Tupàn ze'eg IRUK 13\n— Pezewyr ikatu 'ygwer wi nehe, i'i Zezuz\n1 A'e 'ar mehe teko uhem wà Zezuz pyr a'e wà. Umume'u ma'e izupe wà. — Amo 'ar mehe amo Karirez ywy rehe har a'e wà, uzuka ma'ea'yr oho Tupàn hàpuzuhu pe a'e wà. Karirez ywy rehe har na'ikatu kwaw tuwihaw Pirat pe a'e wà, a'e rupi Pirat omono kar zauxiapekwer a'e pe a'e wà. — Pezuka a'e Karirez ywy rehe har pe wà nehe, i'i wanupe. A'e rupi uzuka oho wà, i'i teko Zezuz pe wà. 2 Uze'eg Zezuz wanupe kury. — Màràzàwe tuwe umàno nezewe wà. Aipo iaiw wera'u amogwer Karirez rehe har wanuwi a'e wà. 3 Nan kwaw ty wà. Aze napezewyr kwaw penemiapo kwer ikatu 'ygwer wi nehe, pemàno putar wazàwe pe nehe no. 4 Amo 18 teko umàno kwez a'e wà no, ta'e tàpuz aiha katu ma'e u'ar wa'aromo a'e xe, Xirue taw pe a'e xe. Aipo iaiw wera'u amo Zeruzarez tawhu pe har wanuwi a'e wà. 5 Nan kwaw pa. Aze napezewyr kwaw penemiapo kwer ikatu 'ym ma'e wi nehe, pemàno putar wazàwe pe nehe no.\nZezuz umume'u ma'ywa 'yw i'a 'ym ma'e rehe ma'emume'u haw a'e kury\n6 Na'e Zezuz uze'eg wà wanupe kury, ma'emume'u haw imume'u pà kury. — Heta ma'ywa 'yw amo awa ko pe a'e. Opo'o zepe i'a kwer oho a'e pe. Na'i'a kwaw. 7 Na'e i'i oko rehe uzekaiw ma'e pe kury. — Na'iruz kwarahy amumaw xe hezur pà i'a kwer hekar pà ihe. Naexak pixik kwaw. Ezuhaw imugwaw pà nehe, ta'e ma'ywa 'yw o'ok ikatu haw ywy wi a'e xe, i'i izupe.\n8 Na'e uze'eg ima'e rehe uzekaiw ma'e izupe a'e. — Tuwe rihi, tuwe umumaw amo kwarahy u'àz pà nehe. Amuapirupiru putar ywy izypy pe nehe, amono putar ma'erepuxi ku'i kwer imu'a kar har izypy pe nehe no. 9 Aze i'a u'ar mehe nehe, ikatu nezewe mehe nehe. Aze na'i'a kwaw nehe, ezuhaw kar nehe, i'i uzar pe.\nZezuz umukatu kuzà wata 'ym ma'e a'e kury\n10 Mytu'u haw 'ar mehe upurumu'e Zezuz 'àm a'e, zutew wazemono'ogaw pe a'e. 11 Amo kuzà a'e pe hekon a'e. 18 kwarahy wereko uma'eahy romo. Tuweharupi ima'eahy. Ta'e wereko tekwe ikatu 'ym ma'e uzehe a'e xe. Wata iko uzepepog mà, upu'àm 'ym mà. 12 Hexak mehe Zezuz uhapukaz a'e. — Uhem nema'eahy haw kwez newi kury, i'i izupe.\n13 Opokok hehe. Na'arewahy upu'àm kury. Uze'egatu Tupàn rehe. 14 Zemono'ogaw pe pureruze'eg ma'e wikwahy Zezuz pe a'e, ta'e upurumukatu mytu'u haw 'ar mehe a'e xe. — Uma'ereko kwez mytu'u haw 'ar mehe a'e, ze'eg kwehe arer heruzar 'ym pà a'e, i'i uzeupe. Na'e uze'eg a'e tuwihaw teko wanupe kury. — Ximumaw 6 'ar zanema'ereko pà zane. Xo a'e 'ar mehe pezur xe pezemukatu pà nehe. Pezur zo mytu'u haw 'ar mehe nehe, i'i wanupe.\n15 Na'e Zanezar uze'eg wanupe kury. — Tupàn ze'eg heruzar mua'u har romo peiko pe. Pemume'u amo ma'e penemiapo ràm. Pezapo amo ae ma'e. Peraha peneimaw 'y pe mytu'u haw 'ar mehe, wamui'u kar pà. 16 Ko kuzà a'e, Àmàrààw izuapyr romo hekon a'e. Zurupari umumaw 18 kwarahy ma'erahy ipuraraw kar pà izupe a'e. Aipo na'ikatu kwaw mytu'u haw 'ar mehe imukatu haw Tupàn pe a'e, i'i ahyahy wanupe.\n17 Iàmàtyry'ymar imaranugar ize'eg henu mehe wà. Amogwer teko a'e wà, hurywete a'e wà, ta'e uzapo ikatu ma'e a'e xe.\nZezuz umume'u ma'eà'yz rehe ma'emume'u haw a'e kury\n18 Uze'eg wi teko wanupe. — Ma'e nuzawy kwaw Tupàn pureruze'egaw a'e. 19 Tupàn pureruze'egaw nuzawy kwaw ma'eà'yz pixika'i ma'e mutar her ma'e a'e wà. Awa utym oho oko pe. Hezuz kury. I'yw itua'u kury. Wiràmiri uzapo waity hàkà rehe wà.\nUze'eg Zezuz typy'ak imuapiruru kar haw rehe a'e kury\n20 Upuranu wi Zezuz teko wanehe. — Ma'e nuzawy kwaw Tupàn pureruze'egaw a'e. Pixika'i izypy mehe. Uhua'u amo 'ar ipawire. 21 Kuzàgwer a'e wà, omono typy'ak imuapiruru kar haw pixika'i ma'e typy'ak inuromo a'e wà. Iapiruru tuwe typy'ak tetea'u.\nUze'eg Zezuz uken pixika'i ma'e rehe a'e kury\n22 Na'e wata Zezuz oho taw nàn a'e, upurumu'e pà a'e. Wata oho Zeruzarez tawhu kutyr kury. 23 Amo upuranu hehe. — Urezar, i'i izupe. — Màràn teko Tupàn upyro putar a'e wà nehe. Aze ru'u xo màràn teko zo upyro putar a'e wà nehe, i'i izupe. Na'e uze'eg Zezuz izupe.\n24 Ezeagaw nereixe pà uken pixika'i ma'e rupi nehe. Ta'e teko tetea'u uzeagaw putar hupi wixe pà wà nehe xe. Nupuner kwaw wà nehe.\n25 Tàpuz zar upu'àm putar nehe, uwàpytym putar uken nehe. — Urereixe wer ty, peze putar zepe izupe nehe. — Ewàpytymawok uken nehe ty, peze putar zepe izupe nehe. — Napukwaw kwaw ihe, ma'e wi pezur, i'i putar peme nehe. 26 — Kwa, urumai'u nepyr ure, peze putar zepe izupe nehe, — Erepurumu'e urereko haw pe ne, peze putar zepe izupe nehe. 27 — Napukwaw kwaw ihe, napeiko kwaw heremiruze'eg romo pe, i'i putar peme nehe. — Petyryk ihewi nehe, ta'e ikatu 'ym ma'e iapo har romo peiko pe xe, i'i putar peme nehe. 28 A'e 'ar mehe nehe, pexak putar penàmuz pe wà nehe: Àmàrààw, Izak, Zako. Pexak putar Tupàn ze'eg imume'u har kwehe arer paw rupi pe wà nehe no. Wiko putar Tupàn heko haw pe a'e wà nehe. Napeixe kwaw wapyr nehe. Katu pe pezai'o katu putar penàzgyrygyryz pà nehe.\n29 Teko ywy nànànar a'e wà nehe, oho putar Tupàn pyr wà nehe. Wiko putar heko haw pe wà nehe. 30 Taikwepe har wiko putar tenataromo har romo a'e nehe. Tenataromo har wiko putar taikwepe har romo a'e nehe.\nUzemumikahy Zezuz Zeruzarez tawhu pe har wanehe a'e kury\n31 A'e 'ar mehe amo ze'eg kwehe arer kwaw par parizew her ma'e ur Zezuz pyr a'e wà, izupe uze'eg pà a'e wà. — Eho xe wi nehe ty, ta'e Ero ipuruzuka wer nerehe a'e xe, i'i izupe wà.\n32 Uze'eg Zezuz wanupe. — Ero a'e, awara ài hekon a'e. Peze'eg peho izupe nehe. — Zezuz umuhem kar tekwe ikatu 'ym ma'e puruwi a'e wà, upurumukatu oho iko a'e wà no. Kutàri uma'ereko iko a'e. Pyhewe uma'ereko putar a'e nehe no. Na'iruz 'ar pawire umumaw putar uma'ereko haw a'e nehe, peze peho Ero pe nehe, heze'eg imume'u pà nehe. 33 Ata wiwi putar aha nezewe heata awer zàwegatete nehe: kutàri, pyhewe, pyhegwepe nehe no. Na'ikatu kwaw Tupàn ze'eg imume'u har zuka haw amo ae taw pe. Xo Zeruzarez pe izuka haw ikatu teko wanupe.\n34 Pe Zeruzarez tawhu pe har pe ty wà, pe Zeruzarez tawhu pe har pe ty wà, pezuka Tupàn ze'eg imume'u har pe wà, pezapizapi ize'eg herur har ita tetea'u pupe pe wà no, wazuka pà pe wà no. Tuweharupi hepuruàzuwàn wer zepe penehe ihe. Zapukaz omonokatu umemyr upepo iwy pe. Nezewegatete ihe no, heporomonokatu wer zepe penehe ihe no. Naheputar kwaw pe. 35 Iaiw putar peneko haw. Aha putar pewi ihe nehe. Kwehe naherexak kwaw pe nehe. Amo 'ar mehe peze'eg putar nezewe nehe, — Tuwe Tupàn uzapo ikatu ma'e izupe nehe, Zanezar her rehe ur ma'e pe nehe, peze putar nehe. A'e 'ar mehe herexak wi putar pe nehe.


Tupàn ze'eg IZYPY MEHE ARER 2\n1 Nezewe Tupàn umumaw iapo haw a'e kury: ywak, ywy, ywak rehe har wà, ywy rehe har wà. 2 7 haw 'ar mehe Tupàn umumaw ma'e iapo haw upaw rupi katete. Upytu'u uma'ereko re a'e ma'e iapo re. 3 Na'e omono uze'egatu 7 haw 'ar rehe kury. Omonokatu a'e 'ar uzeupe ikatu ma'e romo, ta'e upytu'u a'e 'ar mehe ma'e paw iapo re xe. 4 Nezewe Tupàn uzapo ywak. Nezewe uzapo ywy.\nMa'etymaw En her ma'e\n5 Tupàn ywak iapo mehe, ywy iapo mehe, naheta pixik kwaw ni ka'api'i ni ma'e hezuz ma'e a'e 'ar rehe rihi, ta'e Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e a'e xe, numugyr kar kwaw àmàn a'e 'ar mehe a'e rihi xe. Naheta kwaw teko ko pe uma'ereko ma'e ywy rehe a'e wà rihi. 6 Ywy wi uhem typyàkwenahy ma'e oho uwyryk pà ywy imuàkym pà. 7 Na'e Tupàn umuapu'a ywy ku'i kwer awa romo iapo pà a'e kury. Nuikuwe kwaw awa a'e rihi. Upy Tupàn awa iapygwar rupi ywytu purumuigo kar ma'e imono pà izupe kury. Nezewe mehe wiko wikuwe ma'e romo a'e kury.\n8 Na'e Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e uzapo ma'etymaw a'e pe kury, En ywy her ma'e rehe kury, ywy kwarahy ihemaw kutyr har rehe kury. Omono wemiapo kwer awa a'e ywy rehe. 9 Na'e Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e umutua'u kar ma'e'yw puràg eteahy ma'e tetea'u paw rupi katu a'e pe kury. I'a katu a'e pe. I'a kwer ikatuahy i'u mehe. Heta amo ma'e'yw purumuigo kar ma'e a'e pe. Amo ae ma'ywa 'yw heta a'e pe no. Aze amo u'u i'a kwer nehe, ukwaw putar ma'e nehe: ikatu ma'e, ikatu 'ym ma'e no.\n10 En ywy wi uwyryk amo 'y a'e, a'e ma'etymaw imuàkym pà a'e. A'e wi uhem mehe a'e yrykaw uzemuza'aza'ak 4 yrykawhu romo. 11 'Y ipy Pizom her romo a'e. Uwyryk Awira ywy izywyr. Heta ita hekuzar katu ma'e or her ma'e a'e ywy rehe. 12 Or a'e ywy rehe har ikatuahy a'e. Naheta kwaw ywy a'e or inuromo. Heta kàpuhàg zàwenugar a'e pe no. Naheta tetea'u kwaw a'e kàpuhàg. Zawaiw katu agwer kàpuhàg hexakaw. Heta amo ae ita hekuzar katu ma'e a'e pe no. 13 Yrykaw mokoz haw a'e, Ziom her romo a'e. Uwyryk oho Kuxi ywy nànàn. 14 Yrykaw na'iruz haw a'e, Xikire her romo a'e. Uwyryk Axir ywy izywyr kwarahy heixe haw kutyr. Yrykaw zeirugatu haw a'e, Ewparat her romo a'e.\n15 Na'e Tupàn umuigo kar awa ma'etymaw En her ma'e rehe a'e kury. — Ezekaiw katu hehe nehe, i'i izupe. — Ezapo ma'etymaw xe nehe, i'i izupe. 16 Uze'eg Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e awa pe, wemiapo kar imume'u pà izupe. — Erepuner ma'e'yw i'a kwer paw i'u haw rehe nehe, i'i izupe. 17 — Xo pitài ma'e'yw i'a kwer zo nere'u kwaw nehe. E'u zo a'e ma'e'a kwer nehe, i'i izupe. A'e ma'e'a ukwaw kar ikatu ma'e purupe a'e, ukwaw kar ikatu 'ym ma'e purupe a'e no, i'i izupe. — Aze ere'u nehe, nereruzar kwaw heze'eg nehe. Aze nereruzar kwaw heze'eg nehe, a'e 'ar mehe we eremàno putar azeharomoete nehe, i'i izupe.\n18 Na'e Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e uze'eg kury. — Na'ikatu kwaw awa a'e zutyka'i heko haw, i'i. — Azapo putar ipytywàgatu har izupe nehe. Wiko putar ipehegwer zàwenugar romo izupe nehe.\n19 Tupàn ywy iapo pawire kury, uzapo miar hehaite ma'e upaw rupi wà, wiràmiri paw wà no. Weraha wemiapo kwer a'e pe awa pe upaw rupi wà. — Emono waner wanupe upaw rupi nehe, i'i izupe. Omono awa waner wanupe upaw rupi. A'e waner imono pyrer wà, wiko waner azeharomoete har romo wà. 20 Omono her wiràmiri wanupe upaw rupi. Omono her ma'ea'yr tàpuznaw pe har wanupe, miar hehaite ma'e ka'a pe har wanupe no. Naheta kwaw hemireko awa pe a'e rihi. Naheta kwaw ipehegwer zàwenugar izupe.\n21 Na'e Tupàn umugerete kar a'e awa. Iker mehe o'ok iàrukàgwer izuwi. Umuzeruwyk i'ok awer no. 22 Na'e Tupàn uma'ema'e a'e awa iàrukàgwer a'e, kuzà romo iapo pà a'e. Weraha awa pe kury. 23 Na'e awa i'i uzeupe,\nIkatuahy tuwe Tupàn hemiapo kwer ihewe kury.\nKo kuzà a'e, to'o hero'o wi i'ok pyrer romo hekon a'e, i'i uzeupe.\nKuzà, a'e putar izupe nehe, ta'e Tupàn o'ok awa wi a'e xe.\n24 A'e rupi ko 'ar rehe awa wezar u a'e wà, wezar uhy a'e wà no, uzemono'og pà wemireko rehe we a'e wà. Pitài teko zàwenugar romo wanekon wà.\n25 Awa a'e, hemireko a'e no, na'ima'e kwaw wà. Ni kamir ni topoz numunehew kwaw wà. Nezewe rehe we na'imaranugar kwaw uzewi wà.


Tupàn ze'eg 1 XAMUEW 26\nNuzuka kwaw Tawi Xau a'e\n1 Amo Zipe pe har oho Zimea pe Xau pe uze'eg pà wà kury. — Tawi uzeàmim iko ywytyr Akira her ma'e pe Zezimon tawhu henataromo a'e, i'i izupe wà. 2 Na'e uhem Xau na'arewahy ywyxiguhu Zipe huwake har pe kury. Weraha 3 miw Izaew zauxiapekwer ikatuahy wera'u ma'e uzeupi wà. Wekar Tawi oho wà. 3 Uzapo uker haw Akira ywytyr rehe wà, Zezimon henataromo wà. Wiko Tawi ywyxiguhu pe. Amo umume'u Xau tur awer izupe. — Ur Xau nerekar pà a'e, i'i izupe wà. 4 A'e rupi omono kar amo awa Xau huwake hehe wamume'e kar pà wà. Wexak a'e awa Xau a'e pe wà. Uzewyr Tawi pe heko haw imume'u pà wà. 5 Na'arewahy oho a'e pe. Wexak Xau iker haw, Aminer Ner ta'yr iker haw no. Zauxiapekwer wanuwihaw romo hekon Aminer. Uker Xau amogwer zauxiapekwer wapyr. Zauxiapekwer uzapo uker haw izywyr wà.\n6 Mokoz awa wata Tawi rupi wà. Aimerek Hete zuapyr awa ipy her romo a'e. Amizaz inugwer her romo a'e. Zeruz imemyr romo Zoaw tywyr romo hekon a'e. Upuranu Tawi wanehe kury. — Mo oho putar herupi Xau waker haw pe nehe, i'i wanupe. — Aha putar ihe, i'i Amizaz izupe.\n7 A'e rupi pyhaw oho Tawi Amizaz rupi. Wixe Xau waker haw pe wà. Wexak Xau iker mehe wà, zauxiapekwer waker haw myter pe wà. Umuixe kar upurukutukaw ywy pupe wàkàg huwake uker pà. Aminer a'e, amogwer zauxiapekwer a'e wà no, uker Xau izywyr a'e wà. 8 Na'e uze'eg Amizaz Tawi pe. — Kutàri pyhaw Tupàn umur neàmàtyry'ymar kwez nepo pe kury. Tuwe akutuk Xau ipurukutukaw pupe ihe nehe. Akutuk putar ywy rehe pitài ikutukaw rupi ihe nehe. Ni mokoz ikutukaw nazapo kwaw nehe, i'i Tawi pe.\n9 Uwazar Tawi ize'eg izupe. — Ezuka zo ty. Ta'e aze amo uzapo ikatu 'ym ma'e Tupàn wemixak kwer tuwihawete pe nehe, Tupàn uzepyk putar a'e awa rehe a'e nehe. 10 Xikwaw Tupàn wikuwe ma'e romo heko haw. Nezewegatete xikwaw Xau izuka àwàm no. Aze ru'u imàno haw 'ar mehe nehe, aze ru'u amo zeàmàtyry'ymawhu rehe nehe, Tupàn uzuka kar putar azeharomoete nehe. 11 Tuwe Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e nuzuka kar kwaw wemixak kwer tuwihawete romo wemimuigo karer nehe, ihewe nehe. Xipyhyk y'a izuwi kury ty. Xipyhyk ipurukutukaw nehe no. A'e re zaha nehe kury, i'i izupe.\n12 A'e rupi upyhyk Tawi ipurukutukaw Xau iàkàg huwake har. Upyhyk y'a no. Oho a'e wi Amizaz rupi kury. Ni amo nuexak kwaw wà. Ni amo nukwaw kwaw uzeapo ma'e kwer wà. Ni amo nume'e kwaw wà. Uker katu upaw rupi wà, ta'e Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e umuger katu kar a'e wà xe.\n13 A'e rupi wahaw Tawi ywyàpyznaw oho. Uzeupir ywytyr apyr kury. Muitea'u zauxiapekwer wanuwi hekon a'e kury. 14 Uhapukaz Aminer pe Xau hemiruze'eg wanupe kury. — Aminer, i'i. — Aipo herenu pe ne, i'i. — Mo uhapukaz iko tuwihawete pe a'e, i'i Aminer.\n15 Uwazar Tawi ize'eg izupe. — Aipo awa romo ereiko. Aipo ereiko zauxiapekwer Izaew zuapyr ikàg ma'e romo ne. Màràzàwe tuwe nerezekaiw kwaw nezar rehe neruwihawete rehe ne. Tàrityka'i amo wixe kwez peker haw pe tuwihawete izuka pà, nezar izuka pà. 16 Nerexak kwaw ta'e ereker ne xe, Aminer. Amume'uahy ko ma'e Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e wikuwe ma'e rehe ihe kury. Pe paw rupi pemàno putar nehe. Ta'e napezekaiw katu kwaw pezar rehe xe, ta'e napepyro kwaw penuwihaw Tupàn hemixak kwer tuwihawete romo hemimuigo kar pyrer pe xe. Pezeapyaka katu heze'eg rehe kury ty wà. Pekar tuwihawete ipurukutukaw peho nehe kury. Pekar y'a iàkàg huwake arer nehe no, i'i zauxiapekwer wanupe.\n17 Ukwaw Xau Tawi ize'eg mehe. Upuranu hehe. — Tawi, aipo ne ereze'eg iko ihewe hera'yr, i'i izupe. — Aze pa, hezar, i'i Tawi. 18 — Màràzàwe tuwe nerepytu'u kwaw neremiruze'eg ipiaromo neho re. Ma'e azapo newe. Ma'enugar iaiw ma'e azapo newe ihe. 19 Heruwihawete ne. Einu katu ko heze'eg newe heremimume'u ràm kury. Aze Tupàn wiko hekutyr nemur kar arer romo a'e, aze eremono e amo ma'e izupe nehe, aze erezuka amo ma'ea'yr henataromo nehe, upytu'u putar hekutyr nemur kar ire a'e nehe. Aze amo teko wiko hekutyr nemur kar har romo wà, tuwe Tupàn ize'egaiw u'ar a'e teko wanehe a'e nehe. Ta'e hemuzàn kar heywy wi Tupànete imuwete katu haw wi a'e wà xe, amo ae ywy tupàn a'ua'u wamuwete katu haw pe a'e wà xe. 20 Tuwe nahezuka kwaw amo ae ywy rehe muite Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e wi a'e wà nehe. Hezuka kar zo pe wanupe nehe. Màràzàwe tuwe Izaew wanuwihawete ur xe. Aipo herekar iko a'e. Màràzàwe tuwe. Aiko tug zàwenugar romo ihe. Màràzàwe tuwe herekar iko wiràmiri hehaite ma'e hekar har zàwe a'e, i'i Tawi Xau pe.\n21 Uwazar Xau ize'eg izupe. — Azawy tuwe ihe, hera'yr Tawi. Nazapo pixik kwaw ikatu 'ym ma'e newe ko 'ar henataromo nehe. Ta'e kutàri pyhaw nahezuka kwaw pe ne xe. Aiko he'o ma'e romo ko 'ar rehe. Azapo ikatu 'ym ma'e uhua'u ma'e, i'i izupe.\n22 Na'e i'i Tawi izupe. — Aiko nepurukutukaw areko xe hepo pe, hezar. Emur kar amo nerehe we har xe ipyhyk pà kury. 23 Tupàn umekuzar teko ikatu ma'e wanemiapo a'e, teko ize'eg heruzar har wanemiapo a'e. Kutàri nemur hepo pe a'e. Nuruzuka kwaw ihe. Nazuka kwaw tuwihawete Tupàn hemixak kwer ihe. 24 Amuwete katu nerekuwe haw kwez ihe. Tuwe Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e uzapo nezewegatete haw ihewe nehe no. Tuwe hepyro zawaiw katu haw nànàn nehe, i'i Tawi Xau pe.\n25 Uwazar Xau ize'eg izupe. — Tuwe Tupàn umur uze'egatu nerehe nehe. Neremiapo ràm paw ikatu putar nehe, i'i. Na'e oho Tawi a'e wi izuwi kury. Uzewyr Xau oho weko haw pe kury.


Tupàn ze'eg 1 XAMUEW 10\n1 Weraha Xamuew zutahyky'a por uri kawer. Uzuhen Xamuew a'e uri tykwer Xau iàkàg rehe kury. Uzurupyter no. Uze'eg nezewe izupe kury. — Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e nemuigo kar Izaew wanuwihawete romo kwez kury. Ereiko putar wanuwihaw romo kury. Erepyro putar waàmàtyry'ymar wanuwi upaw rupi katete ne wà nehe. Amo ma'e uzeapo putar kutàri nehe. Nezewe mehe erekwaw putar neànàm wanuwihawete romo nemuigo kar awer nehe.\n2 Kutàri xe wi neho re nehe, ereàwàxi putar mokoz awa ne wà nehe, Hakew itym awer huwake Zewza taw huwake Mezàmi izuapyapyr waiwy rehe ne wà nehe. — Nereimaw zumen ukàzym ma'e kwer a'e wà, amo wexak kwez a'e wà kury, i'i putar a'e mokoz awa newe a'e wà nehe. — Neru nuzemumikahy kwaw wanehe kury. Uzemumikahy nerehe kury, i'i putar newe wà nehe. — Ma'e apuner iapo haw rehe hera'yr hexak pà ihe nehe, i'i neru iko, i'i putar newe wà nehe.\n3 A'e re eata eho iko nehe, te erehem putar ywyra Tupàn pe imonokatu pyrer Tamor pe har pe nehe. A'e pe erexak putar na'iruz awa Metew kutyr wata ma'e ne wà nehe. Uzuka kar putar ma'ea'yr Tupàn henataromo Metew pe wà nehe. Amo awa weraha putar na'iruz àràpuhàrànetea'yr oho iko wà nehe. Amo awa weraha putar na'iruz typy'ak oho iko nehe no. Inugwer weraha putar uwà tykwer zutahyky'a por oho iko nehe no.\n4 — Nekatu pa, nekatu pa, i'i putar newe wà nehe. Umur putar a'e typy'ak newe wà nehe no. Epyhyk wanuwi nehe.\n5 A'e re ereho putar ywytyr Tupàn pe imonokatu pyrer pe nehe, Zimea pe har pe nehe. Piri ywy rehe har zauxiapekwer wiko a'e pe wà, uker haw pe wà. Tawhu ukenawhu huwake ereàwàxi putar amo Tupàn ze'eg imume'u har wà nehe. Wezyw putar waiko ywytyr wi wà nehe, ma'ea'yr Tupàn henataromo zuka haw wi ur putar wà nehe. Upy putar xi'àm tapi'ak i'ak kwer wà nehe. Umupu putar wemimupu waiko wà nehe no. Umupu putar uwioràwiràn wà nehe. Upy putar uxi'àm wà nehe. Umupu putar uwioràwiràn irir her ma'e wà nehe. Umume'u putar Tupàn ze'eg oho waiko wà nehe no.\n6 A'e 'ar mehe we Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e rekwe wiko putar nezar romo a'e nehe. Ereiko putar Tupàn ze'eg imume'u har romo wainuromo nehe. Amo ae ma'e romo ereiko putar a'e 'ar mehe nehe. 7 A'e ma'e izeapo mehe, ezapo neremiapo ràm upaw rupi nehe, ta'e Tupàn wiko putar nerehe we a'e nehe xe. 8 Eho herenataromo Ziwkaw tawhu pe kury. Uruàwàxi putar a'e pe ihe nehe. Azuka putar ma'ea'yr Tupàn henataromo nehe. Ukaz putar a'e ma'e upaw rupi nehe. Amono putar ma'e Tupàn pe hemuawyze kar pà izupe ihe nehe no. Emumaw 7 'ar a'e pe heràro pà nehe. A'e pe ahem putar newe neremiapo ràm imume'u pà newe nehe, i'i Xamuew Xau pe.\n9 — Zazur rihi, i'i Xau Xamuew pe. A'e 'ar mehe we Tupàn uzapo Xau ipy'a amo ae ma'e romo a'e kury. A'e 'ar mehe we uzeapo ma'e Xamuew hemimume'u kwer upaw rupi katete a'e. 10 Uhem Xau Zimea tawhu pe uzehe we har pume kury. Wahem mehe amo Tupàn ze'eg imume'u har uwàxi wà. Tupàn rekwe wixe Xau ipy'a pe, izar romo wiko pà. Wiko Xau Tupàn ze'eg imume'u har romo a'e no, wainuromo a'e no.\n11 Amo teko Xau kwaw par a'e wà, wexak a'e ma'e iapo mehe a'e wà. Upuranu uzehezehe wà. — Ma'e uzeapo Ki ta'yr pe. Aipo Xau uzeapo Tupàn ze'eg imume'u har romo a'e, i'i uzeupeupe wà.\n12 Amo awa a'e pe har upuranu wanehe. — Mon aipo tu romo hekon a'e, i'i. A'e rupi ko 'ar rehe teko uze'eg nezewe wà. — Aipo te Xau uzeapo Tupàn ze'eg imume'u har romo a'e no, i'i wà.\n13 Tupàn ze'eg imume'u re oho Xau ma'ea'yr hapy haw ywytyr rehe har pe kury. 14 Itutyr upuranu hehe kury, hehe we har rehe no. — Ma'e pe peho, i'i wanupe. — Zumen uruekar oroho uruiko ure wà, i'i Xau izupe. — Nuruexak kwaw ure wà, a'e rupi oroho Xamuew pe ureze'eg pà ure, i'i izupe.\n15 — Ma'in Xamuew peme, i'i itutyr.\n16 — Amo wexak peneimaw wà, i'i urewe a'e, i'i Xau izupe. Numume'u kwaw inugwer Xamuew ize'eg awer ututyr pe. Numume'u kwaw tuwihawete romo wiko haw izupe.\nXamuew wiko Izaew wanuwihawete romo\n17 Na'e wenoz Xamuew Izaew paw Mipa pe wà kury, ta'e ipurumuwete wer Tupàn rehe wanehe we upaw rupi a'e xe. 18 Uze'eg Xamuew nezewe teko wanupe kury. — Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e Izaew izar uze'eg iko nezewe peme a'e kury. — Apupyro Ezit ywy wi kwehe mehe ihe. Apupyro a'e pe har wanuwi ihe no. Apupyro amogwer teko ma'erahy peme ipuraraw kar har wanuwi ihe no. 19 Aiko pezar romo ihe. Xo ihe zo apupyro ikatu 'ymaw wi ma'erahy wi ihe. Nezewe rehe we kutàri naheputar kwaw pe pe. Pezemono'og herenataromo kury. — Emur amo awa urewe ureruwihawete romo nehe, peze ihewe kury. Izaew izuapyapyr pitàitàigatu uzemono'ono'og putar wànàm wanehe we wà nehe. Ta'yr izuapyapyr wanemiaihu pitàitàigatu uzemono'ono'og putar uzehe we wà nehe no.\n20 — Pezemono'ono'og pezuwà xe heruwake nehe, i'i Xamuew Izaew ta'yr wazuapyapyr wanupe. Na'e omomor ita ma'e papar haw hereko har tuwihawete ràm iànàm wanexanexak pà. Ita wexaexak Mezàmi izuapyapyr wà. 21 Wenoz Mezàmi izuapyapyr wanemiaihu uzeupe upaw rupi wà kury. Omomor wi ita. Wexaexak Maxiri iànàànàm wà. Na'e awakwer Maxiri ipurumuzàmuzàg uhem Xamuew henataromo wà. Wexaexak Ki ta'yr Xau her ma'e wà. A'e rupi wekar oho wà, nuexak kwaw wà. 22 Na'e upuranu wi Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e rehe wà. — Aipo a'e awa wiko xe a'e, i'i izupe wà. — He'e, i'i Tupàn. — Uzeàmim ma'eryru myter pe a'e, i'i.\n23 Na'e amogwer uzàn hekar pà wà. Hexak ire werur wà. Iaiha katu wera'u amogwer wanuwi a'e. Amogwer teko wainuromo upu'àm mehe iàkàg uzexak kar wa'aromo a'e.\n24 Uze'eg Xamuew teko wanupe. — Ai'aw awa Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e hemixak kwer a'e. Naheta kwaw amo izàwenugar zaneinuromo a'e wà, i'i wanupe. Uhapukaz teko paw wà kury, — Zaneruwihawete a'e, tuwe wikuwe a'e nehe, i'i wà.\n25 — Tuwihawete uzapo putar ma'e tetea'u peme a'e nehe. Uzapo kar putar ma'e tetea'u peme a'e nehe no, i'i Xamuew teko wanupe. Umume'u a'e ma'e paw wanupe, pape rehe imuapyk pà. Omono a'e pape Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e henataromo wà. A'e re umuzewyr kar wi teko paw waneko haw pe wà kury. 26 Uzewyr Xau weko haw Zimea pe pe no. Amo awa ikàg ma'e wenu Tupàn ze'eg upy'a pe wà. A'e rupi oho Xau rupi wà. 27 Amo ae teko ikatu 'ym ma'e uze'eg nezewe hehe wà. — Ma'e a'e awa uzapo putar zanepyro pà a'e nehe, i'i uzeupeupe wà. Uze'eg zemueteahy hehe wà. Nomono e kwaw ma'e izupe wà.


Tupàn ze'eg ZUÀW 18\n1 A'e ma'e Tupàn pe imume'u re uhem Zezuz oho a'e wi urerupi a'e kury. Uruahaw Xer yrykaw oroho. Ma'eputyr rupaw a'e pe tuz. Uruixe a'e pe. 2 Zut ukwaw a'e ma'eputyr rupaw a'e. Ta'e tuweharupi Zezuz oho a'e pe urerupi a'e xe. 3 A'e rupi Zut oho a'e pe a'e kury, zauxiapekwer waneraha pà a'e kury, zauxiapekwer tàpuzuhu pe har waneraha pà a'e no. Ta'e tuwihaw a'e wà xe, Moizez ze'eg kwaw par parizew her ma'e a'e wà no xe, umur kar a'e zauxiapekwer a'e pe Zut hupi a'e wà xe, Zezuz ipyhyk kar pà wanupe a'e wà xe. Weraha takihepuku a'e pe oho mehe wà, weraha tatainy wà no. 4-5 Zut a'e, Zezuz iàmàtyry'ymar a'e, oho a'e pe zauxiapekwer wanupi a'e no. Ukwaw Zezuz uzeupe uzeapo ma'e ràm paw rupi a'e. A'e rupi oho wakutyr kury, wanupe uze'eg pà kury.\n— Mon aipo pekar peiko, i'i wanupe.\n— Uruekar Zezuz Nazare pe har uruiko ure, i'i izupe wà. — Aihe ihe, i'i wanupe. 6 Henu mehe zauxiapekwer uzewyr izuwi wà, ywy rehe u'ar pà wà. 7 Upuranu wi wanehe. — Mon aipo pekar peiko, i'i wanupe. — Zezuz Nazare pe har, i'i izupe wà.\n8 — Aihe ihe, a'e kwez peme. Herekar pe. Herexak pe kwez kury. Pepyhyk zo ko heremiruze'eg pe wà nehe. Tuwe oho wà nehe, i'i wanupe. 9 (Nezewe i'i wanupe a'e, ta'e nezewe i'i u pe a'e 'ym mehe a'e xe.) — Heru, zauxiapekwer nueraha kwaw ni pitài heremiruze'eg a'e wà nehe. Ni pitài heremiruze'eg nupytu'u kwaw herehe uzeruzar ire a'e wà nehe, i'i izupe.\n10 Ximàw Pet wereko takihe a'e. Umutyk kury, zauxiapekwer Maw her ma'e imugaz pà kury, inami awyze har iaikaw pà izuwi kury. (Akwez zauxiapekwer a'e, xaxeto pe uma'ereko ma'e romo hekon a'e.) 11 I'i Zezuz Pet pe kury.\n— Emuzewyr wi netakihe iapirer pupe ty. Apuraraw putar tuwe ma'erahy kwer aha ihe nehe kury, ta'e heru upuraraw kar ihewe a'e xe. Nerepuner kwaw ma'e iapo haw rehe hepyro pà a'e ma'erahy wi nehe, i'i izupe.\nWeraha Zezuz Anaz huwa rupi wà\n12 Zauxiapekwer a'e wà, wanuwihaw a'e wà no, zauxiapekwer zutew a'e wà no, upyhyk Zezuz a'e wà kury, iàpixi pà a'e wà kury. 13 Weraha Anaz pe wà kury. Anaz a'e, Kaipa tatyw a'e, xaxeto ikàg wera'u ma'e romo hekon a'e kwarahy rehe a'e. 14 A'e Kaipa a'e, a'e 'ym mehe i'i teko wanupe a'e. — Aze pitài awa umàno teko wanekuzaromo paw rupi a'e nehe, ikatuahy putar nehe. Nezewe mehe amogwer teko numàno kwaw a'e wà nehe, i'i wanupe.\n— Naiko kwaw hemimu'e romo ihe, i'i Pet a'e kury\n15 Ximàw Pet a'e, ihe ihe no, oroho Zezuz haikweromo ure kury. Xaxeto wanuwihaw hekwaw katu a'e. A'e rupi aixe aha tuwihaw heko haw pe ihe kury, hàpuz huwake ihe kury. 16 Upyta Pet katu pe uken huwake a'e. Na'e ahem wi aha tuwihaw hàpuz wi ihe kury. Aze'eg amo kuzàwaza uken huwake har pe kury. Na'e araha Pet tàpuz me kury. 17 A'e kuzàwaza uken huwake har uze'eg Pet pe a'e kury. — Ereiko a'e awa hemimu'e romo ne, i'i izupe. — Nan kwaw zàkwà, naiko kwaw hemimu'e romo ihe zàkwà, i'i mua'u Pet izupe.\n18 Huwixàgahy kury. A'e rupi uma'ereko ma'e a'e wà, zauxiapekwer a'e wà no, umunyk tata a'e pe a'e wà kury. Upu'àm tata huwake wà, uzemuaku pà wà. U'àm Pet oho wanuwake a'e no, uzemuaku pà a'e no.\nTuwihaw upuranu Zezuz rehe a'e kury\n19 Xaxeto wanuwihaw upuranu Zezuz rehe a'e kury.\n— Ma'e rehe erepurumu'e ne, i'i izupe. — Mo neremimu'e romo wanekon a'e wà, i'i izupe. 20 Uze'eg Zezuz izupe. — Tuweharupi amume'u Tupàn ze'eg aha teko nànàn ihe. Apurumu'e aha tuweharupi wazemono'ogaw pe, Tupàn hàpuzuhu pe no, Zutew paw wazemono'ogaw pe no. Nazeàmim kwaw ize'eg rehe hepurumu'e mehe ihe. 21 A'e rupi màràzàwe tuwe erepuranu herehe ne. Epuranu eho herenu arer wanehe nehe ty. — Ma'e Zezuz umume'u peme a'e, ere wanupe nehe. Ukwaw heze'eg awer a'e wà, a'e heremimume'u kwer a'e wà, i'i izupe.\n22 Na'ikatu kwaw Zezuz ze'eg amo zauxiapekwer pe a'e. A'e rupi a'e zauxiapekwer ukwar Zezuz huwa pe a'e kury. — Emuawate katu ko tuwihaw ty, i'i Zezuz pe. — Eze'eg zo nezewe izupe ty, i'i izupe.\n23 I'i Zezuz izupe. — Aze ikatu 'ym ma'e amume'u aipo ihe, emume'u xe har nànàn ty, i'i Zezuz izupe. — Ikatuahy heze'eg. Naheremu'em pixik kwaw ihe. Màràzàwe tuwe erekwar heruwa pe ne, i'i izupe.\n24 Zezuz iàpixi haw we a'e rihi. Na'e Anaz omono kar Zezuz Kaipa pe a'e kury. Amo ae xaxeto romo hekon a'e.\nZapukaz uze'eg a'e kury\n25 Pet a'e pe hekon uzemuaku pà. A'e rupi amogwer uze'eg izupe a'e wà kury. — Aipo ereiko a'e awa hemimu'e romo ne, i'i izupe wà. — Nan, naiko kwaw ihe ty wà, i'i mua'u wanupe.\n26 Amo xaxeto pe uma'ereko ma'e a'e, a'e awa Pet hemimugaz kwer iànàm a'e, uze'eg Pet pe a'e kury. — Uruexak kwez Zezuz rehe we nereko mehe ma'e tymaw pe ihe, i'i izupe. 27 — Nan, i'i wi Pet kury. Tàrityka'i uze'eg zapukaz a'e kury.\nWeraha Zezuz Pirat huwa rupi wà kury\n28 Zauxiapekwer weraha Zezuz Kaipa hàpuz wi tuwihawete hàpuzuhu pe a'e wà kury. A'e tuwihaw nuiko kwaw Zutew romo a'e. Izi'itahy kury. Zutew nuixe kwaw tàpuz me wà, ta'e aze mo wixe a'e pe wà, a'e mehe mo uhaw mo uzekwaku haw wà xe. A'e rupi nupuner iwer mo a'e mai'u haw i'u haw rehe a'e wà. 29 Pirat tuwihawete her romo a'e. Uhem oho wàpuz wi wanuwàxi pà a'e kury. — Ma'e uzapo ko awa ra'e, ma'enugar hemiapo kwer ikatu 'ym ma'e pemume'u putar heruwa rupi nehe kury, i'i wanupe, wanehe upuranu pà. 30 — Aze mo nuzapo iwer mo ikatu 'ym ma'e a'e, a'e mehe mo nurerur iwer mo neruwa rupi ure, i'i mua'u izupe wà.\n31 — Aze amo umume'u hemiapo kwer wà nehe, — Ko awa nuweruzar kwaw ze'eg kwehe arer a'e, aze i'i amo wà nehe, a'e mehe pe ae pezepyk hehe pe nehe, i'i Pirat Zutew wanupe. I'i Zutew izupe wà. — Nurupuner kwaw teko izuka haw rehe ure, i'i mua'u izupe wà.\n32 (A'e 'ym mehe Zezuz uze'eg wemimu'e wanupe a'e. — Zauxiapekwer hezuka putar ywyra kanetar rehe a'e wà nehe, i'i wanupe. Zutew nuzuka kwaw puruzuka ma'e nezewe a'e wà. Xo Zutew 'ym nezewe uzuka ikatu 'ym ma'e iapo har a'e wà. A'e rupi ywyra kanetar rehe izuka haw uzeapo ize'eg awer rupi katete a'e.)\n33 Wixe wi Pirat oho wàpuzuhu pe kury.\n— Aipo ereiko Zutew wanuwihaw romo ne, i'i Zezuz pe.\n34 — Aipo ne ae erepuranu herehe ne. Aze ru'u amogwer uze'eg nezewe herehe a'e wà, i'i Zezuz izupe.\n35 — Naiko kwaw zutew romo ihe, i'i Pirat izupe. — Neànàm a'e wà, wanuwihaw a'e wà no, a'e ae nererur kwez xe ihewe a'e wà. Ma'e erezapo ra'e, i'i izupe.\n36 I'i Zezuz izupe. — Naiko kwaw tuwihaw xe har romo ihe, ywy rehe har romo ihe. Teko nahemuigo kar kwaw uwihaw romo a'e wà. Aze mo tuwihaw ywy rehe har romo aiko, a'e mehe mo heremiruze'eg nahezuka kar iwer mo Zutew wanupe a'e wà, i'i izupe. 37 — A, aipo tuwihawete romo ereiko ne, i'i izupe, Zezuz pe. I'i Zezuz izupe. — Eremume'u tuwihawete romo hereko haw kwez kury. Azexak kar ihe, azur ko ywy rehe ihe, ze'eg azeharomoete har imume'u pà ihe. Xo a'e ma'e rehe azur xe ihe. Aze teko weruzar heze'eg azeharomoete har a'e wà nehe, wiko putar heremiruze'eg romo a'e wà nehe, i'i izupe.\n38 — Mo umume'u ze'eg azeharomoete har a'e wà. Ni amo teko nukwaw kwaw ze'eg azeharomoete har a'e wà, i'i Pirat izupe.\nUmume'u Zezuz izuka àwàm a'e kury\nNa'e uzewyr wi Pirat oho katu pe Zutew wanuwa rupi kury, wanupe uze'eg pà kury.\n— Nuiko kwaw ikatu 'ym ma'e iapo har romo a'e. A'e rupi nazepyk kwaw hehe ihe nehe, i'i wanupe. 39 — Kwarahy nànàn pezapo mai'u haw Zanera'yr Wazuka 'ym Awer her ma'e pe. Amuhem kar amo awa zemunehew paw wi ihe, ko pezemono'ogaw 'ar nànàn ihe. Aze ikatu peme nehe, amuhem kar putar ko zutew wanuwihawete peme ihe nehe kury. A'e rupi nupyta kwaw zemunehew paw pe a'e nehe, i'i wanupe.\n40 Uhapukaz izupe wà. — Nan kwaw ty, emuhem kar zo ty, i'i izupe wà. — Emuhem kar amo ae zemunehew paw pe har urewe nehe. Emuhem kar Hapa ta'yr urewe nehe ty, i'i izupe wà. (Hapa ta'yr a'e, ma'e rehe imunar ma'e romo hekon a'e, puruzuka ma'e romo hekon a'e.)


Tupàn ze'eg TANIEW 11\n1 Xo a'e zo hepytywà a'e, xo a'e zo hepyro heàmàtyry'ymar wanuwi.\nTuwihawete ur ma'e ràm wà\n2 Na'e Tupàn heko haw pe har uze'eg wi ihewe kury. — Amume'u putar ze'eg azeharomoete har newe nehe kury. Heta putar na'iruz Pezi ywy rehe har wanuwihawete wà nehe. A'e re heta putar wanuwihawete 4 haw nehe no. Hemetarer katu wera'u putar amo wanuwi paw rupi nehe. Hemetarer katu putar nehe. A'e rupi upuner katu nehe no. Omono'og putar wemiruze'eg zauxiapekwer paw rupi wà nehe. Uzàmàtyry'ym putar Kere ywy rehe har oho wà nehe. 3 A'e re ur putar amo tuwihawete ipuruzukaiwahy ma'e nehe. Wiko putar teko tetea'u wanuwihawete romo nehe. Uzapo putar wemimutar nehe. 4 Ipuner wera'u mehe upaw putar ipureruze'egaw nehe. Uzemuza'aza'ak putar 4 pehegwer romo nehe. Tuwihawete a'e tuwihawete hekuzaromo wiko ma'e ràm nuiko kwaw izuapyapyr romo wà. Nupuner katu kwaw izàwe wà nehe.\n5 Ezit ywy rehe har wanuwihawete upuner putar a'e nehe. Amo zauxiapekwer wanuwihaw upuner wera'u putar izuwi a'e nehe. Hemiruze'eg heta tetea'u wera'u putar a'e tuwihawete hemiruze'eg wanuwi wà nehe. 6 Amo kwarahy ipaw ire Ezit wanuwihawete uzemono'og putar Xir wanuwihawete rehe we a'e nehe. Ezit wanuwihawete omono putar wazyr Xir wanuwihawete pe hemireko romo nehe. — Nezewe mehe Xir wanuwihawete naheàmàtyry'ym kwaw a'e nehe, i'i putar Ezit wanuwihawete uzeupe nehe. Nezewe rehe we nuzeapo kwaw ma'e ize'eg rupi nehe. Ta'e amo uzuka putar tazyr a'e wà nehe. Uzuka putar imen wà nehe, uzuka putar imemyr wà nehe no, uzuka putar uma'ereko ma'e paw rupi wà nehe no. 7 Nan kwehe tete amo a'e kuzà iànàm wiko putar tuwihawete romo a'e nehe. Omono'og putar wemiruze'eg zauxiapekwer a'e wà nehe, Xir wanuwihawete hemiruze'eg waàmàtyry'ym pà wà nehe. Wixe putar tawhu tàtà ma'e pupe wà nehe, wazeàmimaw pupe wà nehe. Weityk putar wazuka pà wà nehe. 8 Tuwihawete weraha putar tupàn a'ua'u Xir wazar uzeupi a'e wà nehe, Ezit pe wà nehe. Weraha putar hekuzar katu ma'e or iapo pyrer parat iapo pyrer uzeupi a'e nehe no. Na'e a'e mokoz ywy rehe har umumaw putar amo kwarahy uzeàmàtyry'ym 'ym pà wà nehe. 9 A'e re Xir wanuwihawete uzeagaw putar Ezit ywy rehe wixe haw rehe zauxiapekwer wanupi nehe. Nezewe rehe we Ezit ywy rehe har weityk putar Xir ywy rehe har a'e wà nehe. Xir uzewyr putar uiwy pe wà nehe.\n10 Xir wanuwihawete ta'yr uzemuàgà'ym putar zeàmàtyry'ymawhu rehe wà nehe. Omono'og putar zauxiapekwer tetea'u wà nehe. Pitài ta'yr uhem putar oho Ezit heityk pà nehe. Weityk putar ma'e paw imumaw pà 'y tyhu ma'e uwyrykahy ma'e ài nehe. Wixe putar Ezit ywy rehe nehe no. Uzàmàtyry'ym putar tuwihawete hàpuzuhu tàtà a'e nehe. 11 Ezit wanuwihawete wikwahy putar izupe nehe. Uhem putar zauxiapekwer wanupi Xir waàmàtyry'ym pà nehe. Xir uzemono putar Ezit wanupe wà nehe. 12 Ezit wanuwihawete wiko wera'u putar nehe. — Aeityk Xir ihe wà, i'i putar uzeupe nehe. — Azuka zauxiapekwer tetea'u ihe wà, i'i putar uzeupe nehe. Nezewe rehe we ipuner haw upaw putar na'arewahy nehe. 13 Amo 'ar mehe Xir wanuwihawete omono'og putar zauxiapekwer tetea'u wera'u a'e wà nehe. Amo kwarahy pawire uzewyr putar Ezit iàmàtyry'ym pà nehe. Weraha putar puruzuka haw tetea'u uzeupi nehe. Weraha putar zauxiapekwer tetea'u uzeupi wà nehe no.\n14 Na'e teko amo ywy uzàmàtyry'ym putar Ezit wanuwihawete a'e wà nehe. Amo awa Izaew ywy rehe har ipuruzukaiwahy ma'e wiko putar a'e iàmàtyry'ymar wainuinuromo a'e wà nehe no. Wexak putar ma'e upuahu mehe wà nehe. A'e rupi uzàmàtyry'ym putar a'e tuwihawete wà nehe. Nezewe rehe we a'e tuwihawete weityk putar wàmàtyry'ymar a'e wà nehe. 15 Xir wanuwihawete ur putar wemiruze'eg zauxiapekwer wanupi nehe. Uzapo putar uzeupir àwàm tawhu amo tawhu pàrirogawtàtà haw izywyr nehe. Na'e wixe putar ipupe ipyro pà wà nehe. Ni zauxiapekwer Ezit ywy rehe har ikàg wera'u ma'e nupuner kwaw zauxiapekwer Xir ywy rehe har wanur ire wamupytu'u kar haw rehe wà nehe. 16 Ezit waàmàtyry'ymar uzapo putar wemimutar wanehe wà nehe. Nezewe rehe we zauxiapekwer Ezit ywy rehe har nupuner kwaw wanupe wà nehe. Wixe putar ywy Izaew wanupe imume'u pyrer rehe wà nehe no. Weityk putar paw rupi wà nehe, ipyhyk pà wà nehe.\n17 Na'e Xir wanuwihawete umuàgà'ym putar wemiruze'eg zauxiapekwer paw wà nehe, Ezit waàmàtyry'ym àwàm rehe wà nehe. Ipureityk wer wàmàtyry'ymar wanehe, a'e rupi uzapokatu putar uze'eg Ezit wanuwihawete rehe we a'e nehe. Umume'u putar wazyr izupe hemireko ràm romo wà nehe. Nezewe rehe we nuzeapo kwaw ikatu ma'e izupe nehe. 18 Na'e uzàmàtyry'ym putar tawhu yryhu Mezitehàn izywyr har a'e nehe kury. Upyhyk putar tawhu tetea'u nehe. Na'e amo zauxiapekwer amo ywy rehe har wanuwihaw umumaw putar heko wera'u haw nehe, imumaranugar kar pà nehe. 19 Xir wanuwihawete uzewyr putar tawhu tàtà ma'e uiwy rehe har waàmàtyry'ym pà wà kury. Nupuner kwaw nehe. Amo uzuka putar nehe. A'e re ni amo nuze'eg pixik kwaw hehe wà nehe.\n20 Amo awa wiko putar tuwihawete romo hekuzaromo a'e nehe. A'e tuwihawete omono kar putar wemiruze'eg tuwihaw teko nànàn a'e nehe. A'e tuwihaw omono'og putar temetarer izupe nehe. Nezewe mehe hemetarer katu putar nehe. Ikàg putar nehe no. Nan kwehe tete amo uzuka putar a'e tuwihawete nehe. Nuzuka kwaw zeàmàtyry'ymawhu pe wà nehe.\n21 Amo wiko putar Xir wanuwihawete romo a'e tuwihawete imàno re nehe. Iaiw putar nehe. Nuiko kwaw a'e tuwihawete ta'yr romo. Nezewe rehe we wiko putar tuwihawete romo nehe. Umume'u putar ikatu 'ym ma'e wemiapo ràm upy'a pupe nehe. Numume'u kwaw teko wanupe nehe. Omono'og putar umyrypar upuner ma'e wà nehe. Weityk putar tuwihawete ràm azeharomoete har wà nehe. Na'e wiko putar tuwihawete romo hekuzaromo nehe. 22 Weityk putar wàmàtyry'ymar zauxiapekwer paw rupi a'e wà nehe. Uzuka putar xaxeto wanuwihaw no. 23 Uzuhaw putar uze'eg amo wanupe wemiapo katu kwer nehe. Hemu'em wanupe. Hemiruze'eg zauxiapekwer naheta tetea'u kwaw wà. Nezewe rehe we ikàg wera'u tuweharupi a'e. 24 Uzàmàtyry'ym putar a'e ywy pehegwer hemetarer katu wera'u ma'e oho a'e wà nehe. Uzapo putar iaiw ma'e a'e ywy pehegwer rehe nehe. Hàmuz nuzapo pixik kwaw agwer ma'e. Umuza'aza'ak putar ma'e wemipyhyk kwer paw nehe, zauxiapekwer wanupe imono pà nehe: temetarer, ywy, ma'e hekuzar katu ma'e no. Na'e umumaw putar amo 'ar tawhu tàtà ma'e waàmàtyry'ym àwàm imume'u pà no.\n25 Uzeruzar putar upuner haw rehe nehe, ukyze 'ymaw rehe nehe no. A'e rupi oho putar Ezit wanuwihawete kutyr wemiruze'eg zauxiapekwer wanupi nehe. Ezit wanuwihawete weraha putar zauxiapekwer tetea'u ikutyr a'e wà nehe no. Nezewe rehe we nuityk kwaw a'e tuwihawete nehe, 26 ta'e hehe we har tuwihaw uzemyrypar putar inugwer tuwihaw rehe we a'e wà nehe xe. A'e rupi a'e tuwihaw weityk putar Ezit wanuwihawete nehe. Ezit wanuwihawete imyrypar weraha putar uzar iaiw haw pe wà. Zauxiapekwer Xir ywy rehe har weityk putar Ezit hemiruze'eg zauxiapekwer wà nehe. Uzuka putar zauxiapekwer Ezit ywy rehe har tetea'u wà nehe. 27 Na'e a'e mokoz tuwihawete uzeàwàxi putar a'e wà nehe. Umume'u putar temu'emaw uzeupe wà nehe. Pitàitàigatu ipurapo wer putar ikatu 'ym ma'e rehe uzeupe wà nehe. Ni amo nuweityk kwaw inugwer wà nehe, ta'e wa'ar nuhem kwaw a'e rihi xe. 28 A'e re Xir wanuwihawete uzewyr putar uiwy rehe nehe. Weraha putar wemetarer zeàmàtyry'ymawhu pe imono'og pyrer uzeupi nehe. — Amupytu'u kar putar Izaew Tupàn imuwete katu re ihe wà nehe, i'i putar uzeupe nehe. Uzapo putar wemimutar Izaew wakutyr nehe no. A'e re uzewyr putar uiwy rehe nehe.\n29 'Ar ikatu ma'e ihem mehe oho wi putar Ezit ikutyr zauxiapekwer waneraha pà no. Izypy mehe weityk Ezit a'e wà. Nuityk kwaw mokoz haw rupi nehe. 30 Na'e zauxiapekwer ur putar kwarahy heixe haw kutyr wi kanuhu pupe a'e wà nehe kury. Uzàmàtyry'ym putar Xir wà nehe. Zawaiw katu putar izupe nehe. A'e rupi upytu'u putar a'e zauxiapekwer waàmàtyry'ym ire nehe. Wikwahy putar nehe, a'e rupi uzàmàtyry'ym wi putar Izaew wà nehe. Uzapo putar wemimutar Izaew wanehe nehe. Amo Zutew Tupàn imuwete re upytu'u ma'e kwer umume'u putar hemiapo ràm izupe wà nehe. Uzapo putar ma'e waze'eg rupi nehe. 31 Hemiruze'eg zauxiapekwer umuaiw putar Tupàn Hàpuzuhu wà nehe. Xaxeto uzuka putar ma'ea'yr ipupe Tupàn henataromo tuweharupi wà nehe. A'e tuwihawete umupytu'u kar putar wazuka re wà nehe. Umuapyk putar iaiwahy ma'e tàpuzuhu pupe Tupàn henaw hekuzaromo nehe no. 32 — Pekatuahy, i'i mua'u putar Zutew Tupàn imuwete re upytu'u ma'e kwer Xir ywy rehe har pe wà nehe. Tupàn iamutar katu har nuzeruzar kwaw ize'eg rehe wà nehe. Ikàg wiwi putar wà nehe. Uzàmàtyry'ym putar a'e tuwihawete wà nehe. 33 Purumu'e ma'e ma'e kwaw katu har weruze'eg putar teko a'e wà nehe. Tuwihawete umumaw putar amo 'ar a'e purumu'e ma'e wazuka pà takihepuku pupe wà nehe, tata pupe wà nehe no. Aze ru'u omono kar putar amo ywy rehe wà nehe ipyhyk pyrer romo wà nehe. Aze ru'u upyhyk putar wama'e paw rupi nehe. 34 A'e ma'erahy ipuraraw paw 'ar mehe amo upytywà putar Tupàn hemiaihu wà nehe. Amo upytywà mua'u putar wà nehe no. 35 Uzuka putar amo purumu'e ma'e ma'e kwaw katu har wà nehe. Nezewe izeapo haw umukatu putar Tupàn hemiaihu wà nehe. Ikatu wera'u putar henataromo wà nehe. Agwer ma'e uzeapo putar oho iko te iahykaw rehe nehe. Tupàn wexaexak iahykaw 'ar a'e.\n36 Xir ywy rehe har wanuwihaw uzapo putar wemimutar a'e nehe. — Aiko wera'u amo wanuwi ihe, i'i putar uzeupe nehe. — Apuner wera'u tupàn wanuwi upaw rupi katete ihe, i'i putar uzeupe nehe. Umume'u putar iaiw ma'e Tupàn ikutyr nehe, amo tupàn wakutyr wà nehe no. Uzapo putar agwer ma'e oho iko nehe, te amo 'ar mehe Tupàn uzepyk putar hehe a'e nehe. Ta'e Tupàn uzepyk putar wemimume'u kwer rupi katete a'e nehe xe. 37 A'e tuwihawete numuwete kwaw wàmuzgwer wazar tupàn a'e wà nehe. Amo tupàn ikatu kuzà wanupe wà. Numuwete kwaw a'e tupàn a'e wà nehe no. Heta tetea'u tupàn teko wanemimuwete wà. Numuwete kwaw ni amo a'e tupàn a'e 'ar mehe a'e wà nehe. — Apuner wera'u amo tupàn wanuwi ihe, i'i a'e. 38 Umuwete katu putar tupàn tawhu tàtà ma'e wanehe uzekaiw ma'e a'e nehe. Tàmuzgwer nukwaw kwaw a'e tupàn a'e wà. A'e tuwihawete omono putar ma'e a'e tupàn pe nehe: or, parat, ita hekuzar katu ma'e, amo ma'e hekuzar katu ma'e no. 39 Teko tupàn amo ae ywy rehe har imuwete har upytywà putar a'e tuwihawete a'e wà nehe. A'e rupi upyro putar tawhu tàtà ma'e wàmàtyry'ymar wanuwi a'e nehe. Aze amo umuigo kar uwihawete romo wà nehe, a'e tuwihawete omono putar ma'e a'e teko pe wà nehe: temetarer, tuwihaw romo teko haw, ywy no.\n40 'Ar iahykaw rehe har ihem mehe, Ezit wanuwihawete uzàmàtyry'ym putar Xir wanuwihawete wà a'e nehe. Xir wanuwihawete oho putar ikutyr upuner haw paw heraha pà nehe: ywyramawa zeàmàtyry'ymawhu pe har, wemiruze'eg zauxiapekwer kawaru iku'az har wà no, kanuhu tetea'u no. Xir hemiruze'eg zauxiapekwer wixe putar Ezit ywy rehe 'y typy ma'e uwyrykahy ma'e ài wà nehe. 41 Wixe putar ywy Tupàn hemimume'u kwer rehe a'e wà nehe no. Uzuka putar teko tetea'u wà nehe. Amo teko uzepyro putar izuwi wà nehe: Enom izuapyapyr wà, Moaw izuapyapyr wà, Amon izuapyapyr tetea'u wà. 42 Hemiruze'eg zauxiapekwer upyhyk putar ywy tetea'u a'e wà nehe. Te Ezit nuzepyro kwaw ipo wi wà nehe. 43 Weraha putar ma'e tetea'u Ezit wi nehe: or, ma'e or iapo pyrer, parat, ma'e parat iapo pyrer, ma'e hekuzar katu ma'e. Upyhyk putar Irim ywy nehe no. Upyhyk putar Exio ywy nehe no. 44 Na'e amo ur putar kwarahy ihemaw wi wà nehe, kwarahy heixe haw awyze har kutyr har wi wà nehe no, ma'e imume'u pà izupe wà nehe. A'e ma'e henu mehe ukyzeahy putar a'e nehe. Wikwahy putar nehe no. A'e rupi uhem putar oho wemiruze'eg zauxiapekwer wanupi nehe. — Azuka putar teko tetea'u ihe wà nehe, i'i putar uzeupe nehe. 45 Umuapyk putar wàpuzràn uker haw iapo pà yryhu Mezitehàn huwake ywytyr ipuràg eteahy ma'e Tupàn pe imonokatu pyr huwake nehe. Nezewe rehe we umàno putar nehe. Naheta kwaw ipyro har wà nehe.


Tupàn ze'eg NEEMI 12\nXaxeto waner, Erewi izuapyapyr waner\n1 Amo xaxeto a'e wà, amo Erewi izuapyapyr a'e wà no, uzewyr upyhyk awer wi Zurupapew Xaraxiew ta'yr rupi wà, Zuzue xaxeto wanuwihawete rupi wà. Na'aw waner xe wà:\n2-7 Xaxeto wà: Xerai, Zeremi, Ezàrà, Amaria, Maruk, Atu, Xekani, Heu, Meremot, Ino, Zinetoz, Awi, Miami, Mani, Miwiga, Xemai, Zoiariw, Zenai, Xaru, Amok, Iwki, Zenai. 'Aw awa wiko uzehe we har xaxeto wanuwihaw romo Zuzue heko mehe wà.\n8 Erewi izuapyapyr wà. Na'aw zegar haw Tupàn ikatu haw imume'u haw rehe uzekaiw ma'e waner xe wà: Zezua, Minuiz, Kazimiew, Xeremi, Zuta, Matani.\n9 Na'aw uwazar haw imuzàgar waner xe wà: Makemuki, Uni, wanehe we har Erewi izuapyapyr wà.\nZuzue xaxeto wanuwihawete izuapyapyr wà\n10-11 Zuzue umuzàg Zoiaki, Zoiaki umuzàg Eriaziw, Eriaziw umuzàg Zoiaz, Zoiaz umuzàg Zonata, Zonata umuzàg Zanua.\nXaxeto uzeànàm wazuapyapyr wanuwihaw wà\n12-21 Zoiaki xaxeto wanuwihawete romo heko mehe amo xaxeto wiko xaxeto wanuwihaw romo wà. Amuapyk putar waner waipy waner rehe we ihe kury: Merai, Xerai izuapyr; Anani, Zeremi izuapyr; Mezurà, Ezàrà izuapyr; Zoanà, Amaria izuapyr; Zonata, Maruki izuapyr; Zuze, Xemani izuapyr; Azina, Ari izuapyr; Ewkaz, Meraiot izuapyr; Zakari, Ino izuapyr; Mezurà, Zinetom izuapyr; Zikiri, Awi izuapyr; (her imume'u pyr 'ym), Miniami izuapyr; Piwtaz, Maozi izuapyr; Xamua Miwiga izuapyr; Zonata, Xemai izuapyr; Matenaz, Zoiariw izuapyr; Uzi, Zenai izuapyr; Karaz, Xaraz izuapyr; Emer, Amok izuapyr; Azawi, Iwki izuapyr; Netanew, Zenai izuapyr.\nXaxeto waànàm waner. Erewi izuapyapyr waànàm waner no\n22 4 xaxeto wanuwihaw waneko mehe amo umuapyk Erewi izuapyapyr wanuwihaw waner pape rehe wà. Umuapyk xaxeto wanuwihaw waner pape rehe wà no. Na'aw a'e 4 xaxeto wanuwihawete waner xe wà: Eriaziw, Zoiaz, Zoànà, Zanua. Upytu'u waner wamuapyk ire Nariw Pezi ywy rehe har wanuwihawete romo heko mehe wà.\n23 Zoanà Eriaziw ta'yr heko mehe upytu'u Erewi izuapyapyr wanuwihaw waner wamuapyk ire wà.\nMa'ereko haw tàpuzuhu pupe har\n24 Umuza'aza'ak Erewi izuapyapyr amo imono'og pyrer romo wà. Na'aw imono'og pyrer wanuwihaw waner xe wà: Azawi, Xeremi, Zezua, Minui, Kazimiew. Umuza'ak uzegar ma'e mokoz imono'og pyrer romo wà. Pitài imono'og pyrer uzegar wà. Inugwer uwazar wazegar haw wanupe wà. Wazegar mehe umume'u Tupàn ikatu haw izupe wà. Ta'e kwehe mehe tuwihawete Tawi Tupàn hemiruze'eg uzapo kar nezewe haw a'e xe.\n25 Heta amo tàpuz ma'e imonokatu haw tàpuzuhu hukenawhu huwake. Tuwihaw umuigo kar amo awa a'e tàpuz rehe uzekaiw ma'e romo wà. Na'aw waner xe wà: Matani, Makemuki, Omani, Mezurà, Tawmon, Aku.\n26 A'e teko wikuwe Zoiaki Zuzue ta'yr Zozanak hemimino heko mehe wà. Wikuwe tuwihaw Neemi heko mehe wà no, Ezàrà xaxeto Tupàn ze'eg ikwaw katu har heko mehe wà no.\nOmonokatu ipàrirogawtàtà iaiha ma'e Tupàn pe wà\n27 Tawhu Zeruzarez ipàrirogawtàtà iaiha ma'e ihyk mehe Tupàn pe imonokatu mehe tuwihaw werur Erewi izuapyapyr waneko awer wi wà. Nezewe mehe upuner Tupàn pe uzegar haw rehe ipàrirogawtàtà iaiha ma'e ihykaw ikatu haw rehe wà. Umupu wioràwiràn wà. Umupu wioràwiràn pixika'i ma'e wà no. Umupu kawaw ipu ma'e wà no. 28 Erewi izuapyapyr uzegar ma'e waànàm uzapo wàpuz taw Zeruzarez izywyr har pe wà. Uzemono'og wà wà kury. Ur amo tawhu izywyr har wi wà no: Neto, 29 Mete-Ziwkaw, Zema, Azamawet. 30 Xaxeto wà, Erewi izuapyapyr wà no, uzemukatu Tupàn henataromo wà. Umukatu teko henataromo wà no. Umukatu tawhu hukenawhu wà, ipàrirogawtàtà iaiha ma'e wà no.\n31 Ihe Neemi ihe, amono'og kar Zuta wanuwihaw ipàrirogawtàtà iaiha ma'e iapyr ihe wà. Amuza'ak mokoz imono'og pyrer uhua'u ma'e romo ihe wà. Wata tawhu izywyr Tupàn ikatu haw imume'u pà wà. Imono'og pyrer ràgypy wata heawyze har ikutyr ukenawhu Heityk pyrer her ma'e ikutyr wà. 32 Uzegar ma'e wanaikweromo Ozai wata a'e. Wanaikweromo wata Zuta wanuwihaw amogwer wà no. 33-35 Amo xaxeto xi'àm ma'e'ak iapo pyrer ipy har wata wanaikweromo wà. Na'aw waner xe wà: Azari, Ezàrà, Mezurà, Zuta, Mezàmi, Xemai, Zeremi. Wanaikweromo ur Zakari Zonata ta'yr Xemai hemimino. Na'aw waipy inugwer waner xe wà: Matani, Mikai, Zakur. Wiko Azap izuapyapyr romo wà. 36 Amogwer Zakari iànàm wata wanaikweromo wà: Xemai, Azarew, Miraraz, Ziraraz, Maaza, Netanew, Zuta, Anani. A'e paw werur ipu ma'e opo pe wà. Kwehe mehe tuwihawete Tawi Tupàn hemiruze'eg umupu agwer ipu ma'e a'e. Ezàrà Tupàn ze'eg ikwaw katu har oho a'e imono'og pyrer wanenataromo. 37 Ukenawhu Yzygwar huwake har pe uzeupir myromyrogaw tawhu Tawi heko awer piar rupi wà. Ukwaw Tawi hàpuzuhu kwer huwake wà. Na'e uzewyr ipàrirogawtàtà iaiha ma'e ukenawhu 'Y heta haw her ma'e huwake har pe wà. Tawhu izywyr kwarahy ihemaw kutyr hin.\n38 Inugwer Tupàn ikatu haw imume'u har imono'og pyrer uhem oho heahur ikutyr wà. Wata ipàrirogawtàtà iaiha ma'e iapyr a'e wà no. Aha wanaikweromo inugwer teko wanupi ihe no. Uruzypyrog Tàpuzaiha Zepehe heta haw her ma'e pe. Oroho te ipàrirogawtàtà iaiha ma'e iànàm ma'e pe. 39 A'e wi oroho ukenawhu Eparai her ma'e rupi, ukenawhu Zezana her ma'e rupi no, ukenawhu Ipira her ma'e rupi no, Tàpuzaiha Ananew her ma'e huwake no, Tàpuzaiha Xez her ma'e huwake no. Te uruhem oroho ukenawhu Àràpuhàràn awa hawitu ma'e her ma'e pe. Urupytu'u ureata re ukenawhu tàpuzuhu huwake har pe.\n40 Na'e a'e mokoz imono'og pyrer uhem tàpuzuhu pe katu pe wà. Teko herupi wata ma'e wanuwihaw wà, 41 amo xaxeto wà no, upy xi'àm ma'e'ak iapo pyrer wà. Na'aw waner xe wà: Eriaki, Mazez, Miniami, Mikai, Erioenaz, Zakari, Anani, 42 Mazez, Xemai, Ereazar, Uzi, Zoanà, Mawki, Eràw, Ezer. Uzegar ma'e uzegar wahyhawa'u rupi uwihaw Zezehai rehe we wà.\n43 Uzuka ma'ea'yr tetea'u Tupàn henataromo a'e 'ar mehe wà. Omono ma'e tetea'u izupe wà no. Teko hurywete wà. Naheta kwaw zemumikahy haw. Ta'e Tupàn umynehem turywete haw pupe a'e wà xe. Kuzàgwer wà, kwarearer wà no, kuzàtàigwer wà no, wixe zegar haw pe wà. Teko muite har upuner iànoànogaw henu haw rehe wà.\nXaxeto wanupe imono pyr. Erewi izuapyapyr wanupe imono pyr\n44 A'e 'ar mehe we tuwihaw wexaexak amo awa wà. A'e awa wiko tàpuz tàpuzuhu pe imono pyrer imonokatu haw rehe uzekaiw ma'e romo wà. Aze teko opo'o 10 ma'e wà, omono pitài tàpuzuhu pe wà. Omono arozràn ipo'o pyrer ipy kwarahy nànànar izupe wà no. Omono ma'e'a kwer ipo'o pyrer ipy kwarahy nànànar izupe wà no. A'e awa oho ma'etymaw tawhu wanuwake har wanupe wà. Tupàn ze'eg umur kar ipo'o pyrer ipy itymar wanupe. Itymar omono a'e ma'e a'e awa wanupe wà. A'e awa weraha a'e ma'e xaxeto wanupe wà, Erewi izuapyapyr wanupe wà no. Zuta ywy rehe har paw hurywete xaxeto wama'ereko haw rehe Erewi izuapyapyr wama'ereko haw rehe wà no. 45 Ta'e uzemukatu teko Tupàn henataromo a'e wà xe. Uzapo amogwer Tupàn hemiapo kar a'e wà no. Uzegar ma'e tàpuzuhu pe har wà, zauxiapekwer tàpuzuhu pe har wà no, uzapo uma'ereko haw wà, tuwihawete Tawi ize'eg awer rupi katete wà, ta'yr Xàrumàw ize'eg awer rupi katete wà no. 46 Tuwihawete Tawi heko mehe arer we Azap zegar haw iapo arer heko mehe arer we, zegar haw iapo har umuzàg zegar haw Tupàn ikatu haw imume'u haw wà. 47 Zurupapew heko mehe Neemi heko mehe teko Izaew paw omono temi'u tuweharupi uzegar ma'e wanupe wà, zauxiapekwer tàpuzuhu pe har wanupe wà no. Teko omono ma'e Tupàn pe imonokatu pyr Erewi izuapyapyr wanupe wà. Erewi izuapyapyr omono ikurer xaxeto wanupe wà.


Tupàn ze'eg IRUK 19\nZezuz uze'eg Zakew pe a'e kury\n1 Uhem Zezuz oho Zeriko tawhu pe kury. Wahaw etea'i taw kury. 2 Wiko amo awa a'e pe a'e. Tuwihaw hemetarer imono'ogar wanuwihaw romo hekon a'e. Zakew her romo a'e. Hemetarer katu a'e. 3 Ipurexak wer zepe Zezuz rehe a'e. Iapewa'i a'e. A'e rupi nupuner kwaw hexakaw rehe, ta'e teko tetea'u a'e pe wanekon a'e wà xe. 4 A'e rupi uzàn teko wanenataromo kury. Uzeupir oho ywyra rehe, Zezuz hexak pà. — Zezuz ukwaw putar ko rupi nehe, i'i uzeupe.\n5 Uhem Zezuz ywyra huwake. Ume'e ywate ywyra rehe. Uze'eg Zakew pe kury. — Ewezyw tàrityka'i nehe ty, Zakew, ta'e aker putar neràpuz me kutàri ihe nehe xe, i'i izupe.\n6 Uwezyw na'arewahy a'e. — Aze ty, eker ezuwà heràpuz me ty, i'i izupe. Hurywete a'e kury. 7 Teko a'e pe har a'e wà, Zakew hexakar a'e wà, uzypyrog uze'eze'eg zemueteahy pà uzeupeupe Zezuz rehe a'e wà. — Zezuz uker putar oho ikatu 'ym ma'e iapo har ipyr a'e, i'i uzeupeupe wà. — Umai'u putar a'e pe nehe no, i'i uzeupeupe wà. Oho Zezuz Zakew hàpuz me kury.\n8 Upu'àm Zakew a'e pe kury, wàpuz me kury. Uze'eg Zezuz pe. — Amono e putar hema'e kurer ihe nehe, ma'e hereko 'ymar wanupe ihe nehe. Hemunar teko wama'e rehe ihe. Amuzewyr putar wanemetarer wanupe nehe. Wyzài temetarer rehe hemunar awer amuzewyr putar izar pe nehe. Amono putar zeirugatu temetarer izupe nehe, pitài temetarer hekuzaromo nehe, i'i Zezuz pe.\n9 Uze'eg Zezuz izupe. — Purupyro haw uhem kwez 'àg tàpuz me kutàri kury. (Tupàn nepyro putar tatahu wi a'e nehe, ta'e erezeruzar herehe ne kury xe.) Àmàrààw hemiminoete romo ereiko kury, ta'e ereruzar Tupàn ze'eg ne xe. 10 Azur ko ywy rehe ihe, teko ukàzym ma'e wanekar pà ihe, ikatu 'ym ma'e iapo har wapyro pà ihe.\nUze'eg Zezuz 10 temetarer tàtà ma'e rehe a'e kury\n11 Umume'u Zezuz ma'emume'u haw a'e kury, uzeupi wata ma'e wanupe a'e kury, ta'e uzeapyaka katu ize'eg rehe a'e mehe a'e wà xe. Uhem etea'i oho Zeruzarez tawhu pe a'e wà kury, wata pà a'e wà kury. — Tupàn pureruze'egaw uhem etea'i a'e nehe kury, ta'e zahem etea'i Zeruzarez pe zane kury xe, i'i uzeupe wà. Nukwaw kwaw ma'e uzeapo ma'e ràm a'e wà. 12 Na'e Zezuz uzypyrog uma'emume'u pà wanupe a'e kury. 13 — Nezewe amo tuwihaw hekon a'e. Amo 'ar mehe wenoz wemiruze'eg uzeupe a'e wà kury. — Aha putar amo ae ywy rehe ihe nehe kury, ta'e teko a'e ywy rehe har na'iakatuwawahy kwaw uwihaw rehe a'e wà xe. 14 A'e rupi umur kar uze'eg heraha har ywy rehe wà kury. Ta'e a'e tuwihaw ur putar ko ywy rehe a'e xe. — Nuruputar kwaw a'e awa ureruwihaw romo ure, i'i a'e teko ihewe wà, uze'eg imume'u kar pà ihewe wà. A'e rupi aha putar wanuwihaw romo hereko pà ihe nehe kury, i'i wanupe. Oho 'ym mehe we wenoz 10 wemiruze'eg uzeupe a'e wà kury. Omono temetarer tàtà ma'e hekuzar katu ma'e wanupe pitàitàigatu a'e. — Pemono'og amo ae temetarer ihewe nehe, ko rehe nehe, i'i wanupe. Uhem oho a'e wi kury.\n15 Inugwer ywy rehe har umuigo kar a'e awa uwihaw romo a'e wà. Na'e tuwihaw uzewyr wà weko haw ipy pe kury. Uhem mehe wenoz a'e uma'ereko ma'e wamuwà uwa rupi a'e wà kury. Upuranu wanehe. — Màràn temetarer pemono'og ihewe, i'i wanupe. 16 Uma'ereko ma'e ipy uhem wà huwa rupi uze'eg pà a'e kury. Eremur pitài temetarer ihewe ne. Amono'og amo 10 temetarer kwez newe ihe, ihewe neremimur kwer rehe ihe, i'i izupe.\n17 Ikatuahy ty, uma'ereko ma'e ikatuahy ma'e romo ereiko ne ty, i'i izar izupe. — Erezekaiw katu ma'e pixika'i ma'e rehe ne, a'e rupi urumuzekaiw kar putar 10 tawhu wanehe ihe nehe kury, i'i izupe.\n18 Na'e ur amo ae uma'ereko ma'e huwa rupi a'e kury. Eremur pitài temetarer ihewe ne. Amo 5 temetarer amono'og neremimur kwer rehe ihe, i'i izupe.\n19 — Urumuzekaiw kar putar 5 tawhu wanehe ihe nehe kury, i'i izar izupe.\n20 Na'e ur amo uma'ereko ma'e huwa rupi a'e kury. — Hezar, i'i izupe, — Aiko neremetarer ihewe neremimur kwer kury, i'i zepe izupe. — Amonokatu pàn pupe izuwàn pà ihe. Azumim tuwe ihe, i'i izupe. 21 — Akyze newi ihe, ta'e erepureruze'egahy ne xe. Erepyhyk ma'e nema'e 'ym amogwer wanuwi. Erepo'o amo wanemitygwer i'a kwer wanuwi no, i'i zepe izupe.\n22 Na'e uze'eg izar izupe. — Ne ty, uma'ereko ma'e ikatu 'ym ma'e romo ereiko ne ty. Amume'u wi putar neze'eg newe kury, nekatu 'ymaw imume'u pà newe kury, i'i ahyahy izupe. — Apureruze'egahy teko ihe. Apyhyk hema'e 'ym amogwer wanuwi. Apo'o amo wanemitygwer i'a kwer wanuwi ihe no. 23 Màràzàwe tuwe neremono kwaw a'e heremetarer amo temetarer ima'e har pe ne. Aze mo eremono izupe, a'e mehe mo a'e temetarer ima'e har umuzewyr mo newe a'e, amo ae temetarer rehe we a'e, hezewyr mehe a'e, i'i izupe.\n24 Na'e uze'eg izar amogwer wanupe. — Pezo'ok a'e temetarer izuwi kury. Pemono a'e pitài temetarer a'e 10 temetarer hereko har pe nehe kury, i'i wanupe.\n25 — Kwa, wereko 10 a'e. Màràzàwe tuwe eremono putar amo ae temetarer izupe nehe, i'i izupe wà.\n26 Na'e i'i tuwihaw wanupe kury. — Aze amo wereko ma'e nehe, Tupàn omono putar amo ae ma'e izupe nehe. Aze amo nuwereko kwaw ma'e nehe, aze pixika'i ima'e nehe, a'e mehe Tupàn o'ok putar ima'e izuwi nehe. 27 Amo xe har naheputar kwaw uwihaw romo a'e wà. Perur a'e heàmàtyry'ymar xe heruwa rupi pe wà nehe, pezuka heruwa rupi pe wà nehe. Upaw ima'emume'u haw kury.\nWixe Zezuz Zeruzarez tawhu pe a'e kury\n28 Nezewe uze'eg ire oho Zezuz Zeruzarez tawhu kutyr a'e kury. 29 Metewaze taw pe Metàn taw pe uhem etea'i mehe, ywytyr Uri tyw her ma'e pe uhem mehe uze'eg mokoz wemimu'e wanupe kury.\n30 — Peho pe taw pe kury, penenataromo har pe kury. A'e pe pehem mehe pexak putar zumena'yr iàpixi pyrer nehe. Ni amo teko noho kwaw iku'az a'e wà rihi, i'i wanupe. — Pekwaraw heruwà ihewe nehe, i'i wanupe. 31 — Aze teko upuranu penehe nehe. — Màràzàwe mehe pekwaraw putar zumena'yr pe, aze i'i peme nehe. — Zanezar uputar a'e, peze izupe nehe, i'i wanupe.\n32 Na'e oho wà. Wexak zumena'yr wà, Zezuz hemimume'u kwer zàwegatete wà. 33 Ikwaraw mehe, izar upuranu wà wanehe. — Màràzàwe mehe pekwaraw putar zumena'yr heraha pe, i'i wanupe wà.\n34 — Zanezar uputar a'e, i'i izar pe wà. (Peraha izupe nehe, i'i izar wanupe.)\n35 Werur zumena'yr Zezuz pe wà kury. Omono ukamir ikupepaw romo wà, Zezuz iapyk àwàm me wà. Upytywà imono pà iku'az wà. 36 Upupirar ukamir imono pe rupi wà, Zezuz iho àwàm rupi izupe wà. 37 Uhem etea'i Zeruzarez pe kury. Wezyw ywytyr wi. Pe rupi iata mehe hemimu'e tetea'u wata hupi wà. Uzypyrog oho uze'egatu pà Tupàn rehe wà, ma'e wemixak kwer rehe uze'egatu pà wà.\n38 — Ikatuahy Zanezar Tupàn a'e, i'i oho waiko wà. — Tuwe Tupàn Zanezar uzapo ikatuahy ma'e ko awa pe nehe, ko wemimur pe nehe, i'i oho waiko wà. — Ywate har paw hurywete a'e wà kury, i'i oho waiko wà. — Tuwe teko paw wexak ikàgaw ipuràgaw a'e wà nehe, i'i oho waiko wà.\n39 Na'e ze'eg kwehe arer kwaw par parizew her ma'e a'e wà, Zezuz rupi wata ma'e a'e wà, uze'eg izupe a'e wà, teko wamytepe wata mehe a'e wà. — Purumu'e ma'e, i'i izupe wà. — Emupytu'u kar neremimu'e waze'eg ire ne wà nehe, (ta'e uze'eg zemueteahy Tupàn rehe a'e wà xe), i'i izupe wà.\n40 Na'e uze'eg Zezuz wanupe kury. — Aze mo 'aw teko nuze'eg iwer a'e wà, a'e mehe mo 'àg ita xe har uze'egatu mo herehe a'e wà, uhapukaz pà mo a'e wà, i'i wanupe.\nUzai'o Zezuz tawhu pe har wanehe a'e kury\n41 Uhem tawhu huwake kury. Hexak mehe uzai'o Zezuz taw pe har wanehe kury. Uze'eg wanupe. 42 — A, Zeruzarez, aze mo pekwaw ikatu haw ipyhykaw kutàri, ikatu mo peme. Napexak kwaw a'e ma'e pe kury. 43 — Amo 'ar mehe ur putar peàmàtyry'ymar peneko haw pe a'e wà nehe. Uzapo putar ywykwar taw izywyr wà nehe, pemàmàn pà wà nehe. Peàmàtyry'ym putar wà nehe. Napepuner kwaw pehemaw rehe taw wi a'e 'ar mehe nehe. 44 Pemumaw paw putar a'e wà nehe, pezuka pà a'e wà nehe. Weityk putar tàpuz paw rupi wà nehe, pàrirogaw paw rupi wà nehe no, ta'e napekwaw kwaw Tupàn ikatu haw ko 'ar rehe pe kury xe. Tupàn ur pepyr a'e kury, ipurupyro wer zepe penehe a'e kury. Napexak kwaw tur haw.\nWixe Zezuz Tupàn hàpuzuhu pupe a'e kury\n45 Uhem Zeruzarez pe a'e wà kury. Wixe Zezuz oho Tupàn hàpuzuhu pupe kury. Umuhem kar ma'eme'egar wamono a'e wi wà. 46 Uze'eg wanupe. — Nezewe i'i Tupàn ze'eg kwehe arer pape rehe imuapyk pyrer a'e. — Heràpuz, i'i Tupàn, — Tupàn pe ze'egaw her romo a'e nehe, i'i Tupàn. Pe kury, pezapo Tupàn hàpuz ma'e rehe imunar ma'e waneko haw romo pe kury, wazemimaw romo pe kury, i'i ahyahy wanupe.\n47 Tuweharupi Zezuz umu'e tàpuzuhu pe har oho a'e kury. Xaxeto wanuwihaw a'e wà, ze'eg kwehe arer rehe upurumu'e ma'e a'e wà no, teko wanuwihaw a'e wà no, ipuruzuka wer zepe Zezuz rehe a'e wà kury. 48 Nupuner kwaw wà, ta'e teko wenu katu ize'eg a'e wà xe. Uzeapyaka katu waiko ize'eg rehe tuweharupi wà, ta'e ipurenu wer tuwe ize'eg rehe paw rupi katete a'e wà xe.


Tupàn ze'eg 2 WAMUME'U AWER 1\nEkwaw katu kar ma'e ihewe nehe, i'i Xàrumàw Tupàn pe\n1 Tuwihawete Xàrumàw Tawi ta'yr umukàg upuner haw Izaew wanuwihawete romo a'e kury. Izar Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e omono uze'egatu hehe a'e no. Umuhua'u ikàgaw no.\n2 Aze heta 1.000 zauxiapekwer wà, heta wanuwihaw. Aze heta 100 zauxiapekwer wà, heta wanuwihaw no. Xàrumàw uze'eg a'e tuwihaw wanupe kury, tuwihaw wanuwihaw wanupe no, uzeànàm ma'e kwer wanuwihaw wanupe no, Izaew paw wanupe no. 3 — Paw rupi peho herupi Tupàn imuwete katu haw Zimeàw tawhu pe har pe nehe, i'i wanupe. Tàpuzràn Tupàn henaw upyta a'e tawhu pe. Kwehe mehe Moizez Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e hemiruze'eg uzapo a'e tàpuzràn a'e, ywyxiguhu pe wiko mehe a'e. 4 (Tupàn Ze'eg Hyru upyta Zeruzarez tawhu pe kury.) Tawi uzapo tàpuz pixika'i ma'e ze'eg hyru pe a'e, Kiriat-Zeàri tawhu wi te Zeruzarez pe heraha mehe a'e. 5 Mezarew Uri ta'yr Ur hemimino a'e, uma'ema'e itazu morog a'e, ma'ea'yr hapy haw ywyrapew zàwenugar iapo pà a'e. Teko umuapyk a'e ma'ea'yr hapy haw tàpuzràn Tupàn henaw henataromo a'e wà. Tuwihawete Xàrumàw a'e kury, Izaew paw a'e wà no, oho a'e pe wà kury, Tupàn imuwete katu pà wà. 6 Na'e Xàrumàw uzuka 1.000 ma'ea'yr a'e pe Tupàn henataromo a'e wà kury. Wapy paw rupi wà no.\n7 A'e 'ar mehe pyhaw Tupàn uzexak kar Xàrumàw pe hehe upuranu pà a'e kury. — Ma'e ereputar. Ma'e amono putar newe nehe, i'i izupe.\n8 Wazar Xàrumàw Tupàn ze'eg izupe. — Tuweharupi erezamutar katu Tawi heru ne. Hemuigo kar pe tuwihawete romo hekuzaromo no. 9 Kutàri, o Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e, ezapo ma'e neze'eg awer heru pe imume'u pyrer rupi katete nehe. 'Aw teko waneta haw nuzawy kwaw ywy ku'i kwer waneta haw a'e. Hemuigo kar pe kwez wanuwihawete romo ne kury. 10 A'e rupi emur ma'e kwaw katu haw nehe. Ekwaw kar ma'e ihewe nehe. Nezewe mehe apuner waneruze'egatu haw rehe ihe nehe. Aze nerezapo kwaw nezewe haw nehe, napuner kwaw waneruze'egaw rehe nehe, i'i izupe.\n11 Tupàn uze'eg Xàrumàw pe kury. — Erenoz ma'e kwaw katu haw kwez ihewe ne. — Ekwaw kar ma'e ihewe nehe, ere kwez ihewe. Ta'e nepureruze'egatu wer heremiaihu wanehe ne xe. Urumuigo kar kwez wanuwihawete romo ihe. Nerenoz kwaw temetarer tetea'u ihewe. Nerenoz kwaw ma'e tetea'u. — Tuwe teko tetea'u uzeruze'egatu herehe nehe, nere kwaw ihewe. — Ezuka heàmàtyry'ymar ne wà nehe, nere kwaw ihewe. — Tuwe amumaw kwarahy tetea'u hereko pà nehe, nere kwaw ihewe. Nerenoz kwaw a'e ma'e ihewe. 12 A'e rupi amono putar ma'e kwaw katu haw newe nehe. Akwaw katu kar putar ma'e newe nehe. Amono putar temetarer tetea'u newe nehe, ma'e tetea'u newe nehe no. Teko tetea'u uzeruze'egatu putar nerehe wà nehe no. Nema'e heta tetea'u wera'u putar amo tuwihawete wama'e wi nehe, i'i Tupàn Xàrumàw pe.\n13 Na'e Xàrumàw uhem oho Tupàn imuwete haw Zimeàw pe har wi kury, tàpuzràn Tupàn heko haw henaw wi kury. Uzewyr Zeruzarez pe. Weruze'eg Izaew a'e pe wà kury.\n14 Xàrumàw omono'og ma'e tetea'u a'e: 1.400 ywyramawa zeàmàtyry'ymawhu pe har wà, 12.000 kawaru zauxiapekwer waneimaw wà no. Umuhàmuhàz a'e zauxiapekwer amo tawhu pe wamono kar pà wà. Wezar ikurer Zeruzarez tawhu pe wà. 15 Tuwihawete romo heko mehe heta tetea'u parat Zeruzarez tawhu pe. Heta tetea'u or a'e pe no. Nuzawy kwaw ita nahu rupi har. Heta tetea'u ywyràkàxigyw no. Waneta haw nuzawy kwaw pi Zuta ywytyr heta 'ymaw rehe har i'yw waneta haw. 16 Tuwihawete pe uma'ereko ma'e werur kawaru Muziri ywy wi wà, Xir ywy wi wà no. 17 Werur kar ywyramawa zeàmàtyry'ymawhu pe har Ezit ywy wi wà no. A'e awa ume'eg kawaru Etew wanuwihawete wanupe wà, Xir wanuwihawete wanupe wà no. Ume'eg ywyramawa wanupe wà no. Pitàitàigatu ywyramawa a'e wà, 7 kir parat hekuzaromo a'e wà. Pitàitàigatu kawaru a'e wà, 1,75 kir parat hekuzaromo a'e wà.


Tupàn ze'eg ZE'EG XIROGATU 2\nMa'ekwaw katu haw hekuzar haw\n1 Hera'yr, ezemu'e heze'eg newe imume'u pyrer rehe nehe. Nereharaz zo ma'e newe heremiapo kar ràm wi nehe. 2 Ezeapyaka katu ma'e kwaw katu har wanehe nehe. Ezeagaw wapurumu'e haw ikwaw paw rehe nehe no. 3 Azeharomoete ty. Enoz ma'e kwaw katu haw nehe. Ehapukaz ma'e kwaw paw henoz pà nehe no. 4 Teko wekar itaxig parat a'e wà. Wekar temetarer uhua'u ma'e imim pyrer wà no. Ekar agwer ma'e nezewegatete nehe no. 5 Aze erekar agwer ma'e nehe, erekwaw putar Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e wi nekyze haw nehe. Erezemu'e putar Tupàn ikwaw paw rehe nehe no. 6 Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e a'e, a'e ae umur ma'e kwaw katu haw purupe a'e. Ma'e kwaw katu haw ur izuwi a'e. Ma'e kwaw paw ur izuwi a'e no. 7 Upytywà teko ikatu ma'e wà. Upyro teko imunar 'ym ma'e wà no. 8 Tupàn uzekaiw katu teko amogwer teko wanereko katu har wanehe a'e. Omonokatu weruzar har wà no.\n9 Aze herenu pe nehe, erekwaw putar ikatu ma'e iapo haw nehe. Erekwaw putar purereko katu haw nehe no, teko wama'e rehe imunar 'ymaw nehe no. 10 Ereiko putar ma'e kwaw katu har romo nehe. Nema'e kwaw katu haw nemurywete kar putar nehe no. 11 Nema'e kwaw paw a'e nehe, nema'e kwaw katu haw nehe no, nepyro putar ikatu 'ymaw wi nehe. 12 Nemunyryk putar ikatu 'ym ma'e iapo haw wi nehe no. Nezewe mehe ereiko putar muitea'u teko hemu'em tetea'u ma'e wanuwi nehe. 13 A'e teko wezar weko haw ikatu ma'e wà. Wiko ikatu 'ym ma'e iapo haw rehe wà. Waneko haw nuzawy kwaw ipytunaw rehe waneko haw. 14 A'e teko ipurapo wer ikatu 'ym ma'e rehe wà. Aze amo uzapo ikatu 'ym ma'e wà, a'e teko hurywete iapo haw hexak mehe wà. 15 A'e teko wiko imunar ma'e romo wà. Ni amo nupuner kwaw wanehe uzeruzar haw rehe wà.\n16 A'e rupi erepuner kuzàwyzài wi netyrykaw rehe nehe, aze uze'eg puràg rupi ipureraha wer nerehe uker haw pe nehe. 17 Uzereko mehe kuzà umume'u xo umen puhe uker àwàm zo Tupàn henataromo a'e. Kuzàwyzài heharaz wemimume'u kwer wi. 18 Aze ereho hàpuz me hupi nehe, ereiko putar màno haw piar rupi oho ma'e ài. Hupi oho ma'e nuzawy kwaw umàno ma'e kwer wapyta haw pe wiko ma'e wà. 19 Awa kuzàwyzài pe oho ma'e kwer nukwaw kwaw uzewyr haw rehe weko katu haw pe nehe. 20 A'e rupi, eiko ikatu ma'e ài nehe. Eiko ikatu ma'e romo nehe. 21 Awa ikatu ma'e wà, imunar 'ym ma'e wà, wiko putar xe zaneywy rehe wà nehe. 22 Tupàn upi'ir putar ko ywy nehe, ikatu 'ym ma'e wamono kar pà xe wi nehe. Teko ozo'ok ka'akyr ywy wi wà. Nezewegatete Tupàn ozo'ok putar ikatu 'ym ma'e iapo har zaneywy wi wà nehe no.


Tupàn ze'eg 1 TUWIHAWETE WÀ 2\n1 TUWIHAWETE WÀ\nTawi umume'u pureruze'egaw Xàrumàw pe\n1 Uhem etea'i Tawi imàno haw 'ar kury. A'e rupi umume'u pureruze'egaw wa'yr Xàrumàw pe.\n2 — Hemàno haw 'ar uhem etea'i kury. A'e rupi ekyze zo ma'e wi nehe. Awa romo eiko nehe. 3 Ezapo ma'e Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e nezar hemiapo kar ràm nehe. Eruzar ize'eg paw nehe. Eruzar hemiapo putar haw paw nehe no, Moizez ze'eg kwehe arer ita rehe imuapyk pyrer heruzar pà nehe no. Nezewe mehe oho katu putar nereko haw newe nehe. Wyzài taw pe wyzài ywy rehe neho mehe nehe, wyzài ma'e iapo mehe nehe, ikatu putar nereko haw nehe. 4 Aze ereruzar Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e nehe, a'e ae uzapo putar ma'e ihewe wemimume'u kwer nehe. — Nezuapyapyr wiko putar Izaew wanuwihawete romo wà nehe, aze Izaew weruzar katu heze'eg tuweharupi wà nehe, upy'a pupe paw rupi wekwe pupe paw rupi wà nehe, i'i Tupàn ihewe.\n5 Amo ma'e erekwaw. Zoaw Zeruz memyr uzapo ma'e ihewe. Uzuka mokoz zauxiapekwer Izaew wanuwihaw wà. Aminer Ner ta'yr, Amaz Zeter ta'yr waner wà. Zeàmàtyry'ymawhu heta 'ym mehe we uzuka wà, ta'e a'e mokoz tuwihaw uzuka kar amo teko zeàmàtyry'ymawhu heta mehe wà xe. Ta'e izepyk wer wanehe a'e xe. Erekwaw Zoaw hemiapo kwer ne. Uzuka Zoaw mokoz awa puruzuka 'ym ma'e wà. Ko 'ar rehe aiko a'e mokoz awa wazuka arer zàwenugar romo ihe. A'e rupi apuraraw ma'erahy iteko ihe kury. 6 A'e rupi erekwaw neremiapo ràm kury. Emumàno kar zo ma'eahy haw rupi nehe. Tuwe numàno e kwaw a'e zutyka'i. Ezuka kar tuwe nehe, i'i izupe.\n7 — Nekatu Maraziraz Zireaz pe har ta'yr wanupe nehe. Tuwe umai'u ywyrapew nereko haw pe har rehe wà nehe. Ta'e ikatu ihewe a'e wà xe, neryky'yr Àmixàràw wi hezàn mehe a'e wà xe, i'i Tawi Xàrumàw pe a'e.\n8 — Nereharaz zo Ximez wi nehe. Zer ta'yr Mauri tawhu Mezàmi ywy rehe har romo hekon a'e. Umur uze'egaiw oho iko herehe Mànài tawhu kutyr heata mehe a'e. Amo ae 'ar mehe àwàxi Zotàw yrykaw huwake. A'e 'ar mehe amume'u izuka kar 'ym àwàm izupe Tupàn henataromo ihe. 9 Ne ereiko awa ma'e kwaw katu har romo ne. Tuwe Ximez nupyta kwaw ukatu haw rehe nehe. Aze amo uzepyk hehe nehe, ikatu wera'u nezewe nehe. Erekwaw ma'e iapo haw imumàno kar haw ne, i'i Tawi wa'yr Xàrumàw pe.\nUmàno Tawi a'e\n10 Na'e umàno Tawi a'e kury. Amo uzutym hetekwer iànàm umàno ma'e kwer watym awer wanuwake tawhu heko awer pe wà. — Tawi heko haw, i'i teko a'e tawhu pe wà kury. 11 Umumaw Tawi 40 kwarahy Izaew wanuwihaw romo wiko pà. Umumaw 7 kwarahy wanuwihaw romo wiko pà Emerom tawhu pe. A'e re umumaw 33 kwarahy Zeruzarez pe tuwihaw romo no. 12 Xàrumàw wiko u Tawi hekuzaromo tuwihawete romo kury. Tuweharupi ikàg wewera'u kury. Tuweharupi amo ae teko wiko hemiruze'eg romo wà.\nAnoni imàno awer\n13 Amo 'ar mehe Anoni Azit memyr uzekytyar oho Matexewa Xàrumàw ihy hexak pà kury. Upuranu Matexewa Anoni rehe. — Aipo erezur hemyrypar romo, i'i izupe. — Azur nemyrypar romo ihe, i'i Anoni izupe.\n14 — Hepurumume'u wer amo ma'e rehe newe, i'i izupe. — Emume'u, 'y, i'i Matexewa izupe.\n15 — Aiko tuwihawete azeharomoete har romo ihe. Izaew paw wàro nezewe haw wà no. Nuzeapo kwaw ma'e wanemiàro kwer. Herywyr wiko tuwihaw romo herekuzaromo a'e, ta'e Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e uputar nezewe haw a'e xe. 16 A'e rupi xo pitài ma'e zo ainoz putar newe ihe nehe kury. Ezapo a'e ma'e nehe, i'i izupe. — Ma'e ereputar iko ne, i'i Matexewa izupe.\n17 — Eze'eg nememyr Xàrumàw pe nehe. — Emono Amizàg Xunez parer Anoni pe hemireko romo nehe, ere izupe nehe. Aze erenoz a'e ma'e izupe nehe, uzapo putar nehe. Akwaw hemiapo ràm ihe, i'i izupe.\n18 — Ikatu 'y, i'i a'e. — Aze'eg putar tuwihaw pe nerekuzaromo nehe.\n19 A'e rupi uze'eg Matexewa oho tuwihaw pe Anoni hekuzaromo kury. Upu'àm Xàrumàw uhy imuixe kar pà, uzemumew pà henataromo. A'e re wapyk tuwihaw renaw rehe. — Perur amo tenaw hehy pe, i'i uma'ereko ma'e wanupe no. Wapyk Matexewa tuwihaw huwake iawyze har rehe kury. 20 Na'e uze'eg Matexewa Xàrumàw pe kury. — Amo pixika'i ma'e ainoz putar newe nehe kury. Aze ikatu newe nehe, nerekyty'ym zo nehe, i'i izupe. — Erepuner a'e ma'e henoz taw rehe, hehy, i'i izupe. — Naherekyty'ym kwaw newe nehe, i'i Xàrumàw uhy pe.\n21 — Emono Amizàg, neryky'yr Anoni pe hemireko romo nehe, i'i izupe.\n22 — Màràzàwe tuwe erenoz Amizàg Anoni hemireko ràm romo ihewe, i'i Xàrumàw. — Màràzàwe tuwe nerenoz kwaw tuwihaw romo heko àwàm ihewe no. Ànàni wiko heryky'yr romo a'e. Xaxeto Amiatar wiko hehe we a'e. Zoaw wiko hehe we a'e no, i'i Xàrumàw uhy pe.\n23 Na'e Xàrumàw umume'uahy ma'e Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e henataromo kury. — Aze nazuka kar kwaw Anoni ko ma'e henoz taw hekuzaromo nehe, tuwe Tupàn uzepyk herehe mokoz haw rupi nehe. 24 Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e hemuigo kar tuwihaw romo heru Tawi hekuzaromo a'e. Hemukàg kar a'e. Uzapo wemimume'u kwer. Umur tuwihaw romo heko haw ihewe a'e, hezuapyapyr wanupe a'e no. Anoni umàno putar kutàri a'e nehe kury. Ko ma'e amume'uahy Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e henataromo kury, i'i Xàrumàw uhy pe.\n25 Na'e uze'eg Menai pe kury. — Ezuka Anoni eho ty, i'i izupe. Ukutuk Menai Anoni oho kury, izuka pà kury.\nUmuhem kar Xàrumàw Amiatar a'e\n26 A'e re tuwihawete Xàrumàw uze'eg xaxeto Amiatar pe kury. — Eho neko Anatot pe har pe nehe ty. Aze mo eremàno, ikatu mo, ta'e nanekatu kwaw ne xe. Nuruzuka kar kwaw zauxiapekwer wanupe kutàri ihe kury. Ta'e heru Tawi rehe we nereko mehe erezekaiw katu Tupàn Ze'eg Hyru rehe ne xe. Heru upuraraw ma'erahy oho iko a'e 'ar mehe a'e. Erepuraraw ma'erahy eho iko a'e 'ar mehe ne no. A'e rupi nuruzuka kwaw ihe kury, i'i izupe.\n27 A'e re uze'eg Amiatar pe. — Nereiko kwaw xaxeto romo Tupàn henataromo kury, i'i izupe. Nezewe uzeapo a'e ma'e Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e ze'eg awer rupi katete a'e, kwehe arer rupi katete a'e. Nezewe uze'eg Tupàn xaxeto Eri pe Xiro tawhu pe kwehe mehe a'e. — Erepytu'u putar xaxeto romo nereko re nehe. Nezuapyapyr nuiko kwaw xaxeto romo herenataromo a'e wà nehe, i'i Tupàn Eri pe kwehe mehe a'e.\n28 Zoaw ukwaw ma'e uzeapo ma'e kwer kury. A'e 'ym mehe wiko Anoni rehe we har romo. Nuiko pixik kwaw Àmixàràw hehe we har romo a'e. Na'e uzàn Zoaw oho Tupàn hàpuzràn pupe kury. Upyhyk ma'ea'yr hapy haw i'ak zàwenugar 'àm kury. 29 Amo umume'u Zoaw izàn awer oho Xàrumàw pe wà. — Wiko Tupàn hàpuzràn pupe ma'ea'yr hapy haw huwake, i'i izupe wà. — Epuranu eho Zoaw rehe kury, i'i Xàrumàw amo pe. — Màràzàwe tuwe erezàn ma'ea'yr hapy haw pe ne, ere izupe nehe. Upuranu oho hehe. Uwazar Zoaw izupe. — Azàn Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e pe ihe, ta'e akyze Xàrumàw wi ihe xe, i'i izupe. Na'e uze'eg Xàrumàw Menai pe kury. — Ezuka Zoaw eho kury ty, i'i izupe. 30 Oho Menai Tupàn hàpuzràn pupe Zoaw pe uze'eg pà kury. — Ehem eho xe wi ty, i'i izupe. — Nahem kwaw xe wi nehe, i'i Zoaw. — Àmàno putar xe nehe, i'i Zoaw. Na'e uzewyr Menai tuwihawete pe Zoaw ize'eg awer imume'u pà kury.\n31 — Ezuka ize'eg rupi katete kury ty. Ezuka ty. A'e re ezutym hetekwer nehe. Nezewe mehe ni ihe ni heru izuapyapyr nuruiko kwaw Zoaw hemizuka kwer wazuka arer romo ure nehe. Awa puruzuka 'ym ma'e uzuka kwehe mehe a'e wà. Aze erezuka Zoaw nehe, erezepyk putar wazuka arer rehe nehe. 32 Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e uzepyk putar Zoaw rehe teko wazuka awer hekuzaromo a'e nehe. Heru Tawi nukwaw kwaw wazuka mehe. Nuzuka kar kwaw wà. Zoaw uzuka mokoz awa puruzuka 'ym ma'e kwehe mehe wà, ikwaw kar 'ym pà heru pe wà. Hemizuka kwer ikatu wera'u izuwi wà. Na'aw waner xe wà: Aminer zauxiapekwer Izaew izuapyapyr wanuwihaw, Amaz zauxiapekwer Zuta izuapyapyr wanuwihaw. 33 A'e mokoz awa wazuka awer hekuzar rehe zepykaw u'ar putar Zoaw 'aromo nehe, izuapyapyr wa'aromo nehe no, awyzeharupi nehe. Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e umukatu putar tuwihaw Tawi izuapyapyr a'e wà nehe, i'i Xàrumàw Menai pe.\n34 Na'e oho Menai Tupàn hàpuzràn pupe kury. Uzuka Zoaw kury. Amo uzutym hetekwer iziwy kwer heko awer pe wà, kaiwer pe katu pe wà. 35 Tuwihaw umuigo kar Menai zauxiapekwer wanuwihaw romo Zoaw hekuzaromo. Umuigo kar Zanok xaxeto romo Amiatar hekuzaromo no.\nXimez imàno awer\n36 A'e re, amo 'ar mehe, tuwihawete Xàrumàw omono kar amo awa Ximez piaromo wà kury. Werur izupe wà. Uze'eg Xàrumàw izupe. — Ezapo amo tàpuz nezeupe xe Zeruzarez pe nehe ty. Ezapo nereko haw xe nehe. Ehem zo tawhu wi nehe. 37 Ko ma'e amume'uahy putar newe kury. Aze erehem xe wi nehe, aze ereahaw yrykaw Xenorom her ma'e nehe, a'e 'ar mehe we uruzuka kar putar ihe nehe. Ne zutyka'i ereiko putar nezezuka kar arer romo nehe, i'i izupe.\n38 — Ikatu, tuwihaw, i'i Ximez izupe. — Azapo putar neremiapo kar nehe, i'i izupe. Umumaw 'ar tetea'u Zeruzarez pe wiko pà.\n39 Na'iruz kwarahy pawire mokoz Ximez pe uma'ereko e ma'e uzàn oho izuwi wà. A'e uma'ereko e ma'e oho Kat tawhu pe wà, wanuwihaw Aki Maaka ta'yr her ma'e pe wà. — Urepyro pe nehe, i'i izupe wà. 40 Amo umume'u waho awer oho Ximez pe wà. A'e rupi omono ikupe pe har weimaw zumen rehe. Oho Kat pe Aki pe uze'eg pà, uzeupe uma'ereko e ma'e wanekar pà. Wexak a'e pe wà. Weruzewyr weko haw pe wà. 41 Amo umume'u hemiapo kwer oho Xàrumàw pe wà. 42 Omono kar Xàrumàw zauxiapekwer ipiaromo wà. — Amume'uahy Zeruzarez wi nehem 'ym àwàm newe kwehe mehe ihe. — Aze erehem tawhu wi nehe, eremàno putar azeharomoete nehe, a'e newe. — Ikatu, ere ihewe. — Aruzar putar neze'eg nehe, ere ihewe. 43 Màràzàwe tuwe neremuaze kwaw neremimume'u kwer Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e henataromo arer ne. Màràzàwe tuwe nereruzar kwaw heze'eg. 44 Erekwaw katu ikatu 'ym ma'e heru Tawi pe neremiapo kwer paw ne. Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e umu'ar kar putar a'e ikatu 'ymaw nerehe a'e nehe. 45 Tupàn umur putar uze'egatu haw herehe nehe. Tawi izuapyapyr tuwihawete romo waneko àwàm nuhem pixik kwaw Tawi wi nehe, i'i izupe.\n46 Na'e Xàrumàw uzuka kar Ximez Menai pe kury. A'e rupi uhem Menai Ximez hekar pà. Wexak. Ukutuk. Uzuka. Nezewe mehe Xàrumàw umumaw wàmàtyry'ymar paw wà. Ikàg kury.


Tupàn ze'eg WAPAPAR AWER 1\nMitài haw teko wapapar haw\n1 Izaew izuapyapyr oho Ezit ywy wi wà. Umumaw mokoz kwarahy wata pà wà. Mokoz haw zahy rehe pitài haw 'ar mehe Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e uze'eg Moizez pe ywyxiguhu Xinaz her ma'e rehe tàpuzràn Tupàn pe imonokatu pyrer pupe a'e kury.\n2 — Ne nehe, neryky'yr Àràw a'e nehe no, pepapar teko Izaew izuapyapyr paw pe wà nehe. Pemono'og uzeànàànàm ma'e pe wà nehe. 3 Pemuapyk awa waner pape rehe nehe, aze wereko 20 kwarahy nehe, aze wereko wera'u nehe. A'e mehe upuner zauxiapekwer romo weko haw rehe wà nehe. 4 Penoz putar amo uzeànàm ma'e wanuwihaw pitàitàigatu pe wà nehe. Pepytywà putar wemiaihu wapapar pà wà nehe. 5-16 Na'aw awa penemipytywà àràm waner xe wà. Izypy mehe amume'u putar Izaew ta'yr her nehe. A'e re amume'u putar izuapyr her nehe no. Humen: Erizur, Xeneur ta'yr. Ximeàw: Xerumiew, Zurixanaz ta'yr. Zuta: Nazom, Aminanaw ta'yr. Ixakar: Netanew, Zuar ta'yr. Zemurom: Eriaw, Erom ta'yr. Eparai: Erizàm, Amiu ta'yr. Manaxe: Kamariew, Penazur ta'yr. Mezàmi: Aminà, Zineoni ta'yr. Nà: Aiezer, Amizanaz ta'yr. Azer: Paziew, Okirà ta'yr. Kaz: Eriazap, Newew ta'yr. Napitari: Aira, Enà ta'yr. Amumaw waner wamume'u haw kwez kury. Moizez wexaexak Izaew izuapyapyr wanuwihaw pitàitàigatu wà, uzeànàànàm ma'e wanekuzaromo har romo wà.\n17-18 Na'e mokoz haw zahy rehe pitài haw 'ar mehe Moizez a'e, Àràw a'e no, a'e 12 awa a'e wà nehe no, omono'og teko paw rupi wà kury. Upapar uzeànàànàmaw waneta haw wà. Umuapyk awa zauxiapekwer romo weko haw rehe upuner ma'e waner pape rehe wà. 19 Nezewe Moizez upapar waneta haw ywyxiguhu Xinaz her ma'e rehe waneko mehe, Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e ize'eg awer rupi katete a'e wà.\n20-21 Awa 20 henataromo kwarahy hereko har zauxiapekwer romo weko haw rehe upuner ma'e umuapyk kar uwer paw rupi pape rehe wà, wànàm wanehe we wà, wamono'ogaw rehe we wà. Uzypyrog Humen Zako ta'yr ipy izuapyapyr wanehe we wà. Na'aw Zako ta'yr izuapyapyr waneta haw xe. Humen izuapyapyr wà: 46.500 awa wà. 22-23 Ximeàw izuapyapyr wà: 59.300 awa wà. 24-25 Kaz izuapyapyr wà: 45.650 awa wà. 26-27 Zuta izuapyapyr wà: 74.600 awa wà. 28-29 Ixakar izuapyapyr wà; 54.400 awa wà. 30-31 Zemurom izuapyapyr wà: 57.400 awa wà. 32-33 Eparai izuapyapyr wà: 40.500 awa wà. 34-35 Manaxe izuapyapyr wà: 32.200 awa wà. 36-37 Mezàmi izuapyapyr wà: 35.400 awa wà. 38-39 Nà izuapyapyr wà: 62.700 awa wà. 40-41 Azer izuapyapyr wà: 41.500 awa wà. 42-43 Napitari izuapyapyr wà: 53.400 awa wà. 44-46 Nezewe mehe upapar awa 20 henataromo kwarahy hereko har zauxiapekwer romo weko haw rehe upuner ma'e wà. Heta 603.550 wà.\n47 Nupapar kwaw Erewi izuapyapyr wà. 48 Ta'e Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e uze'eg nezewe Moizez pe a'e xe.\n49 — Aw zauxiapekwer romo weko haw rehe upuner ma'e wapapar mehe epapar zo Erewi izuapyapyr ne wà nehe. 50 Emuzekaiw kar Erewi izuapyapyr tàpuzràn ihewe imonokatu pyrer rehe ne wà nehe. Uzekaiw putar tenaw ipupe har nànàn wà nehe, amo ma'e ipupe har nànàn no. Weraha putar tàpuzràn wà nehe, hehe we har paw wà nehe no. Uzapo putar hemuwete haw ipupe wà nehe. Umuapyk putar wàpuzràn izywyr wà nehe no. 51 Aze weraha tàpuzràn ihewe imonokatu pyrer amo me wà nehe, umuàgà'ym putar wà nehe. Aze umuapyk wi amo me nehe, umuàgà'ym wi putar wà nehe no. Aze amo nuiko kwaw Erewi izuapyr romo nehe, aze uhem tàpuzràn ihewe imonokatu pyrer huwake nehe, pezuka nehe. 52 Amogwer Izaew izuapyapyr upyta putar weko haw pe pitàitàigatu wà nehe, pànuhu ter heta haw huwake wà nehe, wànàm wanuwake wà nehe. 53 Erewi izuapyapyr wiko putar tàpuzràn ihewe imonokatu pyrer izywyr wà nehe, hehe uzekaiw pà wà nehe. Nezewe mehe ni amo nuhem kwaw huwake wà nehe. Nezewe mehe naikwahy kwaw Izaew wanupe ihe nehe.\n54 Na'e teko uzapo ma'e paw Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e ize'eg Moizez pe imono pyrer rupi katete wà.


Tupàn ze'eg XOPONI 1\n1 Na'aw Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e ze'eg Xoponi pe hemimume'u kwer xe a'e kury. Zuzi Amon ta'yr wiko Zuta wanuwihawete romo a'e 'ar mehe. Na'aw Xoponi waipy waner xe wà: Tuwihawete Ezeki umuzàg Amaria. Amari umuzàg Zenari. Zenari umuzàg Kuzi. Kuzi umuzàg Xoponi a'e.\nTupàn izepyk àwàm 'ar\n2 Nezewe uze'eg Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e Xoponi pe. — Amumaw putar ywy rehe har upaw rupi katete ihe wà nehe. 3 Teko wà, ma'ea'yr wà, miar wà, wiràmiri wà, pira wà. Azepyk putar ikatu 'ym ma'e iapo har wanehe nehe. Amumaw putar teko paw ihe wà nehe.\n4 Azepyk putar teko Zuta ywy rehe har wanehe nehe. Azepyk putar Zeruzarez pe har wanehe nehe no. Heta we Ma'aw imuwete haw. Amunàn putar imuwete haw nehe. Teko paw heharaz putar xaxeto tupàn ua'u henataromo ma'ea'yr zuka har wanuwi wà nehe. 5 Amo teko uzeupir wàpuz i'aromo kwarahy zahy zahytata wamuwete katu pà wà. Amumaw putar agwer teko ihe wà nehe. Amo teko hemuwete katu wà. Umume'uahy ma'e wemiapo ràm herer rehe wà. Nezewe rehe we umume'uahy wemiapo ràm tupàn a'ua'u Morok her rehe wà no. Amumaw putar a'e teko ihe wà nehe no. 6 Amumaw putar ihewi utyryk ma'e kwer paw wà nehe. A'e teko nuekar kwaw hepurupytywà haw wà. Na'ipureruzar wer kwaw heze'eg rehe wà no, i'i Tupàn.\n7 Uhem putar amo 'ar nehe. A'e 'ar mehe Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e Zanezar umume'u putar wemiaihu wanemiapo kwer nehe. A'e rupi peze'eg zo henataromo nehe kury. Uzuka putar wemiaihu ma'ea'yr tupàn a'ua'u wanenataromo wà nehe. Wenoz wàmàtyry'ymar wà. — Hepytywà pe heremiaihu wazuka mehe nehe, i'i iko wanupe. 8 Nezewe uze'eg Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e. — A'e 'ar mehe nehe, azepyk putar tuwihaw wanehe nehe. Azepyk putar tuwihawete ta'yr wanehe nehe no. Azepyk putar tupàn a'ua'u wamuwete har wanehe nehe no. 9 Amo teko umuwete katu tupàn a'ua'u wà. Amo teko hemuwete katu wà. Wamuwete haw nuzawy kwaw a'e tupàn a'ua'u wamuwete haw wà. Azepyk putar nezewe hemuwete katu har wanehe nehe. Amo teko imunar ma'e tetea'u rehe wà. Amo uzuka amo teko wama'e ipyro pà wanuwi wà. A'e teko omono'og a'e ma'e paw wazar tupàn a'ua'u hàpuzuhu imynehem kar pà wà. Azepyk putar a'e teko wanehe ihe nehe no.\n10 A'e 'ar mehe teko heiheihem putar uma'eahy haw ipuraraw mehe wà nehe, tawhu Zeruzarez hukenawhu Pira her ma'e huwake wà nehe. Teko Zeruzarez ipehegwer ipyahu ma'e pe har heiheihem putar uzepyro haw henoz pà wà nehe. Ywytyr rehe wenu putar teko waneiheihem wà nehe, ta'e naheta kwaw wapyro àwàm wanupe nehe xe. 11 Pezai'o nehe, tawhu ywytyr ipy pe har wà. Ta'e ma'eme'egar paw umàno putar wà nehe xe.\n12 A'e 'ar mehe nehe, apyhyk putar tatainy Zeruzarez tawhu rehe heme'egatu pà nehe. Azepyk putar hurywete ma'e paw wanehe nehe. Azepyk putar ma'erahy ipuraraw 'ymar wanehe nehe no. Amo uze'eg waiko uzehezehe wà. — Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e nuzapo kwaw ma'e a'e nehe. Nupyro kwaw teko wà nehe. Nuzepyk kwaw wanehe nehe, i'i waiko wà. Azepyk putar a'e teko wanehe ihe nehe no. 13 Zauxiapekwer weraha putar wama'e wà nehe. Umuaiw putar wanàpuz wà nehe no. Na'e uzapo wi putar amo wàpuz wà nehe. Nuiko kwaw a'e wàpuz pupe wà nehe. Uzapo putar uwà tyw wà nehe. Nu'u kwaw win a'e pe har iapo pyràm wà nehe.\n14 Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e i'aruhu na'iàrew kwaw nehe. Na'arewahy ur iko. Iaiw putar a'e 'ar nehe. Te zauxiapekwer ikàg wera'u ma'e ukyze 'ym ma'e heiheihem putar ukyze pà a'e wà nehe. 15 Tupàn wexak kar putar wikwahy haw a'e 'ar mehe nehe. Teko upuraraw putar ma'erahy a'e mehe wà nehe no. Ukyze katu putar wà nehe. Ipytun putar a'e 'ar mehe nehe. Kwarahy nuhyape katu kwaw a'e mehe nehe. Heta putar ywàkun tetea'u nehe. Ipuhuz katu putar ipihun putar ywàkun nehe. 16 Zauxiapekwer upy putar uxi'àm wà nehe. Zauxiapekwer uhapukaz putar tawhu iàmàtyry'ym pà wà nehe. Heta pàrirogaw aiha katu ma'e a'e tawhu izywyr. Heta tàpuz aiha katu ma'e ma'e rehe ume'egatu haw a'e pe no.\n17 Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e uze'eg nezewe kury. — Amu'ar kar putar iaiw ma'e tetea'u teko wanehe ihe nehe. A'e mehe wata e putar ko rupi wà nehe, kwe rupi wà nehe no, hehàpyhà 'ym ma'e ài wà nehe. A'e teko uzapo ikatu 'ym ma'e herenataromo wà, heze'eg heruzar 'ym pà wà. A'e rupi azakook kar putar wanuwykwer 'y ài ihe nehe. Amo weityk putar wanetekwer ity imono'ogaw pe wà nehe.\n18 A'e 'ar mehe aze heta parat teko wanupe nehe, aze heta or wanupe nehe, wanemetarer nupyro kwaw a'e teko Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e ikwahy haw wi wà nehe. Ikwahy haw nuzawy kwaw tata. Wapy ywy nànàn. Ukaz paw putar wà nehe. Ni amo nuhem kwaw izuwi wà nehe. Ta'e Tupàn umumaw putar teko ywy rehe har paw na'arewahy pitài 'ar mehe wà nehe xe.


Tupàn ze'eg ROM 15\nPezapo ma'e amogwer wamuryw kar pà nehe\n1 Uzeruzar ma'e ikàg ma'e a'e wà, tuwe upytywàgatu ikàg 'ym ma'e a'e wà nehe, wamuzeruzar wera'u kar pà wà nehe. Tuwe nuzapo kwaw wemiapo putar haw zutyka'i wà nehe. 2 Zane pitàitàigatu zane nehe, tuwe xiapo ma'e zanerywyr wamurywete kar pà zane nehe, wamuzeruzar wera'u kar pà zane nehe. 3 Zaneruwihawete nuzapo kwaw ma'e wemimutar rupi a'e, ko ywy rehe weko mehe a'e. Nezewe i'i ze'eg kwehe arer.\n— O Tupàn, neàmàtyry'ymar ize'eg zemueteahy wer nerehe a'e wà. A'e rupi uze'eg zemueteahy herehe a'e wà. Ta'e aiko nezàwe ihe xe, ta'e ereiko hezàwe ne xe, i'i putar Zezuz u pe a'e, i'i ze'eg kwehe arer pape rehe imuapyk pyrer. 4 Ze'eg kwehe arer zanemu'e iko paw rupi a'e. Umukàg zanepy'a iko. A'e rupi zapuner Tupàn pyr zaneho àwàm hàro haw rehe zane kury. Tuwe nazapytu'u kwaw hàro re nehe. 5 Tuwe Tupàn uzapo kar ma'e peme Zaneruwihawete Zezuz ài a'e nehe, a'e rupi pitài zo pema'enukwaw pàwàm ma'e rehe nehe. Aze ma'e ikatu nehe, — Ikatu a'e ma'e, peze putar izupe nehe. Aze ma'e na'ikatu kwaw nehe, — Ikatu 'ym ma'e, peze putar izupe nehe. Xiàrogatu Tupàn pyr zanereko àwàm zaiko zane, ta'e a'e ae nazanemupytu'u kar kwaw hàro re a'e xe. Zanemukàg a'e. 6 A'e rupi pe paw rupi katete nehe ty wà, peze'egatu Tupàn rehe nehe ty wà, Zezuz Zaneruwihawete Zanezar tu rehe nehe ty wà. Pemume'u tuwe ikatu haw izupe nehe.\nTupàn upuhareko zutew 'ym a'e wà\n7 Pezemono'ono'og pezeupeupe nehe, ta'e Zaneruwihawete pemono'ono'og uzeupe a'e xe. Nezewe pexak kar putar Tupàn ikàgaw ipuràgaw teko wanupe nehe. 8 Kwehe mehe Tupàn umume'u Zaneruwihawete Zezuz tur àwàm zutew wanàmuzgwer wanupe a'e. A'e rupi amo 'ar mehe umur kar Zezuz a'e, a'e zutew wazuapyapyr wapyr a'e, ta'e umume'u imur kar àwàm wanàmuzgwer wanupe a'e xe, kwehe mehe a'e xe. Nezewe wexak kar wemimume'u kwer rupi oho haw, wanupe a'e. (Azeharomoete Tupàn uzapo ma'e uze'eg rupi katete a'e. Umuaze tuwe uze'eg.) 9 A'e rupi zutew 'ygwer a'e wà no, uze'egatu putar Tupàn rehe a'e wà nehe no, Tupàn ipurupuhareko haw rehe a'e wà nehe no. Nezewe i'i ze'eg kwehe arer a'e.\n— Amume'u putar nekatu haw newe ihe nehe,\nzutew 'ym wapyr hereko mehe ihe nehe.\nNekatu haw rehe hezegar haw amuzàg putar nehe,\n10 Nezewe i'i amo ze'eg no.\n— Pe zutew 'ym pe,\npenurywete nehe, zutew wainuromo nehe.\n11 Nezewe i'i amo ze'eg a'e no.\n— Peze'egatu Tupàn rehe nehe, zutew 'ym wà.\nPemume'u ikatu haw izupe nehe, teko nànàn nehe no.\n12 Nezewe i'i Izai a'e no.\n— Uzexak kar putar amo Zexe hemimino wà a'e nehe, ywy rehe a'e nehe.\nTupàn umuigo kar putar a'e awa zutew 'ym wanuwihawete romo a'e nehe.\nZutew 'ym uzeruzar putar hehe a'e wà nehe.\n13 Tupàn a'e, uzepyr peho àwàm hàrogatu kar har romo hekon a'e. Tuwe pemurywete kar a'e nehe, tuwe pemupytu'u kar ma'e wi pekyze re nehe, ta'e pezeruzar katu hehe pe xe. Peàrogatu peiko kury. Tuwe Tekwe Puràg umur ukàgaw peme a'e nehe. A'e rupi peàrogatu wera'u putar ipyr peho àwàm pe nehe no.\nZe'eg puràg henu 'ymar wenu putar wà nehe\n14 Herywyr wà. Akwaw pekatu haw ihe. Pekwaw katu Tupàn ze'eg, a'e rupi pepuner pezemu'e haw rehe nehe. Akwaw penemigwaw, akwaw pepurumu'e haw. 15 Ko pape rehe amuapyk heze'eg pewi hekyze 'ym pà ihe. Ma'e tetea'u rehe apumuma'enukwaw kar ihe. Amuapyk ko heze'eg ko pape rehe ihe. Amume'u a'e ma'e peme hekyze 'ym pà ihe, ta'e Tupàn hemuze'eg kar a'e xe. 16 Zaneruwihawete Zezuz hezar romo hekon a'e, hemuma'ereko kar iko zutew 'ygwer wanupe uze'eg puràg imume'u kar pà a'e. Hema'ereko haw nuzawy kwaw Xaxeto ima'ereko haw a'e. Xaxeto omono e ma'e Tupàn pe a'e wà, teko wanekuzaromo a'e wà. Nezewegatete ihe no, amono zutew 'ym wanereko izupe ihe wà, wamuzeruzar kar pà hehe ihe wà. A'e rupi Tupàn hurywete putar a'e nehe. Tekwe Puràg a'e, omonokatu uzeruzar ma'e iko Tupàn pe a'e wà kury. 17 Herurywete teko wanuwa rupi ihe, Tupàn ze'eg imume'u haw rehe ihe. Ta'e Zaneruwihawete Zezuz hepy'a pe wiko ma'e a'e xe, umume'u kar ihewe a'e xe. 18 Zaneruwihawete hemuze'eg kar iko uzehe zutew 'ym wanupe a'e. Uzapo kar ikatu ma'e ihewe wanuwa rupi no. A'e rupi zutew 'ym tetea'u weruzar Tupàn ze'eg waiko a'e wà kury. Nakyze kwaw teko wanuwi imume'u mehe ihe. 19 Tekwe Puràg umur ukàgaw ihewe a'e. A'e rupi azapo ma'e hexak pyr 'ym teko ihe. Zeruzarez wi te Iri taw pe heata mehe, azapo purumupytuhegatu kar haw Zaneruwihawete rehe ze'eg puràg imume'u pà azeharomoete ihe. Teko wexak ma'e hexak pyr 'ym a'e wà. A'e rupi wexak Tekwe Puràg ikàgaw a'e wà no. A'e re uzeruzar hehe a'e wà. 20 Tuweharupi hepurumume'u wer Tupàn ze'eg puràg rehe taw nànàn ihe, henu pixik 'ymar nànàn ihe. Aze amo umume'u oho amo taw pe har wanupe nehe, nahepurumume'u wer kwaw hehe a'e taw pe har wanupe ihe nehe. Ze'eg puràg henu 'ymar wanupe zutyka'i amume'u putar aha ihe nehe. 21 Nezewe i'i ze'eg kwehe arer.\n— Amo teko nuenu pixik kwaw hehe ze'egaw a'e wà.\nA'e teko wexak putar wà nehe.\nHenu pixik 'ymar\nukwaw putar a'e wà nehe.\nOho putar Pawru Hom tawhu pe a'e nehe kury\n22 Ata aha teko taw nànàn ywy nànàn ihe, Tupàn ze'eg imume'u pà purupe ihe. A'e rupi napuner kwaw heho haw rehe pepyr. 23 A'e rupi amumaw hema'ereko haw ko rupi ihe kury. Amumaw kwarahy tete penexak 'ym pà azeharomoete ihe. 24 A'e rupi heho wer pepyr ihe kury. Pàn ywy rehe heho mehe ata putar peywy rehe nehe. A'e 'ar mehe azekytyar putar pepyr nehe. Aze pepuner nehe, hepytywà pe heho mehe Pàn ywy rehe har wapyr nehe. Pemur temetarer ihewe nehe. 25 Ko 'ar rehe aha putar Zeruzarez tawhu pe ihe nehe kury, Tupàn hemiruze'eg a'e pe har wapytywà pà ihe nehe kury. 26 Tupàn rehe uzeruzar ma'e Maxeton ywy rehe har a'e wà, Kere ywy rehe har a'e wà no, umur e temetarer ihewe a'e wà, hereraha kar pà Zeruzarez pe har wanupe a'e wà. Nuhyk kwaw temi'u uzeruzar ma'e Zeruzarez pe har wanupe. Amono putar a'e temetarer heraha wanupe ihe nehe kury. 27 Uzeruzar ma'e Maxeton ywy rehe har a'e wà, Kere ywy rehe har a'e wà no, zutew 'ym romo wanekon a'e wà. Omono e wemetarer zutew wanupe wà, Zeruzarez pe har uzeruzar ma'e wanupe wà. Ikatu nezewe mehe, ta'e zutew 'ym unewer ma'e rehe zutew wanupe a'e wà xe. Ta'e kwehe mehe zutew umur ikatuahy ma'e zutew 'ygwer wanupe a'e wà xe, (Umur Tupàn ze'eg wanupe a'e wà. Umur Zezuz Zanezar wanupe a'e wà no.) 28 Aha putar pepyr ihe nehe, a'e temetarer imur e pyrer paw heraha re ihe nehe. A'e re aha putar Pàn ywy rehe har wapyr nehe. 29 Pepyr hehem ire amume'u putar Zaneruwihawete hemiapo kwer paw peme nehe, pemurywete kar pà nehe.\n30 Herywyr wà. Pezeruzar katu Zezuz Zaneruwihawete Zanezar rehe. — Pepuruamutar katu nehe, i'i Tekwe Puràg peme. A'e rupi ainoz tuwe ma'e peme ihe kury. Aze'eg tuwe teko tuweharupi Tupàn pe. — Hepytywàgatu pe nehe, a'e izupe. Peze'eg tuwe a'e rupi katete herehe izupe nehe no. 31 — Emonokatu Pawru uzeruzar 'ym ma'e wanuwi nehe, Zutez ywy rehe har wanuwi nehe, peze izupe nehe. — Temetarer Zeruzarez pe har wanupe heraha mehe nehe, tuwe zutew a'e pe har nuzàmàtyry'ym kwaw Pawru a'e wà nehe, ta'e umume'u Zezuz ze'eg iko zutew 'ym wanupe a'e xe, peze Tupàn pe nehe. 32 A'e rupi herurywete putar pepyr heho mehe nehe, aze Tupàn nezewe haw uputar nehe. Penexak àwàm ikatu putar ihewe nehe. Upaw putar hekene'o haw hewi a'e mehe nehe. 33 Tupàn zanemurywete kar har a'e, nazanemukyze kar kwaw ma'e wi a'e. Tuwe wiko pepyr paw rupi a'e nehe. Azeharomoete.


Tupàn ze'eg ZE'EG XIROGATU 1\nZe'eg xirogatu ikatu haw\n1 Ze'eg xirogatu Xàrumàw Tawi Izaew wanuwihawete ta'yr ima'emume'u awer xe kury.\n2 Ko ze'eg xirogatu zanepytywà putar ma'ekwaw paw rehe zanemuigo kar pà wà nehe, pureruze'egaw ikatu ma'e rehe zanemuigo kar pà wà nehe no. Ma'enukwaw paw zawaiw katu wera'u ma'e ukwaw kar putar zanewe wà nehe no. 3 Zanemu'e putar ma'ekwaw katu har ài zanereko àwàm rehe wà nehe. Zanemuigo kar putar teko ikatu ma'e romo wà nehe no. Wereko katu kar amogwer teko zanewe wà nehe. Imunar 'ym ma'e romo zanemuigo kar putar wà nehe no. 4 Upuner teko ma'ekwaw 'ymar imuigo kar haw rehe teko ma'ekwaw par romo wà no. Upuner kwàkwàmo ma'ekwaw par romo wamuigo kar haw rehe wà no. 5 Ko ze'eg xirogatu ma'e umuhua'u wera'u putar ma'e kwaw par wanemigwaw wà nehe. Umu'e uzemu'e tetea'u ma'e kwer wà nehe no. 6 Ukwaw kar putar ma'enukwaw paw ze'eg xirogatu inuromo imim pyrer wà nehe, a'e teko wanupe wà nehe. Uzemu'e tetea'u ma'e uzeagaw zawaiw katu ma'e ikwaw pà wà. Ko ze'eg ukwaw kar putar a'e ma'e wanupe wà nehe no.\nPureruze'egaw kwàkwàmo wanupe\n7 Aze amo heko wer ma'e kwaw katu har romo a'e nehe, a'e 'ym mehe we nehe, tuwe ukyze Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e wi a'e nehe. Ma'e kwaw par 'ym nuzekaiw kwaw ma'e kwaw paw rehe wà. Na'izemu'e wer kwaw hehe wà. 8 Hera'yr, ezeapyaka katu neru ze'eg rehe nehe. Ezekaiw katu nehy ze'eg rehe nehe no.\n9 Aze eremunehew amo àkàg rehe har ipuràgeteahy ma'e neàkàg rehe, aze eremunehew neazu'yw imupuràgaw, nepuràg wera'u putar nehe. Nezewegatete neru ipurumu'e haw nehy ipurumu'e haw umukatuahy putar nereko haw nehe no.\n10 Hera'yr. Aze awa iaiw ma'e uzeagaw ikatu 'ym ma'e iapo haw rehe newe wà nehe, ezapo zo nehe. 11 Nezewe uze'eg putar ru'u newe nehe. — Ezur ty, xiuka amo zane wà nehe ty, i'i putar newe wà nehe. — Zazemurywete kar teko ikatu ma'e wàmàtyry'ym pà nehe. 12 Wanexak mehe wikuwe putar wà nehe. Na'ima'eahy kwaw wà rihi. Ximumaw putar zane wà nehe. 13 Xixak putar ma'e hekuzar katu ma'e nehe. Zanemunar putar wama'e rehe nehe. Ximynehem putar zaneràpuz a'e ma'e pupe nehe. 14 Ezur urerupi nehe. Zanemunar putar ma'e tetea'u rehe nehe. A'e re ximuza'aza'ak a'e ma'e zanezeupeupe nehe, i'i putar newe wà nehe.\n15 Hera'yr. Eata zo agwer teko wanupi nehe. Epyta muite wanuwi nehe. 16 Uzàn ikatu 'ym ma'e iapo pà wà. Uzuka teko wyzài 'ar mehe wà no. 17 Aze wiràmiri ume'e iko nerehe a'e nehe, aze a'e 'ar mehe erezapo arapuk izupe nehe, nuixe pixik kwaw ipupe uzepyhyk kar pà a'e nehe. 18 Arapuk zàwenugar a'e awa uzapo waiko wà. A'e ae uzezuka kar putar oho ipupe wà nehe. 19 Aze amo wiko hemetarer katu ma'e romo amogwer teko wàmàtyry'ym pà a'e nehe, a'e ae uzezuka kar putar a'e nehe.\nMa'ekwaw katu haw muranu haw\n20 Pezeapyaka katu ko ze'eg rehe nehe. Ma'ekwaw katu haw uhapukaz iko nahu rupi a'e, taw pupe katu haw rehe a'e. 21 Tawhu ukenaw huwake uhapukaz iko. Uhapukazahy teko wazemono'ogaw nànàn no.\n22 Nezewe uze'eg iko. — Teko he'o ma'e wà. Màràn 'ar pemumaw putar pene'o haw rehe peneko pà nehe. Màràn mehe pepytu'u putar ma'ekwaw paw rehe pepuka re nehe. Aipo napekwaw pixik kwaw ma'e nehe. 23 Amume'u putar penemiawy kwer peme nehe. Pezeapyaka katu imume'u mehe nehe. Amume'u putar pureruze'egaw ikatu ma'e peme nehe no. Amuza'ak putar hema'ekwaw paw ipehegwer imono pà peme nehe no. 24 Apuenoz ihe. — Pezur nehe, a'e peme. Naherenu kwaw pe. Napezekaiw kwaw herehe. 25 Hepureruze'egaw iro peme a'e. Hepurumukatu wer peneko haw rehe. Napeputar kwaw imukatu haw. 26 A'e rupi nehe, ikatu 'ym ma'e peme izeapo mehe apuka putar nehe. Pemukyzeahy kar haw ihem mehe aze'eg urywahyahy putar penehe nehe. 27 Pemukyzeahy haw ur putar àmàn ywytuaiw inuromo har ài nehe. Peneko haw zawaiw katu haw nuzawy kwaw ywytuaiw nehe. Apuka putar a'e 'ar mehe nehe. Ma'erahy ipuraraw paw rehe peho mehe nehe, ipuraraw tuwe mehe nehe, apuka putar penehe nehe. 28 Na'e herenoz putar pe nehe. Ihe ma'e kwaw katu haw ihe, nawazar kwaw peze'eg peme ihe nehe. Herekar putar pe taw nànàn ko nànàn nehe. Naherexak kwaw pe nehe. 29 Napeputar kwaw ma'e kwaw katu haw. — Nurukyze kwaw Tupàn wi ure, peze pezeupe tuweharupi. 30 Naperuzar kwaw hepureruze'egaw. Amume'u penemiawy kwer. Napezekaiw kwaw heze'eg rehe imume'u mehe. 31 A'e rupi pepyhyk putar penemiapo kwer hekuzar nehe. A'e mehe pezemumikahy putar penemiapo kwer rehe nehe. 32 Iranaiw ma'e umàno a'e wà, ta'e ma'ekwaw katu haw iro wanupe a'e xe. Ma'e kwaw 'ymar uzemumaw a'e wà, ta'e waneko haw ikatu wanupe xe. 33 Herenu har uzepyro putar nehe. Ikatuahy putar heko haw nehe. Nukyze kwaw ma'e wi nehe.