Jezu Ylɔ Ahwanvu Ɛnɛ Bɔ Ye Na Nɔ Dɔn Gbɛtɔ́ Lɛ | Gbɛzán Jezu Tɔn\nAhwanvu Ɛnɛ Na Huzu Gbɛtɔ́ lɛ Dɔntɔ́\nMATIE 4:13-22 MAKI 1:16-20 LUKI 5:1-11\nJEZU YLƆ AHWANVU ƐNƐ BƆ YE NA XWEDÓ È HWEBǏNU\nÐƆNYITƆ́ ÐÉ LƐ HUZU GBƐTƆ́ LƐ DƆNTƆ́\nEe Nazalɛtinu lɛ tɛnkpɔn bo na hu Jezu gudo é ɔ, é yì toxo Kafaanawumu tɔn mɛ, ɖò Galilée Xù e è nɔ lɛ́ ylɔ ɖɔ “Jenɛzalɛti tɔ̀” é kpá. (Luki 5:1) Mɔ̌ mɛ ɔ, nǔɖɔɖ’ayǐ e ɖò Ezayíi sín wema mɛ, bo ɖɔ ɖɔ Galiléenu ɖěɖee ɖò xùtó lɛ é mɔ weziza ɖaxó ɖé é nyí jijɛtɔ́.—Ezayíi 8:23–9:1.\nNugbǒ ɔ, ɖò Galilée ɔ, Jezu kpó ɖò jijla wɛ ɖɔ “Axɔsuɖuɖu [jixwé] tɔn ko sɛya.” (Matie 4:17) Jezu mɔ ahwanvu tɔn ɛnɛ. Ye ko yì tomɛ xá ɛ ɖ’ayǐ, loɔ, hwenu e ye kpo Jezu kpo lɛkɔ sín Judée é ɔ, ye lɛkɔ yì hwehuhuzɔ́ yetɔn kɔn. (Jaan 1:35-42) Amɔ̌ dìn ɔ, hwe ɔ nu sù bɔ ye na nɔ kpɔ́ xá Jezu hwebǐnu, bonu é na dó sixu kplɔ́n azɔ̌ ye bɔ ye na wà sinsɛnzɔ́ ɔ hwenu e é ma sɔ́ na ɖò fí ǎ é.\nEe Jezu ɖò xù ɔ tó gbɔn wɛ é ɔ, é mɔ Sinmɔ́ɔ Piyɛ́ɛ, nɔví tɔn Andle, kpo hagbɛ̌ yetɔn ɖé lɛ kpo bɔ ye ɖò ɖɔ yetɔn lɛ hú wɛ. Jezu sɛkpɔ ye, bo byɔ Piyɛ́ɛ sín tɔjihun mɛ, lobo byɔ ɛ ɖɔ é ni sɛ̀ sín tɔ̀ ɔ tó kpɛɖé. Hwenu ye sɛyi kpɛɖé é ɔ, Jezu jinjɔn ayǐ bo jɛ nugbǒ e kúnkplá Axɔsuɖuto ɔ lɛ é kplɔ́n ahwan e kplé ɖò tɔ̀ ɔ tó é jí.\nEnɛ gudo ɔ, Jezu ɖɔ nú Piyɛ́ɛ ɖɔ: “Sɛyi tɔzan mɛ, bonu hwi kpodo hagbɛ̌ towe lɛ kpo ni dó ɖɔ mitɔn lɛ tɔ̀, bo na wlí hweví.” Piyɛ́ɛ ka ɖɔ: “Mɛ̌si, mǐ jɛ tagba zǎn ɔ mɛ kaka, mǐ ka mɔ nùɖé wlí ǎ. Loɔ, ee a ka ɖɔ mɔ̌ ɔ, un na dó ɖɔ lɛ tɔ̀.”—Luki 5:4, 5.\nYe dó ɖɔ lɛ tɔ̀ lobɔ hweví e ye wlí lɛ é sukpɔ́ sɔmɔ̌ bɔ ɖɔ lɛ jɛ tlɛ́ntlɛ́n jí! Ye yawu bló alɔ nú hagbɛ̌ yetɔn e ɖò tɔjihun ɖevo mɛ bo ma lín dó ye ǎ lɛ é ɖɔ ye ni wá d’alɔ emi. Zaan ɔ, hweví gɔ́ tɔjihun wè lɛ mɛ kaka bɔ ye jɛ syɔsyɔ jí. Ee Piyɛ́ɛ mɔ mɔ̌ é ɔ, é huzu jɛkpo ɖò Jezu sá mɛ bo ɖɔ: “Nɔ zɔ nú mì Aklunɔ, ɖó hwɛhutɔ́ wɛ nú mì.” Jezu yí gbè n’i ɖɔ: “Ado ma hu we ó; bɛ́sín dìn ɔ, gbɛtɔ́ lɛ wɛ a na nɔ dɔn wá gɔ̌n ce.”—Luki 5:8, 10.\nJezu ɖɔ nú Piyɛ́ɛ kpo Andle kpo ɖɔ: “Mi xwedó mì; un na na kplɔ́n mi, bɔ mi na nɔ dɔn gbɛtɔ́ lɛ, lee mi nɔ nyì ɖɔ dó wlí hweví gbɔn é.” (Matie 4:19) É lɛ́ ylɔ hwehutɔ́ wè ɖevo, ye wɛ nyí Zebeɖée ví Jaki kpo Jaan kpo. Ye lɔ xò nǔ kpɔ́n cobo yí gbè ǎ. Enɛ wu ɔ, ye mɛ ɛnɛ enɛ lɛ jó hwehuhuzɔ́ yetɔn dó, bo huzu Jezu sín ahwanvu hwebǐnu tɔn nukɔntɔn lɛ.\nMɛ alɔkpa tɛ lɛ Jezu ka ylɔ bɔ ye huzu ahwanvu tɔn hwebǐnu tɔn? Nɛ̌ ye ka nɔ nyí?\nNùjiwǔ tɛ ka hu ado nú Piyɛ́ɛ?\nAzɔ̌ alɔkpa tɛ ahwanvu ɛnɛ lɛ ka na jɛ wiwa jí sín dìn?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Ahwanvu Ɛnɛ Na Huzu Gbɛtɔ́ lɛ Dɔntɔ́


La Bible en Fongbe - Lévitique 3 | BéninLangues, les langues Béninoises au clic\nLa Bible en Fongbe - Lévitique 3\nRetrouvez les versets en fongbe du chapitre Lévitique 3\nLévitique 3 - Levíi ví 3\nMawu Mavɔmavɔ ɖɔ: “Ényí mɛ ɖé jló ná sá kɔnɖókpɔ́ vɔ́ ɔ́, ényí nyibúsú abǐ asi wɛ é jló ná zé dó sá vɔ̌ ɔ́ ná ɔ́, kanlin e ma ɖó blɔ̌ ɖěbǔ ǎ ɔ́ wɛ é ná zé dó sá ɖo Mawu Mavɔmavɔ nukɔn.\nMɛ ɔ́ ná sɔ́ alɔ ɖó kanlin ɔ́ ta, bó ná gbo gbe e ɖo goxɔ e mɛ Mawu Mavɔmavɔ nɔ kpé togun tɔn ɖe ɔ́ sín alihɛ́nnu, bɔ Aalɔ́ɔn sín vǐ súnnu vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ ná mi hun tɔn gbɔn vɔ̌sákpe ɔ́ wú lɛ́ lɛ̌ dó.\nKanlin e è dǒ sá kɔnɖókpɔ́ vɔ́ ɔ́, nǔ e è nǎ ɖe ɖ'é wú nú Mawu Mavɔmavɔ, bó ná dó zo ɖo nukɔn tɔn ɔ́ ɖíe: jǒ e lɛ́ dó xomɛnú lɛ́ɛ kpó éé ɖo xomɛnú lɛ́ɛ wú é kpó.\nAyi we lɛ́ɛ, kpó jǒ e lɛ́ dó ayi lɛ́ɛ kpó, kpó jǒ e ɖo ajaja mɛ é kpó, kpódó alǐnnuvínu ɔ́ kpó, bɔ è nǎ ɖe kpó ayi we lɛ́ɛ kpó ɖó kpɔ́.\nVɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ ná dó nǔ énɛ́ lɛ́ɛ bǐ zo ɖo vɔ̌sákpe ɔ́ jí, ɖo vɔ̌ zǎnzǎn tɔn e ɖo jiji wɛ ɔ́ jí. Vɔ̌ ɖé wɛ, bɔ wǎn tɔn nɔ yi Mawu Mavɔmavɔ gɔ́n, bó nɔ́ nyɔ́ se n'i.


A ka Ðó Wɛnsagun Xɛnyaɖomɛjitɔ́ ɖé Wɛ À?\nBiblu kplɔ́n mɛ ɖɔ gbɛtɔ́ ɖokpo ɖokpo ɖó wɛnsagun xɛnyaɖomɛjitɔ́ ɖé ǎ. Nugbǒ wɛ ɖɔ Jezu ɖɔ gbè ɖokpo ɖɔ: “Mi ma lɔn bo gbɛ́ wǎn nú yɔkpɔvu elɔ lɛ [ahwanvu Klisu tɔn lɛ] ɖokpo géé ó. Ðó má ɖɔ nugbǒ nú mi: wɛnsagun yetɔn lɛ ɖò [jixwé] bo ɖò Tɔ́ ce e ɖò [jixwé] ɔ nukɔn hwebǐnu.” (Matie 18:10) Amɔ̌, ɖiɖɔ wɛ Jezu ɖè ɖɔ mɛ ɖokpo ɖokpo ɖó wɛnsagun xɛnyaɖomɛjitɔ́ ɖé ǎ, loɔ, ɖiɖɔ wɛ é ɖè kpowun ɖɔ ahwanvu emitɔn lɛ ɖokpo ɖokpo sín nǔ nɔ ɖu ayi mɛ nú wɛnsagun lɛ titewungbe tɔn. Enɛ wu ɔ, Mawu sɛntɔ́ nugbǒ lɛ nɔ sɔ́ gbɛ̀ yetɔn ɖó axɔ́ nu bo nɔ lin ɖɔ wɛnsagun Mawu tɔn lɛ na nya xɛ ɖò emi jí ǎ.\nEnɛ xlɛ́ ɖɔ wɛnsagun lɛ kún nɔ d’alɔ gbɛtɔ́ lɛ ó wɛ à? Eǒ. (Ðɛhan 91:11) Mɛɖé lɛ lin tawun ɖɔ Mawu gbɔn wɛnsagun lɛ jí bo cyɔn alɔ ye jí lobo xlɛ́ ali ye. Kenneth e xó è ɖɔ ɖò xota bǐbɛ̌mɛ tɔn mɛ é nyí ɖokpo ɖò mɛ enɛ lɛ mɛ. Mǐ sixu t’afɔ jí ɖɔ mɔ̌ jɛn é nyí ǎ, amɔ̌, é sixu nyí xó jɔ xó wɛ é ɖɔ. Hwɛhwɛ ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ mɔ kúnnuɖenú e xlɛ́ ɖɔ wɛnsagun lɛ nɔ nɔ gudo nú ye hwenu e ye ɖò wɛnɖagbejijlazɔ́ yetɔn wà wɛ é. Amɔ̌, ɖó è nɔ mɔ wɛnsagun lɛ ǎ wutu ɔ, mǐ sixu ɖɔ bǎ e mɛ Mawu nɔ zán ye dó d’alɔ mɛ lɛ ɖó ɖò ninɔmɛ vovo lɛ mɛ é ǎ. É ɖò mɔ̌ có, é na sɔgbe ɖɔ mǐ ni nɔ dokú nú Nǔbǐwukpétɔ́ ɔ, ɖó nǔ e é sixu ko wà dó nɔ gudo nǔ mǐ lɛ é bǐ wutu.—Kolosinu lɛ 3:15; Jaki 1:17, 18.


Wɛnsagun Lɛ: Ye ka Sixu Ð’alɔ Ðò Gbɛzán Towe Mɛ À? Nǔ E Jɛ Nugbǒ Nugbǒ lɛ É Gbígbéjé Kpɔ́n\nWɛnsagun Lɛ: Ye ka Sixu Ð’alɔ Ðò Gbɛzán Towe Mɛ À?\nAklunɔzángbe hwelɛkɔ gbè ɖokpo ɔ, Kenneth kpo Filomena kpo e nɔ nɔ Curaçao é yì ba asú kpo asì kpo e ye nɔ kplɔ́n Biblu xá é ɖé kpɔ́n.\nKenneth ɖɔ, “hwenu e mǐ wá é ɔ, hɔn ɔ ɖò súsú, bɔ mɔ̌to ɔ ɖò finɛ ǎ. Amɔ̌, nùɖé ɖɔ nú mì ɖɔ má ylɔ nyɔnu ɔ sín alokan.”\nNyɔnu ɔ sɔ́ alokan ɔ, bo tinmɛ ɖɔ asú emitɔn yì azɔ̌mɛ. Amɔ̌, ee é ɖ’ayi wu tlolo ɖɔ Kenneth kpo Filomena kpo ɖò kɔxo é ɔ, é wá hɔn ɔ kɔn lobo ylɔ ye dó xɔmɛ.\nYe ɖ’ayi wu tlolo ɖɔ avǐ ya wɛ é ɖè ɖ’ayǐ. Ee Kenneth jɛ ɖɛ xò jí bo na dó bɛ́ Biblu kplɔnkplɔn ɔ é ɔ, nyɔnu ɔ lɛ́vɔ bɛ́ avǐ. Enɛ wu ɔ, Kenneth kpo Filomena kpo kàn nǔ e ɖò jijɛ wɛ é byɔ ɛ kpo xomɛnyínyɔ́ kpo.\nNyɔnu ɔ tinmɛ ɖɔ emi ɖò nǔ sɔ́ wɛ bá hu emiɖée hwelɛkɔ enɛ, lobo ɖò mɔ̌ wlan ɖ’ayǐ nú asú emitɔn wɛ hwenu e alokan emitɔn ɖɔ nǔ é, bɔ emi gbɔ bo nɔte. É ɖɔ nú ye ɖɔ emi ɖò linkpɔ́nzɔn jɛ wɛ, enɛ wu ɔ, ye sɔ́ linlin Biblu tɔn ɖé lɛ dó dó gbɔ n’i. Wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ enɛ hwlɛn gbɛ̀ tɔn gán.\nKenneth ɖɔ, “mǐ dokú nú Jehovah nú jǒ e é jó mǐ dó bɔ mǐ d’alɔ nyɔnu enɛ e flú é, bo lɛ́ dokú n’i tawun nú wɛnsagun alǒ gbigbɔ mímɛ́ tɔn e é zán vlafo dó sísɛ́ mǐ bɔ mǐ tɛkan enɛ é!” *\nKenneth kpo Filomena kpo sín hwɛ ka jɔ bɔ ye na ɖi nǔ ɖɔ Mawu gbɔn wɛnsagun ɖé jí alǒ zán gbigbɔ mímɛ́ alǒ hlɔnhlɔn Tɔn dó ɖ’alɔ ɖò ninɔmɛ ɔ mɛ à? Alǒ kàn e Kenneth tɛ é ɔ, nǔ kpé dó nǔ nú kpowun wɛ à?\nMǐ sixu kanɖeji ǎ. Amɔ̌, nǔ e mǐ tuùn é wɛ nyí ɖɔ Mawu nɔ zán wɛnsagun tɔn lɛ dó d’alɔ gbɛtɔ́ lɛ ɖò gbigbɔ lixo. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Biblu ɖɔ ɖɔ Mawu zán wɛnsagun ɖé dó xlɛ́ ali Klisanwun wɛnɖagbejlatɔ́ Filipu, bonu é na d’alɔ axɔsuzɔwatɔ́ Etiopíinu e ɖò alixlɛ́mɛ ba wɛ ɖò gbigbɔ lixo é ɖé.—Mɛsɛ́dó 8:26-31.\nSinsɛn gègě nɔ jɛhun dó nùɖiɖi ɖiɖó nú nùɖíɖó gbigbɔ tɔn lɛ jí, bɔ ye nɔ ɖɔ dó ɖé lɛ wu ɖɔ ye nɔ wà ɖagbe lobo nɔ wà jlǒ Mawu tɔn alǒ nɔ cyɔn alɔ mɛ ɖokpo ɖokpo jí. É nyí ɖi kɛɖɛ wɛ mɛ gègě ɖi ɖɔ wɛnsagun lɛ tíìn ǎ, loɔ, ye lɛ́ ɖi ɖɔ nùɖíɖó gbigbɔ tɔn enɛ lɛ nɔ d’alɔ emi ɖò ali taji ɖé lɛ nu. Amɔ̌, mɛ gègě ɖevo lɛ ɖi nǔ ɖebǔ nú wɛnsagun lɛ ǎ.\nWɛnsagun lɛ ka tíìn dóó à? Enyi mɔ̌ hǔn, fitɛ ye ka gosin? Etɛ Biblu ka ɖɔ dó wɛnsagun lɛ wu? Ye ka sixu wà nǔ dó gbɛzán towe wu à? Mi nú mǐ ni ba dò nú kúnnuɖenú lɛ.\n^ akpá. 8 Mawu sín nyikɔ wɛ nɔ nyí Jehovah ɖò Biblu mɛ.—Ðɛhan 83:18, nwt.


È Dɔn Tó nú Akabu kpo Axɔsi Jezabɛli kpo Ðó Nǔnyanyawiwa Yetɔn Wu | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nÈ Dɔn Tó nú Axɔsi Nyanya Ðé\nAxɔsu Akabu ɖò hɔn tɔn mɛ bo kpɔ́n nǔ gbɔn flɛtɛli nu bo mɔ vǐwungle dawe e nɔ nyí Nabɔti é tɔn. Vǐwungle ɔ jló Akabu, bɔ é tɛ́n kpɔ́n bo na xɔ ɖò Nabɔti sí. Amɔ̌, Nabɔti gbɛ́ ɖɔ emi kún na sà n’i ó, ɖó Sɛ́n Jehovah tɔn yí gbè nú è na sà ayikúngban e è ɖu gǔ tɔn é ǎ. Akabu ka ɖó sísí nú Nabɔti ɖó nǔ ɖagbe e é wà é wu à? Eǒ. Xomɛ sìn Akabu tawun. Xomɛ ɔ sìn i kaka bɔ é sɔ́ fɔ́n sín zan tɔn jí ǎ, bo lɛ́ gbɛ́ nùɖuɖu.\nAkabu sín asì Axɔsi Jezabɛli nùbaɖabaɖa ɔ ɖɔ n’i ɖɔ: ‘Hwi wɛ nyí axɔsu Izlayɛli tɔn. Nǔ ɖebǔ jló we ɔ, a na yí kpowun wɛ. Un na yí gle enɛ nú we.’ É wlan wema sɛ́dó tomɛxo lɛ bo ɖɔ ye ni dóhwɛ Nabɔti ɖɔ é dónu Mawu, enɛ gudo hǔn, ye ni nyì awinnyaglo d’è bo hu. Tomɛxo lɛ wà nǔ e Jezabɛli ɖɔ ye ni wà é, bɔ Jezabɛli wá ɖɔ nú Akabu ɖɔ: ‘Nabɔti ko kú! Vǐwungle ɔ huzu towe.’\nNabɔti wɛ nyí xomɛvɔnɔ ɖokpo e Jezabɛli hu é ǎ. É ko hu mɛ e yí wǎn nú Jehovah é gègě. É nɔ sɛ̀n vodun lɛ bo nɔ lɛ́ wà nǔ nyanya ɖevo lɛ. Jehovah mɔ nǔ nyanya e Jezabɛli wà lɛ é bǐ. Etɛ é ka na wà n’i?\nAkabu kú gudo é ɔ, vǐ tɔn Yolamu huzu axɔsu. Jehovah sɛ́ nya e nɔ nyí Jehu é dó ɖɔ é ni dɔn tó nú Jezabɛli kpo xwédo tɔn kpo.\nJehu kun kɛkɛví tɔn yì fí e Jezabɛli nɔ nɔ é. Yolamu lɔ xá kɛkɛví é lɔ tɔn jí bo yì kpé Jehu lobo kanbyɔ ɛ ɖɔ: ‘Ðagbe wɛ à?’ Bɔ Jehu ɖɔ: ‘Nɔ towe kpò ɖò nǔ nyanya dosin wɛ gbɛmɛ, bɔ a kanbyɔ ɖɔ ɖagbe wɛ à jí.’ Yolamu tɛ́n kpɔ́n bo na lilɛ kɛkɛví tɔn bá hɔn ɖido, bɔ Jehu da gǎ ɖokpo d’è, b’ɛ kú.\nEnɛ gudo ɔ, Jehu yì Jezabɛli sín hɔnmɛ. Ee é sè ɖɔ Jehu ja é ɔ, é sà nǔ dó nukúnmɛ, bo bló ɖa tɔn ɖó, lobo ɖò te kpɔ́n ɛ ɖò síngbó ɔ sín flɛtɛlinu. Ee Jehu wá é ɔ, é dó gbè n’i kpo adǎn kpo. Jehu súxó sɛ́dó Jezabɛli sín mɛsɛntɔ́ e ɖò te ɖò akpá tɔn lɛ é bo ɖɔ: ‘Mi nyì i gbɔn flɛtɛli ɔ nu sɛ́dó dò dě!’ Ye sísɛ́ Jezabɛli gbɔn flɛtɛli ɔ nu, b’ɛ j’ayǐ bo kú.\nEnɛ gudo ɔ, Jehu hu Akabu sín vǐ sunnu 70, bo ɖè Baalu sinsɛn sín tò ɔ mɛ. A ka mɔ ɖɔ Jehovah tuùn nǔ lɛ bǐ, bɔ enyi hwetɔnnu sù ɔ, é nɔ dɔn tó nú mɛ ɖěɖee nɔ wà nǔ nyanya lɛ é à?\n“Dɔkun e è jɛ zogbe é ɔ, è nɔ mɔ nu tɔn sɔyi ǎ.”—Nùnywɛxó 20:21\nNùkanbyɔ lɛ: Etɛ Jezabɛli ka wà bo yí viwungle Nabɔti tɔn? Nɛ̌ Jehovah ka dɔn tó nú Jezabɛli gbɔn?\n1 Axɔsu lɛ 21:1-29; 2 Axɔsu lɛ 9:1–10:30


< Wp | fon(Redirected from Wp/fon/Main Page)\nWp > fon > Wémá Nukɔntɔn\nDoo nú mi ɖo Wikipedya jí!\nNúwlǎnwlǎn lɛ bí blo: 214\nZémiján nɔn nyin mɛ é nɔ kún kɛkɛ bo nɔ zé mɛ yi fi é xwé é. Ɖo Kutɔnú ɔ é nɔ tun yé kpo mayo koklo junɔ ée nɔ do é kpan. Zémiján nɔn afatɔn donú afɔɖé kanɖé wo (250 000) mɔ́ wɛ ɖo Benɛn to mɛ.Xá nú é kpó ɔ....\nGanvié, tokpɔnlavi wɛ é nyi ɖo tokpɔnlavi tɛnwe (7) tokpɔnla Só-Ava tɔn mɛ, bo ɖo tokpɔn Xulɛnu ɖo Benɛ tò mɛ.\nkaléta, kaléta ɔ ayihundida ɖe wɛ bo nyi ayiɖeɖ'ayi nu bɔ e nɔ cyɔn nu do nukun mɛ ɖ'afɔligbé Benɛ tɔn. Nu nɛ ɔ Aguda lɛ tomɛ dɔn wɛ tɔgbo mitɔn lɛ hɛn sin.


“Nɔ Ya Avǐ Xá Mɛ E Ðò Avǐ Ya Wɛ Lɛ”—Hlɔmanu lɛ 12:15 | Nùkplɔnkplɔn\n“Mi na akɔnkpinkpan miɖée, bo dó wusyɛn lanmɛ nú miɖée.”—1 TƐ. 5:11.\nNɛ̌ Jehovah ka nɔ dó gbɔ nú mɛ gbɔn?\nWemafɔ Biblu tɔn tɛ lɛ ka sixu d’alɔ mɛ e ɖò wuvɛ̌ mɛ lɛ é?\nNɛ̌ agun ɔ ka sixu dó gbɔ nú mɛ ɖěɖee ɖò wuvɛ̌ sè wɛ lɛ é gbɔn?\n1, 2. Etɛwu mǐ ka ɖó na ɖɔ xó dó lee mǐ na dó gbɔ nú mɛ ɖěɖee ɖò wuvɛ̌ mɔ wɛ lɛ é gbɔn é wu? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\nSUSI ɖɔ: “Ee vǐ sunnu mǐtɔn kú gudo é ɔ, mǐ sè wuvɛ̌ syɛnsyɛn nú xwè ɖokpo mɔ̌.” Klisanwun ɖevo ɖɔ ɖɔ hwenu e asì emitɔn kú ajijimɛ é ɔ, emi sè “wuvɛ̌ e è ma sixu jlɛ́ ǎ é.” É blawu ɖɔ mɛ maxamaxa ɖevo lɛ sè wuvɛ̌ syɛnsyɛn mɔhun. Mɛ e ɖò agun Klisanwun tɔn mɛ lɛ é gègě sixu nɔ ma ɖó nukún ɖɔ mɛvívɛ́ emitɔn lɛ na kú jɛ nukɔn nú Haamagedɔni. Enyi mɛvívɛ́ hwiɖesunɔ tɔn ɖé kú, alǒ a tuùn mɛɖé bonu é ɖò wuvɛ̌ mɛ ɔ, a sixu kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Nɛ̌ è ka sixu d’alɔ mɛ e ɖò wuvɛ̌ mɛ lɛ é bɔ ye na ɖí xwi xá aluwɛ yetɔn gbɔn?’\n2 Vlafo a sixu ko sè bɔ è ɖɔ ɖɔ táan lɛ nɔ zɔ́n bɔ wuvɛ̌ lɛ nɔ ɖekpo tawun. Amɔ̌, táan ɔ ɖesunɔ jɛn ka nɔ ɖè wuvɛ̌ mɛ e flú bǐ ɖò ayi mɛ é ɖé tɔn kpò à? Asúkúsi ɖé ɖɔ: “Un mɔ ɖɔ é sɔgbe hugǎn ɖɔ è ni ɖɔ ɖɔ nǔ e mɛɖé nɔ sɔ́ táan tɔn dó wà lɛ é wɛ nɔ zɔ́n bɔ wuvɛ̌ lɛ nɔ ɖekpo.” Nugbǒ ɔ, akpà e è nɔ jɛ dó wutu é ɖé ɖɔhun ɔ, enyi hwenu ɖò yiyi wɛ ɔ, wuvɛ̌ e è nɔ sè ɖó lee nǔ cí nú mɛ é wutu é sixu ɖekpo kpɛɖé kpɛɖé, enyi è kpé nukún d’ewu ganji ɔ nɛ. Nǔ tawun tawun tɛ lɛ ka sixu d’alɔ mɛ e ɖò wuvɛ̌ mɛ lɛ é bɔ wuvɛ̌ e sè wɛ ye ɖè ɖò lanmɛ lɛ é na ɖekpo?\nJEHOVAH: “MAWU E NƆ DÓ GBƆ NÚ MƐ ÐÒ ALI BǏ NU É”\n3, 4. Etɛwu mǐ ka sixu ɖeji ɖɔ Jehovah mɔ nǔ jɛ mɛ ɖɔ mɛ e ɖò wuvɛ̌ mɛ é ɖé ɖó hudo gbɔdónúmɛ tɔn?\n3 É ɖò wɛn ɖɔ jɔtɛn gbɔdónúmɛ tɔn nukɔntɔn ɔ wɛ nyí Tɔ́ wuvɛ̌sexámɛtɔ́ mǐtɔn jixwé tɔn ɔ Jehovah. (Xà 2 Kɔlɛntinu lɛ 1:3, 4.) Jehovah e nyí kpɔ́ndéwú wuvɛ̌sexámɛ tɔn nukɔntɔn ɔ é na ganjɛwu togun tɔn ɖɔ: “Nyì wɛ nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mi; nyì wɛ nɔ bló mɔ̌.”—Eza. 51:12; Ðɛh. 119:50, 52, 76.\n4 Mɛvívɛ́ ɖé lɛ kú dó Tɔ́ nùblawukúnúmɛtɔ́ mǐtɔn ɖesunɔ, ɖi Ablaxamu, Izaki, Jakɔbu, Mɔyizi kpo Axɔsu Davidi kpo. (Kɛ́n. 12:6-8; Mat. 22:31, 32; Mɛ. 13:22) Xó Mawu tɔn na mǐ jiɖe ɖɔ akpàkpà ɖò Jehovah sɔ́ wɛ, bɔ é ɖò nukún ɖó hwenu e é na fɔ́n ye wá gbɛ̀ é wɛ. (Jɔb. 14:14, 15) Ye na ɖó awǎjijɛ bo na ɖò lanmɛ syɛn hunsin ɖagbe mɛ. Lɛ̌ ɖ’ayǐ wu ɖɔ Vǐ vívɛ́ná Mawu tɔn, “mɛ e é yí wǎn na tawun é” lɔ kú wuvɛ̌ kú. (Nùx. 8:22, 30, nwt) È sixu tinmɛ lee Jehovah na ko sè wuvɛ̌ sɔ́ é ǎ.—Jaan 5:20; 10:17.\n5, 6. Nɛ̌ Jehovah ka sixu dó gbɔ nú mǐ gbɔn?\n5 Mǐ sixu ɖeji bǐ mlɛ́mlɛ́ ɖɔ Jehovah na wà nùɖé dó d’alɔ mǐ. Enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na nɔ xò nǔ kpɔ́n cobo ɖɔ wuvɛ̌ e sè wɛ mǐɖesunɔ ɖè ɖò ayi mɛ lɛ é bǐ n’i ɖò ɖɛ mɛ ǎ. Kpɔ́n lee é dó gbɔ nú mɛ sɔ, ɖɔ è ni tuùn ɖɔ Jehovah mɔ nukúnnú jɛ wuvɛ̌ mǐtɔn lɛ mɛ bo nɔ dó gbɔ e sín hudo mǐ ɖó é nú mǐ sɔ́ é! Amɔ̌, nɛ̌ é ka nɔ bló mɔ̌ gbɔn?\n6 Ali e nu Mawu nɔ d’alɔ mǐ ɖè é ɖokpo wɛ nyí gbɔn “gbɔdónúmɛ gbigbɔ mímɛ́ ɔ tɔn” gblamɛ. (Mɛ. 9:31, nwt) Hlɔnhlɔn e Mawu nɔ sɔ́ dó w’azɔ̌ na é nyí jɔtɛn gbɔdónúmɛ tɔn titewungbe ɖé. Jezu d’akpá ɖɔ Tɔ́ jixwé tɔn ɔ na “na [gbigbɔ mímɛ́] tɔn mɛ e byɔ ɛ lɛ” kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo. (Luk. 11:13) Susi e xó mǐ ɖɔ wá yì é ɖɔ: “Azɔn gègě wɛ mǐ jɛkpo bo savo nú Jehovah ɖɔ é ni dó gbɔ nú mǐ. Mǐ wà mɔ̌ hweɖebǔnu ɔ, fífá Mawu tɔn nɔ bló ayixa mǐtɔn kpo linlin mǐtɔn lɛ kpo ɖó.”—Xà Filipunu lɛ 4:6, 7.\nJEZU: VƆSANÚXWLÉMAWUTƆ́ DAXƆ́ WUVƐ̌SEXÁMƐTƆ́ ÐÉ\n7, 8. Etɛwu mǐ ka sixu kanɖeji ɖɔ Jezu na dó gbɔ nú mǐ?\n7 Hwenu e Vǐ Jehovah tɔn Jezu ɖò ayikúngban jí é ɔ, é ɖè wuvɛ̌sexámɛ Tɔ́ tɔn tɔn xlɛ́ bǐ mlɛ́mlɛ́ ɖò xó kpo walɔ kpo mɛ. (Jaan 5:19) È sɛ́ Jezu dó bonu é ni dó gbɔ nú “mɛ e ɖò wuvɛ̌ mɔ wɛ ɖò ayi mɛ lɛ” é kpo “mɛ e ɖò aluwɛ mɛ lɛ” é kpo. (Eza. 61:1, 2; Luk. 4:17-21) Enɛ wu ɔ, jijɔ e Jezu ɖexlɛ́ tawun é wɛ nyí wuvɛ̌sexámɛ, enɛ wɛ nyí ɖɔ é nɔ sɔ́ ayi ɖó wuvɛ̌ e sè wɛ gbɛtɔ́ lɛ ɖè é jí kpo wuvɛ̌sexámɛ kpo, lobɔ akpàkpà nɔ sɔ́ ɛ bonu é na ɖè vuvɛ̌ yetɔn lɛ kpò.—Ebl. 2:17.\n8 É ɖò wɛn ɖɔ hwenu e Jezu ɖò winnyawinnya mɛ é ɔ, é ɖí xwi xá kú hagbɛ̌ xwédo tɔn tɔn ɖé lɛ kpo mɛtuùnmɛ tɔn ɖé lɛ tɔn kpo. É cí ɖɔ Jozɛfu e nyí tɔ́ ɖò tɔ́ domɛ Jezu tɔn é kú hwenu e Jezu kpó ɖò winnyawinnya mɛ é. * Dǒ nukúnmɛ bo kpɔ́n lee Jezu wuvɛ̌sexámɛtɔ́ e xwè tɔn ɖò 13 jɛ 20 vlamɛ é na ko ɖí xwi xá wuvɛ̌ éɖesunɔ tɔn gɔ́ nú nɔ tɔn tɔn kpo nɔví tɔn lɛ kpo tɔn gbɔn é.\n9. Nɛ̌ Jezu ka xlɛ́ ɖɔ emi nɔ sè wuvɛ̌ xá mɛ gbɔn hwenu e Lazáa kú é?\n9 Hwenu e Jezu bɛ́ sinsɛnzɔ́ tɔn é ɔ, nǔ mɛ lɛ tɔn nɔ ɖu ayi mɛ n’i tawun bɔ é nɔ lɛ́ sè wuvɛ̌ xá ye. Mǐ ni sɔ́ kpɔ́ndéwú hwenu e xɔ́ntɔn vívɛ́ tɔn Lazáa kú é tɔn. Jezu tuùn ɖɔ emi na fɔ́n Lazáa sín kú fɛɛ có, é sè wuvɛ̌ syɛnsyɛn ee sè wɛ Mali kpo Mata kpo ɖè é xá ye. Wuvɛ̌sexámɛ tɔn syɛn sɔmɔ̌ bɔ é ɖè lee nǔ cí n’i ɖò ayi mɛ é xlɛ́, bo y’avǐ.—Jaan 11:33-36.\n10. Etɛwu mǐ ka sixu kanɖeji ɖɔ Jezu na sè wuvɛ̌ xá mǐ ɖò égbé?\n10 Nɛ̌ wuvɛ̌sexámɛ kpo gbɔdónúmɛ Jezu tɔn kpo ka sixu d’alɔ mǐ ɖò égbé gbɔn? Biblu na mǐ ganjɛwu ɖɔ “Jezu Klisu ɔ, nǔ e é nyí sɔ ɔ jɛn é lɛ́ nyí égbé, bo na lɛ́ nyí kaka sɔyi.” (Ebl. 13:8) Ðó é nyí “gbɛnamɛtɔ́” wutu ɔ, éɖesunɔ mɔ nukúnnú jɛ lee wuvɛ̌ sise nɔ cí é mɛ, “é hɛn ɔ, é na dó alɔ mɛ e è tɛ́n kpɔ́n lɛ.” (Mɛ. 3:15; Ebl. 2:10, 18) Enɛ wu ɔ, mǐ sixu kudeji ɖɔ wuvɛ̌ mimɔ mɛ ɖevo lɛ tɔn na kpó ɖò sísɛ́ sísɛ́ Klisu wɛ, bɔ é na mɔ nukúnnú jɛ ninɔmɛ yetɔn lɛ mɛ, lobo na dó gbɔ nú ye “ɖò hwetɔnnu.”—Xà Eblée lɛ 4:15, 16.\n“AKƆNKPINKPAN E MAWUXÓWEMA Ɔ NƆ NA MǏ Ɔ”\n11. Wemafɔ Biblu tɔn tɛ lɛ a ka mɔ ɖɔ ye nɔ dó gbɔ nú mɛ tawun?\n11 Tan e kúnkplá wuvɛ̌ syɛnsyɛn e Jezu sè, hwenu e Lazáa kú é nyí ɖokpo kpowun ɖò wemafɔ gbɔdónúmɛ tɔn maxamaxa e ɖò Xó Mawu tɔn mɛ é mɛ. É ɖò wɛn ɖɔ “nǔ e è ko wlan dó Mawuxówema ɔ mɛ ɖ’ayǐ xóxó lɛ bǐ ɔ, è wlan ye, bo na dó kplɔ́n nǔ mǐ, bonu mǐ na ɖó nukún nǔ gbɔn sɔxwixwe kpo akɔnkpinkpan e Mawuxówema ɔ nɔ na mǐ ɔ kpo gblamɛ.” (Hlɔ. 15:4) Nú a ɖò wuvɛ̌ sè wɛ ɔ, hwi lɔ sixu mɔ gbɔdónúmɛ ɖò wemafɔ Biblu tɔn elɔ lɛ e bɔ d’ewu é mɛ:\n‘Jehovah ɖò kpɔ́ xá mɛ e ayi yetɔn gbado lɛ, é nɔ hwlɛn mɛ e nǔ jɛ akɔ́n jí na lɛ.’—Ðɛh. 34:19, 20.\n“Enyi nǔ gègě ɖò hǔn mɛ nú mì ɔ, gbɔ e a [Jehovah] nɔ dó nú mì é wɛ nɔ dó xomɛhunhun nú mì.”—Ðɛh. 94:19.\n“Aklunɔ mǐtɔn Jezu Klisu ɖesunɔ kpodo Mawu Tɔ́ mǐtɔn e yí wǎn nú mǐ ɔ kpo, ni bló bonu mi ni kpan akɔ́n titewungbe; ni na hlɔnhlɔn mi . . . Mawu wɛ na akɔnkpinkpan mavɔmavɔ kpo nukúnɖiɖo ɖagbe kpo mǐ gbɔn fɛ́nú tɔn jí.”—2 Tɛ. 2:16, 17. *\nAGUN Ɔ: JƆTƐN GBƆDÓNÚMƐ TƆN ÐAXÓ ÐÉ\n12. Ðɔ ali taji e nu mǐ sixu nyí jɔtɛn gbɔdónúmɛ tɔn nú mɛ ɖevo lɛ ɖè é ɖokpo.\n12 Jɔtɛn gbɔdónúmɛ tɔn ɖevo nú mɛ e ɖò wuvɛ̌ sè wɛ lɛ é wɛ nyí agun Klisanwun tɔn. (Xà 1 Tɛsalonikinu lɛ 5:11.) Nɛ̌ mǐ ka sixu dó wusyɛn lanmɛ nú ‘mɛ e wǔ kú é’ ɖé bo lɛ́ dó gbɔ n’i gbɔn? (Nùx. 17:22) Hɛn dó ayixa mɛ ɖɔ “hwenu e è na nɔ abwɛ dó ɔ ɖè, bɔ hwenu e è na ɖɔ xó dó é ɖè.” (Nùt. 3:7) Asúkúsi e nɔ nyí Dalene é tinmɛ ɖɔ: “Nǔ e sín hudo mɛ e ɖò wuvɛ̌ sè wɛ lɛ é ɖó é wɛ nyí ɖɔ ye na ɖɔ linlin yetɔn lɛ kpo lee nǔ cí nú ye é kpo. Enɛ wu ɔ, nǔ titewungbe hugǎn e a sixu wà nú mɛ e ɖò wuvɛ̌ sè wɛ é ɖé é wɛ nyí ɖɔ a ni ɖótó è, ma ka gbò xó dó nu n’i ó.” Junia e sín fofó hu éɖée é ɖɔ: “Nú a ma tlɛ sixu kpéwú bo mɔ nukúnnú jɛ wuvɛ̌ e sè wɛ ye ɖè é mɛ bǐ mlɛ́mlɛ́ ǎ ɔ, nǔ e ɖò taji é wɛ nyí ɖɔ a ni jló bo na mɔ nukúnnú jɛ lee nǔ nɔ cí nú ye é wu.”\n13. Etɛ mǐ ka ɖó na hɛn dó ayi mɛ dó wuvɛ̌ sise wu?\n13 Lɛ̌ flín ɖɔ mǐ mɛ bǐ kún nɔ sè wuvɛ̌ bo nɔ lɛ́ ɖè lee nǔ cí nú mǐ é xlɛ́ ɖò ali ɖokpo ɔ nu ó. Hweɖelɛnu ɔ, mɛ e ɖò wuvɛ̌ ɔ sè wɛ é kɛɖɛ jɛn sixu tuùn lee wuvɛ̌ ɔ syɛn sɔ́ é, bɔ é sixu vɛwǔ n’i bɔ é na hun nu bo ɖɔ lee nǔ cí n’i tawun é. Xó Mawu tɔn ɖɔ: “Mɛ e ɖò wuvɛ̌ mɔ wɛ ɔ, éɖokpo géé wɛ tuùn bǎ e mɛ é ɖò wuvɛ̌ mɔ wɛ yì jɛ é; mɔ̌ ɖokpo ɔ, mɛ e ɖò awǎ jɛ wɛ ɔ, éɖokpo géé wɛ tuùn bǎ e mɛ é ɖò awǎ jɛ wɛ yì jɛ é.” (Nùx. 14:10) É na bo tlɛ nyí hwenu e mɛɖé ɖɔ lee nǔ cí n’i é ɔ, é nɔ bɔwǔ hwebǐnu nú mɛ ɖevo lɛ, bonu ye ni mɔ nukúnnú jɛ nǔ e é tɛ́n kpɔ́n bo ɖɔ é mɛ ǎ.\n14. Nɛ̌ mǐ ka sixu mɔ xógbe gbɔdónúmɛ tɔn lɛ bo zán nú mɛ e ɖò wuvɛ̌ sè wɛ lɛ é gbɔn?\n14 É ɖò wɛn ɖɔ é sixu vɛwǔ bɔ mǐ na tuùn nǔ e mǐ na ɖɔ nú mɛ e ɖò wuvɛ̌ sè wɛ é ɖé. Amɔ̌, Biblu xlɛ́ ɖɔ “mɛ e . . . ɖó nùnywɛ ɔ, xó tɔn nɔ gbɔ azɔn.” (Nùx. 12:18) Mɛ gègě mɔ linlin gbɔdónúmɛ tɔn e ye na má xá mɛ lɛ é ɖò alɔnuwema Whenuena Mẹhe Hiẹ Yiwanna de Kú mɛ. * Amɔ̌ hwɛhwɛ ɔ, nǔ e a sixu wà bɔ é d’alɔ mɛ hugǎn é wɛ nyí ɖɔ a ni “ya avǐ xá mɛ e ɖò avǐ ya wɛ lɛ” é. (Hlɔ. 12:15) Gaby e sín asú kú é yí gbè ɖɔ: “Avǐ wá huzu lee un nɔ ɖɔ nǔ e ɖò ayi ce mɛ lɛ é gbɔn é. Enɛ wɛ zɔ́n bɔ é nɔ dó gbɔ nú mì hwenu e xɔ́ntɔn lɛ y’avǐ xá mì é. Ðò hwe enɛ nu ɔ, un sɔ́ mɔ ɖɔ un ɖò nyiɖokpo ɖò wuvɛ̌ e un sè lɛ é mɛ ǎ.”\n15. Nú é nɔ vɛwǔ nú mǐ bonu mǐ na kpannukɔn mɛ bo ɖɔ xó dó dó gbɔ nú mɛ ɔ, nɛ̌ mɔ̌ mǐ ka sixu bló gbɔn? (Lɛ̌ kpɔ́n gbàví “ Xó E Nɔ Dó Gbɔ nú Mɛ lɛ É.”)\n15 Nú é nɔ vɛwǔ nú we bonu a na kpannukɔn mɛ bo ɖɔ xó dó dó gbɔ nú mɛ ɔ, é sixu bɔwǔ nú we bɔ a na dó gbɔ nú mɛ gbɔn káti klewun ɖé, wema-sɛ́dó-mɛ ɛntɛnɛti jí tɔn ɖé, alokan jí tɔn ɖé kpo wema-sɛ́dó-mɛ tlɔlɔ ɖé kpo gblamɛ. A sixu wlan wemafɔ gbɔdónúmɛ tɔn ɖé, alǒ flín jijɔ ɖagbe e mɛ e kú é ɖó é ɖé lɛ, alǒ wlan nǔ awǎjijɛ tɔn e a flín dó wǔ tɔn, bo yí wǎn na é ɖé. Junia ɖɔ: “Enyi Klisanwun hàtɔ́ ɖé wlan xó gbɔdónúmɛ tɔn klewun ɖé sɛ́dó mì, alǒ ylɔ mì bonu má wá nɔ kpɔ́ xá ɛ ɔ, é nɔ d’alɔ mì bɔ un sixu ɖɔ ǎ. Nǔ mɔhun lɛ nɔ xlɛ́ mì ɖɔ ye yí wǎn nú mì bo nɔ kpé nukún wutu ce.”\n16. Ali e nɔ w’azɔ̌ tawun é tɛ nu mǐ ka sixu dó gbɔ nú mɛ ɖè?\n16 Ma sɔ́ ɖɛ e a nɔ xó dó Klisanwun hàtɔ́ e ɖò wuvɛ̌ sè wɛ lɛ é sín tamɛ é dó mɔ nǔ e ma hwɛ́n nùɖé ǎ é ó. É na bo vɛwǔ nú we bonu a na ɖɔ linlin towe lɛ dó ɖɛ mɛ ɖò ninɔmɛ mɔhun lɛ mɛ ɔ, vo e a na sà nú Mawu kpo ayi towe bǐ kpo dó ta mɛ e ɖò wuvɛ̌ sè wɛ é tɔn mɛ é sixu wà ɖagbe n’i tawun, enyi a tlɛ wà mɔ̌ gbɔn ɖasin kpo gbè e ɖò sísɔ́sísɔ́ wɛ é ɖé kpo gblamɛ ɔ nɛ. Dalene flín ɖɔ: “Hweɖelɛnu ɔ, nú nɔví nyɔnu lɛ wá gbɔ dó nú mì gbé ɔ, un nɔ kanbyɔ ye ɖɔ ye jló na xoɖɛ dó ta ce mɛ à jí. Hwɛhwɛ nú ye jɛ ɖɛ xò jí ɔ, é nɔ vɛwǔ nú ye ɖò bǐbɛ̌mɛ, amɔ̌, kpo nukɛgbe klewun ɖé lɛ kpo ɔ, gbè yetɔn nɔ wá jɛ syɛnsyɛn jí bǐ, bɔ ye nɔ xoɖɛ kpo ayi yetɔn bǐ kpo. Nùɖiɖi ɖaxó yetɔn, wanyiyi yetɔn kpo lee nǔ ce nɔ ɖu ayi mɛ nú ye gbɔn é kpo nɔ hɛn nùɖiɖi ce lidǒ tawun.”\nKPÒ ÐÒ GBƆ DÓ NÚ MƐ WƐ\n17-19. Etɛwu mǐ ka ɖó na fɔ́n bo na nɔ ɖò gbɔ dó nú mɛ wɛ?\n17 Bǎ e mɛ wuvɛ̌ sise mɛɖé tɔn na nɔ ayǐ yì jɛ é sixu gbɔn vo tawun nú mɛ ɖevo tɔn. Enɛ wu ɔ, ɖò gbesisɔmɛ bo na zán hwenu xá mɛ mɔhunkɔtɔn, é ni ma nyí hwenu e xɔ́ntɔn gègě kpo hɛnnumɔ gègě kpo ɖò tɛn ɔ mɛ é kɛɖɛ ó, amɔ̌, lɛ̌ wà mɔ̌ ɖò sun e na bɔ d’ewu lɛ é mɛ hwenu e mɛ ɖevo lɛ na ko lɛkɔ yì nǔ e ye nɔ wà lɛ é kɔn é. “Xɔ́ntɔn nugbǒ nɔ yí wǎn nú mɛ hwebǐnu, bo nyí nɔví sunnu e wu è sixu ɖeji dó ɖò wuvɛ̌ lɛ hwenu é.” (Nùx. 17:17, nwt) Klisanwun hàtɔ́ lɛ sixu nyí jɔtɛn gbɔdónúmɛ tɔn titewungbe ɖé nú mɛɖé kaka jɛ hwenu e mɛ ɔ na xò wuvɛ̌ ɔ zlɛ é.—Xà 1 Tɛsalonikinu lɛ 3:7.\n18 Flín ɖɔ xwè kpé xwè nu lɛ, han ɖé lɛ, fɔtóo ɖé lɛ, nǔwiwa ɖé lɛ, wǎn tawun tawun ɖé abǐ táan xwè ɔ tɔn ɖé sixu lɛ́ bló bɔ ye sè wuvɛ̌ tawun. Nǔ gègě tíìn bɔ mɛ e asú alǒ asì kú dó é ja biblo gbé azɔn nukɔntɔn ɔ, é na vɛwǔ n’i tawun, ɖi kpléɖókpɔ́ ɖé alǒ Flǐn kú Jezu tɔn yiyi. Nɔví sunnu ɖé ɖɔ: “Un lin ɖɔ xwè kpé xwè nu nukɔntɔn alɔwliwli mǐtɔn tɔn e bɔ dó kú tɔn wu é na vɛwǔ nú mì tawun, é ka bɔwǔ nugbǒ ǎ. Amɔ̌, nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo ɖé lɛ bló tuto bɔ nyì kpo xɔ́ntɔn vívɛ́ ce lɛ kpo kplé, bo ɖè ayi ɖ’ayǐ klewun, bonu un ma nɔ nyiɖokpo ó.”\n19 Hɛn dó ayi mɛ ɖɔ é kún nyí ninɔmɛ bunɔ lɛ kɛɖɛ hwenu wɛ mɛ e ɖò wuvɛ̌ sè wɛ lɛ é ɖó hudo akɔnkpinkpan nina mɛ tɔn ɖè ó. Junia tinmɛ ɖɔ: “Hwɛhwɛ ɔ, alɔdo kpo kpɔ́ e mɛ ɖevo lɛ nɔ xá mɛ hwenu e è ma tlɛ jló na ɖu xwè kpé xwè nu bunɔ ɖebǔ ǎ é sixu wà ɖagbe tawun. Táan enɛ lɛ e nɔ wá hweɖelɛnu é xɔ akwɛ tawun, bo nɔ dó gbɔ nú mɛ titewungbe tɔn.” Nugbǒ wɛ ɖɔ mǐ sixu ɖè wuvɛ̌ e sè wɛ mɛɖé ɖè, ɖó kú mɛvívɛ́ tɔn ɖé tɔn wu lɛ é bǐ síìn, alǒ sú dò e é ɖó wǔ n’i é bǐ mlɛ́mlɛ́ ǎ, amɔ̌, mǐ sixu dó gbɔ n’i ɖó bǎ ɖé mɛ gbɔn nǔ tawun tawun ɖé lɛ wiwa dó nɔ gudo n’i gblamɛ. (1 Jaan 3:18) Gaby flín ɖɔ: “Un dokú nú Jehovah tawun, ɖó mɛxo agun tɔn wanyiyinɔ e d’alɔ mì, bɔ un dín gbɔn ninɔmɛ vɛwǔ lɛ bǐ mɛ é wu. Ye bló bɔ un mɔ nyiɖée ɖò alɔ wanyiyinɔ Jehovah tɔn lɛ mɛ nugbǒ nugbǒ.”\n20. Etɛwu akpá Jehovah tɔn lɛ ka nyí jɔtɛn gbɔdónúmɛ tɔn ɖaxó ɖé?\n20 É dó gbɔ nú mɛ tawun ɖɔ è ni tuùn ɖɔ Jehovah Mawu e nɔ dó gbɔ nú mɛ ɖò ali bǐ nu é na ɖè wuvɛ̌ lɛ bǐ síìn, bo na dó gbɔ tɛgbɛ tɔn ɖé nú mɛ hwenu e “mɛkúkú lɛ na sè gbè [Klisu] tɔn, bo na fɔ́n” é! (Jaan 5:28, 29) Mawu d’akpá ɖɔ emi “na sú kú sín kún dó kaka sɔyi; Aklunɔ Mavɔmavɔ na súnsún ɖasin sín nukúnmɛ nú mɛ bǐ.” (Eza. 25:8) Enɛ ɔ, mɛ e ɖò ayikúngban ɔ jí lɛ é bǐ sɔ́ na “nɔ ya avǐ xá mɛ e ɖò avǐ ya wɛ lɛ” é ǎ, loɔ, ye na “nɔ jɛ awǎ xá mɛ e ɖò awǎ jɛ wɛ lɛ” é.—Hlɔ. 12:15.\n^ akpá. 8 Azɔn gudo tɔn e è ɖɔ xó dó Jozɛfu wu é wɛ nyí hwenu e Jezu ɖó xwè 12 é. Hwenu e Jezu bló nùjiwǔ tɔn nukɔntɔn, bo sɔ́ sìn dó huzu vɛɛn é ɔ, è ɖɔ xó ɖebǔ dó Jozɛfu wu ǎ; è ka sɔ́ ɖɔ xó dó wutu tɔn ɖò ninɔmɛ ɖevo ɖebǔ mɛ ǎ. Hwenu e Jezu ɖò yatín jí é ɔ, é sɔ́ azɔ̌ d’así nú mɛsɛ́dó Jaan ɖɔ é ni kpé nukún dó Mali wu. Nú Jozɛfu kpò ɖò gbɛ̀ wɛ ɔ, Jezu na ɖɔ mɔ̌ ǎ.—Jaan 19:26, 27.\n^ akpá. 11 Wemafɔ Biblu tɔn e mɛ gègě mɔ ɖɔ ye nɔ dó gbɔ nú mɛ lɛ é wɛ nyí Ðɛhan 20:2, 3; 31:8; 38:9, 10, 16; 55:23; 121:1, 2; Ezayíi 57:15; 66:13; Filipunu lɛ 4:13; kpo 1 Piyɛ́ɛ 5:7 kpo.\n^ akpá. 14 Lɛ̌ kpɔ́n xota ɔ “Comme Jésus, consolez les endeuillés” ɖò Atɔxwɛ Flansegbe tɔn 1er Novembre 2010 tɔn mɛ.\nXó E Nɔ Dó Gbɔ nú Mɛ lɛ É\nNǔ e mɛɖé lɛ ko wlan dó dó gbɔ nú xɔ́ntɔn e ɖò wuvɛ̌ mɛ lɛ é ɖé lɛ ɖíe:\n“Mǐ tuùn nǔ e mǐ na ɖɔ nú we tawun zɛ mǐ yí wǎn nú we ɖiɖɔ wu é ǎ. Mǐ sixu mɔ nǔ jɛ lee nǔ cí nú we é mɛ pɛ́ɛ́ ǎ, amɔ̌, Jehovah mɔ nǔ jɛ mɛ lobo na fɔ́n bo ɖò hlɔnhlɔn na we wɛ. Mǐ ɖó nukún ɖɔ ɖɛ mǐtɔn lɛ na d’alɔ we kpɛɖé.”\n“Jehovah ni nɔ gudo nú we ɖò táan elɔ e mɛ adǎn ɖaxó gbò we é.”\n“Tuùntuùn ɖɔ mɛ vívɛ́ná towe ɖò ganji ɖò flǐn Mawu tɔn mɛ ni dó gbɔ nú we, é na flín nǔ bǐ dó wǔ tɔn lobo na lɛ́ fɔ́n ɛ.”\n“Mɛ vívɛ́ná towe sɔ́ na lɛ́ wá kpannukɔn kɛntɔ́ gudo tɔn ee nyí kú é gbeɖé ǎ. Dìn hwɛ̌ ɔ, nùɖiɖi sín gbɛ̀ e é zán é na kpó ɖò te kaka jɛ hwenu e é na fɔ́n dó Palaɖisi mɛ é.”\n“Mǐ mɔ xógbe e mǐ na zán dó tinmɛ wuvɛ̌ e kú mɛvívɛ́ ɖé tɔn nɔ hɛn wá é ǎ, amɔ̌, mǐ ɖò te kpɔ́n hwenu e mǐ ma na mɔ xógbe e mǐ na zán dó tinmɛ awǎjijɛ e mǐ na ɖó hwenu e Tɔ́ mǐtɔn jixwé tɔn ɔ na fɔ́n mɛvívɛ́ towe wá gbɛ̀ é ǎ é.”


Kɛ́nsísɔ́ 4 - Nombres 4\n“Mi sɔ́ Levíi ví súnnu e jɔ ɖo Kexáti kún mɛ lɛ́ɛ sín kɛ́n; mi sɔ́ hɛ̌nnu nabí e ɖo akɔta ɔ́ mɛ lɛ́ɛ sín kɛ́n, bó sɔ́ gbɛtɔ́ nabí e ɖo hɛ̌nnu ɖokpó ɖokpó mɛ ɔ́ sín kɛ́n.\nMi ná sɔ́ kɛ́n yětɔn bɛ́ sín yě mɛ e ɖó xwe gban (30) lɛ́ɛ, kpódó yě mɛ e ɖó hú mɔ̌ lɛ́ɛ kpó jí káká yi jɛ yě mɛ e ɖó xwe kanɖé wǒ (50) lɛ́ɛ jí. Yědɛɛ lɛ́ɛ wɛ ná nɔ́ wa azɔ̌ ɖé lɛ́ɛ ɖo Goxɔ ɔ́ mɛ.\nAzɔ̌ e yě ná nɔ́ wa ɖo Goxɔ ɔ́ mɛ ɔ́ wɛ nyí ɖɔ yě ná nɔ́ kpé nukún dó nǔ mímɛ́ bǐ lɛ́ɛ wú.\nIzlayɛ́li ví lɛ́ɛ jló ná sɛ tɛn sín fí e yě ɖó gɔnu ɖó ɔ́ hweɖěbǔnu ɔ́, Aalɔ́ɔn kpódó vǐ tɔn súnnu lɛ́ɛ kpó ná byɔ́ Goxɔ ɔ́ mɛ, bó ná ɖe xɔmɛgbovɔ e è dǒ gbo tɛn mímɛ́ bǐ ɔ́ ná ɔ́ síin, bó ná zé bú dó akɔjijɛgbá ɔ́,\nbó ná zé anyǔ tlitli cyɔ́n jí, bó ná zé avɔ cyɔ́n bǐ jí. Avɔ ɔ́ bǐ ná nyí kwlésinnɔ; énɛ́ gúdo ɔ́, yě ná bɛ́ kpo e è nɔ dó zé ná lɛ́ɛ dó alɔgan lɛ́ɛ mɛ.\nTávo e jí wɔ̌xúxú e è xwlé Mawu lɛ́ɛ nɔ́ nɔ ɔ́, yě ná tɛ́ avɔ kwlésinnɔ ɖokpó ɖ'é jí, bó ná bɛ́ nǔ élɔ́ lɛ́ɛ ɖ'é jí: gannúgbɛ́jɛ́, kɔ́fu, sinnugannú kpódó goví e mɛ è nǎ nɔ́ wún vɛ̌ɛn dó, bó ná nɔ́ xwlé nyɛ Mawu ɔ́ lɛ́ɛ kpó, kpódó wɔ̌xúxú e è nǎ nɔ́ xwlé mì lɛ́ɛ kpó; wɔ̌xúxú ɖó ná ɖo távo ɔ́ jí tɛgbɛ.\nYě ná zé avɔ vɔvɔ cɛ́cɛ́ cyɔ́n dó nǔ énɛ́ lɛ́ɛ bǐ, bó ná zé anyǔ tlitli cyɔ́n jí, bó ná bɛ́ kpo e è nɔ dó zé távo ɔ́ ná lɛ́ɛ dó alɔgan lɛ́ɛ mɛ.\nYě ná zé avɔ kwlésinnɔ cyɔ́n dó zogbɛ́nhɛnnú ɔ́ kpódó nǔ e ɖ'é wú lɛ́ɛ bǐ kpó: zogbɛ́n lɛ́ɛ, nǔwlínú lɛ́ɛ, afíngannú lɛ́ɛ kpódó amigoví lɛ́ɛ kpó.\nYě ná bɛ́ nǔ énɛ́ lɛ́ɛ kpódó nǔzínzán lɛ́ɛ bǐ kpó dó anyǔ tlitli ɖé mɛ, bó ná zé dó agbanhɛnnú mɛ.\nVɔ̌sákpe siká tɔn ɔ́, yě ná tɛ́ avɔ kwlésinnɔ d'é jí, bó ná zé anyǔ tlitli cyɔ́n jí, bó ná bɛ́ kpo e è nɔ dó zé vɔ̌sákpe ɔ́ ná lɛ́ɛ dó alɔgan lɛ́ɛ mɛ.\nYě ná bɛ́ nǔzínzán e è nɔ dó wa azɔ̌ ná ɖo Goxɔ ɔ́ mɛ lɛ́ɛ, bó bɛ́ yě dó avɔ kwlésinnɔ mɛ, bó ná zé anyǔ tlitli bú dó, bó ná zé dó agbanhɛnnú mɛ.\nVɔ̌sákpe e jí è nɔ dó vɔ̌ zo ɖe ɔ́, yě ná bɛ́ afín sín jí, bó ná tɛ́ avɔ vɔvɔ cɛ́cɛ́ ɖ'é jí,\nbó ná bɛ́ nǔ e è nɔ zán ɖo vɔ̌sísá hwenu lɛ́ɛ bǐ ɖ'é jí. Yě wɛ nyí afíngannú lɛ́ɛ, gǎfu lɛ́ɛ, pɛ́li lɛ́ɛ, basya lɛ́ɛ, nǔ e è ko nɔ sixú zán ɖo vɔ̌sákpe jí lɛ́ɛ bǐ, bó ná zé anyǔ tlitli cyɔ́n jí, bó ná bɛ́ kpo e è nɔ dó zé vɔ̌sákpe ɔ́ ná lɛ́ɛ dó alɔgan lɛ́ɛ mɛ.\nCóbónú yě ná jɛ ali ɔ́, Aalɔ́ɔn kpódó vǐ tɔn súnnu lɛ́ɛ kpó nɔ́ bú nǔ dó nǔ mímɛ́ énɛ́ lɛ́ɛ, kpódó nǔ e è nɔ zán ɖo nǔ énɛ́ lɛ́ɛ kɔn lɛ́ɛ kpó. Yě bló fó ɔ́, Kexáti sín vǐ súnnu lɛ́ɛ nɔ́ wá ɖíɖá. Lo ɔ́, yě ná ɖó alɔ nǔ mímɛ́ lɛ́ɛ ɖě wú ǎ; yě táá kú. Nú è tún Goxɔ ɔ́, azɔ̌ e nyí yědɛɛ lɛ́ɛ tɔn bɔ yě ná wa é nɛ́.\nEleazáa, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ Aalɔ́ɔn sín vǐ ɔ́ ná nɔ́ kpé nukún dó ami e è nɔ dó tá zogbɛ́n ná ɔ́ kpó atínkɛn wǎnɖagbenɔ ɔ́ kpó, kpódó nǔníná jinukún tɔn e è nɔ ná ayǐhɔ́ngbe ayǐhɔ́ngbe ɔ́ kpó wú; Eleazáa ná nɔ́ kpé nukún dó Mawu xwé ɔ́ bǐ, kpódó nǔ e ɖ'é mɛ lɛ́ɛ kpó wú. É ná nɔ́ kpé nukún dó nǔ mímɛ́ lɛ́ɛ, kpó nǔ e è nɔ zán ɖo xwé ɔ́ gbe lɛ́ɛ kpó wú.”\n“Mi ma lɔn nú Kexáti ví lɛ́ɛ wa nǔ e yě ná wa bɔ un ná hu yě ɔ́ ó.\nYě ɖo nukún kpé dó nǔ mímɛ́ lɛ́ɛ wú wɛ ɔ́, nǔ e mi ná bló, bɔ yě má ná kú ǎ ɔ́ ɖíe: hwenu e yě ná sɛkpɔ́ tɛn mímɛ́ bǐ ɔ́, hwɛ Aalɔ́ɔn kpó vǐ towe súnnu lɛ́ɛ kpó ɔ́, mi ná kplá yě mɛ ɖokpó ɖokpó ɖó tɛn yětɔn yětɔn mɛ, bó ná ɖɔ nǔ e mɛ ɖokpó ɖokpó ɖó ná wa ɔ́, abǐ nǔ e mɛ ɖokpó ɖokpó ɖó ná sɔ́ ɔ́ n'i.\nYě ɖó ná byɔ́ tɛn mímɛ́ bǐ ɔ́ mɛ, bó ná fin nǔ mímɛ́ lɛ́ɛ kpɔ́n hwenu e è ɖo nǔ bǔ dó yě wɛ ɔ́ ǎ. Yě mɔ ɔ́, yě ná kú”\n“Sɔ́ Gɛɛcɔ́ni ví lɛ́ɛ sín kɛ́n; sɔ́ hɛ̌nnu nabí e ɖo akɔta ɔ́ mɛ lɛ́ɛ sín kɛ́n, bó sɔ́ gbɛtɔ́ nabí e ɖo hɛ̌nnu ɖokpó ɖokpó mɛ ɔ́ sín kɛ́n.\nSɔ́ súnnu e ɖó xwe gban (30) káká yi xwe kanɖé wǒ (50) lɛ́ɛ sín kɛ́n. Súnnu e sixú wa azɔ̌ e kan Mawu xwé ɔ́ lɛ́ɛ bǐ sín kɛ́n wɛ a nǎ sɔ́.\nAzɔ̌ Gɛɛcɔ́ni ví lɛ́ɛ tɔn ɖíe:\nYě ná nɔ́ ɖíɖá Goxɔ ɔ́ sín avɔ ɖagbe ɖagbe lɛ́ɛ kpó avɔ ɖě lɛ́ɛ e è cyɔ́n Goxɔ ɔ́ jí lɛ́ɛ kpó, kpó anyǔ e è cyɔ́n avɔ lɛ́ɛ jí lɛ́ɛ kpó, kpódó avɔ e ɖo Goxɔ ɔ́ sín ali nu ɔ́ kpó.\nYě ná nɔ́ kpé nukún dó avɔ e è dǒ xá kɔ́xota ɔ́ ná lɛ́ɛ, kpódó avɔ e ɖo Mawu xwé ɔ́ sín ali nu ɔ́ kpó wú. Avɔ énɛ́ lɛ́ɛ wɛ è dǒ xá Goxɔ ɔ́ kpódó vɔ̌sákpe ɔ́ kpó. Yě ná kpé nukún dó kan e è sin dó Goxɔ ɔ́ wú lɛ́ɛ wú. Mɔ̌ ɖokpó ɔ́, yě ná nɔ́ kpé nukún dó nǔ e ɖo Goxɔ ɔ́ wú lɛ́ɛ, kpódó nǔ e è nɔ zán ɖ'é mɛ lɛ́ɛ kpó wú. Nǔ e wú yě ná nɔ́ kpé nukún dó lɛ́ɛ nɛ́.\nHɛ̌nnu Gɛɛcɔ́ni tɔn lɛ́ɛ ná nɔ́ wa azɔ̌ yětɔn lɛ́ɛ ɖo Aalɔ́ɔn kpódó vǐ tɔn súnnu lɛ́ɛ kpó sín acɛ mɛ. Nǔ e yě ná nɔ́ hɛn lɛ́ɛ, kpódó azɔ̌ e yě ná nɔ́ wa lɛ́ɛ kpó ɔ́, acɛ Aalɔ́ɔn kpó vǐ tɔn súnnu lɛ́ɛ kpó mɛ wɛ yě ná nɔ́. Yědɛɛ lɛ́ɛ wɛ ná nɔ́ ɖɔ nǔ e yě ná nɔ́ wa lɛ́ɛ kpódó nǔ e yě ná nɔ́ ɖíɖá lɛ́ɛ kpó nú yě.\nAzɔ̌ e kan Mawu xwé ɔ́, bɔ è sɔ́ dó así nú hɛ̌nnu Gɛɛcɔ́ni tɔn lɛ́ɛ, bɔ yě ná nɔ́ wa lɛ́ɛ nɛ́. Itamáa, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ Aalɔ́ɔn sín vǐ ɔ́ wɛ ná nɔ yě nu.”\nMawu Mavɔmavɔ ɖɔ nú Mɔyízi ɖɔ: “Sɔ́ Mɛlali ví lɛ́ɛ sín kɛ́n; sɔ́ hɛ̌nnu nabí e ɖo akɔta ɔ́ mɛ lɛ́ɛ sín kɛ́n, bó sɔ́ gbɛtɔ́ nabí e ɖo hɛ̌nnu ɖokpó ɖokpó mɛ ɔ́ sín kɛ́n.\nSɔ́ súnnu nabí e ɖó xwe gban (30) káká yi xwe kanɖé wǒ (50) lɛ́ɛ sín kɛ́n, bó ná zé Goxɔ ɔ́ sín azɔ̌ ɖé lɛ́ɛ dó así nú yě, bɔ yě ná nɔ́ wa.\nAzɔ̌ e a nǎ zé dó así nú yě lɛ́ɛ ɖíe: yě ná nɔ́ ɖíɖá Goxɔ ɔ́ sín xwlɛ lɛ́ɛ, wɛ̌n lɛ́ɛ, dotín lɛ́ɛ, kpódó nǔ e jí dotín lɛ́ɛ nɔ́ jínjɔ́n lɛ́ɛ kpó,\nkpódó Mawu xwé ɔ́ sín dotín lɛ́ɛ kpó, kpódó nǔ e jí dotín lɛ́ɛ nɔ́ jínjɔ́n lɛ́ɛ kpó, kpódó só yětɔn lɛ́ɛ kpó, kpódó kan yětɔn lɛ́ɛ kpó, kpódó nǔ e yě nɔ́ zán ɖ'é mɛ lɛ́ɛ bǐ kpó. Mi ná wlán nǔ e mi ná sɔ́ dó así nú mɛ ɖokpó ɖokpó bɔ é ná hɛn ɔ́ sín nyǐkɔ.\nAzɔ̌ e kan Mawu xwé ɔ́, bɔ è sɔ́ dó así nú hɛ̌nnu Mɛlali tɔn lɛ́ɛ, bɔ yě ná nɔ́ wa lɛ́ɛ nɛ́. Itamáa vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ Aalɔ́ɔn ví ɔ́ ná nɔ yě nu.”\nMɔyízi kpódó Aalɔ́ɔn kpó, kpódó kplékplé Izlayɛ́li tɔn ɔ́ sín gǎn lɛ́ɛ kpó sɔ́ Kexáti ví lɛ́ɛ sín kɛ́n; yě sɔ́ hɛ̌nnu nabí e ɖo akɔta ɔ́ mɛ lɛ́ɛ sín kɛ́n, bó sɔ́ gbɛtɔ́ nabí e ɖo hɛ̌nnu ɖokpó ɖokpó mɛ ɔ́ sín kɛ́n.\nYě sɔ́ kɛ́n yětɔn bɛ́ sín mɛ e ɖó xwe gban (30) lɛ́ɛ, kpó mɛ e ɖó hú mɔ̌ lɛ́ɛ kpó jí, káká yi mɛ e ɖó xwe kanɖé wǒ (50) lɛ́ɛ jí. Yědɛɛ lɛ́ɛ wɛ ná nɔ́ wa azɔ̌ ɖé lɛ́ɛ ɖo Mawu xwé gbe.\nMɛ e sín kɛ́n yě sɔ́ lɛ́ɛ bǐ bló afɔwó nǔwɔntɔn kantɔn gban (2.750).\nHǔn Kexáti ví e sín kɛ́n è sɔ́ lɛ́ɛ nɛ́. Yě mɛ bǐ wɛ ɖó azɔ̌ ɖé bó nɔ wa ɖo Mawu xwé gbe. Mɔyízi xwedó gbeta e Mawu Mavɔmavɔ ná ɛ ɔ́, bɔ é kpódó Aalɔ́ɔn kpó sɔ́ kɛ́n yětɔn.\nÈ sɔ́ Gɛɛcɔ́ni ví súnnu lɛ́ɛ sín kɛ́n; è sɔ́ hɛ̌nnu nabí e ɖo akɔta ɔ́ mɛ lɛ́ɛ sín kɛ́n, bó sɔ́ gbɛtɔ́ nabí e ɖo hɛ̌nnu ɖokpó ɖokpó mɛ ɔ́ sín kɛ́n.\nÈ sɔ́ kɛ́n yětɔn bɛ́ sín súnnu e ɖó xwe gban (30) lɛ́ɛ, kpó mɛ e ɖó hú mɔ̌ lɛ́ɛ kpó jí káká yi mɛ e ɖó xwe kanɖé wǒ (50) lɛ́ɛ jí. Yědɛɛ lɛ́ɛ nɔ́ wa azɔ̌ ɖé lɛ́ɛ ɖo Mawu xwé gbe.\nMɛ e sín kɛ́n è sɔ́ lɛ́ɛ bǐ bló afɔwó nǔwɔntɔn gban (2.630).\nHǔn Gɛɛcɔ́ni ví e sín kɛ́n è sɔ́ lɛ́ɛ nɛ́. Yě wɛ ɖó azɔ̌ ɖé bó nɔ́ wa ɖo Mawu xwé gbe. Mɔyízi xwedó gbeta e Mawu Mavɔmavɔ ná ɛ ɔ́, bɔ é kpó Aalɔ́ɔn kpó sɔ́ kɛ́n yětɔn.\nÈ sɔ́ Mɛlali ví súnnu lɛ́ɛ sín kɛ́n; è sɔ́ hɛ̌nnu nabí e ɖo akɔta ɔ́ mɛ lɛ́ɛ sín kɛ́n, bó sɔ́ gbɛtɔ́ nabí e ɖo hɛ̌nnu ɖokpó ɖokpó mɛ ɔ́ sín kɛ́n.\nÈ sɔ́ kɛ́n yětɔn bɛ́ sín mɛ e ɖó xwe gban (30) lɛ́ɛ, kpó mɛ e ɖó hú mɔ̌ lɛ́ɛ kpó jí káká yi mɛ e ɖó xwe kanɖé wǒ (50) lɛ́ɛ jí. Yědɛɛ lɛ́ɛ nɔ́ wa azɔ̌ ɖé lɛ́ɛ ɖo Mawu xwé gbe.\nMɛ e sín kɛ́n è sɔ́ lɛ́ɛ bǐ bló afɔwó-afayizɛ́n (3.200).\nHǔn Mɛlali ví e sín kɛ́n è sɔ́ lɛ́ɛ nɛ́. Mɔyízi xwedó gbeta e Mawu Mavɔmavɔ ná ɛ ɔ́, bɔ é kpódó Aalɔ́ɔn kpó sɔ́ kɛ́n yětɔn.\nHǔn Levíi ví e sín kɛ́n Mɔyízi kpó Aalɔ́ɔn kpó, kpódó Izlayɛ́li sín gǎn lɛ́ɛ kpó sɔ́ ɖo akɔta ɖokpó ɖokpó mɛ, hɛ̌nnu ɖokpó ɖokpó mɛ lɛ́ɛ nɛ́.\nYě sɔ́ kɛ́n yětɔn bɛ́ sín súnnu e ɖó xwe gban (30) lɛ́ɛ, kpó éé ɖó hú mɔ̌ lɛ́ɛ kpó jí, káká yi mɛ e ɖó xwe kanɖé wǒ (50) lɛ́ɛ jí. Yě mɛ e sín kɛ́n è sɔ́ lɛ́ɛ bǐ wɛ nɔ́ wa azɔ̌ ɖé ɖo Mawu xwé gbe, bó nɔ́ ɖíɖá Goxɔ ɔ́ sín agban.\nYě bǐ bló děgba we afɔwe kɛnnɛ ko (8.580).\nÈ ɖɔ nú e yě mɛ ɖokpó ɖokpó ná wa ɔ́ kpó nǔ e mɛ ɖokpó ɖokpó ná hɛn ɔ́ kpó nú yě, lě e Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ nú Mɔyízi gbɔn é, bó sɔ́ kɛ́n yětɔn lě e Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ n'i gbɔn é.


Cyɔvɔ Turin Tɔn Jɛn È ka Bú Dó Cyɔ Jezu Tɔn À?\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Baoulé Batak (Toba) Bichlamar Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chine-Gbè (Wu Shanghai) Chinese (Sichuanese) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gungbe Hiligaynon Hongrie-Gbè Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kikaonde Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kwanyama Lingala Lituanie-Gbè Luganda Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mambwé-Lungu Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Norvège-Gbè Nzema Ossétie-Gbè Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swati Tagalog Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Valencian Venda Vietnam-Gbè Zoulou Îles Féroé-Gbè\nÈ ɖɔ Cyɔvɔ Turin tɔn xó ɖò Biblu mɛ ǎ. Avɔ gaga ɖé wɛ, bɔ mɛ gegě lin ɖɔ é wɛ è bú dó Jezu Klisu bo ɖi. Kpo nǔɖiɖi enɛ e mɛ lɛ ɖó é kpo ɔ, mɛɖé lɛ mɔ ɖɔ avɔ enɛ ɖò nǔ mímɛ́ taji hugǎn e Klisanwun lɛ na nɔ zán lɛ é mɛ. Amǐsaxwé ɖaxó ɖé ɖò Turin ɖò Italie, bɔ è zán nǔnywɛ xwitixwiti sín wlɛnwín e yì nukɔn tawun é ɖé dó sɔnǔ nú wěkpɛ́n ɖé bɔ avɔ ɔ ɖ’emɛ égbé.\nTan Biblu tɔn lɛ ka nɔ gudo nú linlin e ɖɔ ɖɔ Cyɔvɔ Turin tɔn nyí nǔjɔnǔ é à? Eǒ.\nMǐ ni gbéjé nǔ e è ɖɔ dó cyɔvɔ enɛ wu, b’ɛ gbɔn vo nú nǔ e Biblu ɖɔ é atɔn kpɔ́n.\nCyɔvɔ enɛ nyí avɔ ɖé bɔ ga tɔn nyí santimɛtlu 442, bɔ gbló tɔn nyí santimɛtlu 113; adɔblakan gaga e è tɔ̀ bɔ gbló tɔn nyí santimɛtlu 8 é ɖokpo gɔ́ na.\nNǔ e Biblu ɖɔ é: É nyí avɔ gaga ɖokpo géé wɛ è bú dó cyɔ Jezu tɔn ǎ, loɔ, adɔblakan gaga gegě wɛ è lɛ́dó cyɔ tɔn. Avɔ vo wɛ è bú dó ta tɔn. Ee è fɔ́n Jezu sín kú gudo é ɔ, mɛsɛ́dó tɔn lɛ ɖokpo wá yì mɔ yɔdo ɔ ɖò vɔ̌, bo “mɔ avɔ e è lɛ́dó è lɛ ɖò finɛ.” Biblu ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “É lɛ́ mɔ avɔ e è bú dó ta nú Jezu ɔ; é ka ɖò ɖě lɛ mɛ ǎ; é ɖò mlamlá ɖò vo.”—Jaan 20:6, 7.\nCyɔvɔ enɛ ɔ, kanjɔ e gosin cyɔ e è ma lɛwǔ na ǎ é wu lɛ é va d’emɛ.\nNǔ e Biblu ɖɔ é: Hwenu e Jezu kú é ɔ, ahwanvu tɔn lɛ sɔnǔ nú cyɔ tɔn “lee Jwifu lɛ nɔ bló gbɔn nú cyɔ cobo nɔ ɖi é.” (Jaan 19:39-42) Aca ɖé wɛ bo byɔ ɖɔ è ni lɛwǔ nú cyɔ ɔ, lobo sá ami kpo nǔhwɛnkún lɛ kpo n’i cobo ɖi. (Matie 26:12; Mɛsɛ́dó 9:37) Enɛ wu ɔ, ahwanvu Jezu tɔn lɛ na ko lɛwǔ nú cyɔ tɔn hwɛ̌ cobo bú avɔ lɛ dó.\nCyɔvɔ enɛ ɔ, Encyclopædia Britannica ɖɔ ɖɔ nya ɖé sín ɖiɖe ɖ’emɛ bɔ “è sɔ́ ɛ mlɔ́ wɛn ɖò avɔ gaga ɖé sín wevlɔɖó jí, bo dɔn wevlɔɖó e kpò é gbɔn nukún tɔn mɛ kaka wá afɔví tɔn lɛ nu.”\nNǔ e Biblu ɖɔ é: Ahwanvu Jezu tɔn lɛ ɖɔ xó dó kú tɔn, yɔdo tɔn e ɖò vɔ̌ é, kpo nǔ e nyɔnu ɖěɖee mɔ “wɛnsagun ɖé lɛ tɔ́n dó [ye] jí, lobo ɖɔ nú [ye] ɖɔ Jezu ɖò gbɛ̀” lɛ é ɖɔ lɛ é kpo wu. (Luki 24:15-24) Enyi avɔ mɔhun ko ɖò yɔdo Jezu tɔn mɛ wɛ ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ ahwanvu tɔn lɛ na ko ɖɔ xó d’ewu, bo na lɛ́ ɖɔ xó dó ɖiɖe e ɖ’emɛ é wu. Amɔ̌, Biblu ɖɔ nǔ mɔhun ɖebǔ ǎ.\nÈ ka ɖó na sɛn cyɔvɔ enɛ wɛ à?\nEǒ. É na bo tlɛ nyí ɖɔ nǔgbo wɛ ɔ, cyɔvɔ enɛ sinsɛn lɛ́ sɔgbe ǎ. Mǐ ni gbéjé nǔgbododó Biblu tɔn ɖěɖee tinmɛ nǔ e wu wɛ lɛ é kpɔ́n.\nÉ ɖò dandan ǎ. Jezu tinmɛ ɖɔ: “Mawu ɔ, [Gbigbɔ] wɛ é nyí; bɔ mɛ e na sɛn ɛ lɛ ɖó na sɛn ɛ gbɔn hlɔnhlɔn [gbigbɔ] ɔ tɔn mɛ, bo na sɛn ɛ ɖò nǔgbo mɛ.” (Jaan 4:24) È ɖó na zán ɖiɖe lɛ, alǒ, nǔ ɖěɖee sinsɛn lɛ nɔ zán lɛ é ɖò sinsɛn-biblo nǔgbo ɔ mɛ ǎ.\nÈ gbɛ́ gbídígbídí. Sɛ́n wǒ lɛ gbɛ́ vodunsinsɛn. (Sɛ́nflínmɛ 5:6-10) Mɔ̌ ɖokpo ɔ, Biblu ɖegbe nú Klisanwun lɛ ɖɔ: “Mi cɔ́ miɖée dó vodunsinsɛn wu.” (1 Jaan 5:21) Mɛɖé lɛ sixu ba hwɛjijɔ ɖɔ cyɔvɔ ɔ kún nyí vodun ó, loɔ, ɖiɖe, alǒ wuntun ɖé kpowun wɛ é nyí, bo nɔ ɖè nǔ e emi ɖi nǔ na ɖò sinsɛn linu é xlɛ́. Amɔ̌, enyi mɛɖé nɔ ɖekɔ́ nú ɖiɖe ɖé hǔn, vodun tɔn wɛ é huzu nɛ. * Enɛ wu ɔ, mɛ e jló na hɛn xomɛ Mawu tɔn hun é ɖé ɖó na jɛkpo, alǒ ɖekɔ́ nú nǔ ɖebǔ, kaka jɛ cyɔvɔ enɛ jí ǎ.\nCyɔvɔ ɔ Gbígbéjé Kpɔ́n Ðò Nǔnywɛ Xwitixwiti Linu\nSín xwè kanweko 19gɔ́ ɔ mɛ ɔ, dobanúnǔtɔ́ lɛ ko tɛ́n kpɔ́n bo zán wlɛnwín nǔnywɛ xwitixwiti tɔn lɛ dó gbéjé kpɔ́n ɖɔ xó jɔ xó jɛn cyɔvɔ enɛ sín xó ɔ nyí à jí. Dobanúnǔ enɛ lɛ ɖé lɛ tíìn bɔ è ko wá gbeta ɖé kɔn d’ewu ǎ. É ɖò mɔ̌ có, ɖò 1988 ɔ, Vatican sɔ́ cyɔvɔ ɔ sín xwɛ ɖé lɛ yì nǔgbéjékpɔ́n xɔsa atɔn ɖò tò vovo mɛ. Ee è gbéjé avɔxwɛ lɛ kpɔ́n ɖò nǔnywɛ xwitixwiti sín mɔ ɖé mɛ ɖò fí atɔn lɛ bǐ gudo é ɔ, ye mɛ ɖokpo ɖokpo wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ xwè kanweko 13gɔ́ ɔ alǒ 14gɔ́ ɔ sín cyɔvɔ wɛ.\n^ akpá. 15 Vodun ɔ, ɖiɖe, bocyɔ, alǒ wuntun ɖé wɛ, bɔ è nɔ zán dó sɛn nǔɖe.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Cyɔvɔ Turin Tɔn Jɛn È ka Bú Dó Cyɔ Jezu Tɔn À?\nAkluzu Jí Wɛ Jezu Kú Ðó À?


Mɔ nukúnnú Jɛ Biblu ɔ Mɛ\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Batak (Karo) Batak (Toba) Bengali Biak Bichlamar Bikol Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kabiye Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lifu Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Marathi Maya Mbunda Mizo Mongolie-Gbè Myanmar-Gbè Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngangela Nias Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyaneka Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ourdou Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tonga-Gbè Tshiluba Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Venda Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Zandé Zoulou Île Salomon-Gbè\nNyɔnuví ɖé mɔ bɔ azizɔ ɖò tíntɔ́n sín azɔgo azɔ̌xwé ɖaxó ɖé tɔn lɛ mɛ wɛ, bo nɔ bló nǔ akpɔ́kpɔ́ ɖɔhun. É wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ nǔ e wu è bló azɔ̌xwé ɔ é wɛ nyí ɖɔ é na nɔ bló akpɔ́kpɔ́ lɛ. Nukúnnúmɔjɛnǔmɛ agɔ klewun mɔhun e yɔkpɔvu ɖé na ɖó é sixu hwɛ́n bɔ è ko. É ɖò mɔ̌ có, nukúnnúmɔjɛnǔmɛ agɔ ɖaxó ɖé ɖiɖó sixu wà nǔ dó gbɛzán mǐtɔn wu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi è ma xà wema e tinmɛ lee è na zán atínkɛ́n ɖé gbɔn é ganji cobo zán ǎ ɔ, è sixu sè xɔxɔ tɔn.\nNukúnnúmɔjɛnǔmɛ agɔ ɖiɖó dó nǔ gbigbɔ tɔn lɛ jí tlɛ sixu lɛ́ nyla hú mɔ̌. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mɛɖé lɛ mɔ nukúnnú jɛ nùkplɔnmɛ Jezu tɔn lɛ mɛ ɖó agɔ. (Jaan 6:48-68) Ye ba bo na mɔ nukúnnú jɛ nǔ wu d’eji ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, ye gbɛ́ nǔ e Jezu kplɔ́n mɛ lɛ é bǐ. Nǔ gègě wɛ gú ye nɛ à cé?\nA ka nɔ xà Biblu ɔ bo nɔ ba alixlɛ́mɛ tɔn à? Nǔ e mǐ ɖó na nɔ wà é nɛ. Amɔ̌, é ka sixu wá jɛ bɔ a na ɖó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ agɔ dó nǔ e a xà é ɖé wu à? É nɔ xá mɛ gègě. Mǐ ni kpɔ́n nukúnnúmɔjɛnǔmɛ agɔ e mɛ lɛ nɔ ɖó é atɔn.\nMɛɖé lɛ nɔ mɔ nukúnnú jɛ xógbe Jezu tɔn elɔ lɛ mɛ ɖó agɔ: “Mi ɖi xɛsi nú Mawu e ɖó acɛ e sixu dɔn lindɔ̌n kpodo agbaza kpo bǐ dó zojimací mɛ é.” (Matie 10:28) Ye nɔ ɖi nǔ ɖɔ Mawu nɔ dɔn tó nú mɛ nyanya lɛ ɖò zo hɛhɛ ɖé mɛ. Amɔ̌, Biblu tinmɛ céɖécéɖé ɖɔ “mɛkúkú lɛ ɔ, ye sɔ́ tuùn nǔtí ǎ,” bɔ mɔ̌ mɛ ɔ, ye sixu sè wuvɛ̌ ɖě ǎ. (Nùnywɛtɔ́xó 9:5) Biblu lɛ́ kplɔ́n mɛ ɖɔ “Mawu ɔ, wanyiyi wɛ é nyí” bo kún na doya nú mɛ ɖò zomɛ̀ gbeɖé ó. (1 Jaan 4:8; Jelemíi 7:31) Xókwin Glɛkigbe tɔn e è lilɛ dó “zojimací” ɖò Biblu mɛ é wɛ nyí geʹen·na, bɔ tinmɛ tɔn nyí kún súsú dó nú nǔ mlɛ́mlɛ́. Enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na ɖi xɛsi [tinmɛ tɔn wɛ nyí: ‘ɖó sísí’] nú Mawu, ɖó nú mǐ na mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ sín ajɔ yí kpo mǐ na gbɔ kpo ɔ, é wɛ nɔ ɖɔ.\nÈ na sɔ́ myɔ dó fyɔ ayikúngban ɔ na wɛ à?\nMɛɖé lɛ nɔ mɔ nukúnnú jɛ xógbe Biblu tɔn elɔ lɛ mɛ ɖó agɔ: “Nǔ bǐ wɛ ɖó hwenu. . . . Hwenu e è na jɔ dó ɔ ɖè, bɔ hwenu e è na kú dó é ɖè.” Ye nɔ wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ Mawu ko wlan hwenu e mɛ ɖokpo ɖokpo na kú dó pɛ́ɛ́ é dó jǐ tɔn. (Nùnywɛtɔ́xó 3:1, 2) Amɔ̌, lee mɛ ɖě nɔ ɖò kúkú wɛ bɔ mɛ ɖě nɔ ɖò gbɛ̀ wá wɛ é xó ɖɔ wɛ wemafɔ enɛ ɖè kpowun bo xlɛ́ ɖɔ kú ɖò te kpɔ́n mɛ bǐ. Xó Mawu Tɔn lɛ́vɔ kplɔ́n mɛ ɖɔ gbeta e kɔn mǐɖesunɔ nɔ wá lɛ é sixu ɖè jidɔ́ mǐtɔn kpò. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ xà ɖɔ: “Sísí ɖó nú Mawu Mavɔmavɔ nɔ dó azǎn azǎn jí nú mɛ.” (Nùnywɛxó 10:27; Ðɛhan 90:10; Ezayíi 55:3) Gbɔn nɛ̌ é? Sísí ɖó nú Xó Mawu Tɔn na sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na nyì alɔ nú walɔ nyanya lɛ ɖi ahannumu kpo nùblibliwiwa kpo.—1 Kɔlɛntinu lɛ 6:9, 10.\nMɛɖé lɛ nɔ sɔ́ xó e Biblu ɖɔ bo ɖɔ ɖɔ è na “zé myɔ dó vɔ” jinukúnsin kpo ayikúngban kpo na é ɖó bluju mɔ̌, bo nɔ wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ Mawu na sú kún dó nú wɛkɛ ɔ. (2 Piyɛ́ɛ 3:7) Loɔ, Mawu dó akpá ɖɔ emi kún na yí gbè gbeɖé bɔ è na sú kún dó nú ayikúngban elɔ ó. Mawu “ɖó ayikúngban ɔ ɖó dodó tɔn jí, bɔ é na danwǔ [alǒ è na sɛ̀ tɛn n’i] gbeɖé ǎ.” (Ðɛhan 104:5; Ezayíi 45:18) Gbɛtɔ́ nyanya lɛ kpo nǔ nyanya lɛ kpo wɛ na wá vivɔnu kaka sɔyi, cí nǔ ɖɔ myɔ wɛ è zé dó sú kún yetɔn dó na ɖɔhun, é nyí ayikúngban ɔ wɛ ǎ. Enyi è ɖɔ jinukúnsin ɔ, é sixu nɔte nú wɛkɛ ɔ fí e sunví lɛ ɖè é, alǒ fí e Mawu nɔ nɔ é. È na sú kún dó nú nǔ enɛ lɛ ɖě ǎ.\nANIWU È KA NƆ MƆ NUKÚNNÚ JƐ BIBLU Ɔ MƐ ÐÓ AGƆ HWEÐELƐNU?\nLee kpɔ́ndéwú e wá yì lɛ é xlɛ́ gbɔn é ɔ, hwɛhwɛ wɛ mɛ lɛ nɔ ɖó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ agɔ dó nǔ e ye xà ɖò Biblu mɛ lɛ é wu. Amɔ̌, etɛwu Mawu ka lɔn bɔ nǔ nɔ nyí mɔ̌? Mɛɖé lɛ sixu ɖɔ ɖɔ: ‘Enyi Mawu jɛn ɖó nùnywɛ hú mɛ bǐ bo lɛ́ tuùn nǔ bǐ ɔ, é sixu na mǐ wema e na ɖò wɛn bɔ mɛ lɛ bǐ na mɔ nukúnnú jɛ mɛ faà é ɖé. Aniwu é ma ka wà mɔ̌ ǎ?’ Mǐ ni kpɔ́n hwɛjijɔ e wu è nɔ ɖó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ agɔ dó Biblu wu hwɛhwɛ é atɔn.\nÈ wlan Biblu ɔ bonu mɛ ɖěɖee nɔ sɔ́ yeɖée hwe bo nɔ jló na kplɔ́n nǔ lɛ é na mɔ nukúnnú jɛ mɛ. Jezu ɖɔ nú Tɔ́ tɔn ɖɔ: “Daa! Aklunɔ jinukúnsin kpodo ayikúngban kpo tɔn, un dokú nú we, ɖó a sɔ́ nǔ enɛ lɛ hwla dó nukúnnúmɔjɛnǔmɛtɔ́ lɛ, kpodo nùnywɛtɔ́ lɛ kpo [alǒ ‘nùnywɛtɔ́ lɛ kpo wemasetɔ́ lɛ kpo,’ nwt], lobo ka ɖè ye xlɛ́ vǐ ɖò anɔ̌nu lɛ.” (Luki 10:21) È wlan Biblu ɔ ɖò ali ɖé nu bɔ mɛ ɖěɖee nɔ ɖó linlin e sɔgbe lɛ é jɛn na mɔ nukúnnú jɛ wɛn e ɖ’emɛ é mɛ. Mɛ ɖěɖee nɔ yigo lɛ é nɔ ɖó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ agɔ dó Biblu ɔ wu, bɔ jijɔ enɛ wɛ “nùnywɛtɔ́ lɛ kpo wemasetɔ́ lɛ kpo” nɔ yawu ɖó. Amɔ̌, mɛ ɖěɖee nɔ ɖó jijɔ “vǐ ɖò anɔ̌nu” tɔn lɛ hwenu e ye ɖò Biblu ɔ xà wɛ é, é wɛ nyí ɖɔ ye nɔ sɔ́ yeɖée hwe bɔ akpàkpà nɔ sɔ́ ye dó nǔ kpinkplɔn wu lɛ é ɔ, ye nɔ ɖó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ ɖagbe hugǎn ɔ dó wɛn Mawu tɔn wu. Mawu sɔnǔ nú Biblu ɔ kpo azɔ̌ tuùntuùn kpo tawun!\nMɛ ɖěɖee jló nugbǒ nugbǒ ɖɔ Mawu ni d’alɔ emi bonu emi na mɔ nukúnnú jɛ Biblu ɔ mɛ lɛ é wɛ è wlan na. Jezu ɖexlɛ́ ɖɔ mɛ lɛ na ɖó hudo alɔdo tɔn bo na dó sixu mɔ nukúnnú jɛ nǔ e kplɔ́n mɛ wɛ é ɖè é mɛ mlɛ́mlɛ́. Nɛ̌ ye ka na mɔ alɔdo ɔ gbɔn? Jezu tinmɛ ɖɔ: “[Alɔdomɛtɔ́ ɔ, gbigbɔ mímɛ́] e Tɔ́ ɔ na sɛ́dó mi ɖò nyikɔ ce mɛ é wɛ; é na kplɔ́n nǔ bǐ mi.” (Jaan 14:26) Enɛ wu ɔ, Mawu nɔ sɔ́ gbigbɔ mímɛ́ tɔn, é wɛ nyí hlɔnhlɔn tɔn aditi e é nɔ dó w’azɔ̌ na é dó d’alɔ mɛ lɛ bonu ye na mɔ nukúnnú jɛ nǔ e ye nɔ xà ɖò Biblu mɛ é mɛ. É ɖò mɔ̌ có, Mawu nɔ tɛ gbigbɔ tɔn mɛ ɖěɖee ma nɔ ɖeji dó wǔ tɔn bonu é na d’alɔ ye ǎ lɛ é, enɛ wu ɔ, Biblu ɔ nɔ d’ablu dó ye hwɛhwɛ. Gbigbɔ mímɛ́ ɔ nɔ lɛ́vɔ sísɛ́ Klisanwun e mɔ nukúnnú jɛ nǔ wu ganji lɛ é bɔ ye nɔ d’alɔ mɛ ɖěɖee ɖò biba wɛ bá mɔ nukúnnú jɛ nǔ mɛ d’eji lɛ é.—Mɛsɛ́dó 8:26-35.\nAkpáxwé Biblu tɔn ɖé lɛ tíìn bɔ hwenu e é jɛxa dó é jɛn gbɛtɔ́ lɛ sixu mɔ nukúnnú jɛ ye mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, è ɖɔ nú gbeyiɖɔ Daniyɛli ɖɔ é ni wlan wɛn ɖé ɖ’ayǐ dó sɔgudo wu. Wɛnsagun ɖé ɖɔ n’i ɖɔ: “Daniyɛli! Hɛn xó elɔ ayi mɛ. Ma ɖɔ nǔ e ɖò wema elɔ mɛ ɔ nú mɛɖé cobonu nǔ lɛ bǐ sín fifo hwenu na sù ó.” Mɛ gègě xà wema Biblu tɔn e nɔ nyí Daniyɛli é ɖò xwè kanweko mɔkpan sín avlamɛ, cobo ka mɔ nukúnnú jɛ mɛ ganji ǎ. Nugbǒ ɔ, Daniyɛli tlɛ mɔ nukúnnú jɛ nǔ e éɖesu wlan é ɖé lɛ mɛ ǎ. É sɔ́ éɖée hwe bo yí gbè ɖɔ: “Nyɛ Daniyɛli lɛ́ sè xó enɛ lɛ, un ka mɔ nukúnnú jɛ mɛ ǎ.” Gudo mɛ ɔ, mɛ lɛ na wá mɔ nukúnnú jɛ nǔɖɔɖ’ayi Mawu tɔn e Daniyɛli wlan é wu ganji, amɔ̌, hwenu e Mawu sɔ́ ɖɔ nǔ na nyí mɔ̌ dó é jɛn nǔ sixu nyí mɔ̌. Wɛnsagun ɔ tinmɛ ɖɔ: “Daniyɛli, ado ma hu we ó. Xó enɛ ɖó na nɔ hwlahwla ganji kaka jɛ nǔ lɛ sín vivɔ hwenu.” Mɛ̌ mɛ̌ é ka na mɔ nukúnnú jɛ wɛn Mawu tɔn lɛ mɛ? “Mɛdídá e ma sixu mɔ nukúnnú jɛ nǔ mɛ ǎ lɛ na kpó ɖò nǔ nyanya yetɔn lɛ dosin wɛ. Amɔ̌, mɛ e ɖó nùnywɛ lɛ na mɔ nukúnnú jɛ nǔ e ɖò jijɛ wɛ é wu.” (Daniyɛli 12:4, 8-10) Enɛ wu ɔ, akpáxwé Biblu tɔn ɖé lɛ tíìn bɔ Mawu nɔ kɔ́n sɛ̀ sín tinmɛ yetɔn jí cobonu hwenu e é jɛxa dó é nɔ sù ǎ.\nHwenu ɔ ee ma ko sù ǎ é ka zɔ́n bɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ɖó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ agɔ dó Biblu wu kpɔ́n à? Ganji. Amɔ̌, enyi hwenu e Mawu ɖó dó é wá sù bɔ nǔ lɛ zawě ɔ, Kúnnuɖetɔ́ lɛ nɔ jla mɔjɛmɛ yetɔn lɛ ɖó tlolo. Mɔ̌ mɛ ɔ, ye ɖi nǔ ɖɔ emi nɔ wà nǔ mɛsɛ́dó Klisu tɔn lɛ ɖɔhun, yedɛɛ lɛ nɔ sɔ́ yeɖée hwe bo nɔ jla linlin yetɔn lɛ ɖó hweɖebǔnu e Jezu gbɛ́ nǔ nú ye é.—Mɛsɛ́dó 1:6, 7.\nLinlin e nyɔnuví ɖé ɖó dó fí e akpɔ́kpɔ́ lɛ nɔ gosin é wu b’ɛ hwɛ́n bɔ è ko é sixu nyí nukúnnúmɔjɛnǔmɛ agɔ klewun ɖé kpowun. É ɖò mɔ̌ có, nǔ e Biblu nɔ kplɔ́n mɛ lɛ é ɖò taji nú we tawun. Wɛn e ɖò Biblu mɛ é ɖò taji sɔmɔ̌ bɔ mɛɖé sixu ɖɔ emi na tɛnkpɔn bo mɔ nukúnnú jɛ mɛ emiɖokponɔ ǎ. Enɛ wu ɔ, ba alɔdo bá mɔ nukúnnú jɛ nǔ e xà wɛ à ɖè é mɛ. Ba mɛ ɖěɖee nɔ sɔ́ yeɖée hwe bo nɔ kplɔ́n Biblu lɛ é, mɛ ɖěɖee nɔ ɖeji dó gbigbɔ mímɛ́ Mawu tɔn wu bo na dó sixu mɔ nukúnnú jɛ Biblu ɔ mɛ lɛ é, mɛ ɖěɖee kudeji ɖɔ táan e mɛ Mawu jló ɖɔ mǐ ni mɔ nukúnnú jɛ Biblu ɔ mɛ hú ɖ’ayǐ tɔn é mɛ wɛ mǐ ɖè lɛ é. Ðɔ xó xá Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ alǒ xà nǔ e ye ba dò na ganji lɛ é ɖò tɛn ɛntɛnɛti tɔn jw.org jí. Biblu d’akpá ɖɔ: “Ylɔ̌ nùtuùntuùn ɖɔ é ni wá gɔ́ alɔ nú emi, . . . enɛ ɔ, . . . a na mɔ nǔ jɛ lee è nɔ tuùn Mawu gbɔn é wu.”—Nùnywɛxó 2:3-5.


Yǐ Gbè nú Alɔdó Mawu Tɔn Bá Mɔ Tɛn Dó Ðí Xwi Xá Yɛ Nyanya Lɛ | Atɔxwɛ Nǔkplɔnkplɔn Tɔn\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Abua Acoli Afrikaans Ajagbe Akha Albanie-Gbè Altaï-Gbè Alur Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Changana (Mozambique Tɔn) Chavacano Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Chuuk-Gbè Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Guadeloupe Tɔn Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Dayak Ngaju Digor Douala Eblegbe Edo Efik Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Garifuna Géorgie-Gbè Gitonga Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Ibinda Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Javan-Gbè Jula Kabiye Kachin Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (Arabe) Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisi Kisonge Kongo Krio Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Laos-Gbè Lenje Lettonie-Gbè Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makhuwa-Meetto Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mixtèque (Guerrero) Mizo Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Navajo Ndau Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Ngangela Nias Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Ouïghour (Arabe) Ouïghour (Cyrillique) Palau-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Romani (Macédoine Tɔn) Romani (Tofɔligbé Grèce Tɔn Tɔn) Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Romany (Serbia) Ronga Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Rutooro Samoa-Gbè Sangir Sango Saramacca-Gbè Sena Sepedi Sepulana Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tajikistan-Gbè Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Congo Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Costa Rica Tɔn Tokunɔgbe Croatie Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Grèce Tɔn Tokunɔgbe Guatemala Tɔn Tokunɔgbe Honduras Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Kenya Tɔn Tokunɔgbe Malawi Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Mozambique Tɔn Tokunɔgbe Nicaragua Tɔn Tokunɔgbe Panama Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Philippines Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Roumanie Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Salvador Tɔn Tokunɔgbe Slovaquie Tɔn Tokunɔgbe Taïwan Tɔn Tokunɔgbe Tchèque Tɔn Tokunɔgbe Thaï Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zambie Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Venda Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yap-Gbè Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nXÓTA NǓKPLƆNKPLƆN TƆN 17\n‘Nǔɖoyɛswímɛ nyanya e ɖò jinukúnsin kpo ayikúngban kpo tɛntin lɛ é wɛ mi ɖó na fun ahwan xá.’—EFƐ. 6:12.\nHAN 55 Ma Ði Xɛsi nú Ye Ó!\n1. Lee è tinmɛ gbɔn ɖò Efɛzinu lɛ 6:10-13 mɛ é ɔ, ɖɔ ali ɖagbe hugǎn e nu Jehovah nɔ xlɛ́ ɖɔ nǔ mǐtɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú emi ɖè é ɖokpo. Tinmɛ.\nALI ɖagbe hugǎn e nu Jehovah nɔ xlɛ́ ɖɔ nǔ mǐ mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ tɔn nɔ ɖu ayi mɛ n’i ɖè é ɖokpo wɛ nyí alɔ e é nɔ dó mǐ bonu mǐ na ɖí xwi xá kɛntɔ́ mǐtɔn lɛ é. Kɛntɔ́ mǐtɔn taji hugǎn lɛ wɛ nyí Satáan kpo awoví tɔn lɛ kpo. Jehovah gb’akpá nú mǐ dó kɛntɔ́ enɛ lɛ wu, bo na nǔ e sín hudo mǐ ɖó bo na ɖí xwi xá ye lɛ é mǐ. (Xà Efɛzinu lɛ 6:10-13.) Enyi mǐ yí gbè nú alɔdó Jehovah tɔn, bo ganjɛ wǔ tɔn bǐ mlɛ́mlɛ́ ɔ, mǐ sixu huzu kpannukɔn Awoví b’ɛ kpa mǐ. Mǐ sixu ɖó jiɖiɖe ɖokpo ɔ e mɛsɛ́dó Pɔlu ɖó é. É wlan ɖɔ: “Enyi Mawu ɖò mǐ jí ɔ, mɛɖebǔ sixu wà nu ɖebǔ nú mǐ ǎ.”—Hlɔ. 8:31.\n2. Etɛ lɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xóta elɔ mɛ?\n2 Ðó mǐ nyí Klisanwun nǔgbo lɛ wutu ɔ, mǐ nɔ sɔ́ ayi mǐtɔn ɖó Satáan kpo awoví lɛ kpo jí dín ǎ. Mǐ nɔ sɔ́ ayi mǐtɔn ɖó nǔ kplɔnkplɔn dó Jehovah wu kpo sinsɛn ɛ kpo jí hugǎn. (Ðɛh. 25:5) É ɖò mɔ̌ có, mǐ ɖó na tuùn ali ɖěɖee nu Satáan nɔ wà nǔ ɖè lɛ é. Aniwu? Bonu é ni ma kpéwú bo flú mǐ ó. (2 Kɔ. 2:11) Ðò xóta elɔ mɛ ɔ, mǐ na ɖɔ xó dó ali taji e nu Satáan kpo awoví tɔn lɛ kpo nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na flú gbɛtɔ́ lɛ ɖè é ɖokpo jí. Mǐ na lɛ́ ɖɔ xó dó lee mǐ sixu ɖí xwi xá ye b’ɛ na kpa mǐ gbɔn é jí.\nLEE YƐ NYANYA LƐ NƆ FLÚ GBƐTƆ́ LƐ GBƆN É\n3-4. (a) Etɛ ka nyí awovínúwiwa? (b) Nɛ̌ nǔ ɖiɖi nú awovínúwiwa ka gbakpé sɔ?\n3 Ali taji e nu Satáan kpo awoví lɛ kpo nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na flú gbɛtɔ́ lɛ ɖè é ɖokpo wɛ nyí awovínúwiwa. Mɛ ɖěɖee nɔ ɖ’alɔ ɖò awovínúwiwa mɛ lɛ é nɔ ɖɔ ɖɔ emi tuùn bo lɛ́ ɖ’acɛ dó nǔ e gbɛtɔ́ ma sixu nɔ yayǎ bo tuùn alǒ ɖ’acɛ d’eji ǎ lɛ é jí. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ye mɛ ɖé lɛ nɔ ɖɔ ɖɔ emi kpéwú bo na tuùn sɔgudo, gbɔn amɔɛkinkan alǒ dò biba nú sun sín wuntun lɛ gblamɛ. Mɛ ɖevo lɛ sixu bló nǔ mɛ ɖò xó ɖɔ xá mɛkúkú lɛ wɛ ɖɔhun. Ye mɛ ɖé lɛ nɔ ɖu azě alǒ bló majiki, bo sixu lɛ́ ylɔ́ nǔnyí nú mɛ ɖevo lɛ. *\n4 Nɛ̌ nǔ ɖiɖi nú hlɔnhlɔn awovínúwiwa tɔn lɛ ka gbakpé sɔ? Nǔdobiba ɖé xlɛ́ ɖɔ ɖò tò 18 mɛ ɖò Amérique Latine kpo Caraïbe kpo ɔ, gbɛtɔ́ ɖokpo ɖò atɔn jí ɖi nǔ nú majiki, alǒ azě, bɔ ɖibla yì gbɛtɔ́ ɖokpo ɖò atɔn jí lɛ́ ɖi nǔ ɖɔ è sixu ɖɔ xó xá nǔɖoyɛswímɛ lɛ. È lɛ́ ba dò nú nǔ ɖò ali ɖokpo enɛ nu ɖò Aflikato 18 mɛ. Enyi è má ɖó zɛ̌nzɛ̌n ɔ, nǔ hú wevlɔ́ɖó mɛ e è kan nǔ byɔ lɛ é tɔn ɖɔ ɖɔ emi ɖi nǔ nú azě. É ɖò wɛn ɖɔ mǐ na bo nɔ nɔ fí ɖebǔ ɔ, mǐ ɖó na nɔ cɔ́ mǐɖée dó awovínúwiwa wu. Ðó Satáan ɖò biba na flú “gbɛ̀ ɔ bǐ” wɛ.—Nǔɖe. 12:9.\n5. Etɛ Jehovah ka nɔ lin dó awovínúwiwa wu?\n5 Jehovah nyí “Mawu nǔgbo tɔn.” (Ðɛh. 31:5, nwt) Enɛ wu ɔ, etɛ é ka nɔ lin dó awovínúwiwa wu? É gbɛ́ wǎn na! Jehovah ɖɔ nú Izlayɛli-ví lɛ ɖɔ: ‘Mɛɖebǔ ni ma ɖò mi mɛ, bo dó vǐ tɔn sunnu alǒ nyɔnu zo nú vodun ó; mɛɖebǔ ni ma bló majiki abǐ é ni kan fá ó, mɛɖebǔ ni ma kan amɔɛ abǐ é ni ɖu azě ó; mɛɖebǔ ni ma ɖó bǒ nú mɛ ó; mɛɖebǔ ni ma yì bònu ó. Ðó mɛ e nɔ wà nǔ mɔhun lɛ nɔ vɛ́ mɔ nú Jehovah.’ (Sɛn. 18:10-12) Klisanwun lɛ ɖò sɛ́n e Jehovah na Izlayɛli-ví lɛ é glɔ́ ǎ. É ɖò mɔ̌ có, mǐ tuùn ɖɔ linlin e é nɔ ɖó dó awovínúwiwa wu é kún huzu ó.—Mal. 3:6.\n6. (a) Nɛ̌ Satáan ka nɔ zán awovínúwiwa dó hɛn nǔ gblé dó gbɛtɔ́ lɛ wu gbɔn? (b) Sɔgbe xá Nǔnywɛtɔ́xó 9:5 ɔ, etɛ ka nyí nǔgbo ɔ dó ninɔmɛ mɛkúkú lɛ tɔn wu?\n6 Jehovah gb’akpá nú mǐ dó awoví- núwiwa wu, ɖó é tuùn ɖɔ Satáan nɔ zán dó hɛn nǔ gblé dó gbɛtɔ́ lɛ wu. Satáan nɔ zán awovínúwiwa dó xò adingban tɔn lɛ sín nukɔnyiyi kan; adingban e é ɖó ɖɔ mɛkúkú lɛ nɔ nɔ gbɛ̀ ɖò yɛswímɛ é lɔ ɖ’emɛ. (Xà Nǔnywɛtɔ́xó 9:5.) Satáan nɔ lɛ́ zán awovínúwiwa dó bló bɔ gbɛtɔ́ lɛ nɔ ɖi xɛsi, bo nɔ lɛ́ zán dó lɛkɔ nú ye sín Jehovah gudo. Linlin tɔn wɛ nyí ɖɔ mɛ e nɔ wà awovínú lɛ é na gɔn jiɖe ɖó dó Jehovah wu, bo na ɖeji dó yɛ nyanya lɛ wu.\nLEE MǏ NA ÐÍ XWI XÁ YƐ NYANYA LƐ GBƆN É\n7. Etɛ Jehovah ka ɖɔ nú mǐ?\n7 Lee mǐ ko ɖɔ gbɔn wá yì é ɔ, Jehovah ɖɔ nǔ e mǐ ɖó na wà bɔ Satáan kpo awoví lɛ kpo ma na flú mǐ ǎ é nú mǐ. Mǐ ni ɖɔ xó dó afɔ tawun tawun e mǐ sixu ɖè bo na xò hun xá Satáan kpo awoví lɛ kpo é ɖé lɛ jí.\n8. (a) Ali taji tɛ nu mǐ ka na ɖí xwi xá yɛ nyanya lɛ ɖè? (b) Nɛ̌ Ðɛhan 146:4 ka ɖè mɛ̌ adingban e Satáan nɔ ɖó dó mɛkúkú lɛ wu é gbɔn?\n8 Nɔ xà Xó Mawu tɔn bo nɔ lin tamɛ d’eji. Ali taji e nu mǐ nɔ gbɛ́ adingban ɖěɖee yɛ nyanya lɛ nɔ xò kan tɔn ɖè é nɛ. Xó Mawu tɔn cí hwǐ ɖíɖá ɖé ɖɔhun bo nɔ ɖè adingban e Satáan nɔ xò kan tɔn lɛ é gbà. (Efɛ. 6:17) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Xó Mawu tɔn ɖè mɛ̌ adingban e ɖɔ ɖɔ mɛkúkú lɛ sixu ɖɔ xó xá mɛ e ɖò gbɛ̀ lɛ é é. (Xà Ðɛhan 146:4.) É lɛ́ flín mǐ ɖɔ Jehovah kɛɖɛ jɛn sixu ɖɔ nǔ e na jɛ ɖò sɔgudo é b’ɛ ɖó jiɖe. (Eza. 45:21; 46:10) Enyi mǐ nɔ xà Xó Mawu tɔn hwɛhwɛ bo nɔ lin tamɛ d’eji ɔ, mǐ na ɖò gbesisɔmɛ bo na nyi alɔ nú adingban e yɛ nyanya lɛ ba ɖɔ mǐ ni ɖi nǔ na lɛ é bo na lɛ́ gbɛ́ wǎn na.\n9. Nǔwalɔ e cá kan xá awovínúwiwa lɛ é alɔkpa tɛ lɛ mǐ ka nɔ nyi alɔ na?\n9 Gbɛ̌ bo ma ɖ’alɔ ɖò nǔ ɖebǔ e cá kan xá awovínúwiwa é mɛ ó. Ðó mǐ nyí Klisanwun nǔgbo lɛ wu ɔ, mǐ nɔ ɖ’alɔ ɖò awovínúwiwa alɔkpa ɖě mɛ gbeɖé ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ nɔ yì kɛnnɛsinɔ lɛ gɔ́n alǒ tɛ́n kpɔ́n bo na ɖɔ xó xá mɛkúkú lɛ ɖò alɔkpa ɖevo ɖebǔ mɛ ǎ. Lee mǐ ko ɖɔ xó d’eji gbɔn ɖò xóta e wá yì é mɛ é ɔ, mǐ nɔ nyi alɔ nú aca cyɔɖiɖi tɔn ɖěɖee jinjɔn nǔɖiɖi e ɖɔ ɖɔ mɛkúkú lɛ kpó ɖò gbɛ̀ ɖò fí ɖé é jí lɛ é. Mǐ nɔ ba dò nú sun sín wuntun lɛ, alǒ kan nǔ bo na dó tɛ́n kpɔ́n bo tuùn sɔgudo ǎ. (Eza. 8:19) Mǐ tuùn ɖɔ nǔwalɔ alɔ-kpa enɛ lɛ bǐ nyla tawun, bɔ ye sixu zɔ́n bɔ mǐ na wà nǔ ɖó kpɔ́ tlɔlɔ xá Satáan kpo awoví lɛ kpo.\nWà nǔ Klisanwun xwè kan- weko nukɔntɔn ɔ tɔn lɛ ɖɔhun, bo bɛ́ nǔ ɖebǔ e a sixu ɖó bɔ ye cá kan xá awovínúwiwa lɛ é kɔn nyi gbě, bo lɛ́ gbɛ́ ayiɖeɖayǐ e mɛ awovínúwiwa ɖè lɛ é (Kpɔ́n akpáxwé 10-12)\n10-11. (a) Ðò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ ɔ, etɛ mɛɖé lɛ ka wà, hwenu e ye kplɔ́n nǔgbo ɔ é? (b) Sɔgbe xá 1 Kɔlɛntinu lɛ 10:21 ɔ, etɛwu mǐ ka ɖó na xwedó kpɔ́ndéwú Klisanwun nukɔntɔn lɛ tɔn? Nɛ̌ mǐ ka sixu wà mɔ̌ gbɔn?\n10 Bɛ̌ nǔ e cá kan xá awovínúwiwa lɛ é kɔn nyi gbě. Mɛ e nɔ gbɛ̀ ɖò Efɛzi ɖò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ é ɖé lɛ ɖ’alɔ ɖò awovínúwiwa mɛ. Ee ye kplɔ́n nǔgbo ɔ é ɔ, ye ɖè afɔ syɛnsyɛn ɖé lɛ. “Majikiblotɔ́ gegě nɔ bɛ́ Majiki-wema yetɔn lɛ wá, bo nɔ dó zo, ɖò mɛ bǐ nukúnmɛ.” (Mɛ. 19:19) Mɛ enɛ lɛ wà nǔ e wu ye kpé é bǐ, bo na dó sixu ɖí xwi xá yɛ nyanya lɛ. Majikiwema yetɔn lɛ v’axi tawun. Ye na wema enɛ lɛ mɛ ɖevo lɛ, alǒ, sà ye ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, zo wɛ ye dó. Xomɛ Jehovah tɔn hinhɛn hun ɖu ayi mɛ nú ye hú lee wema lɛ xɔ akwɛ sɔ́ é.\n11 Nɛ̌ mǐ ka sixu wà nǔ Klisanwun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn enɛ lɛ ɖɔhun gbɔn? Nǔnywɛnú wɛ é na nyí ɖɔ mǐ ni bɛ́ nǔ ɖebǔ e mǐ sixu ɖó, bɔ ye cá kan xá awovínúwiwa lɛ é kɔn nyi gbě. Tílá, jɛ̌, alǒ nǔ ɖebǔ e è nɔ dó alǒ è nɔ ɖó, bo na dó tɛ́n kpɔ́n bo cyɔn alɔ mɛɖée jí sín yɛ nyanya lɛ sí lɛ é ɖò nǔ enɛ lɛ mɛ.—Xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 10:21.\n12. Nǔ tɛ lɛ mǐ ka ɖó na kanbyɔ mǐɖée dó ayiɖeɖayǐ mǐtɔn lɛ wu?\n12 Gbějé nǔ e a nɔ dó ɖè ayi ɖ’ayǐ na lɛ é kpɔ́n ganji. Kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Un nɔ xà wema, xójlawema, alǒ xóta ɖěɖee ɖò ɛntɛnɛti jí bo kúnkplá awovínúwiwa lɛ é wɛ à? Nǔxixo e un nɔ ɖótó lɛ é, video, alǒ tuto televiziɔn jí tɔn e un nɔ kpɔ́n lɛ é, kabǐ ayihundida video jí tɔn e sín vivǐ un nɔ ɖu lɛ é ka ló? Awovínúwiwa ka nɔ ɖò nǔ e un nɔ dó ɖè ayi ɖ’ayǐ na lɛ é ɖě mɛ wɛ à? Nǔjijlɛ́ alǒ nǔ e zɛ hlɔnhlɔn gbɛtɔ́ tɔn wu lɛ é ka ɖò nǔ e un nɔ dó ɖè ayi ɖ’ayǐ na lɛ é mɛ wɛ à? Ye nɔ xlɛ́ majiki, nǔnyiylɔ́númɛ, alǒ gbesadómɛ ɖi nǔ e hwɛ́n bo ma nɔ hɛn nǔ gblé dó mɛ wu ǎ é wɛ à?’ É ɖò wɛn ɖɔ hwenuxó e è nɔ ɖɔ dó ɖè ayi ɖ’ayǐ na lɛ é bǐ kún cá kan xá awovínúwiwa dandan ó. Hwenu e a na ɖò ayiɖeɖayǐ towe lɛ gbéjé kpɔ́n wɛ é ɔ, kán-ɖeji ɖɔ ɖěɖee a na cyan lɛ é na d’alɔ we bɔ a na nɔ zɔ nú nǔ e Jehovah gbɛ́ wǎn na lɛ é bǐ. Mǐ jló na wà nǔ e wu mǐ kpé lɛ é bǐ bonu ‘ayi mǐtɔn ma xò hun xá mǐ ɖò nǔ ɖebǔ mɛ, ɖò Mawu nukɔn ó.’—Mɛ. 24:16. *\n13. Etɛ mǐ ka jló na nyi alɔ na?\n13 Nyi alɔ nú tan e kúnkplá awoví lɛ é kpikpi. Ðò ali enɛ nu ɔ, mǐ jló na wà nǔ Jezu ɖɔhun. (1 Pi. 2:21) Cobonu Jezu na wá ayikúngban jí ɔ, é ko nɔ gbɛ̀ ɖò jixwé, bo tuùn nǔ gegě dó Satáan kpo awoví lɛ kpo wu. É ɖò mɔ̌ có, é nɔ kpi tan nǔ e yɛ nyanya enɛ lɛ wà é tɔn ǎ. Jezu jló na nyí kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn, é jló na jla ajɔ̌ nú Satáan ǎ. Mǐ sixu wà nǔ Jezu ɖɔhun, bo na nɔ fúnfún tan e kúnkplá awoví lɛ é kpé ǎ. Mǐ ɖó na nɔ xlɛ́ gbɔn xó mǐtɔn lɛ gblamɛ ɖɔ “xó ɖagbeɖagbe ɖé ɖò akpa-kpa sɔ́ [mǐ] wɛ,” enɛ wɛ nyí nǔgbo ɔ sín xó.—Ðɛh. 45:2.\nMǐ ɖó na ɖi xɛsi nú yɛ nyanya lɛ ɖò ali ɖebǔ nu ǎ. Jehovah, Jezu kpo wɛnsagun lɛ kpo ɖó hlɔnhlɔn hú ye flaflá tɔn (Kpɔ́n akpáxwé 14-15) *\n14-15. (a) Etɛwu mǐ ma ka ɖó na ɖi xɛsi nú yɛ nyanya lɛ ǎ? (b) Kúnnuɖenú tɛ mǐ ka ɖó ɖɔ Jehovah nɔ cyɔn alɔ togun tɔn jí égbé?\n14 Ma ɖi xɛsi nú yɛ nyanya lɛ ó. Ðò gbɛ̀ ɔ mɛ ɖò égbé ɔ, nǔ nyanya sixu jɛ dó mǐ wu. Mǐ sixu bló alitawoví, bɛ́ azɔn, alǒ kú ajijimɛ. Mǐ ka ɖó na lin ɖɔ nǔɖoyɛswímɛ lɛ wu wɛ nǔ enɛ lɛ sín ǎ. Biblu tinmɛ ɖɔ “hwenu kpo nǔmaɖónukún lɛ kpo” sixu wá nú mɛɖebǔ. (Nǔt. 9:11, nwt) Jehovah xlɛ́ ɖɔ emi ɖó hlɔnhlɔn hú awoví lɛ flaflá tɔn. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Mawu lɔn nú Satáan hu Jɔbu ǎ. (Jɔb. 2:6) Jehovah xlɛ́ lee é ɖó hlɔnhlɔn hú majikiblotɔ́ e ɖò Ejipu lɛ é gbɔn é ɖò Mɔyizi hwenu. (Tín. 8:18; 9:11) Jezu susunɔ ɔ ɖè lee é ɖó hlɔnhlɔn hú Satáan kpo awoví lɛ kpo gbɔn é xlɛ́ hwenu e é nya ye sín jixwé wá ayikúngban jí é, ɖó acɛ e Jehovah na ɛ é wutu. Bɔ zaanɖé dìn ɔ, è na sɔ́ ye nyi dó domaɖó-azan ɔ mɛ bɔ ye sɔ́ na sixu kpéwú bo dóya nú mɛɖebǔ ǎ.—Nǔɖe. 12:9; 20:2, 3.\n15 Mǐ mɔ kúnnuɖenú e xlɛ́ ɖɔ Jehovah nɔ cyɔn alɔ togun tɔn jí ɖò égbé lɛ é gegě. Lin tamɛ dó nǔ elɔ wu: Mǐ ɖò kúnnu ɖè wɛ bo ɖò nǔgbo ɔ kplɔ́n mɛ wɛ gbɔn ayikúngban ɔ sín awa vovo lɛ bǐ xwé. (Mat. 28:19, 20) Mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ nɔ ɖè mɛ̌ azɔ̌ nyanya Awoví tɔn lɛ. Enyi Satáan kpéwú wɛ ɔ, é na ko ɖó azɔ̌ mǐtɔn lɛ bǐ te, amɔ̌, é sixu ǎ. Enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na ɖi xɛsi nú yɛ nyanya lɛ ǎ. Mǐ tuùn ɖɔ “nukún [Jehovah] tɔn ɖò ayikúngban ɔ bǐ jí, bɔ é nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ e yí wǎn n’i kpo ayixa yetɔn bǐ kpo lɛ.” (2 Tan 16:9) Enyi mǐ ɖò gbeji nú Jehovah ɔ, awoví lɛ sixu hɛn nǔ gblé dó mǐ wu kaka sɔyi ǎ.\nNYƆNA ÐĚÐEE MƐ E NƆ YÍ GBÈ NÚ ALƆDÓ JEHOVAH TƆN LƐ É NƆ MƆ LƐ É\n16-17. Nǎ kpɔ́ndéwú akɔ́nkpinkpan e é nɔ byɔ cobɔ è na ɖí xwi xá yɛ nyanya lɛ é tɔn ɖokpo.\n16 É nɔ byɔ akɔ́nkpinkpan cobɔ è na ɖí xwi xá yɛ nyanya lɛ, ɖò taji ɔ, hwenu e hɛnnumɔ alǒ xɔ́ntɔn mǐtɔn e ɖó linlin ɖagbe lɛ é klán gbè xá mǐ é. Amɔ̌, Jehovah nɔ dó nú mɛ ɖěɖee nɔ ɖè akɔ́nkpin-kpan mɔhun xlɛ́ lɛ é. Mǐ ni kpɔ́n kpɔ́ndéwú nɔví nyɔnu e nɔ nyí Erica bo nɔ nɔ Ghana é tɔn. Xwè 21 wɛ Erica ɖó bo yí gbè nú Biblu kplɔnkplɔn. Ðó Erica nyí hunnɔ ɖé sín vǐ nyɔnu wutu ɔ, è ɖó nukún ɖɔ é ɖó na nɔ ɖu lan e è sɔ́ dó savɔ̌ nú vodun tɔ́ tɔn tɔn lɛ é. Ee Erica gbɛ́ é ɔ, xwédo tɔn kpɔ́n mɔ̌ wiwa dó mɔ vodun lɛ zunzun. Xwédo ɔ ɖi ɖɔ vodun lɛ na dɔn tó n’i bo dó azɔn ɛ ɖò taglomɛ kpo agbaza lixo kpo.\n17 Xwédo Erica tɔn tɛ́n kpɔ́n bo na hɛn ɛ gannugánnú bonu é na xwedó aca ɔ. É tlɛ byɔ ɖɔ enyi é ma wà mɔ̌ ǎ ɔ, è na nya ɛ sín xwégbe có, é ka gbɛ́ ǎ. Kúnnuɖetɔ́ ɖé lɛ yí gbè bɔ é nɔ gɔ̌n yetɔn. Ðò ali enɛ nu ɔ, Jehovah dó nú Erica bo na ɛ xwédo yɔyɔ̌ ɖé; enɛ wɛ nyí nǔɖitɔ́ hatɔ́ ee wá cí nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo ɖɔhun n’i lɛ é. (Mak. 10:29, 30) Hɛnnumɔ Erica tɔn lɛ gbɛ́ ɛ bo tlɛ dó nǔɖokan tɔn lɛ zo có, é nɔ gbeji nú Jehovah kaka bo bló baptɛm, bɔ dìn ɔ, é nyí gbexosin-alijitɔ́ hwebǐnu tɔn ɖé. É ɖi xɛsi nú awoví lɛ ǎ. Erica ɖɔ dó xwédo tɔn wu ɖɔ: “Un nɔ xoɖɛ ayihɔngbe ayihɔngbe ɖɔ xwédo ce ni wá mɔ nyɔna e ɖò Jehovah tuùntuùn mɛ é kpo mɛɖéekannuninɔ ee nɔ tɔ́n sín Mawu wanyiyinɔ mǐtɔn sinsɛn mɛ é kpo.”\n18. Nyɔna tɛ lɛ mǐ ka nɔ mɔ ɖò jiɖe ɖiɖó dó Jehovah wu mɛ?\n18 Mǐ mɛ bǐ jɛn mɛtɛnkpɔn nǔɖiɖi tɔn syɛnsyɛn mɔhun na kpannukɔn dandan ǎ. Amɔ̌, mǐ mɛ bǐ wɛ ɖó na ɖí xwi xá yɛ nyanya lɛ bo ɖeji dó Jehovah wu. Enyi mǐ wà mɔ̌ ɔ, mǐ na mɔ nyɔna gegě bɔ adingban Satáan tɔn lɛ na flú mǐ ǎ. Gɔ́ na ɔ, xɛsiɖiɖi nú awoví lɛ na zɔ́n bonu mǐ na jó Jehovah sinsɛn dó ǎ. Taji bǐ ɔ wɛ ka nyí ɖɔ xɔ́ntɔn e mǐ zun xá ɛ é na syɛn. Ahwanvu Jaki wlan ɖɔ: “Mi bo hwíhwɛ́ miɖée ɖó Mawu glɔ́; mi lodǒ ɖò awoví nukɔn; enɛ ɔ, é na hɔn yì zɔ nú mi. Mi sɛkpɔ Mawu; enɛ ɔ é na sɛkpɔ mi.”—Ja. 4:7, 8.\nNɛ̌ yɛ nyanya lɛ ka nɔ flú gbɛtɔ́ lɛ gbɔn?\nNɛ̌ Jehovah ka nɔ d’alɔ mǐ bonu mǐ na ɖí xwi xá yɛ nyanya lɛ gbɔn?\nNyɔna tɛ lɛ ka nɔ tɔ́n sín xwi ɖíɖí xá yɛ nyanya lɛ mɛ?\nHAN 150 Ba Mawu Bá Mɔ Hwlɛngán\n^ akpá. 5 Kpo wanyiyi kpo wɛ Jehovah gb’akpá nú mǐ dó yɛ nyanya lɛ kpo wuvɛ̌ ɖěɖee ye sixu dɔn wá lɛ é kpo wu. Nɛ̌ yɛ nyanya lɛ ka nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na blɛ́ gbɛtɔ́ lɛ gbɔn? Etɛ lɛ mǐ ka sixu wà bo na ɖí xwi xá yɛ nyanya lɛ? Xóta elɔ na ɖɔ xó dó lee Jehovah nɔ d’alɔ mǐ gbɔn bɔ ye ma na blɛ́ mǐ ǎ é wu.\n^ akpá. 3 TINMƐ ÐÉ LƐ: Awovínúwiwa nɔ dó gesí nǔɖiɖi kpo nǔwalɔ kpo ee cá kan xá awoví lɛ é. È ni ɖi ɖɔ ɖò kú mɛɖé tɔn gudo ɔ, gbigbɔ mɛ ɔ tɔn nɔ kpó ɖò gbɛ̀ bo sixu ɖɔ xó xá mɛ e ɖò gbɛ̀ lɛ é, ɖò taji ɔ, gbɔn mɛɖé (alǒ kɛnnɛsinɔ ɖé) jí ɖò awovínúwiwa mɛ. Azě kpo amɔɛkinkan kpo lɔ ɖ’emɛ. Ðò xóta elɔ mɛ ɔ, xókwín majiki ɔ dó gesí nǔwalɔ ee cá kan xá nǔ e zɛ hlɔnhlɔn gbɛtɔ́ tɔn wu lɛ é. Gbesadómɛ kpo nǔnyiylɔ́númɛ alǒ glǒbibló kpo lɔ sixu ɖ’emɛ. Wlɛnwín e mɛɖé lɛ nɔ zán bo nɔ lilɛ alɔ yetɔn lɛ bléblé, b’ɛ nɔ nyí ayihun bɔ ye nɔ da kpowun é ɖ’emɛ ǎ.\n^ akpá. 12 Mɛxo agun tɔn lɛ ɖó acɛ bo na na sɛ́n dó ayiɖeɖayǐ e è na cyan é wu ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, Klisanwun ɖokpo ɖokpo wɛ ɖó na zán ayixa tɔn e é sɔ́ Biblu dó kplɔ́n é dó cyan nǔ e é na xà, kpɔ́n, alǒ xò lɛ é. Tatɔ́ xwédo tɔn nǔnywɛtɔ́ lɛ nɔ mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ nǔ e xwédo emitɔn nɔ sɔ́ dó ɖè ayi ɖ’ayǐ na lɛ é nɔ sɔgbe xá nǔgbododó Biblu tɔn lɛ.—Kpɔ́n xóta jw.org® jí tɔn “È Dó Fímu, Wema, Alǒ Han ɖé lɛ Sín Sɛ́n nú Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ Wɛ À?” Zǐn NǓ E KAN MǏ LƐ É > NǓ E MƐ LƐ NƆ YAWǓ KANBYƆ LƐ É.\n^ akpá. 54 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Ðiɖe elɔ xlɛ́ Jezu ee nyí Axɔ́su mǐtɔn jixwé tɔn hlɔnhlɔnnɔ ɔ é, b’ɛ ɖò wɛnsagun lɛ sín ahwankpá ɖé nu. Axɔ́suzinkpo Jehovah tɔn ɖò ta yetɔn nu.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Yǐ Gbè nú Alɔdó Jehovah Tɔn Bá Mɔ Tɛn Dó Ðí Xwi Xá Yɛ Nyanya Lɛ\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Avril 2019


Alɔví Mawu Tɔn kpo Awǎjijɛ adodwé Kpo | Gbɛzán Jezu Tɔn\nJezu Xlɛ́ Nǔ E Nɔ Na Mɛ Awǎjijɛ É\nYƐ NYANYA LƐ NYINYA GBƆN “MAWU SÍN HLƆNHLƆN [ALƆVÍ MAWU TƆN]” GBLAMƐ\nNǓ E NƆ NA AWǍJIJƐ ADODWÉ Ɔ MƐ É\nZáanɖé dìn jɛn Jezu lɛ́ vɔ́ lee è na xoɖɛ gbɔn é flín mɛ, amɔ̌, xota enɛ kɛɖɛ wɛ nɔ wá atɛ mɛ hugǎn ɖò sinsɛnzɔ́ tɔn hwenu ǎ. Hwenu e Jezu ɖò nùjiwǔ lɛ bló wɛ ɖò Galilée é ɔ, mɛ lɛ dóhwɛ ɛ ɖɔ yɛ nyanya lɛ xɔsu sín hlɔnhlɔn wɛ é nɔ dó nya yɛ nyanya lɛ na. Ye lɛ́ dóhwɛ ɖokpo ɔ ɛ hwenu e é ɖò Judée é.\nEe Jezu nya yɛ nyanya e hu ɖɛ̌ nú nya ɖé b’ɛ ma nɔ sixu ɖɔ xó ǎ é sín jǐ tɔn gudo é ɔ, é kpaca ahwan ɔ. É ɖò mɔ̌ có, ye gɔn hwɛ dó è ǎ. Ye jɛ hwɛ ɖokpo ɔ dó è jí ɖɔ: “Bɛluzebulu yɛ nyanya lɛ xɔsu sín hlɔnhlɔn wɛ é nɔ dó nya yɛ nyanya lɛ na.” (Luki 11:15) Mɛ ɖevo lɛ lɛ́ jló na mɔ nǔ jɛ mɛ e é nyí tawun é wu bo byɔ ɛ ɖɔ é ni ɖè wuntun ɖé xlɛ́ bonu è na tuùn ɖɔ Mawu gɔ́n wɛ é gosin.\nEe Jezu tuùn ɖɔ biba na tɛ́n emi kpɔ́n wɛ ye ɖè é ɔ, é na xósin ye lee é na mɛ ɖěɖee mɔ xó mɔhun ɖɔ dó wutu tɔn ɖò Galilée gbɔn é. É ɖɔ ɖɔ enyi axɔsuɖuto ɖé tíìn bonu tò ɔ mɛ nu lɛ ma ɖó gbè kpɔ́ ǎ ɔ, gbà wɛ é nɔ gbà, bo jlɛ́ xó dó xó wu nú ye ɖɔ: “Enyi Satáan tɔ́n ahwan éɖée ɔ, nɛ̌ wɛ axɔsuɖuto tɔn ka sixu nɔte gbɔn?” Enɛ gudo ɔ, Jezu ɖɔ nú ye tlɔlɔ ɖɔ: “Enyi ɖɔ Mawu sín hlɔnhlɔn [‘alɔví Mawu tɔn,’ NW] wɛ un nɔ dó nya yɛ nyanya lɛ na ɔ, hǔn mi bo tuùn ɖɔ axɔsuɖuɖu Mawu tɔn ko [dín] mi [wu].”—Luki 11:18-20.\n“Alɔví Mawu tɔn” e xó Jezu ɖɔ é ɖó na flín nǔ e jɛ ɖò Izlayɛli-ví lɛ hwenu é tóɖóétɔ́ lɛ. Mɛ ɖěɖee ɖò Falawɔ́ɔn sín hɔnmɛ bo mɔ nùjiwǔ e Mɔyizi bló é súxó bo ɖɔ: “Hlɔnhlɔn Mawu tɔn [‘alɔví Mawu tɔn,’ NW] wɛ ɖò nǔ wà wɛ ɖò finɛ.” “Alɔví Mawu tɔn” wɛ lɛ wlan Sɛ́n Wǒ lɛ dó awinnyatɛ wè jí. (Tíntɔ́n 8:15; 31:18) Mɔ̌ ɖokpo ɔ, “alɔví Mawu tɔn” ee nyí gbigbɔ mímɛ́ alǒ hlɔnhlɔn e é nɔ dó w’azɔ̌ na é wɛ ɖò alɔ dó Jezu wɛ b’ɛ ɖò yɛ nyanya lɛ nya wɛ bo lɛ́ ɖò azɔn gbɔ nú azinzɔnnɔ lɛ wɛ. Enɛ wu ɔ, Axɔsuɖuto Mawu Tɔn ko dín gbeklanxamɛtɔ́ enɛ lɛ wu nugbǒ, ɖó Axɔsuɖuto ɔ sín Axɔsu e è sɔ́ bɔ é nyí Jezu é ɖò finɛ bo ɖò nùjiwǔ lɛ bló wɛ.\nNǔwukpikpé e Jezu ɖó bo nɔ nya yɛ nyanya lɛ é xlɛ́ ɖɔ hlɔnhlɔn tɔn zɛ Satáan tɔn wu, lee nya hlɔnhlɔnnɔ ɖé na sɛkpɔ mɛ e sɔ́ ahwan nú ganji bo ɖò hɔnmɛ ɖé cɔ́ wɛ é bo ɖu ɖò jǐ tɔn é ɖɔhun. Jezu lɛ́vɔ na nùjlɛdonǔwu tɔn bo dó ɖɔ xó dó yɛ nyanya e gosin nya ɖé jí é wu. Enyi nya ɔ ma bɛ́ nǔ ɖagbeɖagbe ɖevo lɛ gɔ́ dovɔ́ enɛ ǎ ɔ, yɛ nyanya enɛ na lɛ́vɔ lɛkɔ wá kpo yɛ nyanya tɛnwe ɖevo kpo, bɔ lee nya enɛ sín gbɛ̀ na wá cí é na nyla hú lee é ko ɖè gbɔn ɖ’ayǐ é. (Matie 12:22, 25-29, 43-45) Mɔ̌ wɛ nǔ nyí gbɔn nú togun Izlayɛli tɔn.\nNyɔnu ɖokpo zé gbè yì jǐ ɖò mɛ e ɖò tó ɖó Jezu wɛ lɛ é mɛ bo ɖɔ: “Nǔ nyɔ́ nú adɔgo e mɛ a nɔ é! Nǔ nyɔ́ nú anɔ̌ e a nɔ̌ é.” Nyɔnu Jwifu lɛ nɔ ɖó nukún ɖɔ emi na nyí gbeyiɖɔ ɖé sín nɔ, ɖò taji ɔ, Mɛsiya ɔ sín nɔ. Enɛ wu ɔ, nyɔnu enɛ sixu ko lin ɖɔ Mali ɖó na ɖó awǎjijɛ tawun ɖó é nyí nɔ mɛ̌si mɔhun tɔn wutu. Amɔ̌, Jezu jla linlin nyɔnu ɔ tɔn ɖó bo ɖɔ nǔ e nɔ na awǎjijɛ adodwé mɛ é, bo ɖɔ: “Eǒ! É nyɔ́ wà ɔ, mɛ e sè Mawuxó ɔ, bo bló ɖ’eji lɛ wɛ nǔ nyɔ́ na.” (Luki 11:27, 28) Jezu ɖɔ ɖɔ è ɖó na na susu bunɔ ɖé Mali kpɔ́n gbeɖé ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, awǎjijɛ adodwé ɔ ɖò te nú sunnu alǒ nyɔnu ɖebǔ e nɔ nɔ gbeji dó sɛ̀n Mawu é, é nyí kancica hɛnnumɔ tɔn ɖé alǒ nǔ e è kpéwú bo wà é wɛ nɔ zɔ́n ǎ.\nJezu gbɛ́ nǔ nú mɛ ɖěɖee byɔ ɛ ɖɔ é ni jlɛ́ nùɖé bonu é ni xlɛ́ ɖɔ Mawu gɔ́n wɛ é gosin é, lee é bló gbɔn ɖò Galilée é. É ɖɔ ɖɔ ye kún sɔ́ ɖò wuntun ɖevo na mɔ wɛ zɛ ‘nùjijlɛ́ Jonasi tɔn ɔ’ wu ó. Jonasi nyí wuntun ɖò ali wè nu: é nɔ hweví xomɛ nú azǎn atɔn, bo lɛ́ ɖɔ Mawuxó nú Ninivunu lɛ kpo akɔnkpinkpan kpo bɔ enɛ sísɛ́ ye bɔ ye lɛkɔ sín hwɛ yetɔn lɛ gudo. Jezu ɖɔ: “Eɖíe: nǔ e ka ɖò fí dìn ɔ hugǎn Jonasi.” (Luki 11:29-32) Jezu lɛ́vɔ hugǎn Salomɔ́ɔ ee sín nùnywɛ axɔsu nyɔnu Saba tɔn wá ɖótó é.\nJezu ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Mɛɖé nɔ tá zogbɛ́n bo nɔ sɔ́ hwla ǎ; è ka nɔ xwè nǔ dó ǎ. Loɔ, nǔ ta aga wɛ è nɔ sɔ́ ɖó.” (Luki 11:33) É sixu ko ɖò ɖiɖɔ wɛ ɖɔ nǔ kplɔnkplɔn mɛ kpo nùjiwǔ blóbló ɖò mɛ enɛ lɛ nukɔn kpo cí weziza myɔ ɖé tɔn sísɔ́ hwla ɖɔhun. Ðó nukún yetɔn lɛ ɖò nǔ e wà wɛ é ɖè lɛ é jí ǎ wutu ɔ, linlin e wu é ɖò azɔ̌ ɔ wà wɛ lɛ é dín ye wu.\nYɛ nyanya wɛ Jezu nya sín nya ɖé jí bɔ enɛ zɔ́n bɔ nya ɔ jɛ xó ɖɔ jí kɛɖɛ. Enɛ ɖó na ko sísɛ́ gbɛtɔ́ lɛ bɔ ye na kpa susu nú Mawu bo lɛ́ ɖɔ nǔ e wà wɛ Jehovah ɖè lɛ é nú mɛ ɖevo lɛ. Enɛ wu ɔ, Jezu ɖó xó e é na dó gb’akpá nú mɛ e ɖò xó mɔ ɖɔ dó wutu tɔn wɛ lɛ é: “Bo cɔ́ hwiɖée, bonu weziza e ɖò wutu towe ɔ ma nyí zinflu ó. Enyi agbaza towe bǐ ɖò weziza mɛ, bonu akpá ɖebǔ xwé ma ɖò ablu mɛ ǎ ɔ, é na zawě bǐ sésé lee zogbɛ́n sín weziza nɔ hɔ́n dó jǐ towe gbɔn é.”—Luki 11:35, 36.\nNɛ̌ mɛ e ɖò Judée é ɖé lɛ ka wà nǔ gbɛn hwenu e Jezu gbɔ azɔn nú nya ɖé é?\nEtɛ ka nyí “alɔví Mawu tɔn”? Nɛ̌ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn ka dín mɛ e ɖò tó ɖó Jezu wɛ lɛ é wu gbɔn?\nNɛ̌ gbɛtɔ́ lɛ ka sixu ɖó awǎjijɛ adodwé gbɔn?


GBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Abkhaze Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bachkir Baoulé Bassa (Cameroun) Belize Kriol Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gungbe Hiligaynon Hindi Hongrie-Gbè Iban Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kannada Kikamba Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Kwanyama Lingala Lituanie-Gbè Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mambwé-Lungu Maya Mooré Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Népali Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Rarotonga-Gbè Romani (Macédoine Tɔn) Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Tagalog Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Télougou Thaï Tigrinya Tojolabal Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tswana Turquie-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Valencian Vegbe Vietnam-Gbè Waray-Waray Île Salomon-Gbè Îles Féroé-Gbè\nDǒ nukún mɛ bo kpɔ́n, ahwankpá goɖokponɔ ɖé ɖò axékó e nyí sókan mɛ é ɖé tanu kpɔ́n sɛ́dó wɛ. Sɔja Filisitɛ́ɛn ɖěɖee ɖó gɔnu ɖó finɛ lɛ é mɔ nǔ taji ɖé azɔn gegě: Sunnu Izlayɛlinu we ɖò te ɖò nukɔn yetɔn ɖò tɔdo dwíin ɖé mɛ. Nǔ enɛ e sɔja lɛ mɔ é hwɛ́n tó yetɔn, ɖó ye mɔ ɖɔ nǔɖe kún ɖò dɔ̌n bo na wà nǔ dó emi wu ó. Filisitɛ́ɛn lɛ ko kp’acɛ nú Izlayɛli-ví lɛ sín hwenu línlín lɛ ɖíe, bɔ ye tlɛ sixu gan azɔ̌wanú glelilɛ tɔn yetɔn lɛ Filisitɛ́ɛn lɛ mɛvo ǎ. Enɛ wu ɔ, sɔja Izlayɛli tɔn lɛ ɖó ahwanlyannú kaka ɖé ǎ. Gɔ́ na ɔ, sunnu we jɛn ye nyí! Enyi ye na bo tlɛ ɖó ahwanlyannú wɛ ɔ, etɛ ye ka sixu kpéwú bo dósin? Filisitɛ́ɛn lɛ sɔ́ ye ɖó acakpo jí, bo ɖɔ: “Mi wá gɔ̌n mǐtɔn nú mǐ na xlɛ́ nǔɖe mi.”—1 Samuwɛli 13:19-23; 14:11, 12.\nNǔgbo ɔ, è na xlɛ́ nǔɖe mɛ, amɔ̌, Filisitɛ́ɛn lɛ wɛ na xlɛ́ mɛ ǎ. Izlayɛli-ví we lɛ kánwezun gbɔn tɔdo ɔ mɛ, bo jɛ nǔ fán jí ɖidó awa e sɛkpɔ ye é xwé. Kpó ɔ yì jǐ tawun b’ɛ byɔ ɖɔ ye ni zán alɔ yetɔn lɛ kpo afɔ yetɔn lɛ kpo, amɔ̌, ye kpó ɖò yiyi wɛ, bo ɖò awinnya lɛ fán wɛ tunta fí e ahwankpá ɔ ɖè é! (1 Samuwɛli 14:13) Filisitɛ́ɛn lɛ sixu mɔ dìn ɖɔ nya e ɖò nukɔn é hɛn ahwanfunnú; mɛ e nɔ hɛn ahwanfunnú tɔn lɛ é xwedó è. Amɔ̌, é kpo mɛ ɖokpo kpo ka tɔ́n ahwan ahwangɔnu blebute ɖokpo nǔgbo nǔgbo à? É hun taɖu wɛ à?\nÉ hun taɖu ǎ; nya ɖé wɛ bo ɖi nǔ titewungbe. Jonatáan wɛ é nɔ nyí, bɔ tan tɔn ɖò gbɛ̀ bo na kplɔ́n nǔ gegě Klisanwun nǔgbo lɛ ɖò égbé. Mǐ ɖò ahwan fun wɛ tlɔlɔ lě ǎ có, tan Jonatáan tɔn sixu kplɔ́n nǔ taji ɖé mǐ dó akɔ́nkpinkpan, gbejininɔ, kpo mɛɖée sísɔ́ dó savɔ̌ kpo e sín hudo mǐ ɖó bo na sɔnǔ nú nǔɖiɖi adodwé é wu.—Ezayíi 2:4; Matie 26:51, 52.\nVǐ Gbejinɔtɔ́ ɖé kpo Sɔja Akɔ́nkpantɔ́ ɖé Kpo\nBo na dó tuùn nǔ e wu Jonatáan huzu kpannukɔn ahwangɔnu enɛ é ɔ, mǐ ɖó na tuùn nǔ dó kún e mɛ é jɔ ɖè é wu. Vǐsunnuɖaxó Sawulu e nyí axɔsu nukɔntɔn ɔ ɖò Izlayɛli é tɔn wɛ Jonatáan nyí. Hwenu e è sɔ́ Sawulu axɔsu é ɔ, Jonatáan ko winnya, é sixu ko ɖó xwè 20 alǒ hú mɔ̌. É cí ɖɔ Jonatáan kpo tɔ́ tɔn kpo vɛ́ tawun ɖɔhun, bɔ tɔ́ ɔ nɔ ɖɔ xomɛ n’i hwɛhwɛ. Ðò hwe enɛ nu ɔ, Jonatáan tuùn ɖɔ tɔ́ emitɔn ɖiga, nyɔ́ ɖɛkpɛ, bo lɛ́ nyí ahwanfuntɔ́ akɔ́nkpantɔ́ ɖé, enɛ kɛɖɛ ka wɛ ǎ, é lɛ́ tuùn nǔ taji ɖevo dó wǔ tɔn, é wɛ nyí ɖɔ, é ɖó nǔɖiɖi bo nɔ lɛ́ sɔ́ éɖée hwe. Jonatáan sixu mɔ nǔ e wu Jehovah sɔ́ Sawulu axɔsu é. Gbeyiɖɔ Samuwɛli tlɛ ɖɔ ɖɔ mɛɖebǔ kún ɖè bo cí Sawulu ɖɔhun ɖò tò ɔ mɛ ó!—1 Samuwɛli 9:1, 2, 21; 10:20-24; 20:2.\nJonatáan ɖó na ko mɔ ɖɔ yɛ̌yi wɛ è wlí nú emi bɔ emi ɖò tɔ́ emitɔn glɔ́ bá fun ahwan xá togun Jehovah tɔn sín kɛntɔ́ lɛ. Ahwan enɛ lɛ cí hunjɛdótoji sín ahwan égbé tɔn lɛ ɖɔhun ǎ. Hwenɛnu ɔ, Jehovah ko sɔ́ akɔta Izlayɛli tɔn b’ɛ sɔ́ afɔ tɔn ɖó te, bɔ akɔta e nɔ sɛn vodun lɛ é nɔ ɖò ahwan tɔ́n ɛ wɛ magbokɔ. Filisitɛ́ɛn ɖěɖee vodun mɔhun lɛ ɖi Dagɔni sinsɛn ko gbà tamɛ na lɛ é nɔ tɛ́n kpɔ́n hwɛhwɛ bo nɔ dóya nú togun e Jehovah sɔ́ é, bo tlɛ tɛ́n kpɔ́n bá sú kún dó nú ye.\nEnɛ wu ɔ, sunnu Jonatáan ɖɔhun lɛ tuùn ɖɔ ahwan funfun na xlɛ́ ɖɔ emi ɖò gbeji nú Jehovah Mawu. Jehovah kɔn nyɔna dó gǎn ɖěɖee Jonatáan dó lɛ é jí. Ee Sawulu huzu axɔsu b’ɛ na nɔ zaan é ɔ, é sɔ́ vǐ tɔn Jonatáan b’ɛ nyí sɔja afatɔ́ngán, bɔ Jonatáan nɔ ye nu bɔ ye fun ahwan xá Filisitɛ́ɛn lɛ sín ahwangɔnu ɖé ɖò Gɛva. Ye ɖó ahwanfunnú kaka ɖé ǎ có, Jehovah d’alɔ Jonatáan b’ɛ ɖu ɖò ahwan ɔ jí. Amɔ̌, wǎgbɔ tɔn ɔ, Filisitɛ́ɛn lɛ sɔnǔ nú ahwangɔnu ɖaxó ɖé. Xɛsi jɛ Sawulu sín sɔja gegě jí. Mɛɖé lɛ hɔn bo yì hwlá yeɖée, bɔ ye mɛ habǔ tlɛ huzu jɛ Filisitɛ́ɛn lɛ jí! Amɔ̌, akɔ́nkpinkpan e Jonatáan ɖó é vɔ́da kpɔ́n ǎ.—1 Samuwɛli 13:2-7; 14:21.\nÐò azǎn e xó mǐ ɖɔ ɖò aga é gbè ɔ, Jonatáan wà dɛ̌dɛ̌ bo bú sín finɛ, é kpo mɛ e nɔ hɛn ahwanfunnú tɔn lɛ é kpo. Ee ye ɖò ahwangɔnu Filisitɛ́ɛn lɛ tɔn e ɖò Mikumasi é sɛkpɔ wɛ é ɔ, Jonatáan ɖɔ nǔ e é lin é nú mɛ e nɔ hɛn ahwanfunnú tɔn lɛ é. Ye na jɛ wědedé bɔ sɔja Filisitɛ́ɛn e ɖò finɛ lɛ é na mɔ ye. Enyi Filisitɛ́ɛn lɛ gblɔ́n adǎn nú ye mɛ we lɛ ɖɔ ye ni wá kpé hun xá emi ɔ, enɛ na nyí wuntun ɖé ɖɔ Jehovah na d’alɔ mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ. Mɛ e nɔ hɛn ahwanfunnú tɔn lɛ é yí gbè, vlafo ɖó Jonatáan sín xó agbɔ̌nɖowǔnanɔ elɔ lɛ wu: “Mǐ sukpɔ́ kpo mǐ ma sukpɔ́ kpo ɔ, [Jehovah] sixu hwlɛn mǐ gán; nǔ ɖebǔ gló è ǎ.” (1 Samuwɛli 14:6-10) Etɛ ɖɔ wɛ é ka ɖè?\nÉ ɖò wɛn ɖɔ Jonatáan tuùn Mawu tɔn ganji. É tuùn ganji ɖɔ ɖ’ayǐ ɔ, Jehovah ko d’alɔ togun tɔn b’ɛ ɖu ɖò kɛntɔ́ e sukpɔ́ hú ye flaflá tɔn lɛ é jí. Hweɖelɛnu ɔ, É tlɛ zán mɛ ɖokpo géé dó ɖu ɖò ahwan jí. (Hwɛɖɔtɔ́ lɛ 3:31; 4:1-23; 16:23-30) Jonatáan tuùn ɖɔ é kún nyí sɔja nabi e ɖò mɛsɛntɔ́ Mawu tɔn lɛ tɛntin é, hlɔnhlɔn yetɔn, alǒ ahwanfunnú yetɔn lɛ wɛ nyí nǔ taji ɔ ó; nǔɖiɖi yetɔn wɛ. Enɛ wu ɔ, nǔɖiɖi sísɛ́ Jonatáan bɔ é byɔ Jehovah ɖɔ emi kpo mɛ e nɔ hɛn ahwanfunnú emitɔn lɛ é kpo ɖó na yì kpé hun xá ahwangɔnu ɔ wɛ à jí; é sɔ́ wuntun ɖé bɔ Jehovah sixu zán dó ɖexlɛ́ ɖɔ emi yí gbè. Ee Jehovah ɖexlɛ́ ɖɔ emi yí gbè é ɔ, Jonatáan ɖidó ye gɔ́n kpo akɔ́nkpinkpan kpo.\nÐǒ ayi nǔɖiɖi Jonatáan tɔn sín akpáxwé we elɔ lɛ wu. Nukɔntɔn ɔ, é ɖó sísí e gɔ́ngɔ́n é nú Mawu tɔn, Jehovah. É tuùn ɖɔ Mawu Nǔbǐwukpetɔ́ ɔ kún nɔ ganjɛ hlɔnhlɔn gbɛtɔ́ lɛ tɔn wu bonu linlin tɔn lɛ na dó jɛnu ó, loɔ, nyɔna kinkɔn dó gbejinɔtɔ́ e ɖò sinsɛn ɛ wɛ lɛ é jí nɔ víví n’i. (2 Tan 16:9) Wegɔ́ ɔ, Jonatáan ba kúnnuɖenú e xlɛ́ ɖɔ Jehovah ɖò ahwan tɔn mɛ é hwɛ̌ cobo wà nǔ. Égbé ɔ, mǐ nɔ ba wuntun jiwǔ lɛ sín Mawu mǐtɔn gɔ́n, bo na dó kpɔ́n ɖɔ é yí gbè nú nǔ e na wà wɛ mǐ ɖè é à jí ǎ. Xó Mawu tɔn ɔ blebu ɖò así mǐtɔn, bɔ nǔ e sín hudo mǐ ɖó bo na tuùn jlǒ tɔn é bǐ ɖ’emɛ. (2 Timɔtée 3:16, 17) Mǐ ka nɔ gbéjé Biblu ɔ kpɔ́n kpo sɔxwixwe kpo cobo nɔ wá gbeta taji lɛ kɔn à? É nyí mɔ̌ hǔn, mǐ ɖò xlɛ́xlɛ́ wɛ ɖɔ mǐ nɔ sɔ́ ayi ɖó jlǒ Mawu tɔn jí hú jlǒ mǐɖesunɔ tɔn lɛ, lee Jonatáan bló gbɔn é nɛ.\nSunnu we lɛ, ahwanfuntɔ́ ɔ kpo mɛ e nɔ hɛn ahwanfunnú lɛ é kpo, yawǔ fán só ɔ ɖidó ahwangɔnu ɔ gɔ́n. Filisitɛ́ɛn lɛ wá mɔ ɖɔ è tɔ́n ahwan emi, bo sɛ́ mɛɖé lɛ dó bɔ ye na yì kpé hun xá sɔja we lɛ. Filisitɛ́ɛn lɛ sukpɔ́ hú ye flaflá tɔn, bo ka lɛ́ ɖò só ɔ ta aga, enɛ wu ɔ, mɛ we e tɔ́n ahwan ye lɛ é huhu na yá tawun. Amɔ̌, Jonatáan xò sɔja ɖé zindɛ́ ɔ, é nɔ xò ɖevo zindɛ́. Mɛ e nɔ hɛn ahwanfunnú tɔn lɛ é ɖò gudo tɔn bo nɔ hu ye kpé. Sunnu we lɛ yì fí nabi ɖé cobo hu sɔja kɛntɔ́ 20 ǎ! Jehovah lɛ́ wà nǔ ɖevo. Mǐ xà ɖɔ: “Ahwanfuntɔ́ e ɖò ahwankpá ɔ mɛ lɛ kpo mɛ e ko tɔ́n bo na vɔ Izlayɛli-ví lɛ kpo bǐ bɛ́ xɛsi. Ayikúngban dánwǔ, bɔ é nyí nǔdóxɛsi ɖaxó ɖé, bɔ Mawu sɛ́dó.”—1 Samuwɛli 14:15.\nJonatáan kpo nya ɖé kpo tɔ́n ahwan ahwangɔnu blebute e mɛ kɛntɔ́ lɛ hɛn ahwanfunnú lɛ ɖè é ɖé\nSawulu kpo mɛ tɔn lɛ kpo mɔ awě e xò Filisitɛ́ɛn lɛ é kpo xɛsi e ɖò ye jí bɔ ye tlɛ jɛ yeɖée hu jí é kpo sɛ́dó! (1 Samuwɛli 14:16, 20) Izlayɛli-ví lɛ kpankɔ́n bo tɔ́n ahwan ye, vlafo Filisitɛ́ɛn e kú lɛ é sín ahwanfunnú wɛ ye fɔ. Jehovah na ɖuɖeji ɖaxó ɖé togun tɔn gbè enɛ gbè. É ka ko ɖyɔ sín táan syɛnsyɛn enɛ lɛ mɛ à. Égbé ɔ, enyi mǐ ɖi nǔ n’i lee Jonatáan kpo mɛ e nɔ hɛn ahwanfunnú tɔn lɛ n’i bɔ è ma ɖɔ nyikɔ tɔn ǎ é kpo wà gbɔn é ɔ, gbeta e kɔn mǐ wà é na wá vɛ́ nú mǐ kpɔ́n gbeɖé ǎ.—Malacíi 3:6; Hlɔmanu lɛ 10:11.\n“Mawu Wɛ Bló Bɔ É Wà Azɔ̌ Égbé”\nÐuɖeji enɛ ɔ nyɔ́ Sawulu nukúnmɛ sɔ lee é cí gbɔn nú Jonatáan é ǎ. Sawulu wà nǔɖe lɛ nyi dò b’ɛ nyla tawun. É tlitó nú gbeyiɖɔ Samuwɛli e nyí Levíi ví ɖé, bɔ Jehovah sɔ́, bɔ é wɛ ɖó na savɔ̌ é, gbɔn vɔ̌ ɔ sísá ɖó tɛn tɔn mɛ gblamɛ. Ee Samuwɛli wá é ɔ, é ɖɔ nú Sawulu ɖɔ ɖó é tlitó wutu ɔ, axɔsuɖuɖu tɔn na wá vivɔnu. Enɛ gudo ɔ, hwenu e Sawulu sɛ́ sɔja tɔn lɛ dó ahwan fun gbé é ɔ, é xwlé nǔ baɖabaɖa elɔ nú ye jɛ nukɔn: “Mɛɖebǔ ɖò mi mɛ bo sɔ́ nǔ ɖokpo dó nu cobonu zǎn kú ɔ, heelu mɛ ɔ. Enyi mɛɖé ɖu nǔ cobonu un ba hlɔn kɛntɔ́ ce lɛ bǐ wu hǔn, heelu mɛ ɔ.”—1 Samuwɛli 13:10-14; 14:24.\nXó Sawulu tɔn lɛ xlɛ́ ɖɔ é jɛ ali nyanya mlɛ́ jí. Mɛɖéesɔ́hwetɔ́ e lɛ́ nyí gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn é ɖé ka sixu wá huzu cejɛnnabinɔ e nǔ nɔ jló dingan é à? È na ɖɔ ɔ, Jehovah dó sɛ́n e ma xwè ali ǎ é mɔhun ɖé nú sɔja akɔ́nkpantɔ́ kpo azɔ̌ syɛnsyɛnwatɔ́ enɛ lɛ kpo ǎ. Ðɔ e Sawulu ɖɔ ɖɔ ‘cobonu un ba hlɔn kɛntɔ́ ce lɛ bǐ wu’ é ka xlɛ́ ɖɔ Sawulu lin ɖɔ ahwan enɛ ján gò dó emi bǐ wɛ à? Wɔn wɛ Sawulu ka wɔn ɖɔ nǔ jlɔjlɔ e Jehovah nɔ ba é sín xó wɛ ɖò atɛ jí, b’ɛ kún nyí hlɔnbiba susu kpo ɖuɖeji éyɛ Sawulu tɔn kpo wu sín xó wɛ ɖò atɛ jí ó à?\nJonatáan tuùn ɖɔ tɔ́ emitɔn xwlé nǔ masɔgbe mɔhun ɖé ǎ. Ðó ahwan ɔ zɔ́n bɔ xovɛ sin i wutu ɔ, é sɔ́ kpò tɔn dó wǐinkpa ɔ mɛ, bo ɖíɖɔ́ habǔ; tlolo kpowun ɔ, hlɔnhlɔn lɛ́ wá wǔ tɔn. Enɛ gudo ɔ, sɔja tɔn ɖokpo yì ɖɔ n’i ɖɔ tɔ́ tɔn dó sɛ́n ɖɔ è ma ɖu nǔ ó. Jonatáan yí gbè ɖɔ: “Tɔ́ ce ɔ, tagba dó nú togun ɔ wɛ é ɖè kpowun. Mi kpɔ́n! Ee nyɛ dó wǐin kpɛɖé nu dìn ɔ, nukún ce mɔ nǔ ganji. Enyi mǐ Izlayɛli-ví lɛ ko ɖu nǔ e mǐ gbà Filisitɛ́ɛn lɛ, bo yí ɖò ye sí lɛ ɖě wɛ ɔ, nǔ e mǐ na ko wà xá ye ɔ na hú mɔ̌.” (1 Samuwɛli 14:25-30) Hwɛ tɔn jɔ. Jonatáan nyí vǐ gbejinɔtɔ́ ɖé, amɔ̌, é nɔ nɔ gbeji nú mɛ bǐ kpowun ǎ. É nɔ gɔn tamɛ lin bo nɔ yí gbè nú nǔ e tɔ́ tɔn wà alǒ ɖɔ lɛ é bǐ kpowun ǎ, bɔ linlin enɛ e ɖò jlɛ̌ jí é zɔ́n bɔ mɛ lɛ nɔ ɖó sísí n’i.\nHwenu e Sawulu sè ɖɔ Jonatáan t’afɔ sɛ́n e emi dó é jí é ɔ, é lɛ́ gbɛ́ ɖɔ emi kún na yí gbè ɖɔ sɛ́n e nǔnywɛ hwedó é ɖé wɛ emi dó ó. É nyɔ́ wà ɔ, é mɔ ɖɔ è ɖó na hu vǐ éɖesu tɔn jiji ɔ dandan! Jonatáan dɔn nǔ, alǒ byɔ ɖɔ è ni kú nǔblawu nú emi ǎ. Ð’ayi xó nukúnɖeji e é ɖɔ é wu. É sɔ́ mɛɖée sísɔ́ dó savɔ̌ sín gbigbɔ dó ɖɔ: “Dìn ɔ, un yí kú gbè.” Amɔ̌, Izlayɛli-ví lɛ súxó bo ɖɔ: “Etɛ, Jonatáan na kú o! É mɛ e hwlɛn Izlayɛli tò ɔ gán é! Gbeɖé kpɔ́n! Mǐ xwlé Mawu nú we ɖɔ: Mawu Mavɔmavɔ ɖò gbɛ̀; ɖa ɖokpo géé vɔ́vɔ́ na j’ayǐ sín ta tɔn ǎ, ɖó Mawu wɛ bló bɔ é wà azɔ̌ égbé.” Etɛ mɛ é ka tɔ́n kɔ dó? Sawulu sín ayi wá mɔ nǔ lo. Tan ɔ ɖɔ: “Lee ahwanfuntɔ́ lɛ hwlɛn Jonatáan gán gbɔn é nɛ, bɔ é sɔ́ kú ǎ.”—1 Samuwɛli 14:43-45.\n“Dìn ɔ, un yí kú gbè.”\nÐó akɔ́nkpinkpan, azɔ̌syɛnsyɛnwiwa kpo linlin mɛɖée sísɔ́ dó savɔ̌ tɔn kpo Jonatáan tɔn wutu ɔ, é ɖó nyikɔ ɖagbe ɖé. Hwenu e gbɛ̀ tɔn ɖò axɔ nu é ɔ, nyikɔ ɖagbe e é ɖó é hwlɛn ɛ gán. É na nyɔ́ ɖɔ mǐ ni nɔ gbéjé nyikɔ e mǐ nɔ ɖó nú mǐɖée ayihɔngbe ayihɔngbe é kpɔ́n ganji. Biblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ nyikɔ ɖagbe nyí nǔɖe bo xɔ akwɛ tawun. (Nǔnywɛtɔ́xó 7:1) Jonatáan ɖɔhun ɔ, enyi mǐ tɛ́n kpɔ́n bo ɖó nyikɔ ɖagbe ɖò Jehovah gɔ́n ɔ, nyikɔ mǐtɔn na nyí nǔ xɔ akwɛ titewungbe ɖé.\nZinflu Ðé Ðò Jijɛji Wɛ\nSawulu ɖè afɔ nyi dò có, Jonatáan kpó ɖò tɔ́ tɔn kpá kpo gbejininɔ kpo, bo ɖò ahwan fun wɛ nú xwè mɔkpan. Mǐ sixu dó nukúnmɛ bo kpɔ́n lee é na ko vɛ́ n’i sɔ hwenu e é mɔ bɔ tɔ́ tɔn ɖò nǔ sɔ́ nú linlin tótlítlí kpo goyiyi kpo tɔn wɛ é. Zinflu ɖé ɖò jijɛji wɛ ɖò tɔ́ tɔn sín ayi mɛ, bɔ Jonatáan ka kpéwú bo na ɖó te ǎ.\nXó ɔ wá tlɛ́n asá bǐ hwenu e Jehovah ɖegbe nú Sawulu ɖɔ é ni fun ahwan xá Amalɛkinu ɖěɖee dóve ɖò nǔnyanyawiwa mɛ, bɔ sín Mɔyizi hwenu ɔ, Jehovah ko ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ è na sú kún dó nú akɔta yetɔn bǐ lɛ é é. (Tíntɔ́n 17:14) È ɖɔ nú Sawulu ɖɔ é ni sú kún dó nú kanlin yetɔn lɛ bǐ, lobo hu axɔsu yetɔn Agagi. É ɖò wɛn ɖɔ Jonatáan na ko nɔ tɔ́ tɔn glɔ́, bo fun ahwan kpo akɔ́nkpinkpan kpo lee é nɔ ko bló gbɔn é, bɔ Sawulu ɖu ɖò ahwan ɔ jí. Amɔ̌ Sawulu tlitó nú Jehovah gannaganna, bo jó Agagi dó nyi gbɛ̀, lobo fɔ dɔkun lɛ kpo kanlin lɛ kpo wá yì xwé. Gbeyiɖɔ Samuwɛli ɖɔ hwɛ gudogudo tɔn e Jehovah ɖó nú Sawulu é, bo ɖɔ: “Ee a hɔn xó Mawu tɔn sɔ́ nyi gbě ɔ, é lɔ ɖè we sín axɔsuzinkpo jí.”—1 Samuwɛli 15:2, 3, 9, 10, 23.\nÉ sɔ́ lín ɖebǔ có Jehovah ɖè gbigbɔ mímɛ́ tɔn sín Sawulu jí ǎ. Ee Jehovah ma sɔ́ ɖò Sawulu jí kpɔ́n wɛ ǎ é ɔ, é sɔ́ nɔ mɔ éɖée mɛ ǎ, nɔ ɖò xomɛsin jí, bɔ xɛsi ɖaxó ɖé ɖò jǐ tɔn. É cí ɖɔ gbigbɔ nyanya ɖé wɛ gosin Mawu gɔ́n bo wá ɖyɔ ɖagbe e ɖò jǐ tɔn ɖ’ayǐ é ɖɔhun. (1 Samuwɛli 16:14; 18:10-12) Kpɔ́n lee é na ko vɛ́ nú Jonatáan sɔ hwenu e é mɔ bɔ tɔ́ tɔn sísíjɛxa ɔ sín ninɔmɛ huzu bǐ mlɛ́mlɛ́ é! É ɖò mɔ̌ có, Jonatáan gɔn azɔ̌ wà nú Jehovah kpo gbejininɔ kpo gbeɖé ǎ. É nɔ gudo nú tɔ́ tɔn lee é kpéwú gbɔn é, bɔ hweɖelɛnu ɔ, é tlɛ ɖɔ xó n’i sín ayi mɛ, amɔ̌, é sɔ́ ayi tɔn ɖó Mawu Jehovah e nyí Tɔ́ tɔn, bo ma nɔ huzu ǎ é jí.—1 Samuwɛli 19:4, 5.\nA ka mɔ mɛ e a yí wǎn na é ɖé, vlafo xwédo towe sín hagbɛ̌ vívɛ́ ɖé, bɔ ninɔmɛ tɔn huzu dó nyanya jí hawun kpɔ́n à? Nǔɖe wɛ bo sixu vɛ́ nú we tawun. Kpɔ́ndéwú Jonatáan tɔn flín mǐ nǔ elɔ e ɖɛhanwlantɔ́ ɔ wlan ɖò nukɔnmɛ é: “Ðó tɔ́ ce kpo nɔ ce kpo na bo ɖè alɔ sín kan ce mɛ ɔ, hwɛ Mawu Mavɔmavɔ ɔ, a na kɛ alɔ bo yí mì.” (Ðɛhan 27:10) Jehovah ɖò gbeji. É na kɛ alɔ bo yí hwi lɔ, bo na nyí Tɔ́ ɖagbe hugǎn ɖé nú we, enyi gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ lɛ na bo wà nǔ ɖebǔ dó wu we, alǒ, jó we dó ɔ nɛ.\nÉ cí ɖɔ Jonatáan sè ɖɔ Jehovah jló na ɖè Sawulu sín axɔsuzinkpo jí ɖɔhun. Nɛ̌ Jonatáan ka wà nǔ gbɔn? É ka kanbyɔ éɖée ɖɔ axɔsu alɔkpa tɛ emilɛ ka na nyí à jí wɛ à? É ka ɖó nukún ɖɔ emi na jla nǔ ɖěɖee tɔ́ emitɔn wà nyi dò é ɖé lɛ ɖó, bo na sɔ́ kpɔ́ndéwú gbejininɔ tɔn ɖ’ayǐ, lobo nyí axɔsu tónúsétɔ́ ɖé wɛ à? Mǐ tuùn nǔ ɖěɖee é lin lɛ é ǎ; mǐ tuùn kpowun ɖɔ nukúnɖiɖó mɔhun ɖebǔ kún jɛnu kpɔ́n ó. Enɛ xlɛ́ ɖɔ Jehovah jó nya gbejinɔtɔ́ enɛ dó wɛ à? Ðebǔ lɔ ǎ. É zán Jonatáan, b’ɛ nyí kpɔ́ndéwú xɔ́ntɔn zunzun kpo gbejininɔ kpo tɔn ɖaxó hugǎn e è wá wlan dó Biblu mɛ lɛ é ɖokpo. Mǐ na ɖɔ xɔ́ntɔn zunzun enɛ sín xó ɖò xóta ɖevo e na ɖɔ xó dó Jonatáan wu é mɛ.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Jonatáan: ‘Nǔ Ðebǔ Gló Jehovah Ǎ’


Lee È Sixu Sɔ́ Nǔnywɛ Xwitixwiti Sín Nǔ lɛ Ðó Tɛn E Jɛxa Ye É Mɛ Gbɔn É | Alɔdó nú Xwédo Lɛ\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arabe-Gbè (Liban Tɔn) Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Belize Kriol Bichlamar Bikol Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chavacano Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hindi (Roman) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kannada Kazakh Kazakh (Arabe) Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Lari Lituanie-Gbè Luo Madagascar-Gbè Malay Malayalam Maya Mongolie-Gbè Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Népali Norvège-Gbè Nzema Oromo-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Tagalog Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Valencian Vietnam-Gbè Waray-Waray Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Île Salomon-Gbè Îles Féroé-Gbè\nALƆDÓ NÚ XWÉDO LƐ | ALƆWLIWLI\nNǔ e asú kpo asì kpo lɛ ɖɔ lɛ é\nXóɖɔɖókpɔ́ nɔ d’alɔ\nNú è zán nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ lɛ kpo nǔnywɛ kpo ɔ, é sixu wà ɖagbe nú alɔwliwli mɛtɔn. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, asú kpo asì kpo ɖé lɛ nɔ zán dó ɖɔ xó xá yeɖée ɖò azǎn ɖěɖee jí ye ɖò fí vovo lɛ é.\n“Nǔ klewun ɖé winwlan sɛ́dó mɛɖée ɖi ‘Un yí wǎn nú we’ alǒ ‘Ayi ce ɖò jǐ we’ sixu wà nǔ gegě.”—Jonathan.\nNú è ma zán nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ lɛ kpo nǔnywɛ kpo ǎ ɔ, é sixu wà nǔ dó alɔwliwli mɛtɔn wu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mɛɖé lɛ nɔ zán alokan alǒ tablɛti yetɔn magbokɔ; enɛ nɔ ɖè hwenu e ye na zán xá asú alǒ asì yetɔn é kpò, ye nɔ lɛ́ sɔ́ ayi ɖó jǐ tɔn ganji ǎ.\n“Un ganjɛwu ɖɔ hweɖelɛnu nɔ wá sù bɔ enyi un ma ɖò alokan ce zán wɛ ǎ ɔ, asú ce nɔ ba hugǎn na ɖɔ xó nú mì.”—Julissa.\nMɛɖé lɛ nɔ ɖɔ ɖɔ enyi emi na bo ɖò alokan emitɔn zán wɛ ɔ, emi sixu lɛ́ ɖò xó ɖɔ xá asú alǒ asì emitɔn wɛ ganji. Sherry Turkle e nɔ ɖɔ xó dó ninɔmɛ gbɛtɔ́ tɔn wu é ɖɔ ɖɔ nǔ enɛ kún sixu nyɔ́ bló ó. É ɖò wɛn ɖɔ ɖɔ e è ɖɔ ɖɔ è ɖó nǔwukpíkpé bo sixu wà nǔ gegě ɖò táan ɖokpo ɔ mɛ é kún nyí xó jɔ xó ɖě ó. Sherry Turkle ɖɔ ɖɔ è na ɖɔ xó jɔ xó ɔ, “nú mǐ sɔ́ azɔ̌ yɔyɔ̌ lɛ gɔ́ nú ee wà wɛ mǐ ko ɖè é ɔ, lee mǐ na bló gbɔn b’ɛ na hwɛ́n nǔ é nɔ kpò ɖ’ewu.” *\n“Xóɖiɖɔ xá asú ce nɔ hɛn lè wá, amɔ̌ nǔ nɔ nyí mɔ̌ hwenu e é ɖò alokan tɔn zán wɛ ɖò táan ɖokpo ɔ mɛ é ǎ. Ðó hwe enɛ lɛ nu ɔ, é nɔ cí nú mì ɖɔ enyi un ɖò finɛ kpo un gbɔ kpo ɔ, é kún nɔ kéya na ó ɖɔhun.”—Sarah.\nNǔ taji ɔ: Lee a nɔ zán nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ towe lɛ gbɔn é sixu d’alɔ alɔwliwli towe alǒ hɛn nǔ gblé dó wǔ na.\nTuùn nǔ e nyí nǔ taji lɛ é: Biblu ɖɔ: “Mɔ dò nú nǔ e nyí nǔjɔnǔ hugǎn lɛ é.” (Filipunu lɛ 1:10, nwt) Kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Hwenu e nyɛ kpo mɛ e un da é kpo nɔ zán ɖò alokan mǐtɔn kɔn é kpodo bǎ e mɛ mǐ nɔ sɔ́ ayi ɖ’eji ɖó é kpo, ka nɔ xò hwenu e mǐ ɖó na zán xá mǐɖée é yí, bo nɔ lɛ́ bló bɔ mǐ sɔ́ nɔ sɔ́ ayi ɖó mǐɖée jí sɔmɔ̌ ǎ wɛ à?’\n“É blawǔ ɖɔ è nɔ mɔ asú kpo asì kpo bɔ ye nɔ ɖò alokan yetɔn lɛ zán wɛ hwenu e ye nɔ ɖò nǔ ɖu wɛ ɖò nǔbaɖutɛn ɖé é; é xlɛ́ ɖɔ ye mɛ we lɛ tɛ́dó alokan yetɔn lɛ wu. Mǐ jló na nyí kannumɔ nú nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ lɛ, bo wɔn nǔ e ɖò taji hugǎn é ǎ, é wɛ nyí kancica e mǐ ɖó xá mǐɖée é.”—Matthew.\nMi ɖó dogbó na. Biblu ɖɔ: “Mi bo cɔ́ miɖée ganji dó gbɛ̀ e zán wɛ mi ɖè ɔ wu. Mi ma zán gbɛ̀ mitɔn xlonɔ ɖɔhun ó; loɔ, mi zán gbɛ̀ mitɔn nǔnywɛtɔ́ ɖɔhun. Mi hwlɛndó hwenu lɛ, bo wà nǔ.” (Efɛzinu lɛ 5:15, 16) É na nyɔ́ ɖɔ a ni ɖè hwenu ɖó vo bo nɔ wá xà nǔ e è wlan sɛ́dó we bɔ ye ma mya nukún sɔmɔ̌ ǎ lɛ é, bo na sinkɔn na hú ɖɔ a na nɔ xà bǐ bo na sinkɔn na azɔn ɖokpo à cé?\n“Un mɔ ɖɔ é nɔ nyɔ́ hugǎn ɖɔ má sɔ́ alokan ce ɖó alɔ e jí é na nɔ bo ma na dóya nú mì ǎ é, bo wá na sinkɔn nú nǔ e è wlan sɛ́dó mì lɛ é ɖò hwenu e nyɔ́ hugǎn é. É nɔ yá bonu mɛɖé nɔ ylɔ́ mɛ, alǒ wlan nǔ sɛ́dó mɛ bonu é nɔ mya nukún sɔmɔ̌ bo nɔ byɔ ɖɔ è ni na sinkɔn tɔn azɔn ɖokpo ǎ.”—Jonathan.\nÉ nyɔ́ bló hǔn, jǒ nǔ e kan azɔ̌ lɛ é dó nyi azɔ̌ jí. Biblu ɖɔ: “Nǔ bǐ wɛ ɖó hwenu.” (Nǔnywɛtɔ́xó 3:1) Kan nǔ elɔ lɛ byɔ hwiɖée: “Un ka nɔ zán alokan alǒ tablɛti ce dó wà nǔ e kan azɔ̌ ce lɛ é bɔ enɛ nɔ dó avaja xwédo ce mɛ wɛ à?” Enyi mɔ̌ wɛ ɔ, nɛ̌ enɛ ka ɖò nǔ wà dó alɔwliwli ce wu wɛ gbɔn? Etɛ mɛ e un da é ka nɔ ɖɔ?\n“Nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ lɛ zɔ́n bɔ mǐ hɛn ɔ, mǐ na w’azɔ̌ hwebǐnu. Un ɖó na dó gǎn tawun bo na nɔ ɖò alokan ce mɛ kpɔ́n wɛ magbokɔ, lobo na nɔ ɖò nǔ e kan azɔ̌ ce lɛ é wà wɛ, hwenu e nyi kpo asì ce kpo ɖò kpɔ́ é ǎ.”—Matthew.\nÐɔ xó dó nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ lɛ zinzan jí xá mɛ e a da é. Biblu ɖɔ: “Mɛɖebǔ ni ma nɔ ba ɖagbe éɖesunɔ tɔn ó; loɔ, ni nɔ ba ɖagbe mɛ ɖevo lɛ tɔn.” (1 Kɔlɛntinu lɛ 10:24) Ðɔ xó xá mɛ e a da é dó lee mi mɛ ɖokpo ɖokpo nɔ zán nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ lɛ gbɔn é kpo huzuhuzu e mi ɖó na bló lɛ é kpo jí. A sixu zán alixlɛ́mɛ xóɖɔɖókpɔ́ tɔn e ɖò xóta elɔ mɛ é dó bɛ́.\n“Nyi kpo asú ce kpo nɔ ɖɔ xó jɔ xó nú mǐɖée, bɔ enyi mǐ mɔ ɖɔ mǐ mɛ ɖě nɔ zán alokan alǒ tablɛti tɔn dín ɔ, mǐ nɔ ɖɔ nú mǐɖée. Mǐ bǐ tuùn ɖɔ enɛ sixu dɔn tagba wá, enɛ wu ɔ, mǐ nɔ ɖó sísí nú linlin e mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo ɖó é ganji.”—Danielle.\nNǔ taji ɔ: Tɛ́n kpɔ́n nú nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ lɛ ni nyí kannumɔ towe, ye ni ma nyí gǎn towe ó.\nNú mǐ nɔ ɖò alokan mǐtɔn lɛ mɛ kpɔ́n wɛ magbokɔ ɖò gbadanu ɔ, táan enɛ e mǐ sixu zán dó ɖɔ xó dó lee kéze ɔ yì gbɔn é jí é sixu fun. Nǔ gegě wɛ é ɖò dandan ɖɔ mǐ ni zán hwenu dó wà ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ, enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na zán hwenu xɔ akwɛ e mǐ na zán xá mɛ e mǐ da é dó kpɔ́n alokan alǒ tablɛti mɛ na ǎ.”—Trista kpo asú tɔn Georgel kpo.\n“Mɛ e a da é ɖó acɛ bɔ a na sɔ́ ayi ɖó jǐ tɔn bǐ mlɛ́mlɛ́. Hwebǐnu wɛ wema-sɛ́dó-mɛ alokan jí tɔn alǒ Ɛntɛnɛti jí tɔn ɖé, kabǐ nǔ yɔyɔ̌ ɖé na wá nú we, b’ɛ na byɔ ɖɔ a ni kpɔ́n. Amɔ̌, ɖibla nyí ɖò ninɔmɛ lɛ bǐ mɛ ɔ, a sixu wá kpɔ́n ye hweɖevonu. Enyi a ma nɔ wlan nǔ sɛ́dó mɛ hwenu e a ɖò mɔ̌to kun wɛ é ǎ, ɖó é sixu zɔ́n bɔ awovínú na jɛ wutu ɔ, etɛwu a ka na zán alokan alǒ tablɛti towe ɖò ali ɖé nu b’ɛ na hɛn nǔ gblé dó alɔwliwli towe wu?”—Jonathan kpo asì tɔn Katelyn kpo.\nAlixlɛ́mɛ xóɖɔɖókpɔ́ tɔn\nNukɔntɔn ɔ, mi mɛ ɖokpo ɖokpo sixu lin tamɛ dó nǔkanbyɔ elɔ lɛ jí ɖò vovo. Enɛ gudo hǔn, mi ɖɔ xó ɖó kpɔ́ dó xósin e mi mɔ na lɛ é jí.\nEnyi a nɔ zán nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ lɛ dó na hlɔnhlɔn kancica e ɖò hwi kpo asú alǒ asì towe kpo tɛntin é hǔn, ɖɔ ali e nu wɛ lɛ é.\nA nɔ mɔ ɖɔ mɛ e a da é nɔ zán nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ lɛ dó dó avaja kancica mitɔn mɛ wɛ à? Enyi mɔ̌ wɛ ɔ, gbɔn nɛ é?\nA nɔ lin ɖɔ mɛ e a da é na ɖɔ ɖɔ lee hwi nɔ zán nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ lɛ gbɔn é nɔ dó avaja kancica mitɔn mɛ wɛ à? Enyi mɔ̌ wɛ ɔ, gbɔn nɛ é?\nHwɛjijɔ ɖé lɛ ka tíìn, bɔ ye wu wɛ a ɖó na ɖò gbesisɔmɛ bɔ è na nɔ wlan nǔ sɛ́dó we, bɔ a na nɔ lɛ́ na sinkɔn na à? Enyi mɔ̌ wɛ ɔ, nɛ̌ a ka sixu tɛ́n kpɔ́n bɔ enɛ ma na wà nǔ dó kancica hwi kpo mɛ e a da é kpo tɔn wu ǎ gbɔn?\nHuzuhuzu tɛ lɛ mɔ̌ hwi kpo mɛ e a da é kpo ka na bló ɖò nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ lɛ zinzan linu vlafo?\nVɔ̌gbɔnji: Lee È Sixu Sɔ́ Nǔnywɛ Xwitixwiti Sín Nǔ lɛ Ðó Tɛn E Jɛxa Ye É Mɛ Gbɔn É\nTuùn nǔ e nyí nǔ taji lɛ é: Ma wɔn nǔjɔnǔ hugǎn ɔ ó, é wɛ nyí alɔwliwli towe.\nMi ɖó dogbó na. É na nyɔ́ ɖɔ a ni ɖè hwenu ɖó vo bo nɔ wá xà nǔ e è wlan sɛ́dó we bɔ ye ma mya nukún sɔmɔ̌ ǎ lɛ é, bo na sinkɔn na hú ɖɔ a na nɔ xà bǐ bo na sinkɔn na azɔn ɖokpo à cé?\nÉ nyɔ́ bló hǔn, jǒ nǔ e kan azɔ̌ lɛ é dó nyi azɔ̌ jí. Zǎn e a hɛn ɔ, a na nɔ zán nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ lɛ zomací tɔn é ko xlɛ́ ɖɔ a ɖó na nɔ wà mɔ̌ wɛ à?\nÐɔ xó dó nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ lɛ zinzan jí xá mɛ e a da é. Nɛ̌ nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ lɛ zinzan ka nɔ wà nǔ dó alɔwliwli towe wu gbɔn? Huzuhuzu tɛ lɛ mɔ̌ a ka ɖó na bló vlafo?\n^ akpá. 6 È ɖè sín wema Reclaiming Conversation—The Power of Talk in a Digital Age mɛ.\nXóɖɔɖókpɔ́ Alɔwliwli & Xwédo\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Lee È Sixu Sɔ́ Nǔnywɛ Xwitixwiti Sín Nǔ lɛ Ðó Tɛn E Jɛxa Ye É Mɛ Gbɔn É\nijwhf xota 10


Mɛylɔylɔ Mawu Tɔn Dó Nùɖuɖu ɖé Domɛ | Gbɛzán Jezu Tɔn\nMɛylɔylɔ Wá Nùɖuɖu ɖé Domɛ: Mɛ̌ Mɛ̌ E Mawu ka Ylɔ\nNÙKPLƆNMƐ ÐÉ DÓ MƐÐESƆHWE WU\nJONƆ E È YLƆ LƐ É BA HWƐJIJƆ\nEe Jezu gbɔ azɔn nú nya e ɖò jijǐzɔn jɛ wɛ é gudo é ɔ, é kpó ɖò Falizyɛn ɔ xwé. É ɖó ayi wu ɖɔ jonɔ lɛ ɖò tɛn ɖaxó lɛ mɛ ba na jinjɔn wɛ ɖò nùɖuɖu ɔ domɛ, bo mɔ ɖɔ ali ɖé wɛ hun bɔ emi na kplɔ́n nùɖé ye dó mɛɖesɔhwe wu.\nJezu ɖɔ: “Enyi mɛɖé ylɔ we yì agɔ ɖu gbé ɖò asikplákplá tɛnmɛ hǔn, ma yì jinjɔn tɛn ɖaxó mɛ ó, ɖó mɛɖé ko sixu nyí mɛjɔmɛ hú we, bɔ è na ylɔ é lɔmɔ̌. Mɛ e ylɔ we, bo ylɔ é lɔmɔ̌ ɔ táa wá ɖɔ nú we ɖɔ: ‘Site, bo na tɛn nya elɔ’, hwenɛnu ɔ, tɛnmɛ ba gbé wɛ a xwè ɖò gudo bǐ nɛ, bɔ é na nyí winnya nú we.”—Luki 14:8, 9.\nJezu ɖɔ xó elɔ bɔ d’ewu: “Nǔ ɖò ganji ɔ, a yì jonɔ gbé ɔ, tɛn e ɖò gudo bǐ é mɛ wɛ a na jinjɔn; enɛ ɔ, mɛ e ylɔ we ɔ wá mɔ we ɖò finɛ ɔ, é na ɖɔ nú we ɖɔ: ‘Xɔ́ntɔn ce, sɛ̀ wá nukɔn’, bɔ é na nyí susu nú we ɖò mɛ e kpodo hwi kpo ɖò agɔ̌ ɖu ɖò finɛ wɛ lɛ bǐ nukúnmɛ.” Enɛ nyí zinzan ɖagbe ɖiɖɛxlɛ́ sín xó kpowun ǎ, é zɛ finɛ wu. Jezu tinmɛ ɖɔ: “Ðó mɛɖebǔ sɔ́ éɖee sù ɔ, è na sɔ́ ɛ hwe; mɛ e ka sɔ́ éɖée hwe ɔ, è na sɔ́ ɛ sù.” (Luki 14:10, 11) Ɛɛn, wusyɛn dó lanmɛ nú tóɖóétɔ́ lɛ wɛ é ɖè bonu ye na tɛnkpɔn bo na nɔ sɔ́ yeɖée hwe.\nEnɛ gudo ɔ, Jezu kplɔ́n nǔ ɖevo Falizyɛn e ylɔ ɛ é. Nǔ ɔ wɛ nyí lee è na yí jonɔ mɛ tɔn gbɔn bɔ é na sù Mawu nukúnmɛ é. “Enyi a jló na da mɛ nú è na wá ɖu hwemɛ nùɖuɖu, abǐ gbada nùɖuɖu ɖò gɔ̌n towe hǔn, ma ylɔ xɔ́ntɔn towe lɛ, nɔví towe lɛ, hɛnnumɔ towe lɛ, kpodo dɔkunnɔ e ɖò xwé towe kpá lɛ kpo ó; ɖó ye lɔ hɛn ɔ, ye na ylɔ we, bo na sú nǔ e ye ɖu ɔ sín axɔ we. Loɔ, enyi a ylɔ agɔ̌ hǔn, ylɔ wamamɔnɔ lɛ kpodo sékunɔ lɛ kpo, afɔkponɔ lɛ kpodo nukúntíntɔ́nnɔ lɛ kpo. Enɛ ɔ, nǔ na nyɔ́ nú we, ɖó mɛ enɛ lɛ sixu wá ja axɔ tɔn sú we gbé ǎ.”—Luki 14:12-14.\nÉ sɔgbe ɖɔ è ni da xɔ́ntɔn lɛ, hɛnnumɔ lɛ alǒ nɔzo lɛ dó nùɖuɖu ɖé kɔn, é nyí ɖiɖɔ wɛ Jezu ɖè ɖɔ é nyla ǎ. É ɖò mɔ̌ có, é tɛɖɛ̌ jí ɖɔ nùɖuɖu nina mɛ e ɖò hudo mɛ lɛ é, ɖi wamamɔnɔ lɛ, afɔkponɔ lɛ, alǒ nukúntíntɔ́nnɔ lɛ sixu hɛn nyɔna ɖaxó ɖé wá. Jezu tinmɛ nú mɛ e ylɔ ɛ é ɖɔ: “Mawu na na ajɔ tɔn we gbè e gbè é na fɔ́n hwɛjijɔnɔ lɛ sín kú é.” Jonɔ ɖé yí gbè nú xó ɔ bo ɖɔ: “Nǔ nyɔ́ nú mɛ e na ɖu nǔ ɖò agɔ̌ e Mawu na ylɔ hwenu e é na ɖu axɔsu ɖò gbɛtɔ́ lɛ nu ɔ tɛnmɛ é.” (Luki 14:15) É mɔ lee wǔjɔmɛ enɛ na cí é sɛ́dó. É ɖò mɔ̌ có, wǔjɔmɛ enɛ sù mɛ lɛ bǐ nukúnmɛ ǎ, lee lǒ Jezu tɔn elɔ xlɛ́ gbɔn é:\n“Nya ɖé ylɔ agɔ̌ ɖaxó ɖokpo, bo ylɔ mɛ gègě. Ee nùɖuɖu hwenu sù ɔ, é sɛ́ mɛsɛntɔ́ tɔn dó, nú é na yì ɖɔ nú mɛ e è ylɔ lɛ ɖɔ: ‘Mi wá, nǔ bǐ ko sɔgbe.’ Loɔ, ye bǐ dó gbè ɖokpo ɔ, bo ɖɔ sɛ́dó è ɖɔ emi kún sixu wá ó. Mɛ nukɔntɔn ɔ ɖɔ sɛ́dó è ɖɔ: ‘Un xɔ ayikúngban ɖokpo, bo jló na yì kpɔ́n; kɛnklɛn ma sìn xomɛ ó.’ Mɛ ɖevo ɖɔ: ‘Un xɔ nyibu wǒ, bo jló na yì kpɔ́n ɖɔ ye na sixu wà azɔ̌ ganji à jí; kɛnklɛn ma sìn xomɛ ó.’ Mɛ ɖevo lɛ́ ɖɔ: ‘Un kplá asì dìn zaanɖé; enɛ ɔ wu ɔ, un sixu wá ǎ.’”—Luki 14:16-20.\nHwɛjijɔ enɛ lɛ nyí hwɛjijɔ jɔ hwɛjijɔ ɖé ǎ. Gbějé wɛ è nɔ tó gbéjé ayikúngban alǒ nyibu ɖé kpɔ́n hwɛ̌ cobo nɔ xɔ, enɛ wu ɔ, nǔ enɛ lɛ gbígbéjé kpɔ́n sɔ́ ɖó na mya nukún ɖò xixɔ ɔ gudo ǎ. É sɔ́ nyí nǔ sɔ́ nú asikpíkplá ɔ wɛ nya atɔngɔ ɔ ɖè ǎ, é ko kplá asì ɔ wɛ. Enɛ wu ɔ, enɛ sɔ́ ɖó na glɔ́n ali n’i bonu é na gbɔ gbè yí nú mɛylɔylɔ taji ɖé ǎ. Ee gǎn ɔ sè hwɛjijɔ enɛ lɛ gudo é ɔ, xomɛ sìn i bɔ é ɖɔ nú mɛsɛntɔ́ tɔn ɖɔ:\n“Yawu yì tokplétɛn lɛ, bo gbɔn ali ɖaxó lɛ kpodo ali kpɛví lɛ kpo xò, bo kplá wamamɔnɔ lɛ kpodo sékunɔ lɛ kpo, nukúntíntɔ́nnɔ lɛ kpodo afɔkponɔ lɛ kpo wá fí.” Mɛsɛntɔ́ ɔ wà mɔ̌ có, tɛn lɛ kpò. Gǎn ɔ lɛ́ ɖɔ n’i ɖɔ: “‘Lɛ̌ yì gbɔn gletoxo lɛ mɛ, bo gbɔn aliswɛ́ɛ́n lɛ jí, bo dɔn mɛ e a na mɔ lɛ wá dandan nú xwé ce na gɔ́.’ Ðó ma ɖɔ nú mi: nya enɛ lɛ e un ko ylɔ ɖ’ayǐ ɔ, ye mɛ ɖě na ɖu nùɖuɖu ce ǎ.”—Luki 14:21-24.\nLǒ e Jezu dó dìn tlolo é xlɛ́ lee Jehovah Mawu ko gbɔn Jezu Klisu jí bo gbló ada nú mɛ lɛ ylɔylɔ bonu ye na ɖò mɛ ɖěɖee na byɔ Axɔsuɖuto jixwé tɔn mɛ lɛ é mɛ gbɔn é. Jwifu lɛ, ɖò taji ɔ, sinsɛngán lɛ wɛ nyí mɛ nukɔn nukɔntɔn ɖěɖee è ylɔ lɛ é. Ye mɛ gègě gbɛ́ ylɔ̌ e Jezu ylɔ ye gbɔn sinsɛnzɔ́ tɔn gblamɛ é. Amɔ̌, mɛylɔylɔ ɔ na fó ɖó yedɛɛ lɛ jí ǎ. Ðiɖɔ nyì wɛn wɛ Jezu ɖè ɖɔ ɖò sɔgudo ɔ, è na lɛ́ gbló ada nú mɛylɔylɔ wegɔ ɖevo, bo na ylɔ mɛ ɖěɖee ma hwɛ́n nùɖé ǎ ɖò akɔta Jwifu lɛ tɔn mɛ é kpo mɛ ɖěɖee wá huzu Jwifu lɛ é kpo. Enɛ gudo ɔ, mɛylɔylɔ atɔngɔ ɖé kpo gudo tɔn ɖé kpo na tíìn, bɔ è na ylɔ mɛ ɖěɖee Jwifu lɛ nɔ mɔ dó mɔ mɛ e ma jɛxa Mawu ǎ lɛ é.—Mɛsɛ́dó 10:28-48.\nNugbǒ ɔ, xó e ɖɔ wɛ Jezu ɖè é dó zǒ gbè xó e jonɔ hàtɔ́ tɔn lɛ ɖokpo ɖɔ é jí, é wɛ nyí: “Nǔ nyɔ́ nú mɛ e na ɖu nǔ ɖò agɔ̌ e Mawu na ylɔ hwenu e é na ɖu axɔsu ɖò gbɛtɔ́ lɛ nu ɔ tɛnmɛ é.”\nNɛ̌ Jezu ka kplɔ́n nùɖé mɛ dó mɛɖesɔhwe wu gbɔn?\nNɛ̌ mɛɖé ka sixu yí jonɔ mɛ tɔn b’ɛ na sù Mawu nukúnmɛ gbɔn? Etɛwu enɛ ka na na awǎjijɛ jonɔyitɔ́ ɔ?\nEtɛ jí tɛɖɛ̌ wɛ Jezu ka ɖè ɖò lǒ tɔn e ɖɔ xó dó gbada nùɖuɖu jí é mɛ?\nMɛylɔylɔ Wá Nùɖuɖu ɖé Domɛ: Mɛ̌ Mɛ̌ E Mawu ka Ylɔ?