Jehovah “Ðò Nukún Kpé Dó Mi Wu Wɛ”—1 Piyɛ́ɛ 5:7 | Nùkplɔnkplɔn\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Corée-Gbè Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kabiye Kannada Kikamba Kikuyu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Lettonie-Gbè Lhukonzo Lituanie-Gbè Luganda Luo Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makua Malay Malayalam Marathi Maya Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Népali Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nyungwe Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sena Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sidama Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tshwa Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Île Salomon-Gbè\nETƐWU a ka sixu kudeji ɖɔ xógbe enɛ lɛ nyí nugbǒ, ɖɔ Jehovah ɖò nukún kpé dó wu we wɛ nugbǒ nugbǒ? Hwɛjijɔ ɖokpo wɛ nyí ɖɔ nǔ e Biblu ɖɔ é nɛ. 1 Piyɛ́ɛ 5:7 ɖɔ jí: “Mi zlɔ́n nǔ e ɖò linkpɔ́n nyí nú mi wɛ lɛ bǐ sín agban ɖó jǐ tɔn, ɖó é ɖò nukún kpé dó mi wu wɛ.” Etɛ ka ɖexlɛ́ ɖɔ Jehovah Mawu nɔ keya nú we?\nMAWU NƆ NA NǓ MƐ ÐÒ AGBAZA LIXO\nJehovah sɔ́ kpɔ́ndéwú ɖ’ayǐ, bo nɔ nyɔ́ xomɛ bo nɔ lɛ́ na nǔ mɛ\nJɛ nukɔn hwɛ̌ ɔ, Mawu ɖó jujɔ ɖěɖee a na ko nɔ ɖó nukún ɖò xɔ́ntɔn towe vívɛ́ná lɛ gɔ́n é. Hwɛhwɛ ɔ, mɛ ɖěɖee nɔ nyɔ́ xomɛ dó yeɖée lɛ wu bo nɔ lɛ́ na nǔ yeɖée lɛ é nɔ huzu xɔ́ntɔn vívɛ́ lɛ. Ði lee a sixu yawu ɖ’ayi wu gbɔn é ɔ, Jehovah nɔ nyɔ́ xomɛ dó gbɛtɔ́ lɛ wu ayihɔngbe ayihɔngbe bo nɔ lɛ́ na nǔ ye. Kpɔ́ndéwú ɖokpo ɖíe: “Éyɛ nɔ zɔ́n, bɔ hwesivɔ tɔn nɔ hun dó mɛ nyanya lɛ kpodo mɛ ɖagbe lɛ kpan jí; é nɔ bló bɔ jǐ nɔ ja nú mɛ e nɔ wà nǔ jlɔjlɔ lɛ kpodo mɛ e nɔ wà nǔ agɔ lɛ kpan.” (Mat. 5:45) Etɛ hwesivɔ kpo jǐ kpo ka nɔ wà? Ðò nǔ e ye nɔ wà lɛ é mɛ ɔ, Mawu nɔ gbɔn gbla yetɔn mɛ bo ‘nɔ na nùɖuɖu mɛ túnflá; bo nɔ na xomɛhunhun mɛ.’ (Mɛ. 14:17) Nugbǒ ɔ, Jehovah nɔ bló bɔ ayikúngban ɔ nɔ na nùɖuɖu gègě, lobɔ nǔ e ka nɔ na mǐ awǎjijɛ sɔ nùɖuɖu ɖagbe ɖé é kpítí ǎ.\nEtɛwu mɛ gègě ka nɔ ba nùɖuɖu kpò lo? Acɛkpatɔ́ lɛ nɔ sɔ́ ayi yetɔn bǐ ɖó gǎn ɖuɖu yetɔn kpo akwɛ biba kpo jí hú ɖɔ ye ni jla gbɛzán mɛ lɛ tɔn ɖó wutu wɛ. Jehovah na ɖeɖɛ nukúnkɛ́n sín ninɔmɛ enɛ ɔ ɖò malin-malin mɛ, bo na sɔ́ Axɔsuɖuto jixwé tɔn e Vǐ tɔn nyí Axɔsu na é dó ɖyɔ acɛkpikpa e ɖò ayǐ dìn lɛ é na. Ðò hwenɛnu ɔ, mɛɖebǔ sɔ́ na ba nùɖuɖu kpò ǎ. Amɔ̌ dìn hwɛ̌ ɔ, Mawu nɔ nɔ gudo nú mɛsɛntɔ́ tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ. (Ðɛh. 37:25) Enɛ xlɛ́ ɖɔ é nɔ kpé nukún dó mǐ wu à cé?\nJEHOVAH ÐI HWENU TƆN GWE Ǎ\nJehovah sɔ́ kpɔ́ndéwú ɖ’ayǐ, bo ɖi hwenu tɔn gwe ǎ\nXɔ́ntɔn ɖagbe ɖé nɔ nɔ kpɔ́ xá mɛ. É sixu zán ganxixo gègě dó ɖɔ xó xá we dó nǔ e jló mi mɛ wè lɛ é jí. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, xɔ́ntɔn ɖagbe ɖé na ɖótó we ganji, hwenu e a na ɖò tagba towe lɛ kpo nǔ e ɖò ayi mɛ ɖu nú we wɛ lɛ é kpo ɖɔ n’i wɛ é. Jehovah ka nɔ sɔ́ ayi ɖó mɛ jí gbɔn mɔ̌ à? Ganji. É nɔ ɖótó ɖɛ mǐtɔn lɛ. Enɛ wu ɔ, Biblu dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖɔ mǐ ni “ɖókan dó ɖɛxixo wu” bo tlɛ “nɔ xoɖɛ hwebǐnu.”—Hlɔ. 12:12; 1 Tɛ. 5:17.\nTáan nabi Jehovah ka ɖò gbesisɔmɛ bo na zán dó ɖótó ɖɛ towe lɛ? Kpɔ́ndéwú ɖé ɖò Biblu mɛ bo na xósin ɔ mǐ. Cobonu Jezu na cyan mɛsɛ́dó tɔn lɛ ɔ, é “xoɖɛ zǎnmɛ kaka bɔ ayǐ hɔn.” (Luk. 6:12) Ðò ɖɛ enɛ mɛ ɔ, Jezu na ko ylɔ ahwanvu tɔn lɛ gègě sín nyikɔ, bo gbéjé jujɔ yetɔn lɛ kpodo gǎnmaɖó yetɔn lɛ kpo kpɔ́n, lobo byɔ Tɔ́ tɔn ɖɔ é ni d’alɔ emi bonu emi na cyan mɛsɛ́dó lɛ ɖò ye mɛ. Ee ayǐ wá hɔ́n é ɔ, Jezu tuùn ɖɔ emi ko cyan mɛ ɖěɖee jɛxa tawun bo na nyí mɛsɛ́dó tɔn lɛ é. Ðó Jehovah wɛ nyí Mɛ e “nɔ sè ɖɛ” é wutu ɔ, xomɛ nɔ hun i bonu é na ɖótó ɖɛ vívɛ́ e è nɔ xò sɛ́dó è lɛ é bǐ. (Ðɛh. 65:3) Enyi mɛɖé na bo tlɛ zán ganxixo gègě dó xoɖɛ dó nǔ e vɛ́ adɔ̌ n’i é ɖé jí ɔ, Jehovah nɔ ɖò ganmɛ xà wɛ ǎ.\nMAWU ÐÒ GBESISƆMƐ BO NA SƆ́ HWƐ KƐ MƐ\nJehovah sɔ́ kpɔ́ndéwú ɖ’ayǐ, bo ɖò gbesisɔmɛ bo na sɔ́ hwɛ kɛ mɛ\nÐò hweɖelɛnu ɔ, é tlɛ nɔ vɛwǔ nú xɔ́ntɔn vívɛ́ lɛ ɖɔ ye ni sɔ́ hwɛ kɛ yeɖée. Xɔ́ntɔn vívɛ́ e ko ɖò kpɔ́ sín xwè mɔkpan ɖíe lɛ é sixu wá klán, ɖó hwɛ sísɔ́ kɛ yeɖée vɛwǔ nú ye tawun wutu. Jehovah ɖò mɔ̌ ǎ. Biblu byɔ ayijlɔjlɔnɔ lɛ bǐ ɖɔ ye ni byɔ ɛ hwɛsɔkɛ, ɖó “hwɛsɔkɛ mɛ nɔ cikɔ n’i ǎ.” (Eza. 55:6, 7) Etɛ ka nɔ sísɛ́ Mawu bɔ é nɔ sɔ́ hwɛ kɛ mɛ kpo jlǒ kpo sɔmɔ̌?\nWanyiyi Mawu tɔn e è ma sixu jlɛ́ dó nùɖé wu ǎ é wɛ. É yí wǎn nú gbɛtɔ́ lɛ sɔmɔ̌ bo sɔ́ Vǐ tɔn Jezu jó, bo dó hwlɛn gbɛtɔ́ lɛ ɖò hwɛhuhu kpo nǔ nyanya e hwɛhuhu dɔn kɔn nyì ayǐ lɛ é kpo sí. (Jaan 3:16) Ðesu lɔ ɔ, gbɛxixɔ ɔ lɛ́vɔ wà nǔ hú mɔ̌. Gbɔn vɔsisa Klisu tɔn gblamɛ ɔ, Mawu sɔ́ hwɛ kɛ mɛ e é yí wǎn na lɛ é kpo jlǒ kpo. Mɛsɛ́dó Jaan wlan ɖɔ: “Enyi mǐ ka ɖɔhwɛ mǐtɔn lɛ nú Mawu ɔ, mǐ hɛn ɔ, mǐ na ɖeji dó wǔ tɔn, ɖó nǔ jlɔjlɔ wɛ é nɔ wà; é na sɔ́ hwɛ mǐtɔn lɛ kɛ mǐ.” (1 Jaan 1:9) Ðó Jehovah nɔ sɔ́ hwɛ kɛ mɛ wutu ɔ, mǐ sixu kpó ɖò xɔ́ntɔn tɔn nyí wɛ zɔn mǐ yì, bɔ enɛ tuùntuùn nɔ byɔ lanmɛ nú mǐ tawun.\nÉ NƆ D’ALƆ WE HWENU E A ÐÓ HUDO TƆN É\nJehovah sɔ́ kpɔ́ndéwú ɖ’ayǐ, bo nɔ d’alɔ mǐ hwenu e mǐ ɖó hudo tɔn é\nXɔ́ntɔn jɔ xɔ́ntɔn ɖé nɔ d’alɔ mɛ hwenu e è ɖò hudo mɛ é. Jehovah ka nɔ wà mɔ̌ à? Xó tɔn ɖɔ jí: “É [Mawu sɛntɔ́ ɖé] na bo j’ayǐ ɔ, é nɔ cí kɔ́mɛ ǎ, ɖó Mawu Mavɔmavɔ nɔ hɛn alɔ tɔn, bo nɔ sɔ́ ɛ site.” (Ðɛh. 37:24) Jehovah ‘nɔ sɔ́ mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ site’ ɖò ali gègě nu. Ð’ayi nǔ elɔ e jɛ ɖò tɔtɛntinto Caraïbes tɔn e nɔ nyí St. Croix é mɛ é wu.\nAzɔ̌mɛvigbɛ́ ɖyɔvivu ɖé tɔn lɛ nɔ ɖò kɔ gbidi n’i wɛ, ɖó nǔ e é ɖi nǔ na lɛ é lɔn n’i bonu é na dó gbè asya ǎ wutu. Ee é xoɖɛ sɛ́dó Jehovah bo byɔ ɛ alɔdo gudo é ɔ, e wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ emi kún na bla alɔ dó wǔ ó. Xota e jí é w’azɔ̌ dó bɔ d’ewu bo na ɖó gbè tɔn nú klasi ɔ é jinjɔn gbè didó asya jí. É zán Tàn Biblu Tɔn lɛ Sín Wema Ce dó tinmɛ lee tan Cadlaki, Mɛcaki kpo Abɛdi-Nɛgo kpo tɔn kúnkplá gbeta e kɔn é wá é gbɔn é. É ɖɔ, “Jehovah cyɔn alɔ Eblée atɔn enɛ lɛ jí, ɖó ye gbɛ́ ɖɔ emi kún na sɛ̀n bocyɔ ó wutu.” Enɛ gudo ɔ, é xwlé wema ɔ ye mɛ e wá lɛ é. Azɔ̌mɛvigbɛ́ tɔn 11 wɛ yí wema ɔ. Ee ɖyɔvivu enɛ mɔ nukúnnú jɛ wu ɖɔ Jehovah na hlɔnhlɔn kpo nùnywɛ kpo emi, bɔ emi ɖekúnnu dó xota enɛ e nɔ byɔ acéjíninɔ é jí é ɔ, xomɛ hun i tawun.\nEnyi a wá xò nǔ kpɔ́n gbeɖé ɖɔ Jehovah ka nɔ kpé nukún dó emi wu à jí hǔn, lin tamɛ dó wemafɔ Biblu tɔn lɛ jí, ɖi Ðɛhan 34:18-20; 55:23; kpo 145:18, 19 kpo. Kanbyɔ mɛ e ko nyí Kúnnuɖetɔ́ b’ɛ lín lɛ é ɖɔ nɛ̌ Jehovah ka kpé nukún dó ye wu gbɔn à jí. Enyi a ɖó hudo alɔdo Mawu tɔn tɔn hǔn, xoɖɛ sɛ́dó è dó xó ɔ jí. É na lín cobonu a na mɔ lee Jehovah ‘ɖò nukún kpé dó wǔ we wɛ’ gbɔn é ǎ.


Huzu Kpannukɔn Satáan Awovi (Jaki 4:7)\nHuzu Kpannukɔn Awovi\n“Mi lodǒ ɖò awovi nukɔn; enɛ ɔ, é na hɔn yì zɔ nú mi.”—JAKI 4:7.\n1, 2. Etɛ mǐ ka ɖó na tuùn dó Satáan kpo awovi tɔn lɛ kpo wu?\nGBƐ̀ ninɔ ɖò gbɛ̀ yɔyɔ̌ Jehovah tɔn mɛ na jiwǔ. Mǐ na wá nɔ gbɛ̀ lee Mawu ko bló tuto tɔn ɖɔ mǐ ni nɔ gbɔn é. Amɔ̌ dìn hwɛ̌ ɔ, mǐ ɖò gbɛ̀ e ɖò Satáan kpo awovi tɔn lɛ kpo sín acɛ mɛ é mɛ. (2 Kɔlɛntinu lɛ 4:4) Nugbǒ wɛ ɖɔ mǐ kún sixu mɔ ye ó, amɔ̌, ye tíìn bo lɛ́ ɖó hlɔnhlɔn tawun.\n2 Ðò wemata elɔ mɛ ɔ, mǐ na ɖɔ xó dó lee mǐ sixu tɛ́ dó Jehovah wu ganji, bo cyɔn alɔ mǐɖée jí sín Satáan sí gbɔn é wu. Jehovah d’akpá ɖɔ emi na d’alɔ mǐ. Amɔ̌, é byɔ ɖɔ mǐ ni tuùn wlɛnwín ɖěɖee Satáan kpo awovi tɔn lɛ kpo nɔ zán dó ɖó mɔ nú mǐ lobo wlí mǐ lɛ é.\n“KINNIKINNI E ÐÒ ADǍN JÍ É ÐƆHUN”\n3. Etɛ Awovi ka jló na bló nú mǐ?\n3 Satáan ɖɔ ɖɔ cejɛnnabi wɛ zɔ́n bɔ mǐ mɛ gbɛtɔ́ lɛ ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ, lé enyi mǐ mɔ wuvɛ̌ e syɛn lɛ é ɔ, mǐ kún sɔ́ na sɛ̀n ɛ ó. (Xà Jɔbu 2:4, 5.) Enyi mɛɖé xlɛ́ ɖɔ emi jló na kplɔ́n nǔ dó Jehovah wu ɔ, Satáan kpo awovi tɔn lɛ kpo nɔ ɖó ayi wu, bo nɔ tɛ́n kpɔ́n bá sú ali dó mɛ ɔ. Nú mɛɖé zé éɖée jó nú Jehovah bo bló baptɛm ɔ, xomɛ nɔ sìn ye. Biblu jlɛ́ Awovi dó “kinnikinni e ɖò adǎn jí,” “bo ɖò mɛ e é na vún ɖu ɔ ba wɛ” é wu. (1 Piyɛ́ɛ 5:8) Satáan jló na hɛn kancica e ɖò mǐ kpo Jehovah kpo tɛntin é gblé.—Ðɛhan 7:2, 3; 2 Timɔtée 3:12.\nEnyi mǐ sɔ́ mǐɖee jó nú Jehovah ɔ, xomɛ nɔ sìn Satáan\n4, 5. (a) Etɛ Satáan ma ka sixu bló ǎ? (b) Etɛ ka nyí è ni “lodǒ ɖò awovi nukɔn” sín tinmɛ?\n4 Amɔ̌, mǐ ɖó na ɖi xɛsi nú Satáan kpo awovi tɔn lɛ kpo ǎ. Jehovah ko ɖó dogbó nú nǔ e ye sixu wà nú mǐ é. Jehovah d’akpá ɖɔ Klisanwun nugbǒ “wɔbuwɔbu ɖé” na xò “ya ɖaxó ɔ” zlɛ. (Nǔɖexlɛ́mɛ 7:9, 14) Awovi sixu wà nǔ ɖebǔ, bonu nǔ mɔhun gɔn jijɛ ǎ, ɖó Jehovah ɖò xɛ nya ɖò togun Tɔn jí wɛ.\n5 Nú mǐ tɛ́ dó Jehovah wu ɔ, Satáan sixu hɛn kancica e ɖò mǐ kpo é kpo tɛntin é gblé ǎ. Xó Mawu tɔn na jiɖe mǐ ɖɔ: “Nú mi ɖò kpɔ́ xá Mawu Mavɔmavɔ jɛn wɛ ɔ, é lɔ na ɖò kpɔ́ xá mi.” (2 Tan 15:2; xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 10:13.) Sunnu kpo nyɔnu kpo hwexónu tɔn gègě, ɖi Abɛli, Henɔci, Nɔwée, Sala kpo Mɔyizi kpo huzu kpannukɔn Awovi gbɔn Jehovah wu títɛ́dó gblamɛ. (Eblée lɛ 11:4-40) Mǐ sixu wà nǔ ɖokpo ɔ. Xó Mawu tɔn d’akpá ɖɔ: “Mi lodǒ ɖò awovi nukɔn; enɛ ɔ, é na hɔn yì zɔ nú mi.”—Jaki 4:7.\nMǏ ÐÓ ‘AHWAN ÐÉ BO NA FUN’\n6. Nɛ̌ Satáan ka nɔ tɔ́n ahwan mǐ gbɔn?\n6 Nugbǒ wɛ ɖɔ Satáan tuùn ɖɔ Jehovah ɖó dogbó nú nǔ e emi sixu wà nú mǐ lɛ é, amɔ̌, é na tɛ́n kpɔ́n bo na wà nǔ ɖebǔ dó vɔ́da nú kancica e mǐ ɖó xá Mawu é. Égbé ɔ, Awovi nɔ gbɔn ali gègě nu, bo nɔ lɛ́ zán wlɛnwín e é ko zán nú xwè afatɔ́n mɔkpan lɛ é dó tɔ́n ahwan mǐ. Etɛ ka nyí ɖé lɛ ɖò wlɛnwín enɛ lɛ mɛ?\n7. Etɛwu Satáan ka ɖò ahwan tɔ́n togun Jehovah tɔn wɛ?\n7 Mɛsɛ́dó Jaan wlan ɖɔ: “Gbɛ̀ ɔ bǐ . . . ɖò Mɛnyanya ɔ sín acɛ mɛ.” (1 Jaan 5:19) Gbɛ̀ nyanya elɔ ɖò Satáan sín acɛ mɛ, bɔ é nɔ jló na ɖ’acɛ dó togun Jehovah tɔn lɔ jí. (Micée 4:1; Jaan 15:19; Nǔɖexlɛ́mɛ 12:12, 17) Awovi tuùn ɖɔ é kún sɔ́ kpò táan kaka ɖé nú emi ó, enɛ wu ɔ, é nɔ gbidi kɔ nú mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo dó nùjɔnǔ mɛ, bonu mǐ ni gɔn gbeji nɔ nú Mawu. Hweɖelɛnu ɔ, Satáan nɔ tɔ́n ahwan mǐ gannaganna, amɔ̌, hweɖevolɛnu ɔ, é nɔ zán ayi winniwinni dó wà mɔ̌.\n8. Etɛ Klisanwun ɖokpo ɖokpo ka ɖó na tuùn?\n8 Mǐ xà ɖò Efɛzinu lɛ 6:12 mɛ ɖɔ: “Nǔɖoyɛswímɛ nyanya e ɖò jinukúnsin kpo ayikúngban kpo tɛntin [lɛ é] . . . wɛ mi ɖó na fun ahwan xá.” Klisanwun lɛ ɖokpo ɖokpo ɖó na fun ahwan xá Satáan kpo awovi tɔn lɛ kpo. Mǐ ɖó na tuùn ɖɔ mɛ ɖěɖee zé yeɖée jó nú Jehovah lɛ é bǐ ɖò ahwan enɛ fun wɛ. Ðò wema e mɛsɛ́dó Pɔlu wlan sɛ́dó Efɛzinu lɛ é mɛ ɔ, é dó wusyɛn lanmɛ nú ye azɔn gègě ɖɔ ye ni nɔ acéjí.—Efɛzinu lɛ 6:11, 13, 14.\n9. Etɛ Satáan kpo awovi tɔn lɛ kpo ka nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na wà nú mǐ?\n9 Satáan kpo awovi tɔn lɛ kpo nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na blɛ́ mǐ ɖò ali gègě nu. Nú mǐ gló Satáan ɖò ali ɖé nu ɔ, enɛ ko xlɛ́ ɖɔ é kún sixu ɖu ɖò mǐ jí ɖò ali ɖevo nu ó ǎ. Awovi nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na mɔ fí e mǐ vɔ́da ɖè é, enɛ ɔ, é na sixu zán mɔ e sɔgbe xá lɛ é dó wlí mǐ. Amɔ̌, é byɔ ɖɔ mǐ ni jɛ mɔ enɛ lɛ mɛ ǎ, ɖó Biblu kplɔ́n nǔ gègě mǐ dó mɔ e Awovi nɔ ɖó nú mɛ lɛ é wu. (2 Kɔlɛntinu lɛ 2:11; kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 31gɔ́ ɔ.) Mɔ enɛ lɛ ɖokpo wɛ nyí awovinúwiwa.\nNƆ ZƆ VWÉÉ NÚ AWOVI LƐ\n10. (a) Etɛ ka nɔ nyí awovinúwiwa? (b) Nukún tɛ Jehovah ka nɔ sɔ́ dó kpɔ́n awovinúwiwa?\n10 Nǔ e zɛ hlɔnhlɔn gbɛtɔ́ tɔn wu bo nɔ dɔn gbɛtɔ́ lɛ ɖó kpɔ́ xá awovi lɛ é, ɖi amɔɛkinkan, azě, nǔnyiyiylɔ nú mɛ alǒ bònu yiyi nú mɛkúkú ɖò awovinúwiwa mɛ. Biblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ awovinúwiwa nɔ “vɛ́ mɔ” nú Jehovah; mǐ sixu wà nǔ ɖó kpɔ́ xá awovi lɛ bɔ hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, mǐ na ɖɔ mǐ ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ ǎ. (Sɛ́nflínmɛ 18:10-12; Nǔɖexlɛ́mɛ 21:8) Klisanwun lɛ ɖó na nyì alɔ nú awovinúwiwa alɔkpa lɛ bǐ mlɛ́mlɛ́.—Hlɔmanu lɛ 12:9.\n11. Fitɛ dò biba nú nǔ e zɛ hlɔnhlɔn gbɛtɔ́ tɔn wu lɛ é ka sixu kplá mɛ yì?\n11 Satáan tuùn ɖɔ enyi nǔ e zɛ hlɔnhlɔn gbɛtɔ́ tɔn wu lɛ é nɔ dɔn mǐ ɔ, é na bɔkun nú emi bɔ emi na dɔn mǐ dó awovinúwiwa mɛ. Awovinúwiwa alɔkpa ɖebǔ sixu hɛn kancica e mǐ ɖó xá Jehovah é gblé.\nSATÁAN NƆ TƐ́N KPƆ́N BÁ BLƐ́ MǏ\n12. Nɛ̌ Satáan ka nɔ wà nǔ dó linlin mǐtɔn wu gbɔn?\n12 Satáan nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na wlú linlin gbɛtɔ́ lɛ tɔn. Kpɛɖé kpɛɖé ɔ, é nɔ bló bɔ gbɛtɔ́ lɛ nɔ jɛ nǔ xò kpɔ́n jí kaka bo nɔ wá “ylɔ nǔ nyanya ɖɔ nǔ ɖagbe, bo . . . ylɔ nǔ ɖagbe ɖɔ nǔ nyanya.” (Ezayíi 5:20) Awovi nɔ sɔ́ linlin lehun lɛ ɖó ajo: Wěɖexámɛ Biblu tɔn lɛ sɔ́ ɖu nǔ ǎ; enyi è wɔn ya nú nugbodòdó Mawu tɔn lɛ ɔ, è na ɖó awǎjijɛ hugǎn.\n13. Nɛ̌ Satáan ka nɔ bló gbɔn bonu mǐ na xò nǔ kpɔ́n?\n13 Wlɛnwín e Satáan nɔ zán bɔ é nɔ w’azɔ̌ hugǎn é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ é nɔ bló bɔ nǔxokpɔ́n nɔ gbakpé. É ɖò wlɛnwín enɛ zán wɛ dìn é ɔ, é sɔ́ nyí dìn nùɖé ǎ. Ðò jikpá Edɛni tɔn mɛ ɔ, bonu Ɛvu na dó xò nǔ kpɔ́n ɔ, é kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Mawu ɖɔ mi kún ɖó na ɖu atín sínsɛ́n e ɖò jikpá ɔ mɛ lɛ ɖebǔ ó nugbǒ à?” (Bǐbɛ̌mɛ 3:1) Nukɔnmɛ ɖò Jɔbu hwenu ɔ, Satáan kanbyɔ Jehovah ɖò wɛnsagun lɛ nukɔn ɖɔ: “Yayǎ wɛ Jɔbu ɖò gbeji nú we à?” (Jɔbu 1:9) Ðò baptɛm Jezu tɔn gudo ɔ, Satáan tɛ́n ɛ kpɔ́n bo ɖɔ: “Nú Mawu ví jɛn wɛ a nyí nugbǒ hǔn, ɖegbe nú awinnya elɔ lɛ, nú ye ni huzu nùɖuɖu.”—Matie 4:3.\n14. Nɛ̌ Satáan ka nɔ bló bɔ gbɛtɔ́ lɛ nɔ mɔ ɖɔ awovinúwiwa kún nyla ó gbɔn?\n14 Égbé ɔ, Satáan kpó ɖò biblo wɛ bonu mǐ na xò nǔ kpɔ́n. É nɔ bló bɔ gbɛtɔ́ lɛ nɔ kanbyɔ yeɖée ɖɔ awovinúwiwa ka nyla dóó à jí, gbɔn ɖiɖexlɛ́ ɖɔ awovinúwiwa ɖé lɛ kún nɔ wà nyanya nú mɛ ó gblamɛ. Klisanwun ɖé lɛ tlɛ sɔ́ tuùn nǔ nyanya e nǔ mɔhun lɛ nɔ jì lɛ é ǎ. (2 Kɔlɛntinu lɛ 11:3) Enɛ wu ɔ, nɛ̌ mǐ ka sixu cyɔn alɔ mǐɖée jí gbɔn lo? Nɛ̌ mǐ ka sixu wà gbɔn bo kudeji ɖɔ mǐ kún ɖò Satáan sín mɔ mɛ jɛ wɛ ó? Mi nú mǐ ni gbéjé ali e nu mǐ sixu jɛ mɔ mɛ ɖè é wè kpɔ́n, ye wɛ nyí ayiɖeɖayi kpo lanmɛ na nɔ ganji kpo.\nSATÁAN NƆ ZÁN JLǑ MǏTƆN LƐ DÓ WÀ NǓ DÓ MǏ WU\n15. Nɛ̌ mǐ ka sixu wà nǔ ɖó kpɔ́ xá awovi lɛ ɖò ayiɖeɖayi mǐtɔn lɛ mɛ gbɔn?\n15 Égbé ɔ, gègě fímu, video, tito televiziɔn jí tɔn, ayihundida ɔdinatɛ́ɛ jí tɔn kpo tɛn ɛntɛnɛti tɔn lɛ kpo tɔn nɔ xlɛ́ awovi lɛ, majikibiblo kpo nǔ e zɛ hlɔnhlɔn gbɛtɔ́ tɔn wu lɛ é kpo. Mɛ gègě nɔ kpɔ́n nǔ enɛ lɛ dó mɔ nǔ e hwɛ́n bo ma nɔ wà nyanya nú mɛ ǎ é ɖé, lobo tuùn ɖɔ awovi lɛ jijodó bonu ye ni byɔ gbɛzán yetɔn mɛ nyla ǎ. Mɛɖé sixu lɛ́ ɖ’alɔ ɖò awovinúwiwa mɛ gbɔn nǔ elɔ lɛ wiwa gblamɛ: du e jí è ɖè é dò biba (horoscope), alɔxomɛ kpinkpɔn, nǔmɔnúmɛ kpo dlɔ̌ lɛ sín tinmɛ biba kpo. Satáan nɔ hwla awovinú e ɖò nǔ mɔhunkɔtɔn lɛ mɛ é, b’ɛ nɔ cí nǔ e budo, dɔn mɛ, bo lɛ́ hwɛ́n é ɖɔhun. Mɛɖé tlɛ sixu lin ɖɔ enyi emi ma vɛ́ ko nɔ ɖ’alɔ ɖò awovinúwiwa mɛ ǎ ɔ, nùɖé kún nyla ɖ’emɛ ɖɔ emi ni kpɔ́n nǔ e mɛ awovinúwiwa ɖè é ɖé alǒ nǔ e zɛ hlɔnhlɔn gbɛtɔ́ tɔn wu é ɖé ó. Etɛwu linlin mɔhun ɖiɖó ka nyla?—1 Kɔlɛntinu lɛ 10:12.\n16. Etɛwu mǐ ka ɖó na nyì alɔ nú ayiɖeɖayi e nɔ xlɛ́ nǔ e zɛ hlɔnhlɔn gbɛtɔ́ tɔn wu lɛ é?\n16 Satáan kpo awovi tɔn lɛ kpo sixu tuùn nǔ e ɖò ayi mǐtɔn mɛ lɛ é ǎ. Amɔ̌, gbeta e kɔn mǐ nɔ wá dó mǐɖesunɔ alǒ xwédo mǐtɔn takúnmɛ é, kaka jɛ ayiɖeɖayi e mǐ nɔ cyan lɛ é jí sixu zɔ́n bɔ ye ɖó ayi nǔ e nɔ jló mǐ lɛ é kpo lee mǐ nɔ lin nǔ gbɔn é kpo wu. Enyi mǐ nɔ cyan fímu, han alǒ wema e ɖɔ xó dó kɛnnɛsinɔ lɛ, bǒgbesisa, yɛ nyanya ɖò mɛ jí, azětɔ́ lɛ, nǔjlɛtɔ́ lɛ alǒ nǔ mɔhun lɛ jí é ɔ, Satáan kpo awovi tɔn lɛ kpo na tuùn ɖɔ mǐ nɔ ba na tuùn emi. Enɛ ɔ, ye sixu tɛ́n kpɔ́n bo na bló bɔ mǐ na ɖ’alɔ ɖò awovinúwiwa mɛ d’eji.—Xà Galatinu lɛ 6:7.\n17. Nɛ̌ Satáan ka sixu gbɔn jlǒ e mǐ ɖó bo na ɖó lanmɛ syɛn hunsin ɖagbe é sín yɛkan mɛ gbɔn?\n17 Satáan sixu lɛ́ gbɔn jlǒ e mǐ ɖó bo na ɖó lanmɛ syɛn hunsin ɖagbe é sín yɛkan mɛ. Égbé ɔ, mɛ gègě nɔ jɛ azɔn baɖabaɖa lɛ. Mɛɖé sixu ko tɛ́n nǔ gègě kpɔ́n b’ɛ ka kpa ɛ ǎ. (Maki 5:25, 26) Ye tlɛ sixu ko mɔ ɖɔ nukúnɖiɖo ɖě kún sɔ́ ɖè ó, bo na jló na tɛ́n nǔ ɖebǔ kpɔ́n. Amɔ̌, Klisanwun lɛ ɖó na cɔ́ yeɖée bo na yí gbè nú nukúnkpédómɛwu e na byɔ ɖɔ è ni zán “awovinúwiwa” lɛ é ǎ.—Ezayíi 1:13, nwt.\nGanjɛ Jehovah wu hwenu e a ɖò azɔn jɛ wɛ é\n18. Nukúnkpédómɛwu tɛ lɛ Klisanwun ɖé ka ɖó na nyì alɔ na?\n18 Ðò Izlayɛli hwexónu tɔn ɔ, mɛɖé lɛ nɔ zán “awovinúwiwa.” Jehovah ɖɔ nú ye ɖɔ: “Mi sɔ́ alɔ dó jǐ bo ɖò ɖɛ na xò wɛ ɔ, un nɔ ɖó kɔ mi wu ǎ, mi ɖò ɖɛ ɖě ɖò ɖě jí lɛ xò wɛ ɔ, un nɔ ɖótó mi ǎ.” (Ezayíi 1:15) Lin tamɛ kpɔ́n, Jehovah tlɛ na ɖótó ɖɛ yetɔn lɛ ǎ! Mǐ jló na wà nǔ ɖebǔ e sixu hɛn kancica e ɖò mǐ kpo Jehovah kpo tɛntin é gblé, bo na zɔ́n bɔ é na gɔn alɔ dó mǐ, ɖò taji ɔ, ɖò hwenu e mǐ ɖò azɔn jɛ wɛ é ǎ. (Ðɛhan 41:4) Enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na kpɔ́n ɖɔ nukúnkpédómɛwu e jí lin tamɛ dó wɛ mǐ ɖè é ka cá kàn xá awovinúwiwa alǒ hlɔnhlɔn e zɛ gbɛtɔ́ tɔn wu é ɖò ali ɖé nu wɛ à jí. (Matie 6:13) Nú é cá kàn xá ɖò ali ɖé nu ɔ, mǐ ɖó na nyì alɔ na!—Kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 32gɔ́ ɔ.\nTAN E KÚNKPLÁ AWOVI LƐ É\n19. Nɛ̌ Awovi ka nɔ bló gbɔn bɔ mɛ gègě nɔ ɖi xɛsi?\n19 Hwenu e mɛɖé lɛ ɖò linlin wɛ ɖɔ Satáan kpo awovi tɔn lɛ kpo sín xó ɔ, xɛxó ɖé kpowun wɛ é ɔ, mɛ ɖevo lɛ tuùn ɖɔ ye tíìn nugbǒ ɖó nǔ e ye ko mɔ kpɔ́n lɛ é wutu. Mɛ gègě nɔ ɖò xɛsi jí, ɖó yɛ nyanya lɛ wu, bo nɔ nyí kannumɔ nú xɛxó lɛ. Mɛ ɖevo lɛ nɔ ɖò nǔ e dó xɛsi bɔ awovi lɛ wà nú gbɛtɔ́ lɛ é xó ɖɔ wɛ, bɔ enɛ nɔ zɔ́n bɔ xɛsiɖiɖi nú awovi lɛ fɔ́n bo ɖò jijɛji wɛ. Hwɛhwɛ ɔ, tan enɛ lɛ nɔ jiwǔ nú gbɛtɔ́ lɛ, bɔ akpàkpà nɔ sɔ́ ye nú ye na ɖɔ nú mɛ ɖevo lɛ. Tan enɛ lɛ nɔ zɔ́n bɔ gbɛtɔ́ lɛ nɔ ɖi xɛsi nú Awovi lɔ.\n20. Nɛ̌ mǐ ka sixu fúnfún Satáan sín adingban lɛ kpé gbɔn?\n20 Lin tamɛ dó nǔ elɔ jí: Satáan jló ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ ni ɖi xɛsi nú emi. (2 Tɛsalonikinu lɛ 2:9, 10) Adingbannɔ wɛ n’i, b’ɛ tuùn lee é na flú ayi mɛ ɖěɖee awovinúwiwa nɔ jló lɛ é tɔn gbɔn é, bo nɔ bló bɔ ye nɔ ɖi nǔ nú nǔ e ma nyí nugbǒ dandan ǎ lɛ é. Mɛ enɛ lɛ sixu kpi tan e ye lin ɖɔ emi mɔ, alǒ sè lɛ é. Bǎ e mɛ ye kpi tan enɛ lɛ ɖó é ɔ, bǎ enɛ mɛ wɛ ye nɔ dó sìn ye jí ɖó. Mǐ ba na d’alɔ Satáan bonu é na fúnfún xɛsi kpé gbɔn tan mɔhun lɛ vívɔ́ kpi gblamɛ ǎ.—Jaan 8:44; 2 Timɔtée 2:16.\n21. Mǐ na kpi tan e kúnkplá awovi lɛ é ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, etɛ wu mǐ ka na nɔ ɖɔ xó dó?\n21 Enyi mɛ Jehovah tɔn ɖé ko kpé nǔ xá awovi lɛ kpɔ́n ɔ, é ɖó na vɔ́ tan enɛ lɛ kpi nú mɛ ɖevo lɛ dó ɖè ayi ɖ’ayǐ nú ye ǎ. É byɔ ɖɔ mɛ Jehovah tɔn lɛ ni ɖi xɛsi nú nǔ e Satáan kpo awovi tɔn lɛ kpo sixu bló é ɖebǔ ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, mǐ ɖó na sɔ́ ayi ɖó Jezu kpo hlɔnhlɔn e Jehovah na ɛ é kpo jí. (Eblée lɛ 12:2) Jezu kpi awovi lɛ sín tan nú ahwanvu tɔn lɛ dó ɖè ayi ɖ’ayǐ nú ye ǎ. É sɔ́ ayi ɖó wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn kpo “azɔ̌ ɖagbeɖagbe e Mawu wà lɛ” é kpo jí.—Mɛsɛ́dó 2:11; Luki 8:1; Hlɔmanu lɛ 1:11, 12.\n22. Etɛ a ka kanɖeji bo na wà?\n22 Hɛn dó ayi mɛ ɖɔ nǔ e gbé nya wɛ Satáan ɖè é wɛ nyí ɖɔ é na hɛn kancica e mǐ ɖó xá Jehovah é gblé. É na tɛ́n nǔ e wu é kpé é bǐ kpɔ́n bonu nǔ ni dó nyí mɔ̌. Amɔ̌, mǐ tuùn wlɛnwín e Awovi nɔ zán lɛ é, bo lɛ́ kanɖeji bo na huzu kpannukɔn awovinúwiwa alɔkpa lɛ bǐ. Mǐ na “na tɛn awovi” bɔ é na ɖè kàn kpò nú kán e mǐ kanɖeji é ǎ. (Xà Efɛzinu lɛ 4:27.) Nugbǒ ɔ, enyi mǐ huzu kpannukɔn Awovi ɔ, mǐ na gán sín mɔ tɔn lɛ sí, bo na nɔ ayijayǐ mɛ ɖò xɛnyaɖomɛji Jehovah tɔn glɔ́.—Efɛzinu lɛ 6:11.\n1 GBƐ̀ Ɔ ÐÒ AWOVI SÍN ACƐ MƐ\n“Gbɛ̀ ɔ bǐ . . . ɖò Mɛnyanya ɔ sín acɛ mɛ.”—1 Jaan 5:19\nEtɛ gbé nya wɛ Satáan ka ɖè?\n1 Piyɛ́ɛ 5:8\nSatáan jló na d’akpà kancica e ɖò mǐ kpo Jehovah kpo tɛntin é wu, bo tlɛ na hɛn gblé.\nJɔbu 2:4, 5\nEnyi é mɔ bonu mɛ lɛ wá tuùn Jehovah bo yí wǎn n’i ɔ, xomɛ nɔ sìn i.\n2 MA NÚ XƐSI ÐI WE DÓ SATÁAN WU Ó\n“Mi bo hwíhwɛ́ miɖée ɖó Mawu glɔ́; mi lodǒ ɖò awovi nukɔn; enɛ ɔ, é na hɔn yì zɔ nú mi.”—Jaki 4:7\nNɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ mǐ sixu huzu kpannukɔn Awovi?\nNǔɖexlɛ́mɛ 7:9, 14\nJehovah ɖó dogbó nú nǔ e Satáan sixu wà nú mǐ lɛ é. Mawu d’akpá ɖɔ gbɛtɔ́ wɔbuwɔbu ɖé na gán, bo na byɔ gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ mɛ.\n2 Tan 15:2\nEnyi mǐ nɔ tɛ́ dó Jehovah wu ɔ, Satáan sixu hɛn kancica e ɖò mǐ kpo Jehovah kpo tɛntin é gblé ǎ.\n1 Kɔlɛntinu lɛ 10:13; Eblée lɛ 11:4-40\nJehovah d’akpá ɖɔ emi na d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na nɔ gbeji, lee é d’alɔ mɛ gègě gbɔn ɖò hwexónu é.\n3 NƆ ACÉJÍ DÓ MƆ SATÁAN TƆN LƐ WU\n“Mǐ tuùn linlin tɔn lɛ ganji.”—2 Kɔlɛntinu lɛ 2:11\nMɔ alɔkpa tɛ lɛ Awovi ka nɔ zán?\nJaan 15:19; Nǔɖexlɛ́mɛ 12:12, 17\nAwovi kp’acɛ dó gbɛ̀ ɔ jí, amɔ̌, é nɔ kp’acɛ dó togun Jehovah tɔn jí ǎ, enɛ wu ɔ, é nɔ nya gbě togun Jehovah tɔn tɔn.\nBǐbɛ̌mɛ 3:1; Galatinu lɛ 5:19-21; Efɛzinu lɛ 6:12\nAwovi nɔ tɛ́n kpɔ́n, bo nɔ mɔ gǎnmaɖó mǐtɔn lɛ, bo na dó zán ye dó wà nǔ dó mǐ wu.\nLevíi ví lɛ 19:26; Ezayíi 1:13, 15; Maki 5:25, 26\nNɔ nɔ acéjí hwenu e a ɖò nukúnkpédómɛwu ɖé ba wɛ ɖò lanmɛ na nɔ ganji sín ali nu é. Mɛɖé sixu ko mɔ ɖɔ nukúnɖiɖo ɖě kún sɔ́ ɖè ó, bo na jló na tɛ́n nukúnkpédómɛwu e na byɔ ɖɔ è ni zán hlɔnhlɔn e zɛ gbɛtɔ́ tɔn wu é kpɔ́n.\nSɛ́nflínmɛ 18:10-12; Mɛsɛ́dó 19:19; Galatinu lɛ 6:7; Nǔɖexlɛ́mɛ 21:8\nEnyi awovi lɛ mɔ ɖɔ mǐ nɔ ba dò nú nǔ ɖěɖee zɛ hlɔnhlɔn gbɛtɔ́ tɔn wu lɛ é ɔ, ye sixu gbɔn nǔdobiba mǐtɔn sín yɛkan mɛ. Enyi mǐ dó ta awovinúwiwa mɛ ɔ, mǐ na gɔn gbeji nɔ nú Jehovah.\n4 MA NƆ JLA ADINGBAN AWOVI TƆN LƐ Ó\n“Awovi . . . nyí adingbannɔ, bo nyí adingbannɔ lɛ sín tɔ́.”—Jaan 8:44\nNɛ̌ mǐ ka sixu fúnfún adingban Satáan tɔn lɛ kpé gbɔn?\nHlɔmanu lɛ 1:11, 12; 2 Timɔtée 2:16\nGbɛtɔ́ lɛ nɔ kpi tan ɖěɖee nɔ xlɛ́ ɖɔ Satáan kpo awovi lɛ kpo ɖó hlɔnhlɔn tawun hú hlɔnhlɔn e ye ɖó é é. Mǐ ɖó na nɔ ɖò tan enɛ lɛ e nɔ zɔ́n bɔ xɛsi nɔ gbakpé lɛ é kpi wɛ ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, mǐ ɖó na sɔ́ ayi mǐtɔn ɖó wusyɛn didó lanmɛ nú mǐɖée jí.\nEfɛzinu lɛ 6:11\nEnyi mǐ nɔ nɔ acéjí dó mɔ Awovi tɔn lɛ wu ɔ, mǐ sixu ɖu ɖò ye jí, bo tɛ́ dó Jehovah wu.


Nú é tlɛ byɔ ɖɔ mǐ na ɖi zɔnlin gbɔn zùn ɖaxó mɛ alǒ gbɛmɛ na bo ma nyɔ́ ǎ ɔ, mǐ nɔ yì kplé Klisanwun tɔn lɛ ɖò gbesisɔmɛ. Lee tagba gbɛmɛ tɔn lɛ kpo azɔ̌ wiwa kpo nɔ cikɔ nú mɛ sɔ é ɔ, nɛ̌ ka gbɔn bɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ nɔ dó gǎn sɔmɔ̌ bo nɔ kplé kpo nùɖitɔ́ hàtɔ́ yetɔn lɛ kpo?\nÉ nyɔ́ nú ɖagbe mɛ nunɔ mǐtɔn. “Mi nú mǐ ni kpé nukún dó mǐɖee wu,” wɛ Pɔlu wlan, hwenu e é ɖò xó ɖɔ dó mɛ e kpo mǐ kpo nɔ kplé ɖò agun mɛ lɛ é wu wɛ é. (Eble lɛ 10:24) Tinmɛ xógbe enɛ tɔn wɛ nyí ɖɔ “mǐ ni nɔ lin nǔ kpɔ́n kpo sɔxwixwe kpo” dó mǐɖee wu, bo tuùn mǐɖee ganji. Enɛ wutu ɔ xógbe mɛsɛ́dó ɔ tɔn lɛ na kanmɛsyɛn mǐ ɖɔ nǔ mɛ ɖě lɛ tɔn ɖó na nɔ byɔ lanmɛ nú mǐ. Enyi mǐ nɔ tɛnkpɔn bo na tuùn xwédo Klisanwun ɖevo lɛ tɔn ɔ, mǐ nɔ wá mɔ ɖɔ mɛɖé lɛ ɖò ye mɛ ko xò tagba mǐtɔn ɖɔhun lɛ zlɛ, bɔ enɛ sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ lɔ na ɖuɖeji.\nÉ nɔ hɛn xɔ́ntɔn nyínyí mǐtɔn syɛn d’eji. Mɛ e kpo mǐ kpo nɔ kplé ɖò kplé mǐtɔn jí lɛ é nyí mɛtuùnmɛ kpowun ǎ, xɔ́ntɔn mǐtɔn adi wɛ ye nyí. Ðò hwe ɖevo lɛ nu ɔ, mǐ nɔ lɛ́ zán hwenu ɖó kpɔ́ ɖò ayiɖeɖayi e sɔgbe lɛ é kɔn. Lè tɛ gbɛ̌dido mɔhunkɔtɔn ka nɔ hɛn wá nú mǐ? Mǐ nɔ kplɔ́n bo tuùn lee mǐ xɔ akwɛ nú mǐɖee sɔ́ ɔ, bɔ enɛ nɔ hɛn gɛdɛ wanyiyi tɔn mǐtɔn syɛn d’eji. Enɛ wutu ɔ, enyi hagbɛ̌ mǐtɔn lɛ ɖò tagba lɛ mɛ ɔ, mǐ nɔ d’alɔ ye kpo jlǒ ɖagbe kpo, ɖó mǐ ko huzu xɔ́ntɔn vívɛ́ná lɛ wutu. (Proverbes 17:17) Gbɛ̌dido xá hagbɛ̌ agun mǐtɔn tɔn lɛ bǐ, nɔ xlɛ́ ɖɔ mǐ nɔ “kpé nukún dó mǐɖee wu.”—1 Kolɛntinu lɛ 12:25, 26.


Jozuwée kpo Akpádídó Yikúngban ɔ Kpo | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nJehovah Sɔ́ Jozuwée\nEe Mɔyizi nɔ nukɔn nú akɔta Izlayɛli tɔn nú xwè mɔkpan gudo é ɔ, kú tɔn wá jɛ sisɛkpɔ jí. Jehovah ɖɔ n’i ɖɔ: ‘Hwi wɛ na kplá Izlayɛli-ví lɛ yì Akpádídó Yikúngban ɔ jí ǎ. Amɔ̌, un na xlɛ́ we ayikúngban ɔ.’ Enɛ gudo ɔ, Mɔyizi ɖɔ nú Jehovah ɖɔ é ni sɔ́ gǎn yɔyɔ̌ ɖokpo nú é na kpé nukún dó togun ɔ wu. Jehovah ɖɔ n’i ɖɔ: ‘Yì Jozuwée gɔ́n, bo ɖɔ n’i ɖɔ é wɛ nyí mɛ enɛ.’\nMɔyizi ɖɔ nú akɔta ɔ ɖɔ emi na kú ɖò malin-malin mɛ, lé Jehovah ko sɔ́ Jozuwée b’ɛ na kplá ye yì Akpádídó Yikúngban ɔ jí. Enɛ gudo ɔ, Mɔyizi ɖɔ nú Jozuwée ɖɔ: ‘Ma ɖi xɛsi ó. Jehovah na d’alɔ we.’ Enɛ gudo tlolo ɔ, Mɔyizi xá Nɛbo Só ɔ ta, finɛ wɛ Jehovah xlɛ́ ayikúngban e sín akpá é ko dó nú Ablaxamu, Izaki kpo Jakɔbu kpo é ɖè. Xwè 120 wɛ Mɔyizi ɖó bo kú.\nJehovah ɖɔ nú Jozuwée ɖɔ: ‘D’asa Judɛ́ɛn Tɔ̀ ɔ bo yì Kanáa. Un na d’alɔ we lee un d’alɔ Mɔyizi gbɔn é. Nɔ xà Sɛ́n ce gbè bǐ gbè. Ma ɖi xɛsi ó. Kpan akɔ́n. Yì bo wà nǔ e un zɔ́n we ɖɔ a ni wà é.’\nJozuwée sɛ́ amɛ̌ wè dó toxo Jeliko tɔn mɛ. Tan e bɔ d’ewu é na ɖɔ nǔ gègě nú mǐ dó nǔ e jɛ ɖò finɛ é wu. Hwenu e ye lɛkɔ é ɔ, ye ɖó gbè ɖɔ hwenu e è na yì Kanáa bɔ é na nyɔ́ é ɖíe. Ayihɔngbe tɔn ɔ, Jozuwée ɖɔ nú togun ɔ ɖɔ ye ni tò yeɖée. Enɛ gudo ɔ, é ɖɔ ɖɔ vɔsanúxwlémawutɔ́ ɖěɖee hɛn akɔjijɛgba ɔ lɛ é ni jɛ nukɔn bo ɖido Judɛ́ɛn Tɔ̀ ɔ kɔn. Tɔ̀ ɔ gɔ́ bǐ hwenɛnu. Amɔ̌, tlolo e vɔsanúxwlémawutɔ́ lɛ sín afɔ jɛ tɔ̀ ɔ mɛ é ɔ, é gbò! Vɔsanúxwlémawutɔ́ lɛ ɖi zɔnlin gbɔn tɔ̀ ɔ sín azan jí bo nɔte tɛntin tɔn, kaka bɔ togun Izlayɛli tɔn ɔ bǐ d’asa jɛ akpá wegɔ ɔ xwé. A ka lin ɖɔ nùjiwǔ enɛ flín nǔ e Jehovah wà ɖò Xù Vɔvɔ ɔ tó é ye à?\nGudo mɛ ɖò xwè tobutobu enɛ lɛ gudo ɔ, Izlayɛli-ví lɛ wá wá Akpádídó Yikúngban ɔ jí. Ye hɛn dìn ɔ, ye na gbá xwé lɛ bo ɖó toxo lɛ ayǐ. Ye sixu lɛ̀ gle, dó vǐwun, bo bló jikpá mɛ sín nǔ lɛ. Tò e mɛ anɔ̌sin kpo wǐin kpo nɔ sà ɖè é wɛ.\n“Mawu Mavɔmavɔ na nɔ xlɛ́ ali we hwebǐnu. A na bo ɖò axeko jí ɔ, é na nɔ na nùɖuɖu we.”—Ezayíi 58:11\nNùkanbyɔ lɛ: Mɛ̌ ka nɔ Izlayɛli-ví lɛ nu hwenu e Mɔyizi kú gudo é? Etɛ ka jɛ ɖò Judɛɛn Tɔ̀ ɔ tó?\nKɛ́nsísɔ́ 27:12-23; Sɛ́nflínmɛ 31:1-8; 34:1-12; Jozuwée 1:1–3:17\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Jehovah Sɔ́ Jozuwée\nlfb nùkplɔnkplɔn 29 wex. 74-75


Wp/fon/Alwɛmɛnunɔ - Wikimedia Incubator\n< Wp | fon(Redirected from Wp/fon/Alwɛmɛnunɔ kpodo cyɔnuwiwa kpan)\nWp > fon > Alwɛmɛnunɔ\nƉo afɔgokɔ Bénɛ tɔn ɖo taji ɔ Kutɔnu, Agbomɛ, Glexwe kpodo toxo e lɛdo ye lɛ e kpan ɔ, mɛɖaxo Joël Noret yi cyɔ nu wiwa gege sin tɛnmɛ nu xwe mɔkpan. E sɔ cyɔ nuwiwa ɔ e nɔ mɔ yɛsufifɔ wɛnɛ mɔ ɖo kplekplemɛ yɛsufifɔ'li tɔn ɖo afɔgokɔ Bénɛ tɔn : nu mǐ sɔ Klisanwun katolika lɛ, gbigbɔwiwe nɔ, lɛ gbagbɔnɔ lɛ kpo hɛndo mǐtɔn lɛ kpo. Nuwiwa gege nɔ do gungun nu cyɔ nu wiwa kpodo tuto tɔn lɛ kpan kaka yijɛ cyɔɖiɖi gudo. Mɛɖaxo Joël Moret sɔ kpɔndewu ɖokpo ɖo te : Cyɔ nu wiwa Nɔye Mireille tɔn. E kpɔnmɛ ɔ, mǐ hɛn ɔ mǐ na ɖɔ mɛ gege wɛ ɖonu ɖo cyɔ nu wiwa ɔ mɛ, bɛsin hɛnnumɔ mɛ e ku e tɔn ji kaka yijɛ hɛnnu sɛya hɛnnu lɛ bi ji kpodo cyɔ nu wa tɔ lɛ kpan. Ɖokpo ɖokponɔ yetɔn ɖo nuɖe bo na wa ɖo cyɔɖiɖi ɔ mɛ sin xoxo hwenu kaka wa tɔn fi. Lo ɔ, e na ɖɔ nu wiwa nɛ lɛ ɔ nɔ wa ta myɔ deji ɖo hwenu ta↵ji taji ɖe lɛ ɖo gbɛzinzan gbɛtɔ tɔn mɛ, ɖo taji ɔ kuhwenu kpodo cyɔ nu wiwa hwenu kpan.\nVogbingbɔn e tǐin ɖo Hwɛndo nu wiwa afɔgokɔ Bénɛ to ɔ tɔn e kpodo Sinsɛn nu wiwa Sinsɛn lɛ tɔn kpan nɔ zɔn bɔ cyɔɖiɖi nɔ do zinflu do mɛ hwěnu e na nyikan nu cyɔ nu wiwa e. Nukije kije Mɛɖaxo Moret tɔn ɔ ɖe tɛn e mɛ e mɛ ɖokpo ɖokpo ɖe nu ɖo cyɔ nu wiwa mɛ e xwlɛ kpodo tɛn e mɛ mɛ e ku e ɖesu ɖee xwlɛ, e na ɖɔ tɛn e mɛ e ɖe nu hɛnnu tɔn (Tɔ/Nɔ, Asu/Asi, nɔvi, vǐ...) mɔ ɖokpo ɔ Sinsɛn ě e nɔ yi e kpodo azɔ ě e nɔ wa e kpan : mɛ nɛ lɛ ɖokpo ɖokpo hɛn ɔ ye na kɛnu do tito cyɔɖiɖi mɛ e ku e tɔn mɛ. Fi e adɔndindɔn nɔ wukun sin e ɖokpo nɛ. Nu ɖɔgbotinsa kpodo ali fifa kpodo gbeɖokpɔ hɛnnumɔ lɛ biba kpan ɖo taji ɖesu. E ɖo mɔ cò cɔ́cɔ́ doɛ, jlɛ kpodo adangblɔn nu mɛ kpan kpodo kɛnli do kɛnmɛ kpan nɔ han ɖo cyɔ nu wiwa gege mɛ a.\nMɛɖaxo gbɛgbe nu nu walɔ nɛ lɛ e e nɔ mɔ cyɔɖiɖi hwenu e bo do zogboe nubaɖu e ɖo cyɔɖiɖi mɛ nu ɖokpo ɖokpo mɛ e ɖo nu ɖe mɛ e tɔn ji, ɖo taji klan e nɔ wa tǐin ɖo hɛnnu ɔ kpodo sinsɛn lɛ kpan tɛntin e kpan.\nRetrieved from "https://incubator.wikimedia.org/w/index.php?title=Wp/fon/Alwɛmɛnunɔ&oldid=5329761"\nLast edited on 5 February 2022, at 17:55\nThis page was last edited on 5 February 2022, at 17:55.


Wezizahɛntɔ́ ɔ Hɛn Weziza Gbigbɔ Tɔn Yì Tofɔligbé-Zǎnzǎnhweji Asie Tɔn | Dɔkun E Ðò Nǔsɛxwetɛn Mǐtɔn lɛ É\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bichlamar Catalogne-Gbè Cebuano Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Corée-Gbè Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Espagne-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Hiligaynon Hongrie-Gbè Iloko Indonésie-Gbè Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kirghistan-Gbè Lituanie-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Myanmar-Gbè Norvège-Gbè Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Tagalog Tchèque-Gbè Turquie-Gbè Ukraine-Gbè Valencian Vietnam-Gbè\nWezizahɛntɔ́ ɔ Hɛn Weziza Gbigbɔ Tɔn Yì Tofɔligbé-Zǎnzǎnhweji Asie Tɔn\nÐò bǐbɛ̌mɛ 1930 jɛ 1940 tɔn ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ ko wà wɛnjijlazɔ́ yetɔn ɖě ɖò Indonésie, Malaisie kpo fí e nɔ nyí Papouasie-Nouvelle-Guinée dìn é kpo ǎ. Nɛ̌ wɛnɖagbe ɔ, è ka wá jla ɖò fí enɛ lɛ gbɔn? Bonu nǔ na dó nyí mɔ̌ ɔ, alaxɔ Australie tɔn (é wɛ nyí alaxɔ Australasie tɔn dìn) xɔ batóo ee nɔ nyí Ketch, bo ɖó mɛtlu 16 é ɖokpo. Ye ylɔ́ batóo ɔ ɖɔ Lightbearer (wezizahɛntɔ́) ɖó mɛ ɖěɖee na zán, bo na bló bɔ weziza gbigbɔ tɔn ɔ na gbakpé tò e ɖò zɔga lɛ é mɛ lɛ é bǐ wɛ nyí gbexosin-alijitɔ́. *—Matie 5:14-16.\nWɛn Jijla Ðò Nouvelle-Guinée\nÐò février 1935 ɔ, nɔví tɛnwe zɔn batóo mɛ sín Sydney ɖò Australie sín agě zǎnzǎnhweji tɔn ɔ jí, bo tunta totaligbé, bo na yì Port Moresby ɖò Nouvelle-Guinée. Ye nɔ wlí hweví ɖò ali jí bo nɔ ɖu; ye nɔte ɖò batóoglintɛn gegě bo jɛ ami dó batóo ɔ mɛ, xɔ nǔɖuɖu gɔ́ na, bo lɛ́ w’azɔ̌ ɖò batóo ɔ wu. Ðò 10 avril 1935 ɔ, ye kun batóo sín Cooktown, ɖò Queensland. Dìn tɔn ɔ, ye dó zo batóo ɔ ɖesu mɛ, bo tunta fí baɖabaɖa ɖé ɖò Grande Barrière de Corail. Amɔ̌, mɔtɛ́ɛ batóo ɔ tɔn jɛ gbè baɖabaɖa ɖé dó jí, bɔ ye gbɔ bo cí zo na. Ye na gbɔ bo lɛkɔ wɛ à, alǒ ye na vlɔ́n avɔ batóo ɔ tɔn lɛ dó jǐ, bo kun yì Nouvelle-Guinée? Eric Ewins ee nyí batóokuntɔ́ ɔ é ɖɔ ɖɔ ‘é kún sɔgbe ɖɔ è na lɛkɔ ó.’ Enɛ wu ɔ, ye kun wezizahɛntɔ́ ɔ wá Port Moresby wuyɛyɛ́-afɔyɛyɛ́ ɖò 28 avril 1935.\nNɔví e zán Wezizahɛntɔ́ ɔ lɛ é, bɛ́sín amyɔxwé: William Hunter, Charles Harris, Alan Bucknell (nukɔn), Alfred Rowe, Frank Dewar, Eric Ewins, Richard Nutley\nBatóoblóɖótɔ́ ɖé bló mɔtɛ́ɛ batóo ɔ tɔn ɖó, bɔ nɔví lɛ jla wɛnɖagbe ɔ ɖò Port Moresby; Frank Dewar jɛn ma ɖ’emɛ ǎ. Frank e mɛ lɛ ɖokpo ɖɔ ɖɔ é nyí “gbexosin-alijitɔ́ azɔ̌syɛnsyɛnwatɔ́ ɖé” é ɖɔ, ‘Un ɖiɖa wemagban ɖé, bo ɖi zɔnlin nú kilomɛtlu 32 alǒ hú mɔ̌, bo nɔ ylɔ́ jonɔ e huzu xwénu lɛ é.’ Hwenu e é lɛkɔ é ɔ, é sɔ́ ali ɖevo, bo ɖò dandan mɛ bo ɖi zɔnlin gbɔn tɔsisa kpɛví e mɛ lǒ lɛ ɖè é ɖé mɛ. Amɔ̌, é nɔ acéjí, bo lɛkɔ wá toxo ɔ mɛ wuyɛyɛ́-afɔyɛyɛ́. Gǎn ɖěɖee nɔví lɛ dó ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ lɛ é na sínsɛ́n. Mɛ ɖěɖee yí wema jinjɔn Biblu jí lɛ ɖò hwe ɔ nu lɛ é ɖé lɛ wá huzu Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn ɖò nukɔnmɛ.\nWɛn Jijla Ðò Java\nEe è bló mɔtɛ́ɛ wezizahɛntɔ́ ɔ tɔn ɖó gudo é ɔ, è kun sín Port Moresby bo tunta tɔtɛntinto Java tɔn mɛ ɖò Indes néerlandaises (é wɛ nɔ nyí Indonésie égbé). Ee nɔví lɛ nɔte ɖò fí gegě, bo xɔ nǔ e sín hudo ye ɖó lɛ é gudo é ɔ, ye wá nɔte ɖò Batavia (é wɛ nyí Jakarta dìn) ɖò 15 juillet 1935.\nEe ye wá finɛ é ɔ, Charles Harris jɛte sín wezizahɛntɔ́ ɔ mɛ, bo cí Java, bo nɔ ɖò wɛnɖagbe ɔ jla wɛ ɖò finɛ kpo kanɖodónǔwu kpo. * É ɖɔ: “Ðò hwe enɛ lɛ nu ɔ, azɔ̌ mǐtɔn taji ɔ wɛ nyí ɖɔ mǐ ni má wema jinjɔn Biblu jí lɛ, bɔ enɛ gudo ɔ, mǐ na sɛ̀ tɛn yì toxo e bɔ d’ewu é mɛ. Un nɔ hɛn wema lɛ dó Alabugbe, Chine-gbè, Pays-Bas-gbè, Glɛnsigbe kpo Indonésie-gbè kpo mɛ. Mɛ lɛ nɔ ɖò gbesisɔmɛ bo nɔ yí wema mǐtɔn lɛ, enɛ wu ɔ, un má wema 17 000 jɛji ɖò xwè ɖokpo mɛ.”\nWezizahɛntɔ́ ɔ ɖò xù jí\nKanɖodónǔwu Charles tɔn zɔ́n bɔ acɛkpikpa Pays-Bas tɔn ɖó ayi wǔ tɔn. Gbè ɖokpo ɔ, gǎn ɖé kanbyɔ Kúnnuɖetɔ́ ɖevo e nɔ jla wɛn ɖò Java é ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ nabi ka ɖò kúnnu ɖè wɛ ɖò zǎnzǎnhweji Java tɔn fí e Charles ɖè é à jí. Nɔví ɔ yí gbè ɖɔ: “Mɛ ɖokpo jɛn wɛ.” Gǎn ɔ súxó dó ta n’i ɖɔ: “A lin ɖɔ un na ɖi wɛ à? Azɔ̌watɔ́ lɛ sín ahwangɔnu ɖé wɛ mi ɖó ɖò dɔ̌n; wema mitɔn tobutobu e má wɛ è ɖè é wɛ xlɛ́ enɛ.”\nWɛn Jijla Ðò Singapour kpo Malaisie Kpo\nWezizahɛntɔ́ ɔ gosin Indonésie bo yì Singapour ɖò 7 août. Nɔví lɛ nɔte ɖò fí ɖebǔ ɔ, ye nɔ zán bǎfu batóo ɔ tɔn agbɔ̌nnɔ lɛ dó xò xóɖiɖɔ-yidókanji lɛ. Hwɛhwɛ wɛ wlɛnwín wɛnɖagbe ɔ jijla tɔn enɛ dɔn mɛ gegě. Nǔgbo ɔ, xójlawema Free Press Singapour tɔn ɖɔ ɖɔ “gbè ɖaxó ɖé ɖi ɖò tɔ̀ ɔ jí . . . ɖò mercredi zǎnmɛ.” É ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Xóɖiɖɔ bǔnɔ ɖé wɛ . . . bɔ è ɖò xixo wɛ . . . sín batóo ‘Wezizahɛntɔ́’ mɛ, lobɔ é nɔ xwlé tuto Watch Tower tɔn [lɛ] mɛ sín hwenu e [batóo ɔ] gosin Australie é.” Xójlawema ɔ lɛ́ ɖɔ ɖɔ ‘nú ayǐ mɛ nyɔ́ ɔ, è sixu sè xóɖiɖɔ enɛ lɛ sɛ́dó; enyi fí ɔ na bo ɖó kilomɛtlu 3 jɛ 4 dó tɔ̀ ɔ nɛ.’\nHwenu e Wezizahɛntɔ́ ɔ ɖò Singapour é ɔ, Frank Dewar jɛte, bo bɛ́ sinsɛnzɔ́ ɖò fí ɖevo. É ɖɔ xó dó yì e é yì é wu gbɔn lě: “Mǐ bɛ́ gbexosin-alijitɔ́zɔ́ ɖò Singapour, amɔ̌ mǐ ka kpó ɖò batóo ɔ mɛ dɔ́ wɛ. Hwenu e gan ɔ xò bɔ Wezizahɛntɔ́ ɔ na ɖidó é ɔ, Eric Ewins ɖɔ xó e kpaca mì tawun é ɖé. É ɖɔ: ‘Frank, a ɖɔ ɖɔ Siam (é wɛ nyí Thaïlande égbé) wɛ nyí fí e a sɔ́ bo na w’azɔ̌ ɖè é. É lín dín bɔ mǐ sixu kplá we yì ǎ. Dìn ɔ, yì!’ Agbɔ̌n kpé mì, bɔ un súxó ɖɔ: ‘Un ma ka tuùn fí e Siam ɖè dó fí é nɛ!’” Eric ɖɔ nú Frank ɖɔ nú é dó Pípan sín Kuala Lumpur ɖò fí e nyí Malaisie égbé é ɔ, é na jɛ dɔ̌n. Frank setónú, bo ɖidó Kuala Lumpur, bɔ ɖò sun gegě gudo ɔ, é wá wá Thaïlande. *\nEe Wezizahɛntɔ́ ɔ ɖidó Malaisie sín agě gbadahweji tɔn ɔ jí é ɔ, é nɔte ɖò Johore Bahru, Muar, Malacca, Klang, Port Swettenham (é wɛ nɔ nyí Port Kelang ɖò égbé) kpo Penang kpo. Ee é nɔte ɖò fí enɛ lɛ ɖokpo ɖokpo é ɔ, nɔví lɛ zán batóo ɔ sín bǎfu lɛ, bo xò xóɖiɖɔ jinjɔn Biblu jí e è yí dó kan jí lɛ é. Jean Deschamp ee nyí Kúnnuɖetɔ́ ɖé, bo wà sinsɛnzɔ́ ɖò Indonésie hwe ɔ nu é ɖɔ: “Mɔ e nɔ zɔn gbɔn jɔ mɛ, b’ɛ nɔ jiwǔ nú mɛ é (soucoupe volante) tlɛ sixu dɔn mɛ lɛ sɔmɔ̌ ǎ.” Ee nɔví lɛ xò xóyidókanji ɔ fó gudo é ɔ, ye wá agě jí, bo má wema lɛ nú mɛ e ɖó jlǒ lɛ é.\nWɛn Jijla Ðò Sumatra\nNɔví lɛ kun batóo ɔ sín Penang, bo gbɔn xuli Malacca tɔn, bo yì Medan ɖò Sumatra (finɛ nyí Indonésie sín akpáxwé ɖé dìn). Eric Ewins flín nǔ elɔ: “Hwenu ɖagbe ɖé wɛ mǐ zán ɖò Medan gbéjí, bɔ wɛnɖagbe ɔ jɛ mɛ e ko ɖò biba wɛ lɛ é gegě sín tómɛ.” Nɔví lɛ má wema 3 000 mɔ̌ ɖò xá enɛ mɛ.\nEe Wezizahɛntɔ́ ɔ tunta tofɔligbé bo ɖò yiyi wɛ é ɔ, nɔví lɛ jla wɛn ɔ ɖò batóoglintɛn taji gegě ɖò Sumatra sín akpáxwé zǎnzǎnhweji tɔn ɔ. Ðò novembre 1936 ɔ, batóo ɔ lɛkɔ ɖidó Singapour; bɔ Eric Ewins jó ye dó ɖò finɛ. Aklunɔzán gblamɛ yɔywɛ ɖé gudo ɔ, é wlí alɔ xá Irene Struys; Kúnnuɖetɔ́ ɖé wɛ, bo nɔ nɔ Singapour. Eric kpo Irene kpo nɔ kpɔ́, bo gbɛkan dó gbexosin-alijitɔ́zɔ́ yetɔn nu ɖò Sumatra. É ɖò wɛn ɖɔ Wezizahɛntɔ́ ɔ ɖó hudo batóokuntɔ́ ɖevo tɔn dìn.\nWɛn Jijla Ðò Bornéo\nNorman Senior ee è ko kplɔ́n batóokunkun é wɛ huzu batóokuntɔ́ yɔyɔ̌ ɔ dìn. É gosin Sydney ɖò janvier 1937. Nɔví lɛ kun batóo ɔ sín Singapour, bo wá Bornéo kpo Célèbes (ee nɔ nyí Sulawesi dìn é) kpo; ye ɖekúnnu ɖò finɛ mɔhunkɔtɔn, bo bló kilomɛtlu na yì 480.\nEe Wezizahɛntɔ́ ɔ wá Samarinda sín batóoglintɛn ɔ ɖò Bornéo é ɔ, gǎn tɔjihunglintɛn ɔ tɔn gbɛ́ ɖɔ nɔví lɛ kún na ɖekúnnu nú mɛ e ɖò xá ɔ mɛ lɛ é ó. É ɖò mɔ̌ có, Norman tinmɛ wɛnɖagbejijlazɔ́ mǐtɔn, bɔ nya ɔ sè xó tɔn, bo tlɛ yí wema ɖé lɛ.\nÐò ninɔmɛ ɖevo mɛ ɔ, sinsɛngán ayǐ ɔ jí nu ɖé byɔ Norman ɖɔ é ni wá ɖɔ xó ɖò amǐsa emitɔn. Amɔ̌, Norman ɖesunɔ ɖɔ xó ǎ, loɔ, é xò xóɖiɖɔ jinjɔn Biblu jí e è yí ɖó kan jí é atɔ́ɔ́n ɖò glamafónu jí, bɔ é jɛji nú sinsɛngán ɔ. É tlɛ yí wema ɖé lɛ bo na na xɔ́ntɔn tɔn lɛ. Amɔ̌, éɖokponɔ jɛn nyí sinsɛngán e yí wɛn ɔ gbɔn mɔ̌ é. Sinsɛngán e kpò lɛ é ɔ, azɔ̌ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn hun xomɛ nú ye ǎ. Nǔgbo ɔ, ye jɛma ɖó kúnnu e ɖè wɛ nɔví lɛ ɖè kpo akɔ́nkpinkpan kpo é wu, bo tlɛ dó cɔcɔ nú gǎn lɛ ɖɔ ye ni gbɛ́ bonu Wezizahɛntɔ́ ɔ ma sɔ́ yì batóoglintɛn ɖevo lɛ ó.\nMɛ e ɖò Wezizahɛntɔ́ ɔ mɛ lɛ é ɖò nyikɔ e è nɔ zán hwe ɔ nu nú xá vovo lɛ mɛ é xlɛ́ wɛ\nKɔlilɛ Yì Australie\nÐò décembre 1937 ɔ, Wezizahɛntɔ́ ɔ lɛkɔ ɖidó Australie ɖó gbɛ̌ e sinsɛngán lɛ zɔ́n ɖɔ acɛkpikpa lɛ ni gbɛ́ azɔ̌ ɔ é wutu. Nɔví lɛ nɔte ɖò batóoglintɛn Sydney tɔn dó hwenu, bo na dó yì kpléɖókpɔ́ ɖaxó Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn ɖò avril 1938. Wezizahɛntɔ́ ɔ gosin Sydney é ɔ, é ko ɖó xwè atɔn jɛji nɛ. È sà batóo ɔ ɖò bǐbɛ̌mɛ 1940 kpo 1950 kpo tɔn, hwenu e è gbɛ́ azɔ̌ Kúnnuɖetɔ́ lɛ tɔn ɖò Australie gudo tlolo é. “É ɖò wɛn ɖɔ batóo ɔ wà nǔ e wu è xɔ é” wɛ Nɔví Ewins ɖɔ, hwenu e é tinmɛ sinsɛnzɔ́ e é wà ɖò Wezizahɛntɔ́ ɔ mɛ é é, bo ɖɔ ɖɔ xwè enɛ lɛ wɛ nyí ‘xwè e mɛ emi ɖó awǎjijɛ hugǎn é.’\nGǔ Wezizahɛntɔ́ ɔ Tɔn lɛ Nɔ Ayǐ Kaka Sɔyi\nNɔví e zán Wezizahɛntɔ́ ɔ lɛ é dó kwín Axɔ́suɖuto ɔ tɔn ɖò xá e d’agba bɔ gbɛtɔ́ sukpɔ́ ɖè tawun lɛ é mɛ. È klán gbè xá ye có, kpɛɖé kpɛɖé ɔ azɔ̌ yetɔn na sínsɛ́n. (Luki 8:11, 15) Wɛnjlatɔ́ Axɔ́suɖuto ɔ tɔn 40 000 jɛji wɛ ɖò fí e gbexosin-alijitɔ́ nukɔntɔn enɛ lɛ jla wɛn ɔ ɖè hwenɛnu é dìn. Nɔví sunnu akɔ́nkpantɔ́ klewun enɛ lɛ kpo batóo yetɔn e ye ɖó nyikɔ e jɛxa é na é kpo nyí gǔ ɖagbeɖagbe ɖé.\n^ akpá. 2 Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ sín sinsɛnzɔ́watɔ́ hwebǐnu tɔn lɛ wɛ nɔ nyí gbexosin-alijitɔ́ lɛ.\n^ akpá. 8 Tan gbɛzán tɔn Charles Harris tɔn tɔ́n ɖò Atɔxwɛ (Flansegbe) 1er juin 1994 tɔn mɛ.\n^ akpá. 12 Kpɔ́n Annuaire 1991 des Témoins de Jéhovah mɛ, wexwɛ 187.\nDɔkun E Ðò Nǔ Xóxó Sɛxwetɛn Mǐtɔn lɛ É


Mɛ̌ ka Ðò Linlin Towe Huzu Wɛ? | Nǔkplɔnkplɔn Tɔn\nAtɔxwɛ: Nǔkplɔnkplɔn Tɔn | Novembre 2018\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Altaï-Gbè Alur Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Belize Kriol Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Guadeloupe Tɔn Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Edo Efik Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kekchi Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mixtèque (Guerrero) Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Sepulana Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Costa Rica Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Grèce Tɔn Tokunɔgbe Guatemala Tɔn Tokunɔgbe Honduras Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Malawi Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Mozambique Tɔn Tokunɔgbe Nicaragua Tɔn Tokunɔgbe Panama Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Philippines Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Roumanie Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Salvador Tɔn Tokunɔgbe Slovaquie Tɔn Tokunɔgbe Taïwan Tɔn Tokunɔgbe Tchèque Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zambie Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nMɛ̌ ka Ðò Linlin Towe Huzu Wɛ?\n“Mi ma nɔ wà nǔ lee gbɛ̀ ɔ nɔ wà gbɔn é ó.”—HLƆ. 12:2.\nHAN LƐ: 88, 45\nEtɛwu linlin Jehovah tɔn ka ɖó lè nú mǐ?\nEtɛwu linlin Jehovah tɔn ka yì jǐ hú linlin gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ kpo walɔ tɔn lɛ kpo?\nBonu gbɛ̀ elɔ ma na dó huzu mǐ ǎ ɔ, etɛ mǐ ka ɖó na wà?\n1, 2. (a) Xósin tɛ Jezu ka na Piyɛ́ɛ hwenu e Piyɛ́ɛ ɖɔ ɖɔ nǔ nyanya kún na jɛ dó jǐ tɔn ó é? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.) (b) Etɛwu Jezu ka yí gbè n’i gbɔn mɔ̌?\nÉ VƐWǓ bɔ ahwanvu Jezu tɔn lɛ na ɖi nǔ e sè wɛ ye ɖè é. Jezu e nyí mɛ ɖokpo e ɖó nukún wɛ ye ɖè ɖɔ é na vɔ́ axɔsuɖuto Izlayɛli tɔn ɖ’ayǐ é ɖɔ ɖɔ emi na jiya bo kú zaanɖé. Mɛsɛ́dó Piyɛ́ɛ ka yí xó, bo ɖɔ: “Mawu ma lɔn ó Aklunɔ; nǔ mɔhunkɔtɔn na jɛ dó jǐ we gbeɖé ǎ.” Jezu gbɛ́ n’i bo ɖɔ: “Bǔ dó mì Satáan! Mɛdɔndónǔnyanyamɛtɔ́ wɛ nú we; ɖó linlin towe sɔgbe xá jlǒ Mawu tɔn ǎ; gbɛtɔ́ sín linlin wɛ a ɖó.”—Mat. 16:21-23; Mɛ. 1:6.\n2 Gbɔn xógbe enɛ lɛ gblamɛ ɔ, Jezu ɖè vogbingbɔn e ɖò linlin Mawu tɔn kpo linlin gbɛ̀ elɔ e ɖò Satáan sín acɛ mɛ é tɔn kpo tɛntin é xlɛ́. (1 Jaan 5:19) Piyɛ́ɛ ɖè linlin è na kpa kɛ́n nú nǔ tɔn gbɛ̀ ɔ tɔn xlɛ́. Amɔ̌, Jezu tuùn ɖɔ linlin Tɔ́ emitɔn tɔn gbɔn vo. É tuùn ɖɔ Tɔ́ emitɔn jló ɖɔ emi ni sɔnǔ nú emiɖée bá dɛ ɖò wuvɛ̌ mimɔ kpo kú kpo e ɖò te kpɔ́n emi é nu. Ðò xósin e Jezu na Piyɛ́ɛ é mɛ ɔ, é gbɛ́ linlin gbɛ̀ ɔ tɔn céɖécéɖé, bo jɛhun dó Jehovah tɔn jí.\n3. Etɛwu linlin gbɛ̀ ɔ tɔn gbigbɛ́, bo jɛhun dó Jehovah tɔn jí ka vɛwǔ?\n3 Bɔ mǐdɛɛ lɛ ka ló? Linlin Mawu tɔn lɛ wɛ mǐ nɔ ɖó ǎ, alǒ gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ? É ɖò wɛn ɖɔ mǐ ko bló bɔ nǔwalɔ mǐtɔn sɔgbe xá nǔ e Mawu byɔ lɛ é. Bɔ linlin mǐtɔn lɛ ka ló? Mǐ ka ɖò blobló wɛ, bonu linlin mǐtɔn lɛ kpo lee mǐ nɔ kpɔ́n nǔ lɛ gbɔn é kpo na sɔgbe xá Jehovah tɔn lɛ à? Mɔ̌ wiwa nɔ byɔ ɖɔ mǐ ni dó gǎn kpo jlǒ kpo. Ðò alɔ ɖevo mɛ ɔ, linlin gbɛ̀ ɔ tɔn ɖiɖó nɔ byɔ gǎndidó ɖebǔ ǎ, ɖó gbigbɔ gbɛ̀ ɔ tɔn lɛlɛ̌ dó mǐ gbɔn fí bǐ. (Efɛ. 2:2) Gɔ́ na ɔ, ɖó hwɛhwɛ wɛ linlin gbɛ̀ ɔ tɔn nɔ byɔ ɖɔ è ni ɖè cejɛnnabi xlɛ́ wutu ɔ, lee gbɛ̀ ɔ nɔ lin nǔ gbɔn é sixu dɔn mɛ. Nǔgbo ɔ, é nɔ vɛwǔ bɔ è na lin nǔ Jehovah ɖɔhun, bɔ é ka bɔwǔ tawun bɔ è na lin nǔ gbɛ̀ ɔ ɖɔhun.\n4. (a) Enyi mǐ jó gbɛ̀ ɔ dó bonu é huzu linlin mǐtɔn ɔ, etɛ ka na jɛ? (b) Nɛ̌ xóta elɔ ka na d’alɔ mǐ gbɔn?\n4 Amɔ̌, enyi mǐ yí gbè bonu gbɛ̀ ɔ huzu linlin mǐtɔn ɔ, é na dɔn mǐ dó cejɛnnabi kpo jlǒ jlokokomɛninɔ ɖò walɔ linu kpo tɔn mɛ. (Mak. 7:21, 22) Enɛ wu ɔ, é ɖò taji ɖɔ mǐ ni sɔnǔ nú ‘linlin Mawu tɔn,’ é ni ma nyí “gbɛtɔ́ sín linlin” ó. Xóta elɔ na d’alɔ mǐ. Hwɛjijɔ ɖěɖee wu mǐ na bló bɔ linlin mǐtɔn lɛ na sɔgbe xá Jehovah tɔn é ɖó dogbó nú mǐ dín ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, ye ɖó lè nú mǐ. É lɛ́ xlɛ́ lee mǐ sixu ɖí xwi xá mǐɖée jijodó bonu gbɛ̀ elɔ na huzu mǐ gbɔn é mǐ. Xóta e bɔ d’ewu é na gbéjé lee mǐ sixu ɖó linlin Jehovah tɔn dó nǔ vovo lɛ jí gbɔn é, kpo lee mǐ sixu sɔ́ linlin enɛ lɛ dó ɖó mǐtɔn gbɔn é kpo kpɔ́n.\nLINLIN JEHOVAH TƆN ÐÓ LÈ, BO LƐ́ ÐÒ DANDAN\n5. Etɛwu mɛɖé lɛ ma ka nɔ ba ɖɔ mɛɖebǔ ni huzu linlin emitɔn ǎ?\n5 Mɛɖé lɛ nɔ ba ɖɔ mɛɖebǔ ni huzu linlin yetɔn ǎ. Ye nɔ ɖɔ: “Nyiɖesu wɛ nɔ ɖɔ nǔ e un na wà é.” Nǔ e ɖɔ wɛ ye sixu ko ɖè é wɛ nyí ɖɔ yeɖesu wɛ nɔ wá gbeta yeɖesunɔ tɔn kɔn, bɔ mɔ̌ wiwa ka sɔgbe. Ye nɔ ba ɖɔ mɛ ɖě ni ɖó acɛ dó ye jí ǎ, ye ka nɔ ba na lɛ́ jó mɛ alɔkpa e ye nyí é dó ǎ. *\n6. (a) Mɛɖesúsíninɔ tɛ Jehovah ka na mǐ? (b) Mɛɖesúsíninɔ enɛ ka ɖó dogbó ɖebǔ ǎ wɛ à?\n6 Mǐ sixu ɖeji ɖɔ enyi mǐ na bló bonu linlin mǐtɔn na sɔgbe xá Jehovah tɔn ɔ, enɛ sín tinmɛ kún nyí mǐ na jó linlin e gbɛtɔ́ nɔ ɖó lɛ é bǐ dó ó. Lee 2 Kɔlɛntinu lɛ 3:17 ɖɔ gbɔn é ɔ, ‘fí e gbigbɔ Aklunɔ tɔn ɖè ɔ, mɛɖéesijijɛ ɖò finɛ.’ Mǐ vo bo na ɖɔ gbɛtɔ́ alɔkpa e mǐ na nyí é. Mǐ sixu ɖó nǔ e nɔ jló mǐ lɛ é, bo lɛ́ ɖɔ nǔ e mǐ na yí wǎn na lɛ é. Nǔgbo ɔ, Jehovah dá mǐ ɖó mɔ̌ wɛ. É ɖò mɔ̌ có, mɛɖesúsíninɔ mǐtɔn ɖó na ɖó dogbó. (Xà 1 Piyɛ́ɛ 2:16.) Enyi é wá byɔ ɖɔ mǐ ni cyan nǔ e sɔgbe é ɖò nǔ nyanya mɛ ɔ, Jehovah nɔ ba ɖɔ mǐ ni jó mǐɖée dó, bonu linlin emitɔn e emi ɖexlɛ́ dó Xó emitɔn mɛ é ni xlɛ́ ali mǐ. Enɛ ka ɖó dogbó nú mǐ dín wɛ à, alǒ é ɖó lè nú mǐ?\n7, 8. Etɛwu gǎndidó bo ɖó linlin e Jehovah nɔ ɖó dó nǔ lɛ wu é ma ka ɖó dogbó nú mɛ dín ǎ? Jlɛ̌ dó nǔɖe wu.\n7 Mǐ ni kpɔ́n kpɔ́ndéwú ɖokpo. Mɛjitɔ́ lɛ nɔ tɛ́n kpɔ́n, bo na dó walɔ ɖagbe lɛ dó ayi mɛ nú vǐ yetɔn lɛ. Ye sixu kplɔ́n ye ɖɔ ye ni nɔ ɖɔ nǔgbo, nyí azɔ̌syɛnsyɛnwatɔ́, bonu mɛ ɖevo lɛ sín nǔ ni nɔ ɖu ayi mɛ nú ye. Enɛ ɖó dogbó nú ye dín ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, mɛjitɔ́ lɛ ɖò nǔ sɔ́ nú ye wɛ, bonu gbɛzán yetɔn na ɖó nu, bɔ ye na nyí mɛxo e ɖò yeɖée kannu lɛ é. Hwenu e vǐ lɛ na sù, bo na gosin xwégbe é ɔ, ye na vo, bo na wá gbeta yeɖesunɔ tɔn lɛ kɔn. Enyi ye wá gbeta ɔ kɔn, bo na wà nǔ sɔgbe xá walɔ ɖagbe e mɛjitɔ́ yetɔn lɛ kplɔ́n ye é ɔ, ye na wá gbeta ɖěɖee ma na wá vɛ́ nú ye ɖò nukɔnmɛ ǎ lɛ é kɔn. É na sín enɛ wu bɔ ye na ɖè wuvɛ̌ kpo adohu adohu kpo e mɛɖesunɔ nɔ dɔn wá nú mɛɖée é gegě kpò.\n8 Tɔ́ ɖagbe ɖé ɖɔhun ɔ, Jehovah ba ɖɔ vǐ emitɔn lɛ ni ɖó gbɛzán e ɖó nu hugǎn é. (Eza. 48:17, 18) Enɛ wu ɔ, é na nǔgbododó ɖěɖee è na xwedó ɖò walɔ linu lɛ é kpo ɖěɖee è na xwedó dó wà nǔ xá mɛ ɖevo lɛ é kpo. Ðò ali mɔhun lɛ nu ɔ, é byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni tɛ́n kpɔ́n, bo ɖó linlin emitɔn, bo lɛ́ ɖó walɔ emitɔn lɛ. Linlin tɔn hɛn mǐ gbɔ̌gungún kangungún cɛ́nnyícɛ́nnyí ɖé ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, é nɔ na hlɔnhlɔn nǔwukpíkpé tamɛ linlin tɔn mǐtɔn, nɔ bló bɔ é nɔ lɛ́ jɛji, nɔ gbló ada na. (Ðɛh. 92:6; Nǔx. 2:1-5; Eza. 55:9) É nɔ d’alɔ mǐ, bɔ mǐ nɔ wá gbeta e na zɔ́n bɔ mǐ na ɖó awǎjijɛ, bo na lɛ́ zɔ́n bɔ mǐ na yì nukɔn lɛ é kɔn. (Ðɛh. 1:2, 3) Ɛɛn, tamɛ linlin Jehovah ɖɔhun ɖó lè, bo lɛ́ ɖò dandan!\nLINLIN JEHOVAH TƆN YÌ JǏ HUGǍN MǏTƆN\n9, 10. Nɛ̌ linlin Jehovah tɔn ka yì jǐ hugǎn gbɛ̀ ɔ tɔn gbɔn?\n9 Hwɛjijɔ ɖevo e wu Jehovah sɛntɔ́ lɛ nɔ ba na bló bɔ linlin yetɔn na sɔgbe xá éyɛtɔn é wɛ nyí ɖɔ linlin éyɛtɔn yì jǐ hugǎn gbɛ̀ ɔ tɔn flaflá tɔn. Tutomɛ gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ ko ɖè wě xá mɛ dó walɔ ɖagbe, kancica xwédo tɔn, azɔ̌ e na jɛmɛ nú mɛ é kpo akpáxwé gbɛzán tɔn ɖevo lɛ kpo wu. Gegě wěɖexámɛ enɛ lɛ tɔn ka sɔgbe xá linlin Jehovah tɔn ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, susu xixɔ nú mɛɖée sín wusyɛn wɛ ye nɔ dó lanmɛ nú mɛ hwɛhwɛ. Ye nɔ lɛ́ yí gbè nú agalilɛ. Hweɖelɛnu ɔ, ye nɔ lɛ́ ɖè wě xá mɛ ɖɔ asú kpo asì kpo sixu klán bo lɛ́ gbɛ́ yeɖée, ɖó hwɛjijɔ e ma hwɛ́n nǔɖe ǎ lɛ é wu, lé enɛ wɛ na zɔ́n bɔ è na ɖó awǎjijɛ hugǎn. Wěɖexámɛ mɔhun lɛ sɔgbe xá Biblu ǎ. Gɔ́ na ɔ, ɖé lɛ ɖò ye mɛ bo sɔgbe xá hwe mǐtɔn nu dóo à?\n10 Jezu ɖɔ: “Nǔnywɛ Mawu tɔn ɖè hwɛjijɔ éɖesunɔ tɔn xlɛ́ gbɔn nǔwiwa tɔn lɛ mɛ.” (Mat. 11:19) Gbɛ̀ ɔ ko ɖó nukɔnyiyi gegě ɖò nǔnywɛ xwitixwiti sín ali nu; é ɖò mɔ̌ có, é ka ko kpéwú bo ɖeɖɛ tagba taji gbɛtɔ́ lɛ tɔn ɖěɖee nɔ xò awǎjijɛ yetɔn yí lɛ é ǎ, ɖi ahwan, akɔ cyancyan kpo wɔ̌nxixogbɛwu kpo. Gbɛ̀ ɔ nɔ sɔ́ nukún nǔ vlɛ́kɛsɛ́ɛ tɔn ɖé dó kpɔ́n agalilɛ na. Amɔ̌, mɛ gegě tuùn ɖɔ enɛ kún nɔ ɖeɖɛ tagba lɛ ó, é nyɔ́ wà ɔ, é nɔ gbà xwédo, bo nɔ dɔn azɔn kpo wuvɛ̌ ɖevo lɛ kpo wá. Ðò alɔ ɖevo mɛ ɔ, Klisanwun ɖěɖee nɔ ɖó linlin Mawu tɔn lɛ é ɖò kancica xwédo tɔn yetɔn e ɖò te kpɔ́n wɛ é, lè ɖagbeɖagbe e walɔ mímɛ́ ɖé nɔ hɛn wá lɛ é, kpo fífá e ɖò nǔɖitɔ́ hatɔ́ lɛ tɛntin gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ é kpo sín vivǐ ɖu wɛ. (Eza. 2:4; Mɛ. 10:34, 35; 1 Kɔ. 6:9-11) Enɛ xlɛ́ ɖɔ linlin Jehovah tɔn yì jǐ hugǎn gbɛ̀ ɔ tɔn à cé?\n11. Mɛ̌ sín linlin ka xlɛ́ ali Mɔyizi? Etɛ mɛ é ka tɔ́n kɔ dó?\n11 Mɛsɛntɔ́ nǔgbo e xó Biblu ɖɔ lɛ é tuùn ɖɔ linlin Jehovah tɔn lɛ yì jǐ hugǎn gbɛtɔ́ tɔn. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Mɔyizi “yí nǔnywɛ Ejipunu lɛ tɔn bǐ” có, é ka ba “ayi nǔnywɛ tɔn ɖé” ɖò Mawu gɔ́n. (Mɛ. 7:22; Ðɛh. 90:12, nwt) É lɛ́ byɔ Jehovah ɖɔ: “Blǒ bonu ma tuùn linlin towe lɛ.” (Tín. 33:13) Ðó linlin Jehovah tɔn lɛ xlɛ́ ali i wutu ɔ, é ɖ’alɔ ɖò linlin Mawu tɔn sín jijɛnu mɛ ɖò ali ɖaxó ɖé nu, bɔ è ɖɔ xó dó wutu tɔn kpo yɛ̌yi kpo ɖò Biblu mɛ ɖɔ é nyí nya ɖé bo ɖó nǔɖiɖi nukúnɖeji ɖé.—Ebl. 11:24-27.\n12. Etɛ jí mɛsɛ́dó Pɔlu ka sɔ́ linlin tɔn lɛ jinjɔn?\n12 Mɛsɛ́dó Pɔlu nyí nya ɖé bo bí, bo lɛ́ kplɔ́n wema ganji, bɔ é hwe bǐ ɔ, é sè gbè we. (Mɛ. 5:34; 21:37, 39; 22:2, 3) É ɖò mɔ̌ có, enyi é byɔ ɖɔ é na wá gbeta nǔ e sɔgbe é kpo nǔ e nyla é kpo tɔn kɔn ɔ, é nɔ nyi alɔ nú nǔnywɛ gbɛ̀ ɔ tɔn. É nɔ sɔ́ linlin tɔn lɛ jinjɔn Biblu jí. (Xà Mɛsɛ́dó 17:2, nwt; 1 Kɔlɛntinu lɛ 2:6, 7, 13.) Nǔ e mɛ é tɔ́n kɔ dó é wɛ nyí ɖɔ, Pɔlu ɖu vivǐ sinsɛnzɔ́ e ɖó nu é ɖé tɔn, bo lɛ́ ɖó nukún ajɔ mavɔmavɔ ɖé.—2 Tim. 4:8.\n13. Enyi linlin mǐtɔn na sɔgbe xá linlin Jehovah tɔn lɛ ɔ, mɛ̌ ka na ɖɔ?\n13 É ɖò wɛn ɖɔ linlin Mawu tɔn yì jǐ hú gbɛ̀ égbé tɔn ɔ tɔn. Gbɛzinzan sɔgbe xá linlin tɔn lɛ na zɔ́n bɔ mǐ na ɖó awǎjijɛ ɖaxó hugǎn ɔ, bɔ gbɛ̀ mǐtɔn na lɛ́ ɖó nu. Amɔ̌, Jehovah nɔ ɖɔ dandan jɛn mǐ na ɖó linlin emitɔn lɛ ǎ. “[Deví] gbejinɔtɔ́, ayiɖotenanɔ” ɔ nɔ kp’acɛ dó linlin mǐtɔn lɛ jí ǎ, mɛxo agun tɔn lɛ ɖesu ka nɔ wà mɔ̌ ǎ. (Mat. 24:45; 2 Kɔ. 1:24) É nyɔ́ wà ɔ, Klisanwun ɖokpo ɖokpo wɛ ɖó na bló bɔ linlin tɔn na sɔgbe xá linlin Mawu tɔn lɛ. Nɛ̌ mǐ ka sixu wà mɔ̌ gbɔn?\nMA NÚ GBƐ̀ ELƆ HUZU LINLIN TOWE Ó\n14, 15. (a) Bo na dó nɔ lin nǔ Jehovah ɖɔhun ɔ, etɛ jí mǐ ka ɖó na nɔ lin tamɛ dó? (b) Sɔgbe xá Hlɔmanu lɛ 12:2 ɔ, etɛwu mǐ ka ɖó na nyi alɔ nú linlin gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ bíbɛ́ dó ayi mǐtɔn mɛ? Jlɛ̌ dó nǔɖe wu.\n14 Ðò Hlɔmanu lɛ 12:2 mɛ ɔ, è ɖè wě xá mǐ ɖɔ: “Mi ma nɔ wà nǔ lee gbɛ̀ ɔ nɔ wà gbɔn é ó; loɔ, mi jó Mawu dó, nú é huzu mi gbɔn ayi mitɔn sín huzuhuzu gblamɛ. Enɛ ɔ, mi na sixu tuùn jlǒ Mawu tɔn: é wɛ nyí nǔ ɖagbe; nǔ e nɔ nyɔ́ nukún tɔn mɛ é; nǔ e sɔgbe bɔ nǔ bǐ vɔ ɖ’ewu é.” Xógbe enɛ lɛ xlɛ́ mǐ ɖɔ mǐ na bo tlɛ ko huzu linlin mǐtɔn lɛ gbɔn ɖebǔ cobo wá kplɔ́n nǔgbo ɔ ɔ, mǐ sixu bló bɔ linlin mǐtɔn lɛ na sɔgbe xá Mawu tɔn lɛ hugǎn. Nǔgbo wɛ ɖɔ jijɔ e sín gǔ mǐ ɖu lɛ é kpo nǔ e mǐ ko mɔ kpɔ́n wá yì lɛ é kpo sixu ko huzu linlin mǐtɔn lɛ ɖó bǎ ɖé mɛ. Amɔ̌, ayi mǐtɔn bɔ, bo sixu fɔ́n bo ɖò huzuhuzu wɛ. Ðò ninɔmɛ gegě mɛ ɔ, è sixu ɖó ayi huzuhuzu mɔhun lɛ ɖebǔ wu gbɔn nǔ e mǐ nɔ lɔn bɔ ye nɔ byɔ ayi mǐtɔn mɛ kpo nǔ e jí mǐ nɔ lin tamɛ dó lɛ é kpo gblamɛ. Tamɛ linlin dó ali e nu Jehovah nɔ lin nǔ ɖè é jí sixu zɔ́n bɔ mǐ na mɔ ɖɔ linlin tɔn lɛ sɔgbe. Enɛ gudo ɔ, biblo bonu linlin mǐtɔn lɛ ni sɔgbe xá Mawu tɔn lɛ na huzu nǔ jɔwamɔ tɔn ɖé nú mǐ.\n15 Amɔ̌, ɖǒ ayi wu ɖɔ bo na dó bló bonu ayi mǐtɔn na ɖò linlin Jehovah tɔn lɛ jí ɔ, mǐ ɖó na “nɔ wà nǔ lee gbɛ̀ ɔ nɔ wà gbɔn é [ǎ].” Mǐ ɖó na lɔn nú linlin e ma sɔgbe xá Mawu tɔn ǎ lɛ é na byɔ ayi mǐtɔn mɛ ǎ. È sixu jlɛ́ nǔ e wu afɔɖiɖe nukɔntɔn enɛ ɖò taji é dó nǔɖuɖu wu. Mɛɖé sixu ba na bló bɔ lanmɛ tɔn na kpɔ́n te gbɔn nǔɖuɖu hunsin ɖagbe tɔn ɖuɖu gblamɛ. Amɔ̌, enyi é nɔ ɖu nǔɖuɖu e blí é ɖò gbesisɔmɛ ɔ, ɖagbe tɛ enɛ ka na wà n’i. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, enyi mǐ ɖò linlin gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ sɔ́ dó hɛn linlin mǐtɔn blí wɛ ɔ, gǎn e dó wɛ mǐ ɖè bá ɖó linlin Jehovah tɔn lɛ é na nyí vɔ̌tɔ́.\n16. Etɛ sí mǐ ka ɖó na cyɔn alɔ mǐɖée jí sín?\n16 Mǐ ka sixu ɖɔ ɖɔ mǐ kún na xò gò linlin gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ ɖebǔ ó wɛ à? Eǒ, mǐ sixu gosin gbɛ̀ ɔ mɛ tlɔlɔ lě ǎ. Ninɔmɛ ɖé lɛ mɛ tíìn bɔ mǐ sixu xò gló linlin tɔn lɛ ǎ. (1 Kɔ. 5:9, 10) Wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ yayǎnɔ nɔ zɔ́n bɔ mǐ nɔ yì xò gò nǔɖiɖi masɔgbe lɛ. É ɖò mɔ̌ có, enyi mǐ ma sixu xò gló linlin e ma sɔgbe xá Mawu tɔn ǎ é ɖò ninɔmɛ ɖé mɛ ǎ ɔ, mǐ ka ɖó na ɖò tamɛ lin dó ye wu wɛ, alǒ yí gbè nú ye ǎ. Jezu ɖɔhun ɔ, mǐ ɖó na yawǔ gbɛ́ linlin e nɔ nɔ gudo nú tuto Satáan tɔn lɛ é. Gɔ́ na ɔ, mǐ sixu cyɔn alɔ mǐɖée jí, bo na jó mǐɖée dó nú linlin gbɛ̀ ɔ tɔn e ma ɖò dandan ǎ lɛ é ǎ.—Xà Nǔnywɛxó 4:23.\n17. Ali tɛ lɛ nu mɔ̌ mǐ ka sixu nyi alɔ nú mǐɖée jijodó ɖò ninɔmɛ e ma ɖò dandan ǎ lɛ é mɛ nú linlin gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ ɖè?\n17 Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi mǐ ɖò xɔ́ntɔn vívɛ́ mǐtɔn lɛ cyan wɛ ɔ, mǐ ɖó na nɔ acéjí. Biblu gb’akpá nú mǐ ɖɔ enyi mǐ nɔ zun xɔ́ntɔn vívɛ́ xá mɛ ɖěɖee ma nɔ sɛn Jehovah ǎ lɛ é ɔ, linlin yetɔn lɛ na wà nǔ dó mǐtɔn lɛ wu. (Nǔx. 13:20; 1 Kɔ. 15:12, 32, 33) Enyi mǐ lɛ́ ɖò ayiɖeɖayǐ lɛ cyan wɛ ɔ, mǐ ɖó na ɖó ayi te. Enyi mǐ nɔ nyi alɔ nú ayiɖeɖayǐ ɖěɖee nɔ sɔ́ linlin nǔ lɛ jɔ nú yeɖée tɔn, adakaxixo alǒ nǔbliblíwiwa ɖó ajɔ lɛ é ɔ, alɔ nyi nú linlin ɖěɖee “jɛ agɔ dó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ Mawu tɔn” lɛ é wɛ mǐ ɖè, bonu ye ma wà nǔ dó linlin mǐtɔn lɛ wu ó nɛ.—2 Kɔ. 10:5, nwt.\nMǐ ka nɔ d’alɔ vǐ mǐtɔn lɛ bonu ye na nyi alɔ nú ayiɖeɖayǐ nyanya lɛ à? (Kpɔ́n akpáxwé 18 kpo 19gɔ́ ɔ kpo)\n18, 19. (a) Etɛwu ayi mǐtɔn ka ɖó na ɖò te dó linlin gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ e è nɔ sɔ́ ɖó ajo, bɔ ye ma jɛ wě vaan ǎ lɛ é wu? (b) Nǔ tɛ lɛ mǐ ka ɖó na nɔ kanbyɔ mǐɖée? Etɛwu?\n18 É na lɛ́ nyɔ́ ɖɔ enyi linlin gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ na bo ma tlɛ zawě nú mǐ ganji ɖò ninɔmɛ ɖé lɛ mɛ ǎ ɔ, mǐ ni tɛ́n kpɔ́n bo ɖó ayi ye wu, lobo gbɛ́. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, è sixu xwlé xó ɖé mɛ ɖó alɔkpa ɖé ɖò xójlajla ɖé sín hwenu, b’ɛ na nɔ gudo nú linlin toxóɖiɖɔ tɔn ɖé lɛ. Tan e ɖɔ ɖagbe gbɛtɔ́ tɔn xó lɛ é sixu flɔ́ zo dó glɔ́ nú nǔ e gbé è na nya alǒ nǔ e è na wà bɔ gbɛ̀ ɔ nɔ sɔ́ sù lɛ é. Video ɖé lɛ kpo wema ɖé lɛ kpo nɔ sɔ́ tamɛ-núkplɔnmɛ lɛ, ɖi “nyɛ hwɛ̌” kpo “xwédo ce hwɛ̌” kpo ɖ’ajo, bo nɔ bló bɔ ye nɔ cí nǔ e ɖò jlɛ̌ jí, dɔn mɛ bo tlɛ sɔgbe é ɖɔhun. Linlin mɔhun lɛ nɔ cyɔn yɛ linlin e ɖò Biblu mɛ bo ɖɔ ɖɔ enyi mǐ yí wǎn nú Jehovah hú nǔ bǐ ɔ, xwédo mǐtɔn kpo mǐɖesunɔ kpo na ɖ’awǎjijɛ tawun é jí. (Mat. 22:36-39) Gɔ́ na ɔ, tan e yɔkpɔvu lɛ nɔ kpi é ɖé lɛ nɔ cí nǔ e ma nyla ǎ é ɖɔhun, loɔ, tan enɛ lɛ ka sixu yí gbè nú walɔ bliblí bɔ è na ɖ’ayi wu ǎ.\n19 Enɛ xlɛ́ ɖɔ é kún nyla ɖɔ è ni ɖu vivǐ ayiɖeɖayǐ ɖagbe ɖé lɛ tɔn ó ǎ. Amɔ̌, é na nyɔ́ ɖɔ mǐ ni kan nǔ elɔ lɛ byɔ mǐɖée: ‘Enyi è na bo tlɛ sɔ́ nǔkplɔnmɛ gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ ɖó ajo bonu é ma jɛ wě vaan lě ǎ ɔ, mǐ ka nɔ ɖ’ayi wu à? Mǐ ka nɔ ɖó dogbó nú bǎ e mɛ vǐ mǐtɔn lɛ kaka jɛ mǐɖesunɔ jí na xò gò linlin gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ ɖó é, gbɔn alɔ nyinyi nú tuto televiziɔn jí tɔn ɖé lɛ alǒ wema ɖé lɛ xixa gblamɛ à? Mǐ ka nɔ sɔ́ linlin e Jehovah nɔ ɖó dó nǔ lɛ wu é dó súnsún linlin gbɛ̀ ɔ tɔn e vǐ mǐtɔn lɛ sè alǒ mɔ lɛ é à?’ Enyi mǐ tuùn vogbingbɔn e ɖò linlin Mawu tɔn lɛ kpo gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ kpo tɛntin é ɔ, mǐ sixu nyi alɔ nú “lee gbɛ̀ ɔ nɔ wà [nǔ] gbɔn é.”\nMƐ̌ KA ÐÒ LINLIN TOWE HUZU WƐ LO?\n20. Etɛ ka na xlɛ́ ɖɔ mǐ jó linlin Mawu tɔn, alǒ gbɛ̀ ɔ tɔn dó, bɔ é ɖò mǐ huzu wɛ?\n20 Flín ɖɔ ali taji we nu wɛ mǐ nɔ sè xó ɖè, ye wɛ nyí Jehovah kpo gbɛ̀ e ɖò Satáan sín acɛ mɛ é kpo. We lɛ ɖětɛ ka na huzu linlin mǐtɔn? Xósin ɔ wɛ nyí fí e mǐ nɔ sè xó sín é. Enyi gbɛ̀ Satáan tɔn sín linlin wɛ mǐ nɔ ɖótó ɔ, ye na huzu linlin mǐtɔn, bo na dɔn mǐ dó linlin agbaza tɔn lɛ kpo nǔwiwa agbaza tɔn lɛ kpo kɔn. Nǔ e wu é ɖò taji ɖɔ mǐ ni cɔ́ nǔ e jí mǐ nɔ lin tamɛ dó lɛ é nɛ.\n21. Nǔ taji tɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xóta e bɔ d’ewu é mɛ?\n21 Lee mǐ ko ɖɔ gbɔn ɖò bǐbɛ̌mɛ é ɔ, enyi mǐ na lin tamɛ Jehovah ɖɔhun ɔ, alɔ kɛɖɛ wɛ mǐ ɖó na nyi nú nǔ e na hɛn linlin mǐtɔn lɛ blí lɛ é ǎ, loɔ, mǐ ɖó na nɔ lɛ́ lin tamɛ dó linlin Mawu tɔn lɛ jí, bo na sɔ́ ye dó ɖó mǐtɔn. Xóta e bɔ d’ewu é na lɛ́ ɖɔ xó dó lee mǐ sixu wà mɔ̌ gbɔn é jí hugǎn.\n^ akpá. 5 È na ɖɔ xó jɔ xó ɔ, mɛ e tlɛ nɔ ba na nɔ jlokoko mɛ hugǎn lɛ é sixu gbɛ́ bǐ mlɛ́mlɛ́ ɖɔ è kún na huzu linlin emitɔn ó ǎ. Enyi nǔ e gɔ́ngɔ́n tawun é ɖé jí lin tamɛ dó wɛ é ɖè ɖi fí e gbɛ̀ ɔ jɔ sín é mɔ̌, alǒ nǔ e ɖò xlólo é ɖé ɖi nǔ e é na dó é mɔ̌ ɔ, mɛ ɖevo lɛ na huzu linlin tɔn ɖó bǎ ɖé mɛ jɛn wɛ. Amɔ̌, mǐ wɛ sixu ɖɔ mɛ e mǐ na yí gbè bɔ é na huzu linlin mǐtɔn é.\n“Xɔ Nǔgbo, Bo Ma Sà Gbeɖé Ó”\n‘Un Na Xwedó Nǔgbo Towe Dó Wà Nǔ Na’\nÐeji Dó Jehovah Wu Bá Nɔ Gbɛ̀!\nA ka Ðò Linlin Jehovah Tɔn lɛ Sɔ́ Dó Ðó Towe Wɛ À?\nNǔnina Tɛ Mǐ Ka Sixu Na Jehovah?\nText Alɔ e jí è sixu yí nǔ e ɖò wema jí lɛ é ɖó lɛ é ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Novembre 2018\nNǔxixo Alɔ e jí è sixu yí xóyidókanji lɛ ɖó lɛ é ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Novembre 2018\nATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Novembre 2018


Gbexosin-Alijitɔ́ lɛ, Ðò Gletoxo Australie Tɔn Mɛ\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lamba Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mambwé-Lungu Marathi Maya Mbunda Mingrelian Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tonga-Gbè Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nGbexosin-alijitɔ́ George Rollston kpo Arthur Willis kpo nɔte bo ɖò sìn kɔn dó mɔ̌to yetɔn sín hladiatɛ́ɛ mɛ wɛ.—Ayikúngban Totaligbé tɔn lɛ, 1933\nÐÒ 26 MARS 1937 ɔ, tomɛyitɔ́ e nǔ ko cikɔ na é wè kun mɔ̌to yetɔn e afúntúntún vunbla é dɛ̌dɛ̌ byɔ Sydney ɖò Australie. Ee ye gosin toxo ɔ mɛ ɖò xwè ɖokpo ɖíe é ɔ, ye bló kilomɛtlu 19 300 jɛji gbɔn fí ɖěɖee lín tawun lɛ é kpo xá ɖěɖee nyí kpó ɖě dò ɖě ɖò Océanie gbéjí lɛ é kpo mɛ. Nya enɛ lɛ nyí nǔdobatɔ́ e nɔ yì tomɛ lɛ é ǎ. Gbexosin-alijitɔ́ kanɖodonǔwutɔ́ ɖěɖee kanɖeji bo na jla wɛnɖagbe Axɔsuɖuto Mawu tɔn tɔn ɖò gletoxo ɖaxó Australie tɔn lɛ mɛ é wè kpowun wɛ Arthur Willis kpo Bill Newlands kpo nyí.\nKaka wá jɛ vivɔnu 1920 jɛ 1929 tɔn ɔ, Biblu Kplɔntɔ́ * klewun e ɖò Australie lɛ é jla Mawuxó ɔ hwɛhwɛ gbɔn toxo ɖěɖee ɖò xutó lɛ é kpo ɖěɖee yá dó finɛ lɛ é kpo mɛ. Mɛ nabi ɖé ɖò gletoxo e ɖò tò ɔ mɛ é mɛ ǎ, xá ɖé mɛ wɛ bo ɖò axékó jí bo d’agba hú wèvlɔɖó États-Unis tɔn. É ɖò mɔ̌ có, nɔví lɛ tuùn céɖécéɖé ɖɔ ahwanvu Jezu tɔn lɛ ɖó na ɖekúnnu dó wǔ tɔn “kaka yì jɛ fí e gbɛ̀ ɔ kponu ɖó é,” gletoxo Australie tɔn ɖěɖee jɛ gblolo lɛ é lɔ ka ɖ’emɛ. (Mɛ. 1:8) Amɔ̌, nɛ̌ ye ka sixu wà azɔ̌ kpligidi mɔhun gbɔn? Ðó ye ɖeji ɖɔ Jehovah na dó nú gǎndido yetɔn lɛ wu ɔ, ye kanɖeji bo na bló nǔ e wu ye kpé lɛ é bǐ.\nGBEXOSIN-ALIJITƆ́ LƐ BƐ́ WƐNÐAGBEJIJLAZƆ́ Ɔ\nÐò 1929 ɔ, agun ɖěɖee ɖò Queensland kpo Gbadahweji Australie tɔn kpo lɛ é bló mɔ̌to ɖěɖee è sɔnǔ na ganji é ɖé lɛ bo na dó gbɔn toxo e ɖò tò ɔ tɛntin lɛ é bǐ mɛ. Gbexosin-alijitɔ́ ɖěɖee dó hlɔnhlɔn bo sixu kun mɔ̌to gbɔn fí ɖěɖee gbingbɔn tɔn nɔ vɛwǔ lɛ é lobo lɛ́ sixu bló ye ɖó hwenu e ye na gblé é wɛ nɔ kun mɔ̌to lɛ. Gbexosin-alijitɔ́ enɛ lɛ gbɔn fí ɖěɖee è ma ko ɖekúnnu ɖè kpɔ́n gbeɖé ǎ lɛ é gègě.\nGbexosin-alijitɔ́ ɖěɖee ma sixu xɔ mɔ̌to ǎ lɛ é nɔ kun kɛkɛ hɛn yì gletoxo lɛ mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖò 1932 ɔ, Bennett Brickell e ɖó xwè 23 é sɛ̀ tɛn sín Rockhampton ɖò Queensland, bo yì jla wɛnɖagbe ɔ nú sun atɔ́ɔ́n ɖò fí e lín tawun ɖò totaligbé tò enɛ tɔn é. É bɛ́ wǔcyɔn, nǔzinzan, nùɖuɖu kpo wema gègě kpo dó kɛkɛ tɔn sín agbanhɛnnú jí. Enyi penɛ́ɛ ɔ gbà ɔ, é nɔ blí kɛkɛ ɔ bo nɔ ɖó jiɖe ɖɔ Jehovah na gɔ́ alɔ nú emi. É blí kɛkɛ ɔ kaka nú kilomɛtlu 320 gbɔn fí e kɔ ko xú mɛ lɛ bɔ ye ko kú ɖé kpɔ́n é. Ðò xwè 30 e bɔ d’ewu lɛ é mɛ ɔ, Nɔví Brickell zán kɛkɛ, zokɛkɛ, kpo mɔ̌to kpo dó bló kilomɛtlu afatɔ́n donu kanweko mɔkpan gbɔn Australie tò ɔ mɛ. É hun nǔ sín wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ nu ɖò Aborigène lɛ sín xá mɛ bo gɔ́ alɔ bɔ è ɖó agun yɔyɔ̌ lɛ ayǐ, lobɔ è wá tuùn i tawun bo nɔ ɖó sísí n’i ɖò gletoxo lɛ mɛ.\nYE ÐU ÐÒ WUVƐ̌ LƐ JÍ\nAustralie nyí ɖokpo ɖò fí ɖěɖee gbɛtɔ́ ma sukpɔ́ ɖè sɔmɔ̌ ǎ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é mɛ, bɔ ɖò taji ɔ, gbɛtɔ́ nɔ sukpɔ́ sɔmɔ̌ ɖò gletoxo lɛ mɛ ǎ. É ɖò mɔ̌ có, mɛ Jehovah tɔn lɛ kanɖeji bo na mɔ gbɛtɔ́ lɛ ɖò fí ɖěɖee lín tawun ɖò gbě ɔ jí lɛ é.\nStuart Keltie kpo William Torrington kpo e nyí gbexosin-alijitɔ́ lɛ é kanɖeji bo wà mɔ̌. Ðò 1933 ɔ, ye gbɔn Gbetótló Simpson tɔn e nyí gbetótló ɖé bɔ kɔgudu sukpɔ́ ɖ’emɛ tawun é mɛ, bo jla wɛnɖagbe ɔ ɖò toxo Alice Springs tɔn e ɖò tò ɔ tɛntin é mɛ. Hwenu e mɔ̌to kpɛví e ye hɛn é gblé bɔ ye ɖó na jó dó é ɔ, Nɔví Keltie e nyí afɔtɔ́nɔ é gbɛ̀ kàn dó wɛnɖagbejijla ɔ nu, amɔ̌ lakunmi wɛ é wá zán! Gǎndido gbexosin-alijitɔ́ enɛ lɛ tɔn na sínsɛ́n hwenu e ye xò gò gǎn otɛli ɖé tɔn ɖò William Creek e nyí pipaangáa ɖé bo jɛ gblolo é. Charles Bernhardt wɛ nyí gǎn otɛli ɔ tɔn, é wá yí nugbǒ ɔ ɖò nukɔnmɛ bo sà otɛli tɔn lobo wà gbexosin-alijitɔ́zɔ́ éɖokpo nú xwè 15 ɖò fí ɖěɖee nyí axékó jí tawun, bo lɛ́ jɛ zɔ tawun ɖò Australie é ɖé lɛ.\nArthur Willis ɖò nǔ sɔ́ wɛ bo na yì wɛnɖagbe jla gbé ɖò gletoxo ɖaxó Australie tɔn mɛ.—Perth, Gbadahweji Australie tɔn, 1936\nÉ ɖò wɛn ɖɔ gbexosin-alijitɔ́ nukɔntɔn lɛ ɖó hudo akɔnkpinkpan kpo didɛ kpo tɔn bo na dó ɖu ɖò wuvɛ̌ tobutobu e ye ɖí xwi xá lɛ é jí. Hwenu e Arthur Willis kpo Bill Newlands kpo e sín xó mǐ ko ɖɔ ɖò bǐbɛ̌mɛ é ɖò wɛnɖagbe jla wɛ ɖò gletoxo Australie tɔn lɛ mɛ é ɔ, é wá yá ɖokpo bɔ ye xò kàn tawun nú aklunɔzán gblamɛ wè cobo bló kilomɛtlu 32, ɖó jǐ ɖaxó ɖé ja bɔ gbetótló ɔ bǐ nyí adu ɖaxó wutu. Ðò hweɖelɛnu ɔ, yǒzo nɔ hɛn ye tawun bɔ ye nɔ ɖò dɛ̌n jɛ wɛ lobo nɔ ɖò mɔ̌to yetɔn kun gbɔn kɔgudu ɖaxó lɛ mɛ wɛ; ye nɔ gbɔn tɔdo e mɛ sókan ɖè lɛ é kpo tɔzán e jí kɔgudu ɖè lɛ é kpo. Enyi mɔ̌to yetɔn gblé lee é nɔ nyí gbɔn hwɛhwɛ é ɔ, ye nɔ ɖi zɔnlin alǒ kun kɛkɛ nú azǎn mɔkpan yì toxo e sɛkpɔ finɛ é ɖé mɛ bo nɔ nɔte nú aklunɔzán gbla mɔkpan bo na dó xɔ nǔ ɖěɖee gblé lɛ é. Ye mɔ wuvɛ̌ enɛ lɛ bǐ cobo ka ɖó linlin ɖagbe. Ðò nukɔnmɛ ɔ, Arthur Willis wá ɖè xó sín xó e xójlawema L’Âge d’Or ko ɖɔ kpɔ́n é ɖé mɛ bo ɖɔ: “Ali ɖebǔ nɔ gblé dín alǒ lín dín nú kúnnuɖetɔ́ Tɔn lɛ ǎ.”\nCharles Harris e nyí gbexosin-alijitɔ́ nú hwenu gègě é tinmɛ ɖɔ gblolo mɛ ninɔ kpo wuvɛ̌ e emi mɔ ɖò gletoxo lɛ mɛ lɛ é kpo zɔ́n bɔ emi sɛkpɔ Jehovah tawun. É ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Nǔɖokan kpɛɖé ɖiɖó nɔ zɔ́n bɔ gbɛzán mɛtɔn nɔ kpɔ́n te tawun. Enyi Jezu sɔ́ jlǒ dó dɔ́ jɔhɔn nu hwenu e é byɔ ɖó mɔ̌ é ɔ, kpo awǎjijɛ kpo wɛ mǐ lɔ ɖó na wà nǔ ɖokpo ɔ enyi azɔ̌ mǐtɔn byɔ ɖó mɔ̌ ɔ nɛ.” Nǔ e gbexosin-alijitɔ́ gègě ka wà é nɛ. Gǎn e ye dó bɔ nǔ ma cikɔ nú ye ǎ é zɔ́n bɔ wɛnɖagbe ɔ gbakpé fí lɛ bǐ ɖò gbě ɔ jí bo d’alɔ gbɛtɔ́ wɔbuwɔbu lɛ bɔ ye yí Axɔsuɖuto Mawu tɔn.\n^ akpá. 4 Biblu Kplɔntɔ́ lɛ sɔ́ nyikɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ ɖò 1931.—Eza. 43:10.


Wp/fon/Tokpɔnla Agbomɛ Kanɖofi tɔn - Wikimedia Incubator\nWp/fon/Tokpɔnla Agbomɛ Kanɖofi tɔn\n< Wp | fonWp > fon > Tokpɔnla Agbomɛ Kanɖofi tɔn\nAgbomɛ Kanɖofi ɔ tokpɔnla ɖaxo ɖokpo wɛ bo ɖo afɔligbé nú Benɛ tò ɔ. É ɖo kilomɛtru 18 do Kutɔnu toxo ɖo taligbe.\nƉo xwè 2013 gɔ ɔ tɔn mɛ ɔ tokpɔnla é nɛ ɔ ɖo gbɛtɔ hǔ 600 000 bɔ é nyi é jó tokpɔnla Kutɔnu tɔn ɔ do ɔ é wɛ nyi tokpɔnla wègɔ ɔ ě ɖo gbɛtɔ hú tokpɔnla ɖě lɛɛ́ bǐ ɖo Benɛ tò mɛ.\nAyikungban kɔ́gudu tɔn ji wɛ Agbomɛ Kanɖofi ɔ ɖe.\nToxo Agbomɛ Kanɖofi tɔn ɔ ɖo dogbo xá tokpɔnla Zɛɛ tɔn ɖo taligbe bo ɖo xá tɔ̀ kpo xù kpo ɖo afɔligbe bo lɛ ɖo xá tokpɔnla Tɔri-Bosi tɔn ɔ ɖo gbadahwe jí bo ɖo xá tokpɔnla Só-Ava tɔn ɖo zǎnzǎnhwejí.\nAgbomɛ Kanɖofi sin toxo ɔ jɔ din ɔ xwè tɔn ko yi afɔ-tantɔn kanwe ko mɔ̌ bo ka nyi kanɖo Agbomɛ kpodo axɔsuɖuto Danxomɛ tɔn kpo. Toxo Agbomɛ Kanɖofi tɔn ɔ jɔ ɖo Kutɔnu toxo ɔ kpa bo ajɔ̌miwa ná do bɔkun nu tovi lɛɛ́.\nAgbmɛ Kanɖofi sin tɔkpɔnla ɔ ɖo gbɛtɔ 656 358 ɖo Kɛnsisɔ kpǎ é è blo ɖo xwè 2013 gɔ ɔ tɔn mɛ e. Nǔ e zɔn bɔ gbɛtɔ sukpo sɔ mɔ ɖo toxo ɔ mɛ e wɛ nyi ɖɔ kutɔnutɔ gěgé ɖo adɔtɛn yětɔn ɖo finɛ bo ná do mɔ vivo.\nAgbomɛ Kanɖofi sin tokpɔnla ɔ ɖo tokpɔnlavi tɛnnɛ (9) yě ɖie: Agbɔmɛ Kanɖofi Akasato Godomɛ Golo-jigbé Xɛvie Kpanrun Hwɛ̀do Togba Zinvie.\nTokpɔnlavi é nɛ́ lɛ bǐ ɖo gletoxo kantɔn ko atɔ́ɔ́n nukún ɛnɛ̀ (149). Tovi tokpɔnla Agbomɛ Kanɖofi tɔn lɛɛ nɔ wa azɔ̌ gěgè yě ɖie: glezɔ kanlinnyinyizɔ hweviwliwlizɔ; yě nɔ lɛ wa ajɔ̌ bo nɔ lɛ wa alɔnuzɔ gěgè kpodo tomɛyiyi kpan.\nWlɛnwin e tovi lɛɛ́ nɔ zan bo do yí fi é yě xwe lɛɛ́ abǐ ěe yě nɔ zan bo nɔ bɛ agban yě tɔn lɛ na ɔ wɛ nyi zohǔn kpɛvi kpodo zokɛkɛ kpo.\nAgbomɛ Kanɖofi sin toxo ɔ ɖo wemaxɔmɛ dokɔtɔn kpo linsinmɛ tɔn kpo gěgé é lɛ ɖo azɔkplɔntɛn axɔsutɔn wè mɛ̀ kpaǎtɔn atɔn bo lɛ ɖo wemaxɔmɛ Kplɔnyiji balavɔ axɔsu tɔn ɖokpo bɛ ɖo gletoxo zogbajɛ tɔn mɛ.\nRetrieved from "https://incubator.wikimedia.org/w/index.php?title=Wp/fon/Tokpɔnla_Agbomɛ_Kanɖofi_tɔn&oldid=5243834"


Ayikúngban ɔ “Nu Sin” Ɔ\nAzɔn gegě wɛ acɛkpikpa lɛ ko d’alɔ togun Jehovah tɔn ɖò hwenuxó mɛ. (Ɛsd 6:1-12; Ɛst 8:10-13) Ðò hwe mǐtɔn lɔmɔ̌ nu ɔ, mǐ ko mɔ bɔ “ayikúngban ɔ,” enɛ wɛ nyí acɛkpikpa gbɛ̀ elɔ tɔn sín hagbɛ̌ e nɔ nɔ jlɛ̌ jí é ɖé lɛ, “nu” ya e Satáan Awoví e nyí “Dlagɔ́ɔn ɔ” é nɔ sísɛ́ mɛ lɛ bɔ ye nɔ dó nú togun Mawu tɔn é sín “sin.” (Nǔ 12:16) Hweɖelɛnu ɔ, Jehovah “Mawu e nɔ hwlɛn mǐ gán é” sixu sísɛ́ acɛkpatɔ́ lɛ bɔ ye cyɔn alɔ togun tɔn jí.—Ðɛ 68:21; Nǔx 21:1.\nÉ ɖò mɔ̌ có, enyi è wlí we dó gankpá mɛ ɖó nǔɖiɖi towe wu ɔ ka lo? Kúdeji ɖɔ Jehovah ɖò xɛ nya ɖò jǐ we wɛ. (Bǐ 39:21-23; Ðɛ 105:17-20) Kúdeji ɖɔ nǔɖiɖi towe na hɛn lè wá nú we, bɔ gbeji e a ɖè é ka nɔ lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú nɔví towe e gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ lɛ é.—Fili 1:12-14; Nǔ 2:10.\nKPƆ́N VIDEO NƆVÍ MǏTƆN CORÉE TƆN ÐĚÐEE È ÐÈ NYITE LƐ É Ɔ, ENƐ GUDO HǓN, NǍ XÓSIN NÚ NǓKANBYƆ ELƆ LƐ:\nEtɛwu è ka wlí nɔví mǐtɔn e ɖò Corée du Sud lɛ é afatɔ́n mɔkpan dó gankpá mɛ ɖò xwè lɛ vlamɛ?\nGbetakɛ́n e è ɖetɔ́n ɖò hwɛɖiɖɔ linu é tɛ lɛ ka zɔ́n bɔ è yawǔ ɖè nɔví mǐtɔn ɖé lɛ tɔ́n sín gankpá mɛ?\nNɛ̌ mǐ ka sixu d’alɔ nɔví mǐtɔn e è wlí dó gankpá mɛ ɖó nǔɖiɖi yetɔn wu gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ agaɖanu dìn lɛ é gbɔn?\nNɛ̌ mǐ ka ɖó na zán vivo e mǐ ɖó bo na sɛn Mawu dìn lɛ é gbɔn?\nEnyi hwɛ ɖebǔ kpa mǐ ɔ, mɛ ɖokpo géé tɛ wu é ka nɔ sín?\nNɛ̌ un ka nɔ zán vo e un vo bo na sɛn Mawu é gbɔn?


Jehovah Bló Bɔ Sanmusɔ́ɔn Ðó Hlɔnhlɔn | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nJehovah Bló Bɔ Sanmusɔ́ɔn Ðó Hlɔnhlɔn\nIzlayɛli-ví gègě ko lɛ́vɔ jɛ vodun lɛ sɛ̀n jí, enɛ wu ɔ, Jehovah na tɛn Filisitɛ́ɛn lɛ bonu ye na kp’acɛ dó tò yetɔn jí. Amɔ̌, Izlayɛli-ví ɖé lɛ yí wǎn nú Jehovah. Ye mɛ enɛ lɛ ɖokpo wɛ nyí Manɔwaxi. É kpo asì tɔn kpo ɖó vǐ ɖě ǎ. Gbè ɖokpo ɔ, Jehovah sɛ́ wɛnsagun ɖé dó Manɔwaxi sín asì gɔ́n. Wɛnsagun ɔ ɖɔ n’i ɖɔ: ‘A na jì vǐ sunnu ɖokpo. Bɔ é na hwlɛn Izlayɛli-ví lɛ sín Filisitɛ́ɛn lɛ lɔ mɛ. É na nyí Nazilinu ɖé.’ A ka tuùn mɛ ɖěɖee nɔ nyí Nazilinu lɛ é à? Mɛsɛntɔ́ Jehovah tɔn titewungbe lɛ wɛ. È na gbè Nazilinu lɛ bonu ye na kpa ɖa yetɔn lɛ ǎ.\nÉ sɔ́ lín ǎ bɔ è jì Manɔwaxi sín vǐ sunnu ɔ, bɔ é sun nyǐ i ɖɔ Sanmusɔ́ɔn. Ee Sanmusɔ́ɔn ɖò susu wɛ é ɔ, Jehovah bló bɔ é ɖó hlɔnhlɔn tawun. É kpéwú bo hu kinnikinni ɖé kpo alɔ kpo. Gbè ɖokpo tíìn bɔ é hu Filisitɛ́ɛn 30 éɖokponɔ. Filisitɛ́ɛn lɛ gbɛ́ wǎn n’i tawun bo ɖò ali e nu ye na gbɔn bo na hu i é ba wɛ. Sanmusɔ́ɔn ɖò amlɔ́ dɔ́ wɛ zǎnmɛ gbè ɖokpo ɖò Gaza, bɔ ye wá nɔte hɔntogbo toxo ɔ tɔn ta, bo tuùn ɖɔ ayǐ hɔ́n zǎnzǎn ɔ, ye na hu i. Amɔ̌ ɖò zǎn xwete ɔ, Sanmusɔ́ɔn fɔ́n bo yì hɔntogbo ɔ ta, bo sún hɔntogbo ɔ sín dǒ ɔ mɛ. Bo sɔ́ ɖó abɔ̌ tɔn lɛ ta bo hɛn mɔ̌ kaka yì só ɖé ta sɛkpɔ Eblɔ́n.\nNukɔnmɛ ɔ, Filisitɛ́ɛn lɛ yì nyɔnu xɔ́ntɔn Sanmusɔ́ɔn tɔn Dalila gɔ́n, bo ɖɔ n’i ɖɔ: ‘Enyi a ba dò nú nǔ e wutu Sanmusɔ́ɔn ɖó hlɔnhlɔn sɔmɔ̌ é nú mǐ ɔ, mǐ na sú gankwɛ afatɔ́n donu mɔkpan we. Mǐ ba na wlí i bo na sɔ́ ɛ dó ganmɛ.’ Dalila ba na yí akwɛ ɔ, enɛ wu ɔ, é yí gbè. Tlolo hwɛ̌ ɔ, Sanmusɔ́ɔn gbɛ́ ɖɔ emi kún na ɖɔ nǔ e wutu emi ɖó hlɔnhlɔn sɔmɔ̌ é n’i ó. Amɔ̌, é ɖò ya dó n’i wɛ kaka bɔ é gbɔ bo ɖɔ. É ɖɔ n’i ɖɔ: ‘È kpa ɖa ce lɛ kpɔ́n ǎ, ɖó un nyí Nazilinu ɖé wutu. Enyi è kpa ɖa ce lɛ ɔ, un na ba hlɔnhlɔn kpò.’ Nǔ wɛ Sanmusɔ́ɔn wà nyì dò tawun bo dó ɖɔ xó enɛ n’i, kabǐ?\nTlolo jɛn Dalila ɖɔ nú Filisitɛ́ɛn lɛ ɖɔ: ‘Un tuùn fí e é nɔ ba hlɔnhlɔn tɔn sín é!’ É bló bɔ Sanmusɔ́ɔn d’amlɔ jɛ akɔn tɔn, bɔ enɛ gudo ɔ, é zɔ́n bɔ mɛ ɖokpo kpa ɖa n’i. Dalila d’axwá ɖɔ: ‘Sanmusɔ́ɔn, Filisitɛ́ɛn lɛ ɖò fí!’ Sanmusɔ́ɔn fɔ́n, bo ba hlɔnhlɔn kpò. Filisitɛ́ɛn lɛ wlí i, bo tɔ́n nukún i, lobo sɔ́ ɛ dó ganmɛ.\nGbè ɖokpo ɔ, Filisitɛ́ɛn afatɔ́n mɔkpan kplé dó vodun yetɔn Dagɔni sín xɔ mɛ, bo ɖò axwá dó wɛ ɖɔ: ‘Vodun mǐtɔn jó Sanmusɔ́ɔn nú mǐ! Mi kplá ɛ wá! Mi nú mǐ ni d’ayihun xá ɛ.’ Ye sɔ́ ɛ ɖó te dotín wè tɛntin, bo ɖò cícá ɛ ko wɛ. Sanmusɔ́ɔn d’axwá ɖɔ: ‘Jehovah è, kɛnklɛn, lɛ́vɔ na mì hlɔnhlɔn.’ Hwenɛnu ɔ, Sanmusɔ́ɔn sín ɖa ka ko sù nɛ. É sísɛ́ vodunxɔ ɔ sín dotín lɛ kpo hlɔnhlɔn tɔn bǐ kpo. Vodunxɔ ɔ bǐ mu, bo hu mɛ e ɖ’emɛ lɛ é bǐ kaka jɛ Sanmusɔ́ɔn lɔ jí.\n“Mɛ e nɔ na hlɔnhlɔn mì ɔ wɛ nɔ zɔ́n, bɔ un nɔ sixu kpé nǔ enɛ lɛ bǐ wu.”—Filipunu lɛ 4:13\nNùkanbyɔ lɛ: Etɛwu Sanmusɔ́ɔn ka ɖó hlɔnhlɔn sɔmɔ̌? Etɛ ka jɛ hwenu e Sanmusɔ́ɔn ɖɔ nǔ e wu é ɖó hlɔnhlɔn sɔmɔ̌ é nú Dalila é?\nHwɛɖɔtɔ́ lɛ 13:1–16:31\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Jehovah Bló Bɔ Sanmusɔ́ɔn Ðó Hlɔnhlɔn\nlfb nùkplɔnkplɔn 38 wex. 92-93


Etɛ Biblu ka Ðɔ Dó Nublabla Wu? Nublabla Klisanwun Tɔn ka Sɔgbe Xá Biblu À?\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Abkhaze Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bachkir Baoulé Bichlamar Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chavacano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chine-Gbè (Wu Shanghai) Chinese (Sichuanese) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gungbe Haoussa Hiligaynon Hmong (White) Hongrie-Gbè Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe Pennsylvanie Tɔn Japon-Gbè Kannada Kazakh Kazakh (Arabe) Kikaonde Kikuyu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kwanyama Lingala Lituanie-Gbè Luganda Luo Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mambwé-Lungu Mooré Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Népali Norvège-Gbè Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sidama Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Somalie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swati Tagalog Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tokunɔgbe Russie Tɔn Tswana Turquie-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Uruund Valencian Venda Vietnam-Gbè Xhosa Zoulou Îles Féroé-Gbè\nEtɛ Biblu ka Ðɔ Dó Nublabla Wu?\nÐò Biblu sín táan mɛ ɔ, Mawu nɔ yí gbè nú nublabla, enyi è wà mɔ̌ kpo linlin ɖagbe kpo ɔ nɛ. Amɔ̌, nú é ma nyí mɔ̌ ǎ ɔ, é nɔ vɛ́ nú Mawu. É ɖò mɔ̌ có, ɖò égbé ɔ, Biblu ɖegbe ɖɔ è ni bla nu, alǒ gbɛ́ ɖɔ è ni ma wà mɔ̌ ó ǎ.\nNinɔmɛ tɛ lɛ mɛ mɛɖé lɛ ka nɔ bla nu ɖè ɖò Biblu mɛ?\nHwenu e è ɖò alɔdo kpo alixlɛ́mɛ kpo ba wɛ é. Mɛ ɖěɖee zɔn ali xwè Jeluzalɛmu lɛ é na bla nu dó ɖexlɛ́ ɖɔ emi ɖò alɔdo Mawu tɔn ba wɛ dó nùjɔnǔ mɛ. (Ɛsidlasi 8:21-23) Ðò hweɖenu ɔ, Pɔlu kpo Baanabasi kpo bla nu hwenu e ye ja mɛxo agun tɔn lɛ sɔ́ gbé é.—Mɛsɛ́dó 14:23.\nHwenu e è sɔ́ ayi ɖó linlin Mawu tɔn jí é. Ðò baptɛm Jezu tɔn gudo ɔ, é bla nu nú azǎn 40 bá dó sɔnǔ nú éɖée bo na wà jlǒ Mawu tɔn ɖò sinsɛnzɔ́ tɔn hwenu.—Luki 4:1, 2.\nHwenu e è ɖò ɖiɖexlɛ́ wɛ ɖɔ è lɛkɔ sín hwɛ e è ko hu wá yì lɛ é gudo é. Gbɔn gbeyiɖɔ Jowɛli jí ɔ, Mawu ɖɔ xó elɔ lɛ nú Izlayɛli-ví gbejimanɔtɔ́ lɛ: “Mi lɛkɔ wá gɔ́n ce kpo ayixa mitɔn bǐ kpo: mi bla nu, mi ya avǐ, mi sà vo nú mì.—Jowɛli 2:12-15.\nHwenu e Hwɛ Súnsún Sín Kɔ nú Mɛ Zán Ðaxó ɔ wá é. Ðò sɛ́n e Mawu na akɔta Izlayɛli tɔn é mɛ ɔ, é ɖegbe ɖɔ ye ni nɔ bla nu xwewu xwewu ɖò Hwɛ Súnsún Sín Kɔ nú Mɛ Zán Ðaxó ɔ gbè. (Levíi ví lɛ 16:29-31) Nublabla nyí nǔ bo sɔgbe ɖò ninɔmɛ enɛ mɛ, ɖó é nɔ flín Izlayɛli-ví lɛ ɖɔ ye nyí hwɛhutɔ́ bo ɖó hudo hwɛsɔkɛ mɛ Mawu tɔn tɔn.\nAli tɛ lɛ nu nublabla ma ka sɔgbe ɖè ǎ?\nBo na dó hu jì nú mɛ ɖevo lɛ. Jezu kplɔ́n mɛ ɖɔ nublabla ɖó na nyí mɛɖesunɔ sín xó ɖé, bo nɔ mɛ kpo Mawu kpo kɛɖɛ tɛntin.—Matie 6:16-18.\nBo na dó xlɛ́ ɖɔ un nyí nǔjlɔjlɔwatɔ́. Nublabla nɔ zɔ́n bɔ mɛɖé nɔ hú gǎn mɛ ɖevo lɛ ɖò walɔ kpo gbigbɔ kpo lixo ǎ.—Luki 18:9-14.\nBo na dó tɛ́n kpɔ́n bá sú dò hwɛ e è ɖó aca, bo nɔ sɔ́ jlǒ dó hu lɛ é tɔn. (Ezayíi 58:3, 4) Nublabla e Mawu yí gbè na é nɔ zɔn kpɔ́ xá sísí kpo kɔlilɛ sín hwɛ mɛtɔn lɛ gudo dó nùjɔnǔ mɛ kpo.\nBo na dó kpé nukún dó Mawu sinsɛn sín nǔwiwa lɛ wu. (Ezayíi 58:5-7) Ðò ali enɛ nu ɔ, Mawu cí tɔ́ ɖé ɖɔhun, bɔ enyi wǎn e vǐ tɔn lɛ yí n’i é nyí dandan sín nǔ ɖé, bo ma gosin ayi mɛ ǎ ɔ, é nɔ vɛ́ wǔ tɔn.\nÈ ka byɔ nublabla ɖò Klisanwun lɛ sí wɛ à?\nEǒ. Mawu byɔ ɖɔ Izlayɛli-ví lɛ ni nɔ bla nu ɖò Hwɛ Súnsún Sín Kɔ nú Mɛ Zán Ðaxó ɔ gbè, amɔ̌ é dɔn nǔ gbɔn jí hwenu e Jezu wá súnsún hwɛ mɛ ɖěɖee lɛkɔ sín hwɛ yetɔn gudo lɛ tɔn bǐ mlɛ́mlɛ́ é. (Eblée lɛ 9:24-26; 1 Piyɛ́ɛ 3:18) Klisanwun lɛ sɔ́ ɖò sɛ́n Mɔyizi tɔn e mɛ Hwɛ Súnsún Sín Kɔ nú Mɛ Zán Ðaxó ɔ ɖè é glɔ́ ǎ. (Hlɔmanu lɛ 10:4; Kolosinu lɛ 2:13, 14) Enɛ wu ɔ Klisanwun ɖokpo ɖokpo wɛ na wá gbeta ɔ kɔn, bo na bla nu.—Hlɔmanu lɛ 14:1-4.\nKlisanwun lɛ tuùn ɖɔ é kún nyí nublabla jí wɛ emi na sɔ́ ayi ɖó ɖò sinsɛn-biblo emitɔn mɛ ó. Biblu ɖɔ gbeɖé ɖɔ nublabla cá kàn xá awǎjijɛ ǎ. Loɔ, awǎjijɛ mɛ wɛ Klisanwun lɛ nɔ sɛ̀n Mawu ɖè, ɖó Jehovah ɖesunɔ ɔ, “Mawu awǎjijɛnɔ” wɛ é nyí.—1 Timɔtée 1:11, nwt; Nùnywɛtɔ́xó 3:12, 13; Galatinu lɛ 5:22.\nNukúnnúmɔjɛnǔmɛ agɔ lɛ dó linlin Biblu tɔn e kúnkplá nublabla é wu\nNukúnnúmɔjɛnǔmɛ agɔ: Mɛsɛ́dó Pɔlu ɖegbe ɖɔ Klisanwun asú kpo asì kpo e wlí alɔ lɛ é ni nɔ bla nu.—1 Kɔlɛntinu lɛ 7:5, Bible du roi Jacques.\nNugbǒ: Ðò wema Biblu tɔn e dóxó hugǎn lɛ é mɛ ɔ, è mɔ nublabla ɖò 1 Kɔlɛntinu lɛ 7:5 * mɛ ǎ. É ɖò wɛn ɖɔ mɛ e nɔ vɔ́ Biblu wlan lɛ é wɛ gɔ́ xókwin nublabla ɔ na; finɛ kɛɖɛ ka wɛ ǎ, é lɛ́ nyí mɔ̌ ɖò wemafɔ elɔ lɛ mɛ: Matie 17:21; Maki 9:29 kpo Mɛsɛ́dó 10:30 kpo. Lilɛdogbeɖevomɛ Biblu tɔn gègě jó nublabla xó enɛ e ma sɔgbe ǎ é dó.\nNukúnnúmɔjɛnǔmɛ agɔ: Klisanwun lɛ ɖó na bla nu, bo na nɔ dó flín azǎn kanɖé e Jezu bla nu xɔ ɖò gbetótló mɛ ɖò baptɛm tɔn gudo é.\nNugbǒ: Jezu ɖegbe nublabla mɔhun tɔn kpɔ́n ǎ, fí ɖebǔ ka ɖò Mawuxówema ɔ mɛ bo xlɛ́ ɖɔ Klisanwun nukɔntɔn lɛ wà nǔ mɔhun ǎ. *\nNukúnnúmɔjɛnǔmɛ agɔ: Klisanwun lɛ ɖó na bla nu hwenu e ye ɖò kú Jezu tɔn flín wɛ é.\nNugbǒ: Jezu ɖegbe nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni nɔ bla nu hwenu e ye ɖò kú emitɔn flín wɛ é ǎ. (Luki 22:14-18) Hwenu e Jezu ɖɔ ɖɔ ahwanvu emitɔn lɛ na bla nu ɖò kú emitɔn gudo é ɔ, gbè tɔn ɖè nú ye wɛ é ɖè ǎ, lo, nǔ e na wá jɛ é ɖɔ nú ye wɛ é ɖè kpowun. (Matie 9:15) Biblu ɖegbe nu Klisanwun e xovɛ sìn lɛ ɖɔ ye ni ɖu nǔ sín xwégbe cobo wá Flǐn kú Jezu tɔn tɔn.—1 Kɔlɛntinu lɛ 11:33, 34.\n^ akpá. 19 Kpɔ́n wema A Textual Commentary on the Greek New Testament, ee Bruce M. Metzger ɖetɔ́n é, Atɔngɔ e è vɔ́ jlaɖó é, wexwɛ 554.\n^ akpá. 21 Ðò hwenuxó nublabla azǎn 40 tɔn ɔ tɔn linu ɔ, New Catholic Encyclopedia ɖɔ xó elɔ: “Ðò xwè kanweko atɔn nukɔntɔn lɛ mɛ ɔ, táan e ye nɔ bla nu na, bo nɔ dó sɔnǔ nú paskwa é nɔ hú aklunɔzán gbla ɖokpo ǎ; hwɛhwɛ ɔ, azǎn ɖokpo, alǒ wè wɛ é nɔ nyí. . . . Azɔn nukɔntɔn e è ɖɔ azǎn 40 xó é ɔ, Vaxɔ Nicée (325) tɔn sín wema mɛ wɛ é tɔ́n ɖè. É ɖò mɔ̌ có, akɔwé ɖé lɛ nɔ dɔn nǔ ɖɔ è kún ɖɔ nublabla xó ɖò finɛ ó.—Wegɔ e è vɔ́ jlaɖó é, Akpáxwé 8gɔ́ ɔ, wexwɛ 468.\nMawu ka nɔ sè ɖɛ lɛ bǐ à? Ba dò nú xósin ɔ kpo lee mǐ ɖó na xoɖɛ gbɔn é kpo gɔ́ nú nǔ ɖevo e mǐ sixu wà bo sɛkpɔ Mawu é.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Etɛ Biblu ka Ðɔ Dó Nublabla Wu?\nEtɛwu Ahwanvu Jezu Tɔn lɛ Ma Ka Nɔ Bla Nu Ǎ?


Mɛ Winnyawinnya lɛ Emi, Tuto Tɛ Mi ka Na Bló nú Sɔgudo Mitɔn? | Nùkplɔnkplɔn\n‘Sɔ́ Jehovah dó ɖó nǔ e víví nú we hú nǔ bǐ é; enɛ ɔ, é na na nǔ e ɖò hǔn mɛ nú we lɛ we.’—ÐƐH. 37:4..\nHAN LƐ: 89, 140\nTuto alɔkpa tɛ lɛ biblo wɛ na zɔ́n bɔ a na ɖó sɔgudo awǎjijɛnɔ ɖé?\nEtɛ alɔɖiɖo ɖò sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn mɛ ka nɔ kplɔ́n mɛ winnyawinnya lɛ?\nAli tɛ lɛ sinsɛnzɔ́ gbexosin-alijitɔ́ tɔn ka nɔ hun nú mɛ?\n1. Etɛwu mɛ winnyawinnya lɛ ka ɖó na wá gbeta ɖé kɔn dó sɔgudo wu? Amɔ̌, etɛwu ye ma ka ɖó na ɖò linkpɔ́n mɛ zɛ xwé wu ǎ? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\nMI MƐ winnyawinnya lɛ na ɖibla yí gbè ɖɔ cobonu emi na yì tomɛ ɔ, nùnywɛnú wɛ é na nyí ɖɔ emi ni bló tuto fí e emi xwè é tɔn. Gbɛ̀ e mɛ mǐ ɖè é cí tomɛyiyi ɖɔhun, bɔ hwenu e è ɖò winnyawinnya mɛ é wɛ è nɔ bló tuto fí e è jló na yì é tɔn. É ɖò wɛn ɖɔ tuto biblo sixu vɛwǔ tawun. Ðyɔvǐ e nɔ nyí Heather é ɖɔ: “É dó xɛsi ɖesu. A ɖó na wá gbeta ɖé kɔn dó nǔ e a na zán gbɛhwenu towe e kpò é dó wà é wu.” Amɔ̌, kpankɔ́n. Jehovah ɖɔ nú togun tɔn ɖɔ: “Ma ɖò nukún dó gbɛmɛ kpɔ́n wɛ ó, ɖó nyì wɛ nyí Mawu towe. Un na na akɔnkpinkpan we; un na gɔ́ alɔ nú we.”—Eza. 41:10.\n2. Nɛ̌ a ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ Jehovah jló ɖɔ a ni bló tuto sɔgudo awǎjijɛnɔ ɖé tɔn?\n2 Jehovah byɔ we ɖɔ a ni bló tuto e nùnywɛ kpé é dó sɔgudo towe wu. (Nùt. 12:1; Mat. 6:20) É jló ɖɔ a ni nɔ awǎjijɛ mɛ. Nǔ ɖagbeɖagbe e é dá, bɔ a nɔ kpɔ́n, sè gbè yetɔn alǒ ɖɔ́ ye kpɔ́n lɛ é xlɛ́ enɛ. Lɛ̌ lin tamɛ kpɔ́n dó lee é nɔ kpé nukún dó mǐ wu, bo nɔ kplɔ́n gbɛzinzan ɖagbe hugǎn ɔ mǐ gbɔn é jí. Jehovah ɖɔ nú mɛ ɖěɖee gbɛ́ wěɖexámɛ tɔn lɛ é ɖɔ: “Nǔ e ma nɔ jló mì ǎ é wiwa nɔ víví nú mi . . . Mɛsɛntɔ́ ce lɛ na ɖò awǎjijɛ mɛ, midɛɛ lɛ ka na ɖu winnya . . . Mɛsɛntɔ́ ce lɛ na nɔ ɖò xó sú wɛ kpo awǎjijɛ kpo, ɖó nǔ na nyɔ́ nú ye.” (Eza. 65:12-14) Enyi togun Jehovah tɔn wá gbeta e nùnywɛ kpé lɛ é kɔn ɖò gbɛmɛ ɔ, é nɔ kpa susu n’i.—Nùx. 27:11.\nTUTO E NA ZƆ́N BƆ A NA ÐÓ AWǍJIJƐ LƐ É\n3. Etɛ Jehovah ka ba ɖɔ a ni wà?\n3 Tuto alɔkpa tɛ lɛ Jehovah ka byɔ we ɖɔ a ni bló? É dá gbɛtɔ́ lɛ, bonu ye ni ba awǎjijɛ gbɔn tuùntuùn i bo lɛ́ sɛ̀n ɛ kpo gbejininɔ kpo gblamɛ. (Ðɛh. 128:1; Mat. 5:3) Kanlin e é dá lɛ é tɔn nyí gbɔn mɔ̌ ɖebǔ ǎ, nǔ ɖuɖu, sìn nunu kpo kún gbigbá kpo kɛɖɛ wɛ nɔ mya nukún nú yedɛɛ lɛ. Mawu ba ɖɔ a ni bló tuto nú nǔ ɖevo lɛ, é ni ma nyí nú nǔ e sín dò kanlin lɛ nɔ sú é kpowun ó, bo na mɔ tɛn dó ɖó awǎjijɛ. Gbɛɖotɔ́ towe ɔ, “Mawu wanyiyi kpo fífá kpo nɔ” e bló gbɛtɔ́ lɛ ɖó “akpajlɛ éɖesunɔ” tɔn mɛ é wɛ. (2 Kɔ. 13:11; Bǐb. 1:27) Enyi a wà nǔ Mawu wanyiyinɔ ɔ ɖɔhun ɔ, a na ɖó awǎjijɛ. Mawuxówema ɔ ɖɔ: “Nùnamɛ nɔ dó xomɛhunhun nú mɛ hú nǔyiɖòmɛsí.” A ka ko mɔ nugbǒ xó enɛ tɔn gbeɖé à? (Mɛ. 20:35) Nugbǒ taji ɖé wɛ enɛ nyí ɖò gbɛzán gbɛtɔ́ tɔn mɛ. Enɛ wu ɔ, Jehovah jló ɖɔ a ni sɔ́ ayi dó wanyiyi ɖiɖexlɛ́ mɛ ɖevo lɛ kpo éɖesunɔ kpo jí ɖò tuto towe lɛ mɛ.—Xà Matie 22:36-39.\n4, 5. Etɛ ka nɔ na awǎjijɛ Jezu?\n4 Jezu Klisu zé kpɔ́ndéwú e nǔ bǐ vɔ ɖ’ewu é ɖ’ayǐ nú mi mɛ winnyawinnya lɛ. Hwenu e é ɖò vǔ é ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ é nɔ da ayihun. Xó Mawu tɔn ɖɔ “hwenu e è na ko nǔ dó é ɖè . . . bɔ hwenu e è na ɖú we dó é ɖè.” (Nùt. 3:4) Jezu lɛ́ sɛkpɔ Jehovah gbɔn Mawuxówema ɔ kpinkplɔn gblamɛ. Hwenu e é ɖó xwè 12 é ɔ, “nùnywɛ tɔn kpodo xósin e na wɛ é ɖè” dó nǔ gbigbɔ tɔn lɛ wu ɖò Tɛmpli ɔ mɛ “lɛ kpan” kpaca sɛnkplɔnmɛtɔ́ lɛ.—Luk. 2:42, 46, 47.\n5 Jezu sù bo wá huzu mɛxo awǎjijɛnɔ ɖé. Etɛ ka zɔ́n bɔ é nyí awǎjijɛnɔ? É tuùn ɖɔ Mawu ba ɖɔ emi ni “jla wɛnɖagbe tɔn wamamɔnɔ lɛ . . . [bo] ɖɔ nú nukúntíntɔ́nnɔ lɛ ɖɔ nukún yetɔn hun.” (Luk. 4:18) Nǔ e Mawu ba ɖɔ Jezu ni wà lɛ é wiwa nɔ víví n’i. Ðɛhan 40:9 ɖɔ lee nǔ nɔ cí n’i é: “Mawu ce, jlǒ towe wiwa nɔ víví nú mì.” Nǔ kplɔnkplɔn mɛ ɖevo lɛ dó Tɔ́ tɔn jixwé tɔn ɔ wu nɔ víví n’i. (Xà Luki 10:21.) Gbè ɖokpo ɔ, ee Jezu kplɔ́n nǔ nawe ɖé dó sinsɛn nugbǒ ɔ wu gudo é ɔ, é ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ: “Nùɖuɖu ce wɛ nyí ɖɔ ma bló jlǒ mɛ e sɛ́ mì dó ɔ tɔn, bo ka wà azɔ̌ e é zɔ́n mì ɔ yì kpé.” (Jaan 4:31-34) Wanyiyi ɖiɖexlɛ́ Mawu kpo mɛ ɖevo lɛ kpo nɔ na awǎjijɛ Jezu. É sixu na awǎjijɛ hwi lɔ.\n6. Etɛwu é ka jɛxa ɖɔ a ni ɖɔ xó ɖó kpɔ́ xá Klisanwun e ko mɔ nǔ kpɔ́n lɛ é dó tuto e a bló dó sɔgudo wu lɛ é jí?\n6 Klisanwun gègě ɖu vivǐ awǎjijɛ tɔn hwenu e ye ɖò winnyawinnya mɛ é gbɔn gbexosin-alijitɔ́ sín azɔ̌ wiwa gblamɛ. Etɛwu a ma ka na ɖɔ xó dó tuto towe jí xá ye mɛ ɖé lɛ ǎ? “È lɛ́n nùɖé na wà bo ma ɖó te nú mɛɖé ǎ ɔ, é nɔ yì ta ǎ; mɛ gègě ka ɖè wě d’ewu xá mɛ ɔ, è nɔ mɔ nu tɔn.” (Nùx. 15:22) Mɛ enɛ lɛ e ɖò gbɛ̀ ɖò gbigbɔ lixo é sixu ɖɔ nú we ɖɔ sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn nɔ kplɔ́n mɛ, bɔ è nɔ ɖu lè tɔn ɖò gbɛzán mɛtɔn bǐ mɛ. Ee Tɔ́ jixwé tɔn Jezu tɔn kplɔ́n ɛ gudo é ɔ, Jezu kpó ɖò nǔ kplɔ́n wɛ ɖò sinsɛnzɔ́ tɔn ayikúngban jí tɔn ɔ mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é mɔ awǎjijɛ e è nɔ mɔ hwenu e è bló bɔ wɛnɖagbe ɔ byɔ ayi mɛ lɛ tɔn mɛ é kpo awǎjijɛ e è nɔ mɔ ɖò gbejininɔ ɖò mɛtɛnkpɔn mɛ lɛ é kpo. (Xà Ezayíi 50:4; Ebl. 5:8; 12:2) Mǐ ni ɖɔ xó dó sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn sín akpáxwé e sixu na awǎjijɛ we tawun é ɖé lɛ jí.\nNǓ KPLƆNKPLƆN MƐ LƐ BONU YE NI HUZU AHWANVU NYÍ AZƆ̌ ÐAGBE ÐÉ\n7. Etɛwu nǔ kplɔnkplɔn xá mɛ lɛ bonu ye ni huzu ahwanvu ka nɔ víví nú mɛ winnyawinnya gègě?\n7 Jezu ɖɔ: “Mi yì bo kplɔ́n nǔ akɔta lɛ bǐ, bonu ye ni huzu ahwanvu ce. . . . Mi kplɔ́n nǔ ye.” (Mat. 28:19, 20) Enyi a bló tuto bo na kplɔ́n nǔ mɛ lɛ bonu ye na huzu ahwanvu hǔn, azɔ̌ e nɔ na awǎjijɛ mɛ hugǎn bo nɔ kpa susu nú Mawu é wɛ a sɔ́ nɛ. Azɔ̌ lɛ bǐ ɖɔhun ɔ, é na byɔ hwenu cobɔ é na bí alɔ nú we. Agaɖanu dìn ɔ, nɔví sunnu winnyawinnya ɖé nɔ nyí Timothy bo bɛ́ azɔ̌ gbexosin-alijitɔ́ tɔn; é ɖɔ: “Un yí wǎn nú sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn wiwa nú Jehovah, ɖó lee un nɔ xlɛ́ ɛ ɖɔ un yí wǎn n’i gbɔn é nɛ. Ðò bǐbɛ̌mɛ ɔ, un kpéwú bo bɛ́ Biblu kpinkplɔn xá mɛ ɖebǔ ǎ, amɔ̌, ɖò nukɔnmɛ ɔ, un sɛ̀ tɛn yì fí ɖevo bɔ ɖò sun ɖokpo vlamɛ ɔ, un bɛ́ Biblu kpinkplɔn xá mɛ gègě. Biblu kplɔntɔ́ lɛ ɖokpo jɛ Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn mɛ wá jí. Ee un yì Wemaxɔmɛ Biblu Kpinkplɔn Tɔn nú Nɔví Sunnu Tlɛnnɔ Lɛ * ee è nɔ bló xɔ sun wè é gudo é ɔ, è byɔ mì ɖɔ nyì ni yì w’azɔ̌ ɖò fí e un bɛ́ Biblu kpinkplɔn xá mɛ ɛnɛ ɖè é. Lee gbigbɔ mímɛ́ ɔ ɖò mɛ lɛ huzu wɛ gbɔn é ɔ, mɔ̌ wɛ nǔ kpinkplɔn xá ye lɔ nɔ víví nú mì sɔ́ é nɛ.”—1 Tɛ. 2:19.\n8. Nɛ̌ Klisanwun winnyawinnya ɖé lɛ ka ɖ’alɔ ɖò nǔ kplɔnkplɔn mɛ lɛ bonu ye na huzu ahwanvu mɛ bǐ mlɛ́mlɛ́ gbɔn?\n8 Klisanwun winnyawinnya ɖé lɛ kplɔ́n gbè yɔyɔ̌ ɖevo. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Jacob e nɔ nɔ totaligbé Amɛlika tɔn é wlan ɖɔ: “Hwenu e un ɖó xwè tɛnwe é ɔ, azɔ̌mɛvigbɛ́ ce lɛ gègě nyí Vietnam nu. Un jló na ɖɔ xó nú ye dó Jehovah wu, enɛ wu ɔ ɖò táan ɖé gudo ɔ, un bló tuto bo na kplɔ́n gbè yetɔn. Lee un kplɔ́n gbɔn hugǎn é wɛ nyí ɖɔ un nɔ sɔ́ Atɔxwɛ Glɛnsigbe tɔn ɔ jlɛ́ dó Vietnam-gbè tɔn ɔ wu. Un lɛ́ zun xɔ́ntɔn xá mɛ ɖěɖee ɖò agun e nɔ dó Vietnam-gbè bo sɛkpɔ finɛ é mɛ é. Hwenu e un ɖó xwè 18 é ɔ, un bɛ́ gbexosin-alijitɔ́zɔ́. Nukɔnmɛ ɔ, un yì Wemaxɔmɛ Biblu Kpinkplɔn Tɔn nú Nɔví Sunnu Tlɛnnɔ Lɛ. Enɛ d’alɔ mì bɔ un kpé gbexosin-alijitɔ́zɔ́ ce wu ɖò fí e nyɛɖokponɔ nyí mɛxo agun tɔn ɖè ɖò kánɖó e nɔ dó Vietnam-gbè é ɖé mɛ é. É kpaca mɛ e nɔ dó Vietnam-gbè lɛ é gègě ɖɔ un kplɔ́n gbè yetɔn. Ye ylɔ mì bɔ hwɛhwɛ ɔ, un nɔ kplɔ́n Biblu xá ye. Ye mɛ ɖé lɛ yì nukɔn kaka bo bló baptɛm.”—Sɔ́ jlɛ́ dó Mɛsɛ́dó 2:7, 8 wu.\n9. Nɛ̌ azɔ̌ nǔ kplɔnkplɔn mɛ lɛ bonu ye na huzu ahwanvu tɔn ka nyí nǔ e nɔ kplɔ́n azɔ̌ ɖagbe mɛ é gbɔn?\n9 Nǔ kplɔnkplɔn mɛ lɛ bonu ye na huzu ahwanvu ɔ azɔ̌kplɔnmɛ ɖagbe ɖé wɛ, bo nɔ kplɔ́n aca azɔ̌wiwa tɔn ɖagbe lɛ, lee xóɖɔɖókpɔ́ na bí alɔ nú mɛ gbɔn é, xó e ɖɔ wɛ è ɖè é jí kúkú dó kpo yɛ̌yi wlí nú mɛ kpo mɛ. (Nùx. 21:5; 2 Tim. 2:24) Amɔ̌, nǔ kplɔnkplɔn mɛ lɛ bonu ye na huzu ahwanvu ɖó awǎjijɛ tawun, ɖó é nɔ d’alɔ mɛ bɔ è nɔ lɛ́ tuùn lee nùɖiɖi mɛtɔn jinjɔn Biblu jí gbɔn é hugǎn. È nɔ lɛ́ kplɔ́n lee è sixu wà azɔ̌ ɖó kpɔ́ xá Jehovah gbɔn é.—1 Kɔ. 3:9.\n10. Enyi mɛ lɛ na bo ma tlɛ nɔ yí wɛn ɔ ɖò fí e a nɔ ɖekúnnu ɖè é ǎ ɔ, nɛ̌ a ka sixu ɖ’alɔ ɖò awǎjijɛ e nɔ tɔ́n sín nǔ kplɔnkplɔn mɛ ɖevo lɛ bonu ye na huzu ahwanvu mɛ é mɛ gbɔn?\n10 Enyi mɛ nabi ɖé ma tlɛ nɔ yí wɛn ɔ ɖò fí e a ɖè é ǎ ɔ, a sixu ɖu vivǐ nǔ kplɔnkplɔn mɛ lɛ bonu ye na huzu ahwanvu tɔn. Azɔ̌ enɛ nyí mɛɖokponɔzɔ́ ǎ. Agun ɔ bǐ wɛ nɔ ba ayijlɔjlɔnɔ lɛ. Nugbǒ wɛ ɖɔ nɔví ɖé sixu mɔ mɛ e sixu wá nyí ahwanvu ɖé é, amɔ̌, mɛ lɛ bǐ wɛ nɔ ɖ’alɔ ɖò mɛ mɔhun lɛ biba mɛ, bɔ mɛ bǐ sixu lɛ́ ɖ’alɔ ɖò awǎjijɛ e nɔ tɔ́n sín mɛ lɛ é mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Brandon wà gbexosin-alijitɔ́zɔ́ nú xwè tɛnnɛ ɖò fí e mɛ lɛ ma nɔ yí wɛn ɔ ɖè ǎ é. É ɖɔ: “Un yí wǎn nú wɛnɖagbejijla, ɖó nǔ e Jehovah byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni wà é nɛ. Un bɛ́ gbexosin-alijitɔ́zɔ́ tlolo e un fó wemaxɔmɛ é. Wusyɛn didó lanmɛ nú nɔví sunnu winnyawinnya ɖěɖee ɖò agun mǐtɔn mɛ lɛ é kpo nukɔnyiyi yetɔn ɖò gbigbɔ lixo kpo mimɔ nɔ víví nú mì. Hwenu e un yì Wemaxɔmɛ Biblu Kpinkplɔn Tɔn nú Nɔví Sunnu Tlɛnnɔ Lɛ gudo é ɔ, è ɖè azɔ̌ gbexosin-alijitɔ́ tɔn yɔyɔ̌ ɖevo nú mì. Nugbǒ wɛ ɖɔ un mɔ mɛɖebǔ ɖò fí e un nɔ ɖekúnnu ɖè é bonu é yì nukɔn kaka bo bló baptɛm ǎ, amɔ̌, é ka kpa mɛ ɖevo lɛ. É víví nú mì tawun ɖɔ un bló tuto bo ɖ’alɔ ɖò azɔ̌ nǔ kplɔnkplɔn mɛ lɛ bonu ye na huzu ahwanvu tɔn mɛ bǐ mlɛ́mlɛ́.”—Nùt. 11:6.\nFÍ E TUTO E A BLÓ LƐ É SIXU KPLÁ WE YÌ É\n11. Sinsɛnzɔ́ mímɛ́ alɔkpa tɛ sín vivǐ mɛ winnyawinnya gègě ka ko ɖu?\n11 Ali gègě hun bɔ è na wà sinsɛnzɔ́ nú Jehovah. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mɛ winnyawinnya gègě nɔ zé yeɖée jó bo nɔ ɖ’alɔ ɖò azɔ̌ xɔgbigbá tɔn ɔ mɛ. È ɖó hudo Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn kanweko mɔkpan tɔn. Xɔ enɛ lɛ gbigbá nyí sinsɛnzɔ́ mímɛ́ ɖé, bo nɔ kpa susu nú Mawu, lobo sixu lɛ́ zɔ́n bɔ a na ɖó awǎjijɛ. Sinsɛnzɔ́ mímɛ́ alɔkpa ɖevo lɛ bǐ ɖɔhun ɔ, gbɛ̌dido xá azɔ̌watɔ́ hàtɔ́ lɛ nɔ na awǎjijɛ mɛ. Xɔ yɛhwexɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ gbigbá nɔ lɛ́ kplɔ́n mɛ tawun, é nɔ kplɔ́n mɛ lee è nɔ w’azɔ̌ ɖagbe ɖò ayijayǐ mɛ gbɔn é, lee è nɔ nyí azɔ̌watɔ́ kanɖodonǔwutɔ́ gbɔn é, kpo lee è nɔ wà nǔ ɖó kpɔ́ xá mɛ e ɖò nukún kpé dó nǔ wu wɛ lɛ é gbɔn é kpo.\nNyɔna gègě ɖò te kpɔ́n mɛ ɖěɖee byɔ sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn mɛ lɛ é (Kpɔ́n akpáxwé 11-13)\n12. Nɛ̌ sinsɛnzɔ́ gbexosin-alijitɔ́ tɔn ka sixu hun ali ɖevo lɛ gbɔn?\n12 Nɔví sunnu e nɔ nyí Kevin é ɖɔ: “Sín hwenu e un kpò ɖò vǔ é wɛ é nɔ jló mì ɖɔ un na wá wà sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn nú Jehovah gbè ɖokpo. Un wá bɛ́ gbexosin-alijitɔ́zɔ́ hwenu e un ɖó xwè 19 é. Un nɔ wà azɔ̌ xá nɔví xɔgbátɔ́ ɖé nú táan klewun klewun ɖé, bo nɔ dó kpé nukún nyiɖée wu. Un kplɔ́n bo nɔ sú aza nú xɔ, bo nɔ dó flɛtɛli lɛ kpo hɔ́n lɛ kpo. Nukɔnmɛ ɔ, un wà azɔ̌ xá gbɛ̌ta sɔhɛnmɛ tɔn ɖé nú xwè wè ɖò tɔgbamɛ ɖé hwenu, bo ɖ’alɔ ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ kpo xwé nɔví lɛ tɔn kpo vívɔ́ gbá mɛ. Hwenu e un sè ɖɔ hudo xɔgbigbá tɔn tíìn ɖò Afrique du Sud é ɔ, un na nyikɔ bɔ è ylɔ mì ɖɔ nyì ni wá. Ðò Afrique fí ɔ, un nɔ sɛ̀ tɛn sín fí e gbá Kpléxɔ ɖé ɖó wɛ è ɖè é yì fí ɖevo ɖò aklunɔzán gbla yɔywɛ ɖé lɛ gudo tɛgbɛ. Gbɛ̌ta xɔgbigbá tɔn e mɛ un ɖè é cí xwédo ɖé ɖɔhun. Mǐ nɔ nɔ kpɔ́, nɔ kplɔ́n Biblu ɖó kpɔ́, bo nɔ w’azɔ̌ ɖó kpɔ́. Un nɔ lɛ́ ɖu vivǐ wɛn jijla xá nɔví e ɖò ayǐ ɔ jí lɛ é tɔn ɖò aklunɔzán gbla ɖokpo ɖokpo mɛ. Tuto e un bló hwenu e un ɖò vǔ é zɔ́n bɔ un ɖó awǎjijɛ lee un ma tlɛ ɖó nukún tɔn gbɔn ǎ é.”\n13. Nɛ̌ sinsɛnzɔ́ Betɛli tɔn ka nɔ zɔ́n bɔ mɛ winnyawinnya lɛ nɔ ɖó awǎjijɛ gbɔn?\n13 Mɛ ɖěɖee wà nǔ sɔgbe kpo tuto e ye bló bo na sɛ̀n Jehovah hwebǐnu lɛ é kpo é ɖé lɛ ɖò Betɛli dìn. Sinsɛnzɔ́ Betɛli tɔn nyí gbɛzinzan awǎjijɛ tɔn ɖé, ɖó nǔ e è nɔ wà ɖò finɛ lɛ é bǐ ɔ, Jehovah wɛ è nɔ wà na. Xwédo Betɛli tɔn nɔ d’alɔ bɔ è nɔ sɔnǔ nú nùɖuɖu gbigbɔ tɔn lɛ. Azɔ̌watɔ́ Betɛli tɔn ɖé nɔ nyí Dustin, bo ɖɔ: “Hwenu e un ɖó xwè tɛnnɛ é wɛ un jɛ sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn gbé nya jí, bo bɛ́ gbexosin-alijitɔ́zɔ́ hwenu e un fó wemaxɔmɛ é. Xwè ɖokpo adaɖé gudo ɔ, è ylɔ mì dó Betɛli bɔ un kplɔ́n lee è nɔ zán wemazínmɔ lɛ gbɔn é, bɔ nukɔn mɛ ɔ, un kplɔ́n lee è nɔ bló tuto ɔdinatɛ́ɛ jí tɔn lɛ gbɔn é. Ðò Betɛli ɔ, un nɔ sè lee azɔ̌ nǔ kplɔnkplɔn mɛ lɛ, bonu ye na huzu ahwanvu tɔn ɔ ɖò nukɔn yì wɛ gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ gbɔn é tlɔlɔ, bɔ é nɔ víví nú mì. Un yí wǎn nú azɔ̌ wiwa ɖò fí ɖó nǔ e mǐ nɔ wà lɛ é nɔ d’alɔ mɛ lɛ bɔ ye nɔ sɛkpɔ Jehovah.”\nTUTO TƐ LƐ A KA NA BLÓ DÓ SƆGUDO TOWE WU?\n14. Nɛ̌ a ka sixu bló tuto bo na mɔ tɛn dó byɔ sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn ɔ mɛ gbɔn?\n14 Nɛ̌ a ka sixu bló tuto bo na nyí Klisanwun sinsɛnzɔ́watɔ́ hwebǐnu tɔn gbɔn? Jijɔ Klisanwun tɔn lɛ wɛ na d’alɔ we hugǎn bɔ sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn wiwa nú Jehovah na yì ta. Enɛ wu ɔ, nɔ ɖókan dó Xó Mawu tɔn kpinkplɔn wu, nɔ lin tamɛ dó tinmɛ tɔn lɛ jí ganji, bo ba ali e nu a sixu ɖè nùɖiɖi towe xlɛ́ ɖò kplé Klisanwun tɔn lɛ jí ɖè é. Ðò wemaxɔmɛ yiyi towe hwenu ɔ, a sixu tɛ́n kpɔ́n bo ɖó nǔwukpikpé ɖé lɛ, bo lɛ́ nyí wɛnɖagbejlatɔ́ e azɔ̌ bí alɔ na é ɖé. Kplɔ́n bonu nǔ mɛ lɛ tɔn ni nɔ ɖu ayi mɛ nú we, gbɔn ayi hinhɛn dó kàn linlin yetɔn lɛ byɔ, kpo tó ɖiɖó ye kpo gblamɛ. Gɔ́ na ɔ, a sixu zé hwiɖée jó bá wà nùɖé lɛ ɖò agun ɔ mɛ, ɖi alɔɖiɖo ɖò mimɛ̌jininɔ Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn tɔn kpo nukún kpíkpé d’ewu kpo mɛ. Xomɛ nɔ hun Jehovah b’ɛ nɔ zán mɛ ɖěɖee zé yeɖée hwe bo ɖó jijɔ mɛɖée zízé jó tɔn lɛ é. (Xà Ðɛhan 110:3, nwt; Mɛ. 6:1-3) Mɛsɛ́dó Pɔlu byɔ Timɔtée bɔ é bɛ́ mɛsɛ́dózɔ́ ɔ, ɖó nɔví lɛ “nɔ ɖekúnnu ɖagbe [n’i]” wutu.—Mɛ. 16:1-5.\n15. Nɛ̌ a ka sixu sɔnǔ bo na kpé nukún dó hwiɖée wu gbɔn?\n15 Gègě sinsɛnzɔ́watɔ́ hwebǐnu tɔn lɛ tɔn ɖó na wà nùɖé dó kpé nukún dó yeɖée wu. (Mɛ. 18:2, 3) Vlafo wemaxɔmɛ kpɛɖé yiyi na d’alɔ we bɔ a na kpé nǔ wu, bá mɔ azɔ̌ hwenu klewun tɔn ɖé. Hwenu e a na ɖò tuto bló wɛ é ɔ, ɖɔ xó xá nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn towe kpo gbexosin-alijitɔ́ e ɖò lɛdo ɔ mɛ lɛ é kpo. Kàn azɔ̌ e na sɔgbe xá gbexosin-alijitɔ́ ɖé é byɔ ye. Bɔ lee Biblu ɖɔ gbɔn é ɔ, ‘sɔ́ azɔ̌ towe dó alɔ mɛ nú Jehovah, enɛ ɔ, nǔ e lin na wà wɛ a ɖè lɛ na jɛnu.’—Nùx. 16:3; 20:18.\n16. Nɛ̌ Jehovah sinsɛn mlɛ́mlɛ́ ɖò winnyawinnya mɛ ka na sɔnǔ nú we nú azɔ̌ ɖevo lɛ ɖò sɔgudo gbɔn?\n16 A sixu ɖeji ɖɔ Jehovah jló ɖɔ a ni zunfan sɔgudo awǎjijɛnɔ ɖé. (Xà 1 Timɔtée 6:18, 19.) Sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn na zɔ́n bɔ a na má dó sinsɛnzɔ́watɔ́ hwebǐnu tɔn hàtɔ́ lɛ, bɔ enɛ na d’alɔ bɔ a na nyí Klisanwun e zin é. Mɛ gègě lɛ́ mɔ ɖɔ Jehovah sinsɛn mlɛ́mlɛ́ ɖò winnyawinnya mɛ lɛ́ d’alɔ bɔ alɔwliwli yetɔn yì ta hugǎn. Hwɛhwɛ ɔ, mɛ ɖěɖee ko wà gbexosin-alijitɔ́zɔ́ cobo wá wlí alɔ lɛ é nɔ kpé nǔ wu, bo nɔ lɛ́ kpó ɖò sinsɛnzɔ́ enɛ wà ɖó kpɔ́ wɛ ɖi asú kpo asì kpo ɖé.—Hlɔ. 16:3, 4.\n17, 18. Nɛ̌ tuto biblo ka lɛ́ byɔ ɖɔ a ni zán ayi towe gbɔn?\n17 Tuto biblo nɔ lɛ́ byɔ ɖɔ a ni zán ayi towe. Ðɛhan 20:5 ɖɔ dó Jehovah wu ɖɔ: “É ni na nǔ e jló we lɛ we, bo bló bonu nǔ e a lin na wà lɛ bǐ ni nyí wiwa.” Enɛ wu ɔ, lin tamɛ dó nǔ e a jló na sɔ́ gbɛ̀ towe dó wà é wu. Ðǒ ayi nǔ e wà wɛ Jehovah ɖè dìn lɛ é, kpo lee a sixu ɖ’alɔ ɖò sinsɛnzɔ́ tɔn mɛ gbɔn é kpo wu. Bo blǒ tuto nǔ e a na wà bɔ é na víví n’i lɛ é tɔn.\n18 Jehovah sinsɛn mlɛ́mlɛ́ na na we awǎjijɛ e è ma sixu jlɛ́ ǎ é, ɖó gbɛzinzan e nɔ kpa Mawu é wɛ. Ɛɛn, ‘sɔ́ Jehovah dó ɖó nǔ e víví nú we hú nǔ bǐ é; enɛ ɔ, é na na nǔ e ɖò hǔn mɛ nú we lɛ we.’—Ðɛh. 37:4.\n^ akpá. 7 È ko ɖyɔ kpo Wemaxɔmɛ nú Wɛnɖagbejlatɔ́ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn Lɛ kpo.\nNǔ E Mɛ Winnyawinnya lɛ Nɔ Kanbyɔ É: Etɛ Un ka Na Sɔ́ Gbɛzán Ce Dó Wà?


Nú a jló na tuùn mɛɖé ganji ɔ, enyi a tuùn nǔ e é ko wà é kpo wuvɛ̌ e jí é ko ɖu ɖè lɛ é kpo ɔ, é na d’alɔ we tawun. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, enyi a jló na tuùn Mawu ganji ɔ, a ɖó na kplɔ́n nǔ dó nǔ e é ko wà lɛ é wu. Ee a na ɖò mɔ̌ wà wɛ é ɔ, é sixu kpaca we ɖɔ a na mɔ lě dò nǔ e é ko wà wá yì lɛ é hɛn lè wá nú mǐ dìn, bo ka lɛ́ kúnkplá sɔgudo mǐtɔn sɔ́ é.\nMAWU ÐÓ NǓ LƐ BǏ NÚ ÐAGBE MǏTƆN\nJehovah Mawu wɛ nyí Gbɛɖotɔ́ Ðaxó ɔ, bɔ “nǔ e é nyí bɔ è ma nɔ mɔ ǎ ɔ, é wɛ nyí ɖɔ: hlɔnhlɔn tɔn mavɔmavɔ ɔ kpodo nǔ e é nyí nǔgbo ɔ kpo ɔ, è nɔ tuùn gbɔn nǔ e é wà lɛ gblamɛ.” (Hlɔmanu lɛ 1:20) “Mawu ɔ, hlɔnhlɔn tɔn wɛ é dó ɖó ayikúngban ɔ, nǔwukpíkpé tɔn wɛ é dó ɖó gbɛ̀ ɔ, nǔnywɛ tɔn wɛ é dó ɖó jinukúnsin ɔ.” (Jelemíi 10:12) Lee nǔɖiɖó lɛ jiwǔ sɔ́ é lɛ́ xlɛ́ ɖɔ nǔ mǐtɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú Mawu.\nLin tamɛ dó lee Jehovah kɔn nyɔna dó gbɛ̀ mǐtɔn jí, bo ɖó mǐ ɖó “akpajlɛ éɖesunɔ tɔn mɛ” gbɔn é jí. (Bǐbɛ̌mɛ 1:27) Enɛ xlɛ́ ɖɔ mǐ sixu ɖè jijɔ tɔn e è ma sixu jlɛ́ ǎ lɛ é xlɛ́ ɖò ali klewun ɖé nu. É ɖó mǐ kpodo nǔwukpíkpé gbigbɔ tɔn lɛ kpo; enɛ wɛ nyí nǔwukpíkpé ɔ bo na mɔ nukúnnú jɛ linlin tɔn lɛ kpo nǔgbododó tɔn lɛ kpo mɛ. Ee mǐ na ɖò gǎn dó wɛ bo na zán gbɛ̀ gbɔn mɔ̌ é ɔ, mǐ na ɖu vivǐ awǎjijɛ ɖaxó kpo gbɛzán e ɖó nu é kpo tɔn. Hugǎn mɔ̌ ɔ, é lɛ́ na mǐ nǔwukpíkpé ɔ, bonu mǐ na ɖó kancica ɖé xá ɛ.\nAyikúngban ɔ nyí kúnnuɖenú nǔ e Mawu nɔ lin dó mǐ wu é tɔn. Ðò xógbe mɛsɛ́dó Pɔlu tɔn lɛ mɛ ɔ, Mawu nɔ “gɔn kúnnu ɖè nú éɖée gbɔn ɖagbe e é nɔ wà lɛ gblamɛ ǎ. É nɔ sɛ́ jǐ dó [mǐ], bo nɔ na jinukún [mǐ] dó hwetɔnnu. É nɔ na nǔɖuɖu [mǐ] túnflá; é nɔ na xomɛhunhun [mǐ].” (Mɛsɛ́dó 14:17) Mawu na nǔ mǐ hugǎn dandannú e sín hudo mǐ ɖó bo na nɔ gbɛ̀ lɛ é. Lee nǔ e é na mǐ lɛ é sukpɔ́ gbɔn é kpo lee ye gbɔn vovo gbɔn é kpo túnflá, bɔ mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ sixu ɖu vivǐ gbɛ̀ tɔn. Amɔ̌, nǔ e Mawu ɖò linlin wɛ bo na wà nú mǐ ɖò sɔgudo lɛ é na hugǎn nǔ enɛ lɛ flaflá tɔn.\nJehovah ɖó ayikúngban ɔ, bonu gbɛtɔ́ lɛ na nɔ gbɛ̀ ɖ’eji kaka sɔyi. Biblu ɖɔ: “É na ayikúngban ɔ gbɛtɔ́ lɛ,” “é ka ɖó è sɔ́ nyi vɔ̌ ǎ. Loɔ, é bló bɔ è na nɔ jí wɛ.” (Ðɛhan 115:16; Ezayíi 45:18) Mɛ̌ mɛ̌ e ka na nɔ jí? Táan nabi ye ka na nɔ jí na? “[Ayikúngban] ɔ na nyí hwɛjijɔnɔ lɛ tɔn, bɔ ye na nɔ [jí] kaka sɔyi.”—Ðɛhan 37:29.\nEnɛ wu ɔ, Jehovah ɖó Adamu kpo Ɛvu kpo ee nyí sunnu kpodo nyɔnu kpo nukɔntɔn ɔ é, bo sɔ́ ye ɖó palaɖisi ayikúngban jí tɔn ɖé mɛ “bonu [ye] na nɔ lɛ̀, bo na nɔ kpé nukún d’ewu.” (Bǐbɛ̌mɛ 2:8, 15) Mawu zɔ́n azɔ̌ e nɔ sɔ́ akpakpa mɛ é we ye: “Mi jì, mi gbà kún, bo kpé ayikúngban ɔ jí, bo sɔ́ ɛ ɖó acɛ mitɔn glɔ́.” (Bǐbɛ̌mɛ 1:28) Enɛ wu ɔ, nukúnɖiɖó gbɛ̀ mavɔmavɔ ɖò ayikúngban jí tɔn ɖé wɛ ɖò nukɔn nú Adamu kpo Ɛvu kpo. É blawǔ ɖɔ ye wá gbeta ɔ kɔn bo tlitó nú Mawu, bɔ enɛ wu ɔ, ye hɛn nukúnɖiɖó e ye ɖó bo na nɔ “hwɛjijɔnɔ” e tɔn “[ayikúngban] ɔ na nyí” lɛ é mɛ é bú. É ɖò mɔ̌ có, lee mǐ na wá ɖɔ xó d’eji gbɔn é ɔ, nǔwalɔ yetɔn huzu linlin Jehovah tɔn nú mǐ, alǒ, nú ayikúngban ɔ ǎ. Nukɔntɔn ɔ, mi nú mǐ ni lin tamɛ dó nǔ e Mawu wà é ɖé jí.\nMAWU NA MǏ XÓ TƆN E È WLAN É\nÈ tuùn Biblu ɖesu ɖɔ é nyí Xó Mawu tɔn. Etɛwu Jehovah ka na mǐ Biblu? Nukɔntɔn ɔ, bonu mǐ na kplɔ́n nǔ dó wǔtu tɔn. (Nǔnywɛxó 2:1-5) Nǔgbo wɛ ɖɔ Biblu na xósin nú nǔ e mǐ sixu kanbyɔ dó Mawu wu lɛ é bǐ ǎ; wema ɖě ka sixu kpéwú lɔ ǎ. (Nǔnywɛtɔ́xó 3:11) Amɔ̌, nǔ e ɖò Biblu mɛ lɛ é bǐ nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ tuùn Mawu. Mǐ nɔ mɔ mɛ alɔkpa e é nyí é gbɔn lee é nɔ wà nǔ xá gbɛtɔ́ lɛ gbɔn é gblamɛ. Mǐ nɔ mɔ mɛ alɔkpa e é nɔ yí wǎn na lɛ é kpo mɛ alɔkpa e é nɔ gbɛ́ wǎn na lɛ é kpo. (Ðɛhan 15:1-5) Mǐ nɔ kplɔ́n linlin e é nɔ ɖó dó sinsɛn, walɔ kpo agbaza sín nǔ lɛ kpo wu é. Gɔ́ na ɔ, Biblu lɛ́ jlɛ́ mɛ alɔkpa e Mawu nyí é nú mǐ hugǎn gbɔn xó kpo nǔwalɔ Vǐ tɔn Jezu Klisu tɔn kpo gblamɛ.—Jaan 14:9.\nHwɛjijɔ ɖevo e wu Jehovah na Xó tɔn Biblu ɔ mǐ é wɛ nyí ɖɔ mǐ na dó sixu tuùn lee mǐ na zán gbɛ̀ e ɖó awǎjijɛ bo lɛ́ ɖó nu é gbɔn é. Gbɔn Biblu sín yɛkan mɛ ɔ, Jehovah ɖɔ lee mǐ sixu ɖó xwédo awǎjijɛnɔ ɖé gbɔn é, lee mǐ sixu ɖó awǎjijɛ gbɔn é, kpo lee mǐ sixu ɖí xwi xá adohu adohu lɛ gbɔn é kpo nú mǐ. Lee è na tinmɛ gbɔn ɖò nukɔnmɛ ɖò xójlawema elɔ mɛ é ɔ, xósin nǔkanbyɔ taji hugǎn gbɛmɛ tɔn lɛ tɔn ɖò Biblu mɛ, ɖi: Etɛwu wuvɛ̌ mimɔ ka sukpɔ́ sɔmɔ̌? Etɛ sɔgudo ka hɛn nu? É lɛ́ tinmɛ nǔ e Mawu wà bo ganjɛwu ɖɔ linlin e emi ɖó ɖò bǐbɛ̌mɛ é na jɛnu é.\nBiblu nyí wema nukúnɖeji ɖé nǔgbo, bɔ nǔ gegě ɖevo lɛ xlɛ́ ɖɔ é gosin Mawu gɔ́n. Sunnu 40 mɔ̌ wɛ wlan, ɖò xwè 1 600 jɛji gblamɛ, é ɖò mɔ̌ có, xóta taji e ɖ’emɛ é bú nu ǎ, ɖó Mawu wɛ nyí Dǒwatɔ́ tɔn nǔgbo nǔgbo wutu. (2 Timɔtée 3:16) É gbɔn vo nú wema hwexónu tɔn lɛ bǐ, ɖó è cyɔn alɔ jǐ tɔn ganji ɖò xwè lɛ gblamɛ, lee alɔnuwema Biblu tɔn hwexónu tɔn lɛ kanweko mɔkpan xlɛ́ gbɔn é. Ee lɛ́ ɖò taji é wɛ nyí ɖɔ mɛ lɛ dó gǎn lɛ bǐ bo na ɖó Biblu lilɛ lilɛ dó gbè ɖevo lɛ mɛ, mimǎ tɔn kpo xixa tɔn kpo te có, é ka ɖu ɖ’eji. É wɛ nyí wema e è má hugǎn bo lɛ́ lilɛ dó gbè ɖevo lɛ mɛ hugǎn ɖò égbé é. Ðó Biblu tíìn kaka jɛ dìn wutu ɔ, enɛ xlɛ́ ɖɔ “xó e Mawu mǐtɔn ɖɔ ɔ na nɔ ayǐ kaka sɔyi.”—Ezayíi 40:8.\nMAWU NA JIÐE MƐ DÓ LINLIN TƆN LƐ WU\nNǔ ɖevo e Mawu wà é wɛ nyí jiɖe bǔnɔ e é na mǐ dó jijɛnu linlin tɔn lɛ tɔn wu é. Lee mǐ ɖɔ gbɔn ɖò bǐbɛ̌mɛ é ɔ, linlin Mawu tɔn wɛ nyí ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ na nɔ gbɛ̀ ɖò ayikúngban ɔ jí kaka sɔyi. Amɔ̌, hwenu e Adamu wá gbeta ɔ kɔn bo tlitó nú Mawu bo gbɔn mɔ̌ mɛ hu hwɛ é ɔ, é hɛn ali e hun n’i bɔ é na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò ayikúngban jí é bú, é ka nyí nú éɖokponɔ ǎ, loɔ, é lɛ́ hɛn bú nú vǐ tɔn sɔgudo tɔn lɛ lɔ. “Hwɛhuhu ɔ, gbɛtɔ́ ɖokpo géé jí wɛ é gbɔn bo wá gbɛ̀ ɔ mɛ; mɛ enɛ wɛ nyí Adamu; hwɛhuhu ɔ ka dɔn kú wá. Enɛ ɔ, gbɛtɔ́ lɛ bǐ nɔ kú, ɖó mɛ bǐ wɛ hu hwɛ.” (Hlɔmanu lɛ 5:12) Tótlítlí Adamu tɔn zɔ́n bɔ é sixu cí ɖɔ linlin Mawu tɔn kún sɔ́ na jɛnu ó ɖɔhun. Nɛ̌ Jehovah ka wà nǔ gbɔn?\nNǔwalɔ Jehovah tɔn cá kan xá jijɔ tɔn lɛ. Kpo hwɛjijɔ kpo wɛ é ɖó hwɛ nú Adamu kpo Ɛvu kpo ɖó nǔwalɔ yetɔn wu, loɔ, é na nǔ e sín hudo kúnkan sɔgudo tɔn yetɔn ɖó é kpodo wanyiyi kpan. Ðò nǔnywɛ Jehovah tɔn mɛ ɔ, é mɔ lee é sixu ɖí xwi xá wuvɛ̌ ɔ gbɔn é, bo yawǔ ɖɔ nǔ e na ɖeɖɛ é. (Bǐbɛ̌mɛ 3:15) Mawu Ví Jezu Klisu wɛ na bló bɔ è na gán sín hwɛhuhu kpo kú kpo sí. Etɛ enɛ ka byɔ?\nBo na dó xɔ gbɛtɔ́ lɛ sín nǔ e gǔfínfɔ́n Adamu tɔn hɛn wá lɛ é sí ɔ, Jehovah sɛ́ Jezu dó ayikúngban ɔ jí, bonu é na kplɔ́n gbɛtɔ́ lɛ lee ye na zán gbɛ̀ gbɔn é lobo na lɛ́ “sɔ́ gbɛ̀ [tɔn] jó dó xɔ gbɛ̀ nú mɛ gegě.” * (Matie 20:28; Jaan 14:6) Jezu sixu xɔ gbɛ̀ nú mɛ, ɖó é nyí mɛ maɖóblɔ̌ ɖé Adamu ɖɔhun. Amɔ̌, é gbɔn vo nú Adamu, ɖó é setónú bɔ nǔ bǐ vɔ ɖ’ewu kaka jɛ kú. Ðó Jezu ma jɛxa kú ǎ wutu ɔ, Jehovah fɔ́n ɛ wá gbɛ̀ dó jixwé. Dìn ɔ, Jezu sixu bló nǔ e Adamu gbɛ́ blobló é; enɛ wɛ nyí nukúnɖiɖó gbɛ̀ mavɔmavɔ tɔn nina gbɛtɔ́ tónúsétɔ́ lɛ. “Ðó lee tónúmase gbɛtɔ́ ɖokpo géé tɔn zɔ́n bɔ gbɛtɔ́ gegě huzu hwɛhutɔ́ ɔ, mɔ̌ jɛn tónúsíse gbɛtɔ́ ɖokpo géé tɔn zɔ́n bɔ gbɛtɔ́ gegě huzu hwɛjijɔnɔ ɖò Mawu nukúnmɛ.” (Hlɔmanu lɛ 5:19) Gbɔn vɔsisa gbɛxɔnúmɛ tɔn Jezu tɔn gblamɛ ɔ, Mawu na bló bɔ akpá e é dó ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ na nɔ gbɛ̀ ɖò ayikúngban ɔ jí kaka sɔyi é na jɛnu.\nMǐ kplɔ́n nǔ gegě dó Jehovah wu ɖò lee é ɖeɖɛ wuvɛ̌ ɖěɖee tótlítlí Adamu tɔn hɛn wá lɛ é gbɔn é mɛ. Mǐ mɔ ɖɔ nǔ ɖě kún sixu sú ali dó Jehovah bonu é na gɔn nǔ e é bɛ́ é fó ó; xó tɔn na jɛ jlɔ́ jɛn wɛ. (Ezayíi 55:11) Lee wanyiyi e Jehovah ɖó nú mǐ é gɔ́ngɔ́n sɔ́ é nɔ lɛ́ sù nukún mǐtɔn mɛ. “Lee Mawu ɖè wanyiyi e é ɖó nú mǐ ɔ xlɛ́ mǐ gbɔn ɔ ɖíe: é sɛ́ vǐɖokponɔ tɔn dó gbɛ̀ ɔ mɛ, bonu mǐ na nɔ gbɛ̀ gbɔn jǐ tɔn. Wanyiyi enɛ ɔ, nǔ e ɖ’emɛ é ɖíe: enyi mǐdɛɛ lɛ wɛ yí wǎn nú Mawu jɛ nukɔn ǎ; éyɛ wɛ yí wǎn nú mǐ jɛ nukɔn, bo sɛ́ Vǐ tɔn dó, bɔ é sɔ́ éɖée dó savɔ̌, bonu Mawu na sɔ́ hwɛ mǐtɔn lɛ kɛ mǐ.”—1 Jaan 4:9, 10.\nMawu “hwlɛn Vǐ éɖesunɔ tɔn ǎ, bo sɔ́ ɛ jó dó mǐ tamɛ,” mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ sixu kúdeji ɖɔ é na “na nǔ” e sín akpá é ko dó lɛ é “bǐ mǐ.” (Hlɔmanu lɛ 8:32) Nǔ tɛ lɛ sín akpá Mawu ka dó ɖɔ emi na wà nú mǐ? Mǐ ni kpɔ́n.\nETƐ LƐ MAWU KA KO BLÓ? Jehovah ɖó gbɛtɔ́ lɛ bonu ye na nɔ gbɛ̀ ɖò ayikúngban jí kaka sɔyi. É na mǐ Biblu bonu mǐ na dó sixu kplɔ́n nǔ dó wǔtu tɔn. Jehovah sɔnǔ nú gbɛxixɔ ɔ gbɔn Jezu Klisu gblamɛ, bo gbɔn mɔ̌ mɛ na ganjɛwu mɛ ɖɔ akpá e emi dó é na jɛnu\n^ akpá. 16 Nú a na mɔ tinmɛ ɖevo lɛ dó gbɛxixɔ ɔ wu hǔn, kpɔ́n wemata 5gɔ́ wema Etɛ Biblu ka Sixu Kplɔ́n Mǐ? tɔn; Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ wɛ ɖetɔ́n, b’ɛ lɛ́ ɖò www.jw.org jí.\nTan Biblu Tɔn Hwenuxó & Biblu Mawu Nùkanbyɔ Biblu Tɔn lɛ Sín Xósin\nKpɔ́n ninɔmɛ ɖěɖee na tíìn ɖò acɛkpikpa Mawu tɔn e glɔ́ nǔjlɔjlɔwiwa na ɖè é é.