Mateus 1 GUBBI - Ai'aw Zezuz hàmuzgwer waner xe a'e wà - Bible Search\n1Ai'aw Zezuz hàmuzgwer waner xe a'e wà kury. Zezuz Zaneruwihawete a'e, Tawi izuapyr romo hekon a'e. Tawi Àmàrààw izuapyr romo hekon a'e. Na'aw Zezuz Zaneruwihawete izypy waner xe a'e wà kury.\n2Heta Àmàrààw ta'yr Izak her ma'e izupe a'e. Izak umuzàg Zako a'e. Zako umuzàg Zuta a'e, Zuta heta tetea'u tywyr a'e wà. 3Zuta umuzàg Pet a'e, Zer tu romo hekon a'e no. (Tamar wahy her romo a'e.) Pet umuzàg Ez a'e. Ez umuzàg Àràw a'e. 4Àràw umuzàg Aminanaw a'e. Aminanaw umuzàg Naz a'e. Naz umuzàg Xarumu a'e. 5Xarumu umuzàg Moaz a'e. (Ha'aw ihy her romo a'e.) Moaz umuzàg Ope a'e. (Huxi ihy her romo a'e.) Ope umuzàg Zexe a'e. 6Zexe umuzàg tuwihaw Tawi a'e.\nTawi umuzàg Xàrumàw a'e. (Ihy Uri hemireko kwer romo hekon a'e.) 7Xàrumàw umuzàg Homoàw a'e. Homoàw umuzàg Awi a'e. Awi umuzàg Az a'e. 8Az umuzàg Zuzapa a'e. Zuzapa umuzàg Zuràw a'e. Zuràw umuzàg Uzi a'e. 9Uzi umuzàg Zotàw a'e. Zotàw umuzàg Akaz a'e. Akaz umuzàg Ezeki a'e. 10Ezeki umuzàg Manaxe a'e. Manaxe umuzàg Amon a'e. Amon umuzàg Zuzi a'e.\n11Zuzi umuzàg Zekuni a'e, tywyr wanu romo wiko pà a'e no. A'e 'ar mehe zauxiapekwer Mawiron ywy rehe har uzàmàtyry'ym Izaew izuapyapyr wà a'e wà. Uzuka teko tetea'u a'e pe har wà. Weraha ikurer uzeupi wà, weko haw pe Mawiron tawhu pe wà.\n12Mawiron tawhu pe waneraha pawire Zekuni umuzàg Xaraxiew a'e. Xaraxiew umuzàg Zurupapew a'e. 13Zurupapew umuzàg Amiu a'e. Amiu umuzàg Eriaki a'e. Eriaki umuzàg Azor a'e. 14Azor umuzàg Xatok a'e. Xatok umuzàg Àki a'e. Àki umuzàg Eriu a'e. 15Eriu umuzàg Ereazar a'e. Ereazar umuzàg Pàtà a'e: Pàtà umuzàg Zako a'e. 16Zako umuzàg Zuze a'e. Zuze Mari imen romo hekon a'e. Mari Zezuz ihy romo hekon a'e. Zanepyro har Zanezar, za'e Zezuz pe zane no.\n17Àmàrààw heta ta'yr a'e. Ta'yr a'e no, heta ta'yr a'e no. Nezewegatete wana'yna'yr a'e wà no. Aze zazypyrog wazuapyapyr wapapar pà Àmàrààw ta'yr rehe we nehe, aze xipapar te Tawi rehe we nehe, heta 14 wazuapyapyr wamuzàg awer wà nehe. Aze zazypyrog wi wapapar pà Tawi ta'yr rehe we nehe, aze xipapar te Mawiron pe heraha pyrer wanehe we nehe, heta 14 wazuapyapyr wamuzàg awer wà nehe no. Aze zazypyrog wi wapapar pà Mawiron pe heraha pyrer wanehe we nehe, aze xipapar te Zezuz rehe we nehe, heta 14 wazuapyapyr wamuzàg awer a'e wà nehe no.\n18Nezewe Zezuz Zaneruwihawete izexak kar awer a'e. Ihy Mari a'e, uzemume'u Zuze pe hemireko ràm romo a'e. Uzereko 'ym mehe we Mari ipuru'a a'e. Ta'e Tupàn Hekwe Puràg umupuru'a kar oho a'e xe. (Mari ukwaw Tupàn Hekwe tur awer a'e.)\n19Zuze a'e, Mari imen ràm romo hekon a'e, wiko awa imunar 'ym ma'e romo hemu'em 'ym ma'e romo a'e. Na'e uze'eg uzeupe. — Mari ipuru'a a'e, i'i uzeupe. — Naiko kwaw imemyr tu romo ihe, i'i uzeupe.\n20Nezewe ize'eg mehe we ur amo Tupàn heko haw pe har ipuahu pe kury, izupe uze'eg pà kury.\n— Ekyze zo nehe ty, ereko Mari eho neremireko romo nehe ty, i'i izupe ipuahu mehe. — Ta'e Tupàn Hekwe Puràg umupuru'a kar kwez a'e xe, i'i izupe. (—Ta'e Tekwe Puràg umuigo kar imemyr kwez hie pe a'e xe, i'i izupe.) 21— Imemyrxak kar putar nehe. Kwarera'i romo uzexak kar putar a'e nehe, i'i izupe. — Emono Zezuz her romo izupe nehe, ta'e upyro putar wànàm a'e wà nehe xe, wanemiapo kwer ikatu 'ym ma'e wi a'e wà nehe xe, i'i izupe. (— Purupyro ma'e, i'i her zaneze'eg rupi.)\n22A'e ma'e paw uzeapo nezewe a'e, ta'e Zanezar umume'u kar uze'eg a'e xe, imume'u har pe kwehe mehe a'e xe. Ai'aw ize'eg kwehe arer pape rehe imuapyk pyrer xe a'e kury.\n23Kuzà umen rehe uzepuhe 'ym ma'e a'e nehe,\n24Na'e Zuze ume'e upuahu re a'e kury. Weruzar Tupàn heko haw pe har ze'eg oho a'e. Wereko Mari oho wemireko romo kury. 25Noho kwaw ipuhe imemyrhem 'ym mehe a'e. Na'e amo 'ar mehe uzexak kar imemyr a'e kury. Zuze omono Zezuz her romo izupe.\n© 2007, Wycliffe Bible Translators, Inc. All rights reserved. More Info | Version Index


Tupàn ze'eg PIRI 4\nPawru weruze'eg Piri pe har a'e wà kury\n1 Herywyr wà, apuamutar katu ihe. Apuexaka'u ihe. Hemurywete kar pe. Amume'u pekatu haw amogwer wanupe. A'e rupi peho tuwe peiko Zanezar ze'eg rupi nehe.\n2 Aze'eg putar mokoz kuzà wanupe ihe kury. Ewo, kuzà ipy her romo a'e. Xin, inugwer her romo a'e. Zanezar Zezuz hemiruze'eg romo peiko, zàkwà wà. A'e rupi na'ikatu kwaw pezeàmàtyry'ymaw izupe. Pepytu'u pezeàmàtyry'ym ire nehe, zàkwà wà, a'e peme kury. 3 Aze'eg putar herupi uma'ereko ma'e a'e pe har pe kury. — Epytywà a'e kuzà ne wà nehe ty. Emupytu'u kar wazeàmàtyry'ym ire ne wà nehe ty. Ta'e kwehe mehe uma'ereko katu oho herupi a'e wà xe. Awa Keremen her ma'e a'e no, uma'ereko katu oho herupi a'e no. Amogwer herupi uma'ereko ma'e paw rupi a'e wà no, Tupàn umuapyk waner upape rehe a'e wà no, amogwer uzepyr wiko ma'e ràm waner wanuwake a'e wà no.\n4 Zanezar a'e, tuwe pemurywete kar a'e nehe, tuweharupi a'e nehe. — Penurywete nehe, a'e wiwi peme kury.\n5 Pepuruzukaiw zo amo wanupe nehe. Peiko ikatuahy ma'e romo amogwer wanupe nehe. Na'iàrew kwaw Zanezar tur àwàm a'e nehe. 6 Pekyze zo ma'e uzeapo ma'e ràm wi nehe. Tuweharupi Tupàn pe peze'eg mehe nehe, penoz ma'e penemimutar izupe nehe. Ma'e henoz mehe, — O, nekatuahy ne, Tupàn, peze izupe nehe. 7 Tupàn pemupytu'u kar putar ma'e wi pekyze re a'e nehe, penurywete haw rehe pemuigo kar pà a'e nehe. Nazapuner kwaw Tupàn ikatu haw ikwaw katu haw rehe zane. Umurywete kar putar zanepy'a a'e nehe, ta'e zazeruzar zaiko Zaneruwihawete Zezuz rehe zane xe.\n8 Upaw etea'i ko heze'eg ihe. Pema'enukwaw ikatuahy ma'e rehe tuweharupi nehe. — Ikatuahy a'e ma'e Tupàn pe a'e, aze i'i teko wà nehe, pema'enukwaw a'e ma'e rehe nehe. Pema'enukwaw ma'e azeharomoete har rehe nehe no, ma'e Tupàn pe uzemonokatu ma'e rehe nehe no, ikatu ma'e rehe nehe no, iaiw 'ym ma'e rehe nehe no, ipuràg eteahy ma'e rehe nehe no, iranaiwete 'ym ma'e rehe nehe no. A'e ma'e paw rehe pema'enukwaw nehe. 9 Apumu'e ikatu ma'e iapo haw rehe ihe. Azapo ikatu ma'e penuwa rupi no. Peho peiko heze'eg awer rupi nehe. Pezapo ma'e peiko ihe ài nehe no. A'e mehe Tupàn a'e nehe, ma'e wi zanekyze re zanemupytu'u kar har a'e, zanerurywete haw imur kar har a'e, wiko putar pepyr a'e nehe.\nPawru uze'eg temetarer uzeupe imur kar awer rehe a'e kury\n10 Herurywete haw uhua'u ihe, ta'e Zanezar inuromo aiko ihe xe. Heamutar katu pe. Napepuner kwaw hepytywà haw rehe. Hepytywà pe kwez kury, ta'e ko 'ar rehe pepuner nezewe iapo haw rehe xe. Herurywete ihe, ta'e napepytu'u kwaw heamutar ire xe. 11 Naheta tete kwaw ma'e ihewe kury. Naze'eg kwaw hema'e rehe peme. Aze naheta tete kwaw ma'e ko 'ar rehe ihewe, ikatu nezewe haw ihewe. Aiko ma'e hereko 'ymar romo ko 'ar rehe. Amo ae 'ar mehe aiko ma'e tetea'u hereko har romo. A'e re ma'e hereko 'ymar romo aiko wi ihe no. A'e re ma'e tetea'u hereko har romo aiko wi ihe no. Ma'e tetea'u heta haw nuzawy kwaw ma'e heta 'ymaw ihewe. 12 A'e rupi wyzài 'ar mehe nehe, wyzài ywy rehe wyzài taw pe hereko mehe nehe, ikatu ihewe nehe. Aze herewykàtà nehe, ikatu ihewe nehe. Aze hema'uhez nehe, ikatu ihewe nehe no. Aze ma'e tetea'u areko nehe, ikatu ihewe nehe. Aze nuhyk kwaw ma'e ihewe nehe, ikatu ihewe nehe no. Nezewe hereko haw ikatu ihewe. 13 Zaneruwihawete umur ukàgaw ihewe. A'e rupi aze hereko haw ikatu nehe, herurywete putar nehe. Aze apuraraw ma'erahy nehe, herurywete putar tuweharupi nehe no.\n14 Apuraraw ma'erahy. Hepytywà pe. Pekatuahy ihewe ma'erahy ipuraraw mehe. 15 Izypy mehe ze'eg puràg imume'u mehe ahem aha Maxeton ywy wi ihe. Pe Piri tawhu pe har pe, pe zutyka'i hepytywà pe a'e 'ar mehe. Pema'enukwaw hepytywà awer rehe no. Xo pe zo pemur temetarer ihewe. 16 Texaron pe hereko mehe, naheta kwaw ma'e ihewe. Naheta kwaw temetarer ihewe. Pemur ihewe. Napemur kwaw pitài haw ihewe. Pemur wiwi ihewe. 17 Ikatu penemimur kwer ihewe. Ikatu wera'u Tupàn hemimur ràm peme nehe no, hekuzaromo nehe no. Hepurexak wer penehe ipyhyk mehe ihe nehe. 18 Uhem penemimur xe ihewe. Eparoxi werur ihewe. Uhyk tuwe ihewe. Ihewe penemimur kwer a'e, nuzawy kwaw ma'e Tupàn pe imur pyrer a'e. Ikatuahy izupe. 19 Zezuz Zaneruwihawete a'e, ma'e paw wazar romo hekon a'e. Tupàn heru a'e, omono putar a'e ma'e peme a'e nehe, penemimutar a'e nehe. 20 Teko paw rupi a'e wà nehe, uze'egatu putar Tupàn zaneru rehe a'e wà nehe, tuweharupi a'e wà nehe, awyzeharupi a'e wà nehe no. Azeharomoete.\n— Pekatu pa, i'i Pawru Piri pe har wanupe a'e kury\n21 Amono kar putar heze'eg Tupàn hemiruze'eg nànàn ihe kury. Zaneruwihawete Zezuz hemiruze'eg romo wanekon wà. Zanerywyr xe hepyr har a'e wà no, omono kar uze'eg peme a'e wà no, — Pekatu pa, i'i peme wà. — Pekatu ma, i'i peme wà. 22 Tupàn hemiruze'eg xe har paw rupi a'e wà no, omono kar uze'eg peme a'e wà no. Te xe har wanuwihaw heko haw pe har a'e wà no, nezewegatete a'e wà no.\n23 Tuwe Zanezar Zezuz Zaneruwihaw-ete ikatu haw pepyr hekon a'e nehe. Upaw kwez kury. Pawru.


Tupàn ze'eg IRUK 16\nZezuz umume'u tuwihaw imunar ma'e rehe ma'emume'u haw a'e kury\n1 Umume'u Zezuz amo ma'emume'u haw wemimu'e wanupe a'e kury. — Amo awa hemetarer katu ma'e a'e, omono wemetarer amo awa pe a'e, hehe imuzekaiw kar pà a'e. Amo 'ar mehe amo teko uze'eg wà izar pe a'e wà. — Akwez awa nuzekaiw katu kwaw neremetarer rehe a'e, i'i izupe wà. Ume'eg kar e ma'e iko uzeupe, i'i izupe wà. 2 Na'e izar wenoz a'e wemetarer rehe uzekaiw ma'e imuwà uzeupe a'e kury. — Teko umume'u neremiapo kwer ihewe a'e wà, i'i izar izupe. Epapar katu heremetarer nehe. Emume'u ma'e neremime'eg karer ihewe paw rupi nehe no. Ta'e nerezekaiw katu kwaw hema'e rehe xe, a'e rupi nereiko kwaw hehe uzekaiw ma'e romo nehe kury, i'i izupe.\n3 Hà, hezar upuir putar hewi a'e nehe kury, i'i a'e awa uzeupe. — Ma'e azapo putar nehe. Nahekàg kwaw ihe, napuner kwaw ko pe hema'ereko haw rehe. Hemaranugar ihe, a'e rupi nainoz kwaw temetarer amogwer wanupe nehe, hehàpyhà 'ym ma'e ài nehe, i'i uzeupe.\n4 Azapo putar nezewe nehe kury, i'i uzeupe. — Teko tetea'u unewer temetarer hezar pe a'e wà. A'e rupi amunàn putar wanewer haw ikurer wanuwi ihe nehe, a'e mehe hemyrypar romo wanekon putar a'e wà nehe, hemuixe kar putar wàpuz me a'e wà nehe, temetarer hereko 'ymar romo hereko mehe a'e wà nehe, i'i uzeupe.\n5 Na'e wenoz a'e teko wamuwà uzeupe a'e wà kury. Ur ipyr wà. Uze'eg nezewe awa ipy pe kury. — Màràn temetarer rehe erenewer hezar pe, i'i izupe hehe upuranu pà.\n6 — Anewer 100 zany tykwer hyruhu por rehe izupe, i'i izupe. — Aiko nepape, i'i uzekaiw ma'e izupe. — Eapyk pe pe ty, emuapyk 50 pape rehe nehe kury. Xo 50 hyruhu por eremono putar izupe nehe, i'i izupe.\n7 Uze'eg amo pe kury. — Màràn rehe erenewer izupe, i'i izupe. — Arozràn 1.000 kok ipor anewer izupe, i'i izupe. — Aiko nepape ty, emuapyk 800 hehe nehe kury ty. Xo 800 kok por eremono putar izupe nehe, i'i uzekaiw ma'e izupe.\n8 Na'e izar uhem ipyr a'e kury. Kwa, erekwaw katu ma'e iapo haw ne, i'i izupe. Ta'e heta tetea'u nemyrypar a'e wà kury xe, i'i izupe.\nNa'e uze'eg wi wi Zezuz a'e. — Ko ywy rehe har ukwaw katu wera'u temetarer ima'e haw a'e wà, heremiruze'eg wanuwi a'e wà. 9 Ko ma'e amume'u putar peme ihe kury. Aze pereko temetarer pe nehe, pepytywà hemetarer 'ym ma'e pe wà nehe no. Amo 'ar mehe pemàno putar nehe. Napepuner kwaw penemetarer heraha haw rehe Tupàn heko haw pe nehe, peneko àwàm me nehe. Pemono penemetarer ko ywy rehe har wanupe nehe, pemyrypar romo wamuigo kar pà nehe. Nezewe mehe Tupàn pemuixe katu kar putar weko haw pe a'e nehe no. 10 Aze amo uzekaiw katu ma'e pixika'i ma'e rehe a'e nehe, uzekaiw katu putar ma'e uhua'u ma'e rehe a'e nehe no. Aze pixika'i ma'e rehe imunar a'e nehe, uhua'u ma'e rehe imunar putar a'e nehe no, i'i wanupe. 11 A'e rupi aze napezekaiw katu kwaw temetarer ko ywy rehe har rehe nehe, màràzàwe tuwe pezekaiw putar ikatuahy ma'e Tupàn hemimur ràm rehe nehe. 12 Aze napezekaiw kwaw amo ae teko wama'e rehe nehe, mo umur putar nema'e ràm newe nehe, i'i wanupe. 13 Awa nupuner kwaw mokoz awa hemiruze'eg romo weko haw rehe a'e. Uzamutar katu putar uzarete a'e nehe. Na'iakatuwawahy kwaw inugwer rehe nehe. Weruzar putar uzarete nehe, nuzekaiw kwaw inugwer rehe nehe. Aze neremetarer nezar romo hekon nehe, Tupàn nuiko kwaw nezar romo nehe. Aze Tupàn nezar romo hekon nehe, neremetarer nuiko kwaw nezar romo nehe.\nUze'eg Zezuz Moizez ze'eg rehe a'e kury\n14 Ze'eg kwehe arer kwaw par parizew her ma'e a'e wà, wenu ize'eg mehe a'e wà. Uze'eg urywahy hehe wà, ta'e uputar temetarer tetea'u a'e wà xe. 15 Uze'eg Zezuz wanupe. — Peiko mua'u ikatuahy ma'e romo teko wanuwa rupi tuweharupi pe. Tupàn ukwaw tuwe pepy'a a'e. Na'ima'enukwaw kwaw ma'e rehe teko wazàwe a'e. Teko nukwaw kwaw amogwer wama'enukwaw paw a'e wà. — Kwa, ikatuahy kwez awa a'e, i'i teko izupe. — Na'ikatu pixik kwaw a'e, i'i Tupàn izupe a'e, ta'e ukwaw ipy'a a'e xe, ukwaw ima'enukwaw paw a'e xe.\n16 Ze'eg Moizez pe imur pyrer a'e, Tupàn ze'eg imume'u har waze'eg awer imuapyk pyrer a'e no, uzapo kar ma'e teko wanupe a'e wà, Zuàw purumuzahazahak ma'e tur 'ym mehe a'e wà. Amume'u Tupàn pureruze'egaw rehe ze'eg puràg teko ihe kury, ko 'ar rehe ihe kury. Teko tetea'u ipureruzar wer heze'eg rehe a'e wà kury. Heko wer Tupàn hemiruze'eg romo a'e wà kury.\n17 Amo 'ar mehe ywak ukàzym putar a'e nehe, ywy ukàzym putar a'e nehe no. Tupàn numukàzym pixik kwaw ni pitài ze'eg kwehe arer pehegwer a'e nehe.\n18 Aze awa upuir wemireko wi a'e nehe, aze a'e re hemireko wi a'e nehe, amo ae kuzà hereko pà a'e nehe, na'ikatu kwaw Tupàn huwa rupi a'e. Aze amo ae awa wereko a'e kuzà a'e nehe, a'e heityk pyrer a'e nehe, na'ikatu kwaw Tupàn huwa rupi a'e nehe no. Ikatu 'ym ma'e iapo har romo wanekon Tupàn pe wà nehe.\nZezuz umume'u iperew ma'e Arazar her ma'e rehe ma'emume'u haw a'e kury\n19 Zezuz umume'u ko ma'emume'u haw wanupe a'e kury. — Kwehe mehe amo awa hemetarer katu ma'e umunehew ukamir hekuzar katu ma'e tuweharupi a'e. Ma'e hekuzar katu ma'e tetea'u ume'eg kar oho iko uzeupe tuweharupi a'e no. U'u temi'u hekuzar katu ma'e tetea'u a'e no. 20 Amo hemetarer 'ym ma'e a'e taw pe hekon a'e no. Ipereperew a'e. Arazar her romo a'e. Tuweharupi teko werur Arazar a'e wà, hemetarer katu ma'e hàpuz hukenaw pe a'e wà. 21 Ima'uhez a'e. Ipuru'u wer zepe temi'u ywyrapew wi u'ar ma'e kwer rehe a'e. Te zawar a'e wà, uwerew iperew wà a'e wà. 22 Amo 'ar mehe umàno hemetarer 'ym ma'e a'e. Tupàn heko haw pe har weraha hekwe Àmàrààw pyr a'e wà, mai'u haw ywate har pe a'e wà. Hemetarer katu ma'e a'e no, umàno a'e re a'e no. Iànàm utym a'e wà. 23 Upuraraw ma'erahy tetea'u tatahu pe wiko mehe. Ume'e ywate. Wexak Àmàrààw a'e pe. Wexak Arazar Àmàrààw huwake iapyk mehe no. Muite a'u wanekon izuwi wà. 24 Uhapukaz wanupe. — Heru Àmàrààw, i'i izupe. — Hepuhareko katu pe ne ty, i'i izupe. — Emur kar Arazar xe nehe. Aze umuàkym ukwà 'y pupe nehe, heapeku rehe opokok pà nehe, a'e mehe hemuixàgahy kar putar a'e nehe. Ta'e hakuahy tata ihewe a'e xe, i'i Àmàrààw pe, uhapukaz pà.\n25 Uze'eg Àmàrààw izupe kury. — Nema'enukwaw ywy rehe nereko awer rehe nehe ty, hera'yr. A'e pe nereko mehe erereko ma'e ikatuahy ma'e paw rupi ne. Ikatu 'ym ma'e iaiw ma'e zutyka'i Arazar wereko a'e. Xe hekon kury, ikatu haw rehe hekon. Ma'erahy ipuraraw paw rehe ereiko ne kury. 26 Heta ywykwar ipuku ma'e zanemyter romo. Ohoete tuwe a'e. Aze amo xe har ipurahaw wer hehe nehe, nupuner kwaw nehe. Aze nepyr har tur wer xe a'e wà no, nupuner kwaw hahaw paw rehe a'e wà no, i'i Àmàrààw hemetarer katu ma'e kwer pe. 27 Na'e i'i hemetarer katu ma'e kwer Àmàrààw pe kury. — Heru, ainoz tuwe amo ma'e newe ihe kury, i'i izupe. — Emono kar Arazar heru heko haw pe nehe, 28 ta'e heta we 5 herywyr a'e pe a'e wà xe, wikuwe ma'e a'e wà xe. Tuwe uze'eg oho wanupe, tatahu haku haw imume'u pà wanupe nehe. A'e rupi nur kwaw xe a'e wà nehe, i'i izupe.\n29 Uze'eg Àmàrààw izupe. — Nerywyr a'e wà, ukwaw Moizez ze'eg kwehe arer a'e wà. Ukwaw Tupàn ze'eg imume'u arer waze'eg a'e wà no. Tuwe uzekaiw a'e ze'eg kwehe arer rehe wà nehe, tuwe weruzar katu wà nehe, i'i izupe.\n30 Hemetarer katu ma'e kwer uze'eg wi izupe. — Nuhyk kwaw nezewe haw wanupe. (Nuweruzar kwaw ze'eg kwehe arer wà.) Aze umàno ma'e kwer ukweraw wi a'e nehe, aze umume'u ko ma'e oho herywyr wanupe a'e nehe, xo a'e mehe zo uzeruzar putar a'e wà nehe. Uzemumikahy putar ikatu 'ym ma'e wemiapo kwer rehe a'e wà nehe, i'i izupe. 31 I'i Àmàrààw izupe kury. — Nuzekaiw kwaw Moizez ze'eg kwehe arer rehe wà, nuzeruzar kwaw Tupàn ze'eg imume'u har waze'eg rehe wà nehe, a'e mehe nuzeruzar pixik kwaw ukweraw wi ma'e kwer ze'eg rehe wà nehe, i'i izupe.


Tupàn ze'eg APOKARIP 2\nZezuz omono kar uze'eg uzeruzar ma'e Ew tawhu pe har wanupe a'e kury\n1 Na'e a'e zahytata wanereko har uze'eg ihewe a'e kury. — Emono kar heze'eg uzeruzar ma'e Ew tawhu pe har wanupe nehe ty, pape rehe imuapyk pà nehe ty, i'i ihewe. — Nezewe i'i a'e zahytata wanereko har a'e kury, a'e tatainy huwake wiko ma'e a'e kury, ere wanupe nehe ty, i'i ihewe. 2 Na'aw ize'eg Ew tawhu pe har wanupe nehe kury. — Akwaw penemiapo kwer ihe. Pema'ereko katu peiko ihewe. Akwaw pema'ereko katu haw. Hemu'em ma'e pepyr har a'e wà, ipurawy kar wer Tupàn hape rehe peme a'e wà. Nan kwaw pa. Napepytu'u kwaw herehe pezeruzar ire. Akwaw pepytu'u 'ymaw ihe. Heta amo ikatu 'ym ma'e iapo har pepyr a'e wà. Napezeruzar kwaw waze'eg rehe. Akwaw waze'eg rehe pezeruzar 'ymaw ihe. — Uruiko Zezuz hemimur karer romo ure, i'i mua'u amo peme a'e wà no. Pezeapyaka katu peiko waze'eg rehe. Numume'u kwaw Tupàn ze'eg azeharomoete har a'e wà. A'e rupi, — Hemu'em ma'e romo peiko, peze wanupe. A'e rupi napezekaiw kwaw wanehe. Akwaw wanehe pezekaiw 'ymaw ihe. 3 Pepuraraw ma'erahy kwer peiko. Napezàn kwaw ipuraraw mehe. Napepytu'u kwaw ikatuahy ma'e iapo re. Napepytu'u kwaw herehe pezeruzar ire. Nan. Pekàg tuwe ma'erahy kwer ipuraraw mehe.\n4 Pitài zo ma'e penemiapo kwer na'ikatu kwaw ihewe. Kwehe mehe heamutar katu pe. Naheamutar katu kwaw pe kury. Ko 'ar rehe heamutar katu haw uzawy heamutar katu awer izypy mehe arer a'e. 5 Petyryk muite ihewi. Muitea'u peiko ihewi ko 'ar rehe. A'e rupi a'e peme kury. — Petyryk ikatu 'ym ma'e wi nehe ty wà, a'e peme kury. — Peho Tupàn hape rupi nehe ty wà, peho awer izypy mehe arer zàwegatete nehe ty wà. Aze napepytu'u kwaw ikatu 'ym ma'e iapo re nehe, a'e mehe azur putar pepyr ihe nehe, a'e tatainy i'ok pà henaw wi ihe nehe. 6 Amo ae ma'e penemiapo kwer ikatu ihewe. Napeakatuwawahy kwaw Nikuraw hemiruze'eg wanehe pe, ta'e ipurapo kar wer ikatu 'ym ma'e rehe peme a'e wà xe. Ihe ihe no, naheakatuwawahy kwaw wanehe ihe no.\n7 Aze peapyakwar heta henu haw nehe, pezeapyaka katu Tekwe ze'eg rehe nehe, uzeruzar ma'e wanupe imume'u pyr rehe nehe. — Aze teko upytu'u ikatu 'ym ma'e iapo re nehe, aze uzapo ikatuahy ma'e oho iko nehe, aze nupytu'u kwaw Tupàn hemiapo putar haw iapo re nehe, a'e mehe a'e teko wiko putar Tupàn heko haw pe nehe, umàno 'ym pà nehe. Heta ma'ywa 'yw purumuigo kar ma'e a'e pe. A'e teko upuner putar i'a kwer i'u haw rehe nehe, i'i Tekwe peme, i'i Zezuz Ew tawhu pe har wanupe.\nZezuz omono kar uze'eg uzeruzar ma'e Ezimir tawhu pe har wanupe a'e kury\n8 — Emono kar heze'eg uzeruzar ma'e Ezimir tawhu pe har wanupe nehe kury ty, pape rehe imuapyk pà nehe kury ty, i'i ihewe. Na'aw ize'eg awer kury. — Izypy mehe arer romo aiko ihe, iahykaw rehe àràm romo aiko ihe. Àmàno, akweraw wi no. Nako heze'eg xe nehe kury. 9 Pepuraraw ma'erahy kwer peiko kury. Akwaw ipuraraw paw ihe. Ma'e hereko 'ymar romo peiko. Akwaw ma'e hereko 'ymar romo peneko haw ihe. Nan kwaw pa. Hemetarer katu ma'e ài peiko, ta'e ma'e tetea'u pereko putar Tupàn heko haw pe peneko mehe nehe xe. Amo Zutew pepyr har a'e wà, Tupàn heruzar 'ymar a'e wà, uze'eg zemueteahy waiko penehe a'e wà. Akwaw waze'eg zemueteahy haw ihe. Zurupari hemiruze'eg romo wanekon wà. 10 Pepuraraw putar ma'erahy nehe. Pekyze zo nehe ty wà. Peinu katu heze'eg nehe ty wà. Zurupari penagaw putar a'e nehe, pemunehew kar pà a'e nehe. Pemumaw putar 10 'ar ma'erahy ipuraraw pà nehe. Pepytu'u zo herehe pezeruzar ire nehe. Pezeruzar wi wi herehe nehe. Aze pezuka kar wà nehe, pepytu'u zo herehe pezeruzar ire nehe. Aze peiko heremiruze'egete romo nehe, aze pezeruzar wiwi iahykaw pe pepytu'u 'ym pà nehe, peiko putar hereko haw pe tuweharupi nehe. 11 Aze peapyakwar heta henu haw nehe, pezeapyaka katu Tekwe ze'eg rehe nehe, uzeruzar ma'e wanupe imume'u pyr rehe nehe. — Aze awa nupytu'u kwaw Tupàn rehe uzeruzar ire nehe, ma'erahy ipuraraw mehe nehe, a'e mehe noho kwaw tatahu pe nehe, umàno re nehe. Numàno kwaw mokoz haw nehe, i'i Zezuz Ezimir tawhu pe har wanupe.\nZezuz omono kar uze'eg uzeruzar ma'e Pegàmu tawhu pe har wanupe a'e kury\n12 — Emono kar heze'eg uzeruzar ma'e Pegàmu tawhu pe har wanupe nehe ty, pape rehe imuapyk pà nehe ty, i'i ihewe. Na'aw ize'eg awer kury. — Takihepuku haimezewaz hereko har romo aiko ihe, haime katu ma'e hereko har romo aiko ihe. Nako heze'eg xe kury. 13 Akwaw peneko haw ihe. Peiko Zurupari hemiruze'eg wapyr tuweharupi. Herehe uzeruzar ma'e romo peiko. Amo 'ar rehe a'e pe har uzuka kar amo awa Àxi her ma'e a'e wà. Uzuka wà, ta'e umume'u katu Tupàn ta'yr romo hereko haw oho iko a'e xe, a'e pe har wanupe a'e xe. 14 Amo ma'e penemiapo kwer na'ikatu kwaw ihewe. Amo uzeruzar ma'e pepyr har a'e wà, uzeruzar amo ae ze'eg rehe a'e wà. Màrààw ze'eg weruzar oho waiko wà. Pema'enukwaw a'e ma'emume'u haw rehe. Kwehe mehe Màrààw uze'eg Marak pe a'e. — E'u temi'u tupàn a'ua'u wanupe imono pyrer nehe ty, E'u kar Izaew izuapyapyr wanupe nehe no. Nezewe mehe Tupàn wikwahy putar nehe, i'i izupe. — Emu'e ne wà nehe ty, wemireko 'ym wapuhe iaiw ma'e iapo haw rehe ne wà nehe ty, tupàn a'ua'u wamuwete katu pà nezewe mehe nehe ty, i'i Màrààw Marak pe. 15 Nezewegatete pe no. Amo pepyr har a'e wà, weruzar Nikuraw hemiruze'eg waze'eg waiko a'e wà. Na'ikatu kwaw waze'eg a'e wà, ta'e uzapo kar ikatu 'ym ma'e kwehe arer zàwenugar peme a'e wà xe. 16 Pepytu'u a'e ikatu 'ym ma'e iapo re nehe ty wà. Aze napepytu'u kwaw nehe, na'arewahy aha putar pepyr ihe nehe, hetakihe hezuru pe har heraha pà ihe nehe, a'e teko wàmàtyry'ym pà ihe nehe. 17 Aze peapyakwar heta henu haw nehe, pezeapyaka katu Tekwe ze'eg rehe nehe, uzeruzar ma'e wanupe imume'u pyr rehe nehe. — Aze teko nupytu'u kwaw herehe uzeruzar ire wà nehe, ma'erahy ipuraraw mehe wà nehe, a'e mehe amuigo kar putar a'e teko hepyr ihe nehe. Aze teko pepyr wanekon wà nehe, pemono putar temi'u wanupe nehe. Nezewegatete amono putar temi'u zàwenugar ikatuahy ma'e ikwaw pyr 'ym ihe nehe no, uzeruzar ire upytu'u 'ym ma'e wanupe ihe nehe no. Amono putar ita xig ma'e izupe nehe no. Amuapyk putar her ipyahu ma'e a'e ita rehe ihe nehe. Amogwer teko nukwaw kwaw a'e her a'e wà nehe. Ipyhykar zutyka'i izar zutyka'i ukwaw putar uwer ita rehe har imuapyk pyrer a'e nehe, i'i Zezuz Pegàmu tawhu pe har wanupe.\nZezuz omono kar uze'eg uzeruzar ma'e Xiaxir pe har wanupe a'e kury\n18 — Emono kar heze'eg uzeruzar ma'e Xiaxir tawhu pe har wanupe nehe ty, pape rehe imuapyk pà nehe ty, i'i ihewe. — Tupàn ta'yr romo aiko ihe. Hereha heny katu tata ài ihe. Hepy heny katu ita heny katu ma'e ài ihe no. Na'aw heze'eg xe kury. 19 Akwaw katu penemiapo ihe. Pepuramutamutar katu peiko. Akwaw pepuruamutar katu haw ihe. Pezeruzar katu herehe. Akwaw pezeruzar katu haw. Pepytywàgatu amogwer uzeruzar ma'e pe wà. Akwaw pekatu haw ihe. Napepytu'u kwaw pezeruzar ire ma'erahy kwer ipuraraw mehe. Akwaw pepytu'u 'ymaw ihe no. Izypy mehe pema'ereko katu ihewe. Ko 'ar rehe pema'ereko katu wera'u peiko ihewe kury. 20 Xo pitài penemiapo kwer zo na'ikatu kwaw ihewe. Amo kuzà pepyr hekon a'e. — Tupàn ze'eg imume'u har romo aiko ihe, i'i mua'u iko peme. Zezapew ài hekon a'e. Kwehe mehe Zezapew uzapo kar ikatu 'ym ma'e Izaew izuapyapyr wanupe a'e. Nezewegatete a'e kuzà pepyr har a'e no. Uzapo kar ikatu 'ym ma'e iko peme a'e no. Upurumu'e iko amo ae ze'eg rehe. — Pezapo ma'e peho kuzàwyzài wapuhe nehe 'y wà, i'i mua'u a'e kuzà iko peme. — Pe'u temi'u tupàn a'ua'u wanupe imono pyrer peho nehe 'y wà, i'i mua'u iko peme.\n21 — Epytu'u a'e ikatu 'ym ma'e iapo re nehe zàkwà, a'e izupe. Nazepyk kwaw hehe a'e 'ar mehe. Uzapo wi wi a'e ma'e iko a'e. 22 A'e rupi azepyk putar hehe ihe nehe, azepyk putar ipuhe oho ma'e wanehe ihe nehe no. Aze nupytu'u kwaw a'e ikatu 'ymaw iapo re tàrityka'i a'e wà nehe, aze nuzemumikahy kwaw wemiapo kwer ikatu 'ym ma'e rehe a'e wà nehe, upuraraw putar ma'erahy tetea'u a'e wà nehe. 23 Azuka putar a'e kuzà hemiruze'eg ihe wà nehe no. A'e rupi uzeruzar ma'e paw ukwaw putar hekàgaw a'e wà nehe. Amekuzar putar penemiapo kwer paw rupi ihe nehe. Ta'e akwaw teko wama'enukwaw paw ihe xe. Akwaw wanemiapo putar haw ihe no xe.\n24 Aze'eg putar amogwer Xiaxir tawhu pe har wanupe ihe nehe kury. Naperuzar kwaw a'e kuzà ze'eg pe. — Pezemu'e Zurupari ze'eg rehe nehe 'y wà, ize'eg ikwaw pyr 'ym uzeàmim ma'e kwer rehe 'y wà, i'i mua'u peme. Napezemu'e kwaw ize'eg rehe. A'e rupi nazapo kar kwaw amo ae ma'e peme ihe kury. — Pezapo ikatuahy ma'e peho peiko nehe ty wà, izypy mehe arer ài nehe ty wà, a'e peme kury. 25 Ikatuahy ma'e romo peiko heruwa rupi kury. Peiko wi wi nezewe nugar romo nehe no ty wà, te hezewyr mehe nehe no ty wà. 26 Aze awa nupytu'u kwaw uzeruzar ire herehe nehe, aze weruzar heze'eg iko nehe, te iahykaw rehe nehe, a'e mehe amuigo kar putar a'e awa teko tetea'u wanuwihaw romo ihe nehe. 27 Ikàg putar teko waneruze'eg mehe nehe. Ikàgaw nuzawy kwaw hekàgaw nehe. Heru umur ukàgaw ihewe a'e. Nezewegatete amono putar hekàgaw a'e tuwihaw pe ihe nehe no. 28 Zahytata uhyape katu a'e wà. Nezewegatete a'e awa a'e nehe, heze'eg heruzar har a'e nehe, ikàg putar tuwe a'e nehe no. 29 Aze peapyakwar heta henu haw nehe, pezeapyaka katu Tekwe ze'eg rehe nehe, uzeruzar ma'e wanupe imume'u pyr rehe nehe, i'i Zezuz Xiaxir pe har wanupe.


Tupàn ze'eg TANIEW 4\nNamukononozor upuahu wi kury\n1 Tuwihawete Namukononozor omono kar uze'eg teko paw wanupe kury: teko hexakaw paw hereko har wanupe, ywy nànànar wanupe no, amo ae ze'eg rupi uze'eg ma'e wanupe no. — Tuwe teko paw hurywete wà nehe. Tuwe wiko zeàmàtyry'ym 'ymaw rehe paw rupi wà nehe no. 2 Tupàn Upuner Wera'u Ma'e uzapo purumupytuhegatu kar haw ikatuahy ma'e tetea'u ihewe a'e. Hepurukwaw kar wer a'e ma'e rehe peme paw rupi katete ihe kury. 3 Xo upuner katu ma'e upuner agwer ma'e iapo haw rehe. Hemiapo kwer upurumupytuhegatu kar no. Ta'e tuwihawete tuweharupi àràm romo hekon a'e xe. Nupaw pixik kwaw ipureruze'egaw nehe.\n4 Ihe Namukononozor aiko heràpuzuhu pupe katu haw pe. Oho katu ma'e paw rupi ihewe. 5 Amo 'ar mehe pyhaw apuahu ihe. Hepuahu awer hemukyze kar. Heker mehe hema'enukwaw paw iaiw ma'e uhem ihewe. Puahu haw zàwenugar iaiw ma'e uhem ihewe no. Wiko hezar romo. 6 A'e rupi ainoz kar ma'e kwaw katu har Mawiron ywy rehe har paw wamuwà ihe wà. — Pemume'u katu hepuahu awer ikwaw kar haw ihewe nehe, a'e wanupe. 7 Ur paw rupi wà: ma'e kwaw katu har wà, ma'e ikwaw pyr 'ym imume'u har wà, zahytata kwaw par wà, paze ma'e wà. Amume'u hepuahu awer wanupe. Ni amo nupuner kwaw imume'u katu haw rehe ihewe wà. 8 Iahykaw rehe Taniew ur ihewe. Amono Mewtexazar inugwer her romo izupe ihe, ta'e hepurumuwete wer hetupàn rehe nezewe ihe xe. Tupàn ikatuahy ma'e hekwe hehe hekon. A'e rupi amume'u hepuahu awer izupe. Nezewe aze'eg izupe. 9 — Mewtexazar ma'e ikwaw pyr 'ym imume'u har wanuwihaw, a'e izupe. — Akwaw Tupàn Hekwe nerehe heko haw ihe. Erepuner wyzài ikwaw pyr 'ym imume'u haw rehe. Akwaw nepuner haw. A'e rupi amume'u putar hepuahu awer newe ihe nehe. Emume'u katu hemimume'u ihewe nehe, a'e izupe. 10 Azeàpàrirog herupaw rehe. Na'arewahy aexak puahu zàwenugar. Aexak ywyra iaiha katu ma'e. Hezuz ywy myter pe. 11 Tua'u katu ywyra, te uzekok ywak rehe. Wyzài ywy rehe har upuner hexakaw rehe wà. 12 Huwer ipuràg eteahy. I'a tetea'u no. Teko ywy nànànar upuner i'a kwer i'u haw rehe wà, te uhyk wanupe. Miar upytu'u i'àgaw pe wà. Wiràmiri uzapo waity hàkà rehe wà. Wikuwe ma'e paw u'u i'a kwer wà. 13 Apuahu we ihe rihi. Na'arewahy aexak Tupàn heko haw pe har ume'egatu ma'e. Wezyw ywak wi a'e kury. 14 Uze'eg wahyhawa'u kury.\nPezuhaw ywyra nehe. Pemonohok hàkàgwer nehe.\nPepo'o huwer izuwi nehe. Peityk i'a kwer nehe,\npemuzàn kar miar i'àgwer wi pe wà nehe.\nPemuwewe kar wiràmiri hàkàgwer rehe har pe wà nehe no.\n15 Tuwe izypy kwer upyta nehe. Tuwe hapo kwer upyta nehe no.\nPezàpixipixi kyhàhàm tàtà itaper iapo pyrer pupe itazu morog iapo pyrer pupe nehe,\nka'api'i kaiwer pe har myter pe nehe.\nNa'e zuwiri u'ar putar izypy kwer rehe nehe, a'e awa rehe nehe.\nA'e re u'u putar ka'api'i ma'ea'yr ài nehe.\n16 He'o putar nehe.\nIma'enukwaw putar ma'e rehe miar ài nehe.\nUmumaw putar 7 kwarahy nezewe wiko pà nehe.\n17 Tupàn heko haw pe har umume'u heko àwàm wà.\nTupàn heko haw pe har ume'egatu ma'e umume'u nezewe haw wà.\nNezewe mehe teko paw ukwaw putar Tupàn Upuner Wera'u Ma'e heko haw a'e wà nehe. Tuwihawete wanuwihawete romo hekon a'e.\nUmuigo kar wyzài awa tuwihawete romo wemimutar rupi a'e wà.\nTe awa ikàg 'ym wera'u ma'e umuigo kar tuwihawete romo a'e.\n18 Na'e Namukononozor umumaw uze'egaw nezewe kury. — Nezewe apuahu ihe. Ni amo heremiruze'eg nupuner kwaw imume'u katu haw rehe ihewe wà. Xo ne zo, Mewtexazar, erepuner imume'u katu haw rehe. Ta'e tupàn ikatu wera'u ma'e wanekwe nerehe wanekon a'e wà xe. Emume'u ikwaw kar haw ihewe nehe kury, i'i izupe.\nTaniew umume'u ipuahu awer izupe\n19 A'e ma'e henu mehe Taniew Mewtexazar inugwer her ma'e ipytuhegatu a'e kury. A'e 'ar mehe we nukwaw kwaw imume'u haw rihi. Uze'eg wi tuwihawete izupe. — Mewtexazar, nema'enukwawahy zo hepuahu awer rehe nehe, ni hemimume'u rehe nehe, i'i izupe. Taniew uwazar ize'eg izupe. — O Tuwihawete, aze mo nepuahu awer hemimume'u nuze'eg iwer nerehe, ikatu wera'u mo. Aze mo umume'u neàmàtyry'ymar waneko àwàm, ikatu wera'u mo. 20 Erexak amo ywyra. Itua'u te uzekok ywak rehe. Iaiha katu. Teko ywy nànànar upuner hexakaw rehe wà. 21 Huwer ipuràg eteahy. I'a katuahy no. Teko paw u'u i'a kwer te uhyk wanupe. Miar upytu'u i'àgaw pe wà. Wiràmiri uzapo waity hàkà rehe wà no.\n22 Ne, o tuwihawete ereiko a'e ywyra romo. Ta'e ereiko upuner ma'e romo ne xe. Uhua'u nepuner haw, te uhem ywak rehe. Nepuner haw uhàuhàz ywy nànàn. 23 Erexak amo Tupàn heko haw pe har ywak wi iwezyw mehe. Uze'eg nezewe a'e. — Pezuhaw ywyra nehe. Pemonohok hàkàgwer nehe. Tuwe izypy kwer upyta nehe. Tuwe hapo kwer upyta nehe no. Pezàpixipixi kyhàhàm tàtà itaper iapo pyrer pupe itazu morog iapo pyrer pupe nehe, ka'api'i kaiwer pe har imyter pe nehe. Na'e zuwiri u'ar putar izypy kwer rehe nehe, a'e awa rehe nehe. A'e re u'u putar ma'ea'yr wanemi'u nehe. Umumaw putar 7 kwarahy nezewe wiko pà nehe.\n24 Uze'eg wi Taniew izupe kury. — Amume'u putar hemimume'u newe ihe nehe kury. Tupàn uze'eg newe nepuahu awer pupe a'e, o tuwihawete. Umume'u nerehe uzepyk àwàm nezewe. 25 Nemono kar putar teko wamyter wi a'e nehe. Ereiko putar miar wainuinuromo nehe. Ere'u putar ka'api'i tapi'ak ài nehe. Ereker putar katu pe nehe. Zuwiri nemuàkym putar nehe. Eremumaw putar 7 kwarahy nezewe nereko pà nehe. A'e re — Tupàn ywate wera'u ma'e wiko tuwihawete paw wanuwihawete romo a'e, ere putar nehe. — Umuigo kar amo awa tuwihawete romo wemimutar rupi a'e, ere putar izupe nehe. 26 — Ezo'ok zo ywyra ipy kwer nehe. Ezo'ok zo hapo kwer nehe, i'i Tupàn weko haw pe har wanupe. Uze'eg nezewe a'e, ta'e ereiko wi putar tuwihawete romo nehe xe. — Tupàn ywy nànànar wanuwihawete romo hekon a'e, aze ere nehe, xo a'e mehe zo ereiko wi putar tuwihawete romo nehe. 27 O tuwihawete, einu katu hepureruze'egaw nehe. Epytu'u ikatu 'ym ma'e iapo re nehe. Xo ikatu ma'e zo ezapo nehe. Epytu'u ikatu 'ymaw iapo re nehe. Epytywà hemetarer 'ym ma'e ne wà nehe. Nezewe mehe ereiko wiwi ru'u ikatu haw pe nehe, nerurywete pà nehe, i'i izupe. (Namukononozor nuenu katu kwaw Taniew ize'eg a'e.)\n28 A'e rupi a'e ma'e paw uzeapo tuwihawete Namukononozor pe. 29 Upaw 12 zahy. Na'e amo 'ar mehe uzekytyar oho iko wàpuzuhu Mawiron pe har i'aromo imuàtà pyrer rehe. 30 Uze'eg uzeupe. — Mawiron tawhu uhua'u azeharomoete a'e. Hepuner haw uhua'u ma'e rupi azapo ihe. Azapo 'aw tawhu amogwer tawhu wanuwihaw zàwenugar romo. Nezewe haw iapo mehe aexak kar hepuner haw teko nànàn ihe. Aexak kar hepuràg eteahy haw wanupe no, i'i uzeupe.\n31 Ize'eg mehe we amo uze'eg ywak wi izupe. — Ezekaiw katu ko ze'eg rehe nehe, tuwihawete Namukononozor. Nereiko kwaw tuwihawete romo kury. 32 Nemuhem kar putar teko wamyter wi wà nehe. Ereiko putar miar wainuinuromo nehe. Ere'u putar ka'api'i tapi'ak ài nehe. Eremumaw putar 7 kwarahy nezewe nereko pà nehe. — Tupàn wiko teko paw wanuwihawete wanuwihawete romo a'e. Uzapo awa tuwihawete romo wemimutar rupi a'e, ere putar nehe. Xo a'e mehe zo upaw putar neremipuraraw nehe.\n33 A'e 'ar mehe we Namukononozor rehe Tupàn izepykaw uzypyrog a'e kury. Omono kar teko wamyter wi. Uzypyrog ka'api'i i'u pà tapi'ak ài. Uker katu pe. Zuwiri umuàkym. I'aw ipuku. Nuzawy kwaw wiràhu hawer. Ipoàpe ipukua'u no. Nuzawy kwaw kàkà ipyàpe.\nNamukononozor umume'u Tupàn Ywate Wera'u Har ikatu haw\n34 Uze'eg tuwihawete nezewe a'e kury.\n— Amumaw 7 kwarahy miar ài ihe. Na'e ame'e ywak rehe. Ma'e kwaw paw uzewyr ihewe. Na'e amume'u Tupàn Ywate Wera'u Har ikatu haw izupe ihe.\n— Nekatuahy, a'e izupe. — Erepuner katu, a'e izupe. — Tupàn ywate wera'u ma'e ipuner haw nupaw pixik kwaw nehe.\nIpureruze'egaw nupaw pixik kwaw nehe.\n35 Teko nuzawy kwaw heityk pyrer izupe wà.\nWiko weko haw pe har paw wanuwihawete romo. Wiko ywy nànànar wanuwihawete romo no.\nNaheta kwaw wemimutar iapo re imupytu'u kar har wà.\nNi amo nupuner kwaw hemiapo imume'u kar haw rehe izupe wà, a'e izupe.\n36 — Na'arewahy ma'e kwaw paw uzewyr ihewe, i'i Namukononozor. — Teko hemuwete wi wà. Aiko wi tuwihawete romo. Hepuner haw uzewyr wi ihewe. Upureruze'eg ma'e wà, tuwihaw ikàg ma'e wà no, hemuzewyr kar tuwihawete romo wà. Aiko wi tuwihawete romo. Apuner wera'u izypy mehe arer wi. 37 A'e rupi, ihe tuwihawete Namukononozor ihe, amume'u tuwihawete ywate har ikatu haw ihe. Amume'u ikatu haw. Amume'u ipuràg eteahy haw no. Hemiapo paw ikatu. Ikatuahy. Upuner wyzài teko wiko wera'u ma'e imuigo kar haw rehe ikàg 'ym ma'e romo a'e wà.


Tupàn ze'eg 1 XIMOT 1\n1 Ihe Pawru ihe, ne Ximot ne. Ko hepape amono kar putar newe ihe nehe kury. Tupàn a'e, hemur kar teko wanupe a'e, uze'eg imume'u kar pà ihewe a'e. Zanepyro har romo hekon a'e. Xikwaw Zaneruwihawete Zezuz ikatu haw zane. Xiàro tuwe tur àwàm zaiko zane no. 2 Kwehe mehe amume'u Tupàn ze'eg newe ihe. Erezeruzar katu hehe henu mehe. A'e rupi hera'yr ài ereiko. Tupàn zaneru a'e, Zaneruwihawete Zezuz Zanezar a'e no, tuwe uzapo ikatuahy ma'e newe a'e wà nehe. Tuwe nepuhareko wà nehe no, ma'e wi nekyze re nemupytu'u kar pà wà nehe no, a'e rupi nerurywete putar tuwe nehe.\nPawru uze'eg Tupàn ze'eg 'ym rehe upurumu'e ma'e wanehe xe a'e kury\n3 Amo 'ar mehe zaiko Ew tawhu pe zane. A'e re ihe zutyka'i aha Maxeton ywy rehe ihe. Heho 'ym mehe we aze'eg nezewe newe. — Epyta xe Ew tawhu pe nehe ty, a'e newe. — Amo awa xe har a'e wà, upurumu'e Tupàn ze'eg 'ym rehe a'e wà, a'e newe. — Ne ty, eze'eg eho wanupe nehe ty, a'e newe. — Pepurumu'e zo kwez ze'eg rehe nehe ty wà, ere wanupe nehe, a'e newe. 4 A'e awa a'e wà, uze'eg e tetea'u wàmuzgwer wanemiapo kwer rehe a'e wà. Ko 'ar rehe uze'eg wiwi waiko nezewegatete wà no. — Aipo nezewe uzeapo a'e pe zaneipy wanupe a'e, i'i e oho waiko uzeupeupe wà, uzehezehe upuranu pà wà. Tuwe upytu'u nezewe uze'eg e re wà nehe. Emupytu'u kar nezewe waze'eg ire ne wà nehe ty. Aze nezewe uze'eze'eg wiwi wà nehe, a'e mehe nuzapo kar kwaw Tupàn hemiapo putar haw wà nehe. Uzeruzar ma'e a'e wà, nuze'eze'eg e kwaw nezewe a'e wà. Uzekaiw katu oho waiko Tupàn ze'eg rehe wà. 5 Amume'u agwer ma'e teko tuweharupi ihe, uzeruzar ma'e wanupe ihe. A'e rupi wapy'a ikatuahy putar Tupàn pe a'e wà nehe. A'e rupi na'ipurapo wer kwaw ikatu 'ym ma'e rehe wà nehe. A'e rupi upuruamutar wera'u putar oho waiko wà nehe no. Uzamutar wera'u putar Tupàn wà nehe no. Amume'u agwer ma'e teko uzeruzar ma'e wanupe tuweharupi. A'e rupi ukwaw putar ikatu 'ym ma'e iapo re upytu'u haw a'e wà nehe. A'e rupi upuruamutar wera'u putar wà nehe no. Uzamutar katu wera'u putar Tupàn wà nehe no. Nuzeruzar mua'u kwaw wà nehe. 6 Amo teko nepyr har a'e wà kury, noho kwaw a'e heze'eg rupi a'e wà kury. Uze'eg e waiko uzeupeupe wà. 7 Heko wer zepe Tupàn ze'eg rehe purumu'e ma'e romo wà. Nuiko kwaw wà. Nukwaw katu kwaw Tupàn ze'eg wà, a'e rupi nupuner kwaw upurumu'e katu haw rehe ize'eg rehe wà.\n8 Tupàn ze'eg ikatu a'e. Aze zaha ize'eg rupi nehe, heruzar pà nehe, aze zaneho mehe xiapo tuwe hemiapo putar haw nehe, a'e mehe zanerurywete putar tuwe nehe no. 9 Xikwaw ko ma'e zane. Ta'e ze'eg tuwihaw hemimuapyk kwer a'e, nan kwaw teko ikatu ma'e wanupe har romo a'e xe. Teko ikatu 'ym ma'e wanupe har romo a'e, ma'e rehe imunar ma'e wanupe, puruzuka ma'e wanupe, ikatu 'ym ma'e iapo har wanupe, Tupàn rehe uzeruze'eg 'ym ma'e wanupe, u, uhy zuka har wanupe, amo agwer ikatu 'ym ma'e iapo har wanupe no. 10 Agwer awa a'e wà, oho wemireko 'ym wapuhe a'e wà. Agwer kuzà a'e wà no, oho umen 'ym wapuhe a'e wà no. Agwer awa wà, oho amo ae awa wapuhe wà, kuzà ài wà. Agwer ma'e iapo haw iaiw tuwe Tupàn pe. Agwer teko upyhyk amo ae teko oho wà, wamuma'ereko kar e pà wà. Hemu'em wà no, uma'emume'u pà wà no. Aze Tupàn nezewe i'i a'e nehe, — Pezapo zo a'e ikatu 'ym ma'e nehe, aze i'i wanupe nehe, a'e mehe a'e teko uzapo putar tuwe a'e ikatu 'ym ma'e oho wà nehe. 11 Tupàn hurywete a'e, ikatuahy a'e. Umur kar uze'eg ipuràg ma'e ihewe. Emume'u purupe nehe, i'i ihewe. Ezekaiw hehe nehe, i'i ihewe.\nUze'eg Tupàn ikatu haw rehe xe a'e kury\n12 Zaneruwihawete Zezuz Zanezar umur ukàgaw ihewe a'e, a'e rupi apuner ize'eg imume'u haw rehe ihe. A'e rupi — Nekatuahy ihewe ne, a'e Tupàn pe. Zezuz uze'eg uzeupe a'e, herehe a'e. — Pawru umume'u katu heze'eg oho iko a'e, a'e rupi amuigo kar putar heze'eg imume'u harete romo ihe nehe kury, i'i ihewe. A'e rupi — Nekatuahy tuwe ihewe ne, a'e izupe. 13 Kwehe mehe aze'eg zemueteahy Zezuz rehe ihe, hemiruze'eg wanehe ihe. Ata aha hehe uzeruzar ma'e wapyhyk pà, wamunehew kar pà. Zezuz hepuhareko a'e. Nuzepyk kwaw herehe. Ta'e nakwaw kwaw heremiapo kwer iaiw paw ihe xe. Nazeruzar kwaw hehe a'e 'ar mehe ihe rihi. 14 A'e re Zanezar a'e, ikatuahy ihewe a'e, ta'e a'e 'ar mehe hemuzeruzar kar uzehe a'e xe. Ta'e uzeamutar katu kar ihewe xe, amogwer wanupe no xe. Nezewe xiapo Zaneruwihawete Zezuz hemiapo putar haw zaiko zane no.\n15 — Zaneruwihawete Zezuz a'e, ur ko ywy rehe a'e, ikatu 'ym ma'e iapo har wamukatu pà a'e, uru'e ure. Azeharomoeteahy ko ureze'eg. Ihe ihe, heaiw wera'u amogwer wanuwi ihe. 16 Nuzepyk kwaw herehe. Ta'e ipurexak kar wer puràrogatu haw rehe teko wanupe a'e xe, uzehe uzeruzar ma'e ràm wanupe a'e xe, uzepyr wemimuigo kar ràm wanupe a'e xe. Nuzepyk kwaw na'arewahy purehe. Wàrogatu uzehe wazeruzar àwàm. 17 Teko paw rupi a'e wà nehe, tuwe umuwete katu Zaneruwihawete tuweharupi a'e wà nehe. Tuwe wexak ikàgaw ipuràg eteahy haw wà nehe no, tuweharupi wà nehe no. Tuwihawete romo hekon a'e. Izypy mehe hekon, ko 'ar rehe no, tuweharupi nehe no. Numàno pixik kwaw nehe. Teko nuexak kwaw wà. Xo a'e zo Tupàn romo hekon a'e. Naheta kwaw amo. Azeharomoete ko heze'eg ihe.\n18 Ezekaiw katu ko heze'eg àwàm rehe nehe kury ty. Amo 'ar mehe Tekwe Puràg umuze'eg kar amo teko nerehe a'e, teko wanuwa rupi a'e. — Tuwe Ximot Tupàn ze'eg imume'u har romo hekon a'e nehe kury, i'i nerehe, teko wanuwa rupi. Nema'enukwaw katu a'e ze'eg awer rehe nehe ty, a'e 'ar mehe arer rehe nehe ty. A'e rupi nerepytu'u kwaw Tupàn ze'eg imume'u re nehe. 19 Epytu'u zo Tupàn ze'eg rehe nezeruzar ire nehe. Erekwaw ikatuahy ma'e iapo haw. A'e mehe xo ikatuahy ma'e zo ezapo nehe. Amo teko ukwaw ikatu ma'e iapo haw a'e wà. Xo ikatu 'ym ma'e zo uzapo oho waiko wà. A'e rupi umuaiw uzeruzar haw wà. Nuzeruzar kwaw wà kury. 20 Awa Imenew her ma'e a'e, amo awa Àrexàn her ma'e a'e no, nezewegatete wanekon a'e wà no. Umuaiw uzeruzar haw kwez wà. A'e rupi amono Zurupari pe ihe wà kury. Zurupari uzapo putar wemiapo putar haw wanupe a'e nehe. A'e rupi upytu'u putar Zezuz rehe uze'eg zemueteahy re a'e wà nehe.


Tupàn ze'eg AMOZ 9\nAmoz wexak tàpuzuhu Metew pe har i'ar haw upuahu zàwenugar pe\n1 Aexak Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e ma'ea'yr hapy haw huwake ihe. Uze'eg nezewe. — Enupànupà tàpuzuhu izita ne wà nehe. Aze erenupànupà ne wà nehe, tàpuzuhu uzypyrog putar uryryryryz pà nehe. Tuwe tàpuzuhu ipehegwer u'ar teko ipupe wiko ma'e wanehe nehe. Amo uhem putar a'e wi uzepyro pà wà nehe. Ihe azuka putar a'e uzepyro ma'e ràm zeàmàtyry'ymawhu pe ihe wà nehe. Ni amo nuhem kwaw umàno haw wi wà nehe. Ni amo nuikuwe kwaw wà nehe. 2 Aze amo wixe ywy pupe wà nehe, aze uhem umàno ma'e kwer waneta haw pe wà nehe, nezewe rehe we anuhem putar a'e wi ihe wà nehe. Aze uhem ywak rehe wà nehe, nezewe rehe we amuezyw kar wi putar a'e wi ihe wà nehe. 3 Aze izeàmim wer ywytyr Karamew rehe wà nehe, aha putar wanaikweromo ihe nehe. Apyhyk putar ihe wà nehe. Aze uzeàmim oho ihewi yryhu wy pe wà nehe, aze'eg putar àzàg yryhu pe har pe nehe. — Emokon ne wà nehe, a'e putar izupe nehe. Omokon putar wà nehe. 4 Aze zauxiapekwer weraha wemipyhyk kwer romo wà nehe, aze'eg putar zauxiapekwer wanupe nehe. Na'e uzuka putar a'e teko wà nehe. Azekaiw putar wanehe nehe. Napyro kwaw ihe wà nehe. Nan. Amumaw putar ihe wà nehe.\n5 Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e Zanezar ikàg wera'u ma'e opokok ywy rehe. Ywy uryryryryz ipokok mehe.\nYwy rehe har paw uzai'o uzemumikahy haw rehe wà.\nUzeupir ywy. Wezyw no.\nNuzawy kwaw 'y penopenogaw Niru yrykaw pe har.\n6 Tupàn uzapo wàpuz ywak rehe.\nOmono ywak ywy 'aromo no.\nWenoz 'y yryhu pe har uzeupe.\nUzakook a'e 'y ywy rehe.\nTupàn Tuweharupi Wiko Ma'e her romo a'e.\n7 Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e uze'eg nezewe kury. — Teko Izaew wà, azamutar katu teko Exio ywy rehe har ihe wà. Apuamutar katu ihe no. Wamutar katu haw nuzawy kwaw peamutar katu haw. Apuerur Ezit ywy wi ihe. Nezewegatete arur Piri ywy rehe har Kereta yrypypo'o wi ihe wà no. Arur Aram izuapyapyr Kir ywy wi ihe wà no. 8 Ame'e iteko teko Izaew wanehe ihe. Heta tetea'u ikatu 'ym ma'e iapo har wà. Amukàzym putar ywy wi ihe wà nehe. Namumaw kwaw Izaew paw ihe wà nehe. Ihe Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e amume'u ko ma'e kwez ihe.\n9 Azapo kar putar ma'e ihe nehe. Hereko haw pe har omono putar ikatu ma'e xe wà nehe. Omono putar ikatu 'ym ma'e pe pe wà nehe. Teko wenuhem arozràn iapirer wi wà. Nuweityk kwaw ni pitài arozràn wà. 10 Heremiaihu ikatu 'ym ma'e iapo har paw umàno putar zeàmàtyry'ymawhu pe wà nehe. Amo teko uze'eg nezewe wà. — Tupàn numuhem kar kwaw ikatu 'ym ma'e zaneruwake a'e. Nazanezuka kar kwaw amo wanupe a'e, i'i waiko wà. A'e teko paw umàno putar zeàmàtyry'ymawhu pe wà nehe.\nIkatu ma'e uzeapo ma'e ràm Izaew wanupe\n11 Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e uze'eg nezewe kury. — A'e 'ar mehe azapo wi putar Tawi tuwihawete romo heko haw ihe nehe. Nuzawy kwaw tàpuz u'ar ma'e kwer. Awàpytym putar ixorok awer ipàrirogaw aiha ma'e rehe ihe nehe. Azapo wi putar a'e tàpuz u'ar ma'e kwer nehe. Kwehe mehe ikatu tàpuz. Ikatu wi putar kwehe arer zàwegatete nehe. 12 Na'e heremiaihu upyro putar Enom izuapyr waiwy pehegwer wà nehe, wanuwi wà nehe. Upyro putar heywy kwer paw amo teko wanuwi wà nehe no. Azapo kar putar a'e ma'e paw ihe nehe. Ihe Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e aze'eg kwez ihe.\n13 Uhem putar amo 'ar nehe. A'e 'ar mehe arozràn hezuz putar na'arewahy nehe. Teko nupuner kwaw arozràn paw ipo'o haw rehe wà nehe ta'e heta tetea'u putar nehe xe. Uwà tyw i'a putar na'arewahy nehe. Teko nupuner kwaw uwà paw ipo'o haw rehe wà nehe. Uzapo putar win tetea'u nehe. Uwyryk putar yrykawhu ài nehe. 14 Arur wi putar heremiaihu wapyhyk awer wi wamunehew awer wi ihe wà nehe, waiwy kwehe arer pe ihe wà nehe. Uzapo wi putar tawhu heityk pyrer wà nehe. Wiko putar a'e tawhu pupe wà nehe. Uzapo putar uwà tyw wà nehe. U'u putar tykwer wà nehe. Uzapo putar amo ma'e'yw tyw wà nehe no. U'u putar i'a kwer wà nehe no. 15 Amuigo kar putar heremiaihu ywy heremimono kwer rehe ihe wà nehe. Ni amo nueraha pixik kwaw heremiaihu a'e ywy wi a'e wà nehe. Ihe Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e pezar aze'eg kwez kury. Upaw.


Tupàn ze'eg MA'E KWAW KATU HAR 1\nMA'E KWAW KATU HAR\nNa'arewahy ma'e ukàzym a'e\n1 Na'aw Ma'e Kwaw Katu Har ize'eg xe kury. Tuwihawete Tawi Zeruzarez pe har ta'yr romo hekon a'e. 2 — Na'arewahy ukàzym ma'e ràm, na'arewahy ukàzym ma'e ràm, i'i Ma'e Kwaw Katu Har. Ma'e paw uzeapo na'arewahy ukàzym ma'e ràm romo ihewe. 3 Teko umumaw weko haw paw uma'ereko pà wà. Uma'erekoahy tetea'u wà. Màràzàwe tuwe. Uma'ereko e wà. 4 Teko uzexak kar wà. Teko umàno wà. Ywy nuzeapo kwaw amo ae ma'e romo. Upyta nezewegatete tuweharupi. 5 Kwarahy uhem. Wixe no. Uzewyr upyta haw pe. Na'e uhem wi. Wixe wi no. 6 Ywytu oho kwarahy ihemaw awyze har kutyr. A'e re oho kwarahy heixe haw awyze har kutyr no. Uzewyzewyr. A'e re uzewyr wi oho uwen awer pe no. 7 Yrykaw uwyryk oho yryhu kutyr paw rupi. Nezewe rehe we natynehem kwaw yryhu. 'Y uzewyr oho yrykaw izexak kar awer pe. Uzypyrog wi uwyryk pà no. 8 Ma'e paw upurumukene'o. Uhua'u wakene'o haw. Teko nupuner kwaw ukene'o haw uhua'u haw imume'u haw rehe wà. Zanereha na'ikene'o kwaw ma'e hexak mehe. Nuhyk pixik kwaw zanewe. Zaneapyakwar na'ikene'o kwaw ma'e henu mehe. Nuhyk pixik kwaw zanewe. 9 Uzeapo ma'e kwer uzeapo wi putar nehe. Xiapo wi zaneremiapo kwer nehe. Naheta kwaw ipyahu ma'e ko ywy rehe. 10 Aipo heta amo ma'e ywy rehe uzeapo pixik 'ym ma'e. — Nuzeapo pixik kwaw a'e ma'e ko 'ar henune a'e, aipo zapuner izupe zane'e haw rehe. Nan. Ma'e paw uzeapo amo 'ar mehe. Zanezexak kar 'ym mehe we uzeapo ma'e paw. 11 Ni amo na'ima'enukwaw kwaw kwehe mehe uzeapo ma'e kwer rehe wà. Uzeapo putar ma'e amo 'ar mehe nehe no. Teko a'e re uzexak kar ma'e ràm na'ima'enukwaw kwaw a'e ma'e rehe wà nehe no.\nMa'e kwaw katu har uzemu'e ma'e tetea'u rehe\n12 Ihe Ma'e Kwaw Katu Har ihe, Izaew wanuwihawete romo aiko Zeruzarez pe ihe. 13 — Ame'e putar ma'e ko ywy rehe uzeapo ma'e nànàn nehe, a'e hezeupe. — Azemu'e putar a'e ma'e nànàn nehe, a'e hezeupe. Tupàn zanewe hemiapo kar zanemukene'o kar tuwe a'e.\n14 Aexak ma'e ko ywy rehe uzeapo ma'e ihe. — Upaw rupi na'arewahy ukàzym ma'e ràm romo hekon a'e, a'e izupe. A'e ma'e paw nuzawy kwaw ywytu ipyhykaw rehe zanezeagaw paw. 15 Ni amo nupuner kwaw iapar ma'e imuà'ygatu kar haw rehe wà. Ni amo nupuner kwaw ma'e ipapar haw rehe, aze naheta kwaw ipapar pyràm. 16 Nezewe aze'eg hezeupe. — Aiko awa upuner ma'e romo ihe. Akwaw katu wera'u ma'e ihe, Zeruzarez pe har wanuwihaw hereko 'ym mehe arer paw wanuwi ihe. Akwaw ma'e kwaw katu haw ihe. Akwaw ma'e kwaw paw ihe no, a'e hezeupe. 17 A'e rupi azeagaw ma'e kwaw paw hexak pà. Azeagaw ma'e kwaw katu haw hexak pà. Azeagaw iranaiw haw hexak pà. Azeagaw ma'e kwaw 'ymaw hexak pà. Ko ma'e aexak. A'e ma'e hekar haw nuzawy kwaw ywytu ipyhykaw rehe zanezeagaw paw a'e. 18 Aze amo teko ukwaw wera'u ma'e tetea'u amo teko wanuwi, a'e teko uzemumikahy wera'u amo wanuwi no. Upuraraw wera'u ma'erahy amo wanuwi no.


Tupàn ze'eg AZEW 2\nTupàn hàpuzuhu pyahu ma'e ipuràg eteahy ma'e\n1 A'e mokoz haw kwarahy rehe Nariw Pezi wanuwihawete romo heko mehe 21 haw 'ar mehe 7 haw zahy rehe Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e uze'eg wi uze'eg imume'u har Azew pe kury. 2 Eze'eg eho a'e teko wanupe nehe. Zurupapew Zuta wanuwihaw wanupe, Zuzue xaxeto wanuwihawete pe no. Amogwer teko paw wà no, emume'u ko ma'e wanupe nehe no.\n3 Aze ru'u amo peinuromo har wexak heràpuzuhu kwehe mehe ipuràg eteahy we mehe wà. Zauxiapekwer Mawiron pe har weityk imuaiw pà kwehe mehe wà. Peme'e hehe kury. Nuzawy kwaw ity heityk pyrer. 4 Nezewe rehe we pekàg nehe. Ekyze zo nehe, Zurupapew. Ekyze zo nehe, Zuzue. Pekyze zo nehe, teko ko ywy rehe har paw wà. Pe paw pema'ereko nehe. Ta'e ihe Tupàn Ikàg Wera'u Ma'e ihe xe, aiko penehe we ihe xe. 5 Azapokatu heze'egaw teko heremiaihu wanehe we Ezit ywy wi wanerur mehe ihe. — Herekwe wiko putar penehe we tuweharupi nehe, a'e wanupe a'e 'ar mehe. A'e rupi pekyze zo ma'e wi nehe kury.\n6 Ta'e ihe Tupàn Ikàg Wera'u Ma'e amume'u ko ma'e ihe kury xe. — Nan kwehe tete amuryryryryz kar putar ywak, ywy, yryhu, ywyxinigaw ihe nehe. 7 Amuryryryryz kar putar teko ywy nànànar ihe wà nehe no. Amo werur putar wemetarer xe heràpuzuhu Zeruzarez pe har pe a'e wà nehe. Nezewe amynehem putar heràpuzuhu ma'e puràg eteahy ma'e pupe ihe nehe. 8 Parat ywy nànànar or ywy nànànar upaw hema'e romo wanekon a'e wà. 9 Nezewe mehe heràpuzuhu ipyahu ma'e ràm ipuràg eteahy wera'u putar heràpuzuhu kwehe arer wi a'e nehe. Aiko putar a'e pe nehe. Amuigo kar putar heremiaihu hemetarer katu ma'e romo ihe wà nehe. Amuigo katete kar putar heremiaihu ihe wà nehe, wamuzeàmàtyry'ym kar 'ym pà ihe wà nehe. Ihe Tupàn Ikàg Wera'u Ma'e aze'eg kwez kury.\nTupàn uze'egahy teko wanemiapo kwer ikatu 'ym ma'e wanehe a'e\n10 A'e kwarahy rehe, 24 haw 'ar mehe, 9 haw zahy rehe Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e uze'eg wi uze'eg imume'u har Azew pe. 11 Nezewe uze'eg. — Epuranu eho xaxeto wanehe nehe. 12 — Aze ru'u amo teko ipureraha wer amo ma'ea'yr ho'o kwer pehegwer rehe Tupàn pe imono pyr romo nehe, a'e mehe uwàuwàn putar ukamir pupe heraha pà nehe. Na'e a'e kamir uhyk amo temi'u rehe kury. Aze ru'u typy'ak rehe, aze ru'u ma'ero'o kwer imuin pyrer rehe, aze ru'u win rehe, aze ru'u uri kawer rehe, aze ru'u wyzài temi'u rehe kury. Aipo a'e ma'ero'o kwer imukatu pyrer umukatu putar inugwer temi'u nehe, ere wanupe nehe. Upuranu Azew oho wanehe. Uwazar xaxeto heze'eg izupe wà. — Nan kwaw pa, i'i izupe wà.\n13 Na'e upuranu wi Azew xaxeto wanehe kury. — Amo teko opokok amo umàno ma'e kwer rehe a'e. A'e rupi a'e opokok ma'e kwer na'ikatu kwaw Tupàn henataromo kury. A'e re opokok oho amo temi'u rehe. Aipo a'e temi'u na'ikatu kwaw Tupàn henataromo kury, i'i wanupe. Uwazar xaxeto ize'eg izupe wà. — Aze pa. Ikatu 'ym ma'e romo uzeapo Tupàn henataromo, i'i izupe wà.\n14 Na'e i'i Azew wanupe kury. — Nezewe i'i Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e. — Uzeapo nezewegatete haw ko teko wanupe. Teko ko ywy rehe har wiko ikatu 'ym ma'e romo herenataromo wà. Wanemiapo kwer paw na'ikatu kwaw. Ma'ea'yr herenataromo izuka pyr paw na'ikatu kwaw herenataromo wà no, i'i Tupàn.\nTupàn umume'u uze'egatu àwàm teko wanupe\n15 Nezewe uze'eg Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e. — Pema'enukwaw uzeapo ma'e kwer a'e 'ar henataromo arer rehe nehe. Heràpuzuhu iapo pà pezypyrog 'ym mehe we uzeapo ma'e tetea'u. 16 Ma'e uzeapo a'e mehe. Aze amo oho arozràn imonokatu haw pe wà, aroz ràn 200 kanek por hekar pà wà, xo 100 kanek por zo wexak wà. Aze oho win imonokatu haw 100 zutahyky'a por hekar pà wà, xo 40 zutahyky'a por wexak wà. 17 Azepyk penehe ywytuaiw hakuahy ma'e pupe. Amono kar tukur penemitygwer imumaw pà wà no. Amugyr kar àmàntàtà penehe no. Nezewe amumaw peko pe har paw. Nezewe rehe we napezewyr kwaw ihewe. 18 Kutàri, 24 haw 'ar mehe 9 haw zahy rehe pemumaw heràpuzuhu iwype har iapo haw kwez kury. Pexak ko 'ar henataromo àràm uzeapo ma'e ràm nehe kury. 19 Naheta kwaw arozràn imonokatu haw pupe. Uwà tyw na'i'a kwaw. Pi tyw na'i'a kwaw. Homà tyw na'i'a kwaw. Uri tyw na'i'a kwaw. Nezewe rehe we ko 'ar henataromo amono putar heze'egatu peme nehe, i'i Tupàn.\nTupàn umume'u wemiapo ràm Zurupapew pe\n20 A'e 'ar mehe we 24 haw 'ar mehe 9 haw zahy rehe Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e uze'eg wi Azew pe. 21 — Emume'u ko ma'e eho Zurupapew Zuta wanuwihaw pe nehe. — Amuryryryryz putar ywak ywy ihe nehe. 22 Aeityk putar tuwihawete wanenaw ihe wà nehe. Amumaw putar wakàgaw ihe wà nehe no. Amuaiw putar ywyramawa zeàmàtyry'ymawhu pe har wà nehe no. Azuka putar ywyramawa wapupe har wà nehe no. Kawaru umàno putar wà nehe no. Kawaru ku'az har uzezukazuka putar wà nehe no. 23 A'e 'ar ihem mehe nehe, urumuigo kar putar heremiaihu wanuwihaw romo ihe nehe, ta'e ereiko heremiruze'eg heremixak kwer romo ne xe. Ihe Tupàn Ikàg Wera'u Ma'e aze'eg kwez ihe kury. Upaw


Tupàn ze'eg 2 XAMUEW 19\nUze'egahy Zoaw Tawi pe\n1 — Tuwihawete Tawi uzai'o iko Àmixàràw imàno awer rehe uzemumikahy pà a'e, i'i Zoaw pe wà. 2 Nezewe a'e 'ar mehe wanurywete haw uzeapo wazemumikahy haw romo. Ta'e zauxiapekwer paw ukwaw Tawi wa'yr rehe uzai'o haw a'e wà xe. 3 Uzewyr tawhu pupe wixe pà uze'eg 'ym pà wà. Nuzawy kwaw zeàmàtyry'ymawhu wi uzàn ma'e wà. Imaranugar wà. 4 Upyk tuwihawete uwa uhapukaz tà. — O hera'yr. Hera'yr Àmixàràw. Àmixàràw hera'yr, i'i.\n5 Na'e oho Zoaw tuwihawete hàpuz me izupe uze'eg pà kury. — Kutàri eremumaranugar kar zauxiapekwer neremiruze'eg ne wà. Nepyro nemàno haw wi a'e wà. Upyro nera'yr wà, nerazyr wà no, neremireko wà no, neremirekoagaw wà no. 6 Neamutar katu har iro newe wà. Erezamutar katu nerehe iakatuwawahy 'ym ma'e ne wà. Tuwihaw nerehe we har wà, zauxiapekwer nerehe we har wà no, iro newe upaw rupi wà. Erexak kar newe ikatu 'ymaw iko teko wanupe. Ko ma'e aexak kutàri. Aze mo Àmixàràw wikuwe, aze mo ure paw urumàno, nerurywete mo. 7 Eze'eg eho zauxiapekwer neremiruze'eg wanupe kury. — Ikatuahy penemiapo kwer, ere wanupe nehe. Aze neremume'u kwaw neze'egatu wanupe nehe, pyhewe ni amo wiko putar nerehe we a'e wà nehe. Amume'u putar ko ma'e Tupàn henataromo ihe kury. Aze uzeapo nezewe àwàm nehe, iaiw wera'u putar amogwer iaiw ma'e newe uzeapo ma'e kwer wanuwi upaw rupi katete nehe, i'i izupe.\n8 Na'e tuwihawete upu'àm oho tawhu ukenaw huwake wapyk pà kury. Zauxiapekwer ukwaw a'e pe iho awer wà. A'e rupi uzemono'og oho izywyr wà. A'e 'ar rehe Izaew Tawi iàmàtyry'ymar paw uzàn oho weko haw pe wà.\nTawi uzewyr Zeruzarez pe\n9 Na'e a'e ywy rehe har paw uzypyrog uzeàmàtyry'ym pà wà kury. Uze'eg nezewe wà. — Tuwihawete Tawi zanepyro zaneàmàtyry'ymar wanuwi a'e. Zanepyro Piri ywy rehe har wanuwi. Ko 'ar rehe uzàn oho Àmixàràw wi uiwy wi kury. 10 Xixak Àmixàràw tuwihawete romo imuigo kar pà. Umàno zeàmàtyry'ymawhu pe. Zazeagaw Tawi tuwihawete romo imuigo kar wi pà nehe kury, i'i uzeupeupe wà.\n11 Amo umume'u waze'eg oho Tawi pe wà. A'e rupi Tawi omono kar xaxeto Zanok Amiatar rehe we Zuta ywy rehe har wanuwihaw wanupe wà kury. Upuranu wanehe wà. — Amogwer Izaew uzeagaw tuwihawete imuzewyr kar haw rehe hàpuzuhu pe wà. Xo pe zo napezeagaw kwaw. Màràzàwe tuwe. 12 Peiko heànàm romo. Hero'o kwer wiko nero'o kwer romo. Heruwy wiko neruwy romo. Màràzàwe tuwe xo peà zo napeputar kwaw hezewyr àwàm tuwihawete romo hereko haw pe, i'i wanupe.\n13 — Peze'eg nezewe Amaz pe nehe no. — Ereiko heànàm romo ne. Ko 'ar henataromo ereiko putar zauxiapekwer wanuwihaw romo Zoaw hekuzaromo nehe. Aze nazapo kwaw ko heremimume'u kwer nehe, tuwe Tupàn hezuka nehe, ere izupe nehe, i'i Tawi wanupe.\n14 A'e ze'eg imume'u haw rupi tuwihawete uzemurymurywete kar awakwer Zuta izuapyapyr wanupe kury. A'e rupi omono kar uze'eg izupe wà kury. — Ezewyr nehe. Tuwe tuwihaw nerehe we har paw uzewyr nerupi wà nehe no, i'i izupe wà. 15 A'e rupi uzypyrog Tawi uzewyr pà kury. Uhem Zotàw yrykaw pe kury. Awakwer Zuta izuapyapyr oho huwàxi mà Ziwkaw tawhu pe wà. Ta'e ipurahaw wer yrykaw rehe hupi wà xe. 16 A'e 'ar mehe we Ximez Mezàmi zuapyr Zer ta'yr Mauri tawhu pe har oho na'arewahy Zotàw yrykaw kutyr tuwihawete Tawi huwàxi mà a'e no. 17 Miw awa Mezàmi izuapyapyr oho hupi wà no. (Ziw Xau pe uma'ereko ma'e kwer a'e, oho Zotàw pe uzeupe uma'ereko ma'e wanupi a'e no. Heta 20 wà). Uhem a'e pe tuwihawete ihem 'ym mehe we wà. 18 Wahaw Zotàw oho wà, ta'e tur wer tuwihawete rupi yrykaw hahaw mehe wà xe, ta'e ipurapo wer tuwihawete hemimutar rehe a'e wà no xe. Tuwihawete yrykaw hahaw paw rehe izemuàgà'ym mehe Ximez uzeityk ywy rehe henataromo a'e. 19 — Tuwihawete, i'i izupe. — Nereharaz ikatu 'ym ma'e newe heremiapo kwer wi nehe, Zeruzarez wi nehem awer 'ar mehe arer wi nehe. Nereharaz heremiapo kwer wi nehe. Nema'enukwaw zo hehe nehe, i'i izupe. 20 Akwaw ikatu 'ym ma'e heremiapo kwer ihe. A'e rupi azur xe amogwer ywy kwarahy heixe haw awyze har kutyr har rehe har wanenataromo ihe kury, neruwàxi mà ihe kury, i'i izupe.\n21 Na'e Amizaz Zeruz memyr uze'eg Tawi pe kury. — Ximez umume'u iaiw ma'e tuwihawete Tupàn hemixak kwer pe a'e. A'e rupi aze erezuka kar nehe, ikatu putar nehe, i'i izupe.\n22 Uze'eg Tawi Amizaz pe tywyr Zoaw pe no. — Mo upuranu nerehe. Aipo pemuzawaiw katu kar ma'e ihewe. Aiko Izaew wanuwihawete romo ihe kury. Ni pitài Izaew izuapyapyr numàno kwaw kutàri wà nehe kury.\n23 Na'e i'i Ximez pe. — Amume'uahy putar ko ma'e heremiapo ràm Tupàn henataromo kury. Ni amo nanezuka kwaw wà nehe, i'i izupe.\n24 Mewimozet Xau hemimino wezyw oho tuwihawete huwàxi mà a'e no. Nuzepyez kwaw a'e. Nupin kwaw wamutaw. Nuzuhez kwaw ukamir a'e, wemyhar a'e no. Zeruzarez wi uhemaw 'ar henataromo nuzapo kwaw a'e ma'e. — Xo tawhu pe tuwihawete izewyr katu mehe zo azepyez putar nehe, azupin putar heamutaw nehe, aputuka putar hekamir nehe no, i'i uzeupe. 25 Ur Zeruzarez wi tuwihawete huwàxi mà a'e no. Ihem mehe Tawi upuranu hehe. — Mewimozet, màràzàwe tuwe nereho kwaw herupi, i'i izupe.\n26 Uwazar ize'eg izupe. — Tuwihawete. Erekwaw pàri ma'e romo hereko haw ne. — Emuapyk ikupe pe har hereimaw zumen rehe nehe, a'e ihewe uma'ereko e ma'e pe. Ta'e hezeupir wer ikupe pe nerupi heho pà ihe xe. Uma'ereko e ma'e uzapo iaiw ma'e ihewe a'e. 27 Umume'u temu'emaw herehe har newe a'e no. Ne ereiko Tupàn reko haw pe har ài ne. Erekwaw ze'eg azeharomoete har. A'e rupi ezapo ma'e neremimutar rupi nehe. 28 Erepuner mo heru iànàm paw wazuka haw rehe. Nerezuka kwaw wà. Herenoz pe neràpuz me hemumai'u kar pà ne. A'e rupi ni amo ae ma'e naenoz kwaw newe ihe nehe kury. Napuner kwaw kury, i'i izupe.\n29 Uwazar tuwihawete ize'eg izupe. — Emume'u zo amo ae ma'e kury. Nezewe haw rehe hepurapo wer ihe. Amuza'aza'ak putar Xau ima'e kwer mokoz pehegwer romo nehe. Erepyhyk putar pehegwer ipy nehe. Ziw upyhyk putar inugwer ipehegwer a'e nehe no, i'i izupe.\n30 — Tuwe Ziw upyhyk a'e ma'e upaw rupi nehe. Xo pitài ma'e aputar. Apyhyk a'e ma'e kwez kury. Neràpuzuhu pe nezewyr katu awer zo aputar. Uzeapo kwez kury. A'e rupi herurywete kury, i'i Mewimozet Tawi pe.\n31 Maraziraz Hozeri tawhu Zireaz ywy rehe har pe har a'e no, ur weko haw wi a'e no, tuwihawete rupi Zotàw yrykaw hahaw pà a'e no. 32 Itua'uhez tuwe Maraziraz. Wereko 80 kwarahy. Hemetarer katu no. Tuwihawete Mànài pe heko mehe Maraziraz omono temi'u izupe, ipytywà pà.\n33 — Maraziraz, i'i tuwihawete izupe. — Eho Zeruzarez pe hepyr nereko pà nehe kury. Urupytywà putar ihe nehe kury, i'i izupe.\n34 Uwazar ize'eg izupe. — Naheta kwaw 'ar tetea'u ihewe nehe kury. Àmàno etea'i. Màràzàwe tuwe aha putar Zeruzarez pe nerupi nehe, i'i izupe. 35 Areko 80 kwarahy ihe. Ni amo ma'e nahemurywete kar kwaw a'e kury. Heremi'u nahete kwaw ihewe. Ma'ywa uwà nahete kwaw ihewe. Nainu kwaw uzegar ma'e wazegar mehe ihe wà. Aze mo aha nerupi, xo ipuhuz katu ma'e romo zo aiko mo a'e pe newe. 36 Naputar kwaw a'e hekuzar uhua'u ma'e nezewe nugar ihe. Aha putar nerupi Zotàw yrykaw ikupe kutyra'i nehe. 37 A'e re hemuzewyr kar hereko haw pe nehe. Nezewe mehe apuner heipy watym awer huwake hemàno àwàm rehe ihe nehe kury. Ihewe uma'ereko e ma'e Kimà her ma'e wiko xe a'e. Eraha nereko haw pe nehe. Ezapo kar ma'e neremimutar izupe nehe, i'i izupe.\n38 Uwazar tuwihawete ize'eg izupe. — Araha putar herupi nehe. Azapo ma'e paw izupe neremimutar rupi nehe. Wyzài ma'e ihewe nereminoz ràm azapo putar newe nehe no, i'i izupe.\n39 Na'e Tawi a'e kury, hemiruze'eg paw hehe we har paw wà no, wahaw Zotàw yrykaw oho wà kury. Uzurupyter Tawi Maraziraz uze'egatu imono pà hehe. Na'e uzewyr Maraziraz weko haw pe kury.\nUze'eze'eg Izaew Zuta uzeupeupe wà\n40 Wahaw tuwihawete Zotàw yrykaw awakwer Zuta izuapyapyr wanupi, wapehegwer awa Izaew izuapyapyr wanupi no. A'e wi oho Ziwkaw tawhu pe wà. Kimà oho hupi. 41 Na'e Izaew paw uze'eg oho Tawi pe wà kury. — Tuwihawete, i'i izupe wà. — Màràzàwe tuwe ureryky'yr Zuta izuapyapyr upuner nererur haw rehe xe ko Zotàw yrykaw pe wà, i'i izupe wà.\n42 Awa Zuta izuapyapyr uwazar wanupe wà. — Urerur tuwihawete ure, ta'e ureànàm romo hekon a'e xe. Aipo peikwahy putar a'e rupi nehe. Aipo tuwihawete umekuzar ureremi'u urewe. Aipo umur amo ma'e urewe, i'i wanupe wà.\n43 Uze'eg Izaew Zuta wanupe wà kury. — Uruiko 10 Izaew ta'yr wazuapyapyr romo ure. Xo pitài Izaew ta'yr izuapyapyr romo peiko. Ureruwihawete romo wiko tuwe Tawi a'e. Nuiko kwaw penuwihawete romo. Ta'e ure ràgypy uruze'eg tuwihawete romo imuigo kar wi haw rehe ure xe, penenataromo ure xe. Màràzàwe tuwe uruiko ikàg 'ym ma'e romo penenataromo, i'i wanupe wà. Awakwer Zuta izuapyapyr waze'eg hahy wera'u Izaew waze'eg wanuwi wà.


Tupàn ze'eg MARAKI 1\nTupàn uzamutar katu Izaew wà\n1 Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e umume'u uze'eg ko pape rehe imuapyk kar pyràm Maraki pe a'e. — Emume'u ko heze'eg eho teko Izaew izuapyapyr wanupe nehe, i'i izupe.\n2 Nezewe uze'eg Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e teko wemiaihu wanupe. — Tuweharupi apuamutar katu ihe, i'i wanupe. Upuranu hehe wà. — Ma'e erezapo putar urewe ureamutar katu haw hexak kar pà urewe nehe, i'i izupe wà. Uwazar Tupàn waze'eg wanupe. — Ezau wiko Zako ryky'yr romo a'e. Ihe azamutar katu Zako ihe. Azamutar katu izuapyapyr ihe wà no. 3 Naheakatuwawahy kwaw Ezau rehe izuapyapyr wanehe ihe. Azapo Ezau waiwy ywyxiguhu romo ihe. Ko 'ar rehe teko nuiko kwaw a'e ywy rehe wà. Xo miar hehaite ma'e zo upuner a'e pe weko haw rehe wà.\n4 Enom, Ezau izuapyapyr romo wanekon wà. — Iaiw tawhu zanereko haw wà. Xiapokatu wi nehe, aze i'i izuapyapyr wà nehe, nezewe uze'eg putar Tupàn Ikàg Wera'u Ma'e wanupe nehe. — Aze uzapokatu wi weko awer tawhu wà nehe, amuaiw wi putar ihe wà nehe no. — Ywy iaiw haw hereko haw, i'i putar teko waiwy pe wà nehe. — Tupàn wikwahy putar a'e teko wanupe tuweharupi nehe, i'i putar wanehe wà nehe no, i'i Tupàn Izaew wanupe.\n5 Teko Izaew izuapyapyr wexak putar a'e ma'e izeapo mehe wà nehe. — Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e uhua'u a'e. Ikàgaw uhu wera'u Izaew ywy wi a'e, i'i putar izupe wà nehe.\nTupàn uze'egahy xaxeto wanehe a'e\n6 Tupàn Ikàg Wera'u Ma'e uze'eg xaxeto wanupe kury. — Ta'yr uzeruze'eg u rehe a'e. Uma'ereko e ma'e uzeruze'eg uzar rehe a'e no. Ihe aiko penu romo ihe. Màràzàwe tuwe napezeruze'eg kwaw herehe. Ihe aiko pezar romo no. Màràzàwe tuwe napekyze kwaw ihewi. Aiko ity heityk pyrer ài peme. Nezewe rehe we pepuranu nezewe. — Ma'e uruzapo nerereko pà ikàg 'ym ma'e ài, peze peiko. 7 Pemur temi'u ikatu 'ym ma'e ma'ea'yr hapy haw rehe herenataromo. Nezewe rehe we pepuranu peiko herehe. — Ma'enugar ikatu 'ym ma'e uruzapo newe ure, peze peiko. — Zapuner ikatu 'ym ma'e izuka haw rehe Tupàn henataromo, peze pezeupeupe. 8 Nezewe pezapo hemukwahy kar haw ihewe. Pezuka ma'ea'yr hehàpyhà 'ym ma'e ihewe wà. Pezuka ma'ea'yr pàri ma'e ihewe wà no. Pezuka ima'eahy ma'e ihewe wà no. A'e ma'e iapo haw hahy ihewe a'e. Peagaw agwer ma'ea'yr imono pà penuwihaw pe nehe. Aipo ikatu putar izupe nehe. Aipo hurywete putar nehe, ikatu ma'e iapo pà peme nehe. Ihe Tupàn Ikàg Wera'u Ma'e aze'eg kwez kury.\n9 Xaxeto wà, peze'eg Tupàn pe kury. — Emur neze'egatu urerehe nehe, peze izupe nehe. Aipo wenu putar peze'eg agwer ma'ea'yr iaiw ma'e henataromo izuka pyràm wanexak mehe nehe.\n10 Nezewe uze'eg Tupàn Ikàg Wera'u Ma'e xaxeto wanupe kury. — Amo peinuromo har pe ainoz putar ma'e ihe nehe kury. Ewàpytym heràpuzuhu huken nehe. Nezewe mehe napemunyk e kwaw tata hema'e ma'ea'yr hapy haw rehe nehe. Naherurywete kwaw penehe penemiapo rehe ihe. Naputar kwaw ma'ea'yr penemimur ràm nehe. 11 Teko amogwer ywy nànànar wainuromo har hemuwete katu wà. Ywy nànàn teko wapy yhyk hemuwete katu haw rehe wà. Umur ma'ea'yr ikatuahy ma'e ihewe wà. Upaw rupi uzeruze'eg herehe wà. 12 Pezapo hemuwete 'ymawahy ihewe. Ta'e pezuka iaiw ma'ea'yr herenataromo xe. 13 — Zanekene'o ma'e Tupàn henataromo izuka haw rehe zane, peze pezeupeupe. Pezapo hemuwete 'ymaw ihewe, herehe pepuka pà pezekaiw 'ym pà no. Pemunar amo ma'ea'yr wanehe. A'e re pemur ihewe pe wà. Perur ma'ea'yr pàri ma'e ihewe. Perur ma'ea'yr ima'eahy ma'e ihewe. Ihe Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e ihe. Aipo agwer iaiw ma'e ikatu putar ihewe wà nehe. 14 Aze amo awa umume'u amo weimaw ikatuahy ma'e weimaw wainuromo har ihewe nehe, aze a'e re werur weimaw iaiw ma'e ihewe nehe, azepyk putar a'e awa rehe ihe nehe. Aiko tuwihawete ikàg wera'u ma'e romo ihe. Teko ywy nànànar hemuwete katu wà. Ihe Tupàn Ikàg Wera'u Ma'e ihe kury, aze'eg kwez ihe kury.


Tupàn ze'eg TANIEW 8\nÀràpuhàràn ipuahu zàwenugar pe har wà\n1 Mewxazar tuwihawete romo heko mehe na'iruz haw kwarahy rehe aexak amo ma'e puahu haw zàwenugar ihe no. 2 Nuzawy kwaw yrykawhu Uraz her ma'e iwyr Xuzà tawhu pupe hereko haw ihewe. Heta pàrirogaw aiha ma'e ita iapo pyrer tawhu izywyr. Eràw ywy rehe tuz. 3 Na'arewahy aexak amo àràpuhàràn hawitu ma'e awa yrykawhu huwake heko mehe. Mokoz i'ak ipuku ma'e heta izupe. Pitài uzexak kar inugwer izexak kar ire a'e. Nezewe rehe we ipuku wera'u. 4 Weityk ma'e tetea'u u'ak pupe wà: kwarahy heixe haw kutyr har wà, kwarahy heixe haw awyze har kutyr har wà no, kwarahy ihemaw awyze har kutyr har wà no. Ni amo ma'ea'yr wà, ni amo teko wà, Nupuner kwaw hehe wà. Weityk paw rupi wà. Uzapo wemimutar. Tuweharupi upuner wera'u oho iko.\n5 A'e ma'e rehe hema'enukwaw mehe aexak amo àràpuhàrànete awa kwarahy heixe haw wi tur mehe ihe kury. Uzànete iko a'e. Ipy nuhyk kwaw ywy rehe izàn mehe. Xo pitài i'ak uhua'u zo heta izupe heha wamytepe. 6 Uzàn àràpuhàràn hawitu ma'e yrykawhu izywyr har heremixak kwer pe kury. Uzàmàtyry'ym oho ukàgaw nànàn no. 7 Aexak àràpuhàrànete awa wikwahy ma'e inugwer àràpuhàràn hawitu ma'e iàmàtyry'ym mehe. Uhaw mokoz i'ak izuwi wà. Ta'e àràpuhàràn hawitu ma'e na'ikàg kwaw a'e xe. Nupuner kwaw uzepyro haw rehe. Àràpuhàrànete awa weityk inugwer àràpuhàràn ywy rehe. Upyropyrog hehe no. Ni amo nupuner kwaw àràpuhàràn hawitu ma'e ipyro haw rehe àràpuhàrànete awa ikwahy haw wi wà. 8 Upuner wiwi kury. Ipuner haw uhua'u wera'u mehe amo uhaw i'ak izuwi. Hekuzaromo uhem 4 i'ak ipuku ma'e wà. Ipuku kwarahy heixe haw awyze har kutyr, kwarahy ihemaw awyze har kutyr no, kwarahy ihemaw kutyr no, kwarahy heixe haw kutyr no.\n9 Pitài i'ak wi uhem amo i'ak pixika'i ma'e kury. Uhua'u oho iko kwarahy ihemaw awyze har kutyr uhàz pà, kwarahy ihemaw kutyr no, ywy imume'u pyrer kutyr no. 10 Uhua'u wera'u oho iko, te uhem zauxiapekwer ywak rehe har wapyta haw pe, zahytata wapyta haw pe. Weityk amo ywy rehe wanehe upyropyrog pà no. 11 Te umume'u a'e zauxiapekwer wanuwihaw iàmàtyry'ym àwàm no. Teko uzuka ma'ea'yr a'e tuwihaw henataromo wà. A'e àràpuhàrànete awa umupytu'u kar ma'ea'yr wazuka re wà kury. Umuaiw hàpuzuhu no. 12 Nuzuka kar kwaw ma'e teko wanupe tuweharupi a'e Tupàn henataromo wà. Uzuka kar ma'e imono pyr ikatu 'ym ma'e a'e, wanekuzaromo a'e. Umumaw Tupànete imuwete haw. Nazawy kwaw ma'e iapo mehe ihe, i'i uzeupe. Hemiapo paw ikatu izupe.\n13 Na'e ainu mokoz Tupàn heko haw pe har waze'eg mehe ihe wà kury. Amo upuranu inugwer rehe. — Màràn kwarahy a'e ma'e puahu awer zàwenugar pe uzexak ma'e kwer umumaw putar nehe. Màràn 'ar umumaw putar a'e ma'e purumuhuhuk kar ma'e ma'ea'yr tuweharupi har wanekuzaromo wazuka pà wà nehe. Màràn 'ar tàpuzuhu umumaw putar heityk pyrer romo nehe. Màràn kwarahy zauxiapekwer ywak rehe har umumaw putar heityk pyrer romo wiko pà wà nehe, i'i izupe.\n14 Aenu inugwer a'e ipuranu awer iwazar mehe kury. — Umumaw putar 1.150 'ar nezewe nehe. Teko nuzuka kwaw ma'ea'yr karuk mehe har Tupàn henataromo wà nehe. Nuzuka kwaw ma'ea'yr ku'em mehe har wà nehe no. A'e 'ar ipaw ire umukatu putar tàpuzuhu Tupàn henataromo wà nehe, i'i izupe.\nTupàn heko haw pe har Kapiriew her ma'e umume'u Taniew ipuahu haw zàwenugar izupe\n15 Azeagaw teko heremixak kwer ikwaw pà ihe. Na'arewahy amo ma'e awa zàwenugar uzexak kar herenataromo kury. 16 Aenu awa yrykawhu Uraz iwyr ize'eg mehe. Uhapukaz nezewe. — Kapiriew, emume'u katu hemixak kwer 'aw awa pe nehe, i'i izupe.\n17 Na'e Kapiriew uhem heruwake kury. Hemupytuhegatu kar uhem mehe. Apyk hepenàràg rehe heruwa ywy rehe imuhyk pà. Uze'eg ihewe kury. — Ne awa umàno ma'e ràm ne, ekwaw neremixak kwer nehe. Ta'e wexak kar iahykaw rehe uzeapo ma'e ràm newe xe, i'i ihewe.\n18 Ize'eg mehe we heàkàzym ywy rehe he'ar pà heruwaw ihe kury. Nezewe rehe we hepyhyk hemupu'àm pà. 19 — Amume'u putar Tupàn ikwahy haw ipaw ire uzeapo ma'e ràm newe ihe nehe kury. Ta'e neremixak kwer ne puahu zàwenugar wexak kar 'ar iahykaw rehe har purupe a'e xe, i'i ihewe. 20 — Erexak àràpuhàràn mokoz i'ak ma'e ne. I'ak wiko mokoz tuwihawete romo wà. Mez wanuwihawete, Pezi wanuwihawete no. 21 Àràpuhàràn ete awa wiko Kere wanuwihawete romo. I'ak ipuku ma'e wiko wanuwihawete izypy romo a'e. 22 I'ak izypy ika re 4 i'ak uhem hekuzaromo a'e wà. Umuza'aza'ak putar ywy 4 pehegwer romo wà nehe. Na'ikàg kwaw tuwihawete ipy zàwe wà nehe. 23 A'e pureruze'egaw wapaw etea'i mehe nehe, wakatu 'ymaw iaiw wera'u mehe nehe, amo tuwihawete purupe ma'erahy ipuraraw kar har purupe hemu'em ma'e uzexak kar putar a'e nehe. 24 Upuner wera'u putar oho iko nehe. Na'ikàg kwaw upuner haw rupi. Amo ipuner haw rupi ikàg putar nehe. Umuaiw putar ma'e tetea'u nehe. Uzuka putar teko ikàg ma'e wà nehe no. Umumaw putar Tupàn hemiruze'eg wà nehe no. Uzapo putar wemimutar nehe. Ma'e tetea'u omono'og putar uzeupe nehe. 25 Nuzawy kwaw ikatu ma'e nehe. — Ikatu ma'e, i'i putar teko izupe wà nehe. Hemu'em putar wanupe nehe. Tuweharupi wiko wera'u putar amo wanuwi nehe. Uzuka putar teko tetea'u wanupe wemu'em pà nehe. Iahykaw rehe uze'eg putar nezewe nehe. Àzàmàtyry'ym putar Tupàn tuwihawete wanuwihawete ihe nehe, i'i putar nehe. Tupàn ae umumaw putar a'e awa a'e nehe. Nuzuka kar kwaw teko wanupe nehe, i'i Kapiriew ihewe.\n26 Na'e uze'eg wi Kapiriew ihewe kury. — Aipo amo umume'u ma'ea'yr hapy haw karuk mehe har hemimume'u newe wà. Aipo umume'u katu wazuka haw ku'em mehe har newe wà. Emume'u zo neremixak kwer nepuahu zàwenugar hemimume'u teko wanupe nehe. Ta'e kwarahy tetea'u ipaw ire zo a'e ma'e uzeapo putar a'e nehe, i'i ihewe.\n27 Ihe Taniew amumaw 'ar tetea'u hezemumikahy pà hema'eahy romo ihe. A'e re hekatu. Azypyrog wi tuwihaw ima'ema'e haw iapo pà. Nezewe rehe we hema'enukwaw wiwi heremixak kwer rehe. Ta'e napuner kwaw ikwaw katu haw rehe xe.


Tupàn ze'eg MA'E KWAW KATU HAR 12\n1 Pepyahu mehe we pema'enukwaw katu peapo arer rehe nehe, 'ar ikatu 'ym ma'e tur 'ym mehe we nehe. Amo kwarahy mehe peze'eg putar nezewe nehe. — Hereko haw nahemurywete kar kwaw kury, peze putar pezeupe a'e 'ar mehe nehe. Nema'enukwaw katu neapo arer rehe a'e 'ym mehe we nehe. 2 — Kwarahy nuhyape katu kwaw kury, peze putar amo 'ar mehe nehe. — Zahy nuhyape katu kwaw kury, zahytata nuhyape katu kwaw wà kury, peze putar amo 'ar mehe nehe. — Ywàkun àmàn hereko har noho pixik kwaw xe wi a'e, peze putar amo 'ar mehe nehe. A'e 'ar ihem 'ym mehe we pema'enukwaw peapo arer rehe nehe. 3 Pekàg mehe pezywa pepyro peàmàtyry'ymar wanuwi. Amo 'ar mehe pezywa Uzypyrog putar uryryryryz pà nehe. Ko 'ar rehe penetymà ikàg. Ipyw putar amo 'ar mehe nehe. Penàz u'ar putar pewi nehe. Xo màràmàràn zo upyta putar pezuru pupe nehe. A'e rupi napepuner kwaw penemi'u ixi'uxi'u haw rehe nehe. Napenehàpyhà katu kwaw nehe. A'e rupi napepuner kwaw ma'e hexak katu haw rehe nehe. 4 Napeapyha kwaw nehe no. A'e mehe napepuner kwaw teko wànoànogaw nahu rupi har henu haw rehe nehe. Pepytu'u etea'i putar arozràn imuku'iku'i haw henu re nehe. Pepytu'u etea'i putar teko wioràwiràn imupu haw henu re nehe. Pepu'àm putar izi'itahy wiràmiri waze'eg mehe nehe. 5 Na'e pekyze putar aiha katu ma'e apyr wi pe'ar àwàm wi nehe. Te peata haw na'ikatu kwaw peme nehe. Pe'aw xig putar nehe. Nereputar kwaw ma'e nehe. A'e 'ar mehe zanetua'uhez mehe zaha putar zanepytu'u haw iahykaw rehe har pe nehe. A'e ma'e uzeapo mehe teko uzai'o putar taw myteromo zanerehe a'e wà nehe. 6 Aze xiàpixi tatainy iapo pyrer ywate nehe, aze iàpixi haw parat iapo pyrer upen nehe, u'ar putar tatainy uwew pà nehe. Nezewegatete zanereko haw uwew putar zanewi nehe no. Aze xiàpixi ywy'a ywyzuwa iapo pyrer kyhàhàm pupe nehe, aze uze'ok iàpixi haw nehe, u'ar putar ywy'a uzeka pà ywy rehe nehe. Nezewegatete zanereko haw uzeka putar nehe no. Zamàno putar nehe. 7 Izypy mehe zaneretekwer ur ywy imuku'i pyrer wi wà. Uzewyr putar a'e pe nehe no. Tupàn umur zanerekuwe zanewe. Zanerekuwe uzewyr putar izupe nehe no.\n8 — Na'arewahy ukàzym ma'e ràm a'e, na'arewahy ukàzym ma'e ràm a'e, i'i Ma'e Kwaw Katu Har. Ma'e paw uzeapo na'arewahy ukàzym ma'e ràm romo a'e, i'i a'e.\n9 Ma'e kwaw katu har a'e, umu'e teko wemigwaw rehe tuweharupi a'e, uma'e kwaw paw rupi a'e. Uzemu'e ze'eg xirogatu ma'e tetea'u rehe. Ima'enukwaw katu hehe. Umuapyk ikatu ma'e pape rehe. 10 Uzeagaw ze'eg ipuràgeteahy ma'e imume'u pà. Hemimuapyk kwer paw azeharomoete a'e. 11 Ma'e kwaw katu har waze'eg nuzawy kwaw itaxu ywyra rehe izywà katu pyrer. Àràpuhàràn wamono'ogar wereko ywyra imuakwa'i pyrer wà. Umuata kar weimaw a'e ywyra pupe wà. A'e ma'ekwaw katu har uze'eg nuzawy kwaw a'e ywyra. Tupàn umur ko ze'eg wanupe. Tupàn zutyka'i wiko àràpuhàràn hawitu ma'e wanehe uzekaiw ma'e zàwenugar romo zanewe a'e.\n12 Hera'yr wà. Heta we pitài ze'eg peme heremimume'u ràm. Teko uzapo wi wi pape oho waiko tuweharupi wà. Aze pezemu'e tetea'u ma'e rehe nehe, peàkàg ikene'o putar nehe.\n13 Ko ma'e paw imume'u mehe pitài ma'e rehe hepurumu'e wer penehe ihe. Pekyze Tupàn wi nehe. Peruzar hemiapo kar haw nehe no. Ta'e zaneapo a'e ma'e iapo kar pà zanewe a'e xe. 14 Amo 'ar mehe Tupàn umekuzar putar zaneremiapo kwer paw rupi nehe. Te zaneremiapo kwer imim pyrer umekuzar putar nehe. Aze ikatu a'e ma'e nehe, umume'u putar zanewe imekuzar pà nehe. Aze na'ikatu kwaw a'e ma'e nehe, umume'u putar zanewe imekuzar pà nehe no. Upaw kwez kury.


Tupàn ze'eg MARAKI 2\nTupàn uzepyk xaxeto wanehe\n1 Nezewe Tupàn Ikàg Wera'u Ma'e uze'eg kury. — Xaxeto wà. Aze'eg teko peme. 2 Aze naperuzar kwaw heze'eg nehe, aze nahemuwete katu kwaw pe nehe, amu'ar kar putar heze'egaiw penehe nehe. Heze'egaiw u'ar putar pema'e pema'ereko haw hekuzar ràm nànàn nehe. Amono heze'egaiw kwez penehe kury. Ta'e napepurumuwete wer kwaw herehe pe xe. 3 Azepyk putar pena'yr rehe nehe. Apyhyk putar ma'ea'yr herenataromo penemizuka kwer wanepuxi kwer nehe, penuwa rehe ikytykytyk pà nehe. Amo peneraha putar tepuxi heitykaw pe wà nehe no, a'e pe peneityk pà wà nehe no. 4 Azapo kar a'e ma'e iteko ihe kury. A'e rupi napezuhaw kwaw heze'egaw xaxeto Erewi izuapyapyr wanehe we heremiapo katu kwer nehe. Ko ze'eg henu mehe pekwaw putar heremimutar nehe. Naputar kwaw a'e ze'eg kwehe arer ihaw paw ihe. Ihe Tupàn Ikàg Wera'u Ma'e aze'eg iteko ihe.\n5 Azapokatu heze'egaw wanehe we ihe. A'e 'ar mehe amume'u waneko àwàm wanupe. Amume'u zeàmàtyry'ymawhu heta 'ym àwàm wanupe no. Azapo ma'e heze'eg rupi katete ihe. Ta'e hezemuwete katu kar wer wanupe ihe xe. Hemuwete katu tuwe a'e wà. Ukyze ihewi wà no. 6 Upurumu'e ikatu ma'e rehe tuweharupi wà. Nupurumu'e kwaw iawy awer rehe wà. Wiko herehe we heàmàtyry'ym 'ym pà wà. Uzapo ikatu ma'e waiko wà. Upytywà teko tetea'u pe iaiw ma'e wi wamuhem kar pà wà no. 7 Tuwe xaxeto upurumu'e ze'eg azeharomoete har rehe heze'eg rehe wà nehe. Tuwe teko paw wenoz weruze'egatu haw wà nehe. Nezewe mehe ukwaw putar ikatu ma'e iapo haw wà nehe. Ta'e xaxeto wiko Tupàn Ikàg Wera'u Ma'e ze'eg heraha har romo a'e wà xe.\n8 Pe xaxeto pe wà. Pehem wewer peiko pe ikatu ma'e wi kury. Pepurumu'e haw uzapo kar ikatu 'ym ma'e teko tetea'u wanupe wà. Pezuhaw heze'egaw xaxeto wanehe we heremiapo katu kwer peiko. 9 A'e rupi ama'ereko putar teko wapy'a pupe ihe nehe kury. A'e mehe napekatu kwaw wanupe nehe. A'e mehe nuzeruze'eg kwaw penehe wà nehe. Ta'e nahereruzar kwaw pe xe. Amo hemiapo kwer imume'u mehe napereko katu kwaw teko pe wà. Ihe Tupàn Ikàg Wera'u Ma'e aze'eg kwez ihe kury.\nIzaew nuweruzar kwaw Tupàn ize'eg wà\n10 Heru wiko penu romo. Penu wiko heru romo. Tupàn heapo arer wiko peapo arer romo. Peapo arer wiko heapo arer romo. Pitài zo Tupàn a'e. A'e rupi, màràzàwe tuwe zaneremu'emu'em zanezeupeupe. Nezewe haw iapo mehe xiuhaw Tupàn ze'egaw zaneipy wanehe we iapo katu awer zane. 11 Teko Zuta ywy rehe har upytu'u Tupàn rehe uzeruzar ire wà. Teko Izaew ywy rehe har wà, Zeruzarez pe har wà no, uzapo ma'e purumuhuhuk kar haw wà. Teko Zuta ywy rehe har nuzeruze'eg kwaw Tupàn Hàpuzuhu rehe wà, hemiamutar rehe wà. Uzapo ikatu 'ym ma'e ipupe wà. Awa wereko kuzà tupàn a'ua'u wamuwete katu har wemireko romo wà. 12 Tuwe Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e umuhem kar agwer ma'e iapo har zaneiwy wi wà nehe. Tuwe umuhem kar tupàn a'ua'u wamuwete har paw wà nehe. Aze uzuka ma'ea'yr Tupàn henataromo wà, nezewe rehe we omono kar putar Tupàn a'e teko ko ywy wi wà nehe. (Ta'e xo Tupàn imuwete haw ikatu a'e xe.)\n13 Pezapo amo ae ma'e peiko no. Pekuhem peiko. Pezai'o no. Pepyk ma'ea'yr hapy haw penehay kwer pupe, ta'e ma'ea'yr penemizuka na'ikatu kwaw Tupàn pe kury xe. Napemuawyze kwaw wazuka re a'e. 14 Pe pitàitàigatu pepuranu hehe. — Màràzàwe tuwe, peze izupe. Amo awa wereko amo kuzà wemireko romo kwàkwàmo mehe a'e. A'e re oho amo ae kuzà ipuhe. Na'ikatu kwaw wemireko pe. Izypy mehe umume'u imen ikatu ma'e romo weko àwàm wemireko pe Tupàn henataromo. Amo 'ar mehe uzuhaw uze'eg awer oho kury. Peiko a'e awa zàwegatete pe. 15 Tupàn uzapo awa pitài teko romo hemireko rehe we. Tupàn wiko wanetekwer wazar romo. Wiko wanekwe wazar romo no. Màràzàwe tuwe uzapo mokoz pitài romo wà. Ta'e uputar wazuapyapyr umuwete katu har romo wà xe. A'e rupi, pezapo zo ikatu 'ym ma'e penekwe pupe nehe. Pepuir zo penemireko wi a'e awa ài nehe. 16 Nezewe uze'eg Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e Tupàn Ikàg Wera'u Ma'e Izaew wazar kury. — Awa wemireko wi ipuir haw iro ihewe. Aze amo awa uzapo agwer iaiw ma'e, naheakatuwawahy kwaw a'e awa rehe ihe. A'e rupi peata katu peho peiko. Tuwe ni amo nupuir kwaw wemireko wi amo kuzà hehe we oho pà nehe.\nTeko wanemiapo kwer imume'u haw 'ar a'e\n17 Peze'eg tetea'u peiko. Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e ikene'o peze'eg awer henu re. Pepuranu wiwi peiko. — Ma'e uruzapo Tupàn imukene'o kar pà ure, peze. — Ikatu 'ym ma'e iapo har ikatu Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e pe wà, peze mua'u peiko. A'e rupi napekatu kwaw izupe. — Ma'e pe hekon Tupàn ikatu ma'e a'e, peze peiko.


Tupàn ze'eg EREWI 27\nTeko, ma'ema'e Tupàn pe imonokatu pyr\n1 Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e omono ko uze'eg Moizez pe. 2 — Emono ko heze'eg Izaew wanupe nehe, i'i izupe. Amo teko uzemume'u Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e pe ima'ereko haw iapo har romo wà. Aze amo ihem wer wemimume'u kwer wi nehe, umekuzar katu putar uhem àwàm nehe. 3 Tuwihaw wereko amo pape wà. A'e pape umume'u hekuzar a'e. Aze awa wereko 20 kwarahy te 60 kwarahy nehe, omono putar 50 temetarer tàtà parat iapo pyrer nehe. 4 Kuzà agwer kwarahy hereko har omono putar 30 temetarer tàtà ma'e parat iapo pyrer wà nehe. 5 Aze kwàkwàmo wereko 5 kwarahy te 20 kwarahy nehe, omono putar 20 temetarer tàtà ma'e parat iapo pyrer wà nehe. Kuzàtài agwer kwarahy hereko har omono putar 10 temetarer tàtà ma'e parat iapo pyrer wà nehe. 6 Kwarer pitài zahy hereko har te 5 kwarahy hereko har omono putar 5 temetarer tàtà ma'e parat iapo pyrer wà nehe. Kuzàtài a'e kwarer ikwarahy hereko har omono putar na'iruz temetarer tàtà ma'e parat iapo pyrer wà nehe. 7 Aze awa wereko wera'u 60 kwarahy nehe, omono putar 15 temetarer tàtà ma'e parat iapo pyrer nehe. Kuzà izàwenugar omono putar 10 temetarer tàtà ma'e parat iapo pyrer wà nehe. 8 Aze a'e teko wiko hemetarer 'ym ma'e romo nehe, aze nupuner kwaw imekuzar haw rehe nehe, uze'eg putar oho xaxeto pe nehe. — Màràn erepuner imur haw rehe, i'i putar izupe nehe. A'e mehe wenoz putar a'e temetarer izupe nehe.\n9 Aze amo umume'u amo ma'ea'yr Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e pe henataromo izuka pyràm romo nehe, a'e ma'ea'yr wiko putar Tupàn pe imonokatu pyr romo nehe. 10 Ni amo nupuner kwaw amo ma'ea'yr imono haw rehe hekuzaromo a'e re nehe. Aze amo omono amo ma'ea'yr hekuzaromo nehe, a'e mokoz ma'ea'yr wiko putar Tupàn pe imonokatu pyr romo wà nehe.\n11 Aze ma'ea'yr na'ikatu kwaw Tupàn henataromo nehe, aze wiko Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e hemimuawyze 'ym romo nehe, a'e mehe teko weraha putar a'e ma'ea'yr xaxeto pe wà nehe. 12 Ume'e putar ma'ea'yr rehe nehe. Na'e umume'u putar hekuzar nehe. 13 Aze izar ipurume'eg kar wi wer hehe nehe, omono putar hekuzar xaxeto pe nehe. Umuza'ak putar hekuzar 5 ipehegwer romo nehe. Omono putar amo ipehegwer xaxeto pe nehe no.\n14 Aze amo omonokatu wàpuz Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e pe nehe, xaxeto ume'e putar hàpuz rehe nehe. Na'e umume'u putar hekuzar nehe. 15 Aze izar ipurume'eg wi wer hehe nehe, omono putar hekuzar xaxeto pe nehe. Umuza'ak putar hekuzar 5 ipehegwer romo nehe. Omono putar amo ipehegwer xaxeto pe nehe no.\n16 Aze amo omono uiwypehegwer wa'yr pe nehe, aze ta'yr iporomono wer ipehegwer rehe Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e pe nehe, xaxeto ume'e putar hehe nehe. — Màràn ma'eà'yz amo uzutym putar hehe wà nehe, i'i putar hehe upuranu pà nehe. Na'e umume'u putar hekuzar nehe. Aze amo uzutym putar 100 kir xewar hehe nehe, izarer omono putar 570 kàràm parat hekuzaromo nehe. 17 Aze omono a'e ywy pehegwer Tupàn pe kwarahy purumuhem kar haw rehe nehe, umume'u putar hekuzar uhua'u wera'u ma'e nehe. 18 Aze upaw kwarahy purumuhem kar haw nehe, xaxeto wexak putar hekuzar nehe. — Màràn kwarahy heta we a'e kwarahy 'ym mehe we, i'i putar nehe. Nezewe mehe hekuzar nuhua'u kwaw nehe. 19 Aze ywypehegwer izarer ipurume'eg kar wi wer hehe nehe, omono putar hekuzar imume'u pyrer nehe. Umuza'ak putar hekuzar 5 ipehegwer romo nehe. Omono putar amo ipehegwer xaxeto pe nehe no. 20 Aze na'ipurume'eg kar wer kwaw hehe nehe, aze ru'u amo ume'eg kar nehe, izarer nupuner kwaw ime'eg kar haw rehe amo 'ar mehe nehe. 21 Kwarahy purumuhem kar haw rehe a'e ywy izar 'ym ma'e romo uzeapo mehe xaxeto omono putar Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e pe nehe. Ywypehegwer Tupàn pe imonokatu pyrer romo a'e nehe. Xaxeto wiko putar izar romo wà nehe.\n22 Aze amo ume'eg kar amo ywypehegwer nehe, aze a'e re omono Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e pe nehe, 23 Xaxeto upapar putar ywypehegwer hekuzar nehe. — Màràn kwarahy heta we a'e kwarahy 'ym mehe we, i'i putar nehe. Nezewe mehe umume'u putar hekuzar nehe. A'e 'ar mehe we awa omono putar hekuzar paw nehe. Omono putar hekuzar Tuweharupi Wiko Ma'e pe nehe no. 24 Inugwer kwarahy purumuhem kar haw rehe a'e ywy izarer uzewyr putar izar romo wiko pà nehe. Izypy mehe tu umur izupe a'e.\n25 Xaxeto ume'e putar pape rehe ma'e hekuzar paw imume'u mehe nehe. Heta putar pitài temetarer tàtà ma'e ikatu ma'e nehe. Xikuru her romo a'e. Pitài xikuru nuzawy kwaw 20 zera.\n26 Aze amo umugakwaw ma'ea'yr nehe, imemyr ipy wiko putar Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e ima'e romo wà nehe: tapi'ak kuzà imemyr, àràpuhàràn hawitu ma'e kuzà imemyr, àràpuhàrànete kuzà imemyr. Ni amo nupuner kwaw imono haw rehe Tuweharupi Wiko Ma'e pe wà nehe, ta'e a'e ae wiko izar romo a'e 'ar mehe a'e xe. 27 Aze a'e ma'ea'yr ihy wiko ikatu 'ym ma'e romo Tupàn henataromo nehe, amo upuner imemyr ime'eg kar haw rehe nehe. Omono putar hekuzar pape rehe imuapyk pyrer rupi nehe. Umuza'ak putar hekuzar 5 ipehegwer romo nehe. Omono putar pitài ipehegwer xaxeto pe nehe no. Aze nume'eg kar kwaw nehe, xaxeto upuner ime'egaw rehe hekuzar rupi nehe.\n28 Wyzài ma'e nehe, wyzài ma'ea'yr nehe, wyzài teko nehe, aze amo omono Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e pe nehe, ni amo nupuner kwaw ime'egaw rehe wà nehe. Uzeapo ikatuahy ma'e romo a'e. Tuweharupi Wiko Ma'e wiko izar romo. 29 Aze tuwihaw umume'u amo teko Tupàn pe imono pyrer izuka àwàm nehe, ni amo nupuner kwaw ime'egaw rehe wà nehe. Pezuka nehe.\n30 Aze teko omono'og 10 arozràn hyru por wà nehe, omono putar pitài Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e pe wà nehe. Aze opo'o 10 ma'e'a kwer wà nehe, omono putar pitài izupe wà nehe. 31 Aze izarer ipurume'eg kar wer a'e imono pyrer ikurer rehe nehe, omono putar hekuzar ma'eme'egaw pe har hekuzaromo nehe. Umuza'ak putar hekuzar 5 ipehegwer romo nehe. Omono putar pitài ipehegwer xaxeto pe nehe no.\n32 Aze heta 10 ma'ea'yr teko wanehe we wiko ma'e wà nehe, Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e wiko putar pitài a'e ma'ea'yr izar romo a'e nehe, 33 aze ikatu nehe, aze na'ikatu kwaw nehe. Izar nupuner kwaw amo ma'ea'yr imono haw rehe hekuzaromo nehe. Aze omono amo hekuzaromo nehe, Tupàn wiko putar a'e mokoz ma'ea'yr wazar romo a'e nehe. Ni amo nupuner kwaw ime'eg kar haw rehe wà nehe.\n34 Amumaw a'e ze'eg imume'u haw kwez xe kury. Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e omono a'e uze'eg Moizez pe Xinaz ywytyr rehe a'e. — Emono ko heze'eg teko Izaew izuapyapyr wanupe nehe, i'i izupe. Upaw.


Tupàn ze'eg ZUÀW 10\nÀràpuhàràn mono'ogaw rehe ize'eg a'e kury\n1 Na'e Zezuz uma'emume'u teko wanupe a'e kury. -Azeharomoete ko heze'eg ihe. Aze awa nuixe kwaw uken rupi a'e nehe, àràpuhàràn mono'ogaw pe wixe mehe a'e nehe, a'e awa àràpuhàràn rehe imunar ma'e romo hekon a'e nehe. 2 Àràpuhàràn wanehe uzekaiw ma'e a'e, wixe uken rupi a'e. 3 Uken rehe uzekaiw ma'e a'e, tuweharupi uwàpytymawok uken àràpuhàràn wazar pe a'e, imuixe kar pà a'e. Àràpuhàràn wazar uze'eg wanupe pitàitàigatu waner imume'u pà. Heimaw wenu ize'eg wà. Tuweharupi weraha weimaw a'e wi wà. 4 A'e wi waneraha mehe wazar oho wanenataromo. Àràpuhàràn oho uzar haikweromo wà, ta'e ukwaw ize'eg wà xe. 5 Noho kwaw amo ae awa rupi wà. Aze amo ae awa ipureraha wer wanehe a'e nehe, àràpuhàràn uzàn putar izuwi wà nehe, ta'e nukwaw kwaw ize'eg wà xe.\n6 Umumaw Zezuz a'e ma'emume'u haw kury. Teko wenu ize'eg wà. Nukwaw kwaw ima'enukwaw paw wà. — Ma'e rehe ize'eg a'e, i'i zepe uzeupeupe wà. Nukwaw kwaw wà.\n— Àràpuhàràn wanehe uzekaiw katu ma'e ài aiko ihe, i'i Zezuz teko wanupe a'e\n7 A'e rupi Zezuz uze'eg wi wanupe kury.\n— Azeharomoete heze'eg ihe. Ihe aiko a'e uken àràpuhàràn mono'ogaw pe har zàwenugar romo ihe. Àràpuhàràn wixe omono'ogaw pupe uken rupi wà. Nezewegatete aze teko uzeruzar herehe wà nehe, aze heremiruze'eg romo wanekon wà nehe, wixe putar Tupàn heko haw pe a'e wà nehe. 8 Amogwer a'e wà, herenataromo ur ma'e kwer paw rupi a'e wà, ma'e rehe imunar ma'e zàwenugar romo wanekon a'e wà. Àràpuhàràn nuzekaiw kwaw imunar ma'e ze'eg rehe wà. Nezewegatete heremiruze'eg hekwaw katu wà no. 9 Ihe aiko a'e uken zàwenugar romo ihe. Àràpuhàràn wixe uken rupi wà, uhem oho hupi wà no, wemi'u ràm hekar pà wà. Amo nuzuka kwaw a'e àràpuhàràn wazemono'ogaw pe waneko mehe a'e wà. Nezewegatete ni amo nomono kar kwaw herehe uzeruzar ma'e tatahu pe a'e wà nehe no. 10 Ma'e rehe imunar ma'e a'e, ur ma'e rehe imunar pà a'e, ma'e izuka pà a'e, ma'e imumaw pà a'e. Ihe azur ywy rehe ihe, a'e rupi teko wiko putar Tupàn pyr tuweharupi a'e wà nehe. Hurywete putar tuwe wà nehe, uzemumikahy 'ym pà wà nehe, ma'erahy ipuraraw 'ym pà wà nehe.\nZezuz àràpuhàràn wamono'ogar zàwenugar ikatuahy ma'e\n11 Àràpuhàràn wanehe uzekaiw ma'e ikatuahy ma'e zàwenugar romo aiko ihe. Àràpuhàràn wanehe uzekaiw katu ma'e a'e nehe, aze ikatuahy ma'e romo hekon a'e nehe, umàno putar weimaw wanekuzaromo a'e nehe, wanehe uzekaiw mehe a'e nehe. Nezewegatete amàno putar teko wapyro pà tatahu wi ihe nehe no. 12 Amo ae uma'ereko ma'e a'e, nuiko kwaw àràpuhàràn wazar romo a'e, a'e rupi nuzekaiw katu kwaw wanehe a'e. Aze zawaruhu ur a'e pe a'e nehe, a'e awa uzàn putar izuwi a'e nehe, àràpuhàràn wanezar pà a'e nehe. A'e mehe zawaruhu upyhyk putar amo àràpuhàràn a'e wà nehe, omogwemogwer imuhàmuhàz kar pà a'e wà nehe. 13 A'e uma'ereko ma'e uzàn a'e wi wanuwi, ta'e nuiko kwaw wazar romo xe. Nuzekaiw kwaw weimaw 'ym wanehe.\n14-15 Aiko àràpuhàràn wanehe uzekaiw ma'e ikatuahy ma'e zàwenugar romo ihe. Heru hekwaw katu a'e. Ihe akwaw katu heru ihe no. Àràpuhàràn wanehe uzekaiw ma'e ukwaw katu weimaw a'e wà. Nezewegatete akwaw katu heremiruze'eg ihe wà no. Hekwaw katu a'e wà no. Azemono putar hezezuka kar pà wapyro pà tatahu wi ihe nehe. 16 Heta amo ae teko wà no, nuiko kwaw heremiruze'eg romo a'e wà rihi. Amuigo kar putar a'e teko heremiruze'eg romo ihe wà nehe no. Uzeapyaka katu putar heze'eg rehe wà nehe. Aze a'e àràpuhàràn wanehe uzekaiw ma'e ume'eg kar amo ae àràpuhàràn a'e wà nehe, omono'og putar a'e àràpuhàràn amogwer weimaw wainuromo a'e wà nehe. Nezewegatete amono'og putar a'e teko amogwer heremiruze'eg wanehe ihe wà nehe no.\n17 Heru heamutar katu a'e, ta'e heporomono wer heretekwer rehe tuwihaw wanupe ihe xe. Hezuka kar putar heremiruze'eg wanekuzaromo wà nehe. Amo 'ar mehe aikuwe wi putar hemàno re ihe nehe. 18 Nahezuka e kwaw a'e wà nehe. Azemono putar wanupe hezezuka kar pà ihe nehe. Aze mo nazemono iwer, a'e mehe mo nupuner iwer mo hezuka haw rehe wà. Heru uze'eg ihewe a'e. — Ezezuka kar wanupe nehe, i'i ihewe. — Nemàno re erekweraw wi putar nehe. Amo 'ar mehe erehyk putar nehe. Xo a'e 'ar mehe zo nezuka putar a'e wà nehe. Nupuner kwaw nezuka haw rehe nehyk 'ym mehe a'e wà nehe.\n19 A'e ze'eg henu mehe uzemuza'aza'ak wi teko wà. Amo uzeruzar Zezuz rehe a'e wà kury. Amogwer nuzeruzar kwaw hehe a'e wà.\n20 — Wereko tekwe ikatu 'ym ma'e uzehe a'e, he'o a'e, màràzàwe tuwe pezeapyaka katu ize'eg rehe pe, i'i teko tetea'u amogwer wanupe wà.\n21 — Tekwe ikatu 'ym ma'e hereko har nuze'eg kwaw nezewe a'e wà. Nupuner kwaw hehàpyhà 'ym ma'e imukatu haw rehe a'e wà, i'i amogwer wà.\nZezuz oho Zeruzarez tawhu pe a'e kury\n22 Huwixàg mehe kury. Uhem etea'i amo ae mai'u haw kury. — Tupàn hàpuzuhu imukatu wi haw, i'i teko a'e mai'u haw pe wà. Teko tetea'u oho Zeruzarez tawhu pe wà, mai'u haw pe uzemono'og pà wà. 23 Oho Zezuz a'e pe a'e no. Amo 'ar mehe wata oho iko tàpuzuhu huwake kury. Ita imupu'àm pyrer Xàrumàw hemiapo kwer, i'i teko a'e tàpuz iaikaw pyrer pe wà. 24 Uzemono'og Zutew Zezuz huwake a'e wà kury, hehe upuranu pà a'e wà kury. — Mo romo ereiko ne, mo nemur kar xe a'e. Ma'e 'ar mehe eremume'u putar nereko haw urewe nehe. Neremu'em zo urewe nehe. Emume'u nereko haw ze'eg zawaiw katu 'ym ma'e rupi nehe. Aipo ne ereiko Tuwihawete Purupyro Ma'e ur ma'e ràm romo ne, i'i izupe wà. 25 Uze'eg Zezuz wanupe.\n— Amume'u peme ihe. Napezeruzar kwaw heze'eg rehe. Heru uzapo kar ma'e ihewe a'e. Azapo a'e ma'e teko ihe. Pexak heremiapo kwer. Màràzàwe tuwe napezeruzar kwaw herehe. 26 Àràpuhàràn noho kwaw uzar 'ym pe a'e wà. Nezewegatete naperuzar kwaw herehe pe no, ta'e napeiko kwaw heremiruze'eg romo pe xe. 27 Àràpuhàràn uzeapyaka katu uzar ze'eg rehe wà. Wazar ukwaw weimaw wà no. Heimaw oho hupi wà. Nezewegatete heremiruze'eg hekwaw a'e wà. Akwaw ihe wà no. Weruzar heze'eg wà no. 28 Amuigo kar putar heremiruze'eg ihe wà nehe, heru ipyr tuweharupi ihe wà nehe. Noho pixik kwaw tatahu pe wà nehe. Ni amo nupuner kwaw heàmàtyry'ymar romo wamuigo kar haw rehe a'e wà nehe. 29 Heru ikàg wera'u amogwer wanuwi paw rupi katete a'e. A'e ae umuzeruzar kar heremiruze'eg herehe a'e wà. Uzekaiw katu wanehe no. Ni amo nupuner kwaw wamono kar haw rehe hewi a'e wà nehe. Ni amo nupuner kwaw tatahu pe wamono kar haw rehe wà nehe. 30 Heru a'e, Tupàn romo hekon a'e. Ihe ihe no, Tupàn romo aiko ihe no. Pitài romo uruiko ure.\n31 Zutew upyhyk wi ita heruwà a'e wà kury. Ipurapi wer zepe hehe wà. Ipuruzuka wer hehe wà. — Xiuka nehe, ta'e uze'eg zemueteahy Tupàn rehe a'e xe, ta'e Tupàn romo weko haw umume'u kwez kury xe, i'i uzeupeupe wà.\n32 — Ikatuahy ma'e tetea'u azapo kwez penuwa rupi ihe. Heru uzapo kar a'e ma'e paw rupi ihewe a'e. Ma'enugar heremiapo kwer hekuzaromo pepuruzuka wer herehe pe, i'i wanupe.\n33 — Na'urepuruzuka wer kwaw nerehe ikatuahy ma'e neremiapo kwer rehe ure. Tupàn rehe neze'eg zemueteahy awer rehe urepuruzuka wer nerehe ure. Awa romo ereiko ne. Tupàn romo nereko haw eremume'u kwez urewe kury, i'i ahyahy izupe wà. 34-36 I'i Zezuz wanupe.\n— Ze'eg kwehe arer uze'eg peipy wanehe a'e. — Ikàg wera'u ma'e romo peiko pe, Tupàn romo peiko pe, i'i a'e ze'eg. Teko romo wanekon peipy wà. Ikàg ma'e romo wanekon Tupàn huwa rupi wà, ta'e Tupàn omono uze'eg wanupe a'e xe. Pekwaw katu a'e ze'eg kwehe arer.\n— Tupàn umume'u a'e ze'eg teko wanupe. Napeikwahy kwaw izupe henu mehe. Heru hemur kar ko ywy rehe. — Tupàn ta'yr romo aiko ihe, a'e kwez peme ihe. Màràzàwe tuwe peikwahy ihewe pe. Màràzàwe tuwe — Uze'eg zemueteahy iko Tupàn rehe a'e, peze ihewe pe. 37 — Aze nazapo kwaw heru hemiapo putar haw nehe, pezeruzar zo herehe nehe. 38 Azapo heru hemiapo putar haw teko ihe. Napezeruzar kwaw herehe. Pezeruzar tuwe heremiapo kwer rehe nehe. A'e rupi pekwaw putar tuwe heru herehe we heko haw nehe, pekwaw putar hehe we hereko haw nehe no, ta'e pitài teko romo uruiko ure xe.\n39 Tuwihaw uzeagaw wi zepe ipyhyk kar pà imunehew kar pà a'e wà kury. Nupuner kwaw wà. Uhem wi oho a'e wi wanuwi kury.\n40 Wahaw wi Zotàw yrykaw oho kury. Uhem oho Zuàw purumuzahazahak ma'e heko awer pe kury. Upyta a'e pe. (A'e 'ym mehe Zuàw umuzahazahak teko tetea'u a'e pe wà.) 41 Teko tetea'u ur a'e pe ipyr wà. Uze'eg izupe wà. — Zuàw a'e, na'ikàg kwaw a'e, nuzapo kwaw purumupytuhegatu kar haw a'e. Uze'eg ko awa rehe. Azeharomoete ize'eg a'e, i'i teko uzeupeupe wà.\n42 A'e rupi teko tetea'u uzeruzar Zezuz rehe a'e pe wà kury.


Tupàn ze'eg WANERUZE'EGAR WÀ 2\nTupàn heko haw pe har oho Moki tawhu pe a'e\n1 Amo Tupàn heko haw pe har oho Ziwkaw tawhu wi Moki tawhu pe a'e kury. Uze'eg a'e pe har wanupe. — Apuerur Ezit ywy wi ihe. Apumuixe kar ywy peipy wanupe heremimume'u kwer rehe ihe no. — Nazuhaw pixik kwaw peme heze'eg awer ihe nehe, a'e peme. 2 — Pezapokatu zo peze'eg a'e ywy rehe har wanehe we nehe. Peityk ma'ea'yr hapy haw tupàn a'ua'u wanenataromo har nehe, a'e peme. Naperuzar kwaw heze'eg. Màràzàwe tuwe herereko pe nezewe, i'i wanupe. 3 — Naperuzar kwaw heze'eg, a'e rupi namuhem kar kwaw a'e teko ko ywy rehe har penenataromo ihe wà nehe. Wiko putar peàmàtyry'ymar romo wà nehe. Pepurumuwete wer putar wazar tupàn a'ua'u wanehe nehe no, i'i wanupe.\n4 A'e ma'e Izaew paw wanupe imume'u re teko uzai'o tetea'u tuwe a'e wà kury. 5 — Moki, i'i a'e ywy pe wà. — Uzai'o ma'e wà, i'i her zaneze'eg rupi. Uzuka ma'ea'yr a'e pe Tupàn henataromo wà.\nZuzue imàno haw\n6 Omono kar Zuzue Izaew uzewi wà. A'e re teko oho uiwy rehe pitàitàigatu wà, weko haw iapo pà a'e pe pitàitàigatu wà. 7 Zuzue heko mehe we teko weruzar Tupàn ze'eg wà. Amo tàmuz wikuwe Zuzue imàno mehe wà. A'e tàmuzgwer wexak Tupàn hemiapo kwer ikàg ma'e paw a'e wà, Izaew wanupe iapo mehe a'e wà. Teko weruzar Tupàn ze'eg waneko mehe wà no.\n8 Zuzue Nun ta'yr 110 kwarahy hereko mehe umàno a'e. 9 Utym hetekwer iziwy Tupàn hemimur kwer rehe a'e wà. Xinater tawhu pe Eparai ywy ywytyruhu heta haw pe itym wà. Itym awer ywytyr Kaz huwake kwarahy heixe haw awyze har kutyr tuz. 10 Umumaw Izaew kwarahy tetea'u a'e pe wà. Umàno Zuzue 'ar mehe arer upaw rupi wà no. Wazuapyapyr wiko a'e ywy rehe wà kury. Nukwaw kwaw Tupàn wà. Nukwaw kwaw Izaew wanupe hemiapo kwer wà.\nIzaew upuir Tupàn wi wà\n11 Na'e Izaew uzapo iaiw ma'e Tupàn huwarupi wà. Umuwete katu tupàn ua'u Ma'aw her ma'e wà kury. Na'ikatu pixik kwaw wanemiapo kwer Tupàn pe.\n12 Upuir teko Tupàn wàmuzgwer wazar wi wà, Ezit ywy wi wanerur arer wi wà. Umuwete katu tupàn a'ua'u a'e ywy rehe har wazar wà, uzeake wiko ma'e wazar wà. Umuikwahy kar Tupàn wà. 13 Ta'e upuir izuwi wà xe, ta'e umuwete katu Ma'aw wà xe, ta'e umuwete katu Atarot wà no xe. (Ma'aw tupàn ua'u awa romo hekon a'e. Atarot tupàn ua'u kuzà romo hekon a'e no.) 14 Wikwahy tuwe Tupàn Izaew wanehe. A'e rupi umuhem kar awa iaiw ma'e Izaew waneko haw pe wà kury. A'e awa uzuka amo Izaew wà, wama'e heraha pà wà. Omono Tupàn Izaew waàmàtyry'ymar wanupe wà. A'e rupi Izaew na'ikàg kwaw wà kury. Wanuwake har upuner iaiw ma'e iapo haw rehe wanupe wà kury. 15 Aze Izaew uhem oho amo teko waàmàtyry'ym pà wà, Tupàn nupytywà kwaw wà. Upytywà waàmàtyry'ymar wà, uze'eg awer rupi katete a'e. Uzemumikahy Zutew wà. Upuraraw ma'erahy tetea'u wà.\n16 Na'e Tupàn wexaexak amo tuwihaw teko wapyro har romo a'e kury. A'e tuwihaw upyro Izaew waàmàtyry'ymar wanuwi wà. 17 Nezewe rehe we teko nuzekaiw kwaw uwihaw waze'eg rehe wà. Umuwete katu amo tupàn a'ua'u wà. Nuiko kwaw wàmuz wazàwe wà. Na'arewahy uhem oho Tupàn rape wi wà, wàmuz wanape wi wà. Nuweruzar kwaw Tupàn ze'eg wàmuz wazàwe wà. 18 Teko wanupe tuwihaw hexakar mehe Tupàn wiko a'e tuwihawete rehe we a'e. A'e tuwihaw a'e wà, wikuwe mehe upyro Zutew oho waiko waàmàtyry'ymar wanuwi a'e wà. Ta'e Tupàn upuhareko katu Zutew a'e wà xe, ta'e waàmàtyry'ymar upuraraw kar ma'erahy tetea'u wanupe a'e wà xe. 19 Wyzài tuwihaw imàno re teko uzewyr wemiapo kwer pe wà. Wanemiapo kwer pitàitàigatu iaiw wera'u wanu wanemiapo kwer wanuwi. Umuwete katu wi wi tupàn a'ua'u oho waiko wà, ikatu 'ym ma'e iapo pà wanenataromo wà. — Nazapytu'u kwaw a'e ma'e iapo re nehe, i'i uzeupeupe wà. 20 A'e rupi Tupàn wikwahy tuwe Izaew wanehe kury. — Ko teko uhaw wàmuzgwer ze'eg awer ihewe wanemimume'u kwer wà. Nuzekaiw kwaw heze'eg rehe wà, i'i uzeupe. 21 — Zuzue umuhem kar amo wà. Amogwer upyta xe wà. Namuhem kar kwaw xe wi ihe wà nehe kury, i'i uzeupe. 22 — Amono kar putar a'e teko Izaew wakutyr ihe wà nehe. Agaw putar Izaew nezewe ihe wà nehe. Aze ru'u wata putar herape rupi wàmuzgwer wazàwe wà nehe. Aze ru'u nan, i'i uzeupe.\n23 Tupàn umupyta kar a'e teko a'e ywy rehe wà. Numuhem kar kwaw upaw rupi a'e 'ar mehe wà. Nuweityk kar kwaw Zuzue pe a'e 'ym mehe wà.