સેવાકાર્યો | અભિગમવેબ્લોગ\n“કેન્સર ની જાગૃતિ અંગે શૈક્ષણિક પરિસંવાદ “2017\n“અભિગમ ગ્રુપ “દ્વારા “કેન્સર ની જાગૃતિ અંગે શૈક્ષણિક પરિસંવાદ “નું આયોજન પી.એમ.કડકીઆ સંસ્કાર કેન્દ્ર માં કરવા માં આવ્યું હતું .જેમાં જન સંપર્ક અધિકારી અને હેડ ઓફ એજ્યુકેશન એન્ડ અવેરનેસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ કોમ્યુનિટી ઓન્કોલોજી એન્ડ રીસર્ચ સેન્ટર , વાસણા અમદાવાદ થી આમંત્રિત કરાયેલા શ્રીમતી દર્શનાબેન બુટાલા એ કેન્સર અંગે ખૂબ ઊંડાણ પૂર્વક માહિતી આપી હતી. કેન્સર થવાનાં કારણો, તેની સાવચેતી નાં પગલાં અને કેન્સર થાય પછી તેની ટ્રીટમેન્ટ અંગે દાહોદના નગર જનો ને સરળ અને સચોટ માહિતી પૂરી પાડી હતી. કેન્સર માંથી માણસ બચી શકે છે. કેવી રીતે? . અને છેલ્લી સ્ટેજ ના દરદી માટે ગુજરાત કેન્સર સોસાયટીના સેન્ટર માં આવેલા “હોસપાઈસ” કે જેમાં ‘રાહત થી મૃત્યુ ‘થાય તે વિષે સુંદર માહિતી પૂરી પાડી હતી .તેમજ સંકલિત બાળવિકાસ યોજના અને જિલ્લા સર્વેલન્સ અધિકારી ડોક્ટર દીલીપભાઈ પટેલ મુખ્ય મહેમાન તરીકે ઉપસ્થિત રહ્યા હતા\nગુજરાત કેન્સર એન્ડ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યુટમાં સ્વાગત છે\nવર્ષ 1972 માં ગુજરાત કેન્સર એન્ડ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યુટ (જીસીઆરઆઈ) ની સ્થાપના કરવામાં આવી, જે ગુજરાત સરકાર અને ગુજરાતના કેન્સર સોસાયટી દ્વારા સંયુક્ત રીતે સંચાલિત કાર્યકારી સ્વયંસંચાલિત સંસ્થા છે જે બીજે મેડિકલ કોલેજને સંલગ્ન છે. તે ભારત સરકારનો એક પ્રાદેશિક કેન્સર સેન્ટર છે અને નેશનલ કેન્સર કંટ્રોલ પ્રોગ્રામ હેઠળ સહાય મેળવવામાં આવે છેે\nવલ્ડ હેલ્થ ઓર્ગનિઝેશન ના હિસાબે\nદરવરસે ૪૦લાખ લોકો એટ લે કે રોજ ના ૧૧ હજાર લોકો નાં મોત બીડી, સીગારેટ ,ગુટકા જેવી રોજીન્દી વપરાશ થીથાય છે.\nકેન્સર કેવી રીતે સમાન હોય છે\nઆપણાં શરીરના દરેક કોષોને કેટલાક વિશિષ્ટ કામ કરવાના હોય છે. સામાન્ય કોષો સાઘારણ રીતે\nવહેંચાયેલા છે. તે જૂની અથવા નાની હોવાને લીધે કેત થઇ જાય છે અને પછી તે નવા કોષો દ્વારા\nબદલવામાં આવે છે. કેન્સર એક એવો રોગ છે જેમાં કોષો અનિય ંત્રિત રીતે વધતાં જાય છે. કેન્સરના\nકોષો વધતાં જાય છે અને નવા કોષો બનતાં જાય છે. આ ફેલાઇને સાધારણ કોષોને હટાવી દે છે. આને\nલીધે શરીરના એ ભાગમાં સમસ્યા થાય છે જ્યાં કેન્સર રોગ શરૂ થયો છકેન્સર માત્ર એક રોગ નથી\nકેન્સર ઘણાં બધા પ્રકારના હોય છે. આ ફક્ત એક જ રોગ નથી. કેન્સર શરીરના વિવિધ ભાગોમાં શરૂ થઇ\nશકે છે. આ ફેફસાં, સ્તન, મોટું આંતરડુ ં કે લોહીમાં પણ થઇ શકે છે. કેન્સર અમુક અર્થોમાં સમાન હોય છે,\nપણ દરેક પ્રકારનું કેન્સર તેનો વિકાસ અને (શરીરમાં) ફેલાવવામાં તે અલગ પ્રકારે હોઇ શકે છે.ેન્સરના કોષો શરીરના અન્ય ભાગોમાં પણ પ્રસરી જતાં હોય છે. દાખલા તરીકે, કેન્સરના કોષો\nફેફસાંમાંથી હાડકાં પ્રવેશી અને ત્યા ઉછરી શકે છે, જ્યારે કેન્સરના કોષો પ્રસરી જાય, ત્યારે તે\nમેટાસ્ટેટાસિસ (મે-ટાસ-ટ-સિસ) કહેવાય છે. જ્યારે કેન્સરના કોષો પ્રસરી જાય, ત્યારે તે હજી પણ\nફેફસાંનું જ કેન્સર કહેવાય છે કારણ કે તે ત્યાંથી શરૂ થયું છે. આને ત્યાં સુધી તે હાડકાંનું કેન્સર નહીં\nપણ ફેફસાંનું જ કેન્સર કહેવાય છે કારણ કે તે ત્યાંથી શરૂ થયું છે. આને ત્યાં સુધી હાડકાંનું કેન્સર નહીં\nકહેવાય જ્યા સુધી તે હાડકાંમાંથી શરૂ થયું ન હોય. કેન્સર કેટલીકવાર સારવાર પછી ફરીથી થાય છે,\nમોટેભાગે એ જગ્યા એ જ્યાં તે શરૂ થયું હત ું પણ કેટલીકવાર બીજી જગ્યા એ જેમ કે ફેફસાં, લીવર,\nમગજ તે હાડકાં.\nકેન્સર જુદા-જુદા કેવી રીતે હોય છે\nઅમુક કેન્સર ખ ૂબ જ ઝડપથી વ ૃદ્ધિ અને પ્રસાર પામતાં હોય છે. અન્ય વધુ ધીમે-ધીમે વ ૃદ્ધિ પામે છે.\nકેન્સરોની સારવાર પ્રત્યે અલગ-અલગ રીતે પ્રતિક્રિયા આપતાં હોય છે. અમુક કેન્સર ઓપરેશન કે\nરેડિએશન થેરેપી દ્વારા સૌથી સારી રીતે સારવાર આપવામાં આવે છે. અન્ય કેન્સર દવાઓમાં જેમને\nકીમોથેરાપી (કી-મો-થેર-અ-પી)થી સારી રીતે સારવાર કરવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે સૌથી સારૂં\nપરિણામ મેળવવા માટે2કે તેથી વધુ પ્રકારે સારવારને ઉપયોગમાં લાવી શકાય છે.\nજ્યારે કોઇ વ્યક્તિને કેન્સર હોય તો ડોક્ટર એ ખબર લગાવવાનો પ્રયાસ કરે છે કે આ કયા પ્રકારનું\nકેન્સર છે. કેન્સર ગ્રસ્ત લોકો એ સારવારની જરૂર હોય છે જે તેમના કેન્સરના પ્રકાર પર કેન્દ્રિત હોય.\nગાંઠો (ટય ૂમર્સ) શું છે\nમોટા ભાગે કેન્સર એક ગાંઠ બનાવે છે જેને ડોક્ટર ટય ૂમર કે ગ્રોથ કહે છે. બધા જ પ્રકારના\nટય ૂમર્સ(લમ્પસ) (ગાંઠો) કેન્સર નથી હોતાં. ડોક્ટરોને ગાંઠનો એક ટૂકડો બહાર નીકાળવાનો હોય છે\nઅને એની તપાસથી એ ખબર લગાડવા માટે હોય છે તે શું આ કેન્સર છે. જે ગાંઠો કેન્સર ન હોય\nતેમને બીનાઇન કહે છે. એ ગાંઠો જે કેન્સર હોય છે તેમને મૈલિગનન્ટ(મૈ-લિગ-નન્ટ) કહે છે.\nઅમુક અન્ય પ્રકારના કેન્સરો હોય છે, જેમ કે લ્યુકેમિયા (લોહીનું કેન્સર) જે ગાંઠો બનાવત ું નથી. આ\nલોહીમાં અથવા શરીરના અન્ય કોષોમાં વધે છે.\nકેન્સર એ અનિયંત્રિત વૃદ્ધિ અને કોશિકાઓનો ફેલાવો છે. તે શરીરના લગભગ કોઈ પણ ભાગને અસર કરી શકે છે. વૃદ્ધિ ઘણીવાર આજુબાજુના પેશીઓ પર આક્રમણ કરે છે અને દૂરના સ્થળોએ મેટાસ્ટેસાઇઝ કરી શકે છે. તમાકુના ધુમ્રપાન જેવા સામાન્ય જોખમના પરિબળોના સંપર્કમાં ટાળવાથી ઘણા કેન્સરોને રોકી શકાય છે. વધુમાં, સર્જરી, રેડિયોથેરાપી અથવા કિમોથેરાપી દ્વારા, કેન્સરનું નોંધપાત્ર પ્રમાણ સાધ્ય થઈ શકે\nસ્ત્રીઓને સૌથી વધુ અસર કરતાં કેન્સરના રોગો\nસ્તન, ગર્ભાશય, મોં, અંડાશય, ગર્ભાશય, ફેફસાં\nઅને મોટાં આતરડાંનું કેન્સર હોય છે. આ રોગો\nવિશે જાણકારી મેળવીને અને તમે શું કરી શકો\nછો તે જાણીને તમારી જિંદગી બચાવી શકાય છ\nસ્તનનું કેન્સર એ સૌથી સામાન્ય કેન્સર છે જેનાથી સ્ત્રી પોતાના\nજીવનકાળ દરમ્યાન પીડિત રહી શકે છે (ચામડીના કેન્સરને બાદ\nકરતાં). તે કોઈપણ ઉમરે થઇ શકે છે, પરંત ૪૦ વરની ઉમર પછી\nઅને જેમ તમે ઘરડાં થતાં જાઓ તેમ તે થવાની સ ંભાવના ઘણી\nવધતી જાય છે. અમુક સ્ત્રીઓને અમુક ચોક્કસ કારણોને લીધે\nસ્તનનું કેન્સર થવાની સ ંભાવના બીજી સ્ત્રીઓ કરતાં વધારે હોઈ\nશકે છે. પરંત ુ જેમ તમારી ઉંમર વધતી જાય તેમ તમારે સ્તનના\nકેન્સર વિશે અને તેના માટે શું કરી શકો છો તે જાણવું જોઈએ.\nતમે શું કરી શકો છો\nબને તેટલું વહેલું સ્તન કેન્સરને વહેલું શોધી કાઢી તેની સારવાર\nકરાવવી એ જ સૌથી સારું રક્ષણ છે, કારણ કે ત્યારે તેની સારવાર\nસહેલાઈથી કરી શકાય છે. તેને ‘વહેલી શોધ’ કહેવાય છે. સ્તન\nકેન્સરને વહેલું શોધવામાં મદદરૂપ થવા માટે તમે શું કરી શકો છો\nતે આ પ્રમાણે છે.\n• તમારી વીસી અને ત્રીસી દરમ્યાન દર ત્રણ વરસે અને ૪૦\nવરની ઉંમરથી દર ્ષ વરસે દવાખાનામાં ડોક્ટર દ્વારા તમારા\nસ્તનનું પરીક્ષણ કરવો.\n• તમારા સ્તનમાં થતાં કોઈપણ પ્રકારના બદલાવ અંગેની જાણ\nતમારા ડોક્ટરને વિના વિલ ંબે કરો. સ્તન સ્વ-પરીક્ષણ (બ્રેસ્ટ\nસેલ્ફ-એક્સામ) એ તેમની વીસી શરુ કરતી સ્ત્રીઓ માટે એક\n• શું તમને એક મેમોગ્રામની જરૂર છે કે કેમ, તે બાબતે ૪૦ વરની ્ષ\nઉમરથી તમારા ડોક્ટર સાથે વાત કરો.\n• જો તમારા કુટુંબમાં કોઈને સ્તન કેન્સર હોય કે તમને પહેલાં સ્તન\nકેન્સર થયેલું હોય તો તમારા ડોક્ટરને આ ભ ૂતકાળ વિષે ચોક્કસ\nજણાવો, કારણ કે તમને વધારાની ચકાસણીઓ કરાવવાની અને\nચકાસણીઓ વહેલી શરુ કરાવવાની જરૂર પડી શકે છે. તમારા\nડોક્ટર તમને એ પણ સમજાવી શકે છે કે રોગ શોધવાની\nચકાસણીઓના ફાયદા શું છે અને તેની મર્યાદાઓ શું છે.\nગર્ભાશયના મુખનું કેન્સર એ કોઈપણ સ્ત્રીને થઇ શકે છે જે જાતીય\nરીતે સક્રિય છે અથવા અગાઉ હતી. એવી સ્ત્રીઓ કે જેમને, એક\nવિષાણું જે ‘હ્યુમન પેપીલ્લોમાં વિષાણું’ (HPV) કહેવાય છે, તે હોય\nઅથવા હતો. જાતીય ક્રિયા (સમાગમ) દરમ્યાન આ વિષાણું ફેલાય\nછે. એવી સ્ત્રીઓ કે જે ધુમ્રપાન કરતી હોય, HIV કે AIDS ધરાવતી\nહોય, અપ ૂરત ું પોષણ ધરાવતી હોય, અને જેણે નિયમિત પેપ ટેસ્ટ\nકરાવેલ ના હોય, તેવી સ્ત્રીઓને ગર્ભાશયના મુખનું કેન્સર થવાની\nશક્યતા વધુ છે.\nએક પેપ ટેસ્ટ દ્વારા ગર્ભાશયના મુખમાં થતા ફેરફારો શોધીને કેન્સર\nબને તે પહેલાં તેની સારવાર લઇ શકાય છે. આ પેપ ટેસ્ટ\nગર્ભાશયના મુખનું કેન્સર વહેલી તકે શોધવા માટે પણ ખ ૂબજ\nઅસરકારક છે, જયારે તેને સારી પેઠે મટાડી શકાય છે. ગર્ભાશયના\nમુખનું કેન્સર અટકાવવા માટે કે તેને વહેલી તકે શોધવા માટે તમે\nશું કરી શકો છો તે આ પ્રમાણે છે:\n• ૩૦ વરની ઉંમરથી તમારે પેપ ટેસ્ટ કરા ્ષ વવાના શરુ કરી દેવા\n• જો તમારી ઉંમર ૫૦ વર કે તેથી ્ષ વધારે છે, તો તમારી તપાસ\nદર ૫ વર્ષે કરાવી શોકો છો.\n• જો તમે ૬૫ વરની ઉંમરના છો અને સતત ૨ ્ષ વખત તમારા પેપ\nટેસ્ટનું પરિણામ નકારાત્મક હોય, તો તમને વધુ તપાસ\nકરાવવાની જરૂર નથી, જો તમે આ રોગના કોઈ લક્ષણો ના\n• જો ગર્ભાશયના ઓપરેશન દ્વારા તમે ગર્ભાશય અને તેની નળી\nકઢાવેલા હોય, તો તમે તપાસ કરાવવાનું રોકી શકો છો, જો તે\nશસ્ત્રક્રિયા ગર્ભાશયના મુખના કેન્સરની સારવાર તરીકે ના\nકરવામાં આવેલ હોય. જો હજુ પણ તમે ગર્ભાશયની નળી\nધરાવતા હોવ, તો તમારી તપાસ હજુ પણ થવી જોઈએ.\nભારતમાં ગર્ભાશયના મુખના કેન્સર માટેની અન્ય ચકાસણીઓમાં\nVIA અને VILI ટેસ્ટ સામેલ છે. ગર્ભાશયના મુખના કેન્સરની\nચકાસણી માટે તમારા વિકલ્પો અંગે તમારા ડોક્ટર સાથે વાત કરો\nજે લોકો તમાકુનો ઉપયોગ કરે છે, તેઓને મોઢાનું કેન્સર થવાનું\nસૌથી વધુ જોખમ છે. દરેક પ્રકારના તમાકુના ઉપયોગો, જેમાં\nસામેલ છે બીડી કે સિગરેટ પીવી, તમાકુ, ગુટખા, પાન અને પાન\nમસાલા (સોપારી વિના કે સાથે) ચાવવા, તમારું મોઢાનું કેન્સર\nથવાનું જોખમ વધારે છે. ભારતમાં થતાં કેન્સરના રોગોમાં આ\nપ્રકારનું કેન્સર સૌથી સામાન્યમાંનું એક છે. એવું દર્શાવવામાં આવ્યું\nછે કે પુરુષો કરતાં સ્ત્રીઓને વધુ જોખમ રહેલું છે.\nમોઢાની તપાસ દ્વારા મોઢાનું કેન્સર પ્રાથમિક તબક્કાઓમાં જ શોધી\nશકાય છે. તમારે કેટલી વખત તમારા મોઢાંની તપાસ કરાવવી\nજોઈએ તે અંગે ડોક્ટરને પ ૂછો. તમામ પ્રકારના તમાકુના ઉપયોગોછોડવાથી મોઢાંનું કેન્સર થવાનું તમારું જોખમ મહદ અંશે ઘટી\nજાય છે. તમાકુનો ઉપયોગ સદંતર ટાળવો એજ સૌથી સારો\nજેમ સ્ત્રીઓ ઘરડી થતી જાય, તેમ અંડાશયનું કેન્સર થવાની\nસ ંભાવના વધતી જાય છે. એવી સ્ત્રીઓ કે જેમને ક્યારેય બાળકો ન\nહતા, જેમને ખુલાસા-રહિત વાંધ્યતા હોય, અથવા ૩૦ વરની ઉંમર ્ષ\nપછી પ્રથમ બાળક થયું હોય, તેમને આ કેન્સર થવાનું જોખમ વધુ\nહોઈ શકે છે. ઉપરાંત, જેમણે હોર્મોન રિપ્લેસમેન્ટ થેરાપી તરીકે\nફક્ત ઈસ્ટ્રોજનનો ઉપયોગ કર્યો હોય તેવી સ્ત્રીઓને પણ આ કેન્સર\nથવાનું જોખમ વધુ હોઈ શકે છે. એવી સ્ત્રીઓ કે જેમને પોતાનો કે\nકુટુંબનો ગાંઠ-રહિત-નળના (મોટા આંતરડાના મોટા ભાગના)\nકેન્સર, અંડાશયનું કેન્સર અથવા સ્તન કેન્સર વારસાગત રોગનો\nઇતિહાસ હોય, તેમને પણ આ રોગ થવાની સ ંભાવના વધી જાય\nછે. જે આ બધી સ્થિતીઓમાંનું કંઈ ધરાવતી ના હોય, છતાં પણ\nતેવી સ્ત્રીઓને અંડાશયનું કેન્સર હોઈ શકે છે.\nહાલના સમયમાં અંડાશયના કેન્સરને વહેલું શોધવા માટે\nઅસરકારક કે પ ૂરવાર થયેલ કોઈ ચકાસણીઓ નથી (જેમકે સ્તન\nકેન્સર માટે મેમોગ્રામ છે). અમુક એવી ચકાસણીઓ છે જે કદાચ\nએવી સ્ત્રીઓના કિસ્સામાં ઉપયોગમાં લઇ શકાતી હોય કે જેમને\nઅંડાશયનું કેન્સર હોવાની શક્યતા ખ ૂબ જ વધુ હોય. જો તમને\nપેટનો સોજો, પાચનમાં તકલીફ (ગેસ, ભ ૂખ ના લાગવી અને પેટ\nફૂલાવું સહીત), પેટનો દુખાવો, હંમેશા પેશાબ જવાની જરૂર હોય\nતેવું લાગ્યા કરવું, પેઢુ(પેટનો નીચેનો ભાગ)નો દુખાવો, પીઠનો\nદુખાવો કે પગનો દુખાવો જેવા લક્ષણો નિરંતર હોય તો સીધા જ\nતમારે ડોક્ટરને મળવું જોઈએ. પેટના નીચેના ભાગોનું પરીક્ષણ એ\nએક સ્ત્રીની નિયમિત આરોગ્ય તપાસનો એક ભાગ હોવો જોઈએ એન્ડોમેટ્રીઅલ કેન્સર\nએન્ડોમેટ્રીઅલ કેન્સર (ગર્ભાશયની કોથળીનું કેન્સર) એ મોટે ભાગે\n૫૦ વર કે તેથી ્ષ વધુ ઉંમરની સ્ત્રીઓને થાય છે. પ્રોજેસ્ટેરોન વિના\nઈસ્ટ્રોજેન લેવું, અથવા સ્તન કેન્સરની સારવાર માટે કે સ્તન\nકેન્સરનું જોખમ ઘટાડવા માટે ટેમોક્સીફેન લેવું, તે સ્ત્રીને આ રોગ\nથવાની સ ંભાવનાઓ વધારી શકે છે.\nમાસિક સ્ત્રાવની વહેલી શરૂઆત, મોડો રજોનિવ ૃત્તિ કાળ, વંધ્યત્વનો\nઇતિહાસ, કે બાળકો ન હોવા, તે પણ જોખમ વધારી શકે છે. એવી\nસ્ત્રીઓ કે જેમને પોતાનો કે કુટુંબનો ગાંઠ-રહિત-નળના (મોટા\nઆંતરડાના મોટા ભાગના) વારસાગત કેન્સર કે બહુ-ગાંઠ-યુક્ત\nઅંડાશયના રોગનો ઇતિહાસ હોય, અથવા તેઓ કે જે જાડા છે,\nતેમને પણ એન્ડોમેટ્રીઅલ કેન્સર થવાની સ ંભાવના વધી જાય છે.\nઅસામાન્ય ટપકાં કે લોહી વહેવું કે જે માસિક સ્ત્રાવને લાગત ું ન\nહોય, જેવા લક્ષણો કે નીશાનીઓનું ધ્યાન રાખો, અને આ બાબત\nતમારા ડોક્ટરને જણાવો. જોકે પેપ ટેસ્ટ ગર્ભાશયના મુખનું કેન્સર\nશોધવા માટે ખુબજ સારો છે, પરંત ુ તે એન્ડોમેટ્રીઅલ કેન્સરના\nવહેલા નિદાન માટે એક ભરોસાપાત્ર ટેસ્ટ નથી. જો તમે ગાંઠ-\nરહિત-નળના (મોટા આંતરડાના મોટા ભાગના) વારસાગત કેન્સર\nધરાવતા હોવ કે થવાની શક્યતા હોય, તો ૩૫ વરની ઉંમરથી દર ્ષ\nવર્ષે એન્ડોમેટ્રીઅલ બાયોપ્સી દ્વારા તમારી તપાસ થવી જોઈએ.\nધુમ્રપાન એ ફેફસાંનું કેન્સર થવા માટેનું સૌથી સામાન્ય કારણ છે,\nપરંત ુ અમુક વ્યક્તિઓ કે જે ધુમ્રપાન ન કરતી હોય તેમને પણ\nફેફસાંનું કેન્સર થઇ શકે છે. ફેફસાંનું કેન્સર થવાના તમામ\nકિસ્સામાંથી ૮૦ ટકાથી વધુનું કારણ ધુમ્રપાન છે\nમૌખિક કેન્સરનાં લક્ષણો શું છે?\nમોઢામાં સોજો જે મટાડવું નથી (સૌથી સામાન્ય લક્ષણ)\nનોન હીલિંગ અલ્સર અથવા મોંમાં ગમે ત્યાં વૃદ્ધિ, જે સ્પર્શ પર રૂધિરસ્ત્રવણ અને પ્રમાણમાં પીડારહીત છે\nમૌખિક પોલાણમાં સફેદ અથવા લાલ-સફેદ પેચો (લ્યુકોપ્લાકીયા અથવા erythroplakia).\nગળી ગયેલી પીડા\nજડબા અથવા જીભ ખસેડવામાં મુશ્કેલી\nગાલમાં એક ગઠ્ઠો કે જાડું થવું\nગળાના કેન્સરનાં લક્ષણો શું છે?\nગળી ગયેલા ખોરાકમાં મુશ્કેલી\nવારંવાર ન સમજાય તેવા “ગળામાં ગળું”\nસમજાવી ન શકાય તેવા એક બાજુ કાનમાં દુખાવો\nગરદન માં ગઠ્ઠો\nલીવર કેન્સરના પ્રારંભિક લક્ષણો દ્વારા: અદિતિ પાઠક પ્રકાશિત: શનિવાર, ફેબ્રુઆરી 8, 2014, 15:01 [IST] Boldsky પર સબ્સ્ક્રાઇબ કરો લીવર માનવ શરીરના મહત્વપૂર્ણ અવયવોમાંનું એક છે. તે સૌથી મોટી ગ્રંથી છે અને શરીરમાં બીજો સૌથી મોટો અંગ છે. એક તંદુરસ્ત જીવન માટે યકૃત યોગ્ય રીતે કામ કરવું આવશ્યક છે. આ દિવસોમાં, ઘણી સામાન્ય સમસ્યાઓ લોકોને લીવર કેન્સર તરફ દોરી જાય છે. જો યકૃતનું કેન્સર તબક્કે પહેલેથી જ જાણીતું છે તો તંદુરસ્ત રહેવાની તકો ખૂબ ઊંચી હોય છે, દવાઓની સાથે ઘણી પ્રકારની દવાઓનો ઉપચાર કરવો શક્ય છે. તંદુરસ્ત લીવર માટે ફુડ્સ પરંતુ વ્યક્તિ માટે તેની સમસ્યા છે તે રીતે તેના સ્વાસ્થ્ય અંગે સભાન થવું જરૂરી છે. યકૃતના કેન્સરના પ્રથમ તબક્કાના ઘણા લક્ષણો હોય છે, જો તેઓ કાળજી લેતા હોય અને સમયસર ડૉક્ટરને લઈ જાય, તો દર્દી તરત જ કેન્સર જેવી ખતરનાક રોગથી છુટકારો મેળવી શકે છે. તેથી લિવરના કેન્સરના પ્રારંભિક લક્ષણો શીખો: 1) કાજુ કમળો એક રોગ નથી, તે ખરેખર એક નિશાની છે કે તમારું યકૃત યોગ્ય રીતે કામ કરી રહ્યું નથી. જ્યારે શરીરમાં બિલીરૂબિનની માત્રામાં વધારો થાય છે તો પછી કમળો બની જાય છે. આ યકૃતના કેન્સરનું પ્રથમ લક્ષણ છે 2) વજન ઘટના પેટ શરીરનો મુખ્ય ભાગ છે જે શરીરને યકૃતમાં કેન્સરના બનાવોની શરૂઆતમાં મેટાબોલ્ઝીમમાં મદદ કરે છે, તેની કામગીરીની ક્ષમતા પર અસર થાય છે, જે યોગ્ય રીતે અને વજનમાં ઘટાડા ઘટાડે નહિં. 3) ઉબકા અથવા ઉલટી જો કોઇ ઉબકાથી આવે અને ઉલટી થાય તો તે પોતાને વધુ ધ્યાન આપવાની જરૂર છે, દર્દીને લીવર કેન્સરની શરૂઆતમાં ઉબકા અને ઉલટી થાય છે. 4) થાક યકૃતના કેન્સરની શરૂઆતમાં, દર્દીના યકૃતને યોગ્ય રીતે કામ કરતા નથી, શરીર ખૂબ જ થાકેલું છે અને તે હંમેશાં ભારેપણું દેખાય છે. 5) વધારો યકૃત યકૃત તમારા પેટની સીધી બાજુ પર સ્થિત થયેલ છે, યકૃતના કેન્સરના આકારમાં પરિવર્તન કરવું સ્વાભાવિક છે, તે કદમાં સહેજ મોટો બને છે. 6) ખંજવાળ જો તે પેટમાં વધુ ખંજવાળ હોય તો તેને સળગાવશો નહીં. આ લીવર કેન્સરનું પ્રાથમિક સિન્ડ્રોમ પૈકી એક છે. બિલીરૂબિનના વધારાને કારણે, ચામડી ખૂજલીવાળું છે. 7) પેટમાં દુખાવો જેમ જેમ યકૃત વધે છે, પેટમાં દુખાવો થાય છે, આ યકૃતના કેન્સરનું પ્રાથમિક લક્ષણ છે. 8) એસેટિસ એસિટિસ અથવા પ્રવાહી સંચય યકૃતના કેન્સરના મજબૂત લક્ષણ છે, જે નક્કી કરે છે કે વ્યક્તિ યકૃતના કેન્સરની પકડમાં છે. 9) શ્યામ રંગનું પેશાબ શરીરમાં બિલીરૂબ્યુબિનની ઊંચી માત્રા હોય ત્યારે, તે પેશાબમાંથી મૂત્રાશયમાંથી ઉભરે છે જે પેશાબ રંગ શ્યામ બનાવે છે. જો કોઈ વ્યક્તિએ છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં ઉપરોક્ત લક્ષણો પોતાના શરીરમાં સમજી લીધાં હોય અને તે પણ પીળો હોય, તો પછી તરત જ ડૉક્ટર પાસે જઇએ. વિશે વધુ વાંચો:કેન્સર , આરોગ્ય , કેન્સર , આરોગ્ય અંગ્રેજી સારાંશ લીવર કેન્સર: પ્રારંભિક ચેતવણી ચિહ્નો જો તમે કોઈ પણ સામાન્ય લક્ષણોનો અનુભવ કરો છો અહીં સામાન્ય યકૃત કેન્સરની પ્રથમ નિશાનીની સૂચિ છે.and-signs.html&usg=ALkJrhgZ40eAiitP1NYLYOaoj9eQXxk3VQ\nમૌખિક કેન્સર કરતાં 25 ટકાથી વધુ લોકો એવા છે જેઓ માત્ર વધુ દારૂ પીશે\n(ચિત્રો પ્રસ્તુતિ પ્રસ્તુતિ માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે)\nજીવનશૈલી ડેસ્ક: સિગારેટ, સિગાર, તમાકુ, મદ્યાર્ક વગેરે મોટાભાગે મોં કેન્સરનો ઉપયોગ કરે છે. મૌખિક કેન્સર કરતાં 25 ટકાથી વધુ લોકો એવા છે જેઓ માત્ર વધુ દારૂ પીશે આ કેન્સરને મૌખિક કેન્સર પણ કહેવાય છે. તે સ્ત્રીઓ કરતાં વધુ પુરુષો માટે થાય છે, પરંતુ તે સ્ત્રીઓમાં કેન્સરમાં ત્રીજો પણ છે. મોંમાં નાના અલ્સરથી શરૂ કરીને, આ કેન્સર એટલું જોખમકારક છે કે તે દર્દીના જીવનને લઈ શકે છે. મોં કેન્સર અઠવાડિયું જે9નવેમ્બરથી 15 નવેમ્બર સુધી ચાલે છે, અમે તમને કહો છો કે મૌખિક કેન્સર, લક્ષણો અને તેની સારવારથી શું થાય છે.\nમોં કેન્સરનાં કારણો\n1. સ્મોક-સિગારેટ, સિગાર, હૂકા, આ ત્રણ વસ્તુઓના વ્યસની લોકો બિન-ધુમ્રપાન કરતા મૌખિક કેન્સરનું6ટકા વધુ જોખમ ધરાવે છે.\n2. તમાકુ – મોં કેન્સરનું જોખમ: તમાકુ ધુમ્રપાન કરનારા, ખાવું અથવા ચાવવું જે લોકો તમાકુનો ઉપયોગ કરતા નથી, તેના કરતા 50 ટકા વધારે છે. માઉથ કેન્સર સામાન્ય રીતે ગાલ, ગુંદર અને હોઠમાં જોવા મળે છે.\n3. દારૂ – દારૂ પીનારાઓ બાકીના 6% કરતા વધારે મૌખિક કેન્સર થવાનું જોખમ રહેલું છે.\n4. ઇતિહાસ- પરિવારમાં રહેલા લોકો જેમણે મોંમાં કેન્સર પહેલી વાર કર્યું છે, આવા લોકો આ કેન્સરનું વધુ જોખમ ધરાવે છે.\n5. સન એક્સપોઝર – આ કેન્સર માટે વયના યુગમાં સૂર્યમાં રહેતા યુવાન લોકો પણ જોખમમાં છે.\nઆગળ સ્લાઇડ્સ પર ક્લિક કરો અને મૌખિક કેન્સરનાં લક્ષણો અને નિવારણને જાણો …\nેન્સરની સારવાર કેવી રીતે થાય છે\nકેન્સર માટેની સર્વાધિક સામાન્ય સારવાર સર્જરી, કીમોથેરપી અને રેડિએશન (રે-ડિ-એ-શ-ન) છે.\nસર્જરીનો ઉપયોગ કેન્સરે દૂર કરવા માટે ત્યારે કરવામાં આવે છે જ્યારે તે એક અંગ સુધી સીમિત હોય\nછે, જ્યાંથી તે શરૂ થયું હોય છે. સર્જન કેન્સરથી પ્રભાવિત ભાગ કે આખા શરીરને નીકાળી દે છે.\nસ્તનના કેન્સરમાં સ્તનનો હિસ્સો કે સ ંપ ૂર્ણ સ્તન દૂર કરવામાં આવે છે. પ્રોસ્ટેટ કેન્સરમાં પ્રોસ્ટેટને પણ\nનીકાળી શકાય છે, પણ સર્જરીનો ઉપયોગ બધા પ્રકારના કેન્સર માટે નથી થતો.\nકીમો(જે કીમોથેરપીનું ટૂકુ ં નામ)માં દવાઓનો ઉપયોગ કેન્સરના કોષોને મારવા માટે અથવા તેમની\nવ ૃદ્ધિ ધીમી પાડવા માટે કરવામાં આવે છે. અમુક કીમો એક ઈન્જેક્શનમાં ભરીને સોય દ્વારા નસોમાં\nઆપવામાં આવે છે. અમુકને એક શાટ રૂપે અને અન્યને ગોળી કે પ્રવાહીના રૂપે મોંથી ગળવામાં આવે\nછે, કારણ કે કીમોની પહોંચ શરીરના બધા જ અંગો સુધી હોય છે, આ એ કેન્સરમાં ઉપયોગી હોય છે જે\nફેલાયેલું હોય છે.\nરેડિએશન સારવારનો ઉપયોગ કેન્સર કોષોનો નાશ કરવા માટે કે વ ૃદ્ધિને ધીમી પાડવા માટે વપરાય\nછે. આનો ઉપયોગ એકલી સર્જરી કે કીમો સાથે પણ કરી શકાય છે. રેડિએશન સારવાર એક્સ-રે\nલેવાની જેમ હોય છે. અથવા અમુકવાર આને રેડિએશનયુક્ત સીડોને પ્રભાવિત અંગોના રોગગ્રસ્ત\nભાગની અંદર રાખીને કરવામાં આવે છે, જ્યાંથી તેઓ ટય ૂમરની અંદર રેડિએશન પહોંચાડે છે.\nપ્રાથમિક સ્તન કેન્સર\nપ્રાથમિક સ્તન કેન્સર એ સ્તન કેન્સર છે જે હાથ હેઠળ સ્તન અથવા લસિકા ગાંઠોથી આગળ ફેલાઇ નથી.\nસ્તનનું કેન્સર શરૂ થાય છે જ્યારે સ્તનમાં કોશિકાઓ અસામાન્ય રીતે વિભાજીત થાય છે અને વધે છે. તે એક જ રોગ નથી અને ઘણા પ્રકારના સ્તન કેન્સર છે.\nતેને અલગ અલગ તબક્કામાં નિદાન કરી શકાય છે અને તે વિવિધ દરે વિકાસ કરી શકે છે. તેનો અર્થ એ કે લોકો તેમના માટે શ્રેષ્ઠ કાર્ય કરશે તેના આધારે વિવિધ સારવાર કરી શકે છે.• દરરોજ પ કે વધારે વખત શાકભાજી અને ફળો ખાઓ\n• રેષારહિત અનાજો અને ખાંડને બદલે બધા જ અનાજનો ઉપયોગ કરો\n• વધારે ચરબી કે સેકેલા લાલ માંસના ઉપયોગને મર્યાદિત કરો\nકેન્સરથી બચવા માટેનાં પગલાં –\nકેન્સરથી બચ્ચે કે અપ સુધી બધું જાણો – આને ટાળવા માટે કેન્સરથી બચવા માટેના માર્ગો શોધવાનું સારું છે, કારણ કે તે એક ગંભીર રોગ છે કે જે આપણે બનવા માટે વધુ કંઇ કરવાનું નથી, જ્યારે બને છે, હું અન્ય તમાકુના ઉત્પાદનનો ઉપયોગ કરવા માગતો નથી, પરંતુ વિરુદ્ધમાં મને સાંભળવું પડશે કે “ફળોએ સમગ્ર જીવન ખાય છે, કંઇ બન્યું નથી.” તો ભાઈ, શા માટે તમે બીજા કોઈની સાથે વાત કરો છો? અને હકીકતમાં તે છે કારણ કે ભૂતકાળના લોકોએ આપણા કરતાં વધુ સખત મહેનત અને કઠોર જીવન જીતવા માટે ઉપયોગ કર્યો હતો, તેથી “તેમની રોગ પ્રતિરોધક પદ્ધતિ” પણ મજબૂત હતી, જ્યારે આજે વૈભવી સંપૂર્ણ જીવનમાં નથી. અને તે અવગણવા માટે અમુક અહમ વસ્તુઓ જુઓ.\nકેન્સર પર ચાલુ રાખો\nતમે પણ મારા જેવા કહી શકો છો કે આજે આ બીમારી સામાન્ય છે અને બદલાતી જીવનશૈલી અથવા ખાવાથી એકમાત્ર આડઅસર છે, જો તમે સંયમ માટે કેટલી જીવન જીવી રહ્યા છો, પરંતુ સત્ય એ છે કે જો આપણે આપણા જીવનમાં નાની વસ્તુઓની સંભાળ રાખીશું, કેન્સર જેવી ભયંકર માંદગીથી સરળતાથી છટકી શકે છે\nકેન્સરનો ઝડપી ફેલાવાને કારણે – હકીકતમાં, કેન્સરનું ઝડપી ફેલાવાને લીધે , નિષ્ણાતો પણ આપણા દૈનિક જીવનશૈલીમાં ફેરફારને ધ્યાનમાં લે છે. મુખ્યત્વે તમાકુનો ઉપયોગ, ચરબી અને બિન-શાકાહારી ખાદ્ય પદાર્થોનો વપરાશ આનું મુખ્ય કારણ છે, જ્યારે કેટલાક લોકો કહે છે કે જો કેન્સર હોત તો, બિનજરૂરી ખાવાથી ઘણા લોકો કેન્સરથી પીડાશે, પછી તે વિદેશી દેશોમાં પણ વધારે હશે. વિકસિત દેશોમાં, જ્યારે તેઓ ખાવા માટે ખોરાકવાળા હોય ત્યારે ખૂબ જ કાળજી લે છે, અને તે કરતા વધારે નકામું છે, જ્યારે આપણો સામાન્ય રીતે તે જેવી નથી થતો.તેથી જો શક્ય હોય તો, માંસ ચટણી ટાળવો.\nખરેખર તમાકુનું કારણ કેન્સર છે? – આશરે 40 ટકા દર્દીઓ જે કેન્સર સાઇટ પર આવે છે તે છે, જેમની જીવનશૈલી આ પ્રકારના હોય તે જ ન હોવી જોઈએ. બી.ડી. સિગારેટ ગુટખા અને સમાન તમાકુ જેવી વસ્તુઓ ખાવાથી, મૌખિક કેન્સરનું જોખમ વધે છે અને આ બધી બાબતો ધીમા ઝેર જેવા છે, તેથી તમે જવાબદાર રહો કારણ કે આ દૂરના ખરાબ પરિણામ આ બાબતો છે અને જ્યારે આપણે તેને ખ્યાલ અનુભવીએ છીએ તેથી અમે વધુ કંઇ કરવાની સ્થિતિમાં નથી, તેથી તે વધુ સારું છે કે તેમની પાસેથી દૂર રહેવાથી, તમે તમારા આરોગ્ય અને નાણાં બચાવી શકો છો.\nકેન્સર કેન્સરગ્રસ્ત થઈ શકે છે – કારણ કે આજના સમયમાં, લોકોને પાચનક્ષમતામાં ઘટાડો કરવા સંબંધિત બે થી બે વસ્તુઓ હોવી જોઈએ, અને સામાન્ય રીતે, તેઓ ઢાબા અથવા હોટલમાં સ્વચ્છતાના અભાવને કારણે પણ કરી શકે છે. જો વધુ ખવાય છે, તો તે આરોગ્ય માટે હાનિકારક બની શકે છે અને કેન્સરનું જોખમ ઘણી વખત વધી જાય છે.આ આંતરડાના કેન્સરનું જોખમ વધારે છે.\nસ્તનપાન સંબંધિત કેન્સર – નિયમિત રીતે સ્તનપાન કરનારાઓની સરખામણીમાં, સ્તન કેન્સરનું જોખમ તે સ્ત્રીઓ કરતાં વધારે છે જે બાળકને ખવડાવતા નથી.તેથી તે મહિલા સલામતી અને બાળ વિકાસ માટે જરૂરી છે કે સ્ત્રીઓને નિયમિતપણે છાતીનું દૂધ આપવું જોઈએ.\nજાડાપણું કેન્સર તરફ દોરી શકે છે – સ્થૂળતા પણ કેન્સરની સંભાવના વધે છે, કારણ કે પેટ અને સ્તન કેન્સર થવાની શક્યતા મેદસ્વીતામાં વધે છે કારણ કે હૃદયના તમામ રોગોને કારણે કોલેસ્ટેરોલ વધે છે. ધ્યાનમાં રાખો અને નિયમિત રૂપે વ્યાયામ કરો તે એક સારો વિકલ્પ છે, જે તમને સરળતાથી કેન્સર મેળવવાની તકો ઘટાડવા માટે મદદ કરી શકે છે.\nકેન્સરથી બચવા માટે કોઈ સીધો ઉપાય – કેન્સરની શ્રેણીમાં સર્વાઇકલ કેન્સરને રોકવા માટે એક રસી ઉપલબ્ધ છે અને તે ત્રણ ડોઝમાં છ મહિનાની શરૂઆતમાં આપી શકાય છે અને આ રસી 11 વર્ષથી 40 વર્ષ સુધી હોવી જોઈએ. સ્ત્રીઓને કેન્સરનું જોખમ ઘણું ઓછું કરી શકાય છે તે સહાયતા સાથે આપવામાં આવે છે.\nએવા ખોરાકનો ઉપયોગ કરો જે તમને સ્વસ્થ વજન રાખવામાં મદદ કરે.\nતપાસ કેવી રીતે કરવી\nતમારા સ્તનની તપાસ કેવી રીતે કરવી\nસ્તન સ્વ-પરીક્ષણ કરવાની વિવિધ પદ્ધતિઓ છે. તમને અહીં\nદર્શાવેલ પદ્ધતિથી જૂદી હોઈ શકે. તે પણ બરાબર છે. મહત્વનું એ\nછે કે તમે એ જાણો કે તમારા માટે સૌથી સારી રીત કઈ છે.\nસ્તન સ્વ-પરીક્ષણ દર મહિને એક વખત કરો, સામાન્યપણે\nતમારા માસિક સ્ત્રાવના આશરે ૭ થી ૧૦ દિવસ પછી. જો તમને\nમાસિક સ્ત્રાવ બ ંધ થઇ ગયું હોય, આના માટે એક દિવસ નક્કી કરી\nલો અને તમારા સ્તનનું પરીક્ષણ દર મહિને તે જ દિવસે કરો –\nદાખલા તરીકે, મહિનાની પહેલી તારીખ, અથવા શક્ય છે,\nમહિનાની ૧૫મી તારીખ.\nસ્તન સ્વ-પરીક્ષણ દરમ્યાન તમે તમારા સ્તનમાં થયેલા ફેરફાર\nશોધી રહ્યા છો. તમે સ્તનનું કેન્સર કે ગાંઠ નથી શોધી રહ્યા; તમે\nકંઇક એવું શોધી રહ્યા છો જે મહિના પહેલા કરેલ પરીક્ષણથી\nઅલગ હોય અથવા નવું હોય.\nઆને કરવાની વિધિ અહીં આપી છે:\n• અરીસાની સામે ઊભા રહીને પોતાના સ્તનને જુઓ.\n• સુઈ જાઓ અને તમારા જમણા હાથથી તમારું ડાબું સ્તન અને\nતમારા ડાબા હાથથી જમણું સ્તન તપાસો.\n• બેસો અથવા ઊભા રહો અને બગલનો ભાગ સ્પર્શ કરીને\nસ્તન કેન્સરની જાણ પ્રારંભિક અવસ્થામાં થવી\nમહત્વપ ૂર્ણ હોય છે, કારણ કે તમે તુરંત એ સારવાર\nલઇ શકો જે તમારી જિંદગી બચાવી શકે. સ્તન\nકેન્સરની પ્રારંભિક અવસ્થાને શોધવામાં મદદરૂપ\nથવા તમે શું કરી શકો છે તે આ પ્રમાણે છે:\n• તમારા સ્તનનું પરીક્ષણ તમારા ડોક્ટર પાસે આશરે દર ૩ વરસે\nકરાવો જો તમે તમારી વીસીમાં કે ત્રીસીમાં (૨૦ થી ૪૦ વર્ષની\nઉંમર) હોવ, અને દર વર્ષે કરાવો જો તમે ૪૦ કે તેથી વધુ\nવર્ષની ઉંમરના હોવ.\nનીચે સ ૂઈને તમારા સ્તનમાં\nતમારી આંગળીઓની ગાદીઓનો\nઉપયોગ કરો, નહિ કે\n• જમણા સ્તનમાં ગાંઠને અનુભવવા માટે તમારા ડાબા હાથની\nવચ્ચેની ૩ આંગળીઓના નીચેના ભાગનો ઉપયોગ કરો.\nએકબીજાને આવરી લે તે રીતે વર્તુળાકાર ફેરવીને સ્તનની\nમાંસપેશીઓને અનુભવવાનો પ્રયત્ન કરો.\n• ચતા સ ૂઈ જાઓ (તમારી પીઠ નીચે રહે તેમ), એક ઓશીકુ ં\nતમારા જમણા ખભા નીચે રાખો, અને તમારો જમણો હાથ\nમાથાની પાછળ મ ૂ\n• તમારા સ્તન કેવા દેખાય છે અને અનુભવી શકાય છે તે જાણો\nઅને તમારા ડોક્ટરને તમારા સ્તનમાં થયેલા કોઈપણ ફેરફાર\nઅંગે જણાવો. જયારે તમે વીસીમાં હોવ ત્યારે તમને સ્તન સ્વ-\nપરીક્ષણ (બ્રેસ્ટ સેલ્ફ-એક્ઝામ) શરુ કરવાની ઈચ્છા થઇ શકે છે.\nઆ પુસ્તિકા તમને સ્તન સ્વ-પરીક્ષણ કઈ રીતે કરવું તે દર્શાવે છે.\n• ૪૦ વર્ષની ઉંમરની શરૂઆતમાં ડોક્ટરને પ ૂછો કે એક મેમોગ્રામ\n(તમારા સ્તનનો એક્સ-રે) શું તમારા માટે યોગ્ય છે.\n• જો તમે એવા નજીકના સગાઓ – જેમકે માતા, બહેન અથવા\nપુત્રી- ધરાવતા હોવ કે જેમને સ્તનનું કેન્સર હત ું, તો આ બાબત\nતમારા ડોક્ટરને જણાવો.\n• અરીસાની સામે ઊભા રહીને, તમારા બ ંને હાથ બાજુએ રાખો,\nત્યારબાદ પોતાના બ ંને હાથ માથાથી ઉપર કરો, ત્યારબાદ\nતમારા હાથથી ફૂલાઓને દબાવો અને તમારી છાતીના સ્નાયુઓ\nખેંચીને સ્તનનું નિરીક્ષણ કરો.\n• પોતાના સ્તનોમાં થયેલા ફેરફારો જૂઓ. સ્તન કે તેની ડીંટીની\nચામડીનો આકાર, રૂપરેખા, ખાડાઓ, ફોલ્લીઓ, લાલાશ અથવા\nભીંગડાઓ શોધવાનો પ્રયત્ન કરો.\nસ્તનની માંસપેશીઓને અનુભવવા માટે ૩ પ્રકારનું દબાણ વાપરો.\nચામડીથી જોડાયેલી માંસપેશીઓ અનુભવવા માટે હળવું દબાણ\nજરૂરી છે; ઊંડાણવાળી માંસપેશીઓને અનુભવવા માટે ધીમું દબાણ\nજરૂરી છે; અને છાતી તથા પાંસળીની સૌથી નજીકની માંસપેશીઓને\nઅનુભવવા માટે જોરથી દબાણ જરૂરી છે. દરેક સ્તનના નીચેના\nવળાંકમાં સામાન્ય રૂપે એક લાઈન હોય છે. તમારા ડોક્ટર કે નર્સે\nતમને શીખવવું જોઈએ કે કેટલું જોરથી સ્તન દબાવવું. બીજા પ્રકાર\nપર જતાં પહેલા, દરેક દબાણના પ્રકારનો ઉપયોગ સ્તનની\nમાંસપેશીઓને મહેસ ૂસ કરવા માટે કરો.\nતમારા સ્તનની તપાસ માટે ઉપર-\nઅને-નીચેની વિધિનો ઉપયોગ કરો.\n• બગલથી શરુ કરીને ગોળાકાર ફેરવતાં આખા સ્તનમાં છાતીની\nવચ્ચેનાં હાડકાંની વચ્ચોવચ ઉપર-અને-નીચેની વિધિનો\nઉપયોગ કરો. તમારા સ્તનની છેક નીચે જ્યાં તમે પાંસળીઓ\nઅનુભવો ત્યાંથી લઈને ઉપર ગળા કે હાંસડીના હાડકાં સુધી\nસ ંપ ૂર્ણ સ્તનની તપાસ થઈ ગઈ છે તેની ખાતરી કરી લો.\n• આ પ્રમાણે તમારા ડાબી બાજુના સ્તનની તપાસ જમણા હાથની\nઆંગળીઓની ગાદીઓનો ઉપયોગ કરીને કરો.\nબેસીને અથવા ઊભા રહીન\nેટલીક વખત, આ પ્રમાણે તમે\nબગલનો વિસ્તાર સારી રીતે\nઅનુભવી શકો છો.\n• બેઠાં-બેઠાં કે ઊભા-ઊભા તમારા હાથ સહેજ ઉંચા રાખીને દરેક\nહાથની નીચેના ભાગની તપાસ કરો.\nજયારે તમે પહેલીવાર તમારા સ્તનની તપાસ કરવાનું શરુ કરો છો\nત્યારે તમે શું અનુભવો છો તે જાણવું મુશ્કેલ છે. વારંવાર અભ્યાસ\nદ્વારા તમે તમારા સ્તનથી સુપરિચિત થતાં જશો. તમારા સ્તનને\nઅનુભવવામાં મદદ કરવા માટે તમે નર્સ કે ડોક્ટરને પ ૂછો કારણ\nકે તેઓ તમારા સ્તનનું પરીક્ષણ કરે છે.\nજો નીચેનામાંથી કોઈપણ લક્ષણ ધ્યાનમાં આવે તો પોતાના\n• સ્તનમાં કોઈ આકાર વિનાનો પિંડ, કઠણ ગાંઠ અથવા જાડાપણું\n• સ્તન કે આકારમાં બદલાવ\n• ચામડીમાં ખાડા કે કરચલીઓ\n• સ્તન કે ડીંટીની ચામડીમાં ફોલ્લીઓ, લાલાશ અથવા ભીંગડાઓ\n• લોહીના ડાઘવાળી સ્તનની ડીંટીમાંથી લોહી વહેવું\n• સ્તનમાં થતી નવી પીડા જે દૂર થતી ન હોય\n• સ્તનની ડીંટીમાં તાજેતરમાં થયેલું ખેંચાણ\n• બગલના ભાગમાં કઠણ ગ\nસ્તનો અને લસિકા ગાંઠો\nસ્તનો લોબ્યુલ્સ (દૂધનું ઉત્પાદન કરતી ગ્રંથીઓ) અને નળીઓ (નળીઓ કે જે સ્તનની ડીંટડી સુધી દૂધ લઈ જાય છે) માંથી બનેલો છે. આ ગ્રંથાલય, તંતુમય અને ફેટી પેશીઓથી ઘેરાયેલા છે.\nસ્તનોમાં લસિકા વાહિનીઓ તરીકે ઓળખાતી પાતળા નળીઓનું નેટવર્ક છે. આ હાથ હેઠળ લસિકા ગાંઠો (ગ્રંથીઓ) સાથે જોડાયેલ છે.\nપ્રાથમિક સ્તન કેન્સરનાં પ્રકાર\nવિવિધ પ્રકારના સ્તન કેન્સર છે સચોટ નિદાન કરવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે જેથી તમારી નિષ્ણાત ટીમ તમારા માટે સૌથી યોગ્ય સારવારની યોજના બનાવી શકે.\nસ્તન કેન્સર આક્રમક અથવા બિન-આક્રમક હોઇ શકે છે.\nબિન-આક્રમક સ્તન કેન્સર\nબિન-આક્રમક સ્તન કેન્સર હજુ સુધી સ્તનમાં અથવા શરીરના બીજા ભાગમાં ફેલાવવાની ક્ષમતા વિકસાવી નથી.\nમૂળ સ્થાને નળીનું કાર્સિનોમા (DCIS)\nમૂળ સ્થાને નળીનું કાર્સિનોમા (ડીસીઆઇએસ) સ્તન કેન્સરનું પ્રારંભિક સ્વરૂપ છે, જેને ક્યારેક આંતરડિવાળું, બિન-આક્રમક કે પૂર્વ-આક્રમક કેન્સર કહેવાય છે.\nકેન્સરના કોશિકાઓ દૂધની નળીનો (‘સીટુમાં’) અંદર છે. જો તેનો ઉપચાર થતો નથી, તો કોશિકાઓ ફેલાવવા અને આક્રમક સ્તન કેન્સર થવાની ક્ષમતા વિકસાવી શકે છે.\nઆક્રમક સ્તન કેન્સર\nમોટા ભાગના સ્તન કેન્સરો આક્રમક છે આક્રમક સ્તન કેન્સર શરીરના અન્ય વિસ્તારોમાં ફેલાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આનો અર્થ એ નથી કે તે ફેલાયેલો છે અથવા ફેલાશે, અને સારવાર આ બનવાના જોખમને ઘટાડવાનો છે.\nઆક્રમક નહેર સ્તન કેન્સર (કોઈ વિશેષ પ્રકારના નથી)\nઆક્રમક નહેર સ્તન કેન્સર એ સૌથી સામાન્ય પ્રકારનું સ્તન કેન્સર છે તેને કોઈ વિશિષ્ટ પ્રકારના (એનએસટી) સ્તન કેન્સર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે અથવા અન્યથા સ્પષ્ટ કરેલું નથી (NOS).\nસ્તન કેન્સર દૂધની નળીનો પ્રારંભ કરે છે અને તેની આસપાસના સ્તનના પેશીમાં ફેલાયેલી છે.\nઅન્ય પ્રકારના સ્તન કેન્સર\nઅન્ય પ્રકારની સ્તન કેન્સર વિશેષ પ્રકાર તરીકે ઓળખાય છે. જ્યારે આ કેન્સર કોશિકાઓ માઇક્રોસ્કોપની નીચે જોવામાં આવે છે, ત્યારે તેમની પાસે વિશિષ્ટ પ્રકારો છે જે તેમને ચોક્કસ પ્રકાર તરીકે ઓળખે છે.આમાં શામેલ છે:\nઆક્રમક લોબ્યુલર સ્તન કેન્સર – સ્તન કેન્સરનું બીજું સૌથી સામાન્ય પ્રકાર, જ્યાં લોબ્યુલ્સમાં કેન્સરના કોષો આસપાસના સ્તન પેશીઓમાં ફેલાઈ ગયા છે\nબળતરા સ્તન કેન્સર – સ્તન કેન્સરનો એક દુર્લભ પ્રકાર, જેને કહેવામાં આવે છે, કારણ કે સ્તનની ચામડી લાલ, સૂકાં દેખાવ ધરાવે છે\nસ્તનના પેગેટ રોગ – સ્તન કેન્સરનો અસામાન્ય પ્રકાર જે સામાન્ય રીતે સ્તનપાનને સમાવતી લાલ, ભીંગડાંવાળું ફોલ્લીઓ\nસ્તન કેન્સરની અન્ય ઘણી ખાસ પ્રકારની સ્તન કેન્સર છે. આમાં શામેલ છે:\nmucinous (પણ colloid સ્તન કેન્સર તરીકે ઓળખાય છે)\nપ્રાથમિક સ્તન કેન્સર માટે સારવાર\nપ્રાથમિક સ્તન કેન્સર માટેની સારવારમાં નીચેનાનો સમાવેશ થઈ શકે છે:\nલક્ષિત (જૈવિક) ઉપચાર\nએચ.પી.વી શું છે?\nએચ.પી.વી (પ ૂરૂં નામ હ્યુમન પેપીલોમાં વાયરસ) એવો વાયરસ છે જે જાતિય\nસ ંબ ંધો દ્વારા ફેલાય છે. તે સર્વ સામાન્ય રીતે જોવા મળે છે. રસી વિનાની કોઇપણ\nવ્યક્તિ જે જાતિય સ ંબ ંધ ધરાવે છે તે તેના જીવનમાં કયારેક તો એચ.પી.વી ગ્રસ્ત\nથઇ શકે છે.\nએચ.પી.વી. વિવિધ પ્રકારના હોય છે.\n• મોટે ભાગે એચ.પી.વી ચાલ્યો જાય છે અને કોઇપણ જાતની સ્વાસ્થ્યની\nતકલીફો ઊભી થતી નથી.\n• કયારેક એચ.પી.વી કાયમ રહે છે અને તેના કારણે સ્ત્રીનાં ગર્ભાશયનાં મુખનાં\nફેરફારોનાં લક્ષણો જોવા મળે છે. આ પ્રકારના લક્ષણો પેપ ટેસ્ટ દ્વારા જાણી\nશકાય છે. જો તેનું સમયસર નિદાન ન કરવામાં આવે તો તેનાથી કેન્સર થઇ\n• અન્ય સ ંજોગોમાં એચ.પી.વીના કારણે યોની, શિશ્ન અને મળદ્વાર જેવા ગુપ્ત\nભાગોની આસપાસ મસા થાય છે.\nલોકોને એચ.પી.વી. કેવી રીતે લાગુ પડે છે?\nજાતિય સ ંબ ંધો દરમિયાન ચામડીના સ ંપર્કથી એચ.પી.વી ફેલાય છે. તેનો ફેલાવો\nયોનિ, શિશ્ન અને મળદ્વારના સ ંપર્કમાં આવવાથી થાય છે.\nએચ.પી.વી અને ગર્ભાશયના મુખનાં કેન્સર વચ્ચે શો સ ંબ ંધ છે?\nમોટા ભાગના ગર્ભાશયના મુખનાં કેન્સર બે પ્રકારનાં એચ.પી.વીથી થાય. છે.\nઅન્ય પ્રકારના એચ.પી.વી બીજા ગુપ્ત રોગો અને કેટલાક ગર્ભાશયનાં મુખનાં\nકેન્સર કરે છે.\nએચ.પી.વીને રોકવા માટે ખરેખર કોઇ રસી છે?\nહા, એક રસી હવે ઉપલબ્ધ છે બે પ્રકારના એચ.પી.વી કે જેનાથી સૌથી વધુ\nગર્ભાશયના મુખનું કેન્સર થાય. છે. તેની સામે તે રક્ષણ આપે છે.\nશું એચ.પી.વીની રસી સુરક્ષિત છે?\nહા, બધી જ રસીઓની સુરક્ષા હેત ુથી ચકાસણી કરવામાં આવે છે એચ.પી.વીની\nરસીની ચકાસણી વિશ્વભરની છોકરીઓ અને યુવાન સ્ત્રીઓ પર કરવામાં આવી છે.\nકોને રસી આપવી જોઈએ અને\nભારતમાં છોકરી જ્યારે9વર્ષની થાય ત્યારથી\nરસી આપવાની શરૂઆત કરવી જોઈએ અને\nઆમ સ્ત્રી 26 વર્ષની થાય ત્યાં સુધી રસી\nઆપી શકાય છે.\nરસીને ત્રણ ભાગમાં ઈન્જેક્શન રૂપે\nઆપવામાં આવે છે\nતમને એમ થશે કે તમારી નાની દીકરીને આટલી નાની ઉંમરમાં જ કેમ\nએચ.પી.વી રસી આપવી જરૂરી છે? આપની દીકરી જાતિય સ ંબ ંધો બાંધે તે સમય\nપહેલાં રસીના ત્રણેય ઈન્જેક્શનનો કોર્સ ચોક્કસ પણે પ ૂરો થયેલો હોવો જોઈએ.\nમુખ્ય પ્રકારના એચ.પી.વી કે જેનાથી ગર્ભાશયના મુખનું કેન્સર થાય છે તેનાથી\nતેને આ રસી દ્વારા રક્ષણ મળે છે.\nજે છોકરીઓએ એચ.પી.વીની રસી લીધી છે તેને પણ પેપ ટેસ્ટ\nકરાવવો જરૂરી છે?\nહા, એવી છોકરીઓ કે જેણે એચ.પી.વી રસી લીધી છે તેણે પણ પેપ ટેસ્ટ કરાવવો\nજરૂરી છે. આ રસી ગર્ભાશયના મુખનાં કેન્સરમાં થવાના બધા કારણો સામે\nએચ.પી.વી રક્ષણ આપતી નથી. એવી સ્ત્રીઓ કે જેણે રસી ન લીધી હોય તેને પણ\nનિયમિત ટેસ્ટ કરાવવો જોઈએ.\nઆપની દીકરીના ભવિષ્યને સુરક્ષિત રાખવા કેવી\nકાળજી લેશો, એ હમણા કરોઃ\n• એ તકેદારી રાખશો કે તેને એચ.પી.વીની રસી આપવામાં આવે\n• તેને પેપ ટેસ્ટ કરાવવાના મહત્વ વિશે માહિતગાર કરશો.\n• તેના ઘડતરની સાથોસાથ તે દરેક તબક્કે પોતાની સ ંભાળ અને સુરક્ષા કેવી\nરીતે રાખી શકે તેવી બધી બાબતોની જાણકારી તેને હોવી જોઇએ.\nતમે તમારી દીકરીઓને સર્વિક્સના કેન્સરથી બચાવી શકો છોઃ\nઆના માટે એચવીપી અને સર્વિક્સના કેન્સરના વિશે જાણવું મહત્વપ ૂર્ણ હોય છે.\nસર્વિક્સનું કેન્સર ભારતની મહિલાઓમાં થવાવાળા સૌથી વધારે કેન્સરોમાંથી\nભારતમાં મહિલાઓ કારણવિના કેન્સરથી મરે છે કારણ કે તેઓ નિયમિત પેપ\nટેસ્ટ નથી કરાવતી અને તેઓને એચપીવીની જાણકારી નથી હોતી. તમે તમારી\nદીકરીની સુરક્ષા આપી શકે છે. એચપીવીની રસીથી તેમાં સર્વિક્સના કેન્સર\nથવાની સ ંભાવના ઓછી થઈ જાય છે. એ ખાતરી કરી લો કે તેણે એચપીવીની\nરસી લગાવી લીધી હોય.\nતમે શું કરી શકો છો?\nકેન્સરના રોગોમાં, ફેફસાંનું કેન્સર એ એક એવું કેન્સર છે, જેને ઘણી\nવખત અગાઊથી રોકી શકાય છે, જો તમે એક ધુમ્રપાન કરતી\nવ્યક્તિ છો, તો તમારા ડૉક્ટર કે નર્સને પ ૂછો કે તેમાંથી છૂટકરો\nમેળવવા તેઓ તમને કઈ રીતે મદદ કરી શકે છે. જો તમે ધુમ્રપાન\nનથી કરતા તો ધુમ્રપાન શરુ ન કરો. જો તમારા મિત્રો અને\nસગાવહાંલાં ધુમ્રપાન કરતા હોય તો તમે તેમને ધુમ્રપાન છોડવા\nમાટે મદદ કરો તથા આ માટે અમેરિકન કેન્સર સોસાયટીની વેબ\nસાઈટ http://www.cancer.org ની મુલાકાત લો.\nમોટા આંતરડા નું કેન્સર\nકોઈપણ પુખ્તવયની વ્યક્તિને નળ કે મળાશયનું કેન્સર થઈ શકે\nછે, પરંત ુ મોટભાગનાં નળના કેન્સરના રોગ ૫૦ વર કે તેથી ્ષ વધુ\nઊંમરની વ્યક્તિઓમાં જોવા મળે છે. વ્યક્તિગત કે કૌટુંબિકપણે આ\nકેન્સરનો ઇતિહાસ ધરાવતી વ્યક્તિઓ, અથવા જેમને નળ કે\nમળાશયમાં ગાંઠ હોય, કે પછી અન્નનળીમાં બળતરાની બિમારી\nધરાવતી વ્યક્તિઓને આ પ્રકારના કેન્સરનું જોખમ વધારે હોય છે.\nમોટે ભાગે વધુ ચરબી યુક્ત ખોરાક ખાવાથી, પ્રમાણથી વધુ વજન\nહોવાથી, ધુમ્રપાન કરવાથી અને નિષ્ક્રિય રહેવાથી પણ વ્યક્તિને આ\nરોગ થવાની શક્યતા વધી જાય છે.\nમોટાભાગના નળના કેન્સરની શરુઆત મહદ અંશે હંમેશા એક\nગાંઠથી થાય છે. શારીરિક ચકાસણી કરાવીને આવી ગાંઠને કેન્સરની\nઅસર થાય તે પહેલાં શોધવાથી જિંદગી બચાવી શકાય છે.\nકેન્સરની અસર થયા પહેલાંની ગાંઠને જો કઢાવી નાંખવામાં આવે\nતો નળના કેન્સરને ટાળી શકાય છે. ફળો અને લીલાં શાકભાજીથી\nભરપ ૂર, ઓછી ચરબીવાળો ખોરાક ખાવાથી પણ નળના કેન્સરનુ\nોખમ ઘટાડી શકાય છે. નળના કેન્સર માટે ચકાસણી કરાવવા\nઅંગે તમારા ડૉક્ટર સાથે વાત કરો. જો તમારા કોઇ નજીકના\nસગાંઓને નળનું કેન્સર હોય તો તે પણ તમારા ડૉક્ટરને જણાવો.\nઆવા કિસ્સમાં નાની ઊંમરમાં જ તમારે વિવિધ પ્રકારની તપાસ\nકરાવવાની જરુર પડી શકે છે.\nપેટનું કેન્સર અને અન્નનળીનું કેન્સર પણ ભારતમાં સામાન્ય રીતે\nજોવા મળે છે. આવા કેન્સરને શરુઆતી તબક્કામાં જ શોધવા માટે\nકોઇ ભલામણ કરેલા પરિક્ષણો નથી. મોટાભાગના આવા કેન્સરનું\nનિદાન દર્દીમાં દેખાતા રોગના લક્ષણો દ્વારા કરવામાં આવે છે.\nનીચેના લક્ષણોમાંથી કોઇપણ માટે હંમેશા સતર્ક રહો, અને જો\nતમારામાં રોગનું કોઇ નવું લક્ષણ દેખાય, જે દૂર થત ું ન હોય તો\nતમારા ડૉક્ટરને જણાવવામાં મોડુ ં ના કરશો.\n• પેટનું કેન્સર: આ રોગનું સૌથી સામાન્ય લક્ષણ છે કોઇ પ્રયાસ\nવિના શરીરના વજનમાં અચાનક ઘટાડો થવો અને ભ ૂખ ન\nલાગવી. તમને અપચો, બળતરા, ઊબકાં અથવા પેટના ભાગમાં\nવિચિત્ર પ્રકારની બેચેની જેવું પણ થઇ શકે છે.\n• અન્નનળીનું કેન્સર: આ રોગનું સૌથી સામાન્ય લક્ષણ છે\nગળવામાં થતી તકલીફ જે સમય સાથે વધતી જાય છે. દુખાવો\nઅને વજનમાં ઘટાડો પણ થઇ શકે છે.\nેન્સર સામે સર્વોત્તમ પ્રતિકાર\nવહેલી શોધ – કેન્સર ફેલાય તે પહેલાં તેને શોધવું\nએ તમને તેના માટે કંઇક કરી શકવાનો શ્રેષ્ઠ મોકો\nઆપે છે. કેન્સરના આ રોગો વિશે જાણકારી\nમેળવીને, તેને કઇ રીતે રોકી શકાય અથવા કઇ\nરીતે તેનું વહેલું નિદાન કરી શકાય તે જાણીને\nતમારી જિંદગી બચાવી શકાય છે.\nતમારા આરોગ્યને નિય ંત્રણમાં રાખો અને\nકેન્સર સામેનું જોખમ ઘટાડો\n• તમાકુથી દૂર રહો\n• ત ંદુ રસ્ત વજન જાળવી રાખો\n• નિયમિતપણે શારીરિક પ્રવ ૃત્તિ થકી ગતીશીલ રહો\n• વિપુલ માત્રામાં ફળો અને લીલાં શાકભાજી યુક્ત\n• મદીરા(દારૂ)નું સેવન ટાળો\n• તમારી જાતે તમારા કુટુંબના ઇતિહાસને અને તમને\nરહેલા જોખમોને જાણો\n• નિયમિતપણે ચકાસણી અને કેન્સરને લગતી તપાસ\nનિય ંત્રણમાં રાખો અને\nકેન્સરનું જોખમ ઘટાડો\nપ્રવ ૃત્તિ/કસરત કરતા રહો\nઅઠવાડિયામાં ૫ કે તેથી વધુ દિવસોમાં દરરોજ, ઓછામાં ઓછું\n૩૦ મીનીટ સુધી મધ્યમ થી સઘન શારીરિક પ્રવ ૃત્તિમાં વ્યસ્ત રહો,\nજે તમારી દરરોજની પ્રવ ૃત્તિઓ ઉપરાંત છે. અઠવાડિયામાં ૫ કે\nતેથી વધુ દિવસોમાં દરરોજ, ૪૫ થી ૬૦ મીનીટ માટે સહેત ુ કરેલ\nશારીરિક પ્રવ ૃત્તિ વધારે સારી હોય છે.\nબાળકો અને કિશોરો\nઅઠવાડિયામાં ઓછામાં ઓછા ૫ દિવસો માટે દરરોજ, ઓછામાં\nઓછું ૬૦ મીનીટ માટે હલ્કી કે સખત શારીરિક પ્રવ ૃત્તિમાં વ્યસ્ત રહો.\nઆને તમે પોતાની રોજિંદા કામમાં ઉમેરો. એ જરૂરી નથી કે\nતમારી દરરોજની પ્રવ ૃત્તિ એક સાથે જ થઇ જવી જ જોઈએ, પરંત ુ\nએ સૌથી વધુ મ ૂલ્યવાન છે કે આ પ્રવ ૃત્તિઓ ઓછામાં ઓછા ૨૦\nમીનીટના ગાળાઓમાં કરવામાં આવે. ઝડપી ચાલીને, તરીને,\nસાયકલ ચલાવીને, ઘરનું કામ કરીને અને ડાન્સ/ન ૃત્ય કરીને પણ\nતમે પ્રવ ૃત્તિમય રહી શકો છો. તમે જેટલું વધુ કરશો, તેટલું વધુ\nસારું છે. જો તમને બાળકો હોય તો તેમની સાથે પ્રવ ૃત્તિમય રહો.\nપરંત ુ કોઈપણ જાતની કસરત કે પ્રવ ૃત્તિઓ નિયમિત રૂપે કરવાનું\nશરુ કરતા પહેલા તમારા ડોક્ટર પાસે તપાસ કરવાનું ચોક્કસ\nપેપ ટેસ્ટ અને સર્વિક્સનાં કેન્સર\nઅંગે ઉઠતા પ્રશ્નો\nએક મહિલા તરીકે સર્વિક્સના કેન્સર (ગર્ભાશયના મુખનું કેન્સર)થી બચવા\nમાટે પેપ ટેસ્ટ કરાવવો એ સૌથી અગત્યનાં પગલાંઓમાંનું એક છે.\n• સર્વિક્સ એટલે તમારા ગર્ભાશયનો નીચેનો ભાગ, જે યોનીમાં ખ ૂલે છે.\n• પેપ ટેસ્ટ એ સર્વિક્સમાં થતાં એ ફેરફારોની તપાસ કરે છે જે ભવિષ્યમાં\nકેન્સરમાં પરિણમી શકે .\n• સર્વિક્સમાં આવતાં ફેરફારો માટે મોટે ભાગે હ્યુમન પેપીલોમા વાયરસ\n(એચ.પી.વી) નામનો સામાન્ય વાયરસ કારણભ ૂત હોય છે.\n• એચ.પી.વી. ના કારણે સર્વિક્સમાં આવેલા ફેરફારો કેન્સરમાં પરિણમી\n• જો કેન્સર હોય તો પેપ ટેસ્ટ તેને શરૂઆતના તબક્કામાં જ પારખી શકે\nછે, જ્યારે તેની સારવાર પ્રમાણમાં સરળ હોય છે.\n• તમારે સમયાંતરે કેટલાંક પેપ ટેસ્ટ કરાવવા જોઈએ એ તમારા ડોક્ટર\nતમને કહી શકશે.\nશું સર્વિક્સનાં કેન્સરને નિવારી શકાય?\nહા, નિયમિત રૂપે પેપ ટેસ્ટ કરાવવાથી અને તેના રિપોર્ટ અંગે ડોક્ટરની\nસલાહ લેવાથી મોટાભાગે સર્વિક્સનું કેન્સરના કિસ્સાઓ રોકી શકાય છે.\nસર્વિક્સના કોષોમાં આવતાં બદલાવો કેન્સરમાં પરિણમે તે પહેલાં\nશરૂઆતમાં જ તેને પેપ ટેસ્ટમાં ઓળખી શકાય છે. ત્યાર બાદ આ\nસર્વિક્સના કોષોમાં આવેલાં બદલાવો કેન્સરમાં ન પરિણમે તે માટે તેની\nસારવાર આપી શકાય છે. પેપ ટેસ્ટ ગર્ભાશયના મુખનાં કેન્સરને મોટે ભાગે\nશરૂઆતના તબક્કામાં, જ્યારે તેનો ઉપચાર શક્ય હોય ત્યારે જ શોધી કાઢે\nછે. જો કે સર્વિક્સનું કેન્સર મોટા ભાગે એવી મહિલાઓમાં જોવા મળ્યું છે,\nજે નિયમિતપણે આ ટેસ્ટ કરાવતી ન હોય અથવા તો પાંચ વર્ષે એકવાર\nઆવો ટેસ્ટ કરાવતી હોય.\nજો મહિલાઓ નિયમિતરૂપે પેપ ટેસ્ટ કરાવે તો મોટા ભાગના કિસ્સામાં\nસર્વિક્સનાં કેન્સરને ચોક્કસ રોકી શકાય.\nપેપ ટેસ્ટ શું છે?\nપેપ ટેસ્ટમાં, મહિલાની આંતરિક તપાસ દરમિયાન સ્પેચ્યુલા અથવા પોચા\nબ્રશ દ્વારા મહિલાના સર્વિક્સથી થોડા કોષ નમ ૂનારૂપે લેવામાં આવે છે. આ\nકોષોનું માઈક્રોસ્કોપ હેઠળ નિરીક્ષણ કરવામાં આવે છે. આમ આ પેપ ટેસ્ટ,\nડોક્ટરને સર્વિક્સનાં કોષોમાં શરૂઆતના તબકકામાં થતાં ફેરફારોને\nશોધવામાં મદદ કરે છે જે ભવિષ્યમાં કેન્સરમાં પરિણમી શકે\nબીજા કયા ટેસ્ટ કરાવવા જોઈએ?\nભારતમાં, કેટલાક ડોક્ટરોને ત્યાં તથા કેટલાક તબીબી કેન્દ્રો પર\nવિઝ્યુઅલ ઈન્સ્પેક્શન તપાસ (વી.આઇ.એ) નામે ઓળખાત ું પરીક્ષણ\nકરાવવા માટેની વ્યવસ્થાઓ ઉપલબ્ધ હોઇ શકે. આ પરીક્ષણ પણ\nમહિલાની આંતરિક તપાસ દરમિયાન જ કરવામાં આવત ું હોય છે. બે\nમિનિટ પછી સર્વિક્સને તેજ પ્રકાશ હેઠળ જોવામાં આવે છે જેથી ખબર પડે\nકે તેમાં કોઈ પ્રકારના બદલાવો આવ્યા છે કે કેમ. આ બદલાવોને\nસર્વિક્સનાં કોષોમાં આવેલા અસામાન્ય બદલાવો કહવે ામાં આવે છે. આ\nઉપરાંત, વી.આઇ.એલ.એલ નામનું અન્ય એક દેખીત ું પરીક્ષણ કરાવી\nશકાય. તેમાં સર્વિક્સમાં જુદા પ્રકારનું પ્રવાહી લગાડવામાં આવે છે અને\nતેના માટે વિશિષ્ટ પ્રકારના સાધનોની જરૂરિયાત હોય છે.\nપેપ ટેસ્ટ કરાવવા માટે મારે કોઈ પ ૂર્વ તૈયારીની\n• તમારા માસિકસ્ત્રાવ દરમિયાન ટેસ્ટ ન કરાવવો હિતાવહ છે.\n• ટેસ્ટ પહેલાંના 48 કલાક દરમિયાન તમે જાતિય સમાગમ ન કર્યો હોય\nતે ટેસ્ટ માટેની શ્રેષ્ઠ સ્થિતિ છે.\n• ટેસ્ટ પહેલાંના 48 કલાક દરમિયાન તમે તમારી યોનીમાં કોઈપણ\nપ્રકારનું ક્રીમ, ફીણ કે રૂનું પ ૂમડુ ં એવું કશું પણ લગાવ્યું ન હોય તે\nજો હું કોઇપણ પ્રકારના જાતીય સ ંબ ંધ ધરાવતી ન હોઉં તો પણ પેપ ટેસ્ટ\nકરાવાની જરૂર ખરી?\nહા. ભ ૂતકાળમાં જાતીય સ ંબ ંધ ધરાવતી કોઇપણ મહિલાને સર્વિક્સનું કેન્સર\nસર્વિક્સનાં કેન્સર માટે મારે કેટલાં સમયાંતરે\nતપાસ કરાવતાં રહવે ી જોઇએ?\n• તમે 30 વર્ષના થાવ ત્યાં સુધીમાં તમારે પેપ ટેસ્ટ કરાવવા શરૂ કરી\nદેવા જોઇએ. દર3વર્ષે આ ટેસ્ટ કરાવવો પડે.\n• જો તમે 50 વર્ષના કે તેથી વધુ ઉંમરના છો તો તમે આ ટેસ્ટ દર5વર્ષે\n• જો તમે 65 વર્ષની વય ધરાવતાં હોવ અને તમારા સળંગ બે ટેસ્ટનાં\nપરિણામ નેગેટિવ આવ્યાં હોય તો તમારે હવે પછી ટેસ્ટ કરાવવાની\nજરૂર નથી, સિવાય કે એવાં કોઇ લક્ષણો દેખાય.\n• જો ઓપરેશન દ્વારા તમારૂં ગર્ભાશય અને સર્વિક્સ દૂર કરવામાં આવ્યાં\nહોય તો તમારે ટેસ્ટ કરાવવાની જરૂર રહેતી નથી, સિવાય કે આ\nઓપરેશન સર્વિક્સનાં કેન્સરની સારવારના ભાગ રૂપે કરવામાં આવ્યું\nહોય. જો ઓપરેશનમાં તમારૂં સર્વિક્સ ન નીકાળવામાં આવ્યું હોય તો\nતમારે ટેસ્ટ કરાવતાં રહેવું જોઇએ.\nમારો પેપ ટેસ્ટ નેગેટિવ હોય તો?\nતમારા પેપ ટેસ્ટનો રિપોર્ટ નેગેટિવ હોય તો તેનો અર્થ થયો કે ભવિષ્યમાં\nકેન્સરમાં પરિણમી શકે તેવા કોઇ બદલાવો તમારા સર્વિક્સનાં કોષોમાં\nજોવા મળ્યાં નથી. છતાં તમારે સમયાંતરે નિયમિત રૂપે પેપ ટેસ્ટ કરાવતાં\nરહવે ો જોઇએ, જેથી આવા કોઇ બદલાવો આકાર ન લે.\nમારો પેપ ટેસ્ટ પોઝિટિવ હોય તો?\nજો તમારા પેપ ટેસ્ટનો રિપોર્ટ પોઝિટિવ હોય તો તમારે તરત જ તમારા\nડોક્ટરની સલાહ લેવી જોઇએ. તમે હજુ કેન્સરની પ ૂર્વાવસ્થાના તબક્કામાં\nછો કે કેન્સર ધરાવો છો. તે નક્કી કરવા માટે તમારે બીજા કેટલાક ટેસ્ટ\nકરાવવા પડશે. જો તમે કેન્સરના પહેલા તબક્કામાં છો તો આ સ્થિતિ\nપોતાની મેળે જતી રહે તે માટે સમય આપવાનો કે પછી તમને સારવારની\nજરૂર છે તે અંગે ડોક્ટર નિર્ણય લેશે. જો તમે કેન્સર ધરાવતા હો તો તમારે\nતાત્કાલિક સારવાર લેવી આવશ્યક છે.\nએચ.પી.વી. વિશે મારે જાણવું છે?\nએચ.પી.વી. એ જાતીય સ ંબ ંધ ધરાવતાં લોકોમાં અતિસામાન્ય રૂપે જોવા\nમળતો એક વાયરસ છે. ઘનિષ્ઠ જાતીય સ ંબ ંધો દરમિયાન આ વાયરસ\nએક વ્યક્તિમાંથી બીજા વ્યક્તિને લાગે છે. મોટાભાગના લોકોને પોતે\nવાયરસ ધરાવતાં હોવાનો કદી ખ્યાલ પણ આવતો નથી અને આ વાયરસ\nપોતાની મેળે જતો પણ રહે છે. પણ કેટલીક સ્ત્રીઓમાં આ વાયરસ\nસર્વિક્સનાં કોષોમાં બદલાવ માટે કારણભ ૂત બને છે. પેપ ટેસ્ટ અથવા\nસર્વિક્સનાં કેન્સર માટેનાં અન્ય પરીક્ષણો થકી આ બદલાવોને પારખી\nશકાય છે. એટલે, જો કોઇ મહિલા એચ.પી.વી ધરાવતી હોય અને તેના\nકારણે તેના સર્વિક્સનાં કોષોમાં ફેરફાર પણ આવ્યો હોય તો આ ફેરફારો\nસર્વિક્સનાં કેન્સર માટેનાં પરીક્ષણો દ્વારા પકડી શકાય છે અને તરત જ\nતેની સારવાર શરૂ કરી શકાય છે.\nસર્વિક્સનાં કેન્સરનાં લક્ષણો અને નિશાનીઓ કઇ-\nકઇ હોય છે?\n• યોનીમાંથી અસામાન્ય સ્ત્રાવ\n• યોનીમાંથી બીજો કોઇ અસામાન્ય સ્ત્રાવ\n• જાતીય સમાગમ વખતે પીડા\nજો કે ઉપરોક્ત લક્ષણો અને નિશાનીઓ સર્વિક્સનાં કેન્સર સિવાય અન્ય\nપરિસ્થિતિઓમાં પણ જોવા મળી શકે છે. ભલે તમે નિયમિતપણે પેપ ટેસ્ટ\nકરાવતાં હોવ, પણ જો તમે ઉપર જણાવેલી આવી કોઇપણ સમસ્યા\nધરવતાં હો તો તરત જ તમારા ડોક્ટરનો સ ંપર્ક કરો. જે મહિલાઓને નાની\nઉંમરે સર્વિક્સનું કેન્સર થાય છે તેમને સામાન્ય રીતે આવાં કોઈ લક્ષણો\nજોવાં મળતાં નથી.\nસર્વિક્સના કેન્સરને રોકવા માટે\n• નિયમિત સમયાંતરે પેપ ટેસ્ટ કરાવો\n• તમારા પેપ ટેસ્ટનો રિપોર્ટ મેળવો.\n• જો કોઈ સારવારની જરૂર હોય તો તે માટે સમયસર\nતમારા ડોક્ટરને મળો.\n• કોઇપણ લક્ષણો દેખાય તો હંમેશા તે વિશે તમારા\nએક વખત સારવાર પ ૂરી થઇ ગયા પછી વર્ષો સુધી તમને આગળની તપાસો માટે તમારા ડોક્ટરની મુલાકાત\nલેવાની ફરજ પડશે. આ મુલાકાતોમાં શારીરિક અને લોહીની તપાસ સામેલ હોઈ શકે છે, જે કેન્સર પાછો\nઉથલો મારે છે કે કેમ તે જાણવા માટે મદદ કરી શકે છે. જો એવું કાંઈપણ દેખાય કે કેન્સરે ઉથલો માર્યો છે તો\nઅન્ય તપાસો, જેમ કે છાતીનો એક્સ–રે અને સીટી સ્કેન કે એમ. આર. આઈ. સ્કેન પણ કરાવવાની જરૂર પડી\nમોટાભાગની કેન્સરની બધી જ સારવારની આડ-અસરો અમુક અઠવાડિયાથી મહિનાઓ પુરતી હોઈ શકે છે,\nપરંત ુ અમુક લાંબા ગાળા સુધી રહી શકે છે. કોઈપણ એવા લક્ષણો કે આડ-અસરો જે તમને હેરાન કરતાં હોય\nતેના વિશે તમારા ડોક્ટરને ચોક્કસપણે જણાવવાનું ચ ૂકશો નહિ, જેથી તેઓ તમને તે બાબતમાં મદદ કરી શકે.\nનવા ડોક્ટરની મુલાકાત લેવી\nકેન્સરના નિદાન અને તેની સારવાર પછી કોઈ એક સમયે એવું બને કે તમે તમારી જાતને એક નવા ડોક્ટરના\nદવાખાનામાં પામો. તમારા નવા ડોક્ટરને તમારા કેન્સરની વિગતો ચોકસાઈપ ૂર્વક આપવા માટે ઈચ્છો છો તો\nપહેલાં એની ખાતરી કરી લો કે આ માહિતી તમારા હાથમાં છે, અને ભવિષ્યમાં તમારા પોતાના ઉપયોગ માટે\nતમારાં બધા જ મેડીકલ રેકોર્ડની નકલો તમારી પાસે પણ રાખો.\n• કોઈપણ બાયોપ્સી (પેશી પરીક્ષણ) કે ઓપરેશન વખતની તમારી પેથોલોજી રિપોર્ટની એક નકલ.\n• જો તમે શસ્ત્રક્રિયા કરાવેલ હોય તો તમારા ઓપરેશનના રિપોર્ટની એક નકલ.\n• જો તમને દવાખાનામાં દાખલ કરવામાં આવેલા હોય તો તમારી ડીસ્ચાર્જ સમરી (દવાખાનામાંથી છૂટતી\nThis entry was posted on નવેમ્બર 19, 2017, in જાગરૂકતા અભિયાન, સેવાકાર્યો.\tLeaveacomment\nCivil Hospital માં ૨૦૧૭\nતા. ૦૯/૦૬/૨૦૧૭ ના શુક્રવાર ના રોજ અભિગમ ગ્રુપ ની બહેનો દ્વારા Civil Hospital માં ૧૮૦ દર્દીઓ ને ગ્લુકોઝ ના બિસ્કીટ તથા કેળા નું વિતરણ કરવામાં આવ્યું.\nThis entry was posted on નવેમ્બર 13, 2017, in સેવાકાર્યો.\tLeaveacomment\nકુલ ૪ શૌચાલય નું બાંધકામ કરાવ્યું.\nછાપરી માં આવેલી અંધશાળા૨૦૧૭\nતા. ૦૪/૦૮/૨૦૧૭ ના ગુરુવાર ના રોજ છાપરી માં આવેલી અંધશાળા ના ૫૦ પ્રજ્ઞા ચક્ષુ વિદ્યાર્થી અને ૧૫ વિદ્યાર્થીનીઓ પાસે ગયા. અને રક્ષાબંધન નો કાર્યક્રમ ઉજવવામાં આવ્યો. રાખડી ઝાલોદ રોડ કન્યા શાળા ની બહેનો પડે બનાવડાવામાં આવી અને તેમને તે પેટે ઇનામ ચુકવ્યું.\n૧૫ અંધ વિદ્યાર્થીનીઓ એ ડાન્સ તથા પ્રાર્થના કરી અભિગમ ગ્રુપ ની બહેનો ને આવકાર આપ્યો. પ્રજ્ઞા ચક્ષુ વિદ્યાર્થીઓ એ રક્ષાબંધન ના ગીતો ગયા. અભિગમ ગ્રુપ ની બહેનો એ થોડી રક્ષાબંધન અંગેની વાતો કરી. રાખડી બાંધી તથા ચોકલેટ, બિસ્કીટ નું વિતરણ કર્યું.\n“શ્રી સરસ્વતી વિદ્યા મંદિર ના જરૂરિયાત મંદ વિદ્યાર્થીઓ ને 2017\nગત વર્ષની જેમજ આ વર્ષે પણ “શ્રી સરસ્વતી વિદ્યા મંદિર” ના જરૂરિયાત મંદ વિદ્યાર્થીઓ ને રૂ. ૧૫૦૦૦ ફી પેટે ચુકવવામાં આવ્યા.\n‘લીટલ બ્લુ કાર્ડ’\nમુંબઇ મા રહેતા ઋષભ તુરખીયા, જેમનો ચિત્રલેખા માં આર્ટીકલ આવ્યો હતો કે જેમણે દુનિયા માં માનવતા ફેલાવી છે. માનવતા ના કાર્ય ને ક્રમશ: રાખવા માટે તેમને સ્વખર્ચે ૨૦૦૦ જેટલા ‘લીટલ બ્લુ’ કાર્ડ દ્વારા આ ગુજરાતી યુવકે શરુ કરી છે ‘યોર ટર્ન નાઉ’ નામની કામગીરી.\nઆ ચેનથી ઈન્સ્પાયર થઇ ને અભિગમ ગ્રુપ ની બહેનો એ આ કામ ને આગળ વધારવા માટે બીડું ઝડપ્યું છે. અમારા અભિગમ ગ્રુપ તરફ થી આ કાર્ડ છપાવવા માં આવ્યા. કાર્ડ ની વહેચણી કરવામાં આવી. અને આવુજ ‘લીટલ બ્લુ કાર્ડ’ અભિગમ ની બહેનો માટે તૈયાર કરી આ કાર્ય ને આગળ વધારવાનું એક બીડું ઝડપ્યું છે.\nThis entry was posted on નવેમ્બર 13, 2017, in જાગરૂકતા અભિયાન, સેવાકાર્યો.\tLeaveacomment\nવિહાન કેર એન્ડ પ્લસ” સંસ્થા માંફટાકડાંનું વિતરણ 2016\nદિવાળી નજદીક આવતી હતી તેથી બહેનો ને બાળ્કો મા તો કંઈક કરવાની ઈછ્છા હતી ..\nતારીખ -૨૩-૧૦-૨૦૧૬ નાં\nરોજ’ વિહાન કેર એન્ડ પ્લસ” નામની સંસ્થા જે ફક્ત એડ્સ અને એચ આઇ પોઝેટિવ માટેજ કામ કરે છે ,\nતે સંસ્થા માં અભિગમ ની બહેનોવડે લગભગ ૪૦ બાળકો ને ફટાકડાંનું ભેટ રુપે વિતરણ અ કરવામાં આવ્યું..બાળકો ની\nઆખો માં આનંદ જોઈ બહેનોને પણ એક સંતોષ થયો…\nThis entry was posted on નવેમ્બર 16, 2016, in ઉજવણી, સેવાકાર્યો.\tLeaveacomment


મજેદાર કોમેડી ફિલ્મમાં અમિત સાધ જાસૂસના રોલમાં\nફિલ્મ 'જૈક એન્ડ દિલ'નું એક પોસ્ટર રિલીઝ કરવામાં આવ્યા બાદ મજેદાર ટ્રેલર પણ રિલીઝ થઇ ગયું છે. આ કોમેડી ફિલ્મમાં અરબાઝ ખાન, અમિત સાધ, સોનલ ચોૈહાણ અને એવલીન શર્મા મુખ્ય ભૂમિકામાં છે. અમિત સાધ એક જાસૂસના રોલમાં જોવા મળશે. જેને અરબાઝ ખાન પોતાની પત્નિ સોનલ ચોૈહાણની જાસૂસી કરવાનું કામ સોંપે છે.\nઅરબાઝને શંકા હોય છે કે તેની પત્નિનું કોઇ બીજા સાથે અફેર ચાલે છે. પણ કહાનીમાં ટ્વિસ્ટ ત્યારે આવે છે જ્યારે ખુદ જાસૂસ અમિત પોતે જ સોનલ સાથે અફેર કરી બેસે છે. એવલીન શર્મા એક મોડેલના પાત્રમાં જોવા મળશે જે જૈક (અમિત)ને પ્રેમ કરતી હોય છે. ફિલ્મનું નિર્દેશન સચીન કરાંડેએ કર્યુ છે અને ફિલ્મ બીજી નવેમ્બરે રિલીઝ થશે.


અહીં પ્રસાદમાં નૂડલ્સ અને ચોકલેટ મળે છે, આ અનોખા મંદિરો વિશે જાણો | Alcohol, Noodles and Other Unique Prasad in Temples - Gujarati Oneindia\n46 min ago તાલિબાન જે દુર્લભ બેક્ટ્રિયન ખજાનો શોધી રહ્યું છે, તેનું ભારત સાથે કનેક્શન શું છે?\nઆપણા દેશમાં આવા ઘણા પ્રાચીન અને ચમત્કારિક મંદિરો છે, જ્યાં પગ મુકતાની સાથે જ મનની ઈચ્છા પુરી થઇ જાય છે. આખા દેશમાં આવા ઘણા મંદિરો છે જે તેમના ચમત્કારિક પ્રભાવ, સ્થાપત્ય કલા અને ભવ્યતાના કારણે તે વૈશ્વિક સ્તરે ખ્યાતિ પ્રભાવ છે. પરંતુ આપણી પાસે એવા પણ કેટલાક મંદિરો છે જ્યાં ભગવાનને ચડાવવામાં આવતા અજીબો-ગરીબ પ્રસાદના કારણે પણ ઓળખાય છે. આજે અમે તમને આવા જ કેટલાક મંદિરો વિશે જણાવીશુ જ્યાં ભક્તોને અન્ય મંદિરોની તુલનામાં અનોખો પ્રસાદ આપવામાં આવે છે.\nઆ પણ વાંચો: અહીં કાર્તિકેયે ભગવાન શિવને સમર્પિત કર્યા હતા પોતાના હાડકા\nચાઇનીઝ કાળી માતા, કોલકાતા\nચાઇનીઝ કાળી માતાનું મંદિર કોલકાતાના ટાંગરા વિસ્તારમાં સ્થિત છે. અહીં, કાળી માતાને પ્રસાદમાં નૂડલ્સ અને ફ્રાઈડ રાઈસનો ભોગ લગાવવામાં આવે છે. પછી આ નૂડલ્સ અને ફ્રાઈડ રાઈસ પ્રસાદ તરીકે ભક્તોને વહેંચવામાં આવે છે. આ કારણોસર, આ મંદિરનું નામ ચાઈનીઝ કાળી માતા પડી ગયું છે. 55 વર્ષના પૂજારી ઇસોન ચેન આ મંદિરની સંભાળ રાખે છે.\nબાલા મુરુગન ભગવાન, કેરળ\nબાલા મુરુગન ભગવાનનું મંદિર કેરળના એલેપ્પીમાં આવેલું છે. બાલા મુરુગન ભગવાનને ચોકલેટ ખુબ પસંદ છે. તેથી ભગવાનને ચૉકલેટ પ્રાસદના સ્વરૂપમાં આપવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ અહીં આવતા ભક્તોને ચોકોલેટ વહેંચવામાં આવે છે.\nખબીસ બાબા, ઉત્તર પ્રદેશ\nખબીસ બાબાનું મંદિર ઉત્તર પ્રદેશના સીતાપુર જિલ્લામાં સ્થિત છે. અહીં મંદિરમાં દારૂનો પ્રસાદ ચડાવવામાં આવે છે અને તે જ દારૂ પ્રસાદ તરીકે ભક્તોને વહેંચવામાં આવે છે. એવી માન્યતા છે કે મંદિરમાં દારૂ ચડાવવાથી મનોકામના પૂરી થાય છે. અહીં મંદિરની આસપાસ ઘણા વાંદરાઓ પણ રહે છે, જેઓ અહીં ચડાવવામાં આવતા દારૂનું સેવન કરે છે.\nકામાખ્યા મંદિર, ગુવાહાટી\nગુવાહાટીના કામાખ્યા મંદિરમાં દર વર્ષે એક ભવ્ય મેળાનું આયોજન થાય છે. મેળા દરમિયાન ત્રણ દિવસ માટે, માતાનો દ્વાર ભક્તો માટે બંધ કરવામાં આવે અને ચોથા દિવસે મંદિરના દરવાજા ખોલવામાં આવે ત્યારે છે, ભક્તોને પ્રસાદ રૂપે એક ભીનું કપડું આપવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ કપડું માતાના રજથી ભીનું હોય છે.\nકરની માતા મંદિર, રાજસ્થાન\nરાજસ્થાનનું સૌથી પ્રસિદ્ધ મંદિર, કરની માતાનું મંદિર, જ્યાં ઉંદરોની પૂજા થાય છે. અહીં ભક્તોને પ્રસાદ તરીકે દૂધ વહેંચવામાં આવે છે. પરંતુ તે પહેલાં આ દૂધ ઉંદરોને પીવડાવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ દૂધમાં ઉંદરોની લાળ ભળેલી હોય છે અને આ પ્રસાદનું સેવન કરનારા લોકો માટે સૌભાગ્ય લઈને આવે છે.\nપલાની મંદિર, તમિલનાડુ\nતમિલનાડુના પલાની મંદિરમાં, ભગવાન મુરગનને પ્રસાદના રૂપમાં જામ ચડાવામાં આવે છે. આ જામ ફળોનું બનેલું હોય છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ભગવાન મુરુગનને આ જામનો સ્વાદ ખુબ ગમે છે. તે ભક્તોને પ્રસાદ તરીકે વહેંચવામાં આવે છે.\ntemple omg bizarre facts interesting મંદિર\nAlcohol, Noodles and Other Unique Prasad in Temples


તત્ત્વમસિ : ૭ – ધ્રુવ ભટ્ટ (ઈ-પુસ્તક) | Aksharnaad.com\nHome » નવલકથા » તત્ત્વમસિ » તત્ત્વમસિ : ૭ – ધ્રુવ ભટ્ટ (ઈ-પુસ્તક)\nઆજે આ અરણ્યોનું કદી ન જોયેલું, ન જોવા ઇચ્છેલું સ્વરૂપ હું જોઈ રહ્યો છું. મહર્ષિ વ્યાસે ખાંડવદહનમાં અરણ્યોને દાહતા અગ્નિને અનેક નામોએ શા માટે ઉલ્લેખ્યો છે તે હવે સમજી શકું છું. અનલ, કૃશાનુ, વહ્નિ, હુતાશન, શિખી, શિખાવાન, હુતભુજ, હવ્યવાહન, કૃતાજ્ઞા કે હિરણ્યરેતા. આ પ્રજ્વલી ઊઠેલાં વનોમાં અગ્નિ પોતાનાં તમામ નામોને સાર્થક કરતો આગળ વધી રહ્યો છે.\nબિલેશ્વરનાં વનોમાં આગ લાગી છે તે જાણતાં જ અમે આશ્રમમાંથી શક્ય તેટલા સ્વયંસેવકો સાથે આવ્યા છીએ. સુપરિયાને પણ અહીં આવવા ઇચ્છા હતી પણ અમે તેને રોકી. અગ્નિ ચારે તરફ ફેલાવાને બદલે આગળ સીધી પટ્ટીરૂપે ફેલાતો જતો હતો એટલે રાહત હતી. જોકે એ પટ્ટીની પહોળાઈ પણ ઓછી ન હતી. અડધાથી એક કિલોમીટર પહોળી અને સત્તર કિલોમીટર લાંબી પટ્ટી રોજરોજ થોડી પહોળી અને વધુ લાંબી થતી જતી હતી.\nસત્તર કિલોમીટરમાં બંને તરફનાં જંગલોને આગથી અલગ પાડી દેવાનું અશક્ય હતું; કારણ કે મોટા ભાગનાં સાધનો અને માણસો આગની એક જ તરફ હતા. પેલી તરફ તો ડુંગર પરનાં ગામડાંઓમાં વસતા થોડા આદિવાસીઓ સિવાય કોઈ પહોંચી શકે તેમ ન હતું.\nસુભાષ બક્ષી આ આખાએ કામનું સંચાલન કરતા હતા. અમે બધા ટુકડીઓ બનાવીને તેમની સહાયે ઊભા. તેમણે બધી જ માહિતી પડદા પર દર્શાવી. પછી કહ્યું, ‘સત્તર કિલોમીટરમાંથી આઠ કિલોમીટર લંબાઈએ નદી છે. ત્યાં કુદરતી રીતે જ જંગલના બે ભાગ પડી જાય છે.’ તેમણે લાકડીથી નદીનો વિસ્તાર બતાવ્યો, ‘બાકીના ત્રણ કિલોમીટરમાં ડામરની સડક પસાર થાય છે.’\nતેમણે સડકવાળો ભાગ બતાવ્યો અને પછી સમજાવ્યું, ‘એક ટુકડી નદી પર જાય. ત્યાં જે કંઈ સૂકાં ઘાસપાંદડાં હોય તે ખસેડીને નદીનો એક કિનારો સાફ કરે અને સાથે ડીઝલ મશીનો લેતા જાય. નદીમાંથી પંપિંગ કરીને જ્યાં શક્ય હોય ત્યાં કિનારાનું જંગલ ભીનું કરી દે.’\nઆ કામ માટે થોડા વિદ્યાર્થી યુવાનો અને સરકારી માણસો રવાના થવાના હતા. નદીતટનાં વનોમાં પડાવ નાખવાની તૈયારી કરીને બધા નીકળ્યા.\nઆગ પાસે જવાનું તો શક્ય જ નથી. સળગતાં જંગલોથી બાકીનાં વનોને અલગ પાડવા અમે અરણ્યોની સફાઈ આદરી છે. સૂકાં પાન અને ઘાસ ખસેડવા હજારો હાથ કામે લાગ્યા છે.\nઆજે સાંજે અમે થાક્યા-પાક્યા બેસીને આવતી કાલના કામની વિચારણા કરતા હતા ત્યાં ખાદીનો લેંઘો-ઝભ્ભો પહેરેલો એક માણસ આવ્યો. તેના થાકેલા ચહેરા પર પણ નૂર દેખાતું હતું. સપ્રમાણ શરીર, સહેજ ભીનો વાન અને સ્પષ્ટ ભાષા. આવતાંવેંત તેણે અમને બધાને કહ્યું, ‘નમસ્કાર.’ અમે સામે જવાબ આપ્યો.\n‘ઉપરની તરફ અમે આગ વચ્ચે ઘેરાઈ જઈશું.’ તેણે કહ્યું. ‘હવે બહુ લાંબુ નથી રહ્યું.’\n‘ઉપર, બિલેશ્વર પાસે.’\n‘તમે જાઓ માસતર.’ અમારી સાથેના નાયકે કહ્યું. તે કદાચ આવનારને ઓળખતો હશે, ‘ગામ ખાલી કરાવી નાખો. એ સિવાય ઉપાય નથી. ઉપર માટી નથી, પાણીયે નથી ને માણસો પણ નથી. બહારથી કોઈને ત્યાં મોકલવાનું જોખમ પણ ન લેવાય. હવે કંઈ થાય નહિ. રસ્તો ખુલ્લો છે એટલામાં ભાગી છૂટો.’\n‘પણ અમારી નિશાળ?’ તેણે પૂછ્યું. જવાબમાં અમારા નાયકે જરા ઊંચા સ્વરે કહ્યું, ‘વિશનું માસતર, આમેય તમારી નિશાળ બંધ જ થવાની છે. ત્યાં ભણવા કોણ આવે છે? બાયડી-છોકરાંની ને ઘરની ચિંતા કરો. નિશાળ બળી જાશે તો કંઈ આભ નથી તૂટી પડવાનું. તમને તો સારું થશે. તહેસીલમાં બદલી મળશે ને આ જંગલથી છૂટશો.’\nવિષ્ણુ કંઈ બોલ્યો નહિ. અમે થોડી વાર નકશા જોયા. બિલેશ્વરની નિશાળ ક્યાં છે તે જોયું. હમણાં જ મળેલા ફોટાઓમાં આગની દિશા અને અંતર જોયાં. આગલા બે કે ત્રણ દિવસમાં આગ બિલેશ્વર, સતિયા, મીનિયા અને અકલસરાને ઝપટમાં લઈ લેશે. ત્યાંથી નાસી છૂટવા સિવાય માણસો પાસે કોઈ ઉપાય નથી. ઉપર તરફનો એક જ માર્ગ ખુલ્લો છે તે બંધ થાય ત્યાર પહેલાં આ ચારેય ગામ ખાલી કરાવવાં પડે અને તે પણ આવતી કાલે જ.\nઅમે સુભાષ બક્ષીને વાત કરી. તેમણે અત્યારે જ થોડા સ્વયંસેવકોને રવાના થવા જણાવ્યું. આગની રેખાને પેલે પાર થઈ માણસો અને ઢોરઢાંખરને નીચે લઈ આવવાના માર્ગો સૂચવ્યા. હું સાથે જવા તૈયાર થયો.\nબે જીપ અમને દશ-બાર જણને આગની પટ્ટીના છેડે ઉતારી જાય. જ્યાંથી આગળ જીપ ન જઈ શકે ત્યાંથી જો કોઈ સાધન મળે તો તે અથવા પગપાળા સવાર સુધીમાં બિલેશ્વર અને આસપાસનાં ગામોમાં પહોંચી જવાનું હતું અને ગામો તાત્કાલિક ખાલી કરાવવાનાં હતાં.\nસદ્ભાગ્યે જીપમાંથી ઊતરતાં જ અમને એક ટ્રૅક્ટર મળી ગયું. ચાંદની રાત હતી અને દૂર બળતાં જંગલો આકાશને ભરતું અજવાળું ફેંકતાં હતાં. નીરવ રાત્રીમાં ટ્રૅક્ટરના અવાજને ઢાંકી દેતો વનોના દાવાનળનો ભભૂકાટ આટલે દૂર પણ સ્પષ્ટ સંભળાતો હતો. સળગતાં અરણ્યો અગ્નિશિખાના ફફડાટના અવાજમાં પોતાનો વિનાશકારી નાદ ઉમેરે છે. ઘાસ, પાન, ડાળીઓ – ન જાણે શું – શું સળગી જતાં પહેલાં પોતાના અસ્તિત્વની છેલ્લી ઓળખ સમી એક ભયાનક ચીસ વહેતી કરે છે. મહાઅગ્નિ તેના સ્વર-માત્રથી ભય પ્રેરે છે. આ મધ્યરાત્રીએ તેનું દર્શન અને શ્રવણ કેટલું ભયાનક ભાસે છે તે હું શબ્દોમાં કોઈ કાળે વર્ણવી શકું તેમ નથી.\nટ્રૅક્ટર પણ છેક બિલેશ્વર પહોંચી ન શક્યું. અમારે ચાલવું પડ્યું. અગ્નિ તેના પરમ રૌદ્ર સ્વરૂપે બળતો જોઈ શકાતો હતો. જૂનના અંતની ચાંદની રાતની શીતળતાનો જરા સરખો અણસાર પણ આ અગ્નિ-તાંડવે રહેવા દીધો નથી. આકાશ રાખથી છવાયેલું રહે છે. કોઈ નિશાચર પંખી પણ ઊડતું નથી.\nઅમે ચાલતા રહ્યા. બિલેશ્વર પહોંચીને ઊભા તો સવારના ચાર વાગ્યા હતા. ગામ હજી સૂતું હતું, પણ અમારા બોલાશથી એક – પછી એક જાગવા લાગ્યા. અમે બધાને ગામ બહાર બિલેશ્વરના મંદિરે ભેગા થવા કહ્યું.\n‘નીં આવે તાપ આંઈ.’ મોટા ભાગના માણસો ગામ છોડી જવા તૈયાર ન હતા, ‘નીં મારી મૂકે તાપ દેવતા.’ અગ્નિદેવ પોતાની મર્યાદા નહિ છોડે તેવી તેમને શ્રદ્ધા હતી.\nઅમે ડાયાને કહ્યું કે તે પોતાના ગામવાસીઓને સમજાવે. તો તે કહે, ‘ચૂહા જ નીં નીકલા હોવે હે?’\n‘એટલે?’ મેં પૂછ્યું.\n‘તાપ આ પરે આના હોવે તો ભીતરથી ચૂહા નીકલે, ઘોરખોદ નીકલે, શાઉડી નીકલે તો સમજું.’ કદાચ તેનું અનુભવજ્ઞાન સાચું હોઈ પણ શકે.\nઅગ્નિની ઝાળો એણે મારા કરતાં વધુ જોઈ હશે, પણ અમારી પાસે વધુ પ્રમાણિત માહિતી હતી. મેં તેમને સમજાવ્યા. ઉપગ્રહોમાંથી લીધેલા ફોટાઓની વાત કરી. આગ કઈ દિશામાં આગળ વધે છે તે પણ સમજાવ્યું. તો કહે, ‘બરસાત હોતે સબ બૂઝ જાવે હેં. હર સાલ કાંઈ ને કાંઈ તો આગ લગે હે.’\nતેની વાત ખોટી ન હતી. દર વર્ષે ક્યાંક ને ક્યાંક વનો બળતાં રહે છે. કુદરતી રીતે, માનવીની ભૂલથી કે ઇરાદાપૂર્વક વનો અને અગ્નિનો સંબંધ પરાપૂર્વથી ચાલ્યો આવતો સંબંધ છે. સર્જાય છે, બળે છે અને રાખમાંથી ફરી જન્મ લે છે આ વનો.\n‘આ વખતે દર વર્ષ જેવું નથી.’ મેં કહ્યું, ‘આ તમારા વિષ્ણુ માસ્તરને પૂછો. એમણે જ અમને કહ્યું કે આગ આ તરફ આવે છે.’\nહવે વિષ્ણુએ બોલવાનું શરૂ કર્યું. તેણે પોતે આગ ક્યાં જોયેલી. કેવી રીતે વધતી જોયેલી, તે બધું કહ્યું. બધાને થોડો વિશ્વાસ બેઠો, પણ હજી ગામ છોડવા કોઈ તૈયાર ન હતું. પોતાનું ફાટ્યુંતૂટ્યું, ઝૂંપડા જેવું પણ ઘર પોતાની ગેરહાજરીમાં સળગી જાય તે કલ્પના દરેક માટે અસહ્ય હતી.\nસૂર્યોદય થઈ ગયો હતો. ઊગતાંવેંત પ્રખર તાપે દઝાડતો સૂર્ય ઊંચે ને ઊંચે આવતો જતો હતો. હજી અમારે બીજાં ત્રણ ગામો ખાલી કરાવવાનાં હતાં. મને ચટપટી થઈ. વિષ્ણુની સમજાવટ થોડીઘણી કામ આવી. અમે બધાને તૈયાર થવાનું કહીને સતિયા તરફ જવાનું કરતાં જ હતા ને ગંડુ ફકીર આવી ઊભો.\nતેણે ચીપિયો ખખડાવીને ઊંચો કર્યો. તેની હથેળીમાંથી તે દિવસે રાખેલા સળગતા કોલસાનાં નિશાન હજી ગયાં ન હતાં તે સ્પષ્ટ દેખાયું. ‘મરોગે સબ!’ આવતાંવેંત તેણે સ્પષ્ટ કહ્યું, ‘આગસે બચ નીકલો, વરના મરોગે.’\nગંડુ ફકીરને જોઈને મને રાહત થઈ. બીજાં ગામોમાં પણ જો તેને સાથે લઈ જઈ શકાય તો જલદી કામ પતે. હું તેની સાથે વાત કરું તે પહેલાં જ તેણે મને કહ્યું, ‘કુછ મત બોલ.’ પછી ચીપિયો પછાડતાં કહે, ‘સબ ચલે જાયેંગે.’ અરે! મારા આશ્ચર્યનો પાર ન રહ્યો. જાણે મારા મનને તે વાંચતી શકતો હતો. હું મૌન સેવી રહ્યો.\n‘ઘર બનેગા નયા.’ તેણે ટોળાને કહ્યું, ‘નયા ઘર બનાયેંગે.’ પછી બધા પર દૃષ્ટિ ફેરવતાં કહ્યું, ‘અબ જાઓ. દેખતે કયા હો? જાઓ.’ કહીને ઉતાવળે પગલે ચાલ્યો ગયો. બધા પોતપોતાના ઘર તરફ દોડ્યા. ઝટ-પટ પોટલાં બંધાયાં. ચાર જણને મદદ અને માર્ગદર્શન માટે ગામમાં રોકીને અમે સતિયા તથા બીજાં ગામો તરફ ગયા.\nસતિયાના માણસો તો બધું બાંધીને ભેગા થઈને તૈયાર જ ઊભા હતા. ગંડુ ફકીરે કામ કરી આપ્યું હતું. મીનિયા અને બીજે પણ માણસો ગામ ખાલી કરે જ છે તે ખબર પણ મળ્યા. હવે કઈ તરફથી બહાર જવાનું છે તે બતાવવા અમે ચાર-ચાર સ્વયંસેવકોની ટુકડીઓ દરેક ગામે રવાના કરી, બધા બિલેશ્વર પાસે ભેગા થાય પછી સાથે જ આગળ જવું તેવું ઠરાવીને અમે છૂટા પડ્યા. વિષ્ણુ માસ્તર મને અને સાથેના સ્વયંસેવકોને પોતાના ઘરે લઈ ગયો.\nતેની પત્નીએ અમને રાબ અને જુવારનો રોટલો આપ્યાં. ઉનાળામાં લીલું કહી શકાય એવું કંઈ આ પથરાળ વનોમાં મળતું નથી. જમીને મેં પૂછ્યું, ‘ક્યાંય જવાનું છે?’\n‘ના,’ વિષ્ણુએ કહ્યું, ‘બધા આવી જાય પછી નીકળીએ.’\nબપોરે ત્રણેક કલાકની ઊંઘ ખેંચીને હું જાગ્યો ત્યારે વિષ્ણુ પોતાની ઘર-વખરીમાંથી શક્ય તેટલું બાંધીને તૈયાર ઊભો હતો. થોડાં પુસ્તકો પણ તેણે થેલામાં સાથે ભર્યાં.\n‘હિજરત’ – ચાર અક્ષરનો આ શબ્દ જે પ્રસંગને વર્ણવે છે તે પ્રસંગની પીડા વર્ણવવા માટેનો શબ્દ જગતના કોઈ શબ્દકોશમાંથી નથી. એ માત્ર અનુભવી શકાય છે. હિજરતીના અંતર સિવાય એની વ્યથાને કોઈ જાણી શકતું નથી ત્યાં વર્ણવી તો શી રીતે શકે? પોતાની પાછળ પોતે શું છોડી જાય છે તે માત્ર હિજરતી જાણતો હોય છે. ગમે તેટલા પ્રયત્ને પણ અન્ય કોઈ એ જાણી શકવાનો નહિ.\nઅમે નીકળ્યા. વિષ્ણુ માસ્તરે ઘરને પ્રણામ કર્યા. અડધા કલાકે અમે બિલેશ્વર પહોંચી ગયા. ઘણાં તો અમારાથી પહેલાં પહોંચીને બેઠાં હતાં. ચારેય ગામના થઈને હજાર-બારસો માણસો હતાં. આટલી જ વસ્તી જોઈને મને વિષ્ણુની શાળાના વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા વિશે કોઈ શંકા ન રહી.\nમંદિર પાસે જ ત્રણ ઓરડીની નાનકડી શાળા સ્વચ્છ અને શણગારેલી. વિષ્ણુએ ત્યાં જઈને તાળું ખોલી નાખ્યું. ભીંત પરનાં કાળા પાટિયા પર લખ્યું ‘સુસ્વાગતમ્’ અને પાછો આવ્યો. અમારો સંઘ ચાલ્યો.\nરસ્તામાં જ રાત ઢળી ગઈ. મુખ્ય રસ્તા પર આવીને અમે પડાવ નાખ્યો. સવારે વાહનો આવશે કે પગપાળા નીચે કૅમ્પ પર પહોંચી જઈશું. પોટલાં છૂટ્યાં. પથ્થરો વચ્ચે કરગઠિયાં ગોઠવીને શેકાતા જુવારના રોટલાની સુગંધ વાતાવરણમાં પ્રસરી. ભૂખ્યો મનુષ્ય અનાજની મીઠાશ તમામ ઇંદ્રિયોથી અનુભવી શકે છે તે મને આજે સમજાયું.\nઅમે કૅમ્પ પર જ રોકાયા. આદિવાસીઓએ તો ઝૂંપડાં ઊભાં પણ કરી દીધાં. વિષ્ણુ માસ્તર અને તેની પત્ની સાથે હું બેઠો. મેં પૂછ્યું, ‘તમારી શાળા ચાલે છે ખરી?’\n‘નથી ચાલતી.’ તેણે કહ્યું. ‘લોકલ બૉર્ડ તો તેને બંધ કરવા માગે છે, પણ ગમે તેમ કરીને ચલાવું છું.’\n‘હું ઘેર ઘેર જઈને છોકરાં બોલાવી લાવું ત્યારે.’ તેની પત્નીએ કહ્યું, ‘બિલેશ્વર, સતિયા, મીનિયા ને અકલસરા – ચાર ગામ વચ્ચે નિશાળ. આટલે દૂર ભણવા આવે કોણ? ને ખાવાનું ગોતવા જાય કે પછી ભણવા આવે?’\n‘તમે છોકરાંઓને ઘરેથી બોલાવવા જાઓ છો?’ મેં પૂછ્યું.\n‘છોકરાં બોલાવી લાવે, એટલું જ નહિ,’ વિષ્ણુએ કહ્યું. ‘એમને ખાવા-પીવા આપીએ તો જ રોકાય, નહિતર જતાં રહે જંગલમાં, કંદ-મૂળ શોધવા, પક્ષી મારવા કે સસલાં પકડવા.’\n‘નિશાળ ન ચાલે તો તમારી નોકરી જાય?’ મેં પૂછ્યું. વિષ્ણુ થોડું હસ્યો. પછી કહે, ‘ના. મારી બદલી થાય. બીજે મૂકે.’ પછી ઊંડો શ્વાસ લઈને આગળ બોલ્યો, ‘પહેલાં આ નિશાળ બંધ કરવાનો ઠરાવ આવ્યો ત્યારે હું તહેસીલમાં હતો. મેં જ બદલી માગીને આ નિશાળ ચલાવવાનું નક્કી કરેલું.’ પછી ધીમેધીમે બોલ્યો, ‘નિશાળ ટકશે તો આજ નહિ ને કાલ પણ કોઈક ભણશે. બંધ થઈ જાય તો શું કોઈ ભણવાનું?’\nહું આ પતિ-પત્નીને જોઈ રહ્યો. તાલુકાનું શહેર છોડીને માત્ર એક નિશાળ બંધ થતી અટકે એ કારણે આ બંને અરણ્યોમાં આવી વસ્યાં છે. અર્ધભૂખ્યાં આદિવાસીઓને પોતાની ટૂંકી આવકમાંથી પણ ખવરાવીને આ પતિ-પત્ની શીખવવા માગે છે, એ પણ માત્ર વાંચતાં-લખતાં.\nમેં તેમને કહ્યું, ‘નિશાળમાં જ ભણવાની સાથેસાથે લોકોને કંઈ કામ મળી રહે એવું કરીએ તો?’\nવિષ્ણુ ઉત્સાહિત થઈને બોલ્યો, ‘તો-તો ભણે.’\n‘તમે ચિંતા ન કરો. આપણે કંઈક ગોઠવી શકીશું. તમારી નિશાળ ચાલે અને તમારાં પત્ની બીજા કામકાજની સંભાળ લે.’ મેં દૃઢતાપૂર્વક કહ્યું.\nઅમે વાતો કરતા જ હતા ને બક્ષીનું તેડું આવ્યું એટલે હું ગયો. ઉપગ્રહમાંથી ઝિલાયેલા ફોટોગ્રાફ તેણે બતાવતાં કહ્યું, ‘તમે ઘણાંને બચાવી શક્યા છો. આગ બિલેશ્વરથી પણ આગળ સુધી ફેલાઈ ગઈ છે.’\nહું કંઈ બોલી ન શક્યો. એ ચાર-પાંચ ગામડાંઓનાં થોડાંએક ઝૂંપડાંઓ મારી નજરે તર્યાં અને ગયાં. બિલેશ્વરના પર્વત પર ફેલાયેલી આગના ચિત્રને એકીટશે જોતાં મેં નિર્ણય કર્યો કે આ બધું પૂરું થતાં જ હું ત્યાં જઈશ. આગ સામે લડવા આવેલા સ્વયંસેવકો વનોમાં લાંબો સમય રહી શકે તેમ ન હતું. બધા પોતપોતાનાં કામ છોડીને બે-ત્રણ દિવસ આ કામમાં સેવા આપવા આવે અને જાય. ક્યારેક તો કશું કહ્યા વગર પણ જતા રહે. લશ્કરી શિસ્ત અને સખત કામની જરૂરત સામે અમારી પાસે છૂટાછવાયા પ્રયત્નો સિવાય કંઈ છે નહિ. અધૂરામાં પૂરું આગની માહિતી મેળવવા ખબરપત્રીઓ, પર્યાવરણ માટે કામ કરતી સંસ્થાઓના સભ્યો અને બીજા કેટલાય આવવા મંડ્યા. સદ્નસીબે વરસાદ વરસવો શરૂ થયો. સતત ત્રણ દિવસ પડેલા અનરાધાર વરસાદે અગ્નિને શાંત કર્યો. ટેકરીઓ પરથી કાળાં, ભૂખરાં, રાખોડી – અનેકરંગી ઝરણાંઓ વહેતાં થયાં. નદી પૂરથી છલકાઈ ગઈ. વરસાદ બંધ રહ્યો ત્યારે અર્ધદગ્ધ અરણ્યો ભૂતાવળ શાં ઊભાં હતાં. કૅમ્પ વીખરાવા માંડ્યો. વિષ્ણુ મારી પાસે આવ્યો. હું થોડી પળો તેની સામે જોઈ રહ્યો અને પૂછ્યું, ‘શું કરીશું?’\n‘કરીશું કંઈક.’ વિષ્ણુએ ઉત્તર આપી આકાશ સામે જોયું. પછી ધીમેથી બોલ્યો, ‘એમ હારીને બેસી થોડું રહેવાશે?’\n‘તો ચાલો.’ મેં કહ્યું.\n‘તમે ત્યાં આવો છો?’ વિષ્ણુએ આશ્ચર્ય પામતાં પૂછ્યું.\n‘હા.’ મેં કહ્યું તે સાથે વિષ્ણુ ઉતાવળે પોતાના તંબુ તરફ ચાલ્યો ગયો. તે પાછો ફર્યો ત્યારે સાથે તેની પત્ની અને બે-ત્રણ આદિવાસીઓ પણ હતાં. હું મારાં કપડાં-ચોપડા થેલામાં ગોઠવતો હતો ત્યાં આવીને તેઓ મારો સમાન ભરવામાં મને મદદ કરવા લાગ્યા. અમે બધાએ એકબીજા સામે જોયું અને ધીમે પગલે પ્રયાણ કર્યું.\nછેલ્લે જેને લીલાંછમ વૃક્ષોભર્યા જોયા હતા તે બિલેશ્વરના ઢોળાવો કાળાં રાખોડી અને પીળાં ઠૂંઠાંઓથી ભયાવહ ભાસતા હતા. મંદિરના અવશેષો, શિવલિંગ, નદી, નિશાળનું ખંડેર – આટલા સિવાય કંઈ બચ્યું નથી. સતિયા, અકલસરા કે મીનિયામાં તો ગામ ક્યાં હતું તે પણ ખબર ન પડે એમ બધું ભસ્મીભૂત થઈ ગયું છે. માથે ચોમાસું ગાજે છે. ક્યાંથી અને શી રીતે શરૂ કરવું તે વિચાર કરવાનો પણ સમય નથી. આજથી જ જે મળે તેનાથી માથે છાપરું કરી લેવામાં સહુ પડ્યા છે. એક ટોળું પેટની આગ ઠારવાના ઉપાય શોધવા ગયું. આટલી વિપત્તિઓ વચ્ચે પણ સાધનોની લૂંટાલૂંટ ન થઈ. વિષ્ણુની પત્નીએ ચૂલો ગોઠવીને જુદાંજુદાં વાસણોમાં લોટ બાફી આપ્યો. એકાદ દિવસ આમ ગયો ત્યાં બક્ષી તરફથી વાંસ-દોરી અને આદિવાસી કેન્દ્ર તરફથી અનાજ-વાસણ આવી ગયાં. હું તહેસીલ અને જિલ્લાની સરકારી ઑફિસોમાં જઈ આવ્યો. નિશાળના સમારકામ માટે લોકલ બૉર્ડ પાસે નાણાં ન હતાં. એથી એક અલગ ટ્રસ્ટ બનાવીને અમે નવી જગ્યાએ નિશાળ કરીએ તો વિષ્ણુ માસ્તરનો પગાર લોકલ બૉર્ડ ચૂકવ્યા કરે તેવું સૂચન થયું. બદલામાં અમારે લોકલ બૉર્ડ સંચાલિત શાળાનું પાટિયું મારવું. પણ વિષ્ણુ માસ્તર આમાં સહમત ન થયો. લોકલ બોર્ડે જ નિશાળ નવી કરવી જોઈએ અને એમ ન થાય તો પોતે જૂની શાળાને છાપરું કરીને ત્યાં જ ભણાવશે તેમ કહેતો રહ્યો.\nરાત્રે હું મીણબત્તીના ઉજાશે ડાયરી લખતો હતો ને વિષ્ણુની પત્ની વિદ્યા મારી સામે આવીને બેઠી. ‘માસ્તર નિશાળને છાપરું તો કરશે,’ વિદ્યાએ જમીન તરફ તાકી રહેતા કહ્યું, ‘પણ ભણવા કોણ આવશે?’\n‘મને ધ્યાનમાં છે.’ મેં કહ્યું, ‘મેં જમીન માગી છે. બેએક દિવસમાં સરકારી અધિકારીઓ આવીને જોઈ જશે પછી કામ આગળ ચાલશે અને કામ મળશે એટલે તમારી નિશાળ ચાલશે.’\nવિદ્યા ચમકી, ‘તમે સરકારી માણસોને અહીં બોલાવ્યા છે?’\nમેં હવે લખવાનું બાજુ પર મૂકીને વિદ્યા સામે જોયું. તેનો ચહેરો મૂંઝાયેલો લાગ્યો. મેં કહ્યું, ‘હા, કેમ? જમીન માગીએ છીએ તો તે લોકો જોવા આવે તો ખરા ને?’\n‘ભલે આવે.’ વિદ્યાનો ચહેરો ચિંતાથી ઝંખવાયો. તેને બોલતાં થોડો સંકોચ થતો હોય તેમ લાગ્યું.\n‘કેમ, કંઈ મુસીબત છે?’ મેં પૂછ્યું.\nજવાબમાં વિદ્યા ધીમેથી બોલી, ‘ના, પણ તમે તો એ લોકોને બોલાવીને વાતો કરશો. મારે તો બધાયનાં પેટની ચિંતા કરવાની એટલે પૂછ્યું.’\nઅચાનક મને ખ્યાલ આવ્યો કે વિદ્યા આટલા દિવસોથી કોઈ ફરિયાદ વગર અમારા બધાનો ખ્યાલ રાખે છે. એના રસોડામાં શું ખૂટે છે, એ ક્યાંથી શું લાવે, મંગાવે છે એનો અમે કદીયે વિચાર સરખો કર્યો નથી. છતાં એ અન્નપૂર્ણા કોણ જાણે શી રીતે – કદાચ પોતે ભૂખી રહીને પણ અમને ભૂખ્યા સૂવા દેતી નથી. હું વિદ્યાની સામે જોઈ રહ્યો, પછી કહ્યું, ‘હું તો વિચારતો હતો કે થોડા દિવસો માટે થોમસને પણ અહીં બોલાવીએ તો તેનો અનુભવ આપણને કામ લાગે.\n‘ભલે, બોલાવો.’ વિદ્યાએ જવાબ આપ્યો અને ઊભી થઈને ધીમે પગલે ચાલી ગઈ.\nઅહીં આવ્યા પછી પહેલી જ વાર મેં તુષારને પત્ર લખ્યો. પછી થોમસને બોલાવવા માણસો મોકલ્યો.\nબિલેશ્વરના ઢોળાવો સાફ કરતાં જ ઘણો સમય ગયો. આગ પછીના ચોમાસામાં આડેધડ ઊગી ગયેલી ઝાડીઓની સફાઈ કરી, જમીનને સમતળ બનાવીને અમે ચાર જણાએ ફૂલોની ખેતી શરૂ કરી. થોમસ ગામડાંઓમાં જતો, સાંજ સુધી રખડતો, માણસોને અમારા કામમાં જોડાવા સમજાવતો. તેણે ‘ભણો અને કામ કરો’નું સૂત્ર પ્રચલિત કર્યું. અમારા બાગમાં દરેક ઘરમાંથી એક વ્યક્તિ કામે આવે એવું ગોઠવી આપ્યું.\n‘મધ પછી આ ફૂલોની ખેતી.’ મેં થોમસ સાથે વાત કરતાં કહ્યું, ‘લાગે છે કે અહીંના વાતાવરણમાં જ કંઈક એવું છે જે આપણને પ્રાકૃતિક ઉપાયો જ સુઝાડે છે.’\n‘આ પ્રતાપ અહીંની જીવનશૈલીનો છે. આ લોકોને પહેલો વિચાર પ્રકૃતિનો જ આવે. આપણે એમની સાથે રહ્યા એટલે આપણને નૈસર્ગિક કામો સૂઝે છે. નહિતર આપણે કારખાનાં નાખવાનું વિચાર્યું હોત.’\n‘વાત તો સાચી છે.’ મેં કહ્યું.\nથોમસને પોતાનાં ધાર્મિક પ્રવચનો માટે સમય ન મળતો જોઈને મેં કહેલું, ‘હમણાં તમારું કામ અટકી પડ્યું છે; પણ છએક મહિનામાં તો આપણે છૂટા થઈ શકીશું.’\n‘આ પણ મારું જ કામ છે.’ તેણે કહેલું, ‘પ્રભુ સોંપે તે દરેક કામ મારે કરવાનું જ છે.’\nશાળા શરૂ કરવા માટે આ પાદરીએ અમને ખૂબ મદદ કરી. ખાસ તો વિષ્ણુ માસ્તરને અલગ ટ્રસ્ટ કરીને પોતાની જ શાળા શરૂ કરવા તે સમજાવી શક્યો. સરકારી મંજૂરી, મદદ મેળવવાથી માંડીને શાળાનું વ્યવસ્થાતંત્ર ગોઠવવાની તમામ કામગીરીમાં થોમસ છેક સુધી વિષ્ણુની સાથે રહ્યો. આમ, સરકારી મદદ, વિષ્ણુ અને વિદ્યાની ધગશ, આદિવાસીઓની મહેનત અને તુષારના સંપર્કો દ્વારા મળતી મદદથી અમે ઊભા થવા મંડ્યા.\nબિલેશ્વર આદિવાસી ખેત સંસ્થા ઢોળાવો પર ફૂલના બગીચાઓમાં આદિવાસીઓને કામ આપે અને નિશાળમાં ભણાવે એ સ્થિતિએ ક્યારે પહોંચીશું તે ખબર નથી. ક્યારેક હું હતાશ થઈ જઉં ત્યારે વિદ્યાનાં ચમકતાં નયનોને કે વિષ્ણુ માસ્તરની ધૂનને જોઈને શાતા પામું છું. ક્યારેક લ્યુસી યાદ આવે છે. હું અહીં જ રહીને વિષ્ણુ, વિદ્યા કે સુપરિયાની જેમ કામ કરવાનું નક્કી કરું અને લ્યુસી મને સાથ આપતી હોય તેવા વિચારો પણ મને આવે છે. ક્યારેક લ્યુસીને પત્ર લખવાનું મન થાય છે. પણ એ તો ઇજિપ્તના કોઈ ખૂણે તેનાં સંશોધનોમાં પડી હશે. તે મને યાદ કરતી હશે તેમ વિચારીને હું આનંદતો રહું છું.”\n“પ્રિય પ્રોફેસર રુડોલ્ફ,\nમેં દોઢ વર્ષ અહીં ગાળ્યું તે દરમિયાન તમે સોંપેલું કામ ખોરંભાયું કહેવાય કે નહિ તે તમે નક્કી કરજો. મને લાગે છે કે મેં તમને નિયમિત ડાયરી મોકલ્યા કરી છે તે આપણી સમજૂતી મુજબનું કામ થયું કહેવાય.\nહા, અહીં આવીને મારે જે કરવું હતું તે થઈ શક્યું નથી. મારું માનવ સંસાધન વિકાસનું કામ હું વીસરવા મંડ્યો છું. માણસને મેં રીસોર્સ તરીકે જોવાનું શરૂ કર્યું ત્યારે મેં મારી જાતને પણ રીસોર્સ ગણી હશે કે નહિ તેનો જવાબ અંદરઅંદરથી ‘ના’માં જ મળે છે. મબલખ માનવસંપત્તિના પ્રદેશમાં આવીને શું નું શું કરી નાખવાની મારી ઇચ્છાઓ હતી. એનાથી કંઈક જુદું જ કામ થયું. એ મેં જ કર્યું છે એવું તો નથી, તોપણ મને એક જુદા જ પ્રકારનો સંતોષ થાય છે.\nબિલેશ્વરની નવરચના અને પુન:સ્થાપના પાછળ આટલો સમય જશે તેવી કલ્પના તો મેં નહોતી કરી. હું અહીં આવ્યો ત્યારથી માંડીને આજ સુધી તહેસીલના આંટાફેરા, જિલ્લાની મુલાકાતો, આદિવાસીઓ સાથે ગામડામાં રખડપટ્ટી. હું કે વિષ્ણુ જંપીને બેઠા નથી. વિદ્યા અથાક કામ કરતી અને લેતી રહી છે.\nઆજે છેક તળેટીમાંથી પણ બિલેશ્વરના ઢોળાવો પર રંગબેરંગી બગીચાઓ જોઈ શકાય છે. બળેલાં અરણ્યો સાફ કરી, તેમને ખેતીલાયક બનાવીને ફૂલોની ખેતી કરનાર બિલેશ્વર આદિવાસી ખેતમંડળના સભ્યોએ, સરકારે, લોકલ બૉર્ડની શાળાના શિક્ષકે અને તેની પત્નીએ જે અથાક કામ કર્યું છે તે પર્વતોના ઢોળાવ પર લખેલું દૂરથી દેખાય છે: ‘કુબેર બાગાન’. ગ્વાલિયરના વેપારીઓ સાથે ફૂલોની નિયમિત ખરીદીના કરાર કરીને આજે જ આવ્યો અને હવે નર્મદાતટે પાછો જઉં છું…’\n‘હું ગ્વાલિયર રોકાઈ ગયો એથી સુપરિયાનો પત્ર મને ત્રણ દિવસ મોડો મળ્યો. લ્યુસી આવી છે તે જાણ્યા પછી તરત જ નીકળી પડવાનું મન થઈ આવ્યું. ગણેશ શાસ્ત્રીને ત્યાં સંગીતસમારોહ તો શરૂ થઈ ગયો હશે. મારું મન નર્મદાને ખોળે પહોંચી જવા તલપાપડ થઈ રહ્યું.\nવિદાયવેળાએ મને દુ:ખ ન થયું, ન ઉદાસીનતાનો અનુભવ થયો. પહેલાં પણ આવી લાગણીના અનુભવો મને ન થતા; પરંતુ એ મારા કૌશલ્યને આભારી હતું. આજે જે થયું તે બિલકુલ સ્વાભાવિક, કશાય આયાસ વગરની મન:સ્થિતિ લાગે છે.\n‘થોડો વખત એકલું લાગશે, ગમશે નહિ.’ વિષ્ણુએ કહ્યું; પણ વિદ્યાએ સ્વસ્થતાથી વિદાય આપી. કહે, ‘સારું કામ કરીને છૂટાં પડવાનો પણ એક અનોખો આનંદ હોય છે.’\n‘હવે મને દરેક પ્રસંગ આનંદસ્વરૂપ લાગે તો નવાઈ નહિ.’ મેં જવાબ આપ્યો. વિદ્યા હસી અને બોલી, ‘એવું શક્ય બનો.’ પછી એક ડબરો મને આપતાં કહ્યું, ‘પણ ભૂખ્યા પેટમાં આનંદ નહિ ટકે. આમાં દૂધી-મકાઈનાં ઢેબરાં છે.’ મેં તેના હાથમાંથી ડબરો લઈને ઝોળીમાં મૂક્યો.\nટ્રૅક્ટર તૈયાર કરાવીને હું ધોરી માર્ગે પહોંચ્યો. ત્યાંથી સરદારજીની ટ્રકમાં હિરનીનાલા પહોંચતાં સાંજ પડી ગઈ. ટ્રકમાંથી ઊતરી અડધો કલાક ચાલ્યો કે નર્મદાને કિનારે જે સ્થળે અમે બંગાને અગ્નિદાહ દીધો ત્યાં આવીને ઊભો છું. બંગા યાદ આવવા સાથે મન ઉદાસ થયું. ‘માનવજીવન ખૂબ કીમતી છે’ એમ કહીને જીવનમાં આગળ ને આગળ ધપવા અને લક્ષ્ય નિર્ધારિત કરીને તેને પામવા મથતા રહેવા મેં મારા વિદ્યાર્થીઓને પ્રેરિત કર્યા છે. તેમ કરતાં મારા મનમાં એક સ્પષ્ટ અર્થ રહેતો કે જીવનમાં કંઈક પામવું એટલે સત્તા, સંપત્તિ, કીર્તિ કે સામાજિક સંબંધો – દરેકમાં બને તેટલા અવલ સ્થાને રહેવું. આજે આ શાશ્વત વહી રહેલી રેવાના ખડકાળ કિનારે, જિંદગીમાં પ્રથમ વખત મારા મનમાં જીવનનો અર્થ ગૂઢ બનતો જાય છે. જીવન શું છે? તેનો અર્થ શું છે? સાર્થકતા શામાં છે? તે સાથે જ ઊઠે છે એક પ્રશ્ન: આપણે ક્યાંથી આવ્યા છીએ અને ક્યાં જવાનું છે?\nકદાચ દરેક વ્યક્તિની આ શોધ છે. આ શોધ લઈને માણસ જન્મે છે. કોઈ ફિઝિક્સ દ્વારા, કોઈ ધર્મના માર્ગે, કોઈ જેને અધ્યાત્મ કહેવાય છે તે અકળ માર્ગે પણ પોતાની શોધ કર્યા જ કરે છે.\nક્યાંય સુધી હું એ જ સ્થળે બેઠો રહીને વિચારે ચડી ગયો. સંધ્યા ઢળી ગઈ. વૈશાખ પૂર્ણિમાનો ચંદ્ર ઊગ્યો. પછી ચાંદની રાત્રે હું નર્મદાના ખડકાળ વેરાન કિનારા પર ગણેશ શાસ્ત્રીના નિવાસ તરફ આગળ વધ્યો. આ એકાંત, આ સૂમસામ પથ્થરો, ખળખળ વહી જતી નર્મદા અને ઉજ્જ્વલ બનતું જતું આકાશ.\nથોડું ચાલ્યો કે મેં નર્મદાના જળમાંથી બહાર આવતાં બે કંગાળ, કૃશ શરીરોને જોયાં. રાત્રીના બે પ્રહર વીત્યે, નદીમાં જાળ નાખીને જે કંઈ મળે તેનાથી પેટની આગ બુઝાવવા નીકળેલાં આ માનવીઓ પાસે આવ્યાં ત્યાં સુધી સ્ત્રી-પુરુષ તરીકે જુદાં ઓળખાયાં નહિ એટલાં દુર્બળ. મને જોઈને તેમણે અકારણ ખુલાસો કર્યો: ‘મછલી’. બંને એકબીજાની આડશે ઊભાં રહેવા પ્રયત્ન કરતાં હતાં. માત્ર લંગોટભેર ઊભેલાં બેઉ હાડપિંજરોને મેં કહ્યું, ‘બેસો, ખાવાનું આપું છું.’\nવિદ્યાએ સાથે બંધાવેલાં મકાઈનાં ઢેબરાંમાંથી મેં ત્રણ સરખા ભાગ કર્યા. ત્યાં પથ્થર પર જ મૂકીને અમે ખાવા બેઠાં. પેલી સ્ત્રી દૂર જઈ એક પાંદડું શોધી લાવી. પોતાના ભાગમાંથી બે ઢેબરાં કાઢી, પાનમાં વીંટાળીને અલગ મૂક્યાં, પછી પોતાનો ભાગ ખાવા બેઠી. તેણે કોનો ભાગ અલગ મૂક્યો તે પૂછવું મને ન સૂઝ્યું. કદાચ પોતાના બાળકો માટે.\nખાઈ રહ્યાં એટલે તે બંનેએ મને પૂછ્યું, ‘જાવેં?’ મને થયું કે મેં ખવરાવ્યું તે કારણે આભારવશ તે મારી રજા માગે છે. મેં નફકરાઈથી કહ્યું, ‘હા, જાઓ.’\nપુરુષ જવા વળ્યો પણ પેલી સ્ત્રી ગઈ નહીં. તેણે ફરી પૂછ્યું, ‘જાવે કા?’ ક્ષણભર મને નવાઈ લાગી પછી ‘હા, હા…’ કહ્યું ને ‘જાવ’ કહેતો હું મારા રસ્તે પડ્યો.\nથોડે આગળ જઈને મેં નર્મદામાં સ્નાન કર્યું. સંગીત-સમારોહ શરૂ થવામાં હશે. એ સ્થળ હવે દૂર નથી. ચંદ્ર માથે આવશે ત્યાં સુધીમાં પહોંચી જવાશે એ વિચારે કપડાં સુકાય ત્યાં સુધી મેં પથ્થરની છાટ પર લંબાવ્યું. જાગ્યો ત્યારે પોણાબાર થયા હતા. જલદીજલદી કપડાં એકઠાં કરીને મેં પગ ઉપાડ્યા. રહીરહીને મારું મન વિચારે ચડી જતું હતું. નાનપણમાં જોયેલી એક નદી વર્ષો બાદ ફરી જોઈ. તેના વિશે વાતો સાંભળી, ધીમેધીમે તેનો પરિચય પામ્યો. તેની પરિક્રમાએ નીકળેલાં જનોને જોયાં. આજે નીરવ એકાંતે તેના કિનારે ચાલ્યો જાઉં છું. આગળ કશું વિચારું ત્યાર પહેલાં સમારોહ-સ્થળેથી વહેતા વાંસળીના સૂરે મને ઝાલી લીધો.\nહું સમારંભના સ્થળે પહોંચીને રેલિંગ પાસેથી ઉપર ગયો ત્યારે સામેના મંચ ઉપર એક યુવાન કલાકાર વાંસળી બાજુ પર મૂકીને સભાજનોને હાથ જોડતો હતો.\nશ્રોતાઓએ તાળીઓથી સંગીતકારનું અભિવાદન કર્યું. આ અરણ્યોમાં આવવા-જવાની અગવડ જોતાં શ્રોતાઓની સંખ્યા ઘણી કહેવાય તેવી હતી.\nશાસ્ત્રીય સંગીત સાથે મારો લાંબો નાતો નથી. ગણેશ શાસ્ત્રી વગાડતા અને મને શીખવતા, વાતો કરતા તે પૂરતું મારું જ્ઞાન. પણ અહીં સુધી આવતાં મેં જે વાંસળી-વાદન સાંભળ્યું તેના પરથી આ બે દિવસ અહીં કેટલું મધુર વાતાવરણ સર્જાયું હશે તેની કલ્પના હું કરી શક્યો.\nમારી નજર મંચ પાસે સુપરિયાને અને લ્યુસીને શોધી વળી. પણ તે બેમાંથી કોઈ દેખાયું નહિ. હું જ્યાંથી ઉપર આવ્યો ત્યાં પગથિયાં પાસે જ રેલિંગને અઢેલીને બેઠેલા ગંડુ ફકીર પર મારી નજર પડી. મેં ફકીર સામે જોઈને સહેજ સ્મિત આપ્યું. તેણે કોઈ પ્રતિભાવ ન દર્શાવ્યો. મને થોડું અપમાન લાગ્યું.\nએટલામાં મંચ પર આવીને એક જૈફ વયના, કલાકાર જેવા લાગતા માણસે કહ્યું, ‘અલીબક્ષ, અબ આપ સમાપન કીજિએ.’\nઆ સાંભળીને ગંડુ ફકીર ઊભો થયો. મારા મનમાં સહેજ કચવાટ થયો. એક તો હમમાં જ તેણે મારી ઉપેક્ષા કરી તેવું મને લાગેલું; અને બીજું પેલો મહુડીવાળો પ્રસંગ હું ક્યારેય ભૂલી શકું તેમ ન હતો. આવા ઉત્કૃષ્ટ સમારોહમાં આવા ગાંડાઘેલા, મહુડી પીવાવાળાને મંચ પર આદરથી બોલાવાયો તે મને બહુ યોગ્ય ન લાગ્યું.\nહું ત્યાં રેલિંગ પાસે જ, સમારોહનું સમાપનગાન સાંભળવા બેસી રહ્યો. ફકીર મંચ પર ગયો એટલે પેલા કલાકારે તેને નમન કર્યાં, પણ એનો કંઈ ઉત્તર આપ્યા વગર ફકીર સીધો આગળ આવ્યો અને બેઠો.\nતેણે પોતાના સાથીઓ, પાછળ તંબૂર લઈને બેઠેલા યુવાન અને તબલાવાદકને હાથ જોડી મસ્તક નમાવીને પ્રણામ કર્યાં. મને મનમાં જ સહેજ હસવું આવ્યું. ગંડુ ફકીરે શરૂઆત કરી:\n‘મૈં હૂં બંદા તેરા, મૈં હૂં આશિક તેરા\nમૈં તો દીવાના હું, મેરે સિજદોં કા ક્યા?\nમૈં નમાજી બનું યા શરાબી બનું\nબંદગી મેરે ઘર સે કહાં જાયેગી?’\nઆ સાંભળતાં જ હું સ્તબ્ધ થઈ ગયો. તેણે આગળની એક કડી ગાઈ, પણ મારું મન તો હજી ‘મૈં નમાજી બનું યા શરાબી બનું’ સુધી જ જઈ શક્યું હતું. શ્રોતાઓમાંથી ‘વાહવાહ! કયા બાત કહી!’ના શબ્દો ઊઠ્યા. મારા ગળામાંથી હરફ પણ નીકળી શકે તેમ ન હતું.\nહવે ફકીરે ગાયન આરંભ્યું. એક અલગ છટા, એક અલગ મસ્તી. તબલાં અને માનવકંઠની આવી અદ્ભુત લીલા મેં અગાઉ ક્યાંય જોઈ નથી, અગાઉ ક્યાંય સાંભળી નથી. ભૈરવી તેની ચરમ સીમાએ વાતાવરણમાં વ્યાપી રહી. મારા સહિત તમામ શ્રોતાઓ મંત્રમુગ્ધ થઈને સાંભળી રહ્યાં. માત્ર નર્મદા પોતાના સહજ વહેણે ખળખળ વહી રહી હતી.\nઅમારી મુગ્ધતા તૂટી ત્યારે ફકીર ઊભો થઈને શ્રોતાઓને પગે લાગ્યો. અમે બધાંએ તેની સામે હાથ જોડ્યા. ‘સુપરિયા!’ ફકીરે કહ્યું અને આગળની હરોળમાંથી ઊભી થઈને સુપરિયાને મંચ પર જતી મેં જોઈ.\n‘છોરી,’ ફકીરે કહ્યું, ‘હર સાલ યે કરો. અલગઅલગ ઠિકાનોં પે કરો, મગર કરતી રહો.’ કહીને ગંડુ ફકીર મંચ પરથી ઊતરીને જવા લાગ્યો ત્યાં ગણેશ શાસ્ત્રીએ તેને રોક્યો.\nઆવેલા દશેક કલાકારોને મંચ પર નિમંત્રીને ગણેશ શાસ્ત્રીએ દરેકને શાલ ઓઢાડી પુરસ્કાર આપ્યો. બધા જ યુવાન કલાકારોએ ગણેશ શાસ્ત્રીને પ્રણામ કર્યા. ફકીરને પણ શાલ ઓઢાડાઈ અને પુરસ્કાર આપીને ગણેશ શાસ્ત્રી નીચા નમીને ગંડુને પગે લાગ્યા.\nગંડુ બે ડગલાં પાછળ હટતાં બોલ્યો, ‘પાગલ હૈ ક્યા?’ અને મંચ પરથી ઊતરીને ચાલ્યો ગયો.\nહું સુપરિયાને મળવા અને લ્યુસીને શોધવા ઉત્સુક હતો, ત્યારે ગણેશ શાસ્ત્રી પેલા જૈફ કલાકારને કહેતા સંભળાયા, ‘આપ જિસકી આરાધના કરતે હૈં ઔર મૈં જિસકી પૂજા કરતા હૂં, ઉસકા દોસ્ત હૈ વહ.’ ”\nગણેશ શાસ્ત્રીની આ વાત તે સાંભળી શક્યો હોત તો તેને ઘણા પ્રશ્નોના ઉત્તર મળી આવત. ભક્ત-ભગવાન, સેવક-સ્વામી, પામર-પરમનો છેદ ઉડાડી દઈને આવી મસ્તીભરી સીધી મૈત્રીનો સંબંધ કદાચ તેના પ્રશ્નોનો ઉત્તર બનત. આ દેશની સંસ્કૃતિના પાયામાં શું છે તેની શોધમાં એક મહત્ત્વની કડી તેને મળત. બ્રહ્મ સાથેનો આવો સીધો સરળ, પ્રેમ કરવાનો, લડવા-ઝઘડવાનો, રિસાવા-મનાવાનો, હાલરડાં ગાઈને ઘોડિયે હીંચોળવાનો સંબંધ આ પ્રજાને એક દોરે બાંધી રાખનાર અદૃશ્ય દોરનો એક તાંતણો છે – તેવું તે વિચારી શકત. ‘બંદગી મેરે ઘર સે કહાં જાયેગી’ની ખુમારી લઈને ફરતા સૂફીઓ, ‘ના મૈં કોઈ ક્રિયા-કરમમેં’નો સંદેશ સાળ પર વણી રહેલા મહામાનવો, ‘અંતે તો હેમનું હેમ’ બોલીને, તમામ ભેદભાવ ભૂલીને સચરાચરને એક ભાવે નીરખતાં માનવરત્નોનો આ પ્રજા પર મોટો ઉપકાર છે. હજારો વર્ષની સંસ્કૃતિને જીવતી રાખવાનું કૌવત આ પ્રજામાં સીંચવાનું કામ આવાં જાણ્યાં-અજાણ્યાં અનેક નામોએ કર્યું છે:\n“…ટોળા વચ્ચેથી પસાર થઈ હું સુપરિયા પાસે ગયો. ‘આવી ગયા?’ સુપરિયાએ મને આવકાર્યો. ગણેશ શાસ્ત્રી હજી મહેમાનોથી વીંટળાયેલા હતા.\n‘લ્યુસી!’ સુપરિયાએ આજુબાજુ જોઈને બૂમ પાડી. થોડે જ દૂર કોઈ યુવાન કલાકાર સાથે વાતો કરતી લ્યુસીએ અમારી તરફ જોયું. પૂર્ણપણે ભારતીય વસ્ત્રોમાં સજ્જ, માથે ઓઢીને ઊભેલી કન્યાને જોઈને ઘડીભર હું માની ન શક્યો કે તે લ્યુસી છે.\nપેલા કલાકારની રજા લઈને લ્યુસી લગભગ દોડતી આવી. મારો હાથ પકડીને કહે, ‘કેમ છો?’ પછી કહે, ‘શોધી કાઢ્યા ને તમને આ જંગલો વચ્ચે?’\n‘મજામાં?’ મેં કહ્યું, ‘તું કેમ છે? તારા ડૅડી કેમ છે?’\n‘તમે લોકો વાતો કરો. હું મહેમાનોની વ્યવસ્થા પતાવીને આવું.’ સુપરિયાએ કહ્યું.\n‘અમે પણ આવીએ છીએ.’ હું અને લ્યુસી એકસાથે બોલ્યાં.\nકલાકારો માટે પાકા રસ્તા સુધી પાલખી અને ત્યાંથી બસની વ્યવસ્થા કરાઈ હતી. ‘શ્રોતાઓ પાકા રસ્તા સુધી જવા ઇચ્છે તો ટ્રૅક્ટરમાં જઈ શકાશે. જે લોકો રોકાઈ જવા ઇચ્છે તેમને શમિયાણા તળે સૂવાની વ્યવસ્થા કરાશે’ તેવી જાહેરાત કરીને અમે કામે વળગ્યાં.\nલ્યુસી સાથે જ હતી. વચ્ચે વચ્ચે અમે ઘણી વાતો કરી. તેના ઇજિપ્ત- પ્રવાસની, મારા અહીંના બિલેશ્વરના બગીચાઓની, તેના ડૅડીની અને આશ્રમની, આશ્રમનું કામ જોઈને લ્યુસીના મનમાં ઊઠેલા પ્રતિભાવોની.\nદોઢેક કલાક વ્યવસ્થામાં ગયો. જેઓ રોકાયા હતા તેમાંના ઘણાએ તો શમિયાણા તળે જગ્યા શોધીને લંબાવી પણ દીધું. શાસ્ત્રીજી નવરા પડ્યા એટલે હું તેમની પાસે ગયો. તેમને પ્રણામ કર્યા.\n‘થોડો મોડો પડ્યો, નહિ?’ શાસ્ત્રીએ મારો ખભો થાબડતાં કહ્યું. મેં માત્ર હસીને પ્રત્યુત્તર વાળ્યો.\n‘હવે આરામ કરો.’ શાસ્ત્રીજીએ અમને બધાંએ ઉદ્દેશીને કહ્યું.\n‘તમે કંઈ ખાધું છે?’ સુપરિયાએ મને પૂછ્યું, ‘વ્યવસ્થા છે.’\n‘હા.’ મેં કહ્યું, ‘વિદ્યાએ ટિફિન આપેલું.’\n‘સવારે મળીએ.’ કહીને અમે છૂટાં પડ્યાં. હું ગણેશ શાસ્ત્રીના કમરામાં ગયો. શાસ્ત્રી સૂઈ ગયા હતા. મેં નીચે જ ચટાઈ પાથરીને લંબાવ્યું. રાતને સવાર થવામાં કંઈ વાર ન હતી. ગણેશ શાસ્ત્રીના ખભે જનોઈ ન જોઈને મને નવાઈ લાગી.\nએકાદ કલાકમાં તો અમે ઊઠી ગયા. સૂર્યોદય થવામાં હતો. શમિયાણો લગભગ ખાલી હતો. કેટલાક માણસો નર્મદાસ્નાન કરીને તૈયાર થતા હતા. એક તરફ નાસ્તાનું અને ચાનું ટેબલ ગોઠવેલું હતું ત્યાં થોડા માણસો ટોળે વળીને નાસ્તો કરતા હતા. લ્યુસી અને સુપરિયા રેલિંગને ટેકે ઊભાં-ઊભાં વાતો કરતાં હતાં.\nઊઠીને હું મારો સામાન સુપરિયાની ઓરડીમાં લઈ ગયો અને નર્મદાના કિનારા પર નાહવા ચાલ્યો. ઉપરથી લ્યુસી અને સુપરિયાએ મારી સામે હાથ હલાવ્યા. મેં તેમને નદીમાં નાહવા નિમંત્રણ આપતી સંજ્ઞા કરી. તે બંને જણે ઇશારાથી સમજાવ્યું કે બંનેએ ક્યારનુંયે નાહી લીધું છે.\nનાહીને બહાર આવ્યો પછી ભીનાં કપડાં લઈને ઉપર ચાલ્યો. બેએક જણ સિવાય કિનારા પર કોઈ રહ્યું નહિ. ઉપર ગયો તો મોટા ભાગના લોકોએ વિદાય લઈ લીધી હતી. સુપરિયા અંદરની બાજુ કંઈક કામે વળગી હશે. લ્યુસી એકલી રેલિંગ પાસે ઊભીઊભી નર્મદાને નીરખતી હતી.\n‘અહીં બધે પથ્થરો જ છે; રેતી ક્યાંય નથી?’ લ્યુસીએ મને પૂછ્યું.\n‘થોડે આગળ નદીની વચ્ચે રેતીનો ટાપુ છે.’ મેં કપડાં રેલિંગ પર સૂકવતાં જવાબ આપ્યો, ‘પાણીમાં થોડું ચાલીને જવું પડે. પણ સ્થળ સરસ છે. જવું છે?’\nલ્યુસી થોડું વિચારીને કહે, ‘તમે કામમાં ન હો તો ચાલો.’ ”\n“નદીના એકાંતે, ઠંડી સવારના કૂણા તડકામાં લ્યુસીની સાથે ચાલવામાં અને તેની વાતો સાંભળવામાં અમે ક્યારે પેલા રેતદ્વીપ પર પહોંચ્યા તેની ખબર ન રહી. લ્યુસી રેતીમાં પગ લંબાવીને બેઠી. હું તેને અડીને બેઠો. લ્યુસીએ મારો હાથ પોતાના હાથમાં લીધો. અમે મૂક બેઠાં હતાં ને કિનારા પરથી કોઈની બૂમ સંભળાઈ. સામે જ કિનારા પર એક ખાખી ચડ્ડી અને ભૂખરું શર્ટ પહેરેલો માણસ ઊભો રહીને કંઈક કહેતો હતો.\n‘આમને કંઈક મદદની જરૂર લાગે છે.’ લ્યુસીએ તેને જોતાં કહ્યું.\nત્યાં સુધીમાં પેલો અમારી તરફ આવ્યો. પોતાની જોળી રેતીમાં મૂકતાં તેણે કહ્યું, ‘પરકમ્માવાસી.’\n‘ચિંતા ન કરશો.’ મેં પરિક્રમાવાસીને જવાબ આપ્યો અને હાથ જોડ્યા, ‘બધી વ્યવસ્થા થઈ જશે. અહીંથી થોડે જ દૂર મંદિર છે.’\n‘નો હિન્દી, નો ઇંગ્લિશ, ઓન્લી તમિલ.’ પેલા પરિક્રમાવાસીએ કહ્યું. મેં ઇશારાથી તેને સમજાવ્યું કે અહીં તેમની બધી વ્યવસ્થા થઈ જશે.\n‘કોણ છે તે?’ લ્યુસીએ જિજ્ઞાસાસહજ પ્રશ્ન કર્યો.\n‘પરિક્રમાવાસી.’ મેં કહ્યું અને પરિક્રમા વિશે મને હતી તેટલી સમજ આપી.\n‘આ ઉંમરે?’ લ્યુસીના આશ્ચર્યનો પાર ન રહ્યો. માણસ એક નદી ફરતે પરિક્રમા કરવા નીકળે તે જ તેને નવું લાગ્યું. એમાંય વધુ આશ્ચર્ય તો તેને એ જાણીને થયું કે આટલા લાંબા અંતરની અનેક કષ્ટભરી યાત્રાએ નીકળનાર વ્યક્તિ કોઈ દુન્યવી કારણો વગર, કોઈ સાહસ કરવાની કે સિદ્ધિ મેળવવાની ઇચ્છા વગર, કોઈ સંશોધન કરવાની વૃત્તિરહિત, અજાણ્યો-અનામી બનીને આ રીતે નીકળી પડે છે.\n‘અજાયબ લાગે.’ લ્યુસી પેલા પરિક્રમાવાસી તરફ તાકી રહેતાં બોલી, ‘આખરે શું પામવા ઇચ્છે છે આ લોકો?’\n‘નર્મદા.’ મારાથી કહેવાઈ ગયું.\n‘એટલે?’ લ્યુસી એકદમ અચંબામાં પડી ગઈ, ‘આ રીતે નદીને પામવાનું શક્ય છે? આપણે ત્યાં કેટલાક સાહસવીરો એમેઝોનમાં આનાથી પણ વધુ જોખમી સફરો કરતા હોય છે, પણ આવી ધૂન તેમને નથી વળગતી.’\nમને લ્યુસીએ ‘આપણે ત્યાં’ શબ્દો વાપર્યા તે ગમ્યું, પરંતુ તેણે કરેલાં બીજાં ઉચ્ચારણો મને ન ગમ્યાં. મેં કહ્યું, ‘હું પણ નહોતો માનતો. મને આ એક ધૂન લાગતી હતી; પણ હવે ધીમેધીમે લાગવા માંડ્યું છે કે એમેઝોન કે મિસિસિપીને પણ પામી શકાય, જો આવી જ શ્રદ્ધાથી તેની પરિક્રમા કરીએ તો.’ મેં લ્યુસીના ચહેરાને ધ્યાનથી જોયો અને આગળ કહ્યું, ‘પણ હું પ્રમાણ વગર માનવાનો નથી.’\n‘તમે કહો છો કે તે નર્મદાને આત્મસાત્ કરવા ધારે છે?’\n‘કદાચ.’ મેં નદી તરફ દૃષ્ટિ કરતાં કહ્યું, ‘આત્મસાત્ કરવા કે આત્મલીન થવા.’\n‘આશ્ચર્ય!’ લ્યુસી ફરીને એ જ શબ્દ બોલી અને વહેતી નર્મદાને જોઈ રહી, ‘કેટલીય મુશ્કેલ યાત્રા, આવાં અરણ્યોમાં!’\n‘લ્યુસી,’ મેં કહ્યું, ‘દરેક પરિક્રમાવાસી એક શ્રદ્ધા સાથે નીકળે છે કે સ્વયં નર્મદા તેની સંભાળ લેશે. પરિક્રમા દરમિયાન ક્યાંક ને ક્યાંક નર્મદા તેને સદેહે મળશે પણ ખરી. આવી પળે તેને ઓળખવામાં પોતે ભૂલ ન કરે તેવી પરિક્રમાવાસીની પ્રાર્થના હોય છે.’\n‘ખરેખર એવું બને છે ખરું?’ લ્યુસીએ પૂછ્યું. તે સમયે કિનારા પર ચાલ્યા જતા ગંડુ ફકીર પર તેની નજર પડી અને તે બોલી, ‘હેય, જુઓ પેલા જાય! ગઈ રાત્રે તેમણે ગાયું હતું!’\nએટલામાં ગંડુની નજર પણ અમારા પર પડી અને તે અમારી તરફ આવ્યો. આવતાં જ પરિક્રમાવાસી તરફ જોઈને કહ્યું, ‘પહૂંચ ગયે યહાં તક તો, ક્યું?’ પેલો જવાબમાં માત્ર મલક્યો અને આગળની દિશા તરફ ઇશારો કરીને ‘હજી તો લાંબો પંથ છે’ તેવું સૂચવ્યું. મને નવાઈ લાગી કે આ ‘ઓન્લી તમિલ’ કહેતો હતો તે ગંડુનો પ્રશ્ન પળવારમાં શી રીતે સમજી ગયો?\nઅમે કંઈ પૂછીએ તે પહેલાં ગંડુએ ઝોળીમાંથી મોહનથાળ અને ફરસાણ કાઢ્યાં અને ઊભો થઈને કિનારેથી સાગનાં પાન લઈ આવ્યો. તેના પર નાસ્તો પાથરતાં પેલા પરિક્રમાવાસીને કહે, ‘હમારી સુપરિયાને દિયા હૈ. ખાઓ. કહેતી થી, બાબા, સમાલકે રખના ઔર ખાના… અરે, જબ ખુદ નહિ સંભલ સકે તો ખાના ક્યા સંભાલેંગે? ક્યું, સચ હૈ ના?’ સામો માણસ પોતાની ભાષા સમજે કે ન સમજે તેની ગંડુને પડી ન હતી; કે પછી પેલો તેની વાત સમજતો હતો?\nઅમે પણ નાસ્તો કરવામાં જોડાયાં. લ્યુસીની જિજ્ઞાસા શમી ન હતી. તેણે મને પૂછ્યું, ‘ખરેખર આ લોકોને નર્મદા દર્શન આપે છે?’\n‘ખબર નથી; પણ ઘણાંને એવો અનુભવ થયો છે એવું મેં સાંભળ્યું છે. તને પણ સાંભળવા મળશે.’ મેં ઉત્તર આપ્યો.\n‘કેટલું ઉત્તેજનાસભર! પણ એવું શક્ય નથી લાગતું.’ લ્યુસીએ કહ્યું, ‘આપણે આ માણસને પૂછીશું?’\n‘હજી તે મંદિરે રોકાવાનો છે. તેને આરામ કરવા દે. પછી નિરાંતે પૂછીશું. તારામાંના સંશોધકને કાબૂમાં રાખજે.’ લ્યુસીની મજાક કરતો હોઉં તેમ મેં કહ્યું.\n‘એટલી શિષ્ટતા છે મારામાં.’ લ્યુસીએ પણ એવા જ સ્વરે જવાબ આપ્યો. ગંડુનું ધ્યાન અમારી વાતો તરફ ગયું. તેણે પૂછ્યું, ‘કયા કહેતી હૈ લડકી?’\nમેં અમારી વાતનો સાર ગંડુને કહ્યો અને ગંડુએ વાતનો દોર સીધો જ લ્યુસી સાથે જોડી લીધો. ‘તુમ ચાહતી હો નર્મદાકો પાના? તો ચલી જાઓ ઇનકે સાથ, અગર બિશ્વાસ પડતા હૈ તો.’\nજવાબમાં લ્યુસીએ મસ્તક ધુણાવી, હાથની સંજ્ઞા કરી ‘ના’ કહી. બે સાવ અજાણ્યાં, એકબીજાની ભાષા પણ ન જાણતાં માણસો આટલી સરળતાથી વાત કરી શકે તે મેં દંગ રહીને જોયા કર્યું. પેલો તમિલભાષી પણ આનંદપૂર્વક આ નવો અનુભવ માણતો રહ્યો. ગંડુએ એક પાંદડું હાથમાં લીધું અને લ્યુસી સામે ધર્યું. પછી સાવ સરળ પણ કંઈક જુદા જ અવાજે બોલ્યો, ‘બોલ, લડકી, તું ઈસ પત્તેકા રૂપ લે સકતી હૈ?’ પૂછીને તે થોડું અટક્યો. લ્યુસી તેનો પ્રશ્ન સમજી છે તેવું લાગતાં જ તેણે કહ્યું, ‘અગર હાં, તો યે પૂરા પેડ તેરા રૂપ લે લેગા. અગર કોઈ… કયા નામ હે તેરા? લુસી?… હાં, તો લુસી, પત્તા યા ડાલી ભી બન સકે તો પેડ જરૂર લુસી બન જાયગા. યે પ્રતિજ્ઞા હે પેડકી. યહી વચન હૈ નદીકા, આકાશકા – હર ચીજકા.’ પછી અમને બધાને ઉદ્દેશીને કહે, ‘જીસે તુમ બેજાન સમજતે હો વે સબ હમસે કઈ જ્યાદા જિન્દા હૈં.’\nલ્યુસી હતપ્રભ બેઠી સાંભલી રહી અને ધીમેથી માત્ર બે શબ્દો બોલી શકી: ‘ઓહ નો!’\nકિનારા તરફથી કોઈનો અવાજ સંભળાયો. થોડી વારે ઢોળાવ પાછળથી બે-ત્રણ ગાયોને હંકારતી નાનકડી બાળા નદીમાં ઊતરી. ગાયો પાણી પીતી હતી ને તે બાળા અમને નીરખતી રહી. ગંડુએ તેને નાસ્તો કરવા નિમંત્રી. તે આવી. તેણે પોતાને મળેલા ભાગમાંથી થોડું એક પાનમાં વીંટ્યું. બાકીનું ખાઈને ઊભી થતાં ગંડુને પૂછ્યું, ‘મું જાઉં?’\nગંડુએ હસીને કહ્યું, ‘હાં, મા, કહીં જા સકતી હો તો જાઓ.’ અને પેલી પોતે પાંદડામાં બચાવેલા ભાગ લઈને ગાયો વાળતી ચાલી ગઈ.\nહું ગંડુ તરફ જોઈ રહ્યો. મને મનમાં પ્રશ્ન થયો કે ગંડુ કહે છે તે કદી પણ સત્ય હોઈ શકે? તે સાથે મને ગઈ રાત્રે જ મળેલું યુગલ યાદ આવ્યું. તેમાંની સ્ત્રીએ પણ આ રીતે જ પોતાના ભાગમાંથી અલગ કાઢીને ભોજન સાચવ્યું હતું અને જતાં પહેલાં બે વખત પૂછ્યું હતું, ‘મું જાઉં?’ આ બે પ્રસંગોનું સામ્ય શું સૂચવે છે તે સમજવાની મારી શક્તિ નથી. તે માત્ર અકસ્માત હોય કે અહીંના લોકોનો રિવાજમાત્ર પણ હોય.\nપણ તેમ ન હોય તો? તો પછી એ સમયે ઘટેલી તે નાનકડી ઘટનાથી મોટું સત્ય બીજું ન હતું. પેલાં બે ભૂખ્યાં જનો, ઊંચે આવી રહેલો ચંદ્ર, આસો નવરાત્રીનું નિરભ્ર આકાશ, ચોતરફ પથરાયેલી ખડકમાળ વચ્ચે ખળખળાટ વહી રહેલાં જળ અને તે સહુથી જુદી ઘટનામાં કોઈ માટે સાચવીને પાંદડે વીટીને અલગ રખાયેલું અન્ન – બ્રહ્માંડના છેડા સુધી વ્યાપતું પરમ સત્ય તો ત્યાં જ હતું; પણ હું તે પારખવામાં થાપ ખાઈ ગયો તેવું મારે સ્વીકારવું રહ્યું. તોપણ જ્યાં સુધી નદી પોતે પોતાને મુખે મને નહિ કહે કે ‘હું નર્મદા છું’ ત્યાં સુધી કંઈ પણ ન માનવાનું નક્કી કરીને હું ઊઠ્યો.\nગંડુ પેલા તમિલભાષીને ખભે હાથ મૂકીને ઊભો થયો અને જતાં-જતાં કહ્યું, ‘મું જાઉં?’ અમે બધાં જ હસી પડ્યા. ગંડુ વનો તરફ અને અમે મંદિર તરફ ચાલ્યાં.\nશાસ્ત્રીને ત્યાં પહોંચીને મેં પરિક્રમાવાસીની વ્યવસ્થા કરી. પછી હું અને લ્યુસી રસોડા તરફ ગયાં. સુપરિયા રસોઈયાને સૂચનાઓ આપતી હતી. અમને જોઈને તેણે કહ્યું, ‘બિત્તુબંગા સાથે વાત થઈ છે. તે તમને સાઠસાલીઓ પાસે લઈ જશે. ક્યારે જવાનું છે તે બિત્તુબંગા જાણી લાવશે.’\n‘ભલે.’ લ્યુસીએ કહ્યું અને આગળ બોલી, ‘હવે બીજું કોઈ કામ છે?’\n‘થોડી વાર પછી.’ સુપરિયાએ કહ્યું, ‘રસોઈ તૈયાર થાય એટલે જેટલાં છે તેટલાને જમાડી દઈએ પછી નવરા.’\nબહાર બે કુટુંબ અને બીજાં થોડા માણસો મળીને પંદર-વીસ જણ હતાં. અમે બધાંને જમાડ્યાં. પેલા તમિલ પરિક્રમાવાસીને એક ઓરડીમાં ઉતારો આપ્યો. બપોરે મેં અને સુપરિયાએ લ્યુસીના પ્રવાસની વાતો સાંભળી. ચાર વાગતાં જ લ્યુસીએ પેલા તમિલ પરિક્રમાવાસીને યાદ કર્યો.\nહું અને લ્યુસી તે પરિક્રમાવાસીના ઉતારે ગયાં. તે કંઈક વાંચતો હતો. અમને જોઈને તેણે પુસ્તક બાજુ પર મૂક્યું અને હાથ જોડ્યા.\nમેં અને લ્યુસીએ તેને મહામહેનતે સમજાવ્યું કે અમારે તેની પરિક્રમા વિશે અને તેના અંગત જીવન વિશે થોડું પૂછવું છે.\nભાષાની મુશ્કેલી અમને નડી. પણ લ્યુસી તેની વ્યાવસાયિક કુશળતાથી આ પરિસ્થિતિનો ઉકેલ લાવી શકી.\nતે ત્રણ મિત્રો તમિલનાડુથી સાથે નીકળ્યા છે. બીજા બે જણને થોડું હિન્દી અને સારું અંગ્રેજી બોલતાં આવડે છે. પોતે બીમાર થવાથી વચ્ચે રોકાઈ ગયો હતો તેથી પાછળ રહી ગયો છે. હવે આગળ જતાં મિત્રોની સાથે થઈ જશે.\nતેનું નામ પૂછ્યું તો કહે, ‘પરિક્રમાવાસી.’\n‘તમે સંન્યાસ લીધો છે?’ લ્યુસીએ પૂછ્યું.\n‘ના.’ તે હસી પડ્યો. પત્ની, બે પુત્રો અને એક પુત્રી. પુત્રો સરકારી નોકરીમાં છે. દીકરીને પરણાવી છે. ઘરેથી નીકળતાં પત્નીએ પાછા આવવાનું વચન લીધું છે. પોતે શિક્ષક છે. આ વર્ષે રીટાયર થશે. રીટાયર થતાં અગાઉની રજાઓમાં તે નીકળ્યો છે. ઘર છોડ્યે ત્રણ મહિના થયા. લ્યુસી સારી એવી વાતો કઢાવી શકી.\nછેવટે લ્યુસીએ પૂછ્યું, ‘રસાતામાં તમે નર્મદાને મળ્યા?’\nપેલો સમજ્યો નહિ. મેં ‘દર્શન’ કહી, હાથ જોડીને અભિનય સહિત ફરી પૂછ્યું, ‘નર્મદાદર્શન.’\n‘દર્શન’ શબ્દ તે સમજ્યો અને અમારો પ્રશ્ન પણ સમજ્યો. સમાધિમાં સરી ગયો હોય તેમ થોડી ક્ષણો આંખો બંધ કરીને બેસી રહ્યો. પછી નર્મદાની દિશામાં હાથ જોડીને મસ્તક નમાવ્યું. તે કંઈ બોલી ન શક્યો. તેની આંખોમાંથી અશ્રુધારા વહેવા લાગી. ધીમેથી તે ઊભો થયો અને કમરામાંથી બહાર જઈ રેલિંગ પાસે ઊભો રહી નર્મદાને નીરખતો રહ્યો.\n‘તેણે કંઈ જવાબ આપ્યો?’ લ્યુસીએ મને પૂછ્યું.\n‘આપ્યો અને ન પણ આપ્યો.’ કમરામાંથી બહાર નીકળતાં મેં લ્યુસીને જવાબ આપ્યો, ‘તેનાં આંસુ નર્મદાને મળ્યાના આનંદથી વહેતાં હતાં કે હજી સુધી અધૂરી રહેલી દર્શનની ઇચ્છાને કારણે તે આપણે વિચારી લેવાનું.’\n‘જે રીતે તે વાત કરે છે તે, જે રીતે અહીં આવ્યો છે,’ લ્યુસી બહાર ઊભી રહીને પેલા તમિલ યાત્રીને જોતાં બોલી, ‘તે જોતાં તેને હવે કોઈ ઇચ્છા હશે તેવું લાગતું નથી.’\n‘હં…’ મેં કહ્યું અને અમે મંદિરના ઓટલા તરફ ગયાં. લ્યુસી ઓટલા પર બેસીને નોંધ કરતી રહી. હું ત્યાં જ ઊભો હતો. અચાનક લ્યુસીએ નોટબૂકમાંથી નજર ઉઠાવતાં પૂછ્યું, ‘આપણે એ રીતે નર્મદાકિનારે થોડું ચાલી શકીએ?’\n‘તારી પાસે પૂરતો સમય હોય તો.’ મેં લ્યુસી પાસે બેસતાં કહ્યું, ‘પરિક્રમા પંદર-વીસ દિવસ કે મહિનામાં કરવાનું કામ નથી.’\n‘પણ એથી વધુ સમય તો મારી પાસે નથી.’ લ્યુસી ડાયરી પોતાનાં પર્સમાં મૂકતાં બોલી. ‘પરિક્રમા નહિ તો થોડા દિવસોનો પગપાળા પ્રવાસ કરવો તો છે જ.’ તેનો વિચાર નિર્ણય-સ્વરૂપે બહાર આવ્યો. અમે બંને ગણેશ શાસ્ત્રી પાસે ગયાં. અમારો વિચાર જાણીને રાજી થતાં કહે, ‘અમરકંટક જઈને થોડે સુધી નીચે ઊતરીએ તો સાતેક દિવસનો પ્રવાસ થાય.’\n‘મેં કોઈ નદીના ઉદ્ગમસ્થાનને જોયું નથી.’ લ્યુસી ઉત્સાહથી બોલી, ‘મને બહુ ગમશે.’\n‘તું નિરાશ થઈશ.’ ગણેશ શાસ્ત્રીએ કહ્યું, “હવે અમરકંટકમાં પણ આધુનિક વ્યાવસાયિક વૃત્તિઓ પહોંચી ગઈ છે.”\n‘ભલે,’ લ્યુસીએ કહ્યું, ‘મને વ્યાવસાયિક હોવા તરફ અણગમો નથી.’ અને અમે નર્મદાના ઉદ્ગમ તરફ નીકળવાની તૈયારી આદરી. જતાં બસમાં અને વળતાં થોડું ચાલીને આવવાની અમારી યોજના હતી.”\n← તત્ત્વમસિ : ૬ – ધ્રુવ ભટ્ટ (ઈ-પુસ્તક)\nતત્ત્વમસિ : ૮ – ધ્રુવ ભટ્ટ (ઈ-પુસ્તક) →


કાલે ગુરુ પુષ્ય યોગ, જાણી લો પૂજા વિધિ અને મુહૂર્તનો સમય\nકાલે ગુરુ પુષ્ય યોગ, જાણી લો પૂજા વિધિ અને મુહૂર્તનો સમય - Sandesh\nDecember 6, 2017 | 2:59 pm IST\nઆવતી કાલે માગશર વદ ચોથ, ગુરુવાર પર ગુરુ પુષ્ય યોગ સર્જાશે. પુષ્ય નક્ષત્ર અથવા યોગને અમરેજ્ય માનવામાં આવે છે. આ યોગમાં લગ્ન સિવાય દરેક શુભ કાર્ય કરી શકાય છે. આ યોગમાં સોના-ચાંદીની ખરીદી વર્ષભરની સમૃદ્ધિ આપે છે. જો કે આવી ખરીદી કરવી દરેક વ્યક્તિ માટે શક્ય નથી હોતી. જે વ્યક્તિ શુભ વસ્તુઓ ખરીદી ન શકતાં હોય તેઓ પણ પુષ્ય નક્ષત્રનો લાભ લઈ શકે છે. પુષ્ય નક્ષત્રનો લાભ લેવાનો શ્રેષ્ઠ ઉપાય છે લક્ષ્મી નારાયણની પૂજા.\nઆવતી કાલે ઘરમાં લક્ષ્મી નારાયણની પૂજા અહીં દર્શાવેલા શુભ મુહૂર્તમાં કરવી. પરંતુ ખાત ધ્યાન રાખવું કે આ પૂજા એવી તસવીરની કરવામાં આવે જેમાં ભગવાન વિષ્ણુ સમુદ્ધમાં શેષનાગની શૈયા પર બિરાજમાન હોય અને માતા લક્ષ્મી તેમની સેવામાં લીન હોય. ગુરુ પુષ્ય યોગમાં લક્ષ્મી-નારાયણની પૂજા કરવાથી ધન-ધાન્યની સંપન્નતા અને ઐશ્વર્યવાન જીવન મળે છે. આ સાથે જ ઘરમાં વ્યાપેલો ક્લેશ પણ દૂર થઈ જશે. તો હવે જાણો ખાસ પૂજાની વિધિ અને મુહૂર્તનો સમય.\nતમારું મુખ ઉત્તર દિશા તરફ રહે તે રીતે ભગવાન વિષ્ણુ અને લક્ષ્મીજીની તસવીરની સ્થાપના મંદિરમાં કરવી. પૂજામાં પીળા વસ્ત્રનો ઉપયોગ કરવા. ગાયના ઘીમાં હળદર ઉમેરી અને દીવો કરવો. ભગવાન સમક્ષ સુગંધિત ધૂપ કરવો અને ભગવાનને પીળા રંગના ફૂલ ચઢાવવા. પ્રસાદમાં ચણાના લોટની મીઠાઈ ધરાવવી. પૂજા કર્યા પછી નીચે આપેલા મંત્રનો જાપ 108 વખત કરવો.\nશ્રીં સત્યલોકપાલકાય નમ:\nપૂજા માટે શ્રેષ્ઠ મુહૂર્ત\nબપોરના 14:05થી 15:05 સુધી\nતમે કેટલાક ઉપાયો પણ કરી શકો છો. જેનાથી જીવનમાં પરિવર્તન આવી શકે છે.\n– ઐશ્વર્યવાન જીવન જીવવા માટે લક્ષ્મી-નારાયણની પૂજામાં મધનો ઉપયોગ કરવો અને પૂજા પછી તેને ગાયને ખવડાવી દેવું.\n– પરિવારમાં ક્લેશ થતો હોય તો ભગવાનની આરતી કપૂરથી કરવી અને તેમાં પીળી સરસવના થોડા દાણા ઉમેરી દેવા.\n– ધન-ધાન્ય સંપન્ન જીવન જીવવા માટે ભગવાનની પૂજામાં હળદરનો ઉપયોગ કરી તેનાથી તિજોરી પર ‘શ્રીં’ લખવું.


Gujarati News » National » Coronavirus india becomes third worst hit nation in covid 19 tally overtake russia jano bharat russia ne chhodine ketla number per pahochyu corona virus india update\nભારત રશિયાને પણ પાછળ છોડીને દુનિયાના સૌથી કોરોના પ્રભાવિત દેશના લિસ્ટમાં ત્રીજા ક્રમાંકે પહોચ્યું!\nભારતમાં કોરોના વાઈરસના કેસમાં ઝડપથી વધારો થઈ રહ્યો છે. ભારતે કોરોના વાઈરસના કેસમાં રશિયાને પણ પછાડી દીધું છે અને ભારત વિશ્વમાં ત્રીજા ક્રમાંકે આવી ગયું છે. ભારતમાં રવિવારના રોજ સાંજે વિવિધ રાજ્યોના કોરોના વાઈરસના કેસ નોંધાયા બાદ કુલ આંક6લાખ 90 હજારને પાર પહોંચી ગયો હતો. આમ ભારતે રશિયાને પણ પાછળ છોડી દીધું છે […]\nSep 25, 2020 | 6:43 PM\nભારતમાં કોરોના વાઈરસના કેસમાં ઝડપથી વધારો થઈ રહ્યો છે. ભારતે કોરોના વાઈરસના કેસમાં રશિયાને પણ પછાડી દીધું છે અને ભારત વિશ્વમાં ત્રીજા ક્રમાંકે આવી ગયું છે. ભારતમાં રવિવારના રોજ સાંજે વિવિધ રાજ્યોના કોરોના વાઈરસના કેસ નોંધાયા બાદ કુલ આંક6લાખ 90 હજારને પાર પહોંચી ગયો હતો. આમ ભારતે રશિયાને પણ પાછળ છોડી દીધું છે અને જ્યાં કોરોના વાઈરસના સૌથી વધારે કેસ છે એવા દેશમાં ભારત ત્રીજા ક્રમાંકે પહોચ્યું છે.\nઆ પણ વાંચો : મહારાષ્ટ્રમાં કોરોનાનો કેર યથાવત, 24 કલાકમાં નોંધાયા 6,555 નવા કોરોના પોઝિટિવ કેસ, જાણો મુંબઈની સ્થિતિ?\nવિશ્વના કોરોના વાઈરસના આંકડાની માહિતી આપનારી જોન હોપકિન્સ યુનિવર્સિટી મુજબ રશિયામાં કોરોના વાઈરસના6લાખ 80 283 કેસ નોંધાયા છે. આ સિવાય કોરોના વાઈરસના સૌથી વધારે કેસ અમેરિકામાં નોંધાયા છે. અમેરિકામાં કોરોનાનાના 28 લાખ 39 હજાર કેસ નોંધાયા છે. જ્યારે બીજા ક્રમ પર બ્રાઝિલ છે અને આ દેશમાં 15 લાખ 77 હજાર કોરોના વાઈરસના કેસ નોંધાયા છે. આમ અમેરિકા અને બ્રાઝિલ પછી ભારતમાં સૌથી વધારે કોરોનાના કેસ છે.\nભારતમાં કોરોના વાઈરસના કુલ કેસ6લાખ 90 હજારના આંકને પાર પહોંચી ગયા અને દેશમાં કોરોનાના લીધે 19 હજારથી વધારે લોકોએ જીવ ગુમાવ્યો છે. છેલ્લાં કેટલાંક દિવસથી દેશમાં 20 હજારથી વધારે કોરોનાના કેસ નોંધાઈ રહ્યાં છે. આમ એવરેજ5દિવસમાં કુલ કેસની સંખ્યા 1 લાખથી પણ પાર પહોંચી રહી છે. જો કે રાહતના સમાચાર એ છે કે ભારતમાં કોરોનાથી 60.76 ટકા લોકો સ્વસ્થ થઈને ઘરે પહોંચ્યાં છે.\nCorona List CountryGujarat NewsGujarati Newsindia corona latest caseLatest News


ઇરફાન ખાન નું નિધન: પત્ની માટે જીવવા માંગતા હતા ઈરફાન ખાન, ચાલો જાણીએ કોણ કોણ છે એમના પરિવારમાં? - Gujju Gossip\nઅભિનેતા ઈરફાન ખાનનું ગઈકાલે નિધન થયું છે. છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી ઈરફાન ખાનની તબિયત સારી નહોતી, જેના કારણે એ પછી એમને મંગળવારે ICU માં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ 2018માં ઈરફાન ખાન ને ખબર પડી હતી કે પોતે ન્યુરોએન્ડોક્રાઇન ટ્યુમર થી પીડાઈ રહ્યા છે. છેલ્લા બે વર્ષથી ઈરફાન આ બીમારી ની સારવાર કરાવી રહ્યા હતા.ઈરફાન એમની પાછળ એમની પત્ની અને2દીકરાઓને મૂકીને સ્વર્ગ સિધાવી ગયા છે.\nઈરફાન ખાનનું આખું નામ સાહબજાદે ઈરફાન અલી ખાન છે.એમનો જન્મ રાજસ્થાનના ટોંક જિલ્લા માં થયો હતો. હમણાં ચાર દિવસ પહેલા જ ઇરફાનની માતા નું નિધન થયું હતું.લોકડાઉનના કારણે ઈરફાન પોતાની માતાની અંતિમયાત્રા માં સામેલ નહોતા થઈ શક્યા. ઈરફાન ના પિતા યાસીન ખાનનું ઘણા વર્ષો પહેલા જ મૃત્યુ થઈ ચૂક્યું છે.\nઈરફાન ખાન એમની પત્ની સૂતાપા સિકંદરને ખૂબ જ પ્રેમ કરતા હતા.ઈરફાન અને સુતાપા ના લગ્ન 1995માં થયા હતા. તે સમયે ઈરફાન ખાને ફિલ્મજગતમાં પગ મુક્યો હતો. ઈરફાન ખાનની પત્ની સૂતાપા સિકંદર પણ સ્ક્રીન પ્લે રાઇટર છે.એક ઇન્ટરવ્યૂમાં ઇરફાને પોતાની પતનું સૂતાપા વિશે વાત કરતા જણાવ્યું હતું કે- એ મારા માટે 24×7 ઉભા પગે રહી છે. મારી કાળજી લીધી અને એના કારણે મને ઘણી મદદ મળી. હું હજી સુધી છું, એનું એ બહુ મોટું કારણ છે અને જો મને વધુ જીવવા નો મોકો મળશે તો હું મારી પત્ની માટે જીવવા માંગુ છું.\nઈરફાન ખાનનના મોટા દીકરાનું નામ બાબીલ ખાન અને નાના દીકરાનું નામ અયાન ખાન છે. ઇરફાને પોતાના બાળકો સાથે ઘણો સમય પસાર કર્યો છે.એમને મોટા થતા જોયા છે. ઈરફાન ની વાત કરીએ તો એમની માતા એમને લેક્ચરર બનાવવા માંગતી હતી.પણ ઇરફાને અભિનેતા બનીને એમના માતાપિતાનું નામ ઉજ્જવળ કર્યું. ઈરફાન ખાન ના મૃત્યુએ એમના આખા પરિવાર ને ઊંડા આઘાતમાં ધકેલી દીધા છે.\nઇરફાનના કરિયરની શરૂઆત ટેલિવિઝન સિરિયલ થી થઈ હતી. પોતાના કરિયરના શરૂઆતના દિવસો માં એ ચાણક્ય, ભારત એક ખોજ, ચંદ્રકાંતા જેવી સીરિયલમાં જોવા મળ્યા હતા.ઇરફાન એમની ફિલ્મો મકબુલ, રોગ, લાઈફ ઇન અ મેટ્રો, સલ્મડોગ મિલેનિયર, પાન સિંહ તોમર , ધ લંચબોક્સ થી ખૂબ જાણીતા બન્યા હતા. મળ્ય.આ સિવાય ઈરફાન ખાને હૈદર, ગુંડે, પીકુ અને તલવાર જેવી મોટી ફિલ્મોમાં પણ કામ કર્યું હતું. ઈરફાન ખાનને અભિનય માટે 20100 માં પદ્મશ્રી એનાયત કરી સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું.\nઈરફાન ખાને કેટલીક ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મો પણ કરી છે જેવી કે “ધ વોરિયર”, “ધ નેમશેક”, “ધ દાર્જિલિંગ લિમિટેડ”, “ધ અમેઝિંગ સ્પાઇડર મૅન”,”જુરાસિક વર્લ્ડ”,”લાઈફ ઓફ પાઈ”.ઇરફાનનો અભિનય ખરેખર વખાણવા લાયક હતો.\n← કેટલા હશે તમારા પ્રેમ પ્રસંગ, જાણો તમારા હાથની રેખાઓ પરથી.\nયુગલો વચ્ચે ચોક્કસપણે આ વસ્તુઓને લઈને લડાઈ થાય છે, શું તમારી સાથે પણ આવું થાય છે? →\nમાં-દીકરીએ સાથે કરવા જોઇએ આ કામ, જેનાથી લાઇફમાં આવશે એક નવો વળાંક\nઘરમાં કેમ ધૂપ કરવો જોઇએ જાણો તમે પણ, આ સાથે જાણો ઘરમાં ધૂપ કરવાથી થતા આ અઢળક લાભો વિશે


Complaints of dirty water coming to Palanpur for5days | પાલનપુરમાં5દિવસથી ગંદું પાણી આવવાની ફરિયાદો - Divya Bhaskar\nComplaints Of Dirty Water Coming To Palanpur For5Days\nઆરોગ્ય જોખમમાં:પાલનપુરમાં5દિવસથી ગંદું પાણી આવવાની ફરિયાદો\n1 હજારથી વધુ લોકોનું આરોગ્ય જોખમમાં\nપાલનપુર જકાતનાકા વિદ્યાકુંજ સ્કૂલ પાછળ આવેલા ચારથી વધુ એપાર્ટમેન્ટમાં પીવાનું પાણી દુર્ગંધયુક્ત અને ગંદું આવતા રોગચાળો ફાટી નિકળવાની દહેશત છે. છેલ્લા પાંચ દિવસથી પાલિકામાં ઓનલાઇન ફરિયાદ કરવા છતાં હજુ સુધી નિરાકરણ થયું નથી. જેથી અંદાજે 1 હજારથી વધુ લોકો હાલાકીમાં મુકાયા છે. દુર્ગંધયુક્ત પાણી આવતા ફરજિયાત બહારથી પાણી ખરીદીને લાવવાની નોબત આવી છે.\nસ્થાનિક રહેવાસીનું જણાવવું છે કે, ગણેશ એપાર્ટમેન્ટ, સિધ્ધેશ્વર એપાર્ટમેન્ટ, ધનેશ એપાર્ટમેન્ટ, સરીતા એપાર્ટમેન્ટમાં આ સમસ્યા ભોગવી રહ્યાં છે. અઠવાડિયા અગાઉ પાલિકામાં ઓનલાઇન ફરિયાદ કરવા સાથે સ્થાનિક નગર સેવક નિલેશ પટેલને પણ આ અંગે જાણ કરવામાં આવી હતી. નગરસેવકે તો શુક્રવારે પાણીના ટેન્કર મોકલવાની ટેલિફોનિક વાતો કરી હતી.\nપરંતુ શુક્રવારે ટેન્કર મોકલ્યું ન હતું. અમે અત્યાર સુધી ભાજપને મત આપતા આવ્યા છીએ. પાંચ વર્ષમાં કોઇવાર નગરસેવકો પાસે કામ લઇને જતા નથી. પાણીની ફરિયાદ હોવાથી અમે સંપર્ક કર્યો હતો. પરંતુ રિસ્પોન્સ મળી રહ્યો નથી. આ મામલે રાંદેર ઝોનના જુનિયર ઇજનેર એમ.એન.સેલરે જણાવ્યું કે, કામગીરી સતત ચાલુ છે. ફોલ્ટ મળતો નથી. વિદ્યાકુંજ સ્કૂલ પાસે ગટરો ઉભરાઇ રહી છે. આવતીકાલે ટેન્કરથી પાણી પહોંચાડવામાં આવશે.


દબંગ 3માં વિલનના રોલમાં નજરે પડશે સકીબ સલીમ\nમુંબઈ:અભિનેતા સકીબ સલીમને સલમાન ખાનની સુપરહિટ ફ્રેન્ચાઇઝી દબંગની ત્રીજી કડીમાં મુખ્ય વિલનનો રોલ મળ્યો હોવાની માહિતી મળી હતી. સલમાન સાવ નવોદિતોને પીઠબળ આપવા ઉપરાંત જેમની કારકિર્દી હાલ ડામાડોળ હોય એવા કલાકારોને મદદ કરવા માટે પંકાયેલો છે. રેસ થ્રીમાં એણે બોબી દેઓલની કારકિર્દીને ફરી જીવતદાન આપ્યું હતું એ હકીકત હવે જગજાહેર છે. ડેઝી શાહ, જેક્લીન ફરનાન્ડિસ, સૂરજ પંચોલી વગેરેને પણ સલમાને તક આપી હતી અને એમાંની જેક્લીન તો આજે ટોચની અભિનેત્રી ગણાતી થઇ ચૂકી છે. સકીબને રેસ થ્રીમાં તક આપવા ઉપરાંત સલમાને એને હવે દબંગ થ્રીમાં વિલન તરીકે તક આપી છે. રેસ થ્રી વખતે જ સકીબે એક મુલાકાતમાં કહ્યું હતું કે સલમાનની ફિલ્મમાં મને તક મળી છે એટલે મારી કારકિર્દીને જરૃર વેગ મળશે. જો કે સલમાનની નિકટનાં સૂત્રોએ કહ્યું કે હજુ સલમાને સકીબને ઔપચારિક રીતે સાઇન કર્યો નથી. હજુ તો ભાઇના મનમાં આ વિચાર પ્રગટયો છે કે દબંગ થ્રીમાં વિલન તરીકે સકીબ સલીમને લઇ શકાય. મૂળ દબંગમાં સોનુ સૂદ અને દબંગ ટુમાં પ્રકાશ રાજે વિલનના રોલ કર્યા હતા.\nઅશ્લિલતા જોનારની આંખોમાં હોય છેઃ કેરળ હાઈકોર્ટ access_time 1:00 pm IST\nપ્રોજેકટ લાઇફ દ્વારા છ સ્થળે યોગ શીબીર access_time 4:23 pm IST


૧ થેસ્સાલોનીકી ૪ - પવિત્ર બાઇબલ [ગુજરાતી બાઇબલ]\n૧ ૨ ૩ ૪ ૫\n૪:૧ ૪:૨ ૪:૩ ૪:૪ ૪:૫ ૪:૬ ૪:૭ ૪:૮ ૪:૯ ૪:૧૦ ૪:૧૧ ૪:૧૨ ૪:૧૩ ૪:૧૪ ૪:૧૫ ૪:૧૬ ૪:૧૭ ૪:૧૮\n૧ થેસ્સાલોનીકી ૪\nભાઈઓ અને બહેનો, હવે મારે તમને બીજી કેટલીક વાતો કહેવાની છે. દેવને પ્રસન્ન કરે તે રીતે કેમ જીવવું તે વિષે અમે તમને દર્શાવ્યુ છે. અને તમે તે જ રીતે જીવી રહ્યાં છો. હવે અમે તમને પ્રભુ ઈસૂમાં જીવવા માટે વધુ ને વધુ આગ્રહ અને પ્રોત્સાહન આપીએ છીએ.\nતમારે શું કરવું તે બાબતો જે અમે તમને કહેલી તે તમે જાણો છો, અમે તમને તે બાબતો પ્રભુ ઈસુના અધિકાર વડે જ્ણાવેલી છે.\nદેવ ઈચ્છે છે કે, તમે પવિત્ર થાઓ. તમે વ્યભિચારથી દૂર રહો તમે તે ઈચ્છે છે.\nતમારામાંની દરેક વ્યક્તિ શરીર પર નિયંત્રણ રાખવાનું શીખે તેમ દેવ ઈચ્છે છે. તમારા શરીરનો પવિત્રતામાં ઉપયોગ કરો કે જે દેવને સમ્માનિત કરે છે.\nતમારા શરીરનો ભોગ વિલાસ માટે ઉપયોગ ન કરો. જે લોકો દેવને જાણતા નથી તે તેમના શરીરનો તેવો ઉપયોગ કરે છે.\nતમારામાંના કોઈએ તમારા ભાઈ સાથે અનુચિત વ્યવહાર ન કરવો જોઈએ કે તેને છેતરવો પણ ન જોઈએ. જે લોકો આમ કરે છે તેમને પ્રભુ શિક્ષા કરશે. અમે ક્યારનું ય તમને એ બાબત વિષે જણાવ્યું છે અને ચેતવ્યા છે.\nદેવે આપણને પવિત્ર થવા તેડયા છે. તે આપણે અશુદ્ધ જીવન જીવીએ તેમ ઈચ્છતો નથી.\nએ માટે જે વ્યક્તિ દેવના ઉપદેશનો અસ્વીકાર કરે છે તે માણસનો અસ્વીકાર કરતો નથી, તે દેવનો અસ્વીકાર કરે છે. અને દેવ એ એક છે જે તમને તેનો પવિત્ર આત્મા પ્રદાન કરી રહ્યો છે.\nખ્રિસ્તમાં તમારા ભાઈઓ અને બહેનો માટે પરસ્પર પ્રેમ રાખવા અંગે તમને કઈ લખવાની અમારે જરુંર નથી. દેવે તમને એકબીજાને પ્રેમ કરવા માટે બોધ આપ્યો જ છે.\nસાચી રીતે સમગ્ર મકદોનિયાના બધા જ ભાઈઓ અને બહેનોને તમે પ્રેમ કરો છો. ભાઈઓ અને બહેનો, હવે તેઓને તમે વધુ પ્રેમ કરો માટે અમે તમને પ્રોત્સાહિત કરીએ છીએ.\nશાંતિપૂર્ણ જીવન માટે તમે જે કઈ કરી શકો તે કરો. તમારું પોતાનું કામકાજ સંભાળો. તમારું પોતાનું જ કામ કરો. તમને આમ કરવાનું અમે ક્યારનું જ જણાવેલ છે.\nજો તમે આ બાબતો કરશો, તો જે લોકો વિશ્વાસીઓ નથી તે તમારી જીવનપદ્ધતિને માનની દષ્ટિથી જોશે. અને તમારે તમારી આવશ્યકતાઓ માટે બીજા પર આધારિત નહિ બનવું પડે.\nભાઈઓ અને બહેનો, જે લોકો મૃત્યુ પામ્યા છે તેઓ વિષે તમે જાણો તેમ અમે ઈચ્છીએ છીએ. જેથી બીજા માણસો જેઓને આશા નથી અને ખેદ કરે છે તેમ તમે તેઓની જેમ ખેદ કરો એવું અમે ઈચ્છતા નથી.\nઅમે વિશ્વાસ કરીએ છીએ કે ઈસુ મરણ પામ્યો. પરંતુ અમે એમ પણ વિશ્વાસ કરીએ છીએ કે તે પાછો ઊઠયો. જેઓ ઈસુમાં મરણ પામ્યા છે તેઓને દેવ ફરી ઈસુ સાથે લાવશે.\nઅત્યારે અમે જે તમને જણાવી રહ્યાં છીએ તે પ્રભુનો પોતાનો જ સંદેશ છે. અમે કે જે અત્યારે જીવિત છીએ તે પ્રભુનું પુનરાગમન થાય ત્યારે પણ જીવિત હોઈએ. અમે કે જે ત્યારે જીવિત હોઈશું તે પ્રભુની સાથે હોઈશું. પરંતુ જે લોકો ક્યારનાય મરણ પામ્યા છે તેઓના કરતા પહેલાં નહિ હોઈએ.\nપ્રભુ પોતે ગર્જનાસહિત આકાશમાંથી ઉતરશે. પ્રમુખ દૂતની વાણી અને દેવના રણશિંગડાના અવાજ સાથે આદેશ આપવામાં આવશે. અને ખ્રિસ્તમાં જેઓ મૂએલાં છે તેઓ પ્રથમ ઊઠશે.\nત્યાર પછી, આપણામાંના જેઓ જીવતાં રહેનારાં છીએ તેઓ જેઓ મરણ પામ્યા હતા તેઓની સાથે ગગનમાં પ્રભુને મળવા સારું આપણને ગગનમાં ઊંછએ ઊઠાવાશે. અને આપણે હમેશ માટે પ્રભુની સાથે રહીશું.\nતેથી આ વચનો વડે તમે એકબીજાને ઉત્તેજન આપો.