Jehovah Tɔn Wɛ Mǐ Nyí | Nùkplɔnkplɔn Tɔn\n“Awǎjijɛnɔ wɛ nyí akɔta e sín Mawu nyí Jehovah é, togun e é sɔ́ b’ɛ nyí nǔɖokan éɖesunɔ tɔn é.”—ÐƐH. 33:12, nwt.\nHAN LƐ: 40, 50\nÐɔ nǔ e mǐ nɔ bló gbɔn mǐɖee zízé jó nú Jehovah kpo baptɛm biblo kpo gblamɛ é ɖé lɛ.\nEtɛwu mǐ ka ɖó na xlɛ́ mɛ ɖevo lɛ céɖécéɖé ɖɔ mǐ zé mǐɖée bǐ jó nú Jehovah mlɛ́mlɛ́?\nEtɛwu é ka ɖò taji ɖɔ mǐ ni nɔ yí nùɖitɔ́ hàtɔ́ mǐ lɛ, na nǔ ye, sɔ́ hwɛ kɛ ye lobo lɛ́ nyɔ́ xomɛ dó ye wu?\n1. Etɛwu Jehovah ka ɖó acɛ bo sixu ɖɔ ɖɔ nǔ lɛ bǐ nyí emitɔn? (Kpɔ́n fɔtóo e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\nNǓ LƐ bǐ wɛ nyí Jehovah tɔn! É ɖó “jinukúnsin kaka yì fí e é kponu ɖó é, bo ɖó ayikúngban kpo nǔ e ɖ’eji lɛ bǐ kpo.” (Sɛ́n. 10:14; Nǔɖe. 4:11) Enɛ wu ɔ, gbɛ̀ e mǐ ɖè é yayǎnɔ ko xlɛ́ ɖɔ mǐ mɛ gbɛtɔ́ lɛ bǐ nyí Jehovah tɔn. (Ðɛh. 100:3) Ðò hwenuxó gbɛtɔ́ tɔn mɛ ɔ, Mawu sɔ́ gbɛtɔ́ gbɛ̌nu ɖé lɛ bɔ ye nyí étɔn ɖò ali bunɔ ɖé nu.\n2. Mɛ̌ mɛ̌ e è ka dó gesí ɖò Biblu mɛ ɖɔ ye nyí Jehovah tɔn ɖò ali bunɔ ɖé nu?\n2 Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Ðɛhan 135gɔ́ ɔ dó gesí mɛsɛntɔ́ Jehovah tɔn gbejinɔtɔ́ Izlayɛli hwexónu tɔn ɔ tɔn lɛ ɖɔ ye “nyí étɔn tuùntuùn.” (Ðɛh. 135:4) Gɔ́ na ɔ, wema Ozée tɔn ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ mɛ e ma nyí Izlayɛli-ví ǎ é ɖé lɛ na wá huzu togun Jehovah tɔn. (Oz. 2:25) Nǔɖɔɖ’ayǐ Ozée tɔn jɛnu hwenu e Jehovah sɔ́ mɛ ɖěɖee ma nyí jwifu ǎ lɛ é dó mɛ e na ɖu gǎn xá Klisu ɖò sɔgudo lɛ é sín ahwan mɛ é. (Mɛ. 10:45; Hlɔ. 9:23-26) “Akɔta ɖeɖóvo” enɛ nyí “togun Mawu tɔn [alǒ, ‘nǔɖokan bunɔ,’ nwt]” ɖò ali e jiwǔ é ɖé nu, bɔ gbigbɔ ɖè hagbɛ̌ tɔn lɛ, bɔ ye nyí mɛ e è cyan, bɔ ye na yì nɔ gbɛ̀ ɖò jixwé é. (1 Pi. 2:9, 10) Bɔ Klisanwun gbejinɔtɔ́ égbé tɔn tobutobu e ɖó nukúnɖiɖo ayikúngban jí tɔn lɛ é ka ló? Jehovah ylɔ ye lɔ ɖɔ “togun ce,” bo lɛ́ ylɔ ye ɖɔ “mɛ e un sɔ́ lɛ” é.—Eza. 65:22.\n3. (a) Mɛ̌ mɛ̌ e ka ɖò kancica bunɔ ɖé sín vivǐ ɖu xá Jehovah wɛ ɖò égbé? (b) Etɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xota elɔ mɛ?\n3 Égbé ɔ, “lɛngbɔhwan kpɛví” e ɖó nukúnɖiɖo jixwé tɔn é kpo “lɛngbɔ̌ ɖevo lɛ” e ɖó nukúnɖiɖo ayikúngban jí tɔn é kpo kplé bo nyí “lɛngbɔhwan . . . ɖokpo,” bɔ Jehovah nɔ kpɔ́n ye tawun ɖi togun tɔn. (Luk. 12:32; Jaan 10:16) É ɖò wɛn ɖɔ mǐ jló na xlɛ́ Jehovah ɖɔ ali e hun nú mǐ, bɔ mǐ ɖó kancica bunɔ mɔhun xá ɛ é sù nukún mǐtɔn mɛ tawun. Xota elɔ na ɖɔ xó dó ali vovo e nu mǐ sixu xlɛ́ ɖè ɖɔ, wǔ bunɔ enɛ e Jehovah jɔ mǐ é sù nukún mǐtɔn mɛ é jí.\nMǏ ZÉ GBƐZÁN MǏTƆN JÓ NÚ JEHOVAH\n4. Ðɔ ali e nu mǐ sixu dokú nú Jehovah ɖè nú blǒ e é bló bɔ mǐ ɖó kancica ɖé xá ɛ é ɖokpo. Nɛ̌ Jezu ka bló nǔ mɔhun gbɔn?\n4 Mǐ nɔ xlɛ́ Jehovah ɖɔ nǔ e é wà nú mǐ é sù nukún mǐtɔn mɛ gbɔn mǐɖee zízé jó n’i kpo ayi mǐtɔn bǐ kpo gblamɛ. Gbɔn baptɛm sìn tɔn gblamɛ ɔ, mǐ nɔ xlɛ́ ɖò agbawungba ɖɔ mǐ nyí Jehovah tɔn bo ɖò gbesisɔmɛ bo na nɔ glɔ̌ tɔn. (Ebl. 12:9) Jezu wà nǔ mɔhun ɖé hwenu e é ɖɔ ɖò baptɛm tɔn hwenu ɖɔ: “Mawu ce, jlǒ towe wiwa nɔ víví nú mì” é. (Ðɛh. 40:8, 9.) È jì Jezu bɔ é nyí akpáxwé togun e sɔ́ éɖée jó nú Mawu é tɔn, cobɔ é ka lɛ́ zé éɖée jó ɖɔ emi na wà jlǒ Jehovah tɔn.\n5, 6. (a) Nɛ̌ Jehovah ka wà nǔ gbɔn hwenu e Jezu bló baptɛm é? (b) Nǔ lɛ bǐ ko nyí Jehovah tɔn có, jlɛ̌ lee zě e mǐ zé mǐɖée jó n’i é nɔ sù nukún tɔn mɛ gbɔn é dó nùɖé wu.\n5 Nɛ̌ Jehovah ka wà nǔ gbɔn hwenu e Jezu bló baptɛm é? Tan Biblu tɔn ɔ ɖɔ: “Ee é [bló baptɛm] n’i fó ɔ, Jezu tɔ́n sín tɔ̀ ɔ mɛ; tlolo ɔ, jinukúnsin kɛwun, bɔ [gbigbɔ] Mawu tɔn cí ahwannɛ́ ɖɔhun, bo wá jɛte dó jǐ tɔn. Tlolo ɔ, è sè gbè ɖé sín jixwé bɔ é ɖɔ: ‘Vǐ ce vívɛ́ná wɛ mɛ elɔ nyí; xomɛ nɔ hun mì dó wutu tɔn tlala.’” (Mat. 3:16, 17) Nugbǒ wɛ ɖɔ Jezu ko nyí Tɔ́ tɔn jixwé tɔn ɔ Jehovah tɔn, amɔ̌, é víví nú Jehovah ɖɔ Vǐ tɔn sɔ́ jlǒ dó zé éɖée jó bo na wà jlǒ Tɔn bǐ mlɛ́mlɛ́. Ðò ali ɖokpo ɔ nu ɔ, é nɔ víví nú Jehovah bɔ é nɔ yí gbè nú zě e mǐ nɔ zé mǐɖée jó n’i é, lobo na kɔn nyɔna dó mǐ jí dó sɔ́ mǐ sù.—Ðɛh. 149:4.\n6 Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ ni ɖɔ ɖɔ nya ɖé dó folowa ɖagbeɖagbe lɛ dó jikpá tɔn mɛ. É sù gbè ɖokpo bɔ vǐ nyɔnu tɔn kɛ́n folowa lɛ ɖokpo, bo wá na ɛ. Folowa ɔ ko nyí nya ɔ tɔn à cé? Nɛ̌ nyɔnuví ɔ ka sixu lɛ́ na ɛ nǔ e ko nyí étɔn é gbɔn? Tɔ́ wanyiyinɔ ɖé tlɛ na lin tamɛ kpɔ́n dó nùkanbyɔ mɔhun lɛ jí ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é na víví n’i, bɔ é na yí gbè nú nùnina enɛ e nyí xlɛ̌ wanyiyi e vǐ nyɔnu tɔn ɖó n’i é tɔn é. É ɖò wɛn ɖɔ folowa ɖokpo enɛ e vǐ nyɔnu tɔn na ɛ é na xɔ akwɛ n’i hú ɖevo e kpò ɖò jikpá tɔn mɛ lɛ é bǐ. É nɔ víví nú Jehovah tawun hwenu e mǐ sɔ́ jlǒ dó zé mǐɖée bǐ jó n’i mlɛ́mlɛ́ é.—Tín. 34:14.\n7. Nɛ̌ Malacíi ka xlɛ́ lee nǔ nɔ cí nú Jehovah dó mɛ ɖěɖee nɔ sɔ́ jlǒ dó sɛ̀n ɛ lɛ é wu é gbɔn?\n7 Xà Malacíi 3:16, nwt. Nú a ma ko zé hwiɖée jó nú Jehovah, bo bló baptɛm ǎ hǔn, lin tamɛ dó lee afɔ enɛ ɖiɖe nyí nǔ titewungbe sɔ́ é jí. Nugbǒ wɛ ɖɔ sín gbè e gbè a wá gbɛ̀ é ɔ, a ko nyí Jehovah tɔn, mɔ̌ jɛn é nyí gbɔn nú gbɛtɔ́ e kpò lɛ é bǐ. Amɔ̌, enyi tuùn e a tuùn ɖɔ Jehovah nyí Nǔbǐwukpétɔ́ é sísɛ́ we, bɔ a sɔ́ hwiɖée jó n’i bá wà jlǒ tɔn ɔ, lin tamɛ dó lee é na víví n’i sɔ́ é jí. (Nùx. 23:15) Jehovah lɔ nɔ wá tuùn mɛ ɖěɖee sɔ́ jlǒ dó ɖò sinsɛn ɛ wɛ lɛ é, bo nɔ wlan nyikɔ yetɔn dó “flǐn wema” tɔn mɛ.\n8, 9. Etɛ Jehovah ka byɔ ɖò mɛ ɖěɖee sín nyikɔ è wlan dó “flǐn wema” tɔn mɛ lɛ é sí?\n8 Enyi è wlan nyikɔ mǐtɔn dó “flǐn wema” Jehovah tɔn mɛ, bonu é tuùn mǐ, ɖɔ mǐ nyí togun emitɔn ɔ, enɛ nɔ byɔ nùɖé lɛ ɖò mǐ sí dandan. Malacíi ɖɔ tawun ɖɔ mǐ ɖó na ‘ɖi xɛsi nú Jehovah bo lin tamɛ dó nyikɔ tɔn jí.’ Nú mǐ sɛ̀n mɛ ɖevo, alǒ, nǔ ɖevo ɖebǔ ɔ, è na ɖè nyikɔ mǐtɔn sín gbɛwema nùjlɛdonǔwu tɔn Jehovah tɔn mɛ.—Tín. 32:33; Ðɛh. 69:29.\n9 Enɛ wu ɔ, zě e mǐ zé mǐɖée jó nú Jehovah é nɔ byɔ nǔ hugǎn akpá didó n’i dó nùjɔnǔ mɛ ɖɔ mǐ na wà jlǒ tɔn, lobo bló baptɛm. Nǔwiwa enɛ lɛ ɖò klewun, bɔ tlolo jɛn ye nɔ huzu nǔ xóxó. Jehovah sín ahwan mɛ e mǐ ɖè bo nyí togun tɔn é byɔ ɖɔ mǐ ni fɔ́n bo ɖò xíxlɛ́ wɛ ɖɔ mǐ setónú n’i dìn, bo na lɛ́ bló mɔ̌ ɖò sɔgudo, kaka nú táan e mǐ na nɔ gbɛ̀ xɔ é bǐ.—1 Pi. 4:1, 2.\nMǏ NƆ ÐÓ WǓ ZƆ NÚ JLǑ GBƐ̀ Ɔ TƆN LƐ\n10. Vogbingbɔn e zawě é tɛ ka ɖó na ɖò mɛ e nɔ sɛ̀n Jehovah lɛ é kpo mɛ e ma nɔ sɛ̀n ɛ ǎ lɛ é kpo tɛntin?\n10 Xota e wá yì é ɖɔ xó dó tan Biblu tɔn e kúnkplá Kanyɛ́ɛ, Salomɔ́ɔ kpo Izlayɛli-ví lɛ kpo é jí. Ye bǐ wɛ ɖɔ ɖɔ emi nɔ sɛ̀n Jehovah, amɔ̌, ye zé yeɖée bǐ jó n’i mlɛ́mlɛ́ ǎ. Kpɔ́ndéwú enɛ lɛ xlɛ́ céɖécéɖé ɖɔ mɛ e nyí Jehovah tɔn nugbǒ é ɖó na tɛ́ dó nǔjlɔjlɔwiwa wu bǐ mlɛ́mlɛ́ lobo hɔn nú nǔnyanyawiwa. (Hlɔ. 12:9) É sɔgbe ɖɔ hwenu e Malacíi ɖɔ xó dó “flǐn wema” ɔ wu gudo é ɔ, Jehovah ɖɔ xó dó “vogbingbɔn e ɖò hwɛjijɔnɔ lɛ kpodo mɛdídá lɛ kpo tɛntin é” kpodo “vogbingbɔn e ɖò mɛ e nɔ sɛ̀n [ɛ é] kpo mɛ e ma nɔ sɛ̀n [ɛ] ǎ lɛ kpo tɛntin é” wu.—Mal. 3:18.\n11. Etɛwu é ka ɖó na zawě nú mɛ ɖevo lɛ ɖɔ mǐ zé mǐɖée bǐ jó nú Jehovah mlɛ́mlɛ́?\n11 Mǐ sixu lɛ́ xlɛ́ Jehovah ɖɔ sɔ́ e é sɔ́ mǐ bɔ mǐ nyí togun tɔn é sù nukún mǐtɔn mɛ ɖò ali ɖevo nu. “Mɛ bǐ na mɔ nǔ jɛ nukɔnyiyi” e mǐ ɖó ɖò gbigbɔ lixo é wu. (1 Tim. 4:15; Mat. 5:16) Kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Mɛ ɖevo lɛ ka mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ un ɖò gbeji nú Jehovah bǐ mlɛ́mlɛ́ à? Un ka nɔ ba ali e na hun lɛ é bo nɔ zán ye dó xlɛ́ ɖɔ un nyí ɖokpo ɖò Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ mɛ à?’ Jehovah ko sɔ́ mǐ bɔ mǐ nyí togun tɔn, enyi mǐ nɔ lɛ́ xò nǔ kpɔ́n dó ɖiɖexlɛ́ mɛ ɖevo lɛ ɖɔ mǐ nyí étɔn wu ɔ, é na vɛ́ n’i tawun.—Ðɛh. 119:46; xà Maki 8:38.\nLee a nɔ zán gbɛ̀ gbɔn é ka nɔ xlɛ́ céɖécéɖé ɖɔ a nyí ɖokpo ɖò Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ mɛ à? (Kpɔ́n akpáxwé 12gɔ́ ɔ kpo 13gɔ́ ɔ kpo)\n12, 13. Nɛ̌ mɛɖé lɛ ka bló gbɔn bɔ è nɔ xò nǔ kpɔ́n dó Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn e ye nyí é wu?\n12 É blawu ɖɔ mɛɖé lɛ nɔ xwedó ‘gbigbɔ gbɛ̀ ɔ tɔn,’ bɔ ‘vogbingbɔn e xlɛ́ ɖɔ ye ɖò Mawu sɛ̀n wɛ alǒ gbɔ’ é nɔ dó zǐn. (1 Kɔ. 2:12) Gbigbɔ enɛ nɔ flɔ́ zo dó glɔ̌ nú jlǒ agbaza tɔn lɛ. (Efɛ. 2:3) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, è ko ɖè wě gègě xá mǐ dó nǔsisɔ kpo acɔ́biba kpo wu có, mɛɖé lɛ ka nɔ b’acɔ́ alǒ sɔnǔ ɖó jlɛ̌ jí ǎ. Ye nɔ dó avɔ e nɔ fyɔ́n mɛ, bo nɔ ɖè mɛ̌ xlɛ́ lɛ é, bo tlɛ nɔ dó yì kplé Klisanwun tɔn lɛ tɛnmɛ. Alǒ, ye nɔ kpa ɖa alǒ bló ɖa e zɛkpá tawun lɛ é. (1 Tim. 2:9, 10) Nǔ e mɛ é nɔ tɔ́n kɔ dó é wɛ nyí ɖɔ, ye ɖò mɛ mɛ ɔ, é nɔ vɛwǔ bonu è na tuùn nú Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn wɛ ye nyí alǒ ‘xɔ́ntɔn gbɛ̀ ɔ tɔn’ lɛ wɛ ye nyí.—Ja. 4:4.\n13 Ðò ali ɖevo nu ɔ, Kúnnuɖetɔ́ ɖé lɛ nɔ gbɛ́ walɔ gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ bǐ mlɛ́mlɛ́ ǎ. Weɖuɖu yetɔn kpo nǔwiwa yetɔn lɛ kpo ɖò agɔ̌ lɛ nu nɔ zɛ nǔ e sɔgbe bɔ Klisanwun lɛ na bló lɛ é wu. Ye nɔ sɔ́ fɔtóo yeɖesunɔ tɔn masɔgbe lɛ ɖó tɛn ɛntɛnɛti tɔn e jí è nɔ zun xɔ́ntɔn ɖè lɛ é jí, bo nɔ lɛ́ wlan nǔmasɔgbe lɛ ɖó tɛn enɛ lɛ jí; nǔ enɛ lɛ ka jɛxa gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn ǎ. Nugbǒ wɛ ɖɔ è sixu nɔ ma ko gbɛ́ nǔ nú ye ɖò agun Klisanwun tɔn mɛ, ɖó hwɛhuhu syɛnsyɛn ɖé wu, amɔ̌, nùwalɔ yetɔn sixu wà nǔ dó gbɛ̌ yetɔn e ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na ɖó walɔ mímɛ́ ɖò togun Jehovah tɔn mɛ lɛ é wu.—Xà 1 Piyɛ́ɛ 2:11, 12.\nMa jó hwiɖée dó bonu mɛ ɖěɖee ma ɖò Jehovah sín ahwan mɛ ganji ǎ lɛ é ni wà nǔ dó wǔ we ó\n14. Nú mǐ jló na cyɔn alɔ kancica e ɖò mǐ kpo Jehovah kpo tɛntin é jí ɔ, gbɛzinzan tɛ ka ɖò dandan?\n14 Gbɛ̀ ɔ nɔ sɔ́ “gbɛtɔ́ sín jlǒ nyanya lɛ, nukún ɖò mɛ gban mɛ, kpo goyiyi e dɔkun jijɛ nɔ zɔ́n mɛ é kpan” ɖó ajo b’ɛ syɛn ɖesu. (1 Jaan 2:16) Amɔ̌, ɖó mǐ nyí Jehovah tɔn wutu ɔ, è gb’akpá nú mǐ ɖɔ “mǐ ni jó gbɛ̀ nyanya zinzan kpo jlǒ gbɛmɛ fí tɔn lɛ kpo dó, bo na nɔ wà nǔ e sɔgbe é, bo na nɔ zán gbɛ̀ jlɔjlɔ, lobo na nɔ gbeji nú Mawu.” (Ti. 2:12) Xóɖiɖɔ, nùɖuɖu, ahannunu, acɔ́biba, nǔsisɔ kpo azɔ̌ kpo, è na ɖɔ ɔ nǔ e mǐ nɔ wà lɛ é bǐ ɖó na xlɛ́ mɛ e ɖò mǐ kpɔ́n wɛ lɛ é ɖɔ mǐ zé mǐɖée jó nú Jehovah bǐ mlɛ́mlɛ́.—Xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 10:31, 32.\nMǏ NƆ “ÐÓ WANYIYI ÐAXÓ NÚ [MǏ]ÐÉE”\n15. Etɛwu mǐ ka ɖó na wà nǔ xá Klisanwun hàtɔ́ mǐtɔn lɛ kpo xomɛnyínyɔ́ kpo kpodo wanyiyi kpan?\n15 Lee mǐ nɔ wà nǔ xá Klisanwun hàtɔ́ mǐtɔn lɛ gbɔn é nɔ xlɛ́ lee kancica bunɔ e mǐ ɖó xá Jehovah é sù nukún mǐtɔn mɛ gbɔn é. Jehovah tɔn wɛ ye lɔ nyí. Nú mǐ hɛn enɛ d’ayi mɛ ɔ, mǐ na nɔ sɔ́ xomɛnyínyɔ́ kpo wanyiyi kpo dó wà nǔ xá nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu mǐtɔn lɛ kpo hwebǐnu. (1 Tɛ. 5:15) Jezu ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ: “Wanyiyi e mi na ɖó nú miɖée ɔ, wɛ na ɖexlɛ́ mɛ lɛ bǐ ɖɔ mi nyí ahwanvu ce nugbǒ.”—Jaan 13:35.\n16. Kpɔ́ndéwú tɛ ka ɖò Mɔyizi Sɛ́n ɔ mɛ bo xlɛ́ linlin e Jehovah nɔ ɖó dó togun tɔn wu é?\n16 Bo na dó jlɛ́ lee mǐ ɖó na wà nǔ xá mǐɖée ɖò agun ɔ mɛ gbɔn é dó nùɖé wu ɔ, mi nú mǐ ni gbéjé nǔ elɔ kpɔ́n. Nǔzinzan e ɖò tɛmpli Jehovah tɔn mɛ lɛ é nyí nǔ e è ɖè ɖó vo nú sinsɛn-biblo mimɛ̌ ɔ kɛɖɛ lɛ é. Mɔyizi Sɛ́n ɔ ɖɔ lee è na kpé nukún dó nǔzinzan enɛ lɛ wu gbɔn é hlɛ́nhlɛ́n, bɔ mɛɖebǔ e na tɛ afɔ sɛ́n enɛ lɛ jí é ɔ, è na hu i. (Kɛ́n. 1:50, 51) Enyi Jehovah nɔ nya xɛ ɖò nǔzinzan e ma ɖó funfún ɖò xomɛ ǎ, bɔ è nɔ zán dó sɛ̀n ɛ lɛ é jí ɔ, kpɔ́n lě dò é na cyɔn alɔ mɛsɛntɔ́ tɔn gbejinɔtɔ́ ɖěɖee zé yeɖée jó n’i, bɔ é sɔ́ ye dó ɖó togun tɔn na é jí sɔ́ é! Jehovah ɖò xó ɖɔ nú togun tɔn wɛ gbè ɖokpo, bo ɖɔ: “Nú mɛɖé ɖó alɔ mi wu hǔn, nukúnzin ce wu wɛ é ɖó alɔ.”—Zak. 2:12.\n17. Etɛ lɛ Jehovah ka nɔ “tɛ́ tó, bo [nɔ] ɖò tó ɖó” wɛ?\n17 Awǎjijɛ sín nǔ wɛ é nyí ɖɔ Malacíi xlɛ́ ɖɔ Jehovah nɔ “tɛ́ tó, bo [nɔ] ɖò tó ɖó” togun tɔn wɛ, hwenu e ye nɔ ɖò nǔ wà xá yeɖée wɛ é. (Mal. 3:16, nwt) Nugbǒ ɔ, Jehovah “tuùn mɛ e nyí étɔn lɛ é.” (2 Tim. 2:19) É nɔ ɖó ayi nǔ e wà wɛ mǐ ɖè é kpo nǔ e ɖɔ wɛ mǐ ɖè lɛ é kpo bǐ wu ganji. (Ebl. 4:13) Enyi mǐ ma nyɔ́ xomɛ dó Klisanwun hàtɔ́ mǐtɔn lɛ wu lee é jɛxa gbɔn é ǎ ɔ, Jehovah nɔ “tɛ́ tó, bo [nɔ] ɖò tó ɖó” wɛ. Enyi mǐ nɔ yí mɛ, nɔ na nǔ mɛ, lobo nɔ lɛ́ nyɔ́ xomɛ dó mǐɖée wu ɔ, mǐ sixu kudeji ɖɔ Jehovah nɔ ɖ’ayi enɛ lɛ lɔmɔ̌ wu.—Ebl. 13:16; 1 Pi. 4:8, 9.\nJEHOVAH “NƆ JÓ TOGUN TƆN DÓ Ǎ”\n18. Nɛ̌ mǐ ka sixu xlɛ́ ɖɔ wǔ e Jehovah jɔ mǐ, bɔ mǐ nyí togun tɔn é sù nukún mǐtɔn mɛ gbɔn?\n18 É ɖò wɛn ɖɔ akpàkpà nɔ sɔ́ mǐ bonu mǐ na xlɛ́ lee wǔ e Jehovah jɔ mǐ, bɔ mǐ nyí togun tɔn é sù nukún mǐtɔn mɛ gbɔn é. Nùnywɛnú tawun wɛ tuùn e mǐ tuùn ɖɔ mǐ nyí étɔn, bo zé mǐɖée bǐ jó n’i kpo jlǒ kpo é nyí. Mǐ ɖò gbɛ̀ nɔ wɛ ɖò “gbɛtɔ́ nyanya, ayi gɛdɛgɛ́dɛ́nɔ gbɛmɛ fí tɔn lɛ tɛntin” có, mǐ ka jló ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ ni mɔ ɖɔ mǐ nyí “xomɛvɔnɔ” bo “nyí mɛ mímɛ́,” lobo “nɔ kɔ́n ɖò tɛntin [emi]tɔn sunví ɖɔhun.” (Fili. 2:15) Mǐ jló na hɔn nú nǔnyanyawiwa bǐ mlɛ́mlɛ́. (Ja. 4:7) Mǐ yí wǎn nú Klisanwun hàtɔ́ mǐtɔn lɛ, bo nɔ lɛ́ ɖó sísí nú ye, ɖó mǐ tuùn ɖɔ ye lɔ nyí Jehovah tɔn.—Hlɔ. 12:10.\n19. Nɛ̌ Jehovah ka na d’ajɔ mɛ ɖěɖee nyí étɔn lɛ é gbɔn?\n19 Biblu d’akpá ɖɔ: ‘Jehovah nɔ jó togun tɔn dó ǎ.’ (Ðɛh. 94:14) Ganjɛwu syɛnsyɛn ɖé wɛ enɛ nyí ɖɔ adǎn ɖebǔ na bo gbò mǐ ɔ, Jehovah kún na jó mǐ dó ó. Kú ɖesu tlɛ sixu ɖè mǐ ɖó vo nú wanyiyi Jehovah tɔn ǎ. (Hlɔ. 8:38, 39) “Enyi mǐ ɖò gbɛ̀ ɔ, mǐ ɖò gbɛ̀ nú Aklunɔ. Enyi mǐ kú ɔ, mǐ kú nú Aklunɔ. Enɛ ɔ, nú mǐ ɖò gbɛ̀ oo, mǐ kú oo, Aklunɔ tɔn wɛ mǐ nyí.” (Hlɔ. 14:7, 8) Akpàkpà ɖò mǐ sɔ́ wɛ bɔ mǐ ɖò nukún ɖó azǎn e gbè Jehovah na fɔ́n xɔ́ntɔn tɔn gbejinɔtɔ́ e kú lɛ é bǐ wá gbɛ̀ é wɛ. (Mat. 22:32) Amɔ̌ dìn hwɛ̌ ɔ, mǐ ɖò nyɔna gègě sín vivǐ ɖu wɛ. Lee Biblu ɖɔ gbɔn é ɔ: “Awǎjijɛnɔ wɛ nyí akɔta e sín Mawu nyí Jehovah é, togun e é sɔ́ b’ɛ nyí nǔɖokan éɖesunɔ tɔn é.”—Ðɛh. 33:12.


“Mi Wá Gɔ̌n Ce, . . . Bonu Má Fá Kɔ Nú Mi” | Atɔxwɛ Kplɔnkplɔn\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Akha Albanie-Gbè Altaï-Gbè Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Changana (Mozambique Tɔn) Chavacano Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Chuuk-Gbè Cibemba Corée-Gbè Créole Guadeloupe Tɔn Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Douala Eblegbe Edo Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Idoma Igede Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Javan-Gbè Kabiye Kachin Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghistan-Gbè Kirundi Kisi Kongo Krio Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Laos-Gbè Lenje Lettonie-Gbè Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Luganda Lunda Luo Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makhuwa-Meetto Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Marathi Marshall-Gbè Maya Mingrelian Mixe Mixtèque (Guerrero) Mizo Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndau Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Ngangela Nias Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Palau-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quiché Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Romani (Macédoine Tɔn) Romani (Tofɔligbé Grèce Tɔn Tɔn) Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Romany (Serbia) Ronga Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Rutooro Samoa-Gbè Sangir Sango Saramacca-Gbè Sena Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tajikistan-Gbè Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshwa Tsonga Tswana Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yap-Gbè Zandé Zoulou Île Salomon-Gbè\nXÓTA NǓKPLƆNKPLƆN TƆN 38\n“Mi wá gɔ̌n ce, mi mɛ e nǔ cikɔ na bɔ è dó agban kpinkpɛn na lɛ é bǐ, bonu má fá kɔ nú mi.”—MAT. 11:28, nwt.\n1. Akpá tɛ Jezu ka dó ɖò Matie 11:28-30 mɛ?\nJEZU dó akpá ɖagbeɖagbe ɖokpo nú ahwan e ɖò tó ɖó è wɛ é ɖé. É ɖɔ: “Mi wá gɔ̌n ce, . . . bonu má fá kɔ nú mi.” (Xà Matie 11:28-30, nwt.) É nyí xó yayǎ ɖé kpowun ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, lin tamɛ dó nǔ e é wà nú nyɔnu e ɖò azɔn baɖabaɖa ɖé jɛ wɛ é é jí.\n2. Etɛ Jezu ka wà nú nyɔnu e ɖò azɔn jɛ wɛ é?\n2 Nyɔnu ɔ ko ba alɔdó gbɔn fí bǐ. É ko yì dotóo gegě gɔ́n bo ɖó nukún ɖɔ azɔn emitɔn na gbɔ. É ko sè wuvɛ̌ nú xwè 12 có, azɔn ɔ ka kpó ɖò wǔtu tɔn. Sɔgbe xá Sɛ́n ɔ ɔ, mɛbliblí wɛ é nyí. (Lev. 15:25) É wá sè ɖɔ Jezu sixu gbɔ azɔn nú mɛ e ɖò wuvɛ̌ sè wɛ lɛ é, enɛ wu ɔ, é jɛ gbě tɔn mɛ. Hwenu e é mɔ ɛ é ɔ, é ɖ’alɔ awu tɔn tó, bɔ azɔn tɔn gbɔ tɛn tɔn mɛ! Amɔ̌ Jezu wà nǔ hugǎn azɔn nawe ɔ tɔn gbigbɔ. É lɛ́ bló b’ɛ ɖó wi e é ko ɖó ɖ’ayǐ é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, hwenu e Jezu ɖò xó ɖɔ n’i wɛ é ɔ, é ylɔ́ ɛ ɖɔ “vǐ” dó ɖexlɛ́ ɖɔ emi yí wǎn n’i. Kpɔ́n lee xó tɔn na ko fá kɔ nú nawe ɔ, bo na ɛ hlɔnhlɔn sɔ́ é!—Luk. 8:43-48\n3. Nǔkanbyɔ tɛ lɛ mǐ ka na mɔ xósin na?\n3 Flín ɖɔ nyɔnu ɔ wɛ yì Jezu gɔ́n. É wɛ ɖè afɔ nukɔntɔn ɔ. Nǔ ɖokpo ɔ wɛ é ɖó na lɛ́ nyí ɖò égbé; mǐ ɖó na dó gǎn bo na yì Jezu gɔ́n. Égbé ɔ, Jezu na gbɔ azɔn nú mɛ e na yì gɔ̌n tɔn lɛ é ɖò nǔjiwǔ lixo ǎ. Amɔ̌, é kpó ɖò mɛ lɛ ylɔ́ wɛ ɖɔ: “Mi wá gɔ̌n ce, . . . bonu má fá kɔ nú mi.” Ðò xóta elɔ mɛ ɔ, mǐ na mɔ xósin nú nǔkanbyɔ atɔ́ɔ́n: Nɛ̌ mǐ ka sixu yì Jezu gɔ́n gbɔn? Etɛ ɖɔ gbé Jezu ka ja hwenu e é ɖɔ xó elɔ é: “Mi sɔ́ agbanhɛnkpo ce ɖó kɔ”? Etɛ mǐ ka sixu kplɔ́n ɖò Jezu gɔ́n? Etɛwu azɔ̌ e é zɔ́n mǐ ɖɔ mǐ ni wà é ka nɔ fá kɔ nú mǐ? Nɛ̌ mǐ ka sixu nɔ mɔ kɔ dó sá fún ɖò agbanhɛnkpo Jezu tɔn glɔ́ hwebǐnu gbɔn?\n“MI WÁ GƆ̌N CE”\n4-5. Ali tɛ lɛ nu mɔ̌ mǐ ka sixu yì Jezu gɔ́n ɖè?\n4 Ali e nu mǐ sixu yì Jezu gɔ́n ɖè é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ mǐ na kplɔ́n nǔ e é ɖɔ, bo wà lɛ é gegě lee mǐ kpéwú gbɔn é. (Luk. 1:1-4) Mɛ ɖevo ɖebǔ sixu bló ɖó tɛn mǐtɔn mɛ ǎ; mǐ ɖó na kplɔ́n tan enɛ lɛ mǐɖesunɔ. Mǐ nɔ lɛ́ yì Jezu gɔ́n hwenu e mǐ wá gbeta ɔ kɔn bo bló baptɛm, bo huzu ahwanvu Klisu tɔn é.\n5 Ali ɖevo e nu mǐ nɔ yì Jezu gɔ́n ɖè é wɛ nyí ɖɔ mǐ nɔ yì mɛxo agun tɔn lɛ gɔ́n, hwenu e mǐ ɖó hudo alɔdó tɔn é. Jezu nɔ zán sunnu enɛ lɛ e nyí nǔnina ɖè é dó kpé nukún lɛngbɔ̌ tɔn lɛ wu. (Efɛ. 4:7, 8, 11; Jaan 21:16; 1 Pi. 5:1-3) Mǐ ɖó na ɖè afɔ nukɔntɔn ɔ bo byɔ alɔdó yetɔn. Mǐ sixu ɖó nukún ɖɔ mɛxo lɛ na tuùn nǔ e lin wɛ mǐ ɖè é kpo nǔ e hudo mǐ é kpo ǎ. Mǐ ni kpɔ́n nǔ e nɔví sunnu e nɔ nyí Julian é ɖɔ é: “É sín azɔn wu bɔ un ɖó na jó sinsɛnzɔ́ ce Betɛli tɔn dó, bɔ xɔ́ntɔn ce lɛ ɖokpo ɖɔ nú mì ɖɔ nyi ni byɔ mɛxo lɛ ɖɔ ye ni wá ba mì kpɔ́n. Tlolo hwɛ̌ ɔ, un mɔ ɖɔ un kún ɖó hudo tɔn ó. Amɔ̌, un wá byɔ alɔdó yetɔn bɔ mɛbakpɔ́n yetɔn nyí ɖokpo ɖò nǔnina ɖagbe hugǎn e è na mì kpɔ́n é mɛ.” Mɛxo we e ba Julian kpɔ́n lɛ é ɖɔhun ɔ, mɛxo gbejinɔtɔ́ lɛ sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na tuùn “linlin Klisu tɔn,” enɛ wɛ nyí ɖɔ mǐ na tuùn linlin tɔn kpo nǔwalɔ tɔn kpo bo na wà nǔ éɖɔhun. (1 Kɔ. 2:16; 1 Pi. 2:21) Nǔnina ɖagbe hugǎn e ye sixu na mǐ é ɖokpo nɛ.\n“MI SƆ́ AGBANHƐNKPO CE ÐÓ KƆ”\n6. Etɛ ɖɔ wɛ Jezu ka ɖè hwenu e é ɖɔ: “Mi sɔ́ agbanhɛnkpo ce ɖó kɔ” é?\n6 Hwenu e Jezu ɖɔ: “Mi sɔ́ agbanhɛnkpo ce ɖó kɔ” é ɔ, é sixu ko ɖò ɖiɖɔ wɛ ɖɔ: “Mi yí gbè nú acɛkpikpa ce.” É sixu ko lɛ́ ɖò ɖiɖɔ wɛ ɖɔ: “Mi dó kɔ agbanhɛnkpo ce mɛ, bonu mǐ na w’azɔ̌ ɖó kpɔ́ nú Jehovah.” Xógbe we enɛ lɛ bǐ byɔ ɖɔ mǐ ɖó na w’azɔ̌.\n7. Sɔgbe xá Matie 28:18-20 ɔ, azɔ̌ tɛ è ka zɔ́n mǐ? Etɛ jí mǐ ka sixu kú dó?\n7 Mǐ nɔ sɔ ylɔ̌ Jezu tɔn hwenu e mǐ sɔ́ gbɛzán mǐtɔn jó nú Jehovah bo bló baptɛm é. Mɛ lɛ bǐ ylɔ́ wɛ Jezu ɖè; é na ɖè kɔ dó mɛ e jló nǔgbo nǔgbo bá sɛn Mawu é gbeɖé ǎ. (Jaan 6:37, 38) È jɔwǔ ahwanvu Klisu tɔn lɛ bǐ, bɔ ye na ɖ’alɔ ɖò azɔ̌ e Jehovah byɔ Jezu ɖɔ é ni wà é mɛ. Mǐ sixu kúdeji ɖɔ Jezu na ɖò kpɔ́ xá mǐ hwebǐnu, bo na d’alɔ mǐ ɖò azɔ̌ enɛ kɔn.—Xà Matie 28:18-20.\nMI “KPLƆ́N NǓ ÐÒ GƆ̌N CE”\nNɔ fá kɔ nú mɛ ɖevo lɛ Jezu ɖɔhun (Kpɔ́n akpáxwé 8-11) *\n8-9. Etɛwu mɛɖéesɔ́hwetɔ́ lɛ ka nɔ yì Jezu gɔ́n? Etɛ lɛ mǐ ka ɖó na nɔ kanbyɔ mǐɖée?\n8 Mɛɖéesɔ́hwetɔ́ lɛ nɔ yì Jezu gɔ́n. (Mat. 19:13, 14; Luk. 7:37, 38) Etɛwu? Mǐ ni lin tamɛ dó vogbingbɔn e ɖò Jezu kpo Falizyɛn lɛ kpo tɛntin é jí. Sinsɛngán enɛ lɛ yí wǎn nú mɛ ǎ, bo nɔ lɛ́ yí gò. (Mat. 12:9-14) Jezu ka yí wǎn nú mɛ bo nɔ lɛ́ sɔ́ éɖée hwe. Nǔ nɔ jló Falizyɛn lɛ dingan, bɔ ye nɔ lɛ́ yí gò ɖó tɛn nukúnɖeji e mɛ ye ɖè é wu. Jezu ka gb’akpá nú mɛ dó jijɔ enɛ lɛ wu, bo kplɔ́n ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni nɔ wà devízɔ́ nú mɛ ɖevo lɛ. (Mat. 23:2, 6-11) Falizyɛn lɛ nɔ ván nukún dó mɛ ɖevo lɛ bo nɔ lɛ́ dó xɛsi ye bo na dó kp’acɛ nú ye. (Jaan 9:13, 22) Jezu ka nɔ fá kɔ nú mɛ ɖevo lɛ gbɔn nǔwiwa wanyiyi tɔn lɛ kpo xógbe xomɛnyínyɔ́ tɔn lɛ kpo gblamɛ.\n9 A ko kplɔ́n nǔ enɛ lɛ ɖò Jezu gɔ́n à? Kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘È ka tuùn mì ɖɔ un nyí xomɛfátɔ́ kpo mɛɖéesɔ́hwetɔ́ kpo à? Un ka nɔ sɔ́ jlǒ dó wà azɔ̌ kpɛví kpɛví lɛ dó d’alɔ mɛ ɖevo lɛ à? Un ka nɔ nyɔ́ xomɛ dó mɛ ɖevo lɛ wu à?’\n10. Ninɔmɛ tɛ mɛ mɛ lɛ ka w’azɔ̌ xá Jezu ɖè?\n10 Jezu bló bɔ mɛ e nɔ w’azɔ̌ xá ɛ lɛ é nɔ nɔ fífá mɛ; é lɛ́ yí wǎn nú azɔ̌ kplɔnkplɔn ye. (Luk. 10:1, 19-21) Nǔwiwa Jezu tɔn lɛ nɔ zɔ́n bɔ ahwanvu tɔn lɛ nɔ vo bo nɔ kan nǔ byɔ ɛ; é nɔ lɛ́ ba na tuùn linlin yetɔn lɛ. (Mat. 16:13-16) Atín e è tun ɖó ninɔmɛ ɖagbe mɛ é ɖɔhun ɔ, ahwanvu lɛ vun. Ye yí nǔ e Jezu kplɔ́n ye lɛ é, bo na sínsɛ́n ɖagbe.\nNyɔ̌ kpɔ́jɛji bo nɔ dó xɔ́ntɔn mɛ\nNɔ ɖɔ mawuxó kpo kanɖodónǔwu kpo\nNɔ sɔ́ hwiɖée hwe bo nɔ w’azɔ̌ syɛnsyɛn *\n11. Etɛ lɛ mǐ ka ɖó na nɔ kanbyɔ mǐɖée?\n11 Tɛn acɛkpikpa tɔn ɖé mɛ wɛ a ɖè à? Enyi mɔ̌ hǔn, kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Nɛ̌ un ka nɔ wà nǔ xá mɛ ɖevo lɛ gbɔn ɖò azɔ̌mɛ alǒ xwégbe? Un ka nɔ xò fífá kan à? Nǔwiwa ce lɛ ka nɔ zɔ́n bɔ mɛ ɖevo lɛ nɔ vo bo nɔ kan nǔ byɔ mì à? Un ka nɔ ɖò gbesisɔmɛ bo na ɖótó linlin yetɔn lɛ à?’ Mǐ ɖó na cí Falizyɛn lɛ ɖɔhun gbeɖé ǎ. Ye nɔ gbɛ́ wǎn nú mɛ e nɔ kan nǔ byɔ ye lɛ é, bo nɔ lɛ́ dóya nú mɛ e nɔ ɖè linlin e gbɔn vo nú yetɔn é xlɛ́ lɛ é.—Mak. 3:1-6; Jaan 9:29-34.\n“MI NA MƆ KƆ DÓ SÁ FÚN”\n12-14. Etɛwu azɔ̌ e Jezu zɔ́n mǐ é wiwa ka nɔ fá kɔ nú mǐ?\n12 Aniwu azɔ̌ e Jezu sɔ́ d’así nú mǐ lɛ é wiwa ka nɔ fá kɔ nú mǐ? Hwɛjijɔ gegě wu wɛ, amɔ̌ mǐ ni kpɔ́n klewun ɖé.\n13 Mǐ ɖó nukúnkpénuwutɔ́ ɖagbe hugǎn lɛ. Jehovah Nukúnkpénuwutɔ́ Ðaxó Hugǎn mǐtɔn ɔ nyí ɖumakpamɛsi alǒ gǎn nukúnsyɛntɔ́ ǎ. Azɔ̌ e mǐ nɔ wà lɛ é nɔ sù nukún tɔn mɛ. (Ebl. 6:10) É nɔ na mǐ hlɔnhlɔn e sín hudo mǐ ɖó bo na w’azɔ̌ ɔ é. (2 Kɔ. 4:7; Ga. 6:5) Jezu Axɔ́su mǐtɔn ɔ nɔ xlɛ́ ali mǐ gbɔn kpɔ́ndéwú gblamɛ. (Jaan 13:15) Mɛxo agun tɔn e nɔ kpé nukún dó mǐ wu lɛ é nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ xwedó kpɔ́ndéwú Jezu, “lɛngbɔ̌nyitɔ́ ɖaxó” ɔ tɔn. (Ebl. 13:20; 1 Pi. 5:2) Enyi ye ɖò mǐ kplɔ́n wɛ ɔ, ye nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ nyɔ́ xomɛ, dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ, lobo nɔ lɛ́ kpankɔ́n.\n14 Mǐ ɖó xɔ́ntɔn ɖagbe hugǎn lɛ. Mɛ ɖevo ɖebǔ ɖó xɔ́ntɔn e yí wǎn nú mɛ lɛ é, alǒ azɔ̌ e ɖó nu é mǐ ɖɔhun ǎ. Lin tamɛ dó nǔ elɔ jí: È jɔwǔ mǐ bɔ mǐ nɔ w’azɔ̌ xá mɛ e ɖó walɔ ɖagbe hugǎn, cobo ma ka nɔ lin ɖɔ emi kpɔ́n te hugǎn mɛ ɖevo lɛ ǎ é é. Ye ɖó nǔwukpíkpé gegě, amɔ̌ ye nɔ sɔ́ dó yí gò ǎ, lobo nɔ lɛ́ mɔ ɖɔ mɛ ɖevo lɛ hugǎn emi. Ye nɔ mɔ mǐ dó mɔ azɔ̌gbɛ́ yetɔn lɛ kɛɖɛ ǎ, loɔ, ye nɔ lɛ́ mɔ mǐ dó mɔ xɔ́ntɔn. Kancica enɛ syɛn sɔmɔ̌, bɔ ye nɔ ɖò gbesisɔmɛ bo na sɔ́ gbɛ̀ yetɔn jó dó ta mǐtɔn mɛ.\n15. Nɛ̌ nǔ ka ɖó na nɔ cí nú mǐ ɖó azɔ̌ e wà wɛ mǐ ɖè é wu?\n15 Mǐ ɖò azɔ̌ ɖagbe hugǎn ɔ wà wɛ. Mǐ nɔ kplɔ́n nǔgbo e kúnkplá Jehovah é mɛ lɛ, bo nɔ ɖè mɛ̌ adingban ɖěɖee Awoví ɖó lɛ é. (Jaan 8:44) Satáan dó agban e gbɛtɔ́ lɛ ma sixu hɛn ǎ é nú ye. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é jló ɖɔ mǐ ni ɖi ɖɔ Jehovah kún na sɔ́ hwɛ e mǐ hu lɛ é kɛ mǐ ó, bo kún lɛ́ yí wǎn nú mǐ ó. Agban kpinkpɛn ɖé wɛ nyí enɛ, bo lɛ́ nyí adingban baɖabaɖa ɖé. Enyi mǐ yì Klisu gɔ́n ɔ, é nɔ sɔ́ hwɛ mǐtɔn lɛ kɛ mǐ. Nǔgbo ɔ wɛ nyí ɖɔ Jehovah yí wǎn nú mǐ mɛ bǐ tawun. (Hlɔ. 8:32, 38, 39) Enyi mǐ d’alɔ gbɛtɔ́ lɛ bonu ye kplɔ́n bo ganjɛ Jehovah wu, lobonu gbɛzán yetɔn kpɔ́n te ɔ, é nɔ víví nú mǐ kpɔ́n.\nNƆ MƆ KƆ DÓ SÁ FÚN ÐÒ AGBANHƐNKPO JEZU TƆN GLƆ́ HWEBǏNU\n16. Nɛ̌ agban e mɛ Jezu ɖɔ mǐ ni dó kɔ é ka gbɔn vo nú agban ɖevo lɛ gbɔn?\n16 Agban e mɛ Jezu jló ɖɔ mǐ ni dó kɔ é gbɔn vo nú agban ɖevo lɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖò azɔ̌zán ɖé sín fifónu ɔ, agbɔ̌n nɔ kpé mɛ gegě, bɔ ye nɔ lɛ́ ɖó awǎjijɛ ǎ. Amɔ̌, nú mǐ zán hwenu dó wà sinsɛnzɔ́ nú Jehovah kpo Klisu kpo gudo ɔ, mǐ nɔ ɖó awǎjijɛ tawun. Agbɔ̌n sixu kpé mǐ ɖò fifónu azɔ̌zán ɖé tɔn, bɔ enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na dó gǎn cobo yì kplé gbadanu tɔn. Amɔ̌, hwɛhwɛ wɛ mǐ nɔ lɛkɔ wá yì xwé ɖò kplé mɔhun lɛ gudo, bo nɔ mɔ ɖɔ è fá kɔ nú mǐ, bɔ mǐ ɖó hlɔnhlɔn. Nǔ ɖokpo ɔ wɛ nɔ lɛ́ jɛ hwenu e mǐ dó gǎn, bo yì jla wɛnɖagbe, lobo kplɔ́n Biblu nú mǐɖesunɔ é. Ajɔ e mǐ nɔ mɔ é hugǎn hlɔnhlɔn e mǐ dó é flaflá tɔn!\n17. Etɛwu mǐ ka na nɔ jlɛ̌ jí bo lɛ́ cɔ́ mǐɖée?\n17 Mǐ ɖó na nɔ jlɛ̌ jí. Mǐ bǐ sixu dó hlɔnhlɔn ɖò ali ɖokpo ɔ nu ǎ. Enɛ wu ɔ, mǐ na lin tamɛ kpɔ́n ganji dó nǔ e mǐ jló na wà lɛ é wu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ sixu gú hlɔnhlɔn bo ɖò tintɛnkpɔn wɛ bá xò nǔɖokan lɛ kplé. Ðǒ ayi nǔ e Jezu ɖɔ nú dɔnkpɛvu dɔkunnɔ e kan nǔ elɔ byɔ ɛ é wu: “Etɛ un ka ɖó na wà, bɔ Mawu na na mì gbɛ̀ mavɔmavɔ?” Dɔnkpɛvu ɔ ko ɖò tónú sè nú Sɛ́n ɔ wɛ. Gbɛtɔ́ ɖagbe ɖé wɛ é ɖó na ko nyí, ɖó Wɛnɖagbe-Wema Maki tɔn ɖɔ tawun ɖɔ “nǔ tɔn nyɔ́ nukún [Jezu] tɔn mɛ.” Jezu ɖɔ nú dɔnkpɛvu ɔ ɖɔ: “Yì, bo sà nǔ e a ɖó lɛ bǐ, . . . enɛ ɔ gudo ɔ, wǎ, bo xwedó mì.” Nya ɔ jló na xwedó Jezu, amɔ̌, é kpéwú ǎ, ɖó “dɔkunnɔ ɖaxó wɛ é nyí.” (Mak. 10:17-22) Wǎgbɔ tɔn ɔ, é gbɛ́ agbanhɛnkpo Jezu tɔn, bo kpó ɖò kannumɔ nyí nú “dɔkun” wɛ. (Mat. 6:24) Gbeta tɛ kɔn hwɛ ka na ko wá?\n18. Etɛ mǐ ka ɖó na nɔ bló hweɖelɛnu? Etɛwu?\n18 Sín hweɖenu jɛ hweɖenu ɔ, mǐ ɖó na nɔ lin tamɛ dó nǔ e ɖò tɛn nukɔntɔn mɛ nú mǐ é jí. Etɛwu? Bá dó kúdeji ɖɔ mǐ ɖò hlɔnhlɔn mǐtɔn zán wɛ kpo nǔnywɛ kpo. Lin tamɛ dó nǔ e dɔnkpɛvu e nɔ nyí Mark é ɖɔ é jí: “Nú xwè gegě ɔ, un lin ɖɔ un ɖò gbɛ̀ e bɔkun é zán wɛ. Un nyí gbexosin-alijitɔ́, amɔ̌, lee un na ɖó akwɛ gegě gbɔn, bo na bló bɔ gbɛ̀ na vo nú mì hugǎn é jí wɛ un nɔ lin tamɛ dó hwebǐnu. Un nɔ kan nǔ e wu gbɛ̀ ce ɖò wuvɛ̌ wɛ é byɔ nyiɖée. Enɛ gudo ɔ, un wá mɔ ɖɔ jlǒ ce lɛ gbé wɛ un nɔ nya hugǎn hwɛ̌, bo nɔ wá zán hwenu kpo hlɔnhlɔn kpo e kpò nú mì é nú Jehovah.” Mark wá huzu linlin tɔn kpo gbɛzán tɔn kpo, bo na dó sixu wà nǔ gegě ɖò sinsɛnzɔ́ Jehovah tɔn mɛ. Mark ɖɔ: “Ado nɔ hu mì hweɖelɛnu, amɔ̌, kpo alɔdó Jehovah tɔn kpo, gɔ́ nú gudo e Jezu ɖè nú mì é ɔ, un ɖí xwi xá wuvɛ̌ ce lɛ.”\n19. Etɛwu linlin e sɔgbe é ɖiɖó ka nyí nǔ taji sɔmɔ̌?\n19 Jezu na kpó ɖò kɔ fá nú mǐ wɛ ɖò agbanhɛnkpo tɔn glɔ́, enyi mǐ nɔ wà nǔ atɔn elɔ lɛ ɔ nɛ. Nukɔntɔn ɔ, ɖǒ linlin e sɔgbe é. Azɔ̌ Jehovah tɔn wà wɛ mǐ ɖè, enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na bló lee é ba gbɔn é. Azɔ̌watɔ́ lɛ wɛ mǐ nyí, bɔ Jehovah nyí Gǎn ɔ. (Luk. 17:10) Nú mǐ nɔ tɛ́n kpɔ́n bá w’azɔ̌ tɔn lee é jló mǐ gbɔn é ɔ, mǐ na wá mɔ ɖɔ mǐ ɖò hun xò xá agbanhɛnkpo ɔ wɛ. Enyi nyibu’sú ɖé nɔ ba na yì fí e jló è é, bo nɔ xò hun xá agbanhɛnkpo e gǎn tɔn ɖò ali xlɛ́ wɛ é ɔ, é na bo tlɛ ɖó hlɔnhlɔn gbɔn ɖebǔ ɔ, é na gblewǔ, bɔ agbɔ̌n na lɛ́ kpé è. Ðò alɔ ɖevo mɛ ɔ, mǐ sixu wà nǔ e hugǎn mǐ lɛ é, lobo ɖu ɖò wuvɛ̌ ɖebǔ jí, enyi mǐ nɔ xwedó alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn ɔ nɛ. Flín ɖɔ mɛɖebǔ kún sixu ɖó jlǒ tɔn wiwa te ó!—Hlɔ. 8:31; 1 Jaan 4:4.\n20. Etɛ ka ɖó na sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na dó kɔ agbanhɛnkpo Jezu tɔn mɛ?\n20 Wegɔ́ ɔ, nɔ wà nǔ kpo linlin ɖagbe kpo. Linlin mǐtɔn wɛ nyí ɖɔ mǐ na kpa susu nú Tɔ́ mǐtɔn wanyiyinɔ ɔ Jehovah. Ðò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ ɔ, mɛ ɖěɖee nukúnkɛ́n, alǒ cejɛnnabi nɔ sísɛ́ bɔ ye nɔ wà nǔ lɛ é ɔ, tlolo jɛn ye ba awǎjijɛ kpò, bo jó agbanhɛnkpo Jezu tɔn dó. (Jaan 6:25-27, 51, 60, 66; Fili. 3:18, 19) Amɔ̌, mɛ e ɖó wanyiyi e ma ɖó cejɛnnabi ǎ é nú Mawu kpo nɔzo yetɔn lɛ kpo é hɛn agbanhɛnkpo yetɔn ɖò gbɛzán ayikúngban jí tɔn yetɔn bǐ hwenu kpo awǎjijɛ kpo, bo ɖó nukúnɖiɖó bo na ɖu gǎn xá Klisu ɖò jixwé. Nú mǐ ɖó linlin ɖagbe ɔ, awǎjijɛ mɛ wɛ mǐ na nɔ bo hɛn agbanhɛnkpo Jezu tɔn ye ɖɔhun.\n21. Sɔgbe xá Matie 6:31-33 ɔ, etɛ mǐ ka sixu ɖó nukún ɖɔ Jehovah na wà?\n21 Atɔngɔ́ ɔ, nɔ ɖó nukún ɖɔ Jehovah na ɖò finɛ nú we. Mǐ wá gbeta ɔ kɔn bá zán gbɛ̀ mɛɖée sísɔ́ dó savɔ̌ tɔn, bo na w’azɔ̌ syɛnsyɛn. Jezu gb’akpá nú mǐ ɖɔ è na dóya nú mǐ. Amɔ̌, mǐ sixu ɖó nukún ɖɔ Jehovah na na mǐ hlɔnhlɔn bɔ mǐ na dɛ ɖò wuvɛ̌ ɖebǔ nu. Lee mǐ dɛ sɔ́ é ɔ, mɔ̌ wɛ nǔɖiɖi mǐtɔn na lidǒ sɔ. (Ja. 1:2-4) Mǐ sixu lɛ́ ɖó nukún ɖɔ Jehovah na na nǔ e hudo mǐ lɛ é mǐ, ɖɔ Jezu na kpé nukún mǐ wu, lobɔ nɔví mǐtɔn lɛ na dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ. (Xà Matie 6:31-33; Jaan 10:14, 15; 1 Tɛ. 5:11) Mǐ ɖó nǔ e sín hudo mǐ ɖó bo na dɛ lɛ é bǐ.\n22. Etɛ ka sù nukún mǐtɔn mɛ?\n22 Gbè e gbè Jezu gbɔ azɔn nú nawe e xó mǐ ɖɔ ɖò bǐbɛ̌mɛ é jɛn é mɔ kɔ dó sá fún. Amɔ̌, enyi é huzu ahwanvu Jezu tɔn gbejinɔtɔ́ ɖé ɔ jɛn é na mɔ kɔ dó sá fún kaka sɔyi. Etɛ a ka lin ɖɔ é wà? Enyi é yí gbè bo dó kɔ agbanhɛnkpo Jezu tɔn mɛ ɔ, dǒ nukún ajɔ e é na mɔ é mɛ kpɔ́n, é na ɖu axɔ́su xá Jezu ɖò jixwé! È sixu jlɛ́ vɔ̌ ɖebǔ e é na ko sá bo xwedó Jezu é dó nyɔna enɛ wu ǎ. Jixwé wɛ mǐ ɖó nukúnɖiɖó bo na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖè à, alǒ ayikúngban jí wɛ ɔ, ylɔ̌ Jezu tɔn e ɖɔ: “Mi wá gɔ̌n ce” bɔ mǐ sɔ é sù nukún mǐtɔn mɛ tawun.\nNɛ̌ mǐ ka nɔ yì Jezu gɔ́n gbɔn?\nEtɛwu azɔ̌ e Jezu zɔ́n mǐ ɖɔ mǐ ni wà é ka nɔ fá kɔ nú mǐ?\nNɛ̌ mǐ ka sixu nɔ mɔ kɔ dó sá fún ɖò agbanhɛnkpo Jezu tɔn glɔ́ hwebǐnu gbɔn?\n^ akpá. 5 Jezu ylɔ́ mǐ ɖɔ mǐ ni wá gɔ̌n emitɔn. Etɛ ylɔ̌ enɛ sísɔ́ ka nɔ byɔ? Xóta elɔ na na xósin nú nǔkanbyɔ enɛ, bo na flín mǐ lee azɔ̌wiwa ɖó kpɔ́ xá Klisu sixu fá kɔ nú mǐ gbɔn é.\n^ akpá. 60 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Jezu fá kɔ nú mɛ ɖevo lɛ ɖò ali gegě nu.\n^ akpá. 66 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Ðò ali ɖokpo ɔ nu ɔ, nɔví sunnu ɖé xlɛ́ ɖɔ emi sixu fá kɔ nú mɛ ɖevo lɛ ɖò ali gegě nu.


A Sixu Kpó Ðò Jlɛ̌ Jí Ðò Mɛtɛnkpɔn Hwenu | Nùkplɔnkplɔn\n“Nɔ zán gbɛ̀ ɖò mɛɖesɔhwe [alǒ ‘jlɛjininɔ,’ nwt] mɛ ɖò Mawu towe nukɔn.”—MICÉE 6:8.\nHAN LƐ: 48, 95\nNƐ̌ JLƐJININƆ KA SIXU D’ALƆ MǏ GBƆN BƆ . . .\nazɔ̌ e è ɖè nú mǐ é na kpa mǐ?\nmǐ na ɖí xwi xá xómɔɖɔdómɛwu alǒ mɛ kpikpa?\nmǐ na site dó nǔ jí hwenu e mǐ ɖò nǔ xò kpɔ́n wɛ é?\n1-3. Etɛ gbeyiɖɔ e gosin Judáa bɔ è ma tuùn nyikɔ tɔn ǎ é ma ka kpéwú bo wà ǎ? Etɛ enɛ ka jì? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\nAXƆSU JELOBOWAMU ɖò acɛ kpa wɛ bɔ é jɛ hweɖenu é ɔ, Jehovah sɛ́ gbeyiɖɔ ɖé dó sín Judáa, bɔ é na dó hwɛɖónúmɛ sín wɛn ɖé Izlayɛli xɔsu gǔfɔndómawujitɔ́ enɛ. Gbeyiɖɔ mɛɖesɔhwetɔ́ enɛ dó wɛn ɔ kpo gbejininɔ kpo, bɔ Jehovah cyɔn alɔ jǐ tɔn hwenu e Jelobowamu jɛma dó jǐ tɔn é.—1 Axɔ. 13:1-10.\n2 Ee gbeyiɖɔ ɔ lɛkɔ wá xwè xwé é ɔ, é xò gò nya degenɔ ɖé b’ɛ gosin Betɛli. Nya ɔ ɖɔ n’i ɖɔ gbeyiɖɔ Jehovah tɔn wɛ nú emi. É ɖó adingban n’i bɔ é gbà sɛ́n e Jehovah dó n’i ɖɔ é ‘ni ma ɖu nǔ ɖò Izlayɛli ó, ni ma ka nu sìn ó’ lobo ‘ma ka lɛkɔ gbɔn ali e é gbɔn yì é ó’ é. Nǔ enɛ nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ ǎ. Hwenu e gbeyiɖɔ Jehovah tɔn ɔ ɖò xwé li jí é ɔ, kinnikinni ɖé wlí i ɖò ali ɔ xò bo hu i.—1 Axɔ. 13:11-24.\n3 Etɛwu gbeyiɖɔ enɛ e ko nɔ jlɛ̌ jí kpɔ́n é ka wà nǔ kpo goyiyi kpo bo xwedó nya degenɔ adingbannɔ enɛ? Biblu ɖɔ ǎ. Amɔ̌, é sixu ko nyí ɖɔ wɔn wɛ é wɔn bǐ mlɛ́mlɛ́ ɖɔ emi ɖó na ‘nɔ zán gbɛ̀ kpo jlɛjininɔ kpo ɖò Mawu nukɔn.’ (Xà Micée 6:8.) Ðò Biblu mɛ ɔ, gbɛzinzan ɖò Jehovah nukɔn sín tinmɛ wɛ nyí ɖɔ è ni nɔ ɖeji dó wǔ tɔn, nɔ jɛhun dó nǔbǐwukpétɔ́ e é nyí é jí, lobo nɔ xwedó alixlɛ́mɛ tɔn lɛ. Mɛ e nɔ nɔ jlɛ̌ jí é ɖé nɔ mɔ nǔ jɛ wu céɖécéɖé ɖɔ emi hɛn ɔ, emi na nɔ ɖɔ xó xá Tɔ́ wanyiyinɔ kpo nǔbǐwukpétɔ́ kpo emitɔn ɖò gbesisɔmɛ, bo ka ɖó na wà mɔ̌. Gbeyiɖɔ ɔ hɛn ɔ, é na byɔ Jehovah ɖɔ é ni gbajɛ̌mɛ nú alixlɛ́mɛ Tɔn lɛ nú emi, amɔ̌, é wà mɔ̌ bonu Mawuxówema ɔ ɖɔ ǎ. Hweɖelɛnu ɔ, é nɔ byɔ ɖɔ mǐ lɔmɔ̌ ni site dó nǔvɛwǔ ɖé lɛ jí, bɔ nǔ e sɔgbe bɔ mǐ na wà é sixu nɔ ma ɖò wɛn nú mǐ. Amɔ̌, jlɛjininɔ bo ba alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn lɛ na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nyì alɔ nú afɔ syɛnsyɛn lɛ ɖiɖe nyì dò.\n4. Etɛ mǐ ka na kplɔ́n ɖò xota elɔ mɛ?\n4 Ðò xota e wá yì é mɛ ɔ, mǐ kplɔ́n nǔ e wu jlɛjininɔ kpó ɖò taji nú Klisanwun lɛ é kpo nǔ e é nɔ byɔ ɖò mɛ sí lɛ é kpo. Amɔ̌, ninɔmɛ tɛ lɛ ka sixu tɛ́n jlɛjininɔ mǐtɔn kpɔ́n? Nɛ̌ mǐ ka sixu tɛnkpɔn bo ɖó jijɔ ɖagbeɖagbe enɛ, kaka bo tlɛ nɔ jlɛ̌ jí ɖò kɔgbidinúmɛ lɛ glɔ gbɔn? Bo na dó mɔ sìnkɔn nú nùkanbyɔ atɔn enɛ lɛ ɔ, mǐ na ba dò nú ninɔmɛ kpaà e sixu tɛ́n jlɛjininɔ mǐtɔn kpɔ́n lɛ é atɔn, bo na kpɔ́n lee mǐ sixu wà nǔ kpo nùnywɛ kpo ɖò ninɔmɛ ɖokpo ɖokpo mɛ gbɔn é.—Nùx. 11:2.\nHWENU E NINƆMƐ MǏTƆN LƐ HUZU É\n5, 6. Nɛ̌ Baazilayi ka nɔ jlɛ̌ jí gbɔn?\n5 Huzuhuzu ninɔmɛ mǐɖesunɔ tɔn lɛ tɔn alǒ azɔ̌ e è ɖè nú mǐ lɛ é tɔn sixu tɛ́n jlɛjininɔ mǐtɔn kpɔ́n. Hwenu e Davidi byɔ Baazilayi e ko ɖó xwè 80 é ɖɔ é ni yí gbè bo wá nɔ hɔnmɛ é ɔ, susu ɖaxó wɛ é na ko nyí nú Baazilayi. Gbeyiyi nú nǔ e Davidi byɔ ɛ é na zɔ́n bɔ é na kpó ɖò kpɔ́ nɔ xá axɔsu ɔ wɛ. É ɖò mɔ̌ có, Baazilayi gbɛ́. Etɛwu? Ðó xwè tɔn ko sɛyi wutu ɔ, é ɖɔ nú Davidi ɖɔ emi kún ba bo na nyí agban nú axɔsu ɔ ó. Enɛ wu ɔ, Baazilayi ɖɔ ɖɔ vǐ sunnu emitɔn Kimuxamu ni nɔ tɛn emitɔn mɛ.—2 Sam. 19:32-38.\n6 Jlɛjininɔ d’alɔ Baazilayi b’ɛ wá gbeta e sɔgbe é ɖé kɔn. Mɔ wɛ é mɔ ɖɔ emi kún jɛxa bá kpé nukún dó nǔ wu ó alǒ é ba bo na nɔ vivo mɛ fɛɛ wutu wɛ é gbɛ́ nǔ e Davidi byɔ ɛ é ǎ. Hwɛjijɔ ɔ kpowun wɛ nyí ɖɔ é mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ ninɔmɛ emitɔn lɛ ko ɖò ɖyɔɖyɔ wɛ lobo tuùn dogbó tɔn lɛ. É ba bo na ɖiɖa nǔ e hugǎn ɛ é ǎ. (Xà Galatinu lɛ 6:4, 5.) Enyi mǐ sɔ́ ayi ɖó tɛn ɖaxó mɛ ninɔ alǒ mɛ nukúnɖeji nyínyí jí ɔ, goyiyi kpo agbahwlɛnhwlɛn kpo jɛn é nɔ dɔn wá, bɔ winnya ɖuɖu nɔ wá sú ta na. (Ga. 5:26) Amɔ̌, jlɛjininɔ nɔ d’alɔ mɛ bǐ bɔ è nɔ zán nǔwukpikpé mɛtɔn lɛ dó wà nǔ ɖó kpɔ́ dó kpa susu nú Mawu, lobo nɔ wà nǔ e na d’alɔ mɛ ɖevo lɛ hugǎn é.—1 Kɔ. 10:31.\n7, 8. Nɛ̌ jlɛjininɔ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nyì alɔ nú jiɖe ɖiɖó dó mɛɖée wu gbɔn?\n7 Hwɛhwɛ ɔ, tɛn nukúnkpénǔwu tɔn ɖaxó lɛ nɔ na acɛ ɖaxó mɛ, bɔ enɛ sixu tɛ́n jlɛjininɔ mǐtɔn kpɔ́n. Hwenu e Nɛɛmíi sè wuvɛ̌ e mɛ Jeluzalɛmunu lɛ ɖè é ɔ, é xoɖɛ vívɛ́ sɛ́dó Jehovah. (Nɛɛ. 1:4, 11) Jehovah dó nú Nɛɛmíi hwenu e Axɔsu Aatazɛɛzɛsi sɔ́ ɛ tokpɔngán xá ɔ mɛ tɔn é. Nɛɛmíi ɖò tɛn nukúnɖeji mɛ, jɛ dɔkun, bo lɛ́ ɖó acɛ tawun có, é ganjɛ nǔ e éɖesunɔ mɔ kpɔ́n lɛ é alǒ nǔwukpikpé éɖesunɔ tɔn lɛ wu kpɔ́n ǎ. É fɔ́n bo ɖò gbɛ̀ zán wɛ ɖò Mawu nukɔn. É nɔ kije Mawu Sɛ́n ɔ hwebǐnu dó ba alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn. (Nɛɛ. 8:1, 8, 9) Nɛɛmíi bló gǎn nú mɛ ɖevo lɛ ǎ; é nyɔ́ wà ɔ, é kpɔ́n akpo éɖesunɔ tɔn mɛ dó kpé nukún dó ye wu.—Nɛɛ. 5:14-19.\n8 Kpɔ́ndéwú Nɛɛmíi tɔn xlɛ́ lee jlɛjininɔ sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nyì alɔ nú jiɖe ɖiɖó dó mɛɖée wu hwenu e azɔ̌ e è ɖè nú mǐ é huzu alǒ è ɖè ɖevo lɛ nú mǐ gɔ́ na é gbɔn é. Enyi mɛxo agun tɔn ɖé ɖeji dó nǔ e éɖesu ko mɔ kpɔ́n lɛ é kɛɖɛ wu ɔ, é sɔ́ na nɔ xoɖɛ sɛ́dó Jehovah hwɛ̌ cobo na nɔ jɛ nukún kpé dó nǔ e kàn agun ɔ lɛ é wu jí ǎ. Mɛ ɖevo lɛ sixu nɔ wá gbeta lɛ kɔn hwɛ̌ cobo nɔ wá xoɖɛ bo byɔ Jehovah ɖɔ é ni d’acɛ jí. Amɔ̌, jlɛjininɔ jɛn ka nyí enɛ à? Mɛ e ɖò jlɛ̌ jí é ɖé na nɔ flín tɛn e mɛ é ɖè ɖò Mawu nukɔn é kpo tɛn e mɛ é ɖè ɖò tuto Mawu tɔn mɛ é kpo hwebǐnu. Nǔwukpikpé mǐtɔn lɛ wɛ nyí nǔ e ɖò taji é ǎ. Ðò taji ɔ, hwenu e ninɔmɛ alǒ tagba e mǐ ko mɔ kpɔ́n é ɖé kpannukɔn mǐ é ɔ, mǐ ɖó na cɔ́ mǐɖée bo na ɖeji dó mǐɖée wu ǎ. (Xà Nùnywɛxó 3:5, 6.) Ðó mǐ nyí xwédo Mawu tɔn sín hagbɛ̌ lɛ wutu ɔ, mǐ nɔ ba na wà nǔ lɛ bá yì tɛn ɖaxó mɛ alǒ nyí gǎn ɖaxó ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, mǐ nɔ wà nǔ lɛ ɖó kpɔ́ xwédo ɖé ɖɔhun alǒ ɖi hagbɛ̌ agun ɔ tɔn ɖé.—1 Tim. 3:15.\nHWENU E È MƆ XÓ ÐƆ DÓ MǏ WU ALǑ KPA MǏ É\n9, 10. Nɛ̌ jlɛjininɔ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖí xwi xá xómɔɖɔdómɛwu masɔgbe lɛ gbɔn?\n9 Hwenu e è mɔ xó ɖɔ dó mǐ wu ɖò alixo agɔ mɛ é ɔ, é sixu vɛwǔ bɔ mǐ na ɖu ɖò lee nǔ cí nú mǐ lɛ é jí. Ana nɔ y’avǐ hwɛhwɛ, ɖó Penina kɛntɔ́ tɔn ɔ nɔ ɖò nǔɖɔ ba ɛ wɛ magbokɔ wutu. Asú Ana tɔn ɖó wanyiyi n’i, amɔ̌, é nyí wɛnsinɔ. Nukɔnmɛ hwenu e é ɖò ɖɛ xò wɛ ɖò goxɔ Mawu tɔn mɛ é ɔ, Vɔsanúxwlémawutɔ́ Ðaxó Eli dóhwɛ agɔ ɛ ɖɔ é nu ahan mú. Kpɔ́n lee nǔ enɛ lɛ na ko cí nú Ana é! É ɖò mɔ̌ có, jlɛjinɔtɔ́ Ana ɖu ɖò éɖée jí bo na xósin Eli kpo sísí kpo. È wlan ɖɛ vívɛ́ e é xò b’ɛ byɔ lanmɛ nú mɛ tawun é dó Biblu mɛ. Xógbe nùɖiɖi tɔn, susu kpikpa tɔn, kpo nǔsumɛnukúnmɛ tɔn kpo lɛ wɛ gɔ́ mɛ.—1 Sam. 1:5-7, 12-16; 2:1-10.\n10 Jlɛjininɔ hɛn ɔ, é na lɛ́vɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ na “nɔ wà nǔ ɖagbe dó ɖu ɖò nǔ nyanya jí.” (Hlɔ. 12:21) Nǔmasɔgbe lɛ nɔ jɛ hwɛhwɛ ɖò gbɛ̀ Satáan tɔn elɔ mɛ, b’ɛ nɔ byɔ ɖɔ mǐ ni ɖí xwi xá xomɛsin e nǔnyanyawatɔ́ lɛ sín nùwalɔ sixu zɔ́n mǐ é. (Ðɛh. 37:1) Hwenu e tagba lɛ na tɔ́n ɖò nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo gbigbɔ lixo tɔn lɛ tɛntin é ɔ, wuvɛ̌ ɔ sixu syɛn tawun. Amɔ̌, mɛ e nɔ nɔ jlɛ̌ jí é ɖé na wà nǔ Jezu ɖɔhun. Biblu ɖɔ: “Ee è zun i ɔ, é zun mɛ ǎ; . . . loɔ, é sɔ́ éɖée dó alɔ mɛ nú Mawu e nɔ ɖɔhwɛ kpo hwɛjijɔ kpo é.” (1 Pi. 2:23) Jezu tuùn ɖɔ Jehovah wɛ nɔ ba hlɔn. (Hlɔ. 12:19) Mɔ̌ ɖokpo ɔ, è byɔ Klisanwun lɛ ɖɔ ye ni nɔ sɔ́ yeɖée hwe bo ma nɔ “zé nyanya dó sú nyanya xɔ na ó.”—1 Pi. 3:8, 9.\n11, 12. (a) Nɛ̌ jlɛjininɔ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖí xwi xá xó víví e è na ɖɔ nú mǐ alǒ kpa e è na kpa mǐ zɛ xwé wu é gbɔn? (b) Nɛ̌ mǐ ka ɖó na nɔ jlɛ̌ jí ɖò nǔsisɔ kpo acɔ́biba mǐtɔn lɛ kpo mɛ kaka jɛ walɔ mǐtɔn lɛ jí gbɔn?\n11 Xó víví ɖiɖɔ nú mɛ alǒ mɛ kpikpa zɛ xwé wu lɔmɔ̌ sixu tɛ́n jlɛjininɔ mǐtɔn kpɔ́n. Lin tamɛ dó lee Ɛsitɛ́ɛ wà nǔ gbɔn hwenu e ninɔmɛ lɛ ɖyɔ ɖó alɔkpa ɖé b’ɛ kpaca mɛ gbɔn é jí. É nyɔ́ ɖɛkpɛ tawun, bɔ è lɛ́ bló tuto akwɛnú e è nɔ dó bló mɛɖée ɖó na lɛ é tɔn b’ɛ na zán nú xwè ɖokpo. Gbèbígbè wɛ é kpo ɖyɔvǐ e è cyan gbɔn Axɔsuɖuto Pɛsi Tɔn ɔ bǐ mɛ, bɔ ye ɖò agba hwlɛn wɛ bá nyí axɔsu ɔ tɔn lɛ é kpo ɖò kpɔ́. É ɖò mɔ̌ có, é wà nǔ kpo sísí kpo bo lɛ́ hwíhwɛ́ éɖée. Axɔsu ɔ wá sɔ́ ɛ b’ɛ na nyí axɔsi tɔn có, é huzu goyitɔ́ alǒ jlɛjimanɔtɔ́ ǎ.—Ɛst. 2:9, 12, 15, 17.\nNǔsisɔ mǐtɔn kpo acɔ́biba mǐtɔn kpo ka nɔ xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖó sísí nú Jehovah à, alǒ é nɔ xlɛ́ ɖɔ mǐ kún ɖò jlɛ̌ jí ó wɛ à? (Kpɔ́n akpáxwé 12gɔ́ ɔ)\n12 Jlɛjininɔ nɔ d’alɔ mǐ hwebǐnu bɔ mǐ nɔ sɔnǔ, b’acɔ́, bo nɔ lɛ́ wà nǔ lee é jɛxa gbɔn é kpo sísí kpo. Mǐ nɔ mɔ nukúnnú jɛ wu ɖɔ é kún nyí ajɔ̌ jijla nú mǐɖée wɛ na zɔ́n bɔ mɛ lɛ na ɖ’ayi mǐ wu ó, loɔ, “fífá kpo vivo ɖò ayi mɛ kpo” ɖiɖexlɛ́ wɛ na zɔ́n. (Xà 1 Piyɛ́ɛ 3:3, 4; Jel. 9:22, 23) Enyi linlin goyiyi tɔn lɛ ɖò ayi mǐtɔn mɛ ɔ, ye na wá tɔ́n ɖò nǔwiwa mǐtɔn lɛ mɛ jɛn wɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ sixu nɔ ba na ɖexlɛ́ ɖɔ mǐ nɔ ɖu vivǐ wǔjɔmɛ bunɔ ɖé lɛ tɔn, mǐ mɔ dò nú kpáxó ɖé lɛ, alǒ mǐ ɖó kancica bunɔ ɖé lɛ kpo nɔví sunnu e nɔ kpé nukún dó nǔ wu lɛ é kpo. Abǐ mǐ sixu tinmɛ linlin ɖé lɛ gbɔn alɔkpa ɖé, bɔ è na mɔ ɖɔ mǐdɛɛ lɛ kɛɖɛ wɛ xò kàn yetɔn alǒ mǐdɛɛ lɛ kɛɖɛ wɛ bló nǔ e mɛ ɖevo lɛ kpo mǐ kpo wɛ ka bló lɛ é. Jezu lɛ́vɔ zé kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖé ɖ’ayǐ ɖò ali enɛ nu. Xó e tɔ́n sín nu tɔn mɛ lɛ é gègě tíìn bɔ Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Ebléegbe Mɛ É mɛ wɛ é ɖè sín. É nɔ jlɛ̌ jí bo ɖɔ xó gbɔn mɔ̌, bonu tóɖóétɔ́ lɛ na dó sixu tuùn ɖɔ Jehovah gɔ́n wɛ nǔ e ɖɔ wɛ é ɖè lɛ é gosin, é kún nyí nukúnnúmɔjɛnǔmɛ alǒ nùnywɛ éɖesunɔ tɔn wɛ ó.—Jaan 8:28.\nXWI ÐIÐÍ XÁ NǓXOKPƆ́N\n13, 14. Nɛ̌ jlɛjininɔ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na site dó nǔ ɖagbe lɛ jí gbɔn?\n13 Nùɖé lɛ sixu tɛ́n jlɛjininɔ mǐtɔn kpɔ́n hwenu e mǐ ko wá gbeta ɖé lɛ kɔn é. Hwenu e mɛsɛ́dó Pɔlu ɖò Sezalée é ɔ, gbeyiɖɔ Agabusi ɖɔ n’i ɖɔ enyi é yì Jeluzalɛmu ɔ, è na wlí i jɛn wɛ. È tlɛ sixu hu i. Nɔví lɛ ɖi xɛsi ɖɔ è taa hu Pɔlu, lobo savo n’i ɖɔ é ma yì ó. Amɔ̌, enɛ ɖɔ nùɖé nú gbeta e kɔn Pɔlu ko wá é ǎ. É ɖeji dó éɖée wu zɛ xwé wu ǎ, xɛsi ka lɛ́ ɖi bú i ǎ. É ganjɛ Jehovah wu bǐ mlɛ́mlɛ́ bo ɖò gbesisɔmɛ bo na wà azɔ̌ e è ɖè n’i é fó, enyi Jehovah na bo tin bonu azɔ̌ ɔ na dɔn ɛ gbɔn fí ɖebǔ ɔ nɛ. Ee nɔví lɛ sè mɔ̌ é ɔ, ye nɔ jlɛ̌ jí bo sɔ́ gbɛ́ nú Pɔlu ɖě ɖɔ é ni ma wà nǔ e jí é ko site dó ɖɔ emi na yì Jeluzalɛmu é ó ǎ.—Mɛ. 21:10-14.\n14 Jlɛjininɔ sixu lɛ́vɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ na wá gbeta ɖagbe lɛ kɔn hwenu e mǐ ma sixu tuùn lee nǔ lɛ na wá yì ɖó é alǒ ɖ’acɛ dó ye jí ǎ é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi mǐ dó ta sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn sín akpáxwé ɖé mɛ ɔ, etɛ ka na wà mǐ hwenu e mǐ na jɛ azɔn é? Enyi mɛjitɔ́ mǐtɔn lɛ wá nyí mɛxo bo ɖó hudo alɔdo tɔn ɔ ka ló? Nɛ̌ mǐ ka na kpé nukún dó mǐɖesunɔ wu gbɔn ɖò kpikpò hwenu? Ðɛxixo kpo dobanunǔ kpo ɖebǔ sixu na sinkɔn nú nùkanbyɔ mɔhun lɛ mlɛ́mlɛ́ ǎ. (Nùt. 8:16, 17) Jiɖiɖe e mǐ ɖó dó Jehovah wu é na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na tuùn dogbó mǐtɔn lɛ bo lɛ́ yí gbè na. Enyi mǐ ba dò nú nǔ, kàn nǔ byɔ mɛ ɖevo lɛ, lobo xoɖɛ bo byɔ alixlɛ́mɛ Mawu tɔn gudo ɔ, mǐ ɖó na mlɛ́ ali e gbigbɔ tɔn ɖò mǐ kplá gbɔn wɛ é. (Xà Nùnywɛtɔ́xó 11:4-6.) Enɛ nɔ hun ali nú Jehovah b’ɛ nɔ d’acɛ jí, alǒ é sixu xlɛ́ nǔ ɖevo lɛ mǐ bɔ mǐ na nya gbě yetɔn, é ka nɔ wà mɔ̌ gidigidi ǎ.—Nùx. 16:3, 9.\nLEE È SIXU NYÍ JLƐJINƆTƆ́ GBƆN É\n15. Nɛ̌ tamɛ linlin dó Jehovah jí ka nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ sɔ́ mǐɖée hwe gbɔn?\n15 Ðó jlɛjininɔ nɔ hɛn lè tobutobu enɛ lɛ wá wutu ɔ, nɛ̌ mǐ ka sixu tɛnkpɔn bo ɖó jijɔ enɛ ganji gbɔn? Mǐ ni ɖɔ xó dó wlɛnwín ɛnɛ jí. Nukɔntɔn ɔ, tamɛ linlin dó nǔwukpikpé ɖaxó Jehovah tɔn lɛ kpo tɛn ɖaxó e mɛ é ɖè é kpo jí na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nɔ nɔ jlɛ̌ jí tawun bo na nɔ lɛ́ ɖó sísí n’i. (Eza. 8:13) Flín ɖɔ Mawu Nǔbǐwukpétɔ́ ɔ sín nukɔn zán gbɛ̀ ɖè wɛ mǐ ɖè, é nyí wɛnsagun ɖé alǒ gbɛtɔ́ ǎ. Mɔjɛmɛ enɛ ɖiɖó na sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na ‘hwíhwɛ́ mǐɖée dó Mawu sín alɔ hlɔnhlɔnnɔ ɔ glɔ.’—1 Pi. 5:6.\n16. Nɛ̌ tamɛ linlin dó wanyiyi Jehovah tɔn jí ka nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ nɔ jlɛ̌ jí gbɔn?\n16 Wegɔ ɔ, tamɛ linlin dó wanyiyi Jehovah tɔn jí na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nɔ nɔ jlɛ̌ jí. Mɛsɛ́dó Pɔlu wlan ɖɔ Jehovah bló bɔ wǔjɔnú agbaza tɔn e mǐ ma nɔ keya ɖé na ǎ lɛ é ɔ, mǐ nɔ “kpé nukún dó ye wu hú ɖě lɛ bǐ.” (1 Kɔ. 12:23, 24) Mɔ̌ ɖokpo ɔ, Jehovah nɔ kpé nukún dó mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo wu, enyi mǐ na bo ɖó dogbó ɖebǔ ɔ nɛ. É nɔ sɔ́ mǐ jlɛ́ dó mɛ ɖevo lɛ wu ǎ, é ka nɔ gɔn wǎn yí nú mǐ hwenu e mǐ wà nǔ nyì dò é ǎ. Wanyiyi Jehovah tɔn zɔ́n bɔ mǐ sixu mɔ mǐɖée ɖò ayijayǐ mɛ, enyi mǐ na bo ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò fí ɖebǔ ɖò xwédo tɔn mɛ ɔ nɛ.\n17. Ðagbe tɛ lɛ ayi sísɔ́ ɖó nǔ ɖagbe e mɛ ɖevo lɛ nɔ wà é jí ka nɔ wà nú mǐ?\n17 Atɔngɔ ɔ, enyi mǐ nɔ wà nǔ Mawu ɖɔhun bo nɔ sɔ́ ayi ɖó nǔ ɖagbe e mɛ ɖevo lɛ nɔ wà é jí ɔ, azɔ̌ e wà wɛ mǐ ɖè ɖò sinsɛnzɔ́ Jehovah tɔn mɛ é na nɔ sù nukún mǐtɔn mɛ. Mǐ na nɔ ba na dɔn ayi mɛ ɖevo lɛ tɔn wá mǐ jí alǒ nɔ ba na ɖɔ nǔ e ye na wà é nú ye hwebǐnu ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, mǐ na nɔ nɔ jlɛ̌ jí bo nɔ ba wěɖexámɛ yetɔn lɛ hwɛhwɛ, lobo nɔ bló nǔ e ye ɖɔ lɛ é. (Nùx. 13:10) Mǐ na nɔ j’awǎ xá ye hwenu e ye mɔ wǔjɔmɛ lɛ yí é. Lobɔ enyi mǐ mɔ lee Jehovah ɖò nyɔna kɔn dó ‘nɔví mǐtɔn e gbakpé gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ lɛ é’ jí wɛ gbɔn é ɔ, mǐ na kpa susu n’i.—1 Pi. 5:9.\n18. Nɛ̌ mǐ ka sixu kplɔ́n ayixa mǐtɔn bo na dó sixu nɔ nɔ jlɛ̌ jí gbɔn?\n18 Ɛnɛgɔ ɔ, enyi mǐ nɔ kplɔ́n ayixa mǐtɔn sɔgbe kpo nugbodòdó Biblu tɔn lɛ kpo ɔ, mǐ na nɔ nɔ jlɛ̌ jí hugǎn. Nugbodòdó enɛ lɛ nɔ kplɔ́n mǐ lee nǔ nɔ cí nú Jehovah é kpo linlin tɔn lɛ kpo. Enyi mǐ kplɔ́n bo nɔ ɖó linlin e Jehovah nɔ ɖó dó nǔ lɛ wu é ɔ, mǐ hɛn ɔ, mǐ na wá gbeta ɖěɖee na hun xomɛ n’i lɛ é kɔn. Nǔ kpinkplɔn, ɖɛxixo, kpo nǔ e mǐ kplɔ́n lɛ é zinzan kpo ɖò gbesisɔmɛ sixu hɛn ayixa mǐtɔn lidǒ kpɛɖé kpɛɖé. (1 Tim. 1:5) Mǐ nɔ kplɔ́n bo nɔ ba ɖagbe mɛ ɖevo lɛ tɔn jɛ nukɔn. Enyi mǐ bló akpáxwé mǐdɛɛ lɛ tɔn ɔ, Jehovah d’akpá ɖɔ emi na ‘wà azɔ̌ ɖò mǐ wu, bɔ mǐ na nyɔ́ yí fó,’ bɔ enɛ na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nɔ tɛnkpɔn bo nɔ jlɛ̌ jí lobo ɖó jijɔ Mawu tɔn ɖě lɛ.—1 Pi. 5:10.\n19. Etɛ ka na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nɔ jlɛ̌ jí kaka sɔyi?\n19 Goyiyi sín nǔwiwa kwín ɖokpo géé zɔ́n bɔ gbeyiɖɔ e gosin Judáa bɔ è ma tuùn nyikɔ tɔn ǎ é kú, lobɔ xɔ́ntɔn é kpo Mawu kpo tɔn lɛ́vɔ gblé. Amɔ̌, mǐ hɛn ɔ, mǐ na nɔ jlɛ̌ jí ɖò mɛtɛnkpɔn lɛ mɛ. Gbejinɔtɔ́ e nɔ gbɛ̀ jɛ nukɔn nú mǐ lɛ é kpo jlɛjinɔtɔ́ égbé tɔn lɛ kpo sín kpɔ́ndéwú xlɛ́ ɖɔ nǔ sixu nyí mɔ̌. Bǎ e mɛ mǐ ɖi zɔnlin ɖò Jehovah nukɔn yì ɖó é ɔ, bǎ ɖokpo ɔ mɛ wɛ mǐ na nɔ nɔ jlɛ̌ jí ɖó. (Nùx. 8:13) Enyi tɛn ɖebǔ mɛ wɛ mǐ na bo ɖè égbé ɔ, gbɛ̀ zinzan ɖò Jehovah nukɔn ɖesunɔ ɔ ko nyí wǔjɔmɛ jiwǔ ɖé bɔ è sixu sɔ́ ɖevo jlɛ́ d’ewu ǎ. Ni bo xɔ akwɛ ɖò nukún towe mɛ, bonu a kpò ɖò nǔ e wu a kpé é bǐ wà wɛ bo nɔ zán gbɛ̀ kpo jlɛjininɔ kpo ɖò Jehovah nukɔn kaka sɔyi.


Gbɛxixɔ ɔ Hun Fínfɔ́n Sín Kú Sín Ali\nFlǐn ɔ nɔ hun ali ɖagbe ɖé nú mǐ bɔ mǐ nɔ lin tamɛ dó nyɔna ɖěɖee gbɛxixɔ ɔ na hɛn wá nú mǐ ɖò sɔgudo lɛ é jí, ɖi fínfɔ́n sín kú. Jehovah ba gbeɖé gbéɖé ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ ni kú ǎ. Enɛ wɛ zɔ́n bɔ wuvɛ̌ ɖaxó bǐ e mǐ nɔ mɔ é ɖokpo wɛ nyí kú mɛ vívɛ́ná ɖé tɔn sín aluwɛ. (1Kɔ 15:26) Jezu sè wuvɛ̌ hwenu e é mɔ ahwanvu tɔn lɛ ɖò kú Lazáa tɔn sín aluwɛ mɛ é. (Jn 11:33-35) Ðó Jezu ɖi Tɔ́ tɔn pɛ́pɛ́pɛ́ wutu ɔ, mǐ hɛn ɔ mǐ na ɖeji ɖɔ Jehovah lɔ nɔ sè wuvɛ̌ hwenu e é mɔ mǐ ɖò aluwɛ mɛ vívɛ́ná mǐtɔn e kú lɛ é tɔn mɛ é. (Jn 14:7) Akpàkpà ɖò Jehovah sɔ́ wɛ dó hwenu e é na fɔ́n mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ sín kú é wu, bɔ mɔ̌ wɛ é ɖó na nyí nú mǐ lɔ.—Jɔb 14:14, 15.\nÐó Jehovah nyí Mawu ɖé bo ɖò tito jí wutu ɔ, é sɔgbe ɖɔ è ni ɖi nǔ ɖɔ é na fɔ́n mɛ sín kú kpo tito kpo. (1Kɔ 14:33, 40) Nǔwiwa cyɔɖiɖi tɔn lɛ sixu jó tɛn dó nú doo didó nú mɛ e fɔ́n sín kú lɛ é. A ka nɔ lin tamɛ kpɔ́n dó fínfɔ́n sín kú jí, ɖò taji ɔ, hwenu e a ɖò aluwɛ mɛ é à? (2Kɔ 4:17, 18) A ka nɔ dokú nú Jehovah, ɖó é sɔnǔ nú gbɛxixɔ ɔ bo lɛ́ ɖexlɛ́ ɖò Mawuxówema ɔ mɛ ɖɔ mɛkúkú lɛ na fɔ́n wutu à?—Kolo 3:15.\nXɔ́ntɔn towe kpo hɛnnumɔ towe ɖětɛ kpo a ka ɖò nukún ɖó wɛ tawun bo na lɛ́vɔ mɔ?\nMɛ e xó Biblu ɖɔ lɛ é ɖětɛ a ka jló tawun bo na xò gò bo ɖɔ xó xá?


Jezu Bló Bɔ Nǔɖɔɖ’ayǐ Ezayíi Tɔn Jɛ | Gbɛzán Jezu Tɔn\nÉ Bló Bɔ Nǔɖɔɖ’ayǐ Ezayíi Tɔn Jɛ\nMATIE 12:15-21 MAKI 3:7-12\nMƐ GÈGĚ NYÌ AHWAN JƐ JEZU GUDO\nÉ BLÓ BƆ NǓÐƆÐ’AYǏ EZAYÍI TƆN JƐ\nEe Jezu mɔ ɖɔ Falizyɛn lɛ kpo toxóɖɔgbɛ́ Elodu tɔn sín mɛ lɛ kpo bla gbě emitɔn bo jló na hu emi é ɔ, é kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo sɛ̀ jɛ Galilée Xù ɔ tó. Mɛ gègě nyì ahwan bo jɛ gudo tɔn: Ye gosin Galilée, Tíi kpo Sidɔ́ɔn kpo e ɖò xùtó é gbéjí, zǎnzǎnhweji Judɛ́ɛn Tɔ̀ ɔ tɔn, Jeluzalɛmu kpo Idumɛ́ɛ kpo ɖò kaka tofɔligbé. Jezu gbɔ azɔn nú ye mɛ gègě. Enɛ zɔ́n bɔ mɛ ɖěɖee sín azɔn syɛn lɛ é jló na nyɛ́sú i. Ye tlɛ sɔ́ nɔte nú é na ɖ’alɔ ye wu ǎ, loɔ, akpàkpà ɖò ye sɔ́ wɛ bɔ ye nɔ ba na ɖ’alɔ wǔ tɔn.—Maki 3:9, 10.\nAhwan ɔ d’agba sɔmɔ̌, bɔ Jezu gbɔ bo ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni sɔ́ tɔjihun kpɛví ɖé ɖó te nú emi, bonu emi na sɛ̀ sín tɔ̀ ɔ tó nú ye ni ma wá nyɛ́sú emi ó. Enɛ sixu lɛ́ zɔ́n bɔ é na nɔ tɔjihun ɔ mɛ bo kplɔ́n nǔ ye sɛ́dó, alǒ é na sɛ̀ jɛ awa ɖevo xwé ɖò tɔ̀ ɔ tó bo na d’alɔ mɛ ɖevo lɛ.\nMatie ɖ’ayi wu ɖɔ azɔ̌ e Jezu wà é zɔ́n bɔ “nǔ e è ko ɖɔ ɖ’ayǐ gbɔn gbeyiɖɔ Mawu tɔn Ezayíi jí ɔ” jɛ. (Matie 12:17) Nǔɖɔɖ’ayǐ tɛ wà nǔ sɔgbe xá wɛ Jezu ka ɖè ɖò fí?\n“Mɛsɛntɔ́ ce e un sɔ́ ɔ ɖíe. Mɛ vívɛ́ná ce wɛ bɔ xomɛ nɔ hun mì dó wǔ tɔn. Un na sɔ́ [gbigbɔ] ce ɖó jǐ tɔn, bɔ é na jla hwɛjijɔxó Mawu tɔn nú akɔta lɛ bǐ. É na dɔn nǔ xá mɛɖé ǎ; é ka ja xó sú gbé ǎ; mɛɖé ka ja gbè tɔn sè gbé ɖò toligbó xò ǎ. É na nyínyɛ́ fántín e ko tɔ̀ é ǎ; é ka na cí myɔ e ko ɖò cící wɛ é ǎ. É na bló mɔ̌ kaka jɛ hwenu e mɛ bǐ na xwedó Mawu sɛ́n ɔ dó é. Bɔ akɔta lɛ bǐ na ɖó nukún i.”—Matie 12:18-21; Ezayíi 42:1-4.\nNugbǒ ɔ, Jezu wɛ nyí mɛsɛntɔ́ vívɛ́ná e wu xomɛ Mawu tɔn hun dó é. Jezu ɖè nǔ e hwɛjijɔ nugbǒ ɔ nyí é xlɛ́, hwɛjijɔ enɛ wɛ aca sinsɛn nùvú tɔn lɛ ɖò hinhɛn d’ablu wɛ. Ðó Falizyɛn lɛ ɖò Mawu Sɛ́n ɔ nyì wɛ lee é jló ye gbɔn é wutu ɔ, ye tlɛ na d’alɔ azinzɔnnɔ e ɖò hudo mɛ é ɖò Gbɔjɛzángbe ǎ! Jezu tún kàn mɛ e aca e ma sɔgbe ǎ lɛ é sín agban ɖò kpinkpɛn wɛ lɛ é, lobo ɖè hwɛjijɔ Mawu tɔn xlɛ́, bo lɛ́ ɖexlɛ́ ɖɔ gbigbɔ Mawu tɔn ɖò emi jí. É sín enɛ wu bɔ sinsɛngán lɛ jló na hu i. Nǔ nɛ blawu à cé?\nEtɛ ɖɔ wɛ xógbe “é na dɔn nǔ xá mɛɖé ǎ; é ka ja xó sú gbè ǎ; mɛɖé ka ja gbè tɔn sè gbè ɖò toligbó xó ǎ” ɔ ka ɖè? Enyi Jezu gbɔ azɔn nú mɛ lɛ gudo ɔ, é nɔ dó sɛ́n nú ye alǒ nú awovi lɛ ɖɔ “ye ma ɖɔ mɛ e emi nyí ɔ nú mɛɖé sè ó.” (Maki 3:12) É jló ɖɔ mɛɖé ni jla emi kpo zingidi kpo gbɔn toligbó lɛ xò, alǒ kpi tan e ma sɔgbe ǎ lɛ é kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo bonu mɛ lɛ na dó tuùn emi ǎ.\nGɔ́ na ɔ, Jezu hɛn wɛn tɔn e nɔ dó gbɔ nú mɛ é bo yì dó mɛ ɖěɖee è sixu jlɛ́ dó fántín e ko tɔ̀ kpo ee ko jɛ ayǐ lɛ é kpo wu é. Ye cí myɔ e zoɖɛ́ tɔn ko ɖò cící wɛ é ɖɔhun. Jezu nyínyɛ́ fántín e ko tɔ̀ é alǒ cí myɔ e ko ɖò cící wɛ é ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é sɔ́ gbè fífá kpo wanyiyi kpo bo dó vɔ́ hlɔnhlɔn na mɛɖesɔhwetɔ́ lɛ, lobo ka wà mɔ̌ kpo azɔ̌ tuùntuùn kpo. Jezu wɛ nyí mɛ e akɔta bǐ sixu ɖó nukún é nugbǒ!\nJezu dɔn nǔ ǎ, è ka sè gbè tɔn ɖò toligbó lɛ xò cobonu é ɖè hwɛjijɔ xlɛ́ céɖécéɖé ǎ. Nɛ̌ é ka wà mɔ̌ gbɔn?\nMɛ ɖětɛ lɛ wɛ ka cí fántín e ko tɔ̀ é alǒ myɔ e ko ɖò cící wɛ é ɖɔhun? Nɛ̌ Jezu ka wà nǔ xá ye gbɔn?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé É Bló Bɔ Nǔɖɔɖ’ayǐ Ezayíi Tɔn Jɛ


Bǐbɛ́mɛ 37 - Genèse 37\nÉ ɖɔ nú yě ɖɔ: “Mi ɖótó dlɔ̌ e un kú ɔ́.\nUn kú dlɔ̌ bɔ mǐ ɖo gle mɛ, bó ɖo nǔkún e mǐ ya lɛ́ɛ blá wɛ, bɔ un ná mɔ nǔɖé kpowun ɔ́, nǔkúnkɔ e nyɛ blá ɔ́ fɔ́n xwete, bɔ midɛɛ lɛ́ɛ tɔn e mi blá lɛ́ɛ wá lɛ́ lɛ̌ dó e, bó yi do n'i.”\nÉe é ɖɔ mɔ̌ ɔ́, nɔví tɔn lɛ́ɛ kanbyɔ́ ɛ ɖɔ: “A nǎ wá ɖu axɔ́sú nú mǐ ɖɔ wɛ a ɖe nɛ́ hǔn?” Bɔ dlɔ̌ e é kú ɔ́ kpó xó e é nɔ́ ɖɔ lɛ́ɛ kpó zɔ́n bɔ yě lɛ́ gbɛ́ wǎn n'i d'é jí.\nJozɛ́fu lɛ́ kú dlɔ̌ ɖěvo bó lɛ́ wlí ɖɔ nú nɔví tɔn lɛ́ɛ. É ɖɔ nú yě ɖɔ: “Un lɛ́ kú dlɔ̌ ɖěvo. Un kú dlɔ̌, bɔ hwe kpó sun kpó sunví wǒ-ɖokpó kpó yi do nú mì.”\nÉe Jozɛ́fu ɖɔ dlɔ̌ e é kú ɔ́ nú tɔ́ tɔn kpó nɔví tɔn lɛ́ɛ kpó mɔ̌ ɔ́, tɔ́ tɔn bɛ́ adǎn dó jǐ tɔn, bó kanbyɔ́ ɛ ɖɔ: “Dlɔ̌ tɛ́ nyí dlɔ̌ énɛ́ ɔ́ bɔ a kú? Nyɛ kpó nɔ towe kpó nɔví towe lɛ́ɛ kpó ɔ́, mǐ ɖó ná yi do nú we ɖɔ wɛ a ɖe nɛ́ hǔn!”\nNɔví tɔn lɛ́ɛ nɔ́ hwan wǔ dó e. Tɔ́ tɔn ká hɛn nǔ nɛ́ ɔ́ e jɛ ɔ́ ayi mɛ.\nJozɛ́fu sín nɔví lɛ́ɛ yi tɔ́ yětɔn sín gbɔ̌ lɛ́ɛ nyi gbé ɖo Sikɛ́mu.\nÉ wá su gbe ɖokpó, bɔ Izlayɛ́li ɖɔ nú Jozɛ́fu ɖɔ: “Nɔví towe lɛ́ɛ ɖo kanlin lɛ́ɛ nyi wɛ ɖo Sikɛ́mu. Wǎ nú má sɛ́ we dó gɔ̌n yětɔn.” Jozɛ́fu ka ɖɔ n'i ɖɔ: “É nyɔ́!”\nÉnɛ́ ɔ́, Izlayɛ́li ɖɔ n'i ɖɔ: “Yi kpɔ́n ɖɔ nɔví towe lɛ́ɛ ɖo ganjí a jí, kanlin lɛ́ɛ lɔmɔ̌ ɖo ganjí a jí. Nú a ko yi ɔ́, a nǎ wá ɖɔ lě e yě ɖe gbɔn ɔ́ nú mì.” Tɔdo Eblɔ́n tɔn ɔ́ mɛ wɛ Izlayɛ́li nɔ bó sɛ́ Jozɛ́fu dó Sikɛ́mu.\nÉe Jozɛ́fu yi Sikɛ́mu ɔ́, é ɖo flúflú wɛ gbɔn gle ta gle ta, bɔ nya ɖé mɔ ɛ, bó kanbyɔ́ ɛ ɖɔ: “Étɛ́ ba wɛ a ɖe?”\nBɔ Jozɛ́fu yí gbe nú nya ɔ́ ɖɔ: “Nɔví ce lɛ́ɛ ba wɛ un ɖe; kɛnklɛ́n bó ɖɔ fí e nyi kanlin yětɔn lɛ́ɛ gbɔn wɛ yě ɖe ɔ́ nú mì.”\nBɔ nya ɔ́ ɖɔ: “Yě kó gosín fí, un se bɔ yě ɖo ɖiɖɔ wɛ ɖɔ émí ná yi Dotáni.” Ée Jozɛ́fu se mɔ̌ ɔ́, é dó mɔ̌ nú nɔví tɔn lɛ́ɛ, bó yi mɔ yě ɖo Dotáni.\nJozɛ́fu sín nɔví lɛ́ɛ mɔ ɛ jǎwe. Cóbónú é ná wá gɔ̌n yětɔn ɔ́, yě blǎ gbě ɖɔ émí ná hu i.\nYě jɛ ɖiɖɔ nú yěɖée jí ɖɔ: “Hǐn! Mi kpɔ́n! Dlɔ̌kútɔ́ mǐtɔn nɛ́ jǎwe nɛ́!\nDin ɔ́, mi nú mǐ ná hu i, bó ná sɔ́ cyɔ tɔn nyi dó dotɔ mɛ, bó ná yi ɖɔ adǎnkanlin wɛ wlí i ɖu. Énɛ́ ɔ́, mǐ ná kpɔ́n ɖɔ dlɔ̌ e é kú lɛ́ɛ ná ɖi nǔgbó ají.”\nHwlibɛ́ni se gbě e blá wɛ yě ɖe ɔ́, bó hwlɛ́n Jozɛ́fu ɖo yě sí. É ɖɔ nú yě ɖɔ: “Mǐ ní má hu i ó.”\nHwlibɛ́ni lɛ́ ɖɔ: “Mǐ ní ma kɔn hun nyi ayǐ ó. Mǐ ní sɔ́ ɛ nyi dó dotɔ e ɖo gbětótló mɛ fí ɔ́ mɛ kpowun. Mǐ ní ma hu i ó.” É ɖɔ mɔ̌ ɖó é jló ná hwlɛ́n Jozɛ́fu ɖo yě sí, bó ná lɛ́ kɔ n'i sɛ́ dó tɔ́ tɔn wú wɛ é ɖɔ mɔ̌.\nÉe Jozɛ́fu wá nɔví tɔn lɛ́ɛ gɔ́n lě tlóló ɔ́, yě zɔn jǐ tɔn, bó ɖe awu gaga hwɛkannɔ e ɖo kɔ n'i ɔ́,\nlobo sɔ́ ɛ nyi dó dotɔ ɔ́ mɛ; dotɔ ɔ́ ká kó mɛ bǐ; sin ɖěbǔ ɖ'é mɛ ǎ.\nÉe yě bló mɔ̌ ɔ́, yě wǎ jínjɔ́n ayǐ, bó ná ɖu nǔ. Hwenu e yě ɖo nǔ ɖu wɛ ɔ́, yě mɔ Isimayɛ́li ví lɛ́ɛ sín sɔ́ lɛ́ɛ gosín Galadi jǎwe. Isimayɛ́li ví lɛ́ɛ dó nǔsáwǔ wǎnɖagbenɔ kpó célu kpó, kpódó atínhúnhɔ́n wǎnɖagbenɔ kpó37.25 È nɔ zán nǔ wǎnɖagbenɔ énɛ́ lɛ́ɛ dó gbɔ azɔn nú mɛ lɛ́ɛ. È nɔ lɛ́ zán dó hɛn cyɔ lɛ́ɛ ɖó te. sín agban nú lǎkúnmí yětɔn lɛ́ɛ, bó xwe Ejípu.\nÉnɛ́ ɔ́, Judáa ɖɔ nú nɔví tɔn lɛ́ɛ ɖɔ: “Nú mǐ hu nɔví mǐtɔn bó sɔ́ cyɔ tɔn hwlá ɔ́, le tɛ́ wɛ ɖ'é mɛ nú mǐ?\nMi gbɔ nú mǐ ná sɔ́ ɛ sa nú Isimayɛ́li ví lɛ́ɛ. Mǐ ní má hu i ó, ɖó nɔví mǐtɔn wɛ é nyí; hun mǐtɔn wɛ.” Bɔ nɔví tɔn lɛ́ɛ yí gbe nú xó e é ɖɔ ɔ́.\nÉe ajɔ̌tɔ́ Madiáani ví lɛ́ɛ jɛ fínɛ́ ɔ́, Jozɛ́fu sín nɔví lɛ́ɛ ɖe e tɔ́n sín dotɔ ɔ́ mɛ, bó sɔ́ ɛ sa. Yě sɔ́ ɛ sa nú Isimayɛ́li ví lɛ́ɛ yí gankwɛ́ ko, bɔ yě kplá ɛ yi Ejípu.\nHwlibɛ́ni ka ɖo fínɛ́ hwenɛ́nu ǎ. Ée é lɛ́ kɔ wá dotɔ ɔ́ kɔn ɔ́, é mɔ ɖɔ Jozɛ́fu kún sɔ́ ɖ'é mɛ ó. Ée é mɔ mɔ̌ ɔ́, wǔ kú i, bɔ é vún awu dó kɔ nú éɖée,\nbó lɛ́ kɔ yi nɔví tɔn lɛ́ɛ gɔ́n bó ɖɔ: “Jozɛ́fu sɔ́ ɖo dotɔ ɔ́ mɛ ǎ. Nɛ̌ un ná wa nǔ gbɔn din?”\nÉe Hwlibɛ́ni ɖɔ mɔ̌ ɔ́, yě zě Jozɛ́fu sín awu ɖaxó ɔ́, bó hu gbǎgbá ɖokpó, lobo zé awu ɔ́ nylɔ́ dó hun tɔn mɛ.\nÉe yě bló fó ɔ́, yě zé awu ɔ́ sɛ́ dó tɔ́ yětɔn bó ɖɔ sɛ́ dó e ɖɔ: “Nǔ e mǐ mɔ ɔ́ ɖíe mɛ! Kpɔ́n ɖɔ vǐ towe sín awu ɖaxó ɔ́ wɛ, abǐ mɛ ɖěvo tɔn wɛ a jí.”\nÉe Jakɔ́bu mɔ awu ɔ́, é tunwun, bó ɖɔ: “Vǐ ce sín awu ɖíe! Kanlin ɖíe wlí vǐ ce ɖu e! Kanlin ɖíe vúnvún i e!”\nÉnɛ́ ɔ́, é vún awu dó kɔ nú éɖée, bó sɔ́ nǔwamɛwu dó, lobo byɔ́ vǐ tɔn sín aluwɛ mɛ, bó nɔ mɛ xɔ azǎn.\nVǐ tɔn súnnu lɛ́ɛ kpó nyɔ̌nu lɛ́ɛ kpó bǐ wá dó gbɔ n'i, có é ká se ǎ. É nɔ́ ɖo ɖiɖɔ wɛ ɖɔ: “Un ná nɔ aluwɛ mɛ mɔ̌ káká bó ná yi mɔ vǐ ce ɖo kútomɛ.” É nɔ́ ɖo vǐ tɔn ví wɛ.\nMadiáani ví lɛ́ɛ ká kplá Jozɛ́fu yi Ejípu, bó sɔ́ ɛ sa xá nya ɖé; è nɔ ylɔ́ nya ɔ́ ɖɔ Potifáa. Potifáa ɔ́ wú wɛ Ejípu xɔ́sú ɔ́ nɔ́ ɖeji dó. É wɛ nyí sɔ́ja e nɔ cɔ́ axɔ́sú ɔ́ lɛ́ɛ sín gǎn.


A ka Ðó Linlin E Jehovah Nɔ Ðó Dó Nǔjlɔjlɔwiwa Wu É À? | Nùkplɔnkplɔn\n“Un na jla Mawu Mavɔmavɔ sín nyikɔ. . . . Mawu gbejinɔtɔ́ wɛ. É nɔ wà nùblibli [alǒ ‘nǔ agɔ,’ nwt] ǎ.”—SƐ́N. 32:3, 4.\nHAN LƐ: 110, 2\nNƐ̌ WEMAFƆ ELƆ LƐ FLÍNFLÍN KA NA D’ALƆ MǏ GBƆN HWENU E È WÀ NǓ AGƆ XÁ MǏ É?\n1 Piyɛ́ɛ 5:5\n1, 2. (a) Nǔ agɔ tɛ è ka wà xá Nabɔti kpo vǐ sunnu tɔn lɛ kpo?(b) Jijɔ wè tɛ lɛ mǐ ka na ba dò na ɖò xota elɔ mɛ?\nDǑ NUKÚN mɛ bo kpɔ́n. È dóhwɛ agɔ nya ɖé ɖɔ é hu hwɛ e wu è nɔ ɖó kúhwɛ́ nú mɛ é ɖé. Nùvɔnɔ ɖé lɛ ɖekúnnu agɔ dó wǔ tɔn bɔ è hu i; ahwi xò mɛ tɔn lɛ kpo xɔ́ntɔn tɔn lɛ kpo bǐ. Avivɔfún bla mɛ e yí wǎn nú nǔjlɔjlɔwiwa lɛ é hwenu e ye mɔ bɔ è hu nya xomɛvɔnɔ enɛ kpo vǐ sunnu tɔn lɛ kpo é. Tan enɛ nyí xɛxó ɖé kpowun ǎ. Jehovah sɛntɔ́ gbejinɔtɔ́ e nɔ nyí Nabɔti é wɛ nǔ enɛ gbò. Hwenu e Axɔsu Akabu ɖò axɔsu ɖu wɛ ɖò Izlayɛli é wɛ é nɔ gbɛ̀.—1 Axɔ. 21:11-13; 2 Axɔ. 9:26.\n2 Ðò xota elɔ mɛ ɔ, mǐ na lin tamɛ kpɔ́n dó nǔ e gbò Nabɔti é kpo afɔ e mɛxo agun tɔn gbejinɔtɔ́ ɖé ɖè nyì dò ɖò agun Klisanwun tɔn xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn mɛ é kpo jí. Dò biba nú kpɔ́ndéwú Biblu tɔn enɛ lɛ na kplɔ́n mǐ ɖɔ enyi mǐ na ɖexlɛ́ ɖɔ mǐ ɖó linlin e Jehovah nɔ ɖó dó nǔjlɔjlɔwiwa wu é ɔ, mɛɖesɔhwe ɖò taji. Mǐ na lɛ́vɔ kplɔ́n ɖɔ hwenu e mǐ ɖ’ayi nǔagɔwiwa wu ɖò agun ɔ mɛ é ɔ, jlǒ sísɔ́ dó sɔ́ hwɛ kɛ mɛ sixu xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖó linlin e Jehovah nɔ ɖó dó nǔjlɔjlɔwiwa wu é.\nNǓAGƆWIWA ÐAXÓ ÐÉ\n3, 4. Mɛ alɔkpa tɛ Nabɔti ka nyí? Etɛwu é ka gbɛ́ ɖɔ emi kún na sà viwungle emitɔn nú Axɔsu Akabu ó?\n3 Nabɔti nɔ gbeji nú Jehovah hwenu e Izlayɛli-ví gègě ɖò kpɔ́ndéwú nyanya Axɔsu Akabu tɔn kpo asì tɔn Axɔsi Jezabɛli nùbaɖabaɖa ɔ kpo tɔn xwedó wɛ é. Baalu sɛntɔ́ enɛ lɛ nɔ ɖó sísí ɖebǔ nú Jehovah ǎ, ye ka nɔ lɛ́ keya nú nugbodòdó tɔn lɛ ǎ. Amɔ̌, kancica e Nabɔti ɖó kpo Jehovah kpo é xɔ akwɛ n’i hú gbɛ̀ éɖesunɔ tɔn.\n4 Xà 1 Axɔsu lɛ 21:1-3. Hwenu e Akabu byɔ Nabɔti ɖɔ emi na xɔ viwungle tɔn alǒ na ɛ ee nyɔ́ hú mɔ̌ é ɖevo ɖó tɛn tɔn mɛ é ɔ, Nabɔti gbɛ́. Etɛwu? É tinmɛ kpo sísí kpo ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ ni ma lɔn nú má jó gǔ e un ɖu ɖò tɔ́gbó ce lɛ sí ɔ nú we ó!” Gbɛ̌ e Nabɔti gbɛ́ é jinjɔn sɛ́n e Jehovah na akɔta Izlayɛli tɔn é jí; sɛ́n enɛ gbɛ́ ɖɔ mɛɖé ni ma sà gǔ e akɔta ɖé ɖu é kaka sɔyi ó. (Lev. 25:23; Kɛ́n. 36:7) É ɖò wɛn ɖɔ Nabɔti ɖó linlin e Jehovah nɔ ɖó dó nǔ lɛ wu é.\n5. Nɛ̌ Jezabɛli ka ɖ’alɔ ɖò Nabɔti sín kú mɛ gbɔn?\n5 É blawu ɖɔ gbɛ̌ e Nabɔti gbɛ́ é zɔ́n bɔ Axɔsu Akabu kpo asì tɔn kpo wà dakaxomɛwu ɖebɔdoɖewu sín nǔ ɖé lɛ. Bonu Jezabɛli na mɔ tɛn dó yí viwungle ɔ nú asú tɔn ɔ, é bló tuto hwɛ agɔ e è dó Nabɔti é tɔn, b’ɛ sín enɛ wu bɔ è hu Nabɔti kpo vǐ sunnu tɔn lɛ kpo bǐ. Nɛ̌ Jehovah ka na ɖeɖɛ nǔagɔwiwa ɖaxó enɛ gbɔn?\nHWƐJLƆJLƆÐIÐƆ JEHOVAH TƆN\n6, 7. Nɛ̌ Jehovah ka ɖexlɛ́ ɖɔ emi yí wǎn nú hwɛjlɔjlɔɖiɖɔ gbɔn? Etɛwu enɛ ka na ko dó gbɔ nú Nabɔti sín hɛnnumɔ lɛ kpo xɔ́ntɔn tɔn lɛ kpo?\n6 Jehovah yawǔ sɛ́ Elíi dó Akabu gɔ́n. Elíi ɖɔhwɛ dó Akabu ɖɔ é nyí mɛhutɔ́ bo lɛ́ nyí ajotɔ́; nugbǒ ka wɛ. Gbeta tɛ kɔn Jehovah ka wá dó ninɔmɛ ɔ wu? È na wà nǔ e è wà xá Nabɔti é pɛ́ɛ́ xá Akabu, asì tɔn, kpo vǐ sunnu tɔn lɛ kpo.—1 Axɔ. 21:17-25.\n7 Hu e Akabu hu Nabɔti kpo vǐ tɔn lɛ kpo é vɛ́ nú mɛ yetɔn lɛ kpo xɔ́ntɔn yetɔn lɛ kpo có, tuùn e ye tuùn ɖɔ Jehovah mɔ nǔ jɛ nǔagɔwiwa ɔ wu bo yawǔ ɖeɖɛ é dó gbɔ nú ye ɖó bǎ ɖé mɛ. É ɖò mɔ̌ có, nǔmaɖónukún ɖé jɛ bo na ko tɛ́n sɔ́ e ye sɔ́ yeɖée hwe bo lɛ́ ɖeji dó Jehovah wu é kpɔ́n.\n8. Nɛ̌ Akabu ka wà nǔ gbɔn hwenu e é sè hwɛɖónúmɛ Jehovah tɔn é? Etɛ mɛ é ka tɔn kɔ dó?\n8 Ee Akabu sè hwɛ e Jehovah ɖó n’i é ɔ, “é vún awu dó kɔ nú éɖée, bo bɛ́ ati kplá, lobo bla nu. Ati ɔ mɛ wɛ é nɔ dɔ́; kéze ɔ, é nɔ ɖò zɔnlin ɖi wɛ wǔɖéwúɖé.” Akabu sɔ́ éɖée hwe! Etɛ mɛ é ka tɔ́n kɔ dó? Jehovah ɖɔ nú Elíi ɖɔ: “Ee é sɔ́ éɖée hwe mɔ̌ ɔ, un sɔ́ na kɔn nǔ nyanya dó xwédo tɔn jí hwenu e é ɖò axɔsu ɖu wɛ ɔ ǎ; loɔ, vǐ tɔn hwenu wɛ nǔ nyanya ɔ na kɔn dó xwédo tɔn jí.” (1 Axɔ. 21:27-29; 2 Axɔ. 10:10, 11, 17) Jehovah ‘mɛ e nɔ mɔ nǔ jɛ ayi mɛ é’ kú nǔblawu nú Akabu ɖó bǎ ɖé mɛ.—Nùx. 17:3.\nMƐÐESƆHWE NƆ CYƆN ALƆ MƐ JÍ\n9. Etɛwu mɛɖesɔhwe ka na ko cyɔn alɔ hɛnnumɔ Nabɔti tɔn lɛ kpo xɔ́ntɔn tɔn lɛ kpo jí?\n9 Nɛ̌ gbeta enɛ ka cí nú mɛ ɖěɖee tuùn adaka e Akabu xò é? Huzuhuzu enɛ sixu ko tɛ́n hɛnnumɔ Nabɔti tɔn kpo xɔ́ntɔn tɔn lɛ kpo sín nùɖiɖi kpɔ́n. Enyi mɔ̌ hǔn, mɛɖesɔhwe na ko cyɔn alɔ ye jí, bo na ko sísɛ́ ye bɔ ye na kpó ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ kpo gbejininɔ kpo lobo ɖeji ɖɔ, nǔagɔwiwa gló Mawu emitɔn. (Xà Sɛ́nflínmɛ 32:3, 4.) Nabɔti, vǐ sunnu tɔn lɛ kpo hɛnnumɔ yetɔn lɛ kpo na ɖu hwɛ jlɔjlɔ e nǔ bǐ vɔ ɖ’ewu é sín vivǐ hwenu e Jehovah na fɔ́n nǔjlɔjlɔwatɔ́ lɛ sín kú é. (Jɔb. 14:14, 15; Jaan 5:28, 29) Hú mɔ̌ ɔ, mɛɖesɔhwetɔ́ ɖé nɔ flín ɖɔ “Mawu na ɖɔhwɛ dó nǔ e è wà lɛ bǐ, kaka jɛ ee è wà dó nǔglɔ lɛ jí; é sixu nyí nǔ ɖagbe, é ka sixu nyí nǔ nyanya.” (Nùt. 12:14) Nugbǒ ɔ, nú Jehovah na ɖɔhwɛ ɔ, é nɔ ɖó ayi nùɖé lɛ wu bɔ mǐdɛɛ lɛ nɔ tuùn ǎ. Enɛ wu ɔ, mɛɖesɔhwe nɔ cyɔn alɔ xomɛvɔnɔ lɛ jí bɔ ye nɔ j’ayǐ ɖò gbigbɔ lixo ǎ.\n10, 11. (a) Ninɔmɛ tɛ lɛ ka sixu tɛ́n nùɖiɖi mǐtɔn kpɔ́n? (b) Ali tɛ lɛ nu mɛɖesɔhwe ka na cyɔn alɔ mǐ jí ɖè?\n10 Enyi mɛxo agun tɔn lɛ wá gbeta e a ma mɔ nukúnnú jɛ mɛ ǎ é ɖé kɔn, alǒ vlafo a ma yí gbè na ǎ ɔ, nɛ̌ a ka na wà nǔ gbɔn? Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi è yí wǔjɔmɛzɔ́ ɖé sín así we, alǒ è yí sín mɛ e a yí wǎn na é ɖé sí ɔ, etɛ a ka na wà? Enyi asì towe, asú towe, vǐ towe, alǒ xɔ́ntɔn vívɛ́ towe ɖé wɛ è ɖè sín agun mɛ bɔ a ma yí gbè na ǎ ɔ, etɛ a ka na wà? Enyi a lin ɖɔ è kú nǔblawu nú nùwanyidotɔ́ e è ma ɖó na kú na ǎ é ɖé ɔ, etɛ a ka na wà? Ninɔmɛ mɔhun lɛ sixu tɛ́n nùɖiɖi e mǐ ɖó nú Jehovah kpo tutoblonunu tɔn kpo é kpɔ́n. Nɛ̌ mɛɖesɔhwe ka na cyɔn alɔ jǐ we hwenu e a na ɖò tɛnkpɔn mɔhun ɖé mɛ é gbɔn? Mǐ ni kpɔ́n ɖò ali wè nu.\nEnyi mɛxo agun tɔn lɛ wá gbeta ɖé kɔn bɔ a ma yí gbè na ǎ ɔ, nɛ̌ a ka na wà nǔ gbɔn? (Kpɔ́n akpáxwé 10 kpo 11 kpo)\n11 Nukɔntɔn ɔ, mɛɖesɔhwe na sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na tuùn ɖɔ mǐ kún mɔ nǔ jɛ ninɔmɛ ɔ mɛ bǐ mlɛ́mlɛ́ ó. Enyi mǐ na bo mɔ nukúnnú jɛ ninɔmɛ ɖé mɛ gbɔn ɖebǔ ɔ, Jehovah kɛɖɛ jɛn sixu mɔ nukúnnú jɛ ayi gbɛtɔ́ tɔn mɛ. (1 Sam. 16:7) Nugbǒ taji enɛ tuùntuùn na sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na sɔ́ mǐɖée hwe, bo na tuùn dogbó mǐtɔn lɛ, lobo na jla linlin e mǐ ɖó dó ninɔmɛ ɔ wu lɛ é ɖó. Wegɔ ɔ, mɛɖesɔhwe na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na hwíhwɛ́ mǐɖée bo ɖó suúlu, lobo nɔte kpɔ́n Jehovah bonu é na jla nǔ agɔ ɖebǔ e è wà é ɖó. Lee nya nùnywɛtɔ́ ɔ wlan gbɔn é ɔ, “Mɛ e nɔ ɖó sísí nú Mawu lɛ wɛ nǔ na nyɔ́ na, . . . amɔ̌, nǔ ɖó na nyɔ́ nú mɛdídá ǎ . . . é na wɛ́n kú, é na dɔ́ji ǎ.” (Nùt. 8:12, 13) É ɖò wɛn ɖɔ, nǔwiwa kpo mɛɖesɔhwe kpo na wà ɖagbe nú mɛ ɖěɖee ninɔmɛ ɖé kàn lɛ é bǐ ɖò gbigbɔ lixo.—Xà 1 Piyɛ́ɛ 5:5.\nWALƆ YƐMƐNÚWIWA TƆN ÐÉ\n12. Tan tɛ mǐ ka na ba dò na dìn? Etɛwu?\n12 Klisanwun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn e ɖò Antyɔci Silíi tɔn lɛ é ɖí xwi xá ninɔmɛ ɖé b’ɛ tɛ́n mɛɖesɔhwe kpo jlǒ sísɔ́ dó sɔ́ hwɛ kɛ mɛ kpo yetɔn kpɔ́n. Mi nú mǐ ni ba dò nú tan enɛ bo kpɔ́n lee é na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na gbéjé linlin e mǐ nɔ ɖó dó hwɛsɔkɛ mɛ wu é kpɔ́n gbɔn é. É na lɛ́ zɔ́n bɔ nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e mǐ ɖó dó lee hwɛsɔkɛ mɛ cá kàn xá linlin e Jehovah nɔ ɖó dó nǔjlɔjlɔwiwa wu é gbɔn é na gɔ́ngɔ́n d’eji.\n13, 14. Wǔjɔmɛ tɛ lɛ sín vivǐ mɛsɛ́dó Piyɛ́ɛ ka ɖu? Nɛ̌ é ka ɖè adɔgbigbo xlɛ́ gbɔn?\n13 Mɛxo agun tɔn ɖé wɛ nú mɛsɛ́dó Piyɛ́ɛ bɔ è tuùn i ganji ɖò agun Klisanwun tɔn mɛ. Xɔ́ntɔn vívɛ́ Jezu tɔn wɛ n’i, lobɔ è zé azɔ̌ titewungbe ɖé lɛ d’alɔ mɛ n’i. (Mat. 16:19) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖò xwè 36 H.M. tɔn ɔ, è jɔwu Piyɛ́ɛ b’ɛ jla wɛnɖagbe ɔ Kɔnɛyi kpo mɛ tɔn lɛ kpo. Nǔ nukúnɖeji ɖé wɛ nyí nǔ enɛ ɖó Kosi e ma gbò ada ǎ é ɖé wɛ nú Kɔnɛyi. Hwenu e gbigbɔ mímɛ́ jɛte dó Kɔnɛyi kpo mɛ tɔn lɛ kpo jí é ɔ, Piyɛ́ɛ yí gbè ɖɔ: “Mɛ elɔ lɛ é Mawu na [gbigbɔ mímɛ́] lee é na mǐ lɔmɔ̌ gbɔn ɔ, è sixu gbɛ̀ ɖɔ è ma [bló baptɛm] nú ye kpo sín kpo ó à?”—Mɛ. 10:47.\n14 Ðò xwè 49 H.M. tɔn ɔ, mɛsɛ́dó lɛ kpo mɛxo agun tɔn e ɖò Jeluzalɛmu lɛ é kpo kplé bo na kpɔ́n ɖɔ Kosi e wá huzu Klisanwun lɛ é ɖó na gbò ada alǒ gbɔ wɛ à jí. Ðò kplé enɛ jí ɔ, Piyɛ́ɛ ɖɔ xó kpo adɔgbigbo kpo bo flín nɔví lɛ ɖɔ gbigbɔ mímɛ́ jɛte dó Kosi e ma gbò ada ǎ lɛ é jí ɖò xwè ɖé lɛ ɖíe. Nǔ e Piyɛ́ɛ mɔ kpo nukún éɖesunɔ tɔn lɛ kpo é d’alɔ hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn tawun b’ɛ wá gbeta ɖé kɔn. (Mɛ. 15:6-11, 13, 14, 28, 29) Lee Piyɛ́ɛ xwlé nǔ e jɛ lɛ é ye kpo adɔgbigbo kpo gbɔn é na ko sù Jwifu lɛ kpo Kosi e wá huzu Klisanwun lɛ é kpo nukúnmɛ. Kpɔ́n lee jiɖe ɖiɖó dó nya enɛ e zin ɖò gbigbɔ lixo é wu na ko bɔwǔ sɔ́ é!—Ebl. 13:7.\n15. Afɔ tɛ Piyɛ́ɛ ka ɖè nyì dò hwenu e é ɖò Antyɔci Silíi tɔn é? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n15 Táan klewun ɖé gudo ɖò kplé e ye bló ɖò xwè 49 H.M. tɔn é gudo ɔ, Piyɛ́ɛ yì Antyɔci Silíi tɔn. Hwenu e é ɖò finɛ é ɔ, é vo bo nɔ kpɔ́ xá nɔví tɔn e nyí Kosi lɛ é. É ɖò wɛn ɖɔ, nǔ e Piyɛ́ɛ tuùn lɛ é kpo nǔ e é ko mɔ kpɔ́n lɛ é kpo hɛn lè wá nú ye tawun. Amɔ̌, hwenu e Piyɛ́ɛ ɖó nǔ e ɖu xá ye wɛ é ɖè é te ajijimɛ é ɔ, kpɔ́n lee é na ko kpaca ye bo lɛ́ vɛ́ nú ye sɔ́ é! Nǔ enɛ e Piyɛ́ɛ wá é wà nǔ dó Jwifu ɖevo e ɖò agun ɔ mɛ lɛ é wu, kaka jɛ Baanabasi jí, bɔ ye lɔ wà mɔ̌. Etɛ ka zɔ́n bɔ Klisanwun mɛxo agun tɔn e ko zin é ɖé wà nǔ enɛ e sixu ko klán agun ɔ é? Ðò taji ɔ, etɛ ninɔmɛ enɛ ka sixu kplɔ́n mǐ hwenu e mɛxo agun tɔn ɖé ɖɔ xó ɖé alǒ wà nùɖé b’ɛ vɛ́ nú mǐ é?\n16. Nɛ̌ è ka gbɛ́ nǔ nú Piyɛ́ɛ gbɔn? Nùkanbyɔ tɛ lɛ enɛ ka fɔ́n nyite?\n16 Xà Galatinu lɛ 2:11-14. Piyɛ́ɛ jɛ fɛ́ca xɛsiɖiɖi nú gbɛtɔ́ tɔn mɛ. (Nùx. 29:25) Piyɛ́ɛ ɖesunɔ tuùn linlin e Jehovah ɖó dó ninɔmɛ ɔ wu é có, é ɖi xɛsi dó lee é na cí nú Jwifu e ɖò agun Jeluzalɛmu tɔn mɛ bo gbò ada lɛ é wu. Mɛsɛ́dó Pɔlu e nɔ kplé e è bló ɖò Jeluzalɛmu ɖò xwè 49 H.M. tɔn é tɛnmɛ é gbɛ́ nǔ nú Piyɛ́ɛ ɖò Antyɔci bo ɖè yɛmɛnúwiwa tɔn gbà. (Mɛ. 15:12; Ga. 2:13) Nɛ̌ Kosi e wá huzu Klisanwun bɔ nùwanyido Piyɛ́ɛ tɔn wà nǔ dó ye wu lɛ é ka wà nǔ gbɔn dó nǔagɔwiwa enɛ wu? Ye na lɔn bɔ nǔ enɛ na nyí afɔklɛ́nnú nú ye wɛ à? Piyɛ́ɛ na ba wǔjɔmɛ xɔ akwɛ lɛ kpò ɖó nùwanyido tɔn wu wɛ à?\n17. Nɛ̌ Piyɛ́ɛ ka ɖu hwɛsɔkɛ mɛ Jehovah tɔn sín lè gbɔn?\n17 É ɖò wɛn ɖɔ Piyɛ́ɛ sɔ́ éɖée hwe bo yí gbè nú nǔgbɛnúmɛ Pɔlu tɔn. Nǔtí ɖò Mawuxówema ɔ mɛ bo xlɛ́ ɖɔ é ba wǔjɔmɛ tɔn lɛ kpo ǎ. Nugbǒ ɔ, Mawu wá sɔ́ d’ayi mɛ n’i bɔ é wlan wema-sɛ́dó-mɛ wè bɔ ye ɖò Biblu ɔ mɛ. É jɛ ɖɔ è ni ɖ’ayi wu ɖɔ ɖò wema-sɛ́dó-mɛ wegɔ ɔ mɛ ɔ, Piyɛ́ɛ ylɔ Pɔlu ɖɔ “nɔví mǐtɔn vívɛ́ná.” (2 Pi. 3:15) Nǔ e Piyɛ́ɛ wà nyì dò é sixu ko vɛwǔ nú hagbɛ̌ agun ɔ tɔn e nyí Kosi lɛ é có, Jezu e nyí gǎn agun ɔ tɔn é kpó ɖò Piyɛ́ɛ zán dó wà azɔ̌ na wɛ. (Efɛ. 1:22) Mɔ̌ mɛ ɔ, ali hun nú hagbɛ̌ agun ɔ tɔn lɛ bɔ ye na xwedó kpɔ́ndéwú Jezu kpo Tɔ́ tɔn kpo tɔn bo na nɔ sɔ́ hwɛ kɛ mɛ hú ɖ’ayǐ tɔn. É na nyɔ́ ɖɔ mɛɖé ni ma lɔn bonu nùwanyido gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ ɖé tɔn ni nyí afɔklɛ́nnú n’i ó.\n18. Ninɔmɛ tɛ lɛ ka sixu byɔ ɖɔ mǐ ni ɖè linlin e Jehovah nɔ ɖó dó nǔjlɔjlɔwiwa wu é xlɛ́?\n18 Lee é nyí gbɔn ɖò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ é ɔ, mɛxo agun tɔn e ma ɖó blɔ̌ ǎ é ɖě ɖò agun Klisanwun tɔn égbé tɔn mɛ ǎ, ɖó “mǐ mɛ bǐ wɛ nɔ wà nǔ nyì dò ɖò alɔkpa gègě mɛ.” (Ja. 3:2) Mǐ sixu mɔ nukúnnú jɛ nugbǒ enɛ mɛ fɛɛ, amɔ̌, fí e wuvɛ̌ ɔ ɖè é wɛ nyí hwenu e nùwanyido nɔví ɖé tɔn lɛ wà nǔ dó mǐ wu tlɔlɔ é. Ðò ninɔmɛ mɔhun ɖé mɛ ɔ, mǐ ka na ɖè linlin e Jehovah ɖó dó nǔjlɔjlɔwiwa wu é xlɛ́ à? Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi mɛxo agun tɔn ɖé ɖɔ nùɖé b’ɛ vlɛ́ linlin agɔ ɖiɖó dó mɛ wu ɔ, nɛ̌ a ka na wá nǔ gbɔn? A na lɔn bɔ nǔ e mɛxo agun tɔn ɖé ɖɔ ɖò manywɛ mɛ bɔ é vɛ́ nú we é na nyí afɔklɛ́nnú nú we wɛ à? A na yawu wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ é kún sɔ́ jɛxa mɛxo ó wɛ à, alǒ a na ɖó suúlu bo nɔte kpɔ́n Jezu e nyí gǎn agun ɔ tɔn é? A ka na dó gǎn bo na mɔ nǔ zɛ nùwanyido enɛ wu, vlafo bo lin tamɛ dó xwè nabi e nɔví enɛ wà sinsɛnzɔ́ kpo gbejininɔ kpo na é jí à? Enyi nɔví e hu hwɛ dó we é ɖé kpó ɖò mɛxo agun tɔn sín azɔ̌ wá wɛ, alǒ tlɛ mɔ wǔjɔmɛzɔ́ ɖevo lɛ ɔ, a ka na j’awǎ xá ɛ à? Jlǒ sísɔ́ dó sɔ́ hwɛ kɛ mɛ na ɖexlɛ́ ganji ɖɔ a ɖó linlin e Jehovah nɔ ɖó dó nǔjlɔjlɔwiwa wu é.—Xà Matie 6:14, 15.\n19. Etɛ jí mǐ ka ɖó na kú dó?\n19 Akpàkpà nɔ sɔ́ mɛ ɖěɖee yí wǎn nú nǔjlɔjlɔwiwa lɛ é dó gbè e gbè Jehovah na ɖè nǔagɔwiwa e Satáan kpo gbɛ̀ tɔn nyanya ɔ kpo wà dó gbɛtɔ́ lɛ wu é síìn bǐ mlɛ́mlɛ́ é wu. (Eza. 65:17) Kaka jɛ hwe enɛ nu ɔ, mi nú mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo ni kudeji bá ɖè linlin e Jehovah nɔ ɖó dó nǔjlɔjlɔwiwa wu é xlɛ́ gbɔn dogbó mǐtɔn lɛ tuùntuùn ɖò mɛɖesɔhwe mɛ kpo jlǒ sísɔ́ dó sɔ́ hwɛ kɛ mɛ ɖěɖee hu hwɛ dó mǐ lɛ é kpo gblamɛ.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé A ka Ðó Linlin E Jehovah Nɔ Ðó Dó Nǔjlɔjlɔwiwa Wu É À?\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Avril 2017


Mɛɖé Ðɔ Xó Nya Enɛ Ðɔhun Gbeɖé Kpɔ́n Ǎ | Gbɛzán Jezu Tɔn\n“È Sè Bɔ Mɛɖé Ðɔ Xó Nya Enɛ Ðɔhun Gbeɖé Kpɔ́n Ǎ”\nÈ SƐ́ SƆJA LƐ DÓ ÐƆ YE NI WLÍ JEZU\nNIKODƐMU ÐƆ XÓ DÓ JEZU NU\nJezu kpó ɖò Jeluzalɛmu ɖó Azavaxwe ɔ wutu. É víví n’i ɖó “mɛ gègě ɖò agun ɔ mɛ bo ɖi nǔ n’i.” É ɖò mɔ̌ có, nǔ enɛ víví nú sinsɛngán lɛ ǎ. Ye sɛ́ mɛ dó ɖɔ è ni yì wlí i. (Jaan 7:31, 32) Amɔ̌, Jezu ba na sɔ́ éɖée hwla ǎ.\nÉ nyɔ́ wà ɔ, Jezu cí Jeluzalɛmu bo nɔ ɖò nǔ kplɔ́n mɛ wɛ ɖò agbawungba, bo nɔ ɖɔ: “Hwenu kpɛɖé jɛn kpò, bɔ un na dó nɔ mi mɛ; enɛ gudo ɔ, un na lɛkɔ yì mɛ e sɛ́ mì dó ɔ gɔ́n. Mi na ba mì, mi ka na mɔ mì ǎ; ɖó mi na sixu wá fí e un ɖè ɔ ǎ.” (Jaan 7:33, 34) Jwifu lɛ mɔ nǔ jɛ nǔ e ɖɔ wɛ é ɖè ɔ mɛ ǎ, enɛ wu ɔ, ye ɖɔ ɖò yeɖée tɛntin ɖɔ: “Fitɛ nya elɔ ka jló na yì, bɔ mǐ ma sɔ́ na mɔ ɛ ǎ? É jló na yì gɔ́ nú Jwifu e gbakpé [Glɛkinu] lɛ mɛ lɛ, bo na kplɔ́n nǔ [Glɛkinu] lɛ wɛ à? Bɔ etɛ na ɖɔ wɛ é ka ɖè bo ɖɔ: ‘Mi na ba mì, mi ka na mɔ mì ǎ, ɖó mi na sixu wá fí e un ɖè ɔ ǎ.’” (Jaan 7:35, 36) É ɖò mɔ̌ có, kú e na kú wɛ Jezu ɖè bo na wá fɔ́n dó jixwé é wu ɖɔ xó dó wɛ é ɖè, kɛntɔ́ tɔn lɛ ka sixu xwedó è yì dɔ̌n ǎ.\nAzǎn tɛnwe e è nɔ ɖu xwè ɔ xɔ é wá vivɔnu. Ðò xwè ɔ sín azǎn ɖokpo ɖokpo gbè zǎnzǎn ɔ, vɔsanúxwlémawutɔ́ ɖé nɔ kɔn sìn e è dun ɖò Silowée Tɔ̀ mɛ é dó dò ɖé mɛ b’ɛ nɔ sà yì vɔsakpe ɔ kɔn. Vlafo bo na dó flín aca enɛ mɛ lɛ ɔ, Jezu súxó bo ɖɔ: “Sinnugblá sìn mɛɖé hǔn, ni wá gɔ̌n ce bo wá nu sìn. Lee Mawuxówema ɔ ko ɖɔ gbɔn ɔ, mɛ e ɖi nǔ nú mì ɔ, na huzu tɔjɔtɛn e mɛ sìn e nɔ na gbɛ̀ mɛ ɔ nɔ sà sín é.”—Jaan 7:37, 38.\nNǔ e na wá jɛ hwenu e gbigbɔ mímɛ́ na ɖè ahwanvu Jezu tɔn lɛ bɔ ye na nɔ mɛ e na yì nɔ gbɛ̀ ɖò jixwé lɛ é mɛ é xó ɖɔ wɛ é ɖè. Mɛ ɖiɖe enɛ bɛ́ ɖò kú Jezu tɔn gudo. Ðò xwè e bɔ d’ewu é sín Pantekotu sín azǎn gbè ɔ, sìn gbɛnamɛ tɔn enɛ jɛ sisa jí hwenu e ahwanvu e gbigbɔ ɖè lɛ é jɛ nugbǒ ɔ jla mɛ lɛ jí é.\nBo na dó yí gbè nú nùkplɔnmɛ Jezu tɔn ɔ, mɛɖé lɛ ɖɔ: “Dandan mɛ ɔ, nya elɔ wɛ nyí gbeyiɖɔ Mawu tɔn.” É ɖò wɛn ɖɔ gbeyiɖɔ e xó è ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ é hugǎn Mɔyizi é xó ɖɔ wɛ ye ɖè. Mɛ ɖevo lɛ ɖɔ: “Klisu wɛ;” loɔ, mɛɖé lɛ ɖɔ ɖɔ: “Klisu ɔ sixu gosin Galilée ǎ. Mawuxówema ɔ ko ɖɔ Davidi ví lɛ mɛ wɛ Klisu ɔ ɖó na tɔ́n sín, ɖò Bɛteleyɛmu, Davidi tomɛ.”—Jaan 7:40-42.\nEnɛ wu ɔ, agun ɔ klán gbè. Mɛɖé lɛ ba ɖɔ è ni wlí Jezu có, mɛ ɖě sín alɔ ka jɛ wutu tɔn ǎ. Hwenu e sɔja lɛ lɛkɔ wá sinsɛngán lɛ gɔ́n agbǎ é ɔ, vɔsanúxwlémawutɔ́gán lɛ kpo Falizyɛn lɛ kpo kanbyɔ ye ɖɔ: “Etɛwu mi ma ka kplá ɛ wá ǎ?” Sɔja lɛ yí gbè nú ye ɖɔ: “È sè bɔ mɛɖé ɖɔ xó nya enɛ ɖɔhun gbeɖé kpɔ́n ǎ.” Sinsɛngán lɛ sìn xomɛ bo sɔ́ xó ɔ dó ɖó mɛcako kpo mɛzunzun kpo na bo ɖɔ: “Mi lɔmɔ̌ mi jó miɖée dó n’i bɔ é flú mi wɛ à? Mi mɔ gǎn mǐtɔn lɛ ɖě abǐ Falizyɛn lɛ ɖě ɖi nǔ n’i à? Mɛ tobutobu elɔ lɛ e ma ka tuùn Mɔyizi Sɛ́n ɔ ǎ, bo ɖò xwixwedó è wɛ lɛ ɔ, nu wɛ é ko dó ye.”—Jaan 7:45-49.\nHwenɛnu ɔ, Nikodɛmu e nyí Falizyɛn ɖé bo lɛ́ nyí Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Jwifu lɛ Tɔn sín hagbɛ̌ ɖé é sɔ́ tamɛ nyì gbě bo ɖɔ xó dó Jezu nu. É ko ɖó xwè wè adaɖé mɔ̌ dìn bɔ Nikodɛmu zɔn zǎn wá Jezu gɔ́n bo lɛ́ xlɛ́ ɖɔ emi ɖi nǔ n’i. Dìn ɔ, Nikodɛmu ɖɔ: “Ðò sɛ́n mǐtɔn mɛ ɔ, è nɔ ɖó hwɛ nú mɛɖé ma sè xó ɖé ɖò nu tɔn, ma ka tuùn nǔ e é wà nyì dò ɔ à?” Xósin tɛ ye ka dó ba hwɛjijɔ na? “Galiléenu wɛ hwi lɔmɔ̌ nyí à? Kpɔ́n Mawuxówema ɔ mɛ ganji bo! A na mɔ ɖɔ gbeyiɖɔ Mawu tɔn ɖě kún gosin Galilée ó.”—Jaan 7:51, 52.\nBiblu ɖɔ tlɔlɔ ɖɔ gbeyiɖɔ ɖé na gosin Galilée ǎ. É ɖò mɔ̌ có, Xó Mawu Tɔn ɖexlɛ́ ɖɔ Klisu tɔ́n sín finɛ; è ko ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ “weziza ɖaxó ɖé” na hɔ́n ɖò “Galilée e nyí jonɔ lɛ sín tokpɔnla é” mɛ. (Ezayíi 8:23-9:1; Matie 4:13-17) Hú mɔ̌ ɔ, è jì Jezu ɖò Bɛteleyɛmu lee è ko ɖɔ ɖ’ayǐ gbɔn é b’ɛ lɛ́ nyí kúnkan Davidi tɔn. Falizyɛn lɛ sixu tuùn nǔ enɛ fɛɛ có, é cí ɖɔ ye bú gbɛtɔ́ lɛ gbɔn linlin e ma sɔgbe ǎ lɛ é gègě fúnfún fúnfún kpé dó Jezu wu gblamɛ.\nNɛ̌ Jezu ka sixu ko dɔn ayi mɛ lɛ tɔn wá nǔ e nɔ jɛ ɖò xwè ɔ sín azǎn ɖokpo ɖokpo gbè zǎnzǎn é jí gbɔn?\nAniwu sɔja lɛ ma ka kpéwú bo wlí Jezu ǎ? Nɛ̌ sinsɛngán lɛ ka wà nǔ gbɔn?\nEtɛ ka xlɛ́ ɖɔ Klisu ɔ na gosin Galilée?


Tɛ́ Dó Nugbodòdó Jehovah Tɔn E Kúnkplá Walɔ Ðagbe lɛ É Wu\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Abui Acoli Afrikaans Ajagbe Albanie-Gbè Altaï-Gbè Alur Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ateso-Gbè Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bambara Baoulé Basque-Gbè Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chavacano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuabo Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Guinée-Bissao Tɔn Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Dayak Ngaju Digor Douala Eblegbe Edo Efik Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galice-Gbè Galles-Gbè Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gokana Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Ibinda Ibo Ichinamwanga Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Javan-Gbè Jula Kabiye Kachin Kana Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisi Kisonge Kongo Krio Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Kyangonde Laos-Gbè Lenje Lettonie-Gbè Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Marathi Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mende Mixe Mixtèque (Guerrero) Mizo Mongolie-Gbè Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Navajo Ndau Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Otomi (Vallée du Mezquital) Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quiché Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Romani (Macédoine Tɔn) Romani (Tofɔligbé Grèce Tɔn Tɔn) Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Romany (Serbia) Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Rutooro Samoa-Gbè Sangir Sango Saramacca-Gbè Sena Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tajikistan-Gbè Tamoul Tandroy Tankarana Tarahumara Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Valencian Vegbe Venda Vezo Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zapotec-Gbè (Lachiguiri Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè Îles Féroé-Gbè\nJehovah Mawu sɔnǔ nú nugbodòdó e kúnkplá walɔ ɖagbe lɛ é nú gbɛtɔ́ lɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é ɖɔ ɖɔ alɔwliwli ɖó na nyí kancica tɛgbɛ tɔn ɖé ɖò sunnu ɖokpo kpo nyɔnu ɖokpo kpo tɛntin. (Mt 19:4-6, 9) É gbɛ́ nùblibliwiwa alɔkpa lɛ bǐ. (1Kɔ 6:9, 10) É tlɛ ɖó nugbodòdó e kúnkplá nǔsisɔ kpo acɔ́biba kpo lɛ é ayǐ, b’ɛ ɖè togun tɔn ɖó vo.—Sɛ́ 22:5; 1Ti 2:9, 10.\nÐò gbɛ̀ égbé tɔn mɛ ɔ, mɛ gègě nɔ xò nugbodòdó Jehovah tɔn lɛ nyì kɛ́n. (Hlɔ 1:18-32) Linlin e mɛ lɛ nɔ ɖó ɖò kpaà mɛ dó nǔsisɔ, acɔ́biba kpo lee è na zán gbɛ̀ gbɔn é kpo wu é wɛ ye nɔ xwedó. Mɛ gègě nɔ sɔ́ nǔ kwijikwiji e wà wɛ ye ɖè é ɖó ajo, bo nɔ mɔ xó ɖɔ dó mɛ ɖěɖee ma nɔ zán gbɛ̀ ye ɖɔhun ǎ lɛ é wu.—1Pi 4:3, 4.\nÐó mǐ nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ wutu ɔ, mǐ ɖó na tɛ́ dó nugbodòdó walɔ ɖagbe tɔn Mawu tɔn lɛ wu kpo akɔnkpinkpan kpo. (Hlɔ 12:9) Gbɔn nɛ̌ é? Mǐ ɖó na ɖɔ nǔ e é yí gbè na lɛ é nú mɛ ɖevo lɛ kpo sísí kpo. Amɔ̌, mǐ ɖó na lɛ́ zán gbɛ̀ ɖagbe mǐɖesunɔ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, nú mǐ jló na cyan nǔzinzan kpo nǔ e mǐ na dó ba acɔ́ na lɛ é kpo ɔ, mǐ sixu kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Nǔzinzan e un nɔ cyan lɛ é ka nɔ xlɛ́ ɖɔ un ɖò gudo nú nugbodòdó Jehovah tɔn lɛ alǒ gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ wɛ à? Nǔsisɔ ce kpo acɔ́biba ce kpo ka nɔ xlɛ́ ɖɔ un nyí Klisanwun e nɔ ɖó sísí nú Mawu é à?’ Alǒ nú mǐ jló na kpɔ́n tuto televiziɔn jí tɔn ɖé kabǐ fímu ɖé ɔ, mǐ sixu kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Tuto enɛ ka na nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ à? Nugbodòdó walɔ ɖagbe tɔn tɛ lɛ é ka sɔ́ sù? Nǔ e un nɔ dó ɖè ayi ɖ’ayǐ na lɛ é ka na zɔ́n bɔ nùblibli sɔ́ na nyí nùɖé nú mì ǎ wɛ à? (Ðɛ 101:3) É ka sixu nyí afɔklɛ́nnú ɖé nú xwédo ce sín hagbɛ̌ lɛ alǒ nú mɛ ɖevo lɛ wɛ à?’—1Kɔ 10:31-33.\nEtɛwu é ka ɖò taji sɔmɔ̌ ɖɔ mǐ ni tɛ́ dó nugbodòdó walɔ ɖagbe tɔn Jehovah tɔn lɛ wu? Zaanɖé dìn ɔ, Jezu Klisu na sú kún dó nú akɔta lɛ kpo nǔnyanyawiwa bǐ kpo. (Eze 9:4-7) Mɛ ɖěɖee nɔ wà jlǒ Mawu tɔn lɛ é kɛɖɛ wɛ na kpó ɖò gbɛ̀. (1Jn 2:15-17) Enɛ wu ɔ, mi nú mǐ ni jɛhun dó nugbodòdó Jehovah tɔn e kúnkplá walɔ ɖagbe lɛ é jí, mɔ̌ mɛ ɔ, mɛ ɖěɖee nɔ mɔ zinzan ɖagbe mǐtɔn lɛ é na kpa susu nú Mawu.—1Pi 2:11, 12.\nEtɛ nǔzinzan ce lɛ kpo nǔ e un nɔ dó ba acɔ́ na lɛ é kpo ka nɔ ɖexlɛ́ dó nugbodòdó e un nɔ xwedó ɖò gbɛzán ce mɛ lɛ é wu?\nKPƆ́N VIDEO HUZU XƆ́NTƆN JEHOVAH TƆN: SUNNU ÐOKPO, NYƆNU ÐOKPO Ɔ, ENƐ GUDO HǓN, NǍ XÓSIN NÚ NÙKANBYƆ ELƆ LƐ:\nEtɛwu é ka nyí nùnywɛnú ɖɔ mǐ ni zán gbɛ̀ sɔgbe xá nugbodòdó Jehovah tɔn lɛ?\nEtɛwu mɛjitɔ́ lɛ ka ɖó na jɛ nugbodòdó Jehovah tɔn e kúnkplá walɔ ɖagbe lɛ é kplɔ́n vǐ yetɔn lɛ jí sín vǔ?\nNɛ̌ yɔkpɔvu kpo mɛxo kpo bǐ ka sixu d’alɔ mɛ lɛ bɔ ye na ɖu nukúnɖiɖo e Mawu sɔ́ ɖó te nú mǐ ɖò sɔgudo é sín lè gbɔn?\nETƐ A KA NA ÐƆ HWENU E MƐÐÉ ÐƆ XÓ ELƆ LƐ É:\n“Etɛ a ka lin dó sunnu na ɖóxó xá sunnu bɔ nyɔnu na ɖóxó xá nyɔnu wu?”\n“Nǔ e Biblu ɖɔ dó sunnu na ɖóxó xá sunnu bɔ nyɔnu na ɖóxó xá nyɔnu wu é ko cá!”\n“Sunnu e nɔ ɖóxó xá sunnu lɛ é kpo nyɔnu e nɔ ɖóxó xá nyɔnu lɛ é kpo sɔ́ sixu huzu ǎ; è ko jì ye ɖó mɔ̌ wɛ.”\n(yp1-F wemata 23; yp2-F wemata 28)


Etɛ ka Na Gbɛ́ Ðɔ Un Ma Bló Baptɛm Ó? | Atɔxwɛ Nǔkplɔnkplɔn Tɔn\nXÓTA NǓKPLƆNKPLƆN TƆN 10\n“[Agooɖojǐe ɔ] kpodo Filipu kpo we lɛ jɛte, bo byɔ sin ɔ mɛ, bɔ Filipu [bló baptɛm] n’i.”—Mɛ. 8:38.\nHAN 52 Mɛɖée Zízé Jó nú Mawu\n1. Etɛ lɛ Adamu kpo Ɛvu kpo ka hɛn bú? Etɛ mɛ é ka tɔ́n kɔ dó?\nMƐ̌ KA ɖó na sɔ́ nǔgbododó nǔ ɖagbe kpo nǔ nyanya kpo tɔn ɖ’ayǐ, bɔ a lin? Hwenu e Adamu kpo Ɛvu kpo ɖu atín e sín sínsɛ́n è nɔ ɖu, bo nɔ tuùn nǔ ɖagbe kpo nyanya kpo é ɔ, ye xlɛ́ nyi wɛn ɖɔ emi kún ɖeji dó Jehovah kpo nǔgbododó tɔn lɛ kpo wu ó. Yeɖesunɔ ba na nɔ wá gbeta nǔ ɖagbe kpo nǔ nyanya kpo tɔn kɔn. (Bǐb. 3:22) Amɔ̌, lin tamɛ dó nǔ e ye hɛn bú lɛ é jí. Ye hɛn kancica e ye ɖó xá Jehovah é gblé. Ye lɛ́ hɛn ali e hun nú ye bɔ ye na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi é bú, lobo lɛ́ jó hwɛhuhu kpo kú kpo sín gǔ dó nú vǐ yetɔn lɛ. (Hlɔ. 5:12) Gbeta e kɔn Adamu kpo Ɛvu kpo wá é dɔn wuvɛ̌ wá.\nEe agooɖojǐe Etiopíinu ɔ yí gbè nú nǔkplɔnmɛ Jezu tɔn lɛ gudo é ɔ, é sɔ́ ɖó nǎ nǎ nú baptɛm biblo ǎ (Kpɔ́n akpáxwé 2-3)\n2-3. (a) Nɛ̌ agooɖojǐe Etiopíinu ɔ ka wà nǔ gbɔn hwenu e Filipu ɖɔ Mawuxó n’i é? (b) Enyi mǐ bló baptɛm ɔ, nyɔna tɛ lɛ mǐ ka nɔ mɔ? Nǔkanbyɔ tɛ lɛ mǐ ka na gbéjé kpɔ́n?\n2 Sɔ́ lee Adamu kpo Ɛvu kpo wà nǔ gbɔn é jlɛ́ dó lee agooɖojǐe Etiopíinu ɔ wà nǔ gbɔn, hwenu e Filipu ɖɔ Mawuxó n’i é wu. Nǔ e Jehovah kpo Jezu kpo wà nú agooɖojǐe ɔ é sù nukún tɔn mɛ kaka bɔ é bló baptɛm tlolo. (Mɛ. 8:34-38) Enyi mǐ sɔ́ mǐɖée jó nú Mawu bo bló baptɛm ɔ, mǐ nɔ xlɛ́ nyi wɛn agooɖojǐe ɔ ɖɔhun ɖɔ nǔ e Jehovah kpo Jezu kpo wà nú mǐ é sù nukún mǐtɔn mɛ. Mǐ nɔ lɛ́ xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖeji dó Jehovah wu, bo yí gbè ɖɔ é wɛ nyí mɛ e ɖó na sɔ́ nǔgbododó nǔ ɖagbe kpo nǔ nyanya kpo tɔn ɖ’ayǐ é.\n3 Lin tamɛ dó nyɔna ɖěɖee mǐ nɔ mɔ, ɖó mǐ ɖò Jehovah sɛn wɛ wutu lɛ é jí! Ðokpo wɛ nyí ɖɔ mǐ nɔ ɖó nukún ɖɔ mǐ na lɛ́ wá mɔ nǔ ɖěɖee Adamu kpo Ɛvu kpo hɛn bú lɛ é bǐ, kaka jɛ ali e hun nú mǐ bɔ mǐ na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi é jí. Nǔɖiɖi e mǐ ɖó nú Jezu Klisu é zɔ́n bɔ Jehovah nɔ sɔ́ nǔwanyido mǐtɔn lɛ kɛ mǐ, bo lɛ́ na mǐ ayixa mímɛ́ ɖé. (Mat. 20:28; Mɛ. 10:43) Mǐ nɔ lɛ́ huzu hagbɛ̌ xwédo Jehovah tɔn tɔn e mɛ mɛsɛntɔ́ e sín nǔ nɔ nyɔ́ nukún tɔn mɛ lɛ é ɖè é, bɔ sɔgudo jiwǔ ɖé ɖò nukɔn nú mǐ. (Jaan 10:14-16; Hlɔ. 8:20, 21) Lè enɛ lɛ ɖò gannaganna có, mɛ ɖěɖee wá tuùn Jehovah lɛ é ɖé lɛ nɔ xò nǔ kpɔ́n dó kpɔ́ndéwú agooɖojǐe Etiopíinu ɔ tɔn xwixwedó wu. Etɛ lɛ ka sixu zɔ́n bɔ ye dán lɛjɛlɛjɛ dó baptɛm biblo wu? Nɛ̌ ye ka sixu ɖu ɖò ye jí gbɔn?\nNǓ E NƆ ZƆ́N BƆ MƐÐÉ LƐ NƆ DÁN LƐJƐLƐJƐ DÓ BAPTƐM BIBLO WU É\nXɛsi e mɛɖé lɛ nɔ ɖi, cobo nɔ wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ emi na bló baptɛm é\nJiɖiɖe ma ɖó dó mɛɖée wu (Kpɔ́n akpáxwé 4-5) *\n4-5. Wuvɛ̌ tɛ lɛ dɔnkpɛvu e nɔ nyí Avery é kpo ɖyɔvǐ e nɔ nyí Hannah é kpo ka mɔ?\n4 Jiɖiɖe ma ɖó dó mɛɖée wu. Avery sín mɛjitɔ́ lɛ nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn. È tuùn tɔ́ tɔn ɖɔ é nyí mɛjitɔ́ wanyiyinɔ ɖé, bo lɛ́ nyí mɛxo agun tɔn kanɖodónǔwutɔ́ ɖé. É ɖò mɔ̌ có, Avery dán lɛjɛlɛjɛ dó baptɛm biblo wu. Etɛwu? É ɖɔ: “Un lin ɖɔ un na kpéwú bo nyí gbɛtɔ́ ɖagbe tɔ́ ce ɖɔhun ǎ.” Avery lɛ́ lin ɖɔ emi kún na kpéwú bo kpé nukún dó azɔ̌ e è sixu sɔ́ d’así nú emi ɖò nukɔnmɛ lɛ é wu ó. “Xɛsi nɔ ɖi mì ɖɔ è na wá byɔ mì ɖɔ má xoɖɛ ɖò agbawungba, xwlé xóɖiɖɔ lɛ mɛ, alǒ nɔ nukɔn nú gbɛ̌ta ɖé ɖò sinsɛnzɔ́ kúnnuɖegbé tɔn mɛ.”\n5 Hannah e ɖó xwè 18 é mɔ wuvɛ̌ tawun, ɖó jiɖiɖe ma ɖó wu. Mɛjitɔ́ ɖěɖee nɔ sɛn Jehovah lɛ é wɛ kplɔ́n ɛ. É ɖò mɔ̌ có, é nɔ xò nǔ kpɔ́n ɖɔ emi kún sixu zán gbɛ̀ sɔgbe kpo nǔgbododó Jehovah tɔn lɛ kpo ó. Etɛwu? Hannah nɔ ɖó linlin ɔ ɖɔ emi kún hwɛ́n nǔ ɖebǔ ó. Hweɖelɛnu ɔ, nǔ ɔ nɔ syɛn n’i kaka bɔ éɖesunɔ nɔ jló bo nɔ xò daka éɖée wu, b’ɛ nɔ zɔ́n bɔ ninɔmɛ ɔ nɔ lɛ́ nyla d’eji. É ɖɔ: “Un ɖɔ nǔ e un nɔ wà é nú mɛɖé ǎ, un tlɛ ɖɔ nú mɛjitɔ́ ce lɛ vɔ́vɔ́ ǎ; un nɔ lɛ́ lin ɖɔ Jehovah kún na jló gbeɖé ɖɔ nyi ni nyí mɛsɛntɔ́ emitɔn ó, ɖó nǔ e un nɔ wà nú nyiɖée é wu.”\nKɔgbidínúmɛ xɔ́ntɔn lɛ tɔn (Kpɔ́n akpáxwé 6gɔ́ ɔ) *\n6. Etɛ ka zɔ́n bɔ Vanessa ɖó nǎ nǎ nú baptɛm biblo?\n6 Kɔgbidínúmɛ xɔ́ntɔn lɛ tɔn. Vanessa e ɖó xwè 22 é ɖɔ: “Un ɖó xɔ́ntɔn vívɛ́ ɖé, bɔ mǐ ko tuùn mǐɖée sín xwè ɖibla yì wǒ ɖíe.” Amɔ̌, Vanessa sín xɔ́ntɔn nɔ gudo n’i bonu é na kpé baptɛm biblo e gbé nya wɛ é ɖè é wu ǎ. É vɛ́ nú Vanessa tawun bɔ é ɖɔ: “É nɔ vɛwǔ nú mì tawun bonu má zun xɔ́ntɔn, bɔ ado ɖò huhu mì wɛ ɖɔ nú un ɖó nǔ xɔ́ntɔn zunzun enɛ nu ɔ, un kún na lɛ́ wá ɖó xɔ́ntɔn vívɛ́ mɔhun kpɔ́n gbeɖé ó.”\nXɛsiɖiɖi ɖɔ è na hu hwɛ syɛnsyɛn ɖé (Kpɔ́n akpáxwé 7gɔ́ ɔ) *\n7. Etɛ sín xɛsi ka ɖi ɖyɔvǐ e nɔ nyí Makayla é? Etɛwu?\n7 Xɛsiɖiɖi ɖɔ è na hu hwɛ syɛnsyɛn ɖé. Xwè atɔ́ɔ́n wɛ Makayla ɖó hwenu e è ɖè fofó tɔn sín agun mɛ é. Ee é ɖò susu wɛ é ɔ, é mɔ lee nǔwiwa fofó tɔn tɔn lɛ zɔ́n bɔ mɛjitɔ́ yetɔn lɛ ɖú nyɔkwín gbɔn é. Makayla ɖɔ: “Xɛsi nɔ ɖi mì ɖɔ nú un bló baptɛm ɔ, un na hu hwɛ, bɔ è na ɖè mì sín agun mɛ, bɔ mɛjitɔ́ ce lɛ na ɖú nyɔkwín hú mɔ̌.”\nXɛsiɖiɖi ɖɔ è na klán gbè xá mɛ (Kpɔ́n akpáxwé 8gɔ́ ɔ) *\n8. Etɛ dɔnkpɛvu e nɔ nyí Miles é ka ɖi xɛsi na?\n8 Xɛsiɖiɖi ɖɔ è na klán gbè xá mɛ. Miles sín tɔ́ kpo tɔ́ tɔn sín asì kpo nɔ sɛn Jehovah, amɔ̌, nɔ éyɛtɔn nyí Kúnnuɖetɔ́ ǎ. Miles ɖɔ: “Un nɔ nɔ ce gɔ́n nú xwè 18, bɔ xɛsi nɔ ɖi mì nú má ɖɔ n’i ɖɔ un jló na bló baptɛm. Un ko mɔ lee é wà nǔ gbɔn hwenu e tɔ́ ce huzu Kúnnuɖetɔ́ ɖé é. Xɛsi ɖi mì ɖɔ é na dóya nú mì.”\nNƐ̌ A KA SIXU ÐU ÐÒ XƐSI LƐ JÍ GBƆN?\n9. Nú a kplɔ́n nǔ dó lee Jehovah nɔ ɖó suúlu, bo lɛ́ yí wǎn nú mɛ gbɔn é wu ɔ, etɛ mɛ é ka sixu tɔ́n kɔ dó?\n9 Adamu kpo Ɛvu kpo wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ emi kún na sɛn Jehovah ó, ɖó ye ɖó wanyiyi e gɔ́ngɔ́n é n’i ǎ wutu. Nǔ ɖò mɔ̌ có, Jehovah na tɛn ye bɔ ye nɔ gbɛ̀ nú táan gegě bo jì vǐ lɛ, lobo lɛ́ jó ye dó bɔ yeɖesu ɖɔ lee ye na kplɔ́n ye gbɔn é. Tlolo kpowun ɔ, nǔ e mɛ gbeta e kɔn Adamu kpo Ɛvu kpo wá bo ɖɔ ɖɔ emi na nɔ emiɖesunɔ sí é tɔ́n kɔ dó é xlɛ́ lě dò ye jɔ xlo sɔ é nyi wɛn. Nukɔngbeví yetɔn hu nɔví tɔn xomɛvɔnɔ ɔ, bɔ dakaxixo kpo cejɛnnabi kpo wá sukpɔ́ tawun ɖò xwédo gbɛtɔ́ tɔn mɛ. (Bǐb. 4:8; 6:11-13) Amɔ̌, Jehovah tuùn ali e nu é na hwlɛn Adamu kpo Ɛvu kpo sín vǐ e jló na sɛn ɛ lɛ é bǐ ɖè é. (Jaan 6:38-40, 57, 58) Ee a na ɖò nǔ gegě kplɔ́n dó lee Jehovah nɔ ɖó suúlu bo lɛ́ yí wǎn nú mɛ gbɔn é wu wɛ é ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ wanyiyi e a ɖó n’i é na jɛji. A na jló na gbɛ́ ali e Adamu kpo Ɛvu kpo wlí é, bo sɔ́ hwiɖée jó nú Jehovah.\nLee a sixu ɖu ɖò xɛsi enɛ lɛ jí gbɔn é\n(Kpɔ́n akpáxwé 9-16) *\n10. Etɛwu tamɛ linlin dó Ðɛhan 19:8 jí ka sixu d’alɔ we bɔ a na sɛn Jehovah?\n10 Kpò ɖò nǔ kplɔ́n dó Jehovah wu wɛ. Lě dò a na kplɔ́n nǔ dó Jehovah wu sɔ́ é ɔ, mɔ̌ dò wɛ a na ɖeji sɔ, bɔ enɛ na zɔ́n bɔ a na sɛn ɛ b’ɛ na kpa we. Avery e xó mǐ ɖɔ wá yì é ɖɔ: “Akpá e ɖò Ðɛhan 19:8 mɛ é xixa kpo tamɛ linlin d’eji kpo zɔ́n bɔ un ɖó jiɖiɖe. (Xà.) Hwenu e Avery mɔ lee Jehovah ɖè akpá tɔn enɛ gbɔn é ɔ, wanyiyi e é ɖó n’i é syɛn d’eji. É nyí jiɖiɖe kɛɖɛ wɛ wanyiyi nɔ zɔ́n bɔ mǐ nɔ ɖó ǎ, loɔ é nɔ lɛ́ d’alɔ mǐ, bɔ mǐ nɔ sɔ́ ayi ɖó Jehovah kpo nǔ e jló è lɛ é kpo jí. Hannah e xó mǐ ɖɔ wá yì é ɖɔ: “Gbɔn Biblu xixa kpo Biblu kplɔnkplɔn nyɛɖesunɔ tɔn kpo gblamɛ ɔ, un wá mɔ ɖɔ nú un xò daka nyiɖée wu ɔ, é nɔ vɛ́ nú Jehovah lɔ.” (1 Pi. 5:7) Hannah ‘nɔ zé Mawuxó ɔ dó wà azɔ̌ na titewungbe’ dìn. (Ja. 1:22) Etɛ mɛ é ka tɔ́n kɔ dó? É ɖɔ: “Ee un mɔ lee tónúsíse nú Jehovah hɛn lè wá nú mì gbɔn é ɔ, un tɛ́n kpɔ́n bo ɖó wanyiyi syɛnsyɛn ɖé n’i. Dìn ɔ, un kánɖeji ɖɔ Jehovah na xlɛ́ ali mì, hweɖebǔnu e un na ɖó hudo tɔn é.” Hannah kpéwú bo ɖu ɖò nǔ e nɔ sísɛ́ ɛ b’ɛ nɔ xò daka éɖée wu é jí. É sɔ́ éɖée jó nú Jehovah bo bló baptɛm.\n(Kpɔ́n akpáxwé 11gɔ́ ɔ) *\n11. Etɛ Vanessa ka wà bo zun xɔ́ntɔn ɖagbe lɛ? Etɛ enɛ ka sixu kplɔ́n mǐ?\n11 Cyan xɔ́ntɔn towe lɛ kpo nǔnywɛ kpo. Vanessa e xó mǐ ɖɔ wá yì é wá mɔ ɖɔ xɔ́ntɔn emitɔn wɛ zɔ́n bɔ emi ɖò nǎ nǎ ɖó nú Jehovah sinsɛn wɛ. Enɛ wu ɔ, é ɖó nǔ xɔ́ntɔn zunzun ɔ nu. Amɔ̌, Vanessa lɛ́ wà nǔ hú mɔ̌. É dó gǎn syɛnsyɛn bo zun xɔ́ntɔn yɔyɔ̌ lɛ ɖò agun ɔ mɛ. É ɖɔ ɖɔ kpɔ́ndéwú e Nɔwée kpo xwédo tɔn kpo sɔ́ ɖ’ayǐ é d’alɔ emi. É ɖɔ: “Gbɛtɔ́ e ma yí wǎn nú Jehovah ǎ lɛ é wɛ lɛlɛ̌ dó ye, amɔ̌, ye zun xɔ́ntɔn ɖagbe xá yeɖée.” Ee Vanessa bló baptɛm gudo é ɔ, é huzu gbexosin-alijitɔ́. É ɖɔ dìn ɖɔ: “Enɛ d’alɔ mì bɔ un zun xɔ́ntɔn ɖagbe lɛ, é ka nyí ɖò agun ce mɛ kɛɖɛ ǎ, amɔ̌, ɖò agun ɖevo lɛ lɔ mɛ.” Hwi lɔ sixu zun xɔ́ntɔn ɖagbe lɛ, enyi a ɖ’alɔ ɖò azɔ̌ e Jehovah sɔ́ d’así nú mǐ ɖɔ mǐ ni wà é mɛ lee é nyɔ́ bló gbɔn é ɔ nɛ.—Mat. 24:14.\n(Kpɔ́n akpáxwé 12-15) *\n12. Xɛsi tɛ Adamu kpo Ɛvu kpo ma ka ɖi ǎ? Etɛ mɛ é ka tɔ́n kɔ dó?\n12 Ðǒ linlin e ɖò jlɛ̌ jí é dó xɛsiɖiɖi wu. Xɛsiɖiɖi ɖé lɛ nɔ wà ɖagbe nú mǐ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, xɛsi ɖó na ɖi mǐ dó nǔ e na vɛ́ nú Jehovah é wiwa wu. (Ðɛh. 111:10) Nú Adamu kpo Ɛvu kpo ko tɛ́n kpɔ́n bo nɔ ɖi xɛsi gbɔn mɔ̌ wɛ ɔ, ye na ko fɔ́n gǔ dó Jehovah jí ǎ. Amɔ̌, ye fɔ́n gǔ. Ee ye fɔ́n gǔ gudo é ɔ, nukún yetɔn lɛ hun, bɔ ye mɔ nǔ jɛ wu bǐ mlɛ́mlɛ́ ɖɔ emi nyí hwɛhutɔ́. Gǔ ɖokpo e ye sixu jó dó nú vǐ yetɔn lɛ é wɛ nyí hwɛhuhu kpo kú kpo. Ðó ye mɔ nukúnnú jɛ ninɔmɛ yetɔn mɛ wutu ɔ, winnya hu ye ɖó mɛ̌ e ye ɖè é wutu, bɔ ye hwlá mɛ̌.—Bǐb. 3:7, 21.\n13-14. (a) Sɔgbe xá 1 Piyɛ́ɛ 3:21 ɔ, etɛwu mǐ ma ka ɖó na ɖi xɛsi nú kú zɛ xwé wu ǎ? (b) Hwɛjijɔ tɛ lɛ mǐ ka ɖó bo na yí wǎn nú Jehovah?\n13 Nǔgbo wɛ ɖɔ xɛsi ɖó na ɖi mǐ dó nǔ e na vɛ́ nú Jehovah é wiwa wu, amɔ̌, mǐ ɖó na ɖi xɛsi dó kú wu zɛ xwé wu ǎ. Jehovah ko hun ali ɖé nú mǐ bɔ mǐ na mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ. Nú mǐ hu hwɛ bɔ é ka vɛ́ nú mǐ nǔgbo nǔgbo ɔ, Jehovah nɔ sɔ́ kɛ mǐ. Jehovah na zɔn dó nǔɖiɖi e mǐ ɖó nú vɔsisa gbɛxɔnúmɛ tɔn Vǐ tɔn tɔn é wu, bo na sɔ́ hwɛ kɛ mǐ. Ali nukɔntɔn e nu mǐ na ɖè nǔɖiɖi xlɛ́ ɖè é wɛ nyí ɖɔ mǐ na sɔ́ gbɛ̀ mǐtɔn jó nú Mawu bo bló baptɛm.—Xà 1 Piyɛ́ɛ 3:21, nwt.\n14 Mǐ ɖó hwɛjijɔ gegě bo na yí wǎn nú Jehovah. É nɔ na mǐ nǔ ɖagbeɖagbe ɖěɖee sín vivǐ mǐ nɔ ɖu ayihɔngbe ayihɔngbe lɛ é, bo nɔ lɛ́ kplɔ́n nǔ mǐ dó nǔgbo e kúnkplá éɖesunɔ kpo linlin tɔn lɛ kpo é wu. (Jaan 8:31, 32) É na mǐ agun Klisanwun tɔn bo na dó xlɛ́ ali mǐ, lobo lɛ́ nɔ gudo nú mǐ. É nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ hɛn wuvɛ̌gban mǐtɔn lɛ dìn, bo lɛ́ na mǐ nukúnɖiɖó gbɛ̀ ninɔ kaka sɔyi, ɖò ninɔmɛ maɖóblɔ̌ ɖé mɛ ɖò sɔgudo tɔn. (Ðɛh. 68:20; Nǔɖe. 21:3, 4) Enyi mǐ lin tamɛ kpɔ́n dó nǔ tobutobu e Jehovah ko bló dó xlɛ́ ɖɔ emi yí wǎn nú mǐ lɛ é jí ɔ, enɛ na sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na yí wǎn n’i. Nú mǐ yí wǎn nú Jehovah ɔ, mǐ nɔ ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é dó xɛsiɖiɖi wu. Mǐ nɔ ɖi xɛsi bo nɔ ba na wà nǔ e na vɛ́ nú Mɛ e mǐ yí wǎn na sɔmɔ̌ é ǎ.\n15. Nɛ̌ Makayla ka ɖu ɖò xɛsi e ɖi wɛ é ɖè ɖɔ emi sixu wà nǔɖe nyi dò é jí gbɔn?\n15 Makayla e xó mǐ ɖɔ wá yì é ɖu ɖò xɛsi e ɖi wɛ é ɖè ɖɔ emi táa wá wà nǔɖe nyi dò é jí, hwenu e é mɔ nǔ jɛ lě dò Jehovah nɔ sɔ́ hwɛ kɛ mɛ sɔ é wu é. “Un mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ mǐ bǐ wɛ nyí hwɛhutɔ́, bɔ mǐ sixu wà nǔ nyi dò. Amɔ̌, un lɛ́ mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ Jehovah yí wǎn nú mǐ bo na zɔn dó gbɛxixɔ ɔ wu, bo na sɔ́ hwɛ kɛ mǐ.” Wanyiyi e é ɖó nú Jehovah é sísɛ́ ɛ bɔ é sɔ́ éɖée jó n’i, bo bló baptɛm.\n(Kpɔ́n akpáxwé 16gɔ́ ɔ) *\n16. Nɛ̌ è ka d’alɔ Miles bɔ é ɖu ɖò xɛsi e é nɔ ɖi ɖɔ è na klán gbè xá emi é jí gbɔn?\n16 Miles e ɖi xɛsi ɖɔ nɔ emitɔn na gbɛ́ gbeta e kɔn emi wá bo na bló baptɛm é ba alɔdó ɖò nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn ɖé gɔ́n. Miles ɖɔ: “Xwédo e klán ɖò sinsɛn lixo é ɖé mɛ wɛ é lɔ sù ɖè. É d’alɔ mì bɔ un lin tamɛ dó nǔ e un sixu ɖɔ bo d’alɔ nɔ ce, bonu é na mɔ nukúnnú jɛ mɛ ɖɔ nyiɖesu wɛ wá gbeta ɔ kɔn bo na bló baptɛm é wu, lé é kún nyí tɔ́ ce wɛ sísɛ́ mì ɖɔ nyi ni wà mɔ̌ ó.” Gbeta e kɔn Miles wá é víví nú nɔ tɔn ǎ. Wǎgbɔ tɔn ɔ, Miles gosin nɔ tɔn kpá, bo tɛ́ dó gbeta tɔn wu. É ɖɔ: “Ee un kplɔ́n nǔ dó nǔ ɖagbe ɖěɖee Jehovah wà nú mì lɛ é wu é ɔ, é byɔ ayi mɛ nú mì tawun. Hwenu e un lin tamɛ dó vɔsisa gbɛxɔnúmɛ tɔn Jezu tɔn wu ganji é ɔ, un wá mɔ lě dò Jehovah yí wǎn nú mì sɔ́ é. Enɛ sísɛ́ mì bɔ un sɔ́ nyiɖée jó nú Jehovah bo bló baptɛm.”\nTƐ́ DÓ GBETA TOWE WU\nMǐ sixu xlɛ́ ɖɔ nǔ e Mawu wà nú mǐ lɛ é sù nukún mǐtɔn mɛ (Kpɔ́n akpáxwé 17gɔ́ ɔ)\n17. Ali tɛ ka hun nú mǐ?\n17 Hwenu e Ɛvu ɖu atín enɛ sín sínsɛ́n ɖò Edɛni mɛ é ɔ, é gbɛ́ Tɔ́ tɔn. Hwenu e Adamu xò kpóɖó n’i é ɔ, é xlɛ́ ɖɔ nǔ ɖagbeɖagbe e Jehovah ko bló nú emi lɛ é ɖě kún sù nukún emitɔn mɛ ó. Ali ɔ hun nú mǐ bǐ bɔ mǐ na xlɛ́ ɖɔ mǐ kún yí gbè nú gbeta enɛ e kɔn Adamu kpo Ɛvu kpo wá é ɖebǔ lálá ó. Nú mǐ bló baptɛm ɔ, mǐ nɔ xlɛ́ Jehovah ɖɔ mǐ ɖi nǔ ɖɔ é ɖó acɛ ɔ bo na sɔ́ nǔgbododó e kúnkplá nǔ ɖagbe kpo nǔ nyanya kpo é ɖ’ayǐ nú mǐ. Mǐ nɔ xlɛ́ ɖɔ mǐ yí wǎn nú Tɔ́ mǐtɔn bo lɛ́ ɖeji dó wǔ tɔn.\n18. Nɛ̌ a ka sixu bló gbɔn bɔ Jehovah sinsɛn towe na ɖó nu?\n18 Nǔ e nɔ vɛwǔ nú mǐ ɖò baptɛm mǐtɔn gudo é wɛ nyí ɖɔ mǐ na zán gbɛ̀ gbè bǐ gbè sɔgbe xá nǔgbododó Jehovah tɔn lɛ, é na nyí mǐɖesunɔ tɔn ǎ. Gbɛtɔ́ livi mɔkpan nɔ zán gbɛ̀ gbɔn mɔ̌ xwewu xwewu tɛgbɛ. Enyi a kpò ɖò biblo wɛ bonu nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e a ɖó dó Xó Mawu tɔn Biblu wu é gɔ́ngɔ́n, bonu a nɔ dó gbɛ̌ hwɛhwɛ xá nɔví sunnu lɛ kpo nɔví nyɔnu lɛ kpo, lobo nɔ lɛ́ má nǔ e a ko kplɔ́n dó Tɔ́ towe wanyiyinɔ ɔ wu lɛ é xá mɛ ɖevo lɛ kpo akpakpa sɔ́ mɛ kpo ɔ, a sixu cí ye ɖɔhun. (Ebl. 10:24, 25) Enyi a jló na wá gbeta lɛ kɔn hǔn, nɔ ɖótó wě e Jehovah nɔ ɖè xá we gbɔn Xó tɔn kpo tutoblonunu tɔn kpo gblamɛ lɛ é. (Eza. 30:21) Mɔ̌ mɛ ɔ, nǔ e a na wà lɛ é bǐ na ɖó nu.—Nǔx. 16:3, 20.\n19. Etɛ jí a ka ɖó na nɔ lin tamɛ dó hwebǐnu?\n19 Nú lee alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn lɛ nɔ hɛn lè wá nú we sɔ́ é fɔ́n bo ɖò nukún towe mɛ sù wɛ ɔ, wanyiyi e a ɖó nú é kpo nǔgbododó tɔn lɛ kpo é na jɛji. Enɛ ɔ, nǔ e Satáan na xwlé we é ɖebǔ na zɔ́n bonu a na ɖó Jehovah sinsɛn te ǎ. Dǒ nukún mɛ, bo mɔ hwiɖée sɛ́dó ɖò xwè afatɔ́n gudo. A na mɔ ɖɔ gbeta e kɔn a wá bo bló baptɛm é ɔ, gbeta ɖagbe hugǎn e kɔn a wá kpɔ́n é wɛ!\nEnyi mǐ bló baptɛm ɔ, nyɔna tɛ lɛ mǐ ka nɔ mɔ?\nXɛsi tɛ lɛ mɛɖé lɛ ka nɔ ɖi?\nEtɛ ka na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na sɛn Jehovah b’ɛ na kpa mǐ?\nHAN 28 A Sixu Huzu Xɔ́ntɔn Jehovah Tɔn\n^ akpá. 5 Gbeta taji hugǎn e kɔn a sixu wá é wɛ nyí ɖɔ a na bló baptɛm alǒ gbɔ. Etɛwu gbeta enɛ ka ɖò taji sɔmɔ̌? Xóta elɔ na na xósin nú nǔkanbyɔ enɛ. É na lɛ́ d’alɔ mɛ ɖěɖee ɖò tamɛ lin dó baptɛm biblo wu wɛ lɛ é, bɔ ye na ɖu ɖò nǔ e sixu zɔ́n bɔ ye na dán lɛjɛlɛjɛ dó mɔ̌ wiwa wu lɛ é jí.\n^ akpá. 56 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Jiɖiɖe ma ɖó dó mɛɖée wu: Xɛsi ɖò mɛ winnyawinnya ɖé ɖi wɛ dó xósin nina wu.\n^ akpá. 58 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Xɔ́ntɔn lɛ: Kúnnuɖetɔ́ winnyawinnya ɖé dó gbɛ̌ nyanya, bɔ winnya hu i hwenu e é mɔ Kúnnuɖetɔ́ hatɔ́ tɔn lɛ é.\n^ akpá. 60 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Hwɛhuhu: Hwenu e è ɖè ɖyɔvǐ ɖé sín fofó sín agun mɛ, bɔ é gosin xwégbe é ɔ, ɖyɔvǐ ɔ mɔ ɖɔ emi lɔ sixu wá wà nǔ nyi dò.\n^ akpá. 62 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Gbeklánxámɛ: Xɛsi ɖò nyaví ɖé ɖi wɛ dó ɖɛxixo wu, ɖó nɔ tɔn e ma nyí nǔɖitɔ́ ǎ é ɖò kpinkpɔn ɛ wɛ wutu.\n^ akpá. 65 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Jiɖiɖe ma ɖó dó mɛɖée wu: Mɛ winnyawinnya ɖé lɛ́ ván kan dó nǔ kplɔnkplɔn éɖesunɔ tɔn wu.\n^ akpá. 67 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Xɔ́ntɔn lɛ: Kúnnuɖetɔ́ winnyawinnya ɖé kplɔ́n bo nɔ gó ɖɔ emi nyí Kúnnuɖetɔ́ ɖé.\n^ akpá. 69 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Hwɛhuhu: Ðyɔvǐ ɖé sɔ́ nǔgbo ɔ dó ɖó étɔn, bo bló baptɛm.\n^ akpá. 71 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Gbeklánxámɛ: Nyaví ɖé tinmɛ nǔ e é ɖi nǔ na lɛ é kpo akɔ́nkpinkpan kpo nu nɔ tɔn.


Mɛ̌ ka Nyí Tɔ́ Yetɔn? Ablaxamu Abǐ Awovi? | Gbɛzán Jezu Tɔn\nMɛ̌ ka Nyí Tɔ́ Yetɔn? Ablaxamu Abǐ Awovi?\nJWIFU LƐ ÐƆ ÐƆ ABLAXAMU WƐ NYÍ TƆ́ EMITƆN\nJEZU KO TÍÌN JƐ NUKƆN NÚ ABLAXAMU\nJezu kpó ɖò nugbǒ taji lɛ kplɔ́n mɛ wɛ hwenu e é wá Azavaxwe ɔ tɛnmɛ ɖò Jeluzalɛmu é. “Ablaxamu ví wɛ mǐ nyí, mǐ nɔ mɛɖé kannu kpɔ́n gbeɖé ǎ,” wɛ Jwifu e ɖò xwè ɔ tɛnmɛ é ɖé lɛ ɖɔ n’i kɛɖɛ. Jezu ka yí gbè nú ye ɖɔ: “Un tuùn ɖɔ Ablaxamu ví wɛ mi nyí nugbǒ; loɔ, mi ɖò biba na hu mì wɛ, ɖó mi ɖi nǔ nú xó ce lɛ ǎ wutu. Nǔ e un mɔ ɖò Tɔ́ ce gɔ́n ɔ ɖɔ wɛ un ɖè; mi lɔmɔ̌ ka ɖò nǔ e mi sè ɖò tɔ́ mitɔn nu ɔ bló wɛ.”—Jaan 8:33, 37, 38.\nNǔ e ɖɔ wɛ Jezu ɖè é ɖò wɛn: Tɔ́ éyɛtɔn gbɔn vo nú yedɛɛ lɛ tɔn. Ðó Jwifu lɛ tuùn nǔ e ɖɔ wɛ é ɖè é ǎ wutu ɔ, ye vɔ́ nǔ e ye ɖɔ é ɖɔ: “Ablaxamu wɛ nyí tɔ́ mǐtɔn.” (Jaan 8:39; Ezayíi 41:8) Kúnkan tɔn wɛ ye nyí nugbǒ. Enɛ wu ɔ, ye lin ɖɔ emi ɖó nùɖiɖi ɖokpo ɔ xɔ́ntɔn Mawu tɔn Ablaxamu ɖɔhun.\nÉ ɖò mɔ̌ có, Jezu na sìnkɔn e d’abaɖa é ɖé bo ɖɔ: “Enyi Ablaxamu ví wɛ mi ko nyí nugbǒ ɔ, mi na ko nɔ wà nǔ Ablaxamu ɖɔhun.” Nugbǒ ɔ, vǐ jɔ vǐ nɔ wà nǔ tɔ́ tɔn ɖɔhun wɛ. Jezu ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Amɔ̌, dìn ɔ, nyɛ ka ɖɔ nugbǒ e un sè ɖò Mawu nu ɔ nú mi; có mi ka lɛ́ ɖò biba na hu mì wɛ; Ablaxamu ka wà nǔ mɔhunkɔtɔn ɖě ǎ.” Enɛ gudo ɔ, Jezu ɖɔ xókpacamɛ elɔ: “Nǔ e tɔ́ mitɔn wà ɔ wà wɛ jɛn mi ɖè.”—Jaan 8:39-41.\nJwifu lɛ ka sɔ́ lɛ́ wlí mɛ e xó ɖɔ wɛ Jezu ɖè é ǎ. Ye zyan vǎ d’eji ɖɔ vǐ jɔ vǐ wɛ emi nyí, bo ɖɔ: “Mǐ nyí agaví ǎ; Mawu wɛ nyí Tɔ́ ɖokpo géé e mǐ ɖó é.” Amɔ̌, Mawu jɛn ka nyí Tɔ́ yetɔn dóó à? Jezu ɖɔ: “Nú Mawu jɛn nyí Tɔ́ mitɔn nugbǒ ɔ, mi na ko yí wǎn nú mì, ɖó Mawu gɔ́n wɛ un gosin bo wá. Jlǒ nyɛɖesunɔ tɔn mɛ wɛ un wá dó ǎ; loɔ, é wɛ sɛ́ mì dó.” Jezu wá kàn nùɖé byɔ bo lɛ́ na sìn tɔn, é ɖɔ: “Etɛwu mi ma ka mɔ nǔ jɛ xó ce lɛ wu ǎ? Ðó xó ce nɔ vɛ́ sè nú mi.”—Jaan 8:41-43.\nJezu tɛnkpɔn bo na ɖè nǔ e nùmaɖi yetɔn na hɛn wá lɛ é xlɛ́. Amɔ̌ dìn ɔ, é ɖɔ nyì wɛn ɖɔ: “Awovi wɛ nyí tɔ́ mitɔn, bɔ nǔ e nɔ jló è lɛ wiwa wɛ nɔ mya nukún nú mi.” Mɛ alɔkpa tɛ tɔ́ yetɔn ka nyí? Jezu ɖè è xlɛ́ céɖécéɖé bo ɖɔ: “Mɛhutɔ́ wɛ é ko nyí sín dò, é yí wǎn nú nugbǒ ǎ.” Jezu lɛ́vɔ ɖɔ: “Mɛ e nyí Mawu tɔn ɔ, Mawuxó wɛ é nɔ ɖótó; midɛɛ lɛ ɔ, mi ka nɔ ɖótó Mawuxó ɔ ǎ, ɖó mi nyí étɔn ǎ wu.”—Jaan 8:44, 47.\nHwɛɖónúmɛ enɛ sìn xomɛ nú Jwifu lɛ, bɔ ye ɖɔ: “Ee mǐ ɖɔ Samalíinu wɛ a nyí, bɔ yɛ nyanya ɖò jǐ towe é ɔ, a ma mɔ ɖɔ hwɛ mǐtɔn jɔ à?” Wǎn e ye gbɛ́ nú Jezu é ɖexlɛ́ wɛ ye ɖè bo ylɔ ɛ ɖɔ “Samalíinu.” Amɔ̌, Jezu kpɔ́n dɔ̌n nú zun yetɔn ǎ, bo ɖɔ: “Yɛ nyanya ɖě ɖò jǐ ce ǎ; Tɔ́ ce sɔ́ sù wɛ un ɖè, bɔ midɛɛ lɛ ka ɖò hɛ̌n dó mì wɛ.” Nǔ d’ayihun e xó enɛ ma nyí ǎ é tɔ́n ɖò akpá elɔ e kpaca mɛ bɔ Jezu dó é mɛ: “Enyi mɛɖé sè xó ce, bo bló ɖ’eji ɔ, mɛ ɔ na kú gbeɖé ǎ.” Ðiɖɔ wɛ é ɖè ɖɔ mɛsɛ́dó lɛ kpo mɛ ɖevo e xwedó è lɛ é kpo kún na kú gbeɖé ó ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, ye na kú kú e è ma sɔ́ na fɔ́n ǎ, b’ɛ nyí “kú wegɔ ɔ” é gbeɖé ǎ ɖɔ wɛ é ɖè.—Jaan 8:48-51; Nǔɖexlɛ́mɛ 21:8.\nAmɔ̌, Jwifu lɛ zé xó e Jezu ɖɔ é ɖó blǔju mɔ̌, bo ɖɔ: “Mǐ mɔ dìn ɖɔ yɛ nyanya wɛ ɖò jǐ towe nugbǒ; Ablaxamu ko kú wá yì, bɔ gbeyiɖɔ Mawu tɔn lɛ bǐ ko kú, hwɛ ka wá ɖɔ dìn ɖɔ: ‘Enyi mɛɖé sè xó ce bo bló ɖ’eji ɔ, mɛ ɔ na kú gbeɖé ǎ.’ Hwɛ hugǎn tɔ́gbó mǐtɔn Ablaxamu wɛ à? . . . Mɛ̌ a ka nɔ sɔ́ hwiɖée dó mɔ?”—Jaan 8:52, 53.\nÉ ɖò wɛn ɖɔ ɖiɖɔ wɛ Jezu ɖè ɖɔ emi wɛ nyí Mɛsiya ɔ. Amɔ̌, é na nǔ e ye kanbyɔ dó mɛ nahun e é nyí é wu é sín sìnkɔn tlɔlɔ ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, é ɖɔ: “Enyi nyɛɖesu wɛ nɔ sɔ́ nyɛɖée sù ɔ, susu ce na xɔ akwɛ ǎ. Tɔ́ ce wɛ ka nɔ sɔ́ mì sù. Mi ɖíe ka ɖɔ é wɛ nyí Mawu nú emi è, có mi ka tuùn i ǎ; nyɛ ɔ, un tuùn i. Enyi un ɖɔ un kún tuùn i ó ɔ, un na nyí nùvúɖótɔ́ mi ɖɔhun.”—Jaan 8:54, 55.\nDìn ɔ, Jezu lɛkɔ wá kpɔ́ndéwú tɔ́gbó yetɔn gbejinɔtɔ́ ɔ tɔn jí bo ɖɔ: “Awǎjijɛ ɖaxó wɛ nyí nú tɔ́gbó mitɔn Ablaxamu, ɖó é ɖò nukún ɖó wìwá ce wɛ; é ka mɔ nugbǒ, bɔ xomɛ hun i.” Nugbǒ ɔ, nǔ e Ablaxamu ɖi nú akpá e Mawu dó é zɔ́n bɔ é ɖó nukún Mɛsiya ɔ sín wìwá. “A ko ɖó xwè kanɖé wǒ (50) vɔ́vɔ́ ǎ, bo ka mɔ Ablaxamu à?” wɛ Jwifu e ma ɖi nǔ ǎ lɛ é ɖɔ. Jezu ka na sìnkɔn ye bo ɖɔ: “Ma ɖɔ nugbǒ nú mi: cobonu Ablaxamu na jɔ ɔ, nyɛ ko tíìn.” Gbɛ̀ e é nɔ ɖò jixwé bo nyí wɛnsagun cobo wá nyí gbɛtɔ́ ɖò ayikúngban jí é xó ɖɔ wɛ é ɖè.—Jaan 8:56-58.\nÐɔ e Jezu ɖɔ ɖɔ emi ko tíìn hwɛ̌ có Ablaxamu wá jɔ é sìn xomɛ nú Jwifu lɛ bɔ ye jɛma bo na nyì awinnyaglo dó è. Amɔ̌, Jezu gosin finɛ wuyɛyɛ̌-afɔyɛ́yɛ́.\nNɛ̌ Jezu ka xlɛ́ ɖɔ Tɔ́ emitɔn gbɔn vo nú kɛntɔ́ tɔn lɛ tɔn gbɔn?\nEtɛwu é ma ka jɛxa ɖɔ Jwifu lɛ ni zyan vǎ d’eji ɖɔ Ablaxamu wɛ nyí tɔ́ emitɔn ǎ?\nAli tɛ nu mɛ e xwedó Jezu lɛ é ma ka “na kú gbeɖé ǎ” ɖè?


Jezu Byɔ Jeluzalɛmu Axɔsu Ðɔhun | Gbɛzán Jezu Tɔn\nAxɔsu ɔ Junjɔn Tócíví ɖé Jí Bo Byɔ Jeluzalɛmu\nMATIE 21:1-11, 14-17 MAKI 11:1-11 LUKI 19:29-44 JAAN 12:12-19\nJEZU BYƆ JELUZALƐMU KPO AWǑBOBO KPO\nÈ ÐƆ Ð’AYǏ ÐƆ È NA GBÀ JELUZALƐMU\nAyihɔngbe tɔn Aklunɔzángbe, azǎn 9gɔ́ ɔ Nisáan tɔn ɔ, Jezu kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo gosin Betaníi bo tunta Jeluzalɛmu. Ee ye ɖò sisɛkpɔ Bɛtifajée wɛ é ɔ, Jezu ɖɔ nú ahwanvu tɔn wè ɖò Olivutínsó ɔ jí ɖɔ:\n“Mi yì gletoxo e ɖò nukɔn mitɔn nɛ ɔ mɛ; mi jɛ toxo ɔ mɛ tlolo ɔ, mi na mɔ tócí ɖé ɖò kàn mɛ, bɔ vǐ tɔn ɖò akpá tɔn, mi tún ye, bo kplá ye wá nú mì. Enyi mɛɖé kàn nǔ byɔ mi d’ewu hǔn, mi yí gbè n’i ɖɔ: ‘Nǔ tɔn wɛ hudo Aklunɔ.’ Azɔn ɖokpo ɔ, é na jó ye dó nú mi.”—Matie 21:2, 3.\nAhwanvu lɛ mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ nǔ e ɖɔ nú emi wɛ Jezu ɖè lɛ é kúnkplá nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn ǎ. É ɖò mɔ̌ có, ɖò nukɔnmɛ ɔ, ye wá mɔ nǔ jɛ lee nǔɖɔɖ’ayǐ Zakalíi tɔn jɛ jlɔ́ gbɔn é wu. Zakalíi ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ Axɔsu e sín akpá Mawu dó é na “sɔ́ éɖée hwe, [bo na] jinjɔn tócí ɖé jí, tócíví ɖé jí” bo na wá Jeluzalɛmu.—Zakalíi 9:9.\nHwenu e ahwanvu lɛ wá Bɛtifajée bo kplá tócí ví ɔ kpo nɔ tɔn kpo é ɔ, mɛ e ɖò te sɛkpɔ finɛ lɛ é kanbyɔ ye ɖɔ: “Ani wà wɛ mi ka ɖè nɛ? Nɛ̌ ka gbɔn bɔ mi ɖò kàn tún nú tócíví ɔ wɛ?” (Maki 11:5) Amɔ̌, ee mɛ lɛ sè ɖɔ Aklunɔ wɛ zɔ́n é ɔ, ye jó ahwanvu lɛ dó bɔ ye kplá tócíví ɔ kpo nɔ tɔn kpo yì. Ahwanvu lɛ tɛ́ awu yetɔn lɛ nyì tócí ɔ kpo vǐ tɔn kpo jí, bɔ Jezu ka xá tócíví ɔ jí.\nMɛ lɛ jɛ kpɔ́ sú jí hwenu e Jezu ɖò tócíví ɔ jí xwè Jeluzalɛmu é. Mɛ gègě tɛ́ avɔ yetɔn lɛ nyì ali ɔ jí. Mɛ ɖevo lɛ gbò atínla lɛ alǒ “ama” bo tɛ́ kɔn nyì jí. Ye nɔ súxó ɖɔ: “Ozana! Susu nú mɛ e jǎwe ɖò Aklunɔ nyikɔ mɛ é. Susu nú axɔsuɖuɖu e jǎwe é; axɔsuɖuɖu tɔ́ mǐtɔn Davidi tɔn.” (Maki 11:8-10) Nǔ e ɖɔ wɛ mɛ lɛ ɖè é ɖó akpɔ̀ nú Falizyɛn e ɖò ahwan ɔ mɛ lɛ é. Ye ɖɔ nú Jezu ɖɔ: “Mɛ̌si, ɖɔ nú ahwanvu towe lɛ nú ye ni xwɛ!” Jezu ka yí gbè nú ye ɖɔ: “Ma ɖɔ nú mi: yedɛɛ lɛ na bo xwɛ ɔ, awinnya lɛ na súxó.”—Luki 19:39, 40.\nEe Jezu mɔ Jeluzalɛmu sɛ́dó é ɔ, é jɛ avǐ ya jí bo ɖɔ: “Ké, Jeluzalɛmunu lɛ mi! Égbé dìn ɔ, enyi ɖɔ nǔ e na hɛn fífá wá nú mi ɔ wu wɛ mi ko mɔ nukúnnú jɛ vɔ́vɔ́ ɔ, nyɔ̌ wɛ é ló kó nyɔ́. Loɔ, eɖíe é bú dò dó mi è.” Jeluzalɛmu na sú axɔ tónú e é jló bo ma sè ǎ é tɔn. Jezu ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ: “Ayǐ ɖé lɛ ka na wá hɔn nú mi, bɔ kɛntɔ́ mitɔn lɛ na tɔ́n ahwan mi; ye na xá toxo ɔ, lobo na ján mi gbɔn fí bǐ. Ye na vɔ mi bǐ, bo na gbà toxo ɔ, bɔ awinnya e è dó mɛ xɔ lɛ na ɔ, ɖě sɔ́ na kpó ɖò ɖě jí ǎ; ɖó hwenu e Mawu wá ba jonɔ mi ɔ, mi tuùn ǎ.” (Luki 19:42-44) Xó Jezu tɔn lɛ jɛ nugbǒ, bɔ è gbà Jeluzalɛmu ɖò xwè 70 H.M.\nEe Jezu byɔ Jeluzalɛmu é ɔ, ‘tò ɔ mɛ nu lɛ bǐ xozǐn, bo nɔ ɖɔ: “Mɛ̌ wɛ ka nyí nya enɛ ɔ?”’ Bɔ mɛ lɛ yí gbè ɖɔ: “Gbeyiɖɔ Mawu tɔn Jezu e gosin Nazalɛti, ɖò Galilée gbéjí ɔ wɛ.” (Matie 21:10, 11) Mɛ ɖěɖee ɖò mɛ lɛ mɛ bo mɔ bɔ Jezu fɔ́n Lazáa sín kú é jɛ nùjiwǔ enɛ ɖɔ nú mɛ ɖevo lɛ jí. Falizyɛn lɛ dó avǐ gbè ɖɔ emi kún sixu kpé nǔ ɖebǔ wu bo na wà ó. Ye jɛ ɖiɖɔ jí ɖò yeɖée tɛntin ɖɔ: “Enɛ mɛ lɛ bǐ ɖò xwixwedó è wɛ nɛ!”—Jaan 12:18, 19.\nJezu yì tɛmpli ɔ mɛ bo na kplɔ́n nǔ mɛ lee é ko nɔ bló gbɔn ɖ’ayǐ é ɖɔhun. Ðò finɛ ɔ, é gbɔ azɔn nú nukúntíntɔ́nnɔ lɛ kpo mɛ e gblé wɔ̌n lɛ kpo. Ee vɔsanúxwlémawutɔ́gán lɛ kpo sɛnkplɔnmɛtɔ́ lɛ kpo mɔ nǔ e bló wɛ Jezu ɖè lɛ é, lobo lɛ́ sè xó e sú wɛ yɔkpɔvu lɛ ɖè ɖò tɛmpli ɔ mɛ, bo nɔ ɖɔ, “Ozana nú Davidi ví” ɔ é ɔ, é vɛ́ ye wu tawun. Sinsɛngán lɛ kanbyɔ Jezu ɖɔ: “A sè nǔ e ɖɔ wɛ vǐ nɛ lɛ ɖè ɔ à cé?” É ka yí gbè nú ye ɖɔ: “Mi lɔmɔ̌ mi ka ko xà Mawuxó elɔ à cé? É wɛ nyí ɖɔ: ‘A blǒ bɔ yɔkpɔvu lɛ kpodo vǐ ɖò anɔ̌nu lɛ kpo lɔ kpa susu nú we.’”—Matie 21:15, 16.\nJezu kpɔ́n nǔ e ɖò tɛmpli ɔ mɛ lɛ é. Hwenu ko sɛyi, enɛ wu ɔ, é kpo mɛsɛ́dó tɔn lɛ kpo ɖido. Jɛ nukɔn nú azǎn 10gɔ́ ɔ Nisáan tɔn ɔ, é lɛkɔ yì Betaníi, finɛ wɛ é dɔ́ Aklunɔzángbe zǎnmɛ.\nHwetɛnu Jezu ka byɔ Jeluzalɛmu Axɔsu ɖɔhun? Nɛ̌ é ka byɔ mɛ gbɔn?\nEe Jezu mɔ Jeluzalɛmu é ɔ, nɛ̌ é ka cí n’i? Xó tɛ é ka ɖɔ ɖ’ayǐ?\nEtɛ ka jɛ hwenu e Jezu yì tɛmpli ɔ mɛ é?