Thu hmaihruai - Hre Mang\nJohn Charles Ryle (1816-1900) ih hnatuan tha bik timi hi suahsalih kum reipi tiang siar a si vekin, a thu lo theihter tam a tul lemlo ding. A ca nganmi ih thatnak hin hi cabu hi tutiang a thar vekin a sawrbawk um zet ti a langter. Tuitum suahmi hi zohthimtlak ih tha le leitlun hmun tinah mi tampi theihter duhmi si.\nBishop Ryle hi England ramih a kawhhran a duhdawtnak rak tawmpi lo tu pawl hman in ciangfel zetih theihmi a si ih Baibal thutak ngainatu le rak zirhtu a si. Cawhpawlh lo Evangelical zirhnak le Baibal ih thianhlimnak zirhnak ah hnget zetin a rak dingih a zirh ruagah ruahnak thar le pawnlang sakhua sinak duhtu pawl lakah cun a lar lo phah. Asinan, himi cabu sungih a hnatuan suakmi le cabu dang a nganmi pawlih a hnatuan mi pawl hi a mai san lai ih a hlut vekin tulai khalah santhar Baibal thiam sang pawlih ca nganmi tlukin a hlu ringring a si.\nRyle hi amai nuntudanah a hmin a thangih mi tampi in a ca nganmi pawl hi a cawn an tum theu. Ryle ih rak nunpi mi zaidam le fel nuntu ziaza hi ruahnak hnakin a nunpi har zia theih a si. Asinan, Ryle hin a nunnakah daithlang lole hnget zetih a rak nunpi mi hi " Expository Thoughts on the Gospel" timi a ca nganmi sungah a lang. Lailan zet le fiang zetih a thu simmi pawl hi biak inn sung lawng si loin lamzin parih thu a sim duh tu pawl hrang khalah cawn tlak zet a si.\nRyle hin zohman tih ruangah 'Bawipa' a ti dah lo nan, Dinthartu pawl (Reformers, Puritans le kum zabi 18 hrawngih Evangelical hotu pawl) hi a duh ih upatnak a pek hai tlunah 'Light from Old Times and the Christian Leaders of the Last Century" timi a cauk nganmi sungah hin an nunnak, an zirhnak, le an hnatuan suahmi thu pawl a tarlang. Hi pawl hi thik thusia zetih Pathian thu a sim tu pawl an si ih Ryle hin an dung a thlun. A ca nganmi fate le a tum khalah misual pawl rundamnak hi a buaipi bikmi a si. Ryle ih nun khawsak thiam dan le a thlarau lam fimnak pawl cu a ca nganmi lak khawmmi hin a tarlang.\nEvangelical Thuthangtha simtu pawl hi mize tin le lenglam sakhuanak men a si tin miin an puh ih an dem lai ah zohthim ding ropi kan nei. Bishop Ryle in nuntundan zaidam zet le tongfang fiangfai zetih a simmi pawl hin casiartu pawl hnenah Ryle ih nuntu le thlarau lamzin pawl cu a hmuhter ding ti ka zum. (Casuahtu 19995)\nCA NGANTU IH THUHMAIHRUAI\nTui casiartu pawl kutih a thlengmi hi tuihlan kumhnih ah kawhhran mi le sa pawl kut a thleng zomi cabu te pahnih kawmkhawmmi a si. Tu ah thu tampi betmi a um ih tuihlan ta hnakin lethnih in a tam deuh. Curuangah a hrek tluk cu tuansuah thar mi a si.\nHimi cabu sungih a telmi pawl hin Baibal vekin thianhlimnak a thei le zirh duhtu pawl hrangah hlawknak tampi a pe ding tiah ruahsannak thawn ka tuahmi a si. Himi cauk hin thianhlimnak ih umzia taktak le thianhlimnak nunih nungtu pawlin thlemnak le harsatnak an tonmi pawl a theihter ih a cianter lo ahcun thil tumpi tuahsual ka si ding. Cu hmuahhmuah hnakih ka ruahsanmi cu thutakih nun le Khrih thawn pawl kawm awknak hin sunglam nunah ziangvek lungawinak, thlakamnak le hnangamnak a neihter ti hmuhter ding a si.\nThianhlimnak thu dodaltu, kawhhran hrekkhat pawl thu thawn peh aw in malte thuhmaihruai bet ding ka nei. Ka kum a u pa vivo ih nun thianhlimnak hin cawisan a hlawh lo zia ka hmu fiang vivo. Cuticun, a hmingthangih khrihfa ti aw pawl lakah thinnat thlak zetin thianhlimnak umloin nuntudan niam, nun dawngdah le duh umlo zetih a nungmi tampi an um. Cuitlunah, thlaraulamih nuntudan dinhmun sangih nung duhtu pawl hi theihnak an tlaksam ruangah thiltha hnakin thilthalo an suahpi theu ih thilthalo suahtertu lakah telhcih an si sawn riangri hi pawi ka ti zet. Ka sim duhsan ka lo simfiang ding.\nNunsang, nun thianhlimnak dingah tiih mipi kawhkhawm cu a har lo. Sakhualam phurnak ca siartu, American Camp-meeting tivek ca siartu pawl cun hi thu hi an thei ding. Sungkhawng zet le phur um zet thusimmi, hla sak ring zetzet, inn sung thawmvang celcel, mipi khat luihlo khawm awknak, can ziang maw zat sung sakhua mi bang zetih nunnak, can hmang rei thei zetzet, khawm can sau zetzet, mipi phuan awknak (Tettikhannak) hi pawl hi a tikcu lai ahcun a phur umzetih thiltha in a lang. Asinan, hi pawl hi a tak an si maw, thukzetih hram tohmi an si maw, a hnget maw, rei a daih maw? Hi thusutnak pawl hi a thu pi, cuibakah thusutnak malten ka lo sut bet ding.\nHivek khawmnak hmangtu pawl hin thianhlimnak, nunnemnak, hamtamlonak, ngilneihnak, thinsaunak, tisa nun tanta theinak, mai innlamah Khrih bangnak, mimal nunah Khrih bangnak, le duhdawtnak dik pawl hi an nei in an nunpi maw ? An dinhmunah lungawitawkin Pathian ih pek tawk hnakih tam ngah duh ah hamtam temtem nakin an luat deuh in na hmu hai maw? Nu le Pa, unau sungkhat dang le an rualpi pawl hin an kiangih um nuam le hahdam an ti maw? Cawlhni teh Pathian biaknakah cawhphur awknak le au khuannak um lo ten nuam zetin an hmang thei maw? Cu hmuahhmuah tlunah duhdawtnak ah an thangso maw?, a biktakin an sakhua zumnak le pawmdan pawl a pawm velo le thlun velo tu pawl parah?\nHi pawl hi a thupi ih ruat tlakmi thusutnak pawl an si. Hi pawl hin an sinak taktak cu a lailang ding. Nun thianhlimnak thansohpi dingah hi ramah hin zovek hnak hmanin ka zuam a si. Ka hmuh ban ah nunthianhlimnak hrangih a zuam rero tu pawlih zuamnak le duhnak pawl hi ka ngaina ih an zawn ka ruat zet a si ti ka theihter duh. Asinan, tulai ih rinhlelh um zet kam awknak, thlarau lam nun hmasawnter tumnak hi zoh men theih lo a si. Cu pawl cun mai innsangih sakhua nak ti hmasawn an tum lo, mahter Baibal siarnak, mahte thlacamnak, mahte hmantlakmi siknak, mahte Pathian thawn pawlkawmnak nun neih an tum lo. Hivek sakhuanak hin thatnak a neih a si ahcun mipi pawl hi a tuah tha dingih pasal tha, nupi tha, pa tha, nu tha, fapa tha, fanu tha, pi tha, pu tha, siahhlawh tha pawlah a canter ding. Curuangah, ziangvek sakhua thlarau lam cangvaihnak khal sisehla hi pawl a suahter maw ti ka sut duh. Mipi hla saknak hmun, thlacamnak hmun, khawm awknak hmun le duhdawtnak hlan awknak hmun pawl ahhin Khrihfa si hi a awl ti ka thei. Asinan, a daih riahhriah nak hmun, tha bangnak hmun, khual tlawnnak hmun le inn nuam lo nak hmun, beidawnnak hmun, cun khatlam ah lei malsawm dawngih zianghman ngai lo vekin milai porh awknak le zuam awknak hmun pawl ahhin khrihfa si a har zet theu.\nHi thu hmahruai hi riahsiat thlak zetin ka bangih ca siartu pawlin in ring lo men ding. Hihi ka fiang, mino pawl lakah cun thlarau lam cangvaihnak le cawhphur awknak pawl hi a duh um zet theu. A tlangpi thu in phurnak, tha thawhnak, le hlawptlonak pawl an uar ih nuam an ti. Milai pawl kawm awknak hmunah lawm an hlawh hi a tawkah an ruat theu. Cu lai lakah an tlaksam theu mi an ruat dahlo.\nCuti a sile, kan bangaw lo ti kan lung kim a tul. Anmah vekih nauhak ka si lai ahcun an ruah vek ruatin an tuah vek ka rak tuah ve ko ding. Asinan, annih khal keimah tlukin an upat tikah in lungrualpi ve ko ding.\nKa ca siartu hnenah hitin ka sim duh. Pakhat le pakhat karah thu kan then tikah duhdawtnakin thuthen uhsi. Thlaraulam thangphawknak in thianhlimnak nun karhzai ter a tumtu pawl lakah thildang ziang hnakin duhdawtnak lawng leiba ka nei. Thiltha an tuah ahcun duhdawtnak nei dingah ka forh duh. Ni neta bikin zo ha a dikih zo ha a sual ti cu a langter ding. Cuti a silaiah, iksiknak ruangah daihnak le duhdawtnakin pawlkawmnak hman nei thei lo khawpin lungrual thei lo tu cu thianhlimnak taktak a theih lo nak a langter men a si.\nOctober 1879 STRA DBROKE\nThutlangpi (20) a telmi hi cabu hi hnuaidawrnak thawn tulai mitampi ih phurzetmi thu hrangah tuan suahmi a si. Ka sim duhsan cu Baibal vekih nunthianhlimnak a si. Hi thu hi Khrih a duhdawtu le a lalnak a hawltu hmuahhmuah cun hi leitun ahhin theih hrimhrim dingmi a si. Zokhalin ziangzat tal cu an tuah thei ih kei khalin ka ti theitawk, ti tlaklo te, ka run thawh in ka tarlang duh ve a si.\nCa siartu in maltete el-awknak a hmu ding. Santhar zirhtu le cabu pawl hmin telh lo dingin ka thei tawk cu ka ralring zet. Keimai nun ihsin ka hmuhsuakmi pawl hi run tarlang dingah ka duhtawk zet. Keimah te Pathian ka zumih keimahte ka zirmi, keimahte Baibal ka siarmi, keimahte Pathian thu ih ka hlan awknak, eng hrangih keimah te ka thlacammi pawl ihsin Pathian Thlarau in I theihtermi le ka hmuhsuakmi pawl run tarlang dingah ka lung a kim tawk zet. Asinan, Pakhatkhat ka ti sual hrih a si ahcun hi leitlun ka damsungah theihter ka si ko ding ti ka zum. Famkim loin kan thei ih famkim loin leitlun hlawnthil kan nei a si. Keimai zir duhnakah ka hngat aw.\nKan ram ahhin thianhlimnak le Pathian hrangih lakhran awknak pawl hi khrihfa pawl hin kan ngai pawimawh lo zia kum tampi sung ka hmuhmi a si. Politics, el-awknak, pawl thlarau, tisa mi sinak pawl hin tulai zangfah um zet mitampi thinlung a ei siat thluh a si. Bulpak nunih Pathianmi sinak cu kan dunglamah kan tanta. Kan khristian nuntudan cu riahsiat thlak zetin hmun tampi ah a niamtuk a si. Kan Pathian ih zirhnak ropi a thupitzia le nitin khristian nunmawi tilang ding kan sizia cu zianghmanah kan ngai pawimawh nawn lo. Letlun mi hrekkhat pawlin an sawisel theumi cu, sakhuami (piangthar) ti aw pawl hi biaknakih hlawknak taktak an hawllo. Rualpi that theih lo, mai hmakhua sial le nun hngetkhoh nei lo an si an ti. Nun thianhlimnak hi sual thiannak tlukin a thupi zet ko. Curuangah Protestant le Evangelical zirhnak pawl hi nun thianhlimnak in a thlun lo a si ahcun zianghman thathnemnak an nei lo. Cuitlunah hivek zirhnak pawl hin a tha zawngin mi a siatsuah sawn a si. Cule leitlunmi mifim khermei, khrihfa rak thlingthl tu le a thei fiangtu pawlin hivek sakhuanak hi a tak um lo, pakpalawngpi a si tiah an ruah ruangah khristian sakhuanak hin hnawnnak le sawiselnak a tuar riangri a si. Bible vekin nunthianhlimnak hi ka thinlung in ka ruahmi a si ih hi thu ruattlang a si ruangah ka lung a awi. Asinan, Bible vekih nunthianhlimnak nei dingah zokhal an si le hramtohnak dik an neih a tul. Lam hawibul nei in a fehtu pawl fehsualnakah an hloh ve lo nak ding a thupi. Cuvek thu a rak um pang khallen kan mang bang hlah seh. Satan hin nunthianhlimnak ih huham cahzia le nunthianhlimnak in a lalram a siatsuahnak pawl hi a thei a si. Curuangah, himi thu ah cawhbuai awknak le el awknak um ding cu Satan ih duhmi a si. Tui hlanah mitampi thinlung sungah tlennak thu hi a cawk buai ih an fehsual vekin tulai khalah tuannak ih thianhlimnak thuthawn peh aw in "Theihnak um lo ih thuthentu" pawl mi tampi a suahter. Lalpa'n mawh thluk seh! Thiltha cu sual lak ihsin lak suah a si dingih ruahnak a phunphun hin thuthiang cu in hawl ter sinsin ding. Thlarau ruahnak cu hmusuak dingah thla kan cam sinsin dingih fimkhur zetin kan hawl sinsin ding.\nTunlai sanih nun thianhlimnak hawltu pawl lam hmuhtu ding tiah ruahsannak thawn thutlang malte hawl khawmin hi cabu hi suah dingah mawhphurhnak ka nei ti ah ka ruat a si. Hinah hin mi hrekkhat ruahnak ah zumhmang a bang ding tile dodaltu a um ding ti thei cingin ka tuahmi a si. Asinan, Pathian thutak lamzin kan zawhnak ah ziangtal raltha zetin fehpi ngammi kan neih a tul. Curuangah, nunthianhlimnak thu ah ca siartu pawlin thusutnak vekin ka nganmi pawl hi nan theihthiam thei nak dingah fimkhur zetin ngaihtuahnak can nan neih ding ka duh.\n1. Pakhatnakah, ka sut duhmi cu, tulai mi tampi in nunthianhlimnak thu an zirh tikah zumnak hi a lotheihlo ih thiltul umsun a si tiah an zirh tikah, a atthlak tuk lo maw? Piangthar ti aw pawlin thianhlimnak cu, mimal tuahnak tello, zumnak lawngin a si an ti tikah a fimthlak zettin na ruat maw? Hihi Pathian thutak ih in zirhnak vek a si maw? Ka ringhlel. Nunthianhlimnak thu le Jesu Khrih ah Pathian in mi thianghlim dinhmun in pekmi thu an cawhpawlh ruangah a si.\nKhrih ah kan zumnak hi thianhlimnak ih hrampi a si; nun thianhlimnak ih kekar hmaisa bik cu Khrih ah zumnak a si; kan zum hlanlo cu mi thianhlim lakah kan tel lo; Khrih thawn zumnak ih pawlkawm awknak hi nunthianhlimnak le thianghlimnun nunpi dingah a hram thawhnak nun thuruk a si; tisa ih kan nun hi Pathian Fapa zumnak ih nung dingmi kan si; zumnak in thinlung a thianter; cui zumnak cu leitlun kan nehnak a si; cui zumnak cun kan pupa pawlin hmin thatnak an rak ngah. Thate ih zirhmi khrihfa pawl cun hi zirhnak pawl hi an el tum dah lo ding. Asinan, Thuthiang in in zirhmi cu bulpak nunthianhlimnak dingah zumnak le tuannak khal a tul, ti a si. "A tu tisa ih ka nun hi Pathian Fapa zumnak ih nung ka si" titu a dungthluntu khan hmun dangah a simmi cu "Ka do", "ka tlan", "ka tlan", "ka taksa cu ka neh" cun hmundangah "kanmah le kanmah thianhlim aw uhsi", "tuan uhsi" "ziangkim cu tanta uhsi", a ti (Kal.2:20, IIKor.9:26,27 : 2Kor.7:1 Heb.4:11;12:1). Cuitlunah Thuthiang hin zumnakin sual thiannak in pek ti a sim vekin nunthianhlimnak in pek a si ti a sim dah lo! Sual thianfainak le thiamcoternak cu "tuahnak umlo" Pathian zangfah nak liolio in a si ih zum niakno men le Khrih ah cawlh le hngat awk men a si (Rom.4:5). Nun thianhlimnak cu zangfahnak sungah nun ihsin a lang suakmi a si. Cucun duhdawtnakin a tuan ih tiva luang vekin minung sinak sunglam hi a cangvai ter a si (Kal.5:6). Cuitlunah zumnak ih ti thianhlim ti hi Thuthlungthar sungah hmunkhat lawngah kan hmu thei, Lalpa in Saul hnenah hitin a sim, ka lo thlah a si, cuticun sual ngaidamnak le ka sungih a ummi zumnak ih thianhlimnak cu an co thei nak dingah. Thutak sawn cu, keimah in zumnak hin sual ngaidamnak le nunthianhlimnak ro cu an co ding (Dung.26:18 ; 20:32).\n"Zumnak ih thianhlimnak" ti tongkam hi Thuthlungthar sugnah kan hmu lo. Elding um loin Pathian hmai ah kan sualnak ihsin ti thianhlim kan sinak ahcun Khrih ah kan zumnak cu a lotheihlo ih thiltul umsun a si. Tlaitluang tei zumtu pawl cu an sual ti thianhlim sak an si. Diknak cu an hnenah pek a si. Cucu "tuahnak in a si lo, zumnakin a si sawn"(Rom.4:5). Hihi Baibal vek a si ih sim dignah a dikmi a si, "zumnak lawngin sual a thianhlim". Asinan,"Zumnak lawng in nun a ti thianhlim" kan ti a si ahcun cucu Baibal vek a si loih, himi theithiam dingah theihnak kaupi kan neih a tul. St.Paul in hitin a sim, "Dan thlunnak tello, zumnak lawngin sualnak ihsin ti thian kan si." (Cucu Pathian hmai ah mithiang tiin in kawhnak a si). Asinan, dan thlunnak tel loin zumnak lawngin kan nitin nun hi ti thianhlim kan si ti khui hmanah in sim lo. Cu lawng si loin, James in in simmi cu “tuahnak tello zumnak cu zumnak thi a si” ti a si (2:17). Asinan, nang cun hitin i sawn men ding, 'Zohman in tuahnak hi nunthianhlimnak hrangah a lotheihlo ih thiltul mi a si ti ah an sim lo'. Asinan, cukhacu a tha ko, ziangah ti le midang hrekkhat pawlih simdan hnak cun a fiang deuh lai.\n2. A pahnihnak ih ka sut duhmi cu, Lalpa'n tlangpar ah nitin nuntudan ih thianhlimnak thu in zirhmi le Paul cakuat netalamih in zirhmi pawl hi thil fate le ngai pawimawh tlak lo ah ngaihthat men hi a atthlak in thuthiang theihlo thlak lo maw? Cucu Pathian thutak ih in zirhdan vek a si maw? Ka ringhlel.\nZumtu ti aw hmuahhmuah cun nitin nun ih lakhran awknak le Pathian thawn pawlkom awknak hi nei thei dingah kan zuam dingmi a si; ziangkim kan phurrit neihmi thawn Jesu Khrih hnenih nitin thum awk hi kan nitin nundan siter kan tum dingmi a si. Cuticun a parah kan phurrit cu kan thum ding. Hinah Thuthlungthar ih in zirhmi hitin a si sawn. A thianghlimmi nun neiin kan sia tha theihnak sungah zianghman dodalnak um lo ten nitin nun hman kan duh a si ahcun nunthianhlimnak hrangah a tulmi pawl hi pakhat hnu pakhat nunpi a tul. Nunthianhlimnak taktak hi zumnak, theihnak, le ruahnak men ah a thum aw lo. Asinan, tuahnak, nitin nunkhawsak dan, cangvaihdan le zangfahnak pawl ah hin a si sawn. Kan tongkam, kan thinsaunak, kan thinlungput, kan suangtuahnak le kan nitin nunah kan taksa peng kan hman awkdan, kan tikcu, ka neihmi hmanrua le sumsaw, kan thuneihnak pawl kan hmandan pawl ahhin a si sawn. Cuticun, pi, pu, pa, nu, fa, bawi le siahhlawh, pasal le nupi, uktu le ukmi lr ziangvek dinhmun khalah hin a lang sawn a si. Kan hnipuan hruhdan, kan canvo kan hman dan, kan hnatuan dan, dam le natnak karlak ih kan umdan, farah ah le len ah siseh ziangvek dinhmunah kan dinkhalah kan thianhlimnak cu a lang ding a si tihi ca ngan tui’ thinlung ah a ummi a si. Ziang kan zumding, kan ruat ding le thianhlimnak thu hi ziangtin kan thinlung sungah kan hngetkhoh ter ding tiih ngaihtuah men hi a tawk lo. Cu hnak ih thuk sawn a lailang. Fal zetin a lang. Mithianghlim cun nunnak tikcu minute tinte ah ziang tuah ding ti ka si ti a fiang, a innsangah, a rualpi pawl nakah, ziangvek ih cangvai ding a si ti a fiang. Khrih sungih nung taktak a si ahcun a nitin nunah hi pawl hi famkim zetin an tel ka zum. Mi hrekkhat pawl cu "zumnak le nun lakhrannakin thianhlimnak" thu simmi an ngai hnu ah cui nunthianhlimnak thlawsuah cu danwgin nun sangcuang le tha zet ih nungin an ruat awk lai fangah an nitin nun ah an thinlung le an taksa an hman awknakah zianghman hmasawnnak an neih lozia an innsang minung le an rualpi pawlin an hmuh tikah Khrih ih thu hi nasazetin an mualphoh a si. Kan theih ringring dingmi cu thianhlimnak hi sunglam nun ih hlawptlonak le kiangkap ih phut awk nak men ah hin a um lo. Mitthli, riahsiatnak, taksa phurnak le thisen sannak, kan duhzawng thusiamthiam pawl ih thusimmi thinlung takih kan veinak, ka sakhuanak kan ngainat nak, le in zumlo tu pawl vuak le velh ngam ih kan el-awknakah thih ngam khawpih kan tannak, hi pawl hmuahmuah hnak hin nunthianhlimnak taktak cu danglampi a si. Hihi Khrih bangnak a si ih kan nitin, mimal nunah, kan mizia ah, kan nuntudan le kan tuahnak ah hin midang in an hmuh thei dingmi a si (Rom.8:29).\n3. A pathumnakah ka sut duhmi cu, 'Famkim nun' ti ai ah tongkam ciang mumal lo vek hmang rero in, famkim nunthianhlimnak hi hi leitlunah nunpi thei vekin khrihfa pawl nawrhmawh rero nak hi, Baibal ah le nitin hmuhtonmi ah hmuh ding a um si lo, mah le mah bum awknak men a si sawn lo mawsi? Ka ring hlel.\nZumtu pawl cu "Pathian tihzah ih thianghlim famkim nun nei dingah" famkim nun lam pan dingah nasa zetih fawrhfialmi kan si ti cu Baibal fimkhur zetih a siar tu cun an el lo ding (II Kor.7:1; Heb.6:1; IIKor.13:11). Asinan, zirding kan nei lai. Baibal bungcang pakhatkhat in a takih famkimnak, sualnak ih hnawihnih lo lellel nun, tuahnak, tongkam, le ruahnak in mawh nei lo famkim nun a um ti asi a ahcun, a silole Adam cithlah pakhatkhat in thianghlim nunfamkim cu a rak nunpi a si ahcun zirding ka nei lai a si. Zothimtlak ih tlamtling, theihnak ah tlamtling, nunnak ih a pehtlai awmi hmuahmuah ah tlamtling, zirhnak tinkim ah famkim le tlamtling hi a cancan ahcun zumtu tha Pathian fa le lakah hmuh theih a si men ding. Sankhat hnu sankhat ah Pathian mi thianghlim pawl hin hivek thianghlim nun hi an nunnak nineta bikah an suah pi dingmi a sinan, an nunah an rak hmuhsuak mi sawn cu an maitlaksam nak le tlinnak um hulhual, anmai famkim lo nak pawl hi riahse zetin an au suahpi mi a si sawn theu. Thlarau eng an cen tam poh le siar cawklo am mai tlamtlinlonak le an famkimlonak pawl an hmu aw suak deuhdeuh. Zangfahnak cu an hmuhsuak poh le tangdawrnak in an khat deuhdeuh (I Pet. 5:5).\nZiangvek mithianghlim sawm Pathianthu vekin tha famkim tiah kan sim thei ding um? An lakah zothalin an nunnak an cekfel awk tikah famkimlonak in ka luat ti thei tu an um maw? A letling sawn in David, St.Paul le St.John pawl hin Pathian Thlarau in tikcu ziangmaw zat a umpi hai hnuah an thinlung sungah tlaksamnak le sualnak an tuarzia tongfang na zetzet thawn an ausuahpi sawn theu a si. Mithianghlim bik pawl cu an tangdawrnak in hminsin theih an si ding. Martar tuar John Bradford, Hooker, Usher, Rutherford, M'Cheyne pawl hnakin mithianghlim sawn kan hmu dah pei maw? "Zangfahnak le lainatnak ah leiba kan nei a si" ti an theihawknak pawl nganmi tel loin an canganmi zohman in siar ding an hmu lo ding, cuticun a netabikih a hmabak mi cu famkim nun a si.\nTulai nineta sanah famkim nun thawn pehaw in mi hrekkhat pawlih hmanmi tongfang pawl hi ka kalh duh a si. Hivek tongkam a hmangtu pawl hi sual mizia, Pathian sinak, an mai thinlung, Baibal tongfangih a san pawl hi malte long theihnak an nei asi tin ka ruat hai a tul. A hmingthang khrihfa mi daizet pa pakhat in hitin a sim tikah "’Keimah ka sinak vekin’ timi hla hnakih sangdeuh dinhmun ka thleng zo ih midang pawl cu sakhua nak lam ka luh pekte (ka pianthar pekte) ah i lawmtu an sinan tu ahcun thlaraulam ahcun ka tonmi hnak ih niam deuh dinhmun ah an um”. Asinan, kei cun cupai thlarau cu damlo zet dinhmunah a um a si tin ka ruat a tul. Mi nunciam zet khrihfa pakhatkhatin hi taksa ah hin "sual um lo lellel" in nun a theih tiah simin, a mah lala in "thlathum sungah ka thinlung sungah suangtuahnak sual zianghman ka nei lo law law" a ti thei a si ahcun ka sim theimi cu theihnak neilo khrihfa a si ti lawng a si. Cuvek zirhnak pawl hi ka do a si. Hihin thiltha a hrinsuak lo lawng si loin mi tampi thlarau a siatsuah a si. Hlaral ihsin sakhaunak rak thlir tu pawlin hihi a diklo, a tak ah hmuh ding a um lo a si ti an theih fiang tikah sakhuanak (Biaknak) thawn a hlat awk ter deuhdeuh ih ralah a can ter sawn hai. Hihin tisa nunah thianghlim famkim nun ka thleng thei lo ding ti a thei aw tu Pathianfa le pawl a ti beidawng. Khatlamah mi hrekkhat zianghman si lo pawl an thinlung a puam ter. A tawizawngin hivek zirhnak hi tihnung zet mi siatsuah thei suangtuahnak sual a si.\n4. A palitnakah, Rome cakuat bung 7 nak hi mi thianghlim pawl nunih hmuhtonmi a si lo ih mi piangthar lo pawl le zumnak ih tuh hnget aw hrihlo pawl hmuh tonmi a si, tiah mitampiin a tha zawng, a si lole a hrothak zawng khalin siseh an aupi rero hi thutak a si maw? Ka ring hlel. Hi thu hi Paul san lai ihsin kum zabi 18 tiang el-awkmi pakhat a si ti ka pom ko. Tu hlan kumza hrawng rei ah khrihfa mi ropi John, Charles Wesley le Fletcher pawl hin Paul in himi ca a ngan tikah a ca ngan lai fangih a hmuhtonmi thu a ngan lo tiah an sim ti ka pom ko. Mitampi in kei le mi hrekkhat pawlih pom vekin an pom thei lo ti khal ka thei ko. Fiangten ka sim a si le Paul hin himi bungcang a nganmi sungah hin sankhat hnu sankhatah mi thianghlim pawlih hmuhtonmi pawl thawn a pehpar aw lomi zianghman nganmi a nei lo. Paul in a simmi pawl hi zumtu mi tawntai le mi piangthar lo pawlih ruahban lo le sim dingah an ngaihtuah ban lo mi pawl an si sawn. Zingkhal sisehla ka hnenah cun cuticun a lang a si. Asinan, himi bungcang famkim zetih relkhawmnak cu tu ah ka telh lo pei.\nHimi ka run tarlang nak hi, sankhat hnu sankhat ih kawhhran commentator (Baibal simfiangtu) thatha pawl hin himi Rom bung 7 nak hi zumtu pitling nunah a thlengmi a si tiah an pom tlangpi mi a si ti kan hmu. Baibal simfiangtu (Commentator) pawl lakah himi pawm lo tu cu Romanists (Roman Catholic zumnak nei pawl), Socinians le Arminian pawl an si. Asinan, hitin in let men ding, "A si, zohman sual theilo kan um loih Reformers, Puritans le santhar Evangelical zirhtu pawl hi an sual pumhlum ih Romanists, Socinians, le Arminians pawl hi an dik sawn a si". Rinhlelh ding um loin Lal Jesu in in zirhmi cu a mah siarlo zohman Bawipa tiah ko lo dingah a si. Curuangah, zohman Reformers le Puritan pawl hi Bawipa ti ah ko dingah ka fawrh lo. Asinan, an fehpi mi thu pawl an simmi pawl hi siar in an thu elnak pawl hi an sang thei ahcun sang hnik hai seh. Thusutnak ummi pawl cu Thuthiang sungih tongfang san pawl hi ziang ha an si? Rome cakuat bung 7 nak hi ziang ti ih leh ding ha a si? Himi tongfang pawl hin ziang an sim duhsan a si? Kan theih ringring dingmi cu kan hmuhsuak thei lo mi thil a um a si. Khatlamah mi hrekkhat pawl in Reformer le Puritan pawl ruahdan le hrilhfiah dan pawl an pom ih, khatlamah mi hrekkhat in Romanists, Socianists le Arminians pawl hrilhfiahdan an zawm.\nCutivek dinhmun a si laiah, Arminians pawlih ruahdan le hrilhfiah dan thluntu pawlin anmah kalhki tu pawl an donak ih an hman mi ngiofeo, thintawk le mi zangsiar lo tongkam pawl hi ka do a tul. A nep bikin ka sim ding, cuvek tongkam hmannak in anami sinak an tarlang aw rero men a si. Cuvek tongkam tha lo thawn humhimmi thutak cu rinhlelh kai a si. Thutak cu hriamhrei tampi thawn kilven a tul lo. Mi pakhatkhat thawn kan hmuhdan a bang awk lo tikah mi hmuhdan kha kan sisio in kan nautat ding a si lo. Reformers le Puritans pawlih pawmdan le hmuhdan pawl hi tulai kum zabi 19 minung pawl hin an pawm in an thlun thluh ding kan ti thei lo nan ziangkhal sisehla upatnak thawn ka sim a tul.\n5. A panganakah, "Khrih kan sungah" ti tongkam hmangih zirhnak thu thawn peh aw in tulai mi hrekkhat pawlih tongkam hmanmi hi a dik maw? Ka ring hlel. Hi thu ah Baibal in a simmi hnakih sang sawnah hlirsohnak a um? Cutin mi tampi an fehpi ding ti phan um zet a si.\nZumtu taktak cu Khrih thawn pumkhat an si ih, Khrih cu zumtu sungah Thlarau in a nung. Cucu Thuthlungthar fimkhur zetih a siar tu pawl cun an el lo ding. Khrih le zumtu karlakah a ruk te ih pumkhat sinak a um ti cu rinhlelh ding rual a si lo. A thihnakah kan thi, Amah thawn phumin kan um, A thohsalnakah kan tho sal, Amah thawn vancung ramah kan to tlang. Khrih kan sungah a um ti simnak bungcang panga kan nei (Rom.8:9;Kal.2:20;4:9;Eph.3:11). Asinan, ziang kan tarlang ti a san theifiang dingah kan ralrin a tul. Zumnak in Khrih cu kan thinlung sungah a nungih a thlarau in a hnatuan cu kan sungah a tuan suak ti cu a felin a fiangmi a si. Asinan, himi hnakih tam le cuangmuar in zumtui nunah Khrih in a rukin cenkualnak a nei ti kan sim tum a si ahcun ziang kan sim ti kan ralrin a tul. Kan mahin kan ngaihven lo ahcun Thlarau Thianghlim in kan sungah hna a tuan mi kan thei thei lo ding. Minung rundamnak dingah Pathian khawkhanmi hi kan theih hngilh ding ; hrilcianak cu Pa Pathian ih hnatuan bulmi a si; thawinak, aiawhnak le palai tuannak cu Fapa Pathian ih hnatuan bul mi a si; zumtu pawl nun tithianhlimnak cu Thlarau Thianghlim Pathian ih hnatuan bulmi a si. Kan Lalpa in a fehzawngih a sim ta mi kan theihhnghilh lo a tha. Kan sungah a kumkhua in a um dingmi khurh-awm tu a run thlah ding thu a sim vekin a runthlah ngaingai ih cuticun a umnak hmun ah kan um ve ding (John 14 :16). A tawizawngin Khrih cu kan cawisang kan ti rero laiah A laksawng ropi Thlarau Thianghlim in pekmi rak ngaihthat men tla kan si pang ding. Rinhlelh ding um loin Khrih cu Pathian a si vekin Khuitawk hmun khalah a um-kan thinlung sungah, vanah, A hminin mi pahnih maw pathum maw an ton khawm awk nakah. Asinan, hihi kan theih ringring a tul. Khrih-ziangkim theihnak ih hrampi le kan Puithiam sang cu a vawihnihnak a ratsal hlan lo Pathian kut vawrhlam kapah to in kan Palai in tuan sak ringring a si. Cuticun, leiltun a fehsan hlanih in kam ta vekin a run thlahmi Thlarau Thianghlim sungin Khrih cun a minung pawl thinlung sungah hna a tuan a si (John 15:26). Rom. 8:9,10 khaikhin tikah himi thu hi fiangzet in a sim a si tin ka thei. Himi ka ciandan cu 'Khrih kan sungah a nung' ti a si. Cu hmuahhmuah hnakin St.John ih tongkam hin fiangzetin a tarlang : 'Hitin kan thei, kan hnenih in pekmi Thlarau in Amah cu kan hnenah a ceng' (I John 3:24).\nHi pawl ka sim ruangah zohman in in hmusual lo ding tiah ka zum. "Khrih kan sungah" ti aupi mi hi Baibal vek a si lo ka ti mi a si lo. Ka sim duhmi sawn cu Baibal in a simmi hnakin thupi sawn vekih thu fehpi nak hi a tihnung a si, ti a si sawn. Ka phanmi sawn cu tulai sanah mi in ziang an sim ti thei setset loin an ruahban loin Thlarau Thianghlim hnatuannak pawl an ngaihthahnak pawl hi a si. Ca siartu zo in simaw, na thu ah na khermei tuk in ti a si ahcun Samuel Rutherford ih ca nganmi 'The Spirit of Anti Christ" timi hi a siar ih a theih ka duhsak. Cutawkah zumtu sungih "Khrih censilhnak" timi ngai pawimawh le ti thupi ter tuk ruangih tu hlan kum zabi pahnih lai ih thawkin Antinimianism le Fanaticism a se thei bik tiang rek suahpit tu Saltmarsh, Dell, Towne le a dang fehsual zirhtu pawl thu a hmu ding. Zumtu mimal le bulpak nun hi a um nawn lo ih Khrih an sungah nung in an siraw ih, an zum in an tuah a si, ti hi an fehpi mi a si! Himi feh sualnak a hram thawk nak cu "Ka sual a sinan keimah si loin, Khrih ka sungah a nung a si' (Kal.2:20) timi lehsualnak in a hruai sual mi a si. Himi zirhnak in a hrin suahmi cu zumtu pawl hin ziang pohpoh an tuah mi parah mawhphurnak an neilo tiih thuthluknak a si. Asi ngai, zumtu pawl cu an thi ih phumin an um, cule Khrih lawng an sungah a nung, cuticun Khrih cun an hrangahziang hmuahhmuah a tuah sak! A tawp a thlenmi cu ziang a si tile mi hrekkhat cu tisa sinakah hnangam hmiarhmiar le him zetin an thei aw, an mawhphurhnak cu a hlo thluh zo tiah ruatin zianghman tihnak um hlenglo ten an duh pohpoh sual kha an tuah theu. Thutak hi theihhngilh dah hlah uhsi, thusohnak le thu hrelhnak hin fehsualnak tumpi a thlen thei a si. "Khrih kan sungah" ti kan sim tikah ziang kan sim ti fiangter uhsi. Tulai ah hihi mitamp in an ngaihthah men pang ding ti ka phang.\n6. A paruknakah, tulai mi tampi in an tuah vekin piangthar Pathian fate ti aw pawl lakah thianhlimnak le thlaraumi sinak pawl hi danglam zet le thildangpi vekih san neihter ciamco nak hin thathnemnak a nei maw? Cucu Pathianthu in a sim vek a si maw ? Ka ringhlel.\nHi tawkah zianghman thilthar a um lo. Roman Catholic ca ngantu pawlin hihi an thu fehpi mi a si ti cu zate theih a si. Kawhhran ih zumtu pawl hi mi phunthum ah an then ; piangtharlo, piangthar pawl le thlarau nun thianghlim tawm tu pawl-an simmi hi Romanian ca ngantu pawlih thusimmi thawn thu hram bang aw in ka thei. Asinan, himi pawl hi a hlun maw a thar maw, Romanish maw English maw si hai seh la Baibal Thuthiang in himi pawl a sim fiangnak khui hmanah kan hmu lo. Pathian thu in a minung pawl hi phunhnih lawngah a then ih leiltunah mi phnuhnih an um. Hitin a sim, minung le sualnak ih mithi pawl, zumtu le zumlo tu, piangthar le piangthar lo, lamzin bite ih khualtlawngmi le lamzin kaupi ih khualtlawngmi, mifim le mi aa, Pathian ih fa le Satan ih fa tiah a tlangpi thu in phunhnih ah a then. Hi miphun pahnih karlak ah rinhlelh ding um loin thil a um dingmi cu sualnak le zangfahnakah an nunah a lang dan a bang aw thluh kher lo ding. Asinan, a sang deuh le a niam deuh tiin bangawk lo nak men a si. Hi miphun pahnih thenmi lak ahhin kawrkawhruampi in a dang. An dan awk dan cu thihnak le nunnak, eng le thim, vanram le helram ti a si. Asinan, leitlun minung phuntum ih thentu pawl thu thawn peh aw in Baibal in zianghman simmi a nei lo! Cuticun hi milai ih mibur thenawk dan ruangah a suakmi a vawihnihnak piantharnak ti zirhnak hi ka pom lo hulhual a si.\nZangfah rundamnak a hramthawk le a dang tikcu can khatkhatah danglamnak a um thei ih zumtu cun thlaraulam nun thangso thei dingah catbang loin zangfahnak a hawl a tul a si ti hi ka pom thlepthlep. Asinan, zumtu pawl hmakhat te ah cawp le cilh in thlawsuah mi dinhmun sang zet, mi thianghlim famkim dinhmun thlentheinak le thawk leh khatih hlawn awknakin thianghlim famkim dinhmun thlen a theih a si tiih thu zirhnak pawl hi ka pawm thei lo. Hihi thu belhcawp men vekin ka hnenah a langih Thuthiang bungcang sungah hivek thu a simmi hmuh theimi ka nei lo. Nuam tete ih thansohnak, hmasawnnak, theihnakah hmasawnnak duhdawtnakah hmasawnnak, thianhlimnakah hmasawnnak, tangdawrnakah hmasawnnak, thlarau lungput neihnakah hmasawnnak-hi pawl hmuahhmuah hi Pathian Thuthianghlim in a zirhmi a si tlunah Pathian mi thianghlim pawl nunah mit hmuh theih in kan zir ding in tanta mi an si. Asinan, hmakhatte ah pianthar rualin thianghlim famkim dinhmun thlen thei nak thu simmi Baibal sungah ka hmu ngelcel lo. Pathian hrangah lakhran awknak um loin mi pakhatkhat hi piangthar thei ti sim theinak thu kan nei maw tihi ka ring hlel! An hlan awknak a san poh le rinhlelhnak an nei lo dingih Pathian zangfahnak an dawnmi a tam cuang vekin an thei aw ding. Asinan, an pianthar nile thleng awk ni ah Pathian hnenah hlanawknak an neih lo ahcun cui piantharnak ih umzia cu ka thei lo. Pathian in milai nunah thleng awknak a pekmi thlawsuah ropi ngainepin ziangsiar lo hi a tihnung zet lo maw? Zumtu hrekkhat pawl 'thlarau nunsang' ‘vawihnihnak thlengawknak’ zirhnak an pom tikah Thuthianghlim in hrintharnak, sersiamtharnak, thlarau thawhsalnak thu simnak bung tumpi pakhat ih a sau, a kauh, a thuk le a sanzia zianghman lo ah can tluk a si lo maw? Keimah tla ka sual thei men. Asinan, tuihlan ihsin ka rak ruat theu. Thlengawknak neitu pawl cun an thlengawknak sim fiang theitu tongkam nem te an hman thiam a thupi ih thleng awknak hi zangvek theihmi an nei ti khal thaten an cekfel awk a tul a si. Asi-dan ding cun hlan awknak an neih tikah hlan awknak dik cu vawikhatnak an thlengawknakah a si dingmi a si.\nFiangten ka lo sim, kei cu zinhlun hi ka ngaina. Hifi a fimthlakin a him sawn, zumtu thlengaw zo hmuahhmuah zangfahnak ah catbang loin thangso vivo dingih hma nawrpi nak, a lotheihlo ih hmalam pan vivo theinak dingah, thang sinsin in anmah le anmah an hman awk sinsin theinak dingah, le Khrih cun an taksa le thinlung le thlrau ah a luahkhat sinsin theinak dingah hma hruai awknak hi a tha ih, tui zumtu pawlin kan ton rero mi hnakih a sangsawn le a nuam sawn leitlun vanram cen thei ve dignah kaihhruai awknak pawl hi a tha si. Sikhal sehla, zovek piangthar cia khal siseh a vawihnihnak a thleng aw dingih ni khatkhatah maw a dangah maw thawk le khatah pumpuluk ih hlan awknak a nei ding ti cu sim ka duh lo. Cuvek zirhnak ka elnak cu Thuthiang sungah cuvek zirhnak a um lo ruangah a si. Hivek zirhnak ka duhlonak cu bum awknak pumhlum a si ih thinlung nem pawl namthlak nak, pawnlang minung pawl kha hlirsohnak, ziang thei lo ih mah le mah bumaw rero tu pawl kha tihnung dinhmunah a thlenter ruangah a si.\n7. A pasarihnak le a netabikah, ka sut duhmi cu, "zumtu pawl hrangah sual hi do a tul lo ih sual ding khalah ruat awk a tul lo, mah le mah Pathian hnenah hngat aw in, Khrih kutsungah daiziar um men ding" ti vek zirhnak hin thiltha a suahpi maw si? Hihi Pathian thu ih a khihhmuhmi a si maw? Ka ringhlel.\n'Nanmah le nanmah apaw aw' tihi thu thlaitluang te a si ih Thuthlungthar sungah hmunkhat lawngah kan hmu thei ih cucu zumtu pawl mawhphurhnak ih fawrhfialnak a si. Hi tongfang hin kanmah le kanmah mi pakhat hnenah daiziar i va pek awk ding a si ti a khihhmuh lo. Greek tong zir pawlin in sim thei ding, a sim duhsan cu kanmah le kanmah hnatuan cangvaihnak ih hman dingah pek awknak a si. Asinan, khatlam zawngin zumtu pawl cangvaihnak ih tel thei dingah zirhnak hi Thuthlungthar ih cakuat pawl sungah hmun tamzetah kan hmun thei. Khrih in tuan dingah a duhsak hai vekin thazang cahnak thawn tuan dingah mawhphurhnak pek an si ih, anmah le anmah kha midang hnenah daiziar va pek awk ding tinak si loin hnatuan dingah forh an si sawn. A thianghlimmi hriamhrei kaihnak, buaina, raldonak, ralkap nun le sual awknak nun pawl hi Khrihfa taktak nun ih a simmi a si sawn. Ephesian bungruk nakah a simmi Pathian ralthuam timi hi mi pakhatkhat in thusut ding a um a si tin a ruat men thei. Cuvek thotho in hitin sim hi a awl bik ding. 'Pathian hnen ih daiziar pek awknakin thianhlim nun zirhawknak' hi kum zabi 17 laiin Antinomian zirhnak a si (Rutherford ih 'Thlarau Khrih ral' timi ah ka tarlang zo, himi ih a fehpi mi cu sual tuk a si). Cuitlunah fiang deuh in ka sim a si le 'Pilgrim Progress' pawlih zirhnak ti siattu a si. Cucu kan pom a si le Bunyan ih nganmi cabu hlun kha meisa ah kan ur ding maw kan hlawn hlo ding maw pakhatkhat kan ngaihtuah a tul ding. Zumtu pawl hin 'Pilgrim Progress' vekin sual buai, buan buai, le do let loin Pathian hnenah daiziar pe aw men sehla hi kawhhmuhnak cabu cu ka rak siarlak menah a cang ding. Asinan, cu hmuahhmuah lakah thutak zumtu pawlin kan tleidan thiam a tulmi cu sual thiannak le nun thianhlimnak ih a danglamnak hi a si. Sual thiannak hrangah milai hnenih kan sim dingmi cu 'zum' zumnak lawng a si. Nun thianhlimnak hrang ahcun kan sim dingmi cu 'fimkhurnak' ‘thlacamnak le sualthu pawl a si. Pathian in a thleidan mi cu cawhpawlh in rawi hlah uhsi.\nKa thu hmahruai thutlangpi pawl cu hiti si hrih sehla a cemnetnak lam kan pan hrih ke. Himi ca ka ngan tikah hin thinthip le riahse zet cingin ka cafung hi ka hman mi a si. Ka thinlungah i ngaihven tertu le hmailam hrang phannak i neitertu khrihfa ti aw pawl nuntudan pawl tulaiah tampi an um a si.\nVanduaithlak zetin sakhua hnget khoh din le neih duh pawl lakah hin Thuthianghlim theihlonak maktak a um theu a si. Awlsam nunih nung pawl, nauhak te bangih ziangvek zirhnak thlihrang lak khalah hran kawi rero mi minung pawl hi rintlak an si lo (Eph.4:14). Athenian pawl bangih sinak ngaisannak, thilhlun deuh, thil sikelte, kan pupa pawlih rak nunpi mi zirhnak pawl ninnak le cu pawl cu thinlung duhnak thawn tlun nuam ti thei lonak pawl a um a si. Mi thawng tampi in an theihmi cu zianvek a si ti ruat ta loin zirhnak thar le au on thar an thlun ding. Anmai thinlung diriam tertu an hawl ding.Thinlung tharthawhnak, phurnak, hiarnak, hiarnak suak tertu, thinlung hloptlo tertu zirhnak pawl hi catbang loin beisainak a um ringring a si. Phur hlawptlonak le thin diriamter duhnak pawl hrangih cak tiatia nak hi khrihfa ti aw pawl lakah a um a si. A hrekkhat pawlih sakhua nun, Peter ih simmi, a tamsawn in an theihhngilh zomi lungnemnak le thindaihnak a neitu (I Pet.3:4) cu khuang thlarau ri-tu pawl hnak cun a zia um deuh. Mitampi cun miburpi lakih tah celcel, biak inn ih thawmvang celcel, hla sak ring dupdo le phur hlawptlo nak pawl lawng hi an rak ruahsan theu. Zirhnak diktak ih a danglamnak thleidan thiam lonak hin khua a rak luah kau tuk zo. Thusimtu pa in fimverveknak in thu a rak sim tikah mi tampi in a tha ko tiah an ruat. Cucu a ciangkuanglo, a pitlinglo na ti ahcun 'khuaruah thiamlo, fehzim pa' an lo ti ding! Cuvek pawl mit ahcun Moody le Haweis, Dean Stanley, Canon Liddon le Mackonochie le Pearsall Smith pawl hi an bang aw thluh in an lang. Cuvek pawl hi riahsiat thlak ngaingai a si. Cuitlunah, thinlung takih thianhlim lamzin zirhnak hi pakhat le pakhat hmuhsual awknak karlakah thlau hloh men a si ahcun ningnat thlak deuhdeuh a si. Sualnak dinhmun harsa ih tangah kan cang ding.\nKeimai hrangah cun ka fimkhur tawkin ka thei aw a si. Rawngbawltu nauhak te men ka si nawn lo. Ka ruahnak a ruhseh zo ih zirhnak tharhlam ka pom nawn lo. A hlunte hi a tha ko ve! keimah cu Evangelical Pathianthu zirhnak tlawnghlun pawl zirhnak tluntu lakih telah ka ruat aw. Sibber le Manton ih nun le zumnak, le William Romaniane fehdan le zumnak ih nun thianhlimnak zirhnak ah hin ka lung a awi in ka lung a kim lo a si. Asinan, ka nau le pawlih nun thianhlimnak hmuhdan thar ruangah a tul lo pi in thenthek awknak um lo dingin fimkhur dingah hihi ka tarlang a tul. Tulai sanah khrihfa thlarau nunsang pawl hi a tul tin an ruat maw si? Kei tla in ka ruat ko. A cak deuh mi, a fiang deuhmi, le a famkim deuhmi nun thianhlimnak zirhnak hi a tul tin an ruat maw si? Kei tla in ka ruat ko. Khrih cu sual thianfainak ah le nun thianhlimnak ding hrangah a hrampi bik a si tin an ruat maw? Kei tla in ka ruat ko. Zumtu pawl hi zumnak ih nung ngam sinsin dingah fawrh an tul tin an ruat maw si? Kei khalin ka ruat ko. Nun thianhlimnak le nehnak nun thuruk nunpi dingah Pathian thawn nitin te fehtlang dingah zumtu pawl forhfial a tul tiah an ruat maw? Kei khalin ka ruat ko. Hi pawl hmuahhmuah ahhin kan bang aw ko a si. Asinan, himi hnakih hla deuh an feh pi ahcun ziang an ti duhsan ti fimkhur zetin hrilhfiah dingah le thleidan a tulmi thleidang thiam dingah ka forh duh hai.\nAneta bikah, nun thianghlim zirhnak ih an hmanmi tongfang thar le Thuthiang thawi a mil awlo mi cangvaihdan thar pawl hi ka pom thei lo zia duhdawtnakin ka tarlang a tul. Nun thianhlimnak hrangih cangvaihnak, tongkamthar hmannak, Thuthiang sung ihsin a hrekkhat lawng la ih a hrekkhat lawng fehpi kaihhruaidan, belhcawp thu zirhnak, thuthlang pakhat hmangih thutlang pakhatkhat hlir soh ciamco nak, Thlarau in a rak remmi vek si loin Thuthiang san neih ternak, bungcang remkhawm ih a san herkawinak pawl, kan nunnakah a takih a si thei lo mi pawl, kan mitih kan hmuh lo hulhualmi pawl hrothak zetih aupi reronak pawl, hi pawl hin zumtui nunah thianhlimnak lam a hruai lo ding. Hi pawl hin daihnak a thlenter lo ding, minung tampi a thekdarh ter sawn a si. Hi vek cangvaihnak pawl hin thianhlimnak taktak lamzin a dal sawn a si. Nun thianhlimnak cangvaihnak tisi ih Pathian fale lakih huat awknak, el awknak a suah tertu cu rinhlelh um a si. Khrih duhdawtnak le thutak ruangah daihnak le thianhlimnak hi thlun dingah zuam uhsi. Pathian ih a zawmmi pawl cu zohman in then hlah hai seh.\nHihi ka thinlung duhmi le Pathian hnenih nitin ka thlacammi a si. Kan ramih khrihfa a ti aw pawl lakah thianhlimnak nun a karhzai vivo nak ding hi. Asinan, thianghlim dingah a zuamtu hmuahhmuah cun Thuthiang ih a zirhmi thlun dingah, thil a bang aw lomi pawl thleidang thei dingah le thil hlu cu thil thalo karlak ihsin thleidang thiam dignah mi pakhat cio in mawhphurhnak kan nei a si. (Jer.15:19)


Society Sungril Pasarih - Hre Mang\nSociety Sungril Pasarih\nSOCIETY: SOCIETY SUNGRIL PASARIH\nBULPAK, INSANG, BIAKNAK, NUNPHUNG, PAWLKOM, KUMPI, THEIHNAK BUNGRUA\nSoceity timi cu “milai abur in a pehtlai aw mi, duhmi ttawm aw, sihcih aw mi” tiah a tawizawng in kan sim asile “Chin Society” kan ti tikah Chin miphun zapi nunnak, pehtlaihnak, le lairelnak thawn a pehparmi mibur thu simnakah hmanmi tongfang asi.\nSociety ti tikah mi zo khalin leitlun nun sungah a lotheihlo in a pehtlaihmi thu asi. Bulpak, insang, pawlkom, biaknak, nunphung, le kumpi thawn milai a pehtlai lomi zohman an um lo. Cutin milai pakhat leitlun nun cu ahi “society sungril” pawl a pehtlaihnak ah hngat aw in cuai thlai asi theu. Curuangah a tlunlamih thu pawl thawn pehpar in mi zovek khalin mah le dinhmun, tuanvo, sinak, le canpual cio ah fumfe famkimbik le a tha bik rahsuah thei ding cu milai tuanvo asi. Cutin a tlunlam ih society sungril pawl hi khat le khat hnaihnok, siatsuah, dal aw loin ruantlang ten a hardam mi nun le pehtlaihnak thawn society a thanglian tikah soceity pakhat cu a thabik tuansuak in a thangso mi le harhdam mi thuanthu zoh mawi le sersiamtu in a sersiamsan tumtah a tha bik a rahsuak theinak lamzin asi.\n1. Bulpak nun:\nBulpak tuanvo, dinhmun, hlawhtlinak, le damsan tawite zoh uhsi. Bulpak zalennak (individual fredom) hi tuisan minung pawlin nasa ten an thupiter mi asi. Cucu milai pakhat ih lenglam ciahneh, nekcepnak parah hngat aw in khawruahnak ihsin a suak mi asi. A thupi sawn mi cu bulpak sunglam nun zalennak le fimnak sawn asi. Milai pakhat cu amah sersiamtu ih sersiamsan, tumtah hrangah a nungih amai tisa milai sinak thei fiang aw in a sunglam nun zalennak, remdaihnak, hnangamnak a neih lawnglawngah midang hrang thathnemnak tambik a tuansuak thei sawn asi. Curualrual in pawnlam zalennak khal a thupitnak a ve. Milai pakhat cu thlanmual ah thlah liam asi tikah a damsungah ziang a tuah ih leitlun a milaipi pawl hrangah ziang tanta mi a nei, timi parah zoh in cuai thlai asi theu. Sihmansehla, Pathian zumtu, Khrihfa pawl cun milai pakhat nun cu a sersiamtu ih sersiamsan, tumah vekin a leitlun damsung can a hmang maw, timi sawn cu cuai thlainak asi sawn. Cukhal cu a kiangkap, society ah ziangvek in a nung timi parah cuai thlai mi thotho asi. A tawizawngin sim asile milai pakhat cu a damsungah rawl ziangzat a ei ih ziangtluk a thau, amai hrangah ziangtluk nuamnung a cen timi hnakin amah sersiamtu a Pathian hmin in midang hrangah, a insang, tesinfa, kiangkap milaipi, society le kumpi hrangah ziangtluk a nun sungah thiltha a tuah ih ziangvekin Pathian in a hmang timi sawn hi cuaitlainak tehfung sawn asi.\nMilai pakhat nun cuaithlai dan fiahternak ah tuanvo le mawhphurhnak, nuntu ziaza pawl thawn malte zoh hrih hnik uhsi.\nSociety pakhat cu bulpak tampi kawmkhawm mi asivekin society a cak a thangsonak cu bulpak nun ihsin a thawk. Cuvek thotho in sersiamtu Pathian riannak khal bulpak nun in a thawk. Pathian ka duhdawt, ka miphun ka duhdawt ti na cingin amai nun, taksa, le mizia a siatsuah rero tu, nun dawngdah in a thlahdah aw tu ih sinak taktak cu amah le amah a theih awknak ih linglet sawn asi. Cuvek thotho in amai nun, taksa, le nuntu ziaza kilhimnak in a Pathian cu a cawimawi ih a miphun, hrin le hnam, khua le ram khal a cawimawi asi. Milai pakhat cu sersiamtu in a sersiam vekin amai, a insang, khawpi, senpi vangtlang, ram le miphun, cozah kumpi le sersiam mi thawn a pehtlaihnak ah tuanvo tumpi a nei ringring asi. Amah bulpak nunah a khawruah, tongkam, tuahnak, neihmi sumsaw le tuanvo a tuan suaknak parah a biakmi Pathian thu, milai nunphung, kumpi cozah dan le dan, le sersiammi dan (law of nature) hnuai ah a nung ringring mi asi. Bulkap zalennak ah tawpkhawk zalennak (ultimate freeddom) timi a um lo.\nMilai pitling pakhat cun buk aw tawn nun a neih dingmi asi. Thiambik le tuanvo bik a nei ding nan ziangvek tuanvo bik hna a tuan khal asile hmundang lamzin dang pakhatkhatah soceity, senpi vangtlang thatnak, miphun thuanthu siatsuahtu si lo dingin a fimkhur thiam a tul. A duhdawtmi pawl hrangah thiltha a tuah rualrualin a huatmi pawl siatnak thlentu asi lo ding a thupi lala. Thuthimnakah, pursum leilawnnak ah pumpe in sumpai hawltu in nunphung, biaknak thurin pahbal in le cozah kumpi dan buar tahratin mimal hlawknak hawl ding asilo. Cuvek thotho in, biaknak lam hnatuantu khalin biaknaklam hnatuan hlawhtlinnak lawng ruatin nunphung le cozah danbuar in kekar ding asilo. Bible in a zirhmi sawn cu sal asile sal tha, mifel, si ding, Pathian tuanvo pekmi cozah kumpi le society nunphung dan le dun pawl tlun in, midang pehpar nakah mahlam ihsin a cang thei poh ahcun remdaihnak suahtertu va si ding asi. Cuihlei ah pitling milai pakhat cun sersiammi leitlungpi parah a ummi, thingkung, rannung le leilung parah sersiammi pawl khal sersiamtu Pathian duhlo zawng le senpi vangtlang hrang siatnak thlentertu si loin hmasawnnak senpi vangtlang thatnak sawn thupi sawnah ruatin pehtlaih ding asi.\nMilai pakhat nun cu amah sersiamtu thawn a pehtlaihdan, amai taksa ruangpi a kilvendan, a insang, khawpi senpi vangtlang, pawlkom, cozah kumpi, le sersiammi parah pehtlaihnak le tuanvo a neihmi, a lungput, nuntu ziaza parah cuai thlai asi. Cuhmuahhmuah lakah Pathian fate le leitlun mi kan danglamnak cu leitlun mi pawl cun mai ruahnak hmuhdan pomdan le milai thusuak zoh in an nungih milai lungawiter, milai cawimawi awknak le lungawinak cu a sangbikah an ruahmi le an rianmi asi. Asinan, Pathian fate, Khrihfa zumtu pawl cun mai milai ruahdan duhdan pomdan hmuhdan tumtah le milai lungawinak cawimawi nak pawl hnakin Pathian duhmi, tumtah le fialmi, cu thupi bikah rein ziangkim milai nun thawn a pehpar mi cu nunpi, kenkawh le san neihter asi. Zumtu pawl cun leitlun nun ziangkim cu an rianmi Khrih Zesu ah Pathian thawn an pehzawm awknak ah hngat aw in Pathian lunghmui zawng le tumtah hrangah an nung. Pathian hmin sunloih ding cu nun cuaithlainak thuhrampi ringring asi. “Mi zokhal amai nunnak a humtu cun a hloh ding. Asinan mi zokhal amai duhnak tanta in ka dung I tluntu cu kumkhua nunak a ngah ding” tiah Zesu in in cahta. Cutin Zesu Khrih in in cahta vekin mai milai duhnak tanta in a nungtu pawl cu an leitlun nunah milai tuanvo an neih mi, bulbak, insang, khawpi venghnen, pawlkom, le cozah kumpi le sersiammi ziangkim parah an pehtlaih nakah a thianghlim, famkim le zohmawi, cawimawi tlak cawisan tlak, buk aw tawn nun, le milai thuanthu tuahthatu an si ringring. Pathian in A Fapa nunnak in a rundam mi, A fale pawl umnak hmun, insang, khua le ram, mibur, pawlkom, miphun khal thlawsuah a pek ringring asi.\nMilai, bulpak sersiam hnu ah insang hi Pathian in a sersiam hmaisa bik mi asi. Evi le Adam ihsin a thawk. Insang nupi pasal pehtlaih awkdan khuahlan thuthlung cu a tutiang a hmun in a dik ringring asi: “nupa” timi cu mipa pakhat le nunau pakhat neih awknak asi. “Nupi in a pasal a upat dingih pasal in a nupi a duhdawt ding.” Insang nupa karlak pehzawm awknak ah zo in thu a nei deuh timi zuam awknak siloin duhdawtnak in betbawm aw tawn ding an si. Nupa karlak pehtlaih awknak cu milai pehtlaihnak lakah a thukbik pehtlaihnak asi. Insang ah remdaihnak, lungawinak, duhdawtnak in a luahkhat asile insang mi an thinlung thlarau a harhdam ih vengsung senpi vangtlang hrang khalah lungawinak suahtertu mi tangkai an si. Insang mi in leitlun vanram an cen. Insang rem awk lonak ah a thangliantu nauhak pawl hi an pitling tikah mi tam pi cu vengsung senpi vangtlang harsatnak thlenter tu, thawng inn sung thleng an si theu. Society tuahtha dingin insang ihsin a thawk a tul. Ram le miphun, kawhhran, le milai pawlkom riantu sidingin insang ihsin a thawh a tul. Pathian riantu si dingin insang ihsin a thawh a tul. Curuangah Bible in kawhhran hruaitu ding cu a insang a uknehtu, thutak ah a kaihruai theitu, Pathian thu vekin a kaihruaitu, remdaihnak, lungawinak, le duhdawtnak a luansuaknak, Pathian mizia phunsuak awknak hmun asi a tul tiah in zirh.\nInsang buainak tampi cu nupi le pasal karlak ihsin a thawk. Leitlun fimnak le thiamnakin an zirh mi le hmuhsuak mi pawl hmuahhmuah komkhawm in Pathian thu Bible in a simmi insang pehtlaih awkdan thufim hnakin a thansawn mi hmuhsuak mi tlangzarh dingmi a um hrih lo. Zaingvek dinhmun, ziangvek tikcu can, mi farah milian, upa nauta ti um loin Bible in a zirhmi insang nunphung vekin insang din, pehtlaih awk asi tikah a harhdam mi insang le leitlun vanram cu insang ah hman asi. Insang-leitlun vanram umzia cu Pathian Thlarau lalnak insang, duhdawtnak, lungawinak, remdaihnak (love, joy, peace) in a khat mi insang tinak asi. Duhdawtnak, remdaihnak, lungawinak in a luahkhat mi insang ihsin a thanglian mi nauhak pawl cu a sersiamtu in a sersiam vekin thluakfimnak, taksa, thinlung, thlarau harhdamnak thawn tthanlennak kilkip in a thabik in an thanglian asi. Society khalah thiltha suahpi tu an si ringring.\nInsang hi zirnak tlawng thupi bik asi. Nauhak kumnga kim hlanah nauhak te in a mizia ding cu a insang ihsin a zir theh zo tiah an sim theu. Insang ihsin naute in lungput a neih dingmi a zir. Ziangvek mithmai, tongkam, lungput nei mi asi ding timi khal insang ihsin ciahneh le zirh asi. Naute cun tongkam ih san a theih lo khal asile lungput langtertu mithmai, authluk a siar thiam ih a zir. Nauhak pawlin an hna sungah a lutmi tongkam hnakin an mit in an hmuhmi ihsin an nuncan ziaza lungput an zir sawn tiah an sim. Tongkam sia le bawrhlawh, thangsiat relsiat awknak, tawh awknak, kawk awknak tongkam tha loin a khat mi insang ihsin a thanglian mi nauhak pawl cu an thanlen tikah asezawng lungput nei in an khawruah le tongkam khalah a lang. Nulepa in insang ihsin an fale thinlung sungah thlaici an tuhmi cu society in a rah kan ei rero mi asi theu. Huat awknak le thiltha lo thlaici a tuhtu pawl insang ihsin a thanglian mi nauhak pawl cu an tumtikah huat awknak le lungawi lonak tipungtu an si theu. Curuangah soceity tuah tha dingin insang ihsin a thawk a tul.\nCuruangah insang ihsin nauhak pawlin nuncan ziaza lungput an zir vekin upa pawlin ziangvek in an nun an hmang timi in society a tuahsiat in a tuahtha asi. Mi tampi in fale hrangah taksa thanlennak hi a thupi bik ah kan ruat theu. Tlawng ahcun zirhtu pawlin an kaa in tlawngta pawl an zirh ih insang ahcun nulepa in ‘nun’ in fale an zirh asi. Bulpak nun, nupi pasal neih awkdan le pehtlaih awkdan, milai nun san le man neihter mi, nunphung, senpi vangtlang hrangah milai pakhat tuanvo, kumpi cozah le pawlkom milai sihcih awkdan, Pathian thu le zumnak thurin, sersiammi parah milai pehtlaih dan, tvp, milai nun in a pehtlaih mi pawl hmuahhmuah hi insang ihsin zirh tel ding pawl an si. Cuvek thotho in insang sumlut sumsuak, bungrua neihmi pehtlaih mi ziangkim ihsin nauhak pawlin an zir. Sumlut sumsuak diklo mi insang, a bawrhhlawh mi pehtlaih awknak hmun ihsin a thanglian mi nauhak pawl cu an thinlung sungah society nathrik tumpi thawn a thanglian mi an si. Hlawhtlinak cu Pathian kutah a umih kanmah, milai lam in kan tuah dingmi thu simmi asi.\nA Pathian a duhdawt tu cun a insang a duhdawt ih a miphun a duhdawt tu cun a insang a duhdawt asi. Pathian fate le leitlun mi danglamnak cu Pathian fate pawl insangah Pathian Thlarau a lal ih leitlun mi insangah milai a lal. Cutin Pathian Thlarau a lalnak hmunah a thianghlim lo mi, a bawrhhlawh mi thil le ri, sumlut sumsuak a um thei loih a bawrhhlawh mi tongkam, thusia a um thei lo asi. Cutin Pathian thlarau lalnak hmun ahcun duhdawtnak, lungawinak, remdaihnak (love, joy, peace) in a luahkhat asi; tisa ah leitlun tulmi ziangvek tlaksamnak lak khalah rimhmui vekin a hmuimi insang asi. Cutin siloin, thusia a a lut a suaknak, huat awknak le thenthek awknak tipungtu, sumlut sumsuak dik lo, rem awk lonak, kalhki nak, hmunsak hmuanthlang thangsiat relsiatnak, hurkhuannak ti pungtu, tpv, in a cencilh mi insang cu cu satan ih raldonak station pi vek asi. Cuvek insang sungih bawipa cu satan asi. Na insangah zo a lal, Pathian Thlarau maw, satan a lal? Zo nan lalter? Satan lalnak insang ihsin soceity ah a tlangleng rero milai pawl khi satan ih kahsuak mi cerek vek an si. Soceity ah thatnak suahpi tu senpi vangtlang hmantlak le miphun thuanthu tuahtha tu si dingin na insangah Pathian Thlarau lal aw sehla duhdawtnak, lungawinak, remdaihnak rimhmui in a khatmi siseh. Cuticun na insang cu Pathian duhdawtnak le thlawsuah a luansuaknak, mitapi hrang cirhtinung luansuaknak hmun si hram sheh!\nZiangkim hi sersiamtu Pathian in amai tumtah le lunghmui zawngin a sersiammi an si. Ziangkim hi a sersiamtu, a tuahtu ih tumtah mi vekin a nunglo, canglo, umlo, cangvai lo asile san nei lo, “sual” asi. “Sual” timi cu sersiamtu in a sersiam vekin um lo pohpoh hi asi. Curuangah biaknak timi cun sersiammi le sersiamtu pehzawm awknak, pehtlaih awknak asi: sersiamtu in a sersiammi hnenah a duhdan, tumtah, le umter siter a duhdan pawl a langternak, a sersiammi a pawlkom pehtlaihnak asi, sersiammi in amah sersiamtu hnenah thangthatnak, cawimawinak, upatnak, thulunnak a peknak le amah sersiamtu ih lungawihmuizawng tumah le duhzawng rian in nun theinak dingah a thuhnuai ah a nunnak, a pehtlaihnaka si. Leitlun mi tampi in biaknak kan fehsualpi. Milai kutsak cawpmi biak inn pi sungah rawithawinak (temple religion) vekin kan hman mi biaknak hi fehsualnak a si. Biaknak thianghlim le dik cu milai le sersiamtu karlak pehtlaih le pawlkom awknak a si. A hramthawk ah, milai le sersiamtu Pathian karlak pehtlaihnak cu Adam tluksiatnak ruangah a siat zo. Asinan, Bawi Zesu Khrih ah tuahthatsal asi. Curuangah biaknak timi cu Khrih Zesu ah milai le Pathian pehtlaihnak asi.\nNitin nunah sersiamtu Pathian in Bible sungah a simvekin a tumtah, duhzawng, lunghmui zawng vekin nung loin Biak inn sungah raithawinak tuahnak biaknak sakhua cangvaihnak pawl hi zianghman santlai lo, milai le milai bum awknak, Pathian hmaiah ten umza asi. Milai in amah sersiamtu Pathian thawn pehzawm awknak thianghlim a neihtheinak cu Bawi Zesu Khrih sung lawng in asi. Milai tluksiatnak cun milai tisa mizia a siatsuah theh. A tluse zo mi milai tisa mizia in milai thinlung cu salah a tuah ih a uk. Cutin milai thinlung khawruahnak cu milai mizia ih ukmi, sal asi vekin milai khawruahnak cu Pathian Thlarau sersiamthar asi hlan ahcun Pathian duhdan kalh in a bawrhhlawh mi lawnglawng asi. Curuangah milai pakhat cu amah sersiamtu Pathian duhdan, tumtah le lunghmuizawngin nung thei dingin Pathian Thlarau ih hrinthar, sersiamthar, ukmi, thununmi, a duhduh in keh le vorh ah a hman thei mi asi a tul. Cutin Pathian Thlarau in a khawruahnak, thinlung duhnak huatnak, hiarnak, caaknak, phurnak pawl khal a uk lawngah milai in Pathian duhdan le tumtah vekin a nung thei asi.\nCutin Pathian Thlarau in a ukmi milai pakhat cu Pathian thu hnuai ah nungin khua a ruat, a tong, thu a sim, a taksa ruangpi, amah thawn a pehtlai mi ziangkim, insang, milai pi, kiangkap, sumsaw le thilreri ziangkim khal a pehtlai ih a hmang aw aw asi. Cutin Pathian Thlarau in a ukmi milai pakhat cun a damsungah a tha bik le a sunglawibik a rahsuak asi. Cutin Pathian Thlarau ukmi mi pakhat cu a thianghlim mi lawng, ruat, sim, le tuah in leitlun nun a hmang. A khawruah khawkhannak a thianghlim. Cawimawitlak a ruat ih, a kaa ihsin a thei tu pawl tungdingtu tongkam le thapetu lawng a tong. A neihmi sumlut sumsuak pawl khal a thianghlim. Cozah kumpi le society thawn a pehtlaih nak kipah dan dinglai pahbal in zianghman a tuah loih midang nun hnaihnoktu, mawhsiattu, thangsiattu, mithli tla tertu, huatnak tipungtu, thentheknakle thusia phurtu, midang lungawinak siatsuahtu si loin a pehtlaih mipawl hrangah thiltha le lungawinak tipungtu asi ringring. Ziangkim a pehtlaih nakah sersiamtu thawn an pehtlaihnak cu thupi bikah a retih sersiamtu in a sersiammi pawl parah umtu, nunthuthlung a simsuakmi vekin a um theinak ding hrnagah Sersiamtu Pathian ih thu cu a meifar asi.\nBiaknak dik le thianghlim in nunpung a siatsuah lo, a kalh loih a cawimawi sawn asi. Leitlun miphun le mibur umkhawm hmuahhmuah in nunphung an nei theh. Ziangvek le zo miphun ih nunphung khal a kumkhua a hmun thehmi a umlo vekin santiluang ih zirin a thleng aw vivo mi asi. Biaknak thianghlim le dik cun nunphung thalo pawl cu tanta in a tha le a thianghlim mi sawn cu kenkawh dingin mipi a kaihruai in a zirh sawn asi. Biaknak thurin pawlin a thianghlim lomi, santiluang thawn a mil aw lomi, nunphung thalo le bawrhhlawh pawl cu a lailangih tlansan dingmi mipi thinlung sungah a fiangter. Cutin senpi vangtlang, mipi le miphun Pathian cawimawitu nunphung mawi le tha cu biaknak thianghlim le dik cun a suahpi sawn asi. Pathian Thlarau in a ukmi, kaihhruaimi biaknak cun Pathian ih pawmtlak mi bulpak nun, insang nun, nupi pasal neih awkdan, kawtlang nun, pursum leilawn sumlut sumsuak ei in hawldan, le milai pehtlaih awknak le a thianghlim mi nuamnung cen/sernakpawl cu a suahpisawn asi.\nBiaknak thianghlim le dik in cozah kumpi a dodal lo ih a kalhki fawn lo. Cozah kumpi, senpi vangtlang, ramkulh laireldan, kaihhruai awkdan, senpi bungrua le canpual tha pawl rualran le dingfel zetin zem awk thendarhdan, le hman suak thiamtu, dingfelnakin a nungmi rinsantlak senpi hrauitu a hringsuak sawn asi. Cozah le kumpi laireldan, pawlkom dindan, senpi vangtlang bungrua semsuah le hmandan pawl, ramsung ramleng, bulpak le senpi vangtlang pawlkom pehtlaih awkdan pawl cu a thianghlim le dingfelnak remdaihnak thuhram ah hngat aw mi si dingin biak nak in a zirh. Biaknak in Pathian thusuak ah a hnagat aw mi milai nun thuthlung nunhram pi cu cozah kumpi laireltu, hnatuantu le senpi vangtlang pawl thu hmunkhat dingin a zirh ih nunpi dingin a kaih ruaisawn asi.\nSociety ih a hrampi hnget tertu, milai bulpak, insang, le pawlkom sihcih awknak hram hnget tertu cu biaknak thuken ah a thum aw mi asi. Pursum leilawn ei in hawlnak ah a thianghlim mi le midang siatsuah loin hlawhtlinnak lamzin fiangtertu le milai thinlung kilkhkawitu khal Pathian biaknak thutak sawn asi. Cutin biaknak thuhram pi cun milai bulpak, insang, khawtlang senpi pawl siseh cozah kumpi le pawlkom mibur pehtlaih nak tinkimah a thianghlim mi le a tha mi, midang siatsuah loin senpi vangtlang thatnak, dingfelnak le diknakin lairel thiamnak pawl milai thinlung kaihruaitu, ciahnehtu asi. Biaknak ruangah Khrihfa karlakah huat awknak, thenthek awknak, hmuhsual awknak, thangsiat awknak, a suahter tu hi Pathian Thlarau asilo, satan thlarau lole milai tisa mizia sia ihsin a suakmi asi. Biaknak ruangah buainak le thenthek awknak a suahnak sawn cu Pathian Thlarau a cangvaihnak kipah Satan in a milai zumlotu, loe zumtuder pawl hmangin a doldalnak sawn asi. Zumtu le zumtu karlakah thenthek awknak le buaibainak hi Pathian thu ruangah siloin milai in Pathian thu, biaknak cu dikloin milai hlawknak ah an hmang ruang sawn ah asi. Khatlam zawngin sim asile milai tisa duhnak sual aw mi asi.\nPathian biaknak hi “biak inn sakhua” “ temple religion” vekin milaiin kan fehpi mi hi a diklo mi a si. Pathian biaknak thianghlim dik cu milai nun pumhlum, leitlun nun cu Pathian tumtah, duhnak hrangah Pathian thu vekin Pathian palai vekin nun asi. Bulpak nun, insang, vengsung, khawpi le senpi vangtlang nun, pawlkom le cozah kumpi thawn pehtlaihnak, le sersiammi ziangkim parah pehtlaihnak tiangah Pathian thu vekin, Pathian Thlarau uknak le kaihhruainak hnuai ah nun hi Pathian kan biaknak cu asi. Pathian kan biaknakah milai kutsak mi biak inn sungah kan tuah mi cu malte lawng asi. Biaknak dik le thianghlim cu nun pumhlum hi Pathian tumtah, lungawi zawng, le hmin sunlawinak hrang nun asi. Bawi Zesu Khrih leitlun a rat tikah biaknak, pawlkom (denomination) dinding in a ra lo, Pathian le milai pehzawm awknak tuahtha dingin a ra mi asi.\nBiaknak dik, thianghlim cun milai le Pathian karlak rualremnak a suahter ih bulpak nunah le insangah duhdawtnak, lungawinak, remdaihnak in a khatmi leitlun vanran a suahter. Cuvek milai mibur umkhawm cu “kawhhran” tiah kawh asi. Cutin Pathian Thlarau in a ukmi pawl umnak hmun kip ah duhdawtnak, rualremnak, daihnak (love, joy, peace) a um. Cozah kumpi le milai pawlkom pehtlaih awknak, pursum leilawn ei hawlnak ah dingfel le rualran ten lairel thiamnak le milai bulpak nuamnung cennak khalah a thianghlimmi le cawimawi lak asi mi nuntu mizia tha a suahter sawn asi. Cutin biaknak thianghlim le tha cun milai bulpak nun, insang, veng, khawsung, senpi vangtlang nun tiang a tuahtha ih a thianghlimter. Cutin miphun a cawimawi ih Pathian hmin thangthat asi. Cucu Khrihfa Pathian zumtu pawl “leitlun eng” kan sinak asi. A tluse zomi leitlun ah, mizia sia le bawrhhlawhnakhmun ah Pathian mizia langter tu kan si.\nMilai cu nunphung le thuanthu nei mi kan asi. Bulpak nuntu, hman awkdan, insang, midang thawn pehtlaihdan, khua le veng, khawpi inhnen, khawzing Pathian le sersiammi thawn pehtlaihnak nei in milai hmuahhmuah in nunphung kan nei. Biaknak lam fehsual pawlin nunphung an dokalh tikah a rei hlanah anmah te abur in an lungkim tlangmi nunphung an nei thotho. Khua hlan pupa nunphung lakah rirai biaknak pawl cu tlansan in khrihfa kan can hnu ah nunphung dan le dun pawl a tha mi kenkawh dingmi kenkawh in khristian nunphung, Bible in a zirhmi milai nuntu pehtlaih awkdan pawl thawn nunphung kenkawh vivo ding kan si. Bulpak nun, insang, veng khawtlang nun, le cozah kumpi laireldan le mibur pehzawm nakah man neihter mi milai nunphung cu senpi vangtlang tuamkhawmtu asi.\nBiaknak ruangah nunphung tlansan ih miphun dang nunphung cawngtu hi fehsualnak cikhat, Pathian thutak theihnak tlaksam ruangah a suak mi a si. Mirang thuam, tuluk thuam, kala thuam in thuam awk ruangah thlarau mi cuang vekin ruat awknak, Pahtian in a duhcuang ding vekin ruatnak, mai miphun ei le in, nuntu pawl do tahratin miphun dang ngaisannak, mai miphun tong cu dodalin miphun dang tong ngaisannak, mai miphunpi pawl cu hua tahratin miphun dang ngainatnak pawl hi biaknak lam fehsual pawlin an suahpi theu. Pathian in leitlun miphun nunphung hmuahhmuah do mi a nei lo. Asinan, Bible thurin thawn a mil aw lomi, milai raithawinak, nunau mipa thleidannak, farah nauta nekcepnak, hrin khat le hrin khat thleidannak, tvp, a thalomi nunphung (social traditional evils) pawl cu tlansan in a tha mi le a thianghlim mi cu Pathian thlawsuah mi asi. Cui hleiah Biaknak dik le thianghlim neitu cun a miphun nunphung ceimawitu, tungdingtu le thansoh tertu sawn asi ringring.\nCuvek thotho in bulpak mi pakhatkhatin a nintin nunah amai nuamnung cennak, lungawinak, le duhmi tuansuak dingah nunphung a pahbal asile thilsual tumpi a tuah asi. Cuhnakin mi pitling milai pakhat cun a bulpak nun, insang, khawtlang nunah siseh cozah kumpi le pawlkom pehtlaih nak ah siseh sersiammi ziangkim a pehtlaihnak ah nunphung mawi le thianghlim a nunpi ding asi. Nunphungtha cu vanram kainak hrang asiloih vanram kai ding pawl cu an umnak kumpi cozah le society dan dinglai, nunphung dan le dun hnuai ah mawi zetin an nung sawn asi.\nLaimi pawlin Khrihfa an rak can hlanah lai nunphung in an rak uk aw aw. Tualthat, rukru, uire, thuphan per, farah nauta nekcep nak um lo dingin rualrannak le senpi vangtlang a burkhawmin pawlkom pehtlaih awknak an rak nei. Khawtlang le hruaitu in senpi vangtlang cu siatsuahtu raal lakin an rak hum ih siatsuahtu meisa le boruaktha lo lak ihsin siat tawng tikah an rak bawmbawi aw tawn. Cuvekin senpi vangtlang khalin senpi vangtlang lungkim tlangmi abur nun, bulpak nun, insang le venghnen pehtlaih awkdan nunphung hnuai ah lungkim ten rualtlang ten an rak nung.\nNunphung bungrua pawl hi sankhat hnu sankhat kenkawh vivo dingin bulpak cio tuanvo asi. Tong, calai, thuam, khuang le dar, le puai, insang dindan, nupi pasal neih awkdan, cawn le lam lakah santhar biaknak, khrihfa sakhua nak thawn a mil aw mi pawl kenkawh in nunpi vivo dingmi asi. Ram uk awknak kumpi cozah in nunphung bungrua pawl fingkhawi kenkawh vivo thei dingin hmanrua le tulsam mi a pek thei lo khal asile bulpak pakhat cio in mah le dinhmun sinak pumcawmnak ih zir in mah thawn a pehtlaih mi nunphung bungrua pawl kilkhawi, kenkawh vivo ding asi.\nNunphung tha, santhar nunphung mawi, nunphung bungrua le hmanrua tha pawl kilkhawi kenkawh dingin bulpak, insang, khua, pawlkom, le kumpi a cozah khalin tuanvo a nei asi. Biaknak le pursum leilawn eihawl naklam khalin bunphung kenkawh dingin tuanvo tumpi a nei ve asi.\nKan pupa rirai biak laiah pawlkom tampi a rak um lo. Tlangsuak upa pawl hi ziangkim laireltu an rak si ih puithiam pawl cu upatnak saang cotu vengsung raithawinak pe tu le thurawn upa an rak si. Raal an do tikah santhar raalkap pawl vekin a hmunmi raalkap tuan le hlawhnei an rak um lo ruangah kumkim tapoh miphun raalkap an rak si. Raalkah nakah rawlbawi rank sangpi pi an rak pe aw lo nan an lakah anhai loten raalruangzing thiam hruaitu an rak nei ringring. Hruaitu, a thu an ngai mi an nei ih raal kah tikah buaibailo ten hruaitu thu vekin an rak do. Santhar santiluang a tlancak tuk tikah pawlkom phunphun a suak ih cawhpolh celcel in hruaitu le tuanvo zem awkdanah buainak phunphun a suak. Pipu sanlai ahcun an umnak hmunkhatah a um tlangmi kum reipi an um tlangih an tuahmi kel an tuah ringring tikah an hmuh tawn mi khal a thleng aw lo. Curuangah, senpi vangtlang le mibur hrangah ziang an tul, ziangvek abur in tuah a tul, an lakah zovek milai in ziangvek thiamnak a nei ih zo a cak ih raal do a thiam, lairel a thiamih senpi vangtlang lungawinak le thatnak hrang zo in pumpeknak a nei ih khawkhan a thiam, ziangvek vangtlang bungrua a umih ziangvek tlaksamnak a um, ti khal an thei theh tikah anhai loten pawlkom sihcih awknak an rak nei. Cuticingin, lal le nauta, mi farah le milian, hrin le hrin thleidan awknak a rak ummi pawl ruangah santhar milaipawl lungsungah thlaici tha lo an tuhta mi in rah sezet a rah rero mi a um ve. Asile, santharah ziangthu pawl hi a burin tawlrel, tuan a tulih, zoin, ziangvek pawlkom lakah ziangvek pawl hi miphun thuanthu thawn pehpar in a thupi, society tuahtha tu le siatsuahtu asi ti malte zoh hrih hnik uhsi.\nSanthar sanah, cozah kumpi pawlkom, cozah a silomi pawlkom, biaknak lam pawlkom, phurzawng bang aw, hrin le hram pawlkom, tvp, in pawlkom phunphun zalenzet in din vivo asi. Pawlkom hmuahhmuah ah buaipi mi le kalhki awknak a suah tertu thil pahnih cu hruaitu le kaihruaidan thu ah asi. Zo in mibur pawlkom cu a hruai dingih ziangtin a hruai ding timi thu ah buainak, kalhki awknak duhdan bang aw lo a suak ringring. Khuahlan pupa san lai ahcun zo a lal ding, zo in mibur pawlkom a hruai ding, zo ih thu le ruahnak in senpi vangtlang hmalak asi ding, ti cu senpi vangtlang hril nak (vote thlak) siloin thuanthu dungthlun in a cakcia le lalcia pawl thu pehzawm in tuanvo zem awk vivo a rak si. Ziangtin kaihhruai awk ding timi thu khalah thuanthu zulpeh in kaihruai awk a rak si vivo. Sihmansehla santhar le dinhmun thar ah thuanthu dungthlun in hruaitu remruat theih asinawn lo, kaihhruai awkdan thu ah tumtah le dinhmun zir in a umcia thuanthu zulpeh in pehzwm vivo a theih nawn lo. Asile hi thil pahnih kalhki nak le buainak a suahtertu bik hi ziangtin hrial theih asi ding?\nHruaitu le hruai awkdan thu ah buainak suak lo dingin a hmaisaah thil pahnih pawimawh zet a um: “tuah duhnak” le “tuah duhmi” fiang hmaisak a thupi. Khua hlan pupa san lai ahcun an tuahduh mi cu raal lak ihsin humhim awknak, le lal pawlin an ukmi pawl daiten uk theinak, senpi vangtlang lungawinak le duhmi tuansuak theinak ding cu rak tumtah ringring mi asi. A tu le tu raal in a rak siatsuah theu hai tikah huhim awk an tulzia cu senpi theih asi vekin mipa kumkim cin cu senpi vangtlang miphun humhimnak hrang ruatin miphun raalkap an rak si theh. An duhmi cu a fiangih duhnak thinlung khal an nei theh. An duhmi ngah dingin anmai nunnak khal pek an rak huam. Cutin an thisen le nunnak thawn kan pupa pawlin Chinram hi an rak humhim, tesinfa in tanta. Bulpak duhhrilnak hnakin a tulnak in mi pakhat cio liangparah tuanvo a pekmi ah hngat aw aw in lotheihlo in pawlkom sungtel, mibur cangvaihnak ah an rak tel sawn theu.\nSanthar sanah khua hlan raal vekin raal kan nei nawn loih miphun dang kawlpawl kutsugnah kan miphun thuanthu cu a thleng zo. Ei in hawlnak ah lo thlo lawng si loin a phunphun a suak vivo. Cutin cozah kumpi cu Chin mi kutsungah a um nawn loih rampi humhimnak khal miphun dang kutsungah up asi zo. Senpi vangtlang pawlkom le pehtlaih awknak cu a lotheihlo ih tulnak hnakin bulpak duhhrilnak parah a hngat aw vivo. Santhar mino pawlin ram le miphun hrangah mawhphurhnak, tuanvo an neih mi an thei nawn lo sinsin. Senpi vangtlang, ram le miphun hrangah tuanvo kan neih mi zirh awk asi nawn lo. Khuahlan pipu san lai vek si nawn loin khawtlang le senpi vangtlang hrang hnatuan ve loin miphun raalkap tuan ve loin nun a theih zo. Duhrilnak in thiltha tuahnak siar lo, mahte mai insang le bulpak hrang ruatin nun a awlsam sinsin.\nKhuahlan pupa pawlin an rak neih mi milai pakhat liangparah a thum aw mi tuanvo an rak lak cio mi ram le miphun hrang pumpeknak, tuanvo laknak, khawzing pathian hnenah raithawi ding tuanvo, khawpi le senpi vangtlang thatnak hrang tuanvo neihmi pawl santhar minung pawlin an nei nawn lo, a hlo sinsin. “When there is no vision, the people perished” an ti vekin miphun le senpi vangtlang hrang sunmang in bulpak thinlung sungah hmun a luahnawn lo ih bulpak pumpuarnak hawlin mahte cangvai khawrh cio asi tikah pawlkom sihcih awknak pawl cu bulpak pumphuarnak le hminthatnak thinlung diriamnak lawngin milai a cawkphur in a sihcih awkter sawn thlang. Culai lakah, fimthiamnak le zirnak lamah kan taw tlai tuk fawn tikah mai duhhrilnak in mi pakhat cio in ram le miphun, senpi vangtlang thatnak hrangah tuanve ding ka si, tuanvo ka nei asi timi ruahnak le lungput a hlo sinsin. Cutin senpi vangtlang hrangah bulpak tuanvo nei in theih awknak a hlo rualrual in senpi vangtlang thatnak hrangah ziangvek thu le hnatuan pawl hi a burin tuantul an si timi theihnak khal a tla niam sinsin. Cuvek thotho in senpi vangtlang thatnak, ram le miphun thuanthu tuahtha dingin zovek milai in ziangvek hna a tuan tikah, senpi vangtlang in ziangvek pawlkom sungah telin zovek hruaitu le hotu kan dinpi in kutkai in hmai kan nawr a tul, tvp, vangtlang thatnak khawruah le lungput a hlo sinsin. Mibur le miphun thuanthu cu miphun dang (kawl) pawl kutsungah hngat asi ih bulpak thatnak hlawknak hmasialnak lawngin milai thinlung hmun a luahkhat vivo. Cutin a bur in pawlkom sihcih awknak pawl cu bulpak phurzawng, thatnak, hlawknak le lungawi diriamnak sawn cu thupi sawn ah ret in sihcih pawlkom awk asi riangri.\nA tlunah simzo mi milai sihcih pawlkom awknak ah kalkki le buainak a suahter theu tu pahnih hruaitu le hruai awkdan thu thawn pehpar in simsal asile bulpak duhnak le diriamnak hnakin senpi vangtlang hrang thiltha “tumtah” thupitternak in hrial theih asi. Mibur umkhawmnak hmunkipah mibur hrang thatnempi dingmi mibur duhtlang mi senpi thatnak tiah ruahmi tumtah mi ziang asi ti fiang awk tikah zovek in ziangtin lai a relin hna a tuantikah tumtah mi a hlawhtling thei ding timi cu a fiang sinsin. Milai mibur pawlkom sihcihnak kipah buainak a suahter tu hi bulpak duhnak lalternak hi asi. Society, mibur umkhawm, pawlkom sihcihnak lak ihsin bulpak hminthatnak, lamtang tuahnak, sumpai ngah duhnak, dinhmun ngah duhnak, sinak duhnak, tvp, senpi vangtlang mipi thatnak hnakin mai bulpak duhnak thupi sawnah rettupawl hi buainak kalhki nak suahtertu an si ringring. Senpi vangtlang lungrualnak pumkhat sinak, thatnak le hlawknak siatsuah ding khalin anmai bulpak duhmi ngahnak ding hrangah hna an tuan theu. Cuvek thotho in mibur umkhawmnak pawlkom sihcih awknak tinah tumtah mi fiang mumal lo, thusia phurtu, dunglam thuanthu thalo cu hmangrua ah hmangin midang sawisel dodal thangsiattu pawl hi society mi senpi lungrualnak le thatnak siatsuahtu an si. Santhar mibur pawlkom sihcih awknak tinkim ah senpi vangtlang duhmi tumtah mi a um tikah zovek milai thawn a pehtlai, pehtlaihmi pawl lakah zovek milai in ziangvek thiamnak, duhnak, pek awknak a nei ih zo in pawlkom awknak ih tumtah mi a tuansuak thei ding, timi zoh tikah fiangzet le awlsam zet asi. Khuahlan pupa san lai vek siloin santhar fimthiamnak zirnak le theihnak a kauh vivo tikah zo in ziangvek thiamnak le ti thei nak duhnak a nei timi cu fiangzet in senpi vangtlang in theih vivo asi. Cutin siloin bulpak lalnak, hminthatnak, larnak, le thuneihnak cu senpi vangtlang tulmi le duhmi hnakin thupisawnah a rettu cun thiltha tuah vekin a langlai ah a thasawn mi a siatsuah lole a khamtu asi ringring ding.\nPupa rirai biak san lai pawlkom sihcih awknak cu fiangfai zetin tumtah malte, milai ten, lungrual cia le thei aw cia hlir umkhawm sungah a rak si tikah zo ih ziangtin mibur a hruai ding timi thu ah buainak nasazetin a rak um lo. Santhar phunsang tlawngkai san, Chin mi in kawl kumpi a zawm hnu tiang khalah lamzin kau mi, pawlkom phunphun a rak um hrih lo tikah Chin mi zapi te pawlkom din le senpi vangtlang duhtlangmi hawlnak ah sihcih awknak a rak awlsam zet. Asinan, santhar, tuihlan kum 20 sungah santiluang thleng awknak ihsin nasaten Chin mi lakah thenthek nak a suak, biaknak ihsin thawkin, politics le social lam khalah thenthek awknak a suak sinsin. Pupa rirai biak lai hnakin thuphan per le midang relsiat thangsiat khal kan cak sinsin. Culawng hman siloin leitlun killi ah Chin mi kan tekdarh vivo tikah fimnak thiamnak phunphun, duhdan phunphun, phurnak can aw lo, hmuhnak can aw lo, mi tampi an suak sinsin. Mah le sungkhat, ruallepi, hrin le hram, kawhhran pawl, neihniam mi le ciahneh mi (social capital) cio cu bulbak lunghmui zawng hmalaknak hrangah hmanrua ah hman cio asi. Cutikah ramsung ramleng pawlkom cu mibur zapi huap si nawn loin mai bulpak, lamtang, khurbing zetin pawlkom awknak a suak sinsin. Asinain, milai zapi ten lungrual theh, pawlkom pakhatah um theh ding timi ruahnak cu thilcang thei lo, santhar milai ruahnak bang awlo lakah hman theih lo mi asi. Thiltha vekbang hmansehla santhar milai mizia le dinhmun thawn a kaih aw lo mi asi. Curuangah mibur fatete in siseh bur tumdeuh in siseh hrin le hran, peng le tlang, zumnak le duhdan bang aw, phurdan duhdan bang aw tvp, pawlkom sihcih awknak tam sinsin um thei dingin thapek sawn ding asi. Mi pakhat cio in an duhmi bulpak in an tuansuak thei lomi cu a burin anmah thawn duhdan hmuhdan le tumtah bang aw mi hawlkhawm aw tawn in a bur in an tuan khawm cangvaih tlang thei nak poh ah pawlkom sihcih awknak neih vivo dingin zalennak an neih mi asi. Cutin mi tampi thinlung sungah a thi zo mi senpi vangtlang thatnak tuah duhnak nunter sal dingin le tuan suak thei dingin pawlkom tam sinsin a um theinak ding hrangah sangka onsak le thapek sinsin ding asi.\nZaingvek thu parah hngat aw mi le zovek milai sihcih awknak khal va sisehla, hihi zir, cinken le nunpi thei a thupi zet. Kan pu, kan pa le pawl san le tuisan santhar minung pawl fimthiamnak le zirnak lamah a tan aw tuk tikah milai pawlkom le sihcih awknakah thleng ding tampi kan nei ve. Tuihlan kum 20 sungah santhar fim thiamnak (modern technology and intellecual resource development) hi tuihlan kum 1990 sungih thansoh mi hnakin a tlancak sawn, a tamsawn ding tiah kan sim thei ding. (Tuihlan kum 1950 sungah milai in an rak neihmi cangan mi hmuahhmuah hnakin tuisan New York Times company pakhatin a ngansuak mi ca hi a tamsawn zo, ti an sim). Cutin asilai ah Chin mi pawlin zir ding thupi zet cu mibur sihcih pawlkomnak tinkimah santhar fimthiamnak, zirnak neitu pawl senpi vangtlang thansohnak hrang hmahruaitu ah can kan pek thiam ih a tulmi upatnak, hmanrua le dinhmun khal kan pek thiam a thupi ngaingai. Cutin leitlun killi ah a terkdarh mi santhar mino le mifim thatha pawl khal leitlun miphun dang lak ah hloral ta loin kan miphun le kan ram thangsonak hrangah kan kawhkir theinak lamzin pakhat asi. Khua hlan pupa san deuh ahcun mibur hruaitu pawl cu saluro tar bangin kum upa le buhfai ei tamtam in an rak hruai theu. Cucu anmah le san cio ahcun a kaih aw mi le a tha mi asi. Santhar, leitlun khuamual (global village) santiluang dawi man dingin Chin mi pawlin pawlkom tin le mibur sihcih awknak tinkimah santhar mino, santhar fimthiamnak hrang sangka a ong thiamtu pawl, senpi vangtlang bungrua le hmanrua tha a hmangthiamtu mibur le pawlkom cu an tlancak dingih an thangso cak ding asi.\n6 Theihnak Bungrua: Intellectual Property\nTheihnak bungrua a tlakniam tikah society cu a hrampi in a nget vek asi. Kawl ralkap cozah in a siatsuah mi hnakin theihnak bungrua a tlakniam ruangah Chin mi pawl tlaksiatnak hi a tam sawn ding tiah ruahnak a um. Pupa sanlai theihnak senpi vangtlang theihmi, lungrual tlangmi, a dik a tha, a thianghlim, sunloih tlak, cawimawi tlak, zapi te zohso mi, zuam awkmi pawl cu mi zapi ten ten theih asi. Kaa in simsawng mi a rak si. Insang tappi kawmah, tlaklo fehnakah, khawlak rualpi pawlnak, tlangsuahnak hmun, tvp, hmun hranhran ihsin senpi vangtlang theihnak bungrua cu rak zirh zawng, pek sawng an raksi. Tlawng cazirnak a rak um lo nan thufim thutha, senpi vangtlang kaihremtu, milai nundan, bulpak nundan, insang dindan, khua le ram kaihhruai awkdan, ei in hawldan, tvp, theihnak bungrua an rak nei ringring. Cui theihnak bungrua cun tuah ding, tuah lo ding, thiltha thilsia senpi vangtlang le bulpak cio a theihterih a kaihrem. Dungin a khawr. Santhar biaknak thar, fim zirnak thar, ei hawlnak lamzin thar a suak tikah khuahlan theihnak bungrua cu dungtun, tlansan, le hnawn asi zo. Israel miphun pawl cun Bible (thlunghlun) cu an miphun nuntu khawsak lamzin hmuhtu ah an rak hmanmi cabu pi a rak si. Chinmi pawlin nganmi thu an rak neih lo tikah simsawngmi, le upa anka in an rak kaihruai aw. Cutin upa tongkam, le senpi vangtlang lungrual tlangmi thuhla parah milai nuntu khawsak pehtlaih awknak khalah an rak hngat aw awih senpi vangtlang lungrual le lungkhat ten an rak tlangleng.\nSanthar san a suak tikah khawsung tlangsuak upa pawl parah mipi theihnak a hngat aw nawn lo. Puithiam pawl ankaa ah senpi vangtlang an hngat aw nawn lo. Santhar dinhmunthar thuanthu thar ah senpi vangtlang lungrual tlangmi nunphung tawmtemtu a hlo vivo. Miphun dang nunphung cawng tahratin hnipuan hruhdan, ei in hawldan, inn sak dan, kiangkap pehtlaih dan, pawlkom sihcih awkdan, nuntu ziangkim man neihter mi pawl cu pupa nunphung le upa ankaa ah mipi an hngat aw nawn lo. Sumpai ngahnak, bulpak hlawknak, nun awlsam le diriamnak dawi in santhar milai pawl leitlun tlan zuamnakah an tlan. Riahsiat thlak zet asi mi cu kan pupa uk awknak a siat hnu ah santhar, khrifa sanah dung le hmai in senpi vangtlang khawruahdan khawrtu theihnak bungru fumfe a um lomi hi asi. Biaknaklam hruaitu pawl hi bulpak nitin nun khawruahnak kaihruaitu dingbik an si nan, kan miphun in kan fehpi mi, biaknaklam zumnak thurin, Bible in milai nun thuthlung a zirh mi pawl hi biaknaklam zirhtu pawlin nintin nuntu khawruah khawsakdan kaihruaitu ngaingai ah in thlenpi thei hrih lo. Khrhifa sinak cu thihhnu vanram kainak ding fangin mi senpi vangtlang in kan nunpi tikah nitin nuntu khawsak lairel khawruahdan cu bulpak hlawknak hma sialnak nuamnung cennak le tisa thinlung diriamnak in mi tampi salah a tuah mi an si. Cutin theihnak bungrua hngat awknak nei loin Chin mi senpi vangtlang cu vavai rero mi vek kan si. Ziangvek hi ningzah thlak, mualho nak, nunniam thil asi ih ziangvek hi upattlak, rinsantlak, cawimawi tlak miphun thuanthu tuahtha tu asi timi thleidan thiam loin mi tampi bulpak hazawh zawng lawng ruat in leitlun killi ah an vak an tawi.\nTheihnak bungrua sersuahsal tulmi lakah pahnih a thupi zetmi tuisan minung pawl hrangah a um: biaknak lam thurin, Bible in milai nunthuthlung a zirhmi cu nuntu khawsak khawkhan, khawruah, le ziangkim thuthluknak thuhram pi ah hmang thiam dingin zirh awknak, hngat awknak, le santhar fimthiamnak le zirnak pawl cu santhar nuntu khawsaknak le milai pawlkom sihcih awknak hman awknak pawl hmanruatha ah hman thiamnak a thupi.\nKhristian nunphung, Bible thuhram parah a hngat aw mi khawruahdan le thuthluknak tuahdanah kan hngat aw ding a thupi. Kan biaknak thurin le Bible thuhram pawl cu Biak inn sung le vanram kainak hrang lawng si loin nitin nuntu khawsak, bulpak taksa peng cantha canpual tha le neihmi pehtlaih mi ziangkim parah siseh insang nupi pasal neih awkdan, nupipasal pehtlaih nak le fale pawl fimzirh mailai nun zirh le kaihhruai nak ah siseh a bur cangvaihnak, pawlkom le kumpi cozah thuthluknak tiangin Bible in a zirhmi milai nunphung, pehtlaihnak thuhram parah kan hngat awk ding a thupi. Thuthimnakah, America rampi rak dintu pawlin Bible thuhram cu an thuhrampi ah an rak hmangih America constitution ah “All men were created equal” “mi zapi ten bangran in sersiammi an si” ti in siseh an tangka parah “In God We Trust” “Pathian kan rinsan” ti in siseh an rak ngan. Cutin cozah kumpi lairelnak dingfelnak thuhrampi cu Bible in a zirhmi milai nuntu, pawlkom, le pehtlaihnak thuhram parah an rak hngat aw aw. Cutin America president in lal tuan dingin a tiamkam awk tikah Bible parah kut suangin thu a tiam kam theu. Cutin kan ram minung pawlin ziangkim kan tuahnak kan nuncan ziaza, ei in hawlnak, leitlun sersiammi le thilri kan pehtlaih nak siseh pawlkom le sihcih awknak tinkimah Pathian thu, Bible thuken (Biblical principles) parah hngat aw in khawruah le lairel thei ding a thupi. Pathian tih cu fimnak hrampi asi ti asi vekin kan ram mipi in Pathian kan tihnak cu a thu in kan nunnak ah langter ding kan si. Cutin Bible thuhram cu nitin bulpak nun, insang, veng, khua, kumpi lairelnak, mibur sihicih pawlkom awknak, senpi vangtlang bungrua le hmanrua, vangtlang vanpualtha then awk le zem awknak ah siseh ziangkim lairel nak thuhrampi ah kan hman thiam asile leitlun khawmual tinah tek darh in ziangvek santhan leitlun khawmual santiluang khar in kan thuanthu cu fen khal sehla a duai lomi, zohman ih nautat, le namthlak theih lomi santhar thuanthu cu nitin kan ngan rero thei ding si. Cutin mi pakhat cio nunah siseh insang, khua le tlang nunah siseh Pathian cu a thusungah a umih a cangvai vekin a thu in kan nungih kan cangvai asi ahcun mi pakhat cio, insang, mibur tintian in kan tuahmi le kan nun ziangkimah Pathian le miphun cawimawi tu kan si ding.\nSanthar fimthiamnak theihnak bungrua hmandan thu malte zoh hrih hnik uhsi. Tuihlan kum 30 sungah Chin mi pawl thuanthu ah a thleng dah lomi “theihnak karhzainak” (increase of knowledge) a thleng. Cutin hmun tampi ahcun “zo in sumpai a nei tam deuh” tihnakin “zo a a thei tam deuh” timi zuam awknak a suak theu. Cutikah mi tampi cu thei sawn si an duhtuk nakah an theih mi hnakih tam an rel tikah thuphan a tel ringring theu. Khua hlan san ahcun zo in sahrang a kap tamdeuh, sa a aih ih khuang a cawi, tvp an rak zuam aw theu. Asinan santhar minung pawl lakah “theitam” si zuam awknak hi nathrik pakhat vekah a cang. Laitlang ahcun fimthiamnak zirin dikari ngah an rak mal tuk tikah Batchelor of Arts (B.A.) dikari ngah tu pa cu khawte ahcun sibawi tla a tuan cih ih radiologist, biologist, tvp, a phunphun ziangkim thei theh ding vekin ruah asi theu. Cuvek thotho in Bible lam zir tu pawl lakah Batchelor of Theology (B.Th.) dikari ngah cin cu dungthluntu Peter, John tivek hmin dung le hmunhmai ah vuah aw tahratin pathian fate bang zikzuakzo in mai theihmi lenglam thu ausuahpi a tam zet. Curuangah theisawn zuam awknak hi tihnung tuk, thihnak lamzin ah mi hruai thei tu satan hmanrua pakhat asi in a lang. Khuahlan pupa pawl sahrang kah an zuam awk vekin santhar minung pawl theihnak ah an zuam awk tikah siatnak tampi a thlenpi. Pupa sanlai ah sahrang kah an zuam awk tikah sa an ei phah. Santhar minung pawl theihnak ah an zuam awk tikah khat le khat thulun awk lonak, el tai awknak, lungrual lonak, theisawn vekin umnak, thiltha lo tamsawn a suah pi theu. Theih duhah zir tu pawlin santhar fimthiamnak hmanrua thatha hmangin an zirmi cu zuam awknak dik le tlannak dik asi ko. Theihnak hawldan lamzin dik in santhar Chin mi pawl kan tlan thiam ih santhar theihnak le fimnak kan cawimawi thiam asile leitlun khawmual tlanzuam nakah kan tlan cak sinsin ding.\nSanthar theihnak zuam awknak ah a tihnung bik pakhat cu santhar fimthiamnak in Pathian a doldal mi asi. Kumzabi 18 santhar tleunak (18 century enlightenment) ihsin a rak suak mi cu Thutak dodalin milai theihnak cu theihnak ih tawpnak asi tiah an rak ausuahpi. Pathian thutak Bible cu an hnawng. Cuvek lakah santhar fimthiamnak zir pawl kan fimkhur a thupi zet. Santhar fimthiamnak le Bible a kalh awk tinte Chin mi Pathian zumtu pawlin Bible thu cu a sangbik kan theihnak bungrua le theihnak thuhrampi, thuthluknak (decision) kaihruaitu ah kan hman ih kan dinpi ringring ding a thupi.\nKan pupa pawlin ankaa ihsin an rak simsawngmi ringin an rak nungih dingfelnak thawn khawpi senpi vangtlang an rakkaihruai ih Chin ram le Chin miphun thuanthu cu an rak humhim. Santhar sanah mi tamsawn cu pupa ankaa ah hngat aw nawn loin santhar fimthiamnak zirnak ah hngat awk vivo asi. Cutikah Chin mi si loin miphun dang hnen ihsin zir sawngmi fimnak thiamnak theihnak parah a tamsawn kan hngat aw vivo. Cutikahfimkhur tulzet mi a um. A bik takin Laimi pawlin miphungdang, Mirang ngaisannak lungput kan neih mi parah fimkhur tul mi aum. Mirang milian le santhar nungduhdah pawl nuncan ziaza, bawngbi tawpoih, mipa hnakhaihkhaih, hmursen hnih, nu le nu, pa le pa nei awaw, tvp, nupi pasal nei aw loin um tlang (living together), bulpak zalennak (Pathian um lovekin pulpak zalennak sangbik ah retnak), biaknak hmuahhmuah bangrep in ruahnak, tvp, santhar nuntu khawsak le khawruah le fimnak pawl lak ihsin kan miphun mipi kilhim ding a thupi tuk. Cuvek siatsuah thei santhar theihnak lakah fimhhur thiam dingin kan Chin mi lakah a thianghlim mi fimnak theihnak nei tu, kan miphun Pathian thu vekin a nungtu le miphun nunphung le thuanthu cawimawitu hruaitu tha, santhar mino pawl hrangah senpi vangtlang mipi pawlin lamzin kan sialsak ih onsak thiam ding a thupi tuk. Cutin siloin khua hlan pupa lungput thawn siseh santhar bulpak zalennak cu zianghmuahhmuah tlunah ret tahratin siseh mahte a cikpalakin kan feh cio asile leitlun santhar santiluang in kan miphun thuanthu cu thimlakah a fen hlo ruahro ding ti simcia theih asi. Cutin santhar san ah mawmang nunin senpi vangtlang santiluangin a fen lonak dingah a thabik, a thupi bik hmangah hmanrua le bungrua hmang thiam in ziangvek santhar thuanthu nung pawlin miphun thuanthu a tuahsiat in a tuahtha ih miphun Pathian a cawimawi in a dodal asi ti thleidang thiamin senpi vangtlang mipi lamzin dikah kaihhruai thiam ding hi tuisan minung pawl hrangah a thupi tuk mi asi.


Myanmar Ralkap Pawl Hotu Ih Nupi A Thlatem, Ralkap Nupi Pawl Hnenah Ralrinnak Thu A Sim – Meifar\nJune 13, 2021 admin Myanmar 0\nTulai Myanmar ralkap innsang ah thihhlohnak a thleng rero thlang ruangah ralkap innsang pawl cu an thinphang tuk. Home Affairs Minister Lieutenant General Soe Htut ih nupi Daw Nilar Sein in ralkap nupi pawl hnenah ralrinnak thu a sim cu online parah a putsuak.\nGeneral Soe Htut cu Myanmar ralkap pawl ih an hotu pakhat a si ih kan dungnaite ah a fapa rawleinak restaurant ah buainak a thleng zo ih hotel neitu le hnaṭuantu pawl cu an kai thluh.\nDaw Nilar Sein in “Security ṭhaten nei ringring uh, Naypyitaw ih ralkap officials inn, Ministry of Home Affairs inn le ralkap pawl inn bomb puah dingin Pyinmana ihsin minung 30 an ra poksuak ti thuthang kan thei ruangah ralrinten um ringring uh. Nan inn ah thil pakhat khat ara thleng asilen zohdik ta uh, zan ih nan itthat caan khalah ralring uh.\nRalkap/palik uniform hruh in vaksuak hlah uh, nan motor sungah uniform hruh an hmuh asilen nan motor bomb puah an tum ding. Senior officials ih fale pawl cu zan ah rawlei dingin vaksuak hlah hai seh, restaurants sung khalah misual pawl thuthang petu an rak um thluh.\nAn ṭihnung tuk nan ṭihnung um vekin an lang lo ding, Buddhist cathianghlim in kilhim aw uh. National Unity Government (NUG) facebook khal report tuah uh, an hotu Dr. Zaw Wai Soe le Pencilo timi facebook 2 hi a siat hlanlo nitinten report tuah ringring uh.\nReport dan nan thiam lo asilen nan fale pawl sut uh. Himi facebook 2 in mipi pawl an cokphur, Dr. Zaw Wai Soe ih relmi ipiang mipi in an tuah hngal. Curuangah tuizan ihsin report tuah thok uh…” tin Viber Group fehtlang ihsin a sim. Tutiangah Dr. Zaw Wai Soe le Pencilo facebook cu a siat hrih lo, followers 400,000 le 2.8 million nei in an active ringring lai.\nMindat-CDF In Ralkap Tlan Pawl An Kilkhawi Hnuah Lai Meithal Thawn Mindat Mipi An Kilhim Ve


Ninghang Riahsiami hrangah - Chinland Today Media\nApril 28, 2012 12:05 am·0 comments\nNinghang lungsia pawl cu mi thluasuak an si; ziangahtile Pathian in a hneem hngai ding.\n–\tMatthai 5:4\nBible Siar Ding: 1 Korin 15:51-57; 1 Thess 4:13-18\nMipawl in ninghan riahsiatnak hi a palh zawngin ruahnak an nei ttheu. Switzerland ih ka umlai ah an tuahmi pakhat ka hmuhmi cu, ni nikhat cu ninghan riahsiatnak langternak pangpar kual kha thlaanmual ih ret ni an nei. “Ziangruangah tlaanmual ahcun nan tikcu caan nan cemter rero?” ti’n thu ka sut. Nan duhdawtmi nan unau pawl cu hih thlaan ah an um nawn lo. Pangpar kual pawl thlaanmual ih nan rak ret ciamcomi hi zumnak dik a si lo. Khrih sungih a thi zotu pawl cu Amah thawn vanram ah an feh zo a si. Paul ih a simmi hi a tthasawnmi a si ti’n ka sim hngai (Filipi 1:23).\nKan nu in veikhat cu hit’n i ti; “Thu ka sim tikah in zoh aw. Thuthangtha ka sim tikah vancungram thawn ka naih cuang, veikhatkhat ahcun ka hlocih lai ding” ti’n. Zaan khat cu thuthangttha a sim rero ih a sim ttheh tikah a feh hlo ngaingai. Kei cu Glasgow ah feh ding ka si ih khawmnak a feh hlante ah kan cibai aw taa. Inn ihsin ka suah zawngah siibawi le palik pawl kan inn ah an ra thleng ih, “Na nupi cu Biakinn sangka ah a tlu ih a thi,” tiah in ra sim. Ka nupi cu a duhnak hmun ah a thleng zo ti ka thei. Ka ttap lo, theih lo ttong in thla ka cam, Pathian ka thangtthat. Minung tisa daan in ka sim asile amah cu ka ziangkim a si; sihmansehla tisalam daan in ka riahsia thei lo ih thlaraulam daan in ka lungawi. Kan inn cu a rei hlanah mipi in an khat thluh. Siibawi in, “A thi zo, a hrangah zianghman tuahsak theimi kan nei nawn lo,” a ti. A ruak umnak ahcun ka va feh ih, thihnak tlunah thu ka pek, nungter saal awla hmakhat te’n kan nu cu ka hnenah ra she! ti’n thla ka cam. Cutikah Pathian in hiti’n in sim, “Amah cu Keimah ih taa a si; a hnattuan a ttheh zo.” Pathian ih i sim duhmi cu ka theithiam.\nA ruak cu ruakkuang sungah an ret, ka fanu le ka fapa pawl cu inn sungah ka hruai hngai ih, “Hitawk ahhin nan nu a um maw?” ti’n ka ti hngai tikah, annih in “Ka pa, ka nu cu hinah a um lo,” in ti. Cutikah a ruak cu lang loin kan khuh pei ka ti. Na duhdawtmi mithi, Khrih thawn a feh zotu pawl hrangih na riahsia asile – hiti’n ka lo sim duh – Paul ih Pathian thutak a phuanmi ih phuanlangnak na nei ngah hrih lo tinak a si. Paul ih in hmuhmi cu thih cu hih lei tisa ih um hrih hnakin a ttha deuh ti a si (2 Korin 5:8). Hih Ca Thianghlim hi kan siar, asinan a buaimi cu mipi in an zum thei lomi hi a si. Pathian na zum taktak tik ahcun hiti’n na ti thei ve ding, “Ziangvek a can khal le a ttha. Bawipa, ka duhdawtmi in laak sak a si khal le Nangmah thu si ko,” ti’n.\nZumnak cun mai’ zawn kan ruah ruangih kan mitthli tlaknak a kiangter.


South Korea Vanzam A Tla - Chinland Today Media\nMarch 5, 2010 11:50 am·0 comments\nSouth Korea Air Force raldo nak Vanzam F-5 pahnih cu tihni sunah an ram tipi kapah a tla ih a mawngtu Pilot minung 3 khal an thicih. Hi Pilot thi pawlih ruanghi an ram tipi kap Gangwon Province ih Pyeongchang tlangah hmuhsuak an si.\nHi Vanzam pahnih hi Gangneung ih ralkap pawlih Training tuahnak ih zuangsuak an siih, an zuansuak hnu minute 5 hrawng ihsin biakpop theihnawn lo in an umih cumi hnu ah an mah cu hawlsuak an si, Ziangruangah himi Vanzam hi a tla ti theihfiang nak a um hrihlo nan meiro sahzet lakih an zuan ruangah a si ding tiah zum nak an nei.\nUS in Pakistan Hnen Ah Ralthuam A Zuar Ding.\nPakistan in an ramsungih Tapung ral pawl an donak dingah Bomb in a tumtah nak hmun a kahfuh thei nakdingih Control tu ralthuam pakhat Laser-guided an timi cu US in Pakistan hnen ah 1,000 a leiter ding.\nUS Air Force Thupuangtu Lt, Col, Jeffry Clenn in a sim nakah kandung thla khalah US in Pakistan hnenah MK-82 1,000 a leiter zo tiah a sim. Tuikum June thla khalah raldo nak Vanzam F-16 Pakistan hnenih an zuar dingthu a simih, Asinan Vanzam ziangzat an leiter ding ticu an simlo.\nIsreal PM Kaih Tum\nRelzo vekin Dubai khawpi ih Hamas Tapung hotu Mahmoud al- Mabhouh thahnak thuhla Dubai palik palwin an zinzawi nakthu Dubai Palik bawipa Dhahi KHalfan in Al-Jazeera TV hnenih a sim nakah hi Mahmoud al- Mabhouh thah nak thuhla ah Isreal cu mawhphur tubik an si ti theihfiang a si ruangah Isreal Prime Minister, Benjamin Natanyahu leh Isreal Secret Service, Mossad hotu, Meir Dagan cu kaih an si theinak dingah tlunlam hnenih thu a thlen tumthu a sim.\nMahmoud al- Mabhouh thahnak ruanga Isreal cun leitlun theih ah Dubai cu a hmin a tise zet a si a tiih, UAE Cozah khalin himi thu ih a thil theih mileh a hmuhsuak mi a tam vivo ih,Cu ruangah himi thuhla fiangzet ih theihsuak vivo a si thei nakdingah Federal Bureau of Investigation (FBI) pawlkhal bawmnak an dil tiah theih a si.\nFBI pawl hnenih bawmnak an dil naksan hi US ih hmunpi nei Metabank in Mahmoud al- Mabhouh thattu Isreal mi pawlhi Master Card an pe tiah theih a siih, Ziangruangah Matebank pawlin himi pawl hnen ah Master Card an pe timi zingzawi dingah FBI pawl an sawmnak a si.\nHimi laiah Matebank pwlcun Master Card an pek nak thu ah dan dinglai pahbal ih zianghman an tuahlo thu leh dan dikzet vekih hna na ttuan thu an sim veih, Master Card an pek mi pawlin Passport diklo an hman leh hmanlo cu zinzoi tthat a si ding tiah an simve.\nMizan sunah Iraq khawpi Bagdad ihsi KM 60 ih hla Baguba khuaah thihcilh bomb a puakih minung 31 an thiih, midang 20 lenglo in hriamhma an tuar. tuihla ihsin Baguba khua leh a kiangkap hranwghi Tapung misual pawlin Iraq ralkap pawl an kah ttheunak hmun ralmuanglo zet a siih, tui thihcilh bomb khalhi Car pahnih sung ihsi puahmi a si.\nIraq ramah hin Saddam Husein ih lalnak a tlak hnu ihsin an rampi hrilawknak a voi hnihnak an tuah zikih, cu ruangah Sunni Muslim leh Shia Muslim pawlhi covo dinhmun ttha cuh aw in an buai ringring.\nShia Muslim pawl hin a hlanih Saddam Husein ih lal lai ihsi an hman cia mi dan Baathism timi cu US leh EU ram pawlin Iraq ram an nekcep tuklo nak dingah hman vivo an duhih, Asinan hi dan hi Sunni Muslim pawlcun an mah hrengbet tuk leh nekcep tuk nak dan asi tiah ruatin hman an duhlo thung.


Christmas Can ih Kah cawlh lawk nak -\nLeitlun Ralbuai Ttumkhatnak a thok hnu thla nga lawng a si lai can ah a si. 1914 kum December 25 ah lainatawknak um lo ih thahawk rero ningkhong le beidong German, British le French ralkap pawl cun an tlunlam thuneitupawl ih thupek dokalh in an ralpawl thawn unauawknak an tuah. Unauawknak tuahtu ralkappawl hi Nitlaklam Ralhmai ih ralkap tthen-thum tthen-hnih an si. (Himi hi ralbuai lai ahcun thih dantatnak pek theih mi a si). German ralkap pawl cun an ral-bawh-khur tlun ah Christmas thingkung an phun ih, “Merry Christmas” timi ca an tar.\n“Kan lo kap lo ding, in kap ve hlah uh,” ti’n an tiam aw. Mithi ruak ttawihsiat ih khat hmunram ahcun ralkap thawng tampi an tong aw khawm. Christmas carol hla an sak tlang, inn lam ih an duhdawt mi pawl ih zuk an thleng aw hai, an neih mi lamcaw an hlawm aw, bawhlung an sit ih, vok tthenkhat khal an rawh tlang hai. Cumi hlan nazi malte ih thahawk rak tumtu ralkappawl cu an pom aw. An tlunlam thuneitupawl in kap aw ding ah hranhram ih an nor asile theihter aw cia ding in le an meithal cu tlunlam ih kap ding in an lungkim tlang.\nKhatlam khatlam ih tlunlam thuneitu pawl lakah thinphannak a thleng. Pakhat le pakhat unauawknak phuangsuak in doawk a duhlotu ralkappawl cu ralbuai lai ahcun mi siatsuahtu ah ruat an si. Khatlam khatlam ih ralbawipi pawl cun hivek ih remdaihnak tuah hi phatsanawknak a si ih, thih dantatnak pek ding an si tiah an phuang. Cutin, 1915 kum March thla ahcun unauawknak hriphang cu an satcat ih thazang hmuahhmuah suah in an do aw sal. 1918 kum ih ralthuam an thlah tik ahcun, leitlun pumhuap ah minung million hleinga cu thah an si.\nChristmas Can ih Kahcawlhlawknak rak um mi thuhla hi mi tampi in an rak thei lo. 1988 kum ih Christmas Ni ah Boston Globe thuthangca in tualsung FM radio pakhat in “Ral-bawh-khurpawl sungih Christmas” (Christmas in the Trenches) timi hla a suah. Cumi cu Christmas Can ih Kahcawlhlawknak thuanthu kha hla ih tuah mi a si. Cui hla cun mi tampi a hngong. Cumi hla cu Christmas awllen camher lai ih FM radio zung ah suahsak ding ih diltu nei tambik hla ah a cang. Radio thuphuangtu cun, “Hla in dil zat hnakih ka thin i tthawngtu sawn cu a thei dahlotu in himi hla an theih hnu ih in sim mi thuhlapawl an si. Thinlung thuk zet tuarnak thawn, ‘Ka theih mi thuhla hi ziangtin si thlang?’ ti ah in sut hai ih, mi tthenkhat cu an mitthli a tla,” tiah a sim.\nRadio thuphuangtu a phone-tupawl ziangruangah an mitthli a tla ti na vun ruat thiam men thei. Christmas Can ih Kahcawlhlawknak thuanthu hi minungpawl ziang an si ti ih in rak zirh mi tamsawn thawi’ linglet in a feh. Himi thuanthu hin, leitlun hi hitin si sehla ti ih kan saduhthah mi vek kha a tak in in vun hmuter duak. “A taktak ah vei khat lawng a rak thleng,” timi lawng kan rel thei ti thu men a si. Himi thuanthu hin, minung nun hi thil tenau le hnuaihnung a si ti ih in simtu TV le thuthangca pawl ihsi kan theih mi vek si lo in, kan thinlung sung thuk ih kan thuhhloh mi khawruahnak taktak pawl in vun tharthawh sak (Minung nun ih thupitnak in mangsuakter). Himi thuanthu theih hi, leitlun hi a danglam thei taktak a si, timi kan thinlung thukbik ih saduhthah pawl an dikzia vun theih vek a si.\nPrevious Post: Christmas Thuhla\nNext Post: Tlang Zim Ka Thleng Tengteng Ding


Myanmar Ah Fala Nute In Pitar Pakhat Cu Thihnai Suak Ko In A Tuahmawh Ih An Kai – Vapual Auaw\nAugust 28, 2020 vapual auaw Ramsung Thuthang 0\nTuini August 28, zanlam nazi 3 hrawngah Myanmar Yangon khawpi ah thilmak zet a thlengih phone theihhngilh ruangah fala le pitar cu thihnai suak koin an sual aw.\nYangon Pazundaung myone City mart dot hnihnak ah fala kum 20 nute in ekinn ah phone a theihhngilh ih zamrang zetin a theisuak sal cu phone la dingin ekinn a pan kirsal. Ekinn ah pitar kum 60 a rak um ih zoin phone a theihhngilh a ti zawngah fala thleng cu phone a pe nan “Tulai mino pawl cu daan le dun khal an nei lo” tiah a ṭongkhum. Cutikah fala nu cun a theihhngilh pang thu a sim ih ṭongkam an el aw cih.\nAn sosang deuhdeuh ih falanu cun pitar ih mitkharh lak sak in pitar ih hngawng a dawt ih a phone simcard phorhnak zumte thawn a dawt bet. Pitar cu thihnai tamzet suakin a um ih falanu taksa khalah thihnai tamzet a kai ve. Falanu cu a tlan nan, company hnaṭuan pawlin an kai ngah ih palik hnenah an ap.\nThilthleng thawn pehpar aw in Pazundaung palik pawl cun falanu cu an kol hrih ih pukmah 326 hmangin thubuai an tuahsak. Pitar cu Yangon mipi sizung ah luhpi cih le tuamhlawm rerolai a si ih dinhmun besia a si lo tiah theih a si.\nHrekkhatin suiṭhi cuh aw thubuai le suiṭhi lak sak tum thubuai tiin thlahtu an um nan, Falanu kaitu palik pawl cun suiṭhi thubuai a silo thu le phone theihhngilh ruangah thihnai suak phah ko buainak a si sawn thu Myanmar News Journal an simthei a si. ( Myanmar News Journal )