Kúnnuɖetɔ́ lɛ Nɔ Fun Ahwan Ðò Sɛ́n Linu Bo Na Ðó Vivo Bo Sɛ̀n Mawu | Axɔsuɖuto Mawu Tɔn\nLee Klisu d’alɔ ahwanvu tɔn lɛ bɔ ye fun ahwan bɔ sɛ́n tuùn ye bɔ ye lɛ́ ɖó acɛ bo na setónú nú sɛ́n Mawu tɔn lɛ gbɔn é\n1, 2. (a) Etɛ ka nyí kúnnuɖenú Axɔsuɖuto Mawu Tɔn sín toví e a nyí é tɔn? (b) Etɛwu é ka nɔ wá ɖò dandan ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ni fun ahwan bo na dó mɔ vivo ɖò sinsɛn linu?\nA NYÍ toví Axɔsuɖuto Mawu Tɔn tɔn ɖé wɛ à? Ðó a nyí ɖokpo ɖò Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ mɛ wutu ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ a nyí toví tɔn! Etɛ ka nyí kúnnuɖenú toví e a nyí é tɔn? É nyí togudoyiyi-wema ɖé alǒ wema ɖevo ɖěɖee acɛkpikpa nɔ na mɛ lɛ é wɛ ǎ. Loɔ, lee a nɔ sɛ̀n Jehovah Mawu gbɔn é wɛ nyí kúnnuɖenú ɔ. Sinsɛn-biblo nugbǒ ɔ byɔ nǔ zɛ nǔ e a ɖi nǔ na é wu. Nǔ e a nɔ wà é (tónúsíse nú sɛ́n Axɔsuɖuto Mawu Tɔn tɔn lɛ) lɔ ɖ’emɛ. Nú mǐ bǐ ɔ, sinsɛn-biblo mǐtɔn kúnkplá akpáxwé gbɛzán mǐtɔn tɔn lɛ bǐ, kaka jɛ lee mǐ nɔ kpé nukún dó xwédo mǐtɔn wu gbɔn bo nɔ lɛ́ wà nǔ gbɔn ɖò nǔ e kúnkplá lanmɛ na nɔ ganji lɛ é jí.\n2 Amɔ̌, gbɛ̀ e mɛ mǐ ɖè é nɔ ɖó sísí nú toví nyínyí mǐtɔn e xɔ akwɛ nú mǐ hugǎn é alǒ nǔ e é nɔ byɔ ɖò mǐ sí lɛ é hwebǐnu ǎ. Acɛkpikpa ɖé lɛ tɛnkpɔn bo na ɖó dogbó nú sinsɛn-biblo mǐtɔn alǒ tlɛ jló na sú kún tɔn dó bǐ mlɛ́mlɛ́. Hweɖelɛnu ɔ, é nɔ ɖò dandan ɖɔ toví Klisu tɔn lɛ ni fun ahwan bo na dó mɔ vivo bá zán gbɛ̀ sɔgbe xá sɛ́n Axɔsuɖuto Mɛsiya Tɔn ɔ tɔn lɛ. Enɛ ɖó na kpaca mɛ wɛ à? Eǒ. Ðò Biblu sín táan mɛ ɔ, togun Jehovah tɔn fun ahwan hwɛhwɛ bo dó mɔ vivo bo sɛ̀n Jehovah.\n3. Ahwan tɛ togun Mawu tɔn ka fun ɖò Axɔsi Ɛsitɛ́ɛ sín hwenu?\n3 Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖò Axɔsi Ɛsitɛ́ɛ sín hwenu ɔ, é wá ɖò dandan ɖɔ togun Mawu tɔn ni fun ahwan bo na dó hwlɛn gbɛ̀ tɔn. Etɛwu? Gǎnhɔnyitɔ́ Xɔsu nyanya Hamáa byɔ Axɔsu Pɛsi tɔn Zɛɛzɛsi ɖɔ è na hu Jwifu e ɖò fí e axɔsu ɔ ɖó acɛ dó lɛ é bǐ, ɖó sɛ́n yetɔn gbɔn vo nú togun ɖevo lɛ bǐ tɔn wu. (Ɛst. 3:8, 9, 13) Jehovah ka jó mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ dó wɛ à? Eǒ, é dó nú gǎndido Ɛsitɛ́ɛ kpo Maadocée tɔn kpo hwenu e ye yì axɔsu Pɛsi tɔn nukɔn bo na cyɔn alɔ togun Mawu tɔn jí é.—Ɛst. 9:20-22.\n4. Etɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xota elɔ mɛ?\n4 Bɔ égbé ka lo? Lee mǐ mɔ gbɔn ɖò wemata e wá yì é mɛ é ɔ, acɛkpatɔ́ lɛ nɔ klán gbè xá Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ hweɖelɛnu. Ðò wemata elɔ mɛ ɔ, mǐ na ɖɔ xó dó ali ɖěɖee nu acɛkpikpa mɔhun lɛ tɛnkpɔn bo na ɖó dogbó nú lee mǐ nɔ sɛ̀n Mawu gbɔn é ɖé lɛ jí. Mǐ na sɔ́ ayi ɖó nǔ atɔn elɔ lɛ jí: (1) acɛ e mǐ ɖó bo na nyí tutoblonunu ɖé bo na lɛ́ sɛ́n Mawu lee é jló mǐ gbɔn é é, (2) acɛ e mǐ ɖó bo na ɖɔ lě wɛ è na kpé nukún mǐ wu gbɔn ɖò dotóozɔ́wiwa linu b’ɛ na sɔgbe xá nugbodòdó Biblu tɔn lɛ é kpo (3) acɛ e mɛjitɔ́ lɛ ɖó bo na kpé nukún dó vǐ yetɔn lɛ wu sɔgbe xá nugbodòdó Jehovah tɔn lɛ é kpo. Ðò ali ɖokpo ɖokpo nu ɔ, mǐ na mɔ lee toví Axɔsuɖuto Mɛsiya Tɔn ɔ tɔn lɛ fun ahwan kpo adɔgbigbo kpo bo cyɔn alɔ toví nyínyí yetɔn e xɔ akwɛ é jí gbɔn é kpo lee Mawu dó nú gǎndido yetɔn gbɔn é kpo.\nAhwanfunfun Bonu Sɛ́n Na Tuùn Mǐ, Gɔ́ nú Vivo Taji lɛ Ðiɖó\n5. Enyi sɛ́n tuùn Klisanwun nugbǒ lɛ ɔ, nyɔna tɛ lɛ sín ali é ka nɔ hun?\n5 Acɛkpikpa gbɛtɔ́ tɔn lɛ ɖó na tuùn mǐ ɖò sɛ́n linu hwɛ̌ cobɔ mǐ na sɛ̀n Jehovah wɛ à? Eǒ, amɔ̌, enyi ye tuùn mǐ ɖò sɛ́n linu ɔ, sinsɛn-biblo mǐtɔn nɔ bɔkun nú mǐ, ɖi kpɔ́ndéwú ɔ, é nɔ zɔ́n bɔ mǐ nɔ vo bo nɔ kplé ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn lɛ kpo Kpléɖókpɔ́ Sín Xɔ lɛ kpo mɛ, nɔ zín wema junjɔn Biblu jí mǐtɔn lɛ bo nɔ bɛ́ sɛ́dó, bo nɔ lɛ́ ɖ’alɔ ɖò wɛnɖagbejijla nú nɔzo mǐtɔn lɛ mɛ agbawungba, bɔ nǔ ɖě nɔ doya nú mǐ ɖò nǔ enɛ lɛ kɔn ǎ. Ðò tò gègě mɛ ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ dó nyikɔ yetɔn wema mɛ sɔgbe xá sɛ́n bo nɔ vo bo nɔ sɛ̀n Mawu, lee sinsɛn ɖevo e sɛ́n tuùn lɛ é sín gbɛví lɛ ɖó vivo tɔn gbɔn é. Amɔ̌, etɛ lɛ ka ko jɛ hwenu e acɛkpikpa lɛ gbɛ́ ɖɔ sɛ́n kún na tuùn mǐ ǒ, alǒ tɛnkpɔn bo na ɖó dogbó nú vivo taji e mǐ ɖó lɛ é é?\n6. Wuvɛ̌ tɛ ka kpannukɔn Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ɖò Australie ɖò bǐbɛ̌mɛ 1940 jɛ 1949 tɔn?\n6 Australie. Ðò bǐbɛ̌mɛ 1940 jɛ 1949 tɔn ɔ, afɔsɔ́ɖótetɔ́ togán Australie tɔn tɔn lin ɖɔ nǔ e mǐ ɖi nǔ na lɛ é nyí awovinú nú gǎn e dó wɛ è ɖè ɖò ahwan linu lɛ é. Enɛ wu ɔ, è gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn lɛ. Kúnnuɖetɔ́ lɛ sɔ́ sixu bló kplé alǒ jla Mawuxó ɖò agbawungba ǎ. È sú Betɛli ɔ, bo yí Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn lɛ. È tlɛ lɛ́ gbɛ́ ɖɔ è kún na ɖó wema junjɔn Biblu jí mǐtɔn lɛ yayǎnɔ ó. Ee Kúnnuɖetɔ́ Australie tɔn lɛ hɛn ayi bo w’azɔ̌ ɖò nǔglɔ nú xwè mɔkpan gudo é ɔ, ye wá mɔ vivo. Ðò azǎn 14gɔ́ Ayidosun 1943 tɔn gbè ɔ, Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Australie tɔn ɖɔ ɖɔ mǐ ni bɛ́ azɔ̌ mǐtɔn.\n7, 8. Tinmɛ ahwan e nɔví mǐtɔn Russie tɔn lɛ fun ɖò xwè lɛ gblamɛ bo na mɔ tɛn dó ɖó vivo bo sɛ̀n Mawu é.\n7 Russie. Acɛkpikpa Communiste tɔn gbɛ́ azɔ̌ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ tɔn bɔ nǔ nɔ mɔ̌ nú xwè mɔkpan, amɔ̌, è wá dó nyikɔ Kúnnuɖetɔ́ lɛ tɔn wema mɛ ɖò 1991. Ee acɛkpikpa Union soviétique tɔn j’ayǐ gudo é ɔ, tò Russie tɔn na gbè bɔ sɛ́n tuùn mǐ ɖò 1992. Amɔ̌, é na nɔ zaan é ɔ, ado hu gbeklanxamɛtɔ́ ɖé lɛ, ɖò taji ɔ, mɛ ɖěɖee ɖó gbè kpɔ́ xá Sinsɛn Orthodoxe tɔn lɛ é, ɖó lee sukpɔ́ gbɔn wɛ mǐ ɖè bléblé é wu. Ðò 1995 kpo 1998 kpo vlamɛ ɔ, gbeklanxamɛtɔ́ lɛ yì ylɔ hwɛ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ azɔn atɔ́ɔ́n bo ɖɔ ɖɔ ye nyí nǔnyanyawatɔ́. Ye ka ko yì hweɖebǔnu ɔ, hwɛɖɔtɔ́gán ɔ nɔ mɔ nǔ e xlɛ́ ɖɔ mǐ nyí nǔnyanyawatɔ́ é ɖebǔ ǎ. Gbeklanxamɛtɔ́ lɛ jó gbè ǎ, enɛ wu ɔ, ye ylɔ hwɛ ɖevo ɖò 1998. Kúnnuɖetɔ́ lɛ ɖu ɖ’eji jɛ nukɔn, amɔ̌, gbeklanxamɛtɔ́ lɛ gbɛ́ lee è gbò hwɛ ɔ gbɔn é. Bɔ ɖò Nùxwásun 2001 tɔn mɛ ɔ, hwɛɖɔxɔsa e kpé nukún dó hwɛ vívɔ́ ylɔ ɔ wu é ɖɔ hwɛ kún kpa mǐ ó. È lɛ́ jɛ hwɛ ɔ vɔ́ gbéjé kpɔ́n jí ɖò Kɔnyásun xwè enɛ ɖokpo ɔ tɔn mɛ. Nǔ e mɛ é tɔ́n kɔ dó é wɛ nyí ɖɔ ɖò 2004 ɔ, é gbɛ́ tutoblonunu e sɛ́n tuùn bɔ Kúnnuɖetɔ́ Moscou tɔn lɛ nɔ zán é bo ɖó azɔ̌ yetɔn lɛ te.\n8 Yadonumɛ ɖaxó ɖé jɛ túnú tɔn. (Xà 2 Timɔtée 3:12.) È nɔ gbidi kɔ nú Kúnnuɖetɔ́ lɛ bo nɔ nya gbě yetɔn. È yí wema junjɔn Biblu jí lɛ sín ye sí, gbɛ́ tawun ɖɔ ye kún na xaya xɔ alǒ gbá xɔ bo sɛ̀n Jehovah ɖ’emɛ ó. Dǒ nukún mɛ bo kpɔ́n lee é na ko cí nú nɔví sunnu lɛ kpo nɔví nyɔnu lɛ kpo hwenu e ye ɖò wuvɛ̌ enɛ lɛ ɖí xwi xá wɛ é! Kúnnuɖetɔ́ lɛ yì ylɔ hwɛ ɖò Hwɛɖɔxɔsa Elɔpu Tɔn E Nɔ Jɛhun Dó Acɛ Gbɛtɔ́ Tɔn lɛ Jí É (CEDH) ɖò 2001, ye lɛ́ na tinmɛ ɖé lɛ Hwɛɖɔxɔsa ɔ ɖò 2004. Ðò 2010 ɔ, CEDH wá gbeta tɔn kɔn. Hwɛɖɔxɔsa ɔ mɔ céɖécéɖé ɖɔ wangbɛnumɛ sinsɛn tɔn wɛ zɔ́n bɔ è gbɛ́ azɔ̌ Kúnnuɖetɔ́ lɛ tɔn ɖò Russie, bo ɖɔ ɖɔ hwɛjijɔ ɖebǔ kún tíìn bonu è na zɔn jí dó yí gbè nú gbeta e kɔn hwɛɖɔxɔsa kpɛví kpɛví lɛ wá é ó, ɖó nǔ ɖebǔ xlɛ́ ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ lɛ wà nǔ nyì dò ǎ. Hwɛɖɔxɔsa ɔ lɛ́ ɖ’ayi wu ɖɔ mɛ lɛ jló na xò acɛ e Kúnnuɖetɔ́ lɛ ɖó ɖò sɛ́n linu é yí wɛ zɔ́n bɔ ye gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn. Gbeta e kɔn Hwɛɖɔxɔsa ɔ wá é jɛhun dó acɛ e Kúnnuɖetɔ́ lɛ ɖó bo na vo bo sɛ̀n Mawu é jí. Gǎn Russie tɔn lɛ gègě wà nǔ sɔgbe kpo gbeta e kɔn CEDH wá é kpo ǎ, é ɖò mɔ̌ có, ɖuɖeji enɛ ka na adɔgbigbo ɖaxó togun Mawu tɔn.\nTitos Manoussakis (Kpɔ́n akpáxwé 9gɔ́ ɔ)\n9-11. Ðò Grèce ɔ, nɛ̌ togun Jehovah tɔn ka fun ahwan bo na dó ɖó vivo bo kplé ɖó kpɔ́ bo sɛ̀n ɛ gbɔn? Etɛ lɛ mɛ é ka tɔ́n kɔ dó?\n9 Grèce. Ðò 1983 ɔ, Titos Manoussakis xaya xɔ ɖé ɖò Heraklion, Crete, bonu Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn klewun e nɔ nɔ xá ɔ mɛ lɛ é na nɔ sɛ̀n Jehovah ɖ’emɛ. (Ebl. 10:24, 25) É na nɔ zaan é ɔ, yɛhwenɔ Orthodoxe tɔn ɖé ylɔ hwɛ ɖò gǎn acɛkpikpa ɔ tɔn lɛ gɔ́n bo gbɛ́ ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ lɛ kún na sɛ̀n Mawu ɖò xɔ ɔ mɛ ó. Etɛwu? Nǔ ɔ kpowun wɛ nyí ɖɔ nǔ e Kúnnuɖetɔ́ lɛ ɖi nǔ na lɛ é gbɔn vo nú ee sinsɛn Orthodoxe tɔn ɖi nǔ na lɛ é! Gǎn lɛ lɔ jɛ Titos Manoussakis kpo Kúnnuɖetɔ́ ayǐ ɔ jí tɔn atɔn ɖevo kpo gudo sɛ́n wɛ ye gbà ɖɔhun. È ɖó hwɛ nú ye bɔ ye na sɛ̀n gan nú sun wè. Ðó Kúnnuɖetɔ́ lɛ nyí toví Axɔsuɖuto Mawu Tɔn tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ wutu ɔ, ye kpɔ́n lee hwɛɖɔxɔsa ɔ ɖɔ hwɛ ɔ gbɔn é dó mɔ afɔ titɛ acɛ e ye ɖó bo na vo bo sɛ̀n Mawu é jí, enɛ wu ɔ, ye dɔn xó ɔ gbɔn hwɛ nukɔn hwɛ nukɔn, bɔ ɖò gudo mɛ ɔ, ye wá sɔ́ yì CEDH.\n10 Gudo mɛ ɖò 1996 ɔ, CEDH wá gbeta ɖé kɔn bɔ é sɛ̀ hǔn d’aga nú gbeklanxamɛtɔ́ sinsɛn nugbǒ ɔ tɔn lɛ. Hwɛɖɔxɔsa ɔ ɖɔ ɖɔ “sinsɛn Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ tɔn sɔgbe lee sɛ́n Grèce tɔn byɔ gbɔn é bo nyí ‘sinsɛn e è tuùn é’” lé gbeta e kɔn hwɛɖɔxɔsa kpɛví kpɛví lɛ wá é “sɔ́ ta vivo e è na ɖó bo sɛ̀n nǔ e jló mɛ é tlɔlɔ.” Hwɛɖɔxɔsa ɔ lɛ́ mɔ ɖɔ acɛkpikpa Grèce tɔn kún ɖó acɛ bo na “kpɔ́n ɖɔ nùɖiɖi sinsɛn tɔn lɛ ka sɔgbe ɖò sɛ́n linu alǒ gbɔ à jí, kabǐ lee ye nɔ ɖè nùɖiɖi yetɔn xlɛ́ gbɔn lɛ é lɔ ka sɔgbe alǒ gbɔ à jí” ó. Hwɛɖɔxɔsa ɔ gbɛ́ hwɛ ɖěɖee è ɖó nú Kúnnuɖetɔ́ lɛ é bo jɛhun dó vivo e ye ɖó bo na sɛ̀n Mawu é jí!\n11 Ðuɖeji enɛ ka ɖeɖɛ nǔ lɛ ɖò Grèce à? Eǒ. Ðò 2012 ɔ, è lɛ́ gbò hwɛ mɔhunkɔtɔn ɖevo ɖò toxo Grèce tɔn Kassandreia mɛ; ahwan wɛ è ka tò fun dó takún tɔn mɛ nú xwè 12 mɔ̌ hwɛ̌. Agungán Orthodoxe tɔn ɖé wɛ fɔ́n gbeklanxamɛ ɖé dó mǐ jí. Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó tò ɔ tɔn gbò hwɛ ɔ b’ɛ kpa togun Mawu tɔn. Gbeta e kɔn ye wá é dó gesí sɛ́ndòdó Grèce tɔn, bo xlɛ́ ɖɔ sɛ́ndòdó ɔ na acɛ mɛ bɔ è na vo bo sɛ̀n nǔ e jló mɛ é; gbeta ɔ lɛ́ gbɛ́ hwɛ e dó Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ wɛ è ɖè magbokɔ ɖɔ è kún tuùn sinsɛn yetɔn ó é. Hwɛɖɔxɔsa ɔ ɖɔ: “Nǔ e ‘Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn’ lɛ ɖi nǔ na lɛ é nyí nǔ hwlàhwlá ɖé ǎ, enɛ wu ɔ, sinsɛn yetɔn ɔ, sinsɛn ɖé wɛ bɔ è tuùn.” Xomɛ hun agun kpɛví e ɖò Kassandreia é sín hagbɛ̌ lɛ, ɖó ye hɛn dìn ɔ, ye na nɔ kplé bo sɛ̀n Jehovah ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn yetɔn mɛ.\n12, 13. Ðò France ɔ, nɛ̌ gbeklanxamɛtɔ́ lɛ ka tɛnkpɔn bo zán sɛ́n nyanya dó doya nú mǐ gbɔn? Etɛ mɛ é ka tɔ́n kɔ dó?\n12 France. Gbeklanxamɛtɔ́ ɖé lɛ ko zán sɛ́n nyanya ɖěɖee doya nú togun Mawu tɔn lɛ é. (Xà Ezayíi 10:1.) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖò 1995 mɔ̌ ɔ, tokwɛyitɔ́ France tɔn lɛ jɛ akwɛzinzan Association Les Témoins de Jéhovah (ATJ), tutoblonunu ɖěɖee sɛ́n tuùn bɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ nɔ zán ɖò France é ɖokpo tɔn gbéjé kpɔ́n jí. Gǎnhɔnyitɔ́-xɔsa e nɔ kpé nukún dó akwɛ xó wu é wá ɖè nǔ e mya nukún nú ye tawun bɔ ye wà enɛ é xlɛ́: ‘Nǔ gbígbéjé kpɔ́n enɛ sixu tɔ́n kɔ dó ayǐ jijɛ ATJ tɔn ɖò sɛ́n linu alǒ sɛ́n sísá dó è mɛ. Enɛ na zɔ́n vlafo bɔ gbɛ̌ta ɔ sɔ́ na lidǒ ǎ, alǒ na zɔ́n bɔ azɔ̌ yetɔn lɛ na nɔte ɖò ayǐ mǐtɔn jí.’ Ye mɔ nǔjɛdo ɖě ɖò nǔ gbígbéjé kpɔ́n ɔ hwenu ǎ, é ɖò mɔ̌ có, tokwɛyitɔ́ lɛ ka ɖɔ ɖɔ ATJ na sú akwɛ wósúwósú ɖé bo na dó zin ye dɛ́ na. Enyi ɖɔ ayi e ye kàn é ko yì ta wɛ nyí ɔ, cobonu nɔví lɛ na kpé akwɛ enɛ wu bo sú ɔ, alaxɔ ɔ jɛn ye na sú bo na sà. É syɛn tawun, amɔ̌ togun Mawu tɔn jó gbè ǎ. Kúnnuɖetɔ́ lɛ gbɛ́ nǔagɔwaxámɛ enɛ bǐ mlɛ́mlɛ́ bɔ ɖò gudo mɛ ɔ, ye sɔ́ xó ɔ yì CEDH ɖò 2005.\n13 Hwɛɖɔxɔsa ɔ ɖɔ gbeta e kɔn é wá é ɖò azǎn 30gɔ́ Ayidosun 2011 tɔn gbè. É ɖɔ ɖɔ acɛ e è ɖó bo na sɛ̀n nǔ e jló mɛ é ɖó na sú ali dó Tò ɔ, bɔ é kún na gbéjé nǔ e sinsɛn lɛ ɖi nǔ na lɛ é kpɔ́n ɖɔ é ka sɔgbe ɖò sɛ́n linu à jí ó, alǒ é kún na gbéjé lee ye nɔ ɖè nùɖiɖi yetɔn xlɛ́ gbɔn é kpɔ́n ó, afi nú é wá syɛn dín ɔ nɛ. Hwɛɖɔxɔsa ɔ lɛ́ ɖɔ: “Akwɛ e è kán nú ye é . . . na ɖu nǔɖokan gbɛ̌ta ɔ tɔn lɛ bǐ, b’ɛ na glɔ́n ali n’i bɔ mɛ e ɖ’emɛ lɛ é na vo bo bló sinsɛn yetɔn ǎ.” Hwɛɖɔxɔsa ɔ ɖó gbè kpɔ́ bo ɖɔ ɖɔ hwɛ kpa Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ! Awǎjijɛnú wɛ é nyí nú togun Jehovah tɔn ɖɔ acɛkpikpa France tɔn wá sú akwɛ e é ko yí ɖò ATJ sí lɛ é kpo akwɛví yetɔn kpo, bo lɛ́ wà nǔ sɔgbe kpo gbeɖiɖe Hwɛɖɔxɔsa ɔ tɔn kpo bo jó nǔɖokan alaxɔ ɔ tɔn lɛ bǐ dó nú ye.\nA sixu nɔ xoɖɛ hwɛhwɛ dó nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo ɖěɖee ɖò didɛ wɛ ɖò wuvɛ̌ hwɛagɔɖiɖɔ tɔn nu lɛ é tamɛ\n14. Nɛ̌ a ka sixu ɖ’alɔ ɖò ahwanfunfun dó vivo ɖiɖó bo sɛ̀n Mawu tamɛ gbɔn?\n14 Lee Ɛsitɛ́ɛ kpo Maadocée kpo wà gbɔn hwexónu é ɔ, togun Jehovah tɔn nɔ fun ahwan égbé dó vivo bo sɛ̀n Jehovah lee é ɖegbe ɖɔ è ni bló gbɔn é tamɛ. (Ɛst. 4:13-16) A ka sixu ɖ’alɔ ɖ’emɛ à? Ganji. A sixu nɔ xoɖɛ hwɛhwɛ dó nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo ɖěɖee ɖò didɛ wɛ ɖò wuvɛ̌ hwɛagɔɖiɖɔ tɔn nu lɛ é tamɛ. Ðɛ mɔhun lɛ sixu nyí alɔdo ɖaxó ɖé nú nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo ɖěɖee ɖò wuvɛ̌ kpo yadonumɛ kpo nu dɛ ɖè wɛ lɛ é. (Xà Jaki 5:16.) Jehovah ka nɔ na sìnkɔn nú ɖɛ mɔhun lɛ à? Ðuɖeji ɖěɖee mǐ nɔ ɖó ɖò hwɛ nukɔn lɛ é xlɛ́ ɖɔ é nɔ wà mɔ̌ nugbǒ!—Ebl. 13:18, 19.\nVivo Ðiɖó Bo Na Ðɔ Lě Wɛ È Na Kpé Nukún Mǐ Wu Gbɔn Ðò Dotóozɔ́wiwa Linu B’ɛ Na Sɔgbe Xá Nǔ E Mǐ Ði Nǔ Na lɛ É\n15. Nú nǔ e kàn hun zinzan é ɔ, etɛ ka nɔ xlɛ́ ali togun Mawu tɔn?\n15 Lee mǐ ko mɔ gbɔn ɖò Wemata 11gɔ́ ɔ mɛ é ɔ, toví Axɔsuɖuto Mawu Tɔn tɔn lɛ ko mɔ alixlɛ́mɛ Biblu tɔn e zawě lɛ é dó alɔ nyinyi nú hun zinzan nyì dò e gbakpé égbé dìn é jí. (Bǐb. 9:5, 6; Lev. 17:11; xà Mɛsɛ́dó 15:28, 29.) Mǐ nɔ yí gbè nú hundido ǎ, amɔ̌, mǐ nɔ jló ɖɔ è ni gbɔ azɔn nú mǐ kpodo mɛ ɖěɖee mǐ yí wǎn na lɛ é kpo ɖò ali e nyɔ́ hugǎn é nu, mǐ ka nɔ lɔn nú nukúnkpédómɛwu ɔ ni sɔ́ ta nugbodòdó Mawu tɔn lɛ ǎ. Hwɛɖɔxɔsa ɖaxó tò gègě tɔn ko yí gbè ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ ɖ’acɛ bo na yí gbè alǒ gbɛ́ nukúnkpédómɛwu dotóoxwé tɔn ɖé lee nǔ e ayixa yetɔn ɖɔ nú ye é kpo nǔ e ye ɖi nǔ na ɖò sinsɛn linu lɛ é byɔ gbɔn é kpo. É ɖò mɔ̌ có, ɖò fí ɖé lɛ ɔ, togun Mawu tɔn ko ɖí xwi xá tagba syɛnsyɛn lɛ ɖò ali enɛ nu. Mǐ ni kpɔ́n kpɔ́ndéwú ɖé lɛ.\n16, 17. Nɛ̌ è ka kpé nukún dó nɔví nyɔnu ɖé wu ɖò Japon gbɔn bɔ é cí kliwun n’i? Nɛ̌ Jehovah ka sè ɖɛ tɔn lɛ gbɔn?\n16 Japon. Misae Takeda ee nyí xwésí ɖé ɖò Japon bo ɖó xwè 63 é jɛ azɔn ɖé b’ɛ byɔ ɖɔ è ni wà azɔ̌ n’i. Ði toví Axɔsuɖuto Mawu Tɔn tɔn ɖé ɔ, é tinmɛ nyì wɛn nú dotóogán tɔn ɖɔ emi kún ba na dó hun ó. Amɔ̌, ɖò sun ɖé lɛ gudo ɔ, é wá sè ɖɔ è dó hun nú emi hwenu e è w’azɔ̌ nú emi é, bɔ é cí kliwun n’i. Ðó Nɔví Nyɔnu Takeda mɔ ɖɔ è t’afɔ acɛ emi tɔn jí bo lɛ́ flú emi wutu ɔ, é ylɔ hwɛ dotóogán lɛ kpo dotóoxwé ɔ kpo ɖò Ayidosun 1993 tɔn mɛ. Nyɔnu enɛ e ma nɔ jɛ tagba ǎ bo nyí mɛ fífá é ɖó nùɖiɖi tewungbeju. Lanmɛ tɔn ɖò ganji ǎ cobɔ é ka ɖè kúnnu kpo akɔnkpinkpan kpo ɖò mɛ e ɖò hwɛɖɔxɔsa ɔ lɛ é bǐ nukɔn nú ganxixo ɖokpo jɛji. É yì hwɛgun azɔn gudogudo tɔn ɔ ɖò sun e jɛ nukɔn nú kú tɔn é mɛ. Akɔnkpinkpan tɔn kpo nùɖiɖi tɔn kpo sù nukún towe mɛ à cé? Nɔví Nyɔnu Takeda ɖɔ ɖɔ emi nɔ byɔ Jehovah hwɛhwɛ ɖɔ é ni dó nú ahwan e fun wɛ emi ɖè é. É ɖeji ɖɔ Jehovah na sè ɖɛ emitɔn lɛ. Nǔ ka nyí mɔ̌ à?\n17 Xwè atɔn ɖò kú Nɔví Nyɔnu Takeda tɔn gudo ɔ, Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Japon tɔn ɖɔ ɖɔ hwɛ ɔ kpa ɛ, bo yí gbè ɖɔ jlǒ e é ma jló è ǎ bɔ è dó hun n’i é kún sɔgbe ó. Gbeta azǎn 29gɔ́ Zofínkplɔsun 2000 tɔn gbè tɔn ɖɔ ɖɔ è “ɖó na ɖó sísí nú acɛ e gbɛtɔ́ ɖó” bo na ɖɔ nǔ e é yí gbè na alǒ gbɛ́ ɖò ninɔmɛ mɔhun lɛ mɛ é. É na cɛ́ nú Nɔví Nyɔnu Takeda nú kú e é kudeji bo fun ahwan dó acɛ e é ɖó bo na vo bo ɖɔ lee è na kpé nukún wutu tɔn gbɔn ɖò dotóoxwé linu sɔgbe xá ayixa tɔn e é sɔ́ Biblu dó kplɔ́n é é; Kúnnuɖetɔ́ e ɖò Japon lɛ é ɔ, è hɛn ɔ è na kpé nukún dó ye wu ɖò dotóoxwé dìn, bɔ ye ka na ɖi xɛsi ɖɔ è na dó hun nú emi gannugánnú ǎ.\nPablo Albarracini (Kpɔ́n akpáxwé 18 jɛ 20)\n18-20. (a) Nɛ̌ hwɛɖɔxɔsa e è vɔ́ hwɛ ylɔ ɖè ɖò Argentine é ɖé ka jɛhun dó acɛ e gbɛtɔ́ ɖó bo na zán alixlɛ́mɛ-wema dotóoxwé tɔn ɖé dó gbɛ́ hundido é jí gbɔn? (b) Nú nǔ e kàn hun zinzan nyì dò é ɔ, nɛ̌ mǐ ka sixu xlɛ́ ɖɔ mǐ hwíhwɛ́ mǐɖée dó acɛkpikpa Klisu tɔn glɔ gbɔn?\n18 Argentine. É nɔ wá byɔ ɖɔ è ni wá gbeta ɖé lɛ kɔn ɖò dotóoxwé linu hwenu e azinzɔnnɔ ɔ ma tuùn éɖée ǎ é, nɛ̌ toví Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ ka nɔ sɔnǔ ɖ’ayǐ nú ninɔmɛ mɔhun gbɔn? Mǐ sixu hɛn wema mǐtɔn e sɔgbe xá sɛ́n é, bɔ é na ɖɔ xó ɖó nu mǐtɔn lee Pablo Albarracini wà gbɔn é. Ðò Nùxwásun 2012 tɔn mɛ ɔ, ajotɔ́ lɛ jló na j’ajo lobo da tú i dó fí gègě. È sɔ́ ɛ gblɛgblɛ yì dotóoxwé, enɛ wu ɔ, é sixu kpéwú bo tinmɛ gbeta e kɔn é wá dó hundido wu é ǎ. Amɔ̌, é hɛn wema e ɖɔ lee è na kpé nukún wu tɔn gbɔn ɖò dotóoxwé bɔ é ko d’alɔ mɛ xwè ɛnɛ jɛji ɖíe é. Ninɔmɛ tɔn syɛn bɔ dotóogán gègě mɔ ɖɔ è ma dó hun n’i ǎ ɔ, é kún sixu gán ó; wema tɔn enɛ ɔ, é ka ko sɔnǔ na b’ɛ na bló bɔ è na setónú nú jlǒ tɔn. Amɔ̌, hwɛɖɔxɔsa ɖé ɖegbe nú Pablo sín tɔ́ e ma nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn ɖé ǎ é ɖɔ é ni t’afɔ nǔ e vǐ tɔn ɖɔ dó wema ɔ mɛ lɛ é jí.\n19 Mɛɖesínhwɛmɛtɔ́ ee sɔ́ asì Pablo tɔn sín afɔ ɖó te é ylɔ hwɛ tlolo. Ðò ganxixo ɖé lɛ gudo ɔ, hwɛɖɔxɔsa e è vɔ́ hwɛ ylɔ ɖè é gbɛ́ gbè e hwɛɖɔxɔsa kpɛví ɔ ɖè é bo gbò ɖó Pablo tɔn jí, bo ɖɔ ɖɔ è ɖó na ɖó sísí nú nǔ e é ɖɔ dó wema ɔ mɛ lɛ é. Pablo sín tɔ́ yì ylɔ hwɛ ɖò Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Argentine tɔn. Amɔ̌, Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó ɔ mɔ “hwɛjijɔ e wu é na xò nǔ kpɔ́n ɖɔ [gbɛ̌ e Pablo gbɛ́ dó alixlɛ́mɛ wema dotóoxwé tɔn ɔ mɛ ɖɔ emi kún na dó hun ó é] ɔ, é kún nyí éɖesu wɛ bló kpo nukúnnúmɔjɛnǔmɛ kpo lobo kpɔ́n éɖée mɛ bo bló ó é ɖě ǎ.” Hwɛɖɔxɔsa ɔ ɖɔ: “Mɛ e ko nyí mɛxo bo ɖó nǔwukpikpé é ɖé ɖó acɛ bo na na alixlɛ́mɛ lɛ dó lanmɛ [éɖesunɔ tɔn] wu, bo sixu yí gbè nú nukúnkpédómɛwu dotóoxwé tɔn ɖé lɛ alǒ gbɛ́ . . . Dotóogán e ɖò nukún kpé dó mɛ ɔ wu wɛ é ɖó na yí gbè nú alixlɛ́mɛ enɛ lɛ.”\nA ka ko wlan nǔ dó alixlɛ́mɛ-wema dotóoxwé tɔn towe mɛ à?\n20 Nɔví Albarracini gán bǐ. É víví nú é kpo asì tɔn kpo ɖɔ ye wlan nǔ dó alixlɛ́mɛ wema dotóoxwé tɔn mɛ bo d’alɔ mɛ. Gbɔn nǔ kpɛví enɛ e é wà bɔ é ka nyí nǔ taji tawun é gblamɛ ɔ, é xlɛ́ ɖɔ emi hwíhwɛ́ emiɖée dó Klisu e nyí Axɔsu nú Axɔsuɖuto Mawu Tɔn é glɔ. Hwi kpo xwédo towe kpo ka ɖè afɔ mɔhun lɛ à?\nApril Cadoreth (Kpɔ́n akpáxwé 21 jɛ 24)\n21-24. (a) Nú nǔ e kúnkplá hundido nú yɔkpɔvu e ma ko ɖó xwè 16 ǎ lɛ é ɔ, nɛ̌ Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Canada tɔn ka wá wá gbeta nukúnɖeji ɖé kɔn gbɔn? (b) Nɛ̌ hwɛ gbigbo enɛ ka sixu dó wusyɛn lanmɛ nú Jehovah sɛntɔ́ winnyawinnya lɛ gbɔn?\n21 Canada. Ðò kpaà mɛ ɔ, hwɛɖɔxɔsa lɛ tuùn acɛ e mɛjitɔ́ lɛ ɖó bo na ɖɔ nukúnkpédómɛwu dotóoxwé tɔn e na nyɔ́ nú vǐ yetɔn lɛ hugǎn é. Hweɖelɛnu ɔ, hwɛɖɔxɔsa lɛ tlɛ ɖɔ hwɛ ɖé lɛ gbò bo ɖɔ ɖɔ è ɖó na ɖó sísí nú gbeta ɖěɖee kɔn vǐ kpɛví e ko zin é ɖé wá ɖò dotóoxwé linu é. April Cadoreth e ɖó xwè 14 é sín xó xlɛ́ enɛ. È glɔ́n ɛ ɖó dotóoxwé ɖó kàn e ɖò lan tɔn mɛ lɛ é ɖě sɛ́n bɔ hun nɔ gbà dó xò tɔn mɛ tawun wutu. Sun yɔywɛ ɖé jɛ nukɔn ɔ, é wlan nǔ dó kati Instructions médicales anticipées mɛ bo d’alɔ mɛ. Nùwlanwlan ɖé ɖò kati enɛ jí bo ɖɔ ɖɔ è kún ɖó na dó hun n’i ó, enyi é na bo tlɛ nyí ɖò ajijimɛ sín nǔ lɛ hwenu ɔ nɛ. Dotóo e ɖò nukún kpé dó April wu wɛ é myɔ nukún dó jlǒ tɔn e é ɖexlɛ́ céɖécéɖé lɛ é. Ee hwɛɖɔxɔsa ɖé na gbè tɔn ɛ gudo é ɔ, é dó hun n’i gannugánnú. Nǔ enɛ e è wà xá April wá cí n’i ɖɔ kàn wɛ è hwlɛn xá ɛ ɖɔhun.\n22 April kpo mɛjitɔ́ tɔn lɛ kpo wá yì ylɔ hwɛ. Xwè wè gudo ɔ, xó ɔ wá yì tɔ́n ɖò Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Canada tɔn. Nú è na ɖɔ tawun tɔn ɔ, April ɖu ɖ’eji ǎ, ɖó Hwɛɖɔxɔsa ɔ ɖɔ ɖɔ nǔ e dotóo ɔ wà é sɔgbe xá sɛ́ndòdó tò ɔ tɔn, amɔ̌, é ɖɔ ɖɔ è na sú akwɛ e ye zán dó hwɛ ɔ mɛ é, bo lɛ́ mɔ hwɛ nú é kpo vǐ ɖěɖee ko zin bo ba na zán acɛ e ye ɖó bo na ɖɔ lee è na kpé nukún dó ye wu ɖò dotóoxwé linu gbɔn lɛ é. Hwɛɖɔxɔsa ɔ ɖɔ: “Ðò nukúnkpédómɛwu dotóoxwé tɔn linu ɔ, è ɖó na na gbè mɛ winnyawinnya e ma ko ɖó xwè 16 ǎ lɛ é bɔ ye na tɛnkpɔn bo ɖexlɛ́ ɖɔ linlin ɖěɖee emi ɖó dó nukúnkpédómɛwu dotóoxwé tɔn tawun e emi sɔ́ é ɖé wu é xlɛ́ ɖɔ emiɖesu wɛ wá gbeta ɔ kɔn alǒ zin ɖó bǎ ɖé mɛ.”\n23 Hwɛ enɛ nyí hwɛ taji ɖé ɖó Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó ɔ ɖɔ xó dó acɛ e yɔkpɔvu e ko zin lɛ é ɖó ɖò sɛ́ndòdó ɔ linu lɛ é wu. Jɛ nukɔn nú hwɛɖiɖɔ enɛ ɔ, enyi hwɛɖɔxɔsa Canada tɔn ɖé mɔ ɖɔ nukúnkpédómɛwu dotóoxwé tɔn ɖé nyɔ́ hugǎn nú vǐ e ma ko ɖó xwè 16 ǎ é ɖé ɔ, é hɛn ɔ é na na gbè tɔn ɖó vǐ ɔ tɛnmɛ. Amɔ̌, ɖò hwɛ gbigbo enɛ gudo ɔ, hwɛɖɔxɔsa ɖě sɔ́ sixu na gbè ɖɔ è ni zán nǔ e mɛ winnyawinnya ɖěɖee ma ko ɖó xwè 16 ǎ é lɛ é ma jló ǎ é dó kpé nukún dó ye wu ɖò dotóoxwé ǎ. È ɖó na tó na tɛn ye bɔ ye na ɖexlɛ́ ɖɔ emi ko zin tawun bo na wá gbeta emiɖesu tɔn lɛ kɔn.\n“Tuùntuùn ɖɔ nyì lɔ ɖ’alɔ kpɛví ɖé ɖò nyikɔ Mawu tɔn sísɔ́ sù kpo ɖiɖexlɛ́ ɖɔ Satáan nyí adingbannɔ kpo mɛ nɔ hun xomɛ nú mì tawun”\n24 Gǎn enɛ e è dó bo fun ahwan nú xwè atɔn é ka xɔ akwɛ à? Sɔgbe xá xó e April ɖɔ é ɔ, é xɔ akwɛ. Égbé dìn ɔ, lanmɛ tɔn ɖò jógúnjógún b’ɛ lɛ́ nyí gbexosinalijitɔ́ hwebǐnu tɔn ɖé. É ɖɔ: “Tuùntuùn ɖɔ nyì lɔ ɖ’alɔ kpɛví ɖé ɖò nyikɔ Mawu tɔn sísɔ́ sù kpo ɖiɖexlɛ́ ɖɔ Satáan nyí adingbannɔ kpo mɛ nɔ hun xomɛ nú mì tawun.” Ninɔmɛ e mɛ April gbɔn dín é xlɛ́ ɖɔ mɛ winnyawinnya mǐtɔn lɛ lɔ hɛn ɔ ye na wà nǔ kpo akɔnkpinkpan kpo dó ɖexlɛ́ ɖɔ emi nyí toví Axɔsuɖuto Mawu Tɔn tɔn tewungbeju lɛ.—Mat. 21:16.\nVivo Ðiɖó Bo Na Kpé Nukún Dó Vǐ Mɛtɔn lɛ Wu Sɔgbe Xá Nugbodòdó Jehovah Tɔn Lɛ\n25, 26. Enyi asú kpo asì kpo ɖé gbɛ́ yeɖée ɔ, ninɔmɛ tɛ ka nɔ fɔ́n hweɖelɛnu?\n25 Jehovah ɖegbe nú mɛjitɔ́ lɛ ɖɔ azɔ̌ yetɔn wɛ nyí ɖɔ ye na kpé nukún dó vǐ yetɔn lɛ wu sɔgbe xá nugbodòdó emitɔn lɛ. (Sɛ́n. 6:6-8; Efɛ. 6:4) Azɔ̌ enɛ ko bɔwǔ ɖ’ayǐ ǎ, amɔ̌, é sixu lɛ́ vɛwǔ d’eji hwenu e asú kpo asì kpo ɖé gbɛ́ yeɖée é. Ðò ninɔmɛ mɔhun mɛ ɔ, linlin e mɛ wè lɛ ɖó dó vǐ kplɔnkplɔn wu é sixu gbɔn vo tawun. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mɛjitɔ́ Kúnnuɖetɔ́ ɖé na lin tawun ɖɔ è ɖó na kplɔ́n vǐ ɖé sɔgbe kpo nugbodòdó Klisanwun tɔn lɛ kpo, loɔ, mɛjitɔ́ e ma nyí Kúnnuɖetɔ́ ǎ é ɖé ka sixu gbɛ́. É ɖò wɛn ɖɔ mɛjitɔ́ Kúnnuɖetɔ́ ɔ sixu tuùn kpo mɛɖesɔhwe kpo ɖɔ enyi kancica asú kpo asì kpo tɔn na bo gblé ɖó è gbɛ̀ mɛɖée wu ɔ, kancica e ɖò mɛjitɔ́ kpo vǐ kpo tɛntin é nɔ kpó ɖò te.\n26 Mɛjitɔ́ e ma nyí Kúnnuɖetɔ́ ǎ é sixu ylɔ hwɛ bo byɔ ɖɔ emi wɛ na kpé nukún dó vǐ lɛ wu, bonu è ma wá kplɔ́n nǔ ye bonu ye wá nyí Kúnnuɖetɔ́ ó. Mɛɖé lɛ nɔ ɖɔ ɖɔ enyi mɛɖé sú ɖò sinsɛn Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ tɔn mɛ ɔ, nǔ nyanya wɛ. Ye sixu fɔ́n gǔ bo ɖɔ è taa glɔ́n ali nú vǐ emitɔn lɛ bonu ye ma ɖu jijizán lɛ kpo xwè ɖevo lɛ kpo ó, alǒ hwenu e hun na hwedo ye é ɔ, è taa gbɛ́ ɖɔ è kún na dó hun nú ye ó. É nyí awǎjijɛnú ɖɔ hwɛɖɔxɔsa gègě nɔ ba nǔ e nyɔ́ hugǎn nú vǐ ɖé é, ye nɔ sɔ́ ayi ɖó lee sinsɛn mɛjitɔ́ ɖé tɔn nyla gbɔn é jí ǎ. Mi nú mǐ ni kpɔ́n kpɔ́ndéwú ɖé lɛ.\n27, 28. Hwɛ e ɖɔ ɖɔ enyi è kplɔ́n vǐ ɖé bonu é nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn ɔ, nǔ nyanya wɛ é ɔ, nɛ̌ Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Ohio tɔn ka gbò gbɔn?\n27 États-Unis. Ðò 1992 ɔ, Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Ohio tɔn gbéjé hwɛ e vǐtɔ́ e ma nyí Kúnnuɖetɔ́ ǎ é ɖokpo ylɔ é kpɔ́n. Vǐtɔ́ ɔ ɖɔ ɖɔ nǔ nyanya wɛ é na nyí ɖɔ è ni kplɔ́n vǐ sunnu emitɔn bonu é ni nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn ɖé. Hwɛɖɔxɔsa kpɛví ɔ yí gbè bo na acɛ vǐtɔ́ ɔ ɖɔ é wɛ na kpé nukún dó vǐ ɔ wu. È na acɛ Jennifer Pater e nyí vǐnɔ ɔ é ɖɔ é hɛn ɔ, é na nɔ yì kpɔ́n vǐ ɔ, amɔ̌ é kún ɖó na kplɔ́n nǔ ɖěɖee Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ɖi nǔ na lɛ é ɖě vǐ ɔ ɖò alɔkpa ɖebǔ mɛ ó. Gbeta enɛ e kɔn hwɛɖɔxɔsa kpɛví ɔ wá é gbló ada sɔmɔ̌ bɔ nú è na tinmɛ ɔ, Nɔví Nyɔnu Pater tlɛ sɔ́ sixu ɖɔ xó ɖě xá vǐ sunnu tɔn Bobby dó Biblu alǒ nugbodòdó walɔ ɖagbe tɔn e ɖò Biblu mɛ lɛ é ɖě jí ǎ! A sixu dó nukún lee nǔ na ko cí n’i é mɛ kpɔ́n à? Jennifer flú bǐ, amɔ̌, é ɖɔ ɖɔ emi kplɔ́n sɔxwixwe bo na nɔte kpɔ́n hwenu e Jehovah na wà nǔ dó é. É flín ɖɔ “Jehovah ɖò kpɔ́ xá emi hwebǐnu.” Tutoblonunu Jehovah tɔn d’alɔ mɛɖesínhwɛmɛtɔ́ tɔn b’ɛ vɔ́ hwɛ ylɔ ɖò Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Ohio tɔn.\n28 Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó ɔ dɔn nǔ gbɔn gbeta e kɔn hwɛɖɔxɔsa kpɛví ɔ wá é jí bo ɖɔ ɖɔ “mɛjitɔ́ lɛ ɖó acɛ taji ɖé bo na kplɔ́n vǐ yetɔn lɛ, bo tlɛ ɖó acɛ bo na kplɔ́n walɔ ɖagbe kpo nugbodòdó sinsɛn tɔn lɛ kpo vǐ yetɔn lɛ.” Hwɛɖɔxɔsa ɔ ɖɔ ɖɔ enyi nǔ ɖěɖee sinsɛn Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ tɔn nɔ kplɔ́n mɛ é ma nyí awovinú nú ganjininɔ vǐ ɔ tɔn ɖò agbaza lixo kpo taglo mɛ kpo ǎ ɔ, hwɛɖɔxɔsa ɔ kún ɖó acɛ ɖě bo na kpɔ́n dó sinsɛn mɛjitɔ́ ɖé tɔn wu bo na ɖó dogbó nú acɛ e é ɖó bá kpé nukún dó vǐ tɔn wu é ó. Hwɛɖɔxɔsa ɔ mɔ kúnnuɖenú ɖě b’ɛ xlɛ́ ɖɔ nǔ ɖěɖee Kúnnuɖetɔ́ lɛ ɖi nǔ na lɛ é na wà nǔ dó ganjininɔ vǐ ɔ tɔn wu ɖò agbaza lixo kpo taglo mɛ kpo ǎ.\nHwɛɖɔxɔsa gègě gbò hwɛ ɖɔ mɛjitɔ́ Klisanwun lɛ wɛ na kpé nukún dó vǐ lɛ wu\n29-31. Etɛwu è ka yí acɛ sín nɔví nyɔnu Danemark tɔn ɖé sí bɔ é sɔ́ na kpé nukún dó vǐ nyɔnu tɔn wu ǎ? Gbeta tɛ kɔn Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Danemark tɔn ka wá dó xó enɛ wu?\n29 Danemark. Nǔ ɖokpo ɔ wɛ xá Anita Hansen hwenu e asú tɔn xóxó ɔ ylɔ hwɛ ɛ bo na mɔ tɛn dó yí vǐ tɔn Amanda e ɖó xwè tɛnwe é sín así tɔn bá hɛn é. Hwɛɖɔxɔsa e ɖò xá ɔ mɛ é na acɛ Nɔví Nyɔnu Hansen ɖɔ é ni kpé nukún dó vǐ tɔn wu ɖò 2000, amɔ̌, Amanda sín tɔ́ ylɔ hwɛ ɖò hwɛɖɔxɔsa ɖaxó ɔ, bɔ éyɛ dɔn nǔ gbɔn gbeta hwɛɖɔxɔsa kpɛví ɔ tɔn jí bo na acɛ vǐtɔ́ ɔ ɖɔ é wɛ na kpé nukún dó vǐ ɔ wu. Hwɛɖɔxɔsa ɖaxó ɔ tinmɛ ɖɔ ɖó é sín nǔ e mɛjitɔ́ lɛ ɖi nǔ na ɖò sinsɛn linu e wu bɔ ye ɖó linlin vovo dó gbɛ̀ ɔ wu wutu ɔ, vǐtɔ́ ɔ wɛ ɖó acɛ hugǎn bo na ɖeɖɛ tagba lɛ. Wǎgbɔ tɔn ɔ, è yí acɛ sín Nɔví Nyɔnu Hansen sí ɖɔ é kún sɔ́ na kpé nukún dó Amanda wu ó, ɖó é nyí ɖokpo ɖò Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ mɛ wutu!\n30 Ðò mɛtɛnkpɔn syɛnsyɛn enɛ mɛ ɔ, Nɔví Nyɔnu Hansen nɔ wá flú bǐ hweɖelɛnu, kaka bo sɔ́ nɔ tuùn nǔ e é na xoɖɛ bo byɔ é ǎ. É ɖɔ: “Amɔ̌, xó e ɖò Hlɔmanu lɛ 8:26 kpo 27 kpo mɛ é dó gbɔ nú mì tawun. Un nɔ mɔ hwebǐnu ɖɔ Jehovah mɔ nukúnnú jɛ nǔ e un nɔ lin é mɛ. Nukún tɔn ɖò jǐ ce, bɔ é ɖò finɛ hwebǐnu nú mì.”—Xà Ðɛhan 32:8; Ezayíi 41:10.\n31 Nɔví Nyɔnu Hansen yì ylɔ hwɛ ɖò Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Danemark tɔn. Ðò hwɛ e Hwɛɖɔxɔsa ɔ gbò é mɛ ɔ, é ɖɔ: “Nǔ e è na xwedó tawun bo na gbò hwɛ ɖɔ mɛ lě wɛ na kplɔ́n vǐ é wɛ nyí ɖɔ è na da fí e ɖagbe vǐ ɔ tɔn ɖè hugǎn lɛ é kpɔ́n.” Gɔ́ na ɔ, Hwɛɖɔxɔsa ɔ lɛ́ ɖɔ ɖɔ enyi è na wá gbeta ɖé kɔn ɖɔ mɛ lě wɛ na kplɔ́n vǐ ɔ, è ɖó na kpɔ́n lee mɛjitɔ́ lɛ ɖokpo ɖokpo nɔ ɖeɖɛ hwɛgbe lɛ gbɔn é, é nyí nǔ e Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ɖi nǔ na lɛ é kpo linlin yetɔn lɛ kpo jí wɛ è na zɔn dó ǎ. Hwɛɖɔxɔsa ɔ mɔ ɖɔ Nɔví Nyɔnu Hansen jɛxa hugǎn bo na nyí mɛjitɔ́ ɖé, bo na ɛ acɛ ɔ ɖɔ éyɛ wɛ na kpé nukún dó Amanda wu, bɔ agbɔ̌n tɔn jɛ dò tawun.\n32. Nɛ̌ Hwɛɖɔxɔsa Elɔpu Tɔn E Nɔ Jɛhun Dó Acɛ Gbɛtɔ́ Tɔn lɛ Jí É ka cyɔn alɔ mɛjitɔ́ Kúnnuɖetɔ́ lɛ jí ɖò wǎn e è gbɛ́ nú ye é kpáxwé gbɔn?\n32 Tò vovo lɛ ɖò Elɔpu. Ðò hwɛɖiɖɔ ɖé lɛ hwenu ɔ, ɖó hwɛɖɔxɔsa lɛ ma nɔ wá gbeta ɖokpo ɔ kɔn dó mɛ e na kplɔ́n vǐ lɛ é wu ǎ wutu ɔ, xó lɛ nɔ wá yì hwɛɖɔxɔsa ɖaxó hugǎn lɛ. Hwɛɖɔxɔsa Elɔpu Tɔn E Nɔ Jɛhun Dó Acɛ Gbɛtɔ́ Tɔn lɛ Jí É (CEDH) lɔ ko gbéjé xó enɛ kpɔ́n. Ðò hwɛɖiɖɔ wè mɛ ɔ, CEDH mɔ ɖɔ hwɛɖɔxɔsa kpɛví kpɛví tò tɔn lɛ zɔn dó sinsɛn wu bo gbò hwɛ vovo nú mɛjitɔ́ ɖěɖee mɛ ɖokpo nyí Kúnnuɖetɔ́ bɔ mɛ wegɔ ɔ ma nyí ǎ é. CEDH ylɔ nǔ wà gbɔn mɔ̌ ɖɔ wǎn gbɛ́ nú sinsɛn bo gbò hwɛ ɔ ɖɔ: “È kún sixu yí gbè nú kɛ́n cyancyan ɖò mǎ mɛ, ɖó vogbingbɔn sinsɛn tɔn kɛɖɛ wu ó.” Nɔ e nyí Kúnnuɖetɔ́ ɖé bo ɖu lè gbeta enɛ e kɔn CEDH wá é tɔn é ɖé ɖɔ: “É vɛ́ nú mì tawun hwenu e è dóhwɛ mì ɖɔ nyì jló na hɛn nǔ gblé dó wǔ nú vǐ ce lɛ é, có nǔ e un ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na wà lɛ é bǐ wɛ nɔ na nǔ e un lin ɖɔ é nyɔ́ hugǎn é ye, é wɛ nyí kplɔ́n Klisanwun tɔn.”\n33. Nɛ̌ mɛjitɔ́ Kúnnuɖetɔ́ lɛ ka sixu zán nugbodòdó e ɖò Nùnywɛtɔ́xó 7:16 mɛ é gbɔn?\n33 É ɖò wɛn ɖɔ mɛjitɔ́ Kúnnuɖetɔ́ ɖěɖee nɔ yì hwɛ nukɔn ɖó acɛ e ye ɖó bo na dó nugbodòdó Biblu tɔn lɛ dó ayi vǐ yetɔn lɛ tɔn mɛ é wu é nɔ dó gǎn bo na xlɛ́ ɖɔ emi ɖò jlɛ̌ jí. (Xà Nùnywɛtɔ́xó 7:16.) Lee è na acɛ ye ɖɔ ye ni kplɔ́n vǐ yetɔn lɛ ɖó ali Mawu tɔn jí ɔ, é nɔ víví nú ye gbɔn é ɔ, mɔ̌ jɛn enyi mɛjitɔ́ e ma nyí Kúnnuɖetɔ́ ǎ é ɖé ɖɔ ɖɔ emi na ɖ’alɔ ɖò mɛjitɔ́ sín azɔ̌ lɛ mɛ ɔ, mɛjitɔ́ Kúnnuɖetɔ́ lɛ nɔ tuùn ɖɔ ye ɖó acɛ tɔn. Nɛ̌ vǐ kplɔnkplɔn sín azɔ̌ ɔ ka nɔ nyí nùjɔnǔ nú mɛjitɔ́ Kúnnuɖetɔ́ ɖé sɔ?\n34. Nɛ̌ mɛjitɔ́ Klisanwun lɛ ka sixu ɖu lè kpɔ́ndéwú e Jwifu lɛ sɔ́ ɖ’ayǐ ɖò Nɛɛmíi hwenu é tɔn gbɔn égbé?\n34 Nùɖé jɛ ɖò Nɛɛmíi sín hwenu bo na kplɔ́n nǔ mɛ. Jwifu lɛ w’azɔ̌ syɛnsyɛn bo vɔ́ dǒ Jeluzalɛmu tɔn lɛ blóɖó bo lɛ́ vɔ́ gbá. Ye tuùn ɖɔ mɔ̌ wiwa na cyɔn alɔ emi kpo xwédo emitɔn lɛ kpo jí sín kɛntɔ́ e lɛlɛ̌ dó ye lɛ é lɔ mɛ. Enɛ wu ɔ, Nɛɛmíi byɔ ye ɖɔ: “Mi fun ahwan dó nɔví mitɔn lɛ, vǐ mitɔn sunnu lɛ, vǐ mitɔn nyɔnu lɛ, asì mitɔn lɛ kpodo mɛ e ɖò xwé mitɔn gbè lɛ kpo tamɛ.” (Nɛɛ. 4:8) Ahwanfunfun enɛ xɔ akwɛ tawun nú Jwifu enɛ lɛ. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, ɖò égbé ɔ, mɛjitɔ́ e nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ é nɔ w’azɔ̌ syɛnsyɛn bo na kplɔ́n vǐ yetɔn lɛ dó ali nugbǒ ɔ jí. Ye tuùn ɖɔ nǔ nyanya gègě nɔ jló na wà nǔ dó vǐ emitɔn lɛ wu ɖò wemaxɔmɛ kpo xá e mɛ emi ɖè é kpo. Nǔ nyanya enɛ lɛ sixu lɛ́ gbɔn hladio, télée, ɛntɛnɛti kpo nǔ mɔhun ɖevo lɛ kpo jí bo byɔ xwé lɛ gbè. Mɛjitɔ́ lɛ emi, mi flín hwebǐnu ɖɔ ahwan e fun wɛ emi ɖè dó vǐ emitɔn sunnu lɛ kpo nyɔnu lɛ kpo tamɛ bonu ye na mɔ ninɔmɛ ɖagbe e mɛ ye na nɔ bo sù ɖò gbigbɔ lixo é xɔ akwɛ tawun.\nÐeji Ðɔ Jehovah Na Jɛhun Dó Sinsɛn Nugbǒ ɔ Jí\n35, 36. Ahwan e mǐ fun dó acɛ e mǐ ɖó ɖò sɛ́n linu lɛ é tamɛ é ɔ, lè tɛ lɛ mǐ ka mɔ ɖ’emɛ?\n35 Jehovah dó nú gǎn ɖěɖee tutoblonunu tɔn égbé tɔn dó bo fun ahwan bá dó ɖó acɛ lobo na vo bo sɛ́n ɛ é. Gbɔn ahwanfunfun dó acɛ e ye ɖó ɖò sɛ́n linu lɛ é tamɛ gblamɛ ɔ, hwɛhwɛ wɛ togun Mawu tɔn ko kpéwú bo ɖekúnnu ɖaxó ɖò hwɛɖɔxɔsa bo lɛ́ ɖè nú mɛ gègě. (Hlɔ. 1:8) Lè ɖevo e ɖuɖeji tobutobu e ye ɖó ɖò sɛ́n linu lɛ é hɛn wá é wɛ nyí ɖɔ ye lɛ́ dó hlɔnhlɔn hlɔnhlɔn jí nú acɛ ɖěɖee toví kpaà e ma nyí Kúnnuɖetɔ́ ǎ lɛ é ɖó é. Amɔ̌, ɖó mǐ nyí toví Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ wutu ɔ, é nyí lee nǔ lɛ na yì ɖó ɖò acɛ gbɛtɔ́ tɔn kpáxwé é vɔ́ tó wɛ mǐ ɖè ǎ, mɔ̌ jɛn é ma ka lɛ́ nyí nyɔna mǐɖesunɔ tɔn wɛ nɔ mya nukún nú mǐ ǎ é nɛ. Ee lɛ́ ɖò taji hú bǐ é wɛ nyí ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ nɔ jɛhun dó acɛ yetɔn lɛ jí ɖò hwɛɖɔxɔsa lɛ bo na dó bló bɔ sinsɛn-biblo mimɛ̌ ɔ na jinjɔn ayǐ bo lidǒ lobo na lɛ́ yì nukɔn.—Xà Filipunu lɛ 1:7.\n36 Mɛ ɖěɖee fun ahwan dó vivo ɖiɖó bo sɛ̀n Jehovah tamɛ lɛ é sɔ́ kpɔ́ndéwú nùɖiɖi tɔn ɖagbe ɖé ɖ’ayǐ nú mǐ; mi nú é ni bo xɔ akwɛ ɖò nukún mǐtɔn mɛ. Mǐ lɔ ni bo nɔ gbeji bo ɖeji ɖɔ Jehovah ɖò gudo nú azɔ̌ mǐtɔn, bo na ɖò hlɔnhlɔn na mǐ wɛ bɔ mǐ na ɖò jlǒ tɔn wà wɛ.—Eza. 54:17.\nNɛ̌ acɛkpikpa ɖé lɛ ka tɛnkpɔn bo ɖó dogbó nú vivo taji ɖěɖee Klisanwun lɛ ɖó bo na sɛ̀n Mawu é gbɔn? Etɛ mɛ é ka tɔ́n kɔ dó?\nAli tɛ lɛ nu Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ka ko fun ahwan bo na ɖó acɛ bo gbɛ́ hundido ɖè? Nɛ̌ Mawu ka dó nú gǎndido yetɔn lɛ gbɔn?\nEtɛ mɛjitɔ́ Kúnnuɖetɔ́ ɖé lɛ ka ɖó na ɖí xwi xá hwenu e ye gbɛ́ asú alǒ asì yetɔn e ma nyí Kúnnuɖetɔ́ ɖé ǎ é gudo é?\nEtɛ ka zɔ́n bɔ a ɖi nǔ ɖɔ Axɔsuɖuto Jehovah Tɔn ɖò gudo nú ɖuɖeji ɖěɖee mǐ ɖó ɖò sɛ́n linu lɛ é?


Kɛntɔ́ Jezu Tɔn lɛ Ba Na Wlí I Dó Mɔ Mɛ (Matie 22) | Gbɛzán Jezu Tɔn\nJezu Flí Mɔ E Ye Ðó N’i lɛ É Bǐ Xwè\nMATIE 22:15-40 MAKI 12:13-34 LUKI 20:20-40\nSƆ́ NǓ E NYÍ DADA HLƆMA TƆN TƆN É JÓ NÚ DADA HLƆMA TƆN\nMƐ E NA FƆ́N SÍN KÚ LƐ É KA NA WLÍ ALƆ À?\nSƐ́N E ÐÒ TAJI HÚ SƐ́N LƐ BǏ É\nXomɛ sìn Jezu sín kɛntɔ́ ɖěɖee nyí sinsɛngán lɛ é ɖesu. Dìn jɛn é dó lǒ dó ɖè nǔnyanyawiwa yetɔn lɛ gbà. Falizyɛn lɛ́ bla sé bo na ɖó mɔ n’i. Ye ɖè wě dó lee ye na sixu ɖó mɔ n’i ɖò xóɖiɖɔ mɛ, bo na mɔ tɛn dó jó è nú Dada Hlɔma tɔn é wu, enɛ wu ɔ, ye sú axɔ ahwanvu yetɔn ɖé lɛ bonu ye na ɖó mɔ n’i.—Luki 6:7.\nYe ɖɔ: “Mɛ̌si, mi tuùn ɖɔ xó e a nɔ ɖɔ ɔ kpodo nǔ e a nɔ kplɔ́n mɛ ɔ kpan bǐ wɛ sɔgbe. A nɔ kpɔ́n mɛɖé sín nukúnta dó ɖɔ xó ǎ, bo ka nɔ xlɛ́ Mawu sín ali ɔ mɛ titewungbe. Ðò sɛ́n mǐtɔn mɛ ɔ, è hɛn ɔ, è na sú takwɛ Dada Hlɔma tɔn tɔn à, abǐ è na gbɔ súsú?” (Luki 20:21, 22) Jezu ka jó éɖée dó bonu ye víví nu dó blɛ́ ɛ ǎ, ɖó é tuùn ɖɔ yɛmɛnú wà wɛ ye ɖè bo lɛ́ ɖò ayi winniwinni zán wɛ. Enyi é ɖɔ, ‘Eǒ, é sɔgbe ɖɔ è ni sú takwɛ enɛ ǎ’ ɔ, è sixu dóhwɛ ɛ ɖɔ é dɔn Hlɔma tò ɔ fún lɛ̌n. Amɔ̌, enyi é ɖɔ, ‘Ɛɛn, è ni sú takwɛ enɛ’ ɔ, togun ɔ, ee acɛkpikpa Hlɔma tɔn glɔ ninɔ ko ɖó akpɔ̀ na lɛ é sixu mɔ nukúnnú jɛ xó tɔn mɛ ɖó agɔ, bo fɔ́n gǔ dó jǐ tɔn. Enɛ wu ɔ, xósin tɛ é ka na?\nJezu yí gbè nú ye ɖɔ: “Yɛmɛnuwatɔ́ emi! Etɛ sín mɔ ɖó nú mì wɛ mi ka ɖè? Mi xlɛ́ gankwɛ e è nɔ dó sú takwɛ ɔ na ɔ ɖokpo mì.” Bɔ ye sɔ́ gankwɛ ɖokpo xlɛ́ ɛ; bɔ é kanbyɔ ye ɖɔ: “Mɛ̌ ɖíe è ɖè ɖ’eji è? Mɛ̌ sín nyikɔ ɖíe ɖ’eji è?” Ye yí gbè n’i ɖɔ: “Dada Hlɔma tɔn tɔn wɛ.” Bɔ Jezu na xósin ɖé ye b’ɛ xlɛ́ ɖɔ alɔ tɔn sè kpɛ́n: “Mi bo sɔ́ nǔ e nyí Dada Hlɔma tɔn tɔn ɔ jó nú Dada Hlɔma tɔn, bo sɔ́ nǔ e nyí Mawu tɔn ɔ jó nú Mawu.”—Matie 22:18-21.\nXó e Jezu ɖɔ nɛ é kpaca mɛ lɛ. Xósin tɔn enɛ sè kpɛ́n sɔmɔ̌ bɔ ye sɔ́ sixu kɛnu ǎ, bo lɛkɔ. Amɔ̌, zǎn ko kú ǎ, enɛ wu ɔ, xó kpó ɖò te. Ee Falizyɛn lɛ hwe d’ewu gudo é ɔ, sinsɛngbɛ́ ɖevo sín sinsɛngán lɛ sɛkpɔ Jezu.\nSaduseɛn lɛ nɔ gbɛ́ ɖɔ mɛkúkú lɛ kún na fɔ́n ó. Ye wá kàn nǔ byɔ ɛ dó fínfɔ́n sín kú kpo nɔví sunnu ɖěɖee da nyɔnu ɖé bo kú jó dó é kpo wu. Ye ɖɔ: “Mɛ̌si, Mɔyizi ɖɔ: ‘Enyi sunnu ɖé da asì, bo ma ka jì vǐ ǎ, bo kú ɔ, nɔví tɔn na sɔ́ asúkúsi ɔ da, bo na jì vǐ ɖò xò tɔn mɛ, bo na sixu ɖó donu nú nɔví tɔn e kú é.’ Nɔví nɔví tɛnwe ɖé lɛ ka ko nɔ mǐ mɛ, bɔ mɛ nukɔntɔn ɔ da asì, é ka jì vǐ ɖebǔ cobo kú ǎ; bɔ nɔví tɔn sɔ́ asúkúsi ɔ da. Nǔ ɖokpo ɔ wɛ xá mɛ wegɔ ɔ; bo xá mɛ atɔngɔ ɔ kaka yì jɛ mɛ tɛnwegɔ ɔ jí. Ee ye bǐ kú gudo ɔ, nyɔnu ɔ lɔmɔ̌ wá kú. Hwenu e mɛkúkú lɛ na fɔ́n ɔ, mɛ̌ sín asì wɛ nyɔnu ɔ ka na nyí ɖò ye mɛ tɛnwe nɛ lɛ mɛ? Ðó é ɖíe ko nyí ye bǐ sín asì kpɔ́n è.”—Matie 22:24-28.\nSaduseɛn lɛ nɔ yí gbè nú sɛ́nwema Mɔyizi tɔn, enɛ wu ɔ, Jezu ɖè xó sín mɛ bo ɖɔ: “Hǔn mi mɔ ɖɔ ali bú wɛ emi ɖè dìn à cé? Ðó mi mɔ nukúnnú jɛ Mawuxó ɔ wu ǎ, mi ka lɛ́ mɔ nukúnnú jɛ hlɔnhlɔn Mawu tɔn wu ǎ. Hwenu e mɛkúkú lɛ bǐ na wá fɔ́n sín kú ɔ, mɛɖé na da asì ǎ, mɛɖé ka na da asú ǎ. Mɛ bǐ na cí wɛnsagun Mawu tɔn e ɖò [jixwé] lɛ ɖɔhun. Mɛkúkú lɛ na fɔ́n sín xó ɔ, mi ma mɔ xà ɖò wema Mɔyizi tɔn e ɖɔ xó dó zungodwe ɔ wu ɔ mɛ à? É wɛ nyí ɖɔ: ‘Nyɛ wɛ nyí Mawu Ablaxamu tɔn, Mawu Izaki tɔn, Mawu Jakɔbu tɔn.’ Mawu nyí Mawu mɛkúkú lɛ tɔn ǎ; loɔ, mɛ e ɖò gbɛ̀ lɛ sín Mawu wɛ é nyí. Ali bú wɛ mi ɖè ɖaxó.” (Maki 12:24-27; Tíntɔ́n 3:1-6) Xósin enɛ kpaca mɛ lɛ tlala.\nJezu xwè Falizyɛn lɛ kpo Saduseɛn lɛ kpo sín nu dó xɔ, enɛ wu ɔ, sinsɛngbɛ́ gbeklanxamɛtɔ́ wè enɛ lɛ ɖó gbè kpɔ́, bo na lɛ́ ɖó mɔ n’i hú mɔ̌. Sɛnkplɔnmɛtɔ́ ɖé kanbyɔ ɖɔ: “Mɛ̌si, sɛ́n tɛ wɛ ka ɖò taji ɖò sɛ́n lɛ bǐ mɛ?”—Matie 22:36.\nJezu yí gbè ɖɔ: “Sɛ́n nukɔntɔn ɔ ɖíe: ‘Izlayɛli, ɖǒtó! Aklunɔ Mawu mǐtɔn ɖokponɔ géé wɛ nyí Aklunɔ, bɔ a na yí wǎn nú Aklunɔ Mawu towe kpodo ayi towe bǐ kpo, kpodo lindɔ̌n towe bǐ kpo, kpodo linlin towe bǐ kpo, kpodo hlɔnhlɔn towe bǐ kpan.’ Sɛ́n wegɔ ɔ ka ɖíe: ‘A na yí wǎn nú nɔzo towe hwiɖesunɔ ɖɔhun.’ Sɛ́n ɖé sɔ́ hugǎn enɛ lɛ ǎ.”—Maki 12:29-31.\nEe sɛnkplɔnmɛtɔ́ ɔ sè xó enɛ é ɔ, é yí gbè ɖɔ: “Mɛ̌si, é nyɔ́ ganji, xó nugbǒ wɛ a ɖɔ; Aklunɔ ɔ wɛ nyí Mawu ɖokpo géé e tíìn é, bɔ Mawu ɖě sɔ́ ɖè zɛ éyɛ wu ǎ. Hǔn, gbɛtɔ́ ɖó na yí wǎn nú Mawu kpodo ayixa tɔn bǐ kpo, kpodo linlin tɔn bǐ kpo, kpodo hlɔnhlɔn tɔn bǐ kpo, bo na yí wǎn nú nɔzo tɔn éɖesunɔ ɖɔhun; enɛ ɔ nyɔ́ hú vɔ̌ e è dó zo é, kpodo vɔsisa ɖě lɛ bǐ kpan.” Ee Jezu mɔ ɖɔ nùnywɛtɔ́ sín gbè wɛ nya enɛ yí é ɔ, é ɖɔ n’i ɖɔ: “A sɔ́ lín dó Axɔsuɖuto Mawu tɔn ǎ.”—Maki 12:32-34.\nJezu ko ɖò nǔ kplɔ́n mɛ wɛ ɖò tɛmpli ɔ mɛ nú azǎn atɔn (Nisáan sín azǎn 9gɔ́ ɔ, 10gɔ́ ɔ kpo 11gɔ́ ɔ kpo). Mɛɖé lɛ ɖótó Jezu b’ɛ jɛji nú ye, ɖi sɛnkplɔnmɛtɔ́ enɛ. Amɔ̌, sinsɛngán e ma “sɔ́ glá bo kàn nùɖé byɔ ɛ ǎ” lɛ é ka wà mɔ̌ ǎ.\nMɔ tɛ Falizyɛn lɛ ka ɖó nú Jezu? Bɔ nɛ̌ é ka nyí gbɔn?\nHwenu e Saduseɛn lɛ tɛnkpɔn bo na ɖó mɔ nú Jezu é ɔ, nɛ̌ Jezu ka flí mɔ yetɔn xwè gbɔn?\nHwenu e Jezu ɖò xósin na sɛnkplɔnmɛtɔ́ ɖé wɛ é ɔ, etɛ jí é ka tɛɖɛ̌ ɖɔ é nyí nǔ taji?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Jezu Flí Mɔ E Ye Ðó N’i lɛ É Bǐ Xwè


Ðǒ Sísí nú “Nǔ E Mawu Dɔn Cá É”—Maki 10:9 | Nǔkplɔnkplɔn Tɔn\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Altaï-Gbè Alur Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Belize Kriol Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Guadeloupe Tɔn Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Edo Efik Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kekchi Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mixtèque (Guerrero) Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Sepulana Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Costa Rica Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Grèce Tɔn Tokunɔgbe Guatemala Tɔn Tokunɔgbe Honduras Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Kenya Tɔn Tokunɔgbe Malawi Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Mozambique Tɔn Tokunɔgbe Nicaragua Tɔn Tokunɔgbe Panama Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Philippines Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Roumanie Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Salvador Tɔn Tokunɔgbe Slovaquie Tɔn Tokunɔgbe Taïwan Tɔn Tokunɔgbe Tchèque Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zambie Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\n“Gbɛtɔ́ ni . . . ma klán nǔ e Mawu dɔn cá é ó.”—MAK. 10:9.\nHAN LƐ: 131, 132\nLinlin tɛ Jehovah kpo Jezu kpo ka ɖó dó alɔwliwli wu?\nHwɛjijɔ jinjɔn Biblu jí ɖokpo géé tɛ wu è ka sixu gbɛ́ mɛɖée? Etɛwu mɛɖé lɛ ka sixu wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ emi kún na gbɛ́ mɛ e emi da é ó?\nWěɖexámɛ tɛ mɛ e ɖò tamɛ lin dó kínklán jí wɛ é ka ɖó na da kpɔ́n?\n1, 2. Etɛ Eblée lɛ 13:4 ka ɖó na sísɛ́ mǐ, bɔ mǐ na wà?\nJEHOVAH sísɔ́ sù ka nɔ víví nú we à? É ɖò wɛn ɖɔ mɔ̌ wɛ! É jɛxa ɖɔ a ni sɔ́ ɛ sù, é lɛ́ d’akpá ɖɔ emi lɔ na sɔ́ we sù. (1 Sam. 2:30; Nǔx. 3:9; Nǔɖe. 4:11) É lɛ́ jló ɖɔ hwi ni sí gbɛtɔ́ lɛ, ɖi mɛ ɖěɖee ɖò gǎn tɛnmɛ lɛ é. (Hlɔ. 12:10; 13:7) Amɔ̌, ali ɖevo nu tíìn, bɔ é byɔ tawun ɖɔ a ni ɖè sísí xlɛ́ ɖè. Enɛ wɛ nyí alɔwliwli.\n2 Mɛsɛ́dó Pɔlu wlan ɖɔ: “Asidida abǐ asúdida ni nyí nǔ sísí; asú kpo asì kpo ni nɔ gbeji nú yeɖée.” (Ebl. 13:4) Pɔlu ɖò xó vlɛ́kɛsɛ́ɛ ɖé ɖɔ dó alɔwliwli wu wɛ ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, wemafɔ ɔ ɖò ali xlɛ́ Klisanwun ɖokpo ɖokpo wɛ, bo ɖò wusyɛn dó lanmɛ nú ye wɛ ɖɔ ye ni nɔ ɖó sísí nú alɔwliwli, bo nɔ kpɔ́n dó mɔ nǔ xɔ akwɛ. A ka nɔ ɖó linlin enɛ dó alɔwliwli wu ɖò kpaa mɛ à? Alǒ, enyi a ko ɖó asì alǒ asú ɖé ɔ, a ka nɔ ɖó linlin enɛ dó alɔwliwli hwiɖesunɔ tɔn wu à?\n3. Wě taji tɛ Jezu ka ɖè xá mɛ dó alɔwliwli wu? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n3 Enyi a nɔ ɖó sísí nú alɔwliwli ɔ, kpɔ́ndéwú ɖagbe hugǎn ɔ xwedó wɛ a ɖè. Jezu ɖó sísí nú alɔwliwli. Hwenu e Falizyɛn lɛ kan nǔ byɔ ɛ dó mɛɖée gbigbɛ́ wu é ɔ, é ɖɔ xó nú ye dó nǔ elɔ e Mawu ɖɔ bɔ é kúnkplá alɔwliwli nukɔntɔn ɔ é wu: “Enɛ ɔ wu wɛ sunnu na jó tɔ́ tɔn kpo nɔ tɔn kpo dó, bo na jɛ kpɔ́ xá asì tɔn, bɔ ye mɛ we lɛ na huzu ɖokpo géé.” Jezu ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Gbɛtɔ́ ni bo ma klán nǔ e Mawu dɔn cá é ó.”—Xà Maki 10:2-12; Bǐb. 2:24.\n4. Kpɔ́ndéwú dodó tɛ Jehovah ka zé ɖ’ayǐ dó alɔwliwli wu?\n4 Jezu gbɔn mɔ̌ mɛ bo yí gbè ɖɔ Mawu wɛ dó alɔwliwli wá, bo tɛɖɛ̌ jí ɖɔ nǔ wɛ nyí bo ɖó na nɔ ayǐ sɔyi. Mawu ɖɔ nú Adamu kpo Ɛvu kpo ɖɔ alɔwliwli sixu wá fó ɖó mɛɖée gbigbɛ́ jí ǎ. Kpɔ́ndéwú alɔwliwli tɔn e Mawu sɔ́ ɖ’ayǐ ɖò jikpá Edɛni tɔn mɛ é wɛ nyí sunnu na da nyɔnu ɖokpo, bɔ ye “mɛ we lɛ” na jɛ kpɔ́, b’ɛ na nyí bǔninɔ tɛgbɛ tɔn.\nHUZUHUZU HWENU KLEWUN TƆN ÐÉ LƐ DÓ ALƆWLIWLI WU\n5. Nɛ̌ kú ka nɔ wà nǔ dó kancica alɔwliwli tɔn wu gbɔn?\n5 Amɔ̌, a tuùn ɖɔ hwɛhuhu Adamu tɔn hɛn huzuhuzu lɛ wá. Kú nyí ɖokpo ɖ’emɛ, bo nɔ wà nǔ dó alɔwliwli wu. Mǐ sixu mɔ enɛ ɖò nǔ e mɛsɛ́dó Pɔlu wlan hwenu e é tinmɛ ɖɔ Klisanwun lɛ kún ɖò Mɔyizisɛ́n ɔ glɔ́ ó é mɛ. É xlɛ́ ɖɔ kú nɔ ɖó nǔ nu nú alɔwliwli ɖé, bɔ ɖò enɛ gudo ɔ, asú alǒ asì e kpò ɖò gbɛ̀ é sixu vɔ́ alɔ wlí.—Hlɔ. 7:1-3.\n6. Nɛ̌ Mɔyizisɛ́n ɔ ka xlɛ́ linlin e Mawu nɔ ɖó dó alɔwliwli wu é gbɔn?\n6 Mawu tín nǔ mɛ hlɛ́nhlɛ́n dó alɔwliwli wu nú akɔta Izlayɛli tɔn ɔ ɖò Sɛ́n e é na ye é mɛ. Sɛ́n enɛ myɔ nukún dó asì gegě dida, aca ɖé wɛ bo tlɛ ko ɖè cobɔ Mawu na Sɛ́n ɔ Izlayɛli. É ɖò mɔ̌ có, è na sɛ́n ɖé lɛ dó asì gegě dida wu, bɔ sɛ́n enɛ lɛ gbɛ́ acɛgbamɛwu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi Izlayɛli-ví ɖé da mɛsɛntɔ́ ɖé, bo lɛ́vɔ wá da asì ɖevo ɔ, é ɖó na dóvɛ̌ nú asì tɔn nukɔntɔn ɔ ɖò nǔ e kúnkplá nǔɖuɖu kpo avɔ kpo é mɛ ǎ, é ka ɖó na lɛ́ gɔn asúzɔ́ tɔn wà n’i ǎ. Mawu byɔ asú ɔ ɖɔ é ni cyɔn alɔ jǐ tɔn bo lɛ́ kpé nukún dó wǔtu tɔn. (Tín. 21:9, 10) Nǔgbo wɛ ɖɔ mǐ sɔ́ ɖò Sɛ́n ɔ glɔ́ ǎ, amɔ̌, mǐ sixu mɔ ɖɔ alɔwliwli kpó ɖò nǔ xɔ akwɛ nyí nú Jehovah wɛ. Enɛ na zɔ́n bɔ a na nɔ ɖó sísí nú alɔwliwli à cé?\n7, 8. (a) Sɔgbe xá Sɛ́nflínmɛ 24:1 ɔ, etɛ Sɛ́n ɔ ka ɖɔ dó mɛɖée gbigbɛ́ wu? (b) Etɛ ka nyí linlin Jehovah tɔn dó mɛɖée gbigbɛ́ wu?\n7 Etɛ Sɛ́n ɔ ka ɖɔ dó mɛɖée gbigbɛ́ wu? Mawu kpó ɖò sísí ɖaxó ɖé ɖó nú alɔwliwli wɛ, amɔ̌, ɖó ninɔmɛ ɖé lɛ wu ɔ, é myɔ nukún dó mɛɖée gbigbɛ́. (Xà Sɛ́nflínmɛ 24:1.) Enyi Izlayɛlinu sunnu ɖé mɔ ‘nǔjɛdo ɖé ɖò asì tɔn wu’ ɔ, é sixu gbɛ́ ɛ. Sɛ́n ɔ tinmɛ nǔ e “nǔjɛdo” ɔ nyí é ǎ. Enɛ ɖó na ko nyí winnyanú alǒ nǔ syɛnsyɛn ɖé, é na nyí nǔwanyido klewun ɖé kpowun ǎ. (Sɛ́n. 23:15) É blawǔ ɖɔ Jezu hwenu ɔ, gegě Jwifu lɛ tɔn nɔ “ɖó dó [nǔ ɖebǔ kpowun] wu” bo nɔ gbɛ́ asì yetɔn lɛ. (Mat. 19:3) É ɖò wɛn ɖɔ mǐ kún ba na ɖó jijɔ yetɔn enɛ ó.\n8 Gbeyiɖɔ Malacíi ɖè linlin e Mawu nɔ ɖó dó mɛɖée gbigbɛ́ wu é xlɛ́. Hwenu e mɛ lɛ ɖó aca ɔ ɖò kpaa mɛ bo nɔ hɛn ayi hizihizi dó gbɛ́ “nyɔnu e [ye] da ɖò winnyawinnya mɛ” é, vlafo bo na dó da ɖyɔvǐ pagáwun ɖé é wɛ. Malacíi wlan dó linlin Mawu tɔn wu ɖɔ: “Un gbɛ́ wǎn nú asigbigbɛ́ abǐ asúgbigbɛ́.” (Mal. 2:14-16) Xó enɛ sɔgbe xá nǔ e Xó Mawu tɔn ɖɔ dó alɔwliwli nukɔntɔn ɔ wu é: “Sunnu na jó tɔ́ tɔn kpo nɔ tɔn kpo dó, bo na jɛ kpɔ́ xá asì tɔn, bɔ ye mɛ we lɛ na huzu ɖokpo géé.” (Bǐb. 2:24) Jezu nɔ gudo nú linlin e Tɔ́ tɔn nɔ ɖó dó alɔwliwli wu é, bo ɖɔ: “Gbɛtɔ́ ni bo ma klán nǔ e Mawu dɔn cá ɔ ó.”—Mat. 19:6.\nXó E Mawu Ðɔ Dó Afɔdógbě Izlayɛli-ví lɛ Tɔn Wu É\nIzlayɛli-ví lɛ kpo Judáanu lɛ kpo bǐ huzu gbejimanɔtɔ́ nú Jehovah. Ye jɛ akɔ xá akɔta pagáwun tɔn lɛ, bo nɔ sɛn vodun lɛ. Mawu dóhwɛ ye ɖɔ ye “lɛ̀ aga xá vodun e è sɔ́ awinnya dó lí lɛ kpo ee è sɔ́ atín dó lí lɛ kpo.” (Jel. 2:13, 20; 3:1-3, 9; sɔ́ jlɛ́ dó Ezekiyɛli 16:28 kpo Jaki 4:4 kpo wu.) Ee ye ma huzu ǎ bo kpó ɖò nǔ wà wɛ “agalɛtɔ́ ɖɔhun” é ɔ, Mawu wá gbeta ɖé kɔn. É ɖɔ: “Un nya Izlayɛli gbejimanɔtɔ́ ɔ, ɖó afɔ e é dó gbě ɔ wu, lobo wlan wema dó así n’i ɖɔ un gbɛ́ ɛ.”—Jel. 3:6-8.\nHWƐJIJƆ ÐOKPO GÉÉ E WU È SIXU GBƐ́ MƐÐÉE É\n9. Nɛ̌ è ka sixu mɔ nukúnnú jɛ xó Jezu tɔn e ɖò Maki 10:11, 12 mɛ é mɛ gbɔn?\n9 Mɛɖé sixu kanbyɔ ɖɔ: ‘Hwɛjijɔ ɖé ka tíìn bɔ Klisanwun ɖé sixu zɔ́n d’ewu bo gbɛ́ asú alǒ asì, bo vɔ́ alɔ wlí à?’ Ganji, Jezu ɖɔ linlin e é ɖó dó mɛɖée gbigbɛ́ wu é, bo ɖɔ: “Mɛ e nya asì tɔn bo da nyɔnu ɖevo ɔ, acɛ wɛ é gbà nyɔnu nukɔntɔn ɔ wu. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, enyi nyɔnu ɖé gbɛ́ asú tɔn, bo yì da ɖevo ɔ, aga wɛ é lɛ̀.” (Mak. 10:11, 12; Luk. 16:18) Enɛ wu ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ Jezu nɔ ɖó sísí nú alɔwliwli, bo ba ɖɔ mɛ ɖevo lɛ lɔ ni wà mɔ̌. Sunnu e gbɛ́ asì tɔn e ɖò gbeji n’i é (alǒ nyɔnu e gbɛ́ asú tɔn e ɖò gbeji n’i é), ɖó hwɛjijɔ ɖé lɛ wu bo da mɛ ɖevo é ɔ, aga wɛ é lɛ̀. Enɛ sɔgbe ɖó asú alǒ asì ɖé gbigbɛ́ kpowun ko ɖó nǔ alɔwliwli nu ǎ. Ðò nukún Mawu tɔn mɛ ɔ, ye mɛ we lɛ kpó ɖò “ɖokpo géé” nyí wɛ. Gɔ́ na ɔ, Jezu ɖɔ ɖɔ asú e gbɛ́ asì tɔn xomɛvɔnɔ ɔ é zɔ́n afɔ dó gbě asì tɔn. Gbɔn nɛ é? Ðò hwe ɔ nu ɔ, nyɔnu e è gbɛ́ é ɖé sixu mɔ ɖɔ emi ɖò dandan mɛ bo na vɔ́ alɔ wlí, bo na mɔ tɛn dó sú akwɛzinzan emitɔn lɛ sín dò. Alɔ vivɔ́ wlí mɔhun ɔ, afɔ dó gbě ka wɛ.\nHwɛjijɔ Jinjɔn Biblu Jí Ðokpo Géé Ɔ\nÐò ninɔmɛ we mɛ ɔ, Jezu xlɛ́ ɖɔ hwɛjijɔ ɖokpo géé e wu asú alǒ asì xomɛvɔnɔ ɖé sixu zɔ́n dó bo gbɛ́ mɛ e é da é, bo na vo bo sixu vɔ́ alɔ wlí é wɛ nyí porneia. Etɛ ka nyí tinmɛ xókwín Glɛkigbe tɔn enɛ tɔn? Porneia ɔ xóɖóxámɛ e nɔ tíìn ɖò mɛ e ma wlí alɔ sɔgbe xá Biblu ǎ lɛ é tɛntin é wɛ. Nǔ e ɖ’emɛ lɛ é ɖíe: afɔdógbě, nyɔnu ɖevo biba, tonyinya, xóɖóxámɛ ɖò mɛ e kpo mɛ kpo ma wlí alɔ ǎ é tɛntin, xóɖóxámɛ nu mɛ tɔn, xóɖóxámɛ yonu tɔn, kpo fɛn xwixwe dó mɛ̌ mɛ e è ma wlí alɔ xá ǎ é tɔn wu kpo.—Kpɔ́n “Nǔ E Nǔxatɔ́ lɛ Kanbyɔ lɛ É” ɖò Atɔxwɛ (Gungbe) 15 juillet 2006 tɔn mɛ.\n10. Hwɛjijɔ tɛ wu Klisanwun ɖé ka sixu gbɛ́ mɛ e é da é, bo na vo bo vɔ́ alɔ wlí?\n10 Jezu ɖɔ nǔ e sixu ɖó nǔ alɔwliwli ɖé nu é bo ɖɔ: “Má ɖɔ nú mi: ‘Enyi nyɔnu ɖé ma dó afɔ gbě [ɖò Glɛkigbe mɛ, porneia] ǎ, bonu asú tɔn nya ɛ, bo da nyɔnu ɖevo ɔ, aga wɛ sunnu enɛ ɔ lɛ̀.’” (Mat. 19:9) É lɛ́ ɖè linlin ɖokpo ɔ tɔ́n ɖò Mawuxóɖiɖɔ Só jí tɔn ɔ mɛ. (Mat. 5:31, 32) Ðò ninɔmɛ we lɛ bǐ mɛ ɔ, Jezu kɛnu dó ‘afɔdógbě, alǒ agalilɛ’ wu. Xókwín ɖé wɛ bo gbló ada bɔ hwɛhuhu e kúnkplá xóɖóxámɛ ɖò mɛ e kpo mɛ kpo ma wlí alɔ ǎ é tɛntin lɛ é bǐ ɖ’emɛ ɖi: tonyinya, xó ɖiɖó xá mɛ e kpo mɛ kpo ma wlí alɔ ǎ é, xó ɖiɖó xá mɛ e kpo mɛ kpo ɖó mɛ̌ ɖokpo ɔ é kpo xó ɖiɖó xá kanlin kpo. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi sunnu e ko wlí alɔ é lɛ̀ aga ɔ, asì tɔn sixu wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ emi na gbɛ́ ɛ alǒ gbɔ. Enyi é gbɛ́ ɛ ɔ, alɔwliwli ɔ wá vivɔnu ɖò Mawu nukúnmɛ.\n11. Enyi Klisanwun ɖé na bo tlɛ ɖó hwɛjijɔ junjɔn Biblu jí e wu é na gbɛ́ mɛ e é da é ɔ, etɛwu é ka sixu wá gbeta ɔ kɔn bo gbɔ mɔ̌ wà?\n11 É ɖò wɛn ɖɔ Jezu kún ɖò ɖiɖɔ wɛ ɖɔ agalilɛ (porneia) ɖó na dɔn mɛ gbigbɛ́ xó wá dandan ó. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, asì ɖé sixu wá gbeta ɔ kɔn bo na cyɔn alɔ alɔwliwli tɔn jí, enyi asú tɔn na bo tlɛ lɛ̀ aga ɔ nɛ. É sixu kpó ɖò wanyiyi ɖó n’i wɛ; bo na lɛ́ ɖò gbesisɔmɛ bo na sɔ́ hwɛ kɛ ɛ, lobo na wà nǔ ɖó kpɔ́ xá ɛ bonu alɔwliwli yetɔn na kpɔ́n te. É sɔgbe ɖɔ enyi é gbɛ́ ɛ, bo ma ka vɔ́ alɔ wlí ǎ ɔ, é na mɔ wuvɛ̌ ɖé lɛ. Nɛ̌ é ka na sú nǔ e na hudo è ɖò agbaza lixo lɛ é kpo jlǒ xóɖóxámɛ tɔn e é na ɖó é kpo sín dò gbɔn? Éɖokponɔ ninɔ xó ɔ ka ló? Vǐ lɛ ɖò finɛ vlafo wɛ à? Mɛɖée gbigbɛ́ ɔ ka na zɔ́n bɔ vǐ lɛ kpinkplɔn dó nǔgbo ɔ mɛ na vɛwǔ wɛ à? (1 Kɔ. 7:14) É ɖò wɛn ɖɔ xomɛvɔnɔ e gbɛ́ mɛ e é da é na mɔ wuvɛ̌ syɛnsyɛn ɖé lɛ.\n12, 13. (a) Etɛ ka jɛ ɖò alɔwliwli Ozée tɔn mɛ? (b) Etɛwu Ozée ka lɛ́vɔ yí Gomɛ́ɛ? Etɛ enɛ ka sixu kplɔ́n mǐ dó alɔwliwli wu ɖò égbé?\n12 Nǔ e xá gbeyiɖɔ Ozée é tá weziza dó enɛ jí. Mawu ɖɔ nú Ozée ɖɔ é ni da asì ɖokpo (Gomɛ́ɛ); nyɔnu enɛ na huzu ‘agalɛtɔ́ bɔ vǐ e é na jì n’i lɛ na nyí agaví.’ Gomɛ́ɛ “mɔ xò, bo jì vǐ sunnu ɖokpo [nú Ozée].” (Oz. 1:2, 3) Nukɔnmɛ ɔ, é jì vǐ sunnu ɖé kpo vǐ nyɔnu ɖé kpo, bɔ é cí ɖɔ ye mɛ we lɛ bǐ nyí agaví ɖɔhun. Gomɛ́ɛ kpó ɖò aga lɛ̀ wɛ có, Ozée kpó ɖò sísɔ́ ɛ dó ɖó asì wɛ. Gudo mɛ ɔ, é jó Ozée dó bo huzu mɛsɛntɔ́ ɖé. É ɖò mɔ̌ có, é lɛ́vɔ yí i dó xwégbe. (Oz. 3:1, 2) Jehovah zán Ozée dó xlɛ́ lee É nɔ fɔ́n bo nɔ ɖò hwɛ sɔ́ kɛ Izlayɛli-ví lɛ wɛ, ɖó gbɛzán agalilɛ tɔn yetɔn wu gbɔn é. Etɛ enɛ ka sixu kplɔ́n mǐ?\n13 Enyi asú alǒ asì Klisanwun ɖé lɛ̀ aga ɔ, mɛ e nyí xomɛvɔnɔ ɖò ye mɛ é na wá gbeta ɖé kɔn. Jezu ɖɔ ɖɔ xomɛvɔnɔ ɔ ɖó hwɛjijɔ e wu é na zɔ́n dó bo na gbɛ́ mɛ e é da é é, bɔ ɖò enɛ gudo ɔ, é vo bo sixu vɔ́ alɔ wlí. Ðò alɔ ɖevo mɛ ɔ, asú alǒ asì xomɛvɔnɔ ɔ sixu sɔ́ hwɛ kɛ wegɔ́ tɔn. Enɛ nyí nǔ nyanya ɖé ǎ. Ozée lɛ́vɔ yí Gomɛ́ɛ. Hwenu e Gomɛ́ɛ lɛkɔ wá Ozée gɔ́n gudo é ɔ, é sɔ́ ɖó na lɛ̀ aga xá sunnu ɖevo ǎ. Ozée sɔ́ “wà asúzɔ́” ɔ nú Gomɛ́ɛ “ǎ” nú táan ɖé. (Oz. 3:3, nwt sín tinmɛ e ɖò dò é.) Táan enɛ wá yì gudo é ɔ, Ozée na ko jɛ asúzɔ́ ɔ wà nú asì tɔn jí, bo na gbɔn mɔ̌ mɛ ɖè gbesisɔmɛ e Mawu ɖè bo na yí togun tɔn, bo na lɛ́ jɛ nǔ wà ɖó kpɔ́ kpo é kpo jí é xlɛ́. (Oz. 2:2; 3:3-5) Ðagbe tɛ enɛ ka na wà nú alɔwliwli ɖé égbé? Enyi asú alǒ asì xomɛvɔnɔ ɖé wá gbeta ɔ kɔn bo ma na ɖó nǔ alɔwliwli tɔn nu ǎ, bo lɛ́ jɛ asúzɔ́ alǒ asizɔ́ tɔn wà jí ɔ, é ɖexlɛ́ ɖɔ emi sɔ́ hwɛ kɛ wegɔ́ emitɔn. (1 Kɔ. 7:3, 5) Mɔ̌ wiwa na súnsún hwɛjijɔ e wu é sixu zɔ́n dó bo gbɛ́ ɛ é. Enɛ gudo ɔ, ye na wà nǔ ɖó kpɔ́ asú kpo asì kpo ɖɔhun, bɔ alɔwliwli yetɔn na cí lee Mawu ba gbɔn é ɖɔhun.\nALƆWLIWLI TOWE NA BO TLƐ ÐÒ XIXO WƐ HǓN, ÐǑ SÍSÍ NA\n14. Sɔgbe xá 1 Kɔlɛntinu lɛ 7:10, 11 ɔ, etɛ ka sixu jɛ ɖò alɔwliwli ɖé mɛ?\n14 Jehovah kpo Jezu kpo ɖɔhun ɔ, Klisanwun lɛ bǐ ɖó na tɛ́n kpɔ́n bo na ɖó sísí nú alɔwliwli. É ɖò mɔ̌ có, ɖó mǐ nyí hwɛhutɔ́ wutu ɔ, mɔ̌ wiwa sixu wá vɛwǔ nú mɛɖé lɛ. (Hlɔ. 7:18-23) Enɛ wu ɔ, ɖó alɔwliwli Klisanwun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn ɖé lɛ xò wutu ɔ, é ɖó na cí kliwun nú mǐ ǎ. Pɔlu wlan ɖɔ “nyɔnu e da asú ɔ ɖó na jó asú tɔn dó ǎ”; é ɖò mɔ̌ có, ɖò ninɔmɛ ɖé lɛ mɛ ɔ, nǔ mɔhun jɛ.—Xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 7:10, 11.\nEnyi alɔwliwli ɖé na bo ɖò xixo wɛ ɔ, etɛ è ka sixu wà bonu é ma gbà ó? (Kpɔ́n akpáxwé 15gɔ́ ɔ)\n15, 16. (a) Enyi tagba lɛ na bo tlɛ wá alɔwliwli ɖé mɛ ɔ, etɛ ka nyí nǔ e gbé è ɖó na nya é? Aniwu? (b) Enyi mɛ e è da é nyí nǔmaɖitɔ́ ɔ ka lo?\n15 Pɔlu tinmɛ nǔ e sixu dɔn kínklán mɔhun ɖé wá é ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é nyí ɖó sunnu ɔ lɛ̀ aga bɔ nyɔnu ɔ na zɔ́n dó enɛ wu bo gbɛ́ ɛ, bo vɔ́ alɔ wlí wutu ǎ. Pɔlu wlan ɖɔ nyɔnu e kpo asú tɔn kpo klán é kún ɖó na “vɔ́ asú ɖevo da ó, abǐ ni dóhwɛ gbɔ xá asú tɔn.” Mɔ̌ mɛ ɔ, ye mɛ we lɛ na kpó ɖò bǔ ɖò Mawu nukúnmɛ. Pɔlu ɖè wě xá mɛ ɖɔ tagba lɛ na bo ɖò ɖě ɔ, enyi agalilɛxó ma vɛ́ ko tɔ́n ɖ’emɛ ǎ ɔ, nǔ e gbé è ɖó na nya é wɛ nyí hwɛdógbɔ. Ye mɛ we lɛ sixu ba alɔdó jinjɔn Biblu jí ɖò mɛxo agun tɔn lɛ gɔ́n. Mɛxo lɛ na nɔ mɛɖé jí ǎ, ye na ɖè wě xá ye dó Biblu jí.\n16 Enyi mɛ ɖokpo wɛ nyí nǔɖitɔ́ ɖò ye mɛ we lɛ mɛ, bo ɖò biba na zán gbɛ̀ sɔgbe xá nǔgbododó Mawu tɔn lɛ wɛ ɔ, ninɔmɛ ɔ sixu lɛ́ syɛn hú mɔ̌. Ðò ninɔmɛ mɔhun lɛ mɛ ɔ, kínklán wɛ na nyí wlɛnwín e na sɔgbe é à? Lee mǐ ɖɔ gbɔn wá yì é ɔ, Biblu ɖɔ ɖɔ è sixu zɔ́n dó agalilɛ wu bo gbɛ́ mɛɖée, amɔ̌, é ɖɔ hwɛjijɔ vovo e wu è na zɔ́n dó bo klán é ǎ. Pɔlu wlan ɖɔ: “Nú nyɔnu e ɖi nǔ nú Klisu ɔ ɖě ɖó asú e ma ɖi nǔ nú Klisu ǎ é, bɔ sunnu ɔ ka yí gbè bo na nɔ kpɔ́ xá ɛ ɔ, nyɔnu ɔ ɖó na nya ɛ ǎ.” (1 Kɔ. 7:12, 13) Nǔkplɔnmɛ enɛ kan mǐ lɔ ɖò égbé.\n17, 18. Enyi alɔwliwli Klisanwun ɖé lɛ tɔn ɖò xixo wɛ ɔ, etɛwu ye ma ka nɔ jó gbè ǎ?\n17 É ɖò wɛn ɖɔ é nɔ wá jɛ ninɔmɛ ɖé lɛ mɛ, bɔ é nɔ cí ɖɔ “asú e ma ɖi nǔ nú Klisu ǎ é” kún “yí gbè bo na nɔ kpɔ́ xá” nyɔnu ɔ ó ɖɔhun. Asú ɔ sixu nɔ xò daka wǔtu tɔn zɛ xwé wu, kaka bɔ é mɔ ɖɔ gbɛ̀ emitɔn ɖò axɔ nu. É sixu gbɛ́ ɖɔ emi kún na nɔ gudo nú é kpo xwédo ɔ kpo ó, alǒ sɔ́ ganjininɔ tɔn ɖò gbigbɔ lixo ɖó axɔ nu bǐ. Ðò ninɔmɛ mɔhun lɛ mɛ ɔ, Klisanwun ɖé lɛ nɔ wá gbeta yeɖesunɔ tɔn kɔn ɖɔ, enyi mɛ e emi da é na bo ɖò xó ɖebǔ ɖɔ wɛ ɔ, emi kún na “yí gbè bo na nɔ kpɔ́ xá” ɛ ó, lé enɛ wu ɔ, kínklán ɖò dandan. Klisanwun ɖevo lɛ tíìn bɔ ninɔmɛ vɛwǔ mɔhun lɛ mɛ ɔ, ye klán ǎ; ye dɛ bo tɛ́n kpɔ́n bo na bló bonu ninɔmɛ lɛ na kpɔ́n te. Etɛwu?\n18 Ye na bo klán ɔ, kancica alɔwliwli tɔn kpó ɖò ye mɛ we lɛ tɛntin. Enyi ye jɛ vovo ɔ, ye bǐ na mɔ wuvɛ̌, lee mǐ ko ɖɔ wá yì gbɔn ɖò bǐbɛ̌mɛ é. Mɛsɛ́dó Pɔlu na hwɛjijɔ ɖevo e wu ye na kpó ɖò bǔ é. É wlan ɖɔ: “Sunnu e ma ɖi nǔ nú Klisu ǎ ɔ nyí mɛɖeɖóvo Mawu tɔn, ɖó bǔ e é kpo asì tɔn kpo ɖè ɔ wutu. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, nyɔnu ɖò asúxwé e ma ɖi nǔ nú Klisu ǎ ɔ nyí mɛɖeɖóvo Mawu tɔn, ɖó bǔ e é kpo asú tɔn kpo ɖè ɔ wutu. Enyi nǔ ma nyí mɔ̌ ǎ ɔ, è na nɔ mɔ vǐ yetɔn lɛ dó mɔ mɛbliblí, có mɛ mímɛ́ wɛ ye ka nyí.” (1 Kɔ. 7:14) Klisanwun gbejinɔtɔ́ lɛ gegě nɔ kpɔ́ xá asú alǒ asì nǔmaɖitɔ́ lɛ ɖò ninɔmɛ e vɛwǔ tawun lɛ é mɛ. Ye sixu ɖekúnnu ɖɔ mɔ̌ wiwa xɔ akwɛ ɖò ali bǔnɔ ɖé nu, hwenu e mɛ e ye da é wá huzu Mawu sɛntɔ́ nǔgbo ɖé é.—Xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 7:16; 1 Pi. 3:1, 2.\n19. Ðò agun Klisanwun tɔn lɛ mɛ ɖò égbé ɔ, etɛwu alɔwliwli e ɖó nu lɛ é ka gɔ́ mɛ?\n19 Jezu na tinmɛ lɛ dó mɛɖée gbigbɛ́ wu, bɔ mɛsɛ́dó Pɔlu ɖè wě e gosin Mawu gɔ́n é xá mɛ dó kínklán wu. Ye mɛ bǐ ba ɖɔ mɛsɛntɔ́ Mawu tɔn lɛ ni ɖó sísí nú alɔwliwli. Gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ égbé ɔ, è nɔ mɔ alɔwliwli e ɖó nu lɛ é gegě ɖò agun Klisanwun tɔn mɛ. Ðò agun e ɖò xá towe mɛ é mɛ ɔ, a sixu mɔ asú kpo asì kpo awǎjijɛnɔ gegě. Ðò agun enɛ lɛ mɛ ɔ, è nɔ mɔ nɔví sunnu gbejinɔtɔ́ e yí wǎn nú asì yetɔn lɛ é, kpo nɔví nyɔnu e nɔ xlɛ́ ɖɔ ye yí wǎn nú asú yetɔn lɛ é kpo bɔ ye bǐ nɔ xlɛ́ ɖɔ è sixu ɖó sísí nú alɔwliwli. Xomɛ sixu hun mǐ ɖɔ gbɛtɔ́ livi kanweko mɔkpan nyí kúnnuɖenú gbɛɖe ɔ ɖɔ xó Mawu tɔn elɔ lɛ nyí nǔgbo: “Enɛ ɔ wu wɛ sunnu na jó tɔ́ tɔn kpodo nɔ tɔn kpo dó, bo na jɛ kpɔ́ xá asì tɔn, bɔ ye mɛ we lɛ bǐ na huzu ɖokpo géé.”—Efɛ. 5:31, 33.


Tan Gbɛzán Tɔn: “Mǐ Na Yì! Mi Sɛ́ Mǐ Dó!” | Jack Bergame kpo Marie-Line Bergame kpo\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Abua Acoli Afrikaans Ajagbe Akha Albanie-Gbè Altaï-Gbè Alur Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Assam-Gbè Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Changana (Mozambique Tɔn) Chavacano Chichewa Chiga Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Chuuk-Gbè Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Guadeloupe Tɔn Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Edo Efik Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fante Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Garifuna Géorgie-Gbè Gitonga Glɛkigbe Glɛnsigbe Gokana Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Havu Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Ibinda Ibo Ichinamwanga Idoma Igede Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Javan-Gbè Jula Kabiye Kachin Kana Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (Arabe) Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinande Kinyarwanda Kipende Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisi Kisonge Kituba Kongo Konkani (Romain) Krio Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Laos-Gbè Lari Lenje Lettonie-Gbè Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makhuwa-Meetto Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Manyawa Mapudungun Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mixtèque (Guerrero) Mizo Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Navajo Ndau Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Ngangela Nias Nigerian Sign Language Niue-Gbè Norvège-Gbè Nsenga Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Ouïghour (Arabe) Ouïghour (Cyrillique) Palau-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quiché Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Romani (Macédoine Tɔn) Romani (Tofɔligbé Grèce Tɔn Tɔn) Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Romany (Serbia) Ronga Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Rutooro Samoa-Gbè Sangir Sango Saramacca-Gbè Sena Sepedi Sepulana Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Taabwa Tagalog Tahiti-Gbè Tajikistan-Gbè Tamoul Tandroy Tankarana Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Honduras Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Panama Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Valencian Vegbe Venda Vezo Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yap-Gbè Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nMƐ E TƆN WƐ LƐ É: JACK BERGAME KPO MARIE-LINE BERGAME KPO\nA JLÓ na sɛ̀ tɛn yì fí e hudo ɖè hugǎn é, vlafo togudo mɔ̌, bo na gbló ada nú sinsɛnzɔ́ towe wɛ à? Enyi mɔ̌ wɛ ɔ, a sixu ɖu tan Bergame lɛ tɔn sín lè.\nJack kpo Marie-Line kpo ko ɖò sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn wà ɖó kpɔ́ wɛ sín 1988. Ðó ye nɔ huzu sɔgbe xá ninɔmɛ lɛ ɖò ali jiwǔ ɖé nu wutu ɔ, ye ko yí gbè nú azɔ̌ gegě ɖò Guadeloupe kpo Guyane française kpo. Alaxɔ France tɔn wɛ nɔ kpé nukún dó fí we enɛ lɛ bǐ wu dìn. Mi nú mǐ ni kan nǔ klewun ɖé byɔ Jack kpo Marie-Line kpo.\nEtɛ ka sísɛ́ mi bɔ mi bɛ́ sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn?\nMarie-Line: Hwenu e un nyí yɔkpɔvu bo ɖò Guadeloupe é ɔ, hwɛhwɛ wɛ un nɔ ɖekúnnu ɖò kéze ɔ bǐ mɛ xá nɔ ce e nyí Kúnnuɖetɔ́ kanɖodónǔwutɔ́ ɖé é. Un yí wǎn nú gbɛtɔ́ lɛ, enɛ wu ɔ, tlolo e un fó wemaxɔmɛ ɖò 1985 é ɔ, un bɛ́ gbexosin-alijitɔ́zɔ́.\nJack: Hwenu e un ɖò winnyawinnya mɛ é ɔ, sinsɛnzɔ́watɔ́ hwebǐnu tɔn e yí wǎn nú kúnnuɖiɖe lɛ é wɛ lɛlɛ̌ dó mì. Un ɖó aca bo nɔ nyí gbexosin-alijitɔ́ alɔgɔtɔ́ ɖò gbɔjɛhwenu lɛ. Hwɛhwɛ ɖò aklunɔzán gblamɛ fifó lɛ ɔ, mǐ nɔ dó hǔn bo nɔ yì gɔ́ nú gbexosin-alijitɔ́ lɛ ɖò fí e ye nɔ ɖekúnnu ɖè é. Mǐ nɔ ɖekúnnu ɖò kéze ɔ bǐ mɛ, bo nɔ wá yì xù ta. É nɔ víví tawun!\nEe un da Marie-Line ɖò 1988 b’ɛ na nɔ zaan é ɔ, un ɖɔ nú nyiɖée ɖɔ, ‘Agban ɖě ɖò kɔ jí nú mǐ ǎ, etɛwu mǐ ma ka na wà nǔ gegě ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ ǎ?’ Un xò kpóɖó nú Marie-Line ɖò gbexosin-alijitɔ́zɔ́ ɔ mɛ. Xwè ɖokpo gudo ɔ, mǐ yì wemaxɔmɛ gbexosin-alijitɔ́ lɛ tɔn, bɔ enɛ gudo ɔ, è ɖè azɔ̌ nú mǐ bɔ mǐ nyí gbexosin-alijitɔ́ titewungbe. Mǐ ɖu azɔ̌ gegě sín vivǐ ɖò Guadeloupe cobɔ è wá sɛ́ mǐ dó Guyane française.\nÈ ɖyɔ azɔ̌ e mi nɔ wà é azɔn gegě ɖò xwè lɛ vlamɛ. Etɛ lɛ ka d’alɔ mi bɔ mi huzu sɔgbe xá ninɔmɛ yɔyɔ̌ lɛ?\nMarie-Line: Nɔví sunnu e ɖò Betɛli Guyane française tɔn lɛ é tuùn ɖɔ wemafɔ e mǐ yí wǎn na tawun é wɛ nyí Ezayíi 6:8. Enɛ wu ɔ, enyi ye ylɔ́ mǐ ɔ, hwɛhwɛ wɛ ye nɔ ɖɔ dó alisá mɛ ɖɔ, “Mi ka flín wemafɔ e mi yí wǎn na é à?” Mǐ nɔ tuùn ɖɔ è ko lɛ́ ja azɔ̌ ɖevo sɔ́ d’así nú mǐ gbé, enɛ wu ɔ, mǐ nɔ ɖɔ, “Mǐ na yì! Mi sɛ́ mǐ dó!”\nMǐ nɔ nyi alɔ nú azɔ̌ xóxó e mǐ wà lɛ é sísɔ́ jlɛ́ dó yɔyɔ̌ ɔ wu, ɖó mɔ̌ wiwa sixu zɔ́n bɔ mǐ gɔn vivǐ azɔ̌ yɔyɔ̌ ɔ tɔn ɖu. Mǐ nɔ lɛ́ ɖè afɔ nukɔntɔn ɔ, bá tuùn nɔví mǐtɔn lɛ ganji.\nJack: Ð’ayǐ ɔ, nɔví e ɖó linlin ɖagbe lɛ é ɖé lɛ nɔ ba ɖɔ mǐ ni sɛ̀ tɛn yì fí ɖevo ǎ, ɖó ye jló ɖɔ mǐ ni nɔ akpá yetɔn wutu. Amɔ̌, hwenu e mǐ gosin Guadeloupe é ɔ, nɔví sunnu ɖé flín mǐ xó Jezu tɔn e ɖò Matie 13:38 mɛ lɛ é: “Gle ɔ wɛ nyí gbɛ̀ ɔ.” Enɛ wu ɔ, enyi è ɖyɔ azɔ̌ nú mǐ ɔ, mǐ nɔ flín mǐɖée ɖɔ gle ɖokpo ɔ mɛ w’azɔ̌ ɖè wɛ jɛn mǐ ɖè, mǐ na bo ɖò fí ɖebǔ ɔ nɛ. Mɛ ɖěɖee ɖò fí e w’azɔ̌ ɖè wɛ mǐ ɖè é wɛ ɖò taji hugǎn!\nEnyi mǐ wá fí yɔyɔ̌ ɖé ɔ, mǐ nɔ mɔ ɖɔ mɛ e ɖò finɛ lɛ é nɔ kpéwú bo nɔ nɔ awǎjijɛ mɛ. Mǐ lɔ nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ zán gbɛ̀ xá ɔ mɛ nu lɛ ɖɔhun. Nǔɖuɖu lɛ sixu gbɔn vo, amɔ̌, mǐ nɔ ɖu nǔ e ye nɔ ɖu é, bo nɔ nu sin e ye nɔ nu é, lobo nɔ ɖè afɔ e mǐ na ɖè bo nɔ ganji ɖò agbaza mɛ lɛ é. Mǐ nɔ dó gǎn bo nɔ ɖɔ xó ɖagbe dó azɔ̌ ɖebǔ e è ɖè nú mǐ é wu.\nMarie-Line: Mǐ nɔ lɛ́ kplɔ́n nǔ gegě ɖò nɔví xá ɔ mɛ tɔn lɛ gɔ́n. Un flín nǔ e jɛ hwenu e mǐ wá Guyane française tlolo é é. Jǐ ɖò jija wɛ syɛnsyɛn, enɛ wu ɔ, mǐ lin ɖɔ jǐ ɔ ɖó na ja kɛn hwɛ̌ cobɔ mǐ na yì kúnnuɖegbé. Amɔ̌, nɔví nyɔnu ɖé kanbyɔ mì ɖɔ, “Mǐ sixu yì à?” É kpaca mì bɔ un ɖɔ, “Gbɔn nɛ̌ é?” É ɖɔ: “Sɔ́ awɛ towe bonu mǐ na dó kɛkɛ afɔdókwín bá yì.” Mɔ̌ mɛ ɔ, un kplɔ́n lee è nɔ hɛn awɛ bo nɔ lɛ́ kun kɛkɛ hwe ɖokpo ɔ nu gbɔn é. Enyi un ma ko kplɔ́n enɛ ǎ wɛ ɔ, un na ko ɖekúnnu ɖò jǐ hwenu gbeɖé ǎ!\nMi sɛ̀ tɛn azɔn 15 mɔ̌. Mi ka sixu ɖè wě xá mɛ ɖevo lɛ dó tɛnsisɛ wu à?\nMarie-Line: Tɛnsisɛ sixu vɛwǔ. Amɔ̌, é ɖò taji ɖɔ è ni mɔ fí e è na vo ɖè xwégbe wɛ è ɖè ɖɔhun, hwenu e è na lɛkɔ sín kúnnuɖegbé é.\nJack: Hwɛhwɛ ɔ, un nɔ vɔ́ sɛn sá dó xɔ mǐtɔn yɔyɔ̌ ɔ mɛ. Ðó nɔví e ɖò alaxɔ mɛ lɛ é tuùn ɖɔ mǐ kún na nɔ nú táan gegě ó wutu ɔ, hweɖelɛnu ɔ, ye nɔ ɖɔ, “Jack, ma jɛ tagba bo sá sɛn dó xɔ enɛ xomɛ ó!”\nMarie-Line nyɔ́ agban dó tawun. É nɔ bɛ́ nǔ lɛ bǐ dó gbǎ ɖokpo ɖokpo mɛ, bo nɔ wlan “kpá mɛ,” “xɔnɔnɔ mɛ,” “adoxwɛsa” kpo nǔ mɔhun lɛ kpo dó gbǎ lɛ wu. Enɛ wu ɔ, enyi mǐ wá xwé mǐtɔn yɔyɔ̌ ɔ gbè ɔ, é nɔ bɔwǔ bɔ mǐ nɔ sɔ́ gbǎ lɛ ɖokpo ɖokpo ɖó xɔ e jɛxa ye lɛ é mɛ. Marie-Line nɔ sɔ́ kɛ́n nǔ e ɖò gbǎ ɖokpo ɖokpo mɛ é tɔn dó wema jí, enɛ nɔ zɔ́n bɔ mǐ nɔ yawǔ mɔ nǔ e ba wɛ mǐ ɖè é.\nMarie-Line: Ðó mǐ ko kplɔ́n bo nɔ nɔ tito jí ganji wutu ɔ, tlolo jɛn mǐ nɔ lɛ́ bɛ́ sinsɛnzɔ́ mǐtɔn.\nNɛ̌ mi ka nɔ bló tito mitɔn gbɔn bo nɔ “wà mɛsɛntɔ́ Mawu tɔn sín azɔ̌ [mitɔn] ganji”?—2 Tim. 4:5.\nMarie-Line: Lundi lɛ ɔ, mǐ nɔ gbɔjɛ bo nɔ sɔnǔ nú kplé lɛ. Bɛ́sín mardi ɖidó ɔ, mǐ nɔ yì kúnnuɖegbé.\nJack: Ganmɛ nabi ɖě wɛ mǐ ɖó na nɔ na ɖò sun fifó có, mǐ ka nɔ sɔ́ ayi ɖó enɛ jí ǎ. Sinsɛnzɔ́ ɔ wɛ ɖò taji hugǎn nú mǐ. Sín hwenu e mǐ gosin xwégbe é kaka jɛ hwenu e mǐ na lɛkɔ é ɔ, mǐ nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ ɖɔ xó nú mɛ e mǐ mɔ lɛ é bǐ.\nMarie-Line: Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi mǐ xwè ayiɖeɖayǐ mɛkplékpɔ́mɛ tɔn ɖé tɛnmɛ ɔ, mǐ nɔ hɛn tlati lɛ jɛn wɛ. Mɛɖé lɛ nɔ sɛkpɔ́ mǐ bo nɔ byɔ wema lɛ, enyi mǐ na bo ma tlɛ ɖɔ nú ye ɖɔ mǐ nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn ǎ ɔ nɛ. Enɛ wu ɔ, mǐ nɔ nɔ acéjí dó nǔsisɔ mǐtɔn kpo nǔwiwa mǐtɔn kpo wu. Mɛ lɛ nɔ ɖó ayi nǔ enɛ lɛ wu.\nJack: Mǐ nɔ lɛ́ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ nyí nɔzo ɖagbe, bɔ enɛ nɔ hun kúnnuɖiɖe li. Un nɔ cyan wema lɛ sín kɔ́mɛ, kɔn zunkɔ́ bo nɔ za ama lɛ sín kɔ́mɛ. Nɔzo mǐtɔn lɛ nɔ ɖó ayi wu bo nɔ kanbyɔ hweɖelɛnu ɖɔ, “A ɖó Biblu ɖé bo na na mì vlafo à?”\nMi nɔ jla wɛn ɔ hwɛhwɛ ɖò fí e jɛ gblolo lɛ é. Mi ka flín nǔɖe dó tomɛyiyi enɛ lɛ ɖě wu vlafo à?\nJack: Ðò Guyane ɔ, é nɔ vɛwǔ bɔ è na yì fí e è nɔ ɖekúnnu ɖè é ɖé lɛ. Hwɛhwɛ ɔ, mǐ nɔ bló kilomɛtlu 600 ɖò aklunɔzán gbla ɖokpo mɛ ɖò ali gblégblé lɛ jí. St. Élie e mǐ yì ɖò zungbó Amazonie tɔn mɛ é cí ayi mǐtɔn mɛ. Enyi mǐ zán mɔ̌to ɖé alǒ batóo zo ɖ’emɛ ɖé ɔ, é nɔ byɔ ganxixo gegě cobɔ mǐ nɔ jɛ dɔ̌n. Mɛ e nɔ nɔ finɛ lɛ é gegě nɔ kun siká sín dò glɔ́. Wema mǐtɔn lɛ nɔ xɔ akwɛ ɖò mɛ lɛ nukúnmɛ bɔ ye mɛ ɖé lɛ nɔ na mǐ siká kpɛví kpɛví lɛ! Mǐ xlɛ́ video tutoblonunu ɔ tɔn ɖé mɛ e ɖò xá ɔ mɛ lɛ é gbadanu ɖokpo. Ye mɛ gegě wɛ wá tɛn tɔn mɛ.\nMarie-Line: Agaɖanu dìn ɔ, è ɖɔ nú Jack ɖɔ é na xwlé xóɖiɖɔ Flǐn tɔn mɛ ɖò Camopi. Bo na dó yì dɔ̌n ɔ, mǐ zán ganxixo ɛnɛ bo gbɔn Oyapock Tɔ̀ ɔ jí kpo batóo zo ɖ’emɛ kpo. Nǔɖe wɛ bo sɔ́ akpakpa mɛ tawun.\nJack: Nú sin ma sukpɔ́ ɖò tɔ̀ ɔ mɛ ɖò fí ɖé ǎ ɔ, blewun jɛn fí e tɔ̀ ɔ nɔ sà ɖè kpo wezun kpo lɛ é sixu nyí awovínú. Nú sin ɔ ɖò sisa wɛ kpo wezun kpo ɔ, é nɔ jiwǔ tawun. Batóokuntɔ́ ɖé ɖó na kpéwú bo kun hǔn tɔn gbɔn finɛ kpo azɔ̌tuùntuùn kpo. É jiwǔ tawun. Kúnnuɖetɔ́ 6 mɔ̌ jɛn ɖò finɛ, amɔ̌ gbɛtɔ́ 50 mɔ̌ wɛ wá Flǐn ɔ; Amérindien lɛ lɔ ɖ’emɛ.\nMarie-Line: Nyɔna jiwǔ mɔhun lɛ ɖò te kpɔ́n mɛ winnyawinnya ɖěɖee jló na na nǔ gegě Jehovah lɛ é lɔ. A ɖó na ɖeji dó Jehovah wu ɖò ninɔmɛ mɔhun lɛ mɛ, mɔ̌ mɛ ɔ, nǔɖiɖi towe na lidǒ. Hwɛhwɛ wɛ mǐ mɔ alɔ Jehovah tɔn ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ.\nMi kplɔ́n gbè gegě. Gbè enɛ lɛ kpinkplɔn ka bɔwǔ nú mi à?\nJack: Ðebǔ ǎ. Un kplɔ́n gbè enɛ lɛ ɖó ye ɖò dandan wutu. Un tlɛ ko xà Biblu ɖò atáa jí cobo ɖó na kpé nukún dó Atɔxwɛ Kplɔnkplɔn wu ɖò Sranan tongo * mɛ ǎ. Un kanbyɔ nɔví sunnu ɖé ɖɔ ye ka nɔ mɔ nukúnnú jɛ mɛ à jí. É yí gbè nú mì ɖɔ: “Hweɖelɛnu ɔ, mǐ nɔ mɔ nukúnnú jɛ xó e a nɔ ɖɔ lɛ é bǐ mɛ ǎ, amɔ̌ é nɔ nyɔ́ tawun.” Yɔkpɔvu lɛ nɔ d’alɔ mɛ tawun. Enyi un ɖɔ xó ɖé gbɔ ɔ, ye nɔ ɖɔ nú mì; mɛxo lɛ ka nɔ wà mɔ̌ ǎ. Mɛ winnyawinnya lɛ kplɔ́n nǔ gegě mì.\nMarie-Line: Ðò fí e mǐ nɔ ɖekúnnu ɖè é ɖé ɔ, un nɔ kplɔ́n Biblu xá mɛ lɛ dó Flansegbe, Portugal-gbè kpo Sranan tongo kpo mɛ. Nɔví nyɔnu ɖé ɖɔ nú mì ɖɔ nyi ni bɛ́ gbè e didó tɔn nɔ vɛwǔ nú mì é bo wá fó dó ee má dó mì hugǎn é jí. É lín ɖebǔ cobonu un mɔ ɖɔ nǔnywɛ kpé wěɖexámɛ enɛ ǎ.\nUn ɖó na kplɔ́n Biblu xá mɛɖé gbè ɖokpo dó Sranan tongo mɛ bo ɖó na kplɔ́n mɛ ɖevo dó Portugal-gbè mɛ. Hwenu e un jɛ Biblu kplɔ́n xá mɛ wegɔ́ ɔ jí é ɔ, nɔví nyɔnu e xwedó mì é ɖɔ, “Marie-Line, é mɔ nǔ jɛ nǔ e ɖɔ wɛ a ɖè é mɛ ǎ!” Un wá mɔ ɖɔ un kún ɖò Portugal-gbè dó nú nyɔnu Brésil nu ɔ wɛ ó, loɔ, Sranan tongo dó n’i wɛ un ɖè!\nMɛ ɖěɖee mi wà sinsɛnzɔ́ xá lɛ é yí wǎn nú mi tawun. Nɛ̌ mi ka wà gbɔn bo vɛ́ kpo nɔví lɛ kpo sɔmɔ̌?\nJack: Nǔnywɛxó 11:25 ɖɔ: “Mɛ e nɔ na nǔ mɛ ɔ, è na na nǔ i bɔ é na sukpɔ́.” Mǐ nɔ xò nǔ kpɔ́n bo nɔ gɔn mǐɖée zé jó dó mɛ ɖevo lɛ tamɛ ǎ. Nú è jló na jla Kpléxɔ Axɔ́suɖuto ɔ tɔn ɖó ɔ, mɛɖé lɛ nɔ ɖɔ nú mì ɖɔ: “Jǒ wɛnjlatɔ́ lɛ dó bonu ye ni bló enɛ.” Amɔ̌, un nɔ ɖɔ: “Wɛnjlatɔ́ wɛ nú nyi lɔ. Enɛ wu ɔ, nú azɔ̌ ɖé tíìn bɔ è na wà ɔ, un nɔ jló na ɖò finɛ.” Mǐ mɛ bǐ wɛ nɔ ba na mɔ hwenu bo nɔ mǐɖokponɔ kpɛɖé, amɔ̌, mǐ nɔ flín mǐɖée hwɛhwɛ ɖɔ enɛ kún na sú ali dó mǐ bonu mǐ na gɔn ɖagbe wà nú mɛ ɖevo lɛ ó.\nMarie-Line: Mǐ nɔ dó gǎn tawun bo na xlɛ́ ɖɔ nɔví mǐtɔn lɛ sín nǔ nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ. Mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ nɔ tuùn hwenu e ye ɖó hudo mɛɖé tɔn bɔ é na kpé nukún dó vǐ yetɔn lɛ wu, alǒ kplá ye sín wemaxɔmɛ é. Mǐ sixu vɔ́ tuto mǐtɔn bló bo na ɖò gbesisɔmɛ bá d’alɔ ye. Ðò ali enɛ nu ɔ, mǐ ɖó kancica ɖagbe xá mɛ ɖevo lɛ, bo nɔ ɖò gbesisɔmɛ bá nɔ gudo nú ye hwenu e hudo tɔn tíìn é.\nNyɔna tɛ lɛ sinsɛnzɔ́wiwa ɖò fí e hudo sukpɔ́ ɖè lɛ é ka hɛn wá nú mi?\nJack: Sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn kɔn nyɔna dó gbɛzán mǐtɔn jí. Hwɛhwɛ ɔ, ali nɔ hun nú mǐ bɔ mǐ nɔ mɔ nǔɖiɖó Jehovah tɔn lɛ bo nɔ ɖu vivǐ yetɔn. Mǐ nɔ mɔ wuvɛ̌ lɛ có, mǐ ka nɔ ɖó fífá ayi mɛ tɔn ɖó mǐ tuùn ɖɔ mǐ na bo ɖò fí ɖebǔ ɔ, mǐ ɖò gudo nú togun Jehovah tɔn.\nHwenu e un ɖò winnyawinnya mɛ é ɔ, è wlí mì sú ɖò Guyane française, ɖó wǔ e un ɖó zɔ é wu. Un lin gbeɖé ɖɔ un na nyí mɛsɛ́dó ɖé bo lɛkɔ yì finɛ, bo lɛ́ nyí sinsɛnzɔ́watɔ́ ɖé bo yì ba mɛ lɛ kpɔ́n ɖò ganmɛ ǎ. Nǔgbo ɔ, Jehovah nɔ hun alɔ dó kɔn nyɔna dó mɛ jí!\nMarie-Line: Awǎjijɛ ɖaxó hugǎn e un ɖó é wɛ nyí ɖɔ má nɔ sɔ́ nyiɖée jó dó d’alɔ mɛ ɖevo lɛ. É víví nú mǐ tawun ɖɔ mǐ ɖò sinsɛnzɔ́ Jehovah tɔn mɛ. É lɛ́ zɔ́n bɔ alɔwliwli mǐtɔn lidǒ. Hweɖelɛnu ɔ, Jack nɔ kanbyɔ mì ɖɔ mǐ sixu ylɔ́ asú kpo asì kpo e awakanmɛ kú é ɖé bonu ye na wá ɖu nǔ xá mǐ à jí. Hwɛhwɛ ɔ, un nɔ ɖɔ, “Nǔ e lin wɛ un ɖè pɛ́ɛ é nɛ!” É nɔ yawǔ jɛ bɔ mǐ nɔ lin nǔ ɖokpo ɔ.\nJack: Agaɖanu dìn ɔ, è mɔ kansɛ́ɛzɔn ɖé nú mì. Marie-Line ba na sè xó elɔ ǎ có, un ɖɔ n’i ɖɔ: “Asivɛ́ ce, enyi un kú sɔ ɔ, è sixu ɖɔ un kú ɖò ‘kpikpoxɔmɛ’ ǎ. Amɔ̌, un na kú kpo awǎjijɛ kpo, ɖó un tuùn ɖɔ nǔ gbigbɔ tɔn lɛ, nǔ e xɔ akwɛ lɛ é wɛ un bɛ́ gɔ́ gbɛzán ce.”—Bǐb. 25:8.\nMarie-Line: Jehovah hun hɔn maɖónukún lɛ nú mǐ, bo yí gbè bɔ mǐ wà nǔ e mǐ ma sixu lin kpɔ́n gbeɖé ǎ lɛ é. Nǔ ɖagbe lɛ gɔ́ gbɛzán mǐtɔn mɛ nǔgbo nǔgbo. Nú tutoblonunu Mawu tɔn ɖɔ mǐ ni yì fí ɖebǔ ɔ, jì e mǐ ɖè dó Mawu wu bǐ mlɛ́mlɛ́ é na zɔ́n bɔ mǐ na yì!\n^ akpá. 32 Glɛnsigbe, Pays-Bas-gbè, Portugal-gbè kpo Aflika-gbè ɖé lɛ kpo wɛ cáká ɖó kpɔ́ bo nyí Sranan tongo. Kannumɔ lɛ wɛ jɛ didó jí jɛ nukɔn.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé “Mǐ Na Yì! Mi Sɛ́ Mǐ Dó!”\nw20 mars wex. 14-17


Lee È Sixu Dó Gbɔ nú Mɛ E Ðò Aluwɛ Mɛ É ɖé Gbɔn É\nGbɔ Didó nú Mɛ E Nǔ Wà lɛ É\nMɛɖé ka ɖò xá towe mɛ bɔ mɛvívɛ́ tɔn ɖé kú b’ɛ ɖò aluwɛ mɛ, bɔ a ko dán dò nú nǔ e a sixu wà é kpɔ́n à? Hweɖelɛnu ɔ, mǐ sixu nɔ ma tuùn nǔ e mǐ na wà alǒ ɖɔ é, bo nɔ gbɔ bo nɔ cí mɔ̌ kpowun. Amɔ̌, nùɖé lɛ tíìn bɔ mǐ sixu wà dó d’alɔ mɛ mɔhun.\nHwɛhwɛ ɔ, nǔ e sín hudo mɛ mɔhun lɛ nɔ ɖó é wɛ nyí ɖɔ mǐ ni nɔ kpɔ́ xá ye bo dó xógbe klewun ɖé lɛ nú ye, ɖi “É vɛ́ nú mì tawun.” Ðò akɔ gègě mɛ ɔ, así kpíkplá kɔ nú mɛ alǒ alɔ nina mɛ kpo yɛ̌yi kpo nyí nùɖé bo nɔ xlɛ́ ɖɔ nǔ mɛ ɔ tɔn ɖò ayi mɛ ɖu nú mɛ wɛ. Nú mɛ e nǔ wà é jló na ɖɔ xó hǔn, ɖǒtó è bo sɔ́ hwiɖée ɖó tɛn tɔn mɛ. Nǔ e nyɔ́ hú bǐ é wɛ nyí ɖɔ a ni wà nùɖé nú xwédo e nǔ wà é, vlafo xwégbezɔ́ e mɛ e nǔ wà é ma kpéwú bo wà ǎ é ɖé, ɖi nùɖiɖa, nukúnkpikpe dó vǐ lɛ wu, alǒ nùɖé wiwa ɖò tuto cyɔ ɔ ɖiɖi tɔn lɛ mɛ, enyi é jló ye ɔ nɛ. Nǔwiwa mɔhun lɛ sixu wà ɖagbe hugǎn xó e víví sìn hú bǐ é ɖiɖɔ.\nMi sixu ɖò ayǐ bɔ a wá ɖɔ mɛ e kú é sín xó dó xó mɛ, vlafo jijɔ tɔn ɖagbe ɖé lɛ alǒ awǎjijɛ e sín vivǐ mi ɖu é ɖé lɛ. Xóɖɔɖókpɔ́ mɔhun tlɛ sixu sísɛ́ mɛ e nǔ wà é b’ɛ ko nǔ ɖò nu kpá. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Pam e asú tɔn Ian kú xwè ayizɛ́n ɖíe é ɖɔ: “Hweɖelɛnu ɔ, mɛ lɛ nɔ ɖɔ nǔ ɖagbe e Ian wà bɔ un ma tuùn kpɔ́n ǎ lɛ é nú mì, bɔ enɛ nɔ wà ɖagbe nú ayi ce tawun.”\nDobanúnǔtɔ́ lɛ ɖó gbè ɖɔ mɛ e mɛ kú na lɛ é gègě nɔ mɔ alɔdo ɖò bǐbɛ̌mɛ, loɔ, xɔ́ntɔn yetɔn lɛ nɔ yawu wɔn hudo yetɔn lɛ hwenu e ye lɛkɔ yì nǔwiwa yeɖesunɔ tɔn lɛ kɔn é. Enɛ wu ɔ, tɛnkpɔn bo nɔ yì ba xɔ́ntɔn towe e mɛ kú na é ɖé kpɔ́n ɖò hwɛhwɛ. Mɔ̌ biblo nɔ sù nukúnmɛ nú mɛ e nǔ wà lɛ é gègě, bɔ ye nɔ mɔ kɔ dó sà fún ɖò aluwɛ magbokɔ sí.\nLin tamɛ kpɔ́n dó kpɔ́ndéwú Kaori tɔn jí; ɖyɔvǐ Japon-nu ɖé wɛ n’i bɔ nɔ tɔn kú b’ɛ ɖó sun 15 gudo é ɔ, dada tɔn lɔmɔ̌ kú. Mǐ dokú ɖɔ xɔ́ntɔn tɔn lɛ nɔ gudo n’i ganmɛ ganmɛ. Ye mɛ ɖokpo nɔ nyí Ritsuko, éyɛ wà ɖaxó Kaori tawun cobo ka jló ɖɔ emi na nyí xɔ́ntɔn tɔn vívɛ́. Kaori ɖɔ: “Nú un na ɖɔ xó jɔ xó ɔ, nǔ enɛ víví nú mì ǎ. Un jló ɖɔ mɛɖebǔ ni yí nɔ ce sín tɛnmɛ ǎ, un lin lɔ ɖɔ mɛɖé sixu kpéwú ǎ. É ɖò mɔ̌ có, lee Mama Ritsuko wà nǔ xá mì gbɔn é zɔ́n bɔ nyì kpo è kpo wá vɛ́ bǐ. Ðò aklunɔzán gbla ɖokpo ɖokpo mɛ ɔ, mǐ nɔ jla Mawuxó ɖó kpɔ́ bo nɔ yì kplé Klisanwun tɔn lɛ ɖó kpɔ́. Azɔn gègě wɛ é ylɔ mì bɔ un nu sìn zozo (thé) xá ɛ, hɛn nùɖuɖu wá nú mì, bo wlan wema sɛ́dó mì. Linlin ɖagbe e Mama Ritsuko ɖó é wà ɖagbe nú mì kpɔ́n.”\nKaori sín nɔ kú dìn é ɔ, é ko bló xwè 12 lobɔ é kpo asú tɔn kpo nyí wɛnɖagbejlatɔ́ hwebǐnu tɔn. Kaori ɖɔ: “Mama Ritsuko kpó ɖò xlɛ́xlɛ́ wɛ ɖɔ nǔ ce nɔ ɖu ayi mɛ nú emi. Hweɖebǔnu e un lɛkɔ yì xwé é ɔ, un nɔ yì ba ɛ kpɔ́n bo nɔ nɔ kpɔ́ xá ɛ b’ɛ nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mì.”\nKpɔ́ndéwú mɛ ɖevo e è nɔ gudo na ganmɛ ganmɛ é tɔn wɛ nyí Poli, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn wɛ n’i ɖò Ciplu. Xomɛnyɔtɔ́ ɖé wɛ Poli sín asú Sozos nyí, bo nyí mɛxo agun tɔn e ɖó kpɔ́ndéwú ɖagbe é ɖé; é nɔ ylɔ tɔ́cyɔvǐ lɛ, nɔcyɔvǐ lɛ, kpo asúkúsi lɛ kpo dó xwégbe bɔ ye nɔ ɖu nǔ ɖó kpɔ́. (Jaki 1:27) É blawu ɖɔ Sozos ɖó xwè 53 é ɔ, é kú ɖó nǔtitɛ tamɛfɔn tɔn ɖé wu. “Un hɛn asú ce gbejinɔtɔ́ e kpo nyì kpo nɔ kpɔ́ nú xwè 33 é bú,” wɛ Poli ɖɔ.\nÐò cyɔ ɔ ɖiɖi gudo ɔ, Poli sɛ̀ tɛn yì Canada kpo Daniel, vǐ tɔn sunnu kpodé xwè 15 mɛví ɔ kpo. Ðò finɛ ɔ, ye jɛ gbɛ̌ dó xá Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ sín agun ɖé jí. Poli flín ɖɔ: “Xɔ́ntɔn e ɖò agun ce yɔyɔ̌ ɔ mɛ lɛ é tuùn nǔtí dó nǔ e wà mǐ wá yí é kpo ninɔmɛ syɛnsyɛn mǐtɔn lɛ kpo wu ǎ. Amɔ̌, enɛ zɔ́n bonu ye gɔn sisɛkpɔ mǐ bo dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ gbɔn xógbe xomɛnyínyɔ́ tɔn lɛ kpo alɔdido mǐ kpo gblamɛ ǎ. Alɔdo enɛ xɔ akwɛ tawun, ɖò taji ɔ, ɖò hwe enɛ nu e vǐ ce ɖó tɔ́ tɔn sín hudo hugǎn é! Mɛ e ɖò nukún kpé dó nǔ wu wɛ ɖò agun ɔ mɛ lɛ é sɔ́ ayi ɖó Daniel jí tawun. Mɛ ɖokpo ɖò ye mɛ bɔ é nɔ tɛnkpɔn bo nɔ kplá Daniel hwenu e é kpo xɔ́ntɔn lɛ kpo kpléɖókpɔ́ é alǒ hwenu e é xwè bɔ̌lu xò gbé é.” Nɔ ɔ kpo vǐ ɔ kpo bǐ wɛ ɖò nukɔn yì wɛ égbé.\nNugbǒ ɔ, ali gègě nu wɛ mǐ sixu d’alɔ mɛ e ɖò aluwɛ mɛ lɛ é ɖè bo dó gbɔ nú ye. Biblu lɔmɔ̌ dó gbɔ nú mǐ gbɔn nukúnɖiɖo e sɔ́ akpàkpà mɛ é ɖé gblamɛ.\nNukúnɖiɖo Biblu tɔn enɛ ɔ ka sɔgbe à?


È Jó Jezu Bo Sɛ́ Ɛ Dó Huhu Gbé | Gbɛzán Jezu Tɔn\nÈ Jó Jezu Bo Kplá Ɛ nú È Na Yì Hu I\nMATIE 27:31, 32 MAKI 15:20, 21 LUKI 23:24-31 JAAN 19:6-17\nPILATU TƐNKPƆN BO NA ÐÈ JEZU NYITE\nÈ ÐÓ HWƐ NÚ JEZU BO SƐ́ Ɛ DÓ KÚKÚ GBÉ\nÈ ɖò daka xò Jezu wu wɛ bo lɛ́ ɖò kiko è wɛ có, gǎn ɖěɖee Pilatu dó bo na ɖè é nyite lɛ é ɖɔ nǔtí nú vɔsanúxwlémawutɔ́gán lɛ kpo mɛ e gɔ́ nú ye lɛ é kpo ǎ. Ye ba ɖɔ nǔ ɖebǔ ni ɖó kú Jezu tɔn te ǎ. Ye ɖò xó sú wɛ kpowun bo nɔ ɖɔ: “Xwè è nyí atín wu! Xwè è nyì atín wu!” Pilatu yí gbè nú ye ɖɔ: “Mi kplá ɛ, bo yì xwè è nyì atín wu miɖesunɔ, ɖó nyɛ mɔ nǔ e wu un na ɖó hwɛ n’i ɔ ɖě ǎ.”—Jaan 19:6, NW.\nJwifu lɛ kpéwú bo ɖexlɛ́ Pilatu ɖɔ Jezu hu hwɛ ɖé ɖò toxóɖiɖɔ lixo bo jɛxa kú ǎ, amɔ̌, ɖò sinsɛn lixo ɔ ka ló? Ye lɛkɔ wá nu nylanyla dó Mawu wu sín xó e ye fɔ́n hwenu e Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Jwifu lɛ Tɔn ɖò Jezu sín hwɛ ɖɔ wɛ é jí. Ye ɖɔ: “Mǐ ɖó sɛ́n, bɔ sɛ́n enɛ byɔ ɖɔ è ni hu i; ɖó é ɖɔ emi nyí Mawu ví.” (Jaan 19:7) Hwɛdómɛ ɖevo wɛ nyí enɛ nú Pilatu.\nÉ lɛkɔ yì hɔn tɔn mɛ bo ɖò lee é na ɖè nya enɛ e wu è xò daka ɖè, bɔ asì éɖesunɔ tɔn lɛ́ kú dlɔ̌ dó wǔ tɔn é nyite é ba wɛ. (Matie 27:19) Nɛ̌ Pilatu ka na bló gbɔn nú hwɛ yɔyɔ̌ enɛ e dó Jezu wɛ ye ɖè, ɖɔ é ɖɔ emi nyí “Mawu ví” é? Pilatu tuùn ɖɔ Galiléenu wɛ nú Jezu. (Luki 23:5-7) É ɖò mɔ̌ có, é kanbyɔ Jezu ɖɔ: “Fitɛ a ka gosin?” (Jaan 19:9) Kinkanbyɔ wɛ Pilatu ka ɖè ɖɔ Jezu ko nɔ gbɛ̀ kpɔ́n, bɔ ɖò ali ɖé nu ɔ, é nyí Mawu ví à jì à?\nPilatu ko sè tlɔlɔ ɖò Jezu nu b’ɛ ɖɔ ɖɔ emi nyí axɔsu, amɔ̌, ɖɔ Axɔsuɖuto emitɔn kún nyí gbɛmɛ fí tɔn ó. Ðó é sɔ́ byɔ ɖɔ Jezu ni ɖɔ xó hú ee é ko ɖɔ wá yì é ǎ wutu ɔ, é n’abwɛ. Nu e Jezu ma kɛ d’emɛ nú Pilatu ǎ é zínzín goyiyi Pilatu tɔn sín agada, b’ɛ ɖɔ n’i kpo xomɛsin kpo ɖɔ: “Nyɛ wɛ a tin dó à? A tuùn ɖɔ un ɖó acɛ bo na ɖè we nyite, bo lɛ́ ɖó acɛ bo na [xwè] we nyì [atín wu] à cé?”—Jaan 19:10.\nJezu ɖɔ n’i kpowun ɖɔ: “Enyi Mawu ma na gbè tɔn we ǎ ɔ, a sixu ɖó acɛ ɖebǔ ɖò jǐ ce ǎ; enɛ wu wɛ mɛ e jó mì ɔ hu hwɛ hú we.” (Jaan 19:11) Mɛɖé wɛ Jezu hɛn d’ayi mɛ hwenu e é ɖò xó enɛ lɛ ɖɔ wɛ é ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, hwɛgban e ɖò ta nú Kayifu, mɛ e gɔ́ n’i lɛ é, kpo Judasi Isikaliɔti kpo é hú Pilatu tɔn ɖɔ wɛ é ɖè.\nÐó jijɔ Jezu tɔn kpo xógbe tɔn lɛ kpo jiwǔ ɖò Pilatu nukúnmɛ, b’ɛ ka lɛ́ ɖò xɛsi ɖi wɛ ɖɔ Jezu sixu ko gosin Mawu gɔ́n wutu ɔ, é lɛ́vɔ tɛnkpɔn bo na ɖè é nyite. Amɔ̌, Jwifu lɛ lɛ́vɔ dó xɛsi ɖevo Pilatu. Ye gblɔ́n adǎn n’i bo ɖɔ: “Enyi a ɖè nya enɛ nyite hǔn, a nyí Dada Hlɔma tɔn sín xɔ́ntɔn ǎ; ɖó mɛ e sɔ́ éɖée axɔsu ɔ, gǔ wɛ é fɔ́n dó Dada Hlɔma tɔn jí.”—Jaan 19:12.\nTokpɔngán ɔ lɛ́ kplá Jezu wá kɔ́xo, bo jinjɔn hwɛɖɔzinkpo ɔ jí, bo ɖɔ nú togun ɔ ɖɔ: “Axɔsu mitɔn ɖíe.” Enɛ ka ɖó Jwifu lɛ te ǎ. Ye nɔ súxó bo nɔ ɖɔ: “È hu i! È hu i! È [xwè] è nyì [atín wu].” Pilatu savo nú ye bo ɖɔ: “Ma [xwè] axɔsu mitɔn nyì [atín wu] wɛ à?” Jwifu lɛ ko ɖò akpɔ̀ mɔ wɛ ɖò acɛkpikpa Hlɔma tɔn glɔ sín hwenu línlín lɛ ɖíe; é ɖò mɔ̌ có, vɔsanúxwlémawutɔ́gán lɛ ɖɔ kpo adɔgbigbo kpo ɖɔ: “Mǐ sɔ́ ɖó axɔsu ɖevo zɛ Dada Hlɔma tɔn wu ǎ.”—Jaan 19:14, 15.\nPilatu ɖi xɛsi bo sɛ̀ éɖée xwè dó nǔ e byɔ wɛ Jwifu lɛ ɖè magbokɔ é glɔ, bo jó Jezu bonu è ni hu i. Sɔja lɛ ɖè awu vɔvɔ e ɖò kɔ n’i é bo sɔ́ awu ɖaxó éɖesunɔ tɔn lɛ dó n’i. Hwenu e ye kplá Jezu xweyigbe é ɔ, éɖesu wɛ hɛn atín e wu è na xwè è nyì é.\nGan 12 sɔ́ kpó ɖò fí línlín ɖè ǎ ɖò Axɔsuzángbe azǎn 14gɔ́ ɔ Nisáan tɔn. Jezu ko ɖò wunzɛn sín Nyɔnuzángbe zǎnzǎn, bo ka ko mɔ wuvɛ̌ syɛnsyɛn lɛ ɖě jɛ ɖě gudo. Ee Jezu ɖò gǎn dó wɛ ɖò atín ɔ glɔ ɖó kpinkpɛn tɔn wutu é ɔ, agbɔ̌n kpé è. Enɛ wu ɔ, sɔja lɛ hɛn aligbɔntɔ́ ɖé gannugánnú bonu é na sɔ́ atín ɔ yì fí e è na hu Jezu ɖè é; Sinmɔ́ɔ wɛ é nɔ nyí bo gosin Silenɛ́ɛ ɖò Aflika. Mɛ gègě xwedó ye, ye mɛ ɖé lɛ ɖò avǐ ya wɛ bo ɖò alě na wɛ, ɖó nǔ e ɖò jijɛ wɛ é wutu.\nJezu ɖɔ nú nyɔnu e ɖò avǐ ya wɛ lɛ é ɖɔ: “Jeluzalɛmunu nyɔnu emi, mi ma ya avǐ nú nyɛ ó; loɔ, mi ya avǐ nú miɖée, bo ya avǐ nú vǐ mitɔn lɛ. Ðó ayǐ ɖé lɛ na wá hɔ́n, bɔ è na ɖɔ: ‘Nǔ nyɔ́ nú wɛnsinɔ lɛ, bo nyɔ́ nú mɛ e ma jì vǐ kpɔ́n gbeɖé ǎ lɛ, bo nyɔ́ nú mɛ e ma na anɔ̌ vǐ kpɔ́n gbeɖé ǎ é.’ Hwenɛnu ɔ, è na jɛ ɖiɖɔ nú só ɖaxó ɖaxó lɛ jí ɖɔ: ‘Mi mu kɔn nyì mǐ jí!’ Bo na ɖɔ nú só kpɛví kpɛví lɛ ɖɔ: ‘Mi cyɔn mǐ.’ Ðó enyi è ɖò atín mǔ sín nǔ wà gbɔn mɔ̌ wɛ ɔ, nɛ̌ wɛ atín xúxú tɔn ka na nyí gbɔn?”—Luki 23:28-31.\nAkɔta Jwifu lɛ tɔn xó ɖɔ wɛ Jezu ɖè. Akɔta enɛ cí atín e ɖò kúkú wɛ bo ka kpó ɖò mǔ kpɛɖé é ɖɔhun, ɖó Jezu kpo Jwifu e ɖi nǔ n’i lɛ é kpo gègě ɖò finɛ. Hwenu e è na ɖè mɛ enɛ lɛ sín akɔta ɔ mɛ é ɔ, tutoblonunu e xú ɖò gbigbɔ lixo atín kúkú ɖɔhun é kɛɖɛ jɛn é na kpò. Avǐ yiya ɖaxó wɛ na tíìn hwenu e ahwangɔnu Hlɔma tɔn na gbà akɔta enɛ ɖò Mawu sín nyikɔ mɛ é!\nHwɛ tɛ sinsɛngán lɛ ka dó Jezu?\nEtɛwu Pilatu ka ɖò xɛsi ɖi wɛ?\nNɛ̌ vɔsanúxwlémawutɔ́gán lɛ ka bló bɔ Pilatu zɔ́n Jezu hu gbɔn?\nAni ɖɔ wɛ Jezu ka ɖè hwenu e é ɖɔ “atín mǔ” kpo “atín xúxú” kpo sín xó é?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé È Jó Jezu Bo Kplá Ɛ nú È Na Yì Hu I


Ðeji Dó Klisu Gǎn Mǐtɔn E Ðò Azɔ̌ Wu É Wu | Nǔkplɔnkplɔn Tɔn\n“Klisu ɖokponɔ géé wɛ nyí Gǎn mitɔn.”—MAT. 23:10.\nHAN LƐ: 16, 14\nGǎn ɖejid’ewu tɛ Mawu ka na togun tɔn ɖò Jozuwée hwenu?\nEtɛ lee Klisu nɔ nukɔn nú agun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn gbɔn é ka kplɔ́n mǐ?\nHwɛjijɔ tɛ lɛ mǐ ka ɖó, bo na ɖeji dó gǎn e Klisu nyí nú mǐ ɖò égbé é wu?\n1, 2. Wuvɛ̌ tɛ lɛ Jozuwée ka mɔ ɖò kú Mɔyizi tɔn gudo?\nJOZUWÉE kpó ɖò xó Jehovah tɔn elɔ lɛ flín wɛ: “Mɛsɛntɔ́ ce Mɔyizi kú. Dìn ɔ, hwi wɛ na kplá togun ɔ bǐ, bɔ hwi kpo ye kpo na dó asá Judɛ́ɛn tɔ̀ ɔ, bo na yì tò e un na ye ɔ mɛ.” (Joz. 1:1, 2) Huzuhuzu ajijimɛ tɔn ɖé wɛ enɛ na ko nyí nú Jozuwée ee dó alɔ Mɔyizi nú xwè 40 mɔ̌ é!\n2 Ðó Mɔyizi ko nɔ nukɔn nú Izlayɛli-ví lɛ nú xwè gegě wutu ɔ, Jozuwée sixu ko kan lee togun ɔ na yí gbè nú nukɔntɔ́ e é nyí nú ye é gbɔn é byɔ éɖée. (Sɛ́n. 34:8, 10-12) Alɔdlɛndónǔ Biblu tɔn ɖé ɖɔ xó dó Jozuwée 1:1, 2 wu, bo ɖɔ: “Ðò hwexónu kpo égbé kpo ɔ, enyi è na gosin gǎn ɖé sín acɛ glɔ́, bo na jɛ ɖevo sín acɛ glɔ́ ɔ, táan enɛ mɛ nɔ nyí hwenu baɖabaɖa tawun ɖé nú ayijayǐ tò ɖé tɔn.”\n3, 4. Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ jiɖe e Jozuwée ɖó dó Mawu wu é sɔgbe? Etɛ mǐ ka sixu kanbyɔ mǐɖée?\n3 Xɛsi ɖó na ko ɖi Jozuwée, bɔ hwɛ tɔn ka jɔ, amɔ̌, ɖò azǎn yɔywɛ ɖé mɛ ɔ, é wà nǔ taji ɖé. (Joz. 1:9-11) Jiɖe e é ɖó dó Mawu wu é sɔgbe. Lee Biblu xlɛ́ gbɔn é ɔ, Jehovah gbɔn wɛnsagun e sɔ́ afɔ tɔn ɖó te é ɖé gblamɛ, bo xlɛ́ ali Jozuwée kpo togun Tɔn Izlayɛli kpo. É sɔgbe ɖɔ è ni lin ɖɔ wɛnsagun enɛ wɛ nyí Xó ɔ, enɛ wɛ nyí nukɔngbeví Mawu tɔn.—Tín. 23:20-23; Jaan 1:1, nwt.\n4 Jehovah d’alɔ Izlayɛli-ví lɛ bɔ ye bló huzuhuzu ɔ bo gosin Mɔyizi glɔ́ bo wá Jozuwée glɔ́. Mǐ lɔ ɖò gbɛ̀ nɔ wɛ ɖò táan e mɛ è ɖò huzuhuzu nukúnɖeji lɛ bló wɛ é. Bɔ mǐ sixu kanbyɔ mǐɖée ɖɔ, ‘Ðó tutoblonunu Mawu tɔn ɖò nukɔn yì wɛ bléblé wutu ɔ, mǐ ka ɖó hwɛjijɔ ɖagbe lɛ, bo na ɖeji dó Jezu e nyí Gǎn mǐtɔn é wu à?’ (Xà Matie 23:10.) Ganji, mi nú mǐ ni gbéjé lee Jehovah na gǎn ɖejid’ewu lɛ ɖò hwexónu, ɖò huzuhuzu sín táan lɛ mɛ gbɔn é kpɔ́n.\nTOGUN MAWU TƆN KPÍKPLÁ YÌ KANÁA\n5. Nǔmaɖónukún tɛ ka kpannukɔn Jozuwée hwenu e é ɖò sisɛkpɔ Jeliko wɛ é? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n5 Hwenu e Izlayɛli-ví lɛ d’asá Judɛ́ɛn Tɔ̀ ɔ gudo tlolo é ɔ, nǔmaɖónukún ɖé kpannukɔn Jozuwée. Ee é ɖò sisɛkpɔ Jeliko wɛ é ɔ, é mɔ nya ɖé, bɔ é hɛn hwǐ e é ko sún sín akpa mɛ é ɖé. Ðó Jozuwée ma tuùn nya ɔ ǎ wutu ɔ, é kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Mǐdɛɛ lɛ jí wɛ a ɖè à, abǐ kɛntɔ́ mǐtɔn lɛ jí wɛ a ɖè?” É kpaca Jozuwée ɖɔ ahwanfuntɔ́ ɔ ɖɔ mɛ e é nyí é. É sɔ́ nyí mɛ ɖevo zɛ “ahwangán [Jehovah] tɔn” e ɖò gbesisɔmɛ, bo na jɛhun dó togun Mawu tɔn jí é wu ǎ. (Xà Jozuwée 5:13-15.) Tan ɔ xlɛ́ ɖò akpá ɖevo lɛ xwé ɖɔ Jehovah ɖɔ xó nú Jozuwée tlɔlɔ có, é ɖò wɛn ɖɔ wɛnsagun e sɔ́ afɔ Mawu tɔn ɖó te é ɖokpo jí wɛ Mawu gbɔn, lee é ko bló gbɔn hwɛhwɛ wá yì é.—Tín. 3:2-4; Joz. 4:1, 15; 5:2, 9; Mɛ. 7:38; Ga. 3:19.\n6-8. (a) Etɛwu alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn ɖé lɛ ka sixu cí nǔ e ma sɔgbe dín ǎ é ɖɔhun ɖò nukún gbɛtɔ́ tɔn mɛ? (b) Nɛ̌ alixlɛ́mɛ lɛ ka nyí nǔnywɛnú, bo lɛ́ nyí nǔ e wá dó ganmɛ é gbɔn? (Lɛ̌ kpɔ́n tinmɛ e ɖò dò é.)\n6 Wɛnsagun e nyí Gǎn é na alixlɛ́mɛ e zawě lɛ é Jozuwée dó lee è na yí toxo Jeliko tɔn gbɔn é wu. Jɛ nukɔn ɔ, ɖé lɛ ɖò alixlɛ́mɛ ɔ mɛ bo jló na cí nǔ e ma na w’azɔ̌ ganji ǎ é ɖɔhun. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Jehovah ɖegbe ɖɔ sunnu lɛ bǐ ni gbò ada, enɛ ka na zɔ́n bɔ ye na nɔ ganji ǎ nú azǎn gegě. Hwenu e è na gbò ada nú sunnu enɛ lɛ e ɖò ganji ɖò agbaza mɛ, bɔ é na sɔgbe dó é jɛn nɛ à?—Bǐb. 34:24, 25; Joz. 5:2, 8.\n7 Vlafo sɔja Izlayɛlinu enɛ lɛ e na ɖò adaxɔmɛ é sixu ko kan lee ye na cyɔn alɔ xwédo yetɔn jí gbɔn, hwenu e kɛntɔ́ yetɔn lɛ na tɔ́n ahwan ye é byɔ yeɖée. Amɔ̌, ajijimɛ kpowun ɔ, ye sè wɛn ɖé ɖɔ “è sú hɔntogbo Jeliko tɔn lɛ bǐ dó Izlayɛli-ví lɛ kpánwúnkpánwún, bo ján bǐ.” (Joz. 6:1) Nǔmaɖónukún enɛ e jɛ é na zɔ́n bɔ jiɖe e ye ɖó dó alixlɛ́mɛ Mawu tɔn wu é na syɛn à cé?\n8 Gɔ́ na ɔ, é ɖegbe nú Izlayɛli-ví lɛ ɖɔ ye ni ma tɔ́n ahwan Jeliko ó, loɔ, ye ni lɛlɛ̌ dó toxo ɔ azɔn ɖokpo gbè ɖokpo kaka nú azǎn ayizɛ́n, bɔ azǎn tɛnwegɔ́ ɔ gbè ɔ, ye na lɛlɛ̌ dó toxo ɔ azɔn tɛnwe. Ahwanfuntɔ́ ɖé lɛ sixu ko lin ɖɔ: ‘Hwenu kpo hlɔnhlɔn kpo hinhɛn gú tawun wɛ nyí enɛ!’ Amɔ̌, Gǎn Izlayɛli tɔn e nukún ma nɔ mɔ ǎ é tuùn nǔ e bló wɛ é ɖè é. Enyi nǔɖiɖi Izlayɛli-ví lɛ tɔn kɛɖɛ wɛ wlɛnwín enɛ hɛn lidǒ ǎ, loɔ, é lɛ́ zɔ́n bɔ ye sɔ́ fun ahwan tlɔlɔ xá ahwanfuntɔ́ hlɔnhlɔnnɔ Jeliko tɔn lɛ ǎ.—Joz. 6:2-5; Ebl. 11:30. *\n9. Etɛwu mǐ ka ɖó na xwedó alixlɛ́mɛ e tutoblonunu Mawu tɔn nɔ na mǐ lɛ é? Nǎ kpɔ́ndéwú ɖé.\n9 Etɛ tan enɛ ka sixu kplɔ́n mǐ? Mǐ sixu nɔ ma mɔ nukúnnú jɛ hwɛjijɔ ɖěɖee wu tutoblonunu ɔ na alixlɛ́mɛ yɔyɔ̌ ɖé lɛ é wu mlɛ́mlɛ́. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ sixu ko kan nǔ e wu è na zán tablɛti alǒ nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ ɖevo lɛ ɖò nǔkplɔnkplɔn mɛɖesunɔ tɔn hwenu, ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ, abǐ ɖò kplé lɛ jí é byɔ mǐɖée. Dìn ɔ, mǐ na ko mɔ ɖɔ nǔ enɛ lɛ zinzan nɔ hɛn lè gegě wá. Enyi mǐ na bo ko xò nǔ kpɔ́n dó nǔ enɛ lɛ zinzan wu ɖò alɔkpa ɖebǔ mɛ, bo ka mɔ ɖagbe e ɖò tíntɔ́n sín mɛ wɛ dìn lɛ é ɔ, nǔɖiɖi mǐtɔn kpo bǔninɔ mǐtɔn kpo nɔ jɛji.\nLEE KLISU NYÍ GǍN GBƆN ÐÒ XWÈ KANWEKO NUKƆNTƆN Ɔ MƐ É\n10. Mɛ̌ ka nɔ gudo nú kplé taji e hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ bló ɖò Jeluzalɛmu é?\n10 Kɔnɛyi huzu Klisanwun bɔ é ɖó xwè 13 mɔ̌ gudo é ɔ, Jwifu nǔɖitɔ́ ɖé lɛ kpó ɖò adagbigboxó ɔ sɔ́ ɖó ajo wɛ. (Mɛ. 15:1, 2) Hwenu e gbemanɔkpɔ́ ɖé wá ɖò Antyɔci é ɔ, è bló tuto bɔ Pɔlu na sɔ́ xó ɔ yì xwlé hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ ɖò Jeluzalɛmu. Amɔ̌, mɛ̌ ka ɖò gudo nú alixlɛ́mɛ enɛ? Pɔlu ɖɔ: “Un yì dɔ̌n ɖó Mawu ɖexlɛ́ mì ɖɔ un ɖó na yì.” É ɖò wɛn ɖɔ, Klisu xlɛ́ ali hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ bɔ é ɖeɖɛ nǔdindɔn ɔ.—Ga. 2:1-3.\nAlixlɛ́mɛ Klisu tɔn zawě ɖò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ (Kpɔ́n akpáxwé 10 kpo 11gɔ́ ɔ kpo)\n11. (a) Ninɔmɛ e kúnkplá adagbigboxó ɔ é tɛ ka nɔ ayǐ nú hwenu gegě ɖò Jwifu nǔɖitɔ́ lɛ tɛntin? (b) Nɛ̌ jlǒ e Pɔlu ɖó, bo na nɔ gudo nú mɛxo e ɖò Jeluzalɛmu lɛ é ka gbɔn tɛnkpɔn mɛ gbɔn? (Lɛ̌ kpɔ́n tinmɛ e ɖò dò é.)\n11 Ðò alixlɛ́mɛ Klisu tɔn glɔ́ ɔ, hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ xlɛ́ nyi wɛn ɖɔ é kún ɖò dandan bonu Klisanwun e ma nyí Jwifu ǎ lɛ é ni gbò ada ó. (Mɛ. 15:19, 20) Amɔ̌, è wá gbeta enɛ kɔn, bɔ é ɖó xwè ɖé lɛ gudo é ɔ, Jwifu e nyí nǔɖitɔ́ lɛ é gegě kpó ɖò ada gbò nú vǐ yetɔn lɛ wɛ. Hwenu e mɛxo e ɖò Jeluzalɛmu lɛ é sè ɖɔ è ɖò ɖiɖɔ dó Pɔlu wu wɛ ɖɔ é kún nɔ nyi Mɔyizisɛ́n ɔ ó é ɔ, ye na alixlɛ́mɛ maɖónukún ɖé lɛ ɛ. * (Mɛ. 21:20-26) Ye ɖɔ nú Pɔlu ɖɔ é ni kplá sunnu ɛnɛ yì tɛmpli ɔ mɛ, bonu é kpo ye kpo na slá wǔ, enɛ ɔ, mɛ lɛ na mɔ ɖɔ é “nɔ nyi Mɔyizisɛ́n lɛ.” Pɔlu sixu ko kanbyɔ ɖɔ nǔnywɛnú jɛn nǔ e ye ɖɔ emi ni wà é nyí à jí, bo ɖɔ ɖɔ Klisanwun Jwifu e ma mɔ nukúnnú jɛ adagbigboxó ɔ mɛ ganji ǎ lɛ é wu wɛ xó kpò ɖè. Amɔ̌, Pɔlu xlɛ́ ɖɔ emi ɖò gudo nú jlǒ e mɛxo lɛ ɖó, bo na xò bǔninɔ kan ɖò nǔɖitɔ́ lɛ tɛntin é, bo wà nǔ sɔgbe xá alixlɛ́mɛ e ye na lɛ é kpo mɛɖéesɔ́hwe kpo. Mǐ sixu kanbyɔ mǐɖée ɖɔ, ‘Kú Jezu tɔn ko ɖó nǔ Mɔyizisɛ́n ɔ nu có, etɛwu é ka tin bɔ tagba enɛ nɔ ayǐ nú táan tobutobu enɛ?’—Kolo. 2:13, 14.\n12. Nɛ̌ è ka sixu tín nǔ e wu Klisu tin nú táan gegě cobo wá ɖeɖɛ adagbigboxó ɔ é mɛ gbɔn?\n12 É nɔ byɔ hwenu ɖò mɛɖé lɛ sí, cobɔ ye na huzu sɔgbe xá nukúnnúmɔjɛnǔmɛ yɔyɔ̌ ɖé. Jwifu e nyí Klisanwun lɛ é ɖó hudo hwenu e kpé é tɔn, cobo na huzu linlin yetɔn lɛ. (Jaan 16:12) Mɛɖé lɛ mɔ ɖɔ é vɛwǔ bɔ è na yí gbè ɖɔ adagbigbo kún sɔ́ nyí wuntun e nɔ xlɛ́ kancica bǔnɔ e mɛɖé ɖó xá Mawu é é ó. (Bǐb. 17:9-12) Xɛsi nɔ ɖi mɛ ɖevo lɛ ɖɔ enyi emi gbɔn vo ɖò Jwifu lɛ tɛntin ɔ, ye táa dó ya nú emi. (Ga. 6:12) Amɔ̌, ɖò hwe ɔ nu ɔ, Klisu na alixlɛ́mɛ ɖevo lɛ, gbɔn xó e Mawu sɔ́ dó ayi mɛ nú Pɔlu, bɔ é wlan lɛ é gblamɛ.—Hlɔ. 2:28, 29; Ga. 3:23-25.\nKLISU KPÒ ÐÒ GǍN NYÍ NÚ AGUN TƆN WƐ\n13. Etɛ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ gǎn e Klisu nyí ɖò égbé é na sù nukún mǐtɔn mɛ?\n13 Enyi mǐ na bo ma tlɛ mɔ nukúnnú jɛ hwɛjijɔ ɖěɖee wu è bló huzuhuzu ɖé lɛ ɖò tutoblonunu ɔ mɛ é wu ǎ ɔ, é na nyɔ́ ɖɔ mǐ ni lin tamɛ dó lee Klisu nyí gǎn gbɔn ɖò hwexónu é jí. Ðò Jozuwée sín azǎn gbè, alǒ ɖò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ ɔ, Klisu na alixlɛ́mɛ e nǔnywɛ kpé lɛ é dó nya xɛ ɖò togun Mawu tɔn blebu jí, bo dó hlɔnhlɔn hlɔnhlɔn jí nú nǔɖiɖi yetɔn lobo bló bɔ bǔninɔ tíìn ɖò mɛsɛntɔ́ Mawu tɔn lɛ tɛntin.—Ebl. 13:8.\n14-16. Nɛ̌ alixlɛ́mɛ e “[deví] gbejinɔtɔ́, ayiɖotenanɔ” ɔ nɔ na é ka xlɛ́ lee ganjininɔ mǐtɔn ɖò gbigbɔ lixo nɔ ɖu ayi mɛ nú Klisu tawun gbɔn é céɖécéɖé gbɔn?\n14 Alixlɛ́mɛ e “[deví] gbejinɔtɔ́, ayiɖotenanɔ” ɔ nɔ na dó hwetɔnnu é xlɛ́ lee ganjininɔ mǐtɔn ɖò gbigbɔ lixo nɔ ɖu ayi mɛ nú Jezu tawun gbɔn é céɖécéɖé. (Mat. 24:45) Marc e nyí tɔ́ ɖé, bo ɖó vǐ ɛnɛ é ɖɔ: “Satáan ɖò tintɛnkpɔn wɛ, bo na vɔ́da nú agun lɛ gbɔn ahwan tíntɔ́n xwedó lɛ gblamɛ. Dìn ɔ, wusyɛn e è nɔ dó lanmɛ nú mɛ ɖɔ è ni nɔ bló sinsɛn-biblo xwédo tɔn ɖò aklunɔzán gbla lɛ bǐ mɛ é zɔ́n bɔ wɛn elɔ zawě nú tatɔ́ xwedó tɔn lɛ: Nɔ cyɔn alɔ xwédo towe jí!”\n15 Enyi mǐ ɖó ayi alixlɛ́mɛ Klisu tɔn wu ɔ, mǐ nɔ mɔ ɖɔ é jló tawun ɖɔ mǐ ni yì nukɔn ɖò gbigbo lixo. Patrick e nyí mɛxo agun tɔn ɖé é ɖɔ: “Ðò bǐbɛ̌mɛ ɔ, é kú awakanmɛ nú mɛɖé lɛ ɖɔ è na nɔ kplé ɖò gbɛ̌ta klewun klewun lɛ mɛ ɖò aklunɔzán gblamɛ fifó lɛ, bo na nɔ yì kúnnuɖegbé. Amɔ̌, jijɔ Jezu tɔn taji lɛ ɖokpo, enɛ wɛ nyí lee mɛ e nɔ kú winnya lɛ é sín nǔ nɔ ɖu ayi mɛ n’i gbɔn é tɔ́n ɖò tuto enɛ mɛ céɖécéɖé. Nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo e nɔ kú winnya, alǒ ee ma nɔ tɔ́n nú kúnnuɖegbé sɔmɔ̌ ǎ lɛ é nɔ mɔ ɖɔ emi xɔ akwɛ hugǎn, bo lɛ́ nyɔ́ zán hugǎn; bɔ wǎgbɔ tɔn ɔ, ye sù ɖò gbigbɔ lixo.”\n16 Gɔ́ na ɔ, bo na dó kpé nukún dó hudo gbigbɔ tɔn mǐtɔn lɛ wu ɔ, Klisu d’alɔ mǐ, bɔ mǐ sɔ́ ayi dó azɔ̌ taji hugǎn e è ɖò wiwa wɛ ɖò ayikúngban jí égbé é jí. (Xà Maki 13:10.) André e nyí mɛxo agun tɔn yɔyɔ̌ ɖé é nɔ sɔ́ ayi ɖó alixlɛ́mɛ yɔyɔ̌ e è na ɖò tutoblonunu Mawu tɔn mɛ lɛ é jí hwebǐnu. É ɖɔ: “Hagbɛ̌ alaxɔ tɔn e è ɖekpo lɛ é flín mǐ ɖɔ è kún ɖó na dan lɛjɛlɛjɛ ɖò táan e mɛ mǐ ɖè é ó, bɔ mǐ ɖó na lɛ́ zán hlɔnhlɔn mǐtɔn dó wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ takúnmɛ.”\nNƆ XWEDÓ ALIXLƐ́MƐ KLISU TƆN KPO GBEJININƆ KPO\n17, 18. Etɛwu é ka nyɔ́ ɖɔ mǐ ni lin tamɛ dó lè ɖěɖee nǔwiwa sɔgbe xá huzuhuzu agaɖanu dìn tɔn lɛ hɛn wá lɛ é jí?\n17 Lee alixlɛ́mɛ Axɔsu mǐtɔn Jezu Klisu e ɖò axɔsu ɖu wɛ é tɔn xlɛ́ gbɔn é ɔ, é ɖò sɔgudo kpɔ́n sɛ́dó wɛ tlítlí. Enɛ wu ɔ, mi nú mǐ ni j’awǎ, ɖó lè e mǐ mɔ ɖò huzuhuzu agaɖanu tɔn lɛ xwixwedó mɛ é wu. È bló huzuhuzu vovo lɛ bɔ ye kúnkplá kplé aklunɔzán gblamɛ tɛntin tɔn kpo sinsɛnzɔ́ ɔ kpo. Xóɖiɖɔ dó lè e a mɔ ɖò huzuhuzu enɛ lɛ mɛ é jí ɖò sinsɛn-biblo xwédo tɔn hwenu na dó wusyɛn lanmɛ nú we.\nA ka ɖò alɔ dó xwédo towe kpo mɛ ɖevo lɛ kpo wɛ bɔ ye na zɔn xúsúxusu xá tutoblonunu Jehovah tɔn à? (Kpɔ́n akpáxwé 17 kpo 18gɔ́ ɔ kpo)\n18 Nú mǐ ɖó ayi linlin e wu tutoblonunu Jehovah tɔn nɔ na alixlɛ́mɛ lɛ mǐ é kpo ɖagbe e ye nɔ wà nú mǐ é kpo wu ɔ, é sixu zɔ́n bɔ mǐ na xwedó alixlɛ́mɛ enɛ lɛ kpo awǎjijɛ kpo. É sù nukún mǐtɔn mɛ ɖɔ ɖè e è ɖè wema e è nɔ zín lɛ é kpò é ɖè akwɛzinzan kpò, bɔ nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ yɔyɔ̌ lɛ zɔ́n bɔ azɔ̌ Axɔsuɖuto ɔ tɔn ɖò nukɔn yì wɛ gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ. Enyi mǐ hɛn enɛ dó ayi mɛ ɔ, mǐ sixu kpéwú bo zán wema ɛntɛnɛti jí tɔn mǐtɔn lɛ, video lɛ kpo xóyidókanji lɛ kpo hugǎn. Mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ na ɖè lee nǔ tutoblonunu ɔ tɔn lɛ zinzan kpo nǔnywɛ kpo nɔ ɖu ayi mɛ nú Klisu gbɔn é xlɛ́.\n19. Etɛwu mǐ ka ɖó na nɔ xwedó alixlɛ́mɛ Klisu tɔn?\n19 Enyi mǐ nɔ xwedó alixlɛ́mɛ Klisu tɔn kpo ayi bǐ kpo ɔ, mǐ nɔ hɛn nǔɖiɖi mɛ ɖevo lɛ tɔn lidǒ, bo nɔ gɔ́ sò nú bǔninɔ. Ee André lin tamɛ dó ɖè e è ɖè hagbɛ̌ xwédo Betɛli tɔn tɔn lɛ kpò gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ é jí é ɔ, é ɖɔ: “Linlin ɖagbe e mɛ ɖěɖee nyí azɔ̌watɔ́ Betɛli tɔn ɖ’ayǐ, bo ka wà nǔ sɔgbe xá huzuhuzu mɔhun lɛ é ɖexlɛ́ é zɔ́n bɔ un ɖeji dó Gǎn e Klisu nyí é wu, bo nɔ lɛ́ ɖó sísí nú azɔ̌watɔ́ Betɛli tɔn ɖ’ayǐ tɔn enɛ lɛ. Ye nɔ zɔn xúsúxusu xá ahwankɛkɛ Jehovah tɔn, gbɔn awǎjijɛ ɖiɖó ɖò azɔ̌ ɖebǔ e è sɔ́ dó alɔ mɛ nú ye é wiwa mɛ gblamɛ.”\nNǓÐIÐI NI SÍSƐ́ WE BONU A NI ÐEJI DÓ GǍN MǏTƆN WU\n20, 21. (a) Etɛwu mǐ ka sixu ganjɛ Klisu e nyí Gǎn mǐtɔn é wu? (b) Nǔkanbyɔ tɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xóta e bɔ d’ewu é mɛ?\n20 Zaanɖé dìn ɔ, Gǎn mǐtɔn Jezu Klisu “na ɖu ɖ’eji,” bo na ‘sɔ́ hlɔnhlɔn tɔn dó dó nǔ sin b’ɛ na vɛ́ jlɛ́.’ (Nǔɖe. 6:2; Ðɛh. 45:5) Dìn hwɛ̌ ɔ, é ɖò nǔ sɔ́ nú togun Mawu tɔn wɛ, ɖó azɔ̌ e è na wà ɖò gbɛ̀ elɔ sín vivɔ gudo lɛ é wu, hwenu e ɖokpo ɖokpo mǐtɔn na ɖ’alɔ ɖò azɔ̌ nǔkplɔnmɛ tɔn kpo xɔgbigbá tɔn kpo e na gbló ada ɖò fínfɔ́n sín kú hwenu é mɛ é.\n21 Enyi ninɔmɛ lɛ na bo ɖò huzuhuzu wɛ bonu mǐ nɔ ɖeji dó Axɔsu yí ami dó ɖè mǐtɔn wu ɔ, é na kpéwú bo kplá mǐ byɔ gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ mɛ. (Xà Ðɛhan 46:2-4.) Hweɖelɛnu ɔ, mǐ sixu ɖí xwi xá huzuhuzu ɖé lɛ, ɖò taji ɔ, hwenu e nǔmaɖónukún ɖé lɛ jɛ ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ é. Enɛ wu ɔ, nɛ̌ mǐ ka sixu ɖó fífá ayi mɛ tɔn, bo lɛ́ ɖó nǔɖiɖi nú Jehovah mlɛ́mlɛ́ gbɔn? Mǐ na ɖɔ xó dó nǔkanbyɔ enɛ jí ɖò xóta e bɔ d’ewu é mɛ.\n^ akpá. 8 Dobanúnǔtɔ́ dokunkun tɔn lɛ mɔ jinukún e è xokplé é gegě ɖò dǒglin Jeliko tɔn lɛ glɔ́; enɛ xlɛ́ ɖɔ toxo ɔ kún ɖó gɔnu nú táan gegě ó, mɔ̌ jɛn nǔɖuɖu ma lɛ́ vɔ dó ye ǎ é nɛ. Ðó è ma na gbè Izlayɛli-ví lɛ bonu ye na ɖè nǔɖe sín toxo Jeliko tɔn mɛ ǎ wutu ɔ, hwe ɔ nu nyɔ́ nú ye bonu ye na tɔ́n ahwan toxo ɔ, ɖó nǔkún-yiya hwenu wɛ, bɔ jinukún sukpɔ́ ɖò gle lɛ mɛ.—Joz. 5:10-12.\n^ akpá. 11 Kpɔ́n gbǎví “Paulu Yí Whiwhẹ do Dù to Whlepọn de Ji” ɖò Atɔxwɛ (Gungbe) 15 mars 2003 tɔn mɛ, wex. 24.


2 Axɔ́sú 15 - 2 Rois 15\nHwenu e axɔ́sú Izlayɛ́li tɔn Jelobowámu ɖo xwe koatɔ́n-nukún-we (27) bló wɛ ɖo zinkpo jí ɔ́, Oziyási Amasiyasi ví ɔ́ yi axɔ́súzinkpo Judáa tɔn jí.\nXwe afɔtɔn-nukún-ɖokpó wɛ é ɖó bó yi axɔ́súzinkpo Judáa tɔn jí ɖo Jeluzalɛ́mu. É ɖu axɔ́sú káká nú xwe kanɖé wěwe (52). Nɔ tɔn ɔ́, Jeluzalɛ́munu wɛ, bɔ è nɔ ylɔ́ ɛ ɖɔ Yekolia.\nÉ nɔ wa nǔ e nyɔ́ Mawu Mavɔmavɔ nukún mɛ é. Lě e tɔ́ tɔn Amasiyasi wa nǔ gbɔn ɔ́ wɛ é bló gbɔn pɛ́pɛ́pɛ́.\nNǔ ka ɖo mɔ̌ có vɔ̌sákpe e gbɔn só jí só jí lɛ́ɛ kpo ɖo te. Togun ɔ́ lɛ́ kpo ɖo vɔ̌ sá wɛ, bó ɖo zǎlínkpɔ́n dó zo wɛ gbɔn fí énɛ́ lɛ́ɛ.\nMawu Mavɔmavɔ sɛ́ azɔn baɖabaɖa ɖé dó Oziyási: é bɛ́ gudu bɔ gudu ɔ́ nɔ wǔtu tɔn mɔ̌ káká jɛ gbe e gbe é kú é. Hwenu e é ɖo azɔn ɔ́ jɛ wɛ ɔ́, è sɔ́ ɛ yi ɖó xwé ɖé gbe ɖo zɔ nú mɛ bǐ, bó sɔ́ vǐ tɔn Yotámu e kpa acɛ ɖo hɔnmɛ ɔ́ ɖó axɔ́súɖuto ɔ́ bǐ nu.\nÈ wlǎn axɔ́sú Oziyási sín tan e kpo lɛ́ɛ kpó nǔ e é wa lɛ́ɛ kpó dó “Judáa xɔ́sú lɛ́ɛ sín Tan wéma” mɛ.\nOziyási zán wá kú, bɔ è sɔ́ ɛ ɖó tɔ́gbó tɔn lɛ́ɛ sín yɔdo mɛ, ɖo Davídi Toxo mɛ, bɔ vǐ tɔn Yotámu ɖu axɔ́sú ɖó tɛn tɔn mɛ. Zakalíi Izlayɛ́li xɔ́sú\nHwenu e axɔ́sú Judáa tɔn Oziyási ɖo xwe gbantɔ́n-nukún-atɔn (38) bló wɛ ɖo axɔ́súzinkpo jí ɔ́, Zakalíi Jelobowámu ví ɔ́ yi axɔ́súzinkpo Izlayɛ́li tɔn jí ɖo Samalíi, bó ɖu axɔ́sú nú sun ayizɛ́n.\nÉ wa nǔ e ma nyɔ́ Mawu Mavɔmavɔ nukún mɛ ǎ é tɔ́gbó tɔn lɛ́ɛ ɖɔhun. É gɔn hwɛ e Jelobowámu Nɛvati ví ɔ́ hu, bó dɔn Izlayɛ́li to ɔ́ d'é mɛ lɛ́ɛ hu ǎ.\nCalúmu Yavɛ́ci ví ɔ́ blá Zakalíi gbé bó hu i ɖo agbawungba, bó jɛ tɛn tɔn mɛ.\nÈ wlǎn axɔ́sú Zakalíi sín tan e kpo lɛ́ɛ dó “Izlayɛ́li xɔ́sú lɛ́ɛ sín Tan wéma” mɛ.\nLě e nǔ e Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ nú Jehu ɔ́ jɛ gbɔn é nɛ́. Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ n'i ɖɔ: “Vǐ towe, vǐvú towe, vitikli towe kpó kpaba towe kpó ná yi axɔ́súzinkpo Izlayɛ́li tɔn jí.” Calúmu Izlayɛ́li xɔ́sú\nHwenu e axɔ́sú Judáa tɔn Oziyási ɖo xwe gbantɔ́n-nukún-ɛnɛ (39) bló wɛ ɖo zinkpo jí ɔ́, Calúmu Yavɛ́ci ví ɔ́ yi axɔ́súzinkpo Izlayɛ́li tɔn jí ɖo Samalíi bó ɖu axɔ́sú nú sun ɖokpó.\nMɛnahɛmu Gadíi ví ɔ́ gosín Tíisa, bó wá Samalíi, lobo hu Calúmu, bó jɛ tɛn tɔn mɛ.\nÈ wlǎn axɔ́sú Calúmu sín tan e kpo lɛ́ɛ, kpódó Zakalíi gbé e é blá ɔ́ kpó dó “Izlayɛ́li xɔ́sú lɛ́ɛ sín Tan wéma” mɛ.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo wɛ Mɛnahɛmu tɔ́n ahwan Tifusáxi toxo ɔ́, bó hu mɛ e ɖo toxo ɔ́ mɛ lɛ́ɛ, lobo vɔ mɛ e ɖo Tíisa gbé jí lɛ́ɛ káká yi Tifusáxi. É tɔ́n ahwan toxo ɔ́ ɖó è hun toxo ɔ́ sín hɔntogbó lɛ́ɛ n'i ǎ. É zɛ xoxónɔ e ɖo toxo ɔ́ mɛ lɛ́ɛ bǐ sín adɔgo. Mɛnahɛmu Izlayɛ́li xɔ́sú\nHwenu e axɔ́sú Oziyási ɖo xwe gbantɔ́n-nukún-ɛnɛ (39) bló wɛ ɖo axɔ́súzinkpo Judáa tɔn jí ɔ́, Mɛnahɛmu Gadíi ví ɔ́ yi axɔ́súzinkpo Izlayɛ́li tɔn jí ɖo Samalíi, bó ɖu axɔ́sú nú xwe wǒ.\nÉ wa nǔ e ma nyɔ́ Mawu Mavɔmavɔ nukún mɛ ǎ é káká yi kú. É gɔn hwɛ e Jelobowámu Nɛvati ví ɔ́ hu, bó dɔn Izlayɛ́li to ɔ́ d'é mɛ lɛ́ɛ hu ǎ.\nAxɔ́sú Asilíi tɔn Púlu wá to ɔ́ mɛ, bɔ Mɛnahɛmu ná ɛ kpatágan tɔ́nu gban, bónú é ná dó alɔ ɛ, bónú acɛkpikpa tɔn ná jínjɔ́n ayǐ.\nDɔkunnɔ e ɖo Izlayɛ́li lɛ́ɛ sí wɛ Mɛnahɛmu yí kpatágan énɛ́ lɛ́ɛ ɖe, bó bɛ́ nú Asilíi xɔ́sú ɔ́. Kpatágan kanɖé wǒ (50) wɛ dɔkunnɔ ɖokpó ɖokpó ná. Ée è zě kpatágan ɔ́ nú Asilíi xɔ́sú é ɔ́, é lɛ́ kɔ yi to tɔn mɛ, é sɔ́ nɔ te Izlayɛ́li ǎ.\nÈ wlǎn axɔ́sú Mɛnahɛmu sín tan e kpo lɛ́ɛ kpó nǔ e é wa lɛ́ɛ kpó dó “Izlayɛ́li xɔ́sú lɛ́ɛ sín Tan wéma” mɛ.\nMɛnahɛmu zán wá kú, bɔ vǐ tɔn Pekaxíya ɖu axɔ́sú ɖó tɛn tɔn mɛ. Pekaxíya Izlayɛ́li xɔ́sú\nHwenu e Oziyási ɖo axɔ́sú ɖu wɛ ɖo Judáa ɔ́, xwe tɔn kanɖé wǒgɔ́ (50) ɔ́ mɛ ɔ́, Pekaxíya, Mɛnahɛmu ví ɔ́ yi axɔ́súzinkpo Izlayɛ́li tɔn jí ɖo Samalíi, bó ɖu axɔ́sú nú xwe we.\nÉ wa nǔ e ma nyɔ́ Mawu Mavɔmavɔ nukún mɛ ǎ é. É gɔn hwɛ e Jelobowámu Nɛvati ví ɔ́ hu, bó dɔn Izlayɛ́li to ɔ́ d'é mɛ lɛ́ɛ hu ǎ.\nPekáxi Hlemaliyahu ví ahwangán Pekaxíya tɔn ɔ́ blá gbě tɔn, bó tɔ́n ahwan ɛ ɖo Samalíi ɖo xɔ ɖokpó mɛ, ɖo hɔnmɛ, bó hu i; é hu Aagɔ́vu kpó Aliyé kpó lɔmɔ̌. Galadinu kanɖé wǒ (50) wɛ é kplá dó éɖée jí bó yi fun ahwan ɔ́. Mɔ̌ wɛ é hu Pekaxíya gbɔn, bó ɖu axɔ́sú ɖó tɛn tɔn mɛ.\nÈ wlǎn axɔ́sú Pekaxíya sín tan e kpo lɛ́ɛ kpó nǔ e é wa lɛ́ɛ bǐ kpó dó “Izlayɛ́li xɔ́sú lɛ́ɛ sín Tan wéma” mɛ. Pekáxi Izlayɛ́li xɔ́sú\nHwenu e Oziyási ɖo xwe kanɖé wěwe (52) bló wɛ ɖo axɔ́súzinkpo Judáa tɔn jí ɔ́, Pekáxi Hlemaliyahu ví ɔ́ yi axɔ́súzinkpo Izlayɛ́li tɔn jí ɖo Samalíi bo ɖu axɔ́sú nú xwe ko.\nÉ nɔ́ wa nǔ e má nyɔ́ Mawu Mavɔmavɔ nukún mɛ ǎ é. É gɔn hwɛ e Jelobowámu hu bo dɔn Izlayɛ́li to ɔ́ d'é mɛ lɛ́ɛ hu ǎ.\nHwenu e Pekáxi ɖo axɔ́sú ɖu wɛ ɖo Izlayɛ́li ɔ́, Asilíi xɔ́sú Tiglati-Pilesɛ́ɛ wá tɔ́n ahwan ɛ, bó yí toxo gěgé: é yí Iyɔ́ni, Avɛ́li-Bɛti-Maaka, Yanɔwáxi, Kedɛ́ci kpó Hasɔ́ɔ kpó, bó yí Galadi yíkúngban ɔ́ kpó Galilée yíkúngban ɔ́ kpó bó yí Nɛfutali to ɔ́ bǐ. É bɛ́ mɛ e gbɔn fí énɛ́ lɛ́ɛ bǐ yi Asilíi.\nOzée Ela ví ɔ́ blá Pekáxi sín gbě bo hu i, bó ɖu axɔ́sú ɖó tɛn tɔn mɛ. Yotámu Oziyási ví ɔ́ ɖo xwe ko bló wɛ ɖo axɔ́súzinkpo Judáa tɔn jí hwenɛ́nu.\nÈ wlǎn axɔ́sú Pekáxi sín tan e kpo lɛ́ɛ kpó nǔ e é wa lɛ́ɛ bǐ kpó dó “Izlayɛ́li xɔ́sú lɛ́ɛ sín Tan wéma” mɛ. Yotámu, Judáa xɔ́sú\nHwenu e axɔ́sú Izlayɛ́li tɔn Pekáxi, Hlemaliyahu ví ɔ́ ɖo xwe we bló wɛ ɖo zinkpo jí ɔ́, Yotámu, Oziyási ví ɔ́ yi axɔ́súzinkpo Judáa tɔn jí.\nXwe koatɔ́n (25) wɛ é ɖó bó yi zinkpo jí ɖo Jeluzalɛ́mu, lobo ɖu axɔ́sú nú xwe afɔtɔn-nukún-ɖokpó. È nɔ ylɔ́ nɔ tɔn ɖɔ Yeluca; Sadɔ́ku ví wɛ.\nÉ nɔ wa nǔ e nyɔ́ Mawu Mavɔmavɔ nukún mɛ é. Lě e tɔ́ tɔn Oziyási wa nǔ gbɔn ɔ́ wɛ é bló gbɔn pɛ́pɛ́pɛ́.\nNǔ ka ɖo mɔ̌ có vɔ̌sákpe e gbɔn só jí só jí lɛ́ɛ kpo ɖo te. Togun ɔ́ lɛ́ kpo ɖo vɔ̌ sá wɛ, bó ɖo zǎlínkpɔ́n dó zo wɛ gbɔn fí énɛ́ lɛ́ɛ. Yotámu wɛ bló hɔntogbó aga tɔn e ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ nu é.\nÈ wlǎn axɔ́sú Yotámu sín tan e kpo lɛ́ɛ kpó nǔ e é wa lɛ́ɛ bǐ kpó dó “Judáa xɔ́sú lɛ́ɛ sín Tan wéma” mɛ.\nHwenu e Yotámu ɖo axɔ́súzinkpo jí ɔ́ wɛ Mawu Mavɔmavɔ jɛ axɔ́sú Asilíi tɔn Hlesini kpódó axɔ́sú Izlayɛ́li tɔn Pekáxi kpó sɛ́ dó Judáa to ɔ́ mɛ jí, bɔ yě nɔ́ yi fun ahwan xá Judáa to ɔ́.\nYotámu zán wá kú bɔ è sɔ́ ɛ ɖó tɔ́gbó tɔn lɛ́ɛ sín yɔdo mɛ, ɖo tɔ́gbó tɔn Davídi Toxo mɛ, bɔ vǐ tɔn Akázi ɖu axɔ́sú ɖó tɛn tɔn mɛ.


Wp/fon/Benɛ - Wikimedia Incubator\n< Wp | fon(Redirected from Wp/fon/Benɛn)\nWp > fon > Benɛ\nGa ɖiɖi tɔn 114 763 km²\nTovi 11 733 059 ab.2019)\nBenɛ nyí to ɖé ɖo hwéyixɔtɛn mɛwigbéjí tɔn. To é lɛlɛ do é lɛ wɛ nyí Bukina faso sin to kpodo Nijɛto kpo ɖo totá ligbé, Awɔnlínto ɖo hwézɛhwɛtɛn lo bɔ Togoto wa ɖo hwéyixɔtɛn. Xú wɛ ɖo tofɔ ligbé nú Benɛnto ɔ.\nAzán nukɔntɔn avivɔsún 1960 tɔn mɛ wɛ benɛto jɛ éɖésunɔn si ɖé.\nXɔgbónu ka nyí mijɛmǐɖési toxo benɛto tɔn ɔ bɔ é nɔn ylɔ Benɛví lɛ ɖɔ benɛnu.\nBenin-CIA WFB Map\n1 Ayínúkúnmɛ benɛn to tɔn\n2 Gbé ě nɔn do ɖo benɛto mɛ lɛ\n3 Xwe'hwenu benɛto tɔn lɛ\n4 Togán benɛto tɔn lɛ\n5 Tan benɛto tɔn\nAyínúkúnmɛ benɛn to tɔnEdit\nGbló gbló benɛto tɔn, é lín ɖo kilomɛti gbloka jlɛ mɛ ɔ, ná yí afatɔɔn kanwé ko élé wɛnɛn kpodo kanwé ko donu tɛnwé élé kandé ko nukún atɔn kpo mɔ́ (114 763 km2).\nTo ɛnɛ wɛ lɛ́lɛ́ do benɛto. Ɖo totá ligbé benɛto tɔn ɔ, Bukina faso to kpodo Nijɛ to kpo wɛ ɖo finɛ́. Ɖo tofɔ libgé ɔ xu wɛ ɖo finɛ́. Ɖo hwézɛhwɛtɛn ɔ, é ná mɔ Awɔnlínto lo bɔ Togoto wá ɖo hwéyixɔtɛn.\nÉe xa mɛ ɖo liyasún xwe 2015 tɔn mɛ ɔ, gbɛtɔ afatɔɔn donu woɖokpo mɔn(11 448 647) wɛ é xá ɖo benɛto ɔ mɛ.\nGbé ě nɔn do ɖo benɛto mɛ lɛEdit\nGbé alɔkpa alɔkpa wɛ é do ɖo benɛto mɛ. Yovogbé wɛ nyí gbé ě axɔlu do kɛn bɔ mɛ bi ná do ɖo to ɔ mɛ é. Lo ɔ é ka nɔn do benɛgbé jíjí lɛ lɔɔ mɔn.\nƉo totá ligbé ɔ, bariba, ditamari kpodo dindi kpo wɛ nyí gbé ě nɔn do ɖo tají é.\nƉo tofo ligbé kpodo to tɛntín kpo ɔ, Fɔn, Yoruba, Gun, Nago kpodo wémɛgbé kpo wɛ nyí gbé ě nɔn do ɖo tají é.\nXwe'hwenu benɛto tɔn lɛEdit\nXwe hwenu ɛnɛ wɛ ɖo benɛto ɔ mɛ. Jǐ hwenu ě nɔ bɛ sín xwejisún mɛ bo nɔ yi fo ɖo ayídosún mɛ é. Fomɛ ě nɔ bɛ sín liyasún mɛ bo nɔ yi fo ɖo avivɔsún mɛ é. Zo hwenu ě nɔ bɛ sín zǒsún mɛ bo nɔ yo fo ɖo abɔxwisún mɛ é. Xwe hwenu ɛnɛ gɔ wɛ nyí aluun hwenu. É nɔ bɛ sín woosún mɛ bo nɔ yi fo ɖo zofinkplɔsún mɛ.\nTogán benɛto tɔn lɛEdit\nSín hwenu ě benɛto ɔ jɛ édésunɔn si ɖo xwe 1960 tɔn mɛ ɔ, togán tɛnmɛ tɛnmɛ wɛ kpacɛ do to ɔ nu. Bɛsín mɛdaxo Hubert Manga ji wa yi jɛ mɛdaxo Patrice Talon ji. Patrice Talon wɛ nyí togán benɛto tɔn ɖo dín. É do é gán ɖo xwéjisún xwe 2016 tɔn mɛ.\nTan benɛto tɔnEdit\nRetrieved from "https://incubator.wikimedia.org/w/index.php?title=Wp/fon/Benɛ&oldid=5378053"\nLast edited on 30 March 2022, at 23:11\nThis page was last edited on 30 March 2022, at 23:11.