“A Yí Wǎn nú Mì Hú Elɔ lɛ À?”—Jaan 21:15 | Nùkplɔnkplɔn\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chine-Gbè (Kunming) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mambwé-Lungu Marathi Maya Mbunda Mingrelian Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tok Pisin Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Grèce Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Kenya Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Philippines Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Roumanie Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Slovaquie Tɔn Tokunɔgbe Taïwan Tɔn Tokunɔgbe Tchèque Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tonga-Gbè Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\n“Sinmɔ́ɔ Jaan ví, a yí wǎn nú mì hú elɔ lɛ à?”—JAAN 21:15, nwt.\nHAN LƐ: 128, 45\nNɛ̌ mǐ ka sixu sɔ́ agbazazɔ́ ɖó tɛn e jɛxa ɛ é mɛ gbɔn?\nEtɛ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖó linlin e sɔgbe é dó ayiɖeɖayi wu?\nNɛ̌ mǐ ka sixu fun ahwan xá jlǒ agbazanú lɛ gbé nyinya tɔn, bo na ɖu ɖ’eji gbɔn?\n1, 2. Ee Piyɛ́ɛ nyì ɖɔ nú zǎn ɖokpo blebu gudo é ɔ, nǔ tɛ é ka kplɔ́n?\nAHWANVU Jezu tɔn tɛnwe nyì ɖɔ zǎn ɖokpo blebu mɛ ɖò Galilée Xù ɔ jí, amɔ̌, ye ka wlí nǔtí ǎ. Jezu Klisu e è fɔ́n sín kú é ɖò xù ɔ tó bo mɔ ye sɛ́dó. Enɛ gudo ɔ, é ɖɔ nú ye ɖɔ: “‘Mi bo nyì ɖɔ ɔ dó ɖisixwé nú tɔjihun ɔ, enɛ ɔ mi na mɔ hweví wlí.’ Ye ka nyì ɖɔ ɔ dó ɖisixwé nugbǒ, bɔ ɖɔ ɔ wlí hweví gègě, kaka bɔ ye sɔ́ sixu dɔn tɔ́n ǎ.”—Jaan 21:1-6.\n2 Ee Jezu na nùɖuɖu ye gudo é ɔ, é lilɛ kpannukɔn Sinmɔ́ɔ Piyɛ́ɛ bo ɖɔ: “Sinmɔ́ɔ Jaan ví, a yí wǎn nú mì hú elɔ lɛ à?” Etɛ xó ɖɔ wɛ Jezu ka ɖè? Piyɛ́ɛ yí wǎn nú hwehuhu kpɛɖé. Enɛ wu ɔ, é cí ɖɔ Jezu ɖò kinkanbyɔ wɛ ɖɔ, etɛ é ka ɖó wanyiyi jɔ wanyiyi na é jí ɖɔhun. É yí wǎn nú hwehuhu kpo hwehuhuzɔ́ tɔn kpo hú Jezu kpo nǔ e é kplɔ́n lɛ é kpo wɛ à? Piyɛ́ɛ na xósin bo ɖɔ: “Ɛɛn Aklunɔ; a tuùn ɖɔ un yí wǎn nú we.” (Jaan 21:15, nwt) É ɖò wɛn ɖɔ Piyɛ́ɛ zán gbɛ̀ sɔgbe kpo xó e é ɖɔ é kpo. Sín finɛ ɖido ɔ, é xlɛ́ ɖɔ emi yí wǎn nú Klisu, bo hɛn alɔnu tɔn ján ɖò blòbló bonu mɛ lɛ na huzu ahwanvu sín azɔ̌ ɔ mɛ, bo lɛ́ huzu dotín ɖokpo nú agun Klisanwun tɔn xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn.\n3. Awovinú tɛ lɛ wu Klisanwun lɛ ka ɖó na ɖò acéjí dó?\n3 Etɛ xó ɖěɖee Jezu ɖɔ nú Piyɛ́ɛ lɛ é ka sixu kplɔ́n mǐ? Mǐ ɖó na nɔ acéjí bo na na tɛn nǔ ɖebǔ, bonu é na vɔ́da nú wǎn e mǐ yí nú Klisu é bo lɛ́ fɛ́ ayi mǐtɔn sín Axɔsuɖuto ɔ sín nǔ lɛ jí ǎ. Jezu tuùn lee gbɛ̀ elɔ nɔ gbidi kɔ nú mǐ, bo nɔ lɛ́ ɖó adohu adohu nú mǐ gbɔn é. Ðò lǒ e Jezu dó dó nǔkúndotɔ́ ɔ wu é mɛ ɔ, é ɖɔ ɖɔ mɛɖé lɛ na yí “axɔsuɖuɖu Mawu tɔn sín xó,” bɔ tlolo hwɛ̌ ɔ, ye na yì nukɔn, amɔ̌, lé “gbɛmɛ fí sín tagba lɛ, dɔkun gbɛmɛ fí tɔn sín mɛdindɔn lɛ” na “vunbla xó ɔ.” (Mat. 13:19-22; Mak. 4:19) Nugbǒ ɔ, nú mǐ ma ɖò acéjí ǎ ɔ, linkpɔ́n ayihɔngbe ayihɔngbe tɔn lɛ na flú ayixa mǐtɔn, bo na zɔ́n bɔ mǐ sɔ́ na yì nukɔn ɖò gbigbɔ lixo ǎ. Amɔ̌, Jezu gb’akpá nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ: “Mi bo cɔ́ miɖée, bonu nǔ ɖu dingan, ahan nu dingan, kpodo gbɛmɛ tagba lɛ kpan ma wá cyɔn ayi mitɔn jí . . . ó.”—Luk. 21:34.\n4. Etɛ ka na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na gbéjé lee wanyiyi e mǐ ɖó nú Klisu é gɔ́ngɔ́n gbɔn é kpɔ́n? (Kpɔ́n fɔtóo e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n4 Lee mɛsɛ́dó Piyɛ́ɛ bló gbɔn hwenu e Jezu e è fɔ́n sín kú é kplɔ́n nǔ i gudo é ɔ, mǐ nɔ ɖè lee wanyiyi e mǐ ɖó nú Klisu é gɔ́ngɔ́n gbɔn é xlɛ́, gbɔn azɔ̌ e é sɔ́ d’así nú mǐ é sísɔ́ ɖó tɛn nukɔntɔn ɔ mɛ gblamɛ. Nɛ̌ mǐ ka sixu kanɖeji ɖɔ mǐ kpó ɖò mɔ̌ bló wɛ gbɔn? Sín hweɖenu jɛ hweɖenu ɔ, mǐ ɖó na nɔ kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Etɛ un ka yí wǎn na hugǎn? Agbazazɔ́ ce wɛ nɔ hɛn awǎjijɛ wá nú mì hugǎn à, alǒ azɔ̌ gbigbɔ tɔn lɛ? Ðò linlin enɛ mɛ ɔ, mi nú mǐ ni gbéjé nǔ e mǐ ma zé ɖó tɛn e jɛxa ye lɛ é mɛ ǎ ɔ, ye sixu vɔ́da nú wanyiyi e mǐ ɖó nú Klisu kpo nǔ gbigbɔ tɔn lɛ kpo é atɔn kpɔ́n, nǔ enɛ lɛ wɛ nyí agbazazɔ́, ayiɖeɖayi kpo nǔɖokan lɛ kpo.\nNǓ AGBAZAZƆ́ TOWE NI NƆ TƐN E JƐXA Ɛ É MƐ\n5. Azɔ̌ tɛ Biblu ka sɔ́ d’así nú tatɔ́ xwédo tɔn lɛ?\n5 Piyɛ́ɛ nɔ hu hwe dó ɖè ayi ɖ’ayǐ na ǎ, loɔ, agbazazɔ́ tɔn wɛ. Tatɔ́ xwédo tɔn lɛ tuùn ɖɔ Biblu zɔ́n azɔ̌ emi, bɔ emi na kpé nukún dó hudo agbaza tɔn xwédo emitɔn tɔn wu. (1 Tim. 5:8) Ye ɖó na w’azɔ̌ syɛnsyɛn bo na sú hudo enɛ sín dò. Amɔ̌, ɖò azǎn gudogudo tɔn elɔ lɛ mɛ ɔ, agbazazɔ́ nyí nùɖé bo nɔ ɖó adohu adohu nú mɛ hwɛhwɛ.\n6. Etɛwu agbazazɔ́ wiwa ka nɔ ɖó adohu adohu nú mɛ tawun ɖò égbé?\n6 Ðó azɔ̌ ma sɔ́ tíìn ǎ, bɔ agba wɛ è nɔ hwlɛn kaka cobo nɔ wá mɔ wutu ɔ, é nɔ wá ɖò dandan mɛ ɖɔ mɛ e è yí dó azɔ̌mɛ lɛ é gègě ni w’azɔ̌ nú táan gègě, bɔ hweɖelɛnu ɔ akwɛ kpɛɖé wɛ ye ka nɔ yí. Gɔ́ na ɔ, ɖó azɔ̌xwé lɛ ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na zán azɔ̌watɔ́ kpɛɖé dó ɖè nǔ gègě tɔ́n wutu ɔ, enɛ nɔ zɔ́n bɔ azɔ̌watɔ́ lɛ nɔ ɖó linkpɔ́n, bɔ nǔ nɔ cikɔ nú ye, lobɔ ye tlɛ nɔ lɛ́ jɛ azɔn. Nú mɛ e ye yí dó azɔ̌mɛ lɛ é ɖě ma jló na savɔ̌ mɔhun lɛ dó azɔ̌xwé ɔ tamɛ ǎ ɔ, azɔ̌ sixu gblé dó è.\n7, 8. (a) Mɛ̌ mǐ ka ɖu gbejininɔ mǐtɔn sín axɔ dó jɛ nukɔn? (b) Nǔ xɔ akwɛ tɛ nɔví sunnu Thaïlande tɔn ɖé ka kplɔ́n dó azɔ̌ tɔn wu?\n7 Ðó mǐ nyí Klisanwun wutu ɔ, mɛ e mǐ ɖu gbejininɔ sín axɔ dó jɛ nukɔn é wɛ nyí Jehovah, é nyí mɛ e yí mǐ dó azɔ̌ mɛ é ǎ. (Luk. 10:27) Agbazazɔ́ ɔ, nǔ e na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na kpé nukún dó mǐɖée wu é kpowun wɛ. Mǐ nɔ w’azɔ̌ bo na dó mɔ agbaza sín nǔ e ɖò taji lɛ é, bá dó kpé sinsɛnzɔ́ mǐtɔn wu. Amɔ̌, enyi mǐ ma cɔ́ mǐɖée ǎ ɔ, agbazazɔ́ sixu dó afɔgblɛ̌gblɛ̌ afɔ mɛ nú mǐ ɖò sinsɛn-biblo mǐtɔn kɔn. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, nɔví sunnu e nɔ nɔ Thaïlande é ɖé ɖɔ: “Ɔdinatɛ́ɛ wɛ un nɔ blóɖó bo yí wǎn na tawun, amɔ̌, é nɔ byɔ ɖɔ má w’azɔ̌ nú ganxixo gègě. Enɛ zɔ́n bɔ un nɔ ɖibla ba hwenu kpò nú nǔ gbigbɔ tɔn lɛ. Un wá mɔ ɖɔ, bo na dó sɔ́ nǔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ ɖó tɛn nukɔntɔn ɔ mɛ ɔ, un ɖó na huzu azɔ̌ e un nɔ wà é.” Etɛ nɔví sunnu enɛ ka wà?\n8 É tinmɛ ɖɔ: “Ee un bló tuto nú xwè ɖokpo mɔ̌ gudo é ɔ, un wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ un na nɔ sà nǔ ɖò ali jí, bo jɛ glási-lɛ̌ɛnɔ sà jí. Ðò bǐbɛ̌mɛ ɔ, un mɔ wuvɛ̌ ɖò akwɛ linu tawun bɔ awakanmɛ kú mì. Enyi un mɔ azɔ̌gbɛ́ ce xóxó lɛ ɔ, ye nɔ ko mì, bo nɔ kanbyɔ mì ɖɔ etɛwu un ka lin ɖɔ glási-lɛ̌ɛnɔ sisa kpɔ́n te hú ɔdinatɛ́ɛ biblóɖó ɖò xɔ fífá ɖé mɛ à jí. Un xoɖɛ sɛ́dó Jehovah bo byɔ ɛ ɖɔ é ni d’alɔ mì, bonu má ɖu ɖ’eji lobonu nǔ e nya wɛ un ɖè, bo na mɔ táan gègě nú nǔ gbigbɔ tɔn lɛ é ni kpa mì. É sɔ́ lín ǎ bɔ nǔ lɛ jɛ te kpɔ́n jí. Un wá tuùn nǔ e nɔ víví nu nú axisinɔ ce lɛ é, bo lɛ́ nyɔ́ glási-lɛ̌ɛnɔ ɔ ɖa hugǎn. Zaan ɔ, un jɛ glási-lɛ̌ɛnɔ e un nɔ bló lɛ é bǐ sà jí ayihɔngbe ayihɔngbe. Nugbǒ ɔ, un vo ɖò akwɛ linu hú hwenu e un ɖò ɔdinatɛ́ɛzɔ́ wà wɛ é. É zɔ́n bɔ un ɖó awǎjijɛ hugǎn, ɖó un sɔ́ nɔ nɔ adohu adohu jí alǒ ɖó linkpɔ́n e un nɔ ɖó ɖò azɔ̌ ce xóxó ɔ kɔn é ǎ. Nǔ e ɖò taji hugǎn é wɛ nyí ɖɔ, dìn ɔ, un mɔ ɖɔ un sɛkpɔ Jehovah hugǎn.”—Xà Matie 5:3, 6, nwt.\n9. Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é dó agbazazɔ́ mǐtɔn wu gbɔn?\n9 Azɔ̌ syɛnsyɛn wiwa ɔ, jijɔ Mawu tɔn ɖé wɛ, bɔ enyi è w’azɔ̌ gbɔn mɔ̌ ɔ, è nɔ mɔ ajɔ tɔn. (Nùx. 12:14) É ɖò mɔ̌ có, lee nɔví sunnu e wu mǐ ɖɔ xó dó wá yì é kplɔ́n gbɔn é ɔ, é jɛxa ɖɔ è ni zé agbazazɔ́ ɖó tɛn e jɛxa ɛ ɔ mɛ. Jezu ɖɔ: “Axɔsuɖuɖu Mawu tɔn kpodo jlǒ tɔn wiwa kpo ni nɔ mya nukún nú mi jɛ nukɔn; enɛ ɔ, é na na nǔ enɛ lɛ bǐ [agbaza sín nǔ e ɖò dandan lɛ é] mi.” (Mat. 6:33) Bonu mǐ na kpɔ́n ɖɔ mǐ ka ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é dó nǔ agbaza tɔn lɛ kpo azɔ̌ gbigbɔ tɔn lɛ kpo wu à jí ɔ, é na nyɔ́ ɖɔ mǐ ni kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Un ka nɔ mɔ agbazazɔ́ ce dó mɔ nǔ e nɔ dɔn mì, bo nɔ na awǎjijɛ mì é, lobo ka nɔ kpɔ́n azɔ̌ gbigbɔ tɔn lɛ dó mɔ nǔ yayǎ ɖé alǒ nǔ e è na bló mɔ̌tɔn mɔ̌tɔn é ɖé wɛ à? Tamɛ linlin dó lee nǔ nɔ cí nú mǐ dó agbazazɔ́ kpo gbigbɔ sín azɔ̌ lɛ kpo wu é jí na d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na tuùn nǔ e mǐ yí wǎn na tawun é.\n10. Nǔ xɔ akwɛ tɛ Jezu ka kplɔ́n mɛ dó nǔ e è na sɔ́ ɖó tɛn nukɔntɔn ɔ mɛ é wu?\n10 Jezu sɔ́ kpɔ́ndéwú lee è na ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é dó nǔ agbaza tɔn lɛ kpo nǔ gbigbɔ tɔn lɛ kpo wu gbɔn é tɔn ɖ’ayǐ. Jezu yì ba Mali kpo nɔví nyɔnu tɔn Mata kpo kpɔ́n gbè ɖokpo ɖò xwé yetɔn gbè. Hwenu e Mata ɖò xɛ́ xò wɛ bo ɖò nùɖuɖu ɖa wɛ é ɔ, Mali ka junjɔn afɔ Jezu tɔn lɛ kpá bo ɖò tó ɖó è wɛ. Ee Mata húnhún nǔ ɖɔ dó Mali wu ɖɔ é kún ɖò alɔ dó emi wɛ ó é ɔ, Jezu ɖɔ n’i ɖɔ: “Mali wɛ . . . sɔ́ akpá ɖagbe ɔ, bɔ mɛɖé na yí sín así tɔn ǎ.” (Luk. 10:38-42) Nǔ xɔ akwɛ ɖé kplɔ́n Mata wɛ Jezu ɖè. Bonu mǐ ma na lɔn nú nǔ agbaza tɔn lɛ na fɛ́ ayi mǐtɔn ǎ, lobo na xlɛ́ wanyiyi e mǐ ɖó nú Klisu é ɔ, mǐ ɖó na kpó ɖò “akpá ɖagbe ɔ” sɔ́ wɛ, é wɛ nyí ɖɔ mǐ na sɔ́ nǔ gbigbɔ tɔn lɛ ɖó tɛn nukɔntɔn ɔ mɛ.\nLINLIN E MǏ NA ÐÓ DÓ GBƆJƐYIYI KPO AYIÐEÐAYI KPO WU É\n11. Etɛ Mawuxówema ɔ ka kplɔ́n mɛ dó gbɔjɛ wu?\n11 Mǐ ɖó hudo hwenu ɖé lɛ tɔn bo na gbɔjɛ, lobo na mɔ agbɔ̌n sín azɔ̌ syɛnsyɛn mǐtɔn kpo tito mǐtɔn e ján é kpo sí. Xó Mawu tɔn ɖɔ: “Nùɖé sɔ́ nyɔ́ nú gbɛtɔ́ ɖò gbɛmɛ zɛ é na ɖu nǔ, bo nu ahan, bo ɖu azɔ̌ e é wà ɔ sín gbɛ̀ wu ǎ.” (Nùt. 2:24) Jezu tuùn ɖɔ é ɖò dandan ɖɔ è ni gbɔjɛ ɖò hweɖelɛnu. Gbè ɖokpo ɔ, ee ye jɛ tagba tawun bo ɖekúnnu gbɔn fí gègě gudo é ɔ, é ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ: “Mi wá mǐ ni jɛ vo fí e mɛɖé ma ɖè ǎ é, bonu mi na gbɔjɛ kpɛɖé.”—Mak. 6:31, 32.\n12. Nú nǔ e kàn gbɔjɛyiyi kpo ayiɖeɖayi kpo é ɔ, etɛ wu mǐ ka ɖó na nɔ acéjí dó? Nǎ kpɔ́ndéwú ɖé.\n12 Nugbǒ ɔ, gbɔjɛyiyi kpo ayiɖeɖayi kpo nɔ sú dò taji ɖé. É ɖò mɔ̌ có, awovinú ɖokpo ɖò finɛ, é wɛ nyí ɖɔ ayiɖeɖayi sixu wá huzu nǔ taji hugǎn ɔ ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ. Ðò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ ɔ, mɛ gègě wá ɖó linlin elɔ: “Mǐ ni ɖu nǔ, bo nu ahan, ɖó sɔ ɔ, mǐ na kú.” (1 Kɔ. 15:32) Linlin enɛ ɖokpo ɔ lɛ́ gbakpé fí gègě ɖò gbɛ̀ égbé tɔn mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖò xwè ɖé lɛ ɖíe ɔ, dɔnkpɛvu e nɔ nɔ Gbadahweji Elɔpu tɔn e ɖé jɛ kplé Klisanwun tɔn lɛ yì jí. Amɔ̌, wǎn e é yí nú ayiɖeɖayi é wá syɛn tawun, kaka bɔ é ɖó gbɛ̌dido xá togun Jehovah tɔn te. Amɔ̌ hwenu ɖò yiyi wɛ é ɔ, é wá mɔ ɖɔ tagba kpo awakanmɛ kú mɛ kpo kɛɖɛ jɛn ayiɖeɖayi e wá huzu nǔ taji nú emi é nɔ hɛn wá. Enɛ wu ɔ, é lɛ́vɔ jɛ Biblu kplɔ́n jí, bo wá jɛxa bo nyí wɛnɖagbejlatɔ́ ɖé. Ðò baptɛm tɔn gudo ɔ, é ɖɔ: “Nǔ ɖokpo géé e vɛ́ nú mì é wɛ nyí táan tobutobu e un gú, cobo wá mɔ nukúnnú jɛ mɛ ɖɔ Jehovah sinsɛn nɔ hɛn awǎjijɛ wá nú mɛ hú ayiɖeɖayi e gbɛ̀ elɔ nɔ xwlé mɛ lɛ é gbé nyinya flàflá tɔn.”\n13. (a) Jlɛ̌ awovinú e ɖò gbɔjɛyiyi kpo ayiɖeɖayi kpo mɛ é dó nùɖé wu. (b) Etɛ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é dó gbɔjɛyiyi kpo ayiɖeɖayi kpo wu?\n13 Linlin e wu gbɔjɛyiyi kpo ayiɖeɖayi kpo dó tíìn é wɛ nyí ɖɔ ye na fá kɔ nú mǐ, bɔ mǐ na lɛ́ mɔ hlɔnhlɔn. Bonu nǔ na dó nyí mɔ̌ ɔ, táan nabi mǐ ka na zán na? Lin tamɛ dó nùjlɛdonǔwu elɔ jí: Mǐ mɛ gègě nɔ ba na ɖu nǔ e víví lɛ é ɖò hweɖelɛnu, loɔ, mǐ mɔ ɖɔ nǔ víví ɖuɖu dingan na dó azɔn agbaza mǐtɔn. Enɛ wu ɔ, nùɖuɖu hunsin ɖagbe tɔn lɛ wɛ mǐ nɔ ɖu hugǎn. Ðò ali ɖokpo ɔ nu ɔ, gbɔjɛyiyi kpo ayiɖeɖayi zɛ xwé wu kpo na vɔ́da nú ganjininɔ mǐtɔn ɖò gbigbɔ lixo. Nú mǐ na nyì alɔ nú enɛ ɔ, mǐ na nɔ ɖ’alɔ ɖò azɔ̌ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ mɛ ɖò gbesisɔmɛ. Nɛ̌ mǐ ka sixu wà gbɔn bo tuùn ɖɔ linlin e mǐ ɖó dó ayiɖeɖayi wu é ɖò jlɛ̌ jí? Ðò aklunɔzán gbla ɖokpo mɛ ɔ, mǐ sixu lɛ́n ganxixo nabi e mǐ zán dó azɔ̌ gbigbɔ tɔn lɛ, ɖi kplé lɛ yiyi, kúnnuɖiɖe kpo Biblu kplɔnkplɔn mɛɖesunɔ tɔn alǒ xwédo tɔn kpo tamɛ é. Enɛ gudo ɔ, mǐ sixu sɔ́ jlɛ́ dó ganxixo nabi e mǐ zán ɖò aklunɔzán gbla ɖokpo ɔ mɛ dó ayiɖeɖayi lɛ, ɖi lɔnyiji-lɔnfɔnkan-yihundida, telée kpinkpɔn alǒ ayihundida video jí tɔn lɛ tamɛ é wu. Etɛ nùjlɛdonǔwu ɔ ka xlɛ́? É ka byɔ ɖɔ a ni bló huzuhuzu ɖé wɛ à?—Xà Efɛzinu lɛ 5:15, 16.\n14. Etɛ ka ɖó na xlɛ́ ali mǐ bɔ mǐ na cyan ayiɖeɖayi lɛ?\n14 Mǐ bǐ kpo tatɔ́ xwédo tɔn lɛ kpo vo, bo na sɔ́ ayiɖeɖayi e jló mǐ é, ayiɖeɖayi ɔ ni vɛ́ ko sɔgbe kpo nugbodòdó Biblu tɔn e Jehovah sɔ́ ɖ’ayǐ lɛ é kpo. * “Mawu wɛ na” ayiɖeɖayi ɖagbe lɛ. (Nùt. 3:12, 13) Mǐ mɔ nukúnnú jɛ wu ɖɔ ayiɖeɖayi e mɛɖé sɔ́ é sixu gbɔn vo nú ee mɛ ɖevo na sɔ́ é.(Ga. 6:4, 5) Enyi mǐ na bo tlɛ sɔ́ ayiɖeɖayi ɖebǔ ɔ, mǐ na jló ɖɔ é ni nɔ tɛn e jɛxa ɛ é mɛ. Jezu ɖɔ: “Fí ɖee dɔkun towe ɖè ɔ, finɛ wɛ ayi towe lɔmɔ̌ na nɔ.” (Mat. 6:21) Hǔn, wǎn e mǐ yí nú Jezu kpo ayi mǐtɔn bǐ kpo é na sísɛ́ mǐ, bɔ linlin mǐtɔn, xóɖiɖɔ mǐtɔn kpo nǔwiwa mǐtɔn lɛ kpo na nɔ jinjɔn azɔ̌ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ jí jɛ nukɔn, é na nyí dó nǔ e mǐ nɔ wà ayihɔngbe ayihɔngbe lɛ é jí ǎ.—Fili. 1:9, 10, nwt.\nAHWAN E FUN XÁ AGBAZANÚ LƐ GBÉ NYINYA WƐ MǏ ÐÈ É\n15, 16. (a) Ali tɛ nu agbaza sín nǔ lɛ gbé nyinya ka sixu huzu mɔ ɖé nú Klisanwun ɖé ɖè? (b) Wě e nùnywɛ kpé é tɛ Jezu ka ɖè xá mɛ dó nǔ agbaza tɔn lɛ wu?\n15 Nǔ e nɔ gbà tamɛ nú mɛ gègě égbé é wɛ nyí lee ye na wà gbɔn bo na ɖó nǔ e ɖò zo jí lɛ é, ɖi nǔzinzan, alokan, ɔdinatɛ́ɛ kpo nǔ ɖevo lɛ kpo. Enɛ wu ɔ, Klisanwun ɖokpo ɖokpo ɖó na nɔ gbéjé jlǒ tɔn lɛ kpɔ́n ɖò gbesisɔmɛ gbɔn nǔ elɔ lɛ kinkanbyɔ éɖée gblamɛ: ‘Agbaza sín nǔ lɛ ka wá ɖò taji nú mì, bɔ un nɔ zán hwenu gègě dó ba nǔ dò dó mɔ̌to e ɖò zo jí é, alǒ avɔ e ɖò zo jí é jí, lobo nɔ lin tamɛ dó ye jí, hú táan e un nɔ zán dó sɔnǔ nú kplé lɛ é wɛ à? Azɔ̌ e un nɔ wà ayihɔngbe ayihɔngbe lɛ é nɔ ɖu ayi mɛ nú mì sɔmɔ̌, bɔ un nɔ zán hwenu kpɛɖé dó xoɖɛ alǒ xà Biblu wɛ à?’ Nú mǐ ɖó ayi wu ɖɔ wanyiyi e mǐ ɖó nú agbaza sín nǔ lɛ é jɛ ta yí sín wanyiyi e mǐ ɖó nú Klisu é sí jí ɔ, mǐ ɖó na lin nǔ kpɔ́n dó xó e Jezu ɖɔ é jí: “Mi cɔ́ miɖée dó nukúnkɛ́ndídó wu.” (Luk. 12:15) Etɛwu Jezu ka gb’akpá syɛnsyɛn enɛ nú mɛ?\n16 Jezu ɖɔ: “Mɛɖé sixu sɛ̀n gǎn wè ǎ.” É ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Mi sixu sɛ̀n Mawu bo lɛ́ sɛ̀n dɔkun ǎ.” Ðó “gǎn” wè lɛ bǐ na byɔ ɖɔ è ni sɔ́ mɛɖée bǐ jó nú emi mlɛ́mlɛ́. Jezu lɛ́ ɖɔ gɔ́ na ɖɔ mǐ na “gbɛ́ wǎn nú mɛ ɖě, bo na yí wǎn nú mɛ ɖě” alǒ mǐ na “setónú nú mɛ ɖě, bo na vɛtoli nú mɛ ɖě.” (Mat. 6:24) Ðó mǐ nyí gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ wutu ɔ, mǐ mɛ bǐ ɖó na kpó ɖò ahwan fun xá “hwɛhuhu sín ninɔmɛ” lɛ wɛ, kaka jɛ agbaza sín nǔ lɛ gbé nyinya jí.—Efɛ. 2:3.\n17. (a) Etɛwu é ka nɔ vɛwǔ nú mɛ ɖěɖee ɖó jlǒ agbaza tɔn lɛ é, bɔ ye na ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é dó agbaza sín nǔ lɛ wu? (b) Etɛ ka na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na fun ahwan xá jlǒ agbazanú lɛ gbé nyinya tɔn?\n17 É nɔ vɛwǔ nú mɛ e ɖó jlǒ agbaza tɔn lɛ é bonu ye na ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é dó agbaza sín nǔ lɛ wu. Etɛwu? Ðó jlǒ yetɔn lɛ ko cyɔn yɛ linlin gbigbɔ tɔn yetɔn lɛ jí. (Xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 2:14.) Ee jlǒ yetɔn lɛ cyɔn yɛ nǔwukpikpé nukúnnúmɔjɛnǔmɛ tɔn yetɔn jí é ɔ, é vɛwǔ nú ye bɔ ye na mɔ vogbingbɔn e ɖò nǔ ɖagbe kpo nǔ nyanya kpo tɛntin é. (Ebl. 5:11-14) É sín enɛ wu ɔ, ye mɛ ɖé lɛ sɔnǔ nú jlǒ e zɛ gbě é dó nǔ agbaza tɔn lɛ wu, jlǒ enɛ ɔ, è ka sixu sú dò tɔn bɔ é na jɛmɛ nú mɛ gbeɖé ǎ. (Nùt. 5:11) Awǎjijɛnú wɛ é nyí ɖɔ nùɖé tíìn bo na d’alɔ mǐ bɔ linlin agbaza sín nǔ lɛ gbé nyinya tɔn ɔ na wà nǔ dó mǐ wu ǎ, é wɛ nyí Xó Mawu tɔn Biblu xixa ɖò gbesisɔmɛ. (1 Pi. 2:2, 3) Lee tamɛ linlin kpɔ́n dó Xó nugbǒ Mawu tɔn jí na hlɔnhlɔn Jezu, bɔ é ɖu ɖò mɛtɛnkpɔn jí gbɔn é ɔ, mɔ̌ jɛn nugbodòdó Biblu tɔn lɛ zinzan na d’alɔ mǐ lɔ, bɔ mǐ na fun ahwan xá jlǒ agbaza sín nǔ lɛ gbé nyinya tɔn gbɔn. (Mat. 4:8-10) Nú mǐ bló mɔ̌ ɔ, mǐ nɔ xlɛ́ Jezu ɖɔ mǐ yí wǎn n’i hú nǔ agbaza tɔn ɖebǔ.\nNǔ tɛ lɛ ka ɖò taji ɖò gbɛzán towe mɛ? (Kpɔ́n akpáxwé 18gɔ́ ɔ)\n18. Etɛ a ka kanɖeji bo na wà?\n18 Hwenu e Jezu kanbyɔ Piyɛ́ɛ ɖɔ: “A yí wǎn nú mì hú elɔ lɛ à?” ɔ, flínflín i wɛ é ɖè ɖɔ é ɖó na zé nǔ gbigbɔ tɔn lɛ ɖó tɛn nukɔntɔn ɔ mɛ ɖò gbɛzán tɔn mɛ. Nugbǒ ɔ, Piyɛ́ɛ zán gbɛ̀ sɔgbe xá nyikɔ tɔn e sín tinmɛ nyí “Awinnya” é, ɖó é ɖè jijɔ e cí awinnya ɖɔhun lɛ é xlɛ́. (Mɛ. 4:5-20) Mǐ lɔ kanɖeji égbé ɖɔ wanyiyi e mǐ ɖó nú Klisu é kún na sɛ̀ dò ó, bo nɔ zé agbazazɔ́, ayiɖeɖayi kpo agbaza sín nǔ lɛ kpo ɖó tɛn e jɛxa ye lɛ é mɛ. Mi nú gbeta e kɔn mǐ nɔ wá lɛ é ni nɔ ɖexlɛ́ ɖɔ mǐ ɖó linlin e Piyɛ́ɛ ɖó, bo ɖɔ nú Jezu ɖɔ: “Aklunɔ, a tuùn ɖɔ un yí wǎn nú we” é.\n^ akpá. 14 Kpɔ́n xota “Be Ayidedai Towe lẹ Nọ Hẹn Ale Wá Na We Ya?” ɖò Atɔxwɛ (Gungbe) 15 Octobre 2011 mɛ, wex. 9-12, akpá. 6-15.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé “A Yí Wǎn nú Mì Hú Elɔ lɛ À?”\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Mai 2017


Fitɛ Tɔ́gbó Mǐtɔn lɛ ka Ðè?\n1, 2. Etɛ mɛ gegě ka ɖi nǔ na dó mɛkúkú lɛ wu?\nÐÒ Aflika ɔ, gbɛtɔ́ livi mɔkpan wɛ nɔ ɖi ɖɔ è kún nɔ kú ɖě ó, lé kú nɔ hun ali nú mɛ kpowun, bɔ è nɔ yì nɔ gbɛ̀ ɖò fí e nukún ma nɔ mɔ ǎ é ɖé wɛ. Mɛ gegě nɔ lin ɖɔ tɔ́gbó yetɔn e kú lɛ é nɔ gosin gbɛ̀ e nukún nɔ mɔ é ɖé mɛ, yì ee nukún ma nɔ mɔ ǎ é ɖé mɛ, enɛ wɛ nyí ɖɔ ye nɔ gosin gbɛ̀ elɔ mɛ bo nɔ yì yɛswímɛ.\n2 Ye nɔ ɖi ɖɔ tɔ́gbó alǒ gbigbɔ tɔ́gbó enɛ lɛ tɔn nɔ mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ xwédo yetɔn e kpó ɖò ayikúngban jí lɛ é ɖò ayijayǐ mɛ bɔ ye lɛ́ ɖó nukɔnyiyi. Sɔgbe xá linlin enɛ ɔ, xɔ́ntɔn hlɔnhlɔnnɔ lɛ wɛ gbigbɔ tɔ́gbó lɛ tɔn nyí, ye nɔ bló bɔ jì nɔ jɛ, nɔ bló bɔ è nɔ ɖò ganji, lobo nɔ bló bɔ awovínú ɖé nɔ jɛ dó mɛ jí ǎ. È ɖɔ ɖɔ enyi è wɔn ya nú ye, alǒ dó xomɛsin nú ye ɔ, ye nɔ dɔn awě, azɔn, ya kpo adla kpo dó mɛ jí.\n3. Nɛ̌ mɛɖé lɛ ka nɔ fɔ yɛsu nú tɔ́gbó lɛ gbɔn?\n3 Mɛ e kpò ɖò gbɛ̀ lɛ é nɔ fɔ yɛsu lɛ dó kpa susu nú gbigbɔ tɔ́gbó lɛ tɔn, bo nɔ lɛ́ bló bɔ kancica ɖagbe na ɖò ye kpo tɔ́gbó enɛ lɛ kpo tɛntin. È nɔ yawǔ ɖ’ayi aca enɛ lɛ wu ɖò cyɔɖiɖi núwiwa lɛ hwenu, ɖi jɔnudidɔ́ kpo cyɔ wegɔ́ ɔ ɖiɖi kpo. È nɔ lɛ́ ɖ’ayi yɛsu fifɔ nú tɔ́gbó lɛ wu ɖò ali ɖevo lɛ nu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, cobonu mɛɖé lɛ na nu ahan ɔ, ye nɔ ba dó kɔ́mɛ nú tɔ́gbó lɛ hwɛ̌. Gɔ́ na ɔ, enyi mɛ lɛ ɖa nǔ kpé ɔ, ye nɔ jó kpɛɖé nyi zɛ̌n ɔ mɛ bonu tɔ́gbó lɛ wá ɔ, ye na mɔ nǔɖe bo na ɖu.\n4. Etɛ mɛ gegě ka ɖi dó lindɔ̌n wu?\n4 Mɛ ɖevo lɛ ɖi ɖɔ mɛ e ɖò gbɛ̀ lɛ é ɖó lindɔ̌n jɔmakú ɖé, bɔ enyi agbaza ɔ kú ɔ, éyɛ nɔ kpó ɖò gbɛ̀. Enyi mɛ ɔ zán gbɛ̀ ɖagbe ɔ, è ɖɔ ɖɔ lindɔ̌n tɔn nɔ yì sɛ́xwé alǒ palaɖisi mɛ, amɔ̌, enyi mɛ ɔ zán gbɛ̀ nyanya ɔ, è ɖɔ ɖɔ zomɛ wɛ lindɔ̌n tɔn nɔ yì. Hwɛhwɛ ɔ, mɛ lɛ nɔ xò linlin enɛ ɖó akpa ɖokpo ɔ mɛ xá nǔɖiɖi nǔmɛsɛn tɔn lɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ye nɔ dó cyɔ wɛn gbɔn hladio alǒ televiziɔn jí dó lee è na bló amǐsa nú mɛ e kú é gbɔn é wu, bo nɔ ɖɔ ɖɔ mɛ ɔ yì Mawu mɛ alǒ yì tɔ́gbó lɛ gɔ́n, enyíì. Nǔɖiɖi enɛ lɛ bǐ jinjɔn linlin e ɖɔ ɖɔ lindɔ̌n alǒ gbigbɔ nɔ jó agbaza e kú ɔ dó é jí. Etɛ Biblu ka ɖɔ dó enɛ wu?\nLindɔ̌n kpo Gbigbɔ Kpo\n5, 6. Sɔgbe xá Biblu ɔ, etɛ ka nɔ nyí lindɔ̌n?\n5 Biblu xlɛ́ ɖɔ nǔɖe wɛ ɖò gbɛtɔ́ mɛ bo nɔ nyí lindɔ̌n ǎ, loɔ, gbɛtɔ́ ɔ ɖesu wɛ nyí lindɔ̌n ɔ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ee Mawu dá Adamu é ɔ, “gbɛtɔ́ ɔ huzu mɛ [alǒ ‘lindɔ̌n,’ Biblu Wiwe lọ—Gun Alada] gbɛɖe.” (Bǐbɛ̌mɛ 2:7) È na lindɔ̌n Adamu ǎ; lindɔ̌n wɛ é nyí, éɖesu bǐ ɔ wɛ nyí lindɔ̌n.\n6 Hwɛjijɔ enɛ wu wɛ Biblu ɖé lɛ lilɛ xókwín dodó e è lilɛ dó “lindɔ̌n” é dó “gbɛ̀,” “nǔɖiɖó,” “gbɛtɔ́,” alǒ “mɛ.” Mǐ xà ɖɔ è jì gbɛtɔ́ lɛ. (Bǐbɛ̌mɛ 46:18) Ye sixu ɖu nǔ. (Levíi ví lɛ 7:20) Lindɔ̌n lɛ sixu bla nu. (Ðɛhan 35:13) Lindɔ̌n lɛ sixu vɔ gǎn, è sixu lɛ́ nya gbě yetɔn. (Jelemíi 13:17; Jonasi 2:8; Ðɛhan 7:6) È sixu fin mɛ bo lɛ́ dó gɛdɛ ɛ. (Sɛ́nflínmɛ 24:7; Ðɛhan 105:18) Xókwín ‘lindɔ̌n’ ‘mɛ’ alǒ ‘gbɛtɔ́’ e è zán ɖò wemafɔ enɛ lɛ mɛ lɛ é ɔ, xókwín dodó ɖokpo ɔ lɛ mɛ wɛ è lilɛ ye sín, bɔ ye bǐ ɖó tinmɛ ɖokpo ɔ.\n7. Wemafɔ Biblu tɔn tɛ lɛ ka xlɛ́ ɖɔ lindɔ̌n hɛn ɔ, é na kú?\n7 Ðó gbɛtɔ́ jɛn lɛ́ nyí lindɔ̌n wutu ɔ, enyi gbɛtɔ́ kú ɔ, lindɔ̌n nɛ kú nɛ. Ezekiyɛli 18:4 ɖɔ: “[‘Lindɔ̌n,’ nwt] e hu hwɛ é wɛ na sú hwɛ tɔn xɔ́: [‘lindɔ̌n,’ nwt] ɔ wɛ na kú.” Gɔ́ na ɔ, Mɛsɛ́dó 3:23 ɖɔ: “Mɛ ɖebǔ ma ka ɖótó gbeyiɖɔ enɛ ɔ ǎ ɔ, è na ɖè è sín togun ɔ mɛ, bo hu i.” Enɛ wu ɔ, lindɔ̌n nyí nǔɖe bo nɔ jó agbaza dó ɖò kú gudo ǎ.\n8. Etɛ ka nɔ nyí gbigbɔ ɖò gbɛtɔ́ mɛ?\n8 Gbigbɔ kpo lindɔ̌n kpo nyí nǔ ɖokpo ɔ ǎ. Hlɔnhlɔn gbɛ̀ tɔn e nɔ zɔ́n bɔ è nɔ wà nǔ é wɛ gbigbɔ ɔ nyí ɖò gbɛtɔ́ mɛ. Gbigbɔ ɔ cí kuláan ɖɔhun. Kuláan sixu zɔ́n bɔ è tá telée alǒ caajée alokan, amɔ̌, kuláan ɔ ɖesunɔ sixu nɔ éɖóɖó bo xlɛ́ yɛ, abǐ yí apɛ́lu éɖesunɔ ǎ. Ðò ali ɖokpo ɔ nu ɔ, gbigbɔ mǐtɔn zɔ́n bɔ mǐ nɔ kpéwú bo nɔ mɔ nǔ, sè nǔ, bo lɛ́ lin tamɛ kpɔ́n. Amɔ̌, gbigbɔ ɔ ɖesu sixu wà nǔ enɛ lɛ ɖebǔ nukún, tó alǒ fɔn mɛvo ǎ. Enɛ wu wɛ Biblu ɖɔ dó gbɛtɔ́ wu ɖɔ: “Funfún [alǒ gbigbɔ] na jó ye dó gbè ɖokpo, bɔ ye na lɛkɔ yì kɔ́ glɔ́, bɔ gbè nɛ ɔ gbè ɔ, linnawa yetɔn lɛ na fó ɖó finɛ.”—Ðɛhan 146:4.\n9. Etɛ lindɔ̌n kpo gbigbɔ kpo ɖě ma ka nɔ wà ǎ?\n9 Hǔn, sɔgbe xá Biblu ɔ, lindɔ̌n kpo gbigbɔ kpo ɖě nɔ jó agbaza dó ɖò kú gudo, bo nɔ kpó ɖò gbɛ̀ ɖò fí e nukún ma nɔ mɔ ǎ é ɖé ǎ.\nNinɔmɛ Mɛkúkú lɛ Tɔn\n10. Etɛ Biblu ka ɖɔ dó ninɔmɛ mɛkúkú lɛ tɔn wu?\n10 Bɔ ninɔmɛ tɛ mɛ wɛ mɛkúkú lɛ ka ɖè lo? Ðó Jehovah wɛ dá gbɛtɔ́ lɛ wutu ɔ, é wɛ lɛ́ tuùn nǔ e nɔ jɛ ɖò kú gudo é. Xó tɔn kplɔ́n mɛ ɖɔ mɛkúkú lɛ kún sɔ́ tuùn nǔɖe ó, ye sɔ́ sixu sè nǔ, mɔ nǔ, ɖɔ xó, alǒ lin nǔ ɖebǔ kpɔ́n ǎ. Biblu ɖɔ:\n“Mɛ e ko kú lɛ sɔ́ tuùn nǔɖe ǎ.”—Nǔnywɛtɔ́xó 9:5.\n“Mɛ e ko kú lɛ sɔ́ ɖò wǎn yí nú mɛ ɖě wɛ ǎ, ye sɔ́ ɖò wǎn gbɛ́ nú mɛ ɖě wɛ ǎ, nǔɖe ka sɔ́ ɖò ye jló wɛ ǎ.”—Nǔnywɛtɔ́xó 9:6.\n“Kútomɛ [alǒ yɔdo mɛ] fí e a xwè ɔ, nǔɖe ɖò dɔ̌n bɔ è nɔ wà ǎ; tamɛ linlin ɖě ɖò dɔ̌n ǎ, nǔtuùntuùn ɖě ɖò dɔ̌n ǎ, nǔnywɛ ɖě ɖò dɔ̌n ǎ.”—Nǔnywɛtɔ́xó 9:10.\n11. Ee Adamu hu hwɛ gudo é ɔ, etɛ Jehovah ka ɖɔ n’i?\n11 Lin tamɛ dó nǔ e Biblu ɖɔ dó tɔ́gbó mǐtɔn nukɔntɔn ɔ, Adamu wu é jí. Jehovah “kán kɔ́ dó mɛ” Adamu. (Bǐbɛ̌mɛ 2:7) Enyi Adamu ko sè tónú nú sɛ́n Jehovah tɔn wɛ ɔ, é na ɖò gbɛ̀ ɖò awǎjijɛ mɛ ɖò ayikúngban ɔ jí kaka sɔyi. Amɔ̌, Adamu gbà sɛ́n Jehovah tɔn, bɔ sɛ́nbá ɔ wɛ nyí kú. Fitɛ Adamu ka yì ɖò kú tɔn gudo? Mawu ɖɔ n’i ɖɔ: “A na yì kɔ́ e è dó bló we na ɔ glɔ́. Nǔgbo ɔ, kɔ́ wɛ a nyí, bo ka na lɛ́ huzu kɔ́.”—Bǐbɛ̌mɛ 3:19.\n12. Etɛ ka jɛ dó Adamu wu ɖò kú tɔn gudo?\n12 Fitɛ Adamu ka ɖè cobɔ Jehovah wá sɔ́ kɔ́ dó bló è na? É ɖò fí ɖě ǎ. É tíìn ǎ. Hǔn, hwenu e Jehovah ɖɔ nú Adamu ɖɔ é “na yì kɔ́ e è dó bló è” na é glɔ́ é ɔ, ɖiɖɔ wɛ É ɖè ɖɔ Adamu kún sɔ́ na tuùn nǔɖe ó, é na lɛ́ huzu kɔ́. Adamu yì nɔ gbɛ̀ ɖò fí e nukún ma nɔ mɔ ǎ é ɖé ǎ. É yì Mawu mɛ enyíì, alǒ fí e nukún ma nɔ mɔ ǎ é ɖé ǎ. É yì jixwé alǒ zomɛ ǎ. É lɛ́ lɛkɔ yì ninɔmɛ e mɛ è nɔ ɖè bo ma nɔ tuùn nǔɖe ǎ é; é sɔ́ tíìn ǎ.\n13. Etɛ ka nɔ jɛ dó gbɛtɔ́ kpo kanlin kpo bǐ wu ɖò kú yetɔn gudo?\n13 Nǔ ɖokpo ɔ wɛ nɔ jɛ dó gbɛtɔ́ lɛ wu ɖò kpaa mɛ à? Ɛɛn, nǔ ɖokpo ɔ wɛ nɔ jɛ. Biblu tinmɛ ɖɔ: “[Gbɛtɔ́ kpo kanlin kpo] e ɖò gbɛ̀ é bǐ wɛ è zé kɔ́ dó bló; bǐ wɛ na lɛ́ huzu kɔ́; fí ɖokpo ɔ wɛ bǐ xwè.”—Nǔnywɛtɔ́xó 3:19, 20.\n14. Nukúnɖiɖó tɛ ka ɖè nú mɛkúkú lɛ?\n14 Biblu dó akpá ɖɔ Mawu na wá fɔ́n mɛ e kú lɛ é dó palaɖisi ayikúngban jí tɔn ɖé mɛ. (Jaan 5:28, 29; Mɛsɛ́dó 24:15) Amɔ̌ hwe enɛ nu kpó ɖò nukɔn. Amlɔ dɔ́ wɛ ye ɖè dìn hwɛ̌. (Jaan 11:11-14) Mǐ ɖó na ɖi xɛsi nú ye alǒ sɛn ye ǎ, ye sixu d’alɔ mǐ ǎ, mɔ̌ jɛn ye ma ka sixu wà nǔ dó mǐ wu ǎ é nɛ.\n15, 16. Nɛ̌ Satáan ka nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na bló bɔ gbɛtɔ́ lɛ na ɖi ɖɔ mɛ e kú é kún kú nǔgbo ɖě ó gbɔn?\n15 Adingban wɛ nyí linlin e ɖɔ ɖɔ mǐ kún nɔ kú ɖě nǔgbo ó é, bɔ Satáan Awoví nɔ funfún kpé. Bo na dó bló bonu gbɛtɔ́ lɛ na ɖi nǔ nú adingban enɛ ɔ, é kpo awoví tɔn lɛ kpo nɔ bló bɔ ye nɔ lin ɖɔ mɛ e kú lɛ é sín gbigbɔ wɛ nɔ dɔn azɔn kpo wuvɛ̌ ɖevo lɛ kpo wá nú ye. Nǔgbo wɛ ɖɔ wuvɛ̌ ɖé lɛ nɔ sín awoví lɛ ɖesunɔ wu. Nǔgbo wɛ é ka lɛ́ nyí ɖɔ wuvɛ̌ ɖé lɛ tíìn bo kún nɔ sín hlɔnhlɔn e zɛ hlɔnhlɔn gbɛtɔ́ tɔn wu lɛ é wu ó. Amɔ̌, adingban wɛ è ɖó bo ɖɔ mɛkúkú lɛ sixu wà nǔ nyanya dó mɛ e ɖò gbɛ̀ lɛ é wu.\n16 Awoví lɛ nɔ lɛ́ tɛ́n kpɔ́n bo na bló bɔ gbɛtɔ́ lɛ na lin ɖɔ nǔ e Biblu ɖɔ dó kú wu é nyí adingban ɖò ali ɖevo nu. Ye nɔ blɛ́ gbɛtɔ́ lɛ bɔ ye nɔ lin ɖɔ emi mɔ mɛ e kú é alǒ emi ɖɔ xó xá ɛ. Awoví lɛ nɔ bló mɔ̌ gbɔn nǔmimɔ lɛ, dlɔ̌ lɛ, amɔɛkinkan lɛ, alǒ wlɛnwín ɖevo lɛ gblamɛ. É ɖò mɔ̌ có, é nyí mɛ e kú lɛ é wɛ gbɛtɔ́ lɛ nɔ ɖɔ xó xá ǎ, loɔ, awoví e nɔ vlɛ́ mɛ e kú lɛ é wɛ ye nɔ ɖɔ xó xá. Enɛ wu wɛ Jehovah gbɛ́ amɔɛkinkan kpo xó ɖiɖɔ xá mɛkúkú lɛ kpo syɛnsyɛn.—Sɛ́nflínmɛ 18:10-12; Zakalíi 10:2.\nMɛkúkú lɛ Sixu D’alɔ Mǐ Ǎ\nGǎn nukúnɖeji Gbadahweji Aflika tɔn ɖé kú ɖò 1990. É ɖó asì atɔ́ɔ́n bo ɖó vǐ gegě. É ɖó azɔ̌xwé éɖesunɔ tɔn we bɔ ye nɔ hɛn akwɛ wá n’i tawun.\nHwenu e é kú é ɔ, mɛ tɔn lɛ fɔ yɛsu e ye ɖi ɖɔ é na xɔ susu nú lindɔ̌n tɔn lɛ é bǐ. Asì tɔn lɛ dó nǔ wiwi, jó ɖa yetɔn lɛ dó nyi hannyaa, sɔ́ nɔ ɖu nǔ ganji ǎ, bo lɛ́ gbɛ́ wǔ lɛ̀. Ee ye ɖi cyɔ ɔ gudo é ɔ, ye y’avǐ kpo xósusu kpo xɔ azǎn tɛnwe dó nɔ aluwɛ mɛ na. Gudo mɛ ɔ, lee é ko nyí aca xá ɔ mɛ tɔn gbɔn é ɔ, xwédo ɔ bǐ kpo hɛ̌nnu tɔn lɛ kpo kplé bo ɖu agɔ̌, ɖu nǔ, bo nu ahan, lobo ɖú we dó fɔ yɛsu gudogudo tɔn lɛ nú cyɔ ɔ.\nÉ ɖò wɛn ɖɔ enyi gǎn e kú é kpé nǔ wu wɛ nyí ɔ, é na ko wlíbo nú xwédo tɔn enɛ e yí wǎn n’i sɔmɔ̌ é lobo kɔn nyɔna gegě dó jǐ tɔn! Amɔ̌ nǔ mɔhun ɖé jɛ ǎ. Azɔ̌xwé tɔn lɛ sú dó. Xwédo tɔn sín mɛ lɛ ɖɔ jlɛ ɖó nǔɖokan tɔn lɛ nu, bɔ gudo mɛ ɔ, ye bǐ gbadó. Mɛ kpɛɖé jɛn wá kpò ɖò gǎn enɛ sín xwé e nɔ gɔ́ tawun ɖ’ayǐ é gbè dìn.\nMɛkúkú lɛ Sixu Wà Nǔ Nyanya Dó Mǐ Wu Ǎ\nNya ɖé kú bɔ è ɖi i ɖò gletoxo Nigéria tɔn ɖé mɛ. Nukɔnmɛ ɔ, nya ɔ sín asì kú dlɔ̌ ɖé bo kúdeji ɖɔ asú emitɔn ɖò alɔgan tɔn ba wɛ. Enɛ wu ɔ, é sɔ́ alɔgan ɔ bo yì ɖi dó asú tɔn kpá.\nDunikan ee nyí dɔnkpɛvu ɖé é gbɔn nǔglɔ́ bo yì kun dò ɔ bo sɔ́ alɔgan ɔ, lobo zán kaka nú xwè mɔkpan cobɔ é wá gblé. Nǔɖe ka wà dɔnkpɛvu ɔ ǎ. Enyi nya e kú é ko ɖó hlɔnhlɔn bo na wà nǔ dó mɛ e ɖò gbɛ̀ é wu wɛ ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ é na ko nɔ yɔdo tɔn mɛ dɔ̌n bo dɔn tó nú ajotɔ́ e wá fin alɔgan tɔn é!\nGbǎví: Kpɔ́ndéwú tɛ lɛ ka xlɛ́ ɖɔ mɛkúkú lɛ kún sixu d’alɔ mǐ alǒ wà nǔ nyanya dó mǐ wu ó?


Tíntɔ́n 21 - Exode 21\n21.5 Si l'esclave dit: J'aime mon maître, ma femme et mes enfants, je ne veux pas sortir libre,\ngǎn ɔ́ ná sɔ́ Mawu dó ɖó kúnnuɖetɔ́, bó ná sɔ́ nya ɔ́ ɖó hɔn tɔn wú, abǐ é ná sɔ́ ɛ ɖó hɔn tɔn sín kpo wú, bó ná sɔ́ swe dó tɔ́n tó n'i dó hɔn ɔ́ wú. Énɛ́ ɔ́, bɛ́ sín gbe énɛ́ ɔ́ gbe ɔ́, nya ɔ́ ná nyí mɛsɛntɔ́ tɔn káká sɔ́yi.\n“Nú súnnu ɖé ká sɔ́ vǐ tɔn nyɔ̌nu sa, bɔ é ná nyí kannumɔ ɔ́, nyɔ̌nu énɛ́ ɔ́ ná jɛ éɖée sí kannumɔ súnnu lɛ́ɛ ɖɔhun ǎ.\nNú gǎn tɔn ɔ́, xɔ wɛ é xɔ ɛ, bó ná dó ɖó asi ná, bɔ nǔ tɔn má sɔ́ wá nyɔ́ nukún tɔn mɛ ǎ ɔ́, é ná lɛ́ sɔ́ ɛ sa xá nyɔ̌nu ɔ́ sín tɔ́; é ɖó acɛ bó ná sɔ́ ɛ sa xá to ɖěvo mɛ nu ǎ. Nú é wa mɔ̌ ɔ́, acɛ wɛ é gba wǔ tɔn.\nNú é ká nyí vǐ tɔn ná zé jó ná wɛ é ɖe ɔ́, é ɖó ná hɛn ɛ lě e è nɔ́ hɛn vǐ mɛtɔn nyɔ̌nu gbɔn é.\nNú gǎn ɔ́ da asi ɖěvo ɔ́, nǔ ɖěbǔ ná hwe sín nǔ e sín acɛ nyɔ̌nu nukɔntɔn ɔ́ ɖó lɛ́ɛ mɛ ǎ; é wɛ nyí: é ná nɔ́ ná ɛ nǔɖuɖu, é ná nɔ́ xɔ avɔ n'i, é ná nɔ́ ɖó xó xá ɛ.\nNú é ma nɔ bló nǔ atɔn énɛ́ lɛ́ɛ n'i ǎ ɔ́, nyɔ̌nu ɔ́ sixú lɛ́ jɛ éɖée sí, é ka ná sú axɔ́ ɖěbǔ mɛɖé ǎ.”\nMawu ɖɔ: “Nú mɛɖé xo mɛ hu ɔ́, è ɖó nǎ hu mɛ ɔ́,\nnú é má ká nyí é ɖésúnɔ wɛ jló bó hu mɛ ǎ, bɔ ényí nyɛ Mawu wɛ yí gbe ná bɔ é jɛ ɔ́, un ná xlɛ́ fí ɖé mi, bɔ mɛ e hu mɛ ɔ́ ná hɔn yi cí.\nAmɔ̌, nú mɛɖé tunwun, lobo sɔ́ sísɛ́ ɖó nukɔn bó hu mɛ ɔ́, nú mɛ énɛ́ ɔ́ ná bo hɔn yi cí vɔ̌sákpe ce kpá ɔ́, mi ná yi dɔn ɛ tɔ́n, bó hu i.\n“Mɛ e ná xo tɔ́ tɔn abǐ nɔ tɔn ɔ́, è ɖǒ ná hu i.\n“Mɛ e ná fin gbɛtɔ́ ɔ́, è nǎ hu i; é sixú nyí sa wɛ è ko yi sa, é ká sixú hɛn ɛ ɖó xwé tɔn gbe, è ɖǒ ná hu i.\n“Mɛ e dó nu tɔ́ tɔn abǐ nɔ tɔn ɔ́, è ɖǒ ná hu i.”\nMawu ɖɔ: “Nú mɛ ɖé lɛ́ɛ ɖo jlɛ ɖɔ wɛ, bɔ mɛ ɖokpó dó awǐnnya abǐ akpotokwín mɛ ɖě ɔ́, bɔ mɛ e è dǒ nǔ ɔ́ má kú ǎ, bó ká jɛ xɔ ɔ́,\nényí é sixú sí te bó zé kpo bo ɖi sa jɛ kɔ́xo ɔ́, è nǎ wa nǔɖé nú mɛ e dó nǔ i ɔ́ ǎ. Amɔ̌, azǎn nabí e mɛ e é dó nǔ ɔ́ ná nɔ xɔ mɛ xɔ, bó má sɔ́ ná sixú wa nǔɖé ǎ ɔ́, é ná sú xɔ e é jɛ ɔ́ sín axɔ́ ɛ, bó ná lɛ́ ná akwɛ́ ɛ, bɔ é ná dó kpé nukún dó wǔ tɔn káká bɔ azɔn tɔn ná gbɔ.\n“Nú gǎn ɖé sɔ́ kpo dó xo kannumɔ tɔn súnnu abǐ nyɔ̌nu bɔ é kú ɔ́, è ɖǒ ná ba hlɔn n'i.\nNú kannumɔ ɔ́ ká nɔ gbɛ gbe ɖokpó abǐ azǎn we ɔ́, è sɔ́ ɖó ná ba hlɔn n'i ǎ, ɖó étɔn wɛ é nyí.\n“Ényí ɖɔ mɛɖé lɛ́ɛ ɖo jlɛ ɖɔ wɛ, bó xo za nú nyɔ̌nu xoxónɔ ɖé, bɔ nyɔ̌nu ɔ́ gblé xo, nú nǔ nyanya ɖé má sɔ́ wa ɛ ǎ ɔ́, yě ná yi ɖɔ xó ɔ́ ɖo hwɛɖɔtɔ́ gɔ́n, é jló asisúnɔ ɔ́, é ná byɔ́ akwɛ́ ɖé, nú hwɛɖɔtɔ́ ɔ́ yí gbe ná ɔ́, mɛ e dó nǔ ɔ́ sin ɔ́ ná sú.\nLo ɔ́, nú nǔ nyanya ɖé wa nyɔ̌nu ɔ́, è nǎ dɔn tó nú mɛ e dó nǔ ɔ́ sin ɔ́, lě e sɛ́n ɔ́ zɔ́n gbɔn é wɛ nyí ɖɔ: a hu mɛ ɔ́, è nǎ hu we.\nA tɔ́n nukún mɛ ɔ́, è nǎ tɔ́n nukún we. A sún aɖǔ mɛ ɔ́, è nǎ sún aɖǔ we; a wɛ̌n alɔ mɛ ɔ́, è nǎ wɛ̌n alɔ we; a wɛ̌n afɔ mɛ ɔ́, è nǎ wɛ̌n afɔ we.\nA sí myɔ mɛ ɔ́, è nǎ sí myɔ we; a gblě wǔ mɛ ɔ́, è nǎ gblé wǔ we; a dǒ nǔ mɛ ɔ́, è nǎ dǒ nǔ we.\n“Nú mɛɖé xo kannumɔ tɔn súnnu abǐ nyɔ̌nu, bó gba nukún i ɔ́, é ná jó kannumɔ ɔ́ dó bɔ é ná jɛ éɖée sí; nǔ énɛ́ ɔ́ e é wa ɔ́ wɛ ná nyí axɔ́ e é ná sú é.\nÉnyí aɖǔ wɛ é sún kannumɔ ɔ́, é ná jó kannumɔ ɔ́ dó bɔ é ná jɛ éɖée sí; nǔ énɛ́ e é ná wa ɔ́ wɛ ná nyí axɔ́ e ná sú é.\n“Nú nyibú ɖé sɔ́ zo súnnu ɖé abǐ nyɔ̌nu ɖé bɔ é kú ɔ́, è ɖǒ ná nyi hwǎn dó hu nyibú ɔ́ ná, è ka ná ɖu lan tɔn ǎ, è ka ná wa nǔɖé nú nyibúnɔ ɔ́ ǎ.\nAmɔ̌, nú ényí ɖɔ mɔ̌ wɛ nyibú ɔ́ kó nɔ́ bló, bɔ è ko nɔ ɖɔ nú nyibúnɔ ɔ́, bɔ éyɛ́ má ké ya ná ǎ, bɔ nyibú ɔ́ hu mɛ ɔ́, è nǎ nyi hwǎn dó hu nyibú ɔ́, bó ná hu mɛ e ɖó e ɔ́ lɔmɔ̌.\nNú è ka mɔ ɖɔ nyibúnɔ ɔ́ ná ná akwɛ́ ɖé, bó ná dó xɔ gbɛ nú éɖée ɔ́, é ná ná akwɛ́ e è byɔ́ ɛ ɔ́ bǐ dandan.\nNú nyibú ɔ́ sɔ́ zo súnnuví ɖé abǐ nyɔ̌nuví ɖé bɔ é kú ɔ́, sɛ́n ɖokpó énɛ́ ɔ́ wɛ è nǎ dó wa azɔ̌ ná.\nNú é ká nyí ɖɔ kannumɔ súnnu abǐ nyɔ̌nu ɖé wɛ nyibú ɔ́ sɔ́ zo bɔ é kú ɔ́, nyibúnɔ ɔ́ ɖó ná sú gankwɛ́ gban (30) kannumɔ ɔ́ sín gǎn; è ka ná nyi hwǎn dó hu nyibú ɔ́.\n“Nú mɛɖé hun tɔ tɔn nyi nuvo, abǐ è kun, bó má sɔ́ nusú ɖ'é nu ǎ, bɔ nyibú abǐ tócí ɖé jɛ mɛ ɔ́,\nmɛ e tɔn nyí tɔ ɔ́ ná sú kanlin e jɛ tɔ ɔ́ mɛ ɔ́ sín axɔ́ kanlinnɔ ɔ́; kanlin kúkú ɔ́ ká ná húzú étɔn.\n“Nú nyibú mɛɖé tɔn sɔ́ zo mɛ ɖě ɔ́ tɔn bɔ é kú ɔ́, è nǎ sa nyibú e ɖo gbɛ ɔ́, bɔ nyibúnɔ we lɛ́ɛ ná má akwɛ́ tɔn, bó ná lɛ́ má nyibú e kú ɔ́.\nNú é ká nyí ɖɔ mɔ̌ wɛ nyibú ɔ́ kó nɔ́ bló, bɔ nyibúnɔ ɔ́ má ká nɔ́ kpé nukún wǔ tɔn ǎ ɔ́, è nǎ zé nyibú gbɛɖe ɔ́ dó ɖyɔ́ éé kú ɔ́ ná; énɛ́ ɔ́, nyibú e kú ɔ́ ná húzú étɔn.”


Lǒ E È Dó Dó Ðyɔvǐ Wǒ Wu É (Matie 25:1-13) | Gbɛzán Jezu Tɔn\nNùkplɔnmɛ ɖé Dó Acéjíninɔ Wu: Ðyɔvǐ Lɛ\nJEZU DÓ LǑ DÓ ÐYƆVǏ WǑ WU\nJezu kpó ɖò xósin na ahwanvu tɔn lɛ wɛ dó wuntun e na xlɛ́ fí ɖiɖe tɔn kpo hwenu e gbɛ̀ ɔ na vɔ dó é kpo wu é. Enɛ ɖò ayi tɔn mɛ bɔ é dó lǒ ɖevo dìn dó gb’akpá e nùnywɛ kpé é ɖé nú ye. Mɛ ɖěɖee na ɖò gbɛ̀ ɖò fí ɖiɖe tɔn hwenu é wɛ na mɔ nǔ e ɖò lǒ enɛ mɛ é sín jijɛ.\nÉ bɛ́ lǒ ɔ gbɔn lě: “Axɔsuɖuto [jixwé] tɔn ɔ, è na sɔ́ jlɛ́ dó hwenuxó ɖyɔvǐ wǒ ɖé lɛ tɔn wu. Ðyɔvǐ wǒ lɛ fɔ zogbɛ́n yetɔn bo ɖido asisúnɔ ɔ kpé gbé. Ðyɔvǐ wǒ enɛ lɛ ɔ, mɛ atɔ́ɔ́n ɖò ye mɛ, bo jɔ xlo, bɔ mɛ atɔ́ɔ́n ɖě lɛ ka nyí ayiɖotenanɔ.”—Matie 25:1, 2.\nÉ nyí ɖiɖɔ wɛ Jezu ɖè ɖɔ mɛ e na ɖu Axɔsuɖuto jixwé tɔn ɔ sín gǔ lɛ é vlɔ na nyí xlonɔ, bɔ vlɔ e kpò é na nyí ayiɖotenanɔ ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, xlɛ́xlɛ́ wɛ é ɖè ɖɔ nú nǔ e kàn Axɔsuɖuto ɔ é ɔ, ahwanvu emitɔn tɔn lɛ ɖokpo ɖokpo wɛ na ɖɔ emi na nɔ acéjí abǐ emi na tin bɔ nùɖé na fɛ́ ayi emitɔn. É ɖò mɔ̌ có, Jezu xò nǔ kpɔ́n ɖebǔ ɖɔ ahwanvu emitɔn lɛ ɖokpo ɖokpo ka na nɔ gbeji bo na mɔ nyɔna Tɔ́ emitɔn tɔn lɛ à jí ǎ.\nÐò lǒ ɔ mɛ ɔ, ɖyɔvǐ wǒ lɛ bǐ wɛ yì asisúnɔ ɔ kpé gbé, bo jló na gɔ́ n’i bɔ ye na ɖi alɔwliwli ɔ sín zɔnlin sikɔɔ sikɔɔ. Enyi é wá ɔ, ɖyɔvǐ lɛ na tá zogbɛ́n yetɔn lɛ bɔ ali ɔ jí na zawě, lobɔ ye na wlí yɛ̌yi nú asisúnɔ ɔ hwenu e é na kplá asì tɔn yì xɔ e è ko sɔnǔ tɔn ɖ’ayǐ n’i é mɛ é. Amɔ̌, nɛ̌ nǔ lɛ ka wá jɛ gbɔn?\nJezu tinmɛ ɖɔ: “Ye mɛ xlonɔ lɛ ɔ, ye fɔ zogbɛ́n yetɔn lɛ, ye ka hɛn ami dó akpá ǎ. Loɔ, ayiɖotenanɔ lɛ hɛn zogbɛ́n yetɔn lɛ, bo lɛ́ hɛn ami dó goví mɛ. Ee asisúnɔ ɔ ɖò lìnlín wɛ ɔ, ye jɛ kɔmlɔgɔ́ sá jí, kaka bo dɔ́ amlɔ.” (Matie 25:3-5) Asisúnɔ ɔ sɔ́ wá dó hwenu e ye ɖó nukún dó é ǎ. É cí ɖɔ é wá ɖò lìnlín wɛ tawun ɖɔhun, bɔ ɖyɔvǐ lɛ jɛ amlɔ dɔ́ jí. Mɛsɛ́dó lɛ sixu flín nǔ e Jezu ɖɔ dó nya nukúnɖeji e yì tò línlín mɛ bɔ è “sɔ́ ɛ axɔsu, bɔ é lɛkɔ wá xwé ɔ” wu é.—Luki 19:11-15.\nÐò lǒ e Jezu dó dó ɖyɔvǐ wǒ lɛ wu é mɛ ɔ, é xlɛ́ nǔ e jɛ hwenu e asisúnɔ ɔ wá wá é, bo ɖɔ: “Ðee zǎn wá xwete ɔ, mɛɖé jɛ xó sú jí, bo nɔ ɖɔ: ‘Asisúnɔ ɔ ɖíe jǎwe é, mi tɔ́n bo yì kpé é!’” (Matie 25:6) Nɛ̌ ɖyɔvǐ lɛ ka sɔnǔ bo lɛ́ ɖò acéjí gbɔn?\nJezu lɛ́ yì nukɔn bo ɖɔ: “Hwenɛnu ɔ, ɖyɔvǐ lɛ bǐ fɔ́n, bo bló zogbɛ́n yetɔn lɛ ɖó. Xlonɔ atɔ́ɔ́n lɛ ka mɔ ɖɔ ami vɔ sín zogbɛ́n emitɔn mɛ, bo ɖɔ nú ayiɖotenanɔ lɛ ɖɔ: ‘Mi na ami mitɔn kpɛɖé mǐ, ɖó zogbɛ́n mǐtɔn lɛ ɖò cící wɛ.’ Ayiɖotenanɔ lɛ ka yí gbè nú ye ɖɔ: ‘Ami e mǐ hɛn ɔ na sixu kpé mǐ, bo na kpé mi lɔmɔ̌ ǎ. Mi gbɔ bo yì amisatɔ́ lɛ gɔ́n, bo yì jɛ nǔ mitɔn.’”—Matie 25:7-9.\nEnɛ wu ɔ, ɖyɔvǐ xlonɔ atɔ́ɔ́n lɛ ɖò acéjí ǎ, ye ka lɛ́vɔ sɔnǔ ɖ’ayǐ nú wìwá asisúnɔ ɔ tɔn ǎ. Ami wá hwedo zogbɛ́n yetɔn lɛ mɛ, bɔ ye ɖó na tɛnkpɔn bo mɔ kpɛɖé d’emɛ. Jezu ɖɔ: “Ami ɔ jɛ gbé wɛ ye yì, bɔ asisúnɔ ɔ wá, bɔ ayiɖotenanɔ atɔ́ɔ́n e ko ɖò gbesisɔmɛ lɛ xwedó è byɔ agɔ̌ɖuɖu sín xɔ ɔ mɛ, bɔ ye sú hɔn ɔ, bo dó gan mɛ. Enɛ ɔ gudo wɛ ɖyɔvǐ xlonɔ atɔ́ɔ́n lɛ lɛkɔ wá, bo nɔ ɖɔ: ‘Aklunɔ, aklunɔ, hun hɔn nú mǐ!’ Loɔ, asisúnɔ ɔ gbɛ́, bo ɖɔ: ‘Ma ɖɔ nugbǒ nú mi, un tuùn mi ǎ.’” (Matie 25:10-12) Kpɔ́n nǔblanɔwu e mɛ nǔmasɔɖ’ayǐ kpo acéjímanɔ kpo tɔ́n kɔ dó é!\nMɛsɛ́dó lɛ sixu ko mɔ ɖɔ Jezu ɖesunɔ wɛ nyí asisúnɔ e xó ɖɔ wɛ é ɖè é. É ko sɔ́ éɖée jlɛ́ dó asisúnɔ ɖé wu ɖ’ayǐ. (Luki 5:34, 35) Bɔ ɖyɔvǐ nùnywɛtɔ́ lɛ ka ló? Hwenu e Jezu ɖò xó ɖɔ dó “lɛngbɔhwan kpɛví” e è na na Axɔsuɖuto ɔ é wu wɛ é ɔ, é zán xógbe elɔ: “Mi sìn gǒjiblanú, bonu zogbɛ́n mitɔn ni ɖò títá.” (Luki 12:32, 35) Enɛ wu ɔ, ɖò lǒ elɔ e Jezu dó dó ɖyɔvǐ lɛ wu é mɛ ɔ, mɛsɛ́dó lɛ sixu wlí ɖɔ ahwanvu gbejinɔtɔ́ emiɖɔhun lɛ xó ɖɔ wɛ é ɖè. Enɛ wu ɔ, nǔ tɛ kplɔ́n mɛ wɛ Jezu ka ɖè ɖò lǒ elɔ mɛ?\nJezu gbá nǔ ɖebǔ na ǎ. É sú ta nú lǒ ɔ, bo ɖɔ: “Hǔn mi bo nɔ acéjí, ɖó mi tuùn azǎn ɔ ǎ, mi ka tuùn gan ɔ mɛ ǎ.”—Matie 25:13.\nÉ ɖò wɛn ɖɔ akpà gbà nú ahwanvu gbejinɔtɔ́ lɛ wɛ Jezu ɖè ɖɔ ye ɖó na “nɔ acéjí” nú nǔ e kàn fí ɖiɖe tɔn é. Ye ɖó na sɔnǔ bo na lɛ́ nɔ acéjí ɖyɔvǐ ayiɖotenanɔ atɔ́ɔ́n lɛ ɖɔhun ɖò hwenu e é na lɛkɔ wá é, bonu ayi yetɔn na ɖò nukúnɖiɖo xɔ akwɛ yetɔn jí, lobɔ ajɔ e sixu wá nyí yetɔn é na dín ye wu ǎ.\nNɛ̌ ɖyɔvǐ ayiɖotenanɔ atɔ́ɔ́n lɛ ka gbɔn vo nú xlonɔ atɔ́ɔ́n lɛ ɖò acéjíninɔ kpo nǔsisɔɖ’ayǐ kpo linu gbɔn?\nMɛ̌ asisúnɔ ɔ ka nɔte na? Mɛ̌ ɖyɔvǐ lɛ ka nɔte na?\nNǔ tɛ kplɔ́n mɛ wɛ Jezu ka ɖè ɖò lǒ e é dó dó ɖyɔvǐ wǒ lɛ wu é mɛ?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Nùkplɔnmɛ ɖé Dó Acéjíninɔ Wu: Ðyɔvǐ Lɛ


Jedenyɔ́ɔ kpo Mɛ 300 lɛ kpo Ðu Ðò Madiáani-Ví lɛ Jí | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nJedenyɔ́ɔ Ðu Ðò Madiáani-Ví lɛ Jí\nÉ wá jɛ hweɖenu bɔ Izlayɛli-ví lɛ lɛ́vɔ lɛkɔ sín Jehovah gudo, bo jɛ vodun lɛ sɛ̀n jí. Madiáani-ví lɛ fin Izlayɛli-ví lɛ sín kanlin lɛ bo hɛn jinukún yetɔn lɛ gblé kaka nú xwè tɛnwe. Izlayɛli-ví lɛ nɔ hwla cí só lɛ sín xomɛ bo na dó gán sín Madiáani-ví lɛ lɔ mɛ. Ye savo nú Jehovah ɖɔ é ni hwlɛn emi. Enɛ wu ɔ, Jehovah sɛ́ wɛnsagun ɖé dó dɔnkpɛvu e nɔ nyí Jedenyɔ́ɔ é gɔ́n. Wɛnsagun ɔ ɖɔ: ‘Jehovah sɔ́ we bonu a na nyí ahwanfuntɔ́ hlɔnhlɔnnɔ.’ Jedenyɔ́ɔ kanbyɔ ɖɔ: ‘Nɛ̌ un ka sixu hwlɛn Izlayɛli gbɔn? Un ma nyí nùɖé nɛ.’\nNɛ̌ Jedenyɔ́ɔ ka na wà gbɔn bo tuùn ɖɔ Jehovah sɔ́ emi? É tɛ́ gbɔ̌fún ɖó kɔ́mɛ bo ɖɔ nú Jehovah ɖɔ: ‘Enyi ayǐ hɔ́n, bonu ahǔn ja dó gbɔ̌fún ɔ jí lobonu fí e lɛlɛ̌ d’è lɛ é ka ɖò xúxú jí ɔ, un na tuùn ɖɔ a jló ɖɔ nyì ni hwlɛn Izlayɛli.’ Ayihɔngbe tɔn zǎnzǎn ɔ, gbɔ̌fún ɔ fá, loɔ fí e lɛlɛ̌ d’è lɛ é ka ɖò xúxú jí! Amɔ̌, Jedenyɔ́ɔ lɛ́vɔ byɔ ɖɔ enyi é jɛ sɔ hǔn, gbɔ̌fún ɔ ni ɖò xúxú jí, bonu fí e lɛlɛ̌ d’è lɛ é ni fá. Ee nǔ nyí mɔ̌ é ɔ, Jedenyɔ́ɔ wá kudeji ɖɔ Jehovah sɔ́ emi. É bɛ́ ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ kplé bonu ye na fun ahwan xá Madiáani-ví lɛ.\nJehovah ɖɔ nú Jedenyɔ́ɔ ɖɔ: ‘Un na na ɖuɖeji Izlayɛli-ví lɛ. Amɔ̌, ɖó a ɖó ahwanfuntɔ́ gègě wutu ɔ, a sixu lin ɖɔ emiɖesunɔ wɛ ɖu ɖò ahwan ɔ jí. Ðɔ nú mɛ e ɖò xɛsi ɖi wɛ lɛ é bǐ ɖɔ ye ɖó na lɛkɔ yì xwégbe.’ Enɛ wu ɔ, ahwanfuntɔ́ 22 000 lɛkɔ yì xwégbe, b’ɛ kpò 10 000. Jehovah lɛ́ ɖɔ: ‘Ahwanfuntɔ́ lɛ lɛ́ sukpɔ́ dín. Kplá ye yì tɔsisa nu bo ɖɔ nú ye ɖɔ ye ni nu sìn. Mɛ ɖěɖee sín ayi na ɖò te bɔ ye na ɖò kɛntɔ́ cɔ́ wɛ hwenu e ye na ɖò sìn ɔ nu wɛ lɛ é kɛɖɛ wɛ a na cyan.’ Ye mɛ 300 kpowun wɛ ɖò acéjí hwenu e ye ɖò sìn ɔ nu wɛ é. Jehovah d’akpá ɖɔ mɛ kpɛ enɛ lɛ na ɖu ɖò ahwanfuntɔ́ Madiáani-ví 135 000 lɛ jí.\nZǎn enɛ mɛ ɔ, Jehovah ɖɔ nú Jedenyɔ́ɔ ɖɔ: ‘Gan ɔ xò dìn bɔ mi na fun ahwan xá Madiáani-ví lɛ!’ Jedenyɔ́ɔ fɔ lanzo kpo tɔyizɛ́n e mɛ è sɔ́ zohwin dó lɛ é kpo. É ɖɔ nú ye ɖɔ: ‘Mi kpɔ́n mì, bo bló nǔ e un na bló é pɛ́pɛ́pɛ́.’ Jedenyɔ́ɔ kún lanzo tɔn, gbà tɔyizɛ́n tɔn bo zé zohwin tɔn lobo súxó ɖɔ: ‘Hwǐ Jehovah kpo Jedenyɔ́ɔ kpo tɔn!’ Ahwanfuntɔ́ tɔn 300 lɛ lɔ wà nǔ ɖokpo ɔ. Xɛsi jɛ Madiáani-ví lɛ jí, bɔ ye wlí wezun bo tun ta fí lɛ bǐ. Ee nǔ bǐ wlú mɔ̌ é ɔ, ye jɛ yeɖée hu jí. Jehovah ko lɛ́ d’alɔ Izlayɛli-ví lɛ bɔ ye ɖu ɖò kɛntɔ́ yetɔn lɛ jí.\n“È na mɔ ganji ɖɔ hlɔnhlɔn aditi enɛ ɔ, Mawu tɔn wɛ; é kún nyí mǐtɔn ó.”—2 Kɔlɛntinu lɛ 4:7\nNùkanbyɔ lɛ: Nɛ̌ Jehovah ka xlɛ́ Jedenyɔ́ɔ gbɔn ɖɔ emi sɔ́ ɛ? Etɛwu Jedenyɔ́ɔ ka ɖó ahwanfuntɔ́ 300 géé?\nHwɛɖɔtɔ́ lɛ 6:1–16; 6:36–7:25; 8:28


Etɛwu Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ Ma ka Nɔ Ðu Natáaxwe Ǎ? | FAQ\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Assam-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Basque-Gbè Bassa (Cameroun) Batak (Toba) Bengali Bichlamar Bikol Bosnie-Gbè Boulou Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chavacano Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chol Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Digor Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fante Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galice-Gbè Galles-Gbè Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hongrie-Gbè Iban Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Javan-Gbè Kabiye Kabyle Kachin Kannada Karen (S'gaw) Kikamba Kikaonde Kikongo Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirundi Kisi Kisonge Kongo Krio Kwangali Kwanyama Kyangonde Lamba Lettonie-Gbè Lifu Lingala Lituanie-Gbè Luo Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Marathi Mazatèque Huautla Tɔn Mende Mingrelian Mixe Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Ngangela Nias Norvège-Gbè Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Chimborazo Tɔn) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Soli Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tamoul Tankarana Tarascan Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Philippines Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Valencian Vegbe Venda Vezo Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Xhosa Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zapotec-Gbè (Lachiguiri Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè Îles Féroé-Gbè\nNukúnnúmɔjɛnǔmɛ agɔ lɛ\nXɛxó: Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ ɖi nǔ nú Jezu ǎ wɛ zɔ́n bɔ ye ma nɔ ɖu Natáaxwe ǎ.\nNǔgbo: Klisanwun wɛ nú mǐ. Mǐ ɖi nǔ ɖɔ Jezu Klisu kɛɖɛ jí jɛn mǐ sixu gbɔn bo mɔ hwlɛngán.—Mɛsɛ́dó 4:12.\nXɛxó: Kplɔ́n e mi nɔ kplɔ́n mɛ ɖɔ è ma ɖu Natáaxwe ó é nɔ klán xwédo lɛ.\nNǔgbo: Xwédo lɛ sín nǔ nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ tawun, bɔ mǐ nɔ zán Biblu dó d’alɔ mɛ lɛ bonu xwédo yetɔn na lidǒ.\nXɛxó: Alɔ hun dó na nǔ mɛ, fífá ɖò ayikúngban jí, kpo nyɔna sín ɖɛ e mɛ lɛ nɔ xò nú mɛ ɖò Natáaxwe sín táan mɛ é kpo nɔ lá mi.\nNǔgbo: Mǐ nɔ dó gǎn, bo nɔ na nǔ mɛ, lobo nɔ lɛ́ nɔ fífá mɛ xá mɛ lɛ hwe lɛ bǐ nu. (Nǔnywɛxó 11:25; Hlɔmanu lɛ 12:18) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, lee mǐ nɔ bló kplé mǐtɔn lɛ gbɔn é kpo lee mǐ nɔ ɖɔ Mawuxó gbɔn é kpo sɔgbe xá alixlɛ́mɛ Jezu tɔn elɔ: “Lee un na acɛ mi vɔ̌nu ɔ, mi lɔmɔ̌ mi bo wà nǔ lɛ bǐ vɔ̌nu.” (Matie 10:8) Gɔ́ na ɔ, mǐ nɔ dɔn ayi mɛ lɛ tɔn yì Axɔ́suɖuto Mawu tɔn jí ɖɔ é wɛ nyí nǔ ɖokpo e sixu zɔ́n bɔ mǐ mɔ fífá ɖò ayikúngban jí é.—Matie 10:7.\nEtɛwu Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ ma ka nɔ ɖu Natáaxwe à?\nJezu ɖegbe ɖɔ mǐ ni nɔ flín kú emitɔn, é nyí jijizán tɔn ǎ.—Luki 22:19, 20.\nMɛsɛ́dó Jezu tɔn lɛ kpo ahwanvu nukɔntɔn lɛ kpo ɖu Natáaxwe ǎ. New Catholic Encyclopedia ɖɔ ɖɔ “è ɖó Natáaxwe ayǐ jɛ nukɔn nú 243 [H.M.] ǎ.” Mɛsɛ́dó gudo tɔn lɛ kú é ɔ, é ko hú xwè kanweko nɛ.\nKúnnuɖenú ɖebǔ xlɛ́ ɖɔ è jì Jezu ɖò 25 décembre ǎ; Biblu ɖɔ azǎn e gbè è jì i é ǎ.\nMǐ ganjɛwu ɖɔ Mawu kún yí gbè nú Natáaxwe ó ɖó nǔwiwa pagáwun lɛ tɔn lɛ kpo aca yetɔn lɛ kpo mɛ wɛ xwè enɛ gosin.—2 Kɔlɛntinu lɛ 6:17.\nEtɛwu mi ma ka gbɔ bo nɔ ɖu Natáaxwe ɔ mɛ bǐ ɖɔhun kpowun ǎ?\nMɛ gegě tuùn ɖɔ Natáaxwe ɔ gosin aca pagáwun lɛ tɔn mɛ bɔ Biblu kún yí gbè na ó có, ye ka nɔ ɖu. Mɛ gegě sixu kanbyɔ ɖɔ: Etɛwu Klisanwun lɛ ka na ɖó wǔ zɔ nú xwè enɛ ɖuɖu? Etɛwu mi ma ka gbɔ bo nɔ ɖu mɛ bǐ ɖɔhun kpowun ǎ?\nBiblu dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ lin nǔ kpɔ́n mǐɖesunɔ lobo nɔ zán “nǔwukpíkpé tamɛlinlin tɔn” mǐtɔn. (Hlɔmanu lɛ 12:1, 2, nwt) É kplɔ́n mǐ ɖɔ nǔgbo ɔ ni xɔ akwɛ nú mǐ. (Jaan 4:23, 24) Enɛ wu ɔ, linlin e mɛ ɖevo lɛ nɔ ɖó dó mǐ wu é nɔ ɖu ayi mǐ có, mǐ nɔ zunfan nǔgbododó Biblu tɔn lɛ nú é na bo tlɛ byɔ ɖɔ ye na ɖó wǔ zɔ nú mǐ ɔ nɛ.\nMǐdɛɛ lɛ nɔ ɖu Natáaxwe ǎ có, mǐ nɔ ɖó sísí nú acɛ e mɛ ɖokpo ɖokpo ɖó bo na wá gbeta éɖesunɔ tɔn kɔn é. Nú mɛ ɖevo lɛ nɔ ɖu Natáaxwe ɔ, mǐ nɔ yá nu d’emɛ ǎ.\nEtɛ Biblu ka Ðɔ Dó Natáaxwe Wu?\nFí e Natáaxwe sín aca e gbakpé lɛ é atɔ́ɔ́n jɔ sín é sixu kpaca we.\nKúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ka Ði Nǔ nú Jezu À?


Etɛ ka Sɔgbe Xá Sɛ́n Ðò Gbɔjɛzángbe? | Gbɛzán Jezu Tɔn\nEtɛ ka Sɔgbe Xá Sɛ́n Ðò Gbɔjɛzángbe?\nMATIE 12:9-14 MAKI 3:1-6 LUKI 6:6-11\nÉ GBƆ AZƆN NÚ NYA ALƆKÚNANƆ ÐÉ ÐÒ GBƆJƐZÁNGBE\nÐò Gbɔjɛzángbe ɖevo ɔ, Jezu yì kplɔ́ngbasá ɖé, vlafo ɖò Galilée. É mɔ nya ɖé ɖò finɛ, bɔ alɔ tɔn ɖisi ɔ kú. (Luki 6:6) Sɛnkplɔnmɛtɔ́ lɛ kpodo Falizyɛn lɛ kpo ka jɛ Jezu cɔ́ jí. Etɛwu? Ye xlɛ́ nǔ e lin wɛ ye ɖè é hwenu e ye kàn nǔ elɔ byɔ ɛ é: “Sɛ́n ɔ na gbè ɖɔ è ni gbɔ azɔn nú mɛ gbɔjɛzángbe à?”—Matie 12:10.\nSinsɛngán Jwifu lɛ tɔn ɖi nǔ ɖɔ enyi gbɛ̀ ɖò axɔ nu ɔ kɛɖɛ jɛn é sɔgbe xá sɛ́n ɖɔ è ni gbɔ azɔn nú mɛ ɖò Gbɔjɛzángbe. Enɛ wu ɔ, ɖi kpɔ́ndéwú ɔ, enyi mɛɖé sín xú sɛ̀ ɖò Gbɔjɛzángbe ɔ, é sɔgbe xá sɛ́n ɖɔ è ni bla n’i ǎ, ɖó gbɛ̀ tɔn ɖò axɔ nu ǎ. É ɖò wɛn ɖɔ é kun nyí wuvɛ̌ e mɔ wɛ nya wamamɔnɔ enɛ ɖè é wɛ ɖó linkpɔ́n nú sɛnkplɔnmɛtɔ́ lɛ kpo Falizyɛn lɛ kpo wutu wɛ ye kàn nǔ byɔ Jezu ó. Amɔ̌, nǔ e wu ye na ɖó dó bo na dóhwɛ Jezu é ba wɛ ye ɖè.\nÉ ɖò mɔ̌ có, Jezu tuùn linlin gbingbán yetɔn. É mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ ye ɖó linlin e zɛ jlɛ̌ wu, bo ma sɔgbe xá Mawuxówema ɔ ǎ é dó azɔ̌ e wiwa tɔn ɖò Gbɔjɛzángbe nyí sɛ́nxwi jí ma nɔ é wu. (Tíntɔ́n 20:8-10) É ko sè xómɔɖɔdómɛwu mɔhun kpɔ́n dó azɔ̌ ɖagbe tɔn lɛ wu. Dìn ɔ, Jezu ɖó zan nú nǔdindɔn gɛnnyigɛnnyi ɖé, bo ɖɔ nú nya e sín alɔ kú é ɖɔ: “Site bo wá jɛ tɛntin fí.”—Maki 3:3.\nJezu lilɛ kpannukɔn sɛnkplɔnmɛtɔ́ lɛ kpo Falizyɛn lɛ kpo, bo ɖɔ: “Mɛ̌ ka ɖò mi mɛ, bonu gbɔ̌ ɖokpo e ɖò así tɔn ɔ jɛ domɛ ɖò gbɔjɛzángbe ɔ, é ma na yì ɖetɔ́n ǎ.” (Matie 12:11) Akwɛnú wɛ gbɔ̌ ɖokpo nyí, enɛ wu ɔ, ye na jó è dó sɔ́ nyì dò ɔ mɛ kaka jɛ ayihɔngbe tɔn ǎ; é ma nyí mɔ̌ ǎ ɔ, é sixu kú bɔ akwɛ yetɔn na lá ye. Gbɔn vo nú enɛ ɔ, Mawuxówema ɔ ɖɔ: “Mɛ e nɔ wà nǔ ɖó sɛ́nxwi jí ɔ nɔ keya nú nǔ e hudo kanlin tɔn lɛ é.”—Nùnywɛxó 12:10.\nÐò daxwi ɖokpo enɛ ɔ mɛ ɔ, Jezu ɖɔ: “Gbɛtɔ́ ka xɔ akwɛ hú gbɔ̌. Enyi mɔ̌ hǔn, ɖò sɛ́n mitɔn mɛ ɔ, è hɛn ɔ, è na wà ɖagbe gbɔjɛzángbe.” (Matie 12:12) Enɛ wu ɔ, enyi Jezu gbɔ azɔn nú nya ɔ hǔn, é ko gosin Gbɔjɛzán sɛ́n ɔ sín xwi jí ǎ. Sinsɛngán lɛ ɖebǔ kpéwú bo ɖexlɛ́ ɖɔ xójlɛdoxówu enɛ e ɖò xwi jí, bo lɛ́ xlɛ́ nùblawukúnúmɛ é kún sɔgbe ó ǎ. Ye gbɔ bo nɔ abwɛ.\nXomɛ sìn Jezu, bɔ akpɔ̀ lɛ́ ɖó è dó linlin ma sɔgbe yetɔn wu, lobɔ é kpɔ́n ye bǐ lɛ́dó. Enɛ gudo ɔ, é ɖɔ nú nya ɔ ɖɔ: “Dlɛ̌n alɔ towe.” (Matie 12:13) Ee nya ɔ dlɛn alɔ tɔn e kú é ɔ, alɔ ɔ jɛ tɛn tɔn mɛ. Nǔ enɛ zɔ́n bɔ nya ɔ jɛ awǎ tawun, amɔ̌, nɛ̌ é ka cí gbɔn nú mɛ ɖěɖee ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na ɖó mɔ nú Jezu lɛ é?\nFalizyɛn lɛ j’awǎ ɖó alɔ nya ɔ tɔn e jɛ tɛn tɔn mɛ é wu ǎ, loɔ, ye tɔ́n, bɔ tlolo ɔ, ye “yì mɔ toxóɖɔgbɛ axɔsu Elodu tɔn, bɔ ye kplé, bo ɖè wě dó lee ye na bló gbɔn, bo hu Jezu ɔ wu.” (Maki 3:6) É ɖò gaàn ɖɔ sinsɛngbɛ́ e è nɔ ylɔ ɖɔ Saduseɛn lɛ é lɔ ɖò toxóɖɔgbɛ enɛ mɛ. Ayǐ vɔ̌ gbè ɔ, Saduseɛn lɛ kpo Falizyɛn lɛ kpo nɔ mɔ yeɖée gbɔ ǎ, amɔ̌ dìn ɔ, ye ɖó gbè kpɔ́ bo na dó sixu huzu kpannukɔn Jezu.\nEtɛ Jezu ka ɖɔ bo dó ɖó zan nú nǔdindɔn ɖé ɖò é kpo sinsɛngán Jwifu lɛ tɔn lɛ kpo tɛntin?\nLinlin e ma sɔgbe ǎ é tɛ sinsɛngán Jwifu lɛ tɔn lɛ ka ɖó dó Gbɔjɛzán sɛ́n ɔ wu?\nNɛ̌ Jezu ka zán nùnywɛ bo dó gbɛ́ linlin e ma sɔgbe ǎ bo kúnkplá Gbɔjɛzán ɔ lɛ é gbɔn?


Jezu Lɛ́vɔ Nya Nǔsatɔ́ lɛ Sín Tɛmpli ɔ Mɛ | Gbɛzán Jezu Tɔn\nÉ Lɛ́vɔ Nya Nǔsatɔ́ lɛ Sín Tɛmpli ɔ Mɛ\nMATIE 21:12, 13, 18, 19 MAKI 11:12-18 LUKI 19:45-48 JAAN 12:20-27\nJEZU DÓNU FÍGITÍN ÐÉ BO LƐ́ NYA NǓSATƆ́ LƐ SÍN TƐMPLI Ɔ MƐ\nBO NA DÓ NA GBƐ̀ MƐ GÈGĚ Ɔ, JEZU ÐÓ NA KÚ\nEe Jezu kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo lɛkɔ sín Jeliko é ɔ, ye dɔ́ Betáníi azɔn atɔn. Dìn ɔ, zǎnzǎn tɛɛn ɖò Tɛnigbe azǎn 10gɔ́ ɔ Nisáan tɔn ɔ, ye tunta Jeluzalɛmu. Xovɛ sìn Jezu. Enɛ wu ɔ, hwenu e é mɔ fígitín ɖé é ɔ, é ɖi zɔnlin yì kɔn. É ka mɔ fígi ɖ’eji à?\nXwèjísun ɔ ko ɖibla fó dìn, amɔ̌, kaka Ayidosun mɛ wɛ fígi na wá sɛ́n. É ɖò mɔ̌ có, é zɔ́n ama bǐ, zìnzɔ́n fó wɛ é tlɛ ɖè kɛɖɛ. Enɛ wu ɔ, Jezu lin ɖɔ fígi nukɔntɔn lɛ sixu ɖ’eji. Amɔ̌, é mɔ nǔtí ɖ’eji ǎ. Ama lɛ blɛ́ mɛ bɔ è vɛdo ɖɔ sínsɛ́n ɖ’eji wɛ sín. Enɛ gudo ɔ, Jezu ɖɔ: “Mɛɖé ni ma sɔ́ ɖu sínsɛ́n towe gbeɖé ó.” (Maki 11:14) Tlolo ɔ, atín ɔ jɛ ama mlú jí, bo ɖè tinmɛ nǔ e ja jijɛ gbé ayihɔngbe tɔn zǎnzǎn é tɔn xlɛ́.\nÉ sɔ́ lín có Jezu kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo wá Jeluzalɛmu ǎ. É yì tɛmpli ɔ mɛ sɔ hwelɛkɔ bo kpɔ́n lee nǔ lɛ ɖè gbɔn é. Égbé ɔ, é wà nǔ hú lee tɛmpli ɔ mɛ ɖè é kpinkpɔn; nǔ e é wà é cí nǔ e é ko bló ɖò xwè atɔn ɖíe ɖò Dindinwayixwe xwè 30 H.M. tɔn hwenu é ɖɔhun. (Jaan 2:14-16) Dìn tɔn ɔ, Jezu jɛ “nǔsatɔ́ lɛ kpodo nǔxɔtɔ́ e ɖò xɔ ɔ mɛ lɛ bǐ kpo” nya jí. É lɛ́vɔ “flí akwɛɖyɔtɔ́ lɛ sín tavo xwè, bo flí ahwannɛ́satɔ́ lɛ sín zinkpo lɛ nyì ayǐ.” (Maki 11:15) É tlɛ lɔn nú mɛɖé hɛn nǔ gbɔn toxo ɔ sín awa ɖevo jí bo gbɔn nǔglɔlí wá tɛmpli ɔ sín kɔxota ǎ.\nAniwu Jezu ka syɛn nukún dó mɛ ɖěɖee nɔ ɖyɔ akwɛ lɛ é kpo mɛ ɖěɖee nɔ sà kanlin ɖò tɛmpli ɔ mɛ lɛ é kpo jí gbɔn mɔ̌? É ɖɔ: “È ko wlan dó Mawuxówema ɔ mɛ ɖɔ: ‘Xwé ce ɔ, ɖɛxwé wɛ è na nɔ ylɔ ɖɔ, bɔ akɔta lɛ bǐ na nɔ wá ɖɔ xó xá Mawu ɖ’emɛ.’ Midɛɛ lɛ ka sɔ́ dó ɖó ajotɔ́ lɛ sín avatɛn na.” (Maki 11:17) Hwɛjijɔ e wu é ylɔ sunnu enɛ lɛ ɖɔ ajotɔ́ é wɛ nyí ɖɔ ye nɔ d’axi nú mɛ ɖěɖee ɖó na xɔ kanlin e è na dó savɔ̌ na lɛ é dín. Jezu mɔ ajɔ̌ yetɔn dó mɔ mɛxoɖu alǒ ajojija.\nÉ ɖò wɛn ɖɔ vɔsanúxwlémawutɔ́gán lɛ, sɛnkplɔnmɛtɔ́ lɛ kpo gbɛtɔ́ nukúnɖeji lɛ kpo sè nǔ e Jezu wà ɔ, bɔ gǎn e dó wɛ ye ɖè bo na hu i é lɛ́vɔ jɛji. É ɖò mɔ̌ có, ye mɔ tagba ɖokpo. Ye tuùn lee ye na hu Jezu gbɔn é ǎ, ɖó gbɛtɔ́ lɛ kplé bo ɖò tó ɖó è wɛ wutu.\nJwifu dòdó lɛ kɛɖɛ wɛ wá Dindinwayixwe ɔ tɛnmɛ ǎ, mɛ ɖěɖee wá huzu Jwifu bo byɔ Jwifu lɛ sín sinsɛn mɛ lɛ é lɔ wá. Glɛkinu lɛ ɖò mɛ ɖěɖee wá Mawu sɛ̀n gbé ɖò xwè ɔ hwenu lɛ é mɛ. Ye sɛkpɔ Filipu, vlafo ɖó Glɛki nyikɔ tɔn dɔn ye wutu, bo kanbyɔ ɛ ɖɔ emi sixu mɔ Jezu à jí. Filipu sixu ko mɔ ɖɔ é kún sɔgbe bonu ye na mɔ ɛ ó, enɛ wu ɔ, é ɖɔ nú Andle. Ye mɛ wè lɛ yì mɔ Jezu; é cí ɖɔ tɛmpli ɔ mɛ wɛ é ɖè hwenɛnu ɖɔhun.\nJezu tuùn ɖɔ emi na kú ɖò azǎn yɔywɛ ɖé mɛ, é ɖò mɔ̌ có, é nyí hwe enɛ nu wɛ é na bló bɔ mɛ lɛ na mɔ nǔ e dò ba wɛ ye ɖè é, alǒ na ba na nyí mɛ ɖò mɛ gègě sí ǎ. É zán lǒ ɖé dó na xósin mɛsɛ́dó wè lɛ bo ɖɔ: “Hwenu e è na sɔ́ Gbɛtɔ́ví ɔ sù ɔ sín gan ɖíe xò lo è. Ma ɖɔ nugbǒ nú mi, enyi jinukún ma yì dò bo kú ǎ ɔ, é nɔ na nǔkún ǎ; kú wɛ é nɔ kú, cobo nɔ gbà kún.”—Jaan 12:23, 24.\nJinukún sín kwín ɖokpo sixu nɔ ma xɔ akwɛ ɖò mɛ nukúnmɛ. Amɔ̌, nú è dó bonu é “kú” ɔ, é nɔ wú bo nɔ sù lobo nɔ wá na sínsɛ́n gègě. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, Jezu nyí sunnu maɖóblɔ̌ ɖé. É ɖò mɔ̌ có, ɖó é nɔ gbeji nú Mawu kaka yì kú wutu ɔ, é huzu mɛ e jí è na gbɔn bo na na gbɛ̀ mavɔmavɔ mɛ e nɔ sɔ́ yeɖée dó savɔ̌ gbɔn mɔ̌ lɛ é é. Enɛ wu ɔ Jezu ɖɔ: “Mɛ e yí wǎn nú gbɛ̀ éɖée tɔn ɔ, gbɛ̀ tɔn na bú dó è; mɛ e ka gbɛ́ wǎn nú gbɛ̀ éɖée tɔn ɖò gbɛmɛ fí ɔ na hɛn gbɛ̀ tɔn ɖ’ayǐ nú gbɛ̀ mavɔmavɔ.”—Jaan 12:25.\nJezu nɔ lin nǔ kpɔ́n dó éɖokponɔ géé jí ǎ, ɖó é ɖɔ: “Mɛɖé jló na nyí mɛsɛntɔ́ ce hǔn, mɛ ɔ ni xwedó mì, bɔ fí e un na nɔ ɔ wɛ é lɔmɔ̌ na nɔ. Enyi mɛɖé nyí mɛsɛntɔ́ ce ɔ, Tɔ́ ce na sɔ́ mɛ ɔ sù.” (Jaan 12:26) Ajɔ ɖaxó ɖé wɛ! Mɛ ɖěɖee Tɔ́ ɔ sɔ́ sù lɛ é na nɔ kpɔ́ xá Klisu ɖò Axɔsuɖuto ɔ mɛ.\nJezu flín wuvɛ̌ ɖaxó kpo kú baɖabaɖa e ɖò te kpɔ́n ɛ é kpo bo ɖɔ: “Dìn ɔ, ayi ce bǐ wɛ gbado. Nɛ̌ un ka sixu ɖɔ gbɔn? Daa, xɔ mì ɖò wuvɛ̌ e jǎwe nú mì é sí wɛ un ka na ɖɔ à?” Amɔ̌, Jezu jló na nyì alɔ nú jlǒ Mawu tɔn wiwa ǎ. Enɛ wu ɔ, é ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Eǒ, un na ɖɔ mɔ̌ ǎ; enɛ wutu wɛ un wá.” (Jaan 12:27) Jezu ɖò gbesisɔmɛ nú nǔ e Mawu ɖɔ lɛ é bǐ kaka jɛ kú vɔsisa tɔn éɖesunɔ tɔn jí.\nJezu tuùn ɖɔ é kún nyí gan e mɛ fígi nɔ sɛ́n é nɛ ó có, aniwu é ka ɖó nukún ɖɔ emi na mɔ fígi ɖò atín ɔ jí?\nAniwu é ka sɔgbe ɖɔ Jezu ni ylɔ mɛ ɖěɖee ɖò nǔ sà wɛ ɖò tɛmpli ɔ mɛ lɛ é ɖɔ “ajotɔ́”?\nNɛ̌ è ka sixu jlɛ́ Jezu dó jinukún wu gbɔn? Nɛ̌ ya e jì gbé é ja é kpo kú e kú gbé é ja é kpo ka cí n’i?


JW Library App: Marque-pages Zinzan: (Andloyidu) | JW.ORG Alɔdo\nBa Alɔdo Ðò Ɛntɛnɛti Jí\nMarque-pages Zinzan: Andloyidu\nAzɔwanú wuntun ɖó nǔ tɔn JW Library tɔn nɔ d’alɔ mɛ bɔ è nɔ ɖó wuntun fí e è ɖè ɖò wema ɖé mɛ é, lee è nɔ ɖó wuntun wexwɛ e jí è ɖè ɖò wema ɖé mɛ é ɖɔhun. Wema JW Library tɔn ɖokpo ɖokpo ɖó wuntun éɖesunɔ tɔn vovo wǒ.\nXwedó wěɖexámɛ elɔ lɛ dó zán marque-pages:\nÐǒ Wuntun Nǔ Yɔyɔ̌ Ðé\nYì Nǔ E A Ðó Wuntun É ɖé Jí\nTò Nǔ E A Ðó Wuntun lɛ É\nA sixu ɖó wuntun xota ɖé alǒ wemata ɖé, alǒ a sixu ɖó wuntun akpáxwé alǒ wemafɔ Biblu tɔn tawun ɖé.\nBo na dó ɖó wuntun xota ɖé alǒ wemata ɖé ɔ, zǐn Marque-pages sín wuntun ɔ. Gbàví ɖé na hun bo na xlɛ́ fí e a ko ɖó wuntun ɖò wema e xà wɛ a ɖè é mɛ lɛ é. Zǐn fí e ɖò vɔ̌ é ɖé bá ɖó wuntun xota alǒ wemata e a hun é.\nBo na dó ɖó wuntun akpáxwé ɖé alǒ wemafɔ Biblu tɔn ɖé ɔ, tò zín fí ɔ hwɛ̌; enɛ gudo ɔ, zǐn Marque-pages sín wuntun ɖò nǔ e na tɔ́n é mɛ.\nBo na dó yì wuntun ɖé jí ɔ, hun wema e mɛ wuntun ɔ ɖè é; enɛ gudo ɔ, zǐn Marque-pages. Lobo wá zín wuntun e a jló na kpɔ́n é.\nNú a ɖó wuntun nùɖé ɔ, a sixu lɛ́ súnsún alǒ ɖyɔ.\nNú a na súnsún wuntun ɖé ɔ, zǐn Marque-pages; enɛ gudo ɔ, zǐn Nǔ Ðevo Lɛ e ɖò wuntun e a jló na súnsún é kpa é. Zǐn Supprimer.\nNú a na ɖyɔ wuntun ɖé hǔn, zǐn Marque-pages, enɛ gudo hǔn, zǐn Nǔ Ðevo Lɛ e ɖò wuntun e a jló na ɖyɔ é kpa é. Bo zín Remplacer. Wuntun ɔ nɔ ɖyɔ ɖò fí e a hun é. A sixu zán dó ɖó wuntun fí e a xà nǔ ɖó te ɖò wema ɖé mɛ é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, a sixu ɖó wuntun Biblu xixa ayihɔngbe ayihɔngbe tɔn towe.\nÈ ɖè nǔ yɔyɔ̌ enɛ lɛ tɔ́n ɖò Mai 2014 dó JW Library 1.2, ee sɔgbe xá Andloyidu 2.3 alǒ yaɖeyaɖe tɔn é jí. Enyi a ma mɔ nǔ enɛ lɛ ǎ hǔn, kɛnklɛn xwedó alixlɛ́mɛ e ɖò xota “Jɛ JW Library Zán Jí: Andloyidu” mɛ lɛ é Yǐ Nǔ Yɔyɔ̌ Lɛ.\nJɛ JW Library Zán Jí: Andloyidu\nYǐ Biblu lɛ Bo Tò: Andloyidu\nYǐ Wema lɛ Bo Tò: Andloyidu\nZǎn Historique: Andloyidu\nTò Lee Nùxixa ɔ Na Nɔ Yì Ðó É: Andloyidu\nBa Nùɖé Ðò Biblu Alǒ Wema ɖé Mɛ: Andloyidu


Nǔ E Wu Jlɛjininɔ Kpó Ðò Taji É | Nùkplɔnkplɔn\n“Nǔwaɖójlɛ̌jí ɔ, nùnywɛtɔ́ lɛ sí wɛ è nɔ mɔ ɖè.”—NÙX. 11:2.\nHAN LƐ: 38, 69\nEtɛwu jlɛjininɔ ka ɖò taji?\nKancica tɛ ka ɖò jlɛjininɔ kpo mɛɖesɔhwe kpo mɛ?\nNɛ̌ mǐ ka sixu yì nukɔn ɖò tɛn e mɛ è sɔ́ mǐ ɖó é gbɔn?\n1, 2. Etɛwu Mawu ka wá gbɛ́ nya e ko nɔ jlɛ̌ jí kpɔ́n é ɖé? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\nHWENU e Axɔsu Sawulu jɛ axɔsu ɖu jí é ɔ, é nyí mɛɖé bo nɔ nɔ jlɛ̌ jí bɔ mɛ bǐ nɔ sí i. (1 Sam. 9:1, 2, 21; 10:20-24) Amɔ̌, táan kpɛɖé gudo ɔ, é wà goyiyi sín nùɖé lɛ. Ee gbeyiɖɔ Mawu tɔn Samuwɛli ma yawu wá Gilugalu ǎ é ɔ, Sawulu jɛ akpɔ̀ mɔ jí. Filisitɛ́ɛn lɛ ɖò nǔ sɔ́ wɛ bo na fun ahwan, bɔ Izlayɛli-ví lɛ ɖò hinhɔn jó Sawulu dó wɛ. É na ko lin ɖɔ, ‘Un ɖó na wà nùɖé dìn tlolo.’ Enɛ wu ɔ, é xwlé vɔsanú ɖé Mawu, é ka ɖó acɛ tɔn ǎ. Nǔ enɛ hun xomɛ nú Jehovah ǎ.—1 Sam. 13:5-9.\n2 Hwenu e Samuwɛli wá Gilugalu é ɔ, é gbɛ́ nǔ nú Sawulu. Sawulu yí gbè nú nǔgbɛnúmɛ ɔ ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, é ba hwɛjijɔ lɛ, bo tɛnkpɔn bá sɔ́ kplá kɔ nú mɛ ɖevo, lobo hu tɛ́ nú nǔ nyanya e é wà é. (1 Sam. 13:10-14) Enɛ zɔ́n bɔ nǔ nyanya ɖé lɛ jɛ ɖebɔdoɖewu, bɔ gudo mɛ ɔ, Sawulu hɛn axɔsuzinkpo tɔn bú, bɔ nylahú bǐ ɔ, nǔ tɔn sɔ́ nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ ǎ. (1 Sam. 15:22, 23) Gbɛzinzan Sawulu tɔn nyɔ́ ɖò bǐbɛ̌mɛ có, lee é wá fó gbɔn é nyla tawun.—1 Sam. 31:1-6.\n3. (a) Etɛ mɛ gègě ka nɔ lin dó jlɛjininɔ wu? (b) Nùkanbyɔ tɛ lɛ sín xósin è ka ɖó na ba dò na?\n3 Ðò agbahwlɛnhwlɛn sín gbɛ̀ égbé tɔn mɛ ɔ, mɛ gègě nɔ mɔ ɖɔ emi ɖó na ɖè emiɖée xlɛ́ bo na dó sixu yì nukɔn. Mɔ̌ wiwa nɔ zɔ́n bɔ ye sɔ́ nɔ nɔ jlɛ̌ jí ɖebǔ ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, fímuɖetɔ́ntɔ́ nukúnɖeji e wá huzu toxóɖɔtɔ́ é ɖé ɖɔ gbè ɖokpo ɖɔ: “Jlɛjininɔ sín xó ɖě kàn nyɛ ǎ, un ɖi ɖɔ é kún ka na kàn mì kpɔ́n ó.” Amɔ̌, etɛwu jlɛjininɔ ka kpó ɖò taji? Etɛ ka nyí jlɛjininɔ? Etɛ é ma ka nyí ǎ? Nɛ̌ mǐ ka sixu kpó ɖò jlɛ̌ jí, enyi ninɔmɛ lɛ vɛwǔ alǒ mɛ ɖevo lɛ ɖò kɔ gbidi nú mǐ wɛ ɔ gbɔn? Ðò xota elɔ mɛ ɔ, mǐ na mɔ xósin nùkanbyɔ wè nukɔntɔn lɛ tɔn. Xota e bɔ d’ewu é na na sìnkɔn nú nùkanbyɔ atɔngɔ ɔ.\nETƐWU JLƐJININƆ KA ÐÒ TAJI?\n4. Etɛ a ka sixu ylɔ ɖɔ goyiyi sín nǔ?\n4 Biblu ɖè vogbingbɔn e ɖò jlɛjininɔ kpo goyiyi kpo tɛntin é xlɛ́. (Xà Nùnywɛxó 11:2.) Davidi wà nùnywɛnú bo byɔ Jehovah ɖɔ é ni “hɛn [emi] ɖò goyiyi sí.” (Ðɛh. 19:14) Etɛ ka nyí “goyiyi”? Nú è na tinmɛ ɔ, enyi mɛɖé ma yì agbɔ̌n jí ǎ alǒ syɛn ta bo wà nǔ e sín acɛ è ma na ɛ ǎ é ɖé hǔn, goyiyi sín nǔ wɛ è wà nɛ. Ðó hwɛhuhu sín gǔ e mǐ ɖu é wutu ɔ, mǐ bǐ wɛ nɔ wà goyiyi sín nǔ hweɖelɛnu. Amɔ̌, lee kpɔ́ndéwú Axɔsu Sawulu tɔn xlɛ́ gbɔn é ɔ, enyi mǐ nɔ ba na jɛ nukɔn ɖò nǔ bǐ mɛ ɔ, é lín oo, é yá oo, mǐ kpo Mawu kpo na gblé jɛn wɛ. Ðɛhan 119:21 ɖɔ dó Jehovah wu ɖɔ: “A nɔ gblɔ́n adǎn [alǒ ‘gbɛ́ nǔ,’ nwt] nú gbɛtɔ́ goyitɔ́.” Etɛwu é ka nyí mɔ̌?\n5. Etɛwu goyiyi ka nyla tawun?\n5 Nǔwiwa goyiyi tɔn lɛ nyla hú nǔ e è ma tuùn ǎ bo wà nyì dò lɛ é. Nukɔntɔn ɔ, hwenu e mǐ wà nǔ kpo goyiyi kpo é ɔ, mǐ kpa susu nú Jehovah ɖɔ é wɛ nyí Nǔbǐwukpétɔ́ mǐtɔn ǎ nɛ. Wegɔ ɔ, enyi mǐ wà nǔ zɛ acɛ e mǐ ɖó é wu ɔ, mǐ na ɖibla dɔn tagba wá mǐ kpo mɛ ɖevo lɛ kpo tɛntin. (Nùx. 13:10) Bɔ atɔngɔ ɔ, enyi é wá jɛ wɛn ɖɔ mǐ wà nǔ kpo goyiyi kpo ɔ, mǐ sixu ɖu winnya. (Luk. 14:8, 9) Nǔwiwa kpo goyiyi kpo nɔ kplá mɛ yì fí ɖagbe ɖé ǎ. Ði lee Mawuxówema ɔ xlɛ́ gbɔn é ɔ, jlɛjininɔ wɛ nyí nǔ e sɔgbe bɔ è na wà hwebǐnu é.\nETƐ LƐ JLƐJININƆ KA NƆ BYƆ?\n6, 7. Etɛ ka nɔ nyí mɛɖesɔhwe? Nɛ̌ é ka cá kàn xá jlɛjininɔ gbɔn?\n6 Jlɛjininɔ nyí jijɔ ɖé bo cá kàn xá mɛɖesɔhwe tawun. Ðò Biblu mɛ ɔ, mɛɖée sísɔ́ hwe wɛ nyí ɖɔ è ni ma nɔ yigo alǒ nɔ mɔ mɛɖée ó. (Fili. 2:3) Ðò kpaà mɛ ɔ, mɛ e nɔ sɔ́ éɖée hwe é ɖé nɔ lɛ́vɔ nɔ jlɛ̌ jí, nɔ kpéwú bo nɔ ɖó linlin e sɔgbe é dó nǔwukpikpé tɔn lɛ kpo nǔ e é wà lɛ é kpo wu, bo nɔ yí gbè nú nùwanyido tɔn lɛ, lobo nɔ yí gbè nú wěɖexámɛ lɛ kpo wlɛnwín yɔyɔ̌ lɛ kpo. Mɛɖesɔhwe nɔ hun xomɛ nú Jehovah tawun.\n7 Ðò Biblu mɛ ɔ, jlɛjininɔ wɛ nyí ɖɔ mǐ ni mɔ dò nú nǔwukpikpé mǐɖesunɔ tɔn lɛ bo tuùn dogbó mǐtɔn lɛ. Ðò Glɛkigbe dòdó ɔ mɛ ɔ, é cí ɖɔ lee nùtuùntuùn enɛ ɖó na sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na wà nǔ xá mɛ ɖevo lɛ gbɔn é jí wɛ è tɛɖɛ̌.\n8. Linlin alǒ zinzan tɛ lɛ ka sixu gb’akpá nú mɛ ɖɔ è kún ɖò jlɛ̌ jí ó?\n8 Hwetɛnu mǐ ka sixu jɛ nǔ lin jí alǒ nǔ wà jí kpo jlɛjimanɔ kpo? Akpágbánúmɛ sín wuntun ɖé lɛ ɖíe. Mǐ sixu jɛ mǐɖesunɔ alǒ wǔjɔmɛ mǐtɔn lɛ ylɔ ɖɔ nùjɔnǔ jí zɛ xwé wu. (Hlɔ. 12:16) Mǐ sixu jɛ ayi mɛ lɛ tɔn dɔn wá mǐɖesunɔ jí jí ɖò ali e ma sɔgbe ǎ lɛ é nu. (1 Tim. 2:9, 10) Alǒ mǐ sixu jɛ wusyɛn dó lanmɛ nú nùwalɔ ɖé lɛ jí, ɖó tɛn e mɛ mǐ ɖè é, mǐ yì hǎ mɛ, alǒ linlin mǐɖesu tɔn lɛ kpowun wutu. (1 Kɔ. 4:6) Hwɛhwɛ ɔ, hwenu e mǐ wà nǔ gbɔn mɔ̌ é ɔ, mǐ tlɛ sixu nɔ ma ɖ’ayi wu ɖɔ mǐ ko jó jlɛjininɔ dó bo ko ɖò gò yí wɛ.\n9. Etɛ ka sísɛ́ mɛɖé lɛ bɔ ye huzu goyitɔ́? Nǎ kpɔ́ndéwú Biblu tɔn ɖé.\n9 Mǐ mɛ bǐ wɛ sixu gɔn jlɛ̌ jí nɔ hwenu e mǐ jó jlǒ agbaza tɔn lɛ dó bɔ ye ɖu ɖò mǐ jí é. Cejɛnnabi, nukúnkɛ́n, kpo xomɛsin syɛnsyɛn kpo ko sísɛ́ mɛ gègě bɔ ye wà nǔ kpo goyiyi kpo. Mɛ e xó Biblu ɖɔ é ɖé lɛ, ɖi Abusalɔmu, Oziyasi, kpo Nabukodonɔzɔ́ɔ kpo, jó yeɖée dó nú azɔ̌ agbaza tɔn mɔhun lɛ, bɔ Jehovah li fɛn nú ye ɖó goyiyi yetɔn wu.—2 Sam. 15:1-6; 18:9-17; 2 Tan 26:16-21; Dan. 5:18-21.\n10. Etɛwu mǐ ka ɖó na nyì alɔ nú hwɛ ɖiɖɔ dó mɛ ɖevo lɛ? Nǎ kpɔ́ndéwú Biblu tɔn ɖé.\n10 Amɔ̌, hwɛjijɔ e sixu zɔ́n bɔ mɛɖé gɔn jlɛ̌ jí nɔ é ɖevo lɛ tíìn. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, lin tamɛ dó tan Biblu tɔn e ɖò Bǐbɛ̌mɛ 20:2-7 kpo Matie 26:31-35 kpo mɛ lɛ é jí. Jlǒ hwɛhuhu tɔn lɛ wɛ ka sísɛ́ Abimɛlɛki kpo Piyɛ́ɛ kpo bɔ ye wà nǔ e cí goyiyi sín nǔ ɖɔhun lɛ é à? Abǐ ye mɔ dò nú nǔ lɛ bǐ ǎ alǒ nɔ acéjí ǎ wutu wɛ à? Ðó mǐ sixu tuùn nǔ e ɖò ayi mɛ ɖevo lɛ tɔn mɛ é ǎ wutu ɔ, nùnywɛ kpo wanyiyi kpo sín nǔ wɛ é na nyí ɖɔ mǐ ni nyì alɔ nú gbeta lɛ kɔn wiwa dó nǔ e sísɛ́ mɛ ɖevo lɛ bɔ ye wà nùɖé é wu.—Xà Jaki 4:12.\nGBEYIYI NÚ TƐN E MƐ MǏ ÐÈ É\n11. Kancica tɛ ka ɖò jlɛjininɔ kpo gbeyiyi nú tɛn e mɛ mǐ ɖè ɖò tuto Jehovah tɔn mɛ é kpo tɛntin?\n11 Nú è na ɖɔ nugbǒ ɔ, gbeyiyi nú tɛn e mɛ mǐ ɖè ɖò tuto Jehovah tɔn mɛ é jí wɛ jlɛjininɔ nɔ bɛ́sín. Ðó Jehovah nyí Mawu ɖé bo nɔ nɔ tuto jí wutu ɔ, é sɔ́ mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo ɖó tɛn ɖé mɛ alǒ fí ɖé ɖò xwédo tɔn mɛ. Mɛ ɖokpo ɖokpo wɛ ɖó azɔ̌ tɔn ɖò agun ɔ mɛ, amɔ̌, mǐ bǐ sín hudo wɛ è ɖó. Jehovah gbɔn fɛ́nú tɔn gblamɛ bo na nùnina, alǒ nǔwukpikpé ɖé lɛ mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo. Mǐ sixu zán ye dó kpa susu n’i lobo dó wà ɖagbe nú mɛ ɖevo lɛ. (Hlɔ. 12:4-8) Jehovah ɖè nǔjikpɔntɔ́ sín azɔ̌ nú mǐ, b’ɛ xlɛ́ ɖɔ é wlí yɛ̌yi nú mǐ, é ɖeji dó mǐ wu, bo ka lɛ́ byɔ nǔ ɖò mǐ sí.—Xà 1 Piyɛ́ɛ 4:10.\nEnyi è ɖè azɔ̌ ɖevo nú mǐ ɔ, etɛ kpɔ́ndéwú Jezu tɔn ka sixu kplɔ́n mǐ? (Kpɔ́n akpáxwé 12 jɛ 14)\n12, 13. Enyi tɛn e mɛ mǐ ɖè ɖò tuto Mawu tɔn mɛ é nɔ ɖyɔ sín hweɖenu jɛ hweɖenu ɔ, etɛwu é ma ka ɖó na kpaca mǐ ǎ?\n12 É ɖò mɔ̌ có, tɛn e mɛ mǐ ɖè ɖò tuto Mawu tɔn mɛ é nyí tɛgbɛnú ǎ. É sixu wá ɖyɔ. Lin tamɛ dó kpɔ́ndéwú Jezu tɔn jí. Ðò bǐbɛ̌mɛ ɔ, éɖokponɔ wɛ ɖò kpɔ́ xá Jehovah. (Nùx. 8:22) Enɛ gudo ɔ, é d’alɔ bɔ è dá nùɖíɖó gbigbɔ tɔn lɛ, wɛkɛ ɔ, bɔ gbɛtɔ́ lɛ wá sú ta na. (Kolo. 1:16) Amɔ̌ nukɔnmɛ ɔ, Jezu wà azɔ̌ ɖevo ɖò ayikúngban jí; jɛ nukɔn hwɛ̌ ɔ, é nyí vǐ yɛyɛ̌ e ma kpé nǔ wu ǎ é ɖé cobo wá nyí mɛxo. (Fili. 2:7) Ðò vɔsisa sín kú Jezu tɔn gudo ɔ, é lɛkɔ yì jixwé bo nyí nùɖíɖó gbigbɔ tɔn ɖé bo wá huzu Axɔsu nú Axɔsuɖuto Mawu tɔn ɖò 1914. (Ebl. 2:9) Azɔn gudo tɔn e azɔ̌ tɔn na ɖyɔ é ka nɛ ǎ. Ðò Axɔsuɖuɖu Xwè Afatɔ́n Tɔn Jezu tɔn gudo ɔ, é na sɔ́ Axɔsuɖuto tɔn jó nú Jehovah bonu “Mawu na nyí nǔ bǐ nú mɛ bǐ.”—1 Kɔ. 15:28.\n13 Mɔ̌ ɖokpo ɔ, mǐ sixu ɖó nukún ɖɔ azɔ̌ e è ɖè nú mǐ lɛ é na ɖyɔ sín hweɖenu jɛ hweɖenu, bɔ hwɛhwɛ ɔ, ɖó gbeta e kɔn mǐ wá lɛ é wu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, a nyí tlɛnnɔ ɖ’ayǐ bo wá wlí alɔ wɛ à? A jɛ vǐ jì jí wɛ à? Ðò hwenu e a sù é ɔ, a hɛn gbɛzán towe bɔkun bo dó ta sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn ɔ mɛ wɛ à? Gbeta enɛ lɛ ɖokpo ɖokpo kɔn wiwa ɖó wǔjɔmɛ tɔn lɛ kpo azɔ̌ tɔn lɛ kpo. Ninɔmɛ mǐtɔn e nɔ ɖò ɖyɔɖyɔ wɛ lɛ é sixu gbló ada nú fí e mǐ na w’azɔ̌ ɖó é alǒ ɖekpo. Mɛ winnyawinnya wɛ nú we à alǒ a ko nyí mɛxo? Lanmɛ towe ɖò ganji wɛ à alǒ é nɔ yawu w’aɖawun kpɛɖé? Jehovah nɔ gbéjé lee è sixu zán mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo ɖò sinsɛnzɔ́ tɔn mɛ b’ɛ na nyɔ́ hugǎn é kpɔ́n hwebǐnu. Nǔ e ɖò jlɛ̌ jí é jɛn é nɔ byɔ ɖò mǐ sí, bɔ nǔ ɖebǔ e mǐ wà é nɔ sù nukún tɔn mɛ tawun.—Ebl. 6:10.\n14. Nɛ̌ jlɛjininɔ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na mɔ awǎjijɛ ɖò ninɔmɛ ɖebǔ e mɛ mǐ na ɖè é gbɔn?\n14 Jezu mɔ awǎjijɛ ɖò azɔ̌ e è ɖè n’i lɛ é bǐ mɛ, bɔ mǐ lɔ hɛn ɔ, mǐ na mɔ awǎjijɛ ɖò mǐ lɔmɔ̌ tɔn lɛ mɛ. (Nùx. 8:30, 31) Mɛ e ɖò jlɛ̌ jí é nɔ lin ɖɔ azɔ̌ e è ɖè nú emi ɖò agun ɔ mɛ lɛ é sú ali dó emi ǎ. Ado nɔ hu i dó wǔjɔmɛ ɖevo lɛ mimɔ ɖò sɔgudo alǒ dó nukɔnyiyi mɛ ɖevo lɛ tɔn wu ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é nɔ zán hlɔnhlɔn tɔn bǐ dó mɔ nǔ e wu azɔ̌ e wà wɛ é ɖè dìn é ɖò taji é, lobo nɔ mɔ awǎjijɛ ɖ’emɛ, ɖó é nɔ mɔ ɖɔ Jehovah gɔ́n wɛ é gosin. Hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, é nɔ ɖó sísí nú azɔ̌ e Jehovah ɖè nú mɛ ɖevo lɛ é alǒ tɛn e mɛ è sɔ́ ye ɖó é tawun. Jlɛjininɔ nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ ɖó sísí e mɛ ɖevo lɛ jɛxa é nú ye bo nɔ nɔ gudo nú ye lee é jɛ gbɔn é.—Hlɔ. 12:10.\nNǓ E JLƐJININƆ MA NYÍ Ǎ É\n15. Etɛ jlɛjininɔ Jedenyɔ́ɔ tɔn ka sixu kplɔ́n mǐ?\n15 Kpɔ́ndéwú Jedenyɔ́ɔ tɔn ɖè nǔ e jlɛjininɔ nyí é xlɛ́ ganji tɔn. Hwenu e wɛnsagun Jehovah tɔn wá gɔ̌n tɔn azɔn nukɔntɔn é ɔ, é yí gbè ɖɔ emi kún nyí mɛ nukúnɖeji ɖé ó, emi kún ka lɛ́ ɖó nǔwukpikpé e jɛxa lɛ é ó. (Hwɛ. 6:15) Ee Jedenyɔ́ɔ yí gbè nú azɔ̌ e Jehovah zɔ́n ɛ é gudo é ɔ, é tɛnkpɔn bo mɔ nukúnnú jɛ nǔ e è byɔ ɖò así tɔn lɛ é mɛ, lobo ba alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn. (Hwɛ. 6:36-40) Jedenyɔ́ɔ ɖi xɛsi ǎ bo lɛ́ gbó adɔ. É ɖò mɔ̌ có, é ɖó ayi te bo wà nǔ kpo nùnywɛ kpo. (Hwɛ. 6:11, 27) É gbɔn azɔ̌ e è sɔ́ n’i é sín yɛkan mɛ bo ba na nyí mɛ nukúnɖeji ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, hwenu e é kpéwú é ɔ, é lɛkɔ yì azɔ̌ tɔn xóxó ɔ kɔn kpo xomɛhunhun kpo.—Hwɛ. 8:22, 23, 29.\n16, 17. Enyi mɛ e ɖò jlɛ̌ jí é ɖé ɖò tamɛ lin dó nukɔnyiyi ɖò gbigbɔ lixo jí wɛ ɔ, etɛ lɛ é ka nɔ hɛn dó ayi mɛ.\n16 Jlɛjininɔ sín tinmɛ wɛ nyí ɖɔ mǐ kún ɖó na ba wǔjɔmɛ sinsɛnzɔ́ tɔn ɖevo lɛ alǒ yí gbè nú ye ó ǎ. Mawuxówema ɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ mɛ bǐ ɖɔ mǐ ni ɖò nukɔn yì wɛ. (1 Tim. 4:13-15) Enɛ ɔ ka nɔ byɔ hwebǐnu ɖɔ è ni ɖyɔ azɔ̌ mǐtɔn wɛ à? É byɔ mɔ̌ dandan ǎ. Kpo alɔdo Jehovah tɔn kpo ɔ, mǐ sixu yì nukɔn ɖò gbigbɔ lixo ɖò sinsɛnzɔ́ ɖebǔ e wà wɛ mǐ ɖè dìn é mɛ. Mǐ sixu kpó ɖò nǔwukpikpé e Mawu na mǐ lɛ é hɛn kpɔ́n te d’eji wɛ, bo na kpó ɖò azɔ̌ ɖagbe lɛ wà d’eji wɛ.\n17 Cobonu mɛ e nɔ nɔ jlɛ̌ jí é ɖé na yí gbè nú azɔ̌ yɔyɔ̌ ɖé ɔ, é nɔ gbéjé nǔ e azɔ̌ ɔ na byɔ ɖò así tɔn lɛ é kpɔ́n hwɛ̌. Enɛ gudo ɔ, é nɔ kpɔ́n ɖɔ ninɔmɛ emitɔn ka sixu lɔn nǔ nú emi à jí. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é ka na kpéwú bo kpé nukún dó azɔ̌ ɖevo lɛ wu, lobo ka na dovɛ̌ nú nǔ taji ɖevo lɛ ǎ à? É ka sixu sɔ́ azɔ̌ e wà wɛ é ɖè dìn lɛ é ɖé lɛ nú mɛ ɖevo lɛ, bo na mɔ tɛn dó kpé nukún dó yɔyɔ̌ ɔ wu à? Enyi xósin nùkanbyɔ enɛ lɛ ɖokpo tɔn abǐ wè lɛ bǐ tɔn nyí eǒ hǔn, vlafo è sixu mɔ mɛ ɖevo e na kpé nukún dó azɔ̌ yɔyɔ̌ ɔ wu hugǎn é. Ðɛxixo bo gbéjé ninɔmɛ mǐtɔn kpɔ́n na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nyì alɔ nú nǔwukpikpé mǐtɔn lɛ kpo dogbó mǐtɔn lɛ kpo wu zizɛ. Jlɛjininɔ sixu sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na ɖɔ xeǒ.\n18. (a) Etɛ jlɛjininɔ ka na sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na wà hwenu e è ɖè azɔ̌ yɔyɔ̌ ɖé nú mǐ bɔ mǐ yí gbè na é? (b) Nɛ̌ Hlɔmanu lɛ 12:3 ka sɔgbe xá mɛ e nɔ nɔ jlɛ̌ jí é ɖé gbɔn?\n18 Enyi è ɖè azɔ̌ yɔyɔ̌ ɖé nú mǐ bonu mǐ yí gbè na ɔ, kpɔ́ndéwú Jedenyɔ́ɔ tɔn flín mǐ ɖɔ é kún sixu kpa mǐ alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn kpo nyɔna tɔn kpo mɛvo ó. È na ɖɔ lɔ ɔ, è byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni “nɔ zán gbɛ̀ ɖò mɛɖesɔhwe [alǒ ‘jlɛjininɔ,’ nwt] mɛ ɖò Mawu [mǐtɔn] nukɔn.” (Micée 6:8) Enɛ wu ɔ, hweɖebǔnu e è ɖè azɔ̌ yɔyɔ̌ lɛ nú mǐ bɔ mǐ yí gbè nú ye é ɔ, mǐ ɖó na xoɖɛ bo lin tamɛ kpɔ́n dó nǔ ɖebǔ e Jehovah ɖɔ nú mǐ gbɔn Xó tɔn kpo tutoblonunu tɔn kpo gblamɛ é jí. Mǐ ɖó na kplɔ́n bo na nɔ huzu sɔgbe xá alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn lɛ. Mi nú mǐ ni nɔ flín ɖɔ mɛɖesɔhwe Jehovah tɔn wɛ nɔ ‘sɔ́ mǐ d’aga,’ é nyí nǔwukpikpé mǐɖesunɔ tɔn lɛ ǎ. (Ðɛh. 18:35, nwt) Enɛ wu ɔ, gbɛzinzan ɖò jlɛjininɔ mɛ ɖò Mawu nukɔn na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nɔ mɔ mǐɖée alǒ ɖè mǐɖée kpò zɛ xwé wu ǎ.—Xà Hlɔmanu 12:3.\n19. Hwɛjijɔ tɛ lɛ wutu mǐ ka ɖó na tɛnkpɔn bo nɔ nɔ jlɛ̌ jí?\n19 Mɛ e nɔ nɔ jlɛ̌ jí é nɔ kpa susu e jɛxa Jehovah é n’i, ɖó é wɛ nyí Gbɛɖotɔ́ mǐtɔn kpo Nǔbǐwukpétɔ́ Wɛkɛ ɔ tɔn kpo. (Nǔɖe. 4:11) Jlɛjininɔ nɔ d’alɔ mǐ bɔ tɛn e mɛ è sɔ́ mǐ ɖó ɖò tuto Mawu tɔn mɛ é nɔ jɛmɛ nú mǐ bɔ mǐ nɔ ɖè sínsɛ́n tɔ́n. Jlɛjininɔ nɔ zɔ́n bɔ mǐ nɔ wà winnyanú ǎ, bo nɔ lɛ́ jɛhun dó bǔninɔ jí ɖò togun Jehovah tɔn mɛ. Jlɛjininɔ nɔ sísɛ́ mǐ bɔ mǐ nɔ mɔ ɖɔ mɛ ɖevo lɛ hugǎn mǐ, bɔ é nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ bɔ mǐ nɔ ɖó ayi te, lobɔ mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ nɔ nyì alɔ nú nùwanyido syɛnsyɛn lɛ. Hwɛjijɔ enɛ lɛ wutu wɛ jlɛjininɔ kpó ɖò taji nú togun Mawu tɔn bǐ, bɔ mɛ ɖěɖee ka nɔ tɛnkpɔn bo nɔ ɖó jijɔ enɛ é nɔ xɔ akwɛ ɖò Jehovah nukúnmɛ. Amɔ̌, enyi è ɖò kɔ gbidi nú mǐ wɛ ɔ ka ló? Xota e bɔ d’ewu é na xlɛ́ lee mǐ sixu kpó ɖò jlɛ̌ jí ɖò ninɔmɛ e vɛwǔ lɛ é mɛ gbɔn é.


Jezu, “Nùɖuɖu E Nɔ Na Gbɛ̀ Jɔ Gbɛ̀ Mɛ É” | Gbɛzán Jezu Tɔn\nJezu, “Nùɖuɖu E Nɔ Na Gbɛ̀ Jɔ Gbɛ̀ Mɛ É”\nJEZU WƐ NYÍ “NÙÐUÐU E JƐTE SÍN JIXWÉ É”\nEe Jezu na nùɖuɖu gbɛtɔ́ afatɔ́n mɔkpan ɖò Galilée Xù ɔ sín zǎnzǎnhweji gudo é ɔ, é gosin finɛ ɖó mɛ lɛ ba na sɔ́ ɛ axɔsu wutu. Zǎn enɛ mɛ ɔ, é ɖi zɔnlin gbɔn xù e ɖò adǎn jí é jí bo lɛ́ hwlɛn Piyɛ́ɛ. Piyɛ́ɛ ɔ lɔ ɖi zɔnlin gbɔn sìn ɔ jí, amɔ̌, é jɛ syɔsyɔ jí hwenu e nùɖiɖi tɔn ɖekpo é. Jezu lɛ́ xò hwìhwɛ́ jɔhɔn ɖaxó ɔ vlafo bo dó hwlɛn ahwanvu tɔn lɛ bɔ ye kú tɔ̀ ǎ.\nDìn ɔ, Jezu lɛkɔ wá gbadahweji xù ɔ tɔn ɖò Kafaanawumu yikúngban jí. Mɛ ɖěɖee é bló nùjiwǔ dó na nùɖuɖu lɛ é mɔ ɛ bo kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Hwetɛnu a ka wá yì dě dó?” Jezu gbɛ́ nǔ nú ye ɖɔ nùɖuɖu ɖó nukún wɛ ye lɛ́vɔ ɖè wutu wɛ ye ɖò emi ba wɛ. É byɔ ye ɖɔ ye ni “ma nɔ jɛ tagba dó nùɖuɖu e nɔ gblé ɔ tamɛ ó; loɔ, [ye] ni nɔ jɛ tagba dó nùɖuɖu e nɔ nɔ ayǐ sɔyi gbɛ̀ mavɔmavɔ é tamɛ.” Enɛ wu ɔ, ye kanbyɔ ɖɔ: “Nɛ̌ mǐ ka na bló gbɔn, bo wà mawuzɔ́ lɛ?”—Jaan 6:25-28.\nYe sixu ko ɖò nǔ lin kpɔ́n dó nǔ e Sɛ́n ɔ byɔ lɛ é jí wɛ, amɔ̌, Jezu ɖɔ xó dó azɔ̌ e xɔ akwɛ hugǎn é wu: “Nǔ e Mawu jló ɖɔ mi ni wà ɔ wɛ nyí ɖɔ mi ni ɖi nǔ nú mɛ e é sɛ́dó é.” Jezu wà nùjiwǔ gègě có, mɛ lɛ ka ɖó nùɖiɖi mɔhun n’i ǎ. Ye byɔ ɛ ɖɔ é ni jlɛ́ nùɖé bonu emi na sixu ɖi nǔ n’i. Ye kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Azɔ̌ tɛ wɛ a nɔ wà?” “Tɔ́gbó mǐtɔn lɛ ko ɖu nùɖuɖu e è nɔ ylɔ ɖɔ mana ɔ ɖò gbetótló mɛ lee è ko wlan gbɔn ɖò Mawuxówema ɔ mɛ é. É wɛ nyí ɖɔ: ‘É na nùɖuɖu e gosin jixwé ɔ ye, bɔ ye ɖu.’”—Jaan 6:29-31; Ðɛhan 78:24.\nEe ye byɔ Jezu ɖɔ é ni jlɛ́ nùɖé é ɔ, é dɔn ayi yetɔn yì Mɛ e zɔ́n tawun bɔ ye mɔ nùɖuɖu enɛ é jí: “Ma ɖɔ nugbǒ nú mi: Mɔyizi wɛ na nùɖuɖu e gosin jixwé ɔ mi ǎ; loɔ, Tɔ́ ce wɛ ɖò nùɖuɖu titewungbe e gosin jixwé ɔ na mi wɛ. Ðó nùɖuɖu e Mawu na ɔ wɛ nyí mɛ e jɛte sín jixwé, bo na gbɛ̀ jɔ gbɛ̀ ɔ é.” Ðó ye ma wlí xó e ɖɔ wɛ é ɖè é ǎ wutu ɔ, ye dó kɛnklɛn n’i ɖɔ: “Aklunɔ! Bo nɔ na nùɖuɖu enɛ mi tɛgbɛ.” (Jaan 6:32-34) Amɔ̌ “nùɖuɖu” tɛ xó ɖɔ wɛ Jezu ka ɖè?\nÉ tinmɛ nú ye ɖɔ: “Nyɛ wɛ nyí nùɖuɖu e nɔ na gbɛ̀ jɔ gbɛ̀ mɛ é. Mɛ e wá gɔ̌n ce ɔ, xovɛ sɔ́ na sìn i gbeɖé ǎ. Mɛ e ka ɖi nǔ nú mì ɔ, kɔ sɔ́ na xú i gbeɖé ǎ. Loɔ, un ko ɖɔ nú mi; mi ko mɔ mì, cobɔ mi ka ɖi nǔ nú mì ǎ. . . . Ðó un jɛte sín jixwé, bo na bló jlǒ ce ǎ; loɔ, nǔ e jló mɛ e sɛ́ mì dó ɔ bló gbé un ja bo wá. Mɛ e sɛ́ mì dó ɔ sín jlǒ wɛ ka nyí ɖɔ un ma hɛn mɛ ɖokpo bú ɖò mɛ e é sɔ́ dó así nú mì lɛ mɛ ó; loɔ, nú ma fɔ́n ye bǐ sín kú ɖò azǎn gudogudo tɔn ɔ gbè. Nǔ e Tɔ́ ce jló ɔ wɛ nyí ɖɔ mɛ e mɔ Vǐ ɔ, bo ɖi nǔ n’i lɛ ni mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ.”—Jaan 6:35-40.\nEnɛ zɔ́n bɔ xomɛ sìn mɛ lɛ, bɔ Jwifu lɛ jɛ nǔ hlun ɖɔ dó wutu tɔn jí. Aniwu é ka na ɖɔ ɖɔ emi wɛ nyí “nùɖuɖu e jɛte sín jixwé é”? (Jaan 6:41) Nú yedɛɛ lɛ ɔ, mɛjitɔ́ Jezu tɔn lɛ ɖò toxo Nazalɛti tɔn mɛ ɖò Galilée. Mɛ lɛ ɖɔ: “Jezu, Jozɛfu ví ɔ jɛn ka nɛ hǔn, bɔ mǐ ka tuùn tɔ́ tɔn kpodo nɔ tɔn kpo nɛ.”—Jaan 6:42.\nJezu ka ɖɔ nú ye ɖɔ: “Mi gbɔ nǔ hlun ɖɔ ɖò miɖée tɛntin. Enyi Tɔ́ e sɛ́ mì dó ɔ ma dɔn mɛɖé wá nú mì ǎ ɔ, é sixu wá gɔ̌n ce ǎ; mɛ e ka na wá gɔ̌n ce ɔ, un na fɔ́n ɛ sín kú azǎn gudogudo tɔn ɔ gbè. Gbeyiɖɔ Mawu tɔn lɛ ko wlan ɖ’ayǐ ɖɔ: ‘Mawu ɖesu wɛ na kplɔ́n nǔ ye bǐ.’ Mɛ e ɖótó Tɔ́ ɔ, bo sè nùkplɔnmɛ tɔn ɔ, mɛ enɛ na wá gɔ̌n ce. É ka nyí ɖɔ mɛɖé mɔ Tɔ́ ɔ kpɔ́n ɖɔ wɛ un ɖè ǎ; mɛ e gosin Mawu gɔ́n ɔ kɛɖɛ jɛn mɔ ɛ. Ma ɖɔ nugbǒ nú mi: mɛ e ɖi nǔ nú mì ɔ mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ.”—Jaan 6:43-47; Ezayíi 54:13.\nHwenu e Jezu ɖɔ xó xá Nikodɛmu jɛ nukɔn nú gbè nɛ gbè é ɔ, é ɖɔ xó dó gbɛ̀ mavɔmavɔ wu bo ɖɔ ɖɔ é cá kàn xá nùɖiɖi ɖiɖó ɖò Gbɛtɔ́ví ɔ mɛ, ɖó é ɖɔ ɖɔ: “Mɛ e na ɖi nǔ [nú Vǐɖokponɔ Mawu tɔn ɔ é] ma dɔn ó; loɔ, é ni mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ.” (Jaan 3:15, 16) Amɔ̌ dìn e é ɖò xó ɖɔ nú mɛ wɔbuwɔbu ɖé wɛ é ɔ, é ɖò ɖiɖɔ nú ye wɛ ɖɔ emi ɖó nùɖé bo na wà cobɔ ye na mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ, bɔ mana alǒ nùɖuɖu e ɖò Galilée kpaà é ɖě kún sixu wà nǔ enɛ ó. Enɛ wu ɔ, nɛ̌ è ka sixu mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ gbɔn? Jezu lɛ́vɔ xó tɔn lɛ ɖɔ: “Nyɛ wɛ nyí nùɖuɖu e nɔ na gbɛ̀ jɔ gbɛ̀ mɛ é.”—Jaan 6:48.\nXóɖɔɖókpɔ́ enɛ e kúnkplá nùɖuɖu e jɛte sín jixwé é lɛ́vɔ wá yí nukɔn tawun hwenu e Jezu kplɔ́n nú mɛ ɖò kplɔ́ngbasá ɖé mɛ ɖò Kafaanawumu é.\nKpodo nǔ e jɛ jɛ nukɔn lɛ é kpo ɔ, aniwu byɔ e mɛ lɛ byɔ Jezu ɖɔ é ni jlɛ́ nùɖé é ma ka sɔgbe ǎ?\nNɛ̌ Jwifu lɛ ka wà nǔ gbɔn hwenu e Jezu ɖɔ ɖɔ emi wɛ nyí “nùɖuɖu e jɛte sín jixwé é”?\nAniwu nùɖuɖu e xó Jezu ɖɔ é ka hugǎn mana alǒ nùɖuɖu kpaà?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Jezu, “Nùɖuɖu E Nɔ Na Gbɛ̀ Jɔ Gbɛ̀ Mɛ É”


GBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Bikol Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Digor Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kabiye Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Marathi Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mongolie-Gbè Mooré Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Navajo Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngangela Nias Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyaneka Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Rutooro Samoa-Gbè Sango Saramacca-Gbè Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tamoul Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Venda Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Zandé Zoulou Île Salomon-Gbè\nPraslin, ɖò Seychelles, fí e ahwangán sunvinɔ Gordon mɔ jikpá Edɛni tɔn éyɛtɔn ɖè ɖò 1881 é\nPalaɖisi! Alɔnuwema tomɛyiyi tɔn e nɔ ɖó sinmɛ gègě lɛ é sín nùxwlémɛ lɛ sixu dɔn mǐ, é wɛ nyí ɖɔ mǐ na dó jɔmɛhun yì palaɖisi enyíì, ee ɖò fí línlín ɖé é mɛ, bo na yì gbɔjɛ lobo wɔn ya nú linkpɔ́n kpo wuvɛ̌ mǐtɔn lɛ kpo bǐ. Amɔ̌, lee mǐ bǐ tuùn gbɔn é ɔ, hwenu e mǐ na lɛkɔ wá xwé é ɔ, lee nǔ lɛ ɖè gbɔn bɔ mǐ yì é jɛn ye na kpó ɖè.\nÉ ɖò mɔ̌ có, lee akpàkpà nɔ sɔ́ mɛ gbɔn dó palaɖisi wu é jiwǔ tawun. Mǐ sixu gɔn nǔ elɔ lɛ kanbyɔ mǐɖée ǎ: ‘Palaɖisi enyíì ɔ lɛ́ nyí nǔ ɖevo hú dlɔ̌ ɖé kpowun wɛ à? Enyi mɔ̌ wɛ ɔ, etɛwu akpàkpà ka nɔ sɔ́ mɛ d’ewu? Nǔ ka sixu wá nyí mɔ̌ gbè ɖokpo à?’\nTAN PALAÐISI TƆN\nNú xwè kanweko mɔkpan ɔ, palaɖisi xó ɔ ko ɖu ayi mɛ nú mɛ lɛ. Mɛ gègě tíìn bɔ xó e Biblu ɖɔ bo ɖɔ ɖɔ “jikpá ɖokpo [ɖò] Edɛni, ɖò zǎnzǎnhweji wà jí” é wɛ fɔ́n jlǒ yetɔn nyite. Etɛwu jikpá enɛ ka dɔn mɛ sɔmɔ̌? Tan ɔ ɖɔ nú mǐ dó Jehovah Mawu wu ɖɔ: “É bló bɔ atín alɔkpa alɔkpa e nyɔ́ kpɔ́n, bɔ sínsɛ́n yetɔn nyɔ́ ɖu lɛ wú ɖò jikpá ɔ mɛ.” Fí ɖɛkpɛɖɛkpɛ e nyɔ́ nɔ é ɖé wɛ jikpá enɛ nyí. Nǔ e lɛ́ dɔn mɛ hú bǐ é wɛ nyí ɖɔ ‘atín e sínsɛ́n tɔn nɔ na gbɛ̀ mɛ ɔ wú ɖò jikpá ɔ tɛntin.’—Bǐbɛ̌mɛ 2:8, 9.\nGɔ́ na ɔ, tan Bǐbɛ̌mɛ tɔn ɔ ɖɔ ɖɔ tɔ̀ ɛnɛ nɔ sà sín jikpá ɔ mɛ. Tɔsisa enɛ lɛ wè tíìn bɔ è lɛ́ tuùn ye égbé, ye wɛ nyí Tigli kpo Eflati kpo. (Bǐbɛ̌mɛ 2:10-14) Tɔ̀ wè enɛ lɛ nɔ gbɔn fí e è nɔ ylɔ ɖɔ Irak égbé, bo ɖò Pɛsi hwexónu tɔn mɛ é, lobo nɔ sà dó golfe Persique mɛ.\nÉ ɖò wɛn ɖɔ palaɖisi ayikúngban jí tɔn ɔ ɖò aca Pɛsinu lɛ tɔn mɛ. Avɔ Pɛsinu lɛ tɔn xwè kanweko 16gɔ́ ɔ tɔn ɖé ɖò nǔ xóxó sɛxwetɛn e è tɛ́ alɔlyɛnzɔ́wiwa sín nǔ lɛ ɖó ɖò Philadelphie, ɖò Pennsylvanie, États-Unis é, bo xlɛ́ jikpá e è mɛ dǒ lɛlɛ̌ dó é ɖé, bɔ è ɖè atín lɛ kpo folowa lɛ kpo d’emɛ dó b’acɔ́ na. Xógbe e Pɛsinu lɛ nɔ zán nú “jikpá e è mɛ dǒ lɛlɛ̌ dó é” sín tinmɛ lɛ́vɔ nyí “palaɖisi,” bɔ nǔ e è ɖè dó avɔ ɔ mɛ lɛ é nyí xlɛ̌ mɔjɛmɛ e Biblu na dó jikpá Edɛni tɔn ɖɛkpɛɖɛkpɛ ɔ wu lɛ é tɔn.\nNugbǒ ɔ, gbè gègě kpo aca gègě kpo mɛ wɛ è ko vɔ́ tan palaɖisi tɔn ɔ kpi ɖè gbɔn gbɛ̀ ɔ mɛ. Hwenu e xwédo lɛ sɛ̀ tɛn yì ayikúngban ɔ sín akpá ɖevo lɛ xwé é ɔ, ye nɔ hɛn tan dòdó ɔ e è vɔ kpi é ɖé lɛ yì dɔ̌n, bɔ xwè ɖò xwè jí jɛ wɛ ɔ, nùɖiɖi kpo xɛxó ɖěɖee gbakpé xá ɔ mɛ lɛ é kpo nɔ cáká ɖó kpɔ́ xá. Kaka jɛ égbé ɔ, mɛ lɛ nɔ yawu ylɔ fí ɖěɖee nyɔ́ ɖɛkpɛ tawun lɛ é ɖɔ palaɖisi.\nNǔdobatɔ́ ɖé lɛ ɖɔ ɖɔ emi mɔ fí e palaɖisi e bú é nɔ é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, hwenu e ahwangán sunvinɔ Grande-Bretagne tɔn Charles Gordon yì Seychelles ɖò 1881 é ɔ, tɔdo e è nɔ ylɔ ɖɔ Vallée de Mai, b’ɛ nyí Gǔ Gbɛ̀ ɔ tɔn (patrimoine mondial) sín nɔtɛn ɖé dìn é sín ɖɛkpɛ jiwǔ ɖò nukún tɔn mɛ sɔmɔ̌ b’ɛ ɖɔ ɖɔ é wɛ nyí jikpá Edɛni tɔn ɔ. Ðò xwè kanweko 15gɔ́ ɔ mɛ ɔ, hwenu e tɔjihunkuntɔ́ Italie-nu Christophe Colomb yì tɔtɛntinto Hispaniola tɔn, ee nyí République dominicaine kpo Haïti kpo dìn é mɛ é ɔ, é kanbyɔ éɖée ɖɔ jikpá Edɛni tɔn ɔ mɔ wɛ emi ka lɛ́vɔ ɖè à jí.\nÐiɖe tò tɔn hwexónu tɔn e è gbajɛ̌mɛ na é 190 jɛji wɛ ɖò wema hwenuxó tɔn e nɔ nyí Mapping Paradise é mɛ, bɔ gègě xlɛ́ hwenu e Adamu kpo Ɛvu kpo ɖò Edɛni mɛ é. Ðokpo ɖ’emɛ bo nyí Beatus de Liébana xwè kanweko 13gɔ́ ɔ tɔn tɔn, bo tíìn sɔmɔ̌ ǎ. Ðò ɖiɖe tò tɔn enɛ sín ta nu ɔ, è xá fí ɖé bo ɖè palaɖisi ɖó tɛntin tɔn. Tɔ̀ ɛnɛ nɔ sà sín zwe tɔn lɛ ɖokpo ɖokpo jí, ye wɛ nyí “Tigli,” “Eflati,” “Pison” kpo “Geon” kpo, bɔ è lin ɖɔ ye nɔte nú sinsɛn Klisanwun tɔn e gbakpé wɛkɛzo ɛnɛ lɛ bǐ mɛ é. Ðiɖe mɔhun lɛ xlɛ́ ɖɔ enyi è ma tlɛ sɔ́ tuùn fí e Palaɖisi dòdó ɔ nɔ é ǎ ɔ, lee é cí é kpó ɖò mɛ dɔn wɛ kaka jɛ égbé.\nÈ tuùn xó lómílómí wlantɔ́ Angleterre-nu xwè kanweko 17gɔ́ ɔ tɔn John Milton, ɖó xó lómílómí Le Paradis perdu e é wlan é wu; é jinjɔn tan Bǐbɛ̌mɛ tɔn e ɖɔ xó dó hwɛ e Adamu hu, bɔ è nya ɛ sín Edɛni mɛ é jí. É ɖɔ xó dó gbɛ̀ mavɔmavɔ ɖò ayikúngban jí sín akpá e è dó nú gbɛtɔ́ lɛ é wu bo ɖɔ: “Enɛ gudo ɔ, ayikúngban ɔ bǐ na huzu palaɖisi.” Enɛ wu ɔ, Milton wlan kpédénú tɔn e xota tɔn nyí Le Paradis reconquis é.\nLINLIN LƐ HUZU\nÉ ɖò wɛn ɖɔ palaɖisi ayikúngban jí tɔn e bú é nyí nùɖé bɔ gbɛtɔ́ lɛ yí wǎn na tawun ɖò hwenuxó mɛ. Bɔ etɛwu mɛ lɛ ka wɔn ya na dìn? Nǔ taji e wu wɛ é wɛ nyí ɖɔ, lee Mapping Paradise ɖɔ gbɔn é ɔ, “sinsɛn-núkplɔnmɛtɔ́ lɛ . . . tuùn gaàn bo wɔn ya nú fí e palaɖisi nɔ é sín xó ɔ.”\nÈ kplɔ́n amisayitɔ́ gègě ɖɔ jixwé wɛ nyí fí gudo tɔn e ye na yì nɔ gbɛ̀ ɖè é, lé é kún nyí ɖò palaɖisi ayikúngban jí tɔn ɖé mɛ ó. É ɖò mɔ̌ có, Biblu ɖɔ ɖò Ðɛhan 37:29 mɛ ɖɔ: ‘Ayikúngban ɔ na nyí hwɛjijɔnɔ lɛ tɔn, bɔ ye na nɔ jí kaka sɔyi.’ Gbɛ̀ égbé tɔn ko nyí palaɖisi ɖé ǎ có, nukúnɖiɖo ka ɖè ɖɔ akpá enɛ na wá jɛnu gbeɖé à? *\nPALAÐISI AYIKÚNGBAN JÍ TƆN NÙJƆNǓ TƆN ÐÉ\nJehovah Mawu e ɖó palaɖisi ɖ’ayǐ tɔn ee bú é d’akpá ɖɔ emi na lɛ́vɔ dɔn wá. Gbɔn nɛ̌ é? Flín nǔ e tamɛ Jezu kplɔ́n mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ xoɖɛ dó é: “Axɔsuɖuɖu towe ni wá; jlǒ towe ni nyí wiwa ɖò ayikúngban jí fí, lee é nɔ nyí wiwa ɖò [jixwé] ɔ ɖɔhun.” (Matie 6:10) Axɔsuɖuto enɛ nyí acɛkpikpa e na kpacɛ gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ é ɖé, bo ɖò Jezu Klisu lɔ mɛ, é na ɖyɔ acɛkpikpa gbɛtɔ́ tɔn lɛ bǐ. (Daniyɛli 2:44) Ðò Axɔsuɖuto enɛ sín acɛkpikpa glɔ ɔ, jlǒ Mawu tɔn e kúnkplá palaɖisi ayikúngban jí tɔn e na “nyí wiwa.”\nMawu ko sɔ́ d’ayi mɛ nú gbeyiɖɔ Ezayíi b’ɛ ɖɔ lee nǔ lɛ na cí gbɔn ɖò palaɖisi e sín akpá è dó é mɛ é ɖ’ayǐ xóxó, bɔ hǎnnyihǎnnyi kpo hwɛgbe kpo ɖěɖee ɖò nǔ wà dó gbɛtɔ́ lɛ wu wɛ égbé é ɖě sɔ́ na ɖè ǎ. (Ezayíi 11:6-9; 35:5-7; 65:21-23) Mǐ dó wusyɛn lanmɛ nú we ɖɔ hwi ni zé cɛju klewun ɖé dó xà wemafɔ enɛ lɛ ɖò Biblu towe ɖesu mɛ. Mɔ̌ wiwa na na jiɖe we dó nǔ e Mawu sɔ́ ɖ’ayǐ nú gbɛtɔ́ tónúsétɔ́ lɛ é wu. Mɛ e na nɔ gbɛ̀ hwenɛnu lɛ é na ɖu palaɖisi e Adamu hɛn bú é sín vivǐ, nǔ yetɔn na nyɔ́ Mawu nukúnmɛ.—Nǔɖexlɛ́mɛ 21:3.\nNɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ Palaɖisi ayikúngban jí tɔn sín nukúnɖiɖo ɔ nyí nùjɔnǔ bo kún nyí dlɔ̌ ó? Ðó Biblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ: “Jixwé ɔ, jixwé Mawu Mavɔmavɔ ɖokponɔ géé tɔn wɛ, loɔ, é na ayikúngban ɔ gbɛtɔ́ lɛ.” Palaɖisi ayikúngban jí tɔn sín nukúnɖiɖo na gblá ǎ, ɖó, “Mawu ko dó gbɛ̀ mavɔmavɔ ɔ sín akpá cobɔ gbɛ̀ ɔ wá tíìn; é ka nɔ ɖó adingban ǎ.” (Ðɛhan 115:16; Titu 1:2) Nukúnɖiɖo jiwǔ ɖé wɛ Biblu sɔ́ ɖó te nú mɛ: Palaɖisi kaka sɔyi!\n^ akpá. 15 É lɛ́ nyɔ́ tawun ɖɔ ɖò Coran sín wema Al-Anbiya’ [Gbeyiɖɔ Lɛ] sourate 21, verset 105 mɛ ɔ, è xà ɖɔ: “Hwɛjijɔnɔ e ɖò mɛ e nɔ sɛ̀n Mì lɛ é mɛ lɛ é na ɖu ayikúngban ɔ sín gǔ.”


Nɔ Ðɔhwɛ Jlɔjlɔ, Nɔ Kú Nǔblawu nú Mɛ Jehovah Ðɔhun | Nùkplɔnkplɔn\n“Mi ɖɔhwɛ jlɔjlɔ, mi yí wǎn nú miɖée, bo [kú nǔblawu nú] miɖée.”—ZAK. 7:9.\nHAN LƐ: 125, 88\nA KA SIXU TINMƐ À?\nNɛ̌ mǐ ka sixu kú nǔblawu nú mɛ ɖevo lɛ Jehovah ɖɔhun gbɔn hwenu e é byɔ ɖɔ mǐ ni sɔ́ hwɛ kɛ ye é?\nNɛ̌ mǐ ka nɔ xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖó linlin e Jehovah nɔ ɖó dó gbɛ̀ wu é gbɔn?\nNɛ̌ mɛxo lɛ ka ɖó na ɖè hwɛjijɔ Mawu tɔn xlɛ́ gbɔn hwenu e ye ɖò nǔnyanyawatɔ́ ɖé sín hwɛ ɖɔ wɛ é?\n1, 2. (a) Nɛ̌ nǔ ka nɔ cí nú Jezu dó Sɛ́n Mawu tɔn wu? (b) Nɛ̌ sɛnkplɔnmɛtɔ́ lɛ kpo Falizyɛn lɛ kpo ka nɔ sló kɔ nú Sɛ́n ɔ gbɔn?\nJEZU yí wǎn nú Mɔyizi Sɛ́n ɔ. Nǔxokpɔ́n ɖebǔ ɖ’emɛ ǎ! Mɛ e nyí Mɛ taji hugǎn ɖò Jezu sín gbɛzán mɛ é gɔ́n wɛ Sɛ́n ɔ gosin, é wɛ nyí Tɔ́ tɔn Jehovah. Wanyiyi ɖaxó e Jezu ɖó nú sɛ́n Mawu tɔn é tɔ́n ɖò nǔɖɔɖ’ayǐ elɔ e ɖò Ðɛhan 40:9 mɛ é mɛ: “Mawu ce, jlǒ towe wiwa nɔ víví nú mì, sɛ́n towe ɖò ayi ce mɛ ganji.” Gbɔn xó Jezu tɔn lɛ kpo nǔwiwa tɔn lɛ kpo gblamɛ ɔ, é ɖexlɛ́ ɖɔ Sɛ́n Mawu tɔn kún ɖó blɔ̌ ó, bo ɖó lè lobo na lɛ́ jɛnu dandan.—Mat. 5:17-19.\n2 Kpɔ́n lee é na ko blawu nú Jezu sɔ hwenu e é mɔ bɔ sɛnkplɔnmɛtɔ́ lɛ kpo Falizyɛn lɛ kpo nɔ sló kɔ nú Sɛ́n Tɔ́ tɔn tɔn é! Ye nɔ tɛ́ dó nǔ kpɛví kpɛví e ɖò Sɛ́n ɔ mɛ lɛ é wu, ɖó Jezu ɖɔ dó ye wu ɖɔ: “Mi nɔ na maɖówǒ nǔhwɛ́nkún mitɔn lɛ tɔn Mawu.” Etɛ ka nyla ɖ’emɛ? É ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “[Mi] nɔ jó nǔ e ɖò taji ɖò Mawusɛ́n mɛ lɛ dó. Ye wɛ nyí: Hwɛjijɔ, nùblawukúnúmɛ, gbejininɔ.” (Mat. 23:23) Jezu gbɔn vo nú Falizyɛn ɖěɖee nɔ mɔ ɖɔ emi nyí mɛ ɖagbe hú mɛ ɖevo lɛ é, ɖó é tuùn linlin Sɛ́n ɔ tɔn kpo jijɔ Mawu tɔn e ɖò gbeɖiɖe ɖokpo ɖokpo mɛ é kpo.\n3. Etɛ mǐ ka na ba dò na ɖò xota elɔ mɛ?\n3 Mǐ mɛ Klisanwun lɛ ɖò akɔjijɛsɛ́n ɔ glɔ ǎ. (Hlɔ. 7:6) Amɔ̌, Jehovah sɔ́ Sɛ́n enɛ lɛ ɖ’ayǐ nú mǐ ɖò Biblu mɛ. É ba ɖɔ mǐ ni tɛ́ dó nǔ kpɛví kpɛví e ɖò Sɛ́n ɔ mɛ lɛ é wu ǎ, loɔ, é ba ɖɔ mǐ ni ɖó ayi “nǔ e ɖò taji . . . lɛ é” wu bo zán ye, enɛ wɛ nyí nugbodòdó ɖěɖee jí gbeɖiɖe lɛ jinjɔn lɛ é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, nugbodòdó tɛ lɛ wu mǐ ka sixu ɖó ayi ɖò tuto e kúnkplá toxo bibɛtɛn tɔn lɛ é mɛ? Xota e wá yì é ɖɔ xó dó nǔ ɖěɖee mǐ sixu kplɔ́n dó afɔ tawun tawun e mɛ e hu mɛ ɖò manywɛ mɛ é sixu ɖè lɛ é wu. Amɔ̌, toxo bibɛtɛn tɔn lɛ lɛ́ kplɔ́n nǔ mǐ dó Jehovah kpo lee mǐ sixu ɖè jijɔ tɔn lɛ xlɛ́ gbɔn é kpo wu. Enɛ wu ɔ, xota elɔ na na xósin nú nùkanbyɔ atɔn: Nɛ̌ toxo bibɛtɛn tɔn lɛ ka ɖè nùblawukúnúmɛ Jehovah tɔn xlɛ́ gbɔn? Etɛ ye ka kplɔ́n mǐ dó linlin e é nɔ ɖó dó gbɛ̀ wu é wu? Nɛ̌ ye ka ɖè hwɛjijɔ maɖóblɔ̌ tɔn xlɛ́ gbɔn? Ðò ninɔmɛ ɖokpo ɖokpo mɛ ɔ, ba ali e nu a sixu wà nǔ Tɔ́ towe jixwé tɔn ɔ ɖɔhun ɖè lɛ é.—Xà Efɛzinu lɛ 5:1.\nFÍ E TOXO BIBƐTƐN TƆN LƐ ÐÈ É XLƐ́ NÙBLAWUKÚNÚMƐ MAWU TƆN\n4, 5. (a) Nɛ̌ toxo bibɛtɛn tɔn lɛ mɛ yiyi ka bɔkun sɔ? Etɛwu? (b) Etɛ enɛ ka kplɔ́n mǐ dó Jehovah wu?\n4 Toxo bibɛtɛn tɔn ayizɛ́n lɛ mɛ yiyi vɛwǔ ǎ. Jehovah ɖegbe nú Izlayɛli-ví lɛ ɖɔ ye ni má toxo lɛ aɖǔzɛji ɖó Judɛ́ɛn Tɔ̀ ɔ sín akpá wè lɛ xwé. Etɛwu? Bonu mɛ e hu mɛ ɖò manywɛ mɛ é na dó sixu mɔ fí e na bɔkun b’ɛ na yawu hɔn yì é. (Kɛ́n. 35:11-14) Ali ɖěɖee yì toxo bibɛtɛn tɔn lɛ mɛ é ɔ, è hɛn ye ɖó ganji. (Sɛ́n. 19:3) Sɔgbe xá aca Jwifu lɛ tɔn ɔ, wuntun ɖé lɛ ɖò ali ɔ xò bo na xlɛ́ ali mɛ e hu mɛ ɖò manywɛ mɛ lɛ é yì toxo enɛ lɛ mɛ. Ðó toxo bibɛtɛn tɔn lɛ tíìn wutu ɔ, é ɖò dandan ɖɔ mɛ e hu mɛ ɖò manywɛ mɛ é ɖé ni hɔn yì tò ɖevo mɛ fí e é sixu jɛ nǔ ɖevo sɛ̀n jí ɖè é ǎ.\n5 Lin tamɛ dó nǔ elɔ jí: Jehovah e ɖegbe ɖɔ è ɖó na hu nǔnyanyawatɔ́ e hu mɛ kpo jlǒ kpo é ɖokpo ɔ lɛ́ hun ali nú mɛ e hu mɛ ɖò manywɛ mɛ é bɔ é na ɖu lè nùblawukúnúmɛ kpo alɔcyɔnmɛji kpo tɔn! Biblu tinmɛtɔ́ ɖé wlan ɖɔ: “Nǔ lɛ bǐ ɖò wɛn bo bɔkun, é bɔkun bɔ è sixu jlɛ́ lɔ ǎ. Wuvɛ̌sexámɛ sín nǔ wɛ nyí nǔ enɛ e Mawu bló é.” Jehovah cí hwɛɖɔtɔ́ nùblawumakúnúmɛtɔ́ ɖé ɖɔhun, bonu akpàkpà nɔ ɖò sísɔ́ ɛ wɛ nú é na dɔn tó nú mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, “[nùblawukúnúmɛ] Mawu tɔn d’agba.”—Efɛ. 2:4.\n6. Nɛ̌ lee Falizyɛn lɛ nɔ wà nǔ gbɔn é ka gbɔn vo nú nǔblawu e Mawu nɔ kú nú mɛ é gbɔn?\n6 Falizyɛn lɛ nɔ kú nǔblawu ɖě nú mɛ ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, sɔgbe xá aca yetɔn ɔ, ye nɔ jló na sɔ́ hwɛ ɖokpo ɔ kɛ mɛ hú azɔn atɔn ǎ. Jezu tɛɖɛ̌ lee ye nɔ wà nǔ xá mɛ e wà nǔ nyì dò dó ye lɛ é gbɔn é jí, bo na nùjlɛdonǔwu Falizyɛn e ɖò ɖɛ xò wɛ é tɔn: “Un dokú nú we, ɖó un cí gbɛtɔ́ ɖě lɛ e nyí ajotɔ́, mɛ nyanya, agalɛtɔ́ lɛ ɖɔhun ǎ. Un ka lɛ́ dokú nú we, ɖó un cí tokwɛyitɔ́ elɔ ɖɔhun ǎ”; tokwɛyitɔ́ ɔ ka sɔ́ éɖée hwe, bo ɖò ɖɛ xò dó byɔ nùblawukúnúmɛ Mawu tɔn wɛ. Etɛwu Falizyɛn lɛ ma ka nɔ jló ɖebǔ bo na kú nǔblawu nú mɛ ǎ? Biblu ɖɔ ɖɔ ye “nɔ keya nú mɛ ɖě lɛ ǎ.”—Luk. 18:9-14.\nAli e yì toxo bibɛtɛn tɔn lɛ mɛ lɛ é ɖɔhun ɔ, a ka nɔ bló bonu mɛ lɛ ni nɔ vo bo nɔ byɔ hwɛsɔkɛ we à? Nyɔ̌ líyá (Kpɔ́n akpáxwé 4-8)\n7, 8. (a) Nú mɛɖé wà nǔ nyì dò dó we ɔ, nɛ̌ a ka sixu wà nǔ Jehovah ɖɔhun gbɔn? (b) Etɛwu hwɛsɔkɛ mɛ ka nɔ tɛ́n mɛɖesɔhwe kpɔ́n?\n7 Wà nǔ Jehovah ɖɔhun, é ni ma nyí Falizyɛn lɛ ɖɔhun ó. Nɔ sè wuvɛ̌ xá mɛ. (Xà Kolosinu lɛ 3:13.) Ali e nu a sixu wà mɔ̌ ɖè é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ a ni bló bonu é ni nɔ bɔkun nú mɛ lɛ nú ye na byɔ hwɛsɔkɛ we. (Luk. 17:3, 4) Kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Enyi mɛɖé na bo tlɛ wà nǔ nyì dò dó mì azɔn gègě ɔ, un ka nɔ sɔ́ hwɛ kɛ ɛ blewun à? Akpàkpà ka nɔ sɔ́ mì bonu má bló nú fífá na lɛ́ nɔ mɛ e wà nǔ nyì dò dó mì, alǒ, d’akpɔ̀ nú mì é ɖé kpo nyì kpo tɛntin à?’\n8 Hwɛsɔkɛ mɛ nɔ tɛ́n mɛɖesɔhwe kpɔ́n tawun. Falizyɛn lɛ j’ayǐ nú tɛnkpɔn enɛ, ɖó ye nɔ kpɔ́n mɛ ɖevo lɛ dó mɔ mɛ e ma sɔ ga ye ǎ lɛ é. Amɔ̌, mǐ mɛ Klisanwun lɛ ɖó na nɔ sɔ́ mǐɖée hwe bo na mɔ ɖɔ “mɛ ɖě lɛ hugǎn” mǐ, bo ɖ’acɛ bɔ mǐ na sɔ́ hwɛ kɛ ye. (Fili. 2:3) A ka na wà nǔ Jehovah ɖɔhun bo dín nú tɛnkpɔn mɛɖesɔhwe tɔn ɔ à? Ali e yì toxo bibɛtɛn tɔn lɛ mɛ lɛ é ɖɔhun ɔ, nǔ mɛ lɛ ni nɔ vo bo nɔ byɔ hwɛsɔkɛ we. Nɔ kú nǔblawu nú mɛ, bo ma nɔ yawu sìn xomɛ ó.—Nùt. 7:8, 9.\n‘KÚ MƐÐÉ TƆN NI MA NƆ KƆ TOWE Ó’\n9. Nɛ̌ Jehovah ka bló bɔ Izlayɛli-ví lɛ mɔ nǔ jɛ nǔ mímɛ́ e gbɛ̀ gbɛtɔ́ tɔn nyí é wu gbɔn?\n9 Linlin taji e wu toxo bibɛtɛn tɔn lɛ dó tíìn é ɖokpo wɛ nyí bo na dó cyɔn alɔ Izlayɛli-ví lɛ jí sín hunxɔ́ɖuɖu sí. (Sɛ́n. 19:10) Jehovah yí wǎn nú gbɛ̀, bo gbɛ́ wǎn nú “xomɛvɔnɔ huhu.” (Nùx. 6:16-19) Mawu e nyí hwɛjijɔnɔ bo lɛ́ nyí mɛ mímɛ́ é sixu wɔn jì hun e è tlɛ kɔn nyì ayǐ ɖò manywɛ mɛ é wu ǎ. Nugbǒ wɛ ɖɔ è nɔ kú nǔblawu nú mɛ e hu mɛ ɖò manywɛ mɛ é. É ɖò mɔ̌ có, é ɖó na ɖɔ nǔ e é wà é ɖò tomɛxo lɛ nukɔn, bɔ enyi manywɛ mɛ jɛn é ɖè bo wà nǔ ɔ nugbǒ ɔ, é na nɔ toxo bibɛtɛn tɔn ɔ mɛ kaka jɛ hwenu e vɔsanúxwlémawutɔ́ ɖaxó ɔ na kú é. Enɛ sixu byɔ ɖɔ é ni zán gbɛ̀ tɔn e kpò é bǐ ɖò dɔ̌n. Tuto enɛ xlɛ́ Izlayɛli-ví lɛ bǐ bɔ ye mɔ nǔ jɛ lě dò gbɛ̀ gbɛtɔ́ tɔn nyí nǔ mímɛ́ sɔ́ é wu. Bo na dó kpa susu nú Gbɛnamɛtɔ́ yetɔn ɔ, ye ɖó na nyì alɔ nú nǔ ɖebǔ e ye wà alǒ gbɔ wiwa ɔ, é na sɔ́ gbɛ̀ nɔzo yetɔn tɔn ɖó axɔ́ nu é.\n10. Nɛ̌ sɛnkplɔnmɛtɔ́ lɛ kpo Falizyɛn lɛ kpo ma ka nɔ keya nú gbɛ̀ ǎ, bɔ Jezu ɖɔ gbɔn?\n10 Sɛnkplɔnmɛtɔ́ lɛ kpo Falizyɛn lɛ kpo cí Jehovah ɖɔhun ǎ, ɖó yedɛɛ lɛ nɔ keya ɖě nú gbɛ̀ ǎ. Gbɔn nɛ̌ é? Jezu ɖɔ nú ye ɖɔ: “Mi sɔ́ nùnywɛxwé sín cavi ɔ; miɖesunɔ ɔ, mi byɔ mɛ ǎ; mɛ e ka jló na byɔ mɛ lɛ ɔ, mi nɔ lɛ́ sú ali tɔn dó ye!” (Luk. 11:52) Ye wɛ ɖó na hun ali nú mɛ lɛ bɔ ye na ɖó mɔjɛmɛ Xó Mawu tɔn tɔn bo na lɛ́ d’alɔ ye bonu ye na ɖi zɔnlin gbɔn ali e nɔ kplá mɛ yì gbɛ̀ mavɔmavɔ mɛ é jí. Amɔ̌, ye lilɛ jɔ nú mɛ lɛ sín “gbɛnamɛtɔ́” e nyí Jezu é gudo, bo dɔn ye dó gbɛzinzan e sixu zɔ́n bɔ ye na dɔn bǐ mlɛ́mlɛ́ é mɛ. (Mɛ. 3:15) Ðó sɛnkplɔnmɛtɔ́ lɛ kpo Falizyɛn lɛ kpo nyí goyitɔ́ bo lɛ́ nyí cejɛnnabinɔ wutu ɔ, ye nɔ keya nú gbɛ̀ nɔzo yetɔn lɛ tɔn kpo ganjininɔ yetɔn kpo ǎ. Kpɔ́n lee ye nylahun bo ma nɔ kú nǔblawu nú mɛ ǎ sɔ́ é!\n11. (a) Nɛ̌ mɛsɛ́dó Pɔlu ka xlɛ́ ɖɔ emi ɖó linlin Mawu tɔn ɖɔhun dó gbɛ̀ wu gbɔn? (b) Etɛ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖó linlin ɖokpo ɔ dó sinsɛnzɔ́ ɔ wu Pɔlu ɖɔhun?\n11 Nɛ̌ mǐ ka sixu nyì alɔ nú nǔ wiwa sɛnkplɔnmɛtɔ́ lɛ kpo Falizyɛn lɛ kpo ɖɔhun, bo wà nǔ Jehovah ɖɔhun gbɔn? Mǐ ɖó na ɖó sísí nú gbɛ̀ bɔ é na lɛ́ xɔ akwɛ nú mǐ. Mɛsɛ́dó Pɔlu wà mɔ̌ gbɔn kúnnuɖiɖe bǐ mlɛ́mlɛ́ gblamɛ. Wǎgbɔ tɔn ɔ, é ɖɔ: ‘Enyi mɛɖé dɔn ɖò mi mɛ ɔ, é sɔ́ kàn mì ǎ [alǒ, “Un mɛ́ sín hun gbɛtɔ́ lɛ bǐ tɔn mɛ”].’ (Xà Mɛsɛ́dó 20:26, 27.) Amɔ̌, enyi Pɔlu táa wá dóhwɛ éɖée alǒ é ɖó na jla wɛn mɛ lɛ wu wɛ é nɔ jla ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é yí wǎn nú mɛ lɛ bɔ gbɛ̀ yetɔn nɔ xɔ akwɛ ɖò nukún tɔn mɛ wɛ zɔ́n. (1 Kɔ. 9:19-23) Ðò ali ɖokpo ɔ nu ɔ, mǐ lɔ ɖó na dó gǎn bo sɔnǔ nú linlin e Mawu nɔ ɖó dó gbɛ̀ wu é. Jehovah “jló ɖɔ mɛ bǐ ni mɔ ali, bo lɛkɔ sín nǔnyanyawiwa gudo.” (2 Pi. 3:9) Mɔ̌ wɛ é nyí nú hwi lɔ à? Xomɛnyínyɔ́ kpo nùblawukúnúmɛ kpo na sísɛ́ we bɔ a na ɖókan dó sinsɛnzɔ́ ɔ wu hugǎn, bo na lɛ́ ɖó awǎjijɛ, hwenu e a na ɖò mɔ̌ wà wɛ é.\n12. Etɛwu ayijayǐ xó ɔ ka ɖò taji nú togun Mawu tɔn?\n12 Mǐ nɔ lɛ́ ɖó linlin Jehovah tɔn ɖɔhun dó gbɛ̀ wu gbɔn nǔsisɔ nú ayijayǐ núwiwa lɛ gblamɛ. Mǐ ɖó na wà dɛ̌dɛ̌ hwenu e mǐ ɖò kɛkɛ alǒ mɔ̌to kun wɛ é, bo na lɛ́ hɔn nú nǔ e na dɔn awovinú wá lɛ é hwenu e mǐ ɖò azɔ̌ wà wɛ, xɔ gbá wɛ, nǔ jlaɖó wɛ, alǒ hwenu e mǐ xwè fí e mǐ nɔ sɛ̀n Mawu ɖè é é. Azɔ̌, akwɛ alǒ tuto mɛtɔn lɛ ɖó na ɖò taji hú ganjininɔ kpo gbɛ̀ mɛtɔn kpo gbeɖé ǎ. Mawu hwɛjijɔnɔ mǐtɔn nɔ wà nǔ e jlɔ́ bo lɛ́ sɔgbe é hwebǐnu. Mǐ jló na wà nǔ éɖɔhun. Ðò taji ɔ, mɛxo agun tɔn lɛ nɔ dó gǎn bo nɔ hɛn ganjininɔ ye kpo mɛ e ɖò azɔ̌ wà wɛ ɖò akpá yetɔn lɛ é kpo tɔn dó ayi mɛ. (Nùx. 22:3) Enyi mɛxo ɖé flín sɛ́n kpo nugbodòdó kpo ɖěɖee kúnkplá ayijayǐ lɛ é we hǔn, yǐ gbè nú wěɖexámɛ tɔn. (Ga. 6:1) Ðǒ linlin Jehovah tɔn dó gbɛ̀ wu, bonu ‘kú mɛɖé tɔn ni ma nɔ kɔ towe ó.’\n‘XWEDÓ SƐ́N ENƐ LƐ DÓ ÐƆHWƐ’\n13, 14. Nɛ̌ tomɛxo Izlayɛli tɔn lɛ ka sixu ɖè hwɛ jlɔjlɔ ɖiɖɔ Jehovah tɔn xlɛ́ gbɔn?\n13 Jehovah ɖegbe nú tomɛxo Izlayɛli tɔn lɛ ɖɔ ye ni nɔ xwedó nugbodòdó tɔn hwɛɖiɖɔ tɔn lɛ. Jɛ nukɔn hwɛ̌ ɔ, tomɛxo lɛ ɖó na kpɔ́n ɖɔ kúnnuɖenú lɛ sɔgbe à jí. Gɔ́ na ɔ, ye ɖó na gbéjé nǔ e sísɛ́ mɛhutɔ́ ɔ b’ɛ hu mɛ é, linlin tɔn kpo lee é ko nɔ zán gbɛ̀ gbɔn é kpo kpɔ́n céɖécéɖé, cobo wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ è na kú nǔblawu n’i alǒ gbɔ. Bo na dó ɖè hwɛ jlɔjlɔ ɖiɖɔ Mawu tɔn xlɛ́ ɔ, ye ɖó na kpɔ́n ɖɔ “wangbɛnumɛnú” kpo “ayixa nyanya” kpo sín nǔ wɛ é wà xá mɛ ɔ à jí. (Xà Kɛ́nsísɔ́ 35:20-24.) Enyi è sè kúnnuɖetɔ́ lɛ sín xó gudo ɔ, è ɖó na kpɔ́n ɖɔ é hwe bǐ ɔ, kúnnuɖetɔ́ wè sín kúnnuɖenú ka xlɛ́ ɖɔ mɛ ɔ hu mɛ ɖò manywɛ mɛ à jí.—Kɛ́n. 35:30.\n14 Dìn e kúnnuɖenú lɛ wá jɛ wě bǐ é ɔ, tomɛxo lɛ ɖó na gbéjé mɛ ɔ ɖesu kpɔ́n, enyi nǔ e é wà é kɛɖɛ wɛ ye na kpɔ́n ǎ. Ye ɖó na mɔ nǔ zɛ nǔ e ɖò wěnu é wu, bo kpɔ́n xó ɔ sín gɔngɔn mɛ. Taji bǐ ɔ, ye ɖó hudo gbigbɔ mímɛ́ Jehovah tɔn tɔn, ɖó é wɛ na d’alɔ ye bɔ ye na ɖó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ, bo kú nǔblawu nú mɛ lobo lɛ́ ɖɔhwɛ jlɔjlɔ.—Tín. 34:6, 7.\n15. Vogbingbɔn tɛ ka ɖò lee Jezu nɔ kpɔ́n hwɛhutɔ́ lɛ gbɔn é kpo lee Falizyɛn lɛ nɔ wà mɔ̌ gbɔn é kpo tɛntin?\n15 Falizyɛn lɛ nɔ sɔ́ ayi yetɔn ɖó nǔ e hwɛhutɔ́ ɖé wà é kɛɖɛ jí, é nyí dó nǔ e hwɛhutɔ́ ɔ nyí ɖò ayi mɛ é jí ǎ. Hwenu e Falizyɛn lɛ mɔ Jezu yì agɔ̌ ɖé tɛnmɛ ɖò Matie xwé é ɔ, ye kanbyɔ ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ: “Aniwutu wɛ mɛ̌si mitɔn nɔ ɖu nǔ xá tokwɛyitɔ́ lɛ kpodo hwɛhutɔ́ ɖevo lɛ kpo?” Jezu yí gbè nú ye ɖɔ: “Mɛ e ɖò ganji lɛ wɛ azɔngbletɔ́ nú hudo ǎ; loɔ, mɛ e ɖò azɔn jɛ wɛ lɛ é wɛ nǔ tɔn hudo. Mi yì ba dò nú nǔ e ɖɔ wɛ Mawuxó elɔ ɖè ɔ: ‘Nùblawukúnnúmɛ ba wɛ un ɖè; vɔsisa ba wɛ un ɖè ǎ.’ Ðó hwɛjijɔnɔ lɛ ylɔ gbé wɛ un wá ǎ; loɔ, hwɛhutɔ́ lɛ ylɔ gbé wɛ un wá.” (Mat. 9:9-13) Gbè yí nú hwɛ syɛnsyɛn lɛ wɛ Jezu ka ɖè à? Ðebǔ lɔ ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, kɔlilɛ sín hwɛ mɛtɔn lɛ gudo ɖò wɛn taji e dó wɛ Jezu ɖè é mɛ. (Mat. 4:17) É ɖò mɔ̌ có, Jezu mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ é hwe bǐ ɔ, ɖé lɛ ɖò “tokwɛyitɔ́ lɛ kpo hwɛhutɔ́ lɛ” kpo mɛ bo jló na huzu. Ye na ɖu nǔ kpowun wɛ zɔ́n bɔ ye wá Matie xwé ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, “ye sukpɔ́ bo xwedó [Jezu].” (Mak. 2:15) É blawu ɖɔ Falizyɛn lɛ gègě kún nɔ kpɔ́n mɛ lɛ lee Jezu nɔ wà gbɔn é ó. Falizyɛn lɛ gbɔn vo nú Mawu e nyí mɛ jlɔjlɔ bo nɔ lɛ́ kú nǔblawu nú mɛ bɔ ye ɖɔ emi nɔ sɛ̀n é, ɖó ye nɔ mɔ nɔzo yetɔn lɛ dó mɔ hwɛhutɔ́, bo nɔ ɖó hwɛ nú ye ɖɔ ye kún sɔ́ ɖó nukúnɖiɖo ɖě ó.\n16. Etɛ lɛ wɛ wěɖegbɛ́ hwɛɖiɖɔ tɔn ɖé ɖó na dó gǎn bo ba dò na?\n16 Ðò égbé ɔ, mɛxo lɛ ɖó na kudeji ɖɔ emi wà nǔ Jehovah e “yí wǎn nú nǔ wà ɖó sɛ́nxwi jí” é ɖɔhun. (Ðɛh. 37:28) Nukɔntɔn ɔ, cobonu ye na tuùn ɖɔ mɛɖé hu hwɛ ɔ, ye ɖó na “kàn nǔ byɔ, bo na gbéjé kpɔ́n, bo na mɔ nǔ jɛ wu céɖécéɖé.” Enɛ gudo ɔ, ye na ɖeɖɛ xó ɔ sɔgbe xá alixlɛ́mɛ Biblu tɔn lɛ. (Sɛ́n. 13:12-15) Nú ye ɖò wěɖegbɛ́ hwɛɖiɖɔ tɔn ɖé mɛ ɔ, ye ɖó na ba dò nú nǔ tawun bo na kpɔ́n ɖɔ mɛ ɔ sín hwɛ vɛ́ n’i nugbǒ à jí. Enyi hwɛ vɛ́ nú mɛ alǒ é gɔn vívɛ́ nú mɛ ɔ, é nɔ jɛ wě hwebǐnu ǎ. É nɔ byɔ ɖɔ è ni tuùn linlin mɛ ɔ tɔn, mɛ alɔkpa e é nyí é kpo nǔ e ɖò ayi tɔn mɛ lɛ é kpo. (Nǔɖe. 3:3) Hwɛhutɔ́ ɔ ɖó na xlɛ́ ɖɔ hwɛ tɔn lɛ vɛ́ n’i hwɛ̌ cobɔ è na kú nǔblawu n’i. *\n17, 18. Nɛ̌ mɛxo agun tɔn lɛ ka sixu wà gbɔn bo tuùn ɖɔ hwɛ mɛɖé tɔn vɛ́ n’i nugbǒ nugbǒ? (Kpɔ́n fɔtóo e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n17 Mɛxo lɛ sixu mɔ nǔ jɛ ayi mɛ lee Jehovah kpo Jezu kpo nɔ wà gbɔn é ǎ. Enyi mɛxo agun tɔn ɖé wɛ nú we ɔ, nɛ̌ a ka sixu dó gǎn bo na tuùn ɖɔ hwɛ mɛɖé tɔn vɛ́ n’i nugbǒ gbɔn? Nukɔntɔn ɔ, xoɖɛ bo byɔ nùnywɛ kpo nukúnnúmɔjɛnǔmɛ kpo. (1 Axɔ. 3:9) Wegɔ ɔ, ba dò nú Xó Mawu tɔn kpo wema deví gbejinɔtɔ́ ɔ tɔn lɛ kpo, bonu ye na d’alɔ we nú a na tuùn ‘aluwɛ gbɛ̀ ɔ tɔn’ ɖó vo nú “aluwɛ e Mawu nɔ dó wà azɔ̌ na” b’ɛ nyí hwɛvɛ́númɛ nugbǒ ɔ é. (2 Kɔ. 7:10, 11) Kpɔ́n lee Biblu tín nǔ mɛ dó mɛ e hwɛ yetɔn vɛ́ nú ye nugbǒ lɛ é kpo mɛ ɖěɖee é ma vɛ́ na ǎ lɛ é kpo wu gbɔn é. Nɛ̌ Biblu ka tinmɛ lee nǔ nɔ cí nú ye é, linlin yetɔn kpo nùwalɔ yetɔn lɛ kpo gbɔn?\n18 Gudo mɛ ɔ, dǒ gǎn bo gbéjé mɛ ɔ ɖesu blebu kpɔ́n. Ðǒ ayi ninɔmɛ hwɛhutɔ́ ɔ tɔn, nǔ e nɔ sísɛ́ ɛ lɛ é kpo tagba e mɔ wɛ é ɖè lɛ é kpo wu. Biblu ɖɔ ɖ’ayǐ dó gǎn agun ɔ tɔn Jezu wu ɖɔ: “É nɔ kpɔ́n lee è ɖè ɔ dó ɖɔhwɛ xá mɛ ǎ, é ko sè xó ɖé kpowun ɔ, é nɔ zé dó ɖɔhwɛ ǎ. É nɔ dó hwɛjijɔ nú wamamɔnɔ; hwɛjijɔ wɛ é nɔ xwedó dó ɖɔhwɛ xá mɛ e ma ɖó mɛɖé ǎ é.” (Eza. 11:3, 4) Mi mɛ mɛxo lɛ nyí Jezu sín lɛngbɔnyitɔ́ kpɛví lɛ, bɔ é na d’alɔ mi bɔ mi na ɖɔhwɛ éɖɔhun. (Mat. 18:18-20) É sù nukún mǐtɔn mɛ ɖɔ mǐ ɖó mɛxo ɖěɖee nɔ wlíbò nú mɛ, bo nɔ sɔ́ jlǒ dó wà mɔ̌ lɛ é. Gǎn e ye nɔ dó, bo nɔ lɛ́ xò nùblawukúnúmɛ kpo hwɛ jlɔjlɔ ɖiɖɔ kpo sín kàn ɖò agun mǐtɔn lɛ mɛ é nɔ víví nú mǐ kpɔ́n!\n19. Nùkplɔnmɛ e kúnkplá toxo bibɛtɛn tɔn ɔ lɛ é tɛ a ka ɖò tito bló wɛ bo na zán?\n19 Mɔyizi Sɛ́n ɔ ɖè “nùnywɛ titewungbe kpo nugbǒ titewungbe kpo” xlɛ́ dó Jehovah kpo nugbodòdó jlɔjlɔ tɔn lɛ kpo wu. (Hlɔ. 2:20) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, toxo bibɛtɛn tɔn ɔ kplɔ́n lee è nɔ “ɖɔhwɛ jlɔjlɔ” gbɔn é mɛxo lɛ, bɔ ye nɔ kplɔ́n lee mǐ na ‘yí wǎn nú mǐɖée, bo kú nǔblawu nú mǐɖée’ gbɔn é mǐ. (Zak. 7:9) Mǐ sɔ́ kpó ɖò Sɛ́n ɔ glɔ ǎ. Amɔ̌, Jehovah ko ɖyɔ ǎ, bɔ hwɛjijɔ kpo nùblawukúnúmɛ kpo lɛ́ kpó ɖò taji n’i. Wǔjɔmɛ ɖé wɛ é nyí ɖɔ mǐ ni sɛ̀n Mawu ee sín akpajlɛ mɛ è bló mǐ ɖó, bɔ mǐ sixu wà nǔ éɖɔhun, bo lɛ́ ba bibɛtɛn ɖò glɔ tɔn é!\n^ akpá. 16 Kpɔ́n “Kanbiọ lẹ sọn Wehiatọ lẹ Dè” ɖò Atɔxwɛ (Gungbe) 15 septembre 2006 tɔn mɛ, wex. 30.


Xwédo E Mɛ Jezu Ðè É Hɔn Yì Ejipu | Gbɛzán Jezu Tɔn\nYe Xò Gló Axɔsu Adakaxotɔ́ Ðé\nXWÉDO E MƐ JEZU ÐÈ É HƆN YÌ EJIPU\nJOZƐFU KPLÁ XWÉDO TƆN YÌ NAZALƐTI\nJozɛfu fɔ́n Mali sín amlɔ mɛ bo dó wɛn zozo ɖé è. Wɛnsagun Jehovah tɔn wɛ xò dlɔ̌ ɛ tlolo, bo ɖɔ n’i ɖɔ: “Site, zě vǐ ɔ, kplá nɔ tɔn, bo hɔn yì Ejipu; nɔ dɔ̌n kaka yì jɛ hwenu e un na lɛ́ wá ɖɔ xó nú we dó é. Ðó Elodu ɖò vǐ ɔ ba na hu wɛ.”—Matie 2:13.\nTlolo ɔ, Jozɛfu, Mali, kpo vǐ yetɔn kpo hɔn zǎn enɛ ɔ mɛ. Ye wà mɔ̌ dó ganmɛ, ɖó Elodu mɔ ɖɔ nǔmɔtɔ́ lɛ flú emi. É ɖɔ nú ye ɖ’ayǐ ɖɔ ye ni lɛkɔ wá ɖɔ fí e vǐ ɔ ɖè é nú emi. Ye ka bló mɔ̌ ǎ, bo lɛkɔ yì tò yetɔn mɛ. Elodu jɛma bǐ. Ðó é jló na hu Jezu géé wutu ɔ, é ɖegbe ɖɔ è ni hu sunnuví ɖěɖee ma ko ɖó xwè wè ǎ é kaka jɛ ee ko ɖó xwè wè lɛ é bǐ jí ɖò Bɛteleyɛmu kpo xá e lɛlɛ̌ dó è lɛ é kpo mɛ. Nǔ e nǔmɔtɔ́ e gosin Zǎnzǎnhweji lɛ é ɖɔ n’i ɖ’ayǐ é wɛ é kpɔ́n bo dó dó gesí sunnuví e ɖó xwè enɛ lɛ é.\nHu e è hu sunnuví enɛ lɛ é nyí nǔ baɖabaɖa ɖé bo jɛ! Mǐ sixu ɖɔ sunnuví nabi e è hu é ǎ, loɔ, nùwamɛ sín avǐ kpo alěnina vǐnɔ ɖěɖee awě xò lɛ é tɔn kpo nyí jijɛ nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn ɖé tɔn, bɔ gbeyiɖɔ Mawu tɔn Jelemíi ko ɖɔ ɖ’ayǐ.—Jelemíi 31:15.\nHwenu e nǔ enɛ lɛ ɖò jijɛ wɛ é ɔ, Jozɛfu kpo xwédo tɔn kpo ko hɔn yì Ejipu, bo cí dɔ̌n. Enɛ gudo ɔ, Jehovah sín wɛnsagun lɛ́vɔ xò dlɔ̌ Jozɛfu zǎnmɛ gbè ɖokpo. É ɖɔ n’i ɖɔ: “Site; zě vǐ ɔ, kplá nɔ tɔn, bo lɛkɔ yì Izlayɛli; ɖó mɛ e ɖò vǐ ɔ ba na hu wɛ lɛ ko kú.” (Matie 2:20) Ee Jozɛfu sè mɔ̌ é ɔ, é wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ emi kpo xwédo emitɔn kpo hɛn dìn ɔ, emi na lɛkɔ yì tò emitɔn mɛ. Mɔ̌ mɛ ɔ, nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn ɖevo nyí jijɛtɔ́, é wɛ nyí ɖɔ: È ylɔ Vǐ Mawu Tɔn sín Ejipu.—Ozée 11:1.\nÉ cí ɖɔ Jozɛfu jló ɖɔ xwédo emitɔn ni jɛ Judée, vlafo ɖò Bɛteleyɛmu toxo e mɛ ye ɖè ɖ’ayǐ cobo hɔn yì Ejipu é sín akpá. Loɔ, é sè ɖɔ Elodu ví Akelawusi adakaxotɔ́ ɔ wɛ ɖò axɔsu ɖu wɛ dìn ɖò Judée. Mawu ka lɛ́ xò dlɔ̌ ɛ, bo tinmɛ awovinú e ɖò tò ɔ mɛ é n’i. Enɛ wu ɔ, Jozɛfu kpo xwédo tɔn kpo yì kaka totaligbé ɖò toxo e nɔ nyí Nazalɛti é mɛ ɖò Galilée yikúngban jí, bo nɔ zɔ nú gbɛzán sinsɛnnɔ Jwifu lɛ tɔn sín hɔnkàn e ɖò Jeluzalɛmu é. Fí enɛ wɛ Jezu sù ɖè, bɔ enɛ zɔ́n bɔ nǔɖɔɖ’ayǐ ɖevo lɛ́ jɛ, é wɛ nyí: “È na ylɔ Mɛhwlɛngantɔ́ ɔ ɖɔ Nazalɛtinu.”—Matie 2:23.\nEe nǔmɔtɔ́ lɛ ma sɔ́ lɛkɔ yì Axɔsu Elodu gɔ́n ǎ é ɔ, etɛ é ka bló? Nɛ̌ è ka cyɔn alɔ Jezu jí gbɔn?\nHwenu e Jozɛfu kpo xwédo tɔn kpo gosin Ejipu é ɔ, etɛwu ye ma ka lɛkɔ yì Bɛteleyɛmu ǎ?\nNǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn tɛ lɛ ka jɛ ɖò avla enɛ lɛ mɛ?


La Bible en Fongbe - Genèse 33 | BéninLangues, les langues Béninoises au clic\nLa Bible en Fongbe - Genèse 33\nRetrouvez les versets en fongbe du chapitre Genèse 33\nGenèse 33 - Bǐbɛ́mɛ 33\nJakɔ́bu zé ta bo mɔ Esawu sɛ́ dó, bɔ gbɛtɔ́ afɔwe (400) ɖo gǔdo tɔn. Énɛ́ ɔ́, Jakɔ́bu má vǐ lɛ́ɛ. É bɛ́ vǐ e Lěya ji lɛ́ɛ nú Lěya, bó bɛ́ ée Hlacɛ́li ji lɛ́ɛ nú Hlacɛ́li, bó bɛ́ ée mɛsɛntɔ́ we lɛ́ɛ ji lɛ́ɛ nú yě mɛ ɖokpó ɖokpó.\nÉ bɛ́ mɛsɛntɔ́ we lɛ́ɛ kpó vǐ yětɔn lɛ́ɛ kpó ɖó nukɔn, bɔ Lěya kpó vǐ tɔn lɛ́ɛ kpó bɔ dó yě wǔ, bɔ Hlacɛ́li kpódó Jozɛ́fu kpó ɖo gǔdo.\nÉ ɖésúnɔ jɛ nukɔn nú yě, bó ɖo kɔ́ ɖe wɛ káká yi fofó tɔn gɔ́n. Azɔn tɛ́nwe wɛ é ɖe kɔ́ ɔ́.\nEsawu ka kán wezun yi kpé e, bó zunfán ɛ, bó kplá así kɔ n'i, bó kí si n'i, bɔ yě mɛ we lɛ́ɛ bɛ́ avǐ.\nEsawu zé ta bo mɔ nyɔ̌nu lɛ́ɛ kpó vǐ yětɔn lɛ́ɛ kpó, bó kanbyɔ́ Jakɔ́bu ɖɔ: “Mɛ̌ ká nyí mɛ élɔ́ lɛ́ɛ?” Bɔ Jakɔ́bu yí gbe n'i ɖɔ: “Vǐ e Mawu jɔwǔ mì, bó ná nyɛ mɛsɛntɔ́ towe ɔ́ lɛ́ɛ wɛ.”


Gbexosin-alijitɔ́: Tinmɛ Tɔn nú Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ\nNùkplɔnkplɔn mɛɖesunɔ tɔn\nXógbe “gbexosin-alijitɔ́” ɔ nɔ yawǔ dó gesí mɛ e yì fí yɔyɔ̌ ɖé jɛ nukɔn bo hun ali nú mɛ ɖevo lɛ é. Jezu cí gbexosin-alijitɔ́ ɖé ɖɔhun, ɖó è sɛ́ ɛ dó ayikúngban jí bonu é na wà azɔ̌ gbɛxɔnúmɛ tɔn bo hun ali hwlɛngán tɔn nyite. (Matie 20:28) Égbé ɔ, ahwanvu tɔn lɛ nɔ zé afɔ dó afɔdo tɔn mɛ, bo nɔ zán hwenu gègě dó kplɔ́n nǔ mɛ ɖevo lɛ bonu ye na huzu ahwanvu, lee ye kpéwú gbɔn é. (Matie 28:19, 20) Mɛɖé lɛ ko kpéwú bo wà nǔ e mǐ nɔ ylɔ ɖɔ azɔ̌ gbexosin-alijitɔ́ tɔn é.\nGbexosin-alijitɔ́ ɔ wɛnɖagbejlatɔ́ hwebǐnu tɔn wɛ. Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ bǐ wɛ nyí wɛnɖagbejlatɔ́. É ɖò mɔ̌ có, mɛɖé lɛ ko bló tuto yetɔn bo nyí gbexosin-alijitɔ́ hwebǐnu tɔn, bo nɔ zán ganxixo 70 ɖò azɔ̌ Mawuxóɖiɖɔ tɔn ɔ mɛ sunmɛ sunmɛ. Bo na dó sixu bló enɛ ɔ, mɛ gègě ko ɖè hwenu e ye nɔ zán ɖò agbazazɔ́ yetɔn mɛ é kpò. È ko ɖè mɛ ɖevo lɛ bonu ye na wà azɔ̌ gbexosin-alijitɔ́ titewungbe tɔn tɔn ɖò fí e è ɖó hudo wɛnjlatɔ́ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ tɔn ɖè hugǎn é, bɔ ye nɔ ɖè ganxixo 130 alǒ hú mɔ̌ ɖó vo nú sinsɛnzɔ́ ɔ sunmɛ sunmɛ. Gbexosin-alijitɔ́ lɛ nɔ zán gbɛzán jlɛ̌ jí tɔn bo nɔ ganjɛ Jehovah wu ɖɔ é na na dandannú gbɛmɛ tɔn lɛ emi. (Matie 6:31-33; 1 Timɔtée 6:6-8) Mɛ e ma sixu nyí gbexosin-alijitɔ́ hwebǐnu tɔn ǎ lɛ é sixu wà azɔ̌ gbexosin-alijitɔ́ alɔgɔtɔ́ tɔn tɔn hwenu e ye kpéwú dó ɔ, bo na ɖɔ Mawuxó nú ganxixo 30 alǒ 50 ɖò sun ɖokpo mɛ.\nWǎn yí nú Mawu kpo gbɛtɔ́ lɛ kpo wɛ nɔ sísɛ́ gbexosin-alijitɔ́ ɖé. Ði Jezu ɖɔhun ɔ, mǐ nɔ mɔ ɖɔ ninɔmɛ mɛ gègě tɔn blawu ɖò égbé. (Maki 6:34) Amɔ̌, mǐ ɖó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e sixu d’alɔ ye dìn, bo na na ye nukúnɖiɖo nùjɔnǔ tɔn nú sɔgudo é. Wǎn yí nú nɔzo wɛ nɔ sísɛ́ gbexosin-alijitɔ́ ɖé bɔ é nɔ sɔ́ xomɛnyínyɔ́ dó zán hwenu kpo hlɔnhlɔn tɔn kpo dó d’alɔ mɛ ɖevo lɛ ɖò gbigbɔ lixo. (Matie 22:39; 1 Tɛsalonikinu lɛ 2:8) Enɛ nɔ zɔ́n bɔ nùɖiɖi tɔn nɔ lidǒ, bɔ é nɔ sɛkpɔ Mawu d’eji bo nɔ mɔ awǎjijɛ gègě.—Mɛsɛ́dó 20:35.\nNɛ̌ a ka sixu tín azɔ̌ gbexosin-alijitɔ́ tɔn mɛ gbɔn?\nEtɛ ka nɔ sísɛ́ mɛɖé lɛ bɔ ye nɔ nyí gbexosin-alijitɔ́ hwebǐnu tɔn?