Kplékplé Bo Sɛ̀n Mawu Ðò Xwédo kpo Agun kpo Mɛ | Axɔsuɖuto Mawu Tɔn\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Batak (Karo) Batak (Toba) Bichlamar Bikol Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hongrie-Gbè Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kazakh Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lifu Lingala Lituanie-Gbè Lunda Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Maya Mooré Myanmar-Gbè Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Nias Norvège-Gbè Nyaneka Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sena Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Télougou Thaï Tigrinya Tiv Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Vegbe Venda Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou\nÉ ɖɔ xó dó nukɔnyiyi e kplé mǐtɔn lɛ ɖó é kpo lee ye nyí nǔ taji gbɔn é kpo wu\n1. Hwenu e ahwanvu lɛ kplé ɖó kpɔ́ é ɔ, etɛ è ka na ye? Etɛwu ye ka ɖó hudo tɔn?\nJEZU fɔ́n sín kú b’ɛ ɖó táan ɖé gudo é ɔ, ahwanvu lɛ kplé bo na dó wusyɛn lanmɛ nú yeɖée. É ɖò mɔ̌ có, ye sú hɔn dó ta ɖó ye ɖò xɛsi ɖi nú kɛntɔ́ yetɔn lɛ wɛ wutu. Kpɔ́n lee xɛsi e ɖi wɛ ye ɖè é ɖó na ko kɔ́n sín ye jí gbɔn hwenu e Jezu wá tɔ́n ɖò tɛntin yetɔn bo ɖɔ: “Mi yí [gbigbɔ mímɛ]” é! (Xà Jaan 20:19-22.) Nukɔnmɛ ɔ, ahwanvu lɛ lɛ́ kplé ɖó kpɔ́ bɔ Jehovah kɔn gbigbɔ mímɛ́ tɔn dó ye jí. Kpɔ́n lee ye na ko mɔ hlɔnhlɔn dó wɛnɖagbejijlazɔ́ e ɖò te kpɔ́n ye é wu gbɔn é!—Mɛ. 2:1-7.\n2. (a) Nɛ̌ Jehovah ka nɔ na mǐ hlɔnhlɔn gbɔn? Etɛwu mǐ ka ɖó hudo tɔn? (b) Etɛwu Sinsɛn-Biblo Xwédo Tɔn sín tuto ɔ ka nyí nùjɔnǔ sɔmɔ̌? (Kpɔ́n tinmɛ e ɖò dò é bo lɛ́ kpɔ́n gbàví “ Sinsɛn-Biblo Xwédo Tɔn”.)\n2 Xɛsi e ɖi nɔví xwè kanweko nukɔn ɔ tɔn lɛ é ɖɔhun nɔ ɖi mǐ lɔ ɖò égbé. (1 Pi. 5:9) Hweɖelɛnu ɔ, mɛɖé lɛ ɖò mǐ mɛ bo sixu mɔ wuvɛ̌ ɖó xɛsiɖiɖi nú gbɛtɔ́ wu. Enyi mǐ na dɛ ɖò wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ kɔn ɔ, mǐ ɖó hudo hlɔnhlɔn e Jehovah nɔ na mɛ é tɔn. (Efɛ. 6:10) Jehovah nɔ na hlɔnhlɔn enɛ gègě mǐ ɖò kplé mǐtɔn lɛ jí. Dìn ɔ, mǐ nɔ bló kplé e nɔ kplɔ́n nǔ mɛ tawun é wè ɖò aklunɔzán gbla ɖokpo ɖokpo mɛ; nukɔntɔn ɔ wɛ nyí: Xóɖiɖɔ nú Mɛ lɛ Bǐ kpo Atɔxwɛ Kplɔnkplɔn kpo, bɔ wegɔ ɔ nyí kplé aklunɔzán gblamɛ tɛntin tɔn mǐtɔn bɔ è nɔ ylɔ ɖɔ: Gbɛzán Klisanwun Tɔn kpo Sinsɛnzɔ́ Mǐtɔn Kpo. * Mǐ nɔ lɛ́ ɖu vivǐ nǔwiwa ɛnɛ tɔn xwewu xwewu, ye wɛ nyí: kpléɖókpɔ́ ɖaxó ɖokpo, kpléɖókpɔ́ lɛdo tɔn wè, kpo Flǐn kú Klisu tɔn tɔn kpo. Etɛwu é ka nyí nùjɔnǔ ɖɔ mǐ ni nɔ yì kplé enɛ lɛ bǐ? Nɛ̌ kplé mǐtɔn égbé tɔn lɛ ka ɖó nukɔnyiyi gbɔn? Etɛ linlin e mǐ ɖó dó kplé lɛ wu é ka nɔ ɖexlɛ́ dó mǐ wu?\nAniwu È ka Nɔ Kplé Ðó Kpɔ́?\n3, 4. Etɛ Jehovah ka byɔ ɖò togun tɔn sí? Nǎ kpɔ́ndéwú lɛ.\n3 Jehovah byɔ togun tɔn ɖɔ é ni nɔ kplé bo sɛ̀n emi dìn é ɔ, é ko lín. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Jehovah na Sɛ́n tɔn akɔta Izlayɛli tɔn ɖò 1513 J.H.M. Gbɔjɛzán e è nɔ nyì aklunɔzán gbla ɖokpo ɖokpo mɛ é lɔ ɖò Sɛ́n enɛ mɛ; é na d’alɔ xwédo lɛ bɔ ye na sɛ̀n Mawu bo na lɛ́ kplɔ́n Sɛ́n ɔ. (Sɛ́n. 5:12; 6:4-9) Enyi Izlayɛli-ví lɛ xwedó gbeɖiɖe enɛ ɔ, xwédo lɛ nɔ mɔ hlɔnhlɔn, bɔ kplékplé akɔta ɔ tɔn nɔ nɔ mimɛ̌ jí ɖò gbigbɔ lixo bo nɔ lidǒ. Hwenu e akɔta ɔ gbɔ Sɛ́n ɔ nyì bo dovɛ̌ nú nǔ e é byɔ lɛ é, ɖi kplékplé ɖò gbesisɔmɛ bo sɛ̀n Jehovah é ɔ, ye ba fɛ́nú Mawu tɔn kpò.—Lev. 10:11; 26:31-35; 2 Tan. 36:20, 21.\n4 Lɛ̌ kpɔ́n kpɔ́ndéwú e Jezu sɔ́ ɖ’ayǐ é. É ɖó aca bo nɔ yì kplɔ́ngbasá ɖò Gbɔjɛzángbe lɛ bǐ. (Luk. 4:16) Ee Jezu kú bo fɔ́n gudo é ɔ, ahwanvu tɔn lɛ kpó ɖò aca e é sɔ́ ɖ’ayǐ é xwedó wɛ bo nɔ kplé ɖó kpɔ́ ɖò gbesisɔmɛ, có ye sɔ́ kpó ɖò Gbɔjɛzán sɛ́n ɔ glɔ ǎ. (Mɛ. 1:6, 12-14; 2:1-4; Hlɔ. 14:5; Kolo. 2:13, 14) É nyí alixlɛ́mɛ kpo wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ kpo kɛɖɛ wɛ Klisanwun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn lɛ nɔ mɔ ɖò kplé enɛ lɛ jí ǎ, loɔ, ye nɔ lɛ́ kpa susu nú Mawu gbɔn ɖɛxixo, xósin nina kpo hanjiji kpo gblamɛ.—Kolo. 3:16; Ebl. 13:15.\nAhwanvu Jezu tɔn lɛ nɔ kplé ɖó kpɔ́ bo na na hlɔnhlɔn yeɖée lobo na lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú yeɖée\n5. Etɛwu mǐ ka nɔ yì kplé aklunɔzán gblamɛ tɔn lɛ kpo kpléɖókpɔ́ xwewu xwewu tɔn lɛ kpo? (Lɛ̌ kpɔ́n gbàví “ Kpléɖókpɔ́ Xwewu Xwewu Tɔn Ðěɖee Nɔ Zɔ́n Bɔ Togun Mawu Tɔn Nɔ Nɔ Bǔ lɛ É”.)\n5 Mɔ̌ ɖokpo ɔ, enyi mǐ yì kplé aklunɔzán gbla ɔ mɛ tɔn lɛ kpo kpléɖókpɔ́ xwewu xwewu tɔn lɛ kpo ɔ, mǐ nɔ xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖò gudo nú Axɔsuɖuto Mawu Tɔn, bɔ gbigbɔ mímɛ́ nɔ na hlɔnhlɔn mǐ, lobɔ mǐ nɔ lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ gbɔn nùɖiɖi xó e mǐ nɔ ɖɔ lɛ é gblamɛ. Ee lɛ́ ɖò taji é wɛ nyí ɖɔ ali nɔ hun nú mǐ bɔ mǐ nɔ sɛ̀n Jehovah gbɔn ɖɛ mǐtɔn lɛ, xósin mǐtɔn lɛ kpo han mǐtɔn lɛ kpo gblamɛ. Lee è bló tuto nú kplé mǐtɔn gbɔn é sixu gbɔn vo nú lee è bló nú kplé Izlayɛli-ví lɛ kpo Klisanwun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn lɛ kpo tɔn gbɔn é, amɔ̌, lee kplé enɛ lɛ nyí nùjɔnǔ gbɔn é jɛn mǐ lɔ tɔn lɛ nyí gbɔn. Nɛ̌ kplé mǐtɔn égbé tɔn lɛ ka ɖó nukɔnyiyi gbɔn?\nKplé Aklunɔzán Gblamɛ Tɔn Ðěɖee Nɔ Flɔ́ ‘Wanyiyi kpo Ðagbewiwa kpo’ Sín Zo Dó Lanmɛ nú Mɛ lɛ É\n6, 7. (a) Linlin tɛ wu mǐ ka nɔ yì kplé lɛ? (b) Nɛ̌ kplé lɛ ka gbɔn vo sín gbɛ̌ta ɖé mɛ jɛ ɖevo mɛ gbɔn?\n6 Hwenu e Nɔví Charles Taze Russell jɛ nugbǒ e ɖò Mawuxó ɔ mɛ é ba jí é ɔ, é mɔ ɖɔ é ɖò dandan ɖɔ è ni kplé ɖó kpɔ́ xá mɛ ɖěɖee ɖó linlin enɛ ɖokpo ɔ kpo mɛ kpo lɛ é. Russell wlan ɖò 1879 ɖɔ: “Ðò Pittsburgh ɔ, nyì kpo mɛ ɖevo lɛ kpo bló tuto klasi Biblu kplɔnkplɔn tɔn ɖé bo nɔ xwedó bo na mɔ tɛn dó kije Biblu ɔ, mǐ nɔ kplé ɖò Aklunɔzángbe lɛ bǐ.” É dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖěɖee nɔ xà Atɔxwɛ lɛ é ɖɔ ye ni nɔ kplé ɖó kpɔ́, bɔ ɖò 1881 ɔ, è jɛ kplé lɛ bló jí ɖò Pittsburgh, Pennsylvanie, ɖò Aklunɔzángbe lɛ bǐ kpo Azǎngagbe lɛ bǐ kpo. Atɔxwɛ (Glɛnsigbe) Abɔxwísun 1895 tɔn ɖɔ ɖɔ linlin e wu è nɔ bló kplé enɛ lɛ é wɛ nyí ɖɔ ye na xò “gbɛ̌dido Klisanwun tɔn, wanyiyi kpo bǔninɔ kpo” sín kàn, bo na lɛ́ hun ali bonu mɛ ɖěɖee nɔ wá kplé enɛ lɛ é na nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú yeɖée lɛ.—Xà Eblée lɛ 10:24, 25.\n7 Nú xwè gègě ɔ, lee è bló tuto kplé lɛ tɔn gbɔn é kpo azɔn nabi e è nɔ bló é kpo gbɔn vo sín gbɛ̌ta Biblu Kplɔntɔ́ lɛ tɔn ɖé mɛ jɛ ɖevo mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, wema e gbɛ̌ta Biblu Kplɔntɔ́ lɛ tɔn e ɖò États-Unis é ɖé wlan bɔ è ɖetɔ́n ɖò 1911 é ɖé ɖɔ: “É hwe bǐ ɔ, mǐ nɔ bló kplé azɔn atɔ́ɔ́n ɖò aklunɔzán gbla ɖokpo ɖokpo mɛ.” Ye nɔ bló kplé enɛ lɛ ɖò Tɛnigbe, Azǎngagbe, Axɔsuzángbe, bo nɔ bló azɔn wè ɖò Aklunɔzángbe. Wema ɖevo e gbɛ̌ta Biblu Kplɔntɔ́ lɛ tɔn ɖé sɛ́dó sín Aflika bɔ è ɖetɔ́n ɖò 1914 é ɖɔ: “Mǐ nɔ bló kplé azɔn wè ɖò sun ɖokpo mɛ, mǐ nɔ bló nukɔntɔn ɔ ɖò Axɔsuzángbe e jɛ nukɔn é bo nɔ bló gudo tɔn ɔ ɖò Aklunɔzángbe e gbɔn gudo é.” É ɖò mɔ̌ có, kpɛɖé kpɛɖé ɔ, lee è bló tuto nú kplé mǐtɔn lɛ gbɔn é ɖó nukɔnyiyi. Mǐ ni kpi kplé ɖokpo ɖokpo sín tan klewun.\n8. Ðɔ xóɖiɖɔ nukɔn nukɔntɔn ɖé lɛ sín xota.\n8 Xóɖiɖɔ nú Mɛ lɛ Bǐ. Ðò 1880 e nyí xwè e bɔ dó xwè e mɛ Nɔví Russell jɛ Atɔxwɛ ɖetɔ́n jí é wu é ɔ, é xwedó kpɔ́ndéwú e Jezu sɔ́ ɖ’ayǐ é bo nɔ yì tomɛ bo nɔ jla Mawuxó ɔ. (Luk. 4:43) Ðò tomɛyiyi lɛ hwenu ɔ, Nɔví Russell sɔ́ kpɔ́ndéwú ɖé ɖ’ayǐ b’ɛ wá huzu Xóɖiɖɔ nú Mɛ lɛ Bǐ mǐtɔn dìn tɔn ɔ. Hwenu e Atɔxwɛ ɖò tomɛyiyi ɔ jla wɛ é ɔ, é ɖɔ ɖɔ “xomɛ na hun [Russell] bɔ é na xwlé xóɖiɖɔ agbawungba tɔn ɖé mɛ dó xota elɔ jí ‘Nǔ ɖěɖee nyí axɔsuɖuto Mawu tɔn tɔn lɛ é.’” Ðò 1911 e è ko ɖó klasi lɛ alǒ agun lɛ ayǐ ɖò tò gègě mɛ gudo é ɔ, è dó wusyɛn lanmɛ nú klasi ɖokpo ɖokpo ɖɔ ye ni sɛ́ xóɖɔtɔ́ e jɛxa lɛ é dó xá e lɛlɛ̌ dó ye lɛ é mɛ bonu ye na xwlé xóɖiɖɔ ɖebɔdoɖewu ayizɛ́n mɛ dó xota hwɛɖiɖɔ kpo gbɛxixɔ kpo jí. Xóɖiɖɔ ɖokpo ɖokpo gudo ɔ, è nɔ ɖɔ xóɖɔtɔ́ e na xwlé xóɖiɖɔ mɛ ɖò aklunɔzán gbla e na bɔ d’ewu é mɛ é sín nyikɔ kpo xota tɔn kpo.\n9. Nɛ̌ Xóɖiɖɔ nú Mɛ lɛ Bǐ ɔ ka huzu gbɔn ɖò xwè lɛ vlamɛ? Nɛ̌ a ka sixu nɔ gudo nú kplé elɔ gbɔn?\n9 Ðò 1945 ɔ, Atɔxwɛ ɖɔ ɖɔ è na jɛ Xóɖiɖɔ nú Mɛ lɛ Bǐ ɖé xwlé mɛ jí gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ bɔ é na nyí xóɖiɖɔ ɖebɔdoɖewu tantɔn bo na ɖɔ xó dó “tagba ɖěɖee mya nukún ɖò hwe mǐtɔn nu lɛ é” jí. Nú xwè gègě ɔ, xóɖɔtɔ́ lɛ nɔ zán xota e deví gbejinɔtɔ́ ɔ sɔnǔ na lɛ é kɛɖɛ ǎ, ye nɔ lɛ́vɔ zán xota ɖěɖee yeɖesunɔ sɔnǔ na lɛ é. É ɖò mɔ̌ có, ɖò 1981 ɔ, è ɖɔ nú xóɖɔtɔ́ lɛ bǐ ɖɔ ye ni nɔ sɔ́ xóɖiɖɔ yetɔn lɛ jinjɔn xóɖiɖɔ-wema ɖěɖee è sɔnǔ na nú agun lɛ é jí. * Kaka jɛ 1990 ɔ, xóɖiɖɔ-wema ɖé lɛ tíìn bo nɔ byɔ ɖɔ kpléwatɔ́ lɛ ni ɖ’alɔ ɖò xóɖiɖɔ ɔ mɛ, bo lɛ́ bló wazexlɛ́ lɛ; amɔ̌ ɖò xwè enɛ mɛ ɔ, è vɔ́ nǔ lɛ jlaɖó bɔ sín hwenɛnu ɔ, xóɖɔtɔ́ ɔ kɛɖɛ wɛ nɔ xwlé xóɖiɖɔ nú mɛ lɛ bǐ ɔ mɛ. Huzuhuzu ɖevo lɛ lɛ́ wá ɖò Aluùnsun 2008 tɔn mɛ hwenu e è ɖè cɛju xóɖiɖɔ lɛ tɔn kpò b’ɛ gosin cɛju 45 wá cɛju 30 é. È bló huzuhuzu dó lee kplé enɛ nɔ yì gbɔn é wu có, xóɖiɖɔ e è sɔnǔ na ganji é kpó ɖò nǔ sɔ́ nú mǐ wɛ bɔ mǐ nɔ ɖó nùɖiɖi nú Xó Mawu Tɔn, bo nɔ lɛ kplɔ́n nǔ mǐ dó Axɔsuɖuto Mawu Tɔn sín akpáxwé vovo lɛ bǐ jí. (1 Tim. 4:13, 16) A ka nɔ ylɔ mɛ ɖěɖee a nɔ yì ba kpɔ́n lɛ é kpo mɛ ɖevo ɖěɖee ma nyí Kúnnuɖetɔ́ ǎ lɛ é kpo wá xóɖiɖɔ jinjɔn Biblu jí taji enɛ lɛ tɛnmɛ kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo à?\n10-12. (a) Huzuhuzu tɛ lɛ è ka bló nú lee è nɔ bló Atɔxwɛ Kplɔnkplɔn ɔ gbɔn é? (b) Etɛ lɛ é ka nyɔ́ ɖɔ a ni kanbyɔ?\n10 Atɔxwɛ Kplɔnkplɔn. Ðò 1922 ɔ, nɔví sunnu ɖěɖee Watch Tower Society nɔ sɛ́dó tomɛ bonu ye na xwlé xóɖiɖɔ mɛ lɛ ɖò agun lɛ mɛ bo na lɛ́ nɔ nukɔn ɖò Mawuxóɖiɖɔzɔ́ ɔ mɛ lɛ é ɖegbe ɖɔ è ni bló tuto kplé ɖé tɔn bonu è na nɔ kplɔ́n Atɔxwɛ ɖ’eji ɖò gbesisɔmɛ. È yí gbè nú alixlɛ́mɛ enɛ bɔ ɖò bǐbɛ̌mɛ ɔ, è nɔ kplɔ́n Atɔxwɛ ɖò aklunɔzán gblamɛ tɛntin alǒ ɖò Aklunɔzángbe.\nAtɔxwɛ Kplɔnkplɔn, Ghana, 1931\n11 Atɔxwɛ (Glɛnsigbe) Ayidosun 15, 1932 tɔn lɛ́ xlɛ́ lee è ɖó na nɔ bló kplé enɛ gbɔn é. Xota ɔ zán kpɔ́ndéwú lee è nɔ kplɔ́n Atɔxwɛ gbɔn ɖò xwédo Betɛli tɔn mɛ é tɔn bo ɖɔ ɖɔ nɔví sunnu ɖokpo wɛ ɖó na nɔ kpé nukún dó kplé ɔ wu. Nɔví sunnu atɔn sixu jinjɔn nukɔn bɔ ye na nɔ xà akpáxwé lɛ mɛjijɛ mɛjijɛ. Xota lɛ nɔ ɖó nùkanbyɔ lɛ hwe ɔ nu ǎ, enɛ wu ɔ, è ɖɔ nú mɛ e nɔ kpé nukún d’ewu lɛ é ɖɔ ye ni nɔ byɔ kpléwatɔ́ lɛ ɖɔ ye ni kàn nǔ byɔ bonu è na na xósin na. Enɛ gudo ɔ, ye na byɔ kpléwatɔ́ lɛ ɖɔ ye ni na xósin nú nùkanbyɔ lɛ. Enyi xósin lɛ ma zawě ganji ǎ ɔ, è byɔ mɛ e nɔ kpé nukún d’ewu lɛ é ɖɔ ye ni na “tinmɛ klewun” ɖé d’eji.\n12 Ðò bǐbɛ̌mɛ ɔ, è na gbè agun ɖokpo ɖokpo bɔ é na sɔ́ Atɔxwɛ e mɛ gègě ba ɖɔ è ni kplɔ́n é. Amɔ̌, Atɔxwɛ (Glɛnsigbe) Lidosun 15, 1933 tɔn byɔ ɖɔ agun lɛ bǐ ni nɔ zán Atɔxwɛ gudogudo tɔn ɔ. Ðò 1937 ɔ, alixlɛ́mɛ lɛ ɖɔ ɖɔ Aklunɔzángbe wɛ è ɖó na nɔ kplɔ́n. Huzuhuzu ɖevo lɛ lɛ́ wá bo lilɛ kplé enɛ ɖó lee é ɖè gbɔn ɖò égbé é, bo tɔ́n ɖò Atɔxwɛ (Glɛnsigbe) Kɔnyásun 1, 1942 tɔn mɛ. Jɛ nukɔn ɔ, Atɔxwɛ ɔ ɖɔ ɖɔ nùkanbyɔ lɛ na nɔ tɔ́n ɖò xota e è nɔ kplɔ́n lɛ é sín wexwɛ ɖokpo ɖokpo jí ɖò dò, bɔ è ɖó na nɔ kanbyɔ. Enɛ gudo ɔ, é ɖɔ ɖɔ kplé ɔ kún sɔ́ na hú ganxixo ɖokpo ó. É lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú xósinnatɔ́ lɛ ɖɔ ye ni nɔ na xósin lɛ “ɖò xógbe yeɖesunɔ tɔn mɛ,” lé ye ni ma nɔ xà fí ɖé lɛ sín akpáxwé lɛ mɛ kpowun ó. Atɔxwɛ Kplɔnkplɔn kpó ɖò kplé nukɔntɔn e jí deví gbejinɔtɔ́ ɔ nɔ gbɔn dó na nùɖuɖu gbigbɔ tɔn mǐ dó hwetɔnnu é nyí wɛ. (Mat. 24:45) É na nyɔ́ ɖɔ ɖokpo ɖokpo mǐtɔn ni kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Un ka nɔ sɔnǔ nú Atɔxwɛ Kplɔnkplɔn aklunɔzán gblamɛ ɖokpo ɖokpo tɔn à? Un ka nɔ tɛnkpɔn bo nɔ na xósin nú un kpéwú ɔ à?’\n13, 14. Kpi Biblu Kplɔnkplɔn Agun Tɔn sín tan. Etɛ sín vivǐ a ka nɔ ɖu ɖò kplé elɔ mɛ?\n13 Biblu Kplɔnkplɔn Agun Tɔn. Ee è ɖè L’Aurore du Millénium sín akpáxwé ɖé lɛ tɔn ɖò 1895 mɔ̌ gudo é ɔ, Nɔví H. N. Rahn ee nyí Biblu Kplɔntɔ́ ɖé bo nɔ nɔ toxo Baltimore, Maryland tɔn mɛ ɖò États-Unis é byɔ ɖɔ è ni sɔnǔ nú gbɛ̌ta Biblu kpinkplɔn tɔn ɖé bonu è na nɔ ylɔ ɖɔ “Cercles de l’aurore.” Bǐbɛ̌mɛ ɔ, è nɔ bló kplé enɛ lɛ hwɛhwɛ ɖò xwé mɛɖesunɔ tɔn lɛ gbè bo na kpɔ́n ɖɔ é ka na yì nukɔn à jí. Ðò Zǒsun 1895 tɔn mɛ ɔ, Cercles de l’aurore ko ɖò nukɔn yì wɛ ɖò toxo États-Unis tɔn gègě mɛ. Enɛ wu ɔ, Atɔxwɛ sun enɛ mɛ tɔn byɔ nugbǒ ɔ sín ahwanvu lɛ bǐ ɖɔ ye ni nɔ bló kplé enɛ lɛ. É ɖɔ ɖɔ mɛ e na kpé nukún dó kplé ɔ wu é ɖó na nyí nùxatɔ́ ɖagbe. É na xà nukɛgbe ɖokpo, bɔ enɛ gudo ɔ, é na ɖótó xósin e mɛ lɛ na na é. Enyi é xà nukɛgbe e ɖò akpáxwé ɖé mɛ lɛ é bǐ fó bonu è ɖɔ xó dó ye jí gudo ɔ, é na ba wemafɔ e è ɖè d’emɛ lɛ é bo na xà. Enyi wemata ɖé fó ɔ, kpléwatɔ́ lɛ ɖokpo ɖokpo ɖó na bló vɔ̌gbɔnji nǔ e ɖò xota ɔ mɛ é tɔn klewun.\n14 È huzu nyikɔ nú kplé enɛ azɔn mɔkpan. È wá ylɔ ɖɔ Gbɛ̌ta Beléenu lɛ Tɔn nú Biblu Kplɔnkplɔn bo na dó dó gesí Beléenu xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn ɖěɖee nɔ gbéjé Biblu ɔ kpɔ́n ganji lɛ é. (Mɛ. 17:11) Hwenu ɖò yiyi wɛ é ɔ, è wá ylɔ ɖɔ Oplọn Agunwe. Dìn ɔ, è nɔ ylɔ ɖɔ Biblu Kplɔnkplɔn Agun Tɔn, bɔ agun ɔ bǐ nɔ kplé ɖó kpɔ́ ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn mɛ bo nɔ bló b’ɛ sɔ́ nɔ nyí ɖò gbɛ̌ta lɛ mɛ ɖò xwé mɛɖesunɔ tɔn lɛ gbè ǎ. Nú xwè gègě ɔ, è zán wema vovo lɛ, alɔnuwema vovo lɛ, kaka jɛ Atɔxwɛ sín xota ɖé lɛ jí dó bló kplé enɛ na. Sín hwenu e é bɛ́ tlolo é jɛn è ko dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ e nɔ wá tɛn tɔn mɛ lɛ é bǐ ɖɔ ye ni nɔ ɖ’alɔ ɖ’emɛ. Kplé elɔ bló bɔ nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e mǐ ɖó dó Biblu jí é gɔ́ngɔ́n. A ka nɔ sɔnǔ nú kplé elɔ ɖò gbesisɔmɛ bo nɔ ɖ’alɔ ɖ’emɛ lee a kpéwú gbɔn é à?\nSinsɛn-biblo xwédo tɔn ka ɖò tuto aklunɔzán gblamɛ tɔn towe mɛ à?\nSINSƐN-BIBLO XWÉDO TƆN\nÐÓ È ko sɛyi nukɔn ɖò azǎn gudo gudo tɔn lɛ mɛ wutu ɔ, tutoblonunu Jehovah tɔn nɔ sɔ́ ayi ɖó hudo xwédo ɖokpo ɖokpo tɔn jí tawun bo ɖɔ ye ni bló tuto Biblu kplɔnkplɔn tɔn nú yeɖesunɔ. (2 Tim. 3:1) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖò 1934 ɔ, xó elɔ lɛ e zawě e tɔ́n ɖò akpomɛwema Le foyer du bonheur mɛ: “Xwédo ɖokpo ɖokpo ni bɛ́ Biblu kplɔnkplɔn ɖé ɖò xwégbe azɔn ɖokpo.” Bɔ Atɔxwɛ (Flansegbe) Zǒsun 15, 1956 tɔn dó wusyɛn lanmɛ nú xwédo Klisanwun tɔn lɛ bǐ ɖɔ ye ni ɖó “Biblu kplɔnkplɔn gbesisɔ tɔn ɖagbe ɖé ɖò xwédo mɛ bonu é na nyí lè nú xwédo ɔ bǐ.” Enɛ gudo ɔ, é kanbyɔ ɖɔ: “Xwédo mitɔn ka nɔ kplɔ́n Atɔxwɛ ɖó kpɔ́ gbadanu ɖé lɛ jɛ nukɔn nú kplé ɔ à?”\nÐò 2009 ɔ, tutoblonunu ɔ tɛɖɛ̌ lee nǔ kplɔnkplɔn ɖò xwédo mɛ nyí nǔ taji sɔ́ é jí, bo vɔ́ tuto kplé aklunɔzán gblamɛ tɛntin tɔn lɛ blóɖó; bɛ́sín hwenɛnu ɖido ɔ, è jɛ Biblu Kplɔnkplɔn Agun Tɔn bló jí ɖò gbadanu ɖokpo ɔ e è nɔ bló Wemaxɔmɛ Azɔ̌ Yɛhwexɔsuɖuto ɔ Tɔn kpo Kplé Sinsɛnzɔ́ Tɔn kpo é. “Hwɛjijɔ e wu è vɔ́ tuto enɛ bló é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ é na hun ali nú xwédo lɛ bɔ ye na mɔ kanmɛsyɛn ɖò gbigbɔ lixo gbɔn tuto tawun ɖé biblo nú sinsɛn-biblo xwédo tɔn ɖò aklunɔzán gbla ɖokpo ɖokpo mɛ gblamɛ,” wɛ Sinsɛnzɔ́ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn Mǐtɔn (Gungbe) Aluùnsun 2011 tɔn ɖɔ. Enɛ gudo ɔ, é ɖɔ: “Zǎn hwenu enɛ dó ɖɔ xó ɖó kpɔ́ dó Biblu jí kpo sɔxwixwe kpo, bo bló bonu nùkplɔnkplɔn ɔ ni sɔgbe xá hudo xwédo ɔ tɔn lɛ.” *\nEtɛwu Sinsɛn-Biblo Xwédo Tɔn sín tuto enɛ ka ɖò taji sɔmɔ̌, bo nyí nùɖé bɔ è ma ɖó na flɛ́ à? Ðó é nyí xwédo ɔ kɛɖɛ wɛ é nɔ na hlɔnhlɔn ɖò gbigbɔ lixo ǎ, loɔ, é nɔ lɛ́ na hlɔnhlɔn agun ɔ lɔ. Mǐ ni jlɛ́ dó nùɖé wu: Agun ɔ cí xɔ e è gbá kpo bliki kpo é ɖé ɖɔhun. (Xà Eblée lɛ 3:4-6.) * Nǔ taji wè wɛ nɔ zɔ́n bɔ xɔ e è sɔ́ bliki dó gbá na é nɔ syɛn, ye wɛ nyí lee dodonú tɔn lɛ syɛn sɔ́ é kpo lee bliki lɛ ɖokpo ɖokpo syɛn sɔ́ é kpo. Enyi dodonú ɔ ma lidǒ ǎ ɔ, xɔ ɔ na mu. Amɔ̌, enyi xɔ ɖé sín dodonú na bo tlɛ lidǒ bonu bliki lɛ ma syɛn ǎ ɔ, é na dɔ́ji ǎ. È ɖó agun Klisanwun tɔn ayǐ ɖó dodonú e syɛn hú bǐ é jí, é wɛ nyí nùkplɔnmɛ Klisu tɔn lɛ. (Xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 3:10-15.) * Mɛ e ɖò agun ɖé mɛ lɛ é ɖokpo ɖokpo kpo xwédo e ɖ’emɛ lɛ é kpo cí bliki lɛ ɖɔhun. Sinsɛn-Biblo Xwédo Tɔn nyí ali bunɔ ɖé bo hun nú mɛ ɖokpo ɖokpo kpo xwédo ɖokpo ɖokpo kpo bɔ ye na tɛnkpɔn bo ɖó nùɖiɖi syɛnsyɛn e na dɛ ɖò myɔ nu é. Enyi mɛ e ɖò agun lɛ mɛ lɛ é ɖokpo ɖokpo kpo xwédo e ɖ’emɛ lɛ é kpo ɖó hlɔnhlɔn ɔ, é nɔ zɔ́n bɔ agun lɛ nɔ ɖó hlɔnhlɔn. Sinsɛn-biblo xwédo tɔn ka ɖò tuto aklunɔzán gblamɛ tɔn towe mɛ à?\n^ akpá. 59 A sixu mɔ alixlɛ́mɛ e a sixu zán ɖò sinsɛn-biblo xwédo tɔn towe hwenu e ɖé lɛ ɖò Sinsɛnzɔ́ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn Mǐtɔn (Gungbe) Aluùnsun 2011 tɔn mɛ.\n^ akpá. 60 Mɛ ɖěɖee “Mawu ylɔ lɛ” é ɖɔ xó na wɛ xógbe Pɔlu tɔn lɛ ɖè. (Ebl. 3:1) Amɔ̌, enyi è na ɖɔ ɔ, Klisanwun lɛ bǐ wɛ wěɖexámɛ tɔn kàn.\n^ akpá. 60 Nú a na mɔ tinmɛ ɖevo lɛ dó wemafɔ Biblu tɔn enɛ jí hǔn, kpɔ́n Atɔxwɛ (Gungbe) Liyasun 15, 1999 tɔn, wexwɛ 12-14, akpáxwé 15-20. Xà xota enɛ bo lin tamɛ kpɔ́n dó lee é kàn Sinsɛn-Biblo Xwédo Tɔn towe lɛ gbɔn é jí.\n15. Linlin tɛ wu è ka ɖó Wemaxɔmɛ Azɔ̌ Yɛhwexɔsuɖuto ɔ Tɔn ayǐ?\n15 Wemaxɔmɛ Azɔ̌ Yɛhwexɔsuɖuto ɔ Tɔn. Carey Barber ee w’azɔ̌ ɖò hɔnkàn mǐtɔn ɖò Brooklyn, New York é flín ɖɔ: “Ðò Tɛnigbe zǎnmɛ azǎn 16gɔ́ Zofínkplɔsun 1942 tɔn gbè ɔ, è byɔ nɔví sunnu e ɖò xwédo Betɛli Brooklyn tɔn mɛ lɛ é bǐ ɖɔ ye ni na nyikɔ nú nǔ e è na wá ylɔ ɖò nukɔnmɛ ɖɔ Wemaxɔmɛ Azɔ̌ Yɛhwexɔsuɖuto ɔ Tɔn é.” Nɔví Barber ee wá nyí ɖokpo ɖò Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ mɛ é tinmɛ ɖɔ wemaxɔmɛ ɔ “nyí ɖokpo ɖò nukɔnyiyi nukúnɖeji hugǎn é Jehovah na togun tɔn ɖò hwe mǐtɔn nu é mɛ.” Wemaxɔmɛ enɛ e è sɔnǔ na b’ɛ na d’alɔ nɔví lɛ bɔ nǔwukpikpé mɛkplɔnkplɔn tɔn yetɔn kpo Mawuxóɖiɖɔ tɔn yetɔn kpo na kpɔ́n te d’eji é yì nukɔn tawun b’ɛ sín enɛ wu bɔ ɖò 1943 ɔ, è jɛ nǔ sɔ́ nú wema Cours pour le ministère théocratique jí kpɛɖé kpɛɖé nú agun e gbɔn gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é bǐ. Atɔxwɛ (Glɛnsigbe) Ayidosun 1, 1943 tɔn ɖɔ è sɔnǔ nú Wemaxɔmɛ Azɔ̌ Yɛhwexɔsuɖuto ɔ Tɔn bonu é na d’alɔ togun Mawu tɔn bonu “ye na kplɔ́n azɔ̌ yeɖée bo na nyí kúnnuɖetɔ́ ɖagbe nú Axɔsuɖuto ɔ jlajla.”—2 Tim. 2:15.\n16, 17. Nǔwukpikpé xóɖiɖɔ tɔn kɛɖɛ wɛ Wemaxɔmɛ Azɔ̌ Yɛhwexɔsuɖuto ɔ Tɔn kplɔ́n mɛ à? Tinmɛ.\n16 Ðò bǐbɛ̌mɛ mɛ ɔ, mɛ gègě nɔ mɔ xóɖiɖɔ ɖò togun ɖaxó ɖé nukɔn dó mɔ yadonumɛ syɛnsyɛn ɖé. Clayton Woodworth ee sín tɔ́ è wlí dó ganmɛ d’acɛ jí kpo Nɔví Rutherford kpo kpodo mɛ ɖevo lɛ kpan ɖò 1918 é flín lee nǔ cí n’i hwenu e é na nyikɔ ɖò wemaxɔmɛ ɔ ɖò 1943 é. Nɔví Woodworth ɖɔ: “Xóɖiɖɔ lɛ xwíxwlé mɛ vɛwǔ nú mì ɖesu. É cí ɖɔ ɖɛ̌ ce ɖi ga d’eji wɛ ɖɔhun, nu ce mɛ wá xú bǐ; é jɛ hweɖenu ɔ, kɔnugbe ce nɔ cí mɛ ɖò aɖǔkún ɖu wɛ ɖɔhun, b’ɛ na nɔ zaan ɔ, é nɔ lɛ́ cí mɛ ɖò gbè dó wɛ ɖɔhun.” É ɖò mɔ̌ có, ee nǔwukpikpé xóɖiɖɔ tɔn Clayton tɔn ɖò te kpɔ́n d’eji wɛ é ɔ, è jɔwu i b’ɛ xwlé xóɖiɖɔ mɛ agbawungba azɔn gègě. É nyí nǔwukpikpé xóɖiɖɔ tɔn kɛɖɛ wɛ wemaxɔmɛ ɔ d’alɔ ɛ b’ɛ ɖó ǎ, é lɛ́ kplɔ́n ɛ lee mɛɖesɔhwe xɔ akwɛ sɔ́ é kpo lee Jehovah wu ginganjɛ nyí nǔ taji sɔ́ é kpo. É ɖɔ: “Un wá mɔ ɖɔ é kún nyí xóɖɔtɔ́ ɔ ɖesunɔ wɛ nyí nùjɔnǔ ó, loɔ, enyi é sɔnǔ ganji bo ganjɛ Jehovah wu bǐ ɔ, è na ɖótó è kpo awǎjijɛ kpo bɔ tóɖóétɔ́ lɛ na hɛn nùɖé ayi mɛ.”\n17 Ðò 1959 ɔ, è byɔ nɔví nyɔnu lɛ ɖɔ ye ni na nyikɔ ɖò wemaxɔmɛ ɔ. Nɔví Nyɔnu Edna Bauer flín hwenu e è ɖɔ enɛ ɖò kpléɖókpɔ́ e é yì é jí é. É ɖɔ: “Un flín lee nǔ enɛ sɔ́ akpàkpà nɔví nyɔnu lɛ gbɔn é, ali ɖevo lɛ lɛ́ hun nú ye dìn nɛ.” Ðò xwè lɛ gblamɛ ɔ, nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo gègě na nyikɔ ɖò Wemaxɔmɛ Azɔ̌ Yɛhwexɔsuɖuto ɔ Tɔn bɔ Jehovah kplɔ́n ye. Égbé ɔ, mǐ kpó ɖò azɔ̌kplɔnmɛ mɔhun sín lè ɖu wɛ ɖò kplé aklunɔzán gblamɛ tɛntin tɔn mǐtɔn jí.—Xà Ezayíi 54:13.\n18, 19. (a) Nɛ̌ mǐ ka nɔ mɔ alixlɛ́mɛ ɖagbe lɛ gbɔn dìn bá dó wà sinsɛnzɔ́ mǐtɔn? (b) Etɛwu mǐ ka nɔ jihan ɖò kplé mǐtɔn lɛ jí? (Kpɔ́n gbàví “ Nugbǒ ɔ Sín Hanjiji.”)\n18 Kplé Sinsɛnzɔ́ Tɔn. Ðò bǐbɛ̌mɛ 1919 tɔn ɔ, è nɔ bló kplé ɖé lɛ bo na dó bló tuto kúnnuɖegbe tɔn. Hwenɛnu ɔ, é nyí mɛ e ɖò agun ɔ mɛ lɛ é bǐ wɛ nɔ wá kplé enɛ lɛ ǎ, mɛ ɖěɖee nɔ ɖ’alɔ ɖò wema lɛ mímá mɛ lɛ é kɛɖɛ wɛ nɔ wá. Bɛ́sín 1923 ɔ, è jɛ Kplé Sinsɛnzɔ́ Tɔn bló jí azɔn ɖokpo ɖò sun ɖokpo mɛ, bɔ mɛ e ɖò klasi, alǒ agun ɔ mɛ lɛ é bǐ nɔ wá. Bɛ́sín 1928 ɔ, è dó wusyɛn lanmɛ nú agun lɛ ɖɔ ye ni nɔ bló Kplé Sinsɛnzɔ́ Tɔn ɖò aklunɔzán gbla ɖokpo ɖokpo mɛ, bɔ ɖò 1935 ɔ, Atɔxwɛ dó wusyɛn lanmɛ nú agun lɛ bǐ ɖɔ ye ni nɔ zán nǔ e è nɔ ɖetɔ́n dó L’instructeur ee wá nyí l’Informateur bɔ è lɛ́ wá ylɔ ɖò nukɔnmɛ ɖɔ Sinsɛnzɔ́ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn Mǐtɔn é mɛ é dó bló Kplé Sinsɛnzɔ́ Tɔn ɔ na. Zaan ɔ, agun ɖokpo ɖokpo sɔ́ kplé enɛ dó tuto tɔn lɛ mɛ.\n19 Égbé ɔ, mǐ nɔ mɔ alixlɛ́mɛ ɖagbe lɛ ɖò kplé aklunɔzán gblamɛ tɛntin tɔn mǐtɔn hwenu bo na dó wà sinsɛnzɔ́ mǐtɔn. (Mat. 10:5-13) Enyi a jɛxa bo nɔ yí kplé sín azɔ̌wema ɔ ɔ, a ka nɔ kplɔ́n bo nɔ xwedó alixlɛ́mɛ e ɖ’emɛ lɛ é hwenu e a nɔ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ é à?\nKplé Taji Hugǎn Xwè ɔ Tɔn\nSín xwè kanweko nukɔntɔn H.M. tɔn mɛ ɔ, Klisanwun lɛ ko nɔ kplé xwewu xwewu bo nɔ bló Flǐn kú Klisu tɔn tɔn (Kpɔ́n akpáxwé 20gɔ́ ɔ)\n20-22. (a) Etɛwu mǐ ka nɔ flín kú Jezu tɔn? (b) Enyi a nɔ yì Flǐn tɛnmɛ xwewu xwewu ɔ, lè tɛ a ka nɔ mɔ ɖ’emɛ?\n20 Jezu ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni nɔ flín kú emitɔn kaka jɛ hwenu e emi na wá é. Dindinwayixwe ɔ ɖɔhun ɔ, Flǐn kú Klisu tɔn tɔn nyí nǔwiwa xwewu xwewu tɔn ɖé. (1 Kɔ. 11:23-26) Gbɛtɔ́ livi mɔkpan nɔ wá kplé enɛ xwewu xwewu. É nɔ zɔ́n bɔ mɛ yí ami dó ɖè lɛ nɔ flín wǔ e è jɔ ye bɔ ye na ɖu gǔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn xá Klisu é. (Hlɔ. 8:17) Bo nɔ lɛ́ zɔ́n bɔ lɛngbɔ̌ ɖevo lɛ nɔ ɖó sísí ɖaxó nú Axɔsu Axɔsuɖuto Mawu Tɔn tɔn bo nɔ lɛ́ nɔ gbeji n’i.—Jaan 10:16.\n21 Nɔví Russell kpo hagbɛ̌ tɔn lɛ kpo tuùn lee nǔwiwa Aklunɔ Sín Nùɖuɖu ɔ tɔn nyí nǔ taji sɔ́ é, bo tuùn ɖɔ è ɖó na nɔ bló azɔn ɖokpo ɖò xwè ɖokpo ɖokpo mɛ. Atɔxwɛ (Glɛnsigbe) Lidosun 1880 tɔn ɖɔ: “Nú xwè gègě ɔ, é nyí aca nú mǐ mɛ e ɖò Pittsburgh fí lɛ é gègě bɔ . . . mǐ nɔ ɖu Dindinwayixwe [bló Flǐn] ɔ, bo nɔ ɖu wɔxúxú e nɔte nú Aklunɔ mǐtɔn sín agbaza é lobo nɔ nu vɛɛn e nɔte nú hun tɔn é.” É sɔ́ lín ǎ bɔ mǐ nɔ bló Kpléɖókpɔ́ Ðaxó lɛ kpo Flǐn ɔ kpo zɛ̌nzɛ̌n. Ðò 1889 wɛ è bló gbɔn mɔ̌ azɔn nukɔntɔn ɔ, bɔ mɛ 225 wá tɛn tɔn mɛ, lobɔ mɛ 22 bló baptɛm.\n22 Égbé ɔ, Flǐn ɔ sɔ́ nɔ nɔ tuto kpléɖókpɔ́ ɖaxó lɛ tɔn mɛ ɖě ǎ, loɔ, mǐ nɔ ylɔ mɛ lɛ bǐ ɖò fí ɖebǔ e mǐ ɖè é bonu ye na wá gɔ́ nú mǐ ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn ɖé mɛ alǒ ɖò fí e mǐ xaya é ɖé. Ðò 2013 ɔ, gbɛtɔ́ livi 19 jɛji wɛ wá nǔwiwa kú Jezu tɔn tɔn tɛnmɛ. Wǔjɔmɛ ɖé wɛ é nyí ɖɔ mǐ ni yì Flǐn ɔ tɛnmɛ bo lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ bonu ye ni wá nɔ kpɔ́ xá mǐ ɖò zǎn taji hugǎn enɛ mɛ. A ka nɔ ylɔ mɛ lɛ wá Flǐn ɔ tɛnmɛ xwewu xwewu lee a kpéwú gbɔn é kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo à?\nNǔ E Linlin Mǐtɔn lɛ Nɔ Xlɛ́ É\n23. Nɛ̌ kplé e mǐ nɔ kplé ɖó kpɔ́ é ka nɔ cí nú we?\n23 Jehovah sɛntɔ́ gbejinɔtɔ́ lɛ nɔ sɔ́ alixlɛ́mɛ e ɖɔ è ni nɔ kplé ɖó kpɔ́ é dó mɔ sɛ́n e vɛ́ nyì é ǎ. (Ebl. 10:24, 25; 1 Jaan 5:3) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Axɔsu Davidi yí wǎn nú xwé Jehovah tɔn gbè yiyi bo na sɛ̀n ɛ. (Ðɛh. 27:4) É nɔ lɛ́ víví n’i hugǎn hwenu e é nɔ ɖò kpɔ́ xá mɛ ɖěɖee yí wǎn nú Mawu lɛ é é. (Ðɛh. 35:18) Lin tamɛ dó kpɔ́ndéwú Jezu tɔn jí. É kpó ɖò vǔ có akpàkpà ka nɔ sɔ́ ɛ tawun dó xɔ Tɔ́ tɔn tɔn mɛ ninɔ wu.—Luk. 2:41-49.\nLee jlǒ e mǐ ɖó bo na kplé ɖó kpɔ́ é gɔ́ngɔ́n sɔ́ é nɔ xlɛ́ bǎ e mɛ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn nyí nùjɔnǔ nú mǐ ɖó é\n24. Ali tɛ lɛ kplé lɛ yiyi ka nɔ hun nú mǐ?\n24 Hwenu e mǐ nɔ yì kplé lɛ é ɔ, mǐ nɔ xlɛ́ ɖɔ mǐ yí wǎn nú Jehovah, bo nɔ lɛ́ xlɛ́ jlǒ e mǐ ɖó bo na hɛn nùɖitɔ́ hàtɔ́ mǐtɔn lɛ lidǒ é. Mǐ nɔ lɛ́ xlɛ́ jlǒ e mǐ ɖó bo na kplɔ́n lee mǐ na zán gbɛ̀ gbɔn ɖi toví Axɔsuɖuto Mawu Tɔn tɔn lɛ é, ɖó kplé lɛ, kpléɖókpɔ́ lɛ kpo kpléɖókpɔ́ ɖaxó lɛ kpo jí wɛ nyí fí nukɔntɔn ɖěɖee mǐ nɔ mɔ kplɔ́n mɔhun lɛ ɖè é. Gɔ́ na ɔ, kplé mǐtɔn lɛ nɔ na mǐ nǔwukpikpé kpo hlɔnhlɔn kpo ee sín hudo mǐ ɖó bo na dɛ ɖò azɔ̌ taji hugǎn bǐ e wà wɛ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn ɖè ɖò égbé lɛ é ɖokpo nu é, é wɛ nyí nǔ kplɔnkplɔn mɛ lɛ bonu ye ni huzu ahwanvu Axɔsu Jezu Klisu tɔn kpo azɔ̌ kplɔnkplɔn ye kpo. (Xà Matie 28:19, 20.) É ɖó xò kpɔ́n ǎ, lee jlǒ e mǐ ɖó bo na kplé ɖó kpɔ́ é gɔ́ngɔ́n sɔ́ é nɔ xlɛ́ bǎ e mɛ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn nyí nùjɔnǔ nú mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo ɖó é. Mi nú kplé mǐtɔn lɛ ni nɔ xɔ akwɛ nú mǐ hwebǐnu!\n^ akpá. 2 Gbɔn vo nú kplé e mǐ nɔ bló ɖò aklunɔzán gblamɛ lɛ é ɔ, è dó wusyɛn lanmɛ nú xwédo ɖokpo ɖokpo alǒ tlɛnnɔ ɖokpo ɖokpo ɖɔ ye ni bló tuto sinsɛn-biblo xwédo tɔn tɔn alǒ nùkplɔnkplɔn mɛɖesunɔ tɔn tɔn.\n^ akpá. 9 Ðò 2013 ɔ, xóɖiɖɔ nú mɛ lɛ bǐ sín wema 180 jɛji wɛ tíìn.\nEtɛwu mǐ ka nɔ kplé ɖó kpɔ́?\nNɛ̌ kplé vovo e mǐ nɔ bló lɛ é ka nɔ cí nú we?\nEtɛ linlin e a nɔ ɖó dó kplé lɛ wu é ka nɔ xlɛ́? Tinmɛ.\nKPLÉÐÓKPƆ́ XWEWU XWEWU TƆN ÐĚÐEE NƆ ZƆ́N BƆ TOGUN MAWU TƆN NƆ NƆ BǓ LƐ É\nJEHOVAH ɖegbe nú Izlayɛli-ví e nyí sunnu lɛ é bǐ ɖɔ ye ni nɔ kplé ɖò Jeluzalɛmu azɔn atɔn ɖò xwè ɖokpo mɛ. (Tín. 23:14-17; Lev. 23:34-36) Jozɛfu e nɔ tɔ́ domɛ nú Jezu é nɔ kplá xwédo tɔn bǐ yì Jeluzalɛmu ɖó nǔwiwa enɛ lɛ wu. É cí ɖɔ nǔ ɖokpo ɔ wɛ Izlayɛli-ví sunnu ɖevo lɛ lɔ nɔ bló ɖɔhun. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, togun Mawu tɔn nɔ kplé azɔn atɔn ɖò xwè ɖokpo ɖokpo mɛ ɖò égbé, bo nɔ bló kpléɖókpɔ́ lɛ kpo kpléɖókpɔ́ ɖaxó lɛ kpo. Kpléɖókpɔ́ ɖaxó ɖé lɛ ko nyí wuntun manawɔn ɖé ɖò nukɔnyiyi e tutoblonunu Mawu tɔn sín akpáxwé ayikúngban jí tɔn ɖó ɖò azǎn gudogudo tɔn lɛ mɛ é tɔn. Mǐ ni ɖɔ xó dó kpléɖókpɔ́ ɖaxó enɛ lɛ ɖé lɛ kpo nǔ e wu ye nyí nǔ manawɔn é kpo wu.\nKpléɖókpɔ́ enɛ wɛ nyí kpléɖókpɔ́ ɖaxó nukɔntɔn e è bló ɖò Wɛkɛ Hwan Nukɔntɔn ɔ gudo é.\nÈ flɔ́ zo dó glɔ́ nú wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ.\nÈ ɖɔ ɖɔ xójlawema L’Âge d’Or (ee nɔ nyí Réveillez-vous! dìn é) na jɛ tíntɔ́n jí.\nÐò xóɖiɖɔ e xota tɔn nyí “Axɔsuɖuto Ɔ” é mɛ ɔ, è flɔ́ zo dó glɔ nú wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ. Xóɖiɖɔ enɛ hwenu wɛ è dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ kpo hlɔnhlɔn kpo ɖɔ “Mi jla, mi jla, mi jla Axɔsu ɔ kpo Axɔsuɖuto tɔn kpo”!\nMǐ sɔ́ nyikɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ.\nMǐ mɔ nǔ jɛ wu azɔn nukɔntɔn ɔ ɖɔ “mɛ wɔbuwɔbu” e sín xó è ɖɔ ɖò Nǔɖexlɛ́mɛ 7:9 mɛ é na nɔ gbɛ̀ ɖò ayikúngban jí kaka sɔyi.\n1942: È bló “Gbɛ̀ Yɔyɔ̌ ɔ Sín Kpléɖókpɔ́ Yɛhwexɔsuɖuto ɔ Tɔn” ɖò toxo 85 mɛ gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ\nXóɖiɖɔ e xota tɔn nyí “Fífá Sɔgudo Tɔn ɔ ka Sixu Nɔ Ayǐ Sɔyi À?” é tá weziza dó nǔɖɔɖ’ayǐ e ɖò Nǔɖexlɛ́mɛ wemata 17 mɛ é jí, bo xlɛ́ ɖɔ ɖò Wɛkɛ Hwan Wegɔ ɔ gudo ɔ, ali na hun bɔ è na xò Axɔsuɖuto Mawu Tɔn sín toví lɛ gègě kplé gɔ́ na.\n1950: “Nukɔnyiyi Yɛhwexɔsuɖuto ɔ Tɔn”\nÈ ɖè Les Écritures grecques chrétiennes. Traduction du monde nouveau tɔ́n dó Glɛnsigbe mɛ.\n1958: “Jlǒ Mawu Tɔn”\nÉ wɛ nyí kpléɖókpɔ́ akɔjɔkplé tɔn ɖaxó hugǎn e è bló ɖò toxo ɖokpo mɛ é; gbɛtɔ́ 250 000 jɛji wɛ gosin tò 123 mɛ bo wá kpléɖókpɔ́ enɛ ɖò New York.\n1961: “Mawu Sɛntɔ́ E Ðò Bǔ lɛ É”\nÈ ɖè Les Saintes Écritures. Traduction du monde nouveau ɔ blebu tɔn tɔ́n dó Glɛnsigbe mɛ.\n1992: “Mɛ E Hɛn Weziza lɛ É”\nÉ wɛ nyí kpléɖókpɔ́ akɔjɔkplé tɔn nukɔntɔn e Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ bló ɖò Union Soviétique xóxó ɔ sín acɛkpikpa glɔ ɖò St. Petersburg, ɖò Russie é.\n1993: “Nùkplɔnmɛ Mawu Tɔn,” Kiev (Ukraine)\nKpléɖókpɔ́ enɛ jí wɛ gbɛtɔ́ bló baptɛm ɖè hugǎn; ahwanvu yɔyɔ̌ 7 402 bló baptɛm.\n2011: “Axɔsuɖuto Mawu Tɔn Ni Wá!”\nMɔjɛmɛ e mǐ ɖó dó nǔɖɔɖ’ayǐ e kúnkplá bocyɔ e xó è ɖɔ ɖò Daniyɛli wemata 2gɔ́ ɔ mɛ é jí é kpɔ́n te d’eji. Mǐ mɔ nukúnnú jɛ wu lo ɖɔ gan kpo ko kpo e è cáká ɖó kpɔ́ é nɔte nú acɛkpikpa e ɖó hlɔnhlɔn hú bǐ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ bo nyí Anglo-Amérique é, é na kpó ɖò acɛ kpa wɛ kaka jɛ hwenu e Axɔsuɖuto Mawu Tɔn na gbà bocyɔ nùjlɛdonǔwu tɔn ɔ hánnyá bǐ mlɛ́mlɛ́ é.\n2014: “Axɔsuɖuto Mawu Tɔn Ni Nɔ Mya Nukún Nú Mi Jɛ Nukɔn!”\nÉ bló xwè 100 bɔ è ɖó Axɔsuɖuto Klisu Tɔn ɔ ayǐ ɖò jixwé.\n“NUGBǑ Ɔ SÍN HANJIJI”\nTOGUN Jehovah tɔn yí wǎn nú zě e ye zé yeɖée jó n’i é ɖiɖexlɛ́ ɛ gbɔn hanjiji n’i gblamɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, hwenu e Jehovah hwlɛn Izlayɛli-ví lɛ sín Ejipunu lɛ lɔ mɛ ɖò Xù Vɔvɔ ɔ kɔn é ɔ, togun ɔ ɖè lee é sù nukún tɔn mɛ gbɔn é kpo lee é jiwǔ n’i gbɔn é kpo xlɛ́ bo jihan ɖé kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo. (Tín. 15:1-21) Ðò nukɔnmɛ ɔ, hanjiji wá huzu akpáxwé taji ɖé ɖò sinsɛn-biblo sɛ́dó Jehovah ɖò tɛmpli ɔ mɛ mɛ. (1 Tan. 23:4, 5; 25:7) Ðò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ ɔ, Jezu kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo ɖè lee nǔ cí nú ye é xlɛ́ Jehovah bo jihan lɛ dó kpa susu n’i.—Mat. 26:30; Efɛ. 5:19.\nMɔ̌ ɖokpo ɔ, sín hwenu e Nɔví Russell kpo hagbɛ̌ tɔn lɛ kpo jɛ nugbǒ ɔ mɔ jí é ɔ, mǐ ko zán hanwema alɔkpa gègě ɖò sinsɛn-biblo mǐtɔn nú Jehovah mɛ. Bo na dó tinmɛ nǔ taji e hanjiji nɔ wà é ɔ, Atɔxwɛ (Glɛnsigbe) Zofínkplɔsun 15, 1896 tɔn ɖɔ: “Nugbǒ ɔ sín hanjiji nyí ali ɖagbe e nu nugbǒ ɔ na byɔ ta kpo ayi togun Mawu tɔn tɔn kpo mɛ ɖè é ɖokpo.”\nDÌN TƆN Ɔ


Etɛ ka na zɔ́n bɔ nǔ e è na we é ɖé na xɔ akwɛ ɖò nukún towe mɛ nugbǒ? Nǔ ɛnɛ sixu ɖò nǔ e nɔ zɔ́n lɛ é mɛ: (1) mɛ e na nǔ ɔ we é, (2) nǔ e wu é na nǔ ɔ we é, (3) nǔ e é sɔ́ dó savɔ̌ cobo na nǔ ɔ we é, kpo (4) nùnina ɔ ka sú nùɖé sín dò nugbǒ alǒ gbɔ à jí kpo. Tamɛ linlin dó nǔ enɛ lɛ jí na d’alɔ mǐ, bɔ lee gbɛxixɔ e nyí nùnina Mawu tɔn e hugǎn bǐ é sù nukún mǐtɔn mɛ gbɔn é na lɛ́ jɛji.\nMƐ̌ KA NA?\nNùnina ɖé lɛ nɔ xɔ akwɛ ɖó mɛ e na é nyí gǎn ɖé, alǒ nyí mɛ e mǐ nɔ ɖó sísí ɖaxó na é ɖé wutu. Nùnina ɖevo lɛ xɔ akwɛ mɔ̌ ǎ có, è nɔ wlíbò na tawun ɖó hagbɛ̌ xwédo tɔn vívɛ́ ɖé alǒ xɔ́ntɔn ɖeji d’ewu ɖé wɛ na mɛ wutu. Nǔ e nùnina e Russell na Jordan bɔ mǐ mɔ ɖò xota e wá yì é mɛ é ɖexlɛ́ é nɛ. Nɛ̌ è ka sixu jlɛ́ enɛ dó gbɛxixɔ ɔ sín nùnina wu gbɔn?\nNukɔntɔn ɔ, Biblu ɖɔ jí “Mawu . . . sɛ́ vǐɖokponɔ tɔn dó gbɛ̀ ɔ mɛ, bonu mǐ na nɔ gbɛ̀ gbɔn jǐ tɔn.” (1 Jaan 4:9) Nǔ enɛ zɔ́n bɔ nùnina elɔ xɔ akwɛ nugbǒ. Gǎn ɖebǔ sɔ́ hugǎn Mawu ǎ. Ðɛhan wlantɔ́ Eblée ɖé wlan dó wu tɔn bo ɖɔ: “Hwɛ mɛ e sín nyikɔ nɔ nyí Jehovah é, Hwiɖokponɔ wɛ nyí Ajalɔnlɔn ɖò ayikúngban ɔ bǐ jí.” (Ðɛhan 83:18, nwt) Mɛ e hugǎn mɔ̌ é ɖé ɖè bo na na nùnina ɖé mǐ ǎ.\nWegɔ ɔ, Mawu wɛ nyí “tɔ́ mǐtɔn.” (Ezayíi 63:16) Gbɔn nɛ̌ é? É wɛ na mǐ gbɛ̀. Gɔ́ na ɔ, é nɔ kpé nukún dó mǐ wu kpo gbejininɔ kpo lee tɔ́ wanyiyinɔ ɖé nɔ kpé nukún dó vǐ tɔn lɛ wu gbɔn é ɖɔhun. É ylɔ togun tɔn hwexónu tɔn ɔ ɖɔ Eflayimu bo ɖɔ dó wu tɔn ɖɔ: “Eflayimu ɔ, vǐ vívɛ́ ce wɛ, un yí wǎn n’i tawun . . . Un yí wǎn n’i ɖesu. Nǔ tɔn nɔ blawu nú mì titewungbe.” (Jelemíi 31:20) Lee nǔ nɔ lɛ́ cí nú Mawu dó mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ wu ɖò égbé é nɛ. É nyí Gbɛɖotɔ́ hlɔnhlɔnnɔ mǐtɔn kɛɖɛ wɛ é nyí ǎ, loɔ, é lɛ́vɔ nyí Tɔ́ mǐtɔn kpo Xɔ́ntɔn mǐtɔn gbejinɔtɔ́ kpo. Enɛ zɔ́n bɔ nùnina ɖebǔ e na gosin gɔ̌n tɔn é na xɔ akwɛ tawun à cé?\nETƐWU È KA NA?\nNùnina ɖé lɛ nɔ xɔ akwɛ ɖó wanyiyi jɔ wanyiyi wɛ sísɛ́ mɛ ɔ bɔ é na mǐ wutu, é nyí ɖɔ é ɖó na na nǔ mǐ dandan wutu wɛ ǎ. Nùnamɛtɔ́ e ma nyí cejɛnnabinɔ ǎ é nɔ ɖó nukún ɖɔ è na sú xomɛ e emi nyɔ́ bo na nǔ mɛ é sín axɔ emi ǎ.\nMawu sɔ́ Vǐ tɔn jó dó ta mǐtɔn mɛ ɖó é yí wǎn nú mǐ wutu. Biblu ɖɔ: “Lee Mawu ɖè wanyiyi e é ɖó nú mǐ ɔ xlɛ́ mǐ gbɔn ɔ ɖíe: é sɛ́ vǐɖokponɔ tɔn dó.” Linlin tɛ wu É ka wà mɔ̌? “Bonu mǐ na nɔ gbɛ̀ gbɔn jǐ tɔn.” (1 Jaan 4:9) Dandan wɛ Mawu ka na wà mɔ̌ à? Ðebǔ ǎ! “Fɛ́nú” Mawu tɔn sín xlɛ̌ wɛ nyí “gbɛxixɔ sín axɔ e Klisu Jezu sú é”.—Hlɔmanu lɛ 3:24, nwt.\nEtɛwu nùnina Mawu tɔn ka nyí “fɛ́nú” ɖé? Biblu tinmɛ ɖɔ: “Mawu ɖè lee é yí wǎn nú mǐ sɔ́ ɔ xlɛ́ mǐ, ɖó hwenu e mǐ kpò ɖò hwɛhutɔ́ nyí wɛ ɔ wɛ Klisu kú dó ta mǐtɔn mɛ.” (Hlɔmanu lɛ 5:8) Wanyiyi e ma nyí cejɛnnabi tɔn ǎ é sísɛ́ Mawu b’ɛ d’alɔ gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ e ma ɖó gǎn ɖě ǎ, bo ma lɛ́ ɖó ɖɔxatɔ́ ɖě ǎ lɛ é. Mǐ jɛxa wanyiyi enɛ ǎ, mǐ ka lɛ́ sixu sú axɔ tɔn ɛ gbeɖé ǎ. Nùnina tɔn wɛ nyí wanyiyi sín xlɛ́ ɖaxó hugǎn bǐ e è sixu mɔ kpɔ́n ɖò hwenuxó mɛ é.\nVƆSISA TƐ È KA BLÓ?\nNùnina ɖé lɛ nɔ xɔ akwɛ ɖó é nɔ byɔ vɔsisa ɖaxó ɖò nùnamɛtɔ́ ɔ sí wutu. Enyi mɛɖé sɔ́ jlǒ dó na nǔ e xɔ akwɛ n’i tawun é ɖé mǐ ɔ, nùnina enɛ nɔ sù nukún mǐtɔn mɛ tawun ɖó vɔsisa e mɛ ɔ bló é wu.\nMawu “sɔ́ Vǐɖokponɔ tɔn jó.” (Jaan 3:16) É sɔ́ sixu na nǔ e vɛ́ n’i hugǎn mɔ̌ é ɖě mǐ ǎ. Ðò xwè liva mɔkpan e Jehovah da wɛkɛ ɔ na lɛ é mɛ ɔ, Jezu wà azɔ̌ xá ɛ bo nyí “mɛ e é yí wǎn na tawun é.” (Nùnywɛxó 8:30, nwt) Jezu nyí ‘Vǐ vívɛ́ná’ Mawu tɔn bo lɛ́ nyí “akpajlɛ Mawu e è ma nɔ mɔ ǎ é tɔn.” (Kolosinu lɛ 1:13-15) Mǐ sixu mɔ nukúnnú jɛ kancica e ɖò Mawu kpo Jezu kpo tɛntin é mɛ yì fó gbeɖé kpɔ́n ǎ.\nÉ ɖò mɔ̌ có, Mawu ka “hwlɛn Vǐ éɖesunɔ tɔn ǎ.” (Hlɔmanu lɛ 8:32) Jehovah na nǔ e ɖò así tɔn bo nyɔ́ hugǎn é mǐ. Nùnina ɖé sɔ́ vɛ́ n’i hú mɔ̌ kpɔ́n ǎ.\nSÚ DÒ ÐAXÓ ÐÉ\nNùnina ɖé lɛ nɔ xɔ akwɛ ɖó ye nɔ sú dò taji ɖé, kaka jɛ ee è ɖó na yawu sú lɛ é jí wutu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi mɛɖé sɔ́ jlǒ dó sú dotóoxwé sín axɔ e hwlɛn gbɛ̀ towe gán bɔ hwiɖesunɔ ma sixu kpéwú bo sú kpɔ́n ǎ é ɖé ɔ, kpɔ́n lee é na sù nukún towe mɛ sɔ́ é! Nùnina enɛ na xɔ akwɛ tawun, mɔ̌ wɛ à cé?\n“Lee gbɛtɔ́ bǐ nɔ kú ɖó bǔ e ye ɖè xá Adamu ɔ wutu ɔ, mɔ̌ ɖokpo ɔ, mɛ e ɖò bǔ xá Klisu lɛ bǐ ɔ, Mawu na fɔ́n ye sín kú.” (1 Kɔlɛntinu lɛ 15:22) Ðó mǐ nyí kúnkan Adamu tɔn wutu ɔ, mǐ bǐ wɛ nɔ “kú,” bɔ é sín enɛ wu bɔ mǐ sixu gló azɔn kpo kú kpo ǎ, mǐ ka sɔ́ sixu lɛ́ dóhwɛ gbɔ xá Mawu mǐɖesunɔ bo mɛ́ ɖò nukún tɔn mɛ ǎ. Ðó mǐ ma kpé nùɖé wu ǎ wutu ɔ, mǐ sixu “fɔ́n” mɛɖebǔ sín “kú” kpɔ́n ǎ. Biblu ɖɔ nyì wɛn ɖɔ: “Gbɛtɔ́ sixu xɔ gbɛ̀ nú mɛɖé ǎ; é ka sixu xɔ gbɛ̀ nú éɖée ɖò Mawu sí ǎ . . . Mɛɖé sixu kpéwú bo sú ǎ kpowun bɔ xó fó.” (Ðɛhan 49:8, 9) Mǐ ɖó alɔdo sín hudo tawun ɖó mǐ sixu sú gbɛxixɔ ɔ sín axɔ mǐɖesunɔ ǎ. Mǐ ɖóɖó ɔ, mǐ kpé nǔtí wu ǎ.\nÐò wanyiyi tɔn ɖaxó ɔ mɛ ɔ, Jehovah ɖò gbesisɔmɛ bo sú nǔ e sín hudo mǐ ɖó é sín axɔ, bɔ mɔ mɛ ɔ, gbɔn Jezu jí ɔ, é “na fɔ́n [mɛ bǐ] sín kú.” Nɛ̌ gbɛxixɔ ɔ ka wà enɛ gbɔn? “Vǐ tɔn Jezu sín hun nɔ lɛ̀ mǐ wé sín hwɛ mǐtɔn lɛ bǐ mɛ.” Nugbǒ ɔ, nùɖiɖi ɖiɖó ɖò hun e Jezu kɔn nyì ayǐ é mɛ hun hwɛsɔkɛ kpo gbɛ̀ mavɔmavɔ kpo sín hɔn nú mɛ. (1 Jaan 1:7; 5:13) Etɛ gbɛxixɔ ɔ ka na wà nú mɛvívɛ́ mǐtɔn e ko kú lɛ é? “Lee kú gbɔn gbɛtɔ́ ɖokpo jí wá ɔ, mɔ̌ jɛn fínfɔ́n sín kú mɛkúkú lɛ tɔn gbɔn gbɛtɔ́ ɖokpo [Jezu] jí wá é nɛ.”—1 Kɔlɛntinu lɛ 15:21. *\nNùnina ɖé ko tíìn bo gosin nùnamɛtɔ́ ɖaxó ɖé gɔ́n alǒ wanyiyi ɖaxó ɖé ko sísɛ́ mɛɖé bɔ é na nǔ mɛ b’ɛ hugǎn vɔsisa e Jezu bló é ǎ. Mɛɖebǔ ko sɔ́ nǔ ɖaxó ɖé dó savɔ̌ dó ta mǐtɔn mɛ kpɔ́n sɔ ee Jehovah Mawu bló é ǎ. Bɔ nùnina ɖé ka sú dò ɖaxó ɖé hú vɔsisa e tún kàn nú mǐ sín hwɛhuhu kpo kú kpo sí é ǎ. Nugbǒ ɔ, è sixu jlɛ́ nùnina ɖebǔ dó akwɛ e gbɛxixɔ ɔ xɔ é wu ǎ.\n^ akpá. 19 Nú a jló na mɔ nǔ ɖevo lɛ dó linlin e Mawu ɖó dó fínfɔ́n sín kú mɛkúkú lɛ tɔn jí é hǔn, kpɔ́n wemata 7gɔ́ ɔ wema Etɛ Biblu ka Kplɔ́n Mɛ Tawun? tɔn, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ wɛ ɖetɔ́n b’ɛ lɛ́ ɖò www.jw.org jí.


Kpé Nukún Dó Hwiɖée Wu Ðò Gbigbɔ Lixo Hwenu E A Ðò Sinsɛnzɔ́ Wà Wɛ Ðò Tò Ðevo Mɛ É | Nùkplɔnkplɔn\n“Un hɛn nǔ e a ɖɔ lɛ ayi mɛ.”—ÐƐH. 119:11.\nHAN LƐ: 142, 92\nEtɛ ka d’alɔ Daniyɛli kpo mɛ e wlan Ðɛhan 119gɔ́ ɔ é kpo bɔ ye nɔ ganji ɖò gbigbɔ lixo?\nNɛ̌ mɛ e ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò tò ɖevo mɛ lɛ é ka sixu kpé nukún dó yeɖée wu ɖò gbigbɔ lixo gbɔn?\nNɛ̌ mɛjitɔ́ lɛ ka sixu kplɔ́n vǐ yetɔn lɛ ɖò gbigbɔ lixo hwenu e ye ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò ayǐ ɖevo jí é gbɔn?\n1-3. (a) Ðebǔ wɛ ninɔmɛ mǐtɔn na bo ɖè ɔ, etɛ ka ɖó na ɖò tɛn nukɔntɔn ɔ mɛ nú mǐ? (b) Wuvɛ̌ tawun tawun tɛ lɛ mɛ e ɖò gbè ɖevo kplɔ́n wɛ lɛ é ka nɔ mɔ? Nùkanbyɔ tɛ lɛ enɛ ka sɔ́ nyì atɛ jí? (Kpɔ́n fɔtóo e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\nKÚNNUÐETƆ́ JEHOVAH TƆN afatɔ́n mɔkpan wɛ ɖò alɔ ɖó wɛ ɖò nǔmimɔ e ɖɔ è na jla wɛnɖagbe ɔ “tò bǐ, akɔta bǐ, gbè bǐ kpodo togun bǐ kpo” é sín jijɛ mɛ ɖò égbé. (Nǔɖe. 14:6) A ɖò mɛ e ɖò gbè ɖevo kplɔ́n wɛ lɛ é mɛ wɛ à? A nyí mɛsɛ́dó alǒ ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò ayǐ ɖevo e jí hudo sukpɔ́ ɖè é vlafo wɛ à, alǒ a jɛ kplé lɛ yì jí ɖò agun e nɔ dó gbè ɖevo ɖò tò towe mɛ é mɛ jí wɛ à?\n2 Ðó mǐ nɔ sɛ̀n Mawu wutu ɔ, mǐ bǐ wɛ ɖó na sɔ́ ganjininɔ mǐ kpo xwédo mǐtɔn kpo tɔn ɖò gbigbɔ lixo ɖó tɛn nukɔn nukɔntɔn ɔ mɛ. (Mat. 5:3, NWT) Amɔ̌, hweɖelɛnu ɔ, nùkplɔnkplɔn mɛɖesunɔ tɔn e ɖó lè e sixu nɔ vɛwǔ nú mǐ, ɖó nǔ e ko nɔ hɛn alɔnu mǐtɔn ján ayihɔngbe ayihɔngbe lɛ é wutu. Mɛ ɖěɖee ka nɔ wà sinsɛnzɔ́ ɖò ayǐ ɖevo jí lɛ é ɔ, wuvɛ̌ ɖevo lɛ wɛ ye nɔ mɔ.\n3 Gɔ́ nú gbè ɖevo kpinkplɔn ɔ, ye mɛ e ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò ayǐ ɖevo jí lɛ é ɖó na mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ emi nɔ na nùɖuɖu syɛnsyɛn ayi emitɔn ɖò gbigbɔ lixo hwɛhwɛ. (1 Kɔ. 2:10) Enyi ye ma sixu mɔ nukúnnú jɛ gbè agun ɔ tɔn mɛ mlɛ́mlɛ́ ǎ ɔ, nɛ̌ ye ka sixu wà mɔ̌ gbɔn? Etɛwu mɛjitɔ́ Klisanwun lɛ ka ɖó na mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ Xó Mawu Tɔn ɔ nɔ byɔ ayi vǐ yetɔn lɛ tɔn mɛ?\nNǓ E SIXU SƆ́ GANJININƆ ÐÒ GBIGBƆ LIXO ÐÓ AXƆ NU É\n4. Etɛ ka sixu sɔ́ ganjininɔ mǐtɔn ɖò gbigbɔ lixo ɖó axɔ nu? Nǎ kpɔ́ndéwú ɖé.\n4 Nukúnnú ma mɔ jɛ Xó Mawu Tɔn mɛ ɖò gbè ɖevo mɛ sixu sɔ́ ganjininɔ mǐtɔn ɖò gbigbɔ lixo ɖó axɔ nu tawun. Ðò xwè kanweko atɔ́ɔ́ngɔ J.H.M. tɔn, hwenu e Nɛɛmíi sè ɖɔ vǐ ɖé lɛ ɖò Jwifu e lɛkɔ sín Babilɔnu lɛ é mɛ bo kún sixu dó Ebléegbe ó é ɔ, é ɖu ayi mɛ n’i tawun. (Xà Nɛɛmíi 13:23, 24.) Mɛsɛntɔ́ Mawu tɔn e vǐ enɛ lɛ nyí é wɛ ɖò bubú dó ye wɛ nɛ, ɖó ye sixu mɔ nukúnnú jɛ Xó Mawu Tɔn mɛ mlɛ́mlɛ́ ǎ wutu.—Nɛɛ. 8:1, 2, 8.\n5, 6. Etɛ wu mɛjitɔ́ e ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò ayǐ e jí è nɔ dó gbè ɖevo ɖè lɛ é ɖé lɛ ka ɖ’ayi?\n5 Mɛjitɔ́ Klisanwun e ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò ayǐ e jí è nɔ dó gbè ɖevo ɖè lɛ é ɖé lɛ wá ɖ’ayi wu ɖɔ jlǒ e vǐ emitɔn lɛ ɖó nú nugbǒ ɔ é ɖò ɖiɖekpo wɛ. Ðó vǐ lɛ nɔ mɔ nukúnnú jɛ nǔ e è nɔ ɖɔ ɖò kplé lɛ jí é mɛ mlɛ́mlɛ́ ǎ wutu ɔ, tuto gbigbɔ tɔn e è nɔ xwlé mɛ ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn mɛ é nɔ byɔ ayi yetɔn mɛ ganji ǎ. Pedro  e gosin Tofɔligbé Amɛlika tɔn bo sɛ̀ tɛn nú xwédo tɔn yì Australie é ɖɔ: “Enyi è ɖò nǔ gbigbɔ tɔn lɛ xó ɖɔ wɛ ɔ, é byɔ ɖɔ è ni zán ayi mɛtɔn kpo lee nǔ nɔ cí nú mɛ é kpo.”—Luk. 24:32.\n6 Enyi mǐ ɖò nǔ xà dó gbè ɖevo mɛ wɛ ɔ, é sixu nɔ ma byɔ ayi mǐtɔn mɛ, lee gbè mǐtɔn ɖesunɔ tɔn na byɔ mɛ gbɔn é. Gɔ́ na ɔ, enyi è ma kpéwú bá ɖɔ xó ɖó kpɔ́ ganji ɖò gbè ɖevo mɛ ǎ ɔ, é sixu byɔ ɖɔ è ni gbà tamɛ tawun bo lɛ́ dó gǎn ɖesu ɖò gbigbɔ lixo. Enɛ wu ɔ, hwenu e mǐ ɖò biblo wɛ bonu jlǒ e mǐ ɖó bá sɛ̀n Jehovah ɖò ayǐ e jí è nɔ dó gbè ɖevo ɖè é ma na kú ǎ é ɔ, mǐ ɖó na lɛ́ nya xɛ ɖò ganjininɔ mǐtɔn ɖò gbigbɔ lixo jí.—Mat. 4:4.\nYE NYA XƐ ÐÒ GANJININƆ YETƆN ÐÒ GBIGBƆ LIXO JÍ\n7. Nɛ̌ Babilɔnunu lɛ ka tɛnkpɔn bo na xwè Daniyɛli dó ahwan mɛ, b’ɛ na xwedó aca yetɔn kpo sinsɛn yetɔn kpo gbɔn?\n7 Hwenu e Daniyɛli kpo xɔ́ntɔn tɔn lɛ kpo ɖò kannumɔgbenu é ɔ, Babilɔnunu lɛ tɛnkpɔn bo na xwè ye dó ahwan mɛ bonu ye na xwedó aca yetɔn lɛ, gbɔn “Babilɔnunu lɛ sín gbè” kplɔnkplɔn ye gblamɛ. Hú mɔ̌ ɔ, azaglɔgán axɔsu ɔ tɔn e ɖò azɔ̌ na kplɔ́n ye wɛ é sun Babilɔnu nyikɔ ye. (Dan. 1:3-7) Nyikɔ e è sun Daniyɛli é dó gesí Bɛlu, ee nyí nǔmɛsɛn taji Babilɔnu tɔn é. Axɔsu Nabukodonɔzɔ́ɔ na ko ba ɖɔ Daniyɛli ni lin ɖɔ nǔmɛsɛn Babilɔnu tɔn ɔ hugǎn Mawu emitɔn Jehovah ɔ.—Dan. 4:5.\n8. Etɛ ka d’alɔ Daniyɛli b’ɛ nɔ ganji ɖò gbigbɔ lixo hwenu e é ɖò tò ɖevo mɛ é?\n8 È na nùɖuɖu e axɔsu ɔ nɔ ɖu é Daniyɛli có, é “tuùn dó ayi tɔn mɛ” ɖɔ emi kún na “hɛn emiɖée blí ó.” (Dan. 1:8) Ðó é kpó ɖò “wema mímɛ́ lɛ” kplɔ́n dó anɔnugbe tɔn mɛ wɛ wutu ɔ, é nɔ ganji ɖò gbigbɔ lixo hwenu e é ɖò tò ɖevo mɛ é. (Dan. 9:2) Mɔ̌ mɛ ɔ, ɖò xwè 70 mɔ̌ ɖò Babilɔnu wìwá tɔn gudo ɔ, è kpò ɖò Ebléegbe nyikɔ tɔn ylɔ ɛ na wɛ.—Dan. 5:13.\n9. Ðagbe tɛ Xó Mawu Tɔn ka wà nú ɖɛhan wlantɔ́ ɔ bɔ mǐ mɔ ɖò Ðɛhan 119gɔ́ ɔ mɛ?\n9 Mɛ e wlan Ðɛhan 119gɔ́ ɔ é mɔ hlɔnhlɔn ɖò Xó Mawu Tɔn mɛ, bɔ gbɛzinzan tɔn dó gbɔn vo. É ɖó na ɖí xwi xá jujɔ wangbɛnumɛ tɔn axɔsuzɔwatɔ́ ɖé lɛ tɔn. (Ðɛh. 119:23, 61) É ɖò mɔ̌ có, é jó nǔ e Mawu ɖɔ lɛ é dó bɔ ye byɔ ayi tɔn mɛ ganji.—Xà Ðɛhan 119:11, 46.\nKPÉ NUKÚN DÓ HWIÐÉE WU ÐÒ GBIGBƆ LIXO\n10, 11. (a) Hwenu e mǐ ɖò Xó Mawu Tɔn kplɔ́n wɛ é ɔ, etɛ gbé mǐ ka ɖó na nya? (b) Nɛ̌ é ka sixu kpa mǐ gbɔn? Jlɛ̌ dó nùɖé wu.\n10 Azɔ̌ yɛhwexɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ kpo agbazazɔ́ mǐtɔn lɛ kpo sixu nɔ hɛn alɔnu mǐtɔn ján tawun; é ɖò mɔ̌ có, mǐ bǐ wɛ ɖó na ba hwenu nú nùkplɔnkplɔn mɛɖesunɔ tɔn kpo sinsɛn-biblo xwédo tɔn kpo. (Efɛ. 5:15, 16) Amɔ̌, wexwɛ gègě gbígbéjé kpɔ́n alǒ nǔsisɔ nú xósin e mǐ na na ɖò kplé lɛ jí lɛ é kɛɖɛ gbé wɛ mǐ na nɔ nya ǎ. Mǐ na nɔ tɛnkpɔn bɔ Xó Mawu Tɔn na nɔ byɔ ayi mǐtɔn mɛ lobo hɛn nùɖiɖi mǐtɔn lidǒ.\n11 Bonu é na kpa mǐ ɔ, mǐ ɖó na nɔ jlɛ̌ jí ɖò hudo mɛ ɖevo lɛ tɔn hinhɛn dó ayi mɛ hwenu e mǐ ɖò nǔ kplɔ́n wɛ é kpo tamɛ linlin dó nǔ e hudo mǐɖesunɔ ɖò gbigbɔ lixo é jí kpo mɛ. (Fili. 1:9, 10) Mǐ ɖó na mɔ nukúnnú jɛ wu ɖɔ hwenu e mǐ ɖò nǔ sɔ́ nú kúnnuɖegbe, kplé lɛ, alǒ xóɖiɖɔ ɖé wɛ é ɔ, mǐ sixu nɔ ma zán nǔ e mǐɖesunɔ xà lɛ é. Nùjlɛdonǔwu ɖé ɖíe: Nùɖatɔ́ ɖé ɖó na nɔ ɖɔ́ nùɖuɖu lɛ kpɔ́n hwɛ̌ cobo má, amɔ̌, é sixu kpó nú enɛ kɛɖɛ ǎ. Enyi lanmɛ tɔn na nɔ ganji ɔ, é ɖó na nɔ ɖa nùɖuɖu hunsin ɖagbe tɔn e éɖesunɔ na nɔ ɖu lɛ é. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, mǐ ɖó na tɛnkpɔn bo na nɔ na nùɖuɖu gbigbɔ tɔn ayi mǐtɔn sɔgbe kpo hudo mǐɖesunɔ tɔn lɛ kpo.\n12, 13. Etɛwu mɛ e ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò ayǐ e jí è nɔ dó gbè ɖevo ɖè lɛ é gègě ka mɔ ɖɔ nǔ kplɔnkplɔn hwɛhwɛ dó anɔnugbe yetɔn mɛ ɖó lè?\n12 Mɛ e ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò ayǐ e jí è nɔ dó gbè ɖevo ɖè lɛ é gègě mɔ ɖɔ Biblu kplɔnkplɔn hwɛhwɛ dó anɔnugbe yetɔn mɛ ɖó lè tawun. (Mɛ. 2:8) Mɛsɛ́dó lɛ lɔmɔ̌ tlɛ mɔ ɖɔ, bonu ye na dó sixu gbídɔn ɖò gbě ɖevo e jí è ɖè azɔ̌ nú ye sɛ́dó é ɔ, ye kún sixu kpɛnzɔn mɔjɛmɛ nugbǒ ɔ tɔn kpɛ e ye nɔ ɖó ɖò kplé lɛ hwenu é kɛɖɛ ó.\n13 Alain e ko ɖò gbè e nɔ nyí Persan é kplɔ́n wɛ sín xwè tantɔn mɔ̌ ɖíe é ɖɔ jí: “Enyi un sɔnǔ nú kplé lɛ dó Persan mɛ ɔ, un nɔ ba na sɔ́ ayi ɖó gbè ɔ ɖesunɔ jí. Ðó nukúnnú mimɔ jɛ gbè ɔ mɛ nɔ ɖò hǔn mɛ nú mì wutu ɔ, nùkplɔnmɛ gbigbɔ tɔn lɛ nɔ byɔ ayi ce mɛ dandan ǎ. Nǔ e zɔ́n bɔ un nɔ ɖè hwenu ɖó vo hwɛhwɛ bo nɔ kplɔ́n Biblu kpo wema ɖevo lɛ kpo dó anɔnugbe ce mɛ é nɛ.”\nNǓ NUGBǑ Ɔ NI BYƆ VǏ TOWE LƐ SÍN AYI MƐ\n14. Etɛ mɛjitɔ́ lɛ ka ɖó na bló? Etɛwu?\n14 Mɛjitɔ́ Klisanwun lɛ ɖó na bló bɔ Xó Mawu Tɔn na byɔ vǐ yetɔn lɛ sín ayi mɛ kpɛɖé kpɛɖé. Ee Serge kpo asì tɔn Muriel kpo wà sinsɛnzɔ́ ɖò ayǐ e jí è nɔ dó gbè ɖevo ɖè é nú xwè atɔn jɛji gudo é ɔ, ye ɖ’ayi wu ɖɔ vǐ sunnu emitɔn e ɖó xwè 17 é kún sɔ́ nɔ ɖó awǎjijɛ ɖò azɔ̌ yɛhwexɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ mɛ ó. “Akpɔ̀ nɔ ɖó è dó gbè ɖevo didó ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ wu, amɔ̌ ɖ’ayǐ ɔ, é yí wǎn nú anɔnugbe tɔn Flansegbe didó dó jla wɛnɖagbe ɔ,” wɛ Muriel ɖɔ. Serge ɖɔ: “Ee mǐ ɖ’ayi wu ɖɔ ninɔmɛ enɛ zɔ́n bɔ vǐ mǐtɔn kún yì nukɔn ɖò gbigbɔ lixo ó é ɔ, mǐ wá gbeta ɔ kɔn bo na lɛkɔ yì agun mǐtɔn xóxó ɔ mɛ.”\nBlǒ bonu nugbǒ ɔ ni byɔ vǐ towe lɛ sín ayi mɛ (Kpɔ́n akpáxwé 14 kpo 15 kpo)\n15. (a) Etɛ lɛ ka sixu sísɛ́ mɛjitɔ́ lɛ bɔ ye na lɛkɔ yì agun e nɔ dó gbè e vǐ yetɔn lɛ sè ganji é ɖé mɛ? (b) Etɛ Sɛ́nflínmɛ 6:5-7 ka byɔ ɖò mɛjitɔ́ lɛ sí?\n15 Etɛ lɛ ka sixu sísɛ́ mɛjitɔ́ lɛ bɔ ye na lɛkɔ yì agun e nɔ dó gbè e vǐ yetɔn lɛ sè ganji é ɖé mɛ? Nukɔntɔn ɔ, ye ɖó na kpɔ́n ɖɔ emi ka ɖó hwenu kpo nǔwukpikpé kpo dóó, bo na kplɔ́n wǎn yí nú Jehovah vǐ emitɔn lɛ bo lɛ́ kplɔ́n gbè ye hwe ɖokpo ɔ nu à jí. Wegɔ ɔ, ye sixu ɖ’ayi wu ɖɔ nǔ gbigbɔ tɔn lɛ kún sɔ́ nɔ jlǒ vǐ emitɔn lɛ ó, alǒ ɖɔ ayǐ e jí è nɔ dó gbè ɖevo ɖè bɔ ye ɖò sinsɛnzɔ́ wà ɖè wɛ é kún sɔ́ nɔ jló ye ó. Ðò ninɔmɛ mɔhun lɛ mɛ ɔ, mɛjitɔ́ Klisanwun lɛ sixu mɔ ɖɔ kɔlilɛ yì agun e nɔ dó gbè e vǐ yetɔn lɛ sè ganji é ɖé mɛ kaka jɛ hwenu e vǐ yetɔn lɛ na lidǒ ɖò nugbǒ ɔ mɛ é wɛ na nyɔ́.—Xà Sɛ́nflínmɛ 6:5-7.\n16, 17. Nɛ̌ mɛjitɔ́ ɖé lɛ ka bló tuto bo na nɔ kplɔ́n vǐ yetɔn lɛ ɖò gbigbɔ lixo hwenu e ye ɖò ayǐ ɖevo jí é gbɔn?\n16 Ðò alɔ ɖevo mɛ ɔ, mɛjitɔ́ ɖé lɛ mɔ wlɛnwín bo nɔ kplɔ́n vǐ yetɔn lɛ ɖò anɔnugbe yetɔn mɛ, hwenu e ye nɔ yì kplé lɛ ɖò agun alǒ kánɖó e nɔ dó gbè ɖevo é mɛ é. Charles e ɖó nyɔnuví atɔn bɔ xwè yetɔn bɛ́sín 9 jɛ 13 é nɔ yì kplé lɛ ɖò kánɖó e nɔ dó Lingala-Gbè é ɖé mɛ. É tinmɛ ɖɔ: “Mǐ wá gbeta ɔ kɔn bo nɔ kplɔ́n nǔ vǐ lɛ lobo nɔ lɛ́ bló sinsɛn-biblo xwédo tɔn ɖò anɔnugbe mǐtɔn mɛ. Amɔ̌, mǐ nɔ lɛ́ bló wazexlɛ́ lɛ bo nɔ d’ayihun ɖò Lingala-Gbè mɛ, bonu ye na dó sixu kplɔ́n gbè enɛ hwenu e ye ɖò ayihun da wɛ é.”\nDǒ gǎn bo kplɔ́n gbè xá ɔ mɛ tɔn bo na ɖ’alɔ ɖò kplé lɛ mɛ (Kpɔ́n akpáxwé 16 kpo 17 kpo)\n17 Kevin e ɖó nyɔnuví wè bɔ ye ɖó xwè atɔ́ɔ́n kpo tantɔn kpo é bló tuto ɖé lɛ, bo na nɔ sú nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e ye ma ɖó ɖò kplé lɛ jí, ɖò agun e nɔ dó gbè ɖevo é ɖé mɛ ǎ é sín dò. É tinmɛ ɖɔ: “Nyì kpo asì ce kpo nɔ kplɔ́n nǔ xá vǐ lɛ ɖokpo ɖokpo ɖò anɔnugbe yetɔn, Flansegbe mɛ. Mǐ lɛ́ ɖɔ ɖɔ mǐ na nɔ yì kplé lɛ ɖò agun e nɔ dó Flansegbe é ɖé mɛ azɔn ɖokpo ɖò sun ɖokpo mɛ, bɔ ɖò gbɔjɛ hwenu mǐtɔn lɛ ɔ, mǐ nɔ lɛ́ yì kpléɖókpɔ́ ɖaxó lɛ ɖò anɔnugbe mǐtɔn mɛ.”\n18. (a) Nugbodòdó tɛ ka ɖò Hlɔmanu lɛ 15:1, 2 mɛ bo sixu d’alɔ we bɔ a na tuùn nǔ e nyɔ́ nú vǐ towe lɛ hugǎn é? (b) Wě tɛ lɛ mɛjitɔ́ ɖevo lɛ ka ɖè xá mɛ? (Kpɔ́n tinmɛ e ɖò vivɔnu é.)\n18 Nugbǒ ɔ, xwédo ɖokpo ɖokpo wɛ na kpɔ́n nǔ e na nyɔ́ nú vǐ yetɔn lɛ ɖò gbigbɔ lixo hugǎn é.  (Ga. 6:5) Muriel e xó mǐ ɖɔ wá yì é ɖɔ ɖɔ emi kpo asú emitɔn kpo gbɔ bo sɔ́ nùjlomɛ emitɔn lɛ dó savɔ̌, ɖó ɖagbe vǐ sunnu emitɔn tɔn ɖò gbigbɔ lixo wutu. (Xà Hlɔmanu lɛ 15:1, 2.) Ee Serge kpɔ́n gudo é ɔ, é mɔ ɖɔ gbeta ɖagbe ɔ kɔn wɛ ye wá. É ɖɔ: “Sín hwenu e mǐ lɛkɔ wá agun e nɔ dó Flansegbe é ɖé mɛ é ɔ, vǐ sunnu mǐtɔn yì nukɔn tawun ɖò gbigbɔ lixo bo bló baptɛm. Gbexosin-alijitɔ́ hwebǐnu tɔn wɛ é nyí dìn. É tlɛ ɖò linlin wɛ bo na lɛkɔ yì kánɖó e nɔ dó jonɔgbe é ɖé mɛ!”\nNǓ XÓ MAWU TƆN NI BYƆ AYI TOWE MƐ\n19, 20. Nɛ̌ mǐ ka sixu xlɛ́ ɖɔ mǐ yí wǎn nú Xó Mawu Tɔn gbɔn?\n19 Ðó Jehovah nyí Mawu wanyiyinɔ ɖé wutu ɔ, é bló bɔ Xó tɔn Biblu ɔ ɖò gbè kanweko mɔkpan mɛ, bonu ‘gbɛtɔ́ alɔkpa lɛ bǐ ni dó sixu ɖó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e sɔgbe é dó nugbǒ ɔ wu.’ (1 Tim. 2:4, NWT) É tuùn ɖɔ enyi gbɛtɔ́ lɛ nɔ xà linlin emitɔn lɛ dó gbè e nɔ byɔ ayi yetɔn mɛ hugǎn é mɛ ɔ, ye sixu sú hudo gbigbɔ tɔn e ye ɖó é sín dò ganji.\n20 É ɖò mɔ̌ có, mǐ na bo ɖò ninɔmɛ ɖebǔ mɛ ɔ, mǐ ɖó na tɛnkpɔn bo nɔ na nùɖuɖu gbigbɔ tɔn syɛnsyɛn lɛ ayi mǐtɔn. Enyi mǐ nɔ kplɔ́n Mawuxówema ɔ hwɛhwɛ dó gbè e nɔ byɔ ayi mǐtɔn mɛ hugǎn é mɛ ɔ, mǐ kpo xwédo mǐtɔn kpo na kpó ɖò ganji ɖò gbigbɔ lixo, bɔ mǐ na xlɛ́ ɖɔ mǐ hɛn nǔ e Mawu ɖɔ lɛ é dó ayi mɛ.—Ðɛh. 119:11.\n^  (akpáxwé 5gɔ́ ɔ) È ɖyɔ nyikɔ lɛ.\n^  (akpáxwé 18gɔ́ ɔ) Bonu a na mɔ nugbodòdó Biblu tɔn e sixu d’alɔ xwédo towe é ɖevo lɛ hǔn, kpɔ́n xota “Ovi lẹ Go Pinpọ́n Whẹ́n to Tògodo—Avùnnukundiọsọmẹ po Alemọyi Etọn lẹ Po” ɖò Atɔxwɛ (Gungbe) 15 Octobre 2002 mɛ.


Bǐbɛ́mɛ 27 - Genèse 27\nIzáki ko kpo, bɔ nukún tɔn vɔ́ da bǐ káká bɔ é sɔ́ nɔ́ mɔ nukúnnú ǎ. É ylɔ́ Esawu e tɔ́n jɛ nukɔn ɔ́, bó ɖɔ: “Vǐ ce!” Bɔ vǐ ɔ́ yí gbe n'i ɖɔ: “Wěyi, un ɖo tó ɖó we wɛ!”\nBɔ é ɖɔ n'i ɖɔ: “A mɔ din a? Un ko kpo; un ka tunwun gbe e gbe ná kú wɛ un ɖe ɔ́ ǎ.\nHǔn din ɔ́, sɔ́ nǔ, bó ná yi gbě; zě nǔ e mɛ gǎ towe lɛ́ɛ nɔ́ nɔ ɔ́, bó zé gǎ towe, bó yi hu lan wá nú mì.\nA nǎ ɖa nǔɖuɖu ɖagbe lě e un nɔ ba gbɔn ɔ́, bó ná zé wá nú mì, bɔ un nǎ ɖu bó xo ɖɛ nú we cóbó kú.”\nHwenu e Izáki ka ɖo xó ɖɔ nú vǐ tɔn Esawu wɛ ɔ́, Hlebeka ɖo sise wɛ. Esawu ka sɔ́ nǔ bó ɖidó gbě bó ná yi hu lan wá nú tɔ́ ɔ́.\nÉe é ɖidó ɔ́, Hlebeka ɖɔ nú vǐ tɔn Jakɔ́bu ɖɔ: “Un se bɔ tɔ́ towe ɖo ɖiɖɔ nú nɔví towe Esawu wɛ ɖɔ:\nYi gbě bó hu lan bó dó ɖa nǔɖuɖu ɖagbe wá nú mì, bónú má ɖu bó xo ɖɛ nú we ɖo Mawu Mavɔmavɔ nukɔn có bó kú.’\nDin ɔ́, vǐ ce, ɖǒtó mì ganjí, bó bló nǔ e ná zɔ́n we wɛ un ɖe é.\nYi gbɔ̌kpó mɛ, bó fɔ gbɔ̌ví ɖagbe ɖagbe we wá nú mì. Un ná dó ɖa nǔɖuɖu ɖagbe lě e tɔ́ towe nɔ́ ba gbɔn é,\nbɔ a nǎ zé yi jó n'i, bɔ é ná ɖu bó ná xo ɖɛ nú we có bó kú.”\nJakɔ́bu ka yí gbe nú nɔ tɔn ɖɔ: “É nyɔ́, nɔví ce Esawu ɔ́ ɖíe ká wú fún gbɔn fí bǐ e; fún ɖě ká ɖo nyɛ wú ǎ.\nTɔ́ ce sixú ɖ'alɔ wǔtu ce, bó ná mɔ ɖɔ nyɛ wɛ ɖo émí blɛ́ wɛ. Énɛ́ ɔ́, nyɛ ɖésú wɛ ná zɔ́n bɔ é ná dó nu mì; é sɔ́ ná nyí nyɔ̌ná ɖɛ ǎ.”\nNɔ tɔn ka ɖɔ n'i ɖɔ: “Vǐ ce, ényí mɔ̌ jɛ́n é ná nyí hǔn, nu e é dó we ɔ́ ní ɖi wǔ ce. Vɛ̌ kó se xó ce, bó yi wlí gbɔ̌ví we lɛ́ɛ wá nú mì.”\nJakɔ́bu ka yi wlí gbɔ̌ví lɛ́ɛ wá nú nɔ tɔn, bɔ é ɖa nǔɖuɖu ɖagbe lě e tɔ́ tɔn nɔ́ ba gbɔn é.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, Hlebeka bɛ́ vǐ tɔn Esawu e jɛ nukɔn ɔ́ sín awu e nyɔ́ ɖɛkpɛ tawun bɔ é mɔ ɖo xwé ɔ́ gbe ɔ́, bó bɛ́ dó nú Jakɔ́bu vǐ tɔn e bɔ dó nukɔntɔn ɔ́ wú é.\nÉ zé gbɔ̌ví e é hu lɛ́ɛ sín anyǔ bú dó alɔ tɔn lɛ́ɛ, kpódó kɔ tɔn kpó, ɖó fún ɖě ɖo fí énɛ́ lɛ́ɛ ǎ.\nÉ bɛ́ nǔɖuɖu ɖagbe e é ɖa ɔ́ kpódó wɔ̌xúxú kpó nú vǐ tɔn Jakɔ́bu.\nBɔ Jakɔ́bu yi tɔ́ tɔn gɔ́n, bó ɖɔ: “Daá!” Bɔ tɔ́ tɔn yí gbe n'i ɖɔ: “Vǐ ce, un ɖo tó ɖó we wɛ. Hwi mɛ̌ ká wɛ?”\nJakɔ́bu ka yí gbe nú tɔ́ ɔ́ ɖɔ: “Nyɛ nukɔngbéví towe Esawu wɛ; un ko bló nǔ e a zɔ̌n mì ɔ́. Kɛnklɛ́n fɔ́n jínjɔ́n ayǐ bó ná ɖu gbělan e un ɖa wá nú we é, bó xo ɖɛ nú mì hwi ɖésú.”\nIzáki ka ɖɔ n'i ɖɔ: “Étɛ́, vǐ ce, a ko yi hu bó wá din nɛ́ a?” Bɔ Jakɔ́bu yí gbe n'i ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ, Mawu towe wɛ ɖe lan ɔ́ wá nú mì bɔ un hu.”\nBɔ Izáki ɖɔ nú Jakɔ́bu ɖɔ: “Vǐ ce, wǎ nú má ɖ'alɔ wǔ towe, bó ná kpɔ́n ɖɔ hwi vǐ ce Esawu ɔ́ wɛ nǔgbó a jí.”\nJakɔ́bu sɛ yi tɔ́ tɔn gɔ́n, bɔ é ɖ'alɔ wǔ tɔn, bó ɖɔ: “Gbe ɔ́ ɖi Jakɔ́bu sín gbe, alɔ lɛ́ɛ ká nyí Esawu tɔn lɛ́ɛ.”\nIzáki tunwun ɖɔ Jakɔ́bu wɛ ǎ, ɖó fún kpé alɔ tɔn lɛ́ɛ nɔví tɔn Esawu ɖɔhun. Cóbónú é ná xo ɖɛ n'i ɔ́,\né kanbyɔ́ ɛ ɖɔ: “É má nyí hwi vǐ ce Esawu ɔ́ jɛ́n wɛ a?” Bɔ Jakɔ́bu yí gbe n'i ɖɔ: “Nyɛ wɛ.”\nBɔ Izáki ɖɔ n'i ɖɔ: “Vǐ ce, bo ná nǔɖuɖu ɔ́ mì bónú má ɖu gbělan e a hɛn wá nú mì é bó ná xo ɖɛ nú we.” Jakɔ́bu ka sɔ́ nǔɖuɖu ɔ́ n'i, bɔ é ɖu; é lɛ́ hɛn vɛ̌ɛn wá n'i bɔ é nu.\nÉ lɔ bló nǔɖuɖu bó sɔ́ yi nú tɔ́ tɔn, bó ɖɔ n'i ɖɔ: “Daá, fɔ́n bó ɖu lan e vǐ towe yi gbě bó hɛn wá nú we é, bó xo ɖɛ nú mì hwi ɖésúnɔ.”\nBɔ tɔ́ ɔ́ kanbyɔ́ ɖɔ: “Hwi mɛ̌ ká wɛ?” Bɔ é yí gbe n'i ɖɔ: “Nyɛ nukɔngbéví towe Esawu wɛ.”\nBɔ avivɔfún blá Izáki; avivɔfún ɖaxó ɖé blá ɛ bɔ é ɖɔ: “Mɛ̌ ká nyí mɛ e nya gbě bó hɛn lan wá nú mì ɖ'ayǐ ɔ́? Đu wɛ un ɖu fó kɛ́ɖɛ́, bó xo ɖɛ n'i, bɔ a wǎ, bɔ ɖɛ ɔ́ ká ɖó ná nɔ jǐ tɔn.”\nÉe Esawu se xó énɛ́ e tɔ́ tɔn ɖɔ ɔ́, é sú xó ɖaxó ɖé, bó ɖɔ kpó xomɛsin ɖaxó ɖé kpó ɖɔ: “Daá, xo ɖɛ nú nyɛ lɔmɔ̌!”\nBɔ Izáki ɖɔ n'i ɖɔ: “Nɔví towe kó sɔ́ sísɛ́ ɖó nukɔn bó wá yí ɖɛ towe.”\nÉnɛ́ ɔ́, Esawu ɖɔ: “Jakɔ́bu jɛ́n é nyí nǔgbó, ɖó azɔn we nɛ́ é kó táfú mì nɛ́. É kó yí nukɔngbéví sín acɛ e un ɖó ɔ́, bó kó lɛ́ wá yí ɖɛ ce din!” É ká wá kanbyɔ́ tɔ́ tɔn ɖɔ: “Đɛ ɔ́ ɖě sɔ́ kpo ɖo así towe bɔ a nǎ xo nú mì ǎ cé?”\nBɔ é yí gbe n'i ɖɔ: “Vǐ ce, un ko sɔ́ ɛ dó ɖó gǎn towe, bɔ nɔví tɔn lɛ́ɛ bǐ ná nyí mɛsɛntɔ́ tɔn. Un ná ɛ jinukún, bó ná ɛ vɛ̌ɛn yɔ̌yɔ́. Nɛ̌ un ka sɔ́ sixú bló gbɔn nú we din vǐ ce?”\nEsawu ka ɖɔ nú tɔ́ tɔn ɖɔ: “Daá! Đɛ ɖokpó énɛ́ ɔ́ jɛ́n a ɖǒ a? Xo ɖɛ nú nyɛ lɔ.” Ée é ɖɔ mɔ̌ ɔ́, é wlí avǐ.\nTɔ́ tɔn ka ɖɔ n'i ɖɔ: “Ayǐkúngban e jí a nǎ yi nɔ ɔ́ ná nɔ́ ná jinukún ǎ, amyɔsun ka ná nɔ́ ja sín jǐxwé d'é jí ǎ.\nDǎka xixo towe wɛ a nǎ ɖu. A nǎ nɔ nɔví towe glɔ́. Amɔ̌, a ɖo flúflú wɛ bó ɖo yiyi wɛ káká ɔ́, a nǎ zlɔ́n agban kpinkpɛn e é ɖíɖá we é.”\nJakɔ́bu sín nǔ nɔ vɛ́ Esawu wú ɖó ɖɛ e tɔ́ tɔn xo dó jǐ tɔn ɔ́ wú, bɔ Esawu nɔ ɖo ɖiɖɔ dó ayi mɛ wɛ ɖɔ: “Tɔ́ mǐtɔn kó ɖo nǎ kú wɛ; gbe e gbe é ná kú ɔ́, un ná hu nɔví ce Jakɔ́bu.”\nXó e ɖɔ wɛ nukɔngbéví tɔn Esawu ɖe ɔ́, è wǎ gba kpá tɔn nú Hlebeka. Énɛ́ ɔ́, é ylɔ́ vǐ tɔn Jakɔ́bu e jɛ vǐ tɔn nukɔntɔn ɔ́ nɛgbé ɔ́, bó ɖɔ: “Đǒtó! Fofó towe Esawu jló ná hu we, bó dó ba hlɔn.\nVǐ ce, din ɔ́ ɖǒtó mì! Sɔ́ nǔ bó hɔn yi nɔví ce Labáan gɔ́n ɖo Haláani.\nA nǎ nɔ gɔ̌n tɔn káká jɛ hwenu e nɔví towe sín xomɛ ná fá dó é.\nHwenu e nɔví towe ná jó xomɛ e sin dó we wɛ é ɖe ɔ́ dó, bó ná wɔn nǔ e a wa xá ɛ ɔ́, un ná sɛ́ mɛ dó we bɔ è nǎ kplá we wá. Un jló ná ba mi mɛ we lɛ́ɛ bǐ kpo gbe ɖokpó ɔ́ ǎ.”\nHlebeka ɖɔ nú Izáki ɖɔ: “Gbɛ ɔ́ cikɔ nú mì, ɖó Hitíti e vǐ ce Esawu da lɛ́ɛ wú. Ényí Jakɔ́bu lɔ wá da asi ɖo tomɛ fí din ɔ́, nǔ e wú un ɖo gbɛ ɔ́ ná bú dó mì bǐ.”


Mɛ̌ ka Ðò Ali Xlɛ́ Togun Mawu Tɔn Wɛ Ðò Égbé? | Nùkplɔnmɛ\n“Mi flín agunnukɔntɔ́ mitɔn . . . lɛ.”—EBL. 13:7.\nHAN LƐ: 125, 43\nÐò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ kpo égbé kpo ɔ, nɛ̌ mɛ ɖěɖee nɔ togun Mawu tɔn nu lɛ é ɔ, . . .\ngbigbɔ mímɛ́ ka na hlɔnhlɔn ye gbɔn?\nwɛnsagun lɛ ka d’alɔ ye gbɔn?\nXó Mawu tɔn ka xlɛ́ ali ye gbɔn?\n1, 2. Ee Jezu yì jixwé gudo é ɔ, etɛ mɛsɛ́dó tɔn lɛ ka sixu ko kanbyɔ yeɖée?\nAHWANVU Jezu tɔn lɛ ɖò Olivutínsó ɔ jí, bo ɖò jinukúnsin kpɔ́n sɛ́dó wɛ. Ye mɔ Jezu e nyí gǎn bo lɛ́ nyí xɔ́ntɔn yetɔn é b’ɛ ɖido jixwé bɔ akpɔ́kpɔ́ ɖé wá bú i. (Mɛ. 1:9, 10) Nú xwè wè mɔ̌ ɔ, Jezu kplɔ́n nǔ ye, dó wusyɛn lanmɛ nú ye bo lɛ́ xlɛ́ ali ye. Dìn ɔ, é ko yì. Etɛ ye ka na wà?\n2 Jezu ɖegbe ɖé nú ahwanvu tɔn lɛ: “Mi na nyí kúnnuɖetɔ́ ce, ɖò Jeluzalɛmu, gbɔn Judée gbé ɔ bǐ jí, kpodo Samalíi kpan, kaka yì jɛ fí e gbɛ̀ ɔ kponu ɖó é.” (Mɛ. 1:8) Nɛ̌ ye ka sixu kpéwú bo fó azɔ̌ enɛ gbɔn? Nugbǒ wɛ ɖɔ Jezu ɖɔ nú ye ɖɔ ye na mɔ gbigbɔ mímɛ́ yí ɖò malin-malin mɛ. (Mɛ. 1:5) Amɔ̌, wɛnɖagbejijla gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ byɔ alixlɛ́mɛ kpo tuto biblo nú nǔ kpo. Bonu Jehovah na dó xlɛ́ ali togun tɔn hwexónu tɔn ɔ bo lɛ́ bló tuto nú ye ɔ, é zán afɔsɔ́ɖótetɔ́ ɖěɖee è nɔ mɔ lɛ é. Enɛ wu ɔ, mɛsɛ́dó lɛ sixu kanbyɔ yeɖée ɖɔ: ‘Jehovah na sɔ́ gǎn ɖevo dìn wɛ à?’\n3. (a) Ee Jezu yì jixwé gudo é ɔ, gbeta taji tɛ kɔn mɛsɛ́dó lɛ ka wá? (b) Etɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xota elɔ mɛ?\n3 Aklunɔzán gblamɛ wè mɔ̌ gudo ɔ, ahwanvu Jezu tɔn lɛ gbéjé Biblu ɔ kpɔ́n, bo xoɖɛ bo byɔ alixlɛ́mɛ Mawu tɔn lobo sɔ́ Matyasi bɔ é jɛ Judasi Isikaliɔti sín tɛnmɛ bo huzu mɛsɛ́dó 12gɔ́ ɔ. (Mɛ. 1:15-26) Etɛwu mɛ sísɔ́ enɛ ka ɖò taji nú ye kpo Jehovah kpo? Matyasi na sú dò taji ɖé ɖò tuto biblo nú nǔ linu. * Jezu cyan mɛsɛ́dó tɔn lɛ bonu ye na nɔ zɔ́n xá ɛ ɖò sinsɛnzɔ́ tɔn mɛ kpowun ǎ, loɔ, ye ɖó azɔ̌ taji ɖé bo na wà ɖò togun Mawu tɔn mɛ. Azɔ̌ tɛ ka nyí azɔ̌ ɔ? Nɛ̌ Jehovah ka gbɔn Jezu jí bo sɔnǔ nú ye bonu ye na wà azɔ̌ enɛ gbɔn? Tuto mɔhun tɛ ka ɖò togun Mawu tɔn tɛntin égbé? Nɛ̌ mǐ ka sixu “flín agunnukɔntɔ́” mǐtɔn “lɛ,” ɖò taji ɔ, mɛ ɖěɖee nɔ kpɔ́ bo nyí “[deví] gbejinɔtɔ́ ayiɖotenanɔ” ɔ é gbɔn?—Ebl. 13:7; Mat. 24:45.\nKPLÉKPLÉ E NUKÚN NƆ MƆ É ÐÉ ÐÒ GǍN E NUKÚN MA NƆ MƆ Ǎ É ÐÉ GLƆ\n4. Azɔ̌ tɛ mɛsɛ́dó lɛ kpo mɛxo ɖevo lɛ kpo ka wà ɖò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ ɖò Jeluzalɛmu?\n4 Mɛsɛ́dó lɛ jɛ nukɔn nɔ nú agun Klisanwun tɔn ɔ jí bɛ́sín Pantekotu 33 H.M. tɔn. Ðò hwenɛnu ɔ, “Piyɛ́ɛ . . . site, é kpodo hagbɛ̌ tɔn wǒ-ɖokpo lɛ kpan” bo jla nugbǒ e nɔ hwlɛn gbɛ̀ gán é Jwifu kpo mɛ e wá huzu Jwifu lɛ é kpo wɔbuwɔbu ɖé. (Mɛ. 2:14, 15) Gègě yetɔn wá huzu nùɖitɔ́ lɛ. Enɛ gudo ɔ, Klisanwun yɔyɔ̌ enɛ lɛ “nɔ ɖókan dó mɛsɛ́dó lɛ sín nùkplɔnmɛ . . . wu.” (Mɛ. 2:42) Mɛsɛ́dó lɛ nɔ kpé nukún dó lee è na zán akwɛ agun ɔ tɔn lɛ gbɔn é wu. (Mɛ. 4:34, 35) Ye nɔ kpé nukún dó nǔ e sín hudo togun Mawu tɔn ɖó ɖò gbigbɔ lixo e wu, bo ɖɔ: “Mǐ na kpé nukún dó ɖɛxixo kpodo Mawuxó jlajla kpo wu.” (Mɛ. 6:4) Bɔ ye ɖè azɔ̌ nú Klisanwun e ko mɔ nǔ kpɔ́n lɛ é bonu ye na bló bɔ wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ na yì nukɔn ɖò fí yɔyɔ̌ lɛ. (Mɛ. 8:14, 15) É yá é ɔ, mɛxo yí ami dó ɖè ɖevo lɛ gɔ́ nú mɛsɛ́dó lɛ bɔ ye nɔ kpé nukún dó xó agun ɔ tɔn lɛ wu. Ðó ye nyí hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ wu ɔ, ye nɔ xlɛ́ ali agun lɛ bǐ.—Mɛ. 15:2.\n5, 6. (a) Nɛ̌ gbigbɔ mímɛ́ ka na hlɔnhlɔn hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ gbɔn? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.) (b) Nɛ̌ wɛnsagun lɛ ka d’alɔ hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ gbɔn? (c) Nɛ̌ Xó Mawu tɔn ka xlɛ́ ali hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ gbɔn?\n5 Klisanwun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn lɛ mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ Jehovah Mawu wɛ ɖò ali xlɛ́ hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ wɛ gbɔn Gǎn yetɔn Jezu jí. Etɛ ka sixu na ganjɛwu enɛ ye? Nukɔntɔn ɔ, gbigbɔ mímɛ́ na hlɔnhlɔn hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ. (Jaan 16:13) Klisanwun yí ami dó ɖè lɛ bǐ jí wɛ è kɔn gbigbɔ mímɛ́ dó, amɔ̌, ɖò taji ɔ, mɛsɛ́dó lɛ kpo mɛxo e ɖò Jeluzalɛmu lɛ é kpo wɛ é na nǔwukpikpé ɔ, bɔ ye wà nukúnkpénuwutɔ́zɔ́ yetɔn lɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖò xwè 49 H.M. tɔn ɔ, gbigbɔ mímɛ́ d’alɔ hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ bɔ é wá gbeta ɖé kɔn dó adagbigbo xó ɔ wu. Agun ɔ wà nǔ sɔgbe xá alixlɛ́mɛ yetɔn bo “nɔ ɖò dǒ lí wɛ ɖò nùɖiɖi mɛ, bo nɔ ɖò jijɛji wɛ ayihɔngbe ayihɔngbe.” (Mɛ. 16:4, 5) Wema e mɛ gbeta enɛ ɖè é ɖesu lɛ́ xlɛ́ ɖɔ hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ nɔ ɖè gbigbɔ Mawu tɔn sín sínsɛ́n tɔ́n ɖi wanyiyi kpo nùɖiɖi kpo.—Mɛ. 15:11, 25-29; Ga. 5:22, 23.\n6 Wegɔ ɔ, wɛnsagun lɛ d’alɔ hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ. Cobonu Kɔnɛyi na bló baptɛm bá nyí Klisanwun nukɔntɔn e ma gbò ada ǎ é ɔ, wɛnsagun ɖé xlɛ́ ali i ɖɔ é ni sɛ́ mɛ dó mɛsɛ́dó Piyɛ́ɛ gɔ́n. Ee Piyɛ́ɛ ɖɔ Mawuxó nú Kɔnɛyi kpo hɛnnumɔ tɔn lɛ kpo gudo é ɔ, sunnu enɛ lɛ gbò ada ǎ cobɔ è ka kɔn gbigbɔ mímɛ́ dó ye jí. Enɛ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛsɛ́dó lɛ kpo nɔví sunnu ɖevo lɛ kpo ɖɔ ye ni setónú nú jlǒ Mawu tɔn, bo yí gbè nú Kosi ɖěɖee ma gbò ada ǎ lɛ é bonu ye ni wá agun Klisanwun tɔn mɛ. (Mɛ. 11:13-18) Gɔ́ nú enɛ ɔ, wɛnsagun lɛ flɔ́ zo dó glɔ nú wɛnɖagbejijlazɔ́ e hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ ɖò nukún kpé d’ewu wɛ é. (Mɛ. 5:19, 20) Atɔngɔ ɔ, Xó Mawu tɔn xlɛ́ ali hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ. Enyi mɛxo yí ami dó ɖè enɛ lɛ ɖò gbeta lɛ kɔn wá dó sinsɛn-núkplɔnmɛ lɛ wu wɛ, alǒ ɖò alixlɛ́mɛ lɛ na wɛ ɖò tuto biblo nú nǔ linu ɔ, ye nɔ jó Xó Mawu tɔn dó b’ɛ nɔ xlɛ́ ali ye.—Mɛ. 1:20-22; 15:15-20.\n7. Etɛwu mǐ ka sixu ɖɔ ɖɔ Jezu xlɛ́ ali Klisanwun nukɔntɔn lɛ?\n7 Hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ hwexónu tɔn ɔ ɖó acɛ dó agun e ɖò ayikúngban jí é jí có, é ka tuùn ɖɔ Jezu wɛ nyí Gǎn emitɔn. “É [Klisu] na, bɔ mɛɖé lɛ nyí mɛsɛ́dó,” wɛ mɛsɛ́dó Pɔlu wlan. “Mǐ na ɖò nukɔn yì wɛ ɖò nǔ bǐ mɛ, bo na ɖò sisɛkpɔ Klisu e nyí ta ɔ wɛ.” (Efɛ. 4:11, 15) Ye ylɔ yeɖée ɖɔ mɛsɛ́dó nukúnɖeji ɖé ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, “è ylɔ ahwanvu lɛ ɖɔ Klisanwun lɛ . . . gbɔn alixlɛ́mɛ Mawu tɔn gblamɛ.” (Mɛ. 11:26, nwt) Nugbǒ wɛ ɖɔ Pɔlu yí gbè ɖɔ é ɖò taji ɖɔ è ni “nɔ xwedó nǔ e [emi] kplɔ́n [mɛ] lɛ,” alǒ aca e junjɔn Biblu jí bɔ mɛsɛ́dó lɛ alǒ sunnu ɖevo e ɖò nukɔn nú ye lɛ é ɖɔ nú ye lɛ é. É ɖò mɔ̌ có, é ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Un jló ɖɔ mi ni mɔ nukúnnú jɛ nǔ elɔ wu: Klisu nyí gǎn nú sunnu bǐ [kaka jɛ hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ sín hagbɛ̌ lɛ bǐ jí]; . . . bɔ Mawu ka nyí gǎn nú Klisu.” (1 Kɔ. 11:2, 3) Nugbǒ ɔ, Klisu Jezu susunɔ e nukún ma sixu mɔ ǎ é ɖò ali xlɛ́ agun ɔ wɛ ɖò alixlɛ́mɛ Gǎn tɔn Jehovah Mawu tɔn glɔ.\n“AZƆ̌ GBƐTƆ́ TƆN WƐ Ǎ”\n8, 9. Azɔ̌ taji tɛ Nɔví Russell ka jɛ wiwa jí sín ɖibla yì vivɔnu xwè kanweko 19gɔ́ ɔ tɔn?\n8 Ðò ɖibla yì vivɔnu xwè kanweko 19gɔ́ ɔ tɔn ɔ, Charles Taze Russell kpo hagbɛ̌ tɔn ɖé lɛ kpo tɛnkpɔn bo na lɛ́ ɖó sinsɛn-biblo nugbǒ ɔ ayǐ. Bonu nugbǒ Biblu tɔn ɔ ni dó gbakpé dó gbè gègě mɛ ɔ, ye dó Zion’s Watch Tower Tract Society wema mɛ ɖò sɛ́n linu ɖò 1884, bɔ Nɔví Russell nyí zinkponɔ na. * É nyí Biblu kplɔntɔ́ nukúnɖeji ɖé bo nɔ ɖè mɛ̌ sinsɛn-nùkplɔnmɛ lehun lɛ ma ɖi xɛsi: Atɔnɖobǔ, kpo lindɔ̌n jɔmakú kpo. É mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ Klisu na lɛkɔ wá bɔ nukún kún na mɔ ɛ ó, bɔ ‘mɛ e ma nɔ sɛ̀n Mawu ǎ lɛ é sín ganmɛ’ na vɔ ɖò 1914. (Luk. 21:24) Nɔví Russell zán hwenu tɔn, hlɔnhlɔn tɔn kpo akwɛ tɔn kpo bo dó jla nugbǒ enɛ mɛ ɖevo lɛ bǐ mlɛ́mlɛ́. É ɖò wɛn ɖɔ Jehovah zán Nɔví Russell bɔ é nɔ nukɔn nú agun ɔ ɖò táan taji enɛ mɛ.\n9 Nɔví Russell ba susu gbɛtɔ́ lɛ tɔn ǎ. Ðò 1896 ɔ, é wlan ɖɔ: “Mǐ ba ɖɔ mɛɖebǔ ni wlí yɛ̌yi, alǒ ɖó sísí nú mǐ kpo wema mǐtɔn lɛ kpo ǎ; mǐ ka ba ɖɔ è ni ylɔ mǐ ɖɔ Susunɔ, alǒ Mɛ̌si ǎ. Mɔ̌ jɛn mǐ ma ka lɛ́ ba ɖɔ è ni ylɔ nyikɔ mǐtɔn dó mɛɖebǔ alǒ gbɛ̌ta ɖebǔ wu ǎ é nɛ.” É wá ɖɔ ɖò nukɔnmɛ ɖɔ: “Azɔ̌ gbɛtɔ́ tɔn wɛ ǎ.”\n10. (a) Hwetɛnu Jezu ka sɔ́ “[deví] gbejinɔtɔ́ ayiɖotenanɔ” ɔ? (b) Ðɔ lee è wá tuùn Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ ɖó vo kpɛɖé kpɛɖé nú Watch Tower Society gbɔn é.\n10 Nɔví Russell kú bɔ é bló xwè atɔn gudo é ɔ, Jezu sɔ́ “[deví] gbejinɔtɔ́ ayiɖotenanɔ” ɔ ɖò 1919. Ðó linlin tɛ wu? Bonu é na na “nùɖuɖu” mɛ e ɖò xwé tɔn gbè lɛ é “dó hwetɔnnu.” (Mat. 24:45) É na bo tlɛ nyí ɖò xwè bǐbɛ̌mɛ tɔn enɛ lɛ mɛ ɔ, nɔví sunnu yí ami dó ɖè lɛ sín gbɛ̌ta kpɛví e ɖò azɔ̌ wà wɛ ɖò hɔnkàn mǐtɔn ɖò Brooklyn, New York é ko nɔ sɔnǔ nú nùɖuɖu gbigbɔ tɔn lɛ, lobo nɔ má nú ahwanvu Jezu tɔn lɛ. Xógbe “hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́” ɔ jɛ tíntɔ́n jí ɖò wema mǐtɔn lɛ mɛ ɖò 1940 jɛ 1949 sín avla mɛ, hwenu e è wá mɔ nukúnnú jɛ wu ɖɔ é ɖó kancica tawun xá Watch Tower Bible and Tract Society é. Loɔ, ɖò 1971 ɔ, è wá ɖè Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ ɖó vo nú Watch Tower Society (ee nyí tutoblonunu e sɛ́n tuùn b’ɛ ma nyí nùɖé bo junjɔn Biblu jí ǎ é) kpo mɛ e ɖò nukún kpé d’ewu wɛ lɛ é kpo. Bɛ́sín finɛ ɖido ɔ, nɔví sunnu yí ami dó ɖè e ɖò Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ mɛ lɛ é sɔ́ nɔ nyí nukúnkpénuwutɔ́ Society tɔn ǎ. Ðò xwè gudogudo tɔn elɔ lɛ mɛ ɔ, nɔví agbanɖotananɔ ɖěɖee ɖò “lɛngbɔ̌ ɖevo lɛ” mɛ lɛ é nɔ nyí nukúnkpénuwutɔ́ nú Society e sɔgbe ɖò sɛ́n linu é kpo tutoblonunu ɖevo ɖěɖee togun Mawu tɔn nɔ zán lɛ é kpo, bɔ enɛ nɔ zɔ́n bɔ Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ nɔ sɔ́ ayi tɔn ɖó nùkplɔnmɛ kpo alixlɛ́mɛ gbigbɔ tɔn nina mɛ kpo jí. (Jaan 10:16; Mɛ. 6:4) Atɔxwɛ 15 Juillet 2013 tɔn tinmɛ ɖɔ “[deví] gbejinɔtɔ́ ayiɖotenanɔ” ɔ nyí nɔví sunnu yí ami dó ɖè lɛ sín gbɛ̌ta klewun ɖé, ee nɔte nú Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ é.\nHagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ ɖò 1950 kpo 1959 kpo sín avla mɛ\n11. Nɛ̌ nǔ lɛ ka nɔ yì gbɔn ɖò Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ tɛntin?\n11 Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ nɔ nɔ bǔ bo nɔ wá gbeta taji lɛ kɔn. Gbɔn nɛ̌ é? Ye nɔ kplé ɖò aklunɔzán gbla ɖokpo ɖokpo mɛ, enɛ nɔ zɔ́n bɔ xóɖɔɖókpɔ́ nùjɔnǔ tɔn kpo bǔninɔ kpo nɔ tíìn. (Nùx. 20:18) Xwewu xwewu tɛgbɛ ɔ, ye nɔ nyí zinkponɔ mɛjijɛ mɛjijɛ ɖò kplé mɔhunkɔtɔn lɛ hwenu, ɖó mɛ ɖěɖee ɖò Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ mɛ lɛ é ɖě hugǎn mɛ ɖě lɛ ǎ. (1 Pi. 5:1) Mɔ̌ ɖokpo ɔ jɛn wěɖegbɛ́ ayizɛ́n Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ tɔn sín zinkponɔ lɛ lɔ nɔ nyí mɛjijɛ mɛjijɛ ɖò xwè ɖokpo ɖokpo mɛ é nɛ. Hagbɛ̌ wěɖegbɛ́ enɛ tɔn lɛ nɔ mɔ yeɖée dó mɔ gǎn ɖò nɔví yetɔn ɖevo lɛ nu ǎ, loɔ, ye nɔ sɔ́ yeɖée dó mɔ ‘mɛ e ɖò xwè ɔ gbè,’ bɔ deví gbejinɔtɔ́ ɔ nɔ na nùɖuɖu bo nɔ lɛ́ kpé nukún dó ye wu é.\nSín hwenu e è sɔ́ deví gbejinɔtɔ́ ɔ ɖò 1919 é ɔ, é nɔ sɔnǔ nú nùɖuɖu gbigbɔ tɔn nú togun Mawu tɔn (Kpɔ́n akpáxwé 10, 11)\n‘MƐ E DEVÍ GBEJINƆTƆ́, AYIÐOTENANƆ Ɔ NYÍ É’\n12. Ðó Mawu nɔ sɔ́ xó dó ayi mɛ nú Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ ǎ, bɔ é nɔ lɛ́ wà nǔ nyì dò wutu ɔ, nùkanbyɔ tɛ lɛ ka ɖò te?\n12 Mawu nɔ sɔ́ xó dó ayi mɛ nú Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ ǎ, Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ ka nɔ lɛ́ wá wà nǔ nyì dò. Hǔn, é sixu wá gbeta e ma sɔgbe ǎ lɛ é kɔn nú nǔ e ɖu sinsɛn-núkplɔnmɛ lɛ alǒ alixlɛ́mɛ e kúnkplá tutoblonunu ɔ lɛ é. Enɛ wu ɔ, ɖò xota “Compréhensions affinées” e tɔ́n ɖò Index des publications des Témoins de Jéhovah mɛ é glɔ ɔ, è slɛ́ huzuhuzu e kúnkplá nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e mǐ ɖó dó Biblu jí sín 1870 lɛ é. É ɖò wɛn ɖɔ Jezu kún ɖɔ nú mǐ ɖɔ deví emitɔn gbejinɔtɔ́ ɔ na na nùɖuɖu gbigbɔ tɔn e ma ɖó blɔ̌ ǎ é mɛ ó. Nǔ nyí mɔ̌ hǔn, nɛ̌ mǐ ka sixu tuùn ‘mɛ e deví gbejinɔtɔ́, ayiɖotenanɔ ɔ nyí é’ gbɔn? (Mat. 24:45) Etɛ ka xlɛ́ ɖɔ Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ ɖò azɔ̌ enɛ ɔ wà wɛ? Mi nú mǐ ni gbéjé nǔ vovo atɔn e xlɛ́ ali hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ ɖò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ é kpɔ́n.\n13. Nɛ̌ gbigbɔ mímɛ́ ka d’alɔ Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ gbɔn?\n13 Kúnnuɖenú gbigbɔ mímɛ́ tɔn. Gbigbɔ mímɛ́ ɔ ko d’alɔ Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ bɔ é mɔ nukúnnú jɛ nugbǒ Biblu tɔn ɖěɖee è ma tuùn ɖ’ayǐ ǎ lɛ é mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, lin tamɛ kpɔ́n dó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ mǐtɔn ɖěɖee è vɔ́ jlaɖó bɔ mǐ ɖɔ xó d’eji ɖò akpáxwé e wá yì é mɛ é jí. É ɖò wɛn ɖɔ, é kún jɛxa bonu è na xɔ susu nú gbɛtɔ́ ɖebǔ ɖó “[nǔ] hwlàhwlá Mawu tɔn e ɖò gɔngɔn mɛ” bɔ è wá mɔ nukúnnú jɛ wu bo lɛ́ tinmɛ lɛ é wu ó! (Xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 2:10.) Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ wà nǔ sɔgbe xá nǔ elɔ e mɛsɛ́dó Pɔlu wlan é: “É nyí xógbe e nùnywɛ gbɛtɔ́ tɔn nɔ kplɔ́n mɛ lɛ wɛ mǐ dó ɖò xó tɔn ɖɔ na wɛ ǎ; loɔ, ee [gbigbɔ] Mawu tɔn nɔ kplɔ́n mɛ lɛ wɛ mǐ dó ɖò ɖiɖɔ na wɛ.” (1 Kɔ. 2:13) Ee gǔfɔndómawuji kpo ablu gbigbɔ tɔn kpo ko nɔ ayǐ nú xwè kanweko mɔkpan gudo é ɔ, nǔ ɖevo tɛ ka sixu zɔ́n bɔ nukúnnúmɔjɛnǔmɛ gbigbɔ tɔn na ɖó nukɔnyiyi ɖaxó sɔmɔ̌ sín 1919 zɛ gbigbɔ mímɛ́ Mawu tɔn wu?\n14. Sɔgbe xá nǔ e Nǔɖexlɛ́mɛ 14:6, 7 ɖɔ é ɔ, nɛ̌ wɛnsagun lɛ ka nɔ d’alɔ togun Mawu tɔn gbɔn ɖò égbé?\n14 Kúnnuɖenú xlɛ́ ɖɔ wɛnsagun lɛ d’alɔ ye. Ðò égbé ɔ, Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ ɖó azɔ̌ kpligidi ɖé bo na wà, enɛ wɛ nyí ɖɔ é na kpé nukún dó wɛnɖagbejijlazɔ́ e wɛnɖagbejlatɔ́ livi tantɔn jɛji ɖò wiwa wɛ gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ é wu. Etɛwu azɔ̌ enɛ ka ɖò nukɔn yì wɛ sɔmɔ̌? Hwɛjijɔ ɖokpo wɛ nyí ɖɔ wɛnsagun lɛ ɖò alɔ ɖó ɖò azɔ̌ ɔ mɛ wɛ. (Xà Nǔɖexlɛ́mɛ 14:6, 7.) Ðò ninɔmɛ gègě mɛ ɔ, wɛnɖagbejlatɔ́ lɛ ko yì mɛ ɖěɖee xoɖɛ tlolo bo byɔ alɔdo lɛ é gɔ́n! * Alɔdo hlɔnhlɔn e hugǎn gbɛtɔ́ tɔn é tɔn jɛn sixu zɔ́n bɔ wɛnjijlazɔ́ ɔ kpo nǔ kplɔnkplɔn mɛ lɛ bonu ye ni huzu ahwanvu sín azɔ̌ ɔ kpo nɔ fɔ́n bo ɖò nukɔn yì wɛ; gbeklanxamɛ syɛnsyɛn lɛ ɖò tò ɖé lɛ mɛ có nǔ ka nyí mɔ̌.\n15. Vogbingbɔn tɛ ka ɖò Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ kpo sinsɛngán Klisanwun-Nyijɛtɔ́ lɛ tɔn lɛ kpo tɛntin? Nǎ kpɔ́ndéwú ɖé.\n15 Xó Mawu tɔn wu ginganjɛ. (Xà Jaan 17:17.) Mǐ ni kpɔ́n nǔ e jɛ ɖò 1973 é. Atɔxwɛ (Flansegbe) 1 Septembre tɔn kàn nǔ elɔ byɔ: “Mɛ ɖěɖee ma jó azɔnunu dó ǎ lɛ é ka jɛxa bo na bló baptɛm à?” Xósin ɔ wɛ nyí ɖɔ: “Biblu xlɛ́ ɖɔ ye kún jɛxa ó.” Ee Atɔxwɛ ɔ slɛ́ wemafɔ ɖěɖee kúnkplá xó enɛ é gudo é ɔ, é tinmɛ nǔ e wu è ɖó na ɖè mɛ e ma jó azɔnunu dó ǎ é sín agun mɛ é. (1 Kɔ. 5:7; 2 Kɔ. 7:1) É ɖɔ: “Gbeta enɛ nyí nùjlomɛ mɛɖesunɔ tɔn ɖé alǒ nyí acɛ kpikpa nú mɛ ǎ. Mawu e ɖè linlin tɔn xlɛ́ bɔ è wlan dó Xó tɔn mɛ é ɖesu gɔ́n wɛ sɛ́n enɛ gosin tlɔlɔ.” Sinsɛn ɖevo ɖětɛ ka nɔ sɔ́ jlǒ dó ganjɛ Xó Mawu tɔn wu bǐ mlɛ́mlɛ́, é na bo tlɛ nyí ɖò hwenu e mɔ̌ wiwa na vɛwǔ tawun nú ɖé lɛ ɖò agunví tɔn lɛ mɛ é? Wema agaɖanu tɔn e ɖɔ xó dó sinsɛn wu ɖò États-Unis é ɖé ɖɔ: “Nukɔntɔ́ agun Klisanwun tɔn tɔn lɛ nɔ vɔ́ nùkplɔnmɛ yetɔn jlaɖó ɖò gbesisɔmɛ bonu é na sɔgbe xá nùɖiɖi kpo linlin e agunví yetɔn lɛ kpo mɛ kpaà gègě kpo nɔ ɖó é.” Enyi mɛ ɖěɖee kplé bo nyí Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ é nɔ na tɛn Xó Mawu tɔn b’ɛ nɔ xlɛ́ ali gbeta ɖěɖee kɔn ye nɔ wá lɛ é, b’ɛ ma nyí linlin gbɛtɔ́ lɛ tɔn e ɖò kpaà é wɛ nɔ xlɛ́ ali ye ǎ hǔn, mɛ̌ ka ɖò togun Mawu tɔn nu nugbǒ nugbǒ ɖò égbé?\n“MI FLÍN AGUNNUKƆNTƆ́ MITƆN . . . LƐ”\n16. Ali tɛ nu mɔ̌ mǐ ka sixu flín Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ ɖè?\n16 Xà Eblée lɛ 13:7. Xókwin e è lilɛ dó “flín” é ɔ, è sixu lɛ́ lilɛ dó “ylɔ.” Enɛ wu ɔ, ali e nu a sixu “flín agunnukɔntɔ́” lɛ ɖè é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ a ni ylɔ Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ ɖò ɖɛ towe lɛ mɛ. (Efɛ. 6:18) Lin tamɛ dó azɔ̌ e ye nɔ wà bo nɔ sɔnǔ nú nùɖuɖu gbigbɔ tɔn lɛ, nɔ kpé nukún dó wɛnɖagbejijla gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ ɔ wu, bo nɔ lɛ́ zán nùnina lɛ gbɔn é wu. É ɖò wɛn ɖɔ ye ɖó hudo ɖɛ e mǐ na xò dó takún yetɔn mɛ magbokɔ lɛ é tɔn!\n17, 18. (a) Nɛ̌ mǐ ka nɔ wà nǔ ɖó kpɔ́ xá Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ gbɔn? (b) Nɛ̌ wɛnɖagbejijlazɔ́ mǐtɔn ka nɔ nɔ gudo nú deví gbejinɔtɔ́ ɔ kpo Jezu kpo gbɔn?\n17 É ɖò wɛn ɖɔ é kún nyí xó kɛɖɛ mɛ wɛ mǐ na flín Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ ɖè ó, mǐ ɖó na lɛ́ wà nǔ sɔgbe kpo alixlɛ́mɛ tɔn lɛ kpo. Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ nɔ na alixlɛ́mɛ e jɛxa lɛ é ɖò wema mǐtɔn lɛ mɛ, ɖò kplé mǐtɔn lɛ, kpléɖókpɔ́ mǐtɔn lɛ kpo kpléɖókpɔ́ ɖaxó mǐtɔn lɛ kpo jí. Gɔ́ na ɔ, é nɔ ɖè nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn lɛ, bɔ yedɛɛ lɛ nɔ wá ɖè mɛxo agun tɔn lɛ. Nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn lɛ kpo mɛxo agun tɔn lɛ kpo nɔ flín Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ gbɔn nǔwiwa sɔgbe xá alixlɛ́mɛ ɖěɖee é nɔ na ye lɛ é mlɛ́mlɛ́ gblamɛ. Mǐ mɛ bǐ nɔ xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖó sísí nú Gǎn mǐtɔn Jezu gbɔn tónúsíse kpo mǐɖée hwíhwɛ́ hwíhwɛ́ dó glɔ nú sunnu ɖěɖee zán wɛ é ɖè bo ɖò ali xlɛ́ mǐ wɛ lɛ é kpo gblamɛ.—Ebl. 13:17.\n18 Ali ɖevo e nu mǐ nɔ flín Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ ɖè é wɛ nyí gbɔn wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ wiwa gblamɛ. Pɔlu dó wusyɛn lanmɛ nú Klisanwun lɛ ɖɔ ye ni ɖi nǔ mɛ ɖěɖee ɖò nukɔn nú ye lɛ é ɖɔhun. Deví gbejinɔtɔ́ ɔ ko ɖè nùɖiɖi tewungbeju xlɛ́ gbɔn kàn ɖiɖó dó wɛnɖagbe Axɔsuɖuto ɔ tɔn jijla wu kpo blòbló bonu é ni gbakpé kpo mɛ. A ka ɖò lɛngbɔ̌ ɖevo e nɔ nɔ gudo nú mɛ yí ami dó ɖè lɛ ɖò azɔ̌ taji enɛ kɔn lɛ é mɛ à? Kpɔ́n lee a na ɖó awǎjijɛ sɔ hwenu e Gǎn towe Jezu na ɖɔ xó elɔ é: “Hweɖebǔnu e mi bló nǔ enɛ lɛ nú nɔví ce elɔ lɛ ɔ, é na bo nyí mɛ e ma nyí mɛɖé ɖò gbɛtɔ́ lɛ nukúnmɛ ǎ wɛ ɔ, nyɛ wɛ mi bló na.”—Mat. 25:34-40.\n19. Etɛwu a ka kanɖeji bo na xwedó Gǎn mǐtɔn Jezu?\n19 Hwenu e Jezu lɛkɔ yì jixwé é ɔ, é jó ahwanvu tɔn lɛ dó ǎ. (Mat. 28:20) É tuùn tlɔlɔ ɖɔ gbigbɔ mímɛ́, wɛnsagun lɛ, kpo Xó Mawu tɔn kpo d’alɔ ɛ b’ɛ nɔ nukɔn nú ye hwenu e é ɖò ayikúngban jí é tawun. Enɛ wu ɔ, Jezu nɔ lɛ́ zán nǔ ɖokpo ɔ lɛ dó d’alɔ deví gbejinɔtɔ́ ɔ ɖò égbé. Ðó mɛ e ɖò deví enɛ mɛ lɛ é nyí Klisanwun yí ami dó ɖè wutu ɔ, ye “nɔ xwedó Lɛngbɔví ɔ gbɔn fí e é xwè ɔ bǐ.” (Nǔɖe. 14:4) Nú mǐ ɖò alixlɛ́mɛ yetɔn xwedó wɛ hǔn, Gǎn mǐtɔn Jezu xwedó wɛ jɛn mǐ ko ɖè nɛ. Zaanɖé dìn ɔ, é na kplá mǐ byɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ ɔ mɛ. (Nǔɖe. 7:14-17) Gbɛtɔ́ e nyí gǎn lɛ é ɖebǔ sixu dó akpá enɛ ǎ!\n^ akpá. 3 É ɖò wɛn ɖɔ linlin Jehovah tɔn wɛ nyí ɖɔ é na ɖó mɛsɛ́dó 12, bɔ ye na nɔte nú “awinnya wěwè” e jí è na ‘dó’ Jeluzalɛmu Yɔyɔ̌ sɔgudo tɔn ɔ ‘dò ɖó’ lɛ é. (Nǔɖe. 21:14) Enɛ wu ɔ, é byɔ ɖɔ è ni ɖyɔ mɛsɛ́dó gbejinɔtɔ́ ee wá fó gbɛzán tɔn ayikúngban jí tɔn ɔ é ɖě ǎ.\n^ akpá. 8 Sín 1955 ɔ, è ylɔ tutoblonunu enɛ ɖɔ the Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.\n^ akpá. 14 Kpɔ́n ‘Dekunnu Mlẹnmlẹn’ Gando Ahọluduta Jiwheyẹwhe Tọn Go, wex. 58-59.


La Bible en Fongbe - Genèse 29 | BéninLangues, les langues Béninoises au clic\nLa Bible en Fongbe - Genèse 29\nRetrouvez les versets en fongbe du chapitre Genèse 29\nGenèse 29 - Bǐbɛ́mɛ 29\nJakɔ́bu wlí ali, bó yi mɛ e ɖo zǎnzǎnhwe jí lɛ́ɛ sín tomɛ.\nÉe é ɖo yiyi wɛ ɔ́, é wá jɛ gbe ɖokpó bɔ é mɔ tɔ ɖokpó ɖo gbě ɔ́ jí. Gbɔ̌hwan atɔn ɖo tɔ ɔ́ nu, bó ɖo gbigbɔjɛ́ wɛ; tɔ énɛ́ ɔ́ sín sin wɛ è nɔ ná kanlin lɛ́ɛ. È zě awǐnnya ɖaxó ɖé dó sú tɔ ɔ́.\nKanlin lɛ́ɛ bǐ nɔ́ kplé ɖo fínɛ́, bɔ è nɔ blí awǐnnya ɔ́ sín tɔ ɔ́ nu, bó nɔ́ ná sin yě, bó nɔ́ lɛ́ blí ɖ'é nu.\nJakɔ́bu kanbyɔ́ lɛ̌ngbɔ́nyitɔ́ lɛ́ɛ ɖɔ: “Nɔví ce lɛ́ɛ e mi, fítɛ́ nu wɛ mi nyí?” Bɔ yě yí gbe n'i ɖɔ: “Haláaninu wɛ mǐ nyǐ.”\nÉ lɛ́ kanbyɔ́ yě ɖɔ: “Mi tunwun Labáan Naxɔ́ɔ ví ɔ́ a?” Bɔ yě yí gbe n'i ɖɔ: “Ɛɛn, mǐ tunwun i.”


Wuvɛ̌ E Sè Wɛ Gbɛtɔ́ lɛ Ðè É: Mɛ̌ Wu É ka Sín?\nEnyi wuvɛ̌ mimɔ ma sín Mawu wu ǎ ɔ, etɛwu nùɖuɖuhwedomɛ, ya klókló, ahwan, wɔ̌nzɔn lɛ kpo adla j’ayǐ lɛ kpo ka sukpɔ́ sɔmɔ̌? Xó Mawu tɔn Biblu ɔ ɖè hwɛjijɔ ɖěɖee wu gbɛtɔ́ lɛ ɖò ya jì wɛ é taji atɔn xlɛ́:\nCejɛnnabi, Nukúnkɛ́n kpo Wangbɛnumɛ Kpo. “Gbɛtɔ́ ɖě nɔ kpa acɛ gannaganna nú nɔzo tɔn, bo nɔ wà nǔ dó wǔ tɔn.” (Nùnywɛtɔ́xó 8:9) Gbɛtɔ́ lɛ nɔ sè wuvɛ̌ hwɛhwɛ ɖó gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ ɖěɖee nyí cejɛnnabinɔ alǒ dakaxotɔ́ lɛ é nɔ gb’acɛ ye wu wutu.\nHwenu kpo Nǔmaɖónukún lɛ Kpo. Gbɛtɔ́ lɛ nɔ mɔ wuvɛ̌ hwɛhwɛ ɖó “hwenu kpo nǔmaɖónukún lɛ kpo nɔ wá nú ye bǐ.” (Nùnywɛtɔ́xó 9:11, nwt) Enɛ wɛ nyí ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ nɔ ɖò fí nyanya lɛ ɖò hwenu e ma nyɔ́ ǎ lɛ é, bɔ awovinú lɛ nɔ jɛ, alǒ é nɔ sín yamakénúnǔ gbɛtɔ́ lɛ tɔn abǐ nùwanyido yetɔn lɛ wutu.\nAwovi Ðò Acɛ Kpa Dó Gbɛ̀ ɔ Nu Wɛ. Biblu ɖè hwɛjijɔ nukɔntɔn e wu gbɛtɔ́ lɛ ɖò wuvɛ̌ mɔ wɛ é xlɛ́ vaàn. É ɖɔ: “Gbɛ̀ ɔ bǐ . . . ɖò Mɛnyanya ɔ sín acɛ mɛ.” (1 Jaan 5:19) “Mɛnyanya” enɛ wɛ nyí Satáan Awovi, nùɖíɖó gbigbɔ tɔn hlɔnhlɔnnɔ e nyí wɛnsagun Mawu tɔn ɖò bǐbɛ̌mɛ é ɖé wɛ, amɔ̌, “é yí wǎn nú nugbǒ ǎ.” (Jaan 8:44) Nùɖíɖó gbigbɔ tɔn ɖevo lɛ xò kpóɖó nú Satáan, bo fɔ́n gǔ dó Mawu jí ɖó jlǒ cejɛnnabi tɔn wutu, bɔ mɔ̌ mɛ ɔ, yeɖesunɔ huzu awovi lɛ. (Bǐbɛ̌mɛ 6:1-5) Sín hwenu e Satáan kpo awovi tɔn lɛ kpo fɔ́n gǔ é ɔ, ye ko zán hlɔnhlɔn yetɔn dó wà nǔ dó gbɛ̀ elɔ wu kpo alǎnnú kpo. Enɛ lɛ́ jɛ wě d’eji ɖò hwe mǐtɔn nu. Dìn ɔ, Awovi ɖò xomɛsin ɖaxó jí, bo ɖò ‘gbɛ̀ ɔ bǐ flú wɛ,’ bɔ enɛ wu ɔ, è sá “heelu ayikúngban” ɔ. (Nǔɖexlɛ́mɛ 12:9, 12) Nugbǒ ɔ, Satáan nyí acɛ gannaganna-kpanúmɛtɔ́ alǎnnúwatɔ́ ɖé. Wuvɛ̌ e mɛ gbɛtɔ́ lɛ ɖè é nɔ víví n’i tawun. Satáan wu wɛ gbɛtɔ́ lɛ ɖò wuvɛ̌ mɛ, é nyí Mawu ǎ.\nLIN TAMƐ D’EJI: Awovi e nyí alǎnnúwatɔ́ bo ma nɔ kú nǔblawu nú mɛ ǎ é kɛɖɛ jɛn na zɔ́n bɔ gbɛtɔ́ xomɛvɔnɔ lɛ na ɖò wuvɛ̌ mɔ wɛ. Amɔ̌, Biblu ɖɔ: “Mawu ɔ, wanyiyi wɛ é nyí.” (1 Jaan 4:8) “Mawu nɔ wà nǔ nyanya gbeɖé ǎ. Nǔbǐwukpétɔ́ ɔ na wà nǔ agɔ gbeɖé ǎ,” b’ɛ sɔgbe xá lee é nɔ wà nǔ kpo wanyiyi kpo gbɔn é.—Jɔbu 34:10.\nÉ ɖò mɔ̌ có, a sixu kanbyɔ hwiɖée ɖɔ, ‘Kaka jɛ hwetɛnu Mawu Nǔbǐwukpétɔ́ ɔ ka na jó Satáan dó b’ɛ na ɖò acɛ gannaganna kpa wɛ yì jɛ?’ Lee mǐ ko mɔ gbɔn é ɔ, Mawu gbɛ́ wǎn nú nǔnyanyawiwa, bɔ wuvɛ̌ e mɔ wɛ mǐ ɖè é nɔ vɛ́ n’i tawun. Gɔ́ na ɔ, Xó tɔn dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖɔ: “Mi zlɔ́n nǔ e ɖò linkpɔ́n nyí nú mi wɛ lɛ bǐ sín agban ɖó jǐ tɔn, ɖó é ɖò nukún kpé dó mi wu wɛ.” (1 Piyɛ́ɛ 5:7) Mawu yí wǎn nú mǐ bo lɛ́ ɖó hlɔnhlɔn bo na ɖè wuvɛ̌ e mɔ wɛ mǐ ɖè lɛ é kpo nǔagɔwiwa lɛ bǐ kpo síìn, lee xota e bɔ d’ewu é na tinmɛ gbɔn é. *\n^ akpá. 7 Nú a na mɔ nukúnnú jɛ nǔ ɖevo lɛ mɛ dó nǔ e wu Mawu tin bɔ wuvɛ̌ mimɔ dó tíìn é mɛ d’eji hǔn, kpɔ́n wemata 11gɔ́ wema Etɛ Biblu ka Sixu Kplɔ́n Mǐ? tɔn, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ wɛ ɖetɔ́n, bɔ a sixu yí vɔ̌nu ɖò www.jw.org jí.\nNɛ̌ mǐ ka sixu wà gbɔn bo tuùn ɖɔ Mawu na ɖó nǔ wuvɛ̌ lɛ bǐ kpo nǔagɔwiwa bǐ kpo nu zaanɖé?\nMɛ̌ È ka Na Dó Wuvɛ̌ E Sè Wɛ Gbɛtɔ́ lɛ Ðè É Sín Hwɛ?


Mi Yí Ye kpo Akpàkpà Sɔ́ Mɛ Kpo\nMɛ ɖětɛ lɛ na yí wɛ è ka ɖè kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo? Mɛ ɖebǔ e wá kplé Klisanwun tɔn mǐtɔn lɛ é wɛ; sín mɛ yɔyɔ̌ lɛ jí kaka yí jɛ mɛ e mǐ ko tuùn sín xwè mɔkpan ɖíe lɛ é jí. (Hlɔ 15:7; Eb 13:2) É sixu nyí nùɖitɔ́ hàtɔ́ e gosin tò ɖevo mɛ é ɖé alǒ Klisanwun e awakanmɛ ko gbɔjɔ na bɔ é ka wà kplé azɔn nukɔntɔn ɔ ɖò xwè ɔ mɛ é ɖé. Enyi hwi wɛ ɖò ninɔmɛ enɛ lɛ mɛ ɔ, kpɔ́n lee nǔ na ko cí nú we é. Nú è yí we kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo ɔ, é na sù nukún towe mɛ à cé? (Mt 7:12) Enɛ wu ɔ, é na nyɔ́ ɖɔ a ni nɔ tɛnkpɔn bo nɔ dó gbè mɛ ɖevo lɛ ɖò bǐbɛ̌mɛ kplé lɛ tɔn kpo hwenu e kplé lɛ fó dó é kpo, ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn mɛ à cé? Enɛ nɔ hɛn awǎjijɛ kpo wanyiyi kpo wá nɔví lɛ tɛntin, lobo nɔ lɛ́ sɔ́ Jehovah sù. (Mt 5:16) Nugbǒ wɛ ɖɔ è kún sixu ɖɔ xó xá mɛ e wá kplé ɔ lɛ é bǐ ó. Amɔ̌, enyi mǐ bǐ nɔ dó gǎn ɖò ali enɛ nu ɔ, mɛ bǐ wɛ na mɔ ɖɔ è yí emi ganji. *\nEnyi nǔwiwa bunɔ lɛ, ɖi Flǐn kú Jezu tɔn tɔn hwenu kɛɖɛ wɛ mǐ na nɔ yí mɛ ɖè ganji ǎ, loɔ, mǐ ɖó na nɔ wà mɔ̌ hwebǐnu. Enyi mɛ yɔyɔ̌ lɛ mɔ lee Klisanwun lɛ nɔ ɖè wanyiyi xlɛ́ gbɔn é ɔ, é sixu sísɛ́ ye bɔ ye na kpa susu nú Mawu, bo na wá gɔ́ nú mǐ ɖò sinsɛn-biblo mímɛ́ ɔ mɛ.—Jn 13:35.\n^ akpá. 3 Nugbodòdó Biblu tɔn lɛ xlɛ́ ɖɔ mǐ kún ɖó na dó gbè mɛ e è ɖè sín agun mɛ, alǒ mɛ ɖěɖee ɖè yeɖée sín agun mɛ, bo wá kplé lɛ é ó.—1Kɔ 5:11; 2Jn 10.\nLEE È SIXU D’ALƆ MƐ YƆYƆ̌ LƐ GBƆN É\nÐɔ nyikɔ towe n’i bo kàn nyikɔ tɔn byɔ ɛ\nÐɔ n’i ɖɔ é ni wá jinjɔn akpá towe\nNǔ é ni zán Biblu towe kpo hanwema towe kpo xá we\nÐò kplé ɔ gudo hǔn, ɖò gbesisɔmɛ bo na na xósin nú nùkanbyɔ e é na ɖó lɛ é\nÐɔ Biblu kplɔnkplɔn xó n’i, enyi é byɔ ɖó mɔ̌ ɔ nɛ


A Sixu Dó Wusyɛn Lanmɛ nú Klisanwun E Awakanmɛ Gbɔjɔ Na É Ðé\nXwewu xwewu ɔ, Klisanwun e awakanmɛ gbɔjɔ na é gègě nɔ wá Flǐn tɛnmɛ. Ye ko bɛ́ wezun e kán wɛ mǐ ɖè bá mɔ gbɛ̀ é, amɔ̌, afɔkanmɛ yetɔn wá túntún ɖó hwɛjijɔ vovo lɛ wu; è ɖɔ ɖé lɛ ɖò hwɛjijɔ enɛ lɛ mɛ dó alɔnuwema Lẹkọwa Jehovah Dè mɛ. (Eb 12:1) Amɔ̌, mɛ ɖěɖee awakanmɛ gbɔjɔ na lɛ é kpó ɖò akwɛ xɔ wɛ ɖò Jehovah e sɔ́ Vǐ tɔn sín hun dó xɔ ye na é nukúnmɛ. (Mɛ 20:28; 1Pi 1:18, 19) Nɛ̌ mǐ ka sixu d’alɔ ye bɔ ye lɛkɔ wá agun ɔ mɛ gbɔn?\nMɛxo agun tɔn lɛ nɔ ba Klisanwun ɖěɖee awakanmɛ gbɔjɔ na lɛ é mɔ, bo na d’alɔ ye lee lɛngbɔnyitɔ́ ɖé nɔ kú hǔn bo nɔ ba lɛngbɔ̌ e bú sín lɛngbɔkpo ɔ mɛ é gbɔn é ɖɔhun. (Lk 15:4-7) Enɛ ɖè lee Jehovah nɔ kpé nukún mǐ wu kpo wanyiyi kpo gbɔn é xlɛ́. (Jel 23:3, 4) Mǐ mɛ bǐ wɛ sixu dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ mɔhun lɛ, enyi mɛxo agun tɔn lɛ kɛɖɛ ǎ. Gǎn ɖěɖee mǐ nɔ dó bá ɖè xomɛnyínyɔ́ kpo wanyiyi nɔzo tɔn kpo xlɛ́ é nɔ hun xomɛ nú Jehovah bo sixu lɛ́ hɛn lè wá tawun. (Nùx 19:17; Mɛ 20:35) Enɛ wu ɔ, lin tamɛ dó mɛ e a sixu dó wusyɛn lanmɛ na é jí, bo ka yawǔ wà mɔ̌ dó mɛhwenu!\nKPƆ́N VIDEO DǑ WUSYƐN LANMƐ NÚ MƐ E AWAKANMƐ GBƆJƆ NA LƐ É, ENƐ GUDO HǓN, BA DÒ NÚ NÙKANBYƆ ELƆ LƐ:\nAfɔ tɛ Abbey ka ɖè hwenu e é xò gò Kúnnuɖetɔ́ e é ma tuùn ǎ é ɖé é?\nEtɛwu mǐ ka ɖó na sɛkpɔ mɛxo agun tɔn lɛ hwenu e mǐ ɖò linlin wɛ bo na d’alɔ mɛ e awakanmɛ gbɔjɔ na é ɖé é?\nNɛ̌ Abbey ka sɔnǔ gbɔn cobo yì ba Laura kpɔ́n azɔn wegɔ ɔ?\nNɛ̌ Abbey ka ɖè kanɖodonǔwu, suúlu kpo wanyiyi kpo xlɛ́ gbɔn hwenu e é ɖò tintɛnkpɔn wɛ bá dó wusyɛn lanmɛ nú Laura é?\nEtɛ nùjlɛdonǔwu Jezu tɔn e ɖò Luki 15:8-10 mɛ é ka sixu kplɔ́n mǐ?\nNyɔna tɛ lɛ gǎn ɖěɖee nɔví lɛ dó bo d’alɔ Laura é ka hɛn wá?


È Sá Nǔ nú Cyɔ Jezu Tɔn Bo Ði | Gbɛzán Jezu Tɔn\nMATIE 27:57–28:2 MAKI 15:42–16:4 LUKI 23:50–24:3 JAAN 19:31–20:1\nÈ ÐÈ JEZU SÍN CYƆ SÍN ATÍN Ɔ JÍ\nÈ SÁ NǓ NÚ CYƆ Ɔ BO NA ÐI\nNYƆNU LƐ MƆ YƆDO Ɔ ÐÒ VƆ̌\nHwenu ko ɖò sisɛyi wɛ ɖò Axɔsuzángbe hwelɛkɔ, ɖò Nisáan sín azǎn 14gɔ́ ɔ gbè. Gbɔjɛzán Nisáan sín azǎn 15gɔ́ ɔ tɔn na bɛ́ hwenu e hwe na yì xɔ é. Jezu ko kú nɛ, amɔ̌, ajotɔ́ wè e ɖò akpá tɔn lɛ é kpó ɖò gbɛ̀. Sɔgbe kpo Sɛ́n ɔ kpo ɔ, cyɔ ɖě “na dɔ́ atín ɔ jí ǎ,” é nyɔ́ wà ɔ, è ɖó na ɖi “gbè enɛ gbè.”—Sɛ́nflínmɛ 21:22, 23.\nGɔ́ nú enɛ ɔ, è nɔ ylɔ Axɔsuzángbe hwelɛkɔ ɖɔ Nǔsisɔzán, ɖó mɛ lɛ nɔ ɖa nùɖuɖu bo nɔ fó azɔ̌ ɖevo ɖebǔ e ma sixu nɔte kaka jɛ Gbɔjɛzán ɔ gudo ǎ é. Enyi hwe yì xɔ ɔ Gbɔjɛzán weɖobǔ, alǒ “ɖaxó” ɖé na bɛ́. (Jaan 19:31) Nǔ nyí mɔ̌, ɖó Nisáan sín azǎn 15gɔ́ ɔ na nyí azǎn nukɔntɔn ɔ nú Wɔxúxú E Mɛ È Ma Dó Tɔ́n Ǎ É Sín Xwè e è nɔ ɖu nú azǎn tɛnwe é. Azǎn nukɔntɔn enɛ nɔ nyí Gbɔjɛzán ɖé hwebǐnu. (Levíi ví lɛ 23:5, 6) Dìn tɔn ɔ, azǎn nukɔntɔn enɛ kplé xá Gbɔjɛzán e è ko nɔ ɖu ɖò Aklunɔzán gbla ɖokpo ɖokpo mɛ, bo nɔ ɖu ɖò azǎn tɛnwegɔ ɔ gbè é.\nEnɛ wu ɔ, Jwifu lɛ byɔ Pilatu ɖɔ è na bló bɔ Jezu kpo ajotɔ́ wè e ɖò akpá tɔn lɛ é kpo na yawu kú. Gbɔn nɛ̌ é? È na gbà afɔxú yetɔn lɛ. Enɛ na zɔ́n bɔ ye sɔ́ na sixu jlɔ́ yeɖée ɖò afɔ yetɔn lɛ jí ganji bo na mɔ tɛn dó gbɔ́ ǎ. Sɔja lɛ wá bo gbà afɔ nú ajotɔ́ wè lɛ. Amɔ̌, é cí ɖɔ Jezu ko kú ɖɔhun, enɛ wu ɔ, ye sɔ́ gbà afɔ tɔn ǎ. Enɛ zɔ́n bɔ xóɖɔɖ’ayǐ e ɖò Ðɛhan 34:21 mɛ é dó jɛ: “É nɔ kpé nukún dó xú ce lɛ bǐ wu, bɔ ɖokpo géé nɔ wɛ́n ǎ.”\nBo na dó kpɔ́n ɖɔ Jezu kú nugbǒ dóó à jí ɔ, sɔja ɖé sɔ́ hwǎn adaja mɛ n’i, b’ɛ tɔ́n. “Tlolo ɔ, hun kpodo sìn kpo lúlú kɔn nyì ayǐ.” (Jaan 19:34) Enɛ zɔ́n bɔ xóɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn ɖevo jɛ: “Ye na sɔ́ nukún yetɔn ɖó nyɛ mɛ e ye sɔ́ hwǎn é wu.”—Zakalíi 12:10.\nJozɛfu Alimatéenu e nyí “nya akwɛnɔ ɖé” bo lɛ́ nyí mɛ nukúnɖeji ɖé ɖò toxóɖɔgbɛ́ Jwifu lɛ tɔn mɛ é lɔ ɖò finɛ hwenu e è xwè è nyì atín wu é. (Matie 27:57) È xlɛ́ ɖɔ é nyí “gbɛtɔ́ ayijlɔjlɔnɔ, hwɛjijɔnɔ,” bo ɖò “te kpɔ́n axɔsuɖuɖu Mawu tɔn.” É “ɖò Jezu sín ahwanvu lɛ mɛ. É ka nɔ jló na ɖexlɛ́ ɖɔ emi ɖò Jezu sín ahwanvu lɛ mɛ ǎ; ɖó é nɔ ɖò xɛsi ɖi nú Jwifugán lɛ wɛ.” É nɔ gudo nú hwɛ e è ɖó nú Jezu é ǎ. (Luki 23:50; Maki 15:43; Jaan 19:38) Jozɛfu kpankɔ́n bo yì byɔ cyɔ Jezu tɔn Pilatu. Pilatu kàn nǔ byɔ sɔja e ɖò nǔ ɔ nu é, bɔ é yì gbè ɖɔ Jezu ko kú. Enɛ wu ɔ, Pilatu yí gbè nú nǔ e Jozɛfu byɔ é.\nJozɛfu xɔ akwɛnúvɔ ɖagbeɖagbe ɖé bo ɖè Jezu sín atín ɔ jí. É lɛ́ akwɛnúvɔ ɔ dó cyɔ ɔ, bo sá nǔ na nú è na ɖi. Nikodɛmu “e zɔn zǎn gbè ɖokpo, bo yì mɔ Jezu ɔ” lɔ ɖ’alɔ ɖò nǔsisɔ nú cyɔ ɔ mɛ. (Jaan 19:39) É hɛn mǐla kpodo alowɛ́si kpo sín xò kplé axivɛnu kilóo 30 mɔ̌ wá. È lɛ́ avɔ e mɛ nǔ enɛ lɛ ɖè é dó Jezu sín cyɔ lee Jwifu lɛ nɔ bló gbɔn nǔ cyɔ cobo nɔ ɖi é ɖɔhun.\nJozɛfu ɖesunɔ sín yɔdo e é kun ɖó só xomɛ bɔ è ma ko ɖi mɛɖé d’emɛ kpɔ́n ǎ é yá finɛ, bɔ è sɔ́ Jezu d’emɛ. Enɛ gudo ɔ, è blí awinnya ɖaxó ɖé d’enu. È yawu bló nǔ enɛ lɛ cobɔ Gbɔjɛzán ɔ bɛ́. Mali Magidalanu kpo Mali Jaki kpɛví ɔ sín nɔ kpo lɔ sixu ko ɖò alɔ ɖó ɖò nǔsisɔ nú cyɔ Jezu tɔn mɛ wɛ. Dìn ɔ, ye yawu yì xwégbe “bo yì ba nǔsawǔ wǎnɖagbenɔ kpo célu kpo ɖó alɔ jí” bo na lɛ́ sá nú cyɔ Jezu tɔn ɖò Gbɔjɛzán ɔ gudo.—Luki 23:56.\nAyihɔngbe tɔn Gbɔjɛzán ɔ gbè ɔ, vɔsanúxwlémawutɔ́gán lɛ kpo Falizyɛn lɛ kpo yì mɔ Pilatu bo ɖɔ: “Mǐ flín ɖɔ hwenu e nya mɛblɛɖutɔ́ enɛ kpó ɖò gbɛ̀ ɔ, é ɖɔ azǎn atɔngɔ ɔ gbè ɔ, emi na fɔ́n sín kú wá gbɛ̀. Enɛ wutu ɔ, nǎ gbè, bonu sɔja lɛ na yì cɔ́ yɔdo ɔ ganji kaka jɛ azǎn atɔngɔ ɔ gbè. É ma nyí mɔ̌ ǎ ɔ, ahwanvu tɔn lɛ taa wá yì fin cyɔ tɔn sɔ́ yì, bo na ɖɔ nú tò lɛ ɖɔ: ‘É ko fɔ́n sín kú, nùvú enɛ e ye na ɖó ɔ, na nyla hú nukɔntɔn ɔ.’” Pilatu ɖɔ nú ye ɖɔ: “Sɔja lɛ ɖíe, mi bo kplá ye bonu ye ni yì cɔ́ yɔdo ɔ lee mi jló gbɔn é.”—Matie 27:63-65.\nAklunɔzángbe zǎnzǎn tɛɛn ɔ, Mali Magidalanu, Mali Jaki sín nɔ, kpodo nyɔnu ɖevo lɛ kpo hɛn nǔsawǔ wǎnɖagbenɔ wá yɔdo ɔ kɔn bo na sá nú cyɔ Jezu tɔn. Ye nɔ kanbyɔ yeɖée ɖɔ: “Mɛ̌ ka na blí awinnya e ɖò yɔdo ɔ nu ɔ síìn nú mǐ?” (Maki 16:3) Amɔ̌, ayikúngban ɖé danwǔ. Gɔ́ na ɔ, wɛnsagun Mawu tɔn blí awinnya ɔ síìn, sɔja lɛ gosin finɛ bɔ yɔdo ɔ jɛ vɔ̌!\nAniwu è ka nɔ ylɔ Axɔsuzángbe ɖɔ Nǔsisɔzán? Aniwu enɛ ka nyí Gbɔjɛzángbe “ɖaxó” ɖé?\nEtɛ Jozɛfu kpo Nikodɛmu kpo ka wà ɖò Jezu sín cyɔ ɖiɖi mɛ? Kancica tɛ ka ɖò ye kpo Jezu kpo tɛntin?\nEtɛ vɔsanúxwlémawutɔ́ lɛ ka jló na bló? Amɔ̌, etɛ ka jɛ ɖò Aklunɔzángbe zǎnzǎn tɛɛn?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé È Sá Nǔ nú Cyɔ Jezu Tɔn Bo Ði


Mɛ Winnyawinnya lɛ Emi, Mi ka Ðò Gbesisɔmɛ Bo Na Bló Baptɛm À? | Ee È Nɔ Kplɔ́n Ðò Kplé Jí É\nXOTA E ƉÒ AKPÀ Ɔ JÍ É Nǔ ka Nyí Mɔ̌ Dóó À?\nXOTA E ƉÒ AKPÀ Ɔ JÍ É Etɛwu Jezu ka Jiya Bo Kú?\nNÙNYWƐ XÓXÓ ÐÉ NÚ GBƐZINZAN ÉGBÉ TƆN Ado Ni Ma Hu We Ó\nAtɔxwɛ: Nùkplɔnkplɔn Tɔn | Mars 2016\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Aukan Ayɔgbe Baoulé Bassa (Cameroun) Bichlamar Boulou Cakchiquel Cambodge-Gbè Chitonga Chokwe Chol Cibemba Cinyanja Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Dangme Efik Espagne-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Garifuna Glɛnsigbe Groenland-Gbè Haoussa Hmong (White) Iban Ibo Isoko Italie-Gbè Kabiye Karen (S'gaw) Kazakh Kikaonde Kikongo Kiluba Kimbundu Kisi Kisonge Kongo Krio Kwangali Kwanyama Lamba Laos-Gbè Lifu Lingala Lunda Luvale Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mazatèque Huautla Tɔn Mizo Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndonga Ngabere Ngangela Nyaneka Nzema Otètèla Pidgin (Cameroon) Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Saramacca-Gbè Sepedi Sesotho (Lesotho) Silozi Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tahiti-Gbè Tiv Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Twi Tzeltal Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Venda Wallis-Gbè Wayuunaiki Xhosa Zoulou\n“Enyi mɛɖé ɖò mi mɛ, bo ɖò síngbó na gbá wɛ ɔ, ayǐ wɛ é na tó jinjɔn, bo na lɛ́n akwɛ nabi e é na zán d’ewu ɔ kpɔ́n hwɛ̌, bo na kpɔ́n ɖɔ emi ɖó akwɛ e na sixu wà azɔ̌ ɔ yì fó ɔ à jí.”—LUKI 14:28.\nHAN LƐ: 120, 64\nETƐ A KA KPLƆ́N?\nEtɛ ka nɔ nyí tinmɛ è ni zin tɔn? Nɛ̌ Daniyɛli ka ɖè jijɔ enɛ xlɛ́ gbɔn?\nNɛ̌ a ka sixu xlɛ́ ɖɔ gbeta e kɔn a wá bo na bló baptɛm é gosin ayi towe mɛ gbɔn?\nEtɛ ka nɔ nyí mɛɖée zízé jó nú Mawu? Nɛ̌ é ka cá kàn xá baptɛm gbɔn?\nÈ wlan xota elɔ kpo ee bɔ d’ewu é kpo nú mɛ winnyawinnya ɖěɖee jló na bló baptɛm lɛ é\n1, 2. (a) Etɛ ka nɔ dó xomɛhunhun nú togun Mawu tɔn égbé? (b) Nɛ̌ mɛjitɔ́ Klisanwun lɛ kpo mɛxo agun tɔn lɛ kpo ka sixu d’alɔ mɛ winnyawinnya lɛ, bonu ye na tuùn tinmɛ baptɛm tɔn gbɔn?\n“UN KO tuùn we sín hwenu e è jì we é; xomɛ hun mì ɖɔ un sè bɔ a jló na bló baptɛm. Un jló na kanbyɔ we ɖɔ: ‘Etɛwu a ka jló na ɖè afɔ enɛ?’” Xó enɛ lɛ ɔ, mɛxo agun tɔn ɖé wɛ ɖɔ nú Christopher e ɖó xwè 12 é. Nǔ e é kanbyɔ é ka sɔgbe. Mǐ nɔ mɔ bɔ mɛ winnyawinnya afatɔ́n mɔkpan nɔ bló baptɛm gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ xwewu xwewu. Nǔ enɛ nɔ hun xomɛ nú mǐ tawun. (Nùnywɛtɔ́xó 12:1) Amɔ̌, mɛjitɔ́ Klisanwun lɛ kpo mɛxo agun tɔn lɛ kpo nɔ ba na mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ nǔ enɛ e jí mɛ winnyawinnya mɔhun lɛ site dó é ka nyí jlǒ yeɖesunɔ tɔn, bo lɛ́ dó ɖɔ dò ɖò ayi yetɔn mɛ à jí.\n2 Ðò Biblu mɛ ɔ, mǐ kplɔ́n ɖɔ mɛɖée zízé jó nú Mawu kpo baptɛm kpo nyí bǐbɛ̌ gbɛzán yɔyɔ̌ ɖé tɔn nú Klisanwun ɖé. Gbɛzán enɛ na zɔ́n bɔ mɛ ɔ na mɔ nyɔna Jehovah tɔn gègě. Amɔ̌ Satáan ka na jɛ gudo tɔn. (Nùnywɛxó 10:22; 1 Piyɛ́ɛ 5:8) Nǔ e wu mɛjitɔ́ Klisanwun lɛ ɖó na zán hwenu dó kplɔ́n nǔ e ahwanvu Klisu tɔn nyínyí byɔ lɛ é vǐ yetɔn lɛ é nɛ. Mɛ winnyawinnya ɖěɖee mɛjitɔ́ yetɔn lɛ ma nyí Klisanwun ǎ lɛ é ɔ, mɛxo agun tɔn lɛ na d’alɔ ye kpo xomɛnyínyɔ́ kpo, bɔ ye na tuùn tinmɛ mɛɖée zízé jó nú Mawu kpo baptɛm kpo tɔn. (Xà Luki 14:27-30.) Lee é nɔ byɔ ɖɔ è ni bló tuto xɔgbigbá ɖé tɔn gbɔn cobonu é na yì ta é ɔ, mɛ winnyawinnya lɛ ɖó na sɔnǔ hwɛ̌ cobo bló baptɛm, bo na mɔ tɛn dó sɛ̀n Jehovah kpo gbejininɔ kpo “kaka yì fó.” (Matie 24:13) Etɛ ka na d’alɔ mɛ winnyawinnya lɛ bɔ ye na kudeji bá sɛ̀n Jehovah kaka sɔyi? Mǐ ni kpɔ́n.\n3. (a) Etɛ xó Jezu kpo Piyɛ́ɛ kpo tɔn lɛ ka kplɔ́n mǐ dó lee baptɛm nyí nǔ taji gbɔn é wu? (Matie 28:19, 20; 1 Piyɛ́ɛ 3:21) (b) Nùkanbyɔ tɛ lɛ jí mǐ ka na lin tamɛ kpɔ́n dó? Etɛwu?\n3 Mɛ winnyawinnya ɖé wɛ nú we, bɔ a jló na bló baptɛm à? Enyi mɔ̌ wɛ hǔn, é jɛ ɖɔ è ni kpa we! Wǔjɔmɛ ɖaxó ɖé wɛ é nyí bɔ è na bló baptɛm bo na nyí ɖokpo ɖò Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ mɛ. Gɔ́ na ɔ, baptɛm ɔ, nùɖé wɛ bɔ Klisanwun ɖé ɖó na bló, bo lɛ́ nyí afɔ taji ɖé bɔ è ɖó na ɖè bo na gán ɖò ya ɖaxó ɔ hwenu. (Matie 28:19, 20; 1 Piyɛ́ɛ 3:21) Baptɛm biblo towe na xlɛ́ ɖɔ a ko d’akpá ɖɔ emi na sɛ̀n Jehovah kaka sɔyi. A jló tawun bo na ɖè akpá enɛ, enɛ wu ɔ, nùkanbyɔ elɔ lɛ na d’alɔ we bɔ a na kpɔ́n ɖɔ emi ka ko ɖò gbesisɔmɛ nú baptɛm à jí. Ye ɖíe: (1) Un ka ko zin ganji bo na ɖɔ ɖɔ un na bló baptɛm à? (2) Nyiɖesunɔ ka ɖó jlǒ bo na wà mɔ̌ à? (3) Un ka tuùn tinmɛ mɛɖée zízé jó nú Jehovah tɔn à? Mi nú mǐ ni ɖɔ xó dó nùkanbyɔ enɛ lɛ jí.\nHWENU E A ZIN GANJI É\n4, 5. (a) Etɛwu baptɛm ma ka nyí mɛxo lɛ kɛɖɛ sín nǔ ǎ? (b) Etɛ ka nyí tinmɛ è ni zin tɔn nú Klisanwun ɖé?\n4 Biblu ɖɔ ɖɔ mɛ e ko nyí mɛxo lɛ é kɛɖɛ jɛn na bló baptɛm, alǒ xwè nabi ɖě jɛn è na ɖó cobo na bló ǎ. Mǐ xà ɖò Nùnywɛxó 20:11 mɛ ɖɔ: “Enyi vǐ ɖé ɖò walɔ ɖé lɛ zán wɛ ɔ, è nɔ ko tuùn vǐ alɔkpa e é nyí é; é ɖò gbɛ̀ ɖagbe, gbɛ̀ jlɔ́jlɔ́ zán wɛ kpo é gbɔ kpo ɔ, è nɔ ko tuùn.” Mɛ e tlɛ kpò ɖò vǔ e sixu tuùn nǔ e nǔjlɔjlɔwiwa kpo mɛɖée zízé jó nú Gbɛɖotɔ́ ɔ nyí é kpo. Enɛ wu ɔ, baptɛm nyí afɔ taji ɖé b’ɛ lɛ́ sɔgbe bɔ mɛ winnyawinnya e ko ɖexlɛ́ ɖɔ emi zin, bo ko lɛ́ zé éɖée jó nú Jehovah é ɖé na ɖè.—Nùnywɛxó 20:7.\n5 Etɛ ka nyí tinmɛ è ni zin tɔn? Enyi xwè nabi e è ɖó é alǒ lee è sù gbɔn é wɛ nɔ xlɛ́ dandan ɖɔ è zin ǎ. Biblu ɖɔ ɖɔ mɛ e zin lɛ é “ko tuùn nǔ ɖagbe ɖò nǔ nyanya mɛ, gbɔn nǔwiwa yetɔn lɛ gblamɛ, bɔ é ko má ye.” (Eblée lɛ 5:14) Mɛ e zin é nɔ tuùn nǔ e nyí nǔ ɖagbe é bo nɔ kanɖeji ɖò ayi tɔn mɛ bo na bló. Enɛ wu ɔ, é na vɛwǔ bɔ nùɖé na dɔn ɛ b’ɛ na wà nǔ nyanya. É ka nɔ lɛ́ byɔ ɖɔ mɛɖé jɛn na nɔ ɖɔ n’i hwebǐnu ɖɔ é ni wà nǔ ɖagbe ǎ. É jɛ ɖɔ è ni ɖó nukún ɖɔ mɛ winnyawinnya e ko bló baptɛm é ɖé na wà nǔ ɖagbe, enyi mɛjitɔ́ tɔn lɛ alǒ mɛxo ɖevo ɖebǔ na bo ma tlɛ ɖò finɛ ǎ ɔ nɛ.—Sɔ́ jlɛ́ dó Filipunu lɛ 2:12 wu.\n6, 7. (a) Tinmɛ nǔ e Daniyɛli ɖí xwi xá hwenu e é ɖò Babiblɔnu é. (b) Nɛ̌ Daniyɛli ka xlɛ́ ɖɔ emi zin gbɔn?\n6 Mɛ winnyawinnya ɖé ka sixu ɖexlɛ́ ɖɔ emi zin gbɔn mɔ̌ nugbǒ à? Ganji, lin tamɛ kpɔ́n dó kpɔ́ndéwú Daniyɛli tɔn jí. Winnyawinnya wɛ é sixu ko ɖè kɛɖɛ bɔ è kplá ɛ sín mɛjitɔ́ tɔn lɛ gɔ́n yì Babilɔnu. Daniyɛli wá mɔ éɖée ɖò mɛ ɖěɖee ma nɔ setónú nú gbeɖiɖe Mawu tɔn ǎ lɛ é tɛntin ajijimɛ. Mi nú mǐ ni sɔ́ ayi ɖó ninɔmɛ Daniyɛli tɔn jí kpɛɖé. È sɔ́ tɛnmɛ bunɔ ɖé n’i ɖò Babilɔnu. É ɖò mɛ winnyawinnya ɖěɖee è xwè sɔ bo cyan bɔ ye na nɔ sɛ̀n axɔsu ɔ lɛ é mɛ. (Daniyɛli 1:3-5, 13) É cí ɖɔ Daniyɛli mɔ tɛnmɛ e é ma sixu mɔ kpɔ́n gbeɖé ɖò Izlayɛli ǎ é ɖò Babilɔnu ɖɔhun.\n7 Nɛ̌ Daniyɛli ka wà nǔ gbɔn? É yí gbè bɔ Babilɔnunu lɛ huzu i alǒ vɔ́da nú nùɖiɖi tɔn wɛ à? Ðebǔ ǎ! Biblu ɖɔ ɖɔ hwenu e Daniyɛli ɖò Babilɔnu é ɔ, é “tuùn dó ayi tɔn mɛ ɖɔ emi kún na hɛn emiɖée blí ó,” enɛ wɛ nyí ɖɔ é na nɔ zɔ nú nǔ ɖebǔ e cá kàn xá sinsɛn nùvú é. (Daniyɛli 1:8) Daniyɛli xlɛ́ tawun ɖɔ emi zin!\nMɛ winnyawinnya e zin é nɔ wà nǔ xɔ́ntɔn Mawu tɔn ɖɔhun ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn mɛ, bo ka nɔ wà nǔ gbɛ̀ ɔ sín xɔ́ntɔn ɖɔhun ɖò wemaxɔmɛ ǎ (Kpɔ́n akpáxwé 8gɔ́ ɔ)\n8. Etɛ kpɔ́ndéwú Daniyɛli tɔn ka sixu kplɔ́n we?\n8 Etɛ kpɔ́ndéwú Daniyɛli tɔn ka sixu kplɔ́n we? Mɛ winnyawinnya e zin é na kú dó nǔ e é ɖi nǔ na lɛ é jí, é na bo tlɛ nyí ɖò ninɔmɛ syɛnsyɛn lɛ mɛ ɔ nɛ. É na cí aganma ɖɔhun bo na huzu sìnmɛ sɔgbe kpo fí e é ɖè é kpo ǎ. É nɔ wà nǔ xɔ́ntɔn Mawu tɔn ɖɔhun ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn mɛ, bo ka nɔ wà nǔ gbɛ̀ ɔ sín xɔ́ntɔn ɖɔhun ɖò wemaxɔmɛ ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é na nɔ gbeji é na bo tlɛ ɖò mɛtɛnkpɔn mɛ ɔ nɛ.—Xà Efɛzinu lɛ 4:14, 15.\n9, 10. (a) Mɛ winnyawinnya ɖé nɔ ɖu tamɛ linlin kpɔ́n dó lee é wà nǔ gbɔn ɖò mɛtɛnkpɔn gudogudo tɔn lɛ mɛ é jí sín lè. Gbɔn nɛ̌ é? (b) Etɛ ka nyí tinmɛ baptɛm tɔn?\n9 Nugbǒ wɛ ɖɔ mɛɖebǔ nyí mɛ maɖóblɔ̌ ǎ; mɛ winnyawinnya lɛ kpo mɛxo lɛ kpo bǐ wɛ nɔ wà nǔ nyì dò hweɖelɛnu. (Nùnywɛtɔ́xó 7:20) É ɖò mɔ̌ có, enyi a jló na bló baptɛm ɔ, nùnywɛnú wɛ é na nyí ɖɔ a ni gbéjé lee a kanɖeji, bo na setónú nú gbeɖiɖe Jehovah tɔn lɛ sɔ́ é kpɔ́n. Kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Un ka ko setónú nú Jehovah nú táan ɖé à?’ Lin nǔ kpɔ́n dó lee a wà nǔ gbɔn azɔn gudo tɔn e è tɛ́n nùɖiɖi towe kpɔ́n é jí. A ka kpéwú bo wà nǔ e sɔgbe bɔ a ɖó na wà é à? Daniyɛli ɖɔhun ɔ, mɛɖé ko dó wusyɛn lanmɛ nú we ɖɔ hwi ni zán nǔwukpikpé towe lɛ ɖò gbɛ̀ Satáan tɔn mɛ à? Enyi nǔ mɔhun tɛ́n we kpɔ́n ɔ, a ka kpéwú bo mɔ nǔ jɛ nǔ e Jehovah jló ɖɔ a ni wà é wu à?—Efɛzinu lɛ 5:17.\n10 Etɛwu é ka nyí nǔ taji ɖɔ a ni tuùn xósin nùkanbyɔ mɛɖesunɔ tɔn enɛ lɛ tɔn? Ðó ye na d’alɔ we bɔ a na tuùn lee baptɛm nyí nǔ taji sɔ́ é wu wɛ. Baptɛm nɔ xlɛ́ mɛ ɖevo lɛ ɖɔ a ko d’akpá taji ɖé nú Jehovah. A d’akpá ɖɔ emi na yí wǎn n’i bo na sɛ̀n ɛ kpodo ayi towe bǐ kpo kaka yì kaka sá. (Maki 12:30) Mɛ e ko bló baptɛm lɛ é bǐ ɖó na kanɖeji bo na nɔ gbeji nú akpá e ye dó nú Jehovah é.—Xà Nùnywɛtɔ́xó 5:3, 4.\nJLǑ HWIÐESUNƆ TƆN JƐN KA WƐ À?\n11, 12. (a) Etɛ jí mɛ e ɖò nǔ lin kpɔ́n dó baptɛm wu wɛ é ka ɖó na kú dó? (b) Etɛ ka na d’alɔ we bɔ a na ɖó linlin e sɔgbe é dó baptɛm e nyí tuto Jehovah tɔn é jí?\n11 Biblu ɖɔ ɖɔ togun Jehovah tɔn bǐ kaka jɛ mɛ winnyawinnya lɛ jí na sɔ́ jlǒ dó sɛ̀n ɛ. (Ezayíi 6:8) Enɛ wu ɔ, mɛ e jló na bló baptɛm é ɖé ɖó na kudeji ɖɔ emiɖesunɔ wɛ ɖó jlǒ tɔn. Enɛ sixu byɔ ɖò así towe ɖɔ a ni gbéjé jlǒ towe kpɔ́n ganji, ɖò taji ɔ, enyi nugbǒ ɔ mɛ wɛ a sù dó ɔ nɛ.\n12 Hwenu e a ɖò susu wɛ é ɔ, a na ko mɔ bɔ mɛ gègě bló baptɛm, bɔya ye mɛ ɖé lɛ tlɛ sixu nyí xɔ́ntɔn towe kpo nɔví towe ɖesu lɛ kpo. Amɔ̌, ma kpɔ́n ɖɔ emi ko ɖó xwè ɖé, alǒ mɛ lɛ bǐ ɖò baptɛm bló wɛ wutu kpowun bo lin ɖɔ emi ɖó na bló baptɛm ó. Nɛ̌ a ka sixu kudeji ɖɔ emi ɖó linlin ɖokpo ɔ kpo Jehovah kpo dó baptɛm wu gbɔn? Zǎn hwenu dó lin tamɛ dó nǔ e wu baptɛm dó nyí nǔ taji sɔmɔ̌ é jí. A na mɔ hwɛjijɔ gègě ɖò xota elɔ kpo ee bɔ d’ewu é kpo mɛ.\n13. Etɛ ka sixu d’alɔ we bɔ enyi gbeta e kɔn a wá bo na bló baptɛm é gosin ayi towe mɛ kpo é gbɔ kpo ɔ, a na tuùn?\n13 Ali e nu a na kpɔ́n ɖɔ baptɛm e a jló na bló é ka gosin ayi hwiɖesunɔ tɔn mɛ à jí ɖè é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ a na gbéjé ɖɛ towe lɛ kpɔ́n. Azɔn nabi a ka nɔ xoɖɛ sɛ́dó Jehovah? Nɛ̌ ɖɛ towe lɛ ka nɔ nɔ tlɔlɔ gbɔn? Xósin e a na na nú nùkanbyɔ enɛ lɛ é sixu xlɛ́ lee hwi kpo Jehovah kpo vɛ́ sɔ́ é. (Ðɛhan 25:4) Azɔn gègě wɛ Jehovah nɔ na sìn nú ɖɛ mǐtɔn lɛ gbɔn Biblu gblamɛ. Enɛ wu ɔ, ali ɖevo e nu a sixu xlɛ́ ɖɔ a jló na vɛ́ kpo Jehovah kpo bo sɛ̀n ɛ sín ayi mɛ wá ɖè é wɛ nyí ɖɔ a ni gbéjé nǔ kplɔnkplɔn towe sín tuto kpɔ́n. (Jozuwée 1:8) Kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Un ka ɖó Biblu kplɔnkplɔn mɛɖesunɔ tɔn ɖé b’ɛ nɔ yì ɖò gbesisɔmɛ à? Un ka nɔ sɔ́ jlǒ dó ɖ’alɔ ɖò sinsɛn-biblo xwédo tɔn mǐtɔn mɛ à?’ Xósin e a na na nú nùkanbyɔ enɛ lɛ é na d’alɔ we bɔ enyi hwiɖesu wɛ ɖó jlǒ baptɛm tɔn ɔ, a na tuùn.\nTINMƐ MƐÐÉE ZÍZÉ JÓ TƆN\n14. Tinmɛ vogbingbɔn e ɖò mɛɖée zízé jó nú Mawu kpo baptɛm kpo tɛntin é.\n14 Mɛ winnyawinnya ɖé lɛ sixu nɔ ma tuùn vogbingbɔn e ɖò mɛɖée zízé jó kpo baptɛm blóbló kpo mɛ é ganji. Mɛɖé lɛ sixu ɖɔ ɖɔ emi ko zé gbɛzán emitɔn jó nú Jehovah, bo ka ko ɖò gbesisɔmɛ nú baptɛm ǎ. Nǔ ka sixu nyí mɔ̌ à? Mɛɖée zízé jó wɛ nyí ɖɔ è ni xoɖɛ bo d’akpá nú Jehovah ɖɔ è na sɛ̀n ɛ kaka sɔyi. Nú a bló baptɛm ɔ, a na xlɛ́ mɛ ɖevo lɛ ɖɔ emi ko zé emiɖée jó nú Jehovah. Enɛ wu ɔ, cobonu a na bló baptɛm ɔ, a ɖó na tuùn nǔ e mɛɖée zízé jó nú Mawu nyí é sín tinmɛ.\n15. Etɛ ka nyí tinmɛ mɛɖée zízé jó nú Mawu tɔn?\n15 Enyi a zé gbɛzán towe jó nú Jehovah ɔ, a ɖɔ n’i ɖɔ emi huzu étɔn bǐ sín hwenɛnu nɛ. A d’akpá n’i ɖɔ éyɛ sínsɛ́n wɛ na nyí nǔ taji hugǎn ɖò gbɛzán towe mɛ. (Matie 16:24) Akpá mɔhun didó nú Mawu nyí nùjɔnǔ tawun! (Matie 5:33) Enɛ wu ɔ, nɛ̌ a ka sixu xlɛ́ ɖɔ emi tuùn ɖɔ emi kún sɔ́ nyí emiɖesunɔ tɔn ó, amɔ̌ ɖɔ Jehovah tɔn wɛ emi nyí dìn gbɔn?—Hlɔmanu lɛ 14:8.\n16, 17. (a) Jlɛ̌ nǔ e tito mɛɖesunɔ tɔn lɛ jijodo nyí é dó nùɖé wu. (b) Etɛ ɖɔ wɛ mɛ e zé éɖée jó nú Mawu é ka ɖè tawun?\n16 Mi nú mǐ ni kpɔ́n kpɔ́ndéwú ɖokpo. Mǐ ni ɖɔ ɖɔ xɔ́ntɔn ɖé na we mɔ̌to ɖé. É sɔ́ mɔ̌to ɔ sín wema nú we bo ɖɔ: “Towe wɛ nyí mɔ̌to ɔ.” Amɔ̌ enɛ gudo ɔ, é ɖɔ: “Un na hɛn cavi lɛ. Nyì wɛ ka na nɔ kun mɔ̌to ɔ, é nyí hwɛ ǎ.” Etɛ a ka na lin dó nùnina enɛ wu? Etɛ a ka na lin dó xɔ́ntɔn towe e na mɔ̌to ɔ we é wu?\n17 Hwenu e mɛɖé zé gbɛ̀ tɔn jó nú Jehovah é ɔ, é d’akpá n’i ɖɔ: “Un ɖò gbɛ̀ ce zé nú we wɛ. Towe wɛ un nyí.” Jehovah ɖ’acɛ bo na ɖó nukún ɖɔ mɛ enɛ na ɖè akpá e é dó é. Amɔ̌, enyi mɛ enɛ ka jɛ tó tlí nú Jehovah jí bo byɔ xɔ́ntɔn mɛ xá mɛ e ma nɔ sɛ̀n Mawu ǎ é ɖé ɖò nǔglɔ ɔ lo? Alǒ enyi mɛ enɛ yí gbè nú azɔ̌ e na zɔ́n, bɔ é ma na sixu mɔ hwenu kaka ɖé nú sinsɛnzɔ́ ɔ ǎ, alǒ zɔ́n bɔ é na jɛ kplé agun tɔn lɛ gɔn jí hwɛhwɛ ɔ ka lo? É nyí mɔ̌ hǔn, mɛ enɛ sɔ́ ɖò akpá e é dó nú Jehovah é ɖè wɛ ǎ. É cí ɖɔ é hɛn mɔ̌to ɔ sín cavi lɛ ɖɔhun. Hwenu e mǐ zé gbɛzán mǐtɔn jó nú Jehovah é ɔ, mǐ ɖɔ n’i ɖɔ: “Towe wɛ nyí gbɛ̀ ce, é nyí ce ɖesu ǎ.” Enɛ wu ɔ, mǐ na nɔ wà nǔ e Jehovah jló ɖɔ mǐ ni wà lɛ é, enyi ye na bo ma tlɛ sɔgbe xá mǐdɛɛ lɛ tɔn lɛ ǎ ɔ nɛ. Mi nú mǐ ni wà nǔ Jezu ɖɔhun, é ɖɔ: “Un jɛte sín jixwé, bo na bló jlǒ ce ǎ; loɔ, nǔ e jló mɛ e sɛ́ mì dó ɔ bló gbé un ja bo wá.”—Jaan 6:38.\n18, 19. (a) Nɛ̌ xó e Rose kpo Christopher kpo ɖɔ lɛ é ka xlɛ́ ɖɔ baptɛm nyí wǔjɔmɛ ɖé bo nɔ hun ali nú nyɔna lɛ gbɔn? (b) Nɛ̌ wǔ e è jɔ we bɔ a sixu bló baptɛm é ka nɔ cí nú we?\n18 Baptɛm nyí nǔ taji ɖé bɔ è na site d’eji. Wǔjɔmɛ ɖaxó ɖé wɛ é nyí ɖɔ è ni zé mɛɖée jó nú Jehovah bo bló baptɛm. Mɛ winnyawinnya ɖěɖee yí wǎn nú Jehovah, bo mɔ nukúnnú jɛ nǔ e mɛɖée zízé jó n’i nyí é wu é nɔ xò nǔ kpɔ́n dó gbɛzán yetɔn zízé jó nú Mawu, bo bló baptɛm wu ǎ. Mɔ̌ e ye ka wà é nɔ vɛ́ nú ye ǎ. Rose e nyí mɛ winnyawinnya ɖé bo ko bló baptɛm é ɖɔ: “Un yí wǎn nú Jehovah, nǔ ɖě sɔ́ sixu na mì awǎjijɛ hugǎn ma nɔ sɛ̀n ɛ ǎ. Un sɔ́ ganjɛ nǔ ɖě wu ɖò gbɛzán ce mɛ hú gbeta e kɔn un wá bo bló baptɛm é ǎ.”\n19 Bɔ Christopher e xó è ɖɔ ɖò bǐbɛ̌mɛ xota elɔ tɔn é ka lo? Etɛ é ka nɔ lin dó baptɛm e é bló hwenu e é ɖó xwè 12 é wu? É ɖɔ ɖɔ é nɔ víví nú emi tawun ɖó nǔ taji enɛ é emi bló é wu. É nyí gbexosin-alijitɔ́ hwebǐnu tɔn hwenu e é ɖó xwè 17 é, bɔ hwenu e é ɖó xwè 18 é ɔ, é nyí devizɔwatɔ́ sinsɛnzɔ́wiwa tɔn. Égbé dìn ɔ, é ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò Betɛli. É ɖɔ: “Baptɛm wɛ nyí nǔ ɖagbe e un bló é. Awǎjijɛ gɔ́ gbɛzán ce mɛ, ɖó azɔ̌wiwa nú Jehovah kpo tutoblonunu tɔn kpo wutu.” Enyi a jló na bló baptɛm ɔ, nɛ̌ a ka sixu sɔnǔ na gbɔn? Xota e bɔ d’ewu é na na xósin nú nùkanbyɔ enɛ.\nATƆXWƐ: NÙKPLƆNKPLƆN TƆN Mars 2016 | Etɛwu Jezu ka Jiya Bo Kú?


Nɛ̌ A ka Sixu Tuùn Sinsɛn Nugbǒ ɔ Gbɔn? | Wɛnɖagbe\n1. Sinsɛn nugbǒ ɖokpo géé jɛn ka ɖè à?\n“Mi cɔ́ miɖée dó mɛ e nɔ sɔ́ yeɖée dó ɖó gbeyiɖɔ Mawu tɔn lɛ wu.”—MATIE 7:15.\nSinsɛn ɖokpo géé wɛ Jezu kplɔ́n ahwanvu tɔn lɛ, é wɛ nyí sinsɛn nugbǒ ɔ. É cí ali ɖé ɖɔhun bo nɔ kplá mɛ yì gbɛ̀ mavɔmavɔ mɛ. Jezu ɖɔ jí: “Mɛ kpɛɖé jɛn nɔ ba” ali enɛ mɔ. (Matie 7:14) Sinsɛn e sɔgbe xá Xó nugbǒ Mawu tɔn ɔ kɛɖɛ wɛ é nɔ yí gbè na. Mawu sɛntɔ́ nugbǒ lɛ bǐ nɔ nɔ kpɔ́ ɖò nùɖiɖi ɖokpo ɔ mɛ.—Xà Jaan 4:23, 24; 14:6; Efɛzinu lɛ 4:4, 5.\nKpɔ́n video Mawu ka Nɔ Yí Gbè nú Sinsɛn lɛ Bǐ À?\n2. Etɛ Jezu ka ɖɔ dó Klisanwun adingbannɔ lɛ wu?\n“Ye tuùn Mawu bo ɖɔ; loɔ, nǔwiwa yetɔn ɖexlɛ́ ɖɔ ye kún tuùn Mawu ó.”—TITU 1:16.\nJezu ko ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ gbeyiɖɔ adingbannɔ lɛ na wá hɛn sinsɛn Klisanwun tɔn blí. Ðò nukúnta ɔ, ye nɔ cí Mawu sɛntɔ́ nugbǒ lɛ ɖɔhun. Sinsɛn-gbɛ́ yetɔn lɛ nɔ mɔ yeɖée dó mɔ Klisanwun na. Loɔ, a hɛn ɔ a na tuùn nǔ e wà nú wɛ mɛ mɔhunkɔtɔn lɛ nyí é. Gbɔn nɛ̌? Sinsɛn nugbǒ ɔ kɛɖɛ jɛn nɔ d’alɔ Klisanwun nugbǒ lɛ bɔ ye nɔ ɖó jijɔ kpo zinzan ɖagbe kpo.—Xà Matie 7:13-23.\n3. Nɛ̌ a ka sixu tuùn Mawu sɛntɔ́ nugbǒ lɛ gbɔn?\nÐ’ayi wuntun atɔ́ɔ́n elɔ lɛ e nɔ ɖè ye xlɛ́ é wu:\nMawu sɛntɔ́ nugbǒ lɛ nɔ ɖó sísí nú Biblu ɖɔ é nyí Xó Mawu Tɔn. Ye nɔ tɛnkpɔn bo nɔ nyì sɛ́n tɔn lɛ. Hǔn sinsɛn nugbǒ ɔ gbɔn vo nú sinsɛn e nɔ xwedó linlin gbɛtɔ́ tɔn lɛ é. (Matie 15:7-9) Mawu sɛntɔ́ nugbǒ lɛ nɔ kplɔ́n mɛ nùɖé bo nɔ wà ɖevo ǎ.—Xà Jaan 17:17; 2 Timɔtée 3:16, 17.\nAhwanvu nugbǒ Jezu tɔn lɛ nɔ sɔ́ nyikɔ Mawu tɔn, Jehovah sù. Jezu sɔ́ nyikɔ Mawu tɔn sù bo bló bɔ è tuùn nyikɔ ɔ. É d’alɔ gbɛtɔ́ lɛ bɔ ye tuùn Mawu bo kplɔ́n ye ɖɔ ye ni nɔ xoɖɛ ɖɔ nyikɔ Mawu tɔn ni nyí nǔ sísí. (Matie 6:9) Sinsɛn tɛ ka nɔ bló bɔ è nɔ tuùn nyikɔ Mawu tɔn ɖò fí e a nɔ nɔ é?—Xà Jaan 17:26, nwt; Hlɔmanu lɛ 10:13, 14.\nKlisanwun nugbǒ lɛ nɔ jla Axɔsuɖuto Mawu Tɔn sín wɛn. Mawu sɛ́ Jezu dó bɔ é wá jla wɛnɖagbe Axɔsuɖuto ɔ tɔn. Axɔsuɖuto Mawu Tɔn ɔ wɛ nyí nukúnɖiɖo ɖokpo géé e ɖè nú gbɛtɔ́ lɛ é. Jezu ɖɔ xó d’ewu kaka jɛ gbè e gbè é kú é. (Luki 4:43; 8:1; 23:42, 43) É ɖɔ ɖɔ ahwanvu emitɔn lɛ ɖó na jla wɛnɖagbe Axɔsuɖuto ɔ tɔn. Enyi mɛɖé wá gɔ̌n towe bo ɖɔ emi ɖò xó ɖɔ dó Axɔsuɖuto Mawu Tɔn wu wɛ ɔ, sinsɛn tɛ mɛ a ka na lin ɖɔ é na ko ɖè?—Xà Matie 24:14.\nAhwanvu Jezu tɔn lɛ nyí gbɛ̀ nyanya elɔ tɔn ǎ. A sixu tuùn ye ɖó ye nɔ ɖó alɔ ɖò toxóɖiɖɔ alǒ gbè ɖó kpɔ́ bo fɔ́n gǔ mɛ ǎ. (Jaan 17:16; 18:36) Mɔ̌ jɛn ye ma nɔ xwedó nùwalɔ kpo zinzan nyanya gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ kpo a é nɛ.—Xà Jaki 4:4.\nKlisanwun nugbǒ lɛ nɔ yí wǎn nú yeɖée tawun. Ye ko kplɔ́n ɖò Mawuxó ɔ mɛ ɖɔ ye ɖó na ɖó sísí nú mɛ e gosin akɔ ɖevo lɛ bǐ mɛ é. Sinsɛn nùvú lɛ nɔ nɔ gudo nú ahwan akɔta lɛ tɔn, amɔ̌, Mawu sɛntɔ́ nugbǒ lɛ nɔ gbɛ́ bo nɔ wà mɔ̌ ǎ. (Micée 4:1-3) É nyɔ́ wà ɔ, cejɛnnabi ma ɖó nɔ zɔ́n bɔ Klisanwun nugbǒ lɛ nɔ zán hwenu kpo nǔ e ye ɖó lɛ é kpo dó d’alɔ mɛ ɖevo lɛ, bo na akɔnkpinkpan ye.—Xà Jaan 13:34, 35; 1 Jaan 4:20.\n4. A ka sixu tuùn sinsɛn nugbǒ ɔ à?\nSinsɛn ɖětɛ ka nɔ sɔ́ nùkplɔnmɛ tɔn lɛ bǐ junjɔn Mawuxó ɔ jí, nɔ sɔ́ nyikɔ Mawu tɔn sù, bo nɔ jla ɖɔ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn jɛn nyí nukúnɖiɖo ɖokpo e ɖè nú gbɛtɔ́ lɛ é? Ahwangbɛ́ ɖětɛ ka nɔ ɖè wanyiyi xlɛ́ bo ma nɔ fun ahwan à? Etɛ a ka lin?—Xà 1 Jaan 3:10-12.