GBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuuk-Gbè Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Digor Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Guarani Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kabiye Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mizo Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngangela Nias Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyaneka Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Rutooro Samoa-Gbè Sango Saramacca-Gbè Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tajikistan-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Venda Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zapotec-Gbè (Lachiguiri Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nDǑ NUKÚN MƐ BO KPƆ́N: A ɖisa yì nǔ xóxó sɛxwetɛn ɖé, bo ɖò hwexónu sín nǔ e è fɔ tɛ́ lɛ é kpɔ́n wɛ wá xweyigbe. Nǔ lɛ gègě ɖó dò, cá, bo ɖu. Ðé lɛ tlɛ wɔ ɖò fí ɖé lɛ. Amɔ̌, ɖokpo ɖ’emɛ bo kpó ɖò bǔté; lee è bló ɖó é kpó ɖò mɔ̌ gbɔn fí bǐ. A kanbyɔ nǔtinmɛtɔ́ ɔ ɖɔ: “Elɔ ɔ ɖò yɔyɔ̌ hú ɖě lɛ wɛ à?” É ɖɔ: “Eǒ, é wɛ dóxó hú ɖě lɛ bǐ, bɔ è ka blóɖó kpɔ́n ǎ.” A kanbyɔ ɖɔ: “È sɛ̀ xwè dó nùɖé mɛ wɛ à?” Nǔtinmɛtɔ́ ɔ ɖɔ: “Eǒ, éyɛ ɖí xwi xá jɔhɔn kpo jǐ e syɛn hugǎn lɛ é kpo. Bɔ dakaxotɔ́ lɛ ko tɛ́n kpɔ́n bo na sú kún dó n’i.” Boya, é kpaca we tawun, bɔ a kanbyɔ ɖɔ, ‘Etɛ è ka dó bló na?’\nÐò ali ɖé nu ɔ, Biblu cí nǔ hwexónu tɔn nukúnɖeji enɛ ɖɔhun. Wema xóxó ɖé wɛ, é ɖibla dóxó hú wema lɛ bǐ. Nugbǒ wɛ ɖɔ wema xóxó ɖevo lɛ tíìn. Amɔ̌, ɖi nǔ xóxó hwexónu tɔn e ko ɖu lɛ é ɖɔhun ɔ, ye gègě ko gblé tawun ɖó táan e ye ko bló é wutu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, nǔ e ye ɖɔ dó nùnywɛ xwitixwiti wu lɛ é wá huzu lɛ̌lo, ɖó kúnnuɖenú yɔyɔ̌ e è mɔ agaɖanu dìn lɛ é wu. É wá ɖò wɛn ɖɔ wě e ye nɔ ɖè xá mɛ dó lanmɛ na nɔ ganji wu lɛ é na wà nyanya nú mɛ hú ɖɔ ye ni wà ɖagbe nú mɛ. Bɔ nǔ kaka ɖé sɔ́ kpò nú wema hwexónu tɔn lɛ gègě ǎ; akpáxwé yetɔn gègě wɛ bú alǒ gblé bǐ.\nAmɔ̌, Biblu ɔ gbɔn vo nú ye bǐ. Xwè ko hú 3 500 dìn bɔ è jɛ wlanwlan jí có, Biblu ɔ kpó ɖò bǔté. Enyi è na bo tlɛ ko tɔ́n ahwan Biblu ɔ azɔn gègě nú xwè kanweko mɔkpan, é wɛ nyí ɖɔ è dó zo, è hu tɛ́ n’i, lobo gbɛ́ ɖò fí ɖé lɛ ɔ, nǔ e é ɖɔ lɛ é ɖyɔ ǎ. Nùnywɛ xwitixwiti égbé tɔn lɛ zɔ́n bonu Biblu cá ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, é ɖɔ nǔ gègě ɖ’ayǐ dó sɔgudo wu b’ɛ jiwǔ.—Kpɔ́n gbàví “É Ko Cá Wɛ À alǒ É Jɛ Nukɔn?”\nJIJƆ ÐAGBE E SÍN HUDO MǏ ÐÓ ÐÒ ÉGBÉ LƐ É\nA sixu ko nɔ kanbyɔ ɖɔ, ‘Nùkplɔnmɛ Biblu tɔn lɛ ka sixu nyɔ́ zán ɖò égbé dóó à?’ Bo na dó mɔ xósin ɔ hǔn, kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Tagba syɛnsyɛn tɛ lɛ mɔ wɛ gbɛtɔ́ lɛ ka ɖè ɖò égbé? Ðětɛ lɛ ka nyla hugǎn?’ Boya ahwan, jɔhɔn e kwiji é, dakaxixo, alǒ nùɖuɖonǔmɛ sixu ko wá ayi mɛ nú we. Dìn ɔ, lin tamɛ kpɔ́n dó nugbodòdó e Biblu kplɔ́n mɛ é ɖé lɛ jí. Ee a na ɖ’ewu é ɔ, nɔ kanbyɔ hwiɖée ɖɔ, ‘Enyi mɛ lɛ zán gbɛ̀ sɔgbe xá nugbodòdó enɛ lɛ ɔ, nǔ lɛ ka na kpɔ́n te ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ à?’\n“Nǔ nyɔ́ nú mɛ e nɔ jɛ tagba, nú fífá na dó tíìn lɛ, ɖó è na ylɔ ye ɖɔ Mawu ví.” (Matie 5:9) “Enyi mi kpéwú hǔn, mi tɛ́n kpɔ́n gbɔn alɔkpa bǐ mɛ lee mi kpéwú gbɔn é, bo nɔ fífá mɛ xá gbɛtɔ́ lɛ bǐ.”—Hlɔmanu lɛ 12:18.\nNÙBLAWUKÚNÚMƐ, HWƐSƆKƐ MƐ\n“Nǔ nyɔ́ nú mɛ e nɔ kú nǔblawu nú nɔzo yetɔn lɛ é, ɖó è na kú nǔblawu nú ye lɔmɔ̌.” (Matie 5:7) “Mi nɔ mɔ miɖée gbɔ; enyi mɛɖé wà nǔ nyì dò nú mɛɖé ɖò mi mɛ hweɖebǔnu hǔn, mi nɔ sɔ́ kɛ miɖée. Mi ɖó na nɔ sɔ́ hwɛ kɛ miɖée lee Aklunɔ sɔ́ kɛ mi é ɖɔhun.”—Kolosinu lɛ 3:13.\nNǓWAÐÓKPƆ́ ÐÒ AKƆTA LƐ TƐNTIN\n“Gbɛtɔ́ ɖokpo géé jí wɛ [Mawu] ɖó togun lɛ bǐ gbɔn, bo má ye kpé ayikúngban ɔ bǐ sésé jí.” (Mɛsɛ́dó 17:26) ‘Mawu nɔ ɖè mɛɖé ɖó vo ɖò mɛɖé mɛ ǎ. Loɔ, ɖò akɔta ɖebǔ mɛ ɔ, mɛ e nɔ ɖó sísí n’i, bo nɔ xwedó hwɛjijɔ ɔ, mɛ enɛ sín nǔ nɔ nyɔ́ nukún tɔn mɛ.’—Mɛsɛ́dó 10:34, 35.\nSÍSÍ ÐIÐÓ NÚ AYIKÚNGBAN Ɔ\n“Mawu Mavɔmavɔ sɔ́ gbɛtɔ́ ɔ ɖó jikpá Edɛni tɔn ɔ mɛ, bonu é na nɔ lɛ̀, bo na nɔ kpé nukún d’ewu.” (Bǐbɛ̌mɛ 2:15) Mawu “na vívá mɛ e nɔ hɛn ayikúngban ɔ gblé lɛ sín kún dó.”—Nǔɖexlɛ́mɛ 11:18.\nWǍN GBIGBƐ́ NÚ NUKÚNKƐ́NDÍDÓ KPO NÙBLIBLIWIWA KPO\n“Mi cɔ́ miɖée dó nukúnkɛ́ndídó wu; ɖó nú gbɛtɔ́ na bo ɖó nǔ gbɔn ɖebǔ ɔ, gbɛ̀ jɔ gbɛ̀ ɔ ɖò dɔkun tɔn lɛ mɛ ǎ.” (Luki 12:15) “È ma sè agalilɛ xó, nùblibliwiwa, abǐ nukúnkɛ́ndídó sín xó vɔ́vɔ́ ɖò tɛntin mitɔn ó; ɖó mɛɖeɖóvo Mawu tɔn wɛ mi nyí.”—Efɛzinu lɛ 5:3.\n“Mǐ ɖó jlǒ bo na nɔ zán gbɛ̀ ɖagbe [alǒ ‘nɔ ɖɔ nugbǒ,’ nwt] ɖò nǔ bǐ mɛ.” (Eblée lɛ 13:18) “Mɛ e nɔ jɛ ajo ɖ’ayǐ ɔ, ni jó ajo dó bo wà azɔ̌.”—Efɛzinu lɛ 4:28.\nALƆDIDO MƐ E ÐÒ HUDO MƐ LƐ É ÐÒ TAJI\n“Mi nɔ na akɔnkpinkpan mɛ e ma nɔ gbawǔ dó mɛ mɛ ǎ lɛ; mi ni nɔ gɔ́ alɔ nú mɛ e ma ɖó gǎn ǎ lɛ; mi nɔ ɖó suúlu dó mɛ bǐ wu.” (1 Tɛsalonikinu lɛ 5:14) “Kpé nukún dó tɔ́cyɔvǐ nɔcyɔvǐ lɛ kpo asúkúsi lɛ kpo wu ɖò wuvɛ̌ yetɔn lɛ mɛ.”—Jaki 1:27.\nÉ nyí slɛ́ wɛ Biblu slɛ́ jijɔ enɛ lɛ kpowun ǎ. É lɛ́ xlɛ́ mǐ lee nugbodòdó mɔhun lɛ xɔ akwɛ sɔ́ é kpo lee mǐ na zán ye ɖò gbɛzinzan mǐtɔn ayihɔngbe ayihɔngbe tɔn mɛ gbɔn é kpo. Enyi mɛ lɛ nɔ xwedó nùkplɔnmɛ e xó mǐ ɖɔ wá yì lɛ é wɛ ɔ, tagba syɛnsyɛn gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ na ko ɖekpo tawun à cé? Hǔn, nugbodòdó Biblu tɔn lɛ nyɔ́ zán bo lɛ́ wá dó ganmɛ tawun ɖò égbé! Amɔ̌, lè tɛ nùkplɔnmɛ Biblu tɔn lɛ ka sixu hɛn wá nú we ɖò dìn?\nLÈ E NÙKPLƆNMƐ BIBLU TƆN LƐ SIXU HƐN WÁ NÚ WE DÌN É\nNya e ɖó nùnywɛ hú gbɛtɔ́ lɛ bǐ é ɖɔ gbè ɖokpo ɖɔ: “Nùnywɛ Mawu tɔn ɖè hwɛjijɔ éɖesunɔ tɔn xlɛ́ gbɔn nǔwiwa tɔn lɛ mɛ.” (Matie 11:19) Nugbǒ wɛ à cé? Nǔ e nɔ ɖè nùnywɛ xlɛ́ nugbǒ é wɛ nyí nǔ e mɛ zinzan tɔn nɔ tɔ́n kɔ dó é. A sixu nɔ kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Enyi Biblu nyɔ́ zán nugbǒ ɔ, é na ko hɛn huzuhuzu lɛ wá gbɛzán ce mɛ à cé? Nɛ̌ un ka sixu zán dó ɖeɖɛ tagba e ɖí xwi xá wɛ un ɖè dìn lɛ é gbɔn?’ Lin tamɛ dó kpɔ́ndéwú elɔ jí.\nGbɛzán Delphine * tɔn nyɔ́ tawun, bo jɛmɛ n’i. Amɔ̌, ajijimɛ ɔ, awě ɖebɔdoɖewu lɛ xò è. Vǐ tɔn ɖyɔvǐ ɔ kú. Alɔwliwli tɔn kija. Akwɛzinkan tɔn j’ayǐ. É flín ɖɔ: “Mɛ e un nyí é bú dó mì: un sɔ́ ɖó vǐ, asú, alǒ xwé ǎ. Un mɔ ɖɔ un kún sɔ́ nyí nǔtí ó: un sɔ́ ɖó wi ɖě ta ǎ, un sɔ́ ɖó hlɔnhlɔn ɖě ǎ, bo sɔ́ lɛ́ ɖó nukúnɖiɖo ɖě dó sɔgudo wu ǎ.”\nDelphine wá mɔ lee xó elɔ lɛ nyí nugbǒ sɔ́ é céɖécéɖé: “Jidɔ́ mǐtɔn nɔte ɖó xwè kanɖé gban (70); mɛ e wu gbɛ̀ ɖè ganji lɛ tɔn nyí xwè kanwe (80). Ye ka sɔ́ nɔ mɔ nùɖé ɖ’emɛ zɛ tagba kpo ya kpo wu ǎ, ɖó gbɛzán mǐtɔn nɔ wá yì blewun, bɔ mǐ nɔ zɔn xɛ ɖido kú.”—Ðɛhan 90:10.\nÐò táan vɛwǔ enɛ mɛ ɔ, Delphine mɔ alɔdo ɖò Biblu mɛ. Nǔ e Biblu wà n’i é jiwǔ tawun. Lee xota atɔn e bɔ d’ewu lɛ é na xlɛ́ gbɔn é ɔ, mɛ gègě ɖevo lɛ mɔ ɖɔ Biblu d’alɔ emi hwenu e emi xwedó alixlɛ́mɛ tɔn lɛ dó ɖeɖɛ tagba emitɔn lɛ é. Ye wá mɔ ɖɔ Biblu cí nǔ hwexónu tɔn e xó mǐ ɖɔ ɖò bǐbɛ̌mɛ é ɖɔhun. É cí wema xóxó maxamaxa e ko cá lɛ é ɖɔhun cɛ́nnyícɛ́nnyí ɖé ǎ. Nǔ ɖevo wɛ è sɔ́ dó bló Biblu ɔ na wutu wɛ nǔ ka nyí mɔ̌ à? Linlin Mawu tɔn lɛ wɛ na ko ɖ’emɛ bo nyí gbɛtɔ́ lɛ tɔn ǎ wutu ka wɛ à?—1 Tɛsalonikinu lɛ 2:13.\nVlafo hwiɖesu na ko mɔ ɖɔ gbɛ̀ hwegli bɔ tagba gɔ́ mɛ. Enyi tagba lɛ jló na hugǎn we ɔ, fitɛ a ka nɔ mɔ gbɔdónúmɛ, alɔdo, kpo wěɖexámɛ ɖejid’ewu lɛ kpo ɖè?\nMǐ ni gbéjé ali taji e nu Biblu sixu nyɔ́ zán ɖò gbɛzán towe mɛ ɖè é atɔn kpɔ́n. É sixu kplɔ́n we lee a na bló nǔ elɔ lɛ gbɔn é:\nnyì alɔ nú tagba lɛ ɖò fí e é nyɔ́ bló ɖè é\nɖeɖɛ tagba lɛ hwenu e ye na fɔ́n é\ndɛ ɖò ninɔmɛ e a ma sixu ɖyɔ ǎ lɛ é nu\nXota e bɔ d’ewu lɛ é na ɖɔ xó dó nǔ atɔn enɛ lɛ wu.\n^ akpá. 24 Ðò xota elɔ kpo atɔn e bɔ d’ewu lɛ é kpo mɛ ɔ, è ɖyɔ nyikɔ ɖé lɛ.


Sè Wuvɛ̌ Xá Mɛ Mawu Ðɔhun | Nùkplɔnkplɔn\nSɔ́ gbè ɖokpo Fɔngbe Hun Akpáxwé Towe\nAtɔxwɛ: Nǔkplɔnkplɔn Tɔn | Septembre 2017\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Edo Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Grèce Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Kenya Tɔn Tokunɔgbe Malawi Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Philippines Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Roumanie Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Slovaquie Tɔn Tokunɔgbe Taïwan Tɔn Tokunɔgbe Tchèque Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nSè Wuvɛ̌ Xá Mɛ Jehovah Ðɔhun\n‘Un nyí Jehovah, un nyí Mawu nùblawukúnúmɛtɔ́, Mawu wuvɛ̌sexámɛtɔ́.’—TÍN. 34:6.\nHAN LƐ: 57, 147\nEtɛwu é ka sixu vɛwǔ hweɖelɛnu bɔ è na sè wuvɛ̌ xá mɛ?\nNɛ̌ Jehovah ka kplɔ́n togun tɔn bonu é na sè wuvɛ̌ xá mɛ gbɔn?\nNinɔmɛ tɛ lɛ mɛ a ka sixu ɖè jijɔ Mawu tɔn e nyí wuvɛ̌sexámɛ é xlɛ́ ɖè?\n1. Ali bunɔ tɛ nu Jehovah ka ɖè éɖée xlɛ́ Mɔyizi ɖè? Etɛwu é ka ɖò taji?\nJEHOVAH ɖè éɖée xlɛ́ Mɔyizi gbè ɖokpo gbɔn nyikɔ éɖesunɔ tɔn kpo jijɔ tɔn lɛ ɖiɖɔ n’i kpo gblamɛ. Jijɔ tɔn nukɔntɔn e é slɛ́ lɛ é wɛ nyí nùblawukúnúmɛ kpo xomɛfífá alǒ wuvɛ̌sexámɛ kpo. (Xà Tíntɔ́n 34:5-7.) Jehovah hɛn ɔ, é na ko tɛɖɛ̌ hlɔnhlɔn tɔn alǒ nùnywɛ tɔn jí. Amɔ̌, ɖó é tuùn ɖɔ Mɔyizi ɖò nǔ e na na ɛ ganjɛwu ɖɔ Jehovah na nɔ gudo n’i é ba wɛ wutu ɔ, é tɛɖɛ̌ jijɔ ɖěɖee xlɛ́ ɖɔ é ɖò gbesisɔmɛ bo na d’alɔ mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ é jí n’i. (Tín. 33:13) A mɔ ɖɔ é dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖɔ Mawu dó gesí jijɔ enɛ lɛ e dɔn mɛ é jɛ nukɔn nú ɖevo ɖebǔ à cé? Xota elɔ na ɖɔ xó dó jijɔ e nyí wuvɛ̌sexámɛ é jí, enɛ wɛ nyí ɖɔ è na mɔ nukúnnú jɛ wuvɛ̌ e sè wɛ mɛ ɖevo ɖè é mɛ, alǒ nǔ tɔn na blawu nú mɛ bɔ è na ba na ɖè wuvɛ̌ tɔn kpò.\n2, 3. (a) Etɛ ka xlɛ́ ɖɔ wuvɛ̌sexámɛ nyí akpáxwé jijɔ gbɛtɔ́ tɔn tɔn? (b) Etɛwu nǔ e Biblu ɖɔ dó wuvɛ̌sexámɛ wu é ka ɖó na ɖu ayi mɛ nú we?\n2 È dá gbɛtɔ́ lɛ ɖò akpajlɛ Mawu tɔn mɛ. Enɛ wu ɔ, ɖó Jehovah nɔ sè wuvɛ̌ xá mɛ wutu ɔ, ganjininɔ mɛ ɖevo lɛ tɔn biba nyí akpáxwé jijɔ gbɛtɔ́ lɛ tɔn tɔn ɖé. Hwɛhwɛ ɔ, mɛ ɖěɖee ma tuùn Mawu nugbǒ ɔ ǎ lɛ é lɔ tlɛ nɔ sè wuvɛ̌ xá mɛ. (Bǐb. 1:27) Mǐ mɔ wuvɛ̌sexámɛ núwiwa ɖò tan Biblu tɔn gègě mɛ. Flín tan agalɛtɔ́ wè ɖěɖee dɔn nǔ ɖò Salomɔ́ɔ nukɔn dó mɛ e nyí vǐ ɔ sín nɔ tawun é jí é tɔn. Hwenu e Salomɔ́ɔ tɛ́n ye kpɔ́n bo ɖegbe ɖɔ è ni má vǐ ɔ ɖó wè é ɔ, mɛ e tɔn vǐ ɔ nyí tawun é sè wuvɛ̌ ɖò lanmɛ. Enɛ sísɛ́ ɛ bɔ é wà nùɖé, é sɔ́ gbɛ́ ǎ bo yí gbè ɖɔ è ni sɔ́ vǐ ɔ jó nú mɛ wegɔ ɔ. (1 Axɔ. 3:23-27) Lɛ̌ flín vǐ nyɔnu Falawɔ́ɔn tɔn e hwlɛn gbɛ̀ Mɔyizi e kpò ɖò vǔ é tɔn gán é. É tuùn ganji ɖɔ vǐ enɛ e emi mɔ é ɔ, Eblée lɛ sín vǐ wɛ bɔ é kún ɖó na nɔ gbɛ̀ ó, amɔ̌, “nǔ tɔn blawu n’i” bɔ é wá gbeta ɔ kɔn bo na hɛn vǐ ɔ vǐ éɖesunɔ tɔn ɖɔhun.—Tín. 2:5, 6.\n3 Etɛwu wuvɛ̌sexámɛ xó ɔ ka ɖó na ɖu ayi mɛ nú we? Ðó Biblu dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖɔ mǐ ni xwedó kpɔ́ndéwú Jehovah tɔn. (Efɛ. 5:1) Nugbǒ wɛ ɖɔ è dá gbɛtɔ́ lɛ bɔ ye na nɔ sè wuvɛ̌ xá mɛ, amɔ̌, hwɛhuhu gú e mǐ ɖu sín Adamu gɔ́n e nɔ dɔn mǐ dó cejɛnnabi mɛ. Hweɖelɛnu ɔ, mǐ sixu mɔ ɖɔ é vɛwǔ bɔ mǐ na wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ alɔ wɛ mǐ na dó mɛ ɖevo lɛ à, alǒ mǐɖesunɔ jí wɛ mǐ na sɔ́ ayi ɖó à. Nú mɛɖé lɛ ɔ, ahwan ɖé wɛ bɔ ye nɔ ɖò funfun wɛ magbokɔ, alǒ ye tlɛ nɔ tuùn lee ye na wà nǔ gbɔn tawun é ǎ. Etɛ ka sixu d’alɔ we bɔ a na tɛ́n kpɔ́n bɔ nǔ mɛ ɖevo lɛ tɔn na nɔ ɖu ayi mɛ nú we hwebǐnu? Nukɔntɔn ɔ, zǎn hwenu bo gbéjé lee Jehovah ko ɖè wuvɛ̌sexámɛ xlɛ́ gbɔn é kpo lee mɛ ɖevo lɛ lɔ wà mɔ̌ gbɔn é kpo kpɔ́n. Wegɔ ɔ, ba dò nú lee a sixu xwédo kpɔ́ndéwú Mawu tɔn gbɔn é kpo lè e mɔ̌ wiwa na hɛn wá lɛ é kpo.\nJEHOVAH, KPƆ́NDÉWÚ WUVƐ̌SEXÁMƐ TƆN E NǓ BǏ VƆ Ð’EWU É\n4. (a) Etɛwu Jehovah ka sɛ́ wɛnsagun lɛ dó Sodɔmu? (b) Etɛ tan e kúnkplá Lɔti kpo vǐ nyɔnu tɔn lɛ kpo é ka kplɔ́n mǐ?\n4 Mǐ mɔ kpɔ́ndéwú lee Jehovah nɔ sè wuvɛ̌ xá mɛ gbɔn é tɔn gègě. Lin tamɛ dó nǔ e Mawu wà nú Lɔti é jí. Gbɛ̀ kwijikwiji e mɛ e ɖò Sodɔmu kpo Gomɔ́ɔ kpo lɛ é nɔ zán é ‘vɛ́ nú’ nya nǔjlɔjlɔwatɔ́ enɛ. Nugbǒ ɔ, Mawu wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ nùblibliwatɔ́ enɛ lɛ jɛxa kú. (2 Pi. 2:7, 8) Mawu sɛ́ wɛnsagun lɛ dó bonu ye na hwlɛn Lɔti. Ye byɔ é kpo xwédo tɔn kpo ɖɔ ye ni hɔn sín toxo enɛ lɛ e è ja kún sú dó na gbé é mɛ. ‘Ye ɖɔ mɔ̌ có Lɔti ka ɖò afɔ dɔn dó ayǐ wɛ, bɔ wɛnsagun lɛ gbɔ bo hɛn é kpo asì tɔn kpo, kpodo vǐ tɔn lɛ kpo sín alɔ, bo dɔn ye tɔ́n sín toxo ɔ mɛ, ɖó Jehovah jló na hwlɛn ɛ gán.’ (Bǐb. 19:16) Kpɔ́ndéwú enɛ xlɛ́ ɖɔ Jehovah nɔ tuùn wuvɛ̌ e mɛ gbejinɔtɔ́ tɔn lɛ nɔ wá mɔ yeɖée ɖè ɖò hweɖelɛnu é bǐ mlɛ́mlɛ́ à cé?—Eza. 63:7-9; Ja. 5:11; 2 Pi. 2:9.\n5. Nɛ̌ Xó Mawu tɔn e ɖò 1 Jaan 3:17 mɛ é ɖɔhun ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na kplɔ́n lee è nɔ sè wuvɛ̌ xá mɛ gbɔn é gbɔn?\n5 É nyí Jehovah nɔ sè wuvɛ̌ xá mɛ kpowun wɛ ǎ, amɔ̌, é lɛ́ kplɔ́n togun tɔn ɖɔ é ɖó na ɖè jijɔ enɛ xlɛ́. Mǐ ni kpɔ́n sɛ́n e Mawu na Izlayɛli-ví lɛ dó awu ɖaxó mɛɖé tɔn yíyí ɖó gbanu bɔ é na nyí ganjɛwu ɖɔ é na sú axɔ́ e é ɖu é wu é. (Xà Tíntɔ́n 22:25, 26.) Akwɛnyanúmɛtɔ́ e syɛn nukún é ɖé sixu ɖɔ ɖɔ emi na yí mɛ e emi nya akwɛ na é sín awu ɖaxó ɔ, bɔ é sɔ́ na mɔ nǔ e é na cyɔn bo mlɔ́ ayǐ é ǎ. Amɔ̌, Jehovah kplɔ́n togun tɔn ɖɔ é ni nyì alɔ nú nùblawumakúnúmɛ núwiwa mɔhun. Togun tɔn ɖó na nɔ sè wuvɛ̌ xá mɛ. Nugbodòdó e tɔ́n ɖò sɛ́n bunɔ enɛ mɛ é ɖó na sísɛ́ mǐ, bɔ mǐ na wà nǔ à cé? Mǐ na ba na jó nɔví mǐtɔn lɛ dó nyì jɔhɔn nu, alǒ ɖò xógbe ɖevo mɛ ɔ, mǐ na gɔn nǔ e mǐ sixu wà dó ɖè wuvɛ̌ yetɔn lɛ kpò é wà wɛ à?—Kolo. 3:12; Ja. 2:15, 16; xà 1 Jaan 3:17.\n6. Etɛ gǎn e Jehovah dó azɔn mɔkpan bo na dɔn Izlayɛli-ví hwɛhutɔ́ lɛ wá ali ɖagbe ɔ jí é ka sixu kplɔ́n mǐ?\n6 Jehovah sè wuvɛ̌ xá togun tɔn Izlayɛli hwenu e é tlɛ hu hwɛ é. Mǐ xà ɖɔ: ‘Jehovah, Mawu tɔ́gbó yetɔn lɛ tɔn sɛ́ mɛ dó ye dó hwetɔnnu, bɔ ye wá ɖɔ xó nú ye, ɖó é jló na hwlɛn togun tɔn kpo nɔtɛn éɖesunɔ tɔn kpo.’ (2 Tan 36:15) Mǐ ɖó na sè wuvɛ̌ xá mɛ ɖò ali mɔhun nu hwenu e mɛɖé na lɛkɔ sín hwɛ tɔn lɛ gudo, bo na lɛ́ mɔ fɛ́nú Mawu tɔn é à é? Jehovah ba ɖɔ mɛɖebǔ ni dɔn ɖò hwɛɖɔzán e jawě é gbè ǎ. (2 Pi. 3:9) Enɛ wu ɔ, kaka jɛ hwenu e Mawu na sú kún dó nú nǔnyanyawiwa é ɔ, mi nú mǐ ni kpó ɖò wɛn akpágbánúmɛ tɔn e ɖè wuvɛ̌sexámɛ Mawu tɔn xlɛ́ é jla wɛ.\n7, 8. Etɛwu xwédo ɖé ka mɔ ɖɔ Jehovah sè wuvɛ̌ xá emi?\n7 Nǔ e ko jɛ kpɔ́n lɛ é gègě wɛ è sixu zán dó xlɛ́ lee Mawu nɔ sè wuvɛ̌ xá mɛ gbɔn é. Mǐ ni ɖɔ xó dó nǔ e jɛ dó xwédo e mɛ sunnuví xwè 12 mɛví e nɔ nyí Milan é ɖè é jí. Hwenu e akɔhwan ɖò nǔ gbà wɛ ɖò bǐbɛ̌mɛ 1990 kpo 1999 kpo tɔn é wɛ nǔ ɔ jɛ. Milan, nɔví sunnu tɔn, mɛjitɔ́ tɔn lɛ kpo Kúnnuɖetɔ́ ɖé lɛ kpo dó mɔ̌to sín Bosnie xwè Serbie. Kpléɖókpɔ́ ɖaxó ɖé wɛ ye xwè, bɔ ɖò kpléɖókpɔ́ enɛ jí ɔ, mɛjitɔ́ Milan tɔn lɛ na bló baptɛm. Amɔ̌, ee ye wá dogbó tò ɔ tɔn jí é ɔ, è ɖè xwédo ɔ tɔ́n sín mɔ̌to ɔ mɛ, ɖó akɔ yetɔn wutu; bo ka jó nɔví e kpò lɛ é dó nyì mɔ̌to ɔ mɛ. Ee gǎn ɔ cí ye jí nú azǎn wè gudo é ɔ, é kanbyɔ mɛ e hugǎn éyɛ é gbɔn hladio jí ɖɔ etɛ emi ka ɖó na wà nǔ ye é jí. É ɖò te ɖò xwédo ɔ kpá, bɔ ye bǐ sè xósin elɔ e gǎn ɖaxó ɔ na é: “Ðè ye tɔ́n kpowun bo da tú ye!”\n8 Ee gǎn ɔ ɖò xó ɖɔ nú mɛ tɔn lɛ wɛ ɔ, jonɔ wè sɛkpɔ xwédo ɔ bo ɖɔ ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ lɛ wɛ nú emi. Ye sè nǔ e ɖò jijɛ wɛ é sín mɛ ɖevo lɛ nu ɖò mɔ̌to ɔ mɛ. Ðó è ma nɔ gbéjé yɔkpɔvu lɛ sín wema ɖě kpɔ́n ǎ wutu ɔ, mɛ wè lɛ ɖɔ nú Milan kpo nɔví sunnu tɔn kpo ɖɔ ye ni byɔ mɔ̌to emitɔn mɛ bá d’asa dogbó ɔ. Enɛ gudo ɔ, ye ɖɔ nú mɛjitɔ́ vǐ lɛ tɔn ɖɔ ye ni ɖi zɔnlin gbɔn dogbó ɔ gudo bo wá kpé emi ɖò awa wegɔ ɔ xwé. Wě enɛ e è ɖè xá ye é zɔ́n bɔ Milan sɔ́ tuùn nú nǔ wɛ é na ko à jí alǒ xó wɛ é na sú à jí ǎ. Mɛjitɔ́ tɔn lɛ kanbyɔ ɖɔ: “A lin ɖɔ ye na jó mǐ dó bɔ mǐ na yì nugbǒ à?” Amɔ̌, ee ye ɖi zɔnlin bo ɖido é ɔ, é cí ɖɔ nùɖé sú nukún nú sɔja lɛ wɛ ɖɔhun. Mɛjitɔ́ lɛ kpo vǐ lɛ kpo wá kplé ɖò dogbó ɔ sín awa wegɔ ɔ xwé. Ye ɖido kpléɖókpɔ́ ɔ bo ɖeji ɖɔ Jehovah ko na sìnkɔn nú ɖɛ e ye ma sɔ́ ɖó nùɖé nukún ǎ bo xò ɖɔ é ni d’alɔ emi lɛ é. Biblu ɖexlɛ́ mǐ ɖɔ é kún nyí hwebǐnu wɛ Jehovah nɔ wà nǔ tlɔlɔ dó nya xɛ ɖò mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ jí ó. (Mɛ. 7:58-60) Amɔ̌, Milan ɖɔ lee nǔ cí n’i é bo ɖɔ: “E cí nú mì ɖɔ wɛnsagun lɛ tɔ́n nukún sɔja lɛ bɔ Jehovah hwlɛn mǐ ɖɔhun.”—Ðɛh. 97:10.\n9. Nɛ̌ Jezu ka wà nǔ gbɔn ɖó ninɔmɛ gbɛtɔ́ wɔbuwɔbu e xwedó è lɛ é tɔn wu? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n9 Jezu sixu kplɔ́n nùɖé mǐ. Gbɛtɔ́ wɔbuwɔbu e é mɔ lɛ é sín nǔ blawu n’i ɖó “wǔ kú ye, bɔ ye cí lɛngbɔ̌ e ma ɖó nyinyitɔ́ ǎ lɛ é ɖɔhun.” Nɛ̌ Jezu ka wà nǔ xá ye gbɔn ɖò ninɔmɛ blawu yetɔn enɛ mɛ? “É jɛ nǔ gègě kplɔ́n ye jí.” (Mat. 9:36; xà Maki 6:34.) Nǔwiwa tɔn gbɔn vo bǐ mlɛ́mlɛ́ nú Falizyɛn e ma nɔ ba ɖebǔ bo na d’alɔ gbɛtɔ́ kpaà lɛ ǎ é tɔn. (Mat. 12:9-14; 23:4; Jaan 7:49) A ka nɔ ɖó jlǒ ɖaxó Jezu ɖɔhun bo na na nùɖuɖu gbɛtɔ́ e xovɛ sìn ɖò gbigbɔ lixo lɛ é à?\n10, 11. É ka jɛ ɖɔ è ni sè wuvɛ̌ xá mɛ hwebǐnu à? Tinmɛ.\n10 Ðiɖɔ wɛ è ɖè ɖɔ è na nɔ sè wuvɛ̌ xá mɛ ɖò ninɔmɛ lɛ bǐ mɛ ǎ. Wuvɛ̌sexámɛ Jehovah tɔn sɔgbe ɖò kpɔ́ndéwú Biblu tɔn e xó mǐ ɖɔ wá yì lɛ é mɛ. Amɔ̌, Axɔsu Sawulu tlitó hwenu e é ɖè nǔ e éyɛ sixu ko lin ɖɔ é nyí wuvɛ̌sexámɛ é xlɛ́ é. É jó Agagi e nyí kɛntɔ́ togun Mawu tɔn tɔn ɖé é dó nyì gbɛ̀ lobo lɛ́ jó kanlin ɖagbeɖagbe lɛ lɔ dó. Wǎgbɔ tɔn ɔ, Jehovah gbɛ́ Sawulu bɔ é sɔ́ na nyí axɔsu Izlayɛli tɔn ǎ. (1 Sam. 15:3, 9, 15) E ɖò wɛn ɖɔ Jehovah nyí Hwɛɖɔtɔ́ e nɔ ɖɔ hwɛ jlɔjlɔ é. É sixu tuùn nǔ e ɖò gbɛtɔ́ lɛ sín ayi mɛ é, bo lɛ́ tuùn hwenu e wuvɛ̌sexámɛ sín hudo tíìn é. (Gbɛ. 2:17; Ezek. 5:11) Hwe ɔ nu ja dìn bɔ é na ɖó hwɛ nú mɛ e ma nɔ setónú n’i ǎ lɛ é bǐ. (2 Tɛ. 1:6-10) Táan enɛ mɛ wɛ é na lɛ́ sè wuvɛ̌ xá mɛ e é ɖó hwɛ na ɖɔ ye nyí mɛ nyanya lɛ é ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, kún súsú dó nú ye na ɖexlɛ́ ɖò ali e sɔgbe é nu ɖɔ Mawu nɔ sè wuvɛ̌ xá hwɛjijɔnɔ ɖěɖee é na hwlɛngán lɛ é.\n11 É ɖò wɛn ɖɔ é kún nyí mǐdɛɛ lɛ wɛ na dá hwɛ nú mɛ lɛ ɖɔ è na sú mɛ lě sín kún dó bo na hwlɛn mɛ lě gán ó. Loɔ, mǐ ɖó na wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ dìn bo na d’alɔ gbɛtɔ́ lɛ. Enɛ wu ɔ, ali tawun tawun tɛ lɛ nu mǐ ka sixu sè wuvɛ̌ xá gbɛtɔ́ hàtɔ́ mǐtɔn lɛ ɖè? Mǐ ni kpɔ́n ali e nu mǐ sixu wà mɔ̌ ɖè é ɖé lɛ.\nSƆNǓ NÚ WUVƐ̌SEXÁMƐ E SƆGBE É LOBO LƐ́ ÐEXLƐ́\n12. Nɛ̌ a ka sixu ɖè wuvɛ̌sexámɛ xlɛ́ gbɔn hwenu e a ɖò nǔ wà xá mɛ ɖevo lɛ wɛ é?\n12 Nɔ d’alɔ mɛ gbè bǐ gbè. Wuvɛ̌ sísé xá nɔzo mɛtɔn kpo Klisanwun hàtɔ́ lɛ kpo nyí nùɖé bɔ è byɔ ɖò mɛ ɖěɖee ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na xwedó kpɔ́ndéwú Jezu tɔn lɛ é sí. (Jaan 13:34, 35; 1 Pi. 3:8) Tinmɛ wuvɛ̌sexámɛ tɔn ɖokpo wɛ nyí è ni “jiya ɖó kpɔ́.” Mɛ e nɔ sè wuvɛ̌ xá mɛ é nɔ d’alɔ mɛ ɖevo lɛ hwenu e ye ɖò wuvɛ̌ sè wɛ é, boya gbɔn alɔdido ye bonu ye na ɖí xwi xá wuvɛ̌ yetɔn lɛ gblamɛ. Ba ali e hun nú we bɔ a na wà mɔ̌ lɛ é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, a ka sixu d’alɔ mɛɖé bɔ é na wà azɔ̌ taji ɖé, vlafo gbɔn axi xwíxwlé n’i gblamɛ à?—Mat. 7:12.\nSè wuvɛ̌ xá mɛ ɖevo lɛ gbɔn alɔ tawun tawun ɖé lɛ didó ye gblamɛ (Kpɔ́n akpáxwé 12gɔ́ ɔ)\n13. Jijɔ tɛ lɛ togun Mawu tɔn ka ɖexlɛ́ nyì wɛn ɖò adla j’ayǐ lɛ hwenu?\n13 Ð’alɔ ɖò sɔhɛnmɛzɔ́ ɔ mɛ. Wuvɛ̌ e sè wɛ mɛ lɛ ɖè ɖò fí e adla j’ayǐ ɖè é nɔ sísɛ́ mɛ gègě bɔ ye nɔ ɖè wuvɛ̌sexámɛ xlɛ́. È tuùn togun Jehovah tɔn ɖɔ é nɔ d’alɔ ɖò ninɔmɛ mɔhun lɛ mɛ. (1 Pi. 2:17) Nɔví nyɔnu ɖé nɔ nɔ Japon ɖò xá e mɛ ayikúngban danwǔ kpo tsunami kpo hɛn nǔ gblé ɖè tawun ɖò 2011 é. É ɖɔ ɖɔ gǎn e mɛɖéezejotɔ́ mɔkpan e gosin fí ɖevo ɖò Japon lɛ é kpo gbě ɖevo jí lɛ é kpo dó bo vɔ́ nǔ e gblé lɛ é jlaɖó lɛ é “dó wusyɛn lanmɛ nú emi lobo lɛ́ dó gbɔ nú emi tawun.” É wlan ɖɔ: “Nǔ enɛ e jɛ é d’alɔ mì bɔ un mɔ nukúnnú jɛ wu ɖɔ Jehovah nɔ kpé nukún dó mǐ wu. Bɔ Kúnnuɖetɔ́ hàtɔ́ lɛ nɔ kpé nukún dó yeɖée wu. Nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo e gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ lɛ é gègě ɖò ɖɛ xò dó ta mǐtɔn mɛ wɛ.”\n14. Nɛ̌ a ka sixu d’alɔ azinzɔnnɔ lɛ kpo mɛxomɔ lɛ kpo gbɔn?\n14 Nɔ d’alɔ mɛ e ɖò azɔn jɛ wɛ lɛ é kpo mɛxomɔ lɛ kpo. Mɛ ɖevo lɛ ɖò xɔxɔ nǔ e hwɛhuhu Adamu tɔn hɛn wá lɛ é tɔn sè wɛ ɔ, é nɔ sísɛ́ mǐ bɔ mǐ nɔ ɖè wuvɛ̌sexámɛ xlɛ́. Mǐ ɖò nukún ɖó hwenu e azɔn kpo kpikpò kpo ma sɔ́ na ɖè ǎ é wɛ. Enɛ wu ɔ, mǐ nɔ xoɖɛ ɖɔ Axɔsuɖuto Mawu tɔn ni wá. Amɔ̌ dìn hwɛ̌ ɔ, mǐ nɔ wà nǔ e wu mǐ kpé é bo nɔ d’alɔ mɛ ɖěɖee ɖò hudo mɛ lɛ é. Kpɔ́n nǔ e wemawlantɔ́ ɖokpo wlan dó nɔ tɔn e ko kpò bo ɖò taglomɛzɔn e nyí Alzheimer é jɛ wɛ é wu é. É sù gbè ɖokpo bɔ é hɛn avɔ tɔn kwiji. Ee é ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na nya é ɔ, mɛɖé lɛ xúxú hɔn tɔn. Kúnnuɖetɔ́ wè e nɔ wá ba ɛ kpɔ́n hwɛhwɛ lɛ é wɛ. Nɔví nyɔnu lɛ kanbyɔ ɛ ɖɔ emi sixu wà nùɖé dó d’alɔ ɛ à jí. Nawe ɔ ɖɔ: “É cí ɖě nú mì, amɔ̌, un yí gbè.” Ye d’alɔ ɛ b’ɛ nya avɔ ɔ. Enɛ gudo ɔ, ye dó tíi n’i bo nɔ finɛ bo ɖɔ xó kpɛɖé. É sù vǐ sunnu tɔn sín nukúnmɛ tawun. É wlan ɖɔ: “Un hun aza nú Kúnnuɖetɔ́ enɛ lɛ, ye nɔ bló nǔ e ye nɔ kplɔ́n mɛ lɛ é.” Wuvɛ̌sexámɛ ka nɔ sísɛ́ we bɔ a nɔ wà nǔ e wu a kpé é bǐ bo na d’alɔ azinzɔnnɔ kpo mɛxomɔ lɛ kpo bo na dó ɖè kàn kpò nú wuvɛ̌ e sè wɛ ye ɖè é à?—Fili. 2:3, 4.\n15. Ali taji tɛ lɛ wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ ka nɔ hun nú mǐ?\n15 Nɔ d’alɔ mɛ ɖò gbigbɔ lixo. Tagba gbɛtɔ́ lɛ tɔn lɛ kpo adohu adohu yetɔn lɛ kpo nɔ sísɛ́ mǐ bɔ mǐ nɔ ba na d’alɔ ye ɖò gbigbɔ lixo. Ali ɖagbe hugǎn e nu mǐ sixu wà mɔ̌ ɖè é wɛ nyí ɖɔ mǐ ni kplɔ́n nǔ ye dó Mawu kpo nǔ e Axɔsuɖuto tɔn na wà nú gbɛtɔ́ lɛ é kpo wu. Ali e nu mǐ sixu lɛ́ wà mɔ̌ ɖè é ɖevo wɛ nyí ɖɔ mǐ ni d’alɔ ye bonu ye ni mɔ nùnywɛ e ɖò gbɛzinzan sɔgbe xá nugbodòdó Mawu tɔn lɛ mɛ é. (Eza. 48:17, 18) A ka sixu ɖ’alɔ ɖò sinsɛnzɔ́ e nyí azɔ̌ ɖé bo nɔ kpa susu nú Jehovah bo nɔ lɛ́ ɖexlɛ́ ɖɔ mǐ nɔ sè wuvɛ̌ xá mɛ ɖevo lɛ é mɛ d’eji à?—1 Tim. 2:3, 4.\nWUVƐ̌SEXÁMƐ NƆ WÀ ÐAGBE NÚ MƐÐESU!\n16. Nɛ̌ mɛ e nɔ sè wuvɛ̌ xá mɛ é ɖé ka nɔ ɖu lè tɔn gbɔn?\n16 Dotóo e nɔ wà taglomɛzɔ́ xéɖéxéɖé lɛ é ɖɔ ɖɔ wuvɛ̌sexámɛ sixu zɔ́n bɔ lanmɛ mɛtɔn na kpɔ́n te, è na nɔ ganji lobo na ɖó kancica ɖagbe xá mɛ ɖevo lɛ. Hwenu e mǐ d’alɔ mɛ ɖevo lɛ bo ɖè wuvɛ̌ yetɔn lɛ kpò é ɔ, mǐ nɔ ɖó awǎjijɛ, nɔ ɖó nukúnɖiɖo hugǎn, sɔ́ nɔ nɔ mǐɖokpo sɔmɔ̌ ǎ, bo sɔ́ nɔ lɛ́ ɖó linlin masɔgbe lɛ sɔmɔ̌ ǎ. Nugbǒ ɔ, wuvɛ̌sexámɛ nɔ hɛn lè wá nú mǐ. (Efɛ. 4:31, 32) Klisanwun e nɔ ba na d’alɔ mɛ ɖevo lɛ é nɔ ɖó ayixa ɖagbe, ɖó ye tuùn ɖɔ ye ɖò nǔ wà wɛ sɔgbe kpo nugbodòdó Mawu tɔn lɛ kpo. Wuvɛ̌sexámɛ nɔ zɔ́n bɔ è nɔ nyí mɛjitɔ́ wanyiyinɔ hugǎn, asú alǒ asì ɖagbe hugǎn ɖé kpo xɔ́ntɔn ɖagbe hugǎn ɖé kpo. Nú mɛ e nɔ yawu sè wuvɛ̌ xá mɛ é ɖé wá ɖò hudo mɛ ɔ, è nɔ yawu d’alɔ ɛ bo nɔ nɔ gudo n’i.—Xà Matie 5:7; Luki 6:38.\n17. Etɛwu a ka ba na sɔnǔ nú wuvɛ̌sexámɛ lobo lɛ́ ɖexlɛ́?\n17 Enyi wuvɛ̌sexámɛ na wà ɖagbe nú we wɛ na nyí hwɛjijɔ taji e wu a na tɛ́n kpɔ́n bá sɔnǔ na é ǎ. Hwɛjijɔ taji ɔ wɛ ɖó na nyí ɖɔ mǐ jló bo na xwedó kpɔ́ndéwú Jehovah Mawu e nyí Jɔtɛn wanyiyi kpo wuvɛ̌sexámɛ kpo tɔn é tɔn bo kpa susu n’i. (Nùx. 14:31) É zé kpɔ́ndéwú e nǔ bǐ vɔ ɖ’ewu é ɖ’ayǐ nú mǐ. Mi nú mǐ ni wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ, bo xwedó kpɔ́ndéwú tɔn, bo xò wanyiyi adodwé sín kàn ɖò nɔví mǐtɔn lɛ tɛntin, lobo lɛ́ xò kancica ɖagbe ɖiɖó xá nɔzo mǐtɔn lɛ sín kàn gbɔn wuvɛ̌sexámɛ ɖiɖexlɛ́ gblamɛ.—Ga. 6:10; 1 Jaan 4:16.\nSɔnǔ nú Mɛɖéejiɖuɖe\nTAN GBƐZÁN TƆN Un Mɔ Nyɔna Ðó Un W’azɔ̌ Xá Sunnu E Zin Ðò Gbigbɔ Lixo lɛ É Wutu\n“Xó E Mawu Mǐtɔn Ðɔ ɔ Na Nɔ Ayǐ Kaka Sɔyi”\n“Mawuxó ɔ . . . Ðó Hlɔnhlɔn”\n“Kpan Akɔ́n Bo Jɛ Azɔ̌ Jí”\nText Alɔ e jí è sixu yí nǔ e ɖò wema jí lɛ é ɖó lɛ é ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Septembre 2017\nATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Septembre 2017


Nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu Tɔn Ðěɖee Ko Jɛnu lɛ É kpo Nǔɖɔɖ’ayǐ E Jɛnu Ðò Égbé lɛ É Kpo\nBǐbɛ̌mɛ ɔ, mǐ ɖɔ xó dó xɛxó e ɖɔ lee nǔmɔtɔ́ e ɖò Delphes é blɛ́ Crésus gbɔn é wu, enɛ zɔ́n bɔ é cí ahwan ɖò axɔsu Pɛsi tɔn nukɔn. Ðò alɔ ɖevo mɛ ɔ, nǔɖɔɖ’ayǐ jiwǔ e kúnkplá axɔsu Pɛsi tɔn bo jɛnu hlɛ́nhlɛ́n é ɖò Biblu mɛ.\nXwè 200 mɔ̌ cobɔ è na jì axɔsu Silusi ɔ, Ezayíi e nyí gbeyiɖɔ Eblée ɖé é ko ɖɔ nyikɔ tɔn kpo lee é na ɖu ɖò toxo ɖaxó Babilɔnu jí gbɔn é kpo ɖ’ayǐ.\nEzayíi 44:24, 27, 28: “Xó e [Jehovah] ɖɔ ɔ ɖíe: . . . Un ɖegbe dó xù lɛ bo ɖɔ: ‘Xù, mi bǐ ni mɛ̀. Un na ɖegbe dó tɔ̀ e nɔ sà kɔn dó mi mɛ lɛ, bɔ mi bǐ na mɛ̀.’ Un ɖɔ dó Silusi wu ɖɔ: ‘É wɛ nyí lɛngbɔnyitɔ́ e un sɔ́ é; é na bló bɔ nǔ e jló mì lɛ bǐ na nyí wiwa. É na na gbè bɔ è na vɔ́ Jeluzalɛmu gbá, bo na vɔ́ xwé ce sá.’”\nSɔgbe kpo hwenuxó wlantɔ́ Glɛ̌si tɔn Hérodote kpo ɔ, Silusi sín ahwankpá ɖè ali nú sìn e ɖò Eflati Tɔ̀ ɔ mɛ bo nɔ gbɔn Babilɔnu toxo ɔ mɛ lɛ é. Wlɛnwín Silusi tɔn zɔ́n bɔ ahwangɔnu tɔn lɛ ɖi zɔnlin gbɔn tɔdo ɔ mɛ byɔ toxo ɔ mɛ. Ee Silusi yí toxo ɔ gudo é ɔ, é jó kàn Jwifu ɖěɖee ɖò kannumɔgbenu ɖò Babilɔnu lɛ é, bo na gbè ye bɔ ye lɛkɔ yì Jeluzalɛmu e è ko sú kún dó na sín xwè 70 ɖíe é bo vɔ́ gbá.\nEzayíi 45:1: “Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ nú Silusi, axɔsu e é sɔ́ é ɖɔ: ‘Un na na ganjɛwu we, bo na bɛ́ akɔta lɛ dó acɛ towe glɔ́, un na yí acɛ sín axɔsu lɛ sí; un na hun toxo lɛ sín hɔntogbo e ɖò súsú lɛ nú we.’”\nPɛsinu lɛ byɔ toxo ɔ mɛ gbɔn hɔn vǐ wenɔ e ɖò tò ɔ sín ahohó wu bɔ ye jó nyì nuvo ɖò manywɛ mɛ lɛ é nu. Enyi Babilɔnunu lɛ ko tuùn tuto e Silusi bló é wɛ nyí ɔ, ye na ko sú hɔn ɖěɖee ɖò nuvo bo kpannukɔn tɔ̀ ɔ lɛ é bǐ. Amɔ̌, lee é ko nyí gbɔn é ɔ, nùɖé ɖò alɔ cyɔn toxo ɔ jí wɛ ǎ.\nAmɔ̌, ɖokpo kpowun wɛ nǔɖɔɖ’ayǐ enɛ nyí ɖò maxamaxa ɖěɖee ɖò Biblu mɛ bo ko jɛnu tɛnwin lɛnwin lɛ é mɛ. * Biblu gbɔn vo nú nǔɖɔɖ’ayǐ ɖěɖee gbɛtɔ́ lɛ nɔ ɖɔ bo nɔ sɔ́ susu tɔn jó nú nǔmɛsɛn adingban tɔn yetɔn lɛ hwɛhwɛ é, éyɛ tɔn lɛ nɔ gosin Mɛ e ɖɔ xó elɔ é gɔ́n: “Un ko ɖɔ nǔ e na wá wɛ un ɖè ɔ sín dò. Nǔ e ma ko jɛ ǎ, bo ka na wá jɛ ɔ, un ko ɖɔ ɖ’ayǐ sín tɛgbɛ.”—Ezayíi 46:10.\nMawu nugbǒ e nyikɔ tɔn nɔ nyí Jehovah é kɛɖɛ jɛn sixu xɔ susu mɔhun. É ɖò wɛn ɖɔ nyikɔ tɔn sín tinmɛ wɛ nyí “É Nɔ Bló B’ɛ Nɔ Huzu.” Enɛ ɖè nǔwukpikpé e é ɖó bo na tuùn nǔ e na jɛ ɖò sɔgudo lɛ é, bo lɛ́ bló bɔ ye na sɔgbe xá jlǒ tɔn é xlɛ́. Enɛ na mǐ jiɖe ɖɔ é ɖò gbesisɔmɛ bo na ɖè akpá e é dó lɛ é bǐ.\nNǓÐƆÐ’AYǏ ÐĚÐEE KO ÐÒ JIJƐNU WƐ ÐÒ ÉGBÉ LƐ É\nA jló na tuùn nǔ e nǔɖɔɖ’ayi Biblu tɔn lɛ ɖɔ dó hwe mǐtɔn nu wu lɛ é à? Sín xwè 2 000 mɔ̌ ɖíe wɛ Biblu ko ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ “hwenu vɛwǔ lɛ” na tíìn “ɖò azǎn gudogudo tɔn lɛ mɛ.” Azǎn gudogudo tɔn etɛ tɔn? É nyí ayikúngban ɔ alǒ gbɛtɔ́ lɛ tɔn wɛ ǎ, amɔ̌, tagba, dakaxixo kpo wuvɛ̌ e ɖò ya dó nú gbɛtɔ́ lɛ wɛ sín xwè afatɔ́n mɔkpan ɖíe lɛ é kpo tɔn wɛ. Mi nú mǐ ni gbéjé nǔɖɔɖ’ayǐ ɖěɖee ɖɔ xó dó “azǎn gudogudo tɔn lɛ” wu é klewun ɖé kpɔ́n.\n2 Timɔtée 3:1-5: “Azǎn gudogudo tɔn lɛ mɛ . . . ɔ, gbɛtɔ́ lɛ na nɔ ba ɖɔ emitɔn jɛn na nyɔ́; ye na nɔ yí wǎn nú akwɛ; ye na nɔ mɔ yeɖée; ye na nɔ yigo; ye na nɔ nyla nu dó Mawu wu; ye na nɔ vɛtoli nú mɛjitɔ́ yetɔn lɛ; ye na nɔ dó alɔgudokpɛ nú mɛ; ye na nɔ ɖó sísí nú nǔ e nyí Mawu tɔn lɛ ɖě ǎ. Ye na ɖó wanyiyi ɖebǔ ǎ; ye na nɔ kú nǔblawu nú mɛ ǎ; ye na nɔ ɖɔ mɛ nú; ye na nɔ sixu ɖu ɖò yeɖée jí ǎ, bo na nɔ nylahun; ye na nɔ gbɛ́ wǎn nú ɖagbewiwa. Ye na nɔ sà mɛ ɖu; ye na nɔ lin tamɛ kpɔ́n cobo na nɔ wà nǔ ǎ; ye na nɔ yigo zɛ xwé wu; ye na nɔ yí wǎn nú gbɛɖuɖu hú ye na yí wǎn nú Mawu. Ye na nyí Mawu sɛntɔ́ ɖò nukúnta, bo ka na gbɛ́ nǔ e nyí hlɔnhlɔn titewungbe nú sinsɛn ɔ é.”\nA na gbɛ́ ɖɔ jijɔ mɔhun lɛ kún ɖò gbigbakpé wɛ ɖò égbé ó wɛ à? A ka mɔ ɖɔ mɛ ɖěɖee nɔ ba ɖɔ emitɔn jɛn na nyɔ́, nɔ yí wǎn nú akwɛ bo nɔ lɛ́ yigo lɛ é wɛ lɛlɛ̌ dó mǐ à? A nɔ mɔ bɔ gbɛtɔ́ lɛ nɔ ɖó nukún nǔ ɖò mɛ ɖevo lɛ gɔ́n hugǎn, bo ka nɔ gɔn nǔ wà alɔ ɖò alɔ mɛ xá ye à cé? É ɖò wɛn ɖɔ a na ko ɖ’ayi wu ɖɔ tónúmase nú mɛjitɔ́ lɛ gbakpé gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ, bɔ ɖò kpaà mɛ ɔ, gbɛtɔ́ lɛ nɔ yí wǎn nú gbɛɖuɖu hú Mawu. Bɔ nǔ lɛ fɔ́n bo ɖò nylànylá d’eji wɛ ayihɔngbe ayihɔngbe.\nMatie 24:6, 7: “Mi na wá sè ahwanfunfun sín zingidi ɖò fí e sɛkpɔ mi lɛ, bo na nɔ sè ahwanfunfun sín xó ɖò fí e lín dó mi lɛ. . . . Akɔta ɖě na site dó ɖě jí, bɔ axɔsuɖuto ɖě na site dó ɖě jí.”\nSɔgbe kpo nǔlinlɛn ɖé kpo ɔ, mɛ nabi e ahwan lɛ kpo tohwan lɛ kpo ko hu sín 1914 é hú livi 100, kɛ́n enɛ zɛ toví e ɖò tò gègě mɛ lɛ é bǐ sín kɛ́n wu. Lin tamɛ kpɔ́n dó ɖasin, aluwɛ kpo wuvɛ̌ kpo e kɛ́n ɖaxó enɛ hɛn wá é jí. Nǔ enɛ lɛ ka ko kplɔ́n nùɖé akɔta lɛ bɔ ye ɖó nǔ ahwan nu à?\nMatie 24:7: “Adɔ na tɔ́n.”\nTutomɛ gbɛ̀ ɔ tɔn e nɔ kpé nukún dó nùɖuɖu xó wu é ɖɔ: “Ðò gbɛ̀ elɔ e mɛ mǐ nɔ sɔnǔ nú nùɖuɖu gègě nú gbɛtɔ́ livi 815 mɔ̌ ɖè é mɛ ɔ, mɛ ɖokpo ɖò tɛnnɛ jí kpó ɖò xovɛ dɔ́ yì xɔ wɛ ayihɔngbe ayihɔngbe. Nǔ hú mɛ ɖokpo ɖò atɔn jí kpó ɖò nùɖuɖuhwedomɛ alɔkpa ɖé lɛ sín wuvɛ̌ sè wɛ.” Nǔlinlɛn lɛ ɖexlɛ́ ɖɔ yɔkpɔvu livi atɔn mɔ̌ wɛ nɔ kú xwewu xwewu ɖó adɔ wu.\nLuki 21:11: “Ayikúngban na danwǔ ɖesu.”\nXwewu xwewu ɔ, ayikúngban danwǔ ɖaxó ɖaxó 50 000 mɔ̌ nɔ wà nǔ dó gbɛtɔ́ lɛ wu. Ayikúngban danwǔ 100 mɔ̌ nɔ hɛn xɔ lɛ gblé tawun, bɔ ayikúngban danwǔ ɖaxó ɖokpo nɔ tíìn xwewu xwewu. Sɔgbe kpo nǔlinlɛn ɖé kpo ɔ, ɖò 1975 kpo 2000 kpo vlamɛ ɔ, ayikúngban danwǔ hu gbɛtɔ́ 471 000.\nMatie 24:14: “È na jla axɔsuɖuɖu Mawu tɔn sín Wɛnɖagbe gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ, bonu é na nyí kúnnuɖiɖe nú gbɛtɔ́ lɛ bǐ. Enɛ ɔ gudo ɔ, gbɛ̀ ɔ na vɔ.”\nKúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ e kɛ́n yetɔn hú livi tantɔn é ko ɖò Axɔsuɖuto Mawu tɔn sín wɛnɖagbe jla wɛ, bo lɛ́ ɖò kúnnu ɖè na wɛ gbɔn ayikúngban ɔ bǐ jí ɖò tò 240 mɔ̌ mɛ. Ye nɔ jla wɛnɖagbe ɔ gbɔn toxo ɖaxó ɖaxó lɛ kpo gletoxo e ɖò zɔ lɛ é kpo mɛ, bo nɔ lɛ́ jla gbɔn zunkan lɛ kpo sókan lɛ kpo mɛ. Nǔɖɔɖ’ayi ɔ ɖɔ ɖɔ hwenu e è na ko w’azɔ̌ enɛ yì jɛ bǎ e mɛ ba ɖó wɛ Mawu ɖè é ɔ, “gbɛ̀ ɔ na vɔ.” Etɛ ka na nyí tinmɛ tɔn? É wɛ nyí ɖɔ è na ɖó nǔ acɛkpikpa gbɛtɔ́ lɛ tɔn nu gbɔn Axɔsuɖuto Mawu tɔn gblamɛ. Akpá tɛ lɛ ka na jɛnu ɖò Axɔsuɖuto Mawu tɔn glɔ́? Xà xota e bɔ d’ewu lɛ é ba mɔ nǔ jɛ wu.\n^ akpá. 8 Kpɔ́n xota “Kúnnuɖenú Nǔɖɔɖ’ayǐ E Sɔgbe É ɖé Tɔn.”