La Bible en Fongbe - Exode 10 | BéninLangues, les langues Béninoises au clic\nLa Bible en Fongbe - Exode 10\nRetrouvez les versets en fongbe du chapitre Exode 10\nExode 10 - Tíntɔ́n 10\nMawu Mavɔmavɔ ɖɔ nú Mɔyízi ɖɔ: “Yi axɔ́sú ɔ́ gɔ́n. Nyɛ wɛ zɔ́n bɔ é kpó gǎn hɔn-yitɔ́ tɔn lɛ́ɛ kpó ɖo tó tlí wɛ, bónú má jlɛ́ nǔdábaɖa énɛ́ lɛ́ɛ ɖo tɛ́ntin yětɔn.\nÉnɛ́ ɔ́, a nǎ sixú ɖɔ lě e un wa Ejípunu lɛ́ɛ sín nǔ gbɔn ɔ́ kpódó nǔdábaɖa e un jlɛ́ ɖo tɛ́ntin yětɔn lɛ́ɛ kpó sín xó nú vǐ towe lɛ́ɛ kpó vǐvú towe lɛ́ɛ kpó. Énɛ́ ɔ́, mi ná tunwun ɖɔ nyɛ wɛ nyí Mawu Mavɔmavɔ.”\nMɔyízi kpó Aalɔ́ɔn kpó yi axɔ́sú ɔ́ gɔ́n, bó ɖɔ n'i ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ, Mawu Eblée lɛ́ɛ tɔn ɔ́ ɖɔ: ‘Káká jɛ hwetɛ́nu wɛ a nǎ gbɛ́ hwiɖée zé hwe ɖo nukɔn ce dó? Jǒ togun ce dó bónú é ní yi sɛn mì.\nÉnyí a gbɛ̌ ɖɔ émí kún ná jó togun ce dó bɔ é ná yi ó ɔ́, é jɛ sɔ ɔ́, un ná dɔn wɛn lɛ́ɛ byɔ́ to towe mɛ.\nYě ná kpé ayǐkúngban ɔ́ bǐ jí, bɔ è sɔ́ ná sixú mɔ ayǐkúngban ǎ; yě ná ɖu nǔ e kpo bɔ kɛ́njí má hɛn gblé ǎ lɛ́ɛ bǐ; yě ná ɖu atín e ɖo wǔwú wɛ ɖo gle mitɔn mɛ lɛ́ɛ bǐ.


Nɔ Dó Wusyɛn Lanmɛ nú Mɛ Jehovah Ðɔhun | Nùkplɔnkplɔn Tɔn\n‘Mi nú mǐ na kpa Mawu . . . e nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ, ɖò wuvɛ̌ e mǐ nɔ mɔ lɛ bǐ mɛ é.’—2 KƆ. 1:3, 4.\nHAN LƐ: 7, 3\nNɛ̌ Jehovah ka ko xlɛ́ ɖɔ emi nyí Mawu e nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ é ɖé gbɔn?\nNɛ̌ Jezu ɖesu ka xlɛ́ ɖɔ emi nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ gbɔn?\nNɛ̌ mɛsɛ́dó lɛ ka dó wusyɛn lanmɛ nú nɔví yetɔn lɛ gbɔn?\n1. Wusyɛn tɛ Jehovah ka dó lanmɛ nú mɛ ɖò gǔfínfɔ́n Edɛni mɛ tɔn hwenu?\nSÍN hwenu e gbɛtɔ́ lɛ huzu hwɛhutɔ́ é ɔ, Jehovah xlɛ́ ɖɔ emi nyí Mawu e nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ é. Tlolo ɖò gǔfínfɔ́n Edɛni mɛ tɔn gudo ɔ, é wà nùɖé dó na hwɛjijɔ kúnkan Adamu tɔn sɔgudo tɔn lɛ ɖɔ ye ni kpankɔ́n. Nukúnɖiɖo lɛ́ ɖè nú gbɛtɔ́ lɛ. Enyi gbɛtɔ́ lɛ mɔ nǔ jɛ nǔɖɔɖ’ayǐ sín akpá e è wlan dó Bǐbɛ̌mɛ 3:15 mɛ é mɛ tlolo ɔ, é na na nukúnɖiɖo ye ɖɔ è na wá sú kún dó nú “dan xóxó” e nyí Satáan Awovi é kpo nǔwiwa tɔn nyanya lɛ kpo.—Nǔɖe. 12:9; 1 Jaan 3:8.\nJEHOVAH DÓ WUSYƐN LANMƐ NÚ MƐSƐNTƆ́ TƆN HWEXÓNU TƆN LƐ\n2. Nɛ̌ Jehovah ka dó wusyɛn lanmɛ nú Nɔwée gbɔn?\n2 Mɛsɛntɔ́ Jehovah tɔn Nɔwée nɔ gbɛ̀ ɖò mɛ e ma nɔ ɖó sísí nú Mawu ǎ lɛ é tɛntin, bɔ é kpo xwédo tɔn kpo kɛɖɛ wɛ nyí mɛ e nɔ sɛ̀n Jehovah é. Dakaxixo kpo nùblibliwiwa kpo e gbakpé, bo lɛlɛ̌ dó ye é sixu zɔ́n bɔ awakanmɛ kú Nɔwée. (Bǐb. 6:4, 5, 11; Ju. 6) Amɔ̌, Jehovah ɖɔ xó ɖé n’i b’ɛ mɔ wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ e sín hudo é ɖó, bo na kpó ɖò gǎn dó wɛ, bo na “yì xá Mawu” é. (Bǐb. 6:9) Jehovah ɖɔ nú Nɔwée ɖɔ emi na vɔ gbɛ̀ nyanya enɛ, lobo lɛ́ ɖɔ nǔ e é ɖó na wà bonu xwédo tɔn na gán é n’i. (Bǐb. 6:13-18) Jehovah xlɛ́ Nɔwée ɖɔ emi nyí Mawu e nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ é.\n3. Wusyɛn tɛ è ka dó lanmɛ nú Jozuwée? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n3 Nukɔnmɛ ɔ, è zɔ́n azɔ̌ dó xɛsi ɖé Jozuwée, ɖɔ é ni kplá togun Mawu tɔn sɔ́ yì Akpádídó Yikúngban ɔ jí. Enɛ byɔ ɖɔ é ni ɖu ɖò ahwangɔnu hlɔnhlɔnnɔ akɔta lɛ tɔn ɖěɖee ɖò ayǐ ɔ jí lɛ é jí. Jozuwée ɖó hwɛjijɔ gègě, bo na dó ɖi xɛsi. Jehovah tuùn mɔ̌ wɛ zɔ́n bɔ é ɖɔ nú Mɔyizi ɖɔ é ni vɔ́ jiɖiɖe na Jozuwée. Mawu ɖɔ: “Ðɔ xó e a ɖó ɔ nú Jozuwée, bo dó wusyɛn lanmɛ n’i, bo na ɛ akɔnkpinkpan, ɖó é wɛ ɖò togun ɔ nukɔn na nɔ wɛ, bɔ ye na dó asá Judɛ́ɛn tɔ̀ ɔ, bɔ é na yí tò e a na mɔ sɛ́dó ɔ nú ye, bɔ é na nyí yetɔn.” (Sɛ́n. 3:28) Cobonu Jozuwée na jɛ azɔ̌ jí ɔ, Jehovah dó wusyɛn lanmɛ n’i, bo ɖɔ: ‘Un ɖɔ nú we ɖɔ hwi ni kpan akɔ́n bo dó gǎn, ma wɔn ó. Ma ɖi xɛsi ó, ma lɔn nú awakanmɛ ni kú we ó, ɖó nyɛ Jehovah, Mawu towe ɔ, un ɖò kpɔ́ xá we ɖò fí e a na gbɔn lɛ bǐ.’ (Joz. 1:1, 9) Wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ e vɔ́ jiɖe na mɛ é tɛ ɖíe!\n4, 5. (a) Wusyɛn tɛ Jehovah ka dó lanmɛ nú togun tɔn hwexónu tɔn ɔ? (b) Nɛ̌ Jehovah ka dó wusyɛn lanmɛ nú Vǐ tɔn gbɔn?\n4 É nyí mɛ ɖokpo ɖokpo kpowun wɛ Jehovah nɔ dó wusyɛn lanmɛ na ǎ, loɔ, é nɔ lɛ́ ɖɔ xó wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ tɔn lɛ nú togun tɔn blebu. Xógbe nǔɖɔɖ’ayǐ tɔn elɔ e Jehovah dó é na ko dó gbɔ nú Jwifu e ɖò kannumɔgbenu ɖò Babilɔnu lɛ é, é ɖɔ: “Ma ɖi xɛsi ó, ɖó un ɖò kpɔ́ xá we. Ma ɖò nukún dó gbɛmɛ kpɔ́n wɛ ó, ɖó nyì wɛ nyí Mawu towe. Un na na akɔnkpinkpan we; un na gɔ́ alɔ nú we; un ɖò xɛ nya ɖò jǐ we wɛ kpodo aɖisi lɔ ce, ɖuɖeji lɔ ɔ kpo.” (Eza. 41:10) Klisanwun nukɔntɔn lɛ ɖó jiɖiɖe ɖokpo ɔ, mɔ̌ jɛn é nyí nú togun Mawu tɔn égbé tɔn.—Xà 2 Kɔlɛntinu lɛ 1:3, 4.\n5 Jezu ɖesunɔ mɔ wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ sín Tɔ́ tɔn gɔ́n. Ðò baptɛm tɔn hwenu ɔ, é sè gbè ɖé gosin jixwé ɖɔ: “Vǐ ce vívɛ́ná wɛ mɛ elɔ nyí; xomɛ nɔ hun mì dó wutu tɔn tlala.” (Mat. 3:17) Kpɔ́n lee xógbe enɛ lɛ na ko na hlɔnhlɔn Jezu ɖò sinsɛnzɔ́ tɔn ayikúngban jí tɔn ɔ mɛ sɔ́ é!\nJEZU DÓ WUSYƐN LANMƐ NÚ MƐ\n6. Nɛ̌ lǒ e kúnkplá sikágankwɛ lɛ é ka dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ gbɔn?\n6 Jezu xwedó kpɔ́ndéwú Tɔ́ tɔn tɔn. Ðò lǒ e é dó dó sikágankwɛ lɛ wu, hwenu e é ɖò nǔɖɔɖ’ayǐ tɔn e kúnkplá gbɛ̀ elɔ sín vivɔnu é ɖɔ wɛ é mɛ ɔ, é dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖɔ è ni nɔ gbeji. Gǎn ɔ zán xógbe elɔ lɛ dó wlí yɛ̌yi nú mɛsɛntɔ́ tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ ɖokpo ɖokpo: “A wà nǔ ɖó ganji; mɛsɛntɔ́ ɖagbe gbejinɔtɔ́ wɛ nú we. Un sɔ́ we ɖó nǔ kpɛɖé nu, bɔ a bló ɖó ganji; dìn ɔ, un na sɔ́ we ɖó nǔ gègě nu. Enɛ ɔ wu ɔ, bo wá j’awǎ xá mì.” (Mat. 25:21, 23) Kpɔ́n lee enɛ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖɔ è ni kpó ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ kpo gbejininɔ kpo sɔ́ é!\n7. Wusyɛn tɛ Jezu ka dó lanmɛ nú mɛsɛ́dó tɔn lɛ? Wusyɛn tɛ é ka dó lanmɛ nú Piyɛ́ɛ ɖó vo?\n7 Hwɛhwɛ ɔ, mɛsɛ́dó Jezu tɔn lɛ nɔ dɔn nǔ dó mɛ e na nyí nǔɖaxó ɖò ye tɛntin é wu, amɔ̌, Jezu ka nɔ ɖó suúlu, bo nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú ye ɖɔ ye ni sɔ́ yeɖée hwe, bo huzu mɛsɛntɔ́, é ni ma nyí gǎn ó. (Luk. 22:24-26) Azɔn gègě wɛ Piyɛ́ɛ flú Jezu. (Mat. 16:21-23; 26:31-35, 75) Jezu ka gbɛ́ Piyɛ́ɛ ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, é dó wusyɛn lanmɛ n’i, bo tlɛ lɛ́ zɔ́n azɔ̌ ɛ ɖɔ é ni dó wusyɛn lanmɛ nú nɔví tɔn lɛ.—Jaan 21:16.\nWUSYƐN E È DÓ LANMƐ NÚ MƐ ÐÒ HWEXÓNU LƐ É\n8. Nɛ̌ Ezekiyasi ka dó wusyɛn lanmɛ nú ahwangán lɛ kpo togun Judáa tɔn kpo gbɔn?\n8 Cobonu Vǐ Jehovah tɔn tlɛ na wá ayikúngban jí, lobo na sɔ́ kpɔ́ndéwú maɖóblɔ̌ ɖé ɖ’ayǐ dó lee è na dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ gbɔn é wu ɔ, mɛsɛntɔ́ Jehovah tɔn lɛ tuùn ɖɔ è ɖó na dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ. Hwenu e Asilíinu lɛ gblɔ́n adǎn nú Ezekiyasi é ɔ, é kplé ahwangán lɛ kpo togun Judáa tɔn kpo, bo dó wusyɛn lanmɛ nú ye. “Xó enɛ e Judáa xɔsu Ezekiyasi ɖɔ ɔ dó wusyɛn lanmɛ nú togun ɔ.”—Xà 2 Tan 32:6-8.\n9. Etɛ wema Jɔbu tɔn ka kplɔ́n mǐ dó wusyɛn didó lanmɛ nú mɛ wu?\n9 Jɔbu ɖò hudo gbɔdónúmɛ tɔn mɛ cobo ka kplɔ́n nùɖé “gbɔdónúmɛtɔ́” tɔn atɔn “e nɔ dó akpɔ̀ nú mɛ” é dó wusyɛn didó lanmɛ nú mɛ wu. É ɖɔ nú ye ɖɔ enyi emi ɖò tɛn yetɔn mɛ wɛ ɔ, emi ‘na ko ɖɔ xó dó dó wusyɛn lanmɛ nú ye, emi na ɖò xó ɖɔ nú ye wɛ kaka, bɔ wuvɛ̌ e mɔ wɛ ye ɖè ɔ na ɖekpo.’ (Jɔb. 16:1-5) Nukɔnmɛ ɔ, Elihu kpo Jehovah ɖesunɔ kpo dó wusyɛn lanmɛ nú Jɔbu.—Jɔb. 33:24, 25; 36:1, 11; 42:7, 10.\n10, 11. (a) Etɛwu vǐ nyɔnu Jɛfutée tɔn ka ɖó hudo wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ tɔn? (b) Mɛ̌ mɛ̌ e ka jɛxa wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ mɔhun ɖò égbé?\n10 Vǐ nyɔnu Jɛfutée tɔn nyí mɛ ɖevo e ɖó hudo wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ tɔn ɖò hwexónu é. Cobonu Hwɛɖɔtɔ́ Jɛfutée na yì fun ahwan xá Amumɔ́ɔ ví lɛ ɔ, é d’akpá ɖɔ enyi Jehovah na emi ɖuɖeji ɔ, mɛ nukɔntɔn e na tɔ́n wá kpé emi ɖò ahwan ɔ gudo é ɔ, emi na zé è jó, bɔ é na wà sinsɛnzɔ́ nú Jehovah ɖò fí mímɛ́ ɔ. Nǔ e jɛ é wɛ nyí ɖɔ vǐ nyɔnu tɔn e nyí vǐɖokponɔ tɔn é wɛ wá kpé è bo na jɛ ɖuɖeji sín awǎ ɔ xá ɛ. Ayi Jɛfutée tɔn gbado. Amɔ̌, é ɖè akpá tɔn, bo sɛ́ vǐ nyɔnu tɔn e ɖò alɔji é dó Silóo, bonu é na yì wà sinsɛnzɔ́ ɖò Goxɔ ɔ mɛ nú gbɛhwenu tɔn e kpò é bǐ.—Hwɛ. 11:30-35.\n11 É ɖò mɔ̌ có, é vɛwǔ nú Jɛfutée tawun, é sixu ko lɛ́ vɛwǔ nú vǐ nyɔnu tɔn e ɖò gbesisɔmɛ bo na wà nǔ sɔgbe xá gbeta e kɔn tɔ́ tɔn wá é é hugǎn. (Hwɛ. 11:36, 37) É jó acɛ e é ɖó bo na wlí alɔ, jì vǐ, lobo bló bɔ nyikɔ xwédo ɔ tɔn kpo gǔ xwédo ɔ tɔn kpo na kpó ɖò te é dó. Enɛ wu ɔ, é ɖó hudo gbɔdónúmɛ kpo wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ kpo tɔn tawun. Tan Biblu tɔn ɔ ɖɔ: ‘È ɖó walɔ enɛ ɔ ayǐ ɖò Izlayɛli. Bɔ xwewu xwewu tɛgbɛ ɔ, Izlayɛli nyɔnu lɛ nɔ yì kpa vǐ nyɔnu Jɛfutée, Galadinu ɔ tɔn xɔ azǎn ɛnɛ.’ (Hwɛ. 11:39, 40) É jɛxa ɖɔ è ni kpa Klisanwun ɖěɖee ma wlí alɔ ǎ, bo nɔ zán tlɛnmɛninɔ yetɔn dó sɔ́ ayi ɖó “Aklunɔ sín nǔ lɛ” jí hugǎn é, bo lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú ye à cé?—1 Kɔ. 7:32-35.\nMƐSƐ́DÓ LƐ DÓ WUSYƐN LANMƐ NÚ NƆVÍ YETƆN LƐ\n12, 13. Nɛ̌ Piyɛ́ɛ ka ‘dó wusyɛn lanmɛ nú nɔví tɔn lɛ’ gbɔn?\n12 Ðò zǎn e jɛ nukɔn nú kú Jezu tɔn é mɛ ɔ, é ɖɔ nú mɛsɛ́dó Piyɛ́ɛ ɖɔ: “Sinmɔ́ɔ! Sinmɔ́ɔ! Ðǒtó; Satáan byɔ mi, bo na fún mi lee è nɔ fún jinukún gbɔn é. Loɔ, un savo nú Mawu ɖó ta towe mɛ, bonu nùɖiɖi ma wá hwedo we ó. Hwenu e a ka na lɛkɔ wá gɔ̌n ce ɔ, dǒ wusyɛn lanmɛ nú nɔví towe lɛ.”—Luk. 22:31, 32.\nWema-sɛ́dó-mɛ mɛsɛ́dó lɛ tɔn dó wusyɛn lanmɛ nú agun lɛ tawun ɖò xwè kanweko nukɔntɔn lɛ mɛ, ye lɛ́ kpó ɖò mǐ lɔ hɛn lidǒ wɛ kaka jɛ égbé (Kpɔ́n akpáxwé 12-17)\n13 Piyɛ́ɛ xlɛ́ ɖɔ emi nyí sósyɛn ɖé ɖò agun Klisanwun tɔn nukɔntɔn ɔ mɛ. (Ga. 2:9) É dó wusyɛn lanmɛ nú nɔví tɔn lɛ gbɔn akɔnkpinkpan tɔn sín kpɔ́ndéwú gblamɛ ɖò Pantekotu hwenu, bo lɛ́ wà mɔ̌ ɖò enɛ ɔ gudo. Ðò hwenu e sinsɛnzɔ́ e é wà nú xwè gègě é xwè fifo gbé é ɔ, é wlan nǔ sɛ́dó Klisanwun hàtɔ́ tɔn lɛ. É tinmɛ nǔ e wu wɛ é bo ɖɔ: “Un wlan wema kpɛví elɔ sɛ́dó mi, bo dó na akɔnkpinkpan mi, bo na dó na ganjɛwu mi ɖɔ fɛ́nú Mawu tɔn titewungbe ɔ nɛ. Mi bo syɛnlǐn ɖ’emɛ.” (1 Pi. 5:12) Xó e Mawu sɔ́ d’ayi mɛ nú Piyɛ́ɛ, bɔ é wlan sɛ́dó nɔví lɛ é nyí jɔtɛn wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ tɔn ɖé ɖò xwè lɛ gblamɛ, bo lɛ́ nyí kaka jɛ égbé. Mǐ ɖó hudo wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ enɛ tɔn tawun ɖò égbé dìn e mǐ ɖò te kpɔ́n akpá Jehovah tɔn lɛ sín jijɛnu é!—2 Pi. 3:13.\n14, 15. Nɛ̌ xó e Mawu sɔ́ d’ayi mɛ nú mɛsɛ́dó Jaan, bɔ é wlan lɛ é ka nyí jɔtɛn wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ tɔn ɖé nú Klisanwun lɛ ɖò xwè kanweko lɛ vlamɛ gbɔn?\n14 Mɛsɛ́dó Jaan ɖesu nyí sósyɛn ɖé ɖò agun Klisanwun tɔn nukɔntɔn ɔ mɛ. Wɛnɖagbe sín tan akpàkpà sɔ́ mɛ tɔn e é kpi dó sinsɛnzɔ́ Jezu tɔn wu é nyí jɔtɛn wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ tɔn ɖé nú Klisanwun lɛ, ɖò xwè kanweko e wá yì lɛ é vlamɛ, bo lɛ́ nyí mɔ̌ kaka jɛ égbé. Wɛnɖagbe-Wema tɔn kɛɖɛ mɛ wɛ xó e Jezu ɖɔ, bo ɖɔ wanyiyi wɛ nyí wuntun e na zɔ́n bɔ è na tuùn ahwanvu emitɔn nugbǒ lɛ é ɖè.—Xà Jaan 13:34, 35.\n15 Nǔ xɔ akwɛ nugbǒ ɔ tɔn ɖevo lɛ lɛ́ ɖò wema-sɛ́dó-mɛ Jaan tɔn atɔn lɛ mɛ. Enyi hwɛhuhu huzu agban bo ɖò kpinkpɛn mǐ wɛ, bonu mǐ xà ɖɔ “Jezu sín hun nɔ lɛ̀ mǐ wé sín hwɛ mǐtɔn lɛ bǐ mɛ” ɔ, agbɔ̌n mǐtɔn nɔ jɛ dò à cé? (1 Jaan 1:7) Enyi ayi mǐtɔn kpó ɖò hwɛ dó mǐ wɛ bonu mǐ xà ɖɔ “Mawu hugǎn ayi mǐtɔn” ɔ, ayi mǐtɔn nɔ j’ayǐ bɔ ɖasin nùsumɛnukúnmɛ tɔn nɔ wá nukún mǐtɔn lɛ jí à cé? (1 Jaan 3:20) Jaan kɛɖɛ wɛ wlan ɖɔ “Mawu ɔ, wanyiyi wɛ é nyí.” (1 Jaan 4:8, 16) Ðò wema-sɛ́dó-mɛ tɔn wegɔ ɔ kpo atɔngɔ ɔ kpo mɛ ɔ, é kpa Klisanwun e nɔ ɖò “gbɛ̀ zán wɛ ɖò nugbǒ mɛ” lɛ é.—2 Jaan 4; 3 Jaan 3, 4.\n16, 17. Wusyɛn tɛ mɛsɛ́dó Pɔlu ka dó lanmɛ nú Klisanwun nukɔntɔn lɛ?\n16 Ðò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ ɔ, mɛsɛ́dó e nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú nɔví lɛ tawun é wɛ na ko nyí mɛsɛ́dó Pɔlu. É cí ɖɔ è ɖó agun Klisanwun tɔn ayǐ, bɔ é ma lín ǎ é ɔ, gègě mɛsɛ́dó lɛ tɔn nɔ nɔ Jeluzalɛmu, finɛ wɛ nyí fí e hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ nɔ nɔ é. (Mɛ. 8:14; 15:2) Klisanwun e ɖò Judée lɛ é jla wɛn e kúnkplá Klisu é mɛ ɖěɖee é sín sinsɛn Jwifu lɛ tɔn wu, bɔ ye ɖi nǔ ɖɔ Mawu ɖokpo wɛ tíìn é. Gbigbɔ mímɛ́ ka sɛ́ mɛsɛ́dó Pɔlu dó ɖɔ é ni yì jla wɛn ɔ mɛ e ma nyí Jwifu ǎ, bo ɖò Glɛki kpo Hlɔma kpo, bo nɔ sɛ̀n nǔmɛsɛn vovo lɛ é é.—Ga. 2:7-9; 1 Tim. 2:7.\n17 Pɔlu gbɔn fí ɖěɖee lín tawun ɖò fí e mǐ nɔ ylɔ ɖɔ Turquie ɖò égbé é é, bo lɛ́ yì Glɛki kpo Italíi kpo, bo ɖó agun Klisanwun tɔn lɛ ayǐ ɖò mɛ e ma nyí Jwifu ǎ lɛ é tɛntin. Mɛ enɛ lɛ e huzu Klisanwun yɔyɔ̌ lɛ é ɔ, ‘tò yetɔn mɛ nu lɛ doya nú ye,’ bɔ ye ɖó hudo wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ tɔn. (1 Tɛ. 2:14) Ðò xwè 50 H.M. tɔn mɔ̌ ɔ, Pɔlu wlan wema sɛ́dó agun Tɛsaloniki tɔn e è ɖó ayǐ b’ɛ ma lín ǎ é, bo ɖɔ: “Mǐ nɔ dokú nú Mawu tɛgbɛ dó mi bǐ tamɛ, bo nɔ flín mi hwebǐnu ɖò ɖɛ mǐtɔn lɛ mɛ. Nugbǒ ɔ, ɖò Mawu Tɔ́ mǐtɔn nukɔn ɔ, mǐ nɔ flín lee mi zé nùɖiɖi mitɔn dó wà azɔ̌ na sɔ́ é, mǐ nɔ flín lee mi wà wanyiyizɔ́ sɔ́ é; . . . lee mi syɛnlǐn . . . sɔ́ ɔ, mǐ nɔ flín.” (1 Tɛ. 1:2, 3) É lɛ́ byɔ ye ɖɔ ye ni dó wusyɛn lanmɛ nú yeɖée, é ɖɔ: “Mi na akɔnkpinkpan miɖée, bo dó wusyɛn lanmɛ nú miɖée, lee bló gbɔn wɛ mi ko ɖè é.”—1 Tɛ. 5:11.\nHAGBƐ̌ ALIXLƐ́MƐTƆ́ Ɔ NƆ DÓ WUSYƐN LANMƐ NÚ MƐ\n18. Nɛ̌ hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn ka dó wusyɛn lanmɛ nú Filipu gbɔn?\n18 Hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn xlɛ́ ɖɔ emi nyí jɔtɛn wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ tɔn ɖé nú mɛ ɖěɖee nyí nukúnkpénuwutɔ́ lɛ é kpo Klisanwun lɛ bǐ kpo. Hwenu e Filipu e nyí wɛnɖagbejlatɔ́ ɖé é ɖò kúnnu ɖè dó Klisu wu wɛ nú Samalíinu lɛ é ɔ, mɛ e ɖò hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ mɛ lɛ é nɔ gudo n’i bǐ mlɛ́mlɛ́. Ye sɛ́ mɛ wè dó ɖò ye mɛ, Piyɛ́ɛ kpo Jaan kpo, bonu ye na xoɖɛ dó nùɖitɔ́ yɔyɔ̌ enɛ lɛ sín takúnmɛ nú ye na mɔ gbigbɔ mímɛ́. (Mɛ. 8:5, 14-17) Ee Filipu ɖesunɔ kpo mɛ ɖěɖee huzu ahwanvu lɛ é kpo mɔ bɔ hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ nɔ gudo nú ye é ɔ, kpɔ́n lee enɛ na ko dó wusyɛn lanmɛ nú ye sɔ́ é!\n19. Ðagbe tɛ wema e hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ sɛ́dó é ka wà nú agun Klisanwun tɔn xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn lɛ?\n19 Nukɔnmɛ ɔ, é byɔ ɖɔ hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ ni wá gbeta ɖé kɔn dó adagbigboxó e kàn Klisanwun e ma nyí Jwifu ǎ lɛ é wu: È na byɔ ɖò ye sí ɖɔ ye ɖó na gbò ada lee Mɔyizi Sɛ́n ɔ byɔ Jwifu lɛ gbɔn é wɛ à, alǒ, è ɖó na wà mɔ̌ ǎ? (Mɛ. 15:1, 2) Ee gbigbɔ mímɛ́ xlɛ́ ali nukúnkpénuwutɔ́ enɛ lɛ, bɔ ye lɛ́ lin tamɛ dó Mawuxówema ɔ jí gudo é ɔ, ye wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ nǔ enɛ kún sɔ́ ɖò dandan ó, bo wlan wema ɖé sɛ́dó agun lɛ dó enɛ takúnmɛ. È sɛ́ afɔsɔ́ɖótetɔ́ hagbɛ̌ alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ tɔn lɛ dó, bɔ ye yì xà wema ɔ nú agun lɛ. Etɛ mɛ é ka tɔ́n kɔ dó? “Ee ye xà wema ɔ, xomɛ hun ye, ɖó xó e ɖò wema ɔ mɛ lɛ na akɔnkpinkpan ye.”—Mɛ. 15:27-32.\n20. (a) Wusyɛn tɛ Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ égbé tɔn ka nɔ dó lanmɛ nú kplékplé nɔví lɛ tɔn mǐtɔn? (b) Nùkanbyɔ tɛ ka na mɔ xósin ɖò xota e bɔ d’ewu é mɛ?\n20 Égbé ɔ, Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú xwédo Betɛli tɔn sín hagbɛ̌ lɛ, mɛ e nɔ wà sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn bunɔ ɖé ɖò wɛnjijlazɔ́ ɔ mɛ lɛ é kpo kplékplé nɔví lɛ tɔn mǐtɔn e mɛ Klisanwun nugbǒ lɛ ɖè é bǐ kpo. Lè e mɔ̌ wiwa hɛn wá ɖò xwè kanweko nukɔntɔn mɛ é ɖokpo ɔ wɛ é nɔ lɛ́ hɛn wá, é wɛ nyí ɖɔ wusyɛn didó lanmɛ nú mɛ ɔ nɔ dɔn xomɛhunhun wá. Gɔ́ na ɔ, ɖò 2015 ɔ, Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ ɖè alɔnuwema Lẹkọ Wá Jehovah De tɔ́n; alɔnuwema enɛ ko nyí jɔtɛn wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ tɔn ɖaxó ɖé nú mɛ gègě gbɔn gbɛ̀ ɔ mɛ. Amɔ̌, mɛ e ɖò tɛn nukúnkpikpe nǔ wu tɔn mɛ lɛ é kɛɖɛ jɛn ka na xwedó kpɔ́ndéwú Jehovah tɔn ɖò wusyɛn didó lanmɛ nú mɛ linu à? Xósin nùkanbyɔ enɛ tɔn ɔ, mǐ na mɔ ɖò xota e bɔ d’ewu é mɛ.


“Nyiɖesunɔ Ðò Yɔdo Ce Kun Wɛ”: Jaguda Xóxó Ðé\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Abua Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bachkir Baoulé Belize Kriol Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitumbuka Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Haoussa Hiligaynon Hindi Hongrie-Gbè Iban Ibo Iloko Indonésie-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Kongo Kwanyama Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mambwé-Lungu Maya Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé (Zimbabwe) Népali Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Romani (Macédoine Tɔn) Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sidama Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Tagalog Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tsonga Tswana Turquie-Gbè Tzotzil Ukraine-Gbè Valencian Vegbe Vietnam-Gbè Waray-Waray Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè Îles Féroé-Gbè\n“Nyiɖesunɔ Ðò Yɔdo Ce Kun Wɛ”\nMɛ e tɔn wɛ é: ÓSCAR SERPAS\nÈ Jì Mì Ðò: 1978\nTò Ce: Salvador\nTan Ce: Dakaxotɔ́ Jaguda Ðé\n“Enyi a jló na kplɔ́n nǔ dó Mawu wu dóo hǔn, ma jó Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ dó ó.” Xó enɛ e un sè é jiwǔ nú mì. Hwenɛnu ɔ, un ko ɖò Biblu kplɔ́n xá Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ wɛ sín hwenu klewun ɖé ɖíe. Amɔ̌, bonu mi na mɔ nukúnnú jɛ nǔ e wu nǔ cí mɔ̌ nú mì é mɛ ɔ, mi nú má kpi tan ce kpɛɖé nú mi.\nÈ jì mì ɖò toxo Salvador tɔn e nɔ nyí Quezaltepeque é mɛ. Vǐ 6gɔ́ ɔ wɛ un nyí ɖò vǐ 15 e tɔ́ ce jì lɛ é mɛ. Mɛjitɔ́ ce lɛ dǒ gǎn bo kplɔ́n mì bonu ma nɔ ɖɔ nǔgbo bo nɔ lɛ́ nyi sɛ́n. Gɔ́ na ɔ, Leonardo kpo Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn ɖevo lɛ kpo nɔ wá kplɔ́n Biblu xá mǐ hweɖelɛnu. Amɔ̌, un kéya nú nǔ e è kplɔ́n mì lɛ é ǎ, bo wá gbeta nyanya lɛ kɔn ɖě jɛ ɖě gudo. Hwenu e un ɖó xwè 14 é ɔ, un jɛ ahan syɛnsyɛn kpo gěe kpo nu jí kpo azɔ̌mɛvígbɛ́ ce lɛ kpo. Ye mɛ ɖokpo ɖokpo jɛ azɔ̌mɛ jó dó jí bo byɔ gbɛ̌ta jaguda lɛ tɔn ɖé mɛ, bɔ nyi lɔ xwedó kpɔ́ndéwú nyanya yetɔn. Mǐ nɔ ɖò ali jí ali jí gbɔn wɛ, bo nɔ ɖò akwɛ byɔ wɛ bo nɔ lɛ́ ɖò ajo ja wɛ bá dó mɔ akwɛ dó wà nǔ nyanya e mǐ nɔ wà lɛ é.\nJaguda gbɛ́ta ɔ wá huzu xwédo ce. Un kúdeji ɖɔ un ɖó na nɔ gbeji nú ye. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, jaguda gbɛ́ta ɔ sín hagbɛ̌ ɖé nu gěe mú gbè ɖokpo bo tɔ́n hun mɛ e ɖò xwé ce kpá é ɖé. Hwenu e ye ɖò hun xò wɛ é ɔ, mɛ e ɖò xwé ce kpá é tɛ́n kpɔ́n bo ɖu ɖò xɔ́ntɔn ce ɔ jí bo ylɔ́ kponɔ lɛ. Xomɛ sin mì kaka bɔ un sɔ́ gan kpinkpɛn ɖé bo dó jɛ mɔ̌to tɔn hánnyá na jí, bonu é ni jó xɔ́ntɔn ce dó. Hwenu e un ɖò mɔ̌to ɔ sín nǔkpɛ́n lɛ gbà wɛ ɖě jɛ ɖě gudo bo lɛ́ ɖò mɔ̌to ɔ hánnyá wɛ é ɔ, é savo nú mì ɖɔ ma ɖó te có un ka ɖótó è ǎ.\nHwenu e un ɖó xwè 18 é ɔ, jaguda gbɛ́ta e mɛ un ɖè é kpé hun xá kponɔ lɛ. Ee un jló na da bɔnbu e è bló ɖò xwégbe é ɖé dó ye é ɔ, é wu d’alɔ mɛ nú mì, un ka tuùn lee é nyí gbɔn tawun é ǎ. Nǔ e un flín kpowun é wɛ nyí ɖɔ un mɔ ɖɔ alɔ ce hánnyá, enɛ gudo ɔ, un ba nyiɖée kpò. Hwenu e un wá fɔ́n ɖò dotóoxwé é ɔ, un mɔ ɖɔ alɔ ce ɖisíxwé tɔn ɔ kún sɔ́ ɖò así ce ó, tó ce ɖisíxwé tɔn ɔ sɔ́ nɔ sè nǔ ǎ, bɔ nukún ce ɖisíxwé tɔn ɔ sɔ́ nɔ mɔ nǔ kaka ɖé ǎ.\nAkpa kpò ɖò wutu ce có, ee un gosin dotóoxwé é ɔ, un lɛkɔ yì jaguda gbɛ́ta ɔ mɛ. É ɖò mɔ̌ có, enɛ gudo zaan ɔ, kponɔ lɛ wlí mì, bo sɔ́ mì dó gankpá mɛ. Finɛ ɔ, kancica e ɖò nyi kpo jaguda gbɛ́ta ɔ kpo tɛntin é lɛ́ syɛn d’eji. Mǐ nɔ wà nǔ ɖó kpɔ́ hwebǐnu, sín zǎnzǎn nǔɖuɖu jí kaka jɛ hwenu e mǐ nɔ yì xɔ é, bo nɔ ɖò azɔ gblegblé e è nɔ ylɔ́ ɖɔ marijuana é nu wɛ.\nHwenu e un ɖò gankpá mɛ é ɔ, Leonardo wá ba mì kpɔ́n. Ee mǐ ɖò xó ɖɔ wɛ é ɔ, é dlɛ́n alɔ dó nǔ e un gbò dó abǎ ce ɖisíxwé tɔn wu é. É kanbyɔ mì ɖɔ: “A ka tuùn tinmɛ nǔ atɔn e a gbò dó abǎ lɛ é tɔn à?” Un yí gbè n’i ɖɔ: “Ganji, xó ɖiɖó xá mɛ, gěe nunu kpo han e è nɔ ylɔ́ ɖɔ rock and roll é kpo wɛ.” Amɔ̌, Leonardo ɖɔ: “Enyi nyɛ na ɖɔ ɔ, dotóoxwé, gankpá mɛ kpo kú kpo wɛ. A ko nɔ dotóoxwé ɔ, bo ɖò gankpá ɔ mɛ dìn. A tuùn nǔ e na bɔ d’ewu é.”\nNǔ e Leonardo ɖɔ é kpaca mì. Hwɛ tɔn ka jɔ. Lee zán gbɛ̀ ce gbɔn wɛ un ɖè é zɔ́n bɔ nyiɖesunɔ ɖò yɔdo ce kun wɛ. Leonardo ɖɔ ɖɔ emi sixu kplɔ́n Biblu xá nyi à jí, bɔ un yí gbè. Nǔ e un kplɔ́n ɖò Biblu mɛ lɛ é sísɛ́ mì bɔ un huzu gbɛzán ce. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Biblu ɖɔ ɖɔ “gbɛ̌ nyanya lɛ ɔ, walɔ ɖagbe e è ɖó ɔ wɛ ye nɔ hɛn gblé.” (1 Kɔlɛntinu lɛ 15:33) Enɛ wu ɔ, nǔ nukɔntɔn e un ɖó na wà lɛ é ɖokpo wɛ nyí xɔ́ntɔn yɔyɔ̌ lɛ zunzun. Enɛ wu wɛ un sɔ́ nɔ yì jaguda gbɛ́ta ɔ sín kplé lɛ ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, un jɛ kplé Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn e ye nɔ bló ɖò gankpá ɔ mɛ lɛ é yì jí. Ðò kplé Kúnnuɖetɔ́ lɛ tɔn jí ɔ, un mɔ gantɔ́ ɖé bɔ é nɔ nyí Andrés, é bló baptɛm ɖò gankpá ɔ mɛ bo huzu Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn. É ɖɔ nú mì ɖɔ nyi ni wá ɖu zǎnzǎn nǔɖuɖu xá emi. Sín hwenɛnu ɔ, marijuana nunu sɔ́ nɔ nyí nǔ nukɔntɔn e un nɔ dó bɛ́ azǎn ɖokpo ɖokpo na é ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, Andrés kpo nyi kpo nɔ ɖɔ xó dó wemafɔ Biblu tɔn ɖé jí zǎnzǎn tɛgbɛ.\nJaguda gbɛ́ta ɔ sín hagbɛ̌ lɛ ɖ’ayi wu tlolo ɖɔ un jɛ huzuhuzu jí. Enɛ zɔ́n bɔ jaguda gbɛ́ta ɔ sín gǎn lɛ ɖokpo ɖɔ emi ɖó na ɖɔ xó nú mì. Ado hu mì. Ðó è nɔ sixu tɔ́n sín jaguda gbɛ́ta ɖé mɛ mɔ̌ ǎ wutu ɔ, hwenu e é na sè nǔ e lin wɛ un ɖè é ɔ, un tuùn nǔ e é na wà nú mì é ǎ. É ɖɔ: “Mǐ mɔ ɖɔ a sɔ́ nɔ wá kplé mǐtɔn lɛ ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, a nɔ yì kplé Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn lɛ. Etɛ lin wɛ a ka ɖè tawun?” Un ɖɔ n’i ɖɔ un jló na kpó ɖò Biblu kplɔ́n wɛ bo na huzu gbɛzán ce. É kpaca mì ɖɔ é ɖɔ nú mì ɖɔ, enyi un ɖexlɛ́ nǔgbo nǔgbo ɖɔ un jló na huzu Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn ɔ, jaguda gbɛ́ta ɔ na ɖó sísí nú nyi. Enɛ gudo ɔ, é ɖɔ: “Enyi a jló na kplɔ́n nǔ dó Mawu wu dóo hǔn, ma jó Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ dó ó. Mǐ na ɖó nukún ɖɔ a na jó nǔnyanyawiwa dó. Alɔ towe ɖíe. Ali ɖagbe ɔ jí wɛ a ɖè. Kúnnuɖetɔ́ lɛ sixu d’alɔ we tawun. Ye kplɔ́n nǔ xá mì ɖò États-Unis, bɔ hɛnnumɔ ce ɖé lɛ nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ. Ado ma hu we ó. Ma lɛkɔ ó.” Ado kpò ɖò huhu mì wɛ, amɔ̌ hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, xomɛ hun mì tawun. Un dókú nú Jehovah Mawu ɖò ayi mɛ. Un cí xɛ e è hun aja na é ɖé ɖɔhun, bo mɔ nukúnnú jɛ xó Jezu tɔn elɔ lɛ mɛ: “Mi na tuùn nǔgbo ɔ, bɔ nǔgbo ɔ na ɖè mi sín kannumɔgbenu.”—Jaan 8:32.\nÉ ɖò mɔ̌ có, xɔ́ntɔn ce xóxó ɖé lɛ xwlé mì gěe bo dó tɛ́n mì kpɔ́n. Nú un na ɖɔ xó jɔ xó ɔ, un jɛ mɛ hweɖelɛnu. Amɔ̌, ee hwenu ɖò yiyi wɛ é ɔ, ɖɛxixo kpodo ayi bǐ kpo d’alɔ mì bɔ un wá ɖu ɖò walɔ ce nyanya lɛ jí.—Ðɛhan 51:12, 13.\nEe un gosin gankpá mɛ gudo é ɔ, mɛ gegě vɛdo ɖɔ un na lɛkɔ yì gbɛzán ce xóxó ɔ kɔn wɛ sín, amɔ̌ un wà mɔ̌ ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, un nɔ lɛkɔ yì gankpá ɔ mɛ hwɛhwɛ bo nɔ má nǔ e un kplɔ́n ɖò Biblu mɛ lɛ é xá gantɔ́ ɖevo lɛ. Wǎgbɔ tɔn ɔ, xɔ́ntɔn ce xóxó lɛ wá kúdeji ɖɔ un ko huzu jujɔ. É blawǔ ɖɔ nǔ kún nyí mɔ̌ nú kɛntɔ́ ce xóxó lɛ ó.\nNyi kpo nɔví sunnu ɖé kpo ɖò kúnnuɖegbé gbè ɖokpo bɔ ajijimɛ kpowun ɔ, jaguda gbɛ́ta e nyí kɛntɔ́ nú jaguda gbɛ́ta e mɛ un nɔ ɖ’ayǐ é sín hagbɛ̌ ɖé lɛ hɛn tú bo lɛlɛ̌ dó mǐ, bo jló na hu mì. Nɔví sunnu ɔ kpankɔ́n bo tinmɛ nú ye kpo sísí kpo ɖɔ un kún sɔ́ nyí hagbɛ̌ jaguda gbɛ́ta ɖé tɔn ó. Táan enɛ mɛ ɔ, un tɛ́n kpɔ́n bo cí xwíi. Ee ye xò mì bo dó sɛ́n nú mì ɖɔ nyi ma sɔ́ wá xá enɛ mɛ ɖě ó gudo é ɔ, ye wɛ tú yetɔn lɛ dó dò bo jó mǐ dó bɔ mǐ yì. Biblu huzu gbɛzán ce tawun. Ð’ayǐ wɛ ɔ, un na ko tɛ́n kpɔ́n bo na ba hlɔn. Amɔ̌ dìn ɔ, un nɔ wà nǔ sɔgbe xá wěɖexámɛ Biblu tɔn e ɖò 1 Tɛsalonikinu lɛ 5:15 mɛ é, é ɖɔ: “Mi cɔ́ miɖée, bonu è wà nǔ nyanya nú mɛɖé hǔn, ni ma sɔ́ nyanya dó sú axɔ na ó; loɔ, mi dó gǎn bo nɔ wà ɖagbe nú miɖée hwebǐnu, bo nɔ wà nú gbɛtɔ́ lɛ bǐ.”\nSín hwenu e un huzu Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn é ɔ, un tɛ́n kpɔ́n bo nɔ ɖɔ nǔgbo. É ka bɔwǔ ǎ. É ɖò mɔ̌ có, alɔdó Jehovah Mawu tɔn, wěɖexámɛ Biblu tɔn lɛ kpo gudo e xɔ́ntɔn ce yɔyɔ̌ lɛ nɔ nú mì é kpo zɔ́n bɔ é kpa mì. Un sɔ́ jló na lɛkɔ yì gbɛzán ce xóxó ɔ kɔn gbeɖé ǎ.—2 Piyɛ́ɛ 2:22.\nGbɛtɔ́ dakaxotɔ́ xomɛsinnɔ heelu wɛ un nyí ɖ’ayǐ. Un kúdeji ɖɔ enyi un ma ko jó dakaxixo gbɛzán enɛ dó wɛ ǎ ɔ, un sɔ́ na kpó ɖò gbɛ̀ ǎ. Nǔ e un kplɔ́n ɖò Biblu mɛ lɛ é huzu gbɛzán ce. Un jó nǔ nyanya e un nɔ wà ɖ’ayǐ lɛ é dó. Un kplɔ́n bo nɔ nɔ fífá mɛ xá kɛntɔ́ ce ɖ’ayǐ tɔn lɛ. (Luki 6:27) Bɔ dìn ɔ, un nɔ ɖu vivǐ xɔ́ntɔn zunzun e nɔ d’alɔ mì bɔ un nɔ sɔnǔ nú jijɔ ɖagbe lɛ é tɔn. (Nǔnywɛxó 13:20) Gbɛzán ce ɖó awǎjijɛ bo lɛ ɖó nu, bɔ un ɖò Mawu e ɖò gbesisɔmɛ bo sɔ́ nǔ nyanya e un wà lɛ é bǐ kɛ mì é sɛn wɛ.—Ezayíi 1:18.\nÐò 2006 ɔ, un yì wemaxɔmɛ mɛkplɔnkplɔn tɔn bǔnɔ ɖé nú Klisanwun tlɛnnɔ wɛnɖagbejlatɔ́ lɛ. Xwè ɖé lɛ gudo ɔ, un wlí alɔ xá asì vívɛ́ ce, bɔ mǐ ɖò vǐ nyɔnu mǐtɔn kplɔ́n wɛ ɖó kpɔ́. Dìn ɔ, un nɔ zán hwenu ce gegě dó kplɔ́n nǔgbododó Biblu tɔn e d’alɔ mì lɛ é mɛ ɖevo lɛ. Un lɛ́ nyí mɛxo agun tɔn ɖò agun ce mɛ, bo nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ d’alɔ mɛ winnyawinnya lɛ bonu ye ni nyi alɔ nú nǔ ɖěɖee un wà nyi dò hwenu e un ɖò bǎ yetɔn mɛ é. Un sɔ́ ɖò yɔdo nyiɖesunɔ tɔn kun wɛ ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, sɔgudo mavɔmavɔ e sín akpá Mawu dó ɖò Biblu mɛ é gbé nya wɛ un ɖè dìn.


Nǔ Linlin Mɛɖée Zízé Jó Tɔn Towe Ni Kpa Susu nú Jehovah Mawu! | Nùkplɔnkplɔn\n“[Ye] ɖò gbesisɔmɛ . . . Mi bo dokú nú Mawu Mavɔmavɔ.”—HWƐ. 5:2.\nHAN LƐ: 150, 10\nETƐWU A KA ÐI NǓ . . .\nɖɔ Jehovah sín xomɛ kún nɔ hun ɖebǔ dó mɛ e nɔ dovɛ̌ nú azɔ̌ Tɔn é wu ó?\nɖɔ sinsɛnzɔ́ gbejininɔ tɔn e wà wɛ gbɛtɔ́ yayǎ lɛ ɖè é xɔ akwɛ nú Jehovah b’ɛ nɔ lɛ́ d’ajɔ ye?\nɖɔ linlin mɛɖée zízé jó tɔn towe xɔ akwɛ nú Jehovah?\n1, 2. (a) Etɛ Elifazi kpo Biludadi kpo ka ɖɔ dó sinsɛnzɔ́ e mǐ nɔ wà nú Mawu é wu? (b) Nɛ̌ Jehovah ka ɖè linlin tɔn xlɛ́ gbɔn?\n“GBƐTƆ́ sixu jɛ alɔ nú Mawu à? Enyi a nyí nǔjlɔjlɔwatɔ́ ɔ, a ni wɛ na tɔ́n ɖ’emɛ nú Nǔbǐwukpétɔ́ ɔ? Nú è ma nɔ mɔ nǔ jɛ dò ɖebǔ ɖɔ dó wǔ we ǎ ɔ, lè tɛ wɛ ɖ’emɛ n’i?” (Jɔb. 22:1-3) A ka ko lin nǔ kpɔ́n dó xósin nùkanbyɔ enɛ lɛ tɔn jí kpɔ́n à? Hwenu e Elifazi Temaninu ɔ kàn nǔ enɛ lɛ byɔ Jɔbu tlolo é ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ Elifazi na ko ɖi ɖɔ eǒ wɛ nyí xósin ɔ. Hagbɛ̌ tɔn Biludadi Cuwaxinu ɔ tlɛ dɔn nǔ ɖɔ é gló gbɛtɔ́ lɛ bɔ ye na nyí hwɛjijɔnɔ ɖò Mawu nukɔn.—Xà Jɔbu 25:4.\n2 Gbɔdónúmɛtɔ́ adingbannɔ enɛ lɛ ɖɔ ɖɔ gǎn e dó wɛ mǐ ɖè bo na sɛ̀n Jehovah kpo gbejininɔ kpo lɛ é kún nɔ hɛn lè ɖebǔ wá n’i ó, ɖɔ mǐ kún xɔ akwɛ hú wǎnvú alǒ wěvú ɖò Mawu sín nukúnmɛ ó. (Jɔb. 4:19; 25:6) Enyi mǐ kpɔ́n tlolo ɔ, mǐ sixu ɖɔ ɖɔ Elifazi kpo Biludadi kpo ɖè linlin mɛɖesɔhwe tɔn xlɛ́. (Jɔb. 22:29) Nú è na ɖɔ ɔ, enyi è nɔ só ɖaxó ɖé ta, alǒ è nɔ jɔmɛhun ɖé mɛ bo kpɔ́n azɔ̌ e wà wɛ gbɛtɔ́ lɛ ɖè é sɛ́dó ɔ, é sixu cí nùmaɖinǔ ɖɔhun. Amɔ̌, nú Jehovah nɔ vovolivwé mɛ dɔ̌n bo kpɔ́n ayikúngban mǐtɔn jí sɛ́dó ɔ, nukún enɛ wɛ é nɔ sɔ́ dó kpɔ́n fún e jɔ dó azɔ̌ Axɔsuɖuto ɔ tɔn mɛ wɛ mǐ ɖè é na à? Jehovah bló bɔ è tuùn linlin tɔn hwenu e é gbɛ́ nǔ nú Elifazi, Biludadi kpo Sofáa kpo, ɖó adingban e ye ɖó é wu é, amɔ̌, xomɛ hun i dó Jɔbu wu bɔ é ylɔ ɛ ɖɔ, “mɛsɛntɔ́ ce.” (Jɔb. 42:7, 8) Hǔn, “gbɛtɔ́ sixu jɛ alɔ nú Mawu” nɛ.\n“NǓ TƐ NA Ɛ WƐ A ÐÈ?”\n3. Etɛ Elihu ka ɖɔ dó gǎn ɖěɖee dó wɛ mǐ ɖè bo na sɛ̀n Jehovah é wu? Etɛ ka nyí tinmɛ tɔn?\n3 Jehovah gbɛ́ nǔ nú Elihu hwenu e é kàn nǔ elɔ byɔ é ǎ: “Enyi a nɔ wà ɖagbe ɔ, nǔ tɛ na [Mawu] wɛ a ɖè? Nǔ tɛ yí ɖò así towe wɛ é ɖè?” (Jɔb. 35:7) Ðiɖɔ wɛ Elihu ɖè ɖɔ gǎn e dó wɛ mǐ ɖè ɖò sinsɛnzɔ́ Mawu tɔn mɛ lɛ é nyí nǔ yayǎ à? Eǒ. Ðiɖɔ wɛ é ɖè ɖɔ Jehovah kún jɛ dò sinsɛn-biblo mǐtɔn tɔn ó. Jehovah ɖó hudo nǔ ɖebǔ tɔn ǎ. Mǐ sixu bló bɔ é na jɛ dɔkun d’eji alǒ ɖó hlɔnhlɔn d’eji ǎ. Loɔ, jijɔ ɖagbe ɖebǔ, nǔwukpikpé ɖebǔ alǒ hlɔnhlɔn ɖebǔ e mǐ ɖó é nyí nùnina ɖé bo gosin Mawu gɔ́n, bɔ é nɔ ɖó ayi lee mǐ nɔ zán gbɔn é wu.\n4. Etɛ wu Jehovah ka nɔ sɔ́ ɖagbe e mǐ nɔ wà nú mɛ ɖevo lɛ é jlɛ́ dó?\n4 Jehovah nɔ kpɔ́n xomɛnyínyɔ́ e è ɖexlɛ́ mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ é cí ɖɔ éɖesu wɛ è ɖexlɛ́ tlɔlɔ ɖɔhun. “Mɛ e nɔ na nǔ wamamɔnɔ ɔ, nǔ wɛ é nya nú Mawu Mavɔmavɔ; Mawu na na ajɔ tɔn ɛ,” wɛ Nùnywɛxó 19:17 ɖɔ. Ðiɖɔ wɛ wemafɔ enɛ ɖè ɖɔ Jehovah nɔ ɖó ayi xomɛnyínyɔ́ núwiwa ɖěɖee è wà dó wamamɔnɔ lɛ tamɛ é wu à? Mǐ ka sixu wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ Gbɛɖotɔ́ ɔ nɔ mɔ ɖɔ emi ɖu axɔ dó gbɛtɔ́ yayǎ ɖěɖee nɔ kú nǔblawu nú mɛ lɛ é, lobo nɔ kpɔ́n ɖagbewiwa mɔhun lɛ dó mɔ nǔ e è nya n’i, bɔ é na wá sɔ́ nyɔna lɛ dó sú axɔ tɔn é à? Ganji, xó e Vǐ Mawu tɔn ɖesunɔ ɖɔ é tlɛ xlɛ́ mɔ̌.—Xà Luki 14:13, 14.\n5. Nùkanbyɔ tɛ lɛ mǐ ka na gbéjé kpɔ́n dìn?\n5 Jehovah byɔ gbeyiɖɔ Ezayíi ɖɔ é ni ɖɔ xó dó nu Emitɔn, bo ɖexlɛ́ ɖɔ enyi gbɛtɔ́ gbejinɔtɔ́ lɛ ɖ’alɔ ɖò blòbló bonu linlin Emitɔn jɛnu mɛ ɔ, é nɔ víví nú Emi tawun. (Eza. 6:8-10) Ezayíi sɔ́ jlǒ dó sɔ ylɔ̌ enɛ. Égbé ɔ, gbɛtɔ́ afatɔ́n mɔkpan ɖò linlin “Nyɛ na yì, sɛ́ mì dó” tɔn ɔ ɖexlɛ́ wɛ, bo nɔ yí gbè nú azɔ̌ syɛnsyɛn e è sɔ́ d’así nú ye ɖò sinsɛnzɔ́ Jehovah tɔn mɛ é. Nǔ ɖò mɔ̌ có, mɛɖé sixu kanbyɔ ɖɔ: ‘Gǎn e dó wɛ un ɖè é ka nɔ sù nukún Mawu tɔn mɛ dóó à? Ðó é nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ b’ɛ yí gbè bɔ un zé nyiɖée jó bo ɖò azɔ̌ wà n’i wɛ wutu ɔ, é na na nǔ ɖebǔ e ɖò dandan é mì, bo na dó wà nǔ sɔgbe xá xó e é ɖɔ é, enyi un na bo tlɛ ɖɔ ɖɔ un na dó gǎn ɖó bǎ lě mɛ ɖò sinsɛnzɔ́ tɔn mɛ ɔ à cé?’ Mǐ ni kpɔ́n lee nǔ e jɛ ɖò Debola kpo Balaaki kpo hwenu e na xósin nú nùkanbyɔ enɛ lɛ gbɔn é.\nXƐSI TÚNTÚN AWAKANMƐ NÚ YE, LOƆ MAWU DÓ WUSYƐN LANMƐ NÚ YE\n6. Vogbingbɔn tɛ ka ɖò Izlayɛli-ví lɛ kpo ahwankpá Yavini tɔn kpo tɛntin?\n6 Axɔsu Kanáa tɔn Yavini ‘kpa acɛ gannaganna’ nú Izlayɛli-ví lɛ nú xwè 20. Xɛsi nɔ ɖi mɛ e ɖò gletoxo ɔ mɛ lɛ é kaka bɔ ye tlɛ nɔ ba ɖɔ è ni mɔ emi ɖò agbawungba ǎ. Ðò ahwan kɔli ɔ, ɖě ɖò ɖě nú ye ǎ, ye ɖó hwǎn nabi ɖé ǎ, ye ka lɛ́ ɖó gǎglónú nabi ɖé ǎ, loɔ, kɛntɔ́ yetɔn lɛ ka ɖó ahwankɛkɛví gannɔ 900.—Hwɛ. 4:1-3, 13; 5:6-8. *\n7, 8. (a) Alixlɛ́mɛ tɛ lɛ Jehovah ka na Balaaki dó nukɔn? (b) Nɛ̌ Izlayɛli ka ɖu ɖò ahwankpá Yavini tɔn jí gbɔn? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n7 Nǔ ɖò mɔ̌ có, Jehovah gbɔn nyɔnu gbeyiɖɔ Debola jí bo ɖegbe elɔ e ɖò wɛn é nú Balaaki: “Cyan sunnu děgba wè afɔwó (10 000) ɖò Nɛfutali kpo Zabulɔ́ɔn kpo sín akɔta lɛ mɛ, bo kplá ye yì Tabɔ́ɔ só ta. Un na bló bɔ Sisela ahwangán Yavini tɔn ɔ na bɛ́ ahwankɛkɛví tɔn lɛ bo na kplá ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ, bɔ ye na wá tɔsisa Kicɔni tɔn ɔ tó, bo na tɔ́n ahwan we. Un ka na jó è nú we.”—Hwɛ. 4:4-7.\n8 Wɛn ɔ gbakpé. Mɛ e zé yeɖée jó lɛ é kplé ɖò Tabɔ́ɔ Só ɔ ta. Balaaki sɔ́ gú hwenu ɖebǔ cobo xwedó alixlɛ́mɛ e Jehovah na ɛ lɛ é ǎ. (Xà Hwɛɖɔtɔ́ lɛ 4:14-16.) Ðò ahwan taji e ye fun ɖò Tanaki é hwenu ɔ, jǐ ɖaxó ɖé bɛ́ ajijimɛ, bo bló bɔ fí e lɛlɛ̌ dó ye lɛ é bǐ nyí tɔ̀. Balaaki nya ahwankpá Sisela tɔn gbɔn ali e yì Halocɛti-Goyimu é jí nú kilomɛtlu 24. É jɛ hweɖenu ɖò ali ɔ jí bɔ Sisela jó ahwankɛkɛví tɔn e dó xɛsi bo ma ka sɔ́ nyí nùɖewánu dìn ǎ é dó, bo kanwezun yì Saananimu, vlafo ɖò Kedɛci kpá. É ba bibɛtɛn ɖò goxɔ Yaɛli e nyí Hebɛ́ɛ Keni ví ɔ sín asì é tɔn mɛ, bɔ Yaɛli yí i. Ahwan ɔ zɔ́n bɔ nǔ cikɔ nú Sisela tawun, bɔ é d’amlɔ bǐ gbídígbídí. Dìn ɔ, é sɔ́ sixu xò gló akɔnkpinkpannú e Yaɛli na wà bo na hu i é ǎ. (Hwɛ. 4:17-21) È ɖu ɖò Izlayɛli-ví lɛ sín kɛntɔ́ jí! *\nLINLIN E GBƆN VOVO E ÐIÐÓ DÓ MƐÐÉE ZÍZÉ JÓ WU\n9. Tinmɛ tɛ lɛ Hwɛɖɔtɔ́ lɛ 5:20, 21 ka na dó ahwan e è fun xá Sisela é jí?\n9 È ɖó na kplɔ́n Hwɛɖɔtɔ́ lɛ wemata 4 kpo 5 kpo ɖó kpɔ́, ɖó tinmɛ ɖé lɛ tíìn bɔ è mɔ ɖò ɖě mɛ bo ka mɔ ɖò ɖě ɔ mɛ ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Hwɛɖɔtɔ́ lɛ 5:20, 21 ɖɔ: “Sunví lɛ lɔmɔ̌ fun ahwan ɔ sín jixwé; ye nɔ fí e ye nɔ gbɔn lɛ bo fun ahwan xá Sisela. Tɔ̀ e ko ɖò sisa wɛ tɛgbɛ ɔ, Kicɔni tɔ̀ ɔ, kplɔ́ kɛntɔ́ lɛ yì.” Alɔdo wɛnsagun lɛ tɔn dó gesí wɛ xó enɛ ɖè à, alǒ alɔdo myɔ e nɔ kanwezun gbɔn jixwé laaa ɖò zǎnmɛ lɛ é tɔn alɔkpa ɖé xó ɖɔ wɛ é ɖè à? Tan ɔ tinmɛ ǎ. Amɔ̌, nǔ ɖevo tɛ ka lɛ́ sixu zɔ́n bɔ jǐ ɖaxó enɛ na ja ɖò tɛn enɛ mɛ pɛ́ɛ́, ɖò hwe enɛ nu pɛ́ɛ́ bo na ɖí bú ahwankɛkɛ 900, zɛ alɔdo Mawu tɔn wu? Azɔn atɔn wɛ Hwɛɖɔtɔ́ lɛ 4:14, 15 dó gesí Jehovah ɖi mɛ e zɔ́n bɔ ye ɖu ɖ’eji é. Izlayɛli-ví 10 000 e zé yeɖée jó lɛ é ɖebǔ sixu yí nu go ɖɔ emi wɛ zɔ́n bɔ è ɖó ɖuɖeji ǎ.\n10, 11. Etɛwu è ka dónu Mɛlɔzu?\n10 Amɔ̌, nǔkpacamɛ sín nǔ wɛ é nyí ɖɔ ɖò han ɖuɖeji tɔn e Debola kpo Balaaki kpo jì dó kpa susu nú Jehovah, ɖó ɖuɖeji jiwǔ enɛ wu é sín tɛntin ɔ, ye ɖɔ: “Wɛnsagun Mawu Mavɔmavɔ tɔn ɔ ɖɔ: ‘Mi dónu Mɛlɔzu toxo ɔ, mi dónu i, mi dónu toxo ɔ mɛ nu lɛ; ɖó ye wá dó alɔ Mawu Mavɔmavɔ ǎ; ye wá gɔ́ nú ahwanfuntɔ́ syɛnsyɛn lɛ, bo fun ahwan ǎ.’”—Hwɛ. 5:23.\n11 Bɔya nu e è dó Mɛlɔzu toxo ɔ é ɖi wutu tɔn kaka bɔ é sɔ́ tíìn nyǐ ǎ. É sixu ko nyí ɖɔ toxo ɔ mɛ nu lɛ sɔ́ yeɖée jó bo gɔ́ nú Balaaki ɖò ahwanfunfun ɔ mɛ ǎ. Ðó gbɛtɔ́ 10000 ko zé yeɖée jó bo na fun ahwan xá Kanáanu lɛ wutu ɔ, Mɛlɔzunu lɛ na ko sè ɖɔ è ɖò mɛ e ɖó jlǒ lɛ é ba wɛ. Alǒ Mɛlɔzu sixu nyí toxo e mɛ Sisela hɔn gbɔn hwenu e é ɖò tintɛnkpɔn wɛ bá hɔn sín Balaaki lɔmɛ é. Bɔya ali hun nú Mɛlɔzunu lɛ bɔ ye na wlí Sisela, loɔ, ye ka wà mɔ̌ ǎ. Dǒ nukúnmɛ kpɔ́n ɖɔ ye ɖò ahwanfuntɔ́ nukúnɖeji enɛ kpɔ́n wɛ, bɔ é ɖò hìnhɔ́n dó ta tɔn jí wɛ gbɔn ali yetɔn lɛ jí. Ye sixu ko bló nǔ tawun ɖé dó nɔ gudo nú linlin Jehovah tɔn. Nú ye ko bló mɔ̌ wɛ ɔ, é na ko d’ajɔ ye. Loɔ, hwenu e ali hun nú ye bɔ ye na wà nùɖé nú Jehovah é ɔ, ye bló nǔtí ǎ. É cí ɖɔ Mɛlɔzunu lɛ gbɔn vo tawun nú Yaɛli ee wà nǔ kpo adɔgbigbo kpo é ɖɔhun.—Hwɛ. 5:24-27.\n12. Vogbingbɔn tɛ ka ɖò linlin e mɛ lɛ ɖó ɖò Hwɛɖɔtɔ́ lɛ 5:9, 10 mɛ é tɛntin? Nɛ̌ enɛ ka kàn mǐ lɔ ɖò égbé gbɔn?\n12 Ðò Hwɛɖɔtɔ́ lɛ 5:9, 10 (Traduction du monde nouveau) mɛ ɔ, mǐ mɔ vogbingbɔn ɖevo ɖò linlin e mɛ ɖěɖee xwedó Balaaki lɛ é kpo mɛ ɖěɖee ma xwedó è ǎ lɛ é kpo ɖó é tɛntin. Debola kpo Balaaki kpo kpa “ahwangán Izlayɛli tɔn . . . ɖěɖee zé yeɖée jó bo xwedó togun ɔ lɛ é.” Kpɔ́n lee ye gbɔn vo nú “mɛ ɖěɖee ɖò tócí vɔvɔ-koklójonɔ kun wɛ” bo nɔ mɔ yeɖée zɛ xwé wu, bo ma zé yeɖée jó ǎ “lɛ é” kpo “mɛ ɖěɖee jinjɔn akwɛnúvɔ kpinkpɛn e è nɔ tɛ́ dó kɔ́mɛ lɛ é jí” bo yí wǎn nú gbɛɖuɖu “lɛ é” sɔ́ é! Mɛ ɖěɖee xwedó Balaaki lɛ é cí ye mɛ e ‘ɖi zɔnlin ɖò ali jí’ bo yí wǎn nú gbɛ̀ fɛɛ lɛ é ɖɔhun ǎ, ɖó yedɛɛ lɛ ɖò gbesisɔmɛ bo na fun ahwan ɖò sókan Tabɔ́ɔ tɔn kpo tɔdo Kicɔni tɔn kpo mɛ! È byɔ ye mɛ ɖěɖee ɖò gbɛɖuɖu ba wɛ lɛ é ɖɔ ye ni “yì lin tamɛ kpɔ́n!” Ɛɛn, ye ɖó na lin tamɛ kpɔ́n dó ali e hun nú ye bɔ ye na d’alɔ bɔ linlin Jehovah tɔn na jɛnu, bɔ ye jó dó é jí. Mɛ ɖěɖee dó gudo fɔ ɖò sinsɛnzɔ́ wiwa mlɛ́mlɛ́ nú Mawu mɛ ɖò égbé lɛ é lɔ ɖó na yì lin tamɛ kpɔ́n.\n13. Nɛ̌ linlin akɔta Hwlibɛni, Dan kpo Asɛ́ɛ kpo tɔn tɔn ka gbɔn vo nú linlin akɔta Zabulɔ́ɔn kpo Nɛfutali kpo tɔn tɔn gbɔn?\n13 Mɛ ɖěɖee zé yeɖée jó lɛ é mɔ lee Jehovah sɔ́ Nǔbǐwukpétɔ́ e é nyí é sú gbɔn é tlɔlɔ. Ye ɖó nǔ e wu ye na ɖɔ xó dó é, ɖi kpɔ́ndéwú ɔ, ye “ɖò azɔ̌ ɖagbe e Mawu Mavɔmavɔ wà lɛ kpa wɛ.” (Hwɛ. 5:11) Ðò alɔ ɖevo mɛ ɔ, è ɖɔ xó dó akɔta Hwlibɛni tɔn, Dan tɔn kpo Asɛ́ɛ tɔn kpo wu ɖò Hwɛɖɔtɔ́ lɛ 5:15-17 mɛ, ɖó ye sɔ́ ayi ɖó nǔɖokan yetɔn lɛ, ɖi gbɔ̌kpó, tɔjihun kpo tɔjihunglintɛn yetɔn lɛ kpo jí, hú azɔ̌ e Jehovah ɖò wiwa wɛ é. Amɔ̌, Zabulɔ́ɔn kpo Nɛfutali kpo “yí gbè bo na li za xá kú” dó nɔ gudo nú Debola kpo Balaaki kpo. (Hwɛ. 5:18) Linlin vovo e mɛ lɛ ɖó dó mɛɖée zízé jó wu é sixu kplɔ́n nǔ taji ɖé mǐ.\n“MI . . . DOKÚ NÚ MAWU MAVƆMAVƆ”\n14. Nɛ̌ mǐ ka sixu nɔ gudo nú Nǔbǐwukpétɔ́ e Jehovah nyí é gbɔn ɖò égbé?\n14 Égbé ɔ, è byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni wá ɖ’alɔ ɖò ahwan tawun ɖé mɛ lě ǎ, amɔ̌, è jɔwu mǐ bɔ mǐ na ɖè akɔnkpinkpan mǐtɔn xlɛ́ gbɔn wɛnɖagbe jijla kpo kanɖodonǔwu kpo gblamɛ. Tutoblonunu Jehovah tɔn ɖó hudo mɛɖéezejotɔ́ lɛ tɔn hugǎn ɖ’ayǐ tɔn. Nɔví sunnu, nɔví nyɔnu kpo mɛ winnyawinnya kpo livi mɔkpan ɖò yeɖée zé jó wɛ ɖò sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn vovo lɛ mɛ, bo nɔ nyí gbexosin-alijitɔ́ lɛ, nɔ w’azɔ̌ ɖò Betɛli, nɔ gbá Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ, bo nɔ lɛ́ zé yeɖée jó ɖò kpléɖókpɔ́ lɛ kpo kpléɖókpɔ́ ɖaxó lɛ kpo hwenu. Lɛ̌vɔ lin tamɛ kpɔ́n dó azɔ̌ syɛnsyɛn e wà wɛ mɛxo agun tɔn ɖé lɛ ɖè ɖò Wěɖegbɛ́ E Nɔ Kpé Nukún Dó Dotóoxwé Xó Wu lɛ É mɛ é kpo ee ye nɔ wà dó sɔnǔ nú kpléɖókpɔ́ ɖaxó lɛ é kpo é jí. Ðeji ɖɔ linlin mɛɖée zízé jó tɔn towe nɔ sù nukún Jehovah tɔn mɛ tawun, bɔ é na wɔn ǎ.—Ebl. 6:10.\nCobonu a na wá gbeta ɖé kɔn hǔn, lin tamɛ dó nǔ e é na wà dó xwédo towe kpo agun ɔ kpo wu é jí (Kpɔ́n akpáxwé 15gɔ́ ɔ)\n15. Nɛ̌ mǐ ka sixu kudeji gbɔn ɖɔ linlin masɔgbe ɖiɖó dó azɔ̌ Jehovah tɔn wu kún ɖò ɖiɖi bú mǐ wɛ ó gbɔn?\n15 É na nyɔ́ ɖɔ ɖokpo ɖokpo mǐtɔn ni kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Un ka nɔ jó azɔ̌ ɔ sín akpáxwé ɖaxó ɔ nyì kɔ jí nú mɛ ɖevo lɛ wɛ à? Un ɖò tɛn na agbaza sín nǔ lɛ wɛ zɛ xwé wu bɔ ye nɔ jɛ linlin mɛɖée zízé jó tɔn ce mɛ wɛ à? Balaaki, Debola, Yaɛli kpo mɛɖéezejotɔ́ 10 000 lɛ kpo ɖɔhun ɔ, un ka ɖó nùɖiɖi kpo akɔnkpinkpan kpo bo nɔ zán nǔ ɖebǔ e un ɖó é, bo nɔ wà nǔ sɔgbe xá gbè e Jehovah ɖè nú mǐ b’ɛ zawě é à? Nú un ɖò linlin wɛ bo na sɛ̀ tɛn yì toxo alǒ tò ɖevo mɛ bo na mɔ tɛn dó mɔ akwɛ d’eji ɔ, un ka ko xoɖɛ bo lin tamɛ kpɔ́n dó nǔ e é na wà dó xwédo ce kpo agun ɔ kpo wu é jí à?’ *\n16. Etɛ Jehovah ma ka ko ɖó ǎ, bɔ mǐ sixu na ɛ?\n16 Jehovah wlí yɛ̌yi nú mǐ bo yí gbè bɔ mǐ ɖò gudo nɔ nú Nǔbǐwukpétɔ́ e é nyí é wɛ. Ðó Awovi sísɛ́ gbɛtɔ́ lɛ ɖò bǐbɛ̌mɛ bonu ye na nɔ gudo n’i ɖò agba e hwlɛn xá Jehovah wɛ é ɖè bá nyí nǔbǐwukpétɔ́ é mɛ wutu ɔ, enyi a nɔ gudo nú acɛkpikpa Jehovah tɔn ɔ, enɛ nɔ xlɛ́ mɛ e sín akpáxwé a ɖè é Satáan vaàn. Nùɖiɖi kpo gbejininɔ kpo e nɔ sísɛ́ we bɔ a nɔ zé hwiɖée jó nú Jehovah é nɔ víví n’i tawun. (Nùx. 23:15, 16) Jehovah nɔ zán gudo e mǐ ɖè n’i é dó kɛnu nú Satáan e ɖò nǔ tɔn ɖɔ wɛ é. (Nùx. 27:11) Enɛ wu ɔ, gbɔn tónú e a nɔ sè kpo gbejininɔ kpo é gblamɛ ɔ, a nɔ na nǔ e xɔ akwɛ é ɖé Jehovah, bɔ enɛ nɔ hɛn xomɛ tɔn hun tawun.\n17. Etɛ Hwɛɖɔtɔ́ lɛ 5:31 ka ɖexlɛ́ dó sɔgudo wu?\n17 Zaanɖé dìn ɔ, mɛ ɖěɖee nɔ nɔ gudo nú Nǔbǐwukpétɔ́ e Jehovah nyì é hú nǔ bǐ lɛ é kɛɖɛ wɛ na gɔ́ ayikúngban ɔ jí. Mǐ ɖò nukún ɖó azǎn enɛ wɛ kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo! Mǐ nɔ gɔ́ nú Debola kpo Balaaki kpo bo nɔ jihan ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ, kɛntɔ́ towe lɛ bǐ ni kú lee Sisela kú gbɔn é; loɔ, xɔ́ntɔn towe lɛ ni cí hwe ɖɔhun. Hwe e tɔ́n kpo weziza tɔn bǐ kpo é ɖɔhun!” (Hwɛ. 5:31) Jehovah na na xósin nú nùbyɔbyɔ enɛ hwenu e é na sú kún dó nú gbɛ̀ nyanya Satáan tɔn elɔ é! Hwenu e ahwan Haamagedɔni tɔn na bɛ́ é ɔ, è sɔ́ na ɖó hudo mɛɖéezejotɔ́ ɖebǔ tɔn cobo na wà kɛntɔ́ ɔ sín nǔ ǎ. Hwe enɛ nu ɔ, ‘mǐ na cí finɛ kpowun, mǐ na sɛ̀ tɛn ǎ, bo na kpɔ́n lee Jehovah na hwlɛn mǐ gán gbɔn é.’ (2 Tan 20:17) Amɔ̌ dìn hwɛ̌ ɔ, ali gègě hun nú mǐ, bɔ mǐ na sɔ́ akɔnkpinkpan kpo kanɖodonǔwu kpo dó nɔ gudo nú Nǔbǐwukpétɔ́ e Jehovah nyí é.\n18. Etɛ hwiɖée a nɔ zé jó é ka sixu wà nú mɛ ɖěɖee nɔ ɖu lè tɔn lɛ é?\n18 “[Ye] ɖò gbesisɔmɛ . . . Mi bo dokú nú Mawu Mavɔmavɔ.” Lee Debola kpo Balaaki kpo bɛ́ han ɖuɖeji tɔn yetɔn gbɔn, bo kpa susu nú Ajalɔnnɔ ɔ é nɛ, ye kpa susu nú nùɖíɖó lɛ ǎ. (Hwɛ. 5:1, 2) Égbé ɖesu ɔ, nǔ linlin mɛɖée zízé jó tɔn towe ni sísɛ́ mɛ ɖěɖee nɔ ɖu lè tɔn lɛ é bǐ bonu ye ni “dokú nú Mawu Mavɔmavɔ.”\n^ akpá. 6 Ahwankɛkɛví enɛ lɛ nɔ ɖó gan ɖěɖee nu yetɔn ɖi ga bo xwíɖí, bɔ hweɖelɛnu ɔ ye nɔ xá d’emɛ lɛ é, bɔ ye nɔ tɔ́n sín kɛkɛfɔ yetɔn lɛ mɛ. Mɛ̌ ka na kpankɔ́n bo na sɛkpɔ ahwankɛkɛví mɔhun e dó xɛsi é?\n^ akpá. 8 Nú a jló na mɔ tinmɛ ɖevo lɛ dó tan akpàkpà sɔ́ mɛ tɔn elɔ jí hǔn, kpɔ́n Atɔxwɛ (Flansegbe) 1er Août 2015 tɔn mɛ, wexwɛ 12-15.\n^ akpá. 15 Kpɔ́n xota “L’inquiétude pour l’argent” ɖò Atɔxwɛ (Flansegbe) 1er Juillet 2015 tɔn mɛ.


È Kpa Susu nú Jezu Jɛ Nukɔn nú Jiji Tɔn | Gbɛzán Jezu Tɔn\nMALI YÌ BA HƐNNUMƆ TƆN ELIZABƐTI KPƆ́N\nEe wɛnsagun Gabliyɛli ɖɔ nú Mali ɖɔ é na jì vǐ sunnu ɖé bo na sun nyǐ i ɖɔ Jezu, lobɔ é na ɖu axɔsu kaka sɔyi gudo é ɔ, Mali kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Nɛ̌ wɛ nǔ ka sixu nyí mɔ̌ gbɔn? Nyì ɖíe ma tuùn sunnu kpɔ́n ǎ é.”—Luki 1:34.\nGabliyɛli yí gbè n’i ɖɔ: “[Gbigbɔ mímɛ́] na wá jǐ towe, bo na ɖè hlɔnhlɔn Mawu tɔn xlɛ́; enɛ ɔ wu wɛ vǐ e a na jì ɔ, è na nɔ ylɔ ɛ ɖɔ mɛɖeɖóvo Mawu tɔn, bo na nɔ ylɔ ɛ ɖɔ Mawu ví.”—Luki 1:35.\nVlafo bo na dó d’alɔ Mali nú é na ɖi nǔ nú wɛn enɛ ɔ, Gabliyɛli lɛ́ ɖɔ n’i ɖɔ: “Eɖíe! Elizabɛti hɛnnumɔ towe e nyí wɛnsinɔ ɔ lɔmɔ̌ mɔ xò ɖò kpikpo tɔn mɛ, bɔ adɔgo tɔn ko ɖó sun ayizɛ́n. Ðó nǔ ɖebǔ gló Mawu ǎ.”—Luki 1:36, 37.\nLee mǐ mɔ ɖò xósin Mali tɔn mɛ gbɔn é ɔ, é yí gbè nú nǔ e Gabliyɛli ɖɔ é. É ɖɔ: “Aklunɔ sín mɛsɛntɔ́ wɛ un nyí; lee a ɖɔ gbɔn ɔ, ni bo nyí mɔ̌ nú mì.”—Luki 1:38.\nEe Gabliyɛli yì é ɔ, Mali jɛ nǔ sɔ́ jí bo na yì ba Elizabɛti kpɔ́n. Elizabɛti ɔ, Jeluzalɛmu kpá wɛ é kpo asú tɔn Zakalíi kpo nɔ nɔ ɖò sókanmɛto Judáa tɔn lɛ ɖokpo mɛ. Nú è na gosin Mali sín xwé bo yì Nazalɛti ɔ, è sixu bló azǎn atɔn alǒ ɛnɛ ɖò ali jí.\nMali wá wá Zakalíi sín xwégbe lo. Ee é byɔ xwé ɔ gbè bo na dó gbè hɛnnumɔ tɔn Elizabɛti kpo nǎ gbɔ kpo lě é ɔ, gbigbɔ mímɛ́ gɔ́ ayi mɛ nú Elizabɛti b’ɛ ɖɔ nú Mali ɖɔ: “Mawu xoɖɛ dó jǐ we hú nyɔnu lɛ bǐ, bo xoɖɛ dó vǐ e ɖò xò towe mɛ é lɔmɔ̌ jí. Etɛ un ka nyí, bɔ Aklunɔ ce sín nɔ wá ba jonɔ mì! Ee un sè gbedómɛ towe lě é ɔ, é víví nú vǐ e ɖò xò ce mɛ é, bɔ é danwǔ.”—Luki 1:42-44.\nEnɛ gudo ɔ, Mali na xósin ɖé b’ɛ xlɛ́ ɖɔ nǔ e Mawu wà n’i é sù nukún tɔn mɛ tawun: “Un ɖò susu kpa nú Aklunɔ ce wɛ, bɔ xomɛ hun mì tlala dó Mawu Mɛhwlɛngantɔ́ ce wu; ɖó é nyì kɔ kpɔ́n nyɛ mɛsɛntɔ́ tɔn masɔatɛ́n ɔ. Bɛ́sín dìn ɔ, gbɛtɔ́ lɛ bǐ na nɔ ylɔ mì ɖɔ nǔnyɔnanɔ, ɖó Nǔbǐwukpétɔ́ ɔ wà nǔ ɖaxó ɖaxó nú mì.” Mǐ sixu ɖó ayi wu ɖɔ è jɔwu ɖaxó enɛ Mali có, é zé susu lɛ bǐ nú Mawu. É ɖɔ: “Nyikɔ tɔn ɔ, nǔ mímɛ́ wɛ é nyí. É na kú nǔblawu nú mɛ e nɔ sí i lɛ bǐ hwebǐnu.”—Luki 1:46-50.\nMali kpó ɖò susu kpa nú Mawu wɛ kpo xógbe nǔɖɔɖ’ayǐ tɔn elɔ lɛ e é sɔ́ d’ayi mɛ n’i é kpo, bo ɖɔ: “É jlɛ́ nǔ ɖaxó ɖaxó lɛ; é gbà goyitɔ́ lɛ dó. É ɖè axɔsu lɛ sín zinkpo yetɔn lɛ jí, bo sɔ́ mɛ e nɔ sɔ́ yeɖée hwe lɛ sù. É na nǔ bǐ mɛ e xovɛ sìn lɛ, bo nya dɔkunnɔ lɛ asígbá alɔgbá. É wá dó alɔ togun tɔn Izlayɛli mɛsɛntɔ́ tɔn; é kú nǔblawu nú Ablaxamu kpodo vǐ tɔn lɛ kpo kaka sɔyi, lee é ko dó akpá tɔn nú tɔ́gbó mǐtɔn lɛ gbɔn é.”—Luki 1:51-55.\nMali xɔ sun atɔn mɔ̌ ɖò Elizabɛti xwé, vlafo bo na dó sixu d’alɔ Elizabɛti ɖò aklunɔzán gblamɛ gudo tɔn ɖěɖee é zán ɖò xò xɔ mɛ é wutu wɛ. É nyɔ́ tawun ɖɔ nyɔnu gbejinɔtɔ́ wè enɛ lɛ e ɖò xò kpo alɔdo Mawu tɔn kpo é ni nɔ kpɔ́ hwe enɛ lɛ nu.\nLɛ̌ ɖó ayi susu e è kpa nú Jezu cobɔ è jì i é wu. Elizabɛti ylɔ ɛ ɖɔ “Aklunɔ ce,” lobɔ hwenu e é ɖò xò bɔ Mali wá gɔ̌n tɔn b’ɛ mɔ ɛ lě tlolo é ɔ, “é víví nú vǐ e ɖò xò [tɔn] mɛ é, bɔ é danwǔ.” Lee mǐ na wá mɔ gbɔn é ɔ, nǔ e mɛ ɖevo lɛ wá wà nú Mali hwenu e vǐjiji tɔn sɛkpɔ é gbɔn vo tawun.\nEtɛ Gabliyɛli ka ɖɔ b’ɛ d’alɔ Mali b’ɛ mɔ nǔ jɛ lee é na mɔ xò gbɔn é wu?\nNɛ̌ è ka kpa susu nú Jezu cobɔ è jì i gbɔn?\nTáan nabi Mali ka nɔ Elizabɛti gɔ́n xɔ? Nɛ̌ ka gbɔn bɔ é bló mɔ̌?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé È Kpa Susu nú Jezu Jɛ Nukɔn nú Jiji Tɔn


Un Jló Na Kú: Biblu ka Sixu D’alɔ Mì Hwenu E Linlin Mɛɖée Huhu Tɔn lɛ Wá nú Mì É À?\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bichlamar Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chine-Gbè (Wu Shanghai) Chinese (Sichuanese) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Corée-Gbè Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Hiligaynon Hongrie-Gbè Iban Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kannada Kikaonde Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kongo Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Lingala Lituanie-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Népali Norvège-Gbè Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Cuzco Tɔn) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Russie-Gbè Sango Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sidama Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Tagalog Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Turquie-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Valencian Vietnam-Gbè Zoulou Îles Féroé-Gbè\nƐɛn! “Mawu e nɔ dó gbɔ nú mɛ e kanmɛ gbɔjɔ lɛ ɔ” gɔ́n wɛ Biblu ɔ gosin. (2 Kɔlɛntinu lɛ 7:6) Biblu nyí taglomɛ na nɔ ganji sín wema ɖé ǎ có, é ko d’alɔ mɛ gegě bɔ ye ɖu ɖò linlin mɛɖée huhu tɔn lɛ jí. Wěɖexámɛ e ɖ’emɛ bo nyɔ́ zán lɛ é sixu d’alɔ hwi lɔmɔ̌.\nWěɖexámɛ e nyɔ́ zán é tɛ lɛ ka ɖò Biblu mɛ?\nKú ka jló mɛɖé lɛ bɔ Biblu ɖɔ xó yetɔn à?\nWemafɔ Biblu tɔn tɛ lɛ ka sixu d’alɔ we bɔ a na ɖu ɖò linlin mɛɖée huhu tɔn lɛ jí?\nEnyi xɔ́ntɔn ɖé ɖɔ “un jló na kú” ɔ ka ló?\nEnyi un ko tɛ́n kpɔ́n bá hu nyiɖée kpɔ́n ɔ ka ló?\n● Ðɔ lee nǔ cí nú we é.\nNǔ e Biblu ɖɔ é: “Xɔ́ntɔn nǔgbo nɔ ɖè wanyiyi xlɛ́ hwebǐnu, bo nyí nɔví sunnu e wu è sixu ɖeji dó ɖò wuvɛ̌ lɛ hwenu é.”—Nǔnywɛxó 17:17.\nTinmɛ tɔn: Mǐ ɖó hudo alɔdó mɛ ɖevo lɛ tɔn tɔn hwenu e mǐ flú bǐ ɖò ayi mɛ é.\nEnyi a cí lee nǔ cí nú we é jí hǔn, agban kpinkpɛn ɖé wɛ a ɖíɖá nɛ, bɔ hinhɛn tɔn sixu wá gló we. Amɔ̌, enyi a ɖɔ lee nǔ cí nú we é nú mɛ ɖevo lɛ ɔ, a sixu mɔ hwiɖée mɛ kpɛɖé, lobo ɖó linlin vo dó ninɔmɛ towe wu.\nTɛ́n nǔ elɔ kpɔ́n: Ðɔ xó nú mɛɖé égbé, vlafo hagbɛ̌ xwédo tɔn ɖé, alǒ xɔ́ntɔn ɖejid’ewu ɖé. * A sixu lɛ́ wlan lee nǔ cí nú we é dó wema jí.\n● Yì dotóoxwé.\nNǔ e Biblu ɖɔ é: “Mɛ e ɖò ganji lɛ wɛ azɔngbletɔ́ nú hudo ǎ; loɔ, mɛ e ɖò azɔn jɛ wɛ lɛ é wɛ nǔ tɔn hudo.”—Matie 9:12.\nTinmɛ tɔn: Nú é ma nyɔ́ nú mǐ ǎ ɔ, mǐ ɖó na yì dotóoxwé.\nLinlin mɛɖée huhu tɔn lɛ sixu nyí xlɛ̌ taglomɛzɔn, alǒ linkpɔ́nzɔn tɔn ɖé. Lee é nɔ nyí gbɔn nú agbazamɛ sín azɔn ɖé é ɔ, winnya ɖó na hu mɛ ɖó azɔn mɔhun wu ǎ. È sixu gbɔ taglomɛzɔn kpo linkpɔ́nzɔn kpo.\nTɛ́n nǔ elɔ kpɔ́n: Yawǔ ba alɔdó dotóo e tuùn azɔ̌ ɖò ali enɛ nu é ɖé tɔn.\n● Flín ɖɔ Mawu nɔ kpé nukún wǔ we.\nNǔ e Biblu ɖɔ é: “Gboli atɔ́ɔ́n ɖò akwɛ ɖé jí ǎ; é dó mɔ̌ có, Mawu ka nɔ kpé nukún dó ɖokpo ɖokpo yetɔn wu. . . . Mi bo ma ɖi xɛsi ó. Ðó nú è na bo kplé gboli mɔkpan ɖó kpɔ́ ɔ, mi xɔ akwɛ hú ye.”—Luki 12:6, 7.\nTinmɛ tɔn: A xɔ akwɛ nú Mawu.\nA sixu mɔ ɖɔ emi ɖò emiɖokponɔ, amɔ̌, Mawu mɔ nǔ e mɛ gbɔn dín wɛ a ɖè lɛ é. É nɔ kpé nukún wǔ we, enyi gbɛ̀ ma tlɛ sɔ́ nɔ jló we ǎ ɔ nɛ. Sɔgbe kpo Lẹdogbedevomẹ Aihọn Yọyọ Tọn kpo ɔ, Ðɛhan 51:17 ɖɔ: “Mawu è, a na gbɛ́ ayi e flú bo blawǔ é ǎ.” Mawu ba ɖɔ a ni nɔ gbɛ̀, ɖó é yí wǎn nú we.\nTɛ́n nǔ elɔ kpɔ́n: Gbějé kúnnuɖenú e ɖò Biblu mɛ bo xlɛ́ ɖɔ Mawu yí wǎn nú wɛ lɛ é kpɔ́n. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, kpɔ́n wemata 24gɔ́ wema Dọnsẹpọ Jehovah tɔn.\n● Xoɖɛ sɛ́dó Mawu.\nNǔ e Biblu ɖɔ é: “Mi zlɔ́n nǔ e ɖò linkpɔ́n nyí nú mi wɛ lɛ bǐ sín agban ɖó jǐ [Mawu] tɔn, ɖó é ɖò nukún kpé dó mi wu wɛ.”—1 Piyɛ́ɛ 5:7.\nTinmɛ tɔn: Mawu byɔ we ɖɔ a ni ɖɔ nǔ ɖebǔ e ɖò adohu nú we wɛ é nú emi nyi wɛn.\nMawu sixu na we fífá ayi mɛ tɔn kpo hlɔnhlɔn kpo bɔ a na dɛ ɖò ninɔmɛ ɔ nu. (Filipunu lɛ 4:6, 7, 13) É nɔ nɔ gudo nú mɛ ɖěɖee nɔ súxó ylɔ́ ɛ kpo ayi jlɔjlɔ kpo lɛ é.—Ðɛhan 55:23.\nTɛ́n nǔ elɔ kpɔ́n: Xoɖɛ sɛ́dó Mawu égbé. Zǎn nyikɔ tɔn Jehovah ɔ, bo ɖɔ lee nǔ cí nú we é bǐ n’i. (Ðɛhan 83:18, nwt) Byɔ ɛ ɖɔ é ni d’alɔ we bonu a ma jó gbè ó.\n● Lin tamɛ dó nukúnɖiɖó e Biblu na mɛ dó sɔgudo wu é jí.\nNǔ e Biblu ɖɔ é: “Nukúnɖiɖó enɛ ɔ nɔ hɛn lindɔ̌n mǐtɔn syɛnsyɛn, lee gandótɔnu nɔ hɛn tɔjihun syɛnsyɛn ɖó te gbɔn é. Nukúnɖiɖó enɛ ɔ wɛ nyí ganjɛwu; é lidǒ.”—Eblée lɛ 6:19.\nTinmɛ tɔn: Lee nǔ cí nú we é sixu nɔ xò yì ɖisí amyɔ lee jɔhɔn ɖaxó ɖé nɔ dó jɔ nú tɔjihun ɖé gbɔn é, amɔ̌, nukúnɖiɖó e xó Biblu ɖɔ é sixu xò hwihwɛ́ we.\nNukúnɖiɖó enɛ nyí dlɔ̌ ɖé kpowun ǎ, loɔ, akpá e Mawu dó ɖɔ emi na ɖè nǔ e nɔ hɛn wuvɛ̌ wá lɛ é síìn é jí wɛ é jinjɔn.—Nǔɖexlɛ́mɛ 21:4.\nTɛ́n nǔ elɔ kpɔ́n: Xà nǔkplɔnkplɔn 5gɔ́ alɔnuwema Wɛnɖagbe ɖé Sín Mawu Gɔ́n! tɔn, bá kplɔ́n nǔ ɖevo lɛ dó nukúnɖiɖó enɛ e xó Biblu ɖɔ é wu.\n● Wà nǔ e a yí wǎn na é ɖé.\nNǔ e Biblu ɖɔ é: “Ayi jɛ ayǐ nú mɛ ɔ, azɔn nɔ yawǔ gbɔ.”—Nǔnywɛxó 17:22.\nTinmɛ tɔn: Enyi mǐ wà nǔ e nɔ hun xomɛ nú mǐ lɛ é ɔ, enɛ sixu zɔ́n bɔ lee mǐ ɖè gbɔn ɖò taglomɛ é na kpɔ́n te d’eji.\nTɛ́n nǔ elɔ kpɔ́n: Wà nǔ e nɔ hɛn awǎjijɛ wá nú we é ɖé. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, a sixu ɖótó han e nɔ hɛn mɛ lidǒ é ɖé, xà wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ sín nǔɖe, alǒ ɖisa. Enyi a nɔ wà nǔɖe dó d’alɔ mɛ ɖevo lɛ, é tlɛ nyí nǔ klewun klewun lɛ ɔ, awǎjijɛ towe na lɛ́ jɛji.—Mɛsɛ́dó 20:35.\n● Kpé nukún dó agbaza towe wu.\nNǔ e Biblu ɖɔ é: “Agbazamɛgandidó ɔ, nǔ ɖagbe wɛ.”—1 Timɔtée 4:8.\nTinmɛ tɔn: Enyi mǐ ba lanmɛ kpɔ́n, d’amlɔ ganji bo lɛ́ ɖu nǔɖuɖu hunsin ɖagbe tɔn ɔ, é nɔ wà ɖagbe nú mǐ.\nTɛ́n nǔ elɔ kpɔ́n: Ði zɔnlin bléblé, vlafo nú cɛju 15 mɔ̌.\n● Flín ɖɔ lee nǔ nɔ cí nú mɛ é kpo nǔ ɖevo lɛ kpo nɔ ɖyɔ.\nNǔ e Biblu ɖɔ é: “Mi tuùn nǔ e gbɛ̀ mitɔn na nyí sɔ ɔ ǎ!”—Jaki 4:14.\nTinmɛ tɔn: Tagba e hu ado é ɖé sixu nyí táan klewun ɖé tɔn, nú a tlɛ lin ɖɔ ɖěwagbɛn kún sɔ́ ɖè ó ɔ nɛ.\nEnyi ninɔmɛ towe na bo tlɛ d’ablu gbɔn ɖebǔ égbé ɔ, é sixu ɖyɔ sɔ. Enɛ wu ɔ, ba wlɛnwín e a na zán dó ɖí xwi xá lɛ é. (2 Kɔlɛntinu lɛ 4:8) Ninɔmɛ syɛnsyɛn e mɛ a ɖè é sixu wá ɖyɔ ɖò nukɔnmɛ, amɔ̌, enyi a hu hwiɖée ɔ, xó fó wɛ.\nTɛ́n nǔ elɔ kpɔ́n: Xà mɛ ɖěɖee sín awakanmɛ túntún kaka bɔ ye byɔ kú lɛ é sín tan ɖò Biblu mɛ, bo kpɔ́n lee gbɛ̀ yetɔn wá ɖyɔ dó ɖagbe jí, bɔ hwɛhwɛ ɔ, ɖò ali e nu ye ma tlɛ ɖó nukún tɔn ɖè ǎ lɛ é gbɔn é. Mǐ ni gbéjé kpɔ́ndéwú ɖé lɛ kpɔ́n.\nƐɛn. Mɛɖé lɛ byɔ kú bɔ Biblu ɖɔ xó yetɔn. Mawu gbɛ́ nǔ nú ye ǎ, loɔ, é d’alɔ ye. É sixu wà nǔ ɖokpo ɔ nú hwi lɔ.\n● Mɛ̌ é ka nyí? Gbeyiɖɔ akɔ́nkpantɔ́ ɖé wɛ. Amɔ̌, é wá sù hweɖenu bɔ awakanmɛ kú i. “Elíi ɔ, gbɛtɔ́ wɛ é nyí mǐ ɖɔhun,” wɛ Jaki 5:7 ɖɔ.\n● Etɛwu é ka byɔ kú? É wá jɛ hweɖenu bɔ Elíi ɖi xɛsi, mɔ ɖɔ emi ɖò emiɖokpo bo kún lɛ́ nyí nǔɖewanú ó. Enɛ wu ɔ, é savo ɖɔ: ‘Jehovah, yǐ gbɛ̀ ce.’—1 Axɔ́su lɛ 19:4.\n● Etɛ ka d’alɔ ɛ? Elíi ɖɔ lee nǔ cí n’i tawun é nú Mawu. Nɛ̌ Mawu ka dó wusyɛn lanmɛ n’i gbɔn? Mawu xlɛ́ ɛ ɖɔ nǔ tɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú emi, bo lɛ́ xlɛ́ ɛ lě dò hlɔnhlɔn Tɔn d’agba sɔ é. É lɛ́vɔ na ganjɛwu Elíi ɖɔ emi kpó ɖò hudo tɔn ɖó wɛ, bo na ɛ alɔgɔtɔ́ nǔwukpétɔ́ e nǔ mɛtɔn nɔ ɖu ayi mɛ na é ɖé.\n▸ Xà tan Elíi tɔn: 1 Axɔ́su lɛ 19:2-18.\n● Mɛ̌ é ka nyí? Jɔbu nyí dɔkunnɔ ɖé bo lɛ́ ɖó vǐ kp’asì kpo, lobo nɔ sɛn Mawu nǔgbo ɔ kpo gbejininɔ kpo.\n● Etɛwu é ka byɔ kú? Ajijimɛ ɔ, nǔ nyanya gegě jɛ dó Jɔbu wu. Nǔ e é ɖó lɛ é bǐ bǔ. Vǐ tɔn lɛ bǐ kú ɖò adla ɖé hwenu. É bɛ́ azɔn baɖabaɖa ɖé. Wǎgbɔ tɔn ɔ, è dóhwɛ ɛ syɛnsyɛn ɖɔ éɖesunɔ wu wɛ wuvɛ̌ tɔn lɛ sín. Jɔbu ɖɔ: “É kpé mì lo! Un sɔ́ ɖò na kú wɛ gbeɖé ǎ wɛ à?”—Jɔbu 7:16.\n● Etɛ ka d’alɔ ɛ? Jɔbu xoɖɛ sɛ́dó Mawu bo ɖɔ xó nú mɛ ɖevo lɛ. (Jɔbu 10:1-3) Xɔ́ntɔn tɔn wuvɛ̌sexámɛtɔ́ e nɔ nyí Elihu é dó wusyɛn lanmɛ n’i, bo d’alɔ ɛ bɔ é lin tamɛ dó ninɔmɛ e mɛ é ɖè é jí ɖò ali ɖevo nu. Taji bǐ ɔ, Jɔbu yí gbè nú wěɖexámɛ kpo alɔdó Mawu tɔn kpo.\n▸ Xà tan Jɔbu tɔn: Jɔbu 1:1-3, 13-22; 2:7; 3:1-13; 36:1-7; 38:1-3; 42:1, 2, 10-13.\n● Mɛ̌ é ka nyí? Mɔyizi wɛ nɔ nukɔn nú Izlayɛli hwexónu tɔn, bo lɛ́ nyí gbeyiɖɔ gbejinɔtɔ́ ɖé.\n● Etɛwu é ka byɔ kú? Azɔ̌ ɖaxó ɖé wɛ ɖò Mɔyizi lɔ mɛ, è nɔ mɔ xó ɖɔ dó wǔ tɔn hwɛhwɛ, bɔ agbɔ̌n wá kpé è. Enɛ wu ɔ, é súxó sɛ́dó Mawu ɖɔ: “Gbɔ bo hu mì.”—Kɛ́nsísɔ́ 11:11, 15.\n● Etɛ ka d’alɔ ɛ? Mɔyizi ɖɔ lee nǔ cí n’i é nú Mawu. Mawu ɖè agban kpò nú Mɔyizi, bo na dó ɖè ado e ɖò huhu i wɛ é kpò.\n▸ Xà tan Mɔyizi tɔn: Kɛ́nsísɔ́ 11:4-6, 10-17.\nWemafɔ ɖěɖee xlɛ́ ɖɔ Mawu nɔ kéya nú we lɛ é:\n‘Jehovah ɖò kpɔ́ xá mɛ e ayi yetɔn gbadó lɛ, é nɔ hwlɛn mɛ e nǔ jɛ akɔ́n jí na lɛ.’—Ðɛhan 34:19.\n“Enyi nǔ gegě ɖò hǔn mɛ nú mì ɔ, gbɔ e a nɔ dó nú mì é wɛ nɔ dó xomɛhunhun nú mì.”—Ðɛhan 94:19.\n(Lɛ̌ kpɔ́n Ðɛhan 27:10; 103:12-14; 2 Kɔlɛntinu lɛ 1:3, 4.)\nWemafɔ ɖěɖee xlɛ́ ɖɔ Mawu nɔ mɔ nǔ jɛ wuvɛ̌ towe mɛ lɛ é:\n“A mɔ ya e jì wɛ un ɖè é, a tuùn adǎn e ɖò gbigbo mì wɛ é.”—Ðɛhan 31:7\n“Ye ɖò aluwɛ mɛ ɔ, éɖesu nɔ nɔ aluwɛ mɛ xá ye, . . . éyɛ Mawu ɔ ɖesu xɔ ye ɖò wanyiyi tɔn kpo nǔblawukúnúmɛ tɔn kpo mɛ.”—Ezayíi 63:9.\nWemafɔ ɖěɖee xlɛ́ ɖɔ Mawu nɔ ba ɖɔ a ni sɛkpɔ emi bo ɖɔ nǔ e ɖò ayi towe mɛ lɛ é bǐ nú emi ɖò ɖɛ mɛ lɛ é:\n“Ado ma hu mi dó nǔ ɖebǔ wu ó; loɔ, mi ɖò ninɔmɛ ɖebǔ mɛ hǔn, mi ni nɔ sɔ́ kúdónúmɛ sín ayixa dó xoɖɛ, bo byɔ nǔ e hudo mi lɛ Mawu. Enɛ ɔ, fífá Mawu tɔn e hugǎn nukúnnúmɔjɛnǔmɛ gbɛtɔ́ tɔn bǐ ɔ na bló ayixa mitɔn kpodo linlin mitɔn lɛ kpo ɖó.”—Filipunu lɛ 4:6, 7.\n“Mi sɛkpɔ Mawu; enɛ ɔ é na sɛkpɔ mi.”—Jaki 4:8.\n(Lɛ̌ kpɔ́n Ðɛhan 34:5, 15; 55:22.)\nWemafɔ ɖěɖee xlɛ́ ɖɔ Mawu sixu na hlɔnhlɔn we lɛ é:\n“Mɛ e nɔ na hlɔnhlɔn mì ɔ wɛ nɔ zɔ́n, bɔ un nɔ sixu kpé nǔ enɛ lɛ bǐ wu.”—Filipunu lɛ 4:13.\n“Ma ɖi xɛsi ó, ɖó un ɖò kpɔ́ xá we. Ma ɖò nukún dó gbɛmɛ kpɔ́n wɛ ó, ɖó nyi wɛ nyí Mawu towe. Un na na akɔ́nkpinkpan we; un na gɔ́ alɔ nú we.”—Ezayíi 41:10.\n(Lɛ̌ kpɔ́n Ðɛhan 138:3; Ezayíi 40:29-31.)\nEnyi xɔ́ntɔn ɖé ɖɔ nú we ɖɔ emi jló na kú hǔn, ma dóvɛ̌ nú xó tɔn ó. Dǒ wusyɛn lanmɛ nú xɔ́ntɔn towe ɖɔ é ni ɖɔ lee nǔ cí n’i tawun é nú we. (Nǔnywɛxó 20:5) Enyi mɛ lɛ ɖɔ xó dó mɛɖée huhu sín linlin e ye ɖó é wu wɛ ɔ, enɛ sixu zɔ́n bɔ ye gbɔ yeɖée hu.\nNɔ ɖótó mɛ kpo wuvɛ̌sexámɛ kpo. “Ðò gbesisɔmɛ bo na nɔ ɖótó mɛ, [bo] na nɔ zɔn xó jí ǎ.” (Jaki 1:19, nwt) Mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ enyi mɛɖé ɖò wuvɛ̌ mɛ, alǒ flú bǐ ɔ, é sixu zɔ́n bɔ é ‘wlá nǔ ɖɔ.’ (Jɔbu 6:2, 3) Enɛ wu ɔ, enyi xɔ́ntɔn ɖé ɖɔ xó ma lin tamɛ, alǒ xó e ma dɔn mɛ ǎ é hǔn, ma yawǔ sin xomɛ bo wà nǔ ó.\nÐɔ xó e nɔ dó gbɔ nú mɛ lɛ é. Biblu ɖè wě xá mǐ ɖɔ: “Ðɔ xó dó dó gbɔ nú mɛ ɖěɖee flú bǐ lɛ é.” (1 Tɛsalonikinu lɛ 5:14, nwt) Ma dóvɛ̌ nú lee nǔ cí nú xɔ́ntɔn towe é ó. Ðǒ sísí nú lee nǔ cí n’i é kpo nǔ e wu nǔ dó cí mɔ̌ é kpo. Ðɔ nú xɔ́ntɔn towe ɖɔ nǔ tɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú emi tawun.\nByɔ xɔ́ntɔn towe ɖɔ é ni ba alɔdó. Sɔgbe kpo Lẹdogbedevomẹ Aihọn Yọyọ Tọn kpo ɔ, Nǔnywɛxó 13:10 ɖɔ: “Mɛ ɖěɖee nɔ ba wěɖexámɛ lɛ é nɔ ɖó nǔnywɛ.” Enyi xɔ́ntɔn towe ɖò azɔn syɛnsyɛn ɖé jɛ wɛ ɔ, a na dó wusyɛn lanmɛ n’i ɖɔ é ni yì mɔ dotóo ɖé. Linlin mɛɖée huhu tɔn sixu nyí xlɛ̌ azɔn e jɛ wɛ mɛɖé ɖè ɖò taglomɛ é tɔn, alǒ lee nǔ cí n’i é, enɛ wu ɔ, byɔ ɛ ɖɔ é ni yì ba alɔdó enɛ ɔ zɔ́watɔ́ lɛ tɔn. A tlɛ sixu ɖɔ n’i ɖɔ é kpo emi kpo na zɔ́n yì.\nÐè wanyiyi xlɛ́. Biblu ɖɔ ɖɔ “Xɔ́ntɔn nǔgbo nɔ ɖè wanyiyi xlɛ́ hwebǐnu, bo nyí nɔví sunnu e wu è sixu ɖeji dó ɖò wuvɛ̌ lɛ hwenu é.” (Nǔnywɛxó 17:17, nwt) A sixu ɖè tagba xɔ́ntɔn towe tɔn lɛ síìn, alǒ ɖè linlin mɛɖée huhu tɔn e é ɖó é sín ayi tɔn mɛ ǎ. Amɔ̌, nú a na ɛ ganjɛwu ɖɔ emi yí wǎn n’i, bo jló na nɔ gudo n’i ɖò wuvɛ̌ e é na ɖí xwi xá lɛ é mɛ ɔ, é sixu mɔ éɖée mɛ hugǎn.\nÉ ɖò gaan ɖɔ a sixu nɔ dóhwɛ hwiɖée, alǒ winnya na nɔ hu we. A sixu lɛ́ lin ɖɔ mɛɖé kún mɔ nǔ jɛ nǔ e wu a jló na hu hwiɖée é mɛ ó, alǒ wuvɛ̌ e mɔ wɛ a ko ɖè ɖò lee nǔ cí nú we é linu dìn é ó.\nBiblu ɖexlɛ́ ɖɔ mǐ kún sixu mɔ nǔ jɛ lee nǔ nɔ cí nú mɛ ɖevo lɛ é mɛ bǐ mlɛ́mlɛ́ ó. “Mɛ e ɖò wuvɛ̌ mɔ wɛ ɔ, éɖokpo géé wɛ tuùn bǎ e mɛ é ɖò wuvɛ̌ mɔ wɛ yì jɛ é,” wɛ Biblu ɖɔ. (Nǔnywɛxó 14:10; 1 Axɔ́su lɛ 8:38) Enɛ wu ɔ, mɛ e yí wǎn nú mǐ lɛ é na bo tlɛ dó gbɔ nú mǐ ɔ, bǎ ɖé mɛ jɛn ye na bló ɖó. É ɖò mɔ̌ có, ganjɛwu ɖɔ emi kún ɖò emiɖokpo ó.\nMawu tuùn ayi gbɛtɔ́ tɔn. (2 Tan 6:30) Nǔ e sixu zɔ́n bɔ a lin ɖɔ hwiɖée huhu wɛ na gbɔ tagba lɛ é ɔ, Jehovah tuùn. É lɛ́ mɔ nǔ jɛ lee nǔ nɔ cí nú we dìn bɔ mǐ sixu ko ɖɔ wá yì é wu, vlafo a nɔ dóhwɛ hwiɖée, alǒ winnya nɔ hu we.—Ðɛhan 139:1.\nÐó gbɛ̀ nɔ xɔ akwɛ tawun ɖò Mawu nukúnmɛ wutu ɔ, é ɖò gbesisɔmɛ bo na sɔ́ hwɛ kɛ mɛ ɖěɖee nɔ ɖó linlin yeɖée huhu tɔn lɛ é. (Ðɛhan 86:5) É tuùn ɖɔ mɛ ɖěɖee nɔ jló na hu yeɖée lɛ é gegě kún nɔ jló kú ó, loɔ, wuvɛ̌ e mɔ wɛ ye ɖè lɛ é jɛn ye nɔ ba na ɖó te kpowun. Enɛ wu ɔ, Jehovah sixu d’alɔ, “enyi ayi mǐtɔn na bo [tlɛ] ɖò hwɛ ɖó nú mǐ wɛ ɔ, mǐ ni tuùn ɖɔ Mawu hugǎn ayi mǐtɔn, lobo tuùn nǔ bǐ.” (1 Jaan 3:19, 20) Nǔgbo wɛ, é jló na nyí “Tɔ́ nǔblawukúnúmɛtɔ́” kpo “Mawu e nɔ dó gbɔ nú mɛ ɖò ali bǐ nu é” kpo nú we.—2 Kɔlɛntinu lɛ 1:3.\n^ akpá. 14 Enyi linlin mɛɖée huhu tɔn lɛ́ syɛn nú we tawun bonu mɛ ɖejid’ewu ɖé ma yá dó we ǎ hǔn, tɛkan sɛ́dó xwé e nɔ kpé nukún dó ajijimɛ sín nǔ lɛ wu ɖò xá towe mɛ é ɖé.\nWuvɛ̌ Mimɔ Nǔkanbyɔ Biblu Tɔn lɛ Sín Xósin Lanmɛ Syɛn Hunsin Ðagbe Fífá & Awǎjijɛ\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Un Jló Na Kú: Biblu ka Sixu D’alɔ Mì Hwenu E Linlin Mɛɖée Huhu Tɔn lɛ Wá nú Mì É À?


Levíi ví 11 - Lévitique 11\nAzwi, ɖó éyɛ́ nɔ́ tún nǔ ɖu, é ká ɖó afɔkpa ǎ; kanlin blíblí nɛ́.\nAglǔza, ɖó afɔkpa tɔn zɛ, é ká nɔ́ tún nǔ ɖu ǎ; kanlin blíblí nɛ́.\nMi ma ɖu kanlin énɛ́ lɛ́ɛ sín lan ó, mi ma ka ɖ'alɔ kúkú yětɔn wú vɔ́vɔ́ ó. Mi mɔ yě dó mɔ kanlin blíblí.\n“Đo kanlin e nɔ́ nɔ sin mɛ, gba mɛ, xu mɛ abǐ tɔ mɛ lɛ́ɛ mɛ ɔ́, mi sixú ɖu éé ɖó kɛn kpódó zǎ kpó lɛ́ɛ bǐ.\nAmɔ̌, mi ma ɖu éé má ɖó kɛn ǎ, bó má ká ɖó zǎ ǎ ɖě ó. É sixú nyí kanlin kpɛví kpɛví e ɖo tɔ mɛ lɛ́ɛ, abǐ tɔ kanlin ɖěvo lɛ́ɛ. Yě vɛ́ mi.\nMi gbɛ́ wǎn nú yě; mi ma ɖu lan yětɔn ó, mi ma ɖ'alɔ kúkú yětɔn wú vɔ́vɔ́ ó. Yě vɛ́ mi.\nHǔn tɔ kanlin ɖěbǔ e má ɖó kɛn ǎ, bó má ká ɖó zǎ ǎ lɛ́ɛ ɔ́, mi ma ɖu lan yětɔn ó. Yě vɛ́ mi.\n“Đo xɛ lɛ́ɛ mɛ ɔ́, éé vɛ́ mi bɔ mi ná gbɛ́ wǎn ná, bó má ná ɖu ǎ lɛ́ɛ ɖíe: gangan, hɔ̌n, gangan xu mɛ tɔn,\ngɛ̌nkpákpɛ, aklasú alɔkpa alɔkpa,\ngowungo, klolwe, aɖɔwé xu mɛ tɔn, gɛ̌n alɔkpa alɔkpa,\nklolwe, avǔnsákɔwó xu mɛ tɔn, sɔ́wáyi,\nklolwe zonɔ, avǔnsákɔwó kpɛví kpɛví, lanɖuxɛ,\n“Xɛ énɛ́ lɛ́ɛ bǐ vɛ́ mi; nǔvínúví e ɖó awa bó ɖó afɔ lɛ́ɛ vɛ́ mi.\nAmɔ̌, mi ná ɖu éé ɖó afɔ bó nɔ lɔ́n lɛ́ɛ;\nyě wɛ nyí: wɛn alɔkpa alɔkpa lɛ́ɛ kpódó bɔ alɔkpa alɔkpa lɛ́ɛ kpó.\nAmɔ̌, nǔvínúví ɖě lɛ́ɛ éé ɖó awa, bó ɖó afɔ lɛ́ɛ vɛ́ mi.”\n“Kanlin ɖé lɛ́ɛ tíin, bɔ mɛɖé ɖó alɔ kúkú yětɔn wú ɔ́, mɛ ɔ́ ná húzú mɛ blíblí káká jɛ gbadanu.\nMɛ ɖěbǔ zé kúkú yětɔn ɔ́, mɛ ɔ́ ɖó ná nya avɔ tɔn lɛ́ɛ; é lɔmɔ̌ ká ná húzú mɛ blíblí káká jɛ gbadanu.\nKanlin e sín afɔkpa ma zɛ ǎ, kpó éé má nɔ́ tún nǔ ɖu ǎ lɛ́ɛ kpó ɔ́, mi ná mɔ yě dó mɔ kanlin blíblí. Mɛ ɖěbǔ ɖ'alɔ yě wú ɔ́, mɛ ɔ́ ná nyí mɛ blíblí.\nMɔ̌ ɖokpó ɔ́, kanlin e ɖó afɔ ɛnɛ, bó nɔ́ tɛ afɔxomɛ ayǐ dó ɖi zɔnlin ná lɛ́ɛ bǐ ɔ́, mi ná mɔ yě dó mɔ kanlin blíblí. Mɛ ɖěbǔ ɖ'alɔ kúkú yětɔn wú ɔ́, mɛ ɔ́ ná húzú mɛ blíblí káká jɛ gbadanu.\nMɛ ɖěbǔ zé kúkú yětɔn ɔ́, mɛ ɔ́ ɖó ná nya avɔ tɔn lɛ́ɛ, bó ká ná nyí mɛ blíblí káká jɛ gbadanu. Mi ná mɔ kanlin énɛ́ lɛ́ɛ dó mɔ kanlin blíblí.\nKanlin kpɛví kpɛví e mi ná mɔ dó mɔ kanlin blíblí ɖo kanlin e gba kpé ayǐkúngban ɔ́ jí lɛ́ɛ mɛ lɛ́ɛ ɖíe: wɔ, ajaka, alɔ̌tlɔ tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ́ɛ bǐ,\nnyɔxwenyɔxwe, dǔdúbeɖe, danlyɛ́nlyɛn, vɛ̌, aganma.\nMi ná mɔ yě dó mɔ kanlin blíblí. Mɛ ɖěbǔ ɖ'alɔ kúkú yětɔn wú ɔ́, mɛ ɔ́ ná nyí mɛ blíblí káká jɛ gbadanu.\nNú kúkú yětɔn jɛ nǔ ɖěbǔ jí ɔ́, nǔ ɔ́ ná nyí nǔblíblí; é sixú nyí atínká, é sixú nyí avɔ, é sixú nyí anyǔ, é sixú nyí glo, é sixú nyí nǔ ɖěbǔ. È nǎ sɔ́ dó sin mɛ, bɔ é ná húzú nǔblíblí káká jɛ gbadanu; énɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, é ná lɛ́ húzú nǔ mímɛ́.\nÉnyí nǔɖé ɖo kogbán ɖé mɛ, bɔ kanlin énɛ́ lɛ́ɛ ɖě jɛ mɛ ɔ́, nǔ e ɖo kogbán ɔ́ mɛ ɔ́ húzú nǔblíblí; è ɖǒ ná hɛn kogbán ɔ́ gba.\nNú sin ɔ́ jɛ nǔɖuɖu ɖěbǔ jí ɔ́, nǔɖuɖu énɛ́ ɔ́ húzú nǔɖuɖu blíblí. Ényí nǔ e è hɛn ɔ́ è nǎ nu ɔ́ ɖo nǔ ɖěbǔ mɛ, bɔ sin ɔ́ jɛ jí ɔ́, nǔ nunu énɛ́ ɔ́ ná bó ɖo gannú ɖěbǔ mɛ ɔ́, é húzú nǔblíblí.\nNú kanlin énɛ́ lɛ́ɛ kú, bó jɛ nǔ ɖěbǔ jí ɔ́, nǔ énɛ́ ɔ́ húzú nǔblíblí. Nú adogwle abǐ kpó wɛ ɔ́, mi ní hɛn gba hánnyá, ɖó mi ɖó ná mɔ dó mɔ nǔblíblí.\nAmɔ̌, nú kúkú yětɔn jɛ tɔjɔtɛn ɖé abǐ dotɔ ɖé mɛ ɔ́, nǔ mímɛ́ jɛ́n sin ɔ́ nyí; lo ɔ́, mɛ e ná ɖe kanlin kúkú ɔ́ sín sin ɔ́ mɛ ɔ́, mɛ ɔ́ ná húzú mɛ blíblí.\nNú kúkú yětɔn jɛ nǔkún e è sɔ́ ɖ'ayǐ, bó ná wá dó ɔ́ jí ɔ́, nǔ mímɛ́ jɛ́n nǔkún ɔ́ nyí.\nAmɔ̌, nú è nylɔ̌ nǔkún, bɔ kúkú yětɔn jɛ mɛ ɔ́, hǔn mi ná mɔ nǔkún énɛ́ lɛ́ɛ dó mɔ nǔblíblí.\n“Nú kanlin e mi hɛn ɔ́, mi ná ɖu lɛ́ɛ ɖě kú ɔ́, mɛ e ná ɖ'alɔ kúkú tɔn wú ɔ́, ná nyí mɛ blíblí káká jɛ gbadanu.\nMɛ e ná ɖu kúkú tɔn sín lan ɔ́ ná nya avɔ tɔn lɛ́ɛ, bó ká ná nyí mɛ blíblí káká jɛ gbadanu. Mɛ e ná zé kúkú tɔn ɔ́ ná nya avɔ tɔn lɛ́ɛ; é lɔmɔ̌ ká ná nyí mɛ blíblí káká jɛ gbadanu.\n“Kanlin kpɛví kpɛví e nɔ́ sá gbɔn kɔ́ mɛ lɛ́ɛ bǐ vɛ́ mi; mi ná ɖu ɖě ǎ.\nHǔn mi ná ɖu kanlin kpɛví kpɛví e nɔ́ sá gbɔn kɔ́ mɛ lɛ́ɛ ɖě ǎ; mi ka ná ɖu éé nɔ́ gbɔn adɔgo jí lɛ́ɛ ɖě ǎ; mi ka ná ɖu éé nɔ́ zɔn afɔ ɛnɛ jí abǐ afɔ gěgé jí lɛ́ɛ ɖě ǎ; kanlin kpɛví kpɛví énɛ́ lɛ́ɛ bǐ vɛ́ mi.\nMi ma ɖ'alɔ kanlin énɛ́ lɛ́ɛ wú, bó dó hɛn miɖée blí ó. Mi ma jó miɖée dó, bónú yě ní hɛn mi blí ó; yě táá zɔ́n bɔ mi ná nyí mɛ blíblí.\nĐó nyɛ wɛ nyí Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn; mi ní nɔ́ zán walɔ mímɛ́, ɖó nyɛ ɔ́, mǐmɛ́ wɛ un nyí, mi bó ma ɖ'alɔ kanlin kpɛví kpɛví énɛ́ lɛ́ɛ e nɔ sá gbɔn kɔ́ mɛ lɛ́ɛ wú, bó dó hɛn miɖée blí ó.\nĐó nyɛ wɛ nyí Mawu Mavɔmavɔ, nyɛ wɛ ɖe mi tɔ́n sín Ejípu. Un ɖe mi tɔ́n, bó ná nyí Mawu mitɔn, mi ná nyí mɛ mímɛ́, ɖó mǐmɛ́ wɛ un nyí.”\nKanlin lɛ́ɛ, xɛ lɛ́ɛ, kanlin e nɔ nɔ tɔ mɛ lɛ́ɛ, kpódó éé nɔ́ sá gbɔn kɔ́ mɛ lɛ́ɛ bǐ kpó ɔ́, sɛ́n e ɖɔ xó dó yě wú lɛ́ɛ nɛ́.\nSɛ́n énɛ́ lɛ́ɛ ná zɔ́n bɔ è nǎ tunwun kanlin e è hɛn ɔ́, è nǎ ɖu lɛ́ɛ kpódó éé è ma sixú ɖu ǎ lɛ́ɛ kpó.


Nɔ Ðɔ Nugbǒ Ðò Nǔ Bǐ Mɛ\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Alur Amharique-Gbè Arménie-Gbè Ateso-Gbè Aymara Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Basque-Gbè Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Belize Kriol Biak Bikol Boulou Cap-Vert gbè Cebuano Changana (Mozambique Tɔn) Chichewa Chin (Tiddim) Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Danemark-Gbè Douala Dusun Espagne-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galice-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hongrie-Gbè Iban Ichinamwanga Iloko Indonésie-Gbè Irlande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Jula Kabiye Karen (S'gaw) Kazakh Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisi Kongo Krio Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwanyama Kyangonde Lahu Lari Lhukonzo Lingala Lomwe Luganda Luvale Malay Malayalam Malte-Gbè Mambwé-Lungu Maya Mbunda Mixtèque (Guerrero) Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Ndau Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngangela Nias Norvège-Gbè Nsenga Nyaneka Nzema Okpe Otètèla Ourdou Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Pays-Bas-Gbè Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Romani (Tofɔligbé Grèce Tɔn Tɔn) Romani (Totaligbé Grèce Tɔn Tɔn) Ronga Runyankore Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sena Sepedi Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Tagalog Tamoul Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tok Pisin Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Philippines Tɔn Tokunɔgbe Zambie Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tonga-Gbè Tshiluba Tuvalu-Gbè Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Uruund Valencian Vegbe Vietnam-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Yacouba Zandé\n“Mǐ ɖó jlǒ bo na nɔ zán gbɛ̀ ɖagbe ɖò nǔ bǐ mɛ.”—EBLÉE LƐ 13:18.\n1, 2. Enyi Jehovah mɔ bonu mǐ ɖò gǎn dó wɛ, bo na ɖɔ nugbǒ ɔ, nɛ̌ é ka nɔ cí n’i?\nSUNNUVÍ ɖé lɛkɔ sín wemaxɔmɛ, bo xwè xwégbe gbè ɖokpo, bo mɔ akwɛkpo ɖé ɖò kɔ́mɛ bɔ akwɛ gɔ́ mɛ. Etɛ é ka na wà? É sixu sɔ́ akwɛkpo ɔ. Amɔ̌, é lɛkɔ na yì jó nú mɛ e tɔn wɛ é. Hwenu e sunnuví ɔ sín nɔ sè nǔ e é wà é ɔ, é gó ɖó wutu tɔn.\n2 Mɛjitɔ́ gègě nɔ j’awǎ, hwenu e vǐ yetɔn lɛ ɖɔ nugbǒ é. Tɔ́ mǐtɔn jixwé tɔn ɔ, Jehovah nyí “Mawu gbejinɔtɔ́ [alǒ nugbǒɖɔtɔ́, nwt]” bɔ enyi mǐ ɖɔ nugbǒ ɔ, xomɛ nɔ hun i. (Ðɛhan 31:6) Mǐ nɔ ba na hɛn xomɛ hun i, “bo na nɔ zán gbɛ̀ ɖagbe [alǒ ɖɔ nugbǒ] ɖò nǔ bǐ mɛ.” (Eblée lɛ 13:18) Nǔ mǐ ni ɖɔ xó dó ninɔmɛ e mɛ nugbǒɖiɖɔ sixu vɛwǔ ɖè é ɛnɛ jí. Enɛ gudo ɔ, mǐ na ɖɔ xó dó lè e è nɔ mɔ hwenu e è ɖu ɖò wuvɛ̌ enɛ lɛ jí é ɖé lɛ wu.\nNUGBǑÐIÐƆ NÚ MǏÐESUNƆ\n3-5. (a) Nɛ̌ mǐ ka sixu blɛ́ mǐɖée gbɔn? (b) Etɛ ka na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nɔ ɖɔ nugbǒ nú mǐɖesunɔ?\n3 Cobonu mǐ na nɔ ɖɔ nugbǒ nú mɛ ɖevo lɛ ɔ, mǐ ɖó na nɔ ɖɔ nugbǒ nú mǐɖesunɔ hwɛ̌. É ka nɔ bɔwǔ hwebǐnu ǎ. Ðò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ ɔ, nɔví ɖěɖee ɖò agun Lawodisée tɔn mɛ lɛ é nɔ blɛ́ yeɖée, bo nɔ lin ɖɔ emi ɖò xomɛ Mawu tɔn hɛn hun wɛ, amɔ̌, nùɖé ka nyí mɔ̌ ǎ. (Nǔɖexlɛ́mɛ 3:17) Mǐɖesunɔ sixu blɛ́ mǐɖée dó mɛ alɔkpa e mǐ nyí tawun é wu.\n4 Ahwanvu Jaki tinmɛ ɖɔ: “Enyi mɛɖé mɔ ɖɔ emi nyí sinsɛnnɔ, bo ma ka nɔ hɛn nu tɔn ǎ ɔ, éɖée blɛ́ wɛ é ɖè; sinsɛn tɔn nyí nùɖewánu ǎ.” (Jaki 1:26) Enyi mǐ nɔ lin ɖɔ mǐ vɛ́ ko ɖò nǔ ɖagbe ɖé lɛ wà wɛ, bo ka nɔ dó mɛmasigbe alǒ ɖɔ nùyá, kabǐ ɖó adingban ɔ, Mawu kún na keya na ó wɛ sín ɔ, mǐɖée blɛ́ wɛ mǐ ɖè. Etɛ ka sixu d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na nyì alɔ nú mǐɖée bíblɛ́?\n5 Enyi mǐ kpɔ́n nùkpɛ́n mɛ ɔ, mǐ nɔ mɔ lee mǐ cí ɖò wěxo é. Nú mǐ xà Biblu ɔ, mǐ sixu mɔ mɛ alɔkpa e mǐ nyí ɖò xomɛ é. Biblu sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na tuùn nǔwukpikpé mǐtɔn lɛ kpo gǎnmaɖó mǐtɔn lɛ kpo. Mǐ nɔ kplɔ́n nǔ ɖěɖee mǐ ɖó na huzu ɖò linlin, walɔ kpo xóɖiɖɔ mǐtɔn kpo mɛ é. (Xá Jaki 1:23-25.) Amɔ̌, enyi mǐ nɔ ɖɔ nú mǐɖée ɖɔ nùɖé kún jɛ dò ɖò mǐ wu ó hǔn, mǐ sixu bló huzuhuzu e ɖò dandan lɛ é ǎ nɛ. Enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na zán Biblu dó kpɔ́n mǐɖesunɔ ganji. (Gbɛvíhan 3:40; Ajée 1:5) Ðɛxixo ɖesu nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ mɔ mɛ alɔkpa e mǐ nyí tawun é. Mǐ sixu ɖɔ nú Jehovah ɖò ɖɛ mɛ ɖɔ é ni gbéjé mǐ kpɔ́n, bo d’alɔ mǐ, bonu mǐ na mɔ nǔ jɛ nǔjɛdo e ɖò mǐ wu lɛ é wu, lobo jla ye ɖó. (Ðɛhan 139:23, 24) Mǐ nɔ flín ɖɔ “Mawu Mavɔmavɔ gbɛ́ wǎn nú mɛdídá lɛ, bo ka nɔ zun xɔ́ntɔn xá mɛ e nɔ wà nǔ jlɔjlɔ lɛ.”—Nùnywɛxó 3:32.\nNUGBǑÐIÐƆ ÐÒ XWÉDO MƐ\n6. Etɛwu asú kpo asì kpo ɖé ka ɖó na nɔ ɖɔ nugbǒ nú yeɖée?\n6 Nugbǒɖiɖɔ nyí nǔ taji ɖé ɖò xwédo mɛ. Enyi asú kpo asì kpo ɖé nɔ ɖɔ xomɛ nú yeɖée ɔ, ye na mɔ ɖɔ emi ɖò ayijayǐ mɛ, bo sixu lɛ́ ɖeji dó yeɖée wu tawun. Nugbǒmaɖɔ ɔ, alɔ gègě jí wɛ é ɖè ɖò alɔwliwli mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mɛ e ko wlí alɔ é ɖé sixu jɛ alɔlwɛ ɖu xá mɛɖé jí, alǒ jɛ fɔtóo nùblibliwiwa tɔn lɛ kpɔ́n jí, bo sixu lɛ́ jɛ kancica wanyiyi tɔn ɖé ɖó xá mɛɖé jí ɖò nǔglɔ. Ðǒ ayi nǔ e ɖɛhanwlantɔ́ ɔ ɖɔ é wu: “Un nɔ dó gbɛtɔ́ nuwenɔgbɛ́ ǎ, un nɔ zɔn xá gbɛtɔ́ yɛmɛnuwatɔ́ ǎ.” (Ðɛhan 26:4) Enyi a ma nɔ gbeji nú asú alǒ asì towe ǎ ɔ, é na hɛn nǔ gblé dó alɔwliwli towe wu; nǔ na nyí mɔ̌, é na bo tlɛ nyí ɖò linlin towe lɛ mɛ wɛ a ma nɔ gbeji ɔ ɖè ǎ ɔ nɛ.\nYawu nyì alɔ nú nǔ ɖebǔ e sixu vɔ́da nú alɔwliwli towe é é\n7, 8. Nɛ̌ a ka sixu zán Biblu dó kplɔ́n lee nugbǒɖiɖɔ xɔ akwɛ sɔ́ é vǐ towe lɛ gbɔn?\n7 Vǐ lɛ ɖesu ɖó na kplɔ́n bo tuùn ɖɔ nugbǒɖiɖɔ nyí nǔ taji ɖé. Mɛjitɔ́ lɛ sixu zán Biblu dó kplɔ́n enɛ ye. Kpɔ́ndéwú nyanya mɛ ɖěɖee ma ɖɔ nugbǒ ǎ lɛ é tɔn ɖò Biblu mɛ: Akani wá huzu ajotɔ́ ɖé; Gehazíi ɖó adingban bo na mɔ tɛn dó yí akwɛ; bɔ Judasi fin akwɛ, bɔ ɖò nukɔnmɛ ɔ, é sà Jezu yí kpatagan kwɛ 30.—Jozuwée 6:17-19; 7:11-25; 2 Axɔsu lɛ 5:14-16, 20-27; Matie 26:14, 15; Jaan 12:6.\n8 Kpɔ́ndéwú ɖagbe mɛ ɖěɖee ɖɔ nugbǒ lɛ é tɔn gègě lɛ́vɔ ɖò Biblu mɛ: Jakɔbu byɔ ɖò vǐ sunnu tɔn lɛ sí ɖɔ ye ni sɔ́ akwɛ e ye mɔ ɖò ati yetɔn mɛ lɛ é yì jó; Jɛfutée kpo vǐ nyɔnu tɔn kpo ɖè akpá e Jɛfutée dó nú Mawu é; bɔ Jezu ɖɔ nugbǒ ɖò ninɔmɛ e tlɛ vɛwǔ lɛ é mɛ. (Bǐbɛ̌mɛ 43:12; Hwɛɖɔtɔ́ lɛ 11:30-40; Jaan 18:3-11) Kpɔ́ndéwú enɛ lɛ sixu d’alɔ vǐ lɛ bɔ ye na mɔ nukúnnú jɛ lee nugbǒɖiɖɔ xɔ akwɛ sɔ́ é mɛ.\n9. Enyi mɛjitɔ́ lɛ nɔ ɖɔ nugbǒ ɔ, nɛ̌ é ka na d’alɔ vǐ yetɔn lɛ gbɔn?\n9 Nugbodòdó Biblu tɔn taji elɔ sixu kplɔ́n nùɖé mɛjitɔ́ lɛ: “Hwi mɛ e nɔ kplɔ́n nǔ mɛ ɖě lɛ ɔ, etɛwu a ma ka nɔ kplɔ́n nǔ hwiɖée ǎ? A nɔ ɖɔ nú mɛ lɛ ɖɔ è ma jɛ ajo ó; etɛwu hwiɖesunɔ ka nɔ jɛ ajo?” (Hlɔmanu lɛ 2:21) Enyi mɛjitɔ́ lɛ nɔ ɖɔ vo bo nɔ wà vo ɔ, vǐ lɛ nɔ tuùn. Enyi mǐ nɔ ɖɔ nú vǐ mǐtɔn lɛ ɖɔ ye ni nɔ ɖɔ nugbǒ, bɔ mǐdɛɛ lɛ ma ka nɔ ɖɔ nugbǒ ǎ ɔ, nǔ lɛ na fán dó ye. É na bo tlɛ nyí nǔ kpɛví kpɛví lɛ mɛ wɛ mɛjitɔ́ lɛ nɔ ɖó nùvú ɖè, bonu vǐ lɛ ɖó ayi wu ɔ, ye lɔ na ɖibla wà nǔ ɖokpo ɔ. (Xà Luki 16:10.) Ðò alɔ ɖevo mɛ ɔ, enyi vǐ lɛ mɔ ɖɔ mɛjitɔ́ yetɔn lɛ nɔ ɖɔ nugbǒ ɔ, enɛ sixu d’alɔ ye bɔ ye na nyí mɛjitɔ́ ɖejid’ewu lɛ hwenu e yeɖesunɔ na ɖó vǐ yetɔn lɛ é.—Nùnywɛxó 22:6; Efɛzinu lɛ 6:4.\nNUGBǑÐIÐƆ ÐÒ AGUN MƐ\n10. Ðò xóɖɔɖókpɔ́ xá Klisanwun hàtɔ́ mǐtɔn lɛ hwenu ɔ, nɛ̌ mǐ ka sixu nɔ ɖɔ nugbǒ gbɔn?\n10 Mǐ ɖó na nɔ lɛ́ ɖɔ nugbǒ nú nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu mǐtɔn Klisanwun lɛ kpo. Blewun jɛn xóɖɔɖókpɔ́ ayihɔngbe ayihɔngbe tɔn sixu byɔ mɛnuɖiɖɔ kpo jidómɛ kpo mɛ. Enyi mǐ nɔ vɔ́ xó e mǐ ma tuùn dò tɔn ǎ é ɖɔ ɔ, é sixu nyí ɖɔ adingban fúnfún kpé wɛ mǐ ɖè. É na nyɔ́ hugǎn ɖɔ mǐ ni nɔ “hɛn nu” mǐtɔn. (Nùnywɛxó 10:19) Nugbǒɖiɖɔ nyí ɖɔ mǐ ɖó na nɔ ɖɔ nǔ ɖebǔ e mǐ lin, tuùn alǒ sè kpowun é ǎ. Enyi nǔ e mǐ jló na ɖɔ é tlɛ nyí nugbǒ ɔ, é sixu nɔ ma kàn mǐ, alǒ é sixu nɔ ma ɖò dandan kabǐ nyí xomɛnyínyɔ́nú ɖɔ mǐ ni vɔ́ ɖɔ. (1 Tɛsalonikinu lɛ 4:11) Mɛɖé lɛ nɔ dó mɛmasi xógbe bo nɔ ba hwɛjijɔ ɖɔ: “Nugbǒ ɖɔ wɛ jɛn un ɖè kpowun.” Amɔ̌, ɖó mǐ nyí togun Jehovah tɔn wutu ɔ, mǐ nɔ ba ɖɔ xógbe mǐtɔn lɛ ni nɔ nyɔ́ sè bo nɔ dɔn mɛ hwebǐnu.—Xà Kolosinu lɛ 4:6.\n11, 12. (a) Nú mɛɖé hu hwɛ, bo ma lɛ́ ɖɔ nǔ e é wà é nugbǒ tɔn ǎ ɔ, nɛ̌ enɛ ka nɔ zɔ́n bɔ xó ɔ nɔ nyla d’eji gbɔn? (b) Nǔ tɛ lɛ mɔ̌ mǐ ka sixu kanbyɔ? (c) Nɛ̌ mǐ ka sixu nɔ ɖɔ nugbǒ nú tutoblonunu Jehovah tɔn gbɔn?\n11 Jehovah sɔ́ azɔ̌ d’así nú mɛxo agun tɔn lɛ ɖɔ ye ni d’alɔ agun ɔ. Enyi mǐ nɔ ɖɔ nugbǒ nú mɛxo agun tɔn lɛ ɔ, é nɔ bɔwǔ nú ye bɔ ye na d’alɔ mǐ. Etɛwu? Enyi a ɖò azɔn jɛ wɛ bo yì dotóo ɖé gɔ́n ɔ, a na hwla nǔ e ɖò wiwa we wɛ lɛ é ɖé lɛ d’è wɛ à? Enyi a wà mɔ̌ ɔ, nɛ̌ é ka sixu d’alɔ we gbɔn? Mɔ̌ ɖokpo ɔ, enyi mǐ wà nǔ syɛnsyɛn ɖé nyì dò ɔ, mǐ ɖó na ɖó adingban ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, mǐ ɖó na yì mɔ mɛxo agun tɔn lɛ, bo ɖɔ nugbǒ tɔn nú ye. (Ðɛhan 12:3; Mɛsɛ́dó 5:1-11) Dìn ɔ, mǐ ni lin tamɛ dó ninɔmɛ ɖevo wu: Enyi a mɔ bɔ xɔ́ntɔn towe wà nǔ syɛnsyɛn ɖé nyì dò ɔ, etɛ a ka na wà? (Levíi ví lɛ 5:1) A na ɖɔ: “Nú un nyí xɔ́ntɔn tɔn dóó ɔ, un na hɛn xó enɛ dó xomɛ” wɛ à? Alǒ, a ka na flín ɖɔ mɛxo agun tɔn lɛ ɖò finɛ, bo na d’alɔ ɛ bɔ é na mɔ tɛn dó jla kancica e ɖò é kpo Jehovah kpo tɛntin é ɖó, lobo bló b’ɛ na syɛn d’eji à?—Eblée lɛ 13:17; Jaki 5:14, 15.\n12 Mǐ ɖó na nɔ lɛ́ ɖɔ nugbǒ nú tutoblonunu Jehovah tɔn, hwenu e mǐ ɖò nǔ wlan dó gbeɖiɖówema lɛ jí wɛ é, ɖi hwenu e mǐ ɖò azɔ̌ e mǐ wà ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ é sín gbè ɖó wɛ mɔ̌ é. Mǐ ɖó na lɛ́ ɖɔ nugbǒ hwenu e mǐ ɖò alɔ dó wema mɛ wɛ bo na nyí gbexosin-alijitɔ́, alǒ, bo na wà sinsɛnzɔ́ ɖevo ɖebǔ é.—Xà Nùnywɛxó 6:16-19.\n13. Enyi mǐ ɖò azɔ̌ wà xá Klisanwun hàtɔ́ mǐtɔn ɖé wɛ ɔ, nɛ̌ mǐ ka sixu nɔ ɖɔ nugbǒ gbɔn?\n13 Nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu lɛ kpo ɖó na wlú ajɔ̌wiwaxó lɛ ɖó kpɔ́ xá Mawu sínsɛ́n ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ ɖó na nɔ wà ajɔ̌ hwenu e mǐ ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn mɛ alǒ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ é ǎ. Mǐ ɖó na nɔ lɛ́ ɖu lè ɖò nɔví sunnu alǒ nɔví nyɔnu mǐtɔn lɛ jí ɖò ajɔ̌wiwa linu ǎ. Enyi a yí Kúnnuɖetɔ́ lɛ dó azɔ̌mɛ hǔn, nɔ sú akwɛ azɔ̌watɔ́ towe lɛ dó ganmɛ, nɔ na ye akwɛ e sín akpá a dó nú ye é, lobo nɔ lɛ́ na lè ɖebǔ e sɛ́n byɔ lɛ é ye. Dotóoxwé kwɛ lɛ súsú ye, alǒ, gbɔjɛhwenu kwɛ lɛ súsú ye lɔ sixu ɖ’emɛ. (1 Timɔtée 5:18; Jaki 5:1-4) Enyi Kúnnuɖetɔ́ hàtɔ́ ɖé wɛ yí we dó azɔ̌mɛ ɔ, a ɖó na ɖó nukún ɖɔ é na kpɔ́n wewé ɖé bo gbò dó wiwi mɛ nú we ǎ. (Efɛzinu lɛ 6:5-8) Mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ emi wà azɔ̌ nú ganxixo nabi e sín gbeta kɔn mi wá é, bo ka lɛ́ wà azɔ̌ e sín akwɛ è nɔ sú emi é.—2 Tɛsalonikinu lɛ 3:10.\n14. Cobonu Klisanwun lɛ na jɛ ajɔ̌ wà ɖó kpɔ́ jí ɔ, etɛ ye ka ɖó na wà?\n14 Enyi mǐ ɖó gbè kpɔ́ xá nɔví sunnu alǒ nɔví nyɔnu ɖé bo na wà ajɔ̌ ɖó kpɔ́ ɔ ka ló? Enɛ sixu byɔ ɖɔ mǐ ni zán akwɛ d’emɛ, alǒ, nya akwɛ. Ðò ninɔmɛ mɔhun lɛ mɛ ɔ, é na nyɔ́ tawun ɖɔ è ni zán nugbodòdó Biblu tɔn elɔ: Mi wlan nǔ lɛ bǐ dó wema jí! Hwenu e gbeyiɖɔ Jelemíi xɔ gle ɖé é ɔ, é bló gle ɔ sín wema ɖó wè jí, bɔ kúnnuɖetɔ́ lɛ d’alɔ mɛ, bɔ é sɛ̀ wema wè lɛ bǐ xwè nú sɔgudo. (Jelemíi 32:9-14; lɛ̌ kpɔ́n Bǐbɛ̌mɛ 23:16-20.) Mɛɖé lɛ nɔ mɔ ɖɔ wema ɖé winwlan ɖ’ayǐ sixu cí ɖɔ emi kún ɖeji dó nɔví emitɔn wu ó ɖɔhun. Amɔ̌, è na ɖɔ nugbǒ ɔ, wema winwlan ɖ’ayǐ sixu zɔ́n bɔ è na nyì alɔ nú nukúnnú ma mɔ jɛ mɛɖée mɛ, xomɛsin kpo gbemanɔkpɔ́ lɛ kpo. É na bo tlɛ nyí ɖò ajɔ̌wiwa linu ɔ, nɔ flín ɖɔ fífá agun ɔ tɔn ɖò taji tawun hú ajɔ̌xó ɖebǔ.—1 Kɔlɛntinu lɛ 6:1-8; kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 30gɔ́ ɔ.\nNUGBǑÐIÐƆ ÐÒ NǓWIWA MǏTƆN LƐ MƐ\n15. Nɛ̌ adingban ɖiɖó ɖò ajɔ̌wiwa linu ka nɔ cí nú Jehovah?\n15 Mǐ ɖó na nɔ ɖɔ nugbǒ nú mɛ lɛ bǐ kaka jɛ mɛ ɖěɖee ma tlɛ nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn ǎ lɛ é jí. É ɖò taji nú Jehovah tawun ɖɔ mǐ ni nɔ ɖɔ nugbǒ. “Nǔdagan e ma sɔgbe ǎ é nɔ vɛ́ mɔ nú Mawu Mavɔmavɔ, nǔdagan e ka sɔgbe é nɔ nyɔ́ mɔ n’i.” (Nùnywɛxó 11:1; 20:10, 23) Ðò Biblu sín táan mɛ ɔ, è nɔ zán nǔdagan lɛ hwɛhwɛ ɖò ajɔ̌wiwa linu. Amɔ̌, ajɔ̌tɔ́ ɖé lɛ nɔ táfú axisinɔ yetɔn lɛ bo nɔ sà nǔ e hwe hú akwɛ e axisinɔ yetɔn lɛ sú é nú ye, alǒ, nɔ bló bɔ ye nɔ sú axɔ́ hú ee ye ɖó na sú é. Égbé ɖesu ɔ, adingban ɖiɖó gbakpé ɖò ajɔ̌wiwa linu tawun. Lee Jehovah gbɛ́ wǎn nú adingban ɖiɖó gbɔn wá yì é ɔ, mɔ̌ jɛn é lɛ́ gbɛ́ wǎn na gbɔn ɖò égbé.\n16, 17. Adingban ɖiɖó alɔkpa tɛ lɛ mǐ ka ɖó na nyì alɔ na?\n16 Mǐ bǐ wɛ ninɔmɛ e mɛ mǐ sixu ɖó adingban ɖè é nɔ kpannukɔn; é sixu nyí hwenu e mǐ ɖò azɔ̌ ɖé ba wɛ é, hwenu e mǐ ɖò alɔ dó axɔsuzɔ́wema ɖé mɛ wɛ é, alǒ, ɖò tɛnkpɔn wemaxɔmɛ tɔn ɖé hwenu. Mɛ gègě nɔ lin ɖɔ nùɖé kún nyla ɖ’emɛ ɖɔ è ni ɖó adingban, dó sìn nǔ lɛ jí, alǒ, na xósin mɛbíblɛ́ tɔn lɛ ó. Enɛ ka nɔ kpaca mǐ ǎ. Biblu ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ ɖò azǎn gudogudo tɔn gbɛ̀ elɔ tɔn lɛ mɛ ɔ, “gbɛtɔ́ lɛ na nɔ ba ɖɔ emitɔn jɛn na nyɔ́; ye na nɔ yí wǎn nú akwɛ; . . . ye na nɔ gbɛ́ wǎn nú ɖagbewiwa.”—2 Timɔtée 3:1-5.\n17 Hweɖelɛnu ɔ, é sixu cí ɖɔ mɛ e ma nɔ ɖɔ nugbǒ ǎ lɛ é wɛ nɔ yì nukɔn ɖò gbɛ̀ égbé tɔn ɔ mɛ ɖɔhun. (Ðɛhan 73:1-8) Nugbǒɖiɖɔ Klisanwun ɖé tɔn sixu zɔ́n bɔ azɔ̌ gblé dó è, é na ba akwɛ kpò, alǒ, è na doya n’i ɖò azɔ̌ tɔn jí. Amɔ̌, vɔsisa ɖebǔ e nugbǒɖiɖɔ nɔ byɔ lɛ é xɔ akwɛ. Etɛwu?\nNYƆNA E NUGBǑÐIÐƆ NƆ HƐN WÁ LƐ É\n18. Etɛwu nyikɔ ɖagbe ɖé ɖiɖó ka xɔ akwɛ tawun?\n18 Nú è tuùn mɛ ɖɔ è nyí nugbǒɖɔtɔ́ bo lɛ́ nyí mɛ ɖejid’ewu ɖé ɔ, nǔ xɔ akwɛ ɖé wɛ, bo ka hán ɖò gbɛ̀ elɔ mɛ. Mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo wɛ ali hun na bɔ mǐ na ɖó nyikɔ enɛ ɖò ta. (Micée 7:2) Nugbǒ ɔ, mɛɖé lɛ sixu ko we ɖó nugbǒ e a nɔ ɖɔ é wu, bo sixu ylɔ we ɖɔ xlonɔ. Amɔ̌, nugbǒ e a nɔ ɖɔ é na sù mɛ ɖevo lɛ sín nukúnmɛ, bɔ ye na ɖeji dó wǔ we. Gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ ɔ, è tuùn Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ ɖɔ ye nɔ ɖɔ nugbǒ. Azɔ̌watɔ́ ɖé lɛ nɔ ba na yí Kúnnuɖetɔ́ lɛ dó azɔ̌mɛ, ɖó ye tuùn ɖɔ ye na nɔ ɖɔ nugbǒ wutu. Azɔn gègě wɛ è ko nya mɛ ɖevo lɛ sín azɔ̌mɛ, ɖó nugbǒmaɖɔ wutu bo ka jó Kúnnuɖetɔ́ lɛ dó.\nMǐ sixu kpa susu nú Jehovah gbɔn azɔ̌syɛnsyɛnwiwa gblamɛ\n19. Nɛ̌ nugbǒɖiɖɔ ka nɔ wà ɖagbe nú xɔ́ntɔn e a zun xá Jehovah é gbɔn?\n19 Nugbǒɖiɖɔ ɖò nǔ bǐ mɛ na zɔ́n bɔ a na ɖó ayixa ɖagbe ɖé kpo fífá ayi mɛ tɔn kpo. Mǐ sixu cí Pɔlu ɖɔhun, é wlan ɖɔ: “Mǐ ɖeji ɖɔ ayixa mǐtɔn mɛ́.” (Eblée lɛ 13:18) Ee ɖò taji hugǎn bǐ é wɛ nyí ɖɔ Tɔ́ mǐtɔn wanyiyinɔ Jehovah na ɖó ayi gǎn e dó wɛ mǐ ɖè, bo na ɖɔ nugbǒ ɖò nǔ bǐ mɛ lɛ é wu, bɔ é na lɛ́ sù nukún tɔn mɛ.—Xà Ðɛhan 15:1, 2; Nùnywɛxó 22:1.\n1 MǏ ÐÒ GBƐ̀ E NUGBǑMAÐƆ GƆ́ É ÐÉ MƐ\n“Mɛɖé site ɔ, adingban jɛn é nɔ ɖó nú nɔzo tɔn, ye nɔ ɖò xó víví ɖɔ nú yeɖée wɛ, vo wɛ é ka ɖè ɖò xò yetɔn mɛ.”—Ðɛhan 12:3\nEtɛ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nɔ ɖɔ nugbǒ nú mǐɖée?\nÐɛhan 31:6; Eblée lɛ 13:18\nJehovah jló ɖɔ mǐ ni nɔ ɖɔ nugbǒ nú mǐɖée kpo mɛ ɖevo lɛ kpo.\nÐɛhan 139:23, 24; Jaki 1:23-25\nÐɛxixo kpo Biblu xixa kpo sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na tuùn mɛ alɔkpa e mǐ nyí tawun é, bo bló huzuhuzu lɛ.\n2 NUGBǑÐIÐƆ ÐÒ XWÉDO MƐ NƆ ZƆ́N BƆ FÍFÁ KPO BǓNINƆ KPO NƆ TÍÌN\n“Un nɔ dó gbɛtɔ́ nuwenɔgbɛ́ ǎ, un nɔ zɔn xá gbɛtɔ́ yɛmɛnuwatɔ́ ǎ.”—Ðɛhan 26:4\nEtɛwu nugbǒɖiɖɔ ka ɖò taji ɖò xwédo mɛ?\nNugbǒɖiɖɔ ɖò xwédo mɛ nɔ zɔ́n bɔ jiɖiɖe nɔ tíìn. Hagbɛ̌ xwédo ɔ tɔn lɛ ɖó na nɔ ɖɔ nugbǒ nú yeɖée, enyi é tlɛ vɛwǔ ɔ nɛ.\nNùnywɛxó 22:6; Efɛzinu lɛ 6:4\nEnyi vǐ lɛ mɔ ɖɔ mɛjitɔ́ yetɔn lɛ nɔ ɖɔ nugbǒ ɔ, enɛ nɔ zɔ́n bɔ nugbǒɖiɖɔ nɔ bɔwǔ nú ye lɔ.\n3 NUGBǑÐIÐƆ NƆ HƐN LÈ WÁ NÚ AGUN Ɔ\n“Mawu Mavɔmavɔ gbɛ́ wǎn nú mɛdídá lɛ, bo ka nɔ zun xɔ́ntɔn xá mɛ e nɔ wà nǔ jlɔjlɔ lɛ.”—Nùnywɛxó 3:32\nEtɛwu é ka ɖò taji ɖɔ mǐ ni nɔ ɖɔ nugbǒ nú nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu mǐtɔn lɛ kpo ɖò agun ɔ mɛ?\nNùnywɛxó 10:19; Kolosinu lɛ 4:6\nHwebǐnu wɛ mǐ nɔ ba na ɖɔ nugbǒ, amɔ̌, xó mǐtɔn ɖó na nɔ nyɔ́ sè bo na nɔ dɔn mɛ.\nLevíi ví lɛ 5:1; Eblée lɛ 13:17; Jaki 5:14, 15\nEnyi mǐ nɔ ɖɔ nugbǒ nú mɛxo agun tɔn lɛ ɔ, ye sixu d’alɔ mǐ.\nJelemíi 32:9-12; Efɛzinu lɛ 6:5-8\nEnyi mǐ ɖò ajɔ̌ wà xá nɔví sunnu alǒ nɔví nyɔnu mǐtɔn lɛ wɛ ɔ, mǐ ɖó na nɔ ɖɔ nugbǒ mlɛ́mlɛ́, wà nǔ xá ye ɖò ali e sɔgbe é nu, lobo lɛ́ wà nǔ sɔgbe xá gbeta e kɔn mǐ ko wá lɛ é.\n4 NUGBǑÐIÐƆ NƆ HƐN LÈ WÁ NÚ MǏ HWEBǏNU\n“È mlǎ nyikɔ ɖagbe mɛɖé ɔ, é nyɔ́ hú mɛ ɔ jɛ dɔkun gbɔn tókɔ awɔnkɔ.”—Nùnywɛxó 22:1\nAli ɖevo tɛ lɛ nu mǐ ka na nɔ ɖɔ nugbǒ ɖè ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ?\nÐɛhan 37:21; Matie 22:17-21; Hlɔmanu lɛ 13:1-7; Efɛzinu lɛ 4:25, 28\nMǐ na nɔ ɖɔ nugbǒ hwenu e mǐ ɖò nǔ wà ɖó kpɔ́ xá gǎn mǐtɔn wɛ, ɖò ajɔ̌xó lɛ wu kpé nukún dó wɛ, bo lɛ́ yì tɛnkpɔn wemaxɔmɛ tɔn lɛ é, kpo hwenu e mǐ ɖò nǔ wlan dó wema ɖé lɛ mɛ wɛ é kpo, ɖi takwɛwema lɛ, alǒ acɛkpikpawema lɛ.\nEtɛwu nugbǒɖiɖɔ ka nyɔ́ hú dɔkun gbɛmɛ fí tɔn lɛ?\nÐɛhan 15:1, 2; Nùnywɛxó 11:1; 1 Timɔtée 6:9, 10\nNú è tuùn mɛ ɖɔ è nyí nugbǒɖɔtɔ́ bo lɛ́ nyí mɛ ɖejid’ewu ɖé ɔ, nǔ xɔ akwɛ tawun wɛ. Nugbǒɖiɖɔ nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ ɖó ayixa ɖagbe ɖé. Gǎn e dó wɛ mǐ ɖè, bo na nɔ ɖɔ nugbǒ é bǐ nɔ sù nukún Jehovah tɔn mɛ.\nNǔ E Wu Nugbǒɖiɖɔ Ðó Lè É\nTan jɔ tan lɛ xlɛ́ lè nugbǒɖiɖɔ tɔn lɛ.


Nɔ Ðótó Mawu Sín Gbè | Atɔxwɛ Nǔkplɔnkplɔn Tɔn\nXÓTA NǓKPLƆNKPLƆN TƆN 11\n“Vǐ ce vívɛ́ná wɛ mɛ elɔ nyí; . . . mi ɖótó è.”—MAT. 17:5.\n1-2. (a) Nɛ̌ Jehovah ka nɔ ɖɔ xó nú gbɛtɔ́ lɛ gbɔn? (b) Etɛ lɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xóta elɔ mɛ?\nJEHOVAH yí wǎn nú xóɖiɖɔ nú mǐ. Ðò hwexónu ɔ, é zán gbeyiɖɔ lɛ, wɛnsagun lɛ kpo Vǐ tɔn Klisu Jezu kpo dó ɖè linlin tɔn lɛ xlɛ́ mǐ. (Amɔ. 3:7; Ga. 3:19; Nǔɖe. 1:1) Égbé ɔ, é nɔ ɖɔ xó nú mǐ gbɔn Xó tɔn Biblu gblamɛ. É na mǐ Xó enɛ bonu mǐ na dó sixu kplɔ́n nǔ dó linlin tɔn lɛ wu, lobo mɔ nǔ jɛ lee é nɔ wà nǔ gbɔn é mɛ.\n2 Hwenu e Jezu ɖò ayikúngban jí é ɔ, Jehovah ɖɔ xó n’i sín jixwé ɖò ninɔmɛ atɔn mɛ. Mi nú mǐ ni gbéjé nǔ e Jehovah ɖɔ lɛ é, nǔ e xó tɔn lɛ sixu kplɔ́n mǐ é kpo lee nǔ e é ɖɔ é nɔ hɛn lè wá nú mǐ gbɔn é kpo kpɔ́n.\n“VǏ VÍVƐ́NÁ WƐ A NYÍ NÚ MÌ”\n3. Lee mǐ xà gbɔn ɖò Maki 1:9-11 mɛ é ɔ, etɛ Jehovah ka ɖɔ hwenu e Jezu bló baptɛm é? Nǔ taji tɛ lɛ jí xó enɛ lɛ ka dó zǒgbe?\n3 Ninɔmɛ nukɔntɔn e mɛ Jehovah ɖɔ xó sín jixwé ɖè é ɖò Maki 1:9-11 mɛ. (Xà.) É ɖɔ: “Vǐ vívɛ́ná wɛ a nyí nú mì, bɔ xomɛ nɔ hun mì dó wǔtu towe tlala.” Sè e Jezu sè bɔ Tɔ́ tɔn ɖɔ ɖɔ emi yí wǎn n’i, bo lɛ́ ɖeji dó wǔtu tɔn é ɖó na ko byɔ ayi mɛ n’i tawun. Xó Jehovah tɔn lɛ dó zǒgbe nǔ taji atɔn jí dó Jezu wu. Nukɔntɔn ɔ, Jezu nyí Vǐ tɔn. Wegɔ́ ɔ, Jehovah yí wǎn nú Vǐ tɔn. Atɔngɔ́ ɔ, xomɛ nɔ hun Jehovah dó Vǐ tɔn wu. Mi nú mǐ ni gbéjé nǔ enɛ lɛ ɖokpo ɖokpo kpɔ́n ganji.\n4. Ðò baptɛm Jezu tɔn hwenu ɔ, kancica yɔyɔ̌ ɖevo tɛ é ka ɖó xá Mawu?\n4 “Vǐ vívɛ́ná wɛ a nyí nú mì.” Jehovah ɖɔ xó enɛ lɛ bo xlɛ́ ɖɔ Vǐ vívɛ́ná emitɔn Jezu kpo emi kpo ɖó kancica yɔyɔ̌ ɖevo. Vǐ gbigbɔ tɔn Mawu tɔn ɖé wɛ Jezu nyí hwenu e é ɖò jixwé é. Amɔ̌, ɖò baptɛm tɔn hwenu ɔ, gbigbɔ mímɛ́ ɖè è. Hwenɛnu ɔ, Mawu xlɛ́ ɖɔ Vǐ Emitɔn e gbigbɔ ɖè é ɖó nukúnɖiɖó ɔ dìn bo na lɛkɔ yì jixwé bo huzu Axɔ́su e Mawu sɔ́ é kpo Vɔsanúxwlémawutɔ́ Ðaxó kpo. (Luk. 1:31-33; Ebl. 1:8, 9; 2:17) Enɛ wu ɔ, ɖò baptɛm Jezu tɔn hwenu ɔ, Tɔ́ tɔn sín hwɛ jɔ bɔ é ɖɔ: “Vǐ vívɛ́ná wɛ a nyí nú mì.”—Luk. 3:22.\nÈ kpa mǐ, bo dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɔ, mǐ nɔ yì nukɔn (Kpɔ́n akpáxwé 5gɔ́ ɔ) *\n5. Nɛ̌ mǐ ka sixu nɔ ɖè wanyiyi xlɛ́ mɛ, bo lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ Jehovah ɖɔhun gbɔn?\n5 “Vǐ vívɛ́ná wɛ a nyí nú mì.” Kpɔ́ndéwú e Jehovah sɔ́ ɖ’ayǐ bo xlɛ́ ɖɔ emi yí wǎn nú Vǐ emitɔn, bɔ xomɛ nɔ lɛ́ hun emi dó wǔtu tɔn é flín mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ ba ali e nu mǐ sixu dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ ɖè é. (Jaan 5:20) Enyi mɛ e mǐ nɔ kéya na é ɖé ɖè wanyiyi xlɛ́ mǐ, lobo kpa mǐ ɖó nǔ ɖagbe e mǐ wà é wutu ɔ, mǐ nɔ yì nukɔn. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, nɔví e ɖò agun ɔ mɛ lɛ é kpo hagbɛ̌ xwédo mǐtɔn tɔn lɛ kpo ɖó hudo wanyiyi kpo wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ mǐtɔn kpo tɔn. Enyi mǐ kpa mɛ ɖevo lɛ ɔ, mǐ nɔ na hlɔnhlɔn nǔɖiɖi yetɔn, bo nɔ lɛ́ d’alɔ ye bɔ ye nɔ sɛn Jehovah kpo gbejininɔ kpo. Tlala ɔ, mɛjitɔ́ lɛ ɖó na nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú vǐ yetɔn lɛ. Enyi mɛjitɔ́ lɛ kpa vǐ yetɔn lɛ dó nǔjɔnǔ mɛ, bo lɛ́ xlɛ́ ɖɔ emi yí wǎn nú ye ɔ, alɔ dó vǐ yetɔn lɛ wɛ ye ɖè bonu ye na yì nukɔn nɛ.\n6. Etɛwu mǐ ka sixu ɖeji dó Jezu Klisu wu?\n6 “Xomɛ nɔ hun mì dó wǔtu towe tlala.” Xógbe enɛ lɛ xlɛ́ ɖɔ Jehovah ɖeji ɖɔ Jezu na wà jlǒ emitɔn kpo gbejininɔ kpo. Jehovah ɖó jiɖiɖe enɛ dó Vǐ tɔn wu, mǐ lɔ sixu wà mɔ̌, bo ɖeji mlɛ́mlɛ́ ɖɔ kpo gbejininɔ kpo wɛ Jezu na bló bɔ akpá e Jehovah dó lɛ é bǐ na jɛnu. (2 Kɔ. 1:20) Enyi mǐ nɔ lin tamɛ dó kpɔ́ndéwú Jezu tɔn jí ɔ, é nɔ na hlɔnhlɔn kán e mǐ kánɖeji bo na kplɔ́n nǔ dó wǔ tɔn, lobo sɔ́ afɔ dó afɔdo tɔn lɛ mɛ é. Jehovah lɛ́ ɖeji ɖɔ kpɔ́ndéwú Vǐ emitɔn tɔn na kpó ɖò nǔ kplɔ́n kplékplé mɛsɛntɔ́ emitɔn lɛ tɔn wɛ.—1 Pi. 2:21.\n“MI ÐÓTÓ È”\n7. Sɔgbe xá Matie 17:1-5 ɔ, ninɔmɛ tɛ mɛ wɛ Jehovah ɖɔ xó sín jixwé ɖè? Etɛ é ka ɖɔ?\n7 Xà Matie 17:1-5. Azɔn wegɔ́ e Jehovah ɖɔ xó sín jixwé é wɛ nyí hwenu e Jezu “huzu agbaza” é. Jezu ylɔ́ Piyɛ́ɛ, Jaki kpo Jaan kpo ɖɔ ye ni wá xwedó emi yì só ɖaxó ɖé jí. Ye mɔ nǔmimɔ jiwǔ ɖé ɖò finɛ. Nukún Jezu tɔn mɛ nɔ kɔ́n, bɔ awu tɔn lɛ wé pépé. Mɛ we tɔ́n ɖò Jezu kpá, bo nɔte nú Mɔyizi kpo Elíi kpo; ye jɛ xó ɖɔ xá ɛ jí dó kú kpo fínfɔ́n sín kú tɔn kpo wu. “Sɛnmlɔ mɛ” wɛ mɛsɛ́dó atɔn lɛ ɖè có, ye mɔ nǔmimɔ jiwǔ enɛ, hwenu e ye fɔ́n bǐ hézéhézé é. (Luk. 9:29-32) Enɛ gudo ɔ, akpɔ́kpɔ́ wewé ɖé wá cyɔn ye, bɔ ye sè gbè ɖé sín jixwé; Mawu sín gbè wɛ! Jehovah ɖexlɛ́ ɖɔ xomɛ nɔ hun emi dó Vǐ emitɔn wu, bɔ emi lɛ́ yí wǎn n’i, lee é ɖexlɛ́ gbɔn ɖò baptɛm Jezu tɔn hwenu é bo ɖɔ: “Vǐ ce vívɛ́ná wɛ mɛ elɔ nyí; xomɛ nɔ hun mì dó wǔtu tɔn.” Amɔ̌ dìn tɔn ɔ, Jehovah ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Mi ɖótó è.”\n8. Ðagbe tɛ nǔmimɔ ɔ ka wà nú Jezu kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo?\n8 Nǔmimɔ ɔ xlɛ́ susu kpo hlɔnhlɔn kpo e Jezu na ɖó ɖò sɔgudo, hwenu e é na nyí Axɔ́su nú Axɔ́suɖuto Mawu tɔn é é. É ɖò wɛn ɖɔ è na hlɔnhlɔn Klisu bo lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ n’i, bonu é na dɛ ɖò wuvɛ̌ kpo kú kpo e ɖò te kpɔ́n ɛ é nu. Nǔmimɔ ɔ lɛ́ hɛn nǔɖiɖi ahwanvu lɛ tɔn lidǒ, bo na ye hlɔnhlɔn nú mɛtɛnkpɔn e na tɛ́n gbejininɔ yetɔn kpɔ́n lɛ é kpo azɔ̌ syɛnsyɛn e ye na wà ɖò xwè lɛ gblamɛ lɛ é kpo. Ðò xwè 30 mɔ̌ gudo ɔ, mɛsɛ́dó Piyɛ́ɛ ɖɔ xó dó nǔmimɔ e mɛ Jezu huzu agbaza ɖè é wu, bo xlɛ́ ɖɔ nǔmimɔ ɔ kpó ɖò gbɛ̀ ɖò ayi emitɔn mɛ.—2 Pi. 1:16-18.\n9. Wě e nyɔ́ zán é tɛ lɛ Jezu ka ɖè xá ahwanvu tɔn lɛ?\n9 “Mi ɖótó è.” Jehovah xlɛ́ nyi wɛn ɖɔ emi ba ɖɔ mǐ ni nɔ ɖótó xó Vǐ emitɔn tɔn, bo lɛ́ setónú na. Etɛ lɛ Jezu ka ɖɔ hwenu e é ɖò ayikúngban jí é? É ɖɔ nǔ gegě bɔ é jɛxa ɖɔ è ni ɖótó. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, kpo wanyiyi kpo wɛ é kplɔ́n ahwanvu tɔn lɛ lee ye na nɔ jla wɛnɖagbe ɔ gbɔn é, bo lɛ́ flín ye hwɛhwɛ ɖɔ ye ni nɔ acéjí. (Mat. 24:42; 28:19, 20) É lɛ́ byɔ ye ɖɔ ye ni dó gǎn tawun, lobo lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú ye ɖɔ ye ni ma jó gbè ó. (Luk. 13:24) Jezu tɛɖɛ̌ jí ɖɔ ahwanvu emitɔn lɛ ɖó na nɔ yí wǎn nú yeɖée, nɔ bǔ, bo lɛ́ nyi sɛ́n emitɔn lɛ. (Jaan 15:10, 12, 13) Wě e Jezu ɖè xá ahwanvu tɔn lɛ é nyɔ́ zán tawun. Wě enɛ lɛ e Jezu ɖè xá mɛ é ɖò taji égbé lee ye ɖè gbɔn ɖò hwe ɔ nu é.\n10-11. Nɛ̌ mǐ ka sixu xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖò tó ɖó Jezu wɛ gbɔn?\n10 Jezu ɖɔ: “Mɛ e nɔ xwedó nǔgbo ɔ bǐ wɛ nɔ ɖótó xó ce.” (Jaan 18:37) Mǐ nɔ xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖò tó ɖó xó tɔn lɛ wɛ hwenu e mǐ ‘nɔ mɔ mǐɖée gbɔ bo nɔ sɔ́ hwɛ kɛ mǐɖée’ é. (Kolo. 3:13; Luk. 17:3, 4) Mǐ nɔ lɛ́ xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖò tó ɖó xó tɔn wɛ gbɔn wɛnɖagbe ɔ jijla kpo kanɖodónǔwu kpo gblamɛ, enyi “hwe ɔ nu nyɔ́ kpo é ma nyɔ́ kpo ɔ” nɛ.—2 Tim. 4:2.\n11 Jezu ɖɔ: “Lɛngbɔ̌ ce lɛ nɔ ɖótó gbè ce.” (Jaan 10:27) Ayi kɛɖɛ wɛ ahwanvu Klisu tɔn lɛ nɔ ɖó xó tɔn lɛ wu dó xlɛ́ ɖɔ emi ɖò tó ɖó è wɛ ǎ, loɔ ye nɔ lɛ́ wà nǔ sɔgbe xá xó tɔn lɛ. “Gbɛmɛ tagba lɛ” nɔ fɛ́ ayi yetɔn ǎ. (Luk. 21:34) É nyɔ́ wà ɔ, ye nɔ sɔ́ tónúsíse nú sɛ́n Jezu tɔn dó ɖó nǔ taji ɖé ɖò gbɛzán yetɔn mɛ, enyi ninɔmɛ vɛwǔ lɛ na bo tlɛ kpannukɔn ye ɔ nɛ. Nɔví mǐtɔn lɛ gegě ɖò didɛ ɖò mɛtɛnkpɔn syɛnsyɛn lɛ nu wɛ, ɖi mɛgbenyinya gbeklánxámɛtɔ́ lɛ tɔn, hɛ̌n kpo adla j’ayǐ lɛ kpo. Nǔ enɛ lɛ nɔ ɖò finɛ có, ye nɔ nɔ gbeji nú Jehovah enyi é na bo tlɛ vɛwǔ gbɔn ɖebǔ ɔ nɛ. Jezu na ye ganjɛwu elɔ: “Mɛ e hɛn sɛ́n ce lɛ ayi mɛ, bo nɔ nyi ye lɛ ɔ, mɛ enɛ wɛ yí wǎn nú mì. Tɔ́ ce na yí wǎn nú mɛ e yí wǎn nú mì ɔ.”—Jaan 14:21.\nSinsɛnzɔ́ mǐtɔn nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ sɔ́ ayi mǐtɔn ɖó Mawu jí (Kpɔ́n akpáxwé 12gɔ́ ɔ) *\n12. Ðɔ ali ɖevo e nu mǐ sixu xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖò tó ɖó Jezu wɛ ɖè é.\n12 Ali e nu mǐ sixu xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖò tó ɖó Jezu wɛ ɖè é ɖevo ɖíe: nǔ wiwa ɖó kpɔ́ xá mɛ ɖěɖee é sɔ́ bonu ye na nɔ nukɔn nú mǐ lɛ é. (Ebl. 13:7, 17) Ðò xwè gudogudo tɔn elɔ lɛ mɛ ɔ, tutoblonunu Mawu tɔn bló huzuhuzu vovo lɛ, ɖé lɛ ɖò ye mɛ wɛ nyí azɔ̌wanú kpo wlɛnwín kpo yɔyɔ̌ lɛ zinzan ɖò sinsɛnzɔ́ mǐtɔn mɛ, lee è na bló kplé aklunɔzán gblamɛ tɛntin tɔn gbɔn é kpo ali e nu è nɔ gbá Kpléxɔ Axɔ́suɖuto ɔ tɔn lɛ, vɔ́ ye blóɖó lobo kpé nukún dó ye wu ɖè é kpo. Alixlɛ́mɛ enɛ lɛ e wanyiyi kpé, bɔ è lin tamɛ d’eji tawun lɛ é sù nukún mǐtɔn mɛ tawun. Mǐ sixu kúdeji ɖɔ Jehovah na kɔn nyɔna dó gǎn e dó wɛ mǐ ɖè, bo na xwedó alixlɛ́mɛ tutoblonunu ɔ tɔn e nɔ wá dó ganmɛ lɛ é é jí.\n13. Lè tɛ lɛ tóɖiɖó Jezu ka nɔ hɛn wá?\n13 Tóɖiɖó nǔ e Jezu kplɔ́n mɛ lɛ é bǐ nɔ hɛn lè wá nú mǐ. Jezu na ganjɛwu ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ nǔkplɔnmɛ emitɔn lɛ na fá kɔ nú ye. É ɖɔ: “Lindɔ̌n mitɔn lɛ na vo,” “ɖó nǔkplɔnmɛ ce lɛ vɛwǔ ǎ, sù ce lɛ ka vɛ́ nyi ǎ.” (Mat. 11:28-30) Xó Mawu tɔn e mɛ Wɛnɖagbe-Wema ɛnɛ e ɖɔ xó dó gbɛzán Jezu tɔn kpo sinsɛnzɔ́ tɔn kpo wu lɛ é ɖè é nɔ fá kɔ nú mǐ, vɔ́ hlɔnhlɔn na mǐ ɖò gbigbɔ lixo bo nɔ bló bɔ mǐ nɔ ɖó nǔnywɛ. (Ðɛh. 19:8; 23:3) Jezu ɖɔ: “Mɛ e sè Mawuxó ɔ, bo bló ɖ’eji lɛ wɛ nǔ nyɔ́ na.”—Luk. 11:28.\n‘UN NA SƆ́ NYIKƆ CE SƆ́ SÙ’\n14-15. (a) Ðò Jaan 12:27, 28 mɛ ɔ, ninɔmɛ atɔngɔ́ tɛ mɛ Jehovah ka ɖɔ xó sín jixwé ɖè? (b) Etɛwu xó Jehovah tɔn lɛ ka dó gbɔ nú Jezu, bo lɛ́ na ɛ hlɔnhlɔn?\n14 Xà Jaan 12:27, 28. È wlan ninɔmɛ atɔngɔ́ e mɛ Jehovah ɖɔ xó sín jixwé ɖè é dó Wɛnɖagbe-Wema Jaan tɔn mɛ. Azǎn yɔywɛ ɖé jɛ nukɔn nú kú Jezu tɔn ɔ, é ɖò Jeluzalɛmu bo na ɖu Dindinwayixwe tɔn gudo tɔn ɔ. É ɖɔ: “Ayi ce bǐ wɛ gbadó.” Enɛ gudo ɔ, é xoɖɛ bo ɖɔ: “Daa, bo sɔ́ nyikɔ towe sù.” Tɔ́ tɔn na sinkɔn ɛ sín jixwé bo ɖɔ: “Un ko sɔ́ nyikɔ ce sɔ́ sù; un ka na lɛ́ sɔ́ ɛ sù.”\n15 Jezu sín ayi gbadó, ɖó azɔ̌ ɖaxó e é ɖó bo na nɔ gbeji nú Jehovah é wu. Jezu tuùn ɖɔ è na sɔ́ lanbá dó xò emi dó adaka mɛ, bɔ emi na kú wuvɛ̌ kú. (Mat. 26:38) Nǔ e ɖò taji hugǎn nú Jezu é wɛ nyí ɖɔ é ni sɔ́ nyikɔ Tɔ́ tɔn tɔn sù. È dóhwɛ Jezu ɖɔ é nyla nu dó Mawu wu, bɔ é ɖò linkpɔ́n mɛ ɖɔ kú emitɔn na kɔn cí dó Mawu wu. Xó Jehovah tɔn lɛ na ko vɔ́ ganjɛwu na Jezu tawun. É sixu kúdeji dìn ɖɔ è na sɔ́ nyikɔ Jehovah tɔn sù. Xó Tɔ́ tɔn tɔn lɛ ɖó na ko dó gbɔ n’i tawun, bo na ɛ hlɔnhlɔn nú nǔ e ɖò nukɔn n’i lɛ é. Jezu wɛ sixu ko nyí mɛ ɖokpo géé e mɔ nǔ jɛ nǔ e Tɔ́ tɔn ɖɔ ɖò hwe ɔ nu é mɛ é có, Jehovah ka bló bɔ è wlan Xó Tɔn enɛ lɛ ɖ’ayǐ nú mǐ bǐ.—Jaan 12:29, 30.\nJehovah na sɔ́ nyikɔ tɔn sù, bo na tún kan nú togun tɔn (Kpɔ́n akpáxwé 16gɔ́ ɔ) *\n16. Etɛwu hweɖelɛnu ɔ, cí ɖěɖee è nɔ kɔn dó nyikɔ Mawu tɔn wu lɛ é ka sixu ɖu ayi mɛ nú mǐ?\n16 Jezu ɖɔhun ɔ, cí e è nɔ kɔn dó nyikɔ Jehovah tɔn wu lɛ é sixu ɖu ayi mɛ nú mǐ lɔ. Vlafo è sixu ko ɖò nǔ wà xá mǐ wɛ ɖò ali agɔ nu lee è wà gbɔn xá Jezu é. Alǒ, adingban sín tan ɖěɖee gbeklánxámɛtɔ́ lɛ nɔ fúnfún kpé dó mǐ wu lɛ é sixu nɔ ɖó linkpɔ́n nú mǐ. Mǐ sixu ko nɔ lin tamɛ dó cí ɖěɖee tan enɛ lɛ nɔ kɔn dó nyikɔ Jehovah tɔn kpo tutoblonunu tɔn kpo wu lɛ é jí. Ðò hwe enɛ lɛ nu ɔ, xó Jehovah tɔn lɛ nɔ dó gbɔ nú mǐ tawun. Ado ɖó na nɔ hu mǐ zɛ xwé wu ǎ. Mǐ sixu kúdeji ɖɔ “fífá Mawu tɔn e hugǎn nukúnnúmɔjɛnǔmɛ gbɛtɔ́ tɔn bǐ ɔ na bló ayixa [mǐ]tɔn kpodo linlin [mǐ]tɔn lɛ kpo ɖó, bɔ [mǐ] na sixu nɔ bǔ ɖò Klisu Jezu mɛ.” (Fili. 4:6, 7) Jehovah na gɔn nyikɔ tɔn sɔ́ sù gbeɖé ǎ. Gbɔn Axɔ́suɖuto tɔn gblamɛ ɔ, é na jla nǔ ɖěɖee Satáan kpo gbɛ̀ elɔ kpo hɛn gblé dó mɛsɛntɔ́ Tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ wu é bǐ ɖó.—Ðɛh. 94:22, 23; Eza. 65:17.\nGBÈ JEHOVAH TƆN NI HƐN LÈ WÁ NÚ WE DÌN\n17. Sɔgbe xá Ezayíi 30:21 ɔ, nɛ̌ Jehovah ka nɔ ɖɔ xó nú mǐ gbɔn ɖò égbé?\n17 Jehovah kpò ɖò xó ɖɔ nú mǐ wɛ égbé. (Xà Ezayíi 30:21.) Nǔgbo wɛ ɖɔ mǐ nɔ sè gbè Mawu tɔn sín jixwé ǎ. Amɔ̌, é ko na mǐ Xó tɔn Biblu ɔ, bo na alixlɛ́mɛ lɛ mǐ d’emɛ. Gɔ́ na ɔ, gbigbɔ Jehovah tɔn nɔ sísɛ́ “[deví] gbejinɔtɔ́ nǔnywɛtɔ́ ɔ” bonu é na kpó ɖò nǔɖuɖu na mɛsɛntɔ́ Tɔn lɛ wɛ. (Luk. 12:42) Nǔɖuɖu gbigbɔ tɔn e mǐ nɔ mɔ bɔ ye nɔ ɖò wema e è zín lɛ é mɛ, ɖò ɛntɛnɛti jí, ɖò video lɛ kpo xóyidókanji lɛ kpo mɛ é túnflá tawun.\n18. Nɛ̌ xó Jehovah tɔn lɛ ka nɔ hɛn nǔɖiɖi mǐtɔn lidǒ, bo nɔ lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ gbɔn?\n18 Mi nú mǐ ni hɛn xó ɖěɖee Jehovah ɖɔ hwenu e Vǐ tɔn ɖò ayikúngban jí lɛ é d’ayi mɛ. Xó Mawu ɖesunɔ tɔn e è wlan dó Biblu ɔ mɛ lɛ é ni bo na mǐ jiɖe ɖɔ nǔ lɛ bǐ ɖò acɛ Jehovah tɔn glɔ́, bɔ é na jla nǔ e Satáan kpo gbɛ̀ tɔn nyanya ɔ kpo hɛn gblé dó mǐ wu lɛ é bǐ ɖó. Mi nú mǐ ni kánɖeji, bo na ɖótó gbè Mawu tɔn céɖécéɖé. Enyi mǐ wà mɔ̌ ɔ, mǐ na dɛ ɖò tagba ɖebǔ e na kpannukɔn mǐ dìn lɛ é, kpo wuvɛ̌ ɖebǔ e na wá lɛ é kpo nu bɔ é na kpa mǐ. Biblu flín mǐ ɖɔ: “Nǔ e hudo mi ɔ wɛ nyí ɖɔ mi na dɛ, bo na wà jlǒ Mawu tɔn, bo na mɔ akpá e é dó ɔ yí.”—Ebl. 10:36.\nTINMƐ NǓ E XÓ JEHOVAH TƆN E ÐÒ WEMAFƆ ELƆ LƐ MƐ É KPLƆ́N WE É . . .\nHAN 4 ‘Jehovah Wɛ Nyí Lɛngbɔ̌nyitɔ́ Ce’\n^ akpá. 5 Hwenu e Jezu ɖò ayikúngban jí é ɔ, Jehovah ɖɔ xó n’i sín jixwé ɖò ninɔmɛ atɔn mɛ. Ðò ninɔmɛ enɛ lɛ ɖokpo mɛ ɔ, Jehovah byɔ ahwanvu Klisu tɔn lɛ ɖɔ ye ni ɖótó Vǐ emitɔn. Jehovah nɔ gbɔn Xó tɔn ee mɛ nǔkplɔnmɛ Jezu tɔn lɛ ɖè é kpo tutoblonunu tɔn kpo gblamɛ égbé bo nɔ ɖɔ xó nú mǐ. Mǐ na ɖɔ xó dó lee tóɖiɖó Jehovah kpo Jezu kpo nɔ hɛn lè wá nú mǐ gbɔn é jí ɖò xóta elɔ mɛ.\n^ akpá. 52 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Mɛxo agun tɔn ɖé ɖó ayi wu ɖɔ devízɔ́watɔ́ sinsɛnzɔ́wiwa tɔn ɖé ɖò alɔ dó wɛ, bo na hɛn Kpléxɔ Axɔ́suɖuto ɔ tɔn ɖó mimɛ̌ jí, bo lɛ́ ɖò nukún kpé dó wema lɛ wu wɛ. Mɛxo agun tɔn ɔ ɖò kpikpa ɛ wɛ kpo akpakpa sɔ́ mɛ kpo.\n^ akpá. 54 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Asú kpo asì kpo ɖé ɖò Sierra Leone bo ɖò mɛylɔwema kplé tɔn ɖé na hwehutɔ́ xá ɔ mɛ tɔn ɖé wɛ.\n^ akpá. 56 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Kúnnuɖetɔ́ e ɖò tò e mɛ è gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn ɖè é ɖé lɛ kplé ɖò xwé mɛɖesunɔ tɔn ɖé gbè. Ye sɔnǔ mɛ e xwè kplé é ɖɔhun ǎ, bonu mɛ lɛ ni ma ɖó ayi ye wu ó.


Jezu Kplɔ́n Nǔ Mɛ Dó Hwɛsɔkɛ Mɛ Jí | Gbɛzán Jezu Tɔn\nÈ Ðó Na Sɔ́ Hwɛ Kɛ Mɛ\nAZƆN TƐNWE WƐ È NA SƆ́ HWƐ KƐ MƐ À?\nNÙJLƐDONǓWU MƐSƐNTƆ́ E MA NƆ KÚ NǓBLAWU NÚ MƐ Ǎ É TƆN\nPiyɛ́ɛ sè lee nɔví wè na ɖeɖɛ tagba syɛnsyɛn lɛ gbɔn ɖò yeɖée tɛntin bɔ Jezu kplɔ́n mɛ é. É ɖò mɔ̌ có, é cí ɖɔ Piyɛ́ɛ ba na tuùn azɔn nabi e è ɖó na dó gǎn mɔhun é ɖɔhun.\nPiyɛ́ɛ kanbyɔ ɖɔ: “Aklunɔ! Enyi ɖɔ nǔ wà nyì dò nú mì wɛ jɛn nɔzo ce ka nɔ ɖè ɔ, azɔn nabi mɔ̌ wɛ un ka sixu sɔ́ nǔ e wà nyì dò nú mì wɛ é ɖè lɛ sɔ́ kɛ ɛ? É ma nyí azɔn tɛnwe wɛ un na sɔ́ hwɛ kɛ ɛ à cé?” Sinsɛngán ɖé lɛ nɔ kplɔ́n mɛ ɖɔ hwɛsɔkɛ mɛ kún sɔ́ ɖó na zɛ azɔn atɔn wu ó. Enɛ wu ɔ, Piyɛ́ɛ sixu ko lin ɖɔ enyi emi sɔ́ hwɛ kɛ nɔví ɖé “azɔn tɛnwe” hǔn, emi ko nyɔ́ xomɛ dín.—Matie 18:21.\nÉ ɖò mɔ̌ có, azɔn nabi e mɛɖé wà nǔ nyì dò nú mɛ é sín kɛ́n sísɔ́ sɔgbe xá nùkplɔnmɛ Jezu tɔn ǎ. Enɛ wu ɔ, é gbɛ́ nú Piyɛ́ɛ ɖɔ: “Kaka yì azɔn tɛnwe kɛɖɛ kpowun wɛ é na nyí ǎ; loɔ, azɔn kanɖé gban (70) kanɖé gban (70) donu tɛnwe.” (Matie 18:22) Ðò xógbe ɖevo mɛ ɔ, ɖiɖɔ wɛ é ɖè ɖɔ hwɛsɔkɛ mɛ kún ɖó dogbó ó. Azɔn nabi e Piyɛ́ɛ ɖó na sɔ́ hwɛ kɛ nɔví tɔn é ɖó dogbó ǎ.\nEnɛ gudo ɔ, Jezu na nùjlɛdonǔwu ɖé Piyɛ́ɛ kpo mɛ ɖevo lɛ kpo bo na dó sísɛ́ ye bɔ ye na nɔ sɔ́ hwɛ kɛ mɛ. É ɖɔ mɛsɛntɔ́ ɖé xó bɔ éyɛ kú nǔblawu nú mɛ gǎn tɔn ɖɔhun ǎ. Axɔsu ɖé jló na xà nǔ tɔn e nu é sɔ́ mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ ɖó é kpɔ́n ɖɔ é sɔgbe à jí. È kplá mɛsɛntɔ́ ɖokpo wá n’i bɔ éyɛ ɖu sikágankwɛ ɖaxó 10 000 [gankwɛ 60 000 000]. É sixu wà nùɖé bo sú axɔ enɛ ǎ. Enɛ wu ɔ, axɔsu ɔ ɖegbe ɖɔ è ni sà vǐ tɔn asì tɔn kaka yì jɛ éɖesunɔ jí bonu è na dó sú axɔ ɔ. Mɛsɛntɔ́ ɔ ka huzu jɛkpo ɖò gǎn tɔn nukɔn, bo savo ɖɔ: “Aklunɔ! Kɛnklɛn bo nɔte kpɛɖé kpɔ́n mì; nǎ sú axɔ towe bǐ we.”—Matie 18:26.\nAxɔsu ɔ kú nǔblawu n’i bo sɔ́ axɔ ɖaxó e é ɖu ɔ bǐ kɛ ɛ. Ee axɔsu ɔ bló mɔ̌ gudo é ɔ, mɛsɛntɔ́ enɛ ɖido bo kpé azɔ̌gbɛ́ tɔn ɖevo bɔ éyɛ ɖu gankwɛ 100 d’é. Ee é mɔ ɛ lě kpowun é ɔ, é hɛn vɛ̌ n’i bo nɔ fyɔn kaka bo na sú gbè kàn tɔn, bo ɖɔ n’i ɖɔ: “Sú axɔ ce mì.” Amɔ̌, azɔ̌gbɛ́ tɔn ɔ ka huzu jɛkpo ɖò nukɔn tɔn bo jɛ kɛnklɛn dó n’i jí ɖɔ: “Nɔte kpɛɖé kpɔ́n mì; nǎ sú axɔ towe we.” (Matie 18:28, 29) É ɖò mɔ̌ có, mɛsɛntɔ́ e axɔsu ɔ sɔ́ axɔ kɛ é wà nǔ gǎn tɔn ɖɔhun ǎ. É kplá azɔ̌gbɛ́ tɔn e ɖu axɔ kpɛɖé dó è ɔ yì dó gankpa mɛ b’ɛ na nɔ finɛ kaka jɛ hwenu e é na sú axɔ ɔ vɔ é.\nEnɛ gudo ɔ, Jezu ɖɔ ɖɔ azɔ̌gbɛ́ ɖevo lɛ mɔ nǔblawu ma kú nú mɛ sín nǔ e jɛ lɛ é bo yì ɖɔ nú gǎn ɔ, bɔ xomɛ sìn i bɔ é ɖegbe dó mɛsɛntɔ́ ɔ bo ɖɔ: “Hwi mɛsɛntɔ́ nyanya elɔ, axɔ wɔbuwɔbu ɖee a ɖu dó mì ɔ, a savo nú mì, bɔ un sɔ́ bǐ kɛ we; aniwutu wɛ hwi lɔmɔ̌ ma sixu kú nǔblawu nú hagbɛ̌ towe, lee nyɛ kú nǔblawu nú we gbɔn é ǎ?” Axɔsu ɔ sìn xomɛ bo ɖegbe ɖɔ è ni sɔ́ mɛsɛntɔ́ enɛ dó gankpa mɛ bonu é na nɔ finɛ kaka yì jɛ hwenu e é na sú axɔ ɔ bǐ dó é. Jezu sú ta na bo ɖɔ: “Mi lɔmɔ̌ ɔ, enyi ɖokpo ɖokpo mitɔn lɛ ma nɔ sɔ́ hwɛ kɛ miɖée kpodo ayi mitɔn bǐ kpan ǎ ɔ, lee Tɔ́ ce e ɖò [jixwé] ɔ na bló gbɔn xá mi ɔ nɛ.”—Matie 18:32-35.\nNǔ taji ɖé wɛ nùjlɛdonǔwu enɛ kplɔ́n mǐ dó hwɛsɔkɛ mɛ wu. Mawu sɔ́ hwɛ wɔbuwɔbu ɖé kɛ mǐ. Hwɛ ɖebǔ e nɔví Klisanwun ɖé sixu hu dó mǐ é sɔ atɛ́n ɖò ee mǐ hu dó Mawu lɛ é kpá ǎ. Jehovah ka nɔ sɔ́ kɛ mǐ azɔn mɔkpan, é nyí ɖokpo kpowun ǎ. Nú é na bo tlɛ nyí ɖɔ mǐ ɖó hwɛjijɔ bo na gbɔ hwɛ sɔ́ kɛ nɔví mǐtɔn lɛ ɔ, é na nyɔ́ ɖɔ mǐ ni nɔ sɔ́ hwɛ kɛ ye hwebǐnu à cé? Lee Jezu ɖɔ gbɔn é ɔ, Mawu na “sɔ́ hwɛ mǐtɔn lɛ kɛ mǐ, lee mǐ nɔ sɔ́ kɛ mɛ e nɔ wà nǔ nyì dò nú mǐ lɛ gbɔn é.”—Matie 6:12.\nEtɛ ka sísɛ́ Piyɛ́ɛ b’ɛ kàn nǔ byɔ dó hwɛ sɔ́ kɛ wu? Aniwu é ka sixu ko mɔ ɖɔ enyi emi sɔ́ hwɛ kɛ mɛɖé azɔn tɛnwe hǔn, emi nyɔ́ xomɛ dín?\nNɛ̌ lee axɔsu ɔ wà nǔ gbɔn hwenu e mɛsɛntɔ́ tɔn byɔ ɛ ɖɔ é ni kú nǔblawu nú emi é ka gbɔn vo nú lee mɛsɛntɔ́ enɛ wà nǔ xá azɔ̌gbɛ́ tɔn gbɔn é?\nNǔ taji tɛ nùjlɛdonǔwu Jezu tɔn ka kplɔ́n mǐ?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé È Ðó Na Sɔ́ Hwɛ Kɛ Mɛ


Sɛ́nflínmɛ 25 - Deutéronome 25\nAyǐ ɖokpó sixú wá hɔ́n, bɔ Izlayɛ́li ví we ná ɖɔ jlɛ, bó ná wá hwɛ nukɔn; mɛ e nyɔ́ hwɛ ɔ́, è nǎ ɖɔ é nyɔ́ hwɛ; mɛ e ka kú hwɛ ɔ́, è nǎ ɖɔ é kú hwɛ.\nÉnyí é byɔ́ ɖɔ è nǎ xo mɛ e kú hwɛ ɔ́, hwɛɖɔtɔ́ ɔ́ ná sɔ́ ɛ mlɔ́ ayǐ, bɔ è nǎ sɛ́n bǎ nabí e jɛ xá hwɛ e é hu ɔ́ n'i, ɖo hwɛɖɔtɔ́ ɔ́ nukɔn.\nNǔ e è nǎ dó e ɔ́ ná hú azɔn kanɖé ǎ, é má nyí mɔ̌ ǎ ɔ́, é sɔ́ ná ɖó wi ɖé ta ɖo nukún mitɔn mɛ ǎ.\nMi ma dó aja nu nú nyibú e ɖo nǔkún só ɖó afɔ wú wɛ é ó. Asúkúsi e má ɖó vǐ súnnu ǎ é\nÉnyí nɔví nɔví ɖé lɛ́ɛ ɖo kpɔ́, nú mɛ ɖokpó da asi bó má ko ji vǐ súnnu n'i ǎ, bó kú ɔ́, nyɔ̌nu ɔ́ ná nyí mɛ ɖěvo tɔn zɛ nɔví tɔn lɛ́ɛ wú ǎ; asú tɔn nɔví ɖokpó ná sɔ́ ɛ da, bó ná nɔ asú tɔn tɛn mɛ.\nVǐ súnnu nukɔntɔn e nyɔ̌nu ɔ́ ná ji é ná nyí vǐ nú mɛ e kú é. Énɛ́ ɔ́, nyǐkɔ tɔn ná bú ɖo Izlayɛ́li gbeɖé ǎ.\nÉnyí mɛ ɔ́ má ká jló ná da nɔví tɔn sín asi ǎ ɔ́, nyɔ̌nu ɔ́ ná yi tomɛxó lɛ́ɛ gɔ́n ɖo toxo ɔ́ sín hɔntogbó jí, bó ná ɖɔ nú yě ɖɔ: “Asú ce nɔví gbɛ́ ɖɔ émí kún ná hɛn nɔví émítɔn sín nyǐkɔ ɖó te ɖo Izlayɛ́li ó. Asú ce nɔví jló ná nɔ asú do mɛ nú mì ǎ.”\nÉnɛ́ ɔ́, tomɛxó lɛ́ɛ ná ylɔ́ ɛ, bó ná ɖɔ xó n'i. Ényí é gbɛ́ jɛ́n wɛ ɔ́,\n25.8 Les anciens de la ville l'appelleront, et lui parleront. S'il persiste, et dit : Je ne veux pas la prendre,\nnɔví tɔn si ɔ́ ná sɛkpɔ́ ɛ ɖo tomɛxó lɛ́ɛ bǐ nukún mɛ, bó ná ɖe afɔkpa sín afɔ n'i, bó ná tún atán dó nukún mɛ n'i, bó ná yí xó, bó ɖɔ: “Lě e è nɔ wa nǔ gbɔn nú mɛ e ma jló ná ɖó donu nú nɔví tɔn ǎ é nɛ́.”\n25.9 alors sa belle-soeur s'approchera de lui en présence des anciens, lui ôtera son soulier du pied, et lui crachera au visage. Et prenant la parole, elle dira : Ainsi sera fait à l'homme qui ne relève pas la maison de son frère.\nÉnɛ́ ɔ́, bɛ́ sín gbe nɛ́ gbe ɔ́, è nǎ nɔ́ ylɔ́ xwédo tɔn ɖo Izlayɛ́li ɖɔ: “Mɛ e è ɖe afɔkpa ná ɔ́ sín xwédo.” Fí e è ma ná dó nǔ mɛ dó ǎ é\nAyǐ ɖokpó sixú wá hɔ́n, bɔ súnnu we ná ɖo hun xo wɛ; nú mɛ ɖokpó sín asi wá asú tɔn hwlɛ́n gbé, bó zunfán súnnuxwé mɛ ɖě ɔ́ tɔn ɔ́,\nè nǎ sɛ́n alɔ nyɔ̌nu énɛ́ ɔ́ tɔn; è nǎ kú nǔbláwǔ n'i ǎ. Ajɔ̌tɔ́ ɖó ná hízí nǔ ǎ\nMi ma ɖó nǔdagan alɔkpa we ɖo glo mitɔn mɛ bó ná zé éé kló ɔ́ dó xɔ nǔ ná, lobo ná zé éé hwe ɔ́ dó sa nǔ ná ó.\nMi ma ɖó nǔjlɛ́ká alɔkpa we ɖo xwé mitɔn gbe bó ná zé éé kló ɔ́ dó xɔ nǔ ná, lobo ná zé éé hwe ɔ́ dó sa nǔ ná ó.\nLo ɔ́, nǔdagan e sɔgbe é kpó nǔjlɛ́ká e sɔgbe é kpó wɛ mi ná ɖó. Énɛ́ ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn ná dó azǎn azǎn jí nú mi ɖo to e ná ná mi wɛ é ɖe é mɛ.\nMɛ ɖěbǔ bló mɔ̌ ɔ́, hwɛ wɛ é hu; nǔ e Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn gbɛ́ wǎn ná ɔ́ wɛ é wa. Kɛntɔ́ dodó Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ tɔn\nMi flín nǔ e Amalɛ́ki ví lɛ́ɛ wa xá mi hwenu e mi gosín Ejípu ja xwé é.\nYě ɖó sísí ɖěbǔ nú Mawu ǎ. Énɛ́ ɔ́ wú wɛ hwenu e nǔ cikɔ nú mi bǐ bɔ mi ma sɔ́ ɖó gǎn ɖěbǔ ǎ é ɔ́, yě gbo ali nú mɛ mitɔn e kpo ɖo gǔdo lɛ́ɛ.\nDin ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn ná kplá mi yi to e ná ná mi wɛ é ɖe bɔ é ná nyí mitɔn ɔ́ mɛ, bó ná cyɔ́n alɔ mi jí, bɔ mi ná gló kɛntɔ́ e lɛ́dó mi lɛ́ɛ bǐ. Hwenɛ́nu ɔ́, mi ná sú Amalɛ́ki ví lɛ́ɛ sín kún dó, bɔ mɛɖé sɔ́ ná flín yě gbeɖé ɖo ayǐkúngban jí fí ǎ. Mi ɖó kɛ́n jí. Nǔ e è nɔ ɖɔ hwenu e è ɖo jinukún nukɔntɔn lɛ́ɛ xwlé Mawu wɛ é\n25.19 Lorsque l'Éternel, ton Dieu, après t'avoir délivré de tous les ennemis qui t'entourent, t'accordera du repos dans le pays que l'Éternel, ton Dieu, te donne en héritage et en propriété, tu effaceras la mémoire d'Amalek de dessous les cieux : ne l'oublie point.