Prynu’n lleol. Meddwl yn fyd-eang. - Eat Welsh Lamb and Welsh Beef\nPrynu’n lleol. Meddwl yn fyd-eang.\nEr eu bod nhw’n flasus iawn, mae cymaint mwy i Gig Eidion Cymru na byrgyrs, stêcs a chinio dydd Sul – mae mor hyblyg! Darganfyddwch flasau newydd o bedwar ban y byd ar eich antur goginio gyda’n detholiad gwych o fwyd y byd. Chewch chi mo’ch siomi, mae hynny’n sicr.\nDechreuodd Samantha Evans a Shauna Guinn Hang Fire Southern Kitchen fel stondin fwyd stryd barbeciw mewn arddull De UDA yng Nghaerdydd. Bellach wedi’i leoli yn y Barri, mae’r bwyty’n dibynnu’n llwyr ar gynnyrch ffres, moesegol ac mae’n cynnig clasuron bwyd Louisiana gan ddefnyddio gril Parrilla yr Ariannin a adeiladwyd yn arbennig iddyn nhw. Dyw cynnyrch o safon ddim yn ddieithr iddyn nhw (edrychwch ar eu rysáit Tagine Cig Oen Cymru) ac mae’n hen bryd i Gig Eidion Cymru gael ei goginio ar y gril!\nGwyliwch Samantha a Shauna yn coginio stecen Picañha a sawsiau a chonfennau gwych fel chimichurri, chermoula a harissa coch i fynd gyda hi.\nDaw Picañha o ran frau iawn y ffolen a dyma’r cig a ffefrir ar gyfer ‘churrasco’ Brasilaidd – cig eidion wedi’i grilio. Mae’r darn yn dod yn fwyfwy poblogaidd mewn siopau cigyddion ac archfarchnadoedd, felly gellir ei fwynhau gartref yn eich churrascaria eich hun!\nDeg awgrym ar gyfer eich antur goginio fyd-eang\nMae Cig Eidion Cymru mor hyblyg, ond bydd deall cyfansoddiad cig yn eich helpu i ddewis y dull gorau o goginio ar gyfer darn penodol. Mae cig sydd wedi’i aeddfedu am gyfnod hirach yn tueddu i fod yn dywyll ac yn gadarn ac mae’n llawn blas. Gall lliw y cig neu’r braster amrywio, ond nid yw hyn yn effeithio ar ansawdd y blas. Mae Cig Eidion Cymru ar gael yn helaeth mewn siopau cigyddion, siopau fferm ac archfarchnadoedd. I baratoi, coginio a mwynhau Cig Eidion Cymru ar ei orau, dilynwch ein hawgrymiadau:\nSicrhewch fod y cig ar dymheredd yr ystafell cyn ei goginio gan y bydd yn coginio'n fwy cytbwys yr holl ffordd drwyddo. Bydd hefyd yn coginio'n gyflymach ac yn colli llai o leithder, gan ei gadw'n frau ac yn suddlon.\nDewiswch ddarnau sy'n gweddu orau i'r pryd dan sylw. Mae darnau sydd ar yr asgwrn yn dargludo gwres ac yn ychwanegu blas, tra bydd gan ddarnau heb esgyrn haen o fraster dros yr wyneb fel arfer, a fydd yn toddi i ychwanegu blas a chadw'r darn yn suddlon.\nOs ydych yn rhostio darn o gig eidion neu’n ffrio / grilio stecen, gorffwyswch y cig cyn ei weini gan ei fod yn caniatáu i ffibrau’r cig ymlacio a'r sudd i ddosbarthu'n gyfartal fel bod y cig yn suddlon ac yn frau.\nMae cynnwys brithder braster uchel fel arfer yn dangos bod y braster wedi’i ddosbarthu'n gyfartal drwy'r cig ac yn ychwanegu mwy o flas.\nParatowch eich marinâd ymlaen llaw, yn enwedig gyda darn mwy caled, gan ei fod yn gwneud gwahaniaeth go iawn. Bydd marinadu cig eidion am oriau neu fwy yn ei dyneru ac yn rhoi mwy o flas iddo.\nMae olew di-flas a niwtral fel olew blodyn haul, llysiau a hadau rêp yn gweithio'n dda wrth ffrio cig eidion ac mae'n ddoeth rhoi olew ar y cig cyn ei goginio.\nSesnwch cyn coginio – os ydych yn ychwanegu halen, coginiwch ar unwaith gan y gall dynnu lleithder o'r cig allan, gan ei wneud yn galetach. Fodd bynnag, mae'n well gan lawer hefyd sesno eu stêcs ar ôl coginio.\nMae darnau brau o gig eidion yn fwy addas ar gyfer coginio cyflym e.e. stecen ffiled, syrlwyn, ffolen, llygad yr asen, sbawd frith ac ati.\nAr gyfer dulliau coginio araf defnyddiwch ddarnau fel cig eidion i’w frwysio, coes las, bochau, cynffon ych a brisged.\nDefnyddiwch thermomedr cig os ydych eisiau gwirio'n gywir a yw'r cig wedi'i goginio at eich dant.\nBlasu’r byd o’ch cartref\nMae Asia yn gyfandir enfawr, ac mae’n cynnig ystod eang o fwydydd. Awn ni ar daith trwy ddiwylliannau a bwyd o ryseitiau Dwyrain Asia fel pryd tro-ffio cig eidion tanbaid, cig eidion creisionllyd Tsieineaidd a chyri katsu cig eidion campus i is-gyfandir India lle rydym ni’n eich helpu i roi tro ar glasuron cyri cig eidion o rysáit madras cig eidion hyfryd i rendang cig eidion rhagorol.\nAsen Cig Eidion Cymru wedi ei rostio’n araf gyda sglein soi a thatws melys wedi ffrio gan Ludovic Dieumegard\nGyda chanrifoedd o ddylanwadau coginio o bob cwr o’r byd, mae prydau bwyd Ffrengig modern yn gyfystyr â bwyd moethus a chogyddion o’r radd flaenaf. Dyma gartref nouvelle cuisine, mudiad sy’n canolbwyntio ar brydau ysgafnach, mwy ffres, ac mae gan Ffrainc lawer o fwydydd rhanbarthol traddodiadol hefyd. Rhowch gynnig ar glasuron fel steak au poivre neu ein rysáit bourguignon cig eidion – sydd lawn cystal mewn pastai llawn sbarion! – neu syniadau newydd fel ein goujons cig eidion.\nBourguignon Cig Eidion Cymru\nPastai sbarion Cig Eidion Cymru bourguignon\nMae bwyd Eidalaidd yn adnabyddus ledled y byd, ac mae’n canolbwyntio ar gynhwysion o safon a wneir yn dda felly beth well na’n Cig Eidion Cymru ni? Gyda phrydau clasurol, adnabyddus fel lasagne cig eidion, calzone a pizzas cig eidion, dyma fwyd da ar ei orau.\nLasagne Cig Eidion Cymru\nPizzas bychain Cig Eidion Cymru\nCalzone Cig Eidion Cymru\nCawl pasta bolognese Cig Eidion Cymru\nO tortillas cig eidion i tacos cig eidion, chimichurri i tsili cig eidion, mae bwyd America Ladin yn gweddu i bob chwaeth. Ychwanegwch rywbeth arbennig at eich bwydlen wythnosol gyda phastai enchilada neu beth am greu cinio dydd Sul amgen gyda burrito pwdin Swydd Efrog – gwych neu gwarthus, chi bia’r dewis!\nPastai enchilada brisged wedi ei rwygo Cig Eidion Cymru\nBurrito Cig Eidion Cymru a phwdin Efrog\nTortillas blawd pob gyda briwgig Cig Eidion Cymru sbeislyd\nEnchiladas Cig Eidion Cymru\nMwynhewch flasau Gogledd America gyda’n ryseitiau cig eidion barbeciw a gril blasus. Cig eidion wedi’i goginio’n araf yn llawn dop o flas, felly am ginio dydd Sul llawn steil neu ddanteithion i’w bwyta wrth wylio gêm bwysig, dywedwch “yeehaw” i’r prydau hyn!\nBrisged Cig Eidion Cymru wedi’i goginio’n araf\nBrisged Cig Eidion Cymru araf mewn saws cyfoethog a sticlyd\nSglodion brisged Cig Eidion Cymru llawn dop\nMacaroni a chaws gyda Chig Eidion Cymru wedi’i dynnu\nMae’n fyd mawr! Er nad ydyn nhw’n ffitio i mewn i rai o’r categorïau uchod, allwn ni ddim anwybyddu’r danteithion hyn. Mae ein pryd koftas cig eidion yn deyrnged i fwyd Gogledd Affrica a’r Dwyrain Canol, gyda’r llysiau cudd yn berffaith i gadw’r bwytawyr mwyaf ffyslyd yn hapus, tra bod ein stroganoff cig eidion hawdd yn bryd cynnes perffaith â gwreiddiau Rwsiaidd.\nKoftas Cig Eidion Cymru gyda llysiau cudd\nStroganoff Cig Eidion Cymru\nY 10 cynhwysyn gorau gyda chig eidion\nGall Cig Eidion Cymru serennu mewn amrywiaeth o brydau a bwydydd. Beth am fod yn greadigol gyda pherlysiau a sbeisys, confennau, sawsiau a llysiau! Dyma ambell beth sy’n gweddu’n berffaith i Gig Eidion Cymru. Mae llawer mwy ar gael, felly byddwch yn greadigol!\nEdrych am fwy?\nDyma ryseitiau Cig Oen Cymru o bedwar ban byd…\nKoftas Harissa Cig Oen Cymru\nCebabs Cig Oen Cymru gyda phinafal, soi a tsili, gyda salad nwdls a llysiau’r gwanwyn\nTikka masala Cig Oen Cymru


Luc 18 SBY1850 - AC ef a ddyuot hefyt barabol wrthynt, - Bible Search\nWrth esempl y ’weddw, a’r Publican y dysc Christ pa wedd y mae gweddiaw. Wrth esempl y plantos yr eiriol ef vaylldot. Am y ffordd y byddir cadwedic, a’ pha bethae a ’rwystrant. Y gwebyr addawedie ir ei yddo ef, Ac am y groes.\n1AC ef a ddyuot hefyt barabol wrthynt, ys ef i hyn, y * dylynt weddiaw yn ’oystat, ac eb ‡ ddefficiaw, 2gan ddywedyt, Ydd oedd brawdwr yn‐ryw ddinas, yr hwn nid ofnei Dduw, ac ny pharchei ddyn. 3Ac ydd oedd gvvraic‐gweddw yn y dinas hono, yr hon a * ddoy attaw, gan ddywedyt, * Gwna i mi gyffiawnder yn erbyn vy‐gwrthnebwr. 4Ac ny’s gwnai ef dros hir amser: ac wedy hyn y dyuot yntho ehun, Cyd nad ofnaf Dduw, ac na pharchaf ddyn, 5eto can vot y ’weddw hon yn vy ‡ molestu, gwnaf iddi gyfiawnder, rac o’r dywedd y ddi vy + sevrddanu. 6A’r Arglwydd a ddyuot, Clywch pa beth ddywait y brawdwr + ancyfiawn. 7Ac a ny ddial Duw ei + ddetholedigion, ysy yn llefain arnaw ddydd a’ nos, + cyd bo ef yn + ohirddig + drosdynt? 8Dywedaf ychwy, taw y dial ef hwy yn + glau. Eithyr pan ddel Map y dyn, a gaiff ef ffydd ar y ddaiar?\nYr Euangel y xi. Sul gwedy Trintot\n9¶ Ef a ddyuot y * parabol hwn wrth y’r ei oedd ei ‡ ymddiriet arnyn ehunain ey bot yn gyfiawn, ac yn * diystyry yreill, 10Deu‐wr a escenesont ir Templ i weddiaw: vn Pharisai, a’r llall ‡ Publican. 11Y Pharisai oei sefyll a weddiawdd val hyn wrthaw ehun, Duw, diolchaf y‐ty nad wyf mal y dynion ereill, yn * gribdeilwyr yn ancyfiawnion, yn ’odinebwyr, ai mal y Publican hwn. 12Ydd wyf yn vmprydiaw ddwywaith yn yr wythnos: ddwyf yn decemy cymeint ‡ oll a veddaf. 13Anid y Publican yn sefyll o hirbell, ny dderchavei na ei * ’olygon tu ar nef, an’d curo ey ddwyvron can ddywedyt, Duw, trugarha wrthyf bechatur. 14Ys dywedaf wrthych, e ddescennawdd y dyn hwn y’w duy wedy ei gyfiawnhay, yn vwy na’r llall: Can ys pwy bynac a ymdderchaif, a ‡ ’oystynger, a’ hwn a ymestwng, a dderchefir,\n15Ac wy dducesont ataw * ’r ’ei bychein, val y bei yddo ei cyvwrdd. A’ phan ei gwelawdd, ei ddiscipulon, ei ceryddu * aorugant. 16A’r Iesu ai galwawdd wy ataw, ac a ddyuot, Gedwch i’r ‡ bechcenot ddyuot atafi, ac na ’oherddwch wy: can ys ir cyfryw * y mae teyrnas Duw. 17Yn wir y dywedaf wrthych, pwy bynac ny dderbynio deyrnas Duw val bachcenyn, ny bydd iddo vyned oei mywn hi. 18Yno y gofynnawdd ryw lywiawdr iddaw, gan ddywedyt, Athro da, pa beth ‡ ’sy imi y’w wneuthur, i veddu bywyt tragyvythawl? 19A’r Iesu a ddyuot wrthaw, Paam ym gelwy vi yn dda? nyd da nebun dyeithr vn, ’sef Duw. 20Y gorchmynnion awyddost, Na * wna obineb: Na ladd gelain: Na latrata: Na ddwc ffalstestiolaeth: Anrydedda dy dat a’th vam. 21Ac ef a ddyuot, Hyn oll a gedweis o’m ieunctit. 22Gwedy clybot o’r Iesu hyn, y dyuot wrthaw. Etwo mae yti vn peth yn ‡ eisiae. Gwerth cymmeint oll ac ys‐y * ar dy helw, a’ chyfrana i’r tlodion, a’ thi gai dresawr yn y nef, a’ ‡ dyred, dilin vi. 23An’d pan glybu ef y pethe hyny, bod yn * drathrista or ug ef: can ys-goludawc aruthr y doedd. 24A’ phan y gwelas yr Iesu y vot ef yn drathrist, y dywedawdd, ‡ Pa’nd anhawdd ir ei ’sy a golud yddynt vyned i deyrnas Duw? 25Can ys‐* hawsach i gamel vyned trwy grau nodwydd ddur, nag i ’oludawc vyned i deyrnas Duw. 26Yno y dywedynt yr ei ai clybu, A phwy ynte a aill vot yn gatwedic? 27Ac ef a ddyuot, Y pethae ys‐y + ampossibil y gyd a dynion, ’sy possibil y gyd a Duw.\n28Yno y dyuot Petr, * Nacha, ys gadawsam ni y cvvbl oll, ac ath ddylynesam di. 29Ac ef a ddyuot wrthynt, Yn wir y dywedaf wrthych, Nid oes vn a’r a adawodd duy, neu rieni, neu vroder, neu wreic, neu blant, * o bleit teyrnas Duw, 30a’r ny’s derbyn vwy o lawer yn y byd hwn, ac yn y byd a ddaw buchedd dragyvythawl.\nYr Euangel ar Sul Quinquagesima.\n31Yno y cymerth yr Iesu ataw y deuddec, ac a ddyuot wrthynt, Nycha, ni yn mynet i vyny i Caerusalem, ae a gyfiawnir i vap y dyn bop peth, ys y yscrivenenedic * can y Prophwyti. 32Can ys ef a roddir ir Cenetloedd, ac a ef watworir, ac a geblir, ac a boerir arnaw. 33A’ gwedy yddynt y yscyrsiaw ef, wy ei lladdant: anid ef a gyvyt y trydydd dydd drachefyn. 34Ac wy ny ni ddyallesont ddim or pethae hyn, ac ydd oedd ‡ y gair hwn yn guddiedic rhacddynt vvy, ac ny wybuont y pethae a ddywedesit. 35Ac e ddarvu, ac ef yn dynesay at Iericho, bot ryw ddyn dall yn eistedd ar emyl y ffordd, yn cardota. 36A’ phan glywodd ef y popul yn myned heibio, e ymovynodd beth oedd hynny. 37Ac wy a ddywedesont yddaw, mae’r Iesu o Nazaret oedd yn mynet heibio. 38Ac ef a lefawdd ac a dyuot, Iesu vap Dauid, trugarha wrthyf. 39A’r ei oedd yn mynet o’r blaen, y ceryddent ef, y dewi a son. Ac ef a levawdd vwyvwy, Map Dauid, trugarha wrthyf. 40A’r Iesu a savodd, ac a ’orchymynawdd ei ddwyn ef attaw. A gwedy y ddawot ef yn nes, e ovynnawdd ydd‐aw, 41can ddywedyt, Beth a vynny imi wneythyd y ty? Ac ef a ddyvot, Arglwydd, cahel‐vy‐golwc. 42A’r Iesu a ddyvot wrthaw, Cymer dy olwc: dy ffydd ath iachaawdd. 43Ac yn ebrwydd y cavas ei olwc, ac y * canlynawdd ef, gan roddy gogoniant y Dduw: a’r oll popul, pan welsont hyn a roesont voliant i Dduw.


Classic FM i ddarlledu rhaglen talent dyfodol arbennig\nClassic FM i ddarlledu rhaglen am ein gwaith ddydd Llun yr ŵyl banc hon.\nMae'n bleser gennym rannu'r newyddion y bydd Classic FM yn darlledu rhaglen am dalent y dyfodol!\nFe'i cyflwynwyd gan y Llysgennad o FT Alexander Armstrong, a bydd yn hedfan ar ddydd Llun y banc, nos Lun 26 Awst am 8pm, a bydd yn cynnwys perfformiadau gan rai o'n cerddorion ifanc a'n alumni ysblennydd yn ein cyngerdd Palas Buckingham ym mis Mai.\nRhai o'r vfnfjjgnogn\nBydd y rhaglen yn cynnwys cerddoriaeth gan rai o'r llysgenhadon hyn fel y fiolinydd, y cellyddion Guy Johnston a sheku kanneh-Mason, ffliwtydd Syr James Galway yn ogystal â'r Arlywydd Syr Mark Elder. Bydd hefyd gyfweliad ecsgliwsif gyda chyd-sylfaenydd yr elusen sef Duges Caint.\nAllwn ni ddim aros - gwnewch yn siŵr nad ydych chi'n ei golli!


MÔN - CASGLU'R CADEIRIAU\nRhys Morgan Llwyd; Elin Jones, Blaenau Ffestiniog;\n1869 | 1872 | 1873 | 1876 | 1877 | 1879 | 1883 | 1891 | 1907 | 1908 | 1909 | 1911 | 1914 | 1915-19 | 1922 | 1923 | 1936 | 1949 | 1953 | 1958 | 1974 | 2019 | 2020\nEisteddfod fro yw Eisteddfod Môn, sy'n teithio yn flynyddol i blwyfi ac ardaloedd gwahanol ledled yr ynys. Mae'n un o'r eisteddfodau gweithredol hynaf yng Nghymru, gyda'i hanes yn ymestyn ymhell yn ôl i ganol y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Sefydlwyd yr eisteddfod ar ei ffurf bresennol ym 1907, yn dilyn ffurfio Cymdeithas Eisteddfod Môn y flwyddyn flaenorol.\nGORSEDD BEIRDD MÔN\nMae Eisteddfod Môn yn un o ddwy eisteddfodau is-genedlaethol a weinyddir lawlaw â'i Gorsedd ei hun - y llall yw Eisteddfod Talaith a Chadair Powys. Cynhelir Gŵyl Gyhoeddi flynyddol ar batrwm yr ŵyl genedlaethol, mae'r Orsedd yn bresenoldeb amlwg ym mhrif seremoniau'r eisteddfod, a chaiff unigolion eu derbyn i urddau'r wisg wen, y wisg las a'r wisg werdd. Y Derwydd Gweinyddol yw swyddogaeth flaenaf yr Orsedd, rôl sy'n cyfateb i'r Archdderwydd yng Ngorsedd Cymru.\nYn 2011, etholwyd Siân Owen (Siân Penllyn) yn Dderwydd Gweinyddol Gorsedd Beirdd Ynys Môn, y fenyw gyntaf i gymryd yr awenau yn y swydd honno. Fe'i holynwyd gan Annes Glynn (Annes Bryn).\nParch. Hugh Owen (Meilir)\nSiân Owen (Siân Penllyn)\nAnnes Glynn (Annes Bryn)\nJ. R. Williams (Rhisiart o'r Rhos)\nTESTUN Y TRYDAN (AWDL)\nDYDDIAD CADEIRIO 20 AWST 1869\nGWNEUTHURWR RICHARD ROWLANDS, BANGOR\nUn o deulu enwog Ty'n y Braich, Dinas Mawddwy, oedd enillydd cadair 1869. Yn ôl adroddiad Seren Cymru (03.09.1869), nid oedd y bardd yn bresennol i gael ei gadeirio, a chadeiriwyd Mynyddog, y bardd o Lanbrynmair - ac athro barddol y buddugwr - yn ei le.\nYng nghystadlaethau llenyddol eraill yr eisteddfod, gwelir mai Morwyllt, bardd y gadair yn Eisteddfod Môn 1877, oedd yn fuddugol ar destun y cywydd ('Y Gwlaw'); Islwyn, bardd y gadair yn Eisteddfod Môn 1872, enillodd gystadleuaeth yr englyn ('Yr Ysbiadur'); a Richard Jones (Glan Alaw) oedd awdur y bryddest orau ('Cain ac Abel').\nCeir canlyniadau'r adran lenyddol, ynghyd ag adroddiad yr eisteddfod a'i chyfansoddiadau buddugol, yng nghyfrol y Cyfansoddiadau buddugol (Llanerchymedd 1870). Mae'r gyfrol honno ar gael i'w darllen ar lein yma.\nENGLYNION CYFARCH - CLWYDFARDD\nCewri enwog cywreinwaith - hen gedyrn\nGodwyd drwy uchelwaith;\nWych deulu plethwch dalaith\nAm ei ael am ei wir waith.\nO hen wig ein henwogion - y caed\nCoed cadair ein gwron;\nCoed o wraidd coed Derwyddon,\nCoed derw mawr Cadair Môn.\n'Y Trydan' oedd testun y gadair, a gofynnwyd am awdl. Llwyddwyd i ddenu pedwar ymgais. Roedd hwn yn destun amserol iawn, mewn gwirionedd, gyda'r byd ar drothwy datblygiadau mawr ym myd trydan, a nifer o ddyfeiswyr a gwyddonwyr yn y broses o ddatblygu posibiliadau trydan o fod yn ryfedd-beth goruwchnaturiol i fod yn rhan annatod o fywyd beunyddiol. Mae'r detholiad o'r awdl fuddugol sydd wedi ei gynnwys isod yn mynegi'r newid hwn yn y canfyddiad o drydan - y canrifoedd a dreuliwyd yn astudio trydan cyn i'r 'oes hon drwy ei synwyr' fwrw golau eglurach ar y rhyfeddod hwn.\nY TRYDAN (DETHOLIAD) - JOHN JONES\nOesau y tadau a'i dwys astudient,\nI gael ei meddwl i'r golau meiddient\nAgor a chwalu ei geiriau, chwilient\nYstorfa'i henwau a'u hystyr fynent;\nI eigionau ei hawyr esgynent\nAc i iselion ei chreigiau sylwent,\nEi nwyon rywfodd a ddadansoddent,\nY tidau gallofyddol ddattodent,\nA'r fferyllol unol a wahanent -\nTrwy galon ei chudd fatterau gwelent,\nA'i thywyll giliau yn olau wnelent;\nEto i gyd er cymaint a godent\nI hoewaf einioes, megys o fynwent\nHell tywyllwch - er pelled deallent -\nDiau, rhyw fyrdd adawent - mewn gwyll blwng\nO wersi teilwng i aros talent.\nPennod galed nodedig - hir adeg\nFu y trydan ffyrnig;\nBu oesau gwir bwysig - yn dra diwyd\nI gael hyd i'w meddwl dirgeledig.\nOnd yr oes hon drwy ei synwyr\nA'i dysgedigaeth helaeth a ŵyr\nY ffordd i agor dorau - tywyllwch\nA dwyn argelwch trydan i'r golau.\nFfermwr a bardd o deulu enwog Ty'n y Braich, Dinas Mawddwy oedd John Jones. Roedd yn eisteddfodwr brwd ac yn ymchwilydd brwd i ddechreuadau mudiad yr Anibynnwyr yn Ninas Mawddwy. Bu'n byw yng Nghaer am gyfnod yn ystod y 1860au, ac fe'i etholwyd yn Gynghorydd cyntaf Mawddwy ym 1889.\nCOED DUON, MYNWY\nTESTUN MOSES (AWDL)\nFFUGENW AB NUN\nDYDDIAD CADEIRIO 30 GORFFENNAF 1872\nNid oedd Islwyn yn bresennol ar gyfer y seremoni gadeirio, a chadeiriwyd cynrychiolydd (yn dwyn y ffugenw 'Clettwr') yn ei le, yn ôl adroddiad Baner ac Amserau Cymru (03.08.1872). Y beirdd oedd yn rhan o'r seremoni oedd Cynddelw, Nicander, Tanymarian ac O. Williams, Waunfawr; ac Edith Wynne fu'n gyfrifol am yr arwisgo a chân y cadeirio.\nWILLIAM MORGAN WILLIAMS (FFERYLLFARDD)\nDYDDIAD CADEIRIO 7 AWST, 1873\nBEIRNIAID IOAN ARFON\nANHYSBYS, MEWN PERCHNOGAETH BREIFAT (lluniau diweddar yma)\nLluniau'r gadair: Gwefan SellingAntiques\nAchosodd Eisteddfod Môn Porthaethwy 1873 gryn gynnwrf yn y byd eisteddfodol, a hynny oherwydd yr hyn a ddigwyddodd yn ystod seremoni'r cadeirio. Wedi i Ioan Arfon draddodi'r feirniadaeth ar yr awdlau i '[D]distawrwydd', safodd y sawl a ddygai'r ffugenw Salis ar ei draed, sef Dr William Morgan Williams, meddyg deugain oed a oedd wedi ymgartrefu yn Llansantffraid Glan Conwy. Yn hytrach na'i gymeradwyo, torrodd nifer o'r beirdd eraill, gan gynnwys y beirniaid, a oedd yn bresennol allan i fonllefau, a chyhuddwyd Williams o ennill y gadair trwy dwyll:\nSefydlwyd pwyllgor yn ystod y prynhawn i drafod y benbleth hon, a daethpwyd i'r casgliad - er mai prin iawn oedd y dystiolaeth y naill ffordd na'r llall - y byddai Fferyllfardd yn derbyn ei gadair. Fodd bynnag, roedd amod i hynny - a hynny ar sail credoau'r Orsedd ...\nManylion yr Eisteddfod, y nod cyfrin, a phlu tywysog Cymru ar frig y Gadair\nEr i Ioan Arfon ac Alfardd wrthdystio i hawl awdl Fferyllfardd i gael ei chadeirio, amddiffynid ef gan Tudno, y trydydd beirniad, a chafodd y bardd ei annog trwy'r gefnogaeth hon i gyhoeddi ei awdl ar ffurf pamffled, a argraffwyd gan W. Jones, Conwy, yn Hydref 1873. Yn ei gyflwyniad i'r pamffled, mae Fferyllfardd ei hun yn cael cyfle i ddweud ei ddweud am y sefyllfa. Mae'r chwerwedd a'r siom yn amlwg yn ei eiriau, wrth iddo bwysleisio ei fod yn cyflwyno ei awdl i sylw'r cyhoedd ar fyrder er mwyn tawelu'r dyfroedd.\nWrth gyflwyno fy awdl i'ch sylw, ofnwyf ddarfod i'r ffrwgwd anweddaidd a diachos o berthynas iddi greu dysgwyliadau eithafol am ei theilyngdod; ac os bydd iddi syrthio yn fyr o gyrhaedd safon y feirniadaeth, bydded y beirniaid, ac nid yr awdwr, gyfrifol i'r darllenydd.\nCyflwynodd yr awdl ar ddechrau'r pamffled i'w hen gyfaill, Gwilym Cowlyd, yr hwn yr oedd wedi ei gyhuddo o lên-ladrata o'i waith.\nArgraffwyd y feirniadaeth eithriadol ganmoliaethus ar gychwyn pamffled Fferyllfardd. Dyma ddyfynu ohoni:\nLlwyddodd y bardd hwn i gyfansoddi un o'r awdlau godidocaf a ddaeth i unrhyw gystadleuaeth er's talm; ac yn sicr cyfrifwn ei bod yn addurn i lenyddiaeth y genedl [...]\nGellir darllen y cyflwyniad a'r feirniadaeth yn gyflawn yn Dystawrwydd: sef yr Awdl fuddugol ar Destyn y Gadair yn Eisteddfod Gadeiriol Môn, 1873. Ceir atgynhyrchiad digidol o'r pamffled hwn am ddim ar Google Books yma.\nGaned William Morgan Williams ym Mhwllheli ym 1832. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Botwnnog ac aeth yn brentis fferyllydd yng Nghaernarfon. Hyfforddodd fel meddyg yng Nglasgow, a bu'n feddyg yn Llansantffraid Glan Conwy am weddill ei oes. Roedd yn aelod o orsedd 'amgen' Arwest Glan Geirionnydd (a sefydlwyd gan Gwilym Cowlyd). Nid oedd yn gystadleuydd mynych ac hwyrach mai dyna un o'r rhesymau y bwriwyd amheuaeth ar ddilysrwydd ei gyfansoddiad yn Eisteddfod Môn 1873. Bu farw ym 1877, yn 44 oed.\nBedd Fferyllfardd ym mynwent Eglwys Sant Ffraid (Llun: Alwyn ap Huw, Wikimedia Commons)\nTESTUN GORONWY OWEN\nDYDDIAD CADEIRIO AWST 1876\nYn ôl adroddiad Y Dydd ar 11 Awst 1876, llythyr-gludydd rhwng Berw a Niwbwrch oedd William Lewis, enillydd ifanc y gadair. Arweiniwyd y seremoni gan Clwydfardd, yr Archdderwydd, gyda chymorth Mynyddog, Alawydd Menai, Meilir Môn ac eraill.\nDYDDIAD CADEIRIO 3 AWST 1877\nCafwyd teyrngedau i Mynyddog yn ystod seremoniau gorseddol yr eisteddfod hon. Roedd Mynyddog o Lanbrynmair yn gymeriad amlwg yng ngweithrediadau eisteddfod Môn, a thraddodwyd cerdd goffa gan Y Thesbiad (John Roose Elias, 1819-1881), sy'n cynnwys y llinellau hyn:\nYn naear ddu hen Gapel Llanbrynmair\nMae'r tafod hyf fu'n traethu'r ffraeth-bert air!\nMae'r llygaid byw fu'n lluchio trydan trwy\nY gynnulleidfa fawr, ynngheuad mwy!\nCeir y gerdd yn ei chyfanrwydd ynghyd ag adroddiad manwl o ddigwyddiadau'r eisteddfod yn Llais y Wlad, 10 Awst 1877.\nClwydfardd oedd derwydd gweinyddol yr eisteddfod, ac yntau'n Archdderwydd Cymru ers y flwyddyn flaenorol, a chynhaliwyd digwyddiadau'r orsedd ar y sgwâr y tu allan i Westy'r Crown yn y pentref.\nY Crown, Llanfechell, tua chanol yr 19G - Llun Cymdeithas Hanes Mechell\nYmhlith y cyfarchion i'r bardd buddugol gan y sawl oedd yn bresennol yn y seremoni, roedd yr englyn hwn gan Tegerin:\nEr mawredd prif-feirdd Meirion - a doniau\nDenawl hen feirdd Eifion;\n'E orfu i feirdd Arfon\nRoddi mawl i brif-fardd Môn.\nAwdl yn null arferol yr oes yw hon - sef awdl sy'n cymryd ei thestun ac yn canu arni o bob cyfeiriad, yn hytrach na manylu ar un. Aiff y bardd o ddarlunio dymuniad pawb am enwogrwydd i fynegi mai ychydig sy'n ei dderbyn, a bod hyn yn sbarduno'r ymdrech i'w gyrraedd. Ceir sôn am raddau enwogrwydd pobloedd mewn hanes, megis y Rhufeiniaid a'r Groegiaid, cyn iddo droi at rai o enwogion ei wlad ei hun, fel yn y darn cywydd hwn:\nHyd heddyw dal yn Ngwalia\n'N anwyl ddyn mae'n Hywel Dda;\nA'r hen Gatwg amlwg yw,\nOdiaeth drwy'r oesau ydyw;\nAc Emrys restra'r Cymro\nYn barhaus mewn bri'n ein bro;\nErys bri Sal'sbri llawn sêl,\nOesoedd dros Walia isel;\nA'r Dr. Morgan, cariad\nAt Gymru fu'n ei fron fâd.\nMae'r awdl yn gorffen gyda'r neges ddiwinyddol mai duwioldeb yw gradd uchaf enwogrwydd, a bod Duw wedi rhoi gwir enwogrwydd o fewn gallu a chyrraedd pob un. Cyhoeddwyd yr awdl a beirniadaeth Tudno a Chlwydfardd arni yng nghyfrol y Cyfansoddiadau, a gyhoeddwyd gan bwyllgor yr eisteddfod ac a argraffwyd yn Amlwch gan D. Jones, Llyfrwerthydd.\nDerbyniwyd pedair awdl i'r gystadleuaeth. Barnai'r beirniaid mai ymgeisydd ifanc ac amhrofiadol oedd 'Eryron':\nNi charem yngan sill i ddigaloni ymdrechwr ieuanc, ond anogem yn garedig i'r awdwr hwn ddechreu esgyn ysgol enwogrwydd barddol ar ffon îs na'r Gadair.\nNi allent wneud pen na chynffon, wedyn, o awdl 'Llywarch Hen', a ganodd yn anhestunol, ond ar oddeutu pedwar testun arall. Clytwaith o gerdd oedd hon. Rhwng 'Idwal' [y buddugol] ac 'Emrys Ben Aur' yr oedd yr ornest mewn gwirionedd. Roedd 'Emrys Ben Aur', er crwydro rhag ei destun ar brydiau, yn fardd awenyddol, meddent, ac yn gynganeddwr cadarn:\nYstyriwn yr awdl hon yn anrhydedd i allu ei hawdwr, ac i'r gystadleuaeth a fu yn offerynol i'w chynyrchu; a'n hunig ofid yw, na lynasai "Emrys" yn ffyddlonach wrth ei destyn.\nEi gwastadedd a'i chysondeb a enillodd y gadair i Morwyllt, mae'n debyg:\nNid ydym yn cyfarfod â bryniau a phantiau, gwanegau a thonau anwastadrwydd yn y cyfansoddiad hwn; nid yw yr awdwr yn esgyn ond yn anfynych i gymydogaeth yr aruchel, nac ychwaith yn disgyn i gyffredin; eithr yn hytrach y mae cyfartaledd teilyngdod yr awdl drwyddi yn gyfryw fel y gallasem ddyfynu unrhyw ran neillduol er dangos ei rhagoriaeth [...] Wedi rhoddi ystyriaeth ddifrifol a phwyllog, ar wahan oddiwrth ein gilydd, i'r ddwy awdl ydynt yn ffurfio y dosbarth cyntaf yn y gystadleuaeth hon, yr ydym yn cael y fantol yn troi o blaid Idwal, ar gyfrif cynghanedd, cynllun, a gweithiad allan; ac, ar air a chydwybod, iddo ef y dyfarnwn y wobr a'r anrhydedd [...]\nYm 1878 gwelwyd yr Eisteddfod Genedlaethol yn mentro dros y ffin i Loegr am y tro cyntaf. Roedd Eisteddfod Genedlaethol Penbedw o fewn tafliad carreg i Gymru ond roedd y penderfyniad ar y pryd yn un dadleuol a chynhennus. Gwelai nifer fod Eisteddfod Gadeiriol Môn ym Mhorthaethwy - fel un o'r eisteddfodau is-genedlaethol mwyaf - yn codi fel rhyw fath o wrth-eisteddfod i'r genedlaethol.\nWILLIAM E. WILLIAMS (GWILYM ALLTWEN)\nTESTUN Y MORWR (AWDL)\nGWOBR ARIANNOL £10 10s\nDYDDIAD CADEIRIO GORFFENNAF 1879\nBEIRNIAID AP FYCHAN\nERAILL YN Y GYSTADLEUAETH WILLIAM MILTON AUBREY (ANARAWD) \nRoedd Anarawd, a ddaeth yn ail yn y gystadleuaeth, yn ddeunaw oed adeg yr eisteddfod. Roedd yn fardd ifanc addawol a brofodd gryn lwyddiant mewn eisteddfodau yn ei oes fer. Bu farw tra'n fyfyriwr yng Ngholeg y Bala, trwy iddo foddi yn Llyn Tegid. Roedd yn fab i'r bardd Meilir Môn. Gallwch weld mwy o'i hanes ar Wicipedia yma.\nRoedd Anarawd yn un o'r beirdd a gyfarchodd Gwilym Alltwen ar achlysur ei gadeirio, ynghyd ag Edward Lloyd (Tegfelyn), Gwilym Mathafarn, Tanymarian, Iolo Trefaldwyn, Morwyllt, Tudur a Lleurwg. Arweiniwyd y seremoni gan Iolo Trefaldwyn (Y Dydd, 01.08.1879).\nTESTUN YR ANTURIAETHWR\nDYDDIAD CADEIRIO 10 AWST 1883\nBEIRNIAID AP VYCHAN\nGellir dychmygu y bu hon yn fuddugoliaeth felys i Gaerwenydd, oedd wedi hen ymgartrefu ym Methesda, wrth iddo ennill Cadair Môn â'r eisteddfod ym mro ei febyd.\nRoedd hon yn eisteddfod o siom, gan y bu i storm enbyd chwalu'r babell fawr a godwyd gan y pwyllgor yng Ngaerwen. Roedd y strwythur wedi ei fwriadu i ddal cynulleidfa o hyd at 2,500. Llwyddwyd i adfer rhywfaint ohoni, gan sicrhau bod to uwchben y llwyfan, ond nid dros y gynulleidfa. (Adroddiad manylach yn Y Drych, 30.08.1883).\nTESTUN Y CENHADWR\nDYDDIAD CADEIRIO 30 MAWRTH 1891\nGWNEUTHURWR Y GADAIR JOHN LLOYD, LLANGEFNI\nCafwyd tipyn o stŵr ynglŷn â'r seremoni gadeirio yn yr eisteddfod hon, gan i Hwfa Môn (a fyddai'n Archdderwydd Cymru ymhen ychydig flynyddoedd) wrthod cadeirio'r bardd buddugol yn ôl trefn Gorsedd y Beirdd.\nDisgrifiai gohebydd Baner ac Amserau Cymru (08.04.1891) y sefyllfa â chymysgedd o ddigrifwch a siom - gan ddweud ei bod yn rhyfeddod i lawer fod Hwfa Môn 'yn gwrthod cadeirio y bardd buddugol yn ôl urdd, braint, a defawd Beirdd Ynys Prydain, ac yntau wedi ei gyflogi i feirniadu a chario allan y gweithrediadau yn unol â chais ei gyflogwyr'.\nCymerodd Hywel Cefni, a oedd wedi ei siomi'n arw gan y penderfyniad, y cyfle i daro'n ôl ar benderfyniad y beirniad: 'Os gwrthodai Hwfa Môn fyned trwy y seremoni yn yr eisteddfodau cadeiriol talaethol neu leol, ond yn unig yn yr Eisteddfod Genedlaethol, na ddylid ar un cyfrif ganiatau i'r bardd ennill cadair ond unwaith, gan mai, fel rheol, yr un rhai byth a hefyd a ennilla y llawryfon, ac a gadeirir [...]'\nTESTUN GWLAW (AWDL)\nNIFER YN CYSTADLU 2\nGWOBR ARIANNOL 7 gini\nRoedd 1907 yn cynrhychioli gwawr newydd yn hanes eisteddfodau cadeiriol Môn. Sefydlwyd Cymdeithas Eisteddfod Gadeiriol Môn yn dilyn llwyddiant eisteddfod a gynhaliwyd yn Llanrhuddlad ym 1906, er mwyn dwyn cymunedau'r ynys ynghyd yn y gwaith o gynnal eisteddfod deithiol flynyddol.\nYn ôl adroddiad Y Brython Cymreig ar 23 Mai 1907, cafodd y bardd buddugol ei arwisgo gan yr Arglwyddes Stanley o Alderley, gyda Kate Rowlands yn datgan cân y cadeirio. Ymysg buddugwyr llenyddol eraill yr eisteddfod roedd Neifion, Bwlchgwyn (hir-a-thoddaid); a'r Parch. J. E. Jones, Llanfwrog (englyn).\nCyhoeddwyd detholiad o'r englynion cyfarch a gyfansoddwyd i Gwilym Ceiriog yn Y Clorianydd ar 23 Mai 1907:\nHwn a'i gan llawn o geinion - i'r Gwlaw\nGaiff hir glod gan feirddion:\nCadair addas coed Derwyddon -\nA'i hurdda mwy yn ben bardd Mon.\nGwiw arwr na fun ei guraw, - gwelwch\nGwilym Ceiriog flaenllaw,\nDoeth, addien; a daeth iddaw\nLoewaf glod ar lif y gwlaw.\nCadeiriwn ein cyd-wron - yng ngwydd haul,\nteilwng ddull y beirddion:\nUn o'n dewraf awduron - yn ddiau\nCodwyd i raddau gwych gadeiryddion.\n(T. Morris Owen)\nCeridwen ieuanc rodiodd, - a braich\nEin brawd a gymerodd;\nTua'i golau 'e 'i hudodd - ei awen\nA'i hasbri dilen a ysbrydolodd.\nGyfaill hoff, gafael llaw - y mae y beirdd\nBob un am dy urddaw;\nPwy sydd na chydnabyddaw,\nY dewr, glew - awdwr y Gwlaw.\nHwn oedd y "glaswelltyn" ir - ac wele\nGwilym o'r dyffryndir:\nMwy, ei haul ni chymylir, -\nwedi'r "gwlaw" caed awyr glir.\n(E. O. Jones)\nNodai'r adroddiad mai'r beirdd eraill fu'n cyfarch oedd Meilir Môn, Meurig Cybi, Odwyn, Cybi Felyn, Llyfnwy, Llew Llwyd, a Pedrog - 'y diweddaf yn ffraeth neillduol, gan ddweyd fod Gwilym "A'i ben gwlyb yn y gwlaw!".\nBrodor o Ddyffryn Ceiriog oedd Gwilym Ceiriog, ond treuliodd ei oes yn byw yn nhref Llangollen. Bu'n fardd llwyddiannus mewn eisteddfodau lleol a rhanbarthol ar hyd ei oes. Pinacl ei yrfa fel bardd oedd ennill Cadair Eisteddfod Genedlaethol Caerfyrddin 1911 (sydd i'w weld yn y llun) am awdl i 'Iorwerth y Seithfed'.\nTESTUN YR UNIG (AWDL)\nDYDDIAD CADEIRIO MEHEFIN 1908\nO. CAERWYN ROBERTS\nTESTUN A BYDD Y LLYWODRAETH AR EI YSGWYDD EF (PRYDDEST)\nBEIRNIAID J. T. JOB\nLlun: Osian Roberts ar Twitter\nTESTUN Y BREUDDWYDIWR\nGWOBR ARIANNOL 5 gini\nNid oedd Dewi Emrys yn bresennol i gael ei gadeirio yn yr eisteddfod, a chafwyd nodyn siomedig gan Dewi Meirion yn ei adroddiad yn y Brython ar 4 Mehefin 1914, a ddywedodd mai 'siomedigaeth fawr i'r gynulleidfa oedd hyn, ac yn enwedig i'r beirdd, oedd yn gylch parod i'w longyfarch â'u hanerchiadau.' Cadeiriwyd Arglwydd Boston (un o'r llywyddion anrhydeddus) yn ei le, gan roi'r anerchiadau heibio. 'Yn sicr', meddai'r gohebydd, 'dylid gosod amod alluogai ysgrifennydd yr Eisteddfod i allu cyhoeddi enw'r buddugol, pa un a fyddai yn bresennol ai peidio.'\nGohiriwyd Eisteddfod Gadeiriol Môn Rhosneigr 1915 am flwyddyn oherwydd effeithiau'r Rhyfel Mawr. Ymddangosodd y nodyn arwyddocaol a ganlyn yn Y Goleuad ar 22 Ionawr 1915:\nOherwydd y rhyfel, penderfynwyd peidio cynal Eisteddfod Gadeiriol Môn eleni. Gohirir hi hyd y Llungwyn a Mawrthgwyn, 1916. Y mae'n debyg fod y Mônwyson yn credu y bydd y rhyfel heibio erbyn hynny. Gobeithio eu bod yn iawn.\nNid gohirio am flwyddyn fu'r hanes yn y pen draw, ac nid yw hynny'n syndod. Rhygnodd y rhyfel a'r gohirio ymlaen am flynyddoedd lawer eto. Ymddangosodd y nodyn a ganlyn yn Y Clorianydd ar 14 Ionawr 1917, dan bennawd yr Eisteddfod a'i Chymdeithas:\nBydd yn dda gan garedigion y gymdeithas a'r eisteddfod uchod ddeall fod y trysorydd twymgalon, Mr R. J. Thomas, Garreg Lwyd, Caergybi, yn parhau i danysgrifio 20p y flwyddyn i'w thrysorfa, a'i fod hefyd wedi buddsoddi cyllid y gymdeithas i'r fantais oreu ym menthycion y rhyfel. Gynted y ceir heddwch ail-enynnir y sel eisteddfodol yn yr ynys.\nErbyn 1919, â'r rhyfel bellach ar ben, roedd paratoadau ar droed i ailgodi'r eisteddfod. Yng ngholofn Trebor Llechid, 'Nodion o Fôn' yn Y Drych (papur newydd Cymry Gogledd America), ar 24 Gorffennaf 1919, nodir sut y bu i gymdeithas yr eisteddfod gyfarfod yn Llangefni dan lywyddiaeth W. Hughes (Gwilym Einion). Erbyn hynny, roedd Rhosneigr (lleoliad bwriadedig yr eisteddfod yn ôl ym 1915) wedi tynnu eu cais i'w chynnal yn ôl, ac ar gynnig y Parch. J. Williams, gyda Thomas Roberts, Porthaethwy, yn eilio, penderfynwyd cynnal Eisteddfod Gadeiriol Môn 1920 yn Llanerchymedd.\nTESTUN Y GWRON DIENW\nFFUGENW HEN FILWR\nCyflwynodd Dewi Emrys bryddest cadair Môn fel pamffled dan yr enw Emrys James yn fuan wedi ei fuddugoliaeth. Fe'i argraffwyd gan yr Educational Publishing Co., Caerdydd a Llundain, a'i gyhoeddi gan y Camarthen Journal. Ei bris oedd swllt. Ar wyneb-ddalen y pamffled, cyflwynir y gwaith i Syr Robert a Lady Thomas; cafodd y bardd aros yn eu cartref dros benwythnos yr eisteddfod, wrth fod Syr Robert yn drysorydd anrhydeddus Cymdeithas yr Eisteddfod. Mae'r cyflwyniad yn un sebonllyd iawn, fel y noda Eluned Phillips yn ei chofiant i Dewi Emrys (Llandysul, 1971), gyda chyfeiriad at fywyd personol helbulus y bardd:\nRhaid nodi fod ganddo ddawn i seboni os oedd hynny'n fanteisiol iddo [...] yr oedd wrth ei fodd o dan gronglwyd urddasolion. Uchelwr ydoedd yn y bôn, ond heb yr adnoddau ariannol i'w gynnal felly.\nPryddest ar fydr ac odl, a Rhyfel Mawr 1914-1918 yn gysgod tywyll drosti, yw'r gerdd, sydd wedi ei rhannu yn dri chaniad - i. Maes y Croesau, ii. Yn y Ddinas, a iii. Yn yr Abaty.\nSeiliodd y bardd ei gerdd ar hanesyn penodol a thrawiadol.\nAr 11 Tachwedd 1920, gosodwyd milwr dienw â statws anhysbys a laddwyd ar faes y gad yn Ffrainc i orffwys mewn bedd yn Abaty Westminster. Y Parch. David Railton, a wasanaethodd fel caplan i'r fyddin yn ystod y Rhyfel, oedd yn gyfrifol am y syniad o gladdu milwr dienw er cof am holl leiddiaid y Rhyfel Byd.\nCludwyd corff o Bolougne yn Ffrainc i Dover, ac yna i Lundain, lle ymgasglodd tyrfa o filoedd ar filoedd ar hyd y strydoedd i wylio'r arch yn mynd heibio. Disgrifia Dewi Emrys y dorf ddisgwylgar, fud, fel hyn:\nPa wron ddisgwylir gan drem y miloedd?\nPwy sydd i ymdaith drwy'r rhengoedd maith?\nPaham y mudandod a'r ocheneidio\nA'r dwyster sy'n gorffwys ar ruddiau llaith?\nLlun: Arch y gwron dienw yn Abaty Westminster (Wikimedia Commons)\nAr ôl cysegru'r caniad cyntaf i'r weithred o gludo'r milwr dienw o faes y gad, a'r ail i bortreadu'r orymdaith a'r awyrgylch yn Llundain - lle roedd Dewi Emrys yn byw yn ysbeidiol - mae'r bardd yn ymweld â'r bedd yn yr Abaty.\nFel un a fu'n aelod o'r fyddin yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, mae Dewi Emrys yn dod at lan y bedd gyda chof am ei gyfeillion yntau fu farw ar faes y gad; yn benodol am gyfaill o fugail. Tybed ai Hedd Wyn a grybwyllir yma? Mae'n anodd gwybod, ond mae'r bennill hon yn ein hatgoffa ohono, heb os:\nBu im' hen gyfaill, a bugail ydoedd,\nA'i gân yn hyfrydwch i fryn a dôl.\nGadawodd ei braidd ar y foel un diwrnod,\nA gŵyr y mynyddoedd na ddaeth yn ôl.\nMae'r bardd yn gweld menyw welw yn dod at lan y bedd wrth sefyll yno, menyw y tybir ei bod wedi colli ei chymar yn y Rhyfel, ac wrth ei gwylio'n cilio o'r Abaty i sŵn a symudiad y ddinas, mae'n wylo mewn anobaith o weld y Rhyfel yn creithio'r tŷ sanctaidd y mae ynddo. Ei sylweddoliad yw fod Crist yntau yn ddienw yn Nhŷ ei Dad wedi aberth drud ar y groes, ac mae'n holi am ba hyd y bydd y sarhad hwn yn parhau.\nMae'r bryddest yn gorffen yn obeithiol wrth i'r bardd glywed côr yn yr Abaty yn canu salmau, a theimlo cyfaredd ei grefydd yn torri trwy'r tywyllwch.\nCeir y bryddest yn ei chyfanrwydd yn Y Gwron Dienw: Pryddest Gadeiriol Môn, 1922 (Caerfyrddin 1922).\nY beirniad oedd Dyfed, Archdderwydd Cymru ar y pryd. Rhoddodd feirniadaeth hael a chanmoliaethus, y dyfynwyd ohoni ar ddechrau'r pamffled:\nPryddest odidog yw hon, yn llawn o gyfoeth y testun a'r Gwron Dienw ymhob llinell ohoni ... Mae yma gyfuniad o swyn a thynerwch, o syndod tawel a theimladau cyffrous ... Mae'r gelfyddyd wedi eu [sic] gweu'n fras fel gwisg Ioan Fedyddiwr; ond y mae yma ysbryd sy'n ddigon cryf i wneud i'r anialwch grynu ...\nW. EVANS JONES (PENLLYN)\nTESTUN JOHN WILLIAMS, BRYNSIENCYN\nGWNEUTHURWR EMILE DE VYNCK\nLLEOLIAD YN 2016\nCafodd y gadair ei saernio gan Emile De Vynck, ffoadur o Wlad Belg yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf; hanes sy'n adleisio un Eugeen Vanfleteren, sef y crefftwr a fu'n gyfrifol am greu Cadair Eisteddfod Genedlaethol Penbedw 1917 - y Gadair Ddu.\nUn motiff anarferol ond hyfryd iawn ar y gadair yw'r tair menyw mewn gwisg Gymreig a welir ar banel cefn y gadair.\nRoedd y Rhyfel Mawr yn ddylanwad ar bob agwedd o'r gystadleuaeth hon ym 1923. Nid yn unig yr oedd gwneuthurwr y gadair yn ffoadur, ond cynigiwyd y wobr am gerdd i John Williams, Brynsiencyn, a fu farw ym 1921.\nRoedd Williams yn un o'r pregethwyr tanbeitiaf o blaid gyrru bechgyn o Gymru i ymrestru â'r fyddin adeg y Rhyfel Mawr; a defnyddiai ei allu a'i huodledd fel peiriant propaganda, mewn gwirionedd. Er ei fod yn ffigwr dadleuol, parhaodd yn boblogaidd hyd ei farwolaeth - a thu hwnt, fel mae testun y gystadleuaeth hon yn ei awgrymu.\nJohn Williams (Thomas Leonard Hughes, 1895)\nEDGAR PHILLIPS (TREFIN)\nTESTUN AGORED (AWDL FOLIANT I SYR JOHN MORRIS-JONES)\nBEIRNIAID R. WILLIAMS PARRY\nLLEOLIAD YN 2022\nCasgliadau Amgueddfa Genedlaethol Cymru\nLlun: Amgueddfa Genedlaethol Cymru\nEnillodd Trefin ei gyntaf o ddwy gadair yn olynol yn yr eisteddfod hon ym 1926. Yng nghofiant Brinley Richards iddo, ceir y cyfeiriad hwn at gadair Llanfairpwll:\n'Canodd awdl foliant i Syr John Morris-Jones, ac yntau'n fyw ar y pryd [bu farw ym 1929 - CC]. Yr oedd y testun yn agored a chafodd Trefin gryn ganmoliaeth gan y beirniad, R. Williams-Parry, am "awdl gref a chartrefol." Fe longyfarchwyd y bardd gan Syr John ei hun am ei foli cyn gadael y fuchedd hon. Awgrymodd y dylai'r bardd buddugol gystadlu'n yr Eisteddfod Genedlaethol.'\nFe wyddys i Drefin wneud hynny ym 1929 a 1931 o leiaf, cyn mynd ymlaen i ennill y Gadair Genedlaethol yn Wrecsam ym 1933, ar y testun 'Harlech'. Roedd hefyd yn fuddugol ar y cywydd yn Eisteddfod Môn 1926, o dan yr un beirniad ac ar y testun 'Dwynwen Santes'. Wrth gywydda yr oedd Trefin y bardd ar ei orau, ac ar y mesur hwnnw y mae mwyafrif helaeth cerddi ei unig gyfrol o farddoniaeth i oedolion, Caniadau Trefin (1950). A phan osodwyd cywydd coffa i Syr John Morris-Jones yn destun yn Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd 1938, Trefin oedd yn fuddugol unwaith yn rhagor.\nAwdl mewn pum caniad yw'r gerdd fuddugol, a gwelir hoffter y bardd o ganu mawl Oes yr Uchelwyr yn treiddio trwyddi. Mae'r caniad cyntaf yn agor trwy gyfarch Môn fel magwrfa a thrigfa pobl o bwys, yn enwedig ei beirdd:\nNawdd a maeth neuaddau Môn, - fu unoes\nI fwynaf gantorion,\nA bu'r tant a'i barod dôn,\nYn rhoi miri i'w mawrion.\nMae'r bardd yn wfftio'r rhai sydd yn pregethu ac yn cwyno am ddirywiad diwylliant a chyfoeth yr ynys - mae'r addewid yno, meddai, ar ynys Goronwy Owen ac eraill; yn wir, meddai, ganwyd mab i'r bardd enwog hwnnw:\nGilwgus ysgolheigion, - a chwi'r beirdd!\nClywch air balch fy nghalon,\nDa gwn, o weld ei geinion,\nEni mab i Ronwy Môn.\nAiff yr awdl rhagddi wedyn yn fywgraffyddol ddigon, gan gyffwrdd ar sawl agwedd o fywyd a gyrfa'r gwrthrych. Mae'n cloi trwy ddeisyfu hir oes ac iechyd iddo:\nEiddunaf fwynaidd hinion i'w oriau\nA hiroes i'w Fanon -\nHawddamor! deyrn llenorion,\nHirhoedlog fo Marchog Môn!\nBlas yn unig a geir i'r darllenydd o gywair ac ansawdd y gwaith yn yr englynion a ddyfynnir uchod. Gellir darllen yr awdl yn ei chrynswth yn Caniadau Trefin (Aberystwyth 1950) tud. 24-38.\nCadair syml, bwrpasol yw cadair 1926; ei chefn yn annodweddiadol o blaen ac yn cynnwys dim mwy nac arfbais, rhai cerfiadau cynnil, ac enw, lleoliad a blwyddyn yr eisteddfod mewn rhifolion Rhufeinig.\nNoda Richard Bebb a Sioned Williams yn Y Gadair Farddol mai Syr John Morris-Jones, y bardd a'r ysgolhaig (a hanai o bentref Llanfairpwll) oedd yn gyfrifol am ddyluniad y gadair - ac efallai fod hynny'n ychwanegu cyd-destun i'r cynllun moel a di-lol. Mae Bebb a Williams hefyd yn awgrymu'r posibilrwydd fod arddull Elisabethaidd y gadair a'r rhifolion Rhufeinig yn ymgais i gysylltu gyda phwysigrwydd cyfnod y Tuduriaid yn hanes yr eisteddfod - trwy eisteddfodau enwog Caerwys yn benodol. Roedd hon hefyd yn gyfnod lle roedd cadeiriau'r Eisteddfod Genedlaethol yn tueddu i fod yn anferth, gyda cherfiadau eithafol fanwl a thros-ben-llestri, a nodant fod dyluniad y gadair hon yn dangos ymgais i gefnu ar beth o hynny.\nAddas iawn felly oedd mai dylunydd y gadair oedd gwrthrych awdl foliant fuddugol Trefin mewn ymateb i'r testun agored - er na cheir mawl i sgiliau dylunio Syr John yn y gerdd!\nGaned Edgar Phillips yn Nhrefin, Sir Benfro ym 1889. Collodd ei fam yn ifanc ac fe'i magwyd gan chwaer ei dad. Aeth yn brentis teiliwr yn 14 oed, gan fynd ymlaen i weithio yng Nghaerdydd a Llundain cyn agor ei fusnes teilwra ei hun yng Nghaerdydd. Bu yn y fyddin yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, a mynd yn athro wedyn. Ysgrifennodd lawer i blant, enillodd amryw byd o gadeiriau eisteddfodol gan gynnwys Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam 1933, a bu'n Archdderwydd Cymru rhwng 1960 a'i farwolaeth ym 1962.\nCofnod Trefin yn Y Bywgraffiadur Cymreig:\nTESTUN Y PORTHLADDOEDD PRYDFERTH\nFFUGENW DEO FAVENTE\nCyfeiriadaeth feiblaidd yw 'Porthladdoedd Prydferth' y testun a osodwyd; cyfieithiad o Kali Limenes, enw Groegaidd harbwr ar arfordir deheuol Creta. Pasiodd yr Apostol Pawl yr harbwr wrth deithio i Rufain.\nYsgrifennodd Paul epistol at Titus Sant, un o'i ddisgyblion a gysegrwyd yn Esgob ar Ynys Creta, yn disgrifio dyletswyddau henaduriaid ac esgobion. Ymgais yw awdl Tom Parri Jones i ddychmygu ymateb Titus - epistol Titus at Pawl. Mae'n agor ei gerdd â'r hir-a-thoddaid hwn:\nO goetre Zenas wrth deg Lasëa,\na'r haf yn ddi-hud ar fynydd Ida,\ngras! Am gysuron o'th Facedonia\nyn eco antur d'epistol cynta',\nac am na wêl trig yma dy wyneb\nâ'i dân, cei'r ateb o Eden Creta.\nGellir darllen yr awdl, sydd wedi ei chyfansoddi'n bennaf o hir-a-thoddeidiau yng nghyfrol Cyfansoddiadau Buddugol Eisteddfod Gadeiriol Môn 1936.\nDYDDIAD CADEIRIO 1949\nGWNEUTHURWR WILLIAM OWEN & SON., LLANERCHYMEDD\nLlun: Rogers Jones / The Saleroom\ngwerthwyd gan Rogers Jones, Tachwedd 2018 - manylion yma\nCyn dod i'r fei mewn arwerthiant gan Rogers Jones ym Mae Colwyn ddiwedd 2018, bu'r un gadair mewn arwerthiant gan Morgan Evans, Gaerwen, yng Ngorffennaf 2013. Ceir manylion ar wefan The Saleroom yma.\nPARCH. O. M. LLOYD\nTESTUN Y TIR DIFFAITH\nGWOBR ARIANNOL £10/10/-\nBEIRNIAID ALUN LLYWELYN WILLIAMS\n GWILYM R. JONES\nEnillodd O. M. Lloyd ei gadair gyntaf o ddwy yn olynol yn Eisteddfod Môn Gwalchmai 1953. Y Parch. John Llywelyn Hughes (1894-1956), Porthaethwy oedd bardd y goron yn yr un eisteddfod. Cafodd O. M. gryn lwyddiant yng nghystadlaethau llenyddol eraill yr eisteddfod hefyd, gan rannu'r wobr am yr englyn ('Clorian') ag R. Rowlands (Myfyr Môn) o Langefni; a'r wobr am y soned â Robert J. Rowlands o'r Bala. Dyma'r ddwy englyn buddugol:\nCyfrwng y teilwng fantoli - agwedd\nDdi-ogwydd sydd iddi;\nYn ei brawd y mae ei bri -\nOnid ynad yw inni? - Myfyr Môn\nRhaid i werthwr da wrthi - fe'i noddir\nEf a'i nwyddau ganddi;\nNi chaiff prynwr gamwri\nAm y cred mai cywir hi. - O. M. Lloyd\nCeir rhestr gyflawn o ganlyniadau'r adran lenyddol, ynghyd â'r holl feirniadaethau a mwyafrif y cyfansoddiadau buddugol, yng nghyfrol y Cyfansoddiadau a Beirniadaethau (gol. J. H. Roberts, Caernarfon 1953).\nCynigiwyd y gadair am awdl heb fod dros 200 llinell ar ddewis o ddau destun - 'Aberffraw' neu 'Y Tir Diffaith'. I'r 'Tir Diffaith' y dewisiodd O. M. Lloyd saernio ei gân, a dewisodd un o froydd chwareli llechi Gogledd Orllewin Cymru yn destun. Rhoddodd yn is-deitl i'w awdl, mewn cromfachau, 'Golwg a gefais ar fy hen fro, er bod, fe ddichon, wedd arall iddi'). Un o Flaenau Ffestiniog oedd y bardd yn wreiddiol, fe gofiwn. Portread tywyll ac anobeithiol a gyfleir gan y bardd, lle mae diwydiant a fu unwaith yn gadarn yn edwino, a'i gweithwyr gyda hi, o ganlyniad i'r afiechyd silicosis. Mae'r tomenydd sy'n arwydd o'r gweithgarwch a fu hefyd yn fygythiad i fywyd fel y bu adeg plentyndod yr awdur. Ceir detholiad o linellau agoriadol y gerdd isod.\nY TIR DIFFAITH (DETHOLIAD) - O. M. LLOYD\nOeda'r niwl yn y dre'n hir, - gwelw yw maes\nA glaw mân uwch corsdir;\nLlwydaidd tai, tlodaidd y tir,\nA gwên heulog ni welir.\nFy mor lom, a fu mor lwys,\nPêr ydoedd fel paradwys,\nCoedydd ger afonydd fu\nÂ hael irddail i'w harddu;\nA gwridai grug a rhedyn\nA'r haul llosg yn tanio'r llyn.\nLlwydaidd erbyn hyn yw hi\nSawr mynwent sy i'r meini.\nTrwm arogl tir y meirwon\nA'i bridd hysb a bruddhâ hon.\nGwŷr lledfyw gerllaw adfail,\nCrynhoi i ddim, y crin ddail.\nY tai llwyd, tywyll ydynt\nA syn eu gwedd yn sŵn gwynt.\nA gwga siopau gweigion\nHyd dd-hwyl ystrydoedd hon.\nLle bu bywyd diwyd da\nErys gwŷr i segura.\nGwelwch draw o gylch y dref\nFynyddoedd, a fu'n addef\nI niwl, ac ni bu'n olau\nStafelloedd eu cymoedd cau.\nCroga niwl uwch creigiau noeth,\nNi bu un hir yn bennoeth.\n'Siomedig' oedd ymateb i beirdd i gystadleuaeth y gadair yn ôl y beirniaid, Alun Llywelyn Williams a Gwilym R. Jones. Pump o ymgeiswyr a fentrodd, gyda dau yn dewis 'Aberffraw' yn destun, a thri yn canu ar 'Y Tir Diffaith'. Noda'r beirniaid i'r beirdd gwael gwell hwyl ar yr ail destun, 'ac y mae hynny'n beth syn, mae'n siwr, yn Eisteddfod Môn.'! Dyma flas ar yr hyn oedd ganddynt i'w ddweud am y gerdd fuddugol:\nTipyn o ollyngdod yw troi at fardd sydd yn syml ac uniongyrchol ei fynegiant, ac yn grefftwr glân ar yr un pryd. Dyry Hwfa inni'r olwg a gafodd ar ei hen fro (ardal chwarelyddol) mewn dull cwbl draddodiadol, ond y mae'n gryn feistr ar y gynghanedd, a gall ganu'n swynol ei fiwsig arbennig ei hun ar yr hen dannau [...] (A.Ll.W)\nY mae unoliaeth yn yr awdl, ac y mae ei hawdur yn ddisgrifiwr medrus. [...] Teimlwn fod yr awdl yn gerdd deilwng iawn o Dlws Cadair Eisteddfod Môn a'r wobr a gynigir. (G.R.J)\nTlws a roddwyd i brifardd Eisteddfod Môn ym 1953, yn hytrach na chadair o faint llawn. Mae'n dal i fod ym meddiant teulu'r bardd.\nTESTUN AWDL FOLIANT I'R MORWR\nGWOBR ARIANNOL 10 gini\nBEIRNIAID WILLIAM MORRIS\nEmrys Roberts o Benrhyndeudraeth oedd bardd y Gadair yn Eisteddfod Môn Rhosneigr 1958. Enillwyd y Goron yn yr un eisteddfod gan ddarpar Brifardd cenedlaethol arall, sef R. Bryn Williams, am bryddest ar y testun 'Yr Ymchwil', cân gyda Christopher Columbus yn wrthrych iddi. Enillydd cystadleuaeth y cywydd, ar y testun 'Aberffraw', oedd J H Roberts (Monallt) o Benrhyndeudraeth, tad Emrys Roberts, bardd y gadair.\nCeir rhestr gyflawn o ganlyniadau'r adran lenyddol, ynghyd â'r holl feirniadaethau a mwyafrif y cyfansoddiadau buddugol, yng nghyfrol y Cyfansoddiadau a Beirniadaethau (gol. Percy Hughes, Caernarfon 1958).\n'Awdl Foliant i'r Morwr' oedd testun y gadair, gan ddilyn patrwm sawl cystadleuaeth genedlaethol a fu yn y ddegawd flaenorol - yn fwyaf enwog yn achos awdl foliant Geraint Bowen i'r Amaethwr (Aberpennar 1946) ac awdl Gwilym Tilsley i'r Glöwr (Caerffili 1950). Roedd hefyd, o bosib, yn arwydd o'r hyn oedd i ddod yng nghyrfa farddol Emrys Roberts, gan mai am awdl i'r Chwarelwr yr enillodd yntau Gadair Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor a'r Cylch 1971.\nEr bod ei chynganeddu yn ymddangos yn ddigon blaengar i'r oes ar adegau, fel wrth ddisgrifio'r ymosodiad ar y llong ryfel yn y pedwerydd caniad ('Mordwyet erom a'r plênau'n bomio, / Hithau'r iwbot [U-boat] yn llechu i'th reibio'], mae rhannau eraill o'r gerdd nad ydynt yn dal eu tir yn dda dan chwyddwydr amser, yn enwedig wrth ddarlunio arferion brodorol yn rhai o'r gwledydd yr aiff y gwrthrych iddynt ar ei fordeithiau. Mae'r pumed caniad, a'r olaf, yn darlunio claddedigaeth y morwr ar y cefnfor, a dyfynir y caniad hwnnw, sydd ar ffurf cadwyn o englynion, yn ei grynswth isod.\nAWDL FOLIANT I'R MORWR (DETHOLIAD) - emrys roberts\nClodforaf â dwys dafod - eon ŵr.\nDan yr arwaf ddyrnod,\nGyda'r trai fe wyddai fod\nEi yrfa ar fin darfod.\nDarfu anadl un rhadlon, - ar wendon\nNi wrendy yr awron;\nNi chlyw gyfrin ffliwt hirion\nNa rhamant descant y don.\nI don y gollyngwyd ef - o'i hen long,\nNi wel lan na chartref;\nO'i wely oer ni rydd lef,\nNid yw heddiw'n dioddef.\nWedi dioddef rhoed iddo - fyr barch\nA dwfr bae yn amdo,\nO dan hwn nid edwyn o\nNaid yr ystwyth bysg drosto.\nTros ei wên daw três hynod - o wymon,\nDyma wallt y tywod;\nNi wêl luniaidd wylanod\nAc ni chlyw gytgan na chlod.\nRoedd y beirniaid yn canmol y testun a osodwyd yn fawr, gan nodi ei fod yn un 'godidog' a gynigai gyfle arbennig i 'ganu cerdd fawr'. Roedd yn siom iddynt felly mai pedwar yn unig a ddaeth i'r maes, ac mae'n amlwg fod y gerdd fuddugol gryn dipyn ar y blaen i'r dair arall:\nY mae gan Harri ganfas lletach na'r tri arall ac y mae mwy o arbenigrwydd yn ei ganiadau [...] Awdl ragorol ar lawer ystyr yw hon. Y mae ynddi rai mân wendidau cynghanedd, ond yr ydym ein dau yn gwbl unfarn mai hi yw'r orau a'i bod yn llawn deilwng o gadair ac anrhydedd Eisteddfod Môn, 1958. Cadeirier Harri.\nTlws a roddwyd i brifardd Eisteddfod Môn ym 1958, yn hytrach na chadair o faint llawn.\nGaned y Prifardd Emrys Roberts yn Lerpwl ym 1929, a chafodd ei fagu ym Mhenrhyndeudraeth. Roedd yn fab i'r bardd gwlad Monallt. Treuliodd ei yrfa fel athro ysgol yn Sir Drefaldwyn, ac enillodd Gadair yr Eisteddfod Genedlaethol ddwywaith, ym 1967 a 1971. Bu'n Archdderwydd Cymru rhwng 1987 a 1990. Yn ogystal â barddoni i oedolion, roedd hefyd yn awdur poblogaidd ar lyfrau i blant. Bu farw yn 2012.\nLlun: Yr Archdderwydd Emrys Deudraeth\n(Aneurin Jones 1992, LlGC)\nAMLWCH A'R CYLCH\nTESTUN Y DISGWYL\nGWOBR ARIANNOL £25\nDYDDIAD CADEIRIO 24-25 MAI 1974\nBEIRNIAID THOMAS PARRY\nGWNEUTHURWR D. W. PRITCHARD, AMLWCH\nLluniau: Casgliad Geoff Charles (LlGC)\nRoedd cadair Eisteddfod Môn 1974 yn rhodd i'r eisteddfod gan ei gwneuthurwr, Mr D. W. Pritchard o Ffordd Llaneilian, Amlwch.\nYmson Eleasar, un o'r sawl sydd yn aros y frwydr ym Masada, yw 'Y Disgwyl,' ac nid yw'n llawer mwy na chrynhoad o deimladau milwr cyn y gad. Mae'r gerdd vers libre cynganeddol yn agor fel hyn:\nLlonydd yw'r gwyll heno,\nwedi stŵr a dwndwr y dydd\nyn y gwres islaw'r graig.\nDisgrifia'r milwyr fel 'haid o locustaid cyn cad', ac mae'r holl bwyslais ar yr aros hir, ond:\nWedi'r nos ni fydd aros i ddod,\nnid oedwn mwy ym Masada.\nAberthu eu hunain a wna'r criw bychan o Iddewon sydd yn eu caer, a holl rym byddin y Rhufeiniaid yn eu herbyn, ac mae Eleasar yn croesawu ei ddiwedd wedi'r frwydr hir. Er mai:\nBedd fydd Masada i'm byddin,\nmynwent ei meini.\nMasada, 'stormus ydwyt,\nMae'r gerdd yn cloi gyda:\nNid arhoswn i rysedd\nHeno fe laddwn ein hunain,\na chwifiwn faner goruchafiaeth\nyn nhŵr yr eryr.\nMae Eleasar yn gwybod ei fod yn disgwyl awr ei farwolaeth, ac mae'n gwybod na wnaiff eto leisio '[rh]yfyg yn erbyn Rhufain / yn ffŵl yng nghanol y ffau.' Mae'n gwybod fod rhywle gwell yn ei aros wedi i'r Rhufeiniaid ei ddifa. Defnyddia hen enw'r Jiwdeaid a'r Samariaid am Dduw - Yahwe, wrth son am y nefoedd:\nYahwe, aros i dywallt\nein gwaed a wnawn yn y gwyll.\nOnd onid anwar ein haros?\nGwn, mi wn mai heno\ny deuwn, rhedwn yn rhydd\no'n carchar i'r hygar hedd.\nGellir darllen y gerdd yng nghyfrol Cyfansoddiadau a Beirniadaethau Eisteddfod Môn Amlwch a'r Cylch 1974 (gol. Dewi Jones).\nYr Athro Thomas Parry oedd beirniad y gystadleuaeth, a daeth pedair ymgais i law. Teg yw dweud nad oedd y beirniad wedi ei gyffroi rhyw lawer gan yr un o'r cerddi oedd ger bron, a dyma ddyfynnu o'i sylwadau ar y buddugol:\nNi ellir dweud fod gwaith Moab yn farddoniaeth fawr ac eneiniedig. Nid oes dim cywreinrwydd eithriadol yn y grefft; yn wir, y mae rhai o'r ymgeiswyr eraill yn gryfach cynganeddwyr na Moab. Nid oes dim yn y gwaith sy'n rhoi ysgytiad ffyrnig inni. Ond y mae rhywbeth gonest a dirodres yn y gerdd, rhyw dawelwch hunanfeddiannol, a'r bardd yn cadw ei deimladau o dan reolaeth [...]\nGofynion cystadleuaeth y goron yn Amlwch 1974 oedd casgliad o gerddi ar y testun 'Wynebau.' Yn wahanol i feirniad y gadair, cafodd beirniad y goron, Bryan Martin Davies, ei blesio yn arw gan y safon - "[t]eg yw dweud ar y dechrau fod safon y gystadleuaeth yn fy marn i yn hynod o uchel." John Hywyn oedd bardd y goron, am gyfres o gerddi o safbwynt athro, yn mynegi pytiau bach o'i fywyd bob dydd ac yn rhyfeddu at y plant sydd yn ei ofal.\nO. Trefor Jones (Llanowain) o Litherland a ddaeth i'r brig gyda'r englyn, ond dyfarnodd Thomas Parry £3 yn unig o'r wobr o £5 iddo, am nad oedd yn credu fod yr englyn yn teilyngu'r wobr yn llawn. Dyma'r englyn ar y testun 'Llygad':\nAelod, is ael, i wylio - ydyw hon,\nGyda'i hud wrth wincio;\nOnd er hyn, ar ryw drist ro\nHi a welir yn wylo.\nEnillydd y Fedal Ryddiaith am dair stori fer oedd Marged Pritchard o Benrhyndeudraeth, o dan y ffugenw 'Sara'. Y beirniad oedd yr Athro Bedwyr Lewis Jones.\nGellir darllen yr uchod a'r holl gyfansoddiadau buddugol eraill yng nghyfrol Cyfansoddiadau a Beirniadaethau Eisteddfod Môn Amlwch a'r Cylch 1974 (gol. Dewi Jones).\n(GŴYL Y FFERMWYR IFANC)\nDERWYDD GWEINYDDOL RHISIART O'R RHOS\nBEIRNIAID PEREDUR LYNCH\nGWNEUTHURWR CARWYN EDWARDS\nLlun: Eisteddfod Môn ar Facebook\nYn hytrach na chael ei gwesteio gan gymuned leol, fel sy'n arferol gydag Eisteddfod Môn, Clybiau Ffermwyr Ifanc yr ynys oedd yn gyfrifol am drefnu a chynnal eisteddfod 2019.\nGohiriwyd Eisteddfod Môn Bro Esceifiog 2020, oedd i'w chynnal yn Ysgol David Hughes ar 16 Mai, am flwyddyn o ganlyniad i'r argyfwng COVID-19.\n- Tudalen Wicipedia Eisteddfod Môn, cyrchwyd 14.07.2020\n- Rhaglen Eisteddfod Môn Bro Cefni 2013, cyrchwyd 14.07.2020\n- Eryl Crump, 'Siân becomes first female Archdruid of the Anglesey Gorsedd of Bards', gwefan y Daily Post, 11.05.2011, cyrchwyd 14.07.20\n- Hanes Eisteddfod Môn - gwefan BBC Lleol Gogledd Orllewin Cymru, cyrchwyd 24.04.2020 (http://www.bbc.co.uk/cymru/gogleddorllewin/bywyd_bro/eisteddfodau/pages/mon_hanes.shtml)\n- Cyfansoddiadau Buddugol Eisteddfod Gadeiriol Môn, Llanerchymedd 1869 (Llanerchymedd 1870)\n- W. Morgan Williams, Dystawrwydd: sef yr Awdl fuddugol ar Destyn y Gadair yn Eisteddfod Gadeiriol Môn (Conwy 1873)\n- Cyfansoddiadau Buddugol Eisteddfod Gadeiriol Mon; a gynnaliwyd yn Llanfechell (Amlwch 1877)\n- Emrys James, Y Gwron Dienw: Pryddest Gadeiriol Môn, 1922 (Caerfyrddin 1922)\n- Eluned Phillips, Dewi Emrys (Llandysul 1971)\n- Tudalen Wikipedia 'The Unknown Warrior', cyrchwyd 27.04.2020\n- Brinley Richards, Cofiant Trefin (Abertawe, ?)\n- Edgar Phillips (Trefin), Caniadau Trefin (Aberystwyth 1950)\n- Richard Bebb a Sioned Williams, Y Gadair Farddol (Cydweli 2009)\n- Gwefan Bible Places, cyrchwyd 27.04.2020 https://www.bibleplaces.com/fair-havens/\n- Eisteddfod Gadeiriol Môn, Valley 1936, Cyfansoddiadau Buddugol: Yr Awdl, Y Bryddest, Y Darnau Barddonol a'r Ddrama Fer (Porthaethwy 1936)\n- Tudalen Wikipedia Titus Sant, cyrchwyd 27.04.2020 https://en.wikipedia.org/wiki/Saint_Titus\n- J. H. Roberts (gol.), Eisteddfod Gadeiriol Môn Gwalchmai 1953: Cyfansoddiadau a Beirniadaethau (Caernarfon 1953)\n- Percy Hughes (gol.), Eisteddfod Gadeiriol Môn Rhosneigr 1958: Cyfansoddiadau a Beirniadaethau (Caernarfon 1958)\n- Dewi Jones (gol.), Eisteddfod Môn Amlwch a'r Cylch, 1974: Cyfansoddiadau a Beirniadaethau


Hanner Marathon Caerdydd: “adolygiad llawn” ar ôl i redwr farw – Golwg360\n7 Hydref 2019 am 07:35 Diweddarwyd am 11:10\nMae trefnwyr Hanner Marathon Caerdydd wedi dweud y byddan nhw’n cynnal “adolygiad llawn” wedi marwolaeth rhedwr ar ôl y ras ddoe (dydd Sul, Hydref 6).\nDywedodd Run 4 Wales bod y rhedwr wedi cael triniaeth gan y tîm meddygol brys oedd ar y cwrs a’i gludo i Ysbyty Athrofaol Cymru Caerdydd lle bu farw.\nDywedodd prif weithredwr Run 4 Wales, Matt Newman: “Mae ein cydymdeimlad dwys gyda theulu’r rhedwr a fu farw ar ôl cymryd rhan yn y digwyddiad.\n“Roedd y gwasanaethau brys wedi ymateb i’r digwyddiad ofnadwy yma yn gyflym iawn ac yn broffesiynol. Mae pawb sy’n gysylltiedig â’r ras wedi’u llorio.”\nWrth drydar wedi’r digwyddiad dywedodd Matt Jukes, prif gwnstabl Heddlu De Cymru: “Newyddion trist iawn. Mae fy meddyliau gyda phob un sydd wedi’u heffeithio.”\nYn 2018 bu farw Ben McDonald, 25, o Gaerdydd a Dean Fletcher, 32, o Exeter ar ôl cymryd rhan yn y ras.


Ashleigh Carter – Tudalen 2 – Our Bright Future\nMae’r blog yma wedi cael ei ysgrifennu gan Ashleigh, 22 oed, prentis Our Bright Future sy'n gyffrous am ddod ag arweinwyr amgylcheddol yfory at ei gilydd. Rydyn ni’n sefydliad sy’n cael ei arwain gan ieuenctid ac mae arnom ni angen arweinwyr ieuenctid. Rydyn ni’n lansio cyfle anhygoel i lysgenhadon brand ifanc gynrychioli Our [...]\nYsgrifennwyd y blog yma gan Emily Beever. Yn y gorffennol, mae pobl ifanc wedi cael eu portreadu’n aml fel carfan o bobl heb ddiddordeb mewn etholiadau neu’n anwleidyddol. Ni allai hyn fod yn bellach o’r gwir o’m profiad i o gefnogi grŵp o 15 o bobl ifanc i drefnu hystings amgylcheddol cenedlaethol i ieuenctid cyn [...]\nMae bod yn wenynwr "Bee You" yn ystod y cyfnod clo wedi creu heriau ond addasodd y tîm a chroesawodd y cyfleoedd a ddaeth i’n rhan ni. Fe wnaeth addysgu am gadw gwenyn newid yn llwyr, yn syml am ei fod yn bwnc ymarferol a gweledol iawn. Roedd agweddau a gymerwyd yn ganiataol yn [...]\nFedr natur helpu ein hiechyd meddwl mewn gwirionedd? Rydw i’n berson ifanc ac wedi cael trafferth gyda fy iechyd meddwl ers bod yn blentyn – rydw i'n cael anhawster gydag iselder a gorbryder yn bennaf. Rydw i wedi byw mewn tref glan môr, dinas wledig, ac un o ddinasoedd mwyaf y DU. Ers byw mewn [...]\nMae’r blog yma wedi cael ei ysgrifennu gan Ashleigh Carter, 21 oed, prentis gydag Our Bright Future sy’n teimlo’n angerddol am yr amgylchedd a chreu newid positif er lles y byd. Efallai bod iechyd meddwl yn eiriau brawychus i rai eu clywed ond ni ddylent fod! Fe hoffwn i fyw mewn byd lle mae posib [...]


Ton arfor - Wicipedia\nRhywogaeth: S. marginepunctata\nGwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw ton arfor, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy tonnau arfor; yr enw Saesneg yw Mullein Wave, a'r enw gwyddonol yw Scopula marginepunctata. Mae i'w ganfod drwy Ewrop.\n25–28 mm ydy lled adenydd agored yr oedolyn ac mae'n hedfan mewn dwy genhedlaeth rhwng Mai a Medi.\nPrif fwyd y siani flewog ydy milddail a dail Ifan (Artemisia vulgaris).\nWedi deor o'i ŵy mae'r ton arfor yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.\nWedi dod o "https://cy.wikipedia.org/w/index.php?title=Ton_arfor&oldid=1750569"


Prif Weinidog Cymru’n galw ar Boris Johnson i gynnal ymgynghoriad cyhoeddus cyn cynnal ymchwiliad Covid-19 – Golwg360\nPrif Weinidog Cymru’n galw ar Boris Johnson i gynnal ymgynghoriad cyhoeddus cyn cynnal ymchwiliad Covid-19\nMae Mark Drakeford am i Gymru fod yn rhan o ymchwiliad ledled y Deyrnas Unedig, ond mae'n galw ar Boris Johnson i roi sylw ystyrlon i Gymru\nMae prif weinidog Cymru wedi galw ar Boris Johnson i gynnal “ymgynghoriad cyhoeddus ystyrlon” i osod cylch gorchwyl ymchwiliad Covid y Deyrnas Unedig.\nAr hyn o bryd, mae Mark Drakeford yn gwrthwynebu galwadau i gynnal ymchwiliad annibynnol i Gymru.\nOnd mae’r Ceidwadwyr Cymreig a Phlaid Cymru wedi galw ar y llywodraeth i newid eu meddyliau.\nCyhuddodd y Ceidwadwyr Cymreig Mark Drakeford o geisio “gwrthdaro” gyda gweinidogion y Deyrnas Unedig.\nDywed Plaid Cymru fod yr amser sydd wedi’i dreulio yn ceisio sicrwydd gan y prif weinidog yn “amser y gellid bod wedi ei dreulio yn sefydlu ymchwiliad sy’n benodol i Gymru”.\nMae grwpiau ymgyrchu teuluoedd mewn profedigaeth hefyd yn mynnu ymchwiliad.\nYn ei lythyr, mae Prif Weinidog Cymru yn dweud ei bod hi’n “bwysig iawn dangos” i’r rhai sy’n galw am ymchwiliad Cymreig “y bydd ymchwiliad gan y Deyrnas Unedig yn clywed eu pryderon ac yn mynd i’r afael â’r materion maen nhw’n eu codi”.\n“Rwy’n parhau o’r farn mai dim ond drwy eu gweld yng nghyd-destun tirwedd gyfreithiol a pholisi ehangach y Deyrnas Unedig y gellir cyflawni dealltwriaeth briodol o benderfyniadau llywodraethol sy’n effeithio ar bob un o’r llywodraethau datganoledig,” meddai.\nMae’n dweud y dylai pob teulu sydd “wedi dioddef colled a chaledi o ganlyniad i’r pandemig” fod wrth wraidd y broses gyda “mynediad llawn i’r cyhoedd a chyfranogiad y cyhoedd”.\n“Rwy’n gobeithio y gall yr ymchwiliad ddangos y natur agored hon ar y dechrau drwy gynnal ymgynghoriad cyhoeddus ystyrlon ar y cylch gorchwyl.”\nYn ôl y Ceidwadwyr Cymreig, fe ddylai penderfyniadau a gafodd eu gwneud ym Mae Caerdydd fod yn destun craffu.\n“Cafodd penderfyniadau a wnaed ym Mae Caerdydd – rhai da a drwg – effaith uniongyrchol ar fywydau ledled Cymru ac ni all gweinyddiaeth Lafur wrthod hynny a oedd yn awyddus i bwysleisio ar bob cyfle eu bod wedi gwneud pethau’n wahanol,” meddai llefarydd.\n“Rydym wedi bod yn weddol hyderus ers nifer o fisoedd bellach y bydd y prif weinidog, ar ôl sylweddoli nad yw’n cyd-fynd â barn y cyhoedd, yn ceisio gwrthdaro â llywodraeth Prydain i guddio ei rwystr dychrynllyd o ymchwiliad cyhoeddus i’r pandemig yma yng Nghymru.”\nDywed Rhun ap Iorwerth fod Plaid Cymru wedi bod yn galw am waith ar ymchwiliad annibynnol ers haf 2020.\n“Mae’r prif weinidog yn parhau i gyd-fynd ag ymchwiliad i’r Deyrnas Unedig, ond yr hyn sy’n glir yn awr yw nad oes gennym y sicrwydd a geisir eto gan gynifer o deuluoedd sy’n galaru y bydd eu pryderon yn cael eu clywed.”\n“Bydd gan ymchwiliad ledled y DU y gallu a’r grym i oruchwylio natur llawer o’r penderfyniadau sydd wedi’u gwneud ar draws y pedair gwlad,” meddai llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru.\n“Mae’r Prif Weinidog Cymru wedi ysgrifennu at Brif Weinidog y Deyrnas Unedig yn nodi’r materion penodol niferus y mae’n rhaid i’r ymchwiliad ganolbwyntio arnynt i ddelio’n gynhwysfawr â gweithredoedd llywodraeth Cymru.\n“Rydym yn aros i Lywodraeth y Deyrnas Unedig gadarnhau’r amserlen.”\nCanfod llygredd o hen safle tirlenwi yn llifo i mewn i Fae Caerdydd\nRoedd y safle tirlenwi, a gafodd ei gau yn y 1990au, yn un o'r mwyaf yn y Deyrnas Unedig\ngan Alex Seabrook (Gohebydd Democratiaeth Leol), 25 Tachwedd 2021\nHeddlu Gwent yn ymddiheuro am anwybyddu adroddiadau o gam-drin domestig\nRoedd dwy ddynes, a oedd yn swyddogion a'r heddlu, wedi cael eu cam-drin gan heddwas arall, a cafodd eu hadroddiadau eu hanwybyddu am flynyddoedd


diffiniad BSMC: Cynhadledd rheolwyr Midwest baedd gre-Midwest Boar Stud Managers Conference\nHafan › B › BSMC › Cynhadledd rheolwyr Midwest baedd gre\nBSMC: Cynhadledd rheolwyr Midwest baedd gre\nBeth mae BSMC yn ei olygu? Mae BSMC yn sefyll am Cynhadledd rheolwyr Midwest baedd gre. Os ydych yn ymweld â'n fersiwn di-Saesneg ac eisiau gweld y fersiwn Saesneg o Cynhadledd rheolwyr Midwest baedd gre, sgroliwch i lawr i'r gwaelod a byddwch yn gweld ystyr Cynhadledd rheolwyr Midwest baedd gre yn Saesneg iaith. Cofiwch fod y talfyriad o BSMC yn cael ei ddefnyddio'n eang mewn diwydiannau fel bancio, cyfrifiadureg, addysg, cyllid, llywodraethol, ac iechyd. Yn ogystal â BSMC, efallai fod Cynhadledd rheolwyr Midwest baedd gre yn fyr am acronymau eraill.\nBSMC = Cynhadledd rheolwyr Midwest baedd gre\nChwilio am ddiffiniad cyffredinol o BSMC? Mae'r BSMC yn golygu Cynhadledd rheolwyr Midwest baedd gre. Rydym yn falch o restru acronym BSMC yn y gronfa ddata fwyaf o fyrfoddau ac acronymau. Mae'r ddelwedd ganlynol yn dangos un o ddiffiniadau BSMC yn Saesneg: Cynhadledd rheolwyr Midwest baedd gre. Gallwch lawrlwytho'r ffeil delwedd i'w hargraffu neu ei hanfon at eich ffrindiau drwy e-bost, Facebook, Twitter, neu TikTok.\nFel y soniwyd uchod, defnyddir BSMC fel acronym mewn negeseuon testun i gynrychioli Cynhadledd rheolwyr Midwest baedd gre. Mae'r dudalen hon i gyd yn ymwneud â'r acronym BSMC a'i ystyron fel Cynhadledd rheolwyr Midwest baedd gre. Nodwch nad Cynhadledd rheolwyr Midwest baedd gre yw unig ystyr BSMC. Efallai y bydd mwy nag un diffiniad o BSMC, felly edrychwch ar ein geiriadur am bob ystyr o BSMC un wrth un.\nDiffiniad yn Saesneg: Midwest Boar Stud Managers Conference\nAr wahân i Cynhadledd rheolwyr Midwest baedd gre, mae gan BSMC ystyron eraill. Maent wedi'u rhestru ar y chwith isod. Sgroliwch i lawr a chliciwch i weld pob un ohonynt. Ar gyfer pob ystyr o BSMC, cliciwch "mwy ". Os ydych yn ymweld â'n fersiwn Saesneg, ac eisiau gweld diffiniadau o Cynhadledd rheolwyr Midwest baedd gre mewn ieithoedd eraill, cliciwch y ddewislen iaith ar y gwaelod dde. Byddwch yn gweld ystyron Cynhadledd rheolwyr Midwest baedd gre mewn llawer o ieithoedd eraill megis Arabeg, Daneg, Iseldireg, Hindi, Siapan, Corëeg, Groeg, Eidaleg, Fietnameg, ac ati.


Canolfan Newyddion - Adolygiad o dynnu nwy siâl\nAdolygiad o dynnu nwy siâl\nMae modd rheoli hollti hydrolig (a elwir yn "ffracio") yn effeithiol yn y DG cyhyd ag y bo arferion gorau yn cael eu defnyddio a’u gorfodi’n gadarn trwy reoleiddio. Dyna gasgliad adolygiad gan y Gymdeithas Frenhinol a’r Academi Frenhinol Peirianneg a gyhoeddwyd ddydd Gwener 29 Mehefin. Cafwyd cyfraniad gan yr Athro Hywel Thomas, FREng, FRS, y Dirprwy Is-ganghellor Ymgysylltu a Rhyngwladol a Chyfarwyddwr y Ganolfan Ymchwil Daearamgylcheddol ym Mhrifysgol Caerdydd i ganfyddiadau’r gweithgor.\nDywedodd yr Athro Robert Mair FREng FRS, Cadeirydd gweithgor yr adolygiad: "Bu llawer o ddyfalu ynglŷn â diogelwch tynnu nwy siâl ar ôl enghreifftiau o arferion gwael yn yr Unol Daleithiau. Cawsom fod ffynhonnau mewn cyflwr boddhaol yn allweddol bwysig ond isel iawn oedd y risg i’r pethau a oedd yn peri’r pryder mwyaf cyffredin, megis achosi daeargrynfeydd ac effaith unrhyw hollti yn cyrraedd ac yn halogi dŵr yfed. Nid yw hynny’n golygu nad oes unrhyw beryglon yn perthyn i hollti hydrolig. Rhaid rhoi systemau rheoleiddio cryf a systemau monitro cadarn yn eu lle a rhaid gorfodi arferion gorau os yw’r Llywodraeth yn mynd i roi caniatâd ar gyfer archwilio pellach. Yn benodol, rydym yn pwysleisio’r angen am ddatblygu pellach a chefnogi system reoleiddio’r DG, ynghyd â’r Asesiadau Risg Amgylcheddol ar gyfer yr holl weithrediadau nwy siâl ac archwilio a phrofi helaethach i sicrhau bod pob ffynnon mewn cyflwr boddhaol."\nBu’r arolwg yn archwilio tystiolaeth wyddonol a pheirianegol yn ymwneud â’r risgiau i’r amgylchedd ac iechyd a diogelwch sy’n gysylltiedig â thynnu nwy siâl ar y glannau. Ymhlith y canfyddiadau a arweiniodd at y casgliad y gellid gwneud y gwaith yn ddiogel roedd:\n· Mae hollti hydrolig yn dechnoleg sydd wedi ennill ei blwyf a chafodd ei ddefnyddio am ddegawdau lawer gan y diwydiannau olew a nwy yn y DG; · Mae’r risgiau o halogi dyfrhaenau oherwydd holltiadau yn isel iawn os yw’r nwy siâl yn cael ei dynnu ar ddyfnder o gannoedd o fetrau;\n· Mae’r dirgryniadau daear a achosir gan hollti hydrolig yn debygol o fod yn wannach na’r rhai sy’n digwydd yn naturiol yn y DG ac yn wannach na’r rhai sy’n berthynol i gloddio am lo, sydd yn isel yn ôl safonau byd-eang; · Nid yw pyllau agored i storio dŵr gwastraff (a gafodd eu defnyddio yn yr Unol Daleithiau ac a allai ollwng) yn cael eu caniatáu yn y DG ac mae yna gyfleusterau niferus yn y DG ar gyfer trin gwastraff tebyg o’r sector diwydiannol;\n· Datblygwyd gweithdrefnau sydd wedi ennill eu plwyf i waredu defnyddiau ymbelydrol sy’n digwydd yn naturiol (sy’n bresennol yn y dyfroedd gwastraff ar ôl hollti hydrolig) gan ddiwydiannau echdynnu’r DG.\nUn pryder penodol yw y gallai smentio gwael a chasinau ffynhonnau diffygiol arwain at nwy yn gollwng a halogiad amgylcheddol ehangach, fel sydd wedi digwydd mewn rhai achosion yn yr Unol Daleithiau. Felly, daw'r adolygiad i’r casgliad y dylid rhoi blaenoriaeth i wneud yn siŵr fod pob ffynnon mewn cyflwr boddhaol drwy gydol ei hoes. Fel canlyniad i asesu systemau rheoleiddio yn y DG ac enghreifftiau o arferion gorau, cafwyd nifer o argymhellion y dylid eu gweithredu os yw nwy siâl i gael ei dynnu’n ddiogel yn y DG. Mae’r rhain yn cynnwys:\n· Cryfhau rheolwiddwyr y DG, gan gynnwys darparu rhagor o adnoddau os oes eu hangen;\n· Rhoi cyfrifoldeb arweiniol am reoleiddio tynnu nwy siâl i un rheoleiddiwr;\n· Cryfhau’r system o archwilio ffynhonnau er mwyn gwneud yn siŵr fod ffynhonnau’n cael eu dylunio gyda golwg nid yn unig ar iechyd a diogelwch ond hefyd ar yr amgylchedd;\n· Cynnal profion rheolaidd i wneud yn siŵr fod ffynhonnau mewn cyflwr boddhaol; · Gorchymyn a gorfodi Asesiadau Risgiau Amgylcheddol ar gyfer pob gwaith siâl nwy , y dylid eu cyflwyno i'r rheoleiddwyr er mwyn eu craffu · Sicrhau monitro trylwyr o fethan mewn dŵr daear, seismigedd a methan yn gollwng cyn, yn ystod ac ar ôl hollti hydrolig;\n· Sefydlu prosesau rheoli integredig i wneud yn siŵr fod dŵr yn cael ei ddefnyddio’n gynaliadwy ac er mwyn gwastraffu cyn lleied â phosibl\nYchwanegodd yr Athro Mair: "Fel y gwnaethom yn glir ar y dechrau, nid yw’r adolygiad hwn yn ddadansoddiad cyflawn o’r holl faterion sy’n gysylltiedig â nwy siâl ac rydym wedi amlygu nifer o faterion a allai haeddu ystyriaeth bellach, gan gynnwys y risgiau i’r hinsawdd sy’n gysylltiedig â thynnu a defnyddio nwy siâl, a chael y cyhoedd i dderbyn hollti hydrolig. " Dolenni perthynol\nY Ganolfan Ymchwil Daearamgylcheddol Mae’r adroddiad ar gael yn Y Gymdeithas Frenhinol a’r Academi Frenhinol Peirianneg Tweet


Cân Yr Adar - The Llanelli Herald\nMAE BIRDSONG/Cân Yr Adar yn gydweithrediad newydd sbon rhwng pianydd a chyfansoddwr jazz Gwilym Simcock, ag artist Cymraeg/Bajan Kizzy Crawford, gydag ensemble cerddorfa siambr arweiniol Cymru, Sinfonia Cymru.\nProsiect sydd wedi’i ysbrydoli gan fforest law Celtaidd Cymru – RSPB Carngafallt. Mae’r sioe sydd wedi’i chreu mewn partneriaeth ag RSPB Cymru, yn teithio o amgylch theatrau ledled Cymru ym mis Tachwedd, gyda pherfformiad hefyd yng Ngŵyl Gelfyddydau Hampstead a Gŵyl Jazz Llundain EFG.\nMae gwarchodfa natur RSPB Carngafallt, tiriogaeth goedwig law Geltaidd Cymru i’w weld ger Powys, ac mae’n gartref i ecosystemau cymhleth sy’n ffurfio rhai o gynefin coetir mwyaf trawiadol y wlad. Bydd Birdsong / Cân Yr Adar yn cynnig seiniau a delweddau unigryw i ddathlu popeth sy’n brydferth am ein hamgylchedd naturiol, a dod â bywyd gwyllt Cymru i’r llwyfan drwy berfformiad cerddorfaol byw, yn ffiwsio ‘soul’, gwerin, clasurol a jazz.\nDywedodd Kizzy Crawford, a fu’n perfformio yn ddiweddar yng ngwobrau BAFTA Cymru: “Rwyf eisoes wedi defnyddio trosiadau natur wrth ysgrifennu caneuon, ac yn creu rhythmau a riffs yn fy meddwl o oedran ifanc, gan fy mod yn gwylio anifeiliaid ac adar. Wnes i erioed ystyried mewn gwirionedd unrhyw ffordd arall o ysgrifennu caneuon pan ddechreuais allan, gyda llawer o fy nghaneuon yn ymwneud ag adar, anifeiliaid a phryfed – o leiaf, dyna un ffordd o ddeall y geiriau, oherwydd fy mod fel arfer yn ysgrifennu am deimladau neu brofiadau.”\nDywedodd Cyfarwyddwr Cymru RSPB, Katie-Jo Luxton: “Rydym yn falch iawn o fod yn gweithio gyda Gwilym, Kizzy a Sinfonia Cymru i fynegi bywyd gwyllt arbennig sydd yn RSPB Carngafallt. Niwlog, atmosfferig a chyfoethog o ran eu natur, mae coed derw’r warchodfa yn gartref i rai o’n rhywogaethau mwyaf gwerthfawr – o’r Dincoch a Telor y Coed i Fwncath a Hebog ‘Peregrine.’\n“Mae natur yn fyw gyda chaneuon hardd a synau; a thrwy ddod a’r alawon hyn i’r llwyfan y gallwn wirioneddol ddathlu ein gwreiddiau Celtaidd.”\nDrakeford yn datgelu cynlluniau cyllid llywodraeth leol\nSteffan yn cipio Ysgoloriaeth yr Urdd Bryn Terfel 2016


Cymru’n cael loteri wythnosol – Golwg360\n31 Mawrth 2017 am 07:57\nLlun Loteri Cymru\nFe fydd gan Gymru ei loteri wythnosol ei hun o ddiwedd y mis nesa’.\nFe fydd gan Loteri Cymru jacpot wythnosol o £25,000 gyda’r enillion yn cyfrannu at achosion cymunedol ledled y wlad.\nGall unrhyw un sy’n 16 neu hŷn ddechrau prynu tocynnau £1 ar-lein ar Ebrill 10, gyda’r loto wythnosol yn cael ei dynnu a’i ddarlledu ar S4C am 8 bob nos Wener o Ebrill 28 ymlaen.\nBydd pob tocyn aflwyddiannus yn mynd ymlaen i gystadlu mewn loto+ misol, lle ydd 10 gwobr o £1000 yr un.\n“Cymru ar ei hennill”\n“Rydyn ni’n lansio Loteri Cymru i greu Cymru ar ei hennill ar gyfer pobol a chymunedau, lle gall pobl fforddio trio’u lwc ar ennill jacpot a fydd yn gwneud gwahaniaeth mawr i’w bywydau, ac i fywydau eu cymunedau lleol hefyd,” meddai Cadeirydd Loteri Cymru, Gareth Davies.\n“R’yn ni am i Loteri Cymru fod yn rhan o fywyd y Cymry, cyn gynted â phosib, lle y bydd pawb yng Nghymru yn nabod rhywun sydd wedi ennill gwobr neu’n gwybod am achos da sydd wedi elwa.”\nFe fydd elusennau lleol o bob cwr o Gymru yn cael eu gwahodd i wneud cais am gymorth i’w prosiectau cymunedol.


Chwech mis ym mywyd Cydlynydd Datblygu Cymunedol Carwch Eich Caerdydd - Keep Cardiff Tidy\nChwech mis ym mywyd Cydlynydd Datblygu Cymunedol Carwch Eich Caerdydd\nDyma beth ddigwyddodd yn ystod 6 mis cyntaf Caru Eich Cartref:\nGosodwyd 43 o flychau plannu ledled Caerdydd. Mae rhai mewn 13 o wardiau gwahanol ac mae pob un yn edrych yn wych. Mae pob un yn unigryw gan ddiwallu anghenion y trigolion lleol ac mae llawer o bobl yn tyfu bwydydd ar eu cyfer eu hunain.\nYng Ngogledd Llandaf maen nhw wedi tyfu amrywiaeth o wahanol lysiau ac maen nhw’n darparu cynnyrch ffres ar gyfer caffi’r hyb y gall pobl leol eu mwynhau, ac maen nhw’n blasu’n wych! Yn Sblot, cafodd yr holl berlysiau a oedd eu hangen i baratoi cinio Nadolig eu tyfu mewn blwch plannu. Roedd eraill wedi gosod eu bryd ar liwiau a pheilliaid i fywiogi eu strydoedd ac i annog bywyd gwyllt lleol fel gwenyn i ddod i fyw yno.\nMae ein grwpiau Cadwch yn Daclus hefyd wedi bod yn gweithio’n ddiwyd drwy gydol y flwyddyn ac mae partneriaeth Glanhau’r Strydoedd a Chadwch Gymru’n Daclus wedi mynd o nerth i nerth. Gyda’n gilydd, rydym wedi cynorthwyo 19 o grwpiau cymunedol sydd allan yn y gymuned i wirfoddoli yn eu hamser sbâr a chadw’r ardaloedd lleol yn daclus. Gyda’i gilydd, mae pobl leol wedi ymroi mwy na 4000 o’u horiau i wirfoddoli ac maen nhw wedi cyfrannu at 720 o ddigwyddiadau tacluso lleol.\nYn ogystal â Phencampwyr Sbwriel Cadwch Gymru’n Daclus, rydyn ni hefyd wedi lansio ein Pencampwyr Carwch Eich Cartref ein hunain, a bydd preswylwyr bellach yn gallu llogi offer gan hybiau a llyfrgelloedd lleol. Mae hyn wedi’i beilota yn hyb Grangetown gyda 3 phencampwr penigamp a bydd ar waith cyn bo hir yn Hyb Gogledd Llandaf a Gabalfa, a Llyfrgell Cathays.\nMae cymdogion hefyd wedi dod at ei gilydd yn eu strydoedd ac maen nhw wedi bod allan i glirio dail yn rhan o gynllun Sgubo’r Stryd Caerdydd a bydd ardaloedd megis Glan-yr-afon, y Rhath, Cyncoed, Caerau, Grangetown, a Radur bob un yn cymryd rhan ynddo. Bu 28 o ddigwyddiadau mewn 32 o heolydd.\nRwy’ hefyd wedi bod yn ddigon ffodus i weithio gyda rhai o’r ysgolion arbennig yn ystod y chwe mis diwethaf. Bues yng nghwmni St Bernadette’s ar gyfer ei hwythnos Eco gan fynd â phob dosbarth allan i godi sbwriel a siarad â nhw ynghylch pwysigrwydd peidio â gollwng sbwriel. Aeth y tîm i Ysgol Gynradd Lakeside i gyflwyno gwobrau i enillwyr ein hymgyrch post ymwybyddiaeth, felly peidiwch â methu’r dyluniadau buddugol ar ein loris bin! Daeth pwyllgor eco hyfryd St. Cuthbert â ni ar sesiwn codi sbwriel yn Llanrhymni mewn partneriaeth â Greggs.\nBu Ysgol Cathays ac Ysgol Uwchradd Willows hefyd yn cael blas ar waith amgylcheddol a byddwn ni’n parhau i weithio gyda nhw yn y flwyddyn newydd. Gwnaeth rhai o ddisgyblion Blwyddyn 10 y Fagloriaeth Gymreig droi llain o dir difywyd yn ardd i’r gymuned leol.\nYn fwyaf diweddar rydyn ni wedi lansio’n bathodyn Carwch Ein Cartref i grwpiau Scouts a Guides ledled Caerdydd.\nMae’r holl waith hyn, a mwy, o fewn 6 mis yn gyflawniad nid ansylweddol, ac alla i ddim aros at gael dechrau 2018 a’r hyn a ddaw. Os hoffech chi gymryd rhan yn unrhyw un o feysydd gwaith ymgyrch Carwch Eich Cartref, cysylltwch â ni trwy ddefnyddio’r manylion canlynol:\ncarwcheichcaerdydd@caerdydd.gov.uk neu 029 2071 7717


Rheoliadau Consesiynau Teithio Gorfodol (Trefniadau Ad-dalu) (Cymru) 2001\n2001 No. 3764 (Cy. 312)\n1.—(1) Enw'r Rheoliadau hyn yw Rheoliadau Consesiynau Teithio Gorfodol (Trefniadau Ad-dalu) (Cymru) 2001 a deuant i rym ar 30 Tachwedd 2001.\n(2) Mae'r Rheoliadau hyn yn gymwys i Gymru.\n2.—(1) Yn y Rheoliadau hyn —\nystyr “awdurdod” (“authority”) yw awdurdod consesiynau teithio fel y'i dehonglir yn unol ag adran 146 o'r Ddeddf;\nystyr “ceisydd” (“applicant”) yw person sy'n gwneud cais y mae rheoliadau 21 i 32 yn gymwys iddynt;\nystyr “consesiynau teithio gorfodol” (“mandatory travel concessions”) yw consesiynau teithio sy'n cael eu darparu neu sydd i'w darparu o dan adran 145(1) o'r Ddeddf;\nystyr “costau gweithredu sylfaenol” (“basic operating costs”) yw'r costau y byddai'r gweithredydd yn eu tynnu wrth ddarparu gwasanaeth pe na bai'r consesiynau'n cael eu darparu ar y gwasanaeth hwnnw;\nystyr “cyfnod talu” (“payment period”) yw'r cyfnod y mae taliad ad-dalu yn ymwneud ag ef;\nystyr “diwrnod talu” (“payment day”) yw unrhyw ddiwrnod pryd y mae ad-daliad i fod i gael ei wneud;\nystyr “dull safonol” (“standard method”) yw'r dull ar gyfer cyfrifo swm y taliadau ad-dalu sy'n ddyledus i weithredwyr sy'n darparu consesiynau teithio gorfodol a fabwysiedir gan awdurdod yn unol â rheoliad 6(1);\ndehonglir “gwasanaethau cymwys” (“eligible services”) yn unol ag adran 146 o'r Ddeddf;\nystyr “gweithredydd” (“operator”) yw gweithredydd sy'n darparu consesiynau teithio gorfodol ac mae'n cynnwys unrhyw berson sy'n ddarpar weithredydd o'r fath;\nystyr “gwerth tocynnau teithio” (“fares value”), mewn perthynas â siwrneiau, yw'r cyfanswm a fyddai wedi'i dalu am y tocynnau teithio pe na bai consesiynau wedi'u darparu;\nystyr “taliad ad-dalu” (“reimbursement payment”) yw unrhyw daliad sydd i'w wneud yn unol ag adran 149(1) o'r Ddeddf;\nmae “trefniadau ad-dalu” (“reimbursement arrangements”) yn cynnwys amodau hawl gweithredwyr i gael ad-daliadau o dan adran 149(1) o'r Ddeddf mewn perthynas â chonsesiynau teithio gorfodol, a dull penderfynu a thalu'r rheiny.\n(2) Mae cyfeiriadau yn y Rheoliadau hyn at y dyddiad y rhoddir hysbysiad, mewn perthynas â hysbysiadau a anfonir drwy'r post, yn gyfeiriadau at y dyddiad y bernir bod yr hysbysiad wedi dod i law yn y cyfeiriad yr anfonwyd ef iddo, yn unol â rheoliad 22(2).\n(3) Mae unrhyw gyfeiriad yn y Rheoliadau hyn at reoliad neu Atodlen â rhif yn gyfeiriad at y rheoliad neu'r Atodlen sy'n dwyn y rhif hwnnw yn y Rheoliadau hyn ac eithrio lle darperir fel arall.\n(4) Mae unrhyw gyfeiriad yn y Rheoliadau hyn at amcangyfrifon neu gyfrifiadau a wneir gan awdurdod mewn perthynas ag ad-daliadau yn gyfeiriad at amcangyfrifon neu gyfrifiadau a wneir drwy gyfrwng y dull ymarferol gorau sydd ar gael i'r awdurdod.


Hysbysiad Preifatrwydd y Gwasanaeth Cofrestru | Cyngor Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf\nHysbysiad Preifatrwydd y Gwasanaeth Cofrestru\nSut rydyn ni'n defnyddio'ch gwybodaeth bersonol at ddibenion y Gwasanaeth Cofrestru\nYn yr hysbysiad preifatrwydd yma, rydyn ni wedi crynhoi rhai o'r ffyrdd allweddol rydyn ni'n defnyddio eich gwybodaeth bersonol at ddibenion y Gwasanaeth Cofrestru. Dylech chi ddarllen yr wybodaeth yma yn ogystal â hysbysiad preifatrwydd corfforaethol y Cyngor.\nYn ôl y gyfraith, mae gofyn i chi roi gwybodaeth bersonol amdanoch chi'ch hun er mwyn cofrestru achlysur.\nEfallai y bydd gofyniad cyfreithiol, yn sgil y deddfau yma a darnau eraill o ddeddfwriaeth, i chi i ddarparu rhai darnau o wybodaeth. Os na fyddwch chi'n darparu'r wybodaeth ofynnol i ni, mae'n bosibl y bydd raid i chi, ymysg pethau eraill, dalu dirwy, neu efallai na fydd modd i ni ddarparu'r gwasanaeth rydych chi'n gwneud cais amdano, fel priodas neu bartneriaeth sifil.\nMae modd i ni gasglu gwybodaeth bersonol wrthych chi os ydych chi'n cyflwyno cais i'r swyddfa yma, er enghraifft ar gyfer tystysgrif neu i wirio gwybodaeth sydd wedi'i nodi ar gofrestr.\nMae'r Uwch Gofrestrydd yn rheolwr data ar gyfer cofrestru genedigaethau, priodasau a marwolaethau. Yr Awdurdod Lleol yw'r rheolwr data ar gyfer cofrestru partneriaethau sifil. Mae'r Cofrestrydd Cyffredinol ar gyfer Lloegr a Chymru yn rheolwr data ar y cyd ar gyfer cofrestru genedigaethau, priodasau, marwolaethau a phartneriaethau sifil. Mae'r holl fanylion i'w gweld isod.\nMae Gwasanaethau Cofrestru RhCT hefyd yn cynnig gwasanaethau anstatudol, gan gynnwys prosesu enwau drwy weithred newid enw, Taliadau Profedigaeth i Blentyn Llywodraeth Cymru, seremonïau unigryw gan gynnwys seremoni enwi, a'r gwasanaeth 'Dywedwch Unwaith yn Unig'. Dyma wasanaeth sy'n golygu bod modd i chi rhoi gwybod i ni am berson sydd wedi marw, a byddwn ni'n rhoi gwybod i adrannau perthnasol eraill y Cyngor a sefydliadau'r Llywodraeth.\nMae'r math o wybodaeth byddwn ni'n ei chasglu at ddibenion Cofrestru yn cynnwys:\nCyfenw cyn priodi\nDyddiad a Lleoliad Priodas gan gynnwys enwau a galwedigaethau rhieni.\nCaiff mwyafrif yr wybodaeth ei chasglu wrthych chi. Fodd bynnag, mae modd i ni gasglu gwybodaeth gan ffynonellau eraill, fel:\nY Gwasanaeth Iechyd Gwladol (GIG) a'r Crwner mewn perthynas â marwolaethau a genedigaethau\nY Swyddfa Gofrestru Gyffredinol mewn perthynas â mabwysiadu / cywiriadau\nY Swyddfa Gartref mewn perthynas â gweithwyr anghyfreithlon / priodasau ffug\nCaiff yr wybodaeth sy'n cael ei darparu ei chadw a'i phrosesu gan swyddogion cofrestru ar gyfer yr ardal cofrestru yma.\nByddwn ni'n defnyddio'ch gwybodaeth at ddibenion statudol, er enghraifft i gofrestru achlysuron megis genedigaethau, marwolaethau, priodasau, partneriaethau sifil, marw-enedigaethau, gwybodaeth ar gyfer hysbysiadau bwriad i briodi a phartneriaethau sifil.\nAr gyfer y gwasanaethau anstatudol rydyn ni'n eu cynnig, bydd eich gwybodaeth yn cael ei phrosesu yn dibynnu ar y gwasanaeth rydych ei angen, er enghraifft, newid enw trwy'r weithred newid enw, darparu seremonïau unigryw megis seremoni enwi, darparu manylion i wasanaethau eraill y Cyngor neu sefydliad llywodraethol am farwolaeth trwy'r gwasanaeth 'Dywedwch unwaith yn unig'.\nByddwn ni ond yn rhannu'ch gwybodaeth os oes sail gyfreithiol gyda ni i wneud hyn, yn ôl y rhesymau canlynol:\nDibenion gweinyddu cyrff swyddogol e.e. sicrhau bod cofnodion wedi'u diweddaru er mwyn darparu gwasanaethau i'r cyhoedd\nY prif ddeddfau sy'n llywodraethu'n gwaith yw:\nBydd eich gwybodaeth yn cael ei rhannu â 3ydd parti sef prosesydd (Stopford), at ddibenion gwneud apwyntiad.\nBydd y swyddfa yma'n darparu copi o unrhyw gofnod cofrestru yn unol â'r ddeddf, cyn belled â bod yr ymgeisydd yn cyflwyno digon o wybodaeth i allu nodi'r cofnod perthnasol ac yn talu'r ffi briodol.\nBydd y copi ar ffurf copi papur ardystiedig ("tystysgrif") yn unig. Mae modd gwneud cais i'r Cofrestrydd Cyffredinol am dystysgrif hefyd.\nBydd y swyddog cofrestru lleol sy'n derbyn yr wybodaeth yn anfon copi o'r wybodaeth i'r Swyddfa Gofrestru Gyffredinol ar gyfer Cymru a Lloegr er mwyn cynnal cofnod canolog o'r holl gofrestriadau.\nMae'n bosibl y bydd unrhyw wybodaeth cofrestru sy'n cael ei chadw yn y swyddfa yma gael ei rhannu gyda sefydliadau eraill wrth i ni gyflawni ein swyddogaethau neu i alluogi eraill i gyflawni eu swyddogaethau nhw, fel y ganlyn:\nGwasanaethau eraill y Cyngor:\nTreth y Cyngor - darparu gwybodaeth ynghylch marwolaethau\nAddysg - gwybodaeth ynghylch genedigaethau\nGwasanaethau Etholiadau - gwybodaeth ynghylch marwolaethau\nFyddwn ni ddim yn cadw'ch gwybodaeth bersonol am gyfnod hwy nag sydd ei angen, byddwn ni ond yn cadw'ch gwybodaeth bersonol cyhyd a'i bod yn angenrheidiol. Bydd hyn dibynnu ar natur yr wybodaeth e.e.\nGwybodaeth gofrestru - (yn ôl y gyfraith)\nHysbysiadau ac Amserlenni Priodas - 5 mlynedd\nE-bost : cofrestrydd@rctcbc.gov.uk\nFfôn : 01443 494024\nTrwy lythyr : Y Swyddfa Gofrestru, Adeiladau'r Cyngor, Heol Gelliwastad Pontypridd, CF37 2DP\nY Swyddfa Gofrestru Gyffredinol\nFfôn : 0300 123 1837\nTrwy lythyr : The General Register Office, Trafalgar Road, Southport, PR8 2HH


Llysgenhadon Llysgenhadon 2022 Elain Gwynedd\nPrifysgol Aberystwyth: Cymraeg BA (Blwyddyn: 2)\nEnw llawn: Elain Gwynedd.\nDod yn wreiddiol: Porthaethwy, Ynys Môn.\nPam dewis astudio’r pwnc gradd: Mae llenyddiaeth a barddoniaeth Gymraeg wedi bod o ddiddordeb imi ers blynyddoedd, a pha ffordd well i gael esgus i ddarllen, ysgrifennu a chyfansoddi nag astudio Cymraeg yn y Brifysgol, a chael fy nysgu gan arbenigwyr heb eu hail.\nPam dewis astudio yn y Gymraeg: Yn fy mlwyddyn gyntaf, cefais y cyfle i astudio modiwl gydag Adran Addysg y Brifysgol. Roedd cael gwneud y modiwl hwn trwy gyfrwng y Gymraeg yn bwysig iawn imi gan fy mod wedi derbyn addysg Gymraeg trwy gydol fy mywyd. Yn ogystal, bu imi ddysgu nifer o derminoleg a thermau academaidd newydd Cymraeg wrth astudio'r modiwl hwn, ac o ganlyniad bu imi ehangu fy ngeirfa.\nBeth yw’r peth gorau am astudio cwrs trwy’r Gymraeg: Yn naturiol, mae llai o fyfyrwyr yn astudio trwy gyfrwng y Gymraeg i gymharu â'r Saesneg, ond o'r herwydd mae'r cyswllt un i un rhwng y darlithwyr a'r myfyrwyr yn arbennig. Yn ogystal, mae'r grwpiau seminarau yn llai, ac o ganlyniad mae'n haws cyfrannu a gofyn cwestiynau.\nUnrhyw gyngor i ddarpar fyfyrwyr sy’n poeni am astudio trwy’r Gymraeg: Does dim angen ichi boeni o gwbl! Un ffactor cyffredin mae myfyrwyr yn poeni amdano yw cywirdeb eu Cymraeg, ond gallaf eich sicrhau chi bod dysgu trwy gyfrwng y Gymraeg yn gyfle gwych i ddatblygu eich hyder, sgiliau cyfathrebu a llythrennedd. Fedra i ddim pwysleisio digon faint dwi wedi'i ddysgu am yr iaith, yn ramadegol ac yn hanesyddol ers bod yn y brifysgol, a mae gen i dal cymaint i'w ddysgu. Heb os, mae bod yn ddwyieithog yn fanteisiol dros ben ac yn agor cymaint o ddrysau. Manteisiwch ar y cyfle i ddatblygu eich Cymraeg rŵan boed hynny mewn un modiwl neu sawl un, yn hytrach na difaru yn y dyfodol.\nA fyddech chi’n annog eraill i ymgeisio am ysgoloriaeth y Coleg Cymraeg a pham? Yn sicr! Fel myfyriwr, byddai'n wirion peidio gan fod ychydig o bres ychwanegol yn ddefnyddiol dros ben. Does gennych ddim byd i'w golli.\nPam wnaethoch ymgeisio am fod yn llysgennad a beth ydych chi’n edrych ymlaen ato ar gyfer bod yn llysgennad: Roedd ymgeisio i fod yn llysgennad yn ystod fy nghyfnod ym Mhrifysgol Aberystwyth ar fy mucketlist i ar ôl edmygu eu gwaith ers sawl blwyddyn. Cefais sawl cyflwyniad gan y Coleg Cymraeg yn y chweched dosbarth, a dwi wedi ymweld â'u stondin ym mhob Eisteddfod! Dwi'n edrych ymlaen at gael cyfarfod darpar fyfyrwyr brwdfrydig mewn ysgolion ar draws Cymru ac yn yr Eisteddfod a'u hysbrydoli i astudio trwy gyfrwng y Gymraeg ac ateb eu cwestiynau.\nBeth da chi’n mwynhau fwyaf am fod yn y brifysgol (yng Nghymru): Heb os, bod yn rhan o'r gymdeithas Gymraeg yw'r peth gorau am fod mewn Prifysgol yng Nghymru yn fy marn i, boed hynny yma'n Aberystwyth neu mewn prifysgol arall yng Nghymru. Fel aelod o Undeb Myfyrwyr Cymraeg Aberystwyth, gallaf eich sicrhau chi fod yr awyrgylch deuluol o fewn y gymdeithas yn gwneud y profiad o fod yn fyfyriwr yn un arbennig a bythgofiadwy.\nDiddordebau: Actio, canu, marchogaeth, chwaraeon, darllen, ysgrifennu creadigol, teithio a chymdeithasu.\nHoff bethau: Gwario amser gyda theulu a ffrindiau, Pêl-droed (yn enwedig cefnogi Arsenal) sioeau cerdd, dramâu, mynd am dro a'r EISTEDDFOD!\nCas bethau: Tottenham hotspur (roedd teipio'r enw yna'n boenus hyd yn oed).\nHoff raglen/ffilm Gymraeg: C'mon Midffîld a Phobol y Cwm wrth gwrs!\nUnrhyw wybodaeth ddiddorol arall amdanoch!: Dwi'n lysgennad Fel Merch i'r Urdd a dwi wedi cystadlu ym mhob Eisteddfod yr Urdd ers pan yr oeddwn yn bedair mlwydd oed.\nDyfyniad gorau: (unrhyw iaith!!):\n'Mae'th ddyfalbarhad a'th gymeriad\nYn bwysicach nag unrhyw lythyren.\nA'r hyn sydd tu mewn a'r wên y tu fas\nYn fwy gwerthfawr na holl sêr yr wybren.' - Pennill o gerdd Elin Angharad Davies.


Neges gan yr Is-Ganghellor: Gweithredu nad yw’n cynnwys streicio a didynnu cyflog yn raddol\nRydym yn deall bod y myfyrwyr yn agos iawn at galon y cydweithwyr sy’n streicio, a bod yn flin ganddynt am deimlo eu bod yn gorfod parhau i weithredu. Ar y sail honno, ac o fewn cyfyngiadau gweithredu nad yw’n cynnwys streicio, rydym yn tybio y bydd cydweithwyr yn gwneud popeth posibl i leihau’r effaith ar fyfyrwyr, ac yn gwneud yn siŵr bod myfyrwyr yn cael eu paratoi’n dda ar gyfer arholiadau.\nRydym yn deall y gallai’r ymdrechion hynny amrywio’n fawr o ran ffurf, ac efallai na fydd ceisio aildrefnu dosbarthiadau yn ymarferol nac yn ddymunol o ran addysgeg. Felly, nid ydym yn rhagweld y bydd cyflogau cydweithwyr yn cael eu cadw yn ôl am weithredu nad yw’n cynnwys streicio.\nEr mwyn cynnal perthynas effeithiol gyda gweithwyr, bydd cyflogau’r rhai sy’n streicio yn cael eu didynnu’n raddol dros gyfnod o dri mis gan ddechrau ym mis Ebrill 2018. Mae’r Brifysgol hefyd yn ailddatgan ei hymrwymiad y bydd yr ysgolion academaidd yn cadw’r cyflogau a gedwir yn ôl oherwydd streicio er budd addysg y myfyrwyr.\nMae’r Brifysgol yn awyddus i barhau i gynnal trafodaethau adeiladol gydag Undeb y Colegau a Phrifysgolion (UCU), ac rydym yn gwneud popeth y gallwn i ddylanwadu ar drafodaethau ar lefel genedlaethol er mwyn dod i gytundeb cynaliadwy ar gyfer pensiynau.


Ffyniant mewn busnesau newydd gan fyfyrwyr yn ystod pandemig Covid-19? – Home of Innovation - Cardiff University\nFfyniant mewn busnesau newydd gan fyfyrwyr yn ystod pandemig Covid-19?\nRydym yn byw mewn cyfnod digynsail ac ansicr. Er gwaethaf y problemau economaidd, mae’r galw am fentor busnes un i un gan dîm Mentro a Dechrau Busnesau Prifysgol Caerdydd wedi cynyddu’n aruthrol ers mis Mawrth 2020, ac wedi arwain at drefnu 73% yn rhagor o gyfarfodydd mentora un i un. Pam? Dyma Claire Parry-Witchell, ein Mentor Busnes a Menter Myfyrwyr, yn rhannu ei barn ar yr hanes y tu ôl i ystadegau’r busnesau newydd.\n“Gallaf ond dybio dros yr haf, gyda digonedd o amser ar gael, a gyda chymaint o ansicrwydd o ran y farchnad swyddi yn gyffredinol bod cwestiynau fel “beth allaf wneud gyda fy nyfodol” wedi codi ym meddyliau llawer o bobl. Efallai mai’r casgliad oedd meddwl am ddechrau busnes.\nFel tîm, addasu ac ymateb i’r sefyllfa bresennol oherwydd COVID19 oedd y flaenoriaeth er mwyn sicrhau ein bod yn gallu parhau i gefnogi ein myfyrwyr a’n graddedigion. Mae’r holl wasanaeth gyrfaoedd bellach ar-lein ac mae cyfleoedd i gael swyddi a lleoliadau gwaith yn rhithwir ar hyn o bryd, sy’n anhygoel.\nYma yn Enterprise gwnaethom ddatblygu adnoddau ar-lein ar ffurf gweithdai a recordiwyd ymlaen llaw ar Daith eich Gyrfa, ac rydym yn parhau i gyflwyno ein hamserlen o weithdai’n fyw ar-lein. Hefyd, gwnaethom lansio’r cynllun rhithwir newydd, YMLAEN, sydd bellach yn ei ail garfan.\nMae’n wir bod entrepreneuriaid yn wynebu cyfnodau heriol a do, rwyf wedi cael cyfarfodydd mentora anodd gyda rhai myfyrwyr pryderus, ond ar y cyfan rwyf wedi gweld bod y mwyafrif wedi dod i hyd i ffordd o newid eu syniadau a’u haddasu er mwyn diwallu anghenion eu cwsmeriaid.\nMae busnesau newydd ein myfyrwyr wedi dangos gwydnwch a chreadigrwydd hyfryd, fel Mohamed Binesmael a’i gwmni, Route Konnect.\nMae busnesau newydd ein myfyrwyr yn parhau i fy ysbrydoli a fy synnu gyda’u creadigrwydd ac yn fy marn i mae’r ffaith bod myfyrwyr wedi bod yn ystyried y syniad o weithio i’w hunain yn ystod y cyfnodau hyn yn golygu y daw eto haul ar fryn.\nMae gan fy ffrind Lauren Ellse, Swyddog Menter Prifysgol Bryste, stori debyg i’w hadrodd. Pan gynhaliwyd eu cystadleuaeth cyflwyno busnes gyntaf ar 20 Mawrth (dechrau’r Cyfnod Clo rhan 1), roedd yr holl 12 myfyriwr eisoes wedi newid model eu busnes neu wedi manteisio i’r eithaf ar eu sefyllfa bresennol.\nFfrwydrodd podlediadau entrepreneuraidd myfyrwyr, yn ôl Ellse. Dechreuwyd wyth ohonynt i gefnogi eu busnesau, eu helpu i gadw eu pwyll ac i greu cymuned, dechrau trafodaethau ac ysbrydoli eraill. A ffynnodd busnes blog teithio myfyriwr er y diffyg teithio, gan godi £5,000 drwy ddefnyddio ariannu torfol ac ennill £6,000 o Wobrau Entrepreneuriaeth Santander.\nMae yna anfanteision. Mewn digwyddiadau ar-lein, nid yw pawb yn awyddus i droi eu camerâu na’u meicroffonau ymlaen i ofyn cwestiynau. Gofynnir y rhan fwyaf o gwestiynau drwy eu teipio yn y man sgwrsio. Er y gallai hyn agor ein digwyddiadau i fyfyrwyr na fyddai fel arfer yn mynd iddynt, mae anfanteision o ran delio â thorf, neu gwestiynu siaradwr yn uniongyrchol o flaen cynulleidfa agored.\nHefyd, mae myfyrwyr yn cael eu boddi gan ebyst! Mwy na’r arfer. Mae rhannu’r neges am y cymorth sydd ar gael yn anoddach fyth.\nRydym yn gwerthfawrogi bod y cyfnod hwn yn anodd ond rydym yma i wrando, rhoi cyngor a helpu myfyrwyr Prifysgol Caerdydd i greu busnes. Pan fydd y pandemig yn dod i ben, gallai arwain at ddyfodol disglair a chynhyrchiol.”\nHyfforddwr Bywyd, Swyddog Prosiectau Menter ym Mhrifysgol Caerdydd a Mentor Busnes ym Musnes Cymru.\nI gael rhagor o wybodaeth am dîm Menter a Dechrau Busnes Prifysgol Caerdydd, ebostiwch enterprise@caerdydd.ac.uk


Llongyfarchiadau i’r cyn-fyfyriwr plastro Lisa Kostromin a ddaeth yn ail neithiwr yng ‘Ngwobr Myfyriwr y Flwyddyn y Plastrwyr’, cystadleuaeth blastro genedlaethol. Yn ddiweddar mae Lisa wedi cwblhau Diploma Lefel 2 mewn Plastro yng Nghanolfan Adeiladu Abertawe (rhan o Grŵp Colegau NPTC.)\nDywedodd Ian Lumsdaine, Pennaeth yr Ysgol: Adeiladwaith a’r Amgylchedd Adeiledig:\n“Dyma’r bumed flwyddyn yn olynol y mae’r Coleg, a’r adran blastro, wedi’i gydnabod gan y cwmni pwysig hwn. Hoffwn fynegi fy llongyfarchiadau diffuant i Lisa ar gyflawniad rhyfeddol a dymuno llwyddiant iddi mewn cystadlaethau sydd ar y gweill, ac yn ei gyrfa yn y dyfodol. Llongyfarchiadau, hefyd, i’r tîm plastro ar flwyddyn lwyddiannus arall. ”\nNodyn y Golygydd: Cyhoeddwyd yr erthygl hon yn wreiddiol ym mis Hydref 2018 a chafodd ei diweddaru i adlewyrchu canlyniad y gystadleuaeth. Gallwch ddarllen stori Lisa’n llawn isod.\nMae blwyddyn lwyddiannus arall ar y gweill i staff a myfyrwyr plastro Grŵp Colegau NPTC. Am y bumed flwyddyn yn olynol, mae myfyriwr o’r Ysgol Adeiladwaith a’r Amgylchedd Adeiledig wedi cyrraedd y rhestr fer ar gyfer Gwobr Cymdeithas Anrhydeddus y Plastrwyr.\nRoedd enwebiad Lisa Kostromin am Wobr Myfyriwr y Flwyddyn y Plastrwyr yn seiliedig nid yn unig ar ei sgiliau plastro eang ond hefyd ar ei thaith ysbrydoledig i ddilyn ei galwedigaeth.\nEr gwaethaf cariad cynnar tuag at blastro a pheirianneg, roedd llwybr Lisa i’r grefft yn un cwmpasog. O fod yn artist, yn emydd ac yn dderbynnydd, yn ddylunydd ac yn berchennog busnes, gweithiodd Lisa’n galed mewn amrywiaeth o feysydd ond nid oedd yn gallu anwybyddu galwad y grefft yr oedd hi’n ei charu fel plentyn.\nAr ôl priodi, cymerodd Lisa y cam i ddilyn ei breuddwyd ac ymrestru ar gwrs adeiladwaith yng Ngrŵp Colegau NPTC. Erbyn hyn mae’n un o fyfyrwyr mwyaf talentog yr Ysgol, ac fe weithiodd yn galed i feistroli ei chrefft. Ar ôl cwblhau’r cwrs Lefel 1, penderfynodd ymgymryd â’r cymhwyster Lefel 2 fel prentis, er mwyn cael y profiad ymarferol o safle yr oedd yn ei ddymuno.\nAeth wedyn i’r gystadleuaeth Plastro Skillbuild Uwch, gan gystadlu yn erbyn myfyrwyr Lefel 3. Gan ennill ei lle o ranbarth de Cymru, creodd argraff ar y beirniaid gydag ansawdd ei gwaith a bydd yn mynd ymlaen i rownd derfynol Skillbuild. Cyflawnwyd hyn i gyd wrth gwblhau ei chwrs gyda graddau rhagoriaeth.\nAr ôl clywed ei bod wedi cyrraedd y rhestr fer ar gyfer Gwobr y Plastrwyr, dywedodd Lisa:\n“Dechreuodd y bennod hon yn fy mywyd mewn Noson Agored yn y Coleg. Efallai fy mod ychydig yn hwyr yn bwrw iddi, a rhywfaint yn hŷn, ond yr wyf mewn sefyllfa i wneud yr hyn yr wyf eisiau ei wneud. Wrth adael yr ysgol, ni chefais fy annog i ddilyn fy mreuddwyd oherwydd nid oedd yn rhywbeth y dylai merch ei wneud. Roeddwn yn ddigon gwirion i wrando ar y cyngor hwnnw, ond mae menywod yn awr mewn lle gwell o lawer mewn cymdeithas a’r diwydiant adeiladu.”\n“Ar ôl mynd i’r Noson Agored, yr oeddwn yn llawn egni a brwdfrydedd, gyda syniadau am yr hyn allai fod, yn troelli yn fy mhen. Siaradais gyda fy mhartner am y peth a phenderfynu cymryd y risg – yn ariannol ac yn emosiynol – i wneud yr hyn yr oeddwn wedi dymuno ei wneud erioed – bod yn blastrwr fel fy nhad-cu.”\nWrth siarad am Lisa a’i henwebiad, dywedodd y darlithydd plastro, Danny Meredith:\n“Mae Lisa yn fyfyriwr rhyfeddol ac yn glod i’r Ysgol. Mae ei gwaith plastro ymysg y gorau a welodd ei haseswyr erioed, ac mae tystiolaeth o hyn wrth iddi wneud mor dda ar lefel gystadleuol yn erbyn myfyrwyr llawer mwy profiadol.”\n“Dyma’r bumed flwyddyn yn olynol y mae’r Coleg, a’r adran blastro, wedi’i gydnabod gan y cwmni pwysig hwn. Dymunaf bob llwyddiant i Lisa yn y seremoni wobrwyo, mewn cystadlaethau sydd ar y gweill, ac yn ei gyrfa yn y dyfodol. Llongyfarchiadau, hefyd, i’r tîm plastro ar flwyddyn lwyddiannus arall. ”\nCynhelir Gwobrau Cymdeithas Anrhydeddus y Plastrwyr ar 20 Tachwedd yn Neuadd Cymdeithas Anrhydeddus y Plastrwyr yn Llundain gyda’r enillydd yn cael ei gyhoeddi ar y diwrnod.


Roc a Rôl Pwll Ceris » Plas Menai\nRoc a Rôl Pwll Ceris\nCyfle i ddatgloi cyfrinachau rhwyfo ym Mhwll Ceris a datblygu eich sgiliau rhwyfo a’ch hyder yn y pyllau tro, y tonnau a’r rasys yn y dŵr heriol ond rhyfeddol yma.\nMae’r penwythnos yn cynnwys dadansoddiad llanwol cynhwysfawr fel eich bod wir yn deall sut mae amodau’n newid a byddwn yn eich cyflwyno i’r llecynnau gorau ar gyfer chwarae i mewn ar lanw a thrai.\nY Camau Nesaf: Os ydi’r penwythnos yma wedi codi awydd arnoch chi i herio’ch hun ar ddŵr cyflym, edrychwch ar ein penwythnos Rasys Llanwol a Rhaeadrau a fydd yn rhoi llawer mwy i chi o’r math yma o rwyfo. Ewch amdani!\nSafonau Gofynnol: Cyfforddus yn caiacio môr mewn amodau cymedrol. Gallu rholio’n ddefnyddiol ond nid yw’n hanfodol ar gyfer y cwrs yma.


£21,322 i £22,183\nRydym yn dymuno penodi 2 Gweithiwr Cefnogi Diogelwch yn y Cartref i ymuno gyda’r Adran Diogelwch Tân Cymunedol yn Wrecsam a Sir y Fflint.\nMae dyletswydd ar Awdurdodau Tân ac Achub dan Ddeddf y Gwasanaethau Tân ac Achub 2004 i ddarparu gwybodaeth, cyhoeddusrwydd ac anogaeth i atal tanau a marwolaethau ac anafiadau cysylltiedig. Gan weithio gyda chymunedau Gogledd Cymru, mae Gweithwyr Cymorth Diogelwch yn y Cartref yn darparu cyngor, arweiniad ac offer diogelwch yng nghartrefi grwpiau targed a nodwyd, er mwyn cyfrannu at eu hiechyd, eu diogelwch a lles. O fewn eu meysydd cyfrifoldeb, byddant hefyd yn mynd ati i gefnogi’r gwaith o ddarparu gweithgareddau ymwybyddiaeth o ddiogelwch tân ac ymgyrchoedd diogelwch.\nBydd gan yr ymgeisydd llwyddiannus sgiliau cyfathrebu dwyieithog rhagorol, gyda'r gallu i ddatblygu perthnasoedd gwaith cryf, yn enwedig gyda phobl fregus o fewn y grwpiau targed a nodwyd. Gyda dull agored ac agos-atoch, bydd yr ymgeiswyr yn canolbwyntio ar y cwsmer ac yn eu cymell i helpu eraill i gadw'n ddiogel mewn ffordd barchus a chyfrinachol.\nBydd angen i ymgeiswyr ddangos (gyda thystiolaeth) y sgiliau, fel yr amlinellir yn y disgrifiad swydd a manylion y person, gan gynnwys y gofynion hanfodol canlynol:\nAddysg hyd at NVQ Lefel 2 neu gyfwerth mewn pwnc yn ymwneud ag iechyd a gofal cymdeithasol, neu brofiad cyfwerth o weithio gyda’r grŵp targed a nodwyd.\nGwybodaeth a dealltwriaeth o anghenion y rhai sydd yn y grŵp targed a nodwyd\nSgiliau cyfathrebu a chyflwyno rhagorol.\nGallu gweithio fel rhan o dîm ac yn annibynnol, gan ddefnyddio’ch blaengaredd eich hun.\nGallu rheoli eich amser a’ch llwyth gwaith eich hun, a chwrdd â therfynau amser.\nSgiliau cyfrifiadurol, a phrofiad o ddefnyddio gosodiadau Microsoft Office.\nTrwydded yrru lawn y Deyrnas Unedig.\nMae’r gallu i gyfathrebu yn hyderus a rhugl yn y Gymraeg (at lefel 4) yn hanfodol ar gyfer y swydd hon.\nPenodir yn amodol ar Wiriad Manwl DBS a geirdaon boddhaol (rhaid ei gwblhau cyn cychwyn).\nMae’r tîm fel arfer wedi eu lleoli yn y Swyddfa Diogelwch Cymunedol yn Wrecsam neu Lannau Dyfrdwy ond mae staff yn gweithio o bell/o’r cartref ar hyn o bryd oherwydd pandemig COVID-19, gyda’r gallu i barhau i weithio’n hyblyg yn y dyfodol. Efallai y bydd gofyn hefyd i gyflawni'r swydd hon gan weithio o fewn asiantaethau eraill sy’n bartneriaid i ni. Dylai ymgeiswyr nodi y gallai fod gofyn i weithio y tu allan i oriau gwaith arferol yn achlysurol, yn unol â chytundeb ar y cyd.\nAm fwy o wybodaeth am y swydd, gan gynnwys disgrifiad o’r swydd a phecyn cais, Cliciwch Ceisio Nawr