Yüklə 135.78 Kb.\nölçüsü 135.78 Kb.\nFAKÜLTƏ: İqtisadiyyat və idarəetmə\nFƏNN: Xarici iqtisadi siyasət\nMövzu: Xarici iqtisadi əlaqələrin əsası\nMüəllim: Dadaşov İlham\nBeynəlxalq iqtisadi əlaqələrin obyektiv zəruriliyi və nəzəri əsasları\nXarici ticarət-iqtisadi əlaqələri şərtləndirən amillər\nXarici iqtisadi siyasətin həyata keçirilməsi istiqamətləri\nMüasir dövrün başlıca qanunauyğunluqlarından biri dünya ölkələrinin inkişafının ,günü-gündən tamlaşan və özü-özünə inkiçaf edən system kimi formalaşan dünya iqtisadiyyatından asılılığının artmasıdır.Bu proses ictimai istehsalın inkişafının daha yüksək səviyyəsi olan çox tərəfli və mürəkkəb iqtisadi münasibətlərdən ibarət olan xarici iqtisadi əlaqələrin yaranmasına gətirib çıxarmışdır.Dünya iqtisadiyatının inkişafında iştirak edən ölkələr bu prosesdə təbii olaraq müxtəlif rollar yerinə yetirməklə yanaşı,eyni zamanda müxtəlif vəzifələri həll edirlər.Qeyd etmək lazımdır ki,bu ölkələrin hər birinin ən başlıca məqsədi-bəşəriyyətin malik olduğu məcmu iqtisadi potensialdan maksimum üstün istifadə etməkdir.Bununla yanaşı hər bir ölkənin beynəlxalq əhəmiyyəti,o ölkənin iqtisadi potensialı,dünya əmtəə və xidmətlər istehsalında rolu,texnoloğiyasının,maliyyəsinin dünya iqtisadi sistemində payı ilə müəyənləşir.\nDünyada iqtisadi proseslərin getdigcə daha yüksək səviyyədə beynəlmiləlləşməsi və iqtisadi inteqrasiyanın daha da artdığı müasir şəraitdə bu proseslərin məzmununu təşkil edən beynəlxalq iqtisadi münasibətlərin araşdırılması,onun inkişaf meyllərinin müəyənləşdirilməsi hər bir ölkə üçün mühüm aktuallıq kəsb etdiyini nəzərə alsaq,yeni müssəqillik əldə etmiş və dünya təsərüfatına inteqrasiya olunmaq xətti götürmüş Azərbaycan Respublikası üşün xüsusilə aktual olduğunu qeyd etməliyik.\nBeynəlxalq iqtisadi münasibətlər,beynəlxalq əmək bölgüsünə əsaslanan müxtəlif dünya ölkələrinin milli iqtisadiyyatları arasında yaranan elmi-texniki,istehsal,ticarət,maliyyə-valyuta,pul-kredit və informasiya münasibətlərindən ibarət olan müxtəlif təsərüfatçılıq münasibətləri sistemi kimi özünü göstərir. Beynəlxalq iqtisadi münasibətlər təsərüfatçılıq həyatının inkişafının ümumi qanunauyğunluqları əsasında inkişaf etsə də,özünə məxsus əsaslı xüsusiyyətlərə malikdir:\n-təsərüfatçılıq münasibətləri milli sərhədlərin çərçivəsindən kənara çıxan daha geniş əraziləri əhatə edir;\n-tərkibi və həcminə görə yeni əlavə ehtiyatlar iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilir;\n-beynəlxalq miqyasda ayrı-ayrı ölkələr xaricinə istehsal amilləri və onun nəticələrinin yerləşdirilməsi baş verir;\n-belə dünya təsərüfatçılıq əlaqələrini təmin edən xüsusi (maliyyə,valyuta, kömrük və i.a.)alətlər və mexanizmlər fəaliyyət göstərir;\n- yaradılan beynəlxalq və milli ,xüsusi təşkilatı strukturların iştirakı və köməkliyi ilə bu ölkələr arasındakı iqtisadi əlaqələr həyata keçirilir və tənzimlənir.Belilklə, müasir şəraitdə hər hansı ölkə ümumbəşəri nailiyyətlərə əsaslanaraq özünün milli iqtisadiyyatını sürətlə inkişaf etdirmək,ölkə əhalisinin maddi rifah halını yüksəltmək istəyirsə,onda beynəlxalq iqtisadi münasibətlərin iştirakçısına çevrilməli və xalqın milli mənafelərini daha yüksək səviyyədə əks etdirən mövqe qazanmalıdır.Bu məqsadə nail olunması isə beynəlxalq itisadi münasibətlərin daha dərindən və inkişafda öyrənilməsini tələb edir Xalqlar və ölkələr arasında beynəlxalq ticarətin nəzəri cəhətdən əsaslandırılması və onun mövcud olmasının səblərinin izah olunması beynəlxalq ticarətin mövcudliöundan çox-şox sonra yaranmışdır.Əvəlcə ölkələr arasında uzunmüddətli, sabit ticarət mövcud olmuşdur.Beynəlxalq ticarətə ilk öncə iki prinsipial yanaşma formalaşmışdır.Birincisi,azad ticarətdir ki,bu beynəlxalq ticarətin məhdudiyətsiz həyata keçirilməsini nəzərdə tutur.İkincisi isə,himayəçilikdir(proteksionizm) ki,burada milli iqtisadiyatın mənafelərini müdafiə etmək məqsədilə beynəlxalq əmtəə dövriyyəsinə dövlətin müdaxilə etməsi əsaslandırılır.Bu iki yanaşma birincinin üstünlüyü ilə bu günədək tətbiq olunmaqdadır.Xarici ticarətin mahiyyətinn və məqsədlərinin müəyyənləşdirilməsinə ilk dəfə hələ feodalizmin dağılmağa başladığı və kapitalizmin meydana gəldiyi XU-XUİİ əsrlərdə merkantilistlərin iqtisadi təlimlərində cəhd olunmuşdur.Merkantilizm məktəbibin görgəmli nümayaəndəsi A.Monkretyenin fikrincə, xarici ticarətin başlıca məqsədi sərvətin ən mühüm forması olan qızıln və qiymətli metalların ölkəyə gətirilməsinə xidmət etməkdir.Çünki dövlətin başlıca vəzifəsi ölkənin qizil ehtiyatını artırmaqdır və xarici ticarət bu vəzifəni yerinə yetirməlidir.Bu məqsədlə ölkədən xaricə qızıl çıxarılması qanunla qadağan olunurdu.Bü siyasət uzun müddət Avropada geniş tətbiq olunmuşdur və xarici ticarətə dövlətin müxtəlif variantlarda müdaxiləsini( ilkin və yetgin merkantilizm )nəzərdə tuturdu.Ticarət siyasəti ixracatı müxtəlif formalarda həvəsləndirməklə yanaşı gömrük rüsumları təyin etməklə idxalı məhdudlaşdırmağa xidmət edirdi.Kapitalizmin sürətli inkişafı,daxili bazarların məhdudluğu və proteksionist siyasətin ümumi inkişafa mane olduğunu ortaya qoydu.Beləki,hər bir ölkə yüksək gömrük rüsümları təyin edərək öz milli iqtisqdiyyatını qorumaq cəhdləri,sonda ölkələr arası ticarətin məhdudlaşmasına və onlar arasında ziddiyyətlərin yaranmasına gətirib çıxarırdı.Digər tərəfdən iri maşınlı sənayaenin meydana gəlib inkişaf etməsi nəticəsində mübadilə saferasına külli miqdarda əmtəələr çıxzrılırdı ki buları satmaq üçün daxili bazarlar kifayət etmədiyindən yeni siyasətə keçmək obyektiv reallığa çevrilmişdi.Belə bir siyasət xarici ticaərətdə azadlığı və sərbəstliyi nəzərdə tuturdu ki, bu da dövlətin bu sferaya müdaxilə etməməsi demək idi .Azad ticarət siyasətinin nəzəri əsaslarını klassik ingilis siyasi iqtisad məktəbibnin görkəmli nümayəndələri A.Smit və D.Rikardonun iqtisadi təlimləri təşkil edirdi. Klassik ingilis siyasi iqtisad məktəbinin nümayəndələri A.Smit, D.Rikardo və D.S.Mill öz iqtisadi baxışlarında xalqları əmtəə və xidmətlərlə təmin edən maddi isehsalın müəyyənedici rolundan çıxış edirdilər.Eyni zamanda onlar hesab edirdilər ki, istehsalın baş tutması və daha sürətlə inkişafı təbii amillərlə müəyən olunur.,Bu amillərdə üstünlüyə malik olmaq u və ya digər istehsalın aparılmasına və xaricə ixracına daha əlverişli şərait yaradır.”Təbii əmək bölgüsünə”əsaslanan yanaşma bü gün də klassik məktəbin davamçılarına xasdır.A.Smitə görə,azad ticarət prinsipi ölkəyə imkan verir ki,öz gücünü digər ölkələrdən daha keyfiyyətli və daha ucuz istehsal edə bildiyi məhsul və xidmətin istehsalı sahələrinə yönəltsin.Nəticədə qərarlaşan əmək bölgüsü mübadilənin artmasına və beynəlxalq ticarətin inkişafına səbəb olmaqla iştirakçıların hamısının səmərə əldə etməsinə gətirib çıxarır.A.Smitə görə belə üstünlük hər bir ölkənin müvafiq məhsul istehsalına mütləq məsrəflərindəki fərqlə(məhsul vahidi istehsalı üçün tələb olunan iş saatları) müəyyən olunur.Məs.şərabı Fransada və Portuqaliyada daha ucuz istehsal etmək olar nəinki Şotlandiyada istixanalarda.Mütləq üstünlüyə malik olmadığı məhsülların istehsalından imtina edərək ,üstünlüyə malik olduğu sahələrə öz gücünü cəmləşdirməklə ümumi istehsalın həcminin artmasına və mübadilənin inkişafına səbəb olur.A.Smitin müdiaları istehsal texnologiyasının tətbiqindən irəli gələn,əldə olunmuş üstünlüklə zənginləşdirildikdə daha da inkişaf etmiş olur. Qeyd olunan “mütləq üstünlük” iki müqayisə olunan ölkə arasında natural formada əmtə mübadiləsi ilə əlaqədar olsada pul tədavülünü tətbiq etdikdə də öz nəzəri əhəmiyyətini doğruldur.D.Rikardo özündən əvəlki beynəlxalq ticarət haqqındakı nəzəriyələri ümumiləşdirərək bir az da irəli getmişdir.O, A.Smitin baxışlarının doğruluğunu qəbul etsə də onu xüsusi hal kimi qiymətləndirmişdir.\n1.Beynəlxalq iqtisadi əlaqələrin obyektiv zəruriliyi və nəzəri əsasları.\nDünya təcrübəsi göstərir ki, ölkələr arasında iqtisadi əlaqələr daima artır və genişlənir. Bu prosesin obyektiv əsasları aşağıdakılardır:\nÜmumdünya əmək bölgüsü\nTəsərrüfat həyatının beynəlilləşməsi\nÖzünün iqtisadi maraq və mənafe dairəsindən axış edən hər bir dövlət həmişə başqa dövlətində iqtisadi əlaqələr yaratmağa ehtiyac hiss edir. Ideoloji, siyasi, dini və iqtisadi fərqlər dünya dövlətlərinin inteqrasiyasının qarşısını almaq iqtidarında olmaq. Çünki, bu inteqrasiya prosesinin əsasında dünyanın bütün iqtisadi, elmi-texniki potensialını, intelektual fikrini texnoloji sıçrayış üçün səfərvər etmək, insan ağlının yüksək nəticələrindən bəşəriyyət naminə istifadə etmək zəruriyəti dayanır.\nMüasir dünyanın vəhdətini, dünya xalqlarının birliyini şərtləndirən amillər sırasına bəşəriyyəti narahat edən aşağıdakı qlobal problemləri aid etmık lazımdır.\nNüvə müharibəsinin qarşısının alınması\nZəif inkşaf etmiş ölkənin iqtisadi geriliyinin aradan qaldırılması.\nDünya enerji, ərzaq, xammal və demoqrafiya problemlərinin həlli.\nKosmos və dünya okeanı sərvətlərinin dinc məqsədlər üçün istifadə edilməsi.\nTəhlükəli xəstəliklərin müalicəsi və aradan qaldırılması və s.\nBu məqsədlərin həyata keçirilməsi böyük iqtisadi biliklərin yaranmasına, məhsuldar qevvələrin beynəlmilləşməsinə səbəb olur.\nDünya ölkələri bir-biri ilə iqtisadi əlaqələrin müxtəlif formalarından istifadə edirlər. Xalqların ın çox istifadə etdiyi, mənəvi əlaqə forması xarici ticarətdir. Xarici ticarət hər bir dövlətin iqtisadi fəaliyyətində mühüm yer tutur.\nBu baxımdan iqtisadi fəaliyyətə dair xarici ticarət nəzəriyyəsi klassik məktəbin nümayindəsi. Ingilis iqtisadcısı D.Rikardo tərəfindən işlənib, hazırlanmışdır.\nİqtisadi resurslar-təbii, insan və sərmayə ehtiyatları ülkələr arasında qeyri-bərabər bölünmüşdür.\nMüxtəlif əmtələrin səmərəli istehsalı texnologiya və resursların kombinasiyasını tələb edir.\nÖlkələr arasında resursların mütəbərrikliyi aşağıdır.\nOna göre də, xarici ticarət resursların beynılxalq mütəbərrikliyi əvəzləyicisi kimi ortaya çıxır.\nXarici ticarətin nəzəri müddə alan dünya təcbübəsi sınaqlarından keçmiş müasir ümümdünya təcrübəsində özünü tam subut etmişdir. Məs.: Yaponiya yüksək seviyyəli ixtisaslı işcilərə malikdir. Burada ixtisaslı əmək çox, təbii resurslar isə məhduddur. Ona göre də Yaponiyada az material tutumlu lakin yüksək ixtisaslı əmək tələb edən sahələr istehsal səmərəlidir. Əksinə Avstraliya böyük torpaq sahəsinə, lakin az insan və kapital resurslarına malikdir. Ona göre də burada kənd təsərrufatı mıhsulları-taxıl, yun, ət və s. istesalı ucuzdur.\nDünya ölkələrinin iqtisadi əlaqələrinin əsasını təscil edən obyektiv meyarlarla qiymətləndirdikdə Azərbaycanın dünya iqtisadi inteqrasiyasına qovuşmasını şərtləndirən amilləri aşağıdakılara ayırmaq olar:\n1.Coğrafi baxımdan Azəerbaycanın torpaq iqlim şəraitinin əlverişliyi. Qərb və Şərq, Şimal və Cənub arasında əlaqələrin yaradılmasında Azərbaycan ərazisi mühüm rol oynayır. Azərbaycandan dünya ticarət və hava yollarına asanlıqla çıxmaq imkanları vardır. Xarici iqtisadi əlaqələrin inkişafı üçün yüksək səviyyədə inkişaf etmiş nəqliyyat və infrastruktura sistemi ticrət-iqtisadi əlaqələri səmərəli aparmaq üçün əlverişli şərait yaradır, xarici iqtisadi əlaqələrin yaradılması üçün əlavə xərclər tələb olunmur.\n2.Respublikanın zəngin təbii xammal və əmək ehtiyatlarına malik olması.\n3.İnvestisiya-kapital resurslarının məhdudlugu və çatışması.\n4.Txniki-texnoloji potensialın aşağı olması və onlara kəskin ehtiyac olması.\n5.azerbayan iqtisadiyatının mövcud vəziyyəti eledir ki, ölkə əhalisinin bütün məhsul növlərinə olan ehdiyaclarını öz istesalı hesabına tımin etmık imkanına malik deyildir. Ona görə də xarici ticarətin Azərbaycanın iqtisadi inkişafında rolu böyükdür.\n6. Müstəqil azərbaycanın siyasi durumu Azərbaycan dövlətinin müstəqilliyini qorumaq və möhkəmləndirmək zərurəti.\nAz-nın əldə etdiyi siyasi istiqlalımöhkəmlətmək üçün xarici ölkələrlə iqtisadi əməkdaşlıq həm siyasi həmdə iqtisadi cəhətdən çox vacibdir. Az-n dünya təsərrüfatının tərkib hissəsinə çevrilməklə, iki dövlətlərin maraq dairəsinə daxil olunur. Həmin ölkələr isə öz maraqlarıni təmin etmək üçün Azərbaycanın siyasi müstəqilliyinin qorunub saxlanılmasında maraqlıdır. Digər tərəfdən beynəlxalq iqtisadi əməkdaşlığın üstünlüklərindən istifadə edərək respublika öz iqtisadi problemlərini həll etmək imkanı qazanır. Müasir dövrün ən mühüm əlaməti ,müxtəlif ölkələrin iqtisadiyyatlarının qarşılıqlı asılılığının güclənməsi,makro və mikro səviyyələrdə inteqrasiya proseslərinin inkişafı, sivilzasiyalı ölkələrin intensiv surətdə qapalı milli iqtisadiyyatdan açıq tipli iqtisadiyyata keçməsindən ibarətdir.Bütün bunlar dünya təsərrüfatının iqtisadi inkiçaf qanunauyğunluqlarından irəli gəlir.Dünyanın müxtəlif regionlarında inteqrasiya proseslərinin inkşafı üçün güclü stimul dünyanın bir-biri ilə mübarizə aparan iki əks qütbə parçalanmasına son qoyulmasından gəldi.İqtisadiyyatın idarə edilməsinin inzibati-amirlik sisteminə aid olan planlı iqtisadiyat tipli milli iqtisadiyatların aradan çıxması nəticəsində dünyada demək olar ki, eyni iqtisadi bazisə əsalanan ölkəlrdən ibarət şərait yarandı.Bazar mexanizmlərinin tətbiqi və neoliberal islahatların aparılması zərurətinin dərk edilməsi daha da genişləndi.Çox böyük həcmdə vəsait və güc tələb edən elmi-texniki tərəqqi də inteqrasiyanı gücləndirdi.İqtisadiyyatın beynəlmiləlləşməsinin artıdğı şəraitdə,təsərrüfatçılıq fəaliyyətinin təşkilinin milli-dövlət forması onun səmərəliliyini məhdudlaşdırır.Təsərrüfatçılığın beynəlxalq təşkilinin yeni formaları,yeni inkişaf yolları axtarılır.Təsərrüfatçılıq həyatının beynəlmiləlləşməsi,xalqlar və ölkələr arasında sabit təsərrüfat əlaqələrinin inkişafı,təkrar istehsal prosesinin milli sərhədlər çərçivəsini aşması deməkdir. Artıq XX əsrin 50-60-cı illərindən başlayaraq müxtəlif kontinentlərdə inteqrasiya meylləri dəqiq müşahidə olunmağa başladı.Məs.1958-ci ildə mərkəzi amerika ölkələri arasında azad ticarət və iqtisadi inteqrasiya haqqında razılaşma imzalanmışdır (Tequsiqalplar müqaviləsi),1959-cu ildə Qərbiafrika valyuta ittifaqı yaradılmış,1960-cı ildə,Latınamerikası azad ticarət asosaiyası,Mərkəziamerika ümumi bazarı yaradıldılar.Baxmayarq ki,onların bəziləri iqtisadi məzmuna malik olmadıqlarından və digər səbələrdən ləgv olundu,bəziləri isə daha da genişləndi.Müharibədən sonrakı dövrdə ticarətin liberallaşması inteqrasiya proseslərinin inkişafında həlledici roloynadı,lakin bəzi inteqrasiya sxemləri özünü doğrultmadığı hallarda oldu. Avropa ittifaqının timsalında inteqrasiya proseslərinin inkişafı qnunauyğunluqların dərk etmək,onun yaranması mexanizmlərini təhlil etmək olur.Təbii haldır ki digər regionlardakı,Asiyada və Afrikadakı inteqrasiya proseslərindəki təcrübələrdə nəzərə alınmışdır.İtyeqrasiyanın hərəkətverici qüvvələrini,mexanizmlərini aydınlaşdırmadan XXəsrin80-90-cı illərindən başlamış avropa ölkələrindəki milli iqtisadiyyatların çulğaşması və qovuşmasında və milli təsərrüfatçılıq siyasətlərinin əlaqələndirilməsi səviyyəsinin yüksəlməsində ifadə olunan dərin inteqrasiya proseslərinin səbəblərini başa düşmək mümkün deyildir. Beynəlxalq iqtisadi inteqrasiya ,özünü tənzimləmək və inkişaf potensialı olan milli təsərrüfatçılıq sistemlərinin yaxınlaşması ,bir-birinə uyğunlaşması və qovuşmasının istiqamətləndirilən, obyektiv prosesidir.Beynəlxalq iqtisadi inteqrasiyanın əsasında beynəlxalq əmək bölgüsü və təsərüfatçılıq sübyüktinin iqtisadi maraqları dayanır.İqtisadi inteqrasiyanı bir mənalı şəkildə, ancaq kortəbii bazar və yaxud da şüurlü tənzimolunan proses kimi nəzərdən keçirmək olmaz .Onu təşkil edən hər iki cəhətin- obyektiv və subyektiv cəhətlərin, dialektik vəhdəti şəklində nəzərdən keçirmək lazımdır.Beynəlxalq iqtisadi inteqrasiyanın başlanğıc nöqtəsi ilkin təsərüfat sübyüktləri səviyyəsində mövcud olan beynəlxalq iqtisadi əlaqələrdir ki,bular da üfüqi və şaqüli istiqamətlərdə inkişaf edərək daha da dərinləşməklə milli təsərrüfatların qovuşmasını tədricən təmin edirlər.Bunun ardınca isə dövlət,iqtisadi ,hüquqi,fiskal,sosial və digər sistemlərin qarşılıqlı uyğunlaşmalarının həyata keçirilməsi labüd olur.Bu uyğunlaşma hətta idarəetmə strukturlarını da əhatə edir,onların qovuşmasını da tələb edir. İqtisadi inteqrasiyanın əsas məqsədi,beynəlxalq miqyasda təsərüfatşılıq fəaliyyətinin səmərəliliyinin təmin edilməsi əsasında təklif olunan əmtəə və xidmətlərin çeşidinin və həcminin sürətli artırılmasıdır.Əgər AB –nin təcrübəsinə nəzər salsaq aydın olar ki,burada baş vermiş inteqrasiya proseslərinin əsasında təkcə kortəbii bazar prosesləri dayanmamışdır.Təsərrüfatlar arasında əlqələrin dərinləşməsinə üyğun olaraq ,formalaşan təsərüfat kompleksi miqyasında AB dövlətləri və müvafiq orqanları tərəfindən iqtisadi proseslərin birgə şüurlu tənzimlənməsinə və qarşılıqlı adaptasiyasına tələb aydın nəzərə çarpır.Belə tənzimləmənin məqsədi,milli iqtisadiyyatlar arasında qarşılıqlı mübadilə və qarşılıqlı fəaliyyətə mane olan milli arakəsmələrin aradan qaldırılması və təsərüfatçılıq üçün əlverişli şəraitin yaradılması,rəqabət üçün qapıların açılmasıdır.Bu vahid iqtisadi məkan üçün daxili və xarici makroiqtisadi siyasətin harmoniyası və razılaşdırılması əsasında,birgə müəyyənləşdirilmiş iqtisadi və sosial prioritetlərə uyğun kortəbii prosesləri müvafiq istiqamətə yönəltməyi nəzərdə tutur.Bununla da inteqrasiya proseslərinindaha da inkiaf etdirilməsinə yeni stimul yaranır. Hər bir müstəqil dövlət özünə məxsus, milli maraqlarına uyğun xarici siyasət yeridir. Və bu siyasəti yeridərkən mütləq milli maraqlarını ön planda tutur. Bir dövlətin milli maraqlarına onun ərazi bütövlüyü, suverenliyi, xalqın mənafei və milli təhlükəsizlik kimi məsələlər daxildir. Demokratik sistemlərdə dövlət vəya hökumət rəhbərləri qərar verərkən milli maraqlarla xalqın tələbi arasında bir balans qurmağa çalışırlar. Xarici siyasəti yürüdərkən xalqın mənafei mütləq öz əksini tapmalıdır. Çünki, Konstitusiya əsasında onun tam bir varlıq kimi yaşmasına, fəaliyyətinə, ictimai–siyasi və mənəvi həyatının azadlığına təminat verilmişdir.\nİkinci bir məsələ isə bütün dövlətlərin ən çox əhəmiyyət verdiyi milli təhlükəsizlik məsələsidir. Bu da öz növbəsində xarici siyasət strategiyasını bəlirləyir. Bundan əlavə yuxarıda sadaladığımız digər maddələr də dövlətlərin beynəlxalq sistemə qoşularkən ön planda tutdğu əsas məsələlərdir. İstər iki tərəfli, istərsə də çox tərəfli əlaqələr qurularkən bu maddələr xarici siyasətin əsas prioritetləri halına gəlir və dövlətlər bunları açıq şəkildə beynəlxalq sistemdə qarşı tərəflərə bildirirlər.\nHəmçinin xarici siyasətdə dövlətlərin sərhəd qonşularlı ilə olan münasibətləri də öz əksini tapır. Bundan əlavə beynəlxalq təşkilatlara, layihələrə qoşulma, regionda baş verən hadisələrə münasibət bildirmə kimi məsələlər də var.Azərbaycanın yerləşmiş olduğu region hər cəhətdən istər geosiyasi, istərsə də strateji baxımdan önəm kəsb edir. Bu baxımdan Azərbaycan həm qonşuluq siyasətində, həm də digər region ölkələrlə olan münasibətlərində balanslaşdırılmış siyasət yürütməkdədir. Buda Azərbaycanın yerləşmiş olduğu regionun həssas olmasından irəli gəlməkdədir. Və bütün bunları rəhbər tutaraq Azərbaycan respublikası xarici siyasətində aşağıdakı vəzifələri həyata keçirməkdədir. Azərbaycan Respublikasında müstəqil siyasət anlayışı SSRİ-nin dağılması, imperiyanın tərkibində olan ölkələrin müstəqillik əldə etməsi ilə eyni vaxta təsadüf edir. Buna qədər digər müttəfiq respublikalarda olduğu kimi Azərbaycan SSR-də də siyasəti Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının rəhbərliyi müəyyən edirdi. Ancaq 1984-cü ildən SSRİ-də başlayan yenidənqurma layihəsinin nəticəsində sərbəstlik Azərbaycana da çatdı. 1991-ci ilin 18 oktyabrında Azərbaycan müstəqil dövlət elan edildi. Bununla da müstəqil ölkənin daxili və xarici siyasətinin əsası qoyuldu.Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra ölkədə qısa müddətdə hakimiyyət dəyişiklikləri baş verirdi ki, bu da xarici siyasətə təsirsiz ötüşmürdü. İlk müstəqillik illərində Azərbaycan BMT, ATƏT kimi mötəbər qurumların üzvü idi. Eyni zamanda hakimiyyət beynəlxalq neft şirkətləri ilə Xəzər dənizinin karbohidrogen ehtiyatlarının dünya bazarına çıxarılması istiqamətində danışıqlar aparırdı. Müstəqilliyin ilk illərində Azərbaycanda ilk siyasi təsisatlar, partiyalar, qeyri-hökumət təşkilatları yarandı Azərbaycanın müstəqilliyinə qarşı yönələn bütün təhlükələrin aradan qaldırılması, milli təhlükəsizliyin təmin edilməsi, Ermənistan tərəfindən həyata keçirilən separatizm və işğalçılıq siyasətinin qarşısının alınması və bu məqsədlə bölgədə və dünyada müttəfiqlərin qazanılması;Region dövlətlərlə maraqların üst-üstə düşməsini təmin etmə və qarşılıqlı əməkdaşlıq çərçivəsində hərəkət etmək. Bütün bunlar bu regionun həssas olmasından və digər super güc sayılan ABŞ və Rusiyanın bölgədəki ortaq maraqlarını nəzərə alaraqdan həyata keçirilir. Məhz, bu baxımdan balanslaşdırılmış siyasətin yürüdülməsi hal-hazırda məqsədə uyğun hesab edilir. Çünki bu regionda hər hansı bir gərginliyin və ya münaqişənin yaranması, ilk növbədə, böyük enerji ehtiyatlarına və layihələrinə malik olan Azərbaycan üçün arzu olunmaz haldır. Belə hallarda həmçinin ölkənin suverenliyi və milli təhlükəsizliyi təhdid altına düşmüş olur. Bu, nəinki Azərbaycan üçün, həmçinin regionun digər qonşu dövlətləri üçün də səciyyəvi xarakter daşıyır;Azərbaycanın Avropa Birliyi sisteminə (AB) siyasi, iqtisadi, mədəni sahələrdə inteqrasiyası da əsas təşkil edir. Burada məqsəd xalqın rifahının təhlükəsiz təmin etmə, xarici kapital və investisiyaların, həmçinin yeni texnologiyaların ölkə iqtisadiyyatına daxil olmasıdır. Həmçinin Dünya Bankı, Beynəlxalq Valyuta Fondu, Dünya Ticarət Təşkilatı ilə səmərəli əməkdaşlıqların qurulması da əsas prioritet təşkil edir. Azərbaycanın xarici siyasət prioritetləri sırasında həmçinin sivil birgə yaşayış normalarının bərqərar olması, eyni zamanda regionda və dünyada sülhü və təhlükəsizliyi təmin edən BMT, ATƏT, NATO kimi beynəlxalq qurumların fəaliyyətinin artırılmasında yaxından iştirak etmək durur. Ayrı-ayrı regionlarda yaşayan azərbaycanlılarının hüquqlarının qorunması və bunun beynəlxalq hüquq normaları ilə təmin olunmasını prioritetlər sırasındadır. Azərbaycan Respublikası xarici siyasətinin ən önəmli prioritetlərindən biri Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə bağlıdır. Burada əsas olaraq Dağlıq Qarabağ probleminin beynəlxalq hüquq normaları çərçivəsində həllinə nail olmaq götürülür. Bu məsələ həmçinin Azərbaycanın milli təhlükəsizlik siyasətinə bir başa daxildir. Hazırda Azərbaycan Dağlıq Qarabağ problemini həll etmək üçün beynəlxalq qurumlarla əməkdaşlıq edir, məsələnin sülh yolu ilə həllinə nail olmaq istəyir. Ancaq bu günə qədər bu məqsədə nail olunmayıb.Bu gün Azərbaycan BMT, ATƏT, Avropa Birliyi, NATO, İslam Konfransı Təşkilatı, Müstəqil Dövlətlər Birliyi (MDB), Avropa Şurası ilə sıx əməkdaşlıq edir. Azərbaycan öz enerji siyasətini daha çox qaz faktoru üzərində qurur. Bir neçə ildir ki, «Cənub qaz dəhlizi» ilə əlaqədar həm ciddi müzakirələr aparılır, həm də konkret addımlar atılır. Hələ 2006-cı ildə Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan arasında enerji sahəsində əməkdaşlığa dair memorandum imzalanıb. 2011-ci ilin yanvar ayında Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan arasında «Cənub qaz dəhlizi» haqqında birgə bəyannamə imzalanıb. Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan arasında işçi qrup yaradılıb. Hazırda Azərbaycanın xaricdə 64 diplomatik nümayəndəliyi - səfirliklər, beynəlxalq təşkilatlar yanında daimi nümayəndəliklər və baş konsulluqlar fəaliyyət göstərir. Bunların 51 səfirlik, 6-sı baş konsulluq, 7-si isə daimi nümayəndəlikdir. Xaricdə çalışan Azərbaycan diplomatlarının ümumi sayı 600-ə yaxındır... Ölkə müstəqillik əldə etdiyi illərdə həm də daxildə Dağlıq Qarabağ problemi yaradıldı. Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra ölkə SSRİ-dən qalma Azərbaycan SSR Konstitusiyası ilə idarə olunurdu və bu zaman Konstitusiyaya müstəqillik haqqında akt əlavə olunmuşdu. Lakin 1995-ci ilin 12 noyabrında yeni Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası qəbul edildi, Azərbaycanda dövlət quruculuğu, qanunların qəbulu, daxili və xarici siyasətin təsniflatlaşdırılması həyata keçirildi. Azərbaycanın yerləşmiş olduğu region geosiyasi, strateji və iqtisadi baxımdan dünyanın siyasi xəritəsində əhəmiyyət kəsb edir. Bu baxımdan Azərbaycan həm qonşuluq siyasətində, həm də digər region ölkələri ilə olan münasibətlərində balanslaşdırılmış siyasət yürütməkdədir. Burada bütün dövlətlərlə eyni cür məsafə saxlamaq, ilk olaraq Azərbaycanın milli maraqlarını önə çəkmək əsas olaraq götürülür. Xarici siyasətdə balanslaşdırma siyasətinin əsas olaraq götürülməsi Azərbaycanın yerləşmiş olduğu regionun həssas olmasından irəli gəlir.\n1) ölkənin müstəqilliyini, suverenliyini, ərazi bütövlüyünü, təhlükəsizliyini qorumaq və bunları beynəlxalq təhlükəsizlik sistemi ilə əlaqələndirmək;\n2) mənafei Azərbaycanın milli maraqları ilə həmçinin dövlətçilik maraqları ilə uyğyun gələn ölkələrlə sıx əmaəkdaşlıq qurmaq, müttəfiqlik etmək. Və bunlardan istifadə edərək beynəlxalq sistemdə mövqeyini möhkəmləndirmək;\n3) regionda baş vermiş hər hansı bir gərginliyin vəya münaqişələrin aradan qaldırılmasına səy göstərmək;\nBütün bunlar bu regionun həssas olmasından və digər super güc sayılan ABŞ və Rusiyanın bölgədəki ortaq maraqlarını nəzərə alaraqdan həyata keçirilir. Məhz, bu baxımdan balanslaşdırılmış siyasətin yürüdülməsi hal-hazırda məqsədə uyğun hesab edilir. Çünki bu regionda hər ha...\n2.Xarici ticarət-iqtisadi əlaqələri şərtləndirən amillər.\n“Xarici iqtisadi siyasət” dedikdə beynəlxalq iqtisadi əlaqələr sahəsində qarşıya qoyduğu məqsədlərin həyata keçirilməsinə yönəldilmiş tədbirlər sistemi nəzərdə tutulur.\nGeniş mənada, xarici iqtisadi siyasət, xarici ticarət və istehsal amilləri axının istiqaməti,tərkibi və həcminə təsir göstərmək üçün hökümətin hər növ fəaliyyətinin məcmuundan ibarətdir.\nXarici iqtisadi siyasət umumi iqtisadi siyasətin tərkib hissəsidir və ölkədəki bütün iqtisadi fəaliyyətlə sıx bağlıdır. Xarici iqtisadi fəaliyyət sahəsində qəbul edilen qərarlar gündəlik həyatın bütün sahələrinə öz təsirini göstərir. Məs.: Beynəlxalq məhdudlaşdıran hər hansı bir hökümət siyasəti qiymətlər vasitəsi ilə dərhal isteklakçıların vəziyətinə təsir göstərir. Müasir mərhələdə dövlətin iqtisadi siyasətində daxili və xarici iqtisadi siyasi bir-birindən ayırmaq mümkün deyil, çünki, göstərilən iki istiqamət bir-biri ilə sıx bağlıdır. Məs.: xarici iqtisadi siyasətin həyata keçirilmə vasitəsi milli pul və maliyyə siyasəti beynəlxalq ticarətə və kapital qoyuluşlarına ciddi təsir göstərir və buna göre də ölkənin xarici iqtisadi əlaələri ilə qarşılıqlı əlaqədir.\nYaxud məşquliyyət sahəsində görülən tədbirlər ölkənin xarici iqtisadi əlaqələrində öz əksini tapır və əksinə beynəlxalq ticarət, xarici yardim, xarici kapital qoyuluşları və ödəniş balansı sahəsində qəbul edilən qərarlar milli qəlir artımı və bölgəsində müstəqilliyyət və qiymətlərin səviyyəsində öz əksini tapır. Müasir dövrdə beynəlxalq ticarətin qurulyşunda əsaslı dəyişikliklər baş vermişdir:hazır məmulatların xüsusi çəkisi artmış yanacaqdan başqa digər xammal-materialların və ərzaqın xüsusi çəkisi isə azalmışdır.Əgər 1950-ci ildə xammal material və ərzaqın xüsusi çəkisi,hazır məhsulların xüsusi şəkisinə bərabər idisə,XX-ci əsrin sonuna xammal-materialın və yanacağın xüsusi çəkisi 30%düşmüşdür ki bunun da 25% yanacağın ,5%isə xammalın payına düşürdü.Hazır məhsullar isə 70% əhatə edirdi.Beynəlxalq ticarətdə xammal-materialın xüsusi çəkisinin azalması 3 əsas səbəblə izah olunur:kimya sənayesinin inkişafı əsasında sintetik materialların istehsalının genişlənməsi(sintetik kauçuk,plastmass və s.),ölkədaxili materiallardan daha geniş istifadə olunması və resursaqənaət edən texnologiyaya keçilməsi.Bunula yanaşı neft və təbii qaz ticarəti kəsgin artmışdır.\nƏgər əvəllər beynəlxalq ticarətdə xammal-materiallar üstünlük təşkil edirdisə,indi hazır məmulatlar,yarımfabrikatlar,və onlarınayrı-ayrı hissələrinin ticarəti daha üstün mövqe tuturlar.Buna səbəb transmilli korporasiyaların mövcudluğudur ki,onların müxtəlif dünya ölkələri üzrə səpələnmiş,texnoloji ardıcıllığın müxtəlif fazaları üzrə ixtisaslaşmış filialları və onlar arasındakı ticarət əlaqələridir.Bu prosesin əsasında elmi-texniki tərəqqi dayanır ki, o da ayrı-ayrı hissə və komplektləşdirici hissələr üzrə müxtəlif ölkələrin frmalarının ixtisaslaşmasıdır.Hal-hazırda istehsalvə istehlak xarakterli buraxılan məhsulların çeşidi 20mln .növdən çoxdur,aralıq məmulatlarının sayı isə fantastik rəqəmlərə çatır.Boinq-747 təyyarəsinin istehsalında 4.5mln.müxtəli hissə və qovşaqlardan istifadə olunur ki,bunlarında istehsalı ilə 16min şirkət məşğul olur.\nİxtisaslaşmanın dərinləşməsinə həmçinin mənəvi aşınma və assortimentlərin tez-tez dəyişməsi də təsir göstərir.beləki,bu ixtisaslaşmış elmi-tədqiqatın aparılmasını tələb edir.\nBeynəlxalq ticarətin istiqamətlərinin təhlili göstərir ki,dünya ixracatının 60% -ni əhatə edən inkişaf etmiş sənaye ölkələri arasında ticarət daha sürətlə artmaqdadır.İnkişaf etməkdasə olan ölkələr öz ixracatlarının 70%-ni inkişaf etmiş ölkələrə edirlər.Beynəlxalq ticarətin inkişaf etimiş sənaye ölkələri zonasında təmərküzləşməsinin başlıca səbəbi,iqtisadi güclərin dünyada qeyribərabər bölüşdürölməsidir.Beləki Dünyanın 3 iri ölkəsinin-ABŞ,Yaponiya və Almaniyanin payına dünya əhalisinin 9%-i düşdüyü halda,dünya gəlirinin 50%,və dünya alıcılıq qabiliyyətinin isə 33% düşür.\nDünyanın ikişaf etmiş ölkələri ilə inkişaf etməkdə olan ölkələr arası ticarət-iqtisadi əlaqələrdə də müəyyən dəyişikliklər müşahidə olunmaqdadır.Əvvəllər mövcud olan,inkişaf etməkdə olan xalis aqrar- xammal ölkələrinə yeni funksiya- inkişaf etmiş ölkələrin sənayesini kobud material və əmək tutumlu emal sənayesi məhsulları ilə təchiz etmək, funksiyası əlavə olunmuşdur.Burada əkoloji amillər əsas götürülərək ətraf mühiti çirkləndirən və daha çox əmək tutumlu istehsal sahələrini iş qüvvəsinin daha bol və ucuz olduğu inkişaf etməkdə olan ölkələrə keçirmək daha sərfəli olmuşdur.\nDünya təsərrüfatının beynəlmiləlləşməsi eyni zamanda milli təsərrüfatların xarici bazarlardan asılılığının güclənməsində özünü biruzə verir.İxraca gedən məhsulların istehsalının xüsusi şəkisi sürətlə artmaqdadır.Eyni zamanda təlabatın ödənilməsində idxalın da dolu artmaqda və sabitləşməkdədir.Hazörda təlabatın təxminən 30% -ə qədəri idxalın hesabına ödənilir.\nMüasir ticarətin başlıca xüsusiyyəti mübadilədə barterin xüsusi çəkisini artmasıdır Demək olar ki hər bir ticarət müqaviləsi əks istiağqmətdə müfaviq əmtələrin alınmasını nəzərdə tutur.Belə “barter”müqavilələrinin payına dünya ticarətinin təxminən 20-30% -i düşür.\nDünya ticarətində rəqabətin xarakteri də müəyyən dəyişikliyə uğramışdır.artıq qiymət rəqabəti arxa plana keçmişdir,indi üstünlük keyfiyyət,məhsulun texniki yeniliyinə.dizaynına,ehtibarlılığına və ekoloji cəhətdən əlverişliliyinə verilir.\nXarici ticarətdə,Ümumdünya ticarət təşkilatının səyləri nəticəsində müəyyən liberallaşma meylləri müşahidə olunmaqdadır.Aparılmış danışıqlar nəticəsində ölkələr arasında gömrük tariflərini 5% aşağı salmaq mümkün olmuşdur.Xarici ticarətin əhəmiyəti günü-gündən artmaqdadır.Dünyanın ən inkişaf etmiş sənaye ölkələri olan Yaponiya,Almaniya Fransa.İtaliya Cənubi Koreya,Sinqapur və digər ölkələri öz nailiyyətlərini dinamik xarici iqtisadi əlaqəlri nəticəsində əldə etmişlər. Xarici ticarətin statistikasından məlum olur ki, ümumdünya xarici ticarət dövriyyəsi son 15 il ərzində sabit və yüksək templə artır və bu artım MMM artımını üstələyir.Bü fakt onu göstərir ki,bütün ölkələr daha dərindən beynəlxalq əmək bölgüsü sisteminə cəlb olunurlar.Məs.1990-cı ildə ümumdünya əmtəə dövriyyəsi 7081mlr dol,2000-ci ildə 10310mlr dol,olmuşdursa 2004-cü ildə isə 18581.8mlrd dol olmuşdur.Attım sürəti son dövrlərdə daha yüksək templə olmuşdur. Müasir mərhələdə beynəlxalq ticarətdə olan dəyişikliklərin təhlili iki cəhətin nəzərdən keşirilməsini fərz edir:a) xarici ticarətin bütövlükdə artımı və istehsala nisbətən artımı , b)əmtəə( əmtə və xidmətin əsas qrupları arasınd nisbət) və xüdmətlərin və coğrafi(regionların,ölkələr qrupu və ayrıca ölkə) quruluşunda olan dəyişikliklər.Birinci aspektdən beynəlxalq ticarət nəzərdən keçirildikdə qeyd edilməlidir ki,dünya əmtəə dıvriyyəsinin belə üstün artımı beynəlxalq ticarətinmüsir dövrdə başlıca xüsusiyyəti olub,dünya bazarının həcminin artması ilə əlaqədardır.Xarakterik cəhət ondan ibarətdir ki,son dövrlərdə əmtəə dıvriyyəsinin tərkibində hazır sənaye məhsulları,avadanlıqlar, sürətlə artır,əlektron,elektrotexnika məhsulları kompyüterlər daha sürətlə artır.Xarici ticarətin dinamikasının ən başlıca xüsusiyyəti son dövrlərdə xüdmətlərin beynəlxalq ticarətinin daha sürətlə artmasıdır.Bütün bunlar eyni zamanda beynəlxalq ticarətin coğrafiyasına da təsir gösrətmişdir.Beləki,İnkişaf etmiş ölkələrarası ticarət hazırda bütün dövriyyənin 70%-ni təşkil edir,inkişaf etməkdə olan ölkələrin xüsusi çəkisi isə 20%-ə bərabərdir.Xidmətlərlə beynəlxalq ticarət dünya ticarətinin 25%-ni təşkil edir. Dövlətlərin müasir ticarət siyasəti proteksionist və liberal siyasətlərin həm inkişafı,həm də qarşılıqlı mübarizəsi meylləri ilə fərqlənir.Bu siyasətlərin hər bir istiqaməti müəyyən dövrlərdə üstünlük təşkil etmişdir.Əgər 1950-1960-cı illərdə liberalizm meylləri üstünlük təşkil edirdisə 1970-1980-cı illərdə “yeni”proteksionizm dalğası dünya ticarətində özünü qabarıq göstərdi.Liberalizm meylləri 1950-60-cı illərdə gömrük rüsümlarının kəmiyyətinin azaldılmasında öz əksini tapmışdır.1950-ci illərin əvəlində gömrük rüsümları avropa ölkələri və ABŞ üzrə30-40%təşkil edirdisə artıq 1970-ci illərin əvəlində 7-10%-ə qədər azalmışdı və hazırda isə 3-5% arasında dəyişir.Gömrük rüsümlarının azalması heçdə xarici ticarətin idarə edilmməsi deməkdir.Əksinə indi bu idarə etmə daha çevik xarakter almış və proteksionist müdafiənin yeni vasitələrinin geniş tətbiqi ilə xarakterizə olunur.Proteksionizm yeni spesifik regional xarakter alır,beləki1970 –ci ildə Lomey razılaşması əsasında Afrikanın,Karib hövzəsini və Sakit okeanin 60 dan çox inkişaf etməkdə olan ölkələri ilə Avropa İttifaqı arasında bağlanmış müqavilə faktiki olaraq inkişaf etməkdə olan ölkələrə güzəştli vergi tariflərini qalan ölkələrə qarçı tətbiq etməyi nəzərdə tutur.Qlobal səviyyədə proteksionizmin yeni qaydaları tətbiq olunur,beləki həmin qaydalara görə əgər idxalçı ölkənin milli sənayesi idxaladan ziyan çəkərsə onda bir tərəfli qaydada gömrük rüsümarını artıra bilər.Gömrük tarifləri əvəzində qeyritarif vasitələri –texniki,ekoloji standartlar və tələblər daha geniş tətbiq olunmaqdadır. Proteksionist siyasətin belə inkişafı liberalizmin daha üstün inkişafı ilə müşayət olunurdu.Proteksionizm və liberalizmin birlikdə mövcudluğuna xarici ticarətdə idxalın dövlət stimullaşdırılması da əlavə olunur.Bir sıra elm tutumlu sahələrdə fundamental tətdiqatları aparmaqdansa bir sıra ölkələr həmin məhsulların idxalına üstünlük verirdilər.Belə həvəsləndirmə metodları ,idxal olunası məhsulların 10-20%dəyərinin dövlət yardımları ilə ödənilməsini nəzərdə tutur.Bundfan başqa inkişaf etmiş ölkələrdə ixracın stimullaşdırılması siyasəti müasir dövrdə xarici ticarət siyasətinin ən mühüm cəhətlərindən biridir.Bu əsasən kənd təsərüfatı məhsullarına daha çox aiddir.İnkişaf etmiş ölkələrdə ixracı həvəsləndirmək məqsədi təyinatlı kreditlər və dövlət yardımları verilir ki bu da məhsulau dəyərinin 12-20% təşkil edir. Ölkələr arasında beynəlxalq iqtisadi münasibətlərin daha ənənəvi və inkişaf etmiş forması xarici ticarərdir. İqtisadçıların tədqiqinə görə bütün beynəlxalq iqtisadi münasibətlərin 80 % xarici ticarət vasitəsi ilə yaranır.Sonralar milli dövlətlər yaranması ilə bu mübadilə münasibətləri ölkə miqyasında həyata keçirilir. XV-XVII əsrlərdə olan inhisar məktəbinin nümayəndələri, xüsusi ilə inkişaf etmiş mənbələrin sərvətinin primitiv qaydada toplanmasında deyil, xarici ticarətin etdirilməsində və fəal ticarət balansında axtarırdılar. Tarixən sənayedə və kənd təsərüfatında kapitalizmin inkişaf etməsi daxili bazarın əmələ gəlmiş və ticarətin inkişaf etməsinə səbəb olmuşdur. Daxili bazarın genişlənməsi isə öz növbəsində istehsal vasitələri və istehlak şeylərinə olan tələbatın artmasına səbəb olur.\nMəhsuldar qüvvələrin inkişafı, iri maşınlı sənayenin yaranması ilə istehsal milli çərçivəni aşır, dünya bazarı yaranır. Əmtəə və xidmətlərin tədavülü milli bazarlar hüdudundan kənara çıxır və nəticədə xarici ticarət genişlənir. Beləliklə, XX əsrin əvvəllərinə xarici ticarət hər hansı bir ölkənin inkişaf amilindən zəruri bir şərtə çevrilmişdir.İqtisadi amillər göstərirdi ki, dünya iqtisadi sistemində təcrid olunmuş şəkildə hər bir dövlət sağlam iqtisadiyyat yarada bilməz. Aydındır ki, xarici ticarət dedikdə, bu və ya digər ölkənin başqa ölkələrlə ticarəti nəzərdə tutulur. Kapital amili çox olan yerdə kapital tutumlu məhsullar ucuz olacaqdır. Deməli, müvafiq olaraq belə nəticə çıxır ki, iş qüvvəsi artıq olan yerdə əmək tutumlu məhsulların istehsalı üzrə, sərbəst kapital mövcud omalıdır, lakin işçi qüvvəsi az olan yerdə isə kapital tutumlu məhsullar istehsalı üzrə ixtisaslaşмaq lazımdır. Bununla da müasir şəraitdə beynəlxalq əmtəə dövriyyəsinin istiqaməti və quruluşunun müəyyən olunması barədə elmi təsəvvür yaratmışlar.Beynəlxalq ticarət barədə yeni klassik nəzəriyyənin nümayəndələrindən biri Amerika iqtisadçısı Q.Xaberlera "alternativ xərclər" nəzəriyyəsi ilə çıxış edir. Burada müasir şəraitdə xarici ticarətin artmasını "texnaloji fərq"lə bağlayırlar. Bu kimi nəzəri baxışlara görə hansı ölkə daha yüksək texnologiyaya malikdirsə həmin sahənin məhsullarını ixrac edir. Sonralar bu qabaqcıl texnalogiya başqa ölkələrə yayılır, texnaloji fərq aradan götürülür və ixrac azalır, dünya ticarətinin qurluşunun dəyişməsi tələb olunur.Ölkələr arasında beynəlmiləlləşmə artdıqca beynəlxalq ticarətin həcmi və miqyası da dəyişir və genişlənir. XX əsrin II yarsından beynəlxalq mübadilə, dünya ticarəti daha yüksək surətlə artır. 1950-1994-cü illərdə dünya ticarət dövriyyəsi 14 dəfə artmışdır. Qərb tədqiqatçılarının təhlilinə görə 1950-1970-ci illərdəki beynəlxalq ticarət dövrünü "qızıl əsr" adlandırmaq olar. Həmin dövrdə dünya üzrə ixrac hər il 7% artmışdır. 80-cı illərdə bu artım müəyyən qədər azalmış, 90-cı illərdə isə artım daha sabit xarakter alır.\nBeynəlxalq ticarətin sabit artımına aşağıdakı amillər təsir edir.\n1. B.Ə. bölgüsünün və istehsalın beynəlmiləlləşməsinin inkişafı;\n2. Əsas kapitalın təzələnməsi, yəni istehsal sahələrinin inkişafına zəmin yaradan ETİ olması;\n3. Dünya bazarında transmilli şirkətlərin fəaliyyətinin artması;\n4. Tarif dərəcələri və ticarətin tənzimlənməsi üzrə baş razılaşma təşkilinin həyata keçirdiyi tədbirlər;\n5. Beynəlxalq ticarətin liberallaşması azad iqtisadi zona yaradılması bir çox məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması;\n6. Ticarət-iqtisadi inteqrasiyası prosesinin inkişafı;\n7. Bir çox müstəmləkə ölkələrin siyasi müstəqillik əldə etməsi.\nBununla da həmin ölkənin dünya bazarındakı mövqeyi müəyyənləşir. Mütəxəsislərin proqnozlarına görə XXI əsrin ilk illərində ən rəqabət qabiliyyətli dövlət ABŞ və Asiya dövlətləri olacaqlar. 2030 -cu ildə ən güclü rəqabət qabiliyyətli dövlət ABŞ, Yaponiya, Çin olacağı zənn edilir. Sonra Almaniya, Sinqapur, Cənubi Koreya , Hindistan, Tayvan , Malaziya, İsveçrənin adı sadalanır.Dünya bankının məlumatına görə 2004-dünya təsərüfatının 40% çoxu sakit okean zonası ölkələrinin payına düşür.Məhsullar üzrə dünya ticarətinin quruluşuna nəzər saldıqda emal sənayesinin və xüsusilə elm tutumu çox olan məhsullardır və yüksək texnoloji məhsulların xüsusi çəkisi daha artıqdır. İnkişaf etmiş ölkələrdən maşın və avadanlıqların ixracı 1980-1998-illərdə 3 dəfə artmışdı. Elektrotexnik elektron avadanlıq kimi məhsulların ixracı daha çox xüsusi çəkiyə malikdir. Kimya sənayesi, məhsulların ixracı da surətlə artır. XX - yüz illiyin birinci yarısında dünya miqyasında xarici ticarət dövriyyəsinin 60%- ə qədəri ərzaq mallarının, xammal yanacağının payına düşdüyü halda əsrin sonunda bu rəqəm 20-25% -ə enmişdir.Həmin müddətdə emal sənayesi məhsulu 30% - dən 75% -dək artmışdır.Asiyanın "yeni sənaye ölkələri" adlanan Sinqapur, Honkonq, Tayvan da Yaponiyaya qoşulurlar. 90-cı illərin ortalarından ABŞ öz rəqabət qabiliyyətinə görə dünya ticarətində birinci yerə çıxır. Sonra Sinqapur, Honkonq, Yaponiya gəlir, Fransa 17-ci, Çin 34-cü, Türkiyə 40-cı yeri tutur. Ölkələrin bu cür neçənci yer tutması təkcə xarici ticarətin həcminə görə müəyyənləşir. Burada 378 meyar göstərici əsas götürülür.Fəlsəfi baxışdan Hegel dialektikasında ziddiyət o şeydir ki, irəli hərəkət etdirir. Bu müddəa ilə yanaşı ziddiyyətdə əksliklər barışdırmaq meyli də vardır. Hadisələrin daxilən zidd olan cəhətləri bir-birinə qarşı laqeyd qalmır. Ziddiyyətdəki cəhətlərin hər birində müəyyən bir meyl-müsbət və ya mənfi, təsir və ya əks təsir, ömrünü başa vurmaq və ya yaranmaq və s. meylləri əks olunur.Beynəlxalq ticarətdə dünya ölkələri arasındakı iqtisadi münasibətlər öz ifadəsini tapır. Dünya ticarəti prosesinin təhlili göstərir ki, burada liberallaşma-sərbəstləşmə bu prosesin əsasını təşkil edir. Gömrük dərəcələri azalır, bir çox məhdudiyyətlər aradan qaldırılır. Lakin bunlarla yanaşı bir çox problemlər də mövcuddur.Beləliklə, ayrı-ayrı ölkələr arasında müəyyən iqtisadi qruplaşmalar, birliklər yaranır ki, bu da həmin qruplaşmaya daxil olmayan ölkələr üçün istər istəməz himayədarlıq siyasətinin tədbiqinə səbəb olur. Ticarət -iqtisadi birliklərin yaranmasında hər şeydən əvvəl azad ticarət zonası böyük rola malikdir.Dünya bankının məlumatına görə 90-cı illərdə dünya ticarətinin 42% bu cür açıq zonalar çərçivəsində həyata keçirilmişdir. Açıq iqtisadi zonalar şəklindəki qruplaşmalardan 9 ən böyük region üzrə beynəlxalq birləşməni göstərmək olar. Bunlardan\n1. Avropa İttifaqı bura daxildir. Avstriya, Almaniya, B.Britaniya, İtaliya, İrlandiya,Fransa, İspaniya, Portuqaliya, Finlandiya, İsveç, Danimarka, Lüksemburq, Niderlandiya, Yunanıstan. Bu birlik ilk əvvəl 1951-ci ildə Avropa kömür və polad birliyi. Sonralar onlar öz iqtisadi əlaqələrini dahada genişləndirmək, 1957-də Avropa iqtisadi birliyi və yaxud iqtisadi bazar və s. adlar altında mövcuddur.\n2. Avropa azad ticarət birliyi: İslandiya, Norveç, İsveçrə, Lixtenşteyn.\n3. Azad ticarət barədə Şimali Amerika müqaviləsi: ABŞ, Kanada, Meksika.\n4. Asiya, Sakit Okean iqtisadi Əməkdaşlığı: Avstraliya, Bruney, Malaziya, Sinqapur, Yaponiya, Cənubi Koreya, Kanada, ABŞ, Çili.\n5. Braziliya, Argentina, Paraqvay birliyi.\n6. Cənubi Afrika İnkişaf Komitəsi, Anqola, Botevana, Çar, Tanzaniya.\n7. Qərbi Afrika iqtisadi və valyuta ittifaqı.\n8. Cənubi Asiya regional əməkdaşlıq birliyi, Hindistan, Pakistan, Nepal.\n9. And beynəlxalq müqaviləsi: Venesuela, Kolumbiya, Ekvador, Peru, və s.\nAydındır ki, dövlətlər arası sazişlərin yaranması və formalaşması obyektiv olaraq siyasi, iqtisadi, tarixi proseslərin qaydaya salınmasında onların marağına birləşdirir. Bu kimi proseslərin artması bir tərəfdən həmin müqavilə region çərçivəsində beynəlxalq ticarətin genişlənməsinə səbəb olursa, digər tərəfdən onlara "bağlı- qapalı" xarakter verir. Hətta bəzən eyni qruplaşmaya daxil olan ölkələrin özləri arasında da müəyyən ziddiyyətlər baş verir. Ona görə də ümumdünya ticarət təşkilatının (Ü.T.T) direktoru R.Rudjero həmin təşkilatın üzvü olan ölkələri birgə fəaliyyətə çağırır. Belə zənn edilir ki, 2020-ci ilədək azad ticarəti daha qlobal zona üzrə yaratmaq olur.Bu kimi maniəçiliklərin aradan qaldırılması və beynəlxalq ticarətin tənzim edilməsində "tarif dərəcələri və ticarət haqqında baş müqavilə" təşkilatının böyük rolu vardır. Bu müqavilə 1947-ci ildə 23 ölkə arasında bağlanıb, 1948-ci ildən qüvvədədir. 1995-ci ildən öz fəaliyyətini dayandırıb, "ümumdünya ticarət təşkilatı" adı ilə mövcuddur. Ən böyük iqtisadi təşkilatlardan biridir və dünya ticarətinin 94% əhatə edir. 1996-cı ilin əvvəlinə həmin təşkilata 130 ölkə daxildir.\nXarici ticarət multiplikatoru.\nTicarət və tədiyyə balansı.\nBeynəlxalq ticarət dünya ölkələrinin xarici ticarətin məcmusundan ibarətdir. Onun həcmi ixracın həcmini toplamaq yolu ilə ABŞ $- ilə hesablanır. Həmçinin ixrac barədə kommersiya şərtinin digər növü ilə qiymətlənir.Beynəlxalq ticarətdə məhsullar BMT-nin standartlaşmasına uyğun olaraq qruplaşdırılır. Buna BMT - nin beynəlxalq əmtəə nomenklaturası deyilən sistemdən də geniş istifadə edilir.Aydındır ki, xarici ticarətin genişləndirilməsində əsas məqsəd ölkənin ictimai-iqtisadi inkişafına təsir etməkdir.Ona görə də kəmiyyət baxımından xarici ticarətin milli gəlirə və ümumi milli məhsula olan təsirini müəyyən etmək üçün xarici ticarət mültiplikatorundan istifadə edilir.Mültiplikator hərdən artırılma deməkdir.İnvesrisiya mültiplikatoru dedikdə investisiya bütövlükdə milli məhsulun və eləcədə milli gəlirin və məşğulluğun artmasına səbəb olur.Məşğulluğun artması isə öz növbəsində yenidən milli məhsulu artırır. Beləliklə, investisiyaların artması ilə milli gəlirin artması arasında sıx zəncirvari əlaqə yaranır.\nXarici ticarətin iqtisadi vəziyyəti haqqında daha real dolğun məlumat tədiyyə balansı anlayışı ilə müəyyən olunur.Xaricdən olan ödəmələr çox olduqca tədiyyə balansı aktiv, az olduqda passiv adlanır.\nTədiyyə balansı 3 bölmədən ibarətdir:\n1. Ticarət balansı (əmtələrin idxal və ixracı);\n2. Xidmətlər balansı qeyri-kommersiya ödəmələri;\n3. Kapital və kreditin hərəkəti balansı.\nTədiyyə və ticarət balansının vəziyyətinə bir çox amillər təsir edir. Bunlardan:\n1. Dünya ticarətinin dinamikası və məhsul baxımından quruluşu;\n2. Qiymətlərin dinamikası, tələbin dəyişməsi, dövlətin xarici iqtisadi siyasəti;\n3. Xammal və digər məhsullara olan dünya qiymətlərinin dəyişməsi;\n4. Xidmət sahəsindəki dəyişikliklər;\n5. Xarici investisiya, kredit verilməsindəki dəyişikliklər və s.\nDünya ölkələri bir-biri ilə sıx xarici iqtisadi əlaqələr yaradırlar. Bunsuz dünya ölkələrinin iqtisadiyyatı inkişaf edə bilməz.Dövlətlər arasında xarici iqtisadi əlaqələr əsasən ticarət, kapital ixrac etmək, kreditlər vermək, elmi-texniki əməkdaşlıq, kadrlar hazırlanması və s. formasında həyata keçirilir.Dünya bazarı dünya ölkələri arasında əmtəə və xidmətlərin, kapitalların, iş qüvvəsinin, valyutaların, qiymətli kağızların və s. alınıb satılmasını əhatə edir.Belə ki, bu dövrdə əmtəə və xidmətlərin tədavülü milli bazarlar hüdudundan kənara çıxır və nəticədə xarici ticarət genişlənir.Dünya bazarı bir-biri ilə beynəlxalq ticarət, elmi-texniki biliklərin mübadiləsi, xidmətlər və s. vasitəsilə əlaqə saxlayan dövlətlərin milli bazarlarının məcmusudur.\n3.Xarici iqtisadi siyasətin həyata kecirilməsi istiqamətləri.\nXarici iqtisadi siyasət aşağıdakı istiqamətlərdə həyata keçirilir:\nXarici ticarət siyasəti\nÖdeniş balansı siyaseti\nXarici investisiya siyaseti\nXarici yardım siyasəti\nXarici ticarət sisasəti dedikdə ölkənin xarici ticarətinin nizamlanmasına yönəldilmiş tədbirlər sisteminin məcmusu, xarici iqtisadi sayasetinin aparıcı sahələrindən biridir. Xarici ticarət siyasəti geniş mənada maliyyə mənbələrinin yaradılması və istifadə olunmasına xidmat edir. Xarici ticarət siyasəti qarşıya qoyulan məqsəddən asılı olaraq iqtisadi mənbələrin yenidən böyüdülməsinə təsir göstərir\nXarici ticarət ticarət siyasətinin əsas vasitəsi tarif və qeyri tarif təmzimlənidir- Burada yalnız xarici iqtisadi siyasətin tərkib hissəsi kimi ödeniş balansı siyasətinin ümumi cəhətlərinə diqqət getirir.\nÖdəniş balansı siyasəti hökümətin ödəniş balansının müvanizətini təmin etmək üçün həyata keçirdiyi tədbirlərin məcmusudur.\nÖdəniş balansının kəsirinin ödəmək üçün görülən tədbirləri qısa və uzun müddətli tədbirlərə bölmək olar. Qısa müddətli tədbirlərə bu kəsirli ödəmək üçün digər dövlətlərdən, beynəlxalq təşkilatlardan vəsait əldə əldə edilməsi və ya özünün malik olduğu tədbirlər daxildir. Uzun müddətli ədbirlərə isə aşağıdakılar daxildir:\npul və maliyyə siyasətlərindən istifadə olunaraq iqtisadiyyatda devalusiya (milli və ya beynəlxalq pul vahidi məzəndəsinin xarici valyuta ilə müqayisədə aşağı salınmasıdır) yaradılması yolu ilə ödəniş balansının kəsir verilməsini təmin etmək.\nMilli valyutanı devalvasiya etmək.\nBeynəlxalq iqtisadi fəaliyyətlər üzərinə valyuta nəzarəti qoymaq.\nXarici ticarət balansı kəsirlə bağlanırsa tarif dərəcələrini yüksəltmək və idxalda məhdudiyyətləri artırmaq, ixracın artırılması üçün tədbirlər görmək.\nBu tədbirlərin hamısı birlikdə və yaxud hər biri ayrı-ayrı qəbul edilə bilər.\nÖdənişbalansında müvazinət yaradılması məqsədi ilə yeridilən siyasət 250 illik tarixə malikdir. Lakin, keçən əsrin 30-cu illərinə qədər nəzəriyyə ödəniş balansənın müvazinətinin sabit valyuta məzənnələrində dəyişirlik edilməsi yolu ilə çox bəsid bir yolla təmin edilməsini nəzərdə tuturdu. Şübhəsiz bu nəzəriyyə klassik rəqabət mexanizmi və qiymətlərin tam elastik olduğu ehdimalından doğurdu. Bazar iqtisadiyyatı sistemində işsizlik və infilasiya kimi çox cidii problemlərin həlli üçün tam məşqulluq və qiymətlərin sabitliyinin təmin olunması aparılan iqtisadi siyasətin başlıca məqsədlərindən, ödəniş balansı siyasətinin mərkəzi problemlərindəndir. Çünki, ödəniş balansında bazarlığın pozulması gəlir, məşqulluq və qiymətlərin səviyyəsində əks olur. Ona görədə ödəniş balansı siyasətin istər ümumi iqtisadi siyasətin, istərsədə xarici siyasətin mühüm tərkib hissəsidir.\nXarici investisiya siyasəti uzun müddətli beynəlxalq kapital qoyuluşları özündə birbaşa xarici investisiyaları və uzun müddətli portfel qoyuluşlarını birləşdirir. Azərbaycanda müstəqil dövlət quruculuğu vəzifələri-müstəqilliyin möhkəmləndirilməsi, təhlükəsizliyin, ərazi bütövlüyünün və iqtisadi maraqların təmin olunması və s. özünəməxsus xüsusiyyətlərlə, vəzifə və faktiki gedişlərlə fərqlənən müxtəlif istiqamətli xarici siyasət yeridilməsini tələb edirdi. Ölkənin müstəqilliyinin dönməzliyinə nail olmaq, onu tədricən ənənəvi siyasi təsir dairəsindən çıxarmaq, tarixən formalaşmış xarici iqtisadi, siyasi və mədəni əlaqələrdən müstəqillik mənafeləri üçün səmərəli istifadə etmək, Şərqlə Qərb arasındakı münasibətlər sistemində Azərbaycanın özünənəməxsus yer tutmasını təmin etmək üçün region dövlətlərinin köklü mənafelərinə və maraqlarına toxunmamaq şərtilə çoxşaxəli və tarazlaşdırılmış siyasət həyata keçirilir.Ilk növbədə regionda böyük təsir gücünə malik olan Rusiya ilə qarşılıqlı əməkdaşlıq prinsiplərinə əsaslanan ikitərəfli münasibətlər qaydaya salındı. İki ölkə arasındakı münasibətləri normalaşdırmaq üçün bütün incəlikləri nəzərə alan yollar, vəsitələr araşdırıldı, hər iki tərəfin mənafeyinə cavab verən iqtisadi, siyasi və mədəni əlaqələrin inkişafı üçün bir sıra təsirli addımlar atıldı.Müstəqil dövlət quruculuğu prosesində Rusiya ilə əlaqələrdən bəhrələnmək, bəzi imperiyapərəst qurumları bitərəfləşdirmək taktikası Azərbaycanın xarici siyasət kursunda müstəqil bir istiqamət kimi həyata keçirilməyə başlandı. 1993-cü il sentyabrın 6-da Heydər Əliyev Moskvada Rusiya Prezidenti Boris Yeltsin və Rusiyanın başqa rəhbər şəxsləri ilə görüşüb iki ölkə arasında münasibətlərin yaxşılaşdırılması məsələlərini müzakirə etdi, sentyabrın 24-də isə Azərbaycan MDB-yə daxil oldu.Eyni zamanda, müstəqil dövlətçilik problemlərini həll etmək, bu yolda qarşıya çıxan təzyiqlərə birgə sinə gəlmək, yeni itisadi və dövlətlərarası münasibətlərə uyğun ikitərəfli və çoxtərəfli əlaqələr yaratmaq məqsədilə digər MDB dövlətləri, Ukrayna, Belorusiya, Gürcüstan, Moldava və xüsusən 1993-cü ilin sonuna qədər Azərbaycanla kəskin münasibətlərə malik olan Orta Asiya Respublikaları ilə münasibətlərin köklü şəkildə yenidən qurulması üçün yeni forma və vasitələrdən istifadə edilir.Həmin dövr üçün Azərbaycanın xarici siyasət fəaliyyətində mühüm əhəmiyyət kəsb edən istiqamətlərdən biri də Qafqaz bölgəsinin dövlətləri və xalqları ilə mehriban qonşuluq münasibətlərinin yaradılması idi. Çünki tarix boyu bu regionda baş verən ictimai-siyasi proseslər bölgə xalqının və dövlətinin bir-birinə qarşı qoyulması yolu ilə gərginləşdirilmiş, Qafqazda ümumi təhlükəsizlik sisteminin yaradılması sahəsində səylərin qarşısı alınmışdır. Yeni şəraitdə Qafqazın təhlükəsizlik problemlərinin və starateji dövlətçilik mənafelərinin eyniliyi, bölgə dövlətlərinin qarşı-qarşıya qoyulması hallarının aradan qaldırılması zərurəti bu yöndə xüsusi xarici siyasət yeridilməsini və region dövlətləri arasındakı hərtərəfli əlaqələri tənzimləyən münasibətlər yaradılmasını tələb edirdi.1993-cü ilin sonundan etibarən Azərbaycanın xarici siyasətində bu istiqamət xüsusilə aydın parametrlər kəsb etməyə başladı. 1994-cü ildə Ermənistan-Azərbaycan cəbhəsində atəşkəsin əldə olunması, 1996-cı il martın 8-də Azərbaycan respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin Gürcüstana rəsmi səfəri zamanı “Qafqaz bölgəsində sülh, sabitlik və təhlükəsizlik haqqında” Azərbaycan-Gürcüstan Bəyənnaməsinin imzalanması Respublikamızın Qafqazda həyata keçirdiyi xarici siyasətin mühüm uğuru idi. Tiblisidə iki dövlət başçısının imzaladığı birgə Bəyənnamə “Ümumi Qafqaz evi” ideyasının əməli olaraq həyata keçirilməsinin başlanğıcını qoydu.Azərbaycanın regionundakı sosial-iqtisadi inkişafı və siyasi təkamülə xidmət edən qlobal iqtisadi layihələrin gerçəkləşməsi istiqamətində ardıcıl addımları və sülhsevər siyasəti bu ideyanın reallaşmasına əlverişli zəmin yaratdı. Lakin Ermənistan təcavüzkar siyasəti və regiondakı konfliktlərin həllinin uzanması “Ümumi Qafqaz evi” ideyasının həllini xeyli çətinləşdirdi. Azərbaycan dövlətinin “Ümumi Qafqaz evi” təşəbbüsü bu gün də aktual təşəbbüs kimi gündəlikdə durur və öz həllini gözləyir.Azərbaycan dövləti özünün bütün inkişafı boyu Yaxın və Orta Şərqin ən nüfuzlu və aparıcı ölkələri olan İran və Türkiyə kimi böyük, nüfuzlu və regionda xüsusi təsir gücü olan dövlətlərlə sıx qarşılıqlı münasibətlərdə olmuşdur. İstər Azərbaycanın hər iki dövlətlə ikitərəfli, istər birgə, istərsədə bu iki dövlətin öz aralarında mövcud olan əlaqələri hər zaman Respublikamızın həm daxili həyatı, həm də beynəlxalq vəziyyətinə öz təsirini göstərmişdir. Ona görə də, müstəqil Azərbaycan diplomatiyası hər iki dövlətlə öz əlaqələrini elə qurmalı idi ki, bir tərəfdən, onların imkanlarından və bölgədə kəsişən maraqlarından Azərbaycan dövlətçiliyinin mühüm problemlərinin həll edilməsində istifadə etsin, digər tərəfdən, Respublikanın inkişafını və maraqların bu iki dövlət arasındakı münasibətlərin təsirindən azad etsin.\nLakin 1993-cü ilin ortalarına qədər Azərbaycanın xarici siyasət kursunda bu mühüm prinsipin əhəmiyyəti lazımınca qiymətləndirilə bilmədi. Tarazlaşdırılmamış xarici siyasət strategiyası Azərbaycanın cənub qonşusu olan İranla münasibətlərinin kəskin siyasi- ideoloji qarşıdurma vəziyyətinə gəlib çıxması ilə nəticələndi.İran-Azərbaycan münasibətlərinin bütün dövrlərdə yalnız Azərbaycan beynəlxalq vəziyyətinə deyil, həm də Respublikanın daxili həyatına əhəmiyyətli təsir göstərmək imkanlarını nəzərə alan ölkə başçısı İranla gərgin vəziyyətə çatdırılmış siyasi-ideoloji qarşıdurmanı dayandırmaq, münasibətləri mehriban qonşuluq və əməkdaşlıq prinsipləri üzərində yenidən qurmaq, iki ölkə arasındakı əlaqələri bütün mümkün yolla və vasitələrlə yaxşılaşdırmaq üçün 1993-cü ilin ortalarından başlayaraq gərgin və səmərəli iş apardı. Bunun nəticəsində artıq 1993-cü ilin sonu-1994-cü ilin əvvəlində bu qonşu dövlətlə əlaqələrdə dönüş yaratmaq mümkün oldu.Bundan başqa, Azərbaycan hökuməti Türkiyə ilə münasibətlərin normal, sivil, qarşılıqlı faydalı iqtisadi-siyasi əməkdaşlıq və tərəfdaşlıq müstəvisi üzərinə keçirmək üçün çox ciddi və məqsədyönlü iş apararaq tezliklə müsbət nəticələrə nail oldu. Hər şeydən əvvəl, region dövlətlərini və beynəlxalq qurumları iki ölkə arasındakı münasibətlərin əvvəlki dövrdə olduğu kimi sırf etnik amillər əsasında deyil, iki müstəqil dövlətin beynəlxalq birgəyaşayış normalarına söykənən qarşılıqlı mənafeyi üzərində qurulduğuna inandırmaq mümkün oldu. Bu da Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sisteminə daha uğurlu inteqrasiyası qarşısında əlverişli imkanlar açdı.Müstəqil Azərbaycan dövlətinin xarici siyasətinin ən mühüm starteji istiqamətlərdən biri də Qərbin və Şərqin aparıcı ölkələri ilə münasibətlərin tənzimlənməsində, həmin ölkələrlə əməkdaşlıq və tərəfdaşlıq prinsiplərinə əsaslanan qarşılıqlı əlaqələrin qurulmasından ibarət idi. Bunun üçün, ilk növbədə, Azərbaycanın geosiyası mövqeyi və iqdisadi tərəfdaşlıq imkanları obyektiv qiymətləndirilməli, həmin amillərin bəhs edilən ölkələrin iqtisadi və siyasi maraqları ilə uzlaşdırılması yönümündə təsirli addımlar atılmalı idi.Bu zərurəti tam aydınlığı ilə dərk edən Azərbaycan hökuməti 1993-cü ilin axırlarından başlayaraq həm Şərq və Qərb, həm də region ölkələri ilə münasibətləri ayrı-ayrı təsadüfü əlaqələr səviyyəsində sistemli xarici siyasət kursu səviyyəsinə qaldırmaq taktikası seçdi.Həyata keçirilən yeni xarici siyasət dünyanın aparıcı dövlətlərinin iqtisadi və siyasi maraqlar sisteminə daxil olan müstəqil Azərbaycan dövlətinə öz təhlükəsizliyi və digər dövlətlərlə qarşılıqlı faydalı əlaqələr yaratması üçün etibarlı beynəlxalq təminat qazanmağa imkan verdi. Müstəqil dövlət quruculuğunun həyata keçirilməsi və onun təhlükəsizliyi üçün daxili amilin müstəqillik iradəsi və əzmi, xarici amilin isə beynəlxalq təminat ilə müəyyənləşdiyi nəzərə alınarsa, onda bu gün müstəqil Azərbaycan dövlətinin qorunması və inkişafını şərtləndirən hər iki amilin təmin edilməsi və möhkəmləndirilməsi yolunda əsaslı addımların atıldığını qeyd etmək olar.Müstəqillik və dövlətçilik mənafelərini qorumaq, bu sahədə qarşıya çıxan problemləri beynəlxalq aləmin dəstəyi ilə həll etmək üçün Azərbaycan diplomatiyası beynəlxalq və məhəlli təşkilatlarla sıx əlaqələr yaratmaq, beynəlxalq hüquq noramaları və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq prinsipləri ilə tənzimlənən böyük dünya siyasətinə qatılmaq sahəsində də mühüm işlər görmüşdür. BMT, Avropa Birliyi, Avropa Şurası, ATƏT, araqlı tərəflərdən ATƏM-in Minsk qrupunun 2-8 noyabr 1993-cü tarixində Vyanada keçirilən iclasında edilən düzəlişlərlə “Təhlükəsizlik Şurasının 822 (1993) və 853 (1993) saylı qətnamələrinin həyata keçirilməsi üzrə təxirəsalınmaz addımların Yeniləşdirilmiş cədvəlinə”2 uyğun olaraq hərbi əməliyyatların və düşmənçilik hərəkətlərinin dərhal dayandırılmasını, Zəngilan rayonundan və Horadiz şəhərindən işğalçı qüvvələrin birtərəfli qaydada çıxarılmasını və Azərbaycan Respublikasının bu yaxınlarda işğal edilmiş başqa rayonlarından işğalçı qüvvələrin çıxarılmasını tələb edir; ənin bitməsindən 15 il keçməsinə baxmayaraq tələb olunan şərtlərin heç biri yerinə yetirilməmişdir. “ Bu hadisə dünyada ən universal təşkilat olan BMT-yə başucalığı gətirmir”.\nBunlar təbii ki, regionda Super Güc olan Rusiyanın maraq dairəsindədir. Regionda hər hansı bir münaqişənin həll olunmaması Rusiyaya olan ehtiyacları bir daha artırır və bu yolla da Rusiya öz hegomoniyasını qoruyub saxlamış olur. “Onu da vurğulamaq istəyirəm ki, bu yaxınlarda ATƏT-in Minsk qrupunun Rusiyadan olan həmsədri Yuri Merzlyakov deyib ki, məsələnin BMT-də müzakirə olunması guya Dağlıq Qarabağ probleminin həllində geriyə doğru addım ola bilər. Əlbəttə, bütün bunlar cəfəng söhbətlərdir. Təəssüf edirəm ki, Rusiyanın təmsilçisi belə bəyanat verir.Ümumiyyətlə isə, Azərbaycan-BMT əlaqələri artan müsətivədə inkişaf etməkdədir. MDB, İslam dünyası ölkələrini birləşdirən İKT, Yaxın və Orta Şərq ölkələrinin təmsil olunduğu EKO, Qara dəniz ətrafı dövlətləri birləşdirən Qara dəniz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı və digər beynəlxalq, məhəlli təşkilatlarla sıx inteqrasiyanın, hərtərəfli münasibətlər qurulmasının yeni yolları və vasitələri müyyənləşdirilmiş və həyata keçirilmişdir.Ermənistanın təcavüzünün dəf edilməsi, Respublikamızın pozulmuş ərazi bütövlüyünün bərpa olunması və işğalçıların ölkə ərazisindən çıxarılması, Dağlıq Qarabağ probleminin həlli ilə bağlı beynəlxalq aləminin dəstəyinin qazanılması müstəqil dövlət quruculuğunun bütün dövürlərində Azərbaycan diplomatiyasının qarşısında qoyduğu ən mühüm istiqamətlərdən və vəzifələrdən biri olmuşdur. Bunlardan əlavə ölum cəzasının ləğvi, senzuranın aradan qaldırılması və kütləvi informasiya vasitələrinin ( KİV ) fəaliyyətinə sərbəstliyin verilməsi, Ombudsman təsisatının qurulması və.s dir. Hal hazırda Azərbaycanla AŞ arasında yüksək səviyyəli münasibətlər mövcuddur. AŞ-nın müxtəlif sessiyalarında Ermənistanın işğal siyasətini pisləyən bəyanatlar səsləndirilmişdir. AŞ PA tərəfindən 2005-ci il yanvar ayında qəbul olunan Ermənistanın işğalçılıq siayəsətini ifşa edən ən mühüm sənəd 1416 №-li qətnamə hesab olunur. Qətnamədə Ermənistanın rəsmən təcavüzkar dövlət kimi tanınması, etnik təmizləmə siyasətini pisləyən fikirlər qeyd olunub. Qətnamənin lehinə123, əleyhinə 7 səs verilərək qəbul edilmişdi. Həmçinin “Dağlıq Qarabağ” rejimi separatçı rejim adlandırılmışdı. Dağlıq Qarabağ ətrafında yaranmış münaqişənin qanlı tarixi göstərdi ki, beynəlxalq rəyi nəzərə almadan, ayrı-ayrı nüfuzlu beynəlxalq təşkilatların və dövlətlərin dəstəyinə nail olmadan, hərtərəfli düşünülmüş diplomatik iş aparmadan güc tətbiq etməklə bu məsələnin həllinə yönələn hər bir cəhət əvvəlcədən acı nəticəyə və uğursuzluğa məhkumdur. Ona görə də, Azərbaycan diplomatiyası bu dövrdə bütün gücünü müstəqil dövlətimizin dünyada tanınmasına, onun beynəlxalq nüfuzunun artmasına, ictimai-siyasi, iqtisadi və mənəvi həyatın bütün sahələrində dünya birliyinə inteqrasiya olunmasına yönəltmişdir. Hər bir müstəqil dövlət özünəməxsus prinsip və xüsusiyyətlərlə fərqlənmə, müxtəlif istiqamətli daxili və xarici siyasət yeridir. Dövlətin daxili siyasəti xalqın ümumi rəyi ilə yardılmış və qəbul olunmuş Konstitutsiya əsasında onun tam bir varlıq kimi yaşaması, fəaliyyətinə, ictimai-siyasi, iqtisadi və mənəvi həyatın bütün sahələrində təmsil etdiyi vətəndaşların maddi və mənvi tələbatının fasiləsiz təmin edilməsinə yönəldilir. Xarici siyasət isə bu vəzifələrin yerinə yetirilməsi, habelə öz ərazisində qanunverici, icaredici və məhkəmə hakimiyyətinin kənar müdaxilə olmadan həyata keçirilməsi məqsədilə təhlükəsiz və əlverişli beynəlxalq şəraitin təmin edilməsinə; ayrı-ayrı dövlətlərlə qarşılıqlı- faydalı əməkdaşlığa, iqdisadi, siyasi, sosial və mədəni həyatın bütün sahələrində əldə edilmiş beynəlxalq təcrübələrin mənimsənilməsinə; qarşıya çıxan problemlərin aradan qaldırılması yönündə dövlətlərin səylərinin birləşdirilməsinə və s. xidmət edir. Başqa sözlə ifadə etsək, ölkə daxilində gedən proseslərdən və qarşıya qoyulan vəzifələrdən irəli gələn siyasi xətt dövlətin beynəlxalq münasibətlər sahəsində mövqeyin və xarici siyasətin istiqamətlərinin, xarakterinin, prinsiplərini müəyyənləşdirir və şərtləndirir. Bu mənda xarici siyasəti dövlətin daxili inkişafının əsas vəzifələrindən irəli gələn, ölkənin milli mənfeləri ilə xarici aləmin maraqları arasında sivil birgəyaşayış qaydaları və normaları əsasında uyğunlaşdırılmış, uzlaşdırılmış münasibətlər sistemi yaratmağa xidmət edən məqsədyönlü fəaliyyət növü kimi xarakterizə etmək olar.\nAllahverdiyev H.B., Qafarov K.S. “Milli iqtisadiyyatın dövlət tənzimlənməsi” , Bakı,2005\nKərimov C., Gənciyev G. Dünya iqtisadiyyatı (Mühazirə toplusu). Bakı, 2001\nVəliyev D. Beynəlxalq iqtisadiyyat. Bakı,1997\nSüleymanov N.M. İqtisadi tarix (dərs vəsaiti)-Bakı, Elm, 1999 səh 355.\nHeydərov K.F. “Gömrük işinin əsasları və gömrük işinin təşkili” Bakı, 2000\nƏ.Həsənov Müasir beynəlxalq münasibətlər və Azərbaycanın xarici siyasəti.Dərslik Bakı-2005\nS.Səfərov Yeni Azərbaycan, iqtisadiyyat, siyasət, dinamizm.Bakı-2003


Sarı taş isimleri / Asif meherremov film kimi\nmaaşlar nə qədər artacaq 2022\nbrawl stars bütün karakterler hilesi\nyuxuda öz qızını görmək\nben varım yanında yalnız değilsin indir\nDiqqət: Sevdiklərinizə hədiyyə etmək və ya dünyaya kim olduğunuzu bildirmək üçün mükəmməl olan bir çox gözəl sarı daş adlarımız var. İstənilən hadisə üçün mükəmməl olan bu Sarı Daş Adları yerə yapışmaq üçün kiçik bir etiketlə gəlir. Ad günləri, yubileylər, yeni iş yerləri, promosyonlar, məzunlar və ya hər hansı digər xüsusi günlər üçün mükəmməl hədiyyə! Bu sarı daşlar kiçik bir etiketlə gəlir ki, onu uyğun gördüyünüz yerə yapışdırasınız. Maraq: Bu sarı daşlar kiçik bir etiketlə gəlir ki, onu uyğun gördüyünüz yerə yapışdırasınız. İstənilən hadisə üçün mükəmməl hədiyyə olan bu Sarı Daş Adları yerə yapışmaq üçün kiçik bir etiketlə gəlir. Arzu: Bu sarı daş adları ilə hər hansı bir həyətə və ya bağçaya bir şəxsiyyət əlavə edin. Onlar digər sarı daşlarımızla əla görünürlər, lakin onlar da ayrıca mövcuddur! Fəaliyyət: Sarı daş adlarınızı tükənməzdən əvvəl indi sifariş edin!\n228 words 1044 chars\nDiqqət: Sarı daşların adları budur Maraq: Bunlar sarı daşların adlarıdır Arzu: Adları sevirik, bəs niyə körpənizə ad qoymayaq? Qalanını biz həll edəcəyik. Fəaliyyət: Bu sarı ad daşlarından birini alın və körpəniz gələn kimi onun adı ilə çağırmağa başlayın!\n65 words 296 chars\nDiqqət: Bu, istənilən Ulduz Döyüşləri pərəstişkarı üçün mükəmməl zərgərlik parçasıdır. Sarı tonlu daşlar xalq arasında İmperiyanın rəngi ilə əlaqələndirilir və bu parça getdiyiniz yerdə sizinlə ayaqlaşacaq. Onun Endor-dan qənimətinizi saxlamaq üçün gizli bölməsi var, beləliklə hamıya necə zəhmli olduğunuzu göstərə bilərsiniz. Maraq: Yaxşı görünmək və üsyançı yoldaşlarınızın hörmətini qazanmaq istəyirsiniz? Bu zərgərlik üsyançılar alyansına sadiqliyinizi ifadə etmək üçün mükəmməl bir yoldur. Onun Endordan qənimətinizi saxlamaq üçün gizli bölməsi var. Hətta müxtəlif rənglərdə olur, ona görə də siz onu qürurla geyinə və hər kəsə özünüzü havalı hesab edə bilərsiniz. Arzu: Bu Ulduz Döyüşləri zərgərliklərinin mükəmməl parçasıdır. Bu, Üsyanın istənilən pərəstişkarını izdihamdan fərqləndirəcək. Hər kəsə rəsmi olaraq bizdən biri olduğunuzu bildirmək üçün onu hətta rəsmi mərasimə də geyə bilərsiniz. Fəaliyyət: İndi bu elana klikləyin və bu gün bir reklam alanda 15% endirim əldə edin!\n238 words 1152 chars


15:58 09.03.2016 Qısa URL\nBAKI, 9 mart — Sputnik.İmişli Rayon Məhkəməsi (hakim Ülvi Qənbərov), İmişli rayon sakini İsrafil Quliyevin "şərəf, ləyaqət və işgüzar nüfuzun müdafiəsi və mənəvi zərərin əvəzinin ödənilməsi barədə" iddia tələbini qismən təmin edib. Məhkəmə "O şeir belə yarandı" sərlövhə altında təqdim edilən müsahibə və şeirdəki bəzi ifadələrə görə, "Sabaha inam" qəzetini təkzib verməyə və vurulmuş mənəvi zərərə görə 1000 manat təzminat ödəməyə məcbur edən qətnamə çıxarıb.\n"Sabaha inam" qəzetinin baş redaktoru Məryəm Şahverdiyeva qərarı qanunsuz hesab edir. "Əvvala, iddia ərizəsində cavabdeh qəzet redaksiyası deyil, bizə müsahibə verən və şeir təqdim edən müəllif göstərilib. Amma məhkəmə cavabdeh qismində redaksiyanı tanıyıb", —deyə baş redaktor Sputnik-ə açıqlamasında bildirib.\nOnun sözlərinə görə, məhkəmə bu qərarını gülünc arqumentlə əsaslandırıb: "Belə ki, biz müsahibə aldığımız şəxslə müqavilə bağlamamışıq. İkincisi, məhkəmə çəkişmə, tərəflərin bərabərliyi prinsipini pozaraq işə iştirakımız olmadan baxıb".\nXanım redaktor bu qərardan apellyasiya şikayəti verdiyini də deyib.\nşeir, qəzet, cərimə, cəza, məhkəmə


ABŞ Yaponiyadan vətəndaşlarını təxliyə etdi | AzPolitika — onlayn siyasi-ictimai qəzet\nDərc olunub: 17/02/2020 - 14:36\nYaponiyanın paytaxtı Tokio şəhəri yaxınlığındakı Yokohama limanında fevralın 4-dən koronavirusla əlaqədar karantinə alınan kruiz gəmisindəki ABŞ vətəndaşlarını daşıyan təyyarə bu gün Haneda limanından havaya qalxıb.\n“Report” xəbər verir ki, ABŞ Dövlət Departamentinin açıqlamasında 300-dən artıq amerikalı sərnişinin olduğu və onlardan 14-də yoluxucu virusun aşkarlandığı bildirilib.\nQeyd edək ki, koronavirusun yayıldığı laynerdə 3 500-dən artıq sərnişin var. Gəmidə yoluxucu virusun daşıyıcılarının sayı 350-ni ötüb.\nXatırladaq ki, ötən il dekabrından meydana çıxan yeni koronavirus bir müddət sonra Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı tərəfindən beynəlxalq miqyaslı fövqəladə hadisə olaraq dəyərləndirilib. Son məlumata görə, koronavirusa yoluxanların sayı 71 442, ölənlərin sayı 1 777, sağalanların sayı 11 214 nəfərdir. Çindən başqa, koronavirusa yoluxma halları daha 25 ölkədə qeydə alınıb.


Cəsədlər niyə Xaçmaza gətirilir? - Ölü sahiblərinin ŞİKAYƏTİ - 7Times.Az – Son Xəbərlər, Dünya Xəbərləri və Multimedia\n15 Sentyabr 2020, 11:19\n7times.az xəbər verir ki, bu da ölü sahiblərinin narazılığına səbəb olur. Şabranda morq ola-ola niyə meyitlər müayinə üçün Xaçmaza aparılır? Bu suala Səhiyyə Nazirliyinin Məhkəmə Tibbi Ekspertiza və Patoloji Anatomiya Birliyinin Şabran rayon üzrə eksperti Cəlal Əliyevlə əlaqə saxlayıb cavab almaq istədim. Ekspert sualıma belə cavab verdi:\n“Sizə nə dəxli var mən meyiti harda müayinə edirəm. Əsas odur ki, müayinə edilir”.\n“Heç kimə xəbər vermədən qızımın meyitini götürüb Xaçmaza aparmışdılar. 1 saatdan sonra bu barədə bizə polis məlumat verdi. Biz Şabrandan çıxıb Xaçmaz morquna gələndə yolda bizə yenidən xəbər gəldi ki, bəs meyiti müayinə edib Şabrana gətirirlər. Yolun yarısından geri qayıtmalı olduq”.\n“Bu bizim yaralı yerimizdir. Şabran rayon morqu xəstəxananın inzibati binasında yerləşir. Ora meyit aparıb müayinə etmək mümkün deyil”.\n“Bu barədə rayon rəhbərliyinə də müraciət etmişik”.\n27 Oktyabr 202015:13\n20, Oktyabr - 15:4532


Gülnarə Kərimova həbs olundu\nBAKU.WS lenta.ru-ya istinadən xəbər verir ki, bu barədə ölkənin Baş prokurorluğu məlumat yayıb.\nMəlumatda bildirilir ki, onun barəsində seçilmiş azadlığın məhdudlaşdırılması qətimkan tədbiri azadlıqdan məhrumetmə ilə əvəzlənib.\nOnun evini tərk etməsinə, həmçinin, rabitə-kommunikasiya vasitələrindən istifadə etməsinə qadağa qoyulsa da, Kərimova məhkəmə icraçılarının tələblərinə məhəl qoymayıb.\nÖlkəsində vergidən yayınma, dövlət vəsaitlərinin talanı, şantaj yolu ilə pul alma və ofşor şirkətlərinin olduğunu sübut edən sənədləri bilərəkdən məhv etməkdə təqsirli bilinən Kərimova bundan sonra cəzasını ümumi rejimli cəzaçəkmə müəssisəsində çəkəcək.\nXatırladaq ki, 2017-ci ilin dekabr ayında Gülnarə Kərimova 10 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilsə də, yarım ildən sonra onun cəzası yüngülləşdirilərək beş il müddətinə azadlığın məhdudlaşdırılması (ev dustaqlığı) ilə əvəzlənmişdi.\nAğcabədinin sabiq icra başçısı barədə həbsli axtarış qərarı verildi Gülnarə Kərimova haqda şok faktlar Gülnarə Kərimova həbs olundu (FOTO) Vətənə xəyanətdə ittiham olunan Nardaran sakininə hökm oxundu Vitse-admiral Şahin Sultanova hökm oxunub Gülnarə Kərimova atası üçün mahnı oxudu (VİDEO/FOTO) Separatçı Dağlıq Qarabağ rejiminin sponsoruna hökm oxundu Gülnarə Kərimovanın İsveçrədəki bank hesabları donduruldu\nТеги: Gülnarə Kərimova həbs özbəkistan


Ölüləri qəbiristanlıqda basdırın, amma necə, YA DA NEÇƏYƏ... - Hürriyyət\nEv Aktual Ölüləri qəbiristanlıqda basdırın, amma necə, YA DA NEÇƏYƏ…\n23:26 - 15 İyul, 2020\nQəbiristanlıqların bələdiyyələrin idarəçiliyinə verilməsi problemi həll etmədi\n8 iyul 2020-ci ildə belə bir xəbər yayıldı ki, Yasamal Bələdiyyəsinin vergi müfəttişi Zaur Müslümovun, daxil olmuş şikayətlər əsasında fəaliyyətinin yoxlanılması zamanı məlum olub ki, o, Yasamal qəbiristanlığında dəfn yeri üçün torpaq sahəsi ayırmaq müqabilində, vətəndaşlardan rüşvət tələb edir. Əməliyyat nəticəsində Müslümov iyulun 3-də qəbiristanlıq ərazisində, rüşvət olaraq tələb etdiyi üç min manatdan 2300 manatı alarkən saxlanılıb.\nXatırladaq ki, saytımızda ötən il bələdiyyələrin qəbiristanlıqlarda səliqə-səhman yaradacaqları barədə məqalə yayımlanmışdı. Məqalədə “Bələdiyyələrin statusu haqqında” və “Bələdiyyə maliyyəsinin əsasları haqqında” qanun layihələrinə dəyişikliklərin müzakirə olunduğu Milli Məclisin müvafiq komitəsinin 26 oktyabr 2020-ci il tarixli iclasından söhbət açılırdı. Qeyd olunurdu ki, hər iki sənədə edilən dəyişikliklər qəbiristanlıqların salınması və idarə olunması ilə əlaqədar məsələlərdə bələdiyyələrin məsuliyyətlərini aydınlaşdırır.\nMilli Məclisin o vaxtkı Regional məsələlər komitəsinin sədri Arif Rəhimzadə bidirmişdi ki, sözügedən qanun layihələri qəbul olunacağı təqdirdə, qəbiristanlıqlarda vəziyyətə nəzarət bələdiyyələrə həvalə ediləcək: “Bununla da bu sahədəki korrupsiyaya tamamilə son qoyulacaq”.\nA.Rəhimzadənin haqqında söz açdığı qanun layihələri qəbul edildi. Bundan sonra, Azərbaycan ərazisində yerləşən qəbiristanlıqların əksəriyyətinin idarəçiliyi bələdiyyələrə verildi. Ancaq gördüyümüz kimi, bu, dəfn üçün torpaq ayrılması sahəsindəki korrupsiyaya son qoymadı.\nAYNA yenidən bu məsələ ilə bağlı Arif Rəhimzadəyə müraciət etsə də, sorğumuza cavab ala bilmədik. Odur ki, məsələ ilə əlaqədar bələdiyyə sədrlərinə müraciət etdik.\nAstara rayonunda yerləşən Siyakin Bələdiyyəsinin sədri Ramin Məmmədovun sözlərinə görə, rəhbərlik etdiyi bələdiyyənin ərazisində bir neçə kənd yerləşir: “Hər kəndin öz qəbiristanlığı var. Bütün qəbiristanlıqlar bələdiyyənin idarəsində olsa da, dəfn üçün torpaq ayırmaq qərarı bu kəndlərin ağsaqqallarının fəal iştirakı ilə həyata keçirilir. Bu faktor da korrupsiya ehtimalının qarşısını alır”.\nZığ Bələdiyyəsinin ərazisində, Siyakin Bələdiyyəsindən fərqli olaraq, ağsaqqallar dəfn üçün torpaq ayrılmasında iştirak etmirlər. Bu bələdiyyənin sədri Emil Quliyevin verdiyi məlumata görə, qəbiristanlıqda yer ayırmaq qərarını bələdiyyə verir.\nYasamal Bələdiyyəsi ilə də əlaqə saxladıq. Bələdiyyənin Ərazi-idarəetmə şöbəsinin müdiri Rizvan Mahmudovun sözlərinə görə, Yasamal qəbiristanlığında dəfn üçün ümumiyyətlə yer ayrılmır: “Orada qohumlar tərəfindən əvvəlcədən yerləri alınan insanlar dəfn edilir”.\n“Qəbiristanlıq ərazisindəki yerlərin əvvəlcədən alınaraq, hasarlanması nə qədər qanunauyğundur” sualına Rizvan Mahmudov belə cavab verdi: “Bu qəbiristanlıq az müddət əvvəl bələdiyyənin idarəçiliyinə verilib. Bundan əvvəl, Yasamal qəbiristanlığı Bakı əhalisinin Vətəndaşlara Xidmət Trestinin sərəncamında idi. Dediyimiz vəziyyət qəbiristanlığın onlara tabe olduğu vaxtdan formalaşmağa başlayıb. Odur ki, suallarınızı Trest rəhbərliyinə ünvanlasanız, daha yaxşı olar”.\nRizvan Mahmudovun məsləhəti ilə Bakı şəhəri Vətəndaşlara Xidmət Trestinin rəhbəri Sabir Həsənova müraciət etdik. O, Yasamal Bələdiyyəsinin şöbə müdirinin sözlərini təkzib etdi və “Yasamal qəbiristanlığında dəfn üçün yerlər ümumi əsaslarla ayrılıb”, – dedi.\nPaytaxtın ən böyük qəbiristanlıqlarından biri yerləşən Badamdar qəsəbə bələdiyyəsi rəhbərliyinin də fikrini öyrənməyə çalışdıq. Bələdiyyə sədrinin müavini Rauf Mailovun verdiyi məlumata görə, yerli qəbiristanlıqda demək olar ki, boş yer qalmayıb: “Buna görə də bələdiyyə ərazisində yaşayan sakinlərin əksəriyyəti ölülərini digər qəbiristanlıqlarda dəfn etməyi üstün tuturlar”.\nXırdalan Bələdiyyəsinin Vergi şöbəsinin müdiri Rasif Hüseynov bildirdi ki, yerli qəbiristanlıqda dəfn üçün yer ayrılması qərarı bələdiyyə üzvlərinin səs çoxluğu ilə qəbul edilir.\nAzərbaycan Vətəndaş Cəmiyyətinin İnkişafına Yardım Assosiasiyasının (AVCİYA) eksperti Vüqar Tofiqli AYNA-ya açıqlamasında qeyd etdi ki, qəbiristanlıqların əksəriyyətinin bələdiyyələrin tabeçiliyinə verilməsi barədə qərar qəbul edilərkən, çoxları bu qəbiristanlıqlarda qanunsuz torpaq ticarətinin ləğv eiləcəyinə ümid edirdi: “Ancaq, təəssüf ki, gözlənilənlərin əksinə olaraq, qəbiristanlıq torpaqlarının satılması daha böyük miqyas aldı. Səbəb – bu sahədə ictimai nəzarətin olmamasıdır”.\nTofiqlinin fikrincə, kənd ağsaqqalları tərəfindən qəbiristanlıqlara ictimai nəzarətin qurulması korrupsiyaya qarşı mübarizədə yaxşı nümunə ola bilər.\nƏvvəlki məqaləŞad xəbər – COVID-19-a qarşı UĞURLU SINAQ\nNövbəti məqalədəPrezident: Su balansı tutulmayıb, dözülməzdir


2021-10-21 16:18:48 178\nŞəhidlik adi ölüm deyil, Vətən, torpaq, böyük amallar uğrunda candan keçmək, özünü şüurlu şəkildə qurban vermək deməkdir. Bu uca məqama yüksələnlərdən biri də Səddam Həsənov idi. Qorxmaz bir igid idi Səddam.\nŞəhidlik elə bir zirvədir ki, ünvanı əbədiyyətdir. Şəhid olmağı özünə şərəf bilən Səddamın daxilində yüksək vətənpərvərlik, cəsurluq, müsbət əxlaq, əqidə var idi. Elə buna görə də o şüurlu şəkildə ölümü gözə ala bildi. Döyüşlərdə yaralanmasına baxmayaraq, yaralı qolunu sarıyıb irəli getdi Xüsusi Təyinatlı Şəhidimiz. Həmin gün Səddam və onun döyüş yoldaşları düşməni bir addım da irəli buraxmamaq üçün son damla qanlarına kimi vuruşdular. Qorxu duymadan, ürəklərində böyük Vətən sevgisi ilə qəhrəmancasına döyüşüb şəhid olan Səddam kimi şəhidlərimiz bir daha sübut etdi ki, bu xalqın qəhrəmanları yüzlərlə, minlərlədir. Onların ömür yolu gənclərimizə nümunədir.\nOktyabrın 15-də Səddamın 29 yaşı tamam oldu. O, 1992-ci il oktyabrın 15-də Beyləqan rayonunun Yeni Mil qəsəbəsində anadan olub. 2010-cu ildə Yeni Mil kənd tam orta məktəbini bitirdikdən sonra hərbi xidmətə yollanan şəhidimiz xidmət müddətində öz vətənpərvərliyi, dözümü və iradəsi ilə fərqlənmişdir. Hərbi xidməti başa vurduqdan sonra Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin gizir hazırlıq kursuna daxil olmuş və həmin kursu müvəffəqiyyətlə bitirib, Naxçıvanda yerləşən N saylı hərbi hissənin kəşfiyyat bölüyündə xidmətini davam etdirmişdir. Zəkası və fiziki qabiliyyəti ilə seçilən Səddam daha sonra Xüsusi Təyinatlı Taborun qrup komandirinin müavini vəzifəsinə təyin olunmuşdur. Şəhidimiz 2014-2019-cu illər ərzində müxtəlif vəzifələrdə işləmişdir. Müxtəlif dövrlərdə Türkiyədə təşkil olunan xüsusi təlimlərdə iştirak etmiş, həmin təlimləri uğurla tamamlamışdır. Səddam həmçinin, Naxçıvanda xidmət edərkən Günnüt əməliyyatında iştirak etmiş, Günnüt kəndinin işğaldan azad edilməsində böyük şücaət göstərmişdir. Beləliklə, ömrünü Vətənə xidmətə həsr edən Səddamın son döyüşü və ən böyük qalibiyyəti İkinci Qarabağ müharibəsinə təsadüf etdi.\nXüsusi Təyinatlı Qüvvələrin giziri olan qəhrəmanımız cənub istiqamətindəki döyüşlərdə iştirak edən xüsusi dəstə qruplarından birini təmsil edirdi. Ona verilən ən çətin tapşırıqların öhdəsindən şərəflə gəlib. Murovdağ zirvəsinin alınmasında, Füzuli rayonunun azad edilməsində xüsusi qəhrəmanlıq göstərib. Həmişə öndə gedən, saysız igidliyə imza atan Səddam Həsənov 17 oktyabr tarixində Vətən müharibəsinin Hadrut cəbhəsində qəhrəmancasına vuruşaraq Şəhidlik zirvəsinə yüksəlib.\nŞəhidin doğum günü ilə əlaqədar onun xatirəsinə həsr edilmiş tədbirdə Beyləqan Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Asif Ağayev aparatın məsul nümayəndələri, hüquq-mühafizə orqanlarının rəhbərləri, şəhid ailələri, media və ictimaiyyət nümayəndələri, şəhidimizin orta məktəb müəllimləri və şagirdlər iştirak etdilər. Şəhidin məzarı önünə gül düzülüb, ruhuna dualar oxundu. Sonra tədbir doğulub boya-başa çatdığı evində davam etdirildi.\nSamuxda təkrar əkin aparılır\nTaxıl səpini başa çatır\nGöygöl rayonunda mülki şəxs minaya düşər...\nASTARA DƏRS İLİNƏ YENİ UĞURLARLA BAŞLAYI...\nSavaşlardan alnıaçıq çıxanlar\nYAP Beyləqan rayon təşkilatının XI hesab...\nBu oba, bu el sizi unutmayacaq


Azərbaycanda rektor vəfat etdi – FOTO\n07 Yanvar 2019 - 12:23\nAzərbaycanda rektor vəfat etdi –FOTO\nAzərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinin kollektivinə ağır itki üz verib.\nStrateq.az modern.az-a istinadən xəbər verir ki, Azərbaycan Dövlət Dəniz Akademiyasının rektoru Çingiz Mansur oğlu Əliyev yanvarın 7-də ömrünün 56-cı ilində vəfat edib. Məlumatı Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinin mətbuat katibi Mehman Mehdiyev təsdiqləyib.\nMərhum 24 iyul 2015-ci il tarixindəı Fövlət Dəniz Akademiyasının rektoru təyin edilmişdi.\nÇingiz Mansur oğlu Əliyev 5 yanvar 1963-cü ildə Bakıda anadan olub. 1986-cı ildə Leninqrad (indiki Sankt-Peterburq) Su Nəqliyyatı İnstitutunu bitirib. 1987-93-cü illərdə “Xəzərdənizneftdonanma” idarəsində kapitan köməkçisi kimi karyerasına başlayıb. O, gərgin əməyi və bacarığı hesabına kapitan rütbəsinə kimi yüksələ bilib. Avropada ən böyük qaldırma gücünə (2500 t) malik kran gəmisində ən cavan kapitan kimi 5 il işləyib.\n1993-96-cı illərdə “Xəzərdənizneftdonanma” idarəsində dənizdə təhlükəsiz üzmə xidməti üzrə rəis müavini və rəisi, “Xəzərdənizneftdonanma” idarəsinin rəis müavini, 1996-2006-cı illərdə “British Petroleum” şirkətində dəniz işləri üzrə rəis, 2006-13-cü illərdə “Caspian Marine Services” LTD şirkətində direktor vəzifələrində çalışıb. Bu dövrdə “Günəşli” yatağında platformaların 30%-nin tikilməsində, Heydər Əliyev adına Bakı Dərin Özüllər Zavodunun 8 №li platformasının tam qurulmasında, “Çıraq” platformasının özülünün qoyulmasında iştirak edib. 2013-cü ilin dekabrında Azərbaycan Dövlət Dəniz Akademiyasında Beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektor, 2014-cü ilin iyulunda ADDA-nın tədris və tərbiyə işləri üzrə prorektoru vəzifələrini tutub.\n24 iyul 2015-ci il tarixində ölkə Prezidentinin sərəncamı ilə Azərbaycan Dövlət Dəniz Akademiyasının rektoru vəzifəsinə təyin edilib.\n23 senytabr 2015-ci il tarixində texnika üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyasını uğurla müdafiə edərək fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini alıb.\n2016-cı il 24 iyunda “Dənizçi günü” münasibətilə “Donanmanın fəxri işçisi” nişanı, respublikanın ictimai-siyasi həyatında iştirakına görə müxtəlif fəxri fərmanlarla təltif olunub.\nÇingiz Əliyev 17 elmi məqalənin, beş dərsliyin müəllifidir.\nYAP-ın üzvüdür. Ailəli idi, üç övlad atası idi.


Avropa üçlüyü İranın 4-cü addımından narahatdır - Sahar Azeri\nAvropa üçlüyü İranın 4-cü addımından narahatdır\nNoy 12, 2019 14:01 Asia/Baku\nİngiltərə, Almaniya və Fransanın xarici işlər nazirləri və Avropa Birliyinin xarici işlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali nümayəndəsi özlərinin nüvə anlaşmasındakı öhdəliklərinə sadiq qalmamalarına işarə etmədən birgə bəyanat yayaraq, İranın nüvə anlaşması öhdəliklərinin azaldılması üzrə 4-cü addımı atmasından nigarançılıq ifadə ediblər.\nBəyanatda deyilir: Nüvə anlaşmasının avropalı tərəfləri İranın Fordo təsisatlarında uran zənginləşdirməsini bərpa etmək üzrə son addımından nigarandırlar.\nAvropa üçlüyü nüvə anlaşmasının onun bütün tərəfləri vasitəsilə tam və təsirli icrasının önəmini vurğulayıb, lakin eyni zamanda, bildiribdir ki, İran anlaşma ilə uyuşmayan addımlar atmaqdan uzaqlaşsın.\nNüvə anlaşmasının avropalı tərəfləri həmçinin İrandan istəyiblər ki, bu anlaşmadakı öhdəliklərinə uyğun olaraq, Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi ilə, xüsusən Əhatəli Müahidə Sazişi və Əlavə Protokol çərçivəsində əməkdaşlıq etsin.\nAvropa üçlüyü iddia edibdir ki, İrana qarşı sanksiyaların ləğvi daxil olmaqla özünün bütün öhdəliklərinə sadiq qalır.\nİran Amerikanın nüvə anlaşmasından birtərəfli və qanunsuz şəkildə çıxmasından bir il və Avropanın ABŞ-ın bu hərəkəti qarşısında təklif etdiyi iqtisadi həll yollarının faydasız olmasının sübut edilməsindən sonra 2019-cu il mayın səkkizində bildirdi ki, anlaşmanın 26 və 36-cı maddələrinə əsasən, anlaşmadakı öhdəliklərinin bir hissəsini dayandırır.


Yüksək güclü professional Nanwei 42V. akkumlyatorlu drel-vintaçan по самой дешевой цене в Баку!\n/ Yüksək güclü professional Nanwei 42V. akkumlyatorlu drel-vintaçan\nКод товара: 34-623\nAkkumlyatorun tipi: Li-ion / Akkumlyatorun gərginliyi: 21 В / Akkumlyatorun həcmi: 1,5 Ач / Dövrlərin sürəti: 0-400/0-1450 d/d / Maksimal fırlanma anı: 36 Nm / Fırlanma anının səviyyə sayı: 18+1 (deşmə səviyyəsi) / Qidalanma vaxtı: 2 saat.\nСледующий товар Vintləri açmaq üçün SPEED OUT bit dəsti\nПредыдущий товар Распылитель краски - Paint Zoom\nОписание Yüksək güclü professional Nanwei 42V. akkumlyatorlu drel-vintaçan\nGüclu vintaçan nanwei 42v – müxtəlif səthlərin deşilməsi və montajında əvəzolunmaz köməkçinizdir. Balanslaşdırılmış və ergonomik dizaynı sayəsində vintaçan əldə rahat oturur və uzun iş müddəti ərzində yorğunluq gətirmir.\nTezsıxımlı patron bitləri və deşiciləri saniyələr ərzində dəyişməyə kömək olur. Tormoz dinamikdir, buna görə də düyməciyi buraxan kimi, patronun fırlanması dayanır.\nƏgər deşici ilişirsə, mühərrikin avtomotik muhafizə sistemi işə düşür və fırlanma dayanır. Revers funksiyası deşicini materialdan çıxarmaq və vintləri geri açmaq üçün nəzərdə tutulmuşdur. Deşmə rejimi və fırlanma anını tənzimləyə 18 səviyyə aləti bir çox sahələrdə istifadə etməyə imkan verir.\nErqonomik dəstək vinaçanı əldə rahat tutmağa və yorulmadan uzun müddət işlətməyə imkan verir.\nAkkumlyatorun tipi: Li-ion.\nAkkumlyatorun gərginliyi: 42 В.\nAkkumlyatorun həcmi: 1,5 Ач.\nDövrlərin sürəti: 0-400/0-1450 d/d.\nMaksimal fırlanma anı: 36 Nm.\nFırlanma anının səviyyə sayı: 18+1 (deşmə səviyyəsi).\nPatron: ikimuftalı, tezsıxımlı.\nSıxma diametri: 0,8-10 mm.\nMaksimal deşmə diametri: taxta-20, metal-10 mm.\nQidalanma vaxtı: 2 saat.\nƏla vintaçandır, təmirdə köməyimə çatdı, xırda məişət işlərində əvəzolunmaz alətdir. Kiçik rahat keysi var, ölçüləri kiçikdir, əldə rahat oturur. Akkumlyator uzun müddət işləməyə imkan verir, demək olar ki, bütün gün doldurmadan işlətdim. Mağaza ilə alış verişdən razıyam, modeli seçməkdə kömək etdilər, tez də çatdırdılar. Tövsiyə edirəm!


Bir neçə telekanalın əməkdaşları Daşkəsəndə təzyiqlə üzləşdilər – Azərbaycan Bələdiyyəsi\nOn Dek 21, 2021 08:38 51\n“Space” telekanalı, Baku TV və APA TV internet kanallarının jurnalistləri Daşkəsən rayonunda təzyiqlə üzləşiblər. Sosial şəbəkələrdə Daşkəsənin Dəstafur kənd sakini, şəhid anası Sevda Şıxıyevanın rayon icra hakimiyyətinin Dəstafur kənd inzibati ərazi dairəsi üzrə nümayəndəsi Lalə Cəfərova tərəfindən döyülməsi barədə iddialar yayılıb.\n“Baku TV, APA TV və “Space”in əməkdaşları hadisənin təfərrüatını araşdırdıqda hadisənin söylənilənlərin tam fərli olduğu, şəhid anasının icra nümayəndəsini və qohumu Daşqın Cəfərovu döydüyü məlum olub.\nBaku TV-nin əməkdaşı Nazir Quliyev bildirib ki, o həmkarları ilə hadisənin təfərrüatını araşdırıb. Media mənsubları əvvəlcə şəhid anasının xəsarət yetirdiyi və hazırda Gəncə şəhərindəki xəstəxanalarda müalicə edilən icra nümayəndəsi və qohumu ilə görüşüblər. İcra nümayəndəsi jurnalistlərə hadisə barədə ətraflı məlumat verib. Jurnalistlər bundan sonra hadisənin mahiyyətini ətraflı araşdırmaq üçün Daşkəsənin Dəstafur kəndinə gediblər. Lakin şəhidin anası “Space” telekanalının və APA TV-nin əməkdaşlarını hədələyib: “O, oğluna evin qapısını bağlayaraq bizi çölə buraxmamağı tapşırdı və görüntüləri tələb etdi. Biz ondan müsahibə almaq istədikdə qadın bundan imtina etdi”.\nAPA TV-nin jurnalisti Fuad Nazimoğlu da bildirib ki, şəhidin ailə üzvləri onların evdən çıxmasına mane olublar: “Şəhidin ailə üzvləri, o cümlədən əri və oğlu qapını bağlayaraq bizi çölə buraxmadılar. Buna görə, bir neçə saat həyətdə qalmalı olduq. Şəhidin anası tələb etdi ki, mən görüntüləri lentə aldığımız videokameranın yaddaş kartını qırım. Yalnız videokameranın yaddaş kartını qırdıqdan sonra şəhidin ailə üzvləri bizi buraxdılar”. (Report)


Dünyaca məşhur iqtisadçı Ozan Özkural ilə Larry Kingin müsahibəsi - Yeni iqtisadi baxış | Dünya iqtisadiyyatı | Kayzen\nDünyaca məşhur iqtisadçı Ozan Özkural ilə Larry Kingin müsahibəsi - Yeni iqtisadi baxış\n3 yanvar 2015, 14:52\nTürkiyənin gənc fond idarəçilərindən olan və Larry Kingin proqramına qatılan 3-cü türk olan Tanto Capital Partner’in qurucu ortağı və CEO’su Ozan Özkural Türkiyədə islahatların reallaşacağını və bölgənin iş mərkəzi olacağını söylədi. Özkurala görə böhran ilə sarsılan Rusiyada uzun müddətli investisiya imkanlar var.\nUzun illər Merrill Lynch’in investisiya bankçılığı şirkətində xidmət edən və 2012-ci ildə qısa bir müddət Rusiyanın ikinci böyük bankı VTB'nin Türkiyə ofisini idarə Ozan Özkural Səudiyyəli ortağı ilə qurduğu 300 milyon dollarlıq fondu — Tanto Capital Partners'i fevral ayında dünya bazarına çıxarmağa hazırlaşır. Maliyyə dünyasının diqqət çəkən istedadları arasında özünə yer tutan və əfsanəvi televiziyaçı Larry King proqramına Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Mehmet Özdən sonra qatılan üçüncü türk olan Ozan Özkural Səudiyyəli ortağı ilə qurduğu Tanto Capital Partners fondunun Türkiyə ofisini də yaxın günlərdə xidmətə açmağı planlaşdırır. Dünya iqtisadiyyatının hazırki və gələcək vəziyyətini qiymətləndirən Ozan Özkurala görə Türkiyə yaxın gələcəkdə əhəmiyyətini daha da artacaq.\n«Türkiyə bölgədə iş mərkəzi olacaq»\nDünyanın yeni böyümə mərkəzləri olan Afrika, Yaxın Şərq və Rusiya kimi bölgələrə yaxınlığı ilə Türkiyənin əhəmiyyətli bir üstünlüyü olduğunu bildirən Özkural qlobal bir fond olacaq Tanto Capital üçün Türkiyədə ofis açmağın əsas səbəblərin birinin məhz bu olduğunu bildirdi. Afrika, Yaxıb Şərq və Rusiya kimi bölgələr ilə əməkdaşlığın əsas mərkəzi Türkiyə olacaq. Türkiyədə inkişaf edən ölkə olaraq müxtəlif siyasi və ekonomik dalğalanmaların yaşanması təbiidir. Həmçinin inkişaf etmiş ölkə olma hədəfi ilə əlaqədarTürkiyədə yeni islahatların həyata keçirələcəyini düşünürəm. Türkiyənin bir sıra əsas üstünlükləri var. Əmək qüvvəsi və rəhbərlik keyfiyyəti bölgəsindəki digər ölkələrə görə çox yüksək. Digər inkişaf etməkdə olan ölkələrə görə Türkiyə çox daha şəffaf bir ölkədir. Qlobal mərkəzli bir fondun qurucusu olaraq Türkiyədə ofis açma qərarımızın ana səbəbi də budur.\n«Rusiyada böyük potensial var»\nFondlarını qlobal miqyasda iş fürsətlərini görərək idarə edəcəklərini bildirən Özkural, ümumi fikrin əksinə olaraq Rusiyada uzun müddətdə böyük fürsətlər olduğuna diqqət çəkdi. Rusiyada bazarı tanıyanların yaxşı analiz etməsinin, tanımayanların isə uzaq durmasının lazım olduğunu bildirən Özkural «Rusiyada gələcək üçün böyük fürsətlər var. Rusiyada sanksiyalar və neft qiymətinin düşməsi ciddi bir təsir yaratdı. Rublun dəyər itirməsi şirkətlərin üzərindəki təzyiqi bir az azaltdı. Rusiyanı gözləyən ən böyük çətinlik şirkətlərin borclarını qısa müddətdə ödəyə bilməməsi olacaq. Rusiya çətin bir coğrafiyasdır. Buradakı geosiyasi hadisələr qısa müddətdə çox əhəmiyyətli olacaq. Amma uzun müddətdə Rusiyada çox böyük fürsətlər var. Rus bazarını əlaqələrlə görə bilirsənsə, hansı işdə fürsət olduğunu da müəyyən edə bilərsən. Əgər Rus bazarını analiz edə bilmirsinizsə oraya heç toxunmayın. Ancaq uzun müddətdə bir çox fürsətlər çıxacaq. Rusiyanın daxili bazarında kiçik oyunçular uduza bilir. Çox güman ki, istehlaka əsaslanan şirkətlər iflas edəcək. Rubl düşdü üçün insanlar özünü kasıb hiss edəcək. Daxili bazara istiqamətlənmiş Rus şirkətlərini çətin dövr gözləyir. Kiçik və orta miqyaslı Rus şirkətlər üçün təhlükə böyükdür. Ancaq böyük Rus şirkətləri batmayacaq. Orta və uzun müddətdə Rusiya investisiya qoymaq münasibdir, qısa müddət üçün isə təhlükəlidir „deyə danışdı.\n“Neftin qiyməti üçün 50-60 dollar münasib bir aralıqdır»\nNeft qiymətinin düşməsini də dəyərləndirən Ozan Özkural Brent neft üçün 50-60 dollar aralığının balanslı bir qiymət olduğunu və bu qiymətin Türkiyəyə çox müsbət təsir edəcəyini ifadə etdi. Özkurala görə neft qiymətlərindəki enişin əsas səbəbləri Çində tələbin azalması, ABŞ qaya qazı və geosiyasi hərəkətlərdir. Özkural qeyd edir ki, ABŞ və İran yaxınlaşmağa davam edəcək, ABŞ-ın bir nömrəli siyasəti İranı açmaqdır. Bu siyasət Obama rəhbərliyindən keçsədə Senatda ilişəcək, amma bundan sonra İranın bazarlara açılması gözlənilə bilər. Buna qarşılıq Səudiyyə Ərəbistanı da qiymətlər istədiyi qədər düşsün baxaq kim dözəcək deyir və istehsalı azaltmır. Sağlam olanı təklif və tələb tarazlığında qiymətlərin müəyyən olunmasıdır. Bu dəyişim Türkiyəyə çox müsbət təsir edəcək. Dünya iqtisadiyyatına da uzun müddətdə təcil qazandıracaq.\n, brend neft\nBiznes Proses və onun informasiya texnologiyaları ilə uyğunlaşdırılması (BP and IT alignment)\nƏn çox neft ehtiyatı haradadır?\nBax buna biznes deyərlər\n21 üzv · 2 topik · RSS


Son dövr Azərbaycan ədəbiyyatında ciddi nərs əsərləri sarıdan əməlli-başlı qıtlıq yaranması oxucuların gözləri önündədir. Şəxsən mən özüm ədəbi prosesi ardıcıl izləyən bir qələm adamı kimi buna çox təəssüflənirəm. Avropadan ixrac olunan alababat bir hekayənin, povestin, romanın matahını ceyran belinə qaldıranlar da bu fürsətdən çox ustalıqla yararlanırlar. Kimi dindirsən dilinin altında qərb ədəbiyyatından bir sitat gizlətdiyi bəlli olur. Yeri gəldi-gəlmədi sitatları sağa-sola səpələyib özlərini “abrazavonski” göstərənlər bundansa bizim öz nəsrimizdə baş verən uğursuzluqlardan və uğurlardan söhbət açsalar dillərinə düyünmü düşər?.. Nə isə ...\nBu günlərdə özünə və sözünə azdan-çoxdan bələd olduğum, lakin əsərlərini küll halında indiyəcən oxumadığım nasir bacımız Natəvan Dəmirçioğlunun “Birinci Kitab”ı əldə eləyib, acgözlüklə oxudum. Kitabı yazılan ön sözün və son sözün müəllifləri, zövqlərinə və bilgilərinə sayğı bəslədiyim hörmətli alimlərimiz AMEA-nın müxbir üzvü, Azərbaycanda Atatürk Mərkəzinin müdiri Nizami Cəfərovun və filologiya elmləri namizədi Rüstəm Kamalın yazılarını sonda-Natəvanın əsərlərini oxuyandan sonra oxumağa qərarlaşdırdım. Açığı düşündüm ki, birdən onların yazdıqlarının cazibəsinə düşüb, kitab müəllifinin qələmindən çıxanlar haqqında öz qərarımı verməkdə yanlışlıq eləyəm.\nÖncə fikirləşdim ki, hekayələrdən başlayım. Sonra fikrimi dəyişib kitabı əvvəlindən oxumağa başladım. ”Səbət” povestinin elə ilk cümləsi, ilk abzası mənim həyat haqqında duyğularıma, düşüncələrimə tərcümanlıq eləməyə başladım. Elə bildim yazmaq istədiyim, lakin ilhamımın gücü yetməyən şeirləri oxuyuram sanki. Natəvan xanım mənim indiyə qədər əsərlərini oxuyub bəyəndiyim yazıçılardan ilkiydi ki, mənim aləmimdə poeziya ilə nəsrin sərhədlərini əridib yox eləyirdi. Natəvanın dilinin rəvanlığı, təhkiyyəsinin yüyrəkliyi, mətləbinin konkretliyi, məzmununun nəhəngliyi, təsvirlərinin rəngarəngliyi, təfəkkürünün qədimliyi məni öz qanadlarında bizim yaşadığımız dünyanın o üzünə, əlçatmazlıqlara, ünyetməzliklərə aparıb çıxarırdı. Natəvan xanım sanki bu dünyanın olmuşlarını, olacaqlarını-cəmi işləklərini bir səbətə yük eləmişdi. Məni heyrətləndirən bu idi ki, ildırım daşından ağır olan bu yükə tab gətirirdi Natəvan xanımın “Səbət”i.\n“Yetim” povestinin ilk səhifəsi ədəbiyyatda bircə beyti ilə qaldıqca qalacaq şair BİKƏSdən: “Hər kəsin var kimsəsi, mən Bikəsin yox bir kəsi, Kimsəsiz qaldım, mədəd qıl, Kimsəsizlər Kimsəsi!”-epiqrafı ilə açılır. Və müəllifin “Bir olan Tanrım! Adı yüz bir, özü bir olan Tanrım! Özündən yetim qoyma məni!” cümlələri ilə dilə gətirib, qələmə aldığı dua ilə başlayır. Bu başlanğıc artıq əsər müəllifinin mətləbinin nəhəngliyindən, əsərinin qəhrəmanı olacaq Yetimin elə-belə yetim olmadığından xəbər verir. Povestin son cümləsini oxuyub Natəvan xanımın mətləbinin heyrətamiz təsdiqini görürsən. Bu povest haqqında bundan o yana bir söz söyləməkdə aciz olduğumu boynuma alıram. Hə, bir də onu demək istəyirəm ki, bu əsəri oxuya bilməyən adama az qala yazığım gəlir.\n“Üç nöqtə” povestinə Natəvan xanım yəqin ki, başqa bir ad da seçə bilərdi. Bir az pafoslu, bir az ritorik bir ad. Amma xasiyyətindən də, yazdıqlarından da bəlli olur ki, Natəvan xanım sükutların harayına məhz sükutların harayı kimi yanaşmağa üstünlük verir. Tamamilə əminəm ki, bu əsər başqa bir yazıçının əsəri olsaydı (intəhası ola bilməzdi!) o, bu povesti başqa cür adlandırardı. Heç kimin xətrinə dəyməsin bizim yazarların böyük əksəriyyəti millətin dərdinə ürəkdən yanmaqdan, bu yolda əməl sahibi olmaqdan millətin dərdi haqqında ucadan danışmağa (sadəcə danışmağa) və özünü yanımcıl göstərməyə üstünlük verir.\nAmma Natəvan xanımın kirmişcə “Üç nöqtə” adlandırdığı bu povestin mənsub olduğu millətin, vətəndaşı olduğu məmləkətin dərdlərini bütün varlığıyla yaşayan bir istedadlı türk xanımının qəlb yanğısı olduğunu duymamaq, onun “Ürəyində çatılan tonqal”ı görüb, “Yandım, ay, Tanrım!” harayını eşidib duyğulanmamaq, bu povestin vətənpərlik mövzusunda yazılmış ən güclü əsərlərdən biri olduğunu etiraf etməmək mümkünsüz idi.\nNatəvan xanımın hekayələri mənim üçün ayrıca bir söhbətin mövzusudur. Onların haqqında da söhbət açsam oxuyanlar elə bilər ki, mən onu həddindən çox tərifləyirəm. İntəhası oxucu onu da bilməmiş deyil ki, hər hansı kitab haqda mənim də öz qənaətlərimi səmimiyyətlə dilə gətirmək, qələmə alma haqqım var. Və bu yazıda Natəvan xanımın ünvanına söylədiyimiz sözlər onun ədəbiyyatımızda olan halal haqqının az bir hissəsidir. Çağdaş nəsrimizdə Natəvan Dəmirçioğlunun “Birinci kitab”ı mənim üçün ədəbi hadisədir və imkanım olduqca Azərbaycan oxucusunun diqqətini bu ədəbi hadisəyə yönəltməyə çalışacam.\nP.S. Mənim üçün qələmə aldığım yazıya ad seçməkdən çətin iş yoxdur. Etiraf edim ki, bu yazını hazırlayarkən “Əsrimizin və nəsrimizin Natəvanı” kəlməsinin nə vaxt ağlıma gəlməsindən xəbərim belə olmadı. Sonda, bu kitabın işıq üzü görməsi münasibətilə nəsrimizin Natəvan xanımını təbrik edirəm və Azərbaycan ədəbiyyatına “Gözün aydın olsun!” –deyirəm.\nŞair,Əli Kərim adına poeziya klubunun direktoru\n” Kaspi “qəzeti


Natiq Cəfərli: “Karqo şirkətləri tərəfindən ölkəyə mal gətirilərkən qiymətlər hər ay artırılır”\nTürkiyənin milli valyutası olan lirə dəyər itirməkdə davam edir. Belə ki, 1 dollar rekord həddə - 9,1234 lirəyə çatıb. Türk lirəsi ucuzlaşsa da, Bakıda satılan Türkiyə məhsulları barəsində eyni sözü demək olmur. Türkiyədən internet vasitəsilə alınan hər hansı məhsulu Bakıda dəyərindən qat-qat baha almaq mümkündür.\nMəlumatlara görə, Türkiyədə lirənin ucuzlaşması həmin ölkədən alış-veriş edən ayrı-ayrı şəxslər, biznesmenlər üçün fürsətdir. Hazırkı şəraitdə biznesmenlər həmin ölkədə məhsulu daha ucuz qiymətə alırlar. Adıçəkilən ölkədə lirənin dəyər itirməsi Türkiyədən Azərbaycana idxal edilən məhsulun həcminin artmasına səbəb olub. Ancaq onu da qeyd etmək lazımdır ki, Türkiyədən ucuz qiymətə alınan geyim və digər əşyalar Azərbaycanda yüksək qiymətə satılır. Məlumatlara görə, Türkiyədən 10 manata alınan geyim Azərbaycanda 40-50 manata satılır.\nMaraqlıdır, Türkiyə valyutasının dəyər itirməsinə baxmayaraq, idxal olunan geyim niyə Azərbaycanda baha satılır?\n“Türkiyədən ixrac olunan və Azərbaycana gətirilən məhsulların qiymətində dəyişiklik olmalı idi”\nİqtisadçı Natiq Cəfərli bildirdi ki, türk lirəsinin tarixi minimuma qədər ucuzlaşması son həftələrdə daha da sürətlənib. İndi lirə ən aşağı göstəricilərindədir. Məntiqlə yanaşdıqda, Türkiyədə ixrac olunan və Azərbaycana gətirilən məhsulların qiymətində dəyişiklik olmalı idi: “Qiymətlərin idxala təsir etməsi üçün bir müddət keçməlidir. İş adamları deyir ki, bizim aldığımız və bu gün realizə olunan məhsullar məzənnənin yuxarısındadır, yəni türk lirəsinin daha baha olduğu dövrlərdə alınıb. Ola bilər ki, bir müddət sonra qiymətlərin dəyişməsinin şahidi olaq. Onların dediyi vəziyyətə görə qiymətlərin aşağı düşməmə səbəblərindən biri də xərclərin yuxarı qiymətlərinin kəskin artmasıdır ki, bu da Azərbaycandan qaynaqlanır. Azərbaycanda bir neçə karqo şirkəti var ki, bazara nəzarət edirlər. Karqo şirkətləri tərəfindən ölkəyə mal gətirilərkən qiymətlər hər ay artırılır. Bu da gətirilən malların maya dəyərinə təsir göstərir.\nTürkiyədən gətirilən məhsulların həcminə, çəkisinə görə gömrük rüsumlarını ödəmək təcrübəsi var idisə, indi istənilən məhsul tək-tək rəsmiləşdirilir, rüsuma tabe edilir. Bu, həm vaxt aparır, həm də əlavə xərc tələb edir. Belə olduqda iş adamlarının xərci artdıqca, onlar da mal və xidmətlərin qiymətini qaldırır. Bu kimi məsələlərə görə Türkiyədən gətirilən məhsulların qiyməti, təəssüf ki, ucuzlaşmır”.


Mazda Jump Start Service, Bütün Modellər - Sparky Express\nMazda Jump Start Xidməti\nMazda-All Models / Vehicle Jump Start / Ajax, Ontario - $50.00 Mazda-All Models / Vehicle Jump Start / Markham, Ontario - $50.00 Mazda-All Models / Vehicle Jump Start / Oshawa, Ontario - $50.00 Mazda-All Models / Vehicle Jump Start / Pickering, Ontario - $50.00 Mazda-All Models / Vehicle Jump Start / Scarborough, Ontario - $50.00 Mazda-All Models / Vehicle Jump Start / Toronto, Ontario - $50.00 Mazda-All Models / Vehicle Jump Start / Whitby, Ontario - $50.00\nMazda Jump Start. Zəng edin: +1 (647) -819-0490\nDüzgün tullanma başlanğıc prosedurlarına riayət edilmədikdə, Mazda -ya başlamaq, avtomobilinizə ciddi ziyan vurulmasına və hətta şəxsi xəsarətlərə səbəb ola biləcək mürəkkəb bir proses ola bilər!\nMazda avtomobilinizi Sparky Express -dən işə salmaqda kömək alın! Bütün avtomobil markaları və modelləri üçün ixtisaslaşdırılmış nəqliyyat vasitələri ilə tullanma başlanğıcı xidmətləri təqdim edirik və əgər avtomobilinizdə yeganə problem ölü batareya olarsa, zəmanətlə işə salacağıq! Sparky Express -də bilirik ki, hər bir avtomobilin tullanmaq üçün xüsusi prosedurları var və texniki işçilərimiz sürücülərə soyuq və ya isti havalarda nəqliyyat vasitələrini işə salmaqda, habelə xüsusi ehtiyacları olan dayanacaq yerlərində yaxşı kömək edirlər. yeraltı qarajlar və ya dar ev qarajları kimi.\nSparky Express ilə Mazda avtomobilinizə etibarlı şəkildə başlayın!\nMazda Jump Start - bu xüsusi nəqliyyat vasitəsi ilə tullanma start xidməti Sparky Express Yol Kenarında İstək əsasında mövcuddur.