Biblu Kplɔntɔ́ Lɛ: Ye Xógló Sinsɛn Nùvú | Nùkplɔnkplɔn\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Digor Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kongo Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lamba Lettonie-Gbè Lhukonzo Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mambwé-Lungu Marathi Maya Mbunda Mingrelian Mixe Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ourdou Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Taïwan Tɔn Tokunɔgbe Tchèque Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\n“Togun ce, mi tɔ́n sín tɛntin tɔn.”—NǓÐE. 18:4.\nHAN LƐ: 101, 93\nAkɔnkpinkpan sín nǔ tɛ Biblu Kplɔntɔ́ nukɔntɔn lɛ ka wà b’ɛ kúnkplá Babilɔnu Ðaxó ɔ?\nEtɛwu Jehovah sɛntɔ́ lɛ ka ɖó hudo tódɔnnúmɛ kpo mɛkplɔnkplɔn kpo tɔn ɖò Wɛkɛ Hwan Nukɔntɔn ɔ hwenu? Amɔ̌, etɛ enɛ ma ka ɖexlɛ́ ǎ?\nHwetɛnu è ka ɖè mɛ yí ami dó ɖè lɛ sín kannumɔgbenu Babilɔnu tɔn?\n1. Etɛ ka sixu na nukúnɖiɖo togun Mawu tɔn ɖɔ ye na tɔ́n sín Babilɔnu Ðaxó ɔ sín fɛn mɛ? Nùkanbyɔ tɛ lɛ mǐ ka na gbéjé kpɔ́n?\nÐÒ XOTA e wá yì é mɛ ɔ, mǐ mɔ lee Klisanwun gbejinɔtɔ́ lɛ mɔ yeɖée ɖò nǔ kannumɔgbenu Babilɔnu tɔn ɖɔhun ɖé mɛ gbɔn é. Amɔ̌, awǎjijɛ sín nǔ wɛ é nyí ɖɔ ye kún na nɔ ninɔmɛ enɛ ɔ mɛ kaka sɔyi ó. Enyi mɛ ɖě ma sixu xógló nǔ e kplékplé sinsɛn nùvú lɛ tɔn nɔ wà dó mɛ wu é gbeɖé ǎ ɔ, gbeɖiɖe Mawu tɔn e ɖɔ “Togun ce, mi tɔ́n sín tɛntin tɔn” é nyí nǔ yayǎ nɛ. (Xà Nǔɖexlɛ́mɛ 18:4.) Akpàkpà ɖò mǐ sɔ́ wɛ bonu mǐ na tuùn hwenu e togun Mawu tɔn tɔ́n sín Babilɔnu fɛn mɛ bǐ gbídígbídí é. Amɔ̌, jɛ nukɔn hwɛ̌ ɔ, mǐ ɖó na na xósin nùkanbyɔ elɔ lɛ tɔn: Etɛ Biblu Kplɔntɔ́ lɛ ka wà b’ɛ kúnkplá Babilɔnu Ðaxó ɔ jɛ nukɔn nú 1914? Nɛ̌ nɔví lɛ ka ɖókan dó Mawuxóɖiɖɔzɔ́ ɔ wu gbɔn ɖò Wɛkɛ Hwan Nukɔntɔn ɔ hwenu? Kancica ɖé ka ɖò tódɔnnúmɛ gɔ́ nú mɛkplɔnkplɔn e sín hudo ye ɖó hwenɛnu é kpo kannumɔgbenu Babilɔnu tɔn e ye yì é kpo tɛntin wɛ à?\n“AYǏJIJƐ BABILƆNU TƆN”\n2. Gbeta tɛ kɔn Biblu Kplɔntɔ́ nukɔntɔn lɛ ka wá dó sinsɛn nùvú wu?\n2 Ðò xwè ɖěɖee jɛ nukɔn nú Wɛkɛ Hwan Nukɔntɔn ɔ lɛ é mɛ ɔ, Charles Taze Russell kpo hagbɛ̌ tɔn lɛ kpo ɖ’ayi wu ɖɔ Klisanwun-Nyijɛtɔ́ lɛ kún ɖò nugbǒ Biblu tɔn lɛ kplɔ́n mɛ wɛ ó. Enɛ wu ɔ, ye wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ emi kún na ɖó kancica ɖě xá sinsɛn nùvú ó, lee emi mɔ nukúnnú jɛ mɛ gbɔn é. Ðò bǐbɛ̌mɛ Novembre 1879 tɔn tlolo ɔ, Le Phare de la Tour de Sion nukɔntɔn e è ɖetɔ́n é ɖɔ afɔ e jí ye ɖè sɔgbe xá Mawuxówema ɔ é tlɔlɔ bo ɖɔ: “Sinsɛn lɛ ɖokpo ɖokpo nɔ ɖɔ ɖɔ emi nyí asixɔntɔn e ɖò alɔji é ɖé nú Klisu, amɔ̌, nú è na ɖɔ nugbǒ ɔ, ye kpo gbɛ̀ (kanlin) ɔ ee nɔ nɔ gudo nú ye é kpo bǐ wɛ mǐ ɖó na dóhwɛ ɖɔ sɔgbe kpo xógbe Mawuxówema ɔ tɔn kpo ɔ, ye nyí sinsɛn agalɛtɔ́ ɖé,” bo dó gesí Babilɔnu Ðaxó ɔ.—Xà Nǔɖexlɛ́mɛ 17:1, 2.\n3. Nǔ kpligidi tɛ Biblu Kplɔntɔ́ lɛ ka wà, b’ɛ xlɛ́ ɖɔ ye mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ emi ɖó na tɔ́n sín sinsɛn nùvú mɛ? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n3 Sunnu kpo nyɔnu kpo e nɔ ɖi xɛsi nú Mawu lɛ é tuùn nǔ e ye ɖó na wà é. Ye sixu kpó ɖò gudo nɔ nú tutoblonunu sinsɛn nùvú tɔn lɛ wɛ bo ɖó nukún ɖɔ Mawu na kɔn nyɔna dó emi jí ǎ. Enɛ wu ɔ, Biblu Kplɔntɔ́ gègě wlan wema sɛ́dó sinsɛn yetɔn ɖɔ emi kún sɔ́ nyí mɛ yetɔn ó. Ðò ninɔmɛ ɖé lɛ mɛ ɔ, ye nɔ xà wema ɔ ɖò agbawungba ɖò kplé sinsɛn ɔ tɔn lɛ jí. Fí e è ma na gbè ɖɔ è ni xà wema ɔ ɖò agbawungba ɖè ǎ é ɔ, mɛɖé lɛ sɛ́ wema dó hagbɛ̌ sinsɛn ɔ tɔn lɛ ɖokpo ɖokpo. Ye sɔ́ ba na kpé nǔ ɖě xá sinsɛn nùvú ǎ! Enyi táan e mɛ é na nyí é wɛ é nyí ɔ, ye na ko sún akɔnkpinkpan mɔhun sín sìn tawun. Amɔ̌, ɖò xwè 1800 lɛ sín vivɔnu ɔ, Acɛkpikpa lɛ sɔ́ nɔ nɔ gudo nú sinsɛn mɔ̌ ǎ ɖò tò gègě mɛ. Toví lɛ sɔ́ nɔ ɖi xɛsi ɖɔ è na dɔn tó nú emi ɖò tò enɛ lɛ mɛ ǎ, bo nɔ vo bo nɔ ɖɔ xó dó nǔ e kàn sinsɛn lɛ é wu, bɔ enyi ye ma yí gbè nú nǔwiwa sinsɛn e ko ɖò ayǐ lɛ é tɔn ǎ ɔ, ye nɔ ɖɔ ɖò agbawungba.\n4. Ðò Wɛkɛ Hwan Nukɔntɔn ɔ hwenu ɔ, nɛ̌ nǔ lɛ ka ɖè gbɔn ɖò togun Mawu tɔn kpo Babilɔnu Ðaxó ɔ kpo tɛntin?\n4 Biblu Kplɔntɔ́ lɛ mɔ nukúnnú jɛ wu ɖɔ é kún kpé kpowun ɖɔ emi ni ɖɔ nú hɛnnumɔ lɛ, xɔ́ntɔn lɛ, kpo hagbɛ̌ sinsɛn tɔn lɛ kpo ɖɔ emi tɔ́n sín sinsɛn nùvú mɛ ó. Gbɛ̀ ɔ bǐ ɖó na tuùn ɖɔ sinsɛn agalɛtɔ́ ɖé wɛ Babilɔnu Ðaxó ɔ nyí! Enɛ wu ɔ, ɖò Décembre 1917 kpo bǐbɛ̌mɛ 1918 tɔn kpo vlamɛ ɔ, Biblu Kplɔntɔ́ afatɔ́n kpɛ e tíìn lɛ é má tlati e xota tɔn nyí “Ayǐjijɛ Babilɔnu Tɔn” é 10 000 000 kpo kanɖodonǔwu kpo; hwɛdómɛ syɛnsyɛn ɖé wɛ enɛ nyí nú Klisanwun-Nyijɛtɔ́ lɛ. Ði lee a sixu ko lin ɖó é ɔ, sinsɛngán lɛ jɛma; amɔ̌ Biblu Kplɔntɔ́ lɛ keya na ǎ, nukɔn yì wɛ jɛn ye ɖè ɖò azɔ̌ taji enɛ kɔn. Ye kudeji bo na ‘setónú nú Mawu hú gbɛtɔ́.’ (Mɛ. 5:29) Etɛ mǐ ka sixu ɖɔ lo? Klisanwun sunnu kpo nyɔnu kpo enɛ lɛ nyí kannumɔ nú Babilɔnu Ðaxó ɔ ɖò ahwan ɔ hwenu kpɛɖé kpɛ́ɖé ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, hlɔnhlɔn tɔn xógló wɛ ye ɖè bo ɖò alɔ dó mɛ ɖevo lɛ wɛ bonu ye lɔ ni wà nǔ ɖokpo ɔ.\nKÀN ÐIÐÓ DÓ AZƆ̌ WU ÐÒ WƐKƐ HWAN NUKƆNTƆN Ɔ HWENU\n5. Etɛ ka ɖexlɛ́ ɖɔ nɔví lɛ ɖókan dó nǔ wǔ tawun ɖò Wɛkɛ Hwan Nukɔntɔn ɔ hwenu?\n5 Ðò xwè e wá yì lɛ é mɛ ɔ, mǐ lin ɖɔ Jehovah sìn xomɛ dó togun tɔn ɖó ye kún ɖókan dó wɛnɖagbejijla wu ɖò Wɛkɛ Hwan Nukɔntɔn ɔ hwenu ó wutu. Mǐ wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ, ɖó enɛ wu ɔ, Jehovah lɔn bɔ Babilɔnu Ðaxó ɔ sɔ́ ye dó ɖó kannumɔ nú hwenu kpɛɖé. Amɔ̌, nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo gbejinɔtɔ́ e sɛ̀n Mawu ɖò 1914-1918 lɛ é wá ɖexlɛ́ céɖécéɖé ɖò nukɔnmɛ ɖɔ togun Aklunɔ ɔ tɔn blebu wà nǔ e wu ye kpé é bǐ bonu wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ na kpó ɖò nukɔn yì wɛ. Kúnnuɖenú tewungbeju e nɔ gudo nú xó enɛ é tíìn. Nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e sɔgbe hugǎn é ɖiɖó dó hwenuxó yɛhwexɔsuɖuto ɔ tɔn mǐtɔn wu zɔ́n bɔ mǐ mɔ nǔ jɛ tan e ɖò Biblu mɛ é ɖé lɛ wu d’eji.\n6, 7. (a) Tagba tɛ lɛ jí Biblu Kplɔntɔ́ lɛ ka ɖó na ɖu ɖè ɖò Wɛkɛ Hwan Nukɔntɔn ɔ hwenu? (b) Nǎ kpɔ́ndéwú e xlɛ́ ɖɔ Biblu Kplɔntɔ́ lɛ ɖókan dó nǔ wu é ɖé lɛ.\n6 Nugbǒ ɔ, Biblu Kplɔntɔ́ nabi e ɖè ɖò Wɛkɛ Hwan Nukɔntɔn ɔ (1914-1918) hwenu lɛ é ɖɔ Mawuxó titewungbe ɖò táan enɛ mɛ. É bɔwǔ nú ye bonu ye na wà mɔ̌ ǎ, ɖó hwɛjijɔ gègě wu. Mǐ na gbéjé wè kpɔ́n ɖò ye mɛ. Nukɔntɔn ɔ, azɔ̌ e è wà ɖò táan enɛ ɔ mɛ é kúnkplá wema jinjɔn Biblu jí lɛ mímá. Hwenu e acɛkpatɔ́ lɛ gbɛ́ wema Le mystère accompli ɖò bǐbɛ̌mɛ xwè 1918 tɔn é ɔ, Mawuxóɖiɖɔ ɔ wá vɛwǔ nú nɔví gègě. Ye ko kplɔ́n Biblu kɛɖɛ zinzan dó ɖɔ Mawuxó na ǎ, bɔ ye nɔ ɖeji dó wema Le mystère accompli ɔ wu bonu é na “ɖɔ xó ɔ” dó tɛn yetɔn mɛ. Nǔ wegɔ ɔ kúnkplá grippe espagnole e tɔ́n ɖò 1918 é. Azɔn baɖabaɖa enɛ e tɔ́n é zɔ́n bɔ wɛnjlatɔ́ lɛ sɔ́ nɔ vo bo nɔ yì fí ɖě ǎ. Tagba enɛ lɛ kpo ɖevo lɛ kpo ɖò finɛ có, Biblu Kplɔntɔ́ lɛ blebu wà nǔ e wu ye kpé é bǐ bonu azɔ̌ ɔ na kpó ɖò nukɔn yì wɛ.\nBiblu Kplɔntɔ́ enɛ lɛ ɖókan dó nǔ wǔ tawun! (Kpɔ́n akpáxwé 6 kpo 7 kpo)\n7 Ðò 1914 kɛɖɛ ɔ, Biblu Kplɔntɔ́ kpɛɖé lɛ xlɛ́ “Photo-Drame de la Création” ɔ gbɛtɔ́ 9 000 000 jɛji. Ðiɖe lɛ kpo yɛwunkɔnnyidǒwu lɛ kpo wɛ bɔ è gɔ́ xóɖiɖɔ na b’ɛ kpi tan gbɛtɔ́ tɔn sín bǐbɛ̌mɛ kaka jɛ Xwè Afatɔ́n ɔ hwenu. Azɔ̌ kpligidi ɖé wɛ é nyí bɔ è wà hwe ɔ nu. Kpɔ́n bo! Mɛ nabi e kpɔ́n nùxwlémɛ enɛ ɖò 1914 kɛɖɛ é hugǎn wɛnjlatɔ́ Axɔsuɖuto ɔ tɔn nabi e ɖò wɛn ɔ jla wɛ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ égbé é! Gbeɖiɖó ɖevo lɛ xlɛ́ ɖɔ ɖò 1916 ɔ, mɛ 809 393 wɛ wá xóɖiɖɔ nú mɛ bǐ sín kplé lɛ ɖò États-Unis, bɔ ɖò 1918 ɔ, é jɛji bo yì 949 444. Biblu Kplɔntɔ́ enɛ lɛ ɖókan dó azɔ̌ wu tawun!\n8. Nɛ̌ è ka kpé nukún dó hudo gbigbɔ tɔn nɔví lɛ tɔn wu ɖò Wɛkɛ Hwan Nukɔntɔn ɔ hwenu gbɔn?\n8 Ðò wɛkɛ hwan nukɔntɔn ɔ hwenu ɔ, è wà nǔ bǐ bá dó sixu na nùɖuɖu gbigbɔ tɔn kpo akɔnkpinkpan kpo Biblu Kplɔntɔ́ e gbakpé lɛ é. Nùɖuɖu enɛ lɛ na hlɔnhlɔn nɔví lɛ bɔ ye gbɛkan dó Mawuxóɖiɖɔzɔ́ ɔ nu. Richard H. Barber e ɖókan dó azɔ̌ wu táan enɛ mɛ é flín ɖɔ: “Mǐ kpéwú bo bló tuto bɔ nukúnkpénuwutɔ́ tomɛyitɔ́ ɖé lɛ kpó ɖò yiyi wɛ bo ɖò Atɔxwɛ má wɛ, bo nɔ sɛ́dó Canada fí e è ko gbɛ́ ɖè é. È jɔwu mì bɔ un nɔ sɛ́ wema Le mystère accompli e sixu nɔ akpomɛ é dó nɔví ɖěɖee ma sɔ́ ɖó ɖě ǎ, ɖó è yí sín ye sí wutu lɛ é. Nɔví Rutherford byɔ ɖɔ mǐ ni bló tuto kpléɖókpɔ́ ɖaxó lɛ tɔn ɖò toxo gègě mɛ ɖò gbadahweji États-Unis tɔn lobo sɛ́ xóɖɔtɔ́ lɛ dó bonu ye ni dó wusyɛn lanmɛ nú nɔví lɛ lee é na nyɔ́ bló gbɔn é.”\nÉ BYƆ ÐƆ È NI VƆ́ NÙÐÉ LƐ JLAÐÓ\n9. (a) Etɛwu togun Mawu tɔn ka ɖó hudo tódɔnnúmɛ kpo mɛkplɔnkplɔn kpo tɔn ɖò 1914 kpo 1919 kpo vlamɛ? (b) Etɛ enɛ ma ka ɖexlɛ́ ǎ?\n9 Nǔ e Biblu Kplɔntɔ́ lɛ wà ɖò 1914 kpo 1919 kpo vlamɛ lɛ é bǐ wɛ sɔgbe xá nugbodòdó Mawuxówema ɔ tɔn lɛ ǎ. Nɔví lɛ ba bo na wà nǔ e sɔgbe é có, ye mɔ nukúnnú jɛ nǔ e mɛɖé hwíhwɛ́ hwíhwɛ́ dó acɛkpatɔ́ lɛ glɔ nyí é mɛ ganji ǎ. (Hlɔ. 13:1) Enɛ wu ɔ, ɖi gbɛ̌ta ɖé ɔ, hwebǐnu wɛ ye ɖó wǔ zɔ nú ahwan ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, hwenu e togán États-Unis tɔn ɖè gbeta tɔ́n ɖɔ 30 Mai 1918 na nyí azǎn ɖeɖóvo ɖé bɔ è na xoɖɛ nú fífá ni wá é ɔ, Atɔxwɛ byɔ Biblu Kplɔntɔ́ lɛ ɖɔ ye ni ɖ’alɔ ɖò nǔwiwa ɔ mɛ. Nɔví ɖé lɛ jɔ fún dó akwɛgba mɛ bo na dó nɔ gudo nú ahwan ɔ, bɔ ye mɛ ɖé lɛ tlɛ fɔ tú kpo hwi kpo bo yì ahwando lɛ mɛ. Amɔ̌, é na sɔgbe ɖɔ è ni ɖɔ ɖɔ tódɔnnúmɛ kpo mɛkplɔnkplɔn kpo sín hudo wɛ Biblu Kplɔntɔ́ lɛ ɖó wutu wɛ ye yì kannumɔgbenu Babilɔnu Ðaxó ɔ tɔn ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, ye mɔ nukúnnú jɛ wu ɖɔ emi ɖó na tɔ́n sín sinsɛn nùvú mɛ, bɔ ɖò Wɛkɛ Hwan Nukɔntɔn ɔ hwenu ɔ, tutoblonunu gbɛ̀ ɔ tɔn enɛ mɛ tíntɔ́n sín ɖibla wá vivɔnu.—Xà Luki 12:47, 48.\n10. Etɛ jí Biblu Kplɔntɔ́ lɛ ka kú dó bo wà, ɖó nǔ mímɛ́ e gbɛ̀ nyí é wutu?\n10 Biblu Kplɔntɔ́ lɛ mɔ nukúnnú jɛ nǔ e wǔ ɖiɖó zɔ nú gbɛ̀ ɔ nyí nú Klisanwun lɛ é mɛ bǐ mlɛ́mlɛ́, lee mǐdɛɛ lɛ mɔ nukúnnú jɛ mɛ gbɔn ɖò égbé é ǎ có, nǔ ɖokpo ka tíìn bɔ ye tuùn: Biblu gbɛ́ ɖɔ è ma hu mɛ ó. Enɛ wu ɔ, nɔví kpɛ enɛ lɛ e fɔ ahwanfunnu lɛ kplá bó yì ahwando lɛ mɛ ɖò Wɛkɛ Hwan Nukɔntɔn ɔ hwenu lɛ é gbɛ́ bǐ gbídígbídí ɖɔ emi kún na zán ahwanfunnu enɛ lɛ dó hu mɛ na ó. È sɛ́ ye mɛ e gbɛ́ ɖɔ emi kún na hu mɛ ó é ɖé lɛ dó ahwan ɔ nukɔn kpodo nukúnɖiɖo ɔ kpo ɖɔ è na hu ye.\n11. Ee Biblu Kplɔntɔ́ lɛ gbɛ́ ɖɔ emi kún na ɖó alɔ ɖò ahwan mɛ ó sɔgbe kpo nǔ e Mawuxówema ɔ ɖɔ é kpo é ɔ, etɛ acɛkpatɔ́ lɛ ka wà?\n11 É ɖò wɛn ɖɔ, xó kpó ɖò afɔ e nɔví lɛ ɖè dó ahwanfunfun wu é wu có, xomɛ hun Awovi ɖebǔ dó ye wu ǎ. Enɛ wu ɔ, é “nɔ ɖè gbetakɛ́n nyanya [lɛ] tɔ́n.” (Eza. 10:1) Ahwankpá États-Unis tɔn sín Ahwangán-Sunvínɔ James Franklin Bell ɖexlɛ́ ɖò xóɖɔɖókpɔ́ ɖé xá Nɔví sunnu J. F. Rutherford kpo W. E. Van Amburgh kpo mɛ ɖɔ Hwɛɖɔgbasá États-Unis Tɔn ɔ tɛnkpɔn bo na xwlé sɛ́n ɖé ɖɛ̌mɛnu lɛ, bɔ sɛ́n ɔ na na gbè ɖɔ è ni ɖó kúhwɛ́ nú mɛ ɖěɖee gbɛ́ ɖɔ emi kún na fun ahwan lɛ é ó. É tɛɖɛ̌ jí ɖɔ Biblu Kplɔntɔ́ lɛ ɖò taji. Ahwangán-Sunvínɔ Bell ɖɔ nú Nɔví Rutherford kpo xomɛsin kpo ɖɔ: “È ɖè sɛ́n enɛ ɔ tɔ́n ǎ ɖó [Togán États-Unis tɔn] Wilson gbò kpò nyì ali jí na wutu; amɔ̌ mǐ tuùn lee mǐ na wlí mi gbɔn é, bɔ mǐ ka na wlí mi ɔ jɛn wɛ!”\n12, 13. (a) Etɛwu è ka sà sɛ́n dó nɔví agbanɖotananɔ tantɔn bɔ ye na sɛ̀n gan nú xwè mɔkpan? (b) Gankpa mɛ e nɔví lɛ yì é ka vɔ́da nú kú e ye kudeji bo na setónú nú Jehovah é wɛ à? Tinmɛ.\n12 Acɛkpatɔ́ lɛ bló nǔ e ye ɖɔ é nugbǒ. È wlí afɔsɔ́ɖótetɔ́ Gbɛ̌ Watch Tower tɔn Nɔví Rutherford, Van Amburgh kpo nɔví sunnu ayizɛ́n ɖevo lɛ kpo. Hwenu e hwɛɖɔtɔ́ e ɖò hwɛ ɔ ɖɔ wɛ é ɖò sɛ́n sà dó ye wɛ é ɔ, é ɖɔ: “Sinsɛn sín nǔwiwa e mɛ nya elɔ lɛ nɔ ɖ’alɔ ɖè lɛ é hɛn nǔ gblé dó mɛ wu hú ahwankánɖó Allemagne tɔn ɖokpo sín sɔja lɛ. . . . É nyí sɛ́nzɔ́watɔ́ Acɛkpikpa ɔ tɔn lɛ kpodo ahwangɔnu ɔ sín azɔ̌xɔsa e nɔ hwɛ́n awɔntín ayǐ é kpo kɛɖɛ sín xó wɛ ye gbɛ́ ǎ, loɔ, ye lɛ́ dóhwɛ sinsɛngán amísa lɛ bǐ tɔn. Tó e è na dɔn nú ye é ɖó na syɛn ɖesu.” (Faith on the March, ee A. H. Macmillan wlan é , wex. 99) É ka syɛn nugbǒ. È sà sɛ́n dó Biblu Kplɔntɔ́ tantɔn enɛ lɛ bɔ ye na sɛ̀n gan nú xwè mɔkpan ɖò gankpa ɖaxó Atlanta tɔn mɛ ɖò Géorgie. Amɔ̌, ee ahwan ɔ wá fó é ɔ, è ɖè ye nyite bo jó hwɛ e dó ye wɛ è ɖè lɛ é dó.\n13 Hwenu e nɔví sunnu tantɔn enɛ lɛ tlɛ ɖò gankpa mɛ é ɔ, ye tɛ́ dó nǔ e mɛ ye mɔ nukúnnú jɛ ɖò Mawuxówema ɔ mɛ é wu syɛnsyɛn. Ðò hwɛsɔkɛ byɔbyɔ sín wema e ye sɛ́dó togán États-Unis tɔn é ɖé mɛ ɔ, ye ɖɔ: “Jlǒ Aklunɔ ɔ tɔn ɖò Mawuxówema ɔ mɛ wɛ nyí, ‘Ma hu mɛ ó,’ enɛ wu ɔ, Gbɛ̌ta [Biblu Kplɔntɔ́ e gbɔn gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é tɔn] ɔ sín hagbɛ̌ ɖebǔ e ko sɔ́ éɖée jó nú Aklunɔ ɔ bo ka jló bo gbà alɛ̀ e é nu ɖɔ emi zé emiɖée jó n’i é na ba fɛ́nú Mawu tɔn kpo, bo tlɛ sixu dɔn bǐ mlɛ́mlɛ́. Mɔ̌ mɛ ɔ, hagbɛ̌ mɔhun lɛ sixu sɔ́ jlǒ dó ɖó alɔ ɖò gbɛtɔ́ huhu mɛ ǎ.” Xógbe enɛ lɛ ɖè akɔnkpinkpan xlɛ́ tawun! É ɖò wɛn ɖɔ nɔví lɛ kún lin gbeɖé bo na sà gbejininɔ yetɔn ó!\nYE JƐ YEÐESUNƆ SÍ LO!\n14. Zǎn Mawuxówema ɔ dó tinmɛ nǔ e jɛ bɛ́sín 1914 jɛ 1919 é.\n14 Malacíi 3:1-3 gbajɛ̌mɛ nú hwenu e (bɛ́sín 1914 jɛ bǐbɛ̌mɛ 1919 tɔn) è na slá wǔ nú “Levíi ví” yí ami dó ɖè lɛ é. (Xà.) Ðò táan enɛ mɛ ɔ, Jehovah, “Mawu Mavɔmavɔ” ɔ wá tɛmpli gbigbɔ tɔn ɔ mɛ bo gbéjé mɛ ɖěɖee ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò finɛ lɛ é kpɔ́n, bɔ Jezu Klisu, ‘wɛnsagun akɔjijɛ ɔ tɔn’ ɔ xwedó è. Ee togun mímɛ́ Jehovah tɔn yí kplɔ́n e sín hudo ye ɖó é gudo é ɔ, ye ɖò gbesisɔmɛ bo na wà azɔ̌ ɖevo e è ɖè nú ye é. Ðò 1919 ɔ, è ɖè “[deví] gbejinɔtɔ́, ayiɖotenanɔ” ɖé b’ɛ na nɔ na nùɖuɖu gbigbɔ tɔn xwédo nùɖiɖi tɔn ɔ. (Mat. 24:45) Dìn ɔ, togun Mawu tɔn sɔ́ nyí kannumɔ nú Babilɔnu Ðaxó ɔ ǎ. Sín hwenɛnu ɔ, gbɔn fɛ́nú Jehovah tɔn gblamɛ ɔ, togun Mawu tɔn fɔ́n bo ɖò jlǒ tɔn tuùn d’eji wɛ, bo lɛ́ fɔ́n bo ɖò wǎn yí nú Tɔ́ yetɔn jixwé tɔn ɔ wɛ. Nyɔna Jehovah tɔn enɛ lɛ sù nukún yetɔn mɛ tawun! \n15. Etɛ mǐ ka ɖó na wà ɖó tɔ́n e mǐ tɔ́n sín Babilɔnu Ðaxó ɔ mɛ é wu?\n15 Babilɔnu Ðaxó ɔ sín kannumɔgbenu e mǐ gosin é hun xomɛ nú mǐ kpɔ́n! Gǎn e Sataan dó bo na sú kún dó nú Klisanwun nugbǒ lɛ é nu ami bǐ. É ɖò mɔ̌ có, ayi mǐtɔn ɖó na fɛ́ sín nǔ e wu Jehovah na mǐ mɛɖesúsínínɔ enɛ é jí ǎ. (2 Kɔ. 6:1) Ayijlɔjlɔnɔ gègě kpó ɖò gantɔ́ nyí nú sinsɛn nùvú wɛ. Ye sixu tɔ́n yeɖokponɔ ǎ. Mǐ sixu xlɛ́ ali ye. Enɛ wu ɔ, ɖi nɔví mǐtɔn xwè kanweko e wá yì lɛ é tɔn ɖɔhun ɔ, mi nú mǐ ni wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ, gbɔn alɔkpa lɛ bǐ mɛ, bo d’alɔ ye bonu ye na tɔ́n sín ganmɛ!\n^  (akpáxwé 14gɔ́ ɔ) Nǔ gègě ɖò kannumɔgbenu xwè 70 tɔn e Jwifu lɛ yì ɖò Babilɔnu é mɛ bo cá kàn xá nǔ e jɛ dó Klisanwun lɛ jí ɖò hwenu e gǔfínfɔ́n ɔ vlɔ́n kàn é gudo é tawun. É ɖò mɔ̌ có, kannumɔgbenu yiyi Jwifu lɛ tɔn nyí nǔɖɔɖ’ayǐ nǔ e jɛ dó Klisanwun lɛ jí é tɔn ǎ. Hwɛjijɔ e wu wɛ é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ xwè nabi e kannumɔgbenu lɛ xɔ é nyí ɖokpo ɔ ǎ. Enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na tɛnkpɔn bo ba dò nú gǒflɛ́mɛ kannumɔgbenu Jwifu lɛ tɔn tɔn ɖokpo ɖokpo cí nǔ ɖɔ é cá kàn xá nǔ e jɛ dó Klisanwun yí ami dó ɖè lɛ jí ɖò xwè e jɛ nukɔn nú 1919 lɛ é mɛ é ɖɔhun ǎ.


Yɔdo E Jɛ Vɔ̌ É Ðé: Jezu Ðò Gbɛ̀! | Gbɛzán Jezu Tɔn\nYɔdo E Jɛ Vɔ̌ É Ðé: Jezu Ðò Gbɛ̀!\nMATIE 28:3-15 MAKI 16:5-8 LUKI 24:4-12 JAAN 20:2-18\nJEZU FƆ́N SÍN KÚ\nNǓ E JƐ ÐÒ JEZU SÍN YƆDO KƆN LƐ É\nÉ ÐÈ ÉÐÉE XLƐ́ NYƆNU GÈGĚ\nKpɔ́n lee ado ɖó na ko hu nyɔnu lɛ sɔ hwenu e ye mɔ yɔdo ɔ ɖò vɔ é! Mali Magidalanu kanwezun yì mɔ “Piyɛ́ɛ, kpodo ahwanvu ɖě ɔ e Jezu yí wǎn na é kpo,” mɛsɛ́dó Jaan wɛ nyí ahwanvu enɛ. (Jaan 20:2) É ɖò mɔ̌ có, nyɔnu ɖevo lɛ mɔ wɛnsagun ɖé ɖò yɔdo ɔ kɔn. Wɛnsagun ɖevo lɛ́ ɖò yɔdo ɔ mɛ, bo “dó awu wewé.”—Maki 16:5.\nWɛnsagun lɛ ɖokpo ɖɔ nú ye ɖɔ: “Mi ma ɖi xɛsi ó, ɖó un tuùn ɖɔ Jezu e è [xwè nyì atín wu] ɔ ba wɛ mi ɖè. É ɖò fí ǎ. É ko fɔ́n sín kú wá gbɛ̀, lee é ko ɖɔ gbɔn ɖ’ayǐ é. Mi wá kpɔ́n; fí e è sɔ́ ɛ ɖó ɖ’ayǐ ɔ ɖíe. ‘Mi yawu yì ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ é ko fɔ́n sín kú, bo jɛ nukɔn nú mi xwè Galilée; finɛ wɛ mi na mɔ ɛ ɖè.’” (Matie 28:5-7) Enɛ wu ɔ, “ayi yetɔn bǐ gbado, bɔ ye ɖò sísɔ́sísɔ́ wɛ,” bo kanwezun bo yì ɖó gbè nú ahwanvu lɛ.—Maki 16:8.\nDìn ɔ, Mali yì mɔ Piyɛ́ɛ kpo Jaan kpo. É ɖò gbigbɔ wɛ fiin fiin bo ɖó gbè nú ye ɖɔ: “Ye ɖè Aklunɔ sín yɔdo tɔn mɛ, bɔ mǐ tuùn fí e è sɔ́ ɛ yì ɔ ǎ.” (Jaan 20:2) Piyɛ́ɛ kpo Jaan kpo bɛ́ wezun ɖido. Wezun ka bí afɔ nú Jaan bɔ é jɛ nukɔn n’i yì yɔdo ɔ kɔn. É fɛ́ kpɔ́n yɔdo ɔ mɛ, bo mɔ avɔ e é lɛ́ dó è lɛ é, amɔ̌, é ka byɔ mɛ ǎ.\nEe Piyɛ́ɛ wá é ɔ, é byɔ mɛ tlɔlɔ. É mɔ avɔ e è lɛ́ dó Jezu é kpo avɔ e è sɔ́ bú ta n’i é kpo. Jaan lɔ byɔ mɛ dìn, bo ɖi xó e Mali ɖɔ é. Jezu ko ɖɔ nǔ gègě wá yì có, ye mɛ ɖě mɔ nukúnnú jɛ wu ɖɔ é ko fɔ́n ǎ. (Matie 16:21) É bú vo dó ye, bɔ ye ɖido xwégbe. Amɔ̌, Mali lɛkɔ wá yɔdo ɔ kɔn bo cí finɛ.\nHwe enɛ nu ɔ, nyɔnu ɖevo lɛ ɖò ali jí bo na yì ɖɔ nú ahwanvu lɛ ɖɔ Jezu ko fɔ́n. Hwenu e ye ɖò wezun jí bo na yì wà mɔ̌ é ɔ, Jezu kpé ye bo ɖɔ: “Un dó gbè mì.” Ye jɛkpo ɖò afɔ tɔn lɛ kɔn bo “ɖèkɔ́ n’i.” Bɔ Jezu ɖɔ: “Mi ma ɖi xɛsi ó. Mi yì, bo ɖɔ nú nɔví ce lɛ ɖɔ ye ni yì Galilée; finɛ wɛ ye na mɔ mì ɖè.”—Matie 28:9, 10.\nHwenu e ayikúngban danwǔ wá yì bɔ wɛnsagun lɛ wá tɔ́n ɖò finɛ é ɔ, sɔja e ɖò yɔdo ɔ kɔn lɛ é jɛ “sísɔ́sísɔ́ jí, bo jɛ ayǐ, lobo cí mɛ e kú é ɖɔhun.” Ee ye mɔ yeɖée mɛ gudo é ɔ, ye byɔ toxo ɔ mɛ bo “wlí nǔ e jɛ ɔ bǐ ɖɔ nú vɔsanúxwlémawutɔ́gán lɛ.” Vɔsanúxwlémawutɔ́ lɛ wá yì mɔ tomɛxo Jwifu lɛ tɔn lɛ. Ye wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ è na d’akwɛ nu nú sɔja lɛ bɔ ye na bú nǔ dó xó ɔ, bo na ɖɔ “hwenu e emi ɖò amlɔ dɔ́ wɛ ɖò yɔdo ɔ kɔn ɔ, ahwanvu Jezu tɔn lɛ zɔn zǎn bo wá fin cyɔ tɔn sɔyi.”—Matie 28:4, 11, 13.\nEnyi sɔja Hlɔma tɔn lɛ d’amlɔ ɖò fí e è sɔ́ ye ɖó é ɔ, è sixu hu ye, enɛ wu ɔ, vɔsanúxwlémawutɔ́ lɛ d’akpá nú ye ɖɔ: “Enyi tokpɔngán ɔ na bo sè [ɖɔ mi ɖ’adingban ɖɔ emi d’amlɔ] ɔ, mǐ na cikpɛ n’i bo na hwlɛn mi gán sín tagba mɛ.” (Matie 28:14) Sɔja lɛ yí akwɛ ɔ, bo bló lee vɔsanúxwlémawutɔ́ lɛ ɖɔ gbɔn é. Enɛ wu ɔ, adingban e è ɖó ɖɔ è fin Jezu cyɔ é gbakpé Jwifu lɛ bǐ mɛ.\nMali Magidalanu kpò ɖò avǐ ya wɛ ɖò yɔdo ɔ kɔn. Ee é fɛ́ kpɔ́n yɔdo ɔ mɛ é ɔ, é mɔ wɛnsagun wè ɖò avɔ wewé mɛ! Mɛ ɖokpo jinjɔn taligbé ɖò fí e cyɔ Jezu tɔn ɖè ɖ’ayǐ é bɔ mɛ wegɔ ɔ jinjɔn afɔligbé. Ye kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Nyɔnu! Etɛ sín avǐ ya wɛ a ka ɖè?” Mali yí gbè ɖɔ: “Ye ɖè Aklunɔ ce síìn, bɔ un tuùn fí e è sɔ́ ɛ ɖó ɔ ǎ.” Ee Mali lilɛ é ɔ, é mɔ mɛɖé. Mɛ ɔ lɛ́ vɔ́ nǔ e wɛnsagun lɛ kanbyɔ ɛ é kanbyɔ, bo ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Mɛ̌ ba wɛ a ɖè?” É vɛdo ɖɔ jikpajikpɔntɔ́ ɔ wɛ sín, bo ɖɔ: “Mɛɖaxo! Enyi hwi wɛ sɔ́ ɛ sín fí hǔn, ɖɔ fí e a sɔ́ ɛ ɖó ɔ nú mì, nú ma yì sɔ́ ɛ.”—Jaan 20:13-15.\nMali ɖò xó ɖɔ nú Jezu e fɔ́n sín kú é wɛ, amɔ̌ hwenɛnu ɔ, é ko tuùn ɖɔ é wɛ ǎ. É ɖò mɔ̌ có, hwenu e Jezu ɖɔ: “Mali!” é ɔ, é wá tuùn ɖɔ Jezu wɛ, é sɔ́ lee é ko nɔ ɖɔ xó n’i gbɔn é dó tuùn i. Mali súxó kpo awǎjijɛ kpo bo ɖɔ: “Hlabuni”; (tinmɛ tɔn wɛ nyí Mɛ̌si.) É ɖò mɔ̌ có, é ɖò xɛsi ɖi wɛ ɖɔ é taa yì jixwé, bo zunfan ɛ. Enɛ wu ɔ, Jezu ɖɔ n’i ɖɔ: “Ma hɛn mì ɖó te ó, ɖó un ko yì Tɔ́ ɔ gɔ́n ɖò [jixwé] ǎ; loɔ, yì ɖɔ nú nɔví ce lɛ ɖɔ un xwè Tɔ́ ce e nyí Tɔ́ mi lɔ tɔn é gɔ́n; un xwè Mawu ce e nyí Mawu mi lɔ tɔn é gɔ́n.”—Jaan 20:16, 17.\nMali kanwezun yì fí e mɛsɛ́dó lɛ kpo ahwanvu ɖevo lɛ kpo kplé ɖè é. É ɖɔ nú ye ɖɔ: “Un mɔ Aklunɔ!” bo ɖɔ nǔ e é mɔ é, b’ɛ gɔ́ nú nǔ e ye ko sè ɖò nyɔnu ɖě lɛ nu é. (Jaan 20:18) É ɖò mɔ̌ có, xó enɛ lɛ cí “lɛ̌lo” ɖɔhun ɖò nukún yetɔn mɛ.—Luki 24:11.\nEe Mali Magidalanu mɔ yɔdo ɔ ɖò vɔ̌ é ɔ, etɛ é ka wà? Etɛ nyɔnu ɖevo lɛ ka mɔ?\nNɛ̌ Piyɛ́ɛ kpo Jaan kpo ka wà nǔ gbɛn hwenu e ye mɔ yɔdo ɔ ɖò vɔ̌ é?\nMɛ̌ nyɔnu ɖě lɛ ka kpé hwenu e ye ɖò ali jí xwè ahwanvu lɛ gɔ́n é? Etɛ ka jɛ hwenu e Mali Magidalanu lɛkɔ wá yɔdo ɔ kɔn é?\nNɛ̌ ahwanvu lɛ ka yí gbè e è ɖó nú ye lɛ é gbɔn?


Wɛnɖagbejijla Ðò Galilée, Azɔ̌ Kpinkplɔn Mɛsɛ́dó Lɛ | Gbɛzán Jezu Tɔn\nWɛnɖagbejijla Ðò Galilée kpo Azɔ̌ Kpinkplɔn Mɛsɛ́dó lɛ Kpo\nMATIE 9:35–10:15 MAKI 6:6-11 LUKI 9:1-5\nJEZU LƐ́VƆ JLA WƐNÐAGBE Ɔ GBƆN GALILÉE\nÉ SƐ́ MƐSƐ́DÓ LƐ DÓ WƐN JLA GBÉ\nJezu ko ɖò wɛn ɔ jla wɛ kpo kanɖodonǔwu kpo sín xwè wè mɔ̌ ɖíe. Hwe ɔ nu sù lo b’ɛ na xò nǔ kplá bo gbɔjɛ wɛ à? Eǒ, é nyɔ́ wà ɔ, é gbló ada nú wɛnɖagbejijlazɔ́ tɔn bo “nɔ ɖò [Galilée sín] toxo ɖaxó lɛ bǐ kpodo gletoxo lɛ bǐ kpo mɛ gbɔn wɛ, bo nɔ ɖò nǔ kplɔ́n mɛ wɛ gbɔn kplɔ́ngbasá Jwifu lɛ tɔn, bo nɔ ɖò axɔsuɖuɖu Mawu tɔn sín wɛnɖagbe jla wɛ; lobo nɔ ɖò azɔn alɔkpa alɔkpa lɛ, kpodo wɔ̌nzɔn lɛ kpo gbɔ wɛ.” (Matie 9:35) Nǔ e é mɔ lɛ é zɔ́n b’ɛ mɔ ɖɔ è ɖó na gbló ada nú wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ. Amɔ̌, nɛ̌ é ka sixu wà mɔ̌ gbɛn?\nJezu ɖò yiyi wɛ é ɔ, é mɔ ɖɔ mɛ lɛ ɖó hudo alɔdo kpo gbɔdónúmɛ e è nɔ mɔ ɖò nugbǒ ɔ mɛ lɛ é kpo tɔn. Ye cí lɛngbɔ̌ e ma ɖó nyinyitɔ́ ǎ lɛ é ɖɔhun, nǔ gbɛ́dó ye bɔ wǔ kú ye. Nǔ yetɔn blawu n’i b’ɛ ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ: “Nǔkún ɖò kpɔ́ gégé ɖò gle mɛ; nǔkún-yatɔ́ lɛ ka nyí kpɛɖé. Mi bo savo nú jinukúnnɔ ɔ, nú é sɛ́ azɔ̌watɔ́ dó jinukúngbo tɔn mɛ.”—Matie 9:37, 38.\nJezu tuùn nǔ e na d’alɔ é. É ylɔ mɛsɛ́dó 12 lɛ bo má ye webɔ webɔ, bɔ ye bló gbɛ̌ta wɛnɖagbejlatɔ́ tɔn ayizɛ́n. Enɛ gudo ɔ, é na alixlɛ́mɛ elɔ lɛ e ɖò wɛn é ye: “Mi ma yì mɛ e ma nyí Jwifu ǎ lɛ gɔ́n ó, mi ma ka byɔ Samalíinu lɛ sín tò ɖé mɛ ó. Izlayɛli-ví e cí lɛngbɔ̌ búbú ɖɔhun lɛ gɔ́n wɛ mi na yì. Mi jla dó ali ɖɔ: ‘Axɔsuɖuɖu [jixwé] tɔn ko sɛya.’”—Matie 10:5-7.\nAxɔsuɖuto e sín wɛn ye na jla é wɛ nyí ee xó Jezu ɖɔ ɖò ɖɛ sín kpɔ́ndéwú e é zé ɖ’ayǐ é mɛ é. ‘Axɔsuɖuɖu ɔ ko sɛya’ ɔ wɛ nyí ɖɔ Axɔsu e Mawu sɔ́ é (Jezu Klisu) ɖò finɛ. Amɔ̌, etɛ ka na ɖexlɛ́ ɖɔ ahwanvu tɔn lɛ wɛ nyí afɔsɔ́ɖótetɔ́ Axɔsuɖuto enɛ tɔn nugbǒ nugbǒ? Jezu na acɛ ye bonu ye na gbɔ azɔn nú azinzɔnnɔ lɛ bo na tlɛ lɛ́ fɔ́n mɛ sín kú, ma yí ɖɔ̌la ɖokpo. Nɛ̌ mɛsɛ́dó lɛ ka na kpé nukún dó hudo yeɖesunɔ tɔn lɛ, ɖi nǔ e ye na ɖu ayihɔngbe ayihɔngbe é wu gbɔn lo?\nJezu ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni ma sɔnǔ nú agbaza sín nǔ yeɖesunɔ tɔn lɛ ɖò wɛnɖagbejijla elɔ hwenu ó. Ye na hɛn siká, kpatagan, alǒ akwɛ dó ganɖɔkɛn yetɔn lɛ mɛ ǎ. Ye tlɛ ɖó hudo nùbyɔɖutɔ́glo, awu ɖevo alǒ afɔkpa ɖevo tɔn nú tomɛyiyi ɔ ǎ. Ðó aniwu? Jezu na jiɖe ye ɖɔ: “Azɔ̌watɔ́ ɖó na yí azɔ̌ e é wà ɔ sín akwɛ.” (Matie 10:10) Mɛ ɖěɖee ahwanvu lɛ na mɔ bɔ wɛn ɔ na jɛji nú ye lɛ é na kpé nukún dó hudo yetɔn dandan tɔn lɛ wu. Jezu ɖɔ: “Mi byɔ tò ɖé mɛ hǔn, mi nɔ xwé e gbè è na yí jonɔ mitɔn ɖè é, kaka jɛ hwenu e mi na gosin tò enɛ mɛ dó é.”—Maki 6:10.\nJezu lɛ́vɔ na alixlɛ́mɛ lɛ dó lee ye na xwlé wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn xwétɔ́ lɛ gbɔn é wu, bo ɖɔ: “Enyi mi byɔ xwé ɖé gbè hǔn, mi ɖɔ: ‘Fífá ni nɔ xwé ɔ jí.’ Enyi fífá jɛxa mɛ e ɖò xwé enɛ gbè lɛ hǔn, fífá mitɔn ni nɔ ye jí; é ma ka jɛxa ye ǎ hǔn, fífá mitɔn ni lɛkɔ xwedó mi. Nú è ma yí mi, abǐ è gbɛ́ xó mitɔn sè ɖò xwé ɖé gbè, abǐ toxo ɖé mɛ hǔn, mi tɔ́n sín finɛ, bo xúxú afɔkɔ́ mitɔn.”—Matie 10:12-14.\nÉ sixu jɛ bɔ toxo alǒ gletoxo ɖé blebu na gbɛ́ wɛn ɔ. Etɛ enɛ ka sixu hɛn wá nú toxo alǒ gletoxo enɛ? Jezu ɖexlɛ́ ɖɔ hwɛɖónúmɛ syɛnsyɛn ɖé wɛ é na hɛn wá n’i. É tinmɛ ɖɔ: “Ma ɖɔ nugbǒ nú mi: é wá jɛ hwɛɖɔzángbe ɔ, é na bɔkun nú Sodɔmunu lɛ kpodo Gomɔ́ɔnu lɛ kpo hú tò enɛ mɛ nu lɛ.”—Matie 10:15.\nHwetɛnu Jezu ka bɛ́ wɛnɖagbejijlazɔ́ ɖevo ɖò Galilée? Etɛ wu é ka ɖó ayi dó mɛ lɛ wu?\nNɛ̌ Jezu ka sɛ́ mɛsɛ́dó 12 lɛ dó gbɔn? Alixlɛ́mɛ tɛ lɛ é ka na ye?\nEtɛ ka nyí tinmɛ ‘axɔsuɖuɖu ɔ ko sɛya’ tɔn?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Wɛnɖagbejijla Ðò Galilée kpo Azɔ̌ Kpinkplɔn Mɛsɛ́dó lɛ Kpo


<< < Lwiki 1 > >>\nƐwɛn Nywɛ Yesutɔn xena\nLwiki ɖe oxota na wema etɔn\n1 Ɛmɛ susu wasi tito a do wlan onu xeye ni jɔ le mía do mɛ. 2 Ye bo wlan ye pɛpɛpɛ, ɖi lena ɛmɛ xeye ni kpɔn onu xeni jɔ laye kpo ŋukunsin kpo sɔn dojɛ gbɔɔn, bo va trɔ zun Mawu we oxo la jlatɔye, xo gbexo etɔn na mí ɖo ha. 3 Ɛmɛjɔmɛ Tewofili, mɔ can, ko kan odo se ganji na onu xeni jɔ laye sɔn dojɛ gbɔɔn, ko bo sɔ ogbeta a do wlan onu xeye ni jɔ laye na we ɖe kplɔ ɖe do. 4 Ko lo wasi-i nɔ, na do nyɔ-ɛ tun onukpinkplan xeye na o yi laye, oxojɔxo kpatakli bɛ ye bo nyi.\nMawu we ɛwɛndotɔ Gabliyɛli va do ɛwɛn na Zakali\n5 Hwexenu na Elodu ɖu xɔlu le Yudea we oto mɛ, ovɔsantɔ Mawutɔn ɖe le, ye bo nɔ yɔ-ɛ tun Zakali. E bo tɔn sɔn ovɔsantɔ Mawutɔn saatɔn Abya we ogbɛta mɛ. Zakali la we osyɛ xena ye nɔ yɔ tun Elizabɛti, bo tɔn sɔn Arɔn we akɔta mɛ. 6 Zakali la kpo osyɛ kpo bo nyi ɛmɛ jijwɛ le ŋumɛ na Mawu, ye bo nɔ zɔn do Xwetɔ la we Osɛn kpo ogbeɖiɖe zɛtɛye ji ɖi lena e jɛ ɖo ha. 7 Vɔ, ye ɔn ɖo ovi ti, ɖo ajikponɔ wɛ nyi Elizabɛti, ye ɛmɛ owe laye bo o ku nyɔxo.\n8 Gbeɖokpo, Zakali bo lo wa odan etɔn nɔ le Mawu we oxwegbe ɖo ogbɛta etɔn we azan wɛ va. 9 Ye bo wasi ovoɖiɖe bo do can Zakali ɖi lena ovɔsantɔ Mawutɔnye nɔ wasi ɖo saa ha, e bo na do ɖyɛ tɛnxo kinkwɛn le Mawu we oxwegbe a do va yi do zruya ozo. 10 Hwexenu na ye nɔ mɛ zruya nɔ, Mawu we otogun la zɛtɛye nɔ le gaji, a bo xo ɛɖɛ nɔ. 11 Mi wɛ Xwetɔ la we ɛwɛndotɔ ɖokpo ze do ŋumɛ na Zakali, bo le ote le ovɔsinsan we agba xe ji na ye nɔ mɛ zruya le la we aɖusi mɛ. 12 Xena Zakali kpɔn-ɛ, e flu le eɖe mɛ, vivɔ bo jɛ e ji. 13 Vɔ ɛwɛndotɔ Mawutɔn la bo lɔ ni-i tun mɔ: «Zakali, ká mɔ vɔ, ɖo Mawu se ɛɖɛ tɔwe. Siwe Elizabɛti na ji ovi ŋusunglo ɖokpo na we, o bo na ɖo nyikɔ ni-i tun Jan. 14 Nyɔna kpo jijwɛ kpo wɛ ovi la na nyi na we. Hwexenu na ye na ji-i, ɛmɛ susuye can bo na kpɔn jijwɛ do e wu. 15 Ɖo, Xwetɔ la we odansɔvi ɖaxo ɖe wɛ e na nyi. E ɔn nu vɛn nɔ, e ko nu ahan sinsyɛnxu ti nɔ. Sɔn onɔ we dɔmɛ gbɔɔn wɛ e na gɔ kpo Gbigbɔ Kinkwɛn le. 16 E na trɔ okɔ na Izrayɛli vikpɛye susu va Xwetɔ Mawu yetɔn kɔn. 17 E na jɛ ŋukɔn na Xwetɔ la kpodo hɔnhlɔn kpo Gbigbɔ Mawutɔn xeni zan oxolɔɖonyitɔ Eli le saa ha. Ovi tɔwe la na zan hɔnhlɔn la kpo gbigbɔ la, a do dɔn ovitɔye we ayixa va vikpɛ yetɔnye kɔn. E bo na dɔn na otonumasetɔye na ɖo ɛmɛ jijwɛye we onunyinywɛ. E bo na jla otogun Mawutɔn ɖo onyi na Xwetɔ la.» 18 Zakali bo lɔ na ɛwɛndotɔ Mawutɔn la tun mɔ: «Naɖe lɛ ko na wa a do nyɔ-ɛ tun oxojɔxo bɛ e bo nyi? Ɖo mɔ kpodo siye kpo, mí o ku nyɔxo.» 19 Ɛwɛndotɔ Mawutɔn la bo ɖo e wu ni-i tun mɔ: «Ko nɔ nyi Gabliyɛli, ko bo nɔ nɔ ote le Mawu we ŋukɔn, Mawu ɖo-o ɖodan a do lɔ oxo na we, a bo do do Ɛwɛn Nywɛ xe la na we. 20 Vɔ, o ɔn kan do oxo xena ko lɔ na we ji. Mi wɛ dɔn, ɛɖɛ tɔwe na tɛ, o ɔn mɔ kpewu na lɔ oxo, gbɔɔn do yi hwexenu na onu xeye na va jɔ. Oxo xena ko lɔ laye, ye na va jɔ le Mawu we ganmɛ.» 21 Le hwemɛnu, otogun la bo lo tre kpɔn Zakali nɔ. Lena tintɔn etɔn dɛn ɖo nɔ le tɛnxo kinkwɛn la, bo kpaca ɛmɛye nɔ. 22 Hwexenu na e tɔn, e ɔn mɔ kpewu lɔ oxo na ye nɔ, ɛɖɛ bo tɛ ni-i, e bo wasi alɔ na ye, ɛmɛye bo se e gɔnmɛ tun e bo kpɔn onu ɖexlɛ ɖe le tɛnxo kinkwɛn la. 23 Xena odanwiwa etɔn we ganmɛ va yi vɔ, Zakali sɔn yi oxwe etɔn gbe. 24 E mɛ godo, osyɛ Elizabɛti bo yi gomi. Le sunzan atun gblamɛ, Elizabɛti nɔ sɔ eɖe sɔ hwla, a bo lɔ nɔ tun mɔ: 25 «Onu xena Xwetɔ la wasi na-a mɛ, e kpɔn dɔŋuɖunu na-a fifi, bo ɖe onu xeni do ŋunya-a nɔ tɛ le ŋumɛ na ɛmɛ zɛtɛye.»\nMawu we ɛwɛndotɔ Gabliyɛli, va do ɛwɛn na Malya tun e bo na ji Yesu\n26 Hwexenu na Elizabɛti we gomi lo ɖo sunzan ɛdɛn nɔ, Mawu lɔ na ɛwɛndotɔ etɔn Gabliyɛli, tun ni boo yi Nazalɛti we otota mɛ, le Galile we kansinmɛ. 27 Ɛwɛndotɔ mɛ la bo va yi nyɔnuvi xeni le alɔ ji ɖokpo kɔn, ye bo nɔ yɔ-ɛ tun Malya. Hwanjavi ɖe, xena ye nɔ yɔ tun Jozɛfu, xeni tɔn sɔn Davidi we okunkan mɛ, bo sɔ agɔb Malya la. 28 Xena ɛwɛndotɔ la va ofi xena Malya le la, e lɔ ni-i tun mɔ: «Nɔ jijwɛ mɛ, Xwetɔ la le kpo we, myɔ xeni kpɔn dɔmɛnywɛ etɔn.» 29 Xena Malya se mɔsinha, e flu le eɖe mɛ, e bo jɛ ota mɛ bubu ji tun mɔ: «Ɛlɛ jɔ e do lɔ mɔsinha na-a la?» 30 Ɛwɛndotɔ Mawutɔn la bo lɔ ni-i tun mɔ: «Malya, ká mɔ vɔ, ɖo Mawu ɖe dɔmɛnywɛ etɔn sɔ xlɛ we. 31 O na yi gomi, o bo na ji ovi ŋusunglo ɖokpo, o bo na ɖo nyikɔ ni-i tun Yesu. 32 Ɛmɛ ɖaxo wɛ e na va nyi, Mawu Ɖaxo bo na yɔ-ɛ tun mɔ: “Ovi tɛye.” Mawu Xwetɔ la na ni-i xɔlu we ɛcɛ ɖi lena e na dagbwa Davidi ɖo saa ha. 33 Mi wɛ dɔn, ovi la na ɖu xɔlu gbɔɔn do yi mavɔmavɔ mɛ le Izrayɛli we otogun mɛ, ogaɖuɖu etɔn ko vɔ nɔ gbeɖe.» 34 Malya bo kan-ɛ se tun mɔ: «Naɖe lɛ ko na wa, a do yi gomi, mɔ xeni le alɔ ji?» 35 Ɛwɛndotɔ Mawutɔn la bo mɔ ɖo e wu ni-i tun mɔ: «Gbigbɔ Kinkwɛn na jɛ ote do ji we, Mawu Ɖaxo we hɔnhlɔn bo na cɔn we, a bo le kpo we. Mi wɛ dɔn ɛmɛ kinkwɛn wɛ na nyi ovi xena o na ji la, Mawu bo na yɔ-ɛ tun mɔ: “Ovi tɛye.” 36 Elizabɛti can, xeni tɔn sɔn xwedo tɔwe mɛ, e le gomi sɔn sunzan ɛdɛn xɛn, emyɔ xeni o ku nyɔxo, ye bo nɔ yɔ-ɛ tun ajikponɔ. 37 Ɖo, onu ti ɔn glo wiwa na Mawu.» 38 Malya bo lɔ tun mɔ: «Xwetɔ la we odanwavi wɛ ko nyi, Mawu ni wasi na-a ɖi lena o lɔ ɖo ha.» E mɛ godo, ɛwɛndotɔ Mawutɔn la bo lɛ le e kɔn.\nMalya va yi kan Elizabɛti kpɔn\n39 E mɛ godo, Malya fya do yi toxo ɖe mɛ. Toxo mɛ la bo le Yude we kansinmɛ, le ofi xena okpóye le. 40 E bo ɖyɛ Zakali we oxwegbe, bo do ogbe na Elizabɛti. 41 Xena Elizabɛti se Malya we ogbedido, ovi la hunhun le dɔmɛ ni-i. Elizabɛti bo gɔ kpo Gbigbɔ Kinkwɛn. 42 E bo do axwa bo tun mɔ: «Mawu do na we hugan nyɔnu zɛtɛye, e bo do na ovi xeni le dɔmɛ na we la can! 43 Onu lɛ ko nyi na Xwetɔ tɛye we onɔ na do va kɔn ye? 44 Ɖo hwexenu na ko se ogbedido tɔwe, ovi la hunhun kpo jijwɛ kpo le dɔmɛ na-a. 45 Onu nyɔ na we ɖo o kan do e ji tun Xwetɔ la bo na wasi onu xena e lɔ na we!»\nMalya ji kanfu we ohan na Mawu\n46 Mi wɛ Malya lɔ tun mɔ:\n«Okla tɛye lo kanfu Mawu nɔ,\n47 Oji tɛye bo le jijwɛ mɛ do Mawu hwlɛngantɔ tɛye wu,\n48 Ɖo, mɔ odansɔvi xeni ɔn nyi onu ti, ji wɛ Mawu kɔ ŋukunsin etɔn do. Mi wɛ dɔn, bɛ sɔn fifi gbɔɔn do yi, ɛmɛye na nɔ lɔ tun mɔ bo kpɔn nyɔna.\n49 Ɖo, Mawu hɔnhlɔn zɛtɛyetɔ wasi onu ɖaxo-ɖaxoye na-a.\nKinkwɛn wɛ nyi nyikɔ etɔn.\n50 Dɔŋuɖunu kpinkpɔn etɔn nɔ le tɛgbɛ, na ɛmɛ xeye ni nɔ ɖo sisi ni-i ye.\n51 E ɖe hɔnhlɔn etɔn sɔ xlɛ.\nƐmɛ xeye na oji yetɔnye gɔ kpo gonyi, e bo gba ye do.\n52 E nɔ ɖe okpo le agɔ na xɔluye,\nA bo kɔ ɛmɛ xeye ni nɔ hwe yeɖeye do yi oji.\n53 Mawu nɔ na onunywɛ susu ɛmɛ xeye ni le xovɛ ye,\nA bo nya ohotɔye asigba-alɔgba.\n54 E va gɔ alɔ na odansɔvi etɔn xeni nyi Izrayɛli we otogun.\nMawu ɔn wɔn dɔŋuɖunu kpinkpɔn etɔn,\n55 Ɖi lena e lɔ ɖo na mía dagbwaye ha,\nBo lɔ na Ablaxamu kpodo jijimɛvi etɔnye gbɔɔn do yi mavɔ mɛ.»\n56 Malya bo nɔ Elizabɛti kɔn na sunzan atɔn ha, e mɛ godo e bo trɔ sɔn yi oxwe etɔn gbe.\nElizabɛti ji Jan\n57 Ovijiji we ganmɛ su na Elizabɛti, e bo ji ovi ŋusunglo ɖokpo. 58 Ɛmɛ xeye ni le oxwekpa ni-i ye kpodo xwedo etɔn we ɛmɛye, bo kpɔn tun Xwetɔ la bo kpɔn dɔŋuɖunu ni-i diin, ye bo kpɔn jijwɛ kpo-e nɔ. 59 Xena ovi la ɖo onyihinhɔn atrotɔn, ye va, a do gbo ada ni-i, ye bo jlo na ɖo otɔ we nyikɔ ni-i tun Zakali. 60 Vɔ onɔ bo gbɛ, bo lɔ tun mɔ: «Nyikɔ etɔn na nyi Jan». 61 Ye bo lɔ ni-i tun mɔ: «Ɛmɛ ti ɔn le xwedo tɔwe mɛ bo ɖo nyikɔ mɛ ha!» 62 Ye bo wasi alɔ na Zakali, bo do kan-ɛ se tun mɔ: «Naɖe o jlo na yɔ-ɛ tun?» 63 Zakali bo byɔ tɛkpo ɖokpo xe ji na ye nɔ wlan onu do, e bo wlan tun mɔ: «Jan wɛ na nyi nyikɔ etɔn.» E bo kpaca ɛmɛ zɛtɛye seŋu. 64 Zɔnɖokpo kpoŋu, onu bo hun na Zakali la, e bo lɔ oxo nɔ, bo kanfu Mawu nɔ. 65 Ɛmɛ xeye ni nɔ nɔ oxwekpa ni-i ye bo vɔ. Le Yude we okpóye we kansinmɛ zɛtɛye, ɛmɛye bo lo lɔ onu xeni jɔ laye nɔ. 66 Ɛmɛ xeye ni se onu xeni jɔ laye, bo nɔ bu ota mɛ do onu laye wu nɔ. Ye bo nɔ lɔ nɔ tun mɔ: «Ɛlɛ ovi xe la na va nyi?» Le oxojɔxo mɛ, Xwetɔ la we hɔnhlɔn le kpo-e.\nZakali ji ohan bo do kanfu Mawu\n67 Zakali, ovitɔ la, gɔ kpo Gbigbɔ Kinkwɛn, e bo lɔ oxo ɖo onyi tun mɔ:\n68 «Mi kanfu Xwetɔ la, Izrayɛli we Mawu. E va gɔ alɔ na otogun etɔn, e bo tun okan ni-i.\n69 E na mí hwlɛngantɔ sinsyɛnxu ɖokpo le Davidi xeni nyi odansɔvi etɔn we okunkan mɛ.\n70 Oxo mɛ la wɛ Mawu o lɔ saa dogbɔn oxolɔɖonyitɔ kinkwɛn etɔnye we onu mɛ. E bo do lɔ tun mɔ:\n71 “Ko na hwlɛn mi gan le kɛntɔ miatɔnye si, a bo yi mi le alɔ mɛ na ɛmɛ xeye ni gbɛ owan na miye.”\n72 Mawu kpɔn dɔŋuɖunu na mía dagbwaye, e bo flin okancica kinkwɛn etɔn.\n73 Ajɔgbe mɛ la wɛ e fyan na mía dagbwa Ablaxamu. E bo lɔ ni-i tun mɔ:\n74 “Ko na hwlɛn vikpɛ tɔweye gan le kɛntɔ yetɔnye we alɔ mɛ, ye bo na do wasi sinsɛn na-a, vivɔ ma nɔ e mɛ.\n75 Ye bo na nyi ɛmɛ kinkwɛn, a bo nyi ɛmɛ jijwɛ le ŋukɔn na-a tɛgbɛ-tɛgbɛ.”»\n76 Zakali bo mɔ lɔ tun mɔ: «Myɔ ovi tɛye, ye na yɔ we tun Mawu Ɖaxo we oxolɔɖonyitɔ. O na zɔn le ŋukɔn na Xwetɔ la, a do jla omɔ etɔn ji ɖo.\n77 O na wasi na otogun etɔn ba do nyɔ-ɛ tun e bo gbɔn nɔ a do va hwlɛn-ɛ gan dogbɔn onu nyanyla etɔnye sisɔkɛ mɛ.\n78 Mawu míatɔn gɔ kpo dɔŋuɖunu kpinkpɔn kpodo dɔmɛnywɛ. E tɛ kinklɛn ɖokpo do mía ji sɔn jigbe ɖi lena ohwe we kinklɛn nɔ tɛ ɖo ha.\n79 Kinklɛn mɛ la na tɛ do ɛmɛ xeye ni le vuvlu mɛ bo lo vɔ na oku nɔ ye ji, e bo na jɔ omɔ na afɔ míatɔnye gbɔn fifa we omɔ ji.»\nOvifɛ Jan la lo hwɛn nɔ\n80 Jan la bo lo hwɛn nɔ le agbaza mɛ kpodo gbigbɔ mɛ. E bo va yi ci gbefaji gbɔɔn do va yi gbexegbe na e va ɖe eɖe sɔ xlɛ Izrayɛli we otogun.


Ye Zé Yeɖée Jó kpo Jlǒ Kpo Ðò Guyana Ðò Fí E Hudo Sukpɔ́ Ðè É\nNǔ Gbigbɔ Tɔn lɛ Wu Kpíkpé\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Basque-Gbè Bichlamar Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Corée-Gbè Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galice-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Hiligaynon Hongrie-Gbè Iban Iloko Indonésie-Gbè Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Lituanie-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Norvège-Gbè Oromo-Gbè Pangasinan Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Roumanie-Gbè Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Tagalog Tchèque-Gbè Thaï Tokunɔgbe Amelika Tɔn Turquie-Gbè Ukraine-Gbè Valencian Vietnam-Gbè Xhosa\nYe Zé Yeɖée Jó kpo Jlǒ Kpo: Ðò Guyana\n“Un tuùn nǔ e na ɖɔ dó ɖè awǎjijɛ e è nɔ mɔ ɖò sinsɛnzɔ́wiwa ɖò fí e hudo sukpɔ́ ɖè é mɛ é xlɛ́ é ǎ!” Nǔ e Joshua e nɔ nɔ États-Unis bo ka ko wà sinsɛnzɔ́ nú táan ɖé ɖò Guyana é ɖɔ é nɛ. Awǎjijɛ ɖokpo ɔ wɛ Kúnnuɖetɔ́ ɖěɖee wà sinsɛnzɔ́ ɖò Tofɔligbé Amɛlika tɔn sín tò enɛ e nɔ na sínsɛ́n é mɛ é ɖó. * Nǔ tawun tawun tɛ lɛ mɛɖéezejotɔ́ enɛ lɛ e wà sinsɛnzɔ́ ɖò fí e hudo sukpɔ́ ɖè lɛ é ka sixu kplɔ́n mǐ? Nú a jló na yì wà sinsɛnzɔ́ ɖò gbě ɖevo jí ɔ, nɛ̌ nǔkplɔnmɛ enɛ lɛ ka sixu sɔnǔ nú we gbɔn?\nEtɛ ka Sísɛ́ Ye?\nHwɛ̌ cobonu nɔví sunnu e nɔ nyí Linel é na sɛ̀ tɛn yì Guyana ɔ, é tó yì ɖɔ Mawuxó ɖò fí e è ma nɔ yì gbɔn mɔ̌ ǎ é ɖé ɖò tò tɔn mɛ ɖò États-Unis. É ɖɔ: “È sɛ́ mǐ mɛ 20 dó gletoxo ɖé mɛ ɖò Gbadahweji Virginie tɔn. Mawuxóɖiɖɔ kpo gbɛ̌didó nɔví nɔví tɔn kpo sín vivǐ e un ɖu nú aklunɔzán gbla we ɖò dɔ̌n é ɖyɔ gbɛzán ce! Un tlɛ lɛ́ kánɖeji bǐ mlɛ́mlɛ́ bá sɛn Jehovah lee un kpéwú gbɔn é.”\nErica kpo Garth kpo\nAsú kpo asì kpo e nɔ nyí Garth kpo Erica kpo é jɛ tamɛ lin jí dó nǔjɔnǔ mɛ dó sinsɛnzɔ́wiwa ɖò gbě ɖevo jí wu; ye wà wá gbeta ɔ kɔn bo sɔ́ Guyana. Aniwu? Erica tinmɛ ɖɔ: “Nyi kpo asú ce kpo tuùn asú kpo asì kpo ɖé bɔ ye sɛ̀ tɛn yì dɔ̌n. Lee akpakpa nɔ sɔ́ ye dó azɔ̌ ɔ wu gbɔn é kpo wanyiyi e ye ɖó na é kpo sísɛ́ mǐ bɔ mǐ lɔ yì dɔ̌n.” Erica kpo Garth kpo nɔ finɛ nú xwè atɔn kpo awǎjijɛ kpo, bo tinmɛ ɖɔ azɔ̌ e xɔ akwɛ nú emi tawun é nɛ. Garth ɖɔ: “Mǐ ɖɔ́ sinsɛnzɔ́wiwa ɖó gbě ɖevo jí kpɔ́n bo mɔ ɖɔ é nyɔ́.” É kpo asì tɔn kpo yì Wemaxɔmɛ Galadi tɔn bo ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò Bolivie dìn.”\nMɛ ɖěɖee nɔ wà sinsɛnzɔ́ ɖò gbě ɖevo jí lɛ é nɔ ɖu vivǐ xóɖɔɖókpɔ́ ɖagbe ɖěɖee jinjɔn Biblu jí lɛ é tɔn hwɛhwɛ\nNɛ̌ Ye ka Sɔnǔ Gbɔn?\nNǔgbododó Biblu tɔn lɛ dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖɔ mǐ ni zán gbɛ̀ e bɔkun é. (Eblée lɛ 13:5) È lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖɔ mǐ ni lin tamɛ dó nǔ e wà gbé mǐ ja é jí ganji hwenu e mǐ ja gbeta ɖaxó lɛ kɔn wá gbé ɖò gbɛ̀ mɛ é. (Luki 14:26-33) Tɛnsisɛ yì tò ɖevo mɛ sín gbeta kɔn wiwá lɔ na ko ɖ’emɛ! Garth wlan ɖɔ: “Hwɛ̌ cobonu na sɛ̀ tɛn Guyana ɔ, nyi kpo Erica kpo hɛn gbɛzán mǐtɔn bɔkun. Enɛ byɔ ɖɔ mǐ ni sà azɔ̌xwé mǐtɔn, xwé mǐtɔn kpo nǔ e ɖò mǐ sí bɔ mǐ ma ɖò zinzan wɛ ǎ lɛ é kpo. Enɛ yí xwè klewun ɖé ɖò mǐ sí. Ðò hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, jlǒ e mǐ ɖó bá wà sinsɛnzɔ́ ɖò Guyana é kpó ɖò ayi mǐtɔn mɛ, bɔ mǐ nɔ yì dɔ̌n xwewu xwewu.”\nSinead kpo Paul kpo\nNǔ ɖevo e jí è ɖó na sɔ́ ayi ɖó é wɛ nyí akwɛ e sín hudo ye na ɖó é. Ðò tò ɖé lɛ mɛ ɔ, mɛɖéezejotɔ́ e nɔ wà sinsɛnzɔ́ ɖò fí e hudo sukpɔ́ ɖè lɛ é nɔ kpéwú bo nɔ wà agbazazɔ́ ɖò tò e mɛ ye yì é, nú sɛ́n ɔ na gbè tɔn ye ɔ nɛ. Ye mɛ ɖé lɛ nɔ gbɔn Ɛntɛnɛti jí dó w’azɔ̌ e ye ko nɔ wà ɖò fí e ye ɖè ɖ’ayǐ lɛ é sɛ́dó tò yetɔn mɛ. Mɛ ɖevo lɛ nɔ wá gbeta ɔ kɔn bo nɔ lɛkɔ yì tò yetɔn mɛ bo nɔ w’azɔ̌ nú táan kpɛɖé. Asú kpo asì kpo e nɔ nyí Paul kpo Sinead kpo é nɔ lɛkɔ yì Irlande azɔn ɖokpo ɖò xwè ɖokpo mɛ bo nɔ w’azɔ̌. Mɔ̌ e ye nɔ wà é d’alɔ ye bɔ ye wà sinsɛnzɔ́ ɖò Guyana nú xwè ɖagbeɖagbe 18, bɔ xwè tɛnwe e ye bló hwenu e ye jì vǐ nyɔnu yetɔn gudo é lɔ ɖ’emɛ.\nChristopher kpo Lorissa kpo\nÐɛhan 37:5 ɖɔ: “Sɔ́ gbɛ̀ towe jó nú Mawu Mavɔmavɔ, ganjɛ wǔ tɔn, é na wà azɔ̌ tɔn.” Christopher kpo Lorissa kpo e gosin États-Unis é nɔ xoɖɛ hwɛhwɛ dó sinsɛnzɔ́wiwa ɖò gbě ɖevo jí e gbé nya wɛ ye ɖè é takúnmɛ. Gɔ́ na ɔ, ɖò sinsɛn-biblo xwédo tɔn yetɔn hwenu ɔ, ye ba dò nú nǔ e ye na wà bɔ tɛnsisɛ ɔ na kpa ye lɛ é, bo sɔ́ kɛ́n lè lɛ kpo wuvɛ̌ e ɖ’emɛ lɛ é kpo tɔn. Ðó ye jló na sɛ̀ tɛn yì fí e ye ma na kplɔ́n gbè yɔyɔ̌ ɖé ɖè é ǎ é wutu ɔ, ye sɔ́ Guyana, ɖó gbè e è nɔ dó hugǎn ɖò tò ɔ mɛ é wɛ nyí Glɛnsigbe.\nEnɛ gudo ɔ, ye wà nǔ sɔgbe xá nǔgbododó e ɖò Nǔnywɛxó 15:22 mɛ é. É ɖɔ: “È lɛ́n nǔɖe na wà bo ma ɖó te nú mɛɖé ǎ ɔ, é nɔ yì ta ǎ; mɛ gegě ka ɖè wě d’ewu xá mɛ ɔ, è nɔ mɔ nu tɔn.” Ye wlan nǔ sɛ́dó alaxɔ e nɔ kpé nukún dó azɔ̌ ɔ wu ɖò Guyana é * bo tinmɛ gbesisɔ e mɛ ye ɖè é kpo nǔ e kúnkplá aca yetɔn lɛ é kpo. Ðò hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, ye kan nǔ byɔ dó lee è nɔ kpé nukún dó mɛ wu ɖò dotóozɔ́wiwa linu ɖò ayǐ ɔ jí gbɔn é, ninɔmɛ ayǐ mɛ tɔn ɔ, kpo aca xá ɔ mɛ tɔn lɛ kpo wu. Alaxɔ ɔ na xósin nú nǔkanbyɔ yetɔn lɛ bo sɔ́ ye dó alɔ mɛ nú kplékplé mɛxo lɛ tɔn xá e mɛ ye na sɛ̀ tɛn yì é tɔn.\nLinel e xó è ɖɔ ɖò aga é nyí nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn ɖò Guyana dìn. Hwɛ̌ cobonu é na sɛ̀ tɛn yì dɔ̌n ɔ, éɖesunɔ zán nǔgbododó e ɖò Nǔnywɛxó 15:22 mɛ é. É ɖɔ: “Un ɖò akwɛ kplé wɛ bá yì tò ɔ mɛ có, un nɔ lɛ́ kan nǔ byɔ mɛ e ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò gbě ɖevo jí lɛ é. Un ɖɔ xó dó xó ɔ wu xá xwédo ce, mɛxo agun tɔn ce lɛ kpo nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn mǐtɔn kpo. Un xà nǔ ɖebǔ e un sixu mɔ ɖò wema mǐtɔn lɛ mɛ b’ɛ kúnkplá sinsɛnzɔ́wiwa ɖò fí e hudo sukpɔ́ ɖè lɛ é é.”\nJoseph kpo Christina kpo\nMɛ ɖěɖee jló na wà sinsɛnzɔ́ ɖò gbě ɖevo jí lɛ é gegě nɔ wá gbeta e nǔnywɛ kpé lɛ é kɔn bo nɔ yì ba fí ɔ kpɔ́n hwɛ̌. Joseph kpo Christina kpo e nyí asú kpo asì kpo ɖé é ɖɔ: “Azɔn nukɔntɔn e mǐ yì Guyana é ɔ, mǐ nɔ finɛ xɔ sun atɔn. Táan enɛ ko kpé bonu mǐ na tuùn nǔ e ɖò te kpɔ́n mǐ é. Enɛ gudo ɔ, mǐ lɛkɔ wá xwé bo bló huzuhuzu e jɛxa lɛ é, bo sɛ̀ tɛn yì dɔ̌n.”\nNɛ̌ Ye ka Bló Huzuhuzu lɛ Gbɔn?\nBo na dó sɛn Mawu ɖò gbě ɖevo jí b’ɛ na kpa mɛ ɔ, mɛɖéezejotɔ́ e nɔ wà sinsɛnzɔ́ ɖò fí e hudo sukpɔ́ ɖè lɛ é ɖó na ɖó gbigbɔ mɛɖée sísɔ́ dó savɔ̌ tɔn, bo na lɛ́ ɖò gbesisɔmɛ bá huzu sɔgbe xá ninɔmɛ kpo aca xá ɔ mɛ tɔn lɛ kpo. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mɛ ɖěɖee nɔ sɛ̀ tɛn sín fí e nɔ fá tawun lɛ é yì xá tropique tɔn mɛ lɛ é nɔ wá mɔ hwɛhwɛ ɖɔ nǔvínúví alɔkpa vovo lɛ wɛ gɔ́ fí e emi jɛ dìn é. Joshua e xó mǐ ɖɔ ɖò aga é ɖɔ: “Nǔvínúví nɔ ɖò kpɔ́ kpowun, é ka má mì ɖ’ayǐ ǎ. É ka cí ɖɔ fí bǐ wɛ ye kpé ɖò Guyana! Amɔ̌, azǎn wá ɖò jijɛ wɛ é ɔ, ye wá má mì. Un lɛ́ mɔ ɖɔ nú nǔvínúví lɛ na ɖekpo ɔ, un ɖó na hɛn xwé ce gbè ɖó mimɛ̌ jí. Enɛ nɔ byɔ ɖɔ è ni klɔ́ gannú e kwiji lɛ é, bɛ́ zunkɔ́ yì kɔn, bo nɔ jla xwé ɔ gbè ɖó hwɛhwɛ.”\nÈ ni huzu sɔgbe xá gbɛ̀ e è nɔ zán ɖò tò ɖevo mɛ é nɔ lɛ́ byɔ ɖɔ è ni huzu sɔgbe xá nǔɖuɖu e ma má dó mɛ ǎ lɛ é bo lɛ́ kplɔ́n lee è nɔ ɖa ye gbɔn é. Joshua ɖɔ: “Mɛ e kpo nyi kpo nɔ nɔ xɔ ɖokpo ɔ mɛ é byɔ nɔví lɛ ɖɔ ye ni kplɔ́n lee è nɔ zán ɖadónú xá ɔ mɛ tɔn lɛ dó ɖa nǔ gbɔn é mǐ. Enyi mǐ kplɔ́n lee è nɔ ɖa nǔɖuɖu yɔyɔ̌ ɖé gbɔn é gudo ɔ, mǐ nɔ ylɔ́ nɔví e ɖò agun ɔ mɛ é ɖé lɛ bo nɔ ɖu ɖó kpɔ́. Ali ɖagbe ɖé wɛ lɛ́ nyí enɛ bonu mǐ na tuùn nɔví lɛ bo lɛ́vɔ zun xɔ́ntɔn xá ye.”\nPaul kpo Kathleen kpo\nPaul kpo Kathleen kpo ɖɔ dó aca xá ɔ mɛ tɔn wu ɖɔ: “Mǐ ɖó na kplɔ́n lee è nɔ ɖó sísí nú mɛ ɖevo lɛ gbɔn é kpo nǔsisɔ e sɔgbe xá aca ayǐ ɔ jí tɔn lɛ é kpo, nǔ yɔyɔ̌ wɛ nǔ enɛ lɛ ka nyí nú mǐ. Enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na sɔ́ mǐɖée hwe bo bló huzuhuzu lɛ, bo ka na ɖ’ayi te bonu ye ma wá t’afɔ nǔgbododó Biblu tɔn lɛ jí ó. Huzuhuzu sɔgbe xá aca xá ɔ mɛ tɔn dɔn mǐ sɛkpɔ agun ɔ tawun, bo lɛ́ zɔ́n bɔ mɛ lɛ nɔ lɛ́ yí wɛn mǐtɔn.”\nLè Tɛ Ye ka Mɔ Ð’emɛ?\nJoseph kpo Christina kpo ɖɔ xó dó mɛ gegě nu, bo ɖɔ: “Nyɔna lɛ zɛ wuvɛ̌ lɛ wu flaflá tɔn. Tɛnsisɛ sín fí e ko má mǐ é ɖé d’alɔ mǐ bɔ mǐ vɔ́ nǔ e ɖò taji nú mǐ lɛ é gbéjé kpɔ́n. Nǔ ɖěɖee mǐ nɔ mɔ dó mɔ nǔ taji ɖ’ayǐ lɛ é sɔ́ ɖò taji nú mǐ sɔmɔ̌ ǎ. Nǔ e mǐ mɔ kpɔ́n lɛ é ɖokpo ɖokpo zɔ́n bɔ mǐ kánɖeji bo na kpó ɖò nǔ e wu mǐ kpé é wà nú Jehovah wɛ. È na ɖɔ nǔgbo ɔ, é sù nukún mǐtɔn mɛ tawun.”\nErica e xó mǐ ɖɔ ɖò aga é ɖɔ: “Ðó nyi kpo asú ce kpo nɔ wà sinsɛnzɔ́ ɖó fí e hudo sukpɔ́ ɖè é wutu ɔ, mǐ mɔ nǔ jɛ nǔ e è ni ɖeji dó Jehovah wu nyí é wu ɖò ali e gɔ́ngɔ́n e nu. Mǐ ko mɔ nú é d’alɔ mǐ gbɔn mɔ̌ kpɔ́n ǎ. Nú mǐ ɖò nǔ e mǐ mɔ kpɔ́n lɛ é má xá mǐɖée lɛ wɛ ɔ, mǐ nɔ lɛ́ vɛ́ d’eji ɖò xwédo mɛ.”\nA ka Jló Na Yì Wà Sinsɛnzɔ́ Ðò Gbě Ðevo Jí À?\nÈ ka nɔ w’azɔ̌ gbɔn fí e agun towe nɔ ɖɔ Mawuxó gbɔn lɛ é bǐ hwɛhwɛ à? A ka jló na wà sinsɛnzɔ́ ɖó tò e mɛ è ɖó hudo wɛnɖagbejlatɔ́ Axɔ́suɖuto ɔ tɔn ɖè é à? Enyi mɔ̌ hǔn, ɖɔ xó dó xó ɔ wu xá mɛxo agun tɔn towe lɛ. Xomɛ na hun ye bɔ ye na na we alixlɛ́mɛ lɛ d’eji.\n^ akpá. 2 Lee è wà azɔ̌ mǐtɔn ɖò Guyana gbɔn é sín tan ɖò Annuaire 2005 des Témoins de Jehovah mɛ.\n^ akpá. 10 Alaxɔ Trinité-et-Tobago tɔn wɛ nɔ kpé nukún dó azɔ̌ ɔ wu ɖò dɔ̌n.\nTomɛyiyi Gbɔn Tɔsisa Maroni Jí


Sɔnǔ Ð’ayǐ Dìn Bá Ðí Xwi Xá Yadonúmɛ | Atɔxwɛ Nǔkplɔnkplɔn Tɔn\nXÓTA NǓKPLƆNKPLƆN TƆN 27\n“Mɛ e jló na zán gbɛ̀ yetɔn nú Mawu kpo sísí kpo, ɖò bǔ e ye ɖè xá Klisu Jezu é mɛ ɔ bǐ wɛ è na tlɛ dóya na lɔ.”—2 TIM. 3:12.\nHAN 129 Mǐ Na Ðò Didɛ Wɛ\n1. Aniwu mǐ ka ɖó na sɔnǔ ɖ’ayǐ bá ɖí xwi xá yadonúmɛ?\nÐÒ ZǍN e jɛ nukɔn nú kú Aklunɔ mǐtɔn Jezu tɔn é mɛ ɔ, é ɖɔ ɖɔ è na gbɛ́ wǎn nú mɛ ɖěɖee jló bo huzu ahwanvu emitɔn lɛ é bǐ. (Jaan 17:14) Kaka jɛ égbé ɔ, mɛ ɖěɖee klán gbè xá sinsɛn nǔgbo ɔ lɛ é ko dóya nú Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ. (2 Tim. 3:12) Ðó gbɛ̀ elɔ sín vivɔnu ɖò sisɛkpɔ wɛ wutu ɔ, mǐ nɔ ɖó nukún ɖɔ kɛntɔ́ mǐtɔn lɛ tlɛ na klán gbè xá mǐ hú mɔ̌.—Mat. 24:9.\n2-3. (a) Etɛ mǐ ka ɖó na tuùn dó xɛsiɖiɖi wu? (b) Etɛ lɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xóta elɔ mɛ?\n2 Nɛ̌ mǐ ka sixu sɔnǔ ɖ’ayǐ dìn bá ɖí xwi xá yadonúmɛ gbɔn? É byɔ ɖɔ mǐ ni lin tamɛ dó nǔ ɖěɖee sixu jɛ dó mǐ jí lɛ é bǐ wu ǎ. Enyi mǐ wà mɔ̌ ɔ, xɛsi kpo adohu adohu kpo sixu ɖí bú mǐ. É sixu zɔ́n bɔ mǐ na ko j’ayǐ cobɔ mɛtɛnkpɔn ɖebǔ tlɛ na wá. (Nǔx. 12:25; 17:22) Xɛsiɖiɖi nyí ahwanfunnú hlɔnhlɔnnɔ ɖé, bɔ “kɛntɔ́ [mǐ]tɔn awoví ɔ” nɔ zán dó tɔ́n ahwan mǐ. (1 Pi. 5:8, 9) Etɛ mǐ ka sixu wà dìn bo na na hlɔnhlɔn mǐɖée?\n3 Ðò xóta elɔ mɛ ɔ, mǐ na ɖɔ xó dó lee mǐ sixu bló bɔ kancica mǐ kpo Jehovah kpo tɔn na syɛn d’eji gbɔn é, kpo nǔ e wu é ɖò taji ɖɔ mǐ ni wà mɔ̌ dìn é kpo wu. Mǐ na lɛ́ kɛnu dó nǔ e mǐ sixu wà bo na kpankɔ́n hugǎn é wu. Gudo mɛ ɔ, mǐ na gbéjé lee mǐ sixu ɖí xwi xá wangbɛnúmɛ gbeklánxámɛtɔ́ lɛ tɔn gbɔn é kpɔ́n.\nLEE A SIXU BLÓ BƆ KANCICA HWI KPO JEHOVAH KPO TƆN NA SYƐN D’EJI GBƆN É\n4. Sɔgbe xá Eblée lɛ 13:5, 6 ɔ, etɛ jí mǐ ka ɖó na kú dó? Etɛwu?\n4 Kúdeji ɖɔ Jehovah yí wǎn nú we, bo kún na jó we dó gbeɖé ó. (Xà Eblée lɛ 13:5, 6.) Xwè mɔkpan ɖíe ɔ, Atɔxwɛ ɖɔ: “Mɛ e tuùn Mawu ganji é na ɖeji dó wǔtu tɔn hugǎn ɖò mɛtɛnkpɔn sín hwenu.” Nǔgbo sée wɛ! Bo na dó dɛ ɖò yadonúmɛ nukɔn b’ɛ na kpa mɛ ɔ, mǐ ɖó na yí wǎn nú Jehovah, bo ɖeji dó wǔ tɔn bǐ mlɛ́mlɛ́, lobo na xò nǔ kpɔ́n gbeɖé ɖɔ é ka yí wǎn nú mǐ à jí ǎ.—Mat. 22:36-38; Ja. 5:11.\n5. Etɛ ka na d’alɔ we bɔ a na mɔ wǎn e Jehovah yí nú we é?\n5 Nɔ xà Biblu gbè bǐ gbè kpo linlin ɔ kpo ɖɔ emi na sɛkpɔ Jehovah. (Ja. 4:8) Nú a ɖò Biblu xà wɛ hǔn, nɔ sɔ́ ayi ɖó jijɔ Jehovah tɔn e dɔn mɛ lɛ é jí. Enyi a ɖò nǔ ɖěɖee é ɖɔ bo wà lɛ é xà wɛ hǔn, nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ mɔ nǔ jɛ lě dò é yí wǎn nú we sɔ́ é mɛ. (Tín. 34:6) É nɔ vɛwǔ nú mɛɖé lɛ bɔ ye na ɖi ɖɔ Mawu yí wǎn nú ye, ɖó è ɖè wanyiyi xlɛ́ ye kpɔ́n ǎ. Enyi nǔ nɔ cí mɔ̌ nú we hǔn, nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ sɔ́ kɛ́n lee Jehovah kú nǔblawu nú we lobo nyɔ́ xomɛ dó wǔ we gbɔn é tɔn ayihɔngbe ayihɔngbe. (Ðɛh. 78:38, 39; Hlɔ. 8:32) Enyi a nɔ kpɔ́n ninɔmɛ hwiɖesunɔ tɔn bo nɔ lin tamɛ dó nǔ e a xà ɖò Xó Mawu tɔn mɛ é jí ɔ, a na ɖibla kpéwú bo sɔ́ nǔ e Jehovah wà nú we lɛ é gegě sín kɛ́n. Bǎ e mɛ nǔ e Jehovah wà nú we lɛ é nɔ sù nukún towe mɛ ɖó é ɔ, bǎ enɛ mɛ wɛ kancica hwi kpo é kpo tɔn na lidǒ ɖó.—Ðɛh. 116:1, 2.\n6. Sɔgbe xá Ðɛhan 94:17-19 ɔ, nɛ̌ ɖɛxixo kpo ayi bǐ kpo ka na d’alɔ we gbɔn?\n6 Nɔ xoɖɛ ɖò gbesisɔmɛ. Dǒ nukúnmɛ bo kpɔ́n sunnuví e tɔ́ tɔn hɛn dó awa mɛ kpo wanyiyi kpo é. Sunnuví ɔ sín ayi j’ayǐ tawun bɔ é vo bo ɖɔ nǔ ɖagbe kpo nǔ nyanya kpo ɖěɖee jɛ dó jǐ tɔn gbè nɛ gbè lɛ é nú tɔ́ tɔn. Enyi a nɔ sɛkpɔ Jehovah gbɔn ɖɛxixo sɛ́dó è kpo ayi bǐ kpo gbè bǐ gbè gblamɛ ɔ, a sixu ɖu vivǐ kancica mɔhun tɔn. (Xà Ðɛhan 94:17-19.) Nú a ɖò ɖɛ xò sɛ́dó Jehovah wɛ hǔn, nɔ “ɖɔ nǔ e ɖò xò towe mɛ lɛ bǐ n’i”; nɔ ɖɔ nǔ e nɔ dó xɛsi we, lobo nɔ hu ado nú we lɛ é bǐ nú Tɔ́ towe wanyiyinɔ ɔ. (Gbɛ. 2:19) Etɛ mɛ mɔ̌ wiwa ka na tɔ́n kɔ dó? A na mɔ nǔ e Biblu ylɔ́ ɖɔ “fífá Mawu tɔn e hugǎn nukúnnúmɔjɛnǔmɛ gbɛtɔ́ tɔn bǐ ɔ” é. (Fili. 4:6, 7) Bǎ e mɛ a nɔ xoɖɛ gbɔn mɔ̌ ɖó é ɔ, bǎ enɛ mɛ wɛ a na sɛkpɔ Jehovah ɖó.—Hlɔ. 8:38, 39.\nEnyi è ɖeji dó Jehovah kpo Axɔ́suɖuto tɔn kpo wu ɔ wɛ è nɔ kpankɔ́n\nStanley Jones ɖeji ɖɔ Axɔ́suɖuto Mawu tɔn nyí nǔɖe bo tíìn nǔgbo bɔ enɛ hɛn nǔɖiɖi tɔn lidǒ (Kpɔ́n akpáxwé 7gɔ́ ɔ)\n7. Etɛwu a ka ɖó na kúdeji ɖɔ akpá e Mawu dó dó Axɔ́suɖuto tɔn wu lɛ é na jɛnu jɛn wɛ?\n7 Kúdeji ɖɔ nyɔna Axɔ́suɖuto Mawu tɔn tɔn lɛ na wá jɛn wɛ. (Kɛ́n. 23:19) Enyi nǔɖiɖi e a ɖó nú akpá mɔhun lɛ é vɔ́da ɔ, é na bɔwǔ nú Satáan kpo ahwan tɔn lɛ kpo bɔ ye na kpéwú bo dó xɛsi we. (Nǔx. 24:10; Ebl. 2:15) Nɛ̌ a ka sixu na hlɔnhlɔn nǔɖiɖi e a ɖó nú Axɔ́suɖuto Mawu tɔn é dìn gbɔn? Blǒ tuto bo nɔ ba dò nú akpá e Mawu dó dó Axɔ́suɖuto tɔn wu lɛ é kpo hwɛjijɔ e wu a sixu kúdeji ɖɔ ye na wá jɛnu dandan lɛ é kpo. Nɛ̌ enɛ ka na d’alɔ we gbɔn? Mǐ ni kpɔ́n kpɔ́ndéwú Stanley Jones, ee è wlí dó ganmɛ nú xwè tɛnwe ɖó nǔɖiɖi tɔn wu é tɔn. * Etɛ ka d’alɔ ɛ b’ɛ dɛ kpo gbejininɔ kpo? É ɖɔ: “Ðó nǔ e un tuùn dó Axɔ́suɖuto Mawu tɔn wu, b’ɛ syɛn ɖ’ayi ce mɛ, bɔ un ma xò nǔ kpɔ́n d’ewu nú cɛju ɖokpo gbeɖé ǎ é wutu ɔ, un sixu sɛ̀ dò ǎ.” Enyi nǔɖiɖi e a ɖó nú akpá Mawu tɔn lɛ é lidǒ ɔ, a na sɛkpɔ Jehovah, bɔ xɛsi na ɖi bú we ǎ.—Nǔx. 3:25, 26.\n8. Etɛ linlin e mǐ nɔ ɖó dó kplé lɛ wu é ka nɔ xlɛ́? Tinmɛ.\n8 Nɔ yì kplé Klisanwun tɔn lɛ ɖò gbesisɔmɛ. Kplé lɛ nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ sɛkpɔ Jehovah. Linlin e mǐ nɔ ɖó dó kplé lɛ yiyi wu é xlɛ́ lee mǐ na ɖí xwi xá yadonúmɛ gbɔn ɖò nukɔnmɛ, b’ɛ na kpa mǐ é ganji. (Ebl. 10:24, 25) Etɛwu? Nú mǐ nɔ lɔn nú afɔklɛ́nnú klewun klewun lɛ nɔ gbò kpò nyi ali jí nú mǐ, bɔ mǐ nɔ gɔn kplé lɛ dìn ɔ, etɛ ka na jɛ hwenu e é na byɔ ɖɔ mǐ ni sɔ́ gbɛ̀ mǐtɔn ɖ’axɔ́ nu, bo kplé ɖó kpɔ́ xá nǔɖitɔ́ hatɔ́ mǐtɔn lɛ é? Ðò alɔ ɖevo mɛ ɔ, enyi mǐ kánɖeji bo na nɔ yì kplé lɛ ɔ, hwenu e gbeklánxámɛtɔ́ lɛ na tɛ́n kpɔ́n bo na gbɛ́ kplé mǐtɔn lɛ é ɔ, mǐ na jó gbè ǎ. Dìn wɛ mǐ na bló bɔ wǎn e mǐ yí nú kplé lɛ é na jɛji. Enyi mǐ yí wǎn nú kplé lɛ yiyi ɔ, gbeklánxámɛ ɖě, alǒ tosɛ́n ɖě na zɔ́n bɔ mǐ na gbɔ tónú sè nú Mawu hú gbɛtɔ́ ǎ.—Mɛ. 5:29.\nWemafɔ Biblu tɔn lɛ kpo han Axɔ́suɖuto ɔ tɔn lɛ kpo kplɔnkplɔn dó tamɛ dìn sixu d’alɔ we ɖò yadonúmɛ hwenu (Kpɔ́n akpáxwé 9gɔ́ ɔ) *\n9. Etɛwu wemafɔ Biblu tɔn lɛ kpinkplɔn dó tamɛ ka nyí ali ɖagbe ɖé, bɔ è na gbɔn dó sɔnǔ ɖ’ayǐ bá ɖí xwi xá yadonúmɛ?\n9 Kplɔ́n wemafɔ Biblu tɔn e a yí wǎn na lɛ é dó tamɛ. (Mat. 13:52) A sixu nɔ ma nɔ flín nǔ ganji, amɔ̌, Jehovah sixu zán hlɔnhlɔn gbigbɔ mímɛ́ tɔn tɔn, bo na bló bɔ a na flín wemafɔ enɛ lɛ. (Jaan 14:26) Kpɔ́n nǔ e nɔví sunnu e è wlí dó gankpá mɛɖokponɔ tɔn ɖé mɛ ɖò Zǎnzǎnhweji Allemagne tɔn é ɖɔ é: “Nyɔna ɖaxó ɖé wɛ é nyí nú mì ɖɔ un ko kplɔ́n wemafɔ Biblu tɔn 200 jɛji d’ayi mɛ. Un sixu zán hwenu enɛ lɛ e nyiɖokponɔ nɔ ɖò ayǐ é dó lin tamɛ dó xóta Biblu tɔn vovo jí. Wemafɔ Biblu tɔn enɛ lɛ d’alɔ nɔví sunnu ɔ b’ɛ sɛkpɔ Jehovah, lobo zɔ́n b’ɛ dɛ kpo gbejininɔ kpo.\n10. Etɛwu mǐ ka ɖó na nɔ kplɔ́n han lɛ dó tamɛ?\n10 Kplɔ́n han ɖěɖee nɔ kpa susu nú Jehovah lɛ é dó tamɛ, bo nɔ jì ye. Hwenu e è wlí Pɔlu kpo Silasi kpo dó ganmɛ ɖò Filipu é ɔ, ye jihan gbigbɔ tɔn e ye tuùn lɛ é sín tamɛ. (Mɛ. 16:25) Mɔ̌ ɖokpo ɔ, hwenu e è bɛ́ nɔví mǐtɔn e ɖò Union Soviétique xóxó ɔ lɛ é hɛn yì Sibérie é ɔ, nɛ̌ ye ka na hlɔnhlɔn yeɖée gbɔn? Nɔví nyɔnu Mariya Fedun flín nǔ elɔ: “Mǐ jihan e mǐ tuùn ɖò hanwema ɔ mɛ lɛ é bǐ.” É ɖɔ ɖɔ han enɛ lɛ dó wusyɛn lanmɛ nú ye bǐ, bo d’alɔ ye bɔ ye mɔ ɖɔ emi sɛkpɔ Jehovah. Enyi a jihan gbigbɔ tɔn e a yí wǎn na lɛ é ɔ, a nɔ mɔ hlɔnhlɔn à? Enɛ wu ɔ, kplɔ́n han enɛ lɛ dó tamɛ dìn.—Kpɔ́n gbǎví “ Nǎ Mì Akɔ́nkpinkpan.”\n“Nǎ Mì Akɔ́nkpinkpan”\nÈ fó tuto kpléɖókpɔ́ ɖaxó 2018 tɔn tɔn kpo han yɔyɔ̌ agbɔ̌nnɔ e xóta tɔn nyí “Nǎ Mì Akɔ́nkpinkpan” é kpo. Ðò kpléɖókpɔ́ ɔ gudo ɔ, nyɔnuví e ɖó xwè tantɔn, bo nɔ nyí Lumia é wlan ɖɔ: “Un jló na dókú nú mi nú han yɔyɔ̌ ɔ. É byɔ ayi mɛ nú mì! Ðò han ɔ jiji hwenu ɔ, un ɖɔ ɖɔ enyi un dín yì xɔ we mɛ ɔ, un na ɖɔ nú wemaxɔmɛvígbɛ́ ce lɛ ɖɔ un nyí ɖokpo ɖò Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ mɛ. Un ganjɛwu ɖɔ Jehovah ɖò kpɔ́ xá mì.”\nLEE MǏ NA BLÓ GBƆN BO KPANKƆ́N HUGǍN É\n11-12. (a) Sɔgbe xá 1 Samuwɛli 17:37, 45-47 ɔ, etɛwu Davidi ka kpankɔ́n? (b) Nǔ taji tɛ kpɔ́ndéwú Davidi tɔn ka sixu kplɔ́n mǐ?\n11 Mǐ ɖó hudo akɔ́nkpinkpan tɔn, bo na dó dɛ ɖò yadonúmɛ nukɔn. Enyi a mɔ ɖɔ emi kún ɖó jijɔ enɛ ó hǔn, etɛ a ka sixu wà? Flín ɖɔ akɔ́nkpinkpan adodwé ɔ kún nɔ sín agbadidó, hlɔnhlɔn alǒ nǔwukpíkpé mɛtɔn wu ó. Lin tamɛ dó kpɔ́ndéwú Davidi e ɖò vǔ hwenu e é kpé hun xá Goliyati é tɔn jí. Nú è jlɛ́ nya jinganjingan enɛ dó Davidi wu ɔ, Davidi hwe, ɖó gǎn ǎ bo ka lɛ́ ɖó ahwanfunnú ɖě ǎ. Davidi tlɛ ɖó hwǐ ɖě ǎ. É ɖò mɔ̌ có, é kpankɔ́n tawun. Davidi kpankɔ́n bo kánwezun yì tlɔ́ kpé nú nya jinganjingan goyitɔ́ enɛ.\n12 Etɛwu Davidi ka kpankɔ́n sɔmɔ̌? É ɖeji bǐ mlɛ́mlɛ́ ɖɔ Jehovah ɖò kpɔ́ xá emi. (Xà 1 Samuwɛli 17:37, 45-47.) Davidi sɔ́ ayi ɖó lee é hwe sɔ ɖò Goliyati nya jinganjingan ɔ kpá é jí ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é sɔ́ ɖó lee Goliyati hwe sɔ ɖò Jehovah kpá é jí. Etɛ tan enɛ ka kplɔ́n mǐ? Enyi mǐ ɖeji ɖɔ Jehovah ɖò kpɔ́ xá mǐ, bo kúdeji ɖɔ gbeklánxámɛtɔ́ mǐtɔn lɛ kún sɔ nǔtí ɖò Mawu Nǔbǐwukpétɔ́ ɔ kpá ó ɔ, mǐ na kpankɔ́n. (2 Tan 20:15; Ðɛh. 16:8) Nɛ̌ mǐ ka sixu bló gbɔn bo kpankɔ́n hugǎn dìn, jɛ nukɔn nú yadonúmɛ?\n13. Nɛ̌ mǐ ka sixu bló gbɔn bo na kpankɔ́n hugǎn? Tinmɛ.\n13 Mǐ sixu kpankɔ́n hugǎn dìn gbɔn wɛnɖagbe Axɔ́suɖuto Mawu tɔn tɔn jijla mɛ ɖevo lɛ gblamɛ. Etɛwu? Ðó wɛnjijla nɔ kplɔ́n mǐ bɔ mǐ nɔ ɖeji dó Jehovah wu, bo nɔ ɖu ɖò xɛsiɖiɖi nú gbɛtɔ́ jí. (Nǔx. 29:25) Enyi mǐ nɔ ba lanmɛ kpɔ́n ɔ, agbazakan mǐtɔn lɛ nɔ syɛn, mɔ̌ ɖokpo ɔ, enyi mǐ nɔ jla wɛn ɔ gbɔn xwégbe xwégbe, ɖò agbawungba, ɖò ali e ma nyí aca tɔn ǎ é nu kpo ajɔ̌watɛn lɛ kpo ɔ, mǐ na kpankɔ́n hugǎn. Nú mǐ bló bonu akɔ́nkpinkpan e mǐ nɔ dó jla wɛn ɔ é jɛji dìn ɔ, mǐ na ɖò gbesisɔmɛ bo na kpó ɖò wɛn ɔ jla wɛ, enyi è na bo tlɛ gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn ɔ nɛ.—1 Tɛ. 2:1, 2.\nNancy Yuen gbɛ́ ɖɔ emi kún na ɖó wɛnɖagbe ɔ jijla te ó (Kpɔ́n akpáxwé 14gɔ́ ɔ)\n14-15. Etɛ kpɔ́ndéwú nɔví nyɔnu Nancy Yuen kpo Valentina Garnovskaïa kpo tɔn ka sixu kplɔ́n mǐ?\n14 Kpɔ́ndéwú nɔví nyɔnu gbejinɔtɔ́ e kpankɔ́n tawun é we tɔn sixu kplɔ́n nǔ gegě mǐ. Nancy Yuen sín ga sɔ́ hú mɛtlu 1,5 ǎ có, é vɛwǔ bɔ è na dó xɛsi i. * É gbɛ́ ɖɔ emi kún na ɖó wɛnɖagbe Axɔ́suɖuto Mawu tɔn tɔn jijla te ó. É sín enɛ wu bɔ è wlí i dó ganmɛ nú xwè 20 jɛji ɖò Chine. Gǎn ɖěɖee kan nǔ byɔ ɛ lɛ é ɖɔ ɖɔ é wɛ nyí “mɛ e xwè nǔ hugǎn” ɖò tò yetɔn mɛ hwe ɔ nu é!\nValentina Garnovskaïa kúdeji ɖɔ Jehovah ɖò kpɔ́ xá emi (Kpɔ́n akpáxwé 15gɔ́ ɔ)\n15 Mɔ̌ ɖokpo ɔ, ninɔmɛ vovo atɔn mɛ wɛ è wlí Valentina Garnovskaïa dó ganmɛ ɖè ɖò Union Soviétique xóxó ɔ; è xò xwè e é bló ɖò ganmɛ lɛ é bǐ kplé ɔ, é yì 21 jɛji. * Aniwu? É kúdeji bo na kpó ɖò wɛn ɔ jla wɛ sɔmɔ̌ bɔ gǎn lɛ ylɔ́ ɛ ɖɔ é nyí “sɛ́ngbatɔ́ hǒhi.” Etɛ ka zɔ́n bɔ nɔví nyɔnu gbejinɔtɔ́ we enɛ lɛ kpankɔ́n sɔmɔ̌? Ye kúdeji ɖɔ Jehovah ɖò kpɔ́ xá emi.\n16. Etɛ ka na zɔ́n bɔ mǐ na ɖó akɔ́nkpinkpan adodwé ɔ?\n16 Lee mǐ ko ɖɔ gbɔn é ɔ, bo na dó kpankɔ́n hugǎn ɔ, hlɔnhlɔn mǐtɔn kpo nǔwukpíkpé mǐtɔn kpo wu wɛ mǐ ɖó na ganjɛ ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, mǐ ɖó na kúdeji ɖɔ Jehovah ɖò kpɔ́ xá mǐ, bo nyí mɛ e ɖò ahwan fun dó ta mǐtɔn mɛ wɛ é. (Sɛ́n. 1:29, 30; Zak. 4:6) Enɛ wɛ na zɔ́n bɔ mǐ na ɖó akɔ́nkpinkpan adodwé ɔ.\nLEE MǏ SIXU ÐÍ XWI XÁ WANGBƐNÚMƐ GBƆN É\n17-18. Sɔgbe xá Jaan 15:18-21 ɔ, akpá tɛ Jezu ka gbà nú mǐ? Tinmɛ.\n17 Enyi mɛ ɖevo lɛ nɔ ɖó sísí nú mǐ ɔ, xomɛ nɔ hun mǐ, amɔ̌, nú ye ma yí wǎn nú mǐ ǎ ɔ, mǐ ɖó na lin ɖɔ mǐ kún xɔ akwɛ ó ǎ. Jezu ɖɔ: “Nǔ na nyɔ́ nú mi hwenu e gbɛtɔ́ lɛ na gbɛ́ wǎn nú mi, bo na gbɛ́ mi, bo na nɔ ɖò mi zun wɛ, bo na nɔ mɔ mi dó mɔ mɛ nyanya na ɖó nyɛ Gbɛtɔ́ví ɔ wutu é.” (Luk. 6:22) Etɛ ɖɔ gbé Jezu ka ja?\n18 Ðiɖɔ wɛ Jezu ɖè ɖɔ Klisanwun lɛ nɔ ba ɖɔ è ni gbɛ́ wǎn nú emi ǎ. Amɔ̌, akpá wɛ é gbà nú mǐ. Mǐ nyí gbɛ̀ ɔ tɔn ǎ. Mǐ nɔ zán gbɛ̀ sɔgbe xá nǔkplɔnmɛ Jezu tɔn lɛ bo nɔ jla wɛn e é jla é. Enɛ wu ɔ, gbɛ̀ ɔ nɔ gbɛ́ wǎn nú mǐ. (Xà Jaan 15:18-21.) Mǐ jló na nyɔ́ ɖò Jehovah nukúnmɛ. Enyi mɛ lɛ gbɛ́ wǎn nú mǐ ɖó mǐ yí wǎn nú Tɔ́ mǐtɔn wutu ɔ, ye wɛ é kan.\n19. Nɛ̌ mǐ ka sixu wà nǔ mɛsɛ́dó lɛ ɖɔhun gbɔn?\n19 Ma nú nǔ e gbɛtɔ́ yayǎ nɔ ɖɔ lɛ é, alǒ wà lɛ é ɖě ni zɔ́n bonu Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn e a nyí é ni nɔ hu winnya nú we ó. (Micée 4:5) Tamɛ linlin dó kpɔ́ndéwú e mɛsɛ́dó lɛ zé ɖ’ayǐ ɖò Jeluzalɛmu ɖò kú Jezu tɔn gudo tlolo é jí sixu d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na kplɔ́n lee mǐ na ɖí xwi xá xɛsiɖiɖi nú gbɛtɔ́ gbɔn é. Mǐ tuùn lě dò sinsɛngán Jwifu lɛ tɔn lɛ gbɛ́ wǎn nú ye sɔ́ é. (Mɛ. 5:17, 18, 27, 28) É ɖò mɔ̌ có, gbè bǐ gbè ɔ, ye nɔ ɖò tɛmpli mɛ yì wɛ, bo nɔ ɖè yeɖée xlɛ́ agbawungba ɖi ahwanvu Jezu tɔn. (Mɛ. 5:42) Ye lɔn nú xɛsi ɖu ɖò ye jí ǎ. Mǐ lɔ sixu ɖu ɖò xɛsi ɖi nú gbɛtɔ́ jí gbɔn mǐɖée ɖiɖexlɛ́ hwebǐnu ɖò agbawungba ɖɔ mǐ nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn gblamɛ; mǐ na wà mɔ̌ ɖò azɔ̌ jí, ɖò wemaxɔmɛ kpo xá mǐtɔn mɛ kpo.—Mɛ. 4:29; Hlɔ. 1:16.\n20. Etɛwu è gbɛ́ wǎn nú mɛsɛ́dó lɛ có, ye ka nɔ j’awǎ?\n20 Etɛwu mɛsɛ́dó lɛ ka j’awǎ? Ye tuùn nǔ e wu è gbɛ́ wǎn nú ye é, bo nɔ mɔ ɖɔ wǔjɔmɛ ɖé wɛ é nyí ɖɔ è ni dóya nú emi ɖó jlǒ Jehovah tɔn wiwa wu. (Luk. 6:23; Mɛ. 5:41) Mɛsɛ́dó Piyɛ́ɛ wá wlan ɖɔ: “Enyi é na bo byɔ ɖɔ mi na jiya ɖó mi ɖò nǔ jlɔjlɔ wà wɛ wu hǔn, nǔ nyɔ́ nú mi.” (1 Pi. 2:19-21; 3:14) Enyi mǐ mɔ nǔ jɛ mɛ ɖɔ è gbɛ́ wǎn nú mǐ ɖó mǐ ɖò nǔ jlɔjlɔ wà wɛ wu ɔ, mǐ na lɔn gbeɖé bonu xɛsiɖiɖi nú gbɛtɔ́ na wà nǔ dó mǐ wu ǎ.\nNǓSISƆ Ð’AYǏ NA HƐN LÈ WÁ NÚ WE\n21-22. (a) Bo na dó sɔnǔ ɖ’ayǐ nú yadonúmɛ ɔ, etɛ a ka lin na wà? (b) Etɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xóta e bɔ d’ewu é mɛ?\n21 Mǐ tuùn hwenu e è na dóya nú mǐ, alǒ gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn bǐ mlɛ́mlɛ́ bɔ enɛ na wà nǔ dó Jehovah sinsɛn mǐtɔn wu é ǎ. Amɔ̌, mǐ tuùn ɖɔ mǐ sixu sɔnǔ ɖ’ayǐ dìn gbɔn nǔ elɔ lɛ wiwa gblamɛ: tintɛnkpɔn bonu kancica mǐ kpo Jehovah kpo tɔn na lidǒ, blobló bá kpankɔ́n hugǎn, kpo kpinkplɔn bá ɖí xwi xá wǎn e mɛ lɛ nɔ gbɛ́ nú mǐ é kpo. Nǔ e sɔ́ ɖ’ayǐ wɛ mǐ ɖè dìn é na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na gbí dɔn ɖò nukɔnmɛ.\n22 Amɔ̌, enyi è ka wá gbɛ́ Mawu sinsɛn mǐtɔn ɔ ka ló? Ðò xóta e bɔ d’ewu é mɛ ɔ, mǐ na ɖɔ xó dó nǔgbododó ɖěɖee na d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na kpó ɖò Jehovah sɛn wɛ, hwenu e è tlɛ na gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn é jí.\nETƐ WEMAFƆ ELƆ LƐ KA KPLƆ́N WE DÓ NǓSISƆ Ð’AYǏ BÁ ÐÍ XWI XÁ YADONÚMƐ WU?\nÐɛhan 116:1, 2\n2 Tan 20:15\n1 Piyɛ́ɛ 3:14\n^ akpá. 5 Mǐ nɔ ba ɖɔ è ni gbɛ́ wǎn nú mǐ ǎ. Amɔ̌, é lín oo, é yá oo, mǐ bǐ wɛ ɖó na ɖí xwi xá yadonúmɛ. Xóta elɔ na d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na sɔnǔ ɖ’ayǐ bá dɛ ɖò yadonúmɛ nu kpo akɔ́nkpinkpan kpo.\n^ akpá. 7 Kpɔ́n Atɔxwɛ (Flansegbe) 1er avril 1966, wex. 212-224.\n^ akpá. 14 Kpɔ́n Atɔxwɛ (Flansegbe) 15 octobre 1979 tɔn, wex. 4-7. Lɛ̌ kpɔ́n video Oyín Jehovah Tọn Na Yin Yinyọnẹn ɖò Televiziɔn JW tɔn® jí. Kpɔ́n HOKANSEMẸ PO NUMIMỌ LẸ PO glɔ́.\n^ akpá. 15 Kpɔ́n Annuaire 2008 des Témoins de Jéhovah, wex. 191-192.\n^ akpá. 67 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Ðò sinsɛn-biblo xwédo tɔn ɖé hwenu ɔ, mɛjitɔ́ lɛ ɖò káti e jí wemafɔ Biblu tɔn lɛ ɖè é zán wɛ bo na dó d’alɔ vǐ yetɔn lɛ, bonu ye na kplɔ́n wemafɔ lɛ dó tamɛ.\n^ akpá. 70 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Xwédo ɖé ɖò mɔ̌to mɛ bo xwè kplé, bo ɖò han Axɔ́suɖuto ɔ tɔn lɛ kplɔ́n wɛ.


Kɔnɛyi Mɔ Gbigbɔ Mímɛ́ Yí | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Basque-Gbè Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuabo Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Edo Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galice-Gbè Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibinda Ibo Iloko Indonésie-Gbè Irlande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Kabiye Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Kikaonde Kikongo Kikuyu Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lhukonzo Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Luganda Luo Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makua Malay Malayalam Mam Marathi Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mixe Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Ngabere Nias Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nyungwe Nzema Okpe Ossétie-Gbè Otètèla Pangasinan Pays-Bas-Gbè Penjabi Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quiché Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Roumanie-Gbè Samoa-Gbè Sena Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (South Africa) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tamoul Tandroy Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Télougou Thaï Tiv Tojolabal Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Totonaque Tshwa Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Uruund Valencian Vegbe Venda Vezo Vietnam-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Zapotec-Gbè (Lachiguiri Tɔn) Zoulou\nÐò Sezalée ɔ, ahwangán Hlɔma tɔn nukúnɖeji ɖé nɔ nyí Kɔnɛyi. É nyí Jwifu ɖé ǎ có, Jwifu lɛ ka nɔ ɖó sísí n’i. É nɔ hun alɔ dó na nǔ wamamɔnɔ lɛ kpo mɛ e ɖò hudo mɛ lɛ é kpo. Kɔnɛyi ɖi nǔ nú Jehovah bo nɔ xoɖɛ sɛ́dó è hwɛhwɛ. Gbè ɖokpo ɔ, wɛnsagun ɖé tɔ́n dó jǐ tɔn bo ɖɔ n’i ɖɔ: ‘Mawu sè ɖɛ towe lɛ. Dìn ɔ, sɛ́ mɛɖé lɛ dó toxo Jopée tɔn mɛ fí e Piyɛ́ɛ nɔ nɔ é, bonu ye na ylɔ ɛ wá nú we.’ Tlolo ɔ, Kɔnɛyi sɛ́ sunnu atɔn dó Jopée, finɛ ɖó kilomɛtlu 50 mɔ̌ dó tofɔligbé.\nHwe ɖokpo ɔ nu ɔ, Piyɛ́ɛ mɔ nǔmimɔ ɖé ɖò Jopée. É mɔ kanlin ɖěɖee è dó sɛ́n nú Jwifu lɛ ɖɔ ye ni ma ɖu ó é, bo sè gbè ɖé b’ɛ ɖɔ n’i ɖɔ é ni ɖu. Piyɛ́ɛ gbɛ́ bo ɖɔ: ‘Un ɖu kanlin blíblí ɖě ɖò gbɛ̀ ce mɛ kpɔ́n gbeɖé ǎ.’ Enɛ gudo ɔ, gbè ɔ ɖɔ n’i ɖɔ: ‘Ma sɔ́ ylɔ kanlin enɛ lɛ ɖɔ nùblibli ɖě ó. Mawu ko sɔ́ ye dó huzu nǔ mímɛ́.’ È lɛ́ ɖɔ nú Piyɛ́ɛ ɖɔ: ‘Sunnu atɔn ɖé lɛ ɖò hɔn towe ta. Xwedó ye.’ Piyɛ́ɛ yì hɔn ɔ ta bo kàn nǔ e wu ye wá é byɔ ye. Ye yí gbè n’i ɖɔ: ‘Ahwangán Hlɔma tɔn e nyí Kɔnɛyi é wɛ sɛ́ mǐ dó. A ɖó na yì xwé tɔn gbè ɖò Sezalée.’ Piyɛ́ɛ byɔ ye ɖɔ ye na dɔ́ ayǐ. Ayihɔngbe tɔn ɔ, é xwedó ye yì Sezalée, é kpo nɔví sunnu Jopée tɔn ɖé lɛ kpo.\nEe Kɔnɛyi wá mɔ Piyɛ́ɛ é ɔ, é jɛkpo. Amɔ̌, Piyɛ́ɛ ɖɔ: ‘Site! Gbɛtɔ́ kpowun wɛ un nyí hwi ɖɔhun. Jwifu lɛ nɔ yì Kosi lɛ xwé ǎ có, Mawu ka ɖɔ nú mì ɖɔ nyì ni wá xwé towe gbè. Dìn ɔ, kɛnklɛn ɖɔ nǔ e wu a sɛ́ wɛn dó mì é nú mì.’\nKɔnɛyi ɖɔ nú Piyɛ́ɛ ɖɔ: ‘Sín azǎn ɛnɛ ɖíe wɛ un ko ɖò ɖɛ xò sɛ́dó Mawu wɛ, bɔ wɛnsagun ɖé ɖɔ nú mì ɖɔ nyì ni sɛ́ mɛ dó we. Kɛnklɛn kplɔ́n xó Jehovah tɔn mǐ.’ Piyɛ́ɛ ɖɔ: ‘Un mɔ ɖɔ Mawu kún nɔ ɖè mɛ ɖě ɖó vo ɖò mɛ ɖě mɛ ó. É nɔ yí mɛɖebǔ e ba na sɛ̀n ɛ é.’ Piyɛ́ɛ kplɔ́n nǔ gègě ye dó Jezu wu. Enɛ gudo ɔ, gbigbɔ mímɛ́ wá Kɔnɛyi kpo mɛ e ɖò finɛ xá ɛ lɛ é kpo jí, bɔ è bló baptɛm nú ye bǐ.\n“Ðò akɔta ɖebǔ mɛ ɔ, mɛ e nɔ ɖó sísí [nú Mawu], bo nɔ xwedó hwɛjijɔ ɔ, mɛ enɛ sín nǔ nɔ nyɔ́ nukún tɔn mɛ.”—Mɛsɛ́dó 10:35\nNùkanbyɔ lɛ: Etɛwu Piyɛ́ɛ ka gbɛ́ ɖɔ emi kún na ɖu kanlin blíblí lɛ ó? Etɛwu Jehovah ka ɖɔ nú Piyɛ́ɛ ɖɔ é ni yì Kosi ɖé sín xwégbe?


Jezu Kplɔ́n Nǔ E ‘Vɔ̌ Jɔ’ Nyí É Nikodɛmu | Gbɛzán Jezu Tɔn\nJezu Kplɔ́n Nǔ Nikodɛmu Ðò Zǎnmɛ\nJEZU ÐƆ XÓ XÁ NIKODƐMU\nNǓ E ‘VƆ̌ JƆ’ SÍN TINMƐ NYÍ É\nHwenu e Jezu ɖò Jeluzalɛmu ɖò Dindinwayixwe ɔ hwenu ɖò xwè 30 H.M. tɔn é ɔ, é bló nùjiwǔ gègě. É sín enɛ wu bɔ mɛ gègě ɖi nǔ n’i. É jiwǔ nú Nikodɛmu. Falizyɛn ɖé wɛ bo nyí ɖokpo ɖò mɛ e ɖò Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Jwifu lɛ Tɔn é mɛ. É jló na kplɔ́n nǔ d’eji, enɛ wu ɔ, é zɔn zǎn yì Jezu gɔ́n, vlafo ɖó é ɖò xɛsi ɖi wɛ ɖɔ enyi è mɔ emi ɔ, nyikɔ ɖagbe e emi ɖó ɖò nukɔntɔ́ Jwifu lɛ tɔn lɛ nukɔn é taa gblé.\nNikodɛmu ɖɔ: “Mɛ̌si, mǐ tuùn ɖɔ Mawu wɛ sɛ́ we dó, bonu a na kplɔ́n nǔ mǐ. Ðó, enyi Mawu ma ɖò kpɔ́ xá mɛɖé ǎ ɔ, nǔdabaɖa e a nɔ jlɛ́ lɛ ɔ, mɛ ɔ sixu jlɛ́ ǎ.” Jezu ka yí gbè n’i ɖɔ cobonu mɛɖé na byɔ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn mɛ ɔ, mɛ ɔ ɖó na “vɔ́ jɔ.”—Jaan 3:2, 3.\nAmɔ̌, nɛ̌ mɛɖé ka sixu vɔ́ jɔ gbɔn? “É na byɔ nɔ tɔn sín xomɛ bɔ è na lɛ́ vɔ́ ɛ jì wɛ à?” wɛ Nikodɛmu kanbyɔ.—Jaan 3:4.\nEǒ, nǔ e vɔ̌ jɔ nyí é nɛ ǎ. Jezu tinmɛ ɖɔ: “Ma ɖɔ nugbǒ nú we: enyi mɛɖé ma vɔ́ jɔ gbɔn sìn kpodo [gbigbɔ mímɛ́] kpo mɛ ǎ ɔ, é sixu byɔ axɔsuɖuɖu Mawu tɔn mɛ ǎ.” (Jaan 3:5) Hwenu e Jezu bló baptɛm bɔ gbigbɔ mímɛ́ jɛ jǐ tɔn é ɔ, vɔ̌ wɛ è vɔ́ ɛ jì gbɔn “sìn kpodo [gbigbɔ mímɛ́] kpo” gblamɛ nɛ. Ganxixo enɛ mɛ ɔ, gbè ɖé gosin jixwé bo ɖɔ: “Vǐ ce vívɛ́ná wɛ mɛ elɔ nyí; xomɛ nɔ hun mì dó wutu tɔn tlala.” (Matie 3:16, 17) Mɔ̌ mɛ ɔ, Mawu xlɛ́ ɖɔ Jezu huzu vǐ sunnu gbigbɔ mɛ tɔn emitɔn bo ɖó nukúnɖiɖo bo na byɔ Axɔsuɖuto jixwé tɔn mɛ. Nukɔnmɛ ɖò Pantekotu 33 H.M. tɔn ɔ, gbigbɔ mímɛ́ jɛ mɛ ɖevo ɖěɖee bló baptɛm lɛ é jí, enɛ zɔ́n bɔ ye vɔ́ jɔ bo huzu vǐ gbigbɔ mɛ tɔn Mawu tɔn lɛ.—Mɛsɛ́dó 2:1-4.\nÉ vɛwǔ nú Nikodɛmu bɔ é na mɔ nǔ jɛ nǔ e kplɔ́n ɛ wɛ Jezu ɖè dó Axɔsuɖuto ɔ wu é mɛ. Enɛ wu ɔ, Jezu na mɔjɛmɛ ɖevo lɛ dó azɔ̌ bunɔ e é ɖó ɖi Vǐ Mawu Tɔn ɖò ayikúngban jí é wu. Jezu ɖɔ: “Lee Mɔyizi sɔ́ dan ɖó jǐ gbɔn ɖò gbetótló mɛ ɔ, mɔ̌ ɖokpo ɔ wɛ è na sɔ́ Gbɛtɔ́ví ɔ ɖó jǐ, bonu mɛ e na ɖi nǔ n’i ɔ ma dɔn ó; loɔ, é ni mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ.”—Jaan 3:14, 15.\nIzlayɛli-ví ɖěɖee dan aɖivɛnɔ xú aɖǔ ɖò hwexónu lɛ é ɖó na kpɔ́n dan ganvɔnɔ ɔ cobo gán. (Kɛ́nsísɔ́ 21:9) Mɔ̌ ɖokpo ɔ, gbɛtɔ́ lɛ bǐ ɖó na ɖó nùɖiɖi ɖò Vǐɖokponɔ Mawu tɔn mɛ cobo na gán sín ninɔmɛ kú tɔn e mɛ ye ɖè é sí, bá mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ. Hwenu e Jezu ɖò ɖɛ̌ tɛ lee Jehovah ɖè wanyiyi tɔn xlɛ́ ɖò ali enɛ nu gbɔn é jí wɛ é ɔ, é ɖɔ nú Nikodɛmu ɖɔ: “Ðó Mawu yí wǎn nú gbɛtɔ́ sɔmɔ̌, bo sɔ́ Vǐɖokponɔ tɔn jó, bonu mɛ e na ɖi nǔ n’i lɛ ɖebǔ ma dɔn ó; loɔ, ye bǐ ni mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ.” (Jaan 3:16) Jezu bɛ́ sinsɛnzɔ́ tɔn b’ɛ ɖó sun ayizɛ́n gudo é ɔ, é xlɛ́ Nikodɛmu céɖécéɖé ɖɔ emi wɛ nyí hwlɛngán li ɔ nú gbɛtɔ́ lɛ.\nJezu ɖɔ nú Nikodɛmu ɖɔ: “Mawu sɛ́ Vǐ tɔn dó gbɛ̀ ɔ mɛ, bonu é na wá ɖó hwɛ nú gbɛtɔ́ lɛ ǎ.” Enɛ ɖexlɛ́ ɖɔ é kún wá bo na ɖó hwɛ nú gbɛ̀ ɔ dó daka mɛ, bo na dá kúhwɛ́ nú gbɛtɔ́ lɛ bǐ ó. É nyɔ́ wà ɔ, Jezu ɖɔ è sɛ́ emi dó bonu emi “na wá hwlɛn ye gán wutu wɛ.”—Jaan 3:17.\nNikodɛmu zɔn zǎn wá Jezu gɔ́n, ɖó é ɖò xɛsi ɖi wɛ wutu. Enɛ wu ɔ, é nyɔ́ bɔ Jezu dó fó xóɖɔɖókpɔ́ tɔn xá ɛ gbɔn lě: “Nǔ e ka dɔn hwɛɖónúmɛ enɛ wà ɔ wɛ nyí ɖɔ: weziza [ee Jezu nyí gbɔn gbɛ̀ tɔn kpo nùkplɔnmɛ tɔn lɛ kpo gblamɛ é] wá gbɛ̀ ɔ mɛ, gbɛtɔ́ lɛ ka yí wǎn nú zinflu hugǎn weziza ɔ, ɖó nǔnyanyawiwa yetɔn lɛ wutu. Nǔnyanyawatɔ́ nɔ gbɛ́ wǎn nú weziza, bo nɔ lɔn na sɛkpɔ ǎ; ɖó nǔ nyanya e é nɔ wà lɛ taa wá jɛ wěxo. Loɔ, mɛ e nɔ xwedó nugbǒ ɖò nǔwiwa tɔn lɛ mɛ ɔ nɔ wá weziza nú, bonu è na mɔ nǔ jɛ ɖagbewiwa tɔn lɛ wu; ɖó nǔwiwa tɔn lɛ sɔgbe xá Mawu sín jlǒ.”—Jaan 3:19-21.\nDìn ɔ, é sɔgbe ɖɔ Nikodɛmu e nyí Falizyɛn bo lɛ́ nyí mɛ̌si ɖò Izlayɛli é ni lin tamɛ kpɔ́n dó nǔ e é sè dó azɔ̌ e Jezu ɖó bo na wà ɖò linlin Mawu tɔn mɛ é wu.\nEtɛ ka sísɛ́ Nikodɛmu bɔ é wá Jezu gɔ́n? Aniwu é ka wá zǎnmɛ?\nEtɛ ka nyí tinmɛ ‘vɔ̌ jɔ’ tɔn?\nAli tɛ nu Jezu ma ka wá bo na “ɖó hwɛ nú gbɛtɔ́ lɛ ǎ” ɖè?


Tan Gbɛzán Tɔn: Fɛ́nú Mawu Tɔn Sín Lè Ðuɖu | Douglas Guest\nAtɔxwɛ: Nǔkplɔnkplɔn Tɔn | Février 2017\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lamba Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mambwé-Lungu Marathi Maya Mbunda Mingrelian Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tonga-Gbè Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nMǐ Ðu Lè Fɛ́nú Mawu Tɔn Tɔn Ðò Ali Gègě Nu\nMɛ e tɔn wɛ é Douglas Guest\nÐÓ TƆ́ ce Arthur nyí dɔnkpɛvu ee nɔ ɖó sísí nú Mawu é ɖé wutu ɔ, é jló na huzu agun Méthodiste tɔn sín nukɔntɔ́ ɖé. Amɔ̌, linlin tɔn huzu hwenu e é xà wema Biblu Kplɔntɔ́ lɛ tɔn é, b’ɛ jɛ gbɛ̌ dó xá ye jí. É bló baptɛm ɖò 1914 hwenu e é ɖó xwè 17 é. Wɛkɛ Hwan Nukɔntɔn ɔ ɖò nǔ gbà wɛ hwe ɔ nu, bɔ è ylɔ ɛ ɖɔ é ni wá wà ahwanzɔ́. Ðó é gbɛ́ ɖɔ emi kún na fun ahwan ó wutu ɔ, è ɖó hwɛ n’i b’ɛ na nɔ Gankpa Yadonumɛ Tɔn (Kingston) Ontario tɔn mɛ ɖò Canada nú sun wǒ. Ee tɔ́ ce tɔ́n gudo é ɔ, é byɔ sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn mɛ bo nyí gbexosin-alijitɔ́ ɖé.\nÐò 1926 ɔ, Arthur Guest wlí alɔ xá Hazel Wilkinson e sín nɔ ko kplɔ́n nugbǒ ɔ ɖò 1908 é. È jì mì ɖò 24 Avril 1931, bɔ un nyí vǐ wegɔ ɔ ɖò vǐ ɛnɛ e mɛjitɔ́ ce lɛ jì é mɛ. Xwédo mǐtɔn sín gbɛzán junjɔn Jehovah sinsɛn jí, bɔ sísí ɖaxó e tɔ́ ce ɖó nú Biblu é zɔ́n bɔ Xó Mawu tɔn nɔ sù nukún mǐtɔn mɛ ɖò gbɛzán mǐtɔn bǐ mɛ. Xwédo mǐtɔn nɔ nɔ bǔ bo nɔ ɖekúnnu sín xwé ɖé gbè jɛ xwé ɖé gbè ɖò gbesisɔmɛ.—Mɛ. 20:20.\nUN ÐÓ WǓ ZƆ NÚ GBƐ̀ Ɔ BO LƐ́ NYÍ GBEXOSIN-ALIJITƆ́ TƆ́ CE ÐƆHUN\nWɛkɛ Hwan Wegɔ ɔ bɛ́ ɖò 1939, bɔ xwè e bɔ d’ewu é mɛ ɔ, è gbɛ́ azɔ̌ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn ɖò Canada. Wemaxɔmɛ axɔsu tɔn lɛ nɔ bló nǔwiwa wanyiyi ɖiɖó nú tò mɛtɔn tɔn ɖé lɛ bɔ gbè didó nú asya kpo tohan jiji kpo nɔ ɖ’emɛ. È nɔ nya nyì kpo dada ce Dorothy kpo sín wemaxɔmɛ ɖò nǔwiwa enɛ lɛ hwenu. É kpaca mì ɖɔ é wá sù gbè ɖokpo bɔ mɛ̌si ce ba na dó winnya mì, bo ɖɔ ɖɔ un nyí nùvɔnɔ. Ee mǐ tɔ́n é ɔ, azɔ̌mɛvigbɛ́ ce gègě bɔ nǔ ɖó nú mì bo zín mì dɛ́. Amɔ̌, yadonumɛ enɛ wá bló bɔ kán e un kanɖeji bo na “setónú nú Mawu [hú] gbɛtɔ́” é lɛ́ lidǒ d’eji.—Mɛ. 5:29.\nÐò Juillet 1942, hwenu e un ɖó xwè 11 é ɔ, un bló baptɛm ɖò sìndo ɖé mɛ ɖò gle ɖé ta. Un nɔ ɖu vivǐ gbexosin-alijitɔ́ alɔgɔtɔ́ tɔn sín azɔ̌ tɔn, ɖò wemaxɔmɛ sín gbɔjɛ hwenu lɛ. Ðò xwè ɖokpo mɛ ɔ, un xwedó nɔví sunnu atɔn ɖevo bɔ mǐ yì ɖekúnnu nú atínsɛ́ntɔ́ ɖěɖee nɔ nɔ ayikúngban e è ma ko ɖè nú mɛɖebǔ ǎ é ɖé jí ɖò totaligbé Ontario tɔn.\nÐò 1 Mai 1949 ɔ, un huzu gbexosin-alijitɔ́ hwebǐnu tɔn. Ðó alaxɔ ɖò xɔgbigbázɔ́ wà wɛ wutu ɔ, è ylɔ mì ɖɔ nyì ni wá gɔ́ alɔ, bɔ un huzu ɖokpo ɖò hagbɛ̌ xwédo Betɛli Canada tɔn tɔn mɛ ɖò 1 Décembre. È ɖè azɔ̌ nú mì dó wemazínxɔsa, bɔ un kplɔ́n lee è nɔ zán wemazínmɔ gbɔn é. Un nɔ gbɛ̌ta e nɔ wà zǎnzɔ́ é mɛ nú aklunɔzán gbla gègě, bɔ mǐ zín tlati e ɖɔ xó dó ya e dó nú togun Jehovah tɔn wɛ è ɖè ɖò Canada é wu é.\nÐò nukɔnmɛ hwenu e un ɖò azɔ̌ wà wɛ ɖò Azɔ̌xɔsa Sinsɛnzɔ́ tɔn é ɔ, un kàn xó byɔ gbexosin-alijitɔ́ ɖěɖee xwè sinsɛnzɔ́ wá gbé ɖò Québec (fí e yadonumɛ syɛn ɖè é) bo ɖi sá gbɔn alaxɔ mɛ lɛ é. Mɛ ɖokpo ɖò ye mɛ bo nɔ nyí Mary Zazula, bo gosin Edmonton, Alberta. Ðó é kpo fofó tɔn Joe kpo gbɛ́ ɖɔ emi kún na jó Biblu kplɔnkplɔn dó ó wutu ɔ, mɛjitɔ́ yetɔn e nɔ ɖókan dó sinsɛn Orthodoxe tɔn wu lɛ é nya ye sín xwégbe. Ðò Juin 1951 ɔ, ye mɛ wè lɛ bló baptɛm, bɔ ɖò sun ayizɛ́n gudo ɔ, ye bɛ́ gbexosin-alijitɔ́zɔ́. Ðò nùkanbyɔmɛ ɔ hwenu ɔ, aca gbigbɔ tɔn Mary tɔn lɛ jɛ jí nú mì. Un ɖɔ nú nyiɖée ɖɔ: ‘Enyi nǔ nyanya ɖé ma wá jɛ ǎ jɛn wɛ ɔ, é cí ɖɔ mɛ e un na wlí alɔ xá é ɖíe ɖɔhun.’ Mǐ wlí alɔ ɖò sun tɛnnɛ gudo ɖò 30 Janvier 1954. Ðò aklunɔzán gbla ɖokpo gudo ɔ, è ylɔ mǐ bonu mǐ na kplɔ́n nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn sín azɔ̌, bɔ ɖò xwè wè e bɔ d’ewu é mɛ ɔ, mǐ kpé nukún dó lɛdo ɖé wu ɖò totaligbé Ontario tɔn.\nEe wɛnɖagbejijla gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ sín azɔ̌ ɔ ɖò gbigbakpé wɛ é ɔ, è jɛ mɛ e sixu nyí mɛsɛ́dó lɛ é ba jí. Mǐ lin ɖɔ enyi mǐ kpéwú bo dɛ ɖò gbɛmɛ é nɔ fá tawun ɖò avivɔ hwenu ɖò Canada é kpodo zǎnsukpɛ́ ee nɔ doya nú mɛ ɖò dɔ̌n ɖò aluùn mɛ é kpo nu ɔ, mǐ sixu dɛ ɖò ninɔmɛ vɛwǔ lɛ bǐ nu ɖò azɔ̌ ɖebǔ e è zɔ́n mǐ é kɔn. Mǐ yí kúnnuɖewema Wemaxɔmɛ Galadi tɔn sín klasi 27gɔ́ ɔ tɔn ɖò Juillet 1956, bɔ ɖò Novembre mɛ ɔ, mǐ yì Brésil fí e è sɛ́ mǐ dó é.\nMƐSƐ́DÓZƆ́ MǏTƆN ÐÒ BRÉSIL\nHwenu e mǐ wá alaxɔ Brésil tɔn mɛ é ɔ, è sɔ́ mǐ dó fí e è nɔ dó Portugal-gbè ɖè é. Hwenu e mǐ kplɔ́n lee è nɔ dó gbè mɛ gbɔn é, bo lɛ́ kplɔ́n xójlawema ɖé sín nùxwlémɛ cɛju ɖokpo tɔn dó tamɛ gudo é ɔ, è byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni jɛ wɛnɖagbe ɔ jla jí. Enyi xwétɔ́ ɖé ɖó jlǒ ɔ, é byɔ ɖɔ mǐ na xà wemafɔ lɛ dó tín lee gbɛ̀ na nɔ gbɔn ɖò Axɔsuɖuto Mawu tɔn glɔ é mɛ. Ðò azǎn nukɔntɔn é mǐ zán ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ é gbè ɔ, nawe ɖé tɛ́ tó ganji, bɔ un xà Nǔɖexlɛ́mɛ 21:3, 4, bɔ enɛ gudo ɔ, un xɛ́ nǔ j’ayǐ! Agbasa ce sɔgbe xá yǒzo kpo gbɛmɛ fífá ee ɖò ayǐ ɔ jí é kpo ǎ, bɔ enɛ wá huzu nǔbahunmɛ ɖé nú mǐ.\nFí e è ɖè azɔ̌ nú mǐ bɔ mǐ na wà mɛsɛ́dózɔ́ mǐtɔn ɖè é wɛ nyí toxo Campos tɔn fí e agun 15 ɖè dìn é. Hwenu e mǐ wá é ɔ, kánɖó ɖokpo jɛn ɖò gblolo mɛ ɖò toxo ɔ mɛ, gɔ́ nú mɛsɛ́dó lɛ sín xwé ɖokpo, bɔ nɔví nyɔnu ɛnɛ ɖò finɛ: Esther Tracy, Ramona Bauer, Luiza Schwarz, kpo Lorraine Brookes (ee è nɔ ylɔ ɖɔ Wallen dìn é) kpo. È ɖè azɔ̌ nú mì bɔ un na nɔ gɔ́ alɔ ɖò avɔnyaxɔsa, bo na nɔ yì ba nakí e è na dó ɖa nǔ na é. Mǐ fó Atɔxwɛ Kplɔnkplɔn Lundi gbadanu ɖokpo, bɔ enɛ gudo ɔ, jonɔ ma ɖó nukún ɖé wá ba mǐ. Asì ce mlɔ́ ayǐ ɖò zinkpo ɖé mɛ bo ɖò gbigbɔ jɛ wɛ, bɔ mǐ ɖò xó ɖɔ dó lee nǔ lɛ yì gbɔn ɖò kéze ɔ mɛ é jí wɛ. Hwenu e é zé ta sín kɔɖónú ɔ jí lě bo na site é ɔ, dan ɖé gosin kɔxo bo zɔ́n bɔ xósusu bɛ́ kaka bɔ un wá hu i!\nEe un kplɔ́n Portugal-gbè nú xwè ɖokpo gudo é ɔ, è ɖè mì bɔ un na nyí nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn. Mǐ zán gbɛzán e bɔkun é ɖé ɖò gletoxo ɖé mɛ; kúláan ɖè ǎ, mǐ nɔ dɔ́ nǔ fɛ́nɖɔ́ ɖɔhun ɖé jí, bo nɔ kun sɔ́-kɛkɛvínɔ yì agun lɛ mɛ. Ðò kúnnuɖiɖe ɖé hwenu ɖò ayikúngban e è ma ko ɖè nú mɛ ɖě ǎ é ɖé jí ɔ, mǐ dó píipaan yì toxo ɖé mɛ ɖò sókan lɛ mɛ, bo xaya xɔ ɖé ɖò xwé e nɔ sɔnǔ nú nùɖuɖu é ɖé gbè. Alaxɔ sɛ́ xójlawema 800 dó mǐ bɔ mǐ na zán ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ. Mǐ nɔ yì pósu azɔn gègě bo nɔ bɛ́ xójlawemagbá lɛ wá fí e mǐ nɔ nɔ é.\nÐò 1962 ɔ, è jɛ Wemaxɔmɛ Sinsɛnzɔ́ Axɔsuɖuto ɔ tɔn bló jí gbɔn Brésil tò ɔ mɛ bɔ nɔví sunnu lɛ kpo mɛsɛ́dó nyɔnu lɛ kpo nɔ ɖ’alɔ ɖ’emɛ. È ɖè azɔ̌ nú mì ɖɔ nyì na gbɔn wemaxɔ ɖě mɛ jɛ ɖevo mɛ nú sun ayizɛ́n, Mary mɛvo. Un kplɔ́n nǔ mɛ ɖò klasi ɖěɖee è bló ɖò Manaus, Belém, Fortaleza, Recife, kpo Salvador kpo é mɛ. Un kpé nukún dó kpléɖókpɔ́ ɖaxó ɖé wu ɖò nùkpɔ́ntɛn nukúnɖeji opera tɔn ɖò Manaus. Jǐ ɖaxó ɖé ja bo hɛn sìn nunu mǐtɔn gègě blí, bɔ kafeteliya jlɛ̌ mɛ ɖokpo vɔ́vɔ́ sɔ́ kpó ɖò nɔtɛn kpléɖókpɔ́ ɔ tɔn ǎ. (Ðò hwe enɛ lɛ nu ɔ, è nɔ na nùɖuɖu mɛ ɖò kpléɖókpɔ́ ɖaxó lɛ jí.) Un ylɔ kponɔ lɛ, bɔ kponɔ e jɔ gbɛtɔ́ é ɖé sɔnǔ nú sìn nunu e na kpé kpléɖókpɔ́ ɔ bǐ é kpo xomɛhunhun kpo, lobo lɛ́ sɛ́ sɔja lɛ dó bɔ ye bló azava ɖaxó wè bɔ ye nyí nùɖatɛn kpo kafetaliya kpo.\nÐó un ɖò zɔ wutu ɔ, Mary nɔ ɖekúnnu ɖò ajɔ̌watɛn ɖaxó Portugal tɔn ɖé, fí e akwɛ biba kɛɖɛ gbà tamɛ nú mɛ lɛ ɖè é. É kpéwú bo bɛ́ xóɖɔɖókpɔ́ dó Biblu jí xá mɛɖebǔ ǎ, enɛ wu ɔ, é ɖɔ nú mɛ e nɔ w’azɔ̌ ɖò Betɛli lɛ é ɖé lɛ ɖɔ: “Fí gudo tɔn e un jló na nɔ ɖò ayikúngban jí é wɛ nyí Portugal.” Nǔkpacamɛ sín nùɖé jɛ. Hwenu klewun ɖé gudo ɔ, è sɛ́ wema dó mǐ ɖɔ mǐ ni wá wà sinsɛnzɔ́ ɖò Portugal. Ðò hwe enɛ nu ɔ, è gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn ɖò dɔ̌n. Nukúnmɛ e dɔ̌n ko ɖexlɛ́ Mary é nɛ có, mǐ ka yí gbè bo yì.\nAZƆ̌ MǏTƆN ÐÒ PORTUGAL\nMǐ wá Lisbonne, Portugal ɖò Août 1964. Kponɔ nǔglɔ tɔn Portugal tɔn lɛ nya gbě nɔví mǐtɔn lɛ tɔn tawun. Enɛ wu ɔ, é nyɔ́ hugǎn ɖɔ nɔví lɛ ɖě ni ma tuùn ɖɔ mǐ wá bo wá dó doo nú mǐ ó, bo lɛ́ nyɔ́ ɖɔ mǐ ni ma mɔ Kúnnuɖetɔ́ xá ɔ mɛ tɔn lɛ ɖě ó. Mǐ nɔ xɔ e mɛ è nɔ sɔnǔ nú nùɖuɖu ɖè é ɖé mɛ bo ɖò te kpɔ́n fí e è na na gbè mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ é. Ee mǐ yí kúnnuɖewema togudoyiyi tɔn mǐtɔn gudo é ɔ, mǐ xaya xɔ ɖé. Ðò Janvier 1965 ɔ, mǐ wá kpéwú bo na ɖɔ xó xá alaxɔ. Awǎjijɛ sín nǔ ɖaxó ɖé wɛ é nyí hwenu e mǐ yì kplé azɔn nukɔntɔn ɔ ɖò sun atɔ́ɔ́n vlamɛ é.\nMǐ sè ɖɔ kponɔ lɛ ɖò nɔví mǐtɔn lɛ sín xwé kije wɛ ayihɔngbe ayihɔngbe. Ðó è sú Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ wutu ɔ, mǐ nɔ bló kplé agun tɔn lɛ ɖò xwé nɔví ɖé tɔn gbè. È wlí Kúnnuɖetɔ́ kanweko mɔkpan yì kponɔkpámɛ bo na ba dò nú mɛ e ye nyí é lobo na kàn xó byɔ ye. Ye xò daka nɔví lɛ wu tawun bo na tɛnkpɔn bo bló bɔ ye na ɖɔ mɛ ɖěɖee nɔ kpé nukún dó kplé lɛ wu lɛ é sín nyikɔ. Wǎgbɔ tɔn ɔ, nɔví lɛ wá sɔ́ aca ɖé, é wɛ nyí ɖɔ ye na nɔ sɔ́ nyikɔ yeɖesunɔ tɔn lɛ ɖi José alǒ Paulo dó ylɔ yeɖée na, é sɔ́ na nyí daagbo-nyikɔ lɛ ǎ. Enɛ wu ɔ, mǐ lɔ bló nǔ ɖokpo ɔ.\nNùɖuɖu gbigbɔ tɔn nina nɔví mǐtɔn lɛ wɛ nyí nǔ e ɖu ayi mɛ nú mǐ hugǎn é. Azɔ̌ e è sɔ́ dó así nú Mary é wɛ nyí ɖɔ é na nɔ wlan xota Atɔxwɛ e è nɔ kplɔ́n ɖò kplé jí é tɔn lɛ kpo wema jinjɔn Biblu jí ɖevo lɛ kpo dó wema jí bɔ è na nɔ ɖè gègě tɔn tɔ́n.\nHUNJIJƐ DÓ WƐNÐAGBE Ɔ JÍ ÐÒ HWƐ NUKƆN\nÐò Juin 1966 ɔ, è ɖɔ hwɛ nukúnɖeji ɖé ɖò Lisbonne. È kplá mɛ 49 e ɖò agun Feijó tɔn mɛ lɛ é bǐ yì hwɛ nukɔn bo ɖɔ ɖɔ ye nɔ bló kplé e ma sɔgbe xá sɛ́n ǎ é ɖò xwé mɛɖé tɔn gbè wutu. Un wà nǔ mɛɖesínhwɛmɛtɔ́ ɖɔhun bo sɔnǔ nú ye nú hwɛɖiɖɔ ɔ kpo nùkanbyɔmɛ lɛ kpo. Mǐ tuùn ɖɔ hwɛ ɔ kún na kpa mǐ ó, amɔ̌, mǐ mɔ ɖɔ é na tɔ́n kɔ dó kúnnuɖiɖe ɖaxó ɖé mɛ. Mɛɖesínhwɛmɛtɔ́ mǐtɔn sú ta nú hunjijɛ dó mɛ jí tɔn kpo akɔnkpinkpan kpo gbɔn xó ɖiɖe sín xó e Gamaliyɛli xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn ɖɔ é mɛ gblamɛ. (Mɛ. 5:33-39) Lee è ɖɔ hwɛ ɔ gbɔn é kú wǔ nú ɖɔnúesèzɔ́watɔ́ lɛ; táan e nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo 49 lɛ na sɛ̀n gan na é gosin azǎn 45 bo yì sun atɔ́ɔ́n adaɖé. É víví nú mǐ tawun ɖɔ mɛɖesínhwɛmɛtɔ́ akɔnkpantɔ́ mǐtɔn yí gbè bɔ è jɛ Biblu kplɔ́n xá ɛ jí b’ɛ ko ɖò kplé lɛ wá wɛ cobo kú.\nÐò Décembre 1966 ɔ, è sɔ́ mì bɔ un nyí nukúnkpénuwutɔ́ alaxɔ tɔn, bɔ un zán hwenu gègě dó kpé nukún dó nǔ ɖěɖee kúnkplá sɛ́n lɛ é wu. È sɔnǔ nú acɛ titewungbe e na zɔ́n bɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ na vo bo sɛ̀n Mawu é. (Fili. 1:7) Sɛ́n wá tuùn mǐ ɖò 18 Décembre 1974. Nɔví Nathan Knorr kpo Frederick Franz kpo gosin hɔnkàn mǐtɔn bo wá Portugal lobo j’awǎ xá mǐ ɖò kplé manawɔn e è bló ɖò Porto kpo Lisbonne kpo bɔ mɛ e wá lɛ é bǐ nyí 46 870 é jí.\nJehovah hun ali bɔ wɛn ɔ gbakpé tɔtɛntinto e mɛ è nɔ dó Portugal-gbè ɖè é gègě mɛ, ɖi Açores, Cap Vert, Madère kpo Sao Tomé-et-Principe kpo. È sú alaxɔ ɖaxó e sín hudo mǐ ɖó é sín dò ɖò 1988. Ðò 23 Avril xwè enɛ tɔn ɔ, Nɔví Milton Henschel wá hun xɔ yɔyɔ̌ e è gbá lɛ é ɖò gbɛtɔ́ 45 522 e akpàkpà sɔ́ tawun é nukɔn. Hwenu e è mɔ nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo ɖěɖee nyí mɛsɛ́dó ɖò Portugal wá yì lɛ é 20 bɔ ye wá nǔwiwa manawɔn enɛ tɛnmɛ é ɔ, é dó wusyɛn nú mɛ tawun.\nMǏ ÐU KPƆ́NDÉWÚ GBEJINƆTƆ́ LƐ TƆN SÍN LÈ\nXwè lɛ gblamɛ ɔ, gbɛ̌dido xá nɔví gbejinɔtɔ́ lɛ zɔ́n bɔ gbɛzán mǐtɔn kpɔ́n te tawun. Alɔdido Nɔví Theodore Jaracz hwenu e é yì ba alaxɔ ɖé kpɔ́n é kplɔ́n nǔ xɔ akwɛ ɖé mì. Alaxɔ e mǐ yì ba kpɔ́n é ɖò xwi ɖí xá ninɔmɛ syɛnsyɛn ɖé wɛ, bɔ Wěɖegbɛ́ Alaxɔ ɔ tɔn sín hagbɛ̌ lɛ ko bló nǔ e wu ye kpé é bǐ. Nɔví Jaracz ɖè ayi yetɔn ɖ’ayǐ bo ɖɔ: “Gan ɔ ko xò dìn bɔ mǐ na na tɛn gbigbɔ mímɛ́ ɔ b’ɛ na w’azɔ̌.” Hwenu e asì ce Mary kpo nyì kpo ɖi sà yì Brooklyn ɖò xwè nabi ɖé ɖíe é ɔ, mǐ nɔ kpɔ́ xá Nɔví Franz kpo mɛ ɖevo lɛ kpo gbadanu ɖokpo. Ee è byɔ Nɔví Franz ɖɔ é ni ɖɔ xó ɖé nú mǐ dó xwè tobutobu e é ko zán ɖò sinsɛnzɔ́ Jehovah tɔn mɛ é wu bonu mǐ na gbado é ɔ, é ɖɔ: “Nǔ e un na byɔ mi é wɛ nyí ɖɔ: Gbɛ̀ na bo gbɔn ɖebǔ hǔn, mi nɔ tutoblonunu Jehovah tɔn e nukún nɔ mɔ é mɛ. Azɔ̌ ɖokpo e Jezu ɖegbe nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni wà é wɛ nyí: ye ni jla wɛnɖagbe Axɔsuɖuto Mawu tɔn tɔn!”\nAzɔ̌ enɛ wiwa nɔ hɛn awǎjijɛ jɔ awǎjijɛ wá nú asì ce kpo nyì kpo. Nǔ ɖěɖee sín vivǐ mǐ ɖu ɖò alaxɔ bibakpɔ́n lɛ hwenu lɛ é flínflín nɔ xɔ akwɛ nú mǐ tawun. Mɛbakpɔ́n enɛ lɛ hun ali nú mǐ bɔ mǐ xlɛ́ lee sinsɛnzɔ́ e wà wɛ mɛ winnyawinnya lɛ kpo mɛxomɔ lɛ kpo ɖè kpo gbejininɔ kpo é sù nukún mǐtɔn mɛ sɔ́ é. É lɛ́ hun ali nú mǐ bɔ mǐ dó wusyɛn lanmɛ nú ye ɖɔ ye ni fɔ́n bo ɖò bò wlí nú wǔjɔmɛ bunɔ e ye ɖó bo ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ é wɛ.\nXwè mɔkpan ko wá yì dìn, bɔ mǐ mɛ wè lɛ bǐ ko ɖó xwè 80 jɛji. Mary ɖò xwi ɖí xá azɔn gègě wɛ. (2 Kɔ. 12:9) Mɛtɛnkpɔn lɛ zɔ́n bɔ nùɖiɖi mǐtɔn lidǒ d’eji bɔ kán e mǐ kanɖeji bo na nɔ gbeji é lɛ́ syɛn d’eji tawun. Nú mǐ lin tamɛ dó gbɛzán mǐtɔn jí ɔ, mǐ nɔ mɔ tawun ɖɔ mǐ ɖu lè fɛ́nú Jehovah tɔn tɔn ɖò ali gègě nu. *\n^ akpá. 29 Douglas Guest kú ɖò 25 Octobre 2015, hwenu e è ɖò nǔ sɔ́ nú xota elɔ wɛ é; é ka nɔ gbeji nú Jehovah kaka jɛ hwenɛnu.\nLinlin Jehovah Tɔn Na Jɛ Jlɔ́!\nGbɛxixɔ ɔ, “Nùnamɛ E Nǔ Vɔ Ð’ewu” É ɖé Sín Mawu Gɔ́n\nTAN GBƐZÁN TƆN Mǐ Ðu Lè Fɛ́nú Mawu Tɔn Tɔn Ðò Ali Gègě Nu\nJehovah Nɔ Xlɛ́ Ali Togun Tɔn\nMɛ̌ ka Ðò Ali Xlɛ́ Togun Mawu Tɔn Wɛ Ðò Égbé\nDƆKUN E ÐÒ NǓ XÓXÓ SƐXWETƐN MǏTƆN LƐ É ‘Ali Ðebǔ Nɔ Gblé Dín Alǒ Lín Dín Ǎ’\nText Alɔ e jí è sixu yí nǔ e ɖò wema jí lɛ é ɖó lɛ é ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Février 2017\nATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Février 2017


Jezu Ðò Ðɛ Xò Wɛ Ðò Jikpá Jɛtisemaníi Tɔn Mɛ | Gbɛzán Jezu Tɔn\nMATIE 26:30, 36-46 MAKI 14:26, 32-42 LUKI 22:39-46 JAAN 18:1\nJEZU ÐÒ JIKPÁ JƐTISEMANÍI TƆN MƐ\nDƐ̌N E JƐ WƐ É ÐÈ É CÍ HUN ÐƆHUN\nJezu xoɖɛ fó xá mɛsɛ́dó tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ. Enɛ gudo ɔ, “ye jì xwè ɔ sín han lɛ, bo ɖido Olivutínsó ɔ jí.” (Maki 14:26) Ye tunta jikpá Jɛtisemaníi tɔn mɛ ɖò zǎnzǎnhweji, fí e Jezu ko ɖó aca bo nɔ yì é.\nEe ye wá fí ɖagbeɖagbe enɛ e ɖò olivutín lɛ tɛntin é ɔ, Jezu jó mɛsɛ́dó lɛ tantɔn dó. Vlafo ye na ko cí jikpá ɔ sín ali nu, ɖó é ɖɔ nú ye ɖɔ: “Mi jinjɔn fí, bonu ma yì dɔ̌n bo yì xoɖɛ bo wá.” Jezu kplá mɛsɛ́dó lɛ atɔn, Piyɛ́ɛ, Jaki kpo Jaan kpo, bɔ ye sɛyi nukɔn ɖò jikpá ɔ mɛ. Ado jɛ huhu i jí tawun bɔ é ɖɔ nú ye mɛ atɔn lɛ ɖɔ: “Aluwɛ e nɔ dɔn mɛ yì kú é mɛ wɛ un ɖè; mi nɔ fí, bo nɔ wunzɛn xá mì.”—Matie 26:36-38.\nJezu sɛyi zɔ nú ye kpɛɖé, bo “xwè agbɔnnúsú dò, bo jɛ ɖɛ xò jí.” Etɛ jí xoɖɛ dó wɛ é ka ɖè sɛ́dó Mawu ɖò hwenu syɛnsyɛn enɛ? É xoɖɛ bo ɖɔ: “Tɔ́ ce vívɛ́ná, nǔ ɖebǔ gló we ǎ; sɛ̀ wuvɛ̌ kɔfu elɔ dó zɔ nú mì; amɔ̌ ni ma nyí jlǒ cé ó, loɔ, ni nyí jlǒ towe.” (Maki 14:35, 36) Ani ɖɔ wɛ é ka ɖè? Hinhɔn wɛ é ɖè nú Gbɛxɔnumɛzɔ́ tɔn à? Eǒ!\nSín jixwé ɔ, Jezu ko mɔ lee mɛ e Hlɔmanu lɛ nɔ hu é nɔ sè wuvɛ̌ gbɔn é. Dìn e é nyí gbɛtɔ́, bo sixu kú nǔblawu nú mɛ bo lɛ́ sè wuvɛ̌ ɖò lanmɛ é ɔ, nǔ e ɖò te kpɔ́n ɛ é jí wɛ ayi tɔn ɖè ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, ɖò taji hú mɔ̌ ɔ, é ɖò kúsukpɔ xò wɛ ɖó é mɔ ɖɔ kú e emi na kú adakaxotɔ́ baɖabaɖa ɖé ɖɔhun é sixu kɔn cí dó Tɔ́ emitɔn sín nyikɔ wu. Ðò ganxixo yɔywɛ ɖé mɛ dìn ɔ, è na xwè é nyì atín wu mɛ e nyla nu dó Mawu wu é ɖé ɖɔhun.\nEe Jezu xoɖɛ nú táan ɖé gudo é ɔ, é lɛkɔ wá bo mɔ mɛsɛ́dó atɔn lɛ bɔ ye ɖò amlɔ dɔ́ wɛ. É ɖɔ nú Piyɛ́ɛ ɖɔ: “Mi sixu nɔ wunzɛn xá mì nú ganxixo ɖokpo vɔ́vɔ́ ǎ? Mi nɔ wunzɛn bo xoɖɛ, bo ma wá jɛ tɛnkpɔn mɛ ó.” Jezu mɔ ɖɔ mɛsɛ́dó lɛ lɔmɔ̌ ɖò adohuhu jí, bɔ zǎn ka ko lɛ́ sɛyi. É ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Gbɛtɔ́ ɖó jlǒ ɖagbe, agbaza tɔn ka ɖó gǎn ɖé ǎ.”—Matie 26:40, 41.\nEnɛ gudo ɔ, Jezu lɛ́vɔ yì azɔn wegɔ ɔ bo byɔ Mawu ɖɔ é ni bló bonu “wuvɛ̌ kɔfu elɔ” ni dín emi wu. Ee é lɛkɔ wá é ɔ, é lɛ́ mɔ mɛsɛ́dó atɔn lɛ ɖò amlɔ mɛ, hwenu e ye ɖó na ɖò ɖɛ xò wɛ ɖɔ emi ni ma jɛ tɛnkpɔn mɛ ó é. Hwenu e Jezu ɖɔ xó nú ye é ɔ, “ye sɔ́ tuùn nǔ e ye na ɖɔ n’i ɔ ǎ.” (Maki 14:40) Jezu lɛ́vɔ yì azɔn atɔngɔ ɔ, bo jɛkpo bo xoɖɛ.\nCí e kú Jezu tɔn ɖi adakaxotɔ́ ɖé ɖɔhun na kɔn dó Tɔ́ tɔn sín nyikɔ wu é ɖò ayi mɛ ɖu n’i wɛ tawun. Amɔ̌, Jehovah ɖò ɖɛ e xò wɛ Vǐ tɔn ɖè é sè wɛ, bɔ é jɛ hweɖenu é ɔ, é sɛ́ wɛnsagun ɖokpo dó b’ɛ wá dó wusyɛn lanmɛ n’i. É ɖò mɔ̌ có, Jezu ɖó vosisa nú Tɔ́ tɔn te ǎ, loɔ, é kpó “ɖò ɖɛ xò wɛ syɛnsyɛn.” Wuvɛ̌ e sè wɛ é ɖè ɖò lanmɛ é syɛn tawun. Agban ɖaxó ɖé wɛ nyí enɛ bo ɖò kɔ jí nú Jezu à cé? Gbɛ̀ mavɔmavɔ éɖesunɔ tɔn kpo gbɛtɔ́ nùɖitɔ́ lɛ tɔn kpo wɛ ɖò atɛ jí. Nugbǒ ɔ, “dɛ̌n e jɛ wɛ é ɖè ɔ cí hun ɖɔhun, bo nɔ kun kɔn nyì ayǐ.”—Luki 22:44.\nHwenu e Jezu lɛkɔ wá mɛsɛ́dó tɔn lɛ gɔ́n azɔn atɔngɔ ɔ é ɔ, é lɛ́vɔ mɔ ye bɔ ye ɖò amlɔ dɔ́ wɛ. É ɖɔ: “Mi lɛ́ kpó ɖò amlɔ dɔ́ wɛ, bo ɖò gbigbɔjɛ wɛ à? Gan e mɛ è na jó nyɛ Gbɛtɔ́ví ɔ nyì hwɛhutɔ́ lɛ sín alɔ mɛ ɔ ɖíe ko xò è. Mi bo site nú mǐ na yì. Mi kpɔ́n! Mɛ e ɖò sísɔ́ mì jó wɛ ɔ ɖíe ko sɛya è.”—Matie 26:45, 46.\nDotóo Luki tinmɛ lee “dɛ̌n e jɛ wɛ [Jezu] ɖè é cí hun ɖɔhun, bo nɔ kun kɔn nyì ayǐ” gbɔn é ǎ. (Luki 22:44) Luki sixu ko ɖò nùjlɛdonǔwu wɛ, ɖɔ dɛ̌n ɔ cí hun ɖò kunkun wɛ sín akpà mɛ ɖɔhun. Dotóogán William D. Edwards na mɔjɛmɛ ɖé ɖò xójlawema ɖé mɛ. É ɖɔ ɖɔ hun hɛn ɔ, é na kun sín mɛɖé wu, có é kún ka nɔ yá mɔ̌ ó. Enyi mɛɖé ɖò ninɔmɛ syɛnsyɛn ɖé mɛ ɔ, nǔ e ɖò kɔ gbidi n’i wɛ lɛ é sixu wá sukpɔ́ sɔmɔ̌, bɔ kàn kpɛví kpɛví e ɖò lan tɔn mɛ lɛ é na wɛ́n, bɔ kanjɔ na cáká kpo dɛ̌n mɛ ɔ tɔn kpo, bɔ dɛ̌n tɔn na cí hun ɖɔhun.—The Journal of the American Medical Association (JAMA).\nFitɛ Jezu ka kplá mɛsɛ́dó lɛ yì hwenu e ye gosin síngbó ɔ jí gudo é?\nEtɛ wà wɛ mɛsɛ́dó atɔn ka ɖè hwenu e Jezu ɖò ɖɛ xò wɛ é?\nEtɛ dɛ̌n Jezu tɔn e cí hun ɖɔhun é ka ɖexlɛ́ dó lee nǔ cí n’i é wu?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Jezu Xoɖɛ Hwenu E É Ðò Aluwɛ Ðaxó ɖé Mɛ É


Lee È Na Sɛ̀n Mawu Gbɔn É\n1. Mɛ̌ ka ɖó na ɖɔ lee é jɛxa ɖɔ è ni sɛ̀n Mawu gbɔn é nú mǐ?\nSINSƐN lɛ bǐ wɛ nɔ ɖɔ ɖɔ emi nɔ kplɔ́n nugbǒ ɔ mɛ dó Mawu wu. Amɔ̌, enɛ sixu nyɔ́ bló ǎ, ɖó nǔ vovo lɛ wɛ sinsɛn lɛ nɔ kplɔ́n mɛ dó mɛ e Mawu nyí é kpo lee è ɖó na sɛ̀n ɛ gbɔn é kpo wu. Nɛ̌ mǐ ka sixu tuùn lee é jɛxa ɖɔ è ni sɛ̀n Mawu gbɔn é gbɔn? Jehovah ɖokponɔ géé wɛ sixu ɖɔ lee mǐ ɖó na sɛ̀n ɛ gbɔn é nú mǐ.\n2. Nɛ̌ a ka sixu tuùn lee é jɛxa ɖɔ è ni sɛ̀n Mawu gbɔn é gbɔn?\n2 Jehovah na mǐ Biblu ɔ bonu mǐ na dó sixu kplɔ́n lee é jɛxa ɖɔ è ni sɛ̀n ɛ gbɔn é. Enɛ wu ɔ, kplɔ́n Biblu ɔ, enɛ ɔ, Jehovah na d’alɔ we bɔ a na ɖu nùkplɔnmɛ tɔn lɛ sín vivǐ, ɖó é ɖò nukún kpé dó wǔ we wɛ tawun.—Ezayíi 48:17.\n3. Etɛ Mawu ka ba ɖɔ mǐ ni wà?\n3 Mɛɖé lɛ nɔ ɖɔ ɖɔ sinsɛn lɛ bǐ nɔ nyɔ́ Mawu nukúnmɛ, amɔ̌, nǔ e Jezu kplɔ́n mǐ é nɛ ǎ. É ɖɔ: “Mɛ e nɔ ɖò ylɔylɔ mì wɛ ɖɔ: ‘Aklunɔ, Aklunɔ’ lɛ ɔ, ye bǐ ɖò axɔsuɖuto [jixwé] tɔn mɛ na byɔ wɛ ǎ; loɔ, mɛ e nɔ wà jlǒ Tɔ́ ce e ɖò [jixwé] ɔ tɔn lɛ kɛɖɛ wɛ na byɔ mɛ.” Enɛ wu ɔ, é ɖò dandan ɖɔ mǐ ni kplɔ́n nǔ e nyí jlǒ Mawu tɔn é bo bló ɖ’eji. Mǐ ɖó na sɔ́ nǔ enɛ dó d’ayihun na ǎ, ɖó Jezu jlɛ́ mɛ e ma nɔ setónú nú Mawu ǎ lɛ é dó danuwatɔ́ lɛ wu, é ylɔ ye ɖɔ “nǔnyanyawatɔ́ lɛ.”—Matie 7:21-23.\n4. Etɛ Jezu ka ɖɔ dó jlǒ Mawu tɔn wiwa wu?\n4 Jezu gb’akpá nú mǐ ɖɔ enyi mǐ jló bo na wà jlǒ Mawu tɔn ɔ, mǐ na mɔ tagba gègě. É ɖɔ: “Mi gbɔn hɔn kpɛví ɔ nu; ɖó fí e è nɔ gbɔn, bo yì dɔn ɔ, hɔn tɔn d’agba, bɔ ali tɔn gbló, bo vɛ́ gbɔn ǎ; mɛ gègě wɛ nɔ gbɔn finɛ. Loɔ, hɔn e nu è nɔ gbɔn, bo nɔ yì gbɛ̀ mavɔmavɔ mɛ ɔ hwe, bɔ ali e è nɔ gbɔn yì ɔ sobwé, bo vɛ́ gbɔn, bɔ mɛ kpɛɖé jɛn nɔ ba mɔ.” (Matie 7:13, 14) Ali e sobwé é, é wɛ nyí ɖɔ lee é jɛxa ɖɔ è ni sɛ̀n Mawu gbɔn é nɔ kplá mɛ yì gbɛ̀ mavɔmavɔ mɛ. Ali e gbló é, é wɛ nyí ɖɔ lee é ma jɛxa ɖɔ è ni sɛ̀n Mawu gbɔn ǎ é nɔ kplá mɛ yì kú. Amɔ̌, Jehovah jló ɖɔ mɛɖebǔ ni dɔn ǎ. É hun ali nú mɛ bǐ bonu mɛ ɖokpo ɖokpo na kplɔ́n nǔ dó wǔ tɔn.—2 Piyɛ́ɛ 3:9.\n5. Nɛ̌ a ka sixu tuùn mɛ ɖěɖee ɖò Mawu sɛ̀n wɛ lee é jɛxa gbɔn é gbɔn?\n5 Jezu ɖɔ ɖɔ mǐ hɛn ɔ mǐ na tuùn mɛ ɖěɖee ɖò Mawu sɛ̀n wɛ lee é jɛxa gbɔn é. Mǐ sixu tuùn ye gbɔn nǔ e ye ɖi nǔ na lɛ é kpo nǔwiwa yetɔn lɛ kpo gbígbéjé kpɔ́n gblamɛ. Jezu ɖɔ: “Nǔwiwa yetɔn wɛ na zɔ́n bɔ mi na tuùn nǔ e ye nyí ɔ.” É ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Atín ɖagbe ɔ, sínsɛ́n ɖagbe wɛ é nɔ na.” (Matie 7:16, 17) Ðiɖɔ wɛ é ɖè ɖɔ mɛ ɖěɖee nɔ sɛ̀n Mawu lee é jɛxa gbɔn é kún ɖó blɔ̌ ó ǎ. Amɔ̌, Mawu sɛntɔ́ lɛ nɔ tɛnkpɔn bo nɔ wà nǔ e sɔgbe é hwebǐnu. Dìn ɔ, mǐ na ɖɔ xó dó nǔ e na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na tuùn mɛ ɖěɖee ɖò Mawu sɛ̀n wɛ lee é jɛxa gbɔn é jí.\n6, 7. Etɛwu sinsɛn-biblo nugbǒ ɔ ka jinjɔn Biblu jí? Etɛ kpɔ́ndéwú Jezu tɔn ka kplɔ́n mǐ?\n6 Nùkplɔnmɛ mǐtɔn lɛ ɖó na nɔ jinjɔn Biblu jí. Biblu ɖɔ: “Nǔ e è wlan dó Mawuxówema ɔ mɛ ɔ, Mawu wɛ sɔ́ bǐ dó ayi mɛ nú mɛ lɛ; é nyɔ́ nú è na sɔ́ dó kplɔ́n nǔ mɛ, bo na dó ɖè mɛ dó ali jí, bo na dó ɖè nùwanyido lɛ xlɛ́, lobo na dó kplɔ́n lee è na zán gbɛ̀ ɖagbe gbɔn ɔ mɛ, bonu mɛ e nyí Mawu tɔn ɔ na ɖò gbesisɔmɛ titewungbe, bɔ nǔ e é na dó wà nǔ ɖagbe bǐ na ɔ bǐ na ɖò así tɔn.” (2 Timɔtée 3:16, 17) Mɛsɛ́dó Pɔlu wlan sɛ́dó Klisanwun lɛ ɖɔ: “Hwenu e mǐ jla Mawuxó ɔ mi ɔ, mi sè lobo yí dó ayi mɛ; mi ka yí dó yí gbɛtɔ́ xó ǎ; loɔ mi yí dó yí Mawuxó na; Mawuxó ɔ wɛ é ka nyí nugbǒ.” (1 Tɛsalonikinu lɛ 2:13) Xó Mawu Tɔn Biblu ɔ kɛɖɛ jí wɛ sinsɛn-biblo nugbǒ ɔ nɔ jinjɔn. Enyi linlin gbɛtɔ́ tɔn lɛ, aca gbɛtɔ́ tɔn lɛ, alǒ nǔ ɖevo ɖebǔ jí wɛ é nɔ jinjɔn ǎ.\n7 Nǔ e Jezu kplɔ́n mɛ lɛ é bǐ wɛ jinjɔn Xó Mawu Tɔn jí. (Xà Jaan 17:17.) É nɔ ɖè xó sín Mawuxówema ɔ mɛ hwɛhwɛ. (Matie 4:4, 7, 10) Mawu sɛntɔ́ nugbǒ lɛ nɔ xwedó kpɔ́ndéwú Jezu tɔn bo nɔ sɔ́ nǔ e ye nɔ kplɔ́n mɛ lɛ é bǐ jinjɔn Biblu jí.\n8. Etɛ Jezu ka kplɔ́n mǐ dó Jehovah sinsɛn wu?\n8 Mǐ ɖó na nɔ sɛ̀n Jehovah kɛɖɛ. Ðɛhan 83:19 ɖɔ: “Hwiɖokponɔ géé sín nyikɔ wɛ nyí Mawu Mavɔmavɔ [‘Jehovah,’ NWT], hwi wɛ nyí Mawu Ajalɔnlɔn ɖo ayikúngban ɔ bǐ jí.” Jezu jló ɖɔ mɛ lɛ ni tuùn mɛ e Mawu nugbǒ ɔ nyí é ganji, bɔ é kplɔ́n nyikɔ Mawu tɔn mɛ lɛ. (Xà Jaan 17:6, NWT) Jezu ɖɔ: “Aklunɔ Mawu towe wɛ a na ɖèkɔ́ na, lobo sɛ̀n éɖokponɔ géé.” (Matie 4:10) Enɛ wu ɔ, ɖó mǐ nyí Mawu sɛntɔ́ lɛ wutu ɔ, mǐ nɔ xwedó kpɔ́ndéwú Jezu tɔn. Mǐ nɔ sɛ̀n Jehovah kɛɖɛ, mǐ nɔ zán nyikɔ tɔn, bo nɔ kplɔ́n Mawu sín nyikɔ kpo nǔ e é na wà nú mǐ é kpo mɛ ɖevo lɛ.\n9, 10. Nɛ̌ mǐ ka nɔ ɖè wanyiyi xlɛ́ mǐɖée gbɔn?\n9 Mǐ ɖó na nɔ ɖó wanyiyi jɔ wanyiyi nú gbɛtɔ́ lɛ. Jezu kplɔ́n ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni yí wǎn nú yeɖée. (Xà Jaan 13:35.) Fí e nu mǐ nyí é, akɔ mǐtɔn, alǒ mǐ nyí dɔkunnɔ kpo mǐ gbɔ kpo wɛ mǐ na kpɔ́n ǎ. Wǎn e mǐ yí nú mǐɖée é ɖó na kɔn mǐ ɖó kpɔ́ nɔví nɔví ɖɔhun. (Kolosinu lɛ 3:14) Enɛ wu ɔ, mǐ nɔ yì ahwan bo nɔ hu mɛ ǎ. Biblu ɖɔ: “Mɛ e nyí Mawu ví lɛ kpo mɛ e nyí awovi ví lɛ kpo ɔ, nǔ e nɔ zɔ́n bɔ è nɔ tuùn ɖě ɖò ɖě mɛ céɖécéɖé ɔ ɖíe: mɛ e ma nɔ wà nǔ jlɔjlɔ ǎ é ɖebǔ nyí Mawu ví ǎ; mɛ e ma yí wǎn nú nɔví tɔn ǎ é ɖebǔ nyí Mawu ví ǎ.” É lɛ́ ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Mǐ ɖó na yí wǎn nú mǐɖée. Mǐ ɖó na cí Kanyɛ́ɛ ɖɔhun ǎ, ɖó mɛ nyanya ɔ tɔn wɛ éyɛ ko nyí, bo hu nɔví tɔn.”—1 Jaan 3:10-12; 4:20, 21.\n10 Mǐ nɔ zán hwenu mǐtɔn, hlɔnhlɔn mǐtɔn kpo nǔɖokan mǐtɔn lɛ kpo dó d’alɔ mǐɖée bo nɔ lɛ́ zán dó dó wusyɛn lanmɛ nú mǐɖée. (Eblée lɛ 10:24, 25) Mǐ nɔ ‘wà nǔ ɖagbe nú mɛ bǐ.’—Galatinu lɛ 6:10.\n11. Etɛwu mǐ ka ɖi nǔ ɖɔ Jezu wɛ nyí ali e yì Mawu gɔ́n é?\n11 Mǐ ɖó na nɔ setónú nú Jezu ɖó é wɛ nyí ali e yì Mawu gɔ́n é. Biblu ɖɔ: “Éɖokponɔ géé jɛn sixu hwlɛn mɛ gán; ɖó, gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ ɔ, Mawu sɔ́ na mɛ ɖevo gbɛtɔ́ lɛ ɖò fí ɖebǔ bɔ mǐ na mɔ hwlɛngán gbɔn jǐ tɔn ǎ.” (Mɛsɛ́dó 4:12) Ðò Wemata 5gɔ́ wema elɔ tɔn mɛ ɔ, mǐ kplɔ́n ɖɔ Jehovah sɛ́ Jezu dó bɔ é sɔ́ gbɛ̀ tɔn jó dó xɔ gbɛ̀ nú gbɛtɔ́ tónúsétɔ́ lɛ. (Matie 20:28) Jehovah ko sɔ́ Jezu b’ɛ na nyí Axɔsu bo kp’acɛ dó ayikúngban ɔ jí. Enɛ wu wɛ Biblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ mǐ ɖó na setónú nú Jezu, enyi mǐ jló na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɔ nɛ.—Xà Jaan 3:36.\n12. Etɛwu mǐ ma ka nɔ ɖó nu ɖò toxóɖiɖɔ mɛ ǎ?\n12 Mǐ ɖó na nɔ ɖó nu ɖò toxóɖiɖɔ mɛ ǎ. Jezu ɖó nu ɖò toxóɖiɖɔ mɛ ǎ. Hwenu e é ɖò hwɛ nukɔn é ɔ, é ɖɔ nú tokpɔngán Hlɔma Tɔn Pilatu ɖɔ: “Axɔsuɖuɖu ce nyí gbɛmɛ fí tɔn ǎ.” (Xà Jaan 18:36.) Ði Jezu ɖɔhun ɔ, mǐ nɔ nɔ gbeji nú Axɔsuɖuto Mawu Tɔn jixwé tɔn ɔ; enɛ wu ɔ, enyi mǐ na bo tlɛ nɔ nɔ fí ɖebǔ ɔ, mǐ nɔ ɖó nu ɖò toxóɖiɖɔ mɛ ǎ. É ɖò mɔ̌ có, Biblu ɖegbe nú mǐ ɖɔ mǐ ni setónú nú “acɛkpikpa e ɖò tò ɔ nu lɛ” é. (Hlɔmanu lɛ 13:1) Mǐ nɔ setónú nú sɛ́n tò e mɛ mǐ ɖè é tɔn lɛ. Enyi sɛ́n ɖé ka t’afɔ Mawu sɛ́n lɛ jí ɔ, mǐ nɔ wà nǔ mɛsɛ́dó lɛ ɖɔhun, yedɛɛ lɛ ɖɔ: “È ɖó na setónú nú Mawu; é nyɔ́ hú è setónú nú gbɛtɔ́.”—Mɛsɛ́dó 5:29; Maki 12:17.\n13. Etɛ mǐ ka nɔ jla dó Axɔsuɖuto Mawu Tɔn wu?\n13 Mǐ ɖi nǔ ɖɔ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn ɖokponɔ géé wɛ na ɖeɖɛ tagba gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ. Jezu ɖɔ ɖɔ è na jla “axɔsuɖuɖu Mawu tɔn sín wɛnɖagbe” gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ. (Xà Matie 24:14.) Acɛkpikpa gbɛtɔ́ lɛ tɔn ɖebǔ sixu wà nǔ e Axɔsuɖuto Mawu Tɔn na wà nú mǐ é ǎ. (Ðɛhan 146:3) Jezu kplɔ́n mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ xoɖɛ bo byɔ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn bo ɖɔ: “Axɔsuɖuɖu towe ni wá; jlǒ towe ni nyí wiwa ɖò ayikúngban jí fí, lee é nɔ nyí wiwa ɖò [jixwé] ɔ ɖɔhun.” (Matie 6:10) Biblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn na sú kún dó nú acɛkpikpa gbɛtɔ́ tɔn lɛ bɔ “éyɛ na nɔte kaka sɔyi.”—Daniyɛli 2:44.\n14. Mɛ̌ mɛ̌ e ka nɔ sɛ̀n Mawu lee é jɛxa gbɔn é bɔ a lin?\n14 Dìn e a kplɔ́n nǔ taji enɛ lɛ gudo é ɔ, kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Mɛ̌ mɛ̌ e ka nɔ sɔ́ nùkplɔnmɛ yetɔn lɛ jinjɔn Biblu jí? Mɛ̌ mɛ̌ e ka nɔ kplɔ́n nyikɔ Mawu tɔn mɛ ɖevo lɛ? Mɛ̌ mɛ̌ e ka ɖó wanyiyi jɔ wanyiyi nú yeɖée lɛ lobo ɖi nǔ ɖɔ Mawu sɛ́ Jezu dó b’ɛ wá hwlɛn mǐ gán? Mɛ̌ mɛ̌ e ma ka nɔ ɖó nu ɖò toxóɖiɖɔ mɛ ǎ? Mɛ̌ mɛ̌ e ka nɔ jla ɖɔ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn ɖokponɔ géé wɛ na ɖeɖɛ tagba mǐtɔn lɛ?’ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ kɛɖɛ wɛ.—Ezayíi 43:10-12.\n15. Enyi mǐ jló ɖɔ Mawu ni yí gbè nú sinsɛn-biblo mǐtɔn ɔ, etɛ mǐ ka ɖó na wà?\n15 Nùɖiɖi ɖiɖó ɖɔ Mawu tíìn kpowun ko kpé ǎ. Awovi lɛ lɔ tlɛ ɖi nǔ ɖɔ Mawu tíìn, amɔ̌, ye nɔ setónú n’i ǎ. (Jaki 2:19) Enyi mǐ jló ɖɔ Mawu ni yí gbè nú sinsɛn-biblo mǐtɔn ɔ, nǔ kɛɖɛ wɛ mǐ ɖó na ɖi ɖɔ é tíìn ǎ, loɔ, mǐ ɖó na nɔ lɛ́ bló nǔ e é ɖɔ lɛ é ɖ’eji.\n16. Etɛwu mǐ ka ɖó na nyì alɔ nú sinsɛn nùvú?\n16 Nú Mawu na yí gbè nú sinsɛn-biblo mǐtɔn ɔ, mǐ ɖó na nyì alɔ nú sinsɛn nùvú. Gbeyiɖɔ Ezayíi wlan ɖɔ: “Mi hɛn miɖée ɖó mimɛ̌ jí bo tɔ́n sín fí.” (Ezayíi 52:11; 2 Kɔlɛntinu lɛ 6:17) Enɛ wu wɛ mǐ ɖó na nyì alɔ nú nǔ ɖebǔ e cá kàn xá sinsɛn nùvú é.\n17, 18. Etɛ ka nyí “Babilɔnu ɖaxó ɔ”? Aniwu è ka ɖó na yawu tɔ́n sín mɛ?\n17 Etɛ ka nyí sinsɛn nùvú? Sinsɛn ɖebǔ e nɔ kplɔ́n mɛ ɖɔ è ni sɛ̀n Mawu lee Xó tɔn ma yí gbè na gbɔn ǎ é wɛ. Biblu ylɔ kplékplé sinsɛn nùvú lɛ bǐ tɔn ɖɔ “Babilɔnu ɖaxó ɔ.” (Nǔɖexlɛ́mɛ 17:5) Etɛwu? Ðò Sìnvɔgbɛ Nɔwée hwenu tɔn gudo ɔ, nùkplɔnmɛ sinsɛn nùvú tɔn lɛ gègě bɛ́ ɖò toxo Babilɔnu tɔn mɛ. Adingban-núkplɔnmɛ enɛ lɛ gbakpé ayikúngban ɔ bǐ jí. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Babilɔnunu lɛ nɔ sɛ̀n vodun atɔnɖobǔ lɛ. Égbé ɖesu ɔ, sinsɛn gègě nɔ kplɔ́n mɛ ɖɔ Mawu nyí Atɔnɖobǔ, amɔ̌, Biblu kplɔ́n mɛ céɖécéɖé ɖɔ Mawu nugbǒ ɖokpo géé wɛ tíìn, é wɛ nyí Jehovah, lobɔ Jezu nyí Vǐ tɔn. (Jaan 17:3) Babilɔnunu lɛ lɛ́vɔ ɖi nǔ ɖɔ enyi è kú ɔ, nùɖé nɔ tɔ́n sín mɛ lanmɛ bo nɔ yì nɔ gbɛ̀ ɖò fí ɖevo, bɔ nǔ enɛ sixu jiya ɖò zomɛ̀. Adingban sésé wɛ nyí enɛ.—Kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 14gɔ́ ɔ, 17gɔ́ ɔ kpo 18gɔ́ ɔ kpo.\n18 Mawu ko ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ zaanɖé dìn ɔ, è na sú kún dó nú sinsɛn nùvú lɛ bǐ. (Nǔɖexlɛ́mɛ 18:8) A mɔ nukúnnú jɛ nǔ e wu a ɖó na yawu tɔ́n sín sinsɛn nùvú mɛ é mɛ à? Jehovah Mawu jló ɖɔ a ni wà mɔ̌ cobonu ganmɛ ni yì.—Nǔɖexlɛ́mɛ 18:4.\nEnyi a ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ kpo togun tɔn kpo ɔ, a na huzu ɖokpo ɖò kplékplé nɔví lɛ tɔn e gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ é mɛ\n19. Enyi a ɖɔ ɖɔ emi na sɛ̀n Jehovah ɔ, nɛ̌ é ka na kpé nukún dó wǔ towe gbɔn?\n19 Enyi a ɖɔ ɖɔ emi na tɔ́n sín sinsɛn nùvú mɛ bo na sɛ̀n Jehovah ɔ, xɔ́ntɔn alǒ hɛnnumɔ towe ɖé lɛ sixu nɔ ma mɔ nukúnnú jɛ mɛ, bo tlɛ sixu doya nú we. Amɔ̌, Jehovah na jó we dó ǎ. A na huzu ɖokpo ɖò gbɛtɔ́ livi mɔkpan e gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ bo nɔ ɖó wanyiyi nú yeɖée lɛ nugbǒ nugbǒ é mɛ, bo na lɛ́ ɖó nukúnɖiɖo ɖɔ emi na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò gbɛ̀ yɔyɔ̌ Mawu tɔn mɛ. (Maki 10:28-30) Vlafo xɔ́ntɔn alǒ hɛnnumɔ towe e ko klán gbè xá we, ɖó a ɖɔ ɖɔ emi na sɛ̀n Jehovah wutu é ɖé lɛ sixu wá jɛ Biblu kplɔ́n jí ɖò nukɔnmɛ.\n20. Etɛwu é ka ɖò taji ɖɔ è ni sɛ̀n Mawu lee é jɛxa gbɔn é?\n20 Ðò malin-malin mɛ ɔ, Mawu na sú kún dó nú nǔnyanyawiwa bǐ bɔ Axɔsuɖuto tɔn na kp’acɛ dó ayikúngban ɔ jí. (2 Piyɛ́ɛ 3:9, 13) Hwe enɛ nu na nyɔ́ tawun mɛ! Mɛ bǐ na sɛ̀n Jehovah lee é jló ɖɔ mǐ ni bló gbɔn é. Enɛ wu ɔ, é ɖò taji ɖɔ a ni ɖè afɔ e jɛ lɛ é dìn bo sɛ̀n Mawu lee é jɛxa gbɔn é.\nMƐ E NƆ SƐ̀N MAWU LƐ É\nnɔ sɔ́ nǔ e ye nɔ kplɔ́n mɛ lɛ é jinjɔn Biblu jí\nnɔ sɛ̀n Jehovah kɛɖɛ, bo nɔ kplɔ́n nyikɔ tɔn mɛ ɖevo lɛ\nnɔ yí wǎn nú yeɖée\nɖi nǔ ɖɔ Mawu sɛ́ Jezu dó b’ɛ wá hwlɛn mǐ\nnɔ ɖó nu ɖò toxóɖiɖɔ mɛ ǎ\nnɔ jla ɖɔ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn ɖokponɔ géé wɛ sixu ɖeɖɛ tagba gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ\nNUGBǑ 1: LEE È SIXU TUÙN SINSƐN NUGBǑ Ɔ GBƆN É\n“Hɔn e nu è nɔ gbɔn, bo nɔ yì gbɛ̀ mavɔmavɔ mɛ ɔ hwe, bɔ ali e è nɔ gbɔn yì ɔ sobwé, bo vɛ́ gbɔn, bɔ mɛ kpɛɖé jɛn nɔ ba mɔ.”—Matie 7:14\nNɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ Mawu kún nɔ yí gbè nú sinsɛn-biblo alɔkpa lɛ bǐ ó?\nMawu nɔ yí gbè nú sinsɛn lɛ bǐ ǎ. Sinsɛn lɛ bǐ nɔ wà jlǒ tɔn ǎ.\nMatie 7:13, 14\nSinsɛn nugbǒ ɔ nɔ kplá mɛ yì gbɛ̀ mavɔmavɔ mɛ. Sinsɛn nùvú ɔ ka nɔ kplá mɛ bɔ è nɔ dɔn bǐ mlɛ́mlɛ́.\nA sixu tuùn sinsɛn nugbǒ ɔ gbɔn nǔwiwa tɔn lɛ gblamɛ. É ɖò dandan ɖɔ a ni gbɔn sinsɛn lɛ bǐ mɛ ǎ; vɛ̌ ko kplɔ́n nǔ e Biblu ɖɔ é kpowun.\nNUGBǑ 2: LEE É JƐXA ÐƆ È NI SƐ̀N MAWU GBƆN É\n1 Tɛsalonikinu lɛ 2:13; 2 Timɔtée 3:16, 17\nÐi nǔ nú nǔ e Biblu ɖɔ lɛ é kɛɖɛ, bo nɔ lɛ́ kplɔ́n mɛ.\nMatie 4:10; Jaan 17:6, NWT\nSɛ̀n Jehovah, bo zán nyikɔ tɔn.\nMi ɖó wanyiyi jɔ wanyiyi nú miɖée.\nJaan 3:36; Mɛsɛ́dó 4:12\nSetónú nú Jezu. Mawu zán Jezu dó hwlɛn mǐ.\nJaan 18:36; Mɛsɛ́dó 5:29\nMa ɖ’alɔ ɖò toxóɖiɖɔ mɛ ó.\nKplɔ́n mɛ ɖevo lɛ ɖɔ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn ɖokponɔ géé wɛ na ɖeɖɛ tagba mǐtɔn lɛ.\nNUGBǑ 3: A ÐÓ NA WÀ NǓ SƆGBE XÁ NǓ E A ÐI NǓ NA LƐ É\nEnyi a jló ɖɔ Mawu ni yí gbè nú sinsɛn-biblo towe ɔ, etɛ a ka ɖó na wà?\nEnyi a ɖi nǔ nú Mawu kpowun ɔ, é ko kpé ǎ. A ɖó na bló nǔ e é ɖɔ ɖò Biblu mɛ lɛ é.\nEzayíi 52:11; Nǔɖexlɛ́mɛ 17:5\nSinsɛn nùvú, alǒ “Babilɔnu ɖaxó ɔ” nɔ kplɔ́n gbɛtɔ́ lɛ ɖɔ ye ni sɛ̀n Mawu lee é ma yí gbè na gbɔn ǎ é. Nùkplɔnmɛ sinsɛn nùvú lɛ tɔn ɖé lɛ ɖíe: Atɔnɖobǔ, lindɔ̌n jɔmakú, zomɛ̀.\nNǔɖexlɛ́mɛ 18:4, 8\nZaanɖé dìn ɔ, Jehovah na sú kún dó nú sinsɛn nùvú lɛ bǐ. A ɖó na nyì alɔ nú nǔ ɖebǔ e kúnkplá sinsɛn nùvú lɛ é.\nÈ sixu klán gbè xá we, amɔ̌ Jehovah na jó we dó gbeɖé ǎ.\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Lee É Jɛxa Ðɔ È Ni Sɛ̀n Mawu Gbɔn É