İş dünyasının verdiyi təcrübə başqadır - Qafqaz Universiteti Texnoparkı\nİsa Qasımovun sözlərinə görə, kadr hazırlığına fikir verməsək, onlar əmək bazarına çıxanda bəyənilməyəcək və təzədən özlərini formalaşdırmağa çalışacaqlar\nDünya təcrübəsində universitetlər hazırladıqları kadrların iş dünyasının tələblərinə uyğun olması üçün bir çox üsullardan istifadə edirlər. Onlardan biri və daha çox inkişaf edəni universitet daxilində texnopark yanaşmasıdır. Azərbaycanda ilk olaraq universitet daxilində texnopark Qafqaz Universitetində (QUTechnopark) yaradılıb.\nArtıq bir neçə ildir fəaliyyət göstərən texnoparkın fəaliyyəti, bu müddətdə əldə etdiyi nailiyyətlər, tələbə üçün üstünlükləri, iş dünyası üçün əhəmiyyəti və s. suallar ətrafında QUTechnoparkın direktoru İsa Qasımovla söhbətləşdik.\n- İlk olaraq texnoparkın yaradılmasından danışaq.\n- Universitetdə texnopark yanaşmasını 2012-ci ilin yay aylarında düşünməyə başlamışıq. Sentyabr ayında isə bir heyət quruldu və bu işdə beynəlxalq təcrübəni araşdırmağa başladı. Rusiya, ABŞ və Türkiyədə olan təcrübələri öyrəndik. Türkiyə bizə məkan və dil baxımından daha yaxın ölkə olduğu üçün orada daha çox araşdırma apardıq. 2013-cü ilin yanvarında təcrübəni öyrənmək üçün xarici görüşlərə getdik və eyni zamanda mütəxəssisləri universitetimizə dəvət etdik. O mütəxəssislərin iştirakı ilə burada akademik heyət və biznes dünyasından, araşdırmaçılardan ibarət 5 günlük seminar təşkil etdik. 2013-cü ilin fevralın 1-də texnopark təsis olundu.\n- Texnopark ideyası hansı zərurətdən yarandı?\n- Ümumiyyətlə, universitetlərin iki əsas fəaliyyət istiqaməti var: elmi araşdırmalar və kadr hazırlığı. Hazırda Azərbaycan universitetlərində ağırlıq daha çox kadr hazırlığındadır. Bu, Qafqaz Universitetində də güclüdür. Amma beynəlxalq təcrübəyə görə, universitetlər elmi araşdırmaya geniş yer verdikləri zaman inkişaf edirlər. Burada elmi araşdırma təkcə hansısa kitabların, yaxud elmi əsərlərin yazılması mənasında başa düşülməməlidir. Elmi araşdırmalar sənaye əhəmiyyətli, nəticə yönümlü olmalıdır. O müstəvidən baxanda Qafqaz Universitetində texnopark qurulmamışdan xeyli əvvəl də sənaye ilə əməkdaşlıq müstəvisinə çox müsbət və elastik baxılıb. Bizdə universitet-sənaye əməkdaşlıq prorektorluğu var. Bu o deməkdir ki, universitetdə təzə bir kafedra açılacaqsa, əhəmiyyətli bir qərar qəbul ediləcəksə, universitet-sənaye əməkdaşlığının nümayəndəsinin, həmin sahəni araşdıran insanın sənayenin tələblərinə uyğun fikirləri nəzərə alınır. Universitetin müştərisi biznes dünyasıdır, sənayeçilərdir, dövlətdir, ictimaiyyətdir. Onların tələb və təkliflərini nəzərə alaraq kadr hazırlığına fikir verməsək, bizim kadrlar əmək bazarına çıxanda bəyənilməyəcək və təzədən özlərini formalaşdırmağa çalışacaqlar. Universitet-sənaye əməkdaşlığı yanaşmasında xüsusi məqam da texnopark yanaşmadır. Hətta bu yanaşma inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələrin əvəzedilməz bir metoduna çevrilib. Zərurət ordan yaranıb ki biz universitet olaraq inkişaf etmək istəyirik və cəmiyyət, dövlət, iş dünyası qarşısında öhdəliklərimizi bilirik. Bu öhdəliklərin öhdəsindən layiqincə gəlmək istəyirik. Biz bununla öyünmürük, əslində bu belə də olmalıdır.\n- Ali təhsil üçün hər il sənəd verənlərin statistikası açıqlananda texniki yönümlü qrupa sənəd verənlərin sayı humanitar sahəyə nisbətdə az olur. Ümumilikdə tələbələrin texniki fənlərə marağı hansı səviyyədədir?\n- Bu fikirlə tam razı deyiləm. Bal nisbəti ilə götürsək, on il əvvəl yüksək balla müəllimlik, hüquq kimi ixtisaslara gedirdilərsə, indi mühəndisliyə, texniki ağırlıqlı fənlərə gedirlər. Subyektiv olaraq bu statistikaya münasibətimi bildirsəm, riyaziyyat, fizika kimi dəqiq fənlərin humanitar yönümdə olmaması insanların bir az rahata qaçmaq meylinin olduğunu göstərir. Əslində rahat da deyil, sadəcə, kənardan elə görünə bilər. Dəqiq fənlərdə daha çox ciddi fokuslanma tələb olunur. Bəzi abituriyentlər ola bilsin ki, bu fokuslanmadan müəyyən qədər çəkindikləri üçün humanitar tərəfə gedirlər. Amma bütün dünyada belədir və son illər Azərbaycanda da belə bir tendensiya var ki, yüksək bal toplayan, karyerada daha çox uğur qazanmaq istəyənlər dəqiq fənləri, o cümlədən mühəndislik istiqamətini seçirlər.\n- Texnopark olmasaydı, nə olardı? İndi var və tələbə hansı üstünlüyü qazanır?\n- Dünya hazırda sənaye cəmiyyətindən informasiya cəmiyyətinə keçir. Artıq dünyanın inkişaf etmiş ölkələri daha çox qazanmaq, güc toplamaq, qazandıqlarını daha da irəli aparmaq üçün informasiyaya üstünlük verirlər. Bu gün informasiya kimin əlindədirsə, informasiyanı kim idarə edirsə, o, daha irəli gedir. Texnopark “texnopark” kəlməsinə görə qurulmamalıdır. Burada innovasiyanın inkişafı və tətbiqi imkanları formalaşır ki, bu da xüsusi bir mühitin - ekosistemin imkanları ilə baş verir. Həmin ekosistemdə tələbə, magistr, doktorant, müəllim, laborant, iş dünyası, biznesin nümayəndələri bir araya gəlib, daha yaxşı inkişaf templəri, daha yaxşı sosial həyat imkanları əldə etmək üçün innovasiyalar əldə etsinlər. Bu prosesə girişə gənclər arasında "startap" deyirlər. Bu olmasaydı, nə olardı? Mən sizə rəqəmlər üzərindən deyim, nəticənizi çıxarın. Azərbaycanda startap mühiti son 4 ildir inkişaf edir və bu müddətdə hər il biz “Yeni fikir” müsabiqəsini keçirmişik. “Yeni fikir” Azərbaycanda ən çox layihə alan startap yarışmasıdır. Keçən il ümumlikdə Azərbaycandan bizə 252 müraciət daxil olmuşdu ki, onlardan təxminən 200-ü layihələndirilmişdi. O layihədə 500 nəfər gənc iştirak etmişdi. Onların 120-i Qafqaz Universitetinin tələbələri, digərlərinin də bir qismi Qafqazı Universitetinin məzunu idi. Komandalardan bir çoxunun tərkibində Qafqaz Universitetindən tələbə və magistrlər iştirakçı idi. Bunlar o deməkdir ki, Qafqaz Universitetində 4-5-ci kurslarda gələcəkdə kim olmaq istəkləri ilə bağlı sorğu keçirsəniz, əminəm ki, onların ən azı 30 faizi işəgötürən olmaq istədiklərini deyəcəklər. Bu, yanaşmanın nəticəsidir. Dünyada əhali artır, avtomatlaşdırma sürətlənir. Əvvəl 2000 nəfərin gördüyü işi bu gün 10 nəfər görür. Digər tərəfdən də əhali artdıqca iş yeri imkanları yaradılmalıdır. Bütün ölkələrin başlıca problemlərindən biri əhalinin işlə təmini, əhalinin səmərəli istifadəsidir. Dünya ölkələri insan gücündən doğru istifadə etməkdə maraqlıdır. İndi əmək bazarında daha çox iş axtaran olsa, işəgötürən olmasa, iş axtaranın çox olması mənasız olur. Ona görə də gəncləri öz şirkətlərini qurmaq, öz patenti uğrunda düşündürsək, gələcəkdə sahibkar olmasa da, o sahədə dərinləşmiş olacaq. İnsanlar nəyisə etməyə təşəbbüskar olmalıdırlar ki, onu axtarıb tapsınlar. 100 nəfər yola çıxırsa, 10 nəfər istədiyini tapacaq, 90 nəfər isə təcrübə qazanmış olacaq.\n- Universiteti bitirən tələbələri işə götürənlər (sahibkarlar) deyirlər ki, biz işçini özümüz yetişdiririk. Siz isə deyirsiniz ki, biz işəgötürən yetişdiririk.\n- Biz bunu arzulayırıq. Tutaq ki, gənc marketinq üzrə oxuyur. Biz onu hazırlayırıq ki, tələbə həm özü, həm də gələcəkdəki işçilərini idarə edəcək bir düşüncəyə sahib olsun. Marketinqi imtahandan keçmək üçün oxumamalıdır. Bilməlidir ki, gələcəkdə işçi, ya da sahibkar olaraq ondan istifadə edəcək, gəlir qazanacaq. Sahibkarla işçinin həyata baxışı eyni deyil.\n- Yəni müəssisəyə hazır kadr göndərirsiniz?\n- Heç bir universitetdən çıxan kadr müəssisədəki işçilər qədər təcrübəli deyil. İstisnalar var. İş dünyasının verdiyi təcrübə başqadır. Amma texnoparkdakı şirkətlər daha çox tələbə və müəllimlərlə əməkdaşlıq üçün burdadırlar. Tələbə texnoparkın daxilindəki hansısa layihədə iştirak edirsə, o, auditoriyada aldığı nəzəri məlumatlarla yanaşı, şirkətdə praktik biliklər də öyrənir. Dolayısı ilə, universitet tərkibində texnopark olması gələcəkdə kadrın da daha təcrübəli olmasına yardım göstərir.\n- Elm, sənaye və texnologiya... Bunların vəhdəti varmı? Tələbələr bu istiqamətdə biliklərə nə dərəcədə sahibdirlər?\n- Rəqabətə davam gətirmək, bazarda dəyişən alıcı kütləsinin dəyişən tələblərinə cavab vermək, maya dəyərini çoxaltmadan, hətta azaldaraq, yeni məhsulları ortaya çıxarmaq üçün istənilən sənayenin yeni texnologiyalara ehtiyacı var. İnnovasiya istənilən sənaye sahəsinin inkişafı və yeni sənaye sahələrinin qurulması üçün zəruridir. Çox sadə misal çəksək, "ilk innovasiya" yığıcılıqdan əkinçiliyə keçiddir. Orada bir "araşdırma" aparılıb ki, biz yığıcılıqla "dolana" bilmirik, ona görə də əkinçiliyə keçiblər. Düzdür, bunun üçün laboratoriyada, kitabxanada hansısa araşdırma aparmayıblar. Amma düşüncənin nəticəsində yaranıb. Elm, araşdırma olmadan innovasiya yoxdur. Elm isə təfəkkürün məhsuludur.\n- Bəs tələbələrin özlərinin icadları olurmu?\n- İnnovativ baxışlar daha çox gənclərdə olur. Mən bəzi misallar üzərində deyəcəm. Məsələn, bir uşaq ona alınan geyimi bəyənməsə də, evdəkiər deyirlər ki, bu alınıb, bunu geyinəcəksən. Amma 10 il bundan əvvəlin şagirdi bu gün bazarın aktividir. Özü işləyir və öz istəklərinə uyğun tələbi var. Bazar həmin şəxsin tələbinə uyğun məhsul çıxarmalıdır. Mənim həyata baxışımla atamınkı, yaxud iş yoldaşımınkı, ya sizinki eyni deyil. İnsanın yediyi, yetişdiyi mühit, aldığı informasiyalar onun həyata baxışını dəyişir. Bu gün siz bazarın tələbedicisinizsə, 10 il sonra sizin yerinizə yeni tələbləri olan başqa nəsil gələcək. O nəslin qarşısında daha hazırlıqlı çıxmaq üçün sənayeçilər gənclərdən istifadə edirlər. Əslində texnoparkda atılan addımların çoxu layihədir. Burada zavod-fabrik yoxdur, beyin istehsalıdır. Bu, 3 il və ya 5 il sonrakı bazara hazırlıqdır. Tələbələr indi elə doğru şəkildə layihəyə cəlb olunmalıdırlar ki, onlar öz müstəvilərindən baxaraq yeni metodlar ortaya çıxarsınlar.\n- Yəni ki, hələ ki ideya olaraq qalır? Məhsula çevriləni yoxdur?\n- Fikir olaraq qalanı da var, məhsula çevriləni də. Bir dəfə tələbələr burada bir layihə ilə çıxış etmişdilər. Şəbəkə ilə bağlı idi. Onlar məsələyə 5 il sonrakı bazarın ehtiyacını düşünərək yanaşırdırlar. İndi Feysbukda harada olduğunu paylaşırsansa, bunu dostların bilir. Amma burdan getdiyimi bilməyəcəklər. Amma onların iddiasına görə, 5 il sonra texnologiya elə inkişaf edəcək ki, GPS sistemi ilə insanların harada olduğunu göstərəcək. Bu sistemə qoşulma ehtiyacı hiss edəcəksiniz. İndidən o sistemin gətirdiyi imkanlarla bazara hazırlaşırlar. Yaxud belə bir proqram hazırlanacaq. Tutaq ki, texnoparka gəlmisiniz və buranın nə olduğunu bilmirsiniz. Binanın qarşısındakı loqoya proqramı tutanda onunla bağlı bilgiləri sizə göstərəcək. İnnovasiya dediyimiz o qədər önəmlidir ki, camaat qınamasa, adımı dəyişib innovasiya qoyaram. O qədər əhəmiyyətli, maraqlı və vacibdir. Nə mənada dəyişərəm? Ölkəmizin, cəmiyyətimizin inişafı üçün buna maraq artsın. Mən təxəllüs olaraq bunu seçərəm. O qədər innovasiya yönümlü biri olmasam da, dünyanı gəzdikcə innovasiyanın əhəmiyyətini görürəm.


Ermənistan tərəfi Azərbaycan ordusu ilə döyüşlər zamanı 18 hərbçisini itirib. 35 nəfərin isə yaralandığı bildirilir.\n"Meduza"nın xəbərinə görə bunu Ermənistan prezidenti Serj Sarkisyan ölkəsinin Təhlükəsizlik Şurasının iclasında deyib.\n“Hesab edirəm ki, Xarici İşlər Nazirliyi Qarabağdan olan həmkarlarımızla müştərək hərbi yardım haqda razılıq hazırlamalıdır," deyə prezident Sarkisyan bildirib. “Ermənistan Respublikası Dağlıq Qarabağ sakinlərinin təhlükəsizliyini qorumaqda öhdəlik götürüb; 1994-cü ildə imzalanmış atəşkəsə tərəf olaraq bizim bunun üçün hüquqi əsasımız var.”\nErmənistan tərəfi vurulmuş Azərbaycan helikopterinin şəklini yayıb.\nPanarmenian.net saytının verdiyi məlumata əsasən Ermənistan Müdafiə Nazirliyinin sözçüsü Artsun Hovanissyan şənbə günü vurulmuş Azərbaycan helikopterinin və həlak olan ekipaj üzvlərinin şəkillərini Facebook səhifəsində paylaşıb.\nErmənistan hərbçiləri döyüşlər əsnasında iki Azərbaycan hərbi helikopterini sıradan çıxardıqlarını deyirlər. Bunlar təmas xəttinin şimal və cənub-şərq sektorlarında baş verib.\nErməni tərəfi əlavə olaraq 4 Azərbaycan tankının vurulduğunu və iki pilotsuz təyyarənin sıradan çıxarıldığını iddia edir.\nAzərbaycan Müdafiə Nazirliyinin açıqladığı ən son bəyanatda deyilir ki, aprelin 2-nə keçən gecə və gün ərzində bütün cəbhə boyu Azərbaycanın mövqeləri və yaşayış məntəqələri Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən intensiv atəşə məruz qalıb. Bunun nəticəsində mülki əhali arasında ölən və yaralananların olduğu bildirilir.\n"Bu təxribatın qarşısının alınması, mülki əhalinin təhlükəsizliyinin təmin olunması məqsədilə Silahlı Qüvvələrimizin komandanlığı tərəfindən Ağdərə-Tərtər-Ağdam və Xocavənd-Füzuli istiqamətində cavab tədbirlərinin keçirilməsi barədə qərar qəbul edilib. Qısa müddətdə həyata keçirilən sürətli əks-həmlə zamanı erməni birləşmələrinin uzun illərdən bəri mühəndis-istehkam baxımından möhkəmləndirdiyi birinci müdafiə xətti cəbhənin bəzi istiqamətlərində yarılıb, strateji əhəmiyyətə malik bir neçə yüksəklik və yaşayış məntəqələri düşməndən tam azad olunub" - deyə MN-nin bəyanatında bildirilir.\nNazirlik habelə Goranboy rayonu və Naftalan şəhərinə təhlükə yarada biləcək Talış kəndi ətrafındakı yüksəkliklər, eləcə də Seysulan məntəqəsi erməni qüvvələrindən alındığını açıqlayıb.\nBəyanatda deyilir ki, Horadiz şəhərinin erməni qüvvələrinin təhlükəsindən qorunması məqsədilə Füzuli rayonu istiqamətində yerləşən, geniş ərazini nəzarətdə saxlamaq imkanı verən strateji əhəmiyyətli "Lələ təpə" adlandırılan yüksəklik də Azərbaycan bölmələrinin nəzarətinə keçib.\nHazırda həmin yüksəkliklər və yeni müdafiə xətti boyu müvafiq gücləndirmə tədbirləri həyata keçirilir, yeni səngərlər qazılır və mövqelərdə möhkəmləndirmə işləri aparılır:\nBəyanatda deyilir: "Döyüşlərdə ermənilərə məxsus 6 ədəd tank, 15-dək artilleriya qurğusu və möhkəmləndirilmiş mühəndis qurğuları məhv edilib, o cümlədən yüzdən çox hərbi qulluqçusu ölüb və yaralanıb.\nDöyüşlərdə Silahlı Qüvvələrimizin 12 hərbi qulluqçusu şəhid olub. Erməni mövqelərinə aviasiya zərbələri zamanı əməliyyata cəlb olunan 1 ədəd Mi-24 helikopteri düşmən tərəfindən vurulub və 1 ədəd tank mina partlayışı zamanı sıradan çıxıb".\nMüdafiə Nazirliyinin rəhbərliyi döyüşlərdə həyatı itirən hərbi qulluqçuların yaxınlarına və ailələrinə başsağlığı verib. Müdafiə naziri döyüşlərdə iştirak edən şəxsi heyətin döyüş qabiliyyətini, hərbi təcrübəsini və döyüş ruhunu yüksək qiymətləndirib.\nMüdafiə Nazirliyi habelə bildirir ki, atəşkəs rejimi haqqında razılaşmanın Ermənistan tərəfindən pozulması təkrarən baş verərsə, vurulacaq zərbələr "daha ağır və sarsıdıcı" olacaq.\nAzərbaycan Müdafiə Nazirliyi bildirir ki, erməni silahlı bölmələrinin təxribatlarının nəticəsində aprelin 2-nə keçən gecə qoşunların təmas xəttində yaranan gərginlik hələ də davam edir.\nErməni tərəfi müdafiəsinin ön xəttində və dərinliyində cəmləşən hərbi hədəflərin koordinatları əvvəlcədən müəyyənləşdirilib, atəş gücü vasitəsilə edilən həmlələr nəticəsində onun döyüş texnikası, xeyli sayda canlı qüvvəsi və digər hərbi infrastrukturu sıradan çıxarılıb.\nAPA agentliyinin məlumatına görə, ermənilərin ötən gecə ağır arteleriyyadan açdığı atəş nəticəsində Tərtərin Qarağacı kəndində məckunlaşmış məcburi köçkün Cəlal Rəhimovun yaşadığı evə mərmi düşüb. Nəticədə C. Rəhimov həlak olub, onun oğlu Orxan Rəhimov isə ayaqlarını itirib.\nAğdam rayonunun Baharlı qəsəbəsində isə icra nümayəndəsinin müavini Muxtar Məmmədovun evinə mərmi düşüb, xəsarət alan yoxdur.\nAzərbaycan Müdafiə Nazirliyi aprelin 2-nə keçən gecə Qarabağ cəbhəsi boyunca genişmiqyaslı hərbi əməliyyatların olması barədə məlumatları təsdiqləyib. Əməliyyatlar zamanı artilleriyadan istifadə edilib.\nBuna erməni tərəfinin Azərbaycan yaşayış məntəqələrini atəşə tutması səbəb olub. Erməni tərəfinin fəallığının qarşısının alınması və genişlənməsinə yol verməmək üçün komandanlıq cavab tədbirlərinin görülməsi barədə qərar verib.\nNazirliyin məlumatına görə, cəbhənin ən gərgin Ağdərə-Tərtər-Ağdam və Xocavənd-Füzuli istiqamətində yerləşən birliklər, artilleriya bölmələri və digər qoşun növlərinin birgə, əlaqəli fəaliyyəti nəticəsində qısa müddətdə erməni silahlı bölmələrinə qarşı cavab tədbirləri həyata keçirilir.\nÖz növbəsində Ermənistan mediası Ermənistan Müdafiə Nazirliyinə istindaən erməni bölmələrinin ön mövqelərinin və şimal-şərq istiqamətində arxa hərbi hissələrin minaatan və artilleriya atəşinə tutulduğunu, cavab tədbirlərinin görüldüyünü bildirib.\nQeyri-rəsmi mənbələrə görə, tərəflər zirehli texnika və aviasiyadan istifadə edirlər.


Mia.az MN-ə istinadla xəbər verir ki, anma mərasimində Azərbaycanın tarixən öz qəhrəmanları ilə seçildiyini deyən polkovnik Aydın Əyyubov Mübariz İbrahimovun da qanında-canında qəhrəmanlıq və mübarizlik hissinin yüksək olduğunu və bunun da Vətən müharibəsində 44 gün ərzində bir daha sübut olunduğunu xüsusi vurğulayıb. Zabit Milli Qəhrəmanın şərəfli həyat yolundan, onun göstərdiyi şücaət və qəhrəmanlıqdan danışıb.\nQeyd olunub ki, qəhrəmanımız qısa ömür yaşasa da canını Vətən yolunda fəda etməsi ilə gənclərə örnək olacaq şanlı bir yol və ad-san qoyub gedib. Digər çıxış edənlər də şücaəti ilə ömrünün gənclik çağında tarixə və gənc nəslin qəlbinə adını yazan qəhrəmanın ölməzlik qazandığı, ölçüyəgəlməz Vətən sevgisinin onu şəhidlik zirvəsinə ucaltdığını vurğulayıblar. Xüsusi qeyd olunub ki, igidimizin göstərdiyi rəşadət dövlətimizin başçısı, Ali Baş Komandan İlham Əliyev tərəfindən yüksək qiymətləndirilib.\nDaha 21 dövlət əmlak hərraca çıxarılır\nAzərbaycan Ermənistanla bağlı Avropa İnsan Haqları Məhkəməsinə bir neçə iddia hazırlayır


Memarlıq və İnşaat Universitetinin futzal üzrə yığma komandası turniri qələbə ilə başa vurub - AZƏRTAC – Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi\nMemarlıq və İnşaat Universitetinin futzal üzrə yığma komandası turniri qələbə ilə başa vurub\nBakı Ali Neft Məktəbinin yeni korpusunun idman zalında Azərbaycan Təhsil İşçiləri Azad Həmkarlar İttifaqı Respublika Komitəsinin (ATİAHİ) təşkilatçılığı ilə 16 ali məktəb komandası arasında keçirilən futzal turniri yekunlaşıb.\nTurnirdə Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin (AzMİU) futzal üzrə yığma komandası da iştirak edib.\nAzMİU-dan AZƏRTAC-a bildirilib ki, yığma komanda beş görüşün dördünü qələbə ilə başa vurub və final mərhələsinə yüksəlib. Final mərhələsində Gəncə Dövlət Universitetinin yığması ilə qarşılaşan futzalçılar rəqib komandaya 7:3 hesabı ilə qalib gəliblər. Turnirin ən məhsuldar oyunçusu Sabir Əlişanov olub. O, rəqib qapılarından 18 top keçirib.\nQeyd edək ki, turnirin sonunda I, II, III yerləri tutan komandaların mükafatlandırma mərasimi keçiriləcək. Qaliblər kubok, medal və diplomlarla təltif olunacaqlar. Həmçinin turnirlərdə fərqlənən idmançılara hədiyyələr veriləcək.\nAZERTAG.AZ :Memarlıq və İnşaat Universitetinin futzal üzrə yığma komandası turniri qələbə ilə başa vurub


Ələsgər Məmmədli: “Hökumətin bu təklifi medianın müstəqilliyinə müdaxilədir”\n“Hökumətin bu təklifi medianın müstəqilliyinə müdaxilədir”\n“Hökumət qurumlarının jurnalistləri növlərə ayıraraq vəsiqə verməsi medianın bilavasitə funksiyasına və müstəqilliyinə müdaxilədir. Çünki medianın funksiyası hökumətin fəaliyyətinə nəzarətdir”.\nBunu “Toplum TV”-yə hüquqşünas Ələsgər Məmmədli deyib.\nMedianın İnkişafı Agentliyinin (MİA) İcraçı direktoru Əhməd İsmayılov “Real TV”-yə müsahibəsində bildirib ki, Azərbaycanda fəaliyyət göstərən jurnalistlərə vahid vəsiqənin verilməsi məsələsi müzakirə olunacaq.\nO bildirib ki, jurnalist işləmədən cibində hər hansı bir vəsiqə gəzdirənlər, cəmiyyətin içərisində fəaliyyət göstərən insanlar da var, lakin indiki halda onların jurnalist olub-olmamasını müəyyən etmək mümkün deyil.\nƏləsgər Məmmədli - VOA\nJurnalistlərin və media subyektlərinin bundan böyük narahatlıq keçirdiklərini deyən Əhməd İsmayılov “Media haqqında” yeni qanun layihəsinin hazırlanması prosesində bunun müzakirə ediləcəyini də vurğulayıb.\nMedia hüququ üzrə ekspert Ələsgər Məmmədli isə MİA rəhbərinin fikirlərini doğru saymır: "Əhməd İsmayılovun da bu təklifi jurnalistlərin və medianın fəaliyyətinə birbaşa müdaxilədir. Ona görə də Medianın İnkişafı Agentliyi bu məsələni unutmalı və bir daha gündəmə çıxarmamalıdır. Agentliyin kütləvi informasiya vasitələrini bu formada tənzimləmək istəyini anlamaq çətindir, çünki qanunvericilik çərçivəsində də bu, onun vəzifəsi deyil. O, media-hökumət münasibətlərində hökumət tərəfinin fəaliyyətinin asanlaşdırılması və jurnalistlərin informasiya ilə təmin olunması məsələlərinə baxmalıdır. Media öz-özünü tənzimləyəcək tərəfdir”.\nBeynəlxalq Konvensiyalar nə deyir?\nEkspert deyir ki, təklif medianın lisenziyalaşdırılmasına hesablanıb və beynəlxalq konvensiyalara ziddir: “Kütləvi informasiya vasitələrinin lisenziyalaşması Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının 10-cu maddəsi baxımından yolverilməzdir. Burada teleradio istisnadır, çünki onun fəaliyyətini hökumət onsuz da tənzimləyir. Digər media qurumlarının, o cümlədən jurnalistlərin dolaylı olaraq lisenziya xarakterli vəsiqə ilə fəaliyyət göstərmək imkanının tanınması və ya tanınmaması açıq şəkildə mediaya və jurnalistlərin işinə müdaxilə hesab olunacaq. Bu, medianın özünü tənzimləmə məsələsidir, hər bir qurum özünə uyğun vəsiqə verə bilər və heç kim də bunu məhdudlaşdıra bilməz. Hüquqda belə bir məhdudiyyət yoxdur, qanunun qəbul olunması da mümkün deyil. Çünki biz qanun qəbul edərkən iki önəmli sənədə baxırıq; birincisi Konstitusiya, ikincisi isə qoşulduğumuz Avropa Konvensiyasıdır. Konstitusiyanın 47 və 50-ci maddəsi, Konvensiyanın isə 10-cu maddəsi heç bir media qurumuna və parlamentə belə bir səlahiyyət vermir ki, jurnalistləri növlərə ayırsın və onlara vəsiqə versin”.\nƏməkdar jurnalist Qulu Məhərrəmli isə hesab edir ki, bu məsələyə fərqli mövqelərdən baxıla bilər: “Ölkədə fəaliyyət göstərən jurnalistlərə vahid vəsiqənin verilməsi birmənalı qarşılanmır və buna müxtəlif aspektlərdən yanaşmaq olar. Məsələn, təklif hər kəsin bu sferaya girməməsi, jurnalistin vəzifəsindən və mediadan sui-istifadə etməməsi məqsədini güdürsə, burada müəyyən işıqlı nüanslar var. Amma demək olar ki, dünyanın heç bir ölkəsində vahid vəsiqə sisteminin olması praktikası yoxdur. Türkiyədə sarı kart anlayışı var idi, amma bu vəsiqə özündə əlavə keyfiyyətlər daşıyırdı, məsələn, vəzifənin icrası zamanı nəqliyyatdan pulsuz istifadə, yaxud hər hansısa situasiyada müəyyən üstünlüklərə sahib olmaq kimi”.\n“Atılan addımlar heç bir halda mətbuat azadlığının məhdudlaşdırılmasına yönəlməməlidir”\nQ. Məhərrəmli deyir ki, bu məsələ sərbəst çalışan (frilans) jurnalistlərin fəaliyyətinə əngəl törətməməlidir: “Ortaya çıxan birinci sual bu vəsiqələrin kimlərə veriləcəyidir. Müstəqil fəaliyyət göstərən jurnalistlər var ki, onlar heç bir qurumda çalışmır, yalnız araşdırmalar aparır, redaksiyaların sifarişlərini yerinə yetirir. Bu şəxslərə vahid vəsiqə veriləcəkmi? Digər tərəfdən bunun əleyhinə olan şəxslər vəsiqənin onların fəaliyyəti üçün lisenziya rolunu oynayacağını əsas gətirib etiraz edə bilərlər. Bu halda onlar jurnalist fəaliyyətlərini icra edə biləcəklərmi?\nBundan başqa, blogerlər də araşdırmalar apararaq fəaliyyət göstərirlər və onlar da UNESCO-nun təsbitinə görə jurnalist sayılırlar. Onlara da vəsiqə veriləcəkmi? Bu və bu kimi suallar müəyyən fikir ayrılıqları yaradır. Medianın İnkişafı Agentliyinin yazılı media sahəsində müəyyən nizamlama yaratmağa çalışmasını və bu istiqamətdə addımlar atmasını təqdir edirik, amma bu, heç bir halda jurnalist fəaliyyətinin və mətbuat azadlığının məhdudlaşdırılmasına yönəlməməlidir”.\n"Jurnalist fəaliyyəti üçün lisenziyaya ehtiyac yoxdur"\nAynur Kərimova - Sosial Media\n“Qazet.az” saytının baş redaktoru Aynur Kərimova isə alternativ təklif irəli sürüb: “Peşə standartlarının yüksək olduğu ölkələrdə jurnalist fəaliyyəti üçün lisenziyaya ehtiyac yoxdur. Fikrimcə, vahid vəsiqələrin verilməsi jurnalistlərin peşəkar fəaliyyəti üçün hansısa ümumi bir müstəvinin hazırlanması, yəni ortaq professional “səhnə"nin yaradılmasıdır. Amma mən alternativ olaraq daha çox professional gildiyanın yaradılmasının tərəfdarıyam, nəinki hansısa rəsmi orqan tərəfindən tənzimlənən və məcburi olan bir prosesin. Çünki ölkədə "fenomenal" bir durum mövcuddur. Yəni Azərbaycanda pul qarşılığında hansısa informasiyanın yayılıb-yayılmamasını tələb edən jurnalistlər fəaliyyət göstərir”.\nƏləsgər Məmmədli Qulu Məhərrəmli Aynur Kərimova\nƏləsgər Məmmədli: “Universitetdə problem varsa, bu, polis idarəsində deyil, yerində həll olunmalıdır”\nTərtərdə vəzifəli şəxslər işdən çıxarıldı\nMartın 2-də Şəki Apellyasiya Məhkəməsi bloger və fəallar Elçin Həsənzadə və İbrahim Türksoyu böhtan və təhqir ittihamı ilə 8 ay müddətinə azadlıqdan məhrum edib. Hər ikisi məhkəmə zalında həbs olunub. Xüsusi cinayət ittihamı qaydasında iddianı şəhər Mənzil-İstismar İdarəsinin rəisi Şəhriyar Mustafayev qaldırıb. O, E.Həsənzadənin CM-in 147.1. (böhtan) və 148-ci (təhqir) maddələrilə cəlb edilməsini istəyib. İddiaya səbəb sosial şəbəkələrdə məmur haqqında tənqidi yazılardır. Bundan öncə Ş.Mustafayev Mingəçevir şəhər rəhbərliyini tənqid etdiyinə görə blogeri kirayə mənzilindən çıxartdırıb. Əvvəllər Mingəçevir məhkəməsi onların hər ikisinin barəsində bir il islah işləri ilə bağlı hökm çıxarıb. Blogerlər hökmdən şikayət ediblər, lakin Apellyasiya Məhkəməsi hökmü qüvvədə saxlayıb,...


Araz çayı üzərində tikilən su elektrik stansiyası və hidroqovşaq milli maraqlarımıza ziddir.. Ələsgər Məmmədli – Transqafqaz\nYaddaşı təzələmək üçün xatırladım ki, bu o dönəmdir ki, Eynulla Fətullayev 30 mart 2007-ci ildə “Realnıy Azərbaycan” “Əliyevlər müharibəyə gedir” (rusca: “Алиевы идут на войну”) başlıqlı məqalə dərc etdi. Məqalədə “ABŞ İrana hücum edərsə İran Azərbaycanın strateji nöqtələrini hədəf alacaq” – yazdığına və müəyyən yerləri saydığına görə terrorizmi təbliğə görə 6 may 2007-ci ildə Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin (MTN) istintaq idarəsi tərəfindən məqalənin dərci ilə bağlı Cinayət Məcəlləsinin 214.1-ci maddəsinə (terrorçuluq və ya terrorun törədiləcəyi ilə hədələmə) əsasən cinayət istintaqına başladı. 30 oktyabr 2007-ci ildə Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmə Fətullayevi bütün ittihamlar üzrə təqsirli bildi və terrorla hədələməyə görə 8 il azadlıqdan məhrumetmə cəzası ilə cəzalandırdı. (Qeyd: 22 aprel 2010-cu ildə AİHM-i Fətullayevin hüquqlarının pozulduğuna qərar verdi)\nBunu vurğulamaqda məqsədim, o dönəmin münasibətlərini və İranın hədəf olmasını aydın göstərməkdir. Yəni İran zatən beynəlxalq qısqaca alındığı bir vaxtda təktərəfli hərəkət etməsi və ölkəmizin icazəsi olmadan əraziləri istifadə etməsi, buna görə Azərbaycanın bu məsələni ciddi gündəmə gətirməsi halında əlavə problemlər yaşayacağını istisna etmirdi. Buna görə də tikib bitirdiyi və hətta şəkildən göründüyü kimi istifadə etdiyi layihənin hüquqi rəsmiləşdirilməsini etmək üçün Azərbaycanı razı salması zəruri idi. Baxmayaraq ki, tikintisinə zamanında Azərbaycan razılıq verməmişdi.\nYuxarıda “2016-da nə baş verdisə, Azərbaycanın mövqeyi dəyişdi”, – deyə sorğulamışdım. Bəlkə, də bu sualın cavabını 2016-cı ildə bu Sazişin rəsmiləşdirilməsindən 1 ay sonra Azərbaycanda Konstitusiya dəyişikliyi referendumuna qərar verilməsində və hakimiyyətdə yeni yapılanmanın baş verməsində axtarmaq lazımdır.\nYazı Turan.az saytından götürülüb\nTərtərdə nə baş verir?…İnsanlar nə istəyir? .video


"İlham Əliyev. İnkişaf - məqsədimizdir" çoxcildliyinin 100-cü kitabı çapdan çıxıb\n"İlham Əliyev. İnkişaf - məqsədimizdir" çoxcildliyinin 100-cü kitabı çapdan çıxıb\nSiyasət 2 May 2020 16:26 (UTC+04:00)\nNəşrinə 2008-ci ilin dekabrından başlanılan “İlham Əliyev. İnkişaf - məqsədimizdir” çoxcildliyi dövlətimizin uğurlu daxili və xarici siyasətini, ölkəmizin sosial-iqtisadi həyatının müxtəlif sahələrini, beynəlxalq aləmdə mövqeyini, bir sözlə, ən yeni tariximizi əks etdirən və bununla da fəaliyyət istiqamətlərimizi müəyyənləşdirən dəyərli kitablardır.\nTrend xəbər verir ki, bu günlərdə çoxcildliyin yubiley nəşri - 100–cü kitabı çapdan çıxıb.\nAkademik Ramiz Mehdiyevin buraxılışına məsul olduğu “İlham Əliyev – İnkişaf məqsədimizdir” çoxcildliyi müasir həyatımızın güzgüsü, vaxtaşırı müraciət etdiyimiz nəşrlərdir. Birinci kitabda yer almış “Mən dəfələrlə demişəm, çalışacağam ki, Azərbaycan xalqına xidmət edim, Azərbaycan inkişaf etsin, zəngin dövlətə çevrilsin. Azərbaycanda yaşayan hər bir vətəndaş özünü rahat, sərbəst, azad hiss etsin, onun yaşayış səviyyəsi yüksəlsin” fikrini Prezident İlham Əliyev 2003-cü ildə Dövlət Müstəqilliyi Günündə Şəhidlər xiyabanını ziyarət edərkən jurnalistlərin suallarına cavabında söyləmişdi. “İnkişaf - məqsədimizdir” ifadəsinə bu gün milli deyil, qlobal müstəvidən yanaşsaq, görərik ki, çağırışlarla dolu dünyada öz yerini tutmaq istəyən, müasir həyatla ayaqlaşmağa çalışan hər bir ölkə inkişafa can atır. Son 17 ilin salnaməsi olan kitablar ölkəmizin keçdiyi misilsiz inkişaf yolu barədə oxucuda dolğun təsəvvür yaradır, Azərbaycanın inkişafı naminə görülən böyük işlər göz önündə canlanır.\nƏgər “Heydər Əliyev. “Müstəqilliyimiz əbədidir” çoxcildliyində dövlət müstəqilliyimizin bərpasının ilk mərhələsi əks olunubsa, “İlham Əliyev. İnkişaf - məqsədimizdir” kitablarında Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə iqtisadi inkişafın Azərbaycan modelinin obyektiv mənzərəsi canlanır. Bu kitablar dövlətimizin başçısının uğurlu daxili və xarici siyasəti, Azərbaycanda baş verən sosial-iqtisadi inkişaf, həyata keçirilən inqilabi islahatlar barədə mötəbər məlumat mənbəyi kimi maraq doğurur.


''Atoça''nın sərvətləri - Meydan.TV\nTarix: 16 Yanvar 2019\n1622-ci il. İspaniya donanması hələ də Hindistan adlandırdıqları Amerikadan növbəti qiymətli sərvətlər daşımağa hazırlaşır. Kral VI Filipp bu yükü səbirsizliklə gözləyir: artıq dörd ildir ki, bütün Avropanı bürüyən Otuzillik müharibə (1618-1648) böyük xərclər tələb edir.\nİspaniya XVI əsrin ortalarından etibarən Mərkəzi və Cənubi Amerikanın gümüş mədənlərini istismar edir. Xüsusən Potosi (hazırda Boliviyada yerləşir) şəhərindəki gümüş mədənləri olduqca zəngindir. Hesablamalara görə, 1556-1783-cü illərdə buradan 820,5 milyon peso dəyərində və ya 20 min ton gümüş çıxarılıb.\nPotosi Cənubi Ameikanın qərb sahillərinə daha yaxındır. Buna görə də gümüş qatırlara yüklənərək Arika limanına (indiki Çilidə) gətirilir, buradan gəmilər vasitəsilə Panamaya aparılır, çünki orada torpaq zolağı daha ensizdir və yenə də qatırlarala şərq sahilinə - Portobelo limanına daşınılır.\nÜmumiyyətlə, bütün Mərkəzi və Cənubi Amerikadan İspaniyaya daşınılan təkcə gümüşün dəyərinin indiki kursla 500 milyard dollar olduğu güman edilir. Lakin bu misilsiz sərvət yanlış idarəetmə üzündən İspaniyanın inkişafına xidmət etmir, Habsburqlar sülaləsini Avropada hegemonluğa nail olmaq üçün təcavüzkar siyasət yürütməyə həvəsləndirir.\nÜstəlik, külli miqdarda sərvət təkcə İspaniyada deyil, bütün Avropada inflyasiyaya səbəb olur, qiymətlər bir neçə dəfə artır. XVI əsrin sonu və XVII əsrin əvvəllərində Osmanlı dövlətinin iqtisadi çöküşü də Cənubi Amerikadan axan qızıl və gümüşdən doğan effekt idi. Avropa ölkələrindən fərqli olaraq, Osmanlıda qiymətlərin dövlət tərəfindən tənzimlənməsi ənənəsi bu prosesi daha ağrılı etmiş, ölkəni anarxiya və Cəlali üsyanları bürümüşdü.\nİspaniyadan gələn gəmilər Amerikaya yaxınlaşdıqda bir neçə dəstəyə bölünür və müxtəlif limanlara yollanırdılar. Toplanan sərvətin gəmilərə yüklənməsi bir neçə ay davam edirdi. İmperiyada ciddi bürokratiya mövcuddur. Hər bir qızıl və gümüş külçənin üzərində nömrəsi olur. Məmurlar bu nömrələri, külçələrin ağırlığını öz dəftərlərində qeyd edirdilər.\nMuzo mədənlərində (indiki Kolumbiyada) çıxarılan misilsiz zümrüdlər, Marqarita adası (indiki Venesuelada) sahillərində yığılan mirvarilər və digər sərvətlər - hamısı bir-bir yazılırdı. Bütün bu uzunsürən prosesdən sonra yüklənən gəmilər yan aldıqları limanlardan çıxaraq təhlükəsizlik məqsədilə Havanada toplanır və birlikdə İspaniyaya yollanırdılar. Dövr pis dövr idi, ingilis və holland gəmiləri karvana hücum edə bilərdilər.\nMəqaləmizin əsas qəhrəmanı olan, qısa şəkildə "Atoça" yazacağımız "Nuestra Senyora de Atoça" gəmisi 1620-ci ildə inşa edilmişdi. 20 topu və 550 ton yükgötürmə qabiliyyəti olan bu qaleon həm hərbi, həm də yük gəmisi kimi yararlı idi.\n"Atoça" başqa gəmilərlə birlikdə 1622-ci ilin martında Sevilya limanından çıxaraq Yeni dünyaya istiqamət götürdü. Qeyd edək ki, İspaniyadan Amerikaya gedən gəmilərin də öz yükü olurdu. Bunlar şərab, parçalar, metal məmulatlar, gümüş mədənlərində istifadə olunan civə və başqa mallar olurdu.\nAmerika sahillərinə az qalmış karvan bölünərək ayrı-ayrı limanlara yollandı. "Atoça" və daha bir neçə gəmi Portobelo limanına yan aldı. Artıq mayın 24-ü idi. Təxminən üç ay sonra isə "Atoça" geriyə qayıtmaq üçün Havana limanında idi.\nOnun yük yerində misilsiz sərvətlər toplanmışdı: ümumi çəkisi 40 tondan çox olan 1038 gümüş külçə, gümüş sikkələrlə 180 min peso, 125 qızıl külçə və disk, 500 kiloqramdan çox gümüş məmulatlar, 350 sandıq indiqo, 525 bağlama tütün və s. Bundan əlavə, o dövr hər gəmidə olduğu kimi qeydə alınmayan qaçaqmal da vardı.\nÜstəlik, gəmidə xeyli zəngin sərnişinlər vardı ki, onların şəxsi əmlakı qeydə alınmırdı. O zaman qızıl və gümüşdən hazırlanan bəzək əşyalarına gömrük vergisi tətbiq olunmurdu. Buna görə də, bir çoxu öz var-dövlətini külçə şəklində deyil, məsələn, metrlərlə uzunluğu olan boyun zənciri şəklində daşıyırdı.\nHavanada toplaşan yelkənli donanma bir neçə gün küləyin olmaması səbəbindən yerindən tərpənə bilmədi. Nəhayət, sentyabrın 4-də 28 gəmidən ibarət karvan çox gözəl hava şəraitində İspaniyaya doğru yola düşür. Ağır yük üzündən xeyli suya oturmuş "Atoça" karvanı arxadan hücumdan qorumaq üçün lap sonda yer alıb. Ondan öndə gedən "Santa-Marqarita" gəmisində də xeyli sərvətlər var.\nNoyabrın 5-də hava qəfildən korlanır. Güclü fırtına qalxır. Ertəsi gün isə qasırğaya çevrilir. Dörd gəmi sulara qərq olur. Qalan 24 gəmidən iyirmisi nisbətən təhlükəsiz Meksika körfəzində gizlənə bilsələr də, sondakı 4 gəmi gecikir. Dorağacları yıxılan, sükanları sınan bu gəmiləri nəhəng dalğalar taxta parçası kimi atıb tutur.\nQasırğa bu köməksiz gəmiləri tədricən Florida-Kis adalarına doğru aparır. Onların hamısı batır. "Atoça" hündür bir dalğanın üzərinə qalxdıqdan, yuxarı qaldırdıqdan sonra sürətlə aşağı enərək mərcan rifinə çırpılır. Növbəti dalğa isə onu daha dərin hissəyə aparır. Aşağı hissəsi dağılmış gəmi bir göz qırpımında batır. "Santa-Marqarita", "Nuestra Senyora del-Rosario" və daha beş kiçik gəmi də eyni aqibəti yaşayırlar.\n"Atoça"da olan 265 heyət üzvü və sərnişindən yalnız 5 nəfər xilas olur. "Santa-Marqarita"dan 142 nəfər həlak olur. "Rosario" dayaz yerdə quruya oturduğu üçün ölənlər olmur. Batan səkkiz gəmidə ümumən 550 nəfər həlak olur, 2 milyon pesodan artıq dəyərdə sərvət (əsasən “Atoça”da və “Santa-Marqarita”da) suyun altına gedir.\nBaş verən fəlakət haqqında xəbər Madridə çatdıqda kral sarayında dərin matəmə və hiddətə səbəb oldu. Gənc kral IV Filipp gəmilərin batdığı yeri tapmağı və sərvətləri xilas etməyi əmr edir.\nMəlumatlara görə, gəmilər elə də dərin yerdə batmamışdılar və "Atoça"nın bizan-dorağacı bir müddət sudan çölə çıxaraq görünürdü. Lakin bu işə məsul edilən kapitan Qaspar de Varqas suyun dərinliklərindən mirvari toplamaq üzrə ixtisaslaşan qulları toplayıb hadisə yerinə gələnə qədər növbəti qasırğa "Atoça"nın qalıqlarını daha dərinliklərə itələyərək görünməz etdi.\nBütün cəhdlərinə baxmayaraq, de Varqas nə "Atoça", nə də "Santa-Marqarita"nı tapdı. Torpağa oturan, lakin batmayan "Rosario"nun yükünü götürdü, faydasız gəmini yandırararq geri qayıtdı. Bu gəmidəki yük isə elə də qiymətli deyildi.\nİspanlar axtarışları 1624-cü ildə bərpa etdilər. Bu dəfə işlərə kapitan Fransisko Nunyes Melian rəhbərlik edirdi. Onun düzəltdiyi, kilsə zəngini xatırladan qurğunun köməyi ilə itən sərvətlər suyun altında axtarılır. 1626-cı ilin iyulunda Xuan Balyon adlı dalğıc qul külçə tapdı və dərhal azadlıq əldə etdi.\nBundan sonra 4 il ərzində aparılan axtarışlar nəticəsində 380 gümüş külçə, 67 min gümüş sikkə və 8 bürünc top tapıldı. Lakin bunların hamısı "Santa-Marqarita" gəmisindən idi. Bütün cəhdlərə baxmayaraq, "Atoça"nın izinə düşmək mümkün olmadı.\nTez-tez təkrar olunan qasırğalar, düşmən donanmalarının həmlələri, xüsusən də suyun altındakı qumun hərəkətliliyi işlərə ciddi maneə olurdu. Müəyyən bir ərazi qumdan təmizləndikdən az sonra yenidən örtülürdü.\nSonrakı axtarışlar fasilələrlə 1641-ci ilə kimi davam etdi. Lakin nə "Atoça", nə də "Santa-Marqarita"nın qalan sərvətləri tapıldı. Otuzillik müharibədə məğlub olan İspaniyanın qürubu sürətləndi və Avropadakı hegemonluğuna son qoyuldu.\nLakin bu uğursuz axtarışların ciddi bir önəmi yenə də ispan bürokratiyası oldu. Gəmilərin batdığı təxmin edilən yerin koordinatları, aparılan axtarışlar barədə qeydlər dəqiqliklə yazılaraq Sevilyadakı arxivə qoyuldu.\n1960-cı illərin əvvəllərindən sualtı dəfinələrin axtarışı ilə məşğul olan ABŞ vətəndaşı Mel Fişer "Nuestra Senyora de Atoça" gəmisinin axtarışı ilə məşğul olmaqdan ötrü 1969-cu ildə Treasure Salvors İnc. təsis etdi. Bir il ərzində tarixçi Yucin Layons Sevilya arxivlərini ələk-vələk edərək gəminin batdığı yer və aparılan axrarışlar barədə məlumatlar topladı.\n1970-ci ildə axtarışlar başladı. Bu istiqamətdə bir neçə ciddi maneələr var idi. Bunun birincisi az öncə xatırladığımız hərkətli qum idi. Bu problemi həll etmək üçün ixtira etdiyi qurğuya Mel Fişer "poçt qutusu" adını vermişdi.\nMel Fişerin 'Poçt qutusu' adlandırdığı qurğu\nHəmin qurğu katerlərin vintlərinə bərkidilən, L şəklində əyilmiş silindrlərdən ibarət idi. Vintlər işlədikcə suyu şaquli şəkildə aşağı, qumlara tərəf yönəldir və onları ətrafa "süpürürdü". Belə suvuran sayəsində on dəqiqəyə dərinliyi 3, eni 9 metr olan sahə qumdan təmizlənirdi.\nBaşqa bir maneə açıq dənizdə hərəkətsiz oriyentirlərin olmamasıdır. Bu da bir sahənin iki dəfə araşdırılmasına, başqa sahənin isə heç araşdırılmamasına səbəb ola bilərdi. Mel Fişer burada da çıxış yolu tapdı.\nDənizdə bir-birindən 3 mil (1 dəniz mili - 1852 metr) aralıda və su səthindən 3-5 metr hündürlükdə ucalan iki qüllə yerləşdirildi. Onların göndərdiyi qısadalğalı siqnallar nəticəsində axtarış aparan qayıqlar olduqları yeri dəqiq müəyyən edirdilər.\nQayıqlar suya sallanan maqnitometrlə dibi yoxlayır, əgər metal mövcudluğu barədə siqnal alınardısa, dərhal dalğıc suya baş vururdu. Tədqiq edilən ərazi elə də dərin olmadığı üçün dalğıclara adi akvalanqdan savayı xüsusi geyim lazım olmurdu.\nBir il ərzində 120 min kvadrat mildən artıq ərazi axtarıldı, ancaq konserv qutuları və bənzər əşyalardan başqa bir şey tapılmadı. Mel Fişerin arvadı da daxil olmaqla bütün ailə üzvləri axtarışlarda iştirak edir və hətta bir-birləri ilə yarışırdılar. Ailə başçısının irəli sürdüyü "həmin gün - bu gündür!" şüarı onların devizinə çevrilmişdi.\n1971-ci ilin yayında maqnitometrin əqrəbi suyun dibində xeyli metal kütlənin olduğunu xəbər verdi. Suya baş vuran dalğıc dənizin dibində çox yekə lövbərin olduğunu söylədi. Bu, Fişerin axtardığı olmasa da, fotoqraf Don Kinkeydə aşağı enərək lövbərin şəklini çəkməyi tapşırdı.\nFotoqraf tapşırığı yerinə yetirib yuxarı qalmaq istərkən təsadüfən gözü dənizin dibindəki başqa bir artefakta sataşdı. Bu, qalın və 3 metr uzunluğunda olan boyun zənciri idi. Kinkeyd əvvəlcə onun latun olduğunu düşünür, lakin suyun üzərinə qalxdıqdan sonra qızıl olduğu məlum olur. Bu, əlbəttə, çox qiymətli tapıntı idi, lakin "Atoça"ya, yoxsa başqa gəmiyə məxsus olması bilinmirdi.\nBundan sonra iki il müddətində heç bir şey tapılmadı. 1973-cü ildə isə bir ərazidə 1460 gümüş pul tapıldı. Dalğıclar həmin yerin "ispan bankı" adlandırmağa başladılar. Lakin bu pulların da "Atoça"ya, yoxsa başqa gəmiyə məxsus olduğunu söyləmək çətin idi.\nÜmidverici cəhət o idi ki, onların hamısı 1616-1621-ci illərdə kəsilmişdi. Əgər 1622-ci ildən sonraya aid olsaydılar, təbii ki, heç cür “Atoça”nın yükü ola bilməzdilər.\nİyulun 4-də Fişerin kiçik oğlu Keyn üç qızıl külçə tapdı. Onların üzərində Roma rəqəmləri ilə nömrələr həkk olunmuşdu. İspaniya arxivlərindəki sənəddən çıxarılan surətlə tutuşdurarkən bu nömrə onların "Atoça"ya məxsus olduğunu göstərirdi. Külçələrin çəkiləri də sənəddə göstərilən qədər idi, 36 kiloqram.\nLakin bir neçə azsaylı gümüş və qızıl artefakt istisna olmaqla külçələrin yanında daha başqa şey tapılmadı. Görünür, qasırğanın vurduğu "Atoça" sərvətlərini suyun altında səpələyə-səpələyə üzüaşağı getmişdi. Bununla belə, bu 3 külçə "Atoça"nın sərvətlərinin tapıla biləcəyinə inamı artırdı.\n1975-ci ilin iyulun 13-də Mel Fişerin böyük oğlu Dirk üst-üstə düşmüş beş bürünc top tapdı. 30 metr aralıda isə daha dörd top vardı. Bu ərazidə daha üç qızıl külçə və çoxlu sayda gümüş pul toplandı. Tapıntı dəfinə ovçularının böyük sevincinə səbəb oldu. Heç kəs şübhə etmirdi ki, əsas sərvətlər haradasa yaxınlıqdadır.\nLakin gözlənildiyinin əksinə olaraq topların həndəvərində başqa bir şey tapılmadı. Bununla belə, tapıntı "Atoça"nın batandan sonra getdiyi istiqamətin müəyyən olunmasında mühüm rol oynadı - cənub-şərq. Bu da axtarışları daha konkret istiqamətdə aparmaq üçün çox önəmli idi.\nTopların tapılmasından bir həftə sonra, iyulun 20-də isə faciə baş verdi. Gecələdikləri qayığa su dolması və çevrilməsi nəticəsində Dirk Fişer, arvadı Anjela və daha bir dalğıc həlak oldu. Bununla axtarışlarda fasilə yarandı. Mel Fişer bəlkə ilk dəfə işləri dayandırmaq barədə düşündü.\nFişer ailəsi üzvlərinin dediyinə görə, bu zaman onları düşündürən "Dirk necə istərdi?" sualı idi. Sonda "Dirk yəqin ki, işlərin davam etdirilməsini istərdi" qənaətinə gəlindi və iki ay sonra işlər bərpa olundu. Mel Fişer yenə də hər səhər "O gün - bu gündür!" deməkdə davam edir.\n"Atoça" isə yenə də gizlənməkdə davam edirdi. Ara-sıra qızıl və gümüş əşyalar tapılırdı. Gəmi sanki gizləndiyi istiqamətə doğru ipucu verirdi. Lakin sərvətin əsas hissəsi tapılmırdı.\n1980-ci ilin yayında yetərincə geniş əraziyə səpələnən qızıl və gümüş külçələr, pullar, müxtəlif əşyalar tapıldı. Bütün bu sərvətin dəyəri 20 milyon dollar civarında qiymətləndirildi. Lakin araşdırma zamanı onların "Atoça" ilə eyni gündə batmış "Santa-Marqarita" gəmisinə aid olduğu aşkarlandı.\n1983-cü ildə axtarışların ənənəvi cənub-şərq xəttindən bir qədər şərqə doğru kənarlaşan istiqamətdə "Atoça"ya aid bir neçə artefakt və mis külçələr tapdılar. Tapıntının maddi dəyəri elə də böyük deyildi, lakin dalğıclara yeni istiqamətin göstərilməsi baxımından əhəmiyyətli idi. Keyn Fişerin rəhbərlik etdiyi qrup məhz bu istiqaməti araşdırmağa başlayır.\n20 iyul 1985-ci il, Dirk Fişerin ölümünün 10-cu ildönümü günü. İki dalğıc dənizin dibini maqnitometrlə axtarmaqda davam edirlər. Qəfildən onlardan biri digərinin kürəyinə vuraraq barmağını harasa uzadır. Onun göstərdiyi istiqamətdə qaya parçasını xatırladan bir şey var. Hündürlüyü 1 metrə çatan, uzunluğu 22 metr, eni 6 metr olan qaya parçası.\nLakin yaxınlaşanda məlum olur ki, bunlar üst-üstə toplanmış yüzlərlə gümüş külçələrdir. "Atoça"nın külçələri! Mel Fişer 16 il ərzində axtardığı sərvəti nəhayət ki, tapdı. Burada 363 il ərzində bir-birinə yapışaraq qalmış 1000-dən artıq külçə vardı.\nXəbəri “Treasure Salvors” şirkətinin ofisinə ötürəndə Mel Fişer orada deyildi. Ağıla gələn bütün yerləri axtardılar, lakin tapmadılar. Məcbur qalıb yerli radioda elan verdilər. Yolüstü kiçik barların birinə girərək sərinləşdirici içki içən Mel bu elan sayəsində anladı ki, həmin gün - bu gündür, 20 iyul 1985-ci il.\nÜmumi çəkisi 40 tondan artıq olan gümüş külçələrin yanında 114 min ədəd gümüş pul, 3200 ədəd cilalanmamış zümrüd tapıldı. Bu zümrüdlər gəminin sənədlərində qeyd olunmamışdı, qaçaqmal idi. Tapılan sərvətin ümumi dəyəri sonralar 450 milyon civarında qiymətləndiriləcək!\nFlorida ştatı öz sahilləri yaxınlığında batan gəmidən tapılan sərvətlərdə haqqı olduğunu iddia edir və 25% pay istəyirdi. İllərlə sürən məhkəmə çəkişmələrindən sonra ABŞ Ali Məhkəməsi 1992-ci ildə ştatın iddiasını əsassız hesab etdi və tapılan sərvət üzərində Mel Fişerin şəriksiz hüququnu tanıdı.\nOnu da qeyd edək ki, tapılan qiymətli əşyalar "Atoça"nın sərvətinin yalnız yarısını təşkil edir. İndiki qiymətlərlə 500 milyon dollar dəyərində sərvətin hələ də dənizin dibində olduğu güman edilir. Bir özəl məktuba əsasən “Atoça”da 32 kq qaçaqmal zümrüdün olduğu təxmin edilir. İndi tapılanların çəkisi isə heç 3 kq etmir.\nMel Fişer 1998-ci ildə vəfat etsə də, övladları, hətta nəvələri axtarışları davam etdirirlər. Hərdən qiymətli əşyalar tapırlar. Məsələn, 2011-ci ildə tapılan və güman ki, zəngin sərnişinlərdən birinə məxsus olan 10 karatlıq zümrüd qaşlı üzüyə mütəxəssislər tərəfindən 500 min dollar qiymət qoyuldu.\nOtuzillik müharibənin nəticələri Avropada dinin siyasətə təsirini xeyli azaltdı. Bir əsr davam edən məzhəb müharibələrinə son qoyuldu, dözümlülükdən başqa yol olmadığı qəbul edildi. İndi dövlətlər xanədan, milli və iqtisadi maraqlara əsaslanan xarici siyasət yürüdürdülər.\nMüharibədən sonra Vestfal beynəlxalq münasibətlər sistemi formalaşdı. Bu sistem "tarixi həqiqət" hüququnu rədd etdi. Məhz Vestfal sülhü ilə milli dövlətlər prinsipi qəbul edildi. Bu sistemin bir çox prinsipi hətta bu gün də fəaliyyət göstərir. Müasir Avropanın bünövrəsinin məhz Otuzillik müharibədən sonra qoyulduğunu söyləməyə xeyli əsaslar var.\nBütün bunlar İspaniyanın daxil olduğu koalisiyanın məğlubiyyəti nəticəsində mümkün oldu. Kim bilir, bəlkə də "Nuestra Senyora de Atoça" gəmisi batmasaydı və ispan kralının kəskin ehtiyacı olan sərvətləri özü ilə dənizin dibinə aparmasaydı, indi tamamilə başqa, heç də daha yaxşı olmayan dünyada yaşayardıq?\nqısa linklər: http://mtv.re/k5s460\nNikolae Çauşesku: qırmızı sultanın yüksəlişi\nSonda isə Çauşesku ailəsinin özünə faciə yaşatdı


Nurlan MƏMMƏDZADƏ - ƏZAB SİZİ HAQLAMADAN…\nİslamdan əvvəlki cahiliyyət dövründə yaşayan məkkəli müşriklər həyatın qayəsini yalnız bu dünyanı abad etməkdən ibarət zənn edirdilər. Dünyaya bir dəfə gəldiklərini əsas alaraq bu birdəfəlik ömrü eyş-işrət məclislərində keçirməyin dərdinə düşmüşdülər.\nƏziz SULTANOV - QİSSƏLƏR BİZƏ NƏ DEYİR?\nAramızda Quran kitabını bilməyən, görməyən, demək olar ki, yoxdur. Bir çoxumuz da o müqəddəs kitabı əlimizə götürəndə: “Görəsən, bu qalın kitabda nələr yazılıb?” – deyə vərəqləmişik. Əgər bunu etmişiksə, nə yaxşı.\nt.f.d. Abbas QURBANOV - MEMARLIQDAN FƏLAKƏTƏ\nAllahın, dininə qarşı çıхdıqlarına və azğınlıqlarına görə, məhv edərək yer üzündən sildiyi qövmlərdən biri də Ad və Səmud qövmləridir. Qurani-Kərimin Əraf, Hud, Muminun, Şuəra və digər surələrində bu qövmlərdən bəhs edilməkdədir.\nFuad QULİYEV FİTRƏTƏ ÜSYAN: LUTİLİK\nİnsan sosial varlıq olaraq daim toplu yaşama ehtiyac duyar. Adının cəmiyyət olduğu toplu yaşamda sağlam həyat tərzinin təsis edilməsi üçün fitrətin tələblərinə riayət etmək vazkeçilməzdir.\nFirdovsi HƏSƏNOV CÜMHURİYYƏT DÖVRÜNDƏ MİLLİ MÜDAFİƏ\nAzərbaycan Cümhuriyyəti mövcud olduğu 23 ay ərzində dövlət quruculuğu sahəsində xeyli işlər görməyə müvəffəq oldu. Milli Ordunun təşkili prosesində general Səməd bəy Mehmandarov,\nMübariz ƏLİOGLU QARDAŞLIQ İMTAHANI\nUca Allah (c.c) Qurani-Kərimdə belə buyurur: “Həqiqətən, möminlər qardaşdırlar”. (Əl-Hücurat, 10)\nعَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ: رَحِمَ اللَّهُ رَجُلًا سَمْحًا إِذَا بَاعَ، وَإِذَا اشْتَرَى، وَإِذَا اقْتَضَى\nCabir ibn Abdullahdan (r.a) rəvayət olunduğuna görə, Rəsulullah (s.ə.s) belə buyurmuşdur: "Satarkən, alarkən və borcunu istəyərkən asanlıq göstərən kimsəyə Allah rəhm eləsin". (Buxari, Büyu, 16)\nAkif HÜSEYNOV HƏYATIN QAYƏSİ: QULLUQ\n“Və mən cinləri və insanları ancaq mənə qulluq etsinlər deyə yaratdım” ayeyi-cəliləsi əslində nə üçün yaradılmış olduğumuzu tam açıq şəkildə ifadə edir. Bu ayə bizə göstərir ki, özümüz üçün bir həyat proqramı tərtib etməli və\nHəzi ASLANOV MƏHRƏMİYYƏT ŞÜURU\nUca Rəbbimiz insan oğluna və insanı insan edən ədəbə o qədər önəm vermişdir ki, onunla əlaqəli şeyləri toxunulmaz bir dəyər qılmışdır. O dəyərlərdən biri də yalnız insana məxsus olan məhrəmiyyətdir.\nEldar KƏRİMOV DAVAMLI OL!\nUğur qazanmaqda davamlılıq prinsipi şərtdir. Demək olar ki, bütün fərdi inkişaf mütəxəssisləri və həyatlarında uğur qazanan insanlar davamlı çalışdıqları üçün uğur qazandıqlarını deyir.\n237 qonaqlar saytdadır


Crazy Ananas Poker Qaydaları | Crazy Ananas Poker: Qaydalar, Strategiya və Crazy Ananas Pokerin harada oynanacağı\nCrazy Pineapple Poker oynamağa başlamaq üçün satıcı 52 poker kartının göyərtəsini qarışdırır. Satıcı oturacağı diler düyməsinə işarələnmişdir. Bu düymə hər turdan sonra saat istiqamətində sola doğru hərəkət edir. Ümumiyyətlə diler ev tərəfindən oynanır (kazinolarda və onlayn poker otaqlarında). Ev oyunlarında diler düyməsinə sahib oyunçu kartları paylayır. Bir oyunçu oyundan kənarlaşdırıldıqdan sonra oyunu biraz sürətləndirmək üçün satıcının vəzifələrini üzərinə götürə bilər.\nCrazy Ananas Pokerinin məqsədi\nCrazy Ananas Pokerin məqsədi qazanan ələ sahib olmaqdır. Qalib gələn əl iki kartdan (üçüncü çuxur kartı flopdan sonra kənara qoyulur) təşkil edilən beş kartdan və taxtadan beşə qədər icma kartından ibarətdir.\nTexas Hold'em-də olduğu kimi, pərdələrin də Crazy Ananas Poker-də ödənilməsi lazımdır. Korlara məcburi mərclər də deyilir. Satıcının solundakı oyunçu kiçik kor və kiçik korun solundakı oyunçu böyük kordur. Hər hansı bir kart verilməzdən əvvəl, iki jaluzi kiçik və böyük korlara, məsələn 5 və 10 dollar ödəməlidir.\nKiçik kördən başlayaraq hər bir oyunçuya saat yönündə, üç kart aşağı baxılır. Bu kartlara delik kartları deyilir. Bütün kartlar paylandıqda, Crazy Pineapple Poker-də ilk tur.\nCrazy Pineapple Poker-də ilk mərhələ (əvvəlcədən flop)\nBütün çuxur kartları verildikdən sonra, böyük korun solundakı ilk şəxs poker oynamağa başlayır. Üç variantı var: zəng etmək (böyük korla eyni məbləği ödəmək), qaldırmaq (mərcini daha yüksək məbləğə qaldırmaq) və ya qatlamaq (kartlarını yerə qoymaq). Məvacib ən azı əvvəl bahis edilmiş məbləğlə eyni olmalıdır.\nCrazy Pineapple Poker-də ikinci mərc turu (flop)\nDüymədən hələ də əlində qalan ilk oyunçu artıq yoxlaya və ya mərc edə bilər. Yoxladıqdan və ya bahis etdikdən sonra üç dəlik kartından birini üzü aşağı tərəfə ataraq mütləq atmalıdır. Bu qayda, üç dəlikli kartla birlikdə, Crazy Ananas Poker ilə daha çox görülən Texas Hold'em arasındakı yeganə fərqdir.\nNövbəti oyunçu daha sonra qatlaya, yoxlaya, qaldıra və ya zəng edə bilər. Mərclər / bahislər çağırıldıqda və bütün oyunçular çuxur kartlarından birini muck-a atdıqdan sonra dəyirmi başa çatır.\nCrazy Pineapple Poker-də üçüncü tur mərc (növbə)\nİkinci bahis turu bitdikdən və üst kart yandırıldıqdan sonra, satıcı dördüncü bir icma kartı, lövhəyə “növbə” verir. Aksiya əvvəlki mərc turunda olduğu kimi davam edir, istisna olmaqla oyunçuların artıq boşluq kartlarından birini salmamaları.\nDəli Ananas Pokerində dördüncü mərc turu (Çay)\nDönüşdən sonra və satıcı üst kartı göyərtədən yandırdıqdan sonra son icma kartı olan çay lövhəyə qoyulur. Mərclərin son turu başlayır. Əməliyyat bitdikdə və əlində iki və ya daha çox oyunçu qalırsa, hesablaşma baş verir.\nCrazy Ananas Pokerində Showddown\nBu yaxınlarda artan oyunçu (və ya sadəcə yoxlanılıbsa: satıcıdan qalan ilk oyunçu) kartlarını üzü üstə masaya qoyur. Aşağıdakı oyunçular indi kartlarını qatlaya bilərlər (əlləri zəifdirsə) və ya əllərini göstərə bilərlər. Qalib beş kartın ən yaxşı birləşməsinə sahib olan oyunçudur. Əlini düzəltmək üçün heç biri, bir və ya iki dəlik kartı və uyğun kart kartı fərqini istifadə edə bilməz. Texas Hold'em-də olduğu kimi, əl gücü ilə eyni qaydalar Crazy Ananas Poker üçün də tətbiq olunur. Əl gücləri (azalan sırada):\nRoyal Straight Flush(eyni kostyum (rəng) ardıcıllığı ilə beş kart, ən yüksək kart olan ace ilə)\nDüz Flush(düz ilə eyni, lakin eyni kostyum kartları ilə)\nDörd növ(dördlər, eyni rütbəli dörd kart, məsələn, dörd kraliça)\nFull House(eyni rütbəli üç uyğun kart və eyni rütbəli iki uyğun kart, məsələn, üç Kral və iki din)\nFlush(eyni kostyumdan beş kart)\nStdüz(ace-nin “1 ″” və ya ən yüksək kart kimi istifadə oluna biləcəyi ardıcıl rütbəli beş kart).\nÜç növ(üç uyğun kart, məsələn üç ey)\nİki cüt(məsələn, iki jak və iki on) oğlan və beşdən ikisi)\nBir cüt(məsələn, iki padşah)\nYüksək kart(ən yüksək kart qazanır; hər iki oyunçu eyni yüksək karta sahibdirsə, ikinci ən yüksək kart qalibə qərar verir. İki və ya daha çox oyunçu eyni beş ən yaxşı karta sahibdirsə, qazan onların arasında bölünəcəkdir.\nBir oyunçu bir əl əsnasında pulu tükəndikdə, yenə də davam edə və “hər şeyə” gedə bilər. Bu vəziyyətdə yan qazan meydana gəlir. Crazy Pineapple Poker-də iştirak edən oyunçu əsas qazan üçün oynaya bilər. Yan qazan qazana yan qazana fiş ödəyən ən yaxşı əllə gedir.\nSabit Limit, Pot Limiti və Limitsiz Crazy Ananas Poker\nIn Sabit Limit Crazy Ananas Poker,ilk iki turda bet ölçüləri böyük kor kimi eyni ölçüdə var. Dönüşdə və çayda, mərclər böyük korun miqdarının ikiqatına qədər artır.\nIn Pot Limit Crazy Ananas Poker,bahis ölçüsü qazan artıq fiş maksimum məhdudlaşır.\nIn No Limit Crazy Ananas Poker,paylar, məhdud olmayan hər bir oyunçu o, yığını fiş zəruri məbləği var ki, hər hansı məbləği bahis bilər ki, deməkdir.\nAmerikanın yeni analarını öldürən nədir?\n2021 -ci il Super Bowl Oranları Tampa Körfəzinin lütfü ilə başlayacaq\nMicrosoft IME -də Yapon Klaviaturasından İngilis klaviaturasına keçin


Quran 14 əsr əvvəl Allah tərəfindən yer üzünə endirilmişdir. Quran bir elm kitabı deyildir. Ancaq içərisirdə bir sıra elmi açıqlamalar vardır. Bu açıqlamalar heç bir zaman müasir elmin ixtiraları ilə kəşf edilən bəzi həqiqətlər, 14 əsr əvvəl Quran tərəfindən bildirilmişdir. Bu da bizə, Quranın Allahın varlığını bildirən ən mühüm dəlillərdən biri olduğunu açıq göstərir.\nQuran Gözü ilə Kainata Baxış Kainatın Əmələ Gəlməsi\nQuran-i Kərimdə kainatın ortaya çıxması belə açıqlanır:\nO göyləri və yeri yoxdan var edəndir... (Ənam surəsi, 101).\nQuranda verilən bu məlumat çağdaş elmin ixtiraları ilə tam bir uyğunluq içindədir. Bu gün astrofizikanın gəldiyi qəti nəticə, bütün kainatın maddə və zaman ölçüləri ilə birlikdə, bir sıfır anında, böyük bir partlayış ilə əmələ gəldiyidir. "Böyük Partlayış", original adı ilə "Biq Banq" nəzəriyyəsi, bütün bütün kainatın təxminən 15 milyard il öncə tək bir nöqtənin partlaması ilə yoxluqdən meydana gəldiyini sübut etmişdir. Böyük Partlayış nəzəriyyəsi bu gün kanatın əmələ gəlməsi və başlanğıcı mövzusunda bütün elm çevrələri tərəfindən ortaq qəbul edilən yeganə elmi izahdır.\nBinq Banqdən əvvəl maddə deyilən bir şey yox idi. Maddənin, enerjinin, hətta zamanın belə olmadığı, tamamilə metafizik olaraq müəyyən edilə biləcək bir yoxluq şəraitində maddə, enerji və zaman yaradılmışdır. Müasir fizikanın ortaya qoyduğu bu böyük həqiqət, Quranda bizə 1400 il öncədən xəbər verilir.\nAstronomiya elminin hələ inkişaf etməmiş olduğu bir dövrdə, 14 əsr öncə endirilən Quran-i Kərimdə kainatın genişləndiyindən belə bəhs edilir:\nBiz göyü qüdrətimizlə yaratmaq və Biz qadirik. (Zariqat surəsi, 47).\nAyədə keçən "göy" kəlməsi Quranın bir çox yerində kosmos və kainat mənasında istifadə olunur. Burada da bu mənada istifadə olunmuşdur. Yəni Quranda, kainatın genişləndiyi anda bildirilənlə eynidir.\nƏsrimizin əvvəlinədək elm dünyasında hakim olan tək görüş, "kainatın dəyişməz bir quruluşa sahib olduğu və sonsuzdan bəri davam etdiyi" şəklində idi. ancaq müasir texnologiya sayəsində baş verən araşdırma, müşahidə və hesablamalar kainatın bir başlanğıcının olduğunu və sürətlə "genişləndiyini" ortaya qoydu.\nRus fiziki Aleksandr Fredmann və Belçikalı kainat alimi Georges Lemaitre, bu əsrin əvvəllərində kainatın fasiləsiz hərəkət halında olduğunu və genişləndiyini nəzəri olaraq hesabladılar.\nBu həqiqət, 1929-cu ildə müşahidələrlə sübut olundu. Amerikalı astronom Edwin Hubble istifadə etdiyi nəhəng teleskopla göy üzünü araşdırarkən ulduzların və qalaktikaların sürətli olaraq bir-birlərindən uzaqlaşdıqlarını kəşf etdi. Hər şeyin davamlı olaraq bir-birindən uzaqlaşdığı bir kainat isə, sürətlə "genişlənən" bir kainat mənasına gəlməkdə idi. Kainatın genişlənməkdə olduğu, sonrakı illərdəki müşahidələrlə yəqinlik qazandı.\nAncaq bu həqiqət, hələ heç bir insan tərəfindən bilinmədiyi halda Quranda əsrlər öncə açıqlamışdı. Çünki Quran, bütün kainatın yaradıcısı və hakimi olan Allahın sözüdür.\n"Göylərlə Yer"In Bir-Birindən Ayrılması\nGöylərin yaradılışından bəhs edən başqa ayədə isə belədir:\nMəgər kafir olanlar göylə yer bitişik ikən Bizim onları ayırdığımızı, hər bir canlını sudan yaratdığımızı bilirlərmi?! Yenə də iman gətirməzlər? (Ənbiya surəsi, 30).\nAyənin "bir-birilə bitişik" olaraq tərcümə edilən "ratq" kəlməsi, ərəbcə lüğətlərdə "bir-birilə iç-içə, ayrılmaz vəziyyətdə, qaynaşmış" mənalarına gəlir. Yəni tam bir bütün əmələ gətirən iki maddəni tanımaq üçün bu kəlmə istifadə olunur. Ayədə keçən "ayırdığımız" ifadəsi isə ərəbcə "fakt" felidir ki, bu fel "ratk" halındakı bir obyekti yarıb, parçalayıb çölə çıxması mənasına gəlir. Məsələn, toxumun cücərərək torpaqdan çölə çıxması ərəbcədə bu fellə ifadə edilir.\nİndi ayədə təkrar baxaq. Ayədə göylərlə yerin bir-biriylə bitişik, yəni "ratq" vəziyyətində olduğu bir vəziyyətdən bəhs edilir. Arxasından bu ikisi "fatq" feli ilə ayrılırlar. Yəni biri digərini yararaq çölə çıxır. Həqiqətən də, Biq Banqin ilk anını xatırladığımız zaman tək bir nöqtənin kainatın maddəsini içndə topladığını görürük.\nYəni hər şey, hətta hələ yaradılmamış olan "göylər və yer" belə bu nöqtənin içində "ratq" halındadırlar. Arxasından bu nöqtə şiddətlə partlayır və bu yolla maddələr "fatq" olurlar...\nAyədə keçən ifadələri elmi ixtiralarla müqayisə elədiyimiz zaman tam bir harmoniya içində olduqlarını görürük. 14 əsr öncə xəbər verilmiş olan bu ixtiraların elmi olaraq ortaya qoyulması isə ancaq XX əsrdə mümkün olmuşdur.\nQuranda günəş və Aydan bəhs edilərkən hər birinin bəlli bir orbiti olduğu belə vurğulanır: Gecəni və gündüzü də, Günəşi və Ayı da yaradan Odur. Onların hər biri səmada üzür. (Ənbiya surəsi, 33).\nGünəşin sabit olmadığı, bəlli bir orbitdə yol almaqla olduğu, başqa bir ayədə də belə bildirilir:\nGünəş də özü üçün müəyyən olunmuş yerdə seyr edər. Bu, yenilməz qüvvət sahibi olan və hər şeyi bilən Allahın əzəli hökmüdür. (Yasin surəsi, 38).\nQuranda bildirilən bu həqiqətlər, ancaq zamanımızdakı astronomik müşahidələrlə başa düşülmüşdür. Astronomiya mütəxəsislərinin hesablamalarına görə Günəş, Solar Apex adı verilən bir orbit boyu Veqa Ulduzu istiqamətində saatda 720 min km-lik güclü bir sürətlə hərəkət etməkdədir. Bu, təxmini bir hesabla, Günəşin gündə 17 milyon 280 min km. yol qət etdiyini göstərir. Günəşlə birlikdə onun cazibə sistemi içindəki bütün planetlər və peykləri də eyni məsafəni qət edirlər. Bundan başqa, kainatdakı bütün ulduzlar da buna bənzər planlı bir hərəkətə sahibdirlər.\nBütün kainatın bu şəkildə orbitlərlə təchiz olunmuş olduğu, yenə Quranda belə xəbər verilmişdir:\nCürbəcür ulduz yolları olan göyə and olsun. (Zariyat surəsi, 7).\nKainatda təxminən 200 milyard qalaktika mövcuddur və hər qalaktikada cəmi 200 milyard ulduz var. Bu ulduzların bir çoxunun orbitləri, bu orbitlərin də peykləri vardır. Bütün bu göy cisimləri çox incə hesablarla üəyyən olunmuş orbitlərə sahibdir. Və milyonlarla ildir hər biri öz orbitində digərləri ilə qüsursuz bir uyğunluq və quruluş içində axıb gedir.\nKainatdakı orbitlər sadəcə olaraq göy cisimlərinə aid deyildir. Qalaktikalar da heyrətləndirici sürətlə planlı və hesablı orbitlər üzərində hərəkət edirlər. Bu hərəkətləri əsnasında heç bir göy cismi bir digərilə toqquşmaz, yolları kəsişməz.\nƏlbəttə, Quranın endirildiyi dövrdə insanlıq, günümüzdəki kimi kosmosu milyonlarla kilometr uzaqlaradək müşahidə aparan teleskoplara, inkişaf etmiş müşahidə texnologiyalarına, müasir fizika və astronomiya biliklərinə sahib deyildi. Buna görə də, kosmos ayədə bildirildiyi kimi "dəqiq yollar və orbitlərlə təhciz olunmuş" olduğunu, o dövrdə elmi olaraq təsbit edə bilmək mümkün deyildi. Ancaq o dövrdə endirilmiş olan Quran-i Kərimdə bu həqiqət bizlərə açıq xəbər verilmişdir, çünki, Quran Allahın sözüdür.\nQuranda Allah, göy üzünün maraqlı bir xüsusiyyətinə belə diqqət çəkir:\nGöyü qorunub saxlanılan bir tavan etdik. Halbuki kafirlər ayələrimizdən üz döndərirlər. (Ənbiya surəsi, 32).\nAyədə bildirilən göy üzünün bu xüsusiyyəti, XX əsrdəki elmi araşdırmalarla sübut olunmuşdur.\nYer kürəsinin hər tərəfini əhatə edən atmosfer, canlılığın davamı üçün son dərəcə həyatı prosesləri yerinə yetirir. Yerə doğru yaxınlaşan irili-xırdalı bir çox metiroriti əridərək yox edər və bunların yer üzünə düşərək canlılara böyük zərər verməsinə mane olur.\nAtmosfer, bununla belə, kosmosdan gələn və canlılar üçün zərərli olan şüaları da filtre edir. işin maraqlı olan tərəfi, atmosferin sadəcə olaraq zərərsiz nisbətdəki şüaları, yəni görünən işıq, infroqırmızı şüalar və radio dalğaları keçirməsidir.\nBunların hamısı həyat üçün lazımlı şüalardır. Məsələn, atmosfer tərəfindən müəyyən nisbətdə keçməsinə izn verilən ultrabənövşəyi şüaları, bitkilərin fotosintez etmələrini və başqa bir ifadə ilə bütün canlıların həyatda qalmaları yayılan şiddətli ultrabənövşəyi şüalarının böyük hissəsi, atmosferin ozon təbəqəsində süzülür və Yer səthinə həyat üçün gərəkli olan az bir qismi çatır.\nAtmosferin qoruyucu xüsusiyyəti bunlarla bitmir. Yer kosmosun təqribən mənfi 270 dərəcəlik dondurucu soyuğundan yenə atsosfer sayəsində qorunur.\nYeri zərərli təsirlərdən qoruyan, yalnız atmosfer deyildir. Atmosferlə birlikdə "Van Allen Qurşaqları" deyilən və yerin maqnetik sahəsindən qaynaqlanan bir təbəqə də, planetimizə gələn zərərli şüalara qarşı bir qalxan vəzifəsini görür. Günəşdən və digər ulduzlardan davamlı olaraq yayılan bu şüalar, insanlar üçün öldürücü təsirə sahibdir. Xüsusilə, Günəşdə tez-tez meydana gələn və "parıldama" adı verilən enerji partlayışları, Yerdəki bütün həyatı yox edə biləcək gücdədir.\nYer, Günəş sistemindəki planetlər arasında ən yüksək sıxlığa sahibdir. Bu manet sahə Van Allen radiasiya qoruyucu təbəqəsini meydana gətirir. Bu təbəqə yer üzünü radiasiya bombardmanından qoruyur. Əgər bu qoruyucu təbəqə olmasa idi, Yerdə həyat mümkün olmazdı. Maqnetik sahəsi olan və qayalıq ərazilərdən əmələ gələn digər tək planet Merkuridir. Fəqət bu maqnetik sahəsinin gücü Yerinkindən 100 qat daha azdır. Van Allen radiasiya qoruyucu təbəqəsi Yer kürəsinə məxsusdur.40\nKeçdiyimiz illərdə təsbit edilən bir partlayışda açığa çıxan enerjinin, Herosimaya atılanın atom bombalarında 100 milyard dəfə daha güclü olduğu hesablanmışdır. Partlayışda 58 saat sonra kompasların əqrəblərində həddən çox hərəkətlər müşahidə edilmiş, Yer atmosferinin 250 km. üzərində istilik 2500 C-yə yüksəlmişdir.\nQısası, Yerin üzərində onu əhatə edən və xarici təhlükələrə qarşı qoruyan mükəmməl bir sistem işləyir.\nAllah göyləri və yeri haqq olaraq yaratdı. O gecəni gündüzün üstünə sarıb örtür, gah gündüzü, gah da gecəni uzadır. (Zumər surəsi, 5).\nQuranın kainatı tanıdan ayələrində istifadə olunan ifadələr olduqca diqqət çəkir. Yuxarıdakı ayədə "sarıb örtmək" kimi tərcümə edilən ərəbcə kəlmə "tekvir"dir. Bu kəlmənin Azərbaycanca qarşılığı, "dairəvi bir şeyin üzərinə bir cism örtməkdir".\nAyədə gecənin və gündüzün bir-birinin üzərlərini sarıb-örtmələri (tekvir etmələri) mözusunda verilən bilik, eyni zamanda dünyanın şəkli mözusunda qəti bir məlumat verməkdədir. Ancaq və ancaq yerin dairəvi olması vəziyyətində bu ayədə ifadə edilən fel baş verə bilər. Yəni VII əsrdə endirilən Quranda Yerin yumru olduğuna işarə edilmişdir.\nUnutmamaq lazımdır ki, o dövrdəki astronomiya anlayışı dünyanı daha fərqli təsəvvür edirdi. O dövrdə Yerin düz bir səthi olduğu düşünülürdü və bütün elmi hesab və açıqlamalar da buna görə edilirdi. Quran ayələri isə bizə hələ bu əsrdə öyrəndiyimiz bilikləri verməkdədir. Quran Allahın sözü olduğu üçün kainatı tərif edərkən ola bilən ən doğru kəlmələr istifadə olunmuşdur.\nQuranda dağların mühüm bir geoloji funksiyasına işarə edilməkdədir:\nYer onları silkələnməsin, atıb-tutmasın deyə, orada möhkəm dağlar yaratdıq... (Ənbiya surəsi, 31).\nDiqqət etsək, ayədə dağların yer üzündəki silkələnmələrin qarşısını alma xüsusiyyətinə sahib olduğu xəbər verilməkdədir.\nQuranın edildiyi dövrdə heç bir insan tərəfindən bilinməyən bu həqiqət, günümüzdə müasir geologiyanın kəşfləri nəticəsində ortaya çıxarılmışdır. Bu kəşflərə görə, dağlar yer qabığını əmələ gətirən çox böyük təbəqəlrin hərəkətləri və toqquşmaları nəticəsində meydana gəlir.\nİki təbəqə toqquşduğu zaman daha möhkəm olanı o birinin altına girir. Üstdə qalan təbəqə qıvrılaraq yüksəlir və dağları meydana gətirir. Yəni dağların yer üzündə gördüyümüz kütlələri qədər, yer altına doğru irəliləyən dərin çıxıntıları da vardır. Elmi bir qaynaqda dağların bu quruluşu belə tərif edilir:\nQitələrin daha qalın olduğu bölgələrdə yer qabığı mantiya qatına dərinləməsinə sancılır.^\nBir ayədə daşların bu işinə "dirək" bənzətməsi edilərək belə işarə edilir:\nMəgər Biz yeri döşək etmədikmi?! Dağları da dirək?! (Nəbə surəsi, 6-7).\nBu xüsusiyyətlər sayəsində dağlar, yer üzü təbəqələrinin birləşmə nöqtələrində yer üstünə və yer altına doğru uzanaraq bu təbəqələri bir-birinə geydirər. Bu şəkildə, yer qabığını sabitləşdirərək maqma təbəqəsi üzərində ya da öz təbəqələri arasında sürüşməsinə mane olar. Qısası, dağları, taxtaları birlikdə saxlayan mismarlara bənzədə bilərik.\nDağların bu sabitləyici xüsusiyyəti elmi ədəbiyyatda "izostasiya" termini ilə tanınır. İzostasiyanın mənası belədir:\nİzostasiya:... Geologiyada dağların yer səthinin altında əmələ gətirdikləri yer səthinin altında əmələ gətirdikləri yer cazibə qüvvəsi sayəsində yer qabığının ümumi tarazlığının təmin olunmasıdır^.\nGöründüyü kimi, müasir geologiya və seysmik araşdırmalar nəticəsində kəşf edilən dağların çox həyati bir funksiyası, yüz illər öncə endirilmiş olan Quran-i Kərimdə Allahın yaratmasındakı üstün hikmətə bir örnək olaraq verilmişdir. Başqa bir ayədə belə buyrulur:\nAllah göyləri, gördüyümüz kimi, dirəksiz yaratmış, sizi yırğalanmasın, atıb-tutmasın deyə yerdə möhkəm durmuş dağlar bərqərar etmişdir. (Loğman surəsi, 10).\nDəmir, Quranda diqqət edilən elementlərdən biridir. Quranın "Hədid", yəni "Dəmir" adlı surəsində belə buyrulur:\n... Biz həddindən artıq möhkəm olan və insanlara fayda verən dəmiri də endirdik... (Hədid sürəsi, 25).\nAyədə dəmir üçün xüsusi olaraq insanların deyilən "endirmə" kəlməsi, məcazi olaraq insanların xidmətinə verilmə mənasında başa düşülə bilər. Fəqət kəlmənin, "göydən fiziki olaraq endirmə" şəklindəki həqiqi mənasına diqqə verildiyi zaman, ayənin çox mühüm bir elmi möcüzə olduğu görülür.\nÇünki müasir astronomiya kəşfləri, Yerdəki dəmir mədəninin xarici kosmosdakı böyük ulduzlardan gəldiyini ortaya qoymuşdur.\nKainatda ağır metallar, böyük ulduzların nüvələrində hazırlanır. Günəş sistemimiz isə dəmir elementini öz quruluşunda hazırlaya bilən bir quruluşa sahib deyildir. Dəmir ancaq Günəşdən çox böyük ulduzlarda bir neçə yüz milyard dərəcəyə çatan istiliklərdə əmələ gələ bilməkdədir. Nova və supernova olaraq adlandırılan bu ulduzlardakı, dəmir miqdarı müəyyən bir nisbəti keçincə, artıq ulduz hunu daşımaz və partlayar. Bu partlayış nəticəsində, içində dəmir olan göy daşları kosmosa dağılar və bir göy cisminin cazibəsinə yaxalanıb toqquşana qədər boşluqda dolaşar. 41,42\nBütün bunlardan başa düşüldüyü kimi dəmir mədəni Yerdə əmələ gəlməmiş, göy daşları vasitəsilə supernovalardan daşınaraq, eyni ayədə bildirildiyi şəkildə "yerə endirilmişdir". Məlumatın Quranın endirilmiş olduğu VII əsrdə elmi olaraq təsbit edilməyəcəyi isə açıqdır. Ancaq bu həqiqət, hər şeyi sonsuz biliyi ilə əhatə edən Allahın sözü olan Quranda vardır.\nBununla belə içində dəmirdən bəhs edilən Hədid surəsinin 25-ci ayəsi olduqca maraqlı iki riyazi şifrədən ibarətdir.\n"Əl-Hədid" Quranın 57-ci surəsidir. "Əl-Hədid" kəlməsinin ərəbcədəki riyazi dəyəri, yəni ebcedi hesablanarkən qarşımıza çıxan rəqəm də eynidir: "57".\nSadəcə olaraq "hadid" kəlməsinin riyazi dəyəri 26-dır. 26 sayı isə dəmirin atom nömrəsidir.\nYağış Yer üzündəki həyatın daavamı üçün həqiqətən ən önəmli faktorlardan biridir. Bu ərazidəki canlılığın davamı üçün də yağış şərtdir. Quran, insan daxil olmaqla bütün canlılar üçün bu cür əhəmiyyət daşıyan yağışlardan müxtəlif ayələrdə bəhs edir. Bundan başqa, yağışların əmələ gəlməsi, miqdarları və təsiri mövzusunda mühüm məlumat verir. Yenə o dövrün insanları tərəfindən əsla bilinməyəcək olan bu məlumatlar, bizə Quranın ilahi bir söz olduğunu göstərir.\nİndi Quranın yağışla əlaqədar bəhs ədilən məlumatlarını sıra ilə araşdıraq.\nQuranda yağış haqqında verilən digər bir məlumat isə, yağışın müəyyən bir ölçü ilə endirilməsidir. Zuxruf surəsində belə buyrulur:\nO Allah ki, göydən bir qədər su endirdi. Biz onunla ölü bir məmləkəti diriltdik. Siz də belə çıxardılacaqsınız. (Zuxruf surəsi, 11).\nYağışdakı bu ölçü də yenə zamanımızdakı araşdırmalarla təsbit edilmişdir. Ölçülərə görə, yer üzündə bir saniyədə 16 milyon ton su buxarlanmaqdadır. Bir ildə bu miqdar 505 trilyon tona çatır. Bu, eyni zamanda bir ildə Yer səthinə yağan yağışın miqdarıdır. Yəni su, davamlı bir tarazlıq içində, "bir ölçüyə görə" çevrilir qalır. Yer üzündə həyatın davamı da, bu su dövriyyəsi sayəsində təmin olunur. İnsan sahib olduğu bütün texniki imkanlardan istifadə etsə belə bu dövran əsla süni olaraq baş baş verə bilməz.\nGöydən sizin su endirən Odur. O sudan siz də, içində heyvanlarınızı otardığınız ağaclar və otlar da içər. Allah o su ilə sizin üçün əkin, zeytun, xurma ağacları və bütün meyvələrdən yetişdirir. Düşünüb-daşınanlar üçün bunda dəlillər vardır. (Nəhl surəsi, 10-11).\nƏgər bu miqdirda ən kiçik bir dəyişiklək belə olsa, qısa bir vaxt keçdikdən sonra, böyük bir ekolaji tarazsız ortaya çıxacaq və bu da həyatın sonunu gətirəcəkdir.\nYağışın necə əmələ gəldiyi üzün zaman insanlar üçün bir sirr idi. ancaq hava radarlarının kəşf edilməsindən sonra, yağışın hansı mərhələlərdən keçərək əmələ gəldiyi dəqiqləşdi.\nBuna görə də, yağış üç mərhələdən keçərək əmələ gəlir: Əvvəl külək yolu ilə yağışın "xammalı" havalanır. Sonra da buludlar meydana gəlir və ən son olaraq yağış damlacıqları ortaya çıxar.\nQuranda ağışın əmələ gəlməsi ilə əlaqədar bildirənlər isə, bütövlükdə bu proseslərdən söz etməkdədir. Bir ayədə bu əmələ gəlmə haqqında belə bir məlumatlar verilir:\nBuludları hərəkət gətirən, küləkləri göndərib onları göy üzündə istədiyi kimi yayan və topa-topa edən Allahdır. Artıq buludların arasından yağış çıxdığını görürsən. O, yağışı bəndələrindən istədiyinə verən kimi onlar sevinərlər. (Rum surəsi, 48).\nİndi ayədə ifadə edilən üç mərhələni texniki olaraq araşdıraq.\nI. Mərhələ: "Allah küləkləri göndərir..."\nOkeanlardakı köpüklənmə ilə əmələ gələn saysız hava qabarcığı davamlı ortaya çıxdıqda və su zərrələri mütəmadi olaraq göy üzündə fırlanır. Duzlarla zəngin olan bu zərrələr daha sonra küləklərlə tanış olur və atmoferdə yuxarılara doğru yol alırlar. Aerozol adı verilən bu kiçik parçaları "su tələsi" adı verilən bir meonizma ilə yenə dənizlərdən yüksələn su buxarını öz əhatələrində minik damlalar halında toplayaraq bulud damlalarını əmələ gətirirlər.\nII. Mərhələ: "... Buludları hərəkətə gətirən, onları göy üzündə istədiyi kimi yarar və topa-topa edər... "\nDuz kristallarının ya da havadakı toz zərrələrinin ətrafında sıxlaşan su buxarı sayəsində buludlar əmələ gəlir. Bunların içindəki su damlacıqları çox kiçik olduqlarına görə (0,01 və 0,02 mm. ölçüsündə) havadan asılı qalırlar və göyə yayılırlar. Beləcə göy buludlarla örtülür.\nIII. Mərhələ: "... artıq buludların arasından yağış çıxdığı görürsən".\nDuz kristallarının və toz zərrəciklərinin ətrafında bir yerə yığılan su damlalarını əmələ gətirirdər. Beləcə, havadan daha ağır bir vəziyyətə gələn damlalar buluddan ayrılaraq yağış şəklində yerə düşməyə başlayırlar.\nGöründüyü kimi, yağışın əmələ gəlməsindəki hər mərhələ, Quran ayələrində bildirilir. Üstəlik bu dövrlər doğru sıra ilə açıqlanmışdır. Dünyadakı bir çox təbii hadisədə olduğu kimi, bunda da Allah ən doğru izahi verməkdə, üstəlik bu izahi kəşf edilməsindən əsrlər öncə Quranla insanlara bildirir. Yağışın əmələ gəlməsi ilə əlaqədar olaraq başqa bir ayədə bu məlumatlar verilir: Məgər görmürsənmi ki, Allah buludları qovar, sonra onları bir yerə toplayar, sonra da üst-üstə yığıb topa halına salar və görürsən ki, o buludların arasından yağış çıxar, sonra Allah göydən dağlar kimi dolu yağdırar, sonra da onunla istədiyini bəlaya düçar edər, istədiyindən də onu sovuşdurar. Buludların şimşəyinin parıltısı az qala gözləri kor edər. (Nur surəsi, 43).\nBulud tipləri üzərində araşdırma aparan elm adamları yağışın əmələ gəlməsi ilə heyrətləndirici nəticələrlə qarşılaşmışlar. Yağış buludları müəyyən bir sistem və mərhələlər daxilində əmələ gəlməkdə və şəkillənməkdədir. Yağış buludlarından biri olan cumulonimbus növü olan buludların əmələ gəlmə mərhələləri elmi olaraq belədir:\nII. Mərhələ. Birləşmə. Külək tərəfindən qovulan bu kiçik ölçülü buludlar (cumulus) qovulduqları yerdə birləşib yeni böyük buludları əmələ gətirir.43\nIII.\tMərhələ. Yığılma. Kiçik buludlar birləşdikdən sonra buludun içindəki cazibə qüvvəsi yuxarıya doğru artar. Buludun mərkəzindəki yuxarı cazibə qüvvəsi kənarlardakı cazibədən daha güclüdür. Bu yuxarıya doğru cazibələr buludun gövdəsinin şaquli olaraq böyüməsinə səbəb olur. Beləcə, buludlar yuxarıya doğru genişlənərək üst-üstə yığılır. Bu şaquli olaraq böyümüş buludun gövdəsinin atmosferin daha sərin yerlərinə doğru uzanmasına səbəb olur. Bu nöqtədə atmosferin sərin yerlərində buludda su və dolu damlaları böyüməyə başlayır.\nBu mərhələlərin nəticəsində, su və dolu damlaları-yuxarıya cazibə gücünün onları dəstəkləməyəcəyi qədər-ağırlaşdıqları zaman da buludlardan yağış, dolu və s. şəkildə düşməyə başlayırlar.44\nYaddan çıxartmaq olmaz ki, meteoroqloqlar bulud əmələ gəlməsi, quruluşu və funksiyası ilə əlaqədar faktları müasir avadanlıqlar (təyyarə, peyk, kompüter və s.) istifadə edərək yaxın zamanda öyrənmişlər. Göründüyü kimi, Allah bu ayələrində də bizə 1400 il əvvəl bilinməsi mümkün olmayan bir məlumat vermişdir.\nDənizlərin Bir-Birinə Qarışmaması\nDənizlərin, tədqiqatılar tərəfindən çox bir keçmişdə təsbit edilən bir xüsusiyyəti, Quranın Rəhmən surəsində belə bildirir:\nSuları şirin və acı olan iki dənizi O qovuşdurdu. Amma onların arasında maneə vardır, bir-birinə qatışmazlar. (Rahmən surəsi, 19-20).\nBir-birinə açılan, fəqət suları qətiyyən bir-birilə qarışmayan dənizlərin ayədə bildirilən bu xüsusiyyəti, okean alimləri tərəfindən çox yaxın bir zaman əvvəl kəşf edilmişdir. "Səth daralması" adı verilən fiziki bir qüvvə səbəbiylə, qonşu dənizlərin sularının bir-birinə qarışmadığı ortaya çıxmışdır. Dənizlərin fərqli sıxlıqlarından qaynaqlanan səth daralması, adətən bir divar kimi sularının bir-birinə qarışmasına mane olur.45\nƏlbəttə ki, işin əsl möcüzəvi tərəfi, insanların, nə fizikadan, nə səthin daralmasından, nə də okean elmindən xəbərdar olmadıqları bir dövrdə bu həqiqətin Quranda bildirilmiş olmasıdır.\nQuranda insanlar imana çağrılarkən olduqca fərqli mövzulardan bəhs edilir. Allah, bəzən göyləri, bəzən yer üzünü, bəzən heyvanları və bitkiləri insana dəlil göstərir. Yenə bir çox ayədə insanın özü öz yaradılışına dönüb baxması nəsihət edilir. İnsanın yer üzünə necə gəldiyi, hansı mərhələlərdən keçdiyi və təməl maddəsinin nə olduğu tez-tez xatırladılır. Məsələn, bir ayədə belə deyilir:\nEy kafirlər! Biz sizi yoxdan yaratdıq. Məgər qiyamət günü yenidən diriləcəyinizi təsdiq etməzsiniz? Bəs bətnlərə axıtdığınız nüftəyə nə deyirsiniz? Ondan insan yaradan sizsiniz, yoxsa Bizi?! (Vaqiə surəsi, 57-59).\nİnsanın yaradılışı və bunun möcüzəvi xüsusiyyəti, daha bir çox ayədə vurğulanır. Ancaq bu vurğular arasında elə elmi faktlar vardır ki, bunlar VII əsrdə yaşayan insanların əsla bilmədiyi incəliklərdir. Budur, bunlardan bəziləri:\nİnsan məni mayenin hamısından deyil, əksinə çox kiçik bir parçasından (spermadan) yaradılır. Uşağın cinsiyyətini kişi müəyyən edir İnsan embriyonu ana bətninə adətən bir zəli kimi yapışır. İnsan ana bətnində 3 qaranlıq mərhələ içində inkişaf edir. Quranın endirildiyi əsrdə də insanlar əlbəttə, doğumun maddəsinin cinsi əlaqədən sonra kişidən gələn məni ilə əlaqədar olduğunu bilirdilər.uşağın təqribən 9 ayda da asanlıqla müşahidə edilən, bilmək üçün araşdırma tələb etməyən bir mövzu idi.\nAncaq yuxarıda bildirdiyimiz məlumatlar o dövrün insanın bilik səviyyəsinin çox üzərində idi. bunlar, ancaq XX əsr tərəfindən kəşf edildi.\nMənidən Bir Damla\nCinsi əlaqə zamanı kişi dən bir dəfədə təqribən 250 milyon sperma axır. Spermalar yumurtaya çatana qədər ananın vücuduna çətin bir yol keçirlər. Bu yolda 250 milyon spermanın ancaq min qədəri yumurtaya çatmağa müvəffəq olur. Beş dəqiqə sonra sona çatacaq yarışın sonunda yarım düz dənəsi böyüklüyündəki yumurta spermadan yalnız birini qəbul edir. yəni insanın özü\_, məninnin hamısı deyil, ondan kiçik bir hissədir.\nQuranda bu həqiqət belə açıqlanmışdır:\nMəgər insan elə güman edir ki, o, başlı-başlına cəzasız buraxılacaq. Məgər o, ata belindən ana bətninə tökülən bir qətrə nüftə deyildimi?! (Qiyamət surəsi, 36-37).\nDiqqət etsək, görərik ki, Quranda insanın məninin hamısından deyil, onun içindən alınan kiçik bir parçadan yaradıldığı xəbər verilməkdədir! Bu ifadədəki xüsusi vurğunun, ancaq müasir elm tərəfindən kəşf edilən bir həqiqəti açıqlaması isə, ifadənin ilahi qaynaqlı bir məlumat olduğunun dəlilidir.\nMəni olaraq adlandırılan və spermaları daşıyan bəsləyici maye, sadəcə olaraq spermalardan əmələ gəlməz.\nƏksinə, məni bir-birindən fərqli mayelərin qarışığından əmələ gəlir. Bu mayelərin vəzifələri arasında,\nspermanın ehtiyac duyduğu enerji tələbatını ödəyəcək olan şəkərə sahib olmaq bəzi xüsusiyyəti ilə ana bətni girişindəki turşuları neytranlaşdırmaq, spermanın hərəkət edəcəyi sürüşkən vəziyyəti təmin etmək sayıla bilər.\nNə maraqlıdır ki, Qurandan mənidən bəhs edilərkən, müasir elmin ortaya çıxartdığı bu həqiqətə də işarə edilməkdə və məni "qarmaqarışıq" bir maye kimi tərif edilməkdədir:\nHəqiqətən, Biz insanı qarışıq bir nüftədən yaratdıq. Biz onu imtahana çəkəcəyik. Biz onu eşidən və görən yaratdıq. (İnsan surəsi, 2).\nBaşqa bir ayədə isə yenə mənin qarışıq bir madə olduğuna işarə edilir, insanın isə bu qarışığın, "özündən" yaradıldığı vurğulanır:\nO yaratdığı hər şeyi gözəl yaratdı, insanı yaratmağa palçıqdan başladı. Sonra onun nəslinin nüftədən-bir qətrə zəif dəyərsiz sudan əmələ gətirdi. (Səcdə surəsi, 7-8).\nBurada "öz" deyə tərcümə edilən ərəbcə "sulala" kəlməsi, öz ya da bir şeyin ən yaxşı qismi deməkdir. Hansı şəkildə alınırsa alınsın "bütövün bir parçası" mənasına gəlir.\nBu vəziyyət, Quranın insan yaradılışını ən incə xırdalığına qədər bilən bir İradənin sözü olduğunu açıq göstərməkdədir. Bu İradə, insanı yaratmış olan Allaha aiddir.\nYaxın bir zamana qədər, insanlar, uşağın cinsiyyətinin ana hüceyrələri tərəfindən müəyyənləşdiyini sanırdılar. Ya da ən azından, ana və atadan gələn hüceyrələrin birlikdə cinsiyyəti müəyyənləşdirdikləri zənn edilirdi. Ancaq Quranda bu mövzuda fərqli bir məlumat verilmiş və erkəklik və dişiliyin, "bətnə tökülən mənidən" yaradıldığı bildirilmişdir:\nHər bir sırf erkək və dişi yaradan Odur. Bir qətrə nüftədən axıb töküldüyü zaman (Nəcm surəsi, 45-46).\nQuranda verilən bu məlumatın doğruluğu, genetik və mikrobiolgiya elmlərinin inkişafı ilə birlikdə elmi olaraq da sübut edildi. Cinsiyyətin tamamilə, kişidən gələn sperma hüceyrələri tərəfindən müəyyən edildiyi, qadının isə bu işdə heç bir rolunun olmadığı ortaya çıxdı.\nCinsiyyətin müəyyən olunmasındakı amil, xromosomlardır. İnsan quruluşunu müəyyən edən 46 xromosomdan iki dənəsi cinsiyyət xromosomu adlandırılır. Bu iki xromosom kişidə XY, qadında isə XX olaraq tanınır. Bunun səbəbi bəhs edilən xromosomların bu hərflərə bənzəməsidir. Y xromosomu kişilik, X xromosomu isə qadınlıq genləri daşıyır.\nBir insanın əmələ gəlməsi, kişi və qadında cütlər halında yer alan bu xromosomların bir dənəsinin birləşməsi ilə başlayır. Qadında yumurtalama zamanı iki yerə ayrılan hüceyrənin hər iki parçası da X xromosomunu daşıyır. Kişi də ikiyə ayrılan hüceyrə, X və Y xromosomları daşıyan iki fərqli sperma ilə birləşərsə, doğulacaq uşaq qız olar, Y xromosomunu daşıyan sperma ilə birləşərsə, bu dəfə doğulacaq uşaq oğlan olar.\nYəni doğulacaq uşağın cinsiyyəti, kişidəki xromosomlardan hansının qadının yumurtası ilə birləşəcəyinə bağlıdır.\nŞübhəsiz, genetika elmi ortaya çıxanadək, yəni XX əsrə qədər bunların heç biri bilinmirdi. Əksinə bir çox mədəniyyətdə, doğulacaq uşağın cinsiyyətinin qadın tərəfindən təyin edildiyi inancı yayılmışdı. Hətta bu səbəblə qız uşağı doğan qadınlar qınanırdı.\nLakin, Quranda, insanlara genlərin kəşfindən 13 əsr əvvəl bu batil inancı rədd edən bir məlumat verilmiş, cinsiyyətin mənşəyini qadın deyil, kişidən gələn məni olduğu bildirilmişdir.\nBətnə Asılıb Qalan "Alaq"\nQuranın insana əmələ gəlməsi haqqında verdiyi məlumatları araşdırmağa davam etdiyimiz zaman, yenə çox mühüm bəzi elmi möcüzələrlə qarşılaşırıq.\nKişidən gələn sperma və qadındakı yumurta birləşərkən, doğulacaq uşağın ilk özəyi əmələ gəlmiş olur. Biologiyada "ziqot" kimi tanınan bu tək hüceyrə, heç vaxt itirmədən böyünərək çoxalacaq və gedərək kiçik bir "ət parçası" halına gələcəkdir.\nAncaq ziqot bu böyüməsini boşluqda həyata keçirtmir. Bətn divarına asılıb qalır. Sahib olduğu çıxıntılar sayəsində torpağa yapışan köklər kimi, buraya yapışır. Bu bağ sayəsində də, inkişafı üçün ehtiyac duyduğu maddələri ananın vücudlardan əmə bilər.46\nBurada çox mühüm bir Quran möcüzəsi ortaya çıxmaqdadır. Allah Quranda, ana bətninə yapışaraq inkişafa başlayan ziqotdan bəhs edərkən, "alaq" kəlməsini istifadə edir.\nYoxdan yaradan Rəbbinin adı ilə oxu. O, insanı laxtalanmış qandan yaratdı. Oxu! Sənin Rəbbin ən böyük kərəm sahibidir. (Alaq surəsi, 1-3).\n"Alaq" kəlməsinin ərəbcədəki mənası isə "qan laxtası" deməkdir. Hətta kəlmə əsl olaraq dəriyə yapışaraq oradan qan əmən zəlilər haqqında istifadə olunur.\nSümüklərin Əzələ Ilə Sarılması\nQuran ayələrində xəbər verilən digər bir mühüm məlumat isə, insanın ana bətnində əvvəl sümüklərin əmələ gəldiyi, daha sonra isə əzələlər ortaya çıxaraq bu sümükləri sardığı xəbər verilir:\nSonra nüftəni laxtalanmış qana çevirdik, sonra laxtalanmış qanı bir parça ət etdik, sonra o bir parça əti sümüklərə döndərdik, sonra sümükləri ətlə örtdük və daha sonra onu yeni bir məxluq olaraq yaratdıq. Yaradanların ən gözəli olan Allah nə qədər uca, nə qədər uludur. (Muminin sürəsi, 14).\nAna bətnindəki inkişafı araşdıran elm sahəsi embrologiyadır. Və embrologiya sahəsində, yaxın vaxta qədər sümüklərlə əzələlərin birlikdə ortaya çıxaraq inkişaf etdikləri zənn edilirdi. Buna görə bəzi adamlar uzun bir zaman bu ayələrin elmə tərs düşdüyünü iddia etmişlər. Ancaq inkişaf edən texnoloöiya sayəsində aparılan daha qabaqcıl mikroskopik araşdırmalar, Quranda bildirilənlərin hamısının doğru olduğunu ortaya qoymuşdur.\nBu mikroskopik araşdırmalar göstərir ki, ana bətnində, tam ayələrdə izah edildiyi kimi bir inkişaf baş verir. Əvvəl embriyondakı qığırdaq toxuma sümüyə çevrilir. Daha sonra isə əzələ hüceyrələri sümüklərin ətrafındakı toxumadan seçilərək bir yerə gəlir və sümükləri əhatə edər.\nBu vəziyyət, "Developinq Human", yəni "inkişaf edən insan" adlı elmi bir jurnalda belə tərif edilir:\n6-cı həftədə qığırdaqlaşmanın davamı olaraq ilk sümükləşmə körpücük sümüyündə ortaya çıxır. 7-ci həftənin sonunda uzun sümüklərdə də sümükləşmə başlayır. Sümüklər əmələ gəlməyə davam edərkən əzələ hüceyrələri sümüyü əhatə edən toxumadan seçilərək əzələ kütləsini meydana gətirirlər. Əzələ toxuması bu şəkildə sümüyün ətrafında ön və arxa əzələ qruplarına ayrılır. 47\nQısacası, insanın Quranda tərif edilən əmələ gəlmə mərhələləri, müasir embrologiyanın kəşfləri ilə tam bir harmoniya içindədir.\nUşağın Bətndəki Üç Mərhələsi\nQuranda insanın ana bətnində üç mərhələli bir yaradılışla yaradıldığı bildirilməkdədir:\n... O sizi analarınızın bətnində üç zülmət içində yaranışdan-yaranışa salaraq yaradır. Bu sizin Rəbbiniz olan Allahdır. Hökm Onundur. Ondan başqa heç bir tanrı yoxdur. Elə isə necə dönürsünüz? (Zümər surəsi, 6).\nDiqqət etsək, ayədə insanın ana bətnində birindən digərinə fərqliləşən üç ayrı mərhələlədə meydana gəldiyinə işarə edilir.\nHəqiqətən də, bu gün müasir biologiya, uşağın ana bətnində embrioloji inkişafının üç fərqli mərhələlərdə baş verdiyi ortaya qoymuşdur. Bu gün tibb fakültəlrində dərs kitabı olaraq oxudulan bütün embriolojiya kitablarında bu mövzu ən fundamental məlumatlar arasındadır. Məsələn, embriologiya haqqında əsas müraciət kitablarından biri olan "Basic Human Embriology" adlı kitabda bu həqiqət belə ifadə edilir:\nBətndəki həyat üç mərhələdən əmələ gəlir: preembriyonik (ilk 2,5 həftə), embrionik (8-ci həftənin sonuna qədər) və fetal (8-ci həftədən doğuma qədər) 48\nTibb dilində "trimeester", yəni "üç dövr" olaraq tanınan bu mərhələləruşağın fərqli inkişaf mərhələlərindən ibarətdir. Bu üç inkişaf səhifəsinin bəlli xüsusiyyətləri qısaca belədir:\nƏsasən, "10ci trimester" olaraq xatırlanan bu ilk mərhələdə ziqot bölünərək çoxalır, bir hüceyrə kütləsi halına gəldikdən sonra özünü bətn divarına yapışır. Hüceyrələr çoxalmağa davam edərkən 3 təbəqə halında təşkilatlanır.\n"2-ci trimester" oaraq da tanınan ikinci mərhələ cəmi 5,5 həftə davam edir və bu müddət boyunca canlı "embriyo" olaraq adlandırılır. Bu mərhələdə hüceyrə təbəqələrindən bədənin təməl orqan və sistemləri ortaya çıxır.\nHamiləliyin "3-cü trimesteri" olaraq adlandırılan mərhələyə girildiyi zaman embriyon artıq "fetus" deyə adlandırılır. Bu mərhələ hamiləliyin səkkizinci həftəsindən etibarən başlayır və doğuma qədər davam edir. əvvəlki mərhələdən fərqlənən xüsusiyyəti fetusun üzü, əlləri, və ayaqları müəyyən olunan insanın xarici görünüşünə sahib bir canlı olmasıdır.mərhələnin başında 3 sm. ölçüsündə olmasına baxmayaraq bütün orqanları ortaya çıxmışdır. Bu mərhələ 30 həftəyə qədər davam edir və inkişaf isə doğum həftəsinə qədər davam edər.\nAna bətnindəki inkişaf ilə əlaqədar bu məlumatlar, ancaq müasir texnologiya alətlərlə aparılan müşahidələr sayəsində əldə edilmişdir. Ancaq göründüyü kimi bu məlumatlar da, digər bir çox elmi şəqiqət kim, möcüzəvi bir şəkildə Quran ayəlarində xəbər verilmişdir. İnsanlığın tibbi mövzularda heç bir incəliklə biliyə sahib olmadığı bir dövrdə də, Quranda bu dərəcədə təfərüatlı və doğru məlumatlar verilmiş olması, əlbəttə Quranın insan sözü deyil, Allah Kəlamı olduğunun açıq bir sübutudur.\nQuranda, insanların ölümündən sonra diriltmənin Allah üçün çox asan olduğu bildirilərkən, insanların xüsusilə barmaq uclarına diqqət edilir:\nBəli, biz onun barmaqlarını da düzəltməyə qadirik. (Qiyamət surəsi, 4).\nAyədə barmağın vurğulanması son dərəcə hikmətlidir. Çünki bütün insanların barmaq izi tamamilə özünə xasdır. Bu an yer üzərində yaşayan hər insanın barmaq izi bir-birindən fərqlənir. Bundan başqa, tarix boyunca yaşamış insanların barmaq izləri də bir-birindən fərqlidir.\nBu səbəbdən barmaq izi, hər kəsə xüsusi bir çox mühüm bir "şəxsiyyət vəsiqəsi" sayılmaqda və bütün dünyada bu məqsədlə istifadə edilir.\nAncaq mühüm olan isə, barmaq izinin özünəməxsusluğunun ancaq XIX əsin axırlarında kəşf edilmiş olmasıdır. Ondan əvvəl, insanlar barmaq izini heç bir xüsusiyyəti və mənası olmayan cizgilər olaraq görmüşlər. Fəqət, Quranda o dövrdə heç kimin diqqətini belə çəkməyən barmaq izləri vurğulanır və bu izlərin ancaq zamanımızda qeyd edilən əhəmiyyətinə diqqət yetirilir.


İran agenturası Bakıdakı konfransın işini pozmaq istəyirdi\n3 Aprel 2013 08:55\nGüney Azərbaycan Milli Azadlıq Cəbhəsi (GAMAC) martın 30-da Park İNN otelində Cənubi Azərbaycan mövzusunda geniş konfrans təşkil etdi. Konfransda xeyli məzurə dinlənildi, maraqlı çıxışlar oldu, Cənubi Azərbaycandakı duruma dair filmlər nümayiş etdirildi.\nAraz Aslanlı, Nəsib Nəsibli, Vəfa Quluzadə, Gültəkin Hacıbəyli, Əhməd Obalı və digərləri çıxışlarında İrandakı mövcud vəziyyətin və Güney Azərbaycanda yaşayan insanların fəallıqlarının mənzərəsini təsvir etdilər. Urmiyə gölü ətrafındakı ekoloji vəziyyətlə bağlı da geniş məruzə dinlənildi. Konfransın ən diqqət çəkən məqamı isə Güney Azərbaycanda son 3 ildə həbs edilənlərin siyahılarının adbaad çəkilməsi və fotolarının göstərilməsi oldu. Qonşuluğumda oturan "Zerkalo" qəzetinin baş redaktoru Elçin Şıxlı maraqlı qeydini diqqətimə çatdırdı: "Fikir ver, 2013-cü ilə yaxınlaşdıqca, həbsə atılanların sayı da artır".\nGörünür, həbs edilənlərin sayının artması tendensiyası İran daxilində və xaricində yaranan situasiya ilə birbaşa əlaqəlidir. İranda vəziyyət gərginləşir, iqtisadi və sosial həyat ağırlaşır, xalqlara zülm artır, prezident seçkisi yaxınlaşdıqca siyasi qruplar arasında rəqabət qızışır. Və bütün bunların nəticəsi olaraq da rejim "çıxış yolunu" haqqlarını tələb edən vətəndaşların həbsində görür.\nBakıdakı konfransın sabahısı İran Azərbaycana nota verdi. Nota Azərbaycanın İrandakı səfirinə təqdim edilib. Güney Azərbaycan və İrandakı durumla bağlı ABŞ və Avropa Birliyi ölkələrində də oxşar konfranslar keçirir, çıxışlarda Tehranın siyasəti tənqid olunur. Ancaq bu zaman Tehranın səsi çıxmır və nota da yada düşmür. Ancaq oxşar toplantı Bakıda keçirilikdə, Tehran əsəbləşir və düyməyə basmağa qərar verir.\nİranın müxtəlif şəhərlərində Azərbaycan əleyhinə az qala hər ay konfrans və seminar düzənlənir, bu toplantılara azsaylı xalqların separatçı təmsilçilərini də cəlb edirlər. Ötən il Bakıda "Evrovizion" yarışması keçiriləndə İran dəridən-qabıqdan çıxdı. Tehranda "Evrovizion" yarışması Bakıda keçirilməsin" səsləri gurlaşırdı. Bu azmış kimi həmin günlərdə Bakıda İrandan göndərilən terrorçular ələ keçirildi. Bu terrorçuların məqsədi yarışma zalında partlayıcı qurğu yerləşdirmək idi. Başqa qrup isə ABŞ və İsrailin Bakıdakı səfirliklərinə terror hücumları həyata keçirməli idilər. Bugünlərdə isə Tehranın bir başqa təxribatıyla üzləşmişik. Erməni separatçıları işğal altındakı Şuşada talış dilində radio açıblar.\nMəqsəd aydındır, Azərbaycan daxilində gərginlik yaratmaq. Ancaq nahaq əziyyətdir, qardaşlarımız olan talışları təxribata çəkmək mümkün deyil, elə Qarabağ uğrunda döyüşlərdə neçə-neçə talış qardaşımız qəhrəmancasına şəhid olub. Buna baxmayaraq, ermənilərin bu təxribatı diqqətsiz də qala bilməz. Və məlum olur ki, bu təxribatın arxasında da Tehrandakı dairələrin "nəfəsi" duyulur. Dil üzrə mütəxəssislərin sözlərinə görə radioda çalışan işçilər İrandan gəlmələrdir.\nİndi bütün bunlar İranın Azərbaycanın daxili işlərinə qarışması deyil, Bakıda konfrans keçirmək İranın daxili işlərinə qarışmaqdır? İrandakı rejim Azərbaycan dilinin istifadəsini tələb edən şəxslərin zindanlara doldurulmasına bizim seyrçi qalmamımızı istəyir? İnsan haqları və Ana dil bəşəri dəyərlərdir və bunu tələb etmək heç bir ölkənin daxili işlərinə qarışmaq deyil.\nİran agenturasına bağlı olan bir neçə nəfər cidd-cəhdlə Cənubi Azərbaycanla bağlı konfransın keçirildiyi zala daxil olmaq istəyirdi. Əgər onlar gerçək medianı təmsil etsəydilər, bir problem olmazdı. Toplantı bütün media qurumları üçün açıq idi. Ancaq "dəvətsizlər" konfransın işini pozmaq üçün Park İNN otelinə göndərilmişdilər və onların heç biri içəri buraxılmadı. Doğru qərar idi. Bir dəfə regional mövzuda toplantıya qatılmışdım. Toplantıya gələn İran səfirliyinin iki əməkdaşının yerdən atmacaları və mədəniyyətsiz davranışları ilə toplantının işini pozmaq cəhdlərinin şahidi olmuşdum. Ona görə də, bu dəfə onlara belə bir imkan verilməməliydi və verilmədi də...


Güc, Nəzarət və Birlikdən asılılıq - Məlumat - 2022\nGüc, Nəzarət və Birlikdən asılılıq\nGüc bütün münasibətlərdə mövcuddur. Gücə sahib olmaq, idarəetmə hissinə sahib olmaq, seçim etmək və ətrafımıza və başqalarına təsir etmək qabiliyyətinə sahib olmaq deməkdir. İstək və ehtiyaclarımızı qarşılamaq üçün gücümüzü tətbiq etmək təbii və sağlam bir instinktdir.\nGüclü hiss etdiyimiz zaman duyğularımızı idarə edə bilərik, vacib olduğumuza və nəticələrə təsir edə biləcəyimizə inanırıq. Başqalarının və şərtlərin təsirinə düşməkdənsə, həyatımızda səmərəliliyimiz var. Reaksiya vermək əvəzinə hərəkət edə bilərik, çünki daxili nəzarət mərkəzimiz var.\nƏksinə, bir çoxumuz özümüzü gücsüz və xarici qüvvələrin qurbanı hiss edə bilərik. Taleyimizin əlimizdən çıxdığını hiss edə bilərik. Bəzilərimiz könüllü olaraq gücümüzü başqalarına veririk. Öz gücümüzü həyata keçirməkdə özümüzü narahat hiss edə bilərik və başqalarını uzaqlaşdıracağımıza inana bilərik. Bunun əvəzinə, başqalarına reaksiya verə bilərik, onların istək və ehtiyaclarını təxirə sala bilərik, qərar qəbul etməkdə və müstəqil hərəkətə başlamaqda çətinlik çəkə bilərik. İstədiyimizi və ya bəyənmədiyimizi söylədikdə özümüzü pis hiss etdiyimizi və ya səsimizi qaldırdığımızı hiss edə bilərik. Bu pozulmuş güc hissi, codendents arasında yaygındır və aşağıdakılardan qaynaqlanır:\nAdi bir xarici diqqət\nUtanc və aşağı özünə hörmət-özünü layiq hiss etməmək\nBağımlılıq və muxtariyyət olmaması - əlaqəyə həddindən artıq ehtiyac\nBaşqalarının qərarlarına inadkarlıq və hörmətin olmaması\nGücdən narahatlıq və münasibətlərə zərər verəcəyinə inam\nRədd olmaq və imtina etmək qorxusu\nXoşbəxt və xoşbəxt olmaq üçün başqalarının sevgisinə və razılığına ehtiyac var\nEhtiyacların, istəklərin və hisslərin inkar edilməsi\nBaşqalarından əsassız gözləntilərin olması\nŞəxsiyyət məsuliyyətinin olmaması (qurban günahkarlıq zehniyyəti)\nMünasibətlərdə güc balanssızlığı\nBir çox münasibətlərdə güc balanssızlığı var. Gücümüzü inkar etsək və yuxarıdakı səbəblərdən heç birini ifadə etməsək, başqasının boşluğu doldurması təbiidir. Çox vaxt bir -birindən asılı olan münasibətlərdə, bir tərəfdaş - bəzən asılılıq edən, narsist və ya sui -istifadə edən digərinin üzərində gücə sahibdir. Adətən razılaşan tərəfdaş, dolanma və ya passiv-təcavüzkar yollarla təsir göstərməyə çalışır. Xroniki güc çatışmazlığı depressiyaya və fiziki simptomlara səbəb ola bilər.\nBir qədər sağlam münasibətlərdə, hər iki tərəfdaş davam edən güc mübarizələrində güc uğrunda mübarizə aparır. Bunlar ümumiyyətlə pul, ev işləri, uşaq baxımı və zamanın necə və kimlə necə keçirildiyi barədə danışıqlar ətrafında gedir. Münaqişənin qarşısını almaq üçün bəzi cütlər hər birinin daha çox nəzarəti həyata keçirdikləri sahələri ayırırlar. Tarixən, analar çəmənliyi idarə edirdi, atalar daha çox qazanır və maliyyə nəzarət edirdilər. Qadınların qazanc gücünün yaxşılaşmasına baxmayaraq, bir çox ailələrdə davam edir, xüsusən də azyaşlı uşaqları olduqda.\nƏnənəvi rollar dəyişir və bərabərləşir. Kişilər uşaq baxımı və tərbiyədə daha çox iştirak edirlər. Qadınlar evdən kənarda işləyərək və ya güc sahibi olaraq evlilik xaricində fəaliyyət göstərə biləcəklərini öyrənirlər. Bu, potensial olaraq əlaqələr içərisində onlara daha böyük güc verir. Bəzi ortaqlar hər şey 50-50 bölünmədikdə küsərlər, amma ədalətsizlik və balanssız güc algısı daha vacibdir. Bu, hisslərimizə və ehtiyaclarımıza məhəl qoyulmadıqda baş verə bilər. Dinlədiyimizi və ya girişimizin vacib olduğunu hiss etmirik. Özümüzü əhəmiyyətsiz və incik hiss edirik. Heç bir təsirimiz olmadıqda, özümüzə hörmətsizlik və gücsüzlük hiss edirik.\nÖz dəyər və muxtariyyət, hörmət və qarşılıqlı ehtiyaclar da daxil olmaqla istəklərimizi və ehtiyaclarımızı ifadə etmək hüququnu paylaşmaq üçün güc və hissləri bölüşmək üçün bir şərtdir. Sağlam bir münasibətdə güc paylaşılır. Hər iki tərəfdaş özləri və əlaqələr üçün məsuliyyət daşıyırlar. Qərarlar birgə qəbul edilir və özlərini təhlükəsiz hiss edir və həssas olmaq üçün kifayət qədər dəyərlidirlər. Bəyəndiklərini və bəyənmədiklərini, istədiklərini və dözmədiklərini söyləyə bilirlər. Münasibətlər və yaxınlıq sərhəd tələb edir. Əks halda, vicdanlı özünü ifadə etmək riski özünü çox təhlükəli hiss edir. Sərhədlər hər iki tərəfdaşın qarşılıqlı hörmətini və xoşbəxtliyini təmin edir.\nBirlikdə asılılıq və güc\nCodendependentlər, ümumiyyətlə, hakimiyyətin onlara tabe olduğu bir ailədə böyüyür. Onların ehtiyacları və hissləri nəzərə alınmadı və ya tənqid edildi. Şəxsi güc və özünə dəyər təşviq edilmədikdə, gücün və sevginin bir yerdə ola bilməyəcəyinə inanırıq. Güc pis bir nümayəndə alır. Öz gücümüzdən qorxuruq və özümüzü təhlükəsiz hiss etməkdən və başqalarını qəbul etməyi və sevindirməyi öyrənməkdən qorxuruq. Qızlar üçün, bu, qadın və qızların ikinci dərəcəli hesab edildiyi və ya iddialı, müstəqil, təhsilli və özünə dəstək olmağa təşviq edilməyən ailələrdə gücləndirilə bilər.\nDigər tərəfdən, bəzi uşaqlar özünü təhlükəsiz hiss etmənin və ehtiyaclarının qarşılanmasının ən yaxşı yolunu başqalarının üzərində tətbiq etməkdir. Bu da problemlər yaradır, çünki qorxu və inciklik doğurur və ortağımızı geri çəkilməyə və ya passiv-təcavüzkar davranmağa məcbur edir.\nBir çox müştəri heç vaxt iddialı olmağı və problemi necə həll etməyi öyrənməmişdir. İstəklərini və ehtiyaclarını bilə və təsdiq edə bilmirlər, hətta özləri üçün də qərar verə bilmirlər. Özlərinə nəzarətdən əl çəkirlər və çox vaxt başqalarına həvalə edirlər və ya ümumiyyətlə hərəkət etmirlər. İddiaçılıq güc verir, lakin həm müstəqil insanlar üçün çətin olan muxtariyyət və özünə hörmətin təməlini tələb edir. Bununla belə, iddialılıq öyrənilə bilər və bununla özünə hörmət yaranır.\nNəzarət, asılılığın əsas əlamətlərindən biridir - özünü və ya başqalarını idarə etmək. Güclə qarışdırılır. Cod bağımlılarının həyatlarında güc hissi olmadığı üçün başqalarını manipulyasiya etməyə və idarə etməyə çalışırlar. Gücləndirəcək öz xoşbəxtlikləri üçün məsuliyyət daşımaq əvəzinə, asılı adamların diqqəti xaricidir. Ehtiyaclarını birbaşa yerinə yetirmək əvəzinə, başqalarına hakim olmağa və özlərini daxilən yaxşı hiss etmək üçün başqalarını idarə etməyə çalışırlar. Düşünürlər ki, "istədiyimi etmək üçün onu (ya da onu) dəyişdirəcəm, sonra xoşbəxt olaram". Bu davranış, başqalarını dəyişdirə biləcəyimizə dair yanlış bir inanca əsaslanır. Ancaq gözləntilərimiz yerinə yetirilmədikdə özümüzü daha aciz və gücsüz hiss edirik.\nSevgi və güc uyğun gəlmir. Əslində, sevgi özünü itirmək demək deyil, nəticədə qəzəbə səbəb olur. Sevgi əslində güc tətbiqidir. Gücümüzə sahib olmaq üçün şüurlu yaşamağı öyrənmək, özümüzə və seçimlərimizə görə məsuliyyət daşımaq, özünə hörmət qurmaq və ehtiyac və istəklərimizi birbaşa soruşmaq lazımdır. Özümüzü vicdanla ifadə etməyi və sərhədlər qoymağı və yox deməyi öyrəndikcə, ortağımızın da eyni şeyi etməsinə icazə verərək təhlükəsizlik və qarşılıqlı hörmət yaradırıq. E -kitabınıza baxın, Fikrinizi necə danışmalısınız - İddiaçı olun və məhdudiyyətlər qoyun.\nÖzünə hörmət yaratmaq üçün deyil, daha çox muxtar olmaq da vacibdir. Muxtariyyət bizi təkbaşına yaşaya biləcəyimizə inandırır. Bu bilik bizi başqalarının razılığından daha az asılı edir. Bu, cütlərin daha az reaktiv olmasına imkan verir. Hisslərini bölüşmək, bir-birlərinin ehtiyaclarını eşitmək, problemləri həll etmək və müdafiə etmədən və ya günahlandırmadan danışa bilirlər. Həssaslığımızı - hisslərimizi, istəklərimizi və ehtiyaclarımızı bölüşmək əslində qarşılıqlı münasibət və inam mühitində əsl mənliyimizi gücləndirir. Beləliklə, gücümüzü təsdiqləmək təhlükəsizliyə icazə verir və yaxınlığın və sevginin çiçəklənməsinə imkan verir. Özümüzü gücsüz və ya təhlükəli hiss etdiyimiz zaman sevgi və münasibətlərin sağlamlığı təhlükə altındadır.\nVideoya baxın: كيف تسيطر على الآخرين - كتاب بيرتون كابلان (Yanvar 2022).\nCopyright 2022 \_ Güc, Nəzarət və Birlikdən asılılıq...