Susuzluq kəndi yaxınlığında partlayış — Vikipediya\nSusuzluq, Kəlbəcər, Azərbaycan\nsaat 11:00 radələri (UTC +4)\nSusuzluq kəndi yaxınlığında partlayış və ya Susuzluq faciəsi — 4 iyun 2021-ci il tarixində, Azərbaycanın Kəlbəcər rayonu ərazisində yerləşən Susuzluq kəndi yaxınlıqlarında baş verən mina partlayışı. Partlayış nəticəsində Azərbaycan Televiziyasının operatoru Sirac Abışov, Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyinin müxbiri Məhərrəm İbrahimov və Kəlbəcər Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının Susuzluq kənd inzibati ərazi dairəsi üzrə nümayəndəsinin müavini Arif Əliyev həlak olmuşdur. Əlavə olaraq, 4 nəfər müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri almışdır. Bu, İkinci Qarabağ müharibəsi dövründə döyüşlərin getdiyi ərazidə jurnalist ölümü ilə bağlı ilk hal olmuşdur.\nİnsidentə görə Azərbaycan tərəfi Ermənistanı günahkar bilmiş, Qarabağda basdırılan minaların xəritəsinin Azərbaycana verilmədiyi halda belə faciəvi halların yenidən baş verəcəyini əlavə etmişdir. Həmçinin, Azərbaycan rəsmiləri Kəlbəcərdəki minaların İkinci Qarabağ müharibəsi bitdikdən sonra qoşunların ərazidən çıxarılması zamanı erməni hərbçiləri tərəfindən basdırıldığını irəli sürmüşdür. Ermənistan buna cavab verməmişdir. Müxtəlif ölkələrin Azərbaycandakı səfir və səfirlikləri, o cümlədən YUNESKO, "Human Rights Watch", Avropa Şurası, ATƏT və Beynəlxalq Jurnalistlər Federasiyası hadisəyə görə öz narahatlıqlarını bildirmiş və zərərçəkənlərə öz başsağlıqlarını diləmişdir.\nƏsas məqalələr: Birinci Qarabağ müharibəsi və İkinci Qarabağ müharibəsi\nHadisənin baş verdiyi yerə yaxın olan Susuzluq kəndinin Azərbaycan xəritəsindəki yeri.\nKəlbəcər rayonu ərazisi 1993-cü ildə, Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı erməni silahlıları tərəfindən işğal edilmişdir. İşğal nəticəsində rayon ərazisində yaşayan 60,000 azərbaycanlı və kürd qaçqın düşmüş, 150-dən çox azərbaycanlı girov götürülmüşdür.\nAzərbaycan Silahlı Qüvvələri 27 sentyabr 2020-ci ildə başlayan İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Kəlbəcər rayonu ərazisində yerləşən strateji əhəmiyyətə sahib Murovdağ yüksəkliyini işğaldan azad etmişdir ki, bu da Azərbaycanın 1992-ci ildən bəri əldə etdiyi ən böyük hərbi uğurlardan biri hesab edilmişdir. Kəlbəcər rayonu 25 noyabr 2020-ci il tarixində Qarabağda atəşkəsi təmin edən üçtərəfli bəyanatın bir hissəsi olaraq, Azərbaycanın nəzarətinə qaytarılmışdır.\nQarabağ münaqişəsindən təsirlənən ərazilərin minalardan təmizlənməsi Azərbaycan ilə Ermənistan arasında İkinci Qarabağ müharibəsindən sonrakı əsas məsələlərdən biri olaraq qalır. Qarabağ dünyadakı ən çox minalanmış ərazilərdən biri olaraq qəbul edilir. İkinci Qarabağ müharibəsi sona çatandan bəri Azərbaycanda hərbi və mülki şəxslərin minalara düşməsi haqqında dəfələrlə məlumat yayılmışdır. Rəsmi məlumatlara görə, üçtərəfli bəyanatın imzalanmasından bəri bu cür hadisələr nəticəsində Azərbaycan tərəfindən 120-dən çox insan həlak olmuş və ya yaralanmışdır. Azərbaycan tərəfi Ermənistandan minaların xəritələrini tələb etmişdir, lakin Ermənistan tərəfi bu tələbə müsbət cavab verməmişdir. Azərbaycan Ermənistanın Qarabağdakı minalanmış ərazilərin xəritəsini verməkdən imtina etməsi ilə bağlı Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə iki dəfə şikayət təqdim etmişdir. Azərbaycan tərəfi oxşar faciəvi hadisələrin baş vermə riskinin müvafiq sənədləşmələr olmadan hər zaman davam edəcəyini vurğulamışdır. Azərbaycanın BMT-dəki daimi nümayəndəsi Yaşar Əliyev BMT Təhlükəsizlik Şurasının iclasında qeyd etmişdir ki, münaqişə boyunca qəbiristanlıqlar, tarixi yerlər və digər mülki obyektlər daxil olmaqla Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərinin əksəriyyəti Ermənistan tərəfindən minalanmışdır. Qarabağın minalardan təmizlənməsi prosesi təxmin edilir ki, daha 5–7 il davam edəcək.\nİnsidentdən əvvəl iki ölkə arasındakı sərhəd boyunca baş verən, Azərbaycan və Ermənistan əsgərlərinin iştirak etdiyi bir sıra hadisələr Ermənistandakı seçkilərdən əvvəl Rusiyanın vasitəçiliyi ilə atəşkəs üzərində təzyiq yaratmışdır. May ayının axırlarında Azərbaycan Kəlbəcər ərazisini minalamağa çalışan 6 erməni hərbçisini saxlamışdır. Ermənistan rəhbərliyi qüvvələrinin yalnız öz ölkə ərazisindəki sərhəd bölgəsinin müdafiəsini gücləndirdiyini bildirmişdir. Ermənistanın baş naziri vəzifəsini icra edən Nikol Paşinyan saxlanılan əsgərlərin mina basdırdığını təsdiqləmiş, lakin bunu Ermənistan ərazisində etdiklərini iddia etmişdir.\nHadisə nəticəsində həlak olan media əməkdaşları Sirac Abışov (solda) və Məhərrəm İbrahimov (sağda).\nAzərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyinin (AZƏRTAC) və Azərbaycan Televiziyasının (AzTV) əməkdaşları İkinci Qarabağ müharibəsi nəticəsində Azərbaycanın işğaldan azad olunmuş ərazilərində çəkiliş aparmaq üçün yollanmışdılar. Onlar rayonun Qamışlı kəndində görüşəcək, plan üzrə Susuzluq kəndi ərazisinə daxil olacaqdı. 4 iyun 2021-ci il tarixində, saat 11 radələrində Kəlbəcər rayonu ərazisində yerləşən Susuzluq kəndinə gedən yolda ikən onların içərisində olduğu "KamAZ" markalı sərnişin avtomobili tank əleyhinə minaya düşmüşdür. Mina əraziyə erməni işğalı zamanı yerləşdirilmişdi.\nHadisənin baş verməsindən bir gün sonra avtomobilin tank əleyhinə minaya düşmə anı video kimi paylaşılmışdır. 2 dəqiqəlik videonun ilk 26-cı saniyəsində maşın minaya düşərək partlayır.\nZərərçəkənlər[redaktə | mənbəni redaktə et]\nPartlayış nəticəsində 3 nəfər həlak olmuş, daha 4 nəfər müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri almışdır.\nSirac Abışov — Azərbaycan Televiziyasının operatoru. 29 avqust 1989-cu il tarixində Azərbaycan SSR-in Qubadlı şəhərində anadan olan Abışov əslən Qubadlı rayonunun Dondarlı kəndindəndir. Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı ailəsi ilə birlikdə evlərindən didərgin olmuş, Sumqayıt şəhərində yaşamağa başlamışdır. O, 2019-cu ildən AzTV-də işləməyə başlamışdır. Bir övladı olan Abışov hadisə nəticəsində həlak olmuşdur. Onun nəşi "Məhkəmə -Tibbi Ekspertiza və Patoloji Anatomiya" Birliyinin Gəncə şəhər Şöbəsində müayinə edildikdən sonra Bakı şəhərinə aparılmışdır. Abışov 5 iyunda Sumqayıt şəhər Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir.\nMəhərrəm İbrahimov — Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyinin müxbiri. O, 16 aprel 1982-ci il tarixində SSRİ respublikalarından olan Ermənistan SSR-nin Krasnoselo rayonunun Ardanış kəndində anadan olmuşdur. İbrahimov 1989-cu ildə Azərbaycan SSR-nin Binəqədi rayonu Rəsulzadə qəsəbəsində 100 saylı orta məktəbin birinci sinfinə getmiş, 1999-cu ildə orta məktəbi bitirərək Ali İctimai-Siyasi Kollecin jurnalistika fakültəsinə daxil olmuş, 2003-cü ildə oradan məzun olmuşdur. O, 15 iyul 2004-cü il tarixinə qədər Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarında hərbi xidmətdə olmuşdur. Həmin ilin sentyabrında AZƏRTAC-da müxbir işləyən İbrahimov 2007-ci ildən orada aparıcı müxbir vəzifəsində çalışmışdır. O, İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı döyüş bölgəsində yenilikləri işıqlandırırdı. İki övladı olan İbrahimov hadisə nəticəsində həlak olmuşdur. Onun nəşi "Məhkəmə -Tibbi Ekspertiza və Patoloji Anatomiya" Birliyinin Gəncə şəhər Şöbəsində müayinə edildikdən sonra Bakı şəhərinə aparılmışdır. İbrahimov 5 iyunda Abşeron rayonu, Müşfiqabad qəsəbəsindəki qəbiristanlıqda, valideynlərinin yanında dəfn edilmişdir.\nArif Ağalar oğlu Əliyev — Kəlbəcər Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının Susuzluq kənd inzibati ərazi dairəsi üzrə nümayəndəsinin müavini. 1983-cü ildə Susuzluq kəndində anadan olan Əliyev Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı qaçqın düşmüş, Göygöl rayonunun Xasabağ kəndində məskunlaşmışdır. O, 2012-ci ildən bu vəzifədə çalışmışdır. Üç övladı olan Əliyev hadisə nəticəsində həlak olmuşdur. 5 iyun 2021-ci il tarixində onun nəşi Göygöl rayonundakı evinə aparılmış və orada yerləşən Kəlbəcər Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir.\nEmin Məmmədov — Azərbaycan Televiziyasının rejissoru. Hadisə nəticəsində yaralanmışdır. AzTV-nin "Əsas məsələ" verilişinə bağlanan Emin Məmmədov vəziyyətinin stabil olduğunu bildirmişdir. Səhərisi gün o xəstəxanadan evə buraxılmışdır.\nŞöhrət Cəfərov — Kəlbəcər Rayon İcra hakimiyyətinin Yanşaq kənd inzibati ərazi dairəsi üzrə nümayəndəliyinin əməkdaşı. Əslən kəlbəcərli olan Cəfərov 13 yaşında evindən didərgin olmuşdur. Hadisə nəticəsində yaralanmışdır.\nKamil Abdullayev — Susuzluq kənd inzibati ərazi dairəsi üzrə icra nümayəndəsi. Hadisə nəticəsində yaralanmışdır.\nYaralanan digər şəxsin adı açıqlanmamış, lakin avtobus sürücüsü olduğu bildirilmişdir.\nMediada yayılan xəbərlərdən dərhal sonra Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğu və Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi hadisəni təsdiqləmişdir. Onlar əlavə etmişdir ki, prokurorluq və polis əməkdaşları tərəfindən hadisə yerinə baxış keçirilmiş, məhkəmə-tibb ekspertizası təyin edilmiş, digər prosessual hərəkətlər yerinə yetirilmişdir. Faktla bağlı Azərbaycan Respublikasının Hərbi Prokurorluğunda Cinayət Məcəlləsinin 100.2-ci (təcavüzkar müharibəni planlaşdırma, hazırlama, başlama və ya aparma), 116.0.6-cı (silahlı münaqişə zamanı beynəlxalq humanitar hüquq normalarını pozma) və digər maddələri ilə cinayət işi başlanılmışdır. Hadisə ilə bağlı hal-hazırda intensiv istintaq-əməliyyat hərəkətləri həyata keçirilir.\nHadisədən sonra "Tigran Mets" xüsusi hərbi təlim mərkəzinin qurucu direktoru, Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin podpolkovniki Koryun Qumaşyan erməni mediasına verdiyi bir müsahibədə Laçın və Kəlbəcər ərazilərində 17 yük maşını dolu mina yerləşdirdiyini demişdir. O, "Azərbaycandakı erməni əsirləri" qarşılığında Azərbaycana minalanmış ərazilərin xəritələrini təqdim etməyə hazır olduğunu əlavə etmişdir. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi 8 iyunda açıqlama yaymışdır ki, Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin kəşfiyyat-diversiya qrupu Laçın rayonu sahəsi mina yerləşdirmək üçün sərhədi keçərək ora daxil olmuş, nəticədə qrupun bir üzvü, hərbi qulluqçu Artur Kartanyan Azərbaycan hərbçiləri tərəfindən saxlanılmış, qrupun digər üzvləri isə geri çəkilərək ərazini tərk etmişdir. Ermənistan Müdafiə Nazirliyi mina yerləşdirmək iddialarını təkzib etmiş, ələ keçirilən əsgərin sisli hava şəraitinə görə yolunu azdığını bildirmişdir. Azərbaycan tərəfi növbəti gün Kartanyanı sərbəst buraxmışdır. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi ehtimal olunan təxribat cəhdinin təsdiqlənmədiyini və əsgərin duman içində yolunu azaraq təsadüfən sərhədi keçdiyini bildirmişdir. 12 iyunda Azərbaycan tərəfi Ağdam rayonu ərazisində basdırılan 97 min tank əleyhinə və şəxsi heyət əleyhinə minaların yerini göstərən bir xəritə qarşılığında 15 erməni əsirini Ermənistan tərəfinə qaytarmışdır. Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan sonradan verilən xəritənin Ermənistanda olan "xəritələrin çox kiçik hissəsi" olduğunu bildirmişdir.\nHadisə nəticəsində həlak olanların xatirəsi Azərbaycan Televiziyasının binasının yaxınlığında yad edilmişdir. İbrahimov və Abışovun adları 9 iyunda "Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri" QSC-nin ərazisində onların xatirəsinə yaradılmış memorial abidə kompleksinin anım lövhəsinə həkk olunmuşdur. 7 avqustda şəhid jurnalistlər in ailə üzvləri Quba rayonunda Birinci və İkinci Qarabağ müharibələrində şəhid olan media nümayəndələrinin xatirəsinə salınan "Media şəhidləri" parkını ziyarət etmişdir.\nHadisə baş verən gün Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin sözçüsü Fazil Talıbov bildirmişdir ki, hadisə zamanı həlak olan Məhərrəm İbrahimov, Sirac Abışov və Arif Əliyevə şəhid statusu veriləcək. 14 iyulda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev imzaladığı sərəncamla "işğaldan azad olunan ərazilərində vəzifə borcunu ləyaqətlə yerinə yetirərkən həlak olmuş" Sirac Abışov, Arif Əliyev və Məhərrəm İbrahimovu 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif etmişdir. 17 iyulda Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidməti qurumun rəisi, general-polkovnik Arzu Rəhimovun imzaladığı əmrə əsasən şəhid media nümayəndələri İbrahimov və Abışovu "Hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsində xidmətlərə görə" medalı ilə təltif etmişdir. Medallar 22 iyulda, Milli Mətbuat və Jurnalistika Günü münasibətilə şəhidlərin ailələrinə təqdim edilmişdir. Həmin tarixdə Azərbaycan Mətbuat Şurasının Ali Media Mükafatının 2021-ci üçün laureatlarının adları açıqlanmış, təltif edilənlər arasında İbrahimov və Abışovun olduğu məlum olmuşdur.\nHadisəni ilk təsdiqləyənlərdən olan AzTV sədri Rövşən Məmmədov öz "Facebook" səhifəsində hadisəni "erməni vandalizminin və düşmənin mülki şəxslərə qarşı törətdiyi cinayətlərin daha bir nümunəsi" adlandırmış, həlak olan hər iki jurnalistlərin ailəsinə başsağlığı vermişdir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev zərərçəkənlərin ailəsinə başsağlığı vermiş, Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva hadisə səbəbilə dərin kədər hissi yaşadığını bildirmiş, "günahsız insanların ölümünə görə bütün məsuliyyət Ermənistanın hərbi-siyasi rəhbərliyinin" düşdüyünü qeyd etmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin köməkçisi − Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev beynəlxalq təşkilatları həmrəyliyə və bu hadisəni pisləməyə çağırmış, jurnalistlərin "Ermənistan qoşunlarını Kəlbəcərdən çıxarkən qəsdən yerləşdirdiyi minanın qurbanı" olduğunu əlavə etmişdir.\nAzərbaycan rəsmiləri Kəlbəcərdəki minaların İkinci Qarabağ müharibəsi bitdikdən sonra qoşunların ərazidən çıxarılması zamanı erməni hərbçiləri tərəfindən basdırıldığını irəli sürmüşdür. Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin mətbuat xidmətinin rəisi Leyla Abdullayeva, Azərbaycanın Xarici İşlər naziri Ceyhun Bayramov, Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyi (MEDİA) mina partlayışı nəticəsində həlak olan jurnalistlərin ailələrinə başsağlığı vermişdir. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi Ermənistanı minalardan istifadə edərək Cenevrə konvensiyalarını pozmaqda günahlandırmışdır. Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət naziri Anar Kərimov "UNESCO insan həyatlarını xilas etmək üçün minaların xəritəsini tələb etməlidir" demişdir. Azərbaycan Respublikasının ədliyyə naziri Fikrət Məmmədov ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədr və bütün digər üzv ölkələrinin ədliyyə nazirlərinə, BMT-nin və Avropa Şurasının insan hüquqları üzrə rəhbər vəzifəli şəxslərinə, Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinin prezidentinə müraciətlər ünvanlamışdır. Azərbaycan Respublikasının İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkili Səbinə Əliyeva İbrahimov və Abışovun ailələrini ziyarət etmiş, həlak olanların ailələrinə başsağlığı vermişdir. Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin rəhbəri Elçin Şıxlı Ermənistanı "beynəlxalq hüququ pozmaq"da ittiham etmiş və minaların Kəlbəcərdə təzəlikcə basdırıldığını iddia etmişdir. Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzi media mütəxəssislərinə hücumları qınamış və hər iki tərəfi "bu kimi təcrübələrə son qoymağa" çağırmışdır.\nAzərbaycan Respublikası Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi yaydığı bəyanatda hadisə nəticəsində 3 ailənin azyaşlı uşaqlarının yetim qaldığını qeyd etmiş, Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin "amansız və aqressiv davranışlarının bu günə kimi hələ də davam etməsi, insanların həyat və sağlamlıqlarının ciddi təhlükə altında qalması, ümumilikdə insan hüquqlarına zidd" olduğunu əlavə etmişdir.\nFransanın Azərbaycandakı səfiri Zakari Qros, İtaliyanın Azərbaycandakı səfirliyi, İsrailin Azərbaycandakı səfiri Corc Dik, Rusiyanın Azərbaycandakı səfirliyi, İranın Azərbaycandakı səfirliyi, Gürcüstanın Azərbaycandakı səfirliyi, Türkiyənin Azərbaycandakı səfirliyi və Ukraynanın Azərbaycandakı səfirliyi iki jurnalistin hadisə nəticəsində həlak olması ilə bağlı başsağlığı vermişdir. Türkiyənin "Haber Global" kanalı hadisəyə görə Ermənistanı qınamışdır.\n"Human Rights Watch" təşkilatının Avropa və Orta Asiya üzrə direktor müavini Giorgi Qogiya hadisənin narahatedici olduğunu qeyd etmişdir, xüsusilə də minaların "yeni basdırıldığı və ya birbaşa mülki əhalini hədəf aldığı" halda. Avropa Şurasının insan haqları üzrə komissarı Dunya Miyatoviç "münaqişənin təsirinə məruz qalmış ərazilərin minalardan təcili təmizlənməsinə ehtiyac" olduğunu bildirmişdir. ATƏT-in media azadlığı üzrə nümayəndəsi Tereza Ribeiro hadisə ilə bağlı öz dərin narahatlığını bildirmişdir. YUNESKO-nun baş direktoru Odri Azule Abışov və İbrahimovun ölümünü qınamış və əlavə etmişdir ki, "jurnalistlər şəxsi təhlükəsizliklərinə risk olmadan öz vəzifə borclarını yerinə yetirə bilməlidirlər". Beynəlxalq Jurnalistlər Federasiyası baş katibi Entoni Bellancer və Avropa Jurnalistlər Federasiyası baş katibi Rikardo Quterres zərərçəkənlərə və ailələrinə başsağlığı vermiş, Ermənistan hakimiyyətini minalanmış ərazilərin xəritələrini təhvil verməyə çağırmışdır. Beynəlxalq Mətbuat İnstitutu iki jurnalistin ölümünə görə "ağır kədər hissi" yaşadıqlarını bildirmişdir. Jurnalistləri Müdafiə Komitəsinin Avropa və Mərkəzi Asiya üzrə proqram koordinatoru Gülnuzə Səid İbrahimov və Abışovun ölümünü "lüzumsuz bir faciə" adlandırmışdır. Səid erməni rəsmilərini "digər jurnalistlərin münaqişədə qurban olmamalarını təmin etmək üçün mina xəritələrini mətbuat mənsubları" paylaşmağa çağırmışdır. Minaların Qadağan Edilməsi üzrə Beynəlxalq Kampaniya hadisə haqqında öz "Tvitter" hesabında paylaşım etmiş, Sərhədsiz reportyorlar isə hər iki ölkəni jurnalistləri qorumağa çağırmışdır. Qlobal Jurnalistika Şurası hadisə ilə bağlı yayımladığı bəyanatda bunu "dünyadakı bütün jurnalistlərə qarşı terror" adlandırmışdır. Rusiya Jurnalistlər İttifaqı iki jurnalistin həlak olması ilə əlaqədar başsağlığı vermişdir.\nUkrayna Ali Radasının deputatları Lyudmila Marçenko və Marian Zablotskiy Ermənistandan minalanmış ərazilərin xəritəsini verməsini tələb etmişdir. Fransa senatoru və Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin üzvü Natali Qule İbrahimov və Abışovun ailələrinə başsağlığı vermiş, Ermənistandan mina xəritələrinin təhvil verilməsini tələb etmişdir. Fransa Milli Assambleyasının deputatı Frederik Düma Fransa və beynəlxalq ictimaiyyəti "Ermənistandan minaladığı ərazilərin xəritəsini verməyi tələb etməyə" çağırmışdır. Moldovanın eyni zamanda parlamentinin Milli təhlükəsizlik və müdafiə komissiyasının rəhbəri Sergey Sırbu, parlamentdə Demokratik Fraksiyanın rəhbəri Dumtsi Diacov Ermənistandan mina xəritələrini tələb etmişdir. Rusiya jurnalisti və hərbi eksperti, Rusiya Federasiyası Müdafiə Nazirliyi yanında İctimai Şuranın sabiq sədri İqor Korotçenko da hadisəyə reaksiyasını göstərmiş və hər yerə, o cümlədən Avropa təşkilatlarına, beynəlxalq jurnalist strukturlarına müraciət edilməsinin vacib olduğunu bildirmişdir.\n9 iyunda Braziliyanın San-Paulu şəhərində Ermənistanın bu şəhərdəki fəxri konsulluğu qarşısında etiraz aksiyası keçirilmişdir. Aksiyanın məqsədi Kəlbəcərdə baş vermiş hadisəyə diqqəti cəlb etmək olmuşdur. Həmçinin, növbəti gün Gürcüstanın Marneuli şəhərindəki Gürcüstan Azərbaycanlılarının İnteqrasiya Mərkəzində (GAİM) Abışov və İbrahimovun xatirəsinə həsr olunan tədbir keçirilmişdir.\nErmənistan tərəfi hadisə haqqında heç bir fikir bildirməmişdir.\n↑ "В Азербайджане на мине подорвались два журналиста и чиновник". BBC Russian Service (rus). 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "Two Azeri journalists and an official killed in landmine blast near Karabakh - prosecutor". Reuters (ingilis). 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "Two Azerbaijani journalists and one official die in landmine explosion in Kalbajar". OC Media (ingilis). 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "Kəlbəcər rayonunda iki jurnalist minaya düşərək həlak olub (YENİLƏNİB)". Turan İnformasiya Agentliyi. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ Azerbaijan: Seven years of conflict in Nagorno-Karabakh. Nyu-York: Human Rights Watch. 1994. 14. ISBN 1-56432-142-8. An estimated 60,000 individuals — equally divided among Kurds and Azeris — lived in Kelbajar province before the offensive." In the space of a week, 60,000 people were forced to flee their homes. Today all are displaced, and Kelbajar stands empty and looted.\n↑ "ARMENIANS CAPTURE KEY AZERBAIJANI TOWN". washingtonpost.com. The Washington Post. 23 aprel 1993. İstifadə tarixi: 4 iyun S2021.\n↑ "Müdafiə Nazirliyi: Murov zirvəsi azad olundu (yenilənir)". 27 sentyabr 2020. 7 fevral 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ Bashir, Turkan. "Bakıda "Zəfər Paradı" keçirildi". Amerikanın Səsi. 10 dekabr 2020. 7 fevral 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "Münaqişənin həllində ən böyük ümid". Azadlıq Radiosu. 7 February 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "Azerbaijani army enters Kalbajar, region returned by Armenia". Al Jazeera (ingilis). 25 noyabr 2020. 5 yanvar 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ Tsukerman, İrina. "Azerbaijan won war with Armenia, but confronts deadly foe in left-behind landmines". The Tribune (ingilis). 2 iyun 2021. İstifadə tarixi: 5 iyun 2021.\n↑ "Генпрокуратура Азербайджана сообщила о третьем погибшем при подрыве на мине в Карабахе". TASS (rus). 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "أذربيجان: مقتل صحفيين اثنين إثر انفجار لغم.. ومطالب لأرمينيا بتسليم خرائط". Əl Mısr Əl Yom (ərəb). 6 iyun 2021. İstifadə tarixi: 6 iyun 2021.\n↑ "Avropalı komissardan əsirlər, mina xəritəsi çağırışı". Azadlıq Radiosu. 20 may 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "دوخبرنگار آذری بر اثر انفجار مین در قره باغ جان باختند". İslam Respublikası Xəbər Agentliyi (fars). 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "Азербайджанские журналисты подорвались на мине в Кельбаджаре, трое погибли". Podrobnosti (ukrayna). 5 iyun 2021. İstifadə tarixi: 5 iyun 2021.\n↑ "Поряд з Карабахом підірвалися азербайджанські журналісти: 3 загиблих". 24tv.ua (ukrayna). 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "Four people including two journalists killed in mine explosion in Azerbaijan". JAMNews (ingilis). 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "В Азербайджані авто з журналістами підірвалося на міні, є загиблі". Ukinform (ukrayna). 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ Quliyev, Emil. "Azerbaijani Reporters, Official Killed In Mine Blast". Barrons (ingilis). 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "Két azeri újságíró meghalt, mikor aknára futottak + videó". Magyar Nemzet (erməni). 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 6 iyun 2021.\n↑ "Mine Kills Two Azerbaijani Journalists, Village Official In Areas Recaptured From Armenian Forces". Azadlıq Radiosu (ingilis). 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "Armenia says 6 soldiers captured by Azerbaijan". The Associated Press (ingilis). 27 may 2021. İstifadə tarixi: 19 iyun 2021.\n↑ "Two Azerbaijani journalists killed in landmine blast near Karabakh". Herald Sun (ingilis). 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ 1 2 Süleymanlı, Sami. "Kəlbəcərdə minaya düşən şəxs: "Elə bildim ayaqlarım yoxdur" - VİDEO". Report İnformasiya Agentliyi. 11 iyun 2021. İstifadə tarixi: 13 iyun 2021.\n↑ "Freedomroo – Azerbaijani journalists, official killed in landmine explosion". news.com.au (ingilis). 4 iyun 2021. 2021-06-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "Azərbaycanın iki media işçisi minaya düşərək həlak olub, üç nəfər yaralanıb - VİDEO". Report İnformasiya Agentliyi. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "Baş Prokurorluq və DİN media nümayəndələrinin Kəlbəcər rayonunda minaya düşərək həlak olmaları ilə bağlı birgə məlumat yayıb". Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "Armenian mine kills 2 Azerbaijani journalists in Karabakh". Australian News Review (ingilis). 4 iyun 2021. 2021-06-04 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "Kəlbəcərdə jurnalistlərin minaya düşmə anı - VİDEO". Report İnformasiya Agentliyi. 5 iyun 2021. İstifadə tarixi: 5 iyun 2021.\n↑ "Kəlbəcərdə azərbaycanlı jurnalistlər minaya düşərək həyatlarını itirdilər". TRT Azərbaycan. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "AzTV və Azərtac-ın əməkdaşları Kəlbəcərdə həlak oldular - Video". Axar.az. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "Minaya düşən operator: "Cəbrayılda çəkiliş aparanda hisslərimə hakim ola bilmədim" - VİDEO". Modern.az. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ 1 2 "Kəlbəcərdə həlak olan jurnalistlərin nəşi Gəncəyə gətirilib – YENİLƏNİB + FOTO". Oxu.az. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ Qərib, Səid. "Kəlbəcərdə şəhid olan operator dəfn edilib - YENİLƏNİB". Report İnformasiya Agentliyi. 5 iyun 2021. İstifadə tarixi: 5 iyun 2021.\n↑ "Məhərrəmin böyük planları, arzuları vardı..." Report İnformasiya Agentliyi. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ Qərib, Səid. "Şəhid jurnalist Məhərrəm İbrahimov torpağa tapşırılıb - YENİLƏNİB-2". Report İnformasiya Agentliyi. 5 iyun 2021. İstifadə tarixi: 5 iyun 2021.\n↑ Süleymanlı, Sami. "Kəlbəcərdə minaya düşərək şəhid olan vəzifəli şəxs sabah dəfn ediləcək". Report İnformasiya Agentliyi. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "Media işçilərinin nəşi müayinə üçün Gəncəyə aparıldı - FOTO". Baku.WS. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "Kəlbəcərdə minaya düşərək həlak olan məmur dəfn olunub - YENİLƏNİB". Report İnformasiya Agentliyi. 5 iyun 2021. İstifadə tarixi: 5 iyun 2021.\n↑ "В Нагорном Карабахе от подрыва на мине погибли два журналиста". RBK Ukrayna (rus). 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ Qərib, Səid. "Kəlbəcərdə minaya düşərək xəsarət alanlardan ikisinin vəziyyəti açıqlanıb - VİDEO". Report İnformasiya Agentliyi. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ İbadlı, Tural. "Mina partlayışında yaralanan AzTV əməkdaşı xəstəxanadan evə buraxılıb - VİDEO". Report İnformasiya Agentliyi. 5 iyun 2021. İstifadə tarixi: 5 iyun 2021.\n↑ Süleymanlı, Sami. "Kəlbəcərdə jurnalistlərlə birlikdə minaya düşən məmur hadisədən danışdı". Report İnformasiya Agentliyi. 12 iyun 2021. İstifadə tarixi: 13 iyun 2021.\n↑ "Kəlbəcərdə AzTV-nin rejissoru, avtobusun sürücüsü və bir kənd sakini də yaralanıb". Milli.az. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: iyun 2021.\n↑ "В Карабахе погибли двое азербайджанских журналистов, подорвавшись на мине". RİA Novosti (rus). 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "Глава МИД Азербайджана призвал Армению передать карты минных полей в Карабахе". TASS (rus). 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "A certain Koryun Gumashyan offers Azerbaijan maps of minefields in exchange for prisoners of war". Turan İnformasiya Agentliyi. 7 iyun 2021. İstifadə tarixi: 8 iyun 2021.\n↑ "ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ. Հայ գնդապետը պատրաստ է բոլոր գերիների դիմաց Ադրբեջանին տրամադրել ականապատ դաշտերի քարտեզները". Aurora News (erməni). 7 iyun 2021. İstifadə tarixi: 8 iyun 2021.\n↑ "Ադրբեջանի գլխավոր դատախազությունը հերքում է «հայ դիվերսանտների» վարկածը". 365 (erməni). 7 iyun 2021. İstifadə tarixi: 8 iyun 2021.\n↑ "MN: Laçın istiqamətində düşmənin diversiya qrupunun bir üzvü saxlanılıb - VİDEO - YENİLƏNİB". Azeri Press Agency. 8 iyun 2021. İstifadə tarixi: 8 iyun 2021.\n↑ "Պայմանագրային զինծայառողը մառախուղի պատճառով հայտնվել է Ադրբեջանի ԶՈւ վերահսկողության տակ գտնվող տարածքում. ՊՆ". News.am (erməni). 8 iyun 2021. İstifadə tarixi: 8 iyun 2021.\n↑ "Azerbaijan detains and later releases another Armenian soldier for crossing the border". JAM News (ingilis). 8 iyun 2021. İstifadə tarixi: 8 iyun 2021.\n↑ "Azerbaijan swaps 15 Armenian prisoners for map showing landmines". Reuters (ingilis). 12 iyun 2021. İstifadə tarixi: 19 iyun 2021.\n↑ "Azerbaijan releases 15 Armenian POWs". France 24 (ingilis). 19 iyun 2021. İstifadə tarixi: 19 iyun 2021.\n↑ "Paşinyan: Minalanmış ərazilərin xəritələrinin kiçik bir hissəsi verilib, Əliyev: Ermənistan basdırdıqları bütün minaların xəritəsini verməlidir". BBC Azərbaycanca (az.). 13 iyun 2021. İstifadə tarixi: 31 avqust 2021.\n↑ "Kəlbəcərdə minaya düşərək həlak olan jurnalistlərin anım mərasimi keçirilir (FOTO/VİDEO)". Trend İnformasiya Agentliyi. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "Şəhid jurnalistlərin xatirəsi əbədiləşdirildi - FOTO". Oxu.az. 9 iyun 2021. İstifadə tarixi: 9 iyun 2021.\n↑ Kazımoğlu, Mirmahmud. "Şəhid jurnalistlərin ailə üzvləri Qubadakı "Media şəhidləri" parkını ziyarət ediblər". Report İnformasiya Agentliyi (az.). 7 avqust 2021. İstifadə tarixi: 31 avqust 2021.\n↑ "Kəlbəcərdə həlak olmuş media işçilərinə şəhid statusu veriləcək". Report İnformasiya Agentliyi. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ Əliyev, İlham. "İşğaldan azad olunan ərazilərdə vəzifə borcunu yerinə yetirmiş bir qrup şəxsin 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyası (az.). 14 iyul 2021. İstifadə tarixi: 31 avqust 2021.\n↑ Qərib, Səid. "Şəhid jurnalist Məhərrəm İbrahimov və Sirac Abışov medalla təltif olunub". Report İnformasiya Agentliyi (az.). 17 iyul 2021. İstifadə tarixi: 31 avqust 2021.\n↑ "Şəhid jurnalistlərin təltif olunduqları medallar ailələrinə təqdim edilib". AzVision (az.). 22 iyul 2021. İstifadə tarixi: 31 avqust 2021.\n↑ Abdullayeva, Samirə. "Şəhid jurnalistlər Ali Media Mükafatına layiq görülüblər". Report İnformasiya Agentliyi (az.). 22 iyul 2021. İstifadə tarixi: 31 avqust 2021.\n↑ "AzTV və "Azərtac"ın əməkdaşları Kəlbəcərdə minaya düşərək vəfat etdi". Qafqazinfo. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "İlham Əliyev və Mehriban Əliyeva media nümayəndələrinin həlak olması ilə bağlı başsağlığı verib". Report İnformasiya Agentliyi. 5 iyun 2021. İstifadə tarixi: 5 iyun 2021.\n↑ "Mehriban Əliyeva Kəlbəcərdə media işçilərinin minaya düşərək həlak olması ilə bağlı paylaşım edib". Report İnformasiya Agentliyi. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ Əliyev, Emin. "Prezidentin köməkçisi beynəlxalq təşkilatları Kəlbəcərdəki hadisəni pisləməyə çağırdı". Report İnformasiya Agentliyi. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "В Азербайджане на мине подорвались два журналиста". Ggordonua (rus). 5 iyun 2021. İstifadə tarixi: 5 iyun 2021.\n↑ "Leyla Abdullayeva azərbaycanlı jurnalistlərin ölümü ilə bağlı başsağlığı verib". Trend İnformasiya Agentliyi. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "Ceyhun Bayramov Ermənistanı minalanmış ərazilərin xəritələrini verməyə çağırıb". Trend İnformasiya Agentliyi. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "MEDİA Kəlbəcərdə minaya düşərək şəhid olan jurnalistlərlə bağlı bəyanat yayıb". Trend İnformasiya Agentliyi. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "Land Mine Blast Kills 2 Azerbaijani Journalists". Big News Network (ingilis). 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ Əliyev, Emin. "Anar Kərimov: "UNESCO Ermənistandan minaların xəritəsini tələb etməlidir"". Report İnformasiya Agentliyi. 5 iyun 2021. İstifadə tarixi: 5 iyun 2021.\n↑ Nazimqızı, Şəfiqə. "Ədliyyə naziri Kəlbəcərdə şəhid olanlarla bağlı beynəlxalq təşkilatlara müraciət etdi". Report İnformasiya Agentliyi. 5 iyun 2021. İstifadə tarixi: 5 iyun 2021.\n↑ "Ombudsman Məhərrəm İbrahimovun və Sirac Abışovun ailələrini ziyarət edib". Report İnformasiya Agentliyi. 5 iyun 2021. İstifadə tarixi: 5 iyun 2021.\n↑ "Azerbaijani journalists, official killed in landmine explosion". Al Jazeera. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzi azərbaycanlı jurnalistlərin minaya düşərək həlak olmaları ilə bağlı bəyanat yayıb". Milli.az. 6 iyun 2021. İstifadə tarixi: 6 iyun 2021.\n↑ Əliyev, Emin. "Dövlət Komitəsi Kəlbəcərdəki hadisə ilə bağlı bəyanat yayıb". Report İnformasiya Agentliyi. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "Fransa səfiri Kəlbəcərdə həlak olan media işçiləri ilə bağlı başsağlığı verib". Azərbaycan24. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "İtaliya səfirliyi Kəlbəcərdə media işçilərinin həlak olması ilə bağlı başsağlığı verib". Report İnformasiya Agentliyi. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ Əliyev, Emin. "İsrail səfiri Kəlbəcərdəki hadisə ilə bağlı başsağlığı verib". Report İnformasiya Agentliyi. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "Посольство России в Азербайджане соболезнует родным подорвавшихся на мине в Карабахе". TASS (rus). 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "İran Səfirliyi Azərbaycana başsağlığı verdi - FOTO". Oxu.az. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "Gürcüstan səfirliyi Kəlbəcərdə jurnalistlərin ölümü ilə əlaqədar başsağlığı verib". Trend İnformasiya Agentliyi. 5 iyun 2021. İstifadə tarixi: 5 iyun 2021.\n↑ "Türkiyə səfiri: "Minalarla bağlı məsələdə də Azərbaycana hər cür dəstək veririk"". Azəri Press Agentliyi. 5 iyun 2021. İstifadə tarixi: 5 iyun 2021.\n↑ Əliyev, Emin. "Ukrayna səfirliyi: "KİV işçilərinin həlak olması barədə xəbər bizi son dərəcə sarsıtdı"". Report İnformasiya Agentliyi. 5 iyun 2021. İstifadə tarixi: 5 iyun 2021.\n↑ ""Haber Global" Kəlbəcərdə şəhid olan jurnalistlərə görə Ermənistanı qınadı - VİDEO". Report İnformasiya Agentliyi. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "Human Rights Watch: Landmines pose ongoing threat to civilians". Azeri Press Agency (ingilis). 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ Əliyev, Emin. "Dunya Miyatoviç Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərinin minalardan təmizlənməsi ilə bağlı çağırış edib". Report İnformasiya Agentliyi. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "OSCE representative saddened by tragic death of Azerbaijani journalists Maharram Ibrahimov and Siraj Abishov". Azəri Press Agentliyi (ingilis). 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "UNESCO Director-General deplores the death of journalists Siraj Abishov and Maharram Ibrahimov". YUNESKO (ingilis). 7 iyun 2021. İstifadə tarixi: 8 iyun 2021.\n↑ "Azerbaijan: Two journalists killed in landmine explosion". Beynəlxalq Jurnalistlər Federasiyası (ingilis). 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ Beynəlxalq Mətbuat İnstitutu [globalfreemedia]. "#Azerbaijan: IPI is deeply saddened to hear of the death of two journalists - @AZERTAC correspondent Maharram Ibrahimov & @aztvresmi operator Siraj Abyshev - who were killed this morning in a landmine explosion in Kalbajar region west of #NagornoKarabakh" (Tweet) (ingilis). 4 iyun 2021. 4 iyun 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ "Landmine kills 2 Azerbaijani journalists near Nagorno-Karabakh". Jurnalistləri Müdafiə Komitəsi (ingilis). 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ Minaların Qadağan Edilməsi üzrə Beynəlxalq Kampaniya [minefreeworld]. "Terrible news of #civilian #mine casualties in #azerbaijan today, as deadly legacy of the #NagornoKarabakh conflict continues to claim lives. @AzerbaijanMFA #NotATarget @MineMonitor" (Tweet) (ingilis). 4 iyun 2021. 5 iyun 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 iyun 2021.\n↑ Sərhədsiz reportyorlar [RSF_en]. "#Azerbaijan: This morning two Azerbaijani journalists, Siraj Abyshev operator for @aztvresmi & Maharram Ibrahimov correspondent for @AZERTAC, were killed by a anti-tank mine explosion in the #UpperKarabakh. They were sent to report to the liberated village of #Susuzlug. [1/2]" (Tweet) (ingilis). 4 iyun 2021. 5 iyun 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 iyun 2021.\n↑ "The Global Journalism Council has issued a statement regarding the deaths of two Azerbaijani journalists". The Global Journalism Council (ingilis). 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 5 iyun 2021.\n↑ "Союз журналистов России выразил соболезнования в связи с гибелью азербайджанских журналистов в Кельбаджарском районе". Azeri Press Agency (rus). 6 iyun 2021. İstifadə tarixi: 6 iyun 2021.\n↑ Aslanov, Mübariz. "Ukraynalı deputatlar Kəlbəcərdə şəhid olan media işçiləri ilə bağlı çağırış ediblər - EKSKLÜZİV". Report İnformasiya Agentliyi. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ Tağıyev, Anar. "Fransa senatoru Azərbaycanın media işçilərinin həlak olması ilə bağlı başsağlığı verib". Report İnformasiya Agentliyi. 5 iyun 2021. İstifadə tarixi: 5 iyun 2021.\n↑ ""Paris Ermənistandan mina xəritələrini tələb etməlidir" - Fransız deputat". AzVision. 6 iyun 2021. İstifadə tarixi: 6 iyun 2021.\n↑ Aslanov, Mübariz. "Ukrayna və Moldovanın tanınmış KİV-ləri və siyasi xadimləri azərbaycanlı jurnalistlərin həlak olmasından yazdı". Report İnformasiya Agentliyi. 5 iyun 2021. İstifadə tarixi: 5 iyun 2021.\n↑ "Jurnalistlərin erməni siyasətinin qurbanı olması yalnız təəssüf doğurur - İqor Korotçenko". Trend İnformasiya Agentliyi. 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\n↑ Qərib, Səid. "San Paolo şəhərində Ermənistana qarşı etiraz aksiyası keçirilib". Report İnformasiya Agentliyi. 10 iyun 2021. İstifadə tarixi: 13 iyun 2021.\n↑ Babayeva, Cəmilə. "Şəhid jurnalistlərin xatirəsi Gürcüstanda yad edilib". Report İnformasiya Agentliyi. 10 iyun 2021. İstifadə tarixi: 13 iyun 2021.\n↑ "Land Mine Blast Kills 2 Azerbaijani Journalists". Amerikanın səsi (ingilis). 4 iyun 2021. İstifadə tarixi: 4 iyun 2021.\nMənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Susuzluq_kəndi_yaxınlığında_partlayış&oldid=6301255"\nAzərbaycanda terror hadisələri\nBu səhifə sonuncu dəfə 26 yanvar 2022 17:20 tarixində redaktə edilib.


“Saakaşvili həbsxanada yarım kq bal yeyib, necə aclıq edir?” - Qaribaşvili - Azinforum.az İnformasiya Portalı\nAna səhifə / Dünya / “Saakaşvili həbsxanada yarım kq bal yeyib, necə aclıq edir?” – Qaribaşvili\n“Saakaşvili həbsxanada yarım kq bal yeyib, necə aclıq edir?” – Qaribaşvili\n“Aclıq aksiyası keçirən şəxs yarım kiloqram bal yeməz”.\n“Qafqazinfo” xəbər verir ki, bunu Gürcüstanın Baş naziri İrakli Qaribaşvili həbsxanada aclıq aksiyası elan edən keçmiş Prezident Mixail Saakaşvili barədə deyib.\n“Əgər bir insan aclıq aksiyası keçirdiyini elan edirsə, o, yarım kq bal yeməməlidir və mən bunu tam məsuliyyətlə bəyan edirəm. O, şəxsi kredit kartından istifadə edərək 7 şüşə bal alıb və yarım kq bal qəbul edib. Bundan nəticə çıxararaq bəsdir yalan danışdınız və cəmiyyəti aldatdınız”, – deyə Qaribaşvili jurnalistlərə bildirib.\nBaş nazirin sözlərinə görə, Saakaşvilinin səhhəti gündəlik olaraq müşahidə edilir və peşəkar həkimlər tərəfindən nəzarət olunur, vəziyyəti də qənaətbəxşdir.\n“Son zamanlar gördüyümüz sirk və şou yalnız bir məqsədə – məhbus Saakaşvilinin guya ağır xəstə olduğunu ictimaiyyətə göstərməyə xidmət edir. Və bu Saakaşvilinin şəxsən verdiyi tapşırıqdır. Çünki onlar (keçmiş hakim partiya “Vahid Milli Hərəkat” -red.) yerli özünüidarəetmə oranlarına keçirilən seçkilərin ikinci turunda da məğlub olacaqlar”, – deyə Qaribaşvili vurğulayıb.\nÖncəki Erkin Qədirlidən Respublika Günü ilə bağlı dəyişikliyə ETİRAZ\nNövbəti İranın xarici işlər naziri Bakıya GƏLİR\nİranın Şərqi Azərbaycan vilayətinin yeni valisi döyülüb. Hadisə valinin tribunada çıxışa başlamaq istədiyi zaman baş …


10:09 16 Oktyabr 2021\nHomo Sapiens bir fərd kimi və bir toplum olaraq mövcud olduqdan sonra mədəniyyəti inkişaf etdirməyə başladı.\nOnlar əvvəlcə bilik və bacarıqlarını şifahi ifadə edib reallaşdırsalar da, daha sonra bunları yazılı şəkildə ötürməyə başladılar. Buynuzdan yonulmuş heykəllər, sümük və ya mağara divarları üzərində çəkilən rəsmlər ibtidai incəsənəti yaratmışdı. Simvolik düşüncənin ortaya çıxması tarixi və mədəni xüsusiyyətlərin yaranmasına səbəb oldu.\nYaradılışın ilkin mərhələlərindən olan Homo Sapiens hər sahədə olduğu kimi, mədəniyyət və davranışların təkmilləşdirilməsində də yeni izlər qoyur, günümüzün real insanının xüsusiyyətlərini özündə əks etdirirdi.


Leypsiq: Bütün Avropa Napoleonla qarşılaşanda - Yeni - 2022\noktyabr 1813, yalnız 200 il əvvəl Napoleon döyüşündə döyüldü Leypsiqdedi "Millətlər Döyüşü", müasir dövrün ən böyük qarşıdurması Birinci Dünya müharibəsinə qədər! Science-Po Aix-in müəllimi Walter Bruyère-Ostells son əsərində Alman millətçiliyi tarixindəki bu açar döyüşə nəzər salır.\nDöyüş tarixinin qayıdışı\nAnnalesin tarixşünaslıq hərəkatı Döyüş Tarixinin heuristik marağını yaxşı nisbətdə qoya bilər, sonuncusu həmişə Yeni Tarixdən şokun özünü, hadisəni getdikcə daha da inteqrasiya etmək üçün oxucu hovuzunu necə qoruyacağını bilmişdir. daha geniş bir kontekstdə. Bu gün, taborların hərəkəti və daha geniş bir konteksti birləşdirən bu yeni Döyüş Tarixi, bu zadəganlıq məktublarını yenidən qazandı və Éditions Tallandier-də xüsusi bir kolleksiyanın mövzusudur. "Tarix Döyüşlərdə" adlı bu kolleksiya sizin üçün bilinmir, çünki Histoire Pour Tous keçən il Sylvain Gouguenheim-in Tannenberg döyüşünə, Damien Baldin və Emmanuel Saint-Fulscienin Charleroy'daki kitabını sizə təqdim etdi. və nəhayət Hélary'nin Courtrai'deki. Ancaq bir çox digər toqquşma müalicə olunur: Hasting, Omaha Beach, İngilis Döyüşü, Pearl Harbor, Alésia, Kamerone, Dien Bien Phu və Napoleon döyüşləri Wagram ve şimdi Leypsiq.\nMüəllif Walter Bruyère-Ostells, özünü artıq Grande Armée tarixində ordu əsgərlərinin post-imperiya karyeralarını nəzərdən keçirdiyi “La Grande Armée de la Liberté” (2009) kitabı ilə göstərmişdi. Napoleon. Leipzig döyüşünün bu tarixi üçün müəllif son araşdırmalardan (Thierry Lentz, Marie-Pierre Rey, Natalie Petiteau ...) və həm Fransız tərəfdən, həm də Fransız tərəfdən alınan çoxsaylı ifadələrə əsaslanan ciddi bir biblioqrafiyaya istinad edir. koalisiya və vətəndaş cəmiyyəti.\nBu mövzuda tam bir kitab\n200 səhifədən az bir müddətdə müəllif məşhur döyüş haqqında zəngin və ətraflı bir araşdırma aparır. Birinci fəsildə məntiqi olaraq Napoleonu Rusiya, Prussiya, Avstriya, İsveç (və xəyanətdən sonra Saksoniya) orduları ilə qarşı-qarşıya qoymağa məcbur edən jeopolitik kontekst qoyulur. Müəllif imperiya quruluşuna və Napoleon "sisteminə", köhnə monarxiyalarla münasibətləri normallaşdırmaq cəhdlərinə, müxtəlif qəhrəmanların ziddiyyətli gözləntilərinə və nəhayət Napoleonu məcbur edən fəlakətli rus kampaniyasına baxır. Saksoniyada Leipzig draması ilə sona çatan bu kampaniya əsnasında bir əks hücuma cəhd. Aşağıdakı fəsillərin parçalanması klassik və təsirli olaraq qalır: Wachau müqəddiməsi, 16-cı döyüşlər, 17-nin atəşkəs cəhdi, 18-də hərbi əməliyyatların bərpası, geri çəkilmə, ordunun müdafiə etməli olduğu fəlakətli vəziyyət. milli sərhəd ...\nSəkkizinci fəsil xüsusilə maraqlıdır, müəllif Saksonların qüsuruna qayıdır və bunun mənbələrini tapmağa çalışır: qərarın hansı səviyyədə verildiyi, toqquşan şərəfin müxtəlif tərəfləri arasındakı seçim, kritik vəziyyət Saksonların bu dövrdəki döyüşündə, Alman qoşunlarının uzun tarixi bəzən Napoleona qarşı, bəzən də döyüşməyə çağırdı ... Fransız memorialistlər tərəfindən tez-tez rədd edilən Saksonların tərsliyi burada qismən izah edildi və daha da çox inteqrasiya edildi çox sayda fərarilik və qaçış (məsələn, 17-dən etibarən bunu edən Baden alayı və Wurtembergeois ilə). Daha geniş şəkildə müəllif, Alman məkanında vergi və işğal ilə əsaslandırılmış, eyni zamanda vergini özləri üçün vurğulayan Prussiya və Avstriya dövlətləri tərəfindən alətləşdirilmiş bir anti-Fransız hissinin yaradılması üzərində dayanır. bütün bu yeni yükləri işğalçının arxasına qoymaqla yenidən silahlanmaq ... Qəzetlərin və gizli cəmiyyətlərin və ya yeni başlayan millətçiliyin ucaltdığı bir Alman gəncliyini formalaşdıran filosofların və akademiklərin yaratdığı bir anti-Fransız kəskinləşməsi. Bununla birlikdə, müəllifin parlaq şəkildə göstərdiyi kimi, Alman millətçiliyi, hər şeydən əvvəl XIX əsrin anımları ilə çatdırılan milli azadlıq müharibəsi obrazından fərqli olaraq, Alman əhalisinin kütləsinə təsir edən bir fikri və akademik hərəkatdır. Bir tərəfdən, əhalinin kütləsi talan və sui-istifadə payı ilə Avropanın hər tərəfindən qoşun gətirən bu müharibədən xüsusilə narahatdır, digər tərəfdən elitalar silahlı xalq hərəkatları yaratmaq istəmirlər. Fransızlar qədər onlar üçün də təhlükəli ola bilər ... Nəhayət, xatirə səbəbləri üzündən “Millətlər Döyüşü” ləqəbli olan hər şeydən əvvəl Austerlitzdən qisas almaq məqsədi ilə şahzadələrin döyüşü olaraq qalır.\nNəticə olaraq, burada yeni döyüş tarixinin saf taktiki və strateji hadisələri qarışdıran, özləri çoxsaylı ifadələrlə bəzədilmiş, döyüş kontekstində daha geniş düşüncələrə sahib olan yaxşı bir nümunə olan Leipzig Döyüşü mövzusunda əla bir işimiz var. və nəticədə yaddaşın yenidən qurulması haqqında. Bu formatda olan əsərlərdə həmişə belə olmadığı üçün kitabın 1813-cü il kampaniyası, Leypsiq və onun döyüşləri ətrafında oxucuya yol tapmasına imkan verən dörd çox faydalı xəritə ilə təsvir edildiyi də qeyd edilməlidir. Bu iki yüzillik dövrdə oxumaq üçün müdrik bir seçimdir!\nWalter Bruyère-Ostells, Leipzig 16-19 oktyabr 1813, Tallandier, 2013.\nVideo: Biggest ruller of Europa Napoleon Bonaparte. French Revolutionary Wars. DOCUMENTARY (Yanvar 2022).\nCopyright 2022 \_ Leypsiq: Bütün Avropa Napoleonla qarşılaşanda...


Online mediyaya dövlət yardımı artırılacaq? - Açıqlama - Azinforum.az İnformasiya Portalı\nAna səhifə / Cəmiyyət / Online mediyaya dövlət yardımı artırılacaq? – Açıqlama\nOnline mediyaya dövlət yardımı artırılacaq? – Açıqlama\nMəsələ ilə Modern.az-a açıqlama verən Millət vəkili, Mətbuat Şurasının sədri Əflatun Amaşov bildirib ki, mən bu məsələni bir neçə dəfə gündəmə gətirmişəm.\n“Medianın indiki zamanında online media istər məlumatların toplanmasında, yayılmasında, ictimai fikrin formalaşmasında daha çox rol oynayır. Ona görə də mən düşünürəm ki, necə ki yazılı mətbuata (qəzetlərə) dövlət dəstəyi verilir, eyni zamanda ictimai fikrə təsir edən xəbər portallarına da yardım etmək günün tələbidir. Bununla bağlı bir neçə dəfə parlamentdə çıxış etmişəm ki, məsələ öz həllini tapsın”.\nÖncəki “Avropada irqçilik, dözümsüzlük artır” – Fuad Ələsgərov\nNövbəti “Baş nazirin müavinləri azalmalı, Qarabağla bağlı vitse-prezident olmalıdır” – TƏKLİF


Активность | Təhmasib Əlizadə | Дискурс.Аз\n@tahmsibalizada активность: 11 месяцев, 1 неделя назад\nTəhmasib Əlizadə: оставлен комментарий на запись [:az]Qlobal iqtisadi böhran: “yoluxma effekti” və “reseptləri”[:] 2 года, 7 месяцев назад\nSeymur müəllim, Avropa Birliyi nümunəsi bu anlamda tam yerinə düşür həqiqətən də. Avropa Birliyi ən üst inteqrasiya birliyi olaraq bugün problemlər yaşamaqdadır. Əslində sırf bazarlarını genişləndirmək məqsədi […]\nTəhmasib Əlizadə опубликована новая запись [:en]The nature of technological competition: the role of innovation[:] 2 года, 7 месяцев назад\n[:en]The main elements of characterizing a market in an economic sense are the size, nature of demand and the degree of competition. Now I’m going to focus on the nature of technological competition, one of the m […]\nRəqabətqabiliyyətli məhsul ixrac üçün təbii ki, ən önəmli faktorlardan biridir. İndiki rəqabət şəraitində isə rəqabətqabiliyyətli məhsul istehsalı yalnız innovasiy […]\nDüşünürəm ki, 2008 Qlobal maliyyə böhranının simptonlarında qeyd etdiyiniz sonuncu simpton olan iqtisadi qloballaşmanın böhranı sinxronlaşdırılması və yoluxma effekti çox mühim və aktualdır. B […]\nTəhmasib Əlizadə: изменен рисунок профиля 2 года, 7 месяцев назад\nSardar Şabanov и Təhmasib Əlizadə теперь друзья 2 года, 7 месяцев назад\nMən düşünürəm ki, bəli bizim ölkə üçün yenidən sənayeləşməz zəruridir. Ələxsus da ölkədə regional sənayeləşmə başlanılmalıdır. Yəni, hər bir regionumuz həqiqi anlamda sənayeləşmədə ixtisaslaşmalı […]\nTəhmasib Əlizadə и i.f.d. Raqif Qasimov теперь друзья 2 года, 7 месяцев назад\nTəhmasib Əlizadə: оставлен комментарий на запись [:az]Universitetlərin regional inkişafda rolu[:] 2 года, 7 месяцев назад\nSərdar müəllim, ətraflı komment üçün sizə təşəkkür edirəm.\nÇox maraqlı, vacib məqama toxundunuz. Mən də düşünürəm ki, ballarla keçid məsələsində 50%lik barier hər yerdə gözlənilməlidir. Bilik iqtisad […]\nTəhmasib Əlizadə опубликована новая запись [:az]IV Sənaye İnqilabı: gözləntilər, əsas hədəflər[:] 2 года, 7 месяцев назад\n[:az]Biz əgər dünyada baş verən texnolji dəyişikliklərə nəzər salsaq, görərik ki, dünyada istər mikro səviyyədə, istərsə də makro səviyyədə texnoloji rəqabət özünün üstün mərhələsini yaşayır. Çünki tex […]\nTəhmasib Əlizadə: оставлен комментарий на запись [:ru]Anar Rzayev. Цены на нефть поднимаются? [:] 2 года, 7 месяцев назад\nBəli, razıyam. Neftin qiyməti hər nə qədər iqtisadi faktorlara əsaslanaraq dəyişsə də, siyasi faktorların təsiri bilinən gerçəklikdir.\nMüzəffər Abasov и Təhmasib Əlizadə теперь друзья 2 года, 7 месяцев назад\nAnar müəllim mən düşünürəm ki, istər İranın daha böyük həcmdə neft ixracını artıracaq olması, istərsə də dollarla bağlı FED-in verəcəyi qərar neft bazarına təsir edəcək və sizin də sadaladığınız faktorların təsiri […]\nTəhmasib Əlizadə и Aynur Mirzeyeva теперь друзья 2 года, 7 месяцев назад\nEsmira Babashirinova и Təhmasib Əlizadə теперь друзья 2 года, 7 месяцев назад\nTəhmasib Əlizadə и Pərvanə теперь друзья 2 года, 7 месяцев назад\nTəhmasib Əlizadə опубликована новая запись [:az]Bilik iqtisadiyyatına necə keçməliyik?![:] 2 года, 7 месяцев назад\n[:az]Son bir ildə Azərbaycan iqtisadiyyatında baş verən proseslər Bilik İqtisadiyyatına keçidin bizim üçün vacibliyini göstərdi. Əslində Bilik iqtisadiyyatına keçid daima mühim və vacib məsələ olub. İndiki […]\nRovshan Jamalov и Təhmasib Əlizadə теперь друзья 2 года, 7 месяцев назад\nAbdulkerim Sadygov и Təhmasib Əlizadə теперь друзья 2 года, 7 месяцев назад


2022, 17 Yanvar, Bazar ertəsi, Bakı vaxtı 12:01\nDilavər Əzimli "Pen klub" proqramında\n"Fransız səyyahı Jan Batist Tavernye beləcə də yazır: «Saray adamlarının dili türkcədir».\n"Nəsib bəy, sizə məsləhət görərdik ki, tarixə obyektiv baxın. Kimlərinsə sözü ilə Azərbaycan tarixini aşağılamayın. Çünki tariximiz bunu bizə bağışlamaz"\n"Şah İsmayıla qarşı aşağılayıcı təbliğat aparan şəxslər nəinki professional deyillər, eyni zamanda həmin dövr hadisələrini yaxşı bilmirlər".\nTarixçi alim Dilavər Əzimli "Oxu zalı"na göndərdiyi bu məqalə ilə Güntay Gəncalpın "Səfəvilər" kitabı ("Qanun" nəşr.) ilə bağlı açdığımız polemikaya qoşulur. O, digər tarixçi alim Nəsib Nəsiblinin məqaləsinə etiraz edir. Yazının həcmi böyük olduğu üçün ixtisarla veririk.\nNƏSİB NƏSİBLİ BƏZİ YANLIŞLIQLARA YOL VERİR\nSon zamanlar Azərbaycan tarixinin ən parlaq səhifələrindən olan Azərbaycan Səfəvilər dövlətinə qarşı qeyri-professional səviyyədə aşağılayıcı təbliğat aparılır.\nBu təbliğatın haradan qaynaqlandığını dəqiq bilməsək də, bunun arxasında müəyyən qüvvələrin dayandığı hiss olunur.\nBirincisi, səfəvilərə, Azərbaycan tarixinin ən parlaq simalarindan olan, tariximizə Azərbaycan Səfəvilər dövlətini bəxş edən, qüdrətinə görə dünyanın ən məşhur sərkərdələrindən sayılan Şah I İsmayıla qarşı aşağılayıcı təbliğatlar aparan şəxslər nəinki professional deyillər, eyni zamanda həmin dövr hadisələrini yaxşı bilmirlər.\nOnların informasiyaları elmi tədqiqatlarda köhnəlmiş sayılır. İstinad etdikləri müəlliflərə söykənməklə, həmin dövr hadisələrinə aydınlıq gətirmək mümkün deyildir.\nNəsib Nəsiblinin səfəvilər haqqında yazdıqlarını mən də oxudum. Bəri başdan deyim ki, bu şəxsə böyük hörmətim vardır. Azərbaycan tarixinin ən parlaq səhifələrindən sayılan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrünün araşdırıcısıdır. Gözəl tədqiqatları vardır.\nAmma bu ona imkan vermir ki, tarixin bütün sahələri üzrə çıxış edib, ictimai fikri çaşdıra bilsin. Bəri başdan qeyd edək ki, bu sözləri deməyə mənim ondan daha çox haqqım çatır.\nÇünki mən elmi yaradıcılığa səfəvilərlə başlamışam. Hazırda da o sahədə tədqiqatlarım davam etməkdədir. Onun yazdığı məqaləyə də yalnız buna görə cavab verməyi qərara aldım.\nNəsib bəy məqaləsinə başqaları kimi Çaldırandan başlayır.\nBu günə qədər Çaldıranı elə təsvir ediblər ki, səfəvilərdən söhbət düşəndə hamı onu soruşur. Hamı da bir fikirdədir ki, guya Çaldıran olmasaydı, Türkün qılıncı bütün Avropanı alacaqdı. Bunun günahını da səfəvilərdə görürlər. Orta əsr Avropa və Şərqdə gedən proseslərin analizi bu fikri tamamilə darmadağın edir.\nBirincisi, Çaldıran heç də Türkün tarixində ləkə deyildir. Buna bir qədər geniş anlamda yanaşaq. Həmin dövrdə Şərqdə bir neçə aparıcı Türk dövlətləri mövcud idi:\n1.Azərbaycan Səfəvilər dövləti (1514-cü ilə qədər birincilik səfəvilərə məxsus idi). 2.Osmanlı imperiyası (1514-dən sonra birincilik onların əlinə keçdi). 3.Misir Məmlüklər dövləti. 4.Şeybanilər dövləti. 5.Moğollar dövləti.\nOrta əsrlərdə təbii ki, ən böyük proseslər Səfəvilər və Osmanlılar arasında getdi.\nYuxarıda adını sadaladığımız bütün Türk dövlətlərinin rəhbərləri Şərqdə iri imperiya yaratmaqla, bütün ticarət mərkəzlərini ələ keçirib, Avropa üzərində iqtisadi təsir imkanlarını əllərində saxlamağa cəhd edirdilər.\nBütün Şərq hökmdarları böyük Turanı yaratmaq arzusundaydılar. Sonradan Nadir şah da buna can atırdı, səfəvilərin sərhədlərini bərpa edib, bütün Türk dünyasını öz imperiyasında birləşdirməyə çalışırdı. Onun tacında dörd qızıl lələk var idi. Bu lələklər Turanın simvolları idilər. İndi özünüz düşünün, bu yolda toqquşmalar olmamalı idımi?\nGəlin etiraf edək ki, Osmanlı-Səfəvi münasibətlərində toqquşma yaradacaq səbəblər içərisində ilk öncə iqtisadi münasibətlər gəlir. Bunu Türkiyənin dəyərli tarixçiləri Xəlil İnalcık və Seyfəttin Erşahin də yazıblar.\nOnlar birmənalı şəkildə göstəriblər ki, bu iki imperiya arasındakı toqquşmalar iqtisadi\nməsələlərlə bağlı idi. Onu da qeyd edək ki, Əmir Teymurla İldırım Bəyazid arasındakı toqquşma da iqtisadı məsələ ilə bağlı idi.\nHəmin dövrdə Təbriz-Bursa istiqamətindəki ticarət yolu dünyanın ən mühüm ticarət marşrutu idi. Əmir Teymur ticarəti Təbriz şəhərinə keçirmək üçün Sarayı, Həştərxanı, Azov sahillərindəki ticarət mərkəzlərini darmadağın etdi.\nNəticədə Şərqdə dünyanın əsas ticarət şəhəri Təbriz oldu. Təbrizdən hərəkət edən karvanlar isə Şərqi Anadoluya istiqamətlənirdi. Həmin dövrdə Şərqi Anadoluya nəzarət edən dövlət dünya ticarətinə nəzarət edirdi.\nDünya ticarətinə nəzarət edən isə bütün dünyaya nəzarət edirdi. Hələ “böyük coğrafi kəşflər” baş verməmişdi və situasiya belə idi. Türkiyə tarixçiləri özləri də yazırlar ki, əgər İldırım Bəyazid Bursa istiqamətində öz ərazilərini genişləndirməsəydi, o zaman Əmir Teymurla toqquşmayacaqdı. Yəni, bu toqquşmada İldırım Bəyazid də, Əmir Teymur da bur məqsəd güdürdülər: bütün Şərq ticarətinə şəriksiz nəzarət etmək və Turanın tək hakimi olmaq. Belə olan halda toqquşmalar baş verməliydi. O cümlədən Çaldıran da...\nÇaldırana qədərki situasiyanın analizi göstərir ki, Şah I İsmayıl osmanlılarla döyüşmək istəmirdi. Bunu Sultan I Səlimlə onun məktublaşması da sübut edir. Lakin Sultan I Səlim onu buna vadar etdi. İkincisi, bu vuruşda qalib olmadı. Osmanlı türkləri daha çox itkiyə məruz qaldılar. Digər tərəfdən, Sultan I Səlim bir həftədən artıq Təbrizdə qala bilmədi. Çaldıran Türk hərb tarixinin ən parlaq zirvəsi idi. Buradakı döyüş taktikasını izlədikcə Türkün qəhrəmanlıqlarına valeh olursan. Hələ Şah I İsmayıl... Çaldıranda göstərdiyi şücaətlər ində də dillər əzbəridir. Onun qılınc oynatması Sultan I Səlimi belə valeh etmişdi.\nÇox istərdim ki, Çaldırana bu istiqamətdən də yanaşaq. Baxın, bütün orta əsrlərdə Avropada nə qədər mühüribələr baş verib. Heç onlar o müharibələrin adını çəkmirlər. Biz isə yorulmadan deyirik ki, faciəmizin əsası Çaldıranda qoyuldu. Guya ki, Çaldıran olmasaydı, bütün dünya Osmanlı imperiyasının əlinə keçəcəkdi. Doğrudan da, bəsit bir fikirdir.\nMəsələ ondadır ki, bu fikir uzun illərdir ki, bizim tarixçilərin dilindən düşmür. Amma yaddan çıxarırlar ki, Avropa həmin Avropa deyildi. Avropada mütləq monarxiyalar formalaşmışdı. Manufaktura istehsalı genişlənirdi. Həmin dövrlərdə İngiltərədə kraldan asılı olmayan parlament fəaliyyət göstərirdi.\nYeni Dünya düzəni formalaşırdı. Avropa iki düşərgəyə parçalanmışdı: köhnə üsulun, imperiyaçılığın tərəfdarları və yeni sistemin, müstəqil kiçik dövlətlərin tərəfdarları. Bu günki Avropa həmin iki düşərgə arasında gedən mübarizəyə minnətdardır.\nMəsələn, əgər bütün Avropa Habsburqların əlinə keçsəydi, onda bu günki inkişaf etmiş Avropa olmayacaqdı. Habsburqlar ümumavropa, ümumkatolik imperiyası yaratmağa çalışırdılar. İki düşərgə arasında gedən mübarizə 30 illik müharibə ilə nəticələndi. Nəticədə yeni sistem qalib gəldi. Beləliklə, Avropani imperiyaçiliq deyil, kiçik dövlətlərə bölünmə xilas etdi. Həmin dövrlərdə isə Şərqdə imperiyaçılıq davam edirdi. Osmanlı imperiyası köhnə sistem içərisində çabalayırdı. İstər Osmanlı, ustərsə də Səfəvilərdə hakimiyyət daha çox hərbi-köçəri-dini əyanların maraqlarına xidmət edirdi. Avropada isə istehsal mədəniyyəti işə düşmüşdü. Düzdü, o zaman Bursada bu istiqamətdə iş getdi, lakin sona qədər davam etmədi. Osmanlı imperiyası ələ keçirdiyi Avropa ərazilərində özünün köhnə idarəetmə sistemini qururdu. Təbii ki, bu da effekt verə bilməzdi, necə ki, vermədi.\nBu baxımdan Çaldıranın Avropanın fəthinə mane olması fikri özünü doğrultmur. Buna görə də bu məsələni o qədər də şişirtmək düzgün deyil. Şah I İsmayılın Çaldırandan sonra müridlərinin nəzərindən düşməsi fikri də özünü döğrultmur. Əksinə, müridlər bunu qəzavü-qədər sayir və Siffin davası ilə eyniləşdirirdilər.\nHəmin dövrdə tayafalararası mübarizə də təbii idi. İstər Osmanlı, istərsə də Səfəvilər Türk tayfalarının bir araya gəlməsi nəticəsində formalaşmışdı. Bu mənada hər iki imperiyada iç savaşlar olurdu. Şah I Təhmasib hakimiyyəti tamamılə əlinə alsa da, qiyamlar da olurdu. Bunu həmin dövr üçün təbii saymaq olar. Elə Osmanlı imperiyası ərazilərində, xüsusilə də Şərqi Anadoluda aramsız üsyanlar baş verirdi. Səfəvilər tarixində Şah I Abbasın hakimiyyətə gətirilməsi yeni bir hadisə idi.\nNəsib bəy Şah I Abbas dövrünə toxunanda göstərir ki, o, Səfəvilərdə etnik tərkibi dəyişdi. Bununla da böyük zərbə vurdu. Əvvəla, Nəsib bəy, toxunduğunuz dövrə bu günün pəncərəsindən baxmayın. Bu günün fars-türk məsələsini o zamana daşımayın. İkincisi, müəyyən etmək olmur ki, onlar fars, yoxsa türkdürlər. Bununla bağlı M.Ə.Rəsulzadə (yəqin ki, oxumusunuz-D.Ə.) yazırdı ki, İran ərazilərində yaşayan bəzi fars tayfaları türk tayfaları olmuşlar, sonradan farslaşmışlar. Bunu Əhməd Zəki Vəlidi\nToğan da yazır. Buna görə də bu məsələdə etnik məsələ rol oynamır. Digər tərəfdən, əsas vəzifələr türklərin əlində idi. Bəs onda Hatəm bəy Ordubadi kimdir? O, da farsdırmı? Şah I Abbas böyük bir imperiyanın rəhbəri idi. Ordunu Avropa sistemi əsasında formalaşdırırdı. O zamanlar Osmanlı imperiyası da bu sistemdən istifadə edirdi. Yeniçərilər kim idi? Bəlkə Türk balaları idilər.\nO qədər əsəbisiniz ki, səhvə yol verirsiniz. O zaman erməni nə gəzirdi. Onlar xristian əhalisi idi. Biz hələ də Ərməniyyə məsələsinə aydınlıq gətirməmişik. Ona görə də erməni yazırsınız. Nəsib bəy, nəinki Azərbaycan, eyni zamanda Dünya tarixinə qüdrətli bir şəxsiyyət kimi daxil olan Şah I Abbas bizim tarixşünaslığımızda hələ də öz qiymətini almamışdır. Özünün hakimiyyəti illərində böyük uğurlar əldə edən bu şəxs dünyanın ən məşhur şəxsiyyətləri ilə müqayisə edilir və Avropa tarixşünaslığı onun haqqında yazarkən «Böyük Abbas» kimi qeyd edir.\nÇox təəssüf ki, bu şəxsiyyətə münasibət Azərbaycanda hələ də birmənalı deyil və onu Azərbaycan Səfəvilər imperiyasını iranlaşdırmaqda ittiham edirlər. Tarixşünaslığımızda özünə yer alıb, hələ də hökm sürməkdə olan bu konsepsiya əsl həqiqətin meydana çıxmasında ciddi bir maneəyə çevrilmişdir. Əslində isə, Şah I Abbas hakimiyyətə gələndə Səfəvilər imperiyası demək olar ki, süqut etmişdi. Onun böyük əraziləri Osmanlı imperiyasının güclü ordusu tərəfindən fəth edilmişdi. Osmanlı imperiyası artıq İran körfəsinə çıxmaq üzrəydi. Xəzər dənizini ələ keçirən Osmanlı imperiyası İran körfəzinə çıxmaqla bütün Şərq ticarətini ələ keçirirdi. Söhbət dəniz və okean ticarətindən gedir. Çünki Şah I Abbas iqtidara gələn ərəfədə dəniz və okean ticarəti daha böyük əhəmiyyət kəsb edirdi.\nSəfəvilər imperiyasının dənizə çıxışını təmin etmək istəyən Şah I Abbas paytaxtı da İran körfəzinə yaxın olan İsfahana köçürdü. Onun atdığı bu addım indi də bizim tarixşünaslığımızda düzgün olaraq qiymətləndirilmir və bu addımdan ona qarşı istifadə edirlər. Əvvala, başa düşmək lazımdır ki, istər Səfəvilər imperiyası, istərsə də ondan sonrakı hakimiyyətlər, o cümlədən Qacarlar dönəmində Təbriz həmişə ölkənin mərkəzi şəhəri sayılıb.\nHətta Qacarlar zamanında Azərbaycanda vəliəhd olmayan şəxs imperiyanın taxt-tacında otura bilməzdi. Vəliəhd isə Təbriz şəhərində otururdu. İkincisi, Şah I Abbasın paytaxtı İsfahana köçürməsində heç bir şəxsi maraqdan söhbət gedə bilməzdi. Şah I Abbasın başlıca məqsədi İran körfəzi ticarətinə çıxışı əldə etmək idi. Çünki Dünya ticarət sistemində böyük dəyişikliklər baş vermiş və okean ticarəti daha böyük önəm kəsb edirdi. İsfahanın İran körfəzinə yaxınlığını nəzərə alsaq, onun addımına yalnız haqq qazandırmaq mümkündür.\nPaytaxtın İsfahana köçürülməsində Şah I Abbasın osmanlılara qarşı həyata keçirmək istədiyi plan da ciddi rol oynayırdı. Şah I Abbas Osmanlı imperiyasını başlıca gəlirlərdən məhrum etmək istəyirdi. Buna nail olmaq üçün quru yolla daşınan ipək icarətinin qarşısını almaq kifayət idi. Buna görə də hakimiyyətə gələn kimi bu məqsədini həyata keçirməyə başladı.\nPaytaxtın İsfahana köçürülməsində təhlükəsizlik məsələləri də mühüm rol oynayırdı. Çünki qarşısına imperiyanı əvvəlki sərhədlərdə bərpa etməyi qoyan Şah I Abbas üçün paytaxtın təhlükəsizlik məsələləri mühüm əhəmiyyət kəsb edirdi. Şah I Abbasın atdığı addımlara bu istiqamətlərdən yanaşsaq, onda ona qarşı istifadə olunan konsepsiya əhəmiyyətini itirir. Çünki Şah I Abbas türkçülüyə olduqca bağlı bir şəxs idi və özünü Türk dünyasının böyük imperatoru sayırdı.\nBir məsələni də unutmaq lazım deyildir ki, paytaxtın dəyişdirilməsi dövlətin və ya imperiyanın mahiyyəti dəyişmir. Şah I Abbas həm də böyük bir nəslin davamçısıydı və həmin nəslin ənənələrinə sadiq idi. Həmin ənənələrdən kənara çıxmaqsa qeyri-mümkün idi. Bu ənənələr müxtəlif formalarda XX əsrin əvvəllərinə qədər davam etmişdi. Bu ənənələrin daşıyıcılarının ən ali məqsədi Azərbaycan imperiyasını yaradıb, ona xidmət etmək idi.\nTa qədim zamanlardan İran və Azərbaycan əraziləri eyni dövlət və ya imperiyaların tərkibinə daxil idi. XI əsrdən başlayaraq isə, bu ərazilərdə yalnız türk imperiyaları fəaliyyət göstərirdi. Tarixə həmin zaman çərçivəsindən baxsaq, onda məlum olar ki, İran deyəndə bu gün təsəvvürümüzdə canlanan fars dövləti nəzərdə tutulmur. Böyük türk imperatorları Azərbaycan əraziləri kimi, İranı da həmişə öz əraziləri sayıblar. Çünki İranın altı minillik tarixi vardır. Bir həqiqəti də qəbul etmək lazımdır ki, İran kəlməsinin özü qədim mənbələrdə əksini tapmır. Bu ad sonradan avropalılar tərəfindən tətbiq olunmuşdur. Bu məsələnin sübutu üçün ərəb mənbələrini nəzərdən keçirmək kifayədir. IX əsrə qədər heç bir ərəb mənbəsində İran kəlməsi yoxdur. Ərazi sülalələrin adı ilə adlandırılmışdır. İran kəlməsinin farslarla da bağlılığı yoxdur. Bu ad sonradan onlara şamil olunmuşdur. Farsların o ərazilərə gəlişi ən uzağı eradan əvvəl XI əsrə gedir. Çox təəssüf ki, bizdə tarixə yanaşma tərzi düzgün deyil və bu cür yanaşma təbii ki, bizim tariximizi saxtalaşdıranların mənafeyinə xidmət edir.\nŞah I Abbas dövründə də İran əraziləri Səfəvilər imperiyasının əsas torpaqları idi və paytaxtın imperiyanın bir yerindən başqa yerinə köçürülməsi tamamən qəbul edilən bir prosesdir. Tarixdə belə faktlar azmı olub? Götürək elə XX əsrin əvvəllərində, Rusiyada bolşeviklər iqtidara gələndən sonra paytaxtın təhlükəsizliyini təmin etmək üçün onun Sankt-Peterburqdan Moskvaya köçürülməsini…\nBəlllidir ki, paytaxtın köçürülməsi nə dövlətin, nə də mədəniyyətin dəyişməsinə təsir etməyən faktordur. Şah I Abbasın atdığı addıma don geydirənlər onu da unutmasınlar ki, İsfahan vaxtilə böyük Səlcuqilər imperiyasının paytaxtı olub. Səlcuqilər bəyəm türk deyildilər? Şah I İsmayılın vaxtında olduğu kimi, Şah I Abbasın sarayında da işlək dil yenə də türk dili idi.\nBunu həmin ərəfədə Səfəvi sarayına təşrif buyuran Avropa səyyah-diplomatları təsdiq edirlər. Bu mənada İtaliya səyyahı Pyetro della Vallenin (1586-1652) söylədikləri maraq kəsb edir. Bir müddət ispan donanmasında hərbi xidmətdə olmuş Pyetro della Valle 1614-cü ildə İtaliyadan Fələstinə göndərilən diplomatik heyətə cəlb olunur. Lakin diplomatik heyətdən ayrılıb Səfəvilər ölkəsinə gəlir. 1617-ci ildə Səfəvi sərhədini keçən Pyetro dela Valle qızılbaş atlıları ilə ilk dəfə qarşılaşır, onların hamısının türkcə danışdıqlarını gözləri ilə görür.\nİsfahanda, Azərbaycandan uzaq bu İran şəhərində də o, eyni durumla qarşılaşır. O, yazır: «Sarayda aydın etdim ki, İranda farscadan daha çox türkcə danışırlar. Gerçəkdən türk dili İranın saray və böyüklərinin dilidir». Pyetro della Vallenin yazmasına görə, qızılbaş əsgərləri türkdürlər, başqa millətlərdən yığılan qulamlar da «öz aralarında türkcə danışmaqla yanaşı, farsca bir şey bilmirlər. Onlara təlim türkcə keçilir və şah da vaxtının çoxunu onların arasında olur. Şaha onlarla türkcə danışmaq daha asandır. Sonra türk dili getdikcə saray dili, dövlət başçıları və ordu dili olmuşdur». Bunu nəzərə alan Pyetro della Valle İsfahanda türkcənin qrammatikası və türkcə-farsca-italyanca sözlüyün hazırlanmasında iştirak etmişdir. Bu iki kitabın (qrammatika və sözlüyün) əlyazmaları Vatikan kitabxanasında saxlanılmaqdadır.\nPyetro dela Vallenin, 1630-cu illərdə yeni İsfahanda olmuş almaniyalı böyük alim Adam Olearinin miüşahidələri üzrə rəsmi qəbul zamanı şahın türcə danışması, divanxanada olan görüşdə və sarayda əcnəbi elçilərin şərəfinə verilən qonaqlıqda dövlət nazirlərinin də (eşikağası başı və s.) türkcə danışmaları bu dilin gerçək dövlət dili səlahiyyətində olduğunu göstərir.\nFransız səyyahı Jan Batist Tavernye beləcə də yazır: «Saray adamlarının dili türkcədir». Ondan iyirmi il sonra İranda olmuş başqa bir alman bilik adamı Engelbert Kempfer isə bu məsələyə ayrıca yer verərək yazmışdır: «Səfəvilər sülaləsinin ana dili olan türkcə İran sarayında geniş yayılmış bir dildir. Bu dil ölkə əhalisinin sadə danışıq dilindən (farsca\nnəzərdə tutulur.-D.Ə.) seçilir. Türk dili saraydan tutmuş yüksək rütbəli və mötəbər şəxslərin evlərinə kimi yayılmış və nəticədə elə olmuşdur ki, şahın hörmətini qazanmaq istəyin hər kəs bu dildə danışır. İndii iş o yerə çatmış ki, başı bədəni üçün dəyərli olan bir kimsəyə türkcəni bilməmək suç sayılır. Türkcə bütün Şərq dillərindən asandır. Türkcənin danışıq tərzindəki vüqar və səslənmə əzəməti onun sarayda və səltənət qəsrində yeganə danışıq dili olmasına gətirib çıxarmışdır».\nNəsib bəy Şah I Abbasın “böyük sürgün” məsələsinə toxunur. İnsafən özü də qeyd edir ki, o, həm də özünə sədaqətli tayfalar ilə sərhədləri möhkəmlətmək istəyirdi. Eyni zamanda, bu günə qədər tarixşünaslıqda mövcud olan konsepsiyanı təsddiqləyir. Amma Nəsib bəy unudur ki, o zaman atılan bütün addımlar dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsinə xidmət edirdi. Təbii ki, sözə baxmayan tayfalar cəzalandırılmalıydı. Biz vaxtilə onun kimi hərəkət etsəydik, bəlkə də Surət Hüseynov, Əlikram Hümbətovun qabağindan qaçmazdıq. Bir də Şah I Abbas onu etməsəydi, bəlkə də bu gün Naxçıvan da ermənilərin əlinə keçəcəkdi.\nNəsib bəy məqaləsinin sonunda səfəvilərlə bağlı bu günki bəzi Türk və Avropa tarixçilərinin gəldiyi nəticəyə gəlir. Güman edir ki, hansısa bir yenilik gətirib. Çox təəssüf! Bu şəxs iranlı ilə farsçılığı qarışdırır. Dünya tarixşünaslığında mövcud olan yanlış konsepsiyanı bizə təqdim edir. Səfəviləri İran dövləti kimi təqdim etməyə çalışır. Nədən belə nifrət? Bəlkə məzhəbçilikdən irəli gəlir? Bəlkə də bilməməzlikdən. Nəsib bəy, farsçılığı bir kültür kimi götürür. Doğrusu, təəccüblənməkdən savayı heş nə qalmır. Necə yəni farsçılıq kültürü? Fars kültürü bəyəm Şərq kültüründən ayrı idimi? Və yaxud fars dilində danışmaq fars olmaqmı deməkdir? Onda Səlcuqlar farsdırlarmı? Bəlkə ərəb, fars əlifbası əsasında yeni yazı yaratmış osmanlı türkləri ərəbfarsdırlarmı?\nSəfəvilərin etiqad məsələsində də səhvə yol verirsiniz. Yaddan çixarmayın ki, o zamanda şiəlik indiki İran İslam Respublikasında olan şiəlik deyildi. O zamanda şiəlik əhli-beytə olan sevgi ilə ifadə olunurdu. Türk dünyasında həmişə əhli-beytə sevgi güclü olub. Səlcuqlar da, Atabəylər də, Qaraqoyunlular, Ağqoyunlular, Osmanlılar da əhli-beyti doğmaları kimi seviblər. Əmir Teymur bu sevginin hesabına Hələb və Şam (Dəməşq) şəhərlərində qırğınlar törətdi. Elə Çingiz xan da əhli-beytə böyük sevgi ilə yanaşırdı. Əhməd Zəki Vəlidi Toqan onun bir sufi şeyxi ilə görüşündə bu məsələyə geniş toxunub. Qazan xanın şiəliyi rəsmi dövlət dini eləməsində bu sevgi böyük rol oynadı. Nəsib bəy, bu günki İranda şiəlik yox, siyasi şiəlik mövcuddur. Bu gün İranın əlindən Həzrəti Əli(ə)ni al, onlar atəşpərəst olaraq qalacaqlar. Nəsib bəy, Səfəvilər imperiyası dərin özüllər üzərində qurulmuşdu. Güclü bir ideoloji sistemə əsaslanırdı. Məhz bu sistemin hesabına XV əsrin sonlarında Türk-Qızılbaşlıq doktrinası işə düşdü. Hərbiləşdirilmiş bu sistemin hesabına da Azərbaycan Səfəvilər imperiyası yarandı. Qızılbaşlıq özü isə XVI əsrə qədər davam edən böyük bir sufi məktəbinin bazasında formalaşmışdı.\nXII əsrdən sonrakı sufi təriqətləri içərisində «Səfəviyyə» Azərbaycanın siyasi ictimai həyatında və fəlsəfi-ədəbi fikir tarixində mühüm rol oynamışdır. Səfəvilərin iqtidara gəlməsinə qədər keçən 250 illik məsafə ərzində təriqət köklü dəyişikliklərə məruz qalmışdır. Ümumilikdə isə, Azərbaycan nəinki sufi cərəyanlarının toparlaşdığı ərazi olmuş, eyni zamanda bəşər elminə sufi sistemində özünəməxsusluğu ilə seçilən «Xürrəmilik», «Hürufilik», «Səfəviyyə» kimi təriqətləri bəxş etmişdir. Həm də «Xəlvətiyyə» təriqətinin məşhur sufi təriqətinə çevrilməsində gücü rol oynamış, onun ikinci piri sayılan Seyid Yəhya Bakuvinin hesabına həmin təriqət daha da məşhurlaşmışdır. Bu təriqətlər içərsində «Səfəviyyə» təriqəti xüsusi olaraq seçilmiş, məhz bu təriqətin bazasında sonralar meydana çıxmış «Qızılbaşlıq» hərbi-siyasi-dini (sufi) doktrinanın hesabına sufilərin rəhbərlik etdiyi sekulyar dəyərlərə söykənən bir dövlət qurulmuşdur. Beləliklə, orta əsrlərdə tarix səhnəsində analoqu olmayan bir dövlət Dünya xəritəsində özünə yer almışdır. Bu istiqamətdə rol oynayan əsas faktor həmin dövləti quranların türk olması, həmin dövlətin tarixi Azərbaycan torpaqlarında meydana gəlməsi və «Qızılbaşlığ»a sadiq olmalarıydı.\n«Qızılbaşlıq» nədir və hansı prinsipləri özündə əks etdirir, buna aydınlıq gətirmək üçün əvvəlcə «Səfəviyyə» təriqətinin yaranması və həmin təriqətin yaradıcılarının amal və məqsədlərini diqqətə çatdırmaq lazımdır. Qabaqcadan bildirək ki, bu təriqəti yaradanların başlıca amalı siyasiydi, yəni gələcəkdə Azərbaycan dövlətini ərsəyə gətirmək onların ən böyük məqsədiydi.\nBu məsələyə toxunan Türkiyənin orta əsrlər üzrə araşdırmaçısı Yusuf Küçükdağ özünün «Osmanlı devletinin Şah İsmailin Anadoluyu Şiileştirme çalışmalarını engellemeye yönelik önlemeleri» məqaləsində göstərir ki, «Səfəviyyə» təriqətinin qurucusu Şeyx Səfiədddinin dövlət qurma fikrinə malik olması qaynaqlarda öz əksini tapır. O, qaynaqlara istinadən yazır ki, Anadolunun qədim türk inanclarını müqəddəs sayan çoxlu sayda türkləri Ərdəbilə onu ziyarət gedirdilər. Bunun nəticəsiydi ki, Səfəvi xanədanı özünün dövlət qurma istəyində ən böyük dəstəyi həm də onlardan görmüş və sonradan göstərilən bu dəstək də rol oynamaqla Şah I İsmayıl hakimiyyətə gətirilmişdir.\nBeləliklə, Şeyx Səfiəddinin ana prinsiplərindən biri də dövlət qurmaq prinsipi olmuşdur. Lakin bu prinsip yalnız ailəyə məlum olmuş, hətta xəlifələrdən belə gizlin saxlanmışdır. Proses Şeyx Cüneydə qədər davam etmiş və Cüneydin vasitəsiylə siyasi istək bütün müridlərə məlum olmuşdur.\nGöründüyü kimi, «Səfəviyyə» təriqəti uzun bir dövr keçərək dövlət qurma prinsiplərində ciddi dəyişikliklər etmişdi. İlk əvvəllər bu təriqət digər sufi cərəyanlarından fərqlənməyən bir təşkilat formasına bənzəyirdi. Ona görə də onun tərəfdarları arasında müxtəlif dinlərə məxsus insanlar da az deyildi. «Səfəviyyə» təriqətinin Şah I İsmayıla qədərki dövrünü bu mənada aşağıdakı mərhələlərə bölmək mümkündür:\n1) Şeyx Səfiəddindən Şeyx Cüneydə qədərki dövr. Bu dövrdə təriqət rəhbərlərinin əsas məqsədi ətraflarına daha çox mürid toplamaqla, geniş bir ərazidə tərəfdarlarının sayını artırmaq idi. Başlıca məqsəd xəlifələrə bildirilmirdi.\n2) Şeyx Cüneyddən Şeyx Heydərə qədərki dövr. Bu dövrün başlıca xüsusiyyətlərindən ən önəmlisi Şeyx Cüneydin zühur etməsiydi. Artıq Səfəvilər lazımi çəkidə hərbi potensiala malik idilər və öz məqsədləri uğrunda açıq fəaliyyətə başlaya bilərdilər. Ona görə də başlıca məqsəd xəlifələrə çatdırılır.\n3) Şeyx Heydər dövrü. Çox təəssüf ki, bu dövr lazımi səviyyədə araşdırılmayıb. Məhz,\nÇaldıran döyüşünü əks etdirən miniatür\nŞeyx Heydər dövründən başlayaraq səfəvilərə «qızılbaş» adı verilir. Bu adı şiəliklə bağlayırlarsa da, əsl həqiqəti əks etdirmir. Çünki «qızılbaşlıq» tarixi göstərir ki, onun mərkəzində dayanan başlıca faktor türkçülük və qədim türk inanclarıdır. Vaxtilə tarix səhnəsində türklərə ağbaş, sarıbaş, yaşılbaş və sair demişlər. Şeyx Heydər artıq Azərbaycan dövlətinin yaradılması uğrunda mübarizə meydanına atılır. Özündən əvvəl xürrəmilərin ideoloji sistemini dərindən bilən Şeyx Heydər əslində, «qızılbaşlıq» hərbi-siyasi-dini doktrinasını işləyir və ortaya qoyur.\n4) Şah İsmayıl dövrü. Bu dövrdə mərkəzləşdirilmiş Azərbaycan dövləti yaradılır və onun idarəçiliyi sufilərin əlinə keçir. Sufi dəyərləri bəllidir ki, sekulyar dəyərlərdir. Ona görə də bu dövləti sekulyar dəyərlərə malik dövlət adlandırmaq mümkündür. Həm də unutmayaq ki, bu dövrdə dövlətin qayəsində türkçülük ənənələri dayanırdı. Şah özü təriqət şeyxi idi. Bu isə balaca məsələ deyil.\n5) Şah İsmayıldan sonrakı dövrlər. Bu dövrlərdə də dövlət «qızılbaş» dövləti adlansa da, artıq «qızılbaşlıq» mahiyyətindən uzaqlaşdırılır. Sufilər hakimiyyətdən kənar edilməklə bərabər, onlara qarşı təqiblər başlayır və şiəliyin siyasi forması artıq dövlət strukturlarında özünə yer etməyə başlayır. Bu zamandan başlayaraq davam edən proses, nəhayət Qacarlar dönəmində dövlət strukturlarında siyasi şiəliyin tam bərqərarlaşmasına gətirib çıxarır.\nƏgər biz bu dövrləri dərinliyi ilə araşdırsaq, onda hazırda elmi ədəbiyyatlarda səfəvilərlə bağlı mübahisələrə son vermiş olarıq. Çünki bəziləri səfəviləri əvvəlcə sünni, sonra isə şiə adalandırır, bəziləri isə ümumiyyətlə, dindən kənar sayırlar. Bütün bunlara səbəb «Səfəvilik» təriqətinin mürəkkəb sistemə malik olmasıdır.\n«Səfəviyyə» təriqəti ilə yanaşı həmin dövrlərdə İran və Azərbaycan ərazilərində Nurbəxşiyyə, Zəhəbiyyə, Nemətullahiyyə, Qələndəriyyə, Haksarilər, Hürufilər adı altında xeyli sayda təriqətlər də mövcud idi. Onlar da «Səfəviyyə» təriqətinə yaxın təriqətlər idi ki, Səfəvilər iqtidara gələndə bəziləri onlarla birgə hakimiyyətdə təmsil olundu.\nBəllidir ki, Səfəvi dövləti Zərdüştilik, Manilik və Məzdəkilik kimi dini inancların ortaya çıxdığı bir ərazidə tarix səhnəsinə çıxmışdı. Buraya xürrəmiliyi də əlavə etsək, onda situasiya daha da aydınlaşır. Tarixi tədqiqatlar sübut edir ki, zərdüştilik, manilik, məzdəkilik və xürrəmilik arasında bir zəncirvari əlaqə olmuşdur. Bu hərəkatlar həm eyni bir coğrafiyada yayılmış, həm də eyni məqsədlər uğrunda mübarizə aparmışlar.\nXV əsrin II yarısında qızılbaşlar arasında sosial bərabərlik barədə qədim babəki ideyaları yayılmağa başlayır. Şeyx Heydər öz ardıcıllarına «ibahət» (şəriət tərəfindən qadağan olunanların qanuni sayılması barədə elm) və «Babəkin xürrəmiləri»nin qanunlarını öyrədirdi. Maraqlıdır ki, ilk vaxtlarda səfəviləri Qaradağ və Talış əhalisi müdafiə edirlər. Bu o ərazilərdir ki, həmin ərazilərdə vaxtilə böyük xalq qəhrəmanı Babəkin rəhbərliyi altında kəndli müharibəsi baş vermişdi. Lakin XVI əsrdə xürrəmilər haqqında məlumatlar yoxa çıxır. Tədqiqatçılara görə, xürrəmilərin qalıqları sonradan qızılbaşların ideoloji sistemini qəbul edərək onların ən aktiv hissələrinə çevrilirlər.\nƏslində, xürrəmilərin ideologiyası ilə qızılbaşların ideologiyası arasında təkcə yaxınlıq deyil, ümumiyyətlə bu ideologiyaların ən qədim zamanlardan türk sistemindən gəlmələri özünü göstərirdi. Hər iki ideologiyanın kökündə Türk sistemi dayanırdı. Xürrəmiliklə bağlı aparılan son tədqiqatlar sübut edir ki, bu tənasüxə, hülula və donbadona əsaslanan bir sufi təlimi idi. Bu təlimi qızılbaşlıqla əlaqələndirən bu faktorlardan əlavə, onun həm də hərbi təlim olmasıdı. Daha doğrusu, onun qızılbaşlar tərəfindən məhrəm qəbul edilməsində bu faktorun rolu az deyildi.\nElə hürufiliyə qızılbaşların məhrəm münasibət bəsləməsində digər bu kimi fakttorlar olduğu kimi, hərbi faktor da ciddi rol oynamışdı. Çünki qızılbaşlıq hərbi-siyasi-dini doktrina kimi səhnəyə çıxmışdı. Hər bir qızılbaş həm də nəhəng bir döyüşçü idi. Qızılbaşlar mürşidələrinin uğrunda ölməyi müqəddəs bir vəzifə sayırdılar. Qızılbaşlıq üzrə tədqiqat aparan tədqiqatçıların fikrincə, «Qızılbaşlıq» həm də etnik bir kimlikdir. Bu sahə üzrə məşhur mütəxəssis İren Melikova yazır ki, səfəvilərin dünyagörüşləri ən qədim türk dünyagörüşlərini əks etdirir. Tanırının insanda təcəlla məsələsi, donbadon inancı Şamanizmdə, Türkmən boylarının döyüşçü tayfalarında da mövcud olmuşdur. Qızılbaşlıq həm inanc baxımından, həm də siyasi baxımdan bu faktorları özündə əks etdirmişdir.\nİbn Ruzbixan da yazır ki, Şeyx Heydər yaşıl paltar geyib, başına qırmızı şapka qoyub hər tərəfə öz qılıncı ilə zərbələr endirməyə başladı. İbn Ruzbixanın verdiyi bu məlumat ciddi tədqiqat obyekti olmamış və sanki nəzərdən qaçmışdır. Şeyx Heydərin bu hərəkətləri qədim Türk inanclarını sübut etmirmi? Bu Göytürkə işarə deyildirmi? Məlumdur ki, Türk tayfaları İslam dinini mənimsərkən, böyük ölçüdə əski inanclarını və adət-ənənələrini də mühafizə etməkdəydilər. Əslində, İslam türk tayfaları arasında yayılarkən Türk xalq islamına çevrilirdi.\nMəsələn, Orta Asiyada bu mənada xalq İslamında əski ozanlar kimi xalq arasında dolaşan ata, baba ünvanlı və zamanında əfsanəvi nüfuz qazanmış şəxsiyyətlərin böyük rolu vardı. Bunların içərisində ən məşuhuru əski adıyla Yesi (bugünki Türkistan) kəndində yaşamış olan Əhməd Yəsəvidir (ölüm tarixi 1166). Əhməd Yəsəvi «Yəsəvilik» təriqəti ilə qədim türk duyğu, düşüncə və ənənələrini özündə əks etdirən yeni bir İslam düşüncəsini yaratmışdır. «Yəsəvilik» ilk türk təriqətlərindən biri sayılır. Bunun ardınca XIV yüzillikdən etibarən özəlliklə fəth fəaliyyətinə qatılan qazilər arasında yayılmış olan digər türk təriqəti olan Bəktaşilik fəthlər yolu ilə Balkanalara da yayılmış və Qərbi Anadoludan Balkanalara qədər xalqların müsəlmanlaşmasında və Osmanlı idarəçilinin qəbul edilməsində böyük rol oynamıdır.\nŞah I İsmayıl zamanında bir inanc axını olan «Qızılbaşlıq» Anadoluda da geniş yayıldı. Anadoluda bu Bəktaşilik və Ələvilik adı altında özünü göstərdi. Bəktaşi-Qızılbaş ənənələri bir-birinə çox yaxındır. Bəzi tədqiqatçılar Qızılbaşlığı çöl-kənd sufilərinin, Bəktaşiliyi isə şəhər sufilərinin təriqəti adlandırırlar. Məsələyə bu konteksdən yanaşsaq, doğrudan da Qızılbaşlıq daha radikaldır və daha çox hərbiləşmiş bir sistemdir. Bütün bunlar isə Qızılbaşlığın bir türk inanc sistemi olmasının təzahurüdür.\nAğqoyunlular dönəmlərində təriqətçiliyə hörmətlə yanaşılsa da, «Səfəviyyə» təriqətinə həm də malik olduğu gücə görə də hörmətlə yanaşırdılar. Ağqoyunlu dövləti sufi dövləti olmasa da, sufilərin azad dolandığı və dövlət işlərinə qarşıdığı bir məmləkət idi. Dövlət başçısı sufi şeyxləri ilə məsləhətləşir və onların nəsihətləri əsasında hərəkət edirdi. Lakin bundan fərqli olaraq Səfəvilər dövləti birbaşa sufilərin dövləti idi. Onun idarəçiliyi də sufi sistemi əsasında baş verirdi. Qızılbaşlıq isə «Səfəviyyə» sisteminin ən uca zirvəsiydi ki, özündən öncəki bütün türkçülük ənənələrini tərkibində birləşdirmişdi.\nMəqaləsinin sonunda Nadir Şah Əfşar və Qacarlar dönəmləri barədə də xeyli səhvlərə yol verən Nəsib bəy belə bir nəticəyə gəlir: “Iran və Qərb müəllifləri haqlı olaraq Səfəvilər dövlətinin yaranmasını İran imperiyasının bərpası dövrü hesab edirlər. Rəsmi İran tarixçiliyində Səfəvilərdən əvvəlki Ağqoyunlu, Qaraqoyunlu və başqa dövlətlər bir qayda olaraq İran dövlətçiliyinə yad hadisə sayılmaqdadır. İran tarixçiliyinin Səfəvilərə sevgisi sonuncuların təkcə Sasani dövlətçilik institutlarını bərpa etməsi ilə bağlı deyil, həm də onun indiki teokratik rejim üçün dövlət modeli olması ilə izah edilməlidir”.\nNəsib bəy Siz İran İslam Respublikasında səfir olmusunuz. Yəqin ki, bilirsiniz İran coğrafi ərazi adını bildirir. Həm də İran sözü “Divani-Lüğətül Türk”də keçmir. 1936-cı ildə İran siyasi termin kimi gündəmə gəldi. Buna qədər həmin ərazilərdə olan dövlətləri İran dövləti adlandırmaq hansı məntiqə sığır? Axı Siz bunları bilməlisiniz. Siz deyə bilərsinizmi ki, Ağqoyunlu, Qaraqoyunlu dövlətlərinin yazı dili hansı dil idi? Və yaxud Atabəylər dövlətinin yazı dili hansı dil idi? Səlcuqların yazı dili hansı dil idi? Osmanlı imperiyasının yazı dili hansı dil idi? Azərbaycan Səfəvilər dövlətinin dili hansı dil idi? Unutmusunuzsa, yadınıza salaq: Səfəvilər dövlətinin rəsmi dili Türk dili idi. Onda necə olur ki, o biri dövlətlər İran dövlətçiliyinə yad hadisə, Səfəvilər isə məhrəm sayılır. Hətta bir az da qabağa gedib Səfəviləri az qala Sasanilərlə eyniləşdirirsiniz. Yadınıza salaq ki, Sasanilər fars dövləti deyil.\nSonda Sizə məsləhət görərdik ki, qərəzli olmayın. Yaddan çxarmayın ki, Azərbaycan yalnız Səfəvilər zamanı bütövləşdi. Bu dövlət mənbələrdə “Dövləti Qızılbaşiyə” və yaxud “Dövləti Azərbaycan” adlanır. Azərbaycan nə ondan əvvəl, nə də sonra bütövləşməyib. Bir də Sizə məsləhət görərdik ki, tarixə obyektiv baxın. Kimlərinsə sözü ilə Azərbaycan tarixini aşağılamayın. Çünki tariximiz bunu bizə bağışlamaz.\nSizə dərin hörmətlə;\nDilavər Əzimli (Qızılbaş),\nAMEA A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun “Azərbaycanın Orta Əsrlər tarixi” Şöbəsinin böyük elmi işçisi, tarix üzrə fəlsəfə doktoru.


Azərbaycan alimi Türkiyədə Nəsiminin əsərlərinin əlyazmalarını tədqiq edib - AZƏRTAC – Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi\nAZƏRTAC xəbər verir ki, Türkiyənin bir neçə şəhərində olan tədqiqatçı əvvəlcə Bursa İnebey Yazma Əsərlər Kitabxanasında araşdırma aparıb. Məlum olub ki, kitabxanada Azərbaycana aid çoxlu sayda əlyazmalar qorunur. Bunlar əsasən klassiklərimizin əsərlərinin əlyazmalarıdır. Kitabxanada dahi Azərbaycan şairi İmadəddin Nəsiminin də əsərlərinin əlyazmaları var. Burada Nəsiminin “Divan”ının bir nüsxəsi, nəsrlə qələmə aldığı “Müqəddimətül həqayiq” əsərinin bir nüsxəsi və bir qəsidəsinin əlyazması qorunur.\nAZERTAG.AZ :Azərbaycan alimi Türkiyədə Nəsiminin əsərlərinin əlyazmalarını tədqiq edib


YAPIŞQANLAŞMA sözünün mənası nədir? YAPIŞQANLAŞMA sözünün izahı - Nedir.AZ\nYAPIŞQANLAŞMA nədir? – YAPIŞQANLAŞMA nedir? – YAPIŞQANLAŞMA sözünün mənası – YAPIŞQANLAŞMA sozunun menasi – YAPIŞQANLAŞMA nə deməkdir? – YAPIŞQANLAŞMA ne demekdir? – YAPIŞQANLAŞMA sözünün izahı – YAPIŞQANLAŞMA sozunun izahi – YAPIŞQANLAŞMA sözünün istifadəsi – YAPIŞQANLAŞMA sozunun istifadesi\nYAPIŞQANLAŞMA haqqinda məlumat. YAPIŞQANLAŞMA nə deməkdir? YAPIŞQANLAŞMA sozunun menasi - Nedir.az


13 Avqust 2013 08:52\nSabiq deputatın Sevinc Babayeva ilə "Skayp" danışıqları polisin əlində\n"Gülərgeyt qalmaqalı"nın mühüm fiqurlarından olan, ötən ilin dekabrın 26-da İstanbulda dünyasını dəyişən Sevinc Babayevanın ölümü ilə bağlı aparılan istintaqda maraqlı detallar üzə çıxıb.\nBunlardan biri də İstanbulda olduğu müddətdə S.Babayeva ilə sabiq deputat arasındakı ünsiyyətin formaları ilə bağlıdır. İstintaqdakı mənbələrdən müsavat.com-a verilən xəbərə görə, bu ünsiyyət daha çox skayp danışıqları vasitəsilə baş tutub.\nDanışıqlar S.Babayevanın müvəqqəti istifadəsində olan, amma onun Türkiyədəki hamisi Səlcuq Ağlayana məxsus cib telefonu vasitəsilə baş tutub. S.Ağlayan isə istintaqa ifadəsində bu danışıqlardan bixəbər olduğunu, "məndən zəng etmək üçün telefonumu istədi, mən də verdim, amma nə cür istifadə etdiyi barədə məlumatım yoxdur" deyib.\nMənbənin verdiyi məlumata görə, ikili söhbətlər zamanı daha çox şifrəli danışıblar. Ad çəkmədən, bəzi işarələrlə, özəlliklə də rus dilində danışan S.Babayeva ilə G.Əhmədovanın söhbətləri istintaqın əlindəki əsas dəlillərdən sayılır.\nHəmin söhbətlərdə G.Əhmədova rəfiqəsinə xüsusi məsləhətlər verib. Bundan başqa, istintaqın əlində S.Babayeva İstanbulda olduğu müddətdə ora gedən və onunla görüşən G.Əhmədovanın həyat yoldaşı Fikrət Əhmədovun da görüntüləri var. Bu görüntülər F.Əhmədovun bir neçə gün boyunca qaldığı "Beynova" otelində çəkilib. Həmin otelin lobbisində S.Babayevanın da görüntüləri qeydə alınıb. Hazırda istintaq məhz bu sübutlar üzərində işləyir. Türkiyədə aparılan ilkin istintaq zamanı müstəntiq Handan Balcı sözügedən detalların araşdırılması üçün səy göstərib./musavat.com/


Neft Fondundan valyuta bazarını rahatladacaq addım - Azadliq Xeber\nNeft Fondundan valyuta bazarını rahatladacaq addım\n08:09 xeber – Ötən il ölkədə bir müddət valyuta satışını dayandıran Dövlət Neft Fondu yenidən bu istiqamətdə aktivləşib. Azadlıq.az xəbər verir ki, anspress-in məlumatına görə, ölkədə dollara təlabatı qarşılamaq və hərraclarda iştirak məqsədi ilə Dövlət Neft Fondu təkcə bu həftə ərzində 400 milyon dollarını satışa çıxarıb.\nArtıq birinci hərracda banklara 200 milyon dollar satan fondun növbəti addımı isə bu gün baş tutacaq. Azərbaycan Dövlət Neft Fondu cari ildə banklararası bazarda xarici valyuta satışını yüksəltmək üçün daha 200 milyon dolları satışa çıxarıb. Fondun verdiyi məlumata görə bu, Mərkəzi Bankın müntəzəm hərracları vasitəsilə təşkil ediləcək.\nHərracda ölkədəki bütün bankların iştirak etmək imkanı olacaq. Valyuta satışı il ərzində Dövlət Neft Fondu tərəfindən hərraclar vasitəsilə davam etdiriləcək. Məlumat üçün bildirək ki, bir müddət öncə Azərbaycan Dövlət Neft Fondu tərəfindən ilk hərrac baş tutmuşdu. Yeni mexanizmlə – Mərkəzi Bankın keçirdiyi ilk hərracda, 200 mln. ABŞ dolları məbləğində vəsait 32 banka satılmışdı.\nTurkiyeli mugenniden Azerbaycana qarsi inanilmaz texribat – VİDEO\nOnlar buna gore edam edile bilerler\nAzerbaycan musiqisi Umumdunya Dialoq ve İnkisaf ucun Medeni Muxteliflik Gununde teqdim olunub\nAlmeyda: 'Ne qeder ki, mene ehtiyac var, Azerbaycan millinin yaninda olacagam'\n'Qarabag'in prezidenti:'Bir nece gun sebirli olsaniz, yeni transferler goreceksiniz'\nRusiyada boyuk bela: 90 min insan hucuma meruz qalib – VİDEO\nRuhani: 'ABS-in İrana ne etmeli oldugunu diqte etmek huququ yoxdur'