$ 0.7843 1.0843£ 1.3169R 0.0220AUD 0.7292AED 0.2135JPY 0.7648DKK 0.1449IRR 0.0031SEK 0.1187ILS 0.2253\tAprelin 24-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Praqada Gürcüstan Prezidenti Giorgi Marqvelaşvili ilə görüşmüşdür *** Aprelin 24-də Praqada Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin və Polşa Prezidenti Bronislav Komorovskinin görüşü olmuşdur *** Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev aprelin 24-də Praqada Moldova Prezidenti Nikolae Timofti ilə görüşmüşdür *** Prezident İlham Əliyev aprelin 24-də Praqada “Şərq tərəfdaşlığı” Proqramının Sammitində iştirak etmişdir *** Aprelin 23-də Prezident İlham Əliyev Çexiya Deputatlar Palatasının sədri, Çexiya-Azərbaycan parlamentlərarası dostluq qrupunun rəhbəri Yan Hamaçek ilə görüşmüşdür *** Prezident İlham Əliyev aprelin 23-də Çexiyaya işgüzar səfərə gəlmişdir\n*** Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev aprelin 23-də İspaniya Krallığının xarici işlər və əməkdaşlıq nazirinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul etmişdir *** Prezident İlham Əliyev aprelin 22-də Keçəçioğlu Məhəmmədin 150 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında Sərəncam imzalamışdır *** Poçt\nRəsmi xronikaQələbəyə aparan yollar: istək, zəhmət, mübarizə\n2012-04-19 20:53:00Bakı, 19 aprel (AzərTAc). Həyat mübarizədir. Lakin bu, heç də təbiət elmlərindən öyrəndiyimiz mübarizə deyil. Şüur və dilin imkanları ilə düşünmək, danışmaq qabiliyyəti olan insan öz ruhu, iradəsi, öz təbiəti ilə də mübarizə apara bilər. İndi nəinki dil, din və irqindən, həm də fiziki imkanları və sosial mənşəyindən asılı olmayaraq, insanın cəmiyyətdə mövqeyi bərabərdir. Bu səbəbdən həyatın hər bir sahəsində olduğu kimi, idmanda da ayrı-seçkilik qətiyyən yolverilməzdir.\nİkinci dünya müharibəsindən sonra planetin genişlənən idman hərəkatında, xüsusilə olimpiya ideyalarının qələbə çaldığı dövrdə əlillərin də özünəməxsus yeri formalaşmağa başlamışdır. Fiziki cəhətdən sağlam insanların həyatında bədən tərbiyəsi və idmanın rolu nə dərəcədə əhəmiyyətlidirsə, fiziki qüsurluların da sağlamlığının bərpasında və mənəvi reabilitasiyasında onun rolu ikiqat vacibdir. Təsadüfi deyildir ki, ikincilərin idman maraqları Beynəlxalq Paralimpiya Komitəsində birləşmişdir. Bu qurum onların bacarıq və qabiliyyətinin hüdudsuzluğunu, qəhrəmanlıqlarının bəzən sərhəd belə tanımadığını göstərir, insan iradəsinin hər şeyə qadir olduğunu əyani sübut edir. Hərəkatın əsasını isə 1948-ci ildə Böyük Britaniyanın Eylesberi şəhərində Stok Mandevil xəstəxanasının neyrocərrahı Lüdviq Qutman qoymuşdur. Həmin il o, Londonda keçirilən Olimpiya Oyunları ilə bərabər Əlillərin Beynəlxalq Oyunlarını təşkil etmişdir. Bu oyunlar rəmzi xarakter daşımış və 1960-cı ilədək onun yenidən keçirilməsinə təşəbbüs göstərilməmişdir. Nəhayət, 1960-ci ildə Roma Yay Olimpiya Oyunlarından bir neçə həftə sonra ilk Paralimpiya Oyunları keçirilmişdir. Həmin vaxtdan bu iki yarış qoşa addımlayır və idman qurğularının inşası və əsaslı təmiri zamanı əlillərin də maraqları nəzərə alınır. Bütün bunlar dünyada sosial bərabərliyin, insanlığın digər mənəvi dəyərlərinin də qələbə anı sayıla bilər. Ölkəmizdə bu ideyalar məhz cəmiyyətdə sabitlik dövrünün qədəmləri ilə öz yerini tapmışdır. Müstəqilliyin ilk illərindəki hərc-mərclik, qarışıqlıq dövrünü geridə qoyan Azərbaycanda 90-cı illərin ikinci yarısından başlayaraq sosial rifah, tam hüquqlu cəmiyyət quruculuğunun ilk addımları atılmışdır. 1996-cı ilin əvvəlində yaradılan Milli Paralimpiya Komitəsi cəmiyyətin mənəvi dəstəyə ehtiyacı olan təbəqəsinin arzularının tərənnümçüsünə çevrilmişdir. İdmanın inkişafında ən vacib prinsiplərdən biri güclü maddi-texniki bazanın olmasıdır. Çünki idman nəticələri, əsasən, yaradılan şəraitlə birbaşa bağlıdır. Ölkəmizdə paralimpiya hərəkatının yarandığı ilk gündən idmançıların şəraitinin yaxşılaşdırılması, onların hər cür qayğı ilə əhatə olunması istiqamətində böyük işlər görülməsinə baxmayaraq, onların vahid bir mərkəzinə də ehtiyac duyulurdu. Hələ 2000-ci ildə, paralimpiyaçılarımız ilk uğurlarını qazandıqdan sonra XI Sidney Yay Paralimpiya Oyunlarından qayıtmış idmançılarla görüşmüş dövlət başçısı Heydər Əliyev əlil idmançılar üçün xüsusi kompleksin tikintisi barədə qərar verdi.\nBu qurğunun inşası zəruri idi. Nəhayət, 2008-ci il avqustun 28-də Sumqayıtda Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin xətti ilə inşa edilmiş Paralimpiya İdman Kompleksi açılmışdır. MDB məkanında yeganə olan bu kompleksdə nəinki ölkədaxili, eyni zamanda, beynəlxalq səviyyəli təlim-məşq toplanışlarının təşkili, yarışların keçirilməsi də mümkündür. Bu isə qurğunun əhəmiyyətini göstərməklə yanaşı, ölkədə fiziki cəhətdən qüsurlu insanların idmanla məşğulluğuna, onların sosial rifahına yönəldilən diqqət və qayğının nümunəsidir. Kompleksin açılış mərasimində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və xanımı Mehriban Əliyeva iştirakı etmişdilər. Bu, ölkədə idmana və ümumiyyətlə, Azərbaycanda əhalinin hər bir təbəqəsinə sosial ədalət prinsiplərinə əsaslanan münasibətin göstəricisi idi. Əlil idmançılar, onların məşqçiləri, eləcə də Paralimpiya Komitəsinin və ölkə idman ictimaiyyəti nümayəndələrinin də iştirakı ilə keçirilən açılış mərasimindən sonra Prezident İlham Əliyev “Azərbaycan dövləti sizin bu səylərinizi çox yüksək qiymətləndirir və qiymətləndirməlidir”, - demişdi. Dövlət başçısının xeyir-duası bu gün də paralimpiyaçıları yeni-yeni qələbələrə ruhlandırır: “Əminəm ki, siz bu idman mərkəzindən çox səmərəli şəkildə istifadə edəcək və öz hazırlıq səviyyənizi daha da yüksəkdə saxlayacaqsınız. Siz də öz həyatınızı idmana həsr etmisiniz. Sizin həyatınızda idman çox böyük yer tutur. Mən çox şadam ki, biz Azərbaycanda belə gözəl mərkəzin yaranmasına nail ola bilmişik”.\nÖlkəmizdə paralimpiyaçılara dövlət tərəfindən göstərilən böyük diqqət və qayğı dünya ictimaiyyətinin də diqqətindədir. Təsadüfi deyil ki, 2010-cu ilin avqustunda ölkəmizdə səfərdə olmuş Beynəlxalq Korlar İdmanı Federasiyasının cüdo komitəsinin, Beynəlxalq Paralimpiya Cüdo Federasiyasının prezidenti Jan-Klod Priyer Azərbaycanda gördüklərinə heyranlığını belə ifadə etmişdi: “Azərbaycan idmançılarının bəxti gətirib. Ölkənizdə idmanın inkişafına böyük diqqət yetirilir. Dövlətin xüsusi diqqət və qayğısı idmançıları və məşqçiləri daha səylə çalışmağa, döyüş əzmi göstərməyə və yeni-yeni nailiyyətlərə imza atmağa ruhlandırır”.\n“Citius, altius, fortius” – bu gün olimpiya devizi kimi tanıdığımız bu ifadə, əslində, insan sağlamlığının keşiyində dayanmış ilk idman növü olan atletikanın şüarıdır. Onun bugünkü ifadə tərzi belədir: “Güclü olmaq istəyirsənsə, qaç”. Elə buna görədir ki, atletikaya təsadüfən “idmanın kraliçası” deyilmir. Müstəqil Azərbaycanın ilk paralimpiya oyunlarında ən yaxşı nəticəni məhz atletimiz göstərmişdi. Bunadək yenicə qurulan Milli Paralimpiya Komitəsi Moskva marafonunda Aleksandr Antofinin iştirakını təmin etmişdi. Yüz iştirakçı arasında o, 12-ci yeri tutmuşdur. Onunla yanaşı, komandada Zair Abdullayev və İmam Hüseynov da yer almışdılar. Lakin Atlantada A.Antofiyə çıxış etmək icazəsi alındı. Antofi marafonda 5-yeri tutmuşdur.\nCari ildə Londonda keçiriləcək Yay Paralimpiya Oyunlarına 26 lisenziyanın qazanıldığını bildirən Milli Paralimpiya Komitəsinin icraçı direktoru Şaiq Həmidov aprelin sonundan iyunadək idmançılarımızın İngiltərədə təlim-məşq toplanışlarının keçiriləcəyini diqqətə çatdırmışdır. O demişdir: “İdmançılarımızın 2009-2012-ci illərdə iştirak etdikləri qitə və dünya çempionatlarında qazandıqları uğurlar və yüksək əyarlı medallar onların London Yay Paralimpiya Oyunlarında müvəffəqiyyətlə iştirak edəcəklərinə inamı artırır. 2008-ci ildə Pekində keçirilmiş Yay Paralimpiya Oyunlarında qızıl medal qazanmış cüdoçumuz İlham Zəkiyev və atletimiz Oloxan Musayev cari ildə təşkil olunacaq Paralimpiya Oyunlarına da lisenziya qazanmışlar. London Yay Paralimpiya Oyunlarında 5 qızıl medal qazanmağı qarşımıza hədəf qoymuşuq. Ölkəmizdə yaradılan idman infrastrukturu idmançıların beynəlxalq yarışlara rahat hazırlaşmasına və respublikamızda mötəbər yarışların keçirilməsinə imkan verir”. Müstəqilliyin bərpasından sonra Azərbaycan paralimpiyaçıları 1996-cı ildə ilk dəfə X Atlanta Yay Paralimpiya oyunlarına qatılsalar da, mükafatçılar sırasına düşə bilməmişlər. İdmançılarımızın uğur səhifəsi XI Sidney Yay Paralimpiya Oyunlarından başlamışdır. 2000-ci ildə 3 idman növündə 7 idmançı ilə Paralimpiya Oyunlarında iştirak edən komandamız güllə atıcılığında kiçik çaplı tapançadan 50 metr məsafəyə sərbəst atəş açmada gümüş medal qazanaraq Azərbaycanı 122 ölkə arasında 60-cı etmişdir. Dörd il sonra Afinada keçirilən mötəbər yarışda isə komandamız 2 qızıl, 1 gümüş və 1 bürünc medal ilə Vətənə dönmüşdür. Cüdoçular arasında İlham Zəkiyev, atletikanın uzunluğa tullanma yarışlarında Oleq Panyutin qızıl medala sahib olmuşlar. Atletikanın üçtəkanla uzunluğa tullanma yarışlarında Zeynidin Bilalov gümüş medal əldə etmişdir. Qadınlar arasında pnevmatik tapançadan 10 metr məsafəyə güllə atıcılığı mübarizəsini Yelena Taranova bürünc medalla başa vurmuşdur. Beləliklə, respublikamız 135 ölkə arasında 46-cı yerdə olmuşdur. Ölkəmizdə geniş vüsət alan Paralimpiya Hərəkatı özünü 2008-ci il Pekin Yay Paralimpiya Oyunlarında yaxşı tərəfdən göstərmişdir. Çinin paytaxtında 4 idman növündən 18 idmançımız medal uğrunda mübarizə aparmışdır. Bu mötəbər yarışda paralimpiyaçılarımız 2 qızıl, 3 gümüş və 5 bürünc medal qazanmışlar. Cüdoçular arasında İlham Zəkiyev qızıl medal qazanaraq, ikiqat paralimpiya çempionu olmuşdur. Ölkəmizin ikinci qızıl mükafatını atletikanın nüvəatma yarışlarında 19 yaşlı Oloxan Musayev əldə etmişdir. Atletlərimizdən üçtəkanla tullanma yarışlarında Zeynidin Bilalov, cüdoçulardan Tofiq Məmmədov və Kərim Sərdarov gümüş medallara sahib çıxmışlar. İki yüz metr məsafəyə qaçan Vüqar Mehdiyev, 400 metr məsafəyə qaçışda Rza Osmanov, uzunluğa tullanan Oleq Panyutin, üç təkanla tullanan Vladimir Zayets və cüdoçumuz Ramin İbrahimov bürünc medal qazanmışlar. Komandamız 146 ölkə arasında 38-ci olmuşdur.\nSadalanan bütün qələbələr bir mənbədən qaynaqlanır. Bu da əsası ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən qoyulmuş idman siyasətinin və hazırda bu siyasətin Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilməsinin nəticəsidir. Bu qayğının qarşılığında idmançılarımız var gücləri ilə çalışmalı, mötəbər yarışlarda Azərbaycanın üçrəngli bayrağını qaldırmalı və himnimizi səsləndirməlidirlər. Növbəti hədəf isə 2012-ci il London Yay Paralimpiya Oyunlarıdır. İnanırıq ki, bu dəfə də istək, zəhmət və mübarizə paralimpiyaçılarımızın qələbələrini təmin edəcəkdir.\n© İstifadə edilərkən AzərTAc-a istinad olunmalıdır Dostuna göndər


ŞİƏLİYİN YARANMASI VƏ İNKİŞAF ETMƏSİ\nAZLIQ TƏŞKİL EDƏN ŞİƏLƏRİN ÇOXLUQ TƏŞKİL EDƏN SÜNNÜLƏRDƏN AYRILMASI VƏ İXTİLAFIN YARANMA SƏBƏLƏRİ\nİKİ MƏSƏLƏ: CANİŞİNLİK VƏ ELMİ MƏRCƏİYYƏT\nSEÇKİ YOLU İLƏ OLAN XİLAFƏT MƏSƏLƏSİ VƏ ONUN ŞİƏLİK NƏZƏRİYYƏSİ İLƏ ZİDD OLMASI\nXİLAFƏTİN ƏLİ (Ə)-A ÇATMASI VƏ ONUN SEÇDİYİ YOL\nŞİƏLƏRİN ƏLİ (Ə)-IN BEŞ İLLİK XİLAFƏT DÖVRÜNDƏ ƏLDƏ ETDİKLƏRİ NAİLİYYƏTLƏR\nXİLAFƏTİN MÜAVİYƏNİN ƏLİNƏ KEÇMƏSİ VƏ ONUN PADŞAHLIQ VƏ VARİSLİK ÜSLUBUNA ÇEVRİLMƏSİ\nŞİƏLƏRİN ƏN AĞIR DÖVRANI\nBƏNİ-ÜMƏYYƏ SƏLTƏNƏTİNİN MÖHKƏMLƏNMƏSİ\nŞİƏLƏR - İKİNCİ HİCRİ ƏSRİNDƏ\nŞİƏLƏR - ÜÇÜNCÜ HİCRİ ƏSRİNDƏ\nŞİƏLƏR - DÖRDÜNCÜ HİCRİ ƏSRİNDƏ\nŞİƏLƏR - DOQQUZUNCU HİCRİ ƏSRİNDƏ\nŞİƏLƏR - ON-ON BİRİNCİ HİCRİ ƏSRLƏRİNDƏ\nŞİƏLƏR - ON İKİ- ON DÖRDÜNCÜ ƏSRLƏRDƏ\n*Azlıq təşkil edən şiələrin çoxluqda olan sünnülərdən ayrılması və ixtilafın səbəbləri;\n*İki məsələ: Canişinlik və elmi mərcəiyyət;\n*Seçki yolu ilə olan xilafət məsələsi və onun şiəlik nəzəriyyəsi ilə zidd olması;\n*Xilafətin Əli (ə)-a verilməsi və o həzrətin bu barədə mövqeyi;\n*Əli (ə)-ın beş illik xilafət dövründə şiələrin əldə etdiyi nailiyyətlər;\n*Xilafətin Müaviyənin əlinə keçməsi və onun padşahlıq və varislik üslubuna çevrilməsi;\n*Şiələrin ən ağır günləri;\n*Bəni-üməyyə sülaləsinin hakimiyyəti;\n*Şiəlik - 2-ci hicri əsrində;\n*Şiəlik - 3-cü hicri əsrində;\n*Şiəlik - 4-cü hicri əsrində;\n*Şiəlik - 5-ci hicri əsrində;\n*Şiəlik - 7-11-ci əsrlərdə;\n*Şiəlik - 12-14-cü əsrlərdə;\n*Şiələrin firqələrə bölünməsi;\n*Firqələrə parçalanma və bəzi cərəyanların aradan getməsi;\n*İsmailiyyə firqəsi və onun parçalanması;\n*Nəzariyyə, müstəliyyə, dəruziyyə və muqniə;\n*On iki imamçı şiələr, onun zeydiyyə və ismailiyyə ilə olan fərqləri;\n*On iki imamçı şiələrin tarixi.\nƏli (ə)-ın şiələri adı ilə tanınan şiəlik məktəbinin başlanması Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) həyatı dövrünə qayıdır. 23 illik peyğəmbərlik dövründə islami təbliğat və çağırışların genişlənməsi ilə əlaqədar baş verən bir çox hadisələr, şübhəsiz, Peyğəmbərin (s) səhabələri arasında belə bir cəmiyyətin yaranmasını tələb edirdi.1O hadisələr aşağıdakılardır:\na) Besətin ilk günlərində Allah tərəfindən Peyğəmbəri-Əkrəmə (s) öz qohum-əqrəbasını dinə dəvət etmək əmr olundu.2Bu zaman Həzrət aşkar şəkildə buyurdu ki, sizlərdən hər kəs ilk olaraq mənim dəvətimə müsbət cavab versə mənim vəzirim, canişinim və vəsimdir. Əli (ə) hamıdan əvvəl islamı qəbul edərək Peyğəmbərə (s) iman gətirdi və verilən vədələrə layiq görüldü.3\nb) Həm sünni, həm də şiə mənbələrinin nəql etdiyi mütəvatir hədislərə əsasən, Peyğəmbəri-Əkrəm (s) aşkar şəkildə buyurmuşdur ki, Əli (ə) danışıq, əməl və rəftarında hər növ xəta və günahdan uzaqdır.1Onun dediyi hər bir söz, etdiyi hər bir iş dini əsaslarla tamamilə müvafiqdir; o, islam maarifi və şəriət hökmlərini hamıdan yaxşı bilir.2\nv) Əli (ə) misilsiz xidmətlər və vəsfolunmaz fədakarlıqlar göstərmişdir. Əli (ə)-ın Peyğəmbərin (s) hicrət gecəsində onun yatağında yatmasını buna misal göstərmək olar.3\nBədr, Ühüd, Xəndək və Xeybər müharibələrində düşmənlər Əli (ə)-ın əli ilə məğlub edilməsəydi, islamçılar onların vasitəsilə məhv olub aradan gedəcəkdi.1\nq) “Qədir-Xum” hadisəsində Peyğəmbər (s) Əli (ə)-ı bütün insanların vilayət və rəhbərliyinə təyin edərək, onu da özü kimi ümmətin rəhbəri elan etdi.2\nAydındır ki, hamının fikir birliyində olduğu bu kimi imtiyazlar3(Qeyd) və Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) Əli (ə)-a dərin məhəbbəti fəzilət və həqiqət aşiqi olan səhabələrdən bir qrupunun Əli (ə)-ı sevərək onun ətrafında birləşməsinə və ona itaət etmələrinə səbəb olurdu. Bunun müqabilində başqa bir qrup da o həzrətə qarşı həsəd və kin-küdurət bəsləyirdilər.\nBundan əlavə, “Əli şiəsi”, “Əhli-beyt şiəsi” kimi ifadələr Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) sözlərində də çox görünmüşdür.4\nPeyğəmbərin (s), səhabələrin və bütün müsəlmanların nəzərində Əli (ə)-ın yüksək məqamına nəzər salmaqla, onun ardıcılları Peyğəmbərin (s) vəfatından sonra o həzrətin xilafət məqamına çatacağına şübhə etmirdilər. Peyğəmbəri-Əkrəm (s) ölüm yatağında olarkən baş verən hadisələr istisna olmaqla, mövcud şərait və zahiri əlamətlər də bu nəzəriyyəni təsdiq edirdi.1\nAmma Peyğəmbəri-Əkrəm (s) vəfat edəndən sonra gözlənilməz hadisələr baş verdi; onun ailə üzvləri və səhabələrdən bir çoxu dərin hüzn və matəm içində dəfn mərasimi ilə məşğul olduqları zaman, sonralar əksəriyyət təşkil edən bir qrup son dərəcə özbaşınalıq və tələskənliklə bir qərar çıxardılar. Onlar Peyğəmbərin Əhli-beyti, onun yaxın adamları və tərəfdarları ilə məşvərət etmədən, hətta onlara xəbər vermədən “xoşməramlı” bir tədbir keçirib müsəlmanlara xəlifə təyin etdilər. Əli (ə) və onun köməkçilərini qanunsuz olaraq baş vermiş bir iş qarşısında qoydular. Əli (ə) və digər tanınmış səhabələr, o cümlədən İbni Abbas, Zübeyr, Salman, Əbuzər, Miqdad, Əmmar və digərləri dəfn mərasimini tamamladıqdan sonra bu işdən xəbərdar oldular. Onlar bu üslubla və tələmtələsik xəlifə təyin etmək məsələsinə qarşı öz etirazlarını bildirmək məqsədi ilə ümumi yığıncaq keçirdilər. Lakin cavabında “belə məsləhət oldu” sözlərini eşitdilər.\nMəhz bu tənqid və etirazlar azlıq təşkil edənləri çoxluq təşkil edənlərdən ayırdı; Əli (ə)-ın ardıcıllarını “Əli şiəsi” adı ilə cəmiyyətə tanıtdırdı. Xilafət məqamında əyləşənlər də dövrü siyasətin tələblərinə uyğun olaraq, azlıqda olanların bu adla tanınmamasına, cəmiyyətin parçalanmamasına çalışırdılar. Onlar xilafətin fikir birliyi əsasında olduğunu iddia edir, etiraz edənləri və beyətdən boyun qaçıranları “müsəlman icmasından ayrılanlar” adlandırır, bəzən onların haqqında nalayiq ifadələr də işlədirdilər.1 Əlbəttə, şiələr ilk dövrlərdə hakim qüvvə tərəfindən kəskin təzyiqlərə məruz qaldıqlarından, sadəcə etiraz etməklə öz müxalifətçiliklərini bildirməkdən əlavə, hər hansı bir tədbir görməyə müvəffəq olmadılar. Əli (ə) da islamın və müsəlmanların ümumi mənafeyini nəzərə almaqla və kifayət qədər köməkçi olmadığına görə silahlı qiyama qalxmadı. Lakin etiraz edənlər əqidə baxımından əksəriyyət təşkil edənlərə tabe olmadılar; onlar bilirdilər ki, Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) həqiqi canişini və elmi mərcəiyyət məqamı Əli (ə)-dır.2\nPeyğəmbər (s) buyurmuşdur: “Mən elmin şəhəri, Əli onun darvazasıdır. Hər kəs elm axtarırsa, gərək onun qapısından varid olsun.”3\nAzlıq təşkil edən dəstənin üzvləri elmi və mənəvi cəhətdən yalnız o həzrətə müraciət etməyi rəva görür və başqalarını da ona doğru dəvət edirdilər.\nŞiələr əldə etdikləri islami təlimlər əsasında inanırdılar ki, cəmiyyət üçün ilk növbədə əhəmiyyət kəsb edən məsələ – islam təlimlərinin və dini mədəniyyətin aydın olması,1 sonrakı mərhələdə isə bu iki dəyərin cəmiyyət arasında kamil cərəyan etməsidir.\nBaşqa sözlə desək, əvvəla cəmiyyət üzvləri dünyaya və insana real nəzərlə baxmalı, öz insani vəzifələrini bilməli və onlar şəxsi mənafelərinə uyğun olmasa belə, yerinə yetirməlidirlər.\nİkincisi, dini hökumət cəmiyyətdə islamın həqiqi nəzm və inzibatını elə bir şəkildə qoruyub saxlamalı və icraya qoymalıdırdır ki, insanlar Allahdan başqa heç bir məbuda sitayiş etməsinlər, eləcə də fərdi və ictimai ədalətdən, kamil azadlıqdan bəhrələnsinlər. Bu iki məsələ Allah tərəfindən paklaşdırılan və günahdan uzaq olan bir şəxsin əli ilə icra edilməlidir; əks halda, elmi məqamda və hakimiyyət kürsüsündə elə şəxslər oturacaqlar ki, öz üzərlərinə düşən vəzifələr qarşısında belə, fikri azğınlıq və xəyanətdən amanda deyillər; nəticədə islamın ümumbəşəri azadlıq, ədalətli vilayəti tədrici olaraq zülmkarlıq və istibdad əsasında olan səltənətə, padşahlığa çevriləcək; dinin pak və mütərəqqi maarifi sair dinlərin təlimləri kimi xudbin və yaltaq alimlər tərəfindən təhrif olunacaqdır.\nPeyğəmbərin (s) dəfələrlə buyurub təsdiq etdiyi kəlamlara əsasən, əməl və sözlərində doğruçu, tutduğu yol Allahın kitabı və Peyğəmbərin sünnəsi ilə uyğun olan şəxs yalnız Əli (ə) idi.1\nƏgər əksəriyyət təşkil edən dəstənin üzvləri Qüreyş tayfasının Əlinin haqq xilafəti ilə müxalif olduğunu desəydilər, onda onların haqqa məcbur edilməsi, boyun qaçıranları və inadkarları yerində oturtmaq lazım gələrdi. Necə ki, onlar zəkat verməkdən imtina edən şəxslərlə vuruşub onların etirazlarına fikir vermədilər; aydındır ki, onlar istəsəydilər belə bir təqdirdə də Qüreyş tayfasının müxalifətçiliklərinə etina etməz və qorxudan haqqı tapdalamazdılar.\nBəli, şiələri seçki yolu ilə olan xilafətlə razılaşmaqdan çəkindirən məsələ onun xoşagəlməz nəticələrindən törənən qorxu, yəni islam hökumətinin düzgün olmayan üslubu və ali-dini təlimlərin məhv edilməsi idi. Hadisələrin inkişafı da bu əqidəni günbəgün aşkar edir, şiələr də öz əqidələrində daha da möhkəmlənirdilər. İlk əvvəldə saylarının çox az olduğuna görə əksəriyyətin içərisində görünməz olduqlarına baxmayaraq, onlar batində islam təlimlərini Əhli-beytdən əxz edir, öz yollarının həqiqətinə dəvət məsələsində israr edirdilər; eyni zamanda islam hökumətinin qüdrət, izzət, təhlükəsizlik və inkişafını qoruyub saxlamaq üçün aşkar şəkildə müxalifətçilik etmirdilər. Hətta onlar sünnülərlə çiyin-çiyinə cihada gedir, ümumi işlərdə qaynayıb-qarışırdılar; Əli (ə) şəxsən özü zəruri hallarda islamın ümumi mənafeyinə uyğun olan işlərdə yaxından iştirak edir, əksəriyyət təşkil edənlərə lazımi məsləhətlər verir və köməklik göstərirdi.1\nŞiələr inanırdılar ki, Allahın kitabında və Peyğəmbərin (s) sünnəsində bəyan olunan islam şəriəti qiyamətə qədər öz qüvvəsində qalmalıdır və onda heç bir dəyişiklik edilə bilməz.2\nİslam hökuməti heç bir üzr gətirməklə şəriət qanunlarının icrasından boyun qaçıra bilməz. Onun yeganə vəzifəsi zamanın tələbi olan bəzi işlərdə məsləhəti nəzərə alaraq, şəriət qanunları çərçivəsində şura yolu ilə müəyyən qərarlar çıxarmaqdır; lakin bu hadisənin gedişatında şiələrin siyasət xatirinə etdikləri beyət məsələsindən və həmçinin Peyğəmbərin (s) ömrünün son anlarında baş verən “kağız-qələm” hadisə-sindən aydın olurdu ki, xilafətin seçki yolu ilə olmasının tərəfdarları və onun icraçıları ilahi kitabın bir əsas qanun kimi qorunub saxlanmasını zəruri hesab edir və ona etiqad bəsləyirdilər. Onların nəzərinə görə Peyğəmbərin sünnəsi və buyurduğu kəlamlar belə bir əsalətə malik deyildir; o həzrətin vəfatından sonra onlar sabit qalmır və öz etibarını əldən verir. Onlar inanırdılar ki, islam hökuməti məsləhət bildiyi yerlərdə onları icra etməyə bilər. Bu nəzəriyyə sonralar səhabə barəsində nəql olunan bir çox rəvayətlərlə qüvvətləndirildi.1 Bu nəzəriyyənin ən bariz nümunəsi xəlifənin tanınmış bir sərkərdəsi olan Xalid ibni Vəlidin törətdiyi üzdəniraq hadisə idi; o, məşhur səhabə olan Malik ibni Nüveyrənin evində qonaq kimi gecələyərkən onu qəfildən öldürdü, başını kəsib ocağda yandırdı və həmin gecə də onun arvadı ilə zina etdi! Bu rüsvayçı cinayətlərin ardınca xəlifə onun hökumətində Xalid kimi sərkərdəyə ehtiyac olduğunu bəhanə edərək, onun barəsində şəriət hökmünü icra etmədi!!2\nHəmçinin xumsu Peyğəmbər (s)-in Əhli-beytindən və o həzrətin yaxın adamlarından kəsdilər.3 Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) hədislərinin yazılması birdəfəlik qadağan olundu. Hər hansı bir yerdə yazılı hədis tapılsaydı, yaxud bir kəsdən alınsaydı onu zəbt edib yandırırdılar.1\nMəhəmməd ibni Əbi Bəkr deyir: Ömərin dövründə hədis çoxaldı, hədislər onun yanına gətirildikdə onların yandırılmasını əmr etdi.2\nBu qadağanlar raşidi xəlifələrinin dövründən əməvi xəlifəsi Ömər ibni Əbdül Əzizin zamanına qədər (99-102) davam etdi.\nİkinci xəlifənin hakimiyyəti dövründə (13-25) bu siyasət daha qabarıq şəkildə büruzə gəldi və xəlifə şəriətin bəzi hökmlərini, o cümlədən “təməttö həcci”ni, “mütə nikahı”nı və azanda “həyyə əla xəyril-əməl” cümləsinin deyilməsini qadağan etdi, bir görüşdə üç təlağın qanuni hökm olmasına icazə verdi və s.3\nİlk dəfə olaraq onun xilafəti dövründə beytül-mal camaatın arasında ədalətsiz şəkildə bölünməyə başladı. Bu da sonralar müsəlmanların arasında dəhşətli sinfi ziddiyyətlər və qanlı çəkişmələr yaratdı. Onun xilafəti dövründə Müaviyə Şamda padşahlara məxsus olan səltənət üsul-idarəsini tətbiq etdi, xəlifə də onu “ərəblərin kəsrası” adlandırdı və heç vaxt ona etiraz etmədi.\nİkinci xəlifə 23-cü hicri-qəməri ilində iranlı bir qulun əli ilə öldürüldü. Onun öz göstərişi ilə təsis olunan altı nəfərlik şuranın rəyinə uyğun olaraq, üçüncü xəlifə müsəlmanların rəhbərliyini öz öhdəsinə götürdü. O, öz xilafət illərində əməvi sülaləsindən olan qohum-əqrəbalarını xalqa hakim etdi, Hicazda, İraqda, Misirdə və s. islam ölkələrində rəhbərlik işini onlara həvalə etdi.1\nO, bir çox qanunsuz hərəkətlərin bünövrəsini qoydu, aşkar şəkildə zülm, günah və əxlaqsızlıq etməyə, islamın cari qanunlarını pozmağa başladı; şikayətlər hər tərəfdən sel kimi xilafət mərkəzinə gəlməyə başladı. Lakin öz əməvi kənizlərinin, xüsusilə Mərvan ibni Həkəmin təsiri altına düşən xəlifə o şikayətlərə məhəl qoymur və bəzən də şikayətçiləri təqib edib onlara müxtəlif yollarla təzyiq göstərilməsinə əmr verirdi.2Nəhayət hicri tarixi ilə 35-ci ildə onun əleyhinə qiyam baş verdi; bir neçə gün davam edən mühasirə və çarpışmalardan sonra xəlifə öldürüldü.\nÜçüncü xəlifə öz xilafəti dövründə başda onun əməvi qohumlarının rəisi olan Müaviyə olmaqla, Şam hökumətini günbəgün möhkəmlətdi və həqiqətdə xilafətin təməllərini Şamda təmərküzləşdirdi; artıq Mədinədə yerləşən xilafət mərkəzi formal xarakter daşımağa başlayırdı.\nBirinci xəlifə xilafət məqamına səhabələrin əksəriyyətinin seçkisi ilə, ikinci xəlifə birinci xəlifənin vəsiyyəti ilə, üçüncü xəlifə isə üzvləri və proqramı ikinci xəlifə tərəfindən təyin edilən altı nəfərlik şuranın vasitəsilə seçildi. İslam hökuməti üç xəlifənin üst-üstə 25 ildən artıq davam edən hakimiyyət illərində xəlifənin məsləhət və ictihadı əsasında idarə olunurdu. İslam maarifi yalnız Quran oxumaqla bitirdi; özü də təfsir olunmadan, yaxud heç bir araşdırma aparılmadan. Peyğəmbərin (s) sözləri (hədisləri) də kağız üzərinə gəlmədən, şifahi şəkildə söylənilməklə rəvayət olunurdu.\nYazı yazmaq yalnız Qurana məxsus idi və bu iş hədis barəsində qadağan edilmişdi.1Hicri tarixi ilə 12-ci ildə qurtaran Yəmamə müharibəsində Quran qarilərindən bir dəstəsi qətlə yetirildi; Ömər ibni Xəttab birinci xəlifəyə təklif etdi ki, Quran ayələri bir müshəfdə yazılaraq bir yerə toplansın. O deyirdi ki, müharibə baş versə və sair Quran qariləri də öldürülsə, artıq Quran məhv olub aradan gedəcəkdir. Buna əsasən Quran ayələrini bir cilddə toplayaraq kitab halına salmalıyıq.2\nOnlar Quran barəsində belə bir qərar çıxardılar, lakin, Quranın bəyanedicisi olan Peyğəmbər (s) hədisləri haqda heç bir tədbir görmədilər, (daha doğrusu əks tədbir gördülər. O həzrətin kəlamları Qurandan da artıq təhlükə ilə üzbəüz olduğu halda onu yazmağı qəti şəkildə qadağan etdilər.) Onlar, mənalarında baş veriləcək nöqsanlardan – artırıb-azaldılmaq, qondarma və unutqanlıq kimi təhlükələrdən amanda deyildi. Bu dövrlərdə nəinki hədisin qorunub saxlanılmasına azacıq diqqət yetirilmirdi, hətta onun yazılması belə qadağan edilmişdi, ələ düşən hər bir hədisi də yandırırdılar.\nAz bir müddət ərzində iş o yerə çatdı ki, hətta islamın zəruri məsələlərindən olan namaz barəsində belə, bir-biri ilə zidd olan çoxlu rəvayətlər nəql olundu. Bu müddət ərzində elmin digər sahələrində heç bir tədbir görülmədi, Quran ayələri və Peyğəmbərin (s) kəlamlarında elmin müqəddəsliyi, onun öyrənilməsinə olan təkid və təşviqlər görünməz oldu. Xalqın əksəriyyəti ardıcıl fəthlər və hər tərəfdən sel kimi axaraq Ərəbistan yarmadasına gələn qənimətlərlə məşğul idi. Artıq, başda Əli (ə) olmaqla, Peyğəmbər sülaləsinin elminə azacıq da olsa etina olunmurdu. Halbuki, Peyğəmbər (s) Əli (ə)-ı islam maarifi və Quranın məna və məqsədləri barədə ən agah və bilikli şəxs kimi təqdim etmişdi. Hətta Quranın toplanması hadisəsində ona etina etmədilər, onun adını belə dilə gətirmədilər. (Halbuki, Peyğəmbərin (s) vəfatından sonra Əli əleyhissəlamın bir müddət evdə oturub Quranı bir yerə topladığını və onlar yenicə qərara gəlib görmək istədikləri işi çoxdan başa çatdırdığını bilirdilər.)1\nBu və bu kimi bir çox hadisələr Əli (ə)-ın ardıcıllarının öz əqidələrində daha da möhkəmlənməsinə, işlərin gedişatında daha artıq ayıq və tədbirli olmalarına, həmçinin öz fəaliyyətlərini günbəgün artırmalarına səbəb olurdu. Xalqın ümumi şəkildə təlim-tərbiyə işlərindən məhrum olan Əli (ə) bu işlərlə xüsusi şəkildə məşğul olur, ayrı-ayrı şəxslərin hazırlanmasında əlindən gələni əsirgəmirdi.\nHicri tarixi ilə 25-ci ildə Əli (ə)-ın yaxın köməkçilərindən üç nəfəri (Salman Farsi, Əbuzər Ğifari və Miqdad) vəfat etdi. Lakin səhabələrdən böyük bir qrupu, Hicazda, Yəməndə, İraqda və s. yerlərdə olan səhabə və tabeinlərin əksəriyyəti Əli (ə)-ın ardıcıllarına qoşuldu; üçüncü xəlifənin öldürülməsindən sonra müsəlmanlar mümkün olan hər bir yolla o həzrətə beyət edərək onu xilafətə seçdilər.\nƏli (ə)-ın xilafəti hicri tarixi ilə 35-ci ilin axırlarında başlandı və təqribən 4 il beş ay davam etdi. Əli (ə) öz xilafəti dövründə Peyğəmbərin (s) siyrəsinə (üslub və davranışına) əməl edirdi.1\nƏvvəlki üç xəlifənin dövründə şəriətdə baş verən dəyişikliklərin əksəriyyəti islah olunaraq əvvəlki hala qaytarıldı və ümmətin idarə olunmasını öhdəsinə alan nalayiq valilər işdən kənarlaşdırıldı.2 Həqiqətdə bunlar inqilabi bir hərəkat idi və təbiidir ki, bu prosesdə bir çox çətinliklər qarşıya çıxmalı idi.\nƏli (ə) xilafətə çatdığı ilk gündə camaata belə söyləyir: “Agah olun! Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) besəti dövründə qarşılaşdığınız çətinliklər bu gün yenidən sizə tərəf qaytarılmış və yaxanızdan tutmuşdur. Hər şey dəyişdirilməlidir; geriyə çəkilmiş fəzilətli səhabələr üzə çıxmalı, nalayiq və yaramaz işlərə adət edənlər geri çəkilməlidir. (Haqq və batil; onların hər birinin sahibi vardır və hamı haqqa tabe olmalıdır). Batilin əksəriyyətə çevrilməsi təzə bir şey deyildir. Haqqın azlıqda olmasına gəldikdə isə, azlar da bəzən irəliləyir və onların da irəliləmək ümidi vardır. Əlbəttə, çox az hallarda insana arxa çevirən məsələ, yenidən ona üz gətirir.”3\nƏli (ə) başladığı inqilabi prosesi və islahat işlərini davam etdirirdi. Amma hər bir inqilabi hərəkatın təbiətinə uyğun olaraq, mənafeləri təhlükəyə düşən müxalif ünsürlər hər tərəfdən müxalifətçiliyə başlayıb “üçüncü xəlifənin intiqamını almaq” bəhanəsi ilə daxildə qanlı müharibələr törətdilər. Bu mübarizə və müharibələr təqribən Əli (ə)-ın xilafətinin əvvəlindən axırına qədər davam etdi. Şiələrin nəzərində bu daxili çarpışmaların əsil səbəbi şəxsi mənafelər və əldən getmiş mövqelərin yenidən qaytarılması marağı olub; üçüncü xəlifənin intiqamının alınması xalqı aldatmaqdan başqa bir şey deyildi, hətta bu barədə azacıq da olsa anlaşılmazlıq və şübhə yox idi.1\n“Cəməl” müharibəsi adlanan birinci qiyamın əsas amili ikinci xəlifənin dövründə beytül-malın müsəlmanlar arasında bölüşdürülməsi zamanı yaranan sinfi ixtilaflar idi. Əli (ə) xilafətə seçildikdən sonra beytül-malı camaatın arasında bərabər şəkildə böldü; Peyğəmbərin (s) üslubu da məhz bu idi. Əli (ə)-ın bu rəftarı Təlhə və Zübeyri çox qəzəbləndirdi. Onlar Əli (ə)-a qarşı çıxaraq, öz ətraflarında qüvvə toplamaq qərarına gəldilər. Kəbəni ziyarət etmək adı ilə Mədinədən Məkkəyə gedib o zaman orada olan Ümmül-möminin Ayişə ilə görüşdülər. (O, Əli (ə)-a qarşı yaxşı münasibət bəsləmirdi.) Onlar ümumi razılığa gəlib üçüncü xəlifənin intiqamını almaq (!) adı ilə qanlı “Cəməl” müharibəsini törətdilər.1Halbuki, Təlhə və Zübeyr üçüncü xəlifənin evi mühasirəyə alınıb qətlə yetirilən zaman Mədinədə olduqları halda onu müdafiə etməmişdilər;1 hələ üstəlik bu hadisədən sonra Əli (ə)-a beyət edən ilk şəxslər idi.2Hətta Ayişənin özü də camaatı üçüncü xəlifənin qətlə yetirilməsinə təhrik edənlərdən biri idi.3O, xəlifənin qətlə yetirilməsi xəbərini eşidəndə sevincini gizlədə bilmədi və ölənin ardınca söyüş söyüb təhqiramiz sözlər işlətdi.\nXəlifənin qətlə yetirilməsinin əsas səbəbkarları ümumiyyətlə səhabələr özləri idi. Belə ki, onlar Mədinədən ətraf yerlərə məktublar yazaraq camaatı xəlifənin əleyhinə qiyama təhrik edirdilər.\nBir il yarım davam edən “Siffeyn” adlı ikinci müharibənin də səbəbi Müaviyənin xilafətə göz dikməsi idi. O, bu müharibəyə üçüncü xəlifənin intiqamını almaq bəhanəsi ilə başladı və yüz mindən artıq insanın nahaq qanına bais oldu. Əlbəttə, Müaviyə bu müharibədə müdafiə mövqeyində deyil, hücumçu məqamında idi. Çünki, intiqamçılıq hissi ilə başlanan mübarizə heç vaxt müdafiə xarakteri daşıya bilməzdi.\nBu müharibəyə “üçüncü xəlifənin intiqamı” da deyilirdi. Halbuki, üçüncü xəlifə bu hadisələr zamanı qiyamı yatırtmaq üçün Müaviyədən kömək istəmişdi. O da bir qoşunla Şamdan Mədinəyə tərəf hərəkət etmiş, lakin yolda bilərəkdən o qədər yubanmışdı ki, nəhayət məlum hadisə baş verib qurtarmışdı. Xəlifə öldürüldükdən sonra Şama qayıdaraq “xəlifənin intiqamı” adı altında qiyama başlamışdı.\nƏli (ə) şəhid olduqdan və xilafət qəsb edildikdən sonra artıq üçüncü xəlifənin intiqamı unuduldu və qatillər təqib edilmədi!!\n“Siffeyn” müharibəsindən sonra “Nəhrəvan” qiyamı baş verdi. Bu hadisələr zamanı aralarında bəzi səhabələr də olan mürtəce bir qrup Müaviyənin təhriki ilə Əli (ə)-a qarşı qiyam edib islam ölkələrində iğtişaş yaradırdılar; Əli (ə)-ın tərəfdarlarını hər yerdə tapıb öldürür, hətta hamilə qadınların qarnını cıraraq körpəni çıxarır və başını kəsirdilər.1\nƏli (ə) bu iğtişaşları da yatırtdı, lakin bir müddət sonra Kufə məscidində namaz üstündə xəvaric tərəfindən şəhid edildi.\nƏli (ə)-ın dörd il doqquz aylıq xilafəti dövründə islam ölkələrinə hakim olan böhranlı şərait tamamilə əvvəlki vəziyyətinə qaytarıla bilməsə də, bu hakimiyyətin üç cəhətdən əsaslı müvəffəqiyyətləri oldu:\n1. Ədalətli üslubun tətbiqi gənc nəsli Peyğəmbərin (s) davranışları ilə, başqa sözlə desək, islamın həqiqi siması ilə yenidən tanış etdi. Həzrət Əli əleyhissəlam Müaviyənin padşahlara məxsus olan şan-şöhrəti müqabilində fəqirlərlə eyni səviyyədə, camaat arasında ən kasıb bir şəxs kimi yaşayırdı. O heç vaxt dostlarını və qohum-əqrəbalarını başqalarından ayırmır, varlını kasıbdan, güclünü zəifdən üstün tutmurdu.\n2. Bu qədər üzücü çətinliklər və çoxlu məşğuliyyətlərlə yanaşı, xalq arasında haqq olan islam elmlərini və ilahi maarifi yadigar qoydu.\nƏli (ə)-ın müxalifləri deyirlər: “O siyasət adamı deyil, şücaətli bir şəxsiyyət idi; çünki o, xilafətinin əvvəllərində müxalif ünsürlərlə müvəqqəti də olsa razılaşaraq səfa-səmimiyyət yaratsaydı, hakimiyyətini möhkəmləndirdikdən sonra onların kökünü kəsə bilərdi.” Lakin onlar nəzərə almamışdılar ki, Əli (ə)-ın xilafəti inqilabi xarakter daşıyırdı; belə bir hərəkatda zahiri razılaşma və sazişdən danışmağa dəyməz. Bu hərəkat Peyğəmbərin (s) besəti dövründə yaranmış bir vəziyyətə oxşayır. Belə ki, kafirlər və müşriklər dəfələrlə o həzrətin qarşısında sazişkarlıq təklifi ilə çıxış edirdilər; o həzrətdən onların bütlərinə və məbudlarına toxun-mamasını istəyir, əvəzində Peyğəmbərin (s) dəvəti ilə müxalifətçilik etməyəcəklərinə söz verirdilər. Lakin Peyğəmbər (s) bunları qəbul etmədi. Peyğəmbər (s) belə bir şəraitdə saziş edərək öz mövqeyini möhkəmlətsəydi, sonradan düşmənləri ilə mübarizəyə başlayıb onlara qələbə çala bilərdi.\nİslami dəvət heç vaxt müəyyən bir haqqı dirçəltmək üçün başqa bir haqqın tapdalanmasına, yaxud müəyyən bir batili aradan aparmaq üçün başqa bir batilin yaranmasına icazə vermir. Qurani-Kərimin bir çox yerlərində bu məsələ ilə əlaqədar ayələr mövcuddur.1\nƏli (ə)-ın müxalifləri qələbə çalmaq və öz hədəflərinə çatmaq üçün heç bir cinayətdən çəkinmir, islam qanunlarını rahatca tapdalaya bilirdilər; onlar “səhabə” və “müctehid” toxunulmazlığı iddiası ilə hər bir cinayətə əl atır, bu bəhanələrlə də öz qanunsuz hərəkətlərinin üzərinə pərdə çəkirdilər. Lakin Əli (ə) islam qanunlarını heç bir şeyə qurban vermir, nəyin bahasına olursa-olsun, onlara sədaqət və vəfadarlıqla yanaşırdı.\nƏli (ə)-dan əqli, dini, ictimai-siyasi və bu kimi digər sahələrə aid on bir minə yaxın qısa kəlamlar mövcuddur. O həzrət öz çıxışlarında islam maarifini ən gözəl söz üslubu və eyni zamanda sadə dildə bəyan etmiş, ərəb dilinin qrammatika və ədəbiyyatının bünövrəsini qoymuşdur. Əli (ə) ilahi fəlsəfə qaydaları əsasında söhbət edən ilk islami şəxsiyyətdir.1O həzrət azad istidlal və məntiqi bürhan üslubunda danışır, o dövrə qədər dünya filosoflarının arasında diqqət yetirilməyən məsələləri işıqlandırır və hətta müharibənin qızğın çağlarında belə, elmi məsələləri araşdırırdı.2\n3. İmam Əli (ə) bir çox islami şəxsiyyətlər və alimlər yetişdirmiş, arif insanlar və fəzilət sahibləri tərbiyə etmişdir ki, onların arasında Üveys Qərəni, Kumeyl ibni Ziyad, Meysəmi Təmmar və Rəşid Hicri kimi mərifət əhli və zahidlər mövcud idi; onlar islam arifləri arasında irfanın mənbəyi kimi tanınmışlar. O həzrətin fiqh, kəlam, təfsir, qiraət və s. elmlər üzrə hazırladığı şəxsiyyətlər də bir çox islami sahələrin ilkin mənbələri hesab olunurlar.\nƏmirəl-möminin Əli (ə)-ın şəhadətindən sonra o həzrətin vəsiyyəti və camaatın beyəti əsasında həzrət Həsən ibni Əli xilafəti öhdəsinə götürdü. Lakin Müaviyə sakit oturmayıb xilafət mərkəzi olan İraqa tərəf qoşun yeritdi və Həsən ibni Əli (ə) ilə müharibəyə başladı.\nO, məkirli və hiyləgər tədbirlər görməklə, eləcə də külli miqdarda rüşvət verməklə tədricən Həsən ibni Əlinin köməkçilərini və sərkərdələrini yoldan çıxartdı; nəhayət sülh ünvanı ilə Həsən ibni Əlini, xilafəti ona verməyə məcbur etdi. O həzrət də xilafəti ona bu şərtlə təhvil verdi ki, Müaviyənin ölümündən sonra hakimiyyət bir daha onun özünə qaytarılsın və şiələrə toxunulmasın.1\nHicrətin 40-cı ilində Müaviyə islam xilafətini öz istilası altına keçirdi və dərhal İraqa gəlib camaata xəbərdarlıq edib dedi: “Mən sizinlə namaz və orucla əlaqədar müharibə etmirdim; mən istəyirdim ki, sizə hakim olum və indi də öz məqsədimə çatmışam.”1\nDaha sonra dedi: “Həsənlə bağladığım əhdi-peymanı ləğv edərək onu tapdaladım!!”2\nMüaviyə bu sözlə bildirmək istəyirdi ki, siyasəti dindən ayıracaq, dini qayda-qanunlarla əlaqədar heç bir zəmanət verməyəcək və varqüvvəsini öz hakimiyyətinin qorunmasına sərf edəcək. Əlbəttə, məlum olduğu kimi, belə bir hökumət xilafət və Peyğəmbər canişinliyi deyil, padşahlıq üslubu ilə idarə olunan qanunsuz hökumət idi. Məhz buna görə də onun hüzuruna gedən bəzi şəxslər ona padşahlara məxsus olan tərzdə təzim edib salam verirdilər.3 Onun özü də xüsusi məclislərdə öz hökumətini padşahlıq adlandırır,4 camaat arasında isə özünü xəlifə kimi tanıtdırırdı.\nQeyd etmək lazımdır ki, onun padşahlığı zorakılıq əsasında qurulmuşdu və varislik yolu ilə onun övladına ötürülməli idi. Nəhayət o, öz niyyətini əməli olaraq həyata keçirdi və azacıq da olsa dini şəxsiyyəti olmayan tərbiyəsiz oğlu Yezidi özünə vəliəhd və canişin təyin etdi.5O da öz növbəsində tarixdə qeyd olunan çox böyük faciələr və rüsvayçı cinayətlər törətdi.\nMüaviyə yuxarıda qeyd olunan sözləri söyləməklə bildirmək istəyirdi ki, Həsən (ə)-ın ondan sonra xilafətə çatacağına yol verməyəcəkdir. Yəni, onun özündən sonra xilafət barədə başqa bir fikri vardır. Buna görə də Həsən ibni Əlini zəhərləyib şəhid etdi1və oğlu Yezidin xilafətə çatması üçün lazım olan şəraiti yaratdı.\nMüaviyə imam Həsənlə bağladığı əhd-peymanı pozmaqla bildirmək istəyirdi ki, Əhli-beyt şiələrinin əmin-amanlıqda və asayişdə yaşayacağına, əvvəldə olduğu kimi dini fəaliyyətlərini davam etdirəcəyinə heç vaxt yol verməyəcəkdir. O bu işini də əməli olaraq həyata keçirmişdi.\nO, elan etmişdi ki, hər kəs Əhli-beytin fəziləti barədə bir hədis nəql etsə onun canı, malı və namusunun toxunulmazlığı heç bir vəchlə təmin olunmayacaq. Göstəriş vermişdi ki, hər kim sair səhabələrin və xəlifələrin fəziləti barədə hədis gətirsə mükafatlanacaq. Bu tədbirin həyata keçirilməsi nəticəsində səhabələrin fəziləti barədə saysız-hesabsız hədislər quraş-dırıldı.2\nMüaviyənin göstərişi ilə bütün islam ölkələrində mənbərlərdə Əli (ə)-ın adına nalayiq sözlər deyilirdi. (Bu yaramaz əməl əməvi xəlifəsi Ömər ibni Əbdül Əzizin xilafəti dövrünə qədər (99-101-ci illərə qədər) icra olunurdu.) O, öz məmurlarının köməyi ilə (onların bəziləri də Peyğəmbər (s) səhabələrindən idilər) Əli (ə)-ın şiələrini öldürür, bəzilərinin başını kəsib nizəyə vuraraq şəhərbə-şəhər gəzdirirdi; şiələrin özlərini də Əli (ə)-a qarşı çıxmağa vadar edir, nalayiq sözlər demək məcburiyyətində qoyur, imtina edənlərin boynunu vurdururdu.1\nŞiəlik tarixində onların keçirdiyi ən ağır və acınacaqlı şərait Müaviyənin 20 illik hakimiyyət dövrü idi. Bu illərdə əksəriyyəti tanınmış şəxsiyyətlər olan şiələrin təhlükəsizliyini təmin edə biləcək heç bir qanun və şərait yox idi. Şiələrin iki böyük rəhbəri (ikinci və üçüncü imam) Müaviyənin dövründə yaşayırdı; onlar xoşagəlməz və acınacaqlı vəziyyəti islah etmək üçün azacıq imkanlara belə, malik deyildilər. Hətta Yezidin hakimiyyətinin ilk altı ayında öz köməkçiləri və övladları ilə qiyam edərək şəhid olan imam Hüseyn (ə)-ın da Müaviyənin xilafətdə olduğu 10 il müddət ərzində qiyam etməyə heç bir imkanı yox idi.\nSünnülərin əksəriyyəti səhabələrin, xüsusilə Müaviyənin və onun məmurlarının əli ilə baş verən bu qədər cinayətlərə və qanunsuz hərəkətlərə bəraət qazandırırlar. Onların fikrincə Müaviyə və onun yaxın adamları səhabə idi və Peyğəmbərdən nəql olunan hədislərə əsasən səhabələrin hamısı müctehiddirlər; onlar, baş verən xətalara və törətdikləri cinayətlərə görə heç bir məsuliyyət daşımırlar; təsəvvür olunması mümkün olan hər bir günah qarşısında üzürlü sayılırlar; Allah onlardan razıdır, onların törətdikləri hər növ cinayət və təqsir əfv olunub!!! Lakin şiələr bir neçə səbəbə görə bu bəhanələri qətiyyətlə rədd edirlər.\nƏvvəla: Peyğəmbəri-Əkrəm (s) kimi bir rəhbərin, haqq-ədalət və azadlığın dirçəldilməsi üçün qiyam edib böyük bir kütləni özü ilə həmməslək etdikdən, bu müqəddəs məqsəd yolunda bütün varlığını verdikdən və onu həyata keçirib öz məqsədinə çatdıqdan sonra, xalq və müqəddəs qanunlar qarşısında öz səhabələrinə mütləq şəkildə azadlıq verməsini necə qiymətləndirmək olar?! Onların haqqı tapdalamasını, törətdikləri cinayətləri əfv etməsi o həzrətə yaraşan bir iş deyildi; əks halda belə çıxırdı ki, o həzrət öz əlləri ilə qurub düzəltdiyi bir binanı sonradan öz əli ilə də viran etdi?!\nİkincisi: Səhabələrin müqəddəsliyini qoruyan, onların yaramaz və qanunsuz işlərinə bəraət qazandıran, onların bağışlandığını və bütün yaramaz işlər və cinayətlər qarşısında toxunulmazığını göstərən rəvayətlər məhz səhabələrin özləri tərəfindən gəlib çatmışdır və bunların hamısı onların özlərinə mənsub edilir. Tarixi sənədlərin verdiyi şəhadətə əsasən səhabələrin özləri də bir-birləri ilə “toxunulmazlıq” və “əfv olunmaq” əsasında rəftar etmirdilər. Onların özləri də bir-birinin qanını tökür, söyür, lənətləyir və rüsvay edirdilər; bir-birlərinə qarşı azacıq da olsa etinasızlığı rəva görmürdülər.\nQeyd olunanları nəzərə almaqla demək olar ki, səhabələrin öz şəhadətinə əsasən bu rəvayətlər düzgün ola bilməz. Onların düzgün olması fərz edilsə belə, məqsəd tamamilə başqa sözdür və səhabələrin müqəddəslik və toxunulmazlığını çatdırmır.\nAllah-taala Öz kəlamında nə vaxtsa Onun fərmanın icrasında etdiyi xidmətlərə əsasən səhabələrdən razı olduğunu bildirmişsə belə, (“Tövbə” surəsi, ayə:100) onun mənası gələcəkdə də ürəkləri istəyən itaətsizliyə icazə verilməsi deyildir; sadəcə olaraq burada onların keçmişdə olan itaətkarlıqlarına təşəkkür edilir.\nHicri-qəməri tarixi ilə 60-cı ildə Müaviyə öldü və oğlu Yezid atasının camaatdan onun üçün aldığı beyət əsasında islam hökumətinin idarəçiliyini öz öhdəsinə aldı.\nTarixi məlumatlara əsasən, Yezidin heç bir dini şəxsiyyəti yox idi. O, hətta atasının sağlığında belə, islam qanunlarına əsla əhəmiyyət vermir, əyyaşlıqdan, şəhvətpərəstlikdən başqa bir şeylə məşğul olmurdu. Yezid hakimiyyətinin üçüncü ilində islam tarixində misli görünməmiş faciələr törətdi.\nBirinci il Peyğəmbərin (s) nəvəsi əziz olan Hüseyn ibni Əli (ə)-ı övladları, qohumları, köməkçiləri və dostları ilə birlikdə faciəli şəkildə öldürdü, qadınlarını, uşaqlarını və Peyğəmbər Əhli-beytini şəhidlərin kəsilmiş başı ilə birlikdə şəhərbə-şəhər gəzdirdi.1İkinci ildə isə Mədinə əhalisini kütləvi şəkildə qırdı və üç gün ərzində camaatın qanını, malını və namusunu öz ordusunda olanlara halal etdi.1Üçüncü ildə isə müqəddəs Kəbəni dağıtdı və oranı yandırdı!!2\nYeziddən sonra Mərvan və Üməyyə övladları islam hökumətini idarə olunmasını əllərinə aldı. Yetmiş ilə qədər davam edən on bir nəfərin hökmranlığı islam və müsəlmanlar üçün çox ağır və acınacaqlı vəziyyətlər qarşıya çıxardı. Bu dövrdə islam cəmiyyətinə xilafət adı altında ərəb imperatorluğunun istibdad və zülmündən başqa heç bir şey hökmranlıq etmirdi. Onların hakimiyyəti dövründə iş o yerə çatmışdı ki, dövrün xəlifəsi Vəlid ibni Yəzid Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) canişini, dinin yeganə himayəçisi sayılırdı; halbuki o, heç kəsdən çəkinmədən qərara almışdı ki, Kəbə evinin üstündə bir otaq tiksin və həcc mərasimində orada eyş-işrətlə məşğul olsun!!3\nDövrün xəlifəsi Vəlid ibni Yezid Qurani-Kərimi oxlatdırdı; Qurana xitabən söylədiyi şerdə isə belə deyirdi: “Qiyamət günü öz Allahının hüzurunda hazır olanda de ki, xəlifə məni cırdı!!”\nƏlbəttə, əksəriyyət təşkil edən sünnülərlə, islam xilafəti və dini mərcəiyyət kimi iki əsaslı məsələdə köklü ixtilafları olan şiələr tarixin bu qaranlıq və irticaçı dövründə çox ağır vəziyyətdə idilər. Lakin hökumətlərin törətdiyi cinayət və zülmlər, Əhli-beyt (ə)-dan olan rəhbərlərin paklığı, təqvası və məzlumluğu onları günbəgün öz əqidələrində möhkəmlədirirdi; xüsusilə (şiələrin üçüncü imamı) həzrət Hüseyn (ə)-ın faciəli şəhadəti şiəliyin, xüsusilə xilafət mərkəzindən uzaqda olan məntəqələrdə, o cümlədən İraqda, Yəməndə və İranda yayılıb genişlənməsinə səbəb oldu.\nMüddəamızın şahidi budur ki, şiələrin beşinci rəhbərinin imaməti dövründə Üməyyə hökumətində yaranan zəiflik nəticəsində şiələr islam ölkələrinin müxtəlif yerlərindən sel kimi Mədinəyə gələrək beşinci imamın ətrafına yığışdılar, ondan hədis və dini elmləri öyrənməyə başladılar.1 Hələ birinci hicri əsri tamam olmamışdı ki, bir neçə nəfər dövlət əmiri İranda Qum şəhərinin bünövrəsini qoydu və şiələri oraya köçürdülər. Amma eyni halda şiələr öz rəhbərlərinin göstərişinə əsasən təqiyyə şəraitində yaşayır və öz əqidələrini gizlədirdilər.\nƏləvi seyyidləri dəfələrlə hökumətin zülmkarlıq hərəkatlarına qarşı çıxaraq qiyam etdilər, lakin məğlub olub bu yolda öz canlarından keçdilər. Dövrün amansız hökuməti onları məhv etmək üçün əlindən gələni əsirgəmədi. Zeydiyyə şiələrinin rəhbəri olan Zeydin cəsədini qəbirdən çıxarıb dar ağacından asdılar, üç il darda asılı vəziyyətdə saxladıqdan sonra yerə endirib yandırdılar və külünü göyə sovurdular.2Əksər şiələrin inancına görə dördüncü və beşinci imam da Bəni-üməyyənin əli ilə zəhərləndirilərək şəhid edilmişdir.3İkinci və üçüncü imamın da dünyadan getməsinə onlar səbəb olmuşlar.\nƏməvi hakimləri faciə törətməkdə o qədər həddi aşmışdılar ki, sünnülərin əksəriyyəti xəlifələrə itaət etməyin ümumi halda vacib olmasını dediklərinə baxmayaraq, xəlifələri iki dəstəyə bölməyə məcbur olmuşlar: Birincisi raşidi xəlifələri, yəni Peyğəmbərin (s) vəfatından sonra ardıcıl olaraq gələn dörd xəlifə (Əbu Bəkr, Ömər, Osman, Əli), ikincisi isə qeyri-raşidi xəlifələrdir ki, bu silsilə Müaviyədən başlanır.\nƏməvilərin törətdikləri zülm və cinayətlər nəticəsində camaatın onlara qarşı nifrəti özünün son həddinə çatmışdı; axırıncı əməvi xəlifəsinin öldürülməsindən və əməvilərin məğlu-biyyəti qətiləşdikdən sonra xəlifənin iki oğlu öz ailə-uşaqları ilə birlikdə darul-xilafədən qaçdılar. Hər yerə pənah apardılarsa da heç kəs onlara sığınacaq vermədi; nəhayət onlar uzun müddət Nobə, Həbəşə və Becavə çöllərində sərgərdan qaldılar; əksəriyyəti aclıq və susuzluqdan tələf olduqdan sonra Yəmənin cənubuna gəlib çıxdılar. Onlar bir müddət buralarda dilənçilik edib pul topladıqdan sonra hambal sifətində Məkkəyə yola düşüb camaat arasında gizləndilər.1\nİkinci hicri əsrinin axırıncı üçdə birində Bəni-üməyyənin zülmləri nəticəsində yaranan qanlı müharibələrin ardınca islam ölkələrinin hər bir yerində qiyamlar baş verirdi; məhz bu illərdə “Peyğəmbər Əhli-beyti” adı ilə İranın Xorasan nahiyəsində bir hərəkat başlandı. Bu hərəkatın başçısı İran sərkərdəsi Əbu Müslüm Mərvəzi idi. O, mövcud hakimiyyət əleyhinə qiyam edərək əməvi dövlətini devirmək üçün inqilabi iş aparırdı.2\nBu inqilabi hərəkat şiələrin dərin təbliğatlarından qaynaqlandığına, Əhli-beyt şəhidlərinin intiqamını almaq adı ilə baş verdiyinə, hətta Əhli-beytdən olan layiqli və bəyənilmiş bir şəxsiyyət üçün camaatdan gizli şəkildə beyət alındığına baxmayaraq, birbaşa şiə rəhbərlərinin göstərişi ilə olmamışdır. Çünki, Əbu Müslüm xilafəti Mədinədə imamiyyə şiələrinin altıncı imamına təqdim edəndə, o həzrət bunu ciddi şəkildə rədd edib buyurdu: “Sən bizim adamlardan deyilsən, dövran da mənim dövranım deyildir.”1\nNəhayət, Abbasilər sülaləsi Əhli-beyt adından istifadə edərək xilafəti ələ keçirdilər.2Əvvəlcə bir neçə gün camaatla və ələvilərlə xoş rəftar etdilər, hətta ələvi şəhidlərinin intiqamını almaq adı ilə Bəni-üməyyə tayfasını kütləvi şəkildə qırdılar, onların xəlifələrinin qəbirlərini açaraq tapdıqları hər bir şeyi yandırdılar.3 Amma çox keçmədi ki, Bəni-üməyyənin üslublarını özlərinə örnək kimi götürərək zülm və azğınlıq etməkdə heç nəyi əsirgəmədilər.\nDörd sünnü məzhəbindən biri olan hənəfi məzhəbinin rəisi Əbu Hənifə Mənsurun zindanına göndərildi. Ona çoxlu işgəncələr verildi. Sünnülərin digər bir məzhəb rəisi Əhməd ibni Hənbələ şallaq vuruldu.4 İmamiyyə şiələrinin altıncı imamı da çoxlu əzab-əziyyətlərə və ağır işgəncələrə məruz qaldıqdan sonra zəhərləndirilib şəhid edildi.5Abbasilər ələviləri dəstə-dəstə öldürür, diri-diri dəfn edir və ya divarların arasına qoyub hörürdülər.\nAbbasi xəlifəsi olan Harunun dövründə islam xilafəti öz qüdrətinin zirvə nöqtəsinə çatmışdı. Bəzi vaxtlar xəlifə günəşə xitab edərək deyirdi: “Hər yerə saçırsan saç, heç vaxt mənim ölkəmdən kənara çıxa bilməzsən!”1Onun orduları şərqə və qərbə doğru irəlilədiyi halda, guya onun xəlifə qəsrinin bir neçə addımlığında yerləşən Bağdad körpüsündə icazəsiz təyin olunmuş məmurdan xəbəri yoxmuş; o, yoldan keçənlərdən yol haqqı alırdı, hətta bir gün xəlifənin özü də oradan keçmək istəyəndə qabağını kəsərək ondan da vergi tələb etmişdi.\nBir müğənni eyş-işrət barədə iki beyt şer oxuyaraq, Abbasi xəlifəsi Əminin ehtiraslarını coşdurdu. Əmin ona üç milyon dirhəm gümüş pul bağışladı! Müğənni sevincindən özünü xəlifənin ayaqları altına atıb dedi: “Ey möminlərin əmiri! Bu qədər pulu mənə bağışlayırsanmı?” Xəlifə cavabında dedi: “Bu elə də yüksək bir məbləğ deyildir! Biz bu pulları ölkənin ucqar nahiyələ-rinin birindən alırıq!!”\nİslam ölkələrinin hər bir yerindən müsəlmanların beytul-malı adı ilə xilafət sarayına sel kimi axıb gələn külli miqdarda mal-dövlət xəlifənin nəfsani istəklərinə və haqqın tapdalanmasına sərf olunurdu. Abbasi xəlifələrinin sarayında minlərlə gözəl kənizlər, oğlan və qızlar var idi!!\nƏməvi dövləti süquta uğradıqdan və Abbasilər sülaləsi hakimiyyətə gəldikdən sonra da şiələrin vəziyyətində dəyişiklik baş vermədi; onların qəddar düşmənləri sadəcə olaraq öz adlarını dəyişmişdilər.\nÜçüncü hicri əsrinin başlanması ilə şiələr bir neçə səbəbə görə nisbətən rahat nəfəs almağa başladılar:\nƏvvəla, bir çox elmi və fəlsəfi kitablar yunan, siryani və s. dillərdən ərəb dilinə tərcümə olunmuşdu; camaat əqli və istidlali elmləri öyrənməyə həddən artıq maraq göstərməyə başlamışdılar. Bundan əlavə, Abbasi xəlifəsi Məmun (195-218) mötəzilə məzhəbindən olduğuna görə, məzhəbdə əqli istidlalların aparılmasına xüsusi əhəmiyyət verirdi. Buna görə də dinlərdə və məzhəblərdə istidlali bəhslər aparılmasına tam azadlıq verdi. Şiə alimləri bu azadlıqdan istifadə edərək elmi fəaliyyətlərə başladılar, Əhli-beyt məzhəbinin təbliğ olunması üçün yaranan münasib fürsətdən lazımınca istifadə etdilər.1\nİkincisi, Məmun Abbasi öz siyasətinin tələbinə uyğun olaraq, vəliəhdlik məqamını şiələrin səkkizinci imamına vermişdi; bunun sayəsində ələvilər və Əhli-beyt ardıcılları müəyyən qədər dövlət valilərinin təzyiqlərindən amanda idilər. Lakin çox keçmədi ki, iti qılınclar yenidən şiələrə tərəf tuşlandı və keçmiş xəlifələrin unudulmuş üslubu bir daha təkrarlandı. Xüsusilə, Mütəvəkkil Abbasi Əli şiələrinə qarşı qatı düşmənçilik hissi bəsləyirdi; buna görə də onun dövründə (232-247) şiələrin üçüncü imamı Hüseyn (ə)-ın Kərbəladakı qəbri yerlə yeksan edilmişdi.1\nDördüncü hicri əsrində şiəliyin genişlənməsi və güclənməsi üçün münasib şərait yaranmışdı ki, Bəni-Abbas xilafətinin zəifləməsi və Ali-bəveyh padşahlarının zahir olmasını buna misal göstərmək olar.\nƏslən şiə olan Ali-bəveyh padşahları Bağdadda yerləşən xilafət mərkəzinə nüfuz edərək xəlifənin özünə də təsir göstərə bilmişdilər. Nəzərə çarpacaq dərəcədə əldə olunan bu qüdrət şiələrə öz məzhəblərini azad şəkildə təbliğ etməyə imkan verirdi.\nTarixçilərin qeyd etdiyi kimi, bu əsrdə Ərəbistan yarımadası bütövlükdə, yaxud böyük şəhərlər istisna olunmaqla, onun əksər hissələrini şiələr təşkil edirdilər; bundan əlavə bəzi şəhərlərdə, o cümlədən Həcər, Əmman, Sədə də şiələr var idi. Daim sünnü mərkəzi hesab olunan və Kufə ilə rəqabət edən Bəsrə şəhərində, həmçinin Trablos, Nablos, Təbəriyyə və Həratda da çoxlu şiələr var idi. Əhvaz əyaləti və İranın Fars körfəzi sahillərində də şiələr yaşayırdılar.\nHəmin illərdə Nasir Ətruş İranın şimalında uzun illər təbliğat apardıqdan sonra Təbəristanı ələ keçirdi və orada öz hakimiyyətini elan etdi; bu hökumət bir neçə nəsil davam gətirə bildi. Ətruşdan əvvəl də Həsən ibni Zeyd Ələvi uzun illər Təbəristanda hakimiyyətdə olmuşdu.\nBu əsrdə İsmaili məzhəbindən olan fatimilər sülaləsi Misri ələ keçirərək orada güclü bir hökumət təşkil etdilər (296-527).1\nBir çox hallarda Bağdad, Bəsrə, Nişapur kimi böyük şəhərlərdə şiələrlə sünnülər arasında ciddi toqquşmalar baş verirdi; bu qarşıdurmalarda şiələr bəzən qələbə çalır, bəzən də məğlub olurdular.\nBeşinci əsrdən doqquzuncu əsrin axırlarına kimi şiələr dördüncü əsrdə malik olduqları imkanlarını davam etdirir, şiə məzhəbindən olan rəhbərlər də şiəliyi genişləndirirdilər.\n5-ci hicri əsrinin axırlarında İsmailiyyə firqəsinin çağırışı ilə bu firqə ardıcılları Ələmut qalasında məskən saldılar; onlar İranın mərkəzi hissəsində bir əsr yarım davam edən bir müddət ərzində tam istiqlaliyyət şəraitində yaşadılar. Mazandaranda mərəşi seyyidləri uzun illər boyu hakimiyyətdə oldular.2\nMonqol padşahlarından olan Şah Xudabəndə şiəliyi qəbul etdi; onun ardınca monqollar uzun müddət İranda hakimiyyətdə oldular və şiəliyi yaydılar. Ağqoyunlu və qaraqoyunlu dövlətinin padşahları (Onların mərkəzi Təbrizdə yerləşsə də, sərhədləri Fars və Kerman əyalətinə qədər gedib çatırdı.), eləcə də (Misirdə) fatimilər hökuməti də uzun illər hakimiyyətdə olmuşdular.\nƏlbəttə, sıravi insanların bu məzhəbə bağlılığı iqtidarda olan hakimlərin əqidəsi ilə fərqlənirdi. Belə ki, fatimilər hökuməti tənəzzülə uğradıqdan və Ali-əyyub sultanları hakimiyyətə gəldikdən sonra tarix bir daha təkrar-landı; Misir və Şam şiələri dini azadlıqlardan tamamilə məhrum edildi və şiələrin böyük bir qrupu qılıncdan keçirildi.1\nO cümlədən, şiə fiqhinin böyük və görkəmli şəxsiyyətlərindən olan Şəhidi Əvvəl Məhəmməd ibni Məhəmməd Məkki şiə olduğuna görə 786-cı hicri ilində Dəməşqdə qətlə yetirildi; Şeyxi-işraq Şəhabuddin Söhrəvərdi fəlsəfəyə meyl göstərdiyinə görə Hələb şəhərində edam olundu.2\nBu beş əsr ərzində şiələrin sayı ümumi şəkildə artmaqda idi; qüdrət və məzhəbi azadlıq məsələsi isə sultanların şiələrlə müxalif və ya müvafiq olmalarından asılı idi. Bu müddət ərzində şiə məzhəbi heç bir yerdə rəsmi məzhəb kimi elan edilməmişdir.\n906-cı hicri ilində Şeyx Səfiyəddin Ərdəbilinin sülaləsindən olan 13 yaşlı bir cavan3(Qeyd) ata-babalarının müridlərindən təşkil olunmuş üç yüz nəfərlik bir dəstə ilə müstəqil və iqtidarlı bir şiə dövləti qurmaq üçün Ərdəbildən qiyama başladı; o, öz ətrafında qoşun toplayaraq İranın ayrı-ayrı xanlıqlardan təşkil olunmuş şahlıq üsul idarəsini devirmək fikrində idi. Şah İsmayıl Səfəvi xanlıqlar arasında, xüsusilə osmanlı imperatorluğu tərəfindən ələ alınmış Ali-Osman padşahlarının apardıqları qanlı müharibələrdə parçalanmış İranı vahid bir ölkə halına salaraq, bu ölkədə şiəliyi rəsmi məzhəb elan etdilər.\nŞah İsmayılın vəfatından sonra səfəvi şahları 12-ci hicri əsrinin ortalarına qədər hakimiyyətdə oldular və biri digərindən sonra on iki imamçı şiə məzhəbinin rəsmiyyətini təsdiq etdilər; hətta qüdrətin ən yüksək zirvəsində olduqları dövrdə (Şah Abbas Kəbirin dövründə) ölkə ərazisini və əhalinin sayını iki dəfə artıra bildilər. Bu iki əsr yarımlıq dövrdə şiələr sair islam ölkələrində əvvəlki kimi və öz təbii hallarında qalmaqda idilər.\nSon üç əsrdə şiə məzhəbinin inkişafı öz təbii formasında davam etmiş, on dördüncü hicri əsrinin axırları olan müasir dövrdə şiəlik İranda rəsmi və ümumi bir məzhəb kimi tanınmışdır. Yəmən və İraqda da əhalinin əksəriyyətini şiələr təşkil edir. Dünyanın müsəl-manlar yaşayan bütün ölkələrində şiələr vardır, artıq onların sayı yüz milyonlarladır.


İyunun 14-də Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin (ADPU) Heydər Əliyev məktəbinin lektoriyasında ümummilli lider Heydər Əliyevin anadan olmasının 96 illiyinə həsr olunmuş Azərbaycan dili, Azərbaycan tarixi, Azərbaycan coğrafiyası, riyaziyyat, informatika, fizika, kimya, biologiya, psixologiya üzrə olimpiadaların və təsviri incəsənət, musiqi üzrə müsabiqələrin qaliblərinin mükafatlandırma mərasimi keçirilib. Tədbirdə ADPU-nun rektoru, professor Cəfər Cəfərov, prorektorlar, fakültə dekanları, struktur bölmə rəhbərləri və olimpiada və müsabiqələrin qalibləri iştirak ediblər.\nTədbiri giriş sözü ilə açan rektor Cəfər Cəfərov tədbir iştirakçılarını və tələbələri salamlayaraq olimpiada və müsabiqələrdə böyük uğur qazanmış tələbələri təbrik edib, onlara yeni uğurlar arzulayıb. Rektor bildirib ki, rəqabət mühitinin yaradılması tələbələrin daha çox öz üzərlərində çalışmalarına, bilik və bacarıqlarının yüksəlməsinə və bir sözlə, təhsildə və elmdə irəliləmələrinə motivasiya yaradır, həmçinin də stimullaşdırır. Bu gün uğur qazanan hər bir tələbə gələcəkdə böyük qürur hissi ilə keçmiş uğurlarından öz yetirmələrinə, övladlarına danışacaq. Biz artıq universitetdə bir çox istiqamətlər üzrə tələbələrimizi fəallığa, dərin araşdırmaya, gərgin çalışmaya həvəsləndiririk. Bilirsiniz ki, artıq Pedaqoji Universitetdə adlı təqaüdər təsis edilib və cari ildən bu ada layiq görülən tələbələr dövlətin verdiyi təqaüddən əlavə universitetin təsis etdiyi adlı təqaüdləri də alacaqlar. Pedaqoji Universitetin tələbələri bir çox müsabiqə və layihələrdə də həmişə yüksək nəticələr göstərərək universitetimizin adını ucaldırlar. Mayın 25-də Bakı Konqres Mərkəzində təşkil edilən “Enactus Azərbaycan” yarışmasında universitetimizin “Enactus” komandasının Azərbaycanın 14 güclü komandası arasından finala yüksələrək 4-cü yerə layiq görülməsi bizim üçün böyük uğurdur. Bir neçə gün öncə universitetimizdə baş tutan “Startap Azərbaycan” müsabiqəsi çərçivəsində tələbələrimizin böyük yarışma mədəniyyətinin, biznes ideyaları vermək qabiliyyətlərinin, layihə təqdim etmək bacarıqlarının şahidi olduq. Həmin tələbələr universitetimizin minlərlə tələbəsi arasından fərqlənərək irəli çıxmağı bacarıblar və buna görə də qiymətli hədiyyələrlə, diplom və sertifikatlarla təltif olunublar, - deyə professor Cəfər Cəfərov bildirib.\nQeyd edib ki, ümumilikdə olimpiada və müsabiqələrdə ADPU üzrə iştirak edən 1364 nəfər tələbədən 85 nəfər tələbə ikinci turda iştirak etmək hüququ qazanıb və onlardan 30 nəfər tələbə 1-ci, 2-ci və 3-cü yer nominasiyaları üzrə qalib gəliblər. Professor A.Zamanov vurğulayıb ki, builki olimpiada və müsabiqələrin keçirilməsi ümummilli lider Heydər Əliyevin anadan olmasının 96-cı ildönümünə həsr edildiyindən işə 10 May ərəfəsində başladıq və 15 İyun – Milli Qurtuluş Günü ərəfəsində qalib gəlmiş tələbələri mükafatlandırırıq. Təbii ki, olimpiada və müsabiqələrdə iştirak edən və yer tutan tələbələr böyük qürur və həyəcan hissi ilə hansı yerlərə layiq görüldüklərini gözləyirlər. Ona görə də mükafatlandırma və təltifetmə mərasiminə başlamağı məqsədəuyğun hesab edirəm.\nADPU-da ümummilli lider Heydər Əliyevin anadan olmasının 96 illiyinə həsr olunmuş Azərbaycan dili, Azərbaycan tarixi, Azərbaycan coğrafiyası, riyaziyyat, informatika, fizika, kimya, biologiya, psixologiya üzrə keçirilmiş olimpiadaların və təsviri incəsənət, musiqi üzrə keçirilmiş müsabiqələrin qalibləri


5 Sizin Mətbəx Elegant White Granite | Flodeal Inc.\n5 Sizin Mətbəx Elegant White Granite\nSizin Mətbəx Elegant White Granite\nSiz mətbəx bir təzə bir görünüş vermək üçün planlaşdırır Əgər, biz White Granite istifadə gəlir. White hər hansı bir müasir mətbəx countertop üçün ən çox istifadə olunan və məşhur seçimdir. Granite hər hansı bir mətbəx təzə və təmiz görünüş verir parlaq rəng üçün istifadə olunur. White Granite Mətbəx tezgahı və Mətbəx edilməsi üçün istifadə olunur & Flooring. Burada Mətbəx üçün ən yaxşı White Granite siyahısı.\nBu Granite döşəmə üçün ən məşhur qranit biridir, wall üzlük, mətbəx countertops, worktop, və backsplash plitələr. Kashmir White Granite vahid və homogen qranit edir. Bu mətbəx bir stunningly zərif və ipək görünüş verir. Bu qranit təbiətdə çox güclü və pinholes yoxdur. Bu istilik və davamlı soyuq, və istifadə edə bilərsiniz Kashmir White Granite döşəmə və Mətbəx zirvələri.\nRiver White Hindistan digər məşhur White Granite, Bu Kitchen Countertops edilməsi çox istifadə olunur. The River White Granite Boz və Brown Kitchen Cabinets daha gözəl görünür. River White Granite 60 kimi döşəmə istifadə edilə bilər×60 və ya 24″ x 24″ plitələr. Oxşar kafel və countertop sizin mətbəx üçün müasir zərif birləşməsi edəcək.\nAlaska White Hindistan yeni qranit edir. Siz qəhvəyi və albalı mətbəx kabinet ilə bu çarpıcı qranit istifadə edə bilərsiniz. The Alaska White Granite qəhvəyi və qara yamalar ilə ağ fon var. Bu qranit bir mükafat material, lakin, bu qranit quraşdırma White Marble Mətbəx zirvələri daha həmişə yaxşıdır. Siz mətbəx Alaska White Granite görmək üçün sevgi olacaq.\nMoon White Granite ya Kashmir Pearl Granite Orta büdcə Mətbəx üçün əla seçimdir. Bu gözəl ağ qranit və çox yüksək keyfiyyətli Mətbəx üçün tövsiyə. İstifadə edə bilərsən Moon White Granite döşəmə, eləcə də. 60×60 Moon White Granite mərtəbə plitələr Mətbəx döşəmə üçün çox yaxşı. Siz həmçinin backsplash ilə moon ağ qranit istifadə edə bilərsiniz, döşəmə və Kitchen zirvələri.\nBir aşağı dəyəri arıyorsanız, mükafat yerüstü qranit, bu sizin üçün ən yaxşı variantdır. Siz böyük bir ticarət layihə Platinum White Granite istifadə edə bilərsiniz, ev istifadə və həmçinin dəbdəbəli istifadə. Platinum White Granite bir çox mükafat səth qranit edir. Luna Pearl P White Granite alternativ adı.\nBu müalicə və ya mühürleme hər cür ehtiyac yoxdur. The Platinum White Granite is one of the favorite stone for big projects due to its low maintenance cost and cheap landing prices.\nFlodeal Inc, biz və topdan Mətbəx Countertops bütün növ ixrac. One container carries approximately 260 Countertops. Siz bizdən topdan Granite countertop ala bilərsiniz.


Nənədən soruş: yaşıl noxuddan nə hazırlamaq olar | Umico Live\nOktyabr 5, 2020 226 views0\nYaşıl noxud hər dövrdə və hər süfrədə istifadəyə uyğun məhsuldur. Paytaxt Salatı, Olivye və bir çox digər salatların əvəzolunmaz tərkibidir. Çox vaxt süfrəmizdə konservləşdirilmiş noxuddan istifadə etsək də, yay və payız fəsli təzə və xırtıldayan yaşıl noxudun fəslidir. Onu, elə bağda da təzə-təzə yemək olar, həmçinin ondan qarnir hazırlamaq da asandır. Noxuddan daha yaxşı nə hazırlamaq olar? Cavabını nənələrdən öyrəndiyimiz 3 reseptdə axtarın.\nTəbiət Azərbaycan torpağına tərəvəz, meyvə, ədviyyat və ətirli otlar kimi gözəl nemətlər bəxş edib və insanlar bu nemətləri kulinariyada şah əsərlərə çevirə biliblər. Azərbaycanın ən böyük istehsalçısı və ixracatçısı olan Azersun ilə birlikdə hazırladığımız Umico-nun “Nənədən soruş” layihəsini milli mətbəxə həsr etmişik. Beləliklə, hər həftə partnyorumuzdan ləzzətli hədiyyələr qazana biləcəyiniz bir viktorina keçiririk. Bunun üçün sadəcə kulinariya ilə bağlı sualları düzgün cavablandırmaq lazımdır.\nTəzə və yaşıl noxud\nNoxud qaynadıla, sousa əlavə oluna, sobada bişirilə, salatların üzərinə əlavə edilə bilər və ondan kifayət qədər doydurucu qarnir və ya humus kimi qəlyanaltılar hazırlamaq mümkündür. Digər tərəvəzlər, ət və balıq ilə də yaxşı gedir. Təzə noxuddan hazırlanan yeməklər yüngül və güclü olur. Konservləşdirilmiş tərəvəzlər faydalı xüsusiyyətlərini itirir. Ancaq yaşıl noxudda belə deyil. Yaşıl noxud öz faydalarını qoruyub saxlaya bilir.\nNoxud nə üçün faydalıdır? Birincisi, tərkibində yaxşı udulan yüksək miqdarda zülal var. İkincisi, noxudda əhval-ruhiyyəni yaxşılaşdıran və sinir sisteminin sabit fəaliyyətini dəstəkləyən bir neçə əsas amin turşusu və bir çox B vitamini var. Noxud dəmir, kalium, sink və selenyumla zəngindir. Üçüncüsü, az kalorili olduğu üçün noxud pəhriz məhsulu sayılır. Konservləşdirilmiş noxudun tərkibində qaraciyəri piydən təmizləyən maddə – inositol da var.\nKonservləşdirilmiş noxudu necə seçməli\nİlk dəfə Hollandiyalılar XVII əsrdə yaşıl noxudları bankalara yığıb saxlayırmış. Həm də yüksək şəkər tərkibi ilə seçilən yeni bir noxud növünü – “beyin” növünü yaradıblar. 19-cu əsrdə noxud Rusiyada çox az miqdarda konservləşdirilməyə başladı. Kütləvi istehsal yalnız Sovet dövründə başlamışdı və ildə 210 milyon qutuya çatırdı.\nTərkibini oxuyun. İdeal olaraq tərkibi noxud, su, şəkər və duz olmalıdır. Etiketdə yaşıl noxudun müxtəlifliyi də göstərilməlidir: “Əlavə”, 1-ci və ya 2-ci dərəcəli. Əgər “beyin növündən” olduğu qeyd edilibsə, o zaman çox dadlı olacaq. Yetişmiş meyvələrin xarakterik qırışmış görünüşünə görə beyin noxud sortlarını belə adlandırıblar. Həmin növün ləpələri ən şirəli və zərif hesab olunur. “Hamar düzülmüş noxud” isə o deməkdir ki, nöqtələrin dadı bir az nişastalı olsa da, noxudun özü o qədər zərif olmayacaq.\nQablaşdırmanı yoxlayın. İstehsal tarixi qutu üzərində möhürlənibsə və ya kağız etiketdə kəsilib yapışdırılıbsa, bu, müəssisədəki avadanlıqların köhnə olmasının əlamətidir. Müasir texnologiyalar silinməz boya ilə konservin qalay qapağında partiyaların nömrələrini və istehsal tarixlərini tətbiq edir. Əlbətdə, vurulma tarixinə də baxın. Ən təzə və ən yetişmiş noxud may ayının sonlarında – iyun ayının əvvəllərində yığılır. İstehsal tarixi bu ayları göstərirsə, konservləşdirmə üçün təzə yaşıl noxuddan istifadə edilmişdir. Konservləşdirilmiş qidaların maksimum saxlama müddəti 2 ildir.\nNoxud qutusunu silkələyin. Çalxalanan suyun səsi gəlmirsə deməli, banka noxudla doludur. Az səs verədə bankadakı noxudun köhnə və sərt olduğunu göstərir, az doldurulur, buna görə də bu cür konservləri almamaq daha yaxşıdır. Banka şüşədirsə, rəngə diqqət edin. Keyfiyyətli noxud açıq yaşıldan zeytun rənginə qədər dəyişə bilər. Ancaq doldurma tamamilə şəffafdırsa, böyük ehtimalla məhsulda qoruyucu maddələr var. Mayedə buludlu, südlü bir rəng varsa yaxşıdır. Çöküntü olmalıdır, amma sözün əsl mənasında ən alt qatda olmalıdır. Daha çox çöküntü varsa, çox güman ki, istilik zamanı noxudla zəngin olan nişasta suya keçib. Və belə noxudlar bir salat üçün uyğun deyil.\nKonservləşdirilmiş Yaşıl Noxud 275 qr\nToyuğun döş əti 2 parça\nZövqə görə duz, istiot, sarı kök, tomat pastası\nToyuq filesi qaynadılır və kiçik parçalara doğranılır. Tamamilə bişənə qədər duzlamağı unutmayın.\nSoğanı xırda doğrayın və yağda qızardın.\nToyuğu soğana əlavə edin, bir az qovurun və dadına görə tomat pastası əlavə edin, sonra sarı kök ilə dadlandırın.\nSoyulmuş kartofları salat kimi incə doğrayın və toyuq ətinə əlavə edin. 1-2 dəqiqədən sonra toyuğu qaynatdığınız suyu da əlavə eidn.\nYalnız bundan sonra konservləşdirilmiş yaşıl noxud əlavə edin. Şorbanı ara sıra qarışdırın. Kartof bişdikdən sonra istidən götürün. İncə doğranmış göyərti əlavə edin və qapağı örtüb azca gözləyin.\nNoxud 275 qr\nSarı kök, istiot, dadına görə duz\nNoxudları blender ilə püre halına gətirin.\nSoğanı xırda-xırda doğrayın, yağda qızardın, ədviyyatı, sonra da noxud püresini əlavə edin.\n10-12 dəqiqə bişirin. Servis edərkən göyərtilərlə bəzəyin.\nNoxud püresi həm ayrı yemək, həm də ət və toyuq yeməyi üçün yan yemək ola bilər.\nMaya 1 çay qaşığı\nMayanı və şəkəri isti suya tökün və köpüklənənə qədər isti saxlayın. Nənələrimizin istifadə etdiyi ən yaxşı üsul, qaynar samovar və ya çaydanı örtmək üçün qabaq əvəzinə – nəlbəkidə stəkan qoymaqdır.\nUnu ələyin və üzərinə maya əlavə edin.\nYarım stəkan süd götürün və isti su əlavə edin, hamısını una tökün. Sonra bir yumurta və iki xörək qaşığı yağ (günəbaxan və ya zeytun yağı ola bilər) əlavə edin. Xəmiri yoğurun və yorğanla örtüb bir saat saxlayın.\nİndi noxudlu içliyi hazırlayaq. Əvvəlcə soğanı doğrayın, yağda qızardın, ədviyyat və noxud püresini əlavə edin. 10-12 dəqiqə bişirin. Sonra incə doğranmış kişniş və şüyüd səpin. Noxudla doldurulmuş pirojkilər düzəldin; onları yağda və ya sobada bişirə bilərsiniz.\nAzersunun yaşıl noxudları\nAzərbaycanda yaşıl noxudun yerli istehsalı məhz Azersun holdinq sayəsində meydana gəlib. Ölkənin ərazisində noxud yetişdirilir və konservləşdirilir – bu, yaşıl noxudu Azərbaycanın evdar qadınları üçün əlverişli edirdi. Davamlılıq və gigiyena Bizim Tarla məhsullarının istehsalında böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bu gün hər bir azərbaycanlının tanıdığı və qürurla “yerli məhsul” adlandırdığı bir markadır.


“Milli Qəhrəmanlarımız” kitabının təqdimatı olub - AZƏRTAC\nAZƏRTAC xəbər verir ki, tədbirdə Milli Məclisin deputatları, ictimai xadimlər, qeyri-hökumət təşkilatlarının nümayəndələri, ayrı-ayrı Milli Qəhrəmanların doğmaları iştirak edib.\nƏvvəlcə Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda döyüşlərdə həlak olmuş qəhrəmanların xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad olunub, dövlət himni səsləndirilib.\nS.Müslümov bildirib ki, xalqımızın tarixi qəhrəmanlıq ənənəsini şərəflə davam etdirmiş, hər birimizdə qürur hissi doğuran milli qəhrəmanlarımızın cəmiyyətə daha geniş şəkildə tanıdılması, onların həyat və qəhrəmanlığının geniş təbliği bu gün cəmiyyətdə, xüsusən gənclərimiz arasında vətənpərvərlik ruhunun güclənməsi baxımından mühüm önəm kəsb edir. Qeyd edib ki, buna görə də Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin vətəndaş cəmiyyətləri ilə əməkdaşlığının bir istiqaməti də məhz milli qəhrəmanların tanıdılması və cəmiyyətdə geniş təbliği məqsədinə yönəlib. Bu istiqamətdə ardıcıl layihələr həyata keçirilir. Hazırda təqdim olunan “Milli Qəhrəmanlarımız” kitabı da nazirliyin vətəndaş cəmiyyətləri ilə əməkdaşlığının bir bəhrəsidir.\nQəhrəman həmvətənlərimizin həyat və döyüş yolunun təbliğinin, habelə bu kitabın xüsusən indiki dönəmdə çox önəmli məsələlərdən olduğunu qeyd edən S.Müslümov hazırda Azərbaycan gəncliyinin vətənpərvərlik ruhunun çox yüksək olduğunu diqqətə çatdırıb. S. Müslümov deyib: “Aprel ayının əvvəllərində Azərbaycan ordusunun təcavüzkar Ermənistan tərəfindən ölkəmizə qarşı həyata keçirilən silahlı təxribatının qarşısını uğurla alması, düşmənə layiqli cavab verməsi Azərbaycan Prezidenti, Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Ordumuzun nə qədər qüdrətli bir ordu kimi formalaşdığını və işğal altında olan torpaqlarımızı istənilən vaxt azad etməyə qadir olduğunu sübut etdi”.\nNazir bildirib ki, nəsillərdən nəsillərə ərməğan kimi qalacaq bu kitabda ölkəmizin ərazi bütövlüyünün, konstitusiya quruluşunun müdafiəsi uğrunda döyüşlərdə misilsiz mərdlik və igidlik nümunələri göstərərək Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı şərəfli adına layiq görülmüş 211 nəfər həmvətənimiz haqqında məlumatlar, onlarla bağlı foto-materiallar toplu halında təqdim edilir. Hazırda milli qəhrəmanlar haqqında müəyyən nəşrlər, informasiya mənbələri olsa da, nəfis tərtibatla nəşr olunmuş bu kitab bütün milli qəhrəmanlarımızı tam əhatə edir. Burada hər bir Milli Qəhrəmanımız haqqında dolğun məlumat əksini tapıb və bu dəyərli kitabın cəmiyyətimizdə maraqla qarşılanacağı şübhəsizdir.\nMilli Məclisin deputatı Qənirə Paşayeva milli qəhrəmanlarımız haqqında nəşr olunmuş kitabın Vətən, xalq, dövlət naminə yaşamaq və mübarizə aparmaq ruhunun daha da güclənməsində xüsusi rola malik olduğunu qeyd edib. Milli qəhrəmanlarımızın hər birinin həyat və döyüş yolunun, şücaətlərinin gənclərimiz üçün bir örnək olduğunu bildirib\nAZERTAG.AZ :“Milli Qəhrəmanlarımız” kitabının təqdimatı olub


“Mədəniyyət+Afişa” nəşrinin ilk sayı böyük maraqla qarşılanıb - FOTO +\n“Mədəniyyət” qəzetinin yeni çapdan çıxan “Afişa” əlavəsi noyabrın 8-də “Park Bulvar” ticarət mərkəzində də paytaxt sakinlərinə və şəhərimizin qonaqlara təqdim edilib. Layihə Mədəniyyət Nazirliyi və “ASAN Könüllüləri" təşkilatının dəstəyi ilə həyata keçirilib.\nParalel.az xəbər verir ki, Mədəniyyət Nazirliyinin təşəbbüsü və dəstəyi ilə hazırlanaraq çap olunan nəşrin məqsədi paytaxt sakinlərini, eləcə də Bakıya gələn qonaqları şəhərdəki mədəniyyət ocaqlarının fəaliyyəti barədə məlumatlandırmaq, həmin məkanlara marağı daha da artırmaq, əhalinin mədəni istirahətinin daha dolğun təşkili üçün mədəniyyət müəssisələrinin fəaliyyətini təşviq etmək, onlara informasiya dəstəyi verməkdir.\nNəşrdə noyabr ayı üzrə Bakı şəhərindəki teatr və konsert müəssisələrinin aylıq repertuarı, sərgi salonlarının, kino nümayişi mərkəzlərinin afişası ətraflı şəkildə oxuculara təqdim olunur. Nəşrdə repertuar və afişalarla bərabər, müvafiq mədəniyyət ocağının ünvanı, telefon nömrələri qeyd olunub, ayrı-ayrı tamaşalar, konsert, film və sərgilər haqqında, onların mövzusu, yaradıcı heyəti barədə qısa yazılar, fotolar da verilib.\n“Mədəniyyət+Afişa”nın ilk sayı paytaxtın sakinləri tərəfindən böyük maraqla qarşılanıb. Onlar layihənin əhəmiyyətini qeyd edərək belə aksiyaların davamlı olacağı ilə maraqlanıblar. Diqqətə çatdırılıb ki, nəşrin ayda bir dəfə çap olunması və yayılması planlaşdırılır. Mədəniyyət Nazirliyinin həyata keçirdiyi layihələrlə bağlı da məlumat verilib.\nQeyd edək ki, “Mədəniyyət+Afişa” gün ərzində 1 saylı “ASAN Xidmət” mərkəzində, metronun “Elmlər Akademiyası” və “İçərişəhər” stansiyalarında da pulsuz olaraq əhaliyə paylanılıb\nİlham Əliyev Əfqanıstan Prezidentinə başsağlığı verdi\nAzərbaycandakı tolerantlıq mühiti bütün\nçətinliklərə baxmayaraq, qorunub saxlanacaq\nPrezident Çingiz Fərzəliyevi “Şöhrət” ordeni ilə təltif etdi\nTramp: “Neft daha da ucuzlaşmalıdır!”


Xəbərlər - Uşaq bağçasının təhlükəsizlik döşəyi həqiqətən təhlükəsizdirmi?\nUşaq bağçasında təhlükəsizlik paspaslarının materialları nədir? Uşaq bağçasında təhlükəsizlik paspasları həqiqətən təhlükəsizdirmi? Mövcud ev təhlükəsizlik paspasları və uşaq bağçası təhlükəsizlik paspasları uşaqları yıxıldıqda qorumaq üçün hazırlanmışdır və uşaqların daha çox əyləncə məkanına sahib olmasına və daha da böyük əvəzetmələr əlavə etməsinə imkan verir. Təhlükəsizlik mat materialına görə ümumiyyətlə aşağıdakı növlər var:\n1. EVA materialı.\nEVA materialı təhlükəsiz yerlər üçün çox yayılmış bir materialdır. EVA materialının əsas materialı köpüklənir və EVA plastik hissəciklər tərəfindən əmələ gəlir. Bunların arasında EVA qatranı toksik olmayan, zərərsiz və ekoloji cəhətdən təmiz bir materialdır. Bu material xammal kimi istifadə olunur. Bitmiş təhlükəsizlik döşəyi zəhərli deyil, əsasən digər zəhərli qatqıların əlavə olunmasına bağlıdır. Birbaşa köpüklənirsə, toksik deyil və zərərsizdir. Bununla birlikdə, bəzi qeyri-rəsmi şirkətlər artıq təkrar EVA materialından istifadə edirlər. Bu EVA materialından hazırlanmış EVA matı tərkibində dəyişəcəkdir. Uşaqlar üçün olmayan sadə bir EVA mat deyil. Zəhərli ola bilər.\n2. XPE materialı.\nXPE material, əsas xammal kimi bir növ aşağı sıxlıqlı polietilen (LDPE) və etilen-vinil asetat kopolimeridir (EVA), köpük verən AC, bu XPE material köpük və digər növlər kimi müxtəlif kimyəvi xammallar əlavə etdikdən sonra köpük materialları ilə daha bərabər materiala, istilik izolyasiyasına, möhkəmliyinə, korroziyaya davamlılığına, elastikliyinə, su udmasına və eyni zamanda yaxşı bir səs izolyasiya təsirinə malikdir. Bu XPE materialı rahat hiss edir və çox yaxşı təhlükəsiz bir yerdir. Mater material. Bu XPE döşəyi adi bir istehsalçı tərəfindən istehsal olunursa, döşək toksik deyil və körpənin bədəninə heç bir təsiri yoxdur.\n3. Rezin döşəklər.\nKauçuk döşəmələr də nisbətən yaygındır. Təbii materiallardan hazırlanır, lakin bu cür keyfiyyətli və zəmanətli kauçuk döşəklər daha bahalıdır, buna görə qapalı yerlərdə nadir hallarda istifadə olunur.\n© Copyright - 2010-2020: Bütün hüquqlar qorunur. Seçilmiş məhsullar, Sayt xəritəsi, Bütün məhsullar Terlik, Qadın Flip Floplar, Yoga mat, Eko-dostluq Yoga MAT, Eva Midsole, Eva Flip Flop,


Xalq artisti İlqar Muradovun APA-ya müsahibəsini təqdim edirik.\nİlqar Muradov həmişə mənə olduğu kimi olan yox, olmalı olduğu kimi bir adam təəssüratı bağışlayıb. Onun hər çıxışını dinləyəndə, məni bu sual düşündürüb “görəsən, bu səbirli davranış görüntü üçündür, yoxsa həqiqətən belədir?”\nƏslində, müsahibədə olarkən onunla ünsiyyətimizin ilk dəqiqəsində davranışındakı səmimiyyətdən sualımın cavabını almışdım. Ancaq hər ehtimala qarşı bir də düşündüyümü dilə gətirirəm:\n- İlqar bəy, mən bu gün senzurasız İlqarla həmsöhbət olmaq istəyirəm.\n- Biz Sizi həmişə klassik obrazda, klassik mahnılarla görürük. Bu çərçivədən çıxmaq istəməməsiniz heç?\n- Ümumiyyətlə, özümü çərçivəyə salmağı sevmirəm. Sadəcə, mən özümə bu janrı yaxın bilirəm, həmişə də ruhuma yaxın mahnılar oxumuşam. Mən musiqiçiyəm, istəsəm, hər şey oxuya bilərəm. Doxsanıncı illərdə muğam-caz da oxumuşam. Ancaq son on beş ildə necə söhbət edirəmsə, o cür də oxuyuram. Çünki mənə belə rahatdır.\n- Bəli. Ümumiyyətlə, otuz ildir ki, mən tanımadığım, mənə uyğunsuz olan məclislərə getmirəm. Digər tərəfdən, mən toya öz repertuarımla gedirəm. O vaxtlar birdən bizə başqa cür baxarlar deyə, toya getdiyimizi gizlədirdik. Konsertə getməyi daha çox istəyirdik. Toy biznesi sonradan bu qədər inkişaf elədi. Otuz illik təcrübəmdə də rast gəlməmişəm ki, toyda gəlib məndən bayağı mahnı istəsinlər.\n- Mənim mahnılarım lirik olsa da, onların içində sevinc də var. Müəyyən toylarda da o musiqilər vacibdir. Nə qədər oynamaq olar axı? Arada balaca pauzalar da olmalıdır. Qaldı siz deyən kimi, insanların məni dinləməsinə, mən toya gələndə dua edirlər ki, bayaqdan gəl çıx qulağımız dincəlsin. Elə toy olub ki, məni yarım saatlıq dəvət ediblər, ancaq cəmi iki mahnı oxuyub çıxmışam. Mənim iştirakım həm toyun ahənginə, həm də mənə bağlıdır.\n- Anamın musiqiyə böyük sevgisi var idi. Atam da çox musiqisevər insan olub. Amma onu da deyim ki, atam mehriban olduğu qədər də çox tələbkar idi. Atam həmişə rəhbər vəzifələrdə çalışıb. Biz ona həmişə “Siz” deyə müraciət etmişik. Necə ki, bu gün bizim övladlarımız bizimlə o cür danışır. Nə yaxşı ki, onun qanunları olub. O, heç vaxt mənim musiqi ilə məşğul olmağıma qarşı çıxmayıb. Mən balaca vaxtı pianoda çalanda, o, həvəslə məni dinləyirdi, ifamdan zövq alırdı. Bir az toylara getməyimə pis baxırdı. Çünki mən orta məktəbdən-səkkizinci sinifdən toylara gedirdim. O vaxtlar atam bir az narazı idi bundan. Düşünürdü ki, içki məclisləri-filan mənə təsir edə bilər. Sonralar Rafiq Babayev kimi bir adam məni Bakıya dəvət edəndə, o hiss elədi ki, mən yaxşı musiqi ilə məşğul oluram və bu sənəti çox sevirəm. Buna görə icazə verdi ki, Bakıya köçüm.\n- Hərdən Naxçıvan sözlərindən istifadə edirəm. Amma professional estrada musiqisində ləhcə ilə oxuya bilməzdim. Düzü, oturub bunun üzərində işləməmişəm, sadəcə, çalışmışam ki, düzgün tələffüz qaydalarına həmişə riayət edim. Zamanla özü təkmilləşib.\n- Səmimi deyəcəm, təəssüf ki, yox. Axırıncı dəfə Dronqo çəkiləndə onu oxumuşam. Kitab oxumağa vaxt tapa bilmirəm. “Vaxt amansız, ömür qısa”. Zəlimxan Yaqub demiş.\n- Dronqo demişkən, filmdə çəkilmək təşəbbüsü kimdən gəlmişdi?\n- Mən həmişə əsa, şlyapa kimi kişiyə aid olan aksesuarlardan istifadə etməyi sevirəm - Dronqo kimi. Bu məqam filmin rejissoru Yavər Rzayevin diqqətini çəkmişdi. Yavər Rzayev çox istedadlı insandır. Biz film çəkilişləri zamanı çox yaxın dost olmuşuq. Əslində, Dronqo obrazına namizəd olan professional aktyorlar da var idi. Ancaq Yavər Rzayev məni çəkmək istəyirdi. Çəkdi də. Çingiz müəllim başda olmaqla, hamı mənim rolumu bəyəndi. Çingiz müəllim hətta dedi ki, mən bu rola çəkilən onuncu Dronqoyam və ən çox bəyəndiyi Dronqo da mənəm.\n- Əvvəldən etiraz var idi. Çünki bu rol üçün başqa aktyorlar da təklif olunmuşdu. Heç əvvəldən özüm də razı deyildim. Bu mənim üçün də sensasion bir şey idi. Ancaq Dronqo obrazına müəyyən dərəcədə bənzərliyim olduğu üçün bu rola çəkildim. Əgər yenidən Dronqo çəkilsə, mən orda da çəkilməyə razıyam. Ancaq başqa film, yaxud başqa rola çəkilmək fikrim yoxdur.\n- Bir tamaşaçı kimi deyim ki, hətta mənim kimi Fuad Poladov pərəstişkarı belə Dronqo obrazında onun səsini qəribsədi. Bu filmdə sizin obrazınızla onun səsində bir uyğunsuzluq var idi.\n- Hə... Allah Fuad Poladova qəni-qəni rəhmət eləsin. O, peşəkar idi. Bilirsiniz, filmin çəkilişlərində mən çox yorulmuşdum. Rejissor təklif etdi ki, sən yorulmusan, həm də Fuad Poladovun dublyajı daha professionaldır, o səsləndirsə, daha yaxşı olar. Kaş elə mən özüm səsləndirərdim. Çox təəssüf edirəm buna. Çünki rolu oynayan mən idim, kaş, elə mən də səsləndirərdim. Məncə, onda daha effektiv olardı. Bəlkə gələcəkdə dublyaj olsa, özüm səsləndirərəm.\n- Sizi İqor Krutoya da bənzədirəm.\n- Məni ona, yoxsa onu mənə?\n- Sizi bir-birinizə.\n- Ola bilər. Amma mən atama çox oxşayıram. Atam mənim ən böyük idealım olub. Həmişə də çalışmışam ona bənzəyim.\n- Üç oğlum var, heç birini musiqi məktəbinə qoymamışam. Onların öz yolu var, ancaq onlar da çox musiqisevərdilər. Düzü, mən heç özüm də istəmirdim ki, övladlarımdan hansısa musiqiçi olsun. Çünki bu sənətin çətinliklərini bilirdim. Peşman da deyiləm. Əgər hansındasa istedad olsaydı, bəlkə də yönləndirərdim. İki oğlumda istedad, ümumiyyətlə, yox idi. Balaca oğlumda vardı, o da getmədi. Uzun sözün qısası, ailədə bir musiqiçi var, bəsdir.\n- Mən Milli Konservatoriyada işləyirəm. Bizim konservatoriyada da istedadlı gənclər çoxdur. Konkret ad çəksəm, kimlərsə inciyə bilər. Amma bir çox müğənni var ki, onları çox bəyənirəm. Ümumiyyətlə, bu gün Azərbaycan musiqisində inkişaf çoxdur. Papaq altında olan xeyli istedad var. Çox təəssüflər olsun ki, bu gün kommersiya xarakterli verilişlər bayağı mahnıların yayılmasına səbəb olub. Bədii Şura televiziyalarda çox vacibdir. Mən, ümumiyyətlə, istəmərəm ki, televiziyalar haqqında mənfi bir şey danışım. Amma müəyyən bayağı mahnıların təbliğatında televiziyalar günahkardır.\n- Xalq bilir ki, mən necə bir həyat yaşamışam, necə bir həyat yaşayıram. Hər şey göz qabağındadır. Mən danışardım ki, İlqar Muradov şəxsiyyətini sevən, şəxsiyyətini sənətinə qurban eləməyən adam olub. Özünəməxsus bir janrı olub. Qəlbindən gələn musiqiləri oxuyub.\nBəlkə bu sənətdə yeganə adam mənəm ki, bu sərhədi qoruya bilirəm. Bir musiqiçi belə mənim haqqımda mənfi fikir deyə bilməz. Çünki mən buna yer qoymamışam. Uşaqdan böyüyə hər kəsə hörmət edirəm və bu ,içdən gəlir. Düşünürəm ki, bu, sənətimdən daha çox insaniyyətimə bağlıdır. Hərdən çox mədəni olanda elə bilirlər ki, zəifsən. Hər kəslə öz dilində danışmaq lazımdır. Bunu da həmişə nəzərə alıram.


LEXI RIVERA - BIO, FAKTLAR, İNSTAGRAM ULDUZ AILƏSI - INSTAGRAM ULDUZLARI\nAd günü: 7 iyun , 2001\nBaşqa adla:Lexi Brooke Rivera\nAnadan olub:Huntington Beach, Kaliforniya\nMəşhur kimi:Instagram ulduzu\nqardaşlar:Blake Rivera, Brent,Kaliforniya\nŞəhər: Huntington Beach, Kaliforniya\nBrent çayı Jojo Siwa Audrey Nethery Julianna Grace ...\nLexi Rivera kimdir?\nLexi Rivera, YouTuber -in kiçik bacısıdırQadın İnstagram Ulduzları Amerika İnstagram Ulduzları Amerikalı Qadın YouTubers\nBacarıqlarını vurğulamaq üçün Brent, ayrı bir hesab yaratdıqdan sonra bacısının videolarını yerləşdirdi, ancaq öz kanalı partladıqdan sonra bütün vaxtını tələb edərək videolarını yükləməyi dayandırdı.\nQardaşının YouTube -da uğur qazandığını görən Brice Rivera da kanalını açdı və bir çox videolarında Lexi -ni təqdim etdi. Brice Instagramda populyarlaşdı və eyni şey Lexi Rivera ilə də oldu. Tamaşaçılar onu Brent və Bricein kiçik bacısı kimi xatırlayırlar, ancaq yetkinlik yaşına çatanda bir çox gənc gənc izləyiciləri cəlb edirdi.\nLexi Rivera İnstagram və YouTube -da olduqca populyar olsa da, təvazökar olmağı və bütün diqqət mərkəzindən uzaqlaşmağı seçir.\nAşağıda Oxumağa Davam Edin Lexi Riveranı Özəlləşdirən Nədir\nHər hansı bir gənc yeniyetmə, böyük qardaşlarının uğurlarını özlərində əks etdirərək heyran qalacaq. Ancaq Lexi Rivera üçün bu belə deyil; o, öz mövqeyində dayanır və digər normal qızlar kimi yaşamağa inanır.\nAlexa Rivera'nın gimnastikaya olan həvəsi o qədər dərindir ki, artıq yerini tutmuşdur. Böyük qardaşları Brent və Bricein köməyi ilə və zəhməti ilə indi məşhur bir sosial media ulduzudur.\nLexi Rivera idmanı və gimnastikanı sevir. İdmançı və zövqlə doludur. Qardaşları ilə səyahət etməyi çox sevir və tez -tez onlarla və dostları ilə vaxt keçirir. Yemək bişirməyə gəldikdə, o, başqa yeməklərdən daha çox pizzaya üstünlük verir\nLexi Rivera şəkil çəkməyi sevir, bu da 'İnstagram' hesabından aydın görünür\nQəşəngdir və rahat, lakin dəbli geyinməyi sevir. Lexi Rivera ispan dilində yaza və danışa bilər. Ən sevdiyi filmdir Aclıq oyunları Və ən çox sevdiyi mətbəx Çin dilidir.\nLexi Rivera 7 iyun 2001 -ci ildə Kaliforniya ştatının Huntington Beach şəhərində anadan olmuşdur. Dörd bacının ən kiçiyidir. Böyük qardaşı Blake Rivera, Jr. Ducks Xokkey Komandası ilə birlikdə ölkə çempionatında yarışan görkəmli bir xokkey oyunçusudur. Başqa bir böyük qardaşı var - Brice, Bleykdən kiçikdir. Brice -dən sonra Brice -dən bir yaş kiçik Brent gəlir.\nLexi ailənin yeganə qızı olduğu üçün qardaşlarından çox diqqət və sevgi alır. Anası Meksikalı atadır\nLexi Rivera əvvəllər Brentin dostu olan və bir neçə videosunda yer alan üzüm ulduzu Hayes Grier ilə əlaqəli idi. Ancaq Lexi bu cür şayiələri təkzib etdi və Hayes ilə yalnız yaxşı dost olduqlarını söylədi.\njason mraz hardandır\nJenna Davisin neçə yaşı var\nLee Min-ho yaşı


Dini olan, vicdanı olan, haqqpərəst olan Fələstinin yanında olmalıdır, İsrailin yox! » Avrasiya\nDini olan, vicdanı olan, haqqpərəst olan Fələstinin yanında olmalıdır, İsrailin yox!\nMən və mənim kimilərinin Fələstinə dəstək verməyimizin, Qüdsə görə canımızdan keçməyə hazır olmağımızın səbəbi heç də Fələstinin Qarabağ savaşında bizim tərəfimizdə olması deyil.\nBiz dünyanın mənfəətpərəslərindən deyilik ki hər şeyi maraqla müqayisə edək. Düzdü, Ermənistana Qarabağ mövzusunda dəstək verən hər bir ölkə, hər bir fərd zalımdı, satqındı, vicdansızdı- bu öz yerində.\nİndi nə gözəl ki Fələstin prezdentinin mövqeyi bizimlə oldu. Nə gözəl, nə yaxşı! Amma dediyim kimi, səbəb bu deyil.\nSəbəb odur ki, mənim dinim var, mənim vicdanım var, mən haqqpərəstəm.\nPrezdentlərlə, ölkələrlə olsa onda mən gərək bugün Məkkəyə, Mədinəyə düşmən kəsiləm ki oranın prezidenti İsraili dəstəkləyir deyə! Yox, Məkkə də, Mədinə də müqəddəsdi, müsəlman torpağıdı. Ölsün Ərəbistan rəsmiləri, məmurları, yaşasın və azad olsun Məkkə və Mədinə!\nİndi bugün bu İsraili sevənlər var haa, onlar idi Qarabağ müharibəsində İran ermənipərəstdir deyirdilər. Bugün də başlayıblar Fələstinə ermənipərəst deyirlər. Çünki onlarçün meyar Qarabağ deyil. Əslində bu bir həssas bir yerdir. Onunla məsələni qabardırlar ki, vətənpərvər görsənsinlər. Əslində məsələ, meyar- İsrail ilə düşmənçilikdi.\nİndi bunlara deyirəm, Fələstin ermənipərəstdirsə, onda Fələstin prezidintinin bizim prezidentlə birgə həmin çıxışı bəs nədir? Montajdır?\nErməniyə real dəstəyi Fələstin vermir, Fransa verir, ABŞ verir, Kanada verir, amma çıxıb onlara hürmürlər, təkcə Fələstinə hürürlər. Çünki Qərbli ağaları təlimatı belə verib. Yəni real dəstəyi biz verəcəyik, siz isə virtual dəstək verənlər yaradıb onlara hürün.\nFələstin erməniyə dəstək verir- sosial media bu cür xəbərlərlə doludur. Bunu bütün sionist tulaları deyir, ofisi Vaşinqtonda olan GünazTV deyir, bir gözü ABŞ səfirinin cibində olan ZurnaTV deyir. Heç zad, Allah arpanızı bol eləsin!\n18-05-2021 19:22 Baxılıb: 1060


Mərkəzi Seçki Komissiyası prezident seçkilərinə yekun vurub VİDEO - AZƏRTAC – Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi\nMərkəzi Seçki Komissiyası prezident seçkilərinə yekun vurub VİDEO\nAprelin 15-də Məzahir Pənahovun sədrliyi ilə Mərkəzi Seçki Komissiyasının (MSK) iclası keçirilib.\nAZƏRTAC xəbər verir ki, iclasda 2018-ci il aprelin 11-də keçirilmiş Azərbaycan Respublikası Prezidentinin seçkilərinə yekun vurulması və MSK-nın seçkilərin nəticələrinə dair protokolunun müvafiq sənədlərlə birlikdə Konstitusiya Məhkəməsinə təqdim edilməsi məsələsi müzakirə olunub.\nMSK sədri Məzahir Pənahov qeyd edib ki, cari il aprelin 11-də Azərbaycan Respublikası Prezidentinin seçkiləri azad, ədalətli və şəffaf şəkildə keçirilməklə ölkəmizin ictimai-siyasi həyatında müstəsna əhəmiyyət kəsb edən tarixi hadisəyə çevrilib. Seçkilərin yüksək səviyyədə hazırlanıb keçirilməsi üçün MSK və aidiyyəti dövlət qurumları tərəfindən Seçki Məcəlləsində nəzərdə tutulmuş vəzifə və səlahiyyətlərin icrasına xüsusi diqqətlə yanaşılıb. Seçki prosesinin mühüm mərhələləri olan seçici siyahılarının dəqiqləşdirilməsi, normativ hüquqi bazanın təkmilləşdirilməsi, seçicilər də daxil olmaqla, bütün seçki prosesi iştirakçılarının maarifləndirilməsi, prezidentliyə namizədlərin irəli sürülməsi və qeydə alınması, bərabər şərtlərə əsaslanan geniş seçkiqabağı təşviqat imkanının yaradılması, müşahidəçilər və kütləvi informasiya vasitələri nümayəndələrinin azad və sərbəst fəaliyyəti üçün tam maneəsiz şəraitin yaradılması və bütün digər addımlar MSK-nın hazırlayıb təsdiq etdiyi Təqvim Planına əsasən atılıb.\nHər bir ölkə üçün prezident seçkilərinin xüsusi əhəmiyyət daşıdığını vurğulayan Məzahir Pənahov deyib: “900-ə yaxın beynəlxalq müşahidəçinin, habelə nüfuzlu 51 beynəlxalq kütləvi informasiya vasitəsindən KİV təmsilçilərinin izlədikləri seçkilər Azərbaycanın şanlı səhifəsi kimi tarixə düşdü. Ən əsası odur ki, cəmiyyətimizin bütün tərəfləri seçkilərə böyük maraq göstərirdi. Namizədləri qeydə alınmış siyasi partiyalarla yanaşı, digər siyasi partiyalar da seçkiləri müşahidə edirdilər. Həmçinin fərdi olaraq öz istəyi ilə seçkiləri izləmək istəyənlər müşahidəçi kimi qeydiyyatdan keçmişdilər. Yəni, bütün bunlar cəmiyyətin seçkilərə olan marağının göstəricisi idi. Çox sevindirici haldır ki, seçkiləri izləyən beynəlxalq müşahidəçilərin demək olar əksəriyyəti seçkilərin yüksək səviyyədə hazırlanıb keçirildiyini qeyd etdilər”.\nNamizədlərin Seçki Məcəlləsinin tələblərinə uyğun olaraq qeydə alındığını bildirən Komissiya bildirib ki, prezidentliyə 6-sı siyasi partiyalar, 1-i öz təşəbbüsü ilə, 1-i isə seçicilərin təşəbbüs qrupu tərəfindən irəli sürülməklə 8 nəfərin namizədliyi qeydə alınıb və bütün namizədlərə seçkiqabağı təşviqat dövründə bərabər şərait və eyni imkanlar yaradılıb. Seçki Məcəlləsinin tələblərinə uyğun olaraq, ölkə üzrə 84-ü açıq, 84-ü qapalı olmaqla, ümumilikdə 168 daimi görüş yeri ayrılaraq namizədlərin ixtiyarına verilib və prezidentliyə namizədlər, sadəcə, dairə seçki komissiyalarını məlumatlandırmaqla, həmin yerlərdən ödənişsiz istifadə edərək öz seçicilərinə sərbəst şəkildə seçkiqabağı platformalarını sərgiləyiblər. Namizədlərin seçkiqabağı təşviqatı üçün bütün seçki məntəqələrini əhatə edən 10 mindən çox böyük ölçülü lövhə quraşdırılıb. Seçki Məcəlləsinə əsasən prezidentliyə namizədlərə geniş və səmərəli seçkiqabağı təşviqat imkanı yaradılması məqsədilə İctimai Televiziya və Radio Yayımları Şirkətində qanunvericilikdə nəzərdə tutulduğundan 2 dəfə artıq – həftəlik 6 saat (3 saat televiziyada, 3 saat radioda) pulsuz efir vaxtı, “Azərbaycan” qəzetində, “Xalq qəzeti”ndə və “Bakinski raboçi” qəzetində dərc üçün ödənişsiz yer ayrılıb və bütün namizədlər bu imkanlardan səmərəli şəkildə istifadə ediblər. Bununla yanaşı, ödənişli təşviqat üçün 34 kütləvi informasiya vasitəsi tərəfindən namizədlərə təklif olunan qiymətlər MSK-ya təqdim olunub, bu məlumatlar namizədlərin tanış olmaları üçün komissiyanın internet səhifəsində yerləşdirilib. Bütün namizədlər üçün şərtlərin bərabərliyi prinsipi daim nəzarətdə saxlanılıb. Martın 19-dan start götürmüş seçkiqabağı təşviqat kampaniyası aprelin 10-dək davam edərək, ümumilikdə sivil və müasir tələblərə cavab verən şəraitdə keçirilib.\nMəzahir Pənahov deyib: “Prezident seçkiləri ilə əlaqədar seçki prosesinin demək olar ki, bütün iştirakçıları ilə yanaşı, seçicilər üçün də geniş maarifləndirmə kampaniyası keçirilib. Seçkilərin keçirilməsi tarixi, səsvermə qaydaları, eləcə də istiqamətverici və çağırış xarakterli 52-dən artıq müxtəlif növdə yüz minlərlə plakat çap edilərək bütün yaşayış məntəqələrinin ərazisində asılıb, oxşar mövzulara həsr edilən çoxsaylı reklam çarxları səsvermə günü də daxil olmaqla, mütəmadi şəkildə hər gün televiziya və radio kanallarında nümayiş etdirilib”.\nQeyd edilib ki, seçkilərdə bütün seçici qrupları ilə yanaşı, görmə və hərəkət qabiliyyəti məhdud olan seçicilərin də sərbəst səs vermələrinin təmin olunması üçün müxtəlif layihələr gerçəkləşdirilib. Gözdən əlil seçicilər onlar üçün hazırlanmış və seçki bülletenindəki məlumatların Brayl əlifbası ilə əks olunduğu trafaretdən istifadə etməklə seçki günü azad və sərbəst şəkildə istədikləri namizədə səs veriblər. Hərəkət qabiliyyətində məhdudiyyətlər olan seçicilərin sərbəst şəkildə seçki məntəqəsinə gələrək səs vermələri üçün isə daşına bilən panduslardan istifadə olunub. Respublika üzrə aparılan araşdırmalar nəticəsində 1455 məntəqədə hərəkət qabiliyyətində məhdudiyyətlər olan seçicilərin olduğu müəyyən edilib, həmin məntəqələrdə hərəkət qabiliyyəti məhdud olan seçicilərin maneəsiz hərəkəti üçün şərait yaradılıb və mobil panduslar quraşdırılıb. Beləliklə, bütün seçki məntəqələri bu qəbildən olan seçicilər üçün də əlverişli hala gətirilib. Eşitmə qabiliyyəti məhdud olan seçicilərin məlumatlandırılması məqsədilə MSK-nın seçici maarifləndirmə proqramı çərçivəsində hazırlanmış alt yazılı videoklipdə bütün səsvermə prosedurları geniş izah olunub və bu, eşitmə qabiliyyəti məhdud olan seçicilərin maarifləndirilməsinə əhəmiyyətli töhfə verib.\nMSK sədri bildirib ki, prezident seçkilərinin müşahidəsinə 61 beynəlxalq təşkilat və 59 ölkəni təmsil edən 894 beynəlxalq müşahidəçi qatılıb. Habelə nüfuzlu 51 beynəlxalq kütləvi informasiya vasitəsindən olan 118 xarici KİV təmsilçisi MSK tərəfindən müvafiq lövhəciklə təmin olunaraq seçkiləri izləyib. Bütün bunlarla yanaşı, 4 təşkilat tərəfindən seçkilərdə “exit-poll” keçirilib ki, onlardan da 2-si öz fəaliyyətlərini ABŞ və Fransadan olan təşkilatlarla birgə qurublar. “Exit-poll”ların nəticələri MSK-nın rəsmi nəticələri ilə demək olar ki, üst-üstə düşüb. Respublikada fəaliyyət göstərən yerli kütləvi informasiya vasitələrinin nümayəndələri isə heç bir əlavə qeydiyyat və sənəd tələb olunmadan seçki marafonunun əvvəlindən axırınadək sərbəst və maneəsiz şəkildə seçkilərdə iştirak ediblər. Seçkilərin müşahidəsində, həmçinin çoxsaylı siyasi partiyaları, vətəndaş cəmiyyəti institutlarını, qeydə alınmış namizədləri təmsil edən, eyni zamanda, öz təşəbbüsləri ilə seçkilərə qatılmış 58 min 175 yerli müşahidəçi iştirak edib.\nÜmumiyyətlə, seçkilərə hazırlıq, səsvermə günü və ondan sonrakı dövrlərdə istər yerli və beynəlxalq müşahidəçilərə, istərsə də yerli və beynəlxalq KİV nümayəndələrinə öz fəaliyyətlərini sərbəst və maneəsiz həyata keçirmələri üçün bütün imkanlar yaradılıb.\nMəzahir Pənahov bildirib ki, prezident seçkilərində aşkarlığın təmin olunması üçün qeyd olunanlarla yanaşı, işğal edilmiş ərazilər istisna olmaqla, respublikanın bütün ərazisini əhatə edən 1000 seçki məntəqəsində (seçki keçirilən məntəqələrin təqribən 20 faizində) internet vasitəsilə səsvermə prosesini canlı izləmə imkanı verən veb-kameralar quraşdırılıb. “Mən məmnuniyyətlə qeyd edirəm ki, onların fəaliyyətində heç bir xoşagəlməz hal qeydə alınmadı. Səsvermə başlayandan seçkilər başa çatana qədər olan bütün prosesləri fasiləsiz olaraq onlayn rejimdə izləmək mümkün idi. İnternet istifadəçiləri istər ölkə daxilindən, istərsə də ölkə xaricindən MSK-nın internet səhifəsinə daxil olaraq, heç bir qeydiyyat tələb olunmadan, real zaman rejimində seçki məntəqələrində səsvermə günü baş verən bütün prosesləri əvvəldən axıradək izləmək imkanına malik olublar. Düşünürəm ki, Azərbaycanın tətbiq etdiyi seçki standartları beynəlxalq aləmdə nümunə ola bilər”, - deyə Komissiya sədri vurğulayıb.\nQeyd olunub ki, səsvermə günü seçki məntəqələri bağlandıqdan sonra fasiləsiz olaraq səslərin hesablanması həyata keçirilib. Yerli və beynəlxalq ictimaiyyətin seçkilərin nəticələri ilə tanış olmaları üçün səsvermə başa çatdıqdan 4 saat sonra – saat 23:00-da ölkə üzrə 5641 seçki məntəqəsinin 3675-dən (65,15 faiz), aprelin 12-də saat 01:00-da 5201 seçki məntəqəsindən (92,20 faiz), saat 12:00-da isə bütün seçki məntəqələrindən daxil olmuş məlumatlar əsasında səsvermənin ilkin nəticələri ictimaiyyətin diqqətinə çatdırılıb. Səsvermənin nəticələrinə dair yekun protokollar və digər seçki sənədləri qanunla müəyyən olunmuş müddətdə məntəqə seçki komissiyalarından dairə seçki komissiyalarına, oradan isə MSK-ya çatdırılıb.\nMəzahir Pənahov deyib: “Prezident seçkilərində seçicilər azad və sərbəst şəkildə seçki məntəqələrinə gələrək öz iradələrini ifadə edib və ümumilikdə, ölkə üzrə seçicilərin ümumi sayının 74,30 faizi səsvermədə iştirak edib. Seçki günü və ondan sonrakı günlər də daxil olmaqla, bütün seçki kampaniyası boyunca MSK-ya və aşağı seçki komissiyalarına heç bir şikayət daxil olmayıb. Səsvermə günü seçicilər tərəfindən seçki məntəqələrinin ünvanları, seçici siyahıları və digər bu kimi məsələlərlə bağlı Komissiyanın 115 saylı və elektron qaynar xətlərinə daxil olmuş sorğu xarakterli müraciətlərə isə dərhal reaksiya verilərək, operativ şəkildə lazımi addımlar atılıb”.\nMSK-nın sədr müavini Natiq Məmmədov iclasda çıxış edərək bildirib ki, Komissiya seçkilərin şəffaf və ədalətli keçirilməsi üçün lazım olan bütün addımları atıb. O deyib: “Bütün beynəlxalq təşkilatlar, hətta ən qərəzli qurumlar da Mərkəzi Seçki Komissiyasının peşəkarlığına şübhə etmirlər. Bu peşəkarlıq fonunda aparılan araşdırmalar göstərir ki, sağlam seçki mühitinə kölgə salmaq üçün bəzi cəhdlər olub. Daxil olmuş bütün protokollar, internet resurslarında yayımlanan bütün informasiyalar araşdırıldı. Azərbaycanın öncül təcrübəsi kimi qəbul olunan veb-kameralar bu işdə də böyük yardımçı oldu. Aparılan 5 günlük araşdırmalar zamanı bir neçə seçki məntəqəsində seçicilərin iradəsinin müəyyən edilməsinə imkan verməyən pozuntular aşkar edilib”.\nBununla əlaqədar N.Məmmədov 57 saylı Kürdəmir seçki dairəsinin 2 saylı, 73 saylı Lənkəran şəhər seçki dairəsinin 10 saylı, 69 saylı Cəlilabad-Masallı-Biləsuvar seçki dairəsinin 26 saylı, 74 saylı Lənkəran kənd seçki dairəsinin 12 saylı seçki məntəqələri üzrə səsvermənin nəticələrinin etibarsız hesab olunmasını, həmçinin 57 saylı Kürdəmir seçki dairəsinin 2 saylı seçki məntəqəsi məntəqə seçki komissiyasının və 73 saylı Lənkəran şəhər seçki dairəsinin 10 saylı seçki məntəqəsi məntəqə seçki komissiyasının tam tərkibdə buraxılmasını təklif edib.\nİclasda prezident seçkilərinin yekunlarının müəyyən edilməsi ilə əlaqədar işlər başa çatmış hesab edilib, səsvermənin nəticələrinə dair MSK-nın protokolu tərtib olunub və Komissiya üzvləri tərəfindən imzalanaraq təsdiqlənib.\nSeçki Məcəlləsinin tələbinə uyğun olaraq, MSK-nın protokolunun müvafiq sənədlərlə birlikdə seçkilərin yekunlarının təsdiq edilməsi üçün Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinə təqdim olunması qərara alınıb.\nHəmçinin 57 saylı Kürdəmir seçki dairəsinin 2 saylı, 73 saylı Lənkəran şəhər seçki dairəsinin 10 saylı, 69 saylı Cəlilabad-Masallı-Biləsuvar seçki dairəsinin 26 saylı, 74 saylı Lənkəran kənd seçki dairəsinin 12 saylı seçki məntəqələri üzrə səsvermənin nəticələri etibarsız hesab olunub, eyni zamanda, 57 saylı Kürdəmir seçki dairəsinin 2 saylı və 73 saylı Lənkəran şəhər seçki dairəsinin 10 saylı məntəqə seçki komissiyaları tam tərkibdə buraxılıb.\nSonra çıxış edən Komissiya üzvləri atılmış addımları və həyata keçirilmiş layihələri seçkilərin azad, ədalətli və şəffaf keçirilməsini şərtləndirən vacib və təqdirəlayiq hal kimi yüksək qiymətləndirib, səsvermənin nəticəsinin xalqın iradəsini əks etdirdiyini bildiriblər.\nSeçkilərin yüksək səviyyədə hazırlanıb keçirildiyini qeyd edən Yeni Azərbaycan Partiyası icra katibinin müavini, Milli Məclisin komitə sədri Siyavuş Novruzov buna görə Mərkəzi Seçki Komissiyasına minnətdarlığını ifadə edib. Bildirib ki, seçki prosesi qanunvericiliyin tələblərinə uyğun şəkildə həyata keçirildi. MSK seçkilərin şəffaf və ədalətli keçirilməsi üçün bütün addımları atdı.\nMSK-nın iclası yerli və xarici kütləvi informasiya vasitələri tərəfindən geniş işıqlandırılıb.\nAZERTAG.AZ :Mərkəzi Seçki Komissiyası prezident seçkilərinə yekun vurub VİDEO\nAntarktidada ağcaqanadlar peyda olub\nANAMA mütəxəssisləri cəbhəyanı ərazilərdə raket və top mərmilərini zərərsizləşdiriblər\nİstanbulun yeddi rayonunda COVID-19 xəstələrinin sayı artıb\nİtaliyada koronavirusla əlaqədar yeni məhdudiyyətlər qastronomiya sahəsinə ciddi ziyan vurur\nTürkiyədəki partlayış terrorçunun üstündəki bombanın partlaması əsasında baş verib


İnsanın kimliyi barədə suallar arasında ən vacib sual?!\nAmma təəssüflər olsun ki, harada olduğumuzla bağlı bir durğunluq var. Bizlər o sual üzərində az düşünürük, az danışırıq. Nə etməli mövzusunda da bu sualın çox yeri var. Biz haradayıq? Yəni, bu dünya haradır? Rəbbimiz bizi yaradıb, bir gün də ölüb gedəcəyik. Bəs bura nədir, buranın statusu nədir, bura nə üçündür?