Vivɛ̌ kpo Mawu kpo\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Abbey Abui Acoli Alur Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Ateso-Gbè Attié Aymara Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bassa (Cameroun) Bassa (Libéria) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bichlamar Boulou Bété Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Chavacano Chichewa Chin (Tiddim) Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chopi Chuabo Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Damara Danemark-Gbè Dangme Douala Dusun Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fante Fidji-Gbè Flansegbe Futuna-Gbè Fɔngbe Ga Galles-Gbè Gitonga Glɛnsigbe Guarani Guarani (Bolivie Tɔn) Guerzé Gungbe Guéré Haoussa Herero Hindi Hongrie-Gbè Hunsrik Iban Ibinda Ibo Indonésie-Gbè Irlande-Gbè Italie-Gbè Javan-Gbè Jula Kabiye Kachin Kana Kannada Karen (S'gaw) Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisi Kisonge Kongo Kpelle Krio Kurde Kurmanji Kwangali Kwanyama Kyangonde Lamba Lhukonzo Lifu Lingala Lomwe Luganda Lugbara Lunda Luo Luvale Madagascar-Gbè Makua Malayalam Malte-Gbè Mambwé-Lungu Marathi Maré Mazahua Mbunda Meru Mooré Myanmar-Gbè Navajo Ndau Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Ngangela Nias Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo-Gbè Otètèla Ourdou Pays-Bas-Gbè Pidgin (Cameroon) Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Romani (Macédoine Tɔn) Romani (Tofɔligbé Grèce Tɔn Tɔn) Romani (Zǎnzǎnhweji Slovaquie Tɔn Tɔn) Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Rutooro Samoa-Gbè Sangir Sango Sena Sepedi Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Sidama Silozi Sinhala Sranan tongo Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swati Tahiti-Gbè Tajikistan-Gbè Talian Tamoul Tandroy Tankarana Thaï Tigrinya Tiv Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Thaï Tɔn Tonga-Gbè Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Vezo Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Wolaitsa Yacouba Zandé Zoulou Île Salomon-Gbè\n1, 2. Fitɛ mǐ ka sixu hɔn bɛ̀ ɖó ɖò égbé?\nMǏ NI ɖɔ ɖɔ a ɖò zɔnlin ɖi wɛ ɖò jɔhɔn ɖaxó ɖé hwenu gbè ɖokpo. Jinukúnsin jɛ ablu dó jí, bɔ jǐ jɛ wun kɛ jí, lobɔ xɛbyoso jɛ gbè dó jí. Tlolo kpowun ɔ, jǐ ɖaxó ɖé wlí. A jɛ fí e a na hɔn bɛ̀ ɖó ɔ ba jí. Enyi a wá mɔ fí e awovinú ɖé ma ɖè ǎ bo lɛ́ xú bɔ a na hɔn bɛ̀ ɖó é ɖé ɔ, ayi towe na jɛ dò à cé?\n2 Ninɔmɛ mɔhunkɔtɔn ɖé mɛ wɛ mǐ bǐ ɖè ɖò égbé. Ninɔmɛ gbɛ̀ ɔ tɔn fɔ́n bo ɖò nylànylá d’eji wɛ. A sixu kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Fitɛ un ka sixu hɔn yì bɛ́ ɖó?’ Ðɛhan wlantɔ́ ɖé ɖɔ: “Un ɖɔ nú Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ: ‘Hwi wɛ nyí bibɛtɛn ce, hwi wɛ nyí ahohó ce, hwi wɛ nyí Mawu ce e wu un nɔ ganjɛ é.’” (Ðɛhan 91:2) Ganji, Jehovah hɛn ɔ, é na d’alɔ mǐ ɖò tagba mǐtɔn lɛ mɛ dìn, bo lɛ́ na nukúnɖiɖo jiwǔ ɖé mǐ nú sɔgudo.\n3. Nɛ̌ mǐ ka sixu sɔ́ Jehovah dó ɖó bibɛtɛn mǐtɔn gbɔn?\n3 Nɛ̌ Jehovah ka sixu cyɔn alɔ mǐ jí gbɔn? É hɛn ɔ, é na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖí xwi xá tagba ɖebǔ e mǐ nɔ kpé lɛ é, bo lɛ́ ɖ’agbɔ̌n hú mɛɖebǔ e sixu tɛnkpɔn bo na xò daka mǐ wu é flàflá tɔn. Enyi nǔ nyanya ɖé na bo tlɛ gbò mǐ dìn ɔ, mǐ hɛn ɔ, mǐ na ɖeji ɖɔ Jehovah na bló nǔ e gblé é ɖó ɖò sɔgudo. Biblu dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖɔ: “Mi hɛn miɖée ɖò wanyiyi Mawu tɔn mɛ.” (Judi 21) Mǐ ɖó na tɛ́ dó Jehovah wu cobo na mɔ alɔdo tɔn ɖò hwenu syɛnsyɛn lɛ mɛ. Nɛ̌ mǐ ka sixu wà enɛ gbɔn lo?\nWANYIYI MAWU TƆN NI XƆ AKWƐ ÐÒ NUKÚN TOWE MƐ\n4, 5. Nɛ̌ Jehovah ka ko ɖè wanyiyi e é ɖó nú mǐ é xlɛ́ gbɔn?\n4 Bo na dó sixu tɛ́ dó Jehovah wu ɔ, mǐ ɖó na mɔ nǔ jɛ lee wanyiyi e é ɖó nú mǐ ɔ d’agba sɔ é wu. Mǐ ni lin tamɛ kpɔ́n dó nǔ e Jehovah ko wà nú mǐ lɛ é bǐ jí. É na mǐ ayikúngban ɖɛkpɛɖɛkpɛ ɖé bɔ atín kpo kanlin kpo e dɔn mɛ lɛ é gɔ́ jí. É lɛ́ na mǐ nùɖuɖu víví bɔ mǐ na ɖu kpo sìn ɖagbe kpo bɔ mǐ na nu. Gbɔn Biblu gblamɛ ɔ, Jehovah kplɔ́n nyikɔ tɔn kpo jijɔ tɔn ɖagbe lɛ kpo mǐ. Ee lɛ́ ɖò taji é wɛ nyí ɖɔ é ɖè wanyiyi tɔn xlɛ́ mǐ bo sɛ́ Vǐ vívɛ́ná tɔn Jezu dó ayikúngban jí, b’ɛ sɔ́ gbɛ̀ tɔn jó dó ta mǐtɔn mɛ. (Jaan 3:16) Ðó vɔsisa enɛ wu ɔ, mǐ ɖó nukúnɖiɖo jiwǔ ɖé nú sɔgudo.\n5 Jehovah sɔnǔ nú Axɔsuɖuto Mɛsiya ɔ tɔn, é wɛ nyí acɛkpikpa jixwé tɔn e na ɖè wuvɛ̌ mimɔ lɛ bǐ síìn zaanɖé dìn é. Axɔsuɖuto ɔ na bló bɔ ayikúngban ɔ na huzu palaɖisi ɖé, finɛ wɛ mɛ bǐ na nɔ fífá kpo awǎjijɛ kpo mɛ ɖè kaka sɔyi. (Ðɛhan 37:29) Ali ɖevo e nu Jehovah ɖè wanyiyi tɔn xlɛ́ mǐ ɖè é wɛ nyí ɖɔ é nɔ kplɔ́n mǐ lee mǐ sixu zán gbɛzán ɖagbe hugǎn gbɔn dìn é. É lɛ́ byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ xoɖɛ sɛ́dó emi, lobo ɖò gbesisɔmɛ bo na ɖótó ɖɛ mǐtɔn lɛ hwebǐnu. Jehovah ko ɖè wanyiyi e é ɖó nú mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo é xlɛ́ nyì wɛn.\n6. Nɛ̌ a ka ɖó na ɖexlɛ́ ɖɔ wanyiyi Jehovah tɔn xɔ akwɛ ɖò nukún towe mɛ gbɔn?\n6 Nɛ̌ wanyiyi Jehovah tɔn ka sixu xɔ akwɛ ɖò nukún towe mɛ gbɔn? Ðexlɛ́ ɛ ɖɔ nǔ e é ko wà nú we lɛ é bǐ sù nukún towe mɛ. É blawu ɖɔ mɛ gègě nyí ɖumakpamɛsi ɖò égbé. Mɔ̌ jɛn é nyí gbɛn hwenu e Jezu ɖò ayikúngban jí é. É gbɔ azɔn nú gudunɔ wǒ gbè ɖokpo, mɛ ɖokpo géé jɛn ka wá dokú tɔn n’i. (Luki 17:12-17) Mǐ jló na cí mɛ e wá dokú nú Jezu é ɖɔhun. Mǐ jló na nɔ dokú nú Jehovah tɛgbɛ.\n7. Nɛ̌ mǐ ka ɖó na yí wǎn nú Jehovah gbɔn?\n7 Mǐ lɔmɔ̌ ɖó na ɖè wanyiyi mǐtɔn xlɛ́ Jehovah. Jezu ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ɖó na yí wǎn nú Jehovah kpo ayi yetɔn bǐ kpo, kpodo lindɔ̌n yetɔn bǐ kpo, kpodo linlin yetɔn bǐ kpo. (Xà Matie 22:37) Etɛ ka nyí tinmɛ enɛ tɔn?\n8, 9. Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖexlɛ́ Jehovah ɖɔ mǐ yí wǎn n’i gbɔn?\n8 Enyi mǐ ɖɔ mǐ yí wǎn nú Jehovah kpowun ɔ, é ko kpé wɛ à? Eǒ. Enyi mǐ yí wǎn nú Jehovah kpo ayi mǐtɔn bǐ, lindɔ̌n mǐtɔn bǐ, kpo linlin mǐtɔn bǐ kpo ɔ, mǐ na ɖexlɛ́ ɖò nǔwiwa mǐtɔn lɛ mɛ. (Matie 7:16-20) Biblu kplɔ́n mǐ céɖécéɖé ɖɔ enyi mǐ yí wǎn nú Mawu ɔ, mǐ na nyì sɛ́n tɔn lɛ. Enɛ ka vɛwǔ wɛ à? Eǒ, ɖó “sɛ́n tɔn lɛ . . . vɛ́ nyì ǎ.”—Xà 1 Jaan 5:3.\n9 Enyi mǐ setónú nú Jehovah ɔ, mǐ nɔ ɖó awǎjijɛ ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ. (Ezayíi 48:17, 18) Loɔ, etɛ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na tɛ́ dó Jehovah wu? Mi nú mǐ ni kpɔ́n.\nKPÒ ÐÒ JEHOVAH SƐKPƆ WƐ\n10. Etɛwu a ka ɖó na kpó ɖò nǔ kplɔ́n dó Jehovah wu wɛ?\n10 Nɛ̌ a ka huzu xɔ́ntɔn Jehovah tɔn gbɔn? Gbɔn Biblu kpinkplɔn towe gblamɛ ɔ, a wá tuùn Jehovah ganji, bo tɛnkpɔn bɔ xɔ́ntɔn hwi kpo é kpo tɔn vɛ́ d’eji. Xɔ́ntɔn zunzun enɛ cí myɔ e a jló na bló bɔ é na kpó ɖò jiji wɛ é ɖɔhun. Lee myɔ ɖó hudo naki tɔn cobo na ɖò jiji wɛ gbɔn é ɔ, mɔ̌ jɛn a ɖó na kpó ɖò nǔ kplɔ́n dó Jehovah wu wɛ, bonu xɔ́ntɔn mitɔn na dó sixu vɛ́.—Nùnywɛxó 2:1-5.\nMyɔ ɖɔhun ɔ, wǎn e a yí nú Jehovah é ɖó hudo naki tɔn bo na kpó ɖò jiji wɛ\n11. Nɛ̌ nùkplɔnmɛ Biblu tɔn lɛ ka na bló gbɔn nú we?\n11 Enyi a kpò ɖò Biblu kplɔ́n wɛ ɔ, a na wá kplɔ́n nùɖé lɛ, b’ɛ na byɔ ayi mɛ nú we ɖesu. Ðǒ ayi lee nǔ cí nú ahwanvu Jezu tɔn wè hwenu e é ɖò xóɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn lɛ tinmɛ nú ye wɛ é wu. Ye ɖɔ: “Hwenu e é ɖò xó ɖɔ nú mǐ wɛ ɖò alixo, bo ɖò Mawuxó tinmɛ nú mǐ wɛ ɔ, akpàkpà ɖé ma sɔ́ mǐ sín xomɛ à?”—Luki 24:32.\n12, 13. (a) Etɛ ka sixu jɛ dó wanyiyi e mǐ ɖó nú Mawu é wu? (b) Nɛ̌ mǐ ka sixu bló gbɔn bɔ wanyiyi e mǐ ɖó nú Jehovah é na ɖò gbɛ̀?\n12 Lee nùkplɔnmɛ ɔ byɔ ayi mɛ nú ahwanvu lɛ gbɔn hwenu e ye mɔ nǔ jɛ Mawuxó ɔ mɛ é ɖɔhun ɔ, akpàkpà ɖokpo ɔ sixu ko sɔ́ hwi lɔ hwenu e a jɛ nǔ mɔ jɛ Biblu mɛ jí é. Enɛ d’alɔ we bɔ a tuùn Jehovah bo yí wǎn n’i. A ba ɖɔ wanyiyi enɛ ni ɖekpo ǎ.—Matie 24:12.\n13 Ee a ko huzu xɔ́ntɔn Mawu tɔn dìn é ɔ, a ɖó na w’azɔ̌ syɛnsyɛn bonu xɔ́ntɔn mitɔn ni dó vɛ́. A ɖó na kpó ɖò nǔ kplɔ́n dó é kpo Jezu kpo wu wɛ, lobo na nɔ lin tamɛ dó nǔ e kplɔ́n wɛ a ɖè lɛ é kpo lee a sixu zán ye ɖò gbɛzán towe mɛ gbɔn é kpo jí. (Jaan 17:3) Enyi a xà Biblu abǐ a kplɔ́n Biblu hǔn, nɔ kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Etɛ nǔ elɔ ka kplɔ́n mì dó Jehovah Mawu wu? Etɛwu un ka ɖó na yí wǎn n’i kpo ayi ce bǐ kpo, kpodo lindɔ̌n ce bǐ kpo?’—1 Timɔtée 4:15.\n14. Nɛ̌ ɖɛxixo ka sixu zɔ́n bɔ wanyiyi e mǐ ɖó nú Jehovah é na syɛn d’eji gbɔn?\n14 Enyi a ɖó xɔ́ntɔn ɖagbe ɖé ɔ, a nɔ ɖɔ xó xá ɛ hwɛhwɛ, bɔ enɛ nɔ zɔ́n bɔ xɔ́ntɔn mitɔn nɔ vɛ́. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, enyi mǐ nɔ ɖɔ xó nú Jehovah hwɛhwɛ ɖò ɖɛ mɛ ɔ, é na zɔ́n bɔ xɔ́ntɔn mǐtɔn na vɛ́. (Xà 1 Tɛsalonikinu lɛ 5:17.) Ðɛxixo ɔ, nùnina jiwǔ ɖé wɛ bɔ Tɔ́ mǐtɔn jixwé tɔn ɔ na mǐ. Mǐ ɖó na nɔ ɖɔ xó n’i sín ayi mɛ tɛgbɛ. (Ðɛhan 62:9) Mǐ ɖó na nɔ vɔ́ ɖɛ ɖokpo ɔ xò sín tamɛ ǎ, loɔ, mǐ ɖó na nɔ tuùn nǔ e byɔ wɛ mǐ ɖè tawun é. Nugbǒ ɔ, enyi mǐ nɔ ɖò Biblu kplɔ́n wɛ, bo nɔ xoɖɛ sín ayi mǐtɔn mɛ ɔ, wanyiyi e mǐ ɖó nú Jehovah é na syɛn d’eji.\nNƆ ÐƆ XÓ NÚ MƐ ÐEVO LƐ DÓ JEHOVAH WU\n15, 16. Nɛ̌ a ka nɔ mɔ wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ gbɔn?\n15 Enyi mǐ jló na tɛ́ dó Jehovah wu ɔ, mǐ ɖó na nɔ lɛ́ ɖɔ xó nú mɛ ɖevo lɛ dó nùɖiɖi mǐtɔn wu. Xóɖiɖɔ nú mɛ ɖevo lɛ dó Jehovah wu ɔ, wǔjɔmɛ jiwǔ ɖé wɛ. (Luki 1:74) Azɔ̌ e Jezu zɔ́n Klisanwun nugbǒ lɛ bǐ é nɛ. Mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo ɖó na jla Axɔsuɖuto Mawu Tɔn sín wɛnɖagbe. A ka ko ɖò mɔ̌ wà wɛ à?—Matie 24:14; 28:19, 20.\n16 Mɛsɛ́dó Pɔlu mɔ ɖɔ wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ xɔ akwɛ tawun; é ylɔ ɖɔ “dɔkun.” (2 Kɔlɛntinu lɛ 4:7) Xóɖiɖɔ dó Jehovah kpo linlin tɔn kpo wu wɛ nyí azɔ̌ taji hugǎn e a sixu wà é. Ali e nu a sixu sɛ̀n Jehovah ɖè é ɖokpo nɛ, é ka nɔ xɔ akwɛ ɖò nukún tɔn mɛ. (Eblée lɛ 6:10) Wɛnɖagbejijla sixu hɛn lè wá nú hwi kpo mɛ e ɖò tó ɖó we wɛ lɛ é kpo, ɖó a nɔ d’alɔ mɛ ɖevo lɛ kpo hwiɖesunɔ mɛtún ɔ kpo bɔ mi na sɛkpɔ Jehovah bo na mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ. (Xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 15:58.) Azɔ̌ ɖevo tɛ ka sixu lɛ́ na awǎjijɛ we sɔmɔ̌?\n17. Etɛwu wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ ka ɖó na mya nukún nú mǐ?\n17 Wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ nyí azɔ̌ ɖé bo mya nukún tawun. Mǐ ɖó na “jla Mawuxó” ɔ bo ɖó na nɔ “tɛɖɛ̌ jí [alǒ é ɖó na mya nukún nú mǐ].” (2 Timɔtée 4:2) Mɛ gègě ɖó na sè xó dó Axɔsuɖuto Mawu Tɔn wu. Biblu ɖɔ: “Xomɛsinzán Mawu Mavɔmavɔ tɔn sɛkpɔ! Azǎn ɖaxó Mawu Mavɔmavɔ tɔn ɔ ko sɛkpɔ bǐ kɛnnɛkɛnnɛ.” Gbɛvivɔ ɔ na gbɔ hwenu ǎ. (Sofoníi 1:14; Xabakuku 2:3) Nugbǒ ɔ, ɖò malin-malin mɛ dìn ɔ, Jehovah na sú kún dó nú Satáan sín gbɛ̀ nyanya ɔ. Cobonu nǔ na nyí mɔ̌ ɔ, è ɖó na gb’akpá nú gbɛtɔ́ lɛ bonu ye na dó sixu yí gbè ɖɔ emi na sɛ̀n Jehovah.\n18. Etɛwu mǐ kpo Klisanwun nugbǒ ɖevo lɛ kpo ka ɖó na sɛ̀n Jehovah?\n18 Jehovah jló ɖɔ mǐ kpo Klisanwun nugbǒ ɖevo lɛ kpo ni sɛ̀n emi. Biblu ɖɔ: “Mi nú mǐ na kpé nukún dó mǐɖée wu, bo na flɔ́ wanyiyi sín zo dó lanmɛ nú mǐɖée, bo na ɖó wanyiyi, bo na nɔ flɔ́ ɖagbe wiwa sín zo dó lanmɛ nú mǐɖée, bo na wà ɖagbe. Mǐ ma jó agun e mɛ mǐ nɔ yì é dó, mɛ e ko nɔ bló mɔ̌, bɔ é ko má ye lɛ ɖɔhun ó. Loɔ, mǐ ni nɔ na kanmɛsyɛn mǐɖee, ɖó Aklunɔ sín azǎn ɔ ko ɖò sisɛkpɔ wɛ lee mɔ gbɔn wɛ mi ɖè dìn é.” (Eblée lɛ 10:24, 25) Mǐ ɖó na wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ bo na nɔ yì kplé lɛ bǐ. Kplé lɛ nɔ hun ali nú mǐ bɔ mǐ nɔ na kanmɛsyɛn mǐɖée, bo nɔ na hlɔnhlɔn mǐɖée.\n19. Etɛ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na yí wǎn nú nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu mǐtɔn lɛ kpo?\n19 Enyi a nɔ yì kplé lɛ ɔ, a na mɔ xɔ́ntɔn ɖagbe ɖěɖee na d’alɔ we bɔ a na sɛ̀n Jehovah lɛ é. A na mɔ nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo vovo e ɖò nǔ e wu ye kpé é bǐ wà wɛ hwi ɖɔhun bo na sɛ̀n ɛ lɛ é. Ye nyí hwɛhutɔ́ bo nɔ lɛ́ wà nǔ nyì dò hwi ɖɔhun. Enyi nǔ cí mɔ̌ hǔn, ɖò gbesisɔmɛ bá sɔ́ kɛ ye. (Xà Kolosinu lɛ 3:13.) Nɔ sɔ́ ayi towe ɖó jijɔ ɖagbe nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu towe lɛ kpo tɔn lɛ jí hwebǐnu, ɖó mɔ̌ wiwa na d’alɔ we bɔ a na yí wǎn nú ye bo sɛkpɔ Jehovah hugǎn.\nGBƐ̀ JƆ GBƐ̀ Ɔ\n20, 21. Etɛ ka nyí “gbɛ̀ jɔ gbɛ̀ ɔ”?\n20 Jehovah nɔ jló ɖɔ xɔ́ntɔn tɔn lɛ bǐ ni ɖu gbɛ̀ e nyɔ́ hugǎn é sín vivǐ. Biblu kplɔ́n mǐ ɖɔ gbɛ̀ mǐtɔn sɔgudo tɔn ɔ na gbɔn vo bǐ mlɛ́mlɛ́ nú égbé tɔn.\nJehovah jló ɖɔ a ni ɖu “gbɛ̀ jɔ gbɛ̀ ɔ” sín vivǐ. A ka na ɖu à?\n21 Ðò sɔgudo ɔ, mǐ na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi, é sɔ́ na nyí nú xwè 70 abǐ 80 kpowun ǎ. Mǐ na ɖu “gbɛ̀ mavɔmavɔ” ɔ sín vivǐ bo na ɖó lanmɛ syɛn hunsin ɖagbe, fífá kpo awǎjijɛ kpo ɖò palaɖisi ɖɛkpɛɖɛkpɛ ɖé mɛ. Enɛ wɛ Biblu nɔ ylɔ ɖɔ “gbɛ̀ jɔ gbɛ̀ ɔ.” Jehovah d’akpá bo na na mǐ gbɛ̀ jɔ gbɛ̀ enɛ, loɔ, mǐ ka ɖó na wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ dìn, bo na “hɛn . . . wu syɛnsyɛn.”—1 Timɔtée 6:12, 19.\n22. (a) Nɛ̌ mǐ ka sixu “hɛn gbɛ̀ mavɔmavɔ ɔ wu syɛnsyɛn” gbɔn? (b) Etɛwu gbɛ̀ mavɔmavɔ ɔ mimɔ ma ka na sín nyɔwa mǐtɔn wu ǎ?\n22 Nɛ̌ mǐ ka sixu “hɛn gbɛ̀ mavɔmavɔ ɔ wu syɛnsyɛn” gbɔn? Mǐ ɖó na nɔ “wà nǔ ɖagbe gègě.” (1 Timɔtée 6:18) Enɛ sín tinmɛ wɛ nyí ɖɔ mǐ ɖó na nɔ zán nǔ e mǐ kplɔ́n ɖò Biblu mɛ lɛ é. É ɖò mɔ̌ có, gbɛ̀ jɔ gbɛ̀ ɔ mimɔ na sín hlɔnhlɔn mǐɖesunɔ tɔn wu ǎ. Nyɔwa mǐtɔn wɛ na zɔ́n bɔ mǐ na mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ ɔ ǎ. Nùnina vɔ̌nu Jehovah tɔn wɛ, b’ɛ na na mɛsɛntɔ́ tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ, bo nyí “fɛ́nú” tɔn sín xlɛ̌ ɖokpo. (Hlɔmanu lɛ 5:15) Tɔ́ mǐtɔn jixwé tɔn ɔ jló tawun bo na na nùnina enɛ mɛsɛntɔ́ tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ.\n23. Etɛwu a ka ɖó na site dó nǔ ɖagbe lɛ jí dìn?\n23 Kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Un ka ɖò Mawu sɛ̀n wɛ lee é ba gbɔn é à?’ Enyi a mɔ ɖɔ emi ɖó na bló huzuhuzu ɖé lɛ hǔn, yawu bló. Enyi mǐ ɖeji dó Jehovah wu bo bló nǔ e wu mǐ kpé é bǐ bo setónú n’i ɔ, é na nyí bibɛtɛn mǐtɔn. É na cyɔn alɔ gbejinɔtɔ́ tɔn lɛ jí ɖò gbɛ̀ nyanya Satáan tɔn ɔ sín azǎn gudogudo tɔn lɛ mɛ. Enɛ gudo ɔ, Jehovah na bló bɔ mǐ na nɔ gbɛ̀ ɖò Palaɖisi mɛ kaka sɔyi, lee é ko d’akpá tɔn gbɔn é. Nugbǒ ɔ, enyi mǐ site dó nǔ ɖagbe lɛ jí dìn ɔ, mǐ hɛn ɔ mǐ na mɔ gbɛ̀ jɔ gbɛ̀ ɔ!\nNUGBǑ 1: JEHOVAH YÍ WǍN NÚ WE\n“Ðó Mawu yí wǎn nú gbɛtɔ́ sɔmɔ̌, bo sɔ́ Vǐɖokponɔ tɔn jó, bonu mɛ e na ɖi nǔ n’i lɛ ɖebǔ ma dɔn ó; loɔ, ye bǐ ni mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ.”—Jaan 3:16\nNɛ̌ Mawu ka ɖexlɛ́ ɖɔ emi yí wǎn nú we gbɔn?\nJehovah wɛ nyí bibɛtɛn mǐtɔn. É hɛn ɔ, é na d’alɔ mǐ ɖò tagba mǐtɔn lɛ mɛ dìn.\nÉ na nukúnɖiɖo jiwǔ ɖé mǐ nú sɔgudo.\n1 Timɔtée 6:12, 19\nMawu na na mǐ gbɛ̀ mavɔmavɔ ɖò gbɛ̀ maɖóblɔ̌ ɖé mɛ. Mǐ na ɖu fífá, awǎjijɛ kpo lanmɛ syɛn hunsin ɖagbe kpo sín vivǐ ɖò palaɖisi ɖɛkpɛɖɛkpɛ ɖé mɛ.\nNUGBǑ 2: JEHOVAH JLÓ ÐƆ A NI YÍ WǍN NÚ EMI\n“A na yí wǎn nú Aklunɔ Mawu towe kpodo ayi towe bǐ kpo, kpodo lindɔ̌n towe bǐ kpo, kpodo linlin towe bǐ kpo.”—Matie 22:37\nEtɛ wanyiyi Mawu tɔn ka na sísɛ́ we bɔ a na bló?\nNǔ e Mawu ko wà nú we lɛ é bǐ ni sù nukún towe mɛ.\nNɔ wà jlǒ Mawu tɔn hwebǐnu dó ɖexlɛ́ ɛ ɖɔ emi yí wǎn n’i.\n1 Jaan 5:3\nSetónú nú sɛ́n Mawu tɔn lɛ.\n1 Timɔtée 6:18\nVǎn kàn bo wà ɖagbe nú mɛ ɖevo lɛ.\nNUGBǑ 3: BLǑ BONU WANYIYI TOWE NÚ JEHOVAH NI LƐ́ SYƐN D’EJI\n“Mi hɛn miɖée ɖò wanyiyi Mawu tɔn mɛ.”—Judi 21\nEtɛ ka na d’alɔ we bɔ a na tɛ́ dó Jehovah wu?\n1 Tɛsalonikinu lɛ 5:17\nNɔ xoɖɛ hwebǐnu.\nMatie 28:19, 20; 2 Timɔtée 4:2\nWà nǔ e wu a kpé lɛ é bǐ bo na dó ɖɔ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn sín xó nú mɛ ɖevo lɛ.\nKpò ɖò nǔ kplɔ́n dó Jehovah wu wɛ.\nNɔ yì kplé lɛ ɖò gbesisɔmɛ. Nɔví sunnu towe lɛ kpo nɔví nyɔnu towe lɛ kpo na d’alɔ we bɔ a na sɛkpɔ Jehovah d’eji.\nCameron Mɔ Gbɛzinzan E Nyɔ́ Hú Bǐ É


Wlɛnwín Biblu Xixa Tɔn: Xà Biblu Sín Bǐbɛ̌mɛ Jɛ Vivɔnu, Sɔgbe Xá Hwenuxó lɛ, alǒ Sɔgbe Xá Xóta Lɛ\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Belize Kriol Bichlamar Bikol Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chine-Gbè (Kunming) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chol Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Edo Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Guarani Haoussa Hiligaynon Hindi Hmong (White) Hongrie-Gbè Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Kazakh Kekchi Kikamba Kikongo ya Leta Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Kongo Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mapudungun Mazatèque Huautla Tɔn Mizo Mongolie-Gbè Myanmar-Gbè Nahuatl (Guerrero) Ndébélé (Zimbabwe) Népali Ngabere Norvège-Gbè Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Bolivie Tɔn) Quiché Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Sango Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Tagalog Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tojolabal Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tsonga Turquie-Gbè Tzeltal Udmurt Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Valencian Vegbe Vietnam-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Yemba Île Salomon-Gbè Îles Féroé-Gbè\nWlɛnwín Biblu Xixa Tɔn Lɛ\nNǔnywɛ ɖagbe hugǎn e sín hudo è ɖó ɖò gbɛmɛ é ɖò Biblu mɛ. Enyi a nɔ xà ayihɔngbe ayihɔngbe, nɔ lin tamɛ d’eji, lobo nɔ lɛ́ zán nǔ e a kplɔ́n lɛ é ɔ, “nǔ na nyɔ́ nú we.” (Jozuwée 1:8; Ðɛhan 1:1-3) A na lɛ́ tuùn Mawu kpo Vǐ tɔn Jezu kpo, bɔ nǔtuùntuùn enɛ zɔ́n bɔ a na mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ.—Jaan 17:3.\nFitɛ a ka ɖó na bɛ́ Biblu ɔ xixa sín? Lee é jló we gbɔn é wɛ. Tuto Biblu xixa tɔn elɔ na d’alɔ we bɔ a na xà Biblu ɔ sín bǐbɛ̌mɛ wá yì vivɔnu alǒ sɔgbe xá akpáxwé ɖokpo ɖokpo. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, a sixu cyan akpáxwé ɖé lɛ bo xà, bo na dó sixu mɔ nukúnnú jɛ lee Mawu wà nǔ xá Izlayɛli hwexónu tɔn gbɔn é wu. A sixu xà akpáxwé ɖevo lɛ, bá mɔ lee agun Klisanwun tɔn xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn bɛ́ gbɔn é kpo lee é yì nukɔn gbɔn é kpo. Enyi a nɔ xà wemata ɖěɖee è má ɖó sonu sonu lɛ é ɖokpo gbè ɖokpo ɔ, a na xà Biblu ɔ blebu ɖò xwè ɖokpo mɛ.\nEnyi a ɖò tuto Biblu xixa ayihɔngbe ayihɔngbe tɔn, tuto Biblu xixa xwè ɖokpo mɛ tɔn, alǒ tuto Biblu xixa tɔn nú mɛ e jɛ Biblu xà jí yɔyɔ̌ lɛ é ba wɛ ɔ, tuto elɔ na d’alɔ we. Yǐ tuto Biblu xixa tɔn elɔ e è sixu zín é, bo jɛ xixa jí bɛ́sín égbé.\nWlɛnwín atɔ́ɔ́n ɖé lɛ sixu d’alɔ we bɔ Biblu xixa na bɔkun nú we bo na lɛ́ víví.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Wlɛnwín Biblu Xixa Tɔn Lɛ


Etɛwu Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ka Nɔ Sɔnǔ Ganji Cobo Nɔ Yì Kplé Lɛ?\nA ka ɖó ayi lee Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ sɔnǔ gbɔn ɖò kplé agun tɔn yetɔn lɛ hwenu ɖò fɔtóo e ɖò wema elɔ mɛ lɛ é wu à? Etɛwu mǐ ka nɔ keya nú acɔ́biba kpo nǔsisɔ mǐtɔn lɛ kpo sɔmɔ̌?\nBo na dó ɖè sísí xlɛ́ Mawu mǐtɔn. Nugbǒ wɛ ɖɔ nǔ e mǐ nyí ɖò nukúnta ɔ kɛɖɛ wɛ Mawu nɔ kpɔ́n ǎ. (1 Samuwɛli 16:7) É ɖò mɔ̌ có, hwenu e mǐ nɔ kplé bo na sɛ̀n ɛ é ɔ, jlǒ nùjɔnǔ tɔn mǐtɔn wɛ nyí ɖɔ mǐ ni xlɛ́ sísí e mǐ ɖó nú Mawu kpo Mawu sɛntɔ́ hàtɔ́ mǐtɔn lɛ kpo é. Enyi mǐ xwè hwɛɖɔtɔ́ ɖé sín nukɔn ɖò hwɛɖɔxɔsa ɔ, mǐ na jló na sɔnǔ bo na xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖó sísí nú tɛn e mɛ é ɖè é. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, lee mǐ nɔ sɔnǔ gbɔn wá kplé lɛ ɔ nɔ xlɛ́ sísí e mǐ ɖó nú “Hwɛɖɔtɔ́ gbɛ̀ ɔ bǐ tɔn” Jehovah Mawu, kpo fí e mǐ nɔ sɛ̀n ɛ ɖè é kpo é.—Bǐbɛ̌mɛ 18:25.\nBo na xlɛ́ nugbodòdó e mǐ nɔ xwedó ɖò gbɛmɛ lɛ é. Biblu byɔ Klisanwun lɛ ɖɔ ye ni nɔ sɔnǔ “ɖò yɛ̌yi mɛ, ɖò jlɛ̌ jí.” (1 Timɔtée 2:9, 10) È sɔnǔ “ɖò jlɛ̌ jí” ɔ wɛ nyí ɖɔ è ni nɔ zɔ nú avɔ e sixu dɔn ayi mɛ lɛ tɔn wá mǐ jí, bo nɔ jla ta nú mɛ, nɔ ba axi, kabǐ nɔ ɖè mɛ̌ xlɛ́ lɛ é didó. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, nǔsisɔ “ɖò yɛ̌yi mɛ” ɔ nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ cyan avɔ e nyɔ́ kpɔ́n cobo ma ka cí kluyɔɔ alǒ zɛ̀kpá ǎ lɛ é. Nugbodòdó enɛ lɛ sixu zɔ́n bɔ mǐ na ba avɔ alɔkpa e mǐ na cyan bo dó lɛ é kpò ǎ. Enyi mǐ na bo ma tlɛ kɛ nu bo ɖɔ xó ǎ ɔ, nǔsisɔ mǐtɔn e nyɔ́ kpɔ́n bo jɛ acɔ́ ɔ sixu na “sísí . . . nùkplɔnmɛ e ɖɔ xó dó Mawu Mɛhwlɛngantɔ́ mǐtɔn wu ɔ” bo “kpa susu nú Mawu.” (Titu 2:10; 1 Piyɛ́ɛ 2:12) Enyi mǐ nɔ sɔnǔ ganji bo nɔ wá kplé lɛ ɔ, é na zɔ́n bɔ nukún e mɛ ɖevo lɛ nɔ dó kpɔ́n sinsɛn-biblo Jehovah tɔn na ɔ na gbɔn vo.\nMa kpɔ́n dó nǔsisɔ towe wu kpowun bo gɔn kplé wá ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn mɛ ó. É byɔ ɖɔ avɔ mǐtɔn lɛ ni vɛ́ axi alǒ ɖò zo jí cobo jɛxa, mɛ́, bo nyɔ́ kpɔ́n ǎ.\nNɛ̌ lee mǐ nɔ sɔnǔ gbɔn hwenu e mǐ ɖò Mawu sɛ̀n wɛ ɔ ka nyí nùjɔnǔ sɔ?\nNugbodòdó tɛ lɛ mǐ ka nɔ xwedó bo nɔ cyan nǔ e mǐ na dó lɛ é?\nEtɛwu Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ka Nɔ Sɔnǔ Ganji Cobo Nɔ Yì Kplé Yetɔn Lɛ?


Mɛ̌ A ka Ba Ðɔ É Ni Tuùn We? | Nùkplɔnkplɔn Tɔn\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Altaï-Gbè Alur Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Belize Kriol Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Edo Efik Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kekchi Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mixtèque (Guerrero) Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Sepulana Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Costa Rica Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Grèce Tɔn Tokunɔgbe Guatemala Tɔn Tokunɔgbe Honduras Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Kenya Tɔn Tokunɔgbe Malawi Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Mozambique Tɔn Tokunɔgbe Nicaragua Tɔn Tokunɔgbe Panama Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Philippines Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Roumanie Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Salvador Tɔn Tokunɔgbe Slovaquie Tɔn Tokunɔgbe Taïwan Tɔn Tokunɔgbe Tchèque Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zambie Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\n“Mawu nɔ dóhwɛ agɔ ǎ; é na wɔn azɔ̌ e mi wà é ǎ; wanyiyi e mi ɖexlɛ́ ɛ . . . ɔ, é na wɔn ǎ.”—EBL. 6:10.\nHAN LƐ: 39, 30\nAli ɖaxó hugǎn tɛ nu è ka sixu tuùn mǐ ɖè?\nEtɛ mǐ ka ɖó na hɛn dó ayi mɛ dó tuùn e Jehovah nɔ tuùn mǐ é wu?\nNɛ̌ Jehovah ka xlɛ́ ɖɔ emi tuùn Mali kpo Jezu kpo bǐ gbɔn?\n1. Jlǒ tɛ mǐ bǐ ka nɔ ɖó? Etɛ enɛ ka nɔ byɔ?\nMǏ NI ɖɔ ɖɔ mɛ e a tuùn bo nɔ lɛ́ sí tawun é ɖé wɔn nyikɔ towe; ee lɛ́ nyla hú bǐ é wɛ nyí ɖɔ é tlɛ sɔ́ tuùn we ǎ. Nɛ̌ nǔ ka na cí nú we? Nǔ mɔhun sixu kú awakanmɛ nú mɛ tawun. Etɛwu? Ðó ɖokpo ɖokpo mǐtɔn nɔ jló ɖɔ è ni yí mǐ. Mǐ nɔ lɛ́ jló ɖɔ mɛ ɖevo lɛ ni tuùn mɛ alɔkpa e mǐ nyí é, bonu nǔ e mǐ wà é ni lɛ́ sù nukún yetɔn mɛ.—Kɛ́n. 11:16; Jɔb. 31:6.\n2, 3. Nɛ̌ jlǒ e mǐ ɖó ɖɔ nǔ mǐtɔn ni sù mɛ ɖevo lɛ nukúnmɛ é ka sixu wá zɛkpá gbɔn? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n2 Jlǒ jɔwamɔ tɔn gègě ɖevo lɛ ɖɔhun ɔ, jlǒ e mǐ nɔ ɖó ɖɔ nǔ mǐtɔn ni sù mɛ ɖevo lɛ nukúnmɛ é ɔ, hwɛhuhu mǐtɔn sixu zɔ́n bɔ é wá zɛkpá, alǒ é sixu sló kɔ na. É sixu zɔ́n bɔ mǐ na jló ɖɔ mɛ ɖevo lɛ ni kpa mǐ ɖò ali e ma sɔgbe ǎ é nu dó ɖexlɛ́ ɖɔ ye tuùn mǐ. Gbɛ̀ Satáan tɔn nɔ flɔ́ zo dó glɔ̌ nú jlǒ susu xixɔ kpo mɛ kpikpa kpo tɔn, bɔ enɛ nɔ fɛ́ ayi mɛ lɛ tɔn sín mɛ ɖokpo géé e é jɛxa nugbǒ nugbǒ ɖɔ è ni tuùn, bo sɛ̀n é jí; é wɛ nyí Tɔ́ mǐtɔn jixwé tɔn ɔ, Jehovah Mawu.—Nǔɖe. 4:11.\n3 Ðò Jezu hwenu ɔ, sinsɛngán ɖé lɛ ɖó linlin e ma sɔgbe ǎ é dó nǔ e è ni tuùn mɛ nyí é wu. Jezu gb’akpá nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ: “Mi cɔ́ miɖée dó sɛnkplɔnmɛtɔ́ lɛ wu, ɖó nǔ e nɔ víví nú ye lɛ wɛ nyí ɖɔ: ye ni ɖò awu gaga mɛ, bo ɖò sà ɖi wɛ; è ni nɔ dó gbè ye ɖò tokplétɛn lɛ; ye nɔ ba na jinjɔn zinkpo nukúnɖeji lɛ mɛ ɖò kplɔ́ngbasá lɛ, bo nɔ ba na jinjɔn tɛn nukɔn nukɔntɔn lɛ mɛ ɖò jonɔgbe.” É ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Mawu na dɔn tó nú ye, bɔ é na syɛn ɖesu.” (Luk. 20:46, 47) Amɔ̌, Jezu ka gbɔn vo nú ye, ɖó é kpa asúkúsi wamamɔnɔ e sɔ́ gankwɛ kpɛví kpɛví wè dó gbǎ ɔ mɛ, bɔ é cí ɖɔ mɛ ɖevo lɛ kún tlɛ ɖó ayi wu lɔ ó ɖɔhun é ɖé. (Luk. 21:1-4) Linlin e Jezu ɖó dó è ni tuùn mɛ wu é gbɔn vo sésé nú ee mɛ ɖevo lɛ ɖó é. Xota elɔ na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖó linlin e sɔgbe é, enɛ wɛ nyí linlin e Jehovah Mawu ba ɖɔ mǐ ni ɖó é.\nMƐ TAJI HUGǍN E NA TUÙN MƐ B’Ɛ NA NYƆ́ É\n4. Mɛ taji hugǎn tɛ ka na tuùn mɛ bɔ é na nyɔ́? Etɛwu?\n4 Mɛ taji hugǎn tɛ mǐ ka sixu dó gǎn ɖɔ é ni tuùn mǐ? Lee mɛ lɛ nɔ ba ɖɔ è ni ɖó ayi emi wu gbɔn ɖò wema kplɔnkplɔn, ajɔ̌wiwa kpo ayiɖeɖayi gbɛ̀ elɔ tɔn kpo linu é wɛ mǐdɛɛ lɛ na ba ɖɔ è ni ɖó ayi mǐ wu gbɔn ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, lee Pɔlu tinmɛ gbɔn ɖò xó elɔ mɛ é wɛ mǐ na ba, é ɖɔ: “Amɔ̌ dìn e mi tuùn Mawu ɔ, un ka na ɖɔ dìn e mi tuùn Mawu ɔ lɔ ǎ; dìn e Mawu tuùn mi ɔ, nɛ̌ mi ka sixu lɛ́ lɛkɔ yì nǔmaɖinǔ enɛ lɛ e ma ɖó gǎn ǎ lɛ kɔn gbɔn? Etɛwu mi ka jló na lɛ́ huzu kannumɔ nǔ enɛ lɛ tɔn?” (Ga. 4:9) Wǔjɔmɛ jiwǔ ɖé wɛ é nyí ɖɔ “Mawu” e nyí Gǎn Acɛbǐnɔ wɛkɛ ɔ tɔn é sixu “tuùn [mǐ].” Akpàkpà ɖò sísɔ́ ɛ wɛ bonu é na ɖó kancica e syɛn é ɖé xá mǐ. Lee akɔwé ɖé ɖɔ gbɔn é ɔ, mǐ “huzu mɛ ɖěɖee wu é nɔ ɖó ayi ɖò ali ɖagbe nu lɛ é.” Nú Jehovah tuùn mǐ bo mɔ ɖɔ mǐ nyí xɔ́ntɔn emitɔn ɔ, enɛ xlɛ́ ɖɔ mǐ wà nǔ taji e wu mǐ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ é nɛ.—Nùt. 12:13, 14.\n5. Nɛ̌ mǐ ka sixu bló gbɔn bɔ Mawu na tuùn mǐ?\n5 Mɔyizi ɖesunɔ ɖu nyɔna mɔhun ɖé sín vivǐ. Hwenu e é savo nú Jehovah ɖɔ é ni yí gbè bonu emi na tuùn ali tɔn lɛ ganji hugǎn é ɔ, Jehovah yí gbè ɖɔ: “Un na bló nǔ e a ɖɔ dìn é lɔ; ɖó un na fɛ́nú ce we, ɖó hwi wɛ nyí mɛ e un tuùn tawun é.” (Tín. 33:12-17) Enyi Jehovah wá tuùn mǐɖesunɔ ɔ, mǐ sixu mɔ nyɔna jiwǔ lɛ. Amɔ̌, nɛ̌ mǐ ka sixu bló gbɔn bɔ Jehovah na tuùn mǐ? É nɔ tuùn mǐ hwenu e mǐ yí wǎn n’i bo zé gbɛzán mǐtɔn jó n’i é.—Xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 8:3.\n6, 7. Etɛ ka sixu zɔ́n bɔ kancica e ɖò mǐ kpo Jehovah kpo tɛntin é na gblé?\n6 É ɖò mɔ̌ có, kancica xɔ akwɛ e mǐ ɖó xá Tɔ́ mǐtɔn jixwé tɔn ɔ é ɔ, mǐ ɖó na wlíbò na. Klisanwun Galatinu e Pɔlu wlan nǔ sɛ́dó lɛ é ɖɔhun ɔ, mǐ lɔ ɖó na nyì alɔ nú kannumɔ nyínyí nú “nǔmaɖinǔ” gbɛ̀ elɔ tɔn “e ma ɖó gǎn ǎ lɛ” é, kaka jɛ biba ɖɔ gbɛ̀ ɔ ni sɔ́ mǐ sù jí. (Ga. 4:9) Klisanwun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn enɛ lɛ ko yì nukɔn kaka bɔ Mawu tuùn ye. É ɖò mɔ̌ có, Pɔlu ɖɔ nú ye mɛ ɖokpo enɛ lɛ ɖɔ ye “lɛ́ lɛkɔ yì” nǔmaɖinǔ lɛ kɔn. Nǔ e ɖɔ wɛ Pɔlu ɖè é wɛ nyí ɖɔ: “Kpo bǎ e mɛ mi ko yì nukɔn jɛ dìn é kpo ɔ, etɛwu mi ka na lɛ́ lɛkɔ yì nǔ e nyí xlonɔnú, bo ma xɔ akwɛ ǎ, bɔ mi ko jó dó lɛ é kɔn?”\n7 Mǐ ka sixu mɔ mǐɖée ɖò ninɔmɛ mɔhun ɖé mɛ ɖò égbé à? Ganji. Pɔlu ɖɔhun ɔ, hwenu e mǐ tuùn Jehovah tlolo é ɔ, mǐ sixu ko jó nǔ e na zɔ́n bɔ mǐ na nyí mɛ nukúnɖeji ɖò gbɛ̀ Satáan tɔn mɛ lɛ é dó. (Xà Filipunu lɛ 3:7, 8.) Bɔya mǐ jó ali ɖěɖee hun nú mǐ bɔ mǐ na yì kplɔnyiji-alavɔ é dó, alǒ, mǐ gbɛ́ kàn e è dó kàn jí nú mǐ, alǒ ali e hun nú mǐ bɔ mǐ na mɔ akwɛ gègě ɖò ajɔ̌wiwa gbɛ̀ elɔ tɔn sín ali nu lɛ é é. Nùnina hanjiji tɔn, alǒ nǔwukpikpé lɔnyiji-fɔnkan tɔn sixu ko zɔ́n bɔ mǐ nyí mɛ nukúnɖeji, alǒ jɛ dɔkun, amɔ̌, mǐ dó gudo nǔ enɛ lɛ bǐ. (Ebl. 11:24-27) Xlonɔnú wɛ é na nyí dìn ɖɔ mǐ ni kpɔ́n gbeta ɖagbe enɛ lɛ e kɔn mǐ wá é dó mɔ ‘nǔ e yì tɛ mɛ lɛ é’! Linlin mɔhun ɖiɖó sixu dɔn mǐ bɔ mǐ na jɛ nǔ e mǐ ko ylɔ ɖɔ gbɛ̀ elɔ sín “nǔmaɖinǔ . . . e ma ɖó gǎn ǎ” lɛ é ba jí. *\nDǑ HLƆNHLƆN HLƆNHLƆN JÍ NÚ NǓ E JÍ A KÚ DÓ É\n8. Etɛ ka na dó hlɔnhlɔn hlɔnhlɔn jí nú kán e mǐ kanɖeji ɖɔ Jehovah ni tuùn mǐ é?\n8 Nɛ̌ mǐ ka sixu bló gbɔn bo dó hlɔnhlɔn hlɔnhlɔn jí nú kán e mǐ kanɖeji ɖɔ Jehovah ni tuùn mǐ, bɔ é ma na nyí gbɛ̀ ɔ ǎ é gbɔn? Bo na dó bló mɔ̌ ɔ, mǐ ɖó na flín nǔ titewungbe wè. Nukɔntɔn ɔ, Jehovah nɔ tuùn mɛ ɖěɖee nɔ sɛ̀n ɛ kpo gbejininɔ kpo lɛ é hwebǐnu. (Xà Eblée lɛ 6:10; 11:6) Mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ ɖokpo ɖokpo xɔ akwɛ n’i tawun, bɔ é nɔ kpɔ́n kɔɖiɖe dó mɛ ɖěɖee nɔ gbeji n’i lɛ é dó mɔ ‘hwɛagɔdidó.’ Jehovah nɔ “tuùn mɛ e nyí étɔn lɛ é” hwebǐnu. (2 Tim. 2:19) É “nɔ kpé nukún dó nǔjlɔjlɔwatɔ́ lɛ sín ali wu” bo tuùn lee é nɔ hwlɛn ye sín tɛnkpɔn mɛ gbɔn é.—Ðɛh. 1:6; 2 Pi. 2:9.\n9. Jehovah ko ɖexlɛ́ wá yì ɖɔ togun emitɔn sín nǔ nyɔ́ nukún emitɔn mɛ. Nǎ kpɔ́ndéwú tɔn.\n9 Jehovah ko xlɛ́ ɖò hweɖelɛnu ɖɔ nǔ togun emitɔn tɔn nyɔ́ nukún emitɔn mɛ ɖò ali e jiwǔ lɛ é nu. (2 Tan 20:20, 29) Kpɔ́ndéwú ɖokpo wɛ nyí ali e nu Jehovah hwlɛn togun tɔn ɖè ɖò Xù Vɔvɔ ɔ kɔn, hwenu e ahwangɔnu hlɔnhlɔnnɔ Falawɔ́ɔn tɔn ɖò gbě yetɔn nya wɛ é é. (Tín. 14:21-30; Ðɛh. 106:9-11) Nǔ enɛ e jɛ é jiwǔ sɔmɔ̌ bɔ ɖò xwè 40 gudo ɔ, mɛ e ɖò gbɛ̀ ɔ sín akpá enɛ xwé lɛ é kpó ɖò xó ɖɔ d’ewu wɛ. (Joz. 2:9-11) Lee Jehovah ɖè wanyiyi tɔn kpo hlɔnhlɔn tɔn kpo xlɛ́ dó togun tɔn takúnmɛ gbɔn é flínflín, hwenu e mǐ na kpannukɔn ahwantɔ́nmɛ Gɔgu Magɔgi tɔn tɔn e xó è ko ɖɔ ɖ’ayǐ sín hwenu línlín ɖíe é, na dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ kpɔ́n! (Ezek. 38:8-12) Ðò hwenɛnu ɔ, é na sù nukún mǐtɔn mɛ tawun ɖɔ mǐ bló bɔ Mawu mǐtɔn tuùn mǐ, bɔ é kún nyí gbɛ̀ elɔ ó.\n10. Ali tɛ nu Jehovah ka nɔ tuùn mɛ ɖè, bɔ mǐ ɖó na hɛn dó ayi mɛ?\n10 Mǐ ɖó na lɛ́ hɛn nugbǒ taji wegɔ ɖé ayi mɛ: Jehovah sixu xlɛ́ ɖɔ emi tuùn mǐ ɖò ali ɖěɖee nu mǐ sixu nɔ ma ɖó nukún tɔn ɖè gbeɖé ǎ lɛ é. Mɛ ɖěɖee nɔ wà nǔ ɖagbe lɛ, bonu gbɛtɔ́ lɛ ni dó sixu ɖó ayi wu wutu kpowun lɛ é ɔ, è ɖɔ ɖɔ Jehovah kún na d’ajɔ ɖě ye ó. Etɛwu? Ðó mɛ ɖevo lɛ ko xɔ susu nú ye wutu ɔ, ye ko mɔ ajɔ yetɔn bǐ yí. (Xà Matie 6:1-5.) Amɔ̌, Jezu ɖɔ ɖɔ Tɔ́ emitɔn e “nɔ mɔ nǔ jɛ wi mɛ ɔ” nɔ mɔ mɛ ɖěɖee ɖó acɛ, bɔ è na dokú nú ye, ɖó ɖagbe e ye wà nú mɛ ɖevo lɛ é wutu é. É nɔ ɖó ayi nǔ enɛ lɛ wu, lobo nɔ sú axɔ́ mɛ ɖokpo ɖokpo lee é jɛxa gbɔn é. É ɖò mɔ̌ có, Jehovah nɔ d’ajɔ mǐ hweɖelɛnu, lee mǐ ma ɖó nukún tɔn ǎ gbɔn é. Mi nú mǐ ni ɖɔ xó dó kpɔ́ndéwú ɖé lɛ wu.\nJEHOVAH XLƐ́ ÐƆ EMI TUÙN ÐYƆVǏ MƐÐESƆHWETƆ́ ÐÉ, B’Ɛ KA Ð’AYI TƆN ÐEBǓ Ǎ\n11. Nɛ̌ Jehovah ka xlɛ́ ɖɔ emi tuùn Mali e nyí ɖyɔvǐ ɖé é gbɔn?\n11 Hwenu e gan ɔ xò bɔ è na jì Vǐ Mawu tɔn b’ɛ na nyí gbɛtɔ́ ɖé é ɔ, Jehovah sɔ́ Mali e nyí ɖyɔvǐ mɛɖesɔhwetɔ́ ɖé, bo ɖò alɔji é b’ɛ na nyí nɔ vǐ bunɔ enɛ tɔn. Mali nɔ nɔ toxo Nazalɛti tɔn e ma hwɛ́n nùɖé ǎ, bo lín dó Jeluzalɛmu kpo tɛmpli tɔn ɖɛkpɛɖɛkpɛ ɔ kpo é mɛ. (Xà Luki 1:26-33.) Etɛwu è ka sɔ́ wǔjɔmɛ enɛ d’así nú Mali. Wɛnsagun Gabliyɛli ɖɔ n’i ɖɔ “Mawu jɔwu” i. Mali xlɛ́ lee é nyí gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn sɔ é, ɖò nukɔnmɛ hwenu e é ɖò xó ɖɔ nú hɛnnumɔ tɔn Elizabɛti wɛ é. (Luk. 1:46-55) Ɛɛn, Jehovah ko ɖò ayi ɖó Mali wu wɛ, bo jɔwu maɖónukún enɛ ɛ ɖó gbejininɔ tɔn wu.\n12, 13. Ali tɛ nu è ka xlɛ́ ɖɔ è tuùn Jezu lee é jɛxa gbɔn é ɖè ɖò hwenu e è jì i é, kpo hwenu e è kplá ɛ yì tɛmpli mɛ ɖò azǎn 40 gudo é kpo?\n12 Hwenu e Mali jì Jezu é ɔ, Jehovah wlí yɛ̌yi nú gǎn nukúnɖeji, alǒ acɛkpatɔ́ Jeluzalɛmu kpo Bɛteleyɛmu kpo tɔn lɛ, gbɔn nǔ e jɛ é ɖiɖɔ nú ye gblamɛ ǎ. Wɛnsagun lɛ tɔ́n dó lɛngbɔnyitɔ́ mɛɖesɔhwetɔ́ e ɖò nukún kpé dó lɛngbɔ̌ lɛ wu wɛ ɖò gbehan mɛ, ɖò Bɛteleyɛmu sín toxo ɔ gudo lɛ é jí. (Luk. 2:8-14) Lɛngbɔnyitɔ́ enɛ lɛ yì ba vǐ yɛyɛ̌ e è jì é kpɔ́n. (Luk. 2:15-17) Kpo xomɛhunhun kpo ɔ, kpɔ́n lee é na ko kpaca Mali kpo Jozɛfu kpo gbɔn, hwenu e ye mɔ bɔ è sɔ́ Jezu sù gbɔn alɔkpa enɛ mɛ é! Mǐ ni kpɔ́n vogbingbɔn e ɖò lee Jehovah nɔ wà nǔ gbɔn é, kpo lee Awovi nɔ wà nǔ gbɔn é kpo tɛntin é. Hwenu e Satáan sɛ́ nǔmɔtɔ́ lɛ dó Jezu kpo mɛjitɔ́ tɔn lɛ kpo gɔ́n é ɔ, ayi mɛ e ɖò Jeluzalɛmu lɛ é bǐ tɔn gbado, ɖó jiji Jezu tɔn sín wɛn e ye sè é wu. (Mat. 2:3) Jiji Jezu tɔn enɛ e è jla gbɔn mɔ̌ é wá zɔ́n bɔ vǐ xomɛvɔnɔ gègě kú.—Mat. 2:16.\n13 Mali jì Jezu b’ɛ ɖó azǎn 40 gudo é ɔ, è byɔ ɛ ɖɔ é ni xwlé vɔsanú ɖé Jehovah ɖò tɛmpli mɛ ɖò Jeluzalɛmu, finɛ ka ɖó kilomɛtlu 9 dó Bɛteleyɛmu. (Luk. 2:22-24) Hwenu e Mali, Jozɛfu gɔ́ nú Jezu ɖò ali jí é ɔ, Mali sixu ko kanbyɔ éɖée ɖɔ vɔsanúxwlémawutɔ́ e jí azɔ̌ jɛ é na ɖɔ xó ɖò ali bunɔ ɖé nu dó dó gesí azɔ̌ e Jezu na wà ɖò sɔgudo é wɛ à jí. È xlɛ́ ɖɔ è tuùn Jezu nugbǒ, amɔ̌, é nyí lee Mali sixu ko ɖó nukún tɔn gbɔn é ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, Jehovah zán nya e nɔ nyí Sinmɛnyɔ́ɔ bo “nɔ xwedó Mawusɛ́n lɛ, bo nɔ jɛhun dó Mawu sín azɔ̌ lɛ jí” é kpo asúkúsi e nyí gbeyiɖɔ nyɔnu ɖé, bo nɔ nyí Ana, lobo ɖó xwè 84 é kpo dó xlɛ́ ɖɔ vǐ ɔ na huzu Mɛsiya e sín akpá è dó é, alǒ Klisu.—Luk. 2:25-38.\n14. Nyɔna tɛ lɛ Jehovah ka kɔn dó Mali jí?\n14 Bɔ Mali ka lo? Jehovah ka kpò ɖò xíxlɛ́ ɛ wɛ ɖɔ emi tuùn i, ɖó nukún e é kpé dó Vǐ tɔn wu bo lɛ́ kplɔ́n ɛ kpo gbejininɔ kpo é à? Ganji, é wà mɔ̌. Mawu bló bɔ è wlan nǔwiwa Mali tɔn lɛ kpo xó tɔn lɛ kpo dó Biblu mɛ. É cí ɖɔ Mali kún kpéwú bo zɔ́n xá Jezu ɖò xwè atɔn adaɖé e é wà sinsɛnzɔ́ tɔn na é mɛ ó ɖɔhun. Boya ɖó Mali nyí asúkúsi wutu ɔ, é cí Nazalɛti. Nugbǒ wɛ ɖɔ nǔ gègě na ko gbɔ wǔ tɔn, amɔ̌, é ka kpéwú bo nɔ kú Jezu tɔn sín tɛnmɛ. (Jaan 19:26) Nukɔnmɛ ɔ, Mali nɔ Jeluzalɛmu xá ahwanvu lɛ ɖò azǎn ɖěɖee jɛ nukɔn nú Pantekotu ɔ lɛ é hwenu, kaka bo lɛ́ ɖò finɛ ɖò Pantekotu ɔ hwenu, hwenu e gbigbɔ mímɛ́ jɛ ye jí é. (Mɛ. 1:13, 14) É cí ɖɔ gbigbɔ mímɛ́ ɖè é lɔ mɛ ɖevo e ɖò finɛ lɛ é ɖɔhun. Nú nǔ nyí mɔ̌ hǔn, é xlɛ́ ɖɔ ali hun n’i, bɔ é na nɔ jixwé xá Jezu kaka sɔyi. Kpɔ́n ali ɖagbe e nu è d’ajɔ ɛ ɖè, ɖó sinsɛnzɔ́ gbejininɔ tɔn tɔn wu é!\nJEHOVAH XLƐ́ ÐƆ EMI TUÙN VǏ EMITƆN\n15. Hwenu e Jezu ɖò ayikúngban jí é ɔ, nɛ̌ Jehovah ka xlɛ́ ɖɔ nǔ tɔn nyɔ́ nukún emitɔn mɛ gbɔn?\n15 Jezu ba ɖɔ sinsɛngán alǒ toxóɖɔtɔ́ hwetɔnnu tɔn lɛ ni kpa susu nú emi ǎ. Amɔ̌, kpɔ́n lee é na ko dó wusyɛn lanmɛ n’i sɔ, hwenu e Jehovah ɖɔ xó sín jixwé tlɔlɔ ɖò ninɔmɛ vovo atɔn mɛ, bo dó xlɛ́ ɖɔ emi tuùn i é é! Ee Jezu bló baptɛm bo tɔ́n sín Judɛ́ɛn Tɔ̀ ɔ mɛ tlolo é ɔ, Jehovah ɖɔ: “Vǐ ce vívɛ́ná wɛ mɛ elɔ nyí; xomɛ nɔ hun mì dó wutu tɔn tlala.” (Mat. 3:17) É ɖò wɛn ɖɔ gbɔn vo nú Jezu ɔ, Jaan Baptɛmublonumɛtɔ́ ɔ kɛɖɛ wɛ nyí mɛ ɖevo e sè xó enɛ lɛ é. Xwè ɖokpo mɔ̌ jɛ nukɔn nú kú Jezu tɔn ɔ, mɛsɛ́dó tɔn atɔn sè bɔ Jehovah ɖɔ xó elɔ lɛ dó Jezu wu: “Vǐ ce vívɛ́ná wɛ mɛ elɔ nyí; xomɛ nɔ hun mì dó wutu tɔn; mi ɖótó è.” (Mat. 17:5) Azǎn klewun ɖé jɛ nukɔn nú kú Jezu tɔn ɔ, Jehovah lɛ́ ɖɔ xó nú Vǐ tɔn sín jixwé.—Jaan 12:28.\nAli e nu Jehovah xlɛ́ ɖè ɖɔ emi tuùn Vǐ emitɔn é ɔ, etɛ é ka sixu kplɔ́n we? (Kpɔ́n akpáxwé 15-17)\n16, 17. Nɛ̌ Jehovah ka sɔ́ Jezu sù lee è ma ɖó nukún tɔn gbɔn ǎ é gbɛn?\n16 Jezu tuùn ɖɔ emi na kú kú winnya tɔn, bɔ è na ɖ’adingban dó nu emitɔn ɖɔ emi nyla nu dó Jehovah wu có, é ka xoɖɛ ɖɔ jlǒ tɔn ni nyí wiwa, é ni ma nyí emitɔn ó. (Mat. 26:39, 42) “É yí gbè bɔ è hu i ɖó [yatín] jí; é kpɔ́n winnya e è nɔ mɔ ɖò kú mɔhunkɔtɔn mɛ ɔ ǎ,” ɖó é ba bonu gbɛ̀ ɔ ni xɔ susu n’i ǎ, loɔ, Tɔ́ tɔn kɛɖɛ ni xɔ susu n’i. (Ebl. 12:2) Nɛ̌ Jehovah ka xlɛ́ ɖɔ emi tuùn i gbɔn?\n17 Hwenu e Jezu ɖò ayikúngban jí é ɔ, é xlɛ́ ɖɔ jlǒ emitɔn wɛ nyí ɖɔ emi ni lɛkɔ yì jixwé, bo ɖó susu e emi ko ɖó ɖò Tɔ́ emitɔn gɔ́n ɖ’ayǐ é. (Jaan 17:5) Nǔ ɖebǔ xlɛ́ ɖɔ Jezu ɖò nukún ɖó nǔ hú mɔ̌ wɛ ǎ. É ɖò nukún ɖó wɛ ɖɔ emi na lɛ́ wá nɔ tɛn e yì aga hugǎn é mɛ ɖò jixwé ǎ. Amɔ̌, etɛ Jehovah ka wà? É sɔ́ Vǐ tɔn sù ɖò ali e è ma ɖó nukún tɔn ǎ é nu, bo fɔ́n ɛ sín kú, bo sɔ́ ɛ ɖó “tɛn e nyí ɖaxó bǐ ɔ mɛ,” lobo lɛ́ na ɛ nǔ e mɛɖebǔ ma ko ɖó kaka jɛ hwenɛnu ǎ é; enɛ wɛ nyí gbɛ̀ jɔmakú! * (Fili. 2:9; 1 Tim. 6:16) Kpɔ́n ali ɖaxó e nu è tuùn gbɛzán gbejininɔ tɔn Jezu tɔn n’i ɖè é!\n18. Etɛ ka na d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na nyì alɔ nú biba ɖɔ nǔ mǐtɔn ni nyɔ́ gbɛ̀ elɔ nukúnmɛ?\n18 Etɛ ka na d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na nyì alɔ nú biba ɖɔ nǔ mǐtɔn ni nyɔ́ gbɛ̀ elɔ nukúnmɛ? Hɛn dó ayi mɛ ganji ɖɔ Jehovah nɔ tuùn mɛsɛntɔ́ tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ hwebǐnu, lobo nɔ d’ajɔ ye, bɔ hwɛhwɛ ɔ, ali ɖěɖee nu ye ma ɖó nukún tɔn ɖè ǎ lɛ é wɛ é nɔ wà mɔ̌ ɖè. Mɛ̌ ka tuùn nyɔna maɖónukún e ɖò te kpɔ́n mǐ ɖò sɔgudo lɛ é? Amɔ̌, dìn e mǐ ɖò didɛ ɖò wuvɛ̌ lɛ kpo mɛtɛnkpɔn lɛ kpo nu wɛ ɖò gbɛ̀ nyanya elɔ mɛ é ɔ, mi nú mǐ ni hɛn dó ayi mɛ hwebǐnu ɖɔ gbɛ̀ elɔ kpo lee é sixu xlɛ́ ɖɔ emi tuùn mǐ gbɔn é kpo bǐ wɛ ɖò wìwá yì wɛ. (1 Jaan 2:17) Tɔ́ wanyiyinɔ mǐtɔn Jehovah ‘nɔ dóhwɛ agɔ bo na wɔn azɔ̌ e mǐ wà é kpo wanyiyi e mǐ ɖexlɛ́ ɛ é kpo ǎ.’ (Ebl. 6:10) Ɛɛn, é na ɖexlɛ́ ɖɔ nǔ mǐtɔn nyɔ́ nukún emitɔn mɛ; bo tlɛ sixu wà mɔ̌ ɖò ali ɖé lɛ nu, bɔ mǐ sixu dó nukún mɛ kpɔ́n dìn ǎ.\n^ akpá. 7 Ðò lilɛdogbeɖevomɛ Biblu tɔn ɖevo mɛ ɔ, è lilɛ xókwin “nǔmaɖinǔ” ɔ dó “nǔ yayǎ.”\n^ akpá. 17 Nyɔna maɖónukún ɖé wɛ enɛ na ko nyí, ɖó è ɖɔ gbɛ̀ jɔmakú xó ɖò Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Ebléegbe Mɛ É mɛ ǎ.


Etɛ ka Nɔ Jɛ Ðò Kú Mǐtɔn Gudo? Gbɛ̀ ɖé ka Tíìn Ðò Kú Gudo Wɛ À?\nFitɛ Mǐ ka Nɔ Yì Ðò Kú Mǐtɔn Gudo?\n1-3. Nǔ tɛ lɛ mɛ lɛ ka nɔ kanbyɔ dó kú wu? Xósin tɛ lɛ sinsɛn ɖé lɛ ka nɔ na?\nBIBLU d’akpá nú mǐ ɖɔ gbè ɖokpo na wá sù bɔ “kú sɔ́ na tíìn ǎ.” (Nǔɖexlɛ́mɛ 21:4) Ðò Wemata 5gɔ́ ɔ mɛ ɔ, mǐ kplɔ́n ɖɔ gbɛxixɔ ɔ hun ali nú mǐ bɔ mǐ na mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ. Amɔ̌, gbɛtɔ́ kpó ɖò kúkú wɛ. (Nùnywɛtɔ́xó 9:5) Enɛ wu ɔ, nǔ taji e mǐ nɔ kanbyɔ lɛ é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ: Etɛ ka nɔ jɛ dó mǐ wu ɖò kú mǐtɔn gudo?\n2 Xósin nùkanbyɔ enɛ tɔn ɖò taji tawun hwenu e mɛvívɛ́ mǐtɔn ɖé kú é. Mǐ sixu kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Fitɛ é ka yì? É ɖò mǐ mɔ wɛ wɛ à? É sixu d’alɔ mǐ wɛ à? Mǐ ka na lɛ́ wá mɔ ɛ gbeɖé à?’\n3 Sinsɛn lɛ nɔ na xósin vovo nú nùkanbyɔ enɛ lɛ. Ðé lɛ nɔ kplɔ́n mɛ ɖɔ enyi a wà ɖagbe ɔ, a na yì jixwé bɔ enyi a wà nyanya ɔ, a na yì zomɛ̀. Ðevo lɛ nɔ ɖɔ ɖɔ enyi a kú ɔ, a na huzu nùɖoyɛswímɛ ɖé bo na nɔ gbɛ̀ xá hɛnnumɔ towe e ko kú wá yì lɛ é. Ðevo lɛ nɔ lɛ́ ɖɔ ɖɔ enyi a kú bonu è ɖɔhwɛ towe gudo ɔ, a na vɔ́ jɔ, alǒ a na sɔ́ agbaza ɖevo dó bo lɛkɔ wá gbɛ̀, vlafo bo nyí gbɛtɔ́ ɖevo.\n4. Linlin ɖokpo ɔ tɛ sinsɛn lɛ ka nɔ kplɔ́n mɛ dó kú wu?\n4 É cí ɖɔ sinsɛn lɛ nɔ kplɔ́n nǔ vovo mɛ ɖɔhun. Amɔ̌, linlin ɖokpo ɔ wɛ ye mɛ gègě nɔ kplɔ́n mɛ. Ye nɔ kplɔ́n mɛ ɖɔ hwenu e mɛɖé kú é ɔ, nùɖé nɔ tɔ́n sín lan tɔn mɛ bo nɔ yì nɔ gbɛ̀ ɖò fí ɖevo. Nugbǒ wɛ à?\nFITƐ MǏ KA NƆ YÌ ÐÒ KÚ MǏTƆN GUDO?\n5, 6. Etɛ ka nɔ jɛ dó mǐ wu ɖò kú mǐtɔn gudo?\n5 Jehovah tuùn nǔ e nɔ jɛ dó mǐ wu ɖò kú mǐtɔn gudo é, bɔ é ɖɔ nú mǐ ɖɔ enyi mɛɖé kú ɔ, gbɛ̀ tɔn nɔ nɔte. Kú ɔ, flijɛ gbɛ̀ tɔn wɛ. Enɛ wu ɔ, hwenu e mɛɖé kú é ɔ, lee nǔ nɔ cí n’i é kpo flǐn tɔn kpo sɔ́ nɔ kpó ɖò gbɛ̀ nɔ wɛ ɖò fí ɖevo ǎ. * Enyi mǐ kú ɔ, mǐ sixu mɔ nǔ ǎ, mǐ sixu sè nǔ ǎ, mǐ ka sixu lɛ́ lin nǔ ɖebǔ kpɔ́n ǎ.\n6 Axɔsu Salomɔ́ɔ wlan ɖɔ “mɛ e ko kú lɛ sɔ́ tuùn nùɖé ǎ.” Mɛkúkú lɛ sixu yí wǎn nú mɛ alǒ gbɛ́ wǎn nú mɛ ǎ, ‘ɖò Yɔdo mɛ ɔ, nùɖé ɖò dɔ̌n bɔ è nɔ wà ǎ, tamɛlinlin ɖě ɖò dɔ̌n ǎ, nùtuùntuùn ɖě ɖò dɔ̌n ǎ, nùnywɛ ɖě ɖò dɔ̌n ǎ.’ (Xà Nùnywɛtɔ́xó 9:5, 6, 10.) Ðò Ðɛhan 146:4 mɛ ɔ, Biblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ hwenu e mɛɖé kú é ɔ, “linnawa” tɔn lɛ nɔ kú.\nNǓ E JEZU ÐƆ DÓ KÚ WU É\nJehovah dá gbɛtɔ́ lɛ nú ye na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò ayikúngban jí\n7. Etɛ Jezu ka ɖɔ dó kú wu?\n7 Hwenu e xɔ́ntɔn vívɛ́ná Jezu tɔn Lazáa kú é ɔ, é ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ: “Xɔ́ntɔn mǐtɔn Lazáa ɖò amlɔ dɔ́ wɛ.” Amɔ̌, gbigbɔjɛ wɛ Lazáa ɖè ɖɔ wɛ Jezu ɖè ǎ. É ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Lazáa kú.” (Jaan 11:11-14) Enɛ wu ɔ, Jezu sɔ́ kú sɔ́ jlɛ́ dó amlɔ wu. É ɖɔ ɖɔ Lazáa ɖò jixwé alǒ ɖò kpɔ́ xá hɛnnumɔ tɔn e ko kú lɛ é ǎ. É ka lɛ́ ɖɔ ɖɔ Lazáa ɖò ya jì wɛ ɖò zomɛ̀ alǒ vɔ́ jɔ bo nyí gbɛtɔ́ ɖevo ǎ. Eǒ, é cí ɖɔ Lazáa ɖò sɛnmlɔ ɖé dɔ́ wɛ ɖɔhun. Ðò ninɔmɛ ɖevo mɛ ɔ, Jezu sɔ́ kú jlɛ́ dó amlɔ wu. Hwenu e é fɔ́n Jayilɔsi sín vǐ nyɔnu é ɔ, é ɖɔ: “Vǐ ɔ kú ǎ; loɔ, amlɔ dɔ́ wɛ é ɖè.”—Luki 8:52.\n8. Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ Mawu kún dá gbɛtɔ́ lɛ bonu ye na kú ó?\n8 Mawu dá Adamu kpo Ɛvu kpo bonu ye na wá kú wɛ à? Eǒ! Jehovah dá ye bonu ye na ɖu vivǐ gbɛ̀ tɔn kaka sɔyi ɖò hunsin ɖagbe mɛ. Hwenu e Jehovah dá gbɛtɔ́ lɛ é ɔ, é na ye jlǒ gbɛ̀ ninɔ kaka sɔyi tɔn. (Nùnywɛtɔ́xó 3:11) Mɛjitɔ́ lɛ nɔ jló ɖɔ vǐ emitɔn lɛ ni j’azɔn bo kú ǎ, linlin ɖokpo ɔ wɛ Jehovah nɔ ɖó dó mǐ wu. Amɔ̌, enyi Mawu dá mǐ bonu mǐ na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi wɛ ɔ, aniwu mǐ ka nɔ kú lo?\nANIWU MǏ KA NƆ KÚ?\n9. Etɛwu sɛ́n e Jehovah dó nú Adamu kpo Ɛvu kpo é ka ɖò jlɛ̌ jí?\n9 Ðò jikpá Edɛni tɔn mɛ ɔ, Jehovah ɖɔ nú Adamu ɖɔ: “[Mi] sixu ɖu atín e ɖò jikpá ɔ mɛ ɔ bǐ sín sínsɛ́n. Amɔ̌, atín e sín sínsɛ́n è nɔ ɖu bo nɔ tuùn nǔ ɖagbe kpodo nǔ nyanya kpo ɔ kɛɖɛ jɛn [mi] ma na ɖu ǎ, ɖó gbè e gbè [mi] na ɖu ɔ, [mi] na kú.” (Bǐbɛ̌mɛ 2:9, 16, 17) Sɛ́n enɛ ɔ vɛ́ nyì ǎ, bɔ Jehovah ka lɛ́vɔ ɖó acɛ bo na ɖɔ nǔ e nyɔ́ é kpo nǔ e nyla é kpo nú Adamu kpo Ɛvu kpo. Enyi ye setónú nú Jehovah ɔ, ye na ɖexlɛ́ ɛ ɖɔ emi ɖó sísí nú acɛkpikpa tɔn. Ye na lɛ́vɔ ɖexlɛ́ ɛ ɖɔ nǔ tobutobu e é na emi lɛ é sù nukún emitɔn mɛ tawun.\n10, 11. (a) Nɛ̌ Satáan ka flú Adamu kpo Ɛvu kpo gbɔn? (b) Etɛwu è ma ka sixu sɔ́ nǔ e Adamu kpo Ɛvu kpo wà é sɔ́ kɛ ye ǎ?\n10 É blawu ɖɔ Adamu kpo Ɛvu kpo jló bo tlitó nú Jehovah. Satáan ɖɔ nú Ɛvu ɖɔ: “Mawu ɖɔ mi kún ɖó na ɖu atín sínsɛ́n e ɖò jikpá ɔ mɛ lɛ ɖebǔ ó nugbǒ à?” Ɛvu yí gbè n’i ɖɔ: “Mǐ hɛn ɔ, mǐ na ɖu atín sínsɛ́n e ɖò jikpá ɔ mɛ lɛ, amɔ̌, atín e ɖò jikpá ɔ tɛntin ɔ, Mawu ɖɔ nú mǐ ɖɔ mǐ ni ma ɖu sínsɛ́n tɔn ó, mǐ ni ma ɖ’alɔ wu lɔ vɔ́vɔ́ ó, mǐ taa kú.”—Bǐbɛ̌mɛ 3:1-3.\n11 Enɛ gudo ɔ, Satáan ɖɔ: “Gbeɖé kpɔ́n, mi na kú ɖě ǎ, loɔ, Mawu tuùn ɖɔ gbè e gbè mi na ɖu ɔ, mi na mɔ nukúnnú jɛ lee nǔ lɛ ɖè gbɔn ɔ wu, éɖesunɔ Mawu ɔ ɖɔhun, bo na tuùn nǔ ɖagbe kpo nǔ nyanya kpo.” (Bǐbɛ̌mɛ 3:4-6) Satáan jló ɖɔ Ɛvu ni lin ɖɔ emi hɛn ɔ, emi na cyan nǔ e nyɔ́ é ɖò nǔ e nyla é mɛ. Hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, é ɖ’adingban dó nǔ e na jɛ tótlítlí Ɛvu tɔn gudo é wu. Satáan ɖɔ ɖɔ Ɛvu kún na kú ó, enɛ wu ɔ, Ɛvu ɖu atín sínsɛ́n ɔ bo lɛ́ wá na asú tɔn lɔmɔ̌. Adamu kpo Ɛvu kpo tuùn ɖɔ Jehovah ko ɖɔ nú emi ɖɔ emi ni ma ɖu atín sínsɛ́n ɔ ó. Hwenu e ye ɖu é ɔ, ye jló bo gbà sɛ́n e ɖò wɛn bo ka lɛ́ ɖò jlɛ̌ jí é ɖé. Ðó ye ɖu wutu ɔ, ye xlɛ́ ɖɔ emi kún ɖó sísí nú Tɔ́ emitɔn wanyiyinɔ jixwé tɔn ɔ ó. È sixu sɔ́ nǔ e ye wà é sɔ́ kɛ ye ǎ!\n12. Etɛwu é ka blawu tawun ɖɔ Adamu kpo Ɛvu kpo tlitó nú Jehovah?\n12 É blawu tawun ɖɔ mɛjitɔ́ mǐtɔn nukɔntɔn lɛ ɖè mɛmasi mɔhun xlɛ́ Gbɛɖotɔ́ yetɔn. Enyi a dó gǎn bo kpé nukún dó vǐ sunnu ɖé kpo vǐ nyɔnu ɖé kpo wu, bonu ye wá fɔ́n gǔ dó jǐ towe bo wà nǔ e a gbɛ́ nú ye é ɔ, nɛ̌ é ka na cí nú we? É na vɛ́ nú we tawun à cé?\nAdamu gosin kɔgudu mɛ, bo lɛ́ lɛkɔ yì kɔgudu mɛ\n13. Etɛ ɖɔ wɛ Jehovah ka ɖè bo ɖɔ “kɔ́ wɛ a nyí, bo ka na lɛ́ huzu kɔ́”?\n13 Hwenu e Adamu kpo Ɛvu kpo tlitó é ɔ, ye hɛn ali e hun nú ye bɔ ye na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi é bú. Jehovah ɖɔ nú Adamu ɖɔ: “Kɔ́ wɛ a nyí, bo ka na lɛ́ huzu kɔ́.” (Xà Bǐbɛ̌mɛ 3:19.) Tinmɛ enɛ tɔn wɛ nyí ɖɔ Adamu na lɛ́vɔ wá huzu kɔgudu, cí nǔ ɖɔ è kún dá ɛ kpɔ́n ó ɖɔhun. (Bǐbɛ̌mɛ 2:7) Ee Adamu hu hwɛ gudo é ɔ, é kú bo sɔ́ tíìn ǎ.\n14. Aniwu mǐ ka nɔ kú?\n14 Enyi Adamu kpo Ɛvu kpo ko setónú nú Mawu wɛ ɔ, ye na kpó ɖò gbɛ̀ éhɔnmɛ. Amɔ̌, hwenu e ye tlitó n’i é ɔ, ye hu hwɛ bo ka wá kú. Hwɛhuhu cí azɔn baɖabaɖa ɖé ɖɔhun bɔ mǐ ɖu gǔ tɔn ɖò mɛjitɔ́ mǐtɔn nukɔntɔn lɛ gɔ́n. È jì mǐ mɛ bǐ bɔ mǐ nyí hwɛhutɔ́, enɛ wu wɛ mǐ nɔ kú. (Hlɔmanu lɛ 5:12) Amɔ̌, linlin e Mawu ɖó nú gbɛtɔ́ lɛ é nɛ ǎ. Mawu jló gbeɖé ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ ni kú ǎ, lobɔ Biblu ylɔ kú ɖɔ “kɛntɔ́” ɖé.—1 Kɔlɛntinu lɛ 15:26.\nNUGBǑ Ɔ ÐÈ MǏ SÍN KANNUMƆGBENU\n15. Nɛ̌ nugbǒ ɔ dó kú wu ka ɖè mǐ sín kannumɔgbenu gbɔn?\n15 Nugbǒ ɔ dó kú wu ɖè mǐ sín linlin agɔ gègě sín kannumɔgbenu. Biblu kplɔ́n mǐ ɖɔ mɛkúkú lɛ kún sixu sè wuvɛ̌ ó. Mǐ sixu ɖɔ xó nú ye ǎ, ye ka sixu ɖɔ xó nú mǐ ǎ. Mǐ sixu d’alɔ mɛkúkú lɛ ǎ, mɛkúkú lɛ ka sixu d’alɔ mǐ ǎ. Ye sixu hɛn nǔ gblé dó mǐ wu ǎ, enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na ɖi xɛsi nú ye ǎ. É ɖò mɔ̌ có, sinsɛn gègě nɔ ɖɔ ɖɔ mɛkúkú lɛ ɖò gbɛ̀ ɖò fí ɖé bɔ mǐ sixu d’alɔ ye, enyi mǐ sú akwɛ yɛhwenɔ lɛ alǒ mɛ e è nɔ kpɔ́n dó mɔ mɛ mímɛ́ lɛ é ɔ nɛ. Loɔ, hwenu e mǐ tuùn nugbǒ ɔ dó kú wu é ɔ, adingban enɛ lɛ sɔ́ nɔ flú mǐ ǎ.\n16. Adingban tɛ sinsɛn gègě ka nɔ kplɔ́n mɛ dó mɛkúkú lɛ wu?\n16 Satáan nɔ zán sinsɛn nùvú lɛ dó ɖ’adingban nú mǐ, bonu mǐ na lin ɖɔ mɛkúkú lɛ kpó ɖò gbɛ̀. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, sinsɛn ɖé lɛ nɔ kplɔ́n mɛ ɖɔ enyi mǐ kú ɔ, nùɖé nɔ tɔ́n sín lan mǐtɔn mɛ bo nɔ yì nɔ gbɛ̀ ɖò fí ɖevo. Sinsɛn towe ka nɔ kplɔ́n mɔ̌ we wɛ à, alǒ é nɔ kplɔ́n we nǔ e Biblu ɖɔ dó mɛkúkú lɛ wu é? Satáan ɖò adingban lɛ ɖó wɛ bo na dó lɛkɔ nú gbɛtɔ́ lɛ sín Jehovah gudo.\n17. Etɛwu linlin zomɛyiyi tɔn ɔ ka nyí Jehovah zunzun?\n17 Nǔ e sinsɛn gègě nɔ kplɔ́n mɛ lɛ é nyla tawun. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, sinsɛn ɖé lɛ nɔ kplɔ́n mɛ ɖɔ mɛ nyanya lɛ na yì zomɛ̀ kaka sɔyi. Jehovah zunzun wɛ adingban enɛ nyí. É na lɔn gbeɖé bonu gbɛtɔ́ lɛ na jiya mɔhun ǎ! (Xà 1 Jaan 4:8.) Enyi mɛɖé dɔn tó nú vǐ tɔn, b’ɛ nyí ɖɔ alɔ tɔn lɛ wɛ é dó zo ɔ, etɛ a ka na lin dó mɛ mɔhun wu? A na lin ɖɔ adakaxotɔ́ wɛ n’i. A na tlɛ ba lɔ bo na tuùn i ǎ. Linlin e Satáan jló ɖɔ mǐ ni ɖó dó Jehovah wu é pɛ́ɛ́ nɛ!\n18. Etɛwu mǐ ma ka ɖó na ɖi xɛsi nú mɛkúkú lɛ ǎ?\n18 Sinsɛn ɖé lɛ nɔ ɖɔ ɖɔ enyi gbɛtɔ́ lɛ kú ɔ, ye nɔ huzu nùɖoyɛswímɛ lɛ. Sinsɛn mɔhun lɛ nɔ kplɔ́n mɛ ɖɔ mǐ ɖó na ɖó sísí nú nùɖoyɛswímɛ enɛ lɛ bo tlɛ lɛ́ ɖi xɛsi nú ye, ɖó ye sixu huzu xɔ́ntɔn vívɛ́ lɛ abǐ kɛntɔ́ baɖabaɖa lɛ nú mǐ. Mɛ gègě nɔ ɖi nǔ nú adingban enɛ. Ye nɔ ɖi xɛsi nú mɛkúkú lɛ, enɛ wu ɔ, ye nɔ sɛ̀n ye bo sɔ́ nɔ sɛ̀n Jehovah ǎ. Flín ɖɔ mɛkúkú lɛ kún sixu tuùn nǔtí ó, enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na ɖi xɛsi nú ye ǎ. Jehovah wɛ nyí Gbɛɖotɔ́ mǐtɔn. Éyɛ wɛ nyí Mawu nugbǒ ɔ, bɔ éɖokponɔ wɛ mǐ ɖó na sɛ̀n.—Nǔɖexlɛ́mɛ 4:11.\n19. Nɛ̌ nugbǒ ɔ tuùntuùn dó kú wu ka d’alɔ mǐ gbɔn?\n19 Hwenu e mǐ tuùn nugbǒ ɔ dó kú wu é ɔ, mǐ nɔ gosin adingban sinsɛn tɔn lɛ sín kannumɔgbenu. Nugbǒ enɛ ɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ mɔ nukúnnú jɛ akpá jiwǔ e Jehovah dó dó gbɛ̀ mǐtɔn kpo sɔgudo mǐtɔn kpo wu lɛ é mɛ.\n20. Etɛ mǐ ka na kplɔ́n ɖò wemata e bɔ d’ewu é mɛ?\n20 É ko lín dìn bɔ mɛsɛntɔ́ Mawu tɔn e è nɔ ylɔ ɖɔ Jɔbu é kanbyɔ ɖɔ: “Gbɛtɔ́ ka kú ɔ, é ka sixu lɛ́ wá gbɛ̀ à?” (Jɔbu 14:14) É ka sixu nyɔ́ bló nugbǒ bɔ mɛ e kú é ɖé na lɛ́vɔ wá nɔ gbɛ̀ à? Xósin e Mawu na mǐ ɖò Biblu mɛ é sɔ́ akpàkpà mɛ tawun. Mǐ na mɔ ɖò wemata e bɔ d’ewu é mɛ.\n^ akpá. 5 Mɛɖé lɛ ɖi nǔ ɖɔ lindɔ̌n alǒ gbigbɔ ɖé nɔ kpó ɖò gbɛ̀ nɔ wɛ ɖò kú mɛtɔn gudo. Nú a na ɖó mɔjɛmɛ ɖevo lɛ hǔn, kɛnklɛn kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 17gɔ́ ɔ kpo 18gɔ́ ɔ kpo.\nNUGBǑ 1: ENYI MƐÐÉ KÚ Ɔ, GBƐ̀ TƆN NƆ NƆTE\n“Mɛ e ko kú lɛ sɔ́ tuùn nùɖé ǎ.”—Nùnywɛtɔ́xó 9:5\nEtɛ ka nɔ jɛ ɖò kú mǐtɔn gudo?\nÐɛhan 146:3, 4; Nùnywɛtɔ́xó 9:6, 10\nEnyi mǐ kú ɔ, mǐ sixu mɔ nǔ ǎ, mǐ sixu sè nǔ ǎ, mǐ ka sixu lɛ́ lin nǔ ɖebǔ kpɔ́n ǎ.\nJezu sɔ́ kú sɔ́ jlɛ́ dó amlɔ wu.\nNUGBǑ 2: JEHOVAH JLÓ GBEÐÉ ÐƆ GBƐTƆ́ LƐ NI KÚ Ǎ\n“Atín e sín sínsɛ́n è nɔ ɖu bo nɔ tuùn nǔ ɖagbe kpodo nǔ nyanya kpo ɔ kɛɖɛ jɛn a ma na ɖu ǎ, ɖó gbè e gbè a na ɖu ɔ, a na kú.”—Bǐbɛ̌mɛ 2:17\nAniwu mǐ ka nɔ kú?\nSatáan ɖ’adingban dó nǔ e na jɛ dó Ɛvu wu hwenu e é na tlitó nú sɛ́n Mawu tɔn é wu. Hwenu e Adamu kpo Ɛvu kpo tlitó nú Jehovah é ɔ, ye hu hwɛ bo wá kú.\nEe Adamu kú gudo é ɔ, é sɔ́ tíìn ǎ.\nHlɔmanu lɛ 5:12\nHwɛhuhu cí azɔn baɖabaɖa ɖé ɖɔhun bɔ mǐ ɖu gǔ tɔn ɖò mɛjitɔ́ mǐtɔn nukɔntɔn lɛ gɔ́n. È jì mǐ mɛ bǐ bɔ mǐ nyí hwɛhutɔ́ lɛ, enɛ wu wɛ mǐ nɔ kú.\n1 Kɔlɛntinu lɛ 15:26\nBiblu ylɔ kú ɖɔ kɛntɔ́ ɖé.\nNUGBǑ 3: NUGBǑ Ɔ TUÙNTUÙN DÓ KÚ WU ÐÈ MǏ SÍN KANNUMƆGBENU\n“Gbɛtɔ́ ka kú ɔ, é ka sixu lɛ́ wá gbɛ̀ à? . . . un na ɖò nukúnɖiɖo mɛ kaka bɔ mɛ e na ɖyɔ mì ɔ na wá.”—Jɔbu 14:14\nNɛ̌ nugbǒ ɔ tuùntuùn dó kú wu ka nɔ ɖè mǐ sín linlin masɔgbe lɛ sín kannumɔgbenu gbɔn?\n1 Jaan 4:8\nZomɛ̀ sín nùkplɔnmɛ ɔ, Jehovah zunzun wɛ. É na lɔn gbeɖé bonu gbɛtɔ́ lɛ ni jiya mɔhun ǎ.\nMɛ gègě nɔ ɖi xɛsi nú mɛkúkú lɛ, bɔ enɛ nɔ zɔ́n bɔ ye nɔ sɛ̀n ye bo nɔ jó Jehovah dó. Jehovah wɛ nyí Mawu nugbǒ ɔ, bɔ mǐ ɖó na sɛ̀n éɖokponɔ.\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Fitɛ Mǐ ka Nɔ Yì Ðò Kú Mǐtɔn Gudo?


Jezu Vɔ́ Palaɖisi ɔ Bló Bo Fó Azɔ̌ Tɔn | Gbɛzán Jezu Tɔn\n1 KƆLƐNTINU LƐ 15:24-28\nNǓ E ÐÒ TE KPƆ́N LƐNGBƆ̌ LƐ KPO GBƆ̌ LƐ KPO É\nMƐ GÈGĚ NA ÐU VIVǏ PALAÐISI TƆN ÐÒ AYIKÚNGBAN JÍ\nJEZU XLƐ́ ÐƆ EMI NYÍ ALI Ɔ, NUGBǑ Ɔ, GBƐ̀ Ɔ\nÐò baptɛm Jezu tɔn gudo tlolo ɔ, kɛntɔ́ ɖé kudeji bo na zín i dɛ́ cobɔ é tlɛ na bɛ́ sinsɛnzɔ́ tɔn. Nugbǒ ɔ, Awovi tɛnkpɔn azɔn mɔkpan bo na tɛ́n Jezu kpɔ́n. Nukɔnmɛ ɔ, Jezu ɖɔ dó mɛ nyanya enɛ wu ɖɔ: “Axɔsu gbɛ̀ elɔ tɔn ko jǎwe; é ɖó acɛ ɖebǔ ɖò jǐ ce ǎ.”—Jaan 14:30.\nMɛsɛ́dó Jaan mɔ nǔ e ɖò te kpɔ́n ‘Dlagɔ́ɔn ɖaxó ɔ e nyí dan xóxó bɔ è nɔ ylɔ ɖɔ awovi abǐ Satáan é’ sɛ́dó nukɔn ɖò nǔmimɔ ɖé mɛ. È na nya gbɛtɔ́ lɛ sín kɛntɔ́ adakaxotɔ́ enɛ sín jixwé bɔ é na wá ayikúngban jí “kpodo xomɛsin ɖaxó ɖé kpo, ɖó é tuùn ɖɔ hwenu kpɛɖé jɛn wɛ kpò nú emi.” (Nǔɖexlɛ́mɛ 12:9, 12) Klisanwun lɛ sín hwɛ jɔ bɔ ye ɖi ɖɔ “hwenu kpɛɖé” e kpò nú Satáan é mɛ nɔ gbɛ̀ ɖè wɛ emi ɖè, lobɔ zaanɖé dìn ɔ, è na zé ‘Dlagɔ́ɔn ɖaxó ɔ e nyí dan xóxó ɔ’ é dó domaɖó-azan mɛ bo na yí acɛ sín así tɔn xɔ xwè 1 000, hwenu e Jezu na ɖò gǎn ɖu wɛ ɖò Axɔsuɖuto Mawu Tɔn mɛ é.—Nǔɖexlɛ́mɛ 20:1, 2.\nÐò hwe enɛ nu ɔ, etɛ ka na jɛ ɖò ayikúngban e nyí xwé mǐtɔn é jí? Mɛ̌ mɛ̌ e ka na nɔ gbɛ̀ ɖ’eji? Ninɔmɛ tɛ mɛ ye ka na nɔ? Jezu ɖesunɔ na xósin ɔ. Ðò lǒ e é dó dó lɛngbɔ̌ lɛ kpo gbɔ̌ lɛ kpo wu é mɛ ɔ, é xlɛ́ sɔgudo e ɖò te kpɔ́n gbɛtɔ́ hwɛjijɔnɔ e cí lɛngbɔ̌ ɖɔhun, bo wà nǔ ɖó kpɔ́ xá nɔví Klisu tɔn lɛ, bo lɛ́ wà ɖagbe nú ye lɛ é. É lɛ́ xlɛ́ nǔ e ɖò te kpɔ́n mɛ ɖěɖee ma wà mɔ̌ ǎ, bo cí gbɔ̌ ɖɔhun lɛ é céɖécéɖé. Jezu ɖɔ: “È na sú mɛ [alǒ gbɔ̌] enɛ lɛ sín kún dó kaka sɔyi, amɔ̌, hwɛjijɔnɔ [alǒ lɛngbɔ̌] lɛ na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi.”—Matie 25:46, NW.\nEnɛ d’alɔ mǐ, bɔ mǐ mɔ nukúnnú jɛ xógbe e Jezu dó nú danuwatɔ́ e è xwè nyì atín wu ɖò akpá tɔn é mɛ. É nyí akpá ɖokpo ɔ e Jezu dó nú mɛsɛ́dó tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ ɖɔ ye na nɔ Axɔsuɖuto jixwé tɔn mɛ é wɛ é dó nú nya enɛ ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, Jezu d’akpá nú nǔnyanyawatɔ́ e lɛkɔ sín hwɛ tɔn lɛ gudo é ɖɔ: “Ma ɖɔ nugbǒ nú we égbé, a na nɔ kpɔ́ xá mì ɖò Palaɖisi mɛ.” (Luki 23:43, NW) Mɔ̌ mɛ ɔ, nya enɛ ɖó nukúnɖiɖo bo na ɖu gbɛ̀ vivǐ ɖò Palaɖisi, alǒ jikpá ɖɛkpɛɖɛkpɛ ɖé mɛ. É ɖò wɛn ɖɔ mɛ ɖěɖee cí lɛngbɔ̌ ɖɔhun ɖò égbé bo “na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi” lɛ é lɔ na nɔ Palaɖisi enɛ mɛ.\nEnɛ sɔgbe kpo nǔ e mɛsɛ́dó Jaan ɖɔ dó ninɔmɛ e na ɖò ayikúngban jí hwenɛnu é kpo. É ɖɔ: “Nɔtɛn Mawu tɔn ɖò gbɛtɔ́ lɛ tɛntin! É na nɔ xá ye, bɔ ye na nyí togun tɔn. Mawu ɖesunɔ na nɔ kpɔ́ xá ye, bo na nyí Mawu yetɔn. È na súnsún ɖasin bǐ sín nukún yetɔn mɛ; kú sɔ́ na tíìn ǎ, aluwɛ sɔ́ na tíìn ǎ, alěnina sɔ́ na tíìn ǎ, wuvɛ̌ mimɔ sɔ́ na tíìn ǎ; nǔ xóxó lɛ ko bú.”—Nǔɖexlɛ́mɛ 21:3, 4.\nCobonu danuwatɔ́ enɛ na ɖu gbɛ̀ víví ɖò Palaɖisi mɛ ɔ, è ɖó na fɔ́n ɛ sín kú hwɛ̌. É ka nyí éɖokponɔ wɛ è na fɔ́n sín kú ǎ. Jezu ɖè enɛ xlɛ́ nyì wɛn, bo ɖɔ: “Hwenu e mɛkúkú lɛ na sè gbè tɔn, bo na fɔ́n ɔ ko sɛya; mi ma nú é kpaca mi ó. Ye na tɔ́n sín yɔdo yetɔn lɛ mɛ; mɛ e wà nǔ ɖagbe lɛ ɔ, Mawu na fɔ́n ye sín kú, bo na na ye gbɛ̀ mavɔmavɔ. Loɔ, mɛ e wà nǔ nyanya lɛ na fɔ́n sín kú, bonu Mawu na ɖó hwɛ nú ye.”—Jaan 5:28, 29.\nAmɔ̌, nɛ̌ mɛsɛ́dó gbejinɔtɔ́ lɛ kpo mɛ ɖěɖee na nɔ kpɔ́ xá Jezu ɖò jixwé lɛ é kpo tɔn ka na nyí gbɔn? Biblu ɖɔ: “Ye na nyí vɔsanúxwlémawutɔ́ nú Mawu kpo Klisu kpo, bo na ɖu axɔsu xá Klisu nú xwè afatɔ́n (1 000).” (Nǔɖexlɛ́mɛ 20:6) Mɛ enɛ lɛ e na ɖu gǎn xá Jezu é nyí sunnu kpo nyɔnu kpo e nɔ ayikúngban jí kpɔ́n lɛ é. Enɛ wu ɔ, é ɖò gaàn ɖɔ ye na nyí axɔsu jixwé tɔn ɖěɖee na sè wuvɛ̌ xá mɛ ɖěɖee jí ye na kpacɛ dó ɖò ayikúngban jí lɛ é bo na lɛ́ mɔ nukúnnú jɛ ninɔmɛ yetɔn mɛ.—Nǔɖexlɛ́mɛ 5:10.\nJezu na zán vɔsisa gbɛxɔnumɛ tɔn tɔn dó gbɛtɔ́ e ɖò ayikúngban jí lɛ é tamɛ, bo na ɖè ye sín hwɛhuhu sín gǔ e ye ɖu é mɛ. É kpo mɛ e na ɖu gǎn xá ɛ lɛ é kpo na bló bɔ gbɛtɔ́ gbejinɔtɔ́ lɛ na huzu mɛ maɖóblɔ̌. Nugbǒ ɔ, gbɛtɔ́ lɛ na ɖu vivǐ gbɛ̀ e sín akpá Mawu dó nú ye ɖò bǐbɛ̌mɛ, hwenu e é ɖɔ nú Adamu kpo Ɛvu kpo ɖɔ ye ni gbà kún bo kpé ayikúngban ɔ jí é tɔn. Kú e hwɛhuhu Adamu tɔn dɔn wá é lɔ tlɛ sɔ́ na tíìn ǎ!\nMɔ̌ mɛ ɔ, Jezu na fó nǔ e Jehovah zɔ́n ɛ lɛ é bǐ. Ðò Axɔsuɖuɖu Xwè Afatɔ́n Tɔn Jezu tɔn gudo ɔ, é na sɔ́ Axɔsuɖuto ɔ kpodo kplékplé gbɛtɔ́ e ma sɔ́ ɖó blɔ̌ ɖě ǎ é tɔn kpo d’alɔ mɛ nú Tɔ́ tɔn. Mɛsɛ́dó Pɔlu ɖɔ dó mɛɖesɔhwe Jezu tɔn enɛ e jiwǔ é wu bo ɖɔ: “Hwenu e Mawu na hwíhwɛ́ nǔ bǐ dó Klisu glɔ ɔ, éɖesu Vǐ ɔ na hwíhwɛ́ éɖée dó Mawu e hwíhwɛ́ nǔ bǐ dó glɔ tɔn ɔ glɔ; enɛ ɔ, Mawu na nyí nǔ bǐ nú mɛ bǐ.”—1 Kɔlɛntinu lɛ 15:28.\nÉ ɖò wɛn ɖɔ Jezu w’azɔ̌ taji ɖé bonu linlin Mawu tɔn susunɔ ɔ na dó jɛ jlɔ́. Ee linlin enɛ lɛ na kpó ɖò kàn vlɔn wɛ kaka sɔyi é ɔ, Jezu na wà nǔ sɔgbe xá tinmɛ e é na dó éɖée wu é bǐ mlɛ́mlɛ́, é wɛ nyí: “Nyɛ wɛ nyí ali ɔ, bo nyí nugbǒ ɔ, bo ka lɛ́ nyí gbɛ̀ ɔ.”—Jaan 14:6.\nSɔgudo tɛ ka ɖò te kpɔ́n gbɛtɔ́ lɛ sín kɛntɔ́ ɖaxó bǐ e nyí Awovi é?\nMɛ̌ mɛ̌ e ka na ɖu vivǐ Palaɖisi tɔn? Ðò ninɔmɛ tɛ mɛ?\nHwenu e xwè afatɔ́n ɔ na wá vivɔnu é ɔ, etɛ Jezu ka na ko wà fó? Etɛ é ka na wà bɔ d’ewu?


Linlin Mawu Tɔn lɛ Sísɔ́ Dó Ðó Towe | Nǔkplɔnkplɔn Tɔn\nHAN LƐ: 56, 123\nNɛ̌ Biblu kplɔnkplɔn kpo tamɛ linlin d’eji kpo ka cá kan xá linlin Jehovah tɔn lɛ sísɔ́ dó ɖó mǐtɔn gbɔn?\nÐagbe tɛ linlin Jehovah tɔn lɛ ɖiɖó ka ɖó na wà nú nǔwalɔ mǐtɔn lɛ?\nNɛ̌ tamɛ linlin dó linlin Mawu tɔn lɛ jí ka sixu d’alɔ mǐ ɖò gbeta e kɔn mǐ na wá ɖò sɔgudo lɛ é mɛ gbɔn?\n1, 2. Enyi mǐ ɖò nukɔn yì wɛ ɖò gbigbɔ lixo ɔ, etɛ mǐ ka nɔ kplɔ́n bo nɔ wà? Jlɛ̌ dó nǔɖe wu.\nÈ NA nǔɖe yɔkpɔvu ɖé. Mɛjitɔ́ tɔn lɛ ɖɔ n’i ɖɔ: “Ðɔ a wà nǔ.” É bló mɔ̌ ɖó è ɖɔ é ni bló mɔ̌ wutu. Hwenu e é ɖò susu wɛ é ɔ, lee linlin mɛjitɔ́ tɔn lɛ tɔn kpo xomɛnyínyɔ́ mɛ ɖevo lɛ tɔn kpo nɔ sù nukún tɔn mɛ gbɔn é jɛji. Dìn ɔ, a wà nǔ ɖiɖɔ sín ayi mɛ nɔ bɔwǔ n’i tawun. Etɛwu? Ðó nǔsumɛnukúnmɛ wá nyí akpáxwé ɖé ɖò linlin éɖesunɔ tɔn lɛ mɛ.\n2 Mɔ̌ ɖokpo ɔ, hwenu e mǐ tuùn nǔgbo ɔ tlolo é ɔ, mǐ kplɔ́n nǔ e wu tónúsíse nú nǔ taji e Jehovah byɔ ɖò mǐ sí lɛ é nyí nǔjɔnǔ é. Amɔ̌, enyi mǐ kpó ɖò nukɔn yì wɛ ɖò gbigbɔ lixo ɔ, mǐ nɔ kplɔ́n nǔ dó linlin Jehovah tɔn wu hugǎn, enɛ wɛ nyí nǔ e é yí wǎn na lɛ é, nǔ e é gbɛ́ wǎn na lɛ é kpo ali e nu é nɔ kpɔ́n nǔ vovo lɛ ɖè é kpo. Enyi mǐ nɔ kplɔ́n bo nɔ lin nǔ éɖɔhun, lobo nɔ jó linlin mɔhun dó bɔ é nɔ d’alɔ mǐ ɖò nǔwalɔ mǐtɔn lɛ kpo gbeta e kɔn mǐɖesunɔ nɔ wá lɛ é kpo mɛ ɔ, xlɛ́xlɛ́ wɛ mǐ ɖè ɖɔ mǐ ɖò linlin Jehovah tɔn lɛ sɔ́ dó ɖó mǐtɔn wɛ nɛ.\n3. Etɛwu linlin Jehovah tɔn lɛ sísɔ́ dó ɖó mǐtɔn ka sixu vɛwǔ?\n3 Kplɔnkplɔn bo lin nǔ Jehovah ɖɔhun nɔ nyí xomɛhunhun sín nǔ, amɔ̌, é sixu lɛ́ vɛwǔ. Hweɖelɛnu ɔ, linlin hwɛhuhu tɔn mǐtɔn sixu ba na ɖu ɖò mǐ jí. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é sixu ko vɛwǔ nú mǐ bɔ mǐ na mɔ nukúnnú jɛ linlin e Jehovah nɔ ɖó dó mimɛ̌jininɔ ɖò walɔ linu, wezun kínkán ɖò agbaza sín nǔ lɛ gudo, wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ, hun zinzan nyi dò, alǒ nǔ ɖevo lɛ wu é wu. Etɛ mǐ ka sixu wà? Nɛ̌ mǐ ka sixu kpó ɖò biblo wɛ bɔ linlin Mawu tɔn lɛ na kpó ɖò mǐtɔn nyí wɛ gbɔn? Nɛ̌ mɔ̌ wiwa ka na d’alɔ mǐ ɖò nǔwalɔ mǐtɔn dìn tɔn lɛ kpo sɔgudo tɔn lɛ kpo mɛ gbɔn?\nLINLIN MAWU TƆN LƐ SÍSƆ́ DÓ ÐÓ MǏTƆN\n4. Etɛ akpágbánúmɛ Pɔlu tɔn e ɖɔ: ‘Mi huzu ayi mitɔn’ é ka nɔ byɔ?\n4 Xà Hlɔmanu lɛ 12:2. Ðò fí ɔ, mɛsɛ́dó Pɔlu tinmɛ nǔ e kplɔnkplɔn bo lin nǔ Jehovah ɖɔhun nɔ byɔ lɛ é. Xóta e wá yì é d’alɔ mǐ bɔ mǐ mɔ ɖɔ bo ma na dó “nɔ wà nǔ lee gbɛ̀ ɔ nɔ wà gbɔn é [ǎ]” ɔ, mǐ ɖó na nyi alɔ nú tamɛ linlin dó linlin kpo nǔwalɔ gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ kpo jí. Amɔ̌, Pɔlu lɛ́ xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖó na ‘huzu ayi mǐtɔn.’ Enɛ byɔ ɖɔ mǐ ɖó na nɔ kplɔ́n Xó Mawu tɔn kpo linlin ɔ kpo ɖɔ mǐ na mɔ nǔ jɛ linlin tɔn lɛ mɛ, bo lin tamɛ dó ye jí, lobo bló bɔ linlin mǐtɔn lɛ na sɔgbe xá linlin Mawu tɔn lɛ.\n5. Tinmɛ vogbingbɔn e ɖò nǔxixa kpowun kpo nǔkplɔnkplɔn kpo tɛntin é.\n5 Nǔ kplɔnkplɔn nɔ byɔ nǔ hugǎn nǔxixa kpowun, é nɔ byɔ nǔ hú wuntun ɖiɖó xósin nǔkanbyɔ nǔkplɔnkplɔn tɔn lɛ kpowun. Enyi mǐ ɖò nǔ kplɔ́n wɛ ɔ, mǐ nɔ lin tamɛ dó nǔ e é kplɔ́n mǐ dó Jehovah, ali tɔn lɛ kpo linlin tɔn lɛ kpo wu é wu. Mǐ nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ mɔ nukúnnú jɛ nǔ e wu Mawu yí gbè nú nǔɖe bo ka gbɛ́ ɖevo é wu. Mǐ nɔ lɛ́vɔ lin tamɛ dó huzuhuzu e mǐ ɖó na bló ɖò gbɛzán mǐtɔn kpo linlin mǐtɔn kpo mɛ é jí. Nǔgbo wɛ ɖɔ mǐ sixu gɔn tamɛ lin dó nǔ enɛ lɛ bǐ jí ɖò nǔkplɔnkplɔn ɔ sín akpáxwé lɛ bǐ hwenu, amɔ̌, mǐ nɔ ɖu lè nǔkplɔnkplɔn ɔ tɔn gbɔn hwenu e mǐ nɔ zán dó kplɔ́n nǔ é sín vlɔɖówe mɔ̌ zinzan dó lin tamɛ dó nǔ e mǐ xà é jí kpo nǔsumɛnukúnmɛ kpo gblamɛ.—Ðɛh. 119:97; 1 Tim. 4:15.\n6. Enyi mǐ nɔ lin tamɛ dó linlin Jehovah tɔn lɛ jí ɔ, etɛ ka nɔ jɛ?\n6 Enyi mǐ ɖò tamɛ lin dó Xó Mawu tɔn jí wɛ hwɛhwɛ ɔ, nǔjiwǔ ɖé nɔ jɛ. ‘Mǐ nɔ tuùn’ ɖɔ linlin e Jehovah nɔ ɖó dó nǔ lɛ wu é ɔ, blɔ̌ ɖě kún ɖ’ewu ó, nǔgbo ɔ, mǐ nɔ kú dó enɛ jí. Mǐ nɔ jɛ linlin tɔn lɛ sɔ́ dó kpɔ́n nǔ lɛ na jí, bɔ linlin enɛ nɔ nyɔ́ nukún mǐtɔn mɛ. Ayi mǐtɔn nɔ ‘huzu,’ bɔ mǐ nɔ tɛ́n kpɔ́n bɔ lee mǐ nɔ lin nǔ gbɔn é nɔ wá wlí ali yɔyɔ̌ ɖevo. Kpɛɖé kpɛɖé ɔ, mǐ nɔ sɔ́ linlin Jehovah tɔn lɛ dó ɖó mǐtɔn.\nLINLIN MǏTƆN LƐ NƆ KÚNKPLÁ NǓWALƆ MǏTƆN LƐ\n7, 8. (a) Linlin tɛ Jehovah ka nɔ ɖó dó nǔɖokan lɛ wu? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ lɛ é.) (b) Enyi mǐ sɔ́ linlin tɔn lɛ dó ɖó mǐtɔn ɔ, etɛ ka na nɔ nyí nǔ taji nú mǐ hwebǐnu?\n7 Mǐ ni ma wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ tamɛ linlin nyí taglomɛzɔ́ ɖé kpowun ó. Linlin kpo nǔwalɔ lɛ kpo nɔ w’azɔ̌ ɖó kpɔ́. (Mak. 7:21-23; Ja. 2:17) Enyi mǐ gbéjé kpɔ́ndéwú klewun ɖé lɛ kpɔ́n gudo ɔ, enɛ sixu zawě nú mǐ hugǎn. Wɛnɖagbe-Wema lɛ xlɛ́ linlin e Jehovah nɔ ɖó dó nǔ agbaza tɔn lɛ wu é nyi wɛn. Mawu sɔ́ mɛjitɔ́ ɖěɖee na kplɔ́n Vǐ tɔn lɛ é, ye wɛ nyí asú kpo asì kpo e ma ɖó nǔ kaka ɖé ɖò agbaza lixo ǎ é. (Lev. 12:8; Luk. 2:24) Hwenu e Mali ji Jezu é ɔ, é “sɔ́ ɛ mlɔ́ nǔ e mɛ kanlin lɛ sín nǔɖuɖu nɔ nɔ é; ɖó ye mɔ tɛnmɛ ɖò fí e alitanu lɛ nɔ yì jɛ é ǎ.” (Luk. 2:7) Enyi é jló Jehovah ɔ, é sixu gbɔn ali ɖebǔ nu bo na xɔ e nyɔ́ hugǎn é bɔ è na ji Vǐ tɔn d’emɛ. Nǔ e ɖu ayi mɛ n’i é wɛ nyí ninɔmɛ gbigbɔ tɔn e mɛ è na kpé nukún dó Jezu wu bo kplɔ́n ɛ ɖè é.\n8 Ðò tan Biblu tɔn enɛ e kúnkplá jiji Jezu tɔn é mɛ ɔ, mǐ sixu ɖó ayi linlin e Jehovah nɔ ɖó dó nǔ agbaza tɔn lɛ wu é wu. Mɛjitɔ́ ɖé lɛ tíìn bɔ lee nǔ na nyɔ́ nú vǐ yetɔn lɛ ɖò agbaza lixo hugǎn gbɔn é nɔ mya nukún nú ye kaka bɔ ye nɔ sɔ́ ganjininɔ vǐ lɛ tɔn ɖò gbigbɔ lixo dó savɔ̌. Amɔ̌, é ɖò wɛn ɖɔ Jehovah nɔ kpɔ́n nǔ gbigbɔ tɔn lɛ dó mɔ nǔ taji e hugǎn nǔ bǐ é. A ka ko sɔ́ linlin Jehovah tɔn lɛ dó ɖó towe à? Etɛ nǔwalɔ towe lɛ ka nɔ xlɛ́?—Xà Eblée lɛ 13:5.\n9, 10. Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖexlɛ́ ɖɔ mǐ ɖó linlin e Jehovah nɔ ɖó dó afɔklɛ́nnú nyínyí nú mɛ ɖevo lɛ wu é gbɔn?\n9 Kpɔ́ndéwú ɖevo wɛ nyí linlin e Jehovah nɔ ɖó dó afɔklɛ́nnú nyínyí nú mɛ ɖevo lɛ wu é. Jezu ɖɔ: “Mɛ e na dɔn yɔkpɔvu e ɖi nǔ nú mì lɛ ɖokpo dó hwɛ mɛ ɔ, è gbɔ bo sin sé ɖaxó ɖokpo dó kɔ n’i, bo kpíkpé è dó xù mɛ ɔ, é nyɔ́ n’i hú.” (Mak. 9:42) Xógbe enɛ lɛ xlɛ́ ɖɔ afɔklɛ́nnú nyínyí nú mɛ syɛn tawun ɖò Jezu nukúnmɛ. Ðó Jezu nɔ ɖè jijɔ Tɔ́ tɔn tɔn xlɛ́ bɔ nǔ bǐ nɔ vɔ ɖ’ewu wutu ɔ, mǐ sixu kúdeji ɖɔ mɔ̌ jɛn é nɔ syɛn nú Jehovah sɔ, hwenu e é ɖó ayi wu ɖɔ é sín xomɛmanyɔ́ núwiwa mɛɖé tɔn wu bɔ ahwanvu Jezu tɔn lɛ ɖokpo klɛ́n afɔ é nɛ.—Jaan 14:9.\n10 Mǐ ka nɔ ɖè linlin Jehovah kpo Jezu kpo tɔn xlɛ́ ɖò ali enɛ nu à? Mǐ ka ko sɔ́ linlin yetɔn dó ɖó mǐtɔn à? Etɛ nǔwalɔ mǐtɔn lɛ ka nɔ xlɛ́? Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ ni ɖɔ ɖɔ a yí wǎn nú nǔsisɔ alǒ acɔ́biba ɖé bɔ é ka nɔ ɖ’akpɔ nú mɛɖé lɛ ɖò agun ɔ mɛ, alǒ nɔ fɔ́n jlǒ nyanya dó ayi mɛ nú mɛ ɖevo lɛ. Nǔɖitɔ́ hatɔ́ lɛ sín nǔ ka nɔ ɖu ayi mɛ nú we hú nǔjlomɛ hwiɖesunɔ tɔn lɛ ɖò nǔsisɔ sín ali nu à?—1 Tim. 2:9, 10.\n11, 12. Enyi mǐ tɛ́n kpɔ́n bo ɖó linlin e Mawu nɔ ɖó dó nǔnyanyawiwa wu é, lobo nɔ lɛ́ ɖu ɖò mǐɖée jí ɔ, nɛ̌ é ka na cyɔn alɔ mǐ jí sín nǔnyanyawiwa sí gbɔn?\n11 Kpɔ́ndéwú atɔngɔ́ ɔ wɛ nyí ɖɔ Jehovah gbɛ́ wǎn nú nǔagɔwiwa. (Eza. 61:8) É tuùn ɖɔ mǐ ɖu hwɛhuhu gú bo ɖó linlin nyanya ɖé lɛ cobo ka byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni tɛ́n kpɔ́n bo nɔ gbɛ́ wǎn nú nǔagɔwiwa emi ɖɔhun. (Xà Ðɛhan 97:10.) Enyi mǐ nɔ lin tamɛ dó nǔ e wu Jehovah gbɛ́ wǎn nú nǔnyanyawiwa é jí ɔ, é na zɔ́n bɔ mǐ na sɔ́ linlin tɔn lɛ dó ɖó mǐtɔn, é na lɛ́vɔ na hlɔnhlɔn mǐ, bɔ mǐ na ɖí xwi xá nǔnyanyawiwa.\n12 Tintɛnkpɔn bo ɖó linlin e Jehovah nɔ ɖó dó nǔagɔwiwa wu é na lɛ́ zɔ́n bɔ mǐ na ɖó ayi nǔwalɔ nyanya e è ma tlɛ ɖɔ xó yetɔn tawun lě ɖò Xó Mawu tɔn mɛ ǎ lɛ é wu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, agawe ɖuɖú ɖò sunnu sín akɔn nyí nǔbliblíwiwa ɖé bo fɔ́n bo ɖò gbigbakpé wɛ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ. Mɛɖé lɛ sixu ba hwɛjijɔ nú nǔwalɔ enɛ, bo ɖɔ ɖɔ é kún nyí nǔ ɖokpo ɔ kpodo xóɖóxámɛ kpo ó. * Amɔ̌, nǔwalɔ mɔhun ka xlɛ́ linlin Mawu e gbɛ́ wǎn nú nǔnyanyawiwa alɔkpa lɛ bǐ é tɔn à? Mi nú mǐ ni nɔ zɔ vwée nú nǔnyanyawiwa gbɔn tintɛnkpɔn bo na ɖu ɖò mǐɖée jí, bo na lɛ́ gbɛ́ wǎn nú nǔ e Jehovah gbɛ́ wǎn na lɛ é gblamɛ.—Hlɔ. 12:9.\nTAMƐ LINLIN DÓ NǓ LƐ WU JƐ NUKƆN NÚ GBETA SƆGUDO TƆN LƐ\n13. Etɛwu mǐ ka ɖó na lin tamɛ dó lee linlin Jehovah tɔn lɛ sixu kúnkplá gbeta e kɔn mǐ na wá ɖò sɔgudo lɛ é gbɔn é jí jɛ nukɔn?\n13 Enyi mǐ ɖò nǔ kplɔ́n wɛ ɔ, é na nyɔ́ ɖɔ mǐ ni lin tamɛ dó lee linlin Jehovah tɔn lɛ sixu kúnkplá ninɔmɛ e sixu wá kpannukɔn mǐ ɖò sɔgudo lɛ é gbɔn é wu. Mɔ̌ mɛ ɔ, enyi ninɔmɛ e byɔ ɖɔ mǐ ni wá gbeta ɖé kɔn tlolo é ɖé wá kpannukɔn mǐ ɔ, é sɔ́ na nyí nǔ yɔyɔ̌ nú mǐ ǎ. (Nǔx. 22:3) Mǐ ni lin tamɛ dó kpɔ́ndéwú Biblu tɔn ɖé lɛ jí.\n14. Etɛ lee Jozɛfu gbɛ́ nǔ nú asì Potifáa tɔn gbɔn é ka sixu kplɔ́n mǐ?\n14 Jozɛfu gbɛ́ ji e asì Potifáa tɔn jló na hu n’i é tlolo; enɛ xlɛ́ ɖɔ é ko lin tamɛ dó linlin e Jehovah nɔ ɖó dó gbejininɔ ɖò alɔwliwli mɛ wu é jí. (Xà Bǐbɛ̌mɛ 39:8, 9.) Hú mɔ̌ ɔ, xósin e é na asì Potifáa tɔn bo ɖɔ: “Un sixu dó nǔ baɖabaɖa mɔhun sin, bo hu hwɛ dó Mawu ce ǎ” é xlɛ́ ɖɔ é ko sɔ́ linlin Mawu tɔn lɛ dó ɖó étɔn. Mǐdɛɛ lɛ ka lo? Mǐ ni ɖɔ ɖɔ azɔ̌gbɛ́ towe ɖé jɛ alɔlwɛ́ ɖú xá we jí. Alǒ, enyi é ka jɛ nǔwlanwlán kpo fɔtóo kpo ɖěɖee nɔ jlɛ́ lee è nɔ lɛ̀ aga gbɔn hlɛ́nhlɛ́n é sɛ́dó we jí gbɔn alokan jí ɔ ka lo? * Enyi mǐ ko kplɔ́n bo ko sɔ́ linlin e Jehovah nɔ ɖó dó nǔ mɔhun lɛ wu é dó ɖó mǐtɔn, bo ko lɛ́ lin tamɛ dó nǔ e mǐ na wà é jí jɛ nukɔn ɔ, é na bɔwǔ nú mǐ tawun bonu mǐ na ɖu ɖ’eji.\n15. Eblée atɔn lɛ ɖɔhun ɔ, nɛ̌ mǐ ka sixu ɖí xwi xá kɔgbidinúmɛ ɖěɖee nɔ byɔ ɖɔ mǐ ni sà gbeji e mǐ ɖè nú Jehovah é gbɔn?\n15 Dìn ɔ, mǐ ni lin tamɛ dó kpɔ́ndéwú Eblée atɔn elɔ lɛ e nɔ nyí Cadlaki, Mɛcaki kpo Abɛdi-Nɛgo kpo é tɔn wu. Kán e ye kánɖeji bo gbɛ́ kɔ́ ɖè nú bocyɔ e Axɔsu Nabukodonɔzɔ́ɔ tunte é kpo xósin e ye na axɔsu ɔ é kpo xlɛ́ ɖɔ ye ko lin tamɛ dó nǔ e gbejininɔ nú Jehovah nɔ byɔ lɛ é jí. (Tín. 20:4, 5; Dan. 3:4-6, 12, 16-18) Mǐ ni ɖɔ ɖɔ gǎn towe ɖɔ ɖɔ hwi na jɔ fún dó xwè e è ja ɖuɖu gbé bɔ é ka cá kan xá sinsɛn nǔvú é ɖé mɛ. Etɛ a ka na wà? A na nɔte bɔ ninɔmɛ enɛ lɛ na wá hwɛ̌ ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, etɛwu a ma ka na lin tamɛ dó linlin e Jehovah nɔ ɖó dó nǔ mɔhun lɛ wu é jí dìn ǎ? Mɔ̌ mɛ ɔ, enyi ninɔmɛ enɛ lɛ ɖebǔ wá ɔ, nǔ e sɔgbe bɔ a na wà bo lɛ́ ɖɔ é na bɔwǔ nú we, lee Eblée atɔn lɛ wà gbɔn é ɖɔhun.\nA ka ko ba dò nú nǔ, bo d’alɔ dotóoxwé wema e sɛ́n tuùn é ɖé mɛ, lobo ko ɖɔ xó xá dotóo towe à? (Kpɔ́n akpáxwé 16gɔ́ ɔ)\n16. Nɛ̌ linlin Jehovah tɔn tuùntuùn ganji ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na sɔnǔ ɖ’ayǐ nú hwenu e hundidóxó na wá é gbɔn?\n16 Tamɛ linlin dó lee mǐ na nɔ gbeji gbɔn é jí jɛ nukɔn sixu lɛ́ d’alɔ mǐ hwenu e hundidóxó na wá é. Nǔgbo wɛ ɖɔ mǐ gbɛ́ bǐ gbídígbídí ɖɔ mǐ kún na dó hun, alǒ nǔ taji ɛnɛ e nɔ nɔ hun mɛ lɛ é ɖebǔ ó, amɔ̌, wlɛnwín dotóozɔ́wiwa tɔn e kúnkplá hun zinzan é ɖé lɛ nɔ byɔ ɖɔ mǐ ni wá gbeta mǐɖesunɔ tɔn e jinjɔn nǔgbododó Biblu tɔn lɛ jí, bo xlɛ́ linlin Jehovah tɔn lɛ é ɖé kɔn. (Mɛ. 15:28, 29) É ɖò wɛn ɖɔ é kún nyí hwenu e mǐ ɖò dotóoxwé, bo ɖò wuvɛ̌ sè wɛ vlafo, alǒ hwenu e è ɖò kɔ gbídí nú mǐ wɛ bɔ mǐ na yawǔ wá gbeta ɖé kɔn é wɛ nyí hwenu e na nyɔ́ hugǎn bɔ mǐ na da nǔ mɔhun lɛ kpɔ́n é ó. Dìn wɛ nyí hwenu e a na ba dò nú nǔ, bo d’alɔ dotóoxwé wema e xlɛ́ jlǒ towe lɛ é mɛ, lobo ɖɔ xó xá dotóo towe. *\n17-19. Etɛwu é ka ɖò taji ɖɔ mǐ ni kplɔ́n linlin e Jehovah nɔ ɖó dó nǔ lɛ wu é dìn? Ðɔ ninɔmɛ e mɛ é na byɔ ɖɔ mǐ ni sɔnǔ ɖ’ayǐ é ɖé.\n17 Gudo tɔn ɔ, mǐ ni lin tamɛ dó xósin e Jezu yawǔ na Piyɛ́ɛ hwenu e é ɖè wě masɔgbe elɔ xá ɛ é jí: “Mawu ma lɔn ó Aklunɔ; nǔ mɔhunkɔtɔn na jɛ dó jǐ we gbeɖé ǎ.” É cí ɖɔ Jezu ko lin tamɛ gegě dó nǔ e Tɔ́ tɔn jló ɖɔ é ni wà é kpo wemafɔ Biblu tɔn ɖěɖee kɛnu dó gbɛ̀ tɔn kpo kú e é na kú ɖò ayikúngban jí é kpo wu jɛ nukɔn ɖɔhun. Nukúnnúmɔjɛnǔmɛ enɛ na hlɔnhlɔn gbeta e kɔn é wá bo na nɔ gbeji, lobo na zán gbɛzán mɛɖée sísɔ́ dó savɔ̌ tɔn, bo ma na xò nǔ kpɔ́n ɖò mɔ̌ wiwa kɔn ǎ é.—Xà Matie 16:21-23.\n18 Égbé ɔ, Mawu jló ɖɔ togun emitɔn kpo emi kpo ni zun xɔ́ntɔn, bonu é ni ɖ’alɔ ɖò azɔ̌ emitɔn mɛ bǐ mlɛ́mlɛ́ lee é nyɔ́ bló gbɔn é. (Mat. 6:33; 28:19, 20; Ja. 4:8) Lee é nyí gbɔn ɖò ninɔmɛ Jezu tɔn mɛ é ɔ, gbɛtɔ́ e ɖó linlin ɖagbe lɛ é sixu tɛ́n kpɔ́n bo lilɛ jɔ nú mǐ sín gbɛzinzan enɛ kɔn. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi gǎn towe ɖɔ ɖɔ emi zé we ɖó tɛn ɖevo mɛ bo na dó akwɛ akwɛ jí nú we tawun ɖò azɔ̌ towe mɛ, bɔ a ka mɔ ɖɔ enɛ na zɔ́n bɔ nǔwiwa gbigbɔ tɔn lɛ na vɛwǔ nú we ɔ ka ló? Alǒ mǐ ni ɖɔ ɖɔ a ɖò azɔ̌mɛ yì wɛ bɔ ali ɖé hun nú we, bɔ a na sɛ̀ tɛn yì fí ɖevo lobo na yì kplɔ́n wema dó wema jí. Ðò hwenɛnu ɔ, é byɔ ɖɔ a ni xoɖɛ bo ba dò nú nǔ, lobo ɖɔ xó ɖó kpɔ́ xá xwédo towe, bo tlɛ sixu lɛ́ yì mɔ mɛxo agun tɔn lɛ cobo wá gbeta ɖé kɔn à cé? Etɛwu a ma ka na kplɔ́n linlin e Jehovah nɔ ɖó dó ninɔmɛ mɔhun lɛ wu é dìn, lobo tɛ́n kpɔ́n bo sɔ́ linlin tɔn lɛ dó ɖó towe à? Enɛ gudo ɔ, enyi è wá xwlé nǔ mɔhun ɖé we gbeɖé ɔ, a sixu mɔ ɖɔ enɛ kún sixu tɛ́n emi kpɔ́n ó. A ko ɖó nǔ e gbé a na nya ɖò gbigbɔ lixo lɛ é, bo ko kánɖeji ɖò ayi towe mɛ, nǔ e kpò nú we kpowun é wɛ nyí ɖɔ a na wá gbeta e jí a ko lin tamɛ dó é ɖé kɔn.\n19 A sixu lɛ́ lin tamɛ dó ninɔmɛ ɖevo e sixu wá kpannukɔn we ajijimɛ lɛ é jí. É ɖò wɛn ɖɔ mǐ kún sixu sɔnǔ nú ninɔmɛ e na wá lɛ é bǐ ó. Amɔ̌, enyi mǐ nɔ lin tamɛ dó linlin Jehovah tɔn lɛ jí ɖò nǔkplɔnkplɔn mɛɖesunɔ tɔn mǐtɔn hwenu ɔ, é na ɖibla bɔkun nú mǐ hugǎn bɔ mǐ na flín nǔ e mǐ ko kplɔ́n é, lobo zán ɖò ninɔmɛ e kpannukɔn mǐ é mɛ. Enɛ wu ɔ, mi nú mǐ ni hɛn dó ayi mɛ ɖɔ mǐ ɖó na nɔ ɖó ayi linlin e Jehovah nɔ ɖó dó nǔ lɛ wu é wu, bo sɔ́ ye dó ɖó mǐtɔn, lobo lɛ́ lin tamɛ dó lee linlin Mawu tɔn ɖiɖó na d’alɔ mǐ ɖò nǔwalɔ mǐtɔn lɛ mɛ gbɔn ɖò dìn kpo sɔgudo kpo é jí.\nLINLIN JEHOVAH TƆN LƐ KPO SƆGUDO TOWE KPO\n20, 21. (a) Aniwu mǐ ka na ɖu vivǐ mɛɖesúsíninɔ tɔn ɖó bǎ ɖé mɛ ɖò gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ mɛ? (b) Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖó awǎjijɛ enɛ ɖó bǎ ɖé mɛ dìn gbɔn?\n20 Kpo akpakpa sɔ́ mɛ kpo wɛ mǐ ɖò nukún ɖó gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ wɛ. Gegě mǐtɔn wɛ ɖò nukún ɖó gbɛ̀ mavɔmavɔ ɖò palaɖisi ayikúngban jí tɔn ɖé mɛ wɛ. Ðò acɛkpikpa Axɔsuɖuto ɔ tɔn glɔ́ ɔ, gbɛtɔ́ lɛ na vo sín aluwɛ e gɔ́ gbɛ̀ elɔ mɛ é sí. É ɖò wɛn ɖɔ enɛ gudo ɔ, gbɛtɔ́ lɛ tlɛ na kpó ɖò mɛɖesúsíninɔ yetɔn zán wɛ. Gbeta e kɔn mɛ ɖokpo ɖokpo na nɔ wá lɛ é na sɔgbe xá nǔ e nɔ nyɔ́ nukún tɔn mɛ lɛ é, kpodo jlǒ tɔn lɛ kpo.\n21 É ɖò wɛn ɖɔ mɛɖesúsíninɔ mɔhun na ɖó dogbó. Sɛ́n Jehovah tɔn lɛ kpo linlin tɔn lɛ kpo na xlɛ́ ali mɛɖéesɔ́hwetɔ́ lɛ ɖò nǔ e sɔgbe é kpo nǔ e nyla é kpo wiwa kɔn. Enɛ na víví, bo na hɛn awǎjijɛ ɖaxó kpo fífá e na túnflá é kpo wá. (Ðɛh. 37:11) Dìn hwɛ̌ ɔ, mǐ sixu ɖó awǎjijɛ enɛ ɖó bǎ ɖé mɛ, lobo sɔ́ linlin Jehovah tɔn lɛ dó ɖó mǐtɔn.\n^ akpá. 12 Agawe ɖuɖú ɖò sunnu sín akɔn ɔ, “nǔwiwa ɖé wɛ bɔ hwɛhwɛ ɔ, ényɔ́watɔ́ ɔ nɔ ɖibla ɖò mɛ̌ bo nɔ junjɔn akɔn nú sunnu ɖé, lobo nɔ ɖò éɖée lilɛ wɛ.” É na sín lee nǔ ɔ jɛ gbɔn é wu bɔ è sixu kpɔ́n dó mɔ nǔbliblíwiwa e na byɔ ɖɔ è ni ɖó wěɖegbɛ́ hwɛɖiɖɔ tɔn ayǐ é ɖé. Klisanwun e ɖ’alɔ ɖò nǔwalɔ mɔhun mɛ é ɖé ɖó na ba alɔdó ɖò mɛxo agun tɔn lɛ gɔ́n.—Ja. 5:14, 15.\n^ akpá. 14 Nǔwlanwlán, fɔtóo kpo video kpo ɖěɖee nɔ jlɛ́ lee è nɔ lɛ̀ aga gbɔn hlɛ́nhlɛ́n lɛ é sísɛ́ dó mɛ gbɔn alokan jí nyí nǔɖe bo nyla tawun. É sixu sín lee é syɛn sɔ́ é wu bɔ è na ɖó wěɖegbɛ́ hwɛɖiɖɔ tɔn ɖé ayǐ. Ðò ninɔmɛ ɖé lɛ mɛ ɔ, è nɔ jɛ gudo nú yɔkpɔvu ɖěɖee ɖ’alɔ ɖò nǔwalɔ enɛ mɛ lɛ é ɖò sɛ́n linu ɖɔ ye hu nǔbliblíwiwa sín hwɛ. Nú a na lɛ́ ɖó mɔjɛmɛ ɖevo lɛ d’eji hǔn, yì jw.org jí bo xà xóta: Les jeunes s’interrogent: Le sexting: que faut-il savoir? (Zǐn LA BIBLE ET VOUS > ADOLESCENTS.) Alǒ, lɛ̌ kpɔ́n xóta Comment parler des sextos à votre ado ɖò Réveillez-vous! novembre 2013 tɔn mɛ, wex. 4-5.\n^ akpá. 16 È ko ɖɔ xó dó nǔgbododó Biblu tɔn ɖěɖee kúnkplá hun lɛ é jí ɖò wema mǐtɔn lɛ mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, kpɔ́n wema Lee A Na Hɛn Hwiɖée Ðò Wanyiyi Mawu Tɔn Mɛ Gbɔn É sín wexwɛ 246-249.


Lee Mǐ Na Cyan Ayiɖeɖayi Ðagbe lɛ Gbɔn É\nLee Mǐ Na Cyan Ayiɖeɖayi Mǐtɔn lɛ Gbɔn É\n“Mi bló [nǔ] bǐ, bo dó sɔ́ Mawu sù.”—1 KƆLƐNTINU LƐ 10:31.\n1, 2. Etɛwu mǐ ka ɖó na xwè sɔ bo cyan ayiɖeɖayi mǐtɔn lɛ?\nMǏ NI ɖɔ ɖɔ a jló na ɖu atín sínsɛ́n ɖé, bo ɖó ayi wu ɖɔ fí ɖé gblé ɖ’ewu. Etɛ a ka na wà? É na bo cí ɖebǔ ɔ, a na ɖu wɛ à? A na sɔ́ nyì gbě wɛ à? Alǒ, a na kpa fí e gblé é síìn, bo ɖu fí ɖagbe ɔ wɛ à?\n2 Ðò ali ɖé lɛ nu ɔ, ayiɖeɖayi cí atín sínsɛ́n enɛ ɖɔhun. Ðé lɛ sixu nɔ dó awǎjijɛ nú mǐ, amɔ̌, gègě yetɔn nyɔ́ ǎ, ɖó nùblibliwiwa, dakaxixo alǒ awovinúwiwa nɔ ɖ’emɛ wutu. Enɛ wu ɔ, enyi a jló na cyan ayiɖeɖayi lɛ ɔ, a nɔ ɖɔ: “É ɖu mɛɖé ǎ. Un sixu cyan ayiɖeɖayi ɖebǔ e jló mì é” wɛ à? Alǒ, a nɔ ɖɔ: “Ayiɖeɖayi lɛ bǐ wɛ nyla” wɛ à? Alǒ, a nɔ xwè sɔ, bo nɔ cyan ayiɖeɖayi towe lɛ, bo nɔ nyì alɔ nú nyanya lɛ, bo nɔ ɖu ɖagbe lɛ sín vivǐ wɛ à?\n3. Etɛ jí mǐ ka ɖó na lin tamɛ dó hwenu e mǐ ɖò ayiɖeɖayi mǐtɔn lɛ cyan wɛ é?\n3 Mǐ bǐ wɛ ɖó hudo ayiɖeɖayi ɖé lɛ tɔn, mǐ ka jló na cyan ye ganji. Enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: Nɛ̌ ayiɖeɖayi e un cyan lɛ é ka sixu kúnkplá Jehovah sinsɛn ce gbɔn?\n“MI BLÓ [NǓ] BǏ, BO DÓ SƆ́ MAWU SÙ”\n4. Ðɔ nugbodòdó Biblu tɔn e sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na cyan ayiɖeɖayi mǐtɔn lɛ é ɖokpo.\n4 Hwenu e mǐ zé mǐɖée jó nú Jehovah é ɔ, mǐ d’akpá n’i ɖɔ mǐ na zán gbɛzán mǐtɔn dó sɛ̀n ɛ. (Xà Nùnywɛtɔ́xó 5:3.) Mǐ d’akpá ɖɔ mǐ na “bló [nǔ] bǐ, bo dó sɔ́ Mawu sù.” (1 Kɔlɛntinu lɛ 10:31) Enɛ xlɛ́ ɖɔ é kún nyí hwenu e mǐ ɖò kplé lɛ jí alǒ yì kúnnuɖegbe é kɛɖɛ wɛ mǐ zé mǐɖée jó nú Mawu ó, loɔ, mǐ lɛ́ wà mɔ̌ hwenu e mǐ ɖò gbigbɔjɛ wɛ alǒ ɖò ayiɖeɖayi wɛ é.\n5. Sinsɛn-biblo alɔkpa tɛ Jehovah ka nɔ yí gbè na?\n5 Nǔ e mǐ nɔ wà ɖò gbɛmɛ lɛ é bǐ wɛ cá kàn xá Jehovah sinsɛn mǐtɔn. Pɔlu tinmɛ enɛ hwenu e é ɖɔ xó elɔ é: “Mi ni sɔ́ miɖesunɔ bǐ jó, vɔsanú gbɛɖe e è sɔ́ ɖ’ayǐ nú Mawu, bɔ é nyɔ́ nukún tɔn mɛ é ɖɔhun.” (Hlɔmanu lɛ 12:1) Jezu ɖɔ: “A na yí wǎn nú Aklunɔ Mawu towe kpodo ayi towe bǐ kpo, kpodo lindɔ̌n towe bǐ kpo, kpodo linlin towe bǐ kpo, kpodo hlɔnhlɔn towe bǐ kpan.” (Maki 12:30) Hwebǐnu wɛ mǐ nɔ jló na na nǔ ɖagbe hugǎn e mǐ ɖó é Jehovah. Ðò Izlayɛli hwexónu tɔn ɔ, Jehovah nɔ ɖó nukún ɖɔ mɛ e jló na savɔ̌ nú emi lɛ é na na kanlin e ɖò ganji é ɖé emi. Enyi blɔ̌ ɖé ɖò kanlin ɔ wu ɔ, Mawu nɔ yí gbè na ǎ. (Levíi ví lɛ 22:18-20) Mɔ̌ ɖokpo ɔ, Jehovah sixu gɔn gbè yí nú sinsɛn-biblo mǐtɔn. Gbɔn nɛ̌ é?\n6, 7. Nɛ̌ ayiɖeɖayi mǐtɔn ka sixu wà nǔ dó Jehovah sinsɛn mǐtɔn wu gbɔn?\n6 Jehovah ɖɔ nú mǐ ɖɔ: “Mi nyí mɛ mímɛ́, ɖó mɛ mímɛ́ wɛ un nyí.” (1 Piyɛ́ɛ 1:14-16; 2 Piyɛ́ɛ 3:11) Enyi sinsɛn-biblo mǐtɔn mɛ́ ɔ jɛn Jehovah na yí gbè na. (Sɛ́nflínmɛ 15:21) Nú mǐ wà nǔ e Jehovah gbɛ́ wǎn na lɛ é, ɖi nùblibliwiwa, dakaxixo alǒ awovinúwiwa ɔ, sinsɛn-biblo mǐtɔn sixu nyí nǔ mímɛ́ ǎ. (Hlɔmanu lɛ 6:12-14; 8:13) Enyi mǐ sɔ́ nǔ mɔhun lɛ ɖě dó ɖè ayi ɖ’ayǐ na ɔ, é na lɛ́ nyla Jehovah nukúnmɛ. Enɛ sixu zɔ́n bɔ sinsɛn-biblo mǐtɔn na nyí nùblibli, bɔ Jehovah na yí gbè na ǎ, bo sixu lɛ́ hɛn kancica e ɖò mǐ kpo é kpo tɛntin é gblé tawun.\n7 Enɛ wu ɔ, nɛ̌ mǐ ka sixu cyan ayiɖeɖayi mǐtɔn lɛ kpo nùnywɛ kpo gbɔn? Nugbodòdó tɛ lɛ ka na d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na tuùn ayiɖeɖayi e nyɔ́ lɛ é kpo ee ma nyɔ́ ǎ lɛ é kpo?\nGBƐ̌ WǍN NÚ NǓ NYANYA\n8, 9. Ayiɖeɖayi alɔkpa tɛ lɛ mǐ ka nɔ nyì alɔ na? Etɛwu?\n8 Ayiɖeɖayi alɔkpa gègě wɛ ɖè ɖò égbé. Ðé lɛ tíìn bɔ Klisanwun lɛ sixu yí gbè na, ɖevo lɛ ka tíìn bɔ ye na yí gbè na ǎ. Jɛ nukɔn hwɛ̌ ɔ, mi nú mǐ ni kpɔ́n ayiɖeɖayi alɔkpa e mǐ ɖó na nyì alɔ na lɛ é.\n9 Fímu gègě, tɛn ɛntɛnɛti tɔn gègě, tuto televiziɔn jí tɔn gègě, ayihundida video jí tɔn gègě kpo han gègě kpo nɔ sɔ́ nùblibliwiwa, dakaxixo, alǒ, awovinúwiwa sù. Hwɛhwɛ ɔ, è nɔ xwlé nǔ nyanya lɛ mɛ ɖó alɔkpa ɖé, b’ɛ nɔ cí ɖɔ ye kún nyla ó ɖɔhun, bɔ ye nɔ lɛ́ dó nǔkiko nú mɛ. Amɔ̌, Klisanwun lɛ nɔ nɔ acéjí, bo nɔ gbɛ́ ayiɖeɖayi e ma sɔgbe xá nugbodòdó mímɛ́ Jehovah tɔn lɛ ǎ é. (Mɛsɛ́dó 15:28, 29; 1 Kɔlɛntinu lɛ 6:9, 10) Enyi mǐ nyì alɔ nú ayiɖeɖayi mɔhun hǔn, mǐ xlɛ́ Jehovah ɖɔ mǐ nyì alɔ nú nǔ nyanya nɛ.—Ðɛhan 34:15; Hlɔmanu lɛ 12:9.\n10. Etɛ nǔ nyanya lɛ cyancyan dó ɖè ayi ɖ’ayǐ ka sixu jì?\n10 Amɔ̌, mɛɖé lɛ nɔ lin ɖɔ ayiɖeɖayi e nɔ xlɛ́ dakaxixo, nùblibliwiwa alǒ awovinúwiwa lɛ é kún nyla ó. Ye nɔ lin nǔ gbɔn lě: ‘Etɛ ka nyla ɖ’emɛ? Un na wà nǔ enɛ lɛ gbeɖé ǎ.’ Enyi mǐ nɔ lin nǔ gbɔn mɔ̌ hǔn, mǐɖée blɛ́ wɛ mǐ ɖè nɛ. Biblu ɖɔ: “Gbɛtɔ́ sín ayixa hizi; ayixa tɔn dá hú nǔ bǐ. È sixu gbɔ azɔn n’i ǎ.” (Jelemíi 17:9) Enyi mǐ nɔ sɔ́ nǔ ɖěɖee Jehovah ma yí gbè na ǎ lɛ é dó ɖè ayi ɖ’ayǐ na ɔ, nɛ̌ mǐ ka sixu ɖɔ ɖɔ mǐ gbɛ́ wǎn nú nǔ enɛ lɛ gbɔn? Bǎ e mɛ mǐ sɔ́ nǔ enɛ lɛ dó ɖè ayi ɖ’ayǐ na ɖó é ɔ, bǎ enɛ mɛ wɛ mǐ na yí gbè ɖɔ ye sɔgbe ɖó. Bɔ hwenu ɖò yiyi wɛ ɔ, ayixa mǐtɔn na vɔ́da bo sɔ́ na nɔ gb’akpá nú mǐ hwenu e mǐ ɖò gbeta nyanya kɔn wá wɛ é ǎ.—Ðɛhan 119:70; 1 Timɔtée 4:1, 2.\n11. Nɛ̌ Galatinu lɛ 6:7 ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na cyan ayiɖeɖayi mǐtɔn lɛ gbɔn?\n11 Xó Mawu tɔn ɖɔ nú mǐ ɖɔ: “Nǔ e è dó ɔ wɛ è nɔ ya.” (Galatinu lɛ 6:7) Nǔ ɔ wɛ nyí ɖɔ nú mǐ nɔ sɔ́ nǔ nyanya lɛ dó ɖè ayi ɖ’ayǐ na ɔ, é sixu wá yá bɔ mǐ na wà nǔ nyanya. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖó Klisanwun ɖé lɛ nɔ sɔ́ nùblibliwiwa sín nǔ lɛ dó ɖè ayi ɖ’ayǐ wutu ɔ, é wà nǔ dó ye wu kaka bɔ ye lɔ wá lɛ̀ aga. Amɔ̌, Jehovah d’alɔ e sín hudo mǐ ɖó bo na cyan ayiɖeɖayi mǐtɔn lɛ kpo nùnywɛ kpo é mǐ.\nNUGBODÒDÓ BIBLU TƆN LƐ ZINZAN DÓ CYAN AYIÐEÐAYI LƐ\n12. Etɛ ka na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na wá gbeta ɖagbe lɛ kɔn ɖò ayiɖeɖayi linu?\n12 Ayiɖeɖayi ɖé lɛ tíìn bɔ é ɖò wɛn ɖɔ Jehovah kún yí gbè na ó, bɔ mǐ tuùn ɖɔ mǐ ɖó na nyì alɔ nú ye. Bɔ ɖěɖee Biblu ma ka gbɛ́ gannaganna ǎ lɛ é ka ló? Jehovah na mǐ sɛ́n lɛ gbɛ́ɖɛ́ɖɛ́ dó nǔ e mǐ ma sixu kpɔ́n, ɖótó alǒ xà ǎ lɛ é wu ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é jló ɖɔ mǐ ni zán ayixa mǐtɔn e è sɔ́ Biblu dó kplɔ́n é. (Xà Galatinu lɛ 6:5.) Jehovah na mǐ nugbodòdó lɛ, enɛ wɛ nyí nugbǒ taji lɛ, bɔ ye nɔ kplɔ́n mǐ lee é nɔ kpɔ́n nǔ lɛ gbɔn é. Nugbodòdó enɛ lɛ nɔ d’alɔ mǐ, bɔ mǐ nɔ kplɔ́n ayixa mǐtɔn. Ye nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ tuùn “nǔ e Aklunɔ jló ɖɔ [mǐ] ni wà é,” bonu mǐ na mɔ tɛn dó sixu wá gbeta e na hun xomɛ n’i lɛ é kɔn.—Efɛzinu lɛ 5:17.\nNugbodòdó Biblu tɔn lɛ nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ cyan ayiɖeɖayi mǐtɔn lɛ\n13. Etɛwu Klisanwun lɛ ka nɔ wá gbeta vovo kɔn ɖò ayiɖeɖayi linu? Amɔ̌, etɛ ka nyí nǔ taji nú Klisanwun lɛ bǐ?\n13 Hwɛhwɛ ɔ, ayiɖeɖayi e Klisanwun ɖé cyan lɛ é sixu gbɔn vo nú ee Klisanwun ɖevo cyan lɛ é. Etɛwu? Mǐ bǐ wɛ nɔ yí wǎn nú nǔ vovo. Gɔ́ na ɔ, nǔ e mɛɖé yí gbè na é sixu gbɔ nǔ e mɛ ɖevo yí gbè na é nyí. É ɖò mɔ̌ có, bo na dó wá gbeta ɖagbe ɖé kɔn ɔ, nugbodòdó Biblu tɔn lɛ ɖó na xlɛ́ ali Klisanwun lɛ bǐ. (Filipunu lɛ 1:9) Ye na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na cyan ayiɖeɖayi e Mawu yí gbè na lɛ é.—Ðɛhan 119:11, 129; 1 Piyɛ́ɛ 2:16.\n14. (a) Etɛ ka ɖò taji bɔ mǐ na lin tamɛ d’ewu ɖò lee mǐ nɔ zán táan mǐtɔn gbɔn é mɛ? (b) Wě tɛ Pɔlu ka ɖè xá Klisanwun lɛ?\n14 Nǔ ɖevo e jí mǐ na lɛ́ lin tamɛ dó é wɛ nyí táan nabi e mǐ nɔ zán ɖò ayiɖeɖayi kɔn é. Enɛ sixu xlɛ́ bǎ e mɛ ayiɖeɖayi xɔ akwɛ nú mǐ ɖó é. Ðó mǐ nyí Klisanwun lɛ wutu ɔ, sinsɛnzɔ́ Jehovah tɔn wɛ nyí nǔ e xɔ akwɛ nú mǐ hugǎn ɖò gbɛ̀ mǐtɔn mɛ é. (Xà Matie 6:33.) Amɔ̌, mǐ sixu nɔ manywɛ mɛ bo yí gbè bɔ ayiɖeɖayi na yí hwenu gègě sín mǐ sí. Pɔlu ɖè wě elɔ xá Klisanwun lɛ: “Mi bo cɔ́ miɖée ganji dó gbɛ̀ e zán wɛ mi ɖè ɔ wu. Mi ma zán gbɛ̀ mitɔn xlonɔ ɖɔhun ó; loɔ, mi zán gbɛ̀ mitɔn nùnywɛtɔ́ ɖɔhun. Mi hwlɛndo hwenu lɛ, bo wà nǔ.” (Efɛzinu lɛ 5:15, 16) Enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na ɖó dogbó nú táan e mǐ nɔ zán ɖò ayiɖeɖayi kɔn é, bo na nɔ tɛ́n kpɔ́n hwebǐnu bɔ sinsɛnzɔ́ e wà nú Mawu wɛ mǐ ɖè é na nɔ tɛn nukɔntɔn mɛ ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ.—Filipunu lɛ 1:10, nwt.\n15. Nɛ̌ mǐ ka nɔ cyɔn alɔ mǐɖée jí sín ayiɖeɖayi ɖěɖee sixu hɛn kancica e ɖò mǐ kpo Jehovah kpo tɛntin é gblé é sí gbɔn?\n15 É ɖò wɛn ɖɔ mǐ ɖó na nyì alɔ nú ayiɖeɖayi e mǐ tuùn ɖɔ Jehovah kún yí gbè na ó lɛ é. Bɔ ayiɖeɖayi ɖěɖee wu mǐ xò nǔ kpɔ́n dó lɛ é ka ló? Dandan jɛn mǐ na lɛ́ nɔ acéjí ɖò ye lɔ kɔn à? Lin tamɛ dó nǔ elɔ wu. Enyi a ɖò zɔnlin ɖi wɛ ɖò ali e gbɔn só jí é ɖé jí ɔ, a na tɛ́n kpɔ́n lee a sixu kpéwú gbɔn é bǐ bo na yì só ɔ sín nùvinú wɛ à? Eǒ. Enyi ɖɔ gbɛ̀ towe xɔ akwɛ nú we ɔ, a na nɔ zɔ tawun nú nùvinú ɔ. Nǔ ɖokpo ɔ wɛ é nyí ɖò ayiɖeɖayi lɛ cyancyan linu. Xó Mawu tɔn ɖɔ nú mǐ ɖɔ: “Nɔ zɔ nú nǔ nyanya.” (Nùnywɛxó 4:25, nwt; 4:26, 27) Enɛ wu ɔ, enyi ayiɖeɖayi ɖěɖee mǐ tuùn ɖɔ ye nyla lɛ é kɛɖɛ wɛ mǐ nɔ nyì alɔ na ǎ, loɔ, mǐ nɔ lɛ́ nɔ zɔ tawun nú ayiɖeɖayi ɖebǔ e mǐ mɔ ɖɔ ye kún na wà ɖagbe nú mǐ ó, bo sixu lɛ́ hɛn kancica e ɖò mǐ kpo Jehovah kpo tɛntin é gblé lɛ é.\nNƆ ÐÓ LINLIN JEHOVAH TƆN\n16. (a) Ðɔ nǔ e Jehovah gbɛ́ wǎn na é ɖé lɛ. (b) Nɛ̌ mǐ ka nɔ xlɛ́ ɖɔ mǐ gbɛ́ wǎn nú nǔ e Jehovah gbɛ́ wǎn na é gbɔn?\n16 Ðɛhanwlantɔ́ ɔ wlan ɖɔ: “Mi mɛ e yí wǎn nú Mawu Mavɔmavɔ lɛ emi, mi gbɛ́ wǎn nú nǔ nyanya.” (Ðɛhan 97:10) Biblu kplɔ́n mǐ lee Jehovah nɔ lin nǔ gbɔn é kpo lee nǔ nɔ cí n’i é kpo. Kàn lee nǔ e a kplɔ́n é sixu d’alɔ we, bɔ a na nɔ kpɔ́n nǔ lɛ lee Jehovah nɔ kpɔ́n gbɔn é byɔ hwiɖée. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ kplɔ́n ɖɔ Jehovah gbɛ́ wǎn nú “adingban, xomɛvɔnɔ huhu, ayixa e nɔ lɛ́n nǔ nyanya na wà é, wezun kán ɖò nǔnyanyawiwa gudo.” (Nùnywɛxó 6:16-19) Mǐ kplɔ́n ɖɔ mǐ ɖó na nyì alɔ nú “nǔ kwijikwiji wiwa, . . . vodunsinsɛn, majikibiblo, . . . wuhwinhwan, majijɛ, . . . mɛnújlojló, ahannumu, nùɖudingan, kpodo nǔ hǔnmɛ enɛ lɛ kpan.” (Galatinu lɛ 5:19-21) A mɔ lee nugbodòdó Biblu tɔn enɛ lɛ sixu d’alɔ we, bɔ a na cyan ayiɖeɖayi towe lɛ gbɔn é à? Mǐ jló na xwedó nugbodòdó Jehovah tɔn lɛ ɖò gbɛzán mǐtɔn sín akpáxwé lɛ bǐ mɛ, hwenu e mǐ ɖò kpɔ́ xá mɛ ɖevo lɛ é kpo hwenu e mǐ ɖò mǐɖokponɔ é kpo. (2 Kɔlɛntinu lɛ 3:18) Nugbǒ ɔ, gbeta e kɔn mǐ nɔ wá hwenu e mǐ ɖò mǐɖokponɔ lɛ é nɔ xlɛ́ mɛ alɔkpa e mǐ nyí tawun é hwɛhwɛ.—Ðɛhan 11:4; 16:8.\n17. Cobonu mǐ na cyan ayiɖeɖayi lɛ ɔ, nǔ tɛ lɛ mǐ ka ɖó na kanbyɔ mǐɖée?\n17 Enɛ wu ɔ, enyi a jló na cyan ayiɖeɖayi towe lɛ hǔn, kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Ayiɖeɖayi e un cyan lɛ é na bló bɔ kancica e ɖò nyì kpo Jehovah kpo tɛntin é na gblé wɛ à alǒ ye na blóɖó? Nɛ̌ ye ka na wà nǔ dó ayixa ce wu gbɔn?’ Mi nú mǐ ni gbéjé nugbodòdó e sixu d’alɔ mǐ hwenu e mǐ ɖò ayiɖeɖayi lɛ cyan wɛ é ɖevo lɛ kpɔ́n.\n18, 19. (a) Wě tɛ Pɔlu ka ɖè xá Klisanwun lɛ? (b) Nugbodòdó tɛ lɛ ka na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na cyan ayiɖeɖayi mǐtɔn lɛ?\n18 Hwenu e mǐ ɖò ayiɖeɖayi mǐtɔn lɛ cyan wɛ é ɔ, nǔ e mǐ na bɛ́ gɔ́ taglo mǐtɔn mɛ lɛ é cyan wɛ mǐ ɖè nɛ. Pɔlu wlan ɖɔ: “Nǔ e nyí nugbǒ ɔ bǐ, nǔ e è na ɖó sísí na é, nǔ e sɔgbe é, nǔ e mɛ́ é, nǔ e nyɔ́ mɛ nukúnmɛ é kpodo nǔ e wlí yɛ̌yi ɔ kpan; ayixa mitɔn ni nɔ nǔ enɛ lɛ jí.” (Filipunu lɛ 4:8) Enyi mǐ bɛ́ nǔ ɖagbe mɔhun lɛ gɔ́ taglo mǐtɔn mɛ ɔ, mǐ sixu ɖɔ: “Xó e nɔ tɔ́n sín nu ce mɛ lɛ ni nyɔ́ nukún towe mɛ, linlin e nɔ tɔ́n sín ayi ce mɛ lɛ ni nyɔ́ nukún towe mɛ.”—Ðɛhan 19:15.\n19 Nɔ kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Etɛ bɛ́ gɔ́ taglo ce mɛ wɛ un ka ɖè? Enyi un kpɔ́n fímu ɖé gudo ɔ, é ka nɔ víví nú mì, bo nɔ wà ɖagbe nú linlin ce lɛ à? Un ka nɔ vo, ɖó un mɔ ɖɔ un ɖó ayixa mímɛ́ ɖé wu à? (Efɛzinu lɛ 5:5; 1 Timɔtée 1:5, 19) Un ka nɔ sixu vo bo nɔ xoɖɛ sɛ́dó Jehovah à? Alǒ mɔ̌ wiwa nɔ vɛwǔ nú mì? Ayiɖeɖayi ɔ nɔ zɔ́n bɔ un nɔ lin nǔ kpɔ́n dó dakaxixo alǒ nùblibliwiwa jí wɛ à? (Matie 12:33; Maki 7:20-23) Gbɔn ayiɖeɖayi e un nɔ cyan lɛ é gblamɛ ɔ, un ka ɖò nyiɖée jó dó wɛ bo “nɔ wà nǔ lee gbɛ̀ ɔ nɔ wà gbɔn é” wɛ à?’ (Hlɔmanu lɛ 12:2) Xósin e mǐ na na sín ayi mɛ nú nùkanbyɔ enɛ lɛ é sixu d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na mɔ nǔ e mǐ na wà, bonu kancica e ɖò mǐ kpo Jehovah kpo tɛntin é na kpo ɖò syɛnsyɛn wɛ é. Mǐ jló na xoɖɛ ɖɛhanwlantɔ́ ɔ ɖɔhun: “Ðè nukún ce sín nǔ ma xɔ akwɛ lɛ jí.” *—Ðɛhan 119:37.\nGBETA E KƆN MǏ NƆ WÁ LƐ É SIXU WÀ NǓ DÓ MƐ ÐEVO LƐ WU\n20, 21. Etɛwu mǐ ka ɖó na nɔ lin tamɛ dó lee nǔ nɔ cí nú mɛ ɖevo lɛ é jí hwenu e mǐ ɖò ayiɖeɖayi mǐtɔn lɛ cyan wɛ é?\n20 Nugbodòdó taji ɖevo e mǐ na hɛn dó ayi mɛ é wɛ nyí elɔ: “‘È na nǔ lɛ bǐ sín gbè’; É ɖò mɔ̌ có, nǔ lɛ bǐ wɛ nɔ wà ɖagbe ǎ. Mɛɖebǔ ni ma nɔ ba ɖagbe éɖesunɔ tɔn ó; loɔ, ni nɔ ba ɖagbe mɛ ɖevo lɛ tɔn.” (1 Kɔlɛntinu lɛ 10:23, 24) Mǐ ɖó acɛ bo na wà nùɖé kpowun ko xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖó na wà nǔ ɔ ǎ. Mǐ ɖó na lin tamɛ kpɔ́n ganji dó lee gbeta e kɔn mǐ wá lɛ é na wà nǔ dó nɔví sunnu mǐtɔn lɛ kpo nɔví nyɔnu mǐtɔn lɛ kpo wu gbɔn é jí.\n21 Ayixa mɛ lɛ bǐ tɔn wɛ nyí ɖokpo ɔ ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ayixa towe sixu yí gbè nú we bɔ a na kpɔ́n tuto televiziɔn jí tɔn ɖé, bɔ a ka wá sè ɖɔ tuto enɛ ɖokpo ɔ nɔ doya nú ayixa nɔví sunnu ɖé alǒ nɔví nyɔnu ɖé tɔn. Etɛ a ka na wà? A ɖó acɛ bo na kpɔ́n có, a ka sixu wá gbeta ɔ kɔn bo gbɔ. Etɛwu? Ðó a jló na “hu hwɛ dó nɔví [towe] lɛ” alǒ tlɛ ‘hu hwɛ dó Klisu’ ǎ wutu. (1 Kɔlɛntinu lɛ 8:12) Mǐ jló na wà nǔ e na nyí afɔklɛ́nnú nú Klisanwun hàtɔ́ lɛ é ɖě ǎ.—Hlɔmanu lɛ 14:1; 15:1; 1 Kɔlɛntinu lɛ 10:32.\n22. Nɛ̌ mǐ ka na xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖò jlɛ̌ jí nú nǔ e ɖu gbeta e kɔn Klisanwun ɖevo lɛ wá é gbɔn?\n22 Enyi ayixa towe ma ka nɔ yí gbè nú we bonu a na kpɔ́n, xà alǒ wà nǔ e ayixa mɛ ɖevo tɔn yí gbè tɔn n’i é ǎ ɔ ka ló? Ðó a nɔ ɖó wanyiyi kpo sísí kpo nú nɔví towe wutu ɔ, a na ɖɔ gbeta ɖokpo ɔ kɔn jɛn elɔ na wá dandan ǎ. Mɔ̌tokuntɔ́ ɖé tuùn ɖɔ mɔ̌tokuntɔ́ ɖevo lɛ sixu kanwezun alǒ zɔn dɛ̌dɛ̌ hú emi fɛɛ cobɔ ye ka na kpó ɖò mɔ̌tokuntɔ́ ɖagbe nyí wɛ. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, hwi kpo nɔví ɖevo kpo sixu ɖò nugbodòdó Biblu tɔn lɛ xwedó wɛ fɛɛ cobɔ linlin mitɔn lɛ ka na gbɔn vovo kpɛɖé ɖò ayiɖeɖayi e sɔgbe é linu.—Nùnywɛtɔ́xó 7:16; Filipunu lɛ 4:5; nwt.\n23. Etɛ ka na d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na cyan ayiɖeɖayi mǐtɔn lɛ ganji?\n23 Enɛ wu ɔ, etɛ ka na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na cyan ayiɖeɖayi mǐtɔn lɛ ganji? Enyi ɖɔ mǐ zán ayixa mǐtɔn e nugbodòdó Biblu tɔn lɛ kplɔ́n é, bonu nɔví sunnu mǐtɔn lɛ kpo nɔví nyɔnu mǐtɔn lɛ kpo sín nǔ nɔ lɛ́ ɖu ayi mɛ nú mǐ ganji ɔ, mǐ na kpéwú. Bɔ xomɛ na lɛ́ hun mǐ ɖɔ mǐ “bló [nǔ] bǐ, bo dó sɔ́ Mawu sù.”\n^ akpá. 19 Mǐ sixu mɔ nugbodòdó ɖevo e na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na cyan ayiɖeɖayi mǐtɔn lɛ é ɖò Nùnywɛxó 3:31; 13:20; Efɛzinu lɛ 5:3, 4; kpo Kolosinu lɛ 3:5, 8, 20 kpo mɛ.\nCobonu Klisanwun lɛ na cyan ayiɖeɖayi yetɔn lɛ ɔ, ye ɖó na kàn nǔ elɔ lɛ byɔ yeɖée:\nNɛ̌ é ka na wà nǔ dó kancica e ɖò nyɛ kpo Mawu kpo tɛntin é wu gbɔn?\nNɛ̌ é ka na wà nǔ dó nyiɖesunɔ mɛtún ɔ wu gbɔn?\nNɛ̌ é ka na wà nǔ dó mɛ ɖevo lɛ wu gbɔn?\n1 AYIÐEÐAYI E MǏ NƆ CYAN LƐ É NƆ XLƐ́ BǍ E MƐ MǏ YÍ WǍN NÚ JEHOVAH ÐÓ É\n“Mi bló [nǔ] bǐ, bo dó sɔ́ Mawu sù.”—1 Kɔlɛntinu lɛ 10:31\nEtɛwu mǐ ka ɖó na ɖò acéjí hwenu e mǐ ɖò ayiɖeɖayi mǐtɔn lɛ cyan wɛ é?\nÐɛhan 11:5, 7; 34:15; Hlɔmanu lɛ 12:9; 1 Kɔlɛntinu lɛ 6:9, 10\nAyiɖeɖayi sín nǔ égbé tɔn lɛ gègě wɛ nɔ sɔ́ nùblibliwiwa, dakaxixo, alǒ, awovinúwiwa sù; ye sixu nyí fímu lɛ, tɛn ɛntɛnɛti tɔn lɛ, tuto televiziɔn jí tɔn lɛ, ayihundida video jí tɔn lɛ, han lɛ alǒ nǔ ɖevo lɛ.\nMaki 12:30; Hlɔmanu lɛ 12:1, 2\nAyiɖeɖayi e mǐ nɔ cyan lɛ é sixu wà ɖagbe nú mǐ, alǒ bló bɔ é na vɛwǔ nú mǐ tawun bɔ mǐ na nɔ gbeji nú Jehovah.\nJelemíi 17:9; Galatinu lɛ 6:7\nAyiɖeɖayi mǐtɔn lɛ nɔ wà nǔ dó mǐ wu.\n2 NUGBODÒDÓ BIBLU TƆN E SIXU D’ALƆ MǏ BƆ MǏ NA CYAN AYIÐEÐAYI MǏTƆN LƐ É\n“Mi tɛ́n kpɔ́n bo tuùn nǔ e Aklunɔ jló ɖɔ mi ni wà é.”—Efɛzinu lɛ 5:17\nNugbodòdó Biblu tɔn tɛ lɛ ka sixu d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na wá gbeta ɖagbe lɛ kɔn ɖò ayiɖeɖayi linu?\nÐɛhan 16:8; Nùnywɛxó 6:16-19; Galatinu lɛ 5:19-21\nMǐ ɖó na gbɛ́ wǎn nú nǔ e Jehovah gbɛ́ wǎn na lɛ é, ɖi dakaxixo, awovinúwiwa kpo nùblibliwiwa kpo.\nÐɛhan 19:15; Filipunu lɛ 4:8\nEnyi mǐ nɔ bɛ́ nǔ ɖagbe lɛ gɔ́ taglo mǐtɔn mɛ, bo nɔ lin tamɛ dó ye jí ɔ, mǐ nɔ hɛn xomɛ Jehovah tɔn hun\nMatie 6:33; Efɛzinu lɛ 5:15, 16\nMǐ ɖó na nɔ acéjí dó táan nabi e mǐ nɔ zán ɖò ayiɖeɖayi kɔn é wu. Jehovah sinsɛn mǐtɔn wɛ ɖó na nyí nǔ e nyí nǔ taji hugǎn ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ é.\n3 GBETA E KƆN MǏ WÁ LƐ É NƆ WÀ NǓ DÓ MƐ ÐEVO LƐ WU\n“Mɛɖebǔ ni ma nɔ ba ɖagbe éɖesunɔ tɔn ó; loɔ, ni nɔ ba ɖagbe mɛ ɖevo lɛ tɔn.”—1 Kɔlɛntinu lɛ 10:24\nEtɛwu lee nǔ nɔ cí nú mɛ ɖevo lɛ dó ayiɖeɖayi e mǐ nɔ cyan lɛ é wu é ka ɖó na nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ?\nNùnywɛtɔ́xó 7:16; Hlɔmanu lɛ 2:21\nAyiɖeɖayi e Klisanwun ɖé cyan lɛ é sixu gbɔn vo nú ee Klisanwun ɖevo cyan lɛ é. Mǐ nɔ dá hwɛ nú mɛ ɖevo lɛ ɖó ayiɖeɖayi e ye cyan lɛ é wu ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, mǐ nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ cyan ayiɖeɖayi ɖagbe lɛ.\nGalatinu lɛ 6:5; Filipunu lɛ 4:5, nwt\nAyiɖeɖayi e mǐ nɔ cyan lɛ é nɔ wà nǔ dó ayixa mǐtɔn wu, lobɔ ayixa mɛ lɛ bǐ tɔn ka nyí ɖokpo ɔ xá mǐtɔn ǎ.\n1 Kɔlɛntinu lɛ 10:32; Filipunu lɛ 1:10, nwt\nMǐ jló na nyí afɔklɛ́nnú nú nɔví sunnu mǐtɔn alǒ nɔví nyɔnu mǐtɔn lɛ ǎ, enɛ wu ɔ, mǐ nɔ nɔ acéjí dó ayiɖeɖayi e mǐ nɔ cyan lɛ é wu.


Ba Alɔdo Mawu Tɔn Ðò Alɔwliwli Towe Mɛ | Xwédo Awǎjijɛnɔ\n“Ðò bǐbɛ̌mɛ ɔ, Mawu Gbɛɖotɔ́ ɔ bló sunnu ɖokpo, nyɔnu ɖokpo.”—Matie 19:4\nJehovah * Mawu wɛ wlí alɔ nú sunnu nukɔntɔn ɔ kpo nyɔnu nukɔntɔn ɔ kpo. Biblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ é bló nyɔnu nukɔntɔn ɔ bo “kplá ɛ wá nú sunnu ɔ.” Xomɛ hun Adamu kaka bɔ é ɖɔ: ‘Lo wɛ nyí lo nɛ. Xú ce wújɔnú ɖíe, lan ce wújɔnú ɖíe hǔn.’ (Genèse 2:22, 23) Jehovah lɛ́ kpó ɖò jlojlo wɛ ɖɔ mɛ e wlí alɔ lɛ é ni nɔ awǎjijɛ mɛ.\nHwenu e a wlí alɔ é ɔ, a sixu lin ɖɔ nǔ bǐ na yì ganji. Amɔ̌, nú è na ɖɔ xó jɔ xó ɔ, tagba nɔ wá tíìn ɖò asú kpo asì kpo e tlɛ ɖó wanyiyi jɔ wanyiyi nú yeɖee lɛ é tɛntin. (1 Kolɛntinu lɛ 7:28) Ðò alɔnuwema elɔ mɛ ɔ, a na mɔ nugbodòdó Biblu tɔn ɖé lɛ bɔ enyi a zán ye ɔ, alɔwliwli towe kpo xwédo towe kpo sixu nɔ awǎjijɛ mɛ.—Psaume 19:8-11.\n1 WÀ AZƆ̌ E JEHOVAH SƆ́ DÓ ALƆ MƐ NÚ WE É\nNǓ E BIBLU ÐƆ É: “Asisúnɔ nyí gǎn nú asì [alǒ xwédo] tɔn.”—1 Kolɛntinu lɛ 11:3.\nEnyi asú ɖé wɛ nú we ɔ, Jehovah ba ɖɔ a ni kpé nukún dó asì towe wu kpo wanyiyi kpo. (1 Piyɛɛ 3:7) É bló asì towe bɔ é na nyí alɔdomɛtɔ́ ɖé nú we, bo ba ɖɔ a ni nɔ wlí yɛ̌yi n’i bo nɔ yí wǎn n’i. (Genèse 2:18) A ɖó na yí wǎn nú asì towe tawun, bo na ɖò gbesisɔmɛ bɔ nǔ e na wà ɖagbe n’i lɛ é na nɔ ɖu ayi mɛ nú we hú hwiɖesunɔ tɔn lɛ.—Efɛzinu lɛ 5:25-29.\nEnyi asì ɖé wɛ nú we ɔ, Jehovah ba ɖɔ a ni ɖó sísí ɖaxó nú asú towe, bo d’alɔ ɛ bonu é na wà azɔ̌ e É sɔ́ dó alɔ mɛ n’i é. (1 Kolɛntinu lɛ 11:3; Efɛzinu lɛ 5:33) Nɔ nɔ gudo nú linlin tɔn lɛ bo nɔ sɔ́ ayi towe bǐ dó wà nǔ xá ɛ alɔ ɖò alɔ mɛ. (Kolɔsinu lɛ 3:18) Enyi a wà mɔ̌ ɔ, asú towe kpo Jehovah kpo na yí wǎn nú we.—1 Piyɛɛ 3:1-6.\nKàn nǔ e a sixu wà bo na nyí asú alǒ asì ɖagbe ɖé é byɔ mɛ e a da é. Ðǒtó é ganji, bo wà nǔ e wu a kpé é bo na dó sixu kpɔ́n te\nXwè sɔ. É na byɔ hwenu hwɛ̌ cobɔ mi mɛ wè lɛ na tuùn nǔ e mi na wà bɔ awǎjijɛ na tíìn ɖò mi tɛntin é\n2 LEE NǓ NƆ CÍ NÚ MƐ E A DA É NI NƆ ÐU AYI MƐ NÚ WE TAWUN\nNǓ E BIBLU ÐƆ É: “Mɛɖebǔ ni ma nɔ ba ɖagbe éɖesunɔ tɔn ó; loɔ, mɛ ɖokpo ɖokpo ni nɔ ba ɖagbe mɛ ɖě lɛ tɔn.” (Filipunu lɛ 2:4) Nɔ xlɛ́ ɖɔ mɛ e a da é xɔ akwɛ, bonu a ni nɔ flín ɖɔ Jehovah ba ɖɔ mɛ e ɖò sinsɛn emi wɛ lɛ é ni ‘nɔ dɔn mɛ bǐ dó wǔ.’ (2 Timɔtée 2:24) “Xó e è ma lin tamɛ kpɔ́n cobo ɖɔ ǎ é cí hwǐ sɔ́ mɛ ɖɔhun, amɔ̌, ɖɛ̌ nùnywɛtɔ́ tɔn nɔ gbɔ azɔn.” Enɛ wu ɔ, nɔ cyan xógbe e a na nɔ zán lɛ é ganji. (Proverbes 12:18) Gbigbɔ Jehovah tɔn na d’alɔ we bɔ a na sɔ́ xomɛnyínyɔ́ kpodo wanyiyi kpo dó ɖɔ xó na.—Galatinu lɛ 5:22, 23; Kolɔsinu lɛ 4:6.\nCobonu a na ɖɔ xó dó nǔ taji lɛ jí xá mɛ e a da é hǔn, xoɖɛ, bo byɔ ɖɔ xomɛ ni ma wá sìn emi ó, bo lɛ́ byɔ ɖɔ ayi emitɔn ni hun\nLin tamɛ kpɔ́n céɖécéɖé dó nǔ e a na ɖɔ é kpo lee a na ɖɔ gbɔn é kpo jí\n3 MI NƆ LIN NǓ ÐÓ KPƆ́\nNǓ E BIBLU ÐƆ É: Hwenu e a wlí alɔ é ɔ, hwi kpo mɛ e a da é kpo huzu “agbaza ɖokpo.” (Matie 19:5, Biblu Wiwe lọ—Gun Alada) Amɔ̌, mɛ wè nyí wɛ jɛn mi kpò ɖè, bɔ mi sixu nɔ ɖó linlin vovo. Enɛ wu ɔ, mi ɖó na kplɔ́n bo na nɔ lin nǔ ɖokpo ɔ, bo na nɔ lɛ́ sè vivɛ̌ alǒ vivǐ ɖokpo ɔ lɛ. (Filipunu lɛ 2:2) Hwenu e mi ɖò nǔ e mi na wà lɛ é jí lin nǔ kpɔ́n dó wɛ é ɔ, gbè ɖó kpɔ́ ɖò dandan. Biblu ɖɔ: “Gbɔn xóɖɔɖókpɔ́ gblamɛ ɔ, tuto lɛ na yì ta.” (Proverbes 20:18) Mi nú nugbodòdó Biblu tɔn lɛ ni nɔ xlɛ́ ali mi, hwenu e mi ɖò nǔ lin kpɔ́n dó nǔ taji e mi na wà lɛ é jí wɛ ɖó kpɔ́ é.—Proverbes 8:32, 33.\nÐɔ linlin towe lɛ kpo lee nǔ nɔ cí nú we é kpo nú mɛ e a da é\nNɔ ɖɔ xó ɖó kpɔ́ xá mɛ e a da é hwɛ̌ cobo nɔ site dó nùɖé jí\n^ akpá. 4 Lee Biblu ɖexlɛ́ gbɔn é ɔ, nyikɔ Mawu tɔn wɛ nɔ nyí Jehovah.\nNƆ NƆ JLƐ̌ JÍ BO NƆ MƆ ÐƆ É NA WÁ NYƆ́\nMa ɖó nukún ɖɔ emi alǒ mɛ e emi da é na nyí mɛ maɖóblɔ̌ ó. (Psaume 103:14; Jaki 3:2) Nɔ sɔ́ ayi ɖó mɛ e a da é sín jijɔ ɖagbe lɛ jí. Xwè sɔ, bo ɖó ganjɛwu ɖɔ nugbodòdó Biblu tɔn lɛ na w’azɔ̌. (2 Timɔtée 3:16) Jehovah na sú gǎn e dó wɛ a ɖè, bo na xwedó alixlɛ́mɛ tɔn é sín axɔ we, bɔ xwè ɖò xwè jí jɛ wɛ ɔ, alɔwliwli towe na ɖò dǒ lí wɛ.—Galatinu lɛ 6:9\nMɛ e un da é ka nɔ mɔ ɖɔ un nɔ wlíbò nú nyiɖesunɔ hú emi wɛ à?\nEtɛ un ka wà ɖò égbé bo xlɛ́ mɛ e un da é ɖɔ un yí wǎn n’i, bo lɛ́ ɖó sísí n’i?\nAlɔwliwli Alɔwliwli & Xwédo


Wp/fon/Telibɔ - Wikimedia Incubator\n< Wp | fonWp > fon > Telibɔ\nTelibɔ alo wɔ wiwi ɔ Benɛɛ wɛ e nɔ ɖǎ ɖe bo nɔ ɖu kpodo Ma kpo alo Nɛnuwi kpan. E nɔ lɛ yɔlɔ wɛ ɖɔ Libɔ wɔ\nNyikɔ tɔn ɖévo lɛ : Telibɔ wɔ̌\nTo é mɛ é jɔ ɖé é : Benɛ\nƉadonu tɔn lɛ : Lifin\nNu é nɔ ɖu na lɛ : Nɛnuwi, Ma tɛnjan, Nusunnu\nTelibɔ ɔ, wɔ ɖe wɛ bo ɖo wunmɛ wiwi bɔ e nɔ ɖa bo nɔ ɖu ɖo Benɛɛ to mɛ. E nɔ syɛn din a e ka nɔ lɛ bɔ din a. Tevi xuxu e nɔ yɔlɔ ɖɔ libɔ sin lifin wɛ e nɔ sɔ do ɖǎ na bo ka nyi nuɖuɖu titeungbe ɖo Benɛɛ. Nuɖuɖu nɛ to gege yi wan na ɖo Hweyixɔ wa ji Afrika tɔn. Gana to ɔ, Togo to ɔ kpodo Awɔnlin to ɔ kpan bo ɖo nyikɔ vo vo.\nNɛ e ka nɔ mɔ lifin wɔ nɛ ɔ tɔn gbɔn?Edit\nBo na mɔ lifin mɔ hun ɔ, e nɔ kpa tevi ɔ ɖɛ bo nɔ ja do hamɛ hamɛ. E nɛ ɔ gudo e nɔ xiya do hwesivɔ gbe nu azan mɔ kpan kaka bɔ ye nɔ xu bi sin ma ɖe mɛ. Tevi jija xu nɛ lɛ ɔ, e nɔ wa li ɖo mɔmɛ bɛ nɔ huzu lifin.\nTelibɔ ɔ ɖiɖǎ tɔn nɔ ya. E su kpɔ din ɔ cɛju atɔɔn e ko bi. Nu e na ɖǎ telibɔ wɔ mɛ atɔn ɛnɛ tɔn ɔ mǐ na mɔ : sin litli we nu lifin gannu vlɔ. A na klɔ zɛn towe bɛ na mɛ ganji bɔ a na flɔ myɔ towe bo ze zɛn ɔ nyiji bo na sin ɔ kǎa kpo bo kɔn e kpo e do zɛn ɔ mɛ bɛ na hun agban. Sin hun agban ɔ mɛ wɛ e na kɔn lifin vlɔ kɔn yi bo na dan kpo wɔtin kpo kaka bɔ lifin ɔ bi na vɔ sin wɔ̌ mɛ bɛ na syɛn bo lo ganji. Bo na do tunwun ɖɔ e bi bɔ e hɛn ɔ e na ɖu ɔ, wɔ ɔ nɔ jɛ zɛn ɔ to jodo ji.\nNɛ e ka nɔ ɖu gbɔn?Edit\nTelibɔ ɔ e hɛn ɔ e na ɖu gan bi mɛ hwe bi nu. E gbɔn vo bi lasa lasa nu wɔ̌, wɔ̌ koli alo amiwɔ̌ bɔ ka nɔ́ ci xo mɛ a ɖo e bɔ̌. E nɔ ɖui kpo Nusunnu sin kpodo nɛnuwi kpan alo ma tɛnjan kpan.\nRetrieved from "https://incubator.wikimedia.org/w/index.php?title=Wp/fon/Telibɔ&oldid=5302965"\nLast edited on 6 January 2022, at 16:46


Jezu Hun Nukún nú Nukúntíntɔ́nnɔ lɛ Bo D’alɔ Zacée | Gbɛzán Jezu Tɔn\nJezu Hun Nukún nú Nukúntíntɔ́nnɔ lɛ Bo D’alɔ Zacée\nMATIE 20:29-34 MAKI 10:46-52 LUKI 18:35–19:10\nJEZU HUN NUKÚN NÚ NUKÚNTÍNTƆ́NNƆ LƐ ÐÒ JELIKO\nZACÉE TOKWƐYITƆ́ Ɔ HUZU JIJƆ\nJezu kpo mɛ e ɖò tomɛ yì xá ɛ wɛ lɛ é kpo wá Jeliko. Kéze ɖokpo mɔ̌ wɛ è nɔ zɔn ali na sín Jeluzalɛmu bo nɔ yì finɛ. Ðò ali ɖé nu ɔ, toxo weɖobǔ wɛ nú Jeliko; toxo xóxó ɔ ɖó kilomɛtlu ɖokpo adaɖé mɔ̌ dó toxo yɔyɔ̌ Hlɔma tɔn. Ee Jezu kpo ahwan e xwedó è ɔ kpo tɔ́n sín toxo enɛ lɛ ɖokpo mɛ bo sɛkpɔ ɖě ɔ é ɔ, nukúntíntɔ́nnɔ nùbyɔɖutɔ́ wè sè zingidi ɔ. Mɛ ɖokpo nɔ nyí Baatimɛ́ɛ.\nEe Baatimɛ́ɛ kpo mɛ tɔn wegɔ ɔ kpo sè ɖɔ Jezu wɛ ɖò dindin wɛ é ɔ, ye jɛ xó sú jí ɖɔ: “Aklunɔ! Davidi ví, kú nǔblawu nú mǐ.” (Matie 20:30) Mɛɖé lɛ ɖò ahwan ɔ mɛ bo ɖɔ nú ye syɛnsyɛn ɖɔ ye ni xwɛ, amɔ̌, ye mɛ wè lɛ lɛ́ súxó syɛnsyɛn. Jezu sè xósusu yetɔn bo nɔte. Jezu ɖɔ nú mɛ e xwedó è lɛ é ɖɔ ye ni ylɔ mɛ e ɖò xó sú wɛ lɛ é nú emi. Ye yì nùbyɔɖutɔ́ lɛ gɔ́n bo ɖɔ nú mɛ ɖokpo ɖɔ: “Kpan akɔ́n, site, é ɖò ylɔylɔ we wɛ.” (Maki 10:49) Kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo ɔ, nukúntíntɔ́nnɔ ɔ sɔ́ awu tɔn ɖaxó ɔ nyì gbě, bo lɔ́n lobo yì Jezu gɔ́n.\nJezu kanbyɔ ɖɔ: “Etɛ mi jló ɖɔ ma wà nú mi?” Nukúntíntɔ́nnɔ wè lɛ savo n’i ɖɔ: “Aklunɔ, a ni hun nukún nú mǐ.” (Matie 20:32, 33) É blawu nú Jezu bɔ é ɖó alɔ nukún yetɔn lɛ jí, ɖò taji ɔ, mɛ ɖokpo tɔn jí lobo ɖɔ: “Yì, nǔ e a ɖi ɔ zɔ́n bɔ Mawu gbɔ azɔn nú we.” (Maki 10:52) Nukúntíntɔ́nnɔ wè lɛ mɔ nǔ, bɔ é ɖò gaàn ɖɔ ye mɛ wè lɛ jɛ susu kpa nú Mawu jí. Ee togun ɔ mɔ nǔ e jɛ é ɔ, ye lɔ jɛ Mawu kpa jí. Nukúntíntɔ́nnɔ ɖ’ayǐ tɔn lɛ jɛ xwixwedó Jezu jí dìn.\nMɛ wɔbuwɔbu ɖé lɛ lɛlɛ̌ dó Jezu hwenu e é ɖò Jeliko xò zlɛ wɛ é. Mɛ bǐ jló na kpɔ́n nya e hun nukún nú nukúntíntɔ́nnɔ lɛ é. Togun ɔ ɖò fyɔnfyɔn Jezu wɛ gbɔn fí lɛ bǐ; enɛ wu ɔ, mɛɖé lɛ tlɛ sixu mɔ yɛ tɔn lɔ vɔ́vɔ́ ǎ. Kúnnuɖenú enɛ tɔn ɖokpo wɛ nyí Zacée. Tokwɛyitɔ́ e ɖò Jeliko kpo fí e lɛlɛ̌ dó è lɛ é kpo sín gǎn wɛ n’i. Ðó é nyí mɛ gli wutu ɔ, é sixu mɔ nǔ e ɖò jijɛ wɛ é ǎ. Enɛ wu ɔ, Zacée bɛ́ wezun yì nukɔn lobo yì xá sikomɔ́ɔtín ɖé jí ɖò ali e gbɔn wɛ Jezu ɖè é kpá. Ðò atín enɛ jí ɔ, Zacée mɔ nǔ jɛ fí lɛ bǐ ganji. Ee Jezu sɛkpɔ atín ɔ bo mɔ Zacée é ɔ, é ɖɔ n’i ɖɔ: “Zacée, yawu jɛte; ɖó éhɔnmɛ ɔ, xwé towe gbè wɛ un ɖó na jɛ.” (Luki 19:5) Zacée jɛte bo bɛ́ wezun yì xwégbe bo na yí jonɔ nukúnɖeji enɛ.\nEe mɛ lɛ mɔ nǔ e ɖò jijɛ wɛ é ɔ, ye jɛ nǔ hlun ɖɔ jí. Ye lin ɖɔ é kún sɔgbe nú Jezu na nyí jonɔ nya e ye nɔ mɔ dó mɔ hwɛhutɔ́ ɖé é tɔn ó. Zacée huzu dɔkunnɔ gbɔn nugbǒmaɖɔ gblamɛ, bo nɔ xò mɛ ɖu ɖò hwenu e é nɔ ɖò takwɛ lɛ cyan wɛ é.\nEe Jezu byɔ Zacée xwégbe é ɔ, togun ɔ jɛ nǔ hlun ɖɔ jí ɖɔ: “É yì jɛ hwɛhutɔ́ xwé!” É ɖò mɔ̌ có, Jezu mɔ ɖɔ Zacée sixu huzu jijɔ. Awakanmɛ kú i ǎ. Zacée site bo ɖɔ nú Jezu ɖɔ: “Aklunɔ! Un na na dɔkun ce sín vlɔɖówe wamamɔnɔ lɛ, bonu un ka hízí mɛɖé ɔ, un na sú mɔhunkɔtɔn donu ɛnɛ mɛ ɔ.”—Luki 19:7, 8.\nAli ɖagbe tawun nu wɛ Zacée xlɛ́ ɖɔ emi huzu jijɔ nugbǒ nugbǒ ɖè! É hɛn ɔ, é na kpɔ́n takwɛyiyi wema tɔn mɛ bo na lɛ́n takwɛ e é yí d’eji ɖò Jwifu vovo sí lɛ é. Enɛ wu ɔ, é xwlé nǔ ɖɔ emi na sú axɔ ɔ donu ɛnɛ tɔn ye. Enɛ tlɛ lɛ́ zɛ nǔ e Mawu Sɛ́n ɔ byɔ é wu. (Tíntɔ́n 22:1; Levíi ví lɛ 6:2-5) Gɔ́ na ɔ, Zacée d’akpá ɖɔ emi na na dɔkun emitɔn lɛ sín vlɔɖówe wamamɔnɔ lɛ.\nAlɔkpa e mɛ Zacée huzu jijɔ ɖè é hun xomɛ nú Jezu bɔ é ɖɔ: “Égbé ɔ, Mawu hwlɛn mɛ e ɖò xwé elɔ gbè lɛ gán, ɖó nya elɔ lɔmɔ̌ ɔ, Ablaxamu ví wɛ. Ðó Mawu sɛ́ nyɛ Gbɛtɔ́ví ɔ dó, bonu ma wá ba mɛ e bú lɛ, bo hwlɛn ye gán.”—Luki 19:9, 10.\nÉ ko nɔ zaan dìn bɔ Jezu dó lǒ dó vǐ sunnu ɖuvanɔ ɖé wu bo dó xlɛ́ ninɔmɛ e mɛ ‘mɛ e bú lɛ’ é ɖè é. (Luki 15:11-24) Dìn ɔ, é na kpɔ́ndéwú mɛ e é cí ɖɔ é bú tawun bɔ è ko mɔ é tɔn. Sinsɛngán lɛ kpo mɛ e nɔ xwedó ye lɛ é kpo sixu hlun nǔ ɖɔ, bo mɔ xó ɖɔ dó Jezu wu, ɖó é ɖó ayi mɛ e cí Zacée ɖɔhun lɛ é wu. É ɖò mɔ̌ có, Jezu kpó ɖò Ablaxamu ví e bú lɛ é ba wɛ, bo ɖò ye hwlɛngán wɛ.\nFitɛ Jezu ka sixu ko mɔ nukúntíntɔ́nnɔ nùbyɔɖutɔ́ wè lɛ ɖè? Etɛ é ka bló nú ye?\nMɛ̌ ka nyí Zacée? Nɛ̌ é ka xlɛ́ ɖɔ emi huzu jijɔ gbɔn?\nEtɛ lee Jezu wà nǔ xá Zacée gbɔn é ka sixu kplɔ́n mǐ?


A ko Lin Ðɔ A Ðò Hwiɖokpo bɔ Xɛsi lɛ́ Ði We Kpɔ́n À? | Kplɔ́n Vǐ Towe Lɛ\nKpɔ́n nyaví kpɛví e ɖò ɖiɖe ɔ mɛ é. É cí ɖɔ é ɖò éɖokponɔ bɔ xɛsi lɛ́ ɖò ɖiɖi i wɛ, kabǐ? É ka ko cí mɔ̌ nú we kpɔ́n à?— Mɛ bǐ wɛ é nɔ wá cí mɔ̌ na hweɖelɛnu. Biblu ɖɔ xɔ́ntɔn Jehovah tɔn ɖé lɛ xó, bɔ ye lɔ mɔ yeɖee ɖò yeɖokponɔ bɔ xɛsi lɛ́ ɖi ye. Elii ɖò ye mɛ enɛ lɛ mɛ. Mǐ ni kplɔ́n nǔ dó wutu tɔn.\nJezabɛlu jló na hu Elii\nElii nɔ gbɛ̀ ɖò Izlayɛli é ɔ, é ko lín tawun cobɔ è wá jì Jezu. Axɔsu Izlayɛli tɔn Axabu nɔ sɛ̀n Jehovah Mawu nugbǒ ɔ ǎ. Vodun Baalu wɛ é kpo asì tɔn Jezabɛlu kpo nɔ sɛ̀n. Enɛ wu ɔ, Izlayɛlinu gègě jɛ Baalu sɛ̀n jí. Adakaxotɔ́ tawun wɛ nú Axɔsi Jezabɛlu, bɔ é jló na hu mɛ e ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ lɛ é bǐ, kaka jɛ Elii jí. A ka tuùn nǔ e Elii wà é à?—\nÉ hɔn! Fí línlín ɖé wɛ é hɔn yì ɖò gbetótló mɛ bo cí só xomɛ. Etɛwu é ka wà mɔ̌ bɔ a lin?— É ɖi xɛsi. Amɔ̌, Elii ka ɖó na ɖi xɛsi ǎ. Etɛwu? Ðó, é tuùn ɖɔ Jehovah hɛn ɔ, é na d’alɔ emi. Jehovah ko ɖè hlɔnhlɔn tɔn xlɛ́ Elii wá yì. É sè ɖɛ Elii tɔn gbè ɖokpo bo sɛ́ myɔ dó sín jixwé. Enɛ wu ɔ, é ɖò gaàn ɖɔ Jehovah hɛn ɔ, é na lɛ́ d’alɔ ɛ.\nNɛ̌ Jehovah ka d’alɔ Elii gbɔn?\nHwenu e Elii ɖò só ɔ xomɛ é ɔ, Jehovah ɖɔ xó n’i bo kanbyɔ ɛ ɖɔ: ‘Etɛ wà wɛ a ka ɖè ɖò fí?’ Elii ɖɔ: ‘Nyì ɖokponɔ wɛ kpó ɖò sinsɛn we wɛ. Mɛɖebǔ sɔ́ gɔ́ nú mì ǎ, bɔ un ɖò xɛsi ɖi wɛ ɖɔ è na hu mì.’ Elii lin ɖɔ Jehovah sɛntɔ́ ɖevo lɛ bǐ wɛ è ko hu. Amɔ̌, Jehovah ɖɔ n’i ɖɔ: ‘Eǒ, xó enɛ nyí nugbǒ ǎ. Mɛ 7 000 ɖevo lɛ́ kpò, bo ɖò sinsɛn mì wɛ. Kpàn akɔ́n. Un ɖó azɔ̌ ɖevo lɛ bo na zɔ́n we!’ A ka lin ɖɔ jí hwenu e Elii sè mɔ̌ e ɔ, é víví n’i à?—\nEtɛ nǔ e jɛ dó Elii wu é ka sixu kplɔ́n we?— A ɖó na lin ɖɔ a ɖò hwiɖokponɔ bɔ xɛsi na ɖi we kpɔ́n gbeɖé ǎ. A ɖó xɔ́ntɔn e yí wǎn nú Jehovah bo lɛ́ yí wǎn nú we lɛ é. Jehovah lɛ́ ɖó hlɔnhlɔn tawun, bo na d’alɔ we hwebǐnu! Xomɛ hun we ɖɔ a kún ɖò hwiɖokponɔ gbeɖé ó à cé?—\n1 Piyɛɛ 5:9\nÐò Elii hwenu ɔ, Izlayɛlinu gègě ka nɔ sɛ̀n Jehovah à? Etɛ ye ka nɔ sɛ̀n?\nEtɛwu Elii ka hɔn bo yì cí só xomɛ?\nEtɛ Jehovah ka ɖɔ nú Elii?\nEtɛ nǔ e jɛ dó Elii wu é ka sixu kplɔ́n mǐ?