È Bló Tuto nú Mǐ Sɔgbe kpo Xó Mawu Tɔn Kpo | Nùkplɔnkplɔn\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Digor Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kongo Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lamba Lettonie-Gbè Lhukonzo Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mambwé-Lungu Marathi Maya Mbunda Mingrelian Mixe Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ourdou Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Taïwan Tɔn Tokunɔgbe Tchèque Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\n“Nùnywɛ wɛ Mawu Mavɔmavɔ dó ɖó ayikúngban ɔ na, bo sɔ́ nukúnnúmɔjɛnǔmɛ tɔn dó ɖó jinukúnsin ɔ na.”—NÙX. 3:19.\nHAN LƐ: 105, 107\nEtɛwu a ka kudeji ɖɔ Jehovah nyí Tutoblonunutɔ́ e ma kpé wè ǎ é?\nEtɛwu é ka sɔgbe bɔ è na ɖɔ ɖɔ è na bló tuto nú Jehovah sɛntɔ́ lɛ?\nNɛ̌ wěɖexámɛ e ɖò Xó Mawu Tɔn mɛ é ka d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nɔ mimɛ̌ jí, fífá mɛ, bo lɛ́ nɔ bǔ gbɔn?\n1, 2. (a) Enyi mɛɖé lɛ sè ɖɔ Mawu ɖó tutoblonunu ɖé ɔ, nɛ̌ ye ka nɔ ɖɔ? (b) Etɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xota elɔ mɛ?\nMAWU ka ɖó tutoblonunu ɖé à? Mɛɖé lɛ sixu ɖɔ: “É byɔ ɖɔ tutoblonunu ɖé ni xlɛ́ ali mɛ ǎ. Hwiɖesunɔ ni vɛ́ ko vɛ́ kpo Mawu kpo kpowun.” Linlin enɛ ɔ ka sɔgbe à? Etɛ kúnnuɖenú lɛ ka ɖexlɛ́?\n2 Ðò xota elɔ mɛ ɔ, mǐ na ɖɔ xó dó kúnnuɖenú e xlɛ́ ɖɔ Jehovah Mawu e nɔ nɔ tito jí é nyí Tutoblonunutɔ́ e ma kpé wè ǎ é ɖé lɛ jí. Mǐ na lɛ́vɔ ba dò nú lee mǐ ɖó na nɔ wà nǔ gbɔn nú alixlɛ́mɛ e tutoblonunu Jehovah tɔn nɔ na mǐ é gbɔn é. (1 Kɔ. 14:33, 40) Ðò xwè kanweko nukɔntɔn H.M. tɔn kpo égbé kpo ɔ, Mawuxówema ɔ ko d’alɔ tutoblonunu Jehovah tɔn sín akpáxwé ayikúngban jí tɔn ɔ b’ɛ na wà azɔ̌ ɖaxó e nyí wɛnɖagbe ɔ jijla é. Ðó mǐ nɔ tɛ́ dó Biblu ɔ wu bo nɔ setónú nú alixlɛ́mɛ tutoblonunu ɔ tɔn lɛ wutu ɔ, mǐ nɔ jɛhun dó mimɛ̌, fífá, kpo bǔninɔ agun ɔ blebu tɔn kpo jí.\nJEHOVAH, TUTOBLONUNUTƆ́ E MA KPÉ WÈ Ǎ É\n3. Etɛwu a ka kudeji ɖɔ Jehovah nyí Tutoblonunutɔ́ e ma kpé wè ǎ é?\n3 Nùɖíɖó lɛ ɖexlɛ́ ɖɔ Mawu nyí Tutoblonunutɔ́ e ma kpé wè ǎ é. “Nùnywɛ wɛ Mawu Mavɔmavɔ dó ɖó ayikúngban ɔ na,” wɛ Biblu ɖɔ. “Bo sɔ́ nukúnnúmɔjɛnǔmɛ tɔn dó ɖó jinukúnsin ɔ na.” (Nùx. 3:19) “Nǔwiwa Mawu tɔn kpɛɖé” jɛn mǐ sè, “zingidi tɔn kpɛɖé wɛ mǐ sè.” (Jɔb. 26:14) É ɖò mɔ̌ có, nǔ kpɛ e mǐ tuùn dó planɛti lɛ, sunví lɛ, kpo sunvisɛkplé lɛ kpo wu é sísɛ́ mǐ bɔ mǐ yí gbè ɖɔ è bló tuto nú nùɖíɖó enɛ lɛ e ɖò jinukúnsin é ɖó alɔkpa ɖé b’ɛ jiwǔ tawun. (Ðɛh. 8:4, 5) Sunví livi mɔkpan wɛ nɔ ɖò sunvisɛkplé lɛ mɛ, bɔ bǐ xwii nɔ ɖò tɛn sɛ̀ wɛ ɖò jinukúnsin kpo tuto kpo. Planɛti e lɛlɛ̌ dó hwe ɔ lɛ é nɔ ɖò yiyi lɛlɛ̌ dó è wɛ cí nǔ ɖɔ ye ɖò alitasɛ́n lɛ nyì wɛ tɛnwin lɛnwin ɖɔhun! É ɖò wɛn ɖɔ tutojininɔ jiwǔ e ɖò wɛkɛ ɔ mɛ é d’alɔ mǐ, bɔ mǐ mɔ ɖɔ é jɛxa ɖɔ mǐ ni kpa susu nú Jehovah e “sɔ́ nùnywɛ tɔn dó bló jixwé” na é, bo nɔ gbeji n’i lobo lɛ́ sɛ̀n ɛ.—Ðɛh. 136:1, 5-9.\n4. Etɛwu nùnywɛ xwitixwiti ma ka kpéwú bo na xósin nú nùkanbyɔ gègě ǎ?\n4 Nùnywɛ xwitixwiti ko ɖè nǔ gègě xlɛ́ dó wɛkɛ ɔ kpo ayikúngban e jí mǐ ɖè é kpo wu, bɔ enɛ ko hɛn lè wá nú mǐ ɖò ali vovo lɛ nu. Amɔ̌, nùkanbyɔ gègě tíìn bɔ nùnywɛ xwitixwiti kpéwú bo na sìnkɔn yetɔn ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mɛ e nɔ yì sun mɛ lɛ é sixu ɖɔ lee wɛkɛ ɔ jɔ gbɔn é alǒ nǔ e wu mǐ ɖò planɛti Ayikúngban jí kpo nǔɖògbɛ wɔbuwɔbu ɖevo lɛ kpo é pɛ́ɛ́ nú mǐ ǎ. Gɔ́ na ɔ, mɛ lɛ bǐ sixu tinmɛ nǔ e wu gbɛtɔ́ lɛ nɔ ba na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi é ǎ. (Nùt. 3:11) Etɛwu nùkanbyɔ e ɖò taji bo ma ka mɔ xósin ǎ lɛ é ka sukpɔ́ sɔmɔ̌? Nǔ e wu wɛ é akpá bǔ wɛ nyí ɖɔ nùnywɛ xwitixwitizɔ́watɔ́ gègě kpo mɛ ɖevo lɛ kpo nɔ ba na jɛhun dó linlin e ma sɔgbe xá jlǒ Mawu tɔn ǎ lɛ é jí, bo nɔ gɔ́ sò nú nǔ lɛ jɔ nú yeɖée sín nùkplɔnmɛ ɔ. Amɔ̌, Jehovah na xósin nùkanbyɔ e ɖò ayi mɛ ɖu nú mɛ lɛ wɛ gbɔn fí bǐ é tɔn lɛ ɖò Xó tɔn Biblu ɔ mɛ.\n5. Ali tɛ lɛ nu mǐ ka ɖò sɛ́n jɔwamɔ tɔn lɛ kannu ɖè?\n5 Sɛ́n jɔwamɔ tɔn e ma nɔ huzu ǎ bɔ è sixu ɖejid’ewu ɖěɖee Jehovah zé ɖ’ayǐ lɛ é kannu wɛ mǐ ɖè. Lɛtlikizɔ́watɔ́ lɛ, mɛ e nɔ dɔn sìn gbɔn xɔ mɛ lɛ é (plombiers), anǎzɔwatɔ́ lɛ (ingénieurs), jɔmɛhunkuntɔ́ lɛ, kpo dotóo e nɔ zɛ mɛ lɛ é kpo bǐ wɛ nɔ zán sɛ́n enɛ lɛ dó wà azɔ̌ yetɔn lɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, dotóo e nɔ zɛ mɛ lɛ é nɔ ganjɛwu ɖɔ alɔkpa ɖokpo ɔ wɛ è ɖibla bló gbɛtɔ́ lɛ bǐ ɖó. Enɛ wu ɔ, é byɔ ɖɔ dotóo e nɔ zɛ mɛ é ɖé ni ba dò nú nǔ dó azinzɔnnɔ ɖé sín hǔn wu ǎ. Mǐ bǐ wɛ ka nɔ setónú nú sɛ́n jɔwamɔ tɔn lɛ. Enyi a lɔ́n sín atín jí bo tɛnkpɔn bá zɔn xɛví ɖɔhun ɔ, a na sè xɔxɔ tɔn.\nMAWU BLÓ TUTO NÚ MǏ\n6. Etɛwu mǐ ka ɖó na ɖó nukún ɖɔ è ɖó na bló tuto nú Jehovah sɛntɔ́ lɛ?\n6 Alɔkpa e mɛ è bló tuto nú wɛkɛ ɔ ɖè é jiwǔ tawun. Enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na ɖó nukún ɖɔ Jehovah jló ɖɔ è ni bló tuto nú mɛsɛntɔ́ emitɔn lɛ ganji. Bonu nǔ na dó sixu nyí mɔ̌ ɔ wɛ zɔ́n bɔ Mawu sɔnǔ nú Biblu ɔ b’ɛ na xlɛ́ ali mǐ. Tutoblonunu Mawu tɔn kpo nugbodòdó tɔn lɛ kpo xixo nyì kɛ́n bo zán gbɛ̀ na tɔ́n kɔ dó akpɔ̀ kpo wubla kpo mɛ.\n7. Etɛ ka xlɛ́ ɖɔ Biblu ɔ nyí wema ɖé bɔ è bló tuto na ganji?\n7 Biblu ɔ nyí wema Jwifu lɛ kpo Klisanwun lɛ kpo tɔn e ma cá kàn ǎ é sín xokplé ɖé kpowun ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, wema e è bló tuto na ganji é ɖé wɛ, bo nyí alɔlyɛnzɔ́ ɖé bɔ Mawu sɔ́ d’ayi mɛ nú mɛ e bló lɛ é. Wema e ɖò Biblu ɔ mɛ lɛ é ɖokpo ɖokpo cá kàn xá yeɖée lɛ. Sín Bǐbɛ̌mɛ kaka yì Nǔɖexlɛ́mɛ ɔ, xota taji Biblu tɔn ɔ tɔ́n tawun, é wɛ nyí ɖɔ è na ɖexlɛ́ ɖɔ Jehovah wɛ nyí Nǔbǐwukpétɔ́ bɔ linlin e é ɖó nú ayikúngban ɔ é na jɛ jlɔ́ gbɔn Axɔsuɖuto tɔn e ɖò “kúnkan” e sín akpá è dó é Klisu glɔ é gblamɛ.—Xà Bǐbɛ̌mɛ 3:15 ɖò Traduction du monde nouveau mɛ; Matie 6:10; Nǔɖexlɛ́mɛ 11:15.\n8. Etɛwu mǐ ka sixu ɖɔ ɖɔ è bló tuto nú Izlayɛli-ví lɛ ganji?\n8 Mɛ e nɔ gbɛ̀ ɖò Izlayɛli hwexónu tɔn mɛ lɛ é nyí tutoblonunu sín kpɔ́ndéwú ɖé. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖò Mɔyizi Sɛ́n ɔ mɛ ɔ, ‘è bló tuto nú nyɔnu ɖé lɛ bɔ ye nɔ wà sinsɛnzɔ́ ɖò goxɔ kplé tɔn ɔ sín ali nu.’ (Tín. 38:8) È nɔ sɛ̀ tɛn nú ahwansla Izlayɛli-ví lɛ tɔn ɔ kpo goxɔ ɔ kpo kpodo tuto kpan. Nukɔnmɛ ɔ, Axɔsu Davidi tò Levíi ví lɛ kpo vɔsanúxwlémawutɔ́ lɛ kpo ɖó sonu sonu. (1 Tan 23:1-6; 24:1-3) Bɔ enyi Izlayɛli-ví lɛ setónú nú Jehovah ɔ, é nɔ dó nú ye bɔ ye nɔ nɔ tuto jí, fífá mɛ, bo nɔ lɛ́ nɔ bǔ.—Sɛ́n. 11:26, 27; 28:1-14.\n9. Etɛ ka xlɛ́ ɖɔ è bló tuto nú agun Klisanwun tɔn xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn?\n9 È bló tuto nú agun Klisanwun tɔn xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn, bɔ hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ e mɛ mɛsɛ́dó lɛ ɖè ɖò bǐbɛ̌mɛ é nɔ xlɛ́ ali i. (Mɛ. 6:1-6) Nukɔnmɛ ɔ, è gɔ́ nɔví sunnu ɖevo lɛ nú hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ enɛ. (Mɛ. 15:6) Mawu sɔ́ d’ayi mɛ nú mɛ e ɖò hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn mɛ é alǒ mɛ e ɖó kancica xá ye tawun é ɖé lɛ, bɔ ye lɛ́vɔ ɖè wě xá Klisanwun lɛ bo na alixlɛ́mɛ lɛ ye gbɔn wema-sɛ́dó-mɛ lɛ gblamɛ. (1 Tim. 3:1-13; Ti. 1:5-9) Lè tɛ alixlɛ́mɛ hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ tɔn xwixwedó ka hɛn wá nú agun lɛ?\n10. Ee agun nukɔntɔn lɛ xwedó gbeta e hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ ɖetɔ́n lɛ é ɔ, etɛ mɛ é ka tɔ́n kɔ dó? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n10 Xà Mɛsɛ́dó 16:4, 5. Nɔví sunnu ɖěɖee hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ nɔ sɛ́dó tomɛ lɛ é nɔ ɖɔ “gbeta e mɛsɛ́dó lɛ kpodo agunnukɔntɔ́ Jeluzalɛmu tɔn lɛ kpan ɖetɔ́n ɔ nú mɛ lɛ.” Ee agun lɛ setónú nú gbeta enɛ lɛ é ɔ, ye “nɔ ɖò dǒ lí wɛ ɖò nùɖiɖi mɛ, bo nɔ ɖò jijɛji wɛ ayihɔngbe ayihɔngbe.” Nùkplɔnmɛ ɖé ka ɖò tan Biblu tɔn enɛ mɛ bɔ é na nyí nùnywɛ sín nǔ ɖɔ mǐ ni xwedó ɖò tutoblonunu Mawu tɔn mɛ égbé à?\nA KA NƆ XWEDÓ ALIXLƐ́MƐ LƐ À?\n11. Nɛ̌ nɔví sunnu e è ɖè lɛ é ka ɖó na nɔ wà nǔ gbɔn nú alixlɛ́mɛ e tutoblonunu Mawu tɔn na ye lɛ é?\n11 Etɛ Wěɖegbɛ́ Alaxɔ Tɔn lɛ alǒ Wěɖegbɛ́ Tò Tɔn lɛ sín hagbɛ̌ lɛ, nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn lɛ, kpo mɛxo agun tɔn lɛ kpo ka ɖó na wà hwenu e tutoblonunu Mawu tɔn na alixlɛ́mɛ lɛ ye égbé é? Xó Jehovah tɔn byɔ mǐ mɛ bǐ ɖɔ mǐ ni nɔ setónú bo nɔ hwíhwɛ́ mǐɖée. (Sɛ́n. 30:16; Ebl. 13:7, 17) Gbigbɔ xómɔɖɔdonǔwu tɔn alǒ gǔfínfɔ́n tɔn ɖó tɛn ɖebǔ ɖò tutoblonunu Mawu tɔn mɛ ǎ, ɖó linlin mɔhun sixu dɔn kínklán wá agun mǐtɔn e mɛ wanyiyi, fífá, kpo bǔninɔ kpo ɖè lɛ é mɛ. É ɖò wɛn ɖɔ, Klisanwun gbejinɔtɔ́ kwín ɖokpo na ba bo na wà mɛmasi kpo gbejimanɔ kpo sín nǔ Diotlefɛsi ɖɔhun ǎ. (Xà 3 Jaan 9, 10.) Mǐ sixu kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Un ka nɔ d’alɔ mɛ e lɛlɛ̌ dó mì lɛ é bonu ye na yì nukɔn ɖò gbigbɔ lixo à? Un ka nɔ yawu yí gbè nú alixlɛ́mɛ e nɔví sunnu e ɖò nukúnkpénǔwu wɛ lɛ é na é bo nɔ nɔ gudo na à?’\n12. Huzuhuzu tɛ è ka bló dó lee è nɔ ɖè mɛxo agun tɔn lɛ kpo devizɔwatɔ́ sinsɛnzɔ́wiwa tɔn lɛ kpo gbɔn é wu?\n12 Mǐ ni ɖɔ xó dó gbeta e kɔn Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ wá ayisɔnmɔ é ɖé wu. “Nǔ E Nǔxatɔ́ lɛ Kanbyɔ lɛ É” e ɖò Atɔxwɛ 15 Novembre 2014 tɔn mɛ é tinmɛ huzuhuzu e è bló dó lee è na nɔ ɖè mɛxo agun tɔn lɛ kpo devizɔwatɔ́ sinsɛnzɔ́wiwa tɔn lɛ kpo gbɔn é wu é. Xota enɛ ɔ tɛɖɛ̌ jí ɖɔ hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn na gbè nukúnkpénuwutɔ́ tomɛyitɔ́ lɛ ɖɔ ye ni nɔ ɖè mɛ mɔhun lɛ ɖò agun lɛ mɛ. Sɔgbe kpo kpɔ́ndéwú enɛ kpo ɔ, sín 1er Septembre 2014 ɔ, nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn lɛ nɔ ɖè mɛxo agun tɔn lɛ kpo devizɔwatɔ́ sinsɛnzɔ́wiwa tɔn lɛ kpo. Nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn ɔ nɔ tɛnkpɔn bo na tuùn sunnu ɖěɖee è lin ɖɔ ye jɛxa lɛ é, bo nɔ w’azɔ̌ xá ye ɖò kúnnuɖegbe, enyi é nyɔ́ bló ɔ nɛ. Nɔví sunnu e è lin ɖɔ é jɛxa é ɔ, nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn ɔ nɔ lɛ́vɔ kpɔ́n lee xwédo tɔn nɔ wà nǔ gbɔn é ganji. (1 Tim. 3:4, 5) Kplékplé mɛxo lɛ tɔn kpo nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn ɔ kpo nɔ gbéjé nǔ e Mawuxówema ɔ byɔ ɖò mɛ e na nyí devizɔwatɔ́ sinsɛnzɔ́wiwa tɔn kpo mɛxo agun tɔn kpo sí lɛ é kpɔ́n ganji.—1 Tim. 3:1-10, 12, 13; 1 Pi. 5:1-3.\n13. Nɛ̌ mǐ ka sixu xlɛ́ ɖɔ mǐ nɔ nɔ gudo nú alixlɛ́mɛ e nɔ gosin mɛxo agun tɔn lɛ gɔ́n é gbɔn?\n13 É jɛxa ɖɔ mǐ ni nɔ xwedó alixlɛ́mɛ junjɔn Biblu jí e mɛxo agun tɔn lɛ nɔ na mǐ é. Nùkplɔnmɛ Mawuxówema ɔ tɔn e “sɔgbe” lɛ é wɛ nɔ xlɛ́ ali lɛngbɔnyitɔ́ gbejinɔtɔ́ enɛ lɛ ɖò tutoblonunu Mawu tɔn mɛ. (1 Tim. 6:3) Flín wě e Pɔlu ɖè xá mɛ dó nǔ hannyahannyawatɔ́ e nɔ ɖò agun ɔ mɛ lɛ é wu é. Mɛɖé lɛ nɔ “nɔ fɔnlín gbɛ̀ mɛ, bo nɔ ba nùɖé na wà zɛ ye na ɖó nu dó mɛ ɖevo xó mɛ wɛ wu ǎ.” É ɖò wɛn ɖɔ mɛxo agun tɔn lɛ ɖè wě xá ye, amɔ̌, ye kpó ɖò vɛ̌ dó nú wěɖexámɛ ɔ wɛ. Nɛ̌ agun ɔ ka ɖó na wà nǔ xá mɛ mɔhun ɖé gbɔn? Pɔlu ɖɔ: “Mi ɖó kɛ́n jǐ tɔn, bo ma dó gbɛ̌ tɔn ó.” Wěɖexámɛ enɛ ɔ nɔ jlɛ̌ jí bo tinmɛ ɖɔ è kún na sɔ́ mɛ mɔhun dó ɖó kɛntɔ́ na ó. (2 Tɛ. 3:11-15) Égbé ɔ, mɛxo agun tɔn lɛ sixu xwlé xóɖiɖɔ akpágbánúmɛ tɔn ɖé mɛ dó mɛ e ɖò agun ɔ mɛ bo wlí ali nyanya ɖé lobo gbɛ́ kɔ lɛ́ é ɖé wu, ɖi jlǒ wanyiyi tɔn ɖiɖó nú nùmaɖitɔ́ ɖé. (1 Kɔ. 7:39) Enyi mɛxo agun tɔn lɛ mɔ ɖɔ é ɖò dandan bo xwlé xóɖiɖɔ mɔhun mɛ ɔ, nɛ̌ a ka nɔ wà nǔ gbɔn? Enyi a mɔ nukúnnú jɛ ninɔmɛ e xó è ɖɔ ɖò xóɖiɖɔ ɔ mɛ é wu ɔ, a ka na cɔ́ hwiɖée bo nyì alɔ nú gbɛ̌dido kpo mɛ mɔhun kpo à? Lee mɛ ɔ sín nǔ nɔ ɖu ayi mɛ nú we bɔ a lɛ́ zunfan gbejininɔ gbɔn é sixu sísɛ́ ɛ b’ɛ na jó gbɛ̀ hannyahannya e zán wɛ é ɖè é dó. \nJƐHUN DÓ MIMƐ̌ JÍ NINƆ, FÍFÁ MƐ NINƆ, KPO BǓNINƆ KPO JÍ\n14. Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖ’alɔ ɖò mimɛ̌ jí ninɔ agun ɔ tɔn mɛ gbɔn?\n14 Enyi mǐ xwedó alixlɛ́mɛ e ɖò Xó Mawu Tɔn mɛ é ɔ, mǐ sixu d’alɔ bɔ agun ɔ na nɔ mimɛ̌ jí ɖò gbigbɔ lixo. Lin tamɛ dó ninɔmɛ e ɖò ayǐ ɖò Kɔlɛnti hwexónu tɔn é jí. Pɔlu zán éɖée tawun bo jla Mawuxó ɔ ɖò toxo enɛ mɛ, lobo yí wǎn nú “mɛ mímɛ́” hàtɔ́ tɔn e ɖò finɛ lɛ é. (1 Kɔ. 1:1, 2, nwt) Amɔ̌, kpɔ́n lee é na ko vɛwǔ n’i tawun ɖɔ é ni kɛnu dó agalilɛ e yí gbè na wɛ è ɖè ɖò agun enɛ mɛ é wu sɔ́ é! Pɔlu ɖɔ nú mɛxo agun tɔn lɛ ɖɔ ye ni jó nya nùblibliwatɔ́ enɛ ɔ nú Satáan, ɖò xógbe ɖevo mɛ ɔ, ye ni ɖè è sín agun mɛ. Bo na dó hɛn agun ɔ ɖó mimɛ̌ jí ɔ, mɛxo agun tɔn lɛ ɖó na ɖè “tɔ́n” ɔ sín mɛ. (1 Kɔ. 5:1, 5-7, 12, 13) Enyi mǐ nɔ gudo nú gbeta e kɔn mɛxo agun tɔn lɛ wá bo ɖè nùwanyidotɔ́ e ma lɛkɔ ǎ é sín agun mɛ é ɔ, mǐ nɔ d’alɔ bɔ agun ɔ nɔ nɔ mimɛ̌ jí, bo nɔ sísɛ́ mɛ ɔ vlafo b’ɛ nɔ lɛkɔ bo nɔ ba nùblawukúnúmɛ Jehovah tɔn.\n15. Nɛ̌ mǐ ka sixu jɛhun dó fífá jí ɖò agun ɔ mɛ gbɔn?\n15 Tagba ɖevo ɖò Kɔlɛnti bɔ é byɔ ɖɔ è ni ɖeɖɛ. Nɔví ɖé lɛ nɔ ylɔ hwɛ nùɖitɔ́ hàtɔ́ yetɔn lɛ. Pɔlu kanbyɔ ye dó nùjɔnǔ mɛ ɖɔ: “Nɛ̌ ka gbɔn bɔ mi ma gbɔ bonu è wà nǔ agɔ dó mi ǎ?” (1 Kɔ. 6:1-8) Ninɔmɛ mɔhun lɛ ko fɔ́n kpɔ́n ɖò égbé. Hweɖelɛnu ɔ, fífá e ɖò Klisanwun lɛ tɛntin é bú ɖó ajɔ̌ ɖé gbà bo dɔn axɔ ɖuɖu kpo vlafo ahizi kpo wá wutu. Mɛɖé lɛ ylɔ hwɛ nɔví yetɔn lɛ, loɔ, Mawuxówema ɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ mɔ ɖɔ enyi nǔ gú mǐ ɔ, é nyɔ́ hú mǐ hɛn nyikɔ Mawu tɔn blí alǒ d’avaja fífá agun ɔ tɔn mɛ.  Mǐ ɖó na nɔ zán wěɖexámɛ Jezu tɔn dó ɖeɖɛ tagba kpo adɔn syɛnsyɛn lɛ kpo. (Xà Matie 5:23, 24; 18:15-17.) Enyi mǐ wà mɔ̌ ɔ, mǐ nɔ jɛhun dó bǔninɔ e ɖò Jehovah sɛntɔ́ lɛ sín xwédo mɛ é jí.\n16. Etɛwu mǐ ka ɖó na ɖó nukún ɖɔ togun Mawu tɔn ni nɔ bǔ?\n16 Xó Jehovah tɔn xlɛ́ nǔ e wu mǐ ɖó na ɖó nukún ɖɔ mɛ tɔn lɛ ni nɔ bǔ é. Ðɛhan wlantɔ́ ɔ jihan ɖɔ: “Nɔví nɔví lɛ ɖó gbè kpɔ́ ɔ, é nɔ nyɔ́, é nɔ víví mɛ nya!” (Ðɛh. 133:1) Hwenu e Izlayɛli-ví lɛ setónú nú Jehovah é ɔ, ye nɔ tuto jí bo lɛ́ nɔ bǔ. Jehovah ɖɔ ninɔmɛ e mɛ togun tɔn na ɖè ɖò sɔgudo é ɖ’ayǐ bo ɖɔ: “Un na kplé mi ɖó kpɔ́, lee è nɔ kplé gbɔ̌ dó wutó mɛ é ɖɔhun.” (Micée 2:12) Gɔ́ na ɔ, Jehovah ɖɔ ɖ’ayǐ gbɔn gbeyiɖɔ Sofoníi jí ɖɔ: “Un na lɛ̀ nu yetɔn wé [alǒ ‘un na huzu gbè gbɛtɔ́ lɛ tɔn dó gbè mímɛ́ ɖé,’ nwt; é wɛ nyí nugbǒ Mawuxówema ɔ tɔn]: Ye na xomlá nyɛ Mawu Mavɔmavɔ ɔ sín nyikɔ; ye na ɖó gbè kpɔ́ bo na sɛ̀n mì.” (Sof. 3:9) É sù nukún mǐtɔn mɛ ɖɔ è jɔwu mǐ bɔ mǐ nɔ sɛ̀n Jehovah ɖò bǔ!\nMɛxo agun tɔn lɛ nɔ tɛnkpɔn bo nɔ d’alɔ mɛ e ɖè afɔ nyì dò é ɖé ɖò gbigbɔ lixo (Kpɔ́n akpáxwé 17gɔ́ ɔ)\n17. Bo na dó hɛn bǔninɔ kpo mimɛ̌ jí ninɔ agun ɔ tɔn kpo ɖó te ɔ, nɛ̌ mɛxo agun tɔn lɛ ka ɖó na ɖeɖɛ nǔnyanyawiwa lɛ gbɔn?\n17 Bǔninɔ kpo mimɛ̌ jí ninɔ kpo ɖò taji ɖò agun ɔ mɛ có, mɛxo agun tɔn lɛ ɖó na yawǔ kpé nukún dó hwɛɖiɖɔ xó lɛ wu kpo xomɛnyínyɔ́ kpo. Pɔlu tuùn ɖɔ wanyiyi Mawu tɔn kún nyí lee nǔ nɔ cí nú mɛ é kpowun ó, bɔ É ka nɔ lɛ́ myɔ nukún dó nǔ nyanya wiwa ǎ. (Nùx. 15:3) Enɛ wu ɔ, Pɔlu wlan Kɔlɛntinu lɛ Nukɔntɔn e nyí wema-sɛ́dó-mɛ syɛnsyɛn ɖé lobo ka ɖè wanyiyi xlɛ́ é é. Kɔlɛntinu lɛ Wegɔ ɔ, ee é wlan ɖò sun ɖé lɛ gudo é, xlɛ́ ɖɔ nukɔnyiyi tíìn ɖó mɛxo agun tɔn lɛ zán wěɖexámɛ mɛsɛ́dó ɔ tɔn wutu. Enyi Klisanwun ɖé ɖè afɔ nyì dò cobo wá mɔ nukúnnú jɛ wu ɔ, sunnu e ɖó nǔwukpikpé lɛ é ɖó na tɛnkpɔn bo ɖè è dó ali jí kpo xomɛfífá kpo.—Ga. 6:1.\n18. (a) Ali tɛ lɛ nu wěɖexámɛ e ɖò Xó Mawu Tɔn mɛ é ka d’alɔ agun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn lɛ ɖè? (b) Etɛ jí è ka na ɖɔ xó dó ɖò xota e bɔ d’ewu é mɛ?\n18 É ɖò wɛn ɖɔ wěɖexámɛ e ɖò Mawuxówema ɔ mɛ é d’alɔ Klisanwun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn e ɖò Kɔlɛnti kpo fí ɖevo lɛ kpo é bɔ ye hɛn mimɛ̌ jí ninɔ, fífá, kpo bǔninɔ agun yetɔn lɛ tɔn kpo ɖó te. (1 Kɔ. 1:10; Efɛ. 4:11-13; 1 Pi. 3:8) Wǎgbɔ tɔn ɔ, nɔví mǐtɔn sunnu kpo nyɔnu kpo hwe enɛ ɔ nu tɔn lɛ kpéwú bo wà nǔ gègě ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ. Nugbǒ ɔ, Pɔlu ɖɔ ɖɔ “wɛnɖagbe enɛ wɛ è dó nǔ e Mawu bló ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é” bǐ. (Kolo. 1:23) Égbé ɔ, gǎndido tutoblonunu ɖokpo e ɖò bǔ bo ɖò wɛnɖagbe ɔ jla wɛ é sín hagbɛ̌ lɛ tɔn zɔ́n bɔ è ɖò linlin jiwǔ Mawu tɔn lɛ jla gbɔn ayikúngban ɔ bǐ jí wɛ. Xota e bɔ d’ewu é na na kúnnuɖenú ɖevo lɛ ɖɔ mɛ enɛ lɛ nɔ ɖó sísí nú Biblu tawun lobo kudeji bo na kpa susu nú Aklunɔ Nǔbǐwukpétɔ́ Jehovah.—Ðɛh. 71:16, 17.\n^  (akpáxwé 13) Kpɔ́n Mí Yin Tito-Basina Nado Wà Ojlo Jehovah Tọn, wex. 134-136.\n^  (akpáxwé 15) Nú a na ɖó mɔjɛmɛ dó ninɔmɛ ɖěɖee mɛ Klisanwun ɖé sixu ylɔ hwɛ Klisanwun ɖevo é wu hǔn, kpɔ́n “Mi Hɛn Miɖée Ðò Wanyiyi Mawu Tɔn Mɛ,” wex. 223, tinmɛ e ɖò dò é.


Jǎan 1 Bible Fon | The New Bible.com\n1Xó e nɔ́ ná wěziza kpódó gbɛ kpó mɛ é 1Cóbónú Mawu ná ɖó gbɛ ɔ́, xó ɔ́ kó tíin#1.1 Xó ɔ́, Jezu wɛ (1.14); é kó ɖe kpódó Mawu kpó, bó nyí Mawu. 2Xó énɛ́ kó ɖe tɛgbɛ xá Mawu ɖo bǐbɛ́mɛ. 3É jí wɛ è gbɔn bó bló nǔ e ɖo gbɛ ɔ́ mɛ lɛ́ɛ bǐ; è blǒ nǔ ɖěbǔ é mɛ vo ǎ. 4É mɛ wɛ gbɛ ɖe, bɔ gbɛ ɔ́ ka nɔ ná wěziza gbɛtɔ́. 5Wěziza ɔ́ ɖo hǐnhɔ́n wɛ ɖo zǐnflú mɛ, bɔ zǐnflú ɔ́ ka sixú wa nǔɖé n'i ǎ. 6 # Matíe 3.1Maki 1.4Luki 3.1-2 Mawu sɛ́ mɛɖé dó, bɔ nyǐkɔ tɔn nyí Jǎan#1.6 Jǎan Yɛhwesinlɛnúmɛtɔ́ xó ɖɔ wɛ è ɖe.. 7É wá ɖe kúnnu nú wěziza ɔ́, bónú mɛ bǐ ná dó ɖi nǔ nú wěziza ɔ́, gbɔn kúnnuɖiɖe tɔn gbla mɛ. 8É ɖésú wɛ nyí wěziza ɔ́ ǎ; lo ɔ́, é wá, bó ná ɖe kúnnu nú wěziza ɔ́. 9Wěziza énɛ́ ɔ́ wɛ nyí wěziza nǔgbó e wá gbɛ ɔ́ mɛ, bó hɔ́n dó gbɛtɔ́ lɛ́ɛ bǐ jí é. 10Xó ɔ́ kó ɖo gbɛ ɔ́ mɛ; é jí wɛ è blǒ gbɛ ɔ́ gbɔn cóbɔ gbɛtɔ́ lɛ́ɛ ka tunwun i ǎ. 11É wá mɛ tɔn lɛ́ɛ gɔ́n, bɔ mɛ tɔn lɛ́ɛ ka yí i ǎ. 12Nǔ ɖo mɔ̌ có mɛɖé lɛ́ɛ ka yí i, bó ɖi nǔ n'i. É ná acɛ mɛ énɛ́ lɛ́ɛ, nú yě ná húzú Mawu ví. 13Yě nyí vǐ gbɔn hun gbla mɛ ǎ; yě ká nyí vǐ gbɔn jlǒ agbaza tɔn gbla mɛ ǎ; yě ká nyí vǐ gbɔn gbɛtɔ́ sín jlǒ gbla mɛ ǎ; lo ɔ́, Mawu wɛ nyí Tɔ́ nú yě. 14Xó ɔ́ húzú gbɛtɔ́, bó wá nɔ mǐ mɛ; é ɖe fɛ́nú kpódó nǔgbó kpó xlɛ́ mǐ, bɔ mǐ mɔ susu tɔn, susu e Tɔ́ nɔ ná Vǐɖokpónɔ tɔn é. 15Jǎan ɖe kúnnu n'i, bó sú xó ɖɔ: “Mɛ e xó un ɖɔ nú mi bó ɖɔ: ‘Mɛ ɖokpó ɖo gǔdo ce jǎwe; mɛ énɛ́ hú gǎn mì, ɖó é kó ɖe cóbɔ è wǎ ji mì’ ɔ́ ɖíe.” 16Nyɔ̌ná tɔn mɛ wɛ mǐ bǐ mɔ dɔkun e nyí mǐtɔn ɔ́ yí ɖe, bó mɔ fɛ́nú yí dó fɛ́nú jí. 17Đó Mɔyízi jí wɛ Mawu gbɔn, bó ná sɛ́n lɛ́ɛ mǐ, bó gbɔn Jezu Klísu jí, bó ná fɛ́nú kpódó nǔgbó kpán mǐ. 18Mɛ ɖěbǔ mɔ Mawu kpɔ́n gbeɖé ǎ; lo ɔ́, Vǐɖokpónɔ e nyí Mawu bó ɖo akɔ́n tɔn mɛ ɔ́ wɛ wá ɖe e xlɛ́.Jǎan Yɛhwesinlɛnúmɛtɔ́ jlá Mawuxó(Matíe 3.1-12; Maki 1.1-8; Luki 3.1-18) 19Jwifugán e ɖo Jeluzalɛ́mu lɛ́ɛ sɛ́ vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ kpódó Levíi ví lɛ́ɛ kpó dó, bónú yě ní yi kanbyɔ́ Jǎan ɖɔ mɛ nǎhún wɛ é ka nyí a jí. 20Ée yě kan nǔ byɔ́ ɛ ɔ́, Jǎan gbɛ́ ǎ; é ɖɔ tawun ɖo mɛ bǐ nukɔn ɖɔ: “Nyɛ wɛ nyí Klísu ɔ́ ǎ.” 21 # Sɛ́nflínmɛ 18.1518Malacíi 3.23 Bɔ yě kanbyɔ́ ɛ ɖɔ: “Mɛ̌ wɛ a ka nyí lo? Hwi wɛ nyí Elíi ɔ́ a?” Bɔ é gbɛ́ nú yě ɖɔ: “Éeǒ, nyɛ wɛ ǎ.” Yě lɛ́ kanbyɔ́ ɛ ɖɔ: “Gbeyíɖɔ Mawu tɔn ɔ́ wɛ a nyí a?” Bɔ é gbɛ́ nú yě ɖɔ: “Éeǒ.” 22Yě ká wá kanbyɔ́ ɛ ɖɔ: “Bɔ mɛ nǎhún a ka nyí tawun? Mǐ ɖó ná yi ɖó gbe nú mɛ e sɛ́ mǐ dó lɛ́ɛ; étɛ́ hwi ɖésú ká nyí bó tunwun?” 23 # Ezayíi 40.3 Jǎan yí gbe nú yě ɖɔ: “Nyɛ wɛ nyí mɛ e ɖo xó sú wɛ ɖo gbětótló mɛ é:‘Mi bló Aklúnɔ sín ali ɖó.’ ”(Nǔ e gbeyíɖɔ Mawu tɔn Ezayíi ɖɔ é nɛ́.) 24 Falizyɛn lɛ́ɛ lɔmɔ̌ ɖo mɛ e è sɛ́ dó Jǎan gɔ́n lɛ́ɛ mɛ. 25Bɔ yě kan xó élɔ́ byɔ́ ɛ: “Nú a ma nyí Klísu ɔ́ ǎ, bó ma nyí Elíi ǎ, bó ma ka nyí gbeyíɖɔ Mawu tɔn ɔ́ ǎ ɔ́, étɛ́wútu a ka nɔ lɛ yɛhwesin nú mɛ lɛ́ɛ lo?” 26Jǎan yí gbe nú yě ɖɔ: “Nyɛ ɔ́, sin wɛ un sɔ́ dó ɖo yɛhwesin lɛ nú mi wɛ; lo ɔ́, mɛ ɖokpó ɖo mi tɛ́ntin, bɔ mi tunwun mɛ e é nyí ɔ́ ǎ. 27Mɛ énɛ́ wɛ nyí mɛ e ɖo gǔdo ce jǎwe ɔ́, bɔ un nyí mɛɖé bó sixú tún afɔkpakan tɔn lɛ́ɛ vɔ́vɔ́ ǎ.” 28Nǔ énɛ́ lɛ́ɛ jɛ ɖo Betaníi, ɖo Judɛ́ɛn tɔ ɔ́ gúdo, fí e Jǎan ɖo yɛhwesin lɛ nú mɛ ɖe wɛ é.Lɛ̌ngbɔ́ví Mawu tɔn 29Ayǐhɔ́ngbe tɔn ɔ́, Jǎan mɔ Jezu jǎwe bó ɖɔ: “Mi kpɔ́n! Lɛ̌ngbɔ́ví Mawu tɔn e nɔ sɔ́ hwɛ kɛ gbɛtɔ́ lɛ́ɛ ɔ́ ɖíe. 30Mɛ e xó un ɖɔ nú mi bo ɖɔ: ‘Mɛ ɖé ɖo gǔdo ce jǎwe; mɛ énɛ́ hú gǎn mì, ɖó é ko ɖe cóbɔ è wá ji mì ɔ́ nɛ́.’ 31Mɛ e é ná nyí ɔ́, nyɛ ɖésúnɔ ko tunwun ɖ'ayǐ ǎ; lo ɔ́, bónú Izlayɛ́li togun ɔ́ ná dó tunwun i wú wɛ un wá sɔ́ sin dó ɖo yɛhwesin lɛ nú mɛ wɛ.” 32Jǎan ɖe kúnnu ɖɔ: “Un mɔ Yɛ Mawu tɔn gosín jǐxwé wá jɛ te dó jǐ tɔn ahwannɛ́ ɖɔhun, bó cí jǐ tɔn. 33Mɛ e é ná nyí ɔ́, nyɛ ɖésúnɔ ko tunwun ɖ'ayǐ ǎ. Lo ɔ́, mɛ e sɛ́ mì dó, bónú má wá sɔ́ sin dó lɛ yɛhwesin nú mɛ ɔ́, ko ɖɔ nú mì ɖ'ayǐ ɖɔ: ‘Mɛ e jí a nǎ mɔ Yɛ Mawu tɔn ná jɛ te dó, bó ná cí jǐ tɔn ɔ́, mɛ énɛ́ wɛ ná sɔ́ Yɛsinsɛn dó lɛ yɛhwesin nú mɛ.’ 34Nyi ɖésú wɛ mɔ nǔ e jɛ ɔ́, bó ɖe kúnnu ná ɖɔ é wɛ nyí Mawu ví.”Jezu sín ahwanvú nukɔntɔn lɛ́ɛ 35Ayǐhɔ́ngbe tɔn ɔ́, Jǎan ko lɛ́ ɖo fí ɖokpó ɔ́, kpódó ahwanvú tɔn we kpó. 36Ée é mɔ Jezu wá xweyǐgbe ɔ́, é ɖɔ: “Mi kpɔ́n! Lɛ̌ngbɔ́ví Mawu tɔn ɔ́ ɖíe.” 37Ée ahwanvú Jǎan tɔn we lɛ́ɛ se xó énɛ́ ɔ́, yě jɛ Jezu gúdo. 38Jezu lílɛ́ kpan nukɔn yě, bó mɔ ɖɔ yě xwedó émí, lobo kanbyɔ́ yě ɖɔ: “Ani ba wɛ mi ɖe?” Bɔ yě kanbyɔ́ ɛ ɖɔ: “Fítɛ́ wɛ a nɔ́ nɔ, Hlabi?” Hlabi sín tínmɛ wɛ nyǐ Mɛ̌si. 39Jezu ka yí gbe nú yě ɖɔ: “Mi wá kpɔ́n fí e un nɔ nɔ ɔ́.” Yě ká xwedó e, bo yi mɔ fí e é nɔ́ nɔ ɔ́, bó nɔ gɔ̌n tɔn gbe énɛ́ gbe. (Hwelɛ́kɔ gan ɛnɛ mɛ mɔ̌ wɛ nǔ énɛ́ ɔ́ ɖo jijɛ wɛ.) 40Andlé e nyí Sinmɔ́ɔ Piyɛ́ɛ sín nɔví ɔ́ lɔ ɖo mɛ we e se Jǎan sín xó, bo xwedó Jezu lɛ́ɛ mɛ. 41Nǔ nukɔntɔn e Andlé bló ɔ́, é wɛ nyí ɖɔ é yi mɔ nɔví tɔn Sinmɔ́ɔ, bo ɖɔ n'i ɖɔ: “Mǐ mɔ Mɛsíya ɔ́.” 42Bɔ Andlé kplá nɔví tɔn Sinmɔ́ɔ yi Jezu gɔ́n. Jezu kpɔ́n Sinmɔ́ɔ, bó ɖɔ: “Hwi wɛ nyí Sinmɔ́ɔ, Jǎan sín vǐ ɔ́; amɔ̌, è nǎ nɔ ylɔ́ we ɖɔ Sefási (nyǐkɔ énɛ́ ɔ́ sín tínmɛ wɛ nyí awǐnnya.)”Jezu ylɔ́ Filípu kpódó Natanayɛ́li kpó 43Ayǐhɔ́ngbe tɔn ɔ́, Jezu sɔ́ nǔ, bó xwe Galilée. É kpé Filípu, bó ɖɔ n'i ɖɔ: “Xwedó mì!” 44(Filípu ɔ́, Bɛtisayidanu wɛ, Andlé kpódó Piyɛ́ɛ kpó ɖɔhun.) 45Filípu yi mɔ Natanayɛ́li, bó ɖɔ n'i ɖɔ: “Mɛ e wú Mɔyízi sín sɛ́n lɛ́ɛ kpódó gbeyíɖɔ Mawu tɔn lɛ́ɛ kpó ɖɔ xó dó ɔ́, mǐ mɔ ɛ. Jezu Nazalɛ́ti tɔn Jozɛ́fu ví ɔ́ wɛ.” 46Natanayɛ́li ka kanbyɔ́ ɛ ɖɔ: “Nǔ ɖagbe ɖě ká sixú tɔ́n sín Nazalɛ́ti a?” Filípu ka ɖɔ n'i ɖɔ: “Wǎ, bó wá kpɔ́n.” 47Đěe Jezu mɔ Natanayɛ́li jǎwe ɔ́, é ɖɔ dó wútu tɔn ɖɔ: “Mi kpɔ́n! Izlayɛ́li ví titewungbe ɖokpó ɖíe; é nɔ hízí nǔ ǎ.” 48Đěe Natanayɛ́li se xó e Jezu ɖɔ dó wútu tɔn nɛ́ ɔ́, é kanbyɔ́ ɛ ɖɔ: “Nɛ̌ a ka wa gbɔn bó tunwun mì?” Bɔ Jezu yí gbe n'i ɖɔ: “Hwenu e a kpo ɖo fígitínsá dɔ̌n ɔ́, un ko mɔ we, cóbɔ Filípu wá ylɔ́ we.” 49Natanayɛ́li yí gbe n'i ɖɔ: “Mɛ̌si, hwi wɛ nyí Mawu ví ɔ́ nǔgbó; hwi wɛ nyí Izlayɛ́li xɔ́sú.” 50Jezu ka yí gbe n'i ɖɔ: “Ée un ɖɔ nú we ɖɔ un mɔ we ɖo fígitínsá ɔ́ wútu wɛ a ɖi nǔ; a ka ko mɔ nǔɖé ǎ; a nǎ lɛ́ wá mɔ nǔ e hú gǎn mɔ̌ lɛ́ɛ.” 51 # Bǐbɛ́mɛ 28.12 Jezu lɛ́ ɖɔ n'i ɖɔ: “Ma ɖɔ nǔgbó nú mi: mi ná mɔ jǐnukúnsin ná hun, bɔ wɛnsagun Mawu tɔn lɛ́ɛ ná nɔ ɖo jǐ yi wɛ, bó ná nɔ ɖo te jɛ wɛ dó nyɛ Gbɛtɔ́ví ɔ́ jí.”Jezu jlɛ́ nǔ nukɔn nukɔntɔn ɔ́ ɖo asidida tɛnmɛ ɖo Kana


2 Axɔ́sú 11 - 2 Rois 11\nÉe Atalíi, axɔ́sú Akaziasi sín nɔ se ɖɔ vǐ émítɔn kú é ɔ́, é jɛ mɛ e ko jɔ ɖo axɔ́sú kún mɛ lɛ́ɛ bǐ hu jí.\nLo ɔ́, cóbónú é ná hu mɛ lɛ́ɛ ɔ́, Yexocɛ́va axɔ́sú Yexolámu sín vǐ nyɔ̌nu e nyí Akaziasi nɔví ɔ́ zé Joasi Akaziasi ví ɔ́ sín axɔ́sú ví lɛ́ɛ mɛ, lobo zé e hwlá hwenu e è ɖo mɛ lɛ́ɛ hu wɛ é. É zé vǐ ɔ́ kpó nyɔ̌nu e ɖo vǐ ɔ́ hɛn wɛ ɔ́ kpó yi ɖó xɔ e mɛ è nɔ dɔ́ ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe ɔ́ ɖokpó mɛ. Lě e é gló Atalíi bó má kú ǎ gbɔn é nɛ́.\nVǐ ɔ́ kpó nyɔ̌nu e nɔ hɛn ɔ́ kpó nɔ hwlǎhwlá ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe káká nú xwe ayizɛ́n. Atalíi ɔ́ ká ɖo axɔ́sú ɖu ɖo to ɔ́ nu wɛ hwenɛ́nu. È sɔ́ Joasi Judáa xɔ́sú\nAtalíi yi zinkpo jí ɔ́, xwe tɔn tɛ́nwegɔ́ ɔ́ mɛ ɔ́, Yexoyada sɛ́ wɛn dó sɔ́ja kanwekogán Kali lɛ́ɛ kpó sɔ́ja ɖěvo e nɔ kplá axɔ́sú ɔ́ lɛ́ɛ kpó, bɔ yě wá gɔ̌n tɔn ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe. É jɛ akɔ xá yě, bó ɖɔ yě ní xwlé nǔ d'é jí ɖo Mawu Mavɔmavɔ nukɔn. Énɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, é zé axɔ́sú ví ɔ́ xlɛ́ yě,\nlobo ɖɔ nú yě ɖɔ: “Nǔ e mi ná wa lɛ́ɛ ɖíe: mi ɖótó. Mi mɛ e ɖo azɔ̌ ná wa wɛ gbɔjɛzán gbe lɛ́ɛ ɔ́, mi ná má miɖée ɖó atɔn. Atɔnvlɔ́ɖó ɖó ná cɔ́ hɔn e mɛ axɔ́sú ɔ́ nɔ́ nɔ é.\nAtɔnvlɔ́ɖó ná cí Súu sín hɔntogbó ɔ́ jí, bɔ atɔnvlɔ́ɖó e kpo ɔ́ ná nɔ hɔntogbó e ɖo sɔ́ja e nɔ kplá axɔ́sú ɔ́ lɛ́ɛ gúdo ɔ́ jí. Lě e mi ná cɔ́ xwé ɔ́ mɛ ɖě jɛ mɛ ɖě gúdo gbɔn ɔ́ nɛ́, bó ná lɔn nú mɛɖé ná byɔ́ mɛ ǎ.\nGbɛ̌ta mitɔn we ɖě lɛ́ɛ e jɛ te sín azɔ̌mɛ gbɔjɛzán gbe lɛ́ɛ ɔ́, yědɛɛ lɛ́ɛ ná wá cɔ́ Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ ɖo fí e axɔ́sú ɔ́ ɖe é.\nMi mɛ bǐ ná lɛ́ lɛ̌ dó axɔ́sú ɔ́, bɔ mɛ ɖokpó ɖokpó ná hɛn ahwanfunnú tɔn alɔ mɛ. Mɛ ɖěbǔ dó ta mi mɛ hǔn, mi hu mɛ ɔ́. Axɔ́sú ɔ́ sɛ afɔ hǔn, mi nɔ sɛ afɔ.”\nSɔ́ja kanwekogán lɛ́ɛ bló nǔ lɛ́ɛ lě e vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ Yexoyada ɖɔ gbɔn nú yě é. Yě sɛ sɔ́ja yětɔn yětɔn kplé. Mɛ e wá azɔ̌mɛ gbɔjɛzán gbe lɛ́ɛ, kpó mɛ e tɔ́n sín azɔ̌mɛ gbɔjɛzán gbe lɛ́ɛ kpó kplé, bɔ yě bǐ zɔn, bó ɖidó vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ Yexoyada gɔ́n.\nYexoyada fɔ axɔ́sú Davídi sín hwǎn kpó gǎglónú kpó e ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe lɛ́ɛ jó nú sɔ́ja kanwekogán lɛ́ɛ.\nSɔ́ja e nɔ kplá axɔ́sú ɔ́ lɛ́ɛ hɛn ahwanfunnú yětɔn yětɔn alɔ mɛ, bó to lɛ́ lɛ̌ dó axɔ́sú ɔ́. Yě to yěɖée bɛ́ sín sinsɛnxɔ ɔ́ sín ɖisíxwé káká yi amyɔxwé, ɖo vɔ̌sákpe ɔ́ kpá, bó ná cɔ́ axɔ́sú ɔ́.\nYexoyada ɖe axɔ́súví ɔ́ dó nukɔn, lobo zé tablá ɖokpó kpó sɛ́nwéma ɔ́ kpó jó n'i, bɔ yě kɔn ami dó ta nú Joasi, bó sɔ́ ɛ axɔ́sú, bó jɛ alɔ xo n'i jí, bó nɔ ɖɔ: “Susu nú axɔ́sú ɔ́!”\nÉe Atalíi se xó e sú wɛ togun ɔ́ kpó sɔ́ja lɛ́ɛ kpó ɖe ɔ́, é wá mɔ yě ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe.\nÉe é wá ɔ́, é mɔ axɔ́sú yɔ̌yɔ́ e è sɔ́ ɔ́ ɖo te Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ sín dotín lɛ́ɛ ɖokpó kpá, lě e è ko nɔ bló gbɔn é, bɔ ahwangán lɛ́ɛ kpó kpɛnkúntɔ́ lɛ́ɛ kpó ɖo te akpá tɔn. Togun ɔ́ bǐ ɖo awǎ jɛ wɛ, kpɛnkúntɔ́ lɛ́ɛ ɖo kpɛn kún wɛ. Ée Atalíi mɔ mɔ̌ é ɔ́, é vún awu dó kɔ nú éɖée, bó ɖɔ: “Ahizi nɛ́! Ahizi nɛ́!”\nÉe é ɖɔ mɔ̌ ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ Yexoyada ɖɔ nú sɔ́ja kanwekogán e ɖo ahwangɔnu ɔ́ nu lɛ́ɛ ɖɔ: “Mi ɖe nyɔ̌nu nɛ́ tɔ́n sín mɛ mɛ; mɛɖé xwedó e hǔn, mi hu mɛ ɔ́.” Yexoyada ɖɔ mɔ̌, ɖó é ba ɖɔ è nǐ hu i ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe ǎ.\nÉe é ɖɔ mɔ̌ ɔ́, yě dɔn ɛ gbɔn Sɔ́ lɛ́ɛ sín Hɔntogbó nu byɔ́ hɔn ɔ́ mɛ, bó hu i ɖo fínɛ́.\nYexoyada dɔn axɔ́sú ɔ́ kpó togun ɔ́ kpó, bɔ yě jɛ akɔ xá Mawu Mavɔmavɔ, bó ná nyí togun Mawu Mavɔmavɔ tɔn. Yexoyada lɛ́ dɔn axɔ́sú ɔ́ kpó togun tɔn kpó, bɔ yě jɛ akɔ xá yěɖée.\nBɔ togun ɔ́ bǐ sɔ́ nǔ bó yi kíjá vodún Baalu xwé ɔ́ bǐ. Yě gba vɔ̌sákpe lɛ́ɛ kpó bǒcyɔ lɛ́ɛ kpó, bó lɛ́ hu Matáni; nya énɛ́ wɛ nyí vodún Baalunɔ. Yě hu i nyi vɔ̌sákpe lɛ́ɛ nukɔn. Ée nǔ énɛ́ lɛ́ɛ jɛ fó é ɔ́, Yexoyada ɖe mɛ bɔ yě nɔ́ cɔ́ Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́.\nYexoyada lɛ́ kplé sɔ́ja kanwekogán Kali lɛ́ɛ kpó sɔ́ja ɖěvo e nɔ kplá axɔ́sú ɔ́ lɛ́ɛ kpó, kpó togun ɔ́ bǐ kpó, bɔ yě ɖe axɔ́sú ɔ́ tɔ́n sín Mawu Mavɔmavɔ xwé. Énɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, yě gbɔn sɔ́ja e nɔ kplá axɔ́sú ɔ́ lɛ́ɛ sín hɔntogbó ɔ́ nu, bó byɔ́ hɔn ɔ́ mɛ. Énɛ́ ɔ́, Joasi jínjɔ́n axɔ́súzinkpo ɔ́ jí.\nTogun ɔ́ bǐ j'awǎ jɛ jí. Ée è hu Atalíi ɖo hɔnmɛ é ɔ́, toxo ɔ́ vo.\nXwe tɛ́nwe ɖó wɛ Joasi ɖe bó nyí axɔ́sú.


Mawu Dá Awovi Wɛ À? | Nùkanbyɔ Biblu Tɔn Lɛ\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Assam-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bichlamar Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chavacano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chine-Gbè (Wu Shanghai) Chinese (Sichuanese) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitumbuka Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Gungbe Haoussa Hiligaynon Hongrie-Gbè Iban Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kachin Kekchi Kikamba Kikongo Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mambwé-Lungu Mapudungun Myanmar-Gbè Ndau Ndébélé (Zimbabwe) Norvège-Gbè Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Cuzco Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Somalie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Tagalog Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tiv Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tonga-Gbè Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Twi Ukraine-Gbè Umbundu Vegbe Vietnam-Gbè Wayuunaiki Xhosa Zoulou Îles Féroé-Gbè\nMawu Dá Awovi Wɛ À?\nBiblu ɖexlɛ́ ɖɔ Mawu kún dá Awovi ó. É nyɔ́ wà ɔ, É dá mɛɖé bɔ é wá huzu Awovi wɛ. Biblu ɖɔ dó Mawu wu ɖɔ: “Nǔwiwa tɔn lɛ nyɔ́ bɔ nǔ vɔ ɖ’ewu. Ðó ali tɔn lɛ bǐ jlɔ́. Mawu gbejinɔtɔ́ wɛ. É nɔ wà nùblibli ǎ. É jlɔ́ bo ɖò xwi jí.” (Sɛ́nflínmɛ 32:3-5) Kpo xó enɛ kpo ɔ, mǐ sixu ɖɔ ɖɔ Satáan Awovi nyí mɛ maɖóblɔ̌ bo lɛ́ nyí mɛ jlɔjlɔ ɖò bǐbɛ̌mɛ, bo nyí ɖokpo ɖò wɛnsagun Mawu tɔn lɛ mɛ.\nÈ zán Ezekiyɛli 28:15 nú vǐ Mawu tɔn e wá huzu Satáan é. É ɖɔ: “Sín gbè e gbè un ɖó we ɔ, è mɔ nǔjɛdo ɖé ɖɔ ɖò walɔ towe mɛ ǎ, kaka jɛ gbè e gbè è wá mɔ nǔ nyanya ɖò walɔ towe mɛ é.” Enɛ xlɛ́ ɖɔ ɖò hweɖenu ɔ, Satáan nɔ ɖɔ nugbǒ bo lɛ́ ɖó hwɛ ɖě ɖò kɔ ǎ.\nAmɔ̌, nùɖíɖó Jehovah tɔn ɖevo e ɖó nùnywɛ lɛ é ɖɔhun ɔ, wɛnsagun e wá huzu Satáan é ɖó mɛɖesúsínínɔ bo sixu jló bo wà nǔ ɖagbe alǒ nǔ nyanya. Ðó é jló bo klán gbè xá Mawu lobo sísɛ́ asú kpo asì kpo nukɔntɔn ɔ bɔ ye gɔ́ n’i wutu ɔ, é huzu Satáan, tinmɛ tɔn wɛ nyí “Gbeklanxamɛtɔ́.”—Bǐbɛ̌mɛ 3:1-5; Nǔɖexlɛ́mɛ 12:9.\nEtɛwu Nǔnyanyawiwa kpo Wuvɛ̌ Mimɔ kpo ka Tíìn?\nNɛ̌ nǔ nyanya ka bɛ́ gbɔn? Aniwu Mawu ka tin bɔ é tíìn kaka jɛ dìn? Wuvɛ̌ mimɔ ka na wá vɔ gbeɖé à?\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Mawu Dá Awovi Wɛ À?\nFitɛ Satáan ka Nɔ Nɔ?\nAwovi Wu Wɛ Wuvɛ̌ Mimɔ lɛ Bǐ ka Nɔ Sín À?


Nyɛ́ Mɔ̀ Jǎà Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kɛ́? | Bɔ̃̌ Nɔ̀mɔ̀ Dyíin\n1. Ðɛ́ kɔ̃̀ jè ɓěà mɛ ɓièà Gèɖèpɔ́ɔ̀ kɛ́?\nJǎà Gèɖèpɔ́ɔ̀ mɔ̀ nyɔ mɛ ɖɛ séín. Ɔ se gbɔ-dè-dè ɖò ɓéɖé, ké ɔ se mánáín-hwɛ̀-hwɛ̀ ɖò ɓéɖéɛ mu fɔɔ. (Wɛ́ɖɛ́ 90:2) Ɔ gbo ɖé bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíin nìà ɖé Báɓòɔ̀ múɛɛ sɔ̀ìn. (1 Tímétè 1:11) Sepóɛɖé ɔ nyí à fɛ̀ɛ̀ jèɛɛ, à mɛ ɓiè ɔ ɖòùn.—Zà Wɛ̀ɖɛ̀ɓèɖésĩ̀ɔ̀ 4:11 wuɖuún.\n2. Xwɛ̌ Gèɖèpɔ́ɔ̀ nì kɛ́?\nNyɔ ɖò séè Gèɖèpɔ́ɔ̀ dyé ɖò fɔɔ, sepóɛɖé ɔ mɔ̀ zùù. Ɔ xwíníín mɔ̀, ɔ nììn fɛ̀ɛ̀ɔ̀ kɛɛ kpa ɖɛ mìɔ ké ɔ zi fɔ̀ɔ̀-ɖɛ̀ séín ɓě nìà ɓóɖó-kpàà kɔ̃ɔ dyí. (Jɔ̃́ɔ́ 1:18; 4:24) Ɔ nì ná dyɛo, kɛɛ à ɓɛ́ìn Gèɖèpɔ́ɔ̀ kpeɖe ɓěɔ̀ múin wɔ̃́ɔ dyììn ɖé ɖɛ ɓě ɓɛ́ ɔ mɛà kɛɛ mú. Ɔ hwɔìn kà cu-ɓò kè cu-bùè kò-kò ɓěɛ tɛ̀mɛ̀ìn à dyí kà ɓɛ́ ɔ ɓéɖé ɖɛ̀ɖɛ̀ǐn-ɖɛ̀ɖɛ̀ǐn kè fɔ̀nɔ̀-hwòɖǒ kɛ. Ɓóɖó-kpàà kè dyɔɔ̀ dyí-ɓúá-ɓúá tɛ̀mɛ̀ìn à dyí kà ɔ ɓéɖé kpé kɛ.—Zà Wóɖómà 1:20 wuɖuún.\nÀ dyi Báɓòɔ̀ wuɖuún zà ní, nìí, à ɓɛ́ìn ɖɛ vò-vò ɓá Gèɖèpɔ́ɔ̀ kpeɖe ɓěɔ̀ jè dyíɛɛ cɛ̃́ɛ. Ɔ hwɔìn kà ɖɛ ɓě Gèɖèpɔ́ɔ̀ ɖɛ̀ɓɛ̀ mú kè ɖɛ ɓě ɔ se mú ɖɛ̀ɓɛ̀ kɛ. Ɔ kè kà ɔ nyu nyɔǔn kpɔ̃ɔ, kè kà ɔ nyu ɖɛ nyuɛ ɔ jǔ ké nyɔǔn dyi ɖɛ gbà nyu níɛ.—Zà Wɛ́ɖɛ́ 103:7-10 wuɖuún.\n3. Gèɖèpɔ́ɔ̀ ɓéɖé nyɛ́nɛ́ɛ?\nJízɛ̀ ɖá: “À ɓǎ, mɔ̀ nìà ɖé dyɔún wɛ̃ɛ, nì nyɛ́nɛ́ɔ̀ mɛ hwɛ̀ mú.” (Máfíò 6:9) Gèɖèpɔ́ɔ̀ ɓéɖé dya-dè-nyɛ̀nɛ̀ vò-vò dyɛo, kɛɛ ɔ ɓéɖé nyɛ́nɛ́ dyúáɖò kpeé-kpeé. Ðé wuɖu-dù kò-kò ɓě múɛɛ, nyɛ́nɛ́ dyúáɖòɔ̀ ɖá kà kòìn. Ðé xwí-wùɖù múɛɛ, wa ɖáìn “Jɛ̀hóvà.”—Zà Wɛ́ɖɛ́ 83:18 (NW) wuɖuún.\nGèɖèpɔ́ɔ̀ nyɛ́nɛ̀ɔ̀ kɛɛ, wa zàà ɖé ɔ Báɓò vò-vò mú, ké wa po ɖé dyá-dè-nyɛ̀nɛ̀ mɔ̀à Bounɓo mɔɔ Gèɖèpɔ́ɔ̀ kɛ. Kɛɛ ti ɓɛ́ Báɓòɔ̀ céè ma kĩ́ín nyɛɛ, Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyɛ́nɛ́ɔ̀ nì ma ɔ mú táázĩ̀ìn mɛ̀nɛ̌ìn-sɔ̃́. Ti ɓɛ́ Jízɛ̀ nì ma nyɔ ɓě ɖɛ ɓá Gèɖèpɔ́ɔ̀ jè dyíɛ tɛ̀mɛ̀ìn nyɛɛ, ɔ tɛ̀mɛ̀ìn ma wa Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyɛ́nɛ́ɔ̀.—Zà Jɔ̃́ɔ́ 17:26 wuɖuún.\n4. Jɛ̀hóvà kɔ̃̀ ɖé ɓěà jè gboo?\nKà ɖɛ̀ɓɛ̀ǐn-ɖɛ̀ɓɛ̀ǐn ɓǎa kɛ nìà nyuɛń nyɛɛ, kǎà Gèɖèpɔ́ɔ̀ nì ɖɛ ɖò nyuɛń ɓɛ́ ɖé dyúa ké à bìì dyíin nɔ̀mɔ̀\nKà ɓɛ́ gǎ-dyé-dyé nìà ɓóɖó-kpàà dà séín nyɛɛ, à ɓɛ́ìn cɛ̃ɛ kà Jɛ̀hóvà mɔ̀ Gèɖèpɔ́ɔ̀ ɓɛ́ ɔ se ɖé ɓěà jè gbo kɔ̃̀ kɛɛ̀? Nyɔ ɖíɛ́ ɓě ɖá ɔ nyuɛ ɓɛ́ à ké gǎ dyé, nìí, ɓɛ́ ɔ ké à mú dɔ̃̌ jè, kɛɛ ɔ se jǎà.—Zà Jĩ́ìn 1:13 wuɖuún.\nGèɖèpɔ́ɔ̀ nyí nyɔǔn dya-dè-dè ɓɛ́ wa ké wa mìɔùn nììn mɔ́ɔ́-ɖɛ̀ nyu. Ɔ se múà-ɖɛ̀ɛ, ɓɛ́ à mìɔùn ké Gèɖèpɔ́ɔ̀ ɓiè-ɓiè gãa ɓɛ́ìn? (Jasúé 24:15) Kɛɛ, gǎ-dyé-dyé vò dyí sepóɛɖé nyɔ vò-vò gã ɓɛ́ wa ké nyɔ tɔ̀ɔ̀ ɓě ɖɛ gbà bũ̌ nyu. Ɔ nyuìn Jɛ̀hóvàà wìì ɓɛ́ ɔ ké ɖɛ ɓě seà dyí sɛ́ɖɛ́ìn nìà kɛɛ dyé.—Zà Jɛ́nɛ́sì 6:5, 6 wuɖuún.\nJɛ̀hóvà mɔ̀ Gèɖèpɔ́ɔ̀ ɓɛ́ ɔ kɔ̃̀ ɖé ɓěà jè gbo kɛ. Ɔ mɔ́ ɓɛ́ à ké fɛ̀ɛ̀ múàǔn dyi kpáìn. Ɓó ti wè múɛɛ, ɔ mu gǎ-dyé-dyé kè nyɔ ɓě dyaà gǎ-dyé-dyéɛɛ ɓɔ́í poùn. Ɔ ɓéɖé xwíníín nɔ̀mɔ̀ dyíin jè ɔ séà gǎ-dyé-dyé ɓɔ́í po keɛ. Ðé céè-ɖɛ̀ nìà kɛɛ cɛ̃́-ɖɛ̀ mɛ̀nɛ̌ìn-tã múɛɛ, à mu xwíníín kɔ̃̀ jè ɔ séà ɔ ɓɔ́í po keɛɛ cɛ̃́ìn.—Zà 2 Píɖɛ̀ 2:9; 3:7, 13 wuɖuún.\n5. Xwɛ̌ à ɓɛ́ìn Gèɖèpɔ́ɔ̀ bũ̌in xwɛ̃́ìn nyuɛ kɛ́?\nJɛ̀hóvà ɖá à nììn ɓɛ́ à ké ɔ bũ̌in xwɛ̃́ìn dyììn ɖé ɓaà-ɓaà mú. Ɔ kɔ̃̀ ɖé ɓěà jè gbo ɖò-ɖò séín. (Wɛ́ɖɛ́ 65:2; 145:18) Ɔ hwòɖǒ wɔ̃́ín ɓɛ́ ɔ ké nyɔ kɔ̃in zĩ̀ìn. Ɔ dyé ɖɛ ɓě ɓɛ́ à nyu ɓɛ́ ɔ hwòɖǒ ké dyi dè kɛ ní, kɛbì à mɛ sɔ̀ìn hwìǐ ti ɖòɛ̀ ɓáɖáin nyɛ. Ɔ jèɛɛ, nàmàǔn nì à mú dyɛo, kɛɛ à ɓɛ́ìn Gèɖèpɔ́ɔ̀ bũ̌in xwɛ̃́ìn.—Zà Wɛ́ɖɛ́ 103:12-14; Jĩ́ìn 4:8 wuɖuún.\nSepóɛɖé Jɛ̀hóvà nyi à fɛ̀ɛ̀ jèɛɛ, à ɓéɖé à ké ɔ mú ɖɛ̀ɓɛ̀ ɓɛ́ ɔ ké nyɔ séín dyí zi. (Máà 12:30) M̀ dyiɛ Gèɖèpɔ́ɔ̀ dyí tɛ̀mɛ̀ìn kà ɓɛ́ m̀ ɖɛ̀ɓɛ̀ ɔ mú dyììn ɖé ɖɛ vò-vò cɛ̃́-cɛ̃́ ɓá ɔ jè dyí, ɔ kè ɖɛ̀ ɓě ɔ cɛ̃ m̀ gboɛɛ nyu-nyu mú ní, nìí, nì mu ɔ bũ̌in xwɛ̃́ìn.—Zà 1 Tímétè 2:4; 1 Jɔ̃́ɔ́ 5:3 wuɖuún.


2 Axɔ́sú 18 - 2 Rois 18\nHwenu e Ozée Ela ví ɔ́ ɖo xwe atɔn bló wɛ ɖo zinkpo jí ɖo Izlayɛ́li ɔ́, Ezekiyási Akázi ví ɔ́ ɖu axɔ́sú ɖo Judáa.\nXwe koatɔ́n (25) wɛ é ɖó bó yi zinkpo jí ɖo Jeluzalɛ́mu, bó ɖu axɔ́sú nú xwe koatɔ́n-nukún-ɛnɛ (29). Nɔ tɔn nɔ nyí Avi, bó nyí Zekaliya ví.\nÉ nɔ́ wa nǔ e nyɔ́ Mawu Mavɔmavɔ nukún mɛ ɔ́ tɔ́gbó tɔn Davídi ɖɔhun pɛ́pɛ́pɛ́.\nÉ gba vɔ̌sákpe e gbɔn só jí só jí lɛ́ɛ bǐ, bó gba awǐnnya e yě tun te bo nɔ sɛn lɛ́ɛ, bó sɛ́n vodún Acela. Dan e Mɔyízi sɔ́ ganvɔ dó bló ná ɔ́, é gba hánnyá, ɖó káká wá jɛ hwenɛ́nu ɔ́, Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ kpo ɖo zǎlínkpɔ́n dó zo nú dan énɛ́ ɔ́ wɛ. È nɔ ylɔ́ dan ɔ́ ɖɔ Nɛxucitáni.\nEzekiyási ɖeji dó Mawu Mavɔmavɔ, Mawu Izlayɛ́li tɔn wú. Axɔ́sú e jɛ nukɔn n'i ɖo Judáa lɛ́ɛ kpó ée wá jɛ gǔdo tɔn lɛ́ɛ kpó ɖě wa nǔ é ɖɔhun ǎ.\nÉ zunfán Mawu Mavɔmavɔ syɛ́nsyɛ́n, é jó e dó kpɛɖé ǎ, é nɔ nyi sɛ́n e Mawu Mavɔmavɔ dó nú Mɔyízi lɛ́ɛ é bǐ.\nMawu Mavɔmavɔ ɖo kpɔ́ xá Ezekiyási, bɔ é sɔ́ nǔɖé bó wa ɔ́, é nɔ mɔ nu tɔn. É fɔ́n gǔ dó axɔ́sú Asilíi tɔn jí, bó gosín acɛ tɔn mɛ.\nÉ gba Filisitɛ́ɛn lɛ́ɛ, bó nya yě káká yi Gaza. É yí to yětɔn, bɛ́ sín gletoxo kpɛví kpɛví lɛ́ɛ jí káká yi toxo e è mɛ ahohó lɛ́ lɛ̌ dó lɛ́ɛ jí. Asilíi xɔ́sú ɔ́ yí Samalíi toxo ɔ́\nHwenu e Ezekiyási ɖo xwe ɛnɛ bló wɛ ɖo zinkpo jí ɖo Judáa, bɔ Ozée Ela ví ɔ́ ká ɖo xwe tɛ́nwe bló wɛ ɖo zinkpo jí ɖo Izlayɛ́li ɔ́, Salumanasáa Asilíi xɔ́sú ɔ́ wá tɔ́n ahwan Samalíi toxo ɔ́, bó xá.\nXwe atɔn wɛ é sɔ́ ɖó te bo dó yí toxo ɔ́; hwenɛ́nu ɔ́, Ezekiyási Judáa xɔ́sú ɔ́ ɖo xwe ayizɛ́n bló wɛ ɖo zinkpo jí, bɔ Ozée Izlayɛ́li xɔ́sú ɔ́ ɖo xwe tɛ́nnɛ bló wɛ.\nAsilíi xɔ́sú ɔ́ wlí Izlayɛ́linu lɛ́ɛ hɛn yi Asilíi. É bɛ́ mɛ ɖě ɖó Halaxi gbé jí, bó bɛ́ ɖě ɖó Gozáni gbé jí, fí e Habɔ́ɔ tɔ ɔ́ ɖe é, bó bɛ́ mɛ ɖě ɖó Mɛdi toxo lɛ́ɛ mɛ.\nNǔ énɛ́ ɔ́ gbo Izlayɛ́linu lɛ́ɛ, ɖó yě ɖótó Mawu Mavɔmavɔ, Mawu yětɔn sín xó ǎ, yě nɔ gbejí nú akɔ e yě kpó Mawu yětɔn kpó jɛ é ǎ; sɛ́n e mɛsɛntɔ́ Mawu Mavɔmavɔ tɔn Mɔyízi ná yě lɛ́ɛ ɔ́, yě nyi ɖě ǎ. Senakelíbu Asilíi xɔ́sú ɔ́ tɔ́n ahwan Judáa\nHwenu e Ezekiyási ɖo xwe wǒ-ɛnɛ bló wɛ ɖo zinkpo jí ɔ́, Senakelíbu Asilíi xɔ́sú ɔ́ wá tɔ́n ahwan Judáa toxo e è mɛ ahohó lɛ́ lɛ̌ dó lɛ́ɛ bǐ, bó yí.\nÉnɛ́ ɔ́, Ezekiyási Judáa xɔ́sú ɔ́ ɖɔ sɛ́ dó Asilíi xɔ́sú ɔ́ ɖo Lakíci ɖɔ: “Un wa nǔ ɖokpó nyi do, ka kɛnklɛ́n bó jó mì dó. Énɛ́ ɔ́, a byɔ́ nǔ ɖěbǔ mì ɔ́, un ná ná.” Ée Asilíi xɔ́sú ɔ́ se mɔ̌ ɔ́, é ɖɔ sɛ́ dó Ezekiyási ɖɔ é ɖó ná ná kpatágan kilóo děgba we afatɔ́n (000), kpó siká kilóo afɛnɛ kanwe ko (900) kpó émí.\nÉnɛ́ ɔ́, Ezekiyási bɛ́ kpatágan e ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe é bǐ kpódó ée ɖo dɔkun e ɖo hɔnmɛ lɛ́ɛ mɛ é kpó jó.\nHwenɛ́nu wɛ Ezekiyási kɔ́n siká e ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ sín hɔn lɛ́ɛ wú é kpó éé ɖo hɔnkpo lɛ́ɛ wú é kpó, bó bɛ́ sɛ́ dó Asilíi xɔ́sú ɔ́. Ahwangán Senakelíbu ɖɔ xó nú Judáanu lɛ́ɛ\nAsilíi xɔ́sú ɔ́ nɔ Lakíci, bó sɛ́ mɛ dó axɔ́sú Ezekiyási ɖo Jeluzalɛ́mu. Mɛ e é sɛ́ dó lɛ́ɛ ɖíe: ahwangán ɖaxó bǐ ɔ́, ahwangán e kpa acɛ dó ahwangɔnu ɔ́ nu é kpó ahwangán e nɔ kplá axɔ́sú ɔ́ é kpó. Ahwangɔnu ɖaxó ɖé nu wɛ yě zɔn bó wá Jeluzalɛ́mu. Ée yě wá ɔ́, yě nɔ te ɖo ali e è nɔ gbɔn yi Avɔnyatɔ́ lɛ́ɛ gle mɛ ɔ́ jí ɖo fí e sindo e ɖo só ta ɔ́ sín sin nɔ gbɔn é kpá.\nYě ylɔ́ axɔ́sú ɔ́, bɔ Eliyakímu Ilukyahu ví hɔnmɛgán ɔ́ yi, bɔ Cevúna wěgbójínɔtɔ́ ɔ́ kpó Yoáxi Asáfu ví wěgbóhɛntɔ́ ɔ́ kpó xwedó e.\nÉnɛ́ ɔ́, ahwangán e nɔ kplá Asilíi xɔ́sú ɔ́ ɖɔ nú yě ɖɔ: “Mi ɖɔ nú Ezekiyási ɖɔ: ‘Nǔ e axɔ́sú ɖaxó Asilíi tɔn ɖɔ ɔ́ ɖíe: Étɛ́wú gán jɛ wɛ a ka ɖe tawun?\nÈ ja ahwan fun gbé ɔ́, wě tɔn wɛ è nɔ ɖe, bó nɔ́ ɖó akɔ́nkpinkpan. Hwɛ ka vɛdó ɖɔ xó kpowun wɛ nɔ fun ahwan sín. Mɛ̌ wú a ka ɖeji dó tawun bo fɔ́n gǔ dó jǐ ce?\nÉ ma nyí Ejípu wú wɛ a ɖeji dó a? Ejípu e nyí fántín lúlɔ́, bɔ mɛɖé gán jɛ wǔ tɔn ɔ́, é nɔ gbo alɔ nú mɛ ɔ́, bó nɔ́ byɔ́ lan tɔn mɛ ɔ́, é wú wɛ hwɛ ɖeji dó a? Mɔ̌ wɛ Ejípu xɔ́sú ɔ́ cí gbɔn nú mɛ e nɔ gán jɛ wǔ tɔn lɛ́ɛ bǐ.\nMi ná ɖɔ nú mì din ɖɔ Mawu Mavɔmavɔ, Mawu émítɔn wú wɛ émí gán jɛ. É ma ká nyí hwi ɖésú Ezekiyási ɔ́ wɛ gba vɔ̌sákpe e gbɔn só jí só jí lɛ́ɛ, bó gba vɔ̌sákpe lɛ́ɛ, bó ɖɔ nú Judáanu lɛ́ɛ kpó Jeluzalɛ́munu lɛ́ɛ kpó ɖɔ yě ma sɔ́ jɛ kpo ɖo vɔ̌sákpe ɖěvo nukɔn zɛ Jeluzalɛ́mu tɔn wú ó a?\nDin ɔ́, nú a mɔ ɖɔ émí ná kpé nǔɖé wú hǔn, wǎ gbo gbě xá gǎn ce Asilíi xɔ́sú ɔ́. Nú a nǎ mɔ sɔ́xátɔ́ ɔ́, un ɖo gbesisɔ mɛ, bó ná ná we sɔ́ afɔwó (000).\nA ka sixú kpé gǎn ce sín ahwangán lɛ́ɛ ɖěbǔ wú ǎ; mɛ gǔdo gúdo tɔn e ɖo yě mɛ ɔ́, a sixú kpé wǔ tɔn ǎ. A ɖo ji ɖe ɖó dó Ejípu wú wɛ ɖɔ émí ná mɔ ahwankɛkɛ́ví kpó sɔ́xátɔ́ kpó.\nNǔ e un ka ná kanbyɔ́ we lɔ ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ mɛ vo wɛ un tɔ́n ahwan to élɔ́, bó ná gba wɛ a vɛdó a? Gbeɖé! Mawu Mavɔmavɔ ɖésú wɛ ɖɔ nú mì ɖɔ nyɛ ní wá tɔ́n ahwan to élɔ́ bó gba.’ ”\nEliyakímu Ilukyahu ví ɔ́ kpó Cevúna kpó, kpó Yoáxi kpó ɖɔ nú ahwangán ɔ́ ɖɔ: “Kɛnklɛ́n, dǒ alamugbe nú mǐ, mǐ se gbe énɛ́ ɔ́ ganjí. Ma sɔ́ dó Ebléegbe ɖě nú mǐ ó, é má nyí mɔ̌ ǎ ɔ́, mɛ e ɖo ahohó ɔ́ ta lɛ́ɛ bǐ ɖo tó ɖó mǐ wɛ.”\nAhwangán ɔ́ yí gbe nú yě ɖɔ: “Axɔ́sú mitɔn kpó midɛɛ lɛ́ɛ kpó kɛ́ɖɛ́ wú wɛ gǎn ce ɖɔ xó énɛ́ lɛ́ɛ sɛ́ dó wɛ mi vɛdó a? É má nyí mɛ énɛ́ lɛ́ɛ e ɖo ahohó ɔ́ ta fínɛ́ bɔ zaanɖé din ɔ́, yě ná jɛ mǐ nyɛ bó sɔ́ ɖu jí, bó jɛ aɖɔ̌ ɖɔ́ bó sɔ́ nu jí ɔ́ wɛ gǎn ce ɖɔ xó énɛ́ lɛ́ɛ sɛ́ dó a?”\nÉe ahwangán ɔ́ ɖɔ mɔ̌ ɔ́, é jlɔ́ bó sú xó, bó ɖɔ dó Ebléegbe mɛ ɖɔ: “Mi ɖótó xó e axɔ́sú ɖaxó, axɔ́sú Asilíi tɔn ɔ́ ɖɔ é.\nÉ ɖɔ: ‘Mi ma nú Ezekiyási flú mi ó, ɖó é sixú hwlɛ́n mi sín fɛn ce mɛ ǎ.\nÉ nɔ ɖɔ mi ní ɖeji dó Mawu Mavɔmavɔ wú, ɖɔ é ná hwlɛ́n mi dandan; é kún ná lɔn nú nyɛ Asilíi xɔ́sú ɔ́ ná yí to mitɔn ó, mi ma ɖótó xó tɔn ó.\nMi ma ɖótó Ezekiyási ó, xó e nyɛ axɔ́sú Asilíi tɔn ɖɔ é wɛ mi ná ɖótó; Asilíi xɔ́sú ɔ́ ɖɔ: Mi gɔn nǔ xwe, bó wá jó ta nú mì, énɛ́ ɔ́, mɛ ɖokpó ɖokpó ná ɖu vǐwun tɔn, bó ná ɖu fígi tɔn, bó ná nu sin e ɖo tɔ tɔn mɛ é.\nMi ná ɖ'é wú mɔ̌ káká bɔ un ná wá kplá mi yi to e cí to mitɔn ɖɔhun é mɛ; to e mɛ blěe kpó vɛ̌ɛn kpó ɖe é. To e mɛ wɔ̌xúxú kpó vǐwun kpó ɖe, bɔ olívu e nɔ ná ami ganjí ɔ́ ɖe, bɔ wǐin ɖe é mɛ. Énɛ́ ɔ́, mi ná nɔ gbɛ bó ná kú ǎ. Hǔn mi bo ma ɖótó Ezekiyási gbeɖé ó, ɖó é hɛn ɔ́, é ná blɛ́ mi bó ná ɖɔ Mawu Mavɔmavɔ ná hwlɛ́n mi gán.\nAkɔta ɖě lɛ́ɛ ɖě sín nǔmɛsɛn gbɛ́ nú nyɛ axɔ́sú Asilíi tɔn ɖɔ nyɛ ní má yí to yětɔn lɛ́ɛ ɖě ó a?\nFítɛ́ vodún Hamáti tɔn kpó Aapadu tɔn ɔ́ kpó ká yi? Fítɛ́ vodún Sefáawayímu tɔn, Hena tɔn, kpó Iwa tɔn kpó ká yi? Fítɛ́ yě yi bɔ un yí to yětɔn? Yě kpé wú bó gbɛ́ nú mì bɔ un gɔn Samalíi to ɔ́ yí a?\nVodún to énɛ́ lɛ́ɛ tɔn ɖě tɛ́ ká gbɛ́ nú mì ɖɔ nyɛ ní má yí to yětɔn ó, bɔ é ná nyí Mawu Mavɔmavɔ wɛ ná wá gbɛ́ nú mì ɖɔ nyɛ ní má yí Jeluzalɛ́mu toxo ɔ́ ó?’ ”\nTogun ɔ́ bǐ ká nɔ tóó; yě ɖɔ xó ɖokpó géé lě ǎ, ɖó axɔ́sú ɔ́ kó ɖɔ nú yě ɖɔ: “Mi ma kɛ nu d'é mɛ n'i ó.”\nEliyakímu Ilukyahu ví hɔnmɛgán ɔ́ kpó Cevúna wěgbójínɔtɔ́ ɔ́ kpó, kpó Yoáxi Asáfu ví wěgbóhɛntɔ́ ɔ́ kpó ká vún awu dó kɔ nú yěɖée, bó wá Ezekiyási gɔ́n, bó ɖɔ xó e ahwangán Asilíi xɔ́sú ɔ́ tɔn ɖɔ lɛ́ɛ n'i.


2 Axɔ́sú 12 - 2 Rois 12\nHwenu e Jehu ɖo xwe tɛ́nwe bló ɖo axɔ́súzinkpo jí wɛ ɔ́, Joasi húzú axɔ́sú, bó kpa acɛ ɖo Jeluzalɛ́mu káká nú xwe kanɖé (40). Nɔ tɔn ɔ́, Bɛ̌-Cevanu wɛ, bɔ è nɔ ylɔ́ ɛ ɖɔ Sivía.\nJoasi nɔ wa nǔ e nyɔ́ Mawu Mavɔmavɔ nukún mɛ ɔ́ hwebǐnu, ɖó vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ Yexoyada kplɔ́n ɛ ganjí.\nAmɔ̌, vɔ̌sákpe e gbɔn só jí só jí lɛ́ɛ kpo ɖo te. Togun ɔ́ lɛ́ kpo ɖo vɔ̌sánú kpó zǎlínkpɔ́n kpó xwlé vodún wɛ gbɔn fí énɛ́ lɛ́ɛ. Joasi bló Mawu xwé ɔ́ ɖó\nJoasi ɖɔ nú vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ gbe ɖokpó ɖɔ: “Mi ná zé akwɛ́ e è wǎ ná ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe lɛ́ɛ dó wa Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ sín azɔ̌ ná. É sixú nyí akwɛ́ e è nǎ dó xɔ gbɛ nú mɛ é, é sixú nyí akwɛ́ e mɛ ɖésúnɔ jló bó ná é.\nMi mɛ ɖokpó ɖokpó ná yí akwɛ́ énɛ́ lɛ́ɛ ɖo mɛ mitɔn e nɔ yí akwɛ́ ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé lɛ́ɛ sí, bó ná zé dó bló Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ ɖó ná, ɖo fí e é gblé ɖe lɛ́ɛ.”\nLo ɔ́, káká wá jɛ hwenu e Joasi ɖo xwe ko-nukún-atɔngɔ́ bló wɛ ɖo zinkpo jí é ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ kó bló nǔ ɖěbǔ ɖó ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ wú ǎ.\nDin ɔ́, axɔ́sú Joasi ylɔ́ vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ Yexoyada kpódó vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɖě lɛ́ɛ bǐ kpó kplé, bó kanbyɔ́ yě ɖɔ: “Étɛ́wú mi ma ka bló Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ ɖó ǎ? Bɛ́ sín égbé ɔ́, mi sɔ́ ná cyán akwɛ́ ɖě ɖo mɛ mitɔn e nɔ yí akwɛ́ lɛ́ɛ sí ǎ, lo ɔ́, mi ná jó akwɛ́ lɛ́ɛ dó bɔ è nǎ dó bló Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ ɖó.”\nVɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ bǐ yí gbe ɖɔ émí kún sɔ́ ná yí akwɛ́ ɖo togun ɔ́ sí ó, émí kún ka sɔ́ ná bló Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ ɖó ó.\nÉnɛ́ ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ Yexoyada zé gbǎ ɖokpó bó tɔ́n ali ɖokpó ɖó nusú tɔn mɛ, lobo zé ɖó vɔ̌sákpe ɔ́ kpá ɖo aɖisíxwé, fí e è nɔ gbɔn byɔ́ Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe é. È ɖe vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ e nɔ́ nɔ ali nu lɛ́ɛ bɔ yě ná nɔ́ bɛ́ akwɛ́ e togun ɔ́ hɛn wá Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ gbe é bǐ dó gbǎ ɔ́ mɛ.\nÉe yě mɔ ɖɔ akwɛ́ sukpɔ́ ɖo gbǎ ɔ́ mɛ é ɔ́, wěgbójínɔtɔ́ axɔ́sú ɔ́ tɔn kpódó vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɖaxó ɔ́ kpó yi bɛ́ akwɛ́ e ɖo gbǎ ɔ́ mɛ é, lobo xa.\nÉe yě xa akwɛ́ ɔ́, yě bɛ̌ jó nú mɛ e ná kpé nukún dó Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ sín azɔ̌ wú lɛ́ɛ. Énɛ́ ɔ́, yě sɔ́ akwɛ́ ɔ́ bó sú axɔ́ xɔgbátɔ́ lɛ́ɛ kpó mɛ e nɔ wa azɔ̌ ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe lɛ́ɛ kpó,\nkpó xɔmɛtɔ́ lɛ́ɛ kpó, kpó awǐnnyakpatɔ́ lɛ́ɛ kpó. Yě xɔ atín kpó awǐnnya kpikpa kpó ɖo akwɛ́ ɔ́ mɛ dó wa azɔ̌ ná ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ wú. Yě xɔ nǔ tɛnmɛ tɛnmɛ ɖo akwɛ́ ɔ́ mɛ dó bló nǔ e gblé ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ wú lɛ́ɛ ɖó.\nÈ glǎ zé akwɛ́ e è hɛn wá Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ ɖě dó bló kpatágan sín basya ná ǎ, è ka zé dó bló nǔ e è nɔ dó bló myɔ ɖó ná lɛ́ɛ kpó gannú kpó ná ǎ, è ka zé dó bló kpɛn ná ǎ, è ka zé dó bló sikánú ɖé abǐ kpatágannú ɖé ná ǎ.\nMɛ e ná kpé nukún dó Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ sín azɔ̌ wú lɛ́ɛ wɛ è bɛ̌ akwɛ́ ɔ́ jó ná, bɔ yě sɔ́ dó bló Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ ɖó.\nYě mɛ énɛ́ lɛ́ɛ e lɔ mɛ è zě akwɛ́ ɔ́ dó lɛ́ɛ ɔ́, è ba do nú lě e yě ɖo axɔ́ sú azɔ̌watɔ́ lɛ́ɛ gbɔn wɛ é ǎ, ɖó yě nɔ́ hízí nǔ ǎ.\nAkwɛ́ e mɛ e hu hwɛ lɛ́ɛ wá ná nú hwɛxɔ́súsúvɔ́ kpó hwɛsɔ́kɛmɛvɔ́ kpó ɔ́, è bɛ̌ ɖěbǔ dó gbǎ ɔ́ mɛ ǎ. Vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ tɔn wɛ akwɛ́ énɛ́ ɔ́ nyí. Joasi sín axɔ́súɖuɖu fó\nHwenɛ́nu ɔ́, axɔ́sú Silíi tɔn Hazayɛ́li wá tɔ́n ahwan Gati toxo ɔ́ bó yí, lobo lɛ́ jló ná tɔ́n ahwan Jeluzalɛ́mu toxo ɔ́.\nAxɔ́sú Judáa tɔn Joasi bɛ́ nǔ e tɔ́gbó tɔn Judáa xɔ́sú Jozafáti kpó Yexolámu kpó Akaziasi kpó sɔ́ ɖó vo nú Mawu lɛ́ɛ bǐ, bó bɛ́ ée é ɖésú sɔ́ ɖó vo nú Mawu lɛ́ɛ d'é jí. É bɛ́ siká e ɖo dɔkun e ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe ɔ́ mɛ lɛ́ɛ kpó ée ɖo hɔnmɛ lɛ́ɛ kpó. É bɛ́ nǔ énɛ́ lɛ́ɛ bǐ sɛ́ dó Silíi xɔ́sú Hazayɛ́li, bɔ é sɔ́ wá tɔ́n ahwan Jeluzalɛ́mu toxo ɔ́ ǎ.\nÈ wlǎn axɔ́sú Joasi sín tan e kpo lɛ́ɛ dó “Judáa xɔ́sú lɛ́ɛ sín Tan wéma” mɛ.\nJoasi sín azaglɔ́gán lɛ́ɛ fɔ́n gǔ, bó yi kpá dó Joasi wú, lobo hu i ɖo Bɛti-Milóo ɖo Sila sín ali jí.\nMɛsɛntɔ́ Yozavadi Cimɛyati ví ɔ́ kpó Yexozavadi Comɛ́ɛ ví ɔ́ kpó wɛ hu i. È zě cyɔ tɔn yi ɖi ɖo fí e è ɖi tɔ́gbó tɔn lɛ́ɛ ɖó é, ɖo Davídi Toxo mɛ, bɔ vǐ tɔn Amasiyasi ɖu axɔ́sú ɖó tɛn tɔn mɛ. Yoakázi Izlayɛ́li xɔ́sú


Mǐ Bǐ Wɛ Ðó Hudo Gbɔdónúmɛ Tɔn\nXOTA E ƉÒ AKPÀ Ɔ JÍ É Mǐ Bǐ Wɛ Ðó Hudo Gbɔdónúmɛ Tɔn\nXOTA E ƉÒ AKPÀ Ɔ JÍ É Lee Mawu Nɔ Dó Gbɔ nú Mǐ Gbɔn É\nXOTA E ƉÒ AKPÀ Ɔ JÍ É Gbɔdónúmɛ Ðò Hwenu Wuvɛ̌ Tɔn lɛ Mɛ\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Batak (Karo) Batak (Toba) Bengali Biak Bichlamar Bikol Bulgarie-Gbè Cakchiquel (Tɛntin tɔn) Cambodge-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kabiye Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisi Kisonge Kongo Krio Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lamba Lettonie-Gbè Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Marathi Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mizo Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Ngangela Nias Norvège-Gbè Nyaneka Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ourdou Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Saramacca-Gbè Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tshiluba Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Venda Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Zandé Zoulou Île Salomon-Gbè\nA flín hwenu e a ɖò kpɛví bo j’ayǐ é ɖé à? Vlafo a gblewu dó alɔ alǒ mɔ́ koli. A ka flín lee mamáa towe dó gbɔ nú we gbɔn é à? Boya é klɔ́ akpà ɔ, lobo bla nú we. A y’avǐ, amɔ̌, gbè fífá e é dó é kpo dɔn e é dɔn we dó wǔ é kpo zɔ́n bɔ a yawu mɔ hwiɖée mɛ. A ba gbɔdónúmɛ kpò ɖebǔ hwenɛnu ǎ.\nAmɔ̌, enyi mǐ ɖò mɛxo nyí wɛ ɔ, gbɛ̀ ɔ nɔ fɔ́n bo nɔ ɖò gɛ̌ dó d’eji wɛ. Tagba lɛ nɔ ɖò kpɔ́ sù d’eji wɛ, lobɔ gbɔdónúmɛ mimɔ nɔ ɖò wuvɛ̌ d’eji wɛ. É blawu ɖɔ é kún yá bonu akpà blabla ɖé kpo así kplá kɔ nú mɛ mamáa ɖé tɔn kpo ni ɖeɖɛ tagba mɛxohwenu tɔn lɛ ó. Kpɔ́ndéwú ɖé lɛ ɖíe.\nAzɔ̌ ka ko gblé dó we bɔ a sè wuvɛ̌ tɔn kpɔ́n à? Julian ɖɔ jí hwenu e azɔ̌ gblé dó emi é ɔ, emi flú bǐ. ‘Nɛ̌ un ka na kpé nukún dó xwédo ce wu gbɔn?’ wɛ é kanbyɔ éɖée. ‘Xwè mɔkpan nɛ un ko w’azɔ̌ syɛnsyɛn na nɛ, bɔ etɛwu azɔ̌xwé ɔ ka mɔ dìn ɖɔ nyì kún sɔ́ nyɔ́ zán ó?’\nVlafo alɔwliwli towe e gbà é zɔ́n bɔ a flú bǐ. Raquel tinmɛ ɖɔ: “Hwenu e asú ce jó mì dó ajijimɛ ɖò sun 18 ɖíe é ɔ, wubla ɖaxó ɖé ɖí bú mì. É cí ɖɔ hǔn ce má ɖó wè wɛ ɖɔhun. Un sè wuvɛ̌ ɖò agbaza mɛ bo lɛ́ sè ɖò wanyiyi lixo. Xɛsi ɖi mì tawun.”\nBoya a ɖò azɔn syɛnsyɛn ɖé jɛ wɛ, b’ɛ ka ɖò nukúnmɛ na wɛ ganji ǎ. Hweɖelɛnu sixu wá sù bɔ lee nǔ cí nú tɔ́gbó Jɔbu é cí mɔ̌ nú hwi lɔ, éyɛ na alě bo ɖɔ: “É kpé mì lo! Un sɔ́ ɖò na kú wɛ gbeɖé ǎ wɛ à?” (Jɔbu 7:16) Vlafo hwi lɔ ɖó linlin ɖokpo ɔ nya e nɔ nyí Luis bo ko ɖó xwè hú 80 é ɖɔhun, é ɖɔ: “Hweɖelɛnu ɔ, un nɔ mɔ ɖɔ kú nɔte kpɔ́n wɛ jɛn un ɖè kpowun.”\nAbǐ vlafo mɛvívɛ́ towe ɖé wɛ kú bɔ a ɖó gbɔdónúmɛ sín hudo. Robert ɖɔ: “Hwenu e jɔmɛhun ɖé gbà bɔ vǐ sunnu ce kú é ɔ, un sixu ɖi tlolo ǎ. Enɛ gudo ɔ, un wá jɛ wuvɛ̌ sè jí, wuvɛ̌ e Biblu sɔ́ jlɛ́ dó hwǐ xò ayi mɛtɔn zlɛ ɖɔhun wu é wɛ un sè.”—Luki 2:35.\nRobert, Luis, Raquel kpo Julian kpo mɔ gbɔdónúmɛ ɖò ninɔmɛ wuvɛ̌ tɔn enɛ lɛ mɛ. Ye mɔ Mɛ e nyɔ́ hugǎn bo na dó gbɔ ɔ nú ye é: é sɔ́ nyí mɛ ɖevo zɛ Mawu Nǔbǐwukpétɔ́ ɔ wu ǎ. Nɛ̌ é ka nɔ dó gbɔ nú mɛ gbɔn? É ka na dó gbɔ nú hwi lɔmɔ̌ lee a ɖó hudo tɔn gbɔn é à?


Ðɛ́ Mɔ̀à Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-Ɓòɖòɔ̀ Kɛ́? Ðɛ́ Kɔ̃̀ Jè À Mɛ Ɓaà Ɓóɛ Jè Kɛ́?\nZÀÀ WUƉUÚN ƉÉ Abbey Abui Acholi Alur American Sign Language Amharic Angolan Sign Language Arabic Armenian Ateso Attié Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bassa (Cameroon) Bassa (Liberia) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Biak Bislama Bolivian Sign Language Boulou Bété Cambodian Chavacano Chichewa Chin (Tiddim) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chopi Chuabo Cibemba Cinyanja Colombian Sign Language Cuban Sign Language Damara Dangme Douala Dusun Efik English Estonian Ewe Fante Fijian Fon French Ga Guadeloupean Creole Guarani Guarani (Bolivia) Guianese Creole Gun Guéré Haitian Creole Hausa Herero Hindi Hunsrik Iban Ibinda Igbo Indian Sign Language Irish Javanese Jula Kabuverdianu Kachin Kannada Karen (S'gaw) Khana Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kirundi Kisonge Kongo Korean Kpelle Krio Kurdish Kurmanji Kwangali Kwanyama Kyangonde Lamba Lhukonzo Lingala Lomwe Luganda Lunda Luo Macua Malagasy Malayalam Maltese Mambwe-Lungu Marathi Mauritian Creole Mazahua Mbunda Meru Moore Myanmar Navajo Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Ngangela Nias Nigerian Pidgin Nyungwe Nzema Okpe Oromo Otetela Pidgin (Cameroon) Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Quechua (Ayacucho) Quichua (Imbabura) Quichua (Santiago del Estero) Romanian Romany (Eastern Slovakia) Romany (Macedonia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Serbia) Romany (Southern Greece) Runyankore Russian Rutoro Réunion Creole Samoan Sangir Sango Sena Sepedi Setswana Seychelles Creole Sidama Silozi Sinhala Spanish Sranantongo Sunda Swahili Swati Tahitian Tajiki Talian Tamil Tandroy Thai Thai Sign Language Tigrinya Tiv Tongan Tshwa Turkish Twi Ukrainian Umbundu Urdu Urhobo Uruund Vezo Vietnamese Wallisian Wolaita Yacouba Zande Zulu\n1. Ɓaà-wùɖùɔ̀ nyɛ́ à mu jè cɛ̃ìn kàǔn wɛ̃́?\nNYƆ méɔ̀ùn pàɖǎ dyuò ɓaà-wùɖù ɓɛ́ wa ɖáìn À Ɓǎ Vɛ̀nɛ̀ kɛɛ dyí. Jízɛ̀ nyùìn ma ɓaà-wùɖù nìà kɛ kũ̀à mú, ɓɛ́ ɔ ké ma kà ɔ ɖeín-nà-nyɔ̀ ɓěɔ̀ ké ma ɓaà nyu kɛɛ wa tɛ̀mɛ̀ìn. Ðɛ́ ɔ ɓaà ma jè kɛ́? Ké ɖɛ́ kɔ̃̀ jè ɓaà-wùɖù nìà kɛ kpaà ɖɛ ɓó à bìì zɛ̃̌ɛ̀ kɛ́?\n2. Ðɛ kpa ɖɛ tã ɓě nyɛ́ kɔ̃̀ jè Jízɛ̀ ɖá à mɛ ɓaà kɛ́?\n2 Jízɛ̀ cɛ̃ɛ ma, ké ɔ ɖá, “Ɓě dyi ɓaà ní, kǎà ɓě mɛ nyu kà ɓaà. Ɓě mɛ ɖá, ‘À ɓǎ, mɔ̀ nìà ɖé dyɔún wɛ̃ɛ, nì nyɛ́nɛ́ɔ̀ [mɛ] hwɛ̀ mú. Nì kã́á-ɓòɖòɔ̀ mɛ dyi. Wa mɛ nyu nì mɔ́ɔ́-ɖɛ̀ nɔ̄ ɓóɖó-kpàà kɔ̃, kà ɔ nyuà nìɛ̀ ɖé dyɔún wɛ̃.’” (Zà Máfíò 6:9-13 wuɖuún.) Xwíníínɔ̀ nyɛ́ kɔ̃̀ jè Jízɛ̀ tɛ̀mɛ̀àìn nyɔ ɓɛ́ à kéà ɖɛ tã ɓě nìà wɛ jè ɓaà kɛ́?—Dyé Mánáín-Hwɛ̀ìn-Wùɖù 19.\n3. Ðɛ́ à ɓéɖé ɓɛ́ à ké dyí dyuò ɓá Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ jè dyíɛ́?\n3 À ɖǎa cɛ̃́ kà ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyɛ́nɛ́ mɔ̀ Jɛ̀hóvà kɛ. Ké à ɖǎ ɖɛ mɔ̀ Gèɖèpɔ́ɔ̀ mɔ́ɔ́-ɖɛ̀ ɓó nyɔǔn kè ɓóɖó-kpàà bììɛɛ jè cɛ̃. Kɛɛ ɖɛ́ mɔ̀ Jízɛ̀ɛ̀ wuɖuɔ̀ xwíníín, ɓɛ́ ɔ dyià níiń, “Nì kã́á-ɓòɖòɔ̀ mɛ dyi” kɛ́? À mu ɖɛ mɔ̀à Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ kè ɖɛ ɔ mu nyuùn ɔ kè kà Kã́á-ɓòɖòɔ̀ muɛ nyuùn ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyɛ́nɛ́ɔ̀ ké mú hwɛ̀ kɛɛ jè cɛ̃́ìn.\nÐƐ́ MƆ̀À GÈÐÈPƆ́Ɔ̀ KÃ́Á-ƁÒÐÒƆ̀ KƐ́?\n4. Ðɛ́ mɔ̀à Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ kɛ́, ké nyɛ́ mɔ̀ ɔ Kã́á kɛ́?\n4 Jɛ̀hóvà dè gɔ̌mànà ɖò dyi ɖé dyɔún, ké ɔ gã ma Jízɛ̀, ɓɛ́ ɔ ké gɔ̌mànàɔ̀ kã́á jǔ. Báɓòɔ̀ ɖáìn gɔ̌mànà nìà kɛ Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀. Jízɛ̀ mɔ̀ “ɓóɖó-ɓǎ séín ɓěɔ̀ nììn Ɓǎ, ké ɔ mɔ̀ nyɔ-wuɖuí-kɔ̃̀-nyɔ̀ séín ɓěɔ̀ nììn Wuɖuí-kɔ̃̀-nyɔ̀.” (1 Tímétè 6:15) Jízɛ̀ ɓɛ́ìn ɖɛ nɔ̀mɔ̀ dyíin pàɖǎ nyuɛ ɓɛ́ ɔ ké wuɖuí-kɔ̃̀-nyɔ̀ séín ɖò dyí zi, ké ɔ ɓéɖé kpé mìɔ ké ɔ zi ɓóɖó-wuɖuí-kɔ̃̀-nyɔ̀ poìn dyí séín ɓěɔ̀ dyí.\n5. Dɛ̌ Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ mu nììn nyɛ́? Ké ɖɛ́ ɔ mu nàìn nyɛ́?\n5 Ti Jízɛ̀ wóɖó ma gĩɔ ké ɔ ɖǎ ma wé kpáɖá-nyɔ sɔ̃́ zĩ̀ìn nyɛɛ, Jízɛ̀ mu ma ɖé dyɔún ɖe. Ti ɔ ɖǎ ma ti pàɖǎ zĩ̀ìn nyɛɛ, Jɛ̀hóvà nyuɛ ma Kã́á mú ɖé Kã́á-ɓòɖòɔ̀ kɔ̃in. (Àpɔ́sò 2:33) Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ mu ɓóɖó-kpàà nàìn sɔ̀ìn ɖé dyɔún. (Wɛ̀ɖɛ̀ɓèɖésĩ̀ɔ̀ 11:15) Ðɛa kɔ̃̀ jè Báɓòɔ̀ ɖáìn Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ “kã́á-ɓòɖò nìà ɖé dyɔún” wɛ̃.—2 Tímétè 4:18.\n6, 7. Ðɛ́ nyu ké Jízɛ̀ kpaà ɖɛ ké ɔ zià ɓóɖó-wuɖuí-kɔ̃̀-nyɔ̀ séín ɖò dyíɛ́?\n6 Báɓòɔ̀ cɛ̃ɛ kà ɓɛ́ Jízɛ̀ kpa ɖɛ ké ɔ zi nyɔǔn-kã̀ǎ séín ɖò dyíɛ, sepóɛɖé “Ɔ ɖòùn mu cĩ́ìn kánáá pū.” (1 Tímétè 6:16) Ɓóɖó-wuɖuí-kɔ̃̀-nyɔ̀ séín ɓě mɛ́ ní, kɛɛ Jízɛ̀ se mɛ́ɛ mu fɔɔ. Ðɛ nɔ̀mɔ̀ dyíin séín ɓɛ́ Jízɛ̀ mu nyuùn wɛ̃ɛ mu nììn kánáá pū.\n7 Kpáá-ɖɛ̀ ɖò nì ɖé Báɓòɔ̀ múɛɛ cɛ̃ɛ kà ɓɛ́ Jízɛ̀ mu Kã́á ɓɛ́ ɔ sɛ́ɖɛ́ìn dyí, ké ɔ ɓéɖé wìì kɛɛ jǔùn wɛ̃. Ɔ ɖá, “Ké [Jɛ̀hóvà] Zùùɔ̀ mu ɔ kɔ̃ nììn. Ɔ mɔ̀ Zùù ɓɛ́ ɔ dyà hwòɖǒ-fɔ̀nɔ̀-fɔ̀nɔ̀ kè ɖɛ-múin-wɔ̃́-wɔ̃́ kɛ. Ɔ mɔ̀ Zùù ɓɛ́ ɔ mɔ̀ nyɔ-náún-po-nyɔ̀ kè nyɔ-kpé-nyí-nyɔ̀ kɛ. Ɔ mɔ̀ Zùù ɓɛ́ ɔ dyà nyɔ ɖɛ-dyuò-dyuò kè [Jɛ̀hóvà] dyi-fɛ̃̀ìn-fɛ̃̀ìn nyɛ. Ké ɖɛ kã́áɔ̀ hwòɖǒ mu múin dèìn nyɛɛ mɔ̀ [Jɛ̀hóvà] dyi-fɛ̃̀ìn-fɛ̃̀ìn. Ɔ se ɖɛ wɔ̃ poɛ́ mu dyììn ɖé ɖɛ ɔ dyéɛɛ mú, ké ɔ se ɖɛ dyí sɔ́ɔ mu dyììn ɖé ɖɛ ɔ wɔ̃́ɛɛ mú. Kɛɛ ɔ mu gǎ-dyé-nyɔ̀ ɓěɔ̀ zɔ̃́ín wɔ̃ poùn dyí-sɛ́ɖɛ́ìn-kà.” (Àzédyà 11:2-4) Nì muɛ mɔ́ùn ɓɛ́ nì kã́áɔ̀ ké kàà nìì?\n8. Xwɛ̌ à nyuɛ dyí dyuòɛ̀ kà Jízɛ̀ ɖòùn se nyɔǔn wuɖuí kɔ̃̀ɔ̌ mu kɛ́?\n8 Gèɖèpɔ́ɔ̀ ɖǎ nyɔ ɖíɛ́ ɓě gã, ɓɛ́ wa kè Jízɛ̀ ké kã́á ɓě jǔ ɖé dyɔún gɔ̌mànàɔ̀ mú. Ɔ hwɔìn kà, àpɔ́sò Pɔ́ɔ̀ cɛ̃ɛ ma Tímétè gbo, ké ɔ ɖá, “À dyi ɖɛ ɓěɔ̀ hwòɖǒ kùìn ní, nìí, à kèɔ̀ kè mu nyɔǔn wuɖuí kɔ̃̀ùn.” (2 Tímétè 2:12) Nyɔ-kpò jĩ̀ xwɛ̌ kè Jízɛ̀ mu kã́á jǔùn wɛ̃́?\n9. Nyɔ-kpò jĩ̀ xwɛ̌ kè Jízɛ̀ mu nyɔǔn wuɖuí kɔ̃̀ùn wɛ̃́? Tiɔ̀ nyɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ dè ma wa gãa gbɔ kɛ́?\n9 Kà à nyuà cɛ̃́ɛ ɖé céè-ɖɛ̀ nìà kɛ Wuɖu-kpà 7 muɛɛ, àpɔ́sò Jɔ̃́ɔ́ dyé ma dyí-tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ ɖò, ké ɔ dyé ma Jízɛ̀, ké ɔ mɔ̀ ma Kã́á ɖé dyɔún, ɔ kè nyɔ-kpò táázĩ̀ìn hɔ̃dɛ̀ɖɛ̀ ɖò kè kpáɖá-nyɔ sɔ̃́ sè hĩinyɛ ɓɛ́ wa mɔ̀ ma kã́á ɓěɛɛ nì ma ɖé ɔ gbo. Nyɛ́ ɓě mɔ̀à nyɔ-kpò táázĩ̀ìn hɔ̃dɛ̀ɖɛ̀ ɖò kè kpáɖá-nyɔ sɔ̃́ sè hĩinyɛ ɓěɔ̀ kɛ́? Jɔ̃́ɔ́ zaìn kɔ̃in kà ɓɛ́ ‘wa ɓéɖé Jízɛ̀ɛ̀ nyɛ́nɛ́ɔ̀ kè ɔ Ɓǎɔ̀ nyɛ́nɛ́ɔ̀ ɖé wa dyúa-kpàɔ̀ kɔ̃ɛ.’ Ɔ cɛ̃ɛ ɖe, ké ɔ ɖá, “Wa sí Ɓáɖáá-dyùɔ̀ [ɓɛ́ ɔ mɔ̀à Jízɛ̀ kɛɛ] kíɖíí dɛ̀ séín ɓɛ́ ɔ muɛ. Wa ɖǎ gbǎà ɖé nyɔ tɔ̀ɔ̀ séín ɓěɔ̀ hwìɛ̀.” (Zà Wɛ̀ɖɛ̀ɓèɖésĩ̀ɔ̀ 14:1, 4 wuɖuún.) Nyɔ-kpò táázĩ̀ìn hɔ̃dɛ̀ɖɛ̀ ɖò kè kpáɖá-nyɔ sɔ̃́ sè hĩinyɛ ɓěɔ̀ mɔ̀ Kɛ́ɖɛ́ì ɖeín-sí-nyɔ̀ ɓě, ɓɛ́ wa mɔ̀ hwòɖǒ-kɔ̃-dè-nyɔ̀ ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ ɖǎà gã, ɓɛ́ wa kè Jízɛ̀ ké ‘nyɔǔn wuɖuí kɔ̃̀ ɓóɖó-kpàɔ̀ kɔ̃ɛ.’ Wa dyi mɛ́ín, wa wóɖó gĩɔ, ɓɛ́ wa ké ɖé dyɔún cĩ́. (Wɛ̀ɖɛ̀ɓèɖésĩ̀ɔ̀ 5:10) Sɔ̀ìn ɖé àpɔ́sò ɓěɔ̀ nììn tiɔ̀ gbo, kéà zɛ̃̌ɛ̀ gbo nyiniɛɛ, Jɛ̀hóvà nì Kɛ́ɖɛ́ì ɖeín-sí-nyɔ̀ ɓě ɓɛ́ wa mɔ̀ hwòɖǒ-kɔ̃-dè-nyɔ̀ ɓěɛɛ gãuń, ɓɛ́ wa ké kã́á táázĩ̀ìn hɔ̃dɛ̀ɖɛ̀ ɖò kè kpáɖá-nyɔ sɔ̃́ sè hĩinyɛ ɓěɔ̀ ɖò jǔ.\n10. Ðɛ́ kɔ̃̀ jè ɔ mɔ̀ ɖɛ̀ɓɛ̀ǐn-ɖɛ̀ɓɛ̀ǐn ɖé Jɛ̀hóvà wáká kɔ̃, ɓɛ́ ɔ kéɛ nyu ɓɛ́ Jízɛ̀ kè nyɔ-kpò táázĩ̀ìn hɔ̃dɛ̀ɖɛ̀ ɖò kè kpáɖá-nyɔ sɔ̃́ sè hĩinyɛ ɓěɔ̀ kéà nyɔǔn nàìn nyɛ́?\n10 Jɛ̀hóvà kɔ̃̀ ɖé à jè gbo mìɔ jèɛɛ, ɔ ɖǎa páún po, ɓɛ́ nyɔǔn-dyù kè Jízɛ̀ ké nyɔǔn wuɖuí kɔ̃. Jízɛ̀ mu wuɖuí-kɔ̃̀-nyɔ̀ nɔ̀mɔ̀ dyíin jǔùn, sepóɛɖé ɔ dyuò à dyí. Ɔ dyuò kà nyɔǔn-dyù jǔ-jǔ kè gǎ-dyé-dyé nyu nìɛ̀ kɛɛ dyí. Pɔ́ɔ̀ cɛ̃ɛ ma kà ɓɛ́ à jè kpɔ̃ Jízɛ̀ hwòɖǒ, ké ɔ “se nyɔ ɓɛ́ wìì ké se nyuɛ ɓɛ́ìn ɓó à kpéí-hwɛ̀-hwɛ̀ ɓěɔ̀ jèɛ.” Ké ɔ mɔ̀ nyɔ ɓɛ́ “wa dɔ̃̌ ma mú ɖé hwìè séín mú kà ɓɛ́ wa dɔ̃̌à à mɔ̀ùn múɛ.” (Híìbúɖúù 4:15; 5:8) Nyɔ-kpò táázĩ̀ìn hɔ̃dɛ̀ɖɛ̀ ɖò kè kpáɖá-nyɔ sɔ̃́ sè hĩinyɛ ɓěɔ̀ dyuò kà nyɔǔn-dyù jǔ-jǔ nyu nìɛ̀ kɛɛ dyí ɖekè. Ké wa ɖǎ gǎ dyé ɖé kɛɛ kè wɛ́ xwaún. Ɔ jèɛɛ, à ɓɛ́ìn hwòɖǒ kɔ̃ dèɛ̀ kà ɓɛ́ Jízɛ̀ kè nyɔ-kpò táázĩ̀ìn hɔ̃dɛ̀ɖɛ̀ ɖò kè kpáɖá-nyɔ sɔ̃́ sè hĩinyɛ ɓěɔ̀ mu kà à hwòɖǒ nyu nìɛ̀, ɔ kè fũ̀à-fṹá-ɖɛ̀ ɓě ɓɛ́ à dyé dyíɛɛ jè múin wɔ̃́ùn wɛ̃.\nÐƐ́ GÈÐÈPƆ́Ɔ̀ KÃ́Á-ƁÒÐÒƆ̀ MU NYUÙN WƐ̃́?\n11. Ðɛ́ kɔ̃̀ jè Jízɛ̀ tɛ̀mɛ̀ìn ma ɔ ɖeín-nà-nyɔ̀ ɓěɔ̀, ɓɛ́ wa ké ɓaà, ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ mɔ́ɔ́-ɖɛ̀ ké kpá ɖé dyɔún wɛ̃́?\n11 Jízɛ̀ tɛ̀mɛ̀ìn ma ɔ ɖeín-nà-nyɔ̀ ɓěɔ̀, ɓɛ́ wa ké ɓaà, ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ mɔ́ɔ́-ɖɛ̀ ké kpá ɖé dyɔún. Xwíníínɔ̀ nyɛ́ kɔ̃̀ jèɛ́? À ɖǎa cɛ̃́ ɖé céè-ɖɛ̀ nìà kɛ wuɖu-kpà 3 mú kà ɓɛ́ Sétɔ̃̀ mɔ̀à Nɔɔ́-nàmàǔn wɛ̃ɛ vɔ̃ ma Jɛ̀hóvà gboɛ. Ti Sétɔ̃̀ vɔ̃ ma Jɛ̀hóvà gboɛɛ, Jɛ̀hóvà wɔ̃́ìn ma gbo, ɓɛ́ ɔ kè ínjà se dyí sɛ́ɖɛ́ìn ɓěɔ̀ mɔɔ zùù gbà ɓěɔ̀ ké ma ɖé dyɔún sè ɓó ti wè xwíníín. Ɔ jèɛɛ, ínjà ɓě nì ma ɖé dyɔún wɛ̃ɛ ɖíɛ́ ɓě se ma Gèɖèpɔ́ɔ̀ mɔ́ɔ́-ɖɛ̀ nyuɛń nì. Ðé ɔ wuɖu-kpà 10 múɛɛ, à mu ɖɛ pàɖǎ cɛ̃́ìn ɓá Sétɔ̃̀ kè zùù gbà ɓěɔ̀ jè dyí.\n12. Ðɛ kpa ɖɛ sɔ̃́ ɓě nyɛ́ kpá ma ɓɛ́ wa nì Wɛ̀ɖɛ̀ɓèɖésĩ̀ɔ̀ 12:10 múɛ́?\n12 Báɓòɔ̀ zaìn kɔ̃in kà ti ɓɛ́ Jízɛ̀ mu ma Kã́á jǔùn ɓó Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ bìì nyɛ̀nɛ̀ɛ̀ kɛɛ, ɔ kè Sétɔ̃̀ mu ma to vɔ̃ùn wɛ̃. (Zà Wɛ̀ɖɛ̀ɓèɖésĩ̀ɔ̀ 12:7-10 wuɖuún.) Ɔ zaìn-kɔ̃in 10 zaìn ɖɛ kpa ɖɛ sɔ̃́ ɓɛ́ wa kpá ma kɛɛ jè kɔ̃in. Wa mɔ̀, Jízɛ̀ Kɛ́ɖɛ́ì jǔ ma Kã́á ɖé Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ kɔ̃in, ɔ kè wa zà ma Sétɔ̃̀ ɖé dyɔún, ké wa po ɔ ɓíɖíi nɔ̄ ɓóɖó-kpàà kɔ̃. Kà à muà cɛ̃́ìn nyɛɛ, ɖɛ ɓě nìà kɛ ɖǎ kpá.\n13. Ðɛ́ kpá ma dyɔún ti ɓɛ́ wa po Sétɔ̃̀ ɓíɖíiɛ́?\n13 Báɓòɔ̀ zaìn múà ɓɛ́ ínjà sɛ́ɖɛ́ìn dyí ɓěɔ̀ ɓéɖé ma ti ɓɛ́ Sétɔ̃̀ kè ɔ zùù gbà ɓěɔ̀ sɔ̀ ma ɖé dyɔún wɛ̃ɛ jè kɔ̃in. Báɓòɔ̀ ɖá, “dyɔɔ̀ ɓě, ɔ kè ɓě mɔ̀ nyɔ séín ɓě cĩ́à ɖéɛɛ, ɓě mɛ kpá múàǔn.” (Wɛ̀ɖɛ̀ɓèɖésĩ̀ɔ̀ 12:12) Kàǔn wɛ̃ɛ, gìɖìǐ kè gbo-kpɔ̃ìn-kpɔ̃ìn nì ɖé dyɔún gàná cá, sepóɛɖé nyɔ séín ɓě nìà ɖéɛɛ nì Gèɖèpɔ́ɔ̀ mɔ́ɔ́-ɖɛ̀ nyuɛń.\nSɔ̀ìn ti kɔ̃ ɓaɖa ɓɛ́ wa zà ma Sétɔ̃̀ kè ɔ zùù gbà ɓěɔ̀ ɖé dyɔún wɛ̃ gboɛɛ, gǎ-dyé-dyé ɖǎ dyí vò mìɔ dà ɓóɖó-kpàà kɔ̃. Gǎ-dyé-dyé nìà kɛ mu dyi ziìn kàǔn\n14. Ðɛ́ ɖǎ ɓóɖó-kpàà kɔ̃ kpá, sepóɛɖé Sétɔ̃̀ ɖǎ ɖé dyɔún sɔ̀ jè kɛ́?\n14 Kɛɛ cĩ́-cĩ́ nìà ɓóɖó-kpàà kɔ̃ɛɛ kò mìɔ cá. Ðɛ nyìnììn kɔ̃in ɓě kpá nyɔ ɓě gbo, “sepóɛɖé Nɔɔ́-nàmàǔn ɖǎ . . . ɓíɖíi dyi, ké ɔ kpá dyoɖoún mìɔ, sepóɛɖé ɔ dyuò kà ɔ tiɔ̀ ɖǎ ɓoún xwã́ kɛ.” (Wɛ̀ɖɛ̀ɓèɖésĩ̀ɔ̀ 12:12) Sétɔ̃̀ kpá dyoɖoún mìɔ, sepóɛɖé wa ɖǎ ɔ ɓíɖíi po, ké ɔ dyuò kà ɔ mu mú gbɔɔ̀ùn kàǔn wɛ̃. Ké ɔ nì ɖɛ séín ɔ ɓɛ́ìn nyuɛ kɛɛ nyuɛń, ɓɛ́ ɔ kéɛ nyu, ɓɛ́ fũ̀à-fṹá kè nyɔ-ɖɛ-puà-puà kè gǎ-dyé-dyé ké ɓóɖó-kpàà dà séín nì.\n15. Ðɛ́ mɔ̀ Gèɖèpɔ́ɔ̀ mɔ́ɔ́-ɖɛ̀ ɓó ɓóɖó-kpàà bììɛ́?\n15 Kɛɛ Gèɖèpɔ́ɔ̀ mɔ́ɔ́-ɖɛ̀ ɓó ɓóɖó-kpàà bììɛɛ séè gbo zĩàìn. Ɔ nìɛ̀ mɔ́uń ke, ɓɛ́ nyɔǔn ɓě se kɛɛ ɖò ɓéɖéɛɛ ké cĩ́ kánáá pū ɖé páɖédǎ mú dà ɓóɖó-kpàà kɔ̃. (Wɛ́ɖɛ́ 37:29) Kɛɛ xwɛ̌ Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ muɛ nyuùn ɓɛ́ ɖɛ nìà kɛ ké kpá kɛ́?\n16, 17. Ðɛ́ Dànyá 2:44 cɛ̃ à gbo ɓá Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ jè dyíɛ́?\n16 Kpáá-ɖɛ̀ ɓɛ́ ɔ nìà Dànyá 2:44 múɛɛ cɛ̃ɛ, ké ɔ ɖá, “Ɓó kã́á ɓěa nììn ɓóɖó-wuɖuí-kɔ̃̀-tìɔ̀ ɓaɖaa, Gèɖèpɔ́ɔ̀ nìà ɖé dyɔún wɛ̃ɛ mu kã́á-ɓòɖò ɓɛ́ nyɔ ɖò se dyi gbaà ɓɛ́ìn nyɛɛ dyi dèìn. Ké nyɔ ɖò se kã́á-ɓòɖòɔ̀ toún ɖuɛ́ mu. Ɔ mu kã́á-ɓòɖò tɔ̀ɔ̀ séín ɓěɔ̀ dyi wàìn, ɓɛ́ wa jè ké dyi zi, ɓɛ́ ɔ mɔ̀ùn ké ɓó se kánáá pū.” Ðɛ́ kpáá-ɖɛ̀ nìà kɛ tɛ̀mɛ̀ìn nyɔ ɓá Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ jè dyíɛ́?\n17 Kĩ́ín nyɛɛ, ɔ cɛ̃ɛ à gbo kà ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ mu nyɔ-wuɖuí-kɔ̃̀-kɔ̃̀ gbɔ dèìn “ɓó kã́á ɓěa nììn ɓóɖó-wuɖuí-kɔ̃̀-tìɔ̀ ɓaɖaa.” Ɔ xwíníín mɔ̀, gɔ̌mànà tɔ̀ɔ̀ ɓě mu ɓóɖó-kpàà kɔ̃ nììn ke, ti ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ muà nyɔ-wuɖuí-kɔ̃̀-kɔ̃̀ gbɔ dèìn nyɛ. Ké sɔ̃́ ɖeɛɛ, ɔ cɛ̃ɛ à gbo kà ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ mu nììn kánáá pū kɛ, ké gɔ̌mànà kà kò ɖò se ɔ bɛ̃̌ǐn síɛ mu fɔɔ kɛ. Ké tã ɖeɛɛ, Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ kè ɓóɖó-kpàà nììn gɔ̌mànà ɓěɔ̀ mu to vɔ̃ùn. Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ mu wa toún ɖuùn, ké ɔ ɖòùn mu gɔ̌mànà ɓɛ́ ɔ mu ɓóɖó-kpàà nàìn nyɛɛ jǔùn. Nìí, nyɔǔn mu gɔ̌mànà sɛ́ɖɛ́ìn dyí ɓɛ́ wa séè ɓéɖé ɖòɛɛ ɓéɖéìn.\n18. Xwɛ̌ to hwɛ̀ìn-gbɔ ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ kè ɓóɖó-kpàà nììn gɔ̌mànà ɓěɔ̀ muà vɔ̃ùn wɛ̃ɛ nyɛ́nɛ́ jǔ kɛ́?\n18 Xwɛ̌ Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ mu ɓóɖó-kpàà wuɖuí-kɔ̃̀-kpèɔ̀ dyí ɖúùn wɛ̃́? Hwɛ̀ ɓɛ́ to hwɛ̀ìn gbɔ ɓɛ́ wa ɖáìn Àmàgɛ́ɖɔ̀ùn kɛɛ ké dyiɛɛ, zùù gbà ɓěɔ̀ mu “ɓóɖó-kpà gànáà kã́á ɓěɔ̀” cáùn, “ɓɛ́ wa ké wa dyí poìn ɓó to vɔ̃ jè, ɓó Gèɖèpɔ́ɔ̀ mɔ̀à Kpé-séín-ɓéɖé-nyɔ̀ɔ̀ kɛɛ wé vɛ̀nɛ̀ɔ̀ ɓaɖa.” Ǹdye, nyɔǔn-gɔ̌mànà ɓěɔ̀ mu Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ gbo vɔ̃ùn.—Wɛ̀ɖɛ̀ɓèɖésĩ̀ɔ̀ 16:14, 16; dyé Mánáín-Hwɛ̀ìn-Wùɖù 10.\n19, 20. Ðɛ́ kɔ̃̀ jè à mɔ́ ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ kéà ɓóɖó-kpàà nàìn nyɛ́?\n19 Ðɛ́ kɔ̃̀ jè à kɔ̃̀ ɓɛ́ à kéà Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ xwíɖíi nì kɛ́? Xwíníín tã ɓě nì ɓó. Kĩ́ín nyɛɛ, à mɔ̀ nàmàǔn-nyɔ̀ ɓě. Ɔ jèɛɛ, à wɛ́, ké à mɛ́. Kɛɛ ɖé Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ xwíɖíiɛɛ, Báɓòɔ̀ cɛ̃ɛ kà ɓɛ́ à mu cĩ́ìn kánáá pū kɛ. Wáɖáá kɛɛ, Jɔ̃́ɔ́ 3:16 cɛ̃ɛ, ké ɔ ɖá, “Sepóɛɖé Gèɖèpɔ́ɔ̀ zi ɓóɖó-kpàà mú ɖɛ̀ɓɛ̀ǐn mìɔ jè, ɔ tò ma ɔ Dyú-gàà dyúáɖòɔ̀, ɓɛ́ nyɔǔn séín mu ɔ hwìɖǐǐ taɓaùn wɛ̃ɛ ké se mɛ́, kɛɛ wa ké sè-ná-sèɛ̀ fɛ̀ɛ̀ ɓéɖé.”\n20 Xwíníín sɔ̃́ nììn kɔ̃̀ jè à kɔ̃̀ ɓɛ́ à kéà Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ xwíɖíi nì kɛɛ mɔ̀, hwòɖǒ-kɔ̃in-nyìnììn-nyɔ̀ ɓě bĩ à ɖei. Nyɔ pàɖǎ tɔ́mɔ́ se, ké wa nyu gbá-gbá, ké wa po gbàɖàùn. À se ɖɛ ɖò nyuɛ ɓɛ́ìn, ɓɛ́ à ké ɓó wa zà, kɛɛ Gèɖèpɔ́ɔ̀ muɛ nyuùn. Nyɔ ɓě nìà hwòɖǒ-kɔ̃in-nyìnììn-ɖɛ̀ ɓě nyuɛń kánáá pū kɛɛ mu mú gbɔɔ̀ùn ɖé Àmàgɛ́ɖɔ̀ùn-tòɔ̀ mú. (Zà Wɛ́ɖɛ́ 37:10 wuɖuún.) Ké xwíníín tã nììn kɔ̃̀ jè à kɔ̃̀ ɓɛ́ à kéà Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ xwíɖíi nì kɛɛ mɔ̀, nyɔǔn-gɔ̌mànà ɓě hwɛ̀ kpéí, ké wa nyu kànàǎ-ɖɛ̀ mɔɔ se-dyí-sɛ́ɖɛ́ìn-ɖɛ̀ ɓě. Wa se à gbo kpá jè gbo kɔ̃̀, ɓɛ́ à ké Gèɖèpɔ́ɔ̀ wuɖu nyu. Báɓòɔ̀ ɖá “nyɔ ɖíɛ́ ɓě kɔ̃̀ nyɔ wuɖuí dà ɓóɖó-kpàà kɔ̃, ké wa nyuɛ ké nyɔǔn ɓě dyé gǎ.”—Ìkíɖísìásì 8:9.\n21. Xwɛ̌ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ muɛ jè gbo dyéìn ɓɛ́ wa ké Gèɖèpɔ́ɔ̀ mɔ́ɔ́-ɖɛ̀ nyu nɔ̄ ɓóɖó-kpàà kɔ̃ kɛ́?\n21 Àmàgɛ́ɖɔ̀ùn ɖǎ dyi ziín, Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ muɛ jè gbo dyéìn, ɓɛ́ wa ké Gèɖèpɔ́ɔ̀ mɔ́ɔ́-ɖɛ̀ nyu nɔ̄ ɓóɖó-kpàà kɔ̃. Ɔ mu Sétɔ̃̀ kè ɔ zùù gbà ɓěɔ̀ dà ɓó zàùn. (Wɛ̀ɖɛ̀ɓèɖésĩ̀ɔ̀ 20:1-3) Ti ɖǎ ziín, nyɔ ɖò se wɛ́ɛ mu mɔɔ mɛ́ɛ mu ɖe. Sepóɛɖé à ɖǎ gbǎà jèɛɛ, nyɔǔn séín ɓɛ́ wa mɔ̀ hwòɖǒ-kɔ̃-dè-nyɔ̀ ɓěɛɛ mu cĩ́ɛ ɓɛ́ìn kánáá pū ɖé Páɖédǎ mú. (Wɛ̀ɖɛ̀ɓèɖésĩ̀ɔ̀ 22:1-3) Kã́á-ɓòɖòɔ̀ muɛ nyuùn ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyɛ́nɛ́ɔ̀ ké mú hwɛ̀. Ðɛ́ mɔ̀ ɔ xwíníín nyɛ́? Ɔ xwíníín mɔ̀, ti Gèɖèpɔ́ɔ̀ gɔ̌mànàɔ̀ mu ɓóɖó-kpàà wuɖuí kɔ̃̀ùn wɛ̃ɛ, nyɔǔn séín mu Jɛ̀hóvà nyɛ́nɛ́ɔ̀ dya dèìn.—Dyé Mánáín-Hwɛ̀ìn-Wùɖù 20.\nTIƆ̀ NYƐ́ JÍZƐ̀ JǓ MA KÃ́Á KƐ́?\n22. Xwɛ̌ à nyuɛ dyí dyuòɛ̀ kà ɓɛ́ Jízɛ̀ se ma Kã́á jǔ ti ɓɛ́ ɔ nì ma ɓóɖó-kpàà kɔ̃, mɔɔ ti ɓɛ́ ɔ wóɖó ma gĩɔ nyɛ̀nɛ̀ɛ̀ kɛ́?\n22 Jízɛ̀ tɛ̀mɛ̀ìn ma ɔ ɖeín-nà-nyɔ̀ ɓěɔ̀ ɓɛ́ wa ké ɓaà, ɓɛ́ wa ké níiń, “Nì kã́á-ɓòɖòɔ̀ mɛ dyi.” Ɔ jèɛɛ, ɔ nì wáɖáá kà ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ gɔ̌mànàɔ̀ mu ma dyiìn ɖé dyúa kɛ. Jɛ̀hóvà ɓéɖé ɓɛ́ ɔ ké ɔ gɔ̌mànàɔ̀ dyi dè kĩ́ín, ɓɛ́ ɔ kéɛ nyu ɓɛ́ Jízɛ̀ ké gɔ̌mànàɔ̀ Kã́á jǔ. Jɛ̀hóvà nyu ma Jízɛ̀ kã́á múù, ti ɓɛ́ ɔ mu ma ɖé dyɔún ɖe nyɛ̀nɛ̀ɛ̀ kɛɛ̀? Gbào, ɔ ɓéɖé ɓɛ́ ɔ ké ma fòìn. Ti ɓɛ́ Jízɛ̀ ɖǎ ma gĩɔ wóɖó, ké ti ɖǎ ma ziɛɛ, Píɖɛ̀ kè Pɔ́ɔ̀ tɛ̀mɛ̀ìn ma ɖɛ nìà kɛ wáɖáá kà ɓɛ́ kpáá-ɖɛ̀ nìà Wɛ́ɖɛ́ 110:1 múɛɛ ɓá Jízɛ̀ jè dyíɛ. Ðé kpáá-ɖɛ̀ɔ̀ múɛɛ, Jɛ̀hóvà cɛ̃ɛ, ké ɔ ɖá, “Dèɖě dà ḿ ɖiaún dya, ɓɛ́ ḿ ké nì mú-nyɛ́-nyɔ̀ ɓěɔ̀ nì ɓo-kɔ̃-síìn-ɖɛ̀ mú nyu hwɛ̀.” (Àpɔ́sò 2:32-35; Híìbúɖúù 10:12, 13) Ti jĩ̀ xwɛ̌ Jízɛ̀ ɓéɖé ɓɛ́ ɔ ké ma fòìn, hwɛ̀ ɓɛ́ Jɛ̀hóvà ké ma ɔ Kã́á mú nyu kɛ́?\nGèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ muɛ jè gbo dyéìn, ɓɛ́ wa ké Gèɖèpɔ́ɔ̀ mɔ́ɔ́-ɖɛ̀ nyu nɔ̄ ɓóɖó-kpàà kɔ̃\n23. (1) Tiɔ̀ nyɛ́ Jízɛ̀ ɖú ma ɔ Kã́á-kpèɔ̀ dyíɛ́? (2) Ðɛ́ à mu cɛ̃́ìn ɖé wuɖu-kpà dyɛ̀ kɔà ɓó dyíɛɛ múɛ́?\n23 Ɓó zɔ̃ pàɖǎ xwíníín hwɛ̀ ɓɛ́ zɔ̃ mɔ̀à 1914 kɛɛ ké ma nyiniɛɛ, Kɛ́ɖɛ́ì ɖeín-sí-nyɔ̀ xwéɖé wè ɓɛ́ wa ɓéɖé ma hwòɖǒ wáɖáá kɛɛ, wɔ̃́ɔ ma múin sɔ̀ìn ɖé kpáá-ɖɛ̀ ɓě nìà ɖé Báɓòɔ̀ múɛɛ mú kà ɓɛ́ 1914 mu ma zɔ̃ kpa ɖɛ ɖò jǔùn wɛ̃. Ðɛ ɓě ɖǎà ɓóɖó-kpàà kɔ̃ kpá sɔ̀ìn 1914 gboɛɛ tɛ̀mɛ̀ìn kà ɓɛ́ ɖɛ wa cɛ̃́ ma kà kɛɛ mɔ̀ jǎà kɛ. Jízɛ̀ ɖú ma Kã́á-kpè dyí ɖé zɔ̃à xwíníín. (Wɛ́ɖɛ́ 110:2) Sɔ̀ìn ɓóɛ gbo nyɛ̀nɛ̀ɛ̀ kɛɛ, wa po ma Sétɔ̃̀ ɓíɖíi nɔ̄ ɓóɖó-kpàà kɔ̃, ké kàǔn wɛ̃ɛ, “ɔ tiɔ̀ ɖǎ ɓoún xwã́.” (Wɛ̀ɖɛ̀ɓèɖésĩ̀ɔ̀ 12:12) Ðé wuɖu-kpà dyɛ̀ kɔà ɓó dyíɛ múɛɛ, à mu ɖɛ pàɖǎ ɓɛ́ wa tɛ̀mɛ̀ìn kà ɓɛ́ à nì tia mú cĩ́ɛń nyɛɛ dyéìn. Ké ɖeɛɛ, à muɛ cɛ̃́ìn kà ti wè ɖǎ ziín, Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ muɛ jè gbo dyéìn, ɓɛ́ wa ké Gèɖèpɔ́ɔ̀ mɔ́ɔ́-ɖɛ̀ nyu nɔ̄ ɓóɖó-kpàà kɔ̃ɛ.—Dyé Mánáín-Hwɛ̀ìn-Wùɖù 21.\nJǍÀƆ̀ 1 MƆ̀: GÈÐÈPƆ́Ɔ̀ KÃ́Á-ƁÒÐÒƆ̀ MƆ̀ GƆ̌MÀNÀ JƐ́Ɛ́ ÐÒ\n“Nì kã́á-ɓòɖòɔ̀ mɛ dyi. Wa mɛ nyu nì mɔ́ɔ́-ɖɛ̀ nɔ̄ ɓóɖó-kpàà kɔ̃, kà ɔ nyuà nìɛ̀ ɖé dyɔún wɛ̃.”—Máfíò 6:9-13\nGèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀, mɔɔ ɔ gɔ̌mànàɔ̀ mu ɓóɖó-kpàà wuɖuí kɔ̃̀ùn sɔ̀ìn ɖé dyɔún.\n1 Tímétè 6:15\nJízɛ̀ mɔ̀ Kã́á ɖé Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ kɔ̃in.\nWɛ̀ɖɛ̀ɓèɖésĩ̀ɔ̀ 14:1, 4\nNyɔ-kpò táázĩ̀ìn hɔ̃dɛ̀ɖɛ̀ ɖò kè kpáɖá-nyɔ sɔ̃́ sè hĩinyɛ ɓě kè Jízɛ̀ mu ɓóɖó-kpàà wuɖuí kɔ̃̀ùn sɔ̀ìn ɖé dyɔún.\nHíìbúɖúù 4:15; 5:8\nJízɛ̀ kè nyɔ-kpò táázĩ̀ìn hɔ̃dɛ̀ɖɛ̀ ɖò kè kpáɖá-nyɔ sɔ̃́ sè hĩinyɛ ɓěɔ̀ wɔ̃́ kà à hwòɖǒ nyu nìɛ̀ kɛ, ɔ kè fũ̀à-fṹá-ɖɛ̀ ɓě ɓɛ́ à dyé dyíɛɛ jè múin.\nJǍÀƆ̀ 2 MƆ̀: JÍZƐ̀ MU NYƆ-WUÐUÍ-KƆ̃̀-NYƆ̀ NƆ̀MƆ̀ DYÍIN JǓÙN\n“Ɔ mu gǎ-dyé-nyɔ̀ ɓěɔ̀ zɔ̃́ín wɔ̃ poùn dyí-sɛ́ɖɛ́ìn-kà.”—Àzédyà 11:4\nXwíníínɔ̀ nyɛ́ kɔ̃̀ jè Jízɛ̀ mɔ̀à Kã́á nɔ̀mɔ̀ dyíin ɓɛ́ ɔ kéà Kã́á-ɓòɖòɔ̀ wuɖuí kɔ̃̀ kɛ́?\n1 Tímétè 6:16\nƁóɖó-wuɖuí-kɔ̃̀-nyɔ̀ séín ɓě mɛ́ ní, kɛɛ Jízɛ̀ se mɛ́ɛ mu fɔɔ. Ðɛ nɔ̀mɔ̀ dyíin séín ɓɛ́ Jízɛ̀ mu nyuùn ɓó à bììɛɛ mu nììn kánáá pū.\nJízɛ̀ ɓɛ́ìn ɖɛ nɔ̀mɔ̀ dyíin pàɖǎ nyuɛ ɓɛ́ ɔ ké ɓóɖó-wuɖuí-kɔ̃̀-nyɔ̀ séín ɖò dyí zi. Ɔ ɓéɖé kpé mìɔ ké ɔ zi ɓóɖó-wuɖuí-kɔ̃̀-nyɔ̀ poìn dyí séín dyí. Ɔ sɛ́ɖɛ́ìn dyí, ké ɔ ɓéɖé wìì.\nJǍÀƆ̀ 3 MƆ̀: GÈÐÈPƆ́Ɔ̀ KÃ́Á-ƁÒÐÒƆ̀ MUƐ JÈ GBO DYÉÌN, ƁƐ́ WA KÉ GÈÐÈPƆ́Ɔ̀ MƆ́Ɔ́-ÐƐ̀ NYU\n“Gèɖèpɔ́ɔ̀ nìà ɖé dyɔún wɛ̃ɛ mu kã́á-ɓòɖò ɓɛ́ nyɔ ɖò se dyi gbaà ɓɛ́ìn nyɛɛ dyi dèìn.”—Dànyá 2:44\nÐɛ́ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ ɖǎ à bìì nyu kɛ́? Ðɛ́ ɔ mu nyuùn ɖé dyúa kɛ́?\nTi ɓɛ́ Jízɛ̀ ɖǎ ma Kã́á jǔ ɖé zɔ̃ mɔ̀à 1914 kɛɛ xwíníín nyɛɛ, ɔ zà ma Sétɔ̃̀ ɖé dyɔún, ké ɔ po ma ɔ ɓíɖíi nɔ̄ ɓóɖó-kpàà kɔ̃. Ðɛa kɔ̃̀ jè ɖɛ gbà pàɖǎ kè nyɔ-ɖɛ-puà-puà ɔ kè gǎ-dyé-dyé nìà ɓóɖó-kpàà dà séín nyɛ̀.\nÌkíɖísìásì 8:9; Wɛ̀ɖɛ̀ɓèɖésĩ̀ɔ̀ 16:16\nÐé Àmàgɛ́ɖɔ̀ùn-tòɔ̀ múɛɛ, Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ mu nyɔǔn-gɔ̌mànà séín ɓě ɓɛ́ wa nyuà kànàǎ-ɖɛ̀ kè se-dyí-sɛ́ɖɛ́ìn-ɖɛ̀ kɛɛ mú gbɔɔ̀ùn.\nNyɔ ɓě ɓɛ́ wa nìà hwòɖǒ-kɔ̃in-nyìnììn-ɖɛ̀ ɓě nyuɛń kánáá pū kɛɛ mu mú gbɔɔ̀ùn.\nTi ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ Kã́á-ɓòɖòɔ̀ muà ɓóɖó-kpàà wuɖuí kɔ̃̀ùn wɛ̃ɛ, nyɔ ɖò se wɛ́ɛ mu mɔɔ mɛ́ɛ mu ɖe, ké nyɔ séín mu Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyɛ́nɛ́ɔ̀ dya dèìn.


2 Tan 15 - 2 Chroniques 15\nYɛ Mawu tɔn wá Azalyahu Odɛ́di ví ɔ́ jí;\né yi Asa gɔ́n, bó ɖɔ n'i ɖɔ: “Axɔ́sú Asa, Judáanu e mi, Bɛnjamɛ́ɛnu e mi, mi bǐ ní ɖótó mì! Nú mi ɖo kpɔ́ xá Mawu Mavɔmavɔ jɛ́n wɛ ɔ́, é lɔ ná ɖo kpɔ́ xá mi. Ényí mi ba Mawu Mavɔmavɔ ɔ́, é ná zé éɖée xlɛ́ mi, mi ka jó e dó ɔ́, é lɔ ná jó mi dó.\nIzlayɛ́li ví lɛ́ɛ nɔ Mawu nǔgbó ɔ́ mɛ vo; yě nɔ vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ e ná nɔ kplɔ́n nǔ yě ɔ́ mɛ vo, bó nɔ sɛ́n ɔ́ mɛ vo; yě nɔ mɔ̌ káká.\nAdǎn ká ɖo yě gbo wɛ káká bɔ yě lɛ́ kɔ wá Mawu Mavɔmavɔ, Mawu Izlayɛ́li tɔn ɔ́ gɔ́n; yě jɛ sinsɛn ɛ jí bɔ é zé éɖée xlɛ́ yě.\nHwe énɛ́ ɔ́ nu ɔ́, ayi sɔ́ jɛ ayǐ nú mɛ e ɖo yiyi wɛ, bó ɖo wǐwá wɛ gbɔn to lɛ́ɛ mɛ to lɛ́ɛ mɛ lɛ́ɛ ǎ, ɖó hunnyahunnya ɖo to lɛ́ɛ bǐ mɛ.\nTogun ɖě nɔ́ ɖo dǎka xo ɖě ɔ́ wú wɛ, bɔ toxo ɖě nɔ́ sí te dó ɖě jí, ɖó Mawu sɔ́ nǔgbomɛ tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ́ɛ dó ɖo cɔcɔ dó nú yě wɛ.\nAmɔ̌, midɛɛ lɛ́ɛ ɔ́, mi syɛ́nlǐn; awakanmɛ ní ma kú mi ó, ɖó nǔ e mi wa lɛ́ɛ bǐ sín ajɔ ɖe.”\nÉe Asa se xó e gbeyíɖɔ Mawu tɔn Azalyahu Odɛ́di ví ɔ́ ɖɔ ɔ́, é mɔ gǎn, bó ɖe bǒcyɔ e ɖo Judáa kpódó Bɛnjamɛ́ɛ kpó yíkúngban jí lɛ́ɛ síin. Nǔ ɖokpó ɔ́ wɛ é lɛ́ bló gbɔn toxo e é yí ɖo sókan mɛ ɖo Eflayímu sín ayǐkúngban jí lɛ́ɛ mɛ. Énɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, vɔ̌sákpe Mawu Mavɔmavɔ tɔn e ɖo xɔ ɔ́ nukɔn ɔ́, é blóɖó.\nAxɔ́sú Asa kplé Judáanu lɛ́ɛ kpó Bɛnjamɛ́ɛnu lɛ́ɛ kpó; é lɛ́ kplé Izlayɛ́linu e hɔn sín akɔta Eflayímu tɔn mɛ, Manasée tɔn mɛ, kpó Sinmɛnyɔ́ɔ tɔn kpó mɛ, bó wá cí axɔ́súɖuto tɔn mɛ lɛ́ɛ; ɖó ée Izlayɛ́linu lɛ́ɛ mɔ ɖɔ Mawu Mavɔmavɔ tɔn ɖo kpɔ́ xá ɛ ɔ́, yě nyi ahwan bo wá jɛ jǐ tɔn.\nHwenu e Asa ɖo xwe afɔtɔn bló wɛ ɖo zinkpo jí ɔ́, sun tɔn atɔngɔ́ ɔ́ mɛ wɛ yě kplé ɖo Jeluzalɛ́mu.\nGbe énɛ́ gbe ɔ́, yě fɔ nyibú nǔwɔntɔn kanwe ko (700) kpódó gbɔ̌ děgba ɖě afɔwó-afatɔ́n (7.000) kpó ɖo kanlin e yě bɛ́ sín kɛntɔ́ yětɔn lɛ́ɛ sí lɛ́ɛ mɛ, bó dó sá vɔ̌ nú Mawu Mavɔmavɔ.\nYě lɛ̌ kɔ yi akɔ e Mawu Mavɔmavɔ jɛ xá tɔ́gbó yětɔn lɛ́ɛ ɔ́ jí, bó d'akpá ɖɔ émí ná nɔ́ sɛn Mawu Mavɔmavɔ, Mawu tɔ́gbó émítɔn lɛ́ɛ tɔn kpódó ayixa émítɔn bǐ kpó, kpódó lǐndɔ̌n émítɔn bǐ kpó.\nMɛ ɖé ma ba Mawu Mavɔmavɔ, Mawu Izlayɛ́li tɔn ɔ́ mɔ ǎ ɔ́, è nǎ hu mɛ ɔ́; é sixú nyí yɔkpɔ́vú abǐ mɛxó, súnnu abǐ nyɔ̌nu, è ɖǒ ná hu i.\nKpɛn kpó lanzo kpó ɖo nǔ ɖɔ wɛ bɔ yě zě gbe dó jǐ, bó dó akpá nú Mawu Mavɔmavɔ kpó awǒbóbó kpó.\nAkpá énɛ́ ɔ́ e yě dó ɔ́ víví nú Judáanu lɛ́ɛ bǐ, ɖó yě dó akpá ɔ́ kpódó ayixa yětɔn bǐ kpó. Yě mɛ bǐ nɔ́ sɛn Mawu Mavɔmavɔ kpó jlǒ yě ɖésúnɔ tɔn kpó, bɔ Mawu Mavɔmavɔ zé éɖée xlɛ́ yě, bó ná ayij'ayǐ yě gbɔn ɖisí amyɔ.\nAxɔ́sú Asa tlɛ lɛ́ yí nyɔ̌nu ɖaxó sín acɛ e tɔ́ tɔn nɔ Maaka ɖó ɔ́ sín así tɔn, ɖó é kpa vodún Acela sín bǒcyɔ bó nɔ́ sɛn. Asa gba bǒcyɔ tɔ́ tɔn sín nɔ ɔ́ tɔn hánnyá, bó dó zo ɖo tɔsisa Sedlɔ́n tɔn tó.\nTɛn mímɛ́ e ɖo to ɔ́ mɛ lɛ́ɛ ɖo fínɛ́, có Asa sín ayi bǐ nɔ Mawu Mavɔmavɔ jí, ɖo gbɛzán tɔn bǐ mɛ.\nKpatágan kpó siká kpó, kpódó nǔ tɛnmɛ tɛnmɛ e Asa kpó tɔ́ tɔn kpó bɛ́ ɖó vo nú Mawu Mavɔmavɔ lɛ́ɛ kpó ɔ́, é bɛ́ bǐ wá Mawu xwé.\nAsa fun ahwan ɖě káká có bó bló xwe gbantɔ́n (35) ɖo axɔ́súzinkpo jí ǎ.


Tíntɔ́n 12 - Exode 12\nMi ná zé kanlin ɔ́ ɖ'ayǐ káká jɛ sun élɔ́ ɔ́ sín azǎn wǒ-ɛnɛgɔ́ ɔ́ gbe, bɔ Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ bǐ ná hu gbe énɛ́ ɔ́ gbe gbadanu.\nÈ nǎ yǐ kanlin ɔ́ sín hun, bɔ xwé e gbe è nǎ ɖu lan tɔn ɖe lɛ́ɛ ɔ́, è nǎ sá dó xwé lɛ́ɛ ɖokpó ɖokpó sín hɔntogbó; hɔntogbó lɛ́ɛ sín hɔnkpo we lɛ́ɛ kpó agba yětɔn kpó wú wɛ è ka ná sá dó.\nZǎn ɖokpó énɛ́ ɔ́ mɛ ɔ́, è nǎ mɛ lan tɔn bó ɖu; è nǎ zé wɔ̌xúxú e mɛ è ma dó tɔ́n ǎ é kpó ama e vɛ́ ɔ́ kpó dó ɖu ná.\nMi ma nú é kpo ɖo mǔ, bónú mi ɖu ó; mi ma zé sin dó ɖa ná ó; lo ɔ́, mi mɛ ta tɔn kpó afɔ tɔn lɛ́ɛ kpó, kpódó xomɛnú tɔn lɛ́ɛ kpó.\nMi ma jó ɖěbǔ dó bónú ayǐ ní hɔ́n dó ó; nú é ká kpo bɔ ayǐ ná hɔ́n dó jɛ́n wɛ hǔn, mi dó bǐ zo.\nÉnyí mi ja lan ɔ́ ɖu gbé hǔn, mi sɔ́ to e mɛ mi xwe ɔ́ sín nǔ: mi ná blá gǒ, afɔkpa ná ɖo afɔ mitɔn, bɔ kpo mitɔn ná ɖo alɔ mitɔn mɛ; mi ná hwlɛ́ndó bó ɖu. Nyɛ Mawu Mavɔmavɔ ɔ́ sín Dǐndínwáyi wɛ.\n“Zǎn énɛ́ ɔ́ mɛ ɔ́, un ná gbɔn Ejípu to ɔ́ mɛ, bó ná hu nukɔngbéví súnnu e ɖo to ɔ́ mɛ lɛ́ɛ bǐ, un ná hu gbɛtɔ́ kpó kanlin kpó sín nukɔngbéví bǐ. Un ná ɖó hwɛ nú vodún e ɖo Ejípu lɛ́ɛ bǐ. Nyɛ wɛ nyí Mawu Mavɔmavɔ.\nHun ɔ́ ná nyí wuntun ɖé nú mì ɖo xwé e gbe mi ná ɖe lɛ́ɛ sín hɔntogbó wú; nú un mɔ hun ɔ́, un ná gbɔn xwé ɔ́ ta nu dín, bɔ hwenu e un ná dɔn tó nú Ejípunu lɛ́ɛ ɔ́, mǐdɛɛ lɛ́ɛ ná gló awě e ná vívá kún yětɔn é.\n“Mi ná hɛn nǔ e ná jɛ gbe énɛ́ ɔ́ gbe ɔ́ ayi mɛ, bó ná nɔ́ ɖu xwe dó ta ce mɛ dó flín ná; é ná nyí sɛ́n nú kúnkan mitɔn lɛ́ɛ káká sɔ́yi.”\nMawu Mavɔmavɔ lɛ́ ɖɔ: “Mi ná ɖu wɔ̌xúxú e mɛ è ma dó tɔ́n ǎ ɔ́ nú azǎn tɛ́nwe. Bɛ́ sín azǎn nukɔntɔn ɔ́ gbe ɔ́, tɔ́n ɖěbǔ ná nɔ xwé mitɔn lɛ́ɛ ɖě gbe ǎ. Bɛ́ sín azǎn nukɔntɔn ɔ́ gbe yi azǎn tɛ́nwegɔ́ ɔ́ gbe ɔ́, ényí mɛ ɖěbǔ ɖu wɔ̌xúxú e mɛ è dǒ tɔ́n ɔ́, è nǎ ɖe mɛ ɔ́ sín togun Izlayɛ́li tɔn ɔ́ mɛ.\nMi ná bló kplé ɖaxó ɖokpó ɖo azǎn nukɔntɔn ɔ́ kpó azǎn tɛ́nwegɔ́ ɔ́ kpó gbe; è nǎ wa azɔ̌ ɖěbǔ azǎn énɛ́ lɛ́ɛ gbe ǎ, nǔɖuɖu e mɛ ɖokpó ɖokpó ná ɖu ɔ́ jɛ́n mi ná ɖa.\n“Mi ná ɖu wɔ̌xúxú e mɛ è ma dó tɔ́n ǎ ɔ́ sín xwe énɛ́ ɔ́ xwewú xwewú; ɖó gbe énɛ́ ɔ́ gbe wɛ un ɖe mi tɔ́n sín Ejípu. Mi ná nɔ́ flín azǎn énɛ́ ɔ́, bó ná nɔ́ nyi ɖo jijimɛ ɖokpó ɖokpó mɛ; é ná nyí sɛ́n nú vǐ mitɔn lɛ́ɛ.\nBɛ́ sín sun nukɔntɔn ɔ́ sín azǎn wǒ-ɛnɛgɔ́ ɔ́ gbe gbadanu káká yi sun ɔ́ sín azǎn ko-nukún-ɖokpógɔ́ ɔ́ gbe gbadanu ɔ́, wɔ̌xúxú e mɛ è ma dó tɔ́n ǎ ɔ́ wɛ mi ná ɖu.\nTɔ́n ɖěbǔ ná ɖo xwé mitɔn lɛ́ɛ ɖě gbe ǎ nú azǎn tɛ́nwe. Đó mɛ ɖěbǔ e ná ɖu wɔ̌xúxú e mɛ è dǒ tɔ́n ɔ́, è nǎ ɖe mɛ ɔ́ sín togun Izlayɛ́li tɔn ɔ́ mɛ, mɛ ɔ́ sixú nyí jǒnɔ, é ká sixú nyí toví.\nFí ɖěbǔ e mi ná ɖe ɔ́, wɔ̌xúxú e mɛ è ma dó tɔ́n ǎ ɔ́ wɛ mi ná nɔ́ ɖu.”\nÉe Mɔyízi se mɔ̌ ɔ́, é ylɔ́ tomɛxó Izlayɛ́li tɔn lɛ́ɛ bǐ, bó ɖɔ nú yě ɖɔ: “Mi mɛ ɖokpó ɖokpó ní yi wlí lɛ̌ngbɔ́ví abǐ gbɔ̌ví bó hu dó xwé mitɔn lɛ́ɛ tamɛ, bó ná dó ɖu Dǐndínwáyixwe ɔ́ ná.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, mi ná blá izɔ́puma, bó ná sɔ́ dó hun e mi yí dó gannú mɛ ɔ́ mɛ, bó ná sá d'agba ɔ́ kpó hɔntogbó ɔ́ sín hɔnkpo we lɛ́ɛ kpó wú. Mɛ ɖěbǔ ní má ká tɔ́n sín xwé tɔn gbe káká jɛ zǎnzǎn ó.\nHwenu e Mawu Mavɔmavɔ ná wá tó dɔn nú Ejípu to ɔ́ gbé ɔ́, nú é mɔ hun ɖo agba ɔ́ kpó hɔnkpo we lɛ́ɛ kpó wú ɔ́, é ná dín gbɔn hɔntogbó ɔ́ ta nu; é ná lɔn bɔ nǔhɛngblétɔ́ ɔ́ ná byɔ́ xwé mitɔn lɛ́ɛ gbe bó hu mi ǎ.\nMi ná nɔ́ xwedó nǔ énɛ́ e Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ nú mi ɔ́, bɔ é ná nyí sɛ́n nú mi kpó kúnkan mitɔn lɛ́ɛ kpó káká sɔ́yi.\nHwenu e mi ná byɔ́ to e Mawu Mavɔmavɔ dó akpá ɖɔ émí ná ná mi ɔ́ mɛ ɔ́, mi ná nɔ́ fɔ yɛsu énɛ́ lɛ́ɛ.\nÉnyí vǐ mitɔn lɛ́ɛ kanbyɔ́ mi ɖɔ étɛ́ wú mi nɔ fɔ yɛsu énɛ́ ɔ́ a jí ɔ́,\nmi ná yí gbe nú yě ɖɔ: ‘Vɔ̌ e mǐ nɔ sá nú Mawu Mavɔmavɔ ɖo Dǐndínwáyixwe ɔ́ hwenu ɔ́ wɛ. Hwenu e mǐ mɛ Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ ɖo Ejípu ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ dɔn tó nú Ejípu to ɔ́; lo ɔ́, é gbɔn xwé mǐtɔn lɛ́ɛ nukɔn dín bó hwlɛ́n xwédo mǐtɔn lɛ́ɛ gán.’ ” Ée Mɔyízi ɖɔ xó fó ɔ́, Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ jɛ kpo bó ɖe kɔ́.\nYě yi bló nǔ e Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ nú Mɔyízi kpó Aalɔ́ɔn kpó lɛ́ɛ bǐ pɛ́pɛ́pɛ́.\nZǎn vlɔ́ ɖó we, bɔ Mawu Mavɔmavɔ hu nukɔngbéví súnnu e ɖo Ejípu lɛ́ɛ bǐ. É bɛ́ sín axɔ́sú Ejípu tɔn ɔ́ sín nukɔngbéví e ná nɔ tɛn tɔn mɛ ɔ́ jí, káká yi gantɔ́ kpó kanlin kpó sín nukɔngbéví jí.\nAxɔ́sú Ejípu tɔn ɔ́ fɔ́n zǎn énɛ́ ɔ́ mɛ, gǎn hɔn-yitɔ́ tɔn lɛ́ɛ bǐ fɔ́n, Ejípunu lɛ́ɛ bǐ fɔ́n, bɔ xósúsú mlí ɖo Ejípu to ɔ́ mɛ, ɖó xwé ɖě gbe ɖe bɔ mɛ ma kú ɖe ǎ.\nAxɔ́sú ɔ́ ylɔ́ Mɔyízi kpó Aalɔ́ɔn kpó zǎn ɔ́ mɛ, bó ɖɔ nú yě ɖɔ: “Mi sɔ́ nǔ bó gosín to ce mɛ; mi kpó Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ kpó ní yi. Mi yi sɛn Mawu Mavɔmavɔ lě e mi ɖɔ gbɔn é.\nMi bɛ́ gbɔ̌ mitɔn lɛ́ɛ kpó nyibú mitɔn lɛ́ɛ kpó lě e mi ɖɔ gbɔn é. Mi yi bó byɔ́ ɖagbe nú mì ɖo Mawu mitɔn gɔ́n.”\nÉe axɔ́sú ɔ́ ɖɔ mɔ̌ ɔ́, Ejípunu lɛ́ɛ jɛ cɔcɔ dó nú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ jí ɖɔ yě ní yá wǔ gosín to émítɔn mɛ, ɖó yě mɔ ɖɔ émí mɛ bǐ wɛ ɖo nǎ kú wɛ.\nÉnɛ́ ɔ́ wú wɛ Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ má dó tɔ́n linfín e yě nya ɔ́ mɛ cóbó ɖidó ǎ. Yě bǔ avɔ dó nǔ e mɛ yě nɔ́ nya linfín ɖe lɛ́ɛ, bó zé ɖó abɔ̌ta.\nIzlayɛ́li ví lɛ́ɛ kó bló nǔ e Mɔyízi ɖɔ nú yě ɖ'ayǐ lɛ́ɛ: yě kó byɔ́ nǔ e è sɔ́ kpatágan dó bló ná lɛ́ɛ kpó sikánú lɛ́ɛ kpó, kpódó avɔ kpó Ejípunu lɛ́ɛ.\nMawu Mavɔmavɔ ko bló bɔ Ejípunu lɛ́ɛ kó nyɔ́ xomɛ dó Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ wú, bó kó ná nǔ e yě byɔ́ lɛ́ɛ yě. Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ vɔ Ejípunu lɛ́ɛ bǐ.\nHwenu e Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ ɖo Ejípu ná tɔ́n sín wɛ ɔ́, yě sí te sín Hlamusɛ́si bó ɖidó Sukɔ́tu; yě yi súnnu adɔ̌kpo gban mɔ̌ (600.000), è ka xa yɔkpɔ́vú lɛ́ɛ ǎ.\nAkɔta tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ́ɛ nyi ahwan xwedó yě. Gbɔ̌ kpó nyibú kpó e yě kplá lɛ́ɛ sukpɔ́ ɖésú.\nYě zě linfín nyinya e yě hɛn sín Ejípu, bɔ è ma dó tɔ́n mɛ ǎ é dó ɖa wɔ̌xúxú ná; ɖó nya wɛ è nya yě sín Ejípu bɔ yě sɔ́ sixú nɔ te nú linfín nyinya ɔ́ ná fɔ́n ǎ, yě ká kpé wú bó hɛn nǔɖuɖu dó yěɖée jí ǎ.\nXwe afɔwe gban (430) wɛ Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ nɔ Ejípu xɔ.


2 Tan 29 - 2 Chroniques 29\nXwe koatɔ́n (25) wɛ Ezekiyási ɖó bó yi axɔ́súzinkpo jí ɖo Jeluzalɛ́mu, bó ɖu axɔ́sú nú xwe koatɔ́n-nukún-ɛnɛ (29). È nɔ ylɔ́ nɔ tɔn ɖɔ Avíya; Zekaliya ví wɛ.\nEzekiyási nɔ́ wa nǔ e nyɔ́ Mawu Mavɔmavɔ nukún mɛ ɔ́ tɔ́gbó tɔn Davídi ɖɔhun pɛ́pɛ́pɛ́.\nEzekiyási wɛ hun Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ sín hɔn lɛ́ɛ, lobo bló yě ɖó xwe e xwe é yi zinkpo jí é. Sun e mɛ é yi zinkpo jí ɔ́ jɛ́n é bló yě ɖó.\nÉ ylɔ́ vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ kpódó Levíi ví lɛ́ɛ kpó, bó kplé yě ɖó Zǎnzǎnhwe jí sín tɛn ɔ́ mɛ,\nbó ɖɔ nú yě ɖɔ: “Levíi ví lɛ́ɛ mi, mi ɖótó mì, din ɔ́, mi slá wǔ nú miɖée, bó slá wǔ nú Mawu Mavɔmavɔ, Mawu tɔ́gbó mitɔn lɛ́ɛ tɔn sín xwé ɔ́, lobo bɛ́ nǔ e nyí suɖunú lɛ́ɛ bǐ sín xwé ɔ́ gbe.\nĐó tɔ́gbó mǐtɔn lɛ́ɛ nɔ gbejí ǎ. Yě wa nǔ e ma nyɔ́ Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mǐtɔn nukún mɛ ǎ lɛ́ɛ. Yě jó e dó, yě ɖe kɔ sín Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ wú, lobo dó gǔdo. Yě dǒ vɛ̌ nú Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ káká bó sú hɔn lɛ́ɛ.\nYě cí zogbɛ́n lɛ́ɛ, bó dó zǎlínkpɔ́n zo nú Mawu Izlayɛ́li tɔn ɔ́ ǎ; yě ká sá vɔ̌ e è nɔ dó zo lɛ́ɛ n'i ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ gbe ǎ.\nÉnɛ́ ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ sin xomɛ dó Judáanu lɛ́ɛ kpó Jeluzalɛ́munu lɛ́ɛ kpó, bó dó nǔ sin xá yě; nǔ e é wa xá yě ɔ́ zɔ́n bɔ yě húzú nǔ gbɛ́hɛn, nǔdábaɖa, bó húzú nǔkiko nú mɛ lɛ́ɛ, lě e mɔ gbɔn wɛ mi ɖe din kpó nukún mi ɖésúnɔ tɔn kpó é.\nNǔ e zɔ́n bɔ tɔ́gbó mǐtɔn lɛ́ɛ cí ahwan, bɔ vǐ mǐtɔn súnnu kpó nyɔ̌nu kpó, kpódó asi mǐtɔn lɛ́ɛ kpó ɖo kannumɔgbénu ɔ́ nɛ́.\nDin ɔ́, un jló ná jɛ akɔ xá Mawu Mavɔmavɔ, Mawu Izlayɛ́li tɔn ɔ́, bónú xomɛ tɔn ná fá dó mǐ wǔ.\nVǐ ce lɛ́ɛ mi, din ɔ́, mi gɔn vɛ̌ dó nú nǔ, ɖó Mawu Mavɔmavɔ wɛ sɔ́ mi, bónú mi ná nɔ nukɔn tɔn, bó ná wa azɔ̌ n'i, bó ná nyí mɛsɛntɔ́ tɔn, bó ná nɔ́ dó zǎlínkpɔ́n zo n'i.”\nÉe é ɖɔ mɔ̌ ɔ́, Levíi ví e sí te lɛ́ɛ ɖíe: xwédo Kexáti tɔn mɛ ɔ́, Maxáti Amasayi ví ɔ́ kpódó Yoɛ́li Azalyahu ví ɔ́ kpó sí te. Xwédo Mɛlali tɔn mɛ ɔ́, Kícu Avudi ví ɔ́ kpódó Azalyahu Yexalelɛ́li ví ɔ́ kpó sí te. Xwédo Gɛɛcɔ́ni tɔn mɛ ɔ́, Yoáxi Zimuma ví ɔ́ kpó Edɛ́ni Yoáxi ví ɔ́ kpó sí te.\nXwédo Elisafáni tɔn mɛ ɔ́, Cimuli kpó Yeyiɛ́li kpó sí te. Xwédo Asáfu tɔn mɛ ɔ́, Zekaliya kpó Mataniyahu kpó sí te.\nXwédo Hemani tɔn mɛ ɔ́, Yexiyɛ́li kpó Cimɛ́yi kpó sí te. Xwédo Yedutún tɔn mɛ ɔ́, Cemaya kpó Wuziyɛ́li kpó sí te.\nYě kplé nɔví yětɔn lɛ́ɛ, bɔ ée yě slá wǔ nú yěɖée fó ɔ́, yě wǎ wǔ slá nú Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ gbe lě e axɔ́sú ɔ́ ɖɔ gbɔn bɔ é sɔgbe xá jlǒ Mawu Mavɔmavɔ tɔn é.\nVɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ byɔ́ Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ gbe, bó ná slá wǔ ná. Yě ɖe suɖunú e yě mɔ ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe lɛ́ɛ bǐ tɔ́n, bó bɛ́ yě ɖó kɔ́xota, ɖo xwé ɔ́ gbe, bɔ Levíi ví lɛ́ɛ wá bɛ́ yě kɔn nyi tɔdo Sedlɔ́n tɔn ɔ́ mɛ.\nYě bɛ́ wǔsláslá ɔ́ ɖo sun nukɔntɔn ɔ́ sín azǎn nukɔntɔn ɔ́ gbe, bɔ azǎn tɔn tántɔngɔ́ ɔ́ gbe ɔ́, yě byɔ́ Mawu Mavɔmavɔ sín hɔnnúwa sá, bó sɔ́ azǎn tántɔn ɖó te dó slá wǔ nú Mawu Mavɔmavɔ xɔ ɔ́. Yě fó nǔwiwa énɛ́ ɔ́ ɖo sun nukɔntɔn ɔ́ sín azǎn afɔtɔn-nukún-ɖokpógɔ́ ɔ́ gbe.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, yě yi axɔ́sú Ezekiyási gɔ́n, bó ɖɔ n'i ɖɔ: “Mǐ kó slá wǔ nú Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ bǐ: mǐ slá wǔ nú vɔ̌sákpe e jí è nɔ dó vɔ̌ zo ɖe ɔ́ kpó nǔ e è nɔ zán ɖo fínɛ́ lɛ́ɛ bǐ kpó, bó slá wǔ nú távo e jí è nɔ fɔ wɔ̌xúxú e è xwlé Mawu lɛ́ɛ ɖó ɔ́ kpó nǔ e è nɔ zán ɖo fínɛ́ lɛ́ɛ bǐ kpó.\nNǔ e axɔ́sú Akázi e ma nɔ gbejí nú Mawu ǎ ɔ́ ɖu su ná hwenu e é ɖo zinkpo jí lɛ́ɛ ɔ́ bǐ ɔ́, mǐ kó bló bǐ ɖó bó slá wǔ nú bǐ. Yě nɛ́ ɖo vɔ̌sákpe Mawu Mavɔmavɔ tɔn nukɔn fínɛ́ nɛ́.”\nAxɔ́sú Ezekiyási fɔ́n zǎn ayǐhɔ́ngbe tɔn, bó kplé toxo ɔ́ sín gǎn lɛ́ɛ, lobo yi Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe.\nYě hɛn nyibúsú tɛ́nwe, agbo tɛ́nwe, lɛ̌ngbɔ́ví tɛ́nwe kpódó gbǎgbá tɛ́nwe kpó, bó ná sá hwɛsɔ́kɛmɛvɔ́ ná dó hɛ̌nnu axɔ́sú ɔ́ tɔn ɔ́ kpó Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ kpó, kpódó Judáa to ɔ́ kpó tamɛ. Bɔ axɔ́sú ɔ́ ná gbe vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ Aalɔ́ɔn ví lɛ́ɛ ɖɔ yě ní sá vɔ̌ ɖo vɔ̌sákpe Mawu Mavɔmavɔ tɔn ɔ́ jí.\nVɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ ká gbo gbe nyibú lɛ́ɛ, bó yí hun yětɔn lobo mi dó vɔ̌sákpe ɔ́ wú. Yě gbo gbe agbo lɛ́ɛ, bó yí hun yětɔn, lobo mi dó vɔ̌sákpe ɔ́ wú. Yě gbo gbe lɛ̌ngbɔ́ví lɛ́ɛ, bó yí hun yětɔn, lobo mi dó vɔ̌sákpe ɔ́ wú.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, è bɛ̌ gbǎgbá e è nǎ dǒ sá hwɛsɔ́kɛmɛvɔ́ ná lɛ́ɛ wá axɔ́sú ɔ́ kpó agun ɔ́ kpó nukɔn, bɔ yě bɛ̌ alɔ ɖó kanlin lɛ́ɛ jí.\nVɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ ká gbo gbe gbǎgbá lɛ́ɛ bó kɔn hun yětɔn dó vɔ̌sákpe ɔ́ jí dó sá hwɛsɔ́kɛmɛvɔ́ ná dó hwɛ e Izlayɛ́li togun ɔ́ bǐ hu lɛ́ɛ tamɛ. Đó togun Izlayɛ́li tɔn ɔ́ bǐ tamɛ wɛ axɔ́sú ɔ́ ná gbe ɖɔ è nǐ sá vɔ̌ e è nɔ dó zo ɔ́ kpó hwɛsɔ́kɛmɛvɔ́ ɔ́ kpó dó.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, axɔ́sú ɔ́ ɖó tɛnmɛ nú Levíi ví lɛ́ɛ ɖó Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe. Yě hɛn agǐdigbo bó hɛn kanhún bó hɛn kpɛn lě e Davídi kpó Gadi nǔmɔtɔ́ axɔ́sú ɔ́ tɔn ɔ́ kpódó Natáan gbeyíɖɔ Mawu tɔn ɔ́ kpó kó ná gbe tɔn gbɔn é. Đó Mawu Mavɔmavɔ wɛ ko ɖɔ mɔ̌ gbɔn gbeyíɖɔ tɔn lɛ́ɛ jí.\nLevíi ví lɛ́ɛ nɔ fínɛ́ kpó nǔxonú Davídi tɔn lɛ́ɛ kpó. Vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ nɔ fínɛ́ kpó kpɛn yětɔn lɛ́ɛ kpó.\nÉnɛ́ ɔ́, axɔ́sú Ezekiyási ná gbe ɖɔ è nǐ sá vɔ̌ e è nɔ dó zo ɔ́ ɖo vɔ̌sákpe ɔ́ jí. Bɔ ée è jɛ vɔ̌ ɔ́ sá jí ɔ́, è jɛ han ji dó kpa Mawu Mavɔmavɔ jí, bó ɖo kpɛn kún d'é mɛ wɛ, lobo ɖo axɔ́sú Izlayɛ́li tɔn Davídi sín nǔxonú lɛ́ɛ xo d'é mɛ wɛ.\nTogun ɔ́ bǐ ɖe kɔ́, bɔ è ɖo han ɔ́ ji wɛ, bó ɖo kpɛn kún wɛ mɔ̌ káká bó sá vɔ̌ ɔ́ fó.\nÉe è sá vɔ̌ ɔ́ fó ɔ́, axɔ́sú ɔ́ kpó mɛ e ɖo akpá tɔn lɛ́ɛ bǐ kpó jɛ kpo bo ɖe kɔ́.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, axɔ́sú Ezekiyási kpó azaglɔ́gán tɔn lɛ́ɛ kpó ɖɔ nú Levíi ví lɛ́ɛ ɖɔ yě ní lɛ́ ji han e Davídi kpó nǔmɔtɔ́ Asáfu kpó kpa lɛ́ɛ dó sɔ́ Mawu Mavɔmavɔ su. Bɔ yě ji han ɔ́ kpó awǎjijɛ kpó dó kpa susu nú Mawu Mavɔmavɔ, lobo jɛ kpo bo ɖe kɔ́.\nÉnɛ́ ɔ́, Ezekiyási yí xó bó ɖɔ: “Din ɔ́, mi mɛ e dó agban wá nú Mawu Mavɔmavɔ lɛ́ɛ ɔ́, mi wá, mi fɔ kanlin mitɔn lɛ́ɛ kpó kú dó nú Mawu vɔ́ mitɔn lɛ́ɛ kpó wá Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe.” Ée é ɖɔ mɔ̌ ɔ́, yě bɛ̌ kanlin yětɔn lɛ́ɛ kpó kú dó nú Mawu vɔ́ yětɔn lɛ́ɛ kpó wá. Mɛ e nɔ hun alɔ bo nɔ ná nǔ mɛ ɖo yě mɛ lɛ́ɛ hɛn kanlin bó ná sá vɔ̌ e è nɔ dó zo ɔ́ ná.\nVɔ̌sánú e togun ɔ́ hɛn wá bó ná dó sá vɔ̌ e è nɔ dó zo ɔ́ ná lɛ́ɛ bǐ bló nyibú kanɖé gban (70), agbo kanwe ko (100) kpódó lɛ̌ngbɔ́ví afɔɖé (200) kpó.\nÈ lɛ̌ hɛn nyibú nǔwɔntɔn (600) kpódó lɛ̌ngbɔ́ afɔwó-afatɔ́n (3.000) kpó, dó sá vɔ̌ ɖě lɛ́ɛ ná.\nLo ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ sukpɔ́ bó ná sixú kɔ́n kanlin e è dǒ sá vɔ̌ lɛ́ɛ bǐ ǎ. Énɛ́ ɔ́, nɔví yětɔn Levíi ví lɛ́ɛ gɔ́ alɔ nú yě káká bɔ yě wa azɔ̌ ɔ́ bǐ fó, yě ɖo alɔ gɔ́ nú yě wɛ káká bɔ vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɖě lɛ́ɛ slá wǔ nú yěɖée. Đó Levíi ví lɛ́ɛ ko yá wǔ slá wǔ dó nukɔn nú vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ.\nÉ nyí vɔ̌ tobutóbú e è dó zo lɛ́ɛ kpó vɛ̌ɛn e jɛ jí lɛ́ɛ kpó kɛ́ɖɛ́ wɛ yě zě yi vɔ̌sákpe ɔ́ jí ǎ; yě lɛ́ zé kanlin e è dǒ sá kɔnɖókpɔ́ vɔ́ ná lɛ́ɛ sín jǒ yi vɔ̌sákpe ɔ́ jí. Lě e Ezekiyási lɛ́ vɔ́ Mawu sinsɛn ɖó ayǐ gbɔn ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe ɔ́ nɛ́.\nEzekiyási kpó togun ɔ́ bǐ kpó j'awǎ, ɖó nǔ énɛ́ e Mawu zɔ́n bɔ yě kpé wú bó bló ganjí ɔ́ wú, ɖó nǔ lɛ́ɛ yá wǔ fó.


Hɛn Hwiɖée Ðò Wanyiyi Mawu Tɔn Mɛ — WEMASƐXWETƐN ƐNTƐNƐTI JÍ TƆN Watchtower Tɔn\nlvs wemata 17 wex. 226-237\nHɛn Hwiɖée Ðò Wanyiyi Mawu Tɔn Mɛ\nVideo ɖě ko ɖò nǔ e a sɔ́ é jí ǎ.\nMa sin xomɛ ó, nǔɖe jɛ dò ɖò nǔ e ba wɛ a ɖè é mɛ.\nXà ɖò Wanyiyi Mawu Tɔn mɛ\nXóta Mɔhun Ɖevo Lɛ\nÐÒ NÙÐIÐI TOWE HƐN LIDǑ WƐ\n“YÌ NUKƆN [BO ZIN]”\nSƆ́ AYI ÐÓ NUKÚNÐIÐO TOWE JÍ\nTɛ́ Dó Jehovah Wu\n“Mi ɖò dǒ li wɛ ɖò nùɖiɖi mímɛ́ titewungbe e mi ɖó ɔ mɛ . . . Mi hɛn miɖée ɖò wanyiyi Mawu tɔn mɛ.”—JUDI 20, 21.\n1, 2. Etɛ mǐ ka sixu wà bo na hɛn mǐɖée ɖò wanyiyi Mawu tɔn mɛ?\nMǏ BǏ wɛ nɔ ba na ɖó hlɔnhlɔn, bo nɔ ganji. Enɛ wu ɔ, mǐ nɔ tɛ́n kpɔ́n, bo nɔ ɖu nùɖuɖu ɖagbe, ba lanmɛ kpɔ́n hwɛhwɛ, lobo kpé nukún dó agbaza mǐtɔn wu. Nugbǒ wɛ ɖɔ nǔ enɛ lɛ byɔ gǎndido, amɔ̌, mǐ nɔ ɖu vivǐ lè e ye nɔ hɛn wá lɛ é tɔn, enɛ wu ɔ, mǐ nɔ jó gbè ǎ. Amɔ̌, mǐ ɖó na lɛ́ ɖó hlɔnhlɔn, bo nɔ ganji ɖò ali ɖevo nu.\n2 Nugbǒ wɛ ɖɔ mǐ ko jɛ gǎn dó jí bo na tuùn Jehovah, amɔ̌, mǐ ɖó na kpó ɖò biblo wɛ bɔ kancica e ɖò mǐ kpo é kpo tɛntin é na syɛn. Hwenu e Judi dó wusyɛn lanmɛ nú Klisanwun lɛ ɖɔ ye ni “hɛn [ye]ɖée ɖò wanyiyi Mawu tɔn mɛ” é ɔ, é tinmɛ lee ye sixu wà mɔ̌ gbɔn é. É ɖɔ nú ye ɖɔ: “Mi ɖò dǒ li wɛ ɖò nùɖiɖi mímɛ́ titewungbe e mi ɖó ɔ mɛ.” (Judi 20, 21) Enɛ wu ɔ, nɛ̌ mǐ ka sixu hɛn nùɖiɖi mǐtɔn lidǒ gbɔn?\n3-5. (a) Nɛ̌ Satáan ka ba gbɔn ɖɔ nugbodòdó Jehovah tɔn lɛ ni nɔ cí nú we? (b) Nɛ̌ sɛ́n Jehovah tɔn lɛ kpo nugbodòdó tɔn lɛ kpo ka nɔ cí nú we?\n3 É ɖò taji ɖɔ hwiɖesunɔ ni kudeji ɖɔ ali Jehovah tɔn lɛ wɛ nyɔ́ hugǎn. Satáan jló ɖɔ a ni lin ɖɔ gbɛzinzan sɔgbe xá nugbodòdó Jehovah tɔn lɛ vɛwǔ dín, lé enyi hwiɖesunɔ nɔ cyan nǔ ɖagbe ɖò nǔ nyanya mɛ ɔ, hwi na ɖó awǎjijɛ hugǎn. Sín jikpá Edɛni tɔn mɛ ɖokpoo wɛ Satáan ko tɛ́n kpɔ́n bo na bló bɔ gbɛtɔ́ lɛ na lin nǔ mɔhun. (Bǐbɛ̌mɛ 3:1-6) É ka lɛ́ kpó ɖò gǎn dó d’ewu wɛ égbé tawun.\n4 Satáan sín hwɛ ka jɔ à? Nugbodòdó Jehovah tɔn lɛ ka sú ali dó mɛ dín wɛ à? Eǒ. Bo na dó jlɛ́ dó nùɖé wu ɔ, mǐ ni ɖɔ ɖɔ a ɖò zɔnlin ɖi gbɔn jikpá ɖɛkpɛɖɛkpɛ ɖé mɛ wɛ. A ɖó ayi wu ɖɔ è dó kpá ɖaxó ɖé dó sú fí ɖé sín ali. A sixu kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Etɛwu kpá elɔ ka sú ali dó mì?’ Amɔ̌, hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, a sè bɔ kinnikinni ɖé dó gbè ɖò akpá ɖě ɔ xwé. Etɛ a ka na lin dó kpá ɔ wu dìn? Xomɛ na hun we ɖɔ é cyɔn alɔ jǐ we, bɔ kinnikinni ɔ kún ɖu we ó! Nugbodòdó Jehovah tɔn lɛ cí kpá enɛ ɖɔhun, bɔ Awovi cí kinnikinni ɔ ɖɔhun. Xó Mawu tɔn gb’akpá nú mǐ ɖɔ: “Ayixa mitɔn ni ɖò te; mi cɔ́ miɖée, ɖó kɛntɔ́ mitɔn awovi ɔ ɖò lɛlɛ̌ dó mi wɛ kinnikinni e ɖò adǎn jí é ɖɔhun, bo ɖò mɛ e é na vún ɖu ɔ ba wɛ.”—1 Piyɛ́ɛ 5:8.\n5 Jehovah ba ɖɔ mǐ ni zán gbɛ̀ e nyɔ́ hugǎn é. É ba ɖɔ Satáan ni flú mǐ ǎ. Enɛ wu wɛ zɔ́n bɔ é na mǐ sɛ́n lɛ kpo nugbodòdó lɛ kpo, bonu ye na cyɔn alɔ mǐ jí, lobo na zɔ́n bɔ mǐ na ɖó awǎjijɛ. (Efɛzinu lɛ 6:11) Jaki wlan ɖɔ: “Mɛ e nɔ gbéjé sɛ́n maɖóblɔ̌ e nɔ ɖè mǐ sín mɛ kannu ɔ kpɔ́n céɖécéɖé, bo nɔ ɖókan d’ewu [ɔ], . . . Mawu na xoɖɛ dó mɛ enɛ ɔ jí, ɖò nǔ e é nɔ wà ɔ mɛ.”—Jaki 1:25.\n6. Nɛ̌ mǐ ka sixu wà gbɔn bo kudeji ɖɔ ali Mawu tɔn lɛ wɛ nyɔ́ hugǎn?\n6 Enyi mǐ nɔ xwedó alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn ɔ, gbɛzán mǐtɔn nɔ kpɔ́n te, bɔ xɔ́ntɔn e mǐ kpo é kpo nyí é nɔ fɔ́n bo nɔ ɖò syɛnsyɛn wɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi mǐ yí gbè nú byɔ e é byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ xoɖɛ sɛ́dó emi hwɛhwɛ é ɔ, mǐ nɔ ɖu lè tɔn. (Matie 6:5-8; 1 Tɛsalonikinu lɛ 5:17) Enyi mǐ nɔ setónú nú alixlɛ́mɛ tɔn lɛ, bo nɔ kplé ɖó kpɔ́ bo na dó sɛ̀n ɛ, dó wusyɛn lanmɛ nú miɖée, lobo nɔ lɛ́ ɖ’alɔ ɖò wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ kpo mɛkplɔnkplɔnzɔ́ ɔ kpo mɛ bǐ mlɛ́mlɛ́ ɔ, mǐ nɔ mɔ awǎjijɛ. (Matie 28:19, 20; Galatinu lɛ 6:2; Eblée lɛ 10:24, 25) Enyi mǐ nɔ lin tamɛ dó lee nǔ enɛ lɛ ko d’alɔ mǐ bɔ nùɖiɖi mǐtɔn fɔ́n bo ɖò dǒ li wɛ gbɔn é jí ɔ, jiɖiɖe e mǐ ɖó ɖɔ ali Jehovah tɔn lɛ wɛ nyɔ́ hugǎn é na fɔ́n bo ɖò jijɛji wɛ.\n7, 8. Etɛ ka na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nyì alɔ nú linkpɔ́n ɖiɖó dó tɛnkpɔn ɖěɖee sixu wá ɖò sɔgudo lɛ é wu?\n7 Mǐ sixu ɖò linkpɔ́n mɛ ɖɔ ɖò sɔgudo ɔ, tɛnkpɔn nùɖiɖi tɔn e na kpannukɔn mǐ lɛ é na syɛn tawun. Enyi nǔ ko cí mɔ̌ nú we kpɔ́n hǔn, flín Xó Jehovah tɔn elɔ: “Nyɛ Mawu Mavɔmavɔ ɔ, nyɛ wɛ nyí Mawu towe; nyì wɛ na ɖɔ nǔ e na nyɔ́ nú we ɔ nú we. Nyì wɛ ɖò ali xlɛ́ we wɛ ɖò ali e a mlɛ́ ɔ jí. Enyi a ko wlí tó nǔ e un zɔ́n we lɛ wu wɛ ɔ, nyɔna [alǒ ‘fífá,’ nwt] sín tɔ̀ ɖé na ko sà wá gɔ̌n towe; hwlɛngán ɔ [alǒ ‘nǔjlɔjlɔwiwa,’ nwt] na ko xò wá gɔ̌n towe xù ɖɔhun.”—Ezayíi 48:17, 18.\n8 Enyi mǐ setónú nú Jehovah ɔ, fífá mǐtɔn na cí tɔ̀ e ma na xú ǎ é ɖɔhun, bɔ nǔjlɔjlɔwiwa mǐtɔn na cí aslɔkɛ́ e nɔ site ɖò xù jí, bo nɔ wá xò kɔn nyì xutó hwɛhwɛ é ɖɔhun. Enyi nǔ ɖebǔ na bo jɛ ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ ɔ, mǐ sixu nɔ gbeji. Biblu d’akpá ɖɔ: “Sɔ́ nǔlinlin towe dó alɔ mɛ nú Mawu Mavɔmavɔ; é na hɛn we ɖó te. Hwɛjijɔnɔ na bo j’ayǐ ɔ, é na jó è dó bɔ é na nɔ mɔ̌ kaka sɔyi ǎ.”—Ðɛhan 55:23.\n9, 10. Etɛ ka nyí tinmɛ è ni zin tɔn?\n9 Enyi a nɔ bló bɔ kancica e ɖò hwi kpo Jehovah kpo tɛntin é nɔ syɛn ɔ, a na “yì nukɔn [bo zin].” (Eblée lɛ 6:1) Etɛ ka nyí tinmɛ è ni zin tɔn?\n10 Mǐ nyí mɛxo kpowun ko xlɛ́ ɖɔ mǐ nyí Klisanwun e zin é ǎ. Bo na dó zin ɔ, mǐ ɖó na sɔ́ Jehovah dó ɖó xɔ́ntɔn ɖagbe hugǎn mǐtɔn, lobo lɛ́ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ kpɔ́n nǔ lɛ lee é nɔ kpɔ́n gbɔn é. (Jaan 4:23) Pɔlu wlan ɖɔ: “Mɛ e nɔ zán gbɛ̀ lee hwɛhuhu sín ninɔmɛ e mǐ ɖó ɔ jló gbɔn lɛ ɔ, ninɔmɛ hwɛhuhu tɔn sín nǔ lɛ jí wɛ ayixa yetɔn nɔ nɔ; loɔ, mɛ e nɔ zán gbɛ̀ lee [gbigbɔ ɔ] jló gbɔn lɛ ɔ, [gbigbɔ ɔ] sín nǔ lɛ jí wɛ ayixa yetɔn nɔ nɔ.” (Hlɔmanu lɛ 8:5) Mɛ e zin é ɖé nɔ sɔ́ ayi tɔn ɖó gbɛɖuɖu alǒ nǔ agbaza tɔn lɛ jí ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é na sɔ́ ayi ɖó Jehovah sinsɛn jí, lobo na nɔ wá gbeta e nùnywɛ kpé lɛ é kɔn ɖò gbɛmɛ. (Nùnywɛxó 27:11; xà Jaki 1:2, 3.) É nɔ jó éɖée dó bonu è nɔ dó jɔ n’i nú é nɔ wà nǔ nyanya ǎ. Mɛ e zin é ɖé nɔ tuùn nǔ e sɔgbe é, bo nɔ kanɖeji bo na wà.\n11, 12. (a) Etɛ Pɔlu ka ɖɔ dó “nǔwukpikpé nukúnnúmɔjɛnǔmɛ tɔn” Klisanwun ɖé tɔn wu? (b) Nɛ̌ è ni huzu Klisanwun e zin é ɖé ka nyí nǔ ɖokpo ɔ kpo è ni huzu lɔnyiji-fɔnkan yihundatɔ́ ɖé kpo gbɔn?\n11 É nɔ byɔ gǎndido cobɔ è na zin. Mɛsɛ́dó Pɔlu wlan ɖɔ: “Nùɖuɖu syɛnsyɛn ɔ, mɛxo lɛ tɔn wɛ; mɛxo enɛ lɛ ko tuùn nǔ ɖagbe ɖò nǔ nyanya mɛ, gbɔn nǔwiwa yetɔn lɛ [alǒ ‘gbɔn nǔwukpikpé nukúnnúmɔjɛnǔmɛ tɔn yetɔn lɛ kpinkplɔn,’ nwt] gblamɛ, bɔ é ko má ye.” (Eblée lɛ 5:14) Xókwin “kpinkplɔn” ɔ sixu zɔ́n bɔ mǐ lin tamɛ dó lee lɔnyiji-fɔnkan yihundatɔ́ ɖé nɔ kplɔ́n éɖée gbɔn é jí.\n12 Enyi mǐ mɔ lɔnyiji-fɔnkan yihundatɔ́ azɔ̌tuùntɔ́ ɖé ɖò éɖée lilɛ wɛ ɔ, mǐ nɔ tuùn ɖɔ é nɔ byɔ hwenu kpo nùkplɔnkplɔn kpo ɖò así tɔn, cobɔ é na dó má ɛ ganji. Ee è jì i é ɔ, é nyí lɔnyiji-fɔnkan yihundatɔ́ ɖé ǎ. Enyi è jì vǐ yɛyɛ̌ ɖé ɔ, é nɔ tuùn lee é na zán alɔ kpo afɔ tɔn lɛ kpo gbɔn é tawun ǎ. Amɔ̌, hwenu ɖò yiyi wɛ ɔ, é nɔ kplɔ́n lee é na hɛn nǔ gbɔn é kpo lee é na ɖi zɔnlin gbɔn é kpo. Enyi é ɖò nǔ kplɔ́n wɛ ɔ, é sixu wá huzu lɔnyiji-fɔnkan yihundatɔ́ ɖé. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, é nɔ byɔ hwenu kpo azɔ̌ kplɔnkplɔn kpo ɖò mǐ sí, cobɔ mǐ na huzu Klisanwun e zin lɛ é.\n13. Etɛ ka na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na kplɔ́n bo na nɔ lin nǔ kpɔ́n Jehovah ɖɔhun?\n13 Ðò wema elɔ mɛ ɔ, mǐ ba dò nú lee mǐ sixu lin tamɛ kpɔ́n, bo kpɔ́n nǔ lɛ Jehovah ɖɔhun gbɔn é. Mǐ kplɔ́n lee nugbodòdó Jehovah tɔn lɛ na nɔ sù nukún mǐtɔn mɛ, bɔ mǐ na lɛ́ yí wǎn nú ye gbɔn é. Enyi mǐ jló na wá gbeta ɖé kɔn ɔ, mǐ nɔ kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Sɛ́n alǒ nugbodòdó Biblu tɔn tɛ ka sɔgbe xá ninɔmɛ elɔ? Nɛ̌ un ka sixu zán ye gbɔn? Etɛ Jehovah ka ba ɖɔ má wà?’—Xà Nùnywɛxó 3:5, 6; Jaki 1:5.\n14. Enyi mǐ na hɛn nùɖiɖi mǐtɔn lidǒ ɔ, etɛ mǐ ka ɖó na wà?\n14 Mǐ ɖó na gɔn nùɖiɖi e mǐ ɖó nú Jehovah é hɛn lidǒ gbeɖé ǎ. Lee nùɖuɖu hunsin ɖagbe tɔn ɖuɖu nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ ɖò jógúnjógún ɖò agbaza mɛ gbɔn é ɔ, mɔ̌ wɛ nùkplɔnkplɔn dó Jehovah wu nɔ d’alɔ mǐ, bɔ mǐ nɔ hɛn nùɖiɖi mǐtɔn lidǒ gbɔn é nɛ. Hwenu e mǐ jɛ Biblu kplɔ́n jí é ɔ, mǐ kplɔ́n nugbǒ taji e junjɔn Jehovah kpo ali tɔn lɛ kpo jí lɛ é. Amɔ̌, hwenu ɖò yiyi wɛ ɔ, mǐ ɖó na lɛ́ tuùn nǔ e gɔ́ngɔ́n lɛ é. Enɛ wɛ Pɔlu tinmɛ gbɔn lě: “Nùɖuɖu syɛnsyɛn ɔ, mɛxo lɛ tɔn wɛ.” Enyi mǐ nɔ zán nǔ ɖěɖee mǐ nɔ kplɔ́n lɛ é ɔ, mǐ na ɖó nùnywɛ. Biblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ: “Nùnywɛ . . . xɔ akwɛ hú nǔ e nɔ jló mɛ lɛ bǐ sín kplékplé.”—Nùnywɛxó 8:11; 1 Piyɛ́ɛ 2:2.\n15. Nɛ̌ é ka ɖò taji sɔ ɖɔ mǐ ni ɖó wanyiyi nùjɔnǔ tɔn nú Jehovah kpo nɔví mǐtɔn lɛ kpo?\n15 Mɛɖé sixu ɖó hlɔnhlɔn, bo lɛ́ ɖò ganji, amɔ̌, cobonu é na nɔ mɔ̌ sɔyi ɔ, é tuùn ɖɔ emi ɖó na kpó ɖò nukún kpé dó emiɖée wu wɛ ganji. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, mɛ e zin é ɖé tuùn ɖɔ emi ɖó na w’azɔ̌ syɛnsyɛn cobo na hɛn kancica e ɖò emi kpo Jehovah kpo tɛntin é syɛn. Pɔlu flín mǐ ɖɔ: “Mi tɛ́n miɖée kpɔ́n, bo kije ayi miɖée tɔn mɛ kpɔ́n ɖɔ emi nɔ zán gbɛ̀ ɖò nùɖiɖi mɛ à jí?” (2 Kɔlɛntinu lɛ 13:5) Amɔ̌, gbɔn vo nú nùɖiɖi e lidǒ é ɖiɖó ɔ, nǔ ɖevo lɛ́ ɖò dandan. Wanyiyi e mǐ ɖó nú Jehovah kpo nɔví mǐtɔn lɛ kpo é ɖó na fɔ́n bo ɖò jijɛji wɛ. Pɔlu ɖɔ: “Un na bo . . . tuùn nǔ bǐ ɔ, un na bo ɖó nùɖiɖi e sixu sɛ̀ tɛn nú só ɔ, bo ma ka ɖó wanyiyi ǎ ɔ, un nyí nǔtí ǎ.”—1 Kɔlɛntinu lɛ 13:1-3.\n16. Nɛ̌ Satáan ka ba ɖɔ nǔ ni nɔ cí nú mǐ?\n16 Satáan ba ɖɔ mǐ ni nɔ lin ɖɔ mǐ kún sixu nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ gbeɖé ó. É nɔ ba ɖɔ awakanmɛ ni kú mǐ, bonu mǐ ni nɔ lin ɖɔ mǐ kún sixu ɖeɖɛ tagba mǐtɔn lɛ gbeɖé ó. É nɔ ba ɖɔ mǐ ni ɖeji dó Klisanwun hàtɔ́ mǐtɔn lɛ wu ǎ, lobo ba nú mǐ ni ɖó awǎjijɛ ǎ. (Efɛzinu lɛ 2:2) Satáan tuùn ɖɔ linlin masɔgbe lɛ sixu wà nǔ dó mǐ wu, bo lɛ́ wà nǔ dó kancica e mǐ ɖó xá Mawu é wu. Amɔ̌ Jehovah na mǐ nùɖé, bɔ é nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ ɖu ɖò linlin masɔgbe enɛ lɛ jí. É na mǐ nukúnɖiɖo.\n17. Nɛ̌ nukúnɖiɖo ka ɖò taji sɔ?\n17 Ðò 1 Tɛsalonikinu lɛ 5:8 mɛ ɔ, Biblu jlɛ́ nukúnɖiɖo mǐtɔn dó gangbakún e nɔ cyɔn alɔ ahwanfuntɔ́ lɛ sín ta jí ɖò ahwangbenu é wu, bo ylɔ gangbakún enɛ ɖɔ “hwlɛngán e ɖó nukún wɛ mǐ ɖè ɔ.” Nukún ɖiɖó akpá e Jehovah dó lɛ é na nya xɛ ɖò linlin mǐtɔn jí, bo na d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na ɖu ɖò linlin masɔgbe lɛ jí.\n18, 19. Nɛ̌ nukúnɖiɖo Jezu tɔn ka na ɛ hlɔnhlɔn gbɔn?\n18 Nukúnɖiɖo Jezu tɔn na ɛ hlɔnhlɔn. Ðò zǎn gudo tɔn e jɛ nukɔn nú kú Jezu tɔn é mɛ ɔ, é ɖí xwi xá ninɔmɛ vɛwǔ ɖě jɛ ɖě gudo lɛ. Xɔ́ntɔn vívɛ́ tɔn ɖé sà ɛ. Mɛ ɖevo tlɛ gbɛ́ ɖɔ emi kún tuùn i ó. Mɛ ɖevo lɛ jó è dó, bo hɔn. Tò tɔn mɛ nu lɛ ɖesu huzu kpan nukɔn ɛ, bo byɔ ɖɔ è ni doya n’i, bo hu i. Etɛ ka d’alɔ ɛ, bɔ é dɛ ɖò wuvɛ̌ enɛ lɛ nu? “É yí gbè bɔ è hu i ɖó [yatín] jí; é kpɔ́n winnya e è nɔ mɔ ɖò kú mɔhunkɔtɔn mɛ ɔ ǎ, ɖó é ɖò awǎjijɛ e è sɔ́ ɖó te n’i ɔ flín wɛ, bɔ égbé dìn ɔ, é ɖò ayijinjɔn ɖò axɔsuzinkpo Mawu tɔn kpá ɖò ɖisixwé.”—Eblée lɛ 12:2.\n19 Jezu tuùn ɖɔ nú emi nɔ gbeji ɔ, emi na kpa susu nú Tɔ́ emitɔn, bo xlɛ́ ɖɔ Satáan nyí adingbannɔ. Nukúnɖiɖo enɛ hɛn awǎjijɛ ɖaxó wá n’i. É lɛ́ tuùn ɖɔ zaanɖé ɔ, emi na yì Tɔ́ emitɔn gɔ́n ɖò jixwé. Nukúnɖiɖo enɛ d’alɔ ɛ, bɔ é dɛ. Jezu ɖɔhun ɔ, mǐ ɖó na sɔ́ ayi ɖó nukúnɖiɖo mǐtɔn jí. Enɛ na d’alɔ mǐ bɔ nǔ ɖebǔ na bo jɛ ɔ, mǐ na dɛ.\n20. Etɛ ka sixu d’alɔ we, bɔ a na ɖó linlin e sɔgbe é?\n20 Jehovah nɔ mɔ nùɖiɖi towe kpo didɛ towe kpo. (Ezayíi 30:18; xà Malacíi 3:10.) É d’akpá ɖɔ emi “na na nǔ e ɖò hǔn mɛ nú we lɛ we.” (Ðɛhan 37:4) Enɛ wu ɔ, sɔ́ ayi towe ɖó nukúnɖiɖo towe jí. Satáan jló ɖɔ hwi ni ba nukúnɖiɖo kpò, lobo lin ɖɔ akpá Jehovah tɔn lɛ kún na jɛnu gbeɖé ó. Amɔ̌, ma na tɛn linlin masɔgbe lɛ ó! Enyi a ɖó ayi wu ɖɔ nukúnɖiɖo towe jɛ ɖiɖe kpò jí hǔn, byɔ Jehovah ɖɔ é ni d’alɔ we. Flín xó ɖěɖee ɖò Filipunu lɛ 4:6, 7 mɛ é: “Ado ma hu mi dó nǔ ɖebǔ wu ó; loɔ, mi ɖò ninɔmɛ ɖebǔ mɛ hǔn, mi ni nɔ sɔ́ kúdónúmɛ sín ayixa dó xoɖɛ, bo byɔ nǔ e hudo mi lɛ Mawu. Enɛ ɔ, fífá Mawu tɔn e hugǎn nukúnnúmɔjɛnǔmɛ gbɛtɔ́ tɔn bǐ ɔ na bló ayixa mitɔn kpodo linlin mitɔn lɛ kpo ɖó, bɔ mi na sixu nɔ bǔ ɖò Klisu Jezu mɛ.”\n21, 22. (a) Etɛ ka nyí linlin Jehovah tɔn nú ayikúngban ɔ? (b) Etɛ jí a ka kú dó bo na wà?\n21 Nɔ lin tamɛ dó sɔgudo akpàkpà sɔ́ mɛ tɔn e ɖò nukɔn ja é jí hwɛhwɛ. Zaanɖé dìn ɔ, mɛ e ɖò gbɛ̀ lɛ é bǐ na nɔ sɛ̀n Jehovah. (Nǔɖexlɛ́mɛ 7:9, 14) Lin tamɛ dó gbɛ̀ ninɔ ɖò gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ mɛ jí. É na nyɔ́ hú nǔ ɖebǔ e mǐ sixu ɖó nukún é! Satáan, awovi tɔn lɛ kpo nǔnyanyawiwa lɛ bǐ kpo na ko wá yì. A sɔ́ na jɛ azɔn ǎ, a ka sɔ́ na lɛ́ kú ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, a na nɔ fɔ́n ganji gbè bǐ gbè, bɔ xomɛ na nɔ hun we ɖɔ a ɖò gbɛ̀. Mɛ bǐ na w’azɔ̌ ɖó kpɔ́, bo na bló bɔ ayikúngban ɔ na huzu palaɖisi. Nùɖuɖu ɖagbe na tíìn nú mɛ bǐ, bɔ ayijayǐ na tíìn. Mɛ ɖě sɔ́ na nɔ xò daka ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, mɛ bǐ na nɔ nyɔ́ xomɛ dó mɛ ɖevo lɛ wu. É wá yá ɔ, gbɛtɔ́ e ɖò ayikúngban jí lɛ é bǐ na ɖu vivǐ “mɛɖéesijijɛ susunɔ e Mawu ví lɛ ɖó ɔ” tɔn.—Hlɔmanu lɛ 8:21.\n22 Jehovah jló ɖɔ a ni sɔ́ emi dó ɖó Xɔ́ntɔn towe ɖagbe hugǎn ɔ. Enɛ wu ɔ, wà nǔ e wu a kpé é bǐ, bo setónú nú Jehovah, lobo nɔ sɛkpɔ ɛ hugǎn ayihɔngbe ayihɔngbe. Ɛɛn, mǐ bǐ ni bo hɛn mǐɖée ɖò wanyiyi Mawu tɔn mɛ kaka sɔyi!—Judi 21.\n1 KPÒ ÐÒ NÙÐIÐI TOWE HƐN LIDǑ WƐ\n“Mi ɖò dǒ li wɛ ɖò nùɖiɖi mímɛ́ titewungbe e mi ɖó ɔ mɛ.”—Judi 20\nEtɛ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na hɛn nùɖiɖi mǐtɔn lidǒ?\nEfɛzinu lɛ 6:11; Jaki 1:25; 1 Piyɛ́ɛ 5:8\nLin tamɛ dó lee tónúsíse nú Jehovah nɔ cyɔn alɔ mǐ jí, bo nɔ lɛ́ d’alɔ mǐ, bɔ mǐ nɔ ɖó gbɛzán ɖagbe hugǎn gbɔn é jí.\nMatie 28:19, 20; 1 Tɛsalonikinu lɛ 5:17; Eblée lɛ 10:24, 25\nBo na dó hɛn nùɖiɖi mǐtɔn lidǒ ɔ, mǐ ɖó na nɔ xoɖɛ ɖò gbesisɔmɛ, ɖɔ xó nú mɛ ɖevo lɛ dó Jehovah wu, bo nɔ kpɔ́ xá nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu mǐtɔn lɛ kpo.\nÐɛhan 55:23; Ezayíi 48:17, 18\nJehovah na jó we dó gbeɖé ǎ. Enyi a nɔ xwedó alixlɛ́mɛ tɔn lɛ ɔ, a na ɖó fífá.\n2 MǏ NƆ BA NA HUZU KLISANWUN E KO ZIN LƐ É\n“Mi bonu mǐ na yì nukɔn [bo zin].”—Eblée lɛ 6:1\nEtɛ ka nyí tinmɛ è ni nyí Klisanwun e zin é tɔn?\nHlɔmanu lɛ 8:5; Eblée lɛ 5:14\nÉ nɔ byɔ hwenu kpo gǎndido kpo cobɔ è nɔ zin. Klisanwun e ko zin é ɖé nɔ tɛ́n kpɔ́n, bo nɔ kpɔ́n nǔ lɛ Jehovah ɖɔhun, bo nɔ wá gbeta e nùnywɛ kpé lɛ é kɔn.\nNùnywɛxó 27:11; Jaki 1:2, 3\nWuvɛ̌ lɛ nyí ali ɖé, bo nɔ hun nú we bɔ a na hɛn nùɖiɖi towe lidǒ, bo xlɛ́ ɖɔ a yí wǎn nú Jehovah.\nNùnywɛxó 3:5, 6; Jaki 1:5\nEnyi a jló na wá gbeta lɛ kɔn hǔn, nɔ lin tamɛ dó nǔ e Jehovah ba ɖɔ a ni wà é jí, bo byɔ ɛ alɔdo tɔn.\n2 Kɔlɛntinu lɛ 13:5\nMa gɔn nǔ kplɔ́n dó Jehovah wu ó, ma ka lɛ́ gɔn hlɔnhlɔn dó hlɔnhlɔn jí nú kancica e ɖò hwi kpo é kpo tɛntin é ó.\n3 SƆ́ AYI ÐÓ NUKÚNÐIÐO TOWE JÍ\n“Hwlɛngán e ɖó nukún wɛ mǐ ɖè ɔ ni nyí gangbakún bonu mǐ ni sɔ́ xwè.”—1 Tɛsalonikinu lɛ 5:8\nNɛ̌ nukúnɖiɖo mǐtɔn ka sixu cyɔn alɔ mǐ jí gbɔn?\nEblée lɛ 12:2\nNukúnɖiɖo sɔgudo tɔn e a ɖó é ɖó hlɔnhlɔn tawun. Lin tamɛ dó lee nukúnɖiɖo Jezu tɔn d’alɔ ɛ, bɔ é dɛ ɖò mɛtɛnkpɔn lɛ nu gbɔn é jí.\nFilipunu lɛ 4:6, 7\nEnyi a mɔ ɖɔ nukúnɖiɖo towe jɛ ɖiɖe kpò jí gbeɖé hǔn, xoɖɛ d’ewu. Linlin masɔgbe kpo nǔxokpɔ́n kpo na hɛn awakanmɛ kú we. Amɔ̌, Jehovah na na we akɔnkpinkpan kpo fífá ayi mɛ tɔn kpo.\nMalacíi 3:10; Hlɔmanu lɛ 8:21\nNɔ lin tamɛ hwɛhwɛ dó nukúnɖiɖo sɔgudo tɔn towe jí. Gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ na nyɔ́ hú nǔ ɖebǔ e a sixu ko lin é.\nÐɛhan 37:4; Judi 21\nJehovah jló ɖɔ a ni tuùn emi, bo sɔ́ emi dó ɖó Xɔ́ntɔn ɖagbe hugǎn towe. Wà nǔ e wu a kpé é bǐ, bo setónú n’i, lobo nɔ lɛ́ sɛkpɔ ɛ ayihɔngbe ayihɔngbe.


Levíi ví 21 - Lévitique 21\nMawu Mavɔmavɔ ɖɔ nú Mɔyízi ɖɔ é ní ɖɔ nú Aalɔ́ɔn ví súnnu vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ ɖɔ: “Vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɖó ná sɛkpɔ́ mɛ tɔn ɖé sín cyɔ ǎ; é táá hɛn éɖée blí.\nAfi nú mɛ e kú ɔ́ nyí mɛ tɔn jɔnwun; é sixú nyí nɔ tɔn, abǐ tɔ́ tɔn, abǐ vǐ tɔn, abǐ nɔví tɔn súnnu.\nÉ ká nyí nɔví tɔn nyɔ̌nu wɛ, bó kpo ɖo alɔ jí ɔ́, é sixú ɖ'alɔ cyɔ tɔn wú, ɖó éyɛ́ kó yi asú ɖé xwé ǎ.\nGǎn wɛ vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ nyí ɖo mɛ tɔn lɛ́ɛ mɛ; é ɖó ná hɛn éɖée blí ǎ; é táá sɔ́ éɖée xo kɔ́.\n“Nú cyɔ kú ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ ɖó ná xwlɛ́ ahɔnxlomɛ ǎ; yě ɖó ná xwlɛ́ gekplá yětɔn ǎ; yě ká ɖó ná já wǔtu ǎ.\nYě ɖó ná sɔ́ yěɖée ɖó vo nú azɔ̌ ce, bó ná lɔn bɔ nyǐkɔ ce ná xo kɔ́ ǎ. Yě wɛ nɔ́ xwlé vɔ̌ e è dó zo ɔ́ nyɛ Mawu Mavɔmavɔ, Mawu yětɔn; nǔɖuɖu ce wɛ. Énɛ́ wútu wɛ yě ɖó ná sɔ́ yěɖée ɖó vo nú mì.\n“Vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɖó ná da nyɔ̌nu agalɛtɔ́, abǐ nyɔ̌nu e súnnu ɖěvo ko ɖó xó xá é ǎ; é ká ɖó ná da nyɔ̌nu e asú tɔn kó gbɛ́ é ǎ, ɖó mɛɖeɖóvo wɛ vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ bǐ nyí nú Mawu Mavɔmavɔ tɔn.\nIzlayɛ́li ví ɖokpó ɖokpó ɖó ná tunwun mɛɖeɖóvo Mawu tɔn e vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ nyí ɔ́ sín tɛnmɛ nú yě, ɖó yě wɛ nɔ xwlé nǔɖuɖu e mi nɔ ná nyɛ Mawu mitɔn ɔ́ mì. Mɛ ɖěbǔ ní bó má hɛn mɛ mímɛ́ e yě nyí ɔ́ gblé ó. Nyɛ Mawu Mavɔmavɔ e sɔ́ mi Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ, bónú mi ná nyí togun ɖe ɖó vo ɔ́, mǐmɛ́ wɛ un nyí.\n“Nú vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɖé sín vǐ nyɔ̌nu sɔ́ aga dó kɔ́n wi nú éɖée ɔ́, tɔ́ tɔn ɖésú wɛ é kɔ́n wi ná; è ɖǒ ná dó e zo gbɛɖe gbɛɖe.\n“Vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɖaxó ɔ́ wɛ kpa acɛ nú vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ; ami wɛ è ɖǒ ta n'i, bó dó ɖe e ɖó vo nú Mawu, gbe e gbe é yí azɔ̌, bó dó vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ sín awu lɛ́ɛ é. Énɛ́ ɔ́ wú ɔ́, é ná ɖe tablá sín ta ǎ; é ná vún awu dó kɔ nú éɖée, dó ɖe xlɛ́ ɖɔ émí ɖo aluwɛ mɛ ǎ;\né ká ɖó ná sɛkpɔ́ mɛkúkú ɖěbǔ ǎ; é táá hɛn éɖée blí. É ná bó nyí tɔ́ tɔn abǐ nɔ tɔn wɛ kú ɔ́, é ná sɛkpɔ́ ǎ.\nÉ ɖo goxɔ énɛ́ ɔ́ mɛ, bónú cyɔ ɖé kú ɔ́, é ɖó ná tɔ́n, bó yi wa cyɔnú ǎ; é táá wá ɖu su nú nyɛ Mawu tɔn sín goxɔ, ɖó ami mímɛ́ wɛ è kɔn dó ta n'i, bó dó ɖe e ɖó vo nú azɔ̌ ce. Nyɛ wɛ nyí Mawu Mavɔmavɔ.\n“Nyɔ̌nu e kpo ɖo alɔ jí é jɛ́n vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná da.\nÉ ɖó ná da asúkúsi ǎ; é ɖó ná da nyɔ̌nu e asú tɔn gbɛ́ ɔ́ ǎ; é ɖó ná da agalɛtɔ́ abǐ mɛ e hɛn éɖée blí é ǎ; ɖyɔ̌vǐ e ɖo alɔ jí é ɖokpó wɛ é ná da ɖo mɛ tɔn lɛ́ɛ mɛ,\nbó má wá dɔn kún ɖěvo byɔ́ mɛ tɔn lɛ́ɛ mɛ ó. Nyɛ wɛ nyí Mawu Mavɔmavɔ e ɖe e ɖó vo nú azɔ̌ ce é.”\né ní ɖɔ nú Aalɔ́ɔn ɖɔ: “Mɛ ɖěbǔ ɖo vǐ towe lɛ́ɛ mɛ, bó ɖó blɔ̌ ɖo wǔ ɔ́, mɛ ɔ́ ná sɛkpɔ́ vɔ̌sákpe ɔ́, bó ná xwlé nǔɖuɖu nyɛ Mawu tɔn ǎ.\nHǔn, mɛ e ɖó blɔ̌ ɖo wǔ ɔ́ ɖěbǔ sixú wa azɔ̌ énɛ́ ǎ; mɛ ɔ́ sixú nyí nukúntíntɔ́nnɔ, é sixú nyí afɔkponɔ, é sixú nyí awɔngbonɔ, abǐ wǔjɔnú tɔn ɖě ná kó cí alɔkpa ɖé.\nMɛ e lɔ́ afɔ abǐ awa ɔ́ sixú wa azɔ̌ énɛ́ ǎ.\nMɛ e nyí kpótɔ́nɔ abǐ mɛ e xú gǒ ɔ́, mɛ e ɖó sí nukún jí é, mɛ e jɛ akli, abǐ mɛ e jɛ gun é, abǐ mɛ e nǔɖé hwe ɖo súnnuxwé tɔn ɔ́ ná sixú wa azɔ̌ énɛ́ ɔ́ ǎ.\nHǔn mɛ e ɖo vǐ towe lɛ́ɛ mɛ, bó ɖó blɔ̌ ɖo wǔ ɔ́ ɖěbǔ ná sixú sɛkpɔ́ vɔ̌sákpe ɔ́, bó xwlé vɔ̌ e è nɔ dó zo ɔ́ mì ǎ; nǔɖuɖu ce wɛ. Blɔ̌ e ɖo wǔ tɔn ɔ́ ná zɔ́n bɔ é ná wa vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ zɔ́ ǎ.\nÉ sixú ɖu nǔɖuɖu e è ɖe ɖó vo nú mì lɛ́ɛ; é wɛ nyí nǔɖuɖu mímɛ́ titewungbe lɛ́ɛ, kpódó nǔɖuɖu mímɛ́ lɛ́ɛ kpó.\nAmɔ̌, é sixú sɛkpɔ́ avɔ e è dǒ goxɔ ɔ́ nu ɔ́ ǎ; é ka ná sɛkpɔ́ vɔ̌sákpe e ɖo goxɔ ɔ́ nukɔn ɔ́ ǎ, ɖó wɔ̌n e é gblé ɔ́ wú. É ɖó ná ɖu su nú goxɔ ce ǎ, ɖó nyɛ wɛ nyí Mawu Mavɔmavɔ. Nyɛ wɛ nɔ ɖe vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ ɖó vo nú azɔ̌ ce.”\nLě e Mɔyízi dó sɛ́n énɛ́ lɛ́ɛ nú Aalɔ́ɔn kpó vǐ tɔn lɛ́ɛ kpó, kpódó Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ bǐ kpó gbɔn ɔ́ nɛ́.