Ye Zé Yeɖée Jó kpo Jlǒ Kpo: Ðò Ghana | Nùkplɔnkplɔn\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bassa (Cameroun) Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kabiye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mambwé-Lungu Marathi Maya Mongolie-Gbè Myanmar-Gbè Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nEric kpo Amy kpo\nA KA tuùn nɔví sunnu ɖé alǒ nɔví nyɔnu ɖé bɔ é sɛ̀ tɛn yì tò ɖevo mɛ, fí e è ɖó hudo wɛnjlatɔ́ Axɔsuɖuto ɔ tɔn ɖè hugǎn é à? A ka kàn nǔ lehun lɛ byɔ hwiɖée kpɔ́n à: ‘Etɛ ka sísɛ́ ye bɔ ye yì wà sinsɛnzɔ́ ɖò tò ɖevo mɛ? Nɛ̌ ye ka sɔnǔ nú sinsɛnzɔ́ alɔkpa enɛ gbɔn? Nyì lɔ ka sixu wà nǔ mɔhun à?’ Xósin nùkanbyɔ mɔhun lɛ tɔn mimɔ sín wlɛnwín ɖagbe ɖokpo wɛ nyí ɖɔ è ni jó xó nú nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo enɛ lɛ. Mi bonu mǐ ni wà mɔ̌.\nEtɛ ka sísɛ́ mi bɔ mi jɛ linlin jí ɖɔ emi na yì wà sinsɛnzɔ́ ɖò tò ɖevo mɛ, fí e hudo sukpɔ́ ɖè é? Amy e ɖò xwè 35 mɔ̌ ɖó wɛ dìn é gosin États-Unis. É ɖɔ: “Un ko lin tamɛ dó sinsɛnzɔ́wiwa ɖò tò ɖevo mɛ jí nú xwè gègě, amɔ̌, é cí ɖɔ un kún na kpéwú gbeɖé ó ɖɔhun.” Etɛ ka ɖyɔ linlin tɔn? “Ðò 2004 ɔ, asú kpo asì kpo e ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò Bélize é ɖé ylɔ mì ɖɔ má wá wà gbexosin-alijitɔ́zɔ́ xá emi nú sun ɖokpo. Nǔ e un wà é nɛ, b’ɛ ka víví nú mì tawun! Xwè ɖokpo gudo ɔ, un sɛ̀ tɛn yì Ghana bo nyí gbexosin-alijitɔ́ ɖò dɔ̌n.”\nAaron kpo Stephanie kpo\nXwè ɖé lɛ ɖíe ɔ, Stephanie e ko ɖibla ɖó xwè 30 dìn, bɔ é lɔ gosin États-Unis é gbéjé ninɔmɛ tɔn kpɔ́n ganji bo lin ɖɔ: ‘Lanmɛ ce ɖò ganji bɔ xwédo sín agban ɖé ka ɖò kɔ ce ǎ. Un hɛn ɔ un na wà nǔ nú Jehovah zɛ ee wà wɛ un ɖè dìn é wu sín.’ Mɛɖée gbígbéjé kpɔ́n dó nùjɔnǔ mɛ enɛ sísɛ́ ɛ b’ɛ sɛ̀ tɛn yì Ghana bo gbló ada nú sinsɛnzɔ́ tɔn. Filip kpo Ida kpo nyí asú kpo asì kpo gbexosin-alijitɔ́ e ko ɖó xwè 50 jɛji é ɖé, bo gosin Danemark; é ko nɔ jló ye tɛgbɛ tɛgbɛ ɖɔ ye ni sɛ̀ tɛn yì fí e hudo sukpɔ́ ɖè é. Ye ba wlɛnwín e ye na zán bɔ jlǒ yetɔn na nyí wiwa lɛ é. Filip ɖɔ: “Ee ali tɔn wá hun nú mǐ é ɔ, é cí ɖɔ Jehovah ɖɔ nú mǐ ɖɔ: ‘É yá, mi ɖidó!’ wɛ ɖɔhun.” Ðò 2008 ɔ, ye sɛ̀ tɛn yì Ghana bo wà sinsɛnzɔ́ ɖò finɛ nú nǔ hú xwè atɔn.\nBrook kpo Hans kpo\nHans kpo Brook kpo e nyí asú kpo asì kpo gbexosin-alijitɔ́ ɖé, bo ko ɖó xwè hú 30 é ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò États-Unis. Ðò 2005 ɔ, ye yì d’alɔ mɛ lɛ hwenu e Jɔhɔn Ðaxó Katrina gbà nǔ é. Nukɔnmɛ ɔ, ye na nyikɔ bo na wà xɔgbigbázɔ́ lɛ ɖò togudo, è ka ylɔ ye ǎ. Hans flín ɖɔ: “Enɛ gudo ɔ, mǐ sè ɖò xóɖiɖɔ ɖé mɛ ɖò kpléɖókpɔ́ ɖaxó ɖé jí ɖɔ Axɔsu Davidi yí gbè nú gbɛ̌ e Mawu gbɛ́ ɖɔ é kún na gbá tɛmpli ɔ ó é, lobo nya nǔ ɖevo gbé. Nǔ enɛ d’alɔ mǐ bɔ mǐ mɔ ɖɔ é sɔgbe ɖɔ è ni ɖyɔ yɛhwexɔsuɖuto ɔ sín nǔ e gbé nya wɛ è ɖè lɛ é.” (1 Tan 17:1-4, 11, 12; 22:5-11) Brook ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Jehovah ba ɖɔ mǐ ni xúxú hɔn ɖevo.”\nEe Hans kpo Brook sè nǔ ɖagbeɖagbe ɖěɖee sín vivǐ xɔ́ntɔn yetɔn e ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò tò ɖevo lɛ mɛ lɛ é ɖu é gudo é ɔ, akpàkpà sɔ́ ye bɔ ye tɛ́n gbexosin-alijitɔ́ nyínyí ɖò tò ɖevo mɛ kpɔ́n. Ðò 2012 ɔ, ye yì Ghana bo wà sinsɛnzɔ́ ɖò dɔ̌n nú sun ɛnɛ, lobo d’alɔ agun tokunɔgbe tɔn ɖé. Ye wá lɛkɔ yì États-Unis có, vivǐ e ye ɖu ɖò sinsɛnzɔ́wiwa ɖò Ghana mɛ é zɔ́n bɔ jlǒ e ye ɖó bo na sɔ́ Axɔsuɖuto ɔ sín nǔ lɛ ɖó tɛn nukɔntɔn mɛ ɖò gbɛzán yetɔn mɛ é lɛ́ syɛn d’eji. Sín hwenɛnu ɔ, ye ɖ’alɔ ɖò alaxɔ gbigbá sín azɔ̌ ɖé mɛ ɖò Micronésie.\nYE ÐÈ AFƆ ÐÉ LƐ DÓ KPÉ NǓ E NYA WƐ YE ÐÈ É WU\nNɛ̌ mi ka sɔnǔ bo na dó sixu wà sinsɛnzɔ́ ɖò fí e hudo sukpɔ́ ɖè é gbɔn? “Un ba dò nú nǔ ɖò xota Atɔxwɛ tɔn e ɖɔ xó dó sinsɛnzɔ́wiwa ɖò fí e hudo sukpɔ́ ɖè lɛ é mɛ,” wɛ Stephanie ɖɔ. * “Un lɛ́ ɖɔ xó xá mɛxo agun tɔn lɛ gɔ́ nú nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn kpo asì tɔn kpo dó jlǒ e un ɖó bo na wà sinsɛnzɔ́ ɖò tò ɖevo mɛ é jí. Ðò taji bǐ ɔ, un nɔ ɖɔ nǔ e gbé nya wɛ un ɖè é nú Jehovah ɖò ɖɛ mɛ hwɛhwɛ.” Hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, Stephanie zán gbɛ̀ e bɔkun é ɖé, b’ɛ d’alɔ ɛ bɔ é kplé akwɛ ɖ’ayǐ bá dó kpé nukún dó éɖée wu hwenu e é na ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò tò ɖevo mɛ é.\nHans ɖɔ: “Mǐ xoɖɛ sɛ́dó Jehovah ɖɔ é ni xlɛ́ ali mǐ, ɖó mǐ jló na yì fí e é na sɛ́ mǐ dó é. Mǐ nɔ lɛ́vɔ ɖɔ azǎn e jí mǐ na sɛ̀ tɛn ɔ é ɖò ɖɛ mǐtɔn lɛ mɛ.” Asú kpo asì kpo ɔ wlan wema sɛ́dó alaxɔ ɛnɛ. Ee alaxɔ Ghana tɔn yí gbè nú ye gudo é ɔ, ye sɛ̀ tɛn yì dɔ̌n kpo linlin ɔ kpo ɖɔ emi na xɔ sun wè ɖò finɛ. Hans ɖɔ: “Azɔ̌wiwa xá agun ɔ víví nú mǐ sɔmɔ̌ bɔ mǐ gbɛ̀ kàn dó táan e mǐ jló na xɔ ɖò finɛ é nu.”\nAdria kpo George kpo\nGeorge kpo Adria kpo e nyí asú kpo asì kpo bo ko ɖibla ɖó xwè 40, bo gosin Canada é hɛn d’ayi mɛ ɖɔ Jehovah kún nɔ kɔn nyɔna dó jlǒ ɖagbe lɛ jí kpowun ó, loɔ, gbeta ɖagbe lɛ kɔn wiwa jí wɛ é nɔ kɔn dó. Enɛ wu ɔ, ye ɖè afɔ titewungbe ɖé lɛ bá dó kpé nǔ e nya wɛ ye ɖè é wu. Ye ɖɔ xó xá nɔví nyɔnu e ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò fí e hudo sukpɔ́ ɖè ɖò Ghana é ɖé bo kàn nǔ gègě byɔ ɛ. Ye lɛ́vɔ wlan wema sɛ́dó alaxɔ Canada tɔn kpo alaxɔ Ghana tɔn kpo. Adria ɖɔ: “Mǐ ba wlɛnwín lɛ bo hɛn gbɛzinzan mǐtɔn bɔkun hú lee mǐ ko bló gbɔn é.” Gbeta enɛ lɛ e kɔn ye wá é zɔ́n bɔ ye sɛ̀ tɛn yì Ghana ɖò 2004.\nWUVƐ̌ LƐ JÍ ÐUÐU ÐÈ\nEe mi sɛ̀ tɛn gudo é ɔ, wuvɛ̌ tɛ lɛ mi ka mɔ? Nɛ̌ mi ka ɖu ɖò ye jí gbɔn? Wuvɛ̌ nukɔntɔn e Amy mɔ é wɛ nyí ɖɔ é jɛ mɛ tɔn lɛ sín dò tawun. “Nǔ lɛ bǐ wɛ gbɔn vo nú nǔ e ko má mì lɛ é.” Etɛ ka d’alɔ ɛ? “Kàn e mɛ ce lɛ nɔ tɛ sɛ́dó mì ɖɔ sinsɛnzɔ́ nyitɔn nɔ sù nukún emitɔn mɛ é d’alɔ mì bɔ un hɛn nǔ e wu un sɛ̀ tɛn ɔ é dó ayi mɛ. É wá yá é ɔ, nyì kpo mɛ ce lɛ kpo jɛ xó ɖɔ sɛ́dó mǐɖée jí gbɔn ɛntɛnɛti jí. Ðó mǐ nɔ mɔ mǐɖée wutu ɔ, é sɔ́ cí nú mì ɖɔ mɛ ce lɛ lín dó mì ǎ.” Amy ɖɔ ɖɔ xɔ́ntɔn zunzun xá nɔví nyɔnu xá ɔ mɛ tɔn e ko zin é ɖé d’alɔ emi bɔ emi mɔ nukúnnú jɛ aca vovo lɛ wu. “Xɔ́ntɔn ce huzu mɛ e wu un ɖeji dó bo nɔ yì ba alɔdo tɔn é ɖò hweɖebǔnu e un ma mɔ nukúnnú jɛ nǔ e wu gbɛtɔ́ lɛ wà nǔ ɖò alixo ɖé mɛ é wu ǎ é. É d’alɔ mì bɔ un tuùn nǔ e un ɖó na wà é kpo nǔ e un ɖó na nyì alɔ na é kpo, b’ɛ d’alɔ mì tawun bɔ un nɔ wà sinsɛnzɔ́ ce kpo awǎjijɛ kpo.”\nGeorge kpo Adria kpo ɖɔ ɖɔ hwenu e emi sɛ̀ tɛn yì Ghana tlolo é ɔ, é cí nú emi ɖɔ emi lɛkɔ yì hwexónu wɛ ɖɔhun. Adria ɖɔ: “Basya mɛ wɛ mǐ nɔ nya nǔ ɖè, é sɔ́ nyí ɖò macinu e nɔ nya nǔ é mɛ ǎ. Táan e un nɔ zán dó ɖa nùɖuɖu ɖokpo na ɖ’ayǐ é donu wǒ mɔ̌ wɛ un nɔ zán dìn. Amɔ̌, hwenu klewun ɖé gudo ɔ, nǔ e cí nǔvɛwǔ ɖɔhun lɛ é wá má mǐ bǐ.” Brook ɖɔ: “Mǐ mɛ gbexosin-alijitɔ́ lɛ nɔ mɔ wuvɛ̌ lɛ có, gbɛzinzan mǐtɔn nɔ jɛmɛ nú mǐ. Enyi mǐ xò wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ sín nǔ e mǐ mɔ lɛ é bǐ kplé ɔ, ye nɔ nyí flǐn ɖagbeɖagbe lɛ nú mǐ, b’ɛ nɔ xɔ akwɛ ɖò nukún mǐtɔn mɛ tawun.”\nSINSƐNZƆ́ E ÐÓ LÈ É ÐÉ\nEtɛwu mi ka na byɔ mɛ ɖevo lɛ ɖɔ ye ni wà sinsɛnzɔ́ mɔhun? “Mawuxóɖiɖɔ ɖò xá e mɛ mɛ lɛ nɔ ɖó jlǒ tawun bo na tuùn nugbǒ ɔ, bɔ a na kplɔ́n Biblu xá ye hwebǐnu é nɔ na awǎjijɛ ɖaxó mɛ,” wɛ Stephanie ɖɔ. “Sinsɛnzɔ́wiwa ɖò fí e hudo sukpɔ́ ɖè é wɛ nyí gbeta e kɔn un wá ɖò gbɛzán ce mɛ b’ɛ nyɔ́ hú bǐ é!” Ðò 2014 ɔ, Stephanie kpo Aaron kpo wlí alɔ, bɔ égbé dìn ɔ, ye nɔ wà sinsɛnzɔ́ ɖò alaxɔ Ghana tɔn mɛ.\n“Nǔ ɔ nyɔ́ dín,” wɛ Christine e nyí gbexosin-alijitɔ́ ɖé bo gosin Allemagne, bo ko ɖibla ɖó xwè 35 é ɖɔ. Christine ko wà sinsɛnzɔ́ ɖò Bolivie cobo wá sɛ̀ tɛn yì Ghana. É ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Ðó un lín dó mɛ ce lɛ tawun wutu ɔ, un nɔ xoɖɛ bo byɔ alɔdo Jehovah tɔn hwebǐnu. É wá huzu mɛ titewungbe ɖé nú mì hú ɖ’ayǐ tɔn. Un lɛ́vɔ ɖu vivǐ buténinɔ jiwǔ e ɖò togun Jehovah tɔn mɛ é tɔn. Sinsɛnzɔ́ elɔ hɛn gbɛ̀ ce kpɔ́n te tawun.” É lín dìn ǎ, bɔ Christine kpo Gideon kpo wlí alɔ, bɔ ye mɛ bǐ kpó ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò Ghana.\nChristine kpo Gideon kpo\nFilip kpo Ida kpo ɖɔ nǔ e ye wà dó d’alɔ Biblu kplɔntɔ́ lɛ bɔ ye yì nukɔn é nú mǐ. “Mɛ 15 alǒ hú mɔ̌ wɛ mǐ ɖó ɖ’ayǐ, amɔ̌, mǐ nɔte ɖó 10 jí bo na dó sixu kplɔ́n nǔ nùkplɔntɔ́ mǐtɔn lɛ ganji.” Nùkplɔntɔ́ lɛ ka mɔ lè ɖ’emɛ à? Filip ɖɔ: “Un kplɔ́n nú xá nyaví ɖé b’ɛ nɔ nyí Michael. É hɛn ɔ é na kplɔ́n nǔ gbè bǐ gbè, bo nɔ sɔnǔ ganji sɔmɔ̌ bɔ mǐ fó wema Biblu Kplɔ́n Mɛ ɔ ɖò sun ɖokpo mɛ. Enɛ gudo ɔ, Michael huzu wɛnjlatɔ́ e ma ko bló baptɛm ǎ é. Azɔn nukɔntɔn e é wá kúnnuɖegbe é ɔ, é kanbyɔ mì ɖɔ, ‘A sixu d’alɔ mì nú má kpé nukún dó Biblu kplɔntɔ́ ce lɛ wu à?’ É kpaca mì tawun. Michael tinmɛ ɖɔ emi jɛ Biblu kplɔ́n xá mɛ atɔn jí bo ba ɖɔ è ni d’alɔ emi bonu emi na kpé nukún dó ye wu.” Kpɔ́n bó, è ɖó hudo nùkplɔnmɛtɔ́ tɔn sɔmɔ̌ bɔ Biblu kplɔntɔ́ lɛ tlɛ huzu Biblu kplɔnmɛtɔ́ lɛ!\nIda kpo Filip kpo\nAmy ɖɔ lee é yawu ɖ’ayi hudo ɖaxó ɖé wu gbɔn é: “Mǐ wá Ghana b’ɛ na nɔ zaan é ɔ, mǐ ɖɔ Mawuxó ɖò gletoxo kpɛví ɖé mɛ bo ba tokunɔ lɛ. Tokunɔ tantɔn wɛ mǐ mɔ ɖò gletoxo kwín ɖokpo enɛ mɛ!” Hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, Amy kpo Eric kpo wlí alɔ, bɔ ye bǐ nyí gbexosin-alijitɔ́ titewungbe. Ye ɖò tokunɔgbe sín agun ɖé mɛ bo nɔ d’alɔ tokunɔ wɛnjlatɔ́ kpo jlǒɖotɔ́ kpo 300 jɛji e ɖò tò ɔ mɛ é ɖé lɛ. Sinsɛnzɔ́wiwa ɖò Ghana zɔ́n bɔ George kpo Adria kpo mɔ nǔ e mɛsɛ́dó nyínyí nɔ byɔ ɖò mɛ sí lɛ é yeɖesunɔ. Enɛ wu ɔ, é víví nú ye tawun hwenu è ylɔ ye bɔ ye yì Wemaxɔmɛ Galadi Tɔn sín klasi 126gɔ́ ɔ é! Égbé ɔ, ye nyí mɛsɛ́dó ɖò Mozambique.\nWANYIYI SÍSƐ́ YE\nWusyɛn dó lanmɛ nú mɛ sín nǔ ɖaxó ɖé wɛ é nyí ɖɔ toɖevomɛnu gègě nɔ w’azɔ̌ syɛnsyɛn xá nɔví xá ɔ mɛ tɔn lɛ sunnu kpo nyɔnu kpo ɖò nǔkún-yiyazɔ́ ɔ mɛ. (Jaan 4:35) Enyi è má ɖó zɛ̌nzɛ̌n ɔ, gbɛtɔ́ 120 wɛ nɔ bló baptɛm ɖò Ghana ɖò aklunɔzán gbla ɖokpo ɖokpo mɛ. Ði lee é nyí gbɔn nú mɛ 17 e sɛ̀ tɛn yì Ghana bo nɔ d’alɔ ɖò fí e hudo sukpɔ́ ɖè lɛ é ɖɔhun ɔ, wǎn yí nú Jehovah ko sísɛ́ wɛnɖagbejlatɔ́ afatɔ́n mɔkpan gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ bɔ ye “zé yeɖée jó kpo jlǒ kpo.” Ye nɔ wà sinsɛnzɔ́ ɖò fí e è ɖó hudo wɛnjlatɔ́ Axɔsuɖuto ɔ tɔn gègě ɖè lɛ é. Kpɔ́n lee azɔ̌watɔ́ jlǒɖotɔ́ enɛ lɛ nɔ hɛn xomɛ Jehovah tɔn hun sɔ é!—Ðɛh. 110:3, NWT; Nùx. 27:11.\n^ akpá. 9 Ði kpɔ́ndéwú ɔ, kpɔ́n xota “Be Hiẹ Sọgan Yì Sẹ̀n to Fie Nuhudo Wẹnlatọ Ahọluduta lọ Tọn Sù Hugan te de Ya?” kpo “Be Hiẹ Sọgan Sẹtẹn Yì Makedonia Ya?” kpo.—Atɔxwɛ (Gungbe) Lidosun 15 kpo Woosun 15, 2009 tɔn kpo.\nCobonu a na sɛ̀ tɛn yì tò ɖevo mɛ hǔn, kanbyɔ hwiɖée ɖɔ . . .\nUn ka na kpéwú bo kpé nukún dó nyiɖée wu à? dó xwédo ce wu à?—1 Tɛ. 2:9.\nUn ka na sixu yí togudo-yiyi-wema e jɛxa é ɖé à?\nUn ka lin tamɛ dó lee ayǐ mɛ nɔ cí é kpo aca tò ɔ mɛ tɔn kpo wu à?\nUn ka bló tuto e jɛxa lɛ é bonu lanmɛ ce na nɔ ganji à?\nUn ka ɖò gbesisɔmɛ bo na kplɔ́n gbè tò ɔ tɔn à?\nUn ka na sixu “dó wusyɛn lanmɛ nú [agun ɔ] ɖesu” à?—Kolo. 4:11.


GBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Aukan Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Bikol Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Digor Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kabiye Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Marathi Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mongolie-Gbè Mooré Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Navajo Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngangela Nias Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyaneka Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Rutooro Samoa-Gbè Sango Saramacca-Gbè Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tamoul Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tonga-Gbè Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Venda Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Zandé Zoulou Île Salomon-Gbè\nA KA sixu xà Biblu dó Ebléegbe mɛ à? Vlafonú wɛ é na nyí. Boya a tlɛ mɔ Ebléegbe sín Biblu ɖé kpɔ́n gbeɖé lɔ ǎ. É ɖò mɔ̌ có, Biblu towe e ɖò así towe é sixu lɛ́ sù nukún towe mɛ d’eji, hwenu e a na kplɔ́n nǔ dó akɔwé xwè kanweko 16gɔ́ ɔ tɔn e nɔ nyí Elias Hutter é kpo Biblu Ebléegbe tɔn wè e é ɖetɔ́n lɛ é kpo wu é.\nÈ jì Elias Hutter ɖò 1553 ɖò Görlitz, toxo kpɛví ɖé wɛ bo sɛkpɔ dogbó e Allemagne ɖó xá Pologne kpo République Tchèque kpo ɖò égbé é. Hutter kplɔ́n Zǎnzǎnhweji Azíi tɔn sín gbè lɛ ɖò Kplɔnyiji-Alavɔ ɖé (Lutheran University) ɖò Iéna. Xwè 24 kpowun jɛn é ɖó bɔ è sɔ́ ɛ mɛ̌si kplɔnyiji-alavɔ tɔn, bɔ é na kplɔ́n Ebléegbe mɛ ɖò Leipzig. Ðó é hɛn huzuhuzu lɛ wá ɖò nùkplɔnmɛ linu wutu ɔ, é wá hun wemaxɔmɛ ɖé ɖó Nuremberg bɔ wemaxɔmɛvi lɛ sixu kplɔ́n Ebléegbe, Glɛkigbe, Latɛ́ɛngbe, kpo Allemagne-gbe kpo ɖò xwè ɛnɛ vlamɛ. È sixu wà nǔ mɔhun ɖé ɖò wemaxɔmɛ alǒ kplɔnyiji-alavɔ ɖé ɖò hwenɛnu ǎ.\n“ÐƐKPƐ WEMA ELƆ TƆN”\nBiblu Ebléegbe tɔn e Hutter ɖetɔ́n ɖò 1587 é sín akpà\nÐò 1587 ɔ, Hutter ɖè akpáxwé Biblu tɔn e è nɔ ylɔ ɖò kpaà mɛ ɖɔ Alɛnuwema Xóxó ɔ é tɔ́n dó Ebléegbe mɛ. Xota e ɖò wema enɛ jí é wɛ nyí Derekh ha-Kodesh bɔ è ɖè sín Ezayíi 35:8 mɛ bɔ tinmɛ tɔn nyí ‘Ali Mímɛ́ ɔ.’ Nùwlanwlan lɛ nyɔ́ ɖɛkpɛ sɔmɔ̌ bɔ è ɖɔ d’ewu ɖɔ, “nǔ lɛ bǐ wɛ ɖè ɖɛkpɛ wema elɔ tɔn xlɛ́.” Amɔ̌, nǔ e zɔ́n bɔ Biblu enɛ xɔ akwɛ hugǎn é wɛ nyí ɖɔ é nyí azɔwanú ɖagbe ɖé bɔ wemaxɔmɛvi lɛ sixu zán dó kplɔ́n Ebléegbe.\nBo na dó mɔ nukúnnú jɛ nǔ e wu Biblu Ebléegbe tɔn Hutter tɔn nyɔ́ zán sɔmɔ̌ é mɛ ɔ, mi nú mǐ ni ɖɔ xó dó wuvɛ̌ e nùkplɔntɔ́ ɖé nɔ mɔ hwenu e é ɖò tintɛnkpɔn wɛ bá xà Biblu dó Ebléegbe mɛ é wè jí. Nukɔntɔn ɔ, wekwín lɛ nɔ gbɔn vo bo lɛ́ má dó mɛ ǎ, bɔ wegɔ ɔ, wekwín kpɛví e ɖò bǐbɛ̌mɛ kpo fifonu xókwin lɛ tɔn kpo é nɔ zɔ́n bɔ é nɔ vɛwǔ bonu è na ɖ’ayi xókwin dòdó lɛ wu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ ni lin tamɛ dó xókwin Ebléegbe tɔn נפשׁ (è nɔ xà ɖɔ nèphèsh) bɔ tinmɛ tɔn nyí “mɛ” alǒ “lindɔ̌n” é jí. Ðò Ezekiyɛli 18:4 mɛ ɔ, è gɔ́ wekwín ה (ha) na ɖò bǐbɛ̌mɛ bɔ tinmɛ tɔn nyí “ɔ”, bɔ xókwin hukplé ɔ bló הנפשׁ (hannèphèsh), alǒ “lindɔ̌n ɔ.” Nú mɛ e Ebléegbe xixa ma má dó ǎ é ɖé ɔ, xókwin הנפשׁ (hannèphèsh) sixu cí nǔ e gbɔn vo tawun nú נפשׁ (nèphèsh) é ɖɔhun.\nBo na dó d’alɔ wemaxɔmɛvi tɔn lɛ ɔ, Hutter zán wlɛnwín wemazínzín tɔn bunɔ ɖé, é wɛ nyí wekwín Ebléegbe tɔn tlitli lɛ kpo ee ma tlí ǎ lɛ é kpo zinzan. É nɔ zín xókwin dòdó lɛ ɖokpo ɖokpo bɔ wekwín yetɔn lɛ nɔ tlí. Amɔ̌, é zán wekwín e ma tlí ǎ lɛ é dó wlan bǐbɛ̌mɛ kpo fifonu xókwin lɛ tɔn kpo. Wlɛnwín vlɛkɛsɛ́ɛ enɛ zɔ́n bɔ é bɔwǔ nú wemaxɔmɛvi lɛ bonu ye na ɖ’ayi xókwin dòdó Ebléegbe tɔn lɛ wu, bɔ enɛ d’alɔ ye ɖò gbè ɔ kplɔnkplɔn mɛ. Les Saintes Écritures. Traduction du monde nouveau (avec notes et références) zán wlɛnwín mɔhun ɖò tinmɛ e ɖò dò lɛ é mɛ. * Xókwin dòdó lɛ nɔ tlí, bɔ wekwín ɖěɖee nɔ ɖò bǐbɛ̌mɛ kpo fifonu kpo lɛ é nɔ tlí ǎ. Fɔtóo e ɖò aga lɛ é xlɛ́ wlɛnwín e è zán ɖò Biblu Ebléegbe tɔn Hutter tɔn mɛ ɖò Ezekiyɛli 18:4 mɛ é kpo ee Bible avec notes et références zán ɖò wemafɔ ɖokpo ɔ mɛ é kpo.\n“ALƐNUWEMA YƆYƆ̌” EBLÉEGBE TƆN ÐÉ\nHutter lɛ́ zín wema e è nɔ ylɔ ɖò kpaà mɛ ɖɔ Alɛnuwema Yɔyɔ̌ ɔ é dó gbè 12 mɛ. È ɖè wema enɛ tɔ́n ɖò Nuremberg ɖò 1599 bɔ hwɛhwɛ ɔ, è nɔ ylɔ ɖɔ Polyglotte de Nuremberg. Hutter jló na sɔ́ Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Glɛkigbe Mɛ É sín lilɛdogbeɖevomɛ Ebléegbe tɔn dó Polyglotte de Nuremberg ɔ mɛ. Amɔ̌, é ɖɔ ɖɔ enyi emi na bo tlɛ “jló na zán akwɛ wɔbuwɔbu” dó lilɛdogbeɖevomɛ Ebléegbe tɔn enɛ mɛ ɔ, dobanunǔ emitɔn na nyí vɔ̌tɔ́. * Enɛ wu ɔ, é ɖɔ ɖɔ emi na lilɛ Alɛnuwema Yɔyɔ̌ ɔ sín Glɛkigbe mɛ dó Ebléegbe mɛ emiɖesunɔ. Hutter jó azɔ̌ ɖevo bǐ dó, lobo fó lilɛdogbeɖevomɛ sín azɔ̌ ɔ ɖò xwè ɖokpo kpowun vlamɛ!\nNɛ̌ dò Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Glɛkigbe Mɛ bɔ Hutter ɖetɔ́n dó Ebléegbe mɛ é ka nyɔ́ sɔ́? Ð’ayi nǔ e akɔwé Eblée xwè kanweko 19gɔ́ ɔ tɔn Franz Delitzsch wlan é wu: “Lilɛdogbeɖevomɛ Ebléegbe tɔn e é ɖetɔ́n é xlɛ́ ɖɔ Klisanwun lɛ mɔ nukúnnú jɛ gbè ɔ mɛ ganji, nǔ ka nɔ yawu nyí mɔ̌ ǎ. É lɛ́ jɛxa ɖɔ è ni nɔ nyì nukún kpɔ́n mɛ, ɖó hwɛhwɛ ɔ, é nɔ zán xógbe e sɔgbe lɛ é pɛ́pɛ́pɛ́.”\nÉ WÀ ÐAGBE MAVƆMAVƆ ÐÉ\nHutter jɛ dɔkun ɖó lilɛdogbeɖevomɛzɔ́ tɔn wu ǎ; ɖó wema tɔn lɛ ɖisa ganji ǎ wutu. É ɖò mɔ̌ có, azɔ̌ e é wà é wà ɖagbe taji e ma sixu bú kpɔ́n gbeɖé ǎ é ɖé. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, William Robertson vɔ́ Alɔnuwema Yɔyɔ̌ Ebléegbe tɔn e é ɖetɔ́n é jlaɖó bo vɔ́ zín ɖò 1661, bɔ ɖò 1798 ɔ, Richard Caddick lɔ wà nǔ ɖokpo ɔ. Ðó Hutter zán Glɛkigbe dòdó ɔ dó bló lilɛdogbeɖevomɛ tɔn na wutu ɔ, é lilɛ tɛnmɛ-nyikɔ Kurios (Aklunɔ) kpo Théos (Mawu) kpo dó “Jehovah” (יהוה, JHVH) ɖò fí e è ɖè wemafɔ lɛ sín Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Ebléegbe Mɛ É mɛ lɛ é, alǒ fí e é mɔ ɖɔ Jehovah dó gesí wɛ è ɖè lɛ é é. Nǔ taji ɖé wɛ nǔ enɛ nyí ɖó enyi lilɛdogbeɖevomɛ Alɔnuwema Yɔyɔ̌ ɔ tɔn gègě na bo ma tlɛ zán nyikɔ Mawu tɔn ɖesu ɔ ǎ ɔ, lilɛdogbeɖevomɛ Hutter tɔn bló mɔ̌, bo ɖexlɛ́ ɖɔ è ɖó na vɔ́ nyikɔ Mawu tɔn ɔ sɔ́ ɖó tɛn tɔn lɛ mɛ ɖò Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Glɛkigbe Mɛ É mɛ.\nHweɖebǔnu e a na mɔ nyikɔ Mawu tɔn, Jehovah, ɖò Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Glɛkigbe Mɛ É mɛ alǒ ɖò tinmɛ e ɖò dò ɖò Bible avec notes et références mɛ é ɔ, nɔ flín azɔ̌ e Elias Hutter wà é kpo Biblu tɔn Ebléegbe tɔn nukúnɖeji lɛ kpo.\n^ akpá. 7 Kpɔ́n tinmɛ wegɔ e ɖò dò ɖò Ezekiyɛli 18:4 mɛ é kpo Appendice 3B kpo ɖò Bible avec notes et références mɛ.\n^ akpá. 9 É ɖò wɛn ɖɔ akɔwé ɖevo lɛ ko ɖè lilɛdogbeɖevomɛ Alɛnuwema Yɔyɔ̌ ɔ tɔn tɔ́n dó Ebléegbe mɛ jɛ nukɔn. Mɛ enɛ lɛ ɖokpo wɛ nyí Simon Atoumanos e nyí yɛhwenɔ Byzantin ɖé, ɖò 1360 mɔ̌ é. Mɛ ɖevo nɔ nyí Oswald Schreckenfuchs, akɔwé Allemagne tɔn ɖé wɛ, ɖò 1565 mɔ̌. È ɖè lilɛdogbeɖevomɛ enɛ lɛ tɔn gbeɖé ǎ, bɔ dìn ɔ ye ko bú.\nLilɛdógbeɖevomɛ Biblu Tɔn Lɛ Lilɛdógbeɖevomɛtɔ́ Biblu Tɔn Lɛ Hwenuxó & Biblu\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Elias Hutter kpo Biblu Tɔn Ebléegbe Tɔn Nukúnɖeji lɛ Kpo\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé ATƆXWƐ Etɛ Biblu ka Ðɔ Dó Gbɛ̀ kpo Kú kpo Wu?


2 Tan 30 - 2 Chroniques 30\nEzekiyási sɛ́ mɛ dó Izlayɛ́li to, axɔ́súɖuto Taligbé tɔn ɔ́ bǐ, bó sɛ́ dó Judáa to ɔ́ bǐ. Ezekiyási sɛ́ mɛ dó Izlayɛ́li to ɔ́ kpó Judáa to ɔ́ kpó mɛ ɖɔ mɛ bǐ ní wá Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe, ɖo Jeluzalɛ́mu, bó ná ɖu Dǐndínwáyixwe ɔ́ dó Mawu Mavɔmavɔ, Mawu Izlayɛ́li tɔn ɔ́ tamɛ. Wěma wɛ é wlán sɛ́ dó akɔta Eflayímu tɔn ɔ́ kpó Manasée tɔn ɔ́ kpó ɖɔ yě bǐ ní wá.\nCóbónú axɔ́sú ɔ́ ná sɛ́ mɛ dó ɔ́, é kpó azaglɔ́gán tɔn lɛ́ɛ kpó, kpódó Jeluzalɛ́munu lɛ́ɛ bǐ kpó yi gbesɔ ɖo Jeluzalɛ́mu bo ɖe wě, bónú è nǎ ɖu Dǐndínwáyixwe ɔ́ ɖo sun wegɔ́ ɔ́ mɛ.\nÈ ɖu xwe ɔ́ ɖo sun nukɔn tɔn ɔ́ mɛ hwenu e è nɔ ɖu dó é ǎ, ɖó vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ e kó slá wǔ nú yěɖée lɛ́ɛ sukpɔ́ ǎ. Togun ɔ́ lɔmɔ̌ kplé ɖo Jeluzalɛ́mu ǎ.\nAxɔ́sú ɔ́ kpó togun ɔ́ bǐ kpó yí gbe nú linlin énɛ́ ɔ́,\nbó ɖe gbeta tɔ́n ɖɔ è nǎ jlá gbɔn Izlayɛ́li to ɔ́ bǐ mɛ, sín Bɛ̌-Ceva ɖo Tofɔligbé káká yi Dan ɖo Totaligbé, bónú mɛ bǐ ná wá Jeluzalɛ́mu bó ná ɖu Dǐndínwáyixwe ɔ́ dó Mawu Mavɔmavɔ, Mawu Izlayɛ́li tɔn ɔ́ tamɛ. Đó mɛ gěgé sɔ́ nɔ́ yi ɖu xwe ɔ́ lě e è wlǎn gbɔn ɔ́ ǎ.\nMɛ e axɔ́sú ɔ́ sɛ́ dó lɛ́ɛ yi gbɔn Izlayɛ́li to ɔ́ bǐ mɛ bó gbɔn Judáa to ɔ́ bǐ mɛ kpó wěma e axɔ́sú ɔ́ kpó azaglɔ́gán tɔn lɛ́ɛ kpó wlán lɛ́ɛ kpó. Bɔ yě xwedó gbeta e axɔ́sú ɔ́ ná yě ɔ́, bó ɖɔ: “Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ mi, mi lɛ́ kɔ wá Mawu Mavɔmavɔ, Mawu Ablaxámu tɔn, Izáki tɔn kpó Izlayɛ́li tɔn ɔ́ kpó gɔ́n, bónú é ná lɛ́ kɔ wá mi mɛ e gán ɖo axɔ́sú Silíi tɔn ɔ́ sí lɛ́ɛ gɔ́n.\nMi ma wa nǔ tɔ́ mitɔn lɛ́ɛ kpó nɔví mitɔn lɛ́ɛ kpó ɖɔhun ó. Yědɛɛ lɛ́ɛ ɔ́, yě nɔ gbejí nú Mawu Mavɔmavɔ, Mawu tɔ́gbó yětɔn lɛ́ɛ tɔn ɔ́ ǎ, bɔ é dɔn yě dó lele mɛ lě e mɔ gbɔn wɛ mi ɖe é.\nHǔn mi bo ma tlí tó tɔ́ mitɔn lɛ́ɛ ɖɔhun ó. Mi zin alɔ dó akɔ́n ɖɔ émí ná se tónú nú Mawu Mavɔmavɔ. Mi lɛ́ kɔ wá xwé tɔn e é sɔ́ ɖó vo bɔ è nǎ nɔ́ sɛn ɛ ɖ'é gbe káká sɔ́yi ɔ́ gbe, bó sɛn Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn ɔ́, bónú xomɛ ɖaxó e é sin dó mi ɔ́ ná fá.\nÉnyí mi lɛ́ kɔ wá Mawu Mavɔmavɔ gɔ́n ɔ́, mɛ e kplá nɔví mitɔn lɛ́ɛ kpó vǐ mitɔn lɛ́ɛ kpó yi kannumɔgbénu lɛ́ɛ ná kú nǔbláwǔ nú yě, bó ná jó yě dó bɔ yě ná lɛ́ kɔ wá to élɔ́ mɛ. Đó Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn nyɔ́ xomɛ bó nɔ kú nǔbláwǔ nú mɛ. Ényí mi lɛ́ kɔ wá gɔ̌n tɔn ɔ́, é ná ɖe kɔ sín mi wú ǎ.”\nÉnɛ́ ɔ́, wɛnsagun lɛ́ɛ yi gbɔn toxo e ɖo Eflayímu kpó Manasée kpó lɛ́ɛ mɛ, káká yi Zabulɔ́ɔn. Lo ɔ́, mɛ lɛ́ɛ nɔ́ ko yě, bó nɔ́ ɖɔ slǎmɛ yě wú.\nNǔ ɖo mɔ̌ có Acɛ́ɛ kpó Manasée kpó kpódó Zabulɔ́ɔn kpó sín mɛ ɖé lɛ́ɛ mɔ ɖɔ émí wa nǔ nyi do, bó wá Jeluzalɛ́mu.\nMawu sɔ́ ayi ɖokpó ɔ́ dó xomɛ nú mɛ e ɖo Judáa lɛ́ɛ lɔmɔ̌ bónú gbeta e axɔ́sú ɔ́ kpó azaglɔ́gán tɔn lɛ́ɛ kpó ɖe tɔn ɔ́, yě ná bló ɖ'é jí lě e Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ gbɔn é.\nGbɛtɔ́ wɔ̌buwɔ́bú ɖé kplé ɖo Jeluzalɛ́mu ɖo sun wegɔ́ ɔ́ mɛ, bó ná ɖu wɔ̌xúxú e mɛ è ma dó tɔ́n ǎ é sín xwe ɔ́. Yě mɛ e wá kplé lɛ́ɛ sukpɔ́ ɖésú.\nYě sí te bó gba vɔ̌sákpe e jí è nɔ sá vɔ̌ nú vodún ɖe ɖo Jeluzalɛ́mu lɛ́ɛ kpó éé jí è nɔ dó zǎlínkpɔ́n zo nú vodún ɖe lɛ́ɛ bǐ kpó, bó bɛ́ yě kɔn nyi Sedlɔ́n tɔdo ɔ́ mɛ.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, yě gbo gbe kanlin e è nǎ dó ɖu Dǐndínwáyixwe ɔ́ ná lɛ́ɛ ɖo sun wegɔ́ ɔ́ sín azǎn wǒ-ɛnɛgɔ́ ɔ́ gbe. Énɛ́ ɔ́, winnyá hu vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ kpódó Levíi ví lɛ́ɛ kpó, bɔ yě slá wǔ nú yěɖée, bó sá vɔ̌ e è nɔ dó zo lɛ́ɛ ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe.\nTɛn e mɛ yě nɔ́ nɔ ɖ'ayǐ ɔ́, é mɛ wɛ yě nɔ lě e ɖɛ̌mɛnu Mawu tɔn Mɔyízisɛ́n ɔ́ ɖɔ gbɔn é: Levíi ví lɛ́ɛ nɔ́ zé kanlin e è hu lɛ́ɛ sín hun nú vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ, bɔ yě nɔ́ kɔn dó vɔ̌sákpe ɔ́ jí.\nMɛ gěgé ɖo togun ɔ́ mɛ, bó slá wǔ nú yěɖée ǎ, bɔ Levíi ví lɛ́ɛ gbɔ bó gbo gbe kanlin e è nǎ dǒ ɖu Dǐndínwáyixwe ɔ́ ná lɛ́ɛ nú mɛ e ma mɛ́ ǎ lɛ́ɛ bǐ, bó ná sɔ́ kanlin lɛ́ɛ ɖó vo nú Mawu Mavɔmavɔ.\nĐó mɛ e ɖo togun ɔ́ mɛ bó má slá wǔ ǎ lɛ́ɛ sukpɔ́; ɖo tají ɔ́, mɛ e ɖo akɔta Eflayímu tɔn ɔ́ mɛ lɛ́ɛ, Manasée tɔn ɔ́ mɛ lɛ́ɛ, Isakáa tɔn ɔ́ mɛ lɛ́ɛ kpódó Zabulɔ́ɔn tɔn ɔ́ mɛ lɛ́ɛ kpó gěgé slá wǔ ǎ. Yě ɖu Dǐndínwáyixwe ɔ́; yě ká xwedó nǔ e è wlǎn dó sɛ́n ɔ́ mɛ ɖɔ è ɖǒ ná wa lɛ́ɛ dó ɖu ǎ. Énɛ́ ɔ́ wú wɛ Ezekiyási xo ɖɛ dó ta yětɔn mɛ ɖɔ:\n“Mawu Mavɔmavɔ, Mawu tɔ́gbó mǐtɔn lɛ́ɛ tɔn, yě mɛ e ɖo gǎn dó wɛ kpó ayi yětɔn bǐ kpó, bó ná dó tunwun jlǒ towe lɛ́ɛ bǐ ɔ́, yě ná bó ma slá wǔ bó ɖo mǐmɛ́ jí ǎ hǔn, kɛnklɛ́n bó sɔ́ hwɛ yětɔn lɛ́ɛ kɛ yě ɖo xomɛnyínyɔ́ towe mɛ.”\nÉnɛ́ ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ ɖótó Ezekiyási bó sɔ́ dɔn tó nú togun ɔ́ ǎ.\nMɛ e kplé ɖo Jeluzalɛ́mu lɛ́ɛ bǐ ɖu wɔ̌xúxú e mɛ è ma dó tɔ́n ǎ é sín xwe ɔ́ kpó awǎjijɛ ɖaxó ɖé kpó, xɔ azǎn tɛ́nwe. Ayǐhɔ́ngbe ayǐhɔ́ngbe ɔ́, Levíi ví lɛ́ɛ kpó vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ kpó nɔ́ ɖo susu kpa nú Mawu Mavɔmavɔ wɛ, kpó nǔxonú e ɖi gbe ganjí, bɔ è nɔ zán dó kpa susu nú Mawu Mavɔmavɔ lɛ́ɛ kpó.\nLevíi ví e ɖo gbesisɔ mɛ, bó ɖo azɔ̌ wa nú Mawu Mavɔmavɔ wɛ kpó ayi yětɔn bǐ kpó lɛ́ɛ ɔ́, xó e Ezekiyási ɖɔ lɛ́ɛ xo ayi yětɔn zlɛ́. Yě ɖu kanlin e yě hu lɛ́ɛ xɔ azǎn tɛ́nwe, bó nɔ ɖo kɔnɖókpɔ́ vɔ́ lɛ́ɛ sá wɛ, bó nɔ́ ɖo susu kpa nú Mawu Mavɔmavɔ, Mawu tɔ́gbó yětɔn lɛ́ɛ tɔn wɛ.\nKplékplé mɛ ɔ́ bǐ ɖó gbe kpɔ́, bó ɖɔ émí ná lɛ́ ɖu xwe ɔ́ nú azǎn tɛ́nwe. Bɔ yě lɛ̌ sɔ́ azǎn tɛ́nwe ɖěvo ɖó te dó ɖu xwe ɔ́ kpó awǎjijɛ kpó.\nĐó Ezekiyási Judáa xɔ́sú ɔ́ ná nyibúsú afatɔ́n (1.000), bó ná gbɔ̌ děgba ɖě afɔwó-afatɔ́n (7.000) kplékplé mɛ ɔ́. Azaglɔ́gán lɛ́ɛ ná nyibúsú afatɔ́n (1000), bó ná gbɔ̌ děgba we afɔwó (10.000). Vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ e slá wǔ lɛ́ɛ sukpɔ́ ɖésú.\nÉnɛ́ ɔ́, mɛ e wá kplé ɖo Judáa lɛ́ɛ bǐ ɖo awǎjijɛ mɛ: vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ, Levíi ví lɛ́ɛ, Judáanu lɛ́ɛ, mɛ e tɔ́n xwe ɔ́ gbé sín axɔ́súɖuto Taligbé tɔn lɛ́ɛ, Izlayɛ́linu e wá cí Judáa lɛ́ɛ.\nYě j'awǎ ɖésú ɖo Jeluzalɛ́mu. Sín axɔ́sú Izlayɛ́li tɔn Salomɔ́ɔ Davídi ví ɔ́ hwenu ɔ́, mɛɖé sɔ́ j'awǎ mɔ̌hunkɔtɔn kpɔ́n gbeɖé ɖo Jeluzalɛ́mu ǎ.\nÉe yě ɖu xwe ɔ́ fó ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ Levíi ví lɛ́ɛ sí te bó xo ɖɛ dó togun ɔ́ jí. Mawu ɖótó yě, bɔ ɖɛ yětɔn hun káká yi sɛ́xwé, nɔtɛn mímɛ́ Mawu tɔn ɔ́.


Sɔ́ Jehovah Mawu Dó Ðó Zɛ̌nmɛtɔ́ Towe | Nùkplɔnkplɔn\n“Mawu Mavɔmavɔ, . . . ko wɛ mǐ nyí, hwi wɛ ka nyí zɛ̌nmɛtɔ́ ɔ; mǐ bǐ wɛ nyí alɔ towe nǔwiwa.”—EZA. 64:7.\nHAN LƐ: 89, 26\nNɛ̌ Jehovah ka nɔ cyan mɛ e wu é na w’azɔ̌ ɖè lɛ é gbɔn?\nAniwu Jehovah ka nɔ w’azɔ̌ ɖò mɛ tɔn lɛ wu?\nNɛ̌ Mawu ka nɔ w’azɔ̌ ɖò mɛ e hwíhwɛ́ yeɖée dó glɔ tɔn lɛ é wu gbɔn?\n1. Aniwu Jehovah ka nyí Zɛ̌nmɛtɔ́ ɖaxó bǐ ɔ?\nÐÒ Abɔxwísun 2010 tɔn mɛ ɔ, è sun axi nú kozɛ́n Chine tɔn xwè kanweko 18gɔ́ ɔ tɔn ɖé yí liva 40 jɛji ɖò Londres ɖò Angleterre. É ɖò wɛn ɖɔ zɛ̌nmɛtɔ́ ɖé sixu sɔ́ ko e sukpɔ́ bo ma ka v’axi ǎ é dó wà alɔlyɛnzɔ́ ɖɛkpɛɖɛkpɛ e v’axi tawun é ɖé na. É ɖò mɔ̌ có, è sixu sɔ́ zɛ̌nmɛtɔ́ ɖě jlɛ́ dó Jehovah wu ǎ. Ðò azǎn nùɖíɖó tɔn ayizɛngɔ ɔ sín vivɔnu ɔ, Mawu “kán kɔ́ [alǒ ko]” dó mɛ̀ gbɛtɔ́ maɖóblɔ̌ ɖé, lobo na ɛ nǔwukpikpé bɔ é na ɖó jijɔ Mɛ e bló è ɔ tɔn lɛ. (Bǐb. 2:7) Enɛ wu wɛ è ylɔ gbɛtɔ́ maɖóblɔ̌ enɛ, Adamu, e è sɔ́ kɔ́ ayikúngban tɔn dó bló na é ɖɔ “Mawu ví.”—Luk. 3:38.\n2, 3. Nɛ̌ mǐ ka sixu wà nǔ Izlayɛli-ví e lɛkɔ sín hwɛ yetɔn lɛ gudo é ɖɔhun gbɔn?\n2 Adamu ka hɛn vǐ tɛnmɛ e é ɖè é bú hwenu e é fɔ́n gǔ dó Mɛ e bló è ɔ jí é. É ɖò mɔ̌ có, sín xwè mɔkpan ɖíe ɔ, kúnkan Adamu tɔn “tobutobu” ɖé lɛ jló bo jɛhun dó Nǔbǐwukpétɔ́ e Mawu nyí é jí. (Ebl. 12:1) Ye sɔ́ yeɖée hwe bo lɛ́ hwíhwɛ́ yeɖée dó Gbɛɖotɔ́ yetɔn glɔ, bo dó ɖexlɛ́ ɖɔ emi jló ɖɔ éyɛ ni nyí Tɔ́ emitɔn kpo Zɛ̌nmɛtɔ́ emitɔn kpo, é ni ma nyí Satáan ó. (Jaan 8:44) Gbejininɔ yetɔn nú Mawu flín xógbe Ezayíi tɔn e kúnkplá Izlayɛli-ví e lɛkɔ sín hwɛ yetɔn lɛ gudo lɛ é mǐ: “Mawu Mavɔmavɔ, hwi wɛ nyí tɔ́ mǐtɔn. Mǐdɛɛ lɛ ɔ, ko wɛ mǐ nyí, hwi wɛ ka nyí zɛ̌nmɛtɔ́ ɔ; mǐ bǐ wɛ nyí alɔ towe nǔwiwa.”—Eza. 64:7.\n3 Égbé ɔ, mɛ e nɔ sɛ̀n Jehovah ɖò gbigbɔ kpo nugbǒ kpo mɛ lɛ é bǐ nɔ dó gǎn bá ɖó linlin mɛɖesɔhwe kpo mɛɖée hwíhwɛ́ hwíhwɛ́ kpo tɔn ɖokpo ɔ. Ye nɔ mɔ ɖɔ yɛ̌yi wɛ è wlí nú emi, bɔ emi na nɔ ylɔ Jehovah ɖɔ Tɔ́ lobo sɔ́ ɛ dó ɖó Zɛ̌nmɛtɔ́ emitɔn bo hwíhwɛ́ emiɖée dó glɔ tɔn. A ka nɔ mɔ ɖɔ emi nyí ko e bɔ é ɖé ɖò Mawu sín alɔ mɛ, bo ɖò gbesisɔmɛ bonu é na sɔ́ we dó bló zɛ̌n e nyɔ́ nukún tɔn mɛ é ɖé na à? Mɔ̌ ɖokpo ɔ, a ka nɔ kpɔ́n nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu towe lɛ kpo ɖokpo ɖokpo dó mɔ mɛ e wu Mawu ɖò azɔ̌ wà ɖè wɛ lɛ é à? Bo na dó d’alɔ mǐ ɖò ali enɛ nu ɔ, mi nú mǐ ni ba dò nú lee Jehovah nyí Zɛ̌nmɛtɔ́ mǐtɔn gbɔn é sín akpáxwé atɔn: Lee é nɔ cyan mɛ e wu é nɔ w’azɔ̌ ɖè lɛ é gbɔn é, nǔ e wu é nɔ w’azɔ̌ ɖò ye wu é, kpo lee é nɔ wà mɔ̌ gbɔn é kpo.\nJEHOVAH NƆ CYAN MƐ E WU É NƆ W’AZƆ̌ ÐÈ LƐ É\n4. Nɛ̌ Jehovah ka nɔ cyan mɛ e é nɔ dɔn wá éɖesunɔ gɔ́n lɛ é gbɔn? Nǎ kpɔ́ndéwú ɖé lɛ.\n4 Enyi Jehovah kpɔ́n gbɛtɔ́ lɛ ɔ, é nɔ sɔ́ ayi ɖó lee ye cí ɖò wěxo é jí ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, ayi mɛ wɛ é nɔ kpɔ́n, é wɛ nyí ɖɔ nǔ e è nyí ɖò xomɛ é. (Xà 1 Samuwɛli 16:7b.) Mawu ɖè nǔ enɛ xlɛ́ céɖécéɖé hwenu e é ɖó agun Klisanwun tɔn ayǐ é. Mɛ e cí mɛmaɖoaliɖenu ɖɔhun ɖò gbɛtɔ́ nukúnmɛ lɛ é gègě wɛ é dɔn wá é kpo Vǐ tɔn kpo gɔ́n. (Jaan 6:44) Mɛ mɔhun lɛ ɖokpo wɛ nyí Falizyɛn e è nɔ ylɔ ɖɔ Solu é, éyɛ “nyla nu dó wutu [Mawu] tɔn, bo ko doya n’i, bo ɖɔ alǎnnú n’i kpɔ́n.” (1 Tim. 1:13) É ɖò mɔ̌ có, “Mɛ e nɔ gbéjé ayi lɛ kpɔ́n” é kpɔ́n Solu dó mɔ ko e ma sɔ́ nyɔ́ zán ǎ é ɖé na ǎ. (Nùx. 17:3, NWT) É nyɔ́ wà ɔ, Mawu mɔ ɖɔ è sixu w’azɔ̌ ɖò wǔ tɔn b’ɛ na huzu alyannu ɖagbeɖagbe ɖé, nugbǒ ɔ, ‘alyannu e è sɔ́’ nú é na ɖekúnnu nú “mɛ e ma nyí Jwifu ǎ lɛ, bo na jla axɔsu yetɔn lɛ, kpodo Izlayɛli togun ɔ kpo” é. (Mɛ. 9:15) Mɛ e ko nyí ahannumunɔ, nùblibliwatɔ́, kpo ajotɔ́ kpo ɖ’ayǐ lɛ é ɖò mɛ ɖevo e Mawu nɔ kpɔ́n dó mɔ zɛ̌n e è sixu “zán nú nùjɔnǔ” lɛ é mɛ. (Hlɔ. 9:21; 1 Kɔ. 6:9-11) Ye ɖó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e sɔgbe é dó Xó Mawu Tɔn wu bo ɖè nùɖiɖi xlɛ́, bɔ mɔ̌ mɛ ɔ, ye yí gbè bɔ Jehovah w’azɔ̌ ɖò ye wu.\n5, 6. Nɛ̌ ganjɛwu e mǐ ɖó ɖɔ Jehovah nyí Zɛ̌nmɛtɔ́ mǐtɔn é ka ɖó na ɖyɔ linlin e mǐ nɔ ɖó dó (a) mɛ e ɖò xá mǐtɔn mɛ lɛ é wu é gbɔn? (b) nɔví mǐtɔn sunnu kpo nyɔnu kpo lɛ wu é gbɔn?\n5 Alɔ tɛ nǔ enɛ e wá yì é ka sixu dó mǐ? Nùɖiɖi e mǐ ɖó ɖɔ Jehovah ɖó nǔwukpikpé bo na tuùn nǔ e ɖò ayi mɛ lɛ é, bo dɔn mɛ e é cyan lɛ é wá éɖesunɔ gɔ́n é ɖó na gbò kpò nyì ali jí nú mǐ, bɔ mǐ na nɔ ɖɔhwɛ dó mɛ e ɖò xá mǐtɔn kpo agun mǐtɔn kpo mɛ lɛ é ǎ. Lin tamɛ dó nya e nɔ nyí Michael é sín kpɔ́ndéwú jí. É flín ɖɔ: “Enyi Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ wá gɔ̌n ce ɔ, un nɔ dó gudo ye bo nɔ keya nú ye ǎ, cí nǔ ɖɔ mɛɖé kún ɖò finɛ ó ɖɔhun. Un nɔ nyla gbè nú ye tawun! Gudo mɛ ɖò ninɔmɛ ɖevo mɛ ɔ, un xò gò xwédo ɖé bɔ nǔ yetɔn jɛji nú mì tawun, ɖó walɔ ɖagbe yetɔn wu. Un wá ɖ’ayi wu gbè ɖokpo ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ wɛ nú ye; nǔ enɛ gbà hǔn dó nú mì! Nùwalɔ yetɔn sísɛ́ mì bɔ un gbéjé nǔ e wu un ɖó linlin masɔgbe mɔhun dó ye wu é kpɔ́n. Un wá ɖ’ayi wu ɖɔ nǔ e un ma tuùn ǎ lɛ é kpo yeɖɔyeɖɔ lɛ kpo wɛ zɔ́n bɔ un dó ɖó zinzan mɔhun, adingban kɛɖɛ wɛ nyí nǔ lɛ.” Bo na dó tuùn nǔ e nyí nugbǒ lɛ é ɔ, Michael yí gbè nú Biblu kplɔnkplɔn ɖé. Gudo mɛ ɔ, é wá nugbǒ ɔ mɛ bo bɛ́ sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn.\n6 Gbeyiyi ɖɔ Jehovah nyí Zɛ̌nmɛtɔ́ mǐtɔn sixu ɖyɔ linlin e mǐ nɔ ɖó dó nùɖitɔ́ hàtɔ́ mǐtɔn lɛ lɔmɔ̌ wu é. A ka nɔ ɖó linlin e Mawu nɔ ɖó dó nɔví sunnu towe lɛ kpo nɔví nyɔnu towe lɛ kpo wu é, ɖɔ è kún ko w’azɔ̌ ɖò ye wu fó ó à? É sixu mɔ nǔ e mɛɖé nyí ɖò xomɛ é kpo nǔ e mɛ ɔ sixu wá huzu ɖò alɔ tɔn hlɔnhlɔnnɔ lɛ mɛ é kpo. Enɛ wu ɔ, Jehovah nɔ ɖó linlin e sɔgbe é dó gbɛtɔ́ lɛ wu, lobo nɔ sɔ́ ayi ɖó gǎnmaɖó yetɔn táan klewun ɖé tɔn lɛ jí ǎ. (Ðɛh. 130:3) Mǐ sixu wà nǔ éɖɔhun gbɔn linlin e sɔgbe é ɖiɖó dó mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ wu gblamɛ. Nugbǒ ɔ, mǐ hɛn ɔ mǐ na w’azɔ̌ xá Zɛ̌nmɛtɔ́ mǐtɔn, gbɔn alɔdido nɔví mǐtɔn sunnu kpo nyɔnu kpo lɛ hwenu e ye ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na yì nukɔn ɖò gbigbɔ lixo é gblamɛ. (1 Tɛ. 5:14, 15) Mɛxo agun tɔn lɛ e nyí “nùnina” bɔ è na gbɛtɔ́ lɛ é ɖó na nyí kpɔ́ndéwú ɖò ali enɛ nu.—Efɛ. 4:8, 11-13.\nETƐWU JEHOVAH KA NƆ W’AZƆ̌ ÐÒ MǏ WU?\n7. Etɛwu a ka yí wǎn nú kplɔ́n e Jehovah nɔ na mɛ é?\n7 A sixu ko sè bɔ mɛɖé ɖɔ nǔ lehun kpɔ́n: ‘Un ko wá ɖó vǐ cobo mɔ nukúnnú jɛ kplɔ́n e mɛjitɔ́ ce lɛ na mì é wu bǐ mlɛ́mlɛ́.’ Hwenu e mǐ wá mɔ nǔ gègě kpɔ́n ɖò gbɛmɛ é ɔ, mǐ sixu ɖó mɔjɛmɛ yɔyɔ̌ ɖevo dó kplɔ́n e è nɔ na mǐ lɛ é wu, lobo jɛ linlin e Jehovah nɔ ɖó dó ye wu é ɖó jí, é wɛ nyí ɖɔ wanyiyi wutu wɛ è nɔ na kplɔ́n enɛ lɛ mǐ. (Xà Eblée lɛ 12:5, 6, 11.) Nugbǒ ɔ, wǎn e Jehovah yí nú vǐ tɔn lɛ é zɔ́n bɔ é nɔ kú hǔn bo w’azɔ̌ ɖò ye wu. É jló ɖɔ mǐ ni nyɔ̌nùí bo ɖó awǎjijɛ, lobo yí wǎn nú emi lɔmɔ̌. (Nùx. 23:15) Wuvɛ̌ e mɔ wɛ mǐ ɖè lɛ é nɔ hun xomɛ n’i ɖebǔ ǎ; mɔ̌ ɖokpo ɔ, gǔ e mǐ ɖu sín Adamu gɔ́n é wɛ nyí ɖɔ mǐ na kú “vǐ e Mawu sìn xomɛ dó ɔ” ɖɔhun, Jehovah ka jló mɔ̌ ǎ.—Efɛ. 2:2, 3.\n8, 9. Nɛ̌ Jehovah ka ɖò mǐ kplɔ́n wɛ gbɔn ɖò égbé? Nɛ̌ mɛkplɔnkplɔn enɛ ka na ɖò nukɔn yì wɛ ɖò sɔgudo gbɔn?\n8 Ðó mǐ cí “vǐ e Mawu sìn xomɛ dó ɔ” ɖɔhun wutu ɔ, mǐ ko ɖó jijɔ e Mawu gbɛ́ wǎn na lɛ é gègě kpɔ́n, vlafo jijɔ kanlin lɛ tɔn ɖé lɛ! É ɖò mɔ̌ có, Jehovah w’azɔ̌ ɖò mǐ wu bɔ mǐ huzu, bo wá cí lɛngbɔví lɛ ɖɔhun. (Eza. 11:6-8; Kolo. 3:9, 10) Enɛ wu ɔ, mǐ nɔ kpɔ́n ninɔmɛ e mɛ Jehovah ɖò azɔ̌ wà ɖò mǐ wu ɖè wɛ dìn é dó mɔ palaɖisi gbigbɔ tɔn ɖé. Gbɛ̀ e lɛlɛ̌ dó mǐ é baɖa có, mǐ nɔ mɔ mǐɖée ɖò bibɛtɛn kpo ayijayǐ kpo mɛ. Hú mɔ̌ ɔ, ɖò ninɔmɛ enɛ mɛ ɔ, mǐ mɛ e sù ɖò xwédo e mɛ wanyiyi ma ɖè ǎ, bɔ nǔ lɛ ma yì ɖó nǔ gan jí ǎ mɛ lɛ é wá mɔ wanyiyi jɔ wanyiyi. (Jaan 13:35) Bɔ mǐ ko kplɔ́n bo na yí wǎn nú mɛ ɖevo lɛ. Ðò taji hú bǐ ɔ, mǐ wá tuùn Jehovah, bɔ dìn ɔ, é yí wǎn nú mǐ tɔ́ ɖé ɖɔhun.—Ja. 4:8.\n9 Ðò gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ mɛ ɔ, mǐ na ɖu vivǐ palaɖisi gbigbɔ tɔn sín nyɔna lɛ tɔn bǐ mlɛ́mlɛ́. Enɛ gudo ɔ, palaɖisi gbigbɔ tɔn mǐtɔn na ɖó hoxo tɔn maɖóblɔ̌ ɔ, é wɛ nyí palaɖisi jɔ palaɖisi ɔ ɖò Axɔsuɖuto Mawu Tɔn sín acɛkpikpa glɔ. Ðò táan nùvɔjlaɖó gbɔn ayikúngban ɔ bǐ jí tɔn enɛ mɛ ɔ, Jehovah na kpó ɖò azɔ̌ wà ɖò gbɛtɔ́ lɛ wu wɛ, bo na kplɔ́n ye ɖó bǎ e mǐ ma sixu lin ǎ é mɛ. (Eza. 11:9) Hú mɔ̌ ɔ, Mawu na ɖè blɔ̌ sín linlin mǐtɔn kpo agbaza mǐtɔn kpo wu bǐ, bonu mǐ na dó sixu yí nùkplɔnmɛ tɔn lɛ bo wà jlǒ tɔn kpíkpé tɔn. Mi nú mǐ ni kudeji bo kpó ɖò mǐɖée hwíhwɛ́ dó Jehovah glɔ wɛ, lobo xlɛ́ ɛ ɖɔ wanyiyi e é ɖó nú mǐ é wɛ zɔ́n b’ɛ ɖò azɔ̌ wà ɖò mǐ wu wɛ.—Nùx. 3:11, 12.\nLEE JEHOVAH NƆ W’AZƆ̌ ÐÒ MǏ WU GBƆN É\n10. Nɛ̌ Jezu ka ɖè Zɛ̌nmɛtɔ́ Ðaxó ɔ sín suúluɖiɖo kpo azɔ̌ tuùntuùn kpo xlɛ́ gbɔn?\n10 Ði zɛ̌nmɛtɔ́ alɔsekpɛ́nnanɔ ɖé ɖɔhun ɔ, Jehovah tuùn “ko” alɔkpa e ɖò asá tɔn mɛ é, lobo nɔ w’azɔ̌ ɖ’ewu lee é jɛ gbɔn é. (Xà Ðɛhan 103:10-14.) Nugbǒ ɔ, é nɔ kpɔ́n gǎnmaɖó mǐtɔn lɛ, dogbó mǐtɔn lɛ, kpo bǎ e mɛ mǐ sù ɖó ɖò gbigbɔ lixo é kpo dó wà nǔ xá mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo. Vǐ tɔn ɖè lee é nɔ wà nǔ xá mɛsɛntɔ́ tɔn hwɛhutɔ́ lɛ gbɔn é xlɛ́. Lin tamɛ dó lee Jezu ɖeɖɛ mɛsɛ́dó tɔn lɛ sín nùwanyido lɛ gbɔn é jí, ɖò taji ɔ, hwenu e ye nɔ dɔn nǔ dó mɛ e na nyí nǔɖaxo ɖò ye mɛ é jí é. Enyi a ɖò nǔ e mɛsɛ́dó lɛ dɔn kpo adǎn kpo é tɛnmɛ ɔ, a ka na kpɔ́n ye dó mɔ mɛɖesɔhwetɔ́ e na yí gbè nú alixlɛ́mɛ lɛ é à? Jezu ɔ, éyɛ ɖó linlin masɔgbe dó ye wu ǎ. É tuùn ɖɔ xomɛnyínyɔ́ kpo suúlu kpo sísɔ́ dó ɖè wě xá mɛsɛ́dó emitɔn gbejinɔtɔ́ lɛ, kpodo kpɔ́ndéwú mɛɖesɔhwe tɔn emitɔn kpo mimɔ sixu w’azɔ̌ ɖò ye wu. (Mak. 9:33-37; 10:37, 41-45; Luk. 22:24-27) Ee è fɔ́n Jezu sín kú, bo wá kɔn gbigbɔ mímɛ́ dó ahwanvu lɛ jí gudo é ɔ, mɛsɛ́dó lɛ sɔ́ sɔ́ ayi ɖó tɛn ɖaxó mɛ ninɔ alǒ nǔɖaxo nyínyí jí ǎ, loɔ, azɔ̌ e é zɔ́n ye é jí wɛ ye sɔ́ ayi ɖó.—Mɛ. 5:42.\n11. Ali tɛ lɛ nu Davidi ka cí ko e bɔ é ɖɔhun ɖè? Nɛ̌ mǐ ka sixu wà nǔ éɖɔhun gbɔn?\n11 Égbé ɔ, nǔ nukɔntɔn e Jehovah nɔ zán dó w’azɔ̌ ɖò mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ wu é wɛ nyí Xó tɔn, gbigbɔ mímɛ́ tɔn, kpo agun Klisanwun tɔn kpo. Xó Mawu Tɔn sixu w’azɔ̌ ɖò mǐ wu hwenu e mǐ kudeji bo nɔ xà, lin tamɛ d’eji, bo byɔ Jehovah ɖɔ ni d’alɔ mǐ bonu mǐ na zán é. Davidi wlan ɖɔ: “Nú un mlɔ́ adɔ̌zan ce jí ɔ, un nɔ ɖò flínflín we wɛ; un nɔ ɖò tamɛ lin dó wǔ towe wɛ ɖò zǎn ɔ mɛ.” (Ðɛh. 63:7) É lɛ́ wlan ɖɔ: “Un dokú nú Mawu Mavɔmavɔ, é wɛ nɔ kplɔ́n nǔ mì. Zǎnmɛ ɖesu ɔ, ayi ce nɔ ɖɔ xó nú mì dó nùkplɔnmɛ tɔn lɛ wu.” (Ðɛh. 16:7) Nugbǒ ɔ, Davidi yí gbè bɔ wěɖexámɛ Mawu tɔn nɔ byɔ akpáxwé e gɔ́ngɔ́n ɖò xò tɔn mɛ lɛ é, bo nɔ w’azɔ̌ ɖò ayi tɔn kpo lee nǔ nɔ cí n’i lɛ é kpo wu, enyi wěɖexámɛ ɔ na bo tlɛ syɛn ɔ nɛ. (2 Sam. 12:1-13) Kpɔ́ndéwú mɛɖesɔhwe tɔn kpo mɛɖée hwíhwɛ́ hwíhwɛ́ tɔn kpo ɖagbe ɖé wɛ nyí enɛ bɔ Davidi zé ɖ’ayǐ nú mǐ à cé? Hwi lɔmɔ̌ ka nɔ lin tamɛ dó Xó Mawu Tɔn jí, bo nɔ yí gbè b’ɛ nɔ jinjɔn ayi towe mɛ à? A ɖó na lɛ́ bló mɔ̌ hú lee a ko ɖ’ewu gbɔn é wɛ à?—Ðɛh. 1:2, 3.\n12, 13. Nɛ̌ Jehovah ka nɔ w’azɔ̌ ɖò mǐ wu gbɔn gbigbɔ mímɛ́ tɔn kpo agun Klisanwun tɔn kpo gblamɛ gbɔn?\n12 Gbigbɔ mímɛ́ sixu w’azɔ̌ ɖò mǐ wu ɖò ali gègě nu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na tɛnkpɔn bo ɖó jijɔ Klisu tɔn ɖɔhunkɔ lɛ, jijɔ enɛ lɛ wɛ nyí sínsɛ́n gbigbɔ Mawu tɔn tɔn. (Ga. 5:22, 23) Akpáxwé sínsɛ́n enɛ tɔn ɖokpo wɛ nyí wanyiyi. Mǐ yí wǎn nú Mawu bo jló na setónú n’i nú é na w’azɔ̌ ɖò mǐ wu, lobo tuùn ɖɔ sɛ́n tɔn lɛ kún vɛ́ nyì ó. Gbigbɔ mímɛ́ sixu lɛ́ na mǐ hlɔnhlɔn bɔ mǐ na ɖu ɖò nǔ e gbɛ̀ ɔ kpo gbigbɔ tɔn nyanya ɔ kpo nɔ ba na sɔ́ mǐ dó ɖɔ é jí. (Efɛ. 2:2) Mɛsɛ́dó Pɔlu e gbigbɔ goyiyi tɔn sinsɛngán Jwifu lɛ tɔn lɛ wà nǔ dó wǔ na tawun ɖò winnyawinnya hwenu tɔn é wá kpéwú bo wlan ɖɔ: “Mɛ e nɔ na hlɔnhlɔn mì ɔ wɛ nɔ zɔ́n, bɔ un nɔ sixu kpé nǔ enɛ lɛ bǐ wu.” (Fili. 4:13) Enɛ wu ɔ, mi nú mǐ ni kpó ɖò gbigbɔ mímɛ́ byɔ wɛ Pɔlu ɖɔhun. Jehovah na ɖekɔ dó vosisa dó nùjɔnǔ mɛ mɛɖesɔhwetɔ́ lɛ tɔn ǎ.—Ðɛh. 10:17.\nJehovah nɔ zán mɛxo agun tɔn lɛ dó w’azɔ̌ ɖò mǐ wu, amɔ̌, mǐ lɔ ɖó na wà mǐtɔn (Kpɔ́n akpáxwé 12 kpo 13 kpo)\n13 Jehovah nɔ zán agun Klisanwun tɔn kpo nukúnkpénuwutɔ́ tɔn lɛ kpo dó w’azɔ̌ ɖò mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo wu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi mɛxo agun tɔn lɛ ɖ’ayi wu ɖɔ mǐ ɖò tagba lɛ mɔ wɛ ɖò gbigbɔ lixo ɔ, ye nɔ tɛnkpɔn bo nɔ d’alɔ mǐ, ye ka nɔ xwedó nùnywɛ gbɛtɔ́ tɔn dó wà mɔ̌ ǎ. (Ga. 6:1) É nyɔ́ wà ɔ, ye nɔ sɔ́ yeɖée hwe bo nɔ xoɖɛ sɛ́dó Mawu, bo nɔ byɔ ɛ nukúnnúmɔjɛnǔmɛ kpo nùnywɛ kpo. Ye nɔ wà nǔ sɔgbe xá ɖɛ yetɔn lɛ bo nɔ ba dò nú nǔ dó ninɔmɛ mǐtɔn jí ɖò Xó Mawu Tɔn kpo wema mǐtɔn lɛ kpo mɛ. Enɛ sixu zɔ́n bɔ ye na d’alɔ mǐ sɔgbe kpo hudo mǐtɔn lɛ kpo. Enyi ye wá gɔ̌n towe bo na d’alɔ we kpo xomɛnyínyɔ́ kpo, kpodo wanyiyi kpo, vlafo dó lee a nɔ sɔnǔ gbɔn é jí ɔ, a ka na yí gbè nú wěɖexámɛ yetɔn bo mɔ ɖɔ wanyiyi e Mawu ɖó nú we é sín xlɛ̌ wɛ à? Enyi a wà mɔ̌ ɔ, a na ɖexlɛ́ ɖɔ emi cí ko e bɔ é ɖɔhun ɖò Jehovah sín alɔ mɛ, bo ɖò gbesisɔmɛ nú é na w’azɔ̌ ɖò wǔ we bɔ a na ɖu lè tɔn.\n14. Jehovah ɖó acɛ dó ko ɔ jí có, nɛ̌ é ka nɔ ɖó sísí nú mɛɖesúsínínɔ mǐtɔn gbɔn?\n14 Nukúnnú mimɔ jɛ lee Mawu sixu ɖò azɔ̌ wà ɖò mǐ wu wɛ gbɔn é wu hɛn ɔ, é na d’alɔ mǐ ɖò kancica e mǐ ɖó xá nùɖitɔ́ hàtɔ́ mǐtɔn lɛ é kpo linlin e mǐ nɔ ɖó dó mɛ e ɖò xá mǐtɔn mɛ lɛ é, kaka jɛ Biblu kplɔntɔ́ mǐtɔn lɛ jí wu é mɛ. Ðò táan Biblu tɔn mɛ ɔ, zɛ̌nmɛtɔ́ ɖé nɔ kun ko bo nɔ jɛ sísɔ́ dó w’azɔ̌ na jí tlolo ǎ. É nɔ tó w’azɔ̌ ɖò ko ɔ wu hwɛ̌, bo nɔ cyan awinnya kpo nǔ ɖevo e ɖ’emɛ bo ma nyɔ́ ǎ lɛ é kpo sín mɛ. Ðò gbigbɔ lixo ɖesu ɔ, Mawu nɔ sɔnǔ nú mɛ e ɖó jlǒ lɛ é bo na dó sixu w’azɔ̌ ɖò ye wu. É nɔ hɛn ye gannugánnú bonu ye na huzu ǎ, loɔ, é nɔ kɔ́n sɛ̀ sín nugbodòdó tɔn lɛ jí nú ye, bonu ye na dó sixu jla gbɛzán yetɔn ɖó alǒ bló huzuhuzu lɛ kpo jlǒ kpo.\n15, 16. Nɛ̌ Biblu kplɔntɔ́ lɛ ka nɔ xlɛ́ ɖɔ emi jló ɖɔ Jehovah ni w’azɔ̌ ɖò emi wu gbɔn? Nǎ kpɔ́ndéwú ɖé.\n15 Lin tamɛ dó nɔví nyɔnu Australie tɔn e nɔ nyí Tessie é sín kpɔ́ndéwú jí. “Nugbǒ Biblu tɔn kplɔnkplɔn bɔwǔ kpɛɖé nú Tessie,” wɛ nɔví nyɔnu e kplɔ́n nǔ xá ɛ é ɖɔ. “É ɖò mɔ̌ có, é yì nukɔn ɖò gbigbɔ lixo ɖebǔ ǎ, é tlɛ nɔ wá kplé agun tɔn lɛ vɔ́vɔ́ ǎ! Enɛ wu ɔ, ee un xoɖɛ dó ninɔmɛ ɔ jí azɔn gègě gudo é ɔ, un wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ un na ɖó nùkplɔnkplɔn ɔ te. Amɔ̌, nǔkpacamɛ ɖé jɛ. Ðò Biblu kplɔnkplɔn e un lin ɖɔ gudo tɔn ɔ ɖíe é hwenu ɔ, Tessie ɖɔ xomɛ nú mì. É ɖɔ ɖɔ emi cí yɛmɛnuwatɔ́ ɖé ɖɔhun, ɖó emi yí wǎn nú akɔxixo. Amɔ̌ dìn ɔ, emi ko wá gbeta ɔ kɔn bo na jó walɔ enɛ dó.”\n16 Ee zaanɖé yì bɔ zaanɖé wá é ɔ, Tessie jɛ kplé agun tɔn lɛ wá jí bo jɛ jijɔ Klisanwun tɔn lɛ ɖexlɛ́ jí, enyi hagbɛ̌ tɔn lɛ na bo tlɛ nɔ cá n’i ɔ nɛ. Nɔví nyɔnu ɔ ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “É wá yá é ɔ, Tessie bló baptɛm bo wá nyí gbexosin-alijitɔ́ hwebǐnu tɔn, hwenu e é tlɛ ɖó nyɔnuví atɔn kpo sunnuví ɖokpo kpo é.” Nugbǒ ɔ, enyi Biblu kplɔntɔ́ lɛ jɛ gbɛzán yetɔn jla ɖó jí bá nyɔ́ Mawu nukúnmɛ ɔ, é na sɛkpɔ ye bo na w’azɔ̌ ɖò ye wu bɔ ye na huzu alyannu ɖagbeɖagbe lɛ.\n17. (a) Etɛ ka nyɔ́ nukún towe mɛ ɖò Zɛ̌nmɛtɔ́ towe e Jehovah nyí é mɛ? (b) Azɔ̌ wiwa ɖò mɛ wu sín akpáxwé tɛ lɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dò ɖò xota e bɔ d’ewu é mɛ?\n17 Kaka jɛ égbé ɔ, zɛ̌nmɛtɔ́ ɖé lɛ kpó ɖò alɔ yeɖesunɔ tɔn zán dó mɛ̀ zɛ̌n na wɛ. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, Zɛ̌nmɛtɔ́ mǐtɔn ɖesunɔ nɔ ɖè wě xá mǐ kpo suúlu kpo dó w’azɔ̌ ɖò mǐ wu, bo nɔ ɖ’ayi lee mǐ nɔ wà nǔ gbɔn é wu. (Xà Ðɛhan 32:8.) A ka nɔ ɖ’ayi wu ɖɔ nǔ towe nɔ ɖu ayi mɛ nú Jehovah à? A ka nɔ mɔ hwiɖée ɖò alɔ tɔn wanyiyinɔ ɔ mɛ b’ɛ ɖò azɔ̌ wà ɖò wǔ we wɛ à? Enyi mɔ̌ wɛ ɔ, jijɔ ɖevo tɛ lɛ ka sixu d’alɔ we bɔ a na kpó ɖò ko e bɔ bo nyɔ́ zán é nyí wɛ ɖò Jehovah nukúnmɛ? Jijɔ tɛ lɛ a ka ɖó na nyì alɔ na bo ma na wá syɛn alǒ vɛ́ zán ǎ? Nɛ̌ mɛjitɔ́ lɛ ka sixu ɖó gbè kpɔ́ xá Jehovah bo w’azɔ̌ ɖò vǐ yetɔn lɛ wu gbɔn? Xota e bɔ d’ewu é na na xósin lɛ.


Wlɛnwín Wɛnɖagbejijla Tɔn Lɛ: Wlɛnwín lɛ Bǐ Zinzan Dó Ba Mɛ lɛ Mɔ | Axɔsuɖuto Mawu Tɔn\nTogun Mawu tɔn zán wlɛnwín wɛnɖagbejijla tɔn vovo lɛ bo na dó ba mɛ gègě mɔ lee é nyɔ́ bló gbɔn é\n1, 2. (a) Wlɛnwín tɛ Jezu ka zán bo na mɔ tɛn dó ɖɔ xó nú mɛ gègě? (b) Nɛ̌ ahwanvu Klisu tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ ka nɔ xwedó kpɔ́ndéwú tɔn gbɔn? Etɛwu?\nAHWAN ɖé kplé lɛlɛ̌ dó Jezu ɖò tɔ̀ ɖé tó, bɔ é byɔ tɔjihun ɖé mɛ bo sɛyi zɔ zaan ɖò tɔ̀ ɔ jí. Etɛwu? Ðó é tuùn ɖɔ jɔhɔn e ɖò tɔ̀ ɔ jí é na dɔn gbè emitɔn yì bɔ mɛ e kplé ɖò finɛ lɛ é na mɔ tɛn dó sè wɛn emitɔn ganji.—Xà Maki 4:1, 2.\n2 Ðò xwè ɖěɖee lɛlɛ̌ dó Axɔsuɖuto ɔ sín jiji wu lɛ é mɛ ɔ, ahwanvu gbejinɔtɔ́ Klisu tɔn lɛ xwedó kpɔ́ndéwú tɔn, bo zán wlɛnwín yɔyɔ̌ lɛ dó funfún wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn kpé, bɔ mɛ gègě sè. Ðò alixlɛ́mɛ Axɔsu ɔ tɔn glɔ ɔ, togun Mawu tɔn kpó ɖò nǔ yɔyɔ̌ lɛ dó wá wɛ, bo nɔ sɔgbe xá ninɔmɛ e ɖò huzuhuzu wɛ lɛ é kpo nùnywɛ xwitixwiti sín nǔ yɔyɔ̌ e tíìn lɛ é kpo. Mǐ ba na mɔ mɛ gègě lee é nyɔ́ bló gbɔn é cobɔ gbɛ̀ ɔ na vɔ. (Mat. 24:14) Mǐ ni kpɔ́n ɖé lɛ ɖò wlɛnwín ɖěɖee mǐ ko zán dó ba mɛ lɛ mɔ ɖò fí ɖebǔ e ye nɔ nɔ é é. Lɛ̌vɔ lin tamɛ dó ali ɖěɖee nu a sixu xwedó nùɖiɖi sín kpɔ́ndéwú e mɛ ɖěɖee jla wɛnɖagbe ɔ ɖò bǐbɛ̌mɛ azɔ̌ mǐtɔn tɔn lɛ é zé ɖ’ayǐ é jí.\nMɛ Gègě Biba Mɔ\n3. Nɛ̌ kɛntɔ́ nugbǒ ɔ tɔn lɛ ka sìn xomɛ ɖó xójlawema lɛ e mǐ nɔ zán é wu gbɔn?\n3 Xójlawema lɛ. Nɔví Russell kpo hagbɛ̌ tɔn lɛ kpo ko ɖò Atɔxwɛ ɖetɔ́n wɛ sín 1879, bo nɔ dó hɛn wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn yì nú mɛ gègě. Loɔ, ɖò xwè ɖěɖee jɛ nukɔn nú 1914 lɛ é mɛ ɔ, é cí ɖɔ Klisu bló tuto bonu mɛ gègě na mɔ tɛn dó sè wɛnɖagbe ɔ ɖɔhun. Nǔ ɖebɔdoɖewu ɖé jɛ jijɛ jí ɖò 1903. Ðò xwè enɛ ɔ mɛ ɔ, Ephraim L. Eaton ee nyí ɖɛ̌mɛnu nú nukɔntɔ́ Protestant tɔn lɛ sín gbɛ̌ta ɖé ɖò Pennsylvanie é ɖɔ nú Charles Taze Russell ɖɔ ye na kpé nu azɔn nabi ɖé bo ɖɔ xó dó sinsɛn-núkplɔnmɛ Biblu tɔn lɛ jí. Ðò wema e Eaton wlan sɛ́dó Russell é mɛ ɔ, é ɖɔ: “Un lin ɖɔ nú mǐ kpé nu bo ɖɔ xó dó nùkanbyɔ ɖěɖee jí mǐ ma ɖó linlin ɖokpo ɔ dó ǎ lɛ é jí ɖò agbawungba ɔ, . . . é na dɔn gbɛtɔ́ lɛ tawun.” Russell kpo hagbɛ̌ tɔn lɛ kpo lɔmɔ̌ lin ɖɔ é na dɔn gbɛtɔ́ lɛ tawun, enɛ wu ɔ, ye bló tuto bɔ è ɖè xóɖiɖɔ mɔhun lɛ tɔ́n dó xójlawema The Pittsburgh Gazette mɛ. Xota xójlawema ɔ tɔn lɛ dɔn mɛ gègě, bɔ tinmɛ e Russell nɔ na dó nugbǒ Biblu tɔn lɛ jí b’ɛ nɔ ɖò wɛn lɛ é ɖu ɖò mɛ jí tawun kaka bɔ è byɔ ɖɔ è na nɔ ɖè xóɖiɖɔ enɛ lɛ tɔ́n ɖò aklunɔzán gbla lɛ bǐ mɛ. Kpɔ́n lee nukɔnyiyi mɔhun na ko dó xomɛsin nú kɛntɔ́ nugbǒ ɔ tɔn lɛ sɔ́ é!\nÐò 1914 ɔ, xóɖiɖɔ Russell tɔn lɛ nɔ tɔ́n dó xójlawema 2 000 jɛji mɛ\n4, 5. Jijɔ tɛ Russell ka ɖexlɛ́? Nɛ̌ mɛ ɖěɖee ɖó acɛkpikpa ɖó bǎ ɖé mɛ lɛ é ka sixu xwedó kpɔ́ndéwú tɔn gbɔn?\n4 É lín ɖebǔ ǎ bɔ mɛ gègě ba ɖɔ xóɖiɖɔ Russell tɔn lɛ ni tɔ́n ɖò xójlawema emi lɔ tɔn mɛ. Ðò 1908 ɔ, Atɔxwɛ ɖó gbè ɖɔ xóɖiɖɔ lɛ nɔ tɔ́n ɖò “xójlawema wǒ-ɖokpo mɛ ɖò gbesisɔmɛ.” Amɔ̌, nɔví ɖěɖee tuùn xójlawemazɔ́ lɛ é kplɔ́n Russell ɖɔ nú é sɛ̀ tɛn nú Gbɛ̌ sín azɔ̌xwé ɔ sín Pittsburgh wá toxo hun nukún ɖé mɛ ɔ, xota junjɔn Biblu jí lɛ na nɔ tɔ́n ɖò xójlawema gègě mɛ hú mɔ̌. Ee é da xó e ye ɖɔ n’i é kpo nǔ ɖevo lɛ kpo kpɔ́n é ɔ, Russell sɛ̀ tɛn nú azɔ̌xwé ɔ yì Brooklyn ɖò New York, ɖò 1909. Etɛ mɛ é ka tɔ́n kɔ dó? È sɛ̀ tɛn b’ɛ bló sun yɔywɛ ɖé gudo é ɔ, xójlawema 400 wɛ nɔ ɖè xóɖiɖɔ lɛ tɔ́n, bɔ kɛ́n ɔ fɔ́n bo ɖò jijɛ jí wɛ. Hwenu e è ɖó Axɔsuɖuto ɔ ayǐ ɖò 1914 é ɔ, xójlawema nǔ hú 2 000 mɛ wɛ xóɖiɖɔ Russell tɔn lɛ nɔ tɔ́n ɖè ɖò gbè ɛnɛ mɛ!\n5 Nǔ taji tɛ nukɔnyiyi enɛ ka kplɔ́n mǐ? É na nyɔ́ ɖɔ mɛ ɖěɖee ɖó acɛkpikpa ɖó bǎ ɖé mɛ ɖò tutoblonunu Mawu tɔn mɛ égbé lɛ é ni xwedó kpɔ́ndéwú mɛɖesɔhwe tɔn Russell tɔn. Ðò ali tɛ nu? Nú ye jló na wá gbeta titewungbe ɖé kɔn ɔ, ye ɖó na ba wěɖexámɛ mɛ ɖevo lɛ tɔn.—Xà Nùnywɛxó 15:22.\n6. Nɛ̌ nugbǒ ɖěɖee è ɖetɔ́n dó xójlawema mɛ lɛ é ka huzu gbɛzán nawe ɖokpo tɔn gbɔn?\n6 Nugbǒ Axɔsuɖuto ɔ tɔn ɖěɖee è ɖetɔ́n ɖò xójlawema enɛ lɛ mɛ lɛ é huzu gbɛzán mɛ gègě tɔn. (Ebl. 4:12) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Ora Hetzel ee bló baptɛm ɖò 1917 é nyí ɖokpo ɖò mɛ maxamaxa e kplɔ́n nugbǒ ɔ gbɔn xota enɛ lɛ gblamɛ é mɛ. Ora ɖɔ: “Hwenu e un wlí alɔ gudo é ɔ, un yì kpɔ́n nɔ ce ɖò Rochester, Minnesota. Hwenu e un wá é ɔ, un mɔ ɛ bɔ é ɖò xóɖiɖɔ enɛ lɛ sɛ́n sín xójlawema ɖé mɛ wɛ. Xóɖiɖɔ Russell tɔn lɛ wɛ. Mamáa tinmɛ nǔ ɖěɖee é kplɔ́n ɖò xóɖiɖɔ enɛ lɛ mɛ lɛ é nú mì.” Ora yí gbè nú nugbǒ ɖěɖee é kplɔ́n lɛ é bɔ nú xwè 60 mɔ̌ ɔ, é nyí wɛnjlatɔ́ gbejinɔtɔ́ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn tɔn ɖé.\n7. Etɛwu mɛ ɖěɖee ɖò nukún kpé nǔ wu wɛ lɛ é ka vɔ́ xójlawema lɛ zinzan gbéjé kpɔ́n?\n7 Ðò 1916 ɔ, nǔ titewungbe wè jɛ bo zɔ́n bɔ mɛ e ɖò nukún kpé dó nǔ wu wɛ lɛ é lɛ́ vɔ́ xójlawema lɛ zinzan dó jla wɛnɖagbe ɔ gbéjé kpɔ́n. Nukɔntɔn ɔ, Ahwan Ðaxó ɔ e ɖò nǔ viva wɛ hwenɛnu é zɔ́n bɔ nǔ ɖěɖee è nɔ zán dó zín wema lɛ é mimɔ nɔ vɛwǔ. Ðò 1916 ɔ, gbeɖiɖó ɖé gosin azɔ̌xɔsa mǐtɔn e nɔ kpé nukún dó xójlawema lɛ wu ɖò Grande-Bretagne é bo tɛɖɛ̌ wuvɛ̌ ɔ jí, bo ɖɔ: “Ðò alɔnu dìn ɔ, xójlawema ɖibla yì 30 kpowun wɛ ɖò xóɖiɖɔ lɛ ɖetɔ́n wɛ. É ɖò wɛn ɖɔ é na lɛ́vɔ ɖekpo hú mɔ̌, ɖó wemakwɛ lɛ ɖò axi vɛ́ wɛ tawun.” Nǔ wegɔ ɔ wɛ nyí kú Nɔví Russell tɔn ɖò Kɔnyásun 1916 tɔn sín azǎn 31gɔ́ ɔ gbè. Enɛ wu ɔ, Atɔxwɛ (Glɛnsigbe) Woosun 15, 1916 tɔn ɖɔ: “Dìn e Nɔví Russell ko kú é ɔ, xóɖiɖɔ ɖěɖee nɔ [tɔ́n ɖò xójlawema mɛ] lɛ é na ɖó te bǐ mlɛ́mlɛ́.” Wɛnɖagbejijla ɖò ali enɛ nu wá fifonu có, wlɛnwín ɖevo lɛ́ ɖi “Photo-Drame de la Création” kpó ɖò nukɔnyiyi ɖaxó ɖó wɛ.\n8. Etɛ “Photo-Drame de la Création” biblo ka byɔ?\n8 Ðiɖe lɛ xwíxwlémɛ. Russell kpo hagbɛ̌ tɔn lɛ kpo w’azɔ̌ nú xwè ɖibla yì atɔn bo bló “Photo-Drame de la Création” bɔ è ɖetɔ́n ɖò 1914. (Nùx. 21:5) Drame wɛ è nɔ ylɔ ɖɔ. Wlɛnwín yɔyɔ̌ ɖé wɛ è zán bo cáká ɖiɖe e nɔ danwǔ lɛ é, nùxixo lɛ kpo ɖiɖe dǒwu tɔn hwɛkan gègěnɔ lɛ kpo ɖó kpɔ́. Gbɛtɔ́ kanweko gègě nɔ ɖ’alɔ ɖò nǔ e jɛ bɔ Biblu ɖɔ lɛ é vívɔ́ bló mɛ, bɔ è nɔ wlí yɛ tɔn, kanlin lɛ lɔ tlɛ nɔ ɖ’emɛ. Gbeɖiɖó 1913 tɔn ɖé ɖɔ: “È zán gègě kanlin e nɔ nɔ jikpá ɖé mɛ é tɔn dó vɔ́ lee nǔ lɛ jɛ gbɔn ɖò Nɔwée sín hwenu é xlɛ́.” Sɛnsadónǔtɔ́ sunnu kpo nyɔnu kpo ɖěɖee nɔ nɔ Londres, New York, Paris kpo Philadelphie kpo lɛ é wɛ sɔ́ alɔ dó sá nǔ dó ɖiɖe hwɛkan gègěnɔ kanweko ɖěɖee è zán lɛ é ɖokpo ɖokpo mɛ.\n9. Etɛwu è ka zán hwenu kpo akwɛ kpo dó “Photo-Drame” ɔ tamɛ sɔmɔ̌?\n9 Etɛwu è ka zán hwenu kpo akwɛ kpo dó “Photo-Drame” ɔ mɛ sɔmɔ̌? Gbeta e kɔn è wá ɖò kpléɖókpɔ́ ɖaxó ɖebɔdoɖewu ɖěɖee è bló ɖò 1913 lɛ é hwenu e ɖokpo tinmɛ ɖɔ: “Ðiɖe e ɖò xójlawema Amɛlika tɔn lɛ mɛ lɛ é ko huzu linlin nú mɛ lɛ tawun, bɔ è ko mɔ nǔ mɔhun kpɔ́n gbeɖé ǎ. Gɔ́ nú enɛ ɔ, mɛ gègě yí wǎn nú ɖiɖe e nɔ danwǔ lɛ é bɔ ɖiɖe enɛ lɛ zinzan ka vɛwǔ ǎ. Enɛ lɛ bǐ xlɛ́ ɖɔ ɖiɖe lɛ ɖó hlɔnhlɔn bo nɔ lɛ́ dɔn mɛ, bɔ mǐ mɛ e nyí wɛnjlatɔ́ bo lɛ́ nyí Biblu kplɔnmɛtɔ́ bo nɔ ba nukɔnyiyi lɛ é yí gbè bǐ mlɛ́mlɛ́ ɖɔ wɛnɖagbejlatɔ́ lɛ kpo nùkplɔnmɛtɔ́ lɛ kpo hɛn ɔ, ye na zán ɖiɖe e nɔ danwǔ lɛ é kpo macinu yɛwunkɔnnyidowǔ tɔn lɛ kpo.”\nAga: Nǔ e è nɔ zán dó xlɛ́ “Photo-Drame” é ɖé; dò: Ðiɖe “Photo-Drame” tɔn lɛ\n10. Bǎ tɛ mɛ è ka xlɛ́ “Photo-Drame” ɔ yì jɛ?\n10 Ðò 1914 ɔ, è nɔ xlɛ́ “Photo-Drame” ɔ ɖò toxo 80 mɛ ɖò azǎn ɖokpo ɖokpo gbè. Gbɛtɔ́ ɖibla yì livi tantɔn wɛ kpɔ́n nùxwlémɛ ɔ ɖò États-Unis kpo Canada kpo. Ðò xwè enɛ ɖokpo ɔ mɛ ɔ, è lɛ́ xlɛ́ “Photo-Drame” ɔ ɖò Allemagne, Australie, Danemark, Finlande, Grande-Bretagne, Norvège, Nouvelle-Zélande, Suède kpo Suisse kpan. È lɛ́ bló ɖevo bɔ é bɔkun bɔ enɛ ɖó sinimáa ǎ, bonu è na nɔ xlɛ́ ɖò toxo kpɛví kpɛví lɛ mɛ. Alɔkpa enɛ e è bló b’ɛ nɔ nyí “Eurêka-Drame” é ɖu akwɛ sɔmɔ̌ ǎ, bɔ tɛn sisɛ na ka lɛ́ vɛwǔ ǎ. Ðò 1916 ɔ, è lilɛ “Photo-Drame” alǒ “Eurêka-Drame” ɔ dó Arménie-gbè, Dano-Norvège-gbè, Espagne-gbè, Flansegbe, Glɛkigbe, Italie-gbè, Pologne-gbè kpo Suède-gbè kpo mɛ.\nÐò 1914 ɔ, gbɛtɔ́ nɔ gɔ́ fí e è nɔ xlɛ́ “Photo-Drame” ɔ ɖè lɛ é\n11, 12. Nɛ̌ “Photo-Drame” ɔ ka d’alɔ dɔnkpɛvu ɖé gbɔn? Kpɔ́ndéwú tɛ é ka sɔ́ ɖ’ayǐ?\n11 “Photo-Drame” e è lilɛ dó Flansegbe mɛ é d’alɔ Charles Rohner e ɖó xwè 18 é tawun. Charles ɖɔ: “È xlɛ́ ɖò toxo ce mɛ ɖò Colmar, Alsace ɖò France. Sín bǐbɛ̌mɛ ɔ, lee è sɔ́ nugbǒ Biblu tɔn ɔ xwlé mɛ nyì wɛn gbɔn é jiwǔ nú mì.”\n12 Nǔ e mɛ é tɔ́n kɔ dó é wɛ nyí ɖɔ Charles bló baptɛm, bɔ ɖò 1922 é bɛ́ sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn. Azɔ̌ nukɔntɔn e è sɔ́ d’así n’i lɛ é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ é na d’alɔ bɔ è na xlɛ́ “Photo-Drame” mɛ lɛ ɖò France. Ee Charles ɖò azɔ̌ enɛ tinmɛ wɛ é ɔ, é ɖɔ: “Azɔ̌ gègě wɛ è sɔ́ d’así nú mì: un nɔ xò giwuntá, nɔ kpé nukún dó akwɛzinzan agun tɔn lɛ kpo wema lɛ kpo wu. È lɛ́ byɔ ɖò así ce ɖɔ má ɖɔ nú kpléwatɔ́ lɛ kpo sísí kpo ɖɔ ye ni nɔ abwɛ cobonu tuto nùxwlémɛ ɔ tɔn na bɛ́. Ðò gbɔjɛyiyi hwenu ɔ, mǐ nɔ xwlé wema mɛ lɛ. Mǐ nɔ má fí e xwlé nǔ ɔ mɛ ɖè wɛ mǐ ɖè é bo nɔ sɔ́ akpáxwé ɖokpo ɖokpo d’así nú nɔví sunnu ɖé alǒ nɔví nyɔnu ɖé, bɔ ye nɔ sɛkpɔ mɛ lɛ bo nɔ sɔ́ wema lɛ nú ye. Gɔ́ na ɔ, fí e bló nǔ ɔ ɖé wɛ mǐ ɖè é sín xɔlinu ɔ, tavo lɛ nɔ ɖò finɛ bɔ wema nɔ gɔ́ jí.” Ðò 1925 ɔ, è ylɔ Charles bonu é na wà sinsɛnzɔ́ ɖò Betɛli ɖò Brooklyn, New York. Ðò finɛ ɔ, è sɔ́ azɔ̌ d’así n’i ɖɔ é ni kpé nukún dó nùxogbɛta yɔyɔ̌ e è sɔ́ ɖ’ayǐ nú hladioxwé WBBR é wu. Ee mǐ gbéjé kpɔ́ndéwú Nɔví Rohner tɔn kpɔ́n gudo dìn é ɔ, mǐ sixu kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Un ka nɔ sɔ́ jlǒ dó yí gbè nú azɔ̌ ɖěɖee è sɔ́ d’así nú mì b’ɛ na d’alɔ bɔ wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn na dó gbakpé lɛ é à?’—Xà Ezayíi 6:8.\n13, 14. Nɛ̌ è ka zán hladio dó vúnvún wɛnɖagbe ɔ kpé gbɔn? (Lɛ̌ kpɔ́n gbàví “ Tuto WBBR Jí Tɔn Lɛ” kpo “ Kpléɖókpɔ́ Manawɔn Ðé” kpo.)\n13 Hladio. Ðò xwè 1920 jɛ 1929 vlamɛ ɔ, “Photo-Drame” zinzan jɛ ɖiɖekpo jí, amɔ̌, hladio zinzan dó jla wɛnɖagbe Axɔsuɖuto ɔ tɔn wá nyí wlɛnwín titewungbe ɖé. Nɔví Rutherford sɔ́ xóɖiɖɔ hladio jí tɔn nukɔntɔn ɔ xwlé mɛ ɖò Lidosun 1922 tɔn ɔ sín azǎn 16gɔ́ ɔ gbè ɖò Metropolitan Opera, Philadelphie tɔn, ɖò Pennsylvanie. Gbɛtɔ́ 50 000 mɔ̌ wɛ sè xóɖiɖɔ ɔ “Gbɛtɔ́ Livi Mɔkpan Ðò Gbɛ̀ Dìn Bo Na Kú Gbeɖé Ǎ.” Enɛ gudo ɖò 1923 ɔ, è sɔ́ kpléɖókpɔ́ ɖaxó ɖé sín akpáxwé ɖé xwlé mɛ ɖò hladio jí azɔn nukɔntɔn ɔ. Gbɔn vo nú hladio ajɔ̌wiwa tɔn lɛ zinzan ɔ, mɛ ɖěɖee ɖò nukún kpé dó nǔ wu wɛ lɛ é wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ é na nyɔ́ ɖɔ mǐ ni ɖó hladioxwé mǐɖesunɔ tɔn. È wá gbá hladioxwé ɔ ɖó Staten Islande ɖò New York, bo sɔ́ nyikɔ WBBR dó dó hladioxwé ɔ wema mɛ. WBBR bɛ́ azɔ̌ ɖò Zofínkplɔsun 1924 tɔn sín azǎn 24gɔ́ ɔ gbè.\nÐò 1922 ɔ, gbɛtɔ́ 50 000 mɔ̌ wɛ ɖótó xóɖiɖɔ hladio jí tɔn e xota tɔn nyí “Gbɛtɔ́ Livi Mɔkpan Ðò Gbɛ̀ Dìn Bo Na Kú Gbeɖé Ǎ” é\n14 Atɔxwɛ (Glɛnsigbe) Woosun 1, 1924 tɔn tinmɛ nǔ e wu è ɖó WBBR ɔ ayǐ é, bo ɖɔ: “Bonu è na dó vúnvún nugbǒ ɔ sín wɛn kpé ɔ, mǐ ɖi ɖɔ hladio wɛ nyí wlɛnwín e kpɔ̀ bo lɛ́ yá hú wlɛnwín e è ko zán kpɔ́n é bǐ.” É lɛ́ ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Nú Aklunɔ ɔ mɔ ɖɔ é sɔgbe ɖɔ è ni gbá hladioxwé ɖevo lɛ dó vúnvún nugbǒ ɔ sín wɛn kpé ɔ, é na bló bɔ mǐ na mɔ akwɛ tɔn lee éɖesunɔ mɔ ɖɔ é nyɔ́ gbɔn é.” (Ðɛh. 127:1) Ðò 1926 ɔ, togun Jehovah tɔn ɖó hladioxwé ayizɛ́n. Wè ɖò États-Unis: WBBR ɖò New York, bɔ WORD sɛkpɔ Chicago. Ɛnɛ e kpò lɛ é ɖò toxo elɔ lɛ mɛ ɖò Canada: Alberta, Colombie Britanique, Ontario, kpo Saskatchewan kpo.\nTUTO WBBR JÍ TƆN LƐ\nWBBR nɔ xò xóɖiɖɔ jinjɔn Biblu jí lɛ kpo han lɛ kpo. É nɔ lɛ́ xwlé tuto ɖé lɛ mɛ ɖi “Nǔ E Jɛ Ðò Gbɛ̀ ɔ Mɛ É ɖé Lɛ.” Enɛ wu ɔ, nɔví ɖěɖee nɔ kpé nukún dó xójlajla wu lɛ é nɔ xò gbeɖiɖó ɖěɖee gosin gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é bǐ kplé. Tuto ɖevo sín xota wɛ nyí “Sinsɛnzɔ́watɔ́ Winnyawinnya ɖé Ðò Xó Ðɔ Wɛ.” Ðevo lɛ́ nyí “Biblu Kplɔnkplɔn Xwégbe Tɔn Sín Ganmɛ.” Ðò tuto enɛ mɛ ɔ, Kúnnuɖetɔ́ lɛ nɔ xlɛ́ lee è sixu kplɔ́n Biblu ɖó kpɔ́ gbɔn ɖò xwédo mɛ é. WBBR nɔ lɛ́ sɔ́ nùkpinkpɔn-dó-kplɔ́n-nǔ junjɔn Biblu jí lɛ, kpo nǔ e jɛ ɖò hwɛ nukɔn dó Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ wu ɖò malin-malin mɛ lɛ é sín vɔ̌-bló kpo xwlé mɛ. Vɔ̌-bló enɛ lɛ nɔ xlɛ́ ɖɔ sinsɛngán lɛ wɛ ɖò gudo nú gbeklanxamɛ lɛ, bo nɔ lɛ́ dɔn ayi mɛ tɔn wá hwɛɖɔtɔ́ ɖěɖee ma nɔ ɖɔ hwɛ jlɔjlɔ ǎ lɛ é jí.\n15, 16. (a) Nɛ̌ sinsɛngán Canada tɔn lɛ ka wà nǔ gbɔn xá tuto hladio jí tɔn mǐtɔn lɛ? (b) Nɛ̌ xóɖiɖɔ hladio jí tɔn lɛ kpo azɔ̌ xwé ɖé gbè jɛ xwé ɖé gbè tɔn ɔ kpo ka nɔ zɔn kpɔ́ gbɔn?\n15 Sinsɛngán Klisanwun-nyijɛtɔ́ lɛ tɔn lɛ ɖ’ayi nugbǒ Biblu tɔn ɖěɖee mǐ nɔ vúnvún kpé gbɔn hladio jí lɛ é wu. Albert Hoffman e mɔ dò nú azɔ̌ ɖěɖee è nɔ wà ɖò hladioxwé Saskatchewan tɔn ɖò Canada é ɖɔ: “Gègě mɛ lɛ tɔn jɛ Biblu Kplɔntɔ́ lɛ tuùn jí [mɔ̌ wɛ è nɔ ylɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ɖɔ ɖ’ayǐ]. È zán wlɛnwín enɛ dó ɖekúnnu jiwǔ ɖé kaka jɛ 1928, hwenu e sinsɛngán lɛ dó cɔcɔ nú gǎn lɛ kaka bɔ ye yí acɛ sín hladioxwé Biblu Kplɔntɔ́ lɛ tɔn ɖěɖee ɖò Canada lɛ é bǐ sí dó é.”\n16 È sú hladioxwé mǐtɔn lɛ ɖò Canada có, è kpò ɖò xóɖiɖɔ junjɔn Biblu jí lɛ xwlé mɛ wɛ ɖò hladio ajɔ̌wiwa tɔn lɛ jí. (Mat. 10:23) Bonu tuto enɛ lɛ ni dó kpɔ́n te d’eji ɔ, è slɛ́ hladio ajɔ̌wiwa tɔn ɖěɖee jí nugbǒ Biblu tɔn lɛ nɔ dín gbɔn lɛ é dó Atɔxwɛ kpo L’Âge d’Or (ee è nɔ ylɔ ɖɔ Réveillez-vous! égbé é) kpo mɛ, bonu wɛnjlatɔ́ lɛ ɖò xwégbe xwégbe gbɔn wɛ ɔ, ye na dó sixu dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ lɛ ɖɔ ye ni nɔ ɖótó xóɖiɖɔ mɔhun lɛ ɖò hladio e ɖò xá yetɔn mɛ lɛ é jí. Etɛ mɛ é ka tɔ́n kɔ dó? Bulletin Aluùnsun 1931 tɔn ɖɔ: “Xóɖiɖɔ hladio jí tɔn lɛ dó wusyɛn lanmɛ nú nɔví ɖěɖee nɔ jla wɛnɖagbe ɔ gbɔn xwégbe xwégbe lɛ é tawun. Mǐ mɔ gbeɖiɖó gègě bɔ ye xlɛ́ ɖɔ mɛ gègě ɖótó xóɖiɖɔ Nɔví Rutherford tɔn lɛ, enɛ zɔ́n bɔ ye nɔ ɖò gbesisɔmɛ bo na yí wema ɖěɖee è nɔ xwlé ye lɛ é.” Bulletin ɔ tinmɛ ɖɔ xóɖiɖɔ hladio jí tɔn lɛ kpo xwé ɖé gbè jɛ xwé ɖé gbè zɔ́ ɔ kpo nyí “wlɛnwín wɛnɖagbejijla tɔn ɖaxó wè e ɖò tutoblonunu Aklunɔ tɔn ɔ mɛ é.”\nKPLÉÐÓKPƆ́ MANAWƆN ÐÉ\nÐò 1931 ɔ, è gbló ada nú hladio zinzan bɔ è ko mɔ gbɔn mɔ̌ kpɔ́n ǎ. È bló bɔ akpáxwé kpléɖókpɔ́ manawɔn e è bló ɖò Columbus (Ohio) ɖò Liyasun ɔ sín azǎn 24gɔ́ ɔ jɛ 30gɔ́ ɔ gbè é dín gbɔn hladioxwé 450 jɛji jí ɖò Australie, Canada, Etats-Unis kpo Europe kpo. Kpléɖókpɔ́ ɖaxó enɛ jí wɛ mǐ sɔ́ nyikɔ ɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ɖè.\n17, 18. Ninɔmɛ lɛ ɖyɔ có, nɛ̌ hladio ka kpó ɖò alɔ dó mɛ wɛ gbɔn?\n17 Ðò 1930 kpo 1939 kpo vlamɛ ɔ, è klán gbè xá mǐ syɛnsyɛn ɖó hladioxwé ajɔ̌wiwa tɔn e mǐ nɔ zán lɛ é wutu. Enɛ wu ɔ, ɖò vivɔnu 1937 tɔn ɔ, togun Jehovah tɔn tɛnkpɔn bo sɔgbe xá ninɔmɛ lɛ. Ye jó xóɖiɖɔ ɖò hladio ajɔ̌wiwa tɔn lɛ jí dó bo sɔ́ ayi yetɔn ɖó sinsɛnzɔ́ xwé ɖé gbè jɛ xwé ɖé gbè tɔn ɔ jí hugǎn. * É ɖò mɔ̌ có, hladio kpó ɖò azɔ̌ titewungbe ɖé wà wɛ nú nǔ e kàn wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn vúnvún vúnvún kpé ɖò xá e jɛ gblolo alǒ fí ɖěɖee wɛnɖagbejijla ɔ nɔ vɛwǔ ɖè ɖó awa gbɛ̀ ɔ tɔn ɖé lɛ xwé é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, sín 1951 jɛ 1991 ɔ, hladioxwé ɖé ɖò Gbadahweji Berlin Tɔn ɖò Allemangne bo nɔ xwlé xóɖiɖɔ jinjɔn Biblu jí lɛ mɛ hwɛhwɛ bonu mɛ ɖěɖee ɖò Zǎnzǎnhweji Allemangne tɔn sín awa ɖé lɛ xwé lɛ é ni dó sixu sè wɛnɖagbe Axɔsuɖuto ɔ tɔn. Bɛ́sín 1961 kaka nú xwè 30 jɛji ɔ, hladio axɔsu tɔn ɖé ɖò Suriname ɖò Tofɔligbe Amɛlika Tɔn bo nɔ vúnvún nugbǒ Biblu tɔn lɛ kpé nú cɛju 15 ɖò aklunɔzán gbla ɖokpo ɖokpo mɛ. Sín 1969 jɛ 1977 ɔ, tutoblonunu ɔ ɖè tuto hladio jí tɔn e è yí dó kàn jí é ɖebɔdoɖewu 350 jɛji tɔ́n dó xota “Toute Écriture est utile” jí. Ðò États-Unis ɔ, hladioxwé 291 wɛ xwlé tuto enɛ lɛ mɛ ɖò toxo 48 mɛ. Ðò 1996 ɔ, hladixoxwé ɖé ɖò Apia e nyí hɔnkàn nú Samoa é bo nɔ xwlé tuto aklunɔzán gblamɛ tɔn ɖé ee xota tɔn nyí “Réponses à vos questions bibliques” é mɛ.\n18 Ee xwè kanweko 20gɔ́ ɔ xwè fifo gbé é ɔ, hladio sɔ́ wá nyí wlɛnwín taji e è nɔ zán dó vúnvún wɛnɖagbe ɔ kpé é ǎ. Loɔ, azɔwanú nùnywɛ xwitixwiti tɔn ɖevo zɔ́n bɔ è hɛn ɔ, è na ba gbɛtɔ́ mɔ hugǎn ɖ’ayǐ tɔn.\n19, 20. Etɛwu togun Jehovah tɔn ka sɔnǔ nú jw.org? Nɛ̌ é ka nyí azɔwanú ɖagbe ɖé gbɔn? (Lɛ̌ kpɔ́n gbàví “ JW.ORG.”)\n19 Ɛntɛnɛti. Ðò 2013 ɔ, gbɛtɔ́ liva 2,7 jɛji, enɛ wɛ nyí ɖibla yì 40 ɖò kanweko jí mɛ e ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é tɔn wɛ nɔ zán Ɛntɛnɛti. Mɛɖé lɛ ɖɔ ɖɔ gbɛtɔ́ liva wè mɔ̌ wɛ nɔ zán Ɛntɛnɛti ɖò alokan, tablɛti kpo nǔ mɔhun ɖevo lɛ kpo jí. Kɛ́n enɛ fɔ́n bo ɖò jijɛ jí wɛ ɖò gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ; ɖò Aflika ɔ, Ɛntɛnɛti zinzan ɖò alokan lɛ jí ɖò jijɛ jí wɛ tawun, fí e gbɛtɔ́ nǔ hú livi 90 na nyikɔ nú zinzan tɔn ɖè é. Nukɔnyiyi enɛ lɛ ɖyɔ ali e nu gbɛtɔ́ gègě nɔ sè wɛn ɖè é tawun.\n20 Bɛ́sín 1997 ɔ, togun Jehovah tɔn jɛ wlɛnwín enɛ zán jí. Ðò 2013 ɔ, Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn jw.org ko ɖò gbè 300 mɔ̌ mɛ, bɔ nǔ ɖěɖee junjɔn Biblu jí lɛ é ɖ’eji bɔ è sixu yí dó gbè 520 jɛji mɛ. Ayihɔngbe ayihɔngbe tɛgbɛ ɔ, mɛ lɛ nɔ zán azɔwanú 750 000 jɛji dó yì Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn mǐtɔn jí. Sunmɛ sunmɛ tɛgbɛ ɔ, gɔ́ nú video lɛ kpinkpɔn ɔ, mɛ lɛ nɔ yí wema livi 3 jɛji, xójlawema livi 4 jɛji kpo xóyidókanji livi 22 jɛji kpo.\n21. Etɛ Sina sín tan ka kplɔ́n we?\n21 Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn ɔ ko huzu wlɛnwín wɛnɖagbe Axɔsuɖuto Mawu Tɔn vúnvún vúnvún kpé tɔn ɖaxó ɖé, é na bo tlɛ nyí ɖò fí e è ɖó wɛnɖagbejijlazɔ́ mǐtɔn te ɖè é ɔ nɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖò 2013 sín bǐbɛ̌mɛ ɔ, nya ɖé nɔ nyí Sina bo mɔ Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn jw.org ɔ bo ylɔ hɔnkàn mǐtɔn ɖò États-Unis bo kàn nǔ gègě byɔ dó Biblu jí. Etɛwu mɛylɔylɔ enɛ ka gbɔn vo? Sina nyí Malɛnu ɖé bo nɔ nɔ gletoxo e jɛ gblolo mɛ ɖò tò ɖé mɛ fí e è gbɛ́ azɔ̌ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ tɔn ɖè bǐ mlɛ́mlɛ́ é. Nǔ e mɛ mɛylɔylɔ enɛ tɔ́n kɔ dó é wɛ nyí ɖɔ è bló tuto bɔ Kúnnuɖetɔ́ e ɖò États-Unis é ɖé na nɔ kplɔ́n Biblu xá Sina azɔn wè ɖò aklunɔzán gbla ɖokpo ɖokpo mɛ. Ɛntɛnɛti wɛ è zán dó kplɔ́n nǔ xá ɛ.\nNǓ NABI E MƐ LƐ NƆ YÍ SUNMƐ SUNMƐ É:\nVideo kpɛví kpɛví livi 3 mɔ̌, wema livi 3 jɛji, xójlawema livi 4 jɛji kpo xóyidókanji livi 22 jɛji kpo\nBǍ E MƐ YE NƆ YÌ JÍ ÐÓ É:\nMɛ lɛ nɔ zán azɔwanú 750 000 dó yì jí ayihɔngbe ayihɔngbe\nGBÈ NABI E MƐ É ÐÈ É:\nGbè 300 jɛji\nÈ sixu yí dó gbè 520 jɛji mɛ\nKɛ́n enɛ lɛ bǐ ɔ, 2013 tɔn wɛ\nNǔ Kplɔnkplɔn Mɛ lɛ Ðokpo Ðokpo\n22, 23. (a) Wlɛnwín ɖěɖee mǐ zán bo na dó ba mɛ gègě mɔ lɛ é ka ɖyɔ sinsɛnzɔ́ xwé ɖé gbè jɛ xwé ɖé gbè tɔn ɔ wɛ à? (b) Nɛ̌ Axɔsu ɔ ka kɔn nyɔna dó gǎndido mǐtɔn lɛ jí gbɔn?\n22 Wlɛnwín ɖěɖee mǐ zán bo na dó ba mɛ gègě mɔ lɛ é, ɖi xójlawema lɛ, “Photo-drame,” tuto hladio jí tɔn lɛ kpo Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn kpo ɖebǔ sixu ɖyɔ sinsɛnzɔ́ xwé ɖé gbè jɛ xwé ɖé gbè tɔn ɔ ǎ. Etɛwu? Ðó togun Jehovah tɔn nɔ zé afɔ dó afɔdo Jezu tɔn mɛ. É nɔ wà nǔ zɛ Mawuxóɖiɖɔ nú mɛ lɛ wu; é nɔ sɔ́ ayi ɖó alɔdido mɛ ɖokpo ɖokpo jí. (Luk. 19:1-5) Jezu lɛ́ kplɔ́n azɔ̌ ahwanvu tɔn lɛ bonu ye na wà nǔ ɖokpo ɔ, bo sɔ́ wɛn e ye na jla ɔ d’así nú ye. (Xà Luk. 10:1, 8-11.) Lee mǐ ko ɖɔ xó d’eji gbɔn ɖò Wemata 6gɔ́ ɔ mɛ é ɔ, mɛ ɖěɖee ɖò nukún kpé dó nǔ wu wɛ lɛ é nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú Jehovah sɛntɔ́ lɛ ɖokpo ɖokpo hwebǐnu bonu ye na kpannukɔn mɛ lɛ bo ɖɔ xó nú ye.—Mɛ. 5:42; 20:20.\n23 Ee è jì Axɔsuɖuto ɔ b’ɛ bló xwè kanweko gudo é ɔ, wɛnjlatɔ́ ɖibla yì livi tantɔn wɛ nɔ kplɔ́n nǔ mɛ ɖevo lɛ dó linlin Mawu tɔn lɛ wu kpo kanɖodonǔwu kpo. É ɖò wɛn ɖɔ Axɔsu ɔ ko kɔn nyɔna tɔn dó wlɛnwín ɖěɖee mǐ zán bo jla Axɔsuɖuto ɔ lɛ é jí. Lee wemata e bɔ d’ewu é na xlɛ́ gbɔn é ɔ, é lɛ́ na mǐ azɔwanú ɖěɖee sín hudo mǐ ɖó bo na jla wɛnɖagbe ɔ tò bǐ, akɔta bǐ kpo gbè bǐ kpo lɛ é.—Nǔɖe. 14:6.\n^ akpá. 17 Ðò 1957 ɔ, mɛ ɖěɖee ɖò nukún kpé dó nǔ wu wɛ lɛ é wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ è na sú hladioxwé mǐtɔn gudogudo tɔn e nyí WBBR bo ɖò New York é dó.\nNǔ ɖětɛ lɛ ka jɛ bo kúnkplá xójlawema lɛ, ɖiɖe nùxwlémɛ tɔn lɛ, hladio kpo Ɛntɛnɛti kpo ɖěɖee mǐ zán lɛ é bo xlɛ́ we ɖɔ Axɔsuɖuto ɔ nyí nùjɔnǔ?\nEtɛwu mǐ ka nɔ sɔ́ ayi ɖó sinsɛnzɔ́ xwé ɖé gbè jɛ xwé ɖé gbè tɔn ɔ jí?\nWLƐNWÍN ÐÉ LƐ ÐÍE BƆ È ZÁN DÓ MƆ MƐ GÈGĚ\nXóɖiɖɔ e nɔ tɔ́n ɖò xójlawema mɛ lɛ é\nMɔ̌to funlɛ́ɛnnɔ lɛ\nAtɛ e jí è wlan nǔ dó lɛ é zinzan\nÐiɖe e nɔ danwǔ lɛ é\nKúnnuɖiɖe agbawungba Tɔn\n(Xwè ɔ xlɛ́ hwenu e è jɛ wlɛnwín tawun ɖé zán jí é)\n^ akpá. 79 Ðiɖe e nɔ danwǔ lɛ é ɖé lɛ nɔ nɔ “Photo-Drame” ɔ mɛ.


Nɛ̌ A ka Sixu Hɛn Ayi Towe Gbɔn? | Atɔxwɛ Nǔkplɔnkplɔn Tɔn\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Ajagbe Akha Albanie-Gbè Altaï-Gbè Alur Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Changana (Mozambique Tɔn) Chavacano Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Chuuk-Gbè Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Guadeloupe Tɔn Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Dayak Ngaju Digor Douala Eblegbe Edo Efik Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Garifuna Géorgie-Gbè Gitonga Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Ibinda Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Javan-Gbè Jula Kabiye Kachin Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (Arabe) Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisi Kisonge Kongo Krio Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Laos-Gbè Lettonie-Gbè Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mixtèque (Guerrero) Mizo Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Navajo Ndau Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Ngangela Nias Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Ouïghour (Arabe) Ouïghour (Cyrillique) Palau-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Romani (Macédoine Tɔn) Romani (Tofɔligbé Grèce Tɔn Tɔn) Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Romany (Serbia) Ronga Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Rutooro Samoa-Gbè Sangir Sango Saramacca-Gbè Sena Sepedi Sepulana Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tajikistan-Gbè Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Costa Rica Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Grèce Tɔn Tokunɔgbe Guatemala Tɔn Tokunɔgbe Honduras Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Kenya Tɔn Tokunɔgbe Malawi Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Mozambique Tɔn Tokunɔgbe Nicaragua Tɔn Tokunɔgbe Panama Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Philippines Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Roumanie Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Salvador Tɔn Tokunɔgbe Slovaquie Tɔn Tokunɔgbe Taïwan Tɔn Tokunɔgbe Tchèque Tɔn Tokunɔgbe Thaï Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zambie Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Venda Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yap-Gbè Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nXÓTA NǓKPLƆNKPLƆN TƆN 3\n“Hɛn ayi towe hú nǔ bǐ, ɖó fí e gbɛ̀ towe sín azinkan ɖè ɔ nɛ.”—NǓX. 4:23.\nHAN 36 Hɛn Ayi Towe\n1-3. (a) Etɛwu Mawu ka yí wǎn nú Salomɔ́ɔ? Nyɔna tɛ lɛ Salomɔ́ɔ ka mɔ? (b) Nǔkanbyɔ tɛ lɛ sín xósin mǐ ka na mɔ ɖò xóta elɔ mɛ?\nSALOMƆ́Ɔ huzu axɔsu Izlayɛli tɔn hwenu e é ɖò winnyawinnya mɛ tawun é. Ðò acɛkpikpa tɔn sín bǐbɛ̌mɛ ɔ, Jehovah xò dlɔ̌ ɛ bo ɖɔ n’i ɖɔ: “Byɔ nǔ e jló we é, nú má na we.” Salomɔ́ɔ ɖɔ n’i ɖɔ: “Yɔkpɔvu wɛ un . . . nyí. Un tuùn lee un na wà azɔ̌ enɛ ɔ gbɔn ɔ ǎ.” “Enɛ ɔ wu ɔ, nǎ [ayi tónúsíse tɔn ɖé mɛsɛntɔ́ towe, bonu un na dó dá hwɛ nú togun towe, nwt.]” (1 Axɔ. 3:5-10) É byɔ “ayi tónúsíse tɔn ɖé,” nǔbyɔbyɔ enɛ ɖò jlɛ̌ jí tawun. É ɖò wɛn ɖɔ Jehovah yí wǎn nú Salomɔ́ɔ! (2 Sam. 12:24) Xósin e axɔsu winnyawinnya Salomɔ́ɔ na Mawu mǐtɔn é sù nukún tɔn mɛ tawun, bɔ é na ɛ “nǔnywɛ kpodo nukúnnúmɔjɛnǔmɛ kpo [sín ayi].”—1 Axɔ. 3:12.\n2 Salomɔ́ɔ ɖu vivǐ nyɔna gegě tɔn ɖò táan e mɛ é nɔ gbeji é bǐ mɛ. È jɔwǔ i bɔ é gbá tɛmpli ɖé ‘nú Jehovah, Mawu Izlayɛli tɔn ɔ.’ (1 Axɔ. 8:20) Nǔnywɛ e Mawu na ɛ é zɔ́n bɔ é huzu mɛ nukúnɖeji ɖé. Nǔ ɖěɖee é ɖɔ hwenu e gbigbɔ Mawu tɔn ɖò jǐ tɔn lɛ é ɔ, è wlan ye dó wema Biblu tɔn atɔn mɛ. Nǔnywɛxó nyí ɖokpo ɖò wema enɛ lɛ mɛ.\n3 È zán xókwín ayi alǒ ayixa ɔ azɔn mɔkpan ɖò wema Nǔnywɛxó tɔn mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ xà ɖò Nǔnywɛxó 4:23 mɛ ɖɔ: “Hɛn ayi towe hú nǔ bǐ, ɖó fí e gbɛ̀ towe sín azinkan ɖè ɔ nɛ.” Ðò wemafɔ enɛ mɛ ɔ, etɛ dó gesí wɛ xókwín “ayi” ɔ ka ɖè? Mǐ na mɔ sinkɔn nú nǔkanbyɔ enɛ ɖò xóta elɔ mɛ. Mǐ na lɛ́ gbéjé nǔkanbyɔ we elɔ lɛ kpɔ́n: Nɛ̌ Satáan ka nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na hɛn ayi mǐtɔn blí, alǒ flú ayi mǐtɔn gbɔn? Etɛ mǐ ka sixu wà bo na hɛn ayi mǐtɔn? Bo na dó nɔ gbeji nú Mawu ɔ, mǐ ɖó na mɔ nǔ jɛ xósin nǔkanbyɔ taji enɛ lɛ tɔn mɛ.\n“AYI TOWE,” ETƐ KA NYÍ MƆ̌?\n4-5. (a) Ðò Biblu mɛ ɔ, etɛ xókwín “ayi” ɔ ka nɔ dó gesí? (b) Nɛ̌ lee é nɔ byɔ ɖɔ mǐ ni kpé nukún dó lanmɛ mǐtɔn wu gbɔn é ka sixu d’alɔ mǐ, bɔ mǐ mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ mǐ ɖó na kpé nukún dó ayi nǔjlɛdonǔwu tɔn mǐtɔn wu gbɔn?\n4 Ðò Nǔnywɛxó 4:23 mɛ ɔ, è zán xókwín “ayi” ɔ bo dó dó gesí gbɛtɔ́ xomɛ dɔ̌n bǐ alǒ fí e hwlá hugǎn ɖò xomɛ é. Ðò xógbe ɖevo mɛ ɔ, xókwín “ayi” ɔ nɔ lɛ́ dó gesí nǔ elɔ lɛ e ɖò ayi gɔngɔn mǐtɔn mɛ é: linlin mǐtɔn lɛ, lee nǔ nɔ cí nú mǐ é, nǔ e nɔ sísɛ́ mǐ é kpo jlǒ mǐtɔn lɛ kpo. É nyí nǔ e mǐ nɔ xlɛ́ ɖɔ mǐ nyí ɖò wěxo é kpowun wɛ é nɔ dó gesí ǎ, loɔ nǔ e mǐ nyí tawun ɖò xomɛ é wɛ.\n5 Lee é nɔ byɔ ɖɔ mǐ ni kpé nukún dó lanmɛ mǐtɔn wu gbɔn é xlɛ́ ɖɔ é ɖò taji ɖɔ mǐ ni kpé nukún dó mɛ e mǐ nyí ɖò xomɛ é wu. Mi nú mǐ ni gbéjé enɛ kpɔ́n. Nukɔntɔn ɔ, bo na dó nɔ ninɔmɛ ɖagbe mɛ ɖò agbaza mɛ ɔ, mǐ ɖó na nɔ ɖu nǔɖuɖu hunsin ɖagbe tɔn lɛ, bo ɖó na nɔ lɛ́ ba lanmɛ kpɔ́n hwɛhwɛ. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, bonu mǐ na nɔ ninɔmɛ ɖagbe mɛ ɖò gbigbɔ lixo ɔ, mǐ ɖó na nɔ ɖu nǔɖuɖu gbigbɔ tɔn e nɔ na hunsin ɖagbe mɛ lɛ é, bo na nɔ ɖexlɛ́ ɖò gbesisɔmɛ ɖɔ mǐ ɖó nǔɖiɖi nú Jehovah. Mǐ nɔ ɖè nǔɖiɖi e mǐ ɖó nú Jehovah é xlɛ́ gbɔn nǔ e mǐ kplɔ́n lɛ é zinzan kpo xóɖiɖɔ dó nǔɖiɖi mǐtɔn wu kpo gblamɛ. (Hlɔ. 10:8-10; Ja. 2:26) Wegɔ́ ɔ, mǐ sixu ɖò azɔn jɛ wɛ fɛɛ, bo ka zɔn dó lee mǐ ɖè ɖò wěxo é jí bo lin ɖɔ mǐ ɖò ganji. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, mǐ sixu zɔn dó aca yɛhwexɔsuɖuto ɔ tɔn mǐtɔn lɛ wu bo lin ɖɔ nǔɖiɖi mǐtɔn lidǒ, cobɔ jlǒ nyanya lɛ ka sixu ɖò susu wɛ ɖò ayi mǐtɔn mɛ fɛɛ. (1 Kɔ. 10:12; Ja. 1:14, 15) Mǐ ɖó na flín ɖɔ Satáan jló na sɔ́ linlin tɔn lɛ dó hɛn mǐ blí. Nɛ̌ é ka sixu tɛ́n kpɔ́n bo na wà mɔ̌ gbɔn tawun? Nɛ̌ mǐ ka sixu cyɔn alɔ mǐɖée jí gbɔn?\nLEE SATÁAN NƆ TƐ́N KPƆ́N BO NA HƐN AYI MǏTƆN BLÍ GBƆN É\n6. Etɛ gbé Satáan ka nɔ nya? Nɛ̌ é ka nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na kpéwú gbɔn?\n6 Satáan nɔ ba ɖɔ mǐ ni cí emi ɖɔhun, é wɛ nyí ɖɔ mǐ ni huzu gǔfɔntɔ́ e nɔ xò nǔgbododó Jehovah tɔn lɛ nyi kɛ́n, bɔ cejɛnnabi nɔ sísɛ́ ɛ é ɖé. Satáan sixu hɛn mǐ gannugánnú bɔ mǐ na nɔ lin nǔ bo wà nǔ éɖɔhun ǎ. Enɛ wu ɔ, é nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na kpé nǔ e gbé nya wɛ é ɖè é wu ɖò ali ɖevo lɛ nu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é bló bɔ mɛ e é ko hɛn blí lɛ é lɛlɛ̌ dó mǐ. (1 Jaan 5:19) É nɔ ba ɖɔ mǐ ni zán hwenu xá mɛ enɛ lɛ, enyi mǐ na bo tlɛ tuùn ɖɔ gbɛ̌ nyanya lɛ sixu “hɛn” ali e nu mǐ nɔ lin nǔ, bo nɔ wà nǔ ɖè é “gblé” ɔ nɛ. (1 Kɔ. 15:33) Wlɛnwín enɛ wà nǔ dó Axɔsu Salomɔ́ɔ wu. É da nyɔnu pagáwun gegě, bɔ ye wá dó jɔ n’i tawun bo “lilɛ ayixa tɔn” sín Jehovah jí.—1 Axɔ. 11:3.\nNɛ̌ mǐ ka sixu cyɔn alɔ ayi mǐtɔn jí bo ma na lɔn bonu gǎn e dó wɛ Satáan ɖè, bo na sɔ́ linlin tɔn lɛ dó hɛn mǐ blí é ni wà nǔ dó mǐ wu ó gbɔn? (Kpɔ́n akpáxwé 7gɔ́ ɔ) *\n7. Ðɔ wlɛnwín e Satáan nɔ zán bo na dó fúnfún linlin tɔn lɛ kpé é ɖevo. Aniwu mǐ ka ɖó na nɔ acéjí d’ewu?\n7 Satáan nɔ zán video lɛ kpo nǔ e nɔ dín ɖò telée jí lɛ é kpo dó fúnfún linlin tɔn lɛ kpé. É tuùn ɖɔ tan e è nɔ kpi lɛ é nɔ wà nǔ zɛ ayi mɛtɔn ɖiɖe ɖ’ayǐ wu; ye nɔ kplɔ́n mǐ lee mǐ sixu lin nǔ bo wà nǔ gbɔn é. Jezu zán wlɛnwín mɛkplɔnkplɔn tɔn enɛ ganji. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖǒ ayi lǒ e é dó dó Samalíinu nɔzo ɖagbe ɔ kpo vǐ e gosin xwégbe bo zán gǔ tɔn dó akpa mɛ é kpo wu é wu. (Mat. 13:34; Luk. 10:29-37; 15:11-32) Amɔ̌, mɛ ɖěɖee linlin Satáan tɔn lɛ ko hɛn blí lɛ é sixu zán tan e è nɔ kpi lɛ é dó flú mǐ. Mǐ ɖó na nɔ nɔ jlɛ̌ jí. Video lɛ kpo nǔ ɖěɖee nɔ dín ɖò telée jí lɛ é kpo sixu ɖè ayi ɖ’ayǐ nú mǐ, bo lɛ́ kplɔ́n nǔ mǐ bɔ linlin mǐtɔn lɛ tlɛ na blí ǎ. Amɔ̌, mǐ ɖó na nɔ acéjí. Enyi mǐ ɖò ayiɖeɖayǐ lɛ cyan wɛ ɔ, mǐ ɖó na nɔ kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Video elɔ alǒ tuto televiziɔn jí tɔn elɔ ka ɖò kplɔnkplɔn mì wɛ ɖɔ é sɔgbe ɖɔ má jó nyiɖée dó nú jlǒ agbaza tɔn ce lɛ wɛ à?’ (Ga. 5:19-21; Efɛ. 2:1-3) Enyi a mɔ ɖɔ tuto ɖé ɖò linlin Satáan tɔn lɛ sɔ́ ɖó ajo wɛ ɔ, etɛ a ka ɖó na wà? Nyi alɔ na lee a na wà nú azɔn e è sixu sɔ́ é ɖé gbɔn é!\n8. Nɛ̌ mɛjitɔ́ lɛ ka sixu d’alɔ vǐ yetɔn lɛ, bɔ ye na cyɔn alɔ ayi yetɔn jí gbɔn?\n8 Mɛjitɔ́ lɛ emi, mi ɖó azɔ̌ bǔnɔ ɖé bo na cyɔn alɔ vǐ mitɔn lɛ jí sín gǎn e dó wɛ Satáan ɖè, bo na hɛn ayi yetɔn blí lɛ é sí. É ɖò wɛn ɖɔ mi nɔ wà nǔ e wu mi kpé lɛ é bǐ bo nɔ cyɔn alɔ vǐ mitɔn lɛ jí sín azɔn lɛ sí. Mi nɔ hɛn xwé mitɔn ɖó mimɛ̌ jí, bo nɔ bɛ́ nǔ ɖebǔ e sixu zɔ́n bɔ vǐ lɛ, alǒ miɖesunɔ na j’azɔn lɛ é kɔn nyi gbě. Ðò ali ɖokpo ɔ nu ɔ, video ɖé lɛ, tuto televiziɔn jí tɔn ɖé lɛ, ayihundida video jí tɔn ɖé lɛ kpo tɛn Ɛntɛnɛti tɔn ɖé lɛ kpo sixu zɔ́n bɔ linlin Satáan tɔn lɛ na hɛn vǐ mitɔn lɛ blí, bɔ mi ɖó na cyɔn alɔ ye jí sín nǔ enɛ lɛ sí. Jehovah na acɛ ɔ mi ɖɔ mi ni kpé nukún dó ganjininɔ vǐ mitɔn lɛ tɔn wu ɖò gbigbɔ lixo. (Nǔx. 1:8; Efɛ. 6:1, 4) Enɛ wu ɔ, xɛsi ni ma ɖi mi dó sɛ́n e jinjɔn nǔgbododó Biblu tɔn lɛ jí lɛ é sísɔ́ ɖ’ayǐ ɖò xwédo mɛ wu ó. Mi ɖɔ nǔ e vǐ mitɔn lɛ sixu kpɔ́n lɛ é kpo nǔ e ye ma sixu kpɔ́n ǎ lɛ é kpo nú ye, bo d’alɔ ye bonu ye ni mɔ nǔ jɛ nǔ e wu mi wá gbeta enɛ kɔn é wu. (Mat. 5:37) Enyi vǐ mitɔn lɛ ɖò susu wɛ hǔn, mi kplɔ́n ye bonu yeɖesunɔ ni tuùn nǔ ɖagbe ɖò nǔ nyanya mɛ, sɔgbe xá nǔgbododó Jehovah tɔn lɛ. (Ebl. 5:14) Mi hɛn dó ayi mɛ ɖɔ nǔ e mi nɔ ɖɔ é na kplɔ́n nǔ gegě vǐ mitɔn lɛ, nǔ e mi ka nɔ wà lɛ é na lɛ́ kplɔ́n nǔ ye hú mɔ̌.—Sɛ́n. 6:6, 7; Hlɔ. 2:21.\n9. Linlin tɛ Satáan ka nɔ sɔ́ ɖó ajo? Etɛwu é ka nyla?\n9 Satáan nɔ lɛ́ tɛ́n kpɔ́n bo na hɛn ayi mǐtɔn blí, gbɔn blobló bonu mǐ na ɖeji dó nǔnywɛ gbɛtɔ́ tɔn wu, bo jó linlin Jehovah tɔn dó gblamɛ. (Kolo. 2:8) Lin tamɛ dó linlin elɔ e Satáan nɔ sɔ́ ɖó ajo é wu, é wɛ nyí ɖɔ dɔkun jijɛ ni ɖò taji hugǎn ɖò gbɛzán mɛtɔn mɛ. Mɛ ɖěɖee nɔ lin nǔ gbɔn mɔ̌ lɛ é sixu jɛ dɔkun, alǒ gbɔ. Ðebǔ wɛ é na bo nyí ɔ, ye ɖò ninɔmɛ nyanya ɖé mɛ. Etɛwu? Ðó ye sixu wá sɔ́ ayi yetɔn bǐ ɖó akwɛ biba jí, bo na sɔ́ ganjininɔ yetɔn ɖò agbaza mɛ, kancica xwédo tɔn yetɔn kaka jɛ xɔ́ntɔn e ye zun xá Mawu é jí dó savɔ̌, bo na dó kpé nǔ e gbé nya wɛ ye ɖè é wu. (1 Tim. 6:10) Alɔ e Tɔ́ nǔnywɛtɔ́ mǐtɔn jixwé tɔn ɔ dó mǐ, bonu mǐ na nɔ nɔ jlɛ̌ jí dó akwɛ wu é sù nukún mǐtɔn mɛ.—Nǔt. 7:12; Luk. 12:15.\nNƐ̌ MǏ KA SIXU HƐN AYI MǏTƆN GBƆN?\nMɛcɔ́tɔ́ lɛ kpo hɔnjinɔtɔ́ hwexónu tɔn lɛ kpo ɖɔhun ɔ, nɔ nɔ acéjí bo nɔ wà nǔ, bonu linlin bliblí lɛ ni ma byɔ ayi towe mɛ ó (Kpɔ́n akpáxwé 10-11) *\n10-11. (a) Etɛ mǐ ka ɖó na bló bo na cyɔn alɔ mǐɖée jí? (b) Etɛ mɛcɔ́tɔ́ lɛ ka nɔ bló ɖò hwexónu? Nɛ̌ ayixa mǐtɔn ka sixu wà nǔ mɛcɔ́tɔ́ mǐtɔn ɖɔhun gbɔn?\n10 Bonu mǐ na dó sixu kpéwú bo hɛn ayi mǐtɔn ɔ, mǐ ɖó na tɛ́n kpɔ́n bo ɖó ayi awovínú lɛ wu, bo yawǔ wà nǔɖe dó cyɔn alɔ mǐɖée jí. Enɛ flín mǐ azɔ̌ e mɛcɔ́tɔ́ ɖé nɔ wà é. Ðò Axɔsu Salomɔ́ɔ hwenu ɔ, mɛcɔ́tɔ́ lɛ nɔ nɔte ɖò dǒ toxo ɖé tɔn ta, bɔ enyi ye mɔ awovínú ɖé jawě ɔ, ye nɔ kwín kpɛn. Nǔjlɛdonǔwu enɛ sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na mɔ nǔ jɛ nǔ e mǐ ɖó na wà, bo gbò kpò nyi ali jí nú Satáan, bonu é ma hɛn linlin mǐtɔn lɛ blí ó é wu.\n11 Ðò hwexónu ɔ, mɛcɔ́tɔ́ lɛ nɔ w’azɔ̌ alɔ ɖ’alɔ mɛ xá hɔnjinɔtɔ́ toxo ɔ tɔn lɛ. (2 Sam. 18:24-26) Ye nɔ nɔ kpɔ́ bo nɔ cyɔn alɔ toxo ɔ jí, bo nɔ kúdeji ɖɔ hɔntogbo lɛ ɖò súsú jí hweɖebǔnu e kɛntɔ́ ɖé ja é. (Nɛɛ. 7:1-3) Ayixa mǐtɔn e mǐ sɔ́ Biblu dó kplɔ́n é * sixu wà nǔ mɛcɔ́tɔ́ ɖé ɖɔhun, bɔ hwenu e Satáan na tɛ́n kpɔ́n bo na byɔ ayi mǐtɔn mɛ é ɔ, é na gb’akpá nú mǐ; ɖò xógbe ɖevo mɛ ɔ, hwenu e é na tɛ́n kpɔ́n bo na wà nǔ dó linlin mǐtɔn lɛ, lee nǔ nɔ cí nú mǐ é, nǔ e nɔ sísɛ́ mǐ lɛ é alǒ jlǒ mǐtɔn lɛ wu é ɔ, é na gb’akpá nú mǐ. Hweɖebǔnu e ayixa mǐtɔn na gb’akpá nú mǐ é ɔ, mǐ ɖó na ɖótó è, bo nyi alɔ nú awovínú ɔ.\n12-13. Etɛ è ka sixu sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na wà? Amɔ̌, nɛ̌ mǐ ka ɖó na wà nǔ gbɔn?\n12 Lin tamɛ dó kpɔ́ndéwú ɖé jí dó lee mǐ sixu cyɔn alɔ mǐɖée jí gbɔn, sín linlin Satáan tɔn e sixu wà nǔ dó mǐ wu lɛ é sí é wu. Jehovah kplɔ́n mǐ ɖɔ ‘è ma sè agalilɛxó kpo nǔbliblíwiwa kpo sín xó vɔ́vɔ́ ɖò tɛntin mǐtɔn ó.’ (Efɛ. 5:3) Amɔ̌, enyi azɔ̌gbɛ́, alǒ azɔ̌mɛvígbɛ́ mǐtɔn lɛ jɛ xó ɖɔ dó agalilɛxó lɛ wu jí ɔ, etɛ mǐ ka na wà? Mǐ tuùn ɖɔ mǐ ɖó na “jó gbɛ̀ nyanya zinzan kpo jlǒ gbɛmɛ fí tɔn lɛ kpo dó.” (Ti. 2:12) Mɛcɔ́tɔ́ ɔ ee nyí ayixa mǐtɔn é sixu gb’akpá nú mǐ. (Hlɔ. 2:15) Amɔ̌, mǐ ka na ɖótó è à? Nǔ ɔ sixu tɛ́n mǐ kpɔ́n bɔ mǐ na ɖótó gbɛ̌ mǐtɔn lɛ, alǒ kpɔ́n fɔtóo ɖěɖee ye sixu má xá mǐ lɛ é. Amɔ̌, hwenu e mǐ na sú hɔntogbo toxo ɔ tɔn lɛ ɖò ali ɖé nu é nɛ, gbɔn jɔ lilɛ lilɛ nú xóɖɔɖókpɔ́ ɔ, alǒ gbɔn finɛ gigosin gblamɛ.\n13 É nɔ byɔ akɔ́nkpinkpan cobɔ mǐ na ɖí xwi xá kɔ e gbidí nú mǐ wɛ hagbɛ̌ mǐtɔn lɛ ɖè, bonu mǐ na lin alǒ wà nǔ nyanya ɖé é. Mǐ sixu kúdeji ɖɔ Jehovah nɔ mɔ gǎn e dó wɛ mǐ ɖè lɛ é, bo ka na na mǐ hlɔnhlɔn kpo nǔnywɛ kpo e sín hudo mǐ ɖó, bo na ɖí xwi xá linlin Satáan tɔn lɛ é. (2 Tan 16:9; Eza. 40:29; Ja. 1:5) Nɛ̌ mǐ ka sixu kpó ɖò nǔ e nyí mǐtɔn bɔ mǐ na wà bo hɛn ayi mǐtɔn é wà wɛ gbɔn?\n14-15. (a) Etɛwu mǐ ka ɖó na nɔ hun ayi mǐtɔn? Nɛ̌ mǐ ka sixu wà mɔ̌ gbɔn? (b) Nɛ̌ Nǔnywɛxó 4:20-22 ka d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖu Biblu xixa mǐtɔn sín lè hugǎn gbɔn? (Lɛ̌ kpɔ́n gbǎví “ Lee È Nɔ Lin Tamɛ Gbɔn É.”)\n14 Bo na dó hɛn ayi mǐtɔn ɔ, é nyí sú kɛɖɛ wɛ mǐ ɖó na sú i bonu nǔ nyanya lɛ ni ma byɔ mɛ ó ǎ, loɔ mǐ ɖó na hun i bɔ nǔ ɖagbe lɛ na byɔ mɛ. Lɛ̌ lin tamɛ dó nǔjlɛdonǔwu toxo e ahohó lɛlɛ̌ dó é tɔn wu. Hɔnjinɔtɔ́ ɖé nɔ sú hɔntogbo toxo ɔ tɔn lɛ bonu kɛntɔ́ ɖé ma wá kpé toxo ɔ wu ó, amɔ̌ hweɖelɛnu ɔ, é nɔ hun hɔntogbo lɛ bonu è na dó hɛn nǔɖuɖu kpo nǔ ɖevo lɛ kpo byɔ mɛ. Enyi è ma nɔ hun hɔntogbo lɛ gbeɖé ǎ ɔ, toví toxo ɔ tɔn lɛ na nɔ xovɛ. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, mǐ ɖó na nɔ hun ayi mǐtɔn hwɛhwɛ bonu linlin Mawu tɔn lɛ na dó byɔ mɛ.\n15 Linlin Jehovah tɔn lɛ wɛ ɖò Biblu mɛ, enɛ wu ɔ, hweɖebǔnu e mǐ xà é ɔ, gbè yí wɛ mǐ ɖè ɖɔ linlin Jehovah tɔn lɛ ni xlɛ́ ali lee mǐ nɔ lin nǔ gbɔn é, lee nǔ nɔ cí nú mǐ é kpo nǔwalɔ mǐtɔn lɛ kpo nɛ. Nɛ̌ Biblu xixa mǐtɔn ka sixu hɛn lè wá nú mǐ hugǎn gbɔn? Ðɛ ɖò taji. Nɔví nyɔnu ɖé ɖɔ: “Cobonu un na xà Biblu ɔ, un nɔ xoɖɛ sɛ́dó Jehovah, bo nɔ byɔ ɛ ɖɔ é ni d’alɔ mì bonu ‘má mɔ nǔjiwǔ’ e ɖò Xó tɔn mɛ lɛ é ‘ganji.’” (Ðɛh. 119:18) Mǐ ɖó na lɛ́ lin tamɛ dó nǔ e mǐ xà é wu. Enyi mǐ nɔ xoɖɛ, nɔ xà Biblu, lobo nɔ lin tamɛ d’eji ɔ, Xó Mawu tɔn nɔ byɔ ayi gɔngɔn mǐtɔn mɛ, bɔ mǐ nɔ wá yí wǎn nú linlin Jehovah tɔn.—Xà Nǔnywɛxó 4:20-22; Ðɛh. 119:97.\nLee È Nɔ Lin Tamɛ Gbɔn É\nEnyi a ɖò Biblu xà wɛ hǔn, nɔ na xósin nú nǔkanbyɔ elɔ lɛ:\nEtɛ nǔ elɔ ka kplɔ́n mì dó Jehovah Mawu wu?\nNɛ̌ akpáxwé Mawuxówema ɔ tɔn elɔ ka nɔ gudo nú wɛn Biblu tɔn ɔ gbɔn?\nNɛ̌ un ka sixu zán ɖò gbɛzán ce mɛ gbɔn?\nNɛ̌ un ka sixu zán wemafɔ elɔ lɛ dó d’alɔ mɛ ɖevo lɛ gbɔn?\n16. Nɛ̌ mɛ gegě ka nɔ ɖu lè Televiziɔn JW tɔn kpinkpɔn tɔn gbɔn?\n16 Ali ɖevo e nu mǐ nɔ yí gbè bɔ linlin Mawu tɔn lɛ nɔ byɔ ayi mǐtɔn mɛ ɖè é wɛ nyí gbɔn nǔ ɖěɖee ɖò Televiziɔn JW tɔn® jí lɛ é kpinkpɔn gblamɛ. Asú kpo asì kpo ɖé ɖɔ: “Tuto sunmɛ sunmɛ tɔn lɛ nyí sinkɔn ɖé nú ɖɛ mǐtɔn lɛ nǔgbo nǔgbo! Hwenu e wǔ nɔ kú mǐ, alǒ hwenu e mǐ nɔ mɔ ɖɔ mǐ ɖò mǐ ɖokpo é ɔ, ye nɔ na mǐ hlɔnhlɔn kpo akɔ́nkpinkpan kpo. Hwɛhwɛ wɛ mǐ nɔ ɖótó han lɛ ɖò xwé mǐtɔn gbè. Mǐ nɔ xò ye hwenu e mǐ ɖò nǔ ɖa wɛ, ɖò nǔ jlaɖó wɛ alǒ ɖò tíi ɖé nu wɛ é.” Tuto enɛ lɛ nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ hɛn ayi mǐtɔn. Ye nɔ kplɔ́n mǐ bɔ mǐ nɔ lin nǔ Jehovah ɖɔhun, bo nɔ ɖí xwi xá kɔ e è nɔ gbidí nú mǐ bonu mǐ na dó ɖó linlin Satáan tɔn lɛ é.\n17-18. (a) Lee 1 Axɔsu lɛ 8:61 xlɛ́ gbɔn é ɔ, enyi mǐ nɔ zán nǔ e mǐ kplɔ́n ɖò Jehovah gɔ́n lɛ é ɔ, etɛ ka na jɛ? (b) Etɛ kpɔ́ndéwú Axɔsu Ezekiyasi tɔn ka sixu kplɔ́n mǐ? (c) Sɔgbe xá ɖɛ e Davidi xò ɖò Ðɛhan 139:23, 24 mɛ é ɔ, etɛ takúnmɛ mǐ ka sixu xoɖɛ dó?\n17 Hweɖebǔnu e mǐ mɔ lè e ɖò nǔ e sɔgbe é wiwa mɛ é ɔ, nǔɖiɖi mǐtɔn nɔ lidǒ hugǎn. (Ja. 1:2, 3) Wǔ nɔ yá mǐ, ɖó mǐ bló bɔ Jehovah na gó bo ylɔ́ mǐ ɖɔ mǐ nyí ɖokpo ɖò vǐ emitɔn lɛ mɛ wu, bɔ jlǒ e mǐ ɖó bo na nyɔ́ ɖò nukún tɔn mɛ é nɔ lɛ́ syɛn. (Nǔx. 27:11) Mɛtɛnkpɔn lɛ ɖokpo ɖokpo nɔ nyí ali ɖé bo nɔ hun nú mǐ, bonu mǐ na xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖò Tɔ́ mǐtɔn sɛn wɛ kpo ayi mǐtɔn bǐ kpo. (Ðɛh. 119:113) Mǐ nɔ xlɛ́ ɖɔ mǐ yí wǎn nú Jehovah kpo ayi mǐtɔn bǐ kpo; ayi enɛ nɔ kánɖeji bǐ mlɛ́mlɛ́ bo na nyi sɛ́n tɔn lɛ bo na wà jlǒ tɔn.—Xà 1 Axɔsu lɛ 8:61.\n18 Mǐ ka na sixu gɔn nǔ wà nyi dò à? Eǒ; ɖó hwɛhutɔ́ wɛ nú mǐ. Enyi mǐ ɖè afɔ nyi dò hǔn, mǐ ni nɔ flín kpɔ́ndéwú Axɔsu Ezekiyasi tɔn. É wà nǔ nyi dò. Amɔ̌, hwɛ tɔn vɛ́ n’i, bɔ é kpó ɖò Jehovah sɛn wɛ “kpo ayijlɔjlɔ kpo.” (Eza. 38:3-6; 2 Tan 29:1, 2; 32:25, 26) Enɛ wu ɔ, mi nú mǐ ni ma lɔn bonu gǎn e dó wɛ Satáan ɖè bo na sɔ́ linlin tɔn lɛ dó hɛn mǐ blí é ni wà nǔ dó mǐ wu ó. Mǐ ni nɔ xoɖɛ bo na dó sɔnǔ nú “ayi tónúsíse tɔn ɖé.” (1 Axɔ. 3:9, nwt; xà Ðɛhan 139:23, 24.) Enyi mǐ nɔ hɛn ayi mǐtɔn hú nǔ bǐ ɔ, mǐ sixu nɔ gbeji nú Jehovah.\nEtɛ ka nyí tinmɛ xókwín “ayi” ɔ tɔn?\nNɛ̌ Satáan ka nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na hɛn ayi mǐtɔn blí gbɔn?\nBo na dó hɛn ayi mǐtɔn ɔ, etɛwu mǐ ka ɖó na nɔ sú bo na nɔ lɛ́ hun?\n^ akpá. 5 Mǐ na nɔ gbeji nú Jehovah wɛ à, alǒ mǐ na jó Satáan dó bɔ é na blɛ́ mǐ, bɔ mǐ na jɛ zɔ nú Mawu mǐtɔn wɛ à? Xósin ɔ na sín lee mɛtɛnkpɔn mǐtɔn lɛ nɔ syɛn sɔ́ é wu ǎ, loɔ lee mǐ sixu hɛn ayi mǐtɔn ganji gbɔn é wu wɛ é na sín. Etɛ ka nyí tinmɛ xókwín “ayi” ɔ tɔn? Nɛ̌ Satáan ka nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na flú ayi mǐtɔn gbɔn? Nɛ̌ mǐ ka sixu hɛn ayi mǐtɔn gbɔn? Xóta elɔ na na xósin nú nǔkanbyɔ taji enɛ lɛ.\n^ akpá. 11 TINMƐ ÐÉ LƐ: Jehovah na mǐ nǔwukpíkpé ɔ bɔ mǐ na nɔ gbéjé linlin mǐɖesunɔ tɔn lɛ, lee nǔ nɔ cí nú mǐ é kpo nǔwalɔ mǐtɔn lɛ kpo kpɔ́n, bɔ enɛ gudo ɔ, mǐ na ɖɔ hwɛ dó mǐɖée. Biblu ylɔ́ nǔwukpíkpé enɛ ɖɔ ayixa. (Hlɔ. 2:15; 9:1) Ayixa e è sɔ́ Biblu dó kplɔ́n é ɖé wɛ nyí ee nɔ zán nǔgbododó Jehovah tɔn e ɖò Biblu mɛ lɛ é, bo na dó kpɔ́n ɖɔ nǔ e mǐ nɔ lin, wà alǒ ɖɔ lɛ é ka nyɔ́, alǒ nyla à jí.\n^ akpá. 56 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Nɔví sunnu e ko bló baptɛm é ɖé ɖò televiziɔn kpɔ́n wɛ, bɔ nǔbliblí ɖé wá xwetɔ́n. É ɖó na wà nǔɖe.\n^ akpá. 58 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Mɛcɔ́tɔ́ hwexónu tɔn ɖé mɔ awovínú ɖé sɛ́dó ɖò toxo ɔ gudo. É súxó sɛ́dó hɔnjinɔtɔ́ lɛ ɖò dò bɔ ye yawǔ sú hɔntogbo toxo ɔ tɔn lɛ, bo dó gan ye mɛ ɖò xomɛ.


GBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Batak (Karo) Batak (Toba) Bengali Biak Bichlamar Bikol Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kabiye Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lifu Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Maya Mbunda Mizo Myanmar-Gbè Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngangela Nias Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyaneka Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tonga-Gbè Tshiluba Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Xhosa Zandé Zoulou Île Salomon-Gbè\nKpɔ́ninɔ xá mɛ winnyawinnya lɛ ɖò agun ɔ mɛ nɔ hun xomɛ nú mì\nMɛ e tɔn wɛ é: Samuel Hamilton\nÈ JÌ MÌ ÐÒ: 1928\nTÒ CE: COSTA RICA\nTAN CE: UN SƆ́ GBƐ̀ CE BǏ JÓ NÚ LƆNYIJI- LƆNFƆNKAN SÍN AZƆ̌ KPO AKƆNYINYI KPO\nPuerto Limón kpo xá e lɛlɛ̌ dó è lɛ é kpo mɛ wɛ un sù ɖè, toxo e mɛ tɔjihunglintɛn ɖé ɖè ɖò zǎnzǎnhweji Costa Rica tɔn é wɛ. Mɛjitɔ́ ce lɛ ɖó vǐ tantɔn, bɔ nyɛ wɛ ka nyí tɛnwegɔ ɔ. Tɔ́ ce kú hwenu e un ɖó xwè tantɔn é. Enɛ gudo ɔ, nɔ ce ɖokpo wɛ hɛn mǐ bɔ mǐ sù.\nBaseball * xixo nyí akpáxwé ɖé ɖò gbɛzán ce mɛ hwebǐnu. Sín vǔ wɛ un yí wǎn nú lɔnyiji-lɔnfɔnkan. Ee un ɖò susu wɛ é ɔ, un byɔ gbɛ̌ta e yí wǎn nú balɔ́ɔn xixo dó d’ayihun é ɖé mɛ. Hwenu e un ɖò balɔ́ɔn xò wɛ ɖò gbɛ̌ta ɔ mɛ bo ɖó xwè 20 é ɔ, gǎn mǐtɔn lɛ ɖokpo byɔ mì ɖɔ má xò balɔ́ɔn ɖò gbɛ̌ta azɔ̌tuùntɔ́ Nicaragua tɔn ɖé mɛ. Amɔ̌, ɖó nɔ ce ɖò azɔn jɛ wɛ bɔ un ɖò nukún kpé dó wǔ tɔn wɛ wutu ɔ, un jló na yì nɔ Nicaragua ǎ. Enɛ wu ɔ, un gbɛ́. Nukɔnmɛ ɔ, gǎn ɖevo byɔ mì ɖɔ nyì na xò baseball ɖò Costa Rica tò ɔ sín gbɛ̌ta mɛ, nyì kpo mɛ ɖěɖee è cyan ɖò gbɛ̌ta ayihundida tɔn ɔ mɛ lɛ é kpo. Dìn tɔn ɔ, un yí gbè. Un nɔ gbɛ̌ta tò ɔ tɔn mɛ sín 1949 kaka jɛ 1952, bo xò balɔ́ɔn agbahwlɛnhwlɛn tɔn ɖebɔdoɖewu lɛ ɖò Cuba, Mexique kpo Nicaragua kpo. Baseball xotɔ́ titewungbe ɖé wɛ nú mì, bɔ un tlɛ nɔ xò akpáxwé agbahwlɛnhwlɛn tɔn ɖebɔdoɖewu 17 ma xò ɖokpo vɔ́vɔ́ nyì dò. Enyi balɔ́ɔnkpɔntɔ́ lɛ ɖò nyikɔ ce ké wɛ lě ɔ, xomɛ nɔ hun mì kpɔ́n!\nÉ blawu ɖɔ, un nɔ lɛ́ zán gbɛ̀ blíblí. Un ɖó nyɔnu xɔ́ntɔn ɖokpo có, un ka nɔ lɛ́ ba nyɔnu ɖevo lɛ hwɛhwɛ. Un nɔ lɛ́ nu ahan mɔhunkɔtɔn. Gbè ɖokpo ɔ, un nu ahan kaka bɔ, ee un wá fɔ́n ayihɔngbe tɔn é ɔ, un sɔ́ flín lee un wá yì xwé gbɔn é ǎ! Un nɔ dó aji e nɔ nyí domino é bo nɔ lɛ́ nyì akɔ.\nGbɛ̀ enɛ zán wɛ un ɖè bɔ nɔ ce huzu Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn ɖé. É tɛ́n kpɔ́n bo bló bonu má xwedó è, amɔ̌, é kpéwú ǎ, ɖó lɔnyiji-lɔnfɔnkan ko gbà tamɛ nú mì tawun. Mǐ ɖò baseball xixo kplɔ́n wɛ bonu nùɖuɖu gan xò ɔ, xovɛ tlɛ nɔ sìn mì ǎ! Balɔ́ɔn kɛɖɛ jí jɛn ayi ce nɔ ɖè. Un yí wǎn nú baseball hú nǔ bǐ!\nAmɔ̌, ee un ɖó xwè 29 é ɔ, un gblewu ɖaxó ɖé hwenu e un ɖò tintɛnkpɔn wɛ bá wlí balɔ́ɔn ɖò balɔ́ɔn xixo ɖé hwenu é. Ee é kpɔ́n te nú mì gudo é ɔ, un jó balɔ́ɔnxixozɔ́ ɔ dó. É ɖò mɔ̌ có, un kpò ɖò balɔ́ɔnxixo kplɔ́n mɛ lɛ wɛ ɖò gbɛ̌ta ayihundida tɔn e sɛkpɔ xwé ce é ɖé mɛ.\nÐò 1957 ɔ, un yí gbè bo yì kpléɖókpɔ́ ɖaxó Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn ɖé. È bló ɖò anyǔmlimli-safɔtɛn e un ko xò baseball ɖè kpɔ́n é ɖé. Hwenu e un ɖò ayijinjɔn ɖò kpléɖókpɔ́watɔ́ lɛ mɛ é ɔ, vogbingbɔn e ɖò lee Kúnnuɖetɔ́ lɛ nɔ wà nǔ kpo sísí kpo gbɔn é, kpodo zingidi e balɔ́ɔnkpɔntɔ́ lɛ nɔ ɖú é kpo tɛntin é jiwǔ nú mì tawun. Nǔ e un mɔ ɖò kpléɖókpɔ́ ɖaxó enɛ jí é sísɛ́ mì bɔ un jɛ Biblu kplɔ́n xá Kúnnuɖetɔ́ lɛ jí lobo jɛ kplé e ye nɔ bló ɖò agun yetɔn mɛ lɛ é yì jí.\nNǔ e un kplɔ́n ɖò Biblu mɛ lɛ é gègě jiwǔ nú mì. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Jezu ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ ɖò azǎn gudogudo tɔn lɛ mɛ ɔ, ahwanvu emitɔn lɛ na jla Axɔsuɖuto Mawu tɔn sín wɛnɖagbe ɔ gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ. (Matie 24:14) Un lɛ́ kplɔ́n ɖɔ Klisanwun nugbǒ lɛ kún nɔ sɔ́ sinsɛnzɔ́ yetɔn dó ɖó ajɔ̌wiwa na ó. Jezu ɖɔ: “Lee un na acɛ mi vɔ̌nu ɔ, mi lɔmɔ̌ mi bo wà nǔ lɛ bǐ vɔ̌nu.”—Matie 10:8.\nEe un ɖò Biblu kplɔ́n wɛ é ɔ, un sɔ́ nǔ e é ɖɔ lɛ é jlɛ́ dó nǔ e un mɔ ɖò Kúnnuɖetɔ́ lɛ tɛntin é wu. Kàn e ye nɔ ɖó dó nǔ wu bo nɔ jla wɛnɖagbe Axɔsuɖuto Mawu tɔn tɔn gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ é nɔ jiwǔ nú mì. Un mɔ ɖɔ ye ɖó jijɔ mɛɖée zízé jó tɔn e Jezu byɔ Klisanwun lɛ ɖɔ ye ni ɖexlɛ́ é. Enɛ wu ɔ, hwenu e un xà Maki 10:21 bo mɔ xó Jezu tɔn e ɖɔ, “Wǎ, bo xwedó mì” é ɔ, un jló na huzu Kúnnuɖetɔ́ ɖé.\nAmɔ̌, é byɔ hwenu cobɔ un wá kpéwú. Ði kpɔ́ndéwú, nú xwè gègě ɔ, un nɔ nyì akɔ dó animɛlóo e un nɔ dó ba “taɖagbe” na é ɖò aklunɔzán gbla lɛ bǐ mɛ ɖò ɖogowungbaxwé tò ɔ tɔn. Amɔ̌, un kplɔ́n ɖò Biblu mɛ ɖɔ Mawu na ɖó hwɛ nú mɛ e nɔ sɛ̀n “taɖagbevodun” lɛ é kaka jɛ mɛ e nɔ dó nukúnkɛ́n lɛ é jí. (Ezayíi 65:11; Kolosinu lɛ 3:5) Enɛ wu ɔ, un wá gbeta ɔ kɔn bá jó akɔnyinyi dó. Aklunɔzángbe nukɔntɔn e bɔ dó gbè e gbè un jó akɔnyinyi dó é wu é ɔ, animɛlóo e un nɔ dó nyì akɔ na é ɖu nǔ! Mɛ lɛ cá mì ko, ɖó un nyì akɔ aklunɔzán gbla enɛ mɛ ǎ wutu, ye gbidi kɔ nú mì syɛnsyɛn ɖɔ má lɛ́ jɛ akɔ nyì jí, amɔ̌, un ka wà mɔ̌ ǎ. Un sɔ́ nyì akɔ ɖě kpɔ́n gbeɖé ǎ.\nNinɔmɛ ɖevo lɛ́ tɛ́n “mɛ yɔyɔ̌” e un huzu é kpɔ́n tawun gbè e gbè un bló baptɛm ɖò kpléɖókpɔ́ ɖaxó Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn ɖé jí é. (Efɛzinu lɛ 4:24) Gbadanu enɛ ɔ, un lɛkɔ yì otɛli e un nɔ é bo mɔ nyɔnu xɔ́ntɔn ce xóxó ɔ b’ɛ ɖò te ɖò hɔn ce ta. É ɖɔ nú mì kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo ɖɔ: “É yá Sammy, wǎ mǐ ni ɖu gbɛ̀!” Amɔ̌, un ɖɔ n’i tlolo ɖɔ, “Eǒ!” Un flín i ɖɔ nugbodòdó Biblu tɔn lɛ wɛ un nɔ xwedó ɖò gbɛzán ce mɛ dìn. (1 Kɔlɛntinu lɛ 6:18) Tlolo jɛn é ɖɔ, “A ɖɔ etɛ?” Enɛ gudo ɔ, é hu tɛ́ nú nǔ e Biblu kplɔ́n mɛ dó nùblibliwiwa wu é bo dó zǒgbe jí ɖɔ mǐ na gbɛ̀ kàn dó kancica mǐtɔn nu. Amɔ̌ un byɔ xɔ ce mɛ xwɛ́lɛ́ɛ bo sú hɔn dó ta. Égbé ɔ, xomɛ hun mì ɖɔ sín hwenu e un huzu Kúnnuɖetɔ́ ɖé ɖò 1958 é ɔ, un tɛ́ dó huzuhuzu ɖěɖee un bló ɖò gbɛzán ce mɛ lɛ é wu kpo gbejininɔ kpo.\nAlixlɛ́mɛ Biblu tɔn xwixwedó hɛn lè wá nú mì kaka bɔ, nú un kpéwú wɛ ɔ, un na wlan ye dó wema ɖokpo mɛ! Lè enɛ lɛ ɖé lɛ wɛ nyí ɖɔ, un ɖó xɔ́ntɔn jɔ xɔ́ntɔn gègě, gbɛzán e ɖó nu é ɖé kpo awǎjijɛ nùjɔnǔ tɔn kpo.\nUn kpò ɖò baseball sín vivǐ ɖu wɛ, amɔ̌, un vɔ́ nǔ e nɔ mya nukún nú mì lɛ é gbéjé kpɔ́n. Baseball hɛn akwɛ kpo susu kpo wá nú mì, amɔ̌, nǔ enɛ lɛ nɔ ayǐ kaka ɖé ǎ. Loɔ, kancica e ɖò nyì kpo Mawu kpo kpodo kplékplé nɔví lɛ tɔn e mɛ un ɖè é kpo tɛntin é na nɔ ayǐ kaka sɔyi. Biblu ɖɔ: “Gbɛ̀ elɔ ɔ, wìwá yì wɛ é ɖè, bɔ mɛ e nɔ bló jlǒ gbɛ̀ elɔ tɔn lɛ lɔ ɖò wìwá yì wɛ; mɛ e nɔ bló jlǒ Mawu tɔn ɔ ka nɔ nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi.” (1 Jaan 2:17) Dìn ɔ, un yí wǎn nú Jehovah kpo togun tɔn kpo hú nǔ bǐ!\n^ akpá. 9 Balɔ́ɔn kpɛví ɖé wɛ bɔ è nɔ sɔ́ kpò dó xò bo nɔ wlí kpo alɔ kpo.


La Bible en Fongbe - Exode 35 | BéninLangues, les langues Béninoises au clic\nLa Bible en Fongbe - Exode 35\nRetrouvez les versets en fongbe du chapitre Exode 35\nExode 35 - Tíntɔ́n 35\nMɔyízi kplé Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ bǐ, bó ɖɔ nú yě ɖɔ: “Nǔ e Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ mi ɖó ná nɔ́ wa lɛ́ɛ ɖíe:\nAzǎn ayizɛ́n wɛ è nǎ nɔ́ dó wa azɔ̌ ná, amɔ̌, azǎn tɛ́nwegɔ́ ɔ́ ná nyí Sabáa, gbɔjɛzán ɔ́, bɔ mi ɖó ná zé ɖó vo nú Mawu Mavɔmavɔ. Mɛ ɖé wa azɔ̌ gbe énɛ́ gbe ɔ́, è nǎ hu mɛ ɔ́.\nMi ná ɖa nǔ vɔ́vɔ́ ɖo gbɔjɛzán ɔ́ gbe ɖo fí e mi ná ɖe lɛ́ɛ ɖěbǔ ǎ.”\nMɔyízi lɛ́ ɖɔ nú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ bǐ ɖɔ: “Nǔ e Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ mi ɖó ná nɔ́ wa lɛ́ɛ ɖíe:\nNǔ e mi ɖó lɛ́ɛ ɔ́, mi ná sɔ́ ɖě, bó ná ná Mawu Mavɔmavɔ. Mɛ e ɖó jlǒ ɖagbe, bó ná bló lɛ́ɛ ɔ́, yě ná hɛn nǔ alɔkpa alɔkpa wá nú Mawu Mavɔmavɔ. Yě ná hɛn siká, kpatágan, ganvɔ.


Xomɛnyínyɔ́ kpo Wuvɛ̌sexámɛ Kpo | Nǔxixa & Mɛkplɔnkplɔn\nXomɛnyínyɔ́ kpo Wuvɛ̌sexámɛ Kpo\n1 Tɛsalonikinu lɛ 2:7, 8\nSIN SƐ̀ XWE NA: Lee nǔ cí nú we nǔgbo nǔgbo é ni tɔ́n ɖò xóɖiɖɔ towe mɛ, xlɛ́ tóɖówetɔ́ lɛ ɖɔ a yí wǎn nú ye bo jló na d’alɔ ye.\nLin tamɛ dó tóɖówetɔ́ lɛ jí. Flín tagba e ɖí xwi xá wɛ ye ɖè lɛ é hwiɖée dó sɔnǔ nú ayi towe. Tɛ́n kpɔ́n bo dó nukún lee nǔ cí nú ye é mɛ kpɔ́n.\nCyan xó towe lɛ ganji. Tɛ́n kpɔ́n bo fá kɔ nú tóɖówetɔ́ lɛ, dó gbɔ nú ye, bo lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú ye. Nyi alɔ nú xógbe ɖěɖee sixu dó xomɛsin xomɛ nú ye lɛ é, ma ka ɖɔ xó nyanya ɖé dó mɛ e ma ɖi nǔ nú Jehovah ǎ lɛ é, alǒ dó nǔ e ye ɖi nǔ na syɛnsyɛn lɛ é wu ó.\nÐexlɛ́ ɖɔ mɛ ɖevo lɛ sín nǔ ɖu ayi mɛ nú emi. Ðɔ xó kpo xomɛnyínyɔ́ kpo, bo lɛ́ zán alɔ, wǔtu, kpo afɔ kpo lee é jɛxa gbɔn é dó ɖexlɛ́ tóɖówetɔ́ lɛ ɖɔ nǔ yetɔn ɖu ayi mɛ nú emi tawun. Ðǒ ayi te dó nukúnmɛ sín xlɛ̌ towe lɛ wu; nɔ ko nǔ ɖò nu kpá hwɛhwɛ.\nEnyi a ma sixu ɖè lee nǔ cí nú we é xlɛ́ ǎ hǔn, ma ɖɔ dandan ó, ma ka lɛ́ dó sin lee nǔ cí nú we é ɖiɖexlɛ́ jí ó. Hwenu e a ɖò nǔ xà wɛ é ɔ, ɖè lee nǔ cí nú mɛ bɔ akpáxwé ɔ xlɛ́ é tɔ́n, amɔ̌, ma ka dɔn ayi wá hwiɖée jí ó. Tɛ́n kpɔ́n bo ɖɔ xó kpo xomɛnyínyɔ́ kpo kpodo wanyiyi kpo.\nNǔxixa kpo Mɛkplɔnkplɔn Kpo: Xomɛnyínyɔ́ kpo Wuvɛ̌sexámɛ Kpo