-alijitɔ́ nú xwè gegě ɖò Trinité-et-Tobago. Gbɔn nǔkplɔnmɛ kpo kpɔ́ndéwú ɖagbe mɛjitɔ́ mǐtɔn lɛ tɔn kpo gblamɛ ɔ, ye tun mǐ sɔ́ nyi ‘Jehovah sín xwégbe.’ Wusyɛn e ye dó lanmɛ nú mǐ é zɔ́n bɔ mǐ nɔ finɛ bo yì nukɔn ɖò “Mawu mǐtɔn sín kɔ́xota.”—Ðɛh. 92:14.\nXwé mǐtɔn huzu hɔ̌nkan ɖé nú wɛnjijlazɔ́ ɔ. Gbexosin-alijitɔ́ lɛ nɔ kplé ɖò finɛ bɔ hwɛhwɛ ɔ, ye nɔ ɖɔ xó dó Nɔví George Young ee nyí mɛsɛ́dó Canada nu ɖé bo ba mǐ kpɔ́n ɖò Trinité é wu. Mɛjitɔ́ ce lɛ nɔ ɖɔ xó dó azɔ̌gbɛ́ yetɔn lɛ wu kpo akpakpa sɔ́ mɛ kpo, ye wɛ nyí Brown kpo asì tɔn kpo, bo nɔ Gbadahweji Aflika tɔn ɖ’ayǐ. Enɛ lɛ bǐ sísɛ́ mì bɔ un bɛ́ sinsɛnzɔ́ kúnnuɖegbé tɔn hwenu e un ɖó xwè wǒ é.\nBǏBƐ̌MƐ SINSƐNZƆ́ CE TƆN\nXójlawema mǐtɔn lɛ nɔ nɔ tlɔlɔ hwe ɔ nu, ye nɔ ɖè mɛ̌ sinsɛn nǔvú lɛ, tuto ajɔ̌wiwa tɔn e mɛ nukúnkɛ́n ɖè lɛ é kpo acɛkpikpa ahizinɔ lɛ kpo. Nǔ e mɛ é tɔ́n kɔ dó é wɛ nyí ɖɔ ɖò 1936 ɔ, sinsɛngán lɛ sísɛ́ mɛ e ɖò tɛnmɛ kpɔ́n nú Tokpɔngán Trinité tɔn wɛ é bɔ é gbɛ́ Watch Tower sín wema lɛ bǐ. Mǐ hwlá wema lɛ, bo kpó ɖò ye zán wɛ kaka jɛ hwenu e ye bǐ vɔ dó é. Mǐ nɔ ɖi zɔnlin nǔjlajla tɔn lɛ, nɔ zán kɛkɛ afɔdókwín nú nǔjlajla lɛ, bo nɔ lɛ́ zán mɛylɔwema lɛ kpo atɛ lɛ kpo. Ðó mǐ zán mɔ̌to funlɛ́ɛnnɔ Tunapuna tɔn lɛ wutu ɔ, mǐ kpéwú bo ɖekúnnu kaka jɛ fí e tlɛ lín hugǎn ɖò Trinité lɛ é. É nɔ sɔ́ akpakpa mɛ tawun! Ninɔmɛ gbigbɔ tɔn enɛ zɔ́n bɔ un bló baptɛm hwenu e un ɖó xwè 16 é.\nMɔ̌to funlɛ́ɛnnɔ Tunapuna tɔn ɔ\nGǔ e xwédo mǐtɔn ɖu é kpo nǔ enɛ lɛ e jɛ wá yì é kpo zɔ́n bɔ un jló tawun bo na nyí mɛsɛ́dó ɖé. Jlǒ enɛ kpó ɖò gbɛ̀ hwenu e un yì Aruba ɖò 1944 bo gɔ́ nú Nɔví Edmund W. Cummings é. É víví nú mǐ ɖɔ mɛ wǒ wá Flǐn domɛ ɖò 1945. Ðò xwè e bɔ d’ewu é mɛ ɔ, è ɖó agun nukɔntɔn ɔ ayǐ ɖò tɔtɛntinto ɔ mɛ.\nUn ɖò kpɔ́ xá Oris é ɔ, gbɛzán ce lɛ́ ɖó nukɔnyiyi ɖevo\nEnɛ gudo zaan ɔ, un ɖekúnnu e ma nyí aca tɔn ǎ é nú azɔ̌gbɛ́ ce e nɔ nyí Oris Williams é. Oris na hwɛjijɔ e syɛn tawun lɛ é dó jɛhun dó sinsɛn-núkplɔnmɛ e è ko kplɔ́n ɛ lɛ é jí. Amɔ̌, gbɔn Biblu kplɔnkplɔn sín yɛkan mɛ ɔ, é kplɔ́n nǔ e Xó Mawu tɔn ɖɔ tawun lɛ é bo bló baptɛm ɖò 5 janvier 1947. Nukɔnmɛ ɔ, mǐ wá yí wǎn nú mǐɖée lobo wlí alɔ. É bɛ́ gbexosin-alijitɔ́zɔ́ ɖò novembre 1950. Un ɖò kpɔ́ xá Oris é ɔ, gbɛzán ce lɛ́ ɖó nukɔnyiyi ɖevo.\nSINSƐNZƆ́ AKPAKPA SƆ́ MƐ TƆN ÐÉ ÐÒ NIGÉRIA\nÐò 1955 ɔ, è ylɔ́ mǐ bɔ mǐ na yì Wemaxɔmɛ Galadi tɔn. Ee nyɛ kpo Oris kpo ɖò nǔ sɔ́ nú wǔjɔmɛ enɛ wɛ é ɔ, mǐ jó azɔ̌ mǐtɔn dó, sà xwé mǐtɔn kpo nǔɖokan ɖevo lɛ kpo bo dó éɖabɔ nú Aruba. Ðò 29 juillet 1956 ɔ, mǐ yí kúnnuɖewema klási 27gɔ́ Galadi tɔn tɔn bɔ è ɖè azɔ̌ nú mǐ dó Nigéria.\nKpo xwédo Betɛli tɔn kpo ɖò Lagos, Nigéria ɖò 1957\nOris kpɔ́n gudo sɛ́dó bo ɖɔ: “Gbigbɔ Jehovah tɔn sixu d’alɔ mɛɖé bɔ é na huzu sɔgbe xá ninɔmɛ ɖagbe lɛ kpo nyanya lɛ kpo ɖò mɛsɛ́dózɔ́ ɔ mɛ. Asú ce jló na nyí mɛsɛ́dó, nyɛ ka jló gbeɖé ɖ’ayǐ ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, un nɔ ba na ɖó xwé ce bo jì vǐ lobo kplɔ́n ye kaka nú ye na sù. Un huzu linlin ce hwenu e un mɔ lě dò wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ mya nukún sɔ́ é. Hwenu e mǐ yí kúnnuɖewema Galadi tɔn é ɔ, un kúdeji bǐ mlɛ́mlɛ́ bo na jla wɛnɖagbe ɔ mɛsɛ́dó ɖé ɖɔhun. Ee mǐ byɔ batóo Queen Mary mɛ é ɔ, Worth Thornton e nɔ w’azɔ̌ ɖò azɔ̌xɔsa Nɔví Knorr tɔn é ɖɔ nú mǐ ɖɔ ‘Ali na nyɔ́!’ É lɛ́ ɖɔ nú mǐ ɖɔ mǐ na wà sinsɛnzɔ́ ɖò Betɛli. Bɔ un ɖɔ ‘Céke, eǒ!’ bo gbɔ́ ɖokpo. Amɔ̌, un yawǔ huzu linlin ce bo wá yí wǎn nú Betɛli, bo wà azɔ̌ vovo lɛ ɖò finɛ. Nǔ e sín vivǐ un ɖu tawun é ɖokpo wɛ nyí azɔ̌wiwa ɖò fí e è nɔ yí mɛ ɖè é. Un yí wǎn nú mɛ lɛ bɔ azɔ̌ enɛ nɔ zɔ́n bɔ un nɔ xò gò nɔví Nigéria tɔn lɛ gegě. Mɛ gegě nɔ wá bɔ afúntúntún nɔ vunbla ye, nǔ nɔ cikɔ nú ye, kɔ nɔ xú ye bɔ xovɛ nɔ lɛ́ sin ye. Kpo xomɛhunhun kpo wɛ è nɔ fá kɔ nú ye bo nɔ bló bɔ ayi yetɔn nɔ jɛ dò. Nǔ enɛ lɛ bǐ nyí sinsɛnzɔ́ mímɛ́ ɖé wiwa nú Jehovah; bɔ nǔ e ka nɔ na mì vivo kpo awǎjijɛ kpo é nɛ.” Ɛɛn, azɔ̌ e è sɔ́ d’así nú mǐ lɛ é bǐ zɔ́n bɔ mǐ yì nukɔn.\nÐò ayiɖeɖayǐ mɛkplékpɔ́mɛ tɔn ɖé hwenu ɖò Trinité ɖò 1961 ɔ, Nɔví Brown ɖɔ nǔ ɖagbe e sín vivǐ é ɖu ɖò Aflika é ɖé lɛ xó nú mǐ. Enɛ gudo ɔ, un ɖɔ lee mǐ ɖò kpɔ́ sù gbɔn wɛ ɖò Nigéria é. Nɔví Brown kplá así kɔ nú mì kpo wanyiyi kpo bo ɖɔ nú Papa ce ɖɔ: “Johnny a kpéwú bo yì Aflika kpɔ́n ǎ, amɔ̌, Woodworth ka yì!” Papa yí gbè bo ɖɔ: “Worth, ɖǒkan d’ewu! Ðǒkan d’ewu!” Wusyɛn e mɛ enɛ lɛ e ko mɔ nǔ kpɔ́n tawun ɖò gbigbɔ lixo é dó lanmɛ nú mì é na hlɔnhlɔn jlǒ e un ɖó bo na wà sinsɛnzɔ́ ce bǐ mlɛ́mlɛ́ é.\nWilliam “Bible” Brown kpo asì tɔn Antonia kpo dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ tawun\nÐò 1962 ɔ, è jɔwǔ mì bɔ un na lɛ́ yì klási 37gɔ́ ɔ Galadi tɔn, bo na kplɔ́n nǔ nú sun wǒ. Nɔví Wilfred Gooch ee nyí nukúnkpénuwutɔ́ alaxɔ tɔn ɖò Nigéria hwe ɔ nu é yì klási 38gɔ́ ɔ, bɔ è ɖè azɔ̌ n’i dó Angleterre. Enɛ wu ɔ, un huzu nukúnkpénuwutɔ́ alaxɔ Nigéria tɔn tɔn. Un xwedó kpɔ́ndéwú Nɔví Brown tɔn bo yì tomɛ azɔn gegě bo tɛ́n kpɔ́n bo tuùn nɔví vívɛ́ Nigéria tɔn lɛ lobo lɛ́ yí wǎn nú ye. Ye ɖó agbaza sín nǔ gegě mɛ e ɖò tò e hun nukún hugǎn lɛ é mɛ lɛ é ɖɔhun ǎ, amɔ̌, awǎjijɛ yetɔn kpo lee nǔ e ye ɖó é nɔ kpé ye sɔ́ é kpo nɔ xlɛ́ nyi wɛn ɖɔ gbɛzán e ɖó nu é ɖé kún nɔ sín akwɛ, alǒ nǔɖokan lɛ wu ó. Ninɔmɛ yetɔn lɛ ɖò mɔ̌ có, é jiwǔ ɖɔ un nɔ mɔ ye bɔ ye nɔ mɛ́, nɔ nɔ tito jí lobo nɔ ɖó sísí nú mɛ tawun ɖò kplé lɛ jí. Nú ye ja kpléɖókpɔ́ ɖaxó lɛ ɔ, mɛ gegě nɔ zɔn agbanhún lɛ kpo bolekaja * lɛ kpo mɛ wá; (bolekaja ɔ, mɔ̌to ɖé wɛ nyí mɔ̌, bo nɔ ɖò nuvo bɔ è nɔ bló ɖò ayǐ ɔ jí). Hwɛhwɛ ɔ, ye nɔ wlan lǒ e nɔ sɔ́ akpakpa mɛ lɛ é dó mɔ̌to enɛ lɛ wu; ɖi: “Téwún téwún wɛ sin nɔ kun bo nɔ huzu agbetawoyo.”\nLǒ enɛ sɔgbe tawun! Gǎn kpɛɖé kpɛɖé e ye mɛ ɖokpo ɖokpo nɔ dó é xɔ akwɛ; bɔ mǐ nɔ gɔ́ mǐ lɔ tɔn na. Ðò 1974 ɔ, Nigéria huzu tò nukɔntɔn e bɔ dó États-Unis wu bɔ wɛnjlatɔ́ tɔn lɛ yì 100 000 é. Azɔ̌ ɔ yì nukɔn!\nÐò hwenu e nǔ lɛ ɖò nukɔn yì wɛ mɔ̌ é ɔ, Tohwan Nigéria tɔn ɔ gbà nǔ sín 1967 jɛ 1970. Nú sun gegě ɔ, nǔwaɖókpɔ́ ɖě sɔ́ ɖò nɔví mǐtɔn e ɖò akpáxwé Biafra tɔn nú Niger Tɔ̀ ɔ é kpo alaxɔ kpo tɛntin ǎ. Mǐ ka ɖó na hɛn nǔɖuɖu gbigbɔ tɔn yì nú ye. Lee un ko ɖɔ gbɔn ɖò bǐbɛ̌mɛ é ɔ, ɖɛxixo kpo jiɖiɖe dó Jehovah wu kpo zɔ́n bɔ mǐ d’asá tɔ̀ ɔ azɔn gegě.\nUn nɔ flín tomɛyiyi baɖabaɖa enɛ lɛ e hwenu mǐ nɔ d’asá Niger Tɔ̀ ɔ, bɔ gbɛ̀ mǐtɔn nɔ ɖò axɔ nu, ɖó sɔja adakaxotɔ́ lɛ, azɔn kpo nǔmaɖónukún lɛ kpo wu é kpodo akpakpa sɔ́ mɛ kpo. Nǔ ɖokpo wɛ nyí ɖɔ è ni xò ahwankpá tò ɔ tɔn e xó tɔn ma nyí xó ǎ é zlɛ́, ee ka lɛ́ dó xɛsi hugǎn é wɛ nyí ɖɔ è ni gbɔn Biafra sín akpáxwé e è sú é bo dín. Ðò ninɔmɛ ɖé mɛ ɔ, un dó akló e mɛ mɛ e gosin Asaba bo xwè Onitsha lɛ é ɖè é ɖé ɖò zǎnmɛ, bo gbɔn Niger Tɔ̀ e ɖò adǎn jí é jí lobo xwè wusyɛn dó lanmɛ nú nukúnkpénuwutɔ́ ee ɖò Enugu lɛ é gbé. Ðò tomɛyiyi ɖevo hwenu ɔ, mǐ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛxo agun tɔn lɛ ɖò Aba fí e é ɖò dandan ɖè ɖɔ è ni nɔ cí myɔ lɛ é. Ðò Port Harcourt ɔ, mǐ yawǔ xoɖɛ dó fó kplé mǐtɔn, hwenu e ahwankpá tò ɔ tɔn xò dogbó Biafra tɔn lɛ zlɛ́ ɖò tò ɔ gudo é.\nKplé enɛ lɛ ɖò taji ɖó ye nɔ vɔ́ ganjɛwu na nɔví vívɛ́ mǐtɔn lɛ ɖɔ Jehovah ɖò nukún kpé dó ye wu wɛ kpo wanyiyi kpo, kplé enɛ lɛ nɔ lɛ́ ɖè wě xá ye tawun dó wǔ ɖiɖó zɔ kpo bǔninɔ xó ɔ kpo wu. Nɔví Nigéria tɔn lɛ gbɔn tohwan baɖabaɖa enɛ mɛ dín wuyɛyɛ́-afɔyɛyɛ́. Ye ɖè wanyiyi e nɔ ɖu ɖò wangbɛnúmɛ akɔ tɔn jí é xlɛ́, bo zunfan bǔninɔ yetɔn. Wǔjɔmɛ ɖé wɛ é nyí ɖɔ un nɔ kpɔ́ xá ye ɖò mɛtɛnkpɔn enɛ hwenu.\nÐò 1969 ɔ, Nɔví Milton G. Henschel nyí zinkponɔ nú Kpléɖókpɔ́ Akɔjɔkplé tɔn e è bló ɖò Yankee Stadium ɖò New York, bɔ xóta tɔn nyí “Fífá Ðò Ayikúngban Jí” é; ɖó un nyí alɔgɔtɔ́ tɔn wu ɔ, un kplɔ́n nǔ gegě. Enɛ wá dó ganmɛ, ɖó 1970 ɔ, mǐ bló kpléɖókpɔ́ akɔjɔkplé tɔn e xóta tɔn nyí “Mɛ E Ðó Jlǒ Ðagbe lɛ É” é ɖò Lagos ɖò Nigéria. È bló kpléɖókpɔ́ enɛ ɖò tohwan ɔ gudo tlolo; nǔ lɛ bǐ yì ganji, nyɔna Jehovah tɔn kɛɖɛ wɛ ka zɔ́n bɔ nǔ nyí mɔ̌. Gbè 17 mɛ wɛ è bló kpléɖókpɔ́ ɔ dó, azɔn nukɔntɔn ɔ nɛ. Gbɛtɔ́ 121 128 wɛ wá tɛn tɔn mɛ, bɔ ahwanvu yɔyɔ̌ 3 775 bló baptɛm! Nɔví Knorr kpo Henschel kpo, gɔ́ nú jonɔ e zɔn jɔmɛhun mɛ sín États-Unis kpo Angleterre kpo lɛ é ɖ’ayi wu ɖɔ sín Pantekotu hwenu ɔ, kɛ́n baptɛmblótɔ́ lɛ tɔn enɛ nyí ɖokpo ɖò kɛ́n e yì jǐ hugǎn lɛ é mɛ. Alɔ e un dó bɔ è sɔnǔ nú kpléɖókpɔ́ enɛ é wɛ sixu ko nyí táan e mɛ un ján ɖè hugǎn ɖò gbɛzán ce mɛ é. Wɛnjlatɔ́ lɛ jɛji bɔ é túnflá!\nE Kpléɖókpɔ́ akɔjɔkplé tɔn e xóta tɔn nyí “Mɛ E Ðó Jlǒ Ðagbe lɛ É” é dɔn gbɛtɔ́ e nɔ dó gbè vovo 17 é 121 128 ɖó bǔ; Ibonu lɛ lɔ ɖ’emɛ\nNú xwè 30 jɛji ɖò Nigéria ɔ, un ɖu vivǐ sinsɛnzɔ́ elɔ lɛ e un nɔ wà hweɖelɛnu é tɔn tawun: nukúnkpénuwutɔ́ tomɛyitɔ́zɔ́ kpo nukúnkpénuwutɔ́ kpɔnla tɔn sín azɔ̌ kpo ɖò Gbadahweji Aflika tɔn. Nú è ɖó ayi mɛsɛ́dó lɛ ɖokpo ɖokpo wu bo lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú ye ɔ, é nɔ sù nukún yetɔn mɛ tawun! É víví nú mǐ tawun ɖɔ mǐ na ye ganjɛwu ɖɔ è kún wɔn ya nú ye ó. Azɔ̌ enɛ kplɔ́n mì ɖɔ ɖiɖexlɛ́ mɛ ɖevo lɛ ɖɔ nǔ yetɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú mɛ wɛ na zɔ́n bɔ è na d’alɔ ye, bɔ ye na yì nukɔn bo bló bɔ tutoblonunu Jehovah tɔn na kpó ɖò hlɔnhlɔn ɖó wɛ bo na lɛ́ ɖò bǔ.\nAlɔdó Jehovah tɔn kɛɖɛ wɛ zɔ́n bɔ mǐ kpéwú bo ɖí xwi xá tagba e tohwan ɔ kpo azɔn kpo dɔn wá lɛ é. Hwebǐnu wɛ mǐ nɔ mɔ nyɔna Jehovah tɔn céɖécéɖé. Oris ɖɔ:\n“Mǐ bǐ wɛ jɛ zǎnsukpɛzɔn azɔn gegě. Gbè ɖokpo ɔ, Worth ba éɖée kpò bɔ è kplá ɛ yì dotóoxwé ɖò Lagos. È ɖɔ nú mì ɖɔ é kún sixu gán ó, amɔ̌ un dókú ɖɔ é gán! Hwenu e é mɔ éɖée mɛ é ɔ, é ɖɔ Axɔsuɖuto Mawu tɔn sín xó nú dotóo e kpé nukún dó wǔ tɔn é. Nukɔnmɛ ɔ, un kplá Worth bɔ mǐ yì ba dotóo ɔ kpɔ́n, Mɛɖaxó Nwambiwe wɛ, bo d’alɔ ɛ nú é na kplɔ́n Biblu. É yí nǔgbo ɔ, bo wá huzu mɛxo agun tɔn ɖé ɖò Aba. Nyiɖesu d’alɔ mɛ gegě kaka jɛ Malɛnu akowunká lɛ jí bɔ ye huzu Jehovah sɛntɔ́ kanɖodónǔwutɔ́ lɛ. Kplɔ́n e mǐ kplɔ́n bo yí wǎn nú Nigéria nu lɛ, aca yetɔn lɛ, nǔwiwa yetɔn lɛ kpo gbè yetɔn kpo é nyí nǔɖe bɔ mǐ ɖu vivǐ tɔn tawun.”\nNǔkplɔnmɛ ɖevo ɖíe: Bo na dó yì nukɔn ɖò azɔ̌ e è sɔ́ d’así nú mǐ é mɛ ɖò tò ɖevo mɛ ɔ, mǐ ɖó na kplɔ́n bo yí wǎn nú nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu lɛ kpo, enyi aca yetɔn tlɛ gbɔn vo nú mǐtɔn gbɔn ɖebǔ ɔ nɛ.\nAZƆ̌ YƆYƆ̌ LƐ\nEe mǐ wà sinsɛnzɔ́ ɖò Betɛli ɖò Nigéria gudo é ɔ, è sɔ́ azɔ̌ yɔyɔ̌ ɖevo d’así nú mǐ ɖò 1987 bɔ mǐ na nyí mɛsɛ́dó ɖò tɔtɛntinto ɖagbeɖagbe Sainte-Lucie tɔn mɛ ɖò Caraïbes. Azɔ̌ ɖagbe tawun ɖé wɛ, amɔ̌ é lɛ́ ɖó wuvɛ̌ ɖevo lɛ. Ðò Aflika ɔ, sunnu ɖokpo nɔ da asì gegě, amɔ̌ ɖò Sainte-Lucie fí ɔ, wuvɛ̌ ɔ wɛ nyí ɖɔ sunnu kpo nyɔnu kpo ɖé nɔ nɔ kpɔ́ bo ka nɔ wlí alɔ sɔgbe xá sɛ́n ǎ. Xó Mawu tɔn e ɖó hlɔnhlɔn é sísɛ́ Biblu kplɔntɔ́ mǐtɔn gegě bɔ ye bló huzuhuzu e jɛxa lɛ é.\nUn yí wǎn nú Oris tawun ɖò xwè 68 e mǐ bló ɖó kpɔ́ lɛ é bǐ mɛ\nEe gǎn jɛ vivɔ ɖò mǐ wu jí ɖó xwè mǐtɔn wu é ɔ, Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ wà nǔ xá mǐ kpo wanyiyi kpo bo sɛ́ mǐ dó hɔ̌nkan gbɛ̀ ɔ tɔn mǐtɔn ɖò Brooklyn New York, États-Unis ɖò 2005. Ayihɔngbe ayihɔngbe ɔ, un nɔ dókú nú Jehovah ɖó Oris e é na mì é wu. Ðò 2015 ɔ, kɛntɔ́ mǐtɔn kú ɔ ɖu ɖò jǐ tɔn, bɔ un sixu tinmɛ lee un jɛ dò tɔn sɔ é ǎ. É nyí asì ɖagbe hugǎn ɖé, wanyinamɔ vívɛ́ ɖé. Un yí wǎn n’i tawun ɖò xwè 68 e mǐ bló ɖó kpɔ́ lɛ é bǐ mɛ. Mǐ mɔ ɖɔ nǔ e nɔ zɔ́n bɔ è nɔ ɖó awǎjijɛ ɖò xwédo kpo agun ɔ kpo mɛ é wɛ nyí sísí ɖiɖó nú tuto acɛkpikpa tɔn, jlǒ sísɔ́ dó sɔ́ hwɛ kɛ mɛ, mɛɖéesɔ́hwe kpo sínsɛ́n gbigbɔ tɔn ɖiɖexlɛ́ kpo.\nEnyi nǔ e na kú awakanmɛ nú mǐ lɛ é wá ɔ, mǐ nɔ byɔ Jehovah ɖɔ é ni d’alɔ mǐ nú mǐ ni kpó ɖò sinsɛnzɔ́ wà n’i wɛ. Ðó mǐ fɔ́n bo nɔ ɖò huzuhuzu lɛ bló wɛ wutu ɔ, mǐ mɔ ɖɔ nǔ lɛ nɔ ɖò te kpɔ́n wɛ hwebǐnu; bɔ nǔ e nyɔ́ hugǎn é ka lɛ́ kpó ɖò nukɔn ja!—Eza. 60:17; 2 Kɔ. 13:11.\nÐò Trinité-et-Tobago ɔ, Jehovah dó nú azɔ̌ e mɛjitɔ́ ce lɛ kpo mɛ ɖevo lɛ kpo wà é, enɛ wu ɔ, gbeɖiɖó gudogudo tɔn lɛ xlɛ́ ɖɔ gbɛtɔ́ 9 892 wɛ xò kpóɖó nú sinsɛn-biblo nǔgbo ɔ. Ðò Aruba ɔ, mɛ gegě wà azɔ̌ bo hɛn agun nukɔntɔn e mɛ un nɔ é lidǒ. Agun 14 wɛ ɖò kan vun wɛ ɖò tɔtɛntinto ɔ mɛ dìn. Ðò Nigéria ɔ, kɛ́n wɛnjlatɔ́ lɛ tɔn jɛji bo huzu ahwan ɖaxó ɖé, bɔ ye yì 381 398. Ðò tɔtɛntinto Sainte-Lucie tɔn mɛ ɔ, gbɛtɔ́ 783 wɛ ɖò gudo nɔ nú Axɔsuɖuto Jehovah tɔn wɛ.\nDìn ɔ, un ɖò xwè ce 90gɔ́ ɔ mɛ. Ðɛhan 92:15 ɖɔ dó mɛ ɖěɖee è tun sɔ́ nyi Jehovah xwégbe lɛ é wu ɖɔ: ‘Ye na bo kpò ɔ, ye nɔ lɛ́ sɛ́n. Gbɛ̀ nɔ kpò ɖò ye wu, ama yetɔn lɛ nɔ ɖò mǔ tɛgbɛ.’ Gbɛ̀ e un zán ɖò sinsɛnzɔ́ Jehovah tɔn mɛ é sù nukún ce mɛ tawun. Gǔ xɔ akwɛ Klisanwun tɔn e un ɖu é zɔ́n bɔ un sɛn Jehovah bǐ mlɛ́mlɛ́. Xomɛnyínyɔ́ Jehovah tɔn zɔ́n bɔ un “sù ɖò Mawu [ce] sín kɔ́xota.”—Ðɛh. 92:14.\n^ akpá. 18 Kpɔ́n Réveillez-vous! 8 juillet 1972 tɔn mɛ, wex. 24-26.


Sɔ́ “Dɔkun Gbɛmɛ Fí Tɔn Lɛ” Dó Zun Xɔ́ntɔn (Luki 16) | Gbɛzán Jezu Tɔn\nBlǒ Tuto Jɛ Nukɔn, Zǎn Nùnywɛ\nLǑ E È DÓ DÓ NǓJIKPƆNTƆ́ AYIHIZIHIZINƆ WU É\nSƆ́ DƆKUN TOWE LƐ DÓ “ZUN XƆ́NTƆN NA”\nLǒ e Jezu dó dó vǐ sunnu e bú é wu zaanɖé dìn é ɖó na ko jiwǔ nú tokwɛyitɔ́ lɛ, sɛnkplɔnmɛtɔ́ lɛ kpo Falizyɛn lɛ kpo bɔ ye na mɔ ɖɔ Mawu ɖò gbesisɔmɛ bo na sɔ́ hwɛ kɛ hwɛhutɔ́ lɛ. (Luki 15:1-7, 11) Dìn ɔ, Jezu jɛ xó ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ jí. É dó lǒ ɖevo, bɔ lǒ ɔ ɖɔ xó dó nya dɔkunnɔ e sè ɖɔ mɛ e nɔ kpé nukún dó xwé tɔn wu é alǒ nǔjikpɔntɔ́ tɔn wà nǔ e ma sɔgbe ǎ é.\nJezu ɖɔ ɖɔ è dóhwɛ nǔjikpɔntɔ́ ɔ ɖɔ é nɔ zán gǎn tɔn sín nǔ lɛ nyì dò. Enɛ wu ɔ, gǎn ɔ ɖɔ ɖɔ emi na nya ɛ. Nǔjikpɔntɔ́ ɔ ɖɔ nú éɖée ɖɔ: “Nɛ̌ un ka na wà gbɔn dìn? Gǎn ce ɖíe gbɛ́ ɖɔ un kún sɔ́ na nɔ nǔ emitɔn lɛ nu ó è. Gle wɛ un na yì lɛ̀ à? Hlɔnhlɔn tɔn ɖò wǔ ce ǎ. Nǔ wɛ un ka na yì byɔ ɖu à? É na hu winnya nú mì.” Bo na dó ɖí xwi xá nǔ e ɖò nukɔn n’i é ɔ, é wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ: “Un ko tuùn nǔ e un na wà, bɔ mɛɖé na yì mì dó xwé tɔn gbè, hwenu e gǎn ce na nya mì sín nǔ tɔn lɛ nu é.” É yawu ylɔ mɛ ɖěɖee ɖu axɔ lɛ é, bo kanbyɔ ye ɖɔ: “Axɔ nabi [mi] ka ɖu dó gǎn ce?”—Luki 16:3-5.\nMɛ nukɔntɔn ɔ ɖɔ: “Un ɖu [olivu sín] ami gbǎ kanweko (100) xɔ.” Axɔtɔnɔ ɔ sixu ko ɖó olivutíngbó ɖaxó ɖé alǒ nyí amisatɔ́. Nǔjikpɔntɔ́ ɔ ɖɔ n’i ɖɔ: “Wema towe ɖíe; jinjɔn ayǐ, bo yawu wlan kanɖé wǒ (50).”—Luki 16:6.\nNǔjikpɔntɔ́ ɔ kanbyɔ mɛ ɖevo ɖɔ: “Hwɛ ɔ nabi a ɖu?” É yí gbè ɖɔ: “Jinukún ati kanweko (100).” Nǔjikpɔntɔ́ ɔ ɖɔ n’i ɖɔ: “Wema towe ɖíe, wlan kanwe (80).” Hǔn, é ɖè 20 kpò nɛ.—Luki 16:7.\nNǔjikpɔntɔ́ ɔ kpó ɖò gǎn tɔn sín nǔ lɛ nu, enɛ wu ɔ, ɖò ali ɖé nu ɔ, é ɖ’acɛ bo na ɖè axɔ e mɛ ɖevo lɛ ɖu dó gǎn tɔn é kpò. Ðó nǔjikpɔntɔ́ ɔ ɖè nǔ lɛ kpò wutu ɔ, é ɖò xɔ́ntɔn zun xá mɛ ɖěɖee sixu wá d’alɔ ɛ hwenu e azɔ̌ na gblé d’é é wɛ.\nGǎn ɔ wá sè nǔ e jɛ é. Nugbǒ wɛ ɖɔ nǔ e nǔjikpɔntɔ́ ɔ bló é dɔn gǎn ɔ dó gudo, amɔ̌, é ka jiwǔ n’i b’ɛ kpa ɛ, ɖó é nyí “ayihizihizinɔ” cobo ka zán “bibí, [alǒ nùnywɛ].” Jezu ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Gbɛmɛ fí ví lɛ nɔ tuùn ayi e ye na zán xá yetɔn ɖɔhun lɛ hú mɛ e ɖò weziza mɛ lɛ.”—Luki 16:8.\nÉ nyí gbè yí nú wlɛnwín e nǔjikpɔntɔ́ ɔ zán lɛ é wɛ Jezu ɖè ǎ, mɔ̌ jɛn é ma ka lɛ́ ɖò wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ wɛ bonu è na zán ayi hizihizi ɖò ajɔ̌ linu ǎ é nɛ. Etɛ kplɔ́n mɛ gbé wɛ é ka ja lo? É dó wusyɛn lanmɛ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ: “Dɔkun nɔ wà jlǒ Mawu tɔn ǎ; mi ka zán dó zun xɔ́ntɔn na, lobonu gbè e gbè é na wá vɔ dó mi ɔ, è na yí mi dó xwé e na ɖò te tɛgbɛ é gbè.” (Luki 16:9) Nugbǒ ɔ, nùkplɔnmɛ ɖé ɖò fí bo kúnkplá nǔ kpinkpɔn sɛ́dó nukɔn kpo nùnywɛ zinzan kpo. Mawu sɛntɔ́ ee nyí “mɛ e ɖò weziza mɛ lɛ” é ɖó na zán nǔɖokan yetɔn lɛ kpo nùnywɛ kpo, bo na hɛn gbɛ̀ mavɔmavɔ e ɖò te kpɔ́n ye é dó ayi mɛ.\nJehovah Mawu kpo Vǐ tɔn kpo kɛɖɛ jɛn sixu yí mɛɖé dó Axɔsuɖuto jixwé tɔn mɛ alǒ dó Palaɖisi mɛ ɖò ayikúngban jí ɖò Axɔsuɖuto enɛ glɔ. Mǐ ɖó na dó gǎn bo zun xɔ́ntɔn xá ye gbɔn nǔɖokan mǐtɔn lɛ zinzan dó nɔ gudo nú Axɔsuɖuto ɔ sín nǔ lɛ gblamɛ. Siká, kpatagan, alǒ nǔɖokan ɖevo lɛ na gblé, amɔ̌, gbɛ̀ mavɔmavɔ e ɖò sɔgudo nú mǐ é ɖó ganjɛwu.\nJezu lɛ́ ɖɔ ɖɔ mɛ ɖěɖee nɔ gbeji dó kpé nukún dó nǔ ɖebǔ, alǒ dɔkun ɖebǔ e ye ɖó é wu é na lɛ́ nɔ gbeji dó kpé nukún dó nǔ e na hugǎn mɔ̌ lɛ é wu. Jezu ɖɔ ɖɔ: “Enyi mi ma nɔ gbeji ɖò dɔkun gbɛmɛ fí tɔn lɛ kɔn ǎ ɔ, mɛ̌ ka na sɔ́ dɔkun jɔ dɔkun [ɖi nǔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ] dó alɔ mɛ nú mi?”—Luki 16:11.\nJezu ɖò xlɛ́xlɛ́ ahwanvu tɔn lɛ wɛ ɖɔ enyi è na yí ye “dó xwé e na ɖò te tɛgbɛ é gbè” ɔ, è na byɔ nǔ gègě ɖò ye sí. Mɛɖebǔ sixu nyí Mawu sɛntɔ́ nugbǒ bo lɛ́ nyí kannumɔ nú dɔkun gbɛmɛ fí tɔn lɛ ɖò hwe ɖokpo ɔ nu ǎ. Jezu sú ta na ɖɔ: “Mɛsɛntɔ́ ɖé sixu sɛ̀n gǎn we ǎ: ɖó é na gbɛ́ wǎn nú mɛ ɖě, bo na yí wǎn nú mɛ ɖě; abǐ é na setónú nú mɛ ɖě, bo na vɛtoli nú mɛ ɖě. Mi sixu sɛ̀n Mawu, bo lɛ́ sɛ̀n dɔkun ǎ.”—Luki 16:9, 13.\nÐò lǒ e Jezu dó é mɛ ɔ, nɛ̌ nǔjikpɔntɔ́ ɔ ka zun xɔ́ntɔn xá mɛ ɖěɖee sixu wá d’alɔ ɛ lɛ é gbɔn?\nEtɛ lɛ ka nyí “dɔkun gbɛmɛ fí tɔn lɛ”? Nɛ̌ Klisanwun ɖé ka sixu zán ye dó “zun xɔ́ntɔn na” gbɔn?\nEnyi mǐ zán “dɔkun gbɛmɛ fí tɔn lɛ” kpo gbejininɔ kpo ɔ, mɛ̌ mɛ̌ e ka sixu yí mǐ “dó xwé e na ɖò te tɛgbɛ é gbè”?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Blǒ Tuto Jɛ Nukɔn, Zǎn Nùnywɛ


2 Axɔ́sú 20 - 2 Rois 20\nHwenɛ́nu ɔ́, Ezekiyási wlí azɔn, bó ko ɖo kú lixo, bɔ gbeyíɖɔ Mawu tɔn Ezayíi Amɔ̌si ví ɔ́ wá gɔ̌n tɔn, bó ɖɔ n'i ɖɔ: “Xó e Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ ɔ́ ɖíe: Nǔ ná nɔ́ gbɔn ɖě hǔn, ɖɔ nú mɛ towe lɛ́ɛ, ɖó azɔn élɔ́ e a wlǐ din ɔ́, a sɔ́ ná gán ɖ'é mɛ ǎ.”\nÉe é ɖɔ mɔ̌ n'i ɔ́, Ezekiyási húzú kpan nukɔn dǒ, bó xo ɖɛ ɖɔ:\n“Óo! Mawu Mavɔmavɔ, flín ɖɔ un nɔ gbejí ɖo nukɔn towe, bó wa azɔ̌ kpó ayijlɔ́jlɔ́ kpó, bó bló nǔ e nɔ nyɔ́ nukún towe mɛ lɛ́ɛ.” Ée é ɖɔ mɔ̌ ɔ́, é wlí avǐ bó ya ɖasin hoho.\nEzayíi tɔ́n bó ɖidó. É ká ko yi kɔ́xota e ɖo hɔnmɛ ɔ́ tɛ́ntin é jí ǎ, bɔ Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ n'i ɖɔ:\n“Lɛ̌ kɔ bo yi Ezekiyási e ɖo togun ce nu ɔ́ gɔ́n, bó ɖɔ n'i ɖɔ nyɛ Mawu Mavɔmavɔ, Mawu tɔ́gbó tɔn Davídi tɔn ɖɔ: ‘Un se ɖɛ towe, bó mɔ avǐ e ya wɛ a ɖe é. Kpɔ́n, un ná gbɔ azɔn nú we. Azǎn atɔn gbe ɔ́, a nǎ yi xwé ce gbe.\nUn ná dó xwe afɔtɔn xwe towe jí; un ná hwlɛ́n hwi kpó toxo élɔ́ kpó gán ɖo axɔ́sú Asilíi tɔn sí; un ná cyɔ́n alɔ toxo élɔ́ jí, ɖó Mawu wɛ un nyí; un ná bló mɔ̌, ɖó akpá e un dó nú mɛsɛntɔ́ ce Davídi é wú.’ ”\nÉnɛ́ ɔ́, Ezayíi ɖɔ: “Mi li fígi bó mlí, bó ɖó akpa ɔ́ mɛ n'i.” È blǒ mɔ̌ bónú Ezekiyási sín azɔn ná gbɔ.\nÉe è blǒ mɔ̌ ɔ́, Ezekiyási kanbyɔ́ Ezayíi ɖɔ: “Étɛ́ ka ná xlɛ́ mì ɖɔ Mawu Mavɔmavɔ ná gbɔ azɔn nú mì, bɔ azǎn atɔn gbe ɔ́, un ná yi xwé tɔn gbe?”\nEzayíi ɖɔ n'i ɖɔ: “Nǔ e ná ɖe xlɛ́ we ɖɔ Mawu Mavɔmavɔ ná gbɔ azɔn nú we ɔ́ ɖíe: yɛtɛn e nɔ jɛ Akázi sín kpekán jí ɔ́ ná sɛ tɛn afɔɖiɖe wǒ. A jlǒ ɖɔ é ní yi nukɔn a, abǐ é ní yi gǔdo?”\nEzekiyási ka yí gbe n'i ɖɔ: “Yɛtɛn ná yi nukɔn ɔ́ vɛ́ wǔ ǎ, énɛ́ ɔ́ wú wɛ nyɛ ba ɖɔ ní yi gǔdo.”\nÉe é ɖɔ mɔ̌ ɔ́, Ezayíi xo ɖɛ bo byɔ́ Mawu Mavɔmavɔ bɔ Mawu Mavɔmavɔ dɔn yɛtɛn ɔ́ wá yi gǔdo afɔɖiɖe wǒ ɖo Akázi sín kpekán jí. Ezekiyási yí mɛ e sɔ́ Babilɔ́nu sín afɔ ɖó te lɛ́ɛ\nHwe énɛ́ nu ɖokpó ɔ́, Mɛlodaki-Baladáni, Baladáni ví, Babilɔ́nu xɔ́sú ɔ́ sɛ́ wěma dó Ezekiyási bo lɛ́ ná ɛ nǔ d'é jí, ɖó é se ɖɔ é jɛ azɔn.\nEzekiyási yí mɛ e hɛn nǔ lɛ́ɛ wá lɛ́ɛ, bó kplá yě yi fí e nǔ xɔ akwɛ́ tɔn lɛ́ɛ ɖe é: kpatágan, siká, nǔhwɛ́nkún lɛ́ɛ, ami ɖagbe ɖagbe lɛ́ɛ, ahwanfunnú tɔn lɛ́ɛ; é xlɛ́ dɔkun tɔn lɛ́ɛ bǐ yě. É kpo nǔ ɖěbǔ ɖo xwé tɔn gbe abǐ axɔ́súɖuto tɔn mɛ, bɔ é má xlɛ́ yě ǎ.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, gbeyíɖɔ Mawu tɔn Ezayíi wá axɔ́sú Ezekiyási gɔ́n, bó kanbyɔ́ ɛ ɖɔ: “Étɛ́ mɛ énɛ́ lɛ́ɛ ká wá ɖɔ nú we? Fí e yě ká gosín bó wá gɔ̌n towe lɔ?” Bɔ Ezekiyási yí gbe n'i ɖɔ: “To línlín mɛ wɛ yě gosín; Babilɔ́nu wɛ yě gosín.”\nEzayíi lɛ́ kanbyɔ́ ɛ ɖɔ: “Étɛ́ yě ká mɔ ɖo xwé towe gbe?” Ezekiyási ka yí gbe n'i ɖɔ: “Yě mɔ nǔ e ɖo xwé ce gbe lɛ́ɛ bǐ. Dɔkun ce ɖě kpo nú un ma xlɛ́ yě ǎ.”\nÉnɛ́ ɔ́, Ezayíi ɖɔ nú Ezekiyási ɖɔ: “Đǒtó xó e Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ é; é ɖɔ:\n‘Gbe ɖokpó ná wá su, bɔ è nǎ bɛ́ nǔ e ɖo xwé towe gbe lɛ́ɛ bǐ yi Babilɔ́nu, bó ná bɛ́ nǔ e tɔ́gbó towe ko wa ɖ'ayǐ káká wá jɛ égbé lɛ́ɛ bǐ yi Babilɔ́nu. É ná kpo ɖokpó ǎ. Mawu Mavɔmavɔ wɛ ɖɔ mɔ̌.\nÈ nǎ kplá vǐ towe lɛ́ɛ ɖě, vǐ e a ji lɛ́ɛ ɖě, bɔ yě ná nyí agooɖojǐe ɖo Babilɔ́nu xɔ́sú ɔ́ sín hɔnmɛ.’ ”\nEzekiyási ka ɖɔ nú Ezayíi ɖɔ: “Xó e Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ bɔ a ɖɔ ɔ́ nyɔ́.” Đó é tunwun dó xo tɔn mɛ ɖɔ: “Nú un ɖo gbɛ jɛ́n wɛ ɔ́, mǐ nǎ mɔ fífá kpó ayi jɛ ayǐ kpó.”\nÈ wlǎn axɔ́sú Ezekiyási sín tan e kpo lɛ́ɛ, akɔ́nkpinkpan e é ɖó ɔ́, kpó lě e é kun sindo ɖokpó, bó ɖe ali nú sin ɔ́, bó dɔn káká wá Jeluzalɛ́mu toxo ɔ́ mɛ gbɔn ɔ́ kpó dó “Judáa xɔ́sú lɛ́ɛ sín Tan wéma” mɛ.\nAxɔ́sú Ezekiyási zán wá kú, bɔ vǐ tɔn Manasée ɖu axɔ́sú ɖó tɛn tɔn mɛ.\n20.21 Ézéchias se coucha avec ses pères. Et Manassé, son fils, régna à sa place


2 Tan 5 - 2 Chroniques 5\nÉe Salomɔ́ɔ wa azɔ̌ e ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé wú ɔ́ bǐ fó ɔ́, é ɖɔ bɔ è bɛ̌ nǔ e tɔ́ tɔn Davídi ko bɛ́ ɖ'ayǐ nú Mawu Mavɔmavɔ lɛ́ɛ wá: kpatágan, siká kpódó nǔ ɖěvo ɖěvo lɛ́ɛ kpó. É bɛ́ nǔ énɛ́ lɛ́ɛ bǐ ɖó Mawu xwé gbe, ɖo fí e dɔkun Mawu tɔn lɛ́ɛ nɔ́ nɔ é.\nÉe Salomɔ́ɔ bló nǔ lɛ́ɛ fó ɔ́, é ylɔ́ tomɛxó Izlayɛ́li tɔn lɛ́ɛ, akɔtagán lɛ́ɛ, kpódó hɛ̌nnugán Izlayɛ́li tɔn lɛ́ɛ bǐ kpó ɖo Jeluzalɛ́mu, bó ná yi zé akɔjijɛgbá Mawu Mavɔmavɔ tɔn ɔ́ sín Sinyɔ́ɔ Davídi Toxo mɛ, sɔ́ yi Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe.\nÉnɛ́ ɔ́, Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ bǐ wá axɔ́sú ɔ́ gɔ́n, bó ná ɖu xwe e yě nɔ́ ɖu ɖo sun tɛ́nwegɔ́ ɔ́ mɛ xwewú xwewú é.\nÉe tomɛxó Izlayɛ́li tɔn lɛ́ɛ wá ɔ́, Levíi ví lɛ́ɛ zé akɔjijɛgbá ɔ́.\nVɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ Levíi ví lɛ́ɛ wɛ zé akɔjijɛgbá Mawu Mavɔmavɔ tɔn ɔ́ kpó goxɔ ɔ́ kpó, bó bɛ́ nǔ e ɖo goxɔ ɔ́ mɛ lɛ́ɛ.\nAxɔ́sú Salomɔ́ɔ kpódó Izlayɛ́li ví e wá gɔ̌n tɔn lɛ́ɛ kpó bǐ kplé ɖo akɔjijɛgbá ɔ́ nukɔn. Gbɔ̌ kpó nyibú kpó e yě dǒ sá vɔ̌ ná lɛ́ɛ sukpɔ́ káká bɔ è sixú xa ǎ.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ zé akɔjijɛgbá Mawu Mavɔmavɔ tɔn ɔ́ ɖó tɛn tɔn mɛ, ɖo Tɛn mímɛ́ bǐ ɔ́ mɛ, ɖo Mawu xwé ɔ́ gbe, ɖo wɛnsagun susunɔ lɛ́ɛ sín awa glɔ́.\nAkɔjijɛgbá ɔ́ sín tɛnmɛ wɛ wɛnsagun susunɔ lɛ́ɛ sín awa ɖo dlɛ̌ndlɛ́n ɖe, bɔ akɔjijɛgbá ɔ́ kpó kpo e è nɔ zé ná lɛ́ɛ kpó ná ɖo awa yětɔn lɛ́ɛ glɔ́.\nKpo lɛ́ɛ ɖi ga ɖésú; nú è ɖo akɔjijɛgbá ɔ́ kpódó hɔnli ɔ́ kpó tɛ́ntin ɔ́, è nɔ mɔ kpo lɛ́ɛ sín nuvínu sɛ́ dó. È ka ɖo kɔ́xota ɔ́, è nɔ mɔ yě sɛ́ dó ǎ. Bǐ kpo ɖo mɔ̌ káká wá jɛ égbé.\nNǔɖé ɖo akɔjijɛgbá ɔ́ mɛ zɛ awǐnnyatɛ we e Mɔyízi bɛ́ d'é mɛ ɖo Holɛ́bu hwenu e Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ tɔ́n sín Ejípu, bɔ Mawu Mavɔmavɔ jɛ akɔ xá yě ɔ́ wú ǎ.\nVɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ e wá fínɛ́ lɛ́ɛ bǐ slá wǔ, é sɔ́ nyí gbɛ̌ta e jí azɔ̌ ɖe ɔ́ kɛ́ɖɛ́ wɛ slá wǔ ǎ.\n5.11 Au moment où les sacrificateurs sortirent du lieu saint, car tous les sacrificateurs présents s'étaient sanctifiés sans observer l'ordre des classes,\nLevíi ví hansinɔ lɛ́ɛ: Asáfu, Hemani, Yedutún, kpó vǐ yětɔn lɛ́ɛ kpó, kpódó hɛ̌nnumɔ yětɔn lɛ́ɛ kpó dó lɛ̌ɛnkanvɔ ɖagbe ɖagbe. Yě hɛn agǐdigbo, bó hɛn kanhún, bó hɛn kpɛn, bó ɖo te vɔ̌sákpe ɔ́ sín zǎnzǎnhwe jí, bɔ vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ e nyɔ́ kpɛn kún ganjí lɛ́ɛ kantɔn (120) ɖo akpá yětɔn.\nKpɛnkúntɔ́ lɛ́ɛ kpó nǔxotɔ́ lɛ́ɛ kpó bǐ ɖo kpɔ́, bó ɖo han ji dó kpa susu nú Mawu Mavɔmavɔ wɛ, bó ɖo nyǐkɔ tɔn sɔ́ su wɛ. Yě ɖo kpɛn kún wɛ, bó ɖo hǔn kpó nǔxonú ɖěvo lɛ́ɛ kpó xo wɛ; yě ɖo susu kpa nú Mawu Mavɔmavɔ wɛ ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ nyɔ́. Xomɛnyínyɔ́ tɔn ɖó dogbó ǎ”. Hwenɛ́nu ɔ́, akpɔ́kpɔ́ ɖé wá gɔ́ Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́.\nÉe akpɔ́kpɔ́ gɔ́ xwé ɔ́ mɔ̌ ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ ɖó azɔ̌ yětɔn te, ɖó susu Mawu Mavɔmavɔ tɔn gɔ́ xwé ɔ́.


Atɔxwɛ: Nùkplɔnkplɔn Tɔn, Mars 2018\nXota ɖěɖee è na kplɔ́n ɖò kplé jí ɖò 30 Avril jɛ 3 Juin 2018 lɛ é wɛ ɖò Atɔxwɛ elɔ mɛ.\nEtɛ Biblu ka ɖɔ dó Baptɛm wu? Afɔ tɛ lɛ mɛɖé ka ɖó na ɖè cobo na bló baptɛm? Etɛwu Klisanwun e nɔ kplɔ́n Biblu xá mɛ é ɖé ka ɖó na hɛn lee baptɛm nyí nǔ taji gbɔn é dó ayi mɛ, hwenu e é ɖò nǔ kplɔ́n xá vǐ tɔn alǒ Biblu kplɔntɔ́ ɖé wɛ é?\nEtɛ jí mɛjitɔ́ Klisanwun lɛ ka nɔ ba na kú dó cobɔ vǐ yetɔn lɛ na bló baptɛm?\nNǓ E NǓXATƆ́ LƐ KANBYƆ LƐ É\nEtɛwu Biblu ka byɔ ɖò Klisanwun lɛ sí ɖɔ ye ni nɔ yí yeɖée? Ali tɛ lɛ ka hun nú mǐ bɔ mǐ na vlɔ́n kàn nú mɛ yíyí? Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖu ɖò nǔ e nɔ gbò kpò nyì ali jí nú mǐ, bɔ mǐ na yí mɛ ɔ, é nɔ gló lɛ é jí gbɔn?\nErika Nöhrer Bright nyí gbexosin-alijitɔ́ hwebǐnu tɔn, gbexosin-alijitɔ́ titewungbe, kpo mɛsɛ́dó kpo. É ɖɔ lee Jehovah nɔ gudo n’i, na ɛ hlɔnhlɔn bo hɛn ɛ ɖò xwè tobutobu e é wà sinsɛnzɔ́ kpo gbejininɔ kpo na lɛ é vlamɛ gbɔn é.\nEtɛ mɛ e Mawu gbɛ́ nǔ na ɖò hwexónu lɛ é sín kpɔ́ndéwú ka sixu kplɔ́n mǐ? Nú mǐ ɖò nǔ gbɛ́ nú mɛ wɛ ɔ, nɛ̌ mǐ ka sixu xwedó kpɔ́ndéwú Jehovah kpo Vǐ tɔn kpo tɔn gbɔn?\nAli tɛ lɛ nu Mawu ka nɔ kplɔ́n mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ gbɛ́ nǔ nú mǐɖée ɖè? Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖu lè nǔ ɖebǔ e è sixu gbɛ́ nú mǐ ɖò agun Klisanwun tɔn mɛ é tɔn gbɔn?


Awǎjijɛnɔ Wɛ Nyí Mɛ E Nɔ Na Nǔ Mɛ lɛ É | Nùkplɔnkplɔn Tɔn\n“Nùnamɛ nɔ dó xomɛhunhun nú mɛ.”—MƐ. 20:35.\nHAN LƐ: 76, 110\nEtɛwu mǐ ka sixu ɖɔ ɖɔ è ɖó gbɛtɔ́ kpo jijɔ nùnamɛ tɔn kpo?\nKancica tɛ ka ɖò nùnamɛ kpo awǎjijɛ e è nɔ mɔ ɖò wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ mɛ é kpo mɛ?\nHwɛjijɔ jinjɔn Biblu jí tɛ lɛ mǐ ka ɖó bo na nɔ na nǔ mɛ?\n1. Nɛ̌ nùɖíɖó lɛ ka xlɛ́ ɖɔ Jehovah nyí alɔhundonanǔmɛtɔ́ gbɔn?\nCOBONU Jehovah na jɛ nǔ lɛ dá jí ɔ, é ɖò éɖokpo, amɔ̌, é ka lin éɖesunɔ kɛɖɛ kpɔ́n ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é na gbɛ̀ nùɖíɖó tɔn e ɖó nùnywɛ lɛ é, ye wɛ nyí wɛnsagun lɛ kpo gbɛtɔ́ lɛ kpo. “Mawu awǎjijɛnɔ ɔ” Jehovah yí wǎn nú nǔ ɖagbeɖagbe lɛ nina mɛ. (1 Tim. 1:11, nwt; Ja. 1:17) Ðó é ba ɖɔ mǐ ni nyí awǎjijɛnɔ wutu ɔ, é kplɔ́n mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ na nǔ mɛ.—Hlɔ. 1:20.\n2, 3. (a) Etɛwu nùnamɛ ka nɔ zɔ́n bɔ mǐ nɔ ɖó awǎjijɛ? (b) Etɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó?\n2 Mawu ɖó gbɛtɔ́ ɖò akpajlɛ tɔn mɛ. (Bǐb. 1:27) Enɛ wɛ nyí ɖɔ é ɖó mǐ bonu mǐ na ɖè jijɔ tɔn lɛ xlɛ́. Enɛ wu ɔ, bo na dó ɖó awǎjijɛ kpo xomɛhunhun kpo ɔ, mǐ ɖó na nɔ xwedó kpɔ́ndéwú Jehovah tɔn, bɔ nǔ mɛ ɖevo lɛ tɔn na nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ, gɔ́ na ɔ, mǐ na nɔ lɛ́ hun alɔ dó na nǔ mɛ. (Fili. 2:3, 4; Ja. 1:5) Etɛwu? Ðó Jehovah gbɔn wanyiyi gblamɛ bo dá gbɛtɔ́ gbɔn mɔ̌ wɛ. Mǐ nyí hwɛhutɔ́ có, mǐ sixu kpéwú bo nɔ hun alɔ dó na nǔ mɛ Jehovah ɖɔhun.\n3 Biblu kplɔ́n mǐ lee mǐ sixu nɔ hun alɔ dó na nǔ mɛ gbɔn é. Mi nú mǐ ni ɖɔ xó dó nùkplɔnmɛ Biblu tɔn ɖé lɛ jí dó xó enɛ wu. Mǐ na mɔ lee alɔhundonanǔmɛ na zɔ́n bɔ nǔ mǐtɔn na nyɔ́ Mawu nukúnmɛ gbɔn é, kpo lee nǔsisɔ nú jijɔ enɛ na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na kpé azɔ̌ e Mawu sɔ́ d’así nú mǐ é wu bo wà gbɔn é kpo. Mǐ na lɛ́ gbéjé lee alɔhundonanǔmɛ mǐtɔn cá kàn xá awǎjijɛ mǐtɔn gbɔn é, kpo nǔ e wu mǐ ɖó na kpó ɖò nǔ sɔ́ nú jijɔ enɛ wɛ é kpo kpɔ́n.\nLEE MǏ SIXU ÐU VIVǏ FƐ́NÚ MAWU TƆN TƆN GBƆN É\n4, 5. Kpɔ́ndéwú alɔhundonanǔmɛ tɔn tɛ Jehovah kpo Jezu kpo ka sɔ́ ɖ’ayǐ nú mǐ?\n4 Jehovah jló ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ ni wà nǔ éɖɔhun, enɛ wu ɔ, enyi mǐ nɔ hun alɔ dó na nǔ mɛ ɔ, é nɔ víví n’i. (Efɛ. 5:1) Lee Mawu bló mǐ gbɔn é kpo nǔ ɖagbeɖagbe e lɛlɛ̌ dó mǐ lɛ é kpo xlɛ́ nyì wɛn ɖɔ é jló ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ ni nɔ awǎjijɛ mɛ. (Ðɛh. 104:24; 139:13-15) Enɛ wu ɔ, enyi mǐ nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ bló bɔ mɛ ɖevo lɛ nɔ nɔ awǎjijɛ mɛ ɔ, mǐ nɔ wlí yɛ̌yi n’i.\n5 Klisanwun nugbǒ lɛ nɔ wà nǔ Klisu e sɔ́ kpɔ́ndéwú maɖóblɔ̌ ɖé ɖ’ayǐ dó lee gbɛtɔ́ lɛ sixu hun alɔ dó na nǔ mɛ gbɔn é wu é ɖɔhun. Jezu ɖesunɔ ɖɔ: “Mɔ̌ wɛ ɖè gbɔn nú nyɛ Gbɛtɔ́ví ɔ; è na sɛ̀n mì wu wɛ un wá ǎ; loɔ, mɛ sɛ̀n gbé wɛ un tɔ́n bo wá, bo na sɔ́ gbɛ̀ ce jó dó xɔ gbɛ̀ nú mɛ gègě.” (Mat. 20:28) Enɛ wu ɔ, mɛsɛ́dó Pɔlu dó wusyɛn lanmɛ nú Klisanwun lɛ ɖɔ: “Mi ɖó ninɔmɛ e Klisu Jezu ɖó é . . . Éɖesunɔ ɔ gbɛ́ nǔ e é ɖó ɔ bǐ, bo zé ninɔmɛ mɛsɛntɔ́ tɔn.” (Fili. 2:5, 7) É na nyɔ́ ɖɔ ɖokpo ɖokpo mǐtɔn ni kanbyɔ mǐɖée ɖɔ, ‘Un ka sixu xwedó kpɔ́ndéwú Jezu tɔn télélé hugǎn lee un ko nɔ bló gbɔn ɖ’ayǐ é à?’—Xà 1 Piyɛ́ɛ 2:21.\n6. Ðò lǒ e Jezu dó dó Samalíinu e nyí nɔzo ɖagbe ɔ é wu é mɛ ɔ, etɛ é ka kplɔ́n mǐ? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n6 Enyi mǐ nɔ xwedó kpɔ́ndéwú maɖóblɔ̌ Jehovah kpo Jezu kpo tɔn, bɔ ganjininɔ mɛ ɖevo lɛ tɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ, bɔ mǐ nɔ lɛ́ ba ali e nu mǐ sixu sú hudo yetɔn ɖè lɛ é sín dò ɔ, é na zɔ́n bɔ mǐ na ɖu vivǐ fɛ́nú Jehovah tɔn tɔn. Nugbǒ ɔ, ɖò lǒ e Jezu dó dó Samalíinu e nyí nɔzo ɖagbe ɔ wu é mɛ ɔ, é xlɛ́ nyì wɛn ɖɔ emi ɖò nukún ɖó wɛ ɖɔ ahwanvu emitɔn lɛ ni nɔ jó nǔ e nyí ɖagbe nú ye é dó, bo nɔ d’alɔ mɛ ɖevo lɛ, enyi mɛ lɛ na bo gosin ninɔmɛ ɖevo mɛ ɔ nɛ. (Xà Luki 10:29-37.) A ka flín nùkanbyɔ e sísɛ́ Jezu bɔ é dó lǒ e kúnkplá Samalíinu e nyí nɔzo ɖagbe ɔ é à? Jwifu ɖé kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Mɛ̌ ka nyí nɔzo ce?” Xósin Jezu tɔn xlɛ́ ɖɔ Samalíinu ɔ ɖɔhun ɔ, mǐ ɖó na ɖò gbesisɔmɛ bo na nɔ hun alɔ dó na nǔ mɛ, enyi mǐ jló na ɖu vivǐ fɛ́nú Mawu tɔn tɔn ɔ nɛ.\n7. Nɛ̌ cejɛnnabi kpo alɔhundonanǔmɛ kpo ka cá kàn xá xó e ɖò atɛ jí é gbɔn?\n7 Klisanwun lɛ ɖó hwɛjijɔ ɖagbe gègě bo na nɔ hun alɔ dó na nǔ mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, jijɔ enɛ tɔ́n ɖò xó e Satáan sɔ́ nyì atɛ jí ɖò jikpá Edɛni tɔn mɛ é mɛ. Gbɔn nɛ̌ é? Satáan ɖɔ ɖɔ Adamu kpo Ɛvu kpo kaka jɛ gbɛtɔ́ lɛ bǐ jí na vo hugǎn, enyi ye nɔ sɔ́ ayi ɖó yeɖesunɔ jí, lobɔ nǔ yeɖesunɔ tɔn lɛ gbé nyinya nɔ ɖu ayi mɛ nú ye hugǎn tónúsíse nú Mawu ɔ nɛ. Ɛvu wà nǔ kpo cejɛnnabi kpo, bo jló na cí Mawu ɖɔhun. Adamu lɔ wà nǔ kpo cejɛnnabi kpo, bo jló na nyɔ́ Ɛvu nukúnmɛ. (Bǐb. 3:4-6) Nǔ e mɛ gbeta e kɔn ye wá é tɔ́n kɔ dó é ɖò wɛn. Cejɛnnabi nɔ zɔ́n bɔ è nɔ ɖó awǎjijɛ ǎ; é nyɔ́ wà ɔ, flijɛ tɔn wɛ é nɔ hɛn wá. Enyi mǐ nɔ hun alɔ dó na nǔ mɛ ɔ, mǐ nɔ xlɛ́ ɖɔ mǐ kudeji ɖɔ ali e nu Mawu nɔ wà nǔ ɖè lɛ é wɛ nyɔ́ hugǎn.\nAZƆ̌ E MAWU ZƆ́N TOGUN TƆN É WIWA\n8. Etɛwu nǔ na mɛ ka ɖó na nɔ ɖu ayi mɛ nú asú kpo asì kpo nukɔntɔn ɔ?\n8 Mawu na alixlɛ́mɛ lɛ asú kpo asì kpo nukɔntɔn ɔ, bɔ é na zɔ́n bɔ ye na bo tlɛ ɖò yeɖokpo ɖò jikpá Edɛni tɔn mɛ ɔ, ye na nɔ lin tamɛ dó ganjininɔ mɛ ɖevo lɛ tɔn wu. Jehovah kɔn nyɔna dó Adamu kpo Ɛvu kpo jí, lobo dó wusyɛn lanmɛ nú ye ɖɔ ye ni gbà kún, bo kpé ayikúngban ɔ jí, lobo kp’acɛ d’eji. (Bǐb. 1:28) Lee ganjininɔ nùɖíɖó lɛ tɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú Gbɛɖotɔ́ ɔ tawun sɔ é ɔ, mɔ̌ ɖokpo ɔ wɛ awǎjijɛ mɛ ninɔ vǐ e mɛjitɔ́ nukɔntɔn lɛ na jì lɛ é tɔn ɖó na nɔ ɖu ayi mɛ nú mɛjitɔ́ enɛ lɛ gbɔn é nɛ. È sɔnǔ nú palaɖisi ɔ bonu é na kpé ayikúngban ɔ bǐ jí nú lè kúnkan Adamu tɔn ɔ blebu tɔn. Tuto ɖaxó enɛ na byɔ ɖɔ xwédo enɛ e fɔ́n bo ɖò kàn vlɔ́n wɛ é ni w’azɔ ɖó kpɔ́.\n9. Etɛwu blòbló bonu Palaɖisi ɔ ni kpé ayikúngban jí ɖó na ko hɛn awǎjijɛ wá?\n9 Azɔ̌ e sunnu kpo nyɔnu kpo maɖóblɔ̌ enɛ lɛ na wà bɔ Palaɖisi ɔ na kpé ayikúngban jí é byɔ ɖɔ ye ni wà nǔ ɖó kpɔ́ bo na dó kpé linlin Jehovah tɔn enɛ wu, bɔ mɔ̌ mɛ ɔ, ye na byɔ gbɔjɛ tɔn mɛ. (Ebl. 4:11) Dǒ nukún mɛ bo kpɔ́n awǎjijɛ kpo lè kpo e azɔ̌ enɛ wiwa na ko hɛn wá lɛ é! Yeɖée zízé jó nú ɖagbe mɛ ɖevo lɛ tɔn na ko hɛn nyɔna ɖaxó lɛ kpo awǎjijɛ ɖaxó kpo wá nú ye.\n10, 11. Nɛ̌ mǐ ka sixu wà wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ kpo nǔ kpinkplɔn mɛ lɛ bonu ye ni huzu ahwanvu sín azɔ̌ e è zɔ́n mǐ é kpo gbɔn?\n10 Égbé ɔ, Jehovah zɔ́n azɔ̌ togun tɔn ɖɔ é ni jla wɛnɖagbe ɔ, lobo kplɔ́n nǔ mɛ lɛ bonu ye ni huzu ahwanvu. Bo na dó kpé azɔ̌ enɛ wu bo wà ɔ, ganjininɔ mɛ ɖevo lɛ tɔn ɖó na nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ dó nùjɔnǔ mɛ. Enyi nǔ ɖagbe lɛ, ɖi wǎn yí nú Mawu kpo wǎn yí nú nɔzo mǐtɔn lɛ kpo wɛ nɔ sísɛ́ mǐ dó azɔ̌ enɛ kɔn ɔ jɛn mǐ sixu dɛ ɖ’enu.\n11 Ðò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ ɔ, mɛsɛ́dó Pɔlu dó gesí éɖée kpo gbɛ̌ tɔn ɖé lɛ kpo ɖi mɛ e ɖò “azɔ̌ wà ɖó kpɔ́ wɛ . . . nú Mawu” é, ɖó nugbǒ Axɔsuɖuto ɔ tɔn sín nǔkún e dó wɛ ye ɖè, bo lɛ́ ɖò sìn hú na wɛ é wu. (1 Kɔ. 3:6, 9) Égbé ɔ, enyi mǐɖesunɔ nɔ sɔ́ jlǒ dó zán hwenu mǐtɔn, nǔɖokan mǐtɔn lɛ kpo hlɔnhlɔn mǐtɔn kpo ɖò wɛnɖagbejijlazɔ́ e Mawu zɔ́n mǐ é kɔn ɔ, mǐ sixu ‘w’azɔ̌ ɖó kpɔ́ xá Mawu.’ Wǔjɔmɛ jiwǔ tɛ ɖíe!\nNǔ kaka ɖé sɔ́ nɔ hɛn awǎjijɛ wá sɔ alɔdido jlǒɖotɔ́ lɛ bonu ye na mɔ nǔ jɛ nugbǒ Biblu tɔn lɛ wu ǎ (Kpɔ́n akpáxwé 12gɔ́ ɔ)\n12, 13. Lè tɛ lɛ nǔ kpinkplɔn mɛ lɛ bonu ye ni huzu ahwanvu sín azɔ̌ ɔ ka nɔ hɛn wá?\n12 Hwenu mǐtɔn kpo hlɔnhlɔn mǐtɔn kpo zinzan ɖò wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ, kpo nǔ kpinkplɔn mɛ lɛ bonu ye ni huzu ahwanvu kpo sín azɔ̌ ɔ kɔn nɔ hɛn awǎjijɛ ɖaxó wá. Gègě mɛ ɖěɖee ko kpé nukún dó Biblu kplɔnkplɔn e yì nukɔn lɛ é wu é tɔn na ɖɔ nú we ɖɔ nǔ e nɔ hɛn lè wá sɔmɔ̌ é kún kpiti ó. Enyi è mɔ bonu Biblu kplɔntɔ́ enɛ lɛ mɔ nukúnnú jɛ nugbǒ gbigbɔ tɔn lɛ mɛ, bonu é sù nukún yetɔn mɛ, nú nùɖiɖi yetɔn ɖò dǒ li wɛ, bɔ ye ɖò huzuhuzu lɛ bló wɛ, lobo jɛ nugbǒ ɔ má xá mɛ ɖevo lɛ jí ɔ, é nɔ hun xomɛ nú mɛ tawun. Jezu ɖesu mɔ awǎjijɛ ɖaxó hwenu e wɛnjlatɔ́ 70 e é sɛ́dó sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ lɛ é “lɛkɔ wá kpodo xomɛhunhun kpan,” ɖó nǔ ɖagbeɖagbe e mɛ azɔ̌ yetɔn tɔ́n kɔ dó bɔ ye mɔ lɛ é wu é.—Luk. 10:17-21.\n13 Enyi wɛnjlatɔ́ e gbɔn gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é mɔ bɔ wɛnɖagbe ɔ huzu gbɛzán mɛ lɛ tɔn ɔ, é nɔ hun xomɛ nú ye. Mi nú mǐ ni kpɔ́n kpɔ́ndéwú Anna e nyí nɔví nyɔnu tlɛnnɔ ɖé é tɔn; é sɛ̀ tɛn yì xá ɖé mɛ ɖò Zǎnzǎnhweji Elɔpu tɔn ɖò fí e hudo wɛnjlatɔ́ tɔn sukpɔ́ ɖè é, bo na dó vlɔ́n kàn nú sinsɛnzɔ́ tɔn. * É wlan ɖɔ: “Ali gègě hun nú mì ɖò fí bɔ un na kplɔ́n Biblu xá mɛ, bɔ un yí wǎn na tawun. Sinsɛnzɔ́ ce hɛn awǎjijɛ ɖaxó wá nú mì. Enyi un lɛkɔ wá xwégbe ɔ, un sɔ́ nɔ mɔ táan bo na sɔ́ ayi ɖó nyiɖée jí ǎ. Un nɔ lin tamɛ dó mɛ ɖěɖee un nɔ kplɔ́n nǔ xá lɛ é jí; un nɔ lin nǔ kpɔ́n dó linkpɔ́n kpo adohu adohu yetɔn lɛ kpo jí. Un nɔ ba ali ɖěɖee nu un sixu dó wusyɛn lanmɛ nú ye ɖè lɛ é kpo ali tawun tawun e nu un sixu d’alɔ ye ɖè lɛ é kpo. Un wá kudeji ɖɔ ‘nùnamɛ nɔ dó xomɛhunhun nú mɛ hú nǔyiɖòmɛsí.’”—Mɛ. 20:35.\n14. Enyi mɛ nabi ɖé na bo ma tlɛ nɔ yí wɛnɖagbe ɔ ɖò sinsɛnzɔ́ mǐtɔn mɛ ǎ ɔ, nɛ̌ mǐ ka sixu ɖó awǎjijɛ gbɔn?\n14 Enyi mɛ lɛ na bo ma tlɛ nɔ ɖótó mǐ ǎ, bonu mǐ ka nɔ hun ali lɛ nú ye bonu ye na yí wɛnɖagbe ɔ ɔ, mǐ sixu ɖó awǎjijɛ. Azɔ̌ e wà wɛ mǐ ɖè égbé é cí gbeyiɖɔ Ezekiyɛli e Jehovah ɖɔ xó elɔ na é tɔn ɖɔhun: “A na ɖɔ nú ye; ye sixu ɖótó we, ye ka sixu lɛ́ gɔn tó ɖó we.” (Ezek. 2:7; Eza. 43:10) Enyi mɛɖé lɛ na bo ma tlɛ yí wǎn nú wɛn mǐtɔn ǎ ɔ, gǎndido mǐtɔn lɛ ka xɔ akwɛ ɖò Jehovah nukúnmɛ. (Xà Eblée lɛ 6:10.) Wɛnjlatɔ́ ɖé ɖó linlin ɖagbe ɖé ɖò ali enɛ nu. É wlan dó sinsɛnzɔ́ tɔn wu ɖɔ: “Mǐ dó, bo hú sìn na, bo lɛ́ xoɖɛ kpo nukúnɖiɖo ɔ kpo ɖɔ Jehovah na bló bɔ é na sù.”—1 Kɔ. 3:6.\nLEE A NA ÐÓ AWǍJIJƐ GBƆN É\n15. Nú è hun alɔ dó na nǔ mɛ lɛ ɔ, nɛ̌ gègě yetɔn ka nɔ wà nǔ gbɔn? Mǐ na jó nùwalɔ yetɔn dó bɔ é na wà nǔ dó mǐ wu wɛ à?\n15 Jezu jló ɖɔ mǐ ni nɔ hun alɔ dó na nǔ mɛ, bá ɖó awǎjijɛ. Mɛ gègě nɔ xlɛ́ ɖɔ alɔ e è hun dó na nǔ emi é sù nukún emitɔn mɛ. Jezu ɖɔ: “Mi na nǔ mɛ, enɛ ɔ, Mawu na na nǔ mi lɔmɔ̌. É ka wá ja mitɔn ɔ na mi gbé ɔ, é na jlɛ́ ganji, bo na húnhún, bo na zín, bɔ é na túnflá, bɔ é na sɔ́ dó así nú mi; ɖó nǔ e mi dó jlɛ́ nǔ nú mɛ ɔ wɛ Mawu na dó jlɛ́ nú mi lɔmɔ̌.” (Luk. 6:38) É ɖò wɛn ɖɔ mɛ lɛ bǐ na yí nǔ e mǐ hun alɔ dó na ye é ǎ. Amɔ̌, enyi ye wà mɔ̌ ɔ, lee é sù nukún yetɔn mɛ gbɔn é sixu dɔn ɖagbe ɖebɔdoɖewu lɛ wá. Enɛ wu ɔ, nɔ na nǔ mɛ, enyi é sù nukún yetɔn mɛ kpo é gbɔ kpo ɔ nɛ. Enyi è na bo na nǔ mɛ azɔn ɖokpo kpowun ɔ, è sixu tuùn ɖagbe tobutobu e é na wà é gbeɖé ǎ.\n16. Etɛ ka ɖó na nɔ sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na nɔ hun alɔ dó na nǔ mɛ?\n16 Alɔhundonanǔmɛtɔ́ ɖagbe ɖé nɔ na nǔ mɛ, ɖó nǔ e na wá tɔ́n n’i ɖ’emɛ é wu ǎ. Jezu tuùn enɛ dó ayi mɛ hwenu e é kplɔ́n nǔ elɔ mɛ é: “Enyi a ylɔ agɔ̌ hǔn, ylɔ wamamɔnɔ lɛ kpodo sékunɔ lɛ kpo, afɔkponɔ lɛ kpodo nukúntíntɔ́nnɔ lɛ kpo. Enɛ ɔ, nǔ na nyɔ́ nú we, ɖó mɛ enɛ lɛ sixu wá ja axɔ́ tɔn sú we gbé ǎ.” (Luk. 14:13, 14) Biblu wlantɔ́ ɖé ɖɔ ɖɔ “[alɔhundonanǔmɛtɔ́ ɔ] Mawu na dó n’i.” Mɛ ɖevo ɖɔ: “Nǔ nyɔ́ nú mɛ e nɔ kpɔ́n wamamɔnɔ jí é.” (Nùx. 22:9; Ðɛh. 41:2) Nugbǒ ɔ, mǐ ɖó na nɔ na nǔ mɛ, ɖó alɔdido mɛ ɖevo lɛ nɔ hɛn awǎjijɛ wá nú mǐ.\n17. Nùnamɛ alɔkpa tɛ wɛ na zɔ́n bɔ a na ɖó awǎjijɛ?\n17 Hwenu e Pɔlu ɖè xó sín xó e Jezu ɖɔ bo ɖɔ “nùnamɛ nɔ dó xomɛhunhun nú mɛ hú nǔyiɖòmɛsí” é mɛ é ɔ, ɖiɖɔ wɛ é ɖè ɖɔ è ni nɔ na nǔ agbaza tɔn lɛ kɛɖɛ mɛ ǎ, loɔ, è ni nɔ lɛ́ na akɔnkpinkpan mɛ ɖěɖee ɖò hudo mɛ lɛ é, xlɛ́ ali ye, lobo lɛ́ d’alɔ ye. (Mɛ. 20:31-35) Mɛsɛ́dó ɔ gbɔn xó kpo kpɔ́ndéwú lɛ kpo gblamɛ bo kplɔ́n mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ zán hwenu mǐtɔn kpo hlɔnhlɔn mǐtɔn kpo dó mɛ ɖevo lɛ tamɛ, bo nɔ sɔ́ ayi mǐtɔn ɖó ye jí, bo lɛ́ yí wǎn nú ye.\n18. Gbeta tɛ kɔn dobanúnǔtɔ́ gègě ka wá dó alɔhundonanǔmɛ wu?\n18 Mɛ ɖěɖee nɔ ba dò nú nǔ dó gbɛtɔ́ wu lɛ é ɖó ayi wu ɖɔ nùnamɛ nɔ zɔ́n bɔ è nɔ ɖó awǎjijɛ. Xota ɖé ɖɔ ɖɔ “mɛ lɛ ɖó ayi wu ɖɔ hwenu e ye wà xomɛnyínyɔ́nú lɛ nú mɛ ɖevo lɛ gudo é ɔ, awǎjijɛ emitɔn lɛ́ jɛji.” Dobanúnǔtɔ́ lɛ ɖɔ ɖɔ alɔdido mɛ ɖevo lɛ ɖò taji cobɔ è na bló bɔ gbɛ̀ mɛtɔn na ɖó nu tawun “ɖó é nɔ sú hudo taji gbɛtɔ́ tɔn lɛ sín dò.” Enɛ wu ɔ, mɛ e mɔ dò nú nǔ ɖò ali enɛ nu ganji lɛ é nɔ byɔ ɖò gbɛtɔ́ lɛ sí ɖɔ ye ni sɔ́ yeɖée jó, bo w’azɔ̌ e mɛ bǐ na ɖu lè tɔn lɛ é, bonu yeɖesunɔ na nɔ ganji hugǎn ɖò agbaza mɛ, lobo lɛ́ ɖó awǎjijɛ. Enɛ nɔ kpaca mɛ ɖěɖee yí gbè ɖɔ Biblu nyí Xó Jehovah e nyí Mɛ e yí wǎn nú gbɛtɔ́ lɛ é tɔn é ǎ.—2 Tim. 3:16, 17.\nKPÒ ÐÒ ALƆHUNDONANǓMƐ WƐ\n19, 20. Hwɛjijɔ tɛ lɛ a ka ɖó bo na nɔ ba na hun alɔ dó na nǔ mɛ?\n19 Ðó mɛ ɖěɖee nǔ yeɖesunɔ tɔn lɛ wɛ nɔ ɖu ayi mɛ nú ye jɛ nukɔn nú mɛ ɖevo lɛ tɔn lɛ é wɛ lɛlɛ̌ dó mǐ wutu ɔ, é sixu vɛwǔ nú mǐ bɔ mǐ na nɔ hun alɔ dó na nǔ mɛ. Amɔ̌, Jezu ɖɔ ɖɔ sɛ́n wè e hugǎn sɛ́n lɛ bǐ é wɛ nyí wǎn yí nú Jehovah kpo ayi mǐtɔn, lindɔ̌n mǐtɔn, linlin mǐtɔn gɔ́ nú hlɔnhlɔn mǐtɔn bǐ kpodo wǎn yí nú nɔzo mǐtɔn lɛ mǐɖesunɔ ɖɔhun kpan. (Mak. 12:28-31) Lee mǐ mɔ gbɔn ɖò xota elɔ mɛ é ɔ, mɛ ɖěɖee yí wǎn nú Jehovah lɛ é nɔ wà nǔ éɖɔhun. Jehovah nɔ na nǔ mɛ ɖevo lɛ, nǔ e Jezu ɖesu nɔ wà é nɛ. Ye dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ wà nǔ ɖokpo ɔ, ɖó é na zɔ́n bɔ mǐ na ɖó awǎjijɛ jɔ awǎjijɛ. Enyi mǐ tɛ́n kpɔ́n bo ɖó jijɔ alɔhundonanǔmɛ tɔn, bo nɔ xlɛ́ ɖò lee mǐ nɔ wà nǔ xá Mawu kpo nɔzo mǐtɔn lɛ kpo gbɔn e mɛ ɔ, é na zɔ́n bɔ mǐ na kpa susu nú Jehovah, lobo na hɛn lè wá nú mǐɖesunɔ kpo mɛ ɖevo lɛ kpo.\n20 É ɖò wɛn ɖɔ a ko ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo nɔ zé hwiɖée jó dó d’alɔ mɛ ɖevo lɛ, tlala ɔ, Klisanwun hàtɔ́ lɛ. (Ga. 6:10) Enyi a kpò ɖò mɔ̌ wà wɛ ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ ye na yí wǎn nú we, bɔ nǔ towe na nɔ lɛ́ sù nukún yetɔn mɛ, bɔ hwi lɔ na ɖó awǎjijɛ. Nùnywɛxó 11:25 ɖɔ ɖɔ, “Mɛ e nɔ na nǔ mɛ ɔ, è na na nǔ i bɔ é na sukpɔ́; mɛ e nɔ na sìn mɛ ɔ, è na na é lɔmɔ̌, bɔ é na nu bo ɖi kɔ.” É ɖò wɛn ɖɔ a sixu nɔ na nǔ mɛ, nyɔ́ xomɛ dó mɛ wu alǒ hun alɔ dó na nǔ mɛ ɖò ali gègě nu, bo lɛ́ wà mɔ̌ ɖò Klisanwun gbɛzinzan towe kpo sinsɛnzɔ́ towe kpo sín ninɔmɛ gègě mɛ, bɔ é na hɛn lè gègě wá. Xota e bɔ d’ewu é na ɖɔ xó dó enɛ lɛ jí.\n^ akpá. 13 È ɖyɔ nyikɔ ɔ.


Lee A Sixu Ðu Ðò Xomɛsin Towe Jí Gbɔn É | Alɔdo nú Xwédo Lɛ\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Abkhaze Abua Afrikaans Albanie-Gbè Alur Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bachkir Baoulé Belize Kriol Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kannada Kazakh Kazakh (Arabe) Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Kwanyama Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Maya Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Népali Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Rarotonga-Gbè Romani (Macédoine Tɔn) Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Tagalog Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tojolabal Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Valencian Vietnam-Gbè Xhosa Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè Îles Féroé-Gbè\nLee A Sixu Ðu Ðò Xomɛsin Towe Jí Gbɔn É\nMɛ e a da é ɖɔ nùɖé, alǒ wà nùɖé b’ɛ vɛ́ nú we, bɔ a tɛ́n kpɔ́n bo na hwla xomɛsin towe. Amɔ̌, é mɔ ɖɔ nùɖé jɛ dò, bo jɛ nǔ kanbyɔ we jí. Xomɛ lɛ́ sìn we gɔ́ na. Nɛ̌ a ka sixu ɖu ɖò xomɛsin towe jí ɖò ninɔmɛ mɔhun mɛ gbɔn?\nHwiɖée jijodó nú xomɛsin sixu wà nǔ dó lanmɛ towe wu. Dobanunǔ xlɛ́ ɖɔ xomɛsin e è ma ɖeɖɛ ǎ é nɔ zɔ́n bɔ è nɔ jɛ hunyiji-hunwadozɔn, hǔnzɔn, linkpɔ́nzɔn, bɔ nǔ e nɔ li nùɖuɖu ɖò xomɛ lɛ é nɔ gbɛ́ azɔ̌. Xomɛsin nɔ lɛ́ zɔ́n amlɔmadɔ́, adohu-adohu magbokɔ, nǔtɔ́nɖowǔ baɖabaɖa lɛ kpo hunkàngbadótaglomɛzɔn kpo. Biblu sín hwɛ jɔ bɔ é ɖɔ: “Jǒ xomɛsin dó, . . . a táa wà nǔ nyì dò.”—Ðɛhan 37:8.\nXomɛsin hwlàhwlá lɔmɔ̌ sixu wà nǔ dó mɛ wu. Enyi mǐ kpó ɖò xomɛ sìn dó ayi mɛ wɛ ɔ, é sixu cí azɔn ɖé ɖɔhun, bo na wà nǔ dó mǐ wu ɖò lanmɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, a sixu jɛ linlin e nɔ sísɛ́ mɛ bɔ è nɔ xò nǔ kpɔ́n dó mɛ ɖevo lɛ wu, alǒ mɔ xó ɖɔ dó ye wu é ɖó jí. Linlin enɛ sixu zɔ́n bɔ kpɔ́ ninɔ xá mɛ ɖevo lɛ na vɛwǔ nú we, bo sixu wà nǔ dó alɔwliwli towe wu tawun.\nÐǒ ayi mɛ e a da é sín jijɔ ɖagbe lɛ wu. Slɛ́ nǔ ɖagbe e a yí wǎn na ɖò mɛ e a da é gɔ́n lɛ é atɔn. Hweɖevonu e xomɛ na sìn we dó nǔ e é wà é ɖé wu é ɔ, lin tamɛ dó jijɔ tɔn e wu a ɖ’ayi lɛ é jí. Enɛ sixu d’alɔ we bɔ a na ɖu ɖò xomɛsin towe jí.\nNugbodòdó Biblu tɔn: ‘Mi tuùn nǔ e è wà nú mi é nú mɛ.’—Kolosinu lɛ 3:15.\nTɛ́n kpɔ́n bo nɔ ɖó linlin hwɛsɔkɛ mɛ tɔn. Nukɔntɔn ɔ, tɛ́n kpɔ́n bo sɔ́ hwiɖée ɖó mɛ e a da é tɛnmɛ. Enɛ na d’alɔ we bɔ a na dó gǎn bo sè wuvɛ̌ xá ɛ, enɛ wɛ Biblu ylɔ ɖɔ è ni “ɖó ayixa ɖokpo ɔ.” (1 Piyɛ́ɛ 3:8) Enɛ gudo ɔ, kanbyɔ hwiɖée ɖɔ, “Xomɛ e sìn wɛ un ɖè é syɛn kaka bɔ un sixu sɔ́ hwɛ kɛ mɛ ǎ wɛ à?\nNugbodòdó Biblu tɔn: “Wi e ɖò ta tɔn ɔ wu wɛ é nɔ kpɔ́n dó dó wɔn agɔ e è jɛ dó è lɛ.”—Nùnywɛxó 19:11.\nNɔ zán xomɛnyínyɔ́ kpo ayiɖote kpo dó ɖè lee nǔ cí nú we é xlɛ́. Nɔ zán “un” dó xógbe mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, a sixu ɖɔ, “Ee zǎn ɖò kúkú wɛ é ɔ, ado jɛ huhu mì jí ɖó un mɔ ɖɔ a kún na ɖò ayijayǐ mɛ ó,” é nyɔ́ hú a ni ɖɔ, “A nɔ keya nú mɛ ǎ, b’ɛ zɔ́n bɔ a tlɛ sixu ylɔ bo ɖɔ fí e a ɖè é nú mì ǎ.” Xóɖiɖɔ dɛ̌dɛ̌ sixu d’alɔ we bɔ a na ɖu ɖò xomɛsin towe jí.\nNugbodòdó Biblu tɔn: “Xó mitɔn lɛ ni nɔ nyɔ́ sè tɛgbɛ, bo nɔ dɔn mɛ; mi na tuùn lee mi na nɔ na xósin mɛ ɖokpo ɖokpo gbɔn é.”—Kolosinu lɛ 4:6.\nNɔ ɖótó mɛ kpo sísí kpo. Enyi a ɖɔ xó kpé hǔn, nǎ tɛn mɛ e a da é bonu é lɔ ni ɖɔ xó, ma ka ɖ’afɔ ɖɛ̌ jí n’i ó. Enyi é ɖɔ xó kpé hǔn, vɔ̌ sìn sɛ̀ xwè nú nǔ e é ɖɔ lɛ é, bo kpɔ́n ɖɔ a mɔ nǔ jɛ ye mɛ ganji à jí. Tó e a ɖó è kpowun é sixu wà ɖagbe tawun, bo zɔ́n bɔ a na ɖu ɖò xomɛsin towe jí.\nNugbodòdó Biblu tɔn: “Nɔ yawu bo na sè, ma nɔ zɔn xó jí ó.—Jaki 1:19, nwt.\n“Enyi a nɔ ɖò xomɛ sìn wɛ magbokɔ ɔ, tagba ɔ na fɔ́n bo ɖò asá tlɛ́n d’eji wɛ bɔ a ka na nɔ wú bɔnbu ɖɔhun. É nyɔ́ ɖɔ è ni ɖɔ xó dó tagba ɔ jí kpo sísí kpo. Nú nyì kpo asú ce kpo ɖɔ xó dó tagba lɛ jí kpé ɔ, mǐ nɔ ɖɔ nú mǐɖée ɖɔ, ‘Nǔ mǐ na lɛ́vɔ huzu xɔ́ntɔn lee mǐ ko ɖè gbɔn ɖ’ayǐ é.’”—Jennifer kpo asú tɔn Tim kpo.\n“Nǔ e un yí wǎn na tawun ɖò asú ce gɔ́n é wɛ nyí ɖɔ é nɔ ɖótó mì, bo nɔ lɛ́ tuùn nǔ e ɖò ayi mɛ ɖu nú mì wɛ lɛ é hwebǐnu. Enyi é ma tlɛ yí gbè nú xó ce ǎ ɔ, é nɔ ɖótó linlin ce lɛ. É nɔ mɔ gbeɖé ɖɔ un nyí nùvɔnɔ lee un nɔ lin gbɔn é ǎ.—Jade kpo asú tɔn Corey kpo.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Lee A Sixu Ðu Ðò Xomɛsin Towe Jí Gbɔn É


Nɛ̌ Biblu ka Sixu D’alɔ Mì Gbɔn?\nBiblu ɖɔ ɖɔ “nǔ e è wlan dó Mawuxówema ɔ mɛ ɔ, Mawu wɛ sɔ́ bǐ dó ayi mɛ nú mɛ lɛ.” (2 Timɔtée 3:16) Enyi nugbǒ wɛ hǔn, Biblu sixu na alixlɛ́mɛ e sín hudo a ɖó é we nɛ.\nDǒ nukún nǔ elɔ mɛ kpɔ́n: Davidi ɖò mɔ̌to kun wɛ bo jɛ fí ɖé bɔ nǔ e mɔ wɛ é ɖè é kwín ɖokpo sɔ́ nyí nǔ e é tuùn ɖ’ayǐ lɛ é ǎ. Wuntun e ɖò ali ɔ tó lɛ é kpo xwi e è zɛ ɖó kɔ́mɛ lɛ é kpo xlɛ́ ɖɔ é kún ɖò fí e é ɖó na ɖè gan enɛ mɛ é ó. Davidi mɔ ɖɔ emi bú ali. Ali e é ma ɖó na mlɛ́ ǎ é ɖé wɛ é sixu ko mlɛ́ hwenu e é ɖò yiyi wɛ é.\nEnyi hwi wɛ ɖò Davidi tɛnmɛ ɔ, etɛ a ka na wà?\nNǔ gègě wɛ a sixu wà:\nKàn ali byɔ.\nKpɔ́n ɖiɖe tò tɔn ɖé mɛ, alǒ zán GPS.\nKpò ɖò yiyi wɛ, bo ɖó nukún ɖɔ a na wá xò gò ali towe.\nÉ ɖò wɛn ɖɔ Wlɛnwín C ɔ kún na w’azɔ̌ ganji ó.\nWlɛnwín B ɔ ka nyɔ́ hú nukɔntɔn ɔ ɖò ali ɖé nu. È ɖɔ kaka ɔ, ɖiɖe tò tɔn ɖé alǒ GPS ɖé na ɖò alɔ towe mɛ ɖò tomɛyiyi ɔ bǐ hwenu, bo na ɖò ali xlɛ́ we wɛ.\nBiblu sixu d’alɔ we ɖò ali ɖokpo ɔ nu!\nWema enɛ e ɖisa hú bǐ é sixu\nxlɛ́ ali we ɖò gbɛmɛ tagba lɛ mɛ\nd’alɔ we bɔ a na tuùn hwiɖée bo na kpɔ́n te d’eji\nxlɛ́ we lee a na ɖó gbɛzán e nyɔ́ hú bǐ é gbɔn é\nNÙKANBYƆ TAJI GBƐMƐ TƆN LƐ SÍN XÓSIN\nSín hwenu e mǐ jɛ xó nyɔ́ ɖɔ jí é wɛ mǐ nɔ jɛ nǔ kanbyɔ jí.\nEtɛwu jinukúnsin ka ɖó sinmɛ fɛsinnɔ?\nEtɛ è ka sɔ́ dó bló sunví lɛ na?\nNukɔnmɛ ɔ, mǐ nɔ jɛ nǔ kanbyɔ dó nǔ e lɛlɛ̌ dó mǐ lɛ é wu jí.\nEtɛwu nǔ nyanya lɛ ka nɔ jɛ?\nEtɛwu mǐ ka nɔ kú?\nEnyi xósin nùkanbyɔ enɛ lɛ tɔn lɛ ka ko ɖò Biblu mɛ xóxó ɔ ló?\nMɛ gègě nɔ ɖɔ ɖɔ xɛxó kpo xógbló kpo kɛɖɛ wɛ gɔ́ Biblu mɛ, ɖɔ é ko cá, alǒ ɖɔ é vɛwǔ dín bɔ è na mɔ nukúnnú jɛ mɛ. Amɔ̌, Biblu wu jɛn nǔ ɔ ka sín dóó à, alǒ nǔ e gbɛtɔ́ lɛ sè dó Biblu ɔ wu é wɛ? Nǔ vo wɛ è ɖɔ nú ye vlafo à é?\nÐi kpɔ́ndéwú ɔ, gbɛtɔ́ lɛ nɔ lin ɖɔ Biblu ɖɔ Mawu sín acɛ glɔ wɛ gbɛ̀ ɔ ɖè. Amɔ̌, nɛ̌ nǔ ka sixu nyí mɔ̌ gbɛn? Nǔ e ɖò jijɛ wɛ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ é wá zɛkpá! Wuvɛ̌ kpo yajiji kpo, azɔn kpo kú kpo, hɛ̌n kpo adlà lɛ kpo kɛɖɛ wɛ gɔ́ mɛ. Nɛ̌ nǔ enɛ lɛ ka sixu sín Mawu wanyiyinɔ ɖé wu gbɔn?\nA ka jló na tuùn xósin ɔ à? Nǔ e Biblu ɖɔ dó mɛ e sín acɛ glɔ gbɛ̀ ɔ ɖè é wu é sixu kpaca we!\nA sixu ko ɖ’ayi wu ɖɔ Biblu jí wɛ wěɖexámɛ e ɖò alɔnuwema elɔ mɛ lɛ é junjɔn. Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ kudeji ɖɔ Biblu nyí alixlɛ́mɛtɔ́ ɖejid’ewu ɖé. Nǔ nyí mɔ̌, ɖó nǔ e è wlan d’emɛ lɛ é ɔ, “Mawu wɛ sɔ́ bǐ dó ayi mɛ nú mɛ lɛ; é nyɔ́ nú è na sɔ́ dó kplɔ́n nǔ mɛ, bo na dó ɖè mɛ dó ali jí, bo na dó ɖè nùwanyido lɛ xlɛ́.” (2 Timɔtée 3:16, 17) Hwiɖesu ɖó na gbéjé wema hwexónu tɔn enɛ, ee ka lɛ́ nyɔ́ zán égbé é kpɔ́n!\nKpɔ́n video Etɛwu È ka Ðó Na Kplɔ́n Biblu? ɖò www.jw.org. jí.


Jezu Ylɔ Matie Tokwɛyitɔ́ Ɔ | Gbɛzán Jezu Tɔn\nJezu Ylɔ Matie\nMATIE 9:9-13 MAKI 2:13-17 LUKI 5:27-32\nJEZU YLƆ MATIE TOKWƐYITƆ́ Ɔ\nKLISU NƆ KPƆ́ XÁ HWƐHUTƆ́ LƐ BO NA DÓ SIXU D’ALƆ YE\nEe Jezu gbɔ azɔn nú ayisónɔ ɔ gudo é ɔ, é nɔ Kafaanawumu sín xá ɔ mɛ ɖò Galilée Xù ɔ kpá nú táan klewun ɖé. Mɛ lɛ lɛ́ nyì ahwan wá gɔ̌n tɔn, bɔ é jɛ nǔ kplɔ́n ye jí. Ee é ɖò wiwayi wɛ é ɔ, é mɔ Matie, ee è nɔ lɛ́ ylɔ dɔ Levíi é, bɔ é jinjɔn ayǐ ɖò denuzɔ́watɔ́ lɛ xɔsa. Jezu nyì gbehwan ɖagbe ɖé sɛ́dó è bo ɖɔ: “Xwedó mì.”—Matie 9:9.\nMatie sixu ko tuùn nǔ e kplɔ́n mɛ wɛ Jezu ɖè lɛ é kpo nùjiwǔ e é bló ɖò xá ɔ mɛ lɛ é kpo, lee é nyí gbɔn nú Piyɛ́ɛ, Andle, Jaki, kpo Jaan kpo é. Matie lɔmɔ̌ yí gbè tlolo. Matie tinmɛ enɛ ɖò Wɛnɖagbe e é wlan é mɛ, bo ɖɔ: “É [Matie ɖesu] site bo xwedó” Jezu. (Matie 9:9) Mɔ̌ mɛ ɔ, Matie jó tokwɛyiyizɔ́ tɔn dó bo huzu ahwanvu Jezu tɔn.\nÉ wá jɛ hweɖenu é ɔ, vlafo bo na dó dokú nú Jezu nú ylɔ̌ e é ylɔ ɛ é ɔ, Matie ylɔ agɔ̌ ɖaxó ɖokpo ɖò xwé tɔn gbè. Mɛ̌ mɛ̌ e é ka ylɔ gɔ́ nú Jezu kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo? Azɔ̌gbɛ́ Matie tɔn ɖ’ayǐ tɔn lɛ wá tɛn tɔn mɛ. Ye nɔ cyan takwɛ nú acɛkpatɔ́ Hlɔma tɔn ɖěɖee mɛ lɛ gbɛ́ wǎn na é. Batóo e nɔ wá tɔjihunglintɛn ɔ lɛ é, lakunmi sín gɔnu e nɔ kun agban gbɔn ali ɖaxó lɛ jí é, kpo agban e mɛ lɛ nɔ kun sín togudo lɛ é kpo sín takwɛ lɛ ɖò takwɛ e ye nɔ cyan lɛ é mɛ. Ðò kpaà mɛ ɔ, linlin tɛ Jwifu lɛ ka nɔ ɖó dó tokwɛyitɔ́ enɛ lɛ wu? Ye nɔ gbɛ́ wǎn nú ye, ɖó akwɛ e ye nɔ byɔ é nɔ hugǎn ee è ɖó na sú é. Hwɛhutɔ́ lɛ lɔmɔ̌ wá agɔ̌ ɔ tɛnmɛ, è tuùn mɛ enɛ lɛ ɖɔ ye nyí gbɛnyanyazántɔ́.—Luki 7:37-39.\nEe Falizyɛn goyitɔ́ e ɖò agɔ̌ ɔ tɛnmɛ lɛ é mɔ Jezu kpo mɛ mɔhun lɛ kpo ɖò kpɔ́ é ɔ, ye kanbyɔ ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ: “Aniwutu wɛ mɛ̌si mitɔn nɔ ɖu nǔ xá tokwɛyitɔ́ lɛ kpodo hwɛhutɔ́ ɖevo lɛ kpo?” (Matie 9:11) Ee Jezu sè xó e ɖɔ wɛ ye ɖè é ɔ, é ɖɔ: “Mɛ e ɖò ganji lɛ wɛ azɔngbletɔ́ nú hudo ǎ; loɔ, mɛ e ɖò azɔn jɛ wɛ lɛ é wɛ nǔ tɔn hudo. Mi yì ba dò nú nǔ e ɖɔ wɛ Mawuxó elɔ ɖè ɔ: ‘Nùblawukúnnúmɛ ba wɛ un ɖè; vɔsisa ba wɛ un ɖè ǎ.’ Ðó hwɛjijɔnɔ lɛ ylɔ gbé wɛ un wá ǎ; loɔ, hwɛhutɔ́ lɛ ylɔ gbé wɛ un wá.” (Matie 9:12, 13; Ozée 6:6) Falizyɛn lɛ ylɔ Jezu ɖɔ “mɛ̌si” có, ye ɖi nǔ ɖɔ é nyí mɛ̌si nugbǒ ǎ; enɛ wu ɔ, Jezu hɛn ɔ é na kplɔ́n nǔ e nyí nǔ ɖagbe é ye có, ye ba bo na kplɔ́n nǔ ɖò gɔ̌n tɔn ǎ.\nÉ cí ɖɔ Matie ylɔ tokwɛyitɔ́ lɛ kpo hwɛhutɔ́ lɛ kpo wá xwé tɔn gbè, bonu ye ni dó sixu ɖótó Jezu b’ɛ na gbɔ azɔn nú ye ɖò gbigbɔ lixo, “ɖó ye sukpɔ́ bo xwedó è.” (Maki 2:15) Jezu jló na d’alɔ ye bonu ye na ɖó kancica ɖagbe xá Mawu. É gbɛ́ wǎn nú ye Falizyɛn goyitɔ́ lɛ ɖɔhun ǎ. Xomɛnyínyɔ́ kpo nùblawukúnúmɛ kpo wɛ sísɛ́ ɛ; é hɛn ɔ, é na gbɔ azɔn nú mɛ e j’azɔn ɖò gbigbɔ lixo lɛ é bǐ.\nÉ nyí ɖɔ Jezu jló na myɔ nukún dó tokwɛyitɔ́ lɛ kpo hwɛhutɔ́ lɛ kpo sín nùwanyido lɛ wutu wɛ é kú nǔblawu nú ye ǎ, loɔ, é jló na ɖè wanyiyi fɔ lee é bló gbɔn nú mɛ e jɛ agbazamɛzɔn é ɖɔhun é wutu wɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, flín hwenu e gudunɔ ɔ sín nǔ blawu n’i bɔ é ɖ’alɔ wǔ tɔn é, é ɖɔ: “Un jló. Azɔn towe ni gbɔ.” (Matie 8:3) É jɛ ɖɔ mǐ lɔ ni tɛnkpɔn bo ɖó linlin nùblawukúnúmɛ tɔn ɖokpo ɔ, bo nɔ d’alɔ mɛ e ɖò hudo mɛ lɛ é, ɖò taji ɔ, ɖò gbigbɔ lixo à cé?\nEtɛ wà wɛ Matie ka ɖè hwenu e Jezu mɔ ɛ é?\nAniwu Jwifu ɖevo lɛ ka nɔ gbɛ́ wǎn nú tokwɛyitɔ́ lɛ?\nEtɛwu Jezu ka nɔ kpɔ́ xá hwɛhutɔ́ lɛ?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Jezu Ylɔ Matie