Nɛ̌ Un ka Sixu Kplɔ́n Bo Na Nɔ Sɔ́ Ayi Ðó Fí Ðokpo Gbɔn? | Nǔ E Mɛ Winnyawinnya lɛ Nɔ Kanbyɔ lɛ É\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arabe-Gbè (Liban Tɔn) Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bichlamar Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chavacano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Haoussa Hiligaynon Hongrie-Gbè Iban Ibo Iloko Indonésie-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Javan-Gbè Kannada Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kongo Kwanyama Lingala Lituanie-Gbè Luo Madagascar-Gbè Malay Malayalam Maya Mongolie-Gbè Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Népali Norvège-Gbè Oromo-Gbè Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Tagalog Tatar Tchèque-Gbè Thaï Tigrinya Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Turquie-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Valencian Vietnam-Gbè Île Salomon-Gbè Îles Féroé-Gbè\nEtɛwu un ma ka sixu nɔ sɔ́ ayi ɖó fí ɖokpo ǎ?\nLee a sixu nɔ sɔ́ ayi ɖó fí ɖokpo hugǎn gbɔn é\n“Un sɔ́ nɔ xà wema ɖ’ayǐ tɔn ɖɔhun ǎ. Un tlɛ sɔ́ nɔ ba na xà akpáxwé e ɖiga lɛ é vɔ́vɔ́ ǎ.”—Elaine.\n“Nú un ɖò video ɖé kpɔ́n wɛ, bonu é ma ɖò yiyi wɛ ganji ǎ ɔ, un nɔ bló b’ɛ nɔ bɛ́ wezun.”—Miranda.\n“Nú un sɔ́ ayi ɖó nǔ taji ɖé jí, bonu alokan ce ɖɔ klíwún ɔ, un nɔ lin nǔ lěhun hwebǐnu, ‘Mɛ̌ ka ɖò nǔ wlán sɛ́dó mì wɛ?’”—Jane.\nNǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ lɛ ka sixu zɔ́n bɔ è na gɔn ayi sɔ́ ɖó fí ɖokpo à? Mɛɖé lɛ ɖɔ ɛɛn. Nicholas Carr e nyí wema-wlantɔ́ kpo wěɖexámɛtɔ́ kpo é wlán ɖɔ: “Bǎ e mɛ mǐ nɔ zán Ɛntɛnɛti yì ɖó é ɔ, bǎ enɛ mɛ wɛ mǐ nɔ kplɔ́n tamɛfɔn mǐtɔn b’ɛ ma sɔ́ nɔ sɔ́ ayi ɖó nǔ ɖokpo jí ǎ yì ɖó, é wɛ nyí ɖɔ é nɔ ɖeɖɛ azɔ̌ lɛ ganji, b’ɛ nɔ yá, bo ka nɔ sɔ́ ayi ɖó nǔɖe jí lě tawun ǎ.” *\nNinɔmɛ e mɛ nǔ xwitixwiti sín nǔ lɛ sixu fɛ́ ayi mɛtɔn ɖè é atɔn ɖíe:\nHwenu e è ɖò xó ɖɔ wɛ é. Ðyɔvǐ e nɔ nyí Maria é ɖɔ: “Mɛɖé lɛ na bo tlɛ ɖò xó ɖɔ xá mɛ e kpannukɔn ye é ɖé wɛ ɔ, ye nɔ ɖò alokan yetɔn zán dó ɖò nǔ wlán sɛ́dó mɛ wɛ, alǒ ayi ɖè ɖ’ayǐ wɛ, abǐ yì tɛn Ɛntɛnɛti tɔn e jí è nɔ zun xɔ́ntɔn ɖè é ɖé jí, bo sɔ́ nɔ wlí tó xó e ɖɔ nú ye wɛ mɛ ɔ ɖè é wu ǎ.\nHwenu e è ɖò wemaxɔmɛ é. Wema Digital Kids ɖɔ ɖɔ “Wemaxɔmɛví gegě ɖɔ ɖɔ ye nɔ zán alokan alǒ tablɛti yetɔn lɛ ɖò klási bo nɔ dó wlán nǔ sɛ́dó mɛ, yì Ɛntɛnɛti jí, alǒ xà abǐ kpɔ́n nǔ e jɛ ɖò tò bɔ è ɖetɔ́n lɛ é, lé ye kún nɔ zán nú nǔ e kan wemaxɔmɛzɔ́ lɛ é ó.”\nHwenu e è ɖò nǔ kplɔ́n wɛ é. Chris e ɖó xwè 22 é ɖɔ: “É nɔ vɛwǔ nú mì ɖɔ má gɔn nukún nyi kpɔ́n alokan cɛ mɛ hweɖebǔnu e é ɖɔ nǔ é.” Enyi wemaxɔmɛví ɖé wɛ nú we ɔ, wemaxɔmɛzɔ́ e na ɖu ganxixo ɖokpo nú we é sixu wá ɖu ganxixo atɔn alǒ hú mɔ̌ nú we, nú nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ lɛ fɛ́ ayi towe ɔ nɛ.\nNǔ taji ɔ: É na vɛwǔ nú we bɔ a na nɔ sɔ́ ayi ɖó fí ɖokpo, enyi a lɔn nú nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ lɛ fɛ́ ayi towe bɔ a huzu kannumɔ nú ye ɔ nɛ.\nAyi e ma ɖò fí ɖokpo ǎ é ɖé cí sɔ́ gbě tɔn ɖé ɖɔhun. Mɛ wɛ nɔ nyí kannumɔ n’i\nHwenu e è ɖò xó ɖɔ xá mɛ wɛ é. Biblu ɖɔ: “Mɛ ɖebǔ ma nɔ ba ɖagbe éɖesunɔ tɔn ó; loɔ, mɛ ɖokpo ɖokpo ni nɔ ba ɖagbe mɛ ɖě lɛ tɔn.” (Filipunu lɛ 2:4) Nɔ ɖótó mɛ lɛ ganji dó xlɛ́ ɖɔ nǔ yetɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú we. Nǔ nukún towe ni nɔ ɖò ye jí, bo ma nɔ lɔn nú alokan alǒ tablɛti towe ni fɛ́ ayi towe ó.\n“Nú a ɖò xó ɖɔ xá mɛɖé wɛ hǔn, nɔ dɛ ɖò zɛn e nɔ sɔ́ we bonu a na nyi nukún kpɔ́n alokan towe jí é nu. Sɔ́ ayi towe bǐ ɖó mɛ e ɖò xó ɖɔ xá we wɛ é jí dó ɖè sísí xlɛ́ ɛ.”—Thomas.\nWĚÐEXÁMƐ: Enyi a ɖò xó ɖɔ xá mɛɖé wɛ hǔn, nɔ sɔ́ alokan towe ɖó fí e nukún towe ma na ɖò jǐ tɔn ɖè ǎ é ɖé. Dobanúnǔtɔ́ lɛ ɖɔ ɖɔ así mɛtɔn e alokan ɔ ɖè é kɔ́kɔ́ɖɔ́kɔ́ sixu fɛ́ ayi mɛtɔn, ɖó é sixu ɖɔ nǔ ajijimɛ bo ɖó mɛ te.\nHwenu e è ɖò wemaxɔmɛ é. Biblu ɖɔ: “Mi nɔ hɛn ayi dó lee mi nɔ ɖótó nǔ gbɔn ɔ wu.” (Luki 8:18) Kpo linlin enɛ kpo ɖò ayi mɛ ɔ, enyi è yí gbè bɔ è na nɔ zán Ɛntɛnɛti ɖò wemaxɔmɛ towe hǔn, ma nɔ kpɔ́n nǔ e è wlán sɛ́dó we lɛ é, ɖè ayi ɖ’ayǐ, alǒ wlán nǔ sɛ́dó mɛ gbɔn Ɛntɛnɛti jí hwenu e a ɖó na hɛn ayi dó nǔ e kplɔ́n wɛ a ɖè é wu é ó.\n“Tɛ́n kpɔ́n bo nɔ tɛ́tó ganji ɖò klási. Nɔ sɔ́ kɛ́n nǔ e ɖɔ wɛ mɛ̌si ɔ ɖè lɛ é tɔn. Nú é nyɔ́ bló hǔn, nɔ jinjɔn nukɔn ɖò klási ɔ, bo na dó nyi alɔ nú nǔ e na fɛ́ ayi towe lɛ é.”—Karen.\nWĚÐEXÁMƐ: Nɔ zán bǐki kpo kayée kpo dó wlán nǔ, é nyɔ́ hú ɖɔ a ni nɔ zán ɔdinatɛ́ɛ. Dobanúnǔ lɛ xlɛ́ ɖɔ mɔ̌ wiwa na zɔ́n bɔ nǔ e na fɛ́ ayi towe lɛ é na ɖekpo, bɔ a na kpéwú bo flín nǔ e a kplɔ́n lɛ é hugǎn.\nHwenu e è ɖò nǔ kplɔ́n wɛ é. Biblu ɖɔ: “Yǐ nǔnywɛ, ɖǒ nukúnnúmɔjɛnǔmɛ.” (Nǔnywɛxó 4:5) Enɛ nɔ byɔ ɖɔ è ni lin tamɛ dó nǔjɔnǔ mɛ, é nyɔ́ hú ɖɔ a ni gbɔn nǔ lɛ jí dín kpowun bo na dó yì tɛnkpɔn ɖé.\n“Nú un ɖò nǔ kplɔ́n wɛ ɔ, un nɔ sɔ́ tablɛti ce ɖó mode avion sín alɔ jí bo na dó sɔ́ ayi ɖó nǔ e wà wɛ un ɖè é jí. Nǔ e na fɛ́ ayi ce é ɖě sɔ́ nɔ wá ǎ. Enyi un lin ɖɔ é byɔ ɖɔ má flín nǔɖe ɔ, un nɔ wlán ɖ’ayǐ.”—Chris.\nWĚÐEXÁMƐ: Mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ fí e kplɔ́n nǔ ɖè wɛ a ɖè é na d’alɔ we bɔ ayi towe na nɔ fí ɖokpo. Hɛn fí ɔ ɖó mimɛ̌ jí bonu é ni lɛ́ ɖò tuto jí.\n^ akpá. 4 È ɖè sín wema The Shallows—What the Internet Is Doing to Our Brains mɛ.\n“Nú a ɖò nǔ kplɔ́n wɛ ɔ, a sixu cí mɛ e ɖò tɔjihun e ɖò wezun jí é ɖé kun wɛ é ɖɔhun. È na bo kun nú kilomɛtlu gegě ɔ, tɔ̀ ɔ nukúnmɛ jɛn é nɔ kpò ɖè. Enyi a na kplɔ́n nǔ ganji ɔ, é na byɔ ɖɔ a ni cí tɔglɔ́yitɔ́ e nɔ yì tɔzanmɛ bo nɔ yì ba nǔ xɔ akwɛ é ɖé ɖɔhun.”—Katie.\n“Taglomɛ fá nú mɛ ɔ, è nɔ ɖò ganji ɖò agbaza mɛ. Nǔɖuɖu hunsin ɖagbe tɔn ɖuɖu nɔ d’alɔ mì bɔ un nɔ sɔ́ ayi ɖó fí ɖokpo ganji. Amlɔdidɔ́ ganji nɔ d’alɔ mì, ɖó ayihɔngbe tɔn ɔ, ayi ce nɔ ɖò te bɔ un sixu nɔ sɔ́ ayi ɖó fí ɖokpo.”—Rogelio.\nVɔ̌gbɔnji: Nɛ̌ un ka sixu kplɔ́n bo na nɔ sɔ́ ayi ɖó fí ɖokpo gbɔn?\nHwenu e è ɖò xó ɖɔ xá mɛ wɛ é. Nɔ ɖótó mɛ e ɖɔ xó xá wɛ a ɖè lɛ é ganji dó xlɛ́ ɖɔ nǔ yetɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú we. Ma nɔ lɔn nú nǔɖe ni nɔ fɛ́ ayi towe ó.\nHwenu e è ɖò wemaxɔmɛ é. Ma nɔ kpɔ́n nǔ e è wlán sɛ́dó we lɛ é, ɖè ayi ɖ’ayǐ, alǒ wlán nǔ sɛ́dó mɛ gbɔn Ɛntɛnɛti jí hwenu e a ɖó na hɛn ayi dó nǔ e kplɔ́n wɛ a ɖè é wu é ó.\nHwenu e è ɖò nǔ kplɔ́n wɛ é. Mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ nǔ ɖebǔ kún ɖò fí e kplɔ́n nǔ ɖè wɛ a ɖè é bo na fɛ́ ayi towe ó. Hɛn fí ɔ ɖó mimɛ̌ jí bonu é ni lɛ́ ɖò tuto jí.\nA ka sixu dɔn azɔ̌ gegě ɖó kpɔ́ bo sɔ́ ayi ɖó ye bǐ jí à?\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Nɛ̌ Un ka Sixu Kplɔ́n Bo Na Nɔ Sɔ́ Ayi Ðó Fí Ðokpo Gbɔn?\nijwyp xota 104\nHwi kpo Alokan Towe Kpo: Mɛ̌ ka Ðò Mɛɖé Kannu?


Jozɛfu kpo Mali kpo Kplá Jezu Yì Tɛmpli Mɛ | Gbɛzán Jezu Tɔn\nVǏ E Sín Akpá È Dó É\nÈ GBÒ ADA NÚ JEZU BƆ ENƐ GUDO Ɔ, È KPLA Ɛ YÌ TƐMPLI MƐ\nJozɛfu kpo Mali kpo nɔ Bɛteleyɛmu, ye sɔ́ lɛkɔ yì Nazalɛti ǎ. Hwenu e Jezu ɖó azǎn tantɔn é ɔ, ye gbò ada n’i lee Mawu Sɛ́n ɔ byɔ Izlayɛli-ví lɛ gbɔn é. (Levíi ví lɛ 12:2, 3) Izlayɛli-ví lɛ lɛ́ ɖó aca bo nɔ sun nyǐ vǐ sunnu e ye jì lɛ é ɖò gbè nɛ gbè ɖokpo ɔ. Enɛ wu ɔ, ye sun nyǐ vǐ sunnu yetɔn ɖɔ Jezu, lee wɛnsagun Gabliyɛli ko ɖɔ gbɔn é.\nSun ɖokpo jɛji gudo ɔ, Jezu ɖó azǎn 40. Fitɛ mɛjitɔ́ tɔn lɛ ka kplá ɛ yì lo? Ye kplá ɛ yì tɛmpli mɛ ɖò Jeluzalɛmu. Kilomɛtlu yɔywɛ ɖé jɛn é ɖó dó fí e ye ɖè é. Sɛ́n ɔ ɖɔ ɖɔ enyi nyɔnu ɖé jì vǐ sunnu bonu é ɖó azǎn 40 gudo ɔ, é na sɔnǔ nú vɔsisa wǔsláslá tɔn ɖé bɔ è na xwlé Mawu ɖò tɛmpli ɔ mɛ.—Levíi ví lɛ 12:4-7.\nMali bló mɔ̌. Xɛ kpɛví kpɛví wè wɛ é hɛn wá. Nǔ enɛ xlɛ́ mǐ ɖɔ Jozɛfu kpo Mali kpo kún ɖó nǔ kaka ɖé ó. Sɔgbe kpo Sɛ̀n ɔ kpo ɔ, lɛngbɔví ɖokpo kpo xɛ ɖokpo kpo wɛ è ɖó na hɛn wá. Amɔ̌, enyi nɔ ɔ ma sixu na lɛngbɔví ɔ ǎ ɔ, é sixu na ahwannɛ́ wè alǒ xwelé wè. Mali sín nǔwukpikpé nɛ, nǔ e é ka wà é nɛ.\n‘HWENU E È NA SLÁ WǓ NÚ YE Ɔ WÁ SÙ’\nEnyi Izlayɛli-ví nyɔnu lɛ jì vǐ ɔ, ye nɔ nyí mɛblibli bo nɔ ɖ’alɔ ɖò nǔwiwa sinsɛn tɔn lɛ mɛ ǎ nú táan ɖé. Enyi táan enɛ dín ɔ, ye ɖó na savɔ̌ e è nɔ dó zo é b’ɛ na nɔte nú vɔsisa wǔsláslá tɔn. Mɔ̌ mɛ ɔ, enɛ nɔ flín mɛ lɛ bǐ ɖɔ mɛjitɔ́ lɛ nɔ jó hwɛhuhu sín gǔ dó nú vǐ yetɔn lɛ. Jezu ka nyí mɛ maɖóblɔ̌ bo lɛ́ nyí mɛ mímɛ́. (Luki 1:35) É ɖò mɔ̌ có, Mali kpo Jozɛfu kpo “kplá vǐ ɔ yì” tɛmpli mɛ bonu ‘è na slá wǔ nú ye’ lee Sɛ́n ɔ zɔ́n gbɔn é.—Luki 2:22.\nHwenu e ye ɖò tɛmpli ɔ mɛ é ɔ, nya mɛxomɔ ɖé sɛkpɔ Jozɛfu kpo Mali kpo. Nyikɔ tɔn nɔ nyí Sinmɛnyɔ́ɔ. Mawu ko ɖexlɛ́ ɛ ɖɔ cobonu é na kú ɔ, é na mɔ Klisu alǒ Mɛsiya e sín akpá Jehovah dó é. Gbigbɔ mímɛ́ ɖɔ xó d’ayi mɛ nú Sinmɛnyɔ́ɔ gbè nɛ gbè bɔ é wá tɛmpli ɔ mɛ bo mɔ Jozɛfu kpo Mali kpo kpodo vǐ sunnu yetɔn kpan ɖò finɛ. Sinmɛnyɔ́ɔ ka yí vǐ ɔ dó alɔ mɛ.\nHwenu e Jezu ɖò alɔ Sinmɛnyɔ́ɔ tɔn lɛ mɛ é ɔ, é dokú nú Mawu bo ɖɔ: “Dìn ɔ, Aklunɔ, jǒ nyɛ mɛsɛntɔ́ towe dó, lee a ko ɖɔ gbɔn é, nú ma yì ɖò fífá mɛ; ɖó nukún ce mɔ hwlɛngán towe e sín nǔ a sɔ́ ɖ’ayǐ nú gbɛtɔ́ lɛ bǐ é: é wɛ nyí weziza e na ɖè we xlɛ́ akɔta lɛ bǐ, bo ka na nyí susu nú togun towe Izlayɛli é.”—Luki 2:29-32.\nNǔ enɛ e Jozɛfu kpo Mali kpo sè é kpaca ye. Sinmɛnyɔ́ɔ xoɖɛ dó ye jǐ bo ka ɖɔ nú Mali ɖɔ “Mawu sɔ́” vǐ sunnu tɔn, “bɔ é na nyí afɔklɛ́nnú nú Izlayɛli-ví gègě, bo ka na lɛ́ sɔ́ ye mɛ gègě site,” bɔ wuvɛ̌ enɛ na xò ayi tɔn zlɛ hwǐ ɖɔhun.—Luki 2:34.\nMɛ ɖevo lɛ́vɔ wá finɛ gbè nɛ gbè. Nyikɔ tɔn nɔ nyí Ana. Nyɔnu gbeyiɖɔ Mawu tɔn ɖé wɛ bo ko ɖó xwè 84. É nɔ gɔn tɛmpli mɛ gbeɖé ǎ. Ðò ganxixo enɛ mɛ ɔ, é wá Jozɛfu kpo Mali kpo kpodo vǐ yetɔn Jezu kpo gɔ́n. Ana jɛ Mawu kpa jí bo jɛ Jezu sín xó ɖɔ nú mɛ e na ɖótó lɛ é bǐ jí.\nKpɔ́n lee Jozɛfu kpo Mali kpo na ko jɛ awǎ sɔ hwenu e nǔ enɛ lɛ ɖò jijɛ wɛ ɖò tɛmpli ɔ mɛ é! É ɖò gaàn ɖɔ nǔ enɛ lɛ bǐ na ye ganjɛwu ɖɔ vǐ yetɔn wɛ nyí Mɛ E Sín Akpá Mawu Dó É.\nHwetɛnu Izlayɛli-ví lɛ ka ɖó aca bo nɔ sun nyǐ vǐ sunnu e ye jì é?\nEnyi vǐ sunnu ɖé ɖó azǎn 40 ɔ, etɛ è ka byɔ ɖò nɔ tɔn sí ɖɔ é ni wà? Nɛ̌ lee Mali wà nǔ gbɔn é ka ɖè ninɔmɛ tɔn xlɛ́ gbɔn?\nMɛ̌ mɛ̌ e ka tuùn Jezu ɖò tɛmpli ɔ mɛ? Nɛ̌ ye ka ɖè enɛ xlɛ́ gbɔn?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé VǏ E Sín Akpá È Dó É


Akpakpa Sɔ́ Mɛ | Nǔxixa & Mɛkplɔnkplɔn\nHlɔmanu lɛ 12:11\nSIN SƐ̀ XWE NA: Ðɔ xó kpo akpakpa sɔ́ mɛ kpo dó dó wǔyá lanmɛ nú tóɖówetɔ́ lɛ.\nSɔ́ ayi towe d’emɛ. Hwenu e a ɖò nǔ sɔ́ nú nǔxwlémɛ towe wɛ é ɔ, lin tamɛ kpɔ́n dó lee wɛn towe ɖò taji sɔ́ é jí ganji. Nǔ azɔ̌ towe ni má dó we ganji, bonu a na dó sixu ɖɔ xó sín ayi mɛ.\nLin tamɛ dó tóɖówetɔ́ lɛ jí. Lin tamɛ dó lè ɖěɖee nǔ e na xà wɛ a ɖè é alǒ nǔ e na kplɔ́n mɛ wɛ a ɖè é na hɛn wá nú mɛ ɖevo lɛ é jí. Lin tamɛ dó ali ɖěɖee nu a na xwlé nǔ ɔ tóɖówetɔ́ lɛ ɖè b’ɛ na xɔ akwɛ nú ye hugǎn é jí.\nBlǒ bonu nǔxwlémɛ towe ni ɖò gbɛ̀. Ðɔ xó kpo akpakpa sɔ́ mɛ kpo. Zǎn alɔ, wǔtu, afɔ, kpo nukúnmɛ sín xlɛ̌ lɛ kpo dó ɖè lee nǔ cí nú we nǔgbo nǔgbo é xlɛ́.\nÐǒ ayi te bo ma nɔ bló nǔ ɖokpo ɔ lɛ hwebǐnu dó fɛ́ tóɖówetɔ́ lɛ sín ayi ó. Tɛ́n kpɔ́n bonu nǔ e a na bló lɛ é ni jɛ gan. Ðɔ xó kpo akpakpa sɔ́ mɛ kpo, taji ɔ, hwenu e a ɖò nǔ taji lɛ kplɔ́n mɛ wɛ é kpo hwenu e a ɖò wusyɛn dó lanmɛ nú tóɖówetɔ́ lɛ wɛ bonu ye na wà nǔ é kpo. Ma ɖò xó ɖɔ kpo akpakpa sɔ́ mɛ kpo wɛ gbɛmɛ kpowun ɖò nǔxwlémɛ towe bǐ hwenu, kaka bonu agbɔ̌n wá kpé tóɖówetɔ́ lɛ ó.\nNǔxixa kpo Mɛkplɔnkplɔn Kpo: Akpakpa Sɔ́ Mɛ


Wlɛnwín Xóɖɔɖókpɔ́ Xá Mɛ Tɔn | Nǔxixa & Mɛkplɔnkplɔn\nWlɛnwín Xóɖɔɖókpɔ́ Xá Mɛ Tɔn\n2 Kɔlɛntinu lɛ 2:17\nSIN SƐ̀ XWÈ NA: Ðɔ xó tlɔlɔ ɖò jɔwamɔ linu, bonu é ni xlɛ́ lee nǔ cí nú we dó xóta ɔ kpo tóɖówetɔ́ lɛ kpo wu é.\nXoɖɛ bo sɔnǔ ɖ’ayǐ tɛnwin lɛnwin. Xoɖɛ bo byɔ alɔdó bo na dó sixu sɔ́ ayi ɖó wɛn towe jí, ni ma nyí ɖó hwiɖesunɔ jí ó. Mɔ nǔ jɛ nǔ taji ɖěɖee jí a ɖó na ɖɔ xó dó lɛ é wu céɖécéɖé. Ðɔ linlin lɛ ɖò xógbe hwiɖesunɔ tɔn mɛ; ma vɔ́ xókwín e ɖò wema ɔ mɛ lɛ é ɖɔ ɖebɔdoɖewu kpowun ó.\nEnyi a bló tuto bo na xà wemafɔ ɖé ɖò Biblu mɛ alǒ akpáxwé ɖé ɖò wema ɖé mɛ hǔn, kplɔ́n fí ɔ ganji, bonu nǔxixa towe na mɔ tɛn dó ɖiɖí. Enyi gbɛtɔ́ lɛ ɖɔ xó ɖò fí ɔ hǔn, ɖè lee nǔ cí nú ye é tɔ́n ɖò nǔxixa towe mɛ, ma ka vlɛ́ manahɛn ó.\nÐɔ xó sín ayi mɛ. Lin tamɛ dó nǔ e wu tóɖówetɔ́ lɛ ɖó na sè wɛn ɔ é jí. Sɔ́ ayi ɖó jǐ yetɔn. Enɛ ɔ, teninɔ towe, alɔ blobló towe, kpo nukúnmɛ towe sín xlɛ̌ lɛ kpo na nyí mɛblɛblɛ́ tɔn ǎ, bo na lɛ́ ɖè xomɛnyínyɔ́ xlɛ́.\nXó ɖiɖɔ ɖò jɔwamɔ linu nyí xó ɖiɖɔ kpo yamakénúnǔ kpo ǎ. Ðɔ xó nyi wɛn ɖò alixo e sɔgbe é mɛ, bonu wɛn towe na kpó ɖò nǔjɔnǔ nyí wɛ.\nKpɔ́n tóɖówetɔ́ lɛ. Nɔ kpɔ́n nukún jí nú mɛ ɖò fí e mɔ̌ biblo ma nyla ɖè ǎ lɛ é. Enyi a ɖò xóɖiɖɔ ɖé xwlé mɛ wɛ hǔn, nɔ kpɔ́n kpléwatɔ́ lɛ ɖokpo ɖokpo hweɖelɛnu, é nyɔ́ hú ɖɔ a ni kpɔ́n mɛ lɛ bǐ ɖó kpɔ́ alǒ nyi nukún gbɔn ye jí.\nEtɛ lɛ a ka sixu bló bɔ tóɖówetɔ́ lɛ na vo, hwenu e a ɖò xó ɖɔ nú ye wɛ é?\nNǔxixa kpo Mɛkplɔnkplɔn Kpo: Wlɛnwín Xóɖɔɖókpɔ́ Xá Mɛ Tɔn


Ðɛ́ Mɔ̀ Hwòɖǒ-Kɔ̃-Dè-Ðɛ̀ Ɓɛ́ Ɔ Nì Ɓó Nyɔ Ɓě Ðǎà Mɛ́ɛ Bììɛ́? | Bɔ̃̌ Nɔ̀mɔ̀ Dyíin\nZÀÀ WUƉUÚN ƉÉ Abbey Abui Acholi Adhola Afrikaans Aja Ajië Albanian Albanian Sign Language Alur American Sign Language Amharic Angolan Sign Language Arabic Arabic (Morocco) Argentinean Sign Language Armenian Armenian (West) Assamese Ateso Attié Aukan Australian Sign Language Austrian Sign Language Awajun Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Balinese Bambara Baoule Basque Bassa (Cameroon) Bassa (Liberia) Batak (Dairi) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Betsimisaraka (Northern) Betsimisaraka (Southern) Biak Bicol Bislama Bissau Guinean Creole Bolivian Sign Language Bosnian Boulou Brazilian Sign Language Bulgarian Bété Cakchiquel (Western) Cambodian Catalan Cebuano Chamorro Changana (Zimbabwe) Chavacano Chichewa Chilean Sign Language Chin (Hakha) Chin (Tiddim) Chin (Zotung) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chinese Sign Language Chitonga Chitonga (Malawi) Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chontal (Tabasco) Chopi Chuabo Chuukese Chuvash Cibemba Cinamwanga Cinyanja Colombian Sign Language Comorian (Ngazidja) Costa Rican Sign Language Croatian Croatian Sign Language Czech Czech Sign Language Damara Dangme Danish Dayak Ahe Dayak Ngaju Digor Douala Drehu Dusun Dutch Dutch Sign Language Ecuadorian Sign Language Edo Efik Emberá (Catío) English Esan Estonian Estonian Sign Language Ewe Fante Faroese Fataluku Fijian Filipino Sign Language Finnish Finnish Sign Language Fon Frafra French French Sign Language Frisian Fulfulde (Cameroon) Futuna (East) Ga Galician Garifuna Georgian German German Sign Language Ghanaian Sign Language Gitonga Gokana Gourmanchéma Gouro Greek Greek Sign Language Greenlandic Guadeloupean Creole Guarani Guarani (Bolivia) Guatemalan Sign Language Guerze Guianese Creole Gujarati Gun Guna Guéré Haitian Creole Hausa Hawu Hebrew Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Honduras Sign Language Huastec (San Luis Potosi) Hungarian Hungarian Sign Language Hunsrik Iban Ibanag Ibinda Icelandic Igbo Iloko Inakeanon Indian Sign Language Indonesian Indonesian Sign Language Irish Isoko Italian Italian Sign Language Japanese Japanese Sign Language Javanese Javanese (Eastern) Jula Kabiye Kabuverdianu Kabyle Kachin Kadazan Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Khana Khasi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinande Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisii Kisonge Kongo Konkani (Devanagari) Konkani (Roman) Korean Korean Sign Language Kosraean Kpelle Krio Kurdish Kurmanji Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Kurdish Sorani Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Lamba Laotian Latgalian Latvian Latvian Sign Language Lenje Lhukonzo Lingala Lithuanian Lomwe Lovari Low German Luganda Lugbara Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Madagascar Sign Language Madi Makasae Malagasy Malay Malayalam Malaysian Sign Language Maltese Mam Mambae (Ermera) Mambwe-Lungu Mandjak Mangareva Maninkakan (Eastern) Manipuri Mano Mapudungun Marathi Marquesian (Hiva Oa) Marquesian (Nuku Hiva) Marshallese Mauritian Creole Maya Mazahua Mazatec (Huautla) Mbukushu Mende Meru Mexican Sign Language Mingrelian Miskito Mixe Mixtec (Guerrero) Mixtec (Huajuapan) Mixtec (Tlaxiaco) Mizo Mongolian Moore Motu Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Nahuatl (Veracruz) Nama Navajo Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nengone Nepali Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Niuean Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Odia Okpe Oromo Ossetian Otetela Otomi (Mezquital Valley) Otomi (State of Mexico) Palauan Panamanian Sign Language Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Paraguayan Sign Language Pemon Pennsylvania German Persian Peruvian Sign Language Piaroa Pidgin (Cameroon) Pidgin (West Africa) Pilagá Polish Polish Sign Language Pomeranian Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Portuguese Sign Language Pular Punjabi Punjabi (Shahmukhi) Páez Quebec Sign Language Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quechua (Huallaga Huánuco) Quiche Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quichua (Pastaza) Quichua (Santiago del Estero) Quichua (Tena) Rapa Nui Rarotongan Romanian Romanian Sign Language Romany (Albania) Romany (Argentina) Romany (Bulgaria) Romany (Eastern Slovakia) Romany (Macedonia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Northern Greece) Romany (Romania) Romany (Serbia) Romany (Southern Greece) Roviana Rumanyo Rungus Runyankore Russian Russian Sign Language Rutoro Réunion Creole Saami (North) Salvadoran Sign Language Samoan Sangir Sango Saramaccan Sarnami Sena Senoufo (Cebaara) Sepedi Sepulana Serbian Serbian (Roman) Serbian Sign Language Serer Sesotho (Lesotho) Setswana Seychelles Creole Shipibo-Conibo Shona Shuar Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovak Sign Language Slovenian Soli Solomon Islands Pidgin Somali Spanish Sranantongo Sunda Susu Swahili Swahili (Congo) Swati Swedish Swedish Sign Language Swiss German Sign Language Tagalog Tahitian Tajiki Talian Tamil Tandroy Tankarana Tarahumara (Central) Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tlapanec Toabaite Toba Tojolabal Tok Pisin Tokelauan Tongan Toraja Totonac Toupouri Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Turkmen Tuvaluan Twi Tyrewuju Tzeltal Tzotzil Uighur (Cyrillic) Ukrainian Umbundu Urdu Urhobo Uzbek Uzbek (Roman) Valencian Venda Venezuelan Sign Language Vezo Vietnamese Wallisian Warao Waray-Waray Wayuunaiki Wejewa Welsh Wichi Wolaita Wolof Xavante Xhosa Xârâcùù Yacouba Yoruba Yukpa Zande Zapotec (Guevea) Zapotec (Isthmus) Zapotec (Lachiguiri) Zapotec (Villa Alta) Zulu\n1. Ðɛ́ mɔ̀ bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíin ɓá nyɔ ɓě ɖǎà mɛ́ɛ jè dyíɛ́?\nTi ɓɛ́ Jízɛ̀ nyini ma ɖé Bɛ́fènì-hwɔ̀ɖɔ̀ɔ̀ ɓɛ́ ɔ xwɛ̃́ìn ma kà Jùɖúsɛ̀ɖɛ̀ìn-hwɔ̀ɖɔ̀ɔ̀ bũ̌in nyɛɛ, ɔ ɓǎto Ðázɛ̀ɖɛ̀ ɖǎ ma mɛ́ ké wé hĩinyɛ ɖǎ ma zi. Matá kè Meɖé ɓɛ́ wa mɔ̀ ma kà gàa ɖǎ ma mɛ́ɛ ɖíí-máa ɓěɛɛ kpa ma Jízɛ̀ ɖé xwɛ́-ɓìɔ̀ wĩín. Wàɖà kɛɛ, nyɔ kúɖúú ɓě poìn ma ɖé dyí. M̀ ɓɛ́ìn hwìɖǐi poɛ̀n múà ɓɛ́ Matá kè Meɖé kpá ma mú ti ɓɛ́ Jízɛ̀ zà ma kà Ðázɛ̀ɖɛ̀ gĩɔ kɛɛ?—Zà Jɔ̃́ɔ́ 11:21-24, 38-44 wuɖuún.\nMatá dyuò ma bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíin ɓá nyɔ ɓě ɖǎà mɛ́ɛ jè dyí. Ɔ dyuòɛ̀ ma kà Jɛ̀hóvà mu nyɔ ɓě ɖǎà mɛ́ɛ gĩɔ zàùn ɓɛ́ wa ké ɓóɖó-kpàà kɔ̃ cĩ́ ɖeɛ.—Zà Àzédyà 26:19 wuɖuún.\n2 Xwɛ̌ nyɔ ɓě ɖǎà mɛ́ɛ nì kɛ́?\nGèɖèpɔ́ɔ̀ cɛ̃ɛ ma Áɖɔ̀ùn gbo ké ɔ ɖá, “M̀ mɔ̀ ɓóɖó jèɛɛ, m̀ ɓéɖé m̀ ké ɖé ɓóɖóɔ̀ mú ɖe mu.”—JƐ́NƐ́SÌ 3:19.\nNyɔǔn-dyù sɔ̀ìn ɖé ɓóɖóɔ̀ púu-púuɔ̀ mú. (Jɛ́nɛ́sì 2:7; 3:19) À se zùù ɓɛ́ à ké nyɔǔn-kpòɖò-dyùà mɔ̀à fɔ́ kɛɛ mú cĩ́ɛń nì. À mɔ̀ ɓóɖó-kpàà fɔ̀ɔ̀-ɖɛ̀ ɓě jèɛɛ, à dyi mɛ́ín ɖɛ ɖò se ɖé à mú nì ɓɛ́ ɔ ké cĩ́ ɖe fɔɔ. À dyi mɛ́ín à pɔ̃̀nɔ̀nìɔ̀ mɛ́ ɖekè, ké à se hwìɖǐi poɛ̀n ɓɛ́ìn ɖe. Ɔ kɔ̃̀ jè Ðázɛ̀ɖɛ̀ se ma ɖɛ ɖò cɛ̃ ɓá ti ɓɛ́ ɔ nì ma gĩɔ kɛɛ jè dyí, sepóɛɖé nyɔ ɓě ɖǎà mɛ́ɛ se ɖɛ ɖò dyí dyuò ɖe.—Zà Wɛ́ɖɛ́ 146:4; Ìkíɖísìásì 9:5, 6, 10 wuɖuún.\nNyɔǔn dyi mɛ́ín Gèɖèpɔ́ɔ̀ dyéìn wa gǎ ɖé nyɛ múu? Kà Báɓóɔ̀ tɛ̀mɛ̀ìn kà ɓɛ́ nyɔǔn dyi mɛ́ín wa seà ɖɛ ɖò dyí dyuò ɖeɛɛ, ɖɛ tɛ̀mɛ̀ìn-tɛ̀imɛ̀ìn ɓá hɛ́ɛ̀-nyɛ̀ jè dyíɛɛ mɔ̀ se, ké ɔ nyìnììn Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyɛ́nɛ́ dyíin. Hwìɖǐi-poìn-poìn ɓá nyɔǔn gǎ dyéìn jè ɖé nyɛ-gbà-wɔ̃̀ múɛɛ nyàìn Gèɖèpɔ́ɔ̀ dyi.—Zà Jɛ̀ɖèmádyà 7:31 wuɖuún.\n3 Nyɔ ɓě ɖǎà mɛ́ɛ ɓɛ́ìn à gbo wùɖùɛ̀ɛ?\nNyɔ ɓě ɖǎà mɛ́ɛ ní wuɖu, ké wa ní wɔ̃́ dyi. (Wɛ́ɖɛ́ 115:17) Kɛɛ, ínjà ɓěɔ̀ ɖíɛ́ ɓě mɔ̀ nàmàǔn-nyu-ìnjà ɓě. Wa ɓɛ́ìn nyɔ gbo wùɖùɛ̀, ké wa nyu wa mìɔùn kà nyɔ ɓě ɖǎà mɛ́ kɛ. (2 Píɖɛ̀ 2:4) Jɛ̀hóvà ɖá à mɛ ɓɔ́ vɔ̃ɔ ɓɛ́ à ké nyɔ ɓě ɖǎà mɛ́ɛ gbo wùɖù.—Zà Dìtɔ̀wáɖánámɛ̀ 18:10, 11 wuɖuún.\n4. Nyɛ́ mu gĩɔ wóɖóùn wɛ̃́?\nNyɔ táázĩ̀ìn vò-vò ɖǎà mɛ́ ké wa nìà ɖé xwɛ́-gmàà múɛɛ mu ɖe dyiìn. Nyɔ ɓě se ma Gèɖèpɔ́ɔ̀ dyí dyuò ké wa po ma ɖɛ gbà nyu-nyu sɔ̃ún wɛ̃ɛ ɖíɛ́ ɓě mu gĩɔ wóɖóùn ɖekè.—Zà Ðúù 23:43; Àpɔ́sò 24:15 wuɖuún.\nNyɔ ɓě muà gĩɔ wóɖóùn wɛ̃ɛ mu jǎà ɓá Gèɖèpɔ́ɔ̀ jè dyíɛɛ cɛ̃́ɛ ɓɛ́ìn ɔ kè ɓɛ́ wa ké Jízɛ̀ hwìɖǐǐ taba dyììn ɖé ɔ wuɖu nyu-nyu mú. (Wɛ̀ɖɛ̀ɓèɖésĩ̀ɔ̀ 20:11-13) Nyɔ ɓě muà gĩɔ wóɖóùn ké wa muà ɖɛ nɔ̀mɔ̀ dyíin nyuùn wɛ̃ɛ mu sè-ná-sèɛ̀ fɛ̀ɛ̀ múàǔn dyi kpáìn dà ɓóɖó-kpàà kɔ̃.—Zà Jɔ̃́ɔ́ 5:28, 29 wuɖuún.\n5. Ðɛ́ gĩɔ wóɖó-wóɖó cɛ̃ à nììn gbo ɓá Jɛ̀hóvà jè dyíɛ́?\nƁɛ́ hwòɖǒ-kɔ̃-dè-ɖɛ̀ ké nì ɓó nyɔ ɓě ɖǎà mɛ́ɛ bììɛɛ, Gèɖèpɔ́ɔ̀ tò ma ɔ dyú-gààɔ̀ ɓɛ́ ɔ ké ma mɛ́ ɓó à bìì. Ɔ jèɛɛ, dyììn ɖé gĩɔ-wóɖó-wóɖó múɛɛ, Gèɖèpɔ́ɔ̀ tɛ̀mɛ̀ìn à nììn ɖɛ̀ɓɛ̀ǐn-ɖɛ̀ɓɛ̀ǐn kè kpeɖe dyíin nɔ̀mɔ̀-nɔ̀mɔ̀ ɓɛ́ à seɔ́ kɔ̃̀ ɓɛ́ à kéɔ́ má ɓéɖéɛɛ dyí. Nyɔǔn dyi gĩɔ wóɖóín, nyɛ́ m̀ mɔ́ m̀ ké dyé jɛ́ɛ́ kɛ́?—Zà Jɔ̃́ɔ́ 3:16; Wóɖómà 6:23 wuɖuún.


Gbɔ Didó Nú Mɛ Ðěɖee Ðò Azɔn Jɛ Wɛ lɛ É kpo Alɔ Didó Ye Ðò Ali Tawun Tawun lɛ Nu Kpo\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Baoulé Basque-Gbè Bassa (Cameroun) Batak (Toba) Bichlamar Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Corée-Gbè Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Espagne-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Galice-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Hongrie-Gbè Iloko Indonésie-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Lingala Lituanie-Gbè Malay Malayalam Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Norvège-Gbè Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Sango Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Swahili-Gbè Tagalog Tahiti-Gbè Tarascan Tchèque-Gbè Télougou Thaï Turquie-Gbè Ukraine-Gbè Valencian Vietnam-Gbè Îles Féroé-Gbè\nAdo sixu wá hu mɛ ɖěɖee ɖò azɔn syɛnsyɛn jɛ wɛ lɛ é, bɔ enyi é byɔ ɖɔ è na kpé nukún dó ye wu ɖò dotóoxwé ɔ, ye nɔ lɛ́ flú bǐ d’eji hwɛhwɛ. Mɔ̌ mɛ ɔ, lee gbeɖiɖó ɖé ɖexlɛ́ gbɔn ɖò xójlawema e ɖɔ xó dó nukúnkpédómɛwu dotóoxwé tɔn lɛ wu é mɛ gbɔn é ɔ, “dobanúnǔ lɛ xlɛ́ ɖɔ nukúnkpíkpé dó lee nǔ nɔ cí nú azinzɔnnɔ lɛ é kpo hudo gbigbɔ tɔn yetɔn lɛ kpo wu ɖò taji tawun bonu lanmɛ yetɔn na jɛte.” *\nBo na dó sú hudo enɛ lɛ sín dò ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ zán Biblu dó dó gbɔ nú Kúnnuɖetɔ́ hatɔ́ yetɔn ɖěɖee è glɔ́n ɖó dotóoxwé lɛ é, bo nɔ lɛ́ dó alɔ ye ɖò ali tawun tawun lɛ nu. Mɛxo agun tɔn lɛ nɔ yì ba hagbɛ̌ agun yetɔn tɔn e ɖò azɔn jɛ wɛ lɛ é kpɔ́n. Enyi è ɖò nukún kpé dó Kúnnuɖetɔ́ e ɖò azɔn jɛ wɛ é ɖé wu wɛ ɖò dotóoxwé e lín dó xwé tɔn tawun é ɖé ɔ ka lo? Ðò toxo ɖaxó gbɛ̀ ɔ tɔn ɖé lɛ mɛ ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ sɔnǔ nú Gbɛ̌ta E Nɔ Ba Azinzɔnnɔ lɛ Kpɔ́n lɛ É (GBAK). Mɛxo agun tɔn ɖěɖee ɖò gbɛ̌ta enɛ lɛ mɛ lɛ é nɔ yì dotóoxwé lɛ hwɛhwɛ, bo nɔ nɔ gudo nú Kúnnuɖetɔ́ ɖěɖee ɖò azɔn jɛ wɛ bo gosin xá ɖevo lɛ mɛ ɖò tò ɔ mɛ, alǒ tlɛ gosin tò ɖevo lɛ mɛ bonu è na kpé nukún dó ye wu lɛ é, kpo xwédo yetɔn lɛ kpo. Mɛɖéezejotɔ́ 28 000 jɛji wɛ ɖò GBAK 1900 mɔ̌ mɛ gbɔn ayikúngban ɔ bǐ jí. *\nGbɔ tɛ GBAK lɛ ka nɔ dó nú mɛ ɖò gbigbɔ lixo?\nWilliam e ɖò GBAK ɖé mɛ é ɖɔ: “Un kpéwú bo dó gbɔ nú Kúnnuɖetɔ́ lɛ kpo hagbɛ̌ xwédo yetɔn tɔn e ma nyí Kúnnuɖetɔ́ ǎ lɛ é kpo, gbɔn gɔ̌n yetɔn yiyi bo ɖɔ xó nú ye bo lɛ́ ɖótó ye gblamɛ. Un nɔ na jiɖe ye ɖɔ Jehovah Mawu mɔ nukúnnú jɛ ninɔmɛ yetɔn wu, bo lɛ́ ɖò nukún kpé dó ye wu wɛ. Enyi è xoɖɛ dó azinzɔnnɔ lɛ kpo xwédo yetɔn lɛ kpo sín tamɛ ɔ, é nɔ sù nukún yetɔn mɛ.”\nBa e GBAK ba ye kpɔ́n, bo dó wusyɛn lanmɛ nú ye é sù ye mɛ gegě nukúnmɛ. Kpɔ́ndéwú klewun ba e hagbɛ̌ GBAK tɔn 7 000 mɔ̌ ba azinzɔnnɔ lɛ kpɔ́n ɖò États-Unis é tɔn ɖé lɛ ɖíe.\nPriscilla ɖɔ: “É na cɛ́ nú mi nú ba e mi wá ba tɔ́ ce kpɔ́n ɖò dotóoxwé hwenu e é bɛ́ hunkangbadótaglomɛzɔn é. Ba e mi ba ɛ kpɔ́n lɛ é víví n’i tawun! Tutomɛ enɛ e è sɔ́ ɖ’ayǐ é jiwǔ n’i. Un mɔ ɖɔ mɛbakpɔ́n mitɔn lɛ d’alɔ ɛ bɔ é yawǔ mɔ éɖée mɛ.”\nOphilia e nyí vǐ nyɔnu ɖé bɔ nɔ tɔn jɛ azɔn bo kú é ɖɔ nú afɔsɔ́ɖótetɔ́ GBAK tɔn ɔ ɖɔ: “Mɛbakpɔ́n mitɔn lɛ sù nɔ ce nukúnmɛ tawun! É tuùn ɖɔ Jehovah wɛ sɛ́ mi dó. É na cɛ́ nú mi nú nukúnkpédómɛwu wanyiyinɔ mitɔn.”\nEe azinzɔnnɔ ɖé sè ɖɔ azǎn yɔywɛ ɖé jɛn kpo bɔ emi na nɔ gbɛ̀ na é ɔ, é flú bǐ, bɔ ado nɔ lɛ́ hú i. James e ɖò GBAK sín hagbɛ̌ lɛ mɛ é nɔ kpɔ́ xá ɛ, bo má xó gbɔdónúmɛ tɔn Biblu tɔn e ɖò Filipunu lɛ 4:6, 7 mɛ é xá ɛ. James ɖɔ: “Ee un yì ba ɛ kpɔ́n ayihɔngbe tɔn é ɔ, ninɔmɛ tɔn huzu tawun. Azǎn e è ɖó n’i é ɖò nukɔn có, é ɖó linlin ɖagbe dìn dó alɔdó Jehovah tɔn wu, bɔ é dó wusyɛn lanmɛ nú mì tawun!”\nAli tawun tawun tɛ lɛ nu GBAK lɛ ka nɔ d’alɔ mɛ ɖè?\nPauline sín asú kú ɖò dotóoxwé e lín dó xwè yetɔn tawun é ɖé. É wlan ɖɔ: “É na cɛ́ nú mi tawun nú alɔ e mi dó mǐ ɖò hwenu e xwédo mǐtɔn gbɔn wuvɛ̌ syɛnsyɛn e mǐ ma mɔ kpɔ́n ǎ é mɛ é. Tuùn e mǐ tuùn ɖɔ mi na wá dotóoxwé ɔ, bo na kpɔ́n mǐ zǎn xwete, cobo ka na lɛ́ yì azɔ̌mɛ ayihɔngbe tɔn é dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ. Mi wà nǔ nú tuto e mi bló bɔ mǐ mɛ 11 lɛ bǐ mɔ fí e mǐ na dɔ́ é, kpo kpɔ́ e mi nɔ xá mǐ ɖò nǔwiwa ɔ bǐ hwenu é kpo. Un dó kú nú Jehovah kpo tutoblonunu tɔn kpo nú alɔ mɔhun e ye dó mǐ dó dó gbɔ nú mǐ é.”\nNicki, Gayle kpo Robin kpo bló alitawoví kpo mɔ̌to kpo ɖò kilomɛtlu 300 mɔ̌ dó xwé yetɔn. È ɖɔ nú Carlos e ɖò GBAK sín hagbɛ̌ lɛ mɛ é, b’ɛ yì xò gò ye ɖò dotóoxwé ɔ hwenu e ye wá é. Carlos ɖɔ: “Un ɖɔ nú ye ɖɔ na d’alɔ ye ɖò nǔ ɖebǔ e sín hudo ye na ɖó é mɛ, bɔ Nicki sín cukú kpɛví ɔ wɛ un wá hɛn n’i bonu é na dó sixu kpéwú bo yì xɔ ɔ mɛ bonu è na w’azɔ̌ n’i.” Enɛ gudo ɔ, Curtis e nyí hagbɛ̌ GBAK tɔn ɖevo é kpo asì tɔn kpo wá. Ye nɔ dotóoxwé ɔ kaka bɔ hagbɛ̌ xwédo azinzɔnnɔ lɛ tɔn lɛ wá wá ɖò ganxixo mɔkpan gudo. Nya ayiɖonuwutɔ́ ɖé ɖɔ: “Nukún e è kpé dó ye mɛ atɔn lɛ wu é dó gbɔ nú ye bǐ. Amɔ̌, alɔ e GBAK sín hagbɛ̌ lɛ dó ye lɛ é bǐ jiwǔ nú Nicki sín nɔví nyɔnu Robin e ma nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn ǎ é.”\n^ akpá. 2 Xóta “Addressing Patients’ Emotional and Spiritual Needs,” ee tɔ́n ɖò The Joint Commission Journal on Quality and Patient Safety, décembre 2003, Akpáxwé 29, No. 12, wexwɛ 661 mɛ é.\n^ akpá. 3 Mɛxo agun tɔn e ɖò Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɛntin lɛ é bǐ ɖɔhun ɔ, ye mɛ ɖěɖee nɔ w’azɔ̌ xá GBAK lɛ é lɔmɔ̌ nɔ nɔ gudo nú agun yetɔn lɛ, bo nɔ nyí lɛngbɔ̌nyitɔ́ lɛ ɖò gbigbɔ lixo, nǔkplɔnmɛtɔ́ lɛ kpo wɛnɖagbejlatɔ́ lɛ kpo. È nɔ sú akwɛ ɖebǔ ye ɖó azɔ̌ enɛ lɛ wutu ǎ, loɔ, ye nɔ sɔ́ jlǒ dó bló kpo akpakpa sɔ́ mɛ kpo.—1 Piyɛ́ɛ 5:2.\nNɛ̌ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ ka Nɔ D’alɔ Nɔví Yetɔn E Jí Adla Jɛ lɛ É Gbɔn?\nEnyi adla j’ayǐ ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ yawu bló tuto alɔdo kpo gbɔdónúmɛ gbigbɔ tɔn tawun tawun lɛ kpo tɔn nǔ mɛ e wu nǔ gblé dó lɛ é. Ðò ali tɛ lɛ nu?\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Gbɔ Didó Nú Mɛ Ðěɖee Ðò Azɔn Jɛ Wɛ lɛ É kpo Alɔ Didó Ye Ðò Ali Tawun Tawun lɛ Nu Kpo


Tíntɔ́n 28 - Exode 28\n“Avɔlɔntɔ́ e alɔnu yětɔn mɛ́ ganjí lɛ́ɛ ná zé kan didɛ e è nɔ dó lɔn lɛ̌ɛnkanvɔ ná ɔ́ dó lɔn efódu ná, bɔ kan kwlésinnɔ, kan vɔvɔ, kpó kan vɔvɔ cɛ́cɛ́ kpó ná gbɔn mɛ, bɔ yě ná zé kan gansinnɔ dó kó ná.\nÈ nǎ lɔn abɔ̌tavɔ we bɔ è nǎ tɔ dó efódu ɔ́ sín tó we lɛ́ɛ wú dó hɛn ɖó te.\nEfódu ɔ́ kpó kan tɔn kpó bǐ wɛ è lɔn ɖó bǔ. Kan gansinnɔ, kan kwlésinnɔ, kan vɔvɔ, kan vɔvɔ cɛ́cɛ́, kpódó kan didɛ e è nɔ dó lɔn lɛ̌ɛnkanvɔ ná ɔ́ kpó wɛ è nǎ dó lɔn ná.\nA nǎ fɔ awǐnnya e è nɔ ylɔ́ ɖɔ onísi ɔ́ we, bó ná wlán Jakɔ́bu ví súnnu lɛ́ɛ sín nyǐkɔ dó yě jí.\nA nǎ xwedó lě e è ji yě gbɔn ɖě jɛ ɖě gúdo ɔ́, bó ná wlán mɛ ayizɛ́n sín nyǐkɔ dó awǐnnya ɔ́ ɖokpó jí, bó ná wlán mɛ ayizɛ́n ɖé lɛ́ɛ sín nyǐkɔ dó awǐnnya wegɔ́ ɔ́ jí.\nA nǎ wlán Jakɔ́bu ví súnnu lɛ́ɛ sín nyǐkɔ ɖó awǐnnyatɛ we lɛ́ɛ jí, lě e awǐnnyazɔ́watɔ́ nɔ́ kun nǔ dó awǐnnya jí gbɔn ɔ́. A nǎ kɔn siká lɛ́ lɛ̌ dó awǐnnyatɛ we lɛ́ɛ.\nA nǎ bɛ́ awǐnnyatɛ we lɛ́ɛ dó efódu ɔ́ sín abɔ̌tavɔ lɛ́ɛ jí, dó ná akɔta Izlayɛ́li tɔn wěwe lɛ́ɛ sín xlɛ̌. Énɛ́ ɔ́, Aalɔ́ɔn ná hɛn nyǐkɔ yětɔn abɔ̌ta ɖo sinsɛnxɔ ɔ́ mɛ, bɔ nyɛ Mawu Mavɔmavɔ ɔ́, un ɖo mimɔ wɛ ɔ́, un ná wɔn mi Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ ǎ.\nDin e a kɔn siká lɛ́ lɛ̌ dó awǐnnyatɛ we lɛ́ɛ ɔ́,\na nǎ zé siká akú dó bló wlɔ kpɛví kpɛví we ná, bó ná gbɛ kan ɖɔhun, bó ná sin dó awǐnnyatɛ ɖokpó ɖokpó wú.”\n“Avɔlɔntɔ́ e alɔnu yětɔn mɛ́ ganjí lɛ́ɛ ná zé kan didɛ e è nɔ dó lɔn lɛ̌ɛnkanvɔ ná ɔ́ dó lɔn akɔ́ntakpo e è nɔ sin dó akɔ́nta, dó ɖɔ hwɛ é, bɔ kan kwlésinnɔ, vɔvɔ, kpó vɔvɔ cɛ́cɛ́ kpó ná gbɔn mɛ, bɔ yě ná zé kan gansinnɔ dó kó ná, lě e è lɔn efódu ɔ́ gbɔn é.\nAkpo wɛ é ná nyí, bó ná ɖó gblǒ zɛ̌ɛ́n ga zɛ̌ɛ́n, bó ná nyí mɛ̌tlu ɖokpó sín ɛnɛvlɔ́ɖó.\nA nǎ to awǐnnya ɖagbe ɖagbe d'é wú dó ba acɔ́ ná; hǎ ɛnɛ jí wɛ a nǎ to ɖó. A nǎ to awǐnnya sadwáni ɖokpó, tokpázi ɖokpó kpó emɛlodu ɖokpó kpó ɖó hǎ nukɔntɔn ɔ́ jí.\nBó ná to awǐnnya ɛsikabukli ɖokpó, safíi ɖokpó kpó dyamáa ɖokpó kpó ɖó hǎ wegɔ́ ɔ́ jí.\nA nǎ to awǐnnya okpálu ɖokpó, agáti ɖokpó kpó amɛtisi ɖokpó kpó ɖó hǎ atɔngɔ́ ɔ́ jí.\nBó ná to awǐnnya klizolíti ɖokpó, onísi ɖokpó kpó jasipée ɖokpó kpó ɖó hǎ ɛnɛgɔ́ ɔ́ jí. Siká wɛ è nǎ kɔn lɛ́ lɛ̌ dó awǐnnya énɛ́ lɛ́ɛ.\nÈ nǎ wlán Jakɔ́bu ví lɛ́ɛ ɖokpó ɖokpó sín nyǐkɔ ɖó awǐnnya lɛ́ɛ ɖokpó ɖokpó wú, lě e awǐnnyazɔ́watɔ́ nɔ́ kun nǔ dó awǐnnya wú gbɔn é. Bɔ awǐnnya énɛ́ lɛ́ɛ nyí xlɛ̌ akɔta Izlayɛ́li tɔn wěwe lɛ́ɛ tɔn.\n28.21 Il y en aura douze, d'après les noms des fils d'Israël; elles seront gravées comme des cachets, chacune avec le nom de l'une des douze tribus.\n“A nǎ zé siká akú dó bló wlɔ kpɛví kpɛví ná, bó ná gbɛ kan ɖɔhun nú akɔ́ntakpo ɔ́.\nA nǎ bló sikálɔgan we, bó fɔ ɖó akɔ́ntakpo ɔ́ sín tó we e ɖo aga lɛ́ɛ wú.\nA nǎ fɔ sikáwlɔ we nɛ́ lɛ́ɛ gbɔn alɔgan e ɖo akɔ́ntakpo ɔ́ sín tó e ɖo aga lɛ́ɛ mɛ.\nA nǎ zé wlɔ ɔ́ sín nu we ɖě lɛ́ɛ gbɔn efódu ɔ́ sín abɔ̌tavɔ ɔ́ glɔ́, gbɔn nukɔn, dó hɛn efódu ɔ́ dó abɔ̌tavɔ ɔ́ wú.\nA nǎ lɛ́ bló sikálɔgan we, bó ná fɔ yě ɖó akɔ́ntakpo ɔ́ sín tó we lɛ́ɛ tó, ɖo do bɔdó awu gaga ɔ́ wú ɖo xomɛ.\nA nǎ lɛ́ bló sikálɔgan we ɖó efódu ɔ́ sín abɔ̌tavɔ we lɛ́ɛ sín do, ɖo nukɔn, ɖo fí e è tɔ gbɔn lɛ́ɛ, ɖo gǒjíblánú e ɖo efódu ɔ́ wú ɔ́ sín ta nu.\nA nǎ zé kan kwlésinnɔ gbɔn alɔgan lɛ́ɛ mɛ, bó dó sin akɔ́ntakpo ɔ́ ná, dó gǒjíblánú e ɖo efódu ɔ́ jí ɔ́ wú, bónú é má gosín efódu ɔ́ wú ó.\n“Nú Aalɔ́ɔn xwe goxɔ ɔ́ mɛ ɔ́, akɔ́ntakpo e è nɔ sin dó akɔ́ntakpo bó nɔ́ ɖɔ hwɛ ɔ́ mɛ wɛ é ná ɖe, bɔ akɔta Izlayɛ́li tɔn lɛ́ɛ sín nyǐkɔ ná ɖo akɔ́nnu tɔn bó ná nyí flǐnnú tɛgbɛ tɔn ɖo Mawu Mavɔmavɔ nukɔn.\n28.29 Lorsque Aaron entrera dans le sanctuaire, il portera sur son coeur les noms des fils d'Israël, gravés sur le pectoral du jugement, pour en conserver à toujours le souvenir devant l'Éternel.\nA nǎ bɛ̌ Wulímu kpó Tumímu kpó dó akɔ́ntakpo ɔ́ mɛ, bɔ Aalɔ́ɔn xwe nyɛ Mawu Mavɔmavɔ nukɔn ɔ́, yě ná nɔ́ ɖo akɔ́n tɔn ta. Énɛ́ ɔ́, Wulímu kpó Tumímu kpó ná ɖo akɔ́nta n'i hwebǐnu, ɖo nyɛ Mawu Mavɔmavɔ nukɔn, bɔ é ná sixú tunwun nǔ e ba nú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ wɛ un ɖe é.”\n“Avɔ kwlésinnɔ kɛ́ɖɛ́ wɛ a nǎ dó tɔ awu e ná nɔ do nú efódu ɔ́ ná.\nA nǎ ɖe ali d'é mɛ gbɔn tɛ́ntin, bɔ è nǎ nɔ́ zé ta gbɔn mɛ. A nǎ kó kɔ mɛ ná, bɔ é ná tlí bó má wá vún ó.\nA nǎ zé kan kwlésinnɔ, kan vɔvɔ kpódó kan vɔvɔ cɛ́cɛ́ kpó dó bló atínsínsɛ́n e è nɔ ylɔ́ ɖɔ glenádi ɔ́ gbɔn awu ɔ́ tó lɛ́ lɛ̌ dó, ɖo do, bó dó ba acɔ́ ná, bó ná zé siká dó bló gan e è nɔ xúxú ɔ́ kpɛví kpɛví ɖé lɛ́ɛ lɛ́ lɛ̌ dó gbɔn glenádi lɛ́ɛ tɛ́ntin.\nHǔn, è mɔ gan ɖokpó ɔ́, è nǎ mɔ glenádi ɖokpó, bɔ é ná nɔ mɔ̌ lɛ́ lɛ̌ dó awu ɔ́ bǐ.\nAwu énɛ́ ɔ́ wɛ Aalɔ́ɔn ná nɔ́ dó dó wa vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́zɔ́ tɔn. Hwenu e é ná ɖo Tɛn mímɛ́ ɔ́ mɛ byɔ́ wɛ ɔ́ kpódó hwenu e é ná ɖo tíntɔ́n sín mɛ wɛ ɔ́ kpó ɔ́, è nǎ nɔ se gan e ɖo awu ɔ́ tó lɛ́ɛ sín gbe; énɛ́ ɔ́, nú gan ɔ́ ɖo nǔ ɖɔ wɛ ɔ́, é ná kú ǎ.\n“Mɔ̌ ɖokpó ɔ́, a nǎ zé siká akú dó bló gan gbajagbaja ɖokpó ná, bó ná ɖe d'é ji ɖɔ: ‘Mɛɖeɖóvo Mawu Mavɔmavɔ tɔn’. A nǎ ɖe lě e awǐnnyazɔ́watɔ́ nɔ́ kun nǔ dó awǐnnya jí gbɔn é.\nA nǎ zé kan kwlésinnɔ dó blá ɛ ganjí dó tablá ɔ́ wú ɖo nukɔn.\nHwenu e é ná wá nyɛ Mawu Mavɔmavɔ ɔ́ nukɔn, bó ná xwlé vɔ̌sánú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ tɔn mì ɔ́, nǔwlánwlán énɛ́ ɔ́ ná ɖo nukɔn tɔn. Énɛ́ ɔ́, nú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ ná bó xwlé vɔ̌sánú mì nyi do ɔ́, un ná kpɔ́n dó nǔwlánwlán énɛ́ ɔ́ e ɖo Aalɔ́ɔn nukɔn ɔ́ wú, bó yí vɔ̌sánú yětɔn lɛ́ɛ.\n“Mɔ̌ ɖokpó ɔ́, a nǎ zé kan didɛ e è nɔ dó lɔn lɛ̌ɛnkanvɔ ná ɔ́ dó tɔ dowu gaga, bɔ è nǎ kó tablá kpó gǒjíblánú kpó nú Aalɔ́ɔn.\n“A nǎ tɔ awu gaga nú Aalɔ́ɔn sín vǐ súnnu lɛ́ɛ lɔmɔ̌, bó ná bló gǒjíblánú nú yě, bó ná tɔ gbǎkún nú yě. Nǔ énɛ́ lɛ́ɛ ná ɖe tɛn e mɛ yě ɖe ɔ́ kpó susu e yě ɖó ɔ́ kpó xlɛ́.\n“A nǎ dó awu énɛ́ lɛ́ɛ nú nɔví towe Aalɔ́ɔn kpódó vǐ tɔn súnnu lɛ́ɛ kpó. A nǎ kɔn ami dó ta nú yě, a nǎ zé azɔ̌ yětɔn dó así nú yě, a nǎ ɖe yě ɖó vo, bɔ yě ná nɔ wa vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ sín azɔ̌ ɔ́ nú mì.\nA nǎ zé lɛ̌ɛnkanvɔ dó tɔ cokoto kpɛví kpɛví nú yě, bɔ yě ná nɔ́ dó ɖó do dó hwlá mɛ̌. Cokoto énɛ́ ɔ́ ná gosín alin wa yi asá.\nNú Aalɔ́ɔn kpódó vǐ tɔn súnnu lɛ́ɛ kpó xwe goxɔ ɔ́ mɛ, bó ná kpé nyɛ Mawu, abǐ nú yě xwe vɔ̌sákpe ɔ́ kɔn, bó ná wa vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́zɔ́ yětɔn ɔ́, yě ɖó ná dó cokoto kpɛví énɛ́ ɔ́ dó do. É má nyí mɔ̌ ǎ ɔ́, un ná mɔ ɖɔ yě wa nǔ nyi do, bɔ yě ná kú. Sɛ́n ɖé wɛ sɛ́n énɛ́ ɔ́ nyí, bó ɖo te káká sɔ́yi nú Aalɔ́ɔn kpódó kúnkan tɔn lɛ́ɛ kpó.”


Lee E Sixu Ðeɖɛ Nùwanyido lɛ Gbɔn É kpo Lee È Sixu Nyì Alɔ nú Ye Gbɔn É Kpo\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Bikol Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Digor Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kabiye Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Marathi Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mongolie-Gbè Myanmar-Gbè Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngangela Nias Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyaneka Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Penjabi Persan Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Saramacca-Gbè Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tonga-Gbè Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Venda Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Xhosa Zandé Zoulou Île Salomon-Gbè\nHwenu e Don kpo Margaret * kpo sín vǐ nyɔnu kpo xwédo tɔn kpo wá ba ye kpɔ́n é ɔ, é víví nú ye. Cobonu ye na lɛkɔ ɔ, Margaret e nyí nùɖuɖuɖatɔ́ bo ɖò gbɔjɛ tɔn ɖaxó ɔ mɛ dìn é ɖa makaloníi kpo amɔ̌ sín nùsúnnú kpo e vivǔ tɔn wè lɛ yí wǎn na é, bɔ ye na nɔ kpɔ́ bo ɖu.\nMɛ bǐ ko jinjɔn ayǐ, bɔ Margaret sɔ́ nùɖuɖugban ɔ wá bo sɔ́ ɖó tavo ɔ tɛntin. Ee é hun nusú ɔ bo mɔ ɖɔ amɔ̌ sín nùsúnnú zozo ɔ kɛɖɛ jɛn ɖò gannu ɔ mɛ ɔ, é kpaca ɛ tawun! Margaret wɔn bo gɔ́ ajɔxanú taji ɔ, makaloníi ɔ na ǎ! *\nMǐ na bo ɖó xwè ɖebǔ, alǒ mɔ nǔ kpɔ́n gbɔn ɖebǔ ɔ, mǐ bǐ wɛ nɔ wà nǔ nyì dò. É sixu nyí xó masɔgbe ɖé, alǒ mǐ wà nùɖé b’ɛ jɛ gan ǎ, abǐ ayi mǐtɔn fɛ́ sín nùɖé jí. Etɛwu è ka nɔ wà nǔ nyì dò? Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖeɖɛ nùwanyido lɛ gbɔn? È ka sixu nyì alɔ nú ye à? Linlin e sɔgbe é ɖiɖó dó nùwanyido lɛ wu na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na mɔ xósin nú nùkanbyɔ enɛ lɛ.\nLINLIN MǏ KPO MAWU KPO TƆN DÓ NÙWANYIDO LƐ WU\nEnyi mǐ wà nùɖé ganji ɔ, mǐ nɔ yí gbè nú kpa e è kpa mǐ é kpo xomɛhunhun kpo, bo nɔ lɛ́ tuùn ɖɔ mǐ jɛxa. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, enyi mǐ wà nǔ e mǐ ma tuùn ǎ é, alǒ mɛ ɖevo lɛ ma ɖ’ayi wu ǎ é ɖé nyì dò ɔ, mǐ ɖó na yí gbè ɖɔ mǐ wà nǔ nyì dò à cé? É byɔ mɛɖesɔhwe cobɔ è na wà mɔ̌.\nEnyi mǐ nɔ mɔ mǐɖée dín ɔ, mǐ sixu hu tɛ́ nú nùwanyido mǐtɔn, sɔ́ kplá mɛ ɖevo kɔ, alǒ tlɛ gbɛ́ ɖɔ mǐ kún wà nùɖé nyì dò ó. Nǔ e mɛ gbɛzinzan gbɔn mɔ̌ nɔ tɔ́n kɔ dó hwɛhwɛ é nɔ nyla. È sixu gɔn tagba ɔ ɖeɖɛ, bo sixu lɛ́ dɔn tó nú xomɛvɔnɔ ɖevo lɛ. Enyi nǔ e mǐ wà nyì dò é na bo ma jì nùɖé nú mǐ dìn ǎ ɔ, mǐ ɖó na tuùn ɖɔ é lín oo, é yá oo, “mɛ ɖokpo ɖokpo na ɖó nǔ e éɖesunɔ wà ɔ sín gbè nú Mawu.”—Hlɔmanu lɛ 14:12.\nMawu nɔ ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é dó nùwanyido lɛ wu. Ðò wema Ðɛhan tɔn mɛ ɔ, è ɖɔ ɖɔ Mawu nyí “xomɛfatɔ́”; “nùblawukúnúmɛtɔ́”; é “nɔ dóhwɛ mɛ kaka sɔyi ǎ, é nɔ nɔ xomɛsin jí kaka sɔyi ǎ.” É tuùn ɖɔ hwɛhutɔ́ wɛ gbɛtɔ́ lɛ nyí, bo tuùn gǎnmaɖó mǐtɔn lɛ; “é tuùn ɖɔ kɔgudu kpowun wɛ mǐ nyí; é wɔn ǎ.”—Ðɛhan 103:8, 9, 14.\nGɔ́ na ɔ, ɖi tɔ́ nùblawukúnúmɛtɔ́ ɖé ɖɔhun ɔ, Mawu jló ɖɔ mǐ mɛ vǐ tɔn lɛ ni nɔ ɖó linlin e é nɔ ɖó dó nùwanyido lɛ wu é. (Ðɛhan 130:3) Wěɖexámɛ kpo alixlɛ́mɛ kpo ɖěɖee na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖeɖɛ nùwanyido mǐtɔn lɛ kpo mɛ ɖevo lɛ tɔn kpo é ɖò kpɔ́ gégé ɖò Xó tɔn mɛ.\nALI E NU È NA ÐEÐƐ NÙWANYIDO LƐ ÐÈ LƐ É\nHwɛhwɛ ɔ, enyi mɛɖé wà nùɖé alǒ ɖɔ nùɖé nyì dò ɔ, é nɔ zán hwenu gègě kpo hlɔnhlɔn gègě kpo dó dóhwɛ mɛ ɖevo lɛ, alǒ dó ɖò hwɛjijɔ ba wɛ. Amɔ̌, enyi xó towe lɛ gblewu mɛɖé ɔ, é na nyɔ́ ɖɔ a ni dó kɛnklɛn, bo jla nùwanyido ɔ ɖó, lobo bló bonu xɔ́ntɔn mitɔn ni kpó ɖò ganji. A wà nùɖé nyì dò b’ɛ hɛn nǔ gblé dó hwiɖesunɔ, alǒ mɛ ɖevo lɛ wu wɛ à? É na nyɔ́ ɖɔ a ni wà nǔ e wu a kpé é dó jla ninɔmɛ lɛ ɖó hú ɖɔ a ni sìn xomɛ dó hwiɖée alǒ dóhwɛ mɛ ɖevo lɛ. É ɖò wɛn ɖɔ enyi mǐ jɛ kútamla ɖɔ mɛ ɖevo wu wɛ nùwanyido ɔ sín ɔ, é na zɔ́n bɔ tagba e ma ɖò dandan ǎ lɛ é na gbɛ́ kɔ lɛ́, bo na lɛ́ syɛn d’eji. É nyɔ́ wà ɔ, nùwanyido towe lɛ ni kplɔ́n nǔ we, jlǎ ye ɖó, bo wà nǔ e a ɖó na wà é.\nAmɔ̌, enyi mɛ ɖevo wà nǔ nyì dò ɔ, é nɔ bɔwǔ tawun nú mǐ bɔ mǐ nɔ wà nǔ dó ɖexlɛ́ ɖɔ é kún nyɔ́ nukún mǐtɔn mɛ ó. É na nyɔ́ tawun ɖɔ è ni xwedó wěɖexámɛ Jezu Klisu tɔn, é ɖɔ: “Nǔ e mi jló ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ ni bló nú emi ɔ, mi nɔ bló nú ye lɔmɔ̌.” (Matie 7:12) Enyi a wà nǔ nyì dò bonu é ma tlɛ syɛn sɔmɔ̌ ǎ ɔ, a na jló ɖɔ mɛ ɖevo lɛ ni wà nǔ xá emi kpo xomɛnyínyɔ́ kpo alǒ tlɛ wɔn ya na. Enɛ wu ɔ, é na nyɔ́ ɖɔ hwi lɔ ni tɛ́n kpɔ́n bo nyɔ́ xomɛ mɔhun dó mɛ ɖevo lɛ wu à cé?—Efɛzinu lɛ 4:32.\nNUGBODÒDÓ ÐĚÐÉE SIXU D’ALƆ BƆ È NA ÐÈ NÙWANYIDO KPÒ LƐ É\nXókwintinmɛwegbo ɖé ɖɔ ɖɔ, nùwanyido lɛ nɔ sín “linlin agɔ ɖiɖó, doyidoslɔ́ nǔ ɔ tɔn ma tuùn, alǒ ayi ma ɖó te” wu. Mǐ ɖó na yí gbè ɖɔ hwɛhwɛ ɔ, mɛ bǐ wɛ nɔ ɖè jijɔ enɛ lɛ ɖě alǒ gègě xlɛ́. É ɖò mɔ̌ có, enyi mǐ nɔ xwedó nugbodòdó Mawuxówema ɔ tɔn ɖé lɛ ɔ, nùwanyido lɛ na ɖekpo.\nNugbodòdó mɔhun ɖokpo ɖò Nùnywɛxó 18:13 mɛ, é ɖɔ: “Mɛ e ma nɔ kú hǔn bo nɔ sè xó cobo nɔ kɛnu d’ewu ǎ ɔ, é nɔ ɖè xlonɔ e é nyí ɔ xlɛ́, bo nɔ dó winnya éɖée.” Nugbǒ ɔ, hwenu klewun ɖé zinzan dó ɖótó xó ɔ, bo gbéjé nǔ e a na ɖɔ é kpɔ́n na d’alɔ we bɔ a na zɔn kplakpla jí bo ɖɔ xó ɖé alǒ wà nùɖé kpowun ǎ. Nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e è nɔ ɖó hwenu e è ɖó ayi te ganji é nɔ zɔ́n bɔ è nɔ ɖó linlin agɔ ǎ, bo nɔ nyì alɔ nú nùwanyido.\nNugbodòdó Biblu tɔn ɖevo ɖɔ: “Enyi mi kpéwú hǔn, mi tɛ́n kpɔ́n gbɔn alɔkpa bǐ mɛ lee mi kpéwú gbɔn é, bo nɔ fífá mɛ xá gbɛtɔ́ lɛ bǐ.” (Hlɔmanu lɛ 12:18) Wà nǔ e wu a kpé é bǐ dó xò fífá kpo nǔwaɖókpɔ́ kpo sín kàn. Enyi a ɖò azɔ̌ wà xá mɛ ɖevo lɛ wɛ hǔn, nɔ nyɔ́ xomɛ bo nɔ ɖó sísí nú ye, bo tɛ́n kpɔ́n bo nɔ kpa ye lobo nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú ye. Ðò ninɔmɛ mɔhun mɛ ɔ, è sixu sɔ́ xó e è ɖɔ nyì dò nú mɛ lɛ é, alǒ nǔ e è wà nyì dò nú mɛ lɛ é kɛ mɛ alǒ myɔ nukún dó, bo sixu ɖeɖɛ nùwanyido e tlɛ syɛn tawun lɛ é ɖò nyanɛnyanɛ mɛ.\nKpɔ́n ɖɔ nùwanyido ɔ ka sixu kplɔ́n nǔ ɖagbe ɖé we à jí. Ma ba hwɛjijɔ nú nǔ e a ɖɔ alǒ wà nyì dò é ó, é nyɔ́ wà ɔ, mɔ ɖɔ ali wɛ é hun nú emi bɔ emi na tɛ́n kpɔ́n bo ɖó jijɔ ɖagbe lɛ. Boya a ɖó hudo suúluɖiɖo, xomɛnyínyɔ́ alǒ mɛɖéejiɖuɖe ɖiɖexlɛ́ d’eji tɔn wɛ à? Bɔ fífá, vivo mimɔ, kpo wanyiyi kpo ɔ ka lo? (Galatinu lɛ 5:22, 23) É hwe bǐ ɔ, a sixu kplɔ́n nǔ e a ma na wà nyì dò hweɖevonu ǎ é. Ðiɖɔ wɛ è ɖè ɖɔ a ni dovɛ̌ nú nùwanyido ɔ ǎ, amɔ̌, tɛ́n kpɔ́n bo ma sɔ́ ayi ɖó lee nǔ cí nú we é jí dín ó. Alisá yɛ́ɛ́ ɖé sixu d’alɔ bɔ ninɔmɛ ɔ fá.\nLINLIN E SƆGBE É ÐIÐÓ SIXU HƐN LÈ WÁ NÚ MǏ\nLinlin e sɔgbe é ɖiɖó dó nùwanyido lɛ wu na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖeɖɛ ye kpo ayɛ̌si kpo. Mǐ na vo ɖò mǐɖée mɛ bo na lɛ́ nɔ fífá mɛ xá mɛ ɖevo lɛ hugǎn. Enyi mǐ nɔ tɛ́n kpɔ́n bɔ nùwanyido mǐtɔn lɛ́ nɔ kplɔ́n nǔ mǐ ɔ, mǐ na huzu nùnywɛtɔ́ bo nyɔ́ líyá d’eji. Awakanmɛ na kú mǐ ǎ, mǐ ka na lɛ́ ɖó linlin nyanya dó mǐɖée wu ǎ. Enyi mǐ mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ mɛ ɖevo lɛ lɔmɔ̌ ɖò xwi ɖí xá nùwanyido yetɔn lɛ wɛ ɔ, é na zɔ́n bɔ mǐ na sɛkpɔ ye. Hú mɔ̌ ɔ, enyi mǐ nɔ kplɔ́n bo nɔ xwedó wanyiyi Mawu tɔn kpo hwɛ e é nɔ sɔ́ kɛ mɛ kpo jlǒ kpo é sín kpɔ́ndéwú ɔ, é na hɛn lè wá nú mǐ.—Kolosinu lɛ 3:13.\nNǔ e Margaret wà nyì dò bɔ è ɖɔ ɖò bǐbɛ̌mɛ é ka hɛn hwenu xwédo ɔ tɔn enɛ gblé wɛ à? Ðebǔ lɔ ǎ. É hwɛ́n bɔ mɛ bǐ ko, bɔ taji ɔ Margaret ɖesu ko, bɔ ye ɖu nǔ ɔ makaloníi ɔ mɛvo! Nukɔnmɛ ɔ, vivǔ wè lɛ wá kpi tan manawɔn enɛ nú vǐ yeɖesunɔ tɔn lɛ bo flín hwenu ɖagbeɖagbe e ye zán ɖó kpɔ́ xá gan’páa kpo gan’maa yetɔn lɛ kpo é. È na ɖɔ ɔ, nùwanyido ɖé kpowun wɛ!\n^ akpá. 3 Makaloníi kpo amɔ̌ kpo sín nùɖuɖu enɛ ɔ, Amɛlika sín nùɖuɖu ɖé wɛ, bɔ makaloníi ɔ wɛ nyí nǔ taji e è nɔ ɖa é bo nɔ wá dán ɖó kpɔ́ kpo nùsúnnú ɔ kpo.


Aniwu Mawu ka Tin bɔ Gbɛtɔ́ lɛ Ðò Wuvɛ̌ Mɔ Wɛ? — WEMASƐXWETƐN ƐNTƐNƐTI JÍ TƆN Watchtower Tɔn\nbh wemata 11 wex. 106-114\nAniwu Mawu ka Tin bɔ Gbɛtɔ́ lɛ Ðò Wuvɛ̌ Mɔ Wɛ?\nANIWU WUVƐ̌ MIMƆ KA SUKPƆ́ SƆMƆ̌?\nTAGBA SYƐNSYƐN ÐÉ FƆ́N\nANIWU É KA LÍN SƆMƆ̌?\nNƐ̌ A KA NA ZÁN NǓ E MAWU NA WE É GBƆN?\nEtɛwu Wuvɛ̌ Mimɔ ka Sukpɔ́ Sɔmɔ̌?Etɛ Biblu ka Sixu Kplɔ́n Mǐ?\nEtɛ Biblu ka Ðɔ?Atɔxwɛ Ee Ðò Axɔsuɖuto Jehovah Tɔn Jla Wɛ É (Mɛ Bǐ Tɔn)—2017\nMawu wɛ ka zɔ́n wuvɛ̌ mimɔ e ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é à?\nTagba tɛ ka tɔ́n ɖò jikpá Edɛnu tɔn mɛ?\nNɛ̌ Mawu ka na jla nǔ e wuvɛ̌ mimɔ hɛn gblé dó gbɛtɔ́ lɛ wu lɛ é ɖó gbɔn?\n1, 2. Wuvɛ̌ alɔkpa tɛ lɛ gbɛtɔ́ lɛ ka nɔ mɔ ɖò égbé? Nǔ tɛ lɛ ye mɛ gègě ka nɔ kanbyɔ d’ewu?\nÐÒ AHWAN baɖabaɖa ɖé gudo ɔ, è ɖi nyɔnu kpo yɔkpɔvu kpo sín cyɔ afatɔ́ɔ́n mɔkpan ɖó kpɔ́ lobo tun akluzu kpɛví kpɛví ɖé lɛ lɛlɛ̌ dó yɔdo ɔ. “Ani tántán sín ka ɖíe?” Nǔ e è wlan dó akluzu lɛ ɖokpo ɖokpo wu é nɛ. Hwenu e gbɛtɔ́ lɛ ɖò wuvɛ̌ mɛ é ɔ, ye nɔ yawu kàn nǔ mɔhun byɔ. Mɛ lɛ nɔ kàn nǔ enɛ byɔ wublawubla hwenu e ahwan, adlà, azɔn, alǒ adakaxixo hu mɛvívɛ́ yetɔn xomɛvɔnɔ lɛ, alǒ gbà xwé yetɔn, kabǐ hɛn wuvɛ̌ mimɔ baɖabaɖa ɖevo lɛ wá nú ye é. Ye nɔ jló na tuùn nǔ e wu awě mɔhun lɛ xò ye é.\n2 Aniwu Mawu ka tin bɔ gbɛtɔ́ lɛ ɖò wuvɛ̌ mɔ wɛ? Enyi Jehovah Mawu nyí nǔbǐwukpétɔ́, wanyiyinɔ, nùnywɛtɔ́, bo lɛ́ nyí nǔjlɔjlɔwatɔ́ ɔ, nɛ̌ ka gbɔn bɔ wangbɛnumɛ kpo hwɛagɔɖiɖɔ kpo ka gɔ́ gbɛ̀ ɔ mɛ? A ka ko kàn nǔ enɛ lɛ byɔ hwiɖee kpɔ́n à?\n3, 4. (a) Etɛ ka xlɛ́ ɖɔ é kún nyla ɖɔ è ni kàn nǔ e wu Mawu tin bɔ gbɛtɔ́ lɛ ɖò wuvɛ̌ mɔ wɛ é byɔ ó? (b) Etɛ Jehovah ka nɔ lin dó adakaxixo kpo wuvɛ̌ mimɔ kpo wu?\n3 É ka nyla ɖɔ è ni kàn nǔ e wu Mawu tin bɔ gbɛtɔ́ lɛ ɖò wuvɛ̌ mɔ wɛ é byɔ wɛ à? Mɛɖé lɛ nɔ lin ɖɔ nǔ mɔhun kinkanbyɔ nɔ xlɛ́ ɖɔ nùɖiɖi mɛtɔn kún lidǒ ó, alǒ ɖɔ è kún ɖó sísí nú Mawu ó. É ɖò mɔ̌ có, enyi a ɖò Biblu xà wɛ ɔ, a na mɔ ɖɔ gbejinɔtɔ́ e nɔ ɖó sísí nú Mawu é ɖé lɛ kàn nǔ mɔhun lɛ byɔ. Ði kpɔ́ndéwú ɖé ɔ, gbeyiɖɔ Abakuku kanbyɔ Jehovah ɖɔ: “Aniwu a ka ɖò nǔ nyanya xlɛ́ mì wɛ, bo kpó ɖò wublanú kpɔ́n wɛ? Aniwu nǔhɛngblé kpo adakaxixo kpo ka ɖò nukɔn ce? Aniwu jlɛɖiɖɔ ka tíìn, bɔ aniwu adɔn dindɔn ka ɖò ɖuɖu ɖ’eji wɛ?”—Habaqouq 1:3.\nJehovah na ɖè wuvɛ̌ mimɔ lɛ bǐ síìn\n4 Jehovah ka wà adǎn dó gbeyiɖɔ gbejinɔtɔ́ Abakuku ɖó nǔ enɛ lɛ e é kanbyɔ é wu wɛ à? Eǒ. É nyɔ́ wà ɔ, Mawu yí gbè bɔ è wlan Abakuku sín xó enɛ lɛ dó Biblu ɔ mɛ. Mawu lɛ́ d’alɔ ɛ bɔ é ɖó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ céɖécéɖé dó nùkanbyɔ enɛ lɛ wu, bɔ nùɖiɖi tɔn lɛ́ lidǒ. Jehovah jló na d’alɔ hwi lɔ gbɔn mɔ̌. A ka flín ɖɔ Biblu kplɔ́n mɛ ɖɔ “é ɖò nukún kpé dó mǐ wu wɛ” à? (1 Piyɛɛ 5:7) Mawu gbɛ́ wǎn nú adakaxixo kpo wuvɛ̌ mimɔ e é nɔ hɛn wá é kpo hugǎn gbɛtɔ́ ɖebǔ. (Isaïe 55:8, 9) Aniwu wuvɛ̌ mimɔ ka sukpɔ́ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ sɔmɔ̌ lo?\n5. Hwɛjijɔ tɛ lɛ mɛ lɛ ka nɔ na hweɖelɛnu dó tinmɛ nǔ e wu gbɛtɔ́ lɛ ɖò wuvɛ̌ mɔ wɛ é? Amɔ̌, etɛ Biblu ka kplɔ́n mɛ?\n5 Mɛ e ɖò sinsɛn vovo mɛ lɛ é ko yì sinsɛngán kpo nùkplɔnmɛtɔ́ sinsɛn tɔn yetɔn lɛ kpo gɔ́n bo kàn nǔ e wu wuvɛ̌ mimɔ dó sukpɔ́ sɔmɔ̌ é byɔ ye. Xósin e ye nɔ yawu na é wɛ nyí ɖɔ Mawu wɛ jló bɔ mǐ ɖò wuvɛ̌ mɔ wɛ, bɔ é ko tò nǔ e na wá jɛ lɛ é sín hwenu línlín lɛ ɖíe kaka jɛ nǔ baɖabaɖa lɛ jí. Ye mɛ gègě nɔ ɖɔ ɖɔ ali Mawu tɔn lɛ budò, alǒ ɖɔ é nɔ bló bɔ gbɛtɔ́ lɛ nɔ kú kaka jɛ yɔkpɔvu lɛ jí bonu ye na nɔ kpɔ́ xá ɛ ɖò jixwé. Amɔ̌, lee a ko kplɔ́n gbɔn é ɔ, Jehovah Mawu nɔ zɔ́n bonu nǔ baɖabaɖa nɔ jɛ gbeɖé ǎ. Biblu ɖɔ: “É lín dó Mawu nugbǒ ɔ bonu é na wà nǔ nyanya, [é lín dó] Nǔbǐwukpétɔ́ ɔ nú é na wà nǔ agɔ!”—Job 34:10.\n6. Aniwu mɛ gègě ka nɔ dó hwɛ Mawu ɖɔ é wɛ zɔ́n bɔ wuvɛ̌ gɔ́ gbɛ̀ ɔ?\n6 A ka tuùn nǔ e wu gbɛtɔ́ lɛ nɔ dó hwɛ Mawu ɖɔ é wɛ zɔ́n bɔ wuvɛ̌ gɔ́ gbɛ̀ ɔ é à? Ye nɔ yawu dó hwɛ Mawu Nǔbǐwukpétɔ́ ɔ ɖó ye lin ɖɔ é wɛ ɖò acɛ kpa dó gbɛ̀ elɔ jí wɛ. Ye mɔ nukúnnú jɛ nugbǒ taji bo ka bɔkun e Biblu kplɔ́n mɛ é wu ǎ. A ko kplɔ́n nugbǒ enɛ ɖò Wemata 3gɔ́ wema elɔ tɔn mɛ. Sataan Awovi wɛ ɖò acɛ kpa dó gbɛ̀ elɔ jí wɛ.\n7, 8. (a) Nɛ̌ gbɛ̀ ɔ ka nɔ zán mɛ e ɖò acɛ kpa dó jǐ tɔn wɛ é sín jijɔ gbɔn? (b) Nɛ̌ hwɛhutɔ́ e mǐ nyí é gɔ́ nú “hwenu kpo nǔ ma ɖó nukún kpo” e nɔ wá nú mɛ bǐ é ka nɔ zɔ́n bɔ mǐ nɔ mɔ wuvɛ̌ gbɔn?\n7 Biblu ɖɔ céɖécéɖé ɖɔ: “Gbɛ̀ ɔ bǐ . . . ɖò Mɛnyanya ɔ sín acɛ glɔ.” (1 Jaan 5:19) Lin tamɛ d’eji kpɛɖé, xó enɛ nyí nugbǒ à cé? Nùɖíɖó gbigbɔ mɛ tɔn e nukún ma nɔ mɔ ǎ, bɔ é ɖò ‘gbɛ̀ ɔ bǐ flú wɛ’ é sín jijɔ wɛ gbɛ̀ elɔ nɔ zán. (Nǔɖexlɛ́mɛ 12:9) Sataan nyí wangbɛnumɛtɔ́, mɛblɛɖutɔ́ bo lɛ́ nyí adakaxotɔ́. Enɛ wu ɔ, ɖó gbɛ̀ ɔ ɖò acɛ tɔn glɔ wu ɔ, wangbɛnumɛ, mɛblɛ́blɛ́ kpo adakaxixo kpo wɛ gɔ́ mɛ. Hwɛjijɔ e wu wuvɛ̌ mimɔ dó sukpɔ́ sɔmɔ̌ lɛ é ɖokpo nɛ.\n8 Lee Wemata 3gɔ́ ɔ ko xlɛ́ gbɔn é ɔ, gbɛtɔ́ lɛ huzu hwɛhutɔ́ sín hwenu e è fɔ́n gǔ ɖò jikpá Edɛnu tɔn mɛ é. Hwɛjijɔ wegɔ e wu wuvɛ̌ mimɔ dó sukpɔ́ sɔmɔ̌ é nɛ. Gbɛtɔ́ lɛ nɔ yí wǎn nǔ gǎn tɛnmɛ hwlɛnhwlɛn bɔ enɛ nɔ hɛn ahwan, adakaxixo kpo wuvɛ̌ mimɔ kpo wá. (Ecclésiaste 4:1; 8:9) Hwɛjijɔ atɔngɔ e wu mǐ nɔ mɔ wuvɛ̌ é wɛ nyí ɖɔ “hwenu kpo nǔ ma ɖó nukún kpo” nɔ wá nú mɛ bǐ. (Ecclésiaste 9:11) Ðò gbɛ̀ e jí Jehovah ma ɖò acɛ kpa dó wɛ bo na cyɔn alɔ jí ǎ é ɖé mɛ ɔ, mɛ gègě nɔ jiya ɖó nǔ nyanya sixu jɛ dó ye wu ɖò hwenu kpo fí e ye ma ɖó nukún tɔn ɖè ǎ é kpo.\n9. Aniwu mǐ ka sixu ganjɛwu ɖɔ Jehovah ɖó hwɛjijɔ ɖagbe e wu é tin bɔ gbɛtɔ́ lɛ ɖò wuvɛ̌ mɔ wɛ é?\n9 Nukúnnú e mǐ mɔ jɛ wu ɖɔ é kún nyí Mawu wɛ nɔ zɔ́n bɔ mǐ nɔ mɔ wuvɛ̌ ó é nɔ dó gbɔ nú mǐ tawun. Ahwan, adakaxixo, yadonumɛ, alǒ adlà e nɔ hɛn wuvɛ̌ mimɔ wá nú gbɛtɔ́ lɛ é sín wutu tɔn ǎ. Amɔ̌, aniwu Jehovah ka tin bɔ gbɛtɔ́ lɛ ɖò wuvɛ̌ mɔ wɛ? Mǐ ɖó na mɔ nukúnnú jɛ nùkanbyɔ enɛ mɛ. Enyi é wɛ nyí Nǔbǐwukpétɔ́ ɔ hǔn, é ɖó hlɔnhlɔn bo na ɖó wuvɛ̌ mimɔ te nɛ. Etɛwu é ma ka ko bló mɔ̌ ǎ lo? Mawu nyí wanyiyi bɔ mǐ mɔ nukúnnú jɛ wu; hǔn, é ɖó na ɖó hwɛjijɔ ɖagbe e wu é ma ko bló mɔ̌ ǎ é.—1 Jaan 4:8.\n10. Nǔ tɛ jí Sataan ka fɔ́n gǔ dó? Gbɔn nɛ̌ é?\n10 Cobonu mǐ na mɔ dò nú nǔ e wu Mawu tin bɔ mǐ ɖò wuvɛ̌ mɔ wɛ é ɔ, mǐ ɖó na tó lɛkɔ yì fí e wuvɛ̌ mimɔ bɛ́sín é hwɛ̌. Hwenu e Sataan sísɛ́ Adamu kpo Ɛva kpo bɔ ye tlitó nú Jehovah é ɔ, tagba syɛnsyɛn ɖé fɔ́n. Sataan gbɛ́ ɖɔ Jehovah kún ɖó hlɔnhlɔn ó ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é tuùn ɖɔ hlɔnhlɔn Jehovah tɔn kún ɖó dogbó ó. Acɛ e Jehovah ɖó bo na ɖu gǎn é wɛ Sataan kanbyɔ. Sataan dó hwɛ Jehovah ɖɔ é nyí acɛkpatɔ́ nyanya, ɖó é sɔ́ ɛ ylɔ ɖɔ adingbannɔ e nɔ tɛ̀ nǔ ɖagbe lɛ mɛ e jí é ɖò acɛ kpa dó wɛ lɛ é. (Genèse 3:2-5) Sataan hɛn ayixa dó ɖɔ ɖɔ acɛkpikpa Mawu tɔn mɛvo ɔ, nǔ na nyɔ́ nú gbɛtɔ́ lɛ. Gufínfɔ́n dó nǔbǐwukpétɔ́ e Jehovah nyí é, alǒ acɛ e é ɖó bo na ɖu gǎn é jí wɛ nyí nǔ enɛ.\n11. Etɛwu Jehovah ma ka sú kún dó nú gufɔntɔ́ lɛ kpowun ɖò Edɛnu ǎ?\n11 Adamu kpo Ɛva kpo fɔ́n gǔ dó Jehovah jí. Ye ɖò ɖiɖɔ wɛ ɖɔ: ‘Mǐ ɖó hudo acɛkpikpa Jehovah tɔn tɔn ǎ. Mǐɖesunɔ hɛn ɔ, mǐ na cyan nǔ ɖagbe ɖò nǔ nyanya mɛ.’ Nɛ̌ Jehovah ka na ɖeɖɛ tagba enɛ gbɔn? Nɛ̌ Jehovah ka na xlɛ́ nùɖíɖó nùnywɛtɔ́ lɛ bǐ ɖɔ gufɔntɔ́ lɛ kú hwɛ lobɔ nǔwiwa emitɔn lɛ wɛ nyɔ́ hugǎn gbɔn? Mɛɖé lɛ nɔ ɖɔ ɖɔ Mawu ɖó na ko sú kún dó nú gufɔntɔ́ lɛ kpowun bo na vɔ́ mɛ ɖevo lɛ ɖó. Amɔ̌, Adamu kpo Ɛva kpo sín kúnkan wɛ na gɔ́ ayikúngban ɔ jí bɔ Jehovah ko ɖɔ, lobɔ é jló ɖɔ ye ni nɔ gbɛ̀ ɖò palaɖisi mɛ ɖ’eji. (Genèse 1:28) Linlin Jehovah tɔn lɛ ka nɔ jɛ nu hwebǐnu. (Isaïe 55:10, 11) Gɔ́ nú enɛ ɔ, kún sú dó nú gufɔntɔ́ lɛ ɖò Edɛnu na ɖeɖɛ tagba e fɔ́n bo kúnkplá acɛ e Jehovah ɖó bo na ɖu gǎn é ǎ.\n12, 13. Jlɛ̌ nǔ e wu Jehovah jó Sataan dó bɔ é huzu gǎn gbɛ̀ elɔ tɔn é kpo nǔ e wu e jó gbɛtɔ́ lɛ dó bɔ ye ɖò gǎn ɖu dó yeɖee jí wɛ é kpo dó nùɖé wu.\n12 Mǐ ni ɖɔ xó dó nùjlɛdonǔwu elɔ jí. Mǐ ni ɖɔ ɖɔ mɛsi ɖé ɖò lee azɔ̌mɛví tɔn lɛ na bló akɔ́nwunta gɛ́dɛ́ gɛ́dɛ́ ɖé gbɔn é kplɔ́n ye wɛ. Azɔ̌mɛví bíbí ɖé fɔ́n gǔ bo ɖɔ ɖɔ lee kplɔ́n nǔ ɔ ye gbɔn wɛ mɛsi ɔ ɖè é kún sɔgbe ó. Bo na dó xlɛ́ ɖɔ mɛsi ɔ kún kpé nǔ wu ó ɔ, gufɔntɔ́ enɛ tɛɖɛ̌ jí ɖɔ emi mɔ nukúnnú jɛ lee è na bló akɔ́nwunta ɔ gbɔn é mɛ hú i. Azɔ̌mɛví ɖé lɛ lin ɖɔ gbɛ̌ emitɔn sín hwɛ jɔ, bɔ ye lɔ fɔ́n gǔ. Etɛ mɛsi ɔ ka na wà? Enyi é nya gufɔntɔ́ lɛ sín xɔ ɔ mɛ ɔ, etɛ azɔ̌mɛví e kpò lɛ é ka na lin? Ye na lin ɖɔ gufɔntɔ́ lɛ sín hwɛ jɔ à cé? Azɔ̌mɛví e na kpó ɖò xɔ ɔ mɛ lɛ é ɖě sɔ́ na sí mɛsi ɔ ǎ, bɔ ye na lin ɖɔ é ɖò xɛsi ɖi wɛ ɖɔ emi taa ɖu winnya. Amɔ̌, mǐ ni ɖɔ ɖɔ mɛsi ɔ jó gufɔntɔ́ ɔ dó bo ɖɔ é ni bo xlɛ́ lee é lin ɖɔ è ɖó na bló akɔ́nwunta ɔ gbɔn é mɛ bǐ.\nAzɔ̌mɛví ɔ kpé nǔ wu hú mɛsi ɔ wɛ à?\n13 Nǔ e mɛsi ɔ bló é ɖɔhun pɛ́ɛ́ wɛ Jehovah lɔ bló. Etɛ Jehovah ka bló? É hu gufɔntɔ́ lɛ tlolo wɛ à? Eǒ. Etɛwu? Nukɔntɔn ɔ, wɛnsagun livi mɔkpan wɛ ɖò nǔ e ɖò jijɛ wɛ lɛ é kpɔ́n wɛ. (Job 38:7; Nǔɖexlɛ́mɛ 5:11) Ye ɖó na mɔ nǔ jɛ mɛ e sín hwɛ jɔ é wu: Jehovah alǒ Sataan. Wegɔ ɔ, mɛ e è na wá jì lɛ é lɔ ɖó na mɔ nǔ jɛ mɛ e ɖó acɛ bo na ɖu gǎn é wu. Enɛ wu ɔ, Jehovah jó Sataan dó bonu é ni xlɛ́ lee é lin ɖɔ è ɖó na ɖu gǎn dó gbɛtɔ́ lɛ jí gbɔn é. É lɛ́ jó gbɛtɔ́ lɛ dó bonu ye na ɖu gǎn dó yeɖee jí ɖò acɛ Sataan tɔn glɔ.\n14. Lè tɛ jǒ e Jehovah jó gbɛtɔ́ lɛ dó bɔ ye ɖò gǎn ɖu dó yeɖee jí wɛ é ka na hɛn wá?\n14 Mɛsi e xó mǐ ɖɔ ɖò nùjlɛdonǔwu mǐtɔn mɛ é tuùn ɖɔ gufɔntɔ́ ɔ kpo mɛ e gɔ́ n’i lɛ é kpo sín hwɛ kún jɔ ó. É lɛ́ tuùn ɖɔ enyi emi na tɛn ye bonu ye xlɛ́ lee ye lin ɖɔ hwɛ emitɔn jɔ gbɔn é ɔ, azɔ̌mɛví lɛ bǐ na ɖu lè tɔn. Enyi é ma sɔ́ wá kpa gufɔntɔ́ lɛ ǎ ɔ, azɔ̌mɛví ayijlɔjlɔnɔ lɛ bǐ na mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ mɛsi ɔ kɛɖɛ wɛ kpé nǔ wu bo na kplɔ́n nǔ emi. Enyi mɛsi ɔ wá nya gufɔntɔ́ ɖebǔ tɔ́n ɔ, ye na mɔ nukúnnú jɛ nǔ e wu wɛ é mɛ. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, Jehovah tuùn ɖɔ enyi gbɛtɔ́ kpo wɛnsagun ayijlɔjlɔnɔ lɛ kpo wá mɔ ɖɔ é kún kpa Sataan kpo gufɔntɔ́ e xò kpóɖó n’i lɛ é kpo ó, bo lɛ́ mɔ ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ kún sixu ɖu gǎn dó yeɖee jí ó ɔ, ye bǐ na ɖu lè tɔn. Ye na mɔ nukúnnú jɛ nugbǒ taji elɔ wu gbeyiɖɔ Jelemii ɖɔhun: “Jehovah è, un tuùn ganji ɖɔ ali gbɛtɔ́ e gosin kɔgudu mɛ é tɔn kún nyí éɖesunɔ tɔn ó. Mɛ e ɖò zɔnlin ɖi wɛ é sixu xlɛ́ ali afɔ éɖesunɔ tɔn ǎ.”—Jérémie 10:23.\n15, 16. (a) Aniwu Jehovah ma ka ko ɖè wuvɛ̌ mimɔ síìn sín tɛgbɛ ǎ? (b) Etɛwu Jehovah ma ka nɔ sú ali dó nǔ nyanya e nɔ jɛ lɛ é ǎ?\n15 Aniwu Jehovah ma ka ko ɖè wuvɛ̌ mimɔ síìn sín tɛgbɛ ǎ? É nyɔ́, a ka kpò ɖò nùjlɛdonǔwu ɔ flín wɛ à? Mɛsi ɔ sú ali dó gufɔntɔ́ ɔ ɖɔ é ni ma na hwɛjijɔ tɔn lɛ ó ǎ. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, Jehovah jó Sataan kpo mɛ e xwedó é lɛ é kpo dó bonu ye na tɛnkpɔn bo xlɛ́ ɖɔ hwɛ emitɔn wɛ jɔ, é sú ali tɔn dó ye ǎ. Enɛ wu ɔ, é byɔ hwenu gègě. Gbɛtɔ́ lɛ ko tɛ́n acɛkpikpa vovo lɛ kpɔ́n sín xwè afatɔ́ɔ́n donu mɔkpan ɖíe. Ye ko yì nukɔn tawun ɖò nùnywɛ xwitixwiti kpo nǔ ɖevo lɛ kpo linu. É ɖò mɔ̌ có, hwɛagɔɖiɖɔ, hɛ̌n, dakaxixo kpo ahwan kpo fɔ́n bo ɖò jijɛ jí wɛ. Nǔ enɛ lɛ xlɛ́ ɖɔ acɛkpikpa gbɛtɔ́ tɔn hwé dó nǔ wu.\n16 Etɛwu Jehovah ma ka nɔ sú ali dó nǔ nyanya e nɔ jɛ lɛ é ǎ? A ma ko wɔn nùjlɛdonǔwu ɔ vlafo nɛ? Mɛsi ɔ d’alɔ gufɔntɔ́ ɔ hwenu e é ɖò hwɛjijɔ tɔn lɛ na wɛ é ǎ. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, Jehovah nɔ d’alɔ Sataan nú é ni kpa acɛ dó gbɛ̀ elɔ jí ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɖé ɔ, enyi Mawu nɔ sú ali dó dakaxixo lɛ ɔ, é na cí ɖɔ é ɖò hun jɛ dó gufɔntɔ́ lɛ jí wɛ à cé? Enyi Mawu nɔ d’alɔ gbɛtɔ́ lɛ ɔ, ye na lin vlafo ɖɔ emi kpéwú bo na ɖu gǎn dó emiɖee jí bɔ tagba na hán à cé? Nǔ e Sataan jló ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ ni lin é pɛ́ɛ́ nɛ. Amɔ̌, adingban wɛ. Jehovah na jɛ hun dó adingban mɔhun lɛ jí gbeɖé ǎ, ɖó “Mawu sixu ɖó adingban ǎ.”—Eble lɛ 6:18.\n17, 18. Etɛ Jehovah ka na wà nú wuvɛ̌ e acɛkpikpa gbɛtɔ́ lɛ tɔn kpo Sataan tɔn kpo hɛn wá lɛ é?\n17 Amɔ̌, nɛ̌ nǔ e gufínfɔ́n dó Mawu jí ko hɛn gblé lɛ é tɔn ka na nyí gbɔn? Mǐ ɖó na flín ɖɔ Jehovah nyí nǔbǐwukpétɔ́. Enɛ wu ɔ, é kpéwú bo na ɖè nǔ e wuvɛ̌ mimɔ gbɛtɔ́ tɔn ko hɛn wá lɛ é síìn; é ka na bló mɔ̌. Lee mǐ ko kplɔ́n gbɔn wá yì é ɔ, ayikúngban ɔ huzuhuzu dó Palaɖisi na wá jla nǔ e è ko hɛn gblé ɖ’eji lɛ é bǐ ɖó. Nùɖiɖi ɖiɖexlɛ́ ɖò vɔsisa gbɛxɔnumɛ tɔn Jezu tɔn mɛ na ɖè wuvɛ̌ mimɔ e hwɛhuhu hɛn wá lɛ é síìn, bɔ è na fɔ́n mɛkúkú lɛ. Enɛ wu ɔ, Jehovah na zán Jezu “bo na sún kún dó nú [A]wovi sín nǔwiwa lɛ.” (1 Jaan 3:8) Jehovah na bló nǔ enɛ lɛ bǐ ɖò hwetɔnnu. Xomɛ ɖó na hun mǐ ɖɔ Jehovah tò ɖó suúlu hwɛ̌, ɖó enɛ hun ali nú mǐ bɔ mǐ na kplɔ́n nugbǒ ɔ bo sɛ̀n ɛ. (2 Piyɛɛ 3:9, 10) Dìn hwɛ̌ ɔ, Mawu ɖò ayijlɔjlɔnɔ e na sɛ̀n ɛ lɛ é cyan kplé wɛ lobo nɔ d’alɔ ye bonu ye na dɛ ɖò wuvɛ̌ ɖebǔ e ye na mɔ ɖò gbɛ̀ nyanya elɔ mɛ é nu.—Jaan 4:23; 1 Kolɛntinu lɛ 10:13.\n18 Mɛɖé lɛ sixu kanbyɔ ɖɔ: Enyi Mawu ko ɖó Adamu kpo Ɛva kpo ɖó alɔ ɖé jí bonu ye ma sixu fɔ́n gǔ ǎ wɛ ɔ, enɛ na ko sú ali dó wuvɛ̌ mimɔ lɛ à cé? Bo na dó sixu mɔ xósin nùkanbyɔ enɛ tɔn ɔ, a ɖó na flín nùnina xɔ akwɛ e Jehovah na we é.\nMawu na d’alɔ we bɔ a na dɛ ɖò wuvɛ̌ mimɔ lɛ nu\n19. Nùnina xɔ akwɛ tɛ Jehovah ka na mǐ? Etɛwu é ka ɖó na xɔ akwɛ ɖò nukún mǐtɔn mɛ?\n19 Lee mǐ mɔ gbɔn ɖò Wemata 5gɔ́ ɔ mɛ é ɔ, Mawu ɖó gbɛtɔ́ lɛ bo na ye mɛɖesúsínínɔ. A mɔ ɖɔ nùnina enɛ xɔ akwɛ tawun à cé? Kanlin maxamaxa lɛ wɛ Mawu ɖó, bɔ nǔwukpikpé jɔwamɔ tɔn nɔ xlɛ́ ali ye. É wɛ nyí ɖɔ ye kpé nǔ wu bo na cyan nǔ ɖagbe ɖò nǔ nyanya mɛ ǎ. (Proverbes 30:24) Gbɛtɔ́ lɛ bló macinu ɖé lɛ bɔ ye sɔ́ nɔ wà nùɖé zɛ nǔ e wu è bló ye é wu ǎ. Enyi Mawu ko ɖó mǐ lɔ ɖó mɔ̌ wɛ ɔ, xomɛ ka na hun mǐ à? Gbeɖé kpɔ́n. Xomɛ hun mǐ ɖɔ mǐ hɛn ɔ, mǐ na nyí gbɛtɔ́ alɔkpa e jló mǐ é, bo na zán gbɛ̀ e jló mǐ é lobo na zun xɔ́ntɔn e jló mǐ lɛ é. Enyi mǐ ɖò mǐɖesunɔ sí ɖó bǎ ɖé mɛ ɔ, é nɔ víví nǔ mǐ tawun, nǔ e Mawu ka ba nú mǐ é nɛ.\n20, 21. Nɛ̌ mǐ ka sixu zán mɛɖesúsínínɔ e Jehovah na mǐ é ganji gbɔn?\n20 Jehovah nɔ hun xomɛ dó mɛ e nɔ sɔ́ jlǒ dó sɛ̀n ɛ lɛ é wu. (2 Kolɛntinu lɛ 9:7) Nùjlɛdonǔwu ɖé ɖíe: Enyi vǐ ɖé jló bo ɖɔ nú mɛjitɔ́ tɔn ɖɔ “É na cɛ nú we” kpo mɛ ɖevo ɖɔ n’i ɖɔ é ni ɖɔ mɔ̌ wu wɛ é ɖɔ kpo ɔ, ɖě tɛ ka na hun xomɛ nú mɛjitɔ́ ɔ? Enɛ wu ɔ, nǔ taji ɔ ɖíe: Nɛ̌ a ka na zán mɛɖesúsínínɔ e Jehovah na we é gbɔn? Sataan, Adamu kpo Ɛva kpo zán mɛɖesúsínínɔ yetɔn nyì dò. Ye sɔ́ Jehovah Mawu xò kɔ́. Etɛ hwɛ ka na wà?\n21 Ali ɔ hun nú we bɔ a na zán mɛɖesúsínínɔ towe e nyí nùnina jiwǔ ɖé é bɔ é na hɛn lè wá nú we. A hɛn ɔ, a na gɔ́ nú gbɛtɔ́ livi mɔkpan e ɖò Jehovah sín akpáxwé lɛ é. Ye nɔ hɛn xomɛ Mawu tɔn hun, ɖó ye nɔ ɖexlɛ́ ɖɔ Sataan nyí adingbannɔ bo lɛ́ nyí acɛkpatɔ́ e hwé dó nǔ wu bǐ é. (Proverbes 27:11) Hwi lɔ hɛn ɔ, a na bló mɔ̌ gbɔn gbɛ̀ e sɔgbe é zinzan gblamɛ. Wemata e bɔ d’ewu é na tín enɛ mɛ.\nMawu wu wɛ nǔ nyanya e ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é sín ǎ.—Job 34:10.\nSataan dó hwɛ Jehovah ɖɔ É nyí acɛkpatɔ́ nyanya, ɖó é sɔ́ ɛ ylɔ ɖɔ adingbannɔ e nɔ tɛ̀ nǔ ɖagbe lɛ mɛ e jí É ɖò acɛ kpa dó wɛ lɛ é.—Genèse 3:2-5.\nJehovah na zán Jezu bo na dó ɖè wuvɛ̌ mimɔ gbɛtɔ́ tɔn lɛ bǐ kpo nǔ e é nɔ hɛn wá lɛ é kpo síìn.—1 Jaan 3:8.


Enyi Akpɔ Ðó Mì ɔ ka Ló? | Nǔ E Mɛ Winnyawinnya lɛ Nɔ Kanbyɔ lɛ É\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arabe-Gbè (Liban Tɔn) Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bachkir Baoulé Bichlamar Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Douala Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hindi (Roman) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Iloko Indonésie-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Kannada Kazakh Kazakh (Arabe) Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Lingala Lituanie-Gbè Luo Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Maya Mongolie-Gbè Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Népali Norvège-Gbè Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Tagalog Tahiti-Gbè Tatar Tchèque-Gbè Télougou Thaï Tigrinya Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tsonga Turquie-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Valencian Vietnam-Gbè Waray-Waray Zoulou Île Salomon-Gbè Îles Féroé-Gbè\nNú mɛɖé lɛ ɔ, nǔɖe sɔ́ nyla hú ɖɔ è ni cí xwégbe hwelɛkɔ e jǐ ɖò jija wɛ é ɖé, ma wà nǔɖe bɔ fí yiyi bǐ hán ǎ. “Ðò hwe mɔhun lɛ nu ɔ, un nɔ cí finɛ kpowun, bo nɔ tuùn nǔ e na wà é ǎ,” wɛ dɔnkpɛvu e nɔ nyí Robert é ɖɔ.\nNǔ ko cí mɔ̌ nú we kpɔ́n à? Enyi mɔ̌ wɛ ɔ, xóta elɔ sixu d’alɔ we!\nNǔ e a ɖó na tuùn é\nNǔ e a sixu wà é\nNǔnywɛ xwitixwiti sín azɔ̌wanú lɛ zinzan sixu d’alɔ we ǎ.\nA sixu zán hwenu towe dó ba nǔɖe lɛ alǒ kpɔ́n nǔɖe lɛ ɖò ɛntɛnɛti jí, amɔ̌, enɛ sixu lɛ́ zɔ́n bɔ ayi towe sɔ́ na yì nǔjɔnǔ ɖevo lɛ jí ǎ, bɔ mɔ̌ mɛ ɔ, akpɔ na nɔ ɖó we. “A na wá mɔ ɖɔ emi ɖò nukún ván kpɔ́n nǔ e zán dó yì ɛntɛnɛti ɔ jí na wɛ emi ɖè é mɛ wɛ kpowun, bo kún ɖò tamɛ lin dó nǔ ɖebǔ jí wɛ ó,” wɛ Jeremy e ɖó xwè 21 é ɖɔ.\nÐyɔvǐ e nɔ nyí Elena é yí gbè nú xó enɛ. “Nǔ e a sixu zán nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ lɛ dó wà é ɖó dogbó,” wɛ é ɖɔ. “Ye na fɛ́ ayi towe sín nǔ taji ɔ jí, bɔ hwenu e a na wá sɔ́ alokan alǒ tablɛti towe ɖ’ayǐ é ɔ, akpɔ na ɖó we dó gbɛ̀ ɔ wu d’eji!”\nLinlin mɛtɔn nɔ hɛn huzuhuzu wá.\nNǔ gegě ɖiɖó bo na wà kpowun na zɔ́n bɔ akpɔ sɔ́ na ɖó we ǎ wɛ à? Gegě na sín bǎ e mɛ a yí wǎn nú nǔ e wà wɛ a ɖè é yì ɖó é wu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖyɔvǐ e nɔ nyí Karen é flín ɖɔ: “Un nɔ ɖó nǔ gegě bo na wà ɖò azǎn lɛ bǐ jí có, wemaxɔmɛ ɖ’akpɔ nú mì tawun. A ɖó na zé hwiɖée bǐ jó nú nǔ e wà wɛ a ɖè é cobɔ akpɔ na gɔn ɖiɖó we.”\nA ka tuùn à? “Nǔɖe ma ɖó bo na wà” nyí afɔklɛ́nnú ɖé ǎ, loɔ, ali ɖé wɛ é nyí bo hun nú mɛ, é wɛ nyí ɖɔ, é cí ayikúngban e jí linlin yɔyɔ̌ lɛ sixu sù ɖè é ɖé ɖɔhun.\nHwenu e a ɖó é nyí ayikúngban e nɔ ɖè sínsɛ́n tɔ́n é ɖé, bɔ linlin yɔyɔ̌ lɛ sixu sù ɖ’eji\nGblǒ ada nú nǔ e nɔ jló we lɛ é. Zun xɔ́ntɔn yɔyɔ̌ lɛ. Jɛ nǔ yɔyɔ̌ ɖé bló dó ɖè ayi ɖ’ayǐ na jí. Ba dò nú nǔ dó xóta yɔyɔ̌ lɛ jí. É nɔ yá bonu akpɔ nɔ ɖó mɛ ɖěɖee nɔ ɖó nǔ vovo bo na wà lɛ é hwenu e ye ɖò yeɖokpo é ǎ, enyi ye ka lɛ́ ɖò kpɔ́ xá mɛ ɖevo lɛ ɔ, é ko lɛ́ nyɔ́ bǐ nɛ!\nNǔgbododó Biblu tɔn: “Alɔ towe jɛ nǔ ɖebǔ wu hǔn, zě hlɔnhlɔn towe bǐ dó bló.”—Nǔnywɛtɔ́xó 9:10.\n“Un bɛ́ Chine-gbè Madarin kplɔnkplɔn agaɖanu dìn, bɔ ee un jɛ didó jí ayihɔngbe ayihɔngbe é ɔ, un mɔ ɖɔ nǔkplɔnkplɔn lěhun hwedó mì tawun ɖ’ayǐ. Enyi un ɖó nǔ e jí un na w’azɔ̌ dó é ɔ, é nɔ nyɔ́ nukún ce mɛ. É nɔ zɔ́n bɔ un nɔ sɔ́ ayi ce bǐ jó na, b’ɛ nɔ lɛ́ d’alɔ mì bɔ un nɔ zán hwenu ce dó wá nǔ e na ɖè sínsɛ́n tɔ́n lɛ é.”—Melinda.\nSɔ́ ayi ɖó nǔ e gbé nya wɛ a ɖè é jí. Enyi a mɔ ɖɔ lè ɖé na tɔ́n sín nǔ e wà wɛ emi ɖè é mɛ ɔ, jlǒ e a ɖó bo ɖò nǔ ɔ wà wɛ é na lɛ́ jɛji. Enyi a mɔ wemaxɔmɛ sín lè lɛ sɛ́dó ɔ, wemaxɔmɛzɔ́ lɛ tlɛ sɔ́ na ɖ’akpɔ nú we dín ǎ.\nNǔgbododó Biblu tɔn: “Nǔɖe sɔ́ nyɔ́ nú gbɛtɔ́ ɖò gbɛmɛ zɛ é na . . . ɖu azɔ̌ e é wà ɔ sín gbɛ̀ wu ǎ.”—Nǔnywɛtɔ́xó 2:24.\n“Hwenu e wemaxɔmɛ ja fifó gbé é ɔ, un nɔ kplɔ́n nǔ nú ganxixo tantɔn ɖò azǎn ɖokpo ɖokpo jí, ɖó un kplɔ́n nǔ ɖò bǐbɛ̌mɛ ǎ. Akpɔ ɖó mì wɛ à? Eǒ, ɖó un kánɖeji bo na kpé nǔ e gbé nya wɛ un ɖè é wu wutu. Un sɔ́ ayi ce ɖó kúnnuɖewema ɔ jí, bɔ enɛ dó wusyɛn lanmɛ nú mì.”—Hannah.\nYǐ gbè nú nǔ e a ma sixu huzu ǎ é. Nǔ ɖokpo ɔ lɛ na ɖibla nɔ xwetɔ́n hwɛhwɛ ɖò nǔ ɖěɖee gbé nya wɛ è ɖè bɔ ye tlɛ nɔ sɔ́ akpakpa mɛ hugǎn lɛ é mɛ. Hweɖelɛnu ɔ, xɔ́ntɔn vívɛ́ towe lɛ tlɛ sixu nɔ ma wá xwedó tuto e mi bló lɛ é, bɔ ɖěwagbɛn na hán we. Ma jó ninɔmɛ enɛ dó bonu é ɖ’akpɔ nú we ó, é nyɔ́ wà ɔ, tɛ́n kpɔ́n bo ɖó linlin ɖagbe.\nNǔgbododó Biblu tɔn: “Mɛ e awǎjijɛ gɔ́ ayi mɛ na é nɔ ɖò agɔ̌ ɖu wɛ hwebǐnu.”—Nǔnywɛxó 15:15, nwt.\n“Xɔ́ntɔn ɖé ɖɔ nú mì ɖɔ nyi ni kplɔ́n bo nɔ ɖu nyiɖokponɔ e un nɔ wá nɔ é sín vivǐ. É ɖɔ ɖɔ kplɔnkplɔn bá nɔ jlɛ̌ jí ɖò kpɔ́ninɔ xá mɛ ɖevo lɛ kpo mɛɖokponɔ ninɔ kpo mɛ nyí nǔwukpíkpé xɔ akwɛ ɖé ɖò gbɛmɛ bɔ mɛ lɛ bǐ ɖó na tɛ́n kpɔ́n bo ɖó.”—Ivy.\n“Un nɔ jló mɛ ɖěɖee é cí ɖɔ ye ɖó awǎjijɛ ɖò gbɛzán yetɔn mɛ lɛ é sín gbɛ̀ ɖ’ayǐ. Enɛ gudo ɔ, un wá mɔ ɖɔ gbɛtɔ́ nyi ɖɔhun jɛn ye nyí bo nɔ wà nǔ gegě. Enɛ wu ɔ, un jɛ nǔ gegě wà jí. Un nɔ ɖè ayi ɖ’ayǐ, bo nɔ ba dò nú nǔ dó xóta e dɔn mɛ lɛ é jí. Lě dò a na ɖò nǔ kplɔ́n dó gbɛ̀ ɔ wu wɛ sɔ́ é ɔ, mɔ̌ dò wɛ akpakpa na sɔ́ we sɔ bɔ a na jló na kpó ɖò nǔ kplɔ́n d’eji wɛ, lobɔ akpɔmimɔ na bú.”—Hannah.\n“Hwenu e un jɛ winnyawinnya jí tlolo é ɔ, un nɔ da ayihun video jí tɔn lɛ bá mɔ tɛn dó ɖu ɖò akpɔmimɔ jí. Amɔ̌, ee un jɛ mɛxo nyí jí é ɔ, un wá mɔ nǔgbo nǔgbo ɖɔ ayihundida video jí tɔn lɛ sixu zɔ́n bɔ un sɔ́ na kpé nǔ e gbé nya wɛ un ɖè lɛ é wu ǎ. Ye na ján alɔ nú we, amɔ̌, enyi a fó ɔ, a na fɛ́ yonu. Un mɔ nǔ ɖagbe hugǎn ɖěɖee na sɔ́ hwenu ce dó wà na lɛ é.”—Caleb.\n“Ð’ayǐ ɔ, un nɔ mɔ ɖɔ kéze ɔ ɖiga bo lɛ́ ɖ’akpɔ nú mì, amɔ̌, gudo mɛ ɔ, un wá mɔ ɖɔ enyi un ba ɖɔ mɛ lɛ ni byɔ mì ɖɔ nyi ni wá nɔ kpɔ́ xá emi ɔ, un ɖó na nyɔ́ lya. Un jɛ mɔ̌ wà jí, bɔ é d’alɔ mì tawun. Dìn ɔ, xomɛ nɔ hun mì dó táan ɖěɖee mɛ un nɔ ɖò nyiɖokponɔ lɛ é wu, ɖó ye nɔ nyɔ́ mɔ ɖebǔ ǎ.”—Micaela.\nNǔ E Mɛ Winnyawinnya lɛ Nɔ Kanbyɔ lɛ É Mɛ Winnyawinnya lɛ\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Enyi Akpɔ Ðó Mì ɔ ka Ló?\nijwyp xota 81


Sɛ̀n Jehovah kpo Ayi Towe Bǐ Kpo! | Nùkplɔnkplɔn\nAsa, Jozafati, Ezekiyasi, Joziyasi\n“Óo! Mawu Mavɔmavɔ, flín ɖɔ un nɔ gbeji ɖò nukɔn towe, bo wà azɔ̌ kpo ayi jlɔjlɔ [alǒ ‘ayi bǐ,’ nwt] kpo.”—2 AXƆ. 20:3.\nHAN LƐ: 52, 65\nEtɛ ka nyí tinmɛ è ni sɛ̀n Jehovah kpo ayi bǐ kpo tɔn?\nEtɛ ka jiwǔ nú we ɖò nukún ɖagbe e Mawu dó kpɔ́n axɔsu Judáa tɔn ɛnɛ lɛ é mɛ?\nMɛ̌ sín kpɔ́ndéwú a ka jló na xwedó ɖò axɔsu ɛnɛ lɛ mɛ? Etɛwu?\n1-3. Etɛ Jehovah sinsɛn kpo “ayixa m[ɛ]tɔn bǐ” kpo ka byɔ? Na kpɔ́ndéwú ɖé.\nÐÓ MǏ nyí hwɛhutɔ́ wutu ɔ, mǐ nɔ yawu wà nǔ nyì dò. Amɔ̌, mǐ dó kú ɖɔ Jehovah kún nɔ “kpɔ́n dó hwɛ e mǐ hu é wu, bo nɔ wà nǔ tɔn xá mǐ” ó, nú mǐ lɛkɔ sín hwɛ mǐtɔn lɛ gudo bo sɛkpɔ ɛ kpo nùɖiɖi kpo, kpodo mɛɖesɔhwe kpan sɔgbe kpo vɔsisa gbɛxɔnumɛ tɔn e Jezu bló é kpo ɔ nɛ. (Ðɛh. 103:10) É ɖò mɔ̌ có, lee Davidi ɖɔ nú Salomɔ́ɔ gbɔn é ɔ, enyi mǐ jló ɖɔ Jehovah na yí gbè nú sinsɛn e mǐ nɔ bló sɛ́dó è ayihɔngbe ayihɔngbe é ɔ, mǐ ɖó na “sɛ̀n éɖokponɔ géé, kpodo ayixa [mǐtɔn] bǐ kpo.” (1 Tan 28:9) Nɛ̌ mǐ mɛ gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ lɛ ka sixu wà mɔ̌ gbɔn?\n2 Bonu mǐ na mɔ nukúnnú jɛ mɛ ɔ, mǐ sixu sɔ́ gbɛzán Axɔsu Asa tɔn jlɛ́ dó Axɔsu Amasiyasi tɔn wu. Axɔsu Judáa tɔn wè enɛ lɛ bǐ wɛ wà nǔ e nyɔ́ Jehovah nukún mɛ é, amɔ̌, Asa sín ayi bǐ ɖò Jehovah jí hú Amasiyasi tɔn. (2 Tan 15:16, 17; 25:1, 2; Nùx. 17:3) Ye mɛ wè lɛ bǐ wɛ nyí gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ bo lɛ́ wà nǔ nyì dò. É ɖò mɔ̌ có, Asa gosin ali Mawu tɔn jí ǎ, ɖó é sɔ́ ayi tɔn bǐ jó nú Mawu wutu. Ðò alɔ ɖevo mɛ ɔ, Amasiyasi sɔ́ ayi tɔn bǐ jó nú Jehovah ǎ. Ee é ɖu ɖò kɛntɔ́ Mawu tɔn lɛ jí gudo é ɔ, é bɛ́ vodun yetɔn lɛ wá xwé bo jɛ ye sɛ̀n jí.—2 Tan 25:11-16.\n3 Mawu sínsɛ́n kpo “ayi m[ɛ]tɔn bǐ” kpo byɔ ɖɔ è ni sɔ mɛɖée bǐ jó n’i kpátákpátá. Ðò Biblu mɛ ɔ, è nɔ zán xókwin “ayixa” alǒ “ayi” bo nɔ dó dó gesí nǔ e mɛɖé nyí ɖò xomɛ é hwɛhwɛ. Nǔ e nɔ jló è lɛ é, linlin tɔn lɛ, jujɔ tɔn lɛ, nǔwiwa tɔn lɛ, nǔwukpikpé tɔn lɛ, nǔ e nɔ sísɛ́ ɛ lɛ é, kpo nǔ e gbé é nɔ nya lɛ é kpo wɛ ɖ’emɛ. Enɛ wu ɔ, mɛ e nɔ sɛ̀n Jehovah kpo ayi tɔn bǐ kpo é nɔ sɛ̀n ɛ kpo yɛmɛnúwiwa kpo ǎ. Jehovah sinsɛn nyí yɛsu kpowun bɔ é nɔ fɔ ǎ. Mǐdɛɛ lɛ ka lo? Mǐ nyí gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ lɛ có, mǐ na ɖò Mawu sɛ̀n kpo ayi mǐtɔn bǐ kpo wɛ, enyi mǐ sɔ́ mǐɖée jó n’i bǐ bo ma nɔ wà yɛ mɛ nú ǎ ɔ nɛ.—2 Tan 19:9.\n4. Etɛ mǐ ka na ba dò kpɔ́n na dìn?\n4 Bonu mǐ na mɔ nukúnnú jɛ nǔ e Mawu sinsɛn kpo ayi mɛtɔn bǐ kpo nyí é mɛ ganji ɔ, mǐ ni lin tamɛ kpɔ́n dó gbɛzán Asa tɔn kpo axɔsu Judáa tɔn e sɛ̀n Mawu kpo ayi bǐ kpo e tɔn ɖé lɛ jí, ye wɛ nyí Jozafati, Ezekiyasi, kpo Joziyasi kpo. Ye mɛ ɛnɛ lɛ bǐ wɛ wà nǔ nyì dò, amɔ̌, ye mɛ bǐ sín nǔ wɛ nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ. Etɛwu Mawu ka mɔ ɖɔ ye sɛ̀n emi kpo ayi bǐ kpo? Nɛ̌ mǐ ka sixu wà nǔ ye ɖɔhun gbɔn?\nASA SÍN AYI “BǏ NƆ MAWU MAVƆMAVƆ JÍ”\n5. Nǔ kpligidi tɛ lɛ Asa ka wà?\n5 Asa wɛ nyí axɔsu Judáa tɔn atɔngɔ ɔ ɖò hwenu e axɔsuɖuto Izlayɛli tɔn akɔta wǒ totaligbé tɔn lɛ klán gudo é. É ɖè vodun sinsɛn sín axɔsuɖuto tɔn bǐ mɛ, bo nya sunnu e nɔ lɛ aga ɖò hunkpá mɛ lɛ é. É tlɛ yí “nyɔnu ɖaxó sín acɛ e tɔ́ tɔn nɔ Maaka ɖó ɔ sín así tɔn, ɖó Maaka kpà vodun Acela sín bocyɔ bo nɔ sɛ̀n” wutu. (1 Axɔ. 15:11-13) Hú mɔ̌ ɔ, Asa dó wusyɛn lanmɛ nú togun tɔn ɖɔ ye ni “sɛ̀n Mawu Mavɔmavɔ . . . Ye ni nyì sɛ́n tɔn, lobo wà nǔ e é zɔ́n lɛ é.” É jɛhun dó sinsɛn-biblo nugbǒ ɔ jí nugbǒ nugbǒ.—2 Tan 14:3.\n6. Hwenu e Etiopíinu lɛ tɔn ahwan tò ɔ é ɔ, nɛ̌ Asa ka wà nǔ gbɔn?\n6 Jehovah kɔn fífá sín nyɔna dó Judáa jí ɖò xwè wǒ nukɔntɔn axɔsuɖuɖu Asa tɔn tɔn mɛ. Enɛ gudo ɔ, Zelaxi Etiopíinu ɔ hɛn ahwanfuntɔ́ 1 000 000 kpo ahwankɛkɛ 300 kpo bo wá tɔ́n ahwan Judáa. (2 Tan 13:23; 14:5, 8, 9) Nɛ̌ Asa ka wà nǔ gbɔn ɖò adǎngbomɛ enɛ nukɔn? É ɖeji dó Jehovah wu bǐ mlɛ́mlɛ́. (Xà 2 Tan 14:10.) Mawu sè ɖɛ vívɛ́ e Asa xò sɛ́dó è é, bo na ɛ ɖuɖeji bǐ mlɛ́mlɛ́ bɔ é sú kún dó nú ahwangɔnu Etiopíinu lɛ tɔn. (2 Tan 14:11, 12) Enyi axɔsu lɛ na bo ma nɔ gbeji nú Jehovah ǎ ɔ, é sixu bló bɔ ye ɖu ɖò kɛntɔ́ yetɔn lɛ jí ɖó nyikɔ tɔn wutu. (1 Axɔ. 20:13, 26-30) Amɔ̌, Asa ɖeji dó Jehovah wu, bɔ é sè ɖɛ tɔn. Nugbǒ wɛ ɖɔ Asa wà xlonɔnú ɖò hweɖelɛnu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é jó alɔdo Jehovah tɔn biba dó, bo yì ba alɔdo axɔsu Silíi tɔn tɔn. (1 Axɔ. 15:16-22) É ɖò mɔ̌ có, linlin e Jehovah ɖó dó Asa wu é wɛ nyí ɖɔ ayi tɔn “bǐ nɔ Mawu Mavɔmavɔ jí, ɖò gbɛzán tɔn bǐ mɛ.” Nɛ̌ mǐ ka sixu wà nǔ ɖagbe Asa ɖɔhun gbɔn?—1 Axɔ. 15:14.\n7, 8. Nɛ̌ a ka sixu sɛ̀n Jehovah Asa ɖɔhun gbɔn?\n7 Mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo ɖó na gbéjé ayi mǐtɔn kpɔ́n bo na kpɔ́n ɖɔ mǐ ka sɔ́ mǐɖée jó nú Mawu bǐ mlɛ́mlɛ́ à jí. Kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Un ka kú d’eji bo na hɛn xomɛ Jehovah tɔn hun, bo jɛhun dó sinsɛn-biblo nugbǒ ɔ jí, lobo cyɔn alɔ togun tɔn jí dó nǔ baɖabaɖa ɖebǔ e na wà nǔ dó wutu tɔn é wu à?’ Kpɔ́n akɔnkpinkpan e é byɔ Asa ɖɔ é ni ɖó cobo sixu kpannukɔn Maaka e nyí “nyɔnu ɖaxó” ɖò tò ɔ mɛ é! A sixu nɔ ma tuùn mɛɖé bɔ é wà nǔ Maaka ɖɔhun pɛ́ɛ́, amɔ̌, ninɔmɛ ɖé sixu wá xwetɔ́n b’ɛ na byɔ ɖɔ a ni wà nǔ Asa ɖɔhun bo ɖókan dó nǔ wu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi hagbɛ̌ xwédo towe tɔn ɖé alǒ xɔ́ntɔn vívɛ́ towe ɖé hu hwɛ bo ma ka lɛkɔ sín hwɛ tɔn lɛ gudo ǎ, bɔ é byɔ ɖɔ è na ɖè è sín agun mɛ ɔ ka lo? A ka na wà nǔ kpo kanɖodonǔwu kpo bo ɖó alɔ te nú kpɔ́ninɔ xá mɛ enɛ ɔ à? Etɛ ayi towe ka na sísɛ́ we bɔ a na wà?\n8 Asa ɖɔhun ɔ, a sixu ɖexlɛ́ ɖɔ emi sɔ́ ayi emitɔn bǐ jó nú Mawu gbɔn jiɖiɖe dó wutu tɔn hwenu e gbeklanxamɛ kpannukɔn we é gblamɛ, bɔ ɖé lɛ tlɛ sixu cí nǔ e jí a ma sixu ɖu ɖè ǎ é ɖɔhun. Ðó a nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn ɖé wutu ɔ, è sixu dó tagba nú we alǒ cá we ko ɖò wemaxɔmɛ. Alǒ azɔ̌gbɛ̌ towe lɛ sixu ɖɔ slamɛ wu we ɖó a nɔ yí azǎn ɖé lɛ ɖò azɔ̌ towe mɛ bo na dó ɖ’alɔ ɖò gbigbɔ sín nǔ lɛ mɛ, alǒ ɖɔ hwi kún nɔ wà gán gudo zɔ́ bo na dó mɔ akwɛ gègě d’eji ó wutu. Ðò ninɔmɛ mɔhun lɛ mɛ ɔ, xoɖɛ sɛ́dó Mawu lee Asa bló gbɔn é ɖɔhun. Ðeji dó Jehovah wu kpo akɔnkpinkpan kpo, bo zunfan nǔ e a tuùn ɖɔ é nyí nǔ jlɔjlɔ bo lɛ́ nyí nùnywɛnú é gbánwún gbánwún. Flín ɖɔ Mawu dó wusyɛn lanmɛ nú Asa bo d’alɔ ɛ, É na dó wusyɛn lanmɛ nú hwi lɔmɔ̌.\n9. Nɛ̌ mǐ ka sixu jla Mawuxó ɔ kpo ayi mǐtɔn bǐ kpo gbɔn?\n9 Mawu sɛntɔ́ lɛ nɔ lin yeɖokponɔ kɛɖɛ tɔn kpɔ́n kpowun ǎ. Asa jɛhun dó sinsɛn-biblo nugbǒ ɔ jí. Mǐ lɔ nɔ d’alɔ mɛ ɖevo lɛ bɔ ye nɔ “sɛ̀n Mawu Mavɔmavɔ.” Enyi mǐ nɔ ɖɔ xó dó Jehovah wu nú nɔzo mǐtɔn lɛ, bo nɔ wà mɔ̌ ɖó mǐ yí wǎn n’i nugbǒ nugbǒ, bo lɛ́ ɖó jló bo na wà ɖagbe mavɔmavɔ nú mɛ lɛ wutu ɔ, é nɔ hun xomɛ nú Jehovah kpɔ́n!\nJOZAFATI BA JEHOVAH BO SƐ̀N\n10, 11. Nɛ̌ a ka sixu wà nǔ Jozafati ɖɔhun gbɔn?\n10 Jozafati Asa vǐ ɔ “zán gbɛ̀ jlɔjlɔ tɔ́ tɔn Asa ɖɔhun.” (2 Tan 20:31, 32) Gbɔn nɛ̌ é? Tɔ́ tɔn ɖɔhun ɔ, Jozafati dó wusyɛn lanmɛ nú togun ɔ ɖɔ é ni ba Jehovah bo sɛ̀n ɛ. É bló mɔ̌ gbɔn tuto biblo nú nǔwiwa nùkplɔnmɛ tɔn ɖé gblamɛ, bɔ “sɛ́nwema Mawu Mavɔmavɔ tɔn ɔ” wɛ ye zán dó kplɔ́n nǔ mɛ na. (2 Tan 17:7-10) É tlɛ yì kaka axɔsuɖuto Izlayɛli tɔn totaligbé tɔn yikúngban jí ɖò Eflayimu sókan mɛ “bo nɔ ɖɔ nú Izlayɛli-vǐ lɛ ɖɔ ye ni lɛkɔ wà Mawu Mavɔmavɔ, Mawu tɔ́gbó yetɔn lɛ tɔn ɔ gɔn.” (2 Tan 19:4) Jozafati nyí axɔsu e “sɛ̀n Mawu Mavɔmavɔ kpo ayixa tɔn bǐ kpo ɔ” ɖé.—2 Tan 22:9.\n11 Mǐ bǐ sixu ɖ’alɔ ɖò azɔ̌ mɛkplɔnkplɔn tɔn ɖaxó e Jehovah ko ɖò wiwa wɛ ɖò égbé é mɛ. A ka nɔ tɛnkpɔn bo na kplɔ́n Xó Mawu tɔn mɛ ɖevo lɛ sunmɛ sunmɛ bonu é na sísɛ́ ye nú ye na sɛ̀n Mawu à? Gbɔn ada gbigbló nú sinsɛnzɔ́ towe kpo nyɔna Mawu tɔn kpo gblamɛ ɔ, a na kpéwú bo jɛ Biblu kplɔ́n xá mɛɖé jí. A ka nɔ xoɖɛ dó nǔ enɛ gbé nyinya wu à? A ka jló na yí gbè nú wuvɛ̌ enɛ, bo tlɛ sɔ́ hwenu e mɛ gègě nɔ sɔ́ dó mɔ gbɔjɛ hwenu na lɛ é dó savɔ̌ na à? Lee Jozafati yì Eflayimu yikúngban jí bo na d’alɔ mɛ lɛ bonu ye na lɛkɔ wá sinsɛn-biblo nugbǒ ɔ kɔn gbɔn é ɖɔhun ɔ, mǐ lɔ sixu yì ba mɛ ɖěɖee awakanmɛ gbɔjɔ na lɛ é mɔ. Gɔ́ na ɔ, mɛxo agun tɔn lɛ nɔ yì ba mɛ ɖěɖee è ɖè sín agun mɛ bɔ ye ɖò fí e agun ɔ nɔ wà azɔ̌ gbɔn lɛ é, bo ko sixu lɛkɔ sín hwɛ yetɔn gudo lɛ é mɔ, bo nɔ d’alɔ ye.\n12, 13. (a) Hwenu e ninɔmɛ e gbà hǔn dó nú mɛ é ɖé wá kpannukɔn Jozafati é ɔ, nɛ̌ é ka wà nǔ gbɔn? (b) Etɛwu mǐ ka ɖó na nɔ yí gbè nú gǎnmaɖó mǐtɔn lɛ Jozafati ɖɔhun?\n12 Tɔ́ tɔn Asa ɖɔhun ɔ, Jozafati nɔ gbeji nú Mawu hwenu e ahwangɔnu wɔbuwɔbu ɖé tlɛ tɔ́n ahwan ɛ é. (Xà 2 Tan 20:2-4.) Ado hu Jozafati! Amɔ̌, “é ɖɔ emi na kàn nǔ byɔ Mawu Mavɔmavɔ.” Ðò ɖɛ e é xó é mɛ ɔ, é sɔ́ éɖée hwe, bo yí gbè ɖɔ togun emitɔn kún “kpé nǔ ɖebǔ wu ɖò ahwan wɔbuwɔbu enɛ” nukɔn ó, ɖɔ emi kpo togun emitɔn kpo kún tuùn nǔ e emi na wà é ó. É ɖeji dó Jehovah wu bǐ mlɛ́mlɛ́ bo ɖɔ: “Mǐ ɖò nukún ɖó we wɛ ɖɔ a na hwlɛn mǐ gán.”—2 Tan 20:12.\n13 Hweɖelɛnu ɔ, nǔ e mǐ na wà é sixu bú vo dó mǐ lɔmɔ̌, bɔ ado tlɛ sixu hu mǐ Jozafati ɖɔhun. (2 Kɔ. 4:8, 9) Amɔ̌, flín ɖɔ Jozafati yí gbè ɖò ɖɛ e é xò ɖò agbawungba é mɛ ɖɔ emi kpo togun emitɔn kpo kún ɖó hlɔnhlɔn ɖě ó. (2 Tan 20:5) Tatɔ́ xwédo tɔn lɛ sixu xwedó kpɔ́ndéwú Jozafati tɔn bo nɔ ba alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn, kpodo hlɔnhlɔn e ye na ɖó bá dó ɖí xwi xá tagba e mɛ ye ɖè lɛ é kpan. Winnya n’i ma hu we ɖɔ xwédo towe sè ɖɔ a ɖò vo mɔhun lɛ sà wɛ ó. Ye na mɔ ɖɔ a ɖeji dó Jehovah wu. Mawu d’alɔ Jozafati, é na d’alɔ hwi lɔmɔ̌.\nEZEKIYASI KPÒ ÐÒ NǓ E SƆGBE É WÀ WƐ\n14, 15. Nɛ̌ Ezekiyasi ka ɖeji bǐ mlɛ́mlɛ́ dó Mawu wu gbɔn?\n14 Ezekiyasi gbɔn vo nú Jozafati. É tó ɖu ɖò linlin nyanya e tɔ́ tɔn vodun sɛntɔ́ ɔ jó dó lɛ é jí hwɛ, cobɔ è wà tuùn i ɖi axɔsu e “zunfan Mawu Mavɔmavɔ syɛnsyɛn” é ɖé. Ezekiyasi “gbà vɔsakpe e gbɔn só jí só jí lɛ bǐ, bo gbà awinnya e ye tunte bo nɔ sɛ̀n lɛ, bo sɛ́n vodun Acela. Dan e Mɔyizi sɔ́ ganvɔ dó bló na ɔ, é gbà hánnyá,” ɖó ye kpó ɖò dan enɛ sɛ̀n wɛ kaka jɛ hwenɛnu. É sɔ́ éɖée jó nú Jehovah bǐ mlɛ́mlɛ́, ɖó “é nɔ nyì sɛ̀n e Mawu Mavɔmavɔ dó nú Mɔyizi lɛ é bǐ.”—2 Axɔ. 18:1-6.\n15 É tlɛ nyí hwenu e Asilíi e nyí acɛkpikpa ɖaxó bǐ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ hwenɛnu é wá tɔ́n ahwan Judáa bo na sú kún dó nú Jeluzalɛmu é ɔ, Ezekiyasi ɖeji dó Jehovah wu kpo ayi tɔn bǐ kpo. Asilíi Xɔsu Senakelibu zun Jehovah, bo tɛnkpɔn bo na gbà hǔn dè nú Ezekiyasi bonu é ni jó ta ma fun ahwan. É ɖò mɔ̌ có, Ezekiyasi ɖɔ jì e é ɖè dó hlɔnhlɔn mɛhwlɛngán tɔn Jehovah tɔn wu é ɖò ɖɛ mɛ. (Xà Ezayíi 37:15-20.) Mawu sè ɖɛ tɔn bo sɛ́ wɛnsagun ɖokpo dó b’ɛ hu Asilíinu 185 000.—Eza. 37:36, 37.\n16, 17. Nɛ̌ a ka sixu sɛ̀n Mawu Ezekiyasi ɖɔhun gbɔn?\n16 Nukɔnmɛ ɔ, Ezekiyasi wá jɛ azɔn kaka bo ɖibla kú. É savo nú Jehovah ɖɔ é ni flín lee emi wà nǔ gbɔn ɖò nukɔn tɔn é. (Xà 2 Axɔsu lɛ 20:1-3.) Mawuxówema ɔ xlɛ́ mǐ ɖɔ mǐ kún ɖò hwenu e mǐ sixu ɖó nukún ɖɔ Mawu na bló nùjiwǔ dó gbɔ azɔn nú mǐ, alǒ dó azǎn azǎn jí nú mǐ é ó. É ɖò mɔ̌ có, Ezekiyasi ɖɔhun ɔ, mǐ sixu ɖɔ nú Jehovah ɖò ɖɛ mɛ ɖɔ: “Un nɔ gbeji ɖò nukɔn towe, bo wà azɔ̌ kpo ayi [bǐ] kpo.” A ka ɖi nǔ ɖɔ Jehovah ɖó nǔwukpikpé kpo jlǒ kpo bo na kpé nukún dó wǔ we hwenu e a tlɛ ɖò azɔnzanji é à?—Ðɛh. 41:4.\n17 Enyi mǐ lin tamɛ dó kpɔ́ndéwú Ezekiyasi tɔn jí ɔ, mǐ sixu mɔ ɖɔ mǐ ɖó na jó nǔ e ɖò kancica e ɖò mǐ kpo Mawu kpo tɛntin e hɛn gblé wɛ é ɖé dó, alǒ jó nǔ e ɖò ayi mǐtɔn fɛ́ sín sinsɛn-biblo nugbǒ ɔ jí wɛ é ɖé dó. É ɖò wɛn ɖɔ, mǐ kún jló na wà nǔ mɛ ɖěɖee nɔ zán xɔ́ntɔn zunzun ɖò ɛntɛnɛti jí sín azɔwanú lɛ dó sɔ́ gbɛtɔ́ lɛ dó tɛn ɖé mɛ cí ɖɔ nǔmɛsɛn wɛ ye nyí ɖɔhun é ó. Nugbǒ wɛ ɖɔ Klisanwun ɖé lɛ sixu ɖu vivǐ xóɖɔɖókpɔ́ xá xwédo yetɔn alǒ xɔ́ntɔn vívɛ́ yetɔn lɛ tɔn gbɔn nǔ mɔhun lɛ gblamɛ. Amɔ̌, mɛ gègě ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ nɔ zán nǔ e è nɔ dó zun xɔ́ntɔn na ɖò ɛntɛnɛti jí lɛ é nyì dò, bo nɔ ɖò sunnu kpo nyɔnu kpo e ye ma tlɛ tuùn kpɔ́n ǎ lɛ é xwedó wɛ. Ye nɔ lɛ́ zán hwenu gègě dó kpɔ́n fɔtóo mɛ mɔhun lɛ tɔn na, alǒ nɔ ɖò nǔ e è wlan dó mɛ mɔhun lɛ wu é xà wɛ. Awovinú wɛ é nyí ɖɔ nǔmaɖinǔ lɛ ni gɔ́ gbɛzinzan mɛtɔn mɛ. Klisanwun ɖé tlɛ sixu yí gò ɖó mɛ nabi e yí wǎn nú nǔ e é sɔ́ ɖó ɛntɛnɛti jí é wu, bo tlɛ sixu sìn xomɛ hwenu e ye na gɔ́n xwixwedó è é. Mǐ ka sixu lin ɖɔ mɛsɛ́dó Pɔlu alǒ Akilasi kpo Plisilu kpo na hɛn alɔnu yetɔn ján ɖò fɔtóo lɛ sísɔ́ dó ɛntɛnɛti jí mɛ, alǒ ye na ɖò mɛ e ma ɖò kplékplé nɔví lɛ tɔn mɛ ǎ é ɖé xwedó wɛ à? Mǐ xà ɖɔ “Pɔlu jó éɖée dó nú Mawuxó ɖiɖɔ kɛɖɛ.” Bɔ Akilasi kpo Plisilu kpo zán hwenu yetɔn dó “tín Mawu sín ali ɔ mɛ” nú mɛ ɖevo lɛ. (Mɛsɛ́dó 18:4, 5, 26) Mǐ sixu kanbyɔ mǐɖée ɖɔ, ‘Un ka nɔ nyì alɔ nú gbɛtɔ́ lɛ zízé dó Mawu tɛnmɛ, alǒ hwenu xɔ akwɛ gègě zinzan dó nǔmaɖinǔ lɛ tamɛ à?’—Xà Efɛzinu lɛ 5:15, 16.\nJOZIYASI NYÌ SƐ́N JEHOVAH TƆN LƐ\n18, 19. Ali tɛ lɛ nu a jló na wà nǔ Joziyasi ɖɔhun ɖè?\n18 Axɔsu Joziyasi, vìvúvivu Ezekiyasi tɔn lɔmɔ̌ nyì sɛ́n Jehovah tɔn lɛ ‘kpo ayi tɔn bǐ kpo.’ (2 Tan 34:31) Hwenu e é kpó ɖò winnyawinnya mɛ é ɔ, é “jɛ Mawu e tɔ́gbó tɔn Davidi sɛ̀n ɔ sín jlǒ ba na tuùn jí,” bɔ hwenu e é ɖò xwè ko ɖó wɛ é ɔ, é jɛ vodun e ɖò Judáa lɛ é ɖé síìn jí. (Xà 2 Tan 34:1-3.) Joziyasi ɖó kàn dó nǔ e nyɔ́ Mawu nukúnmɛ é wiwa wu hugǎn axɔsu Judáa tɔn gègě. É ɖò mɔ̌ có, hwenu e è mɔ nǔ e sixu ko nyí Sɛ́n Mɔyizi tɔn sín wema dòdó ɔ, lobo xà nú Joziyasi é ɔ, é mɔ ɖɔ emi ɖó na wà jlǒ Mawu tɔn bǐ mlɛ́mlɛ́. É dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ ɖɔ ye ni sɛ̀n Jehovah. Wǎgbɔ tɔn ɔ, togun ɔ, “sɔ́ lɛkɔ sín Mawu Mavɔmavɔ, Mawu e tɔ́gbó yetɔn lɛ nɔ sɛ́n ɔ gudo” kaka có nú Joziyasi zán wá kú ǎ.—2 Tan 34:27, 33.\n19 Joziyasi ɖɔhun ɔ, mɛ winnyawinnya lɛ ɖó na jɛ tónú sè nú Jehovah jí sín vǔ. Axɔsu Manasée e lɛkɔ sín hwɛ tɔn lɛ gudo é na ko kplɔ́n nǔ Joziyasi dó nùblawukúnúmɛ Mawu tɔn wu. Mɛ winnyawinnya lɛ emi, mi sɛkpɔ mɛxomɔ gbejinɔtɔ́ e ɖò xwédo mitɔn kpo agun ɔ kpo mɛ lɛ é ba dó kplɔ́n lee Jehovah nyɔ́ xomɛ dó ye wu gbɔn é. Gɔ́ na ɔ, mi flín ɖɔ Mawuxówema ɔ xixa byɔ ayi mɛ nú Joziyasi, bɔ é sísɛ́ ɛ b’ɛ wà nǔ e sɔgbe é. Xó Mawu tɔn xixa sixu sísɛ́ mi bɔ mi na wà nǔ e na na mi awǎjijɛ d’eji lobo hɛn xɔ́ntɔn mi kpo Mawu kpo tɔn syɛn d’eji é, é na lɛ́ sísɛ́ mi bɔ mi na d’alɔ mɛ ɖevo lɛ bɔ ye na ba na sɛ̀n Mawu. (Xà 2 Tan 34:18, 19.) Biblu kpinkplɔn sixu lɛ́ d’alɔ mi bɔ mi na ɖ’ayi ali e nu mi sixu hɛn sinsɛnzɔ́ e bló nú Mawu wɛ mi ɖè é kpɔ́n te d’eji ɖè lɛ é wu. Enyi mi ɖ’ayi wu hǔn, mi wà nǔ Joziyasi ɖɔhun.\nSƐ̀N JEHOVAH KPO AYI TOWE BǏ KPO!\n20, 21. (a) Nǔ ɖokpo ɔ tɛ axɔsu ɛnɛ e xó mǐ ɖɔ lɛ é ka wà? (b) Etɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xota e bɔ d’ewu é mɛ?\n20 Axɔsu Judáa tɔn ɛnɛ e sɛ̀n Jehovah kpo ayi yetɔn bǐ kpo e sín kpɔ́ndéwú e mǐ gbéjé kpɔ́n é ka hɛn lè wá nú we à? Ye ɖó kàn dó jlǒ Mawu tɔn wiwa wu kpo ayi yetɔn bǐ kpo. Ye ɖó jlǒ Mawu tɔn wiwa te ǎ. Ye tlɛ wà mɔ̌ hwenu e kɛntɔ́ aditi lɛ kpannukɔn ye é. Ðò taji hú bǐ ɔ, linlin e sísɛ́ ye bɔ ye sɛ̀n Jehovah é mɛ́.\n21 Lee mǐ na mɔ gbɔn ɖò xota e bɔ d’ewu é mɛ é ɔ, axɔsu ɛnɛ e xó mǐ ɖɔ lɛ é bǐ wɛ wà nǔ nyì dò. É ɖò mɔ̌ có, hwenu e Mɛ e nɔ mɔ nukúnnú jɛ ayi mɛ é gbéjé ye kpɔ́n é ɔ, é mɔ ɖɔ ye sɛ̀n emi kpo ayi yetɔn bǐ kpo. Hwɛhutɔ́ wɛ mǐ lɔ nyí. Ee Jehovah na ɖò mǐ gbéjé kpɔ́n wɛ é ɔ, é ka na wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ mǐ ɖò emi sɛ̀n wɛ kpo ayi mǐtɔn bǐ kpo à? Mǐ na ɖɔ xó dó xó enɛ wu ɖò xota e bɔ d’ewu é mɛ.


Bǐbɛ́mɛ 28 - Genèse 28\nÉnɛ́ ɔ́, Izáki ylɔ́ Jakɔ́bu bó xo ɖɛ dó jǐ tɔn, bó gbɛ́ n'i ɖɔ: “Ma da Kanáanu ɖě ó.\nYi Mɛzopotamíi taligbé tɔn, ɖo nɔ towe tɔ́ Betuwɛ́li xwé, bó da asi ɖo dɔ̌n. A nǎ da nɔ towe nɔví Labáan ví nyɔ̌nu ɖokpó.\nMawu Nǔbǐwúkpétɔ́ ɔ́ ní xo ɖɛ dó jǐ towe; ní bló bónú a nǐ ji bó gba kún. A nǐ nyí tɔ́gbó nú togun wɔ̌buwɔ́bú.\nĐɛ e Mawu xo dó Ablaxámu jí ɔ́ ní nɔ hwi kpódó vǐ towe lɛ́ɛ kpó jí, bónú to e é ná Ablaxámu ɔ́, to énɛ́ e mɛ a ɖo jǒnɔ nyí ɖe wɛ din ɔ́ ní nyí towe.”\nÉe Izáki ɖɔ mɔ̌ ɔ́, é sɛ́ Jakɔ́bu dó, bɔ é ɖidó Labáan gɔ́n ɖo Mɛzopotamíi taligbé tɔn. Labáan ɔ́, Betuwɛ́li ví wɛ é nyí. Betuwɛ́li ka nyí Alamunu, bɔ Labáan nyí Hlebeka nɔví. Hlebeka ɔ́ wɛ nyí Jakɔ́bu kpódó Esawu kpó sín nɔ.\nEsawu mɔ ɖɔ Izáki xo ɖɛ dó Jakɔ́bu jí, bó sɛ́ ɛ dó Mɛzopotamíi taligbé tɔn, bɔ é ná yi da asi ɖo dɔ̌n, bɔ ée é ɖo ɖɛ xo dó jǐ tɔn wɛ ɔ́, é gbɛ́ n'i ɖɔ ní má da Kanáanu lɛ́ɛ ɖě ó.\nÉ lɔmɔ̌ mɔ ɖɔ Jakɔ́bu se tónú nú tɔ́ tɔn kpódó nɔ tɔn kpó, bó yi Mɛzopotamíi taligbé tɔn.\nÉnɛ́ ɔ́, Esawu mɔ nukúnnú jɛ wú ɖɔ tɔ́ émítɔn Izáki gbɛ́ wǎn nú Kanáanu lɛ́ɛ.\nÉnɛ́ ɔ́ wú ɔ́, é yi Ablaxámu ví Isimayɛ́li gɔ́n, bó da vǐ tɔn Maxaláti, Nɛbayɔ́ti nɔví ɔ́ gɔ́ nú asi e é kó da ɖ'ayǐ lɛ́ɛ.\nJakɔ́bu gosín Bɛ̌-Ceva bó ɖidó Haláani.\nÉ wá jɛ fí ɖé bó dɔ́ fí ɔ́, ɖó hwe ko yi xɔ. É zé awǐnnya e ɖo fínɛ́ lɛ́ɛ ɖokpó, bó ɖó kɔ bó dɔ́ fínɛ́.\nÉ kú dlɔ̌; é ná mɔ nǔɖé ɔ́, é mɔ alyá ɖokpó ɖo te, bó gosín kɔ́ mɛ káká yi sɔ́ jǐnukúnsin. Kpowun ɔ́, wɛnsagun Mawu tɔn lɛ́ɛ nɔ́ ɖo alyá ɔ́ jí gbɔn yi jǐ wɛ, bó nɔ́ ɖo te jɛ wɛ.\nBɔ Mawu Mavɔmavɔ nɔ alyá ɔ́ sín aga, bó ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ wɛ un nyí; Mawu tɔ́gbó towe Ablaxámu tɔn wɛ un nyí, Mawu Izáki tɔn wɛ un nyí. Un ná ná ayǐkúngban e jí a mlɔ̌ ɔ́ hwi kpó vǐ towe lɛ́ɛ kpó.\nVǐ towe lɛ́ɛ ná sukpɔ́ kɔ́gúdu ɖɔhun. Yě ná gba kpé ayǐkúngban ɔ́ jí sín zǎnzǎnhwe jí káká yi gbadahwe jí; sín totaligbé wá tofɔligbé, bɔ un ná xo ɖɛ dó akɔta e ɖo ayǐkúngban jí lɛ́ɛ bǐ jí, gbɔn hwi kpódó vǐ towe lɛ́ɛ kpó jí.\nĐǒtó ganjí. Nyi ɖésú ɖo kpɔ́ xá we; un ná kpé nukún wǔ we gbɔn fí e a nǎ gbɔn lɛ́ɛ bǐ, bó ná lɛ́ kplá we wá to élɔ́ mɛ. Un ná jó we dó ǎ; un ná ɖe akpá e un dó nú we ɔ́ bǐ.”\nÉe Jakɔ́bu fɔ́n sín amlɔ mɛ ɔ́, é ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ ɖo tɛn élɔ́ mɛ dandan, bɔ nyɛ ka tunwun ɖ'ayǐ ǎ.”\nXɛsi ɖi i, bɔ é ɖɔ: “Tɛn élɔ́ mɛ dó xɛsi ɖésú; é ná nyí nǔɖé zɛ xwé Mawu tɔn kpó sɛ́xwé hɔn kpó wú ǎ.”\nJakɔ́bu fɔ́n zǎn, bó zé awǐnnya e é ɖó kɔ ɔ́ tun te, bó dó bló awǐnnya e è nǎ nɔ́ sɛn é, bó kɔn ami d'é jí.\nÉ sun nyǐ tɛn ɔ́ mɛ ɖɔ Betɛ́li; tínmɛ tɔn wɛ nyí “Xwé Mawu tɔn”. Lǔzi wɛ toxo ɔ́ ká nɔ́ nyí ɖ'ayǐ.\nÉe Jakɔ́bu bló mɔ̌ ɔ́, é d'akpá ɖɔ: “Ényí Mawu nɔ kpɔ́ xá mì ɔ́, nú é kpé nukún wǔ ce ɖo ali jí ɔ́, ényí é ná nǔɖuɖu mì bó ná nǔ e un ná dó ɔ́ mì ɔ́,\nényí un lɛ́ kɔ wá tɔ́ ce xwé wǔyɛ́yɛ́ afɔyɛ́yɛ́ ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ ná nyí Mawu ce.\nAwǐnnya élɔ́ e un sɔ́ tun te dó bló awǐnnya e è nǎ nɔ́ sɛn ɔ́ ná nyí Mawu xwé.” Bɔ é ɖɔ nú Mawu ɖɔ: “Nǔ e a nǎ ná mì lɛ́ɛ ɔ́, un ná ná we bǐ sín mǎɖówǒ.”


Falizyɛn lɛ Kàn Nǔ Byɔ Nya E È Jì Nukúntɔ́nnɔ Tɔn É | Gbɛzán Jezu Tɔn\nFALIZYƐN LƐ KÀN NǓ BYƆ NYA E NYÍ NUKÚNTÍNTƆ́NNƆ Ð’AYǏ É\n“NUKÚNTÍNTƆ́NNƆ” WƐ NÚ SINSƐNGÁN LƐ\nFalizyɛn lɛ sixu yí gbè ɖɔ Jezu hun nukún nú nya e è jì nukúntíntɔ́nnɔ tɔn é ǎ, enɛ wu ɔ, ye ylɔ mɛjitɔ́ tɔn lɛ. Mɛjitɔ́ lɛ tuùn ɖɔ ninɔmɛ e mɛ è sixu ‘nya emi sín kplɔ́ngbasá ɔ’ é ɖé wɛ kpannukɔn emi. (Jaan 9:22) Enyi è klán ye ɖó vo mɔ̌ nú Jwifu ɖě lɛ ɔ, é na hɛn wuvɛ̌ syɛnsyɛn lɛ wá nú xwédo ɔ ɖò gbɛ̌dido kpo akwɛ kpo linu.\nFalizyɛn lɛ kàn nǔ elɔ byɔ ye: “Vǐ mitɔn jɛn ɖíe à? Nukúntíntɔ́nnɔ tɔn wɛ mi jì nugbǒ à? Nɛ̌ nǔ ka nyí gbɔn bɔ é ɖò nǔ mɔ wɛ dìn?” Mɛjitɔ́ lɛ yí gbè ɖɔ: “Vǐ mǐtɔn wɛ, bɔ mǐ jì nukúntíntɔ́nnɔ tɔn. Amɔ̌, lee nǔ nyí gbɔn, bɔ é wá ɖò nǔ mɔ wɛ dìn ɔ, mǐ mɔ dò na ǎ; mɛ̌ tó hun nukún n’i hǔn, mǐ tuùn ǎ.” Enyi vǐ yetɔn na bo tlɛ ko ɖɔ nǔ e jɛ é nú ye ɔ, ye nɔ acéjí dó lee ye na sìnkɔn gbɔn é wu bo ɖɔ: “Mi kàn xó byɔ ɛ, é ko ɖó xwè e na ɖɔ xó dó éɖée nu ɔ; éɖesunɔ na tinmɛ nú mi.”—Jaan 9:19-21.\nEnɛ wu ɔ, Falizyɛn lɛ lɛ́vɔ ylɔ nya ɔ bo ɖɔ ɖɔ emi ɖó kúnnuɖenú e ɖè Jezu gbà lɛ é bo na mɔ tɛn dó gbà hǔn dó n’ i. “Kpa susu nú Mawu,” wɛ ye byɔ nya ɔ. “Mǐdɛɛ lɛ ɔ, mǐ tuùn ɖɔ dawe enɛ ɔ, hwɛhutɔ́ wɛ.” Nya e nyí nukúntíntɔ́nnɔ ɖ’ayǐ é flí hwɛdómɛ yetɔn xwè, bo ɖɔ: “É tó nyí hwɛhutɔ́ oo, é tó ma nyí hwɛhutɔ́ oo, un tuùn ǎ.” Amɔ̌, é ɖɔ: “Nǔ ɖokpo géé e un tuùn ɔ wɛ nyí ɖɔ: nukúntíntɔ́nnɔ wɛ un nyí ɖ’ayǐ; amɔ̌ dìn ɔ, un ɖò nǔ mɔ wɛ.”—Jaan 9:24, 25.\nÐó Falizyɛn lɛ jló bo na jó xó ɔ dó sɔ́ nyì mɔ̌ ǎ wutu ɔ, ye lɛ́ kanbyɔ ɖɔ: “Nɛ̌ é ka bló gbɔn nú we? Nɛ̌ é ka hun nukún nú we gbɔn?” Nya ɔ kpankɔ́n bo ɖɔ: “Un ko ɖɔ lee nǔ lɛ nyí gbɔn ɔ nú mi, bɔ mi dó tókúsé mɛ; nɛ̌ ka gbɔn dìn bɔ mi jló nú ma lɛ́vɔ wlí ɖɔ nú mi? Mi lɔmɔ̌ jló na huzu ahwanvu tɔn lɛ wɛ à?” Falizyɛn lɛ jɛma bo ɖɔ: “Hwi wɛ nyí ahwanvu dawe enɛ tɔn, mǐdɛɛ lɛ ɔ, ahwanvu Mɔyizi tɔn wɛ mǐ nyí. Mǐdɛɛ lɛ tuùn ɖɔ Mɔyizi wɛ Mawu ɖɔ xó na; amɔ̌, mɛ enɛ ɔ, mǐ tuùn fí e éyɛ gosin ɔ ǎ.”—Jaan 9:26-29.\nÉ kpaca nùbyɔɖutɔ́ ɔ b’ɛ ɖɔ: “É kpaca mì bɔ mi tuùn fí e é gosin ɔ ǎ, có é ka hun nukún nú nyɛ.” Enɛ gudo ɔ, nya ɔ zǎn xójlɛdoxówu e sɔgbe é ɖé bo dó xlɛ́ mɛ e Mawu nɔ ɖótó bɔ nǔ tɔn nɔ lɛ́ nyɔ́ nukún tɔn mɛ é, bo ɖɔ: “Mǐ tuùn ganji ɖɔ Mawu kún nɔ ɖótó hwɛhutɔ́ lɛ ó; mɛ e ka nɔ sí Mawu bo nɔ bló nǔ e Mawu jló lɛ ɔ, mɛ enɛ ɔ wɛ Mawu nɔ ɖótó. È sè gbeɖé kpɔ́n ɖɔ mɛɖé hun nukún nú mɛ e ko tɔ́n nukún sín nɔ tɔn xomɛ ɔ ǎ.” É sín enɛ wu b’ɛ wá gbeta ɔ kɔn bo ɖɔ: “Enyi nya enɛ ma ka gosin Mawu gɔ́n ǎ ɔ, é na sixu wà nùɖé ǎ.”—Jaan 9:30-33.\nÐó Falizyɛn lɛ sixu kpéwú bo gbɛ́ xó tɔn ɖò ali ɖebǔ nu ǎ wutu ɔ, ye zun i bo ɖɔ: “Hwiɖesunɔ bǐ ɔ, hwɛ mɛ wɛ è jì we dó, bɔ a ka wá ja nǔ kplɔ́n mǐdɛɛ lɛ gbé.” Bɔ ye ɖè é sín agun yetɔn mɛ.—Jaan 9:34.\nEe Jezu sè nǔ e jɛ é ɔ, é ba nya ɔ mɔ bo kanbyɔ ɛ ɖɔ: “A ɖi nǔ nú Gbɛtɔ́ví ɔ à?” Nya e azɔn gbɔ na é yí gbè ɖɔ: “Mɛɖaxo, mɛ̌ ka nyí mɛ ɔ, ɖɔ nú mì bonu ma ɖi nǔ n’i.” Jezu ɖɔ n’i tlɔlɔ ɖɔ: “Mɛ ɔ ɖíe mɔ wɛ a ko ɖè é; é wɛ nyí nyɛ mɛ e ɖò xó ɖɔ nú we wɛ dìn é.”—Jaan 9:35-37.\nBɔ nya ɔ ɖɔ n’i ɖɔ: “Un ɖi nǔ nú we, Aklunɔ.” Bo na dó ɖè nùɖiɖi kpo sísí kpo xlɛ́ ɔ, nya ɔ jɛkpo bo ɖèkɔ́ nú Jezu, bɔ éyɛ ɖɔ xó elɔ e gɔ́ngɔ́n é bo ɖɔ: “Un wá gbɛ̀ ɔ mɛ bo na ɖè nùwanyido gbɛtɔ́ lɛ tɔn nyì wěxo, bonu mɛ e ma mɔ nǔ ǎ lɛ na mɔ nǔ, bonu mɛ e ka ɖò nǔ mɔ wɛ lɛ na huzu nukúntíntɔ́nnɔ.”—Jaan 9:38, 39.\nFalizyɛn e ɖò finɛ lɛ é tuùn ɖɔ emi kún tɔ́n nukún ó. Amɔ̌, alixlɛ́mɛtɔ́ enyíì ɖò gbigbɔ lixo e ye nyí é ka ló? Ye jɛhun dó enɛ jí bo kanbyɔ ɖɔ: “Mǐ lɔmɔ̌ nyí nukúntíntɔ́nnɔ wɛ à?” Jezu ɖɔ: “Enyi nukúntíntɔ́nnɔ wɛ mi ko nyí ɔ, hwɛ mitɔn sɔ́ na kpó ɖò kɔ nú mi ǎ. Loɔ, ee mi nɔ ɖɔ emi nɔ mɔ nukúnnú ɔ, hwɛ mitɔn lɛ kpó ɖò kɔ nú mi.” (Jaan 9:40, 41) Enyi ye ma ko nyí nùkplɔnmɛtɔ́ ɖò Izlayɛli wɛ ǎ, bo gbɛ́ ɖɔ Jezu kún nyí Mɛsiya ɔ ó ɔ, è na gbɛ́ tuùn. Amɔ̌, ɖó ye tuùn Sɛ́n ɔ wutu ɔ, gbɛ̌ e ye gbɛ́ Jezu é nyí hwɛ syɛnsyɛn ɖé bɔ ye hu.\nAniwu mɛjitɔ́ nya e nyí nùbyɔɖutɔ́ nukúntíntɔ́nnɔ ɖ’ayǐ é tɔn lɛ ka ɖi xɛsi hwenu è ylɔ ye wá Falizyɛn lɛ nukɔn é? Nɛ̌ ye ka na sìnkɔn gbɔn?\nXójlɛdoxówu e sɔgbe é tɛ wu Falizyɛn lɛ ka jɛma?\nAniwu Falizyɛn lɛ sín hwɛ ma jɔ ɖebǔ ɖɔ ye ni gbɛ́ Jezu ǎ?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Falizyɛn lɛ Kàn Nǔ Byɔ Nya E Nyí Nukúntíntɔ́nnɔ Ð’ayǐ É


Jonɔ lɛ & Saɖiɖi: Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ Sín Azɔ̌watɛn Espagne Tɔn\nEnyi a ma sɔ́ tɛnmɛ ɖ’ayǐ ǎ ɔ, a ka sixu wá ba fí ɔ kpɔ́n à? Enyi a ma sɔ́ tɛnmɛ ɖ’ayǐ nú saɖiɖi ɔ ǎ ɔ, mǐ sixu kúdeji ɖɔ mǐ na yí we ǎ. Ðó tɛnmɛ e tíìn é wutu ɔ, mɛ kpɛɖé jɛn sixu ɖisa gbɔn finɛ kéze ɖokpo ɖokpo mɛ.\nGan nabi mɛ a ka ɖó na wá nú saɖiɖi ɔ? Bonu a na kpéwú bo bɛ́ saɖiɖi ɔ dó ganmɛ ɔ, mǐ byɔ we ɖɔ a ni wá, é hwe bǐ ɔ, cɛju 10 jɛ nukɔn nú gan e mɛ a sɔ́ tɛnmɛ ɖ’ayǐ na é.\nEnyi saɖiɖi ma ɖè ɖò azǎn e nyɔ́ nú we lɛ é jí ǎ ɔ ka lo? Kpò ɖò tɛn Ɛntɛnɛti tɔn ɔ jí kpɔ́n wɛ. Tɛnmɛ nɔ wá ɖè hwenu e mɛ e sɔ́ tɛnmɛ lɛ é ɖyɔ tɛnmɛ e ye sɔ́ lɛ é, alǒ gbɛ́ é\nMǐ nɔ kpé nukún dó Mawuxóɖiɖɔzɔ́ ɔ wu ɖò Espagne, Andorre, kpo Gibraltar kpo, bo nɔ lilɛ wema jinjɔn Biblu jí lɛ dó Basque-gbè, Catalogne-gbè, Galice-gbè, Espagne-gbè, Tókúnɔgbe Espagne tɔn, kpo Valence-gbè kpo mɛ. Mǐ nɔ lɛ́ ɖè wema lɛ tɔ́n dó nukúntɔ́nnɔ lɛ sín nǔwlanwlán lɔ Espagne tɔn jí. Ðò saɖiɖi ɔ hwenu ɔ, è nɔ lɛ́ sɛ̀ sin xwè nú Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn Espagne tɔn lɛ sín tan nú mɛ.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Alaxɔ lɛ kpo Saɖiɖi Kpo: Espagne\nAlaxɔ lɛ kpo Saɖiɖi Kpo: Espagne