Yǐ Wǎn Titewungbe nú Mɛ Ðò Nǔwiwa lɛ Mɛ—Jaan 3:18 | Nùkplɔnkplɔn\n“Mi ma nú mǐ ni nɔ yí wǎn nú mɛ ɖò nu kpo xó víví kpo kpowun ó; loɔ, wanyiyi titewungbe e nɔ ɖè éɖée xlɛ́ gbɔn nǔwiwa lɛ mɛ ɔ wɛ mǐ ɖó na ɖó.”—1 JAAN 3:18.\nHAN LƐ: 106, 100\nWanyiyi tɛ ka nyí ɖaxó hú bǐ ɔ?\nEtɛ ka nyí “wanyiyi nùjɔnǔ tɔn”?\nNɛ̌ mǐ ka sixu kudeji ɖɔ wanyiyi adodwé ɔ wɛ mǐ ɖó gbɔn?\n1. Wanyiyi tɛ ka nyí ɖaxó hú bǐ ɔ? Etɛwu é ka nyí mɔ̌? (Kpɔ́n fɔtóo e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\nWANYIYI e junjɔn nugbodòdó e sɔgbe lɛ é jí bo nyí a·gaʹpe é nyí nùnina ɖé bo gosin Jehovah gɔ́n. É wɛ nyí Jɔtɛn wanyiyi enɛ tɔn. (1 Jaan 4:7) Wanyiyi alɔkpa enɛ wɛ nyí ɖaxó hú bǐ ɔ. Nugbǒ wɛ ɖɔ é sixu byɔ ɖɔ è ni keya nú mɛ alǒ yá wǔ dó mɛ, amɔ̌, cejɛnnabi ma ɖó núwiwa nú ɖagbe mɛ ɖevo lɛ tɔn wɛ è nɔ dó tuùn na jɛ nukɔn. Sɔgbe kpo wema nukúnɖeji ɖé kpo ɔ, a·gaʹpe ɔ “nǔ ɖěɖee é nɔ sísɛ́ mɛ bɔ è nɔ wà lɛ é kɛɖɛ jɛn sixu ɖè è xlɛ́.” Hwenu e mǐ ɖè wanyiyi e mɛ cejɛnnabi ma ɖè ǎ é xlɛ́, alǒ, è ɖexlɛ́ mǐ é ɔ, gbɛzán mǐtɔn nɔ kpɔ́n te, nɔ ɖó awǎjijɛ, lobo nɔ lɛ́ ɖó nu.\n2, 3. Nɛ̌ Jehovah ka ɖè wanyiyi tɔn e ma ɖó cejɛnnabi ǎ é xlɛ́ gbɛtɔ́ lɛ gbɔn?\n2 Jehovah ko ɖò wanyiyi ɖexlɛ́ gbɛtɔ́ lɛ wɛ cobo dá Adamu kpo Ɛvu kpo. É bló ayikúngban bonu é na nyí fí e gbɛtɔ́ na nɔ gbɛ̀ ɖè kpowun é ǎ, loɔ, é na nyí xwé gbɛtɔ́ tɔn tɛgbɛ, fí e è na ɖu vivǐ gbɛ̀ tɔn ɖè bǐ mlɛ́mlɛ́ é. É nyí lè Jehovah ɖesunɔ tɔn wu wɛ é bló mɔ̌ ǎ, ɖagbe mǐtɔn wu wɛ. É lɛ́ ɖè wanyiyi e ma ɖó cejɛnnabi ǎ é xlɛ́, ɖó é kɔn nyɔna dó vǐ tɔn e ɖò ayikúngban jí lɛ é jí kpo linlin ɔ kpo ɖɔ ye na nɔ gbɛ̀ ɖò Palaɖisi e é sɔnǔ tɔn nú ye é mɛ.\n3 Hwenu e Adamu kpo Ɛvu kpo fɔ́n gǔ gudo é ɔ, Jehovah ɖè wanyiyi e ma ɖó cejɛnnabi ǎ é xlɛ́ ɖò ali ɖaxó ɖé nu. É sɔnǔ bo na xɔ gbɛ̀ nú kúnkan gǔfɔntɔ́ wè lɛ tɔn, ɖó é ɖeji ɖɔ ɖé lɛ ɖò vǐ yetɔn lɛ mɛ na yí gbè nú wanyiyi Tɔn. (Bǐb. 3:15, nwt; 1 Jaan 4:10) Sín hwenu e Jehovah d’akpá Mɛhwlɛngantɔ́ sɔgudo tɔn ɖé tɔn é jɛn É mɔ ɖɔ è ko savɔ̌ ɔ. Enɛ wu ɔ, xwè 4 000 mɔ̌ gudo ɔ, Jehovah gbɛ́ ǎ bo sè wuvɛ̌ tawun lobo sɔ́ Vǐɖokponɔ tɔn dó savɔ̌ dó gbɛ̀ ɔ tamɛ. (Jaan 3:16) Wanyiyi Jehovah tɔn e ma ɖó cejɛnnabi ǎ é nɔ sù nukún mǐtɔn mɛ tawun.\n4. Etɛ ka xlɛ́ ɖɔ gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ lɛ kpé nǔ wu bo na ɖè wanyiyi e ma ɖó cejɛnnabi ǎ é xlɛ́?\n4 Mǐ kpé nǔ wu bo na ɖè wanyiyi e ma ɖó cejɛnnabi ǎ é xlɛ́ ɖó Mawu dá mǐ ɖò akpajlɛ tɔn mɛ. Hwɛhuhu sín gǔ e mǐ ɖu é nɔ zɔ́n bɔ wanyiyi ɖiɖexlɛ́ nɔ vɛwǔ nú mǐ, amɔ̌, nǔwukpikpé e mǐ ɖó bo na wà mɔ̌ é bú ǎ. Abɛli ɖè wanyiyi xlɛ́ Mawu bɔ cejɛnnabi ma ɖó sísɛ́ ɛ b’ɛ xwlé nǔ ɖagbe hugǎn e é ɖó é è. (Bǐb. 4:3, 4) Nɔwée ɖè wanyiyi e ma ɖó cejɛnnabi ǎ é xlɛ́ mɛ e nɔ gbɛ̀ kpo é kpo lɛ é, bo jla wɛn Mawu tɔn nú xwè mɔkpan; mɛɖebǔ yí ǎ có, é ka wà mɔ̌. (2 Pi. 2:5) Ablaxamu bló bɔ wanyiyi e é ɖó nú Mawu é jɛ nukɔn nú jlǒ éɖesunɔ tɔn lɛ, hwenu e è ɖegbe n’i ɖɔ é ni sɔ́ vǐ tɔn Izaki dó savɔ̌ na é. (Ja. 2:21) Sunnu gbejinɔtɔ́ enɛ lɛ ɖɔhun ɔ, mǐ jló na ɖè wanyiyi xlɛ́, nú mǐ na bo tlɛ ɖò wuvɛ̌ lɛ mɔ wɛ ɔ nɛ.\nWANYIYI ADODWÉ GBƆN VO NÚ WANYIYI YƐWIWA TƆN\n5. Ali tɛ lɛ nu mǐ ka sixu ɖè wanyiyi adodwé ɔ xlɛ́ ɖè?\n5 Biblu tinmɛ ɖɔ è kún nɔ ɖè wanyiyi adodwé ɔ xlɛ́ ɖò “nu kpo xó víví kpo kpowun ó; loɔ, wanyiyi titewungbe e nɔ ɖè éɖée xlɛ́ gbɔn nǔwiwa lɛ mɛ ɔ wɛ.” (1 Jaan 3:18) Ðiɖɔ wɛ è ɖè ɖɔ mǐ kún sixu ɖɔ xó dó ɖè wanyiyi xlɛ́ mɛ ó à? Eǒ! (1 Tɛ. 4:18) É nyɔ́ wà ɔ, xó kɛɖɛ ɖiɖɔ mɛ wɛ mǐ na nɔ ɖè wanyiyi mǐtɔn xlɛ́ ɖè ǎ, loɔ, hwenu e é byɔ ɖɔ è ni wà nǔ é ɔ, mǐ ɖó na wà nǔ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, hwenu e Klisanwun gbɛ̌ mǐtɔn ɖé ɖó hudo dandannú gbɛmɛ tɔn lɛ tɔn é ɔ, nyɔna e mǐ na byɔ n’i lɛ é kɛɖɛ sín hudo wɛ é ɖó ǎ. (Ja. 2:15, 16) Ðò ali ɖokpo ɔ nu ɔ, wanyiyi e mǐ ɖó nú Jehovah kpo nɔzo mǐtɔn lɛ kpo é nɔ sísɛ́ mǐ, bɔ mǐ nɔ cí xwégbe kpowun bo nɔ byɔ Mawu ɖɔ ‘é ni sɛ́ azɔ̌watɔ́ dó jinukúngbo ɔ mɛ’ ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, mǐɖesunɔ nɔ ɖó alɔ ɖò wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ mɛ bǐ mlɛ́mlɛ́.—Mat. 9:38.\n6, 7. (a) Etɛ “wanyiyi nùjɔnǔ tɔn” ɖiɖexlɛ́ ka nyí? (b) Nǎ kpɔ́ndéwú wanyiyi yɛmɛnúwiwa tɔn ɖé lɛ tɔn.\n6 Mɛsɛ́dó Jaan wlan ɖɔ mǐ ɖó na ɖó “wanyiyi titewungbe e nɔ ɖè éɖée xlɛ́ gbɔn nǔwiwa lɛ mɛ ɔ.” Mɛsɛ́dó Pɔlu lɔ wlan ɖɔ wanyiyi mǐtɔn ɖó na “yì xomɛ ganji” kabǐ ɖó na nyí wanyiyi “nùjɔnǔ tɔn.” (Hlɔ. 12:9; 2 Kɔ. 6:6) Mǐ sixu nyí nǔ vo, bo ka ɖò vo ɖexlɛ́ wɛ, bo na ɖɔ ɖɔ mǐ ɖò wanyiyi adodwé ɖexlɛ́ wɛ ǎ; mɔ̌ wiwa na cí kalétanukún xwixwe ɖɔhun. Mǐ sixu kanbyɔ ɖɔ: ‘Mɛ e ɖò wanyiyi yɛmɛnúwiwa tɔn ɖexlɛ́ wɛ é ka sixu ɖɔ ɖɔ emi ɖó wanyiyi nùjɔnǔ tɔn dóó à?’ Eǒ. Enɛ nyí wanyiyi ɖě ǎ, nùvlɛnǔ e ma hwɛ́n nùɖé ǎ é wɛ.\n7 Mǐ ni ɖɔ xó dó kpɔ́ndéwú wanyiyi yɛmɛnúwiwa tɔn tɔn ɖé lɛ jí. Ðò jikpá Edɛni tɔn mɛ ɔ, Satáan xlɛ́ ɖɔ nǔ e nyí ɖagbe hugǎn nú Ɛvu lɛ é wɛ ɖu ayi mɛ nú emi, amɔ̌, nǔwiwa tɔn lɛ wá xlɛ́ cejɛnnabi kpo yɛmɛnúwiwa kpo. (Bǐb. 3:4, 5) Ðò Davidi hwenu ɔ, Axitofɛli xlɛ́ ɖɔ xɔ́ntɔn e emi zun xá axɔsu ɔ é nyí mɛblɛ́blɛ́ tɔn. Axitofɛli wá ɖu kpa hwenu e é mɔ ɖɔ nǔ ɖagbe jló na tɔ́n nú emi é. (2 Sam. 15:31) Ðò égbé ɖesu ɔ, gǔfɔndómawujitɔ́ lɛ kpo mɛ ɖevo ɖěɖee nɔ dɔn kínklán wá agun ɔ mɛ lɛ é kpo “nɔ ɖɔ xó víví, bo nɔ ɖɔ mɛblɛ́ɖuxó” bá dó xlɛ́ ɖɔ emi yí wǎn nú mɛ, adi cejɛnnabi wɛ ɖò ye sísɛ́ wɛ.—Hlɔ. 16:17, 18.\n8. Etɛ mǐ ka ɖó na kanbyɔ mǐɖée?\n8 Wanyiyi yɛmɛnúwiwa tɔn nɔ hu winnya tawun, ɖó é nyí jijɔ Mawu tɔn e nyí wanyiyi mɛɖée sísɔ́ dó savɔ̌ tɔn ɔ sín yɛblɛnú. Yɛmɛnúwiwa mɔhun sixu bú gbɛtɔ́ lɛ, amɔ̌, Jehovah tɔn ɖ’emɛ ǎ. Enɛ wu ɔ, Jezu ɖɔ ɖɔ mɛ ɖěɖee nyí yɛmɛnúwatɔ́ lɛ é ɔ, è na dɔn tó nú ye bɔ “é na syɛn ɖesu.” (Mat. 24:51) É ɖò wɛn ɖɔ Jehovah sɛntɔ́ lɛ kún na jló gbeɖé bá ɖè wanyiyi yɛmɛnúwiwa tɔn xlɛ́ ó. É ɖò mɔ̌ có, mǐ ɖó na kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Wanyiyi adodwé e cejɛnnabi alǒ mɛblɛ́blɛ́ ma va d’ewu ǎ é jɛn un ka nɔ ɖexlɛ́ tɛgbɛ à?’ Mi nú mǐ ni ba dò nú ali e nu mǐ sixu dó gǎn, bo ɖè “wanyiyi nùjɔnǔ tɔn” xlɛ́ ɖè é tɛnnɛ.\nLEE È SIXU ÐÈ “WANYIYI TITEWUNGBE E NƆ ÐÈ ÉÐÉE XLƐ́ GBƆN NǓWIWA LƐ MƐ Ɔ” XLƐ́ GBƆN É\n9. Etɛ wanyiyi adodwé ka nɔ sísɛ́ mǐ bɔ mǐ nɔ wà?\n9 Nɔ j’awǎ dó wà azɔ̌ towe, mɛ ɖě na bo ma ɖò mimɔ we wɛ ǎ ɔ nɛ. Mǐ ɖó na ɖò gbesisɔmɛ bo na wà wanyiyi sín nǔ nú nɔví mǐtɔn lɛ ɖò “wi mɛ,” alǒ ɖò fí e ma ɖò nukún jí ǎ é hwenu e é nyɔ́ bló dó é. (Xà Matie 6:1-4.) Ananiyasi kpo Safila kpo wà mɔ̌ ǎ. Ye ba na na nǔ bonu mɛ bǐ ni tuùn nǔ e ye na é, bo ɖɔ nǔ e na gbé ye ja é gannaganna dó togun mɛ, enɛ zɔ́n bɔ awě xò ye ɖó yɛmɛnúwiwa yetɔn wu. (Mɛ. 5:1-10) Amɔ̌, wanyiyi adodwé nɔ sísɛ́ mǐ bɔ mǐ nɔ j’awǎ dó wà devizɔ́ nú nɔví mǐtɔn lɛ, enyi kpo gankwekwe kpo alǒ ɖɔ ye ni dokú nú mǐ dandan nɛ wu wɛ ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, nɔví sunnu ɖěɖee nɔ d’alɔ Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ bo nɔ sɔnǔ nú nùɖuɖu gbigbɔ tɔn lɛ é ɔ, ye nɔ wà mɔ̌ dó ɖè nyikɔ yetɔn xlɛ́ alǒ dɔn ayi mɛ lɛ tɔn wá yeɖée jí, alǒ xlɛ́ ɖɔ nǔ lě jí wɛ emi w’azɔ̌ dó ǎ.\n10. Nɛ̌ mǐ ka sixu jɛ nukɔn ɖò sísí ɖiɖexlɛ́ mɛ ɖevo lɛ mɛ gbɔn?\n10 Nɔ jɛ nukɔn ɖò sísí ɖiɖexlɛ́ mɛ ɖevo lɛ mɛ. (Xà Hlɔmanu lɛ 12:10, nwt.) Jezu zé kpɔ́ndéwú sísí ɖiɖexlɛ́ mɛ ɖevo lɛ tɔn ɖ’ayǐ ɖò hwenu e é w’azɔ̌ e ɖè mɛ kpò hú bǐ é é. (Jaan 13:3-5, 12-15) Mǐ ɖó na w’azɔ̌ syɛnsyɛn bo na sɔnǔ nú mɛɖesɔhwe e sín hudo mǐ ɖó bá ɖè sísí xlɛ́ mɛ ɖevo lɛ gbɔn mɔ̌ é. Mɛsɛ́dó lɛ ɖesu tlɛ mɔ nǔ jɛ nǔ e Jezu wà lɛ é mɛ bǐ hlɛ́nhlɛ́n ǎ, hwenu e ye wá mɔ gbigbɔ mímɛ́ yí é jɛn ye wá kpéwú. (Jaan 13:7) Mǐ sixu ɖè sísí xlɛ́ mɛ ɖevo lɛ hwenu e mǐ ma nɔ mɔ mǐɖée dingan, ɖó wema sísé mǐtɔn, nǔɖokan mǐtɔn lɛ alǒ wǔjɔmɛ ɖěɖee mǐ ɖó ɖò sinsɛnzɔ́ Jehovah tɔn mɛ lɛ é wu ǎ é. (Hlɔ. 12:3) Mǐ nɔ jló mɛ ɖěɖee è kpa lɛ é sín gbɛ̀ ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, mǐ nɔ j’awǎ xá ye nú mǐ na bo tlɛ mɔ ɖɔ mǐ jɛxa sísí ɖokpo ɔ ye ɖɔhun, alǒ ɖ’alɔ ɖò nǔ e wu è dó kpa ye é mɛ ɔ nɛ.\n11. Etɛwu mǐ ka ɖó na kpa mɛ kpo ayi bǐ kpo?\n11 Nɔ kpa nɔví lɛ kpo ayi bǐ kpo. Mǐ ɖó na ba ali e hun nú mǐ lɛ é bǐ bo kpa mǐɖée ɖó xó ɖagbe lɛ nɔ “dó alɔ mɛ.” (Efɛ. 4:29) Amɔ̌, mǐ ɖó na bló kpo ayi bǐ kpo. É ma nyí mɔ̌ ǎ ɔ, mǐ sixu jɛ mɛ ɔ klɔ́ jí, alǒ, jó azɔ̌ e mǐ ɖó bo na ɖè wě e sín hudo é ɖó é xá ɛ é dó. (Nùx. 29:5) Enyi è kpa mɛɖé bo lɛ́ jɛ nǔ mɛ ɔ tɔn ɖɔ dó gudo tɔn jí ɔ, yɛmɛnúwiwa alɔkpa ɖé wɛ. Mɛsɛ́dó Pɔlu nyì alɔ nú nǔ mɔhun, bo sɔ́ kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖ’ayǐ bo ɖè wanyiyi adodwé xlɛ́ ɖò lee é kpa mɛ ɖevo lɛ gbɔn é mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é kpa Klisanwun e ɖò Kɔlɛnti lɛ é kpo ayi bǐ kpo, ɖó lee ye nɔ wà nǔ gbɔn é ɖé lɛ wu. (1 Kɔ. 11:2) Amɔ̌, nú nǔ e ye wà lɛ é ma jɛxa ɖɔ è ni kpa ye ǎ ɔ, é nɔ tinmɛ hwɛjijɔ e wu é ma bló mɔ̌ ǎ é nú ye nyì wɛn kpo xomɛnyínyɔ́ kpo.—1 Kɔ. 11:20-22.\nNǔ nina nɔví mǐtɔn e ɖò hudo mɛ lɛ é nyí ali e nu mǐ nɔ ɖè wanyiyi e mǐ ɖó é xlɛ́, lobo lɛ́ yí mɛ ɖè é ɖokpo (Kpɔ́n akpáxwé 12gɔ́ ɔ)\n12. Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖè wanyiyi adodwé xlɛ́ hwenu e mǐ ɖò mɛ yí wɛ é gbɔn?\n12 Nɔ yí mɛ. Jehovah ɖegbe nú mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ na nǔ nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu mǐtɔn lɛ kpo. (Xà 1 Jaan 3:17.) Amɔ̌, mǐ ɖó na wà mɔ̌ kpo ayi bǐ kpo bo nyì alɔ nú cejɛnnabi núwiwa alɔkpa ɖebǔ. Mǐ sixu kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Xɔ́ntɔn vívɛ́ ce lɛ, mɛ nukúnɖeji lɛ, alǒ mɛ ɖěɖee kpé nǔ wu bo na sú axɔ́ mì ɖò ali ɖé nu lɛ é wɛ un nɔ yí jɛ nukɔn à? Alǒ, nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo ɖěɖee un ma tuùn ganji ǎ, abǐ ee ma ɖó nǔ ɖebǔ bo na dó sú axɔ́ mì ǎ lɛ é wɛ un nɔ ba ali ɖěɖee nu un sixu na nǔ ye ɖè lɛ é à?’ (Luk. 14:12-14) Alǒ, mǐ ni ɖɔ ɖɔ Klisanwun hàtɔ́ ɖé ɖò hudo mɛ, ɖó é bló tuto tɔn ganji ǎ, abǐ, é dokú nú mǐ nú yǐ e mǐ yí i é ǎ wutu. Ðò ninɔmɛ mɔhun lɛ mɛ ɔ, mǐ ɖó na zán wěɖexámɛ elɔ: “Mi ma húnhún nǔ ɖɔ cobo yí miɖée ó.” (1 Pi. 4:9) Nú a xwedó alixlɛ́mɛ enɛ ɔ, a na mɔ awǎjijɛ sín ajɔ e è nɔ mɔ ɖò nùnamɛ kpo ayi bǐ kpo mɛ é.—Mɛ. 20:35.\n13. (a) Hwetɛnu wɛ é sixu vɛwǔ tawun ɖɔ è ni d’alɔ mɛ ɖěɖee ma ɖó gǎn ǎ lɛ é? (b) Nǔ tawun tawun tɛ lɛ mǐ ka sixu wà dó nɔ gudo nú mɛ e ma ɖó gǎn ǎ lɛ é?\n13 Nɔ gudo nú mɛ ɖěɖee ma ɖó gǎn ǎ lɛ é. Gbeɖiɖe Biblu tɔn e ɖɔ “[mǐ] ni nɔ gɔ́ alɔ nú mɛ e ma ɖó gǎn ǎ lɛ; [mǐ] ni nɔ ɖó suúlu dó mɛ bǐ wu” é sixu tɛ́n wanyiyi mǐtɔn kpɔ́n ɖɔ é ka nyí adodwé à jí. (1 Tɛ. 5:14) Nugbǒ wɛ ɖɔ mɛ e ma ɖó gǎn ǎ lɛ é gègě nɔ wá ɖó nùɖiɖi e syɛn é, loɔ, mɛ ɖevo lɛ ɖó hudo suúlu mǐtɔn tɔn kpo alɔdo tɛgbɛ tɔn kpo. Enɛ sixu byɔ ɖɔ mǐ ni má linlin Mawuxówema ɔ tɔn e hɛn mɛ lidǒ lɛ é xá ye, ylɔ ye bonu ye ni zɔn xá mǐ yì kúnnuɖegbe alǒ ɖɔ mǐ ni ba hwenu bo ɖótó ye. Gɔ́ na ɔ, mǐ ɖó na lin kpowun ɖɔ nɔví sunnu alǒ nɔví nyɔnu mǐtɔn ɖé ɖó “gǎn” alǒ “gɔn gǎn ɖó” ǎ, amɔ̌, mǐ ɖó na tuùn ɖɔ mǐ mɛ bǐ ɖó fí e mǐ ɖó gǎn ɖè lɛ é kpo gǎnmaɖó mǐtɔn lɛ kpo. Mɛsɛ́dó Pɔlu lɔ tlɛ tuùn ɖɔ emi ɖó gǎnmaɖó emitɔn lɛ. (2 Kɔ. 12:9, 10) Enɛ wu ɔ, mǐ mɛ bǐ wɛ sixu ɖu lè gudo e Klisanwun hàtɔ́ lɛ nɔ nɔ nú mɛ é tɔn.\n14. Nɛ̌ dò mǐ ka ɖó na ɖò gbesisɔmɛ bo na xò fífá kàn xá nɔví mǐtɔn lɛ gbɔn?\n14 Nɔ xò fífá kàn. Mǐ nɔ wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ bá dó nɔ fífá mɛ xá nɔví mǐtɔn lɛ, é na bo tlɛ nyí hwenu e é cí nú mǐ ɖɔ è kún mɔ nǔ jɛ nǔ e ɖɔ wɛ mǐ ɖè é wu ganji ó, alǒ wà nǔ xá mǐ ɖò ali agɔ nu é ɔ nɛ. (Xà Hlɔmanu lɛ 12:17, 18.) Kɛnklɛn didó sixu d’alɔ bo jla akpɔ̀ e ɖó mɛ ɔ é ɖó, amɔ̌, é ɖó na nyí kpo ayi bǐ kpo. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é na nyɔ́ ɖɔ a ni yí gbè nǔ e a wà nyì dò é tɔn, bo ɖɔ: “É vɛ́ nú mì ɖɔ nǔ e un ɖɔ é d’akpɔ̀ nú we” hú a ni ɖɔ: “É vɛ́ nú mì ɖɔ nǔ cí mɔ̌ nú we.” Ðò alɔwliwli mɛ ɔ, fífá biba lɛ́ ɖò taji tawun. Asú ɖé kpo asì ɖé kpo ɖó na nɔ wà yɛ ɖò gbɛtɔ́ mɛ ɖɔ emi yí wǎn nú emiɖée, bo ka wá jɛ yeɖokpo ɔ ye na jɛ zali xá yeɖée jí, gbè vɛ́sin dó nú yeɖée jí, alǒ jɛ daka xò yeɖée wu jí ǎ.\n15. Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖexlɛ́ ɖɔ hwɛsɔkɛ mɛ mǐtɔn nyí nùjɔnǔ tɔn gbɔn?\n15 Nɔ sɔ́ jlǒ dó sɔ́ hwɛ kɛ mɛ. Enyi mǐ sɔ́ hwɛ kɛ mɛɖé ɔ, mǐ nɔ jó nǔ e é wà nyì dò dó mǐ é dó, bo nɔ hɛn ɛ dó xomɛ ǎ. Mǐ sixu sɔ́ jlǒ dó sɔ́ hwɛ kɛ mɛ ɖěɖee ma tuùn ɖɔ emi wà nǔ nyì dò dó mǐ ǎ lɛ é, enyi ‘mǐ nɔ mɔ mǐɖée gbɔ ɖò wanyiyi mɛ, nɔ dó gǎn, bo sɔ́ fífá e dɔn mǐ cá, bɔ mǐ nyí ɖokpo ɔ é dó hɛn buténinɔ e gbigbɔ mímɛ́ na mǐ ɔ ɖó te’ ɔ nɛ. (Efɛ. 4:2, 3) Nú hwɛsɔkɛ mɛ mǐtɔn na nyí nùjɔnǔ tɔn ɔ, mǐ ɖó na ɖu ɖò linlin mǐtɔn jí, bo na mɔ tɛn dó “hɛn mɛ dó xomɛ ǎ.” (1 Kɔ. 13:4, 5) Enyi mǐ nɔ hɛn mɛ dó xomɛ ɔ, kancica ee ɖò mǐ kpo nɔví mǐtɔn lɛ kpo tɛntin é kɛɖɛ mɛ wɛ mǐ na d’avaja ǎ, loɔ, mǐ na lɛ́ wà mɔ̌ nú ee ɖò mǐ kpo Jehovah kpo tɛntin é. (Mat. 6:14, 15) Mǐ sixu lɛ́ xlɛ́ ɖɔ mǐ sɔ́ hwɛ kɛ mɛ kpo ayi bǐ kpo bo na xoɖɛ dó mɛ ɖěɖee wà nǔ nyì dò dó mǐ lɛ é tamɛ.—Luk. 6:27, 28.\n16. Nukún tɛ mǐ ka ɖó na nɔ sɔ́ dó kpɔ́n wǔjɔmɛzɔ́ lɛ ɖò sinsɛnzɔ́ Jehovah tɔn mɛ?\n16 Nɔ sɔ́ nǔ e nyí ɖagbe nú we lɛ é dó savɔ̌ na. Enyi mǐ mɔ wǔjɔmɛzɔ́ lɛ ɖò sinsɛnzɔ́ Jehovah tɔn mɛ ɔ, mǐ ɖó na mɔ ɖɔ ali wɛ hun nú mǐ, bɔ mǐ na ɖè lee wanyiyi e mǐ ɖó ɔ nyí adodwé sɔ́ é xlɛ́, bo na ‘nɔ ba ɖagbe mǐɖesunɔ tɔn ǎ; loɔ, mǐ na nɔ ba ɖagbe mɛ ɖevo lɛ tɔn.’ (1 Kɔ. 10:24) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖò kpléɖókpɔ́ lɛ kpo kpléɖókpɔ́ ɖaxó mǐtɔn lɛ kpo jí ɔ, tɛnmɛnamɛtɔ́ lɛ ɖó na ko ɖò azɔ̌ yetɔn kɔn ɖò fí e è nɔ jinjɔn lɛ é cobɔ mɛ lɛ na jɛ wìwá jí. Ye ɖó na lin ɖɔ azɔ̌ e è ɖè nú emi é nyí ali ɖé bo hun nú emi, bɔ emi na gbɔn dó yí tɛnmɛ ɖagbe lɛ ɖ’ayǐ nú emi kpo xwédo emitɔn kpo ǎ, loɔ, nɔví enɛ lɛ gègě nɔ wá gbeta ɔ kɔn, bo nɔ jinjɔn tɛn e ma hwɛ́n nùɖé sɔmɔ̌ ǎ lɛ é mɛ. Ðó ye nɔ sɔ́ ɖagbe yeɖesunɔ tɔn lɛ dó savɔ̌ ɖò ali enɛ nu wutu ɔ, ye nɔ xlɛ́ wanyiyi ee mɛ cejɛnnabi núwiwa ɖebǔ ma ɖè ǎ é. Nɛ̌ a ka sixu xwedó kpɔ́ndéwú ɖagbe yetɔn gbɔn?\n17. Etɛ wanyiyi adodwé ka nɔ sísɛ́ mɛ e hu hwɛ syɛnsyɛn é ɖé bɔ é nɔ wà?\n17 Ðɔ hwɛ e a hu ɖò nǔglɔ lɛ é, bo lɛkɔ sín gudo. Klisanwun e hu hwɛ syɛnsyɛn lɛ é ɖé lɛ nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ cyɔn nǔ dó nǔ e ye wà nyì dò é, ɖó ye ba na ɖu winnya alǒ hɛn awakanmɛ kú mɛ ɖevo lɛ ǎ wutu. (Nùx. 28:13) Amɔ̌, nǔ mɔhun biblo nyí wanyiyi núwiwa ǎ, ɖó é nyí hwɛhutɔ́ ɔ kɛɖɛ wɛ nɔ sè xɔxɔ tɔn ǎ, loɔ, mɛ ɖevo lɛ lɔ nɔ sè. É sixu sú ali dó gbigbɔ mímɛ́ Mawu tɔn, lobo wà nǔ dó fífá agun ɔ bǐ tɔn wu. (Efɛ. 4:30) Wanyiyi adodwé nɔ sísɛ́ Klisanwun ɖěɖee hu hwɛ syɛnsyɛn lɛ é bɔ ye nɔ yì ɖɔ nú mɛxo agun tɔn lɛ, bonu ye ni dó alɔ e jɛxa ɔ ye.—Ja. 5:14, 15.\n18. Nɛ̌ dò wanyiyi adodwé ɔ ka ɖò taji sɔ?\n18 Wanyiyi wɛ nyí jijɔ e kló hú ee kpò lɛ é bǐ é. (1 Kɔ. 13:13) Jujɔ enɛ nɔ xlɛ́ mɛ ɖevo lɛ ɖɔ mǐ nyí ahwanvu Jezu tɔn bo nɔ wà nǔ Jehovah e nyí Jɔtɛn wanyiyi tɔn é ɖɔhun. (Efɛ. 5:1, 2) Pɔlu wlan ɖɔ: “Enyi un . . . ma . . . ɖó wanyiyi ǎ ɔ, un nyí nǔtí ǎ.” (1 Kɔ. 13:2) Mi nú mǐ ni kpó ɖò wanyiyi ɖexlɛ́ wɛ, é ni ma nyí ɖò “nu” kpowun ó, loɔ, é ni nyí “wanyiyi titewungbe e nɔ ɖè éɖée xlɛ́ gbɔn nǔwiwa lɛ mɛ ɔ.”


Jezu Sɔ́ Hwɛ Kɛ Nyɔnu Nùblibliwatɔ́ Ðé | Gbɛzán Jezu Tɔn\nNùkplɔnmɛ ɖé Dó Hwɛsɔkɛ Mɛ Jí\nNYƆNU GBƐNYANYAZÁNTƆ́ ÐÉ KƆN CÉLU DÓ AFƆ JÍ NÚ JEZU\nÈ SƆ́ KPƆ́NDÉWÚ AXƆTƆ́NƆ ÐÉ TƆN DÓ TINMƐ HWƐSƆKƐ MƐ NA\nNǔ e Jezu ɖɔ lɛ é kpo nǔ e é wà lɛ é kpo ɔ, mɛɖé lɛ ɖi nǔ na bɔ mɛ ɖevo lɛ gbɔ, ɖó ninɔmɛ ayi mɛ tɔn yetɔn lɛ wu. Nǔ enɛ jɛ wě ɖò xwé ɖé gbè ɖò Galilée. Falizyɛn ɖé nɔ nyí Sinmɔ́ɔ bo ylɔ Jezu ɖɔ é ni wá ɖu nǔ ɖò emi gɔ́n, vlafo bo na dó kpɔ́n mɛ e ɖò nùjiwǔ enɛ lɛ bló wɛ é sín nukúnmɛ tlítlí. Jezu yí gbè, ɖó é sixu ko mɔ ɖɔ yɛkan ɖé wɛ nyí enɛ bɔ emi na gbɔn mɛ bo ɖɔ Mawuxó nú mɛ e na ɖò finɛ lɛ é, lee é ko yí gbè ɖ’ayǐ bo ɖu nǔ xá tokwɛyitɔ́ lɛ kpo hwɛhutɔ́ lɛ kpo gbɔn é ɖɔhun.\nÉ ɖò mɔ̌ có, è yí jonɔ Jezu tɔn lee è nɔ yí jonɔ lɛ gbɔn é ǎ. Ðò Palestine sín ali afúntúntúnnɔ lɛ jí ɔ, afɔkpa yayǎ dotɔ́ lɛ sín afɔ nɔ hun myɔ bo nɔ kwiji, enɛ wu ɔ, aca wɛ é nyí bɔ è nɔ sɔ́ sìn fífá dó klɔ́ afɔ nú jonɔ lɛ na. È bló mɔ̌ nú Jezu ǎ. È tlɛ kisi n’i lee é nɔ nyí gbɔn é ǎ. Aca ɖevo wɛ lɛ́ nyí ɖɔ è nɔ kɔn ami kpɛɖé dó ɖa mɛ nú jonɔ ɔ, bo nɔ dó ɖè xomɛnyínyɔ́ kpo wanyiyi kpo xlɛ́ ɛ. È ka lɛ́ bló enɛ lɔ nú Jezu ǎ. Nɛ̌ è ka yí jonɔ tɔn gbɔn lo?\nJonɔ lɛ jinjɔn tavo tó, bɔ nǔ ɔ ɖuɖu bɛ́. Ee ye ɖò nǔ ɔ ɖu wɛ é ɔ, nyɔnu ɖé byɔ fí ɔ dɛ̌dɛ̌, è ka ylɔ ɛ ǎ. È tuùn ɖò tò ɔ mɛ ɖɔ “gbɛnyanyazántɔ́ ɖé” wɛ n’i. (Luki 7:37) Gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ lɛ bǐ wɛ nɔ wà nǔ nyì dò, amɔ̌, é cí ɖɔ nyɔnu enɛ nɔ zán gbɛ̀ blíblí ɖɔhun, vlafo é sixu ko nyí tonyatɔ́ ɖé. É na ko sè nùkplɔnmɛ Jezu tɔn lɛ, kaka jɛ ylɔ e é ylɔ mɛ lɛ ɖɔ ‘mɛ e agban kpinkpɛn hinhɛn cikɔ na lɛ é bǐ ni wá nú emi na na ye gbɔjɛ’ é jí. (Matie 11:28, 29) É cí ɖɔ xó Jezu tɔn lɛ kpo nǔ e é wà lɛ é kpo byɔ lanmɛ n’i, bɔ é jɛ gbě tɔn mɛ.\nÉ wá cí Jezu gudo ɖò tavo ɔ kɔn bo jɛkpo ɖò afɔ tɔn lɛ kpá. Ðasin kun sín nukún tɔn lɛ jí kɔn nyì afɔ Jezu tɔn lɛ jí, bɔ é sɔ́ ɖa tɔn dó súnsún na. É kisi nú afɔ tɔn lɛ kpo xomɛnyínyɔ́ kpo bo kɔn célu wǎnɖagbenɔ e é hɛn wá é kpɛɖé dó ye wu. Nǔ enɛ nyla Sinmɔ́ɔ nukúnmɛ, bɔ é ɖɔ dó xomɛ ɖɔ: “Enyi nya elɔ ko nyí gbeyiɖɔ Mawu tɔn wɛ ɔ, nyɔnu e ɖò alɔ ɖó wǔ tɔn wɛ nɛ ɔ, é na ko tuùn mɛ alɔkpa e é nyí é, é na ko tuùn ɖɔ nyɔnu gbɛnyanyazántɔ́ wɛ.”—Luki 7:39.\nEe Jezu mɔ nǔ e lin wɛ Sinmɔ́ɔ ɖè é ɔ, é ɖɔ: “Sinmɔ́ɔ, un ɖó xó ɖé bo na ɖɔ nú we.” É yí gbè n’i ɖɔ: “Mɛ̌si, bo ɖɔ xó ɔ.” Jezu ɖɔ: “Nya ɖé tíìn, bɔ mɛ wè ɖu axɔ dó è. Mɛ nukɔntɔn ɔ ɖu gankwɛ afɔwe kanweko (500) dó è; mɛ wegɔ ɔ, ɖu gankwɛ kanɖé wǒ (50) dó è. Ye ka ɖó nǔ e ye na dó sú axɔ enɛ ɔ na é ǎ, bɔ nya ɔ sɔ́ akwɛ ɔ kɛ ye mɛ wè lɛ. Ðò mɛ wè enɛ lɛ mɛ ɔ, mɛ̌ ka na yí wǎn nú nya ɔ hú mɛɖé?” Sinmɔ́ɔ yí gbè, vlafo bló nǔ mɛ e é ma ɖɔ nùɖé na ǎ é ɖɔhun, bo ɖɔ: “Nyɛ mɔ ɖɔ mɛ e è zé axɔ gègě kɛ é wɛ.”—Luki 7:40-43.\nJezu yí gbè nú xó tɔn. Enɛ gudo ɔ, é ɖò nyɔnu ɔ kpɔ́n wɛ bo ɖɔ nú Sinmɔ́ɔ ɖɔ: “A ma mɔ nyɔnu elɔ à? Ee un byɔ xwé towe gbè ɔ, a na sìn mì nú ma dó klɔ́ afɔ na ǎ, loɔ, éyɛ kɔn ɖasin tɔn dó afɔ ce lɛ jí, lobo dɔn ɖa tɔn dó súnsún na. A kisi nú mì ǎ, loɔ, éyɛ ɔ, sín hwenu e un ko byɔ fí ɔ, é gɔn sì kí nú afɔ ce lɛ ǎ. A kɔn ami dó ta nú mì ǎ, éyɛ ka kɔn célu wǎnɖagbenɔ dó afɔ ce lɛ wu.” Jezu mɔ ɖɔ nyɔnu enɛ ɖò ɖiɖexlɛ́ wɛ ɖɔ emi lɛkɔ sín gbɛ̀ blíblí zinzan gudo kpo ayi bǐ kpo. Enɛ wu ɔ, é sú ta na bo ɖɔ: “Ma ɖɔ nú we: è sɔ́ hwɛ tobutobu e é hu lɛ kɛ ɛ, ɖó wanyiyi ɖaxó e é ɖó ɔ wutu. Loɔ, enyi Mawu sɔ́ hwɛ kpɛɖé kɛ mɛɖé ɔ, wanyiyi kpɛɖé wɛ mɛ enɛ ɔ nɔ ɖó.”—Luki 7:44-47.\nNukún myɔ dó nùblibliwiwa wɛ Jezu ɖè ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, nukúnnúmɔjɛnǔmɛ kpo wuvɛ̌sexámɛ kpo ɖexlɛ́ mɛ e hu hwɛ syɛnsyɛn, bɔ enɛ gudo ɔ, ye xlɛ́ ɖɔ é vɛ́ nú emi bo lɛkɔ wá Klisu gɔ́n bá mɔ gbɔjɛ lɛ é wɛ é ɖè. Nyɔnu enɛ sín ayi na ko jɛ dò tawun hwenu e Jezu ɖɔ xó elɔ n’i é: “È sɔ́ hwɛ towe lɛ kɛ we. . . . Nǔ e a ɖi ɔ hwlɛn we gán. Yì, bonu fífá Mawu tɔn ni nɔ kpɔ́ xá we.”—Luki 7:48, 50.\nNɛ̌ Sinmɔ́ɔ ka yí Jezu jonɔ gbɔn?\nAniwu nyɔnu xá ɔ mɛ tɔn ɖé ka ba Jezu mɔ?\nNùjlɛdonǔwu tɛ Jezu ka zán? Nɛ̌ é ka ɖè nùkplɔnmɛ e ɖ’emɛ é tɔ́n gbɔn?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Nùkplɔnmɛ ɖé Dó Hwɛsɔkɛ Mɛ Jí


Levíi ví 5 - Lévitique 5\nMawu Mavɔmavɔ ɖɔ: “Ényí nǔɖé jɛ bɔ mɛɖé ɖo tɛn tɔn mɛ, abǐ é se, bónú hwɛɖɔtɔ́ lɛ́ɛ ylɔ́ mɛ ɔ́ ɖɔ é ní wá ɖɔ lě e nǔ ɔ́ jɛ gbɔn ɔ́, bónú é má ɖɔ nǔ e é mɔ ɔ́, abǐ nǔ e é se ɔ́ ǎ ɔ́, hwɛ wɛ é hu, bɔ é ji nǔɖé ɔ́, é ná kpan.\n“Kpɔ́ndéwú ɖěvo: Ényí mɛɖé ɖó alɔ nǔ blíblí ɖěbǔ wú: kanlin blíblí ɖé sín kúkú wú, é sixú nyí gběkanlin, abǐ xwé gbe kanlin, abǐ nǔvínúví ɖěbǔ wú ɔ́, é húzú mɛ blíblí; é ná bó má tunwun ǎ bó ɖó alɔ wú ɔ́, mɛ blíblí wɛ é húzú, bɔ é ji nǔɖé ɔ́, é ná kpan.\n“Kpɔ́ndéwú ɖěvo: Ényí mɛɖé ɖó alɔ mɛ e ɖu su alɔkpa ɖěbǔ ɔ́ wú ɔ́, mɛ ɔ́ má tunwun tɛn tɔn mɛ ǎ, bó ka wá tunwun hweɖénu ɔ́, é ji nǔɖé ɔ́, é ná kpan.\n“Kpɔ́ndéwú ɖěvo: Ényí mɛɖé ɖo alisá ɖó wɛ, bó xwlé nǔ ɖɔ émí ná wa nǔ ɖagbe abǐ nǔ nyanya ɔ́, nú é ná bó má tunwun cóbó ɖɔ ǎ, bó ká wá tunwun hweɖénu ɔ́, é ji nǔɖé ɔ́, é ná kpan.\n“Hǔn mɛ e ná jɛ sɛ́n mɛ ɖo nǔ énɛ́ lɛ́ɛ ɖě sín alixo ɔ́, mɛ ɔ́ ɖó ná ɖɔ hwɛ e é hu ɔ́.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, é ná zé lɛ̌ngbɔ́ asi ɖokpó, abǐ gbɔ̌ asi ɖokpó dó sá hwɛsɔ́kɛmɛvɔ́ ná nú Mawu Mavɔmavɔ, bɔ é ná nyí hwɛ e é hu ɔ́ sín vɔ̌. Énɛ́ ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná bló lě e è nɔ bló gbɔn, bó nɔ́ xwlé vɔ̌sánú mì ɔ́, bó sá vɔ̌ e nɔ súnsún hwɛ sín kɔ nú mɛ ɔ́ n'i.”\nMawu Mavɔmavɔ ɖɔ: “Ényí mɛɖé má ɖó akwɛ́ e é ná dó xɔ gbɔ̌ ná ɔ́ ǎ ɔ́, é ná zé xwelé we abǐ ahwannɛ́ wínnyáwínnyá we dó sá vɔ̌ ná nú Mawu Mavɔmavɔ, bɔ é ná nyí hwɛ e é hu ɔ́ sín vɔ̌. É ná zé ɖokpó dó sá hwɛsɔ́kɛmɛvɔ́, bó ná zé wegɔ́ ɔ́ dó sá vɔ̌ e è nɔ dó zo ɔ́.\nÉ ná bɛ́ xɛ we lɛ́ɛ wá nú vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́, bɔ é ná to xwlé éé ná sá hwɛsɔ́kɛmɛvɔ́ ná wɛ è ɖe ɔ́ Mawu Mavɔmavɔ hwɛ̌. Vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná zé fɛn dó hun ahɔn xɛ ɔ́. É ká ná ɖe ta ɔ́ sín kɔ ɔ́ nu ǎ.\nÉ ná mi xɛ ɔ́ sín hun ɖě ɖó vɔ̌sákpe ɔ́ wú ɖo akpá ɖokpó, bó ná fyɔ́n xɛ ɔ́ bɔ hun e kpo ɔ́ ná kun dó vɔ̌sákpe ɔ́ sín dodó wú: hwɛsɔ́kɛmɛvɔ́ wɛ.\nÉ ná zé xɛ wegɔ́ ɔ́ dó sá vɔ̌ e è nɔ dó zo ɔ́ ná lě e é jɛ xá gbɔn é. Lě e vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná bló lě e è nɔ bló gbɔn, bó nɔ́ xwlé vɔ̌sánú mì ɔ́, bó sá hwɛsɔ́kɛmɛvɔ́ ɔ́ gbɔn nú nya énɛ́ ɔ́, bɔ Mawu Mavɔmavɔ ná súnsún hwɛ e é hu ɔ́ nɛ́.\n“Ényí mɛ ɔ́ má ká lɛ́ ɖó akwɛ́ e é ná dó xɔ xwelé we lɛ́ɛ, abǐ ahwannɛ́ wínnyáwínnyá we lɛ́ɛ ná ǎ ɔ́, é ná hɛn linfín kilóo ɛnɛ wá ɖó hwɛ e é hu ɔ́ wú, bɔ é ná nyí nǔníná hwɛsɔ́kɛmɛ tɔn. É ná zé ami d'é jí ǎ, é ká ná zé zǎlínkpɔ́n d'é jí ǎ, ɖó nǔníná hwɛsɔ́kɛmɛ tɔn wɛ.\nÉ ná zé linfín ɔ́ wá nú vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́, bɔ é ná wún alɔgogo ɖokpó, bɔ é ná nyí flǐnnú ɖé nú Mawu Mavɔmavɔ, bɔ vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná dó zo ɖo vɔ̌sákpe ɔ́ jí ɖo vɔ̌ ɖě lɛ́ɛ e dó zo wɛ è ɖe lɛ́ɛ jí: hwɛ e é hu ɔ́ sín vɔ̌ wɛ.\nNú vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ bló lě e è nɔ bló gbɔn, bó nɔ́ xwlé vɔ̌sánú mì ɔ́, bó sá vɔ̌ e nɔ́ súnsún hwɛ sín kɔ nú mɛ ɔ́ gbɔn mɔ̌ ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ ná sɔ́ hwɛ e é hu lɛ́ɛ kɛ ɛ. “Ée kpo ɔ́ ná nyí vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ tɔn, nǔníná jinukún tɔn lɛ́ɛ ɖɔhun.”\n“Ényí mɛɖé má tunwun ǎ, bó hu hwɛ ɖaxó ɖé, ɖó é ɖe nǔ ɖo nǔ e è sɔ́ ɖó vo nú Mawu Mavɔmavɔ lɛ́ɛ ɔ́ mɛ ɔ́, nǔ e mɛ ɔ́ ɖó ná wa ɔ́ ɖíe: é ná kpɔ́n kanlin tɔn lɛ́ɛ mɛ, bó ná zé agbo e ma ɖó blɔ̌ ɖěbǔ ǎ é ɖokpó wá, bó ná dó sá hwɛxɔ́súsú vɔ́ ɔ́ ná nú Mawu Mavɔmavɔ. Agbo ɔ́ ɖó ná xɔ kpatágan nabí ɖé, bɔ kpatágan ɔ́ sín kpinkpɛn ɖó ná sɔgbe xá kpatágan e è nɔ zán ɖo sinsɛnxɔ mɛ ɔ́.\nMɛ ɔ́ ná ná agbo kɛ́ɖɛ́ ǎ; é ná sú nǔ e é ɖe ɖo nǔ e é sɔ́ ɖó vo nú Mawu Mavɔmavɔ lɛ́ɛ mɛ ɔ́ sín axɔ́, bó ná lɛ́ sú atɔ́ɔ́nvlɔ́ɖó tɔn d'é jí, bó ná zé nú vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́, bɔ é ná zé agbo e é ná nú hwɛxɔ́súsú vɔ́ ɔ́, bó ná bló lě e è nɔ bló gbɔn dó xwlé vɔ̌sánú mì ɔ́ dó sá hwɛsɔ́kɛmɛvɔ́ ná dó ta tɔn mɛ, bɔ Mawu Mavɔmavɔ ná súnsún hwɛ tɔn lɛ́ɛ.\n“Ényí mɛɖé má tunwun ǎ, bó gba sɛ́n e Mawu Mavɔmavɔ dó lɛ́ɛ ɖě, bó dó hu hwɛ ɔ́, mɛ ɔ́ ná húzú nǔwanyidotɔ́, bɔ nǔ e é wa nyi do ɔ́ sín agban ná nɔ kɔ n'i.\nÉ ná zé agbo e ma ɖó blɔ̌ ɖěbǔ ǎ, bɔ è nɔ dó sá hwɛxɔ́súsú vɔ́ ná ɔ́ ɖokpó wá nú vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́. Agbo ɔ́ ɖó ná xɔ akwɛ́ nabí e è ɖɔ é. Vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná bló lě e è nɔ bló gbɔn bó nɔ́ xwlé vɔ̌sánú mì ɔ́ dó sá hwɛxɔ́súsú vɔ́ ná dó ta tɔn mɛ, bɔ Mawu Mavɔmavɔ ná sɔ́ nǔ e é má tunwun ǎ bó wa ɔ́ kɛ ɛ.\nHwɛxɔ́súsú vɔ́ wɛ. Nǔ wɛ nya énɛ́ ɔ́ wa nyi do nú Mawu Mavɔmavɔ nǔgbó.”


Mi Nɔ Gbeji nú Miɖee | Xwédo Awǎjijɛnɔ\nMi Nɔ Gbeji nú Miɖee\n“Gbɛtɔ́ ni . . . ma klán nǔ e Mawu dɔn cá ɔ ó.”—Maki 10:9\nJehovah byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni “wlíbò nú gbejininɔ.” (Mika 6:8) Enɛ ɖò dandan nú alɔwliwli towe, ɖó gbejininɔ mɛvo ɔ, jiɖiɖe sixu ɖè ǎ. Jiɖe ɖiɖó ka ɖò dandan, cobɔ wanyiyi na lidǒ.\nÉgbé ɔ, enyi asú kpo asì kpo lɛ ma ɖɔ mɛ̌ ɖíe ǎ ɔ, ye sixu nɔ gbeji nú yeɖee ǎ. Bo na dó cyɔn alɔ alɔwliwli towe jí ɔ, a ɖó na kanɖeji bo na wà nǔ wè elɔ lɛ.\n1 ALƆWLIWLI TOWE NI ÐÒ TAJI NÚ WE\nNǓ E BIBLU ÐƆ É: “Mi ma zán gbɛ̀ mitɔn xlonɔ ɖɔhun ó; loɔ, mi ni zán gbɛ̀ mitɔn nùnywɛtɔ́ ɖɔhun.” (Efɛzinu lɛ 5:15, 16) Nɔ kpɔ́n Alɔwliwli towe dó mɔ nǔ e nyí nùjɔnǔ hugǎn nú we lɛ é ɖokpo. Enyi a wà mɔ̌ ɔ, é xlɛ́ ɖɔ a nyɔ̌nùí.\nJehovah jló ɖɔ a ni sɔ́ ayi towe ɖó mɛ e a da é jí bonu mi ni “ɖu gbɛ̀ víví” ɖó kpɔ́. (Ecclésiaste 9:9) É ɖɔ nyí wɛn ɖɔ a kún ɖó na dovɛ̌ nú mɛ e a da é ó; é nyɔ́ wà ɔ, mi mɛ wè lɛ ɖó na ba wlɛnwín lɛ bo na nɔ wà nǔ e na dó xomɛhunhun nú miɖee lɛ é. (1 Kolɛntinu lɛ 10:24) Nǔ mɛ e a da é nɔ mɔ ɖɔ hwi nɔ jɛ dò emitɔn bɔ emi lɛ́ xɔ akwɛ ɖò nukún towe mɛ.\nTɛnkpɔn bo nɔ zán hwenu ɖó kpɔ́ xá mɛ e a da é, bo nɔ wlíbò n’i kpíkpé tɔn\nNɔ lin tamɛ dó “mi mɛ wè lɛ” jí, ni ma nyí dó “hwiɖokponɔ” jí ó\n2 CƆ́ AYI TOWE\nNǓ E BIBLU ÐƆ É: “Mɛɖé kpɔ́n nyɔnu ɖé bo ɖò linlin wɛ na ɖóxó xá ɛ ɔ, é ko lɛ̀ aga xá nyɔnu nɛ ɔ ɖò ayi mɛ xóxó.” (Matie 5:28) Enyi mɛɖé nɔ ɖò nǔ lin kpɔ́n dó nùblibli lɛ jí wɛ ɔ, ɖò ali ɖé nu ɔ, é sɔ́ ɖò gbeji nɔ nú mɛ e é da é wɛ ǎ nɛ.\nJehovah ɖɔ ɖɔ a ɖó na “cɔ́ ayi towe.” (Proverbes 4:23; Jérémie 17:9) Bonu a na kpé enɛ wu ɔ, a ɖó na cɔ́ nukún towe lɛ. (Matie 5:29, 30) Xwedó kpɔ́ndéwú tɔ́gbó Jɔbu tɔn; éyɛ nu alɛ̀ xá nukún tɔn lɛ ɖɔ emi kún na kpɔ́n nyɔnu ɖevo kpo jlǒ xóɖóxámɛ tɔn kpo gbeɖé ó. (Job 31:1) Kudeji ɖɔ emi kún na kpɔ́n fɔto sunnu ɖò mɛ̌ nyɔnu ɖò mɛ̌ tɔn (pornographie) gbeɖé ó. Lɛ̌ kanɖeji ɖɔ emi kún na ɖó kancica wanyiyi tɔn alɔkpa ɖebǔ xá mɛ ɖevo zɛ mɛ e a da é wu ó.\nXlɛ́ mɛ ɖevo lɛ céɖécéɖé ɖɔ mɛ e a da é jɛn a kpò na bɔ xó fó\nNɔ ɖó ayi lee nǔ nɔ cí nú mɛ e a da é wu, bo yawu sɛ́n kàn nú gbɛ̌dido ɖebǔ e ma na jɛji n’i ǎ é\nWÀ NǓ E A ÐÓ NA WÀ É\nMa blɛ́ hwiɖee ó, ɖǒ ayi fí e a nɔ yawu jɛ dò ɖè lɛ é wu. (Psaume 15:2) Ma nú winnya zɔ́n bonu a gɔn alɔdo byɔ ó. (Proverbes 1:5) Enyi a nɔ lin nǔ kpɔ́n dó nùblibli lɛ jí hǔn, nɔ dó gǎn bo na ɖuɖeji. Ma nú awakanmɛ kú we ó. (Proverbes 24:16) Jehovah na dó nú gǎn e dó wɛ a ɖè bo na nɔ gbeji nú mɛ e a da é é.\nNɛ̌ un ka sixu mɔ hwenu gɔ́ na bo na nɔ kpɔ́ xá mɛ e un da é gbɔn?\nUn ka sɔ́ mɛ e un da é dó ɖó xɔ́ntɔn ce zɔnjɛzɔnfɔ́n à?


Tan Gbɛzán Tɔn: Un Kanɖeji Bɔ Awakanmɛ Kú Mì Ǎ | Maxim Danyleyko\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Alur Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Belize Kriol Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Douala Eblegbe Edo Efik Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kekchi Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mixtèque (Guerrero) Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Sepulana Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nMɛ e tɔn wɛ é Maxim Danyleyko\n“TƆ́,” “PAPA,” “FOFÓ.” Lee mɛ winnyawinnya gègě nɔ yawu ylɔ mì ɖɔ ɖò Betɛli é nɛ. Ðó un ko ɖó xwè 89 wutu ɔ, é nɔ nyɔ́ sè nú mì. Un nɔ kpɔ́n wanyiyi sín xókwin enɛ lɛ dó mɔ akpáxwé ajɔ e Jehovah dó mì é tɔn ɖé na, ɖó sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn e un wà n’i nú xwè 72 é wutu. Ðó nǔ e un ko mɔ kpɔ́n ɖò sinsɛnzɔ́ Mawu tɔn mɛ é wutu ɔ, un kpéwú bo nɔ na jiɖe elɔ mɛ winnyawinnya enɛ lɛ sín ayi ce mɛ, ‘Enyi awakanmɛ ma kú mi ǎ ɔ, azɔ̌ mitɔn na hɛn lè wá.’—2 Tan 15:7.\nMƐJITƆ́ CE LƐ KPO NƆVÍ CE LƐ KPO\nMɛjitɔ́ ce lɛ gosin Ukraine bo yì cí Canada. Ye sá xwé ɖó toxo Rossburn tɔn e ɖò tokpɔn Manitoba tɔn mɛ é mɛ. Nɔ mǐtɔn wanyiyinɔ ɔ jì sunnu 8 kpo nyɔnu 8 kpo, hoxo ɖě ka ɖ’emɛ ǎ. Nyɛ wɛ nyí vǐ 14gɔ́ ɔ. Tɔ́ mǐtɔn yí wǎn nú Biblu, lobo nɔ xà nú mǐ Aklunɔzángbe zǎnzǎn lɛ, amɔ̌, é nɔ kpɔ́n sinsɛn lɛ dó mɔ wlɛnwín akwɛ biba tɔn, bɔ hwɛhwɛ ɔ, é nɔ kàn nǔ elɔ byɔ dó alisá mɛ: “Mɛ̌ ka nɔ sú akwɛ Jezu, ɖó wɛnɖagbe e é jla é kpo nǔ e é kplɔ́n mɛ é kpo wutu?”\nNɔví ce sunnu ɛnɛ kpo nɔví ce nyɔnu ɛnɛ kpo wá yí nugbǒ ɔ. Dada ce e nɔ nyí Rose é nyí gbexosin-alijitɔ́ kaka bo kú. Azǎn gudo tɔn e é bló lɛ é ɔ, é zán ye dó dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ bǐ ɖɔ è ni sɔ́ ayi ɖó Xó Mawu tɔn jí, lobo nɔ ɖɔ, “Un jló na mɔ mi ɖò gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ mɛ.” Fofó ce Ted nɔ jla zojimací mɛ yiyi sín wɛn ɖ’ayǐ. Aklunɔzángbe zǎnzǎn tɛgbɛ ɔ, é nɔ jla tóɖóétɔ́ lɛ ɖò hladio jí syɛnsyɛn ɖɔ hwɛhutɔ́ lɛ na fyɔ bǐ gbidigbidi ɖò zo e ma na cí gbeɖé ǎ é mɛ. É ɖò mɔ̌ có, nukɔnmɛ ɔ, é wá huzu Jehovah sɛntɔ́ gbejinɔtɔ́ kpo kanɖodonǔwutɔ́ ɖé kpo.\nLEE SINSƐNZƆ́ HWEBǏNU TƆN CE BƐ́ GBƆN É\nGbè ɖokpo ɖò juin 1944 ɔ, un lɛkɔ sín azɔ̌mɛ, bo wá xwégbe, bo mɔ akpomɛwema e xota tɔn nyí The Coming World Regeneration * é ɖò nùɖuɖu tavo mǐtɔn jí. Un xà wexwɛ nukɔntɔn ɔ, bo xà wegɔ ɔ, enɛ gudo ɔ, un sɔ́ ɖó xixa tɔn te ǎ. Ee un xà akpomɛwema ɔ bǐ fó gudo é ɔ, un kanɖeji bo na sɛ̀n Jehovah lee Jezu wà gbɔn é.\nNɛ̌ akpomɛwema ɔ ka wá tɔ́n ɖò tavo mǐtɔn jí gbɔn? Fofó ce Steve ɖɔ ɖɔ nya wè ɖé lɛ wɛ ɖò wema lɛ kpo akpomɛwema lɛ kpo “sà” wɛ, bo wá xwé mǐtɔn gbè. É ɖɔ: “Un xɔ elɔ, ɖó akwɛ tɔn kpɔ wutu.” Nya lɛ lɛ́ lɛkɔ wá Aklunɔzángbe e bɔ d’ewu é. Ye ɖɔ nú mǐ ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn wɛ nú emi, bɔ emi nɔ zán Biblu dó na xósin nú nǔ e mɛ lɛ sixu kanbyɔ lɛ é. É sù nukún mǐtɔn mɛ, ɖó mɛjitɔ́ mǐtɔn lɛ ko kplɔ́n mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ ɖó sísí nú Xó Mawu tɔn. Nya wè lɛ lɛ́ ɖɔ nú mǐ ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ lɛ ɖó kpléɖókpɔ́ ɖaxó ɖé malin-malin mɛ dìn ɖò Winnipeg, toxo e mɛ nɔví nyɔnu ce Elsie ɖè é. Un wá gbeta ɔ kɔn bo na yì Kpléɖókpɔ́ ɔ.\nUn kun kɛkɛ afɔdókwín ce nú kilomɛtlu 320 mɔ̌ yì Winnipeg, amɔ̌, un nɔte ɖò ali jí ɖò toxo Kelwood tɔn mɛ, fí e Kúnnuɖetɔ́ wè e wá ba mǐ kpɔ́n ɖò xwégbe lɛ é nɔ nɔ é. Ee un nɔ finɛ é ɔ, un yì kplé ɖé, bo mɔ nǔ e agun ɖé nyí é. Un lɛ́ wá mɔ ɖɔ sunnu, nyɔnu kpo yɔkpɔvu kpo bǐ ɖó na nɔ gbɔn xwégbe xwégbe bo kplɔ́n nǔ mɛ, lee Jezu wà gbɔn é.\nÐò Winnipeg ɔ, un mɔ fofó ce Jack ee gosin totaligbé Ontario tɔn bo wá kpléɖókpɔ́ ɔ é. Nɔví sunnu ɖé ɖɔ ɖò azǎn nukɔntɔn kpléɖókpɔ́ ɔ tɔn jí ɖɔ è na bló baptɛm. Jack kpo nyɛ kpo wá gbeta ɔ kɔn bo bló baptɛm ɖò kpléɖókpɔ́ enɛ jí. Ðò baptɛm mǐtɔn gudo ɔ, mǐ mɛ wè lɛ kanɖeji bo na bɛ́ sinsɛnzɔ́ gbexosin-alijitɔ́ tɔn lee é sixu yawu nyɔ́ bló gbɔn é. Ðò kpléɖókpɔ́ ɔ gudo tlolo ɔ, Jack huzu gbexosin-alijitɔ́ ɖé. Nyɛ ɖó xwè 16, bo ka ɖó na kpó ɖò azɔ̌mɛ yì wɛ, amɔ̌, ɖò xwè e bɔ d’ewu é mɛ ɔ, nyì lɔ huzu gbexosin-alijitɔ́ hwebǐnu tɔn.\nUN KPLƆ́N NǓ GÈGĚ\nNyɛ kpo Stan Nicolson kpo jɛ sinsɛnzɔ́ gbexosin-alijitɔ́ tɔn wà jí ɖò Souris, toxo ɖé wɛ, bo ɖò tokpɔn Manitoba tɔn mɛ. Un mɔ tlolo ɖɔ gbexosin-alijitɔ́zɔ́ kún nɔ bɔwǔ hwebǐnu ó. Akwɛ mǐtɔn jɛ vivɔ jí, amɔ̌, mǐ jó gbè ǎ. Ee mǐ ko ɖekúnnu ɖò azǎn ɔ bǐ jí ɖò gbè ɖokpo gudo é ɔ, mǐ lɛkɔ xwè xwé, bɔ xovɛ sìn mǐ tawun, mǐ ka ɖó akwɛ ɖě ǎ. É kpaca mǐ tawun hwenu e mǐ mɔ sáki ɖaxó ɖé ɖò hɔn mǐtɔn jí bɔ nùɖuɖu gɔ́ é. Kaka jɛ égbé ɔ, mǐ tuùn mɛ e sɔ́ ɖó finɛ ɔ ǎ. Gbadanu enɛ ɔ axɔsu lɛ ɖɔhun wɛ mǐ ɖu nǔ. Awakanmɛ mǐtɔn e ma kú ǎ é sín ajɔ tɛ ɖíe! Nugbǒ ɔ, ɖò sun enɛ sín fifonu ɔ, lee un ɖó zin gbɔn é ɔ, un ko ɖó zin sɔmɔ̌ kpɔ́n ɖò gbɛzán ce mɛ ǎ.\nÐò sun yɔywɛ ɖé gudo ɔ, è sɔ́ azɔ̌ d’así nú mǐ, bɔ mǐ na yì toxo Gilbert Plains tɔn mɛ, é ɖó Kilomɛtlu 240 mɔ̌ dó totaligbé Souris tɔn. Ðò hwenɛnu ɔ, dǒwutɛ gblogblo ɖé nɔ ɖò ataa ɔ jí ɖò agun ɖokpo ɖokpo mɛ, bo nɔ xlɛ́ azɔ̌ e agun ɔ wà ɖò sunmɛ sunmɛ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ é. Nú azɔ̌ ɔ yì dò ɖò sun ɖé mɛ ɔ, un nɔ xwlé xóɖiɖɔ ɖé agun ɔ, bo nɔ tɛɖɛ̌ jí nú nɔví sunnu lɛ kpo nɔví nyɔnu lɛ kpo ɖɔ ye ɖó na ván kàn d’eji. Ðò kplé ɔ gudo ɔ, nɔví nyɔnu gbexosin-alijitɔ́ mɛxomɔ e asú tɔn ma ɖò nugbǒ ɔ mɛ ǎ é ɖé ɖɔ nú mì kpo avǐ kpo ɖɔ, “Un nɔ tɛ́n kpɔ́n, amɔ̌, un sixu bló hugǎn ee un ko nɔ bló é ǎ.” Enɛ gudo ɔ, nyì lɔ bɛ́ avǐ, bo dó kɛnklɛn n’i.\nLee é nyí gbɔn nú mì é ɔ, mɛ winnyawinnya ee ɖó hlɔnhlɔn lɛ é sixu yawu wà nǔ nyì dò gbɔn mɔ̌, bɔ enɛ gudo ɔ, awakanmɛ na kú ye. Amɔ̌, un mɔ ɖɔ awakanmɛ kún ɖó na kú mɛ ɔ, é nyɔ́ wà ɔ, é na nyɔ́ hugǎn ɖɔ nǔ e è wà nyì dò é ni kplɔ́n nǔ mɛ, bonu è ni ɖò nùkplɔnmɛ enɛ flín wɛ hwenu e è ɖò nukɔn yì wɛ é. Sinsɛnzɔ́ gbejininɔ tɔn ɖevo lɛ na hɛn lè wá.\nAHWAN QUÉBEC TƆN\nWǔjɔmɛ ɖé wɛ é nyí nú mì hwenu e un ɖó xwè 21 bo yì Wemaxɔmɛ Galadi tɔn sín klasi 14gɔ́ ɔ é. Février 1950 wɛ mǐ yí kúnnuɖewema. Mɛ e bló Klasi enɛ ɔ xá mì é sín ɛnɛvlɔɖó mɔ̌ wɛ è sɛ́dó fí e è nɔ dó Flansegbe ɖè ɖò tokpɔn Québec tɔn mɛ ɖò Canada é. Sinsɛnnɔ lɛ ka ɖò gbè klán xá Kúnnuɖetɔ́ lɛ wɛ ɖò finɛ baɖabaɖa. È ɖè azɔ̌ nú mì dó Val-d’Or; toxo ɖé wɛ bɔ è nɔ kun siká ɖò finɛ. É sù gbè ɖokpo bɔ nɔví lɛ sín gbɛ̌ta e mɛ un ɖè é yì jla wɛn ɔ ɖò gletoxo Val-Senneville tɔn e sɛkpɔ finɛ é ɖé mɛ. Yɛhwenɔ xá ɔ mɛ tɔn gblɔ́n adǎn ɖɔ enyi mǐ ma gosin gletoxo ɔ mɛ dìn tlolo ǎ ɔ, emi na xò daka mǐ wu. Adǎngblɔ́nnúmɛ tɔn zɔ́n bɔ mǐ yì tɔ́n ɖò hwɛ nukɔn bɔ è ɖɔ nyì kún gbà sɛ́n ɖě ó; bo gbò akwɛ nú yɛhwenɔ ɔ.\nNǔ enɛ e jɛ é kpo gègě nǔ ɖevo lɛ kpo tɔn wá huzu akpáxwé “Ahwan Québec Tɔn” tɔn. Sinsɛn Katolika Hlɔma tɔn tɔn wɛ kp’acɛ dó tokpɔn Québec tɔn jí nú xwè 300 jɛji. Sinsɛngán lɛ kpo toxóɖɔtɔ́ e ɖò ahwan yetɔn mɛ lɛ é kpo doya nú Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ. É bɔwǔ hwenɛnu ǎ, mǐ ka lɛ́ sukpɔ́ ǎ; amɔ̌, mǐ lɔn nú awakanmɛ kú mǐ ǎ. Québec nu ayijlɔjlɔnɔ lɛ yí wɛn ɔ. È jɔwu mì bɔ un kplɔ́n Biblu xá mɛ gègě bɔ ye yí nugbǒ ɔ. Mɛ e un kplɔ́n Biblu xá lɛ é ɖokpo wɛ nyí xwédo e mɛ mɛ wǒ ɖè é. Xwédo ɔ blebu jɛ Jehovah sɛ̀n jí. Akɔnkpinkpan sín kpɔ́ndéwú yetɔn sísɛ́ mɛ ɖevo lɛ bɔ ye tɔ́n sín Sinsɛn Katolika tɔn mɛ. Mǐ kpó ɖò wɛn ɔ jla wɛ, bɔ gudo mɛ ɔ, mǐ wá ɖu ɖò ahwan ɔ jí!\nAZƆ̌ KPINKPLƆN NƆVÍ SUNNU LƐ DÓ GBÈ YEÐESUNƆ TƆN MƐ\nÐò 1956 ɔ, è ɖè azɔ̌ nú mì sɛ́dó Haïti. É ɖò wuvɛ̌ nú mɛsɛ́dó yɔyɔ̌ lɛ gègě wɛ bɔ ye na kplɔ́n Flansegbe, amɔ̌, gbɛtɔ́ lɛ nɔ ɖótó xó ɔ. Mɛsɛ́dó Stanley Boggus ɖɔ: “É jiwǔ ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ wà nǔ e wu ye kpé é, bo d’alɔ mǐ nú mǐ na ɖɔ xó e mǐ ɖó bo na ɖɔ é mǐɖesu.” Ðò bǐbɛ̌mɛ ɔ, é bɔwǔ nú mì ɖó un ko kplɔ́n Flansegbe ɖò Québec. Amɔ̌, é na nɔ zaan é ɔ, mǐ mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ ɖibla nyí nɔví e ɖò xá ɔ mɛ é bǐ wɛ nɔ dó Créole Haïti tɔn. Enɛ wu ɔ, nú mǐ mɛ mɛsɛ́dó lɛ na w’azɔ̌ mǐtɔn ganji ɔ, mǐ ɖó na kplɔ́n gbè xá ɔ mɛ tɔn. Mǐ bló mɔ̌, bɔ gǎndido mǐtɔn lɛ hɛn lè gègě wá.\nBo na dó d’alɔ nɔví lɛ d’eji ɔ, Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ na gbè mǐ, bɔ mǐ na lilɛ Atɔxwɛ kpo wema ɖevo lɛ kpo dó Créole Haïti tɔn mɛ. Mɛ e nɔ wá kplé ɖò tò ɔ mɛ lɛ é yawu jɛji. Wɛnjlatɔ́ 99 wɛ ɖò Haïti ɖò 1950, amɔ̌, kɛ́n enɛ jɛji bo yì 800 jɛji ɖò 1960! Hwenɛnu ɔ, è ɖè azɔ̌ nú mì, bɔ un na wà sinsɛnzɔ́ ɖò Betɛli. Ðò 1961 ɔ, awǎjijɛ sín nǔ wɛ é nyí nú mì ɖɔ un ɖ’alɔ ɖò nukúnkpikpe dó Wemaxɔmɛ Sinsɛnzɔ́ Axɔsuɖuto ɔ tɔn wu mɛ. Mǐ kpéwú bo kplɔ́n azɔ̌ mɛxo agun tɔn 40 kpo gbexosin-alijitɔ́ titewungbe lɛ kpo. Ðò kpléɖókpɔ́ ɖaxó janvier 1962 tɔn jí ɔ, mǐ dó wusyɛn lanmɛ nú nɔví sunnu xá ɔ mɛ tɔn ee jɛxa lɛ é, ɖɔ ye ni gbló ada nú sinsɛnzɔ́ yetɔn, bo sɔ́ ɖé lɛ ɖò ye mɛ, bɔ ye nyí gbexosin-alijitɔ́ titewungbe lɛ. Nǔ enɛ wá dó ganmɛ, ɖó gbeklanxamɛ ɖò nukɔn jawě.\nÐò kpléɖókpɔ́ ɔ gudo tlolo ɖò 23 janvier 1962 ɔ, ye wlí mɛsɛ́dó Andrew D’Amico kpo nyì kpo ɖò alaxɔ mɛ, lobo yí Réveillez-vous! 8 janvier (ee ɖò Flansegbe mɛ lɛ é) bǐ. Réveillez-vous! ɔ ɖè xó sín xójlawema tò ɔ tɔn Flansegbe tɔn e ɖɔ ɖɔ è nɔ sɛ̀n vodun ɖò Haïti é mɛ. Mɛɖé lɛ yí wǎn nú xó ɔ ǎ, bo ɖɔ ɖɔ alaxɔ mɛ wɛ è wlan xota ɔ ɖè. Aklunɔzán gblamɛ yɔywɛ ɖé gudo ɔ, è nya mɛsɛ́dó lɛ sín tò ɔ mɛ. * Amɔ̌, nɔví sunnu xá ɔ mɛ tɔn e è ko kplɔ́n azɔ̌ lɛ é kpé nukún dó azɔ̌ ɔ wu ɖò ali e jiwǔ é ɖé nu. Égbé ɔ, un nɔ j’awǎ xá ye ɖó dɛ e ye dɛ é kpo nukɔn e ye yì ɖò gbigbɔ lixo é kpo wu. Ye tlɛ ɖó Owe-Wiwe lẹ—Lẹdogbedevomẹ Aihọn Yọyọ Tọn dó Créole Haïti tɔn mɛ dìn, ɖ’ayǐ ɔ dlɔ̌ tɔn jɛn mǐ sixu kú.\nXƆGBIGBÁZƆ́ ÐÒ CENTRAFRIQUE\nEe un wà sinsɛnzɔ́ ɖò Haïti gudo é ɔ, è sɔ́ azɔ̌ d’así nú mì bɔ un na nyí mɛsɛ́dó ɖò Centrafrique. Nukɔnmɛ ɔ, è jɔwu mì bɔ un nyí nukúnkpénuwutɔ́ tomɛyitɔ́ ɖò finɛ, bɔ enɛ gudo ɔ, un lɛ́ nyí nukúnkpénuwutɔ́ alaxɔ tɔn.\nÐò hwe enɛ lɛ nu ɔ, Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ gègě nɔ nyí xɔ e nyí xɔ xlólo tawun lɛ é. Un kplɔ́n lee è nɔ yì ba sɛ̀ ɖò zunkan mɛ gbɔn é kpo lee è nɔ gbá xɔ na gbɔn é kpo. Nú aligbɔntɔ́ lɛ mɔ mì bonu un ɖò tagba jɛ wɛ ɖò azɔ̌ yɔyɔ̌ enɛ kɔn ɔ, nùkpinkpɔn wɛ un nɔ huzu nú ye. Enɛ lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú nɔví lɛ, bɔ ye nɔ ɖ’alɔ ɖò xɔgbigbázɔ́ ɔ mɛ, lobo nɔ lɛ́ kpé nukún dó Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn yeɖesunɔ tɔn wu d’eji. Sinsɛngán lɛ nɔ cá nú mǐ, ɖó tólu e è sá sɛ̀n dó lɛ é wɛ ɖò sinsɛnxɔ yedɛɛ lɛ tɔn lɛ ta, bɔ mǐdɛɛ lɛ tɔn ka ɖó ǎ. Amɔ̌, awakanmɛ kú mǐ ǎ, mǐ kpó ɖò kplé bló wɛ ɖò Kpléxɔ mǐtɔn xlólo e è sɔ́ sɛ̀ dó gbá lɛ é mɛ. Mɛcako ɔ ɖó te hwenu e jɔhɔn ɖaxó ɖé nyì ɖò azinkan tò ɔ tɔn e nyí Bangui é é. É ɖè tólu e è sà sɛ̀n dó é sín sinsɛnxɔ lɛ ɖokpo ta, bo sɔ́ nyì dó ali taji tò ɔ tɔn jí. Sɛ̀ e ka ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn mǐtɔn ta é sɛ̀ tɛn ǎ. Bo na dó kpé nukún dó Axɔsuɖuto ɔ sín azɔ̌ lɛ wu ganji ɔ, mǐ gbá alaxɔ yɔyɔ̌ ɖokpo kpo mɛsɛ́dó lɛ sín xwé kpo ɖò sun atɔ́ɔ́n kpowun gblamɛ. *\nGBƐZÁN ALƆWLIWLI TƆN XÁ ASÌ KANÐODONǓWUTƆ́ ÐÉ\nÐò alɔwliwlizán mǐtɔn gbè\nÐò 1976 ɔ, è gbɛ́ azɔ̌ Axɔsuɖuto ɔ tɔn ɖò Centrafrique, bɔ è ɖè azɔ̌ nú mì sɛ́dó N’Djamena, ee nyí azinkan Tchad e sɛkpɔ finɛ é tɔn é. Un xò gò Happy ee nyí gbexosin-alijitɔ́ titewungbe kanɖodonǔwutɔ́ ɖé, bo nyí Cameroun nu é. Mǐ wlí alɔ ɖò 1er avril 1978. Ðò sun enɛ ɖokpo ɔ mɛ ɔ, tohwan ɖé bɛ́, bɔ mǐ kpo mɛ gègě kpo hɔn yì tofɔligbé tò ɔ tɔn. Hwenu e ahwan ɔ fó bɔ mǐ lɛkɔ yì xwé mǐtɔn gbè é ɔ, mǐ mɔ ɖɔ xwé mǐtɔn ko huzu azinkan nú ahwanfuntɔ́ gbɛ́ta ɖé. Wema mǐtɔn lɛ kɛɖɛ wɛ mǐ ba kpò ǎ, loɔ, mǐ lɛ́ ba avɔ e Happy dó dó wlí alɔ é kpo alɔwliwli sín nùnina mǐtɔn lɛ bǐ kpo kpò. Amɔ̌, awakanmɛ kú mǐ ǎ. Mǐɖesunɔ lɛ kpó ɖò gbɛ̀, bo ɖò nukún ɖó azɔ̌ ɖevo lɛ wɛ.\nXwè wè mɔ̌ gudo ɔ, è lɛ́ yí gbè nú azɔ̌ mǐtɔn ɖò Centrafrique. Mǐ lɛkɔ yì finɛ, bo wà nukúnkpénuwutɔ́ tomɛyitɔ́ sín azɔ̌. Mɔ̌to ɖé wɛ mǐ sɔ́ dó ɖó xɔ na, bɔ zan e mǐ nɔ zé kpé é ɖé, balíi e sixu hɛn sìn litli 200 é ɖé, sinfánú ɖé, kpo jɔglɔndógo (gaz) e è nɔ dó ɖa nǔ é ɖé kpo nɔ ɖ’emɛ. Tomɛyiyi ɔ nɔ vɛwǔ. Gbè ɖokpo ɔ, kponɔ e nɔ nɔ alita lɛ é ɖó mǐ te ɖò ali jí hugǎn azɔn 117.\nHwɛhwɛ ɔ, gbɛmɛ nɔ hunzo tawun bo nɔ yì 50°C. Kpléɖókpɔ́ lɛ hwenu ɔ, é nɔ vɛwǔ hweɖelɛnu bɔ è na mɔ sìn e na kpé bɔ mɛ lɛ na bló baptɛm é. Enɛ wu ɔ, nɔví sunnu lɛ nɔ dun sìn ɖò tɔsisa e ko ɖò xúxú wɛ é ɖé mɛ, bɔ kpɛɖé kpɛɖé ɔ, ye nɔ xò sìn e sín hudo ye ɖó bo na bló baptɛm é kplé; hwɛhwɛ ɔ, balíi ɖé mɛ wɛ è nɔ bló baptɛm nú mɛ ɖè.\nAZƆ̌ ÐEVO LƐ ÐÒ AFLIKA TÒ DEVO LƐ MƐ\nÐò 1980 ɔ, è sɛ́ mǐ dó Nigéria. Finɛ ɔ, mǐ d’alɔ nú xwè wè adaɖé ɖò tuto e è bló bo na gbá alaxɔ yɔyɔ̌ ɔ é mɛ. Nɔví lɛ xɔ agbanxɔ síngbó wenɔ ɖé, bɔ è sixu tún ɖó vovo, bɔ enɛ gudo ɔ, è na lɛ́vɔ gbá ɖó fí e nyí mǐdɛɛ lɛ tɔn é. Un fán xɔ ɔ bo yì aga ɖéé zǎnzǎn ɖokpo, bo na dó d’alɔ mɛ e ɖò xɔ ɔ tún ɖó vovo wɛ lɛ é. Gan wěwe mɛ mɔ̌ ɔ, un jɛ te jɛ sín aga jí lee un fán nǔ yì gbɔn é. Amɔ̌, ɖó è ko tún nǔ lɛ ɖó vovo wutu ɔ, nǔ lɛ gbɔn vo, bɔ un flɛ́ sín dɔ̌n bo j’ayǐ. Nǔ e xá mì é syɛn kpɛɖé, amɔ̌, ee dotóo ɔ gbéjé mì kpɔ́n gudo é ɔ, é ɖɔ nú Happy ɖɔ: “Ma ɖi xɛsi ó. Kàn ɖé lɛ jɛn sɛ̀ kpowun ɖò lan tɔn mɛ, ɖò aklunɔzán gblamɛ ɖokpo alǒ hú mɔ̌ gudo dìn ɔ, é na jɛ ganji.”\nMǐ xwè kpléɖókpɔ́ ɖé bo ɖò “mɛkplékpɔ́mɛ sín hǔn” ɖé mɛ\nÐò 1986 ɔ, mǐ sɛ̀ tɛn yì Côte d’Ivoire, bo wà nukúnkpénuwut ɔ́ tomɛyitɔ́zɔ́ ɖò finɛ. Azɔ̌ enɛ ɔ dɔn mǐ yì Burkina Faso ee sɛkpɔ finɛ é. Xwè ɖé lɛ ɖíe wá yì ɔ, un sixu lin gbeɖé ɖɔ Burkina na huzu xwé mǐtɔn nú hwenu ɖé ǎ.\nHwenu e mǐ ɖò tomɛyitɔ́zɔ́ wà wɛ é ɔ, mɔ̌to ɖé wɛ mǐ sɔ́ dó ɖó xɔ na\nUn gosin Canada ɖò 1956, bɔ ɖò xwè 47 gudo, enɛ wɛ nyí ɖò 2003 ɔ, un lɛkɔ wá Canada, bɔ nyì kpo Happy kpo w’azɔ̌ ɖò Betɛli ɖò finɛ. Toví Canada tɔn wɛ mǐ nyí ɖò wema jí, amɔ̌, é nɔ cí ɖɔ Aflikanu wɛ mǐ nyí ɖɔhun.\nUn ɖò Biblu kplɔ́n xá mɛɖé wɛ ɖò Burkina Faso\nÐò 2007 hwenu e un ɖó xwè 79 é ɔ, è lɛ́ sɛ́ mì dó Aflika! È ɖè azɔ̌ nú mǐ dó Burkina Faso, bɔ un nyí ɖokpo ɖò hagbɛ̌ Wěɖegbɛ́ Tò ɔ Tɔn tɔn mɛ. Ðò nukɔnmɛ ɔ, azɔ̌xɔsa Betɛli tɔn tò ɔ tɔn enɛ wá huzu azɔ̌xɔsa lilɛdogbeɖevomɛ tɔn e ma ɖò Betɛli ǎ é ɖé, bo ɖò alaxɔ Bénin tɔn sín acɛ mɛ, bɔ ɖò août 2013 ɔ, è ɖè azɔ̌ nú mǐ dó Betɛli Bénin tɔn.\nNyì kpo Happy kpo, hwenu e mǐ ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò alaxɔ Bénin tɔn mɛ é\nGǎn sɔ́ ɖò wutu ce ɖò agbaza lixo ǎ có, sinsɛnzɔ́ ɔ ka kpó ɖò nǔ taji nyí nú mì wɛ. Ðò xwè atɔn e wá yì lɛ é mɛ ɔ, alɔ e mɛxo agun tɔn lɛ dó mì kpo xomɛnyínyɔ́ kpo é, gɔ́ nú gudo e asì ce nɔ nú mì kpo wanyiyi kpo é zɔ́n bɔ un ɖó awǎjijɛ, bo mɔ mɛ e un kplɔ́n Biblu xá lɛ é wè bɔ ye bló baptɛm, ye wɛ nyí Gédéon kpo Frégis kpo. Ye ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ kpo kanɖodonǔwu kpo dìn.\nDìn ɔ, è sɛ́ asì ce kpo nyì kpo dó alaxɔ Afrique du Sud tɔn mɛ. Ðò fí ɔ, hagbɛ̌ xwedó Betɛli tɔn ɔ tɔn lɛ nɔ kpé nukún dó wutu ce ɖò agbaza lixo kpo xomɛnyínyɔ́ kpo. Afrique du Sud wɛ nyí tò tɛnwegɔ e mɛ è jɔwu mì, bɔ un wà sinsɛnzɔ́ ɖè ɖò Aflika é. Ðò octobre 2017 ɔ, mǐ mɔ nyɔna nukúnɖeji ɖé. Mǐ kpéwú bo yì hɔnkàn gbɛ̀ ɔ tɔn mǐtɔn e ɖò Warwick, New York é sín hunhun domɛ. Nǔ manawɔn ɖé wɛ.\nAnnuaire 1994 tɔn ɖɔ ɖò wexwɛ 255gɔ́ ɔ jí ɖɔ: “Mǐ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖěɖee ko dɛ ɖò azɔ̌ ɔ mɛ nú xwè mɔkpan lɛ é ɖɔ: ‘Mi syɛnlǐn; awakanmɛ ni ma kú mi ó, ɖó nǔ e mi wà lɛ bǐ sín ajɔ ɖè.’—2 Tan 15:7.” Happy kpo nyì kpo kanɖeji bo na xwedó wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ enɛ, lobo na lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ nú ye ni wà nǔ ɖokpo ɔ.\n^ akpá. 9 Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ wɛ ɖetɔ́n ɖò 1944. É ka sɔ́ tíìn dìn ǎ.\n^ akpá. 23 Tinmɛ ɖevo lɛ ɖò Annuaire 1994 des Témoins de Jéhovah mɛ, wex. 148-150.\n^ akpá. 26 Kpɔ́n “Building on a Solid Foundation” ɖò Réveillez-vous! (Glɛnsigbe) 8 mai 1966 mɛ, wex. 27.


Tan Gbɛzán Tɔn: Un Mɔ Gbɔdónúmɛ Ðò Wuvɛ̌ Ce lɛ Bǐ Mɛ | Edward Bazely\nSinsɛnzɔ́ Axɔ́suɖuto ɔ Tɔn\nWemasɛxwetɛn Ɛntɛnɛti Jí Tɔn (opens new window)\nByɔ̌ Ðɔ È Ni Wá Ba We Kpɔ́n\nNǔnina Lɛ (opens new window)\nSɔ́ gbè ɖokpo Fɔngbe Hun Akpáxwé Towe (opens new window)\nAtɔxwɛ: Nǔkplɔnkplɔn Tɔn | Juin 2018\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Alur Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Belize Kriol Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Douala Eblegbe Edo Efik Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kekchi Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mixtèque (Guerrero) Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Sepulana Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nTAN GBƐZÁN TƆN\nUn Mɔ Gbɔdónúmɛ Ðò Wuvɛ̌ Ce lɛ Bǐ Mɛ\nMɛ e tɔn wɛ é Edward Bazely\nÐò Tɔsisa Indus tɔn sín agě gbadahweji tɔn ɔ jí, ɖò fí e è nɔ ylɔ ɖɔ Pakistan ɖò égbé dìn é wɛ toxo Sukkur tɔn hwexónu tɔn ɔ ɖè. Finɛ wɛ è jì mì ɖè ɖò 9 novembre 1929. Ðò hwe enɛ nu ɔ, mɛsɛ́dó Glɛnsinu ɖé na wema gègě ɖò bǔ ee ɖó sinmɛ e nɔ kɔ́n é ɖé mɛjitɔ́ ce lɛ. Wema junjɔn Biblu jí enɛ lɛ d’alɔ mì bɔ un huzu ɖokpo ɖò Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ mɛ.\nÈ NƆ ylɔ wema enɛ lɛ ɖɔ nyǐ sín kplékplé. Ee un ɖó nǔwukpikpé bo sixu ba dò nú nǔ e ye ɖɔ é ɔ, un mɔ ɖiɖe e ɖò gbɛ̀, bo flɔ́ zo dó glɔ̌ nú tamɛ linlin ce é ɖò ye mɛ. É sín enɛ wu bɔ sín vǔ ɔ, xovɛ nukúnnúmɔjɛnǔmɛ Biblu tɔn tɔn e wema nukúnɖeji enɛ lɛ xwlé mɛ é nɔ sìn mì.\nHwenu e Wɛkɛ Hwan wegɔ ɔ jló na sú kún dó nú Inde é ɔ, gbɛzán ce jɛ huzuhuzu dó nyanya jí jí. Mɛjitɔ́ ce lɛ klán, bɔ enɛ gudo ɔ, ye gbɛ́ yeɖée. Un sixu tuùn nǔ e zɔ́n bɔ mɛ wè e un yí wǎn na lɛ é na jó yeɖée dó gbɔn mɔ̌ é ǎ. Ðò wanyiyi linu ɔ, é cí nú mì ɖɔ è ɖè anɔ̌ nú mì, bo gbɛ́ mì ɖɔhun. Un nyí vǐɖokponɔ, bɔ é cí nú mì ɖɔ un kún sixu mɔ gbɔdónúmɛ kpo alɔdo kpo ee sín hudo un ɖó tawun é ó ɖɔhun.\nNɔ ce kpo nyì kpo wá cí Karachi ee nyí azinkan nú tokpɔn ɔ é. Gbè ɖokpo ɔ, Fred Hardaker ee nyí dotóogán mɛxomɔ ɖé, bo nyí ɖokpo ɖò Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ mɛ é xúxú hɔn mǐtɔn. Nùɖiɖi ɖokpo ɔ wɛ é ɖó mɛsɛ́dó ee na wema lɛ xwédo ce é ɖɔhun. É xwlé Biblu kpinkplɔn ɖé nɔ ce. Nɔ ce gbɛ́, bo ka ɖɔ nú mì ɖɔ un sixu yí gbè na. Nɔví Hardaker jɛ nǔ kplɔ́n xá mì jí ɖò aklunɔzán gbla e bɔ d’ewu é mɛ.\nAklunɔzán gblamɛ yɔywɛ ɖé gudo ɔ, un jɛ kplé lɛ yì jí ɖò Nɔví Hardaker sín dotóoxwé mɛɖesunɔ tɔn. Kúnnuɖetɔ́ mɛxomɔ 12 mɔ̌ nɔ kplé ɖò finɛ bo nɔ sɛ̀n Mawu. Ye dó gbɔ nú mì, bo kpé nukún wǔ yè vǐ ɖé ɖɔhun. Kpodo wanyiyi kpo wɛ un nɔ flín lee ye nɔ junjɔn ayǐ ɖó kpɔ́ xá mì, bo nɔ dɔn yeɖée wá ɖó hǎ ce jí, lobo nɔ ɖɔ xó xá mì xɔ́ntɔn jɔ xɔ́ntɔn lɛ ɖɔhun gbɔn é; nǔ e sín hudo un ka ɖó tawun hwenɛnu é nɛ.\nÉ sɔ́ lín ǎ bɔ Nɔví Hardaker ɖɔ nú mì ɖɔ nyì na nɔ xwedó emi yì kúnnuɖegbe. É kplɔ́n mì glamafónu zinzan, bonu mǐ na dó sixu xò xóyidókanji e mɛ xóɖiɖɔ junjɔn Biblu jí klewun klewun lɛ ɖè é. Xóɖiɖɔ lɛ ɖé lɛ ɖò tlɔlɔ, b’ɛ sín enɛ wu bɔ xwétɔ́ lɛ yí wǎn nú wɛn ɔ ǎ. Amɔ̌, kúnnuɖiɖe nú mɛ ɖevo lɛ nɔ sɔ́ akpàkpà mì. Akpàkpà nɔ sɔ́ mì tawun dó nugbǒ Biblu tɔn wu, bɔ un yí wǎn nú nugbǒ enɛ mímá xá mɛ ɖevo lɛ.\nEe ahwankpá Japon tɔn byɔ Inde é ɔ, gǎn Grande-Bretagne tɔn lɛ ɔ, kɔ e gbidi nú Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ wɛ ye ɖè é lɛ́ jɛji. Gudo mɛ ɖò Juillet 1943 ɔ, kɔgbidinúmɛ enɛ wà nǔ dó nyiɖesunɔ wu. Gǎn wemaxɔmɛ ɔ tɔn ee nyí sinsɛngán Anglicane tɔn ɖé é nya mì, ɖó é ɖɔ ɖɔ un nyí “mɛɖé bɔ nùɖé kún nɔ jɛmɛ nú mì ó.” É ɖɔ nú nɔ ce ɖɔ gbɛ̌ e dó xá Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ wɛ un ɖè é, nyí kpɔ́ndéwú nyanya nú wemaxɔmɛvi ɖevo lɛ. É vɛ́ nú nɔ ce, bɔ é sɛ́n kàn nú gbɛ̌ e dó xá Kúnnuɖetɔ́ lɛ wɛ un ɖè é. Nukɔnmɛ ɔ, é sɛ́ mì dó tɔ́ ce gɔ́n ɖò Peshawar; toxo ɖé wɛ, bo ɖó kilomɛtlu 1 370 dó tofɔligbé. Ðó un ba nùɖuɖu gbigbɔ tɔn kpo mɛ e un na dó gbɛ̌ xá lɛ é kpo kpò wutu ɔ, kanmɛ gbɔjɔ mì ɖò gbigbɔ lixo.\nUN LƐ́ JƐ GANJI ÐÒ GBIGBƆ LIXO\nÐò 1947 ɔ, un lɛkɔ yì Karachi bo ɖò azɔ̌ ba wɛ. Ee un ɖò dɔ̌n é ɔ, un yì Dotóogán Hardaker sín dotóoxwé mɛɖesunɔ tɔn. É yí mì kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo.\nÐó é lin ɖɔ un wá bo na gbéjé lanmɛ ce kpɔ́n wutu ɔ, é kanbyɔ mì ɖɔ: “Etɛ ka ɖò ya dó nú we wɛ?”\nUn yí gbè n’i ɖɔ: “Dotóogán, lanmɛzɔn jɛ wɛ un ɖè ǎ, gbigbɔ lixo jɛ azɔn ɖè wɛ un ɖè. Un ba ɖɔ è ni kplɔ́n Biblu xá mì.”\nÉ ɖɔ: “Hwetɛnu a ka ba na bɛ́?”\nUn ɖɔ: “Dìn tlolo, enyi é nyɔ́ bló ɔ nɛ.”\nMǐ kplɔ́n Biblu ɖò gbadanu bɔ é jiwǔ tawun. É cí nú mì ɖɔ un lɛ́ jɛ lee un ɖè ɖò gbigbɔ lixo é ɖɔhun. Nɔ ce wà nǔ bǐ bo na sú ali dó mì, bonu un ma dó gbɛ̌ xá Kúnnuɖetɔ́ lɛ ó, amɔ̌ dìn tɔn ɔ, un kanɖeji bo na sɔ́ nugbǒ ɔ dó ɖó ce. Ðò 31 août 1947 ɔ, un bló baptɛm, bo dó xlɛ́ zě e un zé nyiɖée jó nú Jehovah é. É na nɔ zaan é ɔ, un bɛ́ gbexosin-alijitɔ́ hwebǐnu tɔn sín azɔ̌ hwenu e un ɖó xwè 17 é.\nGBEXOSIN-ALIJITƆ́ZƆ́ NA MÌ AWǍJIJƐ\nFí nukɔntɔn e un wà gbexosin-alijitɔ́zɔ́ ɖè é wɛ nyí Quetta, finɛ wɛ nyí ahwansla Grande-Bretagne tɔn ɖ’ayǐ. Ðò 1947 ɔ, tò ɔ má bo huzu Inde kpo Pakistan kpo. * Nǔ enɛ e jɛ é zɔ́n bɔ adakaxixo mɛ wu ɖò sinsɛn linu gbakpé, b’ɛ sín enɛ wu bɔ mɛ gègě hɔn sín tò yetɔn mɛ, bɔ nú è ɖó lee mɛ e hɔn sín tò yetɔn mɛ lɛ é sukpɔ́ gbɔn ɖò hwenuxó mɛ é xó ɖɔ wɛ ɔ, é lɔ nyí ɖokpo ɖ’emɛ. Gbɛtɔ́ livi 14 mɔ̌ wɛ yì ba bibɛtɛn ɖò fí ɖevo lɛ. Malɛnu ee ɖò Inde lɛ é yì Pakistan, bɔ Hindu kpo Sikh kpo e ɖò Pakistan lɛ é yì cí Inde. Hwenu e nǔ hannyahannya enɛ ɖò jijɛ wɛ é ɔ, un zunfan pípan e gbɛtɔ́ gɔ́ é ɖé, bo nɔ gblɛlɛ mɛ mɔ̌ kaka yì Quetta.\nUn yì kpléɖókpɔ́ lɛdo tɔn ɖé ɖò Inde ɖò 1948\nÐò Quetta ɔ, un mɔ George Singh ee nyí gbexosin-alijitɔ́ titewungbe bo ɖó xwè 25 mɔ̌ é. George na mì kɛkɛ afɔdókwín xóxó ɖokpo, bɔ un nɔ kun gbɔn sókanmɛto ɔ mɛ. Ðibla nyí hwe lɛ bǐ nu ɔ, mɛɖé nɔ zɔn xá mì yì kúnnuɖegbe ǎ. Ðò sun ayizɛ́n vlamɛ ɔ, un ko jɛ Biblu kplɔ́n xá mɛ 17 jí, bɔ Biblu kplɔntɔ́ enɛ lɛ ɖé lɛ wá nugbǒ ɔ mɛ. Ðokpo ɖò ye mɛ bo nyí ahwangán ɖé bɔ nyikɔ tɔn nɔ nyí Sadiq Masih; é d’alɔ George kpo nyì kpo bɔ mǐ lilɛ wema junjɔn Biblu jí ɖé lɛ dó gbè e nɔ nyí Ourdou, bo nyí Pakistan sín gbè é mɛ. Sadiq wá huzu wɛnjlatɔ́ kanɖodonǔwutɔ́ ɖé.\nUn xwè wemaxɔmɛ Galadi tɔn, bo ɖò batóo Queen Elizabeth mɛ\nNukɔnmɛ ɔ, un lɛkɔ yì Karachi, bo w’azɔ̌ xá Henry Finch kpo Harry Forrest kpo, mɛsɛ́dó wɛ ye nyí bo gosin Wemaxɔmɛ Galadi tɔn tlolo. Ye kplɔ́n yɛhwexɔsuɖuto ɔ sín nǔ xɔ akwɛ lɛ mì. Gbè ɖokpo ɔ, un kplá Nɔví Finch yì tomɛ wɛnɖagbejijla tɔn ɖò gbadahweji Pakistan tɔn. Ðò só ɖaxó lɛ sín akpá ɔ, mǐ mɔ gletoxo ɔ mɛ nu mɛɖesɔhwetɔ́ e nɔ dó Ourdou, bɔ nugbǒ Biblu tɔn sín kɔ xú lɛ é gègě. Xwè wè gudo ɔ, nyì lɔ jɛxa bo yì Wemaxɔmɛ Galadi tɔn; un lɛkɔ yì Pakistan bo nyí nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn alɔgɔtɔ́. Un nɔ mɛsɛ́dó lɛ sín xwé ɖé gbè ɖò Lahore, bɔ nɔví sunnu mɛsɛ́dó atɔn ɖevo lɛ gɔ́ nú mì.\nUN MƆ NYIÐÉE MƐ ÐÒ NǓ E NYÍ LINKPƆ́N NÚ MÌ É ÐÉ MƐ\nÉ blawu ɖɔ ɖò 1954 ɔ, mɛsɛ́dó e ɖò Lahore lɛ é ɔ, é vɛwǔ bɔ ye na nɔ kpɔ́, bo mɔ nǔ jɛ yeɖée gbè mɛ, b’ɛ sín enɛ wu bɔ alaxɔ ɖè mǐ sɛ́dó fí vovo. Ðó un ma wà nǔ kpo nùnywɛ kpo ǎ, bo ɖ’alɔ ɖò tagba ɔ mɛ wutu ɔ, è gbɛ́ nǔ nú mì syɛnsyɛn. É cí ɖě nú mì, bɔ un mɔ ɖɔ un j’ayǐ ɖò gbigbɔ lixo. Un lɛkɔ yì Karachi, bɔ enɛ gudo ɔ, un yì Londres ɖò Angleterre, kpo linlin ɔ kpo ɖɔ un na lɛ́ vɔ́ azɔ̌ bɛ́ ɖò gbigbɔ lixo.\nÐò Londres ɔ, xwédo Betɛli Londres tɔn tɔn sín hagbɛ̌ lɛ gègě nɔ agun ce mɛ. Pryce Hughes ee nyí devizɔwatɔ́ alaxɔ tɔn xomɛnyɔtɔ́ ɖé é kplɔ́n azɔ̌ mì kpo wanyiyi kpo. Gbè ɖokpo ɔ, é ɖɔ nú mì ɖɔ é wá jɛ hweɖenu bɔ Joseph F. Rutherford ee ɖò nukún kpé dó azɔ̌ ɔ wu wɛ gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ é ɖè wě ɖé xá emi dó nùjɔnǔ mɛ. Hwenu e Nɔví Hughes tɛ́n kpɔ́n bo na ba hwɛjijɔ nú éɖée é ɔ, Nɔví Rutherford gbɛ́ nǔ n’i syɛnsyɛn. É kpaca mì ɖɔ un mɔ bɔ Nɔví Hughes ko nǔ yɛ́ɛ hwenu e é ɖò nǔ e jɛ é flín wɛ é. É ɖɔ ɖɔ tlolo hwɛ̌ ɔ, é vɛ́ nú emi. Amɔ̌ ɖò nukɔnmɛ ɔ, é mɔ ɖɔ emi ɖó hudo wěɖexámɛ syɛnsyɛn enɛ tɔn, lé xlɛ̌ wanyiyi Jehovah tɔn tɔn ɖé wɛ. (Ebl. 12:6) Xó tɔn lɛ byɔ ayi mɛ nú mì, bo zɔ́n bɔ un lɛ́ jɛ ganji ɖò gbigbɔ lixo.\nÐò táan enɛ lɛ mɛ mɔ̌ ɔ, nɔ ce sɛ̀ tɛn wá Londres, bo yí gbè nú Biblu kpinkplɔn e John E. Barr ee wá nɔ Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ mɛ é xwlé è é. É xwè tɛ́ bo yì nukɔn ɖò gbigbɔ lixo, bo bló baptɛm ɖò 1957. Un wá sè ɖò nukɔnmɛ ɖɔ cobonu tɔ́ ce na kú ɔ, é lɔ kplɔ́n nǔ xá Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ.\nÐò 1958 ɔ, un wlí alɔ xá Lene, nɔví nyɔnu Danemark tɔn ɖé wɛ, bo sɛ̀ tɛn wá jɛ Londres. Ðò xwè e bɔ d’ewu é mɛ ɔ, Mawu dó nú mǐ, bɔ mǐ jì vǐ nyɔnu ɖé, bo ylɔ ɛ ɖɔ Jane, é wɛ nyí nukɔnví vǐ atɔ́ɔ́n e mǐ ɖó lɛ é tɔn. Un lɛ́ mɔ wǔjɔmɛ sinsɛnzɔ́ tɔn ɖevo lɛ ɖò agun Fulham tɔn mɛ. Amɔ̌ ɖò nukɔnmɛ ɔ, lanmɛ ma ɖò ganji Lene tɔn byɔ ɖɔ mǐ ni sɛ̀ tɛn jɛ fí e ninɔmɛ ayǐ mɛ tɔn hun myɔ ɖè é ɖé. Enɛ wu ɔ, ɖò 1967 ɔ, mǐ sɛ̀ tɛn yì Adélaïde ɖò Australie.\nAWĚXOMƐ E GBÀ AYI DÓ NÚ MƐ É ÐÉ\nKlisanwun mɛxomɔ yí ami dó ɖè 12 wɛ ɖò agun mǐtɔn Adélaïde tɔn ɔ mɛ. Ye nɔ nɔ nukɔn nú wɛnjijlazɔ́ ɔ kpo kanɖodonǔwu kpo. Blewun jɛn mǐ lɛ́ bɛ́ aca gbigbɔ tɔn mǐtɔn lɛ.\nÐò 1979 ɔ, Lene kpo nyì kpo jì vǐ mǐtɔn atɔ́ɔ́ngɔ ɔ, bo sun nyǐ i ɖɔ Daniel. Azɔn e nɔ nyí trisomie 21 * é ɖò ya dó n’i wɛ baɖabaɖa tɔn, bɔ mǐ ɖó nukún ɖɔ é kún na nɔ gbɛ̀ kaka ɖé ó. Kaka jɛ dìn ɔ, é nɔ vɛwǔ nú mì, bɔ un na tinmɛ wuvɛ̌ e mǐ mɔ é. Mǐ wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ, bo kpé nukún dó hudo tɔn lɛ wu, bɔ táan ɖokpo ɔ mɛ ɔ, mǐ ka lɛ́ dovɛ̌ nú vǐ mǐtɔn ɛnɛ ɖě lɛ ǎ. Hweɖelɛnu ɔ, dò wè ɖò hǔn tɔn mɛ, bo nɔ zɔ́n bɔ jɔhɔn nɔ hwe d’è, b’ɛ nɔ jɛ sinmɛ fɛsínnɔ́ dó jí, bɔ mǐ nɔ ɖò dandan mɛ, bo nɔ bɛ́ wezun yì dotóoxwé. Amɔ̌, lanmɛ tɔn ɖò ganji ǎ có, é ka bí tawun, bɔ ninɔmɛ tɔn nɔ lɛ́ dɔn mɛ. É lɛ́ yí wǎn nú Jehovah tawun. Enyi xwédo mǐtɔn ja ɖɛ xò gbé cobo na ɖu nǔ ɔ, é nɔ xò alɔ tɔn wè lɛ kplé, nɔ zé ta dó yí gbè bo nɔ ɖɔ kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo ɖɔ “Nicɛ!” Enɛ gudo jɛn é nɔ ɖu nǔ.\nHwenu e Daniel ɖó xwè ɛnɛ é ɔ, é bɛ́ kansɛ́ɛ hun tɔn. Nǔ cikɔ nú Lene kpo nyì kpo ɖò agbaza kpo lee nǔ nɔ cí nú mɛ é kpo linu tawun. Un mɔ ɖɔ un ko ɖibla bɛ́ linkpɔ́nzɔn syɛnsyɛn ɖé. Amɔ̌, hwenu e awakanmɛ wá kú mǐ bǐ mlɛ́mlɛ́ é ɔ, nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn mǐtɔn Neville Bromwich wá hɔn mǐtɔn ta. Zǎn enɛ ɔ mɛ ɔ, ɖasin ɖò nukún tɔn lɛ jí bɔ é kpl’así kɔ nú mǐ. Mǐ bǐ y’avǐ. Wanyiyi kpo wuvɛ̌sexámɛ kpo sín xógbe tɔn lɛ dó gbɔ nú mǐ, bɔ un sixu jlɛ́ ǎ. É gosin mǐ gɔ́n ɖò gan ɖokpo mɛ ayitéhɔnnu. Enɛ gudo zaan ɔ, Daniel kú. Kú tɔn wɛ nyí nǔ e ɖó wuvɛ̌ nú mǐ hugǎn ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ é. Amɔ̌, mǐ dɛ ɖò wuvɛ̌ mǐtɔn nu, bo ɖeji ɖɔ nǔ ɖebǔ, kaka jɛ kú jí, kún sixu klán Daniel sín wanyiyi Jehovah tɔn wu ó. (Hlɔ. 8:38, 39) Mǐ ɖò nukún ɖó wɛ kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo, bo na nɔ kpɔ́ xá ɛ, hwenu e Mawu na fɔ́n ɛ ɖò gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ mɛ é.—Jaan 5:28, 29.\nUN MƆ AWǍJIJƐ ÐÒ ALƆ DIDÓ MƐ ÐEVO LƐ MƐ\nUn gbɔn wuvɛ̌ ɖaxó wè enɛ lɛ mɛ cobo ka kpó ɖò mɛxo agun tɔn nyí wɛ kaka jɛ égbé. Nǔ e mɛ un gbɔn dín lɛ é d’alɔ mì, bɔ un nɔ mɔ nukúnnú jɛ ninɔmɛ mɛ ɖevo lɛ tɔn mɛ, bo nɔ lɛ́ sè wuvɛ̌ xá ye, ɖò taji ɔ, mɛ ɖěɖee ɖò xwi ɖí xá wuvɛ̌ lɛ wɛ é. Un nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ dá hwɛ nú ye ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, un nɔ kanbyɔ nyiɖée ɖɔ: ‘Nɛ̌ ninɔmɛ ee mɛ ye gbɔn dín lɛ é ka wà nǔ dó lee nǔ nɔ cí nú ye é kpo linlin yetɔn kpo wu gbɔn? Nɛ̌ un ka sixu xlɛ́ ɖɔ nǔ yetɔn ɖu ayi mɛ nú mì gbɔn? Nɛ̌ un ka sixu dó wusyɛn lanmɛ nú ye, bɔ ye na wà jlǒ Jehovah tɔn gbɔn?’ Un yí wǎn nú azɔ̌ lɛngbɔnyitɔ́ tɔn wiwa tawun ɖò agun ɔ mɛ! Nugbǒ ɔ, enyi un dó gbɔ nú mɛ ɖevo lɛ ɖò gbigbɔ lixo, bo lɛ́ fá kɔ nú ye ɔ, un nɔ mɔ ɖɔ un dó gbɔ nú nyiɖée, bo lɛ́ fá kɔ nú nyiɖée.\nUn kpò ɖò awǎjijɛ mɔ wɛ ɖò mɛbakpɔ́n lɛngbɔnyitɔ́ tɔn biblo mɛ\nLee nǔ cí nú ɖɛhanwlantɔ́ e ɖɔ xó elɔ é ɖɔhun wɛ é cí nú nyì lɔ: “Enyi nǔ gègě ɖò hǔn mɛ nú mì ɔ, gbɔ e [Jehovah] nɔ dó nú mì é wɛ nɔ dó xomɛhunhun nú mì.” (Ðɛh. 94:19) É nɔ gudo nú mì ɖò wuvɛ̌ xwédo tɔn lɛ, gbeklanxamɛ sinsɛn tɔn, awakanmɛ kú mɛ mɛɖesunɔ tɔn lɛ, kpo linkpɔ́nzɔn kpo mɛ. Nugbǒ ɔ, Jehovah nyí Tɔ́ nùjɔnǔ tɔn ɖé nú mì!\n^ akpá. 19 Ð’ayǐ ɔ, Gbadahweji Pakistan tɔn ee nyí Pakistan ɖò égbé é kpo Zǎnzǎnhweji Pakistan tɔn ee nyí Bangladesh ɖò égbé é kpo wɛ kplé bo nyí Pakistan.\n^ akpá. 29 Kpɔ́n xota “L’éducation d’un enfant trisomique : Les difficultés, les joies” ɖò Réveillez-vous! juin 2011 tɔn mɛ.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Un Mɔ Gbɔdónúmɛ Ðò Wuvɛ̌ Ce lɛ Bǐ Mɛ\n“Axɔsuɖuɖu Ce Nyí Gbɛmɛ Fí Tɔn Ǎ”\nMǐ Bǐ Ni Nyí Ðokpo Lee Jehovah kpo Jezu kpo Nyí Ðokpo Gbɔn É\nÉ Hɛn ɔ, É Na Ko Bló Bɔ Nǔ Tɔn Na Nyɔ́ Mawu Nukúnmɛ\nNǔ Sɛ́n Mawu Tɔn lɛ kpo Nugbodòdó Tɔn lɛ kpo Ni Kplɔ́n Ayixa Towe\n“Weziza Mitɔn Ni Bo Hɔ́n” Bo Kpa Susu nú Jehovah\nTAN GBƐZÁN TƆN Un Mɔ Gbɔdónúmɛ Ðò Wuvɛ̌ Ce lɛ Bǐ Mɛ\nHlɔnhlɔn Gbedómɛ Tɔn\nA ka Flín À?\nText Alɔ e jí è sixu yí nǔ e ɖò wema jí lɛ é ɖó lɛ é ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Juin 2018\nNǔxixo Alɔ e jí è sixu yí xóyidókanji lɛ ɖó lɛ é ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Juin 2018\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Juin 2018\nATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Juin 2018\nGbɔdónúmɛ Ðò Hwenu Wuvɛ̌ Tɔn lɛ Mɛ\nJW.ORG® / TƐN ƐNTƐNƐTI TƆN KÚNNUƉETƆ́ JEHOVAH TƆN LƐ TƆN E SƆGBE ƉÒ SƐ́N LIXO É\nCopyright © 2020 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. SƐ́N E ƉƆ NǓ DÓ ZINZAN TƆN WU LƐ É | SƐ́N NǓ E KAN MƐƉESUNƆ LƐ É TƆN LƐ


Axɔsu Joziyasi Yí Wǎn nú Sɛ́n Mawu Tɔn | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nJoziyasi Yí Wǎn nú Sɛ́n Mawu Tɔn\nJoziyasi huzu axɔsu Judáa tɔn hwenu e é ɖó xwè tantɔn é. Ðò hwe enɛ nu ɔ, togun ɔ nɔ bló majiki bo nɔ sɛ̀n vodun lɛ. Hwenu e Joziyasi ɖó xwè 16 é ɔ, é tɛ́n kpɔ́n bo kplɔ́n lee è na sɛ̀n Jehovah ɖò ali e sɔgbe é nu gbɔn é. Hwenu e é ɖó xwè 20 é ɔ, é jɛ vodun lɛ kpo vɔsakpe lɛ kpo gbà jí gbɔn tò ɔ bǐ mɛ. Bɔ hwenu e é ɖó xwè 26 é ɔ, é bló tuto bonu è na jla tɛmpli Jehovah tɔn ɖó.\nVɔsanúxwlémawutɔ́ ɖaxó Ilukyahu mɔ wema mlámlá e jí Sɛ́n Jehovah tɔn ɖè é ɖò tɛmpli ɔ mɛ, é sixu ko nyí wema mlámlá e Mɔyizi ɖesu wlan é. Wěgbojinɔtɔ́ axɔsu ɔ tɔn Cafani sɔ́ wema mlámlá ɔ wá Joziyasi gɔ́n bo jɛ Sɛ́n ɔ xà dó aga jí. Ee Joziyasi ɖò tó ɖó wɛ é ɔ, é wá mɔ nukúnnú jɛ mɛ ɖɔ togun ɔ ko tlitó nú Jehovah nú xwè gègě. Axɔsu Joziyasi ɖɔ nú Ilukyahu ɖɔ: ‘Jehovah sìn xomɛ dó mǐ tawun. Yì bo ɖɔ xó n’i. Jehovah na ɖɔ nǔ e mǐ na bló é nú mǐ.’ Jehovah na xósin gbɔn gbeyiɖɔ nyɔnu Hulida jí bo ɖɔ: ‘Togun Judáa tɔn ko jó mì dó. Un na dɔn tó nú ye, amɔ̌, é na nyí hwenu e Joziyasi na ɖò axɔsu ɖu wɛ é ǎ, ɖó é sɔ́ éɖée hwe.’\nHwenu e Axɔsu Joziyasi sè wɛn ɔ é ɔ, é yì tɛmpli ɔ mɛ bo ylɔ togun Judáa tɔn kplé. Enɛ gudo ɔ, é xà Sɛ́n Jehovah tɔn dó jǐ nú akɔta ɔ bǐ. Joziyasi kpo togun ɔ kpo d’akpá ɖɔ ye na setónú nú Jehovah kpo ayixa yetɔn bǐ kpo.\nAkɔta Judáa tɔn sɔ́ ɖu Dindinwayixwe ɔ ǎ nú xwè mɔkpan. Amɔ̌, hwenu e Joziyasi xà ɖò Sɛ́n ɔ mɛ ɖɔ è ɖó na ɖu Dindinwayixwe ɔ xwewu xwewu tɛgbɛ é ɔ, é ɖɔ nú akɔta ɔ ɖɔ: ‘Mǐ na ɖu Dindinwayixwe nú Jehovah.’ Enɛ wu ɔ, Joziyasi sɔnǔ bo na savɔ̌ gègě, bo bló tuto nú hanjigbɛta ɖé ɖò tɛmpli ɔ mɛ. Enɛ gudo ɔ, akɔta ɔ ɖu Dindinwayixwe ɔ, bo lɛ́ ɖu Wɔxúxú E Mɛ È Ma Dó Tɔ́n Ǎ É Sín Xwè e è nɔ ɖu xɔ azǎn tɛnwe é bɔ d’ewu. È ko ɖu Dindinwayixwe mɔhunkɔtɔn kpɔ́n sín Samuwɛli hwenu ǎ. Joziyasi yí wǎn nú Sɛ́n Mawu tɔn tawun. Nǔ kpinkplɔn dó Jehovah wu ka nɔ víví nú we à?\n“Xó towe wɛ nyí zogbɛ́n e nɔ xlɛ́ fí e un na tɛ afɔ é mì, é wɛ nyí weziza ɖò ali ce jí.”—Ðɛhan 119:105\nNùkanbyɔ lɛ: Nɛ̌ Axɔsu Joziyasi ka wà nǔ gbɔn hwenu e è xà Sɛ́n Mawu tɔn n’i é? Nɛ̌ nǔ ka cí nú Jehovah dó Joziyasi wu?\n2 Axɔsu lɛ 21:26; 22:1–23:30; 2 Tan 34:1–35:25\nJoziyasi Ðó Xɔ́ntɔn Ðagbe Lɛ\nBiblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ nǔ e sɔgbe é wiwa vɛwǔ tawun nú nyaví e nɔ nyí Joziyasi é. Amɔ̌, é ɖó xɔ́ntɔn ɖagbe lɛ bɔ ye d’alɔ ɛ.\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Joziyasi Yí Wǎn nú Sɛ́n Mawu Tɔn\nlfb nùkplɔnkplɔn 56 wex. 134-135


È Wlí Jezu Ðò Jikpá Jɛtisemaníi Tɔn Mɛ | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nÈ Wlí Jezu\nJezu kpo mɛsɛ́dó tɔn lɛ kpo d’asa Tɔdo Sedlɔn Tɔn ɔ bo wá Olivutínsó ɔ kɔn. Zǎn ko vlɔ́ ɖó wè wá yì, bɔ sun ko tɔ́n ganji. Hwenu e ye wá jikpá Jɛtisemaníi tɔn mɛ é ɔ, Jezu ɖɔ nú ye ɖɔ: “Mi nɔ fí, bo nɔ wunzɛn xá mì.” Enɛ gudo ɔ, Jezu sɛ̀ yì zɔ zaan ɖò jikpá ɔ mɛ bo jɛkpo. É ɖò wuvɛ̌ ɖaxó ɖé mɛ bo xoɖɛ sɛ́dó Jehovah bo ɖɔ: “Jlǒ towe ni . . . nyí wiwa.” Enɛ gudo ɔ, Jehovah sɛ́ wɛnsagun ɖé dó bɔ é dó wusyɛn lanmɛ nú Jezu. Hwenu e Jezu lɛkɔ wá mɛsɛ́dó tɔn lɛ gɔ́n é ɔ, é mɔ atɔn ɖò ye mɛ ɖò amlɔ dɔ́ wɛ. É ɖɔ: ‘Mi fɔ́n! Hwenu e è na d’amlɔ é ɖíe ǎ! Gan ɔ ko xò bɔ è na jó mì nú kɛntɔ́ ce lɛ.’\nTlolo kpowun ɔ, Judasi wá, bɔ ahwan wɔbuwɔbu e hɛn hwǐ kpo kpò kpo é ɖé xwedó è. É tuùn fí e è na mɔ Jezu ɖè é, ɖó ye ko nɔ wá jikpá enɛ mɛ hwɛhwɛ wutu. Judasi ɖɔ nú sɔja lɛ ɖɔ emi na xlɛ́ mɛ e nyí Jezu é ye. É ɖido Jezu gɔ́n tlɔlɔ bo ɖɔ: ‘Un dó gbè we Mɛ̌si,’ bɔ enɛ gudo ɔ, é kisi n’i. Jezu ɖɔ: ‘Judasi, si wɛ a na kí nú mì bo dó jó mì à?’\nJezu ɖè afɔ yì nukɔn bo kanbyɔ ahwan ɔ ɖɔ: “Mɛ̌ ba wɛ mi ka ɖè?” Bɔ ye ɖɔ: “Jezu Nazalɛtinu ɔ ba wɛ mǐ ɖè.” Enɛ gudo ɔ, é yí gbè ɖɔ: “Nyɛ ɖíe.” Bɔ ye jó agɔ yì gudo bo yì j’ayǐ. Jezu lɛ́ kanbyɔ ahwan ɔ ɖɔ: “Mɛ̌ ba wɛ mi ka ɖè?” Bɔ ye lɛ́ yí gbè ɖɔ: “Jezu Nazalɛtinu ɔ ba wɛ mǐ ɖè.” Jezu yí gbè ɖɔ: ‘Un ko ɖɔ nú mi ɖɔ nyɛ wɛ. Mi jó mɛ elɔ lɛ dó bonu ye ni yì.’\nHwenu e Piyɛ́ɛ wá mɔ nukúnnú jɛ nǔ e ɖò jijɛ wɛ é wu é ɔ, é sun hwǐ tɔn bo kpa tó Malukusi e nyí vɔsanúxwlémawutɔ́ ɖaxó ɔ sín mɛsɛntɔ́ é. Amɔ̌, Jezu ɖ’alɔ dawe ɔ sín tó wu bɔ tó tɔn jɛ tɛn tɔn mɛ. Enɛ gudo ɔ, é ɖɔ nú Piyɛ́ɛ ɖɔ: ‘Sɔ́ hwǐ towe ɖó tɛn tɔn mɛ. Nú a sɔ́ hwǐ dó fun ahwan na ɔ, hwǐ kú wɛ a na kú.’ Sɔja lɛ wlí Jezu bo bla alɔ tɔn lɛ, bɔ ahwanvu tɔn lɛ hɔn. Enɛ gudo ɔ, ahwan ɔ kplá Jezu yì Hanna vɔsanúxwlémawutɔ́gán ɔ gɔ́n. Hanna kàn xó byɔ Jezu bo sɛ́ ɛ dó Kayifu Vɔsanúxwlémawutɔ́ Ðaxó ɔ xwé. Amɔ̌, nɛ̌ mɛsɛ́dó lɛ ka wà nǔ gbɔn?\n“Mi na mɔ wuvɛ̌ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ; loɔ, mi kpan akɔ́n, ɖó un ko ɖu ɖò gbɛ̀ ɔ jí.”—Jaan 16:33\nNùkanbyɔ lɛ: Etɛ ka jɛ ɖò jikpá Jɛtisemaníi tɔn mɛ? Etɛ nǔ e Jezu wà ɖò zǎn enɛ mɛ é ka sixu kplɔ́n we?\nMatie 26:36-57; Maki 14:32-50; Luki 22:39-54; Jaan 18:1-14, 19-24\nJezu Xoɖɛ Hwenu E É Ðò Aluwɛ Ðaxó ɖé Mɛ É\nEtɛwu Jezu ka xoɖɛ bo ɖɔ: “Sɛ̀ wuvɛ̌ kɔfu elɔ dó zɔ nú mì”? Kú e é ɖó na kú bo xɔ gbɛ̀ nú mɛ é hɔn na wɛ é ka ɖè à?\nÈ Jó Klisu Bɔ È Wlí I\nZǎn xwete wɛ có, Judasi kpéwú bo mɔ Jezu.\nÈ Kplá Jezu Yì Hanna Gɔ́n, Bo Wá Kplá Ɛ Yì Kayifu Gɔ́n\nHwɛ Jezu tɔn e è ɖɔ é jɛ hwɛɖiɖɔ sín nyikɔ kpowun wɛ.\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé È Wlí Jezu\nlfb nùkplɔnkplɔn 88 wex. 206-207


“Linkpɔ́n enɛ lɛ gbɛ́ gbigbɔ,” wɛ Adriana e nɔ nɔ Brésil é ɖɔ. “Enɛ wu ɔ, un wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ enyi un hu nyiɖée ɔ, é na kpɔ́n te hú.”\nA KA ko jɛ azɔn syɛnsyɛn ɖé bɔ é zɔ́n bɔ gbɛ̀ ninɔ sɔ́ jló we ǎ kpɔ́n à? Enyi nǔ nyí mɔ̌ ɔ, a sixu mɔ nǔ jɛ ninɔmɛ Adriana tɔn mɛ. É jɛ linkpɔ́nzɔn syɛnsyɛn ɖé, nǔ tɔn blawǔ bɔ é mɔ ɖɔ emi kún sɔ́ ɖó nukúnɖiɖó ó. È mɔ linkpɔ́nzɔn syɛnsyɛn ɖé nú Adriana.\nLɛ̌ lin tamɛ dó Kaoru ee nɔ nɔ Japon, bo kpé nukún dó mɛjitɔ́ tɔn mɛxomɔ e ɖò azɔn jɛ wɛ lɛ é wu é jí. É tinmɛ ɖɔ: “Hwe ɔ nu ɔ, è nɔ lɛ́ gbidí kɔ nú mì syɛnsyɛn ɖò azɔ̌mɛ. Nukɔnmɛ ɔ, nǔɖuɖu sɔ́ nɔ jló mì ǎ, bɔ un sɔ́ nɔ lɛ́ sixu d’amlɔ ganji ǎ. Un jɛ linlin jí ɖɔ enyi kú wɛ un gbɔ bɔ kú ɔ, wuvɛ̌ ce lɛ na vɔ.”\nNya e nɔ nɔ Nigéria bo nɔ nyí Ojebode é ɖɔ: “Nǔ ce nɔ blawǔ nú nyiɖée kaka bɔ un nɔ ɖibla y’avǐ, enɛ wu ɔ, un nɔ ba ali e nu un na gbɔn bo hu nyiɖée é.” Awǎjijɛnú wɛ é nyí ɖɔ Ojebode, Kaoru, kpo Adriana kpo ɖebǔ kún hu yeɖée ó. Amɔ̌, xwewu xwewu ɔ, gbɛtɔ́ afatɔ́n donu kanweko mɔkpan wɛ nɔ wà mɔ̌.\nFITƐ È KA SIXU MƆ ALƆDÓ ÐÈ?\nMɛ e nɔ hu yeɖée tawun lɛ é wɛ nyí sunnu lɛ, ɖó alɔdó biba nɔ hu winnya nú gegě yetɔn. Jezu ɖɔ ɖɔ mɛ e ɖò azɔn jɛ wɛ é ɖó hudo dotóo tɔn. (Luki 5:31) Enɛ wu ɔ, enyi a ɖò linkpɔ́nzɔn jɛ wɛ bɔ a nɔ lin na ɖó nǔ gbɛ̀ towe nu hǔn, kɛnklɛn, ma nú alɔdó byɔbyɔ ni hu winnya nú we ó. Mɛ e ɖò linkpɔ́nzɔn jɛ wɛ lɛ é gegě mɔ ɖɔ alɔdó dotóo lɛ tɔn biba d’alɔ ye bɔ ye mɔ yeɖée mɛ hugǎn. Ojebode, Kaoru, kpo Adriana kpo bǐ mɔ alɔdó ɖò dotóo lɛ gɔ́n bɔ dìn ɔ, ye ɖò ganji hú ɖ’ayǐ tɔn.\nDotóogán lɛ sixu zán atínkɛ́n alǒ wlɛnwín xóɖɔɖókpɔ́ tɔn e na zɔ́n bɔ taglomɛ mɛ ɔ tɔn na jɛ ganji lɛ é, alǒ we lɛ bǐ. É byɔ ɖɔ xwédo mɛ ɖěɖee ɖò linkpɔ́nzɔn jɛ wɛ lɛ é tɔn kpo xɔ́ntɔn yetɔn lɛ kpo ni nɔ sè wuvɛ̌ xá ye, nɔ ɖó suúlu dó ye wu bo nɔ lɛ́ kpé nukún dó ye wu. Jehovah Mawu wɛ nyí xɔ́ntɔn ɖagbe hugǎn e mɛɖé sixu ɖó é, é sɔnǔ nú alɔdó ɖagbeɖagbe lɛ ɖò Xó tɔn Biblu ɔ mɛ.\nÉ KA SIXU GBƆ BǏ MLƐ́MLƐ́ À?\nMɛ ɖěɖee ɖò linkpɔ́nzɔn jɛ wɛ lɛ é sixu ɖó hudo nukúnkpédómɛwu dotóo lɛ tɔn nú táan gegě, bɔ é sixu lɛ́ byɔ ɖɔ ye ni huzu alɔ ɖò nǔwiwa yetɔn lɛ mɛ. Amɔ̌, enyi a ɖò linkpɔ́nzɔn jɛ wɛ ɔ, a sixu ɖó nukún sɔgudo awǎjijɛ tɔn ɖé Ojebode ɖɔhun. É ɖɔ: “Un ɖò nukún ɖó hwenu e nǔ e ɖò Ezayíi 33:24 mɛ é na jɛnu dó é wɛ, finɛ ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ hweɖenu na wá sù bɔ mɛ e ɖò ayikúngban jí lɛ é ɖebǔ sɔ́ na ɖɔ, ‘Un ɖò azɔn jɛ wɛ’ ǎ.” Ojebode ɖɔhun ɔ, “ayikúngban yɔyɔ̌” e jí “wuvɛ̌” ma sɔ́ na ɖè ǎ é sín akpá e Mawu dó é ni nɔ dó gbɔ nú we. (Nǔɖexlɛ́mɛ 21:1, 4) Akpá enɛ xlɛ́ ɖɔ taglomɛzɔn kpo wuvɛ̌ e è nɔ mɔ ɖò lee nǔ nɔ cí nú mɛ é linu é lɛ bǐ kpo na fó. Linkpɔ́n e nɔ dó wuvɛ̌ nú we lɛ é bǐ na vɔ kaka sɔyi. A sɔ́ na “flín” linkpɔ́n e nɔ dó wuvɛ̌ nú we lɛ é ǎ, “ye sɔ́ na wá ayi mɛ nú [we]” gbeɖé ǎ.—Ezayíi 65:17.\nWemafɔ Biblu Tɔn E Sixu D’alɔ Mɛ lɛ É\nMawu nɔ mɔ nukúnnú jɛ lee nǔ nɔ cí nú we é mɛ.\n“Nyɛ Mawu Mavɔmavɔ ɔ, . . . un hɛn alɔ towe bo ɖò ɖiɖɔ nú we wɛ ɖɔ: ‘Ma ɖi xɛsi ó, un na gɔ́ alɔ nú we.’”—Ezayíi 41:13.\nJehovah nɔ mɔ nukúnnú jɛ lee nǔ nɔ cí nú mǐ é mɛ hú mɛ ɖevo ɖebǔ, bo lɛ́ jló na d’alɔ mǐ.\nNɔ lin tamɛ dó Xó Mawu tɔn wu.\n“[Elíi] ɖò biba wɛ ɖɔ emi ni kú. É ɖɔ: ‘ . . . Mawu Mavɔmavɔ, . . . yǐ gbɛ̀ ce.’”—1 Axɔsu lɛ 19:4.\nOjebode ɖɔ: “Tamɛ linlin dó Xó Mawu tɔn wu d’alɔ mì. Un mɔ ɖɔ lee nǔ cí nú mì é ko cí mɔ̌ nú gbeyiɖɔ Elíi kpɔ́n.”\nKpɔ́ndéwú Biblu tɔn lɛ ni nɔ kplɔ́n nǔ we.\n“Un [Jezu] savo nú Mawu ɖó ta towe mɛ [Piyɛ́ɛ], bonu nǔɖiɖi ma wá hwedó we ó.”—Luki 22:32.\nEe mɛsɛ́dó Piyɛ́ɛ gbɛ́ azɔn atɔn ɖɔ emi kún tuùn Jezu ó é ɔ, é flú bǐ, bo y’avǐ kpo vivɛ̌ kpo. Kaoru ɖɔ: “Tamɛ linlin dó nǔ e Piyɛ́ɛ wà é, kpo lee Jezu wà nǔ xá ɛ gbɔn é kpo wu d’alɔ mì, bɔ un mɔ ɖɔ lee nǔ cí nú Piyɛ́ɛ é ɖu ayi mɛ nú Jehovah kpo Jezu kpo. Enɛ dó wusyɛn lanmɛ nú mì.”\nA sɔ́ na “flín” linkpɔ́n e nɔ dó wuvɛ̌ nú we lɛ é ǎ, “ye sɔ́ na wá ayi mɛ nú [we]” gbeɖé ǎ.—Ezayíi 65:17


Bǐbɛ́mɛ 24 - Genèse 24\nAblaxámu ko kpo bǐ; xwe tɔn ko sɛ yi; Mawu Mavɔmavɔ ka kɔn nyɔ̌ná dó jǐ tɔn ɖo nǔ bǐ mɛ.\nAblaxámu ɖɔ nú mɛsɛntɔ́ tɔn e nyí gǎn nú mɛsɛntɔ́ tɔn ɖě lɛ́ɛ bǐ, bó nɔ́ kpɔ́n nǔ tɔn lɛ́ɛ bǐ jí ɔ́ ɖɔ: “Sɔ́ alɔ towe dó asá ce glɔ́\nÉnɛ́ ɔ́, un ná ɖɔ bɔ a nǎ xwlé Mawu Mavɔmavɔ, Mawu e ɖó jǐnukúnsin kpódó ayǐkúngban kpó ɔ́ ɖɔ émí kún ná da Kanáanu e mɛ un ɖe lɛ́ɛ sín vǐ nyɔ̌nu nú vǐ ce ó.\nLo ɔ́, émí ná yi to e mɛ è ji mì ɖe ɔ́ mɛ, bó ná yi da asi sín dɔ̌n wá nú vǐ ce Izáki, ɖo hɛ̌nnu ce mɛ.”\nMɛsɛntɔ́ ɔ́ ká yí gbe n'i ɖɔ: “Nú nyɔ̌nu ɔ́ ká gbɛ́ ɖɔ émí kún ná xwedó mì wá tomɛ fí ó ɔ́, vǐ towe ɔ́ wɛ un nǎ kplá yi dɔ̌n a?”\nBɔ Ablaxámu ɖɔ n'i ɖɔ: “Gbeɖé, ma kplá vǐ ce hɛn yi dɔ̌n ó.\nMawu Mavɔmavɔ wɛ ɖó jǐnukúnsin; é wɛ kplá mì sín tɔ́ ce xwé; é kplá mì sín to ce mɛ; é wɛ ɖɔ xó nú mì, bó xwlé nǔ nú mì ɖɔ émí ná ná to élɔ́ kúnkan ce lɛ́ɛ; é ɖésúnɔ ná sɛ́ wɛnsagun tɔn dó, bɔ é ná nɔ nukɔn nú we, bɔ a nǎ yi da asi wá nú vǐ ce.\nÉnyí nyɔ̌nu ɔ́ má jló ná xwedó we ǎ hǔn, nǔ e un ɖɔ bɔ a xwlé ɔ́ sɔ́ ɖo kɔ nú we ǎ. Nǔ ɖokpó e ɖ'é mɛ ɔ́, ma kplá vǐ ce hɛn yi dɔ̌n ó.”\nHwe énɛ́ ɔ́ nu ɔ́, mɛsɛntɔ́ ɔ́ sɔ́ alɔ tɔn dó gǎn tɔn sín asá glɔ́, bó xwlé nǔ n'i ɖɔ émí ná bló nǔ e é ɖɔ é.\nMɛsɛntɔ́ ɔ́ fɔ lǎkúnmí wǒ ɖo gǎn tɔn sín lǎkúnmí lɛ́ɛ mɛ, bó hɛn nǔ ɖagbe ɖagbe tɛnmɛ tɛnmɛ e ɖo gǎn tɔn sín dɔkun mɛ lɛ́ɛ, bó ɖidó gǎn tɔn nɔví Naxɔ́ɔ sín tomɛ, ɖo Mɛzopotamíi.\nHwenu e é ɖo toxo e mɛ é xwe ɔ́ sɛkpɔ́ wɛ ɔ́, é yi jɛ dotɔ ɖé kɔn, ɖo toxo ɔ́ kpá, bó ɖɔ bɔ lǎkúnmí lɛ́ɛ jɛ kpo ɖo fínɛ́. Hwe ko lɛ́ kɔ hwenɛ́nu, bɔ hwenu e nyɔ̌nu lɛ́ɛ nɔ́ wá dun sin dó ɔ́ kó su.\nMɛsɛntɔ́ ɔ́ xo ɖɛ ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ, Mawu gǎn ce Ablaxámu tɔn, kɛnklɛ́n bló bónú má mɔ mɛ e gbé un tɔ́n ɔ́ égbé; ɖe xomɛnyínyɔ́ towe xlɛ́ gǎn ce Ablaxámu.\nNyɛ ɖíe ɖo dotɔ ɔ́ kɔn e; ɖyɔ̌vǐ e ɖo toxo ɔ́ mɛ lɛ́ɛ ná wá dun sin.\nUn ná byɔ́ ɖyɔ̌vǐ lɛ́ɛ ɖokpó ɖɔ é ní nya tɔyizɛ́n tɔn, bónú má nu sin. Nú é yí gbe nú mì ɖɔ: ‘Nu bónú má lɛ́ ná lǎkúnmí towe lɛ́ɛ lɔ nú yě ná nu’ ɔ́, ní nyí mɛ e a sɔ́ ɖó te nú mɛsɛntɔ́ towe Izáki é! Énɛ́ ɔ́, un ná tunwun ɖɔ a nyɔ̌ xomɛ dó gǎn ce wú.”\nMɛsɛntɔ́ ɔ́ kó ɖɔ xó ɔ́ fó có bó mɔ Hlebeka Betuwɛ́li ví ɔ́ jǎwe ǎ. Hlebeka ɔ́, Naxɔ́ɔ kpó asi tɔn Miluka ɔ́ kpó sín vǐvú wɛ. É hɛn tɔyizɛ́n tɔn abɔ̌ta. Betuwɛ́li ɔ́, Ablaxámu nɔví ká wɛ.\nHlebeka ɔ́, ɖyɔ̌vǐ ɖagbe ɖagbe ɖé wɛ; é ɖo alɔ jí; é tunwun súnnu kpɔ́n ǎ. É jɛ te wá tɔ ɔ́ nu bó dun sin gɔ́ tɔyizɛ́n tɔn bó ɖidó.\nBɔ mɛsɛntɔ́ ɔ́ kán wezun yi gɔ̌n tɔn, bó ɖɔ n'i ɖɔ: “Kɛnklɛ́n nǎ sin e ɖo tɔyizɛ́n towe mɛ ɔ́ kpɛɖé mì nú má nu.”\nBɔ ɖyɔ̌vǐ ɔ́ yí gbe n'i ɖɔ: “Nu sɛ́ ce.” Énɛ́ ɔ́, é nya tɔyizɛ́n ɔ́ ɖó kɛ́n bléwún, bó ná ɛ sin ɔ́ bɔ é nu.\nÉe é ná ɛ sin ɔ́ bɔ é nu fó ɔ́, é ɖɔ n'i ɖɔ: “Un ná dun sin nú lǎkúnmí towe lɛ́ɛ lɔmɔ̌ bɔ yě ná nu bɔ é ná kpé yě.”\nÉ húzú sin e ɖo tɔyizɛ́n tɔn mɛ ɔ́ kɔn dó nǔ e mɛ kanlin lɛ́ɛ nɔ́ nu sin ɖe ɔ́ mɛ bléwún, bó lɛ́ kán wezun yi tɔ ɔ́ nu, bó lɛ́ dun sin ɔ́ ɖěvo. Énɛ́ ɔ́, é dun sin nú lǎkúnmí lɛ́ɛ bǐ.\nNya ɔ́ ká ɖo xwíí, bó ɖo kpínkpɔ́n ɛ wɛ, bó ɖo te bó ɖo kpínkpɔ́n wɛ ɖɔ Mawu Mavɔmavɔ ná bló bɔ to mɛ e émí wá ɔ́ ná kpa émí abǐ é ná gbɔ a jí.\nÉe lǎkúnmí lɛ́ɛ nu sin fó ɔ́, nya ɔ́ zé sikálɔkɛ́ ɖokpó, bɔ é da glǎmu ayizɛ́n, bó zé sikálɔgan we, bɔ ɖokpó ɖokpó da hú glǎmu kanwe ko (100). É fɔ nǔ énɛ́ lɛ́ɛ bǐ jó nú ɖyɔ̌vǐ ɔ́,\nbó kanbyɔ́ ɛ ɖɔ: “Mɛ̌ ví ká nú we? Kɛnklɛ́n ɖɔ nú mì; tɛn ka ɖo tɔ́ towe xwé bɔ nyɛ kpó mɛ ce lɛ́ɛ kpó ná dɔ́ fínɛ́ a?”\nBɔ ɖyɔ̌vǐ ɔ́ yí gbe n'i ɖɔ: “Betuwɛ́li ví wɛ nú mì. Miluka wɛ ji tɔ́ ce nú Naxɔ́ɔ.”\nÉ lɛ́ ɖɔ n'i ɖɔ: “Gběhan kpódó ama kpó e kanlin lɛ́ɛ ná ɖu ɔ́ ɖo xwé mǐtɔn gbe bó túnflá; fí e è nǎ dɔ́ ɔ́ lɛ́ ɖe.”\nÉnɛ́ ɔ́, nya ɔ́ yi do bó ɖe kɔ́ nú Mawu Mavɔmavɔ,\nbó ɖɔ: “Un dó kú nú Mawu Mavɔmavɔ, Mawu gǎn ce Ablaxámu tɔn. É nɔ́ gɔn xomɛnyínyɔ́ tɔn kpódó gbejíninɔ tɔn kpó ɖe xlɛ́ gǎn ce ǎ. Mawu Mavɔmavɔ xlɛ́ ali mì, bó kplá mì káká wá gǎn ce nɔví lɛ́ɛ xwé.”\nĐyɔ̌vǐ ɔ́ ká kán wezun yi nɔ tɔn gɔ́n, bó wlí nǔ énɛ́ lɛ́ɛ bǐ ɖɔ n'i.\nHlebeka ka ɖó nɔví súnnu ɖokpó bɔ é nɔ́ nyí Labáan. Labáan kán wezun tɔ́n sín xwé ɔ́ gbe, bó yi nya ɔ́ gɔ́n ɖo tɔ ɔ́ kɔn.\nLabáan mɔ alɔkɛ́ kpódó alɔgan kpó ɖo nɔví tɔn sín alɔ, bó se xó e nɔví tɔn Hlebeka ɖɔ nya ɔ́ wɛ ɖɔ nú émí ɔ́ bǐ. Ée é mɔ mɔ̌ ɔ́, é yi nya ɔ́ gɔ́n, bɔ nya ɔ́ ɖo te ɖo lǎkúnmí tɔn lɛ́ɛ kpá ɖo tɔ ɔ́ kɔn.\nÉ ɖɔ n'i ɖɔ: “Wǎ, Mawu Mavɔmavɔ xo ɖɛ dó jǐ towe. Étɛ́wú a ka gbɛ́ xwé gbe wá, bó ɖo te gblǒlǒ mɛ? Un ko jlá tɛnmɛ ɖó ɖ'ayǐ nú we, bó kó jlá fí e lǎkúnmí towe lɛ́ɛ ná nɔ é ɖó.”\nÉnɛ́ ɔ́, nya ɔ́ xwedó Labáan yi xwé gbe, bɔ Labáan ɖe agban tɔn lɛ́ɛ sín lǎkúnmí lɛ́ɛ jí, bó ná yě gběhan kpó ama kpó. É wún sin bó klɔ́ afɔ nú nya ɔ́ kpódó mɛ e xwedó e lɛ́ɛ kpó.\nÉnɛ́ ɔ́, è sɔ́ nǔɖuɖu wá nú nya ɔ́; é ká gbɛ́ bó ɖɔ émí kún ɖo nǔ ná ɖu wɛ cóbó ná ɖɔ xó e ɖo nu émítɔn ɔ́ ó. Bɔ Labáan ɖɔ ní bó ɖɔ xó.\nBɔ nya ɔ́ ɖɔ: “Mɛsɛntɔ́ Ablaxámu tɔn wɛ un nyí.\nMawu Mavɔmavɔ kɔn nyɔ̌ná dó gǎn ce jí ɖésú, bɔ é jɛ dɔkun. Mawu Mavɔmavɔ ná ɛ gbɔ̌ kpɔ́, bó ná ɛ nyibú kpɔ́, é ná ɛ kpatágan, bó ná ɛ siká; é ná ɛ mɛsɛntɔ́ súnnu kpó nyɔ̌nu kpó, é ná ɛ lǎkúnmí kpó tócí kpó.\nAsi tɔn Sala ɔ́ ji vǐ súnnu ɖokpó n'i ɖo kpikpo hwenu tɔn; vǐ énɛ́ ɔ́ tɔn wɛ nyí nǔ e é ɖó lɛ́ɛ bǐ.\nGǎn ce ɖɔ nú mì ɖɔ nyɛ ní má da asi nú vǐ émítɔn ɖo Kanáanu e sín to mɛ émí ɖe lɛ́ɛ sín vǐ lɛ́ɛ mɛ ó, lé nyɛ ní xwlé nǔ d'é jí,\nɖɔ tɔ́ émítɔn xwé wɛ nyɛ ná yi, ɖo hɛ̌nnu émítɔn mɛ, bó ná da asi nú vǐ émítɔn.\nBɔ un kanbyɔ́ ɛ ɖɔ nú nyɔ̌nu ɔ́ gbɛ́ ɖɔ émí kún ná xwedó mì ó ɔ́ lo?\nÉ ká ɖɔ nú mì ɖɔ: ‘Mawu Mavɔmavɔ wɛ un nɔ xwedó; é ná sɛ́ wɛnsagun tɔn dó, bɔ é ná kplá we yi. É ná bló bɔ to ɔ́ mɛ ná kpa we, bɔ a nǎ da asi nú vǐ ce ɖo hɛ̌nnu ce mɛ, ɖo tɔ́ ce xwé.\nNú a yi hɛ̌nnu ce mɛ bónú è ma ná nyɔ̌nu we ǎ hǔn, nǔ e un ɖɔ bɔ a xwlé ɔ́ sɔ́ ɖo kɔ nú we ǎ.’\nÉgbé wɛ un wá tɔ ɔ́ nu bó xo ɖɛ ɖɔ: ‘Mawu Mavɔmavɔ, Mawu gǎn ce Ablaxámu tɔn, kɛnklɛ́n bó bló bónú to e mɛ un wá ɔ́ ní kpa mì.\nNyɛ ɖíe ɖo tɔ kɔn e; ɖyɔ̌vǐ e ná wá sin dun gbé, bɔ un ná ɖɔ n'i ɖɔ é ní kɛnklɛ́n bó ná sin e ɖo tɔyizɛ́n tɔn mɛ ɔ́ kpɛɖé mì má nu, bɔ é ná yí gbe nú mì ɖɔ\nnyɛ ní nu, bónú émí ná dun nú lǎkúnmí ce lɛ́ɛ lɔmɔ̌ ɔ́, ɖyɔ̌vǐ énɛ́ ɔ́ ní nyí asi e Mawu Mavɔmavɔ sɔ́ ɖó te nú gǎn ce sín vǐ é.’\nCóbónú un ná ɖɔ xó énɛ́ ɔ́ dó xomɛ fó ɔ́, Hlebeka jɛ́n un mɔ tɔ́n sín dɔ̌n jǎwe, bɔ tɔyizɛ́n tɔn ɖo abɔ̌ tɔn ta; é wá jɛ te tɔ ɔ́ kɔn bó dun sin, bɔ un ɖɔ n'i ɖɔ: ‘Kɛnklɛ́n nǎ sin mì má nu.’\nÉ ká nya tɔyizɛ́n e ɖo abɔ̌ tɔn ta ɔ́ dó kɛ́n bléwún bó ɖɔ: ‘Nu bónú má ná lǎkúnmí towe lɛ́ɛ lɔ nú yě ná nu.’ Bɔ un nu, bɔ é ná lǎkúnmí ce lɛ́ɛ lɔ bɔ yě nu.\nÉnɛ́ ɔ́, un kanbyɔ́ ɛ ɖɔ: ‘Mɛ̌ ví ká nú we?’ Bɔ é yí gbe nú mì ɖɔ: ‘Betuwɛ́li ví wɛ un nyí, bó nyí Naxɔ́ɔ kpó asi tɔn Miluka kpó sín vǐvú.’ Ée é ɖɔ mɔ̌ ɔ́, un dó alɔkɛ́ awɔntín n'i, bó dó alɔgan alɔ n'i.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, un yi do bó ɖe kɔ́ nú Mawu Mavɔmavɔ, Mawu gǎn ce Ablaxámu tɔn, bó dó kú n'i, ɖó é wɛ xlɛ́ ali mì bɔ un wá da asi nú gǎn ce sín vǐ; gǎn ce nɔví sín vǐ wɛ un wá da n'i.\nDin ɔ́, ényí mi jló ná ɖe xomɛnyínyɔ́ mitɔn kpódó gbejíninɔ mitɔn kpó xlɛ́ gǎn ce hǔn, mi ɖɔ nú mì; mi ma ka jló ná bló mɔ̌ ǎ hǔn, mi lɛ́ ɖɔ nú mì. Énɛ́ ɔ́, un ná tunwun lě e un ná wa nǔ gbɔn é.”\nLabáan kpó Betuwɛ́li kpó ká yí gbe n'i ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ gɔ́n wɛ xó énɛ́ ɔ́ gosín, mǐ sixú gbɛ́ ǎ.\nHlebeka ɔ́ nɛ́ ɖo nukɔn towe nɛ́; mǐ sixú gbɛ́ xó e Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ ɔ́ ǎ; kplá ɛ nú mi yi, bónú é ní nyí asi nú gǎn towe sín vǐ lě e Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ gbɔn é.”\nÉe mɛsɛntɔ́ Ablaxámu tɔn se xó e yě ɖɔ lɛ́ɛ ɔ́, é ɖe kɔ́ nú Mawu Mavɔmavɔ,\nbó ɖe nǔ e è sɔ́ kpatágan dó bló ná lɛ́ɛ, ée è sɔ́ siká dó bló ná lɛ́ɛ, kpódó avɔ kpó tɔ́n, bó ná Hlebeka; é lɛ́ ná nǔ Hlebeka sín nɔví kpó nɔ tɔn kpó bɔ é fɛ́ wǔ.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, mɛsɛntɔ́ Ablaxámu tɔn ɔ́ kpódó mɛ e kplá ɛ wá lɛ́ɛ kpó ɖu nǔ bó nu ahan, lobo dɔ́ ayǐ. Ée yě fɔ́n zǎnzǎn ɔ́, mɛsɛntɔ́ ɔ́ ɖɔ nú yě ɖɔ: “Mi ná gbe mì nú má lɛ́ kɔ yi gǎn ce gɔ́n.”\nBɔ Hlebeka sín nɔví kpó nɔ tɔn kpó yí gbe n'i ɖɔ: “Nyɔ̌nu ɔ́ ní lɛ́ nɔ mǐ gɔ́n kpɛɖé; é ní nɔ mǐ gɔ́n nú azǎn wǒ ɖé, énɛ́ ɔ́, a nǎ yi.”\nBɔ é yí gbe nú yě ɖɔ: “Mi ma hɛn mì ɖó te ó, ɖó Mawu Mavɔmavɔ ko bló bɔ tomɛ e un wá ɔ́ kpa mì, mi jó mì dó má yi gǎn ce gɔ́n.”\nÉnɛ́ ɔ́, yě yí gbe n'i ɖɔ: “Mǐ ní bó ylɔ́ vǐ ɔ́ bó ná kan nǔ byɔ́ ɛ.”\nBɔ yě ylɔ́ Hlebeka nǔgbó, bó kanbyɔ́ ɛ ɖɔ: “A jlǒ ná xwedó nya élɔ́ yi a?” Bɔ é yí gbe nú yě ɖɔ: “Ɛɛn, un nǎ yi.”\nÉnɛ́ ɔ́, yě ná gbe Hlebeka nɔví yětɔn ɔ́, bɔ é kpódó mɛsɛntɔ́ nyɔ̌nu e hɛn ɛ ɖo vǔ ɔ́ kpó ná xwedó mɛsɛntɔ́ Ablaxámu tɔn ɔ́ kpódó mɛ e kpó é kpó zɔn wá lɛ́ɛ kpó, bɔ yě ná yi.\nYě xo ɖɛ dó Hlebeka jí bó ɖɔ: “Hwi nɔví mǐtɔn ɔ́ ní húzú gbɛtɔ́ wɔ̌buwɔ́bú sín nɔ. Kúnkan towe lɛ́ɛ ní ɖu ɖo mɛ e gbɛ́ wǎn nú we lɛ́ɛ jí.”\nÉnɛ́ ɔ́, Hlebeka sɔ́ nǔ, é kpódó nyɔ̌nu mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ́ɛ kpó, bɔ yě xá lǎkúnmí lɛ́ɛ jí, bɔ mɛsɛntɔ́ Ablaxámu tɔn ɔ́ kplá Hlebeka, bɔ yě ɖidó.\nIzáki ka ko gosín Laxáyi-Hlɔyi tɔ ɔ́ kɔn hwenɛ́nu, bó wá ɖo Nɛgɛ́vu gbé jí.\nÉ tɔ́n gbe nɛ́ gbe gbadanu, bó ɖo sa ɖi wɛ, bɔ ajijimɛ kpowun ɔ́, é mɔ lǎkúnmí lɛ́ɛ sɛ́ dó jǎwe.\nHlebeka lɔ mɔ Izáki sɛ́ dó, bó lɔ́n jɛ te sín lǎkúnmí tɔn jí,\nbó kanbyɔ́ mɛsɛntɔ́ Ablaxámu tɔn ɔ́ ɖɔ: “Mɛ̌ ká nyí mɛ énɛ́ ɔ́ e ja mǐ kpé gbé ɖo gblǒlǒ mɛ fí é?” Bɔ mɛsɛntɔ́ ɔ́ yí gbe n'i ɖɔ: “Gǎn ce wɛ.” Énɛ́ ɔ́, Hlebeka sɔ́ avɔ tɔn cyɔ́n ta.\nÉe yě wá ɔ́, mɛsɛntɔ́ ɔ́ wlí nǔ e é wa lɛ́ɛ bǐ ɖɔ nú Izáki.\nIzáki ka kplá Hlebeka yi goxɔ e mɛ nɔ tɔn Sala ko nɔ nɔ é mɛ, bɔ é húzú asi tɔn. É yí wǎn n'i. Ée é nyí ɖɔ Izáki sín nɔ ko kú ɔ́, lě e é zé Hlebeka dó dó gbɔ nú éɖée gbɔn é nɛ́.


Nùjlajla E Hwlɛn Mɛ Gán É ɖé Ðò Tokpɔn Tabasco Tɔn Mɛ, Mexique\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Baoulé Basque-Gbè Batak (Toba) Bichlamar Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Galice-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Haoussa Hongrie-Gbè Iloko Indonésie-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Kongo Lingala Lituanie-Gbè Malay Malayalam Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Norvège-Gbè Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Swahili-Gbè Tagalog Tahiti-Gbè Tarascan Tchèque-Gbè Télougou Thaï Turquie-Gbè Ukraine-Gbè Valencian Vietnam-Gbè Île Salomon-Gbè\nNùjlajla E Hwlɛn Mɛ Gán É Ðé\nÐó mɛɖée huhu e fɔ́n bo ɖò jijɛji wɛ ɖò tokpɔn Mexique tɔn e nyí Tabasco é mɛ é wutu ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ bló tuto nùjlajla sun wè tɔn ɖé tɔn ɖò 2017, bo má Réveillez-vous! avril 2014 tɔn e xota tɔn nyí “Trois bonnes raisons de s’accrocher à la vie” é. Nùjlajla ɔ sù mɛ lɛ nukúnmɛ tawun.\nAlɔdo E Jɛ Gan Tawun É\nFaustino e nyí ɖokpo ɖò Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ mɛ é ɖɔ xó xá nawe e ado ɖò huhu wɛ dó vǐ sunnu tɔn e ɖó xwè 22 é wu é. Nyaví ɔ ɖò wuvɛ̌ mɛ ɖó linkpɔ́nzɔn wutu, bo ko tɛ́n kpɔ́n bá hu éɖée. Nawe ɔ tuùn lee é na d’alɔ ɛ gbɔn é ǎ. Amɔ̌, hwenu e Faustino na xójlawema ɔ nawe ɔ é ɔ, é ɖɔ: “Nǔ e sín hudo vǐ sunnu ce ɖó é pɛ́ɛ́ ɖíe.” Ayihɔngbe tɔn ɔ, Faustino yì nawe ɔ sín vǐ sunnu gɔ́n, bɔ ye ɖɔ xó ɖó kpɔ́ dó wěɖexámɛ Biblu tɔn e ɖò xójlawema ɔ mɛ lɛ é jí. Ðò mɛbakpɔ́n ɖé lɛ gudo ɔ, linlin nyaví ɔ tɔn kpɔ́n te tawun. Faustino ɖɔ: “Dìn ɔ, é vo bo lɛ́ ɖó awǎjijɛ hugǎn.” Gɔ́ na ɔ, é nɔ má nǔ e kplɔ́n wɛ é ɖè é xá nɔví sunnu tɔn e é lɔ ɖò linkpɔ́nzɔn jɛ wɛ é.\nKarla e nɔ nɔ toxo Huimanguillo tɔn mɛ é zán xójlawema ɔ dó d’alɔ azɔ̌mɛvigbɛ́ tɔn ɖé. Karla ɖɔ: “Un ɖ’ayi wu ɖɔ nyɔnuví e ɖó xwè 14, bo ɖò xɔ ce mɛ é ɖé sín ninɔmɛ cí alɔkpa ɖé. Un ɖɔ xó xá ɛ, bɔ é tinmɛ lee nǔ ɖè nú xwédo tɔn é nú mì. Ee mǐ ɖò xó ɖɔ wɛ é ɔ, un ɖó ayi wu ɖɔ akpado lɛ ɖò alɔ tɔn.” É wá mɔ ɖɔ hwɛhwɛ ɔ, nyɔnuví enɛ nɔ gblewu éɖée dó alɔ kpo afɔ kpo. É nɔ mɔ ɖɔ emi nyla kàn bɔ gbɛzán emitɔn kún sɔ́ hwɛ́n nǔ ɖebǔ ó. Karla na ɛ Réveillez-vous! ɔ. Hwenu e nyɔnuví ɔ xà gudo é ɔ, é ɖɔ nú Karla ɖɔ é cí ɖɔ emi wɛ è wlan xójlawema ɔ na ɖɔhun. Kpo nǔkiko yɛ́ɛ ɖé kpo ɔ, é ɖɔ ɖɔ dìn ɔ, emi ɖi nǔ ɖɔ é jɛxa ɖɔ è ni nɔ gbɛ̀.\nÐò toxo Villahermosa tɔn mɛ ɔ, nya ɖé tíìn bo ko flú bǐ. Azɔ̌ gblé dó è, bɔ asì tɔn lɛ́ jó é kpo vǐ yetɔn lɛ kpo dó bo yì. É xoɖɛ sɛ́dó Mawu, bo byɔ alɔdo, amɔ̌, é ɖó nukúnɖiɖo ɖě ǎ. Nǎ hu éɖée wɛ é ɖè kɛɖɛ bɔ Martín kpo Miguel kpo e nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ é wá xúxú hɔn tɔn. Nya ɔ hun hɔn ɔ, bɔ Kúnnuɖetɔ́ lɛ na ɛ Réveillez-vous! ɔ. Hwenu e é kpɔ́n xota ɔ é ɔ, é mɔ ɖɔ Mawu wɛ na sìnkɔn nú ɖɛ emitɔn. Martín kpo Miguel kpo sɔ́ Biblu dó dó gbɔ n’i, bo lɛkɔ yì gɔ̌n tɔn azǎn klewun ɖé gudo, lobo mɔ ɖɔ agbɔ̌n tɔn jɛ dò tawun. Dìn ɔ, ye nɔ kplɔ́n Biblu xá nya enɛ azɔn wè ɖò aklunɔzán gbla ɖokpo mɛ.\nGantɔ́ lɛ Sè Wɛnɖagbe Ɔ\nÐò nùjlajla ɖokpo enɛ hwenu ɔ, Kúnnuɖetɔ́ lɛ yì gankpa gègě mɛ ɖò toxo Tabasco tɔn mɛ, bo má wěɖexámɛ Biblu tɔn e sixu d’alɔ gantɔ́ lɛ bɔ gbɛzán yetɔn na ɖó nu lɛ é xá ye. Kúnnuɖetɔ́ lɛ sɔnǔ nú nùxwlémɛ ɖé, bɔ video lɛ, xóɖiɖɔ junjɔn Biblu jí ɖé kpo xóɖɔɖókpɔ́ e kúnkplá hwɛjijɔ ɖěɖee wu è ma na hu mɛɖée ǎ, bɔ xójlawema ɔ tɛɖɛ̌ jí lɛ é kpo ɖ’emɛ. Mɛbakpɔ́n enɛ lɛ sù gantɔ́ lɛ kpo mɛ e nɔ w’azɔ̌ ɖò gankpa ɔ mɛ lɛ é kpo bǐ nukúnmɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, gantɔ́ sunnu ɖé ɖɔ: “Un ko tɛ́n kpɔ́n bá hu nyiɖée azɔn atɔn. Mɛɖé lɛ ɖɔ nú mì ɖɔ nǔ nyitɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú Mawu, amɔ̌, ye zán Biblu dó xlɛ́ ɖɔ nǔ e emi ɖɔ é nyí nugbǒ kpɔ́n gbeɖé ǎ. Xó mitɔn lɛ dó wusyɛn lanmɛ nú mì tawun.”\nMɛ lɛ bǐ wɛ ɖ’ayi nùjlajla ɔ wu. Lanmɛ na nɔ ganji sín wěgbojinɔtɔ́ tokpɔn ɔ tɔn kpa Kúnnuɖetɔ́ lɛ, ɖó gǎn e ye dó bo d’alɔ mɛ lɛ é wutu, lobɔ xójlawema xá ɔ mɛ tɔn ɖé wlan nǔ dó nùjlajla ɔ wu, bɔ xota tɔn nyí “Ye Yì Tɔ́n Ahwan Mɛɖée Huhu.”\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Nùjlajla E Hwlɛn Mɛ Gán É Ðé


Mawu ka Na Sɔ́ Hwɛ Kɛ Mì À? | Nǔkanbyɔ Biblu Tɔn Lɛ\nGBE E MƐ A SIXÚ XA DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arabe-Gbè (Liban Tɔn) Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bichlamar Bulgarie-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chine-Gbè (Kunming) Chine-Gbè (Wu Shanghai) Chinese (Sichuanese) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitumbuka Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gungbe Haoussa Hiligaynon Hongrie-Gbè Iban Ibo Iloko Indonésie-Gbè Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kazakh Kazakh (Arabe) Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Lingala Lituanie-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Myanmar-Gbè Népali Norvège-Gbè Nzema Oromo-Gbè Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Swahili-Gbè Tagalog Tahiti-Gbè Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Ukraine-Gbè Vegbe Vietnam-Gbè Xhosa Zoulou\nGanji, enyi a ɖè afɔ e jɛxa lɛ é ɔ, Mawu na sɔ́ hwɛ towe lɛ kɛ we. Biblu ɖɔ ɖɔ Mawu “ɖò gbesisɔmɛ bo na sɔ́ hwɛ kɛ mɛ,” gɔ́ na ɔ, “hwɛsɔ́kɛmɛ nɔ cikɔ n’i ǎ.” (Nɛɛmíi 9:17; Ðɛhan 86:5; Ezayíi 55:7) Nú é sɔ́ hwɛ kɛ mǐ ɔ, é nɔ wà mɔ̌ bǐ mlɛ́mlɛ́. É nɔ “súnsún” hwɛ mǐtɔn lɛ. (Mɛsɛ́dó 3:19) Mawu nɔ lɛ́ sɔ́ hwɛ kɛ mɛ kaka sɔyi, ɖó é ɖɔ: “Un . . . sɔ́ na flín hwɛ e ye hu dó mì lɛ ǎ.” (Jelemíi 31:34) Nú é sɔ́ hwɛ mǐtɔn lɛ kɛ mǐ ɔ, é nɔ lɛ́ lɛkɔ wá ye jí bo na dó dóhwɛ mǐ alǒ bo na dó ɖò tó dɔn nú mǐ wɛ gbɛmɛ ǎ.\nÉ ɖò mɔ̌ có, hwɛsɔ́kɛmɛ Mawu tɔn nɔ jinjɔn gǎnmaɖó alǒ lee nǔ nɔ cí nú mɛ é jí ǎ. É nɔ huzu nǔgbododó jlɔjlɔ tɔn lɛ gbeɖé ǎ. Ðó hwɛjijɔ enɛ wu ɔ, hwɛ ɖé lɛ tíìn bɔ é nɔ sɔ́ kɛ mɛ ǎ.—Jozuwée 24:19, 20.\nAfɔ e è ɖó na ɖè bɔ Mawu na sɔ́ hwɛ kɛ mɛ lɛ é\nTuùn ɖɔ hwɛ e a hu é ɔ, afɔ wɛ emi tɛ̀ nǔgbododó Mawu tɔn lɛ jí. Nǔgbo wɛ ɖɔ nǔ e a wà é sixu ko wà nǔ dó mɛ ɖevo lɛ wu, amɔ̌, a ɖó na tuùn jɛ nukɔn ɖɔ hwɛ e a hu é ɔ, nǔ wɛ emi wà nyi dò dó Mawu.—Ðɛhan 51:3, 6; Mɛsɛ́dó 24:16.\nÐɔ hwɛ towe lɛ nú Mawu ɖò ɖɛ mɛ.—Ðɛhan 32:5; 1 Jaan 1:9.\nHwɛ towe ni vɛ́ nú we tawun. ‘Aluwɛ enɛ e Mawu nɔ dó wà azɔ̌ na ɔ’ nɔ zɔ́n bɔ è nɔ lɛkɔ sín hwɛ mɛtɔn lɛ gudo, alǒ d’ayi xomɛ. (2 Kɔlɛntinu lɛ 7:10) É nɔ lɛ́ byɔ ɖɔ afɔ nyanya e è ɖè b’ɛ dɔn mɛ bɔ è hu hwɛ ɔ lɛ é ni vɛ́ nú mɛ.—Matie 5:27, 28.\nHuzu nǔwalɔ towe lɛ, enɛ wɛ nyí ɖɔ a ni “lɛkɔ.” (Mɛsɛ́dó 3:19) Enɛ sín tinmɛ sixu lɛ́ nyí ɖɔ a ni nyi alɔ nú nǔ ɖokpo ɔ vivɔ́ wà nyi dò, alǒ a ni huzu lee a nɔ lin tamɛ gbɔn é kpo lee a nɔ wà nǔ gbɔn é kpo blebu.—Efɛzinu lɛ 4:23, 24.\nÐè afɔ ɖé lɛ dó jlá nǔ e a wà nyi dò é ɖó, alǒ ɖeɖɛ nǔ e é hɛn gblé lɛ é. (Matie 5:23, 24; 2 Kɔlɛntinu lɛ 7:11) Dǒ kɛnklɛn nú mɛ ɖěɖee wu nǔ e a wà alǒ gɔn wiwa lɛ é wà nǔ dó lɛ é, bo ɖeɖɛ ninɔmɛ ɔ ɖó bǎ e mɛ é nyɔ́ bló ɖó é.—Luki 19:7-10.\nByɔ Mawu ɖò ɖɛ mɛ ɖɔ é ni sɔ́ hwɛ towe lɛ kɛ we gbɔn vɔsisa gbɛxɔnúmɛ tɔn Jezu tɔn gblamɛ. (Efɛzinu lɛ 1:7) Bonu é na sè ɖɛ towe ɔ, a ɖó na sɔ́ hwɛ kɛ mɛ ɖěɖee hu hwɛ dó we lɛ é.—Matie 6:14, 15.\nEnyi hwɛ syɛnsyɛn ɖé wɛ a hu hǔn, ɖɔ nú mɛ e jɛxa bo na d’alɔ we ɖò gbigbɔ lixo, bo sixu lɛ́ xoɖɛ dó ta towe mɛ é ɖé.—Jaki 5:14-16.\nNukúnnúmɔjɛnǔmɛ agɔ lɛ dó hwɛsɔ́kɛmɛ Mawu tɔn wu\n“È sixu sɔ́ hwɛ ce lɛ kɛ mì ǎ, ɖó ye sukpɔ́ dín.”\nMawu sɔ́ mɛsi e Davidi ba é kpo mɛ e é hu é kpo sín hwɛ kɛ ɛ\nEnyi mǐ kpò ɖò afɔ ɖěɖee Mawu byɔ ɖò Biblu ɔ mɛ ɖɔ è ni ɖè lɛ é ɖè wɛ jɛn wɛ ɔ, é na sɔ́ hwɛ mǐtɔn lɛ kɛ mǐ, ɖó nǔwukpíkpé e é ɖó bo nɔ sɔ́ hwɛ kɛ mɛ é hugǎn hwɛ mǐtɔn lɛ flaflá tɔn. É sixu sɔ́ hwɛ syɛnsyɛn e mǐ hu lɛ é kpo ɖěɖee mǐ ko hu azɔn gegě lɛ é kpo kɛ mǐ.—Ezayíi 1:18.\nÐi kpɔ́ndéwú ɔ, è sɔ́ hwɛ kɛ Axɔ́su Izlayɛli tɔn Davidi e ba mɛsi bo lɛ́ hu mɛ é. (2 Samuwɛli 12:7-13) È lɛ́ sɔ́ hwɛ kɛ mɛsɛ́dó Pɔlu e mɔ ɖɔ emi nyí hwɛhutɔ́ hú hwɛhutɔ́ lɛ bǐ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ é. (1 Timɔtée 1:15, 16) Mawu tlɛ sɔ́ Jwifu xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn ɖěɖee sín ta kú Jezu e nyí Mɛsiya ɔ é tɔn sín agban ɖè lɛ é sín hwɛ kɛ ye, enyi ye huzu nǔwalɔ yetɔn lɛ ɔ nɛ.—Mɛsɛ́dó 3:15, 19.\n“Un vɛ́ ko ɖɔ hwɛ ce lɛ nú yɛhwenɔ alǒ sinsɛngán ɖé ɔ, è na sɔ́ hwɛ ce lɛ kɛ mì.”\nMɛ ɖě ɖó acɛ ɖò égbé bo na sɔ́ hwɛ e gbɛtɔ́ éɖɔhun ɖé hu dó Mawu lɛ é kɛ ǎ. Nǔgbo wɛ ɖɔ hwɛ e hwɛhutɔ́ ɖé hu lɛ é ɖiɖɔ nú mɛ ɖevo sixu zɔ́n bɔ é na mɔ éɖée mɛ, amɔ̌, Mawu kɛɖɛ jɛn sixu sɔ́ hwɛ mɛtɔn lɛ kɛ mɛ.—Efɛzinu lɛ 4:32; 1 Jaan 1:7, 9.\nEnyi mɔ̌ wɛ ɔ, etɛ ɖɔ gbé Jezu ka ja hwenu e é ɖɔ xó elɔ nú mɛsɛ́dó lɛ é?: “Mi sɔ́ hwɛ kɛ mɛɖé ɔ, é na gosin kɔ n’i; mi ma ka sɔ́ hwɛ kɛ mɛɖé ǎ ɔ, é na nɔ kɔ n’i.” (Jaan 20:23) Acɛ bǔnɔ e é na na mɛsɛ́dó lɛ hwenu e gbigbɔ mímɛ́ na jɛ ye jí é sín xó ɖɔ wɛ é ɖè.—Jaan 20:22.\nLee è ko d’akpá tɔn gbɔn é ɔ, mɛsɛ́dó lɛ mɔ nǔnina enɛ hwenu e è kɔn gbigbɔ mímɛ́ dó ye jí ɖò 33 H.M. tɔn é. (Mɛsɛ́dó 2:1-4) Mɛsɛ́dó Piyɛ́ɛ zán acɛ enɛ hwenu e é dá hwɛ nú Ananiyasi kpo Safila kpo é. Gbɔn nǔjiwǔ gblamɛ ɔ, Piyɛ́ɛ mɔ nǔ jɛ ayi blúblú e ye zán é wu, bɔ hwɛɖónúmɛ tɔn xlɛ́ ɖɔ è kún na sɔ́ hwɛ yetɔn kɛ ye ó.—Mɛsɛ́dó 5:1-11.\nNǔnina jiwǔ gbigbɔ mímɛ́ tɔn enɛ, gɔ́ nú ɖevo lɛ, ɖi azɔngbɔnúmɛ kpo xó ɖɔ dó gbè tɛnmɛ tɛnmɛ mɛ kpo nɔte ɖò kú mɛsɛ́dó lɛ tɔn gudo. (1 Kɔlɛntinu lɛ 13:8-10) Enɛ wu ɔ, mɛ ɖebǔ sixu sɔ́ hwɛ mɛ ɖevo tɔn kɛ ɛ ɖò égbé ǎ.\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Mawu ka Na Sɔ́ Hwɛ Kɛ Mì À?\nijwbq xota 99\nXóta ɖěvo e kúnkplá ɛ lɛ́ é\nEtɛ ka Nɔ Nyí Hwɛsɔ́kɛmɛ?\nCopyright © 2021 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. SƐ́N E ƉƆ NǓ DÓ ZǏNZÁN TƆN NU LƐ́ É | SƐ́N NǓ E KAN MƐƉÉSÚNƆ LƐ́ É TƆN LƐ́


Nɔ Ðɔ Nugbǒ “Ðò Nǔ Bǐ Mɛ”: Etɛwu? | Eblée lɛ 13:18\nAtɔxwɛ: Nǔkplɔnkplɔn Tɔn | Janvier 2016\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Toba) Bichlamar Boulou Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Cibemba Corée-Gbè Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gungbe Haoussa Hiligaynon Hiri Motu Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kabiye Karen (S'gaw) Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisi Kisonge Kongo Krio Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Lamba Lettonie-Gbè Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Luganda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makua Malay Malte-Gbè Mam Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mende Mixe Mizo Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndau Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Ngangela Nias Norvège-Gbè Nyaneka Nyungwe Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ourdou Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Saramacca-Gbè Sena Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Tagalog Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou\nXOTA E ÐÒ AKPÀ Ɔ JÍ É | ETƐWU MǏ KA ÐÓ NA NƆ ÐƆ NUGBǑ?\n“Mǐ ɖeji ɖɔ ayixa mǐtɔn mɛ́, ɖó mǐ ɖó jlǒ bo na nɔ zán gbɛ̀ ɖagbe ɖò nǔ bǐ mɛ.”—Eblée lɛ 13:18.\nÐò Biblu mɛ ɔ, xókwin dòdó Glɛkigbe tɔn e è lilɛ dó “ɖagbe” ɖò fí é sín tinmɛ nɔ nyí “nugbǒɖiɖɔ” hweɖelɛnu, “nǔ e nyɔ́ bɔ nǔ bǐ vɔ ɖ’ewu é,” alǒ walɔ e dɔn mɛ é ɖé.\nKlisanwun lɛ nɔ sɔ́ xó elɔ e Mawu zé d’ayi mɛ nú Pɔlu b’ɛ wlan é ylɔ ɖɔ nùjɔnǔ: “Mǐ ɖó jló bo na nɔ zán gbɛ̀ ɖagbe [alǒ nɔ ɖɔ nugbǒ] ɖò nǔ bǐ mɛ.” Etɛ enɛ ka byɔ?\nHUN XIXO XÁ AGBAZA MǏTƆN\nMɛ gègě wɛ nɔ kpɔ́n nùkpɛ́n mɛ zǎnzǎn tɛgbɛ cobo nɔ yì toxo mɛ. Etɛwu? Ðó ye nɔ jló na nyɔ́ kpɔ́n wutu. Amɔ̌, nǔ ɖevo ɖè bo ɖò taji hú è na kpa ɖa e nyɔ́ é alǒ dó avɔ e ɖò zo ɖu wɛ é. Nugbǒ ɔ, mɛ alɔkpa e mǐ nyí ɖò xomɛ é sixu bló lee mǐ cí ɖò wěxo é ɖó alǒ hɛn gblé.\nXó Mawu Tɔn ɖɔ nyì wɛn ɖɔ nǔnyanyawiwa wɛ mǐ nɔ mlɛ́. “Sín dò wɛ gbɛtɔ́ ko ɖó ayi nyanya sín,” wɛ Bǐbɛ̌mɛ 8:21 ɖɔ. Enɛ wu ɔ, bonu mǐ na nyí nugbǒɖɔtɔ́ ɔ, mǐ ɖó na fun ahwan xá jlǒ hwɛhuhu tɔn e sín gǔ mǐ ɖu é. Mɛsɛ́dó Pɔlu ɖɔ xó dó ahwan e éɖesunɔ nɔ fun xá hwɛhuhu é wu, bo ɖɔ: “Ðò linlin ce mɛ ɔ, Mawusɛ́n ɔ wɛ nɔ dó xomɛhunhun nú mì. Amɔ̌, sɛ́n ɖevo tíìn ɖò agbaza ce mɛ, bo ɖò hun xò xá sɛ́n e ɖò linlin ce mɛ é wɛ, bo sɔ́ mì dó ɖó gantɔ́ nú hwɛhuhu sɛ́n e ɖò agbaza ce mɛ é.”—Hlɔmanu lɛ 7:22, 23.\nÐi kpɔ́ndéwú ɔ, enyi ayi mǐtɔn zín mǐ jí ɖɔ mǐ ni wà nǔ nyanya bonu nugbǒmaɖɔ sín zɛn ɖò mǐ sɔ́ wɛ syɛnsyɛn ɔ, dandan wɛ mǐ na nyí kannumɔ nú nǔ e ayi mǐtɔn ɖò byɔbyɔ wɛ é ǎ. Ðěwagbɛn ko hán bǐ ɖò ninɔmɛ enɛ mɛ ǎ. Enyi mǐ jló bo nyì alɔ nú linlin nyanya lɛ ɔ, nugbǒmaɖɔ na lɛlɛ̌ dó mǐ có, mǐ hɛn ɔ mǐ na kpó ɖò nugbǒɖɔtɔ́ nyí wɛ.\nAHWAN Ɔ JÍ ÐUÐU ÐÈ\nBo na dó sixu nɔ ɖɔ nugbǒ ɔ, mǐ ɖó sɛ́n walɔ ɖagbe tɔn lɛ sín hudo. É ɖò mɔ̌ có, é blawu ɖɔ mɛ gègě nɔ zán hwenu sukpɔ́ dó lin tamɛ dó nǔ e ye na cyan dó ba acɔ́ lɛ é jí hú ee ye nɔ zán dó lin tamɛ dó sɛ́n walɔ ɖagbe tɔn e ye na xwedó lɛ jí é. Wǎgbɔ tɔn ɔ, ye nɔ ba hwɛjujɔ nú nugbǒmaɖɔ wɔbuwɔbu e na sɔgbe xá ninɔmɛ yetɔn é. Wema ɖé ɖɔ kpowun ɖɔ: “Ðò taji ɔ, mǐ nɔ wá dóve ɖ’emɛ kaka bo nɔ kpó ɖò mimɔ wɛ ɖɔ mǐ nyí nugbǒɖɔtɔ́.” (The (Honest) Truth About Dishonesty) Amɔ̌, nùjlɛnú ɖejid’ewu e na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na kanɖeji ɖɔ nugbǒmaɖɔ alɔkpa ɖebǔ kún sɔgbe ó é ka ɖè à? Mǐ dokú ɖɔ é ɖè.\nGbɛtɔ́ livi mɔkpan gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ ko mɔ ɖɔ Biblu sú hudo enɛ sín dò bɔ nǔ bǐ vɔ ɖ’ewu. È nɔ mɔ sɛ́n walɔ ɖagbe tɔn e è ma sixu jlɛ́ dó nùɖé wu ǎ lɛ é ɖò Biblu mɛ. (Ðɛhan 19:8) É nɔ na mɛ alixlɛ́mɛ ɖejid’ewu lɛ dó gbɛzinzan xwédo tɔn, azɔ̌wiwa, zinzan ɖagbe kpo kancica ɖagbe ɖiɖó xá Mawu kpo wu. É cá kpɔ́n gbeɖé ǎ. Sɛ́n tɔn lɛ kpo nugbodòdó tɔn lɛ kpo nyɔ́ zán nú tò bǐ, akɔta bǐ, gbè bǐ kpodo togun bǐ kpo. Enyi mǐ kije Biblu ɔ, bo lin tamɛ dó nǔ e é ɖɔ lɛ é jí, lobo zán wěɖexámɛ tɔn lɛ ɔ, mǐ sixu kplɔ́n ayi mǐtɔn b’ɛ na nɔ ɖɔ nugbǒ bo lɛ́ jlɔ́.\nAmɔ̌, Biblu tuùntuùn ganji kɛɖɛ wɛ na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖu ɖò ahwanfunfun xá nugbǒmaɖɔ jí ǎ. Gbɛ̀ e blí ɖò walɔ ɖagbe linu é mɛ wɛ mǐ ɖè, b’ɛ nɔ gbidi kɔ nú mǐ bonu mǐ na xwedó nugbodòdó tɔn blíblí lɛ. Nǔ e wu mǐ ɖó na xoɖɛ sɛ́dó Mawu ɖɔ é ni d’alɔ mǐ bo jɛhun dó mǐ jí é nɛ. (Filipunu lɛ 4:6, 7, 13) Mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ sixu ɖó adɔgbigbo bo zunfan nǔjlɔjlɔwiwa lobo nɔ ɖɔ nugbǒ ɖò nǔ bǐ mɛ.\nLÈ E ÐÒ NUGBǑÐIÐƆ MƐ LƐ É\nHitoshi e xó mǐ ɖɔ ɖò xota nukɔntɔn ɔ mɛ é ɖu lè, ɖó é nyí azɔ̌watɔ́ e nɔ ɖɔ nugbǒ é wutu. Dìn ɔ, é nɔ wà azɔ̌ nú azɔ̌gǎn e nugbǒɖiɖɔ tɔn sù nukúnmɛ na é ɖé. Hitoshi ɖɔ: “Xomɛ hun mì ɖɔ un kpéwú bo mɔ azɔ̌ e zɔ́n bɔ un kpò ɖò ayixa mímɛ́ ɖé ɖó wɛ é.”\nNǔ nyí mɔ̌ nú mɛ ɖevo lɛ lɔmɔ̌. Lin tamɛ dó mɛ e ɖu lè ɖò nugbodòdó Biblu tɔn e ɖɔ è ni “[nɔ ɖɔ nugbǒ] ɖò nǔ bǐ mɛ” é zinzan mɛ é ɖé lɛ jí.\n“Xwè 13 wɛ un ɖó bo jó wemaxɔmɛ dó lobo jɛ azɔ̌ wà xá ajotɔ́ lɛ jí. Akwɛ e un nɔ mɔ lɛ é 95 ɖò 100 jí wɛ nugbǒmaɖɔ nɔ hɛn wá nú mì. Nukɔnmɛ ɔ, un wá wlí alɔ bɔ nyì kpo asú ce kpo wá jɛ Biblu kplɔ́n xá Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ jí. Mǐ kplɔ́n ɖɔ Jehovah * Mawu gbɛ́ wǎn nú walɔ nugbǒmaɖɔ tɔn lɛ, enɛ wu ɔ, mǐ ɖɔ ɖɔ mǐ na ɖyɔ gbɛzinzan mǐtɔn. Ðò 1990 ɔ, mǐ zé mǐɖée jó nú Jehovah bo bló baptɛm lobo huzu Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn.—Nùnywɛxó 6:16-19.\n“Ð’ayǐ ɔ, nǔ e è lilɛ jɔ na lɛ ɛ kɛɖɛ wɛ gɔ́ xwé ce gbè, amɔ̌ dìn ɔ, nǔ mɔhun ɖě sɔ́ ɖé ǎ; bɔ enɛ zɔ́n bɔ un ɖó ayixa mímɛ́ ɖé. Nú un lin tamɛ dó xwè tobutobu e un ko zán gbɛ̀ hizihizi na wá yì é jí ɔ, un nɔ dokú ɖaxó nú Jehovah nú nùblawukúnúmɛ tɔn. Nú un mlɔ́ ayǐ zǎnmɛ tɛgbɛ bo tuùn ɖɔ Jehovah sín xomɛ hun dó wǔ ce ɔ, é nɔ víví nú mì tawun.”—Cheryl, Irelande.\n“Ee gǎn ce mɔ ɖɔ axisinɔ ɖé xwlé mì nǔɖuɖonǔmɛ ɖé bɔ un gbɛ́ é ɔ, é ɖɔ: ‘Mawu towe bló we bɔ a nyí mɛ e wu è na ɖeji dó é! Nyɔna ɖé wɛ é nyí nú mǐ ɖɔ a nɔ w’azɔ̌ ɖò azɔ̌xwé mǐtɔn.’ Nugbǒɖiɖɔ ɖò nǔ bǐ mɛ d’alɔ mì bɔ un ɖó ayixa mímɛ́ ɖé ɖò Jehovah Mawu nukɔn. É lɛ́ zɔ́n bɔ un nɔ d’alɔ xwédo ce kpo mɛ ɖevo lɛ kpo nú ye lɔ ni bló nǔ ɖokpo ɔ.”—Sonny, Hong Kong.\nVivo Ayi Mɛ Tɔn\n“Gǎnbɔdogǎnwu wɛ un nyí ɖò akwɛsɛxwetɛn wɛkɛ ɔ tɔn ɖé. Ðò azɔ̌ enɛ mɛ ɔ, dɔkun jijɛ wɛ ɖò taji hú nugbǒɖiɖɔ. Linlin e gbakpé é wɛ nyí ɖɔ, ‘Nú a ɖó adingban kpɛɖé bonu é zɔ́n bɔ a jɛ dɔkun bo d’alɔ akwɛzinkan ɔ, etɛ ka nyla ɖ’emɛ?’ Amɔ̌, nugbǒɖiɖɔ zɔ́n bɔ un vo ɖò ayi mɛ. Un kudeji bo na kpó ɖò nugbǒ ɖɔ wɛ, nú é na bo tlɛ na jì nùɖé ɔ nɛ. Gǎn ce lɛ tuùn ɖɔ un kún na ɖ’adingban nú emi alǒ dó ta emitɔn mɛ ó.”—Tom, États-Unis.\nSísí Mɛɖesunɔ Tɔn\n“Mɛ e glɔ un ɖè é dó wusyɛn lanmɛ nú mì ɖɔ ma myɔ nukún dó nǔ e bú ɖò azɔ̌ ɔ mɛ é ɖé lɛ, amɔ̌, un gbɛ́. Ee ajotɔ́ lɛ sín afɔ wá jɛ wě é ɔ, mɛ e yí mì dó azɔ̌mɛ é dokú nú mì, ɖó un nɔ ɖɔ nugbǒ wu. Nugbǒɖiɖɔ ɖò gbɛ̀ nugbǒmaɖɔ tɔn ɖé mɛ nɔ byɔ adɔgbigbo. Amɔ̌, wǎgbɔ tɔn ɔ, mɛ ɖevo lɛ na ɖeji dó mǐ wu bo na lɛ́ ɖó sísí nú mǐ.”—Kaori, Japon.\nAyixa mímɛ́ ɖé, vivo ayi mɛ tɔn kpo sísí mɛɖesunɔ tɔn kpo: ajɔ mɔhun lɛ xlɛ́ ɖɔ é ɖó lè tawun ɖɔ è ni nɔ ɖɔ nugbǒ. Mɔ̌ wɛ à cé?\n^ akpá. 18 Mawu sín nyikɔ wɛ nɔ nyí Jehovah ɖò Biblu mɛ.\nXÓTA E ƉÒ AKPA Ɔ JÍ É Nugbǒɖiɖɔ ko Cá Wɛ À?\nXÓTA E ƉÒ AKPA Ɔ JÍ É Nǔ E Nugbǒmaɖɔ Sixu Jì nú We É\nXÓTA E ƉÒ AKPA Ɔ JÍ É Nǔ E Wu Nugbǒɖiɖɔ Ðó Lè É\nText Alɔ e jí è sixu yí nǔ e ɖò wema jí lɛ é ɖó lɛ é ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Janvier 2016 | Etɛwu Mǐ ka Ðó Na Nɔ Ðɔ Nugbǒ?\nATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Janvier 2016 | Etɛwu Mǐ ka Ðó Na Nɔ Ðɔ Nugbǒ?


“Hwenu e asú ce ɖɔ nú mì ɖɔ emi na jó nyi dó bo na da ɖyɔvǐ ɖé é ɔ, kú jɛn jló mì. Nǔ agɔ tawun wɛ enɛ nyí, ɖò taji ɔ, hwenu e un flín vɔ̌ ɖěɖee un sá dó ta tɔn mɛ lɛ é é.”—Maria, ɖò Espagne.\n“Hwenu e asì ce gbɛ́ mì ajijimɛ é ɔ, é cí nú mì ɖɔ wǔjɔnú ce ɖé kú wɛ ɖɔhun. Linlin mǐtɔn lɛ, nǔɖónukún mǐtɔn lɛ kpo tuto mǐtɔn lɛ kpo bǐ nu ami. Azǎn ɖé lɛ jí nɔ tíìn bɔ un nɔ mɔ ɖɔ linkpɔ́n ce lɛ bǐ vɔ, bɔ é ka lɛ́ yá kpowun ɔ, un nɔ mɔ nyiɖée ɖò wuvɛ̌ ɖaxó ɖé mɛ.”—Bill, ɖò Espagne.\nGBEJIMANƆ ɖò alɔwliwli mɛ nɔ hu mɛ ɖ’akpo. Nǔgbo wɛ ɖɔ asú alǒ asì ɖé lɛ mɔ ɖɔ emi na sɔ́ hwɛ kɛ wegɔ́ emitɔn e lɛkɔ sín hwɛ tɔn gudo é, bɔ emi na lɛ́ jɛ lee emi ko ɖè é. * Amɔ̌, alɔwliwli ɔ xò ninɔmɛ ɔ zlɛ́ kpo é gbɔ kpo ɔ, mɛ ɖěɖee mɔ ɖɔ asú alǒ asì emitɔn kún nɔ gbeji nú emi lɛ ó é nɔ mɔ wuvɛ̌ syɛnsyɛn ɖé hwebǐnu. Nɛ̌ mɛ mɔhun lɛ ka sixu ɖí xwi xá wuvɛ̌ e ye nɔ sè ɖò lanmɛ lɛ é gbɔn?\nWuvɛ̌ ɖaxó e asú alǒ asì xomɛvɔnɔ lɛ nɔ mɔ é ɖò finɛ có, ye mɛ gegě ka nɔ mɔ gbɔdónúmɛ ɖò Mawuxówema ɔ mɛ. Ye kplɔ́n ɖɔ Mawu nɔ mɔ ɖasin emitɔn lɛ, bo nɔ sè wuvɛ̌ xá emi.—Malacíi 2:13-16.\n“Enyi nǔ gegě ɖò hǔn mɛ nú mì ɔ, gbɔ e a nɔ dó nú mì é wɛ nɔ dó xomɛhunhun nú mì.”—Ðɛhan 94:19.\nBill flín nǔ elɔ: “Ee un xà wemafɔ enɛ é ɔ, un dó nukún mɛ kpɔ́n bo mɔ Jehovah ɖò wuvɛ̌ ce ɖekpo wɛ kpo wanyiyi kpo, lee tɔ́ wuvɛ̌sexámɛtɔ́ ɖé na wà gbɔn é.”\n“Mɛɖé ɖò gbeji nú we ɔ, hwi lɔ nɔ nɔ gbeji n’i.”—Ðɛhan 18:26.\nCarmen e asú tɔn ma nɔ gbeji ǎ nú sun mɔkpan é ɖɔ: “Asú ce nɔ gbeji ǎ, amɔ̌, un sixu ɖeji dó gbejininɔ Jehovah tɔn wu. É na flú mì gbeɖé ǎ.”\n“Ado ma hu mi dó nǔ ɖebǔ wu ó; loɔ, mi ɖò ninɔmɛ ɖebǔ mɛ hǔn, mi ni nɔ . . . byɔ nǔ e hudo mi lɛ Mawu. Enɛ ɔ, fífá Mawu tɔn e hugǎn nukúnnúmɔjɛnǔmɛ gbɛtɔ́ tɔn bǐ ɔ na bló ayixa mitɔn kpodo linlin mitɔn lɛ kpo ɖó.”—Filipunu lɛ 4:6, 7.\nSasha ɖɔ: “Un xà wemafɔ enɛ ɔ, un nɔ lɛ́vɔ xà. Ee un ɖò ɖɛ xò wɛ azɔn gegě é ɔ, Mawu na mì fífá ɖò gbɛzán ce mɛ.”\nMɛ e xó mǐ ɖɔ wá yì lɛ é bǐ ko ɖibla jó gbè hweɖelɛnu. Amɔ̌, ye ɖeji dó Jehovah Mawu wu, bo mɔ hlɔnhlɔn gbɔn Xó tɔn xixa gblamɛ. Bill ɖɔ gbɔn lě: “Nǔɖiɖi ce zɔ́n bɔ gbɛ̀ ce ɖó nu, hwenu e é cí ɖɔ nǔ ɖevo ɖě lɛ bǐ ko gblé é. Un ɖi zɔnlin gbɔn ‘tɔdo mɛ ɖò ablu gɔngɔn mɛ’ nú táan ɖé có, Mawu ɖò kpɔ́ xá mì.”—Ðɛhan 23:4.\n^ akpá. 4 Bo na dó tuùn nú a na sɔ́ hwɛ kɛ mɛ e a da é kpo a na gbɔ kpo hǔn, kpɔ́n xóta ɖebɔdoɖewu ee ɖò Réveillez-vous! 22 avril 1999 tɔn mɛ bɔ xóta tɔn nyí “L’infidélité conjugale” é.\nLee Mɛɖé lɛ Ko Ðí Xwi Xá Gbɔn É\nLin tamɛ dó wemafɔ gbɔdónúmɛ tɔn lɛ jí.\nBill tinmɛ ɖɔ: “Un xà wema Jɔbu tɔn bo wá xà Ðɛhan tɔn, bo nɔ ɖó wuntun akpáxwé e un mɔ ɖɔ é sɔgbe xá ninɔmɛ ce lɛ é bǐ. Un mɔ ɖɔ mɛ e xó wema Biblu tɔn enɛ lɛ ɖɔ lɛ é lɔ gbɔn wuvɛ̌ kpo adohu adohu ce ɖɔhun lɛ kpo mɛ.”\nMɔ gbɔdónúmɛ gbɔn han sise alǒ nǔ xixo gblamɛ.\nCarmen flín nǔ elɔ: “Enyi un ma sixu d’amlɔ zǎnmɛ ǎ ɔ, un nɔ ɖótó han lɛ. Nǔ enɛ nyí jɔtɛn gbɔdónúmɛ tɔn ɖaxó ɖé nú mì.” Daniel ɖɔ: “Un kplɔ́n bo nɔ xò giwuntá, bɔ lee nǔxixo ɔ sín gbè lɛ nɔ zɔn kpɔ́ gbɔn é d’alɔ mì bɔ un lɛ́vɔ ɖó fífá ayi mɛ tɔn.”\nNɔ ɖɔ lee nǔ cí nú we é.\nDaniel ɖɔ: “Un ɖó aca bo nɔ ɖɔ xó dó lee nǔ cí nú mì é wu ǎ. Amɔ̌, un ɖó xɔ́ntɔn ɖagbe ɖé lɛ, bo nɔ ɖɔ xó nú ye gbè bǐ gbè. Un zlɔ́n lee nǔ cí nú mì é sín agban ɖó ye jí, gbɔn nǔ winwlan sɛ́dó ye kpo xó ɖiɖɔ xá ye kpo gblamɛ. Enɛ d’alɔ mì tawun.” Sacha ɖɔ: “Alɔdó xwédo ce tɔn ɖò taji tawun. Nɔ ce ɖò finɛ nú mì hwebǐnu. Enyi un ba na ɖɔ xó n’i ɔ, é nɔ ɖò gbesisɔmɛ bo na ɖótó mì. Tɔ́ ce lɔ bló bɔ un ɖò ayijayǐ mɛ bo d’alɔ mì bɔ un mɔ nyiɖée mɛ kpɛɖé kpɛɖé.”\nÐǒkan dó ɖɛxixo wu.\nCarmen ɖɔ: “Un nɔ xoɖɛ hwebǐnu. É cí nú mì ɖɔ Mawu ɖò akpá ce wɛ ɖɔhun, bo nɔ ɖótó mì lobo nɔ d’alɔ mì. Ðò táan baɖa- baɖa enɛ mɛ ɔ, un sɛkpɔ Mawu d’eji.”\nGbɛ̀ Ninɔ ka Xɔ Akwɛ Hwenu E Mɛ E È Da É Ma Nɔ Gbeji Ǎ É À?