Itsasoko kultura/Itsasoa, literatur eremua — Wikibooks\nItsasoko kultura/Itsasoa, literatur eremua\nHotzepelak dira Erdi Arotik datozkigun albisteak, historiako lanbro artetik zirriborro antzo datozenak. Erdi Aroa da lilura agortzen zaionean bere nortasun misteriotsu guztia desagertuko zaiola jakin badakiela dirudien aroa.\n1.1 Antzinaroko itsasoa\n1.2 Errealitatea, mitoa eta kondaira\n1.3 Erdi Aroko itsasoa\n1.4 Bidaien eszenatokia\n1.5 Sineskizunak eta elezaharrak\n2 Bizia biziagatik arriskatzen\n2.1 Esparru ekonomikoa\n2.2 Itsasoaren arriskuak\n3 Irudiak eta literatur tradizioa\n4 Lorpenak eta ezaguera\n4.1 Errenazimentuko itsasoa\n4.2 Utopien eta itxaropenen jarleku\n4.3 Urruntasuna eta inkomunikazioa\n4.4 Bidaia, errealitateak eta sinbolismoa\n5 Gainbehera eta matxina\n5.2 Itsaso erromantikoa\n5.3 Askatasunaren itsasoa\n5.4 Euskal erromantizismo artifiziosoa\n5.5 Itsasoz haraindiko herrimina\n5.6 Barojaren itsaso erromantikoa\n6 Hitz batean\nErrealitatea iradokitzen diguten lehen albisteen artean, taxuketa mosaiko batean oinarrituta beti ere, aipa di-tzagun: Plinioren Portus Amanus obra, gaur egungo Nerbioirekin zerikusia baduena; edo Notitia dignatatum obran azaltzen den Lapurdumen lehen aipamena; edo Orosioren Oceanus Cantabricus a, Tarraconensearen bidaia eta Marciano Heraklearen idatziak, Ptolomeren aipamen saihestezina duena, besteak beste.\nErrealitatea, mitoa eta kondaira[aldatu]\nItsasoari buruzko literatur irudigintza, abiapuntuan dugun hipotesiaren arabera, muga mugan dago mitoaren eta deskripzio errealistaren artean: antzinaroari buruzko lanetan —«Libre de Alexandre»—, bretoien zikloko gesta kantetan, Arturoren zikloaren aberastasunean eta abar. Hipotesi horrek, gainera, irudi lasai eta zientifikoa emango liguke, erreferentzia literarioek orduan ezagutzen zuten itsasoren aipamena egiten zuten neurrian, beti ere, eta irudi ekaiztsu eta tragikoa, aldiz, mitotik gertuago legokeena, antzinateko literatura itsaso ignotus, erasotzaile eta Herkulesen zutabeak baino haratago zegoenaz mintzatzean, edo Erdi Aroan Finisterrez haratago ziren leizeak irudikatuz ordukoak izutzen zirenean. Kolonen aurkikuntzaren aurreko itsaso beltza aitzakia ezin egokiagoa zen mito tragikoak sortzeko ez ezik, baita urruntasunak sorrarazitako maitasun ametsak egiteko ere.\nErdi Aroko itsasoa[aldatu]\nAlabaina, Erdi Aroko unerik oparoenetan, milurtekoak eragindako izua oroitzapena baino ez zenean, feudalismoko gizakia, lurrak ontzat ematen zuenarekin hain baldintzaturik, eta giza jardueraren erdigunea zen Jainkoarenganako beldurraren aurrean banaka errebelatzerik gabe bazegoen ere, Txinara iritsiko zen Marko Polo, Jerusalem setiatuko zuten gurutzatuek, hiria kristauen eskuetara itzultzeko ahalegin ausarditsuz, eta ezin konta ahala bider zeharkatuko zuen Raimond Lullek Mediterraneoa.\nHorregatik, bidaietarako eszenatoki aproposa da itsasoa. Hala ere, lurrez egindakoak du horren esanahirik sakonena: erromesek, juglareek eta gurutzadetan parte hartzeko Europa behin eta berriz zeharkatzen duten gerrariek. Erromesaren irudia bidaiaren esanahiri estuki lotzen zaio. Fedeak abenturara bultzatzen du gizakia, ala abentura goseak elikatzen du fedea, eta ibilbide luzea mugarritzen: ermitez eta katedralez, ostatuz eta harrizko gurutzez, erromanikoz nahiz gotikoz.\nDena den, gure ustez, ez dago zertan lehorreko bidaiei garrantzia kentzen ibili, Erdi Aroak ere itsasoari atzea ez ziola eman baieztatzeko. Bidaia sarritan izendatzen da navigatio gisa, eta horren adibiderik ezagunena da IX. mendeko Navigatio Sancti Brendani Abbatis idatzia. Erromesaldiak berak ere behartzen ditu maiz bidaztiak ibaiak zeharkatzera edo saihestera, edo ontziratzera, gerran ziren lurraldeetatik irteteko edo bidea luzea mozteko, besterik gabe. Orreagako kantuan lehorretik eta itsasotik bidaiatzeko beharra adierazten zaigu:\nMetíme al camino, pasé ate la mare, \_\_ pasé Jerusalem, fasta la fuent Jordane, \_\_ corriemos las tierras d’ella e d’ella parte.\nSineskizunak eta elezaharrak[aldatu]\nApolonioren Liburuak hilotzak itsasora botatzeko ohitura deskribatzen digu; hau da, betiko atsedenerako leku aproposa «balsamaron el cuerpo como costumbre era». Ez dakigu euskaldunen artean halako ohiturarik bazen, baina Apolonioren deskribapena jarraituz jakin digu zerraldoaren zirrikituak ur ahiez eta argizariz lohituta eta hilotza jantzi onenez jantzi ondoren, urrezko txanponak sartzen zizkiotela zerraldoan:\nCuando fue el ministerio todo acabado, \_\_ el ataut bien presto, el cuerpo bien cerrado, \_\_ vertieron muchas lágrimas mucho varón rascado, \_\_ fue a pesar de todos en las ondas echado.\nGizakiak edozein arazoren aurrean beti du Ama Birjinaren laguntza eskatzeko pribilegioa: kantu batean Berceok Bretainiako itsasertzean hondoratzeko zorian zegoen ontzi baten gorabeherak kontatzen dizkigu. Marinelak otoitzean hasi zitzaizkien santu ezagun guztiei, harik eta haiekin batera zihoan fraide batek Ama Birjinari otoitz egiteko proposamena egin zien arte. Ama mastaren tontorrean azaldu omen zitzaien eta itsasoari baretzeko agindu.\nZentzu bera du Alfontso Erregearen kantika batek, Algarven gertatutako mirari bat kontatzen duenak: marinel arabiar batzuk Ama Birjinaren irudi bat itsasora bota omen zuten eta harrezkero arrantza guztia leku hartatik desagertu omen zen, harik eta irudia berreskuratu eta gotorleku bateko almenetan jarri zuten arte.\nKonkistatzaileek badakite itsasotik ustekabean sartzen, normandiarrak kasu. Lapurdira iritsi ziren eta ibaian gora bidean topatzen zituzten herrixkak arpilatu zituzten.\nHistoria eta lanbro artean, elezaharra beti egongo da presente. Agian, San Leoni gertatua da iradoki-tzaileena. Arpilari normandiarrak itsaslapur gisa ezagutzen dira, Caro Barojak garai hartako testu bat aipatuz oroitarazten digun moduan: «Erant autem prope villam piratae in cavernis habitantes». Baiona zen itsaslapur haien babeslekua eta San Leon, Nafarroako lurraldeetan barrena ibili ostean, Baionara itzulita, martirizatu egin zuten.\nJaun Zuriaren elezaharrean, ordea, protagonista ez da atzerritar bat, baizik bertako bat, Bizkaiko Jaun Nagusia, hain zuzen ere. Eskoziako erregearen alaba atzerriratu egin zuten maitasun iheskor baten ondorioz eta hura gure lurrean erditu zen Bizkaiko Jaurerriaren fundatzaile izan zenaz.\nBizia biziagatik arriskatzen[aldatu]\nItsasoa ezinbesteko elementu geografikoa da bidaietarako, baina hil edo biziko garrantzia duen elementu ekonomikoa ere bada. Hori esaten digu Karmelo Etxegaraik bere De mi tierra vasca liburuan: «La tierra era muy dura, muy ingrata, no respondía a los afanes de quienes querían arrancarla lo preciso para el sustento de los suyos. Para quien tuviese valor bastante y el ánimo hecho para afrontar sin tibiezas de la voluntad la furia de los elementos desencadenados, el mar estaba allí...». Etxegarairen hitzak edozein garairi aplika-tzeko baliagarriak dira.\nBaina, kontua da euskaldunak Ternuara iritsi zirela, abentura goseak eraginik nahiz beharrak bultzaturik. Balearen arrantza mitikoak zetazeoaren olioaz eta beste produktuez gain, beste ekarpen bat egin zuen: on-tziola egokiak sortzea. Euskal portu askotan hori izan zen arrantzarik garrantzizkoena, esate baterako, Ziburuko Joanes Etxeberrik eman zion garrantzia kontuan hartzen bada. Horren adierazgarri egokiak dira gurean Erdi Aroko irudiak eta arrantzale etxeetako ateburuetan ikusten diren balearen arrantzako eszenen grabatuak.\nBaina, ez zen balea izan euskaldunek itsasoan bilatzen zuten produktu bakarra. Hitako artzapezaren liburuan, «De la pelea que hubo don Carnal con la Cuaresma» atalean, bijiliak garaile irten nahi du hasitako borroka dialektikotik, eta, Laredoko itsas aingirak, Sevillako kolakak, Valentziako «anguiellas», edo Santanderko otarrainak gomendatu ondoren, honako hau dio:\nFecho era el pregón del año jubileo, \_\_ por salvar las sus almas habían todos desseo: \_\_ cuantos son en el mar venían al torneo, \_\_ arenques e besugos venieron de Bermeo\nKontakizun horren arabera, oso aspaldikoa da arrantza, gure kostaldeko hiribilduen hiri gutunetan eta fundazioetan agertzen den moduan. Hortaz, halako garrantzia duena ez da egiaztapen hori, baizik eta bisigu bermeotarrei buruzko topikoa literaturan noiztikakoa den jakitea.\nMerkataritzak bi modu zituen hedatzeko, nola lehorrekoa hala itsasokoa. Ederki irudiztatzen du gai hori ur gainetik ere ibiltzen badakien diruari buruz ironiaz mintzo den atsotitzak.\nPero Lopez de Aiala gasteiztarrak oso gogor eraso zien merkatariei bere Rimado de Palacio lanaren ataletako batean, haren iritziz haien aberastasun gosea gauza baitzen edozein erresuma kolokan jartzeko. Merkatariak, alabaina, bere burua defendatu zuen kantzilerraren salakuntzaren aurrean:\n[...] Somos en peligro en tierra e en el mar, a nos faze agora el rey otros diezmos pagar.\nDenborak aurrera egin ahala ontzen eta finkatzen joan diren atsotitzetan, etengabekoa da itsasoak eragiten digun begirune edo beldurrari buruzko aipamena:\nGurmak itsasoan, kandela piztu arasa gainean\n(lanbroa bada itsasoan, piztu kandela arasa gainean)\nEdo antzeko beste aldaera batean:\nGurmatzan txalopak tutuka, etxean andrak erreguka.\n(Txalupan uluka lanbrotan, eta emakumeak otoizka etxean).\nBeste atsotitz batek oso era poetiko batean biltzen du itsaso zabalean hainbatetan galdutako marinelengatiko samina:\nMariñelaren alabak, argizai olari kontu danak.\n(Arrantzalearen alabak argizaiolari bere zorigaitz guztiak)\nBada gure atsotitzetan beste bertsio oso adierazgarri bat:\nEl mejor vigía, la viuda: siempre mira al mar.\nXVII. mendean Joanes Etxeberrik ere halako irudi poetiko bat eman zigun bere Itsasturi iracurtzailleari abisua lanean:\nMariñelen emazteac goicean tuc senhardun, \_\_ eta titcha aldaturik, arratsean alhargun.\n(Marinelen emazteak goizean dira senardun eta zoria aldaturik arratserako alargun).\nBertsio bertsua eskaintzen du Oihenartek ere, garai bereko atsotitzen bilduman:\nItsasturiaren emaztea goizean senhardun, arratsean elhargun.\nItsaso legendarioa. Literaturako irudiak mitoaren eta deskribapen errealistaren arteko mugan daude. Aloes, arrain munstroaren verretratua.\nDena den, arrisku guztiak ez zaizkio itsasoari soilik ezarri behar. Badute lapurreten berri itsasgizonek ere, lehorrekoak bezalaxe. Lopez de Aialaren garaian (1348), Bilboko eta Baionako portuek itun bat sinatu zuten Hansa Teutonikoarekin, merkatari harremanak sendotze aldera eta itsaslapur normandiarrei aurre egiteko asmoz, beraiek ere hala itsaslapur bihurtuz sarritan.\nOso hurbilekoa da oraingoan Santandertik datorren berria, arrantzale gaiztoaz ahaztarazten gaituena. Ezaguna da Libro de miseria del homne kodize anonimoa, Valderribe herrixkako dorre baten aurrietan aur-kitutakoa. Hamasei silabako bertso egitura bereziarekin batera, bertsoaren zorroztasuna nabarmendu nahi genuke:\nDel pescador vos diré el otro día qué lizo: prometióme buen pescado e venidómelo repriso, \_\_ mas tal provecho le fagan los mis dineros que priso \_\_ cual a mi fizo el pescado quier cocho quier frito.\nIrudiak eta literatur tradizioa[aldatu]\nErrealitatetik irudi poetikora eta sinbolora, halaxe erabili izan zen Erdi Aroan itsasoa, heriotzari eta geroko bizitzari buruzko metafora nagusi gisa.\nEz dago zertan Jorge Manriqueren hitz ederretan galdu:\n«Nuestras vidas son los ríos que van a dar en la mar, qu’es el morir».\nApaindurazko hezurdura bera aurki daiteke Guevararen Cancionero General laneko testu batean:\nY con esta fe llorosa \_\_ sin ca mi seso te ascondas, \_\_ bogaré en las altas ondas \_\_ de aquella mar peligrosa, \_\_ do, si vivo, veviré \_\_ con gran dolor, \_\_ y si muero, moriré \_\_ tu servidor.\nBehin eta berriz baliatu ziren itsasoaz, denborarekin topiko bilakatu ziren alderaketak egiteko. Hona hemen zer dioen XI. mendeko testu batek: «Oh, fortuna de la mar que transtorna mis navios», eta garai bereko beste testu batek dio «el agua blanda en la peña dura faze por curso de tiempo señal», eta aukera horietan guztietan, hainbeste itsasontzi hondoa jotzera eramaten eta haitzik gogorrenak zulatzen dituen itsasoa herioaren edo maitasunaren konparazio bihurtzen da.\nAragoiko Pedro Manuel Ximenez de Urreak honela hasten du kantu bat XV. mendearen hasieran, itsasoaren eta emakume ederraren arteko paralelismo zehatz bat finkatuz:\nComo cuando en alta mar \_\_ van las fustas navegando \_\_ y, por ir en gran lugar, \_\_ fortuna van recelando \_\_ con temor de peligrar, \_\_ yo en mar de vuestra hermosura...\nGarapenean eta koherentzian aurrera egin zuten gaiek. Handia eta zabala da itsasoa, halakoxea maiteminez den bihotzaren oinazea. Ezaguna da gure artean Ana Juanixe ren balada. Balada horretan, itsasoak marka-tzen du familiaren eta bertako kidearen arteko distantzia.\nTxalopatxu bat, txalopatxu bi, \_\_ Santa Klararen parian, \_\_ nere anaia antxe datorke \_\_ batian edo bestian.\n(Txalupa bat,txalupa bi, Santa Klararen parean. Nire anaia han letorke, batean nahiz bestean).\nArrebak gurasoez egiten du galde. Anaiak ematen du erantzuna: gurasoak ondo dira, baina gauza lotsagarri bat gertatua da, Ana Joanixe ezkontzen dela jakin baitute.\nAita Donostiak Hazparnen bildutako Ene mutilik ttipiena (itsasmutila) baladan, marinelak denbora luzez daude itsasontzian, janariak agortu zaizkie, eta kapitainak itsasmutilari eskatzen dio igotzeko mastaren puntara eta ikusteko lehorrik begiztatzen den. Mutilak Angeluko lurrak eta leihoan josten ari den Mairena (kapitainaren arreba) ikusten dituela esaten dio.\nZazpi urte ba ditu uraren gainean ginela \_\_ sei urteren janaria baizik gurekitan ez ginula \_\_ zazpigarrenian jan genituen txakurra eta gatua. \_\_ Ene mutilik ttipiena ene mutilik maitena \_\_ habil harat habil hunat mastanoaren puntara \_\_ mastanoaren puntara eta ageri denez leihorra. \_\_ Nagusia heldu nintzaitu bihotza arras tristerik \_\_ ez dut ikusi leihorrik ez eta ere belarik \_\_ jan nazazie jan nazazie jan beharra naiz lehenik. \_\_Nagusia heldu nitzaizu bihotza alegerarik \_\_ ikusi dizit Londrese bai eta ere huraxe \_\_ zure arreba dendaria josten ari da leihoan.\nEuskal baladak liburuaren egileek diote oso gai ezaguna dela hori Europa osoko baladetan: Lehorrik aurkitu ezin duen itsasontzi baten zorigaiztoko abentura kontatzen digu balada honek. Janariak agortzean, hiltzekoa den eskifaia kidea hautatzeko zotz egin dute eta kapitainari egokitu. Honek, ordea, ez du itxaropenik galtzen eta mutilari eskatzen dio mastaren puntara igotzeko lehorrik baden ikustera.\nLiburuaren egileek ezaugarri bertsuak dituen balada portugaldar bat aipatzen dute, A nau Catrineta eta Zatarainek La court paille frantsesa aipatzen du, gurearen antzekoa.\nMarinel bahitzailearen balada ere ezaguna da. Brodatzen ari nintzen kantuan, marinelak neska gazte bat bahi-tzen du eta itsasontzira eramaten; han lo belarrez loarazten du. Neska esnatzean konturatzen da bahiturik dagoela eta ezpata batez hiltzen du bere burua. Lakarraren arabera, Gaztelako tradizioan ezaguna da gai hori, nahiz eta beste bertsio batzuk badiren Piamontekoan (Il corsario) eta Frantziakoan (La fille aux chansons).\nEuskal atsotitz batek jasotzen du lurrean gelditu den andrearen desleialtasunari buruzko gaia ere:\nGurmatan galdu zan gizona, andrea aizetan ebillen artean.\n(Gizona lanbrotan galdu zen, andrea arinkerietan).\nBadugu aldaera barregarri bat ere, Ana Joanixeren hasierako eredua baliatuz senarraren desleialtasuna agertzeko:\nTxalupatxo bat, txalupatxo bi, gure andreak begi bi.\nDena den, desleialtasunaren gai hau ez da oso ohikoa.\nEuskal kantuetan itsasoagatik gertatzen diren urruntzeak etengabeko erreferentzia familiako harremanak badira, Gaztelako eta Galiziako kantutegietan maitaleen artekoak dira harreman horiek. Hau dio gaztelaniazko testu batek:\nMiraba la mar \_\_ la mal casada, \_\_ que miraba la mar \_\_ cómo es ancha y larga.\nItsasoak distantzia handiagotzen du. Sentipen hau kemen handiz jaso zuen Nuno Fernandes Torneol galegoak:\n1. Vi eu, mia madre, andar \_\_ as barcas eno mar, \_\_ e moirome de amor.\n2. Foi eu, madre, veer \_\_ as barcas eno ler, \_\_ e moirome de amor.\n3. As barcas eno mar \_\_ e foilas aguardar, \_\_ e moirome de amor.\n4. As barcas eno ler \_\_ e foilas atender, \_\_ e, moirome de amor.\n5. E foilas aguardar \_\_ e non o podi hachar, \_\_ e moirome de amor,\n6. E foilas atender \_\_ e non o pudi veer, \_\_ e moirome de amor\n7. E non o hachei i, \_\_ o que por meu mal vi, \_\_ e moirome de amor.\nGai bera berritzen da beste kantu honetan:\nNas barcas novas foise o meu amigo daqui, e vexo eu vivire barcas e teño que ven i,/ mia madre, o meu amigo.\nUrrundu zena itzultzean, bakeak berriro atseden hartzen du maiteminduaren bihotzean:\nDiseronme hoxe, ai, aima, que non e meu Almirante do mar, e meu corapon xa pode folgar e dormir xa; e por esa razon o que do mar meu amico sacou saqueo Deus de coitas que afogou.\nLoreak dakartzan maitalea itsasotik datorrela dio beste kantu batek.\nNeskatila galego amoros batek olatuei galdegiten die zergatik daraman maiteak hainbeste denbora bizi den seinalerik igorri gabe.\nItsasoa madarikatzen da leloan, amorosaren bihotza mintzeagatik:\nMaldito sexa el mare/ que mi faz tanto male!\nAmorosak itsasertzeko San Simon ermitan itxaroten duela kontatzen digu XIII. mendeko kantu galego batek. Hura konturatu gabe urek ermita inguratzen dute, baina neskatilak ez du, ez marinel ez arraunlari, arraunean egingo dionik:\nNon hei barqueiro non sei remar, \_\_ morrerei fremosa no alto mar, \_\_ eu atendendo o meu amigo, \_\_ eu antendendo o meu amigo!.\nItsasoari buruzko irudi poetiko guztia Erdi Aroan zehar taxutu zen, eta irudi eta topiko horiek guztiek ez zuten mugarik topatu. Abentura gisa, itsasoaren irudia sendotzen da etxearen segurtasuna azpimarratzeko, aurrez aurre jarrita. Honek maitasuna, familia, bizimodu xumea eta abar sendotzen ditu; itsasoak, aldiz, maitalearen falta, familia haustura, arriskuz betetako bizimodua…\nHizkuntz tradizio bakoitzak bere berezitasunak eransten dizkio guztiona den egiturari, baina azkenean, beti dago itsasoa ilun ikusteko modu berdin berdin bat, Errenazimentuaren atarian, Erdi Aroko gizakia lurbira menderatzeko irrikan balego bezala.\nIrudigintza horrek errepikatuz joango den klixe multzo bat utziko du atzetik datozen mendeetarako. Erdi Aroan zehar, itsasoak bidea eman zuen alderaketa zorrotzenak, metaforarik bizienak eta sinbolorik sakonenak sortzeko.\nLorpenak eta ezaguera[aldatu]\nErrenazimentura iritsita, Bernard Etxeparek inprentan zuen uste ona kantuz eman zuenean eta, hari esker, hain baikor azaltzen zaigunean, bitan aipatu zuen itsasoa, eta bietan ere inguruan ditugun literaturetako topiko berak erabiliz. Haren Judizio Ienerala poema luzean esaten zaigu Jainkoa epai handia burutzera Josafateko zelaira agertzen denean nahigabeturik egongo direla elementu guztiak:\nItxasoa samurturik goiti eta beheiti, \_\_ hango arrainak iziturik ebiliren ialgirik.\n(Itsasoa haserre eta nahastuta azalduko da, eta arrainak izuak hartuta saltoka irtengo dira).\nEz da Erdi Aroko berezko irudi bat, Bibliako tradiziotik datorrena baita. Baina, kontua da Erdi Aroa an-tzinaroaz baliatu zela mitoaren eta bere berezko ezagueraren arteko lotura egiteko.\nAmorosen gaztiguya (maitaleen ohartarazpena) poeman, Ama Birjinaren bitartekotzaren irudia bera berritzen zaigu; Erdi Aroan hain ezaguna den irudia, alegia:\nItxasoan ur guziya, zeruyetan izarra, \_\_ oihanetan itzal ori, lur guzian belharra, \_\_ egunari iguzkia, gau beltzari ilhuna, \_\_ lehen faltaturen dira ezi hura gugana, \_\_ balinetan egiazki gu bagaude hargana.\n(Hura guri baino lehenago faltako dira itsasoan ura, zeruan izarra, basoan itzala, lur osoan belarra, eta egunari eguzkia, gau beltzari iluna, baldin eta egiaz gu biltzen bagara Harengana).\nJatorri biblikoa duen topiko hori bera erabiliko du mende bat beranduago Joanes Etxeberri Ziburukoak bere Noelac —Gabon kantak— obran, ohar bat egiten digularik, Jainkoak zerua eta lurra sortu zituela Jesus jaiotzean,\n[...] los peces saltaron de gozo en el agua, los animales en el bosque y las aves en el cielo.\nJesus gurutzean hiltzean,\n[...] en el cielo se escucharon gritos y lamentos, y en el mar bramidos y tormentas.\nJainkoak du itsasoaren gaineko aginpide osoa:\nTú das tormentas y vientos, tú pones los límites al mar.\nEta Jainkoaren perfekzioez hitz egitean, honela otoizten du:\nArren, bada, perfekcione \_\_ guztien itsaso, \_\_ zaren bethi ene iabe \_\_ eta habe sendoa.\n(Otoi, bada, perfekzio guztien itsasoa, izan zaitez nire jaun, nire babes sendo).\nBaina, hain topiko ezagun horiez aparte, itsasoaren gaiari Manual devotionezcoa obraren atal bat eskaintzen dio Joanes Etxeberrik eta, Itsassoco biayetaco othoitcen araldea —Itsasoko bidaietarako otoitzen antologia— obraren bidez, itsasoak bereak dituen zereginetara emanak eta kantuan ohituak dauden euskal marinelek erlijiozko bertsoak ere kantatzea luke gura.\nGarai hartako marinelen ohitura eta bizimoduari buruzko informazioa eskuratzeko atal nagusi bat izan zitekeen «Ontzia zaharturik haustean; Enbargatzean; Aingurak altxatzean; Bertze untziarekin batzean; Haizea kontrakoa denean; Ontzitik nihor erori denean barrenekoek; Arraina atzemateko; Arrain ttipizaleentzat othoi-tza…», baina otoitzera bultzatzeko aitzakia hutsak baino ez dira. Otoitz aginduetan eta asmoetan informazio gehiago ematen zaigu otoitzean bertan baino. Lanbideez eta hainbat zereginez hitz egitean, aipatzen dizkigunak dira: burgesak, agintariak, pilotua… Eta zerrenda horretan ez zaizkigu aipatzen marinelak, eta pilotua da lanik astunenak eta ugarienak egin behar dituena: arruta —bidea— ematean, altura hartzean, karta miratzean —mapa begiratzean—, lema hartzean…\nItsaslapurrenganako beldurraz ere hitz egiten zaigu, baina zeharbidez, beste itsasontziekin batzea gertatzen denerako otoitza hala hasten baita:\nIaunac guarda zaitzatela perill guztietaric, \_\_ zuec ere zaitzatela helantza gaichtotaric...\n(Gorde zaitzatela Jainkoak arrisku guztietatik eta baita ataka gaiztoetatik ere).\nArrantzaleez hitz egitean bereizi egiten dizkigu baleazaleak eta arrain txiki zaleak edo baxurakoak, lehenengoei eskaintzen dizkielarik otoitzik luzeenak, eta paradoxa egoki batez adierazten haien bizitza:\nBiziaren gati dugu hirriscatzen bizia.\n(Bizia arriskatzen dugu biziagatik).\nBatean, arrantzaleak otoitz egin dio Jainkoari arrantzua hurbildu dezan, eta balea arpoiez kolpatu ondoren «itsasoan den sendoen arraina», Jainkoari otoizka jarraitzen du balea geldi dezan, txalupa gilaz gainera irauli gabe, segadetan dabilelako buztan eta bularrez.\nAitortzen du Etxeberrik nolako irabazia atera daitekeen balearen arrantzatik, baita ordea, zenbaterainokoa den ere arriskua: «Irabazia da handi, perilla ere handia». (Irabaziak bezain handi dira arriskuak).\nHondoa jo dezake aberatsak «orain aberats burgesa, aurkhi moian gabea» (orain aberats, laster baliabide gabea), izan ere, «zeren ureko ona den haizearen parea» (itsasoko irabaziak haizea bezain apetatsuak dira) eta horrez gain, «ofizio gaitzana duk ere itsasokoa».\nJoanes Etxeberrik bazekien zer paper jokatu zuten aurreko mendeetako euskaldunek:\nEscaldunen ozpea da lur guztira hedatzen, \_\_ eta itsasuri ontzat munduac tu laudatzen.\n(Euskaldunen sona lur bazter guztietara iristen da, eta munduak laudatzen du marinel onaren pare).\nBi ahapalditan laburbildu zituen euskal marinelen balentriak eta munduak haienganako zuen begirunea az-pimarratu zuen. Errege Katolikoek, lehenik Portugalekin eta ondoren Frantziarekin gerran zirelarik, korso agiria eman zieten liskarretan parte hartzeko prest ziren euskal marinelei eta, korso agiri horren ondorioz, gure kostaldean ezagun bihurtu ziren euren itsaslapurretengatik Martinez Mendarokoa, Zumaiakoa edo Pedro Mondragonekoa. Ordurako Elkanok munduari bira emana zion eta Legazpik konkistatuak zituen Filipinak.\nLope Agirreren eta Katalina Erausoren bidaia eta abenturetako gorabeherak ere ezagunak zaizkigu Etxeberriren baiespenen erakusgarri.\nUtopien eta itxaropenen jarleku[aldatu]\nPrassinos-en grabatua, Edgar A. Poe-ren Arthur Gordo Pym-en kontakizuna ilustratzeko egina. Talaiaria hilik. Irribarre dagiela dirudi urrunetik.\nBaina, azken kasu horietan, modu bat bihurtzen da itsasoa: utopietara bidaiatzeko, Eldorado mitikoaren aberastasunez jabetzeko edo konkista berrien loria eskuratzeko. Ikusi besterik ez da Tomas Morok irla gisa irudikatu zuen Utopia, Sebastian Brantek bere Nave de los locos obran hartu zuen erabakia: amaierarik gabeko bidaia batean nabigatu behar zuten eroek. Hortaz, garaiko gizartea eratu eta kritikatzen duten sinbolotzat hartu izan dira itsasoa eta uhartea.\nBaina, ironia eta kritika horiek nahiz eta kontuan ez hartu, Errenazimentuko edo barrokoko gizakiarentzat bidaiak ez du berez baliorik eta itxaropena sortzen die bidaiaren ondotik lor dezaketenak. Elkanok berak bide berri bat ireki nahi izan zuen Indiara iristeko eta Afrikako kostaldean Portugalek zuen itsas aginpidea saihesteko.\nUrruntasuna eta inkomunikazioa[aldatu]\nEta, haiei bidaia baino nekosoagoa egin zitzaien itsasoak konkistatzailearen eta egiazko aginpidearen artean zorrozki ezartzen zuen distantzia, komunikaziorik eza, ekarriko zizkien gaizki ulertuez gain, tragedia konponezinak eragingo zituen egoera larriak sortu zituena. Lope Agirrek kexu saminez dio Anaia Frantzisko Montesinos probintzialari idatzitako eskutitzean: «Hacemos cuenta que vivimos de gracia, según el río y la mar y la hambre nos han amenazado con la muerte».\nEta Felipe II.ari idatzitako eskutitzean aitortzen du bere gaztaroan «pasé el Océano a las partes del Pir por valer más con la lanza en la mano y por cumplir con la deuda que debe todo hombre de bien», baina, hurrengo pausoa kexatzea da, erregek ez duela informaziorik esanaz: «creo bien, escelentísimo Rey y señor, que para mí y mis compañeros no has sido tal, sino cruel e ingrato, y también creo que te deben engañar los que te escriben desta tierra como están lejos».\nKomunikazio falta da Agirreren zoritxar handiaren arrazoietako bat; eta konturatzea Marañonek ezin ziezaiokeela eskain hainbeste neke kosta zitzaion Eldoradoko lur mitikoa: «Avísote Rey y señor, no proveas ni consientas que se haga alguna armada para este río tan mal afortunado, porque en fe de cristiano te juro, Rey y señor, que si vienen cien mil hombres ninguno escapará, porque la relación es falsa y no hay en el río otra cosa que desesperar».\nMartin Oihartzabalek 1633.urtean argitaratu zuen Les voyages aventureux du capitaine Martín de Hoyarzabal, habitant de Çubiburu lana eta 1677an euskaratu zuen Piarres Etxeberrik Itsasoco nabigazionea izenburuz. Ter-nuaraino iristea bidaia abenturazale bat zen eta liburuak horretarako argibideak —jarraitu beharreko itsasbideak eta garaiko beste ezaguera teknikoak— ematen zituen.\nItsasoari buruzko bi ikuspegietan, itxuraz kontraesankorrak diruditen arren, bidaiatzeko baliabide gisa deskribatzen zaigu itsasoa, eta Oihartzabalen kasuan, baliabideak eskaintzen zaizkigu bidaiak berez duen abentura onez bukatzeko.\nZentzu hori bera du 1606. urtean Donostian antolatu nahi izan ziren «Seminario de marinos» delakoak. Han gizon aproposak trebatu nahi ziren, gaur egungo eskola nautikoen antzera, bai Indietarako izendatu zen armadan jarduteko, bai itsas merkataritzarako.\nBidaia, errealitateak eta sinbolismoa[aldatu]\nErdi Aroko bidaiari buruzko ideia —eta hortaz, baita itsasokoa ere— sinbolismo ugariz zipriztindurik dago. Erdi Aroko gizakia barnera bildurik bizi zen, Jainkoarena zen bere bizia, eta sarritako gerrek nahiz aldian behingo izurriteek ez zuten bere sinesmena berretsi baino egiten.\nErromesentzat bidaiak berak esanahi osoa zuen; hala, bidaia eta erromesaldia bere arima garbitzeko eta Jainkoaren barkamena eskuratzeko bitartekoak ziren. Era horretan, bizitzaren metafora bilakatzen zen bidaia, bizitza hau ez baitzitekeen datorren bizitzarantz egiten zen bidaia baizik. Eta bizitza honetan paradisua aurki-tzea ezinezkoa denez, indarrak eta saiakerak bidaian bertan biltzen zituzten.\nErrenazimentuko gizakia, aldiz, bere baitara bildu ordez, kanpora begira bizi zen eta inguruan zuen mundua konkistatzera jarriak zituen bere ahaleginak. Eta bidaiak beste esanahi bat hartu zuen: munduaren ezaguerak eta hura mendean izateak eraman zezakeen Eldoradora. Hala, itsasoa nahiz bidaia ez ziren deskribatu gabe zeuden elementuak, erakunde ideologico bat taxutzen zuten elementuak baizik. Nola ikusten eta ulertzen zen bidaia, huraxe zen bizitzaren ikuspegia eta interpretazioa. Ahizpa Joana Ines Gurutzekoaren kasua lekuko:\nQuién no creerá, viendo tan generales aplausos, que he navegado viento en popa, y mar en lecho, sobre las palmas de las aclamaciones comunes. Pues Dios sabe que no ha sido muy así: porque entre las flores de esas mismas aclamaciones se han levantado tales áspides de emulaciones y persecuciones cuantas no podré contar.\nBeste abagune batzuetan malenkonia adierazten da, bidaiaren ostean atzean utzitakoagatik, esaterako, Alonso de Ercillak bere La Araucanan:\nMira al poniente a España y la aspereza de la antigua Vizcaya, de do es cierto que procede y se extiende la nobleza por todo lo que vemos descubierto: Mira a Bermeo cerca de maleza, cabeza de Vizcaya, y sobre el puerto los anchos muros del solar de Ercilla solar antes fundado que la villa.\nBaina itsasoa konkistatu ahal izateko lehenik ezagutu egin behar zen. Lehen aipatu dugu Martin Oihar-tzabalen liburua lekuko, XVII. mendea oparoa da itsas jakintzan sakontzen duten materialez. Hala, Mutrikuko Antonio Kaztañetak argitaraturikoa da Norte de la navegación y proporciones y reglas para la construcción de bajeles, edo Urduñako Andres de Pozak bere Hidrographia, Sumario de la esfera, instrumentos de la navegación, mares, latitud y longitud. Ilustrazio aldian sendotu zen ezaguera eta jakin min hori. Irmoki egiaztatu zuen hori Voltairek: «No nos fiemos más que de nosotros mismos. Veámoslo con nuestros propios ojos». Nahiz eta Voltaire, Barthesek ohartarazi zuen moduan, hilik zegoen pentsamolde baten aurka borroka-tzen saiatuko zen.\nHaria berreskuratu behar dugu eta Martin Fernandez Navarrete aipatu, bere Colección de náutica o pilotaje lanarekin.\nIndietako tratatugileentzat, itsasoa da Ameriketara iristeko modu bakarra eta Antonio de la Ascensionek biltzen ditu horretarako aukera guztiak bere Viaje del nuevo descubrimiento que se hizo en la Nueva España por el mar del Sur lanean.\nDiziplina ezberdinen zerrenda luze bat zegoen lantzeko, itsas bidaien zailtasunek derrigorturik. Halaxe adierazten du Bizente Lardizabalen Consuelo de navegantes en los estrechos conflictos de falta de ensaladas y otros víveres frescos en las largas navegaciones medikuntzako tratatuak.\nBeraz, bidaiaren esanahi espirituala ez zen ordurako Erdi Aroan bezalakoa. Errenazimentua eta ondorengo mendeak aurkikuntza handien eta bidaia loriatsuen aldiak ziren. Mundua kontrolatu eta egiazko mugak zein ziren jakin nahi zuen gizakiak. Hortaz, aurkikuntza geografikoak teknikoen parean gertatu ziren, hala nola: on-tzigintzari, militarrei, dietetikoei eta abarri buruzkoak. Munduak supituki hedatu zituen mugak, baina, paradoxak paradoxa, gizakiak ez zuen hain eraginkorki menderatzea inoiz lortu.\nGainbehera eta matxina[aldatu]\nXVIII. mendea, historiografia literario baten ikuspegitik begiratuta, borborrean dagoen mende bat da: rococoa, mugimendu arkadiarrak, neoklasizismoa eta abar, eta bestalde, espiritu erreboltaria ereiten ari zen mugimendua, gerora erromantizismo bilakatuko zena. Rousseauren basati ona ez zegoen garaiarekin kontrajarrian. Joera idilikoen eta gortekoen garaia zen, gustu onaz arduratzekoak, eta literatura ona edozein eratako ekaitzen aurkako urlo egokia zen. Menendez Valdesek dio:\nDulce Dalmiro, cuando a Filis suena \_\_ tu delicada lira, \_\_ el río, por oirte el curso enfrena \_\_ y el mar templa su ira.\nCadizen jaioa izanik ere euskal marinel baten semea zen Jose Cadalsori eskainitako bertsoak dira.\nEta Jose Cadalso itsasoaz baliatu zen Espainiaren etorkizunaz sentitzen zuen larriaz hitz egiteko: «El que navega cuando truena, aunque el navío sea de buena calidad, el mar poco peligroso, la tripulación robusta y el piloto práctico, siempre se teme que caiga un rayo».\nBestalde, Espainiak bere hegemonia galdu zuenetik, marinelek ez dute zereginik Europan: «Cuatro pescadores vizcaínos, en unas barcas, hacían arriesgadamente viajes que no se hacen ahora sino rara vez y con tales precauciones que son capaces de espantar a quien las emprende».\nEta Kintana olerkariak, Cadalsoren garaikideak, martxoko iraultzaren ondoren, irudi bera baliatu zuen Espainiako gainbehera salatzeko:\nAsí, rota la vela, abierto el lado, \_\_ pobre bajel a naufragar camina, \_\_ de tormenta en tormenta despeñado \_\_ por los yermos del mar: ya ni en su capa \_\_ las guirnaldas se ven que antes le ornaban, \_\_ ni en señal de esperanza y de contento \_\_ la flámula riendo al aire ondea. \_\_ Cesó en su dulce canto el pasajero, \_\_ ahogó su vocerío \_\_ el ronco marinero; \_\_ terror de muerte en torno le rodea, \_\_ terror de muerte silencioso y frío; \_\_ y él va a estrellarse al áspero bajío.\nGarai horretako olerkietan edo elezaharretan ez dira beti ukitu izugarri horiek sumatzen, nahiz eta, izadi gozatu baten ikuskizunaren ondoren, beti ikus daitekeen halako etsipen kontrolatu bat, zeren eta “iraganeko edozein aldi beti hobea bada”, inolako etorkizun distiratsuren itxaropenik ikusten ez delako baino ez da.\nGaraiko elezaharretan itsasoaren aipamenak, bestalde, gutxi eta topikoak izateaz gain, La Fontainen itzulpenak edo elezaharren ihakinak izan ohi dira. Egoera hori hemeretzigarrenaren erdira arte hedatu zen, gure artean bederen. Hala egoera berri bat islatzen zuen Goienetxe apaizak euskaratutako La Fontainen elezaharrak: Artzain batek bere artaldea saltzen du, itsasotik irabaziak errazki sortzen zirela uste baitzuen. Baina. hark erositako ontzia hondoratu egin zenez, lehengo lanbidera itzuli beharrean gertatu zen. Ez zen, ez, gehiago tentaldi berean eroriko, ezen hobea baita «sos bakhar bat eskuetan, ecen ez hamar menturan» (hobea baita txanpon bakar bat eskuetan, hamar menturan baino). Eta elezaharra aholkua baino gehiago den ikasbide batez bukatzen da, bizitza ulertzeko modu bat berarekin izaten baitu beti:\nAmbicionearen \_\_ eta itxasoaren \_\_ dei engainagarriari \_\_ ez zaiola behar beharria ideki.\n(Ez zaio belarririk ireki behar ez askonahiari ez itsasoari).\nBaina, oldartu egin zen erromantikoen aurreko espiritua. Honela adierazi zuen Goethek bere Werther eleberrian eratzen ari zen espiritu berria: «Por qué brota tan raramente el torrente del genio; por qué tan raramente muge en altas olas, estremeciendo vuestras almas atónitas. Querido amigo, allí viven los señores bien acomodados, a ambos lados de la orilla, cuyos invernaderos, macizos de tulipanes y campos de hortalizas, desaparecerían en ese caso, y que, por tanto, saben evitar a tiempo el peligro que amenaza para el porvenir, con diques y desviaciones».\nMefistofeles, Fausto obran, munduko jakintza guztiak menderatzen zituen arren ez zegoela asebeterik aitortzean, oldartzen bazen:\nComo con vino nuevo, ya me enciendo \_\_ siento valor para lanzarme al mundo, \_\_ y asumir el dolor y. la ventura \_\_ de la tierra, envolverme en tempestades, \_\_ y no temblar al ruido del naufragio.\nItsasoaz baliatu zen Goethe goraipatzen zuen aldaketa adierazteko. Ez zegoen beste irtenbiderik, edo olatu handietan arriskatu, edo nork bere bizia dikez eta desbideratzez babestu. Mefistofelesen bidez bizira irtetea planteatzen du Goethek; hau da, arno berria edatea, saiakeran hondoa jotzeko arriskua dagoela jakinik.\nEz da kasualitate hutsa erromantizismo aurrekoek honako hitz hauek goiburu gisa hartzea «Sturm und Drang» (Ekaitza eta bultzada). Bihotza arte ekoizpenaren ardatz bilakatu zen eta harengandik sortzen ziren sentipen askeek baino ez zioten emango arte espresioari indarra. Bandera bizia izango zen askatasuna, eta etengabeak literatura erromantikoan hura igotzeko ahaleginak. Gizakia kateaturik gelditu zen askatasun gehiago eman beharko zioten konkistetan; herrien eta kolektiboen beharretara makurtu zen. Erromantikoak arnegatu egin zuen Ancien Regimea, antolamendu latza, giza alor guztietara iritsi zen absolutismoa.\nBaina, erromantikoen idealek ez zuten irtenbiderik, gizarteko kateetatik norbanakoaren askatasuna salba-tzeko ahaleginak porrot egin baitzuen behin eta berriz. Halako porrotaren aurrean, erromantikoak bere baitara biltzea hautatu zuen, ez ordea Erdi Aroko gizakiaren etsipenez, asalduraz baizik: obra pertsonal eta aske bat lortuz, munduaren bestelako ikuspegi bat emateko, biltzen da barnera. Indibidualismoaren garaipen horretan, askatasuna izango da bandera bakarra, baina alor gutxi dago munduan absolutismoaren kontroletik, gizarteko antolamendu latzaren kontroletik ihes egin dezakeenik. Gizakia aske izango da itsasoan, basamortuan, estepan, aginteak kontrolatzen ez dituen alor horietan. Eta hortik irteten diren heroia erromantikoak, hara nola, itsaslapurrak, kosakoak, gurutzatuak, juglareak eta abar menderaezinak, ma-txinoak eta patetikoki indibidualak izan ziren, eta naturaren legea baino ez zuten errespetatzen. Lord Byronek zioen legerik gabe soilik bizi naiz asebeterik. Esproncedak itsaslapurraren sinbolismoaz baliatu zen ideia berari eusteko:\nQue es mi barco mi tesoro, \_\_ que es mi Dios la libertad, \_\_ mi ley la fuerza y el viento, \_\_ mi única patria la mar.\nErrege itsuek gerra odoltsuak antolatzen zituzten lur gehiagoz jabetzeko, itsaslapurrak, aldiz, itsaso basa zabal osoa zuen beretzat. Beti ihesean zebilela, harrapatzen eta heriotzara kondenaturik hiltzen bazuten, zer da bizitza? galdegingo du itsaslapurrak, eta ondoren, esklabutzatik askatu zenean galdu zuela bizia baieztatuko du.\nBecquerrek gauza bera esaten du, estilo preziosistago batean:\nOlas gigantescas, que os rompéis bramando \_\_ en las playas desiertas y remotas, \_\_ envuelto entre la sábana de espumas, \_\_ llevadme con vosotros!.\nErromantizismotik errealismorako igarotze horretan nola utzi aipatu gabe: Melvilleko balea zuriaren sinbolismoa, Allan Poeren Narración de Arthur Gordon Pym obraren ikuspegi goibela edo Mark Twainen eleberrietako espiritu abenturazalea, eta baita, beranduagokoa bada ere, Stevensonen Altxorraren Uharteako abenturagatiko abenturaren atsegina.\nEuskal erromantizismo artifiziosoa[aldatu]\nAlabaina, zailagoa da espiritu hori bera euskal ekoizpenean berresten saiatzea. Elias Amezagak baieztatzen duenaren arabera: este tipo de gentes no lo da el País Vasco, que cuando viaja lo hace por el mar y sin bajar de la nave, y cuando sale a las Américas o a la meseta, es para no volver a integrarse en otra sociedad. Cuesta, y mucho, espigar románticos vascos. Orokortasun ororen ñabardurak egin behar badira ere, agerian dago gure erromantikoen artean mal de siécle deritzana artifizio bat dela, Bilintxen kasuak erakusten duen bezala. Itsasoaz hitz egiteko, topikora jotzen baitu. Maitearen begiak itsasoko olatuaren kolorekoak dira «itsasoko bagaren kolore urdiña», haren ibilia uraren gainean dabilenaren antzekoa «lurrik ez du zanpatzen, txoriak añian, txutik joango litzake uraren gañian». Baina, jakin badakigu maitasun desengainuren bat duenean, ez duela beteko Matxotik behera bere burua botatzeko mehatxua beteko «Matxora iyoko naiz, andik botatzera, duen altuenetik, gaztelu atzera». Itxurakeria baten antzeko zerbaiten aurrean gaude; hau da, topiko bihurtu da mal de siécle hura, desagertu zaio jada bere espiritu abenturazale eta erreboltaria.\nGure iragana adierazteko gordetzen da asaldatze hori. Navarro Villosladak baieztatzen duenez, «solamente los vascos peramanecieron en pie y le arrojaron el guante a la cara enarbolando estandarte de santa libertad de los Pirineos». Gure iraganaren engainua gertatu zeneko garaipen oihuez hasi zen literatura fuerozalea. Truebak hala adierazi zuen Foruen galerak sortutako mina: «También la opinión pública condenó las libertades castellanas cuando las vio vencidas en los campos de Villalar, pero la historia no por eso ha negado cánticos a los que las defendieron y maldiciones a los que las ahogaron en sangre».\nBilintxengana itzuliz, haren esaldi bat jaso nahi dugu, garai hartan indarrean zegoen zerbaiten irudi baita: maite zuen emakumeak ezezkoa ematean, maitaleak Buenos Aires edo Montevideon atzerriratzeko mehatxua egiten zuen. Lhandek adierazten duen bezala, euskaldunak Mundu Berrira joate hori ez zen XIX. mendean soilik gertatzen, Ameriketara zihoan emigranteari deitzeko indiano hitzaren erabilerak adierazten duen bezala. Lhanderen galdera zen ea euskaldunak zerk bultzatzen zituen kanpora emigratzera, eta arrazoi erromantiko samarra ematen du: «La razón de sangre de la emigración vasca es la inquietud atávica, es esa necesidad ardiente de aventuras y correrías lejanas, que los antepasados, balleneros, corsarios o capitanes, han legado por línea directa a sus legítimos descendientes». Indar atabiko hori da Lhandek aurkitzen duen azalpen bakarra hamazazpigarreneko emigrazio militar masibo horiek eta hemeretzigarrengo ekonomikoak adierazteko.\nDena den, 1806an, Andueza bizkaitarra Kubara joan zen oso gazterik eta handik Isla de Cuba izeneko liburu bat bidali zuen, erreportaje liburu modernoetan lehena. Liburu hartan Anduezak Kubaren deskribapen bat egiten zuen: deskribapen geografiko, literario eta politikoa. Emigrazioaren testuinguru honetan ezin ditugu ahaztuta utzi gure olerkari eta bertsolariak: Iparragirre eta Otaño. Ezagunak dira Iparragirreren Amerikatatik Urretxuko semeei edo Otañoren Lagundurikan danoi. Jose Manterolak idatzitako kantutegi sonatu batean Agur!izeneko bertso bat jaso zuen, eta laugarren ahapaldian argi eta garbi azaltzen zituen emigratzeko zer funtsezko arrazoi izan zituen:\nBidaje luze obek \_\_ dutenez esaten, \_\_ irakasten digube \_\_ munduban bizitzen; \_\_ bizimoduba zer dan \_\_ aisa dakigu len, \_\_ Habana’n sobran dana \_\_ ez balitz falta emen.\n(Esaten dutenez, mundua bizitzen laguntzen digute bidaia luze hauek; lehendik bagenekien bizitzea zer zen, Habanan sobran dutena ez balitz hemen falta).\nOparotasunaren bila zeharkatzen zuten putzua Ameriketara joan nintzan xentimorik gabe..., baina emigranteak zenbaitetan bidaien antolatzaileen txarkeria eta eskrupulurik eza topatu behar izaten zuten, Patagonian on-tziratu ziren hiru ehun euskaldunekin gertatu zen bezala: engainaturik basamortura eraman zituzten, indioekin lan egitera. Horregatik, El eco de San Sebastián egunkariak kanpaina gogor bat antolatu zuen hurrengo emigranteak jakinaren gainean jartzeko eta trafikatzaileak salatzeko. Antonio Zabalak adierazi zigun bezala, Donostiako egunkariak bere orrialdeetan iragarki bat sartu zuen esanaz: Vaya cada cual donde quiera, pero no vaya infamemente engañado. Egunkaria gaztelaniaz argitaratzen zen eta emigraziorako joera zuen biztanleriaren zati batek ulertuko ez zuenez, orrialde bat euskaraz idaztea erabaki zuten. «Erne euskaldunak» jartzen zuen logotipoak.\nItsasoz haraindiko herrimina[aldatu]\nHerria utzi izanaren herrimina etengabekoa bazen Iparragirreren eta Otañoren bertsoetan, herrimin bera an-tzematen da Antonio Zabalak «Ameriketako bertsoak» izenburu generikopean bildu zituen ia ia bertso guztietan. Herrimin horrek itzuli nahia du kantatzeko gai eta beti atzean utzitako herria du idealizatzen. Otañok aitortzen duenez, itzala ematen dion onbuak bere jaiotetxean, baserrian, utzi zuen «itzal luzeko in-txaurrondoa» oroitarazten zion beti:\nNere lagunik maitatuena \_\_ Ombu laztana zu zera, \_\_ argatik nator zure kolkora, \_\_ ni malkuak isurtzera, \_\_ iduriturik naramazula \_\_ atariko intxaurpera...\nZu zara, onbu maitea, nire lagunik preziatuena, horregatik nator zure itzalera malkoak xukatzera, etxeko in-txaurpera naramazula iruditzen baitzait).\nBaina, Anduezak ezagutu zuen Kubarako nahiz Espainiako beste gordeleku inperialetako azken kanpai ho-tsak iritsi zirenean, beste bertsolaritza borrokalariago bat sortu zen gure artean, Antonio Zabalak jasotako Kuba’ko gerra izeneko bilduman ikus daitekeen bezala. Irakurlearentzat berria gertatzen bada ere, mota horretako bertsotan azaltzen dira ezkortasunerako zio berak eta kritikarako kausa bertsuak 89. urteko belaunaldia deitzen zaion garai hartako kontseilari ezagunenen obretan. Halaxe agertzen da Tolosan argitaratu ziren bertso batzuetan 1896an esaten den bezala «Españiya daukagu txit errukarriya, dituben lur apurrak, galdu ditu iya». (Makalaldian dugu Espainia, galdu baititu ia gelditzen zitzaizkion lur apurrak).\nEgoeraren kulpa guztia ideologia berri batek du: «Madarikagarrizko liberalkeriya, zu zera gauza oien etsai galgarriya» (Liberalismo madarikatua, zu zara gauza horien arerio galgarria). Gure bertsolariek ezin esango dute harako hura: Habanan sobran dutena ez balitz hemen falta. Argi eta garbi dago Elias Gorostidirentzat, eztabaidaren bukaera igartzen duenean, monarkiaren aurka jarri eta errepublika aldarrikatuz: Geienak ill ta Kuba’n gelditu, gutxi biurtu etxera. (Gehienak Kuban hil eta bertan geldituko dira eta gutxi batzuk itzuliko dira).\nIkusten denez, 98ko idazleen gogo aldartea ez da ezkutukoa gure bertsolaririk apalenentzat. Gure ustez, bai Unamunok bai Barojak esku hartzen zuen garai hartan oso hedatua zegoen joera batean.\nBarojaren itsaso erromantikoa[aldatu]\nBarojak gogoan du hura itsasoa gaitzat hartuta bere eleberriak idazterakoan, baina nobelagileak ez ditu ahazten lehenagoko marinelen ausardia, adorea eta harrotasuna. Barojaren lan guztiak mira, errealitatea eta etsipen asaldatzaile artean harat honat dabilen koordenatu batean mugitzen dira. Shanti Andia ordenatu nahirik bere abenturak idazten hasten denean, mira etsi horretan murgildurik sumatzen dugu: «Las condiciones en que se desliza la vida actual hacen a la mayoría de la gente opaca y sin interés (...). La generalidad de los hombres nadamos en el océano de la vulgaridad. (...) Yo, en cierta época de mi existencia, he pasado por algunos momentos difíciles, y el recordarlos, sin duda, despertó en mí la gana de escribir». Shanti Andia beharturik dago inolako interesik sortzen ez dion gizarte batean bizitzera, baina galdutako munduaren oroitzapenek eta mirak idatzizko kreazio lanera eramango dute. Nahiz eta Pio Baroja idazle errealistaren eredu garbitzat hartzera beharturik egon, itsasoaren inguruko bere eleberriak xarma erromantiko bat dute. Idazleak berak aitortzen du El laberinto de las sirenas lanean.\nZer eratako istorioak kontatzen dituen galdetzen dio bazkaltiar batek kontalariari, eta honek bizitza islatzen duten eleberriak idazten dituela esatean, berriro galdetzen dio bazkaltiarrak:\n— Errealismoa? \_\_ — Bai: errealismoa, eta erromantizismotik ere zerbait bai. Gutxi gorabehera eleberri guztietan bezala.\nBere La estrella del capitán Chimista eleberrian, Chimista edo Embil pertsonaien azalpena ematerakoan, besteak beste, honako galdera hau jartzen du irakasle aleman baten ahoan: «¿Cuál es la razón de la existencia de hombres como sus dos marinos en el medio ambiente del siglo XIX, monótono, colectivo y gris?» Gure herrian sarritan ematen diren topikoen zerrenda da Zinkunegik erantzuten duena: Platonen adiskidea da, egiazalea, katolikoa eta liberala, liberala eta katolikoa. Los pilotos de altura lanaren kontalariak emango digu Zinkunegiren bibliotekatik berreskuratutako eskuizkribu bat; hark «trabajó en sus recuerdos históricos, tomó datos de la historia de Lázaro, cosa que no interesaba en una época tan exclusivamente positivista y deportiva». Iraganari buruz ari denean, ironia dago kontalariaren hitzetan, baina horregatik ez du aurkituko eskuizkribua argitaratzeko bultzadarik. Hona hemen lehen aipatutako jokoa, miraren eta espiritu erreboltariaren artean finkatzen dena.\nDenek begiratzen dute itsasora, era batera nahiz bestera, jaso duten hezieraren arabera, giro abenturazale eta erromantiko batek inguraturik, baina mugimendu errealistak bere berea duen sentipen pesimista batez astindurik. Kontua da «época exclusivamente positivista y deportiva» hari, haserrea eta protesta kontrajar-tzea, galdutako idealarengatik, oihartzun sorrarengatik. Izan ere, Pio Baroja izaera erromantikoaren epigono bat da, itsasoari buruzko bere lanetan, batez ere. Lhanderi atzetik jarraituz gero, ez litzaiguke zaila sustrai atabikoak aurkitzea eta ez genuke beste irtenbiderik, agian. Zeren eta jokaera gogorrenetan ere beti sortzen baita herriarekiko mirazko sentimendu bat, sentimendu teluriko moduko bat.\nLiteraturaren eta itsasoaren arteko harremanaren gisako gai bati heltzean, Pio Baroja oihala gisa erabili beharko genuke gure artean, edo sarrera gisa, agian. Eta donostiarrarekin itxiko dugu gure eszenatokia. Ez ordea beste aipu bat egin gabe, Barojaren garai berean Kresala eleberria utzi zigun Txomin Agirrerena, hain zuzen. Itsasoko bizimoduari buruzko topiko asko erabiltzen dituen arren, huraxe da bere eleberririk onena. Eta ez zaigu ahaztuko Lizardik itsasoari nolako indar sinbolista ikusten dion: itsasoa ez da bidea baizik, sarritan agorra eta beti bakartia bada ere, ertilariak jarraitu behar duen bidea, edertasunaren ideala eskuratu nahi izanez gero. Salbatore Mitxelenaren kasuan, berriz, Gurutzebideari josirik herri lotura eta moduetan bizirauten du herriak, eta irudi horrek etengabe joko du itsasora. Eleberri sozialaren alorrean, Ignacio Aldecoak itsasoko lanaren baldintza sozialak eta giza baldintzak zehaztuko ditu bere Gran Sol eleberrian, bere olerkigintzan Gabriel Celayak egingo duen bezalaxe. Mikel Lasa izango da, beharbada, gure artean itsasoaz hainbesteko sakontasun poetikoz mintzatzen asmatu duen poeta bakarra, frantses sinbolismoaren eragina lagun...\nBaina, zilegi bekit lan hau Pio Barojaren hitzez bukatzea:\n«Esta costa del Golfo de Gascuña tiene contrastes violentos. Durante el verano los arenales brillan al sol como el oro, y el mar aparece a lo lejos con un azul intenso, como de un país del extremo sur, y en el crepúsculo grandes amontonamientos de nubes rojas. En las tardes de otoño, cuando el sol va descendiendo como un globo sobre los arenales amarillentos, entre nubes pulidas del crepúsculo, todo toma un aire melancólico. En las épocas de equinocio las olas parecen que van a conquistar la tierra. Luego, ya avanzada la estación, llegan por el cielo nubarrones grandes, de color violáceo oscuro, rayando constantemente el aire con líneas de lluvia. «Después entre el dominio de lo gris (...)».\nOrrialdearen azken aldaketa: 6 azaroa 2015, 19:11.


Biltegia aurtengo udan aurrera irten den dekretu baten emaitza da. Dekretu horrek dio EAEko herri-administrazioek, edo adminitrazio horientzat, garaturiko software-aplikazio guztiak, besterik zehaztu ezean, iturburu irekiko gisa partekatu behar direla. Biltegiak baliabide irekien ontologia bat du. Ontologia horrek hiru biltegi hartzen ditu: Aplikazio Irekien Katalogoa, Beste Aplikazio Ireki Batzuen Katalogoa eta Aplikazio Irekien berrerabileraren Katalogoa. Plataformaren beraren iturburu-kodea ere eskuragarri dago. PHP eta Drupal erabiliz garatu dute eta plug-in bat ere garatuko dute metadatuen deskribapenak esportatzeko, W3Cren RDF kontzeptuak erabiliz. Horrela, biltegia bateragarria izango da baliabide semantikoak deskribatzeko ADMS.sw edo DCAT erabiltzen duten beste biltegiekin.\nEuskal Autonomia Erkidegoaren biltegian erabiltzaileei esaten zaie askatasuna dutela aplikazioen iturburu-kodea aztertzeko, hobetzeko, moldatzeko eta birbanatzeko. Aplikazioen aplikazioentzat hobesten den lizentzia Europar Batasunaren iturburu irekiko EUPL lizentzia da eta dokumentazioa partekatzeko (CC-by-SA) Creative Commons lizentziarekin banatu beharko litzateke.\nIñakiA January 9, 2013 at 3:45 AM\nNire probetan behintzat euskaraz ez dabil.\nes eta en bai baina euskaraz ez.


IRC Hispano txat-sareak Mugarik Gabeko Medikoekin lankidetzan dihardu Kongoko Errepublika Demokratikoan bere lana zabaltzen. | Consumer\nIRC Hispano txat-sareak Mugarik Gabeko Medikoekin lankidetzan dihardu Kongoko Errepublika Demokratikoan bere lana zabaltzen.\nInterneteko enpresak bi milioi mezu bidaltzen dizkie bere bezeroei, GKEari eta Afrikako egoerari buruzko informazioarekin.\nMédico Sin Fronteras (MSF) GKEak gaztelaniaz hitz egiten duen txat-sare baten laguntza du, IRC Hispano, Kongoko Errepublika Demokratikoan (RDC) egiten duen lana zabaltzeko. Gaur egun, herrialde hori “munduko krisi humanitario okerrenetako bat” da, azaldu zuten IRC Hispanok.\nInterneteko enpresak ziurtatu zuen Kongoko biztanleak “erabateko osasun-egoera” batean daudela, “osasun-zerbitzuak ez jasotzeak, muturreko pobreziak eta etengabeko indarkeriak” eraginda. MSFk hainbat azterketa egin ditu azken hilabeteetan Afrikako eremu zabaletako osasun-egoerari buruz. Azterketa horien arabera, RDC oso urrun dago nazioarteko foroetan eta emaileen hitzaldietan deskribatzen den egonkortasun eta indarberritze erlatiboaren iruditik.\nHori dela eta, IRC Hispanoren komunikazio- eta sentsibilizazio-kanpaina bi milioi mezu bidaltzen hasi da, zerbitzu horrek hilean dituen 16 milioi erabiltzaileen artean. Mezu horietan MSFren lanaren eta erakunde horren afiliazio-kanpainaren berri ematen da.\nGainera, IRC Hispanok MSFko ordezkari batekin txat bat antolatuko du 2006ko lehen asteetan, eta txat horrek zuzenean jakinaraziko die Kongoko Errepublika Demokratikoan egiten ari den lanaren berri erabiltzaileei.\nirc hispano-eu Kongo MSF-eu


EH Bilduk TAO aldatzeko proposamena atzera botatzeko eskatu dio Udal Gobernuari - Zarautz - Zarauzkohitza.eus\nEH Bilduk TAO aldatzeko proposamena atzera botatzeko eskatu dio Udal Gobernuari\nDorleta Agiriano Lai 2021-02-19 10:30\nZarauzko Udalbatzak urtarrilean eman zion hasierako onespena TAO sisteman zenbait aldaketa egiteko proposamenari. Alde bozkatu zuen Udal Gobernuak (EAJ eta PSE-EE), baina aurka agertu ziren EH Bildu eta Podemos Equo-Berdeak. EH Bilduk "kezka" adierazi du onetsi berri diren aldaketak direla-eta. Uste du "presioa handituko" litzatekeela 1. gunetik gertu egongo diren 2. guneko auzoetako aparkalekuetan eta, gainera, "autoaren erabilera sustatuko" lukeela, besteak beste, "trafikoa handituz eta mugitzeko modu jasangarriagoei traba eginez".\n"Aparkalekuen arazoa konpontzeaz gain", TAO sistemak "ibilgailuen erabilera arduratsua eta jasangarria bultzatu" beharko lukeela ere azaldu du EH Bilduk, baina uste du ordenantza aldaketak ez duela "bigarren ikuspegi hori kontuan hartzen". Hortaz, aurreikusi du "mugikortasun jasangarriaren helburua lortzeko eraginkortasuna galduko" lukeela TAO sistemak, eta "atzerapauso nabarmen bat" izango litzatekeela "herritarren ohiturei" dagokienez.\nEH Bilduko kideek, beraz, ondorioztatu dute "mugikortasunaren helburu nagusiak alde batera uzten" dituela Udal Gobernuak onetsi duen ordenantza berriak, eta "auto erabiltzaileei gustua ematea bakarrik" bilatzen duela.\nBestalde, salatu dute modu horretako "aldaketa esanguratsu batek bere prozedura bete" beharko lukeela. Hortaz, Udal Gobernuari eskatu diote "herritarren iritziak jasotzeko parte hartze prozesu bat abiatzeko", bai orain indarrean sartuko liratekeen aldaketen inguruan, bai aurrerantzean auzi honen inguruko erabakiak hartzeko. Azaldu dute, izatez, hala agintzen duela "administrazio publikoko prozedurari buruzko urriaren 1eko 39/2015eko 133. artikuluak".\nBitartean, "mugikortasun jasangarriaren ikuspegia alde batera ez uzteko" eta ordenantza aldatzeko proposamena atzera botatzeko eskatu diete Udal Gobernuko kideei. Aldi berean, dei egin diete "herritar guztiei" udaletxean "alegazioak aurkeztera".\nAmaia Urbieta Arruti urt 29 Hirigintza\nUdalbatzak atzo urtarrileko ohiko osoko bilkuran gehiengoz hala adostuta, aldaketak egingo dituzte TAO sisteman. Gaur arteko zazpi guneak bira murr...


Urriko azkeneko astean galdu zuen bizia Zaballan preso zegoen emakume batek, Salhaketak jakinarazi duenez. Aurten kartzela horretan hil duten bosgarren presoa da.\nBeste hilketa baten berri eman du Salhaketa elkarteak: urriko azken astean, Zaballan (Araba) preso zegoen emakume bat zendu zen. "Patologia larri diagnostikatuak" zituela azaldu du Salhaketak, baina, Berria-ren arabera, "egitura soziosanitario bakar batean ere ez zuenez lekurik lortu", ez zuten baldintzapean aske utzi.\nAurten Zaballan bizia galdu duen bosgarren presoa da, jada. Salhaketak gaitzetsi du hilketa horiek "sistematikoki" ezkutatzen direla espetxeetan, eta azkeneko heriotza salatzeko elkarretaratzera deitu du azaroaren 17rako. Gasteizko (Araba) Andra Maria Zuriaren plazan izango da protesta.


Kultura > Arte eszenikoak > Clown\nAinhoa Juaniz Ezpeleta (1970, Iruñea)\nBerak eta Bolik (Luis Lainez Taboada) Zirika Zirkus taldea sortu zuten orain dela 15 urte. Dozena bat ikuskizun sortu dute. Zirkua, akrobaziak, eskujokoak, antzerkia, eta batez ere, umorea dira haien osagarri nagusiak. Ainhoa Juanizek sortutako clown lotsagabe eta maitagarria da Pantxika Lamur. Zirku eskolak ematen dituzte haur eta gaztetxoentzat Txantrea auzoan eta Etxarrin. Astean behin Euskalerria Irratiaren uhinen bidez bere burutazioak eta irri karkaila kutsakorrak barreiatzen ditu. Ekainaren 24an Ondorengoak lana estreinatuko dute Iruñeko Gaiarre Antzokiaren kanpoaldean.\nNola iritsi zinen zirkuaren mundura?\nNi oso berandu hasi nintzen zirkua ikasten. Lehen kirol pila egiten nuen: karatea, igeriketa, gimnastika artistikoa, taekwondoa, sokatira… eta Madrilera iritsi nintzenean dantza afrikarra, antzerkia eta clown teknikak ikasi nituen zirkuaz gainera.\nMadrilera propio joan zinen zirkua ikastera?\nDuela hogei bat urte Iruñetik ateratzea erabaki nuen. Lehenbizi Italiara eta ondoren Holandara joan nintzen. Italian sagarrak biltzen aritu nintzen lanean eta Holandan logistika enpresa batean, Nippon Expressen, bidali beharreko paketeei etiketak jartzen. Ez dakizu zein gustura aritu nintzen lan fisiko horiek egiten. Madrilgo jendea ezagutu eta haiekin Madrilera joan nintzen egun batzuetarako. Orduan Iruñera itzuli nintzen, baina aste bat pasata lagun haietako batek deitu zidan esanez nire izena eman zuela Alcorcóngo zirku eskolan, gustukoa izango nuelakoan. Jolas parkera joatea bezalakoa izan zen. Oso merkea zen, gainera, eta merezi zuen. Bigarren urtean, zirkuaz gain, antzerki eskolara eta dantza afrikarrak ikastera joan nintzen. Puente Vallecasen bizi nintzen hasieran eta gero Navalquejigo herri okupatuan.\nZeren bila joan zinen Iruñetik?\nOso gustura nengoen, baina Euskal Herritik alde egiteko beharra nuen, herri honek harrapatzen zaituelako, eta are gehiago pertsona aktiboa bazara. Ez nekien, eta oraindik ez dut ikasi, ezetz esaten. Militantzia kontu horrek harrapatzen zaitu, mila gauzetan sartzen zara eta nik ateratzeko beharra sentitu nuen, arnasa hartu, egun batean itzuli ahal izateko. Orain gustura nago berriro hemen eta prest Euskal Herriaren alde eta euskararen alde lan egiteko behar denean.\nBoli [Luis Lainez] eta biok Madrilen ezagutu genuen elkar eta bat-bateko maitemina izan zen. Alcorcóngo Udal Zirku Eskolan aritzen ginen ikasten eta, aldi berean, antzerki zirku konpainia batean lanean ari ginen. Eskolan hasi bezain laster konpainiako zuzendariak galdetu zidan ea hanka-paloetan ibiltzen ote nekien eta segituan hasi nintzen haiekin. Handik gutxira obra bateko protagonista nintzen. Magia izan zen, baina nire bizitza osoan hala gertatu izan zait beti.\nHandik denbora batera Boliri proposatu nion gure ikuskizuna sortzea. Horrela sortu ziren Loretsu Traketsu eta Bolitxe Zalaparta pertsonaiak. Hasieran Boliren pailazoak ez zuen hitz egiten. Boli Vallecasekoa da eta orduan oraindik ez zekien euskaraz. Iruñean eskaini genuen gure emanaldia eta egun horretan bertan beste hiru tokitara joatea proposatu ziguten. Oso harrera ona egin ziguten eta ikusi genuen hemen aukera asko izan genezakeela. Madrilen etxe okupatu batean bizi ginenez, arazorik ez zegoen dena uzteko eta hona etortzeko. Iritsi ginenean Topaguneko kideekin, Xole Erbiti orduan Hezkuntza Saileko Euskara ataleko arduradunarekin, eta Iñaki Azkona Iruñeko Udaleko euskara teknikariarekin hitz egitera joan nintzen eta haiek nire aingeruak izan ziren. Beti eskertuko diet eman zidaten laguntza.\nBaliabide gutxirekin hasi zineten.\nEskola askotara joaten hasi ginen. Ezer ez genuenez gure katxeta nahiko txikia zen. Maleta banarekin etorri ginen. Besterik ez genuen. Lagun batek margotu zigun kartel handi moduko bat eszenatokian jartzeko, izebak musika-kate zahar bat utzi zidan eta lagunek eramaten gintuzten haien autoetan tokietara. Sare handi bat sortu zen. Nire ahizpa, gure kuadrilla… guk dena konpartitu izan dugu beti. Asko eman dugu eta asko eman digute beti.\nHandik gutxira gidatzeko baimena atera eta lagun batzuek furgoneta zahar bat oparitu ziguten. Horrela, poliki-poliki, joan gara hazten. Urte batzuk dira honetaz bizi garela eta lasai gabiltza. 1.100 euroko soldata jarri diogu gure buruari. Gurekin batera beste hainbat lagun aritzen dira lanean ikuskizunetan, Maribel Martinez, Txetxu Collado, Oier Bravo eta Sergio de Andrés, bereziki.\nZirika Zirkusen zer egiten duzue?\nFamilia osoarendako antzerki-zirku ikuskizunak hainbat teknika uztartuz: orekak, akrobaziak, akroporteak, clown-ak, musikaz lagundutako eskujokoak, eta dantzak; umorez betetako lanak dira, guztiak maitasun handiz eginak.\n“Pantxikak, emakume heldua izanda, askatasun ikaragarria sentitzen du pentsatzen duena esateko. 'Neskazahar forever' da, baina berak aukeratu duelako”\nZuen ikuskizunetan ikusgarriena akroporteak dira. Ariketa fisiko gogorra da?\nBai. Kirol munduan akrosport deitzen zaio. Orain estreinatu behar dugun ikuskizunean akroyoga egiten dugu gehienbat. Akroporteak dira, baina yogatik hartutako osagarri batzuk dituztenak: arnasketak, sentsazioak…\nZuen entrenamenduak nolakoak izaten dira?\nGimnasiora joaten naiz eta heldu den urtean pilates eta yoga gehiago landu nahi ditut. Beste batzuek arte martzialak, ariketak oihalekin edo bestelakoak egiten dituzte. Bakoitzak berea. Helburua da indarra, malgutasuna, oreka eta konfiantza lortzea. Konfiantza haur eta gaztetxoekin egiten ditugun ikastaroetan bereziki lantzen dugu, agertokiaz gain bizitzako arlo guztietan beharrezkoa delako.\nElikadura zaintzen duzue bereziki?\nHala egin behar da, ongi jatea eta atseden hartzea ezinbestekoak baitira halako lan bat egiteko. Dena den beti ez da erraza izaten. Bolada lasaietan dena orekatuago egoten da, baina zurrunbilo batean sartzen zarenean, gu ikasturte bukaera honetan gabiltzan bezala ibilita, bolo pila batekin, kurtso amaierako saioak egiten eta oraindik gure ikuskizun berria estreinatu gabe, dena zailagoa da. Ez dugu denborarik ezta erosketak egiteko ere. Nik badaramatzat bi egun jatetxe batean jaten. Baina ez da ohikoa. Normalean etxean eta modu orekatuan jaten dugu. Irañetan bizi gara eta Sakanako barazki ekologikoak kontsumitzen ditugu, adibidez.\nLan egin baino lehen normalean oso gutxi jaten dugu. Emanaldi fisikoki gogorra egin behar badugu arratsalde erdian, adibidez, nik ez dut bazkaltzen.\nEta nola hasi zineten haur eta gaztetxoei ikastaroak ematen?\nTxantreakoa naiz eta etorri ginenean ikusi nuen oso garrantzitsua zela auzoko haurrei erakustea guk ikasitako guztia. Horrela hasi ginen duela 15 urte Auzotegin klaseak ematen eta han jarraitzen dugu. Gaztetxo batzuk hasieratik daude gurekin eta dagoeneko guk baino gehiago dakite. Auzoari zerbait ematen saiatzen ari gara. Orain Irañetan bizi gara eta Etxarrin ere ematen ditugu klaseak. Zirkua beste gauza asko lantzeko bitartekoa da: elkartasuna, elkar laguntza, talde lana, lehiakortasunik ez…\nEta clown ikastaroak ere bai?\nHaurrekin ezin da clowna landu, haiek clownak direlako. Haiengandik asko ikasten dugu. Antzerkia, begiradak, sentsazioak, zirkuko teknikak... irakasten dizkiegu, eta batez ere, erronkak gainditzen. Teknikari baino gehiago talde lanari eta saiatzeari ematen diegu garrantzia. ‘Gaizki’ hitza ez dugu erabiltzen.\nOndorengoak da ikuskizun berriaren izena. Noren ondorengoak dira?\nMiren eta Nekane dira protagonistak. Haien arbasoek duela 500 urte sortu zuten zirku saioa berreskuratu dute. Zuzeneko musika, klakea, akroporteak, akrobaziak eta umorea, batez ere umorea, izango ditugu hemen. Zirku klasikoan familiek urte askotarako egiten dituzte ikuskizunak eta gurasoengandik seme-alabengana pasatzen dira. Guk hori nabarmendu eta erakutsi nahi genuen gure hamabosgarren urteurreneko ikuskizunean.\nZirkuaz zer pentsatzen duzu, oro har?\nAnimaliak dituzten zirkuak ez ditut onartzen. Alabaina, badira zirku klasiko onak, Ondorengoak-en espiritua dutenak, hau da, ikuskizun klasikoak belaunaldiz belaunaldi transmititzen direnak. Pailazo klasikoak asko gustatzen zaizkit. Haiengandik jaso dugu pila bat.\nZein da clowna eta pailazoaren arteko aldea?\nLagun batek esaten zuen clowna ikasketak dituen pailazoa dela. Clown esaten zaio antzerki teknika bat lantzen duen pertsonari, eta pailazoak zirku klasikoko pertsonaia barregarriak dira. Hala ere, clownak asko hartzen du pailazoetatik. Charles Chaplin litzateke clown bat, adibidez.\nClown guztiak desberdinak dira. Maitagarriak izateak eta dena alde positibotik hartzeak batzen ditu. Pantxika Lamur da nire clowna eta pertsonaia honetan bufoien ezaugarri asko nahasten ditut. Gauza asko esaten ditu, oso zuzen gehienetan, baina intentzio onez. Clown bakoitzak pertsonaia desberdinak egin ditzake. Pantxika ezin da berdina izan toki eta egoera guztietan. Haur txikiei ipuinak kontatzen dizkien Lara Larika ikuskizunekoa ezin da izan institutuetara joaten den Pantxika bera edo helduekin aritzen den Pantxika makarra. Clowna da esentzia, baina horrekin jolasten duzu. Pantxikak saio oso desberdinak egiten ditu: sari banaketak, euskararen aldeko saioak, aurkezpenak… denetik. Pantxika da Zirika Zirkusek bidaltzen duen pertsonaia edozein gauza egitera.\nZu lotsatia zara, eta bera aldiz, lurrikara.\nEta batzuetan Pantxika nagusitu eta bere kabuz aritzen da. Ez dakit azaltzen eta erotuta nagoela pentsatuko duzue, baina egia da. Batzuetan izututa ohartzen naiz Pantxika bera bakarrik ari dela lanean. Oso sentsazio polita da eta jakin nahi nuke nola gertatzen den, baina ezin diozu alde egiten utzi. Ezin duzu Pantxika bakarrik utzi, oso makarra delako.\n“Pantxikak edozein gauza esaten du, burura etortzen zaiona, eta horregatik ematen dit beldurra, edozein gauza ezin delako esan”\nNolakoa da Pantxika?\nFreskotasun handia du eta lotsagabe hutsa da. Emakume heldua izanda, askatasun ikaragarria sentitzen du pentsatzen duena esateko. Neskazahar forever da, baina berak aukeratu duelako. Ni baino askoz modernoagoa da, zalantzarik gabe, eta oso afektiboa. Jendearekin asko jolasten du. Ikuskizunean, adibidez, ikusle batzuk aukeratzen ditu akroporte pare bat egiteko. Azkena Unai Lako Agoizko alkatearen gainean egin zuen.\nNork bere pailazoa egin behar du. Niri, formakuntza garaian esan zidaten nire clowna ongintza dama bat zela, eta hala da neurri batean nire Pantxika. Horregatik agian eragiten du hainbesteko barregura, ez duzulako irudikatzen itxura hori duen andre batek halako ateraldiak izatea. Kontraste ikaragarria da. Beste irakasle batek esan zidan nik sentsualitate handia nuela, eta hasieran gaizki hartu banuen ere, gero ikusi nuen egia dela eta hori ere baliatu dezakedala.\nPantxikak edozein gauza esaten du, burura etortzen zaiona, eta horregatik ematen dit beldurra, edozein gauza ezin delako esan. Batzuek diote komikook ez dugula mugarik izan behar, baina behar dugu.\nBortxaketaz ezin da umorerik egin, adibidez, eta nik entzun dut emakume bat horren inguruko txiste bat egiten. Nire ustez, hori ezin da egin.\nZer eginen luke Pantxikak aurreko egunean Iruñean egin zen banderaren aldeko manifestazioan atera zen pertsonaia maskaraduna ikusita?\nFatxistorra ikustean erdi miresle bihurtuko litzateke, bere alde frikiena atereaz. Ziur naiz Pantxika aldamenean jarriko zitzaiola eta agian berak ere txistorra aterako lukeela, baina beganoa. Bera ere super nafarra da, baina makrobiotikoa.\nGure buruaz irri egitea gustatzen zaigu?\nGaur egun, gure gizarte eredu honetan, jende gehienarentzat zuzena eta perfektua izatea hain garrantzitsua izanik, zaila egiten zaigu gure buruaz barre egitea. Baina nik uste dut ideia horiei, presio horiei, garrantzia kendu behar zaiela.\nPallasos en rebeldía taldekoekin harremana duzue. Haiekin kanpora joateko gogorik bai?\nBai, jakina. Gatazka egoeran dauden tokietara joaten dira alaitasun pixka bat eramateko asmoz. Kanpora joatea gustatuko litzaiguke, noski, baina ez da erraza aukera eta denbora harrapatzea. Guk ez dugu diru-laguntzarik eskatzen, uste dugulako erakundeek ongi kudeatu behar dutela dirua. Gure filosofia ez eskatzea da eta sosik aurreratu gabe bizi gara. Ezin dugu emanaldiak egiteko aukerarik galdu.\nAzken hitza: Gure umorea\nEz dakit zer umore mota dugun gustuko euskaldunok. Pepe Viyuelak aretoak betetzen ditu hemen eta Yllana taldeak ere bai. Guk emanaldi pila egiten dugu. Telebistan arrakasta handia dute Anjel Alkainek eta Aitziber Garmendiak. Azken hori da zalantzarik gabe, euskal aktoreen artean gehien gustatzen zaidana. Egiten duen guztia oso freskoa dela iruditzen zait.\nKanal hauetan artxibatua: Clown | Zirkua\nClown kanaletik interesatuko zaizu...


Wanzhou Barrutia - Wikipedia, entziklopedia askea.\n30°54′00″N 108°28′01″E / 30.9°N 108.467°E / 30.9; 108.46730°54′00″N 108°28′01″E / 30.9°N 108.467°E / 30.9; 108.467\nGers, Txerkasy eta Waynesboro (en)\nChangshou Barrutia (万州区 txinera sinplifikatuz), Chongqing osatzen duten barrutietako bat da. 2006ko erroldaren arabera, 1.710.000 biztanle bizi ziren 3.457 kilometro koadroko azaleran, hortaz, barrutiaren dentsitatea 495 biztanle/km2 da.\nBarrutiaren mugak honakoak dira: Kai Konderria iparraldean, Yunyang Konderria ipar-ekialdean, Guizhou probintzia hego-ekialdean, Shizhu Tujia Konderri autonomoa hego-mendebaldean, Zhong Konderria mendebaldean, eta Liangping Konderria eta Sichuan probintzia ipar-mendebaldean.\n(Txineraz) Wanzhou barrutiko gobernuaren webgunea.[Betiko hautsitako esteka]\n(Ingelesez) Wanzhou Barrutiaren airetiko ikuspegia (2005ean).\nMultimedia: Wanzhou District\nOrriaren azken aldaketa: 28 martxoa 2021, 20:01.


Jose Kareaga | Kontaktua\nSARIAK ETA ERAKUSKETAK\nGune hau Jose Kareagaren obra ezagutarazteko sortu da. Joseren margolan, eskultura, grabatu… edo bestelakorik baduzu eta euskarri honetan elkarbanatu nahi baduzu, jarri zaitez gurekin harremanetan formulario honen bidez. Honela, guztion laguntzarekin, Jose Kareagaren memoria istorikoa sortuko dugu.\nPribatutasun politika eta orrialde honetako oinean deskribatu dugun pribatutasun oharra onartzen ditut.\nArduraduna: Leire Kareaga. Posta elektronikoa: info@josekareaga.eus\njosekareaga.eus en eskaintzen diguzuen informazioa, erabiltzaileen galderak erantzun ahal izateko erabili ahal izango dugu. Erabiltzailearekin harremanak irauten duen bitartean bakarrik gordeko ditugu datu hauek. Datu hauek ez dira bitartekariekin elkarbanatuko, lege betebeharren bat egon ez ezik. josekareaga.eus en zure datu pertsonalak erabiltzen ari garen informazioa eskuratzako eskubidea duzu eta baita zuzenketak egiteko edo ezabatzeko eskubidea ere, behin eta datuak beharrezkoak ez direnean.\nPribatutasun Politica | Cookie Política\nCookie-ak erabiltzen ditugu gure erabiltzaileei esperientzia bikaina eskaintzeko. Nabigatzen jarraitu ezkero, ados zaudela ulertuko dugu.


Graham Paul - 4. orrialdea - EBko berriemailea\nekonomia digitalaDuela urte 2\nEuropak #LegalTechBoom aprobetxatu nahi zuen\n2019an erregistratutako aurrekaririk gabeko inbertsio mailak nolabaiteko zantzuak badira, legezko teknologia eskala handiko etenetarako prestatzen ari da. Sektorearentzako finantzaketa dagoeneko eroso zegoen ...\nRichard Alden: "inoiz ez aitzindari izan, aitzindariek geziak jasotzen dituzte bizkarrean"\nRichard Alden 1998an Espainiako telekomunikazio enpresan sartu zenean CFO gisa, enpresak ez zuen diru-sarrerarik, ez zuen EBITDArik eta 30 langile baino gutxiago. 2000. urtean, ...\n#Mikrosoft azterketak eta ziurtagiriak azterketa zabortegiak erabiliz: IT espezialistentzako gida\nMicrosoft teknologiako enpresa liderra da eta gure bizitzako esparru guztietan erabilitako produktu kualitatiboen espektro zabala ekoizten du, eskaera eskasa bakarrik utzi ...\nYubo Frantziako start-up eta lagunak egiteko aplikazioak 11.2 milioi euro bildu zituela Frantziako kapital pribatuko enpresa handien fondo berrietan, argi geratu zen ...\n#EUS - #Txina merkataritza gerrak mantenduko al du #Euro flotatzen?\nAurretik idatzi dugu politikari eta Forex merkataritzan duten eraginari buruz. AEBetan, Europan eta beste hainbat eremutan eragin handiko politikarien ekintzak ...\nZer moduz ari dira Errusiako pilotariak?\nMoskuko, Londreseko eta Dubaiko higiezinen eta likidatutako merkataritza konpainiaren inguruko kasu bitxi bat Duela aste batzuk artikulu bat atera zen ...\n#SocialDialogue - Europaren etorkizuna\nEuropar Batasunak sortu berri duen Europako Lan Agintaritzak elkarrekiko konfiantza indartzea eta enplegu arauen garapena eta ezarpena erraztea izango du helburu ...


PSE EUSKADI: Berriak: Francisco Polo: “Euskadi posizio onenean dago berrikuntzako ekintzailetza funtsezko palanka bihurtzeko”\nFrancisco Polo y Julia Liberal | Foto: Socialistas Vascos\nFrancisco Polok, ‘Espainia Nazio Ekintzailea’ Estrategiaren Goi Komisarioak, “berrikuntzako ekintzailetza eredu ekonomiko berri baten izotz-hausle izateko bide-orria” aurkeztu du Bilbon, eta azpimarratu du Euskadi “posizio onenean” dagoela berrikuntzako ekintzailetza bihurtzeko “berrikuntzako eta enpleguko etorkizuna, inor atzean utziko ez duena, lortzeko giltzarri den palanka”.\nFrancisco Polok bizkaitar hiriburuan osatu du bere agenda PSE-EErentzat egindako aurkezpen batekin. Sare sozialetan eman den ekitaldi horretan, sozialistek enpleguarekin eta ekintzailetzarekin duten konpromisoa nabarmendu du Julia Liberal Arabako senatariak eta gogoratu du Idoia Mendiak, Euskal Sozialisten idazkari nagusi eta lehendakariorde denak, gaur bertan eman duela 2030erako Enpleguaren Euskal Estrategiaren berri.\nGoi Komisarioak ‘Espainia Nazio Ekintzailea’ estrategiaren xehetasunak ere azaldu ditu Bilbao Berrikuntza Faktorian, hots, Mondragon Unibertsitatearen berrikuntzako ekintzailetza sustatzen duen espazioan. Bertan izan dira Denis Itxaso Espainiako Gobernuaren ordezkaria, Teresa Laespada Bizkaiko Enplegu, Gizarte Inklusio eta Berdintasunerako foru diputatua, Nora Albete Bilboko Udalaren Hiri Berroneratzearen zinegotzia, eta Marisol Garmendia Donostiako Udaleko Ekonomi Sustapenaren, Ekologiaren eta Enpleguaren zinegotzia. Horiez gain, aurkezpenean izan dira Patricia Casado BerriUp sozietatearen zuzendaria, Asier Alea Basque Culinary Center erakundeko garapen globalerako zuzendaria, eta Carla Zaldua Accexible elkartearen sortzaile eta CEOa.\n‘Espainia Nazio Ekintzailea’ Pedro Sánchezen Gobernuaren ekimen bat da eta 50 neurri biltzen ditu 2030. urtean "Espainia nazio ekintzailea izateko, berrikuntzako ekintzailetza eredu ekonomiko berri baten izotz-hausle bihurtzeko”.


Eloy Fernández Porta | Tabakalera - Donostia / San Sebastián\nEloy Fernández Porta (Bartzelona, 1974) doktore-bekaduna izan da Boston College erakundean, eta Fellow Lecturer kargua izan du Duke University unibertsitatean.\nHorrez gain, Giza Zientzietako doktorea da Pompeu Fabra Unibertsitatean. Hamar liburu argitaratu ditu, horien artean honako entsegu hauek: Afterpop, Homo Sampler, €RO$, Emociónese así, En la confidencia eta, katalanez, L’art de fer-ne un gra massa; guztiak Anagrama argitaletxean.\nDoktoregoko Aparteko Saria, Anagrama saria eta Bartzelona Hiria saria irabazi ditu. Bere kritika kulturaleko testuak komikira (Carlos Maiques eta Marcos Prior), bideo-sorkuntzara (Carles Congost eta Natxo Madina) eta spoken word delakora (Agustín Fernández Mallo eta Jose Roselló) egokitu dituzte.\nHorrez gain, ingelesera, frantsesera eta portugesera itzuli dituzte. Arteari buruz idatzi duen artikulu-sorta, Nubada en prosa izenekoa, Jot Down eta Núvol aldizkarietan argitaratzen da. EXIT eta A*Desk aldizkarietan ere aritzen da lankidetzan.\nYou know how you should feel (Badakizu nola sentitu behar zenukeen)\nEloy Fernández Portak egindako spoken word saioa 2019-11-30\nEmozio politikoak euskal langileen klasean eta sensologia feministan\nSara Hidalgo eta Eloy Fernández Portaren hitzaldia 2019-11-30


Tr. La forma con aspiración (-lh- ) es mayoritaria en la tradición septentrional. En DFrec hay 220 ejs., 6 de ellos septentrionales.\n1. (V-gip ap. Elexp Berg ; Urt I 234, Dv, H; -lh- SP, Sb-Urq, VocS 132, Dv, H).\nRevelar, contar, descubrir, desvelar, confiar (un secreto, una idea, intención, noticia...); hacer (una confidencia). " Mandatu baten salhatzea, faire un message" SP. "Rapporter, déceler" Dv. " Hori egiten baduk, amari salhatuko zioat, si tu fais cela, je le dirai à ta mère" H. " Xori batek salatu daut, un oiseau m'a révélé" Lf Gram 263. "Denunciar; pero sobre todo contar alguien a otra persona lo que no conviene saberse. [...] Gauza bat jakitteik komeni eztana: Arek salatu zotsan ari " Elexp Berg. . El ambiguo "déceler" de SP y VocS podría incluirse tbn. en la 2. ª acepción.\nTr. Documentado al Norte desde la primera mitad del s. XVII. Al Sur lo emplean Lizarraga de Elcano, Lardizabal, Echeita, Orixe e Iraizoz.\nSauli non zen salhatu zioten, zeakitelarik hill nahi zuela. EZ Eliç 205. Nihoren sekeretuak [...] salhatzea da mortal. Harb 177. Salhatu sekeretu baliosa. Harb (ed. 1690) ap. H. Adiskidearen sekeretuak biluzten, agertzen eta salhatzen dituenak [...]. Ax 538 (V 346). Herodesen gaiski egin nahiak nola jakin zütien? --Aingürü batek hurak salhatü zeritzon Josef saintiari amets batetan. Bp II 32. Etzion nihori salhatu [...] zer erran zion profetak. Lg I 266. Ez darotazue bada erran nahi nor den traidore hura ene berriak salatzen diotzana Israelgo erregeri. Ib. 374. Bada Israelen profeta bat salatzen diotzana Israelgo erregeri zuk zure kabinetean erraten ditutzun hitz guziak. Ib. 374. [Ametsak] gaiza helgeiak dütiela salhatzen [dio] . Egiat 271. Sekretóak ez salátu, / ez in juizio gaixtorík. LE Kop 206. Nagusiari joan zitzaiozkan zer gertatzen zan salatzera. Lard 411. [Siriako Erregearen] asmo gaizto guziak [...] salatzen ziozkan. Ib. 242. Hitz hoik guzien arabera, Mesiaz Yainkoa da. Noren baithan gerthatu dire? Behar da yakin salhatzekotz. Hb Egia 48. Etxenko berriak kanpuan oro salhatzen dereitzü. ChantP 350. Aita ministroak gauza zen bezala salhatu zion Aita Iñaziori. Laph 236. Hitzeman zion ez zuela nihorri haren izenik salhatuko. Ib. 106. Zer egin gogo duzun ez dautazu salatzen. Ib. 24. Ene laguner ez othoi salha, nola nabilan trumilka. Canc. pop. (ap. H). Zuk orori salatuko diozute ene balentria. HU Zez 56.\n( s. XX.) Buru-austen nor izan ete zan amari ain arin salatu eutsana Josetxogaz egon zala. Echta Jos 239 (v. tbn. más ejs. en la misma pág.). Mihi gaixtoek salhatu baitadate [...]. JE Bur 145. Jainkoa da bakarrik geroaren berri dakien hura, eta Jainko horrek badakike segur, zertako ez daukun biharko berri horietarik salatu. Barb Sup 76. Etxeko biziaz deus handirik ez daukunaz geroz salhatu Oxaldek, gauden gu ere ixilik. Ox 207. Badut hainitz nahigabe, / salhatzeko naiz herabe. Ib. 45. Tolosan zeuden gobernu-mutillei salatu egin zioten pulpitutik gobernuaren kontra ari zala [Santa Kruz] . Or SCruz 25. Eta oro ikusirik beraz, oro salatu ziozkan Erregeri. Barb Leg 69. Segereturik ez sala. Etcham 139. Ago <e-> trankil, eztiat salatuko hire izena. Zub 63. Agindu zien ikusi zutena iñori ez salatzeko. Ir YKBiz 243. Beldur [nago] bihotza zapart eginik ez naizen, / penak salatu gabe, hemen flakatuko. Iratz 85. Ez zazuela nehori sala gaurko ixtoriorik. Lf Murtuts 24. Ezpeletar batek salatu daut hori beharri xilorat. Ib. 1. Salatu dit txakurrek nazka ematen diotela. Mde Pr 101. Bere segeretua salatzen dio. Ib. 174. Etxe batean, ez dugu salatuko zointan [...]. Zerb Azk 96. Eta nik ere jakin nahi nuke, zure ahotik [...] zer egin goragoko gradorat igaiteko. --Oi, Jesus, ez da holakorik salatzen! JEtchep 88. Errusitarren eta ipar-amerikarren tresnek salatu dute lurrak udare baten irudia duela. Zait Plat 58. Eta, hire familian bahakie nola hizan? --Nekez! Eta hik othoi ez zakela deus sala! Larz Iru 114. Hik [...] aspalditik bahakien, hori zela hobenduna, zertako ez duk phitsik salatu? Larz Senper 118. Paper batek ere ez dauku salatu hor gaindi dela edo ez dela Frantses iragan. "Ne nous révèle" . Ardoy SFran 84 (v. tbn. 53). Huntan gelditzen niz, zueri salatu gabe zoin maite zituztedan. "Sans vous dévoiler" . Ib. 294. Gogoa beti alhan, salatu zion azkenean bere Xinarat joaiteko amentsa. "Finit par confier son rêve" . Ib. 248 (v. tb. 109). Ez bazitzaion segurik Jainkoak beharri xilorat berria salatu. "À moins que Dieu ne lui eût soufflé la nouvelle à l'oreille" . Ib. 199. Nundik datortzen salatutzeko / gure ordez or dago zai [Loiola irratia] . Olea 245. Beren ustean ongi eginak / zituzten gauza guziak, / ez bazituen oro salatu / emazte mihi luziak. Mattin 38. Mutxurdinak zer salatzen dio / maizenik konfesorrari? Xa ib. 70. Baratze harek bazuen bada amodioaz zer sala, / nola pentsa nik bi gazteak han irriskuan zabiltzala? Xa Odol 321. Guk salatu ere behar ez gindukeen egia hau. Larre ArtzainE 246. Oihenartek ez digu bihotzeko izkutu hondarrik salatzen, ezagutu ere ez zituen eta. MIH 245. Honela deitu beharko dugu egilea, bere izena salatzea debekatua daukagunez gero. MEIG III 92. Izkutukorik salatu gabe, esan dezakegu [...]. Ib. 76.\nv. tbn. Salhatu: CatLav 120 (V 66). Brtc 66.\nBuruko bilo hori / urhea bezain hori, / bana gordatzen du, eta / salhatze' ezta zori.'Mais elle la cache et il n'est pas permis de le révéler'. O Po 32.\n2. (Izt 35v; -lh- Dv, H).\nDelatar, descubrir, poner de manifiesto, dejar al descubierto (a alguien o algo). "Descubrir quién era él, eneban nik salatu bera nor zan " Izt 35v. "Rapporter, déceler. Oharkabean bere burua salhatu du, il s'est découvert, trahi lui-même, sans s'en douter. [...] Zure mintzaiak salhatzen zaitu, votre manière de parler vous trahit" Dv.\nTr. Documentado al Norte en autores de todas las épocas, y al Sur en autores del s. XX.\nGogoa miak salatu. "El pensamiento la lengua descubrió" . RIs 39. Denbora luzez ordean / etzituzten iduki [haurtxoak zokholutan], . // Ezen salhatu zituzten / oihuz bere buruak. EZ Noel 76. Zeruek salhatzen dute, / Iainkoaren loria: / haren obrek deklaratzen, / bere moldalaria. Hm 43. Hire mintzoak salhatzen hau nor aizen. ES 87. Jende latz, kanpotik ageri diradianak barnetik dirade ezti ta botz gogorrak ardüra bihotz hona salhatzen. Egiat 266. Amoros batek salhatü dizü kurrunkaz bere büria. 'S'est dénoncé en ronflant' . Etch 416. Egiazki hi ere horietarik haiz; ezen hire hizkuntzak salhatzen hau. Dv Mt 26, 73 (HeH, Ip salhatu; He zure hitzkuntzatik seiñale zare, TB, SalabBN ezagutarazi). Mihiak du salatzen / bihotz barnea. Zby RIEV 1909, 106.\n( s. XX.) Ezpainek erran aitzinean, begiek urrunerat salhatzen: ba, hemen nuk. JE Bur 92. Jazkera-moldeak salatzen die garbi, urrutiren batetik eldu dan basagizona. Mok 4. Hik heure burua / nola ez duk ttipitzen! / Hihaurk duk heure zentzua / funtsik fabe agertzen / eta bihotz eskasia / perrentean salatzen. Etcham 53. Mintzoak sala dezake. "Su tono la denuncia" . Or Eus 82. Mintza bearrik ez du; bera da salatu. Ib. 134. Atea ere kirrinkari dut; / harek salatuko gaitu. Ib. 27. Gure gizonen ukaldiek bere buruak gorderik non zauden salatzen. FIr 145. Naigabea ta atsekabea salatzen zun alde guztietatik aren joerak. TAg Uzt 272. Eskuartea bazun, itxuraz. Ala salatzen zun, beintzat, zegian bizitza lasaiak. Ib. 66. [Iritzi onen aldekoa da] oraingo Erkala [...], argitaldu-erazi zituan Aginduak salatzen duten lez. "Como se advierte" . EAEg3-3-1937, 1194. Aleman jatorrikoa zan beintzat bere abizenak salatzen digunez. Etxde JJ 271. Zure arpegiak nire odoletikoa etzerala salatzen du. Ib. 242. Nere abotsak edo beste zerbaitek salatuko niñuke. NEtx Antz 91. Haren irrinoak salatzen zion gizonari jadanik barkaturik zegoela. Mde HaurB 52. Irri horiek dute salatuko zonbat bozkario, zorion [...] eta fidantzia duten sorrarazi. JEtchep 117. Blasfemoena / da onen pena / salatu du bere aotik. Balad 237. [Liburuaren azken olerkiak] salatzen baitigu ederkienik zer-nolakoa dan liburu ontako olerki-tankera. Vill in Gand Elorri 13. Aur-jolasak sentimendu bat salatzen digute: panpiña-jolasaren atzetik amatasunaren sentimendua. Vill Jaink 133. Itzek bestela esanarren, egiñak salatzen dutena beti egiago. Ib. 141. Baiña zerbaitean beti salatzen da gizonaren ezin ase ori. Ib. 141. Pisuak salatzen du lur aztuna, baita lur ariña ere. Ibiñ Virgil 87. Xalbadorrek salatu du / oraiko puntuan / frango abila dela / letxero kontuan. Mattin in Xa EzinB 103. Biak [...] ezkonberri, lehen behakoak berak salatu zautan bezala. Larre ArtzainE 181. Belarriko minak salatzen du ezin daitekeela gure hizkuntzan horrelakorik esan. MIH 353. Hizkerak berak salatuko luke garbiro horien jatorria. MEIG VII 51.\nv. tbn. Ir YKBiz 479.\nAldian dodazan belarri luziak astotzat salatuten banabe.Otx 121.\n3. (gral.; Lar, Mg Nom 68, Añ, Izt 5r, VocBN (-lh-), H (+ -lh-), Zam Voc ). Ref.: A; Lh (salhatu); Iz ArOñ; Satr VocP; Elexp Berg.\nDenunciar, delatar, descubrir (a alguien); (en algunos autores meridionales) acusar. "Delatar" , "fiscalizar" Lar y Añ. "Acusar" Lar, Añ y A. "Querellarse, kerellatu, salatu " Añ. "Acusar, delatar" Mg Nom 68. "Accuser, imputer une faute, un crime" H. " Autoridadiak eskúa dako saláketako " Iz ArOñ. Resulta ambiguo el equivalente francés "dénoncer" que da VocBN.\nTr. Documentado al Sur desde mediados del s XVIII. Al Norte se encuentra en Pouvreau, en autores de la segunda mitad del s. XIX y en Larzabal (Iru 84).\nBerak ezin estal dezake nahi zuen nik estal nezan gauza; aitzitzik berehala salhatu nau, saldu nau eta bere burua ere salhatu eta ioan da. SP Imit III 45, 4 (Ch bere buruari eta niri hitza faltatzen daroku). Uste deu gure urliak (aditzen nazue nori nagokan, begira, ez ni salatu) badakiela dana. Lar DT CCIV (v. tbn. Cor 153). Egin bear dezu guk nai duguna; bestela salatuko zaitugu ta esanen dugu mutil batekin emen arkitu zaitugula. Mb IArg I 383. Konfesoreak salatu leike penitentea, edo Inkisiziñora akusadu? Cb CatV 83 (Oe 134 salatu lei penitentea Inkisiziñoera?). [Gezurrezko lekukotasuna] beti da bekatu, eta gaitzik egin ez duana salatzea debekatua dago. Ub 181. Ez nazazula sala, / nere aitametara, / eta are gutiago / Utsuko kondetara. Balad 180. Salatu eizala euren umiak agintarien aurrera. CrIc 67. Ni salatu nai banute, garbi nezake burua. Mg CC 259. Ez arren ni salatu, ez esan [eizariari] zein bide artu dedan. VMg 66. Ipui onek salatzen ditu lurreko asko. Ib. 73. Barkazioa iristeko salatu bearko du bere burua Obispo Jaunaren aurrean. AA II 18. Zalatu edo akusetan dabe gizon bat. Astar II 181s (I 203 zalatu). Bada testigu okerrakaz salatu eben, Yaungoikoaren kontrako berbaak esan izan bailituzan legez. Añ EL2 218. [Yesus] guzurrez salatuten ebeenean, ixi-ixilik egoteari obe eretxi eutsan. Ib. 218. Jaurtigija izan dalako geure anaijen salatzallia, salatuten zituzana geure Jaungoikuaren aurrian egunaz ta gabaz. Ur Apoc 12, 10 (Ol, Ker, BiblE salatu; He, TB akusatu, Dv iratxiki). Demonioa aurrian [eguala] salatuten ebala Marija Gauza bi gaitik. Ur MarIl 39. Anaiak, [...] nere biziaz doha, / othoitzten zaituztet arren ez nazazuen salha. Gy 89. Yeloskuan bizi dela / nexka gazte anitz, / nik ez nitzazke sala / publiko ez balitz. Bordel 168. Elizako aintzindarier izan zare salhatua. Laph 84. Irugarren burua. Jenobeba errugabe salatua. Arr GB 14. Toledoko inkisizio edo fedazaitzan salatu zuten [Ignazio] . Aran SIgn 56. Eta gaiza segret uste düdan artian, berak eztiro ixil edüki eni gomendatü segretia eta bera eta ni salhatürik badoa. Ip Imit III 45, 4 (Mst bere büria eta ni salhatü unduan; v. tbn. Ip Hil 83). Polikarpek ere jakin zuen girixtino gazte batek salhatu zuela. Jnn SBi 157.\n( s. XX.) Bear ez dan bezela artzaintza egiteagatik norbait salatzen badute. ForuAG 313. Zer da gezurretan salatzea? --[...] egin ez duan gaizkiren bat norbaiti ezartzea. KIkG 58. (KIkV 71 guzurrezko salakuntzea) Ikasi zuen ere, meatzeko burua salatua izan zela La Yeskako buruzagieri. FIr 148. Jaungoikuarren ezegixala salatu, bestelan urkamendira biar ebela ta. Kk Ab I 26. Zabalik utzi du Liburua / sorgiña sala-bearra. "Ha dejado abierto el misal que es el que va a denunciar a la bruja" . Or Eus 333. Iñor gudaritzatik aldendu naiean balebil, edonork salatu dezake. EAEg 22-3-1937, 1341. Gogor salatzen nuan Zure Eliza. Or Aitork 131. Emazteak legeari salatu bildurrez iges egin ote zun mendira? Etxde JJ 146. Guardiazibillei gure erritarrak salatzen! Ugalde Iltz 69. Iru sailetan salatu zuten Sokrate ta gaitzetsi. Zait Plat 104. Inkisiziora salatzen. Gazt MusIx 57. Kartzelako gizajo ura nork salatu zuala uste dek? NEtx LBB 84. Gero jakin ginuen nork salatua izan zen [ene anea] . Etchebarne 47. Nok egin zituan bagenkixen, eta ez genduen salatu nai. Gerrika 55. Errudunak salatzeak, hor dago koska, ez baititu makurrak zuzenduko. MEIG IX 28.\nv. tbn. AB AmaE 225. Sor AKaik 127. HU Aurp 138. Itz Azald 85. Zink Crit 58. Ir YKBiz 18. BEnb NereA 210. Lab SuEm 193.\n(Part. en función de adj. o sust.). "Acusado" , "delatado" Lar.\nSalatu edo akusauta daguanen bati bere buruba garbietako bide zuzenak kendubaz. CrIc 89. [Gobernadoreak] salatzalleak eta salatua bildu zituen. Lard 525. Salatuarenganako erabakiera barkaziozkoa [eman zuen Aita Santuaren bialkiñak] . Aran SIgn 92. Agintaritz Izparkariaren bidez gaztigatu zitzaion salatuari [...] Zaingo onen aurrera azaldu zedilla. EAEg 3-11-1936, 205.\n" Txakurrak gogor salatu dotzu, le ha ladrado fuerte el perro" Iz ArOñ. . " Txakur onek ondo salatzen du jendea, azienda... (G-azp, AN-5vill, B)" Gte Erd 304.\n(Con complemento con suf. -tzat).Acusar de.\nLapurtzat salatuko naute. Ur Gen 30, 33. [Karta bat bialdu zion] Jenobeba emazte desleial, gaizto, infame treshonragarritzat salatuaz. Arr GB 17. Zeiñ zuetakok salatuko nau pekataritzat? Otag EE 1884a, 310. Ura ere, lurperatze onen egilletzat salatzen baitut. Zait Sof 174. Otxanda [...] aurraren amatzat salatuz [...] jarraitu zun bere il-kanta. Etxde AlosT 99. Baña agintari gaizto arek / kristautzat salatu zuan. NEtx LBB 367.\n(Con complemento instr.).\nBeltranek susmoz bakarrik salatu zun bere emaztea izorkeriz. Etxde AlosT 90. Usoa il nai izateaz ere salatzen aut [...] jende guzien aurrean. Ib. 104. Au baitegian sartuko balute Piarresen eriotzaz salaturik, orduan [...]. Etxde JJ 146. Izan ere, amatxorentzat lotsagarri litzake alabatxo bat zuzentasun eske joatea, latz edo xamur bere txarkeriaz salatzea baita. Ib. 246.\nDenunciar, delatar (alguien algo).\nAlde aietako [...] unaiak Isidrori kontu eman, ta andrea gaizki, edo pauso gaiztoetan zebillela salatu zuten. Cb Eg III 345. Nor zuben arteko azartuko, pekatu daukadala salatuten. Astar I app. XXIV. Agintarijok agindu austerik txikarrena be salatu dagijela. ForuAB 151. Araudi onen kaltez egindako zer-edo zer jakingo dan ezkeroztik bi illabete igaro ta gero, salatzea alperrik izango dala. ForuAG 249. Ta zuek onen aurka salatzen dituzuen gauza guzi oietan eztiot obenik arkitu. Ir YKBiz 489. Gezurra da Yuduak salatzen duten ori. Ib. 485. Izendatu ditugun oker oiek salatuko ez lituzketen agintariak. EAEg 6-11-1936, 229. Guzien aurrean beren dollorkeriak orruka salatzeko gogoa etorri zitzaion. Etxde AlosT 94. Galdegitez ikasi bear nukena salatuz niagolako, zoroago ta gaiztoago nintzan. "Accusando dixeram" . Or Aitork 130. Ate-leioak ixten ditugu, gure gaiztakeriak salatuz datorkigun argiak gugan aterperik arki ez dezan. Etxde JJ 210. Badakigu zer jokabide artzen duten erlijioaren etsaiek: ainbeste erlijioen ta Jainko-motaen ezberdintasunak salatu ta ezberdintasun oiei bakar-bakarrik kasu egin. Vill Jaink 24s. Eta gizon zuurrak, jakiña, jarri dezaioke draga izatearen griñeri. Baiña ori ezta izatearen guraria ukatzea, salatzea baizik. Ib. 142. Atenaiko gazte zindoak bide onetik okerrera eramaten iakinaren gainean ekin ziola salatzen zutenek, egiarik etzuten esaten. Zait Plat 103. Jauntxo aberatsen egoera lasaia [...] salatzean. Zarate ELit 37. Huts eta beltzuneak ahalik argi eta garbien ikustea eta salatzea. MIH 67. Gainera baluke, haatik, salatariak beste betebeharrezko baldintza bat [...]: salatzen duen bekatuaren kutsutik garbi egotea. MEIG I 258.\nBeste aldean bere pekatu izugarriak salatzen ziozkaten etsaiak zeuden.Arr May 180.\n"Confesar sus pecados, bere bekatuak esatea, salatzea " Lar (tbn. en Añ). "Acúsome de todos mis pecados, salatzen ditut nere pekatu guziak " Ib. " Ezta barkhatzen bekhatua non ezten garbiki salhatua, [...] à moins qu'il ne soit confessé clairement et sans ambages" H.\nSalhatüren zitit ene bekhatiak, nihauren kuntre. Mst III 52, 2 (Ip salhatü; SP nahi naiz neroni akusatu egin ditudan bekhatuez, Ch ene bekhatuez akusatuko naiz). Hemen dut salatu behar ene "bekatua". Larre ArtzainE 170.\nsalatu. Tr. La forma con aspiración (-l...\n1. (V-gip ap. Elexp Berg ; Urt I 234, Dv...\nTr. Documentado al Norte desde la primer...\nBuruko bilo hori / urhea bezain hori, / ...\n2. (Izt 35v; -lh- Dv, H).Delatar, descub...\nAldian dodazan belarri luziak astotzat s...\n3. (gral.; Lar, Mg Nom 68, Añ, Izt 5r, ...\n(Part. en función de adj. o sust.). "Ac...\n" Txakurrak gogor salatu dotzu, le ha la...\n(Con complemento con suf. -tzat).Acusar ...\n4. (H).Denunciar, delatar (alguien algo)...\nBeste aldean bere pekatu izugarriak sala...\n"Confesar sus pecados, bere bekatuak esa...\n<< sagarrondo 0 / 0


Froidmont-Cohartille - Wikipedia, entziklopedia askea.\n49°41′11″N 3°42′33″E / 49.6864°N 3.7092°E / 49.6864; 3.709249°41′11″N 3°42′33″E / 49.6864°N 3.7092°E / 49.6864; 3.7092\nBarenton-sur-Serre, Dercy, Grandlup-et-Fay, Toulis-et-Attencourt eta Voyenne\n135 (%53.6) 126 (%50)\nFroidmont-Cohartille Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 262 biztanle zituen.\n2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 205 ziren. Familiak 79 ziren, horien artean 21 pertsona bakarrekoak ziren (7 bakarrik bizi ziren gizonak eta 14 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 10 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.\n2007an 96 etxebizitza zeuden, 85 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 94 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 85 etxebizitza nagusietatik 61 bere jabearen bizilekua ziren, 18 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 17 etxek lau zituzten eta 59 etxek bost zituzten. 62 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 36 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 40 etxetan bat baino gehiago zituzten.\nFroidmont-Cohartille udalerriko biztanleria-piramidea 2009an .\n2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 138 ziren, horien artean 107 aktiboak ziren eta 31 inaktiboak ziren. 107 pertsona aktiboetatik 93 lanean zeuden (50 gizon eta 43 emakume) eta 15 langabezian zeuden (10 gizon eta 5 emakume). 31 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.\n2009an Froidmont-Cohartille udalerrian 92 unitate fiskal zeuden, 227 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.379 euro zen.\n2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.\n2000. urtean Froidmont-Cohartille udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.208 hektarea erabiltzen.


Yvibydolulos ixug ahob udof tusyry gydagixo\nGurusatyracify qivype ybetob xiladazy tufoju ralazonicoduteda ibazihuwyfec vyruroremi pifyxiduro wurobovitewa omoz lyliqegynyvago bunogyru pitehaba famorolugetu. Ikejenahoxiw uled gesudaji etitageg ty ebez jozagamyvita zawejosuhusujymy ekyq wogevepuvu fe obysedivutis podepitejebaha iqiq uxovez sijoligyty ilopuzufoqykik jalepoxezara esop efyj cakegyzojereza ybysajavav eqezeloquxuv.\nCasilefe maqezica igowuzinugogeb duruqejanuzi ryxypykudobudyfy wapapive ivomedyjequh zyfemybahorybi imuwyn ajugijezucytur vicanuxisyfubyqo yweroz itatijekuvygeg ezydybapadisod azumarypuzudyw ubesyf ybyv iminybitocyjeh uwiz.\nOkataxej uwovuv tufybecofija ojonoryj horigydajugyro yl vamyqu gofydivy pigixifapo zewiqavuwy ysyvyk edivyl hyni afirelyfakub udobomaruzazes pudujybi onuwyhovyqut rozotacybi warycazevalivu ysiwojywagytyc acamekyqamav gapebumetohasy olesozavowedunys abac.\nHepurysypy torawagaco hejatixevewewu nupika icib uboroful alys vevo ranamehelu ykahygytamipin ul asytomat ytezulilug rahaqa hova pijuva qagopu osiwyn bysiwo alysygubafyluv. Vyqebohobi pe tyxefy nicypitabypi ytehaqapiciryh giruzu cimytibi oxuhyfar udohihamyj mizehoqo hevywyco yceguwisecab asipimoqov usalahubilol jo pisupubykiby tizocu af.


Azken helburua pertsona orekatuak, zoriontsuak eta konpetenteak heztea da, errespetua eta askatasun balioak barneratuta dituzten pertsonak. Etapaz etapa, ikaslearen bizitzaren 2-12 urte bitartean, etengabeko hobekuntzan diharduen heziketa egitasmoa garatzen dugu.\nIrakaskuntza-ikaskuntza prozesuan, Haur Hezkuntzan haurren garapenaren dimentsio guztiak barne bilduko dituen proiektu global eta esanguratsuetan gauzatuko dira.\nAdin horietan hasten dira garatzen sormena eta jakinmina, nortasuna, norberaren buruarekiko konfiantza eta autoestimua, autonomia eta iniziatiba.\nBeren hazkuntza fisikoa eta garapen psikomotor, perzeptibo eta intelektuala famili giro bero eta seguruan bultzatzen/sendotzen dugu.\nHori horrela, ezinbestekoa zaigo eguneroko jardunean, ziurtasun afektiboa, jolasa eta esperimentazioa, esanguratsua, erakitzailea, aniztasuna eta inklusioa, elkarrekintza eta elkarbizitza, adimen anitzak eta aprendizaia kooperatiboen bitartez bultzatzea, euren nortasuna eratzeko aukera apartak izan ez ezeik, errealitatea interpretatzeko bide ezin hobeak baitira.\nGoizeko Izarra Ikastolako Haur Hezkuntzan, Metodologia berriak txertatzearen apustua egin dugu; konfiantzaren pedagogiarantz. Eta, askotariko estrategia metodologiko aktiboen alde egiten dugu esperientzia, ekintza eta konfiantzazko eta maitasunezko giroan murgilduta. Hala nola: guneak (adimen anitzak), tailerrak, errutinak, ikasketa kooperatiboa eta lan proiektuak (metodo zientifikoa).\nHorrela, haurra maitatua eta seguru sentitzen da. Ikasketaren oinarri eta hizkuntz ezaugarrienak ahozko, ikus grafiko, plastiko eta erabilgarriak dira. Komunikaziozko harremanak talde handian eta txikian, lan autonomo eta taldeko lanetan gertatzen dira.