IFREE LABOUR.|1897-09-16|Y Clorianydd - Welsh Newspapers\nIssue: 16th September 1897\n16th September 1897\n"Y GWIR YN ERBYN Y BYD." GOREU APF, ARF DY^G." MONA GU YW MAN Y GEltDD." EISTEDDFOD GADEIRIOL MON A. ^YNHELIH IN T T TP T?' T LLANGEFNI, DYDJ) LLUN, RHAGFYR 27ain. 1897. TESTYNAU.— 1. Testyn v Gadak.—Awdl lieb fod &os 200 liinell flaen y gwyntoedd" (Dr. Parry). Gfobr 10P> a Chadavr Dderw Gerfiedig l r Arwemydd. ti 4. I'r Cor heb fod dan 30 mewn rhif a ddatgano jn 2. Cvwydd Cof-a, heb fod dros 6?> liinell, "Y dx- oreu Bydd melus gofio y cyfamod" (Isalaw), Gwobr weddar Mr John Wmiams, Gorphwysfa. —Gwobr, a j'r arweinydd. (Oyfyngedig i Gorau Mon). Thrs Aur. (Am fanylion pellach ymoiyner a'r ysgrif- gejndyrf pres a chwarenont yn oreu Smiles enyddion). I and Tears' (Round). Gwobr, 6p 6s 0c. 3. Prif Gystadleuaeth GorawL-Ir Cor heb fod o 6. I'r Seindyrf Pres a chwareuont yn orau unrhyw dan 40 inevvii rhii a ddatgano yn oreu Ar don o McLrcn.^ Gwobr, Zp Zs uc. Rhestr o'r Testynau i'w cael gan yr Ysgrifenyddion, J. K JOSE*. 20, High | y8„rfe D. W. H IJGHES, Ron- Ho s^, f = J 2G2\nCynhadledd Glowyr Deheudir…\nCynhadledd Glowyr Deheudir Cymru. Yn Nghaerdydd, ddydd Llun diweddaf, o dan lywyddiaeth Mr W. Abraham (Mabon), A. S., cynhaliwyd cynhadledd o gynrychiolwyr ar ran deng-mil-a^phedwar-ugain (90,000) o lowyr De- heudir Cymru a Sir Fynwy, i ystyried. yr hyn y dylid ei wneud yn nglyn a chynllun y meistrad- oedd i gyfyngu swm y glo a gyfodir. Pender- fynodd y gynadledd anog y glowyr i beidio gweith- io yr wythnos hon. Penderfynwyd, hefyd, i ofyn i'r oil lowyr yn Neheudir Cymru a sir Fyn- wy roddi eu llais yn mhob glofa ar y cwestiwn a ddylid neu ni ddylid rhoddi, ar y dydd laf o Hyd- ref, chwe mis o rybudd i derfynu cytundeb y Llithr-raddfa, Dilynodd trafodaeth fywiog ar y cwestiwn a ddylai y gweithwyr nad ydynt yn cy- franu at drysorfa y Llithr-raddfa gael llais yn y mater ai peidio. Pan ymranwyd, cafwyd fod un- ar-ddeg a deugain o'r cynrychiolwyr dros bleid- leisio agored, ac wyth-a-deugain dros gyfyngu y bleidlais i'r rhai hyny a dalodd y ddwy dreth ddi- weddaf at y drysorfa. Arddangoswyd cryn deim- lad o ganlyniad i'r ymraniad hwn. Yna gohir- iwyd y gynhadledd hyd boreu ddydd Mawrth, pryd y pleidleisiwyd yn ol nifer y gweithwyr a gynrychiolid, ac nid yn ol nifer y cynrychiolwyr oedd yn bresenol yno. Galwyd yr enwau, a dyma y canlyniad —Yi). erbyn caniatau i rai heb fod yn cyfranu at y Llithr-raddfa gymeryd ran yn y bleidlais, 41,044 o blaid caniatau iddynt, 21,420. Dywedodd Mr W. Abraham ei fod ef yn credu fod y mwyafrif o blaid y ffordd o reoli yn hytrach na chyfyngu y cynyrch. Penderfynwyd fod pob glofa i ymofyn a ydoedd eu meistrad- oedd hwy yn ffafriol i'r cynllun ai peidio.— Beirniadwyd ymddygiad Mr D. A. Thomas, A.S., a phenderfynwyd, cynal cynhadledd gyffredinol mor fuan ag y gellid.\n"Yr ydych yn gweled, fy anwylvd," meddai Edwin yn orfoleddus, "nas gall creadus fyw heb ei galon; a chan ei bod yn digwydd fod yr eiddof it genych chwi, wrth gwrs nis gallaf fi fyw heb yr eiddoch chwi." "Ah! yr ydych yn greadur afresymol!" meddai An- gelina yn llawea.\nAfghanistan a'i Thrigolion.\nAfghanistan a'i Thrigolion. Gan fod yr helynt Indiaidd yn tynu cymaint o sylw y dyddiau hyn, credwn mai nid anfuddiol gan ein darllenwyr fydd ychydig o hanes Atfghan- istan, y wlad sydd yn ffinio ar ac yn dal cysylltiad imor agos a'r helynt presenol. (jorwedd Affghanistan rhwag India a Phersia. Ymestyna o'r gogledd i'r deheu oddeutu 450 o fill- diroedd, ac y mae yn fwy na hyny o'r dwyrain i'r gorllewin; yn cynwys arwynebedd o fwy na 250,000 o filldiroedd ysgwar, fel y mae felly ychydig yn eangach na Ffrainc. I'r gogledd iddi y mae Turkestan i'r dwyrain, y Punjab i'r de- heu, Beloochistan ac i'r gorllewin iddi y mae Persia. Perthyn i Affghanistan y mae Beloochis- tan yn briodol, ond ei bod yn bresenol wedi ei gwahaniaethu yn wleidyddol oddiwrthi. Y mae y wlad ar y cyfan yn wastad iawn, serch fod ynddi fynyddoedd yn codi oddeutu 18,000 a 20,000 o droedfeddi uwchlaw arwynebedd y mor. Golchir y glanau dwyreiniol i'r wlad gan yr afon Indus, a rhed i gyfeiriad de-orllewinol, rhwng dwy gadwen o fynyddau uchel, pa rai sydd yn ymestyn hyd at fynyddau byd-enwog yr Himalaya. Gwahenir yr alon hon odd:wrth y mynydd-dir gan randir cull o dir isel. Ar gribau y mynyddau hyn ymestyna y bwrdd-dir i'r gorllewin hyd at linell-derfyn Per- sia. Y mae llawer o fynyddau eraill y gallem eu henwi, ond rhaid prysuro yn mlaen. Gorwedd dyffryn yr afon Cabul ar hyd gwaelod deheuol rhanau dwyreiniol rhai o'r broydd mynyddig hyn. Y mae yr afon Cabul yn rhedeg o'r gorllewin i'r dwyrain i'r Indus, gan ddisgyn ago i 10,000 o droedfeddi mewn pellder o 200 o filldiroedd. Rhed yr afon hon yn ffrwd ddinod drwy dref Cabul. Dylifa trwy Jellalabad a Peshawur tuag at yr Indus, gan dderbyn lluaws o fan afonydd yn ei chwrs; ae o Jellalabad i lawr mordwyir hi gan gludfadau (rafts) gwneuthuredig o grwyn. Y mae yno amryw ddyffrynoedd mawrion a gwastad- diroedd eang. Rhwng gwastad-dir Jellalabad a Peshawur y mae cadwyn-fynyddoedd Khyber, lie y mae Bwlch Khyber, trwy ba un y teithiodd y fyddin Brydeinig yn rhyfel-dymor 1841-2; y mae y bwleh hwn agos yn 20 milldir o hyd. Yn y dyffrynoedd gerllaw y mae llawer o bentrefi a thai, lie y mae digon o rawn a ffrwythau. Yn nwyrein- barth y wlad y mae rhai o'r dyffrynoedd hyn yn rhoddi cynyrch da mewn amrywiol bethau," a cherir yn mlaen waith eang mewn cotwm. Ond y prif stoc ydyw anifeiliaid, gwenith, haidd, pys, mes, reis, a grawn eraill. Y mae yno fwnau gwerthfawr o aur, arian, a cliopr mewn gwahanol, barthau a bernir fod y mwn haiarn yn agos i Peshawur yn gymaint ag un Sweden. Eu hanifail mwyaf dof ydyw y ddafad. Y mae geifr mor ami a defaid ac y mae ceffylau a mulod yn ddirifedi. Y mae cathod Cabul yn hynod am eu blew hir a! sidanaidd, ac yn myned dan yr enw cathod Per- sia, er mai ychydig oliDrynt sydd yno. Y mae y boblogaeth, a chyfrif Beloochistan, yn bum' miliwn—tua 480,000 yn unig sydd yn per- thyn i Beloochistan. Y mac yr Affghanistaniaid, y rhai ydynt y genedl lywodraethol, wedi chwalu ar hyd a lied y bwrdd-dir ond y mae y mynydd- oedd yn benaf yn meddiant llwythau eraill. Dy- wedir fod yr Affghanistaniaid yn tarddu o'r Iudd- ewon, y rhai a gaethgludwyd gan y Babiloniaid rhwng Herat a Cabul. Yn mhlith y dosbarth uchaf arferion ac iaith y Persiaid sydd yn ffynu. Y mae eu merched yn landeg a hardd iawn. Ys- tyrir y merched fel arian treigl, pwrcesir gwrag- edd, ac mewn achosion o drosedd y mae y g ^sb yn cael ei thalu yn y rhyw deg. Er engraifft, rhoddir 12 o ferched ieuainc am lofruddiaeth. Tori llaw, tynu dant, dinystrio llygad, a throsedd- au cyffelyb, a gosbir gan ddirwy o chwech o ferched ieuanc. Priodir yn gyffredin pan y mae y dvnion yn 20 a r merched yn 16 mlwydd oed ond pan y me pris y cytunwyd arno ar ymddangos, gellir priodi yn gynt. Modd bynag, os bydd arian yn brm, yna nid a y dynion i'r ystad briodasol nes y byddant yn 40 a'r merched yn 25 mlwydd oed. Gallant briodi pedair gwraig os bydd ganddynt ddigon ° foddion. Y mae y dynion pan gartref vn liadd yr amser trwy ysmygu, a chymerir trwyn- lwch fel math o foeth. Eu prif ddifyrwch ydyw hela a rhedegfeydd ceffylau, yr hyn sydd yn ffynu ar raddfa eang yn eu plith. 1 Y mae yno chwech o drefydd lied bwysi^. Y bnf-ddinas ydyw Cabul, yr hon sydd yn gorwedd ar Ian aton or un enw, mewn gwastad-dir yn cael ei ddyfrhau yn dda, ac yn orlawn o bentrefi. Am- gylchynir y dref gan fryniau isel ar dair ochr ar ben un-y gogleddol—y mae palas y brenin. Nid yw y dref hon yn fawr, ond yn brydferth a chryno, ac adeiledir y tai gan mwyaf o goed er osgoi can- Jymadau y daeargrynfaau dinystriol a gymerant le. Y -ae gerddi blodeuog a swynol oddiamgylch iddi Y mae yn y dref hon 60,000 o drigolion. Pesh«awur sydd dref oddeutu pum' milldir mewn amgylchedd, ac yn cynwys 56,000 o eneidiau. Priddfeini ydyw defnydd adeiladaetli tai y ddinas hon, y rhai sydd yn gyffredin oddeutu tri uehder llofft; yr heolydd yn gul a llithrig, ond wedi eu palmantu, gyda'r gwter ar y canol. Disgvna y gwlawogydd yn y gwanwyn, gan wneud y He yn angre annedwydd. Ghiznee ydoedd unwaith yn bntddinas ymherodraeth ag oedd yn cyrhaedd o'r ligns 1 r Ganges, ac yn cynwys yr adeiladau mwy- af gorwych yn Asia, ond yn awr nid oes yno ond tua 1500 o anedd-dai tlodaidd. Gellir canfod ol- ion ei harddweh henafol eto yn y gymydocaeth ac yn eu plith, beddrod y Sultan Mahmood, gorch- fygwr India, uwchben pa un y darllenir y Koran yn barhaus gan offeiriaid Mahometanaidd. Ma- hometamaeth ydyw crefydd y trigolion hyn. Can- dahar sydd dref a ddywedir iddi gael ei sylfaenu gan Alexander Fawr. Y mae y ddinas bresenol yn newydd iawn. Y mae y dref eang a phryd- ferth, a thvbir ei bod yn cynwys 100,000 o drigol- ion. Mae y pedair brif heolydd yn 50 llath o Fed, ac y mae afonig fechan yn rhedeg trwy bob heol. Y mae y ddinas hon yn wahanol i ddinasoedd eraill gan y poblogir hi yn benaf gan Affghanistaniaid, y rhai sydd wedi cydvmffurfio yn allanol ag arfer- ^nyPersiaicL Nid yw Quetta yn sefyll yn bell o Fwlch Bolan. Gwneir llawer o drafnidiaeth vn o Fwlch Bolan. Gwneir llawer o drafnidiaeth vn y dref hon, yr hon nid yw yn cynwys 400 o dai bychain,gyda muriau lleidiog oddiamgylch iddynt. Daw llawer o fasnachwyr i'r dref hon i bwrcasu nwyddau er eu hail-werthu pan y mae y caravans yn dyfod i mewn. Herat sydd dref gaerog a chadarn. Cynwysa yn awr oddeutu 20,000 o dri- golion, yn mhlith pa rai y mae Hindwaid a rhai teuluoedd o Iuddewon. Ystyrir y dref hon yn agored i Affghanistan o'r gorllewin, a chan fod Affghanistan ei hun yn cynwys yr unig dramwyfa trwy ba un y gall byddin fyned yn mlaen ar y tir tuagat India, mae buddugoliaeth Herat gan yPers- iaid, y rhai a allent adael y Rwsiaid fyned trwodd, wedi cael ei rwystro bob amser gan y Llywodraeth Brydeinig, a bu yn achlysur o ryfei yn 1856. Er fod Affghanistan o dan awdurdod brenhinol, y mae y genedl wedi ei rhanu yn llwythau, pob un o dan ei lywodraeth ei hun, heb unrhyw ymyriad oddiwrth y gallu brenhinol. Mewn llywodraeth mor ansefydlog a hon, y mae y rhaniadau gwleid- yddol yn amrywio hefyd o angenrheidrwydd. Pan oedd y Llysgenad Prydeinig yn Peshawur, yn 1809, yr oedd y deyrnas wedi ei rhanu yn 27 o daleithiau a llywodraethau. Gair am y trigolion. Yr oeddynt yn yr oesoedd aethant heibio yn hynod o letygar wrth ddyeithr- iaid, y rhai a dderbynient fel gwestywyr cyhoedd- us, fel y gallai yr ymdeithydd dramwy ar hyd a lied y wlad heb unrhyw anhawsdra i gael bwyd neu lety. Yn yr hen amser byddai gelyn chwerw- af un o'r Affghanistiaid yn ddiogel dan gronglwyd ei wrthwynebydd ond nid yw hyny yn bodoli yn eu mysg yn awr. Yn 1842, pan oedd y fyddin Brydeinig yn encilio o Cabul, cyrhaeddodd chwech o swyddogion Prydeinig o fewn ychydig filldir- oedd i J ellalabad, yn mha le yr arosasant i dori eu hangen, a phan yn cyfranogi o luniaeth a ddy- gwyd iddynt, torwyd hwy yn ddarnau yn y modd mwyaf annynol gan y giwaid hyny, yr hyn a brawf nas gellir dibynu dim ar eu hanrhydedd. Y maent yn hollol dwyllodrus, barbaraidd, gelyniaethus, eiddigeddus, trachwantus, treisiol, a gwrthnysig yn annhosturiol, gwaedlyd, a bywiog, bob amser am ryfela, ond eto yn hynod o ddiffygiol mewn calonogrwydd a phwyll, ac yn hollol analluog i wrthsefyll rhuthr sefydlog gelynion penderfynol. Y Tajiks ydyw y mwyaf mileinig a gwaedlyd, a chwerylant yn barhaus gyda'u gilydd. Y mae yr Affghanistiaid i gyd o'r bron yn swyddogion, mil- wyT, ac offeiriaid; a dirmygant y drychfeddwl o fod yn fasnachwyr neu siopwyr. Anfonodd Dost Mohammed, y mwyaf galluog o'r arweinwyr, lythyr at Arglwydd Auckland yn Mai, 1835, yr hwn oedd yn ragflaenydd ymyriad f Prydeinig yn y lie hwnw; yr oedd y swyddog yn awyddus am gyfeillgarwch Prydain, tra yr oedd ei arglwyddiaeth yn ameu amcanion Rwsia a Phersia ar ein hymherodraeth yn India. Anfon- wyd Syr A. Burnes fel cenad i Cabul yn 1837, yr hyn fu yn achos i Arglwydd Auckland benderfynu gwrthwynebu Dost Mohammed. Yna dechreu- odd y parotoadau rhyfelgar mwyaf brysiog. Yn Hydref, 1838, cyhoeddwyd rhyfel yn ei erbyn. Cychwynodd byddin o 25,000 o filwyr, dan ofal Syr Henry Fane; a pharotodd Syr Willoughby i groesi diffaethweh eang yn Chwefror, 1839, gyda 10,000 o filwyr rheolaidd, a 80,000 o filwyr afreol- aidd. Cyrhaeddasant Candahar yn Ebrill, ar ol dioddef llawer oddiwrth eu hymgyrch o 1000 o fill- diroedd. Ymunodd byddin Bombay a hwy yn gynar yn Mai. Yn Gorphenaf aethant i Ghiznee, pellder o 230 o filldiroedd, ac ar ol ystormio y dref hon ymdeithiasant i Cabul, yr hon a gymer- wyd y 7fed o Awst. Diangodd Dost Mohammed o'r wlad ymostyngodd un o'i feibion i Syr A. Burnes; a gorfu i'w fab arall roddi Jellalabad i'r Milwriad Wade. Wedi ail sefydlu y brenin ar yr orsedd, arosodd Syr- W. M'Naghten a Syr A. Burnes yn Cabul fel llysgenhadon; ond aeth corph y fyddin yn ol i India. Yn ystod 1840-1, byddai terfysgoedd yn cymeryd lie rhwng yr Aff- ghanistaniaid a'r Prydeiniaid, ac er i Dost Mo- | hammed ymostwng i'r Prydeinwyr yn Tachwedd, f 1840, gan fyned i fyw yn ddistaw i India, eto yr oedd y wlad mewn cyflwr ansefydlog iawn, ac yn gofyn am bresenoldeb o 10,000 i 16,000 o filryr Prydeinig, lieblaw milwyr Shah Soojah, y brenin. Yn Tachwedd, 1841, y daeth pethau i gyfwng. Amgylchynwyd Cabul gan yr Affghanistaniaid yn raddol, a llofruddiasant Syr A. Burnes a swydd- ogion eraill Tachwedd 2il, a Syr W. M'Naghten! ar y 23ain o Ragfyr. Teimlai y Prydeinwyr mor anaJluog fel y penderfynasant adael Cabul dan amgylchiadau gostyngedig lawn a dychwelyd i India. Cychwynasant ar y 6ed o lonawr, 1842, ac yr oedd eu henciliad yr un mwyaf dinystriol a thruenus a wyddis am dano erioed. Allan o1 26,000 o filwyr, gwragedd, a phlant, llofruddiwyd neu cvmerwyd yn garcharorion bron yr oil ohon- ynt gan y barbariaid hyn. Daliwyd Jellalabad gan y Cadfridog Sale Candahar gan y Cadfndog ott; a Ghiznee y Cadfridog Palmer, yr hon a gymerwyd oddiarno, ac a wnaethpwyd yn garcharorion, efe a'i fyddin. Yn Mawrth yr oedd y cadfridogion hyn yttialluog i wneud cynlluniau, ond oherwydd anmhenderfynolrwydd Llywodr- aeth India a diffyg cy3enwadau,ataliwyd hwy rhag gwneud llawer hyd Awst, pan yr aeth y Cadfridog Nott i Ghiznee, ac yn Medi i Cabul, gan ail gy- meryd y ddwy ddinas. Er Hydref yr oedd pob- peth wedi ei ail drefnu, ac aeth y fyddin i India, lie y cyrhaeddasant erbyn diwedd y flwyddyn. Llofruddiwyd Seah Soofah, y brenin, yn ngwan- wyn yr un flwyddyn, a daeth ei fab yn etifedd i dreftadaeth led amheus. Yn 1846 drachefn gorfu i'r Prydeinwyr ymosod nrnynt oherwydd iddynt ffurfio cyfathrach a'r Sikhs. Torwyd hon i fyny yn eu gorthrechiad yn Gujerat; ac yn ystod y gwrthryfel yn India yn 1867, rhoddodd y brenin —Dost Mohammed Khan—gynorthwy anunion- gyrchol gwerthfawr i'r Saeson trwy atal unrhyw oresgyniad o'u tiriogaeth yn y rhandir hwnw, ac felly ganiatau iddynt greiddio eu nerth yn rhywle arall. Bu y llvwiawdwr galluog hwn farw yn 1863, a dechreuodd ei feibion yn ebrwydd ar ryfel olynol, yr hon a barhaodd gyda chwerwder mawr am amryw flynyddoedd. Cydnabyddodd y Lly- wodraeth Brydeinig Shere Ali fel y llywodraeth- wr cyfreithlawm, ac yn 1868 rhoddwyd eynorthwy uniongyrchol iddo mewn arian ac arfau er ei allu- ogi i sefydlu heddwch a threfn yn y wlad. Y canlyniad o hyn fu, nid yn unig i diriogaethau y brenin gael eu heddychu,. ond gosodwyd y terfyn- au rhwng Rwsia yn Asia ac India i lawr yn eglur. Yn yr Edinburgh Review am Gorphenaf, 1873, ceir a ganlyn: —" Y prif beryglon a fygythiant y wlad yn awr ydynt iddi gael ei haflonyddu gan Rwsia, yn mha achos y gall^Lloegr yn bosibl gael ei maglu ac hefyd yr olyniaeth, gan yr ymdden- gY8 Shere Ali fod yn well ganddo y mab ieuengaf, Abdullah, yn hytrach na'r liynaf a mwy oralluofr Yakoob." J ° YCHYDIG FFEITHIAU AM AFFGHAN- ISTAN. Y mae arwynebedd Affghanistan oddeutu cy- maint ddwywaith a Phrydain Fawr a'r Iwerddon. Mae yr Affghaniaid yn falch o'u henafiaid, a honant eu bod yn disgyn 0 neb liai na'r Brenin Saul. Y mae pawb yn Cabul yn wr o urddas. 0 leiaf, y mae pob person o dipyn o bwys yn galw ei hun yn Khan," yr hyn ydyw ystyr Affghan- aidd y gair. Dylai y broffeswriaeth feddygol ffynu yn Aff- ghanistan, oblegid y mae heintiau yn bethau cyff- redin yno, ac y mae y bobl hefyd yn ddarostyng- edig i anhwyldeb hynod yn y llygaid. Y mae y camel yn angenrhaid i'r Affghaniaid, ac y mae bron yr oil o farsiandiaeth y wlad yn ca.el ei gludo ar gefn y creaduriaid defnyddiol hyn. Yn Ghanzi, yn Affghanistan, yr hwn sydd dros 7000 troedfedd uwchlaw arwyneb y mor, mae yr oerni yn y gauaf yn eithafol, ac nid peth anghyjff- redin i'r trigolion ydyw cael eu dot gan eira yn eu tai am fisoedd benbwygilydd. Nid yw yr Affghaniaid yn hoff iawn o sebon a dwfr, er eu bod yn golchi eu dwylaw cyn ac ar ol bwyta. Gwell ganddynt arfer eu bysedd yn He cyllill a ffyrc, a newidiant eu dillad oddeutu un- waith yn y mis. Cenedl dalgryf ydyw yr Affghaniaid, ond y mae eu moesau yn bwdr iawn. Y mae Lloegr wedi gwaredu Herat ddwywaith rhag y Persiaid drwy rym arfau, ac adfer y He i'r Affghaniaid yn' ol traul o amryw filiynau o bunau a rhai miloedd o fywydau. Bu arian Lloegr hefyd yn foddion i esmwythau anhawsderau ar- ianol yr Ameer ar fwy nag un achlysur, a chafodd hefyd y budd oddiwrth arfau a hyfforddwyr mil- wrol Lloegr. Pa beth bynag ellir ddweyd am Abdullah Khan, rhaid addef ei fod yn wr o ddewrder ac yni difesur. Yn ystod ei afiechvd diweddaf, lledaen- wyd adroddiad am ci farwolaeth, ond, fel Alex- ander gynt, aeth ar gefn ei geffyl, a marchogodd drwy yr heolydd i ddangos ei fod yn fyw. Fodd bynag, yr oedd hon yn ormod ymdrech iddo, a bu farw yn fuan ar ol hyn. Y mae Kandahar yn anwahanadwv oddiwrth enw Arglwydd Roberts. Pan dorodd'rhyfel Aff- ghanistanaidd 1873 allan, dewiswyd ef fei llywydd adran Kurram o'r fyddin. Am ei wasanaeth py- byr gwobrwywyd ef a'r teitl o K.C.B. Ar ol llofruddiaeth greulon Syr Louis Cavaganari a gos- gorddlu y Genhadaeth Brydeinig, penodwyd ef drachefn yn llywydd y galluoedd dialeddol. Ar y 9fed o Awst cychwynodd "Bobs" allan gyda 10,000 o filwyr, 8000 o ganlynwyr brodorol, a thros 11,000 o anifeiliaid clud ar ei ymdaith fyth- gofiadwy drwy ganol Affghanistan i gynorthwyo Kandahar, lie y cyrhaeddodd yn mhen tair wyth- nos ar ol hyny. Yn fuan dilynodd brwydr ag Ayub Khan, yn yr hon y bu milwyr Prydain vn fuddugoliaethus, gan lwyr chwalu y gelyn gyda cholledion trymion. Yr oedd barwniaeth yn aros y cadfridog dewr ar ei laniad yn Lloegr, ac ar ol hyny penodwyd ef yn ben-llywydd y fyddin yn yr India.\nPriodas Jfasiynol yn LUnberis. Dydd Mercher, yn nghapel Preswylfa, Llan- beris, unwyd mewn glan briodas Miss Jenny Williams, unig ferch Mr D. P. Williams, Y.H., Dolafon, a Mr J. G. Rowlands, B.A., mab hynaf y Parch Daniel Rowlands, M.A., Ban- gor. Morwynion y briodas oeddynt Miss My- fanwy Jones (cyfnither y briodasferch), Misses A. ac M. Rowlands (ehwiorydd y priodfab), a Miss Bebb (Lerpwl) y gwas oedd Mr Llywelyn Rowlands (brawd y priodfab). Yr oedd y capel dan ei'sang 0 ewyllyswyr da y par ieuanc, agwein- yddwyd y seremoni gan y Parchn. J. O. Jones, Llanberis (ewythr y priodasferch), D. Rowlands (tab y priodfab), a John Williams, Princess- road, Lerpwl. Chwareuwyd ar yr organ gan Mr Gwilym Rowlands. Dangosid arwyddion o la- wenydd cyffredinol yn yr ardal trwy chwifio ban- erau, etc. Yr oedd yr anrhegion yn lluosog a gwerthfawr. Ymadawodd y par ieuanc yn y prydnawn am yr Isle of Wight, lie y bwriadant dreulio eu mis mel.\nFe ofynodd y crwydryn, "Foneddiges garedig, a wnewch chwi adael i mi gael rhywbeth i'w ;yied"?" "Y mae digon o ddwfr i lawr yn y ffynon acw, a gellwch yfed faint a fynoch," oedd yr ateb. "Na, foneddiges garedig, y mae geaiyf gyfansoddiad o haiarn, a gwna dwfr ei rydu Darfu i'r diweddar Dduc o Leinster, wrth gyfarfod llafurwr, ddywedyd, "Y mae yn ofidus gellyf, mewn canlyniad i'r hyn a ddywedwyd wrthyf gan fyngor- uchwyliwr, fy mod yn gorfod gwneud heb eich gwas- anaeth, gan nad oes yna, 'rwy'n coelio, ddigon o waith i bawb." Wrth glywed hyny, sylwodd y dyn yn ddi- niwed. "Yn siwr ddigon, eich arglwyddiaeth, 'does dim eisieu i chwi fy ngollwng ymaith oblegid prinder gwaith, gan mai ychydig iawn o waith a'm ceidw i yn brysur." Darfu i'w atebiad parod foddhauyDuc yn fawr ia.wn. yr hwn roddodd gyfarwyddyd i'w gadw yn mlaen.\nT Gymdeithas Genhadol 11 Eglwysig.…\nT Gymdeithas Genhadol 11 Eglwysig. j FFEITHIAU CENHADOL CYFFREDIN. 1 1. Y BYD: POBLOGAETH A CHRE- I FYDDAU. Cyfrifir fod bron 1,500,000,000 o bobl yn y byd, a bod mwy na 1,000,000,000 o'r rhai hyn heb fod yn Gristionogion. Dywedir fod haner trigianwyr y byd heb hyd yn nod glywed unwaith am enw ein Harglwydd Iesu Grist. t Y mae dros 200,000,000 yn Fahometaniaid, yn nghylch yr un nifer yn Hindwaid; 430,000,000 yn Bwdiaid, Confuciaid, etc. a mwy na 150,000,000 yn Baganiaid. Ysgrifenodd Syr W. Muir am y JVtahometan- iaid -"Y mae tri o ddrygau Ilivyr yn dylifo oddi- wrth y ffydd, ac y mae yn rhaid iddynt barhau i ddylifo cyhyd ag y mae y Koran yn safon credin- iaeth. Yn gyntaf: Cynhelir a pharheir aml- wreigiaeth, ysgariaeth, a chaethwasanaeth. Yn ail: Llethir a dileuir rhyddid meddwl a barn ber- sonol mewn crefydd. Yn drydydd: Y mae rhwystr wedi ei osod ar ffordd derbyn Cristidnog- aeth." (Atlas y G.G. 1895, tud. 66.) Nodwyd mewn perthynas i Hindwraeth, tra y mae Cristionogaeth yn grefydd gobaith, y mae Hindwaeth yli grefydd anobaith. Ysgrifenodd y Dr. Jex Blake, Deon Wells, am Benares, y mwyaf o ddinasoedd cysegredig yr Hindwaid — "Oddiamgylch i un deml y rhed daflenwaith cerf- iedig allanol, tua deg trocdfedd o'r llawr, yn rhy wrthun i'r ysgrifell i'w ddesgrifio y mae golyg- feydd o ddrygioni yn weledig dnvy yr oil o'r dydd, gwae til na dim hyd yn nod yn y Lupanar yn Pom- peii." (Mynegiad y Gynhadledd Genhadol, Llundain, 1888, tud. 57; Cenhadaetliau Tramor a Galwadau Cartrefol, tud. 48.) Ysgrifenodd Syr M. Monier-Williams am Bwd- yddiaeth:—"Nid yw Bwrdyddiaeth, o'r hyn lleiaf yn ei ffurf boreuaf a chywiraf, yn grcfydd o gwbl, ond yn unig yn gyfundraeth o foesoldeb ac ath- Ily roniaeth." (Bwdyddiaeth, tud. 537.) Y mae Mrs Bishop, y teitliiwr adnabyddus, wedi dwTeyd fod "pechod yn orseddedig, wedi ei wneud yn deluw, ac yn cael ei addoli" yn Asia, ac "nad oes braidd un peth yn tueddu tuagat gyf- iawnder yn mywyd y cenhedloedd ag ydynt heb eu Cristioneiddio." Nid oes gan Confuciaeth ddim i'w ddweyd am unrhyw gartref tudraw i'r bedd. Y mae yn gref- ydd heb ddatguddiad, addoliad yn ymarferol heb Dduw, yn ddeddflyfr o foesoldeb heb awdurdod bersonol terfynol. Y mae dyn-fwyta, aberthau dynol, Ilofrudd- 'iaeth plant, caethwasanaeth, a meddwdod yn bod- oli yn mhlith teyrnasoedd Paganaidd mewn am- rywiol raddau. O'r bobl hyn, y mae 1800 yn marw bob awr v rhai nid ydynt wedi gwrthod Crist, oblegid nad ydynt erioed wedi .clywed am dano Ef. Ar ben pwy y bydd eu gwaed hwy ? 7ledd j'?11 arferid ti chynal yn fl^yddo] vn Ashanti, ond yr lion svdd Vn awr .? ei. d^dymu, arferid rhoddi 600'o bersonau lfarwolaeth. (Y Canon Taylor Smith.) Gristionogol Chineaidd v\_ ddiweddar:Tybiwyf fod canoedd o wragedJ 711 lla(ld eu hunain bob dydd, vnher- oddef "° rrU bjW?u rWJ-yn rhy druenus i'w ddi- oddet. (Gwragedd India, 1896, tud. 57.) 2. YMDRECH GENHADOL. Pan y gwnaeth Stanley ei daith o 999 o ddydd- m"Jn 7gnnn8 1 Affrica' ni ddarfu idd(> m„n 7000 o filldiroedd weled o gwbl wyneb "af fddo d7.n ag oedd wedi cael cyfleus- dra i ddvfod felly. (Y Gwirfoddolwr Efrydol.) Allan o r 982 o ddinasoedd mawrion Fu mewn deg o dalaethau China, y mae 908 heb genhadwr. (linogaethau Pellach, 1896, tud., 15.) o Nid oes ond saitli o genhadon gogyfer ag 8,000,000 pobl Kiang-si. (Adolygiad Cenliadol, 1896, tud. 117.) T y gwastadedd Honan mawr yn China gyda'i 8,000 000 o bobl a'i 62 o brif-ddinasoedd,' h$> ei gyrhaedd gan yr Efengyl. (Adolygiad Cenhadol, 1896, tud. 222.) 207^000 onn 290'???'S00 hohl India> 207,000,000 yn Hindwaid, a 58,000,000 yn Fa- hometaniaid. mJnnolanJaith para Bazaar Calcutta y mae bron 100,000 o frodonon, tuagat efengyleiddiad y rhai nid oes un cenhadwr nodedig. Nid oes yr un Eglwys Brotestanaidd yn y cylch, a dim ond un ystafell fach pregethu yn ddigon o faint i eistedd ^°,° hobl. (Llythyrau Blynyddol y G.G.E. 1896, tud. 91.) u *n<ae cenhadwr vn Punjaub yn ysgrifenu am un dyn yn mhlith miliwn o eneidiau yn trengu, yn wasgaredig dros 10,605 o filldiroedd vsgwar o wlad fynyddig a llefara un arall am fod tri o genhadon i randir Multan, darn o dir tua'r un faint a Lloegr. (Llythyrau Blynyddol y G.G.E., 1896, tud. 209,1 213.) Mynegir nad oes ond un chwarter y cant o'r Japaniaid yn Gristionogion. Y mae y cyfrifiad hwn yn cynwys y Cristionogion Groegaidd, Rhuf- einaidd, a Phrotestanaidd. (Adolygiad Cenhadol 1896, tud. 72.) Yn ystod y 30ain mlynedd diweddaf y mae 700,000,000 o bobl wedi eu gwneud yn gyrhaedd- adwy i'r Efengyl. (Adolygiad Cenhadol, 1896, tud. 72.) Gwna y ffigvrau canlynol, wedi eu cymeryd allan o "Gipolwrg ar y Maes Cenhadol Tramor," gwaith a dynwyrl i fyny yn ofalus, ac a gvhoedd- wyd gan Undeb Cenhadol y Gwirfoddnlwyr Ef- rydol, wasanaethu i ddangos cyn lleied sydd yn cael ei wneud yn bresenol i efengylei'ddio y hvd • — Arabia, un cenha,dwr urddedig gogyfer a 6,000,000 01 bobl. Persia, un gogyfer a 250,000 o hob!. z! Ily India, un gogyfer a 232,000 o bobl. India (Talaethau Gogledd-Orllewinol), un go- gyfer a 660,000 o bobl. ° India (Bengal), un gogyfer -1430,000 o bobl. India (Pun 'jaul), Sindh, a Kashmir), un goorfer a 402,000 o bobl. China, un gogyfer a 817,170 o bob!. Japan, un gogyfer a 200,000 o bob!. Korea, un gogyfer a 500,000 o bobl. Siam, un gogyfer a 700,000 o bobl. 11 y Affrica (Gogledd i'r Zambesi), un gogyfer a 259,330 o bobl. Yr Aipht, un gogyfer a 1,000,000 o bobl. Yn y Deyrnas Gyfunol y mae un gweinidog urddedig i bob 1080 o bobl, ac y mae y bobl hyn wedi clywed yn nghylch fy Gwaredwr drosodd a throsodd drachefn. Yn y byd Paganaidd a Ma- hometanaidd nid oes ond un gweinidog urddedig i bob 220,000 o eneidiau, ac nid yw y rhan fwyaf 0 r ri--fti hyn yn gwybod dim yn nghylch y gwir Dduw. Pa le y ma,e yr angen fwyaf ? Y mae pob un o'r naw miliwn a haner o aelodau Eglwysig yn y Deyrnas Gyfunol yn rhoddi, ar gyfartaledd, dair ceiniog y mis at Gymdeithasau Tramor. Y mae Mr C. T. Stud wedi dweyd fod gan ddau allan o wyth dosbarth o'r Weslevaid yn yr Ynys- oedd Prydeinig 70,000 o weinidogion lleyg a phregethwyr cvnorthwyol; nid yw yr oil o'r gweithwyr Protestanaidd yn China, yn frodorion ae yn Ewropeaidd, yn cyrhaedd ond i tua 5500. Yr oedd cyllid Cymdeithasau Tramor Eglwys Loegr yn 1894, bron 12,000p yn llai nag yn 1892. Yn ystod 1894, evfranwyd yn blwyfol tuagat waith cartrefol, 5,369,232p a 251,102p at waith tramor. Y mae yr arysgrifen, "Er gogoniant Duw," yn ami i'w gweled yn ein heglwysi o dan ffenestr o wydr lliwiedig a roddwyd gan un sydd yn gwneud ond ychydig (neu ddim tuagat efengyleiddiad y I- 11 ly byd. Oni fyddai yn hytrach er gogoniant Duw i wneud yr hyn y mae Ef wedi ddweyd wrthym, ad felly i'w foddloni Ef yn lie tynu allan ein cyn- lluniau ein hunain, a gwneud pethau y credwn ni y dylai Efe gael Ei foddhau ganddynt ? "A yw ewyllys yr Arglwydd ar boeth-offrymau neu ebyrth, megis ar wrandaw ar lais yr Arglwydd ? Wele, gwranda-w sydd, well nag aberth ac ufudd- hau na brasder hyrddod" (1 Sam. xv. 22). "Ewch i'r holl fyd, a phregethwcli yr Efengyl bob creadur" (Marc xvi. 15). "Fy mab, dos, gweithia heddyw yn fy ngwin- llan" (Matt. xxi. 28). "Paham y sefwch chwi yma ar hyd y dydd yn segur?" (Matt. xx. 6). "Gwared y rhai a lusgir i angeu a ymadewit a'r -neb sydd barod i'w lladd: Os dywedi, wele, ni wyddomjii hyn onid yw pwyswr y calonau yn dean 1 a'r Hwn sydd yn cadw dy enaid, oni wyr Efe? ac oni thai Efe i bob un yn ol ei weithred?" (Diar. xxiv. 11-12). "Felly gan hyny pob un o honom drosto ei hun a rydd gyfrif i Dduw" (Rhuf. xiv. 12). c. • s.\nSylwadau y Wesg.\nSylwadau y Wesg. ABERYSTWYTH OBSERVER. (Awst 26ain.) Mae yr anghydwelediaa yn Chwarel y Penrhyn, yr hon y dywedir ydyw y fwyaf yn y byd, wedi ei ddwyn i derfvniad. Gwna y papyrau Radical- aidd f llan fod y dynion wedi enill rhyw fuddugol- iaeth fawr, end nid ydym ni wedi bod yn alluog i ddarganfod yn mha le daw y fuddugoliaeth i mewn. Fe ymddengys i ni fod y telerau y cytun- wyd arnynt rhwng y pleidiau yn rhai y gallesid eu sicrhau lawer o fisoedd yn ol; mewn ffaith, bu i Arglwydd Penrhyn yn weithredol ganiatau yr holl bwyntiau hyn yn mhell o amser yn ol. Y mae Arglwydd Penrhyn wedi colli yr hyn fuasai yn ffortiwn i'r rhhn fwyaf o ddynion. Ar y ]law arall, y mae pob gweithiwr cysylltiedig a'r chwarel yn dlotach dyn yn awr nag ydoedd ddeuddeng mis I yn ol. Y rhai oeddynt wedt cynlo arian, y maent wedi eu gwario erbyn hyn a'r rhai oedd heb roddi dim arian o'r neilldu, rhaid eu bod hwy wedi rhedeg i ddyled drom, a buont dan orfod o leiaf i wneud heb gysuron bywyd, os nad heb lawer o angenrheidiau bywyd hefyd. Ac nid y bobl fuont yr achos uniongyrchol o'r streic drycli- inebus ydynt yr unig rai i ddioddef, oblegid bu i bob masnachydd yn ardaloedd Bethesda a Bangor gael eu taflu i golled ac anghyfleusdra, am ddim bai o'r eiddo ei hun, a chymer rai blynyddoedd cyn y symudir ymaith ddrwg-effeithiau y streic. Ond diddadl y daw da allan o ddrwg. Fel ym- rafaelion rhwng cariadon ac ystormydd c. daranau, bydd iddo glirio yr awyrgylch. CLOAD ALLAN Y PEIRIANYDDION. Pan gymerodd y "Daily Chronicle" streic Chwarel y Penrhyn i fyny, darfu i'r papyr hwnw (meddai y Cambrian News") gam-osod allan y streic trwy ddweyd mai ymdrechfa ar ran y dynion ydoedd am yr hawl i ymuno, yr hwn hawl, fel y gau-ddywedwyd, yr oedd Arglwydd Penrhyn yn ei wrthsefyll. Bu i'r Chronicle" dda.1 i gyhoeddi y celwydd hwn bob dydd am un mis ar ddeg, ac ar derfyn y streic efe a gymerodd arno rod y dynion wedi enill yr hawl i vm- uno, ar yr hwn ni wnaed ymosodiad o gwbl. Yr oedd y celwydd; hwn, mai amean y streic oedd cael yr hawl i ymuno, yn angen- rheidiol mewn trefn i ddwyn tanvsgrifiadau oddi- wrth yr undebau crefftwrol, a darfu iddo lwyddo. Mae yn awr mewn llawn rwysg ymdrechfa grefft- wrol lawer mwy, sef rhwng Cymdeithas Unellia y Peinanyddion a'r meistriaid. Hawliai peirian- yddion Llundain ddiwrnod gwaith o wyth awr Yr oedd ganddynt berffaith hawl i wneud hyny Cyfarfyddodd y meistriaid yr hawliad hwn gyda chload allan cyffredinol: yr oeddynt hwythau yn hollol o fcwn eu hawlfraint. Yna daw y "Dailv Chronicle" i mewn gyda'i gelwydd arferol, heb ond ychydig walianiaetli rhyngddo a'r anwiredd yn nghylch Chwarel y Penrhyn, a dywed fod y meistriaid wedi ymgyngreirio a'u gilydd i ddis- trywio undebiaeth grefftwrol yn y wlad. Yr un yw amcan y celwydd hwn ag yn achos y Penrhyn, sef sicrhau cynorthwy yr holl undebwyr crefftwrol ir ynion syn ymladd am ddiwrnod o wyth awr. J (i>:n;on' md y meistriaid, ddarfu brofocio yr ym- fc niae yn anwireddus ac annheg vn v Chronicle i ysgrifenu fel pe mai y meistriaid ddarfu gychwyn y frwydr, a gwaeth nag annheg ydyw camddarlunio yr ornest trwy ddweyd dros- odd a thracliefn fod y meistriaid yn ceisio lladd undebiaeth grefftwrol tra nad ydynt ond yn nnW ceisio gwrthsefyll sefydliad y diwrnod o wyth awr Pa un ai doeth ynte annoeth ynddynt ydyw gwneud hyny, nid dyna yw'r pwynt. Y pwynt ydyw, fod y Chronicle yn camddarlunio cload allan y peirianyddion yr un modd yn union ag y camddarluniodd efe streic Chwarel y Penrhvn. Ni a dybiwn, pan fydd ymrafael y peirianyddion 1 drosodd y bydd i'r "Daily Chronicle" hawlio i'r dynion fuddugoliaeth fawr ar hyd yr holl linell, 1 xfrCi i y11^. beidio enill y diwrnod wyth awr. Bydd i arweinyddion gweithwyr Llundain weled anonestrwydd dadl y "Chronicle," ac ni chaniata y meistriaid i r papyr gael ei ffordd ei hun i gyd yn yr ymrysonfa hon.\nFREE LABOUR. (Medi 15fed.) Mae yr ymgecru rhwng y Daily Chronicle a rhai o'i gyfoesolion dros y telerau ar ba rai y mae chwarelwyr y Penrhyn wedi ail ddechreu gweithio yn ddarllen difyr-ysmala. Nid oes neb mor ddall a'r rhai na fynant weled!" dyna sylwdoeth- yn Fleet-street wrth gyfeirio at y "St. James's Gazette." Wel, hwyrach nad oes; a phosibl y dylai y Chronicle" fod yn gwybod, oblegid y mae wedi cael cryn lawer o brofiad o beth felllyn yn y rhanau hyny. Yna aiff rhagddo i agor llygaid y St. James's trwy sylwi yn gyfrwys- graff nad yw y telerau a gynygiwyd gan Arglwydd Penrhyn yn Mai ddim yn ildio yr hawl i ymuno yn ol fel y'i deallir gan yr Undebwyr Crefftwrol, yn gymaint ag nad ydynt yn gwneud darpariaeth gogyfer a. gwneud cwynion personau unigol neu ddosbarthiadau neillduol o weithwyr yn gwynion i'r holl gorph o weithwyr. Nid hyd fis Awst y bu i hawl y dynion i ddelio fel corph er unioni ewyn- ion pers.onol neu adran o ddynion gael ei lawn I ildio." Mor gywrain, onide? Ond nid oes neb morddall a'r rhai na fynant weled, chwi wyddoch. Mae y Chronicle" yn gwrthod gweled peth ag y mae llawer iawn wedi bod yn berffaith hysbys o hono am y deuddeng mlynedd diweddaf, sef fod y canlynol yn ffurfio rhan o reolau Chwarel Beth- esda yn 1885,ac wedi parhau mewn grym o'r pryd hwnw hyd nes cymerwyd eu lie gan y telerau cy- tundeb diweddaraf: — Fod i bersonau gyda chwyn, yn y lie cyntaf, osod eu cwynion o flaen swyddog y dosbarth neu y rheolwr lleol. Os yn anfoddlawn ar y pender- fyniad, hwy a allant osod eu cwynion o flaen y prif reohvr, yn bersonol neu trwy ddirprwyaeth ac yn mhellach, os yn anfoddlawn ar ei bender- fyniad yntau, gallant apelio am gyfarfyddiad (yn bersonol neu trwy ddirprwyaeth) ag Arglwydd Penrhyn. Mewn materion yn dwyn perthynas a chorph cyffredinol y gweithwyr, neu adranau o honynt, gellir bob amser gwneud representa- tions,' ar ol rhybudd dyledus, fel yn flaenorol, trwy ddirprwyaethau yn cynwys dim mwy na chwech o weithwyr yn cynrychioli y dynion mewn dadl." Yr oedd y paragraph uchod, fel y dywedais, yn irurho rhan o reolau y chwarel; hwy a ffurfiant sylfaen pob brawddeg ar gwynion a lefarwyd gan Arglwydd Penrhyn a'i brif reolwr yn mhob "in- terview yn ystod y trafodaethau gyda'r chwar-il- wyr; cawsant eu cyhoeddi am yr ail a'r drydedd waith yn y gwahoddiad roddwyd i'r dynion ddych- welyd at eu gwaith, dyddiedig Ebrill 2il, 1897; maent wedi ffurfio sail pob cynyg wnaed i'r dyn- ion, ac a wrthodwyd gyda dirmyg. A wna un- rhyw un, sydd heb fod mor ddall fel na fyn weled, gydmaru y rheolau uchod-rheolau sefydlog y chwarel—gyda thair adran gyntaf y cytundeb mae y dynion newydd eu derbyn, y rhai a welir mewn rhan arall o'r rhifyn hwn, a ffeindio allan, os yn bosibl, yn mha ystyr hanfodol maent yn gwahan- iaethu, neu yn mha. fodd mae y dynion yn cael mwy yn y telerau dderbyniasant yn awr nag (I. roddid iddynt yn flaenorol gan reolau sefydlog y chwarel. Mae y "Chronicle" yn eithaf iawn, wrth gwrs-" Nid oes neb mor ddall a'r rhai na fynant weled. J YR HEN YSTORI. Y mae anghydwelediad y Penrhyn sydd newydd ei ddwyn i derfyniad yn fforddio un engraifft arall o'r hen, hen stori yn y byd diwvdianol am weith- wyr yn cael eu hud-ddenu a'u twvllo gan eu har- weinwyr a'u hathrawon, ac, ar ol llawer iawn o fisoedd o galedi ac ymddarostyngiad, yn derbyn y telerau y bu iddynt ar un adeg eu gwrthod gyda dirmyg—gan ail ddechreu gweithio yn y diwedd ar yr un safonau yn union ag y darfu iddynt streicio yn eu herbyn ar y cychwyn. A hyn, hefyd, fel yn achos y Penrhyn, ar ol agos i flwydd- yn o segurdod y golled amlwg o hunanbarch a arwyddoceir yn eu gwaith yn derbyn rhoddion neu gardod ar seiliau y gwyddir oeddynt yn gamar- weiniol; yn nghyda cholled bendant mewn cyf- logau, cyfanswm y rhai a gyrhaeddant rywbeth fel chwarter miliwn o bunau Fod y seiliau ar ba rai y cyflawnwyd y trosedd diwydianol anferth hwn yn gamarweiniol sydd amlwg i bob un gymerodd y drafferth i feistroli manylion y sefyllfa trwy ei gwahanol ddadblvg- iadau. Mae wedi ei ddweyd ar hyd yr amser fed y trosedd i'w gyfiawnhau, gan mai brwydr ydoedd ar ran chwarelwyr Bethesda am yr hawi i ym- uno." Ddarfu Arglwydd Penrhyn erioed amheu yr hawl hwn; ac addefwyd hyny gan Mr W. H. Williams, ar ran y dynion, yn y cyfarfyddiad rhwng ei arglwyddiaeth a dirprwyaeth y dynion yn Mawrth diweddaf. Pa fodd, gan hyny, y gallai fod yn ymdrechfa am yr hawl i gyfuno pan nad oedd yr hawl hwnw yn cael ei gwestiyno _U -=: mewn un modd, hawl oedo yn cap." **acau, ac wedi bod felly am flynyddoedd, i r helaethrwydd llawnaf posibl? Dywed y "Daily Chronicle" wrthym nad yw crucial point" y cytundeb ddaethpwyd iddo yn awr yn "ffemdlO dim lie o gwbl yn nghynygion Arglwydd Penrhyn yn Mai," a'r crucial point" hwn, fel yr eglura y Chron- icle," ydyw—"y gall gweithiwr unigol, neu ddos- barth o weithwyr fyddo ganddynt gwynion, yn arwr gael gan holl gorph y dynion i gymeryd y cwynion i fyny—amod na wnai Arglwydd Penrhyn ei ildio o'r blaen ar un cyfrif, a'r hwn a wrthsafodd efe ar y tir y byddai i hyny osod rheolaeth y chwarel yn nwylaw y dynion, yn nghyda gwnend rhyw bethau dychrynllyd eraill." Mae yn hollol glir oddiwrth hyn fod y Chronicle yn methu y prif bwynt yn gyfangwbl. Yn y cyfarfyddiad rhwng Arglwydd Penrhyn a dirprwyaeth y dynion yn Mawrth diweddaf, v cvfeiriwvd ato yn barod, bu i'w arglwyddiaeth ddweyd, mewn atebiad i Mr W. H. Williams ar y "crucial point" hwn:—" Y rheol ydyw ac a fu fod yr holl achwynion i gael eu. gwneud yn uniongyrcho' i'r rheolaeth gan y per- sonau fyddo ganddynt gwyn; ac os bydd unrhyw* fater arbenig bwysig ag y dymuna y dynion ei ddwyn yn mlaen gan nifer unol o honynt, fe ellir ei wneud trwy foddion dirprwyaeth o wTeithwyr yn cynwys dim mwy na chwech o bersonau, a chan- iatau bob amser fod y person neu'r personau ach- wynedig yn cael eu cynwys yn y ddirprwyaeth hono. Mi a allaf ychwanegu, cyn tynu allan gwyn, os byddai gweithiwr yn teimlo fod ganddo gwyn, ei fod yn wastadol wedi bod at ei berffaith ryddid i geisio cynghor gan ei gydweithwyr, os dymunai efe wneud hyny, pa un bynag fyddai y gweithwyr hyny ar bwyllgor ynte na fyddent." Cafodd y geiriau hyn eu llefaru yn mis Mawrth ail-adrodd- iad ydynt o eiriau cyffelyb a lefarwyd yn y mis Medi blaenorol; yr oeddynt yn gorphoredig yn nghynygion Mai, a cheir eu bod yn ffurfio yr ad- ran gyntaf a phwysicaf o'r telerau y cytunwyd ar- nynt yn bresenol. Beth, gan hyny, sy'n dyfod o fynegiad y Chronicle "—y gall cwynion gweith- iwr unigol, neu ddosbarth o weithwyr, yn awr gael eu cymeryd i fyny gan holl gorph y dynion—amod na wnai Arglwydd Penrhyn ei ganiatau o'r blaen ar un cyfrif ?" Bydd i unrhyw un gymer y drafferth i fyned yn ofalus drwy yr adroddiad o'r "interview" yn Mawrth diweddaf ganfod fod yr amod hwn, nid yn unig yn cael ei ildio gan Arglwydd Penrhyn (yr hyn y myn y "Chronicle" na wnai ei argl- wyddiaeth ar un cyfrif ei ildio), ond hefyd ddarfod i Arglwydd Penrhyn a'i reolwr cyffredinol, Mr E. A. Young, fyned i lawer iawn o drafferth i egluro ei gynwys yn gywir i'r ddirprwyaeth, yn ol fel y'i canfyddir yn awr yn nhelerau terfynol y cytundeb. Pan ofynwyd i Arglwydd Penrhyn gan lefarydd y ddirprwyaeth am atebiad i'r cwestiwn parfched hawl un dyn i wneud ei gwyn yn eiddo yr oil, ei arglwyddiaeth a ddywedodd: Credaf fod hwn- yna yn un o egwyddorion undebiaeth, a chwi wyddoch na ddarfu i mi erioed amheu cyfreithlon- deb undeb." Etc: "Mater yw hwn yna i'w ben- derfynu genych chwi eich hunain." Mr Young a bwyntiodd allan nad oedd Arglwydd Penrhyn vn' gwadu i'r dynion fodolaeth pwyllgor neu bwvll- gorau undebol, yn y chwarel nac allan o honij v rhai oeddynt at eu llawn ryddid, mewn achos o gwyn,i anfon dirprwyaeth o chwech at y rheolaeth —y dynion at eu dewisiad i rai o'r pwyllgor fod vn gynwysedig ynddynt ai peidio, a'i fod yn ddeall- edig mai y chwarelwyr, nid y pwyllgor, oedd i gael eu cynrychioli. Ychwanegodd Arglwydd Penrhyn at hyn trwy sylwi: Yr wyf fi yn dweyd y gall unrhyw nifer o bwyllgorau fod yn y chwarel." Y mae hyn oil yn myned i anwireddu y mynegiad fod Arglwydd Penrhyn yn dymuno ymosod mewn unrhyw fodd ar yr hawl i ymuno. Yr oedd y chwarelwyr at eu llawn ryddid i ymuno, ac fe wnaethant hyny: yr oeddynt at eu rhyddid i gael cyn ° hwyllgorau ag a ddewisent, a bu iddynt eu cael. Dywedwyd wrthynt chwe' mis vn ol, ac nid am y tro cyntaf chwaith, y gallai holl gorph y chwarelwyr gymeryd cwynion un dyn i fyny, neu un dyn gymeryd cwynion yr oil i fyny; y byddai i r rheolaeth wrandaw y cwynion hyny unrhyw am- ser pan ddygid hwy gan ddirprwyaeth o chwech wedi eu penodi gan y gweithwyr, mewn unrhyw ffordd a ddewisent; a phan na byddai penderfya- iad y rheolwr yn foddhaol gan yr achwynwyr, fod Arglwydd Penrhyn bob amser yn barod i gael cv- farfyddiad ag unrhyw weithiwr unigol, neu a dir- prwyaeth o chwech yn cynrychioli holl gorph y dynion a weithiant yn y chwarel. Gyda'r ffeith- iai! hyn mewn golwg, priodol iawn fyddai gofyn- Pa gyfiawnhad all yn bosibl fod dros yr enllibio gwarthus fu ar Arglwydd Penrhyn am y misoedd diweddaf hyn, dros ymddangosiad yr holl sothach diwerth a daenwyd ledled y wlad o berthynas i'r hawl o ymuno, dros ddadgymaliad drygionus y fath fasnach fawT a phwysig, a thros ddwyn gwiad- wnaeth flodeuog o bobl i ymylon dinystr ? Nid oes gyfiawnhad o gwbl. Y mae trosedd diwvd- Sd^, i 61 gyflawni trwT gamddarlun- ladau maleisus ac y mae derbyniad gwirfoddol yn awt, gan y dupes, o'r telerau gynygiwyd iddynt ddeuddeng mis yn ol, ond y pryd hyny ac ar ol hyny a wrthodwyd ganddynt, yn dangos mor wrthun mae y sefyllfa wedi ei chamddarlunio iddynt o r pryd hyny hyd yn awr. Yr un papyr, am yr un dyddiad, a ddywed :— Arglwydd Penrhyn a wrtlwdodd gydnabod awdur- dod Pwyllgor y Chwarel fel ag yr oedd wedi ei gyfansoddi, ond cydnabyddodd yn llawn hawl y dynion i gael y cyfryw bwyllgorau i'r dyben o gario yn mlaen eu busnes o undebiaeth crefftwr- TW, GU °r eV hunain ac yn y lie priodol. Dyma y pwynt ar ba un y cymerodd y rhwygiad if' y mae Arglwydd Penrhyn wedi cano y pwypt yna, a phob pwynt arall y safai efe drosto. wyi fI," meddai ef, mewn atebiad i'r ddir- prwyaeth yn Mawrth diweddaf, "yn dadleu dros yr egwyddor o ryddid perffaith i feistr a gweith- <dv'a" ^rth y. lluiell yna yr wyf yn bwriadu j?0 61 ar8lwyddiaeth wedi gw-neuthur ( y.11, dewr? cy«°n, a da, a llwyddianus hefvd fe dclylid dwevd, er na cheir gwybod bvth pa faint a gostiodd hyny iddo. "FLOTSAM AND JETSAM." r un papyr eto, o dan y penawd digrifol uchod a gynwys y canlynol: — ° CJl0d' Nid yw Trutli» bob amser yn dweyd v c^ir oadfmr £ aH'md?ailgOS yn Sroes-ddywediad, TT-n+l! AlaU 1lymwad yn brawf o hono. lruth a ddj-wed Y mae Ar^lwvdd Pen- wed? ,d,di i,Pewn' ac mae y chwarelwyr wedi cael buddugoliaeth." Nid y £ yr un oV ddau fynegiad hyn yn wir. fW" a ddywed Mae vn hyfrvdwch ^envf ddeall fod y meistr trahausfalch hwn'wedi -orfod dnngo i W" Nid yw y meistr trahausfalch hwn wedl gorfod "dnngo i lawr." uth" a ddywed: "Mae y dynion yn w1' S hvnbetl1 yiilarferoI bohpeth y pwysent am dano rholi il f'f' g^rthodai Arglwydd Penrhyn eu bvd t • ddarfu ldd7nt bwvso am dim un n?th n fSOe,3 eu meddiant—oddieithr J ac m f" 1 hwnw gael ei ildio iddynt • m wrdiododd Arglwydd Penrhyn iddynt ddim' o'r pethau maent yn awr wedi eu derbyn, oddieithr yr un peth hwn, ac am hwnw efe a ddywedodd wrthym na chaent byth mo hono. u^^odd DyweJodd wrthynt ni chaniatai efe i unrln-m bwyilgOT o r Undeb ymyryd rhyngddo ef a'i -.veith- h yn ^Vf;dr;iethiad y chwarel. Dyna vr un ef gael.w efe' a'r UU Peth »» fu^^nioS "T™thC"r°ni-cle^ a g^R!er ddalen alian o lyfr y a Sie7 'droad ymaith y ddirprwy^ Peth 'Clddio myned at ArglWd iaeth i'r hawl orpiu(no 61 ar^dd- oherwvdd na' i, ^hroisant eu hunain o'r gwaith ar<dwyd^a^ chamatawyd iddynt harhau y tiu- hawlT vn, J"na; °hwestiynwyd erioed eu •HrnJd. n°' 30 yr un hawl yn ddigy/f. wch^n 1 m ^el 7 gwir' foneddigion, os gwel- wch yn dda—omde na roddweh i ni ddim byd\nGofynodd y Barnwr Welsh hoed4^' r VW. » -r^int yd}^ eica n Atebodd y foneddiges, 4iDpo--ar-hTifrii- V blyedd dIweddaf." Y Tyst: Do; ond rhaid i chwi 5 '/j.! or personau hyny ^ydd vn eJ d un pcJi lieddyw a pheth arall yfory." } .u.on. Argraphwvd a Chyhoeddwyd dros y North WaW Chronicle Company, Limited, gun Lvid WxliiaS yn y "North Wales Chronicle" a'r "Gwalia" Print- in Works, Caxton House, High-street, r>an^or. yn Mhlwyf Bangor, yn Sir Gaernarfo* ac yn Swydd- fa y "Clorianydd, Bridge-street, ^iangeftu' vn Mhlwj-f Lla*gefni, Sir Fon, gan John VV Uli Dydd Iau, Medi 16, 1897.\nRh,Ys Dafydd Syn D'eyO,.\nRh,Ys Dafydd Syn D'eyO,. Ei fod yn gyntaf oil yn dymuno eadarnhau yr hyn ddywed Mr Robert Powell, Ty Coch, yn ei lythyr ato. Na fu i Mr Powell erioed anfon dim i'r golofn hon. Mai gwir y bu iddo ysgrifenu i golofnau y "Clor- ianydd," a'i fod bob amser yn ddigon o ddyn i roddi ei enw priodol dan ei lythyrau. Mai gresyn na wneid hyn yn amlach. Y byddai Uai o afchrodi a thori gyddfau C. Wyd- ogion. Fod urddas pentref y V- yn gyfryw ag i enyn eiddigedd dwfn yn mynwes rhai o wyr pwysig y trydydd dosbarth. Fod yno swyddfa neillduol" ac hefyd anorch- fygol, gan nad yw sawyr y coch wedi halogi ei ,chynteddau erioed. Y buasai Alexander Fawr, gorchfygwr y byd, a'i gefnder, Alexander y gof copr, yn meddwl ddwy waith cyn anturio i wrthdarawiad a'i rhy- ferthwy ysgubol. Fod shells cenfigen yn trengu yn esgoreddfa eu creadigaeth gan ymchwalu fel tarth afiach i gorbwll y difodiant oesol cyn cyrhaedd ei gor- 4drws cysegredig. Fod llwch traed ei phreswylwyr fel yr enaint gwerthfawr a drud yn pureiddio yr holl wlad oddi- amgylch. Fod ei sawyr gospawl fel y cwsgbair chlorofform ar gyfansoddiad pydredig gan brophwyd y bed- uraredd ganrif ar bymtheg. Y bydd swn galanastra a dinystr eu gwrthwyn- ebwyr wrth ymrwygo yn clecian fel taranau o begwn i begwil Pe byddai i'r diafol ymddiosg yn llewis ei grys Jk chyfuno nerth "corwyntoedd anian" na wnai ond dychryn y gwybed oddiar ei ffenestri, a gor- fodi'r pryf copyn i newid ei lodging. Y byddai ei chwys brwmstanaidd fel glafoerion mor yr Atlantic cyn haner gorphen ei dasg, a baner anorchfygol yr hen "swyddfa" yn cyhwf- anu gan ogleisio barf yr haul yn y gwagle digyf- newid. Fod holi garw y dyddiau hyn pwy yw "Etcl HSlian." Fod rhai yn deyd mai Min y Mynydd yw ef. Felly, yn siwr. Nad oes eisiau iddynt o hyn allan brynu al- manac ond y C—dd yn unig. Ei fod yn parotoi ar gyfer y mis nesaf. Well done, Efel Eilian. Mai golygfa ryfedd welwyd yn C- y noswaith. o'r blaen. Fod tair geneth wedi gwisgo mewn dillad dyn- ion, ac yn rhedeg ar ol pobl mewn cerbydau gyda phastynau. Fod eu hymddygiadau yn warthus i'r eithaf, a rhaid tynu Hen dros rai o'r pethau wnaethant. Mai piti oedd i'r hen bobl adael cartref. Fod Rhys yn benderfynol, os cymer peth fel hyn le eto, y bydd eu henwau a'u lluniau yn y golofn hon. Fod y concertina (neu yn hytrach yr accordeon) hono yn y Y wedi talu am dani (ready cash). Mai nid trwv esgeuluso ei orchwyl yr enillodd I y perchenog arian i'w phrynu. Mai gwell gan berchenog y concertina roddi ei arian am offerynau cerdd i'w defnyddio yn ei oriau hamddenol at fwynhau ei hun na myned a hwy i eisteddfa'r gwatwarwyr i'w gwario am oferedd. Mai fel hyn yr ymfflamychodd Morlan i'r Cyb- ydd I,- Casglu, pentyru erbyn twrw-y mae Gwae 'rol ei farw A'i deulu'n llu, af ar fy llw—o bob man, Yn ffraeo am ei arian 'n ffrom arw. Rhana, gwaria'r ffwl gwirion—d'aur Dyro i'r tylodion; Mae'th holl daith'n felldithion—dibaid Am fflamio d'enaid'n yfflyw mae- dynion. Mae hwn,' rhen simdde ei hunan—'run hop- A gwynebpryd'n gyfan (ran, A'i dada du, o'r byd o dan, Mae 'run siwt a'r hen Satan. Mai dau englyn beddargraph i'r Cybydd" fyddai'n dderbyniol, a gobeithir yr ymddangosant yr wythnos nesaf neu'r dilynol. yr wythnos nesaf neu'r dilynol. Fod Rhys wedi bod am dro drwy Ll-dd yr wythnos o'r blaen, a'i fod wedi clywed lot fawr o bethau. Fod eisiau llai o grwydro ar y Sul-i Benyfoel, lion Amlwch, Caeau Bach, Ty'nllan, Lon Gwred- og, Lon Caergybi, a Lon Cilgwyn, a llai o sefyll a chega ar gonglau'r heolydd. Dyna rybudd! Fod golwg ddeniadol ar yr hen Lan, gan y nifer luosog o ddyeithriaid y tymor hwn. Fod rhai merched ieuainc yn cwyno yn nrw wrth weled y llanciau ieuainc yn myned i ffwrdcl Piti! piti! Mai hwn-a-hwn—gwr boneddig o'r fan a'r fan ydoedd. Fod Rhys wedi myned i .lewyg pan ffeindiold ei gamgymeriad. Wei! mae'r calla yn colli weithia 1 Ei fod wedi talu ymweliad a'i breswylfa, ac wrth feddwl am ffarwelio a'i feinwen iddynt ganu ill dau-Hvwel a Blodwen. Fod yr effaith wedi trechu eu teimladau, a bod swn y crio wedi dychryn y wraig hono yn ofnat- B&n. Mai peth trwm ydi cariad yn wir. Ie, yn wir! Fod yn rhaid ei bod yn galed iawn ar y merched Fod un o wyr LI- wedi penderfynu prynu American organ er mwyn bod yn opposition i r American organ dros y ffordd. Very good!" Fod yn bur debyg y symuda yr arweinydd hwnw ei borfa wedi iddo ei chael. Mai cyfnewidiol yw dyn ar ei oreu. Fod Lago yn ei gweled hi yn braf heb yr arwein- ydd canu hwnw gartref. Say it again!" Mai gwarthus ydoedd gweled y tri masher o C- gyda.'u bicycles yn y Y y Sabboth di- weddaf. I Y byddai yn well i'r epil olwyngar hyn arcs adref a myned i dy o addoliad na bod yn gwibio I ar hyd a lied y wlad. i Y dylasai eu rhieni ddysgu yr adnod hono iddynt; "Cofia gadw yn sanctaidd y d-dcl Sab- both." Fod halogi dydd yr Arglwydd wedi dod yn beth cvffredin iawn yn yr oes hon yn mysg anwariaid o n. Fod y bangles melynion wedi eu harddangos unwaith eto mewn addoldv neillduol yn y v Fod eu twrf fel lluaws o ddysglau pres yn olep- ian ar glustiau'r gynulleidfa. Fod rhai wedi meddwl mai clychau Aberdyfi oedd wedi symud i'r V-, a'u bod yn adseinio tnvy'r capel. Mai gwell fyddai eu hongian o bobtu'r pwlpud er imvvn i bawb eu gweled na blino'r gynulleidfa sy'n gwrando. Y byddai yn dda i'r pregethwr hefyd ddweyd tipyn am brydferthwch a quality y "bangles" rhyfedd hyn. Mai ar iicvcle y llanc hwnw y buasent yn edrych oreu hefyd er cael eu dangos trwy'r wlad gan fod y fath gariad annhraethol rhwng y ddau. Ei fod wedi gwneud ychydig o gamgymenad yr wythnos ddiweddaf gyda golwg ar ddau gyfaill y cae yd. Mai nid 15s oedd y cynyg am yr yd yn Llan- gefni, ond 13s, serch y cynorthwyid i'w werthu gan hyawdledd bardd. Mai masnachydd o'r dref a'i prynodd, yr hwn a'i gwrthododd yr wythnos gynt am 16s, ac mai da oedd cael ei werthu am 14s. Fod hyn yn dangos yn blaen mai lliw dwfr oedd arno. Fod yr hen lane (un o'r partneriaid )wedi ym- ddwyn yn angharedig tuagat lane o was yn y gymydogaeth y dydd o'r blaen. Fod y llanc wedi cael ei anfon gan ei feistr gyda cheffyl a throl i ddanfon y llwyth yd crybwyUedig i orsaf y rheilifordd, ond bu raid iddo anfon dau I yn lie un. Fod y llanc wedi cyrhaedd gartref oddeutu tri o'r gloch y prydnawn ac heb damaid o fwyd er ei free wast, a'i fod bron a newynu. Y buasai ef (Rhys) yn disgwyl gwell pethau gan yr hen lane na gadael i'r bachgen fod heb fwyd, beth bynag. Na fuasai yn synu cymaint De buasai heb roddi glasiad iddo, er ei fod ei hun (yr hen lane) yn cas- hau cymaint ar y ddiod goch. hau cymaint ar y ddiod goch. Fod yn rhaid eu bod yn "thorough business men," gan eu bod wedi canfod y ffordd i wella'r golled yn yr yd trwy werthu y pesgwyn am ddwy geiniog y sach i dcula y pentref. Fod hen drol fawr y barilau yn ddigon helaeth i gario deg sachaid ar hugain o'r pesgwyn ar un- waith-llwyth gwerth 5s bob tro. Fod yno domen anferth o'r pesgwyn, ond bu- asai yn cynghori y trigolion i fod yn ofalus ihag prynu, gan na wna y material" welyau na chrasu bara. Ei fod eisoes wedi ei grasu yn un clemia gan wres y dwfr oedd ynddo. Mai dwy das wellt sydd ganddynt-un i'w I gwerthu a'r llall i'w rhanu-ac ei fod ef (Rhys) yn credu fod pwy bynag a bryno werth swllt o'r pes- gwyn i gael swp o wellt o'r das bach ar y fargen. I Mai nid ag us, na phet3gwyn ychwaith, y delir hen adar," yn enwedig gwylanod glan y mor. Fod yn rhaid terfynu 5 llith yr wythnos hon, gan hyderu y ceir ychwaneg yr wythnos nesaf. Ei fod yn deall mai prin y gellid cael Clorian- ydd yr wythnos ddiweddaf yn ardal Brynsiencvn ac fod rhai yn cynyg swilt am gopi. Ai tybed nad oes rhywun yn yr ardal bohlog hon yn barod i'w ddosbarthu ? Mai harddach fyddai i un o wragedd gweddwen P-allt wario ei harian am yr hyn sydd fara ac hefyd meddyginiaeth na'u rhoddi i dalu costau llythyrau dienw y mae'n eu hanfon i amryw Y byddai yn dda iddi wybod na ddeil y swydd hon ddim yn hir. Mai buan y geilw ef (Rhys) hi gerbron ei gweU. Fod ganddi fwy o waith i edrych rrartref yn gyntaf. 2fad oes dim harddach na gweled gwragedd yn meindio eu busnesi eu hunain yn lie brifo teim- ladau eraill sydd yn barchus gan bawb. Os na ddiwygiweh yn fuan bydd rhywbsth yn cael ei wneud er mwyn rhoddi terfyn ar y pethau anweddus hyn. Felly, diwygiwch yn fuan ac na ddifriwch eich gwell yn rhagor, neu gwae chwi. Mai dydd pwysig yn ardal Ll-s ydoedd y degfed cyfisol. Y clywid twrf carnau meirch yn blygeiniol gan beri i rai cysgaduriaid godi yn foreuach nag ar- ferol. Nad oedd dim llai pwysig yn cymeryd lie nag ymadawiad amryw foneddwyr a'r lie i ymweleu a hen Ynys Manaw. Mai drwg ganddo ef a'i gyfeillion ddarfod iddi fyned yn llongddrylliad arnynt. Fod yn falch iawn ganddo iddynt allu glanio ar greigiau y Gogarth. Na choelia ef byth ddarfod i un bachgen ddyeh- ryn wrth weled yr olwg gobog oedd arnynt a rhedeg adref a dweyd wrth ei fam fod lot o Lap- landers wedi glanio ar y pier." Na choelia ef ychwaith fod neb wedi meddwl mai arwerthiant degymol oedd i gymeryd lie. Mai llawenydd ganddo gael ar ddeall eu bod dan ofal meddyg gofalus wedi cyrhaedd adref yn iach a diangol. Fod G. D. yn dweyd mai am yr Isle of Woman y cyfeiria y tro nesaf.


Datganiad ar y Cyd gan yr Heddlu a’r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch (1)\nYn dilyn adolygiad o’r dystiolaeth yn yr achos hwn, mae Gwasanaeth Erlyn y Goron wedi penderfynu nad oes digon o dystiolaeth i weithredu yn erbyn unrhyw un o’r cwmnïoedd cysylltiedig am y troseddau o Ddynladdiad Corfforaethol.\nRoedd yr ymchwiliad hwn yn gymhleth tu hwnt ac ni adawyd unrhyw garreg heb ei throi. Defnyddiwyd arbenigwyr i roi’r dystiolaeth orau posibl i’r GEG. Mae teuluoedd y rhai a fu farw wedi cael gwybod am benderfyniad y GEG, ac mae ein meddyliau’n aros gyda hwy.\nO ganlyniad i’r penderfyniad a wnaed gan Wasanaeth Erlyn y Goron, bydd yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch yn parhau â’r ymchwiliad, gan ddefnyddio eu pwerau o dan Ddeddf Iechyd a Diogelwch yn y Gwaith 1974 a deddfwriaethau cysylltiedig. Bydd y gwaith hwn yn cynnwys ystyried maes o law pa un ai a yw’r ddeddfwriaeth uchod wedi’i thorri a pha un ai a yw camau gorfodi’n briodol.\nAr 2 Mehefin 2011, bu ffrwydrad ym Mhurfa Olew Valero (Chevron gynt) yn Sir Benfro a laddodd pedwar gweithiwr. Dioddefodd gweithiwr arall anafiadau difrifol o ganlyniad i’r ffrwydrad.\nCychwynnwyd ymchwiliad troseddol mawr er mwyn ystyried y troseddau o Ddynladdiad Corfforaethol gan y cwmnïoedd cysylltiedig. Arweiniodd Heddlu Dyfed-Powys yr ymchwiliad hwn, gan ei gyflawni ar y cyd â’r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch.\nDros y pedair blynedd diwethaf, mae tîm ymroddedig o dditectifs heddlu ac arbenigwyr o’r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch wedi ymrwymo i’r ymchwiliad hwn.\nGweithiodd cyfreithwyr arbenigol o Wasanaeth Erlyn y Goron gyda’r tîm ymchwilio drwy gydol y broses ymchwilio.\nMae swyddogion cyswllt teulu hyfforddedig wedi gweithio gyda’r teuluoedd a’u cefnogi drwy gydol yr ymchwiliad, a byddant yn parhau i wneud hynny yn ystod ymchwiliad yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch.\nNid yw’n briodol gwneud unrhyw sylwadau pellach ar achosion y tân a’r ffrwydrad oherwydd mae’r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch yn parhau â’r ymchwiliad troseddol.


Ariannu i fyfyrwyr mewn coleg chweched dosbarth : Careers Wales\nBydd yr arian a gewch yn dibynnu ar eich amgylchiadau. Mae’r cymorth ariannol ar gael wedi’i restru isod.\nPwysig – Gwnewch gais am lwfansau neu grantiau mor fuan â phosibl.\nMae'r Lwfans Cynhaliaeth Addysg (EMA) ar gyfer pobl ifanc 16 i 18 oed sy’n byw yng Nghymru sydd eisiau parhau â’u haddysg ar ôl yr oedran gadael ysgol. Os ydych yn gymwys, gallech ennill £30 yr wythnos a byddwch yn cael eich talu bob pythefnos.\nMae Grant Dysgu'r Cynulliad (Addysg Bellach) ar gyfer myfyrwyr sy’n 19 oed neu’n hŷn sy’n byw yng Nghymru sy’n astudio cwrs addysg bellach yn y coleg. Mae’n helpu i dalu costau sy’n gysylltiedig â’r cwrs fel teithio, llyfrau ac offer. Os ydych yn gymwys, cewch ennill hyd at £1,500 y flwyddyn.\nMae gan bob coleg addysg bellach yng Nghymru Gronfa Arian Wrth Gefn sy’n helpu myfyrwyr mewn anawsterau ariannol difrifol. Dim ond myfyrwyr sydd wedi archwilio pob dull arall o gefnogi eu hunain sy’n gallu cael cymorth. Does dim angen talu’n ôl unrhyw gymorth o’r gronfa hon. Dylid gwneud ymholiadau yn uniongyrchol i adran Cymorth Myfyrwyr neu Wasanaethau Lles y coleg.\nEfallai byddwch yn gymwys am deithio am ddim neu gymorthdaledig i’r ysgol neu’r coleg. Er mwyn cael gwybod, cysylltwch ag adran addysg eich awdurdod lleol neu siaradwch â swyddog cymorth myfyrwyr eich coleg.\nMae’n debyg bydd eich rhieni neu ofalwr yn parhau i dderbyn Budd-dal Plant i chi nes eich pen-blwydd yn 19 oed.\nBudd-daliadau eraill tra byddwch yn astudio


AMDANOM NI - Coated M2A\nCROESO I COATED M2A\nCychwynnodd yr Academi Deunyddiau a Gweithgynhyrchu (M2A) yn 2015 gyda'r nod o greu arweinwyr diwydiant Cymru'r dyfodol drwy ymchwil ôl-raddedig a noddir gan ddiwydiant. Mae M2A yn adeiladu ar 25 mlynedd o brofiad o ddarparu Doethuriaethau Peirianneg a dyma oedd un o'r canolfannau arloesol ar gyfer darparu cymwysterau Doethuriaethau Peirianneg. Mae M2A wedi mwyafu ar swm y cyllid sydd ar gael trwy ddefnyddio Cronfeydd Strwythurol Ewropeaidd i fanteisio i’r eithaf ar arian UKRI, gan gynnwys dwy Ganolfan Hyfforddiant Doethurol mewn Haenau Swyddogaethol yn y gweithrediad.\nEdrychwch ar ein cyfleusterau, sydd o'r radd flaenaf a gwerth £450 miliwn, yng Nghampws y Bae Abertawe yma\nMae COATED M2A yn troi myfyrwyr yn Beirianwyr Ymchwil sy’n meddu ar sgiliau uwch i ddatrys problemau diwydiannol a datblygu ffiniau academaidd y ddisgyblaeth.\nEr mwyn cefnogi’n myfyrwyr, caiff yr holl Beirianwyr Ymchwil eu goruchwylio gan academyddion a diwydianwyr yn ogystal â derbyn mentora gan gydweithwyr i’w tywys drwy eu gwaith ymchwil a gyrfa ddilynol.\nBydd holl ffioedd dysgu Peirianwyr Ymchwil yn cael eu talu a byddant yn derbyn cyflog hael i gefnogi eu hastudiaethau. Nid yw’r cyflog hwn yn gymwys am ddidyniadau (treth, yswiriant gwladol, benthyciad myfyrwyr ac ati).\nEngD: £20,000 y flwyddyn (cyfwerth â chyflog o ~£28,000)\nMSc: £12,500 y flwyddyn (cyfwerth â chyflog o ~£15,000)\nFel dangosydd, cyflog y peiriannydd ôl-raddedig arferol yw ~£26,000, ac mae’n gyffredin i’n graddedigion ddatblygu’n gyflym yn eu gyrfa o ganlyniad i’r sgiliau maent wedi’u hennill wrth gwblhau eu cymhwyster uwch.\nYn ogystal â’r cymorth ariannol hael, mae yna lawer o gyfleoedd i rwydweithio ac arddangos gwaith mewn digwyddiadau masnach a chynadleddau rhyngwladol ym mhedwar ban byd.\nMae'r Academi Deunyddiau a Gweithgynhyrchu (M2A) yn darparu hyfforddiant ymchwil o dan arweiniad diwydiant i ôl-raddedigion ar Gampws y Bae, sef campws newydd Prifysgol Abertawe. Ariennir M2A yn rhannol gan Gronfa Gymdeithasol Ewrop drwy Lywodraeth Cymru.


Ceiswyr Gwaith - Into Work\nHelp gan ein tîm\nCredyd Cynhwysol a Budd-Daliadau\nAcademi Gofalwyr Caerdydd\nAcademi Adeiladu Ar Y Safle – De-Ddwyrain Cymru\nCymorth Mentor 25+ Oed\nY llynedd fe wnaethom helpu 1050 o bobl i ddod o hyd i waith. Gall y Gwasanaeth i Mewn i Waith eich helpu i gynllunio llwybr tuag at gyflogaeth neu i gofrestru ar gyrsiau hyfforddi er mwyn datblygu eich sgiliau.\nDyma ddywedodd ein cleientiaid…\n“Hoffwn ddiolch i’r holl ymgynghorwyr am eu help. Roedd y cap budd-daliadau wedi effeithio arnaf ac roeddwn i am ddod o hyd i waith cyn gynted â phosibl. Mae gweithio gydag ymgynghorydd wedi bod o gymorth mawr i mi wrth lunio fy llwybr tuag at gyflogaeth. Rwyf bellach yn gweithio 20 awr yr wythnos yn ystod oriau sy’n addas ar gyfer plant. Diolch i chi am eich help”.\n“Doeddwn i ddim yn gwybod i le i droi pan oeddwn yn chwilio am waith. Cyfarfu â Craig yn Nhai Cadwyn a chefais help ganddo i ddychwelyd i’r gwaith. Cefais gymorth i lunio CV, cyrchu hyfforddiant a gwneud cais am swyddi. Roedd Craig bob tro yn barod i’m helpu gyda fy holl anghenion cyflogaeth. Cefais hyd i swydd llawn amser ac ni fyddaf wedi gallu gwneud hynny heb Craig.\nHoffwn ddiolch i bob aelod o’r tîm. Rwyf wedi mynychu pob un o’ch sesiynau hyfforddiant ac mae nifer o ymgynghorwyr wedi fy helpu. Maent i gyd o gymorth mawr ac rwyf bellach wedi dod o hyd i’r swydd roedd ei heisiau arnaf.”\nDilynwch ni ar gyfryngau cymdeithasol...


Food Standards Agency - Cynhwysion - Gwybodaeth\nArchebu gan gyflenwyr\nDylai busnesau bwyd sefydlu polisi priodol a chymesur ar gyfer asesu statws alergenaidd unrhyw gynhwysion a ddefnyddir yn eu prosesau neu eu safleoedd gweithgynhyrchu eu hunain, ac ar gyfer asesu’r cynhwysion a ddefnyddir gan eu cyflenwyr neu gyd-becynnwyr, os yw hynny’n briodol.\nDylai gweithgynhyrchwyr sicrhau eu bod yn defnyddio disgrifiadau clir wrth archebu deunyddiau a'u bod yn holi’r cwestiynau priodol i’w cyflenwyr.\nAlergenau mewn deunydd crai\nMae gofyn i weithgynhyrchwyr fod yn ymwybodol o bresenoldeb y prif alergenau mewn deunydd crai, yn arbennig y perygl o groeshalogi alergenau wrth weithgynhyrchu a thrin deunyddiau ar safleoedd cyflenwyr y deunydd crai, yn ogystal ag yn gynharach yn y gadwyn fwyd yn ystod cynaeafu a chludo.\nGellir gwneud hyn drwy gynnal archwiliadau neu drwy ddefnyddio gwybodaeth a ddarperir gan gyflenwyr.\nDylai cyflenwyr deunydd crai (a’u hasiantau) fod yn ymwybodol o’r peryglon a achosir gan fwydydd wedi’u halogi ag alergenau a chydymffurfio â manyleb brynu y gweithgynhyrchwr.\nDim ond ar gynhyrchion megis sbeisys a grawn y dylai cyflenwyr deunydd crai ddefnyddio datganiadau i rybuddio am alergenau, yn seiliedig ar asesiad risg o’r perygl o groeshalogi.\nDylid disgrifio cynhwysion yn llawn ar unrhyw fanyleb. Er enghraifft, dylid osgoi defnyddio termau generig megis olewau a brasterau ‘llysiau’ a defnyddio termau mwy penodol megis olew ŷd neu olew hadau rêp, yn arbennig mewn perthynas â’r alergenau hynny a restrir yn Atodiad II o Reoliad Rhif 1169/2011 yr UE.\nWrth restru’r cynhwysion, dim ond ar y rhestr gynhwysion y mae’n rhaid i weithredwyr busnesau bwyd bwysleisio enw’r sylwedd/cynhwysyn.\nMae’r rheolau newydd yn golygu na fydd datganiad i rybuddio am alergenau fel ‘yn cynnwys’ (contains) i ailadrodd gwybodaeth am gynhwysion alergenaidd yn gallu cael ei ddarparu mwyach. Bydd gwybodaeth am gynhwysion alergenaidd ar gael mewn un man yn unig h.y. ar y rhestr gynhwysion. Bydd defnyddio datganiad i gyfeirio at yr wybodaeth am alergenau ac i egluro sut y caiff yr wybodaeth ei phwysleisio ar y rhestr gynhwysion yn cael ei ganiatáu. Er enghraifft: Cyngor ar alergedd: Ar gyfer alergenau, gweler y cynhwysion mewn testun trwm neu Cyngor ar alergedd: Ar gyfer alergenau gan gynnwys grawnfwydydd sy’n cynnwys glwten, gweler y cynhwysion mewn testun trwm.\nNid yw defnyddio datganiad rhagofalus fel ‘gallai gynnwys’ (may contain) i nodi presenoldeb posibl alergen oherwydd croeshalogi wedi’i effeithio gan Reoliadau Gwybodaeth am Fwyd i Ddefnyddwyr yr UE, a bydd y defnydd ohono yn cael ei ganiatáu.\nOs caiff cynhwysion alergenaidd eu hidlo, dylid un ai neilltuo’r uned hidlo ar gyfer y diben hwnnw’n unig neu ei glanhau’n drylwyr ar ôl ei defnyddio i hidlo cynhwysion alergenaidd.\nOs yn bosibl, dylid hidlo cynhwysion alergenaidd ar ddiwedd y dydd, ar ôl gorffen hidlo’r holl gynhwysion crai eraill.


Y Cynghorydd Martyn Kellaway yw 390fed Maer Casnewydd.\nGaned Martyn yn y Barri, De Morgannwg a threuliodd y rhan fwyaf o'i blentyndod yn Winston Road ar ystâd dai Colcot.\nAeth Martyn i ysgol Gyfun y Barri cyn mynd i Goleg Technegol y Barri i astudio arlwyo.\nMae wedi cael nifer o swyddi yn y Diwydiant Arlwyo. Dechreuodd yn borthor cegin yn yr hyn oedd Butlins, Ynys y Barri, ac yna symudodd i'r Gwesty Rhyngwladol ger Maes Awyr Caerdydd. Dilynwyd hyn gan swydd yn y Dorchester, Park Lane, Llundain i ddysgu'r fasnach arlwyo cyn symud i British Steel yng Nghasnewydd yn Rheolwr Cogyddion.\nMae Martyn bellach yn gweithio i wneuthurwr diodydd adnabyddus yn Swydd Gaerloyw ac yn dal i ymwneud ag arlwyo a chyfleusterau.\nCyfarfu Martyn â'i wraig Helen yn 1978 ar ôl dechrau gweithio yn British Steel. Mae ganddynt fab, Sam, a merch, Becky. Mae Martyn yn treulio ei amser sbâr yn garddio.\nMae Martyn yn falch o fod yn Gynghorydd Ward lleol ar gyfer Llanwern - sydd bellach yn cynnwys Trefonnen, Allteuryn, Whitson a’r Redwig.\nErs iddo gael ei ethol am y tro cyntaf yn 2008 mae wedi gwasanaethu ar y Pwyllgorau Cynllunio, Tegwch a Thrwyddedu. Martyn hefyd yw Cadeirydd y Llywodraethwyr yn Ysgol Gynradd Glan Llyn a, tan yn ddiweddar, roedd yn Llywodraethwr ar Fwrdd Ysgol Gynradd Llanmartin.\nMae'n anrhydedd i Martyn gael ei ddewis yn Faer ar gyfer 2022/2023 ac mae'n falch iawn o'i wraig, Helen, am dderbyn rôl y Faeres i gefnogi ei flwyddyn Faerol.\nMae'n edrych ymlaen at gwrdd â dinasyddion Casnewydd a sefydliadau yn ystod ei gyfnod yn y swydd.\nElusen y Maer 2022/23\nMae'r Maer wedi dewis cefnogi Elliot's Endeavours to End Duchenne a The Burnt Chef Project yn ystod ei flwyddyn yn y swydd.\nMae Elliot’s Endeavours to End Duchenne yn ymdrech i godi arian a gychwynnwyd ac a drefnwyd gan Lucy a Will rhieni balch bachgen bach lleol, Elliot, a gafodd ddiagnosis o Dystroffi Cyhyrol Duchenne yn 3 oed .\nMae teulu Elliot yn gweithio trwy’r dydd, bob dydd i godi arian i gefnogi Duchenne UK i gyflymu triniaethau ar gyfer Dystroffi Cyhyrol Duchenne (neu DMD) i fod ar gael yn eang ar y Gwasanaeth Iechyd Gwladol a cheisio sicrhau bod pob claf yn cael y cyfle i gymryd rhan mewn profion, os ydynt yn dymuno gwneud hynny.\nNod The Burnt Chef Project yw dileu stigma iechyd meddwl o fewn y sector lletygarwch. Maent yn gweithio i gefnogi gweithwyr lletygarwch drwy amrywiaeth o wasanaethau iechyd meddwl, er enghraifft drwy’r ap hyfforddiant academi, gwasanaethau cyfrinachol 24/7, hyfforddiant mewnol i staff a chynnal podlediad ar gyfer trafodaethau ar les, iechyd, lletygarwch a pherfformiad.\nDirprwy Faer 2022/23\nDirprwy faer 2022/23 yw'r Cynghorydd John Jones a bydd yn cael ei gefnogi gan ei wraig Maria.


1. Mae’r adran hon o’r Llawlyfr Ansawdd Academaidd yn cynnig canllawiau i’r cyfadrannau ar fonitro cynnydd academaidd. Dylid ei darllen ar y cyd â’r Rheoliad Academaidd ynghylch Cynnydd Academaidd. Mae’r Brifysgol wedi ymrwymo i system ar gyfer monitro cynnydd a phresenoldeb myfyrwyr fel rhan o’i chyfrifoldeb i ofalu am fyfyrwyr unigol. Cyfrifoldeb yr adrannau yw monitro a chyfweld myfyrwyr, a hynny fel rhan o’u cyfrifoldeb ehangach i gynorthwyo a chefnogi myfyrwyr a sicrhau eu bod yn parhau i astudio yn y Brifysgol. Dylai adrannau fonitro ymroddiad myfyrwyr i’r gweithgareddau a’r adnoddau canlynol, ynghyd ag unrhyw ofynion ychwanegol sy’n benodol i’r pwnc:\nGweithgareddau addysgu a amserlennwyd (gan gynnwys: darlithoedd, seminarau, sesiynau ymarferol a thiwtorialau\nYr Amgylchfyd Dysgu Rhithwir (Blackboard)\nCipio Darlithoedd (Panopto)\nE-gyflwyno gwaith cwrs ac aseiniadau\nArholiadau (gan gynnwys arholiadau ar-lein a dulliau asesu amgen).\nDylid nodi problemau yn gynnar yn y semester er mwyn rhoi digon o amser i estyn cymorth ac adfer y sefyllfa. Dylid cyfeirio at y Polisi Addasrwydd i Fynychu pan fo hynny’n briodol.\n2. Er mai prif ddiben monitro cynnydd academaidd yw cynorthwyo myfyrwyr a’u cadw yn y Brifysgol, dylid atgoffa myfyrwyr fod hyn yn fater difrifol, a dylid sicrhau eu bod yn deall y gallent wynebu camau disgyblu. Pan fydd cynnydd myfyrwyr yn parhau i fod yn anfoddhaol er gwaethaf pob ymgais i adfer y sefyllfa, bydd modd i Ddirprwy Is-Ganghellor y Gyfadran (neu’r sawl a enwebwyd ganddo/ganddi) argymell y dylid eu diarddel o’r Brifysgol dros dro neu’n barhaol. Os bydd pob ymdrech i gysylltu â’r myfyriwr a threfnu cyfarfodydd wedi methu, a lle nad yw myfyrwyr wedi ymateb i rybuddion blaenorol, dylai’r gyfadran gyflwyno argymhelliad i’w diarddel i’r Gofrestrfa Academaidd. Ni fydd y Gofrestrfa Academaidd yn gwahodd myfyrwyr i gyfweliad arall, ond bydd yn adolygu achosion er mwyn penderfynu a oes sail i’w diarddel.\n3. Amlinellir gofynion y Brifysgol o ran ymroddiad academaidd yn y Rheoliad Academaidd ynghylch Cynnydd Academaidd. Dylai pob cyfadran hysbysu’r myfyrwyr o’r gofynion hyn, y gofynion ar gyfer cyflwyno gwaith cwrs fel y’u nodir yn Adran 3.3 y Llawlyfr Ansawdd Academaidd, ac unrhyw ofynion ychwanegol sydd gan y gyfadran. Fel rheol, hysbysir myfyrwyr trwy e-bost os caiff dosbarthiadau eu canslo.\n4. Er mwyn cynorthwyo yn hyn o beth, bydd gan y cyfadrannau drefniadaeth briodol i fonitro ymroddiad academaidd a chyflwyno asesiadau, yn seiliedig ar systemau’r Brifysgol ar gyfer monitro ymroddiad academaidd. Bydd hyn yn cael ei gydlynu gan Gydgysylltwyr y Cynlluniau Gradd a/neu’r Tiwtoriaid Blwyddyn ar lefel pwnc, adran neu gyfadran, dan oruchwyliaeth y Dirprwy Is-Ganghellor neu’r sawl a enwebir ganddo/ganddi. Ceir rhagor o ganllawiau a gwybodaeth am systemau monitro ymroddiad ar wefan Systemau BIS lle mae gofyn i ddefnyddwyr AStRA fewngofnodi gan ddefnyddio’u henw defnyddiwr Prifysgol Aberystwyth a’u cyfrinair.\n5. Yn achos Graddau Cyfun, y gyfadran a enwir gyntaf yn nheitl y cynllun fydd yn gyfrifol am fonitro cynnydd academaidd, gan gydgysylltu â’r gyfadran arall mewn achosion o gynnydd anfoddhaol.\n6. Os yw cynnydd myfyrwyr yn achosi pryder, oherwydd diffyg ymroddiad academaidd, perfformiad gwael neu beidio â chyflwyno gwaith cwrs, dylid gwneud pob ymdrech mor gynnar yn y broses â phosib i gysylltu â’r myfyrwyr ac i gael gwybod am unrhyw drafferthion y mae modd eu datrys. Dylid atgoffa’r myfyrwyr o’r rheidrwydd i gydymffurfio â’r Rheoliad Academaidd ynghylch Cynnydd Academaidd. Dylid gwneud hyn ar y cyd ag adrannau cymorth (gan gynnwys y Gofrestrfa Academaidd, y Swyddfa Gyllid, Cymorth i Fyfyrwyr) fel sy’n briodol, a hefyd cyfadrannau eraill lle gallai’r myfyrwyr fod yn astudio modiwlau. Gellir cyfeirio at Bolisi’r Brifysgol ar Addasrwydd i Fynychu os nad yw cynnydd myfyrwyr yn gwella er gwaetha’r cymorth sydd ar gael.\n7. Pan na fydd gwelliant yng nghynnydd myfyrwyr er bod rhybuddion wedi’u rhoi, neu pan na fydd myfyrwyr yn ymateb i gais i gysylltu â’r staff er mwyn egluro eu diffyg ymroddiad, dylid rhoi gwybod (gan yr adran berthnasol) i Ddirprwy Is-Ganghellor y Gyfadran (neu’r sawl a enwebwyd ganddo/ganddi) yn ysgrifenedig am eu cynnydd anfoddhaol.\n8. Mae templedi llythyrau a ffurflenni ar gael i’r cyfadrannau, ynghyd â siart lif syml o’r broses. Mae’r rhain ar gael yn Adran 3.11 y Llawlyfr Ansawdd Academaidd.\n9. Pan anfonir adroddiad am fyfyriwr i Ddirprwy Is-Ganghellor y Gyfadran, bydd y gyfadran yn anfon llythyr at y myfyriwr gan ddefnyddio’r templed a ddarperir yn Nhempled A. Dylid anfon y llythyr drwy ebost ac yn y post i gyfeiriad y myfyriwr gartref ac yn ystod y tymor. Bydd y llythyr yn pwysleisio mai bwriad y gyfadran yw estyn cymorth i’r myfyriwr, ond bydd hefyd yn cynnwys rhybudd y gall peidio â bod yn bresennol yn y cyfweliad arwain at gamau pellach yn unol â’r Rheoliad Academaidd. Mewn achosion lle mae myfyrwyr eisoes wedi cael cyfweliad a rhybudd, gall Dirprwy Is-Ganghellor y Gyfadran argymell bod myfyrwyr yn cael eu diarddel heb gyfweliad pellach (gweler 12 isod).\n10. Dirprwy Is-Ganghellor y Gyfadran neu’r sawl a enwebwyd ganddo/ganddi fydd yn cynnal y cyfweliad â’r myfyriwr er mwyn cael gwybod beth yw’r rhesymau dros y cynnydd gwael. Nid cyfarfod disgyblu lle mae disgwyl i fyfyrwyr ddod â chynrychiolydd gyda nhw mo hwn, ond cânt ddewis dod â rhywun gyda nhw i’r cyfarfod. Prif ddiben y cyfweliad fydd datrys y sefyllfa, estyn cymorth, neu gynghori myfyriwr i ymadael dros dro/yn barhaol os yw’n ymddangos nad yw’n gallu neu’n dymuno parhau i astudio.\n11. Ar ôl y cyfarfod, bydd Dirprwy Is-Ganghellor y Gyfadran yn anfon llythyr ysgrifenedig (Templed B), drwy ebost a hefyd yn y post, i gyfeiriad y myfyriwr gartref ac yn ystod y tymor. Law yn llaw â hynny, bydd cofnod ffurfiol o’r cyfarfod a’r camau y cytunwyd arnynt (Templed C). Os nad yw myfyrwyr wedi rhoi rheswm derbyniol am ddiffyg ymroddiad academaidd neu berfformiad gwael yn ystod y cyfarfod, neu os nad ydynt wedi rhoi gwybod am drafferthion penodol neu amgylchiadau arbennig, cânt rybudd y bydd parhau i beidio â bodloni’r gofynion dros gyfnod penodol yn arwain at eu diarddel o’r Brifysgol. Bydd y gofynion hyn yn cynnwys ymrwymo i bob gweithgaredd a amserlennwyd ac i’r holl ddeunyddiau sydd ar gael drwy’r Amgylchfyd Dysgu Rhithwir (Blackboard) a Chipio Darlithoedd (Panopto), a chyflwyno unrhyw waith cwrs sy’n ddyledus yn ystod y cyfnod hwn.\n12. Os na fydd myfyrwyr yn bresennol yn y cyfweliad â Dirprwy Is-Ganghellor y Gyfadran byddant yn cael 7 diwrnod i gyflwyno eglurhad (Templed D) a rhybudd y bydd peidio ag ymateb yn arwain at eu diarddel o’r Brifysgol. Os ceir ymateb, caiff myfyrwyr un cyfle olaf i fod yn bresennol yn y cyfweliad neu wynebu cael eu diarddel.\n13. Os na fydd myfyrwyr yn talu sylw i rybudd ysgrifenedig Dirprwy Is-Ganghellor y Gyfadran, neu os na fyddant yn rhoi rheswm dros beidio â bod yn bresennol yn y cyfweliad, anfonir adroddiad i’r Gofrestrfa Academaidd gydag argymhelliad y dylid eu diarddel o’r Brifysgol, naill ai dros dro neu’n barhaol. Dylai Dirprwy Id-Ganghellor y Gyfadran gwblhau Templed E a’i gyflwyno i’r Gofrestrfa Academaidd ynghyd â manylion presenoldeb a chopïau o’r holl ohebiaeth gan gynnwys llythyrau a ffurflenni templed.\n14. Ni fydd y Gofrestrfa Academaidd yn cynnig cyfle arall i fyfyrwyr i ddod i gyfweliad, ond bydd yn sicrhau bod y gyfadran wedi dilyn y gweithdrefnau ar gyfer monitro cynnydd academaidd, ac yn anfon llythyr diarddel mewn achosion lle mae’n amlwg nad yw myfyriwr yn cydymffurfio â gofynion y Rheoliad Academaidd. Pan gaiff myfyrwyr eu diarddel o’r Brifysgol, rhoddir gwybod iddynt fod ganddynt hawl i ofyn am Adolygiad Terfynol. Bydd y Gofrestrfa Academaidd yn gwirio statws y myfyriwr yn derfynol, gan gydgysylltu ag adrannau gwasanaeth eraill i sicrhau mai dim ond mewn achos lle nad oes cofnod o amgylchiadau arbennig y bydd llythyrau ymadael yn cael eu hanfon. Os yw’n ymddangos bod myfyriwr eisoes wedi gadael heb wneud cais i ymadael yn ffurfiol, bydd y Gofrestrfa Academaidd yn cynnig cyfle i ymadael yn wirfoddol. Os bydd y Gofrestrfa Academaidd yn penderfynu y dylid caniatáu i fyfyriwr aros yn y Brifysgol, bydd ef neu hi yn cael rhybudd y gall adroddiadau negyddol pellach am gynnydd academaidd (hyd yn oed mewn blwyddyn ddiweddarach) arwain at weithredu di-oed gan Ddirprwy Is-Ganghellor y Gyfadran, ac argymell bod y myfyriwr yn cael ei ddiarddel yn unol â thelerau’r Rheoliad Academaidd, a hynny ar unwaith a heb gyfweliad pellach.\n15. Ni fydd y Gofrestrfa Academaidd yn anfon llythyrau diarddel os derbynnir argymhellion gan Ddirprwy Is-Ganghellor Cyfadran ar ôl diwrnod cyntaf Tymor 3. Dylai’r cyfadrannau sicrhau eu bod yn ymyrryd yn gynnar er mwyn gallu cyfweld myfyrwyr yn ystod Tymor 2 a monitro eu cynnydd wedi hynny. Pan na fu hyn yn bosib, gall Dirprwy Is-Ganghellor y Gyfadran gyfweld myfyrwyr yn ystod Tymor 3 a’u hysbysu y gallai adroddiadau’r gyfadran gael eu hystyried gan Fwrdd Arholi’r Senedd wrth ystyried canlyniadau’r arholiadau (Templedi F a G). Gall Bwrdd Arholi’r Senedd atal myfyrwyr rhag ailsefyll unrhyw fodiwlau a fethwyd, a mynnu bod myfyrwyr yn cael eu diarddel yn barhaol neu dros-dro. Os yw cyfadran am argymell bod Bwrdd Arholi’r Senedd yn diarddel myfyriwr yn barhaol neu dros dro, dylid anfon tystiolaeth ddogfennol lawn i’r Gofrestrfa Academaidd a dylid cofnodi’r argymhelliad yn glir hefyd yng nghofnodion y Bwrdd Arholi perthnasol ar lefel adran/cyfadran. Bydd y dyddiad cau ar gyfer cyflwyno argymhelliad i ddiarddel myfyriwr yn cyfateb i’r dyddiad cau ar gyfer cyflwyno cofnodion byrddau arholi a dogfennau amgylchiadau arbennig i’r Gofrestrfa Academaidd, ac ni fydd argymhellion a dderbynnir ar ôl y dyddiad hwn yn cael eu hystyried gan Fwrdd Arholi’r Senedd.\n16. Bydd y cyfadrannau yn gyfrifol am gadw cofnodion ynghylch myfyrwyr y derbyniwyd adroddiad amdanynt gan Ddirprwy Is-Ganghellor y Gyfadran, ac yn cyflwyno adroddiadau semester i’r Gofrestrfa Academaidd erbyn y dydd Gwener ar ôl diwedd cyfnod dysgu Semester 1, a’r dydd Gwener ar ôl diwedd cyfnod dysgu Semester 2 fan bellaf. Bydd y Gofrestrfa Academaidd yn darparu templed i’r cyfadrannau ei ddefnyddio i gofnodi’r wybodaeth hon. Bydd adroddiad interim ar achosion Semester 1 yn cael ei ystyried gan y Bwrdd Academaidd ym mis Chwefror, ac adroddiad terfynol yng nghyfarfod y Bwrdd a gynhelir ym mis Tachwedd. Bydd y Gofrestrfa Academaidd hefyd yn gweithio gyda chyfadrannau i sicrhau bod y gweithdrefnau monitro’n cael eu dilyn.\n17. Mae hawl gan fyfyrwyr i apelio yn erbyn penderfyniad i’w diarddel gan Gyfarwyddwr y Gofrestrfa Academaidd, yn unol â’r weithdrefn sy’n ymwneud â’r Apel Academaidd.


Drwy wybod eich dimensiynau setiau teledu, gallwch sicrhau y bydd yn ffitio yn y stondin teledu. Byddwch hefyd am sicrhau bod ganddo le storio ar gyfer eich cydrannau. Cynlluniwch eich siopa dodrefn ar yr adeg iawn bob blwyddyn. Dodrefn yn tueddu i fynd ar werthiannau mawr yn ystod rhai gwyliau. Mae rhai o'r gwaith yn fwy poblogaidd yw Diwrnod yr Hen Filwyr, Diwrnod Cofio'r, a Diwrnod Llywydd. Byddwch hefyd yn gweld prisiau rhatach ger y gwyliau gaeaf.Gall defnyddio caewyr, gludyddion, gorffeniadau, a llathryddion cael effaith negyddol ar y gwerthoedd hyn o bryd ac yn y dyfodol o'r darnau. Gall rhai o'r cynhyrchion hyn discolor ddramatig neu yn gyfan gwbl newid ymddangosiad o'r darnau. Peidiwch â phrynu popeth ar unwaith pan fyddwch allan siopa dodrefn. Efallai y bydd angen i chi brynu yn dipyn, er mwyn i chi yn gyfforddus fforddio. Yn araf yn adeiladu i fyny 'r set dodrefn newydd yn haws i'r llyfr poced a'ch cefn.Dodrefn 101: Prynu Ac Gofalu Am Eich Cartref Dodrefn Edrychwch o'ch cwmpas ac yn asesu eich tŷ a dodrefn. Beth ydych chi'n sylwi fel eich bod ym mhob ystafell. A yw'r dodrefn yn edrych ei oed. A yw'n dingi a curo. A yw'n ei ddefnyddio ar gyfer yr hyn yr ydych eisiau iddo gael ei ddefnyddio ar gyfer. Os nad ydych yn fodlon ar eich dodrefn, yna edrychwch ar yr erthygl hon. Os ydych yn chwilio am ddodrefn newydd ac nad oes gennych lawer o arian, yn ystyried codi rhywfaint yn eich siop clustog Fair lleol.Mae fel arfer yn rhai setiau gwahanol sydd ar gael, ac efallai y byddwch yn dod o hyd i un sydd mewn cyflwr eithaf da. Gallwch gael set sydd yn newydd i chi heb wario tunnell o arian. Pan fyddwch yn prynu soffa, chwiliwch am un parhaol a fydd yn para am flynyddoedd ac yn penderfynu pa mor gyfforddus ydyw. Dylid Clustogau gael eu cefnogi gan system o ffynhonnau. Mae'n well i ddod o hyd y rhai sydd wedi ffynhonnau wyth-ffordd, ond mae ffynhonnau serpentine yn wych hefyd.


Pwyllgor Personél - Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro Pwyllgor Personél - Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro\nAdref / Awdurdod y Parc Cenedlaethol / Pwyllgorau a Chyfarfodydd / Pwyllgor Personél\nMae pob polisi sy’n ymwneud â chyflogaeth, amodau a thelerau, iechyd a lles yn cael eu penderfynu gan y Pwyllgor Personél. Mae’r Pwyllgor hwn yn cynnwys 9 Aelod o’r Awdurdod ac, fel arfer, yn cwrdd ddwywaith y flwyddyn.\nMae unrhyw bolisi newydd sy’n effeithio ar staff yn cael ystyriaeth gan ein Grŵp Cynrychiolwyr Staff a/neu Grŵp Iechyd a Diogelwch yn gyntaf.\nYna, mae’r polisi’n mynd gerbron y Fforwm Gweithwyr, sy’n cynnwys cynrychiolwyr o blith y staff, aelod o Unison ac Aelodau’r Awdurdod.\nYna, mae’r Pwyllgor Personél yn ystyried y polisi, ynghyd ag unrhyw ddiwygiadau/sylwadau a awgrymwyd gan y Fforwm Gweithwyr.


Cyflenwyr a Ffatri Cysylltwyr Cangen MC4 - Gwneuthurwyr Cysylltwyr Cangen MC4 Tsieina\nMae Cysylltydd cangen driphlyg MC4 T (1 Set = 3Male 1Female + 3Female 1Male) yn bâr o gysylltwyr cebl MC4 ar gyfer paneli solar. Defnyddir y cysylltwyr cangen 3T hyn yn nodweddiadol ar gyfer cysylltu llinyn 3 paneli solar hefyd cysylltiad cyfochrog, yn cyd-fynd â MC4 Benyw Gwryw sengl sengl o PV Modules.3in gall cysylltydd cangen 1out ffitio pob panel solar Bydysawd Ffotoneg Math MC4. Mae'n 100% yn ddiddos (IP67), felly gellir eu defnyddio yn yr awyr agored mewn unrhyw dywydd.\nLlorweddol 6 i 1 MC4 Cysylltu Paneli Solar yn gyfochrog\nMae Holltwr MC4 6 i 1 yn Cysylltu Paneli Solar yn gyfochrog (1 Set = 6Male 1Female + 6Female 1Male) yn bâr o gysylltwyr cebl MC4 ar gyfer paneli solar. Defnyddir y cysylltwyr solar 6T hyn yn nodweddiadol ar gyfer cysylltu 6 llinyn panel solar hefyd cysylltiad cyfochrog, yn cyd-fynd â Chysylltydd Sengl Benywaidd MC4 o Fodiwlau PV ,. Gall y cysylltydd cangen 6T hwn ffitio pob panel solar Bydysawd Ffotonig Math MC4. Mae'n 100% gwrth-ddŵr IP67, felly gellir eu defnyddio yn yr awyr agored mewn unrhyw dywydd.\nCysylltydd Cangen Aml-Gyswllt solar 5 mewn 1 ar gyfer Ceblau Estyniad\nMae Cysylltydd cangen Penta MC4 T (1 Set = 5Male1 Benyw + 5Female 1Male) yn bâr o gysylltwyr cebl MC4 ar gyfer paneli solar Defnyddir y cysylltwyr solar 5T hyn yn nodweddiadol ar gyfer cysylltu 5 llinyn panel solar hefyd cysylltiad cyfochrog, yn cyd-fynd â MC4 Benywaidd sengl Gysylltydd Modiwlau PV ,. Gall y cysylltydd cangen 5T hwn ffitio pob panel solar Bydysawd Ffotoneg Math MC4. Mae'n IP67 gwrth-ddŵr 100%, felly gellir eu defnyddio yn yr awyr agored mewn unrhyw dywydd.\nMae Cysylltydd cangen 2to1 MC4 T (1 Set = 2Male1Female + 2Female1Male) yn bâr o gysylltwyr cebl MC4 ar gyfer paneli solar Defnyddir y cysylltwyr hyn yn nodweddiadol ar gyfer cysylltu llinyn 2 banel solar hefyd cysylltiad cyfochrog, yn cyd-fynd â MC4 Benywaidd sengl Gysylltydd o Fodiwlau PV ,. Gall y cysylltydd cangen 2T hwn ffitio holl baneli solar MC4 Type Photonic Universe. Mae'n 100% yn ddiddos (IP67) fel y gellir eu defnyddio yn yr awyr agored mewn unrhyw dywydd


Rydych chi yma: Cartref/ Archwilio/ Tomen y Rhodwydd\nMae adfeilion y castell mwnt a beili pridd hwn yn y Sir Ddinbych sydd ohoni heddiw wedi’i orchuddio â glaswellt ac yn cael ei bori gan ddefaid erbyn hyn. Ond mae dal modd gweld amlinelliad y strwythur trawiadol yn glir ac mae’n werth stopio ar y ffordd rhwng Rhuthun a Wrecsam i fwrw golwg. Mae safle Tomen y Rhodwydd yn edrych dros fwlch Nant y Garth trwy fryniau Clwyd i gyfeiriad y gorllewin. Mae’n sefyll yng nghanol ardal a oedd yn cael ei rheoli gan reolwyr Cymreig yr oesoedd canol, ac fe’i hadeiladwyd ym 1149 gan Owain Gwynedd er mwyn amddiffyn y tiroedd yr oedd newydd eu hennill.\nMae’r mwnt, neu’n hytrach tomen y castell, yn meddiannu cornel ogledd-ddwyreiniol y safle a chaiff ei ddiogelu gan ffos i’r gogledd a’r gorllewin. Yn wreiddiol, byddai tŵr pren wedi bod ar ben hwn. Mae’r beili siâp cilgant, neu’r llys, yn cael ei ddiogelu gan ffos hefyd ac mae islaw’r mwnt i gyfeiriad y de-ddwyrain.\nCafodd y castell ei adeiladu ar adeg pan oedd rheolwyr Cymru’n ymladd ymhlith ei gilydd am reolaeth yn y rhanbarth, ac nid oedd Owain eto wedi sefydlu ei hun fel y tywysog Cymreig dihafal. Ym 1157, ymosododd ei elyn, Iorwerth Goch ap Maredudd ar ei gastell a’i losgi. Ond etifeddodd ŵyr Owain, Llywelyn Fawr, uchelgais ei daid a chafodd Tomen y Rhodwydd le yn y llyfrau hanes pan gafodd ei ailadeiladu am gyfnod byr gan y Brenin John ym 1212 yn ystod ei ysgarmesoedd gyda thywysog mawr Cymru.\nOddi ar yr A525, ychydig tua’r dwyrain o fwlch Nant y Garth.\nRhyw 10 milltir o orsaf drenau Cefn-y-Bedd.\nFfoniwch Traveline ar 0871 200 2233 neu ewch ar-lein yn http://www.traveline-cymru.info i gael y wybodaeth ddiweddaraf am gludiant cyhoeddus.\nCanolig. Cynghorir gwisgo esgidiau cerdded. Chaniateir cŵn.\nRuthin, Clwyd, Trawsfynydd, LL11 3AY


Faint o Wynebau sydd yn Eich E-bost Diweddaraf? | Martech Zone\nDydd Mercher, Awst 3, 2011 Dydd Sadwrn, Hydref 29, 2011 Douglas Karr\nRwy'n cael dros 100 o negeseuon e-bost perthnasol y dydd ... rwy'n gwybod bod hynny ychydig yn annifyr. Mae'n arbennig o annifyr pan nad yw'r e-bost yn berthnasol mewn gwirionedd. Mae hyn yn wir gyda'r e-byst LinkedIn hyn sy'n dweud wrthyf am y bobl yn fy rhwydwaith sydd wedi newid teitlau swyddi. Ni allaf helpu ond sganio trwy'r wynebau a chlicio drwodd i wirio beth sy'n digwydd gyda'r bobl hyn a'u gyrfaoedd. Rwy'n eithaf sicr bod gan yr e-bost LinkedIn hwn un o'r cyfraddau clicio drwodd uchaf yn y diwydiant e-bost.\nRwy'n cael negeseuon e-bost trwy'r dydd o rwydweithiau cymdeithasol gydag enwau a newidiadau statws pobl ynddynt, ond anaml y byddaf yn cloddio'n ddyfnach. Fodd bynnag, pan mae llun, rydw i wedi fy swyno ar unwaith ac mae'n rhaid i mi glicio drwyddo. Mae'n gwneud i mi ryfeddu ... a ydych chi wedi gweld unrhyw ystadegau ar CTRs e-byst gyda lluniau (nid lluniau stoc) o bobl? Fy dyfalu yw, os byddwch chi'n rhoi a wyneb go iawn yn eich e-byst, mae'n debyg y cewch chi canlyniadau go iawn.\nAwst 4, 2011 yn 7: 15 AC\nYdych chi'n golygu trwy ychwanegu llun at y llofnod?\nAwst 4, 2011 am 8:04 PM\nEfallai yn y llofnod, Kenneth! Rwy'n credu bod lluniau o bobl bob amser yn gymhellol - yn fwy cymhellol na thestun.\nAwst 5, 2011 yn 12: 06 AC\nLlun llofnod efallai! Rwy'n credu efallai y bydd yn rhaid i bobl sgrolio i lawr am hynny. Rwy'n chwilfrydig a yw ychwanegu lluniau o gleientiaid a gweithwyr ai peidio yn syml yn helpu i bersonoli e-bost a'i wneud yn fwy apelgar i ddarllenwyr. Mae'n rhywbeth efallai y bydd angen i ni ei brofi!


Heledd Davies :: Hafan\nHeledd Davies - Â Telynores\nDechreuais ddysgu canuâ€™r delyn gyda Mrs Delyth Evans, Aberystwyth pan oeddwn yn yr ysgol gynradd. Dan ei harweiniad medrus hi, llwyddais yn fy arholiad Gradd 8 gydag Anrhydedd cyn mynd ymlaen i gael gwersi gyda Sali Wyn Islwyn am gyfnod tra oeddwn yn fyfyrwraig israddedig yn Abertawe, gan achub ar y cyfle i fireinio rhagor ar fy nhechneg ac ehangu fy repertoire.\nMaeâ€™r delyn wedi bod yn rhan bwysig oâ€™m bywyd ers pan oeddwn yn ifanc. Rwyâ€™n canu telyn gyngerdd â€˜Gwynnethâ€™ 47 tant o wneuthuriad Allan Shiers a thelyn Geltaidd Eos 36 tant gan Delynau Teifi, Llandysul. Rwyf wedi cael amrywiaeth o brofiadau dros y blynyddoedd. Llwyddais i ennill lle yng Ngherddorfa Ieuenctid Cymru yn haf 1999 ac yn fwy diweddar, bÃ»m ar daith gyda fy nhelyn Geltaidd yn aelod oâ€™r Glerorfa dan arweiniad Stephen Rees a Robin Huw Bowen. Roedd hwn yn gyfle gwych i ddysgu rhagor am dechnegau traddodiadol Gymreig o chwarae.Â\nGall sain y delyn ychwanegu naws hyfryd at unrhyw ddigwyddiad, er enghraifft:\nPriodasau eglwys neu gapel\nDigwyddiadau / derbyniadau corfforaethol\nDathliadau pen-blwydd neu deuluol.Â\nRwyf wedi gweithio dros y blynyddoedd i feistroli cerddoriaeth o bob math ar y delyn a cheisiaf fy ngorau i ddiwallu amrywiaeth o chwaethau cerddorol. Gallaf gynnig cerddoriaeth oâ€™r sioeau cerdd, darnau clasurol, alawon traddodiadol a Cheltaidd ynghyd Ã¢ cherddoriaeth gan artistiaid mwy cyfoes, ac rwyâ€™n ychwaneguâ€™n barhaus at fy repertoire.Â


Llofruddiaeth yn Y Rhyl: y diweddara’ – Golwg360\nLlofruddiaeth yn Y Rhyl: y diweddara’\n28 Hydref 2016 am 14:49 Diweddarwyd am 19:22\nMae Heddlu Gogledd Cymru yn credu i ddyn a fu farw yn Y Rhyl nos Iau, wedi’i drywanu.\nFe ddaethpwyd o hyd i’r dyn lleol, Mark Roy Mason, 48 oed, mewn maes parcio yn Marsh Road yn y dre’, ac fe gafodd yr heddlu eu galw am 7.24yh.\nEr i barafeddygon ddechrau trin y dyn yn y fan a’r lle, bu farw’n ddiweddarach yn Ysbyty Glan Clwyd, Bodelwyddan.\n“Roedd hwn yn ddigwyddiad ofnadwy lle collodd dyn ei fywyd. Rwy’n apelio ar unrhyw dystion, neu unrhyw un sydd â gwybodaeth fyddai’n ein helpu ni gyda’r ymchwiliad i gysylltu â’r Heddlu yn syth drwy ffonio 101,” meddai’r Ditectif Brif Arolygydd Jason Devonport.\nMae modd hefyd ffonio Crimestoppers yn ddienw ar 0800 555 111 gan ddyfynnu’r cyfeirnod U163736.


Pryd i gloddio tatws am storio?\nMae llawer ohonom yn aros am y gwanwyn i blannu tatws , ac yna ystyriwch y dyddiau cyn dechrau tymor y tatws persawr ifanc. Ond mae'n un peth cloddio tiwbiau am fwyd am ychydig ddyddiau, ac yn eithaf arall - i gynaeafu ar gyfer storio. Efallai na fydd newyddiadur yn y mater hwn yn dweud yn syth pryd y gall un gloddio tatws, ond dim ond mater o brofiad yw hwn. A dim ond y mater hwn y byddwn yn delio ag ef yn yr erthygl hon.\nSut i wybod gan y topiau y gellir cloddio tatws?\nMae'r rhan fwyaf o drigolion yr haf yn gwbl gyfrinachol mai'r rhan uwchlaw sych uwchben yw'r arwydd pan fydd angen i chi ddechrau cloddio'r tatws. Yn anffodus, gallai'r farn hon fod yn wir i'n rhieni. Y broblem yw newid yn yr hinsawdd graddol, sy'n arwain at newidiadau mewn twf. Er enghraifft, mae'r haf, sy'n rhy glaw ar gyfer rhai latitudes, yn caniatáu i'r topiau dyfu'n helaeth. Ond yn nes at ostwng lluoedd ar y gwyrdd hon, nid yw'r planhigyn yn ddigon, mae canlyniad y tiwbiau yn dal i dyfu, ac mae'r glaswellt yn cwympo'n gyflym.\nAr y ddaear, mae'n anodd pennu pryd i gloddio tatws, ac oherwydd cymysgedd o fathau. Nid yw pob preswylydd yn yr haf yn gallu dewis mathau o ddewis yn gymwys, yn enwedig i wahaniaethu rhwng cynnar a hwyr. Ar hyn o bryd, mae'n dal i fod yn bosibl penderfynu ar y topiau wrth gloddio tatws i'w storio. I wneud hyn, aros am ei hwylio a melio tua 80%. Nesaf, torri'r dail, gan adael dim mwy na deg centimedr o'r gwiail. Ychydig ddyddiau rydyn ni'n eu hailgychu i aeddfedu, yna rydym ni'n cynaeafu. Felly ni fyddwch yn dod ar draws problem tiwbiau meddal: pan fydd y topiau'n dechrau tynnu lleithder allan ohonynt.\nPryd mae angen i chi gloddio tatws?\nNid yn unig ar ochr y ddaear, mae trigolion yr haf yn pennu gradd aeddfedrwydd y cnwd gwraidd. Yr amser pan fydd hi'n amser i gloddio'r tatws i'w storio, yn pennu crychlun y tiwb. Mae'r rhan fwyaf o fathau o'r cyfnod aeddfedu ar gyfartaledd o ddechrau mis Gorffennaf yn rhoi'r cynhaeaf melys cyntaf, ac tua diwedd Awst maent yn falch o'r cnwd aeddfed.\nDewiswch ychydig o frysiau ar gyfer y sampl. Yma, tynnwn sylw at faint y tiwbiau, cyn belled â'u bod yn fawr ar gyfer amrywiaeth benodol. Ymhellach, rydym yn gwirio p'un ai nad yw'r peel yn clymu, fel yn achos tatws ifanc.\nOs yw'r tatws yn cael ei dreulio am gyfnod penodol o amser, rydym yn benderfynol o aeddfedrwydd y cnwd gwraidd, yna caiff y diwrnod ei hun ei fonitro yn unol â rhagolygon y tywydd. Yn eithaf yr ateb disgwyliedig, pan fyddwch chi'n gallu cloddio tatws, bydd yn sych, tywydd heulog. Os byddwch chi'n gadael y tiwbiau ar ôl y glaw gyda lympiau o faw, byddant o reidrwydd yn pydru.\nPryd i gloddio mwstard i fyny fel gwrtaith?\nTynnu grawnwin - y rheolau y mae angen i chi eu hadnabod ar gyfer dechreuwyr\nGwlyb Ffrwythau Afal - Mesurau Rheoli\nPa hadau sydd wedi'u plannu ym mis Chwefror ar gyfer eginblanhigion?\nEuphorbia - gofal cartref\nKalanchoe Kalandiva - awgrymiadau defnyddiol ar gyfer gofal\nBamiya - yn tyfu o hadau'r llysiau egsotig gwreiddiol\nPhlox Drummond - yn tyfu allan o hadau, wrth blannu ar eginblanhigion, cyngor defnyddiol ar ofal\nChokeberry - pryd i gynaeafu?\nHydroponics ar gyfer salad gyda dwylo eich hun\nTirlunio yn y bwthyn\nMonilios o ceirios\nSut i wresogi tŷ gwydr yn y gaeaf?\nParc Cenedlaethol Mount Cook\nNewidiodd Matthew Perry y tu allan a stopio i wylio ei hun\nSalad gyda ffa - ryseitiau newydd a gwreiddiol am ddysgl blasus a maethlon\n"Black Panther" wedi'i fagu ar gyfer cylchgrawn Sorbet Magazine\nCacen i ferch\nUgg esgidiau gaeaf Merched - y modelau mwyaf ffasiynol y tymor hwn\nMaggie Smith yn ei ieuenctid\nAtebion ar gyfer nebulizer\nGymnasteg rhestru ar gyfer plant cyn ysgol - set o ymarferion\nBeth yw'r defaid sy'n breuddwydio?\nCelfi wedi'u ffurfio\nDarnwch gyda llugaeron o grosen fer - rysáit\nAlergedd i afalau\nAfiechydon y cnau Ffrengig a'r frwydr yn eu herbyn\nRoedd y actores Christine Kreuk a Allison Mack yn cael eu cyhuddo o orfodi caethwasiaeth rywiol\nRyseitiau o dartedi gyda llenwi ar y bwrdd Nadolig\nCi Chihuahua - y naws o gadw anifail anwes


Ymweliad â’r Gardd Fotaneg 2013 – Gorsedd Cymru\nYmweliad â’r Gardd Fotaneg 2013\nYMWELIAD AELODAU’R ORSEDD\nÂ GARDD FOTANEG GENEDLAETHOL CYMRU\nEr i ddydd Sadwrn, Medi 21 wawrio’n ddiwrnod digon mwll, buan iawn (ar ôl paned a chacen!) y cododd ein calonnau ni’r ymwelwyr â’r ardd ryfeddol hon yng nghanol harddwch Sir Gâr.\nAc i mewn â ni i’r theatr i wrando ar ddau hyddysg a huawdl yn eu priod feysydd. Yn gyntaf, Rhodri Clwyd Griffiths, un o sylfaenwyr cynharaf yr Ardd Fotaneg, a’n goleuodd ynghylch ei thwf a’i datblygiad o’r hedyn a blannwyd ganol y 1990au nes gwireddu’r weledigaeth fawr ymhen pum mlynedd.\nSonia Crwys, yn ei gerdd ‘Y Border Bach’, mai drwy blannu ‘Gwreiddyn bach gan hwn-a-hon / Yn awr ac yn y man . . .’ y llwyddodd ei fam i greu ‘Yr Eden fach’. Crewyd yr Ardd Fotaneg gan wyddonwyr a chynllunwyr a chanddynt freuddwyd ddrudfawr. A chodi arian oedd y nod cyntaf, a hynny mewn dulliau amryfal: gan unigolion; drwy gyfraniad hael y Loteri Genedlaethol; drwy benderfyniad Cyngor Sir Gaerfyrddin i brynu caeau ac adeiladau’r ffermydd cyfagos; ynghyd â rhoddion sylweddol gan ambell filiwnydd!\nErbyn hyn, gallwn ymfalchïo yn y ffaith bod yr Ardd Fotaneg bellach yn sefydliad cenedlaethol bydenwog, blaengar ym meysydd botaneg a garddwriaeth, cadwraeth a chynaladwyaeth.\nPlanhigion meddygyniaethol oedd pwnc Bethan Wyn Jones, ac yn ei dull gwybodus a bywiog arferol, cawsom wledd o wybodaeth am y planhigion hyn sy’n ffynnu mewn cloddiau ac mewn gerddi. Bysedd y Cŵn, Mantell Mair, Chwerwlys yr Eithin a’r Hen Ŵr; dyma enwau tlws rhai yn unig o’r stôr planhigion y credwyd o genhedlaeth i genhedlaeth, ac y credir hyd heddiw, ofergoel neu beidio, bod ganddynt y gallu i leddfu neu i wella llu o anhwylderau – o’r ddannodd i waedlif, o effeithiau ‘storgatsho’ (gorfwyta!) i reoli curiad y galon, heb sôn am ddifa chwain a llyngyr! Ac ar y nodyn iachus hwnnw, fe’n tywyswyd – a’r haul, erbyn hyn, o’n plaid – i grwydro ymhlith y planhigion niferus hyn mewn gardd fach bwrpasol ar eu cyfer ac i ymweld â siop apothecari hen ffasiwn.\nDaeth ein tro ninnau i ‘storgatsho’ dros bryd o fwyd sylweddol, hynod flasus cyn ymweld â’r tŷ gwydr enfawr sy’n gartref i blanhigion o bedwar ban byd. A chael cyfle i ddysgu, nid yn unig am y planhigion hyn a’r modd yr eir ati i’w meithrin a’u gwarchod, ond hefyd am yr awyrgylch angenrheidiol ar gyfer eu cynnal. Ac ar ben hyn oll, fe’n tywyswyd ar hyd twneli dirgel, tanddaearol yr adeilad – nad yw’r cyhoedd, fel arfer, yn cael ymweld â hwy. Ond waeth cyfaddef ei bod yn braf camu allan unwaith eto at yr haul!\nDiolch i’r Arwyddfardd, Dyfrig ab Ifor, am drefnu gwibdaith hapus a llwyddiannus arall ar ein cyfer – un o gyfres, erbyn hyn – sy’n fodd i gyfuno dysgu am bynciau newydd â mwynhau cymdeithasu ag ‘eneidiau hoff cytûn’.\nDyfrig, edrychwn ymlaen at y wibdaith nesa!\nAwdur RheolwrCofnodwyd ar 16/10/2013 06/01/2019 Categorïau Newyddion\nBlaenorol Cofnod blaenorol: 2013 Dinbych\nNesaf Cofnod nesaf: 2014 Llanelli


Claddedigaethau - Ymddiriedolaeth y Goedwig Dragwyddol\nGallwch gysylltu â ni er mwyn dewis llain ar gyfer eich hunan yn y dyfodol, neu ar gyfer câr sydd newydd farw. Ffoniwch ni i drefnu amser a dyddiad i’n cyfarfod yn y goediwg er mwyn i chi allu cerdded drwyddi a dewis llain.\nPwy all gael eu claddu?\nRydym yn claddu pobl, anifeiliaid anwes a llwch.\nGall person* gael ei gladdu mewn arch, amdo neu pod. Rhaid i arch fod yn bydradwy, a gellir dewis rhwng cardfwrdd, gwiail, morhesg, bambŵ neu bren heb ei farneisio.\nGellir un ai gladdu llwch o’r amlosgfa, neu ei wasgaru ar lain.\n*Ni allwn dderbyn cyrff sydd wedi eu pêr-eneinio.\nDyma enwau rhai o gyflenwyr eirch i chi gael gweld beth sydd ar gael. Fel arfer, yr ymgymerwr fydd yn cael yr arch, ond gallwch ddweud wrtho eich dymuniad.\nYmwelwch â’n tudalen Costau ar gyfer manylion am ein gwasanaethau a rhestr prisiau.\nEin dyletswydd ni\nGwnawn bopeth sy’n angenrheidiol o’r funud mae’r corff yn cyrraedd y goedwig. Ymwelwch â’n tudalen Ein dyletswydd ni.\nAm wybodaeth ynglŷn â’r hyn y dylech chi ei wneud, ymwelwch â’n tudalen Eich dyletswydd chi.