A ka Nɔ Ðó Sísí Ðaxó nú Xó Jehovah Tɔn À? | Nùkplɔnkplɔn\n“Hwenu e mǐ jla Mawuxó ɔ mi ɔ, mi sè lobo yí dó ayi mɛ; . . . mi yí dó yí Mawuxó na; Mawuxó ɔ wɛ é ka nyí nugbǒ.”—1 TƐ. 2:13.\nHAN LƐ: 114, 113\nNɛ̌ è ka sixu ɖu ɖò lee nǔ nɔ cí nú mɛ é jí gbɔn bɔ Biblu ɖɔ?\nEtɛwu mǐ ka sixu ɖɔ ɖɔ ahwankɛkɛ Jehovah tɔn ɖò yiyi wɛ?\nNɛ̌ a ka sixu xlɛ́ ɖɔ emi ɖò gudo nú tutoblonunu Jehovah tɔn mlɛ́mlɛ́ gbɔn?\n1-3. Nɛ̌ tagba e ɖò Evodíi kpo Sɛntici kpo tɛntin é ka sixu ko bɛ́ gbɔn? Nɛ̌ è ka sixu nyì alɔ nú tagba mɔhun lɛ gbɔn? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\nJEHOVAH sɛntɔ́ lɛ nɔ ɖó sísí ɖaxó nú xó mímɛ́ Mawu tɔn Biblu ɔ. Ðó mǐ nyí hwɛhutɔ́ wutu ɔ, mǐ bǐ wɛ è nɔ zán Mawuxówema ɔ dó ɖè wě xá hweɖelɛnu. Nɛ̌ mǐ ka ɖó na nɔ wà nǔ gbɔn hwe enɛ lɛ nu? Kpɔ́n lee Klisanwun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn Evodíi kpo Sɛntici kpo wà nǔ gbɔn é. Tagba syɛnsyɛn lɛ tɔ́n ɖò nyɔnu yí ami dó ɖè wè enɛ lɛ tɛntin. Tagba tɛ lɛ ka wɛ? Biblu ɖɔ ǎ. Amɔ̌, bo na dó na nùjlɛdonǔwu ɖé ɔ, kpɔ́n lee nǔ lɛ sixu ko jɛ gbɔn vlafo é.\n2 Mǐ ni ɖɔ ɖɔ Evodíi ylɔ nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo ɖé lɛ wà xwé tɔn gbè, bonu ye na ɖu nǔ bo j’awǎ ɖó kpɔ́. É ylɔ Sɛntici ɖě ǎ, bɔ é ka sè ɖɔ mɛ bǐ zán hwenu víví mɔhun ɖó kpɔ́. Sɛntici sixu ko ɖɔ: ‘Un sixu ɖi ɖɔ Evodíi kún ylɔ mì ó ǎ! Xɔ́ntɔn vívɛ́ wɛ mǐ nyí bɔ un vɛdo.’ Sɛntici mɔ ɖɔ Evodíi blɛ́ emi, bo jɛ nǔxokpɔ́n dó wǔ tɔn jí lobo jɛ nǔ vɛdo è jí. Enɛ wu ɔ, Sɛntici bló tuto éɖesunɔ tɔn bo ylɔ nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo ɖokpo ɔ lɛ, bo ka ylɔ Evodíi ǎ! Tagba e tíìn ɖò Evodíi kpo Sɛntici kpo tɛntin é sixu dɔn kínklán wá agun ɔ bǐ mɛ bɔ fífá sɔ́ na ɖ’emɛ ǎ. Biblu ɖɔ lee nǔ lɛ wá yì gbɔn é nú mǐ ǎ, amɔ̌, nɔví nyɔnu enɛ lɛ sixu ko setónú nú wě e mɛsɛ́dó Pɔlu ɖè xá ye kpo wanyiyi kpo é.—Fili. 4:2, 3.\n3 Hweɖelɛnu ɔ, ninɔmɛ mɔhun lɛ nɔ hɛn wuvɛ̌ gègě wá togun Jehovah tɔn mɛ ɖò égbé. É ɖò mɔ̌ có, mǐ hɛn ɔ, mǐ na ɖeɖɛ tagba mɔhun lɛ alǒ tlɛ nyì alɔ nú ye, enyi mǐ zán wěɖexámɛ e ɖò Xó Mawu Tɔn Biblu ɔ mɛ lɛ é ɔ nɛ. Bɔ enyi mǐ ka ɖó sísí ɖaxó nú Wema Jehovah tɔn ɔ, mǐ na zán gbɛ̀ sɔgbe kpo nùkplɔnmɛ e ɖ’emɛ lɛ é kpo.—Ðɛh. 27:11.\nXÓ MAWU TƆN KPO LEE NǓ NƆ CÍ NÚ GBƐTƆ́ LƐ É KPO\n4, 5. Wě tɛ Xó Mawu Tɔn ka ɖè xá mǐ dó lee mǐ sixu ɖu ɖò lee nǔ nɔ cí nú mǐ lɛ é jí gbɔn é wu?\n4 Hwenu e mǐ mɔ ɖɔ è ɖè mǐ kpò alǒ táfú mǐ é ɔ, é nɔ bɔwǔ bonu mǐ na ɖu ɖò lee nǔ nɔ cí nú mǐ é jí ǎ. Enyi è wà nǔ agɔ xá mǐ ɖó akɔ e mǐ nyí é, sinmɛ e agbaza mǐtɔn ɖó é, alǒ ɖó vogbingbɔn e ɖò nukún jí é ɖevo wu ɔ, é sixu vɛ́ nú mǐ tawun. Nú è ɖɔ kaka bonu enyi ɖɔ Klisanwun hàtɔ́ ɖé wɛ wà mɔ̌ ɔ, wuvɛ̌ ɔ nɔ syɛn ɖesu. Wěɖexámɛ lɛ ka ɖò Xó Mawu Tɔn mɛ bo na d’alɔ mǐ hwenu e nǔ mɔhun ɖé wá kpannukɔn mǐ é à?\n5 Jehovah ko ɖò lee gbɛtɔ́ lɛ nɔ wà nǔ xá yeɖée gbɔn é mɔ wɛ sín gbɛtɔ́ nukɔntɔn lɛ hwenu. É nɔ ɖ’ayi lee nǔ nɔ cí nú mǐ lɛ é kpo nǔwiwa mǐtɔn lɛ kpo wu. Linlin lɛ, kaka jɛ ɖěɖee nɔ sín lee nǔ nɔ cí nú mǐ é wu lɛ é jí, sixu zɔ́n bɔ mǐ ɖɔ xó ɖé lɛ alǒ wà nùɖé lɛ, bɔ ye sixu wá vɛ́ nú mǐ ɖò nukɔnmɛ. Nùnywɛnú wɛ é nyí ɖɔ mǐ ni zán wěɖexámɛ Biblu tɔn e ɖɔ ɖɔ mǐ ni ma nɔ yawǔ sìn xomɛ ó é! (Xà Nùnywɛxó 16:32; Nùnywɛtɔ́xó 7:9.) É ɖò wɛn ɖɔ mǐ bǐ wɛ ɖó na dó gǎn bo na nɔ yawǔ sìn xomɛ ǎ, bo na nɔ sɔ́ hwɛ kɛ mɛ hú ɖ’ayǐ tɔn. Jehovah kpo Jezu kpo nɔ sɔ́ hwɛsɔkɛ mɛ xó ɔ dó d’ayihun na ɖebǔ ǎ. (Mat. 6:14, 15) A ka mɔ ɖɔ emi ɖó na nɔ sɔ́ hwɛ kɛ mɛ alǒ ɖu ɖò lee nǔ nɔ cí nú emi é jí hú ɖ’ayǐ tɔn lɛ wɛ à?\n6. Etɛwu mǐ ka ɖó na cɔ́ mǐɖée dó akpɔmimɔ wu?\n6 Mɛ ɖěɖee ma nɔ ɖu ɖò lee nǔ nɔ cí nú ye é jí ǎ lɛ é nɔ mɔ akpɔ̀ hwɛhwɛ. É sixu sín enɛ wu bɔ mɛ ɖevo lɛ na nɔ ba na sɛkpɔ ye ǎ. Akpɔmɔtɔ́ ɖé sixu hɛn nǔ gblé dó agun ɔ wu. É sixu tɛnkpɔn bo na hwla akpɔmimɔ tɔn alǒ wangbɛnumɛ tɔn, amɔ̌, “mɛ bǐ nɔ wá mɔ” nǔ jɛ ayi nyanya e é ɖó é wu. (Nùx. 26:24-26) Mɛxo agun tɔn lɛ sixu d’alɔ mɛ mɔhun lɛ bɔ ye na mɔ ɖɔ akpɔmimɔ, wangbɛnumɛ, kpo mɛhɛndóxomɛ kpo kún ɖó tɛnmɛ ɖò tutoblonunu Mawu tɔn mɛ ó. Xó Jehovah tɔn kɔ́n sɛ̀ sín enɛ jí céɖécéɖé. (Lev. 19:17, 18; Hlɔ. 3:11-18) Mɔ̌ wɛ à cé?\nNƆ FLÍN LEE È ÐÒ ALI XLƐ́ MǏ GBƆN WƐ É\n7, 8. (a) Nɛ̌ Jehovah ka ɖò ali xlɛ́ tutoblonunu tɔn sín akpáxwé ayikúngban jí tɔn ɔ wɛ gbɔn? (b) Alixlɛ́mɛ tɛ lɛ mɔ̌ ka ɖò Xó Mawu Tɔn mɛ? Etɛwu mǐ ka ɖó na nɔ setónú nú ye?\n7 “[Deví] gbejinɔtɔ́, ayiɖotenanɔ ɔ” e ɖò Klisu e “kpa acɛ nú agun” ɔ é glɔ é zán wɛ Jehovah ɖè bo ɖò alixlɛ́mɛ kpo nùɖuɖu kpo na mɛ ɖěɖee ɖò tutoblonunu tɔn sín akpáxwé ayikúngban jí tɔn ɔ mɛ lɛ é wɛ. (Mat. 24:45-47; Efɛ. 5:23) Ði hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn ɖɔhun ɔ, deví enɛ nɔ yí gbè nú xó alǒ wɛn e gosin Mawu gɔ́n é, lobo nɔ ɖó sísí ɖaxó na. (Xà 1 Tɛsalonikinu lɛ 2:13.) Alixlɛ́mɛ e na hɛn lè wá nú mǐ lɛ é tɛ lɛ mɔ̌ wɛ ka ɖò Biblu ɔ mɛ?\n8 Biblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ yì kplé lɛ ɖò gbesisɔmɛ. (Ebl. 10:24, 25) É dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖɔ mǐ ni jɛhun dó bǔninɔ ɖò nùɖiɖi mɛ jí. (1 Kɔ. 1:10) Xó Mawu Tɔn ɖɔ nú mǐ ɖɔ mǐ ni sɔ́ Axɔsuɖuto ɔ ɖó tɛn nukɔntɔn ɔ mɛ ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ. (Mat. 6:33) Mawuxówema ɔ lɛ́vɔ tɛɖɛ̌ wǔjɔmɛ sín azɔ̌ e mǐ ɖó é jí, é wɛ nyí ɖɔ mǐ na ɖɔ Mawuxó sín xwé ɖé gbè jɛ xwé ɖé gbè, ɖò agbawungba kpo ninɔmɛ e ma nyí aca tɔn ǎ lɛ é kpo mɛ. (Mat. 28:19, 20; Mɛ. 5:42; 17:17; 20:20) Xó Mawu Tɔn ɖɔ nú Klisanwun mɛxo agun tɔn lɛ ɖɔ ye ni hɛn tutoblonunu ɔ ɖó mimɛ̌ jí. (1 Kɔ. 5:1-5, 13; 1 Tim. 5:19-21) Jehovah lɛ́ ɖegbe ɖɔ mɛ ɖěɖee ɖò tutoblonunu emitɔn mɛ lɛ é bǐ ɖó na mɛ́ ɖò agbaza kpo gbigbɔ kpo lixo.—2 Kɔ. 7:1.\n9. Ali ɖokpo tɛ zán wɛ è ka ɖè bo dó ɖò alɔ dó mǐ wɛ bonu mǐ na mɔ nukúnnú jɛ Xó Mawu Tɔn mɛ?\n9 Mɛɖé lɛ sixu mɔ ɖɔ emi hɛn ɔ emi na tinmɛ Biblu ɔ lee é jló emi gbɔn é. Amɔ̌, Jezu ko ɖè ‘deví gbejinɔtɔ́’ ɔ bɔ éyɛ kɛɖɛ wɛ na nɔ na nùɖuɖu gbigbɔ tɔn mǐ. Sín 1919 wɛ Jezu Klisu e ɖò axɔsu ɖu wɛ dìn é ko ɖò deví enɛ ɔ zán wɛ, bo na dó d’alɔ ahwanvu tɔn lɛ bonu ye na mɔ nukúnnú jɛ Xó Mawu Tɔn ɔ mɛ, lobo xwedó alixlɛ́mɛ tɔn lɛ. Enyi mǐ xwedó alixlɛ́mɛ e ɖò Biblu mɛ lɛ é ɔ, mǐ nɔ jɛhun dó mimɛ̌, fífá, kpo bǔninɔ kpo jí ɖò agun ɔ mɛ. Mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo ɖó na nɔ kanbyɔ mǐɖée ɖɔ, ‘Un ka ɖò gbeji nú ‘deví gbejinɔtɔ́’ e zán wɛ Jezu ɖè ɖò égbé é à?’\nAHWANKƐKƐ JEHOVAH TƆN ÐÒ YIYI WƐ!\n10. Nɛ̌ è ka jlɛ́ tutoblonunu Jehovah tɔn sín akpáxwé jixwé tɔn ɔ gbɔn ɖò wema Ezekiyɛli tɔn mɛ?\n10 Xó Jehovah tɔn tín nǔ mɛ nú mǐ dó tutoblonunu tɔn sín akpáxwé jixwé tɔn ɔ wu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, gbeyiɖɔ Ezekiyɛli mɔ ahwankɛkɛ jixwé tɔn ɖé ɖò nǔmimɔ ɖé mɛ, b’ɛ nɔte nú tutoblonunu Mawu tɔn sín akpáxwé jixwé tɔn ɔ. (Ezek. 1:4-28) Jehovah wɛ ɖò ahwankɛkɛ ɔ kun wɛ bɔ é nɔ yì fí ɖebǔ e gbigbɔ tɔn jló ɖɔ é ni yì é. Tutoblonunu ɔ sín akpáxwé jixwé tɔn ɔ nɔ xlɛ́ ali akpáxwé ayikúngban jí tɔn ɔ. É ɖò gaàn ɖɔ ahwankɛkɛ ɔ ɖò yiyi wɛ! Lin tamɛ kpɔ́n dó huzuhuzu tobutobu e tíìn ɖò tutoblonunu ɔ mɛ ɖò xwè wǒ e wá yì lɛ é mɛ é jí, bo hɛn dó ayi mɛ ɖɔ Jehovah wɛ ɖò gudo nú nukɔnyiyi mɔhun lɛ. Ee Klisu kpo wɛnsagun lɛ kpo ɖò gbesisɔmɛ bo na sú kún dó nú gbɛ̀ nyanya elɔ é ɔ, ahwankɛkɛ Jehovah tɔn ɔ ɖò wezun nu, bo na ɖexlɛ́ ɖɔ Jehovah wɛ nyí nǔbǐwukpétɔ́ lobo na lɛ́ bló bɔ nyikɔ tɔn na nyí nǔ mímɛ́!\nMǐ dokú nú jlǒɖotɔ́ tobutobu e ɖò azɔ̌ syɛnsyɛn wà wɛ magbokɔ ɖò xɔgbigbázɔ́ lɛ kɔn é tawun! (Kpɔ́n akpáxwé 11gɔ́ ɔ)\n11, 12. Ðɔ nǔ e wà wɛ tutoblonunu Jehovah tɔn ɖè é ɖé lɛ.\n11 Lin tamɛ kpɔ́n dó nǔ e tutoblonunu Mawu tɔn sín akpáxwé ayikúngban jí tɔn ɔ ɖò biblo wɛ ɖò azǎn gudogudo tɔn elɔ lɛ mɛ é jí. Xɔgbigbá. Azɔ̌watɔ́ kanweko mɔkpan wɛ hɛn alɔnu yetɔn ján tawun bo ɖò hɔnkàn Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ tɔn yɔyɔ̌ ɔ gbá wɛ ɖò Warwick, New York, États-Unis. Ðò Azɔ̌xɔsa Xɔgbigbá Tɔn Gbɛ̀ ɔ Tɔn sín alixlɛ́mɛ glɔ ɔ, jlǒɖotɔ́ afatɔ́n mɔkpan wɛ ɖò azɔ̌ syɛnsyɛn wà wɛ gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ bo na gbá Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn yɔyɔ̌ lɛ lobo gbló ada nú alaxɔ lɛ. Mǐ dokú nú jlǒɖotɔ́ tobutobu enɛ lɛ e ɖò azɔ̌ syɛnsyɛn mɔhun lɛ wà wɛ magbokɔ é tawun! Flín ɖɔ Jehovah ɖò nyɔna tɔn kɔn dó Axɔsuɖuto ɔ jlatɔ́ e gbɔn ayikúngban ɔ bǐ jí bo nɔ sɔ́ yeɖée hwe, lobo nɔ na akwɛ e wu ye kpé é dó nɔ gudo nú azɔ̌ mɔhun lɛ kpo gbejininɔ kpo lɛ é jí wɛ.—Luk. 21:1-4.\n12 Mɛkplɔnkplɔn. Lin tamɛ dó wemaxɔmɛ tobutobu e nɔ jɛhun dó mɛkplɔnkplɔn Mawu tɔn jí é jí. (Eza. 2:2, 3) Mǐ ɖó Wemaxɔmɛ Sinsɛnzɔ́ Gbexosin-Alijitɔ́ Tɔn, Wemaxɔmɛ nú Wɛnɖagbejlatɔ́ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn Lɛ, Wemaxɔmɛ Galadi Tɔn, Wemaxɔmɛ nú Mɛ E Wá Betɛli Yɔyɔ̌ lɛ É, Wemaxɔmɛ nú Nukúnkpénuwutɔ́ Lɛdo Tɔn lɛ kpo Asì Yetɔn lɛ Kpo, Wemaxɔmɛ nú Mɛxo Agun Tɔn Lɛ, Wemaxɔmɛ Sinsɛnzɔ́ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn, gɔ́ nú Wemaxɔmɛ nú Wěɖegbɛ́ Alaxɔ Tɔn Sín Hagbɛ̌ lɛ kpo Asì Yetɔn lɛ Kpo. Jehovah yí wǎn nú togun tɔn kplɔnkplɔn tawun! Tɛn ɛntɛnɛti tɔn mǐtɔn jw.org lɔ nɔ jɛhun dó mɛkplɔnkplɔn e junjɔn Biblu jí é jí, bɔ mǐ ɖó wema ɖ’eji dó gbè kanweko mɔkpan mɛ. Akpáxwé bunɔ lɛ ɖ’eji nú vǐ lɛ kpo xwédo lɛ kpo gɔ́ nú akpáxwé nǔ yɔyɔ̌ lɛ tɔn ɖé. A ka ko ɖò jw.org zán wɛ ɖò sinsɛnzɔ́ towe kpo sinsɛn-biblo xwédo tɔn towe kpo mɛ à?\nNƆ GBEJI NÚ JEHOVAH BO NƆ GUDO NÚ TUTOBLONUNU TƆN\n13. Azɔ̌ tɛ mǐ mɛ Jehovah sɛntɔ́ gbejinɔtɔ́ lɛ ka ɖó?\n13 Wǔjɔmɛ ɖaxó ɖé wɛ é nyí ɖɔ mǐ ɖò tutoblonunu Jehovah tɔn mɛ! Ðó mǐ tuùn nǔ e Mawu byɔ ɖò mǐ sí lɛ é kpo nugbodòdó tɔn lɛ kpo wutu ɔ, azɔ̌ mǐtɔn wɛ nyí ɖɔ mǐ ni wà nǔ e sɔgbe é lobo nɔ gudo nú nǔbǐwukpétɔ́ e é nyí é. Ee gbɛ̀ elɔ fɔ́n bo ɖò bɔ̌ yì wɛ ɖò nǔ gblégblé lɛ mɛ é ɔ, mǐ ɖó na “gbɛ́ wǎn nú nǔ nyanya” Jehovah ɖɔhun. (Ðɛh. 97:10) Mǐ nɔ gɔ́ nú nùmaɖitɔ́ lɛ bo nɔ “ylɔ nǔ nyanya ɖɔ nǔ ɖagbe, bo nɔ ylɔ nǔ ɖagbe ɖɔ nǔ nyanya” ǎ. (Eza. 5:20) Ðó mǐ jló na nyɔ́ Mawu nukúnmɛ wutu ɔ, mǐ nɔ tɛnkpɔn bo nɔ nɔ mimɛ̌ jí ɖò agbaza lixo, ɖò walɔ mɛ, kpo gbigbɔ lixo kpo. (1 Kɔ. 6:9-11) Mǐ yí wǎn nú Jehovah bo ɖeji dó wǔ tɔn; mǐ ba bo na nɔ gbeji n’i gbɔn nugbodòdó tɔn ɖěɖee ɖò wɛn ɖò Xó tɔn mɛ lɛ é xwixwedó gblamɛ. Bɔ mǐ nɔ dó gǎn tawun bo nɔ wà nǔ sɔgbe xá nugbodòdó enɛ lɛ ɖò xwégbe, ɖò agun ɔ mɛ, ɖò azɔ̌mɛ, ɖò wemaxɔmɛ; klewun mɛ ɔ, ɖò fí bǐ. (Nùx. 15:3) Kpɔ́n ali ɖevo e nu mǐ sixu nɔ gbeji nú Mawu ɖè lɛ é.\n14. Nɛ̌ mɛjitɔ́ Klisanwun lɛ ka sixu xlɛ́ ɖɔ emi ɖò gbeji nú Jehovah gbɔn?\n14 Vǐ lɛ kplɔnkplɔn. Mɛjitɔ́ Klisanwun lɛ nɔ xlɛ́ ɖɔ emi ɖò gbeji nú Jehovah gbɔn vǐ yetɔn kpinkplɔn sɔgbe kpo Xó tɔn kpo gblamɛ. Mɛjitɔ́ nùɖitɔ́ lɛ nɔ xwedó aca e è nɔ dó kplɔ́n vǐ lɛ na ɖò xá yetɔn mɛ lɛ é dingan ǎ. Gbigbɔ gbɛ̀ ɔ tɔn ɔ ɖó tɛn ɖò Klisanwun lɛ sín xwégbe ǎ. (Efɛ. 2:2) Tɔ́ Klisanwun e ko bló baptɛm é ɖé nɔ lin ɖɔ ɖɔ ‘tò mǐdɛɛ lɛ tɔn mɛ ɔ, nyɔnu wɛ nɔ kplɔ́n vǐ’ ǎ. Nǔ e Biblu ɖɔ dó xó enɛ wu é ɖò wɛn: “Vǐtɔ́ lɛ mi, . . . mi hɛn [vǐ mitɔn lɛ], bo gbɛ́ nǔ nú ye, bo na kplɔ́n [akpágbánúmɛ; alixlɛ́mɛ] ye lee Aklunɔ jló gbɔn é.” (Efɛ. 6:4) Vitɔ́ kpo vǐnɔ kpo e nɔ ɖi xɛsi nú Mawu lɛ é nɔ jló ɖɔ vǐ emitɔn lɛ ni cí Samuwɛli ɖɔhun, ɖó Jehovah ɖò kpɔ́ xá ɛ hwenu e é ɖò susu wɛ é.—1 Sam. 3:19.\n15. Nɛ̌ mǐ ka nɔ xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖò gbeji nú Jehovah hwenu e mǐ ɖò gbeta ɖaxó ɖaxó lɛ kɔn wá wɛ é gbɔn?\n15 Gbeta lɛ kɔn wiwa. Hwenu e mǐ ɖò gbeta ɖaxó ɖaxó lɛ kɔn wá wɛ ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ é ɔ, ali e nu mǐ na xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖò gbeji nú Mawu ɖè é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ mǐ na ba alɔdo ɖò Xó tɔn kpo tutoblonunu tɔn kpo mɛ. Bo na dó xlɛ́ nǔ e wu é ɖò taji ɖɔ è ni wà mɔ̌ é ɔ, lin tamɛ dó nǔ e nɔ wà nǔ dó mɛjitɔ́ gègě wu é ɖé wu. Walɔ ɖé wɛ é nyí ɖò mɛ e nɔ sɛ̀ tɛn yì tò ɖevo mɛ lɛ é sí bɔ ye nɔ sɛ́ vǐ yɛyɛ̌ yetɔn dó hɛnnumɔ lɛ bonu ye na kpɔ́n ye jí, enɛ ɔ, yedɛɛ mɛjitɔ́ lɛ na kpó ɖò azɔ̌ wà wɛ bo na kpó ɖò akwɛ ba wɛ ɖò tò e mɛ ye ɖè é. Nugbǒ wɛ ɖɔ mǐɖesu wɛ na wá gbeta ɖé kɔn ɖò ninɔmɛ enɛ ɔ mɛ, amɔ̌, mǐ ɖó na hɛn dó ayi mɛ ɖɔ mǐ na ɖó gbeta e kɔn mǐ nɔ wá lɛ é sín gbè nú Mawu. (Xà Hlɔmanu lɛ 14:12.) Nùnywɛnú wɛ é ka na nyí ɖɔ mǐ ni má gbéjé Biblu ɔ kpɔ́n hwɛ̌ ó, bo wá gbeta taji lɛ kɔn dó xwédo mǐtɔn kpo nǔɖokan mǐtɔn lɛ kpo wu à? Gbeɖé kpɔ́n! Mǐ ɖó hudo Tɔ́ mǐtɔn jixwé tɔn ɔ tɔn, ɖó mǐ sixu xlɛ́ ali mǐɖée ǎ.—Jel. 10:23.\n16. Hwenu e nɔ ɖé jì vǐ sunnu tɔn é ɔ, gbeta tɛ kɔn é ka ɖó na wá? Etɛ ka d’alɔ ɛ b’ɛ wá gbeta e sɔgbe é kɔn?\n16 Nyɔnu e jì vǐ sunnu ɖé hwenu e é ɖò tò ɖevo mɛ é ɖé jló na sɛ́ vǐ ɔ dó xwé bonu asú tɔn sín mɛjitɔ́ lɛ na kpé nukún dó vǐ ɔ wu. Ðò táan e mɛ nyɔnu ɔ jì vǐ ɔ é ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn ɖé jɛ Biblu kplɔ́n xá ɛ jí. É yì nukɔn ganji bo kplɔ́n ɖɔ emi wɛ Mawu ɖè azɔ̌ na bɔ emi na kplɔ́n vǐ emitɔn bonu é na sɛ̀n Jehovah. (Ðɛh. 127:3; Nùx. 22:6) Nawe ɔ ɖɔ nǔ e ɖò ayi tɔn mɛ é bǐ nú Jehovah, lee Mawuxówema ɔ ɖɔ mǐ ni nɔ bló gbɔn é. (Ðɛh. 62:8, 9) É lɛ́vɔ ɖɔ xomɛ nú mɛ e nɔ kplɔ́n Biblu xá ɛ é kpo mɛ ɖevo lɛ kpo ɖò agun ɔ mɛ. Hɛnnumɔ tɔn lɛ kpo xɔ́ntɔn tɔn lɛ kpo ɖò kɔ gbidi n’i wɛ bonu é na sɛ́ vǐ ɔ dó xwé có, é wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ é kún sɔgbe ɖɔ emi ni wà mɔ̌ ó. Lee agun ɔ nɔ gudo nú é kpo vǐ ɔ kpo gbɔn é jiwǔ nú asú tɔn sɔmɔ̌ bɔ é yí gbè bo na kplɔ́n Biblu lobo jɛ kplé lɛ wá jí xá asì tɔn kpo vǐ tɔn kpo. A lin ɖɔ nɔ enɛ ɔ mɔ ɖɔ Jehovah sè ɖɛ vívɛ́ emitɔn wɛ à? É ɖò wɛn ɖɔ é mɔ mɔ̌.\n17. Alixlɛ́mɛ tɛ lɛ è ka na mǐ dó Biblu kplɔntɔ́ lɛ wu?\n17 Alixlɛ́mɛ lɛ xwixwedó. Ali e nu mǐ nɔ nɔ gbeji nú Mawu ɖè é taji ɖokpo wɛ nyí ɖɔ mǐ nɔ xwedó alixlɛ́mɛ e tutoblonunu tɔn nɔ na mǐ lɛ é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, lin tamɛ kpɔ́n dó alixlɛ́mɛ e è na mǐ dó Biblu kplɔntɔ́ mǐtɔn lɛ wu lɛ é jí. È ɖɔ nú mǐ ɖɔ enyi mǐ jɛ Biblu kplɔ́n xá mɛɖé jí kpo wema Etɛ Biblu ka Kplɔ́n Mɛ Tawun? kpo gudo tlolo hǔn, mǐ ni nɔ sɔ́ cɛju klewun ɖé ɖó te ɖò nùkplɔnkplɔn ɖokpo ɖokpo gudo bo nɔ dɔn ayi nùkplɔntɔ́ ɔ tɔn wá tutoblonunu ɔ jí. Mǐ sixu zán video Nɛ̌ Nǔ lɛ ka Nɔ Yì Gbɔn Ðò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn ɖé Mɛ? kpo alɔnuwema Mɛ Ðè Tɛ lɛ ka ɖò Jlǒ Jehovah Tɔn Wà Wɛ ɖò Égbé? kpo dó wà mɔ̌. È ɖɔ nú mǐ ɖɔ enyi mǐ kplɔ́n wema Biblu Kplɔ́n Mɛ xá nùkplɔntɔ́ e ɖò nukɔn yì wɛ é ɖé fó ɔ, mǐ ni kplɔ́n wema “Mi Hɛn Miɖée Ðò Wanyiyi Mawu Tɔn Mɛ” xá ɛ, enyi é na bo tlɛ ko bló baptɛm ɔ nɛ. Tutoblonunu ɔ na alixlɛ́mɛ enɛ lɛ bonu ahwanvu yɔyɔ̌ lɛ na mɔ tɛn dó “syɛnlǐn ɖò nùɖiɖi mɛ.” (Kolo. 2:7) A ka ɖò tutoblonunu Jehovah tɔn sín alixlɛ́mɛ enɛ lɛ xwedó wɛ à?\n18, 19. Hwɛjijɔ tɛ lɛ mǐ ka ɖó bo na kpa susu nú Jehovah?\n18 Hwɛjijɔ e wu mǐ ɖó na dokú nú Jehovah lɛ é sukpɔ́ tawun! É wɛ zɔ́n bɔ mǐ ɖò gbɛ̀, ɖó éyɛ mɛvo ɔ, mǐ sixu dán wǔ alǒ tíìn lɔ ǎ. (Mɛ. 17:27, 28) É na mǐ nùnina xɔ akwɛ ɖé, é wɛ nyí Xó tɔn Biblu ɔ. Mǐ kɛ alɔ dó yí ɖɔ wɛn Mawu tɔn wɛ, lee Klisanwun e ɖò Tɛsaloniki lɛ é lɔ sè Mawuxó ɔ bo yí gbɔn é ɖɔhun.—1 Tɛ. 2:13.\n19 Kpodo Mawuxówema ɔ kpo ɔ, mǐ sɛkpɔ Jehovah bɔ é lɔ sɛkpɔ mǐ. (Ja. 4:8) Tɔ́ mǐtɔn jixwé tɔn ɔ jɔwu mǐ tawun bɔ mǐ ɖò tutoblonunu tɔn mɛ. Nyɔna mɔhun lɛ sù nukún mǐtɔn mɛ kpɔ́n! Ðɛhan wlantɔ́ ɔ ko ɖɔ xó e ɖò han enɛ mɛ é bǐ: “Mi kpa susu nú Mawu Mavɔmavɔ, ɖó é nyɔ́, ɖó xomɛnyínyɔ́ tɔn ɖò te kaka sɔyi.” (Ðɛh. 136:1) Azɔn 26 wɛ mǐ mɔ xógbe hanyíyí tɔn “ɖó xomɛnyínyɔ́ tɔn ɖò te kaka sɔyi” ɔ ɖò Ðɛhan 136gɔ́ ɔ mɛ. Enyi mǐ nɔ gbeji nú Jehovah kpo tutoblonunu tɔn kpo ɔ, mǐ na mɔ ɖɔ xógbe wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ tɔn enɛ lɛ nyí nugbǒ, ɖó mǐ na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi!


A ka Ðò Gbesisɔmɛ, Bo Na Ðó Suúlu Bo Nɔte À?—Jaki 5:8 | Nùkplɔnkplɔn\n“Mi lɔmɔ̌ ɔ, mi ɖó suúlu.”—JA. 5:8.\nHAN LƐ: 78, 139\nEtɛ suúluɖiɖo ka nɔ byɔ?\nEtɛ ka d’alɔ sunnu kpo nyɔnu kpo hwexónu tɔn lɛ bɔ ye ɖò gbesisɔmɛ bo nɔte kpɔ́n Jehovah?\nNɛ̌ Jehovah kpo Jezu kpo ka ɖexlɛ́ ɖɔ emi ɖò gbesisɔmɛ bo na nɔte gbɔn?\n1, 2. (a) Etɛ ka sixu zɔ́n bɔ mǐ kanbyɔ ɖɔ: “Kaka jɛ hwetɛnu”? (b) Etɛwu kpɔ́ndéwú Jehovah sɛntɔ́ hwexónu tɔn lɛ tɔn ka sixu dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ?\n“HWETƐNU é na fó dó?” Gbeyiɖɔ gbejinɔtɔ́ Ezayíi wɛ kàn nǔ enɛ byɔ, bɔ gbeyiɖɔ Xabakuku lɔ kàn nǔ mɔhun byɔ bo ɖɔ: “Kaka jɛ hwetɛnu?” (Eza. 6:11; Xab. 1:2) Hwenu e Axɔsu Davidi ɖò Ðɛhan 13gɔ́ ɔ kpa wɛ é ɔ, é lɔ kanbyɔ azɔn ɛnɛ ɖɔ: “Kaka hwetɛnu?” (Ðɛh. 13:2, 3) Aklunɔ mǐtɔn Jezu Klisu lɔ tlɛ kàn nǔ enɛ byɔ hwenu e é mɔ nùmaɖi núwiwa mɛ ɖěɖee lɛlɛ̌ dó è lɛ é tɔn é. (Mat. 17:17) Enɛ wu ɔ, enyi mǐ wá ɖò nǔ enɛ ɔ ɖokpo ɔ kanbyɔ mǐɖée wɛ hweɖelɛnu ɔ, é ɖó na kpaca mǐ ǎ.\n2 Etɛ ka sixu zɔ́n bɔ mǐ nɔ kanbyɔ mǐɖée ɖɔ, “Kaka jɛ hwetɛnu”? Vlafo é sixu nyí ɖɔ mǐ ɖò xwi ɖí xá nǔagɔwaxámɛ alɔkpa ɖé lɛ wɛ. Alǒ, mɛxoxwe kpo azɔn kpo alǒ kɔgbidinúmɛ e è nɔ mɔ ɖò “hwenu vɛwǔ” elɔ lɛ mɛ é ɖò ya dó nú mǐ wɛ. (2 Tim. 3:1) É sixu lɛ́ nyí nǔagɔwiwa mɛ ɖěɖee lɛlɛ̌ dó mǐ lɛ é tɔn wɛ ɖò nǔ wà dó mǐ wu wɛ. É na bo nyí nǔ ɖebǔ wɛ zɔ́n ɔ, tuùn e mǐ tuùn ɖɔ Jehovah sɛntɔ́ hwexónu tɔn lɛ vo bo kàn nǔ ɖokpo ɔ byɔ bɔ é ma ka dóhwɛ ye ǎ é dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ tawun.\n3. Etɛ ka sixu d’alɔ mǐ hwenu e ninɔmɛ syɛnsyɛn lɛ na kpannukɔn mǐ é?\n3 Amɔ̌, etɛ ka sixu d’alɔ mǐ hwenu e ninɔmɛ syɛnsyɛn mɔhun lɛ na wá kpannukɔn mǐ é? Ahwanvu Jaki e nyí nɔví Jezu tɔn é ɔ, Mawu sɔ́ d’ayi mɛ n’i bɔ é ɖɔ nú mǐ ɖɔ: “Nɔví lɛ mi, hǔn mi bo ɖó suúlu kaka, nú Aklunɔ na wá.” (Ja. 5:7) Nugbǒ ɔ, mǐ bǐ ɖó hudo suúlu tɔn. Amɔ̌, etɛ lɛ jijɔ Mawu tɔn enɛ ɖiɖó ka byɔ?\nETƐ KA NYÍ SUÚLU?\n4, 5. (a) Etɛ lɛ suúluɖiɖo ka byɔ? (b) Nɛ̌ ahwanvu Jaki ka jlɛ́ suúluɖiɖo sín akpáxwé lɛ ɖokpo gbɔn? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n4 Sɔgbe kpo Biblu kpo ɔ, sínsɛ́n e gbigbɔ mímɛ́ nɔ na é ɖokpo wɛ nyí suúlu; alɔdo Mawu tɔn mɛvo ɔ, gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ lɛ sixu ɖó suúlu ɖó bǎ e mɛ é jɛxa dó é ǎ. Nùnina Mawu tɔn ɖé wɛ suúlu nyí, bɔ ali taji e nu mǐ sixu xlɛ́ wanyiyi e mǐ ɖó n’i é ɖè é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ mǐ ni ɖó suúlu. Suúluɖiɖo nɔ lɛ́ xlɛ́ ɖɔ mǐ yí wǎn nú mɛ ɖevo lɛ. Enyi suúlumaɖo ɖò nukɔn yì wɛ ɔ, é nɔ vɔ́da nú wanyiyi e ɖò mǐ kpo mɛ ɖevo lɛ kpo tɛntin é; suúluɖiɖo ka nɔ dó hlɔnhlɔn hlɔnhlɔn jí na. (1 Kɔ. 13:4; Ga. 5:22) Suúluɖiɖo nɔ byɔ ɖɔ è ni ɖó jijɔ Klisanwun tɔn taji ɖevo lɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é cá kàn tawun xá didɛ ee nyí jijɔ ɖé, bo nɔ zɔ́n bɔ è nɔ ɖu ɖò ninɔmɛ syɛnsyɛn lɛ jí, cobo ka nɔ lɛ́ ɖó linlin ɖagbe ɖò hwe ɖokpo ɔ nu é. (Kolo. 1:11; Ja. 1:3, 4) Suúluɖiɖo sixu lɛ́ byɔ ɖɔ mǐ na mɔ wuvɛ̌ cobo ka na sú axɔ́ dó axɔ́ tɛnmɛ ǎ, na sɛ̀ dò ǎ, lobo gbí dɔn, enyi nǔ ɖebǔ na bo wá kpannukɔn mǐ ɔ nɛ. Gɔ́ na ɔ, Biblu byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni ɖò gbesisɔmɛ bo yí gbè bá nɔte. Jaki 5:7, 8 tɛɖɛ̌ enɛ jí. (Xà.)\n5 Etɛwu mǐ ka ɖó na ɖò gbesisɔmɛ bo yí gbè bá nɔte kpɔ́n Jehovah bonu é na wà nǔ? Jaki jlɛ́ ninɔmɛ mǐtɔn dó glesi ɖé tɔn wu. Glesi ɖé nɔ w’azɔ̌ syɛnsyɛn bo nɔ dó jinukún tɔn, amɔ̌, é ɖó acɛ dó jǐ kpo hwesivɔ kpo alǒ dó lee jinukún lɛ na sù gbɔn é jí ǎ. É sixu kplɔ́ hwenu lɛ ǎ. É nɔ yí gbè ɖɔ emi ɖó na ɖó suúlu bo nɔte “bɔ ayikúngban [na] na jinukún ɖagbeɖagbe lɛ.” Mɔ̌ ɖokpo ɔ, nǔ gègě tíìn bo zɛ acɛ e mǐ ɖó é wu hwenu e mǐ ɖò te kpɔ́n akpá Jehovah tɔn lɛ sín jijɛnu é. (Mak. 13:32, 33; Mɛ. 1:7) Glesi ɔ ɖɔhun ɔ, mǐ ɖó na ɖó suúlu bo nɔte.\n6. Etɛ kpɔ́ndéwú gbeyiɖɔ Micée tɔn ka sixu kplɔ́n mǐ?\n6 Ninɔmɛ e mɛ mǐ ɖè égbé é vlɛ́ gbeyiɖɔ Micée hwenu tɔn. É nɔ gbɛ̀ hwenu e axɔsu nyanya Akazi kp’acɛ bɔ nùɖuɖonǔmɛ alɔkpa lɛ bǐ kpa zinkpo é. Nugbǒ ɔ, gbɛtɔ́ lɛ huzu “nǔ nyanya wiwa sín gǎn.” (Xà Micée 7:1-3.) Micée mɔ ɖɔ emi kún sixu wà nǔ ɖě bo huzu ninɔmɛ enɛ lɛ ó. Enɛ wu ɔ, etɛ é ka sixu wà? É ɖɔ nú mǐ ɖɔ: ‘Nyɛ ɔ, un na nɔte kpɔ́n Jehovah ce; un ɖeji dó Mawu wǔ, ɖó é nɔ hwlɛn mì gan. Mawu ce na sè ɖɛ ce.’ (Micée 7:7) Micée ɖɔhun ɔ, mǐ lɔ ɖó na “nɔte.”\n7. Etɛwu é ka byɔ nǔ ɖò mǐ sí hugǎn te ninɔ kpɔ́n Jehovah bonu é na ɖè akpá tɔn lɛ?\n7 Enyi mǐ ɖi nǔ gbeyiɖɔ Micée ɖɔhun ɔ, mǐ na ɖò gbesisɔmɛ bo na nɔte kpɔ́n Jehovah. Ninɔmɛ mǐtɔn cí gantɔ́ e ɖò ganxó bo ɖò te kpɔ́n hwenu e è na hu i dó é tɔn ɖɔhun ǎ. È hɛn ɛ gannugánnú bɔ é ɖò te, é ka ɖò nukún ɖó te jijɛ wɛ ǎ. Ninɔmɛ mǐdɛɛ lɛ tɔn gbɔn vo tawun. Mǐ ɖò gbesisɔmɛ bá nɔte kpɔ́n Jehovah, ɖó mǐ tuùn ɖɔ é na ɖè akpá e é dó ɖɔ emi na na gbɛ̀ mavɔmavɔ mǐ dó hwetɔnnu pɛ́pɛ́pɛ́ é! Enɛ wu ɔ, mǐ nɔ “kú hǔn bo ɖó akɔ́n nǔ lɛ bǐ nu kpo xomɛhunhun kpo.” (Kolo. 1:11, 12) Enyi mǐ ma wà mɔ̌ ǎ, bɔ ɖò te ninɔ mǐtɔn hwenu ɔ, mǐ ɖò nǔ hlun ɖɔ wɛ bo lɛ́ ɖò akpɔ̀ mɔ wɛ ɖɔ Jehovah kún ɖò hwinhwlɛndo wɛ bo na wà nǔ ó ɔ, é na nyɔ́ nukún tɔn mɛ ǎ.—Kolo. 3:12.\nKPƆ́NDÉWÚ GBEJINƆTƆ́ ÐĚDEE ÐÓ SUÚLU LƐ É TƆN\n8. Etɛ mǐ ka ɖó na flín hwenu e mǐ na ɖò tamɛ lin dó kpɔ́ndéwú sunnu kpo nyɔnu kpo gbejinɔtɔ́ hwexónu tɔn lɛ tɔn jí wɛ é?\n8 Enyi mǐ flín sunnu kpo nyɔnu kpo gbejinɔtɔ́ hwexónu tɔn ɖěɖee ɖó suúlu, bo nɔte kpɔ́n Jehovah bonu é na ɖè akpá tɔn lɛ é ɔ, mǐ na ɖò gbesisɔmɛ hugǎn bo na nɔte. (Hlɔ. 15:4) Hwenu e mǐ na ɖò tamɛ lin dó kpɔ́ndéwú yetɔn lɛ jí wɛ é ɔ, é na nyɔ́ ɖɔ mǐ ni flín táan nabi e ye ɖó na nɔte xɔ é, nǔ e wu ye ɖò gbesisɔmɛ bo na nɔte é kpo nyɔna e mɛ suúluɖiɖo yetɔn tɔ́n kɔ dó lɛ é kpo.\nAblaxamu nɔte nú xwè gègě cobɔ è jì vivǔ tɔn Esawu kpo Jakɔbu kpo (Kpɔ́n akpáxwé 9gɔ́ ɔ kpo 10gɔ́ ɔ kpo)\n9, 10. Táan nabi Ablaxamu kpo Sala kpo ka ɖó na nɔte kpɔ́n Jehovah xɔ?\n9 Mǐ ni kpɔ́n kpɔ́ndéwú Ablaxamu kpo Sala kpo tɔn. Ye ɖò “mɛ e ɖi nǔ bo ɖó sɔxwixwe [alǒ suúlu], bo nɔ mɔ nǔ e sín akpá Mawu dó ɔ yí, ɖó enɛ wu lɛ é” mɛ. Mawuxówema ɔ ɖɔ nú mǐ ɖɔ “Ablaxamu ɖó sɔxwixwe,” bo mɔ bɔ Jehovah d’akpá n’i ɖɔ emi na dó n’i, bo na bló bɔ kúnkan tɔn na sukpɔ́. (Ebl. 6:12, 15) Etɛwu Ablaxamu ka ɖó na xlɛ́ ɖɔ emi ɖó suúlu? È na ɖɔ kpowun ɔ, akpá e è dó n’i é ɖiɖe na byɔ hwenu. Akɔ e Jehovah jɛ xá Ablaxamu é bɛ́ azɔ̌ ɖò azǎn 14gɔ́ Nisáan 1943 J.H.M. tɔn gbè. Hwenɛnu wɛ Sala kpo é kpo gɔ́ nú xwédo yetɔn d’asá Eflati Tɔ̀ ɔ, lobo yì Akpádídó Yikúngban ɔ jí. Ablaxamu ɖó na lɛ́ nɔte nú xwè 25 cobɔ è na jì vǐ sunnu tɔn Izaki ɖò 1918 J.H.M., bo ɖó na lɛ́ nɔte nú xwè 60 ɖevo cobɔ è na jì vivǔ tɔn Esawu kpo Jakɔbu kpo ɖò 1858 J.H.M.—Ebl. 11:9.\n10 Ayikúngban nabi sín gǔ Ablaxamu ka ɖu? Biblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ: “Mawu na ayikúngban ɖebǔ Ablaxamu ɖò tomɛ fí ǎ; ayikúngban alɔbá ɖokpo vɔ́vɔ́ nyí étɔn ǎ. Loɔ, Mawu dó akpá n’i ɖɔ emi na na ɛ tò ɔ, bɔ é na wá nyí vivǔ tɔn lɛ lɔ tɔn, có Ablaxamu ka ko jì vǐ ɖebǔ hwenɛnu ǎ.” (Mɛ. 7:5) Ee Ablaxamu d’asá Eflati Tɔ̀ ɔ b’ɛ ɖó xwè 430 gudo é wɛ è wá bló tuto nú kúnkan tɔn bɔ é nyí akɔta ɖé bo na ɖu gǔ ayikúngban ɔ tɔn.—Tín. 12:40-42; Ga. 3:17.\n11. Etɛwu Ablaxamu ka ɖò gbesisɔmɛ bo nɔte kpɔ́n Jehovah? Nyɔna tɛ lɛ é ka na mɔ, ɖó suúluɖiɖo tɔn wu?\n11 Ablaxamu ɖò gbesisɔmɛ bo na nɔte ɖó suúlu tɔn jinjɔn nùɖiɖi e é ɖó nú Jehovah é jí. (Xà Eblée lɛ 11:8-12.) Ablaxamu hun xomɛ dó nɔte; é mɔ nú Mawu ɖè akpá e é dó n’i lɛ é bǐ ɖò gbɛhwenu tɔn ǎ cobo ka wà mɔ̌. Amɔ̌, dǒ nukún mɛ, bo kpɔ́n awǎjijɛ e é na ɖó hwenu e è na fɔ́n ɛ sín kú wá gbɛ̀ ɖò palaɖisi mɛ ɖò ayikúngban jí é é. É na kpaca ɛ hwenu e é na mɔ azɔn nabi e Biblu ɖɔ tan é kpo kúnkan tɔn tɔn kpo sín xó é. * Hwenu e é na mɔ nǔ jɛ azɔ̌ taji e é wà, bɔ linlin Jehovah tɔn e kúnkplá kúnkan e sín akpá è dó é dó jɛnu é wu, azɔn nukɔntɔn ɔ é ɔ, dǒ nukún lee é na víví n’i sɔ́ é mɛ kpɔ́n! É ɖò wɛn ɖɔ é na mɔ ɖɔ te e emi nɔ é xɔ akwɛ.\n12, 13. Etɛwu Jozɛfu ka ɖó na ɖó suúlu? Walɔ ɖagbe tɛ é ka ɖó?\n12 Ablaxamu sín vìvúvivu e nɔ nyí Jozɛfu é lɔ xlɛ́ ɖɔ emi ɖò gbesisɔmɛ bo ɖó suúlu. È wà nǔ agɔ baɖabaɖa ɖé lɛ xá ɛ. Nukɔntɔn ɔ, nɔví tɔn lɛ sà ɛ dó kannumɔgbenu hwenu e é ɖó xwè 17 mɔ̌ é. Enɛ gudo ɔ, è dó jì i ɖɔ é hwlɛn kàn xá gǎn tɔn sín asì bɔ é wá yì tɔn ɖò gankpa mɛ. (Bǐb. 39:11-20; Ðɛh. 105:17, 18) Ðó nǔjlɔjlɔwiwa tɔn wutu ɔ, dǒ wɛ è ɖó na dó n’i, loɔ, tó wɛ è lɛ́ dɔn n’i. Amɔ̌, xwè 13 gudo ɔ, nǔ lɛ bǐ ɖyɔ ajijimɛ. È ɖè è tɔ́n sín gankpa mɛ, bo sɔ́ ɛ bɔ é nyí mɛ taji hugǎn wegɔ ɔ ɖò Ejipu.—Bǐb. 41:14, 37-43; Mɛ. 7:9, 10.\n13 Nǔagɔwaxámɛ ɔ ɖó akpɔ̀ nú Jozɛfu wɛ à? É ka jó jiɖiɖe dó Mawu tɔn Jehovah wu dó wɛ à? Eǒ. Etɛ ka d’alɔ Jozɛfu bɔ é xwè sɔ bo nɔte? Nǔ e é ɖi nú Jehovah é wɛ. É mɔ alɔ Jehovah tɔn ɖò nǔ e jɛ lɛ é mɛ. Ðǒ ayi lee enɛ tɔ́n ɖò nǔ e é ɖɔ nú nɔví tɔn lɛ é mɛ gbɔn é wu: “Mi ma ɖi xɛsi ó, ɖó un sixu sɔ́ nyɛɖée ɖó Mawu tɛn mɛ ǎ. Nǔ nyanya wɛ mi lin na wà dó wutu ce, Mawu ka zé dó huzu nǔ ɖagbe na, bonu nǔ e ɖò jijɛ wɛ égbé ɔ na dó sixu jɛ, bonu mɛ gègě na gán.” (Bǐb. 50:19, 20) Gudo mɛ ɔ, Jozɛfu wá mɔ ɖɔ te e emi nɔ é xɔ akwɛ.\n14, 15. (a) Etɛ ka nyí nǔ nukúnɖeji ɖò suúluɖiɖo Davidi tɔn mɛ? (b) Etɛ ka d’alɔ Davidi bɔ é ɖó suúlu bo nɔte?\n14 Axɔsu Davidi lɔ ɔ, è wà nǔ agɔ gègě xá ɛ. Hwenu e Davidi kpò ɖò winnyawinnya mɛ é ɔ, Jehovah sɔ́ ami dó ɖè é bonu é na nyí axɔsu sɔgudo tɔn Izlayɛli tɔn, amɔ̌, é wá nɔte nú xwè 15 mɔ̌ hwɛ̌ cobo wá nyí axɔsu nú akɔta e mɛ éɖesunɔ jɔ ɖè é. (2 Sam. 2:3, 4) Ðò xwè enɛ lɛ ɖé lɛ vlamɛ ɔ, axɔsu gbejimanɔtɔ́ Sawulu nya gbě Davidi tɔn bo ba na hu i. * Davidi gbɔ bo hɔn jɛ gbě, é nɔ tò ɖevo mɛ ɖò hweɖenu, bɔ hwe ɖevo lɛ nu ɔ, é nɔ só xó lɛ mɛ ɖò gbetótló mɛ. Hwenu e è tlɛ wá hu Sawulu é ɔ, Davidi ɖó na lɛ́ nɔte nú xwè tɛnwe mɔ̌ gɔ́ na cobɔ è na sɔ́ ɛ axɔsu ɖó akɔta Izlayɛli tɔn ɔ bǐ jí.—2 Sam. 5:4, 5.\n15 Etɛwu Davidi ka ɖò gbesisɔmɛ bo ɖó suúlu lobo nɔte? É na xósin ɔ mǐ ɖò ɖɛhan ɖokpo ɔ e mɛ é kanbyɔ azɔn ɛnɛ ɖè ɖɔ “Kaka hwetɛnu?” é. Nǔ e é ɖɔ é ɖíe: ‘Nyɛ ka ganjɛ xomɛnyínyɔ́ towe wu. Xomɛ ɖò hunhun mì wɛ ɖó hwlɛn e a hwlɛn mì gán é wu. Un na jihan dó kpa susu nú Jehovah, ɖó é wà ɖagbe nú mì.’ (Ðɛh. 13:6) Davidi ɖeji dó xomɛnyínyɔ́ Jehovah tɔn wu. É ɖó nukún hwlɛngán kpo awǎjijɛ kpo lobo lin tamɛ dó lee Jehovah ko d’ajɔ ɛ gbɔn lɛ é jí. Nugbǒ ɔ, Davidi mɔ ɖɔ te e emi nɔ kpɔ́n Jehovah é xɔ akwɛ.\nNú nǔ e kàn suúluɖiɖo é ɔ, Jehovah nɔ ɖó nukún ɖɔ mǐ ni wà nǔ e éɖesunɔ ma ɖò gbesisɔmɛ bo na wà ǎ é ǎ\n16, 17. Nɛ̌ Jehovah Mawu kpo Jezu Klisu kpo ka zé kpɔ́ndéwú ɖagbe ɔ ɖ’ayǐ, nú nǔ e ɖu è na ɖò gbesisɔmɛ bá nɔte é gbɔn?\n16 Nú nǔ e kàn suúluɖiɖo é ɔ, Jehovah nɔ ɖó nukún ɖɔ mǐ ni wà nǔ e éɖesunɔ ma ɖò gbesisɔmɛ bo na wà ǎ é ǎ. É zé kpɔ́ndéwú ɖagbe hugǎn ɔ ɖ’ayǐ, bo ɖexlɛ́ ɖɔ emi ɖò gbesisɔmɛ bá nɔte. (Xà 2 Piyɛ́ɛ 3:9.) Jehovah ko xwè sɔ bo ɖò te sín xwè afatɔ́n mɔkpan ɖíe, bonu xó taji e wá atɛ jí ɖò jikpá Edɛni tɔn mɛ é ɔ, é na sixu ɖeɖɛ bonu xó bǐ na fó. É “ɖó jlǒ [alǒ ‘ɖó suúlu bo ɖò te,’ nwt]” bo “ɖò nukún ɖó” hwenu e è na bló bɔ nyikɔ tɔn na nyí nǔ mímɛ́ bǐ mlɛ́mlɛ́ é wɛ. Enɛ na tɔ́n kɔ dó nyɔna ɖěɖee è ma sixu dó nukún mɛ kpɔ́n ǎ lɛ é mɛ nú mɛ ɖěɖee “ɖò nukún ɖó é wɛ lɛ bǐ.”—Eza. 30:18.\n17 Mɔ̌ ɖokpo ɔ, Jezu lɔ ɖò gbesisɔmɛ bo nɔte. É dín gbɔn mɛtɛnkpɔn e tɛ́n gbejininɔ tɔn kpɔ́n ɖò ayikúngban jí fí é mɛ, bo xwlé lee vɔsisa gbɛxɔnumɛ tɔn tɔn xɔ akwɛ gbɔn é Mawu ɖò 33 H.M. tɔn có, é ka ɖó na nɔte kaka jɛ 1914 cobo na jɛ axɔsu ɖu jí. (Mɛ. 2:33-35; Ebl. 10:12, 13) Vivɔnu Axɔsuɖuɖu Xwè Afatɔ́n Tɔn tɔn ɔ jɛn é ka na wá sú kún dó nú kɛntɔ́ tɔn lɛ bǐ mlɛ́mlɛ́. (1 Kɔ. 15:25) É byɔ ɖò así tɔn ɖɔ é ni nɔte tawun, amɔ̌, mǐ sixu ɖeji ɖɔ te ninɔ enɛ xɔ akwɛ.\nETƐ KA NA D’ALƆ MǏ?\n18, 19. Etɛ ka na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖò gbesisɔmɛ, bo na ɖó suúlu bá nɔte?\n18 É ɖò wɛn ɖɔ mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo ɖó na ɖò gbesisɔmɛ bá ɖò te, bo na ɖó suúlu. Amɔ̌, etɛ ka na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na wà mɔ̌? Mǐ ɖó na xoɖɛ bo byɔ gbigbɔ Mawu tɔn. Flín ɖɔ suúluɖiɖo nyí akpáxwé sínsɛ́n gbigbɔ tɔn tɔn lɛ ɖokpo. (Efɛ. 3:16; 6:18; 1 Tɛ. 5:17-19) Byɔ Jehovah ɖɔ é ni d’alɔ we bonu a na ɖó suúlu bo dɛ.\n19 Lɛ̌ flín nǔ e d’alɔ Ablaxamu, Jozɛfu kpo Davidi kpo bɔ ye ɖó suúlu bo nɔte kpɔ́n akpá Jehovah tɔn lɛ sín jijɛnu é. Nǔ e ye ɖi nú Jehovah é kpo jiɖe e ye ɖó dó lee é nɔ wà nǔ xá ye gbɔn é wu é kpo wɛ. Ye sɔ́ ayi ɖó yeɖesunɔ kpo vivo mimɔ yeɖesunɔ tɔn kpo jí kpowun ǎ. Enyi mǐ ɖò tamɛ lin kpɔ́n dó lee nǔ lɛ wá yì gbɔn nú ye é jí wɛ ɔ, é na dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ lɔ, bɔ mǐ na nɔ nɔte.\n20. Etɛ jí mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo ka ɖó na kú dó?\n20 Mǐ na bo tlɛ mɔ mɛtɛnkpɔn lɛ ɔ, mǐ nɔ kanɖeji bá nɔte. Nugbǒ wɛ ɖɔ hweɖelɛnu ɔ, mǐ sixu súxó ɖɔ: “Aklunɔ, hwetɛnu é na fó dó?” (Eza. 6:11) Amɔ̌, kpo hlɔnhlɔn e gbigbɔ mímɛ́ Mawu tɔn nɔ na mɛ ɔ kpo ɔ, mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo kanɖeji bo na vɔ́ xó e Jelemíi ɖɔ é ɖɔ: “Jehovah wɛ nyí mimǎ ce, enɛ wɛ zɔ́n bɔ un na fá xomɛ dó nɔte kpɔ́n ɛ.”—Gbɛ. 3:21, 24, nwt.\n^ akpá. 11 Wemata Bǐbɛ̌mɛ tɔn 15 mɔ̌ mɛ wɛ è wlan tan Ablaxamu tɔn dó. Gɔ́ na ɔ, mɛ ɖěɖee wlan Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Glɛkigbe Mɛ É ɖɔ xó dó Ablaxamu wu azɔn 70 jɛji.\n^ akpá. 14 Ee Sawulu ɖu axɔsu nú xwè wè mɔ̌ gudo é ɔ, Jehovah gbɛ́ ɛ cobo ka lɛ́ tin bɔ é ɖu axɔsu nú xwè 38 jɛji kaka jɛ kú tɔn hwenu.—1 Sam. 13:1; Mɛ. 13:21.


Tíntɔ́n 14 - Exode 14\nAxɔ́sú ɔ́ byɔ́ ahwankɛkɛ́ví tɔn mɛ, bɔ é kpó ahwangɔnu tɔn kpó ɖidó.\nÉe yě xweyǐgbe ɔ́, é fɔ ahwankɛkɛ́ví e ɖo Ejípu lɛ́ɛ bǐ; nǔwɔntɔn (600) wɛ ɖo ée é bɛ́ lɛ́ɛ mɛ bó nyɔ́ hú ɖě lɛ́ɛ bǐ, bɔ sɔ́ja atɔn atɔn ɖo ahwankɛkɛ́ví lɛ́ɛ ɖokpó ɖokpó mɛ.\nMawu Mavɔmavɔ bló bɔ axɔ́sú Ejípu tɔn ɔ́ tlí tó, bó jɛ Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ gúdo. Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ ká kó tɔ́n sín to ɔ́ mɛ, mɛ e ko jɛ yěɖée sí lɛ́ɛ ɖɔhun, bó vo bó ɖo yiyi wɛ.\nEjípunu lɛ́ɛ ká jɛ yě gúdo; bɔ axɔ́sú ɔ́ sín sɔ́ lɛ́ɛ bǐ, ahwankɛkɛ́ví tɔn lɛ́ɛ, sɔ́xátɔ́ tɔn lɛ́ɛ kpódó ahwangɔnu tɔn kpó yi xwedó yě wú, bɔ yě kó ɖó gɔnu ɖó xu ɔ́ tó, ɖo Pi-Haxilɔ́ti kpáxwé, ɖo Baalu-Cefɔ́ni nukɔn.\nIzlayɛ́li ví lɛ́ɛ mɔ nǔɖé kpowun ɔ́, yě mɔ ɖɔ Ejípunu lɛ́ɛ jɛ gǔdo émítɔn bɔ axɔ́sú ɔ́ ko sɛkpɔ́ émí, énɛ́ ɔ́, xɛsi ɖaxó ɖé jɛ yě jí, bɔ yě sú xó ylɔ́ Mawu Mavɔmavɔ.\nYě kanbyɔ́ Mɔyízi ɖɔ: “Yɔdo ɖo Ejípu ǎ wú wɛ a kplá mǐ bɔ mǐ ná wá kú jɛ gbětótló mɛ fí lě a? Aniwú wɛ a kplá mǐ sín Ejípu?\nHwenu e mǐ kpo ɖo dɔ̌n ɔ́, mǐ ka ɖɔ nú we ganjí mɛ. Mǐ ɖɔ nú we ɖɔ hwi ní ná agbɔ̌n mǐ; mǐ ɖɔ nú we ɖɔ mǐ ɖǒ jlǒ bó ná wa azɔ̌ nú Ejípunu lɛ́ɛ. Énɛ́ ɔ́ nyɔ́ nú mǐ hú mǐ ní kú jɛ gbětótló mɛ.”\nMɔyízi ka yí gbe nú yě ɖɔ: “Mi ma ɖi xɛsi ó, mi ma hɔn ó, bó ná kpɔ́n lě e Mawu Mavɔmavɔ ná hwlɛ́n mi gán gbɔn égbé din é; Ejípunu e mɔ wɛ mi ɖe din lɛ́ɛ ɔ́, mi sɔ́ ná mɔ yě ɖě gbeɖé ǎ.\nMawu Mavɔmavɔ ná fun ahwan ɖó tɛn mitɔn mɛ; mi nɔ xwíí kpowun.”\nMawu Mavɔmavɔ ɖɔ nú Mɔyízi ɖɔ: “Nɛ̌ gbɔn bɔ a ɖo xó sú ylɔ́ mì wɛ? Đɔ nú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ ɖɔ yě ní jɛ ali.\nZě kpo towe bó dlɛ́n ɖó xu ɔ́ jí, bó ɖe ali gbɔn xu ɔ́ mɛ, bónú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ ná zɔn afɔ gbɔn ayǐkúngban jí dó asá xu ɔ́.\nBɔ nyɛ ɔ́, un ná bló bɔ Ejípunu lɛ́ɛ ná tlí tó, bó ná jɛ gǔdo mitɔn byɔ́ xu ɔ́ mɛ. Énɛ́ ɔ́, un ná sɔ́ axɔ́sú Ejípu tɔn ɔ́ kpó ahwangɔnu tɔn bǐ kpó, kpó ahwankɛkɛ́ví tɔn lɛ́ɛ kpó, kpódó sɔ́xátɔ́ tɔn lɛ́ɛ kpó dó ɖe susu ce xlɛ́.\nHwenu e un ná ɖe susu ce xlɛ́ axɔ́sú ɔ́ gbɔn mɔ̌ ɔ́, Ejípunu lɛ́ɛ ná tunwun ɖɔ nyɛ wɛ nyí Mawu Mavɔmavɔ.”\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, wɛnsagun Mawu tɔn e ɖo nukɔn nú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ ɔ́, yi jɛ gǔdo yětɔn. Mɔ̌ ɖokpó ɔ́, akpɔ́kpɔ́ ɖaxó e ɖo nukɔn nú yě ɔ́ yi jɛ gǔdo yětɔn.\nAkpɔ́kpɔ́ ɔ́ nɔ te ɖo fí e Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ ɖó gɔnu ɖó ɔ́ kpó fí e Ejípunu lɛ́ɛ ɖe é kpó tɛ́ntin. Akpɔ́kpɔ́ énɛ́ dó ablu ɖo akpá ɖokpó bɔ akpá ɖě ɔ́ xwé ká nɔ za wě zǎn mɛ. Énɛ́ ɔ́, yě sɛkpɔ́ yěɖée ɖo zǎn ɔ́ mɛ ǎ.\nMɔyízi dlɛ́n alɔ dó xu ɔ́ jí. Énɛ́ ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ bló bɔ jɔhɔn ɖaxó zǎnzǎnhwe jí tɔn ɖé nyi zǎn ɔ́ mɛ káká bɔ ayǐ hɔ́n, bɔ xu ɔ́ má.\nÉnɛ́ ɔ́, Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ gbɔn ayǐkúngban xúxú jí byɔ́ xu ɔ́ tɛ́ntin, bɔ xu ɔ́ cí ahohó ɖɔhun ɖo ɖisí kpó amyɔ kpó nú yě.\nEjípunu lɛ́ɛ kpó axɔ́sú ɔ́ sín sɔ́ lɛ́ɛ bǐ kpó ahwankɛkɛ́ví lɛ́ɛ kpó, kpódó sɔ́xátɔ́ lɛ́ɛ kpó jɛ Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ gúdo byɔ́ xu ɔ́ tɛ́ntin.\nAyǐtéhɔ̌nnu ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ nɔ akpɔ́kpɔ́ ɖaxó ɔ́ kpó myɔ ɔ́ kpó mɛ, bó ɖo Ejípunu lɛ́ɛ kpɔ́n wɛ, bó bló bɔ ahwangɔnu Ejípunu lɛ́ɛ tɔn wlú.\nMawu Mavɔmavɔ blá ahwankɛkɛ́ví yětɔn lɛ́ɛ sín afɔ, bɔ nukɔn yiyi vɛ́ wǔ nú yě. Énɛ́ ɔ́, Ejípunu lɛ́ɛ ɖɔ: “Mi wá mǐ ní hɔn yi zɔ nú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ, ɖó Mawu Mavɔmavɔ ɖo yě jí bó ɖo ahwan fun xá mǐ wɛ ɖó tɛn yětɔn mɛ.”\nMawu Mavɔmavɔ ɖɔ nú Mɔyízi ɖɔ: “Dlɛ̌n alɔ dó xu ɔ́ jí, énɛ́ ɔ́ sin ná nyɛ́sú Ejípunu lɛ́ɛ, é ná nyɛ́ sú ahwankɛkɛ́ yětɔn lɛ́ɛ kpó sɔ́xátɔ́ yětɔn lɛ́ɛ kpó.”\nBɔ Mɔyízi dlɛ́n alɔ ɖó xu ɔ́ jí. Énɛ́ ɔ́, ée ayǐ ɖo hǐnhɔ́n wɛ ɔ́, xu ɔ́ jɛ tɛn tɔn mɛ wá jí. Ée sin ɔ́ jɛ sisɛkpɔ́ Ejípunu lɛ́ɛ jí ɔ́, yě jɛ hinhɔn jí. Lo ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ kpíkpé yě dó xu ɔ́ mɛ.\nSin ɔ́ wá tɛn tɔn mɛ, é nyɛ́sú ahwankɛkɛ́ví lɛ́ɛ kpó sɔ́xátɔ́ e byɔ́ xu ɔ́ mɛ jɛ Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ gúdo lɛ́ɛ kpó. Mɛ ɖokpó gán ɖo yě mɛ ǎ.\nIzlayɛ́li ví lɛ́ɛ ká gbɔn ayǐkúngban xúxú jí ɖo xu ɔ́ tɛ́ntin, bɔ sin ɔ́ cí ahohó ɖɔhun ɖo ɖisí kpó amyɔ kpó nú yě.\nMawu Mavɔmavɔ hwlɛ́n Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ ɖo Ejípunu lɛ́ɛ sí gbe énɛ́ ɔ́ gbe. Bɔ Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ mɔ Ejípunu lɛ́ɛ sín cyɔ ɖo xu ɔ́ tó.\nÉnɛ́ ɔ́, Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ mɔ hlɔ̌nhlɔ́n alɔkpa e Mawu Mavɔmavɔ zé dó wa nǔ xá Ejípunu lɛ́ɛ é. Énɛ́ ɔ́, yě ɖó sísí nú Mawu Mavɔmavɔ, bó ɖi nǔ n'i, lobo ɖi nǔ nú mɛsɛntɔ́ tɔn Mɔyízi.


Tan Gbɛzán Tɔn: Un Jó Nǔ lɛ Dó Nyì Gudo Bo Xwedó Jezu | Felix Fajardo\nAtɔxwɛ: Nǔkplɔnkplɔn Tɔn | Décembre 2017\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Alur Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Edo Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nUn Jó Nǔ lɛ Dó Nyì Gudo Bo Xwedó Aklunɔ Ɔ\nMɛ e tɔn wɛ é Felix Fajardo\n“Enyi a yì Mawuxó ɖɔ gbé hǔn, ma sɔ́ lɛkɔ wá fí ó. Nú a lɛkɔ wá ɔ, un na cɛ́ afɔ towe lɛ.” Adǎn e tɔ́ ce gblɔ́n nú mì, bɔ un wá gbeta ɔ kɔn bo tɔ́n sín xwégbe é nɛ. Azɔn nukɔntɔn e un jó nǔ lɛ dó nyì gudo bo xwedó Aklunɔ ɔ é nɛ. Xwè 16 kpowun wɛ un ɖó hwenɛnu.\nNƐ̌ NǓ enɛ ka jɛ gbɔn? Mi nú má tinmɛ nú mi. È jì mì ɖò 29 Juillet 1929, bɔ un sù ɖò gletoxo ɖé mɛ ɖò tokpɔn Bulacan tɔn mɛ ɖò Philippines. Mǐ zán gbɛ̀ e bɔkun é ɖé ɖò finɛ, ɖó akwɛyózó ɖò nǔ gbà wɛ hwe ɔ nu. Winnyawinnya mɛ wɛ un ɖè bɔ ahwan bɛ́. Ahwankpá Japon tɔn tɔ́n ahwan Philippines. Amɔ̌, ɖó gletoxo mǐtɔn jɛ gblolo tawun wutu ɔ, ahwan ɔ wà nǔ dó mǐ wu tlɔlɔ ǎ. Mǐ ɖó hladio, televiziɔn kpo xójlawema ɖě kpo ǎ; enɛ wu ɔ, mɛ ɖevo lɛ sín nu wɛ mǐ nɔ sè xó dó ahwan e ɖò yiyi wɛ é wu ɖè.\nNyì wɛ nyí vǐ wegɔ ɔ ɖò vǐ tantɔn e mɛjitɔ́ ce lɛ jì é mɛ, bɔ gǎn’paa ce kpo gǎn’máa ce kpo kplá mì hwenu e un ɖó xwè tantɔn é bɔ un nɔ ye gɔ́n. Katolika wɛ mǐ nɔ yì, amɔ̌, Gǎn’paa ce nɔ gbɛ́ hwɛ nú sinsɛn ɖě ǎ, bo nɔ yí wema sinsɛn ɖevo tɔn e xɔ́ntɔn tɔn nɔ na ɛ lɛ é. Un flín ɖɔ é xlɛ́ mì alɔnuwema Protection, Sécurité kpo Dévoilées kpo ɖò Tagalog-gbè mɛ, * bo lɛ́ xlɛ́ mì Biblu ɖé. Un nɔ ɖu vivǐ Biblu xixa tɔn, ɖò taji ɔ, Wɛnɖagbe-Wema ɛnɛ lɛ. Mɔ̌ wiwa zɔ́n bɔ un jló na xwedó Jezu.—Jaan 10:27.\nUN KPLƆ́N LEE UN NA XWEDÓ AKLUNƆ Ɔ GBƆN É\nJapon nu lɛ jó tò ɔ dó ɖò 1945. Hwenɛnu wɛ mɛjitɔ́ ce lɛ byɔ mì ɖɔ nyì ni lɛkɔ wá xwé. Gǎn’paa ce dó wusyɛn lanmɛ nú mì ɖɔ nyì ni yì. Enɛ wu ɔ, un yì.\nTáan kpɛɖé ɖò enɛ gudo ɖò Décembre 1945 ɔ, gbɛ̌ta Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn ɖé gosin Angat bo wá ɖɔ Mawuxó ɖò gletoxo mǐtɔn mɛ. Kúnnuɖetɔ́ mɛxomɔ ɖé wá xwé mǐtɔn gbè, bo tín nǔ mɛ nú mǐ dó nǔ e ɖɔ wɛ Biblu ɖè bo ɖɔ “azǎn gudogudo tɔn lɛ” é wu. (2 Tim. 3:1-5) É ylɔ mǐ ɖɔ mǐ ni wá Biblu kpinkplɔn ɖé tɛnmɛ ɖò gletoxo e sɛkpɔ mǐ é ɖé mɛ. Mɛjitɔ́ ce lɛ yì ǎ, amɔ̌, nyɛ yì. Mɛ 20 mɔ̌ wɛ wá, bɔ ɖé lɛ ɖò ye mɛ kàn nǔ byɔ dó Biblu jí.\nÐó un ma mɔ nǔ jɛ nǔ e wu ɖɔ xó dó wɛ ye ɖè lɛ é bǐ wu ǎ wutu ɔ, un ɖɔ ɖɔ un na yì xwé. Amɔ̌, hwenɛnu pɛ́ɛ́ ɔ, ye jɛ han Axɔsuɖuto ɔ tɔn ɖé jì jí. Han ɔ dɔn mì tawun, bɔ un gbɔ bo lɛ́ nɔte. Ee ye jihan bo xoɖɛ gudo é ɔ, è byɔ mɛ lɛ bǐ ɖɔ ye ni wá kplé ɖé tɛnmɛ ɖò Angat ɖò Aklunɔzángbe e na bɔ d’ewu é.\nMǐ mɛ gègě ɖi zɔnlin nú kilomɛtlu tantɔn bo yì kplé ɔ tɛnmɛ ɖò xwé xwédo Cruz tɔn tɔn gbè. É jiwǔ nú mì ɖɔ yɔkpɔvu e ɖò mɛ 50 e wá kplé ɔ tɛnmɛ lɛ é mɛ é lɔ tlɛ nɔ na xósin dó nǔ e gɔ́ngɔ́n bo ɖò Biblu mɛ lɛ é jí. Ee un yì kplé gègě gudo é ɔ, Nɔví Damian Santos e nyí gbexosin-alijitɔ́ mɛxomɔ ɖé bo ko nyí tokpɔnlagán ɖ’ayǐ é byɔ mì ɖɔ nyì na dɔ́ xwé emitɔn gbè. Mǐ zán hwenu gègě ɖò zǎn enɛ mɛ dó ɖɔ xó dó Biblu jí.\nÐò hwe enɛ nu ɔ, gègě mǐtɔn yawu yì nukɔn ɖò nugbǒ bǐbɛ̌mɛ tɔn Biblu tɔn lɛ kpinkplɔn mɛ. Kplé yɔywɛ ɖé lɛ gudo kpowun ɔ, nɔví lɛ kanbyɔ nyì kpo mɛ ɖevo lɛ kpo ɖɔ: “Mi jló na bló baptɛm à?” Un yí gbè ɖɔ: “Ɛɛn, é jló mì.” Un tuùn ɖɔ un jló na ‘w’azɔ̌ nú Aklunɔ ɔ.’ (Kolo. 3:24) Mǐ yì tɔsisa e sɛkpɔ finɛ é ɖé mɛ, bɔ mǐ mɛ wè bló baptɛm ɖò 15 Février 1946.\nMǐ mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ ɖó mǐ bló baptɛm bo nyí Klisanwun wutu ɔ, mǐ ɖó na jla wɛn ɖò gbesisɔmɛ Jezu ɖɔhun. Nǔ enɛ e wà wɛ un ɖè é nyɔ́ tɔ́ ce sín nukúnmɛ ǎ, bɔ é ɖɔ: “A kpò ɖò vǔ dín bo na ɖɔ Mawuxó. Gɔ́ na ɔ, è nylɔ́ we dó tɔ̀ mɛ wɛ ko nyí ɖɔ a huzu wɛnjlatɔ́ ǎ.” Un tinmɛ n’i ɖɔ jlǒ Mawu tɔn wɛ nyí ɖɔ mǐ ni jla wɛnɖagbe Axɔsuɖuto tɔn tɔn. (Mat. 24:14) Un ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Un ɖó na ɖè akpá e un dó nú Mawu é.” Hwenɛnu wɛ tɔ́ ce gblɔ́n adǎn e xó un ɖɔ ɖò bǐbɛ̌mɛ é nú mì. É kanɖeji bo na sú ali dó mì nú un ma sɔ́ ɖɔ Mawuxó ɖě ó. Bɔ enɛ wɛ zɔ́n bɔ un jó nǔ lɛ dó nyì gudo azɔn nukɔntɔn ɔ, bo nya nǔ gbigbɔ tɔn lɛ gbé.\nXwédo Cruz tɔn ylɔ mì ɖɔ nyì ni wá nɔ akpá emitɔn ɖò Angat. Ye dó wusyɛn lanmɛ nú nyì kpo vǐ nyɔnu yetɔn kpɛví bǐ e nɔ nyí Nora é kpo ɖɔ mǐ ni bɛ́ gbexosin-alijitɔ́zɔ́. Mǐ mɛ wè lɛ bɛ́ gbexosin-alijitɔ́zɔ́ ɖò 1er Novembre 1947. Nora ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò tò ɖevo mɛ, bɔ nyɛ kpò ɖò gudo nɔ nú wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ wɛ ɖò Angat.\nALI ÐEVO E HUN NÚ MÌ BƆ UN NA JÓ NǓ LƐ DÓ NYÌ GUDO É\nHwenu e un bɛ́ gbexosin-alijitɔ́zɔ́ ɔ b’ɛ bló xwè atɔn gudo é ɔ, Earl Stewart, ee nyí nɔví sunnu ɖé bo gosin alaxɔ mɛ é xwlé xóɖiɖɔ ɖé gbɛtɔ́ 500 jɛji ɖò tokplétɛn Angat tɔn. Glɛnsigbe wɛ é dó, bɔ enɛ gudo ɔ, un sɛ̀ sìn xwè nú xó e é ɖɔ é dó Tagalog-gbè mɛ. Xwè tɛnwe kpowun jɛn un yì azɔ̌mɛ na, amɔ̌, hwɛhwɛ wɛ mɛ̌si e nɔ kplɔ́n nǔ mǐ lɛ é nɔ dó Glɛnsigbe. Nǔ ɖevo e zɔ́n bɔ Glɛnsigbe ce kpɔ́n te é wɛ nyí ɖɔ mǐ ɖó wema junjɔn Biblu jí lɛ kaka ɖé ɖò Tagalog-gbè mɛ ǎ. Enɛ wu ɔ, un kplɔ́n wema enɛ lɛ gègě dó Glɛnsigbe mɛ. Mɔ̌ mɛ ɔ, un yì nukɔn tawun ɖò Glɛnsigbe mɛ bo tín xóɖiɖɔ enɛ mɛ, bo lɛ́ wá wà mɔ̌ ɖò hweɖevolɛnu.\nGbè e gbè un tín xóɖiɖɔ Nɔví Stewart tɔn mɛ é ɔ, é ɖɔ nú agun xá ɔ mɛ tɔn ɖɔ alaxɔ ɖò nɔví sunnu gbexosin-alijitɔ́ wè ba wɛ ɖò Betɛli. Nǔ e wu wɛ é wɛ nyí ɖɔ ye na d’alɔ hwenu e mɛsɛ́dó lɛ na yì kpléɖókpɔ́ 1950 tɔn e sín xota nyí Nukɔnyiyi Yɛhwexɔsuɖuto ɔ Tɔn é, ɖò New York, États-Unis é. Un nyí ɖokpo ɖò mɛ e è ylɔ lɛ é mɛ. Dìn ɔ, un ko lɛ́ jó fí e má mì é dó, bo na yì d’alɔ ɖò Betɛli.\nUn wá Betɛli ɖò 19 Juin 1950, bo bɛ́ azɔ̌ yɔyɔ̌ ɖé. Betɛli ɔ ɖò ayikúngban e gblǒ tɔn nyí ɛtáa ɖokpo jɛji é jí, bɔ xwé xóxó ɖé ɖ’emɛ, lobɔ atín ɖaxó ɖaxó lɛ lɛlɛ̌ dó. Nɔví sunnu tlɛnnɔ 12 mɔ̌ wɛ ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò finɛ. Zǎnzǎn tɛɛn ɔ, un nɔ d’alɔ ɖò adoxwɛsa. Enɛ gudo ɔ, sín gǎn tɛnnɛ mɛ mɔ̌ ɔ, un nɔ w’azɔ̌ ɖò avɔnyaxɔsa bo nɔ li avɔ lɛ. Un nɔ lɛ́ wà nǔ ɖokpo ɔ ɖò hwelɛkɔ lɛ. Hwenu e mɛsɛ́dó lɛ tlɛ lɛkɔ sín kpléɖókpɔ́ akɔjɔkplé tɔn ɔ gudo é ɔ, un lɛ́ kpó ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò Betɛli. Un nɔ bɛ́ xójlawema lɛ dó wemakpo mɛ, bonu è na sɛ́dó gbɔn pósu, un nɔ kpé nukún dó nǔ e è zɔ́n lɛ é wu, bo lɛ́ w’azɔ̌ ɖò fí e è nɔ yí mɛ ɖè é; un nɔ wà nǔ ɖebǔ e è ɖɔ má wà é.\nUN GOSIN PHILIPPINES BO YÌ WEMAXƆMƐ GALADI TƆN\nÐò 1952 ɔ, é víví nú mì ɖɔ è ylɔ nyì kpo nɔví sunnu ayizɛ́n ɖevo kpo sín Philippines bonu mǐ na yì wemaxɔmɛ Galadi tɔn sín klasi 20gɔ́ ɔ. Nǔ e mǐ mɔ bo lɛ́ wà ɖò États-Unis lɛ é gègě nyí nǔ yɔyɔ̌ bo lɛ́ nyí jonɔ nú mǐ. Nugbǒ ɔ, nǔ lɛ gbɔn vo tawun nú nǔ e un tuùn ɖò gletoxo ce mɛ lɛ é.\nNyì kpo wemaxɔmɛvigbɛ́ lɛ kpo ɖò Galadi\nÐi kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ ɖó na kplɔ́n nǔ e ma má alɔ nú mǐ ɖ’ayǐ ǎ lɛ é zinzan, ɖi nǔnyamɔ kpo nǔ e è nɔ zán dó ɖa nǔ lɛ é kpo. Lee ayǐ mɛ nɔ cí é lɔ ka lɛ́ gbɔn vo tawun. Gbè ɖokpo zǎnzǎn ɔ, un tɔ́n sín xɔ mɛ, bo mɔ bɔ fí bǐ wé foo bo nyɔ́ kpɔ́n. Azɔn nukɔntɔn e un mɔ laglasi linfin é nɛ. Enɛ gudo ɔ, un wá mɔ ɖɔ gbɛmɛ fá, bo fá kaka.\nNǔ ɖò mɔ̌ có, huzuhuzu enɛ hwɛ́n nǔtí ɖò azɔ̌kplɔnmɛ ɖagbeɖagbe e sín vivǐ ɖu wɛ un ɖè ɖò Galadi é kpá ǎ. Mɛ̌si lɛ nɔ zán wlɛnwín nùkplɔnmɛ tɔn ɖagbe lɛ. Mǐ kplɔ́n lee mǐ na nɔ ba dò nú nǔ ganji bo na nɔ lɛ́ kplɔ́n nǔ ganji gbɔn é. É ɖò gaàn ɖɔ azɔ̌ e è kplɔ́n mǐ ɖò Galadi é d’alɔ mì bɔ un kpɔ́n te d’eji ɖò gbigbɔ lixo.\nEe un yí kúnnuɖewema ɔ gudo é ɔ, è ɖè azɔ̌ nú mì ɖɔ má wà gbexosin-alijitɔ́ titewungbe sín azɔ̌ nú táan ɖé ɖò Bronx ɖò New York City. Mɔ̌ mɛ ɔ, ɖò Juillet 1953 ɔ, un yì Kpléɖókpɔ́ Togun Gbɛ̀ Yɔyɔ̌ ɔ Tɔn tɔn e è bló ɖò tokpɔnlaví ɖokpo ɔ mɛ é. Ðò kpléɖókpɔ́ ɔ gudo ɔ, un lɛkɔ yì azɔ̌ ɖevo wà gbé ɖò Philippines.\nUN JÓ VIVO MƐ E UN ÐÈ Ð’AYǏ É DÓ\nNɔví e ɖò alaxɔ ɔ mɛ lɛ é ɖɔ nú mì ɖɔ: “Dìn ɔ, a na yì wà nukúnkpénuwutɔ́zɔ́.” Enɛ lɛ́ hun ali nú mì bɔ un sɔ́ afɔ dó afɔdo Aklunɔ ɔ tɔn mɛ, ɖó éyɛ gbɔn tò e ɖò zɔ lɛ é kpo toxo e ɖò zɔ lɛ é kpo mɛ, bo d’alɔ lɛngbɔ̌ Jehovah tɔn lɛ. (1 Pi. 2:21) È sɔ́ azɔ̌ d’así nú mì bonu má kpé nukún dó lɛdo ɖé wu, finɛ wɛ nyí Luçon central sín gbě ɖaxó ɖé jí, tɔtɛntinto e kló hugǎn ɖò Philippines é nɛ. Tokpɔn Bulacan tɔn, Nueva Ecija tɔn, Tarlac tɔn kpo Zambales tɔn kpo ɖ’emɛ. Nú un na yì toxo enɛ lɛ ɖé lɛ mɛ ɔ, un ɖó na xò sókan Sierra Madre tɔn lɛ zlɛ. Mɔ̌to e è nɔ dó kpaà lɛ é ɖě nɔ yì fí enɛ lɛ ǎ. Enɛ wu ɔ, un nɔ kanbyɔ mɛ e nɔ kun mɔ̌to ɖaxó lɛ é ɖɔ un sixu jinjɔn atín e ye bɛ́ dó mɔ̌to yetɔn lɛ mɛ é jí à jí. Hwɛhwɛ ɔ, ye nɔ yí gbè, amɔ̌, mɔ̌to enɛ lɛ mɛ zinzɔn nɔ na vivo ɖebǔ mɛ ǎ.\nAgun lɛ gègě nyí agun kpɛví e è ɖó ayǐ yɔyɔ̌ lɛ é. Enɛ wu ɔ, nú un d’alɔ nɔví lɛ bonu ye bló tuto kplé lɛ kpo sinsɛnzɔ́ kúnnuɖegbe tɔn kpo tɔn ganji ɔ, é nɔ sù nukún yetɔn mɛ.\nNukɔnmɛ ɔ, è sɛ́ mì dó lɛdo ɖé mɛ, bɔ un na kpé nukún dó xá Bicol tɔn ɔ bǐ wu. Kánɖó ɖěɖee jɛ gblolo bɔ gbexosin-alijitɔ́ titewungbe lɛ jɛ azɔ̌ wà jí ɖò fí e è ma ko w’azɔ̌ mǐtɔn ɖè ǎ lɛ é wɛ ɖò finɛ hugǎn. Ðò xwé ɖokpo gbè ɔ, adado ɖokpo géé e ɖò finɛ é wɛ nyí dò e nu è fɔ kpò wè nyì é. Hwenu e un xá kpò lɛ jí é ɔ, ye jɛ dò ɔ mɛ, bɔ nyì lɔ jɛ mɛ. É byɔ táan gègě ɖò así ce cobɔ un lɛ̀ wǔ bo sɔgbe nú zǎnzǎn nùɖuɖu ɔ!\nMɛbakpɔ́n enɛ hwenu wɛ un jɛ Nora e kpo nyì kpo bɛ́ gbexosin-alijitɔ́zɔ́ ɖò Bulacan é flín jí. Hwenɛnu ɔ, é nyí gbexosin-alijitɔ́ titewungbe ɖò Toxo Dumaguete tɔn mɛ, bɔ un yì kpɔ́n ɛ. Enɛ gudo ɔ, mǐ wlan nǔ sɛ́dó mǐɖée nú táan ɖé, bɔ ɖò 1956 ɔ, mǐ wlí alɔ. Aklunɔzán gbla nukɔntɔn e bɔ dó alɔwliwli mǐtɔn wu é mɛ wɛ mǐ yì ba agun ɖé kpɔ́n ɖò tɔtɛntinto Rapu Rapu tɔn mɛ. Finɛ ɔ, mǐ ɖó na fán só lɛ bo ɖi zɔnlin gègě, amɔ̌, awǎjijɛ ɖaxó ɖé wɛ é nyí ɖɔ nyì kpo asì ce kpo wà sinsɛnzɔ́ nú nɔví ɖěɖee ɖò xá e jɛ gblolo lɛ é mɛ é.\nÈ YLƆ MǏ BONU MǏ NA LƐ́ WÀ SINSƐNZƆ́ ÐÒ BETƐLI\nEe mǐ zán xwè ɛnɛ mɔ̌ ɖò tomɛyiyizɔ́ ɔ mɛ gudo é ɔ, mǐ mɔ mɛylɔwema ɖé bo na wà sinsɛnzɔ́ ɖò alaxɔ mɛ. Enɛ wu ɔ, Janvier 1960 wɛ nyí hwenu e mǐ bɛ́ sinsɛnzɔ́ Betɛli tɔn e wu mǐ kpó ɖè dìn é é. Ðò xwè lɛ vlamɛ ɔ, azɔ̌wiwa xá nɔví sunnu e kpé nukún dó azɔ̌ syɛnsyɛn lɛ wu lɛ é kplɔ́n nǔ gègě mì. Nora wà azɔ̌ vovo lɛ ɖò Betɛli.\nUn ɖò xóɖiɖɔ ɖé xwlé mɛ wɛ ɖò kpléɖókpɔ́ ɖé jí bɔ mɛɖé ɖò tintinmɛ dó Cebuano mɛ wɛ\nEe un ɖò Betɛli é ɔ, Mawu dó nú mì bɔ un sɔ́ nukún ce dó mɔ ali jiwǔ e nu nugbǒ ɔ yì nukɔn ɖè ɖò Philippines é. Hwenu e un ma ko da asì ǎ bo wá Betɛli azɔn nukɔntɔn é ɔ, wɛnjlatɔ́ 10 000 mɔ̌ wɛ ɖò tò ɔ bǐ mɛ. Amɔ̌ dìn ɔ, wɛnjlatɔ́ 200 000 jɛji wɛ ɖò Philippines, bɔ mɛ kanweko mɔkpan e ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò Betɛli lɛ é ɖò gudo nɔ nú wɛnɖagbejijlazɔ́ e ɖò taji é wɛ.\nÐó azɔ̌ ɔ ɖò nukɔn yì wɛ ɖò xwè lɛ vlamɛ wutu ɔ, xɔ e ɖò Betɛli ɔ lɛ é sɔ́ wá kpé ǎ. Enɛ wu ɔ, Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ ɖɔ mǐ ni ba fí e mǐ na gbá xwé yɔyɔ̌ e na kló hugǎn é ɖé ɖó é. Nukúnkpénuwutɔ́ wemazínxɔsa ɔ tɔn kpo nyì kpo gbɔn xwè e ɖò alaxɔ ɔ kpá, fí e Chine nu gègě nɔ nɔ é gbè bo kanbyɔ ɖɔ mɛɖé jló na sà ayikúngban tɔn vlafo à jí. Mǐ ka mɔ mɛɖebǔ ǎ, bɔ xwétɔ́ ɖokpo tlɛ ɖɔ nú mǐ ɖɔ: “Chine nu lɛ nɔ sà nǔ ǎ. Nǔ wɛ mǐ nɔ xɔ.”\nUn ɖò xóɖiɖɔ Nɔví Albert Schroeder tɔn ɖé tinmɛ wɛ\nAmɔ̌ gbè ɖokpo ɔ, mǐ ɖó nukún tɔn ɖebǔ ǎ bɔ xwétɔ́ ɖé kanbyɔ mǐ ɖɔ mǐ jló na xɔ ayikúngban emitɔn à jí, ɖó é jló na sɛ̀ tɛn yì États-Unis wutu. Enɛ hun nǔ sín nǔ e mǐ ma lin ɖɔ é na jɛ kpɔ́n ǎ é ɖé nu. Xwétɔ́ ɖevo wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ emi lɔ na sà, bo dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo e lɛlɛ̌ dó è lɛ é ɖɔ ye lɔ ni sà. Mǐ tlɛ wá xɔ ayikúngban nya e ɖɔ nú mǐ ɖɔ “Chine nu lɛ [kún] nɔ sà nǔ [ó]” é tɔn. Ðò táan kpɛɖé gudo ɔ, alaxɔ ɔ gbló d’eji hú lee é ɖè ɖ’ayǐ é azɔn atɔn jɛji. Un kudeji ɖɔ Jehovah Mawu wɛ jló bɔ nǔ cí mɔ̌.\nNú mǐ lɛkɔ yì 1950 ɔ, nyì wɛ nyí yɔkpɔvu hugǎn, ɖò hagbɛ̌ xwédo Betɛli tɔn ɔ tɔn lɛ mɛ. Dìn ɔ, asì ce kpo nyì kpo wɛ nyí mɛ e nyí mɛxo hugǎn lɛ é. Jǒ e un jó nyiɖée dó bɔ Aklunɔ ɔ kplá mì yì fí ɖebǔ e jló è é vɛ́ nú mì ɖebǔ ǎ. Nugbǒ ɔ, mɛjitɔ́ ce lɛ nya mì sín xwé yetɔn gbè, amɔ̌, Jehovah ka na mǐ xwédo ɖaxó e mɛ nùɖitɔ́ hàtɔ́ lɛ ɖè é ɖé. Un xò nǔ kpɔ́n kpɛví ɖé lɔ vɔ́vɔ́ ǎ, ɖó Jehovah nɔ na mǐ nǔ e sín hudo mǐ ɖó é bǐ, ɖò azɔ̌ ɖebǔ e è sɔ́ d’así nú mǐ ɔ kɔn. Nǔ enɛ lɛ e Jehovah na nyì kpo Nora kpo kpodo xomɛnyínyɔ́ kpo é sù nukún mǐtɔn mɛ tawun, bɔ mǐ nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ ɖɔ ye lɔ ni tɛ́n Jehovah kpɔ́n.—Mal. 3:10.\nJezu ylɔ tokwɛyitɔ́ e nɔ nyí Matie Levíi é bo ɖɔ: “Xwedó mì.” Nɛ̌ é ka wà nǔ gbɔn? É “site, bo jó nǔ bǐ dó, lobo xwedó [Jezu].” (Luk. 5:27, 28) Ali ɖokpo ɔ lɛ ɖɔhun hun nú nyì lɔ bɔ un dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ kpo ayi bǐ kpo ɖɔ ye ni wà nǔ ɖokpo ɔ, bá ɖu vivǐ nyɔna gègě tɔn.\nKpo awǎjijɛ kpo wɛ un kpò ɖò alɔ ɖó wɛ ɖò nukɔnyiyi nugbǒ ɔ tɔn mɛ ɖò Philippines\n^ akpá. 6 Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ wɛ ɖè wema enɛ lɛ tɔ́n, wema enɛ lɛ ka sɔ́ tíìn dìn ǎ.\n“Un Tuùn Ðɔ É Na Fɔ́n”\n‘Un Ðò Nukún Ðó Mawu Wɛ’\nMɛjitɔ́ lɛ Mi, Mi D’alɔ Vǐ Mitɔn lɛ nú Ye Ni Ðó ‘Nùnywɛ E Nɔ Kplá Mɛ, Bɔ È Nɔ Mɔ Hwlɛngán É’\nMɛ Winnyawinnya lɛ Emi, “Mi Wà Azɔ̌ . . . nú Hwlɛngán Mitɔn”\nTAN GBƐZÁN TƆN Un Jó Nǔ lɛ Dó Nyì Gudo Bo Xwedó Aklunɔ Ɔ\nAlɔdlɛndonǔ Xota lɛ Tɔn nú Atɔxwɛ 2017 Tɔn Lɛ\nText Alɔ e jí è sixu yí nǔ e ɖò wema jí lɛ é ɖó lɛ é ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Décembre 2017\nATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Décembre 2017


Mɛ Winnyawinnya lɛ Emi, “Mi Wà Azɔ̌ . . . nú Hwlɛngán Mitɔn” | Nùkplɔnkplɔn\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Alur Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Edo Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Grèce Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Malawi Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Philippines Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Roumanie Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Slovaquie Tɔn Tokunɔgbe Taïwan Tɔn Tokunɔgbe Tchèque Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\n‘Lee mi nɔ setónú gbɔn tɛgbɛ é ɔ, mi nɔ wà azɔ̌ kpo xɛsi kpo, kpodo sísɔ́sísɔ́ kpan nú hwlɛngán mitɔn na nyí hwlɛngán kpíkpé.’—FILI. 2:12.\nHAN LƐ: 133, 135\nBaptɛm nyí afɔ taji ɖé có, etɛwu è ma ka ɖó na ɖi xɛsi d’ewu alǒ hɔn na ǎ?\nNɛ̌ a ka sixu wà azɔ̌ nú hwlɛngán hwiɖesu tɔn gbɔn?\nEtɛwu hwiɖée e a zé jó nú Jehovah é ka xɔ akwɛ nú we?\n1. Etɛwu baptɛm ka nyí afɔ taji ɖé bɔ è ɖó na ɖè? (Kpɔ́n fɔtóo e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\nXWEWU XWEWU ɔ, Biblu kplɔntɔ́ afatɔ́n donu mɔkpan nɔ bló baptɛm. Gègě ye mɛ enɛ lɛ tɔn sín xwè ɖò 9 jɛ 19 vlamɛ. Vlafo è kplɔ́n ye bɔ ye sù dó nugbǒ ɔ mɛ. Hwi lɔ ɖò ye mɛ wɛ à? Enyi mɔ̌ hǔn, é jɛxa ɖɔ è ni kpa we. Baptɛm nyí dandan sín nǔ ɖé nú Klisanwun lɛ bǐ, afɔ taji ɖé wɛ bɔ è ɖó na ɖè cobo mɔ hwlɛngán.—Mat. 28:19, 20; 1 Pi. 3:21.\n2. Etɛwu è ma ka ɖó na ɖi xɛsi dó mɛɖée zízé jó nú Jehovah wu alǒ hɔn na ǎ?\n2 Nugbǒ wɛ ɖɔ baptɛm nɔ hun ali nú nyɔna gègě, amɔ̌, é lɛ́ byɔ azɔ̌. Ðò ali tɛ nu? Ðò baptɛm towe sín azǎn gbè ɔ, a na xósin ɛɛn nú nùkanbyɔ elɔ, “Sɔgbe kpodo vɔsisa Jezu Klisu tɔn kpo ɔ, a ka ko lɛkɔ sín hwɛ towe lɛ gudo lobo ko zé hwiɖée jó nú Jehovah bo na wà jlǒ tɔn à?” Baptɛm towe xlɛ́ zě e a zé hwiɖée jó nú Jehovah é. Akpá ɖé wɛ bɔ a dó dó nùjɔnǔ mɛ ɖɔ emi na yí wǎn nú Jehovah, bɔ jlǒ tɔn wiwa na jɛ nukɔn nú nǔ bǐ ɖò gbɛzán towe mɛ. Enyi akpá vlɛkɛsɛ́ɛ ɖé ǎ. É ka na wá vɛ́ nú we wɛ à? É ɖò wɛn ɖɔ nǔ kún ɖó na nyí mɔ̌ ó. Hwiɖée sísɔ́ dó alɔ mɛ nú Jehovah nyí nùɖé bonu a wà nyì dò gbeɖé ǎ. Lin tamɛ dó nǔ e mɔ̌ ma wà nyí é jí! Mɛ e ma ɖò Jehovah glɔ ǎ é ɖò Satáan sín acɛ mɛ. Hwlɛngán towe wɛ mya nukún nú Awovi ǎ. È na ɖɔ xó jɔ xó ɔ, enyi a nɔ ahwan tɔn mɛ, bo gbɛ́ Nǔbǐwukpétɔ́ e Jehovah nyí é, bo xò gbɛ̀ mavɔmavɔ kpò ɔ, é na víví n’i tawun.\n3. Nyɔna tɛ lɛ hwiɖée zízé jó nú Jehovah ka nɔ hɛn wá?\n3 Gudo ninɔ nú Jehovah ka cí mɔ̌ ǎ; lin tamɛ dó nyɔna ɖěɖee a mɔ ɖó a zé hwiɖée jó n’i bo bló baptɛm wu é jí. Dìn e a ko zé gbɛ̀ towe jó nú Jehovah é ɔ, a sixu ɖɔ kpo jiɖiɖe ɖaxó kpo hú ɖ’ayǐ tɔn ɖɔ: ‘Jehovah ɖò jǐ ce, un ɖi xɛsi ǎ. Etɛ gbɛtɔ́ ka sixu wà nú mì?’ (Ðɛh. 118:6) A sɔ́ sixu ɖó wǔjɔmɛ ɖaxó ɖevo hugǎn ɖò gbɛmɛ hú ɖɔ a ni nɔ ahwan Mawu tɔn mɛ bonu nǔ towe ni nyɔ́ nukún tɔn mɛ ǎ.\nHWIÐESUNƆ SÍN XÓ WƐ\n4, 5. (a) Ali tɛ nu mɛɖée zízé jó nú Jehovah ka nyí mɛɖesunɔ sín xó ɖè? (b) Wuvɛ̌ tɛ lɛ ma ka nyí mɛ winnyawinnya lɛ kɛɖɛ tɔn ǎ?\n4 Ðó a bló baptɛm bo nyí Klisanwun ɖé wutu ɔ, kancica e a ɖó xá Jehovah é nyí xwédo sín nǔɖokan ɖé kabǐ ayikúngban ɖé bɔ a na ɖu gǔ tɔn ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, hwiɖesu lɔ mɛ wɛ hwlɛngán towe ɖè dìn, enyi a na bo kpò ɖò mɛjitɔ́ towe lɛ lɔ mɛ ɔ nɛ. Etɛwu é ka nyí nǔ taji ɖɔ è ni flín enɛ? Ðó a sixu tuùn wuvɛ̌ e mɛ a na wá gbɔn dín ɖò sɔgudo lɛ é hwebǐnu ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi a bló baptɛm hwenu e xwè towe ɖò 9 jɛ 13 vlamɛ é ɔ, linlin yɔyɔ̌ lɛ kpo kɔgbidinúmɛ yɔyɔ̌ ɖevo lɛ kpo na wá nú we hwenu e a na ɖò winnyawinnya xwè lɛ xò zlɛ wɛ é. Vǐ nyɔnu e ɖó xwè 18 é tinmɛ xó enɛ gbɔn lě: “Nú è ma na gatóo jijizán sín xwè tɔn vǐ ɖé ɖò wemaxɔmɛ ǎ, ɖó é nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn wutu ɔ, é na yá bonu é na vɛ́ n’i ǎ. Amɔ̌, ɖò xwè yɔywɛ ɖé lɛ gudo hwenu e jlǒ xóɖóxámɛ tɔn na wá syɛn n’i hugǎn é ɔ, é na byɔ ɖɔ é ni kudeji hugǎn ɖɔ tónúsíse nú sɛ́n Jehovah tɔn lɛ wɛ nyí nǔ ɖagbe hugǎn e jí é na site dó hwebǐnu é.”\n5 É ɖò wɛn ɖɔ é kún nyí mɛ winnyawinnya lɛ kɛɖɛ wɛ wuvɛ̌ yɔyɔ̌ lɛ nɔ kpannukɔn ó. Mɛxo ɖěɖee bló baptɛm lɛ é gègě nɔ wá mɔ bɔ nǔ e ye ma ɖó nukún ǎ lɛ é nɔ tɛ́n nùɖiɖi yetɔn kpɔ́n. Mɛtɛnkpɔn mɔhun lɛ sixu nyí alɔwliwli tɔn, lanmɛ na nɔ ganji tɔn, alǒ azɔ̌ tɔn. É ɖò wɛn ɖɔ mɛ lɛ bǐ wɛ ninɔmɛ ɖěɖee na byɔ ɖɔ è ni nɔ gbeji nú Jehovah é na wá ba jonɔ, ye na bo ɖó xwè ɖebǔ ɔ nɛ.—Ja. 1:12-14.\n6. (a) Ali tɛ nu zě e a zé hwiɖée jó nú Jehovah é ma ka nyí hwenu e gbɛ̀ na nyɔ́ dó é kɛɖɛ xó ǎ ɖè? (b) Etɛ Filipunu lɛ 4:11-13 ka sixu kplɔ́n we?\n6 Bonu a na nɔ gbeji ɖò ninɔmɛ ɖebǔ mɛ ɔ, flín ɖɔ emi dó akpá nú Jehovah ɖɔ gbɛ̀ na bo gbɔn ɖebǔ ɔ, emi na sɛ̀n ɛ. Enɛ xlɛ́ ɖɔ a ɖɔ nú Nǔbǐwukpétɔ́ wɛkɛ ɔ tɔn ɖɔ enyi xɔ́ntɔn emitɔn lɛ kpo mɛjitɔ́ emitɔn lɛ kpo na bo ma sɔ́ ɖò sinsɛn ɛ wɛ ǎ ɔ, emilɛ na kpò ɖ’ewu. (Ðɛh. 27:10) Ðò ninɔmɛ lɛ bǐ mɛ ɔ, a sixu ba hlɔnhlɔn ɖò Jehovah gɔ́n, bo na zán gbɛ̀ sɔgbe xá zě e a zé hwiɖée jó n’i é.—Xà Filipunu lɛ 4:11-13.\n7. Etɛ ka nyí tinmɛ a ni w’azɔ̌ nú hwlɛngán hwiɖesunɔ tɔn “kpo xɛsi kpo, kpodo sísɔ́sísɔ́ kpan” tɔn?\n7 Jehovah ba ɖɔ a ni nyí xɔ́ntɔn emitɔn. Amɔ̌, xɔ́ntɔn tɔn nyínyí sɔyi kpo azɔ̌wiwa nú hwlɛngán hwiɖesunɔ tɔn kpo byɔ gǎndido. Enɛ wu wɛ Filipunu lɛ 2:12 ɖɔ: “Mi nɔ wà azɔ̌ kpo xɛsi kpo, kpodo sísɔ́sísɔ́ kpan nú hwlɛngán mitɔn na nyí hwlɛngán kpíkpé.” Xó enɛ lɛ xlɛ́ ɖɔ a ɖó na gbéjé lee a na lébe nú kancica e ɖò hwi kpo Jehovah kpo tɛntin é gbɔn é kpɔ́n, bo nɔ gbeji n’i, nú a na bo tlɛ ɖò mɛtɛnkpɔn ɖebǔ mɔ wɛ ɔ nɛ. A sixu ɖeji dó hwiɖée wu dín ǎ. Mɛ e tlɛ ko sɛ̀n Mawu nú xwè gègě lɛ é ɖé lɛ tlɛ wá zɛ gbě. Enɛ wu ɔ, afɔ tɛ lɛ a ka sixu ɖè bo na w’azɔ̌ nú hwlɛngán hwiɖesunɔ tɔn?\nBIBLU KPLƆNKPLƆN ÐÒ TAJI\n8. Etɛ nùkplɔnkplɔn mɛɖesunɔ tɔn ka byɔ? Etɛwu é ka nyí nǔ taji?\n8 Xɔ́ntɔn zunzun xá Jehovah nɔ byɔ xóɖɔɖókpɔ́: è na ɖótó è, bo lɛ́ ɖɔ xó n’i. Biblu kplɔnkplɔn mɛɖesunɔ tɔn wɛ nyí ali taji e nu mǐ nɔ ɖótó Jehovah ɖè é. Enɛ nɔ byɔ ɖɔ è ni ba nukúnnúmɔjɛnǔmɛ gbɔn Xó Mawu tɔn kpo wema junjɔn Biblu jí lɛ xixa bo lin tamɛ kpɔ́n dó ye jí kpo gblamɛ. Ee a na ɖò mɔ̌ wà wɛ é ɔ, flín ɖɔ Biblu kpinkplɔn enɛ kún nyí wemaxɔmɛ sín nùkplɔnkplɔn ɖé kpowun ó. É ɖó na cí ɖɔ a ɖò nǔ kplɔ́n dó tamɛ wɛ, bo na mɔ tɛn dó dín nú tɛnkpɔn wemaxɔmɛ tɔn ɖé ɖɔhun ǎ. Nùkplɔnkplɔn e nɔ hɛn lè wá é cí tomɛyiyi e hwenu a sixu ba dò nú nǔ bo mɔ jijɔ Jehovah tɔn yɔyɔ̌ lɛ é ɖɔhun. Enɛ na d’alɔ we bɔ a na sɛkpɔ Mawu bɔ é lɔ na sɛkpɔ we.—Ja. 4:8.\nNɛ̌ a ka nɔ ɖɔ xó ɖó kpɔ́ xá Jehovah ganji gbɔn? (Kpɔ́n akpáxwé 8-11)\n9. Azɔ̌wanú tɛ lɛ ka ko d’alɔ we ɖò nùkplɔnkplɔn mɛɖesunɔ tɔn kɔn?\n9 Tutoblonunu Jehovah tɔn na azɔ̌wanú ɖé lɛ mǐ, bo na dó d’alɔ we bonu a na ɖu lè tuto nùkplɔnkplɔn tɔn ɖagbe ɖé tɔn. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, “Explore la Bible” e è nɔ mɔ ɖò “Adolescents” glɔ ɖò jw.org jí é sixu d’alɔ we bɔ a na kplɔ́n nǔ tawun tawun ɖé lɛ ɖò tan Biblu tɔn lɛ mɛ. Ðò jw.org jí ɔ, alixlɛ́mɛ nùkplɔnkplɔn tɔn “Etɛ Biblu ka Kplɔ́n Mɛ Tawun?” tɔn lɛ sixu lɛ́ d’alɔ we bɔ a na kú dó nǔ e a ɖi nǔ na lɛ é jí. Alixlɛ́mɛ nùkplɔnkplɔn tɔn enɛ lɛ sixu d’alɔ we bɔ a na tuùn lee a na tinmɛ nǔ e a ɖi nǔ na lɛ é nú mɛ ɖevo lɛ gbɔn é. A sixu lɛ́ mɔ nǔ ɖevo lɛ kplɔ́n ɖò xota Les jeunes s’interrogent . . . Comment trouver du plaisir à lire la Bible? e tɔ́n ɖò Réveillez-vous! avril 2009 tɔn mɛ é mɛ. Nùkplɔnkplɔn kpo tamɛ linlin kpo nɔ wà nǔ taji ɖé ɖò azɔ̌wiwa dó hwlɛngán towe takúnmɛ mɛ.—Xà Ðɛhan 119:105.\nÐƐXIXO ÐÒ TAJI\n10. Etɛwu ɖɛxixo ka nyí nǔ taji nú mɛ e ko bló baptɛm bo nyí Klisanwun é ɖé?\n10 Nùkplɔnkplɔn mɛɖesunɔ tɔn wɛ nyí ali e nu mǐ nɔ ɖótó Jehovah ɖè é ɖokpo, bɔ ɖɛxixo ka nyí ali e nu mǐ nɔ ɖɔ xó n’i ɖè é. Klisanwun ɖé ɖó na kpɔ́n ɖɛxixo dó mɔ nǔ e è na bló mɔ̌ tɔn mɔ̌ tɔn kpowun é ǎ, mɔ̌ jɛn ɖɛxixo ma ka lɛ́ nyí ‘taɖagbe sín bǒ’ e na zɔ́n bɔ è na ɖó taɖagbe, bɔ gǎn e dó wɛ è ɖè ɖò ali ɖé lɛ nu é na kpa mɛ ǎ é nɛ. É nyɔ́ wà ɔ, xóɖiɖɔ dó nùjɔnǔ mɛ xá Gbɛɖotɔ́ mǐtɔn wɛ é nyí. Jehovah jló na ɖótó we. (Xà Filipunu lɛ 4:6.) Enyi a ɖò linkpɔ́n alɔkpa ɖé ɖó wɛ ɔ, wěɖexámɛ Biblu tɔn e nùnywɛ kpé ɖò ali enɛ nu é wɛ nyí ɖɔ a ni ‘sɔ́ nǔ linlin towe dó alɔ mɛ nú Jehovah.’ (Ðɛh. 55:23) A ka ganjɛwu dóó ɖɔ enɛ na d’alɔ à? Nɔví mǐtɔn livi mɔkpan sixu na jiɖe we ɖɔ enɛ ko d’alɔ emi. É sixu d’alɔ hwi lɔ!\n11. Etɛwu a ka ɖó na nɔ dokú nú Jehovah hwebǐnu?\n11 Ðɛxixo nɔ hun ali nú we bɔ a na wà nǔ zɛ alɔdo byɔbyɔ Jehovah wu. Biblu ɖɔ: “Mi tuùn nǔ e Mawu wà nú mi ɔ n’i.” (Kolo. 3:15) Hweɖelɛnu ɔ, tagba mǐtɔn lɛ sixu gbà ayi dó nú mǐ sɔmɔ̌, bɔ mǐ na wɔn nyɔna tobutobu e mǐ ko mɔ lɛ é. Etɛwu a ma ka na tɛ́n kpɔ́n bɔ ayihɔngbe ayihɔngbe ɔ, a na ɖó kɛ́n nǔ e Mawu wà nú we bɔ a sixu dokú tɔn n’i é atɔn vɔ́vɔ́ jí ǎ? Enɛ gudo ɔ, a na xoɖɛ dó dokú n’i ɖó nyɔna enɛ lɛ wu. Abigail e ɖó xwè 18 bo ko bló baptɛm hwenu e é ɖó xwè 12 é ɖɔ: “Un mɔ ɖɔ Jehovah jɛxa kú e mǐ nɔ dó n’i lɛ é hú mɛ ɖevo ɖebǔ ɖò wɛkɛ ɔ mɛ. Mǐ ɖó na dokú n’i hwenu e ali tɔn hun lɛ é bǐ, ɖó nǔ e é na mǐ lɛ é wu. Un sè nùflínmɛ ɖagbe elɔ gbè ɖokpo: Enyi mǐ fɔ́n sɔ bo ɖ’ayi wu ɖɔ mǐ ba nǔ e tamɛ mǐ ma dokú nú Jehovah dó égbé ǎ lɛ é bǐ kpò ɔ, etɛ ka na kpò nú mǐ?”\nLEE NǓ E MƐÐESUNƆ MƆ KPƆ́N LƐ É XƆ AKWƐ GBƆN É\n12, 13. Etɛwu é ka nyí nǔ taji ɖɔ a ni lin tamɛ dó lee hwiɖesunɔ mɛtún ɔ ɖɔ́ ɖagbewiwa Jehovah tɔn kpɔ́n gbɔn é jí?\n12 Axɔsu Davidi hwexónu tɔn e Mawu hwlɛn sín mɛtɛnkpɔn syɛnsyɛn gègě mɛ é ɖɔ xó elɔ lɛ dó han mɛ: ‘Mi ɖɔ́ Jehovah kpɔ́n bo kpɔ́n lee é nyɔ́ sɔ́ é. Nǔ nyɔ́ nú mɛ e nɔ hɔn yì sù Jehovah é.’ (Ðɛh. 34:9) Wemafɔ enɛ xlɛ́ lee nǔ e mɛɖesunɔ mɔ kpɔ́n é xɔ akwɛ gbɔn é. Hwenu e a nɔ xà Biblu kpo wema mǐtɔn lɛ kpo, bo nɔ yì kplé Klisanwun tɔn lɛ é ɔ, a nɔ sè wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ xó lɛ dó lee Mawu d’alɔ mɛ ɖevo lɛ bɔ ye nɔ gbeji gbɔn é wu. Amɔ̌, ee a na ɖò susu wɛ ɖò gbigbɔ lixo é ɔ, é na byɔ ɖɔ hwiɖesunɔ ni ɖó ayi lee Jehovah d’alɔ we ɖò gbɛzán towe mɛ gbɔn é wu. Nɛ̌ hwiɖesunɔ mɛtún ɔ ka ko ɖɔ́ ɖagbewiwa Jehovah tɔn kpɔ́n gbɔn?\n13 Klisanwun lɛ bǐ ko ɖɔ́ ɖagbewiwa Jehovah tɔn kpɔ́n ɖò ali ɖé nu. Enɛ wɛ nyí ɖɔ Mawu ylɔ ye bɔ ye sɛkpɔ é kpo vǐ tɔn kpo. Jezu ɖɔ: “Enyi Tɔ́ e sɛ́ mì dó ɔ ma dɔn mɛɖé wá nú mì ǎ ɔ, é sixu wá gɔ̌n ce ǎ.” (Jaan 6:44) A ka mɔ ɖɔ xó enɛ lɛ ɖu we à? Mɛ winnyawinnya ɖé sixu lin ɖɔ: ‘Jehovah dɔn mɛjitɔ́ ce lɛ, bɔ nyɛ ɖò ye gudo kpowun wɛ.’ Amɔ̌, hwenu e a sɔ́ hwiɖée jó nú Jehovah bo bló baptɛm é ɔ, a xlɛ́ ɖɔ emi ɖó wǔjɔmɛ ɔ, bo na ɖó kancica ɖé xá ɛ. Dìn ɔ, é wá tuùn we tawun. Biblu na jiɖe mǐ ɖɔ: “Mɛ e yí wǎn nú Mawu ɔ, Mawu tuùn i.” (1 Kɔ. 8:3) Nɔ tɛ́n kpɔ́n hwebǐnu bonu tɛn e mɛ a ɖè ɖò tutoblonunu Jehovah tɔn mɛ é ni xɔ akwɛ nú we, bo lɛ́ sù nukún towe mɛ.\n14, 15. Nɛ̌ sinsɛnzɔ́ ɔ ka sixu d’alɔ we bɔ nùɖiɖi towe na syɛn gbɔn?\n14 Ali ɖevo e nu a sixu ɖɔ́ ɖagbewiwa Jehovah tɔn kpɔ́n ɖè é wɛ nyí ɖɔ, a ni ɖó ayi lee é nɔ nɔ gudo nú we gbɔn, hwenu e a ɖò nǔ e a ɖi nǔ na lɛ é ɖɔ nú mɛ ɖevo lɛ wɛ é wu. A sixu wà enɛ ɖò kúnnuɖegbe kpo wemaxɔmɛ kpo. É nɔ vɛwǔ nú mɛɖé lɛ bɔ ye na ɖekúnnu nú gbɛ̌ yetɔn lɛ ɖò wemaxɔmɛ. Vlafo a sixu tuùn nǔ e wu wɛ é. A tuùn lee ye na yí wɛn ɔ gbɔn é ǎ. É sixu vɛwǔ bɔ è na ɖɔ xó nú ahwan ɖaxó ɖé hú ɖɔ è na ɖɔ xó nú azɔ̌mɛvigbɛ́ ɖokpo ɖokpo. Etɛ ka sixu d’alɔ we?\n15 Nukɔntɔn ɔ, lin tamɛ dó nǔ e wu a kú dó nǔ e a ɖi nǔ na lɛ é jí é wu. Alixlɛ́mɛ nùkplɔnkplɔn tɔn e ɖò jw.org jí lɛ é ka ɖò gbè towe mɛ à? Enyi a ma ganjɛwu ǎ hǔn, zǎn hwenu bo kije kpɔ́n. È sɔnǔ nú alixlɛ́mɛ enɛ lɛ bonu ye na d’alɔ we, nú a na lin tamɛ dó nǔ e a ɖi nǔ na lɛ é, nǔ e wu a ɖi nǔ nú ye é kpo lee a sixu tín ye mɛ nú mɛ ɖevo lɛ gbɔn é kpo jí. Enyi nǔ e jí a kú dó lɛ é syɛn ganji, bonu a lɛ́ sɔnǔ ganji ɔ, enɛ na sísɛ́ we bɔ a na ɖekúnnu dó nyikɔ Jehovah tɔn takúnmɛ.—Jel. 20:8, 9.\n16. Etɛ ka sixu d’alɔ we bɔ a na ɖu ɖò nǔ e a nɔ xò kpɔ́n bo ma nɔ ɖɔ xó dó nùɖiɖi towe lɛ wu ǎ é jí?\n16 Amɔ̌, enyi a na bo tlɛ sɔnǔ ɔ, é sixu wá jɛ bɔ a lɛ́ xò nǔ kpɔ́n dó nǔ e a ɖi nǔ na lɛ é ɖiɖɔ nú mɛ ɖevo lɛ wu. Nɔví nyɔnu e ɖó xwè 18, bo bló baptɛm hwenu e é ɖó xwè 13 é yí gbè nú xó enɛ ɖɔ: “Un tuùn nǔ e un ɖi nǔ na é, amɔ̌ hweɖelɛnu ɔ, é nɔ vɛwǔ nú mì bɔ un na ɖɔ nǔ e un lin lɛ é.” Nɛ̌ é ka ɖí xwi xá enɛ gbɔn? É ɖɔ: “Un nɔ tɛ́n kpɔ́n kpowun bo sɔ́ nɔ linkpɔ́n dín ǎ. Azɔ̌mɛvigbɛ́ ce lɛ nɔ ɖɔ nǔ e ye nɔ wà lɛ é faà kpowun. Nyì lɔ ɖó na vo bo na wà nǔ ɖokpo ɔ. Enɛ wu ɔ, un na ɖɔ nǔ lehun ɖé: ‘Hwenu e un ɖò Biblu kplɔ́n wɛ ɖò azǎn ɖě ɔ wu, bo . . .’ Enɛ gudo ɔ, un nɔ gbɛkan dó xó e ɖɔ wɛ un ɖè é nu. Un bɛ́ xó ɔ tlolo ɔ, é nɔ nyí Biblu xó ǎ, amɔ̌, hwɛhwɛ ɔ, mɛɖé lɛ nɔ ba nǔ dò dó nǔ e un nɔ wà hwenu e un ɖò Biblu kplɔ́n wɛ é jí. Hweɖelɛnu ɔ, ye nɔ kàn nǔ byɔ d’ewu. Ee un fɔ́n bo ɖò mɔ̌ wà wɛ é ɔ, é wá bɔwǔ nú mì bǐ. Bɔ nukɔnmɛ ɔ, un nɔ vo ganji!”\n17. Nɛ̌ linlin e a nɔ ɖó dó nùɖiɖi towe wu é ka sixu d’alɔ we bɔ a na ɖɔ xó nú mɛ ɖevo lɛ gbɔn?\n17 Ee a na ɖò sísí ɖó nú mɛ ɖevo lɛ wɛ bɔ nǔ yetɔn na ɖò ayi mɛ ɖu nú we wɛ é ɔ, é na wá bɔkun nú ye hugǎn bɔ ye na ɖótó we. Olivia e ɖó xwè 17 bo bló baptɛm hwenu e xwè tɔn ɖò 9 jɛ 13 vlamɛ é ɖɔ: “Ð’ayǐ ɔ, xɛsi nɔ ɖi mì hwebǐnu ɖɔ enyi un dɔn Biblu dó xóɖɔɖókpɔ́ ɖé mɛ ɔ, mɛ lɛ na kpɔ́n mì dó mɔ Mawuví kɔxée.” Enɛ gudo ɔ, é sɔ́ nɔ lin nǔ kpɔ́n gbɔn mɔ̌ ǎ. Olivia sɔ́ nɔ sɔ́ ayi dó xɛsi tɔn jí sɔmɔ̌ ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, é lin tamɛ gbɔn lě: “Mɛ winnyawinnya gègě tuùn nǔ ɖebǔ dó Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ wu ǎ. Mǐdɛɛ lɛ kɛɖɛ wɛ nyí Kúnnuɖetɔ́ e ye nɔ mɔ é. Enɛ wu ɔ, lee mǐ nɔ wà nǔ gbɔn é wɛ sixu ɖɔ lee ye na yí wɛn ɔ gbɔn é. Enyi mǐ nɔ kú winnya, nɔ ɖi xɛsi kabǐ é nɔ vɛwǔ nú mǐ bonu mǐ na ɖɔ xó dó nùɖiɖi mǐtɔn wu, alǒ, mǐ nɔ sísɔ́ hwenu e mǐ ɖò xó ɖɔ nú ye wɛ é ɔ, nɛ̌ é ka na nyí gbɔn? Nǔ nyí mɔ̌ ɔ, ye sixu mɔ ɖɔ mǐ kún nɔ gó ɖó mɛ e mǐ nyí é wutu ó. Ye tlɛ sixu gbɛ́ wɛn mǐtɔn ɖó mǐ kú dó nǔ e ɖɔ wɛ mǐ ɖè é jí ǎ wutu. Amɔ̌, enyi mǐ nɔ vo bo nɔ ɖɔ xó kpo jiɖiɖe kpo dó nǔ e mǐ ɖi nǔ na é wu, bonu xóɖɔɖókpɔ́ mǐtɔn nɔ cí mɔ̌ hwebǐnu ɔ, ye na ɖibla ɖó sísí nú mǐ hugǎn.”\nNƆ ÐÒ AZƆ̌ WÀ NÚ HWLƐNGÁN TOWE WƐ\n18. Etɛ lɛ azɔ̌wiwa nú hwlɛngán towe ka byɔ?\n18 Lee mǐ ko mɔ gbɔn é ɔ, azɔ̌wiwa nú hwlɛngán mɛtɔn nyí nǔ taji ɖé. Nǔ ɖěɖee é byɔ lɛ é ɖé lɛ wɛ nyí Xó Mawu tɔn xixa kpo tamɛ linlin d’eji kpo, ɖɛxixo sɛ́dó Jehovah, kpo tamɛ linlin kpɔ́n dó ali ɖěɖee nu é ko dó nú hwiɖesunɔ mɛtún ɔ ɖè é jí kpo. Hwiɖée zízé jó nú nǔ enɛ lɛ na dó hlɔnhlɔn hlɔnhlɔn jí nú jiɖe e a ɖó dó wǔ e è jɔ we bɔ a na zun xɔ́ntɔn xá Jehovah é wu. Enɛ na wá sísɛ́ we bɔ a na tín nǔ e a ɖi nǔ na lɛ é mɛ nú mɛ ɖevo lɛ.—Xà Ðɛhan 73:28.\n19. Etɛwu gǎn e a nɔ dó dó hwlɛngán towe tamɛ é ka xɔ akwɛ?\n19 Jezu ɖɔ: “Enyi mɛɖé jló na xwedó mì hǔn, ni jó tito éɖesunɔ tɔn lɛ dó, bo ɖíɖá [yatín] tɔn, bo xwedó mì.” (Mat. 16:24) É ɖò wɛn ɖɔ ahwanvu nyínyí ee byɔ ɖɔ è na zé mɛɖée jó nú Mawu bo bló baptɛm é ɖò dandan. Amɔ̌, é nɔ hun ali nú nyɔna gègě dìn, bo na lɛ́ zɔ́n bɔ a na mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ ɖò gbɛ̀ yɔyɔ̌ Mawu tɔn mɛ. Enɛ wu ɔ, a ɖó hwɛjijɔ lɛ bǐ bo na ɖò azɔ̌ wà nú hwlɛngán towe wɛ!


Fínfɔ́n Sín Kú Ðè Wanyiyi, Nǔnywɛ kpo Suúlu kpo Mawu Tɔn Xlɛ́ | Atɔxwɛ Kplɔnkplɔn\nAtɔxwɛ: Nǔkplɔnkplɔn Tɔn | Août 2020\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Abua Acoli Afrikaans Ajagbe Akha Albanie-Gbè Altaï-Gbè Alur Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Assam-Gbè Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Basque-Gbè Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Changana (Mozambique Tɔn) Chavacano Chichewa Chiga Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chine-Gbè Min Nan Taïwan Tɔn Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Chuuk-Gbè Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Guadeloupe Tɔn Créole Guyane tɔn Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Efik Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fante Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Garifuna Géorgie-Gbè Gitonga Glɛkigbe Glɛnsigbe Gokana Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Havu Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrie-Gbè Hunsrik Iban Ibanag Ibinda Ibo Ichinamwanga Idoma Igede Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Javan-Gbè Jula Kabiye Kachin Kana Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (Arabe) Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinande Kinyarwanda Kipende Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisi Kisonge Kituba Kongo Konkani (Romain) Krio Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Laos-Gbè Lari Lenje Lettonie-Gbè Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Lolo Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makhuwa-Meetto Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Manyawa Mapudungun Marathi Marshall-Gbè Mashi Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mixtèque (Guerrero) Mizo Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Navajo Ndau Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Ngangela Nias Nigerian Sign Language Niue-Gbè Norvège-Gbè Nsenga Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Ouïghour (Arabe) Ouïghour (Cyrillique) Palau-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quiché Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Romani (Macédoine Tɔn) Romani (Tofɔligbé Grèce Tɔn Tɔn) Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Romany (Serbia) Ronga Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Rutooro Samoa-Gbè Sangir Sango Saramacca-Gbè Sena Sepedi Sepulana Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Songomeno Sranan tongo Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Taabwa Tagalog Tahiti-Gbè Tajikistan-Gbè Talian Tamoul Tandroy Tankarana Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Congo Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Costa Rica Tɔn Tokunɔgbe Croatie Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Grèce Tɔn Tokunɔgbe Guatemala Tɔn Tokunɔgbe Honduras Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Kenya Tɔn Tokunɔgbe Madagascar Tɔn Tokunɔgbe Malawi Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Mozambique Tɔn Tokunɔgbe Nicaragua Tɔn Tokunɔgbe Panama Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Philippines Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Roumanie Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Salvador Tɔn Tokunɔgbe Slovaquie Tɔn Tokunɔgbe Suède Tɔn Tokunɔgbe Taïwan Tɔn Tokunɔgbe Tchèque Tɔn Tokunɔgbe Thaï Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zambie Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Valencian Vegbe Venda Vezo Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yap-Gbè Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nFínfɔ́n Sín Kú Ðè Wanyiyi, Nǔnywɛ kpo Suúlu kpo Mawu Tɔn Xlɛ́\n“Mawu na wá fɔ́n mɛ . . . sín kú.”—MƐ. 24:15.\nHAN 151 É Na Ylɔ́\n1. Etɛwu Jehovah ka ɖó gbɛ̀ ɔ?\nHWEÐENU wá yì ɔ, Jehovah kɛɖɛ wɛ tíìn. Amɔ̌, enɛ zɔ́n bonu é blawǔ ǎ. Jehovah ɖó hudo mɛ ɖě tɔn cobo na ɖó awǎjijɛ ǎ. É ɖò mɔ̌ có, é ba ɖɔ mɛ ɖevo lɛ ni ɖu gbɛ̀ víví. Wanyiyi sísɛ́ Jehovah bɔ é jɛ nǔ lɛ dá jí.—Ðɛh. 36:10; 1 Jaan 4:19.\n2. Nɛ̌ nǔ ka cí nú Jezu kpo wɛnsagun lɛ kpo, hwenu e Jehovah dá nǔ ɖevo lɛ é?\n2 Jɛ nukɔn hwɛ̌ ɔ, Jehovah dá azɔ̌watɔ́gbɛ́ ɖé. Enɛ gudo ɔ, é gbɔn Nukɔngbeví tɔn enɛ jí bo ‘bló nǔ ɖevo lɛ bǐ’ kaka jɛ nǔɖiɖó gbigbɔ tɔn nǔnywɛtɔ́ livi mɔ̌kpan lɛ jí. (Kolo. 1:16) Ali e hun nú Jezu bɔ é na w’azɔ̌ xá Tɔ́ tɔn é víví n’i. (Nǔx. 8:30, nwt) Wɛnsagun lɛ lɔ ɖó hwɛjijɔ e wu ye na j’awǎ é. Ye ɖò finɛ hwenu e Jehovah kpo Azɔ̌gán tɔn Jezu kpo bló jinukúnsin kpo ayikúngban kpo é. Nɛ̌ wɛnsagun lɛ ka wà nǔ gbɔn? Ye “ɖò xó sú wɛ kpo xomɛhunhun kpo” hwenu e è dá ayikúngban ɔ é, é ɖò wɛn ɖɔ ye lɛ́ kpò ɖò xó sú wɛ hwenu e Jehovah ɖò nǔ ɖokpo ɖokpo dá wɛ é kaka jɛ hwenu e é dá gbɛtɔ́ é jí. (Jɔb. 38:7; Nǔx. 8:31, nwt) Nǔɖiɖó enɛ lɛ ɖokpo ɖokpo wɛ ɖè wanyiyi kpo nǔnywɛ Jehovah tɔn kpo xlɛ́.—Ðɛh. 104:24; Hlɔ. 1:20.\n3. Lee 1 Kɔlɛntinu lɛ 15:21, 22 xlɛ́ gbɔn é ɔ, ali tɛ vɔsisa gbɛxɔnúmɛ tɔn Jezu tɔn ka hun?\n3 Jehovah jló ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ ni nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò planɛti ɖagbeɖagbe e é bló é jí. Amɔ̌, hwenu e Adamu kpo Ɛvu kpo fɔ́n gǔ dó Tɔ́ wanyiyinɔ yetɔn jí é ɔ, hwɛhuhu kpo kú kpo cyɔn yɛ ayikúngban ɔ jí. (Hlɔ. 5:12) Nɛ̌ Jehovah ka wà nǔ gbɔn? Tlolo jɛn é ɖɔ lee é na hwlɛn gbɛtɔ́ lɛ gán gbɔn é. (Bǐb. 3:15) Jehovah bló tuto bo na sɔnǔ nú gbɛxixɔ e na hun ali nú Adamu kpo Ɛvu kpo sín vǐ lɛ bɔ ye na gosin hwɛhuhu kpo kú kpo kannu é. Mɔ̌ mɛ ɔ, é sixu yí gbè bɔ mɛ ɖokpo ɖokpo na wá gbeta ɔ kɔn bo na sɛn ɛ, bo na mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ.—Jaan 3:16; Hlɔ. 6:23; xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 15:21, 22.\n4. Nǔkanbyɔ tɛ lɛ mǐ ka na gbéjé kpɔ́n ɖò xóta elɔ mɛ?\n4 Akpá e Mawu dó ɖɔ emi na fɔ́n mɛkúkú lɛ é fɔ́n nǔkanbyɔ ɖé lɛ nyite. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, nɛ̌ mɔ̌ è ka na fɔ́n mɛ lɛ sín kú gbɔn? Mǐ ka na kpéwú bo na tuùn mɛvívɛ́ mǐtɔn lɛ, hwenu e è na fɔ́n ye wá gbɛ̀ é à? Ali tɛ lɛ nu fínfɔ́n sín kú ka na hɛn awǎjijɛ wá nú mǐ ɖè? Etɛ fínfɔ́n sín kú ka kplɔ́n mǐ dó wanyiyi, nǔnywɛ, kpo suúluɖiɖó kpo Jehovah tɔn wu? Mǐ ni gbéjé nǔkanbyɔ enɛ lɛ ɖokpo ɖokpo kpɔ́n.\nNƐ̌ MƆ̌ È KA NA FƆ́N MƐ LƐ SÍN KÚ GBƆN?\n5. Etɛwu é ka sɔgbe ɖɔ è ni ɖi ɖɔ è na fɔ́n mɛ lɛ sín kú kpo tito kpo ɖebɔdoɖewu?\n5 Hwenu e Jehovah na gbɔn Vǐ tɔn jí bo na fɔ́n gbɛtɔ́ livi maxamaxa lɛ wá gbɛ̀ é ɔ, mǐ sixu ɖó nukún ɖɔ ye bǐ kún na fɔ́n wá gbɛ̀ zɛɛn ó. Etɛwu? Ðó enyi gbɛtɔ́ sukpɔ́ ɖò ayikúngban ɔ jí hawun ɔ, é sixu dɔn hunnyahunnya wá. Jehovah ka nɔ wà nǔ ɖě hannyahannya alǒ ma nɔ tito jí gbeɖé ǎ. É tuùn ɖɔ nǔ lɛ ɖó na nɔ tito jí, cobɔ gbɛtɔ́ lɛ na nɔ fífá mɛ. (1 Kɔ. 14:33) Jehovah Mawu wà nǔ kpo nǔnywɛ kpo bo lɛ́ ɖó suúlu hwenu e é kpo Jezu kpo ɖò nǔ lɛ dá wɛ ɖò ayikúngban ɔ jí bonu gbɛtɔ́ lɛ na nɔ jí é. Jezu ɖesu na ɖè jijɔ enɛ lɛ ɖokpo ɔ xlɛ́ ɖò Axɔ́suɖuɖu Xwè Afatɔ́n tɔn ɔ hwenu, hwenu e é na ɖò azɔ̌ wà xá mɛ ɖěɖee na xò Haamagedɔni zlɛ́ bo na ɖò nǔ sɔ́ nú ayikúngban ɔ wɛ bonu mɛ e fɔ́n sín kú lɛ é na nɔ jí é é.\nMɛ e xò Haamagedɔni zlɛ́ lɛ é na kplɔ́n nǔ xá mɛ e è na fɔ́n sín kú lɛ é dó Axɔ́suɖuto Mawu tɔn kpo Jehovah sín sɛ́n lɛ kpo wu (Kpɔ́n akpáxwé 6) *\n6. Sɔgbe xá Mɛsɛ́dó 24:15 ɔ, mɛ̌ mɛ̌ e ka na ɖò mɛ e Jehovah na fɔ́n lɛ é mɛ?\n6 Taji bǐ ɔ, é na byɔ ɖɔ mɛ ɖěɖee na xò Haamagedɔni zlɛ́ lɛ é ni kplɔ́n nǔ mɛ e è na fɔ́n sín kú lɛ é, dó Axɔ́suɖuto Mawu tɔn kpo sɛ́n Jehovah tɔn lɛ kpo wu. Etɛwu? Ðó mɛ e Biblu ylɔ́ ɖɔ “mɛ nyanya lɛ” é gegě na ɖò mɛ e na fɔ́n sín kú lɛ é mɛ. (Xà Mɛsɛ́dó 24:15.) Ye ɖó na bló huzuhuzu gegě cobo na ɖu gbɛ̀ e Klisu xɔ nú mǐ é sín lè. Dǒ nukún mɛ bo kpɔ́n lě dò é na byɔ azɔ̌ sɔ ɖɔ è ni kplɔ́n nǔgbo ɔ gbɛtɔ́ livi mɔ̌kpan e ma tuùn nǔɖe dó Jehovah wu ǎ lɛ é. È na kplɔ́n nǔ xá mɛ ɖokpo ɖokpo, lee mǐ nɔ kplɔ́n Biblu xá mɛ gbɔn ɖò égbé é wɛ à? È na má mɛ yɔyɔ̌ enɛ lɛ dó agun lɛ mɛ bo na kplɔ́n azɔ̌ ye bonu ye na kplɔ́n nǔ mɛ ɖěɖee na fɔ́n sín kú ɖò ye gudo lɛ é wɛ à? Te jɛn mǐ na nɔ bo kpɔ́n. Amɔ̌, mǐ tuùn ɖɔ ɖò Axɔ́suɖuɖu Xwè Afatɔ́n tɔn Klisu tɔn sín vivɔnu ɔ, ‘Jehovah tuùntuùn na gɔ́ ayikúngban ɔ jí.’ (Eza. 11:9) Mǐ ɖó azɔ̌ e na hɛn awǎjijɛ wá nú mǐ é gegě bo na wà ɖò xwè afatɔ́n ɔ mɛ.\n7. Etɛwu togun Jehovah tɔn ka na sè wuvɛ̌ xá mɛ ɖěɖee na fɔ́n sín kú lɛ é, hwenu e ye na ɖò nǔ kplɔ́n ye wɛ é?\n7 Ðò Axɔ́suɖuɖu Xwè Afatɔ́n tɔn Klisu tɔn hwenu ɔ, vǐ Jehovah tɔn e ɖò ayikúngban jí lɛ é bǐ ɖó na bló huzuhuzu lɛ bo na dó nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ. Enɛ wu ɔ, ye bǐ wɛ na sè wuvɛ̌ xá mɛ e na fɔ́n sín kú lɛ é, hwenu e ye na ɖò alɔ dó ye wɛ bonu ye na ɖu ɖò jlǒ hwɛhuhu tɔn lɛ jí lobo zán gbɛ̀ sɔgbe xá nǔgbododó Jehovah tɔn lɛ é. (1 Pi. 3:8) Mɛ ɖěɖee na fɔ́n sín kú lɛ é na mɔ ɖɔ togun Jehovah tɔn nɔ sɔ́ éɖée hwe bo lɛ́ kpò ɖò huzuhuzu lɛ bló wɛ bá nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ, enɛ na zɔ́n bɔ ye na ba na sɛn Jehovah xá ye.—Fili. 2:12.\nMǏ KA NA KPÉWÚ BO NA TUÙN MƐ E È NA FƆ́N SÍN KÚ LƐ É À?\n8. Etɛwu é ka sɔgbe ɖɔ è ni ɖɔ ɖɔ mɛ ɖěɖee na dó kúabɔ nú mɛ e è na fɔ́n sín kú lɛ é na kpéwú bo na tuùn mɛvívɛ́ yetɔn lɛ?\n8 Hwɛjijɔ gegě wu wɛ mǐ sixu ɖɔ ɖɔ mɛ ɖěɖee na dó kúabɔ nú mɛ e è na fɔ́n sín kú lɛ é na kpéwú bo na tuùn mɛvívɛ́ yetɔn lɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, nú mǐ zɔn dó fínfɔ́n sín kú e ko wá yì lɛ é jí ɔ, é cí ɖɔ Jehovah na vɔ́ mɛ lɛ dá bɔ ye na nɔ mɔ nǔ, ɖɔ xó, bo lɛ́ lin tamɛ kpɔ́n lee ye ko nɔ bló gbɔn ɖ’ayǐ cobo kú é ɖɔhun. Flín ɖɔ Jezu jlɛ́ kú dó amlɔ wu, bo lɛ́ jlɛ́ fínfɔ́n sín kú dó amlɔ mɛ fínfɔ́n sín wu. (Mat. 9:18, 24; Jaan 11:11-13) Enyi mɛɖé fɔ́n sín amlɔ mɛ ɔ, lee é nɔ mɔ nǔ, bo nɔ sè nǔ gbɔn cobo yì mlɔ́ ayǐ é ɔ, mɔ̌ wɛ é nɔ lɛ́ mɔ nǔ bo nɔ lɛ́ sè nǔ gbɔn hwenu e é fɔ́n é, é ka nɔ lɛ́ flín nǔ xóxó lɛ. Mǐ ni kpɔ́n kpɔ́ndéwú Lazáa tɔn. É kú é ɔ, é ko bló azǎn ɛnɛ, bɔ agbaza tɔn jɛ nyinyɔ jí. É ɖò mɔ̌ có, hwenu e Jezu fɔ́n ɛ é ɔ, nɔví tɔn nyɔnu lɛ tuùn i tlolo, bɔ Lazáa flín ye ganji.—Jaan 11:38-44; 12:1, 2.\n9. Etɛwu mɛ ɖěɖee na fɔ́n sín kú lɛ é ma ka na nyí mɛ maɖóblɔ̌ xawun ǎ?\n9 Jehovah d’akpá ɖɔ mɛ e ɖò acɛkpikpa Klisu tɔn glɔ́ lɛ é ɖě kún sɔ́ na ɖɔ, “Un ɖò azɔn jɛ wɛ” ó. (Eza. 33:24; Hlɔ. 6:7) Enɛ wu ɔ, è na vɔ́ mɛ e è na fɔ́n sín kú lɛ é dá bɔ ye na ɖò ganji ɖò agbaza mɛ. Amɔ̌, ye na huzu mɛ maɖóblɔ̌ tlolo ǎ. É ma nyí mɔ̌ ǎ ɔ, xwédo yetɔn sín mɛ lɛ kpo xɔ́ntɔn yetɔn lɛ kpo sixu gɔn ye tuùn. É cí ɖɔ ɖò Axɔ́suɖuɖu Xwè Afatɔ́n tɔn Klisu tɔn hwenu ɔ, kpɛɖé kpɛɖé wɛ gbɛtɔ́ lɛ bǐ na wá huzu mɛ maɖóblɔ̌. Xwè afatɔ́n ɔ jɛn na wá vivɔnu cobɔ Jezu na zé Axɔ́suɖuto ɔ jó nú Tɔ́ tɔn. Enɛ gudo wɛ Axɔ́suɖuto ɔ na wà azɔ̌ tɔn yì fó, kaka jɛ blobló bonu gbɛtɔ́ lɛ na huzu mɛ maɖóblɔ̌ jí.—1 Kɔ. 15:25-28; Nǔɖe. 20:1-3.\nALI TƐ LƐ NU FÍNFƆ́N SÍN KÚ KA NA HƐN AWǍJIJƐ WÁ NÚ MǏ ÐÈ?\n10. Nɛ̌ fínfɔ́n sín kú ka na cí nú we?\n10 A na lɛ́ dó dóo nú mɛvívɛ́ towe lɛ; dǒ nukún lee é na cí é mɛ kpɔ́n. Awǎjijɛ e a na mɔ é na dó nǔkiko nú we alǒ na zɔ́n bɔ a na y’avǐ wɛ à? Xomɛ na hun we kaka bɔ a na jihan dó kpa susu nú Jehovah wɛ à? É ɖò gaan ɖɔ nǔnina fínfɔ́n sín kú tɔn jiwǔ enɛ na zɔ́n bɔ a na yí wǎn nú Tɔ́ towe e nɔ kpé nukún dó wǔ we é kpo Vǐ tɔn e ma nyí cejɛnnabinɔ ǎ é kpo tawun.\n11. Sɔgbe xá xó Jezu tɔn e ɖò Jaan 5:28, 29 mɛ é ɔ, nɛ̌ é ka na nyí gbɔn nú mɛ ɖěɖee na zán gbɛ̀ sɔgbe xá nǔgbododó jlɔjlɔ Mawu tɔn lɛ é?\n11 Kpɔ́n lee é na víví nú mɛ ɖěɖee na fɔ́n sín kú lɛ é sɔ, hwenu e ye na ɖè gbɛtɔ́ xóxó e ye nyí é ɖ’ayǐ bo na nɔ zán gbɛ̀ sɔgbe xá nǔgbododó jlɔjlɔ Mawu tɔn lɛ é é. Mɛ ɖěɖee na bló huzuhuzu mɔ̌hun lɛ é na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi. Ðò alɔ ɖevo mɛ ɔ, è na yí gbè nú mɛ ɖěɖee na fɔ́n gǔ dó Mawu jí lɛ é bonu ye na d’avaja fífá e na nɔ Palaɖisi ɔ mɛ é mɛ ǎ.—Eza. 65:20; xà Jaan 5:28, 29.\n12. Ali tɛ nu Jehovah ka na dó nú mɛ e ɖò ayikúngban ɔ jí lɛ é bǐ ɖè?\n12 Ðò acɛkpikpa Axɔ́suɖuto ɔ tɔn glɔ́ ɔ, togun Mawu tɔn bǐ na mɔ ɖɔ xó elɔ e ɖò Nǔnywɛxó 10:22 mɛ é nyí nǔgbo: ‘Ðɛ e Jehovah nɔ xò dó mɛ jí é kɛɖɛ wɛ nɔ dó dɔkun nú mɛ; gǎndidó gbɛtɔ́ tɔn nɔ dó nǔɖe jí ǎ.’ Ðó gbigbɔ Jehovah tɔn ɖò azɔ̌ wà dó togun tɔn jí wɛ wu ɔ, ye na jɛ dɔkun ɖò gbigbɔ lixo, enɛ wɛ nyí ɖɔ ye na cí Klisu ɖɔhun hugǎn, bo na lɛ́ ɖò mɛ maɖóblɔ̌ huzu wɛ kpɛɖé kpɛɖé. (Jaan 13:15-17; Efɛ. 4:23, 24) Ayihɔngbe ayihɔngbe ɔ, gǎn na nɔ ɖò ye wu wá wɛ, bɔ ye na nɔ ɖò te kpɔ́n wɛ. Gbɛ̀ enɛ na víví mɛ nya! (Jɔb. 33:25) Amɔ̌, nɛ̌ tamɛ linlin dó fínfɔ́n sín kú jí ka sixu d’alɔ we dìn gbɔn?\nWANYIYI JEHOVAH TƆN NI SÙ NUKÚN TOWE MƐ\n13. Sɔgbe xá Ðɛhan 139:1-4 ɔ, nɛ̌ fínfɔ́n sín kú ka xlɛ́ lě dò Jehovah tuùn mǐ sɔ é gbɔn?\n13 Lee mǐ ko ɖɔ gbɔn wá yì é ɔ, enyi Jehovah fɔ́n mɛ lɛ ɔ, é na bló bɔ ye na nɔ flín nǔ e ye nɔ flín ɖ’ayǐ lɛ é, bo na lɛ́ nyí mɛ alɔkpa e ye nyí ɖ’ayǐ é. Lin tamɛ kpɛɖé kpɔ́n dó tinmɛ enɛ tɔn jí. Jehovah yí wǎn nú we sɔmɔ̌ bo nɔ ɖó ayi nǔ e a nɔ lin lɛ é, lee nǔ nɔ cí nú we é, nǔ e a nɔ ɖɔ lɛ é, kpo nǔ e a nɔ wà lɛ é kpo wu, lobo nɔ lɛ́ flín ye. Enɛ wu ɔ, enyi é fɔ́n we ɔ, é na bɔwǔ n’i bɔ é na bló bɔ a na cí lee a ɖè gbɔn ɖ’ayǐ é pɛ́pɛ́pɛ́. Axɔ́su Davidi tuùn lě dò nǔ mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo tɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú Jehovah sɔ é. (Xà Ðɛhan 139:1-4.) Enyi mǐ mɔ nǔ jɛ lě dò Jehovah tuùn mǐ sɔ é mɛ ɔ, nɛ̌ nǔ ka nɔ cí nú mǐ?\n14. Enyi mǐ lin tamɛ dó lě dò Jehovah tuùn mǐ sɔ é jí ɔ, nɛ̌ nǔ ka ɖó na cí nú mǐ?\n14 Enyi mǐ lin tamɛ dó lě dò Jehovah tuùn mǐ sɔ é jí ɔ, ado ɖó na hu mǐ ǎ. Etɛwu? Flín ɖɔ Jehovah nɔ kpé nukún dó mǐ wu ɖesu. Mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo xɔ akwɛ n’i. É nɔ ɖó ayi nǔ e jɛ ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ, bo zɔ́n bɔ mǐ nyí mɛ alɔkpa e mǐ nyí é wu céɖécéɖé. Linlin enɛ dó gbɔ nú mɛ tawun. Mǐ ɖó na lin gbeɖé ɖɔ mǐ ɖò mǐɖokpo ǎ. Ðò azǎn lɛ bǐ jí ɔ, Jehovah ɖò akpá mǐtɔn ɖò cɛju ɖokpo ɖokpo mɛ bo ɖò ali e nu é na d’alɔ mǐ ɖè é ba wɛ.—2 Tan 16:9.\nNǓNYWƐ JEHOVAH TƆN NI SÙ NUKÚN TOWE MƐ\n15. Nɛ̌ fínfɔ́n sín kú ka ɖè nǔnywɛ Jehovah tɔn xlɛ́ gbɔn?\n15 Kúdángblɔ́nnúmɛ nyí alyannú agbɔ̌nnɔ ɖé. Mɛ ɖěɖee ɖò Satáan sín acɛ glɔ́ lɛ é nɔ zán alyannú enɛ dó hɛn gbɛtɔ́ lɛ gannugánnú bonu ye na flú xɔ́ntɔn yetɔn lɛ, alǒ jó nǔ e ye ɖi nǔ na lɛ é dó. Amɔ̌, xɛsidómɛ enɛ sixu wà nǔ ɖě dó mǐdɛɛ lɛ wu ǎ. Mǐ tuùn ɖɔ enyi kɛntɔ́ mǐtɔn lɛ hu mǐ ɔ, Jehovah na fɔ́n mǐ wá gbɛ̀. (Nǔɖe. 2:10) Mǐ kúdeji ɖɔ nǔ e ye na bló lɛ é ɖě kún sixu ɖè mǐ ɖó vo nú wanyiyi Jehovah tɔn ó. (Hlɔ. 8:35-39) Nǔnywɛ nukúnɖeji ɖé wɛ Jehovah ɖexlɛ́ gbɔn nukúnɖiɖó fínfɔ́n sín kú tɔn ɔ nina mǐ gblamɛ. Jehovah nɔ gbɔn nukúnɖiɖó enɛ gblamɛ bo nɔ vɔ́da nú alyannú Satáan tɔn e nɔ w’azɔ̌ tawun lɛ é ɖokpo, bɔ ɖò hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, é nɔ sɔnǔ nú mǐ bonu mǐ na kpankɔ́n.\nGbeta e kɔn mǐ nɔ wá lɛ é ka nɔ xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖeji dó akpá e Jehovah dó ɖɔ emi na kpé nukún dó hudo agbaza tɔn mǐtɔn lɛ wu é wu à? (Kpɔ́n akpáxwé 16) *\n16. Nǔ tɛ lɛ a ka ɖó na kanbyɔ hwiɖée? Nɛ̌ xósin towe lɛ ka na xlɛ́ lě dò a ɖeji dó Jehovah wu sɔ é gbɔn?\n16 Enyi kɛntɔ́ Jehovah tɔn lɛ gblɔ́n kú dán nú we ɔ, a ka na ɖeji ɖɔ Jehovah na fɔ́n we à? Nɛ̌ a ka sixu tuùn ɖɔ emi na ɖó jiɖe enɛ gbɔn? Lee a na wà mɔ̌ gbɔn é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ a ni kan nǔ elɔ byɔ hwiɖée, ‘Gbeta klewun klewun e kɔn un nɔ wá gbè bǐ gbè lɛ é ka nɔ xlɛ́ ɖɔ un ɖeji dó Jehovah wu à?’ (Luk. 16:10) Nǔkanbyɔ ɖevo ɖíe, ‘Gbɛ̀ zinzan ce ka nɔ xlɛ́ ɖɔ un ɖeji dó akpá e Jehovah dó ɖɔ enyi un sɔ́ Axɔ́suɖuto emitɔn ɖó tɛn nukɔntɔn ɔ mɛ ɔ, emi na kpé nukún dó hudo agbaza tɔn ce lɛ wu é wu à?’ (Mat. 6:31-33) Enyi xósin towe lɛ nyí ɛɛn hǔn, enɛ xlɛ́ ɖɔ a ɖeji dó Jehovah wu, bo ɖò gbesisɔmɛ bo na xò mɛtɛnkpɔn ɖebǔ e na wá xwetɔ́n é zlɛ́ nɛ.—Nǔx. 3:5, 6.\nSUÚLUÐIÐÓ JEHOVAH TƆN NI SÙ NUKÚN TOWE MƐ\n17. (a) Nɛ̌ fínfɔ́n sín kú ka xlɛ́ ɖɔ Jehovah nɔ ɖó suúlu gbɔn? (b) Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖexlɛ́ ɖɔ suúluɖiɖó Jehovah tɔn sù nukún mǐtɔn mɛ gbɔn?\n17 Jehovah ko sɔ́ azǎn e jí é na ɖó nǔ gbɛ̀ xóxó elɔ nu é kpo gan e mɛ é na wà mɔ̌ é kpo. (Mat. 24:36) É na nɔ kplakpla jí bo wà nǔ jɛ nukɔn nú azǎn enɛ ǎ. Akpakpa ɖò sísɔ́ ɛ wɛ bonu é na fɔ́n mɛkúkú lɛ, amɔ̌ é ɖó suúlu. (Jɔb. 14:14, 15) É ɖò te kaka nú hwenu e jɛxa dó é ni sù bonu é na fɔ́n ye wá gbɛ̀. (Jaan 5:28) Mǐ ɖó hwɛjijɔ ɖagbe gegě, bɔ suúluɖiɖó Jehovah tɔn na sù nukún mǐtɔn mɛ. Lin tamɛ dó nǔ elɔ jí: Ðó Jehovah ɖó suúlu wutu ɔ, mɛ gegě kaka jɛ mǐ lɔ jí mɔ hwenu e kpé é bo na “lɛkɔ sín nǔnyanyawiwa gudo.” (2 Pi. 3:9) Jehovah jló ɖɔ ali ni hun nú mɛ gegě lee é nyɔ́ bló gbɔn é bonu ye ni mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ. Enɛ wu ɔ, mi nú mǐ ni xlɛ́ ɖɔ suúluɖiɖó tɔn sù nukún mǐtɔn mɛ. Gbɔn nɛ̌ é? Gbɔn nǔ e wu mǐ kpé é bǐ wiwa dó ba “mɛ e ɖó ninɔmɛ ayi mɛ tɔn e jɛxa gbɛ̀ mavɔmavɔ lɛ é” bo lɛ́ d’alɔ ye bonu ye na yí wǎn nú Jehovah lobo sɛn ɛ gblamɛ. (Mɛ. 13:48, nwt) Mɔ̌ mɛ ɔ, ye na ɖu suúlu Jehovah tɔn sín lè mǐ ɖɔhun.\n18. Etɛwu mǐ ka ɖó na nɔ ɖó suúlu dó mɛ ɖevo lɛ wu?\n18 Jehovah na ɖó suúlu bo nɔte kaka jɛ vivɔnu xwè afatɔ́n ɔ tɔn cobo na ɖó nukún ɖɔ mǐ na nyí mɛ maɖóblɔ̌. Kaka jɛ hwenɛnu ɔ, Jehovah na nɔ sɔ́ jlǒ dó sɔ́ hwɛ mǐtɔn lɛ kɛ mǐ. Enɛ wu ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ mǐ ɖó hwɛjijɔ e wu mǐ na nɔ sɔ́ ayi ɖó jijɔ ɖagbe mɛ ɖevo lɛ tɔn jí lobo na nɔ ɖó suúlu dó ye wu é. Mǐ ni kpɔ́n kpɔ́ndéwú nɔví nyɔnu e asú tɔn bɛ́ linkpɔ́nzɔn syɛnsyɛn ɖé bo ɖó kplé lɛ yiyi te é tɔn. É ɖɔ: “É vɛwǔ nú mì tawun. Tuto sɔgudo tɔn e xwédo mǐtɔn bló é bǐ nu ami.” Nǔ lɛ bǐ ɖò mɔ̌ có, asì wanyiyinɔ enɛ kpò ɖò suúlu ɖó dó asú tɔn wu wɛ. É ganjɛ Jehovah wu bo jó gbè ǎ. Jehovah ɖɔhun ɔ, é ɖè ayi tɔn sín wuvɛ̌ ɔ jí bo sɔ́ ayi ɖó jijɔ ɖagbe e asú tɔn ɖó lɛ é jí. É ɖɔ: “Asú ce ɖó jijɔ ɖaaɖagbe gegě, é ɖò gǎn dó wɛ bo na mɔ éɖée mɛ kpɛɖé kpɛɖé.” É ɖò taji tawun ɖɔ mǐ ni ɖó suúlu dó mɛ e ɖò xwédo mǐtɔn alǒ agun mǐtɔn mɛ bo ɖò gǎn dó wɛ bo na ɖu ɖò wuvɛ̌ lɛ jí é wu.\n19 Hwenu e è dá ayikúngban ɔ é ɔ, Jezu kpo wɛnsagun lɛ kpo j’awǎ. Hwenu e ye na mɔ bɔ gbɛtɔ́ maɖóblɔ̌ e yí wǎn nú Jehovah, bo ɖò sinsɛn ɛ wɛ lɛ é na gɔ́ ayikúngban ɔ jí é ɔ, dǒ nukún lee é na víví nú ye sɔ é mɛ kpɔ́n. Dǒ nukún awǎjijɛ e mɛ e è xɔ sín ayikúngban ɔ jí bɔ ye na ɖu gǎn xá Klisu ɖò jixwé lɛ é na ɖó, hwenu e ye na mɔ bɔ gbɛtɔ́ lɛ na ɖò azɔ̌ yetɔn sín lè ɖu wɛ é mɛ kpɔ́n. (Nǔɖe. 4:4, 9-11; 5:9, 10) Dǒ nukún mɛ bo kpɔ́n, a ɖò gbɛ̀ hwenu e ɖasin wuvɛ̌ tɔn huzu ɖasin awǎjijɛ tɔn é; azɔn, aluwɛ kpo kú kpo sín kún sú dó kaka sɔyi. (Nǔɖe. 21:4) Kaka jɛ hwenɛnu ɔ, kánɖeji bo na wà nǔ Tɔ́ towe wanyiyinɔ, nǔnywɛtɔ́, kpo suúluɖótɔ́ ɔ kpo ɖɔhun. Enyi a wà mɔ̌ ɔ, a na kpò ɖò awǎjijɛ ɖó wɛ, mɛtɛnkpɔn ɖebǔ na bo kpannukɔn we ɔ nɛ. (Ja. 1:2-4) Akpá e Jehovah dó ɖɔ emi “na wá fɔ́n mɛ . . . sín kú” é sù nukún mǐtɔn mɛ tawun!—Mɛ. 24:15.\nEtɛwu Jehovah ka dá gbɛ̀ ɔ?\nNɛ̌ fínfɔ́n sín kú ka ɖexlɛ́ ɖɔ Jehovah nyí wanyiyinɔ, nǔnywɛtɔ́ kpo suúluɖótɔ́ kpo gbɔn?\nNɛ̌ a ka sixu xlɛ́ ɖɔ nukúnɖiɖó fínfɔ́n sín kú tɔn ɔ sù nukún towe mɛ gbɔn?\nHAN 141 Gbɛ̀ Nyí Nǔjiwǔ Ðé\n^ akpá. 5 Jehovah nyí Tɔ́ wanyiyinɔ, nǔnywɛtɔ́, bo nɔ lɛ́ ɖó suúlu. Mǐ sixu mɔ jijɔ enɛ lɛ bǐ ɖò lee é dá nǔ lɛ bǐ gbɔn é kpo akpá e é dó bo na fɔ́n mɛkúkú lɛ é kpo mɛ. Xóta elɔ na ɖɔ xó dó nǔ e mǐ sixu kanbyɔ dó fínfɔ́n sín kú wu é ɖé lɛ jí, bo na lɛ́ tɛɖɛ̌ lee mǐ sixu xlɛ́ ɖɔ jijɔ Jehovah tɔn e nyí wanyiyi, nǔnywɛ kpo suúluɖiɖó kpo é sù nukún mǐtɔn mɛ gbɔn é jí.\n^ akpá. 59 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Nya e ko kú sín xwè kanweko mɔ̌kpan ɖíe é ɖé fɔ́n sín kú ɖò Axɔ́suɖuɖu Xwè Afatɔ́n tɔn Klisu tɔn hwenu. Nɔví sunnu e xò Haamagedɔni zlɛ́ é ɖé ɖò nǔ kplɔ́n xá nya e fɔ́n sín kú é wɛ kpo awǎjijɛ kpo, dó nǔ e é ɖó na wà bo na ɖu vɔsisa Klisu tɔn sín lè é jí.\n^ akpá. 61 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Nɔví sunnu ɖé ɖò ɖiɖɔ nú azɔ̌gán tɔn wɛ ɖɔ azǎn ɖé lɛ tíìn ɖò aklunɔzán gbla ɔ mɛ bɔ emi kún na sixu wà gangudozɔ́ ó. É tinmɛ ɖɔ emi ɖè azǎn enɛ lɛ sín gbadanu ɖó vo bo na wà nǔ e kúnkplá Jehovah sinsɛn lɛ é. Amɔ̌, ee è wá ɖó hudo tɔn ɖò yiyǎ mɛ ɖò hweɖevonu é ɔ, é sɔ́ jlǒ dó wà gangudozɔ́.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Fínfɔ́n Sín Kú Ðè Wanyiyi, Nǔnywɛ kpo Suúlu kpo Mawu Tɔn Xlɛ́\nw20 août wex. 14-19\nA ka Ðò Te Kpɔ́n “Toxo Ðaxó E Ðó Dodó Syɛnsyɛn” É À?\nNɔ Sɔ́ Hwiɖée Hwe, Bo Tuùn Dogbó Towe Lɛ\nA Ðó Tɛn ɖé Ðò Agun Jehovah Tɔn Mɛ!\nÐǒ Sísí nú Tɛn Mɛ Ðevo lɛ Tɔn Ðò Agun Jehovah Tɔn Mɛ\nText Alɔ e jí è sixu yí nǔ e ɖò wema jí lɛ é ɖó lɛ é ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Août 2020\nNǔxixo Alɔ e jí è sixu yí xóyidókanji lɛ ɖó lɛ é ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Août 2020\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Août 2020\nATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Août 2020


2 Axɔ́sú 23 - 2 Rois 23\nAxɔ́sú Joziyási ylɔ́ tomɛxó Judáa tɔn lɛ́ɛ bǐ kpó Jeluzalɛ́mu tɔn lɛ́ɛ bǐ kpó kplé,\nbɔ yě yi Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe. Yě kpó Judáanu lɛ́ɛ bǐ kpó, Jeluzalɛ́munu lɛ́ɛ bǐ kpó, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ kpó, gbeyíɖɔ Mawu tɔn lɛ́ɛ kpó, kpódó togun ɔ́ bǐ kpó wɛ yi, bɛ́ sín yɔkpɔ́vú lɛ́ɛ jí káká yi jɛ mɛxó lɛ́ɛ jí. Ée yě yi xwé ɔ́ gbe ɔ́, axɔ́sú ɔ́ zé akɔjijɛwéma e è mɔ ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe ɔ́ bó xa bǐ nú yě.\nAxɔ́sú ɔ́ nɔ te ɖo kpe e ɖo sinsɛnxɔ ɔ́ mɛ ɔ́ jí, bó jɛ akɔ xá Mawu Mavɔmavɔ. Mɛ ɖokpó ɖokpó ɖe gbeta tɔ́n ɖɔ émí ná xwedó Mawu Mavɔmavɔ, émí ná bló nǔ e é zɔ́n lɛ́ɛ bǐ, émí ná nyi su tɔn lɛ́ɛ bǐ, bó ná nyi sɛ́n tɔn lɛ́ɛ bǐ kpódó ayi émítɔn bǐ kpó, kpódó lǐndɔ̌n émítɔn bǐ kpó, bó ná dó sixú bló nǔ e ɖo akɔjijɛ ɔ́ mɛ bɔ è wlǎn dó wěma ɔ́ mɛ é bǐ ɖ'é jí. Togun ɔ́ bǐ yí gbe nú nǔ e axɔ́sú ɔ́ ɖɔ ɔ́, bó jɛ akɔ xá Mawu. È gba vodún e ɖo Judáa lɛ́ɛ\nAxɔ́sú Joziyási zɔ́n Ilukya vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɖaxó ɔ́, kpó vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ e bɔ dó wǔ tɔn lɛ́ɛ kpó, kpó mɛ e nɔ nɔ hɔn jí lɛ́ɛ kpó ɖɔ yě ní ɖe gannú e nyí vodún Baalu tɔn é, ée nyí vodún Acela tɔn é kpó ée nyí nǔ e nɔ́ ná wěziza ɖo jǐxwé lɛ́ɛ tɔn é kpó sín Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe, bɔ yě bɛ́ yě tɔ́n sín Jeluzalɛ́mu toxo ɔ́ mɛ, bó yi dó bǐ zo ɖo Sedlɔ́n tɔdo mɛ, bó bɛ́ afín tɔn hɛn yi Betɛ́li.\nÉ nya vodúnnɔ e axɔ́sú Judáa tɔn lɛ́ɛ sɔ́, bɔ yě nɔ́ dó zǎlínkpɔ́n zo gbɔn vɔ̌sákpe e gbɔn só jí só jí ɖo Judáa sín toxo lɛ́ɛ mɛ lɛ́ɛ, bó nya ée gbɔn Jeluzalɛ́mu toxo ɔ́ kpá lɛ́ɛ, bó nya vodúnnɔ e nɔ dó zǎlínkpɔ́n zo nú Baalu lɛ́ɛ é, vodúnnɔ e nɔ́ dó zǎlínkpɔ́n zo nú hwe lɛ́ɛ é, yě mɛ e nɔ dó zo nú sun lɛ́ɛ é, yě mɛ e nɔ́ dó zo nú nǔ ɖěvo e nɔ ná wěziza ɖo jǐxwé lɛ́ɛ é, kpó yě mɛ e nɔ dó zo nú nǔ ɖě lɛ́ɛ e kpo lɛ́ɛ é kpó.\nÉ ɖe vodún Acela e ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe é síin, bó zé sín Jeluzalɛ́mu, bó dó zo ɖo Sedlɔ́n tɔdo mɛ, bɔ é húzú afín, bɔ é wá fúnfún afín tɔn gbɔn kúxwé mɛ kpaa lɛ́ɛ tɔn.\nÉ gba súnnu e nɔ lɛ aga dó sɛn vodún lɛ́ɛ sín xɔ e ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé kpá, bɔ nyɔ̌nu lɛ́ɛ nɔ́ nɔ fínɛ́, bó nɔ lɔn avɔ e glɔ́ vodún Acela nɔ nɔ é.\nÉ kplá vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ bǐ sín Judáa toxo lɛ́ɛ mɛ wá Jeluzalɛ́mu, bó ɖu su nú vodún xwé e gbɔn só jí só jí, bɔ yě nɔ́ yi sá vɔ̌ nú vodún ɖe lɛ́ɛ bǐ, bɛ́ sín Gɛva káká yi Bɛ̌-Ceva. É gba vɔ̌sákpe e ɖo hɔntogbó Jeluzalɛ́mu tɔn kpá lɛ́ɛ. É lɛ́ gba ée ɖo Jozuwée e kpa acɛ dó toxo ɔ́ nu ɔ́ sín hɔntogbó jí, bɔ è ɖo toxo ɔ́ mɛ byɔ́ wɛ ɔ́, è nɔ mɔ ɖo amyɔxwé é.\nMɛ e ka ko sá vɔ̌ nú Mawu ɖo vodún xwé e gbɔn só jí só jí lɛ́ɛ ɔ́, è nǎ gbe ɖě ɖɔ yě ní yi dó vɔ̌ zo ɖo vɔ̌sákpe Mawu Mavɔmavɔ tɔn jí ɖo Jeluzalɛ́mu ǎ. Amɔ̌, yě nɔ́ ɖu wɔ̌xúxú e mɛ è ma dó tɔ́n ǎ é vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɖě lɛ́ɛ ɖɔhun.\nAxɔ́sú ɔ́ ɖu su nú fí e è nɔ ylɔ́ ɖɔ Tofɛ́ti bɔ é ɖo tɔdo Bɛni-Hinnɔ́mu tɔn mɛ é, bónú mɛ ɖěbǔ ma sɔ́ sɔ́ vǐ tɔn súnnu abǐ nyɔ̌nu dó sá vɔ̌ nú vodún Mɔlɛ́ki ó.\nÉ ɖe sɔ́ e axɔ́sú Judáa tɔn lɛ́ɛ fɔ ɖó te nú vodún Hwe sinsɛn é síin. Sɔ́ énɛ́ lɛ́ɛ ɖo goxɔ ɔ́ sín kɔ́xota ɖo hɔntogbó ɔ́ kpá bó ɖo malín málín dó agooɖojǐe Nɛtáni-Mɛlɛ́ki sín xɔ ɔ́. É lɛ́ dó vodún Hwe sín kɛkɛ́ví lɛ́ɛ bǐ zo.\nAxɔ́sú ɔ́ gba vɔ̌sákpe e ɖo Akázi sín xɔ ta, bɔ axɔ́sú Judáa tɔn lɛ́ɛ bló lɛ́ɛ, bó gba vɔ̌sákpe e Manasée bló gbɔn kɔ́xota we e ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ gbe lɛ́ɛ. É gba bǐ hánnyá bó bɛ́ yi kɔn nyi Sedlɔ́n tɔdo mɛ.\nÉ ɖu su nú vodún xwé e axɔ́sú Salomɔ́ɔ bló gbɔn só jí só jí, bɔ yě ɖo afɔligbé nú Nǔhɛngblé só ɔ́ , bó kpan nukɔn Jeluzalɛ́mu lɛ́ɛ. Vodúnxwé énɛ́ lɛ́ɛ ɔ́, nǔvɛ́mɔ Asitaatée, vodún Sidɔ́ɔnnu lɛ́ɛ tɔn, nǔvɛ́mɔ Kemɔci, vodún Mɔwabunu lɛ́ɛ tɔn kpódó nǔvɛ́mɔ Milukɔ́mu, vodún Amumɔ́ɔ ví lɛ́ɛ tɔn kpó tɔn wɛ.\nÉ gba awǐnnya e yě tun te bó nɔ́ sɛn lɛ́ɛ, bó sɛ́n vodún Acela lɛ́ɛ, bó bɛ́ gbɛtɔ́ xú gɔ́ tɛn yětɔn lɛ́ɛ mɛ. Joziyási gba vodún e ɖo Izlayɛ́li lɛ́ɛ\nJoziyási gba vodún xwé e ɖo Betɛ́li bɔ Jelobowámu Nɛvati ví ɔ́ gbá bó dɔn Izlayɛ́linu lɛ́ɛ dó hwɛ mɛ é. É dó vodún xwé e ɖo só jí ɔ́ zo, bó gba vɔ̌sákpe ɔ́, bó dó vodún Acela zo, bɔ bǐ ji bo kɔn afín.\nÉe Joziyási dó vodún lɛ́ɛ zo fó ɔ́, é lílɛ́ bó mɔ yɔdo ɖé lɛ́ɛ ɖo só ɔ́ jí fínɛ́. Énɛ́ ɔ́, é sɛ́ mɛ dó bɔ è yi ba xú wá n'i ɖo yɔdo lɛ́ɛ mɛ, bɔ é dó zo ɖo vɔ̌sákpe ɔ́ jí, bó ɖu su nú vɔ̌sákpe ɔ́ lě e Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ gbɔn, gbɔn gbeyíɖɔ tɔn jí, hwenu e axɔ́sú Jelobowámu ɖo vɔ̌sákpe ɔ́ nukɔn, xwe hwenu é. Énɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, Joziyási lílɛ́ bó mɔ yɔdo gbeyíɖɔ Mawu Mavɔmavɔ tɔn énɛ́ ɔ́.\nJoziyási kanbyɔ́ yě ɖɔ: “Kpe tɛ́ ká nyí ée è mɛ ɖó te dɔ̌n é?” Bɔ to ɔ́ mɛ nu lɛ́ɛ ɖɔ n'i ɖɔ: “Gbeyíɖɔ Mawu tɔn e gosín Judáa ɔ́ sín yɔdo wɛ. É wɛ ko ɖɔ nǔ e wa xá vɔ̌sákpe élɔ́ wɛ a ɖe din é sín xó ɖo fí.”\nÉe yě ɖɔ mɔ̌ ɔ́, Joziyási ɖɔ: “Mi jó yɔdo énɛ́ ɔ́ dó, mɛɖé ma ɖó alɔ xú tɔn lɛ́ɛ wú ó.” Nǔgbó ɔ́, è jǒ xú tɔn lɛ́ɛ dó, lě e è jǒ gbeyíɖɔ e gosín Samalíi ɔ́ tɔn lɛ́ɛ dó gbɔn é.\nJoziyási lɛ́ gba fí e yě nɔ́ sɛn vodún ɖe gbɔn Samalíi toxo lɛ́ɛ mɛ é bǐ. Fí énɛ́ lɛ́ɛ ɔ́, axɔ́sú Izlayɛ́li tɔn lɛ́ɛ wɛ bló bó dó dó xomɛsin nú Mawu Mavɔmavɔ. Nǔ e Joziyási jlɛ́ xá vɔ̌sákpe e gbɔn só jí só jí ɖo Betɛ́li lɛ́ɛ wɛ é jlɛ́ xá Samalíi tɔn lɛ́ɛ lɔ.\nÉ hu vodúnnɔ e nɔ sá vɔ̌ ɖo vodún xwé e gbɔn só jí só jí, bó ɖo fínɛ́ lɛ́ɛ bǐ ɖo vɔ̌sákpe vodún lɛ́ɛ tɔn jí, bó dó gbɛtɔ́ xú zo ɖo vɔ̌sákpe énɛ́ lɛ́ɛ jí. Énɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, é lɛ́ kɔ yi Jeluzalɛ́mu. Judáa sín togun ɔ́ ɖu Dǐndínwáyixwe\nAxɔ́sú Joziyási ɖe sɛ́n ɖokpó tɔ́n nú togun ɔ́ bǐ ɖɔ: “Mi ɖu Dǐndínwáyixwe ɔ́ dó sɔ́ Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn su lě e è wlǎn gbɔn dó akɔjijɛwéma ɔ́ mɛ é.”\nSín hwenu e hwɛɖɔtɔ́ lɛ́ɛ ɖo Izlayɛ́li to ɔ́ nu é káká wá jɛ hwenu e axɔ́sú lɛ́ɛ wá jɛ Izlayɛ́li kpó Judáa kpó to ɔ́ nu ɔ́, è ko ɖu Dǐndínwáyixwe mɔ̌hunkɔtɔn ɖě gbeɖé ǎ.\nAmɔ̌, Joziyási yi zinkpo jí ɔ́, xwe tɔn afɔtɔn-nukún-atɔngɔ́ ɔ́ mɛ wɛ è wǎ ɖu xwe énɛ́ ɔ́ ɖo Jeluzalɛ́mu dó kpa susu nú Mawu Mavɔmavɔ. Joziyási zán kú\nMɔ̌ ɖokpó ɔ́, bó ná dó bló nǔ e è wlǎn dó wěma e vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɖaxó Ilukya mɔ ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe ɔ́ mɛ ɔ́, Joziyási hu mɛ e nɔ kan bo lɛ́ɛ, mɛ e nɔ ɖɔ nǔ e ná wá jɛ sɔ lɛ́ɛ, bó gba bǒcyɔ lɛ́ɛ, vodún lɛ́ɛ, kpódó nǔ ɖěvo e è nɔ sɛn ɖo Jeluzalɛ́mu toxo ɔ́ kpódó Judáa to ɔ́ bǐ kpó mɛ lɛ́ɛ kpó.\nAxɔ́sú e ko kpa acɛ có Joziyási wá ɖu axɔ́sú lɛ́ɛ ɖě lɛ́ kɔ wá Mawu Mavɔmavɔ gɔ́n kpó ayi tɔn bǐ kpó, kpó lǐndɔ̌n tɔn bǐ kpó, kpó hlɔ̌nhlɔ́n tɔn bǐ kpó Joziyási ɖɔhun lě e Mɔyízisɛ́n ɔ́ ɖɔ gbɔn é ǎ. Axɔ́sú e ka wá jɛ gǔdo tɔn lɛ́ɛ ɖě wa nǔ é ɖɔhun ǎ.\nJoziyási wa nǔ gbɔn mɔ̌ có Mawu Mavɔmavɔ jó xomɛ e é sin dó Judáa ɔ́ dó ǎ, ɖó nǔ baɖabaɖa e Manasée wa dó dó xomɛsin n'i lɛ́ɛ wú.\nÉnɛ́ wú wɛ Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ: “Un ná ɖe kɔ dó Judáa to ɔ́ lě e un ɖe kɔ dó Izlayɛ́li to ɔ́ gbɔn é, bó ná jó Jeluzalɛ́mu toxo e un sɔ́ é kpó goxɔ e mɛ un dó akpá ɖɔ un ná nɔ́ ɖe susu ce xlɛ́ ɖe ɔ́ kpó dó.”\nÈ wlǎn axɔ́sú Joziyási sín tan e kpo lɛ́ɛ bǐ, kpó nǔ e é wa lɛ́ɛ bǐ kpó dó “Judáa xɔ́sú lɛ́ɛ sín Tan wéma” mɛ.\nJoziyási hwenu wɛ Nɛko Ejípu xɔ́sú ɔ́ xwe axɔ́sú Asilíi tɔn ɔ́ gɔ́n ɖo Efláti tɔ ɔ́ wá ji, bɔ Joziyási gbo ali n'i. Ée Joziyási tɔ́n ahwan Ejípu xɔ́sú ɔ́ lě tlóló ɔ́, Ejípu xɔ́sú ɔ́ hu i ɖo Mɛgido.\nBɔ mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ́ɛ sɔ́ ɛ dó kɛkɛ́ví ɖé mɛ. Yě sɔ́ ɛ wá Jeluzalɛ́mu, bó ɖi i dó yɔdo tɔn mɛ, bɔ togun ɔ́ sɔ́ vǐ tɔn Yoakázi bo kɔn ami dó ta n'i, bó sɔ́ ɛ axɔ́sú ɖó tɔ́ ɔ́ tɛn mɛ. Yoakázi, Judáa xɔ́sú\nXwe ko-nukún-atɔn wɛ Yoakázi ɖó bó yi zinkpo jí ɖo Jeluzalɛ́mu, bó ɖu axɔ́sú nú sun atɔn. Nɔ tɔn nɔ nyí Hamutálu, bó nyí Yiimɛyahu Livunanu ɔ́ sín vǐ.\nNǔ e ma nyɔ́ Mawu Mavɔmavɔ nukún mɛ ǎ lɛ́ɛ wɛ é bló gbɔn ali bǐ xo, tɔ́gbó tɔn lɛ́ɛ ɖɔhun.\nNɛko Ejípu xɔ́sú ɔ́ wlí i bó sɔ́ ɛ dó gan ɖo Hlivla, ɖo Hamáti tomɛ, bónú é ma sɔ́ ɖu axɔ́sú ɖo Jeluzalɛ́mu ó. Nɛko Ejípu xɔ́sú ɔ́ ɖɔ nú to ɔ́ ɖɔ yě ɖǒ ná nɔ́ ná nǔjɔ émí; yě ná nɔ́ ná kpatágan kilóo afɔwó-afatɔ́n (000), bó ná nɔ ná siká kilóo gban (30).\nEjípu xɔ́sú ɔ́ sɔ́ Joziyási ví Eliyakímu bɔ é jɛ tɔ́ tɔn tɛn mɛ. É ɖyɔ́ nyǐkɔ n'i, bó sun nyǐ i ɖɔ Yoyakímu. É kplá Yoakázi yi Ejípu bɔ é kú ɖo dɔ̌n.\nÉnɛ́ ɔ́, Yoyakímu yí nǔjɔ ɖo toví tɔn lɛ́ɛ bǐ sí, bó ná dó sixú mɔ nǔ e Ejípu xɔ́sú ɔ́ byɔ́ é. Ée toví lɛ́ɛ bǐ ná nǔjɔ é ɔ́, é mɔ siká kpó kpatágan kpó e Ejípu xɔ́sú ɔ́ byɔ́ ɛ é, bó bɛ́ jó. Yoyakímu, Judáa xɔ́sú\nXwe koatɔ́n (25) wɛ Yoyakímu ɖó bó yi zinkpo jí ɖo Jeluzalɛ́mu, bó ɖu axɔ́sú nú xwe wǒ-ɖokpó. Nɔ tɔn nɔ nyí Zevidá bó nyí Pedaya Hlumanu ɔ́ ví.\nNǔ e ma nyɔ́ Mawu Mavɔmavɔ nukún mɛ ǎ lɛ́ɛ wɛ é bló gbɔn ali bǐ xo tɔ́gbó tɔn lɛ́ɛ ɖɔhun.


Levíi ví 4 - Lévitique 4\né ní ɖɔ nú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ ɖɔ: “Ényí mɛɖé má tunwun ǎ, bó gba sɛ́n e Mawu Mavɔmavɔ dó lɛ́ɛ ɖě, bó dó hu hwɛ ɔ́, nǔ e è nǎ wa ɔ́ ɖíe:\n“Ényí vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɖaxó ɔ́ wɛ hu hwɛ, bɔ é sín éyɛ́ wú, bɔ togun ɔ́ bǐ nyí nǔwanyidotɔ́ ɔ́, é ní zé nyibúsú wínnyáwínnyá e má ɖó blɔ̌ ɖěbǔ ǎ é ɖokpó dó sá vɔ̌ ná nú Mawu Mavɔmavɔ, bónú Mawu Mavɔmavɔ ná sɔ́ hwɛ e é hu lɛ́ɛ kɛ ɛ.\nÉ ná zé nyibúsú ɔ́ wá goxɔ e mɛ Mawu Mavɔmavɔ nɔ́ kpé togun tɔn ɖe ɔ́ sín alihɛ́nnu, ɖo Mawu Mavɔmavɔ nukɔn. É ná sɔ́ alɔ ɖó kanlin ɔ́ ta, bó ná gbo gbe e ɖo Mawu Mavɔmavɔ nukɔn.\nBó ná yí kanlin ɔ́ sín hun ɔ́ ɖě, bó ná zé wá goxɔ ɔ́ mɛ.\nÉ ná zé alɔví dó hun ɔ́ mɛ, bó ná mi azɔn tɛ́nwe dó tɛn mímɛ́ bǐ ɔ́ sín xɔmɛgbovɔ ɔ́ wú, ɖo Mawu Mavɔmavɔ nukɔn.\nÉ ná sá hun ɔ́ dó vɔ̌sákpe e jí è nɔ dó zǎlínkpɔ́n zo ɖe, bɔ é ɖo Mawu Mavɔmavɔ nukɔn, ɖo goxɔ ɔ́ mɛ fínɛ́ ɔ́ sín zo lɛ́ɛ wú. Énɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, é ná tɔ́n, bó ná kɔn nyibúsú ɔ́ sín hun e kpo ɔ́ bǐ nyi vɔ̌sákpe e jí è nɔ dó vɔ̌ lɛ́ɛ zo ɖe, bɔ é ɖo goxɔ ɔ́ sín alihɛ́nnu ɔ́ sín dodó wú.\nÉ ná ɖe nyibúsú e é dó ɖo hwɛsɔ́kɛmɛvɔ́ sá ná wɛ ɔ́ sín jǒ ɔ́ bǐ: jǒ e ɖo xomɛnú lɛ́ɛ wú é bǐ.\nAyi we lɛ́ɛ kpó jǒ e ɖo yě wú lɛ́ɛ kpó, kpódó jǒ e gbɔn ajaja mɛ é bǐ kpó alǐnnuvínu ɔ́ kpó, bɔ é ná ɖe kpó ayi lɛ́ɛ kpó ɖó kpɔ́.\nVɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná ɖe nǔ énɛ́ lɛ́ɛ ɖo kanlin ɔ́ wú, lě e è ko nɔ bló gbɔn ɖo nyibúsú e è dǒ sá kɔnɖókpɔ́ vɔ́ ná ɔ́ wú gbɔn é, bó ná dó zo ɖo vɔ̌sákpe e jí è nɔ dó vɔ̌ zo ɖe é jí.\nLo ɔ́, nyibúsú ɔ́ sín anyǔ ɔ́ kpó lan tɔn bǐ kpó, kpó ta tɔn kpó, kpó afɔ tɔn lɛ́ɛ kpó, xomɛnú tɔn lɛ́ɛ kpódó mǐ tɔn lɛ́ɛ kpó ɔ́,\nnyibúsú ɔ́ sín nǔ e kpo lɛ́ɛ ɔ́, é ná ɖe sín fí e yě ɖó gɔnu ɖó ɔ́, bó ná zé yi tɛn mímɛ́ e mɛ è nɔ kɔn afín nyi é, bó ná dó zo ɖo nakí myɔ jí. Fínɛ́ wɛ é ná dó zo ɖe.”\nMawu Mavɔmavɔ ɖɔ: “Ényí Izlayɛ́li togun ɔ́ bǐ wɛ má tunwun ǎ, bó gba sɛ́n e Mawu Mavɔmavɔ dó lɛ́ɛ ɖě ɔ́, hwɛ wɛ yě hu; yě tunwun bo bló ǎ, có hwɛ wɛ é nyí bɔ yě hu.\nHwenu e è nǎ wá mɔ nǔ jɛ wú ɖɔ togun ɔ́ hu hwɛ ɔ́, agun ɔ́ ná ná nyibúsú wínnyáwínnyá ɖokpó, bɔ è nǎ dó sá hwɛsɔ́kɛmɛvɔ́ ná; è nǎ zé nyibúsú ɔ́ wá goxɔ e mɛ Mawu nɔ́ kpé yě ɖe ɔ́ sín alihɛ́nnu.\nTomɛxó Izlayɛ́li tɔn lɛ́ɛ ná zé alɔ yětɔn ɖó nyibúsú ɔ́ ta, bɔ è nǎ gbo gbe e ɖo Mawu Mavɔmavɔ nukɔn.\nVɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɖaxó ɔ́ ná hɛn nyibúsú ɔ́ sín hun ɖě wá goxɔ ɔ́ mɛ.\nÉ ná sɔ́ alɔví tɔn dó hun ɔ́ mɛ, bó ná mi azɔn tɛ́nwe dó xɔmɛgbovɔ ɔ́ wú, ɖo Mawu Mavɔmavɔ nukɔn.\nÉ ná sá hun ɔ́ ɖě dó vɔ̌sákpe e ɖo Mawu Mavɔmavɔ nukɔn, ɖo goxɔ ɔ́ mɛ fínɛ́ ɔ́ sín zo lɛ́ɛ wú. Énɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, é ná tɔ́n, bó ná kɔn hun e kpo ɔ́ bǐ nyi vɔ̌sákpe e jí è nɔ dó vɔ lɛ́ɛ zo ɖe, bɔ é ɖo goxɔ ɔ́ nukɔn ɔ́ sín dodó wú.\nÉ ná ɖe nyibúsú ɔ́ sín jǒ lɛ́ɛ bǐ, bó ná dó zo ɖo vɔ̌sákpe ɔ́ jí.\nLě e é ná wa nyibúsú e é sɔ́ dó sá hwɛsɔ́kɛmɛvɔ́ nú é ɖésúnɔ ɔ́ sín nǔ gbɔn ɔ́ wɛ é ná wa nyibúsú énɛ́ sín nǔ gbɔn. Nú é bló lě e è nɔ bló gbɔn bó nɔ́ xwlé vɔ̌sánú mì ɔ́, bó sá vɔ̌ e nɔ́ súnsún hwɛ sín kɔ nú mɛ ɔ́ nú yě ɔ́ gbɔn mɔ̌ ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ ná sɔ́ hwɛ e yě hu lɛ́ɛ kɛ yě.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, é ná ɖe nyibúsú ɔ́ sín fí e yě ɖǒ gɔnu ɖó ɔ́, bó ná dó zo lě e é dó nyibúsú e é dó sá hwɛsɔ́kɛmɛvɔ́ nú é ɖésúnɔ ɔ́ zo gbɔn ɔ́. Hwɛsɔ́kɛmɛ vɔ́ e è nǎ nɔ́ sá dó togun ɔ́ tamɛ é wɛ.”\nMawu Mavɔmavɔ ɖɔ: “Ényí togun ɔ́ sín gǎn lɛ́ɛ ɖě má tunwun ǎ, bó gba sɛ́n e Mawu Mavɔmavɔ, Mawu tɔn dó lɛ́ɛ ɖě, bó dó hu hwɛ ɔ́,\nnú é wá mɔ nǔ jɛ hwɛ e é hu ɔ́ wú ɔ́, é ná zé gbɔ̌sú e má ɖó blɔ̌ ɖěbǔ ǎ é dó sá vɔ̌ ná.\nÉ ná sɔ́ alɔ ɖó kanlin ɔ́ ta, bó ná gbo gbe e ɖo fí e è nɔ gbo gbe kanlin e è nɔ dó sá vɔ̌ e è nɔ dó zo lɛ́ɛ ɖe é, ɖo Mawu Mavɔmavɔ nukɔn, bónú Mawu Mavɔmavɔ ná sɔ́ hwɛ e é hu ɔ́ kɛ ɛ.\nVɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná sɔ́ alɔví tɔn dó kanlin ɔ́ sín hun mɛ, bó ná sá ɖě dó vɔ̌sákpe e jí è nɔ dó vɔ̌ lɛ́ɛ zo ɖe ɔ́ sín zo lɛ́ɛ wú, bó ná kɔn hun e kpo ɔ́ nyi vɔ̌sákpe ɔ́ sín dodó wú.\nÉ ná dó kanlin jó ɔ́ bǐ zo ɖo vɔ̌sákpe ɔ́ jí, lě e è nɔ dó kanlin e è nɔ dó sá kɔnɖókpɔ́ vɔ́ ná ɔ́ sín jǒ zo gbɔn é. Nú vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ bló lě e è nɔ bló gbɔn bó nɔ́ xwlé vɔ̌sánú mì ɔ́, bó sá vɔ̌ e nɔ́ súnsún hwɛ sín kɔ nú mɛ ɔ́ gbɔn mɔ̌ ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ ná sɔ́ hwɛ e é hu lɛ́ɛ kɛ ɛ.”\nMawu Mavɔmavɔ ɖɔ: “Ényí toví ɖé má tunwun ǎ, bó gba sɛ́n e Mawu Mavɔmavɔ dó lɛ́ɛ ɖě, bó dó hu hwɛ ɔ́,\nnú é wá mɔ nǔ jɛ hwɛ e é hu ɔ́ wú ɔ́, é ná ná gbɔ̌ asi e ma ɖó blɔ̌ ɖěbǔ ǎ é ɖokpó, bó ná dó sá vɔ̌ ná dó hwɛ e é hu ɔ́ tamɛ.\nÉ ná sɔ́ alɔ ɖó kanlin ɔ́ ta, bó ná gbo gbe e ɖo fí e è nɔ gbo gbe kanlin e è nɔ dó sá vɔ̌ e è nɔ dó zo lɛ́ɛ ɖe é.\nVɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná zé alɔví tɔn dó kanlin ɔ́ sín hun mɛ, bó ná sá dó vɔ̌sákpe e jí è nɔ dó vɔ̌ lɛ́ɛ zo ɖe ɔ́ sín zo lɛ́ɛ wú, bó ná kɔn hun e kpo ɔ́ bǐ nyi vɔ̌sákpe ɔ́ sín dodó wú.\nVɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná ɖe kanlin ɔ́ sín jǒ lɛ́ɛ bǐ, lě e è nɔ ɖe kanlin e è dǒ sá kɔnɖókpɔ́ vɔ́ lɛ́ɛ sín jǒ gbɔn é, bó ná dó zo ɖo vɔ̌sákpe ɔ́ jí, bɔ wǎn tɔn nɔ́ yi Mawu Mavɔmavɔ gɔ́n, bó nɔ́ nyɔ́ se n'i. Nú vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ bló lě e è nɔ bló gbɔn, bó nɔ́ xwlé vɔ̌sánú mì ɔ́, bó sá vɔ̌ e nɔ́ súnsún hwɛ sín kɔ nú mɛ ɔ́ gbɔn mɔ̌ ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ ná sɔ́ hwɛ e é hu lɛ́ɛ kɛ ɛ.\n“Nú é ká nyí lɛ̌ngbɔ́ ná dó sá hwɛsɔ́kɛmɛvɔ́ ɔ́ ná wɛ é ɖe hǔn, é ní nyí lɛ̌ngbɔ́ asi e ma ɖó blɔ̌ ɖěbǔ ǎ é.\nÉ ná sɔ́ alɔ ɖó kanlin ɔ́ ta, bó ná gbo gbe e, ɖo fí e è nɔ gbo gbe kanlin e è nɔ dó sá vɔ̌ e è nɔ dó zo lɛ́ɛ ɖe é.\nÉ ná ɖe kanlin ɔ́ sín jǒ lɛ́ɛ bǐ lě e è nɔ ɖe kanlin e è nɔ dó sá kɔnɖókpɔ́ vɔ́ ná ɔ́ sín jǒ gbɔn é, bó ná dó zo ɖo vɔ̌sákpe ɔ́ jí, ɖo vɔ̌ ɖě lɛ́ɛ e dó zo wɛ è ɖe lɛ́ɛ jí, bɔ é ná nyí vɔ̌ e è nɔ dó zo ɖo Mawu Mavɔmavɔ nukɔn é. Nú vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ bló lě e è nɔ bló gbɔn, bó nɔ́ xwlé vɔ̌sánú mì ɔ́, bó sá vɔ̌ e nɔ́ súnsún hwɛ sín kɔ nú mɛ ɔ́ gbɔn mɔ̌ ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ ná sɔ́ hwɛ e é hu lɛ́ɛ kɛ ɛ.”