Levíi ví 25 - Lévitique 25\nMawu Mavɔmavɔ ɖɔ nú Mɔyízi ɖo Sinayíi só jí ɖɔ\né ní ɖɔ nú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ ɖɔ: “Hwenu e mi ná jɛ to e ná ná mi wɛ un ɖe ɔ́ mɛ ɔ́, é jɛ hwe tɔn nu ɔ́, mi ná nɔ́ ná gbɔjɛ ayǐkúngban ɔ́; mi ná nɔ́ bló mɔ̌ dó kpa susu nú nyɛ Mawu Mavɔmavɔ.\nMi ná nɔ́ sɔ́ xwe ayizɛ́n ɖó te, bó ná nɔ́ dó nǔ dó gle mitɔn lɛ́ɛ mɛ, bó ná nɔ́ jlá ala nú vǐwuntín mitɔn lɛ́ɛ, bó ná nɔ́ ya jinukún mitɔn lɛ́ɛ.\nLo ɔ́, mi ná sɔ́ xwe tɛ́nwegɔ́ ɔ́ ɖó vo nú nyɛ Mawu Mavɔmavɔ. Xwe énɛ́ ɔ́ xwe ɔ́, mi ná ná gbɔjɛ ayǐkúngban mitɔn ɔ́. Mi ɖó ná dó nǔ dó gle mitɔn mɛ ǎ, mi ka ɖó ná jlá ala nú vǐwuntín mitɔn lɛ́ɛ ǎ.\nMi ná ya nǔkún e ná nɔ yě ɖóɖó bó wú lɛ́ɛ lɔ ǎ. Mi ka ná ba vǐwun e ko zin ɖo vǐwuntín e mi ma jlá ala ná ǎ lɛ́ɛ jí ɔ́ ǎ, ɖó mi ɖó ná ná gbɔjɛ́ ayǐkúngban ɔ́ bǐ sésé, bó ná wa nǔ ɖěbǔ ɖ'é jí ǎ. Gbɔjɛ sín xwe wɛ xwe énɛ́ ɔ́ ná nyí.\nAmɔ̌, nǔ e ná nɔ yě ɖóɖó bó wú ɖo ayǐkúngban ɔ́ jí ɖo xwe ɔ́ mɛ lɛ́ɛ ɔ́, mi sixú ɖu. Mi ná ɖu bɔ mɛsɛntɔ́ mitɔn lɛ́ɛ ná ɖu, bɔ azɔ̌watɔ́ mitɔn kpó jǒnɔ e ɖo mi gɔ́n lɛ́ɛ kpó ná ɖu.\nKanlin mitɔn lɛ́ɛ lɔ ná ɖu nǔ énɛ́ lɛ́ɛ; gběkanlin e ɖo to mitɔn mɛ lɛ́ɛ lɔ ná ɖu.”\n“Mi yi to e ná ná mi wɛ un ɖe ɔ́ mɛ ɔ́, mi ná xa gbɔjɛzán xwe tɛ́nwe; hǔn mi ná xa xwe tɛ́nwe tɛ́nwe donu tɛ́nwe; é bló xwe kanɖé tɛ́nnɛ (49).\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, azǎn wǒgɔ́ ɔ́ e ɖo sun tɛ́nwegɔ́ ɔ́ mɛ ɔ́, azǎn énɛ́ ɔ́ e nyí hwɛsúnsún sín kɔ nú mɛ zán ɖaxó ɔ́, mi ná kún lanzo gbɔn to ɔ́ bǐ mɛ.\nÉnɛ́ ɔ́, mi ná jlá ɖɔ è nǐ ɖe to ɔ́ mɛ nu lɛ́ɛ bǐ nyi te. È nǎ sun nyǐ xwe énɛ́ ɔ́ ɖɔ ‘Awǎjijɛxwe’. Xwe énɛ́ ɔ́ xwe ɔ́, mɛ ɖokpó ɖokpó ná yí ayǐkúngban tɔn, bó ná yi hɛ̌nnu tɔn mɛ. Xwe kanɖé wǒgɔ́ (50) ɔ́ ná nyí xwe bɔ mi ná ɖe ɖó vo nú mì.\nMi ná nɔ́ ɖu ‘Awǎjijɛxwe’ ɔ́ xwe kanɖé wǒ (50) mɛ kanɖé wǒ (50) mɛ. Xwe énɛ́ ɔ́ xwe ɔ́, mi ná dó nǔkún ǎ, mi ka ná ya nǔkúnflá éé wú ɖo gle mitɔn mɛ lɛ́ɛ dó agɔ̌ mɛ ǎ, mi ka ná gbɛ vǐwun ɖo vǐwuntín e mi má jlá ɖa ná ǎ lɛ́ɛ jí ǎ,\nɖó ‘Awǎjijɛxwe’ wɛ, bɔ mi ná mɔ dó mɔ xwe ɖeɖóvo. Lo ɔ́, mi ná ba nǔ e ná nyɔ́ ɖo gle mitɔn mɛ lɛ́ɛ ɖu.\n“ ‘Awǎjijɛxwe’ ɔ́ bǐ mɛ ɔ́, mɛ ɖokpó ɖokpó ná yí ayǐkúngban tɔn.\nHǔn nú mi xɔ ayǐkúngban ɖo to mitɔn mɛ nu ɖé sí, abǐ mi sa ayǐkúngban ɖé n'i ɔ́, mi ma hízí i ó.\nNú mi ja ayǐkúngban xɔ gbé ɖo to mitɔn mɛ nu sí ɔ́, xwe nabí e kpo bɔ è nǎ ɖu ‘Awǎjijɛxwe’ ɔ́ wɛ mi ná kpɔ́n dó xɔ, bɔ éyɛ́ ná kpɔ́n xwe nabí e a nǎ dó ya jinukún ɖo gle ɔ́ jí cóbɔ ‘Awǎjijɛxwe’ ɔ́ ná wá ɔ́ dó sa.\nNú xwe e kpo ɔ́ sukpɔ́ ɔ́, akwɛ́ e mi ná dó xɔ ɔ́ ná sukpɔ́. Nú xwe e kpo ɔ́ má sukpɔ́ ǎ ɔ́, akwɛ́ e mi ná dó xɔ ɔ́ ná hwe, ɖó azɔn nabí e mi ná ya jinukún ɔ́ sa xá mi wɛ è ɖe.\nMɛ ɖokpó má ɖo mi mɛ bó hízí nɔzo tɔn ó. Mi ɖi xɛsi nú nyɛ Mawu mitɔn, ɖó nyɛ wɛ nyí Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn.\nMi nyi sɛ́n ce lɛ́ɛ, bó bló nǔ e un zɔ́n mi lɛ́ɛ ganjí; énɛ́ ɔ́, mi ná vo ɖo to ɔ́ mɛ.\nÉnɛ́ ɔ́, ayǐkúngban ná ná jinukún, bɔ mi ná ɖu, bɔ é ná kpé mi kpo, bɔ mi ná vo ɖo to ɔ́ mɛ.\n“Mi sixú kanbyɔ́ miɖée ɖɔ: Xwe tɛ́nwe mɛ xwe tɛ́nwe mɛ ɔ́, nú mǐ má dó nǔkún ǎ ɔ́, étɛ́ mǐ ná ɖu?\nÉnɛ́ ɔ́ wú ɔ́, nyɛ Mawu Mavɔmavɔ ɔ́, un ná kɔn nyɔ̌ná dó jǐ mitɔn, bɔ ji ná jɛ nú mi ɖo xwe ayizɛ́ngɔ́ ɔ́ mɛ. Un ná ɖe gbe nú ayǐkúngban ɔ́, bɔ é ná ná jinukún e mi ná ɖu nú xwe atɔn ɔ́ mi.\nXwe tántɔngɔ́ ɔ́ mɛ ɔ́, mi ná lɛ́ dó nǔ. Amɔ̌, xwe énɛ́ ɔ́ mɛ ɔ́, jinukún e mi ya ɖo xwe ayizɛ́ngɔ́ ɔ́ mɛ ɔ́ ɖu wɛ mi ná kpo ɖe, ɖó é ná kpo ɖo así mitɔn ganjí káká yi kpé dó jinukún e mi ná ya ɖo xwe tɛ́nnɛgɔ́ ɔ́ mɛ ɔ́ nu.”\n“È sixú sa ayǐkúngban ɖé bǐ gbídígbídí ǎ, ɖó ayǐkúngban ɔ́, ce wɛ, bɔ midɛɛ lɛ́ɛ ká nyí jǒnɔ ɖo to ce mɛ; mi ná nɔ fínɛ́ káká sɔ́yi ǎ.\nÉnɛ́ ɔ́ wú ɔ́, mi ná ɖó sɛ́n ayǐ, gbɔn fí bǐ, ɖo to e ná ná mi wɛ un ɖe ɔ́ mɛ, bɔ sɛ́n ɔ́ ná ná acɛ mɛ ɖokpó ɖokpó, bɔ é hɛn ɔ́, é ná vɔ́ ayǐkúngban e é sa ɔ́ xɔ.\n“Nú nɔví mitɔn ɖé jɛ ya mɛ, bó sa ayǐkúngban tɔn ɖě ɔ́, mɛ e nyí mɛ tɔn bó sɛkpɔ́ ɛ ganjí, bó ɖó acɛ, bó hɛn ɔ́ é ná vɔ́ ayǐkúngban ɔ́ xɔ ɔ́ ná wá, bó ná vɔ́ ayǐkúngban ɔ́ xɔ ɖo mɛ e é sa xá ɔ́ sí.\nNú mɛɖé má ka ɖó mɛɖé bɔ é ná vɔ́ ayǐkúngban e é sa ɔ́ xɔ ǎ, bónú é ɖésú ká ba akwɛ́ tɔn bó ná vɔ́ xɔ ɔ́,\né ná kpɔ́n xwe nabí e kpo bɔ è nǎ ɖu ‘Awǎjijɛxwe’ ɔ́, bó ná ná akwɛ́ tɔn ɛ, bó ná yí ayǐkúngban tɔn.\nNú é má ká mɔ nǔ e é ná dó sú axɔ́ ɔ́ ná ɔ́ ǎ ɔ́, ayǐkúngban ɔ́ ná kpo ɖo mɛ e xɔ ɔ́ tɔn nyí wɛ káká yi jɛ ‘Awǎjijɛxwe’ ɔ́ mɛ. Xwe énɛ́ ɔ́ xwe ɔ́, ayǐkúngbannɔ ɔ́ ná yí ayǐkúngban tɔn.\n“Nú mɛɖé sa xwé tɔn ɖo toxo e è mɛ ahohó lɛ́ lɛ̌ dó lɛ́ɛ ɖě mɛ ɔ́, xwe e xwe é sa ɔ́ wɛ é ná ɖó acɛ bó ná vɔ́ xɔ. Acɛ e é ɖó bó ná dó vɔ́ nǔ e é sa ɔ́ xɔ ɔ́ ɖo te káká nú xwe ɖokpó.\nLo ɔ́, nú é má kó vɔ́ xɔ ǎ, bɔ é bló xwe ɖokpó gbánwúngbánwún ɔ́, hǔn é húzú mɛ e xɔ ɔ́ kpódó vǐ tɔn lɛ́ɛ kpó tɔn káká sɔ́yi. Yě sɔ́ ná sɔ́ jó ‘Awǎjijɛxwe’ ɔ́ mɛ ǎ.\nAmɔ̌, xwé e è sa ɖo gletoxo e è ma mɛ ahohó lɛ́ lɛ̌ dó ǎ lɛ́ɛ mɛ ɔ́, lě e è nɔ vɔ́ ayǐkúngban xɔ gbɔn ɔ́ wɛ è nǎ vɔ́ xɔ gbɔn. Ényí mɛ e sa ɔ́ má vɔ́ xɔ ǎ káká bɔ ‘Awǎjijɛxwe’ wá ɔ́, mɛ e xɔ ɔ́ ná tɔ́n sín mɛ.\n“Levíi ví lɛ́ɛ ɔ́, yě ɖó acɛ hwebǐnu, bó ná vɔ́ xwé yětɔn e ɖo Levíi sín toxo lɛ́ɛ mɛ é xɔ.\nÉ ná bó nyí Levíi ví ɖěvo wɛ xɔ xwé lɛ́ɛ ɖě ‘Awǎjijɛxwe’ ɔ́ mɛ ɔ́, xwé ɔ́ ná húzú mɛ e sí é xɔ ɖe ɔ́ tɔn; ɖó xwé e ɖo Levíi toxo ɔ́ mɛ lɛ́ɛ wɛ nyí Levíi ví lɛ́ɛ tɔn ɖo Izlayɛ́li to ɔ́ mɛ.\nÈ nǎ sa gle e lɛ́ lɛ̌ dó toxo yětɔn lɛ́ɛ ǎ, ɖó yětɔn wɛ gle énɛ́ lɛ́ɛ nyí káká sɔ́yi.”\n“Nú nɔví towe ɖo akpá towe bó jɛ ya mɛ, bɔ nǔɖé má sɔ́ ɖo así tɔn ǎ ɔ́, a nǎ hɛn sɔ ɛ. É ná bó nyí jǒnɔ abǐ mɛ e ná nɔ akpá towe káká jɛ hwe ɖé nu ɔ́ wɛ ɔ́, a nǎ hɛn sɔ ɛ bɔ é ná nɔ akpá towe.\nA nǎ nya nǔ n'i bó byɔ́ d'é jí ǎ, a ka ná sa akwɛ́ n'i ǎ; a nǎ ɖi xɛsi nú nyɛ Mawu towe, bɔ nɔzo towe ná nɔ akpá towe.\nNú akwɛ́ wɛ mi nya n'i hǔn, mi ma byɔ́ ɛ akwɛ́ví ó; é nyí nǔɖuɖu wɛ mi nya n'i hǔn, mi ma byɔ́ ɖɔ é ní ná émí d'é jí ó.\nNyɛ wɛ nyí Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn. Nyɛ wɛ ɖe mi tɔ́n sín Ejípu, bó ná ná Kanáa to ɔ́ mi, bó ná nyí Mawu mitɔn.”\n“Nú to mitɔn mɛ nu ɖé jɛ ya mɛ, bó sɔ́ éɖée sa nú mi, bó ná nyí mɛsɛntɔ́ mitɔn ɔ́, mi ma zɔ́n kannumɔ zɔ́ ɛ ó.\nLo ɔ́, mi hɛn ɛ ɖi azɔ̌watɔ́ e ɖo azɔ̌ wa nú mi wɛ, bɔ mi ɖo axɔ́ sú i wɛ, abǐ jǒnɔ e ɖo mi gɔ́n ɔ́ ɖɔhun. É ná ɖo azɔ̌ wa nú mi wɛ káká jɛ ‘Awǎjijɛxwe’ ɔ́ mɛ.\nXwe énɛ́ ɔ́ xwe ɔ́, mi ná jó e, bó ná jó vǐ tɔn lɛ́ɛ lɔmɔ̌. É ná lɛ́ kɔ yi hɛ̌n tɔn nu, bó ná yi tɔ́ tɔn lɛ́ɛ yíkúngban jí.\nĐó mɛsɛntɔ́ ce e un ɖe sín Ejípu lɛ́ɛ wɛ; è nǎ sa yě kannumɔ ɖɔhun ǎ.\nMi ma hɛn yě syɛ́nsyɛ́n ó. Mi ná ɖi xɛsi nú nyɛ Mawu mitɔn.\n“Nú mi ɖo kannumɔ ba wɛ ɔ́, akɔta e lɛ́ lɛ̌ dó mi lɛ́ɛ mɛ wɛ mi ná xɔ ɖe.\nMi sixú lɛ́ xɔ ɖo jǒnɔ e ɖo to mitɔn mɛ lɛ́ɛ sín vǐ lɛ́ɛ sí, abǐ jǒnɔ e kó húzú xwénu lɛ́ɛ sín vǐ lɛ́ɛ sí; yě ná nyí mitɔn.\nÉ wá yá ɔ́, mi ná jó yě dó nú vǐ mitɔn súnnu lɛ́ɛ, bɔ yě ná ɖu gǔ yětɔn. Yě ná nyí vǐ mitɔn súnnu lɛ́ɛ tɔn. Yě ná nyí kannumɔ mitɔn káká sɔ́yi. Amɔ̌, mɛ ɖěbǔ ní má ɖo mi mɛ, bó hɛn nɔví tɔn Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ ɖě syɛ́nsyɛ́n ó.\n“Mǐ ní ɖɔ jǒnɔ e wá cí to mitɔn mɛ lɛ́ɛ ɖě jɛ dɔkun, bɔ nɔví mitɔn ɖě jɛ ya mɛ, bó sɔ́ éɖée sa n'i, abǐ é sɔ́ éɖée sa nú jǒnɔ e kó húzú xwénu lɛ́ɛ ɖě.\nÉnyí nǔ ɖo mɔ̌ ɔ́, to mitɔn mɛ nu énɛ́ ɔ́ ɖó acɛ bɔ è nǎ vɔ́ ɛ xɔ. Nɔví tɔn lɛ́ɛ ɖě sixú vɔ́ ɛ xɔ.\nNú nɔví tɔn ɖě má vɔ́ ɛ xɔ ǎ ɔ́, atagán tɔn abǐ ataví tɔn ɖé, abǐ vǐ yětɔn súnnu ɖé sixú vɔ́ ɛ xɔ; abǐ mɛ tɔn ɖěvo ɖé sixú vɔ́ ɛ xɔ. Nú é ɖésúnɔ ɖó hlɔ̌nhlɔ́n tɔn ɔ́, é sixú vɔ́ éɖée xɔ.\nNú è nǎ vɔ́ ɛ xɔ ɔ́, é kpó mɛ e xɔ ɛ ɔ́ kpó ná xa xwe nabí e é kó bló ɖo gɔ̌n tɔn ɔ́ kpó xwe nabí e kpo bɔ è nǎ byɔ́ ‘Awǎjijɛxwe’ ɔ́ mɛ é kpó. Xwe nabí e é bló ɔ́ wɛ è nǎ xwedó bó dó lɛ́n axɔ́ e é ná sú ɔ́. É ná lɛ́n akwɛ́ ɔ́ dó gbeɖokpókwɛ́ e è nɔ sú azɔ̌watɔ́ ɔ́ jí.\nNú xwe e kpo bɔ è nǎ byɔ́ ‘Awǎjijɛxwe’ ɔ́ mɛ ɔ́ lɛ́ sukpɔ́ ɔ́, akwɛ́ e mɛ e xɔ ɛ ɔ́ su ɔ́ wɛ è nǎ kpɔ́n dó lɛ́n akwɛ́ nabí e è nǎ dó vɔ́ ɛ xɔ é.\nNú xwe nabí e kpo bɔ è nǎ byɔ́ ‘Awǎjijɛxwe’ ɔ́ mɛ ɔ́ má ká sɔ́ sukpɔ́ ǎ ɔ́, é ná lɛ́n akwɛ́ ɔ́, bó ná sú nabí e ná sɔgbe xá xwe nabí e kpo ɔ́.\nNú mɛɖé ma ka vɔ́ ɛ xɔ ǎ, bɔ é kpo ɖo gǎn tɔn ɔ́ xwé ɔ́, é ná nɔ́ mɔ ɛ dó mɔ azɔ̌watɔ́ e è nɔ sú axɔ́ xwe mɛ xwe mɛ ɔ́. Mi ma lɔn nú gǎn tɔn hɛn ɛ syɛ́nsyɛ́n ó.\nNú è ma vɔ́ to mitɔn mɛ nu ɔ́ xɔ ǎ káká bɔ ‘Awǎjijɛxwe’ ɔ́ wá ɔ́, è nǎ jó e, bó ná jó vǐ tɔn lɛ́ɛ.”\n“Mi ná nɔ́ nyi sɛ́n énɛ́ lɛ́ɛ, ɖó mɛsɛntɔ́ ce lɛ́ɛ wɛ mi Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ nyí. Mɛsɛntɔ́ ce e un ɖe tɔ́n sín Ejípu lɛ́ɛ wɛ mi nyí. Nyɛ wɛ nyí Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn.”


Alɔwliwli, Nùnina ɖé Sín Mawu Gɔ́n\nLee A Na Hɛn Hwiɖée Ðò Wanyiyi Mawu Tɔn Mɛ Gbɔn É\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Alur Amharique-Gbè Arménie-Gbè Ateso-Gbè Aymara Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Basque-Gbè Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Belize Kriol Biak Bikol Boulou Cap-Vert gbè Cebuano Changana (Mozambique Tɔn) Chichewa Chin (Tiddim) Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Danemark-Gbè Douala Dusun Espagne-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galice-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hongrie-Gbè Iban Ichinamwanga Iloko Indonésie-Gbè Irlande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Jula Kabiye Karen (S'gaw) Kazakh Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisi Kongo Krio Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwanyama Kyangonde Lahu Lari Lhukonzo Lingala Lomwe Luganda Luvale Malay Malayalam Malte-Gbè Mambwé-Lungu Mbunda Mixtèque (Guerrero) Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngangela Nias Norvège-Gbè Nsenga Nyaneka Nzema Okpe Otètèla Ourdou Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Pays-Bas-Gbè Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Romani (Tofɔligbé Grèce Tɔn Tɔn) Ronga Runyankore Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sena Sepedi Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Tagalog Tamoul Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tok Pisin Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Philippines Tɔn Tokunɔgbe Zambie Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tonga-Gbè Tshiluba Tuvalu-Gbè Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Uruund Valencian Vegbe Vietnam-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Zandé\n“È fɔ kàn atɔn kplé bo gbɛ̀ ɔ, é nɔ wɛ́n vawun ǎ.”—NÙNYWƐTƆ́XÓ 4:12.\n1, 2. (a) Etɛ ɖó nukún wɛ asú kpo asì kpo yɔyɔ̌ lɛ ka nɔ ɖè? (b) Nùkanbyɔ tɛ lɛ jí wemata elɔ ka na ɖɔ xó dó?\nDǑ NUKÚN mɛ bo kpɔ́n awǎjijɛ asisúnɔ ɖé kpo yawó tɔn kpo tɔn ɖò alɔwliwlizán yetɔn gbè. Akpàkpà nɔ sɔ́ ye dó gbɛzán yetɔn sɔgudo tɔn ɔ wu, bɔ ye nɔ ɖò nukún ɖó nǔ gègě wɛ. Ye nɔ ɖó nukún ɖɔ alɔwliwli emitɔn na nɔ ayǐ bo na lɛ́ ɖó awǎjijɛ.\n2 Amɔ̌, alɔwliwli e bɛ́ ganji lɛ é gègě sɔ́ nɔ wá nɔ mɔ̌ sɔyi ǎ. Nú alɔwliwli ɖé na nɔ ayǐ bo na lɛ́ ɖó awǎjijɛ ɔ, asú kpo asì kpo ɖé ɖó hudo alixlɛ́mɛ Mawu tɔn tɔn. Enɛ wu ɔ, mi nú mǐ ni ɖɔ xó dó xósin e Biblu na nú nùkanbyɔ elɔ lɛ é jí: Lè tɛ lɛ alɔwliwli ka ɖó? Nú a jló na wlí alɔ ɔ, nɛ̌ a ka sixu ba mɛ e kpo hwi kpo na nɔ kpɔ́ é ganji gbɔn? Nɛ̌ a ka sixu nyí asú alǒ asì ɖagbe ɖé gbɔn? Etɛ ka sixu d’alɔ bɔ alɔwliwli ɖé na nɔ ayǐ kaka sɔyi?—Xà Nùnywɛxó 3:5, 6.\nUN KA ÐÓ NA WLÍ ALƆ WƐ À?\n3. A ka lin ɖɔ mɛɖé ɖó na wlí alɔ cobo ɖó awǎjijɛ wɛ à? Tinmɛ.\n3 Mɛɖé lɛ nɔ lin ɖɔ enyi mɛɖé ma wlí alɔ ǎ ɔ, é kún sixu ɖó awǎjijɛ ó. Amɔ̌, nùvú wɛ nyí xó enɛ. Jezu ɖɔ ɖɔ tlɛnmɛninɔ sixu nyí nùnina ɖé. (Matie 19:11, 12) Mɛsɛ́dó Pɔlu ɖɔ ɖɔ enyi è nɔ tlɛnmɛ ɔ, é ɖó lè. (1 Kɔlɛntinu lɛ 7:32-38, nwt) Enyi a na wlí alɔ alǒ gbɔ ɔ, hwiɖesunɔ xó wɛ. A ɖó na lɔn bonu xɔ́ntɔn towe lɛ, xwédo towe alǒ aca towe na gbidi kɔ nú we nú a na wlí alɔ ǎ.\n4. Lè tɛ lɛ mɔ̌ ka ɖò alɔwliwli ɖagbe ɖé mɛ?\n4 Biblu ɖɔ ɖɔ alɔwliwli lɔ nyí nùnina Jehovah tɔn ɖé bo ɖó lè ɖé lɛ. Jehovah ɖɔ nú Adamu e nyí sunnu nukɔntɔn ɔ é ɖɔ: “É nyɔ́ bonu gbɛtɔ́ na nɔ éɖokponɔ ǎ. Un na bló alɔgɔnúmɛtɔ́ ɖokpo n’i, bɔ é na jɛxa ɛ.” (Bǐbɛ̌mɛ 2:18) Jehovah dá Ɛvu bonu é na nyí Adamu sín asì, bɔ ye huzu xwédo nukɔntɔn ɔ. Enyi asú kpo asì kpo ɖé jì vǐ ɔ, ye ɖó na bló bɔ alɔwliwli yetɔn na nyí fí e nùɖé ma na d’avaja nukún kpíkpé dó vǐ lɛ wu mɛ ɖè ǎ é. Amɔ̌, vǐ jiji kɛɖɛ wu wɛ alɔwliwli dó tíìn ǎ.—Ðɛhan 127:3; Efɛzinu lɛ 6:1-4.\n5, 6. Nɛ̌ alɔwliwli ɖé ka sixu cí “è fɔ kàn atɔn kplé bo gbɛ̀” ɖɔhun gbɔn?\n5 Axɔsu Salomɔ́ɔ wlan ɖɔ: “Mɛ wè ɖó gbè kpɔ́ bo wà azɔ̌ ɔ, é nyɔ́ hú è nɔ mɛ ɖokpo géé; ɖó è kpé wè ɖò azɔ̌ kɔn ɔ, è nɔ mɔ nu tɔn. Nú mɛ ɖě jɛ ayǐ ɔ, mɛ ɖě ɔ na sɔ́ ɛ site; amɔ̌, mɛ e nyí éɖokponɔ bo jɛ ayǐ ɔ, nǔ tɔn blawu, ɖó é na mɔ mɛɖé bonu é na dó alɔ ɛ, bɔ é na site ǎ. . . . È fɔ kàn atɔn kplé bo gbɛ̀ ɔ, é nɔ wɛ́n vawun ǎ.”—Nùnywɛtɔ́xó 4:9-12.\n6 Alɔwliwli ɖagbe ɖé sixu cí xɔ́ntɔn vívɛ́ e mɛ wè zun xá yeɖée, bo nɔ d’alɔ yeɖée, na akɔnkpinkpan yeɖée lobo nɔ lɛ́ nya xɛ ɖò yeɖée jí é ɖɔhun. Wanyiyi sixu zɔ́n bɔ alɔwliwli ɖé lidǒ, amɔ̌, enyi asú kpo asì kpo ɖé nɔ sɛ̀n Jehovah ɔ, alɔwliwli yetɔn tlɛ na lɛ́ lidǒ hugǎn. Alɔwliwli yetɔn sixu wá cí “è fɔ kàn atɔn kplé bo gbɛ̀” ɖɔhun. Kàn mɔhun ɖó hlɔnhlɔn tawun hú kàn wè e è gbɛ̀ kplé é ɖé. Nú Jehovah ɖò alɔwliwli ɖé mɛ ɔ, alɔwliwli enɛ na lidǒ.\n7, 8. Wě tɛ Pɔlu ka ɖè xá mɛ dó alɔwliwli wu?\n7 Enyi asú kpo asì kpo ɖé wlí alɔ gudo ɔ, ye sixu gbɔ jlǒ xóɖóxámɛ tɔn nú yeɖée. (Nùnywɛxó 5:18) É ɖò mɔ̌ có, enyi jlǒ xóɖóxámɛ tɔn gbigbɔ wu wɛ zɔ́n bɔ mɛɖé jló na wlí alɔ ɔ, é sixu zán nùnywɛ dó ba mɛ e kpo é kpo na nɔ kpɔ́ é ǎ. Enɛ wɛ zɔ́n bɔ Biblu ɖɔ ɖɔ è ni zɛ xwè ɖěɖee è nɔ ɖó bɔ jlǒ xóɖóxámɛ tɔn nɔ syɛn nú mɛ é wu hwɛ̌. (1 Kɔlɛntinu lɛ 7:36, nwt) É na nyɔ́ ɖɔ è ni tó kú hǔn bonu jlǒ enɛ ni yì xɔ hwɛ̌. Enɛ gudo ɔ, mɛ ɔ na kpéwú bo lin tamɛ kpɔ́n ganji lobo wá gbeta ɖagbe hugǎn ɖé kɔn—1 Kɔlɛntinu lɛ 7:9; Jaki 1:15.\n8 Enyi a ɖò tamɛ lin dó alɔwliwli wu wɛ ɔ, é na nyɔ́ ɖɔ a ni nɔ jlɛ̌ jí bo tuùn ɖɔ alɔwliwli lɛ bǐ wɛ nɔ mɔ tagba ɖé lɛ. Pɔlu ɖɔ ɖɔ mɛ ɖěɖee wlí alɔ lɛ é “nɔ mɔ wuvɛ̌ ɖò gbɛ̀ e ye nɔ zán ayihɔngbe ayihɔngbe ɔ mɛ.” (1 Kɔlɛntinu lɛ 7:28) Alɔwliwli e tlɛ nyɔ́ hú bǐ é lɔ na gbɔn hwenu vɛwǔ lɛ mɛ. Enɛ wu ɔ, nú a jló na wlí alɔ hǔn, kanɖeji ɖɔ emi zán nùnywɛ dó ba mɛ e kpo hwi kpo na nɔ kpɔ́ é.\nMƐ̌ UN KA NA DA?\n9, 10. Enyi mǐ da mɛ e ma nɔ sɛ̀n Jehovah ǎ é ɖé ɔ, etɛ mɛ é ka na tɔ́n kɔ dó?\n9 Nú a ɖò asú ɖé alǒ asì ɖé ba wɛ hǔn, wěɖexámɛ Biblu tɔn taji ɖé ɖíe, bo sixu d’alɔ we: “Ma kpé nùɖé xá mɛ e ma ɖi nǔ nú Klisu ǎ lɛ ó.” (2 Kɔlɛntinu lɛ 6:14) Nùjlɛdonǔwu enɛ ɔ, aca e è nɔ yawu mɔ ɖò gle lɛ ta é ɖé jí wɛ é junjɔn. Enyi kanlin wè tíìn bɔ ɖě kló hú ɖě alǒ ɖě ɖó hlɔnhlɔn hú ɖě ɔ, glesi ɖé nɔ sɔ́ ye ɖó kpɔ́ bonu ye na lɛ̀ gle ǎ. É na nyɔ́ nú kanlin wè lɛ ɖě ǎ, ɖó ye bǐ wɛ na mɔ wuvɛ̌. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, nú mɛ e nɔ sɛ̀n Jehovah é ɖé wlí alɔ xá mɛ e ma nɔ wà mɔ̌ ǎ é ɖé ɔ, tagba gègě wɛ é sixu dɔn kɔn nyì ayǐ. Enɛ wu ɔ, Biblu ɖè wě e nùnywɛ kpé é ɖé xá mǐ ɖɔ mǐ ni wlí alɔ xá Klisanwun mǐ ɖɔhun lɛ kɛɖɛ.—1 Kɔlɛntinu lɛ 7:39.\n10 Hweɖelɛnu ɔ, Klisanwun ɖé lɛ nɔ mɔ ɖɔ é kpé nú emi ɖɔ emi ni da mɛ e ma nɔ sɛ̀n Jehovah ǎ é hú ɖɔ emi ni nɔ emiɖokpo. Amɔ̌, enyi mǐ wɔn ya nú wěɖexámɛ Biblu tɔn lɛ ɔ, wuvɛ̌ kpo awǎjijɛ ma ɖó kpo mɛ wɛ é nɔ tɔ́n kɔ dó hwɛhwɛ. Ðó mǐ nyí Jehovah sɛntɔ́ lɛ wutu ɔ, sinsɛn ɛ wɛ nɔ nyí nǔ taji hugǎn ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ. Enyi a ma sixu kpéwú bo zán hwenu taji hugǎn gbɛzán towe tɔn enɛ xá asú alǒ asì towe ǎ ɔ, nɛ̌ nǔ ka na cí nú we? Mɛ gègě wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ é nyɔ́ ɖɔ emi ni nɔ tlɛnmɛ hú ɖɔ emi ni da mɛ e ma nɔ sɛ̀n Jehovah ǎ é ɖé.—Xà Ðɛhan 32:8.\n11. Nɛ̌ a ka sixu ba asú alǒ asì e a jló na da é ganji gbɔn?\n11 Ðiɖɔ wɛ è ɖè ɖɔ mɛɖebǔ ko nɔ sɛ̀n Jehovah kpowun ɔ, é na nyí asú alǒ asì ɖagbe nú we ǎ. Nú a ɖò linlin na wlí alɔ wɛ hǔn, ba mɛ e a yí wǎn na tawun, bɔ mi na mɔ nǔ jɛ gbè miɖée tɔn mɛ é ɖé. Nɔte kaka jɛ hwenu e a na mɔ mɛ e jló na wà nǔ ɖokpo ɔ hwɛ ɖɔhun ɖò gbɛmɛ, bo nɔ lɛ́ sɔ́ Jehovah sinsɛn ɖó tɛn nukɔntɔn mɛ é ɖé dó é. Yì agbɔ̌n jí bo xà wěɖexámɛ ɖagbe ɖěɖee ɖò wema e deví gbejinɔtɔ́ ɔ ɖetɔ́n, bɔ ye ɖɔ xó dó alɔwliwli wu lɛ é mɛ é, bo lin tamɛ dó ye jí.—Xà Ðɛhan 119:105.\n12. Etɛ alɔwliwli e è bló tuto tɔn ɖò Biblu mɛ lɛ é ka sixu kplɔ́n mǐ?\n12 Ðò aca ɖé lɛ mɛ ɔ, mɛjitɔ́ lɛ wɛ nɔ ba asú alǒ asì nú vǐ sunnu alǒ vǐ nyɔnu yetɔn. È nɔ lin ɖɔ mɛjitɔ́ lɛ tuùn mɛ e na nyɔ́ nú vǐ yetɔn hugǎn é. Ðò Biblu sín táan mɛ ɖesu ɔ, aca mɔhun gbakpé. Enɛ wu ɔ, enyi xwédo towe jló na xwedó aca mɔhun ɔ, Biblu sixu d’alɔ mɛjitɔ́ towe lɛ bɔ ye na tuùn jijɔ e ye na kpɔ́n lɛ é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, hwenu e Ablaxamu ba asì nú vǐ tɔn Izaki é ɔ, é sɔ́ ayi ɖó mɛ e ɖó akwɛ alǒ mɛ e nyí mɛjɔmɛ é jí ǎ; loɔ, mɛ e yí wǎn nú Jehovah é wɛ é ba.—Bǐbɛ̌mɛ 24:3, 67; kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 25gɔ́ ɔ.\nNƐ̌ UN KA SIXU SƆNǓ NÚ ALƆWLIWLI GBƆN?\n13-15. (a) Nɛ̌ sunnu ɖé ka sixu sɔnǔ bo na nyí asú ɖagbe ɖé gbɔn? (b) Nɛ̌ nyɔnu ɖé ka sixu sɔnǔ bo na nyí asì ɖagbe ɖé gbɔn?\n13 Nú a ɖò linlin na wlí alɔ wɛ hǔn, mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ emi ko sɔgbe. A sixu lin ɖɔ a ko sɔgbe, amɔ̌, nǔ mǐ ni ɖɔ xó dó nǔ e è sɔnǔ nú alɔwliwli nyí é wu ganji. Xósin ɔ sixu kpaca we.\nZǎn hwenu bo xà wěɖexámɛ e ɖò Xó Mawu tɔn mɛ bo kúnkplá alɔwliwli lɛ é lobo lin tamɛ d’eji\n14 Biblu xlɛ́ ɖɔ asú kpo asì kpo lɛ ɖó azɔ̌ vovo ɖò xwédo mɛ. É sɔgbe ɖɔ é kún nyí ali ɖokpo ɔ nu wɛ sunnu kpo nyɔnu kpo na sɔnǔ nú alɔwliwli ɖè ó. Enyi sunnu ɖé ɖò linlin na da asì wɛ ɔ, é ɖó na kanbyɔ éɖée ɖɔ emi ka ɖò gbesisɔmɛ bo na nyí tatɔ́ xwédo ɖé tɔn à jí. Jehovah nɔ ɖó nukún ɖɔ asú ɖé ni kpé nukún dó asì tɔn kpo vǐ tɔn lɛ kpo wu ɖò akwɛzinzan kpo lee nǔ nɔ cí nú ye é kpo linu. Taji bǐ ɔ, asú ɖé ɖó na kpé nukún dó lee xwédo tɔn na sɛ̀n Mawu gbɔn é wu. Biblu ɖɔ ɖɔ sunnu e ma nɔ kpé nukún dó xwédo tɔn wu ǎ é ɔ, é “nyla hú nùmaɖitɔ́.” (1 Timɔtée 5:8) Enɛ wu ɔ, enyi sunnu ɖé wɛ nú we bɔ a ɖò linlin na da asì wɛ hǔn, lin tamɛ dó lee è sixu zán wěɖexámɛ Biblu tɔn elɔ gbɔn é jí: “Azɔ̌ e a ɖó na wà ɖò glegbe ɔ ni tó jinjɔn ayǐ hwɛ̌; blǒ gle towe bǐ ganji; enɛ gudo ɔ, a na ɖó hwɛndo ayǐ.” Ðò xógbe ɖevo mɛ ɔ, cobonu a na wlí alɔ hǔn, mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ a sixu nyí asú alɔkpa e Jehovah ba ɖɔ a ni nyí é.—Nùnywɛxó 24:27.\n15 Nyɔnu e ɖò linlin wɛ bo na wlí alɔ e ɖé ɖó na kanbyɔ éɖée ɖɔ emi ka ɖò gbesisɔmɛ bo na wà azɔ̌ e asì ɖé alǒ nɔ ɖé na wà é à jí. Biblu ɖɔ ali e nu asì ɖagbe ɖé na kpé nukún dó asú tɔn kpo vǐ tɔn lɛ kpo wu ɖè é ɖé lɛ. (Nùnywɛxó 31:10-31) Égbé ɔ, sunnu kpo nyɔnu kpo gègě nɔ lin tamɛ dó nǔ e mɛ e ye da é na wà nú ye lɛ é kɛɖɛ jí. Amɔ̌, Jehovah jló ɖɔ mǐ ni lin tamɛ dó nǔ e mǐ sixu wà nú mɛ e mǐ da é é jí.\n16, 17. Nú a ɖò linlin wɛ bo na wlí alɔ ɔ, etɛ jí a ka ɖó na lin tamɛ dó?\n16 Cobonu a na wlí alɔ hǔn, lin tamɛ dó nǔ e Jehovah ɖɔ dó asú kpo asì kpo lɛ wu é jí. Sunnu ɖé nyí tatɔ́ xwédo tɔn sín tinmɛ wɛ nyí ɖɔ é na nɔ jɛ adǎn tlɔlɔ lě, alǒ xlɛ́ mɔ̌ ɖò lee nǔ nɔ cí n’i é linu ǎ. Tatɔ́ xwédo tɔn ɖagbe ɖé nɔ xwedó kpɔ́ndéwú Jezu tɔn; éyɛ nɔ yí wǎn nú mɛ e ɖò acɛ tɔn mɛ lɛ é hwebǐnu, bo nɔ lɛ́ nyɔ́ xomɛ dó ye wu. (Efɛzinu lɛ 5:23) Nyɔnu ɖé ɖó na lin tamɛ dó nǔ e gudo ninɔ nú gbeta asú tɔn tɔn lɛ na byɔ é jí, bo na wà nǔ ɖó kpɔ́ xá ɛ. (Hlɔmanu lɛ 7:2) É ɖó na kanbyɔ éɖée ɖɔ emi ka sixu hwíhwɛ́ emiɖée dó sunnu hwɛhutɔ́ ɖé glɔ́ kpo awǎjijɛ kpo à jí. Enyi é lin ɖɔ emi kún sixu kpéwú ó ɔ, é sixu wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ é na nyɔ́ hú ɖɔ emi ni tó nɔ tlɛnmɛ hwɛ̌.\n17 Asú alǒ asì ɖé ɖó na kpé nukún dó ganjininɔ mɛ e é da é tɔn wu hú éɖesunɔ tɔn. (Xà Filipunu lɛ 2:4.) Pɔlu wlan ɖɔ: “Sunnu ɖokpo ɖokpo ɖó na yí wǎn nú asì tɔn éɖesunɔ ɖɔhun; nyɔnu ɖokpo ɖokpo ɖó na sí asú tɔn.” (Efɛzinu lɛ 5:21-33) Sunnu ɔ kpo nyɔnu ɔ kpo bǐ ɖó na mɔ ɖɔ wegɔ emitɔn yí wǎn nú emi bo lɛ́ ɖó sísí nú emi. Amɔ̌, nú alɔwliwli ɖé na yì ta ganji ɔ, ɖò taji ɔ, sunnu ɔ ɖó na mɔ ɖɔ asì emitɔn ɖó sísí nú emi, ɖò taji ɔ, mɔ̌ jɛn nyɔnu ɔ lɔ ɖó na mɔ ɖɔ asú emitɔn yí wǎn nú emi é nɛ.\n18. Etɛwu sunnu kpo nyɔnu kpo ɖé ka ɖó na cɔ́ yeɖée hwenu e ye ɖò xɔ́ntɔn mɛ é?\n18 Xɔ́ntɔn mɛ ninɔ ɖó na nyí hwenu awǎjijɛ tɔn ɖé nú sunnu ɖé kpo nyɔnu ɖé kpo, hwenu e ye ɖò kpinkplɔn wɛ bo na tuùn yeɖée ganji é. É lɛ́ nyí hwenu ɖé bo nɔ byɔ ɖɔ ye ni ɖó linlin e sɔgbe é, bo nɔ lɛ́ ɖɔ nugbǒ nú yeɖée, enɛ ɔ, ye jló na da yeɖée nugbǒ nugbǒ bo na nɔ kpɔ́ sɔyi ɔ, ye na tuùn. Ðò xɔ́ntɔn mɛ ninɔ hwenu ɔ, sunnu ɖé kpo nyɔnu ɖé kpo nɔ kplɔ́n bo na ɖɔ xó ɖó kpɔ́, lobo nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na tuùn nǔ e ɖò ayi yeɖée tɔn mɛ lɛ é. Nú kancica yetɔn ɖò syɛnsyɛn wɛ ɔ, jɔwamɔnú wɛ é nyí ɖɔ ye na jló na nɔ sɛkpɔ yeɖée. Amɔ̌, ye ɖó na ɖó dogbó nú lee ye na ɖè wanyiyi xlɛ́ yeɖée gbɔn jɛ nukɔn nú alɔwliwli yetɔn é, bo ma wá wà nùblibli ɖé ó. Wanyiyi adodwé na d’alɔ ye bɔ ye na ɖu ɖò yeɖée jí, bo na zɔ́n bɔ ye na nyì alɔ nú nǔ e na hɛn kancica yetɔn, alǒ ee ye ɖó xá Jehovah é gblé é ɖé wiwa.—1 Tɛsalonikinu lɛ 4:6.\nÐò xɔ́ntɔn mɛ ninɔ hwenu ɔ, sunnu ɖé kpo nyɔnu ɖé kpo sixu kplɔ́n bo na nɔ ɖɔ xó ɖó kpɔ́\nNƐ̌ UN KA SIXU BLÓ GBƆN BƆ ALƆWLIWLI CE NA NƆ AYǏ SƆYI?\n19, 20. Linlin tɛ Klisanwun lɛ ka nɔ ɖó dó alɔwliwli wu?\n19 Wema alǒ fímu gègě nɔ fó kpo alɔwliwli ɖaxó e ɖó awǎjijɛ ganji e ɖé kpo. Amɔ̌ nú è na ɖɔ xó jɔ xó ɔ, bǐbɛ̌ kpowun wɛ alɔwliwli nyí. Jehovah nɔ ɖó nukún ɖɔ alɔwliwli ni nyí kancica e na nɔ ayǐ sɔyi é ɖé.—Bǐbɛ̌mɛ 2:24.\n20 Égbé ɔ, mɛ gègě nɔ kpɔ́n alɔwliwli dó mɔ tuto hwenu klewun ɖé tɔn. Nú yedɛɛ lɛ ɔ, é bɔwǔ bɔ è na wlí alɔ, é lɛ́ bɔwǔ bɔ è na gbɛ́ mɛɖée. Mɛɖé lɛ nɔ mɔ ɖɔ, nú tagba lɛ bɛ́ hǔn, ali wɛ hun bɔ ye na jó mɛ e ye da é dó, bo ɖó nǔ alɔwliwli ɔ nu. Amɔ̌, flín nùjlɛdonǔwu e Biblu na dó kàn syɛnsyɛn ɖé wu é; kàn enɛ ɔ, kàn atɔn wɛ bɔ è gbɛ̀ ɖó kpɔ́. Enyi è na bo tlɛ doya nú kàn mɔhun tawun ɔ, é na wɛ́n ǎ. Enyi mǐ nɔ ba alɔdo Jehovah tɔn ɔ, alɔwliwli mǐtɔn sixu nɔ ayǐ kaka sɔyi. Jezu ɖɔ: “Gbɛtɔ́ ni bo ma klán nǔ e Mawu dɔn cá ɔ ó.”—Matie 19:6.\n21. Etɛ ka na d’alɔ asú kpo asì kpo ɖé bɔ ye na yí wǎn nú yeɖée?\n21 Mǐ mɛ bǐ wɛ ɖó fí e mǐ ɖó gǎn ɖè é kpo gǎnmaɖó mǐtɔn lɛ kpo. É bɔwǔ bɔ mǐ na sɔ́ ayi ɖó gǎnmaɖó mɛ ɖevo lɛ tɔn jí, ɖò taji ɔ, mɛ e mǐ wlí alɔ xá é tɔn lɛ. Amɔ̌, nú mǐ bló mɔ̌ ɔ, mǐ na ɖó awǎjijɛ ǎ. Ðò alɔ ɖevo mɛ ɔ, nú mǐ sɔ́ ayi ɖó jijɔ ɖagbe mɛ e mǐ wlí alɔ xá é tɔn lɛ jí ɔ, alɔwliwli mǐtɔn sixu nyí alɔwliwli awǎjijɛnɔ. È ka hɛn ɔ, è na sɔ́ ayi ɖó wegɔ mɛtɔn e nyí gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ ɖé é sín jijɔ ɖagbe lɛ jí à? Bǐ lě! Jehovah tuùn ɖɔ hwɛhutɔ́ tawun wɛ mǐ nyí cobo ka nɔ sɔ́ ayi ɖó jijɔ ɖagbe mǐtɔn lɛ jí. Nú é ma nɔ bló mɔ̌ ǎ ɔ ka ló? Ðɛhanwlantɔ́ ɔ ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ, enyi a na kpɔ́n dó hwɛ e mǐ nɔ hu lɛ wu ɔ, mɛ̌ ka na gán ɖ’emɛ?” (Ðɛhan 130:3) Asú kpo asì kpo lɛ sixu xwedó kpɔ́ndéwú Jehovah tɔn, gbɔn ayi sísɔ́ ɖó nǔ ɖagbe e wegɔ yetɔn nɔ wà lɛ é jí gblamɛ, lobo nɔ lɛ́ yawu sɔ́ hwɛ kɛ yeɖée.—Xà Kolosinu lɛ 3:13.\n22, 23. Nɛ̌ Ablaxamu kpo Sala kpo ka sɔ́ kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖ’ayǐ nú mɛ e wlí alɔ lɛ é gbɔn?\n22 Xwè lɛ ɖò yiyi wɛ ɔ, kancica alɔwliwli ɖé tɔn sixu wá syɛn tawun. Ablaxamu kpo Sala kpo sín alɔwliwli ɖó awǎjijɛ bo lɛ́ nɔ ayǐ. Hwenu e Jehovah ɖɔ nú Ablaxamu ɖɔ ye ni gosin toxo yetɔn Wúu mɛ é ɔ, Sala sixu ko ɖó xwè 60 jɛji. Dǒ nukún mɛ bo kpɔ́n lee é na ko vɛwǔ n’i sɔ ɖɔ é ni gosin xwé tɔn ɖagbeɖagbe ɔ gbè, bo yì nɔ goxɔ lɛ mɛ é. Amɔ̌, Sala nyí xɔ́ntɔn ɖagbe, bo lɛ́ nyí asì ɖagbe ɖé nú asú tɔn, bo nɔ ɖó sísí n’i tawun. Enɛ wu ɔ, é nɔ gudo nú gbeta e kɔn Ablaxamu wá lɛ é, bo d’alɔ ɛ bɔ gbeta enɛ lɛ yì ta.—Bǐbɛ̌mɛ 18:12; 1 Piyɛ́ɛ 3:6.\n23 É ɖò wɛn ɖɔ alɔwliwli ɖagbe ɖé sín tinmɛ kún nyí ɖɔ asú kpo asì kpo ɖé na nɔ wá gbeta ɖokpo ɔ kɔn dó nǔ lɛ bǐ jí tɛgbɛ ó. É wá jɛ hweɖenu bɔ Ablaxamu yí gbè nú nǔ e Sala ɖɔ é ǎ, bɔ Jehovah ɖɔ n’i ɖɔ: “Yǐ gbè nú nǔ e Sala na byɔ we lɛ bǐ.” Ablaxamu wà mɔ̌, bɔ é tɔ́n kɔ dó ɖagbe jí. (Bǐbɛ̌mɛ 21:9-13) Enyi é wá jɛ hweɖelɛnu bɔ hwi kpo mɛ e a da é kpo ma wá gbeta ɖokpo ɔ kɔn ǎ hǔn, ma nú awakanmɛ kú we ó. Nǔ e ɖò taji é wɛ nyí ɖɔ enyi a ma tlɛ yí gbè nú nǔ e é ɖɔ é ǎ hǔn, mi ni kpó ɖò nǔ wà ɖó kpɔ́ xá miɖée wɛ kpo wanyiyi kpo kpodo sísí kpan.\nSín bǐbɛ̌mɛ wɛ mi ɖó na nɔ zán Xó Mawu tɔn ɖò alɔwliwli mitɔn mɛ\n24. Nɛ̌ alɔwliwli mǐtɔn ka sixu kpa susu nú Jehovah gbɔn?\n24 Asú kpo asì kpo e ɖó awǎjijɛ lɛ é afatɔ́n mɔkpan wɛ ɖò agun Klisanwun tɔn mɛ. Nú a jló na wlí alɔ hǔn, flín ɖɔ mɛ e a na da é biba nyí gbeta taji hugǎn e kɔn a na wá ɖò gbɛmɛ lɛ é ɖokpo. É na kúnkplá gbɛhwenu towe e kpò é bǐ, enɛ wu ɔ, ba alɔdo Jehovah tɔn. Nú a bló mɔ̌ ɔ, a na kpéwú bo na ba mɛ e a na da é kpo nùnywɛ kpo, sɔnǔ ganji nú alɔwliwli, lobo wà azɔ̌ bonu alɔwliwli towe ni syɛn bo nyí kancica wanyiyi tɔn e na kpa susu nú Jehovah é ɖé.\nNUGBODÒDÓ BIBLU TƆN LƐ\n1 ALƆWLIWLI NYÍ NYƆNA ÐÉ BO GOSIN JEHOVAH GƆ́N\n“È fɔ kàn atɔn kplé bo gbɛ̀ ɔ, é nɔ wɛ́n vawun ǎ.”—Nùnywɛtɔ́xó 4:12\nEtɛwu mɛ lɛ ka nɔ wlí alɔ?\nBǐbɛ̌mɛ 2:18; Ðɛhan 127:3; Nùnywɛxó 5:18; Nùnywɛtɔ́xó 4:9, 10\nAlɔwliwli sixu zɔ́n bɔ è mɔ mɛ e na nɔ kpɔ́ xá mɛ é, mɛ e na nɔ gudo nú mɛ é; é sixu lɛ́ nyí fí e è na kplɔ́n vǐ lɛ ɖè ganji é ɖé.\n2 ZǍN NÙNYWƐ DÓ BA MƐ E A NA DA É\n“Un . . . na kplɔ́n we ɖó ali e jí a ɖó na gbɔn é.”—Ðɛhan 32:8\nNú mǐ jló na wlí alɔ ɔ, etɛ mǐ ka ɖó na gbéjé kpɔ́n?\n1 Kɔlɛntinu lɛ 7:39, nwt; 2 Kɔlɛntinu lɛ 6:14\nMɛ e nɔ sɔ́ ayi tɔn dó Jehovah sinsɛn jí ɖò gbɛzán tɔn bǐ mɛ é kɛɖɛ wɛ é na nyí nùnywɛnú ɖɔ mǐ ni wlí alɔ xá.\n1 Kɔlɛntinu lɛ 7:36, nwt\nÉ nyɔ́ ɖɔ è ni zɛ xwè ɖěɖee è nɔ ɖó bɔ jlǒ xóɖóxámɛ tɔn nɔ syɛn nú mɛ é wu hwɛ̌ cobo wlí alɔ.\n1 Kɔlɛntinu lɛ 7:28\nÐǒ linlin e sɔgbe é dó alɔwliwli wu. Alɔwliwli lɛ bǐ wɛ nɔ mɔ wuvɛ̌.\n3 ASÚ KPO ASÌ KPO LƐ ÐÓ AZƆ̌ VOVO LƐ ÐÒ XWÉDO Ɔ MƐ\n“É nyɔ́ bonu gbɛtɔ́ na nɔ éɖokponɔ ǎ. Un na bló alɔgɔnúmɛtɔ́ ɖokpo n’i, bɔ é na jɛxa ɛ.”—Bǐbɛ̌mɛ 2:18\nEtɛ Jehovah ka nɔ ɖó nukún ɖò asú kpo asì kpo ɖé sí?\nEfɛzinu lɛ 5:23; 1 Timɔtée 3:1-7; 5:8\nAsú ɖé ɖó na kpé nukún dó lee xwédo tɔn na sɛ̀n Mawu gbɔn é wu, bo na nɔ kpé nukún dó nǔ e hudo asì tɔn kpo vǐ tɔn lɛ kpo é wu ɖò agbaza kpo lee nǔ nɔ cí nú ye é kpo linu. É ɖó na nɔ nukɔn ɖò vǐ lɛ kpinkplɔn kpo nǔ gbigbɛ́ nú ye kpo mɛ.\nNùnywɛxó 31:10-31; Hlɔmanu lɛ 7:2\nAsì ɖé nyí xɔ́ntɔn ɖagbe ɖé kpo alɔgɔnúmɛtɔ́ ɖagbe ɖé kpo nú asú tɔn. É ɖó na nɔ gudo nú gbeta asú tɔn tɔn lɛ, bo kpé nukún dó xwédo ɔ wu. É na nɔ d’alɔ asú tɔn ɖò vǐ lɛ kpinkplɔn mɛ.\nEfɛzinu lɛ 5:33; Filipunu lɛ 2:4\nAwǎjijɛ mɛ ninɔ mɛ e è da é tɔn ɖó na nɔ ɖu ayi mɛ nú mɛ hú awǎjijɛ mɛ ninɔ mɛɖesunɔ tɔn.\n4 JEHOVAH SIXU D’ALƆ MǏ BƆ ALƆWLIWLI MǏTƆN NA NƆ AYǏ SƆYI\n“Ye mɛ wè lɛ na huzu ɖokpo géé.”—Bǐbɛ̌mɛ 2:24\nNɛ̌ alɔwliwli mǐtɔn ka sixu fɔ́n bo ɖò dǒ li wɛ gbɔn?\nNùnywɛxó 3:5, 6; Matie 19:6\nJehovah ɖó nukún ɖɔ alɔwliwli ni nyí kancica tɛgbɛ tɔn ɖé. É ɖè wě ɖagbe lɛ xá mǐ dó alɔwliwli wu.\nÐɛhan 130:3; Kolosinu lɛ 3:13\nAsú kpo asì kpo ɖé ɖó na fá xomɛ dó yeɖée wu. Ye ɖó na nɔ sɔ́ hwɛ kɛ yeɖée, bo na nɔ sɔ́ ayi ɖó jijɔ ɖagbe yeɖée tɔn lɛ jí.\nLEE A NA HƐN HWIÐÉE ÐÒ WANYIYI MAWU TƆN MƐ GBƆN É\nWEMATA 1 Wanyiyi Mawu Tɔn Ðò Te Kaka Sɔyi\nWEMATA 2 Ayixa Ðagbe ɖé Ðiɖó Ðò Mawu Nukɔn\nWEMATA 3 Cyan Xɔ́ntɔn Ðěɖee Yí Wǎn nú Mawu lɛ É\nWEMATA 4 Etɛwu Mǐ ka Na Ðó Sísí nú Acɛkpikpa?\nWEMATA 5 Lee È Sixu Ðó Wǔ Zɔ nú Gbɛ̀ ɔ Gbɔn É\nWEMATA 6 Lee Mǐ Na Cyan Ayiɖeɖayi Mǐtɔn lɛ Gbɔn É\nWEMATA 7 Gbɛ̀ ka Xɔ Akwɛ nú We Lee É Xɔ nú Mawu Gbɔn É À?\nWEMATA 8 Jehovah Jló Ðɔ Togun Tɔn Ni Nɔ Mimɛ̌ Jí\nWEMATA 9 “Hɔn nú Agalilɛ”\nWEMATA 10 Alɔwliwli, Nùnina ɖé Sín Mawu Gɔ́n\nWEMATA 11 Alɔwliwli ɔ Gudo\nWEMATA 12 Nɔ Ðɔ “Xó Ðagbe E Na Dó Alɔ Mɛ” lɛ É\nWEMATA 13 Xwè lɛ Bǐ ka Nɔ Nyɔ́ Mawu Nukúnmɛ À?\nWEMATA 14 Nɔ Ðɔ Nugbǒ Ðò Nǔ Bǐ Mɛ\nWEMATA 15 Ðu Azɔ̌ Towe Sín Gbɛ̀\nWEMATA 16 Huzu Kpannukɔn Awovi\nWEMATA 17 Hɛn Hwiɖée Ðò Wanyiyi Mawu Tɔn Mɛ\nText Alɔ e jí è sixu yí nǔ e ɖò wema jí lɛ é ɖó lɛ é Lee A Na Hɛn Hwiɖée Ðò Wanyiyi Mawu Tɔn Mɛ Gbɔn É\nNǔxixo Alɔ e jí è sixu yí xóyidókanji lɛ ɖó lɛ é Lee A Na Hɛn Hwiɖée Ðò Wanyiyi Mawu Tɔn Mɛ Gbɔn É\nEtɛ ka Nyí Wanyiyi Adodwé Ɔ?


Nǔ Mɛ Ðevo lɛ Tɔn Ni Nɔ Ðu Ayi Mɛ nú We Ðò Sinsɛnzɔ́ ɔ Mɛ | Atɔxwɛ Nǔkplɔnkplɔn Tɔn\nXÓTA NǓKPLƆNKPLƆN TƆN 13\n“Nǔ yetɔn blawǔ n’i; . . . Enɛ ɔ, é jɛ nǔ gegě kplɔ́n ye jí.”—MAK. 6:34.\nHAN 70 Ba Mɛ E Jɛxa lɛ É Mɔ\n1. Ðɔ jijɔ Jezu tɔn e nɔ dɔn mɛ hugǎn lɛ é ɖokpo. Tinmɛ.\nJIJƆ Jezu tɔn e nɔ dɔn mɛ hugǎn lɛ é ɖokpo wɛ nyí nǔwukpíkpé e é ɖó, bo nɔ mɔ nǔ jɛ wuvɛ̌ e mǐ mɛ gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ lɛ nɔ mɔ é mɛ é. Hwenu e Jezu ɖò ayikúngban jí é ɔ, é kpéwú bo nɔ “jɛ awǎ xá mɛ e ɖò awǎ jɛ wɛ lɛ, bo nɔ ya avǐ xá mɛ e ɖò avǐ ya wɛ lɛ.” (Hlɔ. 12:15) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, hwenu e ahwanvu tɔn 70 yì ɖɔ Mawuxó b’ɛ tɔ́n kɔ dó ɖagbe mɛ bɔ ye lɛkɔ kpo awǎjijɛ kpo é ɔ, ‘gbigbɔ mímɛ́ dó xomɛhunhun ɖaxó ɖé n’i.’ (Luk. 10:17-21) Ðò ninɔmɛ ɖevo mɛ ɔ, “lanmɛ [Jezu] tɔn slɔ́ fún, bɔ ayi tɔn bǐ gbadó” hwenu e é mɔ aluwɛ e mɛ mɛvívɛ́ Lazáa tɔn lɛ ɖè ɖó kú tɔn wu é é.—Jaan 11:33.\n2. Etɛ ka d’alɔ Jezu bɔ lee nǔ cí nú mɛ lɛ é nɔ ɖu ayi mɛ n’i?\n2 Etɛ ka d’alɔ gbɛtɔ́ maɖóblɔ̌ enɛ, bɔ é nɔ kú nǔblawu nú gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ lɛ, bo nɔ lɛ́ sè wuvɛ̌ xá ye sɔmɔ̌? Nǔ taji hugǎn ɔ wɛ nyí wanyiyi e é ɖó nú gbɛtɔ́ lɛ é. Lee mǐ ko ɖɔ gbɔn ɖò xóta e wá yì é mɛ é ɔ, “gbɛtɔ́ví lɛ wu wɛ xomɛ nɔ hun [i] dó tawun.” (Nǔx. 8:31, nwt) Wanyiyi enɛ e é ɖó nú gbɛtɔ́ lɛ é sísɛ́ ɛ, bɔ é tuùn lee ye nɔ lin nǔ gbɔn é ganji. Mɛsɛ́dó Jaan tinmɛ ɖɔ: “É tuùn ye . . . ganji.” (Jaan 2:25) Jezu nɔ sè wuvɛ̌ xá mɛ ɖevo lɛ tawun. Mɛ lɛ nɔ ɖó ayi wanyiyi e é ɖó nú ye é wu, bo nɔ yí wɛn Axɔ́suɖuto ɔ tɔn ganji. Bǎ e mɛ mǐ nɔ sè wuvɛ̌ xá mɛ lɛ ɖó é ɔ, bǎ enɛ mɛ wɛ sinsɛnzɔ́ mǐtɔn na na sínsɛ́n ɖó.—2 Tim. 4:5.\n3-4. (a) Enyi nǔ mɛ ɖevo lɛ tɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ ɔ, linlin tɛ mǐ ka na nɔ ɖó dó sinsɛnzɔ́ mǐtɔn wu? (b) Etɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xóta elɔ mɛ?\n3 Mɛsɛ́dó Pɔlu tuùn ɖɔ é ɖò dandan ɖɔ emi ni ɖɔ Mawuxó; mǐ lɔ tuùn mɔ̌. (1 Kɔ. 9:16) Amɔ̌, enyi lee nǔ cí nú mɛ ɖevo lɛ é nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ ɔ, mǐ na mɔ sinsɛnzɔ́ mǐtɔn dó mɔ nǔ e zɛ dandannú ɖé wu é. Mǐ na jló na xlɛ́ ɖɔ mǐ nɔ kéya nú mɛ lɛ bɔ akpakpa na sɔ́ mǐ nú mǐ na d’alɔ ye. Mǐ tuùn ɖɔ “nǔnamɛ nɔ dó xomɛhunhun nú mɛ hú nǔyiɖomɛsí.” (Mɛ. 20:35) Bǎ e mɛ mǐ nɔ ɖó linlin enɛ dó sinsɛnzɔ́ mǐtɔn wu ɖó é ɔ, bǎ enɛ mɛ wɛ mǐ na ɖu vivǐ tɔn ɖó.\n4 Ðò xóta elɔ mɛ ɔ, mǐ na ɖɔ xó dó lee mǐ sixu ɖexlɛ́ ɖɔ nǔ mɛ ɖevo lɛ tɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ gbɔn ɖò sinsɛnzɔ́ mǐtɔn mɛ é jí. Jɛ nukɔn hwɛ̌ ɔ, mǐ na mɔ nǔ e nǔ mɛ lɛ tɔn e nɔ ɖu ayi mɛ nú Jezu é sixu kplɔ́n mǐ é. Enɛ gudo ɔ, mǐ na ɖɔ xó dó ali e nu mǐ sixu xwedó kpɔ́ndéwú tɔn ɖè lɛ é ɛnɛ jí.—1 Pi. 2:21.\nNǓ MƐ LƐ TƆN NƆ ÐU AYI MƐ NÚ JEZU ÐÒ SINSƐNZƆ́ Ɔ MƐ\nNǔ mɛ ɖevo lɛ tɔn e nɔ ɖu ayi mɛ nú Jezu é sísɛ́ ɛ bɔ é jla wɛn gbɔdónúmɛ tɔn ɖé (Kpɔ́n akpáxwé 5-6)\n5-6. (a) Mɛ̌ mɛ̌ e Jezu ka ɖexlɛ́ ɖɔ lee nǔ nɔ cí nú ye é ɖu ayi mɛ nú emi? (b) Lee Ezayíi 61:1, 2 ɖɔ ɖ’ayǐ gbɔn é ɔ, etɛwu nǔ mɛ ɖěɖee Jezu jla wɛn ɔ na lɛ é tɔn ka blawǔ n’i?\n5 Mǐ ni kpɔ́n lee Jezu nɔ ɖexlɛ́ ɖɔ nǔ mɛ ɖevo lɛ tɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú emi gbɔn é sín kpɔ́ndéwú ɖokpo. Ðò ninɔmɛ ɖé mɛ ɔ, Jezu kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo ɖò wɛnɖagbe jla wɛ bɔ nǔ ko cikɔ nú ye bǐ. Ye “sɔ́ mɔ tɛn na ɖu nǔ vɔ́vɔ́ ǎ.” Enɛ wu ɔ, Jezu kplá ahwanvu tɔn lɛ “jɛ vo fí e mɛɖé ma ɖè ǎ é,” bonu ye na “gbɔjɛ kpɛɖé.” É ɖò mɔ̌ có, ahwan ɖaxó ɖé kánwezun jɛ nukɔn nú Jezu kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo yì fí e ye xwè é. Ee Jezu jɛ dɔ̌n bo mɔ mɛ lɛ é ɔ, nɛ̌ é ka wà nǔ gbɔn? “Nǔ yetɔn blawǔ * n’i; ɖó ye cí lɛngbɔ̌ e ma ɖó lɛngbɔ̌nyitɔ́ ǎ é ɖɔhun. Enɛ ɔ, é jɛ nǔ gegě kplɔ́n ye jí.”—Mak. 6:30-34.\n6 Etɛwu nǔ mɛ enɛ lɛ tɔn ka blawǔ nú Jezu, alǒ, lee nǔ cí nú ye é ka ɖu ayi mɛ n’i? É ɖ’ayi wu ɖɔ “ye cí lɛngbɔ̌ e ma ɖó lɛngbɔ̌nyitɔ́ ǎ é ɖɔhun.” Vlafo Jezu mɔ ɖɔ mɛɖé lɛ ɖò ye mɛ bo nyí wamamɔnɔ, bo nɔ wà azɔ̌ nú ganxixo gegě, cobo nɔ sú hudo xwédo yetɔn tɔn lɛ sín dò. Boya mɛ ɖevo lɛ ɖò xwi ɖí xá kú mɛvívɛ́ yetɔn ɖé tɔn wɛ. Enyi mɔ̌ wɛ ɔ, Jezu na ɖibla mɔ nǔ jɛ ninɔmɛ yetɔn mɛ. Lee mǐ ɖɔ gbɔn ɖò xóta e wá yì é mɛ é ɔ, Jezu lɔ sixu ko mɔ ɖé lɛ ɖò tagba enɛ lɛ mɛ. Nǔ mɛ ɖevo lɛ tɔn e nɔ ɖu ayi mɛ nú Jezu é sísɛ́ ɛ, bɔ é jla wɛn gbɔdónúmɛ tɔn ɖé ye.—Xà Ezayíi 61:1, 2.\n7. Nɛ̌ mǐ ka sixu xwédo kpɔ́ndéwú Jezu tɔn gbɔn?\n7 Etɛ kpɔ́ndéwú Jezu tɔn ka kplɔ́n mǐ? Jezu ɖɔhun ɔ, mɛ ɖěɖee “cí lɛngbɔ̌ e ma ɖó lɛngbɔ̌nyitɔ́ ǎ é ɖɔhun” lɛ é wɛ lɛlɛ̌ dó mǐ. Ye nɔ ɖí xwi xá tagba gegě. Mǐdɛɛ lɛ ka ɖó nǔ e sín hudo ye ɖó é; é wɛ nyí wɛn Axɔ́suɖuto ɔ tɔn. (Nǔɖe. 14:6) Enɛ wu ɔ, mǐ nɔ xwedó kpɔ́ndéwú Gǎn mǐtɔn tɔn bo nɔ jla wɛnɖagbe ɔ, ɖó mǐ nɔ “kú nǔblawu nú mɛ e ma ɖó hlɔnhlɔn ɖé ǎ lɛ kpo gbɛ̌dónanɔ lɛ kpo.” (Ðɛh. 72:13) Nǔ yetɔn nɔ blawǔ nú mǐ bɔ mǐ nɔ ba na wà nǔɖe dó d’alɔ ye.\nLEE NǓ MƐ ÐEVO LƐ TƆN SIXU ÐU AYI MƐ NÚ MǏ GBƆN É\nNɔ sɔ́ ayi ɖó hudo mɛ ɖokpo ɖokpo tɔn jí (Kpɔ́n akpáxwé 8-9)\n8. Ðɔ ali e nu mǐ sixu xlɛ́ ɖɔ nǔ mɛ ɖevo lɛ tɔn ɖu ayi mɛ nú mǐ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ ɖè é ɖokpo. Jlɛ̌ dó nǔɖe wu.\n8 Etɛ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nɔ ɖexlɛ́ mɛ ɖěɖee mǐ nɔ jla wɛn ɔ lɛ é ɖɔ nǔ yetɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ? Mǐ nɔ ba na sɔ́ mǐɖée ɖó mɛ ɖěɖee mǐ xò gò ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ lɛ é sín tɛnmɛ bo nɔ wà nǔ xá ye cí nǔ ɖɔ mǐ ɖò tɛn yetɔn mɛ wɛ ɖɔhun. * (Mat. 7:12) Mǐ ni ɖɔ xó dó lee mǐ sixu wà mɔ̌ gbɔn é jí ɖò ali tawun tawun ɛnɛ nu. Nukɔntɔn ɔ, nɔ lin tamɛ dó hudo mɛ ɖokpo ɖokpo tɔn jí. Enyi mǐ ɖò wɛnɖagbe ɔ jla wɛ ɔ, azɔ̌ mǐtɔn nɔ cí dotóo ɖé tɔn ɖɔhun. Dotóo ɖagbe ɖé nɔ lin tamɛ dó hudo azinzɔnnɔ ɖokpo ɖokpo tɔn wu. É nɔ kan nǔ byɔ azinzɔnnɔ ɔ, bo nɔ xwè sɔ lobo nɔ ɖótó è hwenu e é ɖò ninɔmɛ tɔn, alǒ, lee nǔ ɔ ɖò wiwa ɛ wɛ gbɔn é ɖɔ wɛ é. Dotóo ɔ nɔ wlan amasin nukɔntɔn e wá ta tɔn mɛ é kpowun ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, é sixu nɔte bo ɖó ayi nǔ e ɖò mɛ ɔ wà wɛ é wu nú táan ɖé, bɔ enɛ gudo ɔ, é nɔ wlan amasin e jɛxa é. Ðò ali ɖokpo ɔ nu ɔ, mǐ ɖó na nɔ zán wlɛnwín ɖokpo ɔ dó bɛ́ xóɖɔɖókpɔ́ ɖé xá mɛ e mǐ xò gò ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ lɛ é bǐ ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, mǐ ɖó na tɛ́n kpɔ́n bo mɔ nukúnnú jɛ ninɔmɛ kpo linlin mɛ ɖokpo ɖokpo tɔn kpo mɛ.\n9. Nú mǐ mɔ mɛɖé tlolo ɔ, etɛ mǐ ma ka ɖó na lin ǎ? Tinmɛ.\n9 Enyi a xò gò mɛɖé ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ hǔn, ma lin ɖɔ emi ko tuùn ninɔmɛ tɔn, alǒ nǔ e é ɖi nǔ na lɛ é kpo nǔ e wu é ɖi nǔ nú nǔ enɛ lɛ é kpo ó. (Nǔx. 18:13) É nyɔ́ wà hǔn, hɛn ayi dó kan nǔɖe lɛ byɔ mɛ ɔ, bá mɔ tɛn dó tuùn nǔɖe lɛ dó wǔ tɔn. (Nǔx. 20:5) Enyi é sɔgbe ɖó mɔ̌ ɖò xá towe mɛ hǔn, kan nǔ byɔ ɛ dó azɔ̌ tɔn, xwédo tɔn, ninɔmɛ tɔn kpo linlin tɔn lɛ kpo wu. Nú mǐ kan nǔ byɔ ye ɔ, mǐ nɔ tuùn nǔ e hudo ye tawun lɛ é. Mǐ mɔ nǔ jɛ enɛ wu gudo ɔ, mǐ sixu xlɛ́ ɖɔ nǔ e nyí hudo yetɔn tawun lɛ é ɖu ayi mɛ nú mǐ; enɛ gudo ɔ, mǐ na d’alɔ ye lee é jɛxa gbɔn é Jezu ɖɔhun.—Sɔ́ jlɛ́ dó 1 Kɔlɛntinu lɛ 9:19-23 wu.\nDǒ nukún lee gbɛzán mɛ e a ɖò kúnnu ɖè na wɛ é tɔn sixu ko cí é mɛ kpɔ́n (Kpɔ́n akpáxwé 10-11)\n10-11. Sɔgbe xá 2 Kɔlɛntinu lɛ 4:7, 8 ɔ, ali wegɔ́ tɛ nu mǐ ka sixu ɖexlɛ́ ɖɔ nǔ mɛ ɖevo lɛ tɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ ɖè? Nǎ kpɔ́ndéwú ɖé.\n10 Wegɔ́ ɔ, tɛ́n kpɔ́n bo dó nukún lee gbɛzán yetɔn sixu ko cí é mɛ kpɔ́n. Ðò ali ɖé lɛ nu ɔ, mǐ sixu mɔ nǔ jɛ ninɔmɛ yetɔn mɛ. Nǔgbo ɔ, hwɛhutɔ́ wɛ nú mǐ bɔ mǐ lɔ ɖó tagba mǐtɔn lɛ. (1 Kɔ. 10:13) Mǐ tuùn ɖɔ gbɛ̀ ninɔ ɖò gbɛ̀ elɔ mɛ sixu vɛwǔ tawun. Jehovah kɛɖɛ jɛn sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na dɛ. (Xà 2 Kɔlɛntinu lɛ 4:7, 8.) Amɔ̌, lin tamɛ dó mɛ ɖěɖee ɖò kan klé wɛ bo na xò gbɛwuvɛ́ lɛ zlɛ́, bo ma ka ɖó kancica syɛnsyɛn ɖě xá Jehovah ǎ lɛ é wu. Jezu ɖɔhun ɔ, nǔ yetɔn nɔ blawǔ nú mǐ, bɔ mǐ nɔ jló na dó “nyɔna wɛn” ɔ ye.—Eza. 52:7.\n11 Mǐ ni kpɔ́n kpɔ́ndéwú nɔví sunnu e nɔ nyí Sergey é tɔn. Cobɔ é na kplɔ́n nǔgbo ɔ ɔ, é nyí mɛɖé bo nɔ kú winnya tawun. Xóɖiɖɔ nú mɛ ɖevo lɛ nɔ lɛ́ vɛwǔ n’i tawun. É yí gbè bá kplɔ́n Biblu. Sergey ɖɔ: “Ee un jɛ Biblu kplɔ́n jí é ɔ, un mɔ ɖɔ Klisanwun lɛ ɖó na má nǔ e ye ɖi nǔ na lɛ é xá mɛ ɖevo lɛ. Un nɔ mɔ tawun ɖɔ un kún sixu wà mɔ̌ kpɔ́n gbeɖé ó.” Amɔ̌, é lin tamɛ dó mɛ ɖěɖee ma ko sè nǔgbo ɔ sín xó ǎ lɛ é jí, bo mɔ ɖɔ Jehovah e ye ma tuùn ǎ é sixu zɔ́n bɔ gbɛ̀ yetɔn vɛwǔ tawun. É ɖɔ: “Nǔ yɔyɔ̌ e un ɖò kplɔnkplɔn wɛ lɛ é zɔ́n bɔ un ɖó awǎjijɛ ɖaxó kpo fífá ayi mɛ tɔn kpo. Un tuùn ɖɔ mɛ ɖevo lɛ lɔ ɖó na kplɔ́n nǔgbo enɛ lɛ.” Ee nǔ mɛ ɖevo lɛ tɔn e nɔ ɖu ayi mɛ nú Sergey é ɖò jijɛji wɛ é ɔ, é mɔ ɖɔ emi ɖó akɔ́nkpinkpan bo na jla wɛn ɔ. Sergey ɖɔ: “É kpaca mì tawun ɖɔ xóɖiɖɔ nú mɛ ɖevo lɛ dó Biblu wu wá zɔ́n bɔ un ɖó jiɖiɖe tawun. É lɛ́ na hlɔnhlɔn nǔɖiɖi nyiɖesunɔ tɔn.” *\nÉ sixu byɔ hwenu cobɔ mɛɖé lɛ na yì nukɔn ɖò gbigbɔ lixo (Kpɔ́n akpáxwé 12-13)\n12-13. Etɛwu mǐ ka ɖó na nɔ ɖó suúlu dó mɛ ɖěɖee mǐ nɔ kplɔ́n nǔ xá ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ lɛ é wu? Jlɛ̌ dó nǔɖe wu.\n12 Atɔngɔ́ ɔ, nɔ ɖó suúlu dó mɛ ɖěɖee kplɔ́n nǔ wɛ a ɖè lɛ é wu. Flín ɖɔ ye sixu nɔ ma ko lin tamɛ dó ɖé lɛ ɖò nǔgbo Biblu tɔn e mǐ tuùn ganji lɛ é mɛ jí. Mɛ gegě ka nɔ lɛ́ yí wǎn nú nǔ e ye ɖi nǔ na lɛ é tawun. Ye sixu mɔ ɖɔ linlin sinsɛn tɔn emitɔn lɛ nɔ dɔn emi ɖó bǔ xá xwédo emitɔn, aca emitɔn kpo mɛ e ɖò xá emitɔn mɛ lɛ é kpo. Nɛ̌ mǐ ka sixu d’alɔ ye gbɔn?\n13 Lin tamɛ dó nǔjlɛdonǔwu elɔ jí: Etɛ ka nɔ jɛ hwenu e è ɖó na ɖyɔ anǎ xóxó ee ma sɔ́ nyɔ́ ǎ é ɖé é? Hwɛhwɛ ɔ, mɛ lɛ nɔ kpó ɖò anǎ xóxó ɔ zán wɛ hwenu e è ɖò yɔyɔ̌ ɔ bló wɛ é. Enyi è bló anǎ yɔyɔ̌ ɔ fó ɔ, è nɔ gbà xóxó ɔ. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, cobonu mǐ na ɖɔ nú mɛ lɛ ɖɔ ye ni jó nǔ “xóxó” e ye ɖi nǔ na lɛ é dó ɔ, mǐ sixu d’alɔ ye jɛ nukɔn bɔ nǔgbo “yɔyɔ̌” ɖěɖee ye kplɔ́n lɛ é na sù nukún yetɔn mɛ tawun; enɛ wɛ nyí nǔkplɔnmɛ Biblu tɔn ɖěɖee ye ma tuùn cobo jɛ Biblu kplɔ́n jí ǎ lɛ é. Enɛ gudo jɛn ye na ɖò gbesisɔmɛ bo na jó nǔ e ye ko ɖi nǔ na ɖ’ayǐ lɛ é dó. É sixu byɔ táan gegě cobɔ mǐ na d’alɔ mɛ lɛ bɔ ye na bló huzuhuzu enɛ lɛ.—Hlɔ. 12:2.\n14-15. Nɛ̌ mǐ ka sixu d’alɔ mɛ ɖěɖee ma tuùn nǔ kaka ɖé, alǒ ɖebǔ dó palaɖisi ayikúngban jí tɔn wu ǎ lɛ é gbɔn? Nǎ kpɔ́ndéwú ɖé.\n14 Enyi mǐ nɔ ɖó suúlu dó mɛ lɛ wu ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ ɔ, mǐ na ɖó nukún ɖɔ ye ni mɔ nǔ jɛ nǔgbo Biblu tɔn lɛ mɛ, alǒ yí gbè nú ye azɔn nukɔntɔn e ye sè é ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, nǔ yetɔn e nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ é na sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na d’alɔ ye bɔ kpɛɖé kpɛɖé ɔ, ye na nɔ lin tamɛ dó nǔ e Biblu ɖɔ lɛ é jí. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, kpɔ́n lee mǐ sixu d’alɔ mɛɖé bɔ é na mɔ nukúnnú jɛ nukúnɖiɖó gbɛ̀ ninɔ kaka sɔyi ɖò palaɖisi ayikúngban jí tɔn ɖé mɛ gbɔn é wu. Gegě mɛ lɛ tɔn tuùn nǔ kaka ɖé alǒ ɖebǔ dó nǔkplɔnmɛ enɛ wu ǎ. Ye sixu ko nɔ ɖi ɖɔ kú wɛ nyí vivɔnu nǔ lɛ bǐ tɔn. Alǒ ye sixu nɔ lin ɖɔ mɛ ɖagbe lɛ bǐ na yì jixwé. Nɛ̌ mǐ ka sixu d’alɔ ye gbɔn?\n15 Nɔví ɖé tinmɛ wlɛnwín e é mɔ ɖɔ é nɔ w’azɔ̌ tawun é ɖé. Jɛ nukɔn hwɛ̌ ɔ, é nɔ xà Bǐbɛ̌mɛ 1:28. Bo nɔ wá kan fí e Mawu ba ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ ni nɔ gbɛ̀ ɖè é kpo ninɔmɛ e mɛ é ba ɖɔ ye ni nɔ é kpo byɔ xwétɔ́ ɔ. Mɛ gegě nɔ yí gbè ɖɔ: “Ayikúngban jí wɛ, b’ɛ ba ɖɔ ye ni nɔ ninɔmɛ ɖagbe mɛ.” Enɛ gudo ɔ, nɔví ɔ nɔ xà Ezayíi 55:11 bo nɔ kanbyɔ ɖɔ linlin Mawu tɔn ko huzu wɛ à jí. Hwɛhwɛ ɔ, xwétɔ́ lɛ nɔ yí gbè ɖɔ é kún ko huzu ó. Gudo mɛ ɔ, nɔví ɔ nɔ xà Ðɛhan 37:10, 11 bo nɔ kan lee sɔgudo gbɛtɔ́ lɛ tɔn na cí é byɔ. Ðó é nɔ zán Biblu dó jlɛ́ xó dó xó wu xá mɛ lɛ wutu ɔ, é ko d’alɔ mɛ gegě bɔ ye mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ Mawu kpó ɖò biba wɛ ɖɔ mɛ ɖagbe lɛ ni nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò Palaɖisi mɛ ɖò ayikúngban jí.\nXomɛnyínyɔ́ núwiwa klewun ɖé, ɖi wema wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ tɔn ɖé sísɛ́ dó mɛ sixu wà ɖagbe gegě (Kpɔ́n akpáxwé 16-17)\n16-17. Hɛn nǔ e Nǔnywɛxó 3:27 ɖɔ é ayi mɛ, bo ɖɔ ali tawun tawun e nu mǐ sixu ɖexlɛ́ ɖɔ nǔ mɛ lɛ tɔn ɖu ayi mɛ nú mǐ ɖè é ɖé lɛ. Nǎ kpɔ́ndéwú ɖé.\n16 Ɛnɛgɔ́ ɔ, ba ali tawun tawun e nu a na ɖexlɛ́ ɖɔ a nɔ kéya nú mɛ lɛ ɖè é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ ka nɔ yì ba xwétɔ́ lɛ kpɔ́n hwenu e é nyɔ́ nú ye dó é à? Mǐ sixu dó kɛnklɛn bo byɔ ɖɔ mǐ na lɛkɔ wá ɖò hwenu e nyɔ́ hugǎn dó é. Nú é byɔ ɖɔ è ni d’alɔ xwétɔ́ ɖé ɖò azɔ̌ klewun ɖé kɔn ɔ ka lo? Alǒ, nú é byɔ ɖɔ è ni d’alɔ mɛ e azɔn, kabǐ mɛxoxwe glɔ́n dó xwégbe é ɖé ɖò nǔɖe kɔn ɔ ka lo? Ðò ninɔmɛ mɔhun lɛ mɛ ɔ, mǐ sixu d’alɔ mɛ ɔ.—Xà Nǔnywɛxó 3:27.\n17 Ðó nɔví nyɔnu ɖé wà xomɛnyínyɔ́nú ee sixu nɔ ma hwɛ́n nǔɖe ǎ é wutu ɔ, é tɔ́n kɔ dó ɖagbe gegě mɛ. Xwédo ɖé sín vǐ kú, bɔ nǔ xwédo ɔ tɔn ɖu ayi mɛ nú nɔví ɔ, lobɔ é wlan wema sɛ́dó ye. Wemafɔ gbɔdónúmɛ tɔn ɖé lɛ ɖò wema-sɛ́dó-mɛ ɔ mɛ. Nɛ̌ xwédo ɔ ka wà nǔ gbɔn? Vǐnɔ e ɖò aluwɛ mɛ é wlan ɖɔ: “Azǎn baɖabaɖa ɖé wɛ sɔ e wá yì é nyí nú mì. A tuùn ɖagbe e wema-sɛ́dó-mɛ towe wà nú mǐ é ɖebǔ ǎ. Un sixu dókú tɔn nú we, alǒ tinmɛ ɖagbe tobutobu e é wà nú mǐ é ǎ. É hwe bǐ ɔ, un xà wema-sɛ́dó-mɛ towe azɔn 20 sɔ e wá yì é. Un sixu ɖi ɖɔ xomɛnyínyɔ́xó, yakénúmɛxó kpo wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ xó kpo ɖ’emɛ sɔmɔ̌ ǎ. Mǐ dókú nú we sín ayi gɔngɔn mǐtɔn mɛ.” É ɖò wɛn ɖɔ enyi mǐ nɔ sɔ́ mǐɖée ɖó mɛ e ɖò wuvɛ̌ sè wɛ lɛ é sín tɛnmɛ bo nɔ wà nǔɖe dó d’alɔ ye ɔ, é sixu tɔ́n kɔ dó ɖagbe mɛ.\nÐǑ LINLIN E ÐÒ JLƐ̌ JÍ É DÓ AZƆ̌ TOWE WU\n18. Sɔgbe xá 1 Kɔlɛntinu lɛ 3:6, 7 ɔ, linlin e ɖò jlɛ̌ jí é tɛ mǐ ka jló na ɖó?\n18 Mǐ jló na ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é dó sinsɛnzɔ́ mǐtɔn wu. Mǐ sixu wà azɔ̌ ɖé dó d’alɔ mɛ ɖevo lɛ bonu ye na kplɔ́n nǔ dó Mawu wu, amɔ̌, mǐ wɛ ɖó azɔ̌ taji hugǎn ɔ ǎ. (Xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 3:6, 7.) Jehovah wɛ nyí mɛ e nɔ dɔn mɛ lɛ é. (Jaan 6:44) Ninɔmɛ ayi mɛ tɔn mɛ ɖokpo ɖokpo tɔn wɛ na zɔ́n bɔ mɛ ɔ na yí wɛn ɔ alǒ gbɔ. (Mat. 13:4-8) Flín ɖɔ gegě mɛ lɛ tɔn kún yí wɛn Jezu tɔn ó; có é wɛ ka nyí Mɛ̌si ɖaxó hugǎn ee nɔ gbɛ̀ ɖò fí kpɔ́n é! Enɛ wu ɔ, enyi gegě mɛ ɖěɖee mǐ nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na d’alɔ lɛ é tɔn ma yí wɛn ɔ ǎ ɔ, awakanmɛ ɖó na kú mǐ ǎ.\n19. Enyi nǔ mɛ ɖevo lɛ tɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ ɔ, ɖagbe tɛ lɛ mɛ é ka na tɔ́n kɔ dó?\n19 Enyi nǔ mɛ ɖevo lɛ tɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ ɔ, é na tɔ́n kɔ dó ɖagbe gegě mɛ. Mǐ na ɖu vivǐ wɛnjijlazɔ́ ɔ tɔn hugǎn. Mǐ na ɖu vivǐ awǎjijɛ ɖaxó e è nɔ mɔ ɖò nǔnamɛ mɛ é tɔn. Mǐ nɔ bló bɔ é nɔ bɔkun nú mɛ ɖěɖee “ɖó ninɔmɛ ayi mɛ tɔn e jɛxa gbɛ̀ mavɔmavɔ lɛ é” bonu ye na yí wɛnɖagbe ɔ. (Mɛ. 13:48, nwt) Enɛ wu ɔ, “enyi mǐ mɔ ɖagbewiwa sín ali hweɖebǔnu hǔn, mǐ ni nɔ wà nú mɛ bǐ.” (Ga. 6:10) Mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ na mɔ awǎjijɛ e susu kpikpa nú Tɔ́ mǐtɔn jixwé tɔn ɔ nɔ hɛn wá lɛ é.—Mat. 5:16.\nEtɛwu é ka nyí nǔ taji ɖɔ nǔ mɛ ɖevo lɛ tɔn ni nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ?\nKpɔ́ndéwú tɛ Jezu ka sɔ́ ɖ’ayǐ ɖò nǔ mɛ ɖevo lɛ tɔn na ɖu ayi mɛ nú mɛ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ linu?\nAli tawun tawun tɛ lɛ nu mɔ̌ mǐ ka sixu ɖexlɛ́ ɖɔ nǔ mɛ ɖevo lɛ tɔn ɖu ayi mɛ nú mǐ ɖè ɖò wɛnjijlazɔ́ ɔ mɛ?\nHAN 64 Ð’alɔ Ðò Nǔkún-Yiya ɔ Mɛ kpo Awǎjijɛ Kpo\n^ akpá. 5 Enyi lee nǔ cí nú mɛ ɖevo lɛ é nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ ɔ, awǎjijɛ mǐtɔn sixu jɛji ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ, bɔ mɛ lɛ sixu ɖótó wɛn mǐtɔn. Nɛ̌ nǔ ka sixu nyí mɔ̌ gbɔn? Ðò xóta elɔ mɛ ɔ, mǐ na ɖɔ xó dó nǔ e kpɔ́ndéwú Jezu tɔn sixu kplɔ́n mǐ lɛ é jí, bo na lɛ́ kɛnu dó ali tawun tawun ɖěɖee nu mǐ sixu xlɛ́ ɖɔ lee nǔ nɔ cí nú mɛ ɖěɖee mǐ nɔ xò gò ɖò wɛnjijlazɔ́ ɔ mɛ lɛ é nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ ɖè é ɛnɛ wu.\n^ akpá. 5 TINMƐ ÐÉ LƐ: Ðò ninɔmɛ elɔ mɛ ɔ, blawǔ sín tinmɛ wɛ nyí ɖɔ è ni sè wuvɛ̌ xá mɛ e ɖò wuvɛ̌ mɔ wɛ é ɖé, alǒ, mɛ e è ɖò ya dó na wɛ é ɖé. Lee é byɔ lanmɛ nú mɛ gbɔn é sixu sísɛ́ mɛ bɔ è wà nǔ e wu è kpé é bǐ dó d’alɔ mɛ ɔ.\n^ akpá. 8 Kpɔ́n xóta “Nọ Yinuwa Sọgbe hẹ Osẹ́n Sika Tọn to Lizọnyizọn Towe Mẹ” ɖò Atɔxwɛ (Gungbe) 15 mai 2014 tɔn mɛ.\n^ akpá. 11 Kpɔ́n Atɔxwɛ (Flansegbe) 1er août 2011 tɔn, wex. 21-22.


É Na Nùɖuɖu Mɛ Afatɔ́n Mɔkpan | Gbɛzán Jezu Tɔn\nMATIE 14:13-21 MAKI 6:30-44 LUKI 9:10-17 JAAN 6:1-13\nJEZU NA NÙÐUÐU SUNNU 5 000\nMɛsɛ́dó 12 lɛ lɛkɔ sín Mawuxó ɖɔ gbé ɖò Galilée kpo awǎjijɛ kpo bo ɖó “nǔ e ye wà lɛ bǐ kpodo nǔ e ye kplɔ́n mɛ lɛ bǐ” kpo sín gbè nú Jezu. É ɖò wɛn ɖɔ nǔ cikɔ nú ye. É ɖò mɔ̌ có, ye tlɛ mɔ hwenu bo na ɖu nǔ ǎ, ɖó mɛ e ɖò ye ba kpɔ́n wɛ lɛ é sukpɔ́, bɔ mɛ ɖě ɖò wìwá wɛ ɔ, mɛ ɖě nɔ ɖò kɔ lɛ́ wɛ. Enɛ wu ɔ, Jezu ɖɔ: “Mi wá mǐ ni jɛ vo fí e mɛɖé ma ɖè ǎ é, bonu mi na gbɔjɛ kpɛɖé.”—Maki 6:30, 31.\nYe byɔ tɔjihun ɖé mɛ vlafo ɖò Kafaanawumu kpá bo tunta fí e è ma sixu mɔ ye ɖè mɔ̌ blewun ǎ é ɖé ɖò zǎnzǎnhweji Judɛɛn Tɔ̀ ɔ tɔn ɖò Bɛtisayida ta nu. É ɖò mɔ̌ có, ee ye ɖido é ɔ, mɛ gègě mɔ ye bɔ mɛ ɖevo lɛ lɛ́ sè ɖɔ ye ɖido. Ye zɔn kpɔ́ bo kanwezun gbɔn tɔ̀ ɔ tó bo ko jɛ dɔ̌n cobɔ tɔjihun ɔ wá glin.\nEe Jezu tɔ́n sín tɔjihun ɔ mɛ é ɔ, é mɔ ahwan ɔ bɔ nǔ yetɔn blawu n’i, ɖó ye cí lɛngbɔ̌ e ma ɖó lɛngbɔnyitɔ́ ǎ é ɖɔhun. Enɛ wu ɔ, é jɛ “nǔ gègě kplɔ́n ye” dó Axɔsuɖuto ɔ wu jí. (Maki 6:34) É lɛ́ gbɔ azɔn nú “azinzɔnnɔ lɛ.” (Luki 9:11) Ee hwenu ɖò yiyi wɛ é ɔ, ahwanvu lɛ ɖɔ n’i ɖɔ: “Fí e mǐ ɖè ɖò fí ɔ yá dó toxo ɖebǔ ǎ; zǎn ɖíe ka ɖò kúkú wɛ é; gbɔ bo nyì mɛ lɛ, bonu ye na yì ba nùɖé ɖu ɖò gletoxo lɛ mɛ.”—Matie 14:15.\nJezu ka yí gbè nú ye ɖɔ: “Ye ɖó na yì gbɔn mɔ̌ ǎ; miɖesunɔ mi na nùɖuɖu ye.” (Matie 14:16) Jezu ko tuùn nǔ e na wà wɛ é ɖè é cobo ka kàn nùɖé byɔ dó tɛ́n Filipu kpɔ́n: “Fitɛ mǐ na mɔ nùɖuɖu xɔ ɖè, bɔ é na kpé mɛ enɛ lɛ bǐ?” Filipu wɛ nyí mɛ e è na kàn nǔ byɔ é, ɖó é wɛ nɔ nɔ Bɛtisayida kpá. Amɔ̌, wɔxúxú xixɔ wɛ gbò xó ɔ ǎ. Sunnu 5 000 mɔ̌ wɛ ɖò finɛ. Bɔ enyi è na xà nyɔnu kpo vǐ e ɖò finɛ lɛ é bǐ kpo ɔ ye bǐ sixu yì mɛ mɔhun donu wè! Filipu ɖɔ: “È na bo sɔ́ gankwɛ * afɔɖé (200) ɖó te, bo dó xɔ nùɖuɖu na ɔ, é na kpé nú ye ɖokpo ɖokpo na mɔ kpɛɖé kpɛɖé ǎ.”—Jaan 6:5-7.\nVlafo bo na dó xlɛ́ ɖɔ è kún sixu kpéwú bo na nùɖuɖu mɛ enɛ lɛ bǐ ó ɔ, Andle ɖɔ: “Nyaví ɖé ɖò fí, bo hɛn wɔxúxú atɔ́ɔ́n kpodo hweví wè kpo; fitɛ nǔ enɛ ka sixu jɛ nú mɛ tobutobu elɔ lɛ?”—Jaan 6:9.\nXwèjísun alǒ Lidosun mɛ wɛ, bɔ Dindinwayixwe xwè 32 H.M. tɔn kpò kpɛɖé, bɔ gbehan wɛlɛ́ wɛlɛ́ kpé só ɔ kpá. Jezu ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni má mɛ lɛ ɖó gbɛ̌nu 50 kpo gbɛ̌nu 100 kpo jí bonu ye ni jinjɔn ayǐ sonu sonu. É yí wɔxúxú atɔ́ɔ́n lɛ kpo hweví wè lɛ kpo bo dokú nú Mawu. Enɛ gudo ɔ, é má wɔxúxú lɛ kpo hweví lɛ kpo. Jezu bɛ́ jó nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni má nú mɛ lɛ. Nǔ e jiwǔ é wɛ nyí ɖɔ ye bǐ ɖu nǔ kaka b’ɛ jɛ mɛ nú ye!\nEnɛ gudo ɔ, Jezu ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ: “Mi bɛ́ nǔ e ye ɖu kpò lɛ bǐ, bonu ɖě ma yì gbě ó.” (Jaan 6:12) Ye bɛ́ wɔxúxú e kpò é kplé b’ɛ gɔ́ xasun 12!\n^ akpá. 4 Gankwɛ ɖokpo ɔ, azɔ̌watɔ́ ɖokpo sín azɔ̌kwɛ gbè ɖokpo tɔn wɛ.\nEtɛwu Jezu ka ba fí e jɛ nǔglɔ é nú mɛsɛ́dó tɔn lɛ?\nFitɛ Jezu kpo ahwanvu lɛ tɔn lɛ kpo ka yì? Etɛ ka jɛ ɖò dɔ̌n?\nEtɛ ahwanvu lɛ ka ɖɔ nú Jezu ɖɔ é ni wà? Nɛ̌ nǔ mɛ lɛ tɔn ka ɖu ayi mɛ n’i gbɔn?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé É Na Nùɖuɖu Mɛ Afatɔ́n Mɔkpan


Bǐbɛ́mɛ 26 - Genèse 26\nAdɔ ɖěvo lɛ́ tɔ́n ɖo to ɔ́ mɛ, ɖo éé tɔ́n ɖo Ablaxámu hwenu ɔ́ gúdo, bɔ Izáki yi axɔ́sú Filisitɛ́ɛn lɛ́ɛ tɔn Abimɛlɛ́ki gɔ́n ɖo Geláa.\nMawu Mavɔmavɔ tɔ́n dó jǐ tɔn, bó ɖɔ n'i ɖɔ: “Ma yi Ejípu ó; to e xó un ná ɖɔ nú we ɔ́ mɛ wɛ a nǎ nɔ.\nNɔ to élɔ́ mɛ fí; un ná nɔ kpɔ́ xá we, bó ná xo ɖɛ dó jǐ towe, ɖó hwi kpó kúnkan towe lɛ́ɛ kpó wɛ un ná ayǐkúngban élɔ́ bǐ, bɔ akpá e un dó nú tɔ́ towe Ablaxámu, bó xwlé nyɛ ɖésú d'é jí ɔ́, un ná ɖe.\nUn ná bló bɔ kúnkan towe ná sukpɔ́ sunví e ɖo jǐnukúnsin lɛ́ɛ ɖɔhun. Un ná ná ayǐkúngban élɔ́ bǐ kúnkan towe lɛ́ɛ, bó ná xo ɖɛ dó akɔta e ɖo ayǐkúngban jí lɛ́ɛ bǐ jí gbɔn yě jí.\nĐó Ablaxámu se tónú nú mì; é xwedó nǔ e un ɖɔ lɛ́ɛ; é bló nǔ e un zɔ́n lɛ́ɛ; é xwedó tito ce lɛ́ɛ; é nyi sɛ́n ce lɛ́ɛ.”\nÉnɛ́ ɔ́, Izáki cí Geláa.\nBǐbɛ́mɛ 12.13; 20.2 Nú mɛ e ɖo fínɛ́ lɛ́ɛ kan nǔ byɔ́ ɛ dó asi tɔn wú ɔ́, é nɔ́ ɖɔ nú yě ɖɔ nɔví émítɔn wɛ, ɖó é ɖo xɛsi ɖi wɛ ɖɔ nú émí ɖɔ nú yě ɖɔ asi émítɔn wɛ ɔ́, yě táá hu émí, ɖó Hlebeka nyɔ́ ɖɛkpɛ ɖésú.\nÉe Izáki ka ɖo to ɔ́ mɛ bɔ é lín ɔ́, é wá ɖo ayihún da xá asi tɔn wɛ gbe ɖokpó, bɔ axɔ́sú Filisitɛ́ɛn lɛ́ɛ tɔn Abimɛlɛ́ki mɔ ɛ gbɔn flɛtɛ́li nu.\nBɔ Abimɛlɛ́ki ylɔ́ Izáki bó ɖɔ n'i ɖɔ: “Hǔn nyɔ̌nu ɔ́, asi towe wɛ! Bɔ a ka ɖɔ nɔví émítɔn wɛ.” Bɔ é yí gbe n'i ɖɔ: “Un ɖɔ mɔ̌, ɖó un ɖo xɛsi ɖi wɛ ɖɔ yě táá hu mì ɖó éyɛ́ wú.”\nAbimɛlɛ́ki ɖɔ: “Étɛ́ wɛ a wa xá mǐ nɛ́? Kpɛví ɖé wɛ kpo bɔ toví ce lɛ́ɛ ɖě ná kó ɖó xó xá asi towe ɖo to ɔ́ mɛ, bɔ a nǎ kó dɔn mǐ dó hwɛ mɛ.”\n26.10 Et Abimélec dit: Qu'est-ce que tu nous as fait? Peu s'en est fallu que quelqu'un du peuple n'ait couché avec ta femme, et tu nous aurais rendus coupables\nBɔ Abimɛlɛ́ki ɖe gbeta élɔ́ tɔ́n ɖɔ: “Mɛ ɖěbǔ ɖ'alɔ nya élɔ́ abǐ asi tɔn wú ɔ́, è nǎ hu i.”\nXwe énɛ́ ɔ́ xwe ɔ́, Izáki dó nǔkún ɖo to ɔ́ mɛ, bó ya nǔ e é dó ɔ́ mɔ̌hunkɔtɔn donu kanwe ko, ɖó Mawu Mavɔmavɔ xo ɖɛ dó jǐ tɔn.\nDɔkun ɖo dɔkun jí jɛ n'i wɛ káká bɔ é húzú dɔkunnɔ ɖaxó.\nÉ ɖó gbɔ̌ kpó nyibú kpó kɔn nyi kpɔ́, bó ɖó mɛsɛntɔ́ kpɔ́ gégé. Énɛ́ ɔ́, nǔ tɔn jɛ Filisitɛ́ɛn lɛ́ɛ nukún mɛ su jí.\nTɔ e tɔ́ tɔn Ablaxámu sín mɛsɛntɔ́ lɛ́ɛ kó kun ɖ'ayǐ hwenu e tɔ́ ɔ́ ɖo gbɛ lɛ́ɛ ɔ́, Filisitɛ́ɛn lɛ́ɛ bɛ́ kɔ́ dó sú bǐ.\nÉnɛ́ ɔ́, Abimɛlɛ́ki ɖɔ nú Izáki ɖɔ: “Gosín to mǐtɔn mɛ, ɖó a hǔ gǎn mǐ dín.”\nBɔ Izáki gosín fínɛ́, bó yi ɖó gɔnu ɖó tɔdo Geláa tɔn ɔ́ mɛ, bó nɔ fínɛ́.\nBɔ tɔ e tɔ́ tɔn Ablaxámu kun hwenu e é ɖo gbɛ bɔ Filisitɛ́ɛn lɛ́ɛ sú ɖo kú tɔn gúdo lɛ́ɛ ɔ́, é vɔ́ bǐ kun. Nyǐkɔ e tɔ́ tɔn kó ɖó nú tɔ énɛ́ lɛ́ɛ ɖ'ayǐ ɔ́ jɛ́n é nɔ́ lɛ́ ylɔ́ yě.\nMɛsɛntɔ́ Izáki tɔn lɛ́ɛ lɛ́ kun tɔ ɖokpó dó tɔdo ɔ́ mɛ, bó mɔ sin ɖ'é mɛ, bɔ sin ɔ́ nɔ́ sa.\nLɛ̌ngbɔ́nyitɔ́ Geláa tɔn lɛ́ɛ ká wá jɛ nǔ dɔn xá lɛ̌ngbɔ́nyitɔ́ Izáki tɔn lɛ́ɛ jí ɖɔ émítɔn wɛ nyí sin ɔ́, bɔ Izáki ɖó nyǐkɔ nú tɔ ɔ́ ɖɔ: “Esɛ́ki” tínmɛ tɔn wɛ nyí “adɔn”, ɖó yě dɔn nǔ xá ɛ.\nMɛsɛntɔ́ Izáki tɔn lɛ́ɛ lɛ́ kun tɔ ɖěvo; yě lɛ́ dɔn nǔ xá ɛ ɖó tɔ énɛ́ ɔ́ lɔ wú, bɔ é ɖó nyǐkɔ nú tɔ ɔ́ ɖɔ “Sitina”; tínmɛ tɔn wɛ nyí “zalili”.\nÉnɛ́ ɔ́ wú wɛ é gosín fínɛ́, bó lɛ́ kun tɔ ɖěvo. È sɔ́ dɔn nǔ xá ɛ ɖo tɔ énɛ́ ɔ́ kɔn ǎ, bɔ é ɖó nyǐkɔ nú tɔ ɔ́ ɖɔ “Hlexɔvɔ́ti”; tínmɛ tɔn wɛ nyí “Tɛnmɛ”; ɖó é ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ ná tɛnmɛ mǐ ɖo fí lo, bɔ nǔ e wa wɛ mǐ ɖe lɛ́ɛ ná yi nukɔn ɖo to ɔ́ mɛ.”\nÉ wá gosín fínɛ́ bó yi Bɛ̌-Ceva.\nMawu Mavɔmavɔ tɔ́n dó jǐ tɔn zǎn mɛ bó ɖɔ n'i ɖɔ: “Mawu tɔ́ towe Ablaxámu tɔn wɛ un nyí; ma ɖi xɛsi ó, ɖó un ɖo kpɔ́ xá we; un ná xo ɖɛ dó jǐ we, bó ná bló bɔ kúnkan towe ná sukpɔ́ ɖó mɛsɛntɔ́ ce Ablaxámu wú.”\nÉe Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ mɔ̌ ɔ́, é mɛ vɔ̌sákpe ɖokpó nyi fínɛ́, bó xomlá Mawu Mavɔmavɔ, bó dó goxɔ tɔn ɖó fínɛ́; bɔ mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ́ɛ jɛ dotɔ ɖokpó kun jí ɖó fínɛ́.\nÉ su gbe ɖokpó, bɔ Abimɛlɛ́ki gosín Geláa wá gɔ̌n tɔn, é kpódó xɔ́ntɔn tɔn Ahuzáti kpó, kpódó ahwangán tɔn Pikɔ́lu kpó.\nIzáki kanbyɔ́ yě ɖɔ: “Aniwú mi wá gɔ̌n ce? Mi ɖíe gbɛ́ wǎn nú mì bó nya mì sín gɔ̌n mitɔn e.”\nBɔ yě yí gbe n'i ɖɔ: “Mǐ mɔ ɖɔ Mawu Mavɔmavɔ ɖo kpɔ́ xá we; énɛ́ ɔ́ wú wɛ mǐ ɖɔ mǐ ná xwlé nǔ ɖo mǐɖée tɛ́ntin, bɔ hwi kpó mǐ kpó ná nu alɛ.\nÉnɛ́ ɔ́, a nǎ wa nǔ nyanya ɖěbǔ xá mǐ ǎ, lě e mǐ lɔ ma dó tagba nú we ǎ, bó wa ɖagbe kɛ́ɖɛ́ nú we, lobo jó we dó bɔ a wa yi dó fífá mɛ ɔ́ ɖɔhun. Égbé din ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ ka xo ɖɛ dó jǐ we.”\nIzáki ylɔ́ agɔ̌ ɖokpó ɖó ta yětɔn mɛ, bɔ yě ɖu nǔ bó nu ahan.\nYě fɔ́n zǎnzǎn tɛɛn bó xwlé nǔ nú yěɖée. Bɔ Izáki nyi yě, bɔ yě yi dó fífá mɛ.\nGbe énɛ́ ɔ́ gbe ɖokpó ɔ́, mɛsɛntɔ́ Izáki tɔn lɛ́ɛ wá ɖɔ tɔ e kun wɛ yě ɖe ɔ́ sín xó n'i ɖɔ: “Mǐ mɔ sin”.\nÉ ɖó nyǐkɔ nú tɔ ɔ́ ɖɔ: “Civɛa”; tínmɛ tɔn wɛ nyí “È xwlé nǔ”. Énɛ́ ɔ́ wú wɛ è nɔ ylɔ́ toxo ɔ́ ɖɔ Bɛ̌-Ceva káká wá jɛ égbé. Bɛ̌-Ceva sín tínmɛ wɛ nyí “tɔ”.\nEsawu ɖó xwe kanɖé (40) bó da asi we. É da Yexuditi, Beeli sín vǐ kpódó Basimáti, Elɔ́ni sín vǐ ɔ́ kpó. Nyɔ̌nu we lɛ́ɛ bǐ wɛ jɔ ɖo Hitíti kún mɛ.\nNyɔ̌nu énɛ́ lɛ́ɛ e Esawu da ɔ́ nyí akpɔ nú Izáki kpó Hlebeka kpó.


NUKÚNÐIÐO JIWǓ TƐ KA NƐ! Gbɛɖotɔ́ mǐtɔn d’akpá ɖɔ emi na na mǐ gbɛ̀ mavɔmavɔ, ɖò ayikúngban jí fí. É ɖò mɔ̌ có, mɛ gègě mɔ ɖɔ é vɛwǔ bɔ è na ɖi. ‘Mɛ bǐ ɖó na kú hweɖenu’ wɛ ye nɔ ɖɔ. ‘Jɔwamɔ sín nǔ wɛ gbɛ̀ kpo kú kpo nyí.’ Mɛ ɖevo lɛ nɔ lin ɖɔ è sixu nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi, amɔ̌, é na nyí ɖò ayikúngban jí fí ǎ. Ye nɔ ɖɔ ɖɔ è kú bo yì jixwé gudo ɔ kɛɖɛ jɛn è na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi. Etɛ a ka lin?\nCobonu a na na xósin nú nùkanbyɔ enɛ ɔ, é na nyɔ́ ɖɔ a ni gbéjé xósin e Biblu na nú nùkanbyɔ atɔn elɔ lɛ é kpɔ́n: Nɛ̌ lee è bló gbɛtɔ́ gbɔn é ka xlɛ́ táan nabi e é na nɔ gbɛ̀ na é gbɔn? Etɛ ka nyí linlin dòdó Mawu tɔn nú ayikúngban ɔ kpo gbɛtɔ́ lɛ kpo? Nɛ̌ kú ka byɔ gbɛtɔ́ lɛ mɛ gbɔn?\nLEE È BLÓ GBƐTƆ́ GBƆN É KPÉ WÈ Ǎ\nÐò gbɛ̀ alɔkpa e Mawu bló ɖó ayikúngban ɔ jí lɛ é bǐ mɛ ɔ, gbɛtɔ́ lɛ tɔn kpé wè ǎ. Gbɔn nɛ̌ é? Biblu ɖexlɛ́ ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ kɛɖɛ wɛ è dá ɖò “akpajlɛ” Mawu tɔn mɛ, bɔ ye “cí” éɖɔhun. (Bǐbɛ̌mɛ 1:26, 27) Etɛ ka nyí tinmɛ enɛ tɔn? É ɖexlɛ́ ɖɔ è dá gbɛtɔ́ lɛ bɔ ye ɖó jijɔ Mawu ɖesunɔ tɔn lɛ, ɖi wanyiyi kpo nǔjlɔjlɔwiwa kpo.\nGɔ́ na ɔ, è bló gbɛtɔ́ lɛ bɔ ye ɖó nǔwukpikpé bo na lin tamɛ, bo lɛ́ ɖó nǔwukpikpé bo na tuùn nǔ ɖagbe ɖò nǔ nyanya mɛ lobo na tuùn Mawu bo ɖó kancica ɖagbe xá ɛ. É wɛ zɔ́n bɔ mǐ nɔ ɖu lee wɛkɛ ɔ d’agba sɔ é, nùjiwǔ gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ gɔ́ nú alɔlyɛnzɔ́, nùxixo kpo xó lómílómí kpo sín vivǐ. Taji bǐ ɔ, gbɛtɔ́ lɛ kɛɖɛ wɛ ɖó nǔwukpikpé bo na sɛ̀n Gbɛɖotɔ́ ɔ. Jijɔ enɛ lɛ zɔ́n bɔ gbɛtɔ́ lɛ gbɔn vo nú nùɖíɖó ɖevo e ɖò ayikúngban ɔ jí lɛ é tawun.\nEnɛ wu ɔ, lin tamɛ dó nǔ elɔ jí: Enyi Mawu ba ɖɔ mǐ ni nɔ gbɛ̀ nú xwè kpɛɖé kpowun wɛ nyí ɔ, é na ko na bló gbɛtɔ́ lɛ kpo jijɔ jiwǔ mɔhun lɛ kpo gɔ́ nú nǔwukpikpé ma ɖó dogbó e ye ɖó bo sixu lɛ́vɔ jla ye ɖó é à? Nugbǒ ɔ wɛ nyí ɖɔ Mawu bló mǐ mɛ gbɛtɔ́ lɛ bɔ mǐ ɖó jijɔ kpo nǔwukpikpé enɛ lɛ kpo bonu mǐ na dó sixu ɖu gbɛ̀ sín vivǐ kaka sɔyi ɖò ayikúngban jí fí.\nLINLIN E MAWU ÐÓ ÐÒ BǏBƐ̌MƐ É\nÉ ɖò mɔ̌ có, mɛɖé lɛ nɔ ɖɔ ɖɔ Mawu kún ba gbeɖé nú gbɛtɔ́ lɛ na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò ayikúngban jí ó. Ye nɔ ɖɔ ɖɔ è bló ayikúngban ɔ bonu è na nɔ jí nú hwenu kpɛɖé, b’ɛ nyí fí e è na tɛ́n mɛ kpɔ́n ɖè, bo na tuùn gbɛtɔ́ ɖěɖee na yì jixwé bo nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi xá Mawu lɛ é. Amɔ̌, enyi nugbǒ wɛ xó enɛ nyí ɔ, é ma nyí ɖiɖɔ wɛ è ɖè ɖɔ Mawu wu wɛ nǔnyanyawiwa kpo adakaxixo e gɔ́ ayikúngban ɔ jí lɛ é kpo nɔ sín à cé? Enɛ gbɔn vo sésé nú mɛ alɔkpa e Mawu nyí é. Biblu ɖɔ dó wǔ tɔn ɖɔ: “Ali tɔn lɛ bǐ jlɔ́. Mawu gbejinɔtɔ́ wɛ. É nɔ wà nùblibli ǎ. É jlɔ́ bo ɖò xwi jí.”—Sɛ́nflínmɛ 32:4.\nBiblu ɖè linlin e Mawu ɖó ɖò bǐbɛ̌mɛ dó ayikúngban ɔ wu é xlɛ́ vaàn ɖò xógbe elɔ lɛ mɛ: “Jixwé ɔ, jixwé Mawu Mavɔmavɔ ɖokponɔ géé tɔn wɛ, loɔ, é na ayikúngban ɔ gbɛtɔ́ lɛ.” (Ðɛhan 115:16) Nugbǒ ɔ, Mawu bló ayikúngban ɔ bonu é na nyí xwé tɛgbɛ tɔn e nyɔ́ ɖɛkpɛ é ɖé nú gbɛtɔ́ lɛ, bo bló nǔ tɛnmɛ tɛnmɛ e sín hudo mǐ ɖó bo na ɖu gbɛ̀ mavɔmavɔ sín vivǐ lɛ é bǐ ɖ’eji.—Bǐbɛ̌mɛ 2:8, 9.\n“Jixwé ɔ, jixwé Mawu Mavɔmavɔ ɖokponɔ géé tɔn wɛ, loɔ, é na ayikúngban ɔ gbɛtɔ́ lɛ.”—Ðɛhan 115:16\nBiblu lɛ́ ɖɔ linlin e Mawu ɖó nú gbɛtɔ́ lɛ é nyì wɛn. É ɖegbe nú asú kpo asì kpo nukɔntɔn ɔ ɖɔ ye ni “gbà kún, bo kpé ayikúngban ɔ jí, bo sɔ́ ɛ ɖó acɛ [ye]tɔn glɔ́. . . bo sɔ́ kanlin e ɖò ayikúngban jí lɛ bǐ ɖó acɛ [ye]tɔn glɔ́.” (Bǐbɛ̌mɛ 1:28) Wǔjɔmɛ ɖaxó ɖé wɛ ye ɖó bo na kpé nukún dó Palaɖisi e nyí xwé yetɔn é wu bo lɛ́ gbló ada n’i gbɔn ayikúngban ɔ bǐ jí! É ɖò wɛn ɖɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ ɖò ayikúngban jí sín nukúnɖiɖo wɛ Adamu kpo Ɛvu kpo, kpodo kúnkan yetɔn lɛ kpan ɖó, é nyí jixwé tɔn ǎ.\nETƐWU MǏ KA NƆ KÚ?\nBɔ etɛwu mǐ ka nɔ kú? Biblu ɖexlɛ́ ɖɔ nùɖíɖó gbigbɔ tɔn Mawu tɔn lɛ ɖokpo e wá fɔ́n gǔ bo nyí Satáan Awovi é tɛ́n kpɔ́n bo d’avaja tito e Mawu bló ɖò Edɛni mɛ lɛ é mɛ. Gbɔn nɛ̌ é?\nSatáan dó gbè tó nú mɛjitɔ́ mǐtɔn nukɔntɔn lɛ, Adamu kpo Ɛvu kpo, bɔ ye xò kpóɖó n’i ɖò gǔfínfɔ́n dó Mawu jí mɛ. Ee Satáan ɖɔ ɖɔ Mawu ɖò nǔ ɖagbe ɖé hwla dó ye wɛ, enɛ wɛ nyí acɛ e yeɖesunɔ ɖó bo na tuùn nǔ e nyí nǔ ɖagbe kpo nǔ nyanya kpo é ɔ, ye gɔ́ n’i bo fɔ́n gǔ dó Mawu jí. Etɛ mɛ é ka tɔ́n kɔ dó? Nukɔnmɛ ɔ, ye kú lee Mawu ko gb’akpá tɔn nú ye gbɔn é. Ye hɛn gbɛ̀ mavɔmavɔ ɖò Palaɖisi mɛ ɖò ayikúngban jí sín nukúnɖiɖo bú.—Bǐbɛ̌mɛ 2:17; 3:1-6; 5:5.\nGǔfínfɔ́n Adamu kpo Ɛvu kpo tɔn wà nǔ dó gbɛtɔ́ lɛ bǐ wǔ kaka jɛ égbé. Xó Mawu tɔn ɖɔ: “Hwɛhuhu ɔ, gbɛtɔ́ ɖokpo géé jí wɛ é gbɔn bo wá gbɛ̀ ɔ mɛ; mɛ enɛ wɛ nyí Adamu; hwɛhuhu ɔ ka dɔn kú wá. Enɛ ɔ, gbɛtɔ́ lɛ bǐ nɔ kú.” (Hlɔmanu lɛ 5:12) Mǐ nɔ kú ɖó hwɛhuhu kpo kú kpo sín gǔ e mǐ ɖu sín mɛjitɔ́ mǐtɔn nukɔntɔn lɛ gɔ́n é wutu, enyi ɖó Mawu ko ‘dó’ mǐ jí wu wɛ ǎ.\nGǔfínfɔ́n Edɛni mɛ tɔn zɔ́n bonu linlin e Mawu ɖó ɖò bǐbɛ̌mɛ dó gbɛtɔ́ lɛ kpo ayikúngban ɔ kpo wu é cifo ǎ. Wanyiyi Mawu tɔn e nǔ bǐ vɔ ɖ’ewu é kpo nǔ wà ɖó sɛ́nxwi jí tɔn kpo sísɛ́ ɛ b’ɛ hun ali ɖé nú mǐ, bonu mǐ na gosin kannumɔgbenu hwɛhuhu kpo kú kpo tɔn e mǐ ɖè é. Mɛsɛ́dó Pɔlu tinmɛ ɖɔ: “Axɔ́ e hwɛhuhu nɔ sú mɛ ɔ wɛ nyí kú; amɔ̌ nǔ e Mawu nɔ na mɛ vɔ̌nu ɔ wɛ nyí gbɛ̀ mavɔmavɔ e mǐ ɖó ɖò bǔ e mǐ ɖè xá Klisu Jezu Aklunɔ mǐtɔn mɛ é.” (Hlɔmanu lɛ 6:23) Kpo wanyiyi kpo ɔ, Mawu “sɔ́ Vǐɖokponɔ tɔn [Jezu Klisu] jó, bonu mɛ e na ɖi nǔ n’i lɛ ɖebǔ ma dɔn ó; loɔ, ye bǐ ni mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ.” (Jaan 3:16) Sɔ́ e Jezu sɔ́ jlǒ dó sɔ́ éɖée dó savɔ̌ na é zɔ́n bɔ é sú nǔ e Adamu hɛn bú lɛ é bǐ sín axɔ́. *\nZaanɖé dìn ɔ, palaɖisi ayikúngban jí tɔn e sín akpá Mawu dó é na jɛnu. Sɔgudo jiwǔ enɛ sixu nyí towe, enyi a hɛn akpágbánúmɛ Jezu tɔn elɔ ayi mɛ ɔ nɛ, é ɖɔ: “Mi gbɔn hɔn kpɛví ɔ nu; ɖó fí e è nɔ gbɔn, bo yì dɔn ɔ, hɔn tɔn d’agba, bɔ ali tɔn gbló, bo vɛ́ gbɔn ǎ; mɛ gègě wɛ nɔ gbɔn finɛ. Loɔ, hɔn e nu è nɔ gbɔn, bo nɔ yì gbɛ̀ mavɔmavɔ mɛ ɔ hwe, bɔ ali e è nɔ gbɔn yì ɔ sobwé, bo vɛ́ gbɔn, bɔ mɛ kpɛɖé jɛn nɔ ba mɔ.” (Matie 7:13, 14) Nugbǒ ɔ, hwiɖesunɔ lɔ mɛ wɛ sɔgudo towe ɖè. Etɛ a ka na wà?\n^ akpá. 17 Bo na dó mɔ nukúnnú jɛ nǔ e gbɛxixɔ ɔ sixu wà nú we é mɛ d’eji hǔn, kpɔ́n wemata 5gɔ́ wema Etɛ Biblu ka Sixu Kplɔ́n Mǐ? tɔn. Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ wɛ ɖetɔ́n, é lɛ́ ɖò tɛn ɛntɛnɛti tɔn www.jw.org jí.\nEtɛ ka nyí gbɛxixɔ ɔ? Nɛ̌ a ka sixu mɔ lè ɖ’emɛ gbɔn?


Lee A Sixu Fó Xwégbezɔ́ E Mɛ̌si Towe Zɔ́n We lɛ É Gbɔn É: Wlɛnwín Nǔkplɔnkplɔn Tɔn Lɛ | Nǔ E Mɛ Winnyawinnya lɛ Nɔ Kanbyɔ lɛ É\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arabe-Gbè (Liban Tɔn) Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bichlamar Catalogne-Gbè Cebuano Chavacano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitumbuka Corée-Gbè Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Hiligaynon Hongrie-Gbè Iban Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kachin Kannada Kazakh Kazakh (Arabe) Kikuyu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kwanyama Lingala Lituanie-Gbè Luo Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Myanmar-Gbè Norvège-Gbè Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (South Africa) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Tagalog Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Thaï Tigrinya Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Twi Ukraine-Gbè Valencian Vietnam-Gbè Îles Féroé-Gbè\n“Xwégbezɔ́ e mɛ̌si mɛtɔn zɔ́n mɛ lɛ é wiwa kaka jɛ gan 1:00 mɛ ayitéhɔnnu nɔ ci mɛ. Nǔ ɖokpo géé e nɔ jló mɛ é wɛ nyí ɖɔ è ni yì mlɔ́ ayǐ.”—David.\n“Hweɖelɛnu ɔ, un nɔ nɔ wunzɛn bo nɔ ɖò nǔ kplɔ́n wɛ kaka bɔ é nɔ xò gan 4:30 ayitéhɔnnu tɔn, bɔ enɛ gudo ɔ, un nɔ fɔ́n gan 6:00 mɛ zǎnzǎn bo nɔ yì wemaxɔmɛ. É sɔgbe ɖebǔ ǎ!”—Theresa.\nXwégbezɔ́ e mɛ̌si towe nɔ zɔ́n we lɛ é nɔ hú agbɔ̌n we wɛ à? Enyi xósin towe nyí ɛɛn hǔn, xóta elɔ na d’alɔ we tawun bɔ é na kpa we.\nEtɛwu mɛ̌si lɛ ka nɔ zɔ́n xwégbezɔ́ lɛ mɛ?\nWlɛnwín nǔkplɔnkplɔn tɔn lɛ\nNǔ gegě wutu wɛ; ɖé lɛ ɖíe, xwégbezɔ́ lɛ nɔ . . .\nzɔ́n bɔ nukúnnúmɔjɛnǔmɛ mɛtɔn nɔ gbló ada\nkplɔ́n mɛ lee è na nyí mɛɖejid’ewu gbɔn é\nbló bɔ nǔwukpíkpé e è ɖó bo na bló tuto nú hwenu mɛtɔn lɛ é nɔ kpɔ́n te\nd’alɔ mɛ bɔ è nɔ mɔ nukúnnú jɛ nǔ e è kplɔ́n ɖò klási lɛ é mɛ lobo zán *\n“Xwégbezɔ́ lɛ zínzɔ́n wemaxɔmɛví lɛ nɔ zɔ́n bɔ mɛ̌si lɛ nɔ kúdeji ɖɔ ye na zán nǔ e emi kplɔ́n ye lɛ é, b’ɛ kún na nyí ɖɔ ye byɔ tó ɖě mɛ bo tɔ́n gbɔn ɖevo mɛ kpowun ó.”—Marie.\nÐò taji ɔ, nǔlinlɛn kpo nǔnywɛ xwitixwiti kpo nɔ zɔ́n bɔ nǔwukpíkpé e è ɖó bo na ɖeɖɛ tagba lɛ é nɔ kpɔ́n te. Akɔwé lɛ lɛ́ ɖɔ ɖɔ é sixu sɔnǔ nú nǔwukpíkpé yɔyɔ̌ ɖevo lɛ ɖò taká mɛtɔn mɛ bo na lɛ́ na hlɔnhlɔn ye. Enɛ wu ɔ, xwégbezɔ́ lɛ cí azɔ̌ kplɔnkplɔn taká mɛtɔn ɖɔhun!\nEnyi xwégbezɔ́ lɛ hɛn lè wá nú we kpo é gbɔ kpo hǔn, tuùn ɖɔ nǔɖe wɛ bɔ a sixu xógló ɖò gbɛzán towe mɛ ǎ. Wɛnɖagbe ɔ wɛ nyí ɖɔ: Enyi a ma tlɛ sixu ɖ’acɛ dó xwégbezɔ́ nabi e è nɔ zɔ́n we lɛ é jí ǎ ɔ, a ka sixu kpéwú bo ɖè táan e é na byɔ bɔ a na fó é kpò. Nǔ mǐ ni kpɔ́n lee a na bló gbɔn é.\nEnyi é ɖò wuvɛ̌ nú we wɛ bonu a na wà xwégbezɔ́ towe hǔn, tuùn ɖɔ é kún nyí gǎndidó gegě wɛ na gbɔ nǔ ɔ ó, loɔ tamɛ linlin dó lee a na w’azɔ̌ gbɔn é jí kpo sɔxwixwe kpo wɛ na d’alɔ. Tɛ́n nǔ e bɔ d’ewu lɛ é kpɔ́n.\nWlɛnwín Nǔkplɔnkplɔn Tɔn 1: Blǒ tito jɛ nukɔn. Biblu ɖɔ: “Mɛ e nɔ kú hǔn bo nɔ tò nǔ e wà gbé é ja ɔ, nɔ mɔ nǔ gegě ɖ’emɛ.” (Nǔnywɛxó 21:5) Azɔ̌wanú nǔkplɔnkplɔn tɔn towe lɛ bǐ ni ɖò alɔ jí nú we, enɛ ɔ, é na byɔ ɖɔ a ni ɖò te sí wɛ ɖò azɔ̌ ɔ kɔn ǎ.\nGɔ́ na ɔ, ba fí e a na nɔ bɔ nǔɖe ma na fɛ́ ayi towe ǎ é. Mɛɖé lɛ mɔ ɖɔ xɔ e mɛ fí bǐ ɖò tóó bɔ weziza ɖè ganji é ɖé nɔ nyɔ́ tawun. Mɛ ɖevo lɛ nɔ vo bo nɔ w’azɔ̌ ganji ɖò fí e ma nyí xwé yetɔn gbè ǎ é, ɖi wemasɛxwetɛn ɖé mɔ̌.\n“Azɔ̌wanú e nɔ d’alɔ mɛ bɔ è nɔ bló tito é ɖé ɖiɖó, ɖi wema e mɛ a sixu wlan xwégbezɔ́ e mɛ̌si towe zɔ́n we lɛ é dó é mɔ̌ sixu d’alɔ we, bɔ a na bló tito nú táan towe kpo nǔnywɛ kpo. Enyi a tuùn xwégbezɔ́ e a ɖó na wà é kpo hwenu e é na ɖu é kpo ɔ, adohu adohu na gɔ́ gbɛzán towe mɛ dín ǎ.”—Richard.\nWlɛnwín Nǔkplɔnkplɔn Tɔn 2: Blǒ tito nú azɔ̌ towe. Biblu ɖɔ: “È ni bló nǔ lɛ bǐ . . . kpo tito kpo.” (1 Kɔlɛntinu lɛ 14:40) Hɛn enɛ d’ayi mɛ bo sɔ́ kɛ́n azɔ̌ ɖěɖee a na wà jɛ nukɔn lɛ é kpo ee a na wà bɔ d’ewu lɛ é kpo tɔn.\nMɛɖé lɛ nɔ ba na bɛ́sín azɔ̌ e vɛwǔ hugǎn lɛ é jí. Nú mɛ ɖevo lɛ ɔ, enyi ye fó azɔ̌ e bɔkun lɛ é jɛ nukɔn ɔ, é nɔ na hlɔnhlɔn ye ɖò ee kpò lɛ é kɔn. Sɔ́ wlɛnwín e na w’azɔ̌ nú hwɛ hugǎn é.\n“Enyi è sɔ́ kɛ́n nǔ e è jló na wà lɛ é tɔn bo tuùn hwenu e è na wà ɖokpo ɖokpo dó é ɔ, é nɔ d’alɔ mɛ tawun. Mɔ̌ mɛ ɔ, a na kpé xwégbezɔ́ towe lɛ wu bo wà, bɔ ye na nɔ cí nǔ e hú agbɔ̌n we é ɖɔhun ǎ.”—Heidi.\nWlɛnwín Nǔkplɔnkplɔn Tɔn 3: Jɛ azɔ̌ jí. Biblu ɖɔ: “Mi nɔ bí dó azɔ̌ wu; mi ma nɔ ɖi fɔnlín ó.” (Hlɔmanu lɛ 12:11) Enyi azɔ̌ ɖevo lɛ tlɛ dɔn we gbɔn ɖebǔ hǔn, ma jó ye dó nú ye ni fin hwenu e sín hudo a ɖó bo na fó xwégbezɔ́ towe lɛ é ó.\nNǎnǎɖónúnǔtɔ́ lɛ ɔ, ye na ɖibla gɔn azɔ̌ yetɔn lɛ fó dó ganmɛ, alǒ zɔn kplakpla jí ɖ’ékɔn; hwɛhwɛ ɔ, ye sɔ́ nɔ xwetɛ́ bo nɔ kplɔ́n nǔ alǒ w’azɔ̌ lee é ɖó na nyí gbɔn é ǎ. Enyi a nɔ yawǔ bɛ́ xwégbezɔ́ towe lɛ ɔ, a sixu nyi alɔ nú adohu adohu kpo wuvɛ̌ kpo e ma ɖò dandan ǎ lɛ é.\n“Enyi un bɛ́ xwégbezɔ́ e mɛ̌si ce na mì é hwenu e un gosin azɔ̌mɛ tlolo é, alǒ nú un bɛ́ azɔ̌ ɖé hwenu e è na mì é tlolo ɔ, ado sɔ́ nɔ hu mì d’ewu ɖò nukɔnmɛ ǎ; azɔ̌ ɖevo ka nɔ lɛ́ wá ján d’emɛ ǎ.”—Serina.\nWĚÐEXÁMƐ: Nɔ wà xwégbezɔ́ towe lɛ hwe ɖokpo ɔ nu ɖò azǎn ɖokpo ɖokpo jí. É na na hlɔnhlɔn mɛɖéejiɖuɖe towe bo na lɛ́ d’alɔ we bɔ a na nɔ xwedó tito towe lɛ ɖò gbesisɔmɛ.\nWlɛnwín Nǔkplɔnkplɔn Tɔn 4: Nɔ sɔ́ ayi ɖó azɔ̌ towe jí. Biblu ɖɔ: “Nɔ sɔ́ nukún towe lɛ ɖó nǔ e ɖò nukɔn towe é jí dáán.” (Nǔnywɛxó 4:25, nwt) Enyi a jló na xwedó wěɖexámɛ enɛ hwenu e a ɖò nǔ kplɔ́n wɛ é ɔ, a ɖó na nyi alɔ nú nǔ e na fɛ́ ayi towe lɛ é, ɖò taji ɔ, nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ lɛ.\nƐntɛnɛti jí yiyi kpo nǔ winwlan sɛ́dó mɛ kpo sixu zɔ́n bɔ a na zán ganmɛ e xwégbezɔ́ towe wiwa byɔ é donu we cobo fó. Amɔ̌, enyi a nɔ sɔ́ ayi ɖó azɔ̌ towe jí ɔ, a na ɖibla mɔ ɖɔ é kún nyí adohu adohu kɛɖɛ wɛ é nɔ ɖekpo ó, loɔ a na lɛ́ mɔ hwenu e a na gbɔjɛ na é gegě.\n“Alokan, ɔdinatɛ́ɛ, ayihundida video jí tɔn kpo televiziɔn kpo nɔ zɔ́n bɔ ayi sísɔ́ ɖó azɔ̌ mɛtɔn jí nɔ vɛwǔ. Alokan ce kpo nǔ e ɖò akpa ce bo na fɛ́ ayi ce lɛ é kpo cící wɛ nɔ d’alɔ mì.”—Joel.\nWlɛnwín Nǔkplɔnkplɔn Tɔn 5: Nɔ nɔ jlɛ̌ jí. Biblu ɖɔ: “Mɛ lɛ bǐ ni tuùn ɖɔ [a] nɔ nɔ jlɛ̌ jí.” (Filipunu lɛ 4:5, nwt) Enyi a nɔ yí gbɔjɛ klewun hwenu e é byɔ dó é ɔ, xwégbezɔ́ wiwa na bɔkun nú we. Tɔ́n bo ɖi zɔnlin, kun kɛkɛ afɔdókwín towe, abǐ kánwezun.\nEnyi a kpó ɖò mimɔ wɛ ɖɔ xwégbezɔ́ lɛ sukpɔ́ dó emi hǔn, ɖɔ nú mɛ̌si towe lɛ. Enyi ye mɔ ɖɔ a ɖò tintɛnkpɔn wɛ nǔgbo bo na wà nǔ e wu a kpé é bǐ ɔ, é sixu sísɛ́ ye bɔ ye na bló huzuhuzu ɖé lɛ.\n“Ma jó adohu adohu xwégbezɔ́ lɛ tɔn dó bonu ye xò awǎjijɛ towe yí ó. Nɔ dó gǎn e wu a kpé é bǐ. É jɛxa ɖɔ nǔɖe lɛ ni xò fífá ayi mɛ tɔn towe yí ǎ; xwégbezɔ́ lɛ ɖò nǔ enɛ lɛ mɛ.”—Julia.\nEtɛ lɛ sín hudo un ka na ɖó bo na wà xwégbezɔ́ ce?\nHwetɛnu un ka na wà xwégbezɔ́ ce b’ɛ na nyɔ́ nú mì hugǎn?\nFitɛ un ka na nɔ bɔ ayi ce na nɔ nǔ jí hugǎn?\nNɛ̌ un ka sixu nyi alɔ nú nǎ nǎ ɖiɖó nú nǔ gbɔn?\nEtɛ lɛ wɛ sixu bló bɔ un na dán lɛjɛlɛjɛ ɖò azɔ̌ ce kɔn?\nNɛ̌ un ka sixu nyi alɔ nú nǔ e na fɛ́ ayi ce lɛ é, ɖi alokan alǒ nǔ mɔhun ɖevo lɛ gbɔn?\nNɛ̌ un ka sixu nɔ jlɛ̌ jí ɖò lee un na wà xwégbezɔ́ ce lɛ gbɔn é kɔn gbɛn?\nNǓFLÍNMƐ TAJI: Kúdeji ɖɔ a mɔ nukúnnú jɛ nǔ e xwégbezɔ́ e mɛ̌si towe na we é byɔ lɛ é mɛ. Enyi a ɖó nǔkanbyɔ ɖé hǔn, kanbyɔ mɛ̌si towe cobo gosin klási ɔ.\n“Un nɔ bló xwégbezɔ́ e bɔwǔ é jɛ nukɔn, b’ɛ nɔ dó wǔyá lanmɛ nú mì. Tuùn e un tuùn ɖɔ azɔ̌ ɔ ɖò kpikpa mì wɛ é nɔ zɔ́n bɔ ado sɔ́ nɔ hu mì sɔmɔ̌ ǎ, bɔ akpakpa nɔ lɛ́ sɔ́ mì d’ewu.”—Angelique.\n“Ð’ayǐ ɔ, un nɔ ɖu xwégbezɔ́ wiwa sín vivǐ sɔmɔ̌ ǎ, amɔ̌, é d’alɔ mì bɔ un tuùn lee un na nɔ zán hwenu ce gbɔn, bo lɛ́ nyí mɛɖejid’ewu é. Mɔ̌ mɛ ɔ, xwégbezɔ́ wiwa nɔ kplɔ́n azɔ̌ mɛ tawun ɖò gbɛzán mɛtɔn mɛ.”—Austen.\nVɔ̌gbɔnji: Nɛ̌ un ka sixu fó xwégbezɔ́ e mɛ̌si ce zɔ́n mì lɛ é gbɔn?\nBlǒ tito jɛ nukɔn. Azɔ̌wanú nǔkplɔnkplɔn tɔn towe lɛ bǐ ni ɖò alɔ jí nú we. Ba fí e na zɔ́n bɔ ayi towe na nɔ azɔ̌ ɔ jí é bo cí.\nBlǒ tito nú azɔ̌ towe. Sɔ́ kɛ́n azɔ̌ ɖěɖee a na wà jɛ nukɔn lɛ é kpo ee a na wà bɔ d’ewu lɛ é kpo tɔn.\nJɛ azɔ̌ jí. Nyǐ azɔ̌syɛnsyɛnwatɔ́; ma nɔ ɖó nǎ nǎ nú nǔ ó.\nNɔ sɔ́ ayi ɖó azɔ̌ towe jí. Nyi alɔ nú nǔ e na fɛ́ ayi towe lɛ é, ɖò taji ɔ, nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ lɛ.\nNɔ nɔ jlɛ̌ jí. Nɔ yí gbɔjɛ klewun hwenu e é byɔ dó é. Ma jó adohu adohu xwégbezɔ́ lɛ tɔn dó bonu ye xò awǎjijɛ towe yí ó.\n^ akpá. 8 È ɖè sín wema School Power, Jeanne Schumm tɔn mɛ.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Nɛ̌ Un ka Sixu Fó Xwégbezɔ́ E Mɛ̌si Ce Zɔ́n Mì lɛ É Gbɔn?\nijwyp xota 96


Hwliti kpo Nɔemíi Kpo | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nHwliti kpo Nɔemíi Kpo\nÐò adɔ ɖé hwenu ɖò Izlayɛli ɔ, Izlayɛli-ví ɖé nɔ nyí Nɔemíi bo sɛ̀ tɛn yì Mɔwabu tomɛ, é kpo asú tɔn kpo kpodo vǐ sunnu tɔn wè lɛ kpo. Gudo mɛ ɔ, Nɔemíi sín asú kú. Vǐ sunnu tɔn lɛ da Hwliti kpo Ɔpa kpo, Mɔwabunu wɛ nú ye. É blawu ɖɔ é wá yá é ɔ, Nɔemíi sín vǐ sunnu lɛ lɔ wá kú.\nHwenu e Nɔemíi sè ɖɔ adɔ ɔ ko nɔte ɖò Izlayɛli é ɔ, é wá gbeta ɔ kɔn bo na lɛkɔ yì xwé. Hwliti kpo Ɔpa kpo xwedó è, amɔ̌, hwenu e ye ɖò ali jí é ɔ, Nɔemíi ɖɔ nú ye ɖɔ: ‘Asì ɖagbe wɛ mi nyí nú vǐ sunnu ce lɛ, bo lɛ́ nyí vǐ sì ɖagbe nú mì. Un ba ɖɔ mi ni lɛ́vɔ da asú. Mi lɛkɔ yì xwé ɖò Mɔwabu.’ Vǐ tɔn sì lɛ ɖɔ: ‘Mǐ yí wǎn nú we! Mǐ ba na jó we dó ǎ.’ Nɔemíi ka kpó ɖò ɖiɖɔ nú ye wɛ ɖɔ ye ni yì. Gudo mɛ ɔ, Ɔpa lɛkɔ, bɔ Hwliti ka gbɛ́. Nɔemíi ɖɔ n’i ɖɔ: ‘Ɔpa ɖò kɔ lɛ́ yì togun tɔn kpo vodun tɔn lɛ kpo kɔn wɛ. Xwedó è bo yì nɔ towe gɔ́n.’ Amɔ̌, Hwliti ɖɔ: ‘Un na jó we dó ǎ. Togun towe na nyí togun ce, bɔ Mawu towe na nyí Mawu ce.’ Nɛ̌ a ka lin ɖɔ é na cí nú Nɔemíi hwenu e Hwliti ɖɔ mɔ̌ é?\nHwliti kpo Nɔemíi kpo wá Izlayɛli ɖò hwenu e è jɛ ɔji ya jí é. Gbè ɖokpo ɔ, Hwliti yì cyan ɔji e è blɛ́ lɛ é ɖò gle dawe e nɔ nyí Bowozi bo nyí vǐ sunnu Hlaxabu tɔn é tɔn mɛ. É sè ɖɔ Hwliti wɛ nyí Mɔwabunu e ɖò kpɔ́ xá Nɔemíi kpo gbejininɔ kpo é. É ɖɔ nú azɔ̌watɔ́ tɔn lɛ ɖɔ ye ni nɔ jó ɔji kpɛɖé dó nyì gle ɔ mɛ bonu Hwliti ni nɔ wá bɛ́.\nGbadanu enɛ ɔ, Nɔemíi kanbyɔ Hwliti ɖɔ: ‘Mɛ̌ sín gle mɛ a ka w’azɔ̌ ɖè égbé?’ Hwliti ɖɔ dawe e è nɔ ylɔ ɖɔ Bowozi é sín gle mɛ wɛ.’ Nɔemíi ɖɔ n’i ɖɔ: ‘Bowozi ɔ, asú ce sín hɛnnumɔ ɖokpo wɛ. Nɔ w’azɔ̌ ɖò gle tɔn mɛ kpo ɖyɔvǐ ɖevo lɛ kpo. A na nɔ ayijayǐ mɛ ɖò finɛ.’\nHwliti nɔ w’azɔ̌ ɖò Bowozi sín gle mɛ kaka jɛ hwenu e nǔkún-yiyahwenu ɔ fó é. Bowozi ɖó ayi wu ɖɔ Hwliti nɔ w’azɔ̌ syɛnsyɛn bo nyí nyɔnu ɖagbe. Ðò hwe enɛ lɛ nu ɔ, enyi sunnu ɖé kú bo ma ka ɖó vǐ sunnu ɖebǔ ǎ ɔ, hɛnnumɔ tɔn ɖokpo na da asúkúsi ɔ. Enɛ wutu ɔ, Bowozi da Hwliti. Ye jì vǐ sunnu ɖokpo bɔ nyikɔ tɔn nɔ nyí Obɛdi ee wá nyí daagbo Axɔsu Davidi tɔn é. É víví nú Nɔemíi sín xɔ́ntɔn lɛ tawun. Ye ɖɔ: ‘Jɛ nukɔn hwɛ̌ ɔ, Jehovah na we Hwliti e nyí mɛ ɖagbe nú we tawun é, bɔ dìn ɔ, é lɛ́vɔ na we vivǔ ɖokpo. Susu nú Jehovah!’\n“Xɔ́ntɔn zɔnjɛzɔnfɔ́n ɔ, è nɔ mɔ ɛ ɖò gudo hú nɔví.”—Nùnywɛxó 18:24\nNùkanbyɔ lɛ: Nɛ̌ Hwliti ka xlɛ́ ɖɔ emi yí wǎn nú Nɔemíi gbɔn? Nɛ̌ Jehovah ka kpé nukún dó Hwliti kpo Nɔemíi kpo wu gbɔn?\nHwliti 1:1–4:22; Matie 1:5\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Hwliti kpo Nɔemíi Kpo\nlfb nùkplɔnkplɔn 33 wex. 82-83


“Un Tuùn Ðɔ A Nyɔ́ Ðɛkpɛ”: Nùɖiɖi E Sala Ðó Bɔ Biblu Ðɔ É\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Batak (Karo) Batak (Toba) Bengali Biak Bichlamar Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kabiye Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lifu Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Maya Mbunda Mizo Myanmar-Gbè Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngangela Nias Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyaneka Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tonga-Gbè Tshiluba Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Xhosa Zandé Zoulou Île Salomon-Gbè\n“Un Tuùn Ðɔ A Nyɔ́ Ðɛkpɛ”\nSALA cí te ɖò xɔ ɔ tɛntin, bo nɔ nyì nukún kpɔ́n nǔ e lɛlɛ̌ dó è lɛ é. Dǒ nukún mɛ bo kpɔ́n: Nyɔnu Gbadahweji Azíi tɔn tɔn ɖé ɖó nukún cɔɔn. Aluwɛ ɖé wɛ ka ɖò nukún tɔn ta à? É ka nyí mɔ̌ hǔn, nǔ e wu wɛ é ɖò wɛn. Nǔ gègě wɛ jɛ ɖò xwé enɛ gbè. É kpo asú vívɛ́ná tɔn Ablaxamu kpo ko nɔ awǎjijɛ mɛ ɖò finɛ nú xwè mɔkpan. * Ye wà nǔ ɖó kpɔ́ bo sɔ́ finɛ dó ɖó xwé yetɔn.\nYe nɔ Wúu, toxo nukúnɖeji ɖé wɛ bɔ alɔnuzɔwatɔ́ lɛ kpo ajɔ̌tɔ́ lɛ kpo gɔ́ mɛ. Enɛ wu ɔ, ye na ko ɖó nǔɖokan gègě. Amɔ̌, xwé Sala tɔn xɔ akwɛ n’i hú fí e é na bɛ́ nǔɖokan tɔn lɛ ɖó kpowun é. Finɛ wɛ é kpo asú tɔn kpo mɔ awǎjijɛ gègě kpo wuvɛ̌ gègě kpo ɖè. Finɛ wɛ ye xoɖɛ azɔn mɔkpan sɛ́dó Jehovah, Mawu e ye yí wǎn na é ɖè. Sala ɖó hwɛjijɔ e zɔ́n bɔ é na yí wǎn nú fí enɛ é gègě.\nÉ ɖò mɔ̌ có, Sala ɖò gbesisɔmɛ bo na jó nǔ e ko má dó è lɛ é bǐ dó. É na ko ɖó xwè 60 mɔ̌ có, é na sɛ̀ tɛn yì fí e é ma tuùn ǎ lɛ é, lobo na zán gbɛ̀ e awovinú kpodo wuvɛ̌ mimɔ kpo gɔ́ é ɖé; nukúnɖiɖo ɖé ka ɖè ɖɔ é na lɛkɔ gbè ɖokpo ǎ. Etɛ ka sísɛ́ ɛ bɔ é bló huzuhuzu ɖaxó enɛ ɖò gbɛzán tɔn mɛ? Etɛ nùɖiɖi tɔn ka sixu kplɔ́n mǐ ɖò égbé?\n“TƆ́N SÍN TÒ TOWE MƐ”\nWúu wɛ Sala na ko sù ɖè. Égbé ɔ, aglingbigba kɛɖɛ wɛ kpó ɖò toxo enɛ mɛ. Amɔ̌, ɖò Sala sín hwenu ɔ, tɔjihun ajɔ̌tɔ́ lɛ tɔn lɛ wɛ nɔ gbɔn Eflati Tɔ̀ ɔ jí, bo nɔ hɛn ajɔ̌nú xɔ akwɛ lɛ sín fí línlín lɛ wá toxo hun nukún enɛ mɛ. Mɛ lɛ nɔ gɔ́ ali gɔndɔngɔ́ndɔ́n Wúu tɔn lɛ jí, tɔjihun lɛ nɔ ny’aglo yeɖée ɖò tɔjihunglintɛn lɛ, bɔ ajɔ̌nú e ye hɛn wá lɛ é nɔ gɔ́ axi lɛ mɛ. Dǒ nukún mɛ bo kpɔ́n hwenu e Sala ɖò susu wɛ ɖò toxo ɖaxó enɛ mɛ, kaka bo wá tuùn mɛ e ɖ’emɛ lɛ é gègě sín nyikɔ é. É ɖò wɛn ɖɔ ye lɔ na ko flín i, ɖó nyɔnu ɖé wɛ é nyí bo nyɔ́ ɖɛkpɛ bɔ é vɛ́ jlɛ́. É lɛ́ ɖó hɛnnumɔ gègě ɖò finɛ.\nBiblu ɖexlɛ́ ɖɔ Sala ɖó nùɖiɖi ɖaxó; amɔ̌, é nyí vodun sun tɔn e mɛ gègě nɔ sɛ̀n ɖò Wúu é wɛ é ɖi nǔ na ǎ. È gbá atɔxwɛ ɖaxó ɖé nú vodun enɛ b’ɛ ɖò aga ɖéé ɖò toxo ɔ tɛntin. Amɔ̌, Jehovah Mawu nugbǒ ɔ wɛ Sala nɔ sɛ̀n. Biblu ɖɔ lee é ɖó nùɖiɖi gbɔn é ǎ. Ðó tɔ́ tɔn sɛ̀n vodun nú táan ɖé. Ðebǔ wɛ é na bo nyí ɔ, é da Ablaxamu, nya ɖé wɛ bo nyí mɛxo n’i nú xwè wǒ. * (Bǐbɛ̌mɛ 17:17) Nya enɛ wá huzu ‘tɔ́ nú mɛ e ɖi nǔ nú Mawu lɛ é bǐ.’ (Hlɔmanu lɛ 4:11) Ye hɛn alɔwliwli yetɔn lidǒ gbɔn sísí, xóɖɔɖókpɔ́ ɖagbe kpo jlǒ sísɔ́ dó ɖeɖɛ tagba syɛnsyɛn lɛ ɖó kpɔ́ kpo gblamɛ. Amɔ̌, ɖò taji hú bǐ ɔ, wanyiyi e ye ɖó nú Mawu yetɔn é wɛ dɔn ye ɖó bǔ.\nSala yí wǎn nú asú tɔn tawun, bɔ ye mɛ wè lɛ sá xwé yetɔn ɖó hɛnnumɔ yetɔn lɛ tɛntin ɖò Wúu. Amɔ̌ zaan ɔ, nùɖé jɛ akɔ́n jí nú ye. Biblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ Sala ɔ, “wɛnsinɔ wɛ; é jì vǐ ɖě ǎ.” (Bǐbɛ̌mɛ 11:30) Ðò aca yetɔn mɛ hwe enɛ nu ɔ, ninɔmɛ Sala tɔn vɛwǔ tawun. Amɔ̌, é nɔ gbeji nú Mawu tɔn kpo asú tɔn kpo. Ataví-ylɔ-ví Ablaxamu tɔn Lɔti wá cí vǐ ɖɔhun nú ye. Ye ɖò vivo mɛ ganji, kaka jɛ hwenu e nǔ lɛ bǐ huzu é.\nAblaxamu wá Sala gɔ́n kpo akpàkpà sɔ́ mɛ ɖaxó kpo. É sixu ɖi nǔ e é sè tlolo é ǎ. Mawu e ye nɔ sɛ̀n é wɛ ɖɔ xó n’i tlolo, bo tlɛ lɛ́ tɔ́n dó jǐ tɔn, gbɔn wɛnsagun ɖé gblamɛ! Dǒ nukún mɛ bo kpɔ́n: Sala ɖò asú tɔn kpɔ́n wɛ kpo nukún tɔn ɖagbeɖagbe lɛ kpo bo ɖò gbigbɔ́ wɛ, bo kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Etɛ é ka ɖɔ nú we? Kɛnklɛn ɖɔ nú mì!” Bɔya Ablaxamu na ko jinjɔn ayǐ hwɛ̌, bá dó mɔ éɖée mɛ; enɛ gudo ɔ, é ɖɔ nǔ e Jehovah ɖɔ é n’i: “Tɔ́n sín tò towe mɛ; tɔ́n sín hɛnnumɔ towe lɛ mɛ, bo yì tò e un na xlɛ́ we ɔ mɛ.” (Mɛsɛ́dó 7:2, 3) Ee akpàkpà e ɖò ye sɔ́ wɛ é hwíhwɛ́ gudo é ɔ, ye lin tamɛ kpɔ́n dó azɔ̌ e zɔ́n ye wɛ Jehovah ɖè gbɔn mɔ̌ é jí. Ye ɖó na jó gbɛ̀ vivo tɔn e zán wɛ ye ɖè é dó bo na jɛ gbějagběja gbɔn jí! Nɛ̌ Sala ka na wà nǔ gbɔn? É ɖò wɛn ɖɔ Ablaxamu kpɔ́n ɛ tlitli. É ka na nɔ gudo tɔn ɖò huzuhuzu ɖaxó enɛ e byɔ gbɛzán yetɔn mɛ é mɛ à?\nNǔ e kpannukɔn Sala é sixu nyí nǔ yɔyɔ̌ nú mǐ. Mǐ sixu ɖɔ, ‘Mawu zɔ́n nǔ mɔhun ɖě mì alǒ mɛ e un da é kpɔ́n ǎ!’ É ɖò mɔ̌ có, ninɔmɛ mɔhun ɖé ka nɔ kpannukɔn mǐ mɛ bǐ à cé? Gbɛ̀ e mɛ mǐ ɖè é yí wǎn nú nǔ agbaza tɔn lɛ, bo sixu byɔ mǐ ɖɔ vivomɛninɔ mǐɖesunɔ tɔn, nǔɖokan mǐtɔn lɛ, alǒ nǔ e na zɔ́n bɔ ayi mǐtɔn na j’ayǐ lɛ é ni mya nukún nú mǐ hú nǔ bǐ. Amɔ̌, nǔ vo wɛ Biblu byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni wà: nǔ gbigbɔ tɔn lɛ ni mya nukún nú mǐ jɛ nukɔn, bonu xomɛ Mawu tɔn hinhɛn hun ni mya nukún nú mǐ hú mǐɖesunɔ tɔn hinhɛn hun. (Matie 6:33) Hwenu e mǐ na ɖò nǔ e Sala wà é gbéjé kpɔ́n wɛ é ɔ, mǐ sixu kanbyɔ mǐɖée ɖɔ, ‘Etɛ nyɛ ka na wà?’\nYE “GOSIN KALUDÉENU LƐ TOMƐ”\nHwenu e Sala ɖò agban dó wɛ é ɔ, é nɔ kanbyɔ éɖée ɖɔ etɛ emi ka na sɔ́, etɛ emi ka na jó dó à jí. É sixu hɛn agban e tócí lɛ kpo lakunmi lɛ kpo ma sixu hɛn ǎ é ǎ, mɔ̌ jɛn é ma sixu hɛn nǔ ɖebǔ e ma na nyɔ́ zán nú ye hwenu e ye na ɖò yiyi wɛ é ǎ é nɛ. É ɖò wɛn ɖɔ ye ɖó na sà nǔɖokan yetɔn lɛ gègě alǒ na mɛ. Yiyi ɔ na zɔ́n bɔ Sala na lɛ́ jì nǔ ɖevo lɛ sín ya, é wɛ nyí ɖɔ axi alǒ cɔ́fu ɖěɖee mɛ é nɔ yawu yì blewun bo nɔ xɔ jinukún, lan, atín sínsɛ́n, avɔ, kpo nǔ ɖevo lɛ kpo é bǐ na gló.\nNùɖiɖi Sala tɔn sísɛ́ ɛ b’ɛ jó gbɛ̀ fɛɛ mɛ ninɔ tɔn dó\nVlafo é na ko lɛ́ vɛwǔ nú Sala bɔ é na jó xwé tɔn dó. Enyi é cí lee xwé e ɖò Wúu lɛ é gègě ɖè bɔ dobanúnǔtɔ́ lɛ xlɛ́ é ɖɔhun hǔn, nǔ gègě wɛ Sala jó dó nɛ. Ðé lɛ ɖò xwé enɛ lɛ mɛ bo nɔ ɖó xɔnɔnɔ mɔkpan, gɔ́ nú sìn e è dɔn gbɔn dò glɔ lɛ é kpo pɔ́npi lɛ kpo. È tlɛ nɔ gbá xɔ kpaà lɛ syɛnsyɛn, dǒ lɛ nɔ syɛn ganji bɔ è sixu sú hɔn lɛ kpo cávi kpo. Goxɔ ɖé ka sixu cyɔn alɔ mɛ jí ɖò ajotɔ́ lɛ sí mɔ̌ à? Alǒ bo sixu zɔ́n bɔ kinnikinni, kpɔ̀, lɔnmɔ, kpo hla kpo e tíìn tawun ɖò Biblu sín táan mɛ hwenɛnu é na kpé mɛ wu ǎ à?\nBɔ hɛnnumɔ Sala tɔn e na jó dó wɛ é ɖè lɛ é ka ló? Gbeɖiɖe Mawu tɔn e ɖɔ “tɔ́n sín tò towe mɛ; tɔ́n sín hɛnnumɔ towe lɛ mɛ” é xwixwedó na ko vɛwǔ nú Sala tawun. Nyɔnu ɖé wɛ bo nyɔ́ xomɛ tawun, é sixu ko ɖó nɔví sunnu lɛ kpo nɔví nyɔnu lɛ kpo; nɔví tɔn lɛ sín vǐ lɛ, nafí tɔn lɛ, nagán tɔn lɛ, ataví tɔn lɛ kpo atagán tɔn lɛ kpo lɔ sixu ko ɖò finɛ b’ɛ yí wǎn nú ye tawun, bɔ vlafo é sɔ́ na mɔ ye gbeɖé ǎ. É ɖò mɔ̌ có, ayihɔngbe ayihɔngbe ɔ, Sala nɔ kpɔ́n nukɔn sɛ́dó kpo adɔgbigbo kpo, bo ɖò nǔ sɔ́ wɛ bá yì.\nWuvɛ̌ lɛ ɖò finɛ có, Sala d’agban bo ɖò gbesisɔmɛ bo na yì ɖò gbè ɔ gbè pɛ́pɛ́pɛ́. Tɛlaxi e nyí xwédo ɔ sín tɔ́gbó é sín xwè na ko yì afɔɖé mɔ̌ có, é ka xwedó Ablaxamu kpo Sala kpo. (Bǐbɛ̌mɛ 11:31) É ɖò wɛn ɖɔ, Sala ɖó na wà nǔ gègě bá dó kpé nukún dó mɛjitɔ́ tɔn mɛxomɔ enɛ wu. Lɔti lɔ na xwedó ye hwenu e ye ɖò tónú sè nú Jehovah wɛ bo “gosin Kaludéenu lɛ tomɛ” é.—Mɛsɛ́dó 7:4.\nYe mlɛ́ Eflati Tɔ̀ ɔ bo tó yì jɛ agban ɖó Haláani hwɛ̌; é ɖò kilomɛtlu 960 mɔ̌ ɖò totaligbé-gbadahweji. Xwédo ɔ nɔ Haláani nú táan ɖé. Tɛlaxi na ko wlí azɔn ɖò finɛ, bo sɔ́ sixu yì nukɔn hú mɔ̌ ǎ. Xwédo ɔ nɔ finɛ kaka jɛ hwenu e é ɖó xwè 205 bo kú é. Ðò hweɖenu cobɔ ye na lɛ́ ɖido ɔ, Jehovah lɛ́vɔ ɖɔ nú Ablaxamu ɖɔ é ni gosin tò enɛ mɛ bo yì tò e emi na xlɛ́ ɛ é mɛ. Ðò dìn tɔn ɔ mɛ ɔ, Mawu dó akpàkpà sɔ́ mɛ sín akpá elɔ gɔ́ na: “Un na zé we dó bló akɔta ɖaxó ɖokpo na.” (Bǐbɛ̌mɛ 12:2-4) Amɔ̌, hwenu e ye gosin Haláani é ɔ, Ablaxamu ko ɖó xwè 75, bɔ Sala ko ɖó xwè 65, ye ka ɖó vǐ ɖě ǎ. Nɛ̌ Ablaxamu ka sixu dó akɔta ɖé sín kún gbɔn? Asì ɖevo wɛ é ka na da à? Asì gègě dídá nyí aca ɖé bo gbakpé hwenɛnu, enɛ wu ɔ, Sala sixu ko nɔ lin nǔ kpɔ́n dó nǔ enɛ jí hwɛhwɛ.\nÐebǔ wɛ é na bo nyí gbɔn ɔ, ye gosin Haláani bo ɖido nukɔn. Amɔ̌, ɖǒ ayi mɛ e kpo ye kpo zɔn dìn lɛ é wu. Tan ɔ ɖɔ nú mǐ ɖɔ Ablaxamu sín xwédo bɛ́ dɔkun yetɔn lɛ kpo “mɛsɛntɔ́ e [ye] xɔ ɖò Haláani lɛ” é kpo bo yì. (Bǐbɛ̌mɛ 12:5) Ablaxamu kpo Sala kpo na ko má nùɖiɖi yetɔn xá mɛ ɖěɖee jló na ɖótó ye lɛ é. Amɔ̌, Jwifu hwexónu tɔn ɖé lɛ tinmɛ ɖɔ mɛ e xó wemafɔ enɛ ɖɔ lɛ é sixu ko lɛ́ nyí kosi ɖěɖee wá gɔ́ nú Ablaxamu kpo Sala kpo ɖò Jehovah sinsɛn mɛ lɛ é. Enyi mɔ̌ hǔn, é ɖò wɛn ɖɔ nùɖiɖi ɖaxó e Sala ɖó é na ko d’alɔ mɛ ɖevo lɛ tawun, hwenu e é ɖò xó ɖɔ nú ye dó Mawu tɔn kpo nukúnɖiɖo tɔn kpo wu wɛ é. Tamɛ linlin dó nǔ enɛ jí na d’alɔ mǐ tawun, ɖó táan e mɛ nùɖiɖi kpo nukúnɖiɖo kpo hán tawun é wɛ mǐ ɖè. Enyi a kplɔ́n nǔ ɖagbe ɖé ɖò Biblu mɛ ɔ, a ka na sixu má xá mɛ ɖevo à?\nEe ye d’asá Eflati Tɔ̀ ɔ ɖò 14 Nisáan, 1943 J.H.M. mɔ̌ gudo é ɔ, ye tunta tofɔligbé fí e Jehovah d’akpá tɔn nú ye é. (Tíntɔ́n 12:40, 41) Dǒ nukún mɛ bo kpɔ́n hwenu e Sala nɔ kpɔ́n nǔ lɛlɛ̌ dó éɖée lobo nɔ kpɔ́n ɖɛkpɛ ayǐ ɔ jí tɔn, lee é ɖó sinmɛ vovo gbɔn é kpo lee finɛ nyɔ́ nɔ sɔ́ é kpo sɛ́dó. Jehovah lɛ́vɔ sɔ́ éɖée xlɛ́ Ablaxamu ɖò malin-malin dó atín ɖaxó Mɔlée tɔn ɖěɖee ɖò Sikɛmu kpá lɛ é bo ɖɔ: “Un na na tò elɔ kúnkan towe.” Xókwin “kúnkan” ɔ na ko ɖó tinmɛ nú Ablaxamu tawun! É ɖò wɛn ɖɔ é na ko flín jikpá Edɛni tɔn sɛ́dó, finɛ wɛ Jehovah ko d’akpá ɖè ɖɔ kúnkan ɖé na sú kún dó nú Satáan. Jehovah ko ɖɔ nú Ablaxamu ɖɔ akɔta e na gosin kún tɔn mɛ é na hun nyɔna lɛ sín ali nú gbɛtɔ́ lɛ bǐ ɖò ayikúngban jí.—Bǐbɛ̌mɛ 3:15; 12:2, 3, 6, 7.\nÉ ɖò mɔ̌ có, xwédo ɔ gɔn wuvɛ̌ gbɛmɛ tɔn lɛ mɔ ǎ. Adɔ tɔ́n ɖò Kanáa, bɔ Ablaxamu wá gbeta ɔ kɔn bo na kplá xwédo tɔn yì Ejipu ɖò tofɔligbé. Amɔ̌, é mɔ awovinú e na jɛ ɖò xá enɛ mɛ é ɖé sɛ́dó. Enɛ wu ɔ, é ɖɔ nú Sala ɖɔ: “Ðǒtó mì, un tuùn ɖɔ a nyɔ́ ɖɛkpɛ; Ejipunu lɛ mɔ we ɔ, ye na ɖɔ hwi wɛ nyí asì ce, bo na hu mì, lobo ka na yí we. Enyi ye ɖɔ mɔ̌ hǔn, kɛnklɛn ɖɔ nú ye ɖɔ nɔví ce wɛ a nyí, bonu ye na kpé nukún dó wǔ ce ganji ɖó hwɛ wu; enɛ ɔ, é na sín hwɛ wu bɔ un na gán.” (Bǐbɛ̌mɛ 12:10-13) Etɛwu Ablaxamu ka byɔ nǔ bunɔ mɔhun?\nAblaxamu nyí adingbannɔ alǒ xɛsinɔ lee akɔwé ɖé lɛ ɖɔ gbɔn é ǎ. Nugbǒ ɔ, tɔ́ví tɔn wɛ Sala nyí. Nǔ e Ablaxamu byɔ é sɔgbe tawun. Ablaxamu kpo Sala kpo tuùn ɖɔ nùɖé kún sɔ́ ɖò taji hú linlin Mawu tɔn e ɖɔ ɖɔ kúnkan bunɔ ɖé kpo akɔta ɖé kpo na gbɔn Ablaxamu jí é ó, enɛ wu ɔ, ganjininɔ Ablaxamu tɔn wá huzu nǔ taji hú nǔ bǐ nú ye. Hú mɔ̌ ɔ, dobanunǔ dokunkun tɔn sín kúnnuɖenú lɛ xlɛ́ ɖɔ mɛ e ɖò acɛ kpa wɛ ɖò Ejipu lɛ é nɔ yawu yí sunnu ɖé sín asì bo nɔ hu asú tɔn. Enɛ wu ɔ, Ablaxamu wà nǔ kpo nùnywɛ kpo, bɔ Sala hwíhwɛ́ éɖée bo ɖó gbè kpɔ́ xá ɛ.\nÉ na nɔ zaan é ɔ, nǔ e jɛ lɛ é xlɛ́ ɖɔ nǔ e ɖò ado hu nú Ablaxamu wɛ lɛ é sɔgbe, ɖó gǎnhɔnyitɔ́ Falawɔ́ɔn tɔn ɖé lɛ ɖó ayi Sala sín ɖɛkpɛ wu. Kpo xwè e ɖò ta tɔn é kpo ɔ, nùɖé wɛ bo jiwǔ tawun. Ye yì ɖó gbè nú Falawɔ́ɔn, b’ɛ ɖegbe ɖɔ è ni kplá nyɔnu ɔ wá nú emi! É na vɛwǔ bɔ è na mɔ nǔ jɛ adohu adohu Ablaxamu tɔn, alǒ xɛsi e ɖó na ko ɖi Sala é wu. Amɔ̌, é cí ɖɔ è kún wà nǔ xá ɛ kannumɔ ɖé ɖɔhun ó, loɔ, è yí i jonɔ nukúnɖeji ɖé ɖɔhun. Boya Falawɔ́ɔn kàn ayixa bo na dó ɖɔ xó n’i, lobo na lɛ́ sɔ́ dɔkun tɔn lɛ dó gbà nukúnmɛ n’i, bɔ enɛ gudo ɔ, é na ɖɔ kpo Ablaxamu kpo b’ɛ na huzu asì tɔn.—Bǐbɛ̌mɛ 12:14-16.\nDǒ nukún mɛ kpɔ́n ɖɔ Sala ɖò hɔnmɛ ɔ sín flɛtɛli ɖé nu, alǒ sín agba ɖé jí bo ɖò Ejipu tò ɔ sín tanu kpɔ́n sɛ́dó wɛ. Dìn e é lɛ́vɔ wá ɖò xɔ e è gbá kpodo bliki kpo é mɛ, bɔ nùɖuɖu ɖagbe lɛ ɖò nukɔn tɔn é ɔ, nɛ̌ é ka cí n’i? Gbɛ̀ fɛɛ mɛ ninɔ tɔn, vlafo ee tlɛ nyɔ́ tawun hú Wúu tɔn e é tuùn é ka gbà tamɛ n’i wɛ à? Enyi é ko ba na jó Ablaxamu dó bo huzu Falawɔ́ɔn enɛ sín asì wɛ ɔ, kpɔ́n lee é na ko víví nú Satáan sɔ́ é! Amɔ̌ Sala wà nǔ mɔhun ɖé ǎ. É nɔ gbeji nú asú tɔn, nú alɔwliwli tɔn, bo lɛ́ nɔ nú Mawu tɔn. Enyi mɛ e wlí alɔ ɖò gbɛ̀ nùblibliwiwa tɔn égbé tɔn mɛ lɛ é ɖokpo ɖokpo nɔ ɖè gbejininɔ mɔhun xlɛ́ ɔ, kpɔ́n lee é na nyɔ́ sɔ́ é! A ka sixu xwedó kpɔ́ndéwú gbejininɔ tɔn Sala tɔn, hwenu e a ɖò nǔ wà xá mɛ vívɛ́ná towe lɛ kpo xɔ́ntɔn towe lɛ kpo wɛ é à?\nNǔ e ɖò Falawɔ́ɔn hɔnmɛ lɛ é dɔn mɛ tawun có, Sala nɔ gbeji nú asú tɔn\nJehovah byɔ xó ɔ mɛ, bo sɛ́ azɔn baɖabaɖa ɖé lɛ dó Falawɔ́ɔn kpo xwédo tɔn kpo dó cyɔn alɔ nyɔnu vívɛ́ná enɛ jí. Hwenu e Falawɔ́ɔn sè ɖɔ Ablaxamu sì wɛ nú Sala é ɔ, é lɛkɔ n’i sɛ́dó asú tɔn gɔ́n, bo ɖɔ nú xwédo ɔ bǐ ɖɔ ye ni gosin Ejipu. (Bǐbɛ̌mɛ 12:17-20) Hwenu e Ablaxamu lɛ́vɔ mɔ asì vívɛ́ná tɔn é ɔ, kpɔ́n lee é na ko víví n’i sɔ́ é! Flín ɖɔ é ko ɖɔ n’i ɖ’ayǐ kpo wanyiyi kpo ɖɔ: “Un tuùn ɖɔ a nyɔ́ ɖɛkpɛ.” Amɔ̌, ɖɛkpɛ Sala tɔn alɔkpa ɖevo lɛ́ dɔn ɛ tawun, ɖɛkpɛ ɖé wɛ bo hugǎn ee é nyɔ́ ɖò nukúnta é. Sala nyɔ́ ɖɛkpɛ xomɛ tɔn nugbǒ ɔ, ɖɛkpɛ enɛ wɛ nɔ xɔ akwɛ ɖò Jehovah nukúnmɛ. (1 Piyɛ́ɛ 3:1-5) Ðɛkpɛ mɔhun wɛ mǐ bǐ sixu tɛnkpɔn bo nyɔ́. Enyi mǐ nɔ sɔ́ gbigbɔ sín nǔ lɛ ɖó tɛn nukɔntɔn ɔ mɛ, bo nɔ tɛnkpɔn bo nɔ má nǔ e mǐ tuùn dó Mawu wu lɛ é xá mɛ ɖevo lɛ, bo nɔ lɛ́ jɛhun dó nugbodòdó Mawu tɔn e kúnkplá walɔ ɖagbe lɛ é jí ɖò mɛtɛnkpɔn lɛ nukɔn kpo gbejininɔ kpo ɔ, mǐ na ɖi nǔ Sala ɖɔhun.\n^ akpá. 3 Ablamu kpo Salayíi kpo wɛ ye nɔ nyí ɖò bǐbɛ̌mɛ, amɔ̌, nyikɔ e Jehovah na ye ɖò nukɔnmɛ é wɛ è dó tuùn ye na ganji.—Bǐbɛ̌mɛ 17:5, 15.\n^ akpá. 8 Tɔ́ví Ablaxamu tɔn wɛ nú Sala. Tɛlaxi wɛ jì ye mɛ wè lɛ bǐ ɖò nɔ vovo xomɛ. (Bǐbɛ̌mɛ 20:12) Alɔwliwli mɔhun sɔgbe ɖò égbé ǎ, amɔ̌, é ɖò taji ɖɔ mǐ ni hɛn d’ayi mɛ ɖɔ nǔ lɛ gbɔn vo tawun hwenɛnu. Adamu kpo Ɛvu kpo hɛn mɛ maɖóblɔ̌ e ye nyí é bú é ɔ, é ko lín dín hwenɛnu ǎ. É ɖò wɛn ɖɔ, ɖó hwɛhuhu ko hɛn nǔ gblé dó mɛ enɛ lɛ wu dín ǎ wutu ɔ, alɔwliwli ɖò hɛnnumɔ lɛ tɛntin nɔ dɔn azɔn baɖabaɖa lɛ wá kúnkan lɛ mɛ ǎ. Amɔ̌, ɖò xwè 400 mɔ̌ gudo ɔ, hwɛhuhu ko kp’acɛ dó gbɛtɔ́ lɛ jí bǐ nɛ. Hwe enɛ nu ɔ, Mɔyizi Sɛ́n ɔ gbɛ́ ɖɔ hɛnnumɔ ɖě ɔ ni má ɖóxó xá ɖě ɔ ó.—Levíi ví lɛ 18:6.