Tan Gbɛzán Tɔn: Nyɔna Jehovah Tɔn lɛ Zɛ Nǔ E Un Ðó Nukún lɛ É Bǐ Wu | Manfred Tonak\nAtɔxwɛ: Nǔkplɔnkplɔn Tɔn | Juillet 2019\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Ajagbe Akha Albanie-Gbè Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bachkir Baoulé Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Changana (Mozambique Tɔn) Chavacano Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuuk-Gbè Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Guadeloupe Tɔn Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Digor Douala Eblegbe Edo Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Ibinda Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Javan-Gbè Kabiye Kachin Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (Arabe) Kekchi Kikamba Kikongo Kiluba Kinyarwanda Kipende Kirghistan-Gbè Kirundi Kisi Kongo Krio Kurde Kurmanji Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Laos-Gbè Lettonie-Gbè Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Luganda Lunda Luo Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makhuwa-Meetto Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixtèque (Guerrero) Mizo Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndau Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Ngangela Nias Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Palau-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quiché Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Romani (Macédoine Tɔn) Romani (Tofɔligbé Grèce Tɔn Tɔn) Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Romany (Serbia) Ronga Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Rutooro Samoa-Gbè Sangir Sango Saramacca-Gbè Sena Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tajikistan-Gbè Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tonga-Gbè Tshwa Tsonga Tswana Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yap-Gbè Zandé Zoulou Île Salomon-Gbè\nNyɔna Jehovah Tɔn lɛ Zɛ Nǔ E Un Ðó Nukún lɛ É Bǐ Wu\nMɛ e tɔn wɛ é: Manfred Tonak\n‘UN ÐÓ na nyí gbexosin-alijitɔ́. Amɔ̌, un ka na ɖu vivǐ tɔn dóo à?’ wɛ un nɔ kanbyɔ nyiɖée. Ðò Allemagne ɔ, azɔ̌ e un nɔ wà é wɛ nyí nǔɖuɖu sísɛ́dó Aflika tò gegě mɛ, ɖi Dar es Salaam, Elisabethville kpo Asmara kpo, bɔ un yí wǎn na tawun. Un lin gbeɖé ɖɔ na wá sɛn Jehovah hwebǐnu ɖò fí enɛ lɛ kpo Aflika sín xá ɖevo lɛ kpo mɛ ǎ!\nEe un wá ɖu ɖò nǔxokpɔ́n ce lɛ jí bo huzu gbexosin-alijitɔ́ é ɔ, nǔ e un ma ɖó nukún ǎ lɛ é sín ali hun nú mì. (Efɛ. 3:20) Amɔ̌, a sixu kan lee nǔ nyí mɔ̌ gbɔn é byɔ. Má bɛ́ tan ɔ sín dò.\nÈ jì mì ɖò Berlin ɖò Allemagne, hwenu e Wɛkɛ Hwan Wegɔ́ ɔ bɛ́ ɖò 1939 b’ɛ ɖó sun yɔywɛ ɖé gudo é. Ahwan ɔ ja fifó gbé ɖò 1945 é ɔ, jɔmɛhun lɛ nɔ da bɔnbu ɖaxó ɖaxó lɛ dó toxo Berlin tɔn mɛ. Ðò hunnyahunnya enɛ lɛ hwenu ɔ, bɔnbu ɖokpo wú ɖò ali mǐtɔn jí; bɔ xwédo mǐtɔn hɔn yì bibɛtɛn ɖé. Bo na dó nɔ ayijayǐ mɛ ɔ, mǐ wá hɔn yì Erfurt fí e è jì nɔ ce ɖè é.\nA. Nyɛ, mɛjitɔ́ ce lɛ kpo nɔví nyɔnu ce kpo ɖò Allemagne, ɖò 1950 mɔ̌\nNɔ ce ba nǔgbo ɔ nukún myamya. É xà wema tamɛ-núkplɔnmɛtɔ́ lɛ tɔn gegě, bo lɛ́ gbéjé sinsɛn vovo lɛ kpɔ́n có, é jɛmɛ n’i ǎ. Ðò 1948 mɔ̌ ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn we wá xwé mǐtɔn gbè. Nɔ ce yí ye dó xɔmɛ bo kan nǔ gegě byɔ. Xóɖɔɖókpɔ́ ɔ kpé ganxixo ɖokpo ǎ, b’ɛ ɖɔ nú nɔví nyɔnu ce ɖɔ, “Un mɔ nǔgbo ɔ!” É sɔ́ lín ǎ, bɔ nɔ ce, nɔví nyɔnu ce kpo nyi kpo jɛ kplé lɛ yì jí ɖò Erfurt.\nÐò 1950 ɔ, mǐ lɛkɔ wá Berlin, bo nɔ dó gbɛ̌ xá Agun Berlin-Kreuzberg tɔn. Mǐ lɛ́ sɛ̀ tɛn jɛ fí ɖevo ɖò Berlin ɖokpo ɔ, lobo dó gbɛ̌ xá Agun Berlin-Tempelhof tɔn ɖò finɛ. É wá yá é ɔ, nɔ ce bló baptɛm, amɔ̌ nyɛ xò nǔ kpɔ́n. Etɛwu?\nUN ÐU ÐÒ WINNYA KÚKÚ KPO NǓXOKPƆ́N KPO JÍ\nUn yawǔ yì nukɔn ǎ, ɖó un nɔ kú winnya tawun. Un nɔ tɔ́n nú sinsɛnzɔ́ ɔ có, un ɖɔ Mawuxó nú mɛɖé kpɔ́n ǎ kaka nú xwè we. Amɔ̌, nǔ lɛ ɖyɔ, hwenu e un zán hwenu ɖó kpɔ́ xá nɔví ɖěɖee zé yeɖée jó nú Jehovah bo ɖè akɔ́nkpinkpan xlɛ́ lɛ é. Ye mɛ ɖé lɛ dɛ ɖò yadonúmɛkpá Nazi tɔn lɛ alǒ Zǎnzǎnhweji Allemagne tɔn sín gankpá lɛ nu. Mɛ ɖevo lɛ sí gankpá mɛ yiyi ǎ, bo bɛ́ wema lɛ gbɔn nǔglɔ yì Zǎnzǎnhweji Allemagne tɔn. Kpɔ́ndéwú yetɔn jiwǔ nú mì tawun. Un ɖɔ nú nyiɖée ɖɔ enyi yedɛɛ lɛ sɔ́ gbɛ̀ yetɔn ɖ’axɔ́ nu ɖó Jehovah kpo nɔví lɛ kpo wutu ɔ, un ɖó na tɛ́n kpɔ́n bo ɖè winnya kúkú ce kpò.\nWinnya kúkú ce jɛ ɖiɖekpo jí, hwenu e un ɖ’alɔ ɖò nǔjlajla bǔnɔ ɖé mɛ ɖò 1955 é. Wema-sɛ́dó-mɛ ɖé tɔ́n ɖò L’informateur * mɛ, bɔ Nɔví Nathan Knorr ɖɔ ɖɔ nǔjlajla enɛ wɛ nyí ɖaxó hugǎn e sín tito tutoblonunu ɔ bló kpɔ́n é. É ɖɔ ɖɔ enyi wɛnjlatɔ́ lɛ bǐ ɖ’alɔ ɖ’emɛ ɔ, “Mawuxóɖiɖɔ sín sun ɖagbe hugǎn ɔ wɛ é na nyí.” Nǔ ka nyí mɔ̌ nǔgbo! Enɛ gudo zaan ɔ, un zé nyiɖée jó nú Jehovah, bɔ ɖò 1956 ɔ, tɔ́ ce, nɔví nyɔnu ce kpo nyi kpo bló baptɛm. É sɔ́ lín ǎ, bɔ un ɖó na wá gbeta taji ɖevo kɔn.\nNú xwè gegě ɔ, un tuùn ɖɔ un ɖó na bɛ́ gbexosin-alijitɔ́zɔ́, amɔ̌, un kpò ɖò nǎ nǎ mɛ sɔ́ ɖó wɛ. Jɛ nukɔn hwɛ̌ ɔ, un wá gbeta ɔ kɔn bo kplɔ́n tomɛyiyijɔ́ ɖò Berlin. Enɛ gudo ɔ, un ba ɖɔ azɔ̌ ce ni bí alɔ nú mì kpɛɖé hwɛ̌ cobonu má bɛ́ gbexosin-alijitɔ́zɔ́ ɔ. Enɛ wu ɔ, ɖò 1961 ɔ, un yí gbè nú azɔ̌ ɖé ɖò Hamburg e nyí tɔjihunglintɛn sín toxo ɖaxó hugǎn Allemagne tɔn é mɛ. Un yí wǎn nú azɔ̌ enɛ kaka bo kpó ɖò gbexosin-alijitɔ́zɔ́ ɔ sɔ́ ɖó nǎ nǎ mɛ wɛ. Etɛ un ka na wà?\nÉ sù nukún ce mɛ ɖɔ Jehovah zán nɔví lɛ dó d’alɔ mì, bɔ un mɔ ɖɔ nǔ gbigbɔ tɔn lɛ wɛ ɖó na mya nukún nú mì. Xɔ́ntɔn ce lɛ gegě ko nyí gbexosin-alijitɔ́ bo zé kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖé ɖ’ayǐ nú mì. Gɔ́ na ɔ, Nɔví Erich Mundt ee nɔ yadonúmɛkpá ɖé mɛ kpɔ́n é dó wusyɛn lanmɛ nú mì ɖɔ nyi ni ɖeji dó Jehovah wu. É ɖɔ ɖɔ ɖò yadonúmɛkpá ɔ mɛ ɔ, nɔví ɖěɖee ɖeji dó yeɖesunɔ wu lɛ é wá vɔ gǎn ɖò nukɔnmɛ. Amɔ̌, mɛ ɖěɖee ɖeji dó Jehovah wu mlɛ́mlɛ́ lɛ é nɔ gbeji bo huzu dotín lɛ ɖò agun ɔ mɛ.\nHwenu e un bɛ́ gbexosin-alijitɔ́zɔ́ ɖò 1963 é\nNɔví Martin Poetzinger e wá nɔ Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ mɛ ɖò nukɔnmɛ é lɔmɔ̌ nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú nɔví lɛ bo nɔ ɖɔ, “Akɔ́nkpinkpan wɛ nyí nǔɖokan mitɔn e xɔ akwɛ hugǎn é!” Ee un lin tamɛ dó xó enɛ jí gudo é ɔ, un wá jó agbazazɔ́ ce dó, bo bɛ́ gbexosin-alijitɔ́zɔ́ ɖò juin 1963. Gbeta ɖagbe hugǎn e kɔn un wá kpɔ́n é nɛ! Sun we gudo ɔ, un ko jɛ azɔ̌ ɖevo ba jí cobonu è sɔ́ mì gbexosin-alijitɔ́ titewungbe ɖé ǎ. Xwè yɔywɛ ɖé gudo ɔ, Jehovah bló nǔ ma ɖ’ayi tɔn ɖé nú mì. È ylɔ́ mì nú klási 44gɔ́ Wemaxɔmɛ Galadi tɔn tɔn.\nUN KPLƆ́N NǓ XƆ AKWƐ ÐÉ ÐÒ GALADI\nNǔ ɖagbe hugǎn e un kplɔ́n, taji ɔ, Nɔví Nathan Knorr kpo Lyman Swingle kpo kplɔ́n mǐ lɛ é ɖokpo wɛ nyí, “Mi ma yawǔ jó azɔ̌ e è ɖè nú mi é dó ó.” Ye byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni tɛ́n kpɔ́n bonu azɔ̌ e è ɖè nú mǐ é ni kpa mǐ. Nɔví Knorr ɖɔ: “Etɛ lɛ jí mi ka na sɔ́ ayi ɖó? Afúntúntún wɛ à, azɔnkwín lɛ wɛ à, ya wɛ à, alǒ mi na ɖ’ayi atín lɛ, folowa lɛ kpo nǔkiko gbɛtɔ́ lɛ tɔn kpo wu? Mi kplɔ́n bo nɔ yí wǎn nú mɛ lɛ!” Gbè ɖokpo ɔ, Nɔví Swingle ɖò nǔ e wu nɔví ɖé lɛ yawǔ jó gbè é tinmɛ wɛ bɔ ɖasin wá yì d’è. É gbɔ bo ɖó xóɖiɖɔ tɔn te hwɛ̌ bá mɔ éɖée mɛ. Nǔ enɛ byɔ lanmɛ nú mì tawun, bɔ un kánɖeji ɖɔ un kún na flú Klisu kpo nɔví tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ kpo gbeɖé ó.—Mat. 25:40.\nNyɛ, Claude kpo Heinrich kpo ɖò mɛsɛ́dózɔ́ mǐtɔn mɛ ɖò Lubumbashi ɖò Congo ɖò 1967\nEe è ɖè azɔ̌ mǐtɔn lɛ nú mǐ gudo é ɔ, xwédo Betɛli tɔn sín hagbɛ̌ ɖé lɛ kanbyɔ mǐ mɛ ɖé lɛ ɖɔ fitɛ è ka sɛ́ mǐ dó à jí. Ye ɖɔ xó ɖagbe dó fí ɖokpo ɖokpo wu kaka jɛ hwenu e nyɛ ɖɔ Congo (Kinshasa) é. Ye yì agbɔ̌n jí bo ɖɔ kpowun ɖɔ: “Etɛ! Congo à? Jehovah ni vɛ́ nɔ kpɔ́ xá we!” Táan enɛ mɛ ɔ, ahwan ɖò nǔ gbà wɛ tawun ɖò Congo (Kinshasa). Amɔ̌, un hɛn nǔ e un kplɔ́n lɛ é d’ayi mɛ. Mǐ yí kúnnuɖewema mǐtɔn ɖò septembre 1967 b’ɛ ɖó táan klewun ɖé gudo é ɔ, Heinrich Dehnbostel, Claude Lindsay kpo nyi kpo wá azinkan Congo tɔn Kinshasa.\nÈ KPLƆ́N MƐSƐ́DÓZƆ́ Ɔ MǏ GANJI\nMǐ wá Kinshasa gudo é ɔ, mǐ kplɔ́n Flansegbe nú sun atɔn. Enɛ gudo ɔ, mǐ dó jɔmɛhun yì Lubumbashi, ee è nɔ ylɔ́ ɖɔ Elisabethville ɖ’ayǐ é, ɖò malin-malin dó dogbó Zambie tɔn ɖò kaka tofɔligbé Congo tɔn. Mǐ sɛ̀ tɛn yì xwé mɛsɛ́dó lɛ tɔn ɖé gbè ɖò toxo ɔ tɛntin.\nÐó mɛɖebǔ ko ɖekúnnu kpɔ́n ɖò Lubumbashi sín xá gegě mɛ ǎ wutu ɔ, akpakpa ɖò mǐ sɔ́ wɛ ɖɔ mǐ na nyí mɛ nukɔntɔn e na má nǔgbo ɔ xá mɛ e ɖò finɛ lɛ é. É lín ǎ, bɔ Biblu kplɔntɔ́ lɛ sukpɔ́ kaka bɔ è tlɛ sixu nɔ kpé bǐ wu bo nɔ kpé nukún dó ǎ. Mǐ nɔ lɛ́ ɖekúnnu nú axɔ́suzɔ́watɔ́ lɛ alǒ kponɔ lɛ. Mɛ gegě nɔ ɖó sísí ɖaxó nú Xó Mawu tɔn kpo wɛnjijlazɔ́ mǐtɔn kpo. Swahili wɛ mɛ gegě nɔ dó, enɛ wu ɔ, Claude Lindsay kpo nyi kpo lɛ́ kplɔ́n gbè enɛ. É sɔ́ lín ǎ, bɔ è sɛ́ mǐ dó agun e nɔ dó Swahili é ɖé mɛ.\nMǐ ɖu vivǐ nǔ ɖagbe gegě tɔn có, wuvɛ̌ lɛ lɔ ka hán ǎ. Hwɛhwɛ ɔ, sɔja ahannumunɔ e hɛn tú lɛ é alǒ kponɔ dakaxotɔ́ lɛ nɔ dó jì mǐ. Gbè ɖokpo ɔ, kponɔ ɖé lɛ hɛn tú bo nyi ahwan byɔ mɛsɛ́dó lɛ sín xwé e gbè mǐ ɖò kplé bló ɖè wɛ é, bo bɛ́ mǐ yì kponɔkpá mɛ. Ye sɔ́ mǐ jinjɔn kɔ́mɛ finɛ kaka jɛ gan wǒ mɛ zǎnmɛ cobo wá jó mǐ dó.\nÐò 1969 ɔ, è sɔ́ mì nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn. Ðò azɔ̌ enɛ mɛ ɔ, un mɔ zunkan Aflika tɔn lɛ, bo ɖi zɔnlin yì fí línlín lɛ lobo gbɔn babá kpo zunkan ɖaxó lɛ kpo mɛ. Gletoxo ɖokpo mɛ tíìn bɔ, kokló vǐnɔ ɖé nɔ dɔ́ zan ce glɔ́. Na wɔn xó e é nɔ sú dó fɔ́n mì zǎnzǎn tɛgbɛ hwenu e ablu kpò ɖò te é gbeɖé ǎ. Kpo awǎjijɛ kpo wɛ un nɔ flín hwenu e nyi kpo nɔví lɛ kpo nɔ kplé lɛlɛ̌ dó myɔ ɖé gbadanu lɛ, bo nɔ ɖɔ xó dó nǔgbo Biblu tɔn lɛ jí é.\nWuvɛ̌ ɖaxó hugǎn e mǐ mɔ lɛ é ɖokpo wɛ nyí nɔví nyijɛtɔ́ ɖěɖee nɔ nɔ gudo nú gbɛ̌ta Kitawala tɔn * lɛ é. Ye mɛ ɖé lɛ bló baptɛm bo tlɛ nyí mɛxo agun tɔn. Amɔ̌, nɔví gbejinɔtɔ́ lɛ kɔ́n sɛ́ sín “afɔklɛ́nnú” enɛ lɛ gegě jí. (Judi 12) Gudo mɛ ɔ, Jehovah ɖè mɛ enɛ lɛ sín agun ɔ mɛ, bɔ mɛ gegě lɛ́ wá nǔgbo ɔ mɛ.\nÐò 1971 ɔ, è sɛ́ mì dó alaxɔ Kinshasa tɔn mɛ, bɔ un kpé nukún dó azɔ̌ vovo lɛ wu ɖò finɛ, ɖi wema-sɛ́dó-mɛ lɛ, wema lɛ zínzɔ́n kpo nǔ e kúnkplá sinsɛnzɔ́ ɔ lɛ é kpo. Ðò Betɛli ɔ, un kplɔ́n bo bló tito nú azɔ̌ mǐtɔn ɖò tò ɖaxó e ma ɖó nǔ kaka ɖé ǎ é mɛ. É nɔ wá jɛ, bɔ wema e mǐ sɛ́dó gbɔn jɔmɛhun mɛ lɛ é nɔ xɔ sun, cobɔ agun lɛ nɔ mɔ. È nɔ ɖè wemagban lɛ sín jɔmɛhun ɖé mɛ dó akló lɛ mɛ, bɔ ye nɔ nɔ tɔ̀ e zunkan kpé nukún tɔn mɛ é ɖé jí nú aklunɔzán gblamɛ gegě. Wuvɛ̌ enɛ lɛ kpo ɖevo lɛ kpo ɖò finɛ có, è ka w’azɔ̌ ɔ.\nÉ jiwǔ tawun ɖɔ nɔví lɛ kún ɖó nǔ kaka ɖé ó, bo ka nɔ bló tito kpléɖókpɔ́ ɖaxó lɛ tɔn. Ye nɔ zán kɔ́ta lɛ dó bló atáa lɛ na, bo nɔ zán gbehan gaga e ajinakú lɛ nɔ ɖu lɛ é dó dó kpá na, lobo nɔ lɛ́ sɔ́ gbehan enɛ lɛ dó bló kɔɖónú lɛ na bɔ ye nɔ nyí zinkpo. Ye nɔ sɔ́ dawé dó kɛ́ xɔsɔ́ na lobo nɔ tɛ́ fɛ́nɖɔ́ ɖěɖee è sɔ́ fántín dó lɔn na lɛ é d’eji, bo nɔ lɛ́ sɔ́ fɛ́nɖɔ́ enɛ lɛ dó bló tavo lɛ na. Ye nɔ já atíngoto lɛ bo nɔ zán dó hunjɛ́n tɛnmɛ. Azɔ̌ syɛnsyɛn kpo azɔ̌tuùntuùn nɔví lɛ tɔn kpo nɔ jiwǔ nú mì. Un wá yí wǎn nú ye tawun. Un jɛ dò yetɔn tawun, hwenu e è sɛ́ mì dó fí ɖevo é.\nSINSƐNZƆ́WIWA ÐÒ KENYA\nÐò 1974 ɔ, è ɖè azɔ̌ nú mì dó alaxɔ Nairobi tɔn mɛ ɖò Kenya. Mǐ ɖó azɔ̌ gegě bo na wà, ɖó alaxɔ Kenya tɔn nɔ lɛ́ kpé nukún dó wɛnjijlazɔ́ ɔ wu ɖò tò e lɛlɛ̌ dó è lɛ é wǒ mɛ, bɔ è ka gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn ɖò tò enɛ lɛ ɖé lɛ mɛ. È nɔ sɛ́ mì dó tò enɛ lɛ mɛ hwɛhwɛ, taji ɔ, Éthiopie. Finɛ ɔ, nɔví lɛ ɖí xwi xá yadonúmɛ kpo mɛtɛnkpɔn syɛnsyɛn lɛ kpo. È xò daka ye mɛ gegě wu, alǒ bɛ́ ye dó ganxó; è tlɛ hu ye mɛ ɖé lɛ. Amɔ̌, ye dɛ kpo gbejininɔ kpo, ɖó ye ɖó kancica ɖagbe ɖé xá Jehovah kpo yeɖée kpo.\nÐò 1980 ɔ, gbɛzán ce wlí ali awǎjijɛ tɔn ɖé, hwenu e un da Gail Matheson é. Canadanu wɛ nyí Gail, bɔ nyi kpo é kpo yì Wemaxɔmɛ Galadi tɔn ɖokpo ɔ. Mǐ nɔ wlan wema sɛ́dó mǐɖée. Gail nyí mɛsɛ́dó ɖò Bolivie. Xwè 12 gudo ɔ, mǐ lɛ́ xò gò mǐɖée ɖò New York. É sɔ́ lín ǎ, bɔ mǐ wlí alɔ ɖò Kenya. Linlin gbigbɔ tɔn e Gail nɔ ɖó é kpo lee nǔ e é ɖó é nɔ kpé é gbɔn é kpo nɔ sù nukún ce mɛ tawun. É kpó ɖò alɔdómɛtɔ́ xɔ akwɛ kpo azɔ̌gbɛ́ wanyiyinɔ ɖé kpo nyí nú mì wɛ.\nÐò 1986 ɔ, un kpò ɖò Wěɖegbɛ́ Alaxɔ tɔn mɛ có, è lɛ́ ɖè tomɛyiyizɔ́ nú nyi kpo Gail kpo. Mǐ nɔ gbɔn tò e ɖò alaxɔ Kenya tɔn sín acɛ mɛ lɛ é gegě mɛ.\nUn ɖò xó ɖɔ wɛ ɖò kpléɖókpɔ́ ɖaxó ɖé jí ɖò Asmara ɖò 1992\nUn kpò ɖò hwenu e è yí gbè nú azɔ̌ mǐtɔn ɖò Asmara (ɖò Érythrée) ɖò 1992, bɔ mǐ bló tito kpléɖókpɔ́ ɖaxó ɖé tɔn é flín wɛ. É blawǔ ɖɔ agbanxɔ e ma nyɔ́ kpɔ́n ɖebǔ ǎ, bɔ xò tɔn mɛ lɛ́ nyla hugǎn é ɖokpo géé wɛ mǐ mɔ. Ðò kpléɖókpɔ́ ɔ sín azǎn jí ɔ, é jiwǔ nú mì hwenu e un mɔ lee nɔví lɛ jla fí ɔ ɖó gbɔn bɔ mǐ sixu sɛn Jehovah é. Xwédo gegě hɛn avɔ e è sixu sɔ́ dó ba acɔ́ nú xɔ ɔ lɛ é wá, lobo lɛ́ bú nǔ dó fí e ma nyɔ́ kpɔ́n ǎ lɛ é kpo azɔ̌tuùntuùn kpo. Mǐ ɖu vivǐ kpléɖókpɔ́ e sɔ́ akpakpa mɛ tawun bɔ gbɛtɔ́ 1 279 wá tɛn tɔn mɛ é tɔn.\nTomɛyiyizɔ́ ɔ nyí huzuhuzu ɖé nú mǐ ɖó xɔ e mɛ mǐ nɔ nɔ lɛ é nɔ gbɔn vo tawun. Hweɖelɛnu ɔ, mǐ nɔ nɔ xɔ vɛnkpɛnvɛnkpɛn e ɖò xutó é ɖé mɛ, hweɖevonu ɔ, mǐ nɔ nɔ tóluxɔ ɖé mɛ, bɔ afɔɖayǐtɛn lɛ nɔ lín dó mǐ nú mɛtlu 100 jɛji. Mǐ na bo tlɛ ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò fí ɖebǔ ɔ, nǔ e mǐ nɔ flín bɔ é nɔ víví nú mǐ tawun é wɛ nyí azǎn ɖěɖee jí mǐ nɔ ɖekúnnu xá gbexosin-alijitɔ́ kanɖodónǔwutɔ́ lɛ kpo wɛnjlatɔ́ lɛ kpo ɖè é. Hwenu e è sɛ́ mǐ dó fí ɖevo é ɔ, mǐ jó xɔ́ntɔn mǐtɔn vívɛ́ ɖěɖee sín dò mǐ na jɛ tawun lɛ é gegě dó.\nMǏ MƆ NYƆNA GEGĚ ÐÒ ÉTHIOPIE\nÐò 1987 jɛ 1992 ɔ, sɛ́n tuùn azɔ̌ mǐtɔn ɖò tò ɖěɖee ɖò alaxɔ Kenya tɔn sín acɛ mɛ lɛ é gegě mɛ. Enɛ zɔ́n bɔ è ɖó alaxɔ e jɛ vo é kpo azɔ̌xɔsa tò tɔn lɛ kpo ayǐ. Ðò 1993 ɔ, è sɛ́ mǐ dó azɔ̌xɔsa Addis-Abeba tɔn mɛ ɖò Éthiopie, fí e mǐ wà azɔ̌ mǐtɔn ɖò nǔglɔ ɖè nú xwè mɔkpan, cobɔ sɛ́n wá yí gbè na dìn é.\nÐò tomɛyiyizɔ́ ɔ mɛ ɖò Éthiopie ɖò 1996\nJehovah kɔn nyɔna dó azɔ̌ ɔ jí ɖò Éthiopie. Nɔví gegě bɛ́ sinsɛnzɔ́ gbexosin-alijitɔ́ tɔn. Wɛnjlatɔ́ 20 ɖò kanweko jí ko wà sinsɛnzɔ́ gbexosin-alijitɔ́ hwebǐnu tɔn tɔn xwewu xwewu tɛgbɛ sín 2012. Gɔ́ na ɔ, wemaxɔmɛ yɛhwexɔ́suɖuto ɔ tɔn lɛ nɔ kplɔ́n azɔ̌ mɛ, bɔ è ko gbá Kpléxɔ 120 jɛji. Ðò 2004 ɔ, xwédo Betɛli tɔn sɛ̀ tɛn yì xwé yɔyɔ̌ ɖevo gbè, bɔ Kpléɖókpɔ́ Sín Xɔ ɖé lɛ́ ɖò finɛ bɔ é lɔ nyí nyɔna ɖé.\nÐò xwè lɛ vlamɛ ɔ, Gail kpo nyi kpo ɖu vivǐ xɔ́ntɔn ɖagbe e mǐ zun xá nɔví Éthiopie tɔn lɛ é tɔn. Mǐ yí wǎn nú ye tawun ɖó ye nyɔ́ xomɛ bo lɛ́ yí wǎn nú mɛ. Agaɖanu dìn ɔ, lanmɛ mǐtɔn wá gblé, bɔ é byɔ ɖɔ è ni sɛ́ mǐ dó Tɛntin Elɔpu tɔn sín alaxɔ mɛ. È ɖò nukún kpé dó mǐ wu wɛ kpo wanyiyi kpo ɖò fí, amɔ̌ mǐ ɖò xɔ́ntɔn mǐtɔn e ɖò Éthiopie lɛ é sín dò jɛ wɛ tawun.\nJEHOVAH BLÓ BƆ AZƆ̌ Ɔ YÌ NUKƆN\nMǐ mɔ lee Jehovah bló bɔ azɔ̌ tɔn yì nukɔn gbɔn é. (1 Kɔ. 3:6, 9) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, hwenu e un jɛ kúnnu ɖè nú Rwandanu e nɔ gosin Congo bo na dó mɔ ganvɔ lɛ é jí é ɔ, wɛnjlatɔ́ ɖě ɖò Rwanda ǎ. Dìn ɔ, nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo 30 000 jɛji wɛ ɖò tò enɛ mɛ. Ðò 1967 ɔ, wɛnjlatɔ́ 6 000 mɔ̌ wɛ ɖò Congo (Kinshasa). Amɔ̌ dìn ɔ, ye ko yì 230 000 mɔ̌, bɔ gbɛtɔ́ livi ɖokpo jɛji wɛ wá Flǐn ɖò 2018. Ðò tò e wu alaxɔ Kenya tɔn kpé nukún dó wá yì lɛ é bǐ mɛ ɔ, kɛ́n wɛnjlatɔ́ lɛ tɔn ko jɛji hugǎn 100 000.\nSín xwè 50 ɖíe ɔ, Jehovah zán nɔví gegě bo d’alɔ mì bɔ un bɛ́ sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn. Un kpò ɖò winnya kú wɛ có, un kplɔ́n bo nɔ ɖeji dó Jehovah wu bǐ mlɛ́mlɛ́. Nǔ e un mɔ kpɔ́n ɖò Aflika lɛ é d’alɔ mì bɔ un sɔnǔ nú suúluɖiɖó, bɔ nǔ e un ɖó é nɔ kpé mì. Nɔví ɖěɖee nɔ yí mɛ ganji, nɔ dɛ ɖò wuvɛ̌ ɖaxó lɛ nu, bo nɔ lɛ́ ɖeji dó Jehovah wu lɛ é sín nǔ nɔ sù Gail kpo nyi kpo nukúnmɛ tawun. Fɛ́nú Mawu tɔn sù nukún ce mɛ tawun. Nyɔna Jehovah tɔn lɛ zɛ nǔ e un sixu ɖó nukún lɛ é bǐ wu.—Ðɛh. 37:4.\n^ akpá. 11 Nukɔnmɛ ɔ, è ylɔ́ ɖɔ Sinsɛnzɔ́ Axɔ́suɖuto ɔ Tɔn Mǐtɔn, bɔ Gbɛzán Klisanwun Tɔn kpo Sinsɛnzɔ́ Mǐtɔn Kpo: Kplé Sín Azɔ̌wema wɛ ɖò tɛn tɔn mɛ dìn.\n^ akpá. 23 Xókwín Swahili tɔn ɖé mɛ wɛ è ɖè “Kitawala” ɔ sín, bɔ tinmɛ tɔn nyí “kp’acɛ, xlɛ́ ali, alǒ ɖu gǎn.” Toxóɖiɖɔ wɛ mya nukún nú gbɛ̌ta enɛ, é wɛ nyí lee è na bló gbɔn bo gosin Belgique kannu é. Gbɛ̌ta Kitawala tɔn lɛ nɔ yí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ sín wema lɛ, nɔ kplɔ́n, bo nɔ lɛ́ má. Ye sló kɔ nú nǔkplɔnmɛ Biblu tɔn lɛ bonu é na nɔ gudo nú linlin toxóɖiɖɔ tɔn yetɔn lɛ, xɛxó sín aca yetɔn lɛ kpo gbɛ̀ bliblí e ye nɔ zán é kpo.\nSɔnǔ Ð’ayǐ Dìn Bá Ðí Xwi Xá Yadonúmɛ\nKpò Ðò Jehovah Sɛn Wɛ Hwenu E È Gbɛ́ Azɔ̌ Mǐtɔn É\nMi Yì Kplɔ́n Nǔ Mɛ lɛ Bonu Ye Ni Huzu Ahwanvu\nNǔ Xó ɔ Ni Byɔ Ayi Mɛ nú Mɛ E Ma Nɔ Ba Sinsɛnxó Ǎ lɛ É\nTAN GBƐZÁN TƆN Nyɔna Jehovah Tɔn lɛ Zɛ Nǔ E Un Ðó Nukún lɛ É Bǐ Wu\nJezu ka Kú Dó Ta Nyɛtɔn Mɛ Dóo À?\nText Alɔ e jí è sixu yí nǔ e ɖò wema jí lɛ é ɖó lɛ é ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Juillet 2019\nNǔxixo Alɔ e jí è sixu yí xóyidókanji lɛ ɖó lɛ é ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Juillet 2019\nATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Juillet 2019\nGǔ Xɔ Akwɛ Klisanwun Tɔn E Un Ðu É Zɔ́n Bɔ Un Yì Nukɔn\nUn Kanɖeji Bɔ Awakanmɛ Kú Mì Ǎ


Enyi Un Bɛ́ Azɔn ɖé ɔ ka Lo? (Akpáxwé 3) | Nǔ E Mɛ Winnyawinnya lɛ Nɔ Kanbyɔ lɛ É\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arabe-Gbè (Liban Tɔn) Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bichlamar Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Cibemba Corée-Gbè Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Espagne-Gbè Estonie-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Haoussa Hiligaynon Hongrie-Gbè Iban Ibo Iloko Indonésie-Gbè Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kazakh Kazakh (Arabe) Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Lingala Lituanie-Gbè Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Myanmar-Gbè Norvège-Gbè Oromo-Gbè Pangasinan Pays-Bas-Gbè Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Swahili-Gbè Tagalog Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tiv Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Ukraine-Gbè Vegbe Vietnam-Gbè Xhosa Zoulou\nHwɛhwɛ wɛ mɛ e ɖò winnyawinnya mɛ lɛ é sín lanmɛ nɔ ɖò jógúnjógún bɔ agbɔ̌n nɔ lɛ́ ɖò ye wu dó nùjɔnǔ mɛ. Amɔ̌, azɔn syɛnsyɛn ko ɖó dogbó nú mɛ winnyawinnya ɖé lɛ. Mɔ̌ wɛ é nyí nú hwi lɔ à? Enyi mɔ̌ wɛ ɔ, nǔ e gbò V’loria, Justin kpo Nisa kpo é sixu dó wusyɛn lanmɛ nú we; ye mɛ atɔn lɛ bǐ wɛ nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn. Ðǒ ayi lee ye kpéwú bo ɖí xwi xá azɔn e nɔ vɔ́da nú mɛ lɛ é gbɔn é wu.\nSín hwenu e un ɖó xwè 14 é wɛ un bɛ́ gǒflɛ́mɛzɔn syɛnsyɛn e nɔ nyí fibromyalgie é. Hwenu e un ɖó xwè 20 é ɔ, un lɛ́ bɛ́ azɔn elɔ lɛ gɔ́ na: xúɖúxúɖú alɔkpa e nɔ nyí arthrite é, akli alɔkpa e nɔ nyí lupus é kpo wutuzɔn e nɔ nyí Lyme é kpo. Nǔ e nɔ jló mì é bǐ wiwa nɔ vɛwǔ nú mì, ɖó kanmɛ nɔ gbɔjɔ mì hwebǐnu wutu. Hweɖelɛnu ɔ, un nɔ kplíbɔ́, bɔ kɛkɛví afɔtɔ́nɔ lɛ tɔn mɛ jɛn un ɖó na nɔ.\nWuvɛ̌ agbaza tɔn e azɔn ɔ nɔ dó nú mì lɛ é ɖò finɛ, ee ka nyla hú bǐ é wɛ nyí linkpɔ́n e un nɔ ɖó é, ɖó un sɔ́ nɔ kpéwú bo nɔ wà nǔ klewun klewun lɛ ɖi nùwlanwlan, alǒ nusú hunhun sín gannu ɖé nu ǎ wutu. Un nɔ mɔ vǐ lɛ bɔ ye nɔ ɖò zɔnlin ɖi wɛ, bɔ un nɔ kanbyɔ nyiɖée ɖɔ etɛwu mɔ̌ wiwa ka vɛwǔ nú nyɛ sɔmɔ̌ à jí. É cí nú mì ɖɔ un kún sɔ́ nyí nùɖewánu ó ɖɔhun.\nUn dokú ɖɔ un mɔ alɔdo, b’ɛ ka nyí sín hagbɛ̌ xwédo ce tɔn lɛ kɛɖɛ gɔ́n ǎ, loɔ, agun Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn e un nɔ dó gbɛ̌ xá é ɖesu ɖ’emɛ. Mɛ e ɖò agun ɔ mɛ lɛ é nɔ wá ba mì kpɔ́n hwɛhwɛ, b’ɛ nɔ zɔ́n bɔ un nɔ mɔ ɖɔ un kún ɖò nyiɖokpo ó. Nugbǒ wɛ ɖɔ sísɔ́ mì sín kɛkɛví ce mɛ dó mɔ̌to mɛ kpo ɖiɖe mì sín mɛ kpo nɔ bɔwǔ ǎ, é ɖò mɔ̌ có, ye mɛ ɖé lɛ ka nɔ ylɔ mì dó nǔwiwa mɛkplékpɔ́mɛ tɔn lɛ tɛnmɛ.\nMɛxomɔ e ɖò agun ɔ mɛ lɛ é nɔ d’alɔ mì tawun, ɖó ye tuùn nǔ e azɔn nyí é. Ye d’alɔ mì bɔ un tuùn gǎnmaɖó ce lɛ, bɔ nú un ma kpéwú bo wà nǔ gègě mɛ ɖevo lɛ ɖɔhun ǎ ɔ, un sɔ́ nɔ dóhwɛ nyiɖée ɖě ǎ. Kplé agun tɔn lɛ kpo kúnnuɖegbe kpo yiyi wɛ nɔ nyí hwenu awǎjijɛ tɔn hugǎn nú mì. (Eblée lɛ 10:25) Ðò tɛn enɛ lɛ mɛ ɔ, un nɔ mɔ ɖɔ azɔn ce ɖò finɛ có, un kún ka gbɔn vo nú mɛ ɖevo lɛ kaka ɖé ó.\nUn nɔ hɛn d’ayi mɛ ɖɔ Jehovah nɔ na mǐ nǔ e hudo mǐ bɔ mǐ na dɛ é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Biblu ɖɔ ɖɔ enyi nǔ e mɛɖé nyí ɖò wěxo é tlɛ ɖò gblègbé wɛ ɔ, nǔ e é nyí ɖò xomɛ é “nɔ ɖò hlɔnhlɔn mɔ wɛ ayihɔngbe ayihɔngbe.” (2 Kɔlɛntinu lɛ 4:16) Lee nǔ cí nú mì é pɛ́ɛ́ nɛ.\nLin nǔ kpɔ́n d’eji: Enyi a ɖò azɔn syɛnsyɛn ɖé sín wuvɛ̌ sè wɛ ɔ, etɛwu é ka ɖò taji ɖɔ a ni nɔ kpɔ jɛ mɛ ɖevo lɛ jí? Enyi a ɖò ganji ɖò lanmɛ ɔ, nɛ̌ a ka sixu d’alɔ mɛ e ɖò azɔn jɛ wɛ é ɖé gbɔn?—Nùnywɛxó 17:17.\nUn j’ayǐ bɔ te cící gló mì. Akɔ́nnú ce blá bɔ un sɔ́ sixu sɛ̀ tɛn ǎ. Ye yawu sɔ́ mì yì xɔ e mɛ è nɔ kpé nukún dó ajijimɛ sín nǔ lɛ wu ɖè ɖò dotóoxwé é. Tlolo ɔ, dotóo lɛ kpéwú bo tuùn nǔ e ɖò wiwa mì wɛ é ǎ. Amɔ̌, hwenu e ye ko gbéjé mì kpɔ́n azɔn mɔkpan gudo é ɔ, ye wá mɔ wutuzɔn e nɔ nyí Lyme é.\nLyme sín azɔn ɔ hɛn taglomɛ sín kàn ce lɛ. Un nɔ xò sugbaja, bɔ hweɖelɛnu ɔ, hinhɛn mì ɖó xwii nɔ vɛwǔ, loɔ, sín xwè mɔkpan ɖíe wɛ è ka ko mɔ azɔn ɔ nú mì. Azǎn ɖé lɛ nɔ wá, bɔ agbaza ce mɛ nɔ vɛ́, alǒ fɛnví ce lɛ nɔ vɛ́ kaka bɔ un sɔ́ sixu nɔ dán ye ǎ. É nɔ cí ɖɔ gǒflɛ́mɛ ce lɛ bǐ wɛ jɛko ɖɔhun.\nUn nɔ lin tamɛ dó nyiɖée jí, ‘nyɛ vǔ elɔ dìn, bo nyí azinzɔnnɔ’ bɔ enɛ nɔ sìn xomɛ nú mì. Un nɔ súxó ylɔ Mawu gbè bǐ gbè, bo nɔ kanbyɔ ɖɔ “Etɛwu un ka ɖò ninɔmɛ elɔ mɛ?” Un tlɛ jɛ linlin jí ɖɔ Mawu ko jó mì dó. Amɔ̌ enɛ gudo ɔ, un lin tamɛ dó Jɔbu e xó Biblu ɖɔ é jí. Jɔbu mɔ nǔ jɛ nǔ e wu é ɖò mɛtɛnkpɔn gègě mɔ wɛ é mɛ bǐ mlɛ́mlɛ́ ǎ, amɔ̌, é nɔ gbeji nú Mawu. Enyi Jɔbu mɔ tagba aditi enɛ lɛ cobo ka wà mɔ̌ ɔ, nyiɖesu sixu kpéwú.\nMɛxo agun tɔn e ɖò agun ce mɛ lɛ é d’alɔ mì tawun. Hwebǐnu wɛ ye nɔ wá ba mì kpɔ́n, bo nɔ kàn lee un ɖè gbɔn é byɔ. Mɛxo agun tɔn ɖokpo ɖɔ nú mì ɖɔ nyì ni ylɔ emi hweɖebǔnu e nyì ɖó xó ɖé bo na ɖɔ é, é sixu nyí gan ɖebǔ mɛ. Un nɔ dokú nú Jehovah gbè bǐ gbè, ɖó xɔ́ntɔn enɛ lɛ e é na mì é wutu!—Ezayíi 32:1, 2.\nHweɖelɛnu ɔ, enyi mǐ ɖò azɔn syɛnsyɛn jɛ wɛ ɔ, mǐ nɔ wɔn nǔ taji ɖé, é wɛ nyí ɖɔ: Jehovah tuùn nǔ e mɛ gbɔn dín wɛ mǐ ɖè é. Biblu ɖɔ: “Sɔ́ nǔ linlin towe dó alɔ mɛ nú Mawu Mavɔmavɔ; é na hɛn we ɖó te.” (Ðɛhan 55:23) Nǔ e un dó gǎn bo nɔ wà ayihɔngbe ayihɔngbe é nɛ.\nLin nǔ kpɔ́n d’eji: Nɛ̌ mɛ ɖevo e yí wǎn nú we lɛ é ka nɔ d’alɔ we bɔ a nɔ dɛ ɖò azɔn towe nu gbɔn?—Nùnywɛxó 24:10; 1 Tɛsalonikinu lɛ 5:11.\nHwenu e un winnya ɖó bǎ ɖé mɛ é ɔ, è mɔ azɔn e nɔ zɔ́n bɔ è nɔ xú bǐ dó te bɛ nyí syndrome de Marfan é nú mì, é nɔ hɛn gǒflɛ́mɛ lɛ bo nɔ vɔ́da nú ye. É sixu lɛ́ wà nǔ dó hǔn, nukún kpo wǔjɔnú agbaza tɔn taji ɖevo lɛ kpo wu. Hwebǐnu wɛ un nɔ sè wuvɛ̌ ǎ, amɔ̌, enyi é wá wá lě ɔ, é nɔ syɛn tawun.\nHwenu e ye mɔ azɔn ɔ nú mì é ɔ, un y’avǐ tawun. Ado hu mì ɖɔ un kún sɔ́ sixu kpéwú bo wà nǔ e sín vivǐ un nɔ ɖu ɖ’ayǐ lɛ é bǐ ó. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, un yí wǎn nú weɖuɖu, bɔ linlin ɖɔ gbè ɖokpo na wá sù, bɔ é na vɛwǔ nú mì tawun ɖɔ má wà mɔ̌, lobɔ zɔnlin ɖiɖi lɔ na wá nyí nǔ ɖokpo ɔ, nɔ zɔ́n bɔ un nɔ ɖi xɛsi dó sɔgudo wu.\nDada ce nɔ kpé nukún wǔ yè tawun. É d’alɔ mì bɔ un sɔ́ nɔ ɖó linkpɔ́n enɛ lɛ e na wà nǔ dó wǔ yè é ǎ. É ɖɔ nú mì ɖɔ nyì kún ɖó na nɔ ɖò xɛsi ɖi wɛ ó, ɖó é na wà nǔ dó gbɛzán ce wu. É lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú mì ɖɔ nyì ni ɖókan dó ɖɛxixo wu, ɖó mɛ ɖokpo e tuùn nǔ e mɛ gbɔn wɛ un ɖè é, bo lɛ́ mɔ nǔ jɛ wu céɖécéɖé é wɛ nyí Jehovah.—1 Piyɛ́ɛ 5:7.\nWemafɔ e dó wusyɛn lanmɛ nú mì tawun é wɛ nyí Ðɛhan 18:7, finɛ ɖɔ: “Hwenu e adǎn gbò mì ɔ, un ylɔ Mawu Mavɔmavɔ. Un súxó ylɔ Mawu ce. É sè gbè ce sɛ́dó sín xwé tɔn gbè; xó e un sú ɔ yì tó tɔn mɛ.” Wemafɔ enɛ d’alɔ mì bɔ un mɔ ɖɔ enyi un xoɖɛ sɛ́dó Jehovah, bo byɔ ɛ ɖɔ é ni d’alɔ mì nú má dɛ ɔ, é na sè ɖɛ ce bo na d’alɔ mì. É ɖò finɛ hwebǐnu bo na d’alɔ mì.\nUn kplɔ́n ɖɔ, è blawu alǒ akpɔ̀ ɖó mɛ ɖó nǔ e ɖò mɛ gbò wɛ lɛ é wu ɔ, é kún nyla ó, lee nǔ nɔ cí nú mɛ é wɛ, amɔ̌, mǐ ɖó na jó ye dó bonu ye na wà nǔ dó gbɛ̀ mǐtɔn kpo kancica e mǐ ɖó xá Mawu é kpo wu ǎ. É wɛ nɔ zɔ́n tagba mǐtɔn lɛ ǎ, bɔ enyi mǐ ka sɔ́ ɛ ɖó tɛn nukɔntɔn ɔ mɛ ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ ɔ, é na jó mǐ dó gbeɖé ǎ.—Jaki 4:8.\nLin nǔ kpɔ́n d’eji: Mawu wɛ mǐ ka na dó wuvɛ̌ mǐtɔn lɛ sín hwɛ à?—Jaki 1:13.\nGanji! Kpɔ́n nǔ e sixu d’alɔ we bɔ a na dɛ ɖò azɔn jɛmagbɔ ɖé nu é atɔn.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Enyi Un Bɛ́ Azɔn ɖé ɔ ka Lo? (Akpáxwé 3)\nijwyp xota 46


Sinsɛnzɔ́ Jezu Tɔn Ðò Pelée | Gbɛzán Jezu Tɔn\nSinsɛnzɔ́ Jezu Tɔn Ðò Pelée\nÈ NA DÓ GǍN BO GBƆN HƆN KPƐVÍ Ɔ NU\nJEZU ÐÓ NA KÚ ÐÒ JELUZALƐMU\nJezu ko ɖò nǔ kplɔ́n mɛ wɛ bo lɛ́ ɖò azɔn gbɔ nú mɛ lɛ wɛ ɖò Judée kpo Jeluzalɛmu kpo. Enɛ gudo ɔ, é d’asá Judɛ́ɛn Tɔ̀ ɔ bo na kplɔ́n nǔ mɛ sín toxo ɖé mɛ jɛ ɖevo mɛ ɖò Pelée gbéjí. É ɖò mɔ̌ có, é na lɛ́ lɛkɔ wá Jeluzalɛmu malin-malin mɛ.\nHwenu e Jezu ɖò Pelée é ɔ, nya ɖé kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Aklunɔ, mɛ kpɛɖé jɛn Mawu na hwlɛn gán nugbǒ à?” Nya ɔ sixu ko tuùn ɖɔ sinsɛngán lɛ nɔ dɔn nǔ ɖò yeɖée tɛntin ɖɔ mɛ gègě wɛ na gǎn à jí alǒ mɛ kpɛɖé wɛ à jí. Jezu lilɛ nùkanbyɔ ɔ sín mɛ nabi e na gán é jí bo dɔn wá nǔ e è ɖó na bló cobo gán é jí. É ɖɔ: “Mi dó gǎn, bo gbɔn hɔn kpɛví ɔ nu.” Nugbǒ ɔ, é byɔ gǎndido ɖesu. Aniwu? Jezu ɖɔ: “Mɛ gègě na ba ɖɔ emi na gbɔn hɔnli enɛ nu, bo ka na kpéwú ǎ.”—Luki 13:23, 24.\nBonu Jezu na dó ɖè nǔ e wu é byɔ gǎndido ɖesu é xlɛ́ ɔ, é ɖɔ: “Hwenu e xwétɔ́ ɔ na site, bo na dó gan hɔn tɔn mɛ, bɔ mi na kpó ɖò hɛnkɛ́n ɔ, mi na jɛ hɔn xúxú jí, bo na ɖɔ: ‘Daa, hun hɔn nú mǐ!’ . . . Loɔ, é na yí gbè nú mi ɖɔ: ‘Ma ɖɔ nú mi: un tuùn fí e nu mi nyí é ǎ; mi bǐ ni sɛyi zɔ nú mì, nǔnyanyawatɔ́ emi.’”—Luki 13:25-27.\nEnɛ ɖè awě e na xò mɛ e na gbɔhwenu é xlɛ́, ɖó é cí ɖɔ é wá hwenu e jló è dó é, bo mɔ hɔn ɔ ɖò súsú bɔ è ko dó gan mɛ. É ɖó na ko yawu wá, enyi é na bo ma tlɛ jló è ɖó mɔ̌ ǎ ɔ nɛ. Mɔ̌ wɛ é sixu nyí nú gègě mɛ e ɖó na ko ɖu vivǐ finɛ e Jezu ɖè bo ɖò nǔ kplɔ́n mɛ lɛ wɛ é tɔn. Ali e hun nú ye bɔ ye na sɔ́ sinsɛn-biblo nugbǒ ɔ ɖó tɛn nukɔntɔn mɛ ɖò gbɛzán yetɔn mɛ é dín ye wu. Mɛ ɖěɖee gɔ́n è sɛ́ Jezu dó lɛ é gègě yí gbè nú hwlɛngán li e Mawu hun é ǎ. Jezu ɖɔ ɖɔ ye na “ya avǐ, bo na ɖu aɖǔkún” hwenu e è na nyì ye dó hɛnkɛ́n é. É ɖò mɔ̌ có, mɛ lɛ na “gosin zǎnzǎnhweji, kpodo gbadahweji kpan, bo na gosin totaligbé kpodo tofɔligbé kpan” enɛ wɛ nyí ɖɔ ye na gosin akɔta lɛ bǐ mɛ “bo na wá ɖu agɔ̌ ɖò axɔsuɖuɖu Mawu tɔn mɛ.”—Luki 13:28, 29.\nJezu tinmɛ ɖɔ: “Mɛ e ɖò gudo dìn lɛ [ɖi mɛ e ma nyí Jwifu ǎ lɛ é kpo Jwifu e è gbidi kɔ na lɛ é kpo] ɖě na wá nukɔn, bɔ mɛ e ɖò nukɔn dìn lɛ [ɖi sinsɛngán ɖěɖee è jɔwǔ bɔ ye nɔ gó ɖó ye nyí Ablaxamu kúnkan wu lɛ é] ɖě na wá gudo.” (Luki 13:30) “Gudo” wíwá yetɔn sín tinmɛ wɛ nyí ɖɔ ye mɛ ɖumakpamɛsinɔ enɛ lɛ kún na byɔ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn mɛ gbeɖé ó.\nFalizyɛn ɖé lɛ wá gb’akpá nú Jezu ɖɔ: “Elodu [Antipasi] jló na hu we; enɛ wutu ɔ, gosin tò mǐtɔn mɛ, bo yì fí ɖevo.” Vlafo Axɔsu Elodu ɖesunɔ wɛ jɛ jɔhɔn enɛ dó tomɛ jí bonu Jezu na dó hɔn sín ayǐ ɔ jí. Elodu sixu ko ɖò xɛsi ɖi wɛ ɖɔ emi taa lɛ́ wá ɖ’alɔ ɖò kú gbeyiɖɔ ɖevo tɔn mɛ, lee é ɖ’alɔ ɖò kú Jaan Baptɛmublonumɛtɔ́ ɔ tɔn mɛ gbɔn é. Jezu ka ɖɔ nú Falizyɛn lɛ ɖɔ: “Mi yì ɖɔ nú nya nǔhɛngblétɔ́ ayǐsajɛ ɖɔhun enɛ ɔ ɖɔ égbé kpodo sɔ kpan ɔ, un na ɖò yɛ nyanya lɛ nya sín mɛ lɛ jí wɛ, bo na ɖò azɔn gbɔ nú mɛ lɛ wɛ, bɔ azǎn atɔngɔ ɔ gbè ɔ, un na wà azɔ̌ ce fó.” (Luki 13:31, 32) É sixu ko nyí lee ayǐsajɛ lɛ bí gbɔn é xó ɖɔ wɛ Jezu ɖè bo ylɔ Elodu ɖɔ “ayǐsajɛ.” É ɖò mɔ̌ có, Jezu na jó éɖée dó bonu Elodu alǒ mɛ ɖevo ɖebǔ na dó jɔ n’i alǒ bló bonu é na hɔn ǎ. É ɖó na wà azɔ̌ e Tɔ́ tɔn sɔ́ d’alɔ mɛ n’i é, é na bló b’ɛ na sɔgbe kpo tuto Mawu tɔn kpo, é na nyí kpo gbɛtɔ́ tɔn kpo ǎ.\nJezu wlí ali tɔn ɖido Jeluzalɛmu, ɖó é ɖɔ ɖɔ “gbeyiɖɔ Mawu tɔn ɖě nɔ kú ɖò tò ɖé mɛ zɛ Jeluzalɛmu wu ǎ.” (Luki 13:33) Xóɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn ɖě ɖɔ ɖɔ Mɛsiya ɔ ɖó na kú ɖò toxo enɛ mɛ ǎ, etɛwu Jezu ka ɖɔ ɖɔ è na hu emi ɖò dɔ̌n lo? Ðó Jeluzalɛmu wɛ nyí azinkan ɔ, finɛ wɛ Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Jwifu lɛ Tɔn sín hagbɛ̌ 71 lɛ ɖè, finɛ wɛ mɛ e è dóhwɛ ɖɔ ye nyí gbeyiɖɔ-nyijɛtɔ́ lɛ é na yì hwɛ nukɔn ɖè. Gɔ́ na ɔ, finɛ wɛ è nɔ sɔ́ kanlin dó savɔ̌ ɖè. Enɛ wu ɔ, Jezu mɔ ɖɔ é kún na sɔgbe ɖɔ è ni hu emi ɖò fí ɖevo ó.\nJezu y’avǐ ɖɔ: “Jeluzalɛmunu emi, Jeluzalɛmunu emi, mi mɛ e nɔ hu gbeyiɖɔ Mawu tɔn lɛ, bo nɔ nyì awinnyaglo dó hu mɛ e Mawu nɔ sɛ́dó mi lɛ é! Azɔn mɔkpan wɛ un ko jló na kplé mi dó awa ce lɛ glɔ, lee kokló nɔ kplé vǐ tɔn lɛ dó awa tɔn lɛ glɔ é, loɔ, mi jló ǎ. Hǔn, Mawu na ɖè alɔ sín xwé mitɔn wu nú mi.” (Luki 13:34, 35) Akɔta ɔ ɖò Vǐ Mawu Tɔn gbɛ́ wɛ, bɔ é ka jì nùɖé ɔ, ye na sɔ́ kpan!\nCobonu Jezu na yì Jeluzalɛmu ɔ, Falizyɛn lɛ sín gǎn ɖé ylɔ ɛ wá xwé tɔn gbè bonu é na ɖu nǔ ɖò Gbɔjɛzángbe. Mɛ ɖěɖee è ylɔ lɛ é ɖò Jezu kpɔ́n wɛ tlitli bo na kpɔ́n nǔ e é na wà nú nya e ɖò jijǐzɔn jɛ wɛ é (azɔn ɖé wɛ bɔ sìn gègě nɔ kplé cí lanmɛ, afɔ lɛ mɛ wɛ é ka nɔ kplé cí hwɛhwɛ). Jezu ka kanbyɔ Falizyɛn lɛ kpo sɛnkplɔnmɛtɔ́ lɛ kpo ɖɔ: “Ðò sɛ́n mǐtɔn mɛ ɔ, è hɛn ɔ, è na gbɔ azɔn nú mɛ gbɔjɛzángbe à, abǐ è na gɔn azɔn gbɔ nú mɛ?”—Luki 14:3.\nMɛ ɖě kɛnu ǎ. Jezu gbɔ azɔn nú nya ɔ, bɔ enɛ gudo ɔ, é kanbyɔ ye ɖɔ: “Mɛ̌ wɛ ɖò mi mɛ bɔ vǐ tɔn abǐ nyibu tɔn na jɛ dotɔ̀ mɛ gbɔjɛzángbe, bɔ é ma na yì ɖè è tɔ́n tlolo ǎ?” (Luki 14:5) Ye ɖě sɔ́ lɛ́vɔ kɛnu dó xójlɛdoxówu ɖagbe enɛ wu ǎ.\nEtɛ sín hudo è ka ɖó cobo na mɔ hwlɛngán bɔ Jezu ɖɔ? Etɛwu è ka sú hɔn dó mɛ gègě nyì hɛnkɛ́n?\nMɛ̌ mɛ̌ e ka ɖò “gudo” bo wá jɛ “nukɔn”? Mɛ̌ mɛ̌ e ka ɖò “nukɔn” bo wá jɛ “gudo”?\nEtɛ ka sixu ko ɖò ayi mɛ ɖu nú Axɔsu Elodu wɛ?\nEtɛwu Jezu ka xlɛ́ ɖɔ è na hu emi ɖò Jeluzalɛmu?\nHwenu e Jezu ɖò ayikúngban jí é ɔ, é xlɛ́ nǔ e Axɔsuɖuto Mawu Tɔn na wà lɛ é.


Wema-Sɛ́dó-Mɛ Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ Tɔn Tɔn | Axɔsuɖuto Mawu Tɔn\nWɛnjlatɔ́ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn Hàtɔ́ Vívɛ́ È:\nSƆ́ HWIÐÉE ɖó hagbɛ̌ xwédo Betɛli Brooklyn tɔn tɔn ɖé sín tɛnmɛ ɖò Axɔsuzángbe zǎnzǎn azǎn 2gɔ́ Kɔnyásun 1914 tɔn gbè. A junjɔn ayǐ ɖò fí e a ko nɔ jinjɔn tɛgbɛ bo nɔ ɖu nǔ zǎnzǎn é bo ɖò te kpɔ́n wìwá Nɔvi Russell tɔn. Zaan ɔ, nùɖuxɔsa sín hɔn ɔ hun bɔ Nɔví Russell byɔ xɔ ɔ mɛ. É nɔte nú hwenu ɖé, lee é ko nyí aca tɔn gbɔn é, bo dó gbè nú xwédo Betɛli tɔn ɔ kpo awǎjijɛ kpo bo ɖɔ: “Mi kú d’ewu.” Enɛ gudo ɔ, é ka sɔ́ jinjɔn tɛn tɔn mɛ ɖò tavo ɔ tó tlolo ǎ, loɔ, é xò alɔ bo ɖɔ xó akpàkpà sɔ́ mɛ tɔn ɖé: “Táan Kosi lɛ Tɔn ko vɔ, bɔ axɔsu yetɔn lɛ sín azǎn ko vɔ!” Awǎjijɛ towe túnflá, ɖó a ko ɖò te kpɔ́n hwenu enɛ dìn é ɔ, é lín ɖesu! Hwi kpo hagbɛ̌ xwédo Betɛli tɔn e kpò lɛ é kpo xò alɔ kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo tawun dó yí gbè nú xó enɛ.\nNɔví Russell ɖɔ xó akpàkpà sɔ́ mɛ tɔn enɛ dìn é ɔ, é ko yì xwè mɔkpan. Etɛ Axɔsuɖuto ɔ ka ko kpéwú bo wà kaka jɛ dìn? É sukpɔ́ tawun! Gbɔn Axɔsuɖuto ɔ gblamɛ ɔ, Jehovah ko ɖè nǔ kwiji sín togun tɔn wu kpɛɖé kpɛɖé bo lɛ́ kplɔ́n azɔ̌ ɛ kpɛɖé kpɛɖé. Ðò 1914 ɔ, mɛ afatɔ́n klewun ɖé jɛn ɖò togun enɛ mɛ bɔ égbé ɔ, ye ka ko yì livi tɛnwe adaɖé jɛji. Ali tɛ lɛ nu hwiɖesunɔ ka ko ɖu azɔ̌kplɔnmɛ enɛ sín lè ɖè?\nÉgbé ɔ, mǐ nɔ sè hwɛhwɛ bɔ nɔví mǐtɔn lɛ nɔ ɖɔ: “Ahwankɛkɛ jixwé tɔn Jehovah tɔn ɖò wezun jí,” bɔ nugbǒ ka wɛ. Nǔ lɛ ka lɛ́ xlɛ́ ɖɔ sín 1914 ɔ, ahwankɛkɛ jixwé tɔn e nɔte nú akpáxwé tutoblonunu Jehovah tɔn tɔn e è ma nɔ mɔ ɖó nukún wu ǎ é ɖò wezun dó wɛ tawun b’ɛ vɛ́ jlɛ́. Wema elɔ xixa kpo sɔxwixwe kpo na xlɛ́ we enɛ. Ðó wɛnjlatɔ́ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ ba bo na jla wɛnɖagbe ɔ gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ wutu ɔ, ye ko zán wlɛnwín yɔyɔ̌ vovo lɛ, ɖi xójlawema lɛ, zɔnlin ɖiɖi nǔ jlajla tɔn lɛ, ɖiɖe nùxwlémɛ tɔn lɛ, kati kúnnuɖiɖe tɔn lɛ, glamafónu lɛ, hladio kaka jɛ Ɛntɛnɛti jí.\nÐó Jehovah kɔn nyɔna tɔn dó azɔ̌ ɔ jí wutu ɔ, mǐ nɔ kpéwú égbé dìn bo nɔ ɖè wema junjɔn Biblu jí mǐtɔn lɛ tɔ́n dó gbè 670 jɛji mɛ, bo nɔ na mɛ lɛ vɔ̌nu. Mɛɖéezejotɔ́ lɛ nɔ sɔ́ yeɖée dó savɔ̌ bo nɔ ɖ’alɔ ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn lɛ, Kpléɖókpɔ́ Sín Xɔ lɛ kpo alaxɔ lɛ kpo gbigbá mɛ, ɖò tò hun nukún lɛ kpo ee ma ɖó nùɖé sɔmɔ̌ ǎ lɛ é kpo mɛ. Enyi adlà lɛ j’ayǐ ɔ, nɔví sunnu lɛ kpo nɔví nyɔnu lɛ kpo nɔ yì xá e mɛ nǔ ɔ jɛ ɖè lɛ é, bo nɔ d’alɔ, ɖò mɔ̌ mɛ ɔ, ye nɔ xlɛ́ ɖɔ emi nyí ‘nɔví e nɔ dó alɔ mɛ ɖò adǎngbomɛ hwenu’ é nugbǒ.—Nùx. 17:17.\nHweɖelɛnu ɔ, sinsɛngán lɛ kpo gbeklanxamɛtɔ́ lɛ kpo nɔ zán sɛ́n nyanya lɛ dó doya nú mǐ, amɔ̌, nùɖiɖi mǐtɔn nɔ lidǒ hwenu e mǐ nɔ mɔ ɖɔ gǎndido masɔgbe yetɔn lɛ nɔ lɛ́vɔ wá d’alɔ bɔ “Wɛnɖagbe ɔ [nɔ] yì nukɔn” é.—Eza. 10:1; Fili. 1:12.\nWǔjɔmɛ ɖé wɛ é nyí nú mǐ ɖɔ mǐ ɖò azɔ̌ wà ɖó kpɔ́ xá mi mɛ e nyí mɛsɛntɔ́ xwégbe tɔn hagbɛ̌ mǐtɔn lɛ é wɛ. Mi ni tuùn ɖɔ mǐ yí wǎn nú ɖokpo ɖokpo mitɔn tawun. Ðɛ mǐtɔn wɛ nyí ɖɔ nǔ e ɖò wema elɔ mɛ lɛ é ni d’alɔ mi bonu gǔ gbigbɔ tɔn mitɔn ni lɛ́ sù nukún mitɔn mɛ hú ɖ’ayǐ tɔn.—Mat. 24:45.\nKpodo wanyiyi ɖaxó kpan,\nNɔví mitɔn lɛ,


Mɛjitɔ́ lɛ Mi, Mi Kplɔ́n Vǐ Mitɔn lɛ nú Ye Na Yí Wǎn nú Jehovah — WEMASƐXWETƐN ƐNTƐNƐTI JÍ TƆN Watchtower Tɔn\nw19 décembre wex. 22-27\nÐǑ SÍSÍ NÚ GBETA ASÚ KPO ASÌ KPO ÐÉ TƆN\nNƆ KPLƆ́N VǏ LƐ BONU YE NA YÍ WǍN NÚ JEHOVAH\nJEHOVAH NA D’ALƆ WE\nXÓTA NǓKPLƆNKPLƆN TƆN 52\n‘Vǐ ɔ gǔ wɛ é nyí bɔ Jehovah na mɛ.’—ÐƐH. 127:3.\nHAN 134 Vǐ lɛ Nyí Nǔnina Mawu Tɔn Ðé\n1. Etɛ Jehovah ka sɔ́ d’alɔ mɛ nú mɛjitɔ́ lɛ?\nJEHOVAH dá asú kpo asì kpo nukɔntɔn ɔ, bɔ ye ɖó jlǒ vǐjiji tɔn. Enɛ wu wɛ Biblu ɖɔ: ‘Vǐ ɔ gǔ wɛ é nyí bɔ Jehovah na mɛ.’ (Ðɛh. 127:3) Etɛ ka nyí tinmɛ enɛ tɔn? Mǐ ni ɖɔ ɖɔ xɔ́ntɔn vívɛ́ ɖé sɔ́ akwɛ wósúwósú ɖé d’alɔ mɛ nú we ɖɔ hwi ni hɛn nú emi. Nɛ̌ é ka na cí nú we? É na ɖibla sù nukún towe mɛ ɖɔ é ɖeji dó wǔ we. Amɔ̌, ado sixu hu we dó lee a na hɛn akwɛ ɔ gbɔn, bɔ nǔɖe ma na wà ǎ é wu. Jehovah, Xɔ́ntɔn vívɛ́ hugǎn mǐtɔn ɔ zɔ́n nǔɖe hɛn mɛjitɔ́ lɛ bɔ é xɔ akwɛ hugǎn akwɛ. É zɔ́n ye ɖɔ ye ni kpé nukún dó vǐ lɛ wu, bonu ye ni nɔ ganji, bo lɛ́ ɖó awǎjijɛ.\n2 Nú asú kpo asì kpo ɖé na jì vǐ ɔ, mɛ̌ ka ɖó na ɖɔ? Mɛ̌ ka ɖó na lɛ́ ɖɔ hwenu e ye na jì dó é? Etɛ mɛjitɔ́ lɛ ka sixu wà, bo d’alɔ vǐ yetɔn lɛ bɔ gbɛzán yetɔn na ɖó awǎjijɛ? Mǐ ni kpɔ́n nǔgbododó e ɖò Xó Mawu tɔn mɛ, bo sixu d’alɔ Klisanwun asú kpo asì kpo lɛ bɔ ye na wá gbeta e nǔnywɛ kpé lɛ é kɔn é klewun ɖé.\n3. (a) Enyi asú kpo asì kpo ɖé na jì vǐ ɔ, mɛ̌ ka ɖó na ɖɔ? (b) Nǔgbododó Biblu tɔn tɛ asú kpo asì kpo ɖé sín xwédo lɛ kpo xɔ́ntɔn lɛ kpo ka ɖó na hɛn dó ayi mɛ?\n3 Ðò aca ɖé lɛ mɛ ɔ, è nɔ ɖó nukún ɖɔ mɛ e wlí alɔ yɔyɔ̌ lɛ é ni yawǔ jì vǐ lee é nyɔ́ bló gbɔn é. Xwédo yetɔn lɛ kpo mɛ ɖevo lɛ kpo tlɛ sixu dó cɔcɔ nú ye ɖɔ ye ni xwedó aca enɛ. Jethro nyí nɔví sunnu ɖé bo nɔ nɔ Asie; é ɖɔ: “Ðò agun ce mɛ ɔ, mɛ e ko jì vǐ lɛ é nɔ gbidí kɔ nú mɛ e ma ko jì ǎ lɛ é ɖɔ ye ni jì.” Jeffrey nyí nɔví sunnu ɖé, bɔ é lɔ nɔ nɔ Asie; é ɖɔ: “Mɛɖé lɛ nɔ ɖɔ nú asú kpo asì kpo e ma ɖó vǐ ǎ lɛ é ɖɔ ye kún na ɖó mɛɖebǔ bɔ é na kpé nukún dó ye wu hwenu e ye na kpò é ó.” Amɔ̌, asú kpo asì kpo ɖokpo ɖokpo wɛ ɖó na wá gbeta è na jì vǐ alǒ gbɔ tɔn kɔn. Ye wɛ ɖó na ɖɔ; azɔ̌ yetɔn wɛ. (Ga. 6:5) É ɖò wɛn ɖɔ xɔ́ntɔn lɛ kpo xwédo lɛ kpo nɔ ba ɖɔ asú kpo asì kpo yɔyɔ̌ ɖé ni ɖó awǎjijɛ. Amɔ̌, mɛ bǐ ɖó na flín ɖɔ gbeta è na jì vǐ alǒ gbɔ tɔn ɔ, asú kpo asì kpo ɔ tɔn wɛ.—1 Tɛ. 4:11.\n4-5. Nǔkanbyɔ we tɛ lɛ jí wɛ asú kpo asì kpo ɖé ɖó na ɖɔ xó dó? Hwetɛnu é ka nyɔ́ ɖɔ ye ni wà mɔ̌? Tinmɛ.\n4 É na nyɔ́ ɖɔ asú kpo asì kpo e wá gbeta ɔ kɔn bo na jì vǐ é ni ɖɔ xó ɖó kpɔ́ dó nǔkanbyɔ taji we elɔ lɛ jí: Nukɔntɔn, hwetɛnu ye ka ba na jì vǐ? Wegɔ́ ɔ, vǐ nabi ye ka ba na jì? Hwetɛnu é ka na nyɔ́ ɖɔ asú kpo asì kpo ɖé ni ɖɔ xó ɖó kpɔ́ dó nǔkanbyɔ enɛ lɛ jí? Etɛwu nǔkanbyɔ we enɛ lɛ ka ɖò taji sɔmɔ̌?\n5 Ðò ninɔmɛ gegě mɛ ɔ, cobonu asú kpo asì kpo ɖé na da yeɖée ɔ, é na nyɔ́ ɖɔ ye ni ɖɔ xó ɖó kpɔ́ dó vǐjiji xó ɔ wu hwɛ̌. Etɛwu? Hwɛjijɔ ɖagbe ɖokpo wɛ nyí ɖɔ ye bǐ ni ɖó linlin ɖokpo ɔ dó xó taji enɛ wu. Gɔ́ na ɔ, ye ɖó na kpɔ́n ɖɔ ye ka ɖò gbesisɔmɛ, bo na dó kɔ azɔ̌ enɛ mɛ à jí. Asú kpo asì kpo ɖé lɛ nɔ wá gbeta ɔ kɔn bɔ é hwe bǐ ɔ, ye nɔ nɔte nú xwè ɖokpo alǒ we ɖò alɔwliwli yetɔn gudo, cobo nɔ jì vǐ, ɖó enyi è huzu mɛjitɔ́ ɔ, é nɔ byɔ hwenu kpo hlɔnhlɔn kpo gegě ɖò mɛ sí. Ye nɔ lin ɖɔ te ninɔ nú táan ɖé na zɔ́n bɔ emi na mɔ hwenu dó huzu sɔgbe xá gbɛzán alɔwliwli tɔn ɔ, bo na lɛ́ sɛkpɔ emiɖée ganji.—Efɛ. 5:33.\n6. Ðó mǐ ɖò hwenu vɛwǔ lɛ mɛ wu ɔ, gbeta tɛ kɔn asú kpo asì kpo ɖé lɛ ka wá?\n6 Klisanwun ɖevo lɛ wá gbeta ɔ kɔn bo na wà nǔ Nɔwée sín vǐ sunnu atɔn lɛ kpo asì yetɔn lɛ kpo ɖɔhun. Asú kpo asì kpo atɔn enɛ lɛ yawǔ jì vǐ ǎ. (Bǐb. 6:18; 9:18, 19; 10:1; 2 Pi. 2:5) Jezu jlɛ́ hwe mǐtɔn nu dó “Nɔwée hwenu” wu, b’ɛ ɖò wɛn ɖɔ “hwenu vɛwǔ lɛ” mɛ wɛ mǐ ɖè égbé. (Mat. 24:37; 2 Tim. 3:1) Enɛ wu ɔ, asú kpo asì kpo ɖé lɛ wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ emi kún na yawǔ jì vǐ ó, bo na dó sixu zán hwenu gegě ɖò sinsɛnzɔ́ Klisanwun tɔn ɔ mɛ.\nNú asú kpo asì kpo e ɖó nǔnywɛ lɛ é na wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ emi na jì vǐ alǒ gbɔ, bo na lɛ́ wá gbeta vǐ nabi e ye na jì é tɔn kɔn ɔ, ye nɔ “lɛ́n akwɛ nabi e [ye] na zán d’ewu ɔ kpɔ́n hwɛ̌.” (Kpɔ́n akpáxwé 7gɔ́ ɔ)*\n7. Nɛ̌ nǔgbododó ɖěɖee ɖò Luki 14:28, 29 kpo Nǔnywɛxó 21:5 kpo mɛ lɛ é ka sixu d’alɔ asú kpo asì kpo lɛ gbɔn?\n7 Nú asú kpo asì kpo e ɖó nǔnywɛ lɛ é na wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ emi na jì vǐ alǒ gbɔ, bo na lɛ́ wá gbeta vǐ nabi e ye na jì é tɔn kɔn ɔ, ye nɔ “lɛ́n akwɛ nabi e [ye] na zán d’ewu ɔ kpɔ́n hwɛ̌.” (Xà Luki 14:28, 29.) Mɛjitɔ́ e ko mɔ nǔ kpɔ́n lɛ é ɖɔ ɖɔ é kún nyí akwɛ kɛɖɛ wɛ vǐ kplɔnkplɔn nɔ ɖu ó, lé é nɔ lɛ́ ɖu hwenu kpo hlɔnhlɔn kpo. Enɛ wu ɔ, nǔ taji wɛ é nyí ɖɔ asú kpo asì kpo ɖé ni lin tamɛ dó nǔkanbyɔ elɔ lɛ jí: ‘Mǐ bǐ wɛ ɖó na wà agbazazɔ́, cobo na mɔ dandannú lɛ nú xwédo ɔ à? Mǐ ka ɖó gbè kpɔ́ dó nǔ ɖěɖee nyí dandannú nú xwédo mǐtɔn é jí à? Enyi mǐ mɛ we lɛ bǐ ka ɖó na wà azɔ̌ wɛ nyí ɔ, mɛ̌ ka na kpé nukún dó vǐ mǐtɔn lɛ wu? Mɛ̌ ka na d’alɔ vǐ lɛ ɖò linlin kpo nǔwalɔ yetɔn lɛ kpo mɛ?’ Enyi asú kpo asì kpo lɛ ɖò xó ɖɔ dó nǔkanbyɔ enɛ lɛ jí wɛ ɔ, ye nɔ xwedó xó e ɖò Nǔnywɛxó 21:5 mɛ é.—Xà.\nAsú wanyiyinɔ ɖé na wà nǔ e wu é kpé é bo na nɔ gudo nú asì tɔn (Kpɔ́n akpáxwé 8gɔ́ ɔ)\n8. Wuvɛ̌ tɛ asú kpo asì kpo lɛ ka ɖó na ɖó nukún? Etɛ sunnu e ɖó wanyiyi é ɖé ka ɖó na wà?\n8 É byɔ bo ka lɛ́ jɛxa ɖɔ mɛjitɔ́ ɖokpo ɖokpo ni zán hwenu kpo hlɔnhlɔn kpo gegě, dó kpé nukún vǐ ɖé wu. Enɛ wu ɔ, enyi asú kpo asì kpo ɖé jì kpɛ́ ɔ, é sixu vɛwǔ nú ye bɔ ye na sɔ́ ayi ɖó hudo vǐ ɖokpo ɖokpo tɔn jí. Asú kpo asì kpo e ɖó vǐ kpɛví gegě lɛ é ɖé lɛ ɖɔ ɖɔ é nɔ hú agbɔ̌n emi. Nǔ sixu nɔ ɖò kɔ ci nú vǐnɔ ɖé wɛ hwebǐnu. Enɛ sixu nyí afɔklɛ́nnú n’i ɖò nǔkplɔnkplɔn, ɖɛxixo kpo alɔɖiɖó ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ hwɛhwɛ kpo kɔn. É sixu lɛ́ vɛwǔ n’i bɔ é na sɔ́ ayi ɖó kplé Klisanwun tɔn lɛ jí, bo na ɖu lè yetɔn. Asú wanyiyinɔ ɖé na wà nǔ e wu é kpé é, bo na nɔ gudo nú asì tɔn hwenu e é byɔ ɖɔ è ni kpé nukún dó vǐ lɛ wu ɖò kplé jí alǒ ɖò xwégbe é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é sixu d’alɔ asì tɔn ɖò xwégbezɔ́ lɛ mɛ. É ɖó na dó gǎn bo kúdeji ɖɔ ye bǐ nɔ ɖu Sinsɛn-Biblo Xwédo tɔn ɖò gbesisɔmɛ sín vivǐ. Vǐtɔ́ Klisanwun ɖé na nɔ w’azɔ̌ hwɛhwɛ xá xwédo tɔn ɖò kúnnuɖegbé.\n9-10. Etɛ ka ɖò taji nú mɛjitɔ́ ɖěɖee jló na d’alɔ vǐ yetɔn lɛ é?\n9 Etɛ lɛ mɔ̌ mɛjitɔ́ lɛ ka sixu wà dó d’alɔ vǐ yetɔn lɛ bɔ ye na kplɔ́n bo yí wǎn nú Jehovah? Nɛ̌ ye ka sixu cyɔn alɔ vǐ yetɔn lɛ jí sín walɔ gblégblé lɛ sí gbɔn? Kpɔ́n nǔ e mɛjitɔ́ lɛ sixu wà é ɖé lɛ.\n10 Nɔ xoɖɛ bo byɔ alɔdó Jehovah tɔn. Kpɔ́n kpɔ́ndéwú Manɔwaxi kpo asì tɔn kpo ee nyí mɛjitɔ́ Sanmusɔ́ɔn tɔn lɛ é tɔn. Hwenu e Manɔwaxi mɔ ɖɔ emi kpo asì emitɔn kpo na jì vǐ é ɔ, é savo nú Jehovah, bo byɔ ɛ ɖɔ é ni xlɛ́ lee emi na kplɔ́n vǐ emitɔn gbɔn é emi.\n11. Sɔgbe xá Hwɛɖɔtɔ́ lɛ 13:8 ɔ, nɛ̌ mɛjitɔ́ lɛ ka sixu xwedó kpɔ́ndéwú Manɔwaxi tɔn gbɔn?\n11 Kpɔ́ndéwú Manɔwaxi tɔn d’alɔ Nihad kpo Alma kpo ee nɔ nɔ Bosnie-Herzégovine é. Ye tinmɛ ɖɔ: “Manɔwaxi ɖɔhun ɔ, mǐ savo nú Jehovah ɖɔ é ni kplɔ́n mǐ lee mǐ na nyí mɛjitɔ́ ɖagbe gbɔn é. Bɔ Jehovah na sinkɔn nú ɖɛ mǐtɔn lɛ ɖò ali vovo lɛ nu, ɖi Biblu, wema jinjɔn Biblu jí lɛ, kplé agun tɔn lɛ kpo kpléɖókpɔ́ lɛ kpo.”—Xà Hwɛɖɔtɔ́ lɛ 13:8.\n12. Kpɔ́ndéwú tɛ Jozɛfu kpo Mali kpo ka sɔ́ ɖ’ayǐ nú vǐ yetɔn lɛ?\n12 Nɔ kplɔ́n ye gbɔn kpɔ́ndéwú gblamɛ. Nǔ e a nɔ ɖɔ lɛ é ɖò taji, é ɖò mɔ̌ có, nǔ e a nɔ wà lɛ é na ɖibla wà ɖagbe nú vǐ towe lɛ hugǎn. Mǐ sixu kúdeji ɖɔ Jozɛfu kpo Mali kpo sɔ́ kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖ’ayǐ nú vǐ yetɔn lɛ, kaka jɛ Jezu jí. Jozɛfu w’azɔ̌ syɛnsyɛn bo nɔ gudo nú xwédo tɔn. Gɔ́ na ɔ, é dó wusyɛn lanmɛ nú xwédo tɔn ɖɔ nǔ gbigbɔ tɔn lɛ ni nɔ sù nukún tɔn mɛ. (Sɛ́n. 4:9, 10) Sɛ́n ɔ byɔ ɖɔ dandan mɛ ɔ, Jozɛfu ni kplá xwédo tɔn yì Jeluzalɛmu “xwewu xwewu” bo yì ɖu Dindinwayixwe ɔ ǎ có, é ka nɔ wà mɔ̌. (Luk. 2:41, 42) Hwenɛnu ɔ, vǐtɔ́ ɖé lɛ sixu nɔ mɔ ɖɔ xwédo ɖé kpíkplá yì tomɛ gbɔn mɔ̌ vɛwǔ, nyí hwenu hinhɛn gú bo nɔ lɛ́ ɖu akwɛ gegě. Amɔ̌, nǔ gbigbɔ tɔn lɛ wɛ nɔ sù Jozɛfu nukúnmɛ, bɔ é kplɔ́n vǐ tɔn lɛ ɖɔ ye ni wà nǔ ɖokpo ɔ. Gɔ́ na ɔ, Mali tuùn Mawuxówema ɔ ganji. É ɖò wɛn ɖɔ é gbɔn xó kpo nǔwalɔ tɔn lɛ kpo gblamɛ, bo kplɔ́n vǐ tɔn lɛ bonu ye na yí wǎn nú Xó Mawu tɔn.\n13. Nɛ̌ asú kpo asì kpo ɖé ka wà nǔ Jozɛfu kpo Mali kpo ɖɔhun gbɔn?\n13 Nihad kpo Alma kpo e xó mǐ ɖɔ wá yì é jló na wà nǔ Jozɛfu kpo Mali kpo ɖɔhun. Nɛ̌ mɔ̌ wiwa ka d’alɔ ye bɔ ye kplɔ́n vǐ yetɔn, bɔ é yí wǎn nú Mawu bo nɔ sɛn ɛ gbɔn? Ye ɖɔ: “Gbɔn lee mǐ nɔ zán gbɛ̀ gbɔn é gblamɛ ɔ, mǐ tɛ́n kpɔ́n bo xlɛ́ vǐ mǐtɔn lě dò é nyɔ́ sɔ ɖɔ è ni zán gbɛ̀ sɔgbe xá nǔgbododó Jehovah tɔn lɛ é.” Nihad ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Nyǐ mɛ alɔkpa e a ba ɖɔ vǐ towe ni nyí é.”\n14. Etɛwu mɛjitɔ́ lɛ ka ɖó na tuùn mɛ ɖěɖee vǐ yetɔn lɛ nɔ dó gbɛ̌ xá lɛ é?\n14 Nɔ d’alɔ vǐ towe lɛ bonu ye na nɔ dó gbɛ̌ ɖagbe. Vǐtɔ́ kpo Vǐnɔ kpo ɖó na tuùn mɛ e dó gbɛ̌ xá wɛ vǐ yetɔn lɛ ɖè lɛ é kpo nǔ e ye nɔ wà lɛ é kpo. Enɛ xlɛ́ ɖɔ mɛjitɔ́ lɛ ɖó na tuùn mɛ ɖěɖee kpo vǐ yetɔn lɛ kpo nɔ ɖɔ xó ɖó kpɔ́ gbɔn Ɛntɛnɛti kpo alokan kpo jí lɛ é. Nǔwalɔ gbɛ̌ enɛ lɛ tɔn sixu vunbla linlin kpo nǔwalɔ vǐ lɛ tɔn kpo.—1 Kɔ. 15:33.\n15. Etɛ kpɔ́ndéwú Jessie tɔn ka sixu kplɔ́n mɛjitɔ́ lɛ?\n15 Enyi ɔdinatɛ́ɛ alǒ alokan lɛ zinzan ma má mɛjitɔ́ lɛ ǎ ɔ, etɛ ye ka sixu wà? Jessie nyí vǐtɔ́ ɖé bo nɔ nɔ Philippines, bo ɖɔ: “Mǐ tuùn nǔ kaka ɖé dó nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ lɛ zinzan wu ǎ. Amɔ̌, enɛ zɔ́n nú mǐ gbɔ alɔ dó vǐ mǐtɔn lɛ, bonu ayi yetɔn na ɖò te dó awovínú e ɖò nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ lɛ zinzan mɛ é wu ǎ.” Ɔdinatɛ́ɛ alǒ alokan zinzan ee ma má Jessie ǎ é zɔ́n kpowun bɔ é gbɛ́ nú vǐ tɔn lɛ ɖɔ ye ma zán ó ǎ. É tinmɛ ɖɔ: “Un dó wusyɛn lanmɛ nú vǐ ce lɛ ɖɔ ye ni nɔ zán alokan yetɔn lɛ dó kplɔ́n gbè yɔyɔ̌ ɖé, sɔnǔ nú kplé lɛ, bo nɔ lɛ́ xà Biblu gbè bǐ gbè.” Enyi mɛjitɔ́ ɖé wɛ nú we ɔ, a ka ko xà wěɖexámɛ e sɔgbe bo ɖò akpáxwé “Mɛ Winnyawinnya Lɛ” glɔ́ ɖò jw.org® jí, bo kúnkplá nǔ winwlan sɛ́dó mɛ kpo fɔtóo lɛ sísɔ́ dó Ɛntɛnɛti jí kpo é xá vǐ towe lɛ, bonu mi ɖɔ xó d’eji à? A ka kpɔ́n video Hwi kpo Alokan Towe Kpo: Mɛ̌ ka Ðò Mɛɖé Kannu? gɔ́ nú Zun Xɔ́ntɔn Ðò Ɛntɛnɛti Jí kpo Nǔnywɛ Kpo xá ye bonu mǐ ɖɔ xó dó ye jí à?* Enyi a nɔ zán xóta enɛ lɛ dó kplɔ́n vǐ towe lɛ, lee ye na nɔ zán alokan alǒ tablɛti yetɔn kpo nǔnywɛ kpo gbɔn é ɔ, xóta enɛ lɛ sixu xɔ akwɛ.—Nǔx. 13:20.\n16. Etɛ mɛjitɔ́ gegě ka wà? Etɛ mɛ é ka tɔ́n kɔ dó?\n16 Mɛjitɔ́ gegě nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ bló bɔ vǐ yetɔn lɛ nɔ dó gbɛ̌ xá mɛ ɖěɖee nɔ sɔ́ kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖ’ayǐ ɖò Mawu sinsɛn linu lɛ é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, N’Déni kpo Bomine kpo ee nyí asú kpo asì kpo ɖé bo nɔ nɔ Côte d’Ivoire é nɔ ylɔ́ nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn bɔ é nɔ nɔ xwé yetɔn gbè hwɛhwɛ. N’Déni ɖɔ: “Enɛ wà ɖagbe nú vǐ sunnu mǐtɔn tawun. É bɛ́ gbexosin-alijitɔ́zɔ́ bɔ dìn ɔ, é nyí nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn tɛnmɛkpɔ́nnúmɛtɔ́.” A ka sixu bló bɔ vǐ towe lɛ na nɔ dó gbɛ̌ mɔhun lɛ à?\n17-18. Hwetɛnu mɛjitɔ́ lɛ ka ɖó na jɛ nǔ kplɔ́n vǐ yetɔn lɛ jí?\n17 Yawǔ jɛ nǔ kplɔ́n vǐ towe jí sín vǔ lee é nyɔ́ bló gbɔn é. Mɛjitɔ́ lɛ yawǔ jɛ vǐ yetɔn lɛ kplɔ́n jí sín vǔ ɔ, é nɔ nyɔ́ hugǎn. (Nǔx. 22:6) Lin tamɛ dó Timɔtée ee wá zɔn xá mɛsɛ́dó Pɔlu yì tomɛ é jí. Timɔtée sín nɔ Enisi kpo nɔ tɔn nɔ Lɔyisi kpo kplɔ́n ɛ “sín hwenu e [é] ɖò vǔ” é.—2 Tim. 1:5; 3:15.\n18 Asú kpo asì kpo ɖevo nɔ nɔ Côte d’Ivoire, bo nɔ nyí Jean-Claude kpo Peace kpo. Ye kpéwú bo kplɔ́n vǐ yetɔn ayizɛ́n lɛ bǐ bɔ ye yí wǎn nú Jehovah bo nɔ sɛn ɛ. Etɛ ka d’alɔ ye bɔ é kpa ye? Ye wà nǔ Enisi kpo Lɔyisi kpo ɖɔhun. Ye ɖɔ, “Sín vǔ wɛ mǐ kplɔ́n Xó Mawu tɔn vǐ mǐtɔn lɛ; mǐ jì ye é ɔ, é lín ǎ, bɔ mǐ bɛ́.”—Sɛ́n. 6:6, 7.\n19. Etɛ Xó Mawu tɔn kplɔnkplɔn vǐ towe lɛ ka byɔ?\n19 Etɛ ka nyí tinmɛ è ni “kplɔ́n” Xó Jehovah tɔn vǐ mɛtɔn lɛ tɔn? Xókwín Ebléegbe tɔn e è lilɛ dó “kplɔ́n” é nɔ byɔ ɖɔ è ni vɔ́ nǔ ɖokpo ɔ ɖɔ azɔn gegě hwenu e è ɖò nǔ kplɔ́n mɛ wɛ é. Bo na dó wà mɔ̌ ɔ, mɛjitɔ́ lɛ ɖó na nɔ zán hwenu ɖó kpɔ́ xá vǐ yetɔn lɛ hwɛhwɛ. Awakanmɛ sixu kú mɛjitɔ́ lɛ hweɖelɛnu, ɖó ye ɖó na vɔ́ alixlɛ́mɛ lɛ flín vǐ yetɔn lɛ wutu. É ɖò mɔ̌ có, mɛjitɔ́ lɛ ɖó na tɛ́n kpɔ́n, bo mɔ ɖɔ ali ɖé wɛ hun nú emi bɔ emi na d’alɔ vǐ emitɔn lɛ, bonu ye na mɔ nǔ jɛ Xó Mawu tɔn mɛ lobo zán.\nMɛjitɔ́ lɛ ɖó na ɖɔ lee ye na kplɔ́n vǐ yetɔn lɛ ɖokpo ɖokpo gbɔn é (Kpɔ́n akpáxwé 20gɔ́ ɔ)*\n20. Tinmɛ lee è sixu zán Ðɛhan 127:4 dó kplɔ́n vǐ lɛ gbɔn é.\n20 Tuùn vǐ towe lɛ ganji. Ðɛhan 127 jlɛ́ vǐ lɛ dó gǎ wu. (Xà Ðɛhan 127:4.) Lee nǔ vovo wɛ è nɔ sɔ́ dó bló gǎ lɛ na bɔ ye sixu d’agba ɖó bǎ vovo mɛ gbɔn é ɔ, mɔ̌ wɛ vǐ lɛ ma nɔ nyí mɛ ɖokpo ɔ ǎ gbɔn. Enɛ wu ɔ, mɛjitɔ́ lɛ ɖó na tuùn lee ye na kplɔ́n vǐ yetɔn lɛ ɖokpo ɖokpo gbɔn é. Asú kpo asì kpo ɖé nɔ nɔ Israël, bo kplɔ́n vǐ yetɔn we lɛ bɔ ye nɔ sɛn Jehovah; ye ɖɔ nǔ e ye mɔ ɖɔ é sixu d’alɔ mɛ é bo ɖɔ: “Vovo wɛ mǐ nɔ kplɔ́n Biblu xá vǐ lɛ ɖó.” É ɖò wɛn ɖɔ tatɔ́ xwédo tɔn ɖokpo ɖokpo wɛ na kpɔ́n ɖɔ nǔ kplɔnkplɔn xá vǐ lɛ gbɔn mɔ̌ ɖò dandan, alǒ nyɔ́ bló à jí.\n21. Alɔdó tɛ mɛjitɔ́ lɛ ka sixu ɖó nukún sín Jehovah gɔ́n?\n21 Wuvɛ̌ e mɛjitɔ́ lɛ nɔ mɔ lɛ é sixu ɖi bú ye hweɖelɛnu, amɔ̌ vǐ lɛ ɔ, nǔnina Jehovah tɔn wɛ. É ɖò gbesisɔmɛ tɛgbɛ bá d’alɔ. É ɖò gbesisɔmɛ bo na ɖótó ɖɛ mɛjitɔ́ lɛ tɔn. É nɔ gbɔn Biblu, wema mǐtɔn lɛ gɔ́ nú kpɔ́ndéwú kpo wěɖexámɛ kpo mɛjitɔ́ ɖevo e ɖò agun ɔ mɛ bo zin lɛ é tɔn gblamɛ, bo nɔ na sinkɔn nú ɖɛ enɛ lɛ.\n22. Nǔ ɖagbe hugǎn tɛ lɛ mɔ̌ mɛjitɔ́ lɛ ka sixu wà nú vǐ yetɔn lɛ?\n22 Mɛɖé lɛ nɔ ɖɔ ɖɔ xwè 20 wɛ vǐ kplɔnkplɔn nɔ ɖu, amɔ̌ nǔgbo ɔ wɛ nyí ɖɔ mɛjitɔ́ lɛ ɖó na gbɔ vǐ lɛ kplɔ́n gbeɖé ǎ. Nǔ ɖagbe hugǎn ɖěɖee ye sixu wà nú vǐ yetɔn lɛ é ɖé lɛ wɛ nyí ɖɔ ye na yí wǎn nú ye, zán hwenu xá ye, bo kplɔ́n Biblu xá ye. Vǐ ɖokpo ɖokpo nɔ wà nǔ sɔgbe xá kplɔ́n e é yí é ɖò ali vovo nu. Amɔ̌, ye mɛ ɖěɖee mɛjitɔ́ e yí wǎn nú Jehovah lɛ é kplɔ́n lɛ é gegě tíìn, bɔ lee nǔ cí nú Joanna Mae, ee nyí nɔví nyɔnu ɖé, bo nɔ nɔ Asie é wɛ é nɔ cí nú ye lɔ; é ɖɔ: “Enyi un flín kplɔ́n e mɛjitɔ́ ce lɛ na mì é ɔ, un nɔ dókú tawun ɖɔ ye gbɛ́ nǔ nú mì, bo kplɔ́n mì, bɔ un yí wǎn nú Jehovah. É nyí gbɛ̀ kpowun wɛ ye na mì ǎ, loɔ, ye lɛ́ na mì gbɛ̀ e ɖó nu é.” (Nǔx. 23:24, 25) Nǔ sixu cí mɔ̌ pɛ́ɛ nú Klisanwun livi mɔkpan.\nEtɛwu è ma ka ɖó na hɛn asú kpo asì kpo ɖé gannugánnú ɖɔ ye ni jì vǐ ǎ?\nEnyi asú kpo asì kpo ɖé ɖò gbeta ɔ kɔn na wá wɛ ɖɔ emi na jì vǐ alǒ gbɔ ɔ, etɛ lɛ jí ye ka ɖó na lin tamɛ dó?\nNɛ̌ mɛjitɔ́ lɛ ka sixu kplɔ́n vǐ yetɔn lɛ bɔ ye na yí wǎn nú Jehovah gbɔn?\nHAN 59 Mlǎ Jah Xá Mì\nAsú kpo asì kpo ɖé ka ɖó na jì vǐ à? Enyi mɔ̌ wɛ ɔ, nabi ye ka ɖó na jì? Nɛ̌ ye ka sixu kplɔ́n vǐ yetɔn lɛ bɔ ye na yí wǎn nú Jehovah lobo sɛn ɛ gbɔn? Xóta elɔ na kpɔ́ndéwú mɛjitɔ́ égbé tɔn lɛ tɔn, bo xlɛ́ nǔgbododó Biblu tɔn ɖěɖee sixu d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na na xósin nú nǔkanbyɔ enɛ lɛ é.\nLɛ̌ kpɔ́n xóta: “Xɔ́ntɔn Zunzun Ðò Ɛntɛnɛti Jí: Nyi Alɔ nú Awovínú Lɛ,” ɖò Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn Sín Azɔ̌wema Juin 2018 tɔn mɛ.\nÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Asú kpo asì kpo Klisanwun ɖé ɖò xó ɖɔ ɖó kpɔ́ wɛ cobo na wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ emi na jì vǐ alǒ gbɔ, bo ɖò awǎjijɛ kpo azɔ̌ kpo e ɖ’emɛ lɛ é da kpɔ́n wɛ.\nÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Asú kpo asì kpo ɖé ɖò nǔ kplɔ́n vǐ yetɔn lɛ wɛ ɖó vovo, ɖó vǐ lɛ sín xwè kpo nǔwukpíkpé kpo gbɔn vo wutu.


Lee A Sixu Nɔ Ðɔ Xó nú Mɛjitɔ́ Towe lɛ Gbɔn É\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Abbey Abkhaze Abui Acoli Afrikaans Albanie-Gbè Alur Arabe-Gbè Arménie-Gbè Assam-Gbè Attié Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bambara Baoulé Basque-Gbè Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel (Tɛntin tɔn) Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuuk-Gbè Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Guinée-Bissao Tɔn Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Dayak Ngaju Digor Eblegbe Edo Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galice-Gbè Galles-Gbè Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gokana Guarani Gujarati Gungbe Guéré Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Ibinda Ibo Ichinamwanga Iloko Indonésie-Gbè Irlande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Jula Kabyle Kachin Kana Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Konkani (Romain) Kosrae-Gbè Krio Kwangali Kwanyama Lamba Lenje Lettonie-Gbè Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Luganda Lunda Luo Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mixe Mizo Mongolie-Gbè Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Navajo Ndau Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Otomi (Vallée du Mezquital) Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouïghour (Cyrillique) Palau-Gbè Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Penjabi (Nastaliq) Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quiché Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Romani (Macédoine Tɔn) Romani (Tofɔligbé Grèce Tɔn Tɔn) Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Rotuma-Gbè Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Rutooro Samoa-Gbè Sangir Sango Sena Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tajikistan-Gbè Tamoul Tandroy Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tlapanec Tojolabal Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tonga-Gbè Toraja Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Uruund Valencian Vegbe Vezo Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yacouba Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zapotec-Gbè (Lachiguiri Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè Îles Féroé-Gbè\nNɛ̌ Un ka Sixu Nɔ Ðɔ Xó nú Mɛjitɔ́ Ce lɛ Gbɔn?\nBǎ e mɛ hwi kpo mɛjitɔ́ towe lɛ kpo nɔ ɖó gbè kpɔ́ ɖó é wɛ gbɛ̀ na nyɔ́ nú we ɖó.\nDǒ nukún nǔ elɔ mɛ kpɔ́n: Azǎngagbe gbadanu wɛ, Jɔji e ɖó xwè 17 é ko fó xwégbezɔ́ tɔn lɛ, bo jló na ɖè ayi ɖ’ayǐ kpɛɖé! É tá telée bo ganjɛ fɔtɛyi tɔn e é yí wǎn na é mɛ.\nHwenɛnu ɔ, papa tɔn wá xwetɔ́n ɖò hɔnli ɔ nu kpo xomɛsin kpo.\n“Jɔji! Etɛwu a ma ko ɖò alɔdo nɔví towe kpɛví ɔ wɛ bonu é na bló xwégbezɔ́ tɔn ǎ, bo ka wá ɖò telée kpɔ́n wɛ? A nɔ bló nǔ e è ɖɔ hwi bló é gbeɖé ǎ.”\n“É ko lɛ́ yá,” wɛ Jɔji ɖɔ ɖó dò, bɔ è ka sixu sè.\nPapa tɔn sɛkpɔ ɛ. “Nɛ̌ a ɖɔ nyaví ɛ?”\n“Nǔtí, papa,” wɛ Jɔji gbɔ́ ɖokpo bo ɖɔ, bo ɖò nukún tɔn lɛ lilɛ wɛ.\nXomɛ sìn papa ɔ bǐ lo. É ɖɔ kpo adǎn kpo ɖɔ: “Ma sɔ́ ɖò yiyi wɛ kaka bo dó gbè enɛ nú mì kpɔ́n ó!”\nEnyi hwi wɛ nyí Jɔji ɔ, nɛ̌ a ka sixu ko nyì alɔ nú tagba enɛ gbɔn?\nXóɖɔɖókpɔ́ kpo mɛjitɔ́ towe lɛ kpo cí mɔ̌to kunkun ɖɔhun. Enyi nùɖé sú ali nú we ɔ, a sixu ba ali ɖevo.\nÐyɔvǐ e è nɔ ylɔ ɖɔ Leah é ɖɔ: “Xóɖɔɖókpɔ́ kpo tɔ́ ce kpo nɔ vɛwǔ nú mì. Hweɖelɛnu ɔ, un nɔ ɖò xó ɖɔ n’i wɛ bɔ nú é nɔ zaan ɔ, é nɔ ɖɔ nú mì ɖɔ, ‘ma sìn xomɛ ó, a ɖɔ xó nú mì wɛ à?’”\nÉ HWE BǏ Ɔ NǓ ATƆN ÐÈ BƆ LEAH SIXU BLÓ.\nSúxó dó ta nú papa tɔn.\nLeah na d’axwá bo ɖɔ: “Nǔ taji ɖɔ wɛ un ka ɖè sín! É yá, ɖótó mì!”\nSɔ́ na ɖɔ xó ɖebǔ nú papa tɔn ǎ.\nLeah na gbɔ bo sɔ́ na ɖɔ xó e ɖɔ nú papa tɔn gbé é ja é ǎ.\nNɔte kpɔ́n hwenu e nyɔ́ é bo lɛ́ kɛnu dó xó ɔ wu.\nLeah kpo papa tɔn kpo na kpé nu bo ɖɔ xó ɔ hweɖevonu, alǒ é na wlan wema sɛ́dó è bo tinmɛ xó ɔ n’i.\nWlɛnwín ɖětɛ hwɛ ka na ɖɔ nú Leah ɖɔ é ni zán?\nLIN TAMƐ D’EWU: Nǔ ɖevo wɛ ɖò ayi mɛ nú papa Leah tɔn, enɛ wu ɔ, é ɖó ayi lee nǔ cí nú Leah é wu ǎ. Hǔn, enyi Leah zán Wlɛnwín A ɔ, papa tɔn sixu nɔ ma mɔ nǔ jɛ nǔ e wu é ɖò xó sú dó ta n’i wɛ é wu. Wlɛnwín enɛ sixu zɔ́n bɔ Leah sín papa sɔ́ na ɖótó è sɔmɔ̌ ǎ, bo na lɛ́ xlɛ́ ɖɔ é kún ɖó sísí ɖebǔ nú tɔ́ tɔn bo nɔ lɛ́ wlí yɛ̌yi n’i ó. (Efɛzinu lɛ 6:2) Wlɛnwín enɛ na hɛn lè ɖebǔ wá n’i ǎ.\nÐi lee a ma ɖó na lɔn bonu nǔ e sú ali nú we é ɖé ni ɖó we te ǎ é ɔ, mɔ̌ jɛn a sixu ba wlɛnwín ɖé bo ɖó gbè kpɔ́ xá mɛjitɔ́ towe lɛ\nWlɛnwín B ɔ sixu cí nǔ e bɔkun hú bǐ bɔ è na wà é ɖɔhun, amɔ̌, é wɛ nyí ɖagbe bǐ ɔ ǎ. Aniwu? Ðó, bonu Leah na ɖu ɖò tagba tɔn lɛ jí ɔ, é ɖó na ɖɔ nú papa tɔn. Cobonu papa tɔn ka na d’alɔ ɛ ɔ, é ɖó na tuùn nǔ e ɖò jijɛ wɛ ɖò gbɛzán tɔn mɛ é. Numakɛ na bló nùɖé ɖó ǎ.\nÉ ɖò mɔ̌ có, kpo Wlɛnwín C ɔ kpo ɔ, Leah na lɔn bɔ wuvɛ̌ enɛ na zɔ́n b’ɛ na ɖó xóɖɔɖókpɔ́ xá papa tɔn te ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é na tɛnkpɔn bo ɖɔ xó ɔ nú tɔ́ tɔn hweɖevonu. É ka nyí ɖɔ mɔ wɛ Leah mɔ ɖɔ emi na wlan xó e wɛ é dó wema jí bo sɔ́ nú papa tɔn ɔ, é sixu mɔ éɖée mɛ tlolo.\nWema ɖé wlanwlan sixu lɛ́ d’alɔ ɛ bɔ é na ɖɔ nǔ e vɛ́ adɔ̌ ɛ b’ɛ jló na ɖɔ é pɛ́ɛ́. Hwenu e Leah sín papa na wá xà wema ɔ é ɔ, é na mɔ nǔ jɛ nǔ e é ɖò tintɛnkpɔn wɛ bá ɖɔ n’i é wu, bɔ enɛ sixu d’alɔ ɛ b’ɛ na mɔ nukúnnú jɛ nǔ e ɖò wiwa ɛ wɛ é wu ganji. Enɛ wu ɔ, Wlɛnwín C ɔ ɖó lè nú Leah kpo papa tɔn kpo. Enyi ye kpé nu bo ɖɔ xó ɔ alǒ wema wɛ é wlan sɛ́dó è ɔ, wlɛnwín enɛ sɔgbe xá gbeɖiɖe Biblu tɔn e ɖɔ mǐ ni nɔ “ba nǔ e nɔ dɔn fífá wá” é.—Hlɔmanu lɛ 14:19.\nWlɛnwín ɖevo tɛ lɛ Leah ka sixu zán?\nEnyi a lin tamɛ kpɔ́n bo mɔ ɖě hǔn, wlǎn dó wema ɖé jí. Enɛ gudo hǔn, wlǎn nǔ e wlɛnwín enɛ sixu jì é.\nWĚÐEXÁMƐ BIBLU TƆN E NÙNYWƐ KPÉ É\n“Sí tɔ́ towe kpo nɔ towe kpo.”—Efɛzinu lɛ 6:2.\n“Xó mitɔn lɛ ni nɔ nyɔ́ sè tɛgbɛ, bo nɔ dɔn mɛ.”—Kolosinu lɛ 4:6.\n‘Mi nɔ ɖò gbesisɔmɛ, bo na nɔ sè xó; amɔ̌ mi ma nɔ zɔn xó jí ó, mi ma ka nɔ yawu sìn xomɛ ó.’—Jaki 1:19.\nNǓ E ÐƆ WƐ A ÐÈ É NI ZAWĚ\nFlín ɖɔ, nǔ e a ɖɔ é kpo nǔ e mɛjitɔ́ towe lɛ lin ɖɔ a ɖɔ é kpo kún nɔ nyí nǔ ɖokpo ɔ hwebǐnu ó.\nMɛjitɔ́ towe lɛ kàn nǔ e wu wǔ ma yá we ǎ é byɔ we. A ka ɖɔ: “Un jló na ɖɔ xó d’ewu ǎ.”\nAmɔ̌, mɛjitɔ́ towe lɛ na sè: “Un ɖ’eji dó mi wu bo na ɖɔ xomɛ ɖebǔ nú mi ǎ. Un na ɖɔ nǔ e ɖò gbigbo mì wɛ lɛ é nú xɔ́ntɔn ce lɛ, amɔ̌, na ɖɔ nú midɛɛ lɛ ǎ.”\nMǐ ni ɖɔ ɖɔ a ɖò tagba syɛnsyɛn ɖé mɔ wɛ bɔ mɛjitɔ́ towe lɛ ɖɔ emi na d’alɔ we. Amɔ̌ a ɖɔ: “Ado ma hu mi ó. Nyiɖesu na kpéwú.”\nEtɛ mɛjitɔ́ towe lɛ ka sixu sè?\nXósin e nyɔ́ hugǎn é tɛ a ka sixu na?\nHweɖevonu e un na mɔ ɖɔ xóɖɔɖókpɔ́ xá mɛjitɔ́ ce lɛ kún jló mì ó é ɔ, etɛ un ka na wà?\nEnyi mɛjitɔ́ ce zín jǐ ce ɖɔ ma ɖɔ xó e un ma jló na ɖɔ ǎ é ɖé ɔ, etɛ un ka na wà?


Xógbe Gbɔdónúmɛ Tɔn lɛ Ðò Hwenu Wuvɛ̌ Tɔn lɛ Mɛ\nWuvɛ̌ ɔ, alɔkpa alɔkpa tɔn wɛ ɖè. Mǐ sixu ɖɔ xó dó bǐ xwii jí ɖò fí ǎ, amɔ̌, mi nú mǐ ni gbéjé ɛnɛ e sín kpɔ́ndéwú mǐ na wá yì lɛ é kpɔ́n. Ð’ayi lee mɛ e mɔ tagba vovo lɛ é mɔ gbɔdónúmɛ nugbǒ nugbǒ sín Mawu gɔ́n gbɔn é wu.\n“Un tɛnkpɔn bo nɔ yí gbè nú azɔ̌ lɛ bǐ wìwá, bɔ mǐ nyì alɔ nú akwɛzinzan e ma ɖò dandan ǎ lɛ é bǐ.”—Jonathan\nSeth * ɖɔ: “Nyì kpo asì ce kpo bǐ wɛ azɔ̌ gblé dó hwe ɖokpo ɔ nu. Alɔ e è nɔ dó xwédo lɛ é kpo alɔnuzɔ́ táan klewun tɔn kpo ɖé lɛ jɛn mǐ kpɛnzɔn nú xwè wè. É sín enɛ wu bɔ asì ce flú bǐ, bɔ un mɔ ɖɔ un kún sɔ́ nyí nùɖewánu ó.\n“Nɛ̌ mǐ ka ɖí xwi xá gbɔn? Priscilla nɔ flín xógbe Jezu tɔn e ɖò Matie 6:34 mɛ é éɖée hwɛhwɛ. É ɖɔ ɖɔ mǐ kún ɖó na lin sɔ e ja é kpɔ́n ó, ɖó ayǐhínhɔ́n ɖokpo ɖokpo ɖó tagba éɖesunɔ tɔn lɛ. Ðɛ e Priscilla nɔ xò kpo ayi bǐ kpo é nɔ na ɛ hlɔnhlɔn bonu é na kpó ɖò xwi ɖí wɛ. Ðɛhan 55:23 wɛ dó gbɔ nú nyɛ. Ðɛhan wlantɔ́ ɔ ɖɔhun ɔ, un sɔ́ linlin ce lɛ bǐ dó alɔ mɛ nú Jehovah bɔ un mɔ ɖɔ é d’alɔ mì nugbǒ. Un wá mɔ azɔ̌ dìn có, mǐ hɛn gbɛzán mǐtɔn bɔkun sɔgbe kpo wěɖexámɛ Jezu tɔn e ɖò Matie 6:20-22 mɛ é kpo. Hú bǐ ɔ, mǐ sɛkpɔ Mawu bo lɛ́vɔ sɛkpɔ mǐɖée lɛ.”\n“Hwenu e xwédo mǐtɔn sín ajɔ̌ j’ayǐ é ɔ, ado hu mì dó sɔgudo wu tawun,” wɛ Jonathan ɖɔ. “É sín akwɛyózó e ɖò tò ɔ mɛ é wu bɔ xwè 20 sín azɔ̌ syɛnsyɛn e mǐ wà é wá huzu nǔ yayǎ. Nyì kpo asì ce kpo jɛ jlɛ ɖɔ dó akwɛ wu jí. Mǐ tlɛ sixu nya akwɛ dó xɔ nǔ ǎ, ɖó mǐ nɔ ɖi xɛsi ɖɔ mɛ e nɔ nya akwɛ nú mǐ lɛ é kún na yí gbè ó.\n“Amɔ̌ Xó Mawu Tɔn kpo gbigbɔ tɔn kpo d’alɔ mǐ bɔ mǐ wá gbeta ɖagbe lɛ kɔn. Un tɛnkpɔn bo nɔ yí gbè nú azɔ̌ lɛ bǐ wìwá, bɔ mǐ nyì alɔ nú akwɛzinzan e ma ɖò dandan ǎ lɛ é bǐ. Ðó mǐ nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn wutu ɔ, nùɖitɔ́ hàtɔ́ mǐtɔn lɛ lɔ nɔ gɔ́ alɔ nú mǐ. Ye bló bɔ sísí mɛɖesunɔ tɔn mǐtɔn lɛ́ jɛji, bo d’alɔ mǐ hwenu e táan ɔ wá syɛn ɖesu é.”\nHWENU E ALƆWLIWLI ÐÉ GBÀ É\n“Hwenu e asú ce jó mì dó ajijimɛ é ɔ, é dó akpà ayi ce bo lɛ́ ɖó akpɔ̀ nú mì” wɛ Raquel ɖɔ. “Aluwɛ aditi ɖé ɖí bú mì. Amɔ̌ un sɛkpɔ Mawu bɔ é dó gbɔ nú mì. Fífá Mawu tɔn nɔ cyɔn alɔ ayi ce jí hwenu e un nɔ sɛkpɔ ɛ ɖò ɖɛ mɛ ayihɔngbe ayihɔngbe é. Un mɔ ɖɔ é na fífá ayi ce.\n“Xó tɔn Biblu ɔ zɔ́n bɔ un ɖu ɖò xomɛsin kpo akpɔ̀ kpo jí. Un hɛn xó e mɛsɛ́dó Pɔlu ɖɔ ɖò Hlɔmanu lɛ 12:21 mɛ é dó ayi mɛ, é ɖɔ: ‘Ma jó hwiɖée dó nú nǔnyanyawiwa ɖu ɖò jǐ towe ó; é nyɔ́ wà ɔ, nɔ wà nǔ ɖagbe dó ɖu ɖò nǔ nyanya jí.’\n“Hwenu e mǐ ɖó na ‘hɛn nǔ bú’ dó é ɖè. . . . Nǔ yɔyɔ̌ lɛ gbé nya wɛ un ɖè dìn.”—Raquel\n“Xɔ́ntɔn vívɛ́ ɖé d’alɔ mì bɔ un mɔ ɖɔ un ɖó na yì nukɔn. É xlɛ́ mì Nùnywɛtɔ́xó 3:6 bo ɖɔ nú mì kpo xomɛnyínyɔ́ kpo ɖɔ hwenu e mǐ ɖó na ‘hɛn nǔ bú’ dó é ɖè. Wěɖexámɛ enɛ ɔ syɛn ɖesu, amɔ̌, nǔ e sín hudo un ɖó é nɛ. Nǔ yɔyɔ̌ lɛ gbé nya wɛ un ɖè dìn.”\n“Hwenu e alɔwliwli towe gbà é ɔ, a ɖó hudo gudo nɔ nú mɛ tɔn,” wɛ Elizabeth ɖɔ. “Un ɖó xɔ́ntɔn vívɛ́ e nɔ gudo nú mì mɔ̌ é. É y’avǐ xá mì, dó gbɔ nú mì, lobo bló bɔ un mɔ ɖɔ wǎn yí mì tawun. Un kudeji ɖɔ Jehovah zán ɛ dó na fífá ayi ce.”\nAZƆN KPO KPIKPÒ KPO HWENU\n“Enyi un xoɖɛ sɛ́dó Mawu gudo ɔ, un nɔ mɔ bɔ gbigbɔ tɔn nɔ na hlɔnhlɔn mì.”—Luis\nLuis e xó mì ɖɔ ɖò xota nukɔntɔn ɔ mɛ é nɔ jɛ hǔnzɔn baɖabaɖa ɖé, bɔ kú ko hwɛ́n wǎn dó è azɔn wè. Dìn ɔ, é ɖó na nɔ nɔ jɔhɔn oxygène nu nú ganxixo 16 gbè ɖokpo. É ɖɔ: “Un nɔ xoɖɛ sɛ́dó Jehovah hwɛhwɛ. Bɔ enyi un xoɖɛ sɛ́dó Mawu gudo ɔ, un nɔ mɔ bɔ gbigbɔ tɔn nɔ na hlɔnhlɔn mì. Ðɛxixo nɔ na mì akɔnkpinkpan bonu má kpó ɖò nukɔn yì wɛ, ɖó un ɖi nǔ n’i bo lɛ́ tuùn ɖɔ é ɖò nukún kpé dó wǔ’ye wɛ.”\n“Un nɔ jló na wà nǔ gègě, amɔ̌, un sixu ǎ,” wɛ Petra e ko ɖó xwè hú 80 é ɖɔ. “Mɔ e un mɔ ɖɔ hlɔnhlɔn ce ɖò ɖiɖekpo wɛ é vɛwǔ nú mì tawun. Gǎn vɔ ɖò wǔ’ye bǐ bɔ un kpò nú atínkɛ́n kɛɖɛ. Hwɛhwɛ wɛ un nɔ flín lee Jezu byɔ Tɔ́ tɔn ɖɔ nú é nyɔ́ bló hǔn, é ni sɛ̀ wuvɛ̌ ɖé dó zɔ nú emi é. Amɔ̌, Jehovah na hlɔnhlɔn Jezu, lobɔ é ka na hlɔnhlɔn nyì lɔmɔ̌. Ðɛxixo wɛ nyí amasin e un nɔ nu ayihɔngbe ayihɔngbe é. Enyi un ɖɔ xó nú Mawu gudo ɔ, un nɔ mɔ nyiɖée mɛ ganji.”—Matie 26:39.\nNǔ cí mɔ̌ nú Julian lɔmɔ̌, éyɛ ko ɖò xwi ɖí xá azɔn syɛnsyɛn e nɔ hu agbaza sín wǔjɔnú ɖé lɛ é ɖé wɛ sín ɖibla yì xwè 30 ɖíe. “Sékunɔ sín kɛkɛ wɛ un ko sɔ́ dó ɖyɔ azɔ̌gán sín fɔtɛyi na,” wɛ é ɖɔ. “Amɔ̌ gbɛ̀ ce kpɔ́n te tawun dìn ɖó un nɔ zán dó mɛ ɖevo lɛ tamɛ wutu. Nùnamɛ sixu ɖè wuvɛ̌ mǐtɔn kpò, bɔ akpá e Jehovah dó ɖɔ emi na na mǐ hlɔnhlɔn hwenu e mǐ ɖó hudo tɔn é ɔ, é nɔ ɖè jɛn wɛ. Pɔlu ɖɔhun ɔ, un sixu ɖɔ nugbǒ ɖɔ: “Mɛ e nɔ na hlɔnhlɔn mì ɔ wɛ nɔ zɔ́n, bɔ un nɔ sixu kpé nǔ enɛ lɛ bǐ wu.’”—Filipunu lɛ 4:13.\nHWENU E MƐ KÚ NÚ MƐ É\n“Hwenu e tɔ́ ce kú ɖò alitawovi ɖé mɛ é ɔ, un sixu ɖi hwɛ̌ ǎ,” wɛ Antonio ɖɔ. “Acɛ tawun wɛ è gbà wǔ tɔn, ɖó afɔ tɔn zɔn wɛ é ɖè kpowun bo ɖò yiyi wɛ bɔ è wá xóblí. Amɔ̌, nùɖé ɖè bonu un sixu wà ǎ. É nɔ komáa mɛ nú azǎn atɔ́ɔ́n cobo wá nyí matíìntɔ́. Un tɛnkpɔn bo ɖu ɖò nyiɖée jí lobo y’avǐ ɖò nɔ ce nukúnmɛ ǎ, amɔ̌, ee un wá ɖò nyiɖokpo é ɔ, un y’avǐ tawun. ‘Etɛwu? Etɛwu?’ wɛ un nɔ fɔ́n bo nɔ ɖò kinkanbyɔ nyiɖée wɛ.\n“Ðò táan baɖabaɖa enɛ lɛ mɛ ɔ, un nɔ ɖò byɔbyɔ Jehovah wɛ ɖɔ é ni na mì fífá bo d’alɔ mì bonu má ɖu ɖò nyiɖée jí. Kpɛɖé kpɛɖé ɔ, un wá mɔ nyiɖée mɛ. Un flín ɖɔ Biblu tinmɛ ɖɔ ɖɔ ‘nǔmaɖónukún lɛ’ sixu gbò mǐ mɛ ɖebǔ. Ðó Mawu sixu ɖ’adingban ǎ wutu ɔ, un kudeji ɖɔ un na lɛ́vɔ wá mɔ tɔ́ ce ɖò fínfɔ́n sín kú hwenu.”—Nùnywɛtɔ́xó 9:11, NWT; Jaan 11:25; Titu 1:2.\n“Vǐ sunnu mǐtɔn kú hwenu e jɔmɛhun ɔ gbà é có, mǐ zán hwenu awǎjijɛ tɔn gègě ɖó kpɔ́ bo kpó ɖò flínflín wɛ.”—Robert\nRobert e xó mǐ ɖɔ ɖò xota nukɔntɔn ɔ mɛ é lɔmɔ̌ ɖó linlin mɔhun lɛ. É ɖɔ: “Nyì kpo asì ce kpo mɔ fífá e xó è ɖɔ ɖò Filipunu lɛ 4:6, 7 mɛ é. Ðɛ e mǐ nɔ xò sɛ́dó Jehovah lɛ é wɛ nɔ na fífá enɛ mǐ. Vivo ayi mɛ tɔn enɛ d’alɔ mǐ bɔ mǐ ɖɔ nukúnɖiɖo fínfɔ́n sín kú tɔn mǐtɔn sín xó nú xójɛɖotozɔ́watɔ́ lɛ. Vǐ sunnu mǐtɔn kú hwenu e jɔmɛhun ɔ gbà é có, mǐ zán hwenu awǎjijɛ tɔn gègě ɖó kpɔ́ bo kpó ɖò flínflín wɛ. Mǐ nɔ tɛnkpɔn bo nɔ sɔ́ ayi mǐtɔn bǐ ɖó nǔ enɛ lɛ jí.\n“Hwenu e Kúnnuɖetɔ́ hàtɔ́ mǐtɔn lɛ ɖɔ ɖɔ emi mɔ mǐ ɖò telée mɛ bɔ mǐ vo ɖò mǐɖée mɛ bo tinmɛ nùɖiɖi mǐtɔn é ɔ, mǐ ɖɔ nú ye ɖɔ ɖɛ tobutobu e è xò dó ta mǐtɔn mɛ lɛ é wɛ zɔ́n. Gbɔdónúmɛ sín xó maxamaxa e ye ɖɔ lɛ é xlɛ́ mì céɖécéɖé ɖɔ Jehovah ɖò gudo mǐtɔn.”\nÐi lee kpɔ́ndéwú e wá yì lɛ é xlɛ́ gbɔn é ɔ, Mawu sixu dó gbɔ nú mɛ e ɖò tagba kpo wuvɛ̌ tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ kpo mɔ wɛ é. Hwɛ ka lo? Enyi a na bo mɔ tagba ɖebǔ ɖò gbɛzán towe mɛ ɔ, gbɔdónúmɛ e na d’alɔ we bɔ a na xò hwenu vɛwǔ enɛ lɛ zlɛ é tíìn. * Enɛ wu ɔ, aniwu a ma ka na byɔ alɔdo Jehovah tɔn ǎ? É wɛ nyí “Mawu e nɔ dó gbɔ nú mɛ ɖò ali bǐ nu é.”—2 Kɔlɛntinu lɛ 1:3.\n^ akpá. 5 È ɖyɔ nyikɔ e ɖò xota elɔ mɛ é ɖé lɛ.\n^ akpá. 23 Enyi a ba ɖɔ è ni d’alɔ we bonu a na sɛkpɔ Mawu b’ɛ na dó gbɔ nú we hǔn, kɛnklɛn mɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn e ɖò xá towe mɛ lɛ é alǒ wlǎn wema sɛ́dó alaxɔ e sɛkpɔ we é ɖé.


Nɛ̌ Mɛxo Agun Tɔn lɛ ka Nɔ D’alɔ Agun Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ Tɔn lɛ Gbɔn?\nAzɔ̌ lɛngbɔnyitɔ́ tɔn\nMǐ ɖó sinsɛngán e è nɔ sú axɔ lɛ é ɖò tutoblonunu mǐtɔn mɛ ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, lee é nyí gbɔn hwenu e è ɖó agun Klisanwun tɔn ayǐ é ɔ, è nɔ ɖè nukúnkpénuwutɔ́ nǔwukpétɔ́ lɛ bonu ye na nɔ “kpé nukún dó agun Mawu tɔn wu.” (Mɛsɛ́dó 20:28, nwt) Mɛxo agun tɔn enɛ lɛ e ko ɖó nukɔnyiyi ɖò nùɖiɖi mɛ lɛ é nɔ nɔ nukɔn bo nɔ kpé nukún dó agun ɔ wu, ‘é nyí gǎn wɛ è hú ye ǎ, amɔ̌ ye nɔ sɔ́ jlǒ ɖagbe dó bló na; mɔ̌ ɖokpo ɔ, é nyí akwɛ wɛ ye xwedó ǎ, amɔ̌ ye nɔ bló kpo bibǐ dó nǔ wu kpo.’ (1 Piyɛ́ɛ 5:1-3) Azɔ̌ tɛ ye ka nɔ wà dó ta mǐtɔn mɛ?\nYe nɔ kpé nukún dó mǐ wu bo nɔ nya xɛ ɖò mǐ jí. Mɛxo agun tɔn lɛ nɔ xlɛ́ ali agun ɔ bo nɔ d’alɔ dó nya xɛ ɖ’eji ɖò gbigbɔ lixo. Ðó ye tuùn ɖɔ Mawu wɛ sɔ́ azɔ̌ taji enɛ ɔ d’así nú ye wutu ɔ, mɛxo lɛ nɔ kpa acɛ gannaganna nú mɛtɔn lɛ ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, ye nɔ wà azɔ̌ nú ganjininɔ kpo awǎjijɛ mǐtɔn kpo. (2 Kɔlɛntinu lɛ 1:24) Lee lɛngbɔnyitɔ́ ɖé nɔ kpé nukún dó lɛngbɔ̌ tɔn lɛ ɖokpo ɖokpo wu kpo sɔxwixwe kpo gbɔn é ɔ, mɔ̌ jɛn mɛxo lɛ nɔ dó gǎn bo nɔ tuùn mɛ e ɖò agun ɔ mɛ lɛ é ɖokpo ɖokpo é nɛ.—Nùnywɛxó 27:23.\nYe nɔ kplɔ́n lee mǐ na wà jlǒ Mawu tɔn gbɔn ɔ mǐ. Ðò aklunɔzán gbla lɛ bǐ mɛ ɔ, mɛxo lɛ nɔ kpé nukún dó kplé agun tɔn lɛ wu bonu mǐ na lidǒ ɖò nùɖiɖi mɛ. (Mɛsɛ́dó 15:32) Sunnu enɛ lɛ e sɔ́ yeɖée jó é nɔ lɛ́ nɔ nukɔn ɖò azɔ̌ wɛnɖagbejijla tɔn ɔ mɛ, nɔ wà azɔ̌ xá mǐ bo nɔ kplɔ́n azɔ̌ mǐ ɖò akpáxwé sinsɛnzɔ́ ɔ tɔn lɛ bǐ mɛ.\nYe nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo. Bo na dó d’alɔ mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo bonu mǐ na lidǒ ɖò nùɖiɖi mɛ ɔ, mɛxo agun tɔn mǐtɔn lɛ sixu ba mǐ kpɔ́n ɖò xwé mǐtɔn lɛ gbè, alǒ ɖɔ xó xá mǐ ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn mɛ bo na dó d’alɔ mǐ bo sɔ́ Biblu dó dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ.—Jaki 5:14, 15.\nGɔ́ nú azɔ̌ e mɛxo lɛ nɔ wà ɖò agun mɛ é ɔ, ye mɛ gègě lɛ ɖó agbazazɔ́, bo lɛ́ nyí xwétɔ́-xwénɔ bɔ é nɔ byɔ hwenu kpo ayiɖonuwu yetɔn kpo. É jɛxa ɖɔ mǐ ni ɖó sísí nú nɔví sunnu azɔ̌syɛnsyɛnwatɔ́ enɛ lɛ.—1 Tɛsalonikinu lɛ 5:12, 13.\nAzɔ̌ tɛ mɛxo agun tɔn lɛ ka nɔ wà ɖò agun mɛ?\nNɛ̌ mɛxo agun tɔn lɛ ka nɔ xlɛ́ gbɔn ɖɔ nǔ mǐtɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú emi?\nMɛ̌ ka ɖó nǔwukpikpé bo na wà devizɔ́? A sixu mɔ jijɔ Klisanwun tɔn e mɛxo agun tɔn kpo devizɔwatɔ́ sinsɛnzɔ́wiwa tɔn lɛ kpo ɖó na ɖó ɔ xà ɖò 1 Timɔtée 3:1-10, 12, kpo Titu 1:5-9 kpo mɛ.\nUn ka Ðó Na Sɔ́ Gbɛ̀ Ce Jó nú Mawu Bo Bló Baptɛm Wɛ À?\nAfɔ tɛ lɛ è ka ɖó na ɖè bo na dó sixu jɛxa baptɛm Klisanwun tɔn? Kpɔ́n nǔ e baptɛm nɔte na é kpo lee è ɖó na bló gbɔn é kpo.


Wanyiyi kpo Nǔjlɔjlɔwiwa kpo Ðò Izlayɛli Hwexónu Tɔn Ɔ | Atɔxwɛ Nǔkplɔnkplɔn Tɔn\nAtɔxwɛ: Nǔkplɔnkplɔn Tɔn | Février 2019\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Ajagbe Akha Albanie-Gbè Altaï-Gbè Alur Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Changana (Mozambique Tɔn) Chavacano Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Chuuk-Gbè Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Guadeloupe Tɔn Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Dayak Ngaju Digor Douala Eblegbe Edo Efik Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Garifuna Géorgie-Gbè Gitonga Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Ibinda Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Javan-Gbè Jula Kabiye Kachin Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (Arabe) Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisi Kisonge Kongo Krio Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Laos-Gbè Lettonie-Gbè Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makhuwa-Meetto Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mixtèque (Guerrero) Mizo Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Navajo Ndau Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Ngangela Nias Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Ouïghour (Arabe) Ouïghour (Cyrillique) Palau-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Romani (Macédoine Tɔn) Romani (Tofɔligbé Grèce Tɔn Tɔn) Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Romany (Serbia) Ronga Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Rutooro Samoa-Gbè Sangir Sango Saramacca-Gbè Sena Sepedi Sepulana Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tajikistan-Gbè Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Costa Rica Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Grèce Tɔn Tokunɔgbe Guatemala Tɔn Tokunɔgbe Honduras Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Malawi Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Mozambique Tɔn Tokunɔgbe Nicaragua Tɔn Tokunɔgbe Panama Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Philippines Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Roumanie Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Salvador Tɔn Tokunɔgbe Slovaquie Tɔn Tokunɔgbe Taïwan Tɔn Tokunɔgbe Tchèque Tɔn Tokunɔgbe Thaï Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zambie Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Venda Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yap-Gbè Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nXÓTA NǓKPLƆNKPLƆN TƆN 9\nWanyiyi kpo Nǔjlɔjlɔwiwa kpo Ðò Izlayɛli Hwexónu Tɔn Ɔ\n‘Jehovah yí wǎn nú hwɛjijɔ kpo nǔjlɔjlɔwiwa kpo. Xomɛnyínyɔ́ Jehovah tɔn gbakpé gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ.’—ÐƐH. 33:5.\nHAN 3 Hlɔnhlɔn Ce, Nukúnɖiɖó Ce, Jiɖe Ce\n1-2. (a) Etɛ mǐ bǐ ka nɔ ba? (b) Etɛ jí mǐ ka sixu kú dó?\nMǏ BǏ wɛ nɔ ba ɖɔ è ni yí wǎn nú mǐ. Mǐ bǐ nɔ lɛ́ ba ɖɔ è ni wà nǔ xá mǐ kpo hwɛjijɔ kpo. Enyi è ma nɔ ɖè wanyiyi xlɛ́ mǐ bo lɛ́ wà nǔ jlɔjlɔ xá mǐ hwɛhwɛ ǎ ɔ, mǐ sixu mɔ ɖɔ mǐ kún xɔ akwɛ ó, mǐ kún ka lɛ́ ɖó nukúnɖiɖó ó.\n2 Jehovah tuùn ɖɔ mǐ nɔ ba ɖɔ è ni nɔ ɖè wanyiyi xlɛ́ mǐ, bo lɛ́ wà nǔ jlɔjlɔ xá mǐ. (Ðɛh. 33:5) Mǐ sixu kúdeji ɖɔ Mawu mǐtɔn yí wǎn nú mǐ tawun, bo nɔ ba ɖɔ è ni nɔ wà nǔ xá mǐ kpo hwɛjijɔ kpo. Enyi mǐ ba dò nú Sɛ́n e Jehovah na akɔta Izlayɛli tɔn gbɔn Mɔyizi jí é ɔ, enɛ na lɛ́ zawě nú mǐ ganji. Nú a flú bǐ, ɖó mɛ ɖevo lɛ ma wà nǔ xá we kpo wanyiyi kpo ǎ, alǒ ma wà nǔ jlɔjlɔ xá we ǎ wu hǔn, kɛnklɛn bo lin tamɛ dó lee Mɔyizisɛ́n ɔ * xlɛ́ ɖɔ nǔ togun Jehovah tɔn tɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú Jehovah gbɔn é jí.\n3. (a) Lee Hlɔmanu lɛ 13:8-10 tinmɛ gbɔn é ɔ, etɛ mǐ ka nɔ mɔ hwenu e mǐ ɖò Mɔyizisɛ́n ɔ kplɔ́n wɛ é? (b) Nǔkanbyɔ tɛ lɛ xóta elɔ ka na na xósin na?\n3 Enyi mǐ ɖò Mɔyizisɛ́n ɔ kplɔ́n wɛ ɔ, mǐ nɔ mɔ lee nǔ nɔ cí nú Mawu mǐtɔn Jehovah wanyiyinɔ ɔ é. (Xà Hlɔmanu lɛ 13:8-10.) Ðò xóta elɔ mɛ ɔ, mǐ na gbéjé sɛ́n e è na Izlayɛli-ví lɛ é klewun ɖé kpowun kpɔ́n, bo na lɛ́ na xósin nú nǔkanbyɔ elɔ lɛ: Etɛwu mǐ ka sixu ɖɔ ɖɔ wanyiyi jí wɛ Sɛ́n ɔ jinjɔn? Etɛwu mǐ ka sixu ɖɔ ɖɔ Sɛ́n ɔ nɔ xò nǔjlɔjlɔwiwa kan? Nɛ̌ è ka byɔ ɖò mɛ ɖěɖee ɖó acɛ lɛ é sí ɖɔ ye ni bló bonu è ni nyi Sɛ́n ɔ gbɔn? Mɛ̌ mɛ̌ e jí Sɛ́n ɔ ka nɔ cyɔn alɔ hugǎn? Xósin nǔkanbyɔ enɛ lɛ tɔn sixu dó gbɔ nú mǐ, na mǐ nukúnɖiɖó, bo bló bɔ mǐ sɛkpɔ Tɔ́ mǐtɔn wanyiyinɔ ɔ d’eji.—Mɛ. 17:27; Hlɔ. 15:4.\nWANYIYI JÍ WƐ MƆYIZISƐ́N Ɔ JINJƆN\n4. (a) Etɛwu mǐ ka sixu ɖɔ ɖɔ wanyiyi jí wɛ Mɔyizisɛ́n ɔ jinjɔn? (b) Gbeɖiɖe tɛ lɛ jí Jezu ka tɛɖɛ̌ ɖò Matie 22:36-40 mɛ?\n4 Mǐ sixu ɖɔ ɖɔ Mɔyizisɛ́n ɔ jinjɔn wanyiyi jí, ɖó wanyiyi wɛ nɔ sísɛ́ Jehovah ɖò nǔ e é nɔ wà lɛ é bǐ mɛ. (1 Jaan 4:8) Jehovah sɔ́ sɛ́n lɛ bǐ jinjɔn gbeɖiɖe we elɔ lɛ jí: yǐ wǎn nú Mawu, bo yí wǎn nú nɔzo towe. (Lev. 19:18; Sɛ́n. 6:5; xà Matie 22:36-40.) Enɛ wu ɔ, mǐ sixu ɖó nukún ɖɔ gbeɖiɖe 600 jɛji e nɔ kpɔ́ bo nyí Sɛ́n ɔ é ɖokpo ɖokpo ni kplɔ́n nǔɖe mǐ dó wanyiyi Jehovah tɔn wu. Mi nú mǐ ni kpɔ́n kpɔ́ndéwú ɖé lɛ.\n5-6. Etɛ Jehovah ka nɔ ba ɖɔ asú kpo asì kpo lɛ ni wà? Etɛ Jehovah ka nɔ tuùn? Nǎ kpɔ́ndéwú ɖé.\n5 Nɔ nɔ gbeji nú mɛ e a da é, bo nɔ kpé nukún dó vǐ towe lɛ wu. Jehovah ba ɖɔ asú kpo asì kpo lɛ ni sɔnǔ nú wanyiyi syɛnsyɛn e na nɔ ayǐ sɔyi é ɖé. (Bǐb. 2:24; Mat. 19:3-6) Afɔdógbě alǒ nyɔnu ɖevo biba nyí hwɛ wanyiyi ma ɖó tɔn ɖaxó hugǎn e mɛɖé sixu hu é ɖokpo. É sɔgbe ɖɔ sɛ́n tɛnwegɔ́ e ɖò Sɛ́n Wǒ lɛ mɛ é gbɛ́ afɔdógbě alǒ nyɔnu ɖevo biba. (Sɛ́n. 5:18) Hwɛhuhu “dó Mawu” wɛ é nyí bo nyí nǔ baɖabaɖa ɖé wiwa xá mɛ e è da é. (Bǐb. 39:7-9) Enyi mɛ e è da é dó afɔ gbě alǒ ba nyɔnu ɖevo ɔ, xomɛvɔnɔ ɔ sixu sè wuvɛ̌ nǔ e gbejimanɔ enɛ jì lɛ é tɔn nú xwè gegě.\n6 Jehovah tuùn lee asú kpo asì kpo lɛ nɔ wà nǔ xá yeɖée gbɔn é céɖécéɖé. É nɔ ba tawun ɖɔ è ni nɔ wà nǔ xá Izlayɛli-ví nyɔnu lɛ ganji. Asú e nɔ ɖó sísí nú Sɛ́n ɔ é ɖé nɔ yí wǎn nú asì tɔn, bo na zɔ́n dó hwɛjijɔ e ma hwɛ́n nǔɖe ǎ lɛ é wu bo gbɛ́ ɛ ǎ. (Sɛ́n. 24:1-4; Mat. 19:3, 8) Amɔ̌, enyi tagba syɛnsyɛn ɖé wá, bonu é gbɛ́ ɛ ɔ, é ɖó na wlan wema e xlɛ́ ɖɔ é gbɛ́ ɛ é ɖé, bo sɔ́ d’así n’i. Kúnnuɖewema enɛ nɔ cyɔn alɔ nyɔnu ɖé jí, bonu è ma wá dó hwɛ agɔ ɛ ɖɔ é wà nǔbliblí ó. Gɔ́ na ɔ, cobonu asú ɖé na na kúnnuɖewema mɛ gbigbɛ́ tɔn asì tɔn ɔ, é cí ɖɔ é ɖó na yì mɔ tomɛxo lɛ hwɛ̌ ɖɔhun. Mɔ̌ mɛ ɔ, ali na hun nú ye bɔ ye na d’alɔ asú kpo asì kpo ɔ bonu alɔwliwli yetɔn ma gbà ó. Enyi Izlayɛli-ví sunnu ɖé gbɛ́ asì tɔn ɖó cejɛnnabi wu ɔ, Jehovah nɔ d’afɔ xó ɔ mɛ hwebǐnu ǎ. É ɖò mɔ̌ có, é nɔ mɔ ɖasin e kun wɛ asì ɔ ɖè é, bo nɔ sè wuvɛ̌ xá ɛ.—Mal. 2:13-16.\nJehovah nɔ ba ɖɔ vǐ lɛ ni mɔ ɖɔ è cyɔn alɔ emi jí bɔ emi lɛ́ ɖò ayijayǐ mɛ, hwenu e mɛjitɔ́ yetɔn lɛ ɖò nukún kpé ye wu wɛ kpo wanyiyi kpo bo lɛ́ ɖò ye kplɔ́n wɛ é (Kpɔ́n akpáxwé 7-8) *\n7-8. (a) Etɛ Jehovah ka ɖegbe nú mɛjitɔ́ lɛ ɖɔ ye ni wà? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò akpa ɔ jí é.) (b) Etɛ lɛ mǐ ka kplɔ́n?\n7 Sɛ́n ɔ lɛ́ xlɛ́ ɖɔ ganjininɔ vǐ lɛ tɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú Jehovah tawun. É nyí agbaza kɛɖɛ lixo wɛ mɛjitɔ́ lɛ na kpé nukún dó hudo vǐ lɛ tɔn wu ɖè, bonu Jehovah ɖegbe tɔn ǎ, ye ɖó na lɛ́ wà mɔ̌ ɖò gbigbɔ lixo. Mɛjitɔ́ lɛ nɔ zán ali e hun nú ye lɛ é bǐ dó d’alɔ vǐ yetɔn lɛ bonu Sɛ́n Jehovah tɔn na sù nukún yetɔn mɛ, bonu ye na lɛ́ yí wǎn n’i. (Sɛ́n. 6:6-9; 7:13) Nǔ e wu Jehovah nɔ dɔn tó nú Izlayɛli-ví lɛ é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ ye nɔ xò daka vǐ yetɔn lɛ wu ɖò ali e xyɔwǔ é ɖé nu. (Jel. 7:31, 33) Mɛjitɔ́ lɛ ɖó na nɔ kpɔ́n vǐ yetɔn lɛ dó mɔ nǔ e ye sixu dóvɛ̌ na alǒ xò daka wǔ tɔn é ɖé ǎ, loɔ, ye ɖó na kpɔ́n ye dó mɔ gǔ ɖé, enɛ wɛ nyí nǔnina ɖé bɔ Jehovah na ye bɔ ye ɖó na wlíbo na.—Ðɛh. 127:3.\n8 Nǔkplɔnmɛ lɛ: Jehovah nɔ ɖó ayi lee asú kpo asì kpo lɛ nɔ wà nǔ xá yeɖée gbɔn é wu ganji. É nɔ ba ɖɔ mɛjitɔ́ lɛ ni yí wǎn nú vǐ yetɔn lɛ, bɔ lee ye wà nǔ xá vǐ lɛ gbɔn é ɔ, ye na ɖó gbè tɔn n’i.\n9-11. Etɛwu Jehovah ka dó sɛ́n e gbɛ́ mɛnújlojló é?\n9 Ma nɔ jló mɛ ɖevo nú ó. Sɛ́n gudo tɔn e ɖò Sɛ́n Wǒ lɛ mɛ é gbɛ́ mɛnújlojló, alǒ jlǒ nyanya ɖé ɖiɖó dó nǔ e nyí mɛ ɖevo tɔn é wu. (Sɛ́n. 5:21; Hlɔ. 7:7) Nǔ xɔ akwɛ ɖé wɛ Jehovah jló na kplɔ́n mɛ bo na sɛ́n enɛ; togun tɔn ɖó na hɛn ayi tɔn, enɛ wɛ nyí linlin tɔn lɛ kpo lee nǔ nɔ cí n’i é kpo. É tuùn ɖɔ linlin nyanya lɛ kpo jlǒ masɔgbe lɛ kpo jí wɛ nǔ nyanya lɛ nɔ bɛ́sín. (Nǔx. 4:23) Enyi Izlayɛli-ví ɖé lɔn bonu jlǒ nyanya lɛ dó ɖɔ dò ɖò ayi tɔn mɛ ɔ, é na ɖibla gɔn nǔ wà xá mɛ ɖevo lɛ kpo wanyiyi kpo. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Axɔsu Davidi jɛ mɔ enɛ mɛ. Mɛ ɖagbe ɖé wɛ n’i. Amɔ̌ ɖò ninɔmɛ ɖé mɛ ɔ, é jló mɛ ɖevo sín asì. Jlǒ enɛ dɔn ɛ dó hwɛ mɛ. (Ja. 1:14, 15) Davidi ba nyɔnu ɔ, bo tɛ́n kpɔ́n bo na blɛ́ asú tɔn; ee é ma kpa ɛ ǎ é ɔ, é hu i.—2 Sam. 11:2-4; 12:7-11.\n10 Enyi Izlayɛli-ví ɖé gbà sɛ́n e ɖɔ nǔ dó mɛnújlojló wu é ɔ, Jehovah nɔ tuùn; É nɔ mɔ nǔ jɛ ayi mɛtɔn mɛ. (1 Tan 28:9) Sɛ́n e gbɛ́ mɛnújlojló é ɖò kplɔnkplɔn togun Mawu tɔn wɛ ɖɔ é ɖó na nyi alɔ nú linlin e nɔ dɔn mɛ dó nǔnyanyawiwa mɛ lɛ é. Jehovah ɔ, Tɔ́ ɖé wɛ n’i bo ɖó nǔnywɛ kpo wanyiyi kpo tawun.\n11 Nǔkplɔnmɛ lɛ: Jehovah nɔ mɔ nǔ zɛ nǔ e mɛɖé nyí ɖò wěxo é wu. É tuùn nǔ e mǐ nyí tawun ɖò xomɛ, ɖò ayi mǐtɔn mɛ é. (1 Sam. 16:7) Linlin ɖě, jlǒ ɖě kpo nǔwalɔ ɖě kpo sixu nɔ hwlahwlá dó è ǎ. É nɔ mɔ jijɔ ɖagbe e mǐ ɖó é bo nɔ ba ɖɔ mǐ ni bló nú é ni jɛji. Amɔ̌, é nɔ ba ɖɔ mǐ ni nɔ ɖó ayi linlin nyanya mǐtɔn lɛ wu, bo ɖu ɖò ye jí bonu ye ma huzu nǔwalɔ nyanya ó.—2 Tan 16:9; Mat. 5:27-30.\nSƐ́N E NƆ XÒ NǓJLƆJLƆWIWA KAN É ÐÉ\n12. Etɛ jí Mɔyizisɛ́n ɔ ka tɛɖɛ̌?\n12 Mɔyizisɛ́n ɔ lɛ́ kplɔ́n mǐ ɖɔ Jehovah yí wǎn nú nǔjlɔjlɔwiwa. (Ðɛh. 37:28; Eza. 61:8) É sɔ́ kpɔ́ndéwú maɖóblɔ̌ ɖé ɖ’ayǐ dó lee è na wà nǔ xá mɛ ɖevo lɛ kpo hwɛjijɔ kpo gbɔn é wu. Enyi Izlayɛli-ví lɛ setónú nú sɛ́n ɖěɖee Jehovah dó lɛ é ɔ, é nɔ kɔn nyɔna dó ye jí. Nú ye ka xò nǔgbododó jlɔjlɔ tɔn lɛ nyi kɛ́n ɔ, ye nɔ sè wuvɛ̌. Mi nú mǐ ni lin tamɛ dó sɛ́n we ɖevo jí ɖò Sɛ́n Wǒ lɛ mɛ.\n13-14. Etɛ Sɛ́n we nukɔntɔn e ɖò Sɛ́n Wǒ lɛ mɛ é ka byɔ? Nɛ̌ tónúsíse nú sɛ́n enɛ lɛ ka nɔ hɛn lè wá nú Izlayɛli-ví lɛ gbɔn?\n13 Nɔ sɛn Jehovah ɖokponɔ géé. Sɛ́n we nukɔntɔn e ɖò Sɛ́n Wǒ lɛ mɛ é byɔ Izlayɛli-ví lɛ ɖɔ ye ni zé yeɖée bǐ jó nú Jehovah mlɛ́mlɛ́, bo gb’akpá nú ye dó vodunsinsɛn wu. (Tín. 20:3-6) Jehovah wɛ sɛ́n enɛ lɛ na hɛn lè wá na ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, togun tɔn wɛ é na hɛn wá na. Enyi togun ɔ nɔ gbeji n’i ɔ, nǔ nɔ nyɔ́ n’i. Nú é ka sɛn vodun akɔta ɖevo lɛ tɔn ɔ, é nɔ sè wuvɛ̌.\n14 Lin tamɛ dó Kanáanu lɛ jí. Ye nɔ sɛn Mawu gbɛɖe e nyí Mawu nǔgbo ɔ é ǎ, loɔ, vodun e ma ɖó fúnfún xomɛ ǎ lɛ é wɛ ye nɔ sɛn. Wǎgbɔ tɔn ɔ, ye nɔ hɛn yeɖée blí. (Ðɛh. 115:4-8) Nǔbliblíwiwa e xyɔwǔ lɛ é kpo vǐ lɛ sísɔ́ dó savɔ̌ kpo nyí akpáxwé sinsɛn-biblo yetɔn tɔn. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, enyi Izlayɛli-ví lɛ jó Jehovah dó, bo jɛ vodun sɛn jí ɔ, ye nɔ hɛn yeɖée blí bo nɔ hɛn nǔ gblé dó xwédo yetɔn wu. (2 Tan 28:1-4) Mɛ ɖěɖee ɖó acɛ lɛ é nɔ xò nǔgbododó Jehovah tɔn e kúnkplá nǔjlɔjlɔwiwa lɛ é nyi kɛ́n. Ye nɔ zán acɛ yetɔn nyi dò, bo nɔ dóya nú mɛ e ma ɖó gǎn ǎ lɛ é kpo mɛmaɖómɛɖé lɛ kpo. (Ezek. 34:1-4) Jehovah gb’akpá nú Izlayɛli-ví lɛ ɖɔ emi na ɖó hwɛ nú mɛ ɖěɖee nɔ xò daka nyɔnu kpo vǐ kpo ɖěɖee ma ɖó mɛɖé ǎ lɛ é wu é. (Sɛ́n. 10:17, 18; 27:19) Ðò alɔ ɖevo mɛ ɔ, enyi togun Jehovah tɔn nɔ gbeji n’i, bo lɛ́ wà nǔ xá yeɖée kpo hwɛjijɔ kpo ɔ, é nɔ kɔn nyɔna dó jǐ yetɔn.—1 Axɔ. 10:4-9.\nJehovah yí wǎn nú mǐ, bɔ enyi mǐ ɖò nǔagɔwaxámɛ sín ya jì wɛ ɔ, é nɔ tuùn (Kpɔ́n akpáxwé 15gɔ́ ɔ)\n15. Etɛ lɛ mǐ ka kplɔ́n dó Jehovah wu?\n15 Nǔkplɔnmɛ lɛ: Enyi mɛ ɖěɖee nɔ ɖɔ ɖɔ emi ɖò Jehovah sɛn wɛ lɛ é xò nǔgbododó tɔn lɛ nyi kɛ́n, lobo xò daka togun tɔn wu ɔ, Jehovah wɛ è na dóhwɛ ǎ. É ɖò mɔ̌ có, Jehovah yí wǎn nú mǐ, bɔ enyi mǐ ɖò hwɛagɔɖiɖɔ sín ya jì wɛ ɔ, é nɔ tuùn. É nɔ sè wuvɛ̌ xá mǐ tawun hú wuvɛ̌ e nɔ ɖé nɔ sè ɖó vǐ tɔn wu é. (Eza. 49:15) Nǔgbo wɛ ɖɔ é sixu d’afɔ ninɔmɛ ɔ mɛ tlolo dìn ǎ, amɔ̌, hwetɔnnu wá sù ɔ, é na ɖɔ hwɛ xá mɛ ɖěɖee ma lɛkɔ sín hwɛ yetɔn lɛ gudo ǎ lɛ é sɔgbe xá lee ye wà nǔ xá mɛ ɖevo lɛ gbɔn é.\nNƐ̌ È KA NƆ NYI SƐ́N Ɔ GBƆN?\n16-18. Nɛ̌ Mɔyizisɛ́n ɔ ka gbló ada sɔ? Etɛ lɛ mǐ ka kplɔ́n?\n16 Mɔyizisɛ́n ɔ ɖɔ nǔ dó akpáxwé gbɛzán tɔn Izlayɛli-ví lɛ tɔn gegě nu, enɛ wu ɔ, é nyí nǔ taji ɖɔ tomɛxo e è sɔ́ lɛ é ni ɖɔ hwɛ jlɔjlɔ nú togun Jehovah tɔn. É nyí nǔ e kúnkplá gbigbɔ sín nǔ lɛ é kɛɖɛ sín hwɛ wɛ ye nɔ ɖɔ ǎ, loɔ, gbemanɔkpɔ́ lɛ kpo hwɛhuhu syɛnsyɛn lɛ kpo sín xó lɔ ɖ’emɛ. Ðǒ ayi kpɔ́ndéwú elɔ lɛ wu.\n17 Enyi Izlayɛli-ví ɖé hu mɛɖé ɔ, è nɔ hu éɖesunɔ tɛn tɔn mɛ ǎ. Tomɛxo e ɖò toxo tɔn mɛ lɛ é ɖó na gbéjé ninɔmɛ lɛ kpɔ́n, bo na kpɔ́n ɖɔ kúhwɛ wɛ jɛxa ɛ à jí. (Sɛ́n. 19:2-7, 11-13) Tomɛxo lɛ nɔ lɛ́ ɖɔ hwɛ vovo e kúnkplá akpáxwé gbɛzán tɔn ayihɔngbe ayihɔngbe tɔn lɛ é; bɛ́sín gbemanɔkpɔ́ e nɔ tíìn ɖó nǔɖokan lɛ wu é ɖiɖɔ gbò jí, jɛ ɖɛ ɖiɖe tagba e nɔ tíìn ɖò asú kpo asì kpo tɛntin lɛ é jí. (Tín. 21:35; Sɛ́n. 22:13-19) Enyi tomɛxo lɛ ɖɔ hwɛ jlɔjlɔ bonu Izlayɛli-ví lɛ lɔ setónú nú Sɛ́n ɔ ɔ, mɛ lɛ bǐ nɔ ɖu lè tɔn, bɔ akɔta ɔ nɔ kpa susu nú Jehovah.—Lev. 20:7, 8; Eza. 48:17, 18.\n18 Nǔkplɔnmɛ lɛ: Akpáxwé gbɛzán mǐtɔn tɔn lɛ bǐ wɛ ɖò taji nú Jehovah. É nɔ ba ɖɔ mǐ kpé nǔ xá mɛ ɖevo lɛ hǔn, mǐ ni nɔ wà nǔ jlɔjlɔ bo nɔ lɛ́ wà nǔ kpo wanyiyi kpo. Enyi mǐ tlɛ ɖò mǐɖokponɔ ɖò xɔ mǐtɔn lɛ mɛ ɔ, é nɔ ɖó ayi nǔ e mǐ nɔ ɖɔ lɛ é kpo nǔ e mǐ nɔ wà lɛ é kpo wu.—Ebl. 4:13.\n19-21. (a) Nɛ̌ tomɛxo lɛ kpo hwɛɖɔtɔ́ lɛ kpo ka nɔ wà nǔ xá togun Mawu tɔn gbɔn? (b) Alɔcyɔnmɛji tɛ lɛ sín tuto Jehovah ka bló? Etɛ lɛ mǐ ka kplɔ́n?\n19 Jehovah ba na cyɔn alɔ togun tɔn jí, bonu nǔwiwa akɔta e lɛlɛ̌ dó togun tɔn lɛ é tɔn ni ma hɛn togun tɔn blí ó. Enɛ wu ɔ, é byɔ ɖɔ tomɛxo lɛ kpo hwɛɖɔtɔ́ lɛ kpo ni ma ɖè mɛɖé ɖó vo ɖò mɛɖé mɛ ɖò Sɛ́n ɔ xwixwedó kɔn ó. É ɖò mɔ̌ có, hwɛɖɔtɔ́ lɛ ɖó na nɔ wà nǔ xá togun ɔ syɛnsyɛn alǒ hɛn nǔ gángángán ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, ye ɖó na yí wǎn nú nǔjlɔjlɔwiwa.—Sɛ́n. 1:13-17; 16:18-20.\n20 Jehovah nɔ sè wuvɛ̌ xá togun tɔn, enɛ wu ɔ, é sɔ́ sɛ́n ɖé lɛ ɖ’ayǐ, bonu è ma wà nǔ agɔ xá mɛ lɛ ó. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Sɛ́n ɔ bló bɔ é nɔ yá bonu è na dóhwɛ agɔ mɛɖé ɖɔ é hu hwɛ syɛnsyɛn ǎ. Mɛ e è dóhwɛ é ɖé ɖó acɛ bo na tuùn mɛ e ɖò hwɛ dó è wɛ é. (Sɛ́n. 19:16-19; 25:1) Cobonu è na ɖó hwɛ n’i ɔ, é hwe bǐ ɔ, kúnnuɖetɔ́ we ɖó na wá ɖekúnnu. (Sɛ́n. 17:6; 19:15) Bonu Izlayɛli-ví ɖé hu hwɛ syɛnsyɛn ɖé, bɔ mɛ ɖokpo géé wɛ ka nyí kúnnuɖetɔ́ nǔ e jɛ é tɔn ɔ lo? É ɖó na lin gbeɖé ɖɔ è kún na dɔn tó nú emi ɖó nǔ nyanya enɛ wu ó ǎ. Jehovah mɔ nǔ e é wà é. Ðò xwédo mɛ ɔ, è na acɛ tɔ́ lɛ, amɔ̌, acɛ enɛ ɖó dogbó. Ðò tagba xwédo tɔn ɖé lɛ mɛ ɔ, tomɛxo lɛ ɖ’acɛ bo na ɖó nu ɖ’emɛ lobo wá gbeta gudo tɔn ɔ kɔn.—Sɛ́n. 21:18-21.\n21 Nǔkplɔnmɛ lɛ: Jehovah sɔ́ kpɔ́ndéwú e ma ɖó blɔ̌ ǎ é ɖé ɖ’ayǐ; nǔ e é nɔ bló lɛ é ɖě nɔ gbán ǎ. (Ðɛh. 89:15) É nɔ d’ajɔ mɛ ɖěɖee nɔ setónú nú nǔgbododó tɔn lɛ kpo gbejininɔ kpo lɛ é, bo ka nɔ dɔn tó nú mɛ ɖěɖee nɔ zán acɛ yetɔn nyi dò lɛ é. (2 Sam. 22:21-23; Ezek. 9:9, 10) Mɛɖé lɛ sixu nɔ wà nǔ nyanya bɔ é ka cí ɖɔ ye nɔ xò gló sɛ́nbá ɖɔhun, amɔ̌, hwenu e gan ɔ na xò nú Jehovah é ɔ, é na ɖɔ hwɛ xá ye. (Nǔx. 28:13) Enyi ye ma ka lɛkɔ sín hwɛ yetɔn lɛ gudo ǎ ɔ, zaanɖé dìn ɔ, ye na mɔ ɖɔ “é hu ado ɖesu ɖɔ è ni jɛ Mawu gbɛɖe ɔ sín alɔ mɛ.”—Ebl. 10:30, 31.\nMƐ̌ MƐ̌ E JÍ SƐ́N Ɔ KA NƆ CYƆN ALƆ ÐÓ VO?\nEnyi tomɛxo lɛ ɖò nǔdindɔn lɛ ɖeɖɛ wɛ ɔ, ye ɖó na ɖè wanyiyi e Jehovah ɖó nú mɛ é kpo wanyiyi e é ɖó nú nǔjlɔjlɔwiwa é kpo xlɛ́ (Kpɔ́n akpáxwé 22gɔ́ ɔ) *\n22-24. (a) Mɛ̌ mɛ̌ e jí Sɛ́n ɔ ka nɔ cyɔn alɔ ɖó vo? Etɛ mǐ ka kplɔ́n dó Jehovah wu? (b) Akpágbánúmɛ tɛ ka ɖò Tíntɔ́n 22:22-24 mɛ?\n22 Sɛ́n ɔ nɔ cyɔn alɔ mɛ ɖěɖee ma sixu nya xɛ ɖò yeɖée jí ǎ lɛ é jí ɖó vo, ɖi tɔ́cyɔvǐ lɛ, asúkúsi lɛ, kpo jonɔ lɛ kpo. È byɔ hwɛɖɔtɔ́ Izlayɛli tɔn lɛ ɖɔ: “Mi ma dóhwɛ agɔ nú jonɔ e ɖò tò mitɔn mɛ lɛ ɖě, abǐ tɔ́cyɔvǐ ɖé ó. Mi ma yí avɔ asúkúsi tɔn ɖó gbanu ó.” (Sɛ́n. 24:17) Jehovah nɔ ɖexlɛ́ ɖɔ mɛmaɖómɛɖé gudo tɔn e ɖò togun ɔ mɛ é sín nǔ nɔ ɖu ayi mɛ nú emi tawun. É nɔ lɛ́ dɔn tó nú mɛ ɖěɖee nɔ xò daka ye wu lɛ é.—Xà Tíntɔ́n 22:22-24.\n23 Sɛ́n ɔ nɔ lɛ́ cyɔn alɔ hagbɛ̌ xwédo tɔn lɛ jí, sín xóɖóxámɛ e sixu tíìn ɖò hagbɛ̌ xwédo ɖokpo ɔ tɔn lɛ tɛntin é sí. (Lev. 18:6-30) Izlayɛli-ví lɛ gbɔn vo nú akɔta e lɛlɛ̌ dó ye lɛ é, ɖó ye nɔ kpɔ́n nǔwalɔ nyanya enɛ lee Jehovah nɔ wà gbɔn é, ye nɔ kpɔ́n dó mɔ suɖunú ɖé, bɔ akɔta enɛ lɛ ka nɔ yí gbè na, alǒ ba hwɛjijɔ na.\n24 Nǔkplɔnmɛ lɛ: Jehovah nɔ ba ɖɔ mɛ ɖěɖee emi sɔ́ ɖó tɛn nukúnkpénuwu tɔn mɛ lɛ é ɔ, nǔ mɛ ɖěɖee ɖò acɛ yetɔn mɛ lɛ é bǐ tɔn ni nɔ ɖu ayi mɛ nú ye tawun. É gbɛ́ wǎn nú xó ɖiɖó xá hagbɛ̌ xwédo mɛtɔn tɔn, bo nɔ ba na mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ è cyɔn alɔ mɛ lɛ bǐ jí, bo lɛ́ dá hwɛ jlɔjlɔ nú ye, ɖò taji ɔ, mɛmaɖómɛɖé gudogudo tɔn ɔ.\nSƐ́N Ɔ “NYÍ NǓ ÐAGBE E JAWĚ LƐ SÍN NINƆMƐ PƐ́PƐ́PƐ́ Ǎ”\n25-26. (a) Etɛwu mǐ ka sixu ɖɔ ɖɔ wanyiyi kpo nǔjlɔjlɔwiwa kpo cí funfún kpodo gbɛ̀ kpo ɖɔhun? (b) Etɛ lɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xóta e bɔ dó xóta ɖebɔdoɖewu elɔ wu é mɛ?\n25 Wanyiyi kpo nǔjlɔjlɔwiwa kpo cí funfún kpodo gbɛ̀ kpo ɖɔhun; ɖò ayikúngban jí ɔ, ɖě nɔ tíìn ɖě ɔ mɛvo ǎ. Enyi mǐ kúdeji ɖɔ Jehovah nɔ wà nǔ jlɔjlɔ xá mǐ ɔ, wanyiyi e mǐ ɖó n’i é nɔ lɛ́ jɛji. Nú mǐ yí wǎn nú Mawu kpo nǔgbododó jlɔjlɔ tɔn lɛ kpo ɔ, enɛ nɔ sɔ́ akpakpa mǐ bɔ mǐ nɔ yí wǎn nú mɛ ɖevo lɛ bo nɔ wà nǔ jlɔjlɔ xá ye.\n26 Akɔjijɛ Sɛ́n Mɔyizi tɔn ɔ cí funfún ɖɔhun bo zɔ́n bɔ kancica e ɖò Jehovah kpo Izlayɛli-ví lɛ kpo tɛntin é ɖò gbɛ̀. Amɔ̌, ee Jezu bló bɔ nǔ e ɖò Sɛ́n ɔ mɛ é bǐ jɛ gudo é ɔ, Sɛ́n ɔ súnsún, bɔ nǔ e nyɔ́ hú mɔ̌ é ɖé jɛ tɛn tɔn mɛ. (Hlɔ. 10:4) Mɛsɛ́dó Pɔlu tinmɛ ɖɔ Sɛ́n ɔ kún “nyí nǔ ɖagbe e jawě lɛ sín ninɔmɛ pɛ́pɛ́pɛ́” ó. (Ebl. 10:1) Xóta e bɔ dó xóta ɖebɔdoɖewu elɔ wu é na ɖɔ xó dó ɖé lɛ ɖò nǔ ɖagbe enɛ lɛ mɛ jí, bo na lɛ́ kɛnu dó azɔ̌ e wanyiyi kpo nǔjlɔjlɔwiwa kpo nɔ wà ɖò agun Klisanwun tɔn mɛ é wu.\nNƐ̌ MƆYIZISƐ́N Ɔ KA ÐÈ:\nWanyiyi e Jehovah ɖó nú togun tɔn é xlɛ́ gbɔn?\nWanyiyi e Jehovah ɖó nú nǔjlɔjlɔwiwa é xlɛ́ gbɔn?\nLinlin e Jehovah nɔ ɖó dó mɛmaɖómɛɖé lɛ wu é xlɛ́ gbɔn?\nHAN 109 Yǐ Wǎn Ðaxó nú Mɛ Sín Ayi Mɛ\n^ akpá. 5 Xóta elɔ nyí xóta nukɔntɔn ɖò xóta ɖebɔdoɖewu ɛnɛ e na ɖɔ xó dó nǔ e wu mǐ sixu kúdeji ɖɔ Jehovah nɔ kpé nukún dó mǐ wu é jí é mɛ. Xóta atɔn e kpò lɛ é na tɔ́n ɖò Atɔxwɛ mai 2019 tɔn mɛ. Xóta enɛ lɛ wɛ nyí “Wanyiyi kpo Nǔjlɔjlɔwiwa kpo Ðò Agun Klisanwun Tɔn Mɛ,” “Wanyiyi kpo Nǔjlɔjlɔwiwa kpo Ðò Nǔnyanyawiwa Nukɔn,” kpo “Gbɔ Didó nú Mɛ Ðěɖee È Xò Daka Ye Wu lɛ É” kpo.\n^ akpá. 2 TINMƐ ÐÉ LƐ: È nɔ ylɔ́ sɛ́n 600 jɛji e Jehovah na Izlayɛli-ví lɛ gbɔn Mɔyizi jí é ɖɔ “Sɛ́n ɔ,” “Sɛ́n Mɔyizi tɔn ɔ,” “Mɔyizisɛ́n ɔ,” kpo “gbeɖiɖe lɛ” kpo. Gɔ́ na ɔ, è nɔ ylɔ́ wema atɔ́ɔ́n nukɔntɔn Biblu tɔn lɛ (Bǐbɛ̌mɛ jɛ Sɛ́nflínmɛ) hwɛhwɛ ɖɔ Sɛ́n ɔ. Hweɖelɛnu ɔ, è nɔ zán xógbe enɛ dó dó gesí Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Ebléegbe Mɛ É blebu.\n^ akpá. 60 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Vǐnɔ Izlayɛlinu ɖé ɖò xó ɖɔ ɖó kpɔ́ xá vǐ nyɔnu tɔn lɛ wɛ ganji, hwenu e ye ɖò nǔɖuɖu ɖé sɔnǔ na wɛ é. Ðò zɔ zaan ɔ, tɔ́ ɖé ɖò azɔ̌ kplɔ́n vǐ sunnu tɔn wɛ, bonu é na nɔ kpé nukún dó lɛngbɔ̌ lɛ wu.\n^ akpá. 64 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Ajɔ̌tɔ́ xá ɔ mɛ tɔn ɖé wà nǔ agɔ xá asúkúsi ɖé kpo vǐ sunnu tɔn kpo, bɔ tomɛxo lɛ ɖò alɔ dó ye wɛ ɖò toxo ɔ sín hɔntogbo jí.\nZunfan Gbejininɔ Towe!\nBa Xomɛfífá Bo Hɛn Xomɛ Jehovah Tɔn Hun\nEtɛwu È ka Na Nɔ Ðè Nǔsumɛnukúnmɛ Xlɛ́?\nTAN GBƐZÁN TƆN Gǔ Xɔ Akwɛ Klisanwun Tɔn E Un Ðu É Zɔ́n Bɔ Un Yì Nukɔn\nText Alɔ e jí è sixu yí nǔ e ɖò wema jí lɛ é ɖó lɛ é ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Février 2019\nNǔxixo Alɔ e jí è sixu yí xóyidókanji lɛ ɖó lɛ é ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Février 2019\nATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Février 2019


Sawulu: Izlayɛli Xɔsu Nukɔntɔn Ɔ | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nIzlayɛli Xɔsu Nukɔntɔn Ɔ\nJehovah sɔ́ hwɛɖɔtɔ́ lɛ bɔ ye nɔ xlɛ́ ali Izlayɛli-ví lɛ, amɔ̌, ye jló na ɖó axɔsu ɖé. Ye ɖɔ nú Samuwɛli ɖɔ: ‘Akɔta e lɛlɛ̌ dó mǐ lɛ é bǐ wɛ ɖó axɔsu. Mǐ lɔmɔ̌ jló na ɖó ɖokpo.’ Samuwɛli mɔ ɖɔ nǔ enɛ nyla, enɛ wu ɔ, é xoɖɛ sɛ́dó Jehovah dó xó ɔ tamɛ. Jehovah ɖɔ n’i ɖɔ: ‘Hwi wɛ togun ɔ gbɛ́ ǎ. Nyɛ wɛ ye gbɛ́. Ðɔ nú ye ɖɔ ye na ɖó axɔsu ɖé, amɔ̌, axɔsu ɔ na byɔ nǔ gègě ɖò ye sí.’ É ɖò mɔ̌ có, togun ɔ ɖɔ: ‘Enɛ ɖɔ nùɖé ǎ. Axɔsu ba wɛ mǐ ɖè!’\nJehovah ɖɔ nú Samuwɛli ɖɔ nya ɖé nɔ nyí Sawulu bɔ é wɛ na nyí axɔsu nukɔntɔn ɔ. Hwenu e Sawulu yì ba Samuwɛli kpɔ́n ɖò Hlama é ɔ, Samuwɛli kɔn ami dó ta n’i dó sɔ́ ɛ axɔsu.\nNukɔnmɛ ɔ, Samuwɛli ylɔ Izlayɛli-ví lɛ kplé bo na dó xlɛ́ axɔsu yetɔn yɔyɔ̌ ɔ ye. Amɔ̌, ye mɔ Sawulu ɖò fí ɖebǔ ǎ. A tuùn nǔ e wu wɛ é à? Ðó é yì hɔn hwla cí agban lɛ tɛntin. Ee ye wá mɔ Sawulu é ɔ, ye kplá ɛ wá bo sɔ́ ɛ ɖó te ɖò togun ɔ tɛntin. Sawulu ɖi ga hú mɛ e ɖò finɛ lɛ é bǐ, bo lɛ́ nyɔ́ ɖɛkpɛ tawun. Samuwɛli ɖɔ: ‘Mi kpɔ́n mɛ e Jehovah sɔ́ é.’ Togun ɔ súxó bo ɖɔ: ‘Susu nú axɔsu ɔ!’\nJɛ nukɔn hwɛ̌ ɔ, Sawulu ɖótó Samuwɛli bo setónú nú Jehovah. Amɔ̌, é wá huzu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, è na gbè axɔsu ɔ bonu é na xwlé vɔsanú Mawu ǎ. Samuwɛli ɖɔ nú Sawulu gbè ɖokpo ɖɔ é ni nɔte bonu emi na wá, amɔ̌, Samuwɛli ka yawu wá ǎ. Enɛ wu ɔ, Sawulu ɖesu savɔ̌ ɔ. Nɛ̌ Samuwɛli ka wà nǔ gbɔn? É ɖɔ n’i ɖɔ: ‘A ɖó na tlitó nú Jehovah gbɔn mɔ̌ ǎ.’ Nùwanyido enɛ ka na kplɔ́n nùɖé Sawulu à?\nNukɔnmɛ hwenu e Sawulu fun ahwan xá Amalɛki-ví lɛ é ɔ, Samuwɛli ɖɔ n’i ɖɔ é ni ma jó mɛɖebǔ dó nyì gbɛ̀ ó. Amɔ̌, Sawulu jó axɔsu Agagi dó nyì gbɛ̀. Jehovah ɖɔ nú Samuwɛli ɖɔ: ‘Sawulu jó mì dó, bo sɔ́ nɔ ɖótó mì ǎ.’ É vɛ́ nú Samuwɛli tawun bɔ é ɖɔ nú Sawulu ɖɔ: ‘Ðó a sɔ́ nɔ setónú nú Jehovah ǎ wutu ɔ, é na sɔ́ axɔsu ɖevo.’ Ee Samuwɛli lɛkɔ bo na ɖido é ɔ, Sawulu hɛn Samuwɛli, bɔ awu tɔn sín tó vún. Enɛ gudo ɔ, Samuwɛli ɖɔ nú Sawulu ɖɔ: ‘Jehovah yí axɔsuɖuto ɔ sín así towe.’ É na sɔ́ axɔsuɖuto ɔ d’así nú mɛ e na yí wǎn n’i bo na setónú n’i é.\n“[Jehovah] yí wǎn nú tónú sè n’i hú vɔsisa.”—1 Samuwɛli 15:22\nNùkanbyɔ lɛ: Etɛ Izlayɛli-ví lɛ ka byɔ? Etɛwu Jehovah ka gbɛ́ ɖɔ Sawulu kún sɔ́ na nyí axɔsu ó?\n1 Samuwɛli 8:1-22; 9:1, 2, 15-17; 10:8, 20-24; 13:1-14; 15:1-35\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Izlayɛli Xɔsu Nukɔntɔn Ɔ\nlfb nùkplɔnkplɔn 39 wex. 96-97