18-04-2017 Ianto’r Shortar – cyfres o hanesion yn nhafodiaith Bro Morgannwg a ymddangosodd ym Mhapur Pawb yn y flwyddyn 1897\n● ● ● ● kimkat0079k Y tudalen hwn\nIANTO’R SHORTAR (1897)\nAwdur: Cynwal (D. Cynwal Davies)\nPennod I Golygfa Mewn Ffair (20 Mawrth 1897)\nPennod II Yn Tinman’s, Glyndwynant (27 Mawrth 1897)\nPennod III Camgymeriad (3 Ebrill 1897)\nPennod IV Siomedigaeth (10 Ebrill 1897)\nPennod V Ianto Ar Goll (17 Ebrill 1897)\nPennod VI (heb ei gynnwys eto) (14 Ebrill 1897)\nPennod VII (heb ei gynnwys eto) (1 Mai 1897)\nPennod VIII (heb ei gynnwys eto) (8 Mai 1897)\nPennod IX Pethau Bachgenaidd (15 Mai 1987)\nPennod X Camgymeriadau Digrif (22 Mai 1897)\nPennod XI Dechreu Chwalu’r Nyth (29 Mai 1897)\nPennod XII Damwain (5 Mehefin 1897)\nPennod XIII Yn Ol Yn Y Fro (12 Mehefin 1897)\n+Pennod I Golygfa Mewn Ffair (20 Mawrth 1897)\nYSGRIF I. - GOLYGFA MEWN FFAIR.\nEfan Hwals yw enw'r dyn yn reit. Dyna beth yw a lawr ar lifir Offis y gwaith lle ma fa'n gwitho, a llyfir y ‘shop lle ma fain prynu i fwyd a phetha, a llyfir "Hen gownt' y "Tinmans" lle ma fa’n arfar ifad ticyn.\nMa rhai yn gialw "Ianto 'Lam Hwal" arno, achos ta William Hwals odd enw i dad, ond dyna beth ma pawb yn i alw fa’n i gefan yw "Ianto'r Shortar” - dyna fel ma pawb yn i napod a - achos “shortar" yn Gwaith Tin Glyndwynant yw a wth i drad.\nMa’r dyn nawr ymlan mewn ticyn biach o oitran, a ma gita'r dyn hed wraig a phlant, ag ma'r plant hed yn gwitho yn y gwaith tin. Ma Wil, y biachgian hena, yn "Rowlerman," a Meri ym acor plets (plates), a Ianto biach yn simi'r "Col rowls”.\nPan detho i fyw gynta i Glyndwynant, boiti betar blynadd yn ol, "Biheindar" odd Wil, a gita'r "Blaci picil" oedd Meri. Dodd Ianto biach ddim weti dechra gwitho dim radag hyny.\nPan bo crotyn biach yn dechra gwitho yn y gwaith Tin, peth cynta ma fa’n gial neud yw simi'r col rowls, a ma fa wetin yn cial i symud ymlan o hyd fel ba lle yn dwad, a falla cyn bo fa'n ddeg ar ucan od, gita ticyn o scwt, y bydd a weti wpo i hunan mlan yn shortear i enill 7s 6c ne whigan dydd.\nRun peth wetin yw hi gyta'r merchad yn gwmws.\nMa nwnta'n cial 'u wpo mlan hed o ticyn i dicyn i acor plets, ag i enill douswllt, ne hannar coron y dydd wth hyny.\nMa rhai yn gallid scwto'u hunen mlan yn well na'u gilydd lwar, ag ma nhw’n gwed fod Ianto'r Shorter, trw 'i glecs a'i gelwdd, weti scwto 'i blant a'i hunan ymlan yn dda diginig, a hyny hed hibo a thros ben llwar ddylsa fod o'u blan nhw.\nMa rhai'n gwed hed bod Ianto'n bribo'r Giaffar trw dalu am lot o wishci iddo fa ag ala amball i scwarnog iddo fa; ond wi ddim yn cretu hyny, achas ma Ianto yn ormod am y wishci hyny i hunan. Am y scwarnocod 'ny yto welws mo'u milgi nhw ond un scwarnog yriod, ag wth drio'i dala fe rytws i farwolath. Wara teg i Ianto’r Shortar hed.\nNa, na, welws Mac Cinli (dyna enw'r milgi) ond un scwarnog yriod, withach dala rhai. Nit dala scwarnocod odd i waith a, i waith a odd ciatw ciatha off orwth y ty, ac yr oedd y ci yn dallt i waith hed yn dda diginig. Gewch chi'r hanas yto am Mac-Cinli a'r swarnog.\nNawr wi'n myn'd i wed ticyn o'n hanas yn hunan wthoch chi lle bo chi'n meddwl bod dim cewc ddrwg gin i at Ianto'r Shortar a'i dylu.\nBachgian i ffarmwr yn mro Morganwig otw i. Boiti bum' mlynadd yn ol i ath yn nhad tua ffair Penybont i gytuno a morwn, a'r noswath hyny fe ddath yn ol a'r forwn gita fa. Mwn cwpwl o fishodd wetiny, fe fu row fudur achos boi fi a'r forwn yn ciaru ticyn.\nMa’r ffarmwrs yn gros, budur iddi plant i neud dim tocs a’r gwishon a'r morwnon, achos ma'n nhw'n styriad bod hyny, yn ‘u isheilhau i'r gwarth a'r cwilydd mwya.\nDiwadd y row fu, beth bena, i nhiad ddarllen y Riot Act i ni'n dou; ta tro cynta\nGwelsa ne glywsa fa yn bod ni'n ciaru wet'ny y basa fa yn waco Nel off mwn mynad ag yn gneud i wllys i ngendar, ag am i Nel byrtoi i matal ar ben y tymor.\nCiaru nethon ni o hyd, beth bena, bob cyfla gesa ni, achos alsan ni ddim pido; ond oun ni'n gwpod ag yn dallt net beth odd on blan ni. O! diar mi, dyn, peth rhyfedd yw ciaru.\nFu [sic; = fi] ddath pen y tymor i Nel fatal o'r diwadd, ag fu ddath pen tymor i fina fatal gita hi hed. Roun ni weti trefnu i ni rytag off cyn dydd i brioti wth lisens mwn offis cifreithiwr yn Penybont bora dydd y ffair.\nFel rodd Nel a fina yn waco trw'r ffair fraich ym mraich fel pob gwr a gwraig newydd brioti, arall, pwy ddesa i gwrdd a ni dwp ar y scwar no, ond y nhiad.\nDwad i bipan obeutu am danon ni odd a hed, os dim dowt, ond pan gwlws a ni yn dwad mor llawan fraich yn fraich i gwrdd a fa, fu [sic; = fi] gellws i sensis mwn hannar mynad,\na dyma fa yn bwrw i het i'r llawr, ag yn gialw ni yn bopath ag yn gwed wth yr Arglwdd am i daro fa’n farw, yn tynu wallt off yn scinga, ag yn nido o un man i'r nall fel gwelas i Mac Cinli Ianto’r Shortar yn nido wet'ny ar plets harn pouthon sy yn llawr y gwaith Tin, i chi'n gwpod.\nO! diar mi shwt glema odd arno, ma'n rhifadd gen i na fasa nhw'n citsho yndo a mynd a fa mwn i'r mados no, ond busa ta dydd ffair odd hi, tebig ta fel'ny busa hi hed.\nNawr dodd gian i ddim i neud ond shiffto'n hunan a Nel i rhwla o'i olwg a ond nit gwaith biach odd hyny shwt, achos rodd no gianodd o ddynon a mynwod weti closo'n rown i ni er mwyn cial gweld y panorama'n myn'd mlan.\nO'r diwadd, weti wpo a chatsho ticyn fi lwyddas i gial yn hunan a Nel i dafarn no, ond rodd Nel weti gwyni fel y galchan ag yn ochnido ac yn crynu fel dalan ar y coud. Gwir wi'n wed, roun ni'n fwy tebig i rai'n\nDwad o angladd nag i rai newydd brioti. Dodd gita ni ddim i neud nwr ond gneud y gora o'r gwitha. Rodd gen i gwpwl o bunodd, ag rodd i chyflog gita Nel, bid siwr, ond beth odd hyny ar gifar byw? Pharsa rhyny ddim o hyd, ag felly ni solfson atal y lle oltwgeddar a myn'd i rwla lle busa gweithia a lle galswn ina gial rwpath i neud i gial enill buoliath i ni.\nI dori stori hir yn fyr, yr oun ni mwn tri diwarnod air ol y ffair yn y "Tinman's” yn Glyndwynant, yn whilia gwraig y ty am boiti gial pobo damad o gino i ni’n dou.\nA dyna lle gwelas i Ianto'r Shortar gynta riod. Rodd a a phump ne wech erith o budlars gwaith Tin no, ar y spri, a jwg gita nhw no, ag roun nhw'n ifad i chalon hi, a phun etho i miwn ati'n nhw, fi gnycson i fi ddwad i ifad ar shar a nhw, a Ianto’r Shortar hed odd fwya am i fi ddwad.\n+Pennod II Yn Tinman’s, Glyndwynant (27 Mawrth 1897)\nPAPUR PAWB. Mawrth 27, 1897.\n[Gian Fachgian o Fro Morganwg.]\nYSGRIF II. - YN TINMAN’S, GLYNDWYNANT.\nOs otich chi’n cofio, gita hanas Nel a fi yn y Tinman’s ’roun ni’r wthnos ’wetha.\nDim ond am un waith ma hanas am Nel yn y Tinman’s trw wpod i fi; dim ond am y tro wi’n ’weyd wthoch chi ’nawr, ond i fuas i no un waith wetny yn mofyn gwerth swllt o frandi i Misis Hwals, rhw dro pun odd hi yn y ffitshis.\nRodd Misis Hwals yn cial y ffitshis yn fudur o amal, ond i gewn whilia am boiti hyny yto. Pun c’nycws Ianto’r Shortar i fi gial ifad ar shar a nhw (fa a’i gwmpni), “Na, dim thengciw,” eba fa, “wi weti roi ngiair iddi hi (a fi bwyntas at Nel) nag os dim ifad cwrw na licar byth i fodi yn yn hanas i; ond, ba fi wetyn ’ny gian yn bod ni weti dwad miwn i’ch cwmpni chi, i dala i am y jwg nesa ddaw miwn.”\n“Hiar! Hiar! ba nhw gyd gita’u gilydd no.\n“Ia, wir, wel den, bachgian diarth, ma’n dda gian y ’nghialon i’ ch clowad chi’n gweyd, ag wi’n gobitho ta felna parwch chi hed. I fusa’n well i fi na chianodd o buna tyswn weti gallid bod run peth a chi, ta beth,” ’ba Ianto’r Shortar.\n“Busa, busa, os dim dowt,” ’ba’r rhai erith.\n“O, diar, busa,” ’ba Ianto, “ond gian mod i mor ewn a gofyn, o bwy bart i chi’n dwad, bachgian diarth?”\n“O fro Morganwg,” ’ba fina, a dyma, fi’n\natrodd yn hanas wthyn nhw fel wi weti i scyrfenu a i “Papur Pawb.”\nWeti fi gwpla gwed yn hanas i gyd, dyma Ianto yn gwed wth i gwmpni: “Dina, boys, dina beth yr [sic; = yw] acto itha prinsibl at ferch ne wraig; ma fa weti gnithir lot o abarth; oti wir, boys; ag ni ddylan whilia’r giaffar, boys, am boiti roi gwaith labro iddo. Ma fa’n fachgian o brinsibl da, boys, a styriad ta mab ffarmwr yw a. Hen rai budur yw’r ffarmwrs, i chi’n gwpod, am giatw popath iddi nhw’u hunen; di’n nhw ddim bolon i’n cwn ni cimisgu dim a’u cwn nhw, withach hyny.”\n“Itha reit,” eba’r cwmpni.\n“Fina [sic; = fi na] i whilia sha’r giaffar, nawr jest biach, biachgian diarth,” eba fa, gian droi ata i; “ma’r giaffar yn lico dyn o brinsibl; ag ar ol i fi wed ych hanas chi wtho fa, os os jobyn gita fa i gial, i chi siwr o’i gial a; ag os ciswch jobyn gita fa, was, ma ty secur allwch chi gial drws nesa i fi.”\n“Dos gian i ond llwar o ddiolch i chi,” ’bwn i, “ag fel gwetas i wthoch chi gina, i licwn i gial y jobyn labro wetsoch chi, lle bod ni’n cerad racor. Cnocwch y jwg ’na miwn.”\n“Ia, wir, bachgian,” ’ba fa, “a gobitho wi ciewch fywyd a iechyd i fyw’n gysurus gita’ch gwraig fiach. Ma gwraig fiach lan gita chi, wir. Welas i ddim gwraig mor laned ys lawar dydd, ond - y - ”\n“Pidwch whilia,” eba un, o nhw’n gialw Wil Sherwr arno. “Ma Misis Hwals yn un o’r minwod glana yn Glyndwynant.”\n“O!” ’ba Ianto, “diw hi ddim at beth odd hi cyn iddi golli’i hiechyd; ma hi’n hala llwar pryrnawn nawr y blynidda dwetha ma yn y gwely, ag ma’r ffitchis mor geind iddi, os dim iws i fi weyd dim giair uchal wthti\nne ma hi’n ’u cial nhw’n y finad. Diolch i chwi, bachgian diairth, am y jwg ’na. Hai, boys! dyma’r giaffar yn dwad yma!”\nMewn llai na minad, rodd y giaffar gita ni yn y rhwm. Dyn mawr tew fel tafarnwr, a lot fawr o fistash cryf fel gwrych mochyn, o dan drwyn mawr cam coch wishci, odd y giaffar. Rodd dicon hawdd i chi napod wthti olwg a ta giaffar odd a heb i neb wed dim wthtoch chi. Rodd shwd olwg herllug arno!\nOs gwelwch chi ddyn a golwg herllug budur arno, allwch chi fentro bod hwnnw’n giaffar yn rhwla, wath dina shwd ddynon y’n nhw. Ma dicon o herllugrwdd yn rhai ohonyn nhw i hala cwilydd ar gwn potchars.\nWeti llygatu am boiti’r rhwm, dyma fa’n gialw am lasid o wishci, ag yn troi i ddishgwil ar Nel nes iddi fyn’d yn nyrfas reit, ag i gymryd ticyn o shem.\n“Ifwch chi dot o’r jwg ma, Mir Savage,” ebe Ianto wthto.\n“Na, dim, diolch,” ’ba fa, “Beth out ti Ianto’n pido bod lawr ’na gina fiach i giatw part dy wraig?”\n“Pam odd ’na ’te?” ’ba Ianto.\n“Isha? odd isha; ma hi a Gweni Blac Picil weti bod yn wado a thynu gwalltia, a chrafu ’u gilydd fel ciatha ’na. On i’n clwad yn y Tinhouse gina bod Nani chi weti cial saith blac ei yn y batl.” Gita bo fa’n gwed felna dyma fe’n wingco’n slei fiach ar Wil Sherwr.\n“Wel, ar m’enad i,” eba Ianto, “os oti Nani ni weti giatal i Gweni Blac Picil roi saith blac ei iddi, i giniff un arath gita fina yto, ciaiff ar m’enad i. Gita bo fa’n gwed felna rodd a’n bwrw’r ford a[’i] ddwrn stodd y jwg yn tampo arni, a dyma nhwnta i gyd yn werthin am i ben a.\n“Na, Ianto, ’ba’r giaffar, “gwed hyna on i gial dy byrfoco di. Nani sy weti cario’r batl, ag hi sy weti cario’r batl, ag hi sy weti rhoi’r blac eis yna i Gweni.”\n“On i’n meddwl,” eba Ianto, dan werthin, “nag odd Gweni ddim ffit i shalco Nani mwn\nbatl; ond wfft, shwd beth, hi fydd yn y ffitshis heno yto, trw’r nos.” Eba fa, wrth wraig y ty, “Dotwch werth swllt o frandi mwn potal fiach i fi misis, ys gwelwch chi’n dda.”\nWetin, dyma fa’n troi’n sytan reit at y giaffar, ag yn gofyn iddo: “Oti chi’n gwpod am boiti beth ffriso nhw?”\n“Wel, dyna am beth clwas i,” odd yr atab, “odd am boiti Mac Cinli. Fi rytws Mac Cinli ar ol ciath Gweni i’r ardd, a phan odd y giath yn dringad y pren ’fala oddiar i ffordd a, i gias Mac afal yn i chwt hi ag i torws a off yn tsher wtht y bon.”\n“I greta i yna, eba Ianto, “wath un budur am giatha yw a, a ma shwd ‘hold ons’ gita fa hed, ma’ nhw fel danadd llew.” Pun odd a’n gwed felna fi ddigwyddws ddishgwl ata i a dyma fa yn cofio am ’i bromish.\n“Mr Savage,” ba fa, “ma gita ni ’ma fachgian diarth o’r fro na;” a dyma fa’n mynd drost yn hanas i wthto.\n“Wel,” ’ba’r giaffar, “wi’n cretu gialla i shiffto gwaith labro iddo,” dan giatw i olwg ar Nel.\n+Pennod III Camgymeriad (3 Ebrill 1897)\nYSGRIF III. CAMGYMERIAD:\nFel o’n i’n gwed wthtoch chi’n y dechra, nit achos bod un cewc ddrwg gian i ato, wi’n scyrfenu hanas Ianto’r Shorter.\nScyrfeni i hanas a otw i, er mwyn addysc ag adiladath i’r bobl ifanc sy’n cwnu.\nBachgian piwr digynig gwelas i fa, ag fel ych chi’n gwpod, trwyddo fa ceso i waith yn Glyndwynant; a fa hed wetws ble gialswn i gial ty ’no.\nPan gwetws y giaffar yn y Tinman’s, ych chi’n cofio, busa fa’n shiffto gwaith labro i fi yn y gwaith tin, i ddiolchas i iddo am ’ny, ag i wetas buswn i’n dechra dy’ Llun (dydd Iau odd hi’r diwarnod hyn), ag na alswn i ddim dechra yn gynt achos bod isha doti ty fyny a phetha arna i’n gynta.\n“Ol reit,” ba fa, “dewch i’r gwaith dy’ Llun, ’ta.” Wi’n cretu ta tyna achos beth odd a mor short odd achos na busa Nel yn diolch iddo hed gita fi, a fynta falla weti cymryd treni am dani hi’n fwy na fi.\nBeth bena, yn y Tinman’s cysgson ni’r noswath hyny. Dranoth, ni rentson y ty secur odd drws nesa Ianto’r Shortar, ag ni brynson gelfi a phopath odd isha arnon ni at yn iws yndo, ag ni dotson a fyny gora\nBora dy’ Llun, ro’n i’n dechra labro yn y gwaith tin am dri a grot y dydd, ag i withas i dair blynadd no, a thri a grot y dydd o’n i’n gial no yr amsar dwetha; ond o’n i ddim yn un o’r pudlars. Labrar o’n i ’no. Tuswn i weti dechra yn y gwaith tin i simi’r col rowls am ddeg cinog, lle swllt y dydd, i fasa gian i shawns i wpo’n hunan mlan i enill racor lwar; ond alsa Nel a fi ddim byw ar hyny am flynydda falla; wet’ny rodd yn well i fi fod fel o’n i.\nRodd Nel a fi’n gallid byw’n net ar yr hir o’n i’n enill wtht labro, a throi amball swllt hibo hed; dodd dim cwmint o isha petha glyb i ngiatw i yn iradd, ag odd isha i giatw’r pudlars yn iradd; do’n i ddim weti bod gwmint o flaen tan, falla, a nhw.\nRodd tylu’r Shortars drws nesa, ych chi’n gwpod, ond Meri a Ianto biach a’r hen William Hwals (tad rhen Ianto), ro’n nhw’n gorffid cial lot o betha glyb iddi ciatw nhw’n iradd; a felny do’n nhw’n giallid troi dim hibo. Rodd William Hwals, tad Ianto, yn hen wr ffiletig wtht i ffon, ag yn aros gita Ianto, achos rodd a weti colli ’i dre.\nRodd yr hen wr yn cial gwaith sefyll ar ’i drad gian mor wan odd a; rodd a mor wan gialsach chi fwrw’i menydd a jest o welltan; ond rodd a’n ciatw i gerad ticyn o boiti hed o hyd am fishodd weti fi ddwad i fyw ’no.\nO’n i’n gwpod net na pharsa fa ddim yn hir iawn yn y clema hyny, ond o’n i ddim yn meddwl busa fa farw shwt, fel gnath a.\nO’n i weti clwad yn y Fro nag odd un pudlar byth yn marw, tai troi yn glers ag yn gacwns ag yn frain o’n nhw, a ta nhw yw’r brain i ni’n weld yn hetfan o’m boiti dai gwyr mawr yn gwlad ni; ond wi’n gwpod gwell na pheth felna nawr.\nBeth bena am hyny, i ath yr hen William o dicyn i dicyn, fel odd t’wydd yn oiri, i giatw’r gwely, ag rodd hyny yn rhoi ticyn o ofid i Ianto’i fab.\nPeth arath odd yn i ofitio fa, odd fod Mac-\nCinli yn myn’d mas i’r rhewl i utan o hyd, ag rodd a witha yn troi i ben at y ty i utan hed.\nUn noswath, dyma Ianto yn dwad miwn i’n ty ni, ag yn gwed wthto i, weti pleto ticyn am y t’wydd a phetha, “Wi mwn ticyn o ofid am boiti rhen ddyn y nhiad, bachgian, wi’n ofni i fod ar ben ’na.”\n“Wel, oti ma’ch tad yn wan ’na,” ba fi. “Beth ma’r doctor yn wed am dano fa?”\n“Os mo ni weti gialw’r doctor miwn yto, ond i ni weti solfo iddi ialw fa miwn foru,” eba Ianto.\nWeti ni whilia cwmint a hyna am yr hen ddyn, ni ethon i whilia am boiti’r gwaith tin, a phetha erith.\nDranoth, dyma’r doctor yn cial i alw miwn ato. Weti’r doctor idd examino fa, dyma fa’n gwed, “Os dim un dolur arno, dim ond gwendid henant, ag os fawr iddi neyd i hyny, ond i roia i botal fiach iddo i sharpo ticyn arno, os licwch chi.”\n“Gora, wir,” eba Misis Hwals (rodd Ianto’n y gwaith), “giaiff Ianto ddwad, heno iddi moyn hi, ser.”\nAm boiti saith ar gloch y noswath hyny, dyma Ianto’n myn’d sha’r syrjari a photal gianto, ac ag wtht roi’r moddion iddo, dymar doctor yn gwed wthto, “Rhowch lon’d lwy giawl o hwn bob petar awr iddo, a chofiwch i ysgwd a’n dda, cyn i roi a iddo.”\n“Ol reit, ser,” ’ba Ianto, ag off a fa.\nWel, ddath Ianto ddim nol yn gwmws o’r syrjari i drows peth cynta i’r Prins, ag oddno wetin i’r Lion, ag odd a bown o droi i’r Tinman’s wetin cyn dwad sha thre; a dyna lle bu a stoi stop tap; achos i gwrddws a’r giaffar a chwmpni erith no. Pan dath a sha thre, rodd a weti ifad ticyn ag wtht i wel’d a felny, i ath Misis Hwals yn bowdwr gwyllt i gyd, ag i wetws i fod a’n od o ddigownbt o’i diad a phetha.\nDodd a ddim yn ddigownt hed o’i diad ne fasa fa ddim yn myn’d sha’r syrjari o gwbwl.\nRodd yr hen wr yn cyscu’n dawal pun dath Ianto sha thre; ond wtht i glwad a, a Misis Hwals yn ffrio, i ddihunws, ag wtht i wel’d a weti dihuno, rodd yn rhaid i Ianto gial rhoi moddion iddo.\n“Nawr, nani”, ’ba fa. “arllws di lon’d llwy giawl o’r moddion na i gwpan i ti gial i roid a i nhiad ar ol i fi i ysgwd yn dda, fel odd y doctor yn gwed wthto i am ’neyd.”\nDyma fa’n citcho yn i diad ag yn i ysgwd a stodd i anal a mas o’i gorff, ag ddath hi byth yn ol, achos ysgwtws a i farwolath; ond baswd popath yn dawal, ag i gladdwd yr hen wr yn deidi yn mynwant y plwyf gita ’i wraig.\nMisteco nath Ianto am boiti ffordd odd y doctor yn gweyd; gwed wthto am ysgwd y moddion ag nit ysgwd i diad nath y doctor.\nWtht ddwad nol o’r angladd, i ifws lymid biach ar y ffordd, a’r noswath ’ny wetin yn y ty rodd a’n llefan yn fudur ar ol i diad ag yn doti’r bai ar MacCinli am boiti iddo, ag yn gwed busa fa’n i seuthu fa’n gwmws.\n+Pennod IV Siomedigaeth (10 Ebrill 1897)\nYSGRIF IV. - SIOMEDIGAETH.\nSuthwd dim o’r milgi wetin, achos i sefws Bili ’n gros (Bili Hwals ma pawb yn gialw bachgian hena Ianto), ag i wetws Bili wtht i diad, os todd a’n mynd i suthu MacCinli, celsa fa suthu fynta hed; ag ta fa’i hunan odd pia MacCinli, fa odd weti gial a yn welpyn am whigan gita Shoni’r Cwn.\nIanto biach setlws dyngad MacCinli, “Nhiad,” eba Ianto biach wtht i diad, dan lefan, “ma dicon o hirath arna i nawr ar ol nhadcu, ond os otych chi’n mynd i ladd MacCinli yto, i dora i nghialon.”\nRodd cwmint o olwg gita’r hen Ianto ar Ianto biach, achos bod a’r un enw a fa’i hunan, a ta fa odd y ciw melyn ola a phob peth, fel ma alsa fa ddim godda gweld Ianto biach yn llefan byth am ddim byd.\nFelny pun clwys a Ianto biach yn gwed dan lefan y busa fa’n tori ’i gialon ar ol MacCinli, dyma fa’n crafu ’i gern, ag etrych yn ofitus am dicyn.\n“Na,” eba fa mwn cetyn biach, “na machgian i, paid ti tori dy gialon, er dy fwyn di, i giaiff MacCinli fyw yto; ond wi ddim yn lico i dricsis e; ond i giaiff fyw er dy fwyn di, ac nit er mwyn neb arath.”\nFelna cias y milgi i arbad rhag marwolath am acto’r cyhirath o flan marwolath yr hen Wiliam Hwals. Dodd dim bai ar MacCinli, os dyw a’n dwad i wpod petha felna cyn bo’ nhw’n dicwdd, i le fa odd rhoid gwpod\n’ny galswn i feddwl.\nAr ol y ticyn helynt yna, i basws mishodd na ddigwyddws dim byd neilduol i Ianto na neb o’i deulu. Rodd Misis Hwals, ma’n w’r, yn cial ambell i ffit pun busa hi’n ffili cial i ffordd ’i hunan gita phetha; ond dodd neb yn gnithur llwar o notis o hyny, achos llymid biach o frandi odd yn ’i gwella o hyny.\nPeth arath odd yn blino Misis Hwals yn fudur odd gwendid, ag rodd hi’n gorffid mynd i’r gwely lwar pyrnawn o’i achos a hed.\nDyna ddolur nag os gita doctoriad yn gwlad ni ddim byd i nithur a fa. Peth gora odd Misis Hwals yn gial ato odd cwmryd cwpwl o bupurmint drops a mynd i’r gwely i gysgu cwpwl o oria. Rodd hyny yn ’i gwella hi witha am wthnos ne naw dwarnod. “Wi’n cofio un tro shwt i ffilws y pupuimint drops a gneud dim d’ioni iddi. Wi’n cofio hyny nawr fel ddo, ag ar ddydd Iau digwyddws hyny hed, ta fatar am hyny.\nRo’dd “pay” gita ni yn y gwaith tin nos Sadwn, cyn’ny; a bora dy’ Merchar ar ol y “pay,” i etho i a Nel sha Llanelli i gladdu perthynas i Nel (un odd yno yw hi). Pun dethon ni ’nol nos Iau, rodd hi’n “how and cry” fawr trw’r lle fod Misis Hwals weti llyncu gwenwn; a’u bod nhw weti hala moyn y doctor ’no, ei bod hi weti marw cyslad, ond bod yr anal yto heb i giatal hi.\nFi gyrhyddws Nel a fi ’no o flan y doctor; ac yno rodd hi ar asgwrn i chefen yn y gwely a’i llycid ar spred i gyd. Rodd ’i gena hi yn wablyn fel bocs wablyn y barbwr, ac i alswn i feddwl i bod hi’n gwed rhwpeth am boiti’r cloc. Rodd hi’n ffrenshan rhwpeth hed.\nGita’n bod ni’n ’no jest, dyma’r doctor yn dod ’no hed, a dyma fa’n bwrw mlan ati i gial i examino hi; ond gita bo’ fa’n ’i gwel’d hi, i ddalltws a i dolur hi.\n“Ho, ho,” eba fa, “dewch a chwpanad o ddwr cliar a llon’d llwy giawl o halan ne fwstart yma’n y finad.”\nI amcan a odd rhoid momant iddi i gial y gwenwn nol, ag weti ’ddo roid y dwr a’r halan ’ny iddi hi cias a hed. ’\n“Dyna,” ba’r doctor, weti iddi gial a nol, “wi’n cretu mod i weti safio ’i bywyd hi tro hyn, ta beth, dos gita fi ddim racor i neud iddi, a dos dim isha dim ond gorphws arni nawr.”\n“Beth odd y matar arni, doctor?” eba Ianto’r Shortar.\n“O! na hidiwlch,” eba dootor, “i fydd yn ol reit yto mwn dwarnod ne ddoi, ran hyny, nos da.”\nRodd Misis Hwals weti gwella’n biwr digynig erbyn nos Satwn, achos i glywas yn y gwaith dy’ Llun i bod i nos Satwn yn y Tinman’s yn speecho ar shiapsa Ianto o fyw.\nRodd hi’n gneud hyny bob cyfla gelsa hi; ac rodd Ianto yn ordro glasiad o’r peth ifsa hi’n wastod iddi, gita ’i bod hi’n dechra ’i gwed, er mwyn cial llonydd gita hi, ac ar ol i’r glasiad ddwad miwn, rodd hitha’n wastod yn ’i giatal hi.\nBora dy Sul, boiti naw o’r gloch, pun on i a Nel yn byta’n brecwast, ni glwen Ianto’r Shortar yn cwnu lais; ac yn gofyn i rwun: “Ble ma’n whigan i? Gwed, ble ma’n whigan i, gwed, ble ma’n whigan i, ne ar m’enad i, ’ma ti’n i chial hi; gwed! gwed! gwed! gwe--d! a chita’r giar yna, dyma ni’n clywad – crash – clinges – crash – clinges -\nDwmp – dalo, udiad MacCinli, a screch Meri yn rhoid – “Jwp O! mam anwl!”\n“Am neno’r andros, be, sy na?” ebwn i.\nCyn i Nel gial gwed dim, dyma Ianto biach yn atab dan lefan yn y drws: - “Mam sy mwn ffit, O! dewch, waff, waff!”\nY peth cynta welas i, weti myn’d i’r drws, odd gweld MacCinli yn yr ardd gita three down and carry one yn gneud lot o fiwsig fel ’sa fa’n cystadlu am wobor.\nPan etho i miwn i’r ty, rodd Misis Hwals yn y giatar gefan wtht y tan yn rhincian ’i danadd yn dicon i hala ofon ar y gwr drwg i hunan; Meri a Ianto biach yn llefan deuawd am fywyd; Bili yn rhecu i diad, a hwnw wetin yn whilmantan yn y cwbwrt cornal am frandi.\nPeth nesa welas i odd gwel’d yr American cloc odd’no yn fflintars ar hyd y llawr, glass, coud, pina, whils, cogs, &c., yn shang-di-fang trw ’i gilydd i gyd, ond dodd dim amsar i nithur llawar o notis o nhw, achos rodd isha cial Misis Hwals o’r ffit.\nWeti whilmantan lot, dyma Ianto yn cial giafal yn y botal frandi, ond potal wag odd hi! “Ar fencos i,” eba Ianto, “dos ’ma ddim i gial pun bo fwya o’i isha fa.” “Da machgian i,” eba fa wthto i, “rhytwch i’r Tinman’s i moyn gwerth swllt ar yn enw i; a dewch nol mwn boiti shiffad, i gofia i am danoch yto.”\n“Dos dim isha chi gofio dim am dano i,” ebwn i, “win falch i gial gneud rhwpath am beth i chi weti neud i fi’n barod,” ac off a fi nerth ’y nhraed.\n+Pennod V Ianto ar goll (17 Ebrill 1897)\nYSGRIF V. IANTO AR GOLL.\nOs otych chi’n cofio, hanas y munan yn mynd sha’r Tinman’s i mofyn brandi i Misis Hwals odd gian i’n cwpla’r wthnos wetha. Fuas i byth yn y Tinman’s wetin, ond nit achos na cheso i ddim brandi ’no. O! na, i geso i’r brandi reit i wala ’no, a hyny y mhen boiti shiffad.\nFuas i ddim pum mynad i gyd cyn mod i tool yn ty Ianto; ac mwn llai na, mynad arath, rodd hanar y brandi weti mynd lawr trw wddwg Misis Hwals; ag mwn llai na mynad wetin, rodd Misis Hwals yn acor i llycid, ag yn dishgwl yn od arno ni, fel sa hi ddim weti’n gweld ni ’riod o’r bla’n.\nRodd popath yn ol reit ’no mwn rhw ddeng mynad. Rodd Misis Hwals weti dwad o’r ffit yn ol reit, ag yn rhoid pryd o “bwdin fflama” i Ianto am frwa’r cloc; a Ianto’n godda gianti fel clwtin llestri rhog ofon, ’ba fa wthto i weti’n, y basa hi’n cial ffit arath.\nWeti gwel’d petha’n dwad felna, i ath Nel a fi nol i’r ty gian atal rhynti’n nhw a’u busnas. Weti mynd nol i’r ty,\n“Sam,” eba Nel wthto i’n ddistaw fiach, “dyna waith geso i, i bito wherthin pun dest ti nol a’r brandi.”\n“Achos y ngweld i weti slafo, iefa?”\n“O! naco wir nit hyny, gweld Misis\nHwals yn acor un llycad i gial gweld os ta ti odd yn dwad, netho i, ag fuas i jest bosto gian wherthin, dyna ti.”\n“Dyna,” ’ba fi, “dyna’r tro dwetha i fi rytag i moyn brandi iddi ’ta.”\n“Os dim isha ti rytag, eba hitha, “ond giad iddi, dyna ffor’ ma hi yn ’i drafod a, wyt ti’n gwpod shwd un natur wyIlt yw a. I fusa weti lladd hi ganwaith, tysa isha, i lladd hi rhacor nag unwaith, tysa hi yn tafoti a fa pun bo fa yn ’i banga fel ma hi yn gneud brytia erith.”\nDyna sponiad Nel ar ffitsis Misis Hwals.\nNos Lun weti fi ddwad o’r gwaith, ni geson sponiad Ianto ar drosadd y cloc. Ath Ianto ddim sha’r gwaith dy’ Llun, i startws o’r ty fel arfar, ond i’r Tinman’s ath a; a dyna lle buws a trw’r dydd gola, spo Misis Hwals yn dwad iddi moyn a’r noswath ’ny. Weti dwad sha thre, rodd yn raid iddo gial dwad i’n ty ni, i gial diolch i fi am rytag dy’ Sul i moyn y brandi.\n“Samwal,” eba fa, “rych chi’n gwpod, i fuas i dicyn biach o’n lle ddo; a weta chi nawr achos beth hed. Ron i a Wil Sherwr a doi ’ne dri arath weti setlo yn bod ni yn mynd yn boniffeid trafilars sha Pentracwrw dy’ Sul ar ol y pay dwetha; ond fel ych chi’n gwpod, i ath yn ’law, ag etho ni ddim achos y g’law; a. ddo’, o’n ni’n setlo mynd wetin. Wel, ron i weti ciatw whigan o’r pay ar Nani ar gownt mynd, wlw chi; ond trw nag etho ni ddim pyrtyny i giatwas y whigan i gial mynd wetin ddo ag i cwatas hi yn y cloc. Bora ddo, i etho i nawr i ddishgwl am y whigan, wlw chi, ond dodd gian i whigan yn y byd ’no. Rodd Nani ne Wil weti mynd a hi, a pun gwelas i hyny, i gollas yn sensis, ag fi gitchas yn y pocar ag fi scwaras i waith yr hen gloc, ych chi’n gwpod, acha dwy whad stodd a trw i gilydd fel crecyn cocs, ag yn y mhang, i ellyngas y pocar wetin at MacCinli hed. Ddylswn\ni ddim gneud hyny; wlw chi, achos ma fa i rytjag am wajar o dair punt yr ochor a Topar Dic y Washman, dy’ Satwn nesa, ych chi gwpod? O! nag ych chi? Otin, otin; ma nhw i rytag ar Waunlwn am y cynta bump o naw; ac ma MacCinli siwr o ffisto Topar hed gewch chi weld yto. Os dim ots i fod a’n gloff nawr, i fydd Mac yn reit i wala, dy’ Satwn, achos i fyna i beth foru welliff ’i gos a’n ol reit - potelad o St. Jacob’s Oil, ych chi’n gwpod? Ia, itha reit, un da yw a; fi welas i Wil ’ma weti cial cic yn ’i benlin, rw dro wrth ymladd; rodd a mor gloff dronoth ag ma’ MacCinli nawr; and rodd a’n gallid cico ffwtbol mwn doi ddwarnod weti dechra rhwto’r oil yna yndi. Ond giarw shwd beth, i fi ellwng y pocar o gwbwl. Y ngweld i weti cial yn nhwlu mas on shianel netho i. Nani, wi’n cretu a’th a’r whigan o’r cloc. Wi ddim yn cretu ta’r cloc, na MacCinli ath a hi, er i fi, yn y mhang, ddial arnyn nhw.”\n“Mae Misis Hwals rhy gialad i chi, nwrth Ifan,” eba Nel.\n“Nwrth Ifan,” odd Nel yn ’i alw fa’n wastod.\n“Do, fi’n ffistws i tro yna wir,” eba fynta, “ond os bydda i yn cwato arian yto rhwpryd, i cwata i nhw mwn lle na ffindiff hi nhw byth. Fi cwata i nhw yn y Beibl,” eba fa’n y nghlust i yn ddistaw fiach.\n“Ple gwetsoch chi?” eba Nel, “O! ’dos mana i’n gwed ynt wtht bobun,” ’ba fa, gian wingco arna i.\nDyw Nani ddim rhy gialad i fi, fel yeh i’n gweyd,” eba fa, wtht Nel, rol ticyn o ddishtawrwdd, “niag yw, niag yw; dim lico gneud dim iddi, achos bod hi mor afiach otw i, a dyna shwt ma hi mor hir i thafod hed; ond pun bo fi’n mynd i’r panga gwyllt, ma Nani yn cial yn ofon i, a dyna beth sy yn i hala hi i’r ffitsis ma hi’n gial, wlw chi. O! ia, ia, dyna’r achos, wath fusa dim trist i fi na laddswn i ’ddi, tysa hi’n iach fel gwelas i ’ddi; lond nawr, alia i ddim meddwl gneud dim iddi, pun bo hi mwn ffit; ond fi naf fi dric a hi yto, i gofiff am dano. Fusa’n well iddi atal yn whigan i’n llonydd.”\nFi basws yr wthnos hono yto heb ddim byd arath nellduol, hyd nes dath dy’ Satwn – dy’ Satwn pay’r Gwaith Tin; a’r dy’ Satwn hyny odd macCinli a Topar i rytag ar Waunlwm am y gora am dair punt yr ochor.\nPun dath doi o’r gloch pyrnawn dy’ Satwn, dyma Ianto’r Shortar yn starto o’r ty yn i ddillad glian, sha’r pay offis; a Misis Hwals yn gwiddi ar i ol a: - “Cofia di, Ianto, ddwad nol yn gynar heno o’r pay, i fi gial mynd sha’r shop.”\nMwn boiti hanar awr ar i ol a, dyma Bili a MacCinli yn ’i starto ’i hed; a Misis Hwals yn glwiddi ar i ol ynta hed, am gofio run peth, achos rodd hi’n gneud hyny’n wastod bob nos Satwn pay.\nRodd Meri yn arfar dwad a’i phay nol yn gynar bob tro, ond dodd Ianto a Bili ddim yn dwad a fa, spo hi rhwpryd o’r nos witha.\nY nos Satwn hyn, i ddath Meri a fa fel arfar, ond ddath Bili a dim, ond i hunan a MacCinli, sha thre, a hyny boiti hanar nos; ond welws neb o Ianto yn Glyndwynant hyd dy’ Mercher ar ol ’ny. Cewch yr hanas wthnos nesa. (I’w barhau.)\n+Pennod IX Pethau Bachgenaidd (15 Mai 1987)\nYSGRIF IX.- PETHAU BACHGENAIDD\nRodd Misis Hwals weti gwylltu'n fudur am i Meri ’weyd i bod hi'n mynd sha'r angladd y pyrnawn ’ny; ond achos beth, wydda neb ond ’i hunan prytyny. Redd Nel ni yno pun gwetws Meri i bod hi'n mynd sha'r angladd; ag fi ath jest yn hurt wtht weld Misis Hwals ym cial cwmint o ddychryn ag yn mynd i shwd nwyda.\n“Misis Hwals fiach,” ’ba Nel, “pwy ddrwg yw bod Meri'n mynd i'r angladd?”\n“Pwy ddrwg yn siwr?” eba hi. “Ia, ond pwy dda, ysgwn i! Mynd i hofran dy ben yn y gwynt, fel rhw hen afar, ar ol Dai'r Nelar, a ngiaital i, nos Satwn fel hyn, yn nghianol y gwaith iafa? Fi dy spario di!”\n“Dos dim isha i fi ddilyn Dai'r Nelar, mam,” ’ba Meri, “fi ddela Dai'r Nelar yma yn ddicon mynych iawn i'n lwo iddo ddwad.”\n“Paid di tafoti a fi, lyco, ne fi dora i gos y brwsh ’na ar dy gefan di, weld di!” eba hi'n ffyrnig.\nRodd ticyn biach o gewc gita Nel ni ar Meri, ag fi wydda'n net fod Meri'n gwed itha gwir am boiti Dai'r Nelar achos rodd a jest a dwlu am dani, ond dodd dim whant prioti ar Meri.\n“Misis Hwals,” eba Nel, “trw bod whant ar Meri i fynd sha'r angladd biach ’na, gadwwh iddi fynd, fi witha i gita chi'n ’i lle hi ys delo hi nol.”\n“Chiaiff hi ddim mynd, dyna fi weti gwed,” eba hi'n ffyrnig reit, a'i llycid hi'n fflashes o dan.\n“Ho, ho,” eba Nel, a ma's a hi oddno weti pwtu. Rhai budur i bwtu yw'r mynwod ma. Ma Nel yn pwtu wthto i, am dd'warnod cyfan wrtha, withach hyny. Beth bena, whiliwn hi ddim giair a Miss Hwals wetin am ddyrnota, nes i Misis Hwals i nithur apologi iddi, a sponio ffor odd petha'n sefyll.\nMwn dou ne dri d'warnod, dyma Misis Hwals yn dwad i'n ty ni at Nel i fecan ’i ffardwn hi.\n“Elan,” eba hi, “'r ych chi weti pwtu'n fudur wthto i am bido giatal Meri fynd i'r angladd ar ych caish chi, dy Satwn.”\n“Wel,” eba Nel, “fe licswn i weld Meri yn cial myn'd, trw bod cwmint o whant mynd arni.”\n“Elan fiach,” ’ba hi'n dorcalonus, “fi fusa Meri'n cial mynd tysa popath ’ma fel arfar, ond on nhw ddim; beth dal whalu? Cheso i ddim dima orwth William a'i diad y pay o'r blan, ych chi'n gwpod; a dim ond arian Meri odd gian i wetin i gial bwyd a phetha; ac rodd isha cinog arna i dechra'r wthnos ’na i gial rhwpath biach at yn iws; a beth netho i, ond bwrw a jacad sealskin Meri i shop y Thri Bols; a rodd ’i jacad hi yno, gwir i chi.”\n“Ron i'n meddwl bod rhwpath od arnoch chi,” ’ba Nel.\n“Wel, dyna odd a,” eba hitha.\nAr ol yr helynt yna, fi gerws popath i gwrs arferol gita thylu'r drws nesa ’ma am lot fawr o fishodd, niag wi ddim yn cofio faint.\nYr unig beth odd yn ’u blino nhw nawr odd bod Ianto biach yn moyn cial mynd i simi'r col row’s yn lle ciario bwyd i'r gwaith\niddi diad a Bili a'i whar. Rodd Misis Hwals yn gingli o'i chof, bod Ianto biach yn moyn mynd i’r gwaith; achos, fi fusa raid iddi gial morwn yn ’i le fa, ne giatw Meri yn y ty; ag rodd Meri ’n gwed, na ’rosa hi ddim yn ty, bod well ’da hi fod yn y gwaith lwar na bod yn ty.\nRodd Ianto biach wetin yn gwed mynsa fa fynd i witho, niag odd dim ots gita fa beth ’nelsa nhw; bod crots biach lwar yn llai na fa'n cial mynd i witho, ag ron nhw hefyd.\nPan odd petha yn rhytag i bwynt batl jest felna, a Ianto biach yn argoli ciario’r dydd arnyn nhw, fi ddath begar, odd y plant yn gialw “Mwtshi-Mwtshi” arno, hibo un dwarnod, a chonsartina gita fa; ag fi ffansiws Ianto biach y consartina; wetin, dodd dim byw na bywyd iddo heb gial y consartina hyny, ne un newydd.\nUn budur am ffansio petha odd a; ond dodd a ddim weti ffansio petha i whalu miwsig fel hyn yriod o'r blan; rhw betha fel whip, cyllath bocad, ne fwrthwl, odd a'n ffansio o'r blan yn wastod.\nNawr dyna lle’r odd a yn poini ’i fam bob dydd am boiti gial consartina, a i fod a bown o fyn’d i withio i gial enill arian i brynu'r consartina.\n“Ianto biach,” ’ba ’i diad wthto un noswith, “wi'n clwad fod ti a whant cial consartina; wel, ond i ti bido moyn myn'd i'r\ngwaith yto, fi ddwa i a chosartina i ti; ag fi ddwa i a phistol, a phowdwr, a shots, a chaps, i ti gial suthu atarn biach; ond cofia, os dim o ti i gial seithu ciatha a dynon o hono fa, wel'd di.”\nRodd Ianto biach yn hobo o lawenydd pun clyws a i fod a i gial consartina, a phistol yn y fargian; ag fi bromishws yn rhwydd, na fusa fa ddim yn ’u poini nhw am boiti gial myn'd i withio wetin.\nRodd Ianto biach i gial y petha yna ar ol y pay cynta gelsa nhw wet'in, ag fi cias nhw hed.\nWeti ’ddo ’u cial nhw, dyna lle'r odd a yn practiso ’i hunan arnyn bob cetyn odd gita fa; ond wi’n cretu ’i fod a weti dwad yn fwy o law ar seuthu o'r pistol, niag odd a ar whalu miwsig o'r consartina; ond wi’n dallt dim am boiti fiwsig.\nMwn cwpwl o ddyrnota ar ol i Ianto biach gial y taclins yna, ron i weti dwad o'r gwaith, ag yn bita bwyd wtht y ford; nawr, fi glywswn rhw ddyn yn dwad yn wyllt reit at ddrws y ty nesa, ag yn gofyn, fel dyn ag attal gwed arno, dan grynu gyd, “Oti Ifan, ych mab, yn ty?”\n“Niag yw ddim, be sy'n bod?” ’ba Misis Hwals.\n“Oti ’i diad ’ma ’ta?'' eba fa, yn lle atab y peth ofynws hi.\n“Niag yw wir,” eba hi, “gwetwch wthto i, beth sy'n bod?”\n“Ma dicon,” eba fa, “ma’r crotyn Ifan ’na sy da chi weti lladd mochyn i fi.”\n“Lladd miochyni i chi, os dim shwd beth, dyn?”\n“Oes, oes, ma’r mochyn weti cael i seuthu'n gelan gianto, a dwi ddim yn myn'd i lolan racor a chi, gryndwch, os na newch chi gollad y mochyn ’na fyny i fi cyn deg o’r gloich heno, fi ddota i'r matar yn llaw y polis.”\nGita bo fa'n cwpla gwed, rodd a'n troi off a golwg gias fudur arno,\nMoc y Lion, odd y dyn. Rodd Ianto'r Shortar ar y pryd yn y Tinman’s, ond fuws a fawr amsar ’no, achos, fi ath Misis Hwals iddi moyn a, i gial myn’d i'r Lioin i setlo a Moc oboiti'r mochyn. Rodd Moc shwt hen gnaif; wetin, dodd dim iws oidi. I fod yn fyr, fi setlws Ianto a Moc am y mochyn wtht dalu dwy bunt; dodd y mochyn ddim yn un mawr iawn.\n“Samwal,” ’ba Ianto withto i, weti ’ddo ddwad nol o’r Lion, “Wi’n gwed y gwir wthto chi, mae'n well gian i, na phum’ punt i fod a weti lladd y mochyn ’na heddii, na bod neb yn gweyd i fod a weti ffili; ond rodd a rhy ddrwg. Ma Ianto biach yn becso'n fudur boiti'r mochyn, wi'n gwpod; ag mae fa heb dwad sha thre yto; lle bo fa’n gnithir racor o ddrwg, wi'n cretu ta ’i adael a ddwad i'r gwaith bydda ora, Samwal?”\n“Wel, dyna marn ina,” eba fi.\n+Pennod X Camgymeriadau Digrif (22 Mai 1897)\nPapur Pawb, Mai 22, 1897.\nX. - CAMGYMERIADAU DIGRIF.\nR’odd yn hen bryd i Ianto biach i ddechra gwitho; fi ddylsa fod weti cial dechra ys blwyddyn ne racor, ag fi fusa hed onibai bod ’i isha fa ar Misis Hwals i giario bwyd i’r gwaith a phetha.\nNawr ro’dd Ianto biach weti dwad yn grotyn cryf – yn grotyn cryf drwg hed - ag ro’dd rhw gomplaints new gilydd yn dwad iddi fam am boiti ddo bob dydd, jest.\nRo’dd petha’n gyfleus net iddo gial gwaith nawr, achos ro’dd "Dan Biach Simi Hunan" yn cial ’i symud mla’n i "dendo" ’rwthnos ar ol ’ny.\n"Dan Biach Simi Hunan” o’dd crots y col rowls yn gialw’r crotyn biach hyny, achos ’i fod a’n simi cwmint jest ar ’i ddillad i ’hunan ag o’dd a’n simi ar y col rowls; and do’dd dim isha nhw neyd hyny, wath on nhw gyd no yn simi hunen am y gora.\nTysa Dan ddim yn simi hunan, fi fusa crots y col rowls bown o gial doti rhw lysenw arno, achos ro’dd rhw lysenwa arnyn nhw gyd ’no, ag wtht y rhiny on nhw’n napod ’u gilydd ’no.\nBeth bena, ro’dd Ianto’r Shortar weti gnithur i feddwl fynydd i ofyn i’r giaffar am le Dan i Ianto biach, a mynu morwn fiach a Misis Hwals yn ’i le fa; ond dyna’r point nawr, y noswith hyny, ble ro’dd Ianto biach?\nRo’dd hi weti myn’d yn nos ys tair awr, a Ianto biach heb ddwad sha thre yto.\nRo’dd Mac Cinli weti dwad ys dwy awr, ond b’le ro’dd Ianto? Dyna gwestiwn. Fi wydda Mac Cinli falla b’le ro’dd a, ond do’dd mo Mac Cinli yn gallid siarad weti’n alsa fa ddim gwed. Pan dath Ianto’r Shortar nol o’r Lion weti ’ddo setlo am ’boiti’r mochyn, ro’dd Misis Hwals a Meri weti myn’d i whilio am Ianto biach, ac ro’dd Bili heb ddwad sha thre o giaru; fel’ny, do’dd neb yn ty, a thrw niag o’dd neb yn ty, fi ddath Ianto miawn i gial whiff fiach yn ty ni, hyd nes delsa un o nhw sha thre.\nFi fuws Misiis Hwals a Meri off dicyn cyn dwad nol, ond fi ddethon nhw sha thre lot o fla’n Bili weti’n; ro’dd hi’n hwyr budur ar Bili’n dwad.\nPun o’dd Ianto a fi yn whilia beth o’dd ora i neyd a Ianto biach, dyma Misis Hwals a Meri yn dwad nol i’r ty, a dyma hi yn ishta lawr dab yn ’i chiatar, ac yn cwato ’i gwynab yn ’i ffetog, ac yn ’i hacor hi fel bytheuad.\nWtht glwad Misis Hwals fel’ny, fi gretson ni bod rhwbeth dychrynllid weti dicwdd i Ianto biach, a miwn etho ni’n tri ati, Ianto, a finna, a Nel, gial clwad beth o’dd weti dicwdd.\n"Misis Hwals fiach,” eba Nel, "be’ sy weti dicwdd?”\n"O! machgian anwl i sy’ weti myn’d na wn i ar ben bywyd b’le ma fa heno,” eba hi, dan lefan ac och’nido’n dorcalonus iawn.\n"O! diar mi," eba hi weti’n, cyn i neb arath gial gwed dim. "O! machgian anwl i, fi fusa’n well gita fi iddo ladd holl foch y gre’dicath na chilio off orwtht y ty fel hyn. O! machgian biach i.”\n"Misis Hwals fiach,” eba Nel, "pidwch becso felna, ne fi dorwch y’ch cialon; ma Ifan siwr o fod yn reit i wala rhwle - yn nes,\nfalla, niag y’ch chi’n meddwl ’i fod a; whilwch y ty, falla ta cwato’n ty ma fa, a chitha[’]n whilo pobman arath am dano."\nFi rows Nel wtht wed felna rhw fywyd a gobath newydd yn Misis Hwals, a dyma hi’n tampo fel dima, ac yn citsho yn y gianwll odd ar y ford, ac off a hi lan drost y star i’r llofft mor smartiad a tysa hi ddim ond tair ar ddeg od.\nMwn ticyn biach weti ’ddi gyradd y llofft, fi clywswn hi’n gwed yn uchal fel sa hi weti cial rhw ofon budur:\n"Y mawradd anwl! yn y gwely wyt ti’r bwbach? Ma whant arna i dy ladd di nawr, a os?”\n"Syn di, Nani, na thwtsho ti a’r crotyn, ne gai di wel’d ffor’ bydd hi," eba’r hen Ianto ’ddar y llawr wthti hi, a eba fa wetin wtht Ianto bach, "Dera lawr, Ianto biach, i fi gial clwad ’ta ti ffor’ buws hi am boiti’r mochyn a phetha."\n"Wyt ti, Ianto, yn distrwa’r crotyn ’ma, a wyt? Ta pwy ddrwg yn y byd ’nelo fa, rwyt ti’n cwnu lewish a’n wastod, a wyt?" eba Mislis Hwals.\n"Dera lawr a’r gola ’na," eba fynta, ar y\nllawr, "a chiad dy glepar, a dera oddar ffordd y crotyn, nei di? Nawr, fi glywswn Misis Hwals yn dechra ’i ffordd lawr, a phun odd hi jest cyradd y llawr, fi glywswn Ianto biach hed yn dechra’r ffordd sha’r llawr ar ’i hol hi.\nTysa chi ddim ond gwel’d clema Ianto, gian mor falch o’dd a i wel’d Ianto biach, chi wharddsach; fi wherthas i ta beth, ac fi’n halws i hed, i gofio am yr hen wheddal sy’n gwed: "Gwyn y gwel pob bran ei chyw," achos ro’dd gwynab a dilo Ianto biach mor dduad a tysa nhw weti cial ’u pinto o flacyn ’sgidia, gian y baw o’dd arnyn nhw.\nBeth bena, rown ni gyd yn falch digynnig iddi wel’d a’n fyw ac yn iach; ond do’dd Misis Hwals ddim yn dangos llwar, achos ro’dd hi fel y dyn ’ny fu’n hongad drost ochor y graig, ro’dd hi’n tyfaru ’i bod hi weti ciatw cwmint o drwst boiti ’ddo.\nFalla na chlwsoch chi mo’r stori.\nWel, ro’dd dyn unwath ar noswith dywyll gias, yn dwad sha thre drost y mynydd, ac achos’ ’i bod hi mor dywyll, fi a’th i ben\ncraig, ac fi slipws lawr drosti; ond fi gias afal mwn hen wriddyn cyn bo fa’n cyradd y gwilod, a dyna lle bu fa yn hongad fan ’ny am amseroedd wtht ’i frichia.\nAlsa fa ddim dringad nol, a tysa fa’n gellwn ’i hunan lawr, ro’dd a’r [sic; = a’n] cretu celsa fa ddiwadd; achos ro’dd a’n cretu bod rhw gwn dychrynllid o dano, ac ro’dd a’n cretu hed ’i fod a’n clwad yr afon o’dd ar ’i wilod a boiti gianllath o dano.\nFi weddiws yn gynta am achubiaeth, ac y busa fa’n troi yn ddyn da; y busa fa’n giatal y baco a’r cwrw, ac yn myn’d at grefydd a phetha; ond do’dd neb yn dwad. Ro’dd a nawr yn myn’d yn wanach, wanach, o hyd, ac yn clwad ’i hunan jest colli iafal [sic; = ’i iafal] yn y gwriddyn; a dyma fa’n gweddio dros ’i wraig a’i blant biach, ac felly yn y blaen.\nEba fa, ar ddiwadd ’i weddi, "Alla i ddim dala racor, dyma fi’n dwad."\nGita hyny, ro’dd a’n colli ’i iafal ar y gwriddyn, ac yn dishgyn ar y gwastod net o’dd boiti whech modfedd o dano.\n"Jawst yriod," ’ba fa weti dishgyn, "tyswn i ’mond gwpod, fuswn i ddim yn ciatw cwmint o gynhalath."\nRhw dimlad felna jest, alswn i feddwl, o’dd yn Misis Hwals hed.\nBeth bena am hyny, weti cial myn’d i ochor ’i diad, fi rows Ianto biach sponiad i ni ar y cwbwl boiti’r mochyn, ac am boiti ffor’ a’th a i’r gwely, heb iddi nhw wel’d, a phobpath; ond rhaid giatal y sponiada hyny hyd yr wythnos nesa’.\n+Pennod XI Dechreu Chwalu’r Nyth (29 Mai 1897)\n[Gian Fachgian o Fro Morgianwg.] XI. DECHREU CHWALU’R NYTH.\n“Dyna hona’n reit, ta beth, ’ba Shoni; achos ro’dd a’n proffesu ’i fod a’i hunan yn dallt lot am boiti hela. Reit o gial ’i dala o’dd a’n feddwl o’dd y sgwarnog.”\nPun o’dd y sgwarog yn gwel’d y cwn yn closo am boiti ’ddi felny, dyma hi'n rhoid naid lan boiti betar llath i'r air, ac wtht ’i gwel’d hi weti myn’d i golli felny, heb wpod iddyn nhw mor sytan, fi gretws Topar ta Flei, giast Shoni, o’dd weti llyncu ’ddi, ac fi gretws Flei ta Topar o’dd weti llyncu ’ddi, a dyma’n nhw myn’d i wmladd a’u gilydd yn ffyrnig.\nac yn gwrsi yr a’th hi rhynti nhw hyd y berth. Fan ’ny, fi nidws y sgwarnog i ben clawdd, ac off a hi’n gros trw'n berth; a dyma Mac Cinli’n myn’d i roid naid drost ben y berth ar ’i gol hi; ond rhwffordd, fi slipws ’i ddwy trod ol a, ne rhwpath. Yn lle rhoid naid drost ben y berth, fel ro’dd a’n feddwl, rhoid naid nath a, stodd a’n dishgyn a’i ben yn erbyn poplan o’dd yn y clawdd ac weti’n, dyma fa’n dishgyn yn fon [sic; = ym môn] y clawdd fel cwtad o hoilon yn farw clotshan. Nawr, ro’dd y sgwarnog weti dianc, a Mac Cinli weti marw!\n+Pennod XII Damwain (5 Mehefin 1897)\nPapur Pawb, Mehefin 5, 1897.\nIANTO’R SHORTAR [Gian Fachgian o Fro Morgianwg.]\nYSGRIF XIII. – DAMWAIN.\nDodd y boys ddim weti gweld y dyn a gwbwl nes iddo wed wthtyn nhw ffor odd hi i fod; ond pun gwetws a hyny wthtyn nhw; ethon nhw ddim i ddatla na becan ’i bardwn a na dim byd; ond off a nhiw gymint alsa’u trad nhw, gian atal MacCinli yn y man’ny; a man’ny ma fa yto trw wpod i fi.\nRon i y dwarnod hyny yn dicwdd bod yn whilbero bocisis tin o’r tinhows i’r van. Dyna odd y ngwaith i’r dwarnod hyny trw’r dydd. Pun on i yn y pyrnawn yn llanw whilberad o din yn y tinhows, dyma Ianto biach yn dwad miwn at i diad dan lefan sto ’i wynab a’n strabwd i gyd.\n“Be’ sy’n bod, Ianto biach? Weti bod yn wmladd a cholli’r batl, iefa?” ’ba ’i diad wthto.\n“Niaca ddim, MacCinli sy weti cial ’i ddiwadd heddi ar Gelligron gian Bili,” eba Ianto biach, dan snwffan mwy niag odd a cyn hyny.\n“Ma’r andras yn y bachgian yna wi weti facu, oti ar menad i,” eba Ianto’r Shortar wthto i, ac eba fa wetin wtht Ianto biach, “Ffor buws hi, Ianto biach, wyt ti’n gwpod?”\n“Taro ’i menydd yn erbyn poplan yn y clawdd nath a, wtht drio nido ar ol scarnog,” odd yr atab.\n“Celwdd i gyd, celwdd i gyd; marw o glefyd y gialon nath MacCinli; ag on i weti gwed dicon wtht Wil ta felna busa hi rhw getyn; ond chretsa fa ddim; ond fi gretiff yr hen hurtyn nawr falla. Pun a gretiff a ne bido, ma fa’n siwr o gnoc gian i, mor gynad ai giaf fi afal yndo; oti ar menad i.”\n“Pait ti a llefan, y machgian i,” eba fa wtht Ianto biach, “fi fyna; i filgi i ti yto yn le MacCinli. Pait ti llefan.”\nFel wi weli gwed o’r blan, dodd Ianto Shortar ddim yn un cias trwyddo i gyd; dim ond pun busa fa yn ’i banga rodd a’n beryclus; a dodd ’neb yn gwpod hyny hed yn well na Bili Hwals, ’i fab.\nFelny, ath dim a Bili sha thre’r noswith hyny rhag ofon ta cnoc gelsa fa; fi gysgws y noswith hyny gita Shoni’r Cwn; rodd Shoni a fynta’n lot o bartnars yriod.\nErbyn nos dronoth, rodd Misis Hwals weti gwitho’r bont i Bili gial ddwad sha thre mwn heddwch; ag fi ddath hed, ag fi\nbasws popath gita dim ond ticyn biach o row yno.\nEr i betha basio felny’n itha cheap, rodd yn ddicon hawdd i chi napod, tysa chi’n ’i weld a wetin trw’r wthnos, niag odd Bili ddim hanar wtht ’i fodd.\nRon i’n gwpod bod rhw ofid arno, ond wyddwn i ddim, am boiti beth odd y gofid pryd hyny; ond fi geson ni sponiad ar i ofid a dechra’r wthnos ar ol’ny; achos fi ddath y bobi a symans iddo am botchan ar dir Gelligron yn ddiweddar buws MacCinli farw.\nChias dim o Ianto’r Shortar wpod dim am boiti’r symans y noswith hyny lle busa fa’n mynd iddi hen banga at Bili.\nRodd Bill weti gwed wtht i fam i fod a’n yn ’i herfyn hi ddwad; ac weti gwed hed niag odd a ddim yn mynd i gwmryd carchar\nfel gwetws y jestis wthto pun buws a o’i flan a wetha. Beth be’na, dranoth i’r dwarnod dath y symans ’no fi halws Misis Hwals trw’r dydd yn y gwely; ag rodd hi’n llefan trw’r dydd hed; a chelsa neb glwad gianti beth odd arni.\nI gial bod yn fyr, dyna beth odd yn ’i becsio hi: rodd Bili, Dic y Washman, a Shoni’r Cwn, weti cilo sha ’Merica y bora ’ny.\nWeti cilo cyn bo dynon yn cwnu’n y bora ’ny oun nhw; ag rodd Misis Hwals am ’u giatal nhw i fyn’d yn ddicon pell cyn bod neb yn gwypod ’u bod nhw weti myn’d o gwbwl; fel na alsa neb fyn’d ar ’u gol nhw iddi stopid rnhw.\nDyna achos beth odd hi’n pallid gwed beth odd arni. Rodd hirath cialon arni ar ol Bili. Fi fusa’n well ’ta’ hi wel’d pob un trw’r ty yn myn’d sha ’Merica na gwel’d Bili’n myn’d ’no; ond dodd dim i neud, Bili odd yn gorffid myn’d.\nMwn boiti bump wthnos fi ddath llythyr orwtht Bili iddi i wed ’i fod a weti cyradd yn saff; ag fi wellws Misis Hwals lot ar ol hyny.\nFi basws lot o fishodd nawr yto na ddigwyddws dim byd nellduol iddyn nhw; ond ’u bod nhw’n cial amball i lythyr orwtht Bili, yn gwed ’i fod a’n cial lot o arian yn ’Merica am ddyscu’r ffordd i’r Iancis i nithur tin; ag yn cynyg talu ’u pass nhw iddyn nhw gial dwad ato fa.\nRodd Misis Hwals yn fudur isha myn’d ato; ond “giad a man ’na, wst ti ble’n y byd bydd Wil erbyn bod ni yno,” odd i diad yn wed wthti.\n“Ia,” eba hi, “giad a man ’na wyt ti’n wed yn wastod am William; ond tysa Ianto ’no ’n ’i le fa, fi fusa isha arnat ti fyn’d ’no eto”.\n“Wel cera di ato d’hunan trw bod cwmint o whant arna ti,” eba fa.\n“O af, af, gai di wel’d yto,” ’ba hi.\n“O! ia, ia,” eba fynta, “cera di, cera di, os myn di.”\nFelna oun nhw ’nawr jest yn rown; ag ar ol rhw hen whilia hing-hang felna, rodd Misis Hwals yn llefan, ag yn pwtu, falla, am wthnos o’r bron wtht Ianto.\nDodd petha fel hyn ddim i bara’n hir; rodd yn rhaid i Misis Hwals ne Ianto Shortar i gario’r dydd ne fatal a’u gilydd am byth; a matal a’u gilydd nethon nhw, ond mewn ffordd od ryfeddol.\nUn pyrnawn yn y gwaith tin pun oun ni\njest giatal no, rodd Ianto’r Shortar weti giatal; a dyma fa’n bwrw mas o’r tinhows at y melina, gial whilia rhwpath a Wil Sherwr.\nWtht ochor y melina, rodd Wil yn shero, fan’ny odd ’i sher a, yn cial ’i gwitho wtht strapan. Wel, pun oun nhw yn whilia a’u gilydd (am boiti fyn’d i’r Tinman’s ar o1 i Wil attal, wi’n specto), dyma’r strapau [sic; = strapan] yn tori, a dyma un o’r pena yn bwrw Ianto ar ’i dalcan spo fa’n dishigyn i’r llawr mor farw a hol; whimlws a ddim modfadd o’r man’ny. Fi rhytws rhwun i moyn y doctor, ag fi ddath hed mwn boiti dic; ond i neud dim ond gwed i fod a weti marw.\nNawr fi gishws y giaffar gian i fynd a’r newydd i Misis Hwals a’i dori a iddi mor dirion a gialswn i. Fi fusa’n well ’ta fi i rwun arath i fyn’d; ond trw bod y giaffar\nweti gwed wthto i, dodd gian i ddim i neud ond myn’d.\nPun etho i miwn i dy Misis Hwals, rodd hi yn hifad ciawl; fi nabyddws pun gwelws hi fi yn dwad miwn ’no bod rhwpath weti dicwdd.\n“Be sy weti dicwddd yn y gwaith, Samwal,” eba hi, [“]oti Ianto biach weti gwanu i law i’r rhowl, ne beth?”\n“Na nit hyny sy, pidwch cwmryd ofon, ma Efan Hwals weti cial ticyn o drwg.”\n“Ianto weti cael drwg! Wtht beth neno dyn cias Ianto ddrwg?”\n“Wtht strapau [sic; = strapan] y sher,” eba fi, “hono dorws.”\n“Wel am neno dyn beth odd a’n moyn man’ny? Gwetwch oti a weti cial llwar?”\n“Oti wir,” ’ba fi, “ma fa weti cial lot, ma fa weti cial - y gwir am dano, ma fa weti m- arw!”\n“Rhoswch chi,” eba hi, “i fi gial cwpla hifad y ciawl ma, gewch chi glwad llisha spo’r ddiar yn crynu.”\n+Pennod XIII Yn Ol Yn Y Fro (12 Mehefin 1897)\nYSGRIF XIII. - YN OL YN Y FRO.\nAf fi ddim i fod yn byrticilar i scyrfenu am boiti bopath ddigwyddws; ag am boitu bob whilia fuws amsar cias Ianto’r Shortar ’i ddiwadd. Dicon yw gwed i Misis Hwals gial dicon o amsar i gwpla hifad ’i chiawl cyn i’r pydlars gario Ianto sha thre, ag iddi nithur ’i gora i ddangos ’i gofid a’i gialar fod y peth weti dicwdd.\nRodd pobun yn timlo’n flin budur fod yr anhap weti dicwdd; achos, hen fachgian itha piwr odd Ianto’r Shortar; er ’i fod a dicyn biach yn rhyff witha; ond rodd pawb yn paso hibo i betha felny nawr.\nTrw ta cial ’i ddiwadd nath a, rodd yn rhaid cial cwest arno; ag fi ddath crownar ’no o rhwle iddi giatw fa, yn y Tinmans; ag rodd gwr y Tinman’s a Moc, o’r Lion, yn ddou o’r jiwris.\nRodd duddag o jiwris no gyd. Roun nhw’n dduddag o ddynion ciall digynig hed; achos, tafarnwrs a shopwrs, tilwriad a\nchryddion oun nhw gyd.\nBeth bena, fi bason ar y cwest ta “Damwan” odd yr achos i Ianto’r Shortar gial ’i ddiwadd. Dodd dim o hanar pobol Glyndwynant yn cretu hyny, ishwt.\n“Dyma odd ’i blaned a,” eba nhw, felny odd raid i betha fod, a felny odd raid iddo fynta fyn’d o’r byd ’ma. Roun nhw’n cretu bod ’i amsar a weti ’i gownto lan, a ta dyna gyd odd gita fa fyw; ag roun nhw’n anfolon budr i’r jiwris baso ar y cwest ta damwan odd hi.\nDodd dim iws ciatw dim trwst shwt, achos rodd y crownar o ochor y jiwris; ag rodd y crownar yn dallt y gyfrath i’r sixteen, eba nhw.\nRodd y gwaith tin a’r [sic; = ar] stop dwarnod yr angladd. Rodd y giaffar weti stopi’r gwaith i gial dangos ticyn o barch i Ianto achos roun nhw’ch deu weti bod yn hifad gita’n gilydd gianwaith.\nTrw fod y gwaith ar stop a phopath, fi gias Ianto’r Shortar angladd fawr digynig; rodd yndi lond yr Eclws, ag rodd lot wetin ar y fynwant; allwch chi wpod ’i bod hi’n angladd gryf.\nYn fynwant yr Eclws wtht ochor ’i diad\na’i fam claddson nhw fa; ag rodd y ’ff’ir’ad yn gwed petha neis digynig wtht i gladdu fa hed.\nDyna fi weti scyrfenu’r ticyn hanas sy gita fi iddi ddwed am Ianto’r Shortar, heb i fi fynd i scyrfenu petha wi weti glwad o ben i ben am boiti ’ddo fa; ond ’naf fi ddim o hyny; achos wi ddim yn gwpod pun ne wir ne gelwdd fyddwn i’n scyrfenu.\nBeth bena, pun odd Nel a fi jest cyradd y ty rol bod yn yr angladd; ni welsan rhw fenw ar gefan ceffyl yn dwad i gwrdd a ni; ag rodd rhw grotyn biach gita hi yn arwan pen y ceffyl.\nRon i’n gwpod mod i napod y fenw, ta pwy odd hi. Ron i’n napod wtht i shap hi mod i weti gweld hi yn rhwle a nes nes ato ni odd hi’n dwad o hyd.\n“Pwy yw hongco, Nel,” eba fi, “wi’n ’i napod hi’n net ta, pwy yw hi?”\n“Wn i ddim pwy yw hi,” eba Nel, “ma hi’n dishgwl yn itha tepig i dy fam o bell.”\n“Ia, dyna pwy yw hi hed, a Shoni biach, Wil Sherwr, “gy gita hi. Ia, wir, dyco hi’n\nsefyll o flan yn ty ni! Be’ sy’n bod, wys?”\n“O!” eba Nel, “wi ddim yn cretu bod dim mas o le, ne fusa hi ddim yn dwad yma o gwbwl.”\nPun ethon ni mlan jest ar ’i phwys hi: “O! mlant biach anwl i,” eba hi, “shwd ych chi? Wi weti dwad i gial ych gweld chi, shwd ych chi?”\n“Wel, da digynig, mam,” eba fi, “dish- gynwch a dewch i’r ty, shwd ma nhiad yco; byw ne farw yw a?”\n“O!” eba hi, “ma dy diad yn fyw i wala, machgian i, trw drugaradd.”\nErbyn bod hi’n gwed felna, rodd y mam weti dishgyn, a Nel yn citcho yn ’i braich hi, ag yn mynd a hi miwn i’r ty gianti; ag fi gymras ina’r ceffyl off sha stapal y Lion - dodd dim stapal wtht y Tinman’s i gial.\nWeti setlo am le’r ceffyl ’no ys busa ’i isha fa wetin, fi eitho i nol sha’r ty; a dyna lle’r odd Nel a mam yn hifad te ’i chalon hi; ag yn ’i gwed hi fel sa nhw mwn cwrdd politics.\nI fod yn fyr, necas y mam odd dwad i moyn i a Nel nol i’r Fro atyn nhw i fyw ar y ffarm.\nRodd y nhiad weti colli ’i iechyd achos ffili cysgu a becso am boiti fi; ag rodd a weti madda’r cwbwl i fi a Nel am byth.\nPun ath a nol sha thre o ffair Penybont y dwarnod hyny priotson ni, ych chi’n cofio: fi ’nath ’i wllys yn gwmws i nghendar; wetin fi ath i fecsio am ’ny, a wetin i ffilli cysgu’r nos.\nWtht i weld a felny, fi cynghorws mam a fynd i flongo i’r cwrdd ag un noswith fi ath sha seiat cwrdd y Methadis i moyn lle no; ag fi lwws ynta’r cwbwl wthtyn nhw no, beth odd yn ’i flino, a ffor odd a weti pechu gyd.\nWeti cial clywad hyny, fi cynghorson nhwnta fa i newid i wllys, a madda i fi a Nel; bod ni weti mynd nol y drefan fawr; ag am iddo hala’n moyn ni nol, ag wetin celsa fa ddwad i flongo iddi cwrdd nhw.\nDyna odd necas y mam nawr, odd, dwad i fecan arnom ni ddwad nol i fyw i’r Fro er mwyn i nhiad gial gwella a chial lle i fynd i flongo at y Methadis i Moriah.\nRon i’n giatal ar Nel i wed ffor odd ora ni neud, ag rodd hitha’n giatal hyny arna i; ond bora dronoth, dyma Nel yn gwed wthto i: “Fydda well i ni fynd nol i’r Fro falla, Samwal; achos, ta dy diad yn ffili gwella ni fyddan yn becso yto fel ma fa nawr, yn bod ni weti pallid mynd no.”\n“Wel, yn gora ni awn ’ta,” eba fi, a felny setson ni; ag mwin llai niag wthnos weti’ny, roun ni weti gwerthu yn celfi, ag weti symud yn hunen nol i’r Fro.\nRodd yr hen ddyn yn falch digynig i’n gweld ni’n dwad ag fi wellws wetin bob dydd, ag fi ath i flongo i Moriah ag, fi nethon nina yn gora ar y ffarm.\nUn dwarnod, pun on i yn Penybont ar necas, pwy welswn i’n dwad trw’r dre i gwrdd a fi, ond Wil Sherwr; pun gwelws a fi, dyma fa’n gwiddu: “Holo ’rhen gerdyn, shwd ych chi slwar dydd w?”\n“Da digynig,” eba fi, gian roid yn llaw iddo, “shwd ych chi, a shwd ma hi’n mynd mlan sha Glyndwynant yco?”\n“Wel wi’n biwr, thengciw,” odd yr atab, “ond dyw hi ddim yn dda nawr yn Glyndwynant: ma’r gwaith tin weti stopi.”\n“Cerwch ona,” eba fi.\n“Oti, wir,” eba fa, “ma tariff MacCinli weti distrwa trad y gwitha tin, ma’r gwitha tin yn stopid o’r bron, dyn.”\nWtht i glwad a’n gwed am MacCinli, fi gofias am dylu Ianto’r Shortar; a ’ba fi wthto: “Ma clwad son am MacCinli yn yn hala i gofio am Ianto’r Shortar. Shwd ma Misis Hwals yco nawr, fi gias gollad budur.”\n“Do,” eba fa, “ond don i’n meddwl dim am yr hen filgi hyny nawr wtht -.”\n“Na, na,” eba fi, “wi’n gwpod, ond shwd ma Misis Hwals yco?”\n“Diar anwl, dyn, fuws hi ddim tri mish yco ar ych hol chi; fi halws Bili ’i moyn hi a Meri a Ianto biach sha ’Merica, ag yno ethon nhw, pac and bagedj.”\n“Ia,” eba fi, “gwetwch yto, odd y ffitsis yn blino llwar arni’r amsar wetha?”\n“Nia,” eba fa, dan wherthin, “rodd y ffitsis weti giatal hi; ne rodd hi weti giatal y ffitsis, falia.\nWeti whilia ticyn felna am boiti’r peth hyn a’r peth arath; ag am boiti hwn a’r nall, ni ffarwelson a’n gilydd, fel wi’n mynd i neud nawr a chi, darllenwrs “Papur Pawb.”\nY TUDALEN HWN: www. kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_105_ianto-r-shortar-1897_01_0079k.htm\nAdolygiad diweddaraf : 11-04-2017


Gêm Symudwch y cerrig Ar-lein. Chwarae am ddim\nGêm Symudwch y cerrig\nWedi chwarae: 5597\nChwaraewch y gêm Symudwch y cerrig Ar-lein:\nGêm Disgrifiad Symudwch y cerrig\nMae'r gêm yn debyg, ond beth sydd yno debyg bron yr un fath fel y Sokoban . Symudwch y cerrig i'w mannau cywir. . Chwaraewch y gêm Symudwch y cerrig ar-lein.\nNodweddion technegol y gêm Symudwch y cerrig\nGêm Symudwch y cerrig Ychwanegodd: 14.11.2010\nMaint y gêm: 0.62 MB\nMae'r gêm yn cael ei chwarae: 5597 amser\nGemau fel y gêm Symudwch y cerrig\nLawrlwytho gêm Symudwch y cerrig\nEmbed y gêm Symudwch y cerrig ar eich gwefan:\nSymudwch y cerrig\nI fewnosod y gêm Symudwch y cerrig ar eich gwefan, copïwch y cod a gludo yn y cod html ar eich safle. Hefyd, os ydych yn hoffi y gêm Symudwch y cerrig, copi ac anfon y ddolen i ffrind neu eich ffrindiau, yn rhannu'r gêm gyda'r byd!\nGyda'r gêm Symudwch y cerrig, hefyd yn chwarae yn y gêm:


Stad Cleidda | National Trust\nMwynhewch liwiau’r hydref ar Stad Cleidda Will Lewis\nMae Stad Cleidda yn Sir Fynwy yn barc tirluniedig clasurol o’r 18fed ganrif sy’n cyfuno pensaernïaeth, golygfeydd ysgubol godidog a chefn gwlad tawel mewn awyrgylch digyfnewid.\nLleolir Cleidda i’r dwyrain o dref farchnad y Fenni lle mae ochrau serth y cwm yn ildio i dirwedd fwy llydan a gwastad.\nYn wreiddiol fe’i hadeiladwyd gan ddefnyddio arian o’r meysydd glo a’r gweithfeydd haearn yn y cymoedd cyfagos ac mae’n cynnwys tŷ mawr, gerddi, bythynnod, ffermydd a pharcdir.\nMae Tŷ Cleidda yn adeilad rhestredig Gradd 1. Fe’i hailadeiladwyd yn yr arddull Roegaidd glasurol yn y 1830au gan y pensaer Edward Haycock. Mae’n fwy na thebyg mai hwn yw’r tŷ ‘arddull Roegaidd’ olaf yng Nghymru.\nMae’r tu allan sgwâr, sydd â wyneb carreg nadd, yn agor i’r ystafell fwyaf trawiadol yn y tŷ – y cyntedd. Mae’n hirgrwn ei siâp ac mae ganddo nenfwd ceugrwm a gynhelir gan saith piler Tysgaidd wedi’u paentio i efelychu marmor melyn.\nMae ail gyntedd y tu hwnt i hwn, gydag ystafell ar y ddwy ochr, ac mae grisffordd gantilifrog yn arwain i oriel ar y llawr cyntaf; mae hon yn rhedeg yr holl ffordd o gwmpas pedair ochr neuadd sgwâr.\nYstyrir Castell Cleidda fel un o ffoldai nodedig y 18fed ganrif yng Nghymru.\nFe’i dyluniwyd gan John Davenport ac fe’i hadeiladwyd yn 1790 gan William Jones o Dŷ Cleidda. Adeiladodd y castell fel cofeb i’w wraig ddiweddar Elizabeth, yr olaf i farw o blith plant Syr William Morgan o Dŷ Tredegar, gyda’r diben o ‘ddod â llonyddwch meddwl i un a ddioddefodd cymaint wrth golli gwraig hynod ragorol’.\nMae’r ffoldy’n sefyll ar ben Bryn Cleidda, wrth ymyl clwstwr o hen goed castanwydd. Ar hyn o bryd mae o dan ofal Ymddiriedolaeth Landmark.\nGaf i fynd mewn?\nAr hyn o bryd mae pobl yn byw yn y tŷ ac nid yw’r tenantiaid yn ei agor i unigolion. Fodd bynnag, byddwn yn ceisio gwneud trefniadau i sicrhau mynediad i grwpiau treftadaeth a chadwraeth, os yw hynny’n bosibl. Cysylltwch â ni i drefnu apwyntiad.\nGallwch grwydro’r parcdir drwy gydol y flwyddyn, ac mae llwybr dymunol ar hyd Afon Wysg sy’n golygu y cewch ddiwrnod gwych allan.\nDiscover more at Sugar Loaf and Usk Valley\nAdeiladau hanesyddol ar Stad Cleidda\nMae Stad Cleidda yn gartref, o bosib, i’r tŷ ‘arddull Roegaidd’ olaf yng Nghymru. Yma hefyd mae un o ffoldai nodedig y 18fed ganrif yng Nghymru. Mae yma felly ddigon o nodweddion pensaernïol diddorol. Gyda’i phorth, ei rheiliau a’i Phorthdy Gothig, ei ffermydd rhestredig a’i gardd furiog mae Stad Cleidda yn berl pensaernïol go iawn.\nTaith gylchol fer Cleidda\nSugar Loaf and Usk Valley\nCerddwch yn hamddenol drwy’r stad ddigyfnewid hon yn Sir Fynwy a mwynhau’r golygfeydd hyfryd, yr hanes cyfoethog a digon o fywyd gwyllt.\n3.8 milltir (6.1 cilomedr)\nCoedwigoedd Coed y bwnydd\nYn gyforiog o hanes a harddwch naturiol, bu Coed y bwnydd yn lle arbennig i bobl am fwy na 2,000 o flynyddoedd. Heddiw, yn y gwanwyn, mae clychau’r gog yn carpedu’r ddaear ac mae cân yr adar yn llenwi’r awyr. Gallwch fwynhau golygfeydd ysblennydd ar draws Dyffryn Wysg drwy gydol y flwyddyn.


Barcelona am aros dan warchae wrth i Sbaen lacio cyfyngiadau – Golwg360\nBydd modd i bobol yn rhannau helaeth o Sbaen gymdeithasu yfory (dydd Llun, Mai 25)\nFe fydd dinas Barcelona yn parhau dan warchae yfory (dydd Llun, Mai 25), wrth i rannau helaeth o Sbaen gael cymdeithasu am y tro cyntaf ers i gyfyngiadau’r coronafeirws gael eu cyflwyno.\nMae nifer yr achosion a’r marwolaethau yn Sbaen wedi cyrraedd eu lefel isaf ers wythnosau, ond fe fydd Barcelona a Madrid yn parhau i weithredu’r cyfyngiadau am y tro.\nMae bron i 27,000 o bobol wedi marw yn Sbaen erbyn hyn, gydag oddeutu 268,000 o bobol wedi’u heintio.\nYn ôl awdurdodau Sbaen, mae’r wlad “yng nghyfnod olaf” y feirws ond maen nhw’n rhybuddio bod angen bod yn ofalus yn sgil y sefyllfa yn yr Almaen a De Corea, sydd wedi gweld cynnydd sydyn mewn achosion ar ôl credu bod y sefyllfa wedi gwella.\nYn sgil llacio’r cyfyngiadau, gall oddeutu hanner poblogaeth Sbaen fynd allan i gymdeithasu â hyd at ddeg o bobol, siopa mewn siopau bach a mwynhau pryd o fwyd neu ddiod mewn bwytai a bariau awyr agored.\nGall bwytai hefyd agor eu drysau ar yr amod nad yw cwsmeriaid yn cymysgu mewn mannau cyhoeddus.\nBydd modd cynnal angladdau gyda hyd at 15 o bobol a mynd i eglwysi a mosgiau ar yr amod nad yw ystafelloedd gweddi’n fwy na thraean llawn.\nMae 11 o ranbarthau yn Sbaen a dwy ddinas Sbaenaidd yn Affrica yn symud i gyfnod cynta’r llacio am y tro cyntaf ers i’r rheolau llym gael eu cyflwyno ganol mis Mawrth.\nOnd mae Barcelona a Madrid yn parhau dan reolau llym wrth i’r awdurdodau barhau i fonitro’r sefyllfa.


Ffatri Eitemau Cegin |Cynhyrchwyr Eitemau Cegin Tsieina, Cyflenwyr\nCyfanwerthu Silicôn Pobi Mat Non Stick Rolling Daugh Mat gyda Mesuriadau\nMae'r mat pobi wedi'i wneud o silicon gradd bwyd, gan wneud y teisennau ar y mat hwn, byddwch yn arbed llawer o waith ac yn cael hwyl. Mae ein mat crwst silicon yn Ddiogel, Gwydn, Dyluniad Hardd ac Ansawdd Premiwm.Gall y mat pobi silicon hwn wrthsefyll tymheredd o -30 i 480 ° F. Hefyd, mae gan y mat tylino arwyneb nad yw'n glynu, mae'n addas ar gyfer gwahanol raddau o does gludiog a llai o grafu.\nBwyd Gradd 15 Mowld Siocled Ceudod Bach Silicôn Mowldiau Siocled Calon Wedi'u Gwneud â Llaw\nMae mowld silicon y galon wedi'i wneud o silicon gradd bwyd 100% sy'n gyfeillgar i'r amgylchedd ac mae'n BPA rhad ac am ddim. Reusable a durable.Inaddition, mae'n hawdd i'w lanhau, yn ddiogel i'w ddefnyddio mewn peiriant golchi llestri, yn arbed amser ac egni i chi.\nMae'r mowld cupcake myffin silicon wedi gwahanol siapiau a lliwiau gwahanol, meintiau gwahanol. Maen nhw wedi'u gwneud o silicon gradd bwyd, heb fod yn ffon a heb fod yn wenwynig, yn hawdd i'w popio allan cakes.Great ar gyfer achlysuron parti pen-blwydd, parti gwyliau, cawod babi, neu briodas .Ac ar ôl ei ddefnyddio, socian cwpanau pobi mewn dŵr sebon cynnes.Bydd unrhyw friwsion dros ben yn troi'n fwsh a gellir eu golchi'n hawdd â lliain meddal.\nEnw Cynnyrch: Myffin Cupcake Silicôn Wyddgrug\nMaint: 3cm; 5cm;7cm\nLliw: Aml liwiau\nPris uned: 0.1-0.8 USD


Blog 3 gan y Tasglu!\nCroeso i ypdet am waith y Tasglu yr wythnos yma!\nRhai o aelodau y tasglu (Ch-Dd: Steffan Donnelly, Glesni Price-Jones, Deborah Light; Angharad Lee, Mathilde Lopez, Connor Allen; Hannah McPake, Jafar Iqbal) mewn cyfarfod yr wythnos hon.\nGwrando ar weithwyr llawrydd:\nMae’r Tasglu wedi siarad gyda dros 25 o weithwyr llawrydd yr wythnos hon, gan wrando ar eu pryderon a’u hawgrymiadau. Mae hyn wedi bwydo fewn i'r gwaith isod a'n prosiectau sydd i ddod yn yr wythnosau nesaf.\nSesiynau Ystafell Werdd Tasglu Llawrydd Cymru:\nYn ystod yr wythnos, cynhaliwyd dwy sesiwn Ystafell Werdd wedi eu hanelu at weithwyr llawrydd ym maes Dawns a gweithwyr llawrydd sy’n Gymry Cymraeg. Diolch yn fawr i bawb a ddaeth i’n sesiynau Ystafell Werdd.\nMae un arall yr wythnos nesaf ar gyfer:\nGweithwyr Llawrydd Rhondda Cynon Taf\nDydd Llun 20 Gorffennaf: 11am – 12.30pm\nGofod diogel i Weithwyr Llawrydd RhCT rannu pryderon am y presennol a’r dyfodol, ac awgrymu pwyntiau gweithredu ar gyfer y Tasglu wrth iddo symud ymlaen. Os hoffech chi fod yno, anfonwch ebost at: walesfreelancetaskforce@gmail.com. Os oes gennych anghenion mynediad, gofynnir yn garedig i chi roi gwybod i ni cyn y digwyddiad.\nByddwn yn lansio rhagor o sesiynau Ystafell Werdd yr wythnos ganlynol.\nCasglu dolenni ac adnoddau defnyddiol ar gyfer gweithwyr llawrydd – gweler y rhestr ar ddiwedd y blog hwn.\nGofyn am eglurder ar ariannu ychwanegol, a gofyn i Cyngor Celfyddydau Cymru ymrwymo i ddosbarthu % o’r arian hwn i weithwyr llawrydd:\nRydyn ni wedi anfon llythyr at Gyngor Celfyddydau Cymru, cyn ein cyfarfod gyda nhw yr wythnos nesaf, yn gofyn iddynt sicrhau bod o leiaf 25–30% o’r arian ychwanegol a ddarperir gan y Llywodraeth (arian rydyn ni’n dal i aros am eglurder yn ei gylch) yn mynd i weithwyr llawrydd. Yn ddelfrydol, byddai hyn ar ffurf grantiau micro gyda ffurflen gais syml – a gohirio’r gymhareb o waith hunan-gyflogedig (50%) a PAYE, a oedd yn cyfyngu ar fynediad rhai gweithwyr llawrydd i gymorth argyfwng blaenorol Cyngor Celfyddydau Cymru.\nCymryd rhan yn y digwyddiadau canlynol:\nBu Glesni, Angharad a Steffan yn ateb cwestiynau mewn sesiwn Zoom byw, ‘Creu yn Cofid’ nos Iau, a drefnwyd gan yr Eisteddfod Genedlaethol.\nBu aelodau o’r Tasglu yn mynychu Beth Nesaf Cymru a chyfarfodydd o Dasglu’r DU, a byddant yn mynychu Cyfarfod Pwyllgor Cenedlaethol Cymru a drefnir gan Equity ddydd Llun 20 Gorffennaf.\nSymud ymlaen gyda gwaith ar ran artistiaid llawrydd ym maes dawns:\nYn Lloegr, mae Equity wedi anfon llythyr ar ran artistiaid llawrydd ym maes dawns. Bu Deborah Light mewn cysylltiad ag Equity Cymru i ofyn iddynt lunio llythyr tebyg ar gyfer Aelodau o Bortffolio Celfyddydol Cymru.\nMae Deborah hefyd wedi gofyn i Equity am wybodaeth ynghylch cael llinell amser/map ar gyfer adfer y sector. Ar hyn o bryd maen nhw mewn trafodaethau gyda Llywodraeth Cymru a Chyngor Celfyddydau Cymru, a byddant yn darparu arweiniad.\nBydd aelodau o’r is-grŵp dawns yn mynychu cyfarfod o dasglu’r DU yr wythnos nesaf gyda phobl sy’n dawnsio, ac yn dweud bod angen gofalu bod unrhyw waith lobïo sy’n cael ei wneud ar ran y sector dawns yn Lloegr hefyd yn cael ei wneud yng Nghymru (a’r gwledydd datganoledig eraill).\nData am weithwyr llawrydd:\nNid yw data CCC am weithwyr llawrydd yn ddigonol ar hyn o bryd. Mae Deborah Light wedi gofyn i Gyngor Celfyddydau Cymru am wybodaeth yn ymwneud yn benodol â’r lefelau ariannu yng nghyd-destun dawns, a beth sydd/sydd ddim wedi cael ei ariannu allan o gronfa argyfwng CCC yn ddiweddar.\nWebinarau One Dance UK ar ddychwelyd i ddawnsio:\nArgymhellion Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu ar gyfer sector y celfyddydau yn dilyn COVID-19:\nMae Alison Woods yn arwain ar sefydlu Tasglu Diwylliant Cymru. Cynhelir y cyfarfod nesaf ddydd Llun 20 Gorffennaf am hanner dydd. Cysylltwch ag alison@nofitstate.com am wybodaeth a manylion y cyfarfod.\nDatblygiad artistiaid – ‘Webinar Wednesdays’ yn cael eu cyflwyno gan The Place:\nMae Understory yn addas ar gyfer unrhyw un sy’n mynd i fyd y ddawns, yn cynnwys ond heb fod yn gyfyngedig i’r canlynol: graddedigion mewn dawns, rhai sy’n hunan-hyfforddedig, a phobl sy’n dysgu y tu allan i’r strwythurau normadol, ym mha gam bynnag y maen nhw yn eu bywydau.\nCynghrair gynhwysol ar gyfer y rhai sy’n cael eu hallgáu:\nwww.pregnantthenscrewed.com Gweithio i roi diwedd ar y gosb tâl mamolaeth. Maen nhw’n mynd â’r llywodraeth i’r llys am wahaniaethu yn erbyn menywod yn y cynllun Cynllun Cymorth Incwm Hunangyflogedig (SEISS).\nMae Season for Change yn falch iawn o lansio Common Ground, sef rhaglen o bedwar comisiwn gwerth £10,000 ar gyfer artistiaid, gwneuthurwyr neu grëwyr, a rhaglen o ddatblygiad proffesiynol yn ffocysu ar arweinyddiaeth hinsawdd ddiwylliannol, a gefnogir gan Gyngor Celfyddydau Lloegr a Sefydliad Paul Hamlyn. https://www.seasonforchange.org.uk/common-ground-launches/\nCyfleoedd wedi eu hariannu’n llawn i fyfyrwyr PhD, yn cynnwys ymchwil ym maes dawns ym mhrifysgol Coventry:\nGwybodaeth ar gyfer Gweithwyr Creadigol o Caerdydd Greadigol:\nBWRSERIAETH ARTIST TIME = MONEY o National Theatre Wales – Dyddiad Cau 26 Gorffennaf.\nProsiect Cyfnewid (gweithwyr llawrydd a gweithwyr proffesiynol ar ffyrlo yn cwrdd ar gyfer datblygiad proffesiynol a thwf artistig):\nCOVID-19: Adroddiad ‘Llwybrau i Adferiad’:\nGwybodaeth sy’n berthnasol i Loegr yn unig, ond gallai fod yn ddefnyddiol:\nAdnoddau ar gyfer gweithwyr llawrydd gan yr RSC:\nNational Association of Youth Theatres – mae ganddynt nifer o gyfleoedd hyfforddi diddorol:\nYmateb i ymchwiliad y Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu i’r pandemig COVID-19 a’i effaith ar ddiwylliant, y diwydiannau creadigol, treftadaeth, cyfathrebu a chwaraeon.\n-Rydyn ni’n annog artistiaid i ymgysylltu â’r cyfarfodydd BETH NESAF? ar Zoom er mwyn i ni glywed gan leisiau llawer mwy amrywiol o fewn y sesiynau hyn (gweler isod).\nBeth Nesaf Cymru: Pob dydd Mercher am 8.30am\nBeth Nesaf y Cymoedd: Pob dydd Mawrth am 9.30am\nMae CULT CYMRU wedi bod yn cynnig rhai gweithdai ardderchog. Am wybodaeth ewch i:


BBC - Blog Vaughan Roderick - : Emlyn\nVaughan Roderick | 13:18, Dydd Mercher, 22 Chwefror 2012\nMae un arall o ffigyrau gwleidyddol amlwg ail hanner yr ugeinfed ganrif wedi ein gadael.\nBu farw Emlyn Hooson ar ôl bywyd llawn a gweithgar fel aelod o'r llynges, bargyfreithiwr, ffarmwr, Aelod Seneddol ac Arglwydd.\nEtholwyd Emlyn Hooson yn aelod Maldwyn yn 1962 yn yr isetholiad a ddilynodd marwolaeth Clem Davies.\nRwyf wedi dadlau o'r blaen ar y blog hwn bod Clem yn ffigwr pwysig ond anghofiedig braidd yn hanes gwleidyddol Prydain. Oni bai am ei wrthwynebiad, penstiff braidd, i glymbleidio a'r Ceidwadwyr mae'n debyg y byddai'r Blaid Ryddfrydol wedi colli eu hannibyniaeth ymhell cyn ei dadeni yng nghyfnod Grimond a Thorpe.\nOnd os oedd Clem wedi achub y blaid Brydeinig tasg ei olynydd oedd achub Rhyddfrydiaeth Gymreig.\nEr bod y blaid yn Lloegr wedi cychwyn ar y broses hir o fagu grym yn 1962 gyda buddugoliaeth Eric Lubbock yn Orpington roedd cyflwr y blaid Gymreig ar ddechrau'r chwedegau yn drychinebus. Dwy sedd oedd yn weddill gan y blaid ac fe gollwyd un o'r rheiny, Ceredigion / Sir Aberteifi yn 1966.\nAm wyth mlynedd hir Emlyn Hooson oedd arweinydd ac 'un dyn bach ar ôl' Rhyddfrydwyr Cymru. Doedd nemor ddim arian a nemor ddim trefniadaeth ac roedd yn well gan yr hynny o aelodau oedd ar ôl rannu atgofion am Lloyd George nac mynd allan i ymgyrchu!\nYmateb Emlyn i'r bygythiad o Lafur ac, ar ôl isetholiad Caerfyrddin, Plaid Cymru oedd lansio 'Plaid Ryddfrydol Cymru' fel plaid annibynnol o fewn y blaid Brydeinig. Roedd ganddi ei strwythurau, ei henw a hyd yn oed ei logo ei hun. Oni bai am y penderfyniad hwnnw mae'n bosib na fyddai'r blaid wedi goroesi'r ddegawd.\nHyd heddiw mae statws Democratiaid Rhyddfrydol Cymru yn wahanol iawn is statws canghennau Cymreig y Blaid Lafur a'r Ceidwadwyr. Emlyn sy'n gyfrifol am hynny.\nFe gollodd Emlyn ei sedd mewn amgylchiadau braidd yn rhyfedd yn 1979. Yn ôl chwedloniaeth wleidyddol Maldwyn roedd y Rhyddfrydwyr yn poeni mwy am drefnu dathliadau i nodi'r ffaith eu bod wedi dal y sedd am ganrif gyfan nac am ymgyrchu yn y flwyddyn honno.\nBeth bynnag oedd y rheswm ar y meinciau cochion y treuliodd Emlyn bron i ddeng mlynedd ar hugain gan chwarae rhan amlwg yng ngweithgaredd y 'blaid Gymreig' answyddogol sy'n un o nodweddion y siambr uchaf.\nTrwy hyn oll roedd Emlyn yn ddyn anodd iawn ei ddrwglicio. Roedd e'n fonheddwr yn ystyr gorau'r gair, yn ddyn galluog a chwrtais gydag ymroddiad dwfn i wasanaeth cyhoeddus.\nFe fyddai'n gor-ddweud i honni bod Emlyn yn un o gewri gwleidyddol Cymru ond roedd ei rôl yn hanes ei blaid yn allweddol. Fe gyflawnodd llawer dros bobol Maldwyn a Chymru dros gyfnod o ddegawdau.\nEfallai mai fel "gwas da a ffyddlon" i'w blaid, ei ddaliadau a'i gydwybod y mae gweld Emlyn. Dyw hynny ddim yn ddrwg o beth i fod.


Dim gorfodaeth gwasanaethau Cymraeg ar feddygon teulu - BBC Cymru Fyw\nNi fydd raid i feddygon teulu ddarparu gwasanaethau i gleifion yn y Gymraeg dan gynlluniau newydd fydd yn cael ei rhyddhau gan Lywodraeth Cymru ddydd Mawrth.\nMae rhaglen 'Newyddion 9' yn deall y bydd y safonau yn eithrio meddygfeydd, deintyddion, fferyllfeydd ac optegwyr.\nMae Comisiynydd y Gymraeg, Meri Huws eisoes wedi dweud bod hi'n hanfodol cynnwys y rheini hefyd.\nMewn ymateb i ymgynghoriad gan y llywodraeth yn 2016, dywedodd Ms Huws:\n"Gan mai gofal sylfaenol yw cyswllt cyntaf mwyafrif aelodau'r cyhoedd gyda'r Gwasanaeth iechyd, cred Comisiynydd y Gymraeg ei bod yn hanfodol sicrhau cysondeb ymddygiad ieithyddol ar draws y gwasanaeth iechyd yng Nghymru yn ei gyfanrwydd.\n"O ganlyniad, rhaid i ddarparwyr gofal sylfaenol fod yn ddarostyngedig i safonau'r Gymraeg o dan yr un fframwaith statudol â'r sefydliadau iechyd a fu'n destun i'r ymchwiliad safonau hwn'.\n"Daw'r Comisiynydd felly i'r casgliad bod angen safonau ychwanegol er mwyn galluogi hyn i ddigwydd," meddai.\nMae Dr Mared Dafydd yn gweithio mewn nifer o feddygfeydd gwahanol\nFe ddaeth y safonau iaith i rym yn 2016 sy'n golygu fod cynghorau lleol, Llywodraeth Cymru a Pharciau Cenedlaethol yn gorfod bod yn glir eu bod nhw'n fodlon croesawu gohebiaeth gyda'r cyhoedd yn y Gymraeg, a rhoi blaenoriaeth i'r iaith ar arwyddion dwyieithog.\nDywedodd Llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Bydd y rheolau sy'n datgan safonau'r Iaith Gymraeg ar gyfer byrddau iechyd lleol, Ymddiriedolaeth GIG yng Nghymru, Cyngor Gofal Iechyd a'r bwrdd Cyngor Iechyd Cyhoeddus yng Nghymru yn cael eu trafod yn y Cynulliad ar 27 Chwefror.\n"Byddwn yn gwneud sylw pellach ar y rheolau wedi hynny."\nFideo 'Teimlad fod y Gymraeg ddim yn rhan o wasanaeth iechyd'


Newid sylweddol yn y ffordd mae Caerdydd yn cefnogi myfyrwyr – Alumni news and events - Cardiff University\nNewid sylweddol yn y ffordd mae Caerdydd yn cefnogi myfyrwyr\nMae Materion Lles Myfyrwyr yn bwysig. Cyfarwyddwr Cefnogi a Lles Myfyrwyr Caerdydd, cyn-fyfyriwr a rhoddwr i Gaerdydd, a myfyriwr presennol sy’n trafod sut mae ymagwedd chwyldroadol yn gwneud gwahaniaeth real.\nYm mis Medi 2018, torrodd Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg Kirsty Williams OBE y dywarchen gyntaf ar y Ganolfan Bywyd Myfyrwyr – adeilad fydd yn newid tirwedd Parc y Plas pan fydd yn agor yn ystod blwyddyn academaidd 2020-21.\nMae’r adeilad yn arwydd o ymrwymiad Caerdydd i les pob myfyriwr. Mae hon yn dasg enfawr: mae dros 30,000 o fyfyrwyr yn byw ac yn dysgu yn y Brifysgol bob blwyddyn.\nBeth yw Cefnogi a Lles Myfyrwyr?\n“Rydym ni yma i helpu pob myfyriwr yng Nghaerdydd i lwyddo,” dywed Ben Lewis, Cyfarwyddwr Cefnogi a Lles Myfyrwyr ym Mhrifysgol Caerdydd.\nO yrfaoedd i ddatblygu proffesiynol i gwnsela a chymorth iechyd meddwl,\nmae adran Ben yn cyfoethogi pob agwedd ar brofiad myfyrwyr Caerdydd. “Yn aml cyfeirir at ‘gefnogi myfyrwyr’ fel rhywbeth sydd y tu allan i’r dosbarth,” ychwanega. “Ond mae llawer ohono’n dod yn ôl at addysg. Mae ein rhaglenni’n galluogi myfyrwyr i gyflawni’r canlyniad gorau bosib yn ystod eu hamser yng Nghaerdydd, gyda chae chwarae mwy gwastad ym mhob ystyr.”\nMae tîm Ben yn rhannu un nod: “Gallwn ni wir drawsnewid bywydau myfyrwyr Caerdydd\nMae’r gefnogaeth i fyfyrwyr yng Nghaerdydd ar waith ymhell cyn i’r brifysgol ddechrau. Mae ysgoloriaethau a chronfeydd a ddarperir gan roddwyr yn galluogi’r rheini sy’n gadael gofal, myfyrwyr sydd yn profi caledi ariannol ac eraill i ymgeisio i’r brifysgol yn y lle cyntaf.\nMae’r cyn-fyfyriwr a’r rhoddwr John Endacott (BScEcon 1989), Pennaeth Ymarfer Treth yn y cwmni cyfrifyddu PKF Francis Clark, yn cydweithio’n agos gydag Ysgol Busnes Caerdydd i gefnogi un ysgoloriaeth o’r fath.\n“Mae’n anghywir tybio ei bod yn hawdd i bobl fanteisio ar ddysgu,” dywed John.\n“Mae symudedd cymdeithasol wedi’i niweidio a’r sbardun i fi yw y dylai pobl sy’n gallu\ncyflawni gael y cyfle i wneud hynny.”\nDrwy gefnogi myfyrwyr o gefndiroedd difreintiedig, mae John wedi ymuno â nifer cynyddol o roddwyr y mae eu haelioni’n helpu i drawsnewid cyfleoedd bywyd myfyrwyr\nYchwanega John: “Bydd llawer o fyfyrwyr yn profi anawsterau ar ryw bwynt. Maen nhw’n haeddu cael cefnogaeth i ddod allan yr ochr arall yn berson cryfach. Po fwyaf y gallwch chi eu helpu nhw drwy gyfnodau anodd, y gorau.”\nMae’r gweithredoedd dyngarol hyn yn cael effaith enfawr ar fyfyrwyr unigol. “Rwyf i’n clywed straeon anhygoel am fyfyrwyr sy’n cael eu cefnogi ac sydd bellach â bywydau gwahanol iawn – a llawer gwell – na’r bywydau a fyddai ganddynt fel arall,” dywed Ben.\nEhangu mynediad at raglenni gradd yw man dechrau’r gefnogaeth. Nid yw bod yn fyfyriwr yn 2018 heb ei heriau.\n“Mae amgylchedd addysg uwch yn ei hanfod yn heriol”, dywed y myfyriwr cyfredol Nichola Bagshaw (Seicoleg 2015-), sydd wedi derbyn cefnogaeth ac sy’n hwylusydd lles. “Mae materion iechyd meddwl yn effeithio ar un ym mhob pedwar ohonom ni. Rhaid i chi ystyried hynny yng nghyd-destun amgylchedd ble mae straen cronig yn anochel.”\nAr ôl profi dwy ochr cefnogaeth myfyrwyr, mae Nichola’n credu bod gwasanaeth Caerdydd wedi esblygu’n sylweddol, yn rhannol oherwydd yr ymagwedd gyfannol.\n“Mae cymaint o heriau’n gysylltiedig â’i gilydd, felly allwch chi ddim edrych arnyn nhw ar eu pen eu hunain neu ddelio gyda nhw un wrth un,” dywed. “Mae Caerdydd wedi sefydlu tîm rhyngddisgyblaethol gyda chynghorwyr arbenigol ac arbenigwyr mewn meysydd penodol sy’n cydweithio’n agos â’i gilydd.”\nMae gwaith i ymgysylltu’n gadarnhaol gyda myfyrwyr yn dechrau ar y diwrnod cyntaf, gyda ffocws ar gefnogaeth iechyd meddwl ac adeiladu cymuned. Caiff myfyrwyr eu croesawu i Gaerdydd yn weithredol gan fentoriaid cymheiriaid sydd wedi’u hyfforddi a Chynorthwywyr Bywyd Preswyl newydd (gan gynnwys Nichola): cyd-fyfyrwyr sy’n gweithredu fel mannau cyswllt parhaus mewn Neuaddau Preswyl ac fel ‘system rhybudd cynnar’ ar gyfer materion y gallai fod angen eu cyfeirio ymlaen.\n“Mae’r gwasanaethau cyd-gysylltiedig hyn yn galluogi pobl fel fi i weithredu a ffynnu,” dywed Nichola. “Yn fy achos i, mabwysiadodd y gwasanaeth ymagwedd ymddygiadol at osod nodau a’u cyflawni, gan fy arwain drwy benderfyniadau enfawr fel newid cwrs.”\nAr ôl ymdopi gydag anawsterau iechyd meddwl gyda chymorth gwasanaethau cwnsela Caerdydd, dyma stori myfyriwr sydd bellach yn gweithredu fel Hyrwyddwr Lles.\n“Fe ymdaflais i waith Prifysgol a chreu trefn weithio lem i fi fy hun fel dihangfa gyfleus oddi wrth fy meddyliau oedd yn gynyddol dywyll. Ond daeth y drefn i fod yn ormesol, gan ddod yn ffynhonnell straen a phryder enfawr.”\n“Fodd bynnag, drwy gyfuniad o feddyginiaeth a chwnsela, dechreuais i allu edrych ar fy nghredoau negyddol a fy nhrefn gwaith yn gliriach a goresgyn y rhan fwyaf o’r symptomau iselder a phryder roeddwn i’n eu profi.\n“Os yw rhywun yn mynd drwy rywbeth tebyg, mae cymaint o bobl yn y Brifysgol a chymaint o gefnogaeth y gallwch chi ei chael.”\nDarllenwch fwy am brofiadau lles myfyrwyr Caerdydd\nCefnogaeth bob dydd\n“Mae gwelededd a hygyrchedd wedi bod yn ffactorau allweddol wrth aildrefnu’r gwasanaethau myfyrwyr,” dywed Ben.\n“Rydym ni’n defnyddio llwyfannau digidol i sicrhau bod y gefnogaeth ar gael yn rhwydd.\n“Rydym ni am ddarparu’r un cymorth a chefnogaeth i’r rheini ar leoliadau gofal iechyd yng ngogledd Cymru, neu ar Gyfleoedd Byd-eang yn rhyngwladol, ag yr y gallwn ei wneud i fyfyriwr ar draws y ffordd yn Adeilad Maendy,” dywed. “Mae myfyrwyr yn deall technoleg ac mae llwyfannau digidol yn caniatáu i ni gau’r bwlch hwn”.\nCaiff gwasanaethau cwnsela eu cynnig ar-lein eisoes a gall myfyrwyr wneud cais am fwrsariaethau fel y Gronfa Caledi heb hyd yn oed ymweld â swyddfeydd Plas y Parc. Gall y rheini sy’n ffafrio sgyrsiau wyneb yn wyneb\neu cael nhw o hyd, a bydd y Ganolfan Bywyd Myfyrwyr newydd yn hwyluso’r cyfarfodydd hyn hefyd.\nI Nichola, bydd y cyfuniad o seilwaith ffisegol a digidol newydd yn normaleiddio mynediad ac ymgysylltu i fyfyrwyr. “Mae myfyrwyr yn cyrraedd ac yn cael eu drysu gan yr wybodaeth am y\nbywydau y dylen nhw fod yn eu byw,” dywed. “Maen nhw’n sefydlu eu hunaniaeth ac ar y dechrau, gallai eu blaenoriaethau fod mewn man arall.”\n“Fy mhrofiad i yw pan fyddan nhw angen y gefnogaeth, naill ai dydyn nhw ddim yn gwybod ei bod ar gael neu maen nhw’n teimlo stigma ynghylch gofyn am help,” dywed. “Mewn gwirionedd, mae gofyn am gyngor neu help yn gwbl normal. Ond weithiau mae angen i ni fod yn rhagweithiol wrth ddechrau’r sgwrs honno.”\nMaes allweddol arall i fyfyrwyr yw gyrfaoedd a chyflogadwyedd. “Rydym ni wedi gweld symudiad mawr yn agwedd myfyrwyr at eu gyrfaoedd dros y pum mlynedd ddiwethaf,” dywed Ben.\nMae Tîm Cefnogi a Lles Myfyrwyr Caerdydd yn darparu gwasanaethau allweddol yn amrywio o gyngor gyrfaoedd (ar gael am hyd at ddwy flynedd ar ôl graddio) i gyfleoedd yn y gweithle, gweithdai sgiliau a chyngor pwrpasol yn ymwneud â dechrau menter busnes.\nMae’n faes arall lle mae’r hyn sy’n ymddangos fel cyfraniad bach yn gallu cael effaith fawr. “Nid yw bob amser yn hawdd dod o hyd i brofiad gwaith perthnasol,” dywed Ben. “Mae’n ffaith wybyddus, yn enwedig i bobl ifanc o gefndiroedd incwm is, ei bod yn gallu bod yn anodd dod o hyd i’r profiadau gwaith sy’n ategu eu hastudiaethau. Mae fy nrws i bob amser ar agor i unrhyw un sy’n dweud ‘Rwy’n chwilio am fyfyriwr intern.'”\nMae cyn-fyfyrwyr hefyd yn gwerthfawrogi budd cynnig cyfleoedd gwaith i fyfyrwyr. Mae John yn gweithio gyda graddedigion Caerdydd yn ddyddiol yn PKF Francis Clark. “Mae budd mawr i drylwyredd a manylder academaidd y cyrsiau maen nhw wedi’u dilyn,” dywed. “Hoffwn i pe bai mwy o fyfyrwyr a chyn-fyfyrwyr Caerdydd yn gweithio yma!”\nArtist’s impression: Centre for Student Life\n“Mae gan Gaerdydd wasanaeth gwirioneddol flaengar,” dywed Nichola. “Mae’n gofyn ‘beth nesaf?’ drwy’r amser.”\nGyda chreu’r Ganolfan Bywyd Myfyrwyr, cyfleuster pwrpasol wrth galon y Brifysgol, bydd y newid hwnnw’n cyflymu ymhellach.\n“Mae llawer o brifysgolion yn esblygu eu gwasanaethau myfyrwyr drwy ychwanegu darnau dros amser ac wrth i chi dyfu mae’n dod yn anodd eu cynnal,” dywed Ben. “Yr hyn rydyn ni’n ei wneud yw pwyso Ctrl+Alt+Delete ac ailosod ar gyfer myfyrwyr heddiw.”\n“Mae gennym ni ein cyfleuster gwych newydd, presenoldeb ar-lein i ategu ein huchelgais ffisegol a nifer o raglenni arloesol, wedi’u targedu,” dywed Ben. “Drwy ddod â’r elfennau hyn at ei gilydd mae gennym ni gyfle nawr i wneud rhywbeth gwirioneddol arbennig i fyfyrwyr Caerdydd.”\nGallwch gynnig cyfleoedd yn y gweithle\nDysgwch fwy am roi cefnogaeth i fyfyrwyr\nDarllen fwy am Cardiff Connect\nCaerdydd ar blât\nNewid y Drefn\nA wnaethoch chi fwynhau’r erthygl? Beth yw eich barn?


Y Gymdeithas Lenyddol : Capel Y Garn\nMae'r gymdeithas yn cwrdd yn fisol o fis Hydref hyd fis Mawrth, gan wahodd gwahanol siaradwyr i'n hannerch.\nMae'r testunau'n amrywio o'r llenyddol i'r cyffredinol.\nCynhelir y cyfarfodydd yn festri'r Garn ar nos Wener am 7.30 o'r gloch.\nAtgofion Amser Rhyfel\nYn 2007, cyhoeddodd y Gymdeithas lyfryn yn cynnwys atgofion pump o aelodau'r Garn am eu profiadau yn ystod yr Ail Ryfel Byd, sef atgofion Nest Davies, Marjorie Hughes, Eirlys Owen, Morfudd Rhys Clark a Trefor Lewis. Mae'r gyfrol bellach allan o brint, ond gellir darllen copi (ar ffurf ffeil pdf) drwy glicio atgofion.\nLlywydd: Y Parch Wyn Morris\nCadeirydd: Mrs Mary E Thomas, Croesawdy\nIs-gadeirydd: Mr Gwynant Evans\nYsgrifennydd: Mrs Mary Thomas, Tŷ Clyd\nTrysorydd: Mrs Bet Evans\nMrs Elina Davies\nMrs Gaenor Hall\nMrs Shân Hayward\nMr Erddyn James\nMr Vernon Jones\nCafwyd tymor llwyddiannus arall o gyfarfodydd difyr ac amrywiol.\nAgorwyd y gyfres gyda darlith unigryw gan yr Arglwydd Elystan-Morgan, nos Wener, 17 Hydref. Soniodd am rai o'i atgofion cynharaf, yn cynnwys ei blentyndod yn y pentref, cyn mynd ymlaen i sôn - mewn ffordd ddiddwyll iawn - am ei yrfa nodedig ym myd gwleidyddiaeth a'r gyfraith.\nNos Wener, 21 Tachwedd, cafwyd cwmni Kate Crockett, a amlinellodd waith Cronfa Achub y Plant, ac ar ddiwedd y cyfarfod fe gyflwynodd Kate Crockett dystysgrif i'r Grŵp Help Llaw am eu cyfraniad yn gweu 345 o hetiau babanod yn yr ymgyrch 'Gall eich het achub bywyd'.\nNoson o frethyn cartref a gafwyd nos Wener, 19 Rhagfyr, mewn cyfarfod ac iddo naws Nadoligaidd - rhannwyd atgofion plentyndod mewn sawl ardal ac ymunwyd i ganu ambell garol.\nY prifeirdd lleol Dafydd Pritchard a Huw Meirion a'n gwefreiddiodd ar 16 Ionawr, wrth iddynt ddarllen rhai o'u cerddi ar bynciau amrywiol iawn mewn gwahanol fesurau ac arddulliau. Gwledd yn wir!\nTroi at fyd y ffotograffydd John Thomas a wnaeth Iwan Jones ar 20 Chwefror a chyflwyno noson o hen luniau, yn seiliedig ar ei gyfrol o luniau'r ffotograffydd arloesol hwn - ac roedd hi'n syndod faint y gall rhywun ei ddysgu wrth graffu'n fanwl ar lun.\nNos Wener, 20 Mawrth, i gloi'r tymor, aeth yr aelodau draw i'r Drwm yn y Llyfrgell Genedlaethol i fwynhau noson o hen ffilmiau, gan gynnwys yr anfarwol 'Noson Lawen' cyn troi tua bwyty Pendinas am fwffe blasus - diweddglo teilwng i gyfarfodydd y gymdeithas.\nNos Wener, 26 Hydref 2007, i agor tymor y gaeaf, cafwyd darlith ddiddorol iawn ar y testun 'Baledi Cymraeg a Chaethwasiaeth' gan Dr Wyn James, Caerdydd.\nTro'r ieuenctid i ddweud eu dweud oedd hi yng nghyfarfod, pan fentrodd Elfyn, Carwyn, Manon a Lowri i fynegi eu barn ar amrywiol bynciau. Yr holwraig oedd Llinos Dafis, a chafwyd noson ddifyr a hwyliog.\nNos Wener, 21 Rhagfyr, Mary Thomas, Dôlgelynnen, oedd y wraig wadd. Treuliwyd noson ddiddorol a difyr yn ei chwmni yn clywed am ei gwaith yn olrhain achau ei thylwyth, ac yn trafod perthnasau. Gaenor Hall, Cadeirydd y Gymdeithas, oedd yn llywyddu.\nYng nghyfarfod Ionawr 2008, cafwyd sgwrs gan y Dr Rhiannon Ifans, Penrhyn-coch, ar Ddathlu'r Plygain, gyda chymorth Parti Plygain Penrhyn-coch.\nNos Wener, 15 Chwefror, braint oedd cael gwrando ar Gwyn Angell Jones, Y Felinheli, yn sôn am ei ymweliad ag Ysbyty Jowai, India. Yn ystod 2006 dychwelodd Gwyn i Jowai, lle treuliodd ddeng mlynedd cyntaf ei fywyd, ac yn dilyn yr ymweliad hwnnw trefnodd apêl i godi swm sylweddol o arian i gael offer i'r ysbyty.\nCadeirydd:\tMrs Gaenor Hall\nIs-gadeirydd:\tMr D Bryn Lloyd\nYsgrifennydd:\tMrs Mary Thomas\nTrysorydd:\tMrs Bet Evans\nSwper y Gymdeithas\nCynhaliwyd swper pentymor y Gymdeithas yn Festri'r Garn nos Wener, 16 Mawrth 2007,\npan ddaeth yr aelodau ynghyd i fwynhau pryd o fwyd danteithiol wedi ei baratoi gan Mrs Margaret Griffiths, Gwesty'r Victoria, Borth.\nYn ystod y swper tynnwyd sylw at lyfryn sydd newydd gael ei gyhoeddi gan y Gymdeithas,\nsef Atgofion Amser Rhyfel, lle ceir ysgrifau gan bump aelod yn disgrifio'u bywydau yn ystod yr Ail Ryfel Byd.\nRoedd hi'n hyfryd bod y pump, sef Eirlys Owen, Nest Davies, Marjorie Hughes,\nMorfudd Rhys Clark a Trefor Lewis i gyd yn bresennol yn y swper.\nMae'r llyfr ar werth am £3.\nAr ôl y swper cafwyd anerchiad gan y gŵr gwadd, Mr Gwynfor Hughes, Caerdydd, brodor o Bow-Street ac un o blant y Garn.\nTeitl ei sgwrs oedd 'Hanes Dau Gyfaill'.\nY ddau dan sylw oedd ei dad W. J. Hughes, a'r Dr T.I.Rees, a fu'n gyfeillion oes.\nYr ohebiaeth rhyngddyn nhw yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf aeth â'r sylw nos Wener,\npan oedd y naill yn ymladd yn y ffosydd yn Ffrainc a'r llall yn gweithio i'r Swyddfa Dramor yn Nicaragua.\nWrth gloi'r cyfarfod diolchodd y cadeirydd, Mrs Llinos Dafis, yn gynnes iawn i bawb a gyfrannodd i wneud y tymor yn llwyddiant,\nac yn enwedig i swyddogion y Gymdeithas,\nMrs Mary Thomas yr ysgrifenyddes, a Mrs Bet Evans y drysoryddes,\nsydd yn eu swyddi ers blynyddoedd ac sy'n hwyluso pob trefniant gan wneud gwaith y Cadeirydd yn hawdd iawn.\nTymor yr Hydref 2006\nCafwyd tri chyfarfod diddorol o'r gymdeithas yn ystod yr hydref.\nDaeth Dafydd Pritchard o Archif Sgrîn a Sain Cymru atom ym mis Hydref\ni roi hanes adfer llais Evan Roberts oddi ar sylindrau sain a oedd wedi eu recordio ddechrau'r ganrif ddiwethaf.\nGwefr yn wir oedd cael clywed llais y Diwygiwr.\nYm mis Tachwedd Atgofion Amser Rhyfel oedd y testun\nac fe gafwyd cyfle i rannu atgofion\nEirlys Owen, Nest Davies, Morfudd Clark a Marjorie Hughes o'r dyddiau cythryblus hynny.\nTro Mr Ossie Osmond oedd hi ym mis Rhagfyr i'n goleuo ynghylch delweddau o Gymru\nâ'u perthynas â hanes economaidd Cymru.\nY Gymdeithas, Mawrth 2006\nWyddech chi fod cyw-ddeintyddion o Sweden yn gofod dod i Brydain i weld dannedd gosod?\nDyna un o'r ffeithiau rhyfedd a glywyd gan y deintydd Illtud Griffiths yn ei anerchiad i Gwrdd Llenyddol y Garn, nos Wener, Mawrth 17eg.\nRoedd gwledd wedi ei pharatoi yn Ysgoldy Bethlehem y noson honno gyda thri bwriad, sef dathlu Gŵyl Ddewi, dathlu diwedd y gaeaf,\na ffarwelio â'r Gweinidog, y Parch R W Jones, a fydd yn ymddeol ddiwedd y mis.\nEr gwaethaf oerfel y tywydd, roedd pob sedd wedi ei chymryd,\na chanmol brwd i'r bwyd a baratowyd gan Margaret Griffiths, Gwesty'r Victoria, y Borth,\nheb anghofio'r pwdinau roedd aelodau'r pwyllgor wedi eu cyfrannu!\nLlywyddwyd y noson gan Vernon Jones, a fynegodd ddymuniadau da\nffyddloniaid y Cwrdd Llenyddol i Bob a Rhian yn eu cartref newydd yn Wrecsam.


Tag: hysbysebion twitter | Martech Zone\nTag: hysbysebion twitter\nDydd Mawrth, Mehefin 1, 2021 Dydd Mawrth, Mehefin 1, 2021 Douglas Karr\nNid yw cyfrifon yn gwneud penderfyniadau, mae pobl yn gwneud. Mae rhaglen Farchnata Seiliedig ar Gyfrif (ABM) lwyddiannus yn mynd ar ôl cyfrifon ar y lefel strategol ond yn siarad â phobl ar y lefel gweithredu. Mae Influ2 yn diffinio hyn fel rhaglen ABM cydraniad uchel lle mae'r nodweddion allweddol yn cynnwys: Drilio i'r grŵp prynu. Ewch y tu hwnt i ddewis y cyfrifon targed: ymchwiliwch i'r rhai sy'n gwneud penderfyniadau penodol sy'n cynnwys grwpiau prynu o'ch cyfrifon targed. Cyfeiriwch at ddiffiniad persona eich ICP i lunio rhestr o'r rhai sy'n gwneud penderfyniadau\nDydd Sadwrn, 17 Chwefror, 2018 Dydd Sul, 18 Chwefror, 2018 Douglas Karr\nNi fu'r pwysau ar farchnatwyr, perchnogion busnes ac entrepreneuriaid i gynhyrchu ymgyrchoedd gwreiddiol o ansawdd uchel erioed mor ddwys ag y mae ar hyn o bryd. Heb wybodaeth ddylunio a strategaethau creadigol, bydd yn fwyfwy anodd cadw i fyny â'r safon gynyddol. Meddalwedd dylunio graffig ar-lein yw Design Wizard sy'n cynnig datrysiad cyflym, hawdd a fforddiadwy i bobl greu cynnwys gweledol. Bob dydd mae dros 1.8 biliwn o ddelweddau yn cael eu postio ar-lein ac mae'r\nMae Twitter yn profi rhaglen hysbysebu beta lle maen nhw'n chwyddo'ch trydar. Mae'n $ 99 y mis ac rydych chi'n dewis y ddaearyddiaeth yn ogystal â rhai categorïau targed. Rwy'n dal i fod yn ffan o Twitter ac mae'r cynnig hwn yn ddiddorol iawn i mi, felly pan dderbyniais yr e-bost yn gofyn imi ymuno â'r beta roedd yn rhaid i mi ddweud ie. Roeddwn i eisiau rhannu rhai meddyliau ar hap er mwyn i mi allu dychwelyd i'r swydd hon a gweld beth yw'r\nHei Twitter, I Tried Ads a Dyma Beth Sy'n Digwydd\nDydd Mercher, Mai 18, 2016 Dydd Sadwrn, 13 Chwefror, 2021 Douglas Karr\nRwyf wedi darllen adolygiadau cymysg ar Twitter Advertising. Heb ei ddefnyddio fy hun, roeddwn i'n meddwl y gallai fod yn werth rhoi ergyd. Hoffwn ddenu ychydig mwy o bobl i'r cyfrif Twitter Technoleg Marchnata ac roeddwn i eisiau gweld a fyddai rhai hysbysebion yn helpu. Mae'n debyg na fyddaf yn cael gwybod. Hei @TwitterAds, ceisiais wario arian gyda chi ond ni fyddech yn gadael i mi Llywiais yr opsiynau hidlo yn ofalus i gulhau.\nMae Twitter bellach yn cynnig amrywiaeth o ymgyrchoedd i adeiladu a ganlyn, gyrru traffig ac addasiadau i'ch gwefan, gosod cymwysiadau, caffael arweinyddion, neu hyrwyddo trydariadau penodol. Mae Trydar Hyrwyddedig yn parhau i ymddangos yn fy llinell amser ar Twitter ac mewn cymwysiadau Twitter brodorol. Dylai eich busnes fod yn trosoli arferion gorau Twitter, ond os ydych chi'n talu i hyrwyddo Trydar mewn gwirionedd, mae yna bethau penodol y gallwch chi eu gwneud i wella cyfradd clicio drwodd yr hyrwyddiad\nMae Hysbysebu Cyfryngau Cymdeithasol yn Fethiant\nDydd Gwener, Chwefror 7, 2014 Dydd Llun, Hydref 12, 2015 Douglas Karr\nPan ddechreuais i farchnata cyfryngau traddodiadol, cefais fy nhynnu i mewn ar unwaith i'r hyn y gellid ei gyflawni gyda data. Cyfeiriodd data ein profion a'n verbiage at farchnata a hysbysebu uniongyrchol, rhoi adroddiadau a mesur cywir inni, a rhoi darlun llawer cliriach inni o bwy oeddent, beth oeddent ei eisiau, ble roeddent, ble roeddent ei eisiau a sut yr oeddent ei eisiau. Roedd ymgyrchoedd yn gyfuniadau cymhleth iawn o lythyrau ffurf hir, cardiau post, hysbysebion papur newydd, galwadau llais,


Cam-drin Henoed a Chyfiawnder - Menter Dewis\nCeir tri phrif gam yn y prosiect:\nCam 1 – Codi Ymwybyddiaeth y Cyhoedd\nBydd cam un y prosiect yn cynnwys codi ymwybyddiaeth o gam-drin pobl hŷn ar draws Cymru ymhlith y cyhoedd a’r gwasanaethau cymunedol sy’n darparu cymorth i bobl hŷn. Bydd y cam hwn yn pontio’r cenedlaethau gyda phobl hŷn ac iau’n gweithredu fel llysgenhadon y prosiect.\nMae’r prosiect hynod arloesol hwn eisoes wedi derbyn sylw yn y cyfryngau lleol a chenedlaethol a bydd y sylw hwn yn parhau wrth i’r prosiect ddatblygu.\nBydd yr ymgyrch i godi ymwybyddiaeth yn darparu gwybodaeth am gam-drin pobl hŷn, amddiffyn a diogelu oedolion, a gallai helpu pobl yn y gymuned i adnabod arwyddion o gam-drin ac ymateb iddynt yn fwy effeithiol.\nCynhelir tair cynhadledd ranbarthol, gyda’r gyntaf ar 22 Hydref 2015 yng Nghaerfyrddin. Hefyd cynhelir cyfres o gyfarfodydd cyhoeddus lleol ar ymgysylltu / ymwybyddiaeth yn y ddwy ardal beilot sef Caerdydd a Sir Gaerfyrddin, fydd yn cyflwyno’r prosiect yn genedlaethol, yn rhanbarthol ac yn lleol.\nMae Dewis yn weithgar ar y cyfryngau cymdeithasol (Twitter a Facebook) er mwyn codi ymwybyddiaeth o gam-drin pobl hŷn a’r prosiect. Gobaith Dewis yw newid agweddau’n gadarnhaol at bobl hŷn sydd wedi cael eu cam-drin. Bydd hefyd yn cynnig fforwm i unigolion a grwpiau gysylltu â’i gilydd i drafod a herio agweddau ac arferion cyfredol wrth ymateb i gam-drin pobl hŷn. Nod y prosiect yw darganfod beth mae pobl hŷn yn ei ddymuno o ran ‘cyfiawnder’.\nCam 2 – Cynllunio a chyflenwi dulliau cyfiawnder newydd\nYn ystod cam dau bydd y prosiect yn dechrau cynllunio a chyflenwi dau fodel adferol newydd yng Nghaerdydd a Sir Gaerfyrddin. Bydd y modelau cyfiawnder newydd a grëir yn seiliedig ar yr elfennau mwyaf effeithiol yn y dulliau adferol cyfredol i ddiwallu anghenion pobl hŷn sy’n cael eu cam-drin yn eu cartrefi eu hunain. Pobl hŷn yn yr ardaloedd hynny fydd yn eu cynllunio ynghyd ag ymarferwyr lleol o’r trydydd sector a’r Gwasanaethau Cymdeithasol lleol. Mae’n bosibl y caiff modelau adferol gwahanol eu cynllunio i bob ardal. Caiff y rhain eu teilwra i anghenion a blaenoriaethau’r ardal leol a nodir gan y grwpiau cynllunio ym mhob ardal.\nElfen arloesol o’r prosiect yw y bydd personél wedi’u hyfforddi’n llawn yn rhan o’r gwaith - cyflogir Hwylusydd Cyfiawnder a dau Weithiwr Cyfiawnder i drafod opsiynau gyda phobl hŷn sydd wedi’u cam-drin o ran rhwymedïau a’r ystod o opsiynau cyfiawnder sydd ar gael iddyn nhw er mwyn gallu gwneud dewis gwybodus. Bydd y Timau Diogelu Oedolion yn Sir Gaerfyrddin a Chaerdydd yn cynnal asesiad risg ar ddarpar gyfranogwyr yn y prosiect, a bydd y risgiau yn parhau i gael eu monitro gan yr Hwylusydd Cyfiawnder cyn, yn ystod ac ar ôl yr ymyriad.\nBydd cyfranogwyr yn y prosiect yn derbyn cefnogaeth am gyfnod o 18 mis.\nCam 3 – Gwerthuso a Lledaenu\nBydd y cam hwn yn cynnwys gwerthuso effeithiolrwydd y modelau adferol newydd mewn nifer o ffyrdd:\nCaiff cyfranogwyr eu cyfweld yn ystod ac ar ôl eu hymwneud â’r prosiect, er mwyn archwilio eu lefelau o foddhad gyda’r gwasanaeth, eu hymdeimlad o rymuso a’u lefel o ymwneud â’r broses benderfynu.\nGofynnir i’r ddau Weithiwr Cyfiawnder hefyd gynnig sylwadau ar unrhyw ganfyddiad o newid yn anghenion ymgysylltu a grymuso’r dioddefwyr.\nGweinyddir profion seicometrig i fesur grymuso a rheolaeth.\nBydd gofyn i gyfranogwyr gadw dyddiadur adfyfyriol drwy gydol y broses y ogystal â chael eu cyfweld.\nCaiff ‘llwyddiant’ y cynllun adferol ei fonitro ar ôl cyfnod o chwe mis. Bydd y gwerthusiad o’r broses a’r canlyniad yn nodi a yw cyfleoedd i sicrhau cyfiawnder i bobl hŷn yn cael eu gwella mewn gwirionedd.\nCaiff canfyddiadau’r prosiect eu lledaenu mewn cynadleddau dethol wedi’u hanelu at ymarferwyr ac academyddion. Bydd pecyn hyfforddi DVD yn cael ei gynhyrchu i ymarferwyr i helpu i godi ymwybyddiaeth am opsiynau cyfiawnder, darparu cyngor arbenigol ar lwybrau atgyfeirio, mathau o gam-drin pobl hŷn ac ymatebion priodol.


Preswylydd Ysgolion a dysgu Grantiau a budd-daliadau addysg Grant Datblygu Disgyblion (GDD) – Mynediad\nY Grant Datblygu Disgyblion (GDD) – Mynediad 2021/2022\nSicrhewch £125 (ac eithrio blwyddyn 7, sef grant o £200) i brynu gwisg ysgol, offer, dillad chwaraeon a dillad ar gyfer gweithgareddau y tu allan i'r ysgol i'ch plentyn.\nGall dysgwyr sy'n gymwys i gael prydau ysgol am ddim ar hyn o bryd wneud cais am y grant hwn os ydyn nhw'n:\ndechrau Dosbarth Derbyn, Blwyddyn 1, Blwyddyn 3 neu Flwyddyn 5 mewn ysgol gynradd ym mis Medi 2021\ndechrau Blwyddyn 7, 8, 9 10, neu 11 mewn ysgol uwchradd ym mis Medi 2021\nyn 4, 5, 7, 9, 11, 12, 13, 14 neu 15 oed mewn ysgol arbennig, canolfan adnoddau anghenion arbennig neu uned cyfeirio disgyblion (yn y grwpiau blwyddyn uchod)\nY grant ar gyfer dysgwyr Blwyddyn 7 yw £200, gan gydnabod y costau uwch sy'n gysylltiedig â dechrau yn yr ysgol uwchradd.\nMae'r cyllid hwn ar gyfer disgyblion sy'n gymwys i gael prydau ysgol am ddim ar hyn o bryd, ac nid yw'n ymestyn i gynnwys y disgyblion sy'n cael prydau ysgol am ddim dan drefniadau ar gyfer eu hamddiffyn wrth bontio. Os ydych wedi cyflwyno cais am Brydau Ysgol Am Ddim yna mae'n rhaid i chi aros am y penderfyniad cyn gwneud cais am y Grant Datblygu Disgyblion – Mynediad.\nOs ydych chi'n credu eich bod chi'n gymwys i gael Prydau Ysgol Am Ddim ac nad ydych chi eisoes wedi cyflwyno cais, llenwch ein ffurflen gais Prydau Ysgol Am Ddim ar-lein. RHAID i chi aros am y penderfyniad hwn cyn gwneud cais am y Grant Datblygu Disgyblion – Mynediad.\nMae'r cyllid ar gael i BOB plentyn sy'n derbyn gofal o oedran ysgol gorfodol, waeth beth fo'r hawl i brydau ysgol am ddim. Ar gyfer ymholiadau yn ymwneud â Phlant sy’n Derbyn Gofal yn unig, ffoniwch 01443 866614.\nMae modd defnyddio'r arian i brynu:\nGwisg chwaraeon ysgol, gan gynnwys esgidiau;\nGwisg ar gyfer gweithgareddau ehangach, er enghraifft chwaraeon, sgowtiaid a geidiaid;\nOffer ysgol lle mae gweithgareddau cwricwlwm newydd yn dechrau, megis dylunio a thechnoleg; ac\nOffer ar gyfer teithiau y tu allan i oriau'r ysgol, megis gwisgoedd gwrth-ddŵr ar gyfer dysgu yn yr awyr agored;\nGliniaduron neu dabledi i helpu o ran dysgu o bell. Mae Llywodraeth Cymru yn cynghori teuluoedd i gysylltu ag ysgol/lleoliad eu plentyn i drafod benthyca offer cyn prynu.\nMae ffonau symudol wedi'u heithrio o'r cyllid hwn.\nOs ydych chi eisoes wedi prynu'r eitemau, cewch chi wneud cais a chael yr arian.\nGwneud cais am y Grant Datblygu Disgyblion\nRhifau ffôn llinell gymorth\nMae rhifau ffôn llinell gymorth ar gael bob dydd os nad oes modd i chi gyrchu'r ffurflen gais ar-lein neu os oes angen cymorth arnoch chi. Mae llinellau ffôn ar gael rhwng:\n9am - 5pm Dydd Llun i Ddydd Iau\n9am - 4.30pm Dydd Gwener\nDydd Llun, Dydd Mercher, Dydd Iau a Dydd Gwener 07842320420\nDydd Mawrth 07394400985\nMae rhagor o wybodaeth am y cyllid hwn ar gael ar wefan Llywodraeth Cymru.