Ali Tɛ Nu Nukún Mǐtɔn lɛ ka Ðó Na Kpɔ́n Mawu Ðè? | Nùkplɔnkplɔn Tɔn\nAtɔxwɛ: Nǔkplɔnkplɔn Tɔn | Juillet 2018\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Altaï-Gbè Alur Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Belize Kriol Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Edo Efik Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kekchi Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mixtèque (Guerrero) Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Sepulana Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Costa Rica Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Grèce Tɔn Tokunɔgbe Guatemala Tɔn Tokunɔgbe Honduras Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Malawi Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Mozambique Tɔn Tokunɔgbe Nicaragua Tɔn Tokunɔgbe Panama Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Philippines Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Roumanie Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Salvador Tɔn Tokunɔgbe Slovaquie Tɔn Tokunɔgbe Taïwan Tɔn Tokunɔgbe Tchèque Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zambie Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nFitɛ Kpɔ́n Wɛ Nukún Towe lɛ ka Ðè?\n“Un jlɔ́ kɔ bo kpɔ́n we sɛ́dó, un kpɔ́n hwi mɛ e axɔsuzinkpo towe ɖò [jixwé] ɔ sɛ́dó.”—ÐƐH. 123:1.\nHAN LƐ: 143, 124\nETƐ KA NYÍ XÓSIN TOWE?\nAli tɛ nu nukún mǐtɔn lɛ ka ɖó na kpɔ́n Jehovah ɖè?\nEtɛwu Mɔyizi ka ba wǔjɔmɛ e é ɖó bo na yì Akpádídó Yikúngban ɔ jí é kpò?\nEtɛ nǔ e jɛ dó Mɔyizi wu é ka sixu kplɔ́n mǐ?\n1, 2. Etɛ nukún mǐtɔn lɛ sísɔ́ ɖó Jehovah jí ka nɔ byɔ?\nMǏ ÐÒ gbɛ̀ nɔ wɛ ɖò “hwenu vɛwǔ lɛ” mɛ, bɔ jɛ nukɔn nú azǎn yɔyɔ̌ e ko sɛkpɔ, bɔ fífá jɔ fífá na lɛ́ wá nɔ ayikúngban elɔ jí é ɔ, gbɛ̀ tlɛ na lɛ́ vɛwǔ hú lě. (2 Tim. 3:1) Enɛ wu ɔ, é sɔgbe ɖɔ mǐ ni kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Fitɛ un ka na kpɔ́n, bo mɔ alɔdo kpo alixlɛ́mɛ kpo?’ “Jehovah gɔ́n,” wɛ sixu nyí xósin e a na na tlolo é, bɔ enɛ wɛ ka nyí xósin ɖagbe hugǎn ɔ.\n2 Etɛ è ni kpɔ́n Jehovah gɔ́n ka nɔ byɔ? Nɛ̌ mǐ ka sixu kudeji ɖɔ nukún mǐtɔn lɛ ɖò jǐ tɔn ganji hwenu e wuvɛ̌ syɛnsyɛn lɛ kpannukɔn mǐ é gbɔn? Ðò xwè kanweko mɔkpan ɖíe ɔ, ɖɛhanwlantɔ́ ɖé mɔ nǔ jɛ mɛ ɖɔ mǐ ɖó na sɔ́ nukún mǐtɔn lɛ ɖó Jehovah jí, bonu é na d’alɔ mǐ hwenu e hudo tɔn tíìn é. (Xà Ðɛhan 123:1-4.) É sɔ́ Jehovah kpinkpɔn jlɛ́ dó ali e nu mɛsɛntɔ́ ɖé nɔ kpɔ́n gǎn tɔn ɖè é wu. Etɛ ɖɔ gbé ɖɛhanwlantɔ́ ɔ ka ja? Enyi bo na dó mɔ nùɖuɖu alǒ alɔcyɔnmɛji kɛɖɛ wutu wɛ mɛsɛntɔ́ ɖé nɔ kpɔ́n gǎn tɔn lɔ nu ǎ, loɔ, é ɖó na kpɔ́n gǎn tɔn gɔ́n hwebǐnu, bo na mɔ nukúnnú jɛ nǔ e é nɔ ba lɛ é mɛ, enɛ gudo ɔ, é na wà nǔ gbɔn mɔ̌. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, ayihɔngbe ayihɔngbe ɔ, mǐ ɖó na nɔ ba dò nú Xó Mawu tɔn, bo na dó mɔ nukúnnú jɛ jlǒ e Jehovah ɖó nú mǐɖesunɔ é wu, enɛ ɔ gudo ɔ, mǐ na xwedó alixlɛ́mɛ enɛ. Mɔ̌ wiwa kɛɖɛ gblamɛ jɛn mǐ na sixu kudeji ɖɔ Jehovah na d’alɔ mǐ, hwenu e hudo tɔn na tíìn é.—Efɛ. 5:17.\n3. Etɛ ka sixu fɛ́ ayi mǐtɔn bɔ mǐ na gɔn nukún mǐtɔn lɛ sɔ́ ɖó Jehovah jí?\n3 Mǐ na bo tlɛ tuùn nǔ e wu é ɖò taji ɖɔ è ni kpɔ́n Jehovah gɔ́n hwebǐnu é ɔ, ayi mǐtɔn sixu wá fɛ́ ɖò hweɖelɛnu. Nǔ e jɛ dó xɔ́ntɔn vívɛ́ Jezu tɔn e nɔ nyí Mata é wu pɛ́pɛ́pɛ́ é nɛ. Ðó é “ɖò azɔ̌ [gègě] wà wɛ nukún myamya” wutu ɔ, ayi tɔn fɛ́ sín nùjɔnǔ ɔ jí. (Luk. 10:40-42) Enyi nǔ mɔhun jɛ dó gbɛtɔ́ gbejinɔtɔ́ mɔhun ɖé jí hwenu e Jezu ɖò kpɔ́ xá ɛ cɔɔ lě é ɔ, é ɖó na kpaca mǐ ɖɔ nǔ mɔhun sixu jɛ dó mǐ wu ǎ. Etɛ lɛ ka sixu ɖè nukún mǐtɔn lɛ sín Jehovah kpinkpɔn jí? Ðò xota elɔ mɛ ɔ, mǐ na gbéjé lee nǔwiwa mɛ ɖevo lɛ tɔn sixu fɛ́ ayi mǐtɔn gbɔn é kpɔ́n. Mǐ na lɛ́ kplɔ́n lee mǐ sixu sɔ́ ayi mǐtɔn ɖó Jehovah jí gbɔn é.\nNYA GBEJINƆTƆ́ ÐÉ BA WǓJƆMƐ ÐÉ KPÒ\n4. Etɛwu é ka sixu kpaca mǐ ɖɔ wǔjɔmɛ e Mɔyizi ɖó, bo na yì Akpádídó Yikúngban ɔ jí é ɔ, é ba kpò?\n4 É ɖò wɛn ɖɔ Mɔyizi nɔ kpɔ́n Jehovah gɔ́n, bonu é na d’alɔ ɛ, bo xlɛ́ ali i. Nugbǒ ɔ, “é kpan akɔ́n, ɖi é ɖò éyɛ Mawu e è ma nɔ mɔ ǎ é mɔ wɛ ɖɔhun.” (Xà Eblée lɛ 11:24-27.) Tan Biblu tɔn ɔ ɖɔ nú mǐ ɖɔ ‘è sɔ́ mɔ gbeyiɖɔ Mɔyizi tɔn ɖɔhun ɖebǔ ɖò Izlayɛli ǎ. Jehovah kpo é kpo nɔ kpé nu bo nɔ ɖɔ xó.’ (Sɛ́n. 34:10) Amɔ̌, Mɔyizi ɖó kancica syɛnsyɛn mɔhun ɖé xá Jehovah có, é ka ba wǔjɔmɛ e é ɖó bo na yì Akpádídó Yikúngban ɔ jí é kpò. (Kɛ́n. 20:12) Etɛ ka zɔ́n bɔ Mɔyizi ɖè afɔ nyì dò?\n5-7. Izlayɛli-ví lɛ gosin Ejipu b’ɛ na nɔ zaan é ɔ, tagba tɛ ka fɔ́n? Nɛ̌ Mɔyizi ka ɖeɖɛ ninɔmɛ ɔ gbɔn?\n5 Izlayɛli-ví lɛ gosin Ejipu gudo é ɔ, é kpé sun wè vɔ́vɔ́ ǎ bɔ tagba syɛnsyɛn ɖé fɔ́n; nǔ tlɛ nyí mɔ̌ cobɔ ye wá Sinayíi Só ɔ kɔn. Togun ɔ jɛ nǔ húnhún ɖɔ jí ɖó sìn ɖè ǎ wutu. Ye jɛ nǔ húnhún ɖɔ dó Mɔyizi wu jí, bɔ ninɔmɛ ɔ wá syɛn kaka bɔ Mɔyizi súxó ylɔ Jehovah bo ɖɔ: “Etɛ wɛ un na wà nú togun elɔ? É hú mɔ̌ kpɛɖé dìn ɔ, ye na nyì awinnya dó hu mì na.” (Tín. 17:4) Jehovah yí gbè nú Mɔyizi gbɔn alixlɛ́mɛ e zawě lɛ é nina ɛ gblamɛ. É na sɔ́ kpò tɔn bo zin dó Holɛbu Só ɔ wu, bɔ enɛ gudo ɔ, sìn na gbà wu. Mǐ xà ɖɔ: ‘Mɔyizi bló nǔ e Jehovah ɖɔ ɔ, ɖò tomɛxo Izlayɛli tɔn lɛ nukúnmɛ.’ Izlayɛli-ví lɛ mɔ sìn nu, bɔ tagba ɔ fó.—Tín. 17:5, 6.\n6 Tan e ɖò Biblu mɛ é ɖɔ nú mǐ ɖɔ Mɔyizi ‘ɖó nyikɔ nú fí enɛ ɔ ɖɔ Masa kpo Mɛliba kpo; tinmɛ tɔn wɛ nyí “tɛnkpɔn” kpo “xóbiba” kpo, ɖó Izlayɛli-ví lɛ ba xó Mɔyizi bo tɛ́n Jehovah kpɔ́n bo ɖɔ: “Jehovah ɖò tɛntin mǐtɔn à? Abǐ é ɖò tɛntin mǐtɔn ǎ?”’—Tín. 17:7.\n7 Nɛ̌ nǔ ka cí nú Jehovah dó nǔ e jɛ ɖò Mɛliba é wu? É kpɔ́n nǔwiwa Izlayɛli-ví lɛ tɔn dó mɔ Mawu e é nyí é tintɛnkpɔn, é nyí gǔfínfɔ́n dó Mɔyizi jí kpowun ǎ. (Xà Ðɛhan 95:8, 9.) É ɖò wɛn ɖɔ nǔ nyanya wɛ Izlayɛli-ví lɛ wà. Ðò ninɔmɛ enɛ mɛ ɔ, Mɔyizi wà nǔ ɖó ganji bo kpɔ́n Jehovah, bɔ ɖò enɛ gudo ɔ, é xwedó alixlɛ́mɛ tɔn lɛ céɖécéɖé.\n8. Hwenu e xwè 40 e Izlayɛli-ví lɛ bló ɖò gbetótló mɛ é xwè vivɔnu é ɔ, tagba tɛ ka fɔ́n?\n8 Ee ninɔmɛ mɔhun ɖevo wá xwetɔ́n ɖò xwè 40 mɔ̌ gudo ɖò ɖibla yì vivɔnu gbetótló mɛ ninɔ yetɔn tɔn é ɔ, etɛ ka jɛ? Izlayɛli-ví lɛ lɛ́ wá mɔ yeɖée ɖò fí e è wá ylɔ ɖɔ Mɛliba é. Amɔ̌, fí ɖevo wɛ nyí fí elɔ, bo sɛkpɔ Kadɛci, ɖò dogbó Akpádídó Yikúngban ɔ tɔn kpá. * Izlayɛli-ví lɛ lɛ́vɔ jɛ nǔ húnhún ɖɔ jí, ɖó sìn ɖè ǎ wutu. (Kɛ́n. 20:1-5) Amɔ̌, ɖò ninɔmɛ elɔ mɛ ɔ, Mɔyizi wà nǔ lee Mawu ba gbɔn é ǎ.\n9. Xó tɛ lɛ Jehovah ka ɖɔ nú Mɔyizi? Amɔ̌, nɛ̌ é ka wà nǔ gbɔn? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n9 Nɛ̌ Mɔyizi ka wà nǔ gbɔn ɖò gǔfínfɔ́n enɛ hwenu? É lɛ́ sɔ́ nukún tɔn lɛ ɖó Jehovah jí, bo ba alixlɛ́mɛ. Amɔ̌ dìn tɔn ɔ, Jehovah ɖɔ n’i ɖɔ é ni zin nǔ dó só ɔ wu ǎ. É ɖɔ nú Mɔyizi ɖɔ é ni sɔ́ kpò tɔn, bo kplé togun ɔ ɖó só ɔ nukɔn, enɛ gudo ɔ, é na ɖɔ xó nú só ɔ. (Kɛ́n. 20:6-8) Amɔ̌, Mɔyizi ka ɖɔ xó nú só enɛ ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é ɖè xomɛsin tɔn xlɛ́, bo súxó dó togun ɔ ta, bo ɖɔ: “Gǔfɔntɔ́ emi, mi ɖótó! Mǐ na sixu kpéwú bo ɖè sìn tɔ́n sín só elɔ mɛ nú mi à?”—Kɛ́n. 20:10, 11.\n10. Nɛ̌ Jehovah ka wà nǔ gbɔn ɖó nǔ e Mɔyizi wà é wu?\n10 Jehovah sìn xomɛ tawun dó Mɔyizi wu. (Sɛ́n. 1:37; 3:26) Etɛwu Jehovah ka wà nǔ gbɔn mɔ̌? Nùɖé lɛ wu wɛ é na ko sín. Lee mǐ ko mɔ gbɔn ɖò aga é ɔ, Jehovah na ko sìn xomɛ, ɖó Mɔyizi xwedó alixlɛ́mɛ yɔyɔ̌ e é na ɛ lɛ é ǎ wutu.\n11. Nɛ̌ kpò e Mɔyizi zin dó só ɔ wu é ka ɖè ayi mɛ lɛ tɔn sín nùjiwǔ e Jehovah wà é wu gbɔn?\n11 Ali ɖevo nu wɛ è na wà nǔ ɖè ɖò fí. Só ɖěɖee ɖò Mɛliba nukɔntɔn ɔ sín xá mɛ lɛ é nyí awinnya e syɛn ganji lɛ é. Mɛɖé na bo zin kpò dó awinnya enɛ lɛ wu gbɔn ɖebǔ ɔ, è sixu ɖó nukún ɖɔ sìn na tɔ́n sín ye mɛ ǎ. Amɔ̌, só e ɖò Mɛliba wegɔ ɔ sín xá mɛ lɛ é gbɔn vo tawun, bɔ hwɛhwɛ ɔ, ye nɔ nyí awinnya e ma syɛn ǎ lɛ é. Ðó sò ɖò só enɛ lɛ mɛ wutu ɔ, hwɛhwɛ wɛ sìn nɔ ɖò ayikúngban glɔ́ ɖò xá enɛ lɛ mɛ, bɔ è sixu wá kàn ayixa d’ewu bo zán. Hwenu e Mɔyizi zin kpò dó só enɛ wu azɔn wè é ɔ, ali wɛ éɖesunɔ ka hun nú xómɔɖɔdónǔwu ɖɔ sìn e gosin só ɔ mɛ é kún sín Jehovah wu ó, ɖɔ lee xá ɔ mɛ ɖesu ɖé é wɛ zɔ́n à? Xó e Mɔyizi ma ɖɔ nú só ɔ ǎ, bo zin kpò d’ewu é xlɛ́ ɖɔ é jló na ɖexlɛ́ ɖɔ emi lɔ nyí tɔn, bɔ nùjiwǔ enɛ jɛ wɛ à? * Mǐ kudeji ǎ.\nLEE MƆYIZI FƆ́N GǓ GBƆN É\n12. Hwɛjijɔ ɖevo tɛ wu Jehovah ka sixu ko sìn xomɛ dó Mɔyizi kpo Aalɔ́ɔn kpo wu?\n12 È sixu lɛ́ tinmɛ xomɛ e Jehovah sìn dó Mɔyizi kpo Aalɔ́ɔn kpo wu é gbɔn alɔkpa ɖevo. Ðǒ ayi nǔ e Mɔyizi ɖɔ nú togun ɔ é wu: “Mǐ na sixu kpéwú bo ɖè sìn tɔ́n sín só elɔ mɛ nú mi à?” Xókwin “mǐ” e Mɔyizi zán é sixu ko xlɛ́ ɖɔ é ɖò gesí dó é kpo Aalɔ́ɔn kpo wɛ. Xógbe enɛ e Mɔyizi dó é xlɛ́ ɖɔ é kún ɖó sísí ɖebǔ nú Jehovah ee nyí Jɔtɛn nùjiwǔ enɛ tɔn nugbǒ ɔ é ó. É cí ɖɔ xó e ɖò Ðɛhan 106:32, 33 mɛ e dó zǒgbe linlin enɛ e mǐ ɖó é jí ɖɔhun, é ɖɔ: “Ye dó xomɛsin nú Mawu ɖò Mɛliba sìn ɔ kɔn, bɔ Mawu dɔn tó nú Mɔyizi ɖó yedɛɛ lɛ wu, ɖó ye dó xomɛsin nú Mɔyizi bɔ é kɛnu nyì dò.” * (Kɛ́n. 27:14) Ðebǔ wɛ é na bo nyí gbɔn ɔ, nùwalɔ Mɔyizi tɔn fɛ́ ayi mɛ lɛ tɔn sín susu e Jehovah jɛxa é wu. Jehovah ɖɔ xó dó Mɔyizi kpo Aalɔ́ɔn kpo wu, bo ɖɔ: “Mi setónú nú mì . . . ǎ.” (Kɛ́n. 20:24) Hwɛ syɛnsyɛn ɖé wɛ nyí enɛ nugbǒ!\n13. Etɛwu hwɛ e Jehovah ɖó nú Mɔyizi é ka jɛxa bo lɛ́ sɔgbe?\n13 Ðó Mɔyizi kpo Aalɔ́ɔn kpo ɖò nu nú togun Jehovah tɔn wutu ɔ, ye na ɖó gbè n’i ɖó bǎ ɖaxó ɖé mɛ. (Luk. 12:48) Ðó Izlayɛli-ví lɛ fɔ́n gǔ wutu ɔ, Jehovah gbɛ́ ɖɔ kplékplé ye mɛ e nɔ gbɛ̀ ɖò hwenɛnu lɛ é tɔn kún na byɔ Kanáa tò ɔ mɛ ó. (Kɛ́n. 14:26-30, 34) Enɛ wu ɔ, é jɛxa bo lɛ́ sɔgbe ɖɔ Jehovah ni ɖó hwɛ ɖokpo ɔ nú Mɔyizi ɖó gǔfínfɔ́n núwiwa tɔn wu. Gǔfɔntɔ́ ɖě lɛ ɖɔhun ɔ, é lɔn nú é lɔ na yì Akpádídó Yikúngban ɔ jí ǎ.\nNǓ E DƆN TAGBA Ɔ WÁ É\n14, 15. Etɛ ka zɔ́n bɔ Mɔyizi fɔ́n gǔ?\n14 Etɛ ka zɔ́n bɔ Mɔyizi ɖó linlin gǔfínfɔ́n tɔn mɔhun? Lɛ̌vɔ ɖó ayi wu ɖɔ Ðɛhan 106:32, 33 ɖɔ: “Ye dó xomɛsin nú Mawu ɖò Mɛliba sìn ɔ kɔn, bɔ Mawu dɔn tó nú Mɔyizi ɖó yedɛɛ lɛ wu, ɖó ye dó xomɛsin nú Mɔyizi bɔ é kɛnu nyì dò.” Izlayɛli-ví lɛ ɔ, Jehovah jí wɛ ye fɔ́n gǔ dó có, Mɔyizi wɛ ka sìn xomɛ. Éɖée jí e é ma ɖu ɖè ǎ é zɔ́n bɔ é lin tamɛ dó nǔ e é na jì lɛ é jí cobo ɖɔ xó ǎ.\n15 Mɔyizi jó nùwalɔ mɛ ɖevo lɛ tɔn dó, bɔ é fɛ́ ayi tɔn sín Jehovah kpinkpɔn jí. Mɔyizi ɖeɖɛ ninɔmɛ nukɔntɔn ɔ ganji. (Tín. 7:6) Xwè tobutobu e Mɔyizi ɖí xwi xá gǔfínfɔ́n Izlayɛli-ví lɛ tɔn na é na ko zɔ́n bɔ nǔ na ko cikɔ n’i bɔ akpɔ̀ na ko ɖó è. Lee nǔ cí nú Mɔyizi é wɛ ɖu ayi mɛ n’i hugǎn, b’ɛ gbɔ tamɛ lin dó lee é sixu kpa susu nú Jehovah gbɔn é jí à?\n16. Etɛwu nùwalɔ Mɔyizi tɔn lɛ ka ɖó na ɖu ayi mɛ nú mǐ?\n16 Enyi Mɔyizi e nyí gbeyiɖɔ gbejinɔtɔ́ ɖé é sín ayi fɛ́ sín Jehovah kpinkpɔn jí, b’ɛ ɖè afɔ nyì dò ɔ, blewun jɛn nǔ ɖokpo ɔ sixu jɛ dó mǐɖesunɔ jí. Ðò nùjlɛdonǔwu linu ɔ, mǐ lɔ xwè ayikúngban ɖé jí Mɔyizi ɖɔhun, é wɛ nyí gbɛ̀ yɔyɔ̌ e sín akpá Jehovah dó nú mǐ é. (2 Pi. 3:13) Mǐ ɖě na ba na hɛn wǔjɔmɛ bunɔ enɛ bú ǎ. Bo na dó kpé nǔ e gbé nya wɛ mǐ ɖè é wu ɔ, mǐ ɖó na nɔ sɔ́ nukún mǐtɔn lɛ ɖó Jehovah jí, bo na nɔ ba na wà jlǒ tɔn hwebǐnu. (1 Jaan 2:17) Etɛ lɛ afɔ e Mɔyizi ɖè nyì dò é ka ɖó na kplɔ́n mǐ?\nMA NÚ NÙWALƆ MƐ ÐEVO LƐ TƆN NI FƐ́ AYI TOWE Ó\n17. Etɛ ka na d’alɔ mǐ, bɔ mǐ ma na jó mǐɖée dó nú akpɔɖómɛ ǎ?\n17 Ma jó hwiɖée dó nú akpɔɖómɛ ó. Enyi mǐɖesunɔ na bo tlɛ wá ɖò xwi ɖí xá ninɔmɛ ɖokpo ɔ lɛ wɛ hwɛhwɛ ɔ, “awakanmɛ [na] kú mǐ dó nǔɖagbewiwa wu [ǎ]. Ðó nú awakanmɛ ma kú mǐ ǎ, bonu hwetɔnnu wá sù ɔ, mǐ na mɔ ajɔ tɔn yí.” (Ga. 6:9; 2 Tɛ. 3:13) Nú ninɔmɛ e nɔ ɖó akpɔ̀ nú mɛ lɛ é wá kpannukɔn mǐ, alǒ gbemanɔkpɔ́ lɛ nɔ tíìn hwɛhwɛ ɔ, mǐ ka nɔ hɛn nu mǐtɔn bo nɔ lɛ́ ɖu ɖò xomɛsin jí à? (Nùx. 10:19; 17:27; Mat. 5:22) Enyi mɛ ɖevo lɛ ba nǔɖɔ mǐ ɔ, mǐ ɖó na kplɔ́n bo na “jó xomɛsin Mawu tɔn dó ni nɔ wà azɔ̌.” (Xà Hlɔmanu lɛ 12:17-21.) Enyi mǐ nɔ kpɔ́n Jehovah gɔ́n ɔ, mǐ na na ɛ sísí e jɛxa ɛ é, gbɔn xomɛsin tɔn jijodó bonu é na w’azɔ̌, kpo hǔn kúkú bo nɔte kpɔ́n ɛ bonu é na wà nǔ hwenu e é mɔ ɖɔ é jɛxa dó é kpo gblamɛ. Nú mǐ ma wà mɔ̌ ǎ, bo ba hlɔn mǐɖesunɔ gbɔn alɔkpa ɖé ɔ, é na xlɛ́ ɖɔ mǐ kún ɖó sísí nú Jehovah ó.\n18. Nú nǔ e kàn alixlɛ́mɛ lɛ xwixwedó é ɔ, etɛ mǐ ka ɖó na hɛn dó ayi mɛ?\n18 Nɔ xwedó alixlɛ́mɛ gudogudo tɔn lɛ céɖécéɖé. Mǐ ka nɔ xwedó alixlɛ́mɛ gudogudo tɔn e Jehovah na mǐ lɛ é kpo gbejininɔ kpo à? Mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ na nɔ wà nǔ lɛ hwebǐnu lee mǐ ko nɔ wà ye gbɔn wá yì é ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, mǐ na nɔ yawu xwedó alixlɛ́mɛ yɔyɔ̌ ɖebǔ e Jehovah nɔ na mǐ gbɔn tutoblonunu tɔn gblamɛ é. (Ebl. 13:17) Ðò hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, mǐ na ɖò acéjí bo na “wà nǔ zɛ nǔ e è wlan ɔ wu [ǎ].” (1 Kɔ. 4:6) Mɔ̌ wiwa na zɔ́n bɔ mǐ na nɔ sɔ́ nukún mǐtɔn lɛ dó Jehovah jí.\nEtɛ lee Mɔyizi wà nǔ gbɔn, ɖó nùwanyido mɛ ɖevo lɛ tɔn wu é ka ɖó na kplɔ́n mǐ? (Kpɔ́n akpáxwé 19gɔ́ ɔ)\n19. Enyi mǐ tlɛ ɖò xwi ɖí xá nùwanyido mɛ ɖevo lɛ tɔn wɛ ɔ, nɛ̌ mǐ ka sixu bló bɔ kancica e ɖò mǐ kpo Jehovah kpo tɛntin é ma na gblé ǎ gbɔn?\n19 Ma nú nùwanyido mɛ ɖevo lɛ tɔn hɛn kancica e ɖò hwi kpo Jehovah kpo tɛntin é gblé ó. Enyi mǐ nɔ sɔ́ nukún nùjlɛdonǔwu tɔn mǐtɔn ɖó Jehovah jí ɔ, mǐ na lɔn nú nǔwiwa mɛ ɖevo lɛ tɔn na dó akpɔ̀ nú mǐ, alǒ hɛn kancica mǐ kpo é kpo tɔn gblé ǎ. Enɛ lɛ́ ɖò taji tawun enyi mǐ ɖó azɔ̌ ɖé lɛ ɖò tutoblonunu Mawu tɔn mɛ Mɔyizi ɖɔhun ɔ nɛ. Nugbǒ wɛ ɖɔ ɖokpo ɖokpo mǐtɔn ɖó na nɔ “wà azɔ̌ kpo xɛsi kpo, kpodo sísɔ́sísɔ́ kpan nú hwlɛngán [mǐ]tɔn na nyí hwlɛngán kpíkpé,” amɔ̌, mǐ ɖó na lɛ́ hɛn dó ayi mɛ ɖɔ Jehovah kún ɖó sɛ́n syɛnsyɛn ɖě, alǒ sɛ́n e ɖò gángángán e ɖě bo nɔ zɔ́n d’ewu dó ɖó hwɛ nú mǐ ó. (Fili. 2:12) É nyɔ́ wà ɔ, enyi è sɔ́ azɔ̌ gègě d’así nú mǐ ɔ, è na ɖó nukún nǔ gègě ɖò mǐ sí. (Luk. 12:48) Amɔ̌, enyi mǐ yí wǎn nú Jehovah nugbǒ nugbǒ ɔ, nǔ ɖebǔ na nyí afɔklɛ́nnú nú mǐ alǒ ɖè mǐ ɖó vo nú wanyiyi tɔn ǎ.—Ðɛh. 119:165; Hlɔ. 8:37-39.\n20. Etɛ mǐ ka ɖó na kanɖeji bo na wà?\n20 Ðò hwenu vɛwǔ elɔ lɛ mɛ ɔ, mi nú nukún mǐtɔn lɛ ni nɔ ɖò Mɛ e ‘axɔsuzinkpo tɔn ɖò jixwé é’ kpɔ́n wɛ hwebǐnu, bo na dó sixu mɔ nǔ jɛ jlǒ tɔn wu. Mi nú mǐ ma lɔn gbeɖé bonu nùwalɔ mɛ ɖevo lɛ tɔn hɛn kancica e ɖò mǐ kpo Jehovah kpo tɛntin é gblé ó. Kpɔ́ndéwú nǔ e jɛ dó Mɔyizi jí é tɔn na hlɔnhlɔn lee nǔ enɛ nyí nǔ taji gbɔn é ɖò linlin mǐtɔn kpo ayi mǐtɔn kpo mɛ. Mǐ ɖó na sìn xomɛ gblagbla ɖó nùwanyido mɛ e lɛlɛ̌ dó mǐ lɛ é tɔn wu ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, mi nú mǐ ni kanɖeji bo na ɖò ‘Jehovah, Mawu mǐtɔn kpɔ́n sɛ́dó wɛ, kaka jɛ hwenu e é na nyɔ́ xomɛ dó mǐ wu é.’—Ðɛh. 123:1, 2.\n^ akpá. 8 Mɛliba elɔ gbɔn vo nú Mɛliba e sɛkpɔ Hlefidimu é. Fí wegɔ elɔ gbɔn vo nú fí nukɔntɔn ɔ, ɖó éyɛ kpo Kadɛci kpo wɛ ɖò kpɔ́, é nyí Masa ǎ. Amɔ̌, è nɔ ylɔ ye mɛ wè lɛ bǐ ɖɔ Mɛliba, ɖó tagba e fɔ́n ɖò ayǐ enɛ lɛ jí é wu.—Kpɔ́n ɖiɖe tò tɔn ɔ ɖò Nudọnamẹ Dogọ B3 e ɖò Owe Wiwe lẹ—Lẹdogbedevomẹ Aihọn Yọyọ Tọn mɛ é mɛ.\n^ akpá. 11 Mɛ̌si nukúnɖeji John A. Beck ɖɔ dó tan enɛ wu ɖɔ: “Sɔgbe xá Jwifu lɛ sín aca ɖé ɔ, gǔfɔntɔ́ lɛ mɔ xó ɖɔ dó Mɔyizi wu, bo ɖɔ xó elɔ lɛ: ‘Mɔyizi tuùn lee só enɛ nɔ wà nǔ gbɔn é! Enyi é jló na ɖè hlɔnhlɔn nùjiwǔ tɔn e é ɖó é xlɛ́ hǔn, é ni bo ɖè sìn sín só elɔ mɛ nú mǐ.’” É ɖò wɛn ɖɔ aca ɖé kpowun wɛ nyí enɛ.\n^ akpá. 12 Kpɔ́n “Nǔ E Nǔxatɔ́ lɛ Kanbyɔ lɛ É” ɖò Atɔxwɛ (Flansegbe) 15 octobre 1987 tɔn mɛ.\nYE ZÉ YEƉÉE JÓ KPO JLǑ KPO Ye Zé Yeɖée Jó kpo Jlǒ Kpo—Ðò Birmanie\nMɛ̌ A ka Ba Ðɔ É Ni Tuùn We?\nMɛ̌ Mɛ̌ E ka Ðò Jehovah Sín Ahwan Mɛ?\nJehovah Tɔn Wɛ Mǐ Nyí\nTɛ́n Kpɔ́n Bo Nɔ Sè Wuvɛ̌ Xá “Gbɛtɔ́ lɛ Bǐ”\nLee A Sixu Bló Gbɔn Bɔ Biblu Kplɔnkplɔn Towe Na Ðò Gbɛ̀, Bo Na Lɛ́ Víví Hugǎn É\nText Alɔ e jí è sixu yí nǔ e ɖò wema jí lɛ é ɖó lɛ é ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Juillet 2018\nNǔxixo Alɔ e jí è sixu yí xóyidókanji lɛ ɖó lɛ é ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Juillet 2018\nATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Juillet 2018


Dindinwayixwe Jezu Tɔn Gudo Tɔn ɔ Sɛkpɔ | Gbɛzán Jezu Tɔn\nDindinwayixwe Jezu Tɔn Gudo Tɔn ɔ Sɛkpɔ\nMATIE 26:1-5, 14-19 MAKI 14:1, 2, 10-16 LUKI 22:1-13\nÈ SÚ AXƆ JUDASI ISIKALIƆTI NÚ É NA JÓ JEZU\nMƐSƐ́DÓ WÈ SƆNǓ NÚ DINDINWAYIXWE Ɔ\nJezu fó nǔ e kplɔ́n mɛsɛ́dó ɛnɛ lɛ wɛ é ɖè ɖò Olivutínsó ɔ jí é, bo na nǔ e ye kanbyɔ ɛ dó fí ɖiɖe tɔn kpo gbɛvivɔ ɔ kpo wu é sín xósin.\nAlɔnu tɔn ján ɖò azǎn 11gɔ́ ɔ Nisáan tɔn jí tawun. Vlafo hwenu e ye lɛkɔ wá xwè Betaníi bo na yì dɔ́ dɔ̌n é wɛ Jezu ɖɔ nú mɛsɛ́dó lɛ ɖɔ: “Mi tuùn ɖɔ Dindinwayixwe sín xwè ɔ kpò azǎn atɔn, bɔ è na jó nyɛ Gbɛtɔ́ví ɔ nú gbɛtɔ́ lɛ, bonu è na [xwè é nyì atín wu].”—Matie 26:2.\nÉ cí ɖɔ Jezu kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo nɔ kpɔ́ ayihɔngbe tɔn Azǎngagbe bo yì fí ɖé ǎ. Ðò Taatagbe ɔ, é ko gbɛ́ nǔ nú sinsɛngán lɛ bo lɛ́ ɖè ye gbà agbawungba. Ye ɖò biba na hu i wɛ. Enɛ wu ɔ, é lɔn bo ɖè éɖée xlɛ́ ɖò Nisáan sín azǎn 12gɔ́ ɔ gbè ǎ, ɖó é ba ɖɔ nǔ ɖě ni glɔ́n ali nú emi bonu emi na gbɔ Dindinwayixwe ɔ ɖu xá mɛsɛ́dó emitɔn lɛ hwenu e hwe na yì xɔ ɖò gbadanu e na jɛ finɛ bo na nyí azǎn 14gɔ́ ɔ Nisáan tɔn sín bìbɛ̌ é ǎ.\nAmɔ̌, vɔsanúxwlémawutɔ́gán lɛ kpo tomɛxo lɛ kpo ɖò kàn ván wɛ jɛ nukɔn nú Dindinwayixwe ɔ. Ye kplé yeɖée ɖó vɔsanúxwlémawutɔ́ ɖaxó Kayifu sín xwé. Aniwu? Xomɛ sìn ye ɖó Jezu ɖò ye ɖè gbà wɛ wutu. Dìn ɔ, ye kplé bo bla sé dó lee ye na wà gbɔn bo “na sixu wlí Jezu, bo na hu i” é wu. Nɛ̌ ye ka na wà mɔ̌ gbɔn? Hwetɛnu ye ka na wà mɔ̌? Ye ɖɔ: “Mǐ sixu wlí i xwè ɔ hwenu ǎ; é ma nyí mɔ̌ ǎ ɔ, togun ɔ na fɔ́n gǔ.” (Matie 26:4, 5) Xɛsi ɖò ye jí, ɖó mɛ gègě yí wǎn nú Jezu.\nHwe enɛ nu ɔ, jonɔ ɖé wá ba sinsɛngán lɛ. Nǔ ɔ kpaca ye, ɖó mɛsɛ́dó Jezu ɖesunɔ tɔn lɛ ɖokpo wɛ wá gɔ̌n yetɔn; Judasi Isikaliɔti wɛ. Satáan sɔ́ d’ayi mɛ n’i ɖɔ é ni jó Gǎn tɔn! Judasi kanbyɔ ye ɖɔ: “Etɛ mi ka na na mì, bonu ma jó Jezu nú mi?” (Matie 26:15) Nǔ nɛ ɔ hun xomɛ nú ye bɔ ye “ɖɔ gbò xá Judasi ɖɔ emi na na akwɛ ɛ.” (Luki 22:5) Nabi? Ye yí gbè n’i kpo xomɛhunhun kpo ɖɔ emi na na ɛ kpatagankwɛ 30. É jɛ ɖɔ è ni ɖó ayi wu ɖɔ akwɛ e è nɔ xɔ kannumɔ ɖé na é wɛ nyí gankwɛ 30. (Tíntɔ́n 21:32) Enɛ xlɛ́ ɖɔ sinsɛngán lɛ gbɛ́ wǎn nú Jezu, b’ɛ hwɛ́n nǔtí ɖò nukún yetɔn mɛ ǎ. Dìn ɔ, Judasi jɛ “hwenu e na nyɔ́, bɔ é na jó Jezu nú ye, bɔ mɛ lɛ ma na tuùn ǎ é ba jí.”—Luki 22:6.\nNisáan sín azǎn 13gɔ́ ɔ bɛ́ ɖò Azǎngagbe hwenu e hwe yì xɔ é; azɔn ayizɛ́n gɔ́ ɔ ɖíe Jezu ja Betaníi dɔ́ gbé è, azɔn gudo tɔn ɔ jɛn ka lɛ́ nɛ. Ayihɔngbe tɔn ɔ, è ɖó na sɔnǔ gudogudo tɔn e kpò lɛ é ɖ’ayǐ nú Dindinwayixwe ɔ. È ɖó na mɔ lɛngbɔ̌ ɖokpo bo na mɔ tɛn dó hu, bo hi bǐ hwenu e Nisáan sín azǎn 14gɔ́ ɔ na bɛ́ gudo é. Fitɛ ye ka na mɔ nùɖuɖu ɔ ɖè? Mɛ̌ ka na ɖa? Jezu na tinmɛ enɛ lɛ ǎ. Enɛ wu ɔ, Judasi sixu ɖɔ enɛ lɛ nú vɔsanúxwlémawutɔ́gán lɛ ǎ.\nÉ cí ɖɔ Nyɔnuzángbe zǎnzǎn tɛɛn wɛ Jezu sɛ́ Piyɛ́ɛ kpo Jaan kpo dó sín Betaníi ɖɔhun, bo ɖɔ: “Mi yì bló tɛnmɛ ɖó, bo ɖa nùɖuɖu e mǐ na dó ɖu Dindinwayixwe ɔ na é.” Ye ɖɔ: “Fitɛ a jló ɖɔ mǐ ni yì sɔ́ xwè ɔ sín nǔ ɖè?” Jezu tinmɛ ɖɔ: “Eɖíe: mi ɖò toxo ɔ mɛ na byɔ wɛ ɔ, mi na mɔ nya ɖé, bɔ é na hɛn sìn dó tɔyizɛ́n mɛ wá xweyigbe; mi xwedó è kaka yì xwé e gbè é na byɔ é, bo ɖɔ nú xwétɔ́ ɔ ɖɔ: ‘Mɛ̌si ɖɔ mǐ ni wá kàn xɔ e mɛ emi kpodo ahwanvu emitɔn lɛ kpo na ɖu Dindinwayixwe ɔ ɖè é byɔ we.’ Enɛ ɔ, xwétɔ́ ɔ na xlɛ́ xɔ ɖaxó ɖé mi ɖò síngbó jí, bɔ nǔ bǐ ko sɔgbe ɖ’emɛ; finɛ wɛ mi na sɔ́ xwè ɔ sín nǔ ɖ’ayǐ ɖè.”—Luki 22:8-12.\nÉ ɖò wɛn ɖɔ ahwanvu Jezu tɔn ɖé wɛ nyí mɛ e ɖó xwé ɔ é. É sixu ko mɔ sɛ́dó nukɔn ɖɔ Jezu na byɔ xwé emitɔn bo na zán nú nǔwiwa enɛ. Hwenu e mɛsɛ́dó wè lɛ wá Jeluzalɛmu é ɔ, ye mɔ nǔ lɛ bǐ lee Jezu ko ɖɔ gbɔn nú ye é pɛ́pɛ́pɛ́. Enɛ wu ɔ, ye mɔ ɖɔ lɛngbɔví ɔ ko sɔgbe, bɔ nǔ ɖevo e kpò bɔ è na sɔ́ ɖ’ayǐ bɔ é na kpé ye mɛ 13 (Jezu kpo mɛsɛ́dó tɔn 12 lɛ kpo) lɛ bǐ lɛ é lɔ ko sɔgbe.\nEtɛ Jezu ka sixu ko wà ɖò Azǎngagbe azǎn 12gɔ́ ɔ Nisáan tɔn? Aniwu?\nEtɛwu sinsɛngán lɛ ka kplé? Etɛwu Judasi ka yì gɔ̌n yetɔn?\nMɛ̌ mɛ̌ e Jezu ka sɛ́dó Jeluzalɛmu Nyɔnuzángbe? Etɛ ye ka wà?


Jaan Baptɛmublonumɛtɔ́ ɔ Kàn Nǔ Byɔ Dó Jezu Wu | Gbɛzán Jezu Tɔn\nJaan Jló Na Sè Xó Sín Jezu Gɔ́n\nMATIE 11:2-15 LUKI 7:18-30\nJAAN BAPTƐMUBLONUMƐTƆ́ Ɔ KÀN AZƆ̌ JEZU TƆN BYƆ\nJEZU KPA JAAN\nÉ ko bló xwè ɖokpo mɔ̌ dìn bɔ Jaan Baptɛmublonumɛtɔ́ ɔ ɖò ganxó. É ɖò mɔ̌ có, é sè nùjiwǔ e Jezu bló lɛ é. Hwenu e ahwanvu Jaan tɔn lɛ ɖɔ n’i ɖɔ Jezu fɔ́n asúkúsi Nayinunu ɔ sín vǐ é ɔ, kpɔ́n lee é na ko cí n’i é! Amɔ̌, Jaan jló ɖɔ Jezu ɖesu ni na tinmɛ nǔ enɛ lɛ bǐ tɔn emi. Enɛ wu ɔ, é sɛ́ ahwanvu tɔn wè dó. Nú ye na yì wà etɛ? Ye na kanbyɔ Jezu ɖɔ: “Hwi wɛ nyí mɛ e ɖó na wà, bɔ mǐ ɖò te kpɔ́n é à, abǐ mɛ ɖevo wɛ mǐ na nɔte kpɔ́n?”—Luki 7:19.\nNùkanbyɔ enɛ na kpaca mɛ wɛ à? Kanɖodonǔwutɔ́ wɛ nú Jaan, lobɔ hwenu e é ɖò baptɛm bló nú Jezu wɛ ɖò xwè wè mɔ̌ ɖíe é ɔ, é mɔ bɔ gbigbɔ Mawu tɔn jɛte dó Jezu jí bo sè Mawu sín gbè, ɖɔ Jezu wɛ nyí mɛ ɔ. Mǐ ɖó hwɛjijɔ ɖebǔ bo na lin ɖɔ nùɖiɖi Jaan tɔn vɔ́da ǎ. Nú mɔ̌ wɛ é ko nyí ɔ, Jezu na kpa susu n’i lee é bló gbɔn ɖò ninɔmɛ elɔ mɛ é ǎ. Amɔ̌, enyi Jaan ma ka ɖò nǔxokpɔ́n wɛ ǎ ɔ, aniwu é ka kàn nǔ enɛ byɔ Jezu lo?\nÉ sixu ko nyí ɖɔ dobanunǔ wɛ Jaan ɖè tlɔlɔ sín Jezu gɔ́n, ɖɔ é wɛ nyí Mɛsiya ɔ à jí. Enɛ ɔ na dó wusyɛn lanmɛ nú Jaan hwenu e é ɖò wuvɛ̌ gankpa mɛ tɔn lɛ nu é. É cí ɖɔ nùkanbyɔ Jaan tɔn lɛ́vɔ ɖó tinmɛ ɖevo. É tuùn nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn e xlɛ́ ɖɔ Mɛɖeɖóvo Mawu Tɔn ɔ na nyí axɔsu kpo mɛhwlɛngantɔ́ ɖé kpo lɛ é. Amɔ̌, sun mɔkpan ɖò baptɛm Jezu tɔn gudo ɔ, Jaan kpò ɖò ganmɛ. Enɛ wu ɔ, Jaan ɖò kinkanbyɔ wɛ ɖɔ mɛ ɖevo na wá, bo na nyí mɛ e jɛ Jezu tɛnmɛ é, bo na bló nǔ e è ko ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ Mɛsiya ɔ na bló lɛ é fó wɛ à jí.\nJezu ɖɔ nú ahwanvu Jaan tɔn lɛ kpowun ɖɔ, ‘Ɛɛn nyì wɛ nyí Mɛ e ɖó na wá é’ ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, é gbɔ azɔn tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ nú mɛ gègě, bo dó ɖexlɛ́ ɖɔ Mawu ɖò gudo nú emi. Enɛ gudo ɔ, é ɖɔ nú ahwanvu lɛ ɖɔ: “Mi yì ɖɔ nǔ e sè wɛ mi ɖè lɛ kpodo nǔ e mɔ wɛ mi ɖè lɛ kpo nú Jaan. Nukúntíntɔ́nnɔ lɛ ɖò nukúnnú mɔ wɛ; sékunɔ lɛ ɖò zɔnlin ɖi wɛ; gudunɔ lɛ sín wutu ɖò te jɛ wɛ; tokunɔ lɛ ɖò nǔ sè wɛ; è ɖò mɛkúkú lɛ fɔ́n wá gbɛ̀ wɛ, bo ɖò Wɛnɖagbe ɔ jla wamamɔnɔ lɛ wɛ.”—Matie 11:4, 5.\nJaan sixu ko ɖò nukún ɖó wɛ ɖɔ Jezu na wà nǔ hú ee wà wɛ é ɖè dìn lɛ é, bɔ vlafo é na lɛ́ ɖè é sín ganxó wutu wɛ é kàn nǔ ɔ byɔ. Amɔ̌, Jezu ɖò ɖiɖɔ nú Jaan wɛ ɖɔ é ni ma ɖó nukún nǔ ɖevo zɛ nùjiwǔ e bló wɛ emi ɖè dìn lɛ é wu ó.\nAhwanvu Jaan tɔn lɛ ɖido gudo é ɔ, Jezu na jiɖe ahwan ɔ ɖɔ Jaan hugǎn gbeyiɖɔ ɖé. É wɛ nyí “wɛnsagun” Jehovah tɔn e xó è ɖɔ ɖ’ayǐ ɖò Malacíi 3:1 mɛ é. É wɛ lɛ́vɔ nyí gbeyiɖɔ Elíi e xó Malacíi 3:22, 23 ɖɔ ɖ’ayǐ é. Jezu tinmɛ ɖɔ: “Ma ɖɔ nugbǒ nú mi: ɖò mɛ e è jì sín nyɔnu xomɛ lɛ bǐ mɛ ɔ, ɖokpo yetɔn hugǎn Jaan [Baptɛmublonumɛtɔ́] ɔ ǎ. É ka ɖò mɔ̌ có, mɛ e hwe hú mɛ bǐ, ɖò axɔsuɖuto [jixwé] tɔn mɛ ɔ, hugǎn Jaan [Baptɛmublonumɛtɔ́] ɔ.”—Matie 11:11.\nÐɔ e Jezu ɖɔ ɖɔ mɛ e hwe bǐ ɖò Axɔsuɖuto jixwé tɔn mɛ é hugǎn Jaan é ɔ, xixlɛ́ wɛ é ɖè ɖɔ Jaan kún na nɔ Axɔsuɖuto jixwé tɔn mɛ ó. Jaan bló ali ɔ ɖó nú Jezu, amɔ̌, é sɔ́ ɖò gbɛ̀ hwenu e Klisu hun jixwé li ɔ é ǎ. (Eblée lɛ 10:19, 20) É ɖò mɔ̌ có, gbeyiɖɔ Mawu tɔn gbejinɔtɔ́ ɖé wɛ n’i, bɔ é na nyí toví ayikúngban jí tɔn Axɔsuɖuto Mawu Tɔn tɔn.\nAniwu Jaan ka kanbyɔ ɖɔ Jezu wɛ nyí Mɛ e ɖó na wá é alǒ è na nɔte kpɔ́n mɛ ɖevo wɛ à jí?\nNǔɖɔɖ’ayǐ tɛ lɛ Jaan Baptɛmublonumɛtɔ́ ɔ ka bló bɔ ye jɛ bɔ Jezu ɖɔ?\nAniwu Jaan Baptɛmublonumɛtɔ́ ɔ ma ka na nɔ jixwé xá Jezu ǎ?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Jaan Jló Na Sè Xó Sín Jezu Gɔ́n


LINLIN Mawu tɔn wɛ nyí ɖɔ gbɛtɔ́ ni kú ǎ. É dá Adamu kpo Ɛvu kpo e nyí mɛjitɔ́ mǐtɔn nukɔntɔn lɛ é, bɔ blɔ̌ ɖě ɖò linlin yetɔn kpo agbaza yetɔn kpo wu ǎ; ye sixu ko kpó ɖò gbɛ̀ égbé. Nǔ e Jehovah ɖɔ nú Adamu dó atín e sù ɖò jikpá Edɛni tɔn mɛ é ɖé wu é ɖè enɛ xlɛ́ nyi wɛn.\nMawu ɖɔ nú Adamu ɖɔ: “Gbè e gbè a na ɖu [atín sínsɛ́n] ɔ, a na kú.” (Bǐbɛ̌mɛ 2:17) Enyi Adamu na kpò bo na kú jɛn wɛ ɔ, gbeɖiɖe enɛ nyita fí ɖě ǎ. Adamu tuùn ɖɔ enyi emi ma ɖu atín sínsɛ́n ɔ ǎ ɔ, emi kún na kú ó.\nLINLIN MAWU TƆN WƐ NYÍ ÐƆ GBƐTƆ́ NI KÚ Ǎ\nÉ byɔ ɖɔ Adamu kpo Ɛvu kpo ni ɖu atín sínsɛ́n enɛ cobo nɔ gbɛ̀ ǎ, ɖó atín sínsɛ́n gegě wɛ gɔ́ ji- kpá ɔ mɛ. (Bǐbɛ̌mɛ 2:9) Enyi asú kpo asì kpo nukɔntɔn ɔ ma ɖu atín sínsɛ́n ɔ ǎ ɔ, ye na xlɛ́ ɖɔ emi setónú nú Mɛ e na gbɛ̀ emi é. Enɛ na lɛ́ xlɛ́ ɖɔ ye tuùn ɖɔ Mawu wɛ ɖ’acɛ bo na xlɛ́ ali emi.\nNǓ E WU ADAMU KPO ƐVU KPO KÚ É\nBo na dó mɔ nǔ jɛ nǔ e wu Adamu kpo Ɛvu kpo kú é mɛ ɔ, mǐ ɖó na gbéjé xóɖɔɖókpɔ́ e wà nǔ dó mǐ bǐ wu é ɖé kpɔ́n. Satáan Awoví zán dan ɖé bo ɖ’adingban baɖabaɖa ɖé. Biblu ɖɔ: “Loɔ, dan wɛ nyí kanlin e sɛ́ hú gběkanlin e Mawu Mavɔmavɔ bló lɛ bǐ é. Dan ɔ kanbyɔ nyɔnu ɔ ɖɔ: ‘Mawu ɖɔ mi kún ɖó na ɖu atín sínsɛ́n e ɖò jikpá ɔ mɛ lɛ ɖebǔ ó nǔgbo à?’”—Bǐbɛ̌mɛ 3:1.\nEnɛ wu ɔ, Ɛvu yí gbè ɖɔ: “Mǐ hɛn ɔ, mǐ na ɖu atín sínsɛ́n e ɖò jikpá ɔ mɛ lɛ, amɔ̌, atín e ɖò jikpá ɔ tɛntin ɔ, Mawu ɖɔ nú mǐ ɖɔ mǐ ni ma ɖu sínsɛ́n tɔn ó, mǐ ni ma ɖ’alɔ wu lɔ vɔ́vɔ́ ó, mǐ táa kú.” Enɛ gudo ɔ dan ɔ ɖɔ n’i ɖɔ: “Gbeɖé kpɔ́n, mi na kú ɖě ǎ, loɔ, Mawu tuùn ɖɔ gbè e gbè mi na ɖu ɔ, mi na mɔ nukúnnú jɛ lee nǔ lɛ ɖè gbɔn ɔ wu, éɖesunɔ Mawu ɔ ɖɔhun, bo na tuùn nǔ ɖagbe kpodo nǔ nyanya kpo.” Mɔ̌ mɛ ɔ, Satáan ɖò ɖiɖɔ wɛ ɖɔ Jehovah nyí adingbannɔ bo hwlá nǔ ɖagbe ɖé dó mɛjitɔ́ mǐtɔn nukɔntɔn lɛ.—Bǐbɛ̌mɛ 3:2-5.\nƐvu ɖi nǔ e é sè é. É sɔ́ nukún tɔn lɛ ɖó atín ɔ jí. É nyɔ́ kpɔ́n n’i tawun, bo lɛ́ dɔn mɛ titewungbe. É ba atín sínsɛ́n ɔ ɖě, bo jɛ ɖuɖu jí. Enɛ gudo ɔ, Biblu ɖɔ: “Hwenu e asú tɔn wá é ɔ, é na ɛ bɔ é lɔmɔ̌ ɖu.”—Bǐbɛ̌mɛ 3:6.\nMawu ɖɔ nú Adamu ɖɔ: “Gbè e gbè a na ɖu ɔ, a na kú.”—BǏBƐ̌MƐ 2:17\nÉ ɖó na ko blawǔ nú Mawu tawun hwenu e é mɔ bɔ vǐ vívɛ́ná tɔn sɔ́ jlǒ dó tlitó n’i é. Etɛ Mawu ka wà? Jehovah ɖɔ nú Adamu ɖɔ: “A na yì kɔ́ e è dó bló we na ɔ glɔ́. Nǔgbo ɔ, kɔ́ wɛ a nyí, bo ka na lɛ́ huzu kɔ́.” (Bǐbɛ̌mɛ 3:17-19) Enɛ wu ɔ, “Xwè afɛnɛ kantɔn wǒ (930) wɛ Adamu ɖó bo kú.” (Bǐbɛ̌mɛ 5:5) Adamu yì nɔ gbɛ̀ ɖò jixwé alǒ fí ɖevo ǎ. Adamu tíìn cobɔ Jehovah sɔ́ kɔ́ dó bló è ǎ. Enɛ wu ɔ, hwenu e é kú é ɔ, é hɛn gbɛ̀ tɔn bú, bɔ agbaza tɔn lɛ́ huzu kɔ́. É sɔ́ tíìn ǎ. É blawǔ!\nNǓ E WU MǏ MA NYÍ MƐ MAÐÓBLǑ Ǎ É\nÐó Adamu kpo Ɛvu kpo sɔ́ jlǒ dó tlitó wu ɔ, ye huzu mɛ e ɖó blɔ̌ é, bo sɔ́ lɛ́ ɖó nukúnɖiɖó gbɛ̀ ninɔ kaka sɔyi tɔn ǎ. Agbaza yetɔn ɖyɔ; ye huzu mɛ e ɖó blɔ̌ é, bo lɛ́ nyí hwɛhutɔ́. Amɔ̌, tó e ye tlí bo hu hwɛ é wà nǔ dó yeɖokponɔ wu ǎ. Ye jó hwɛhuhu gú enɛ dó nú kúnkan yetɔn lɛ. Hlɔmanu lɛ 5:12 ɖɔ: “Hwɛhuhu ɔ, gbɛtɔ́ ɖokpo géé jí wɛ é gbɔn bo wá gbɛ̀ ɔ mɛ; mɛ enɛ wɛ nyí Adamu; hwɛhuhu ɔ ka dɔn kú wá. Enɛ ɔ, gbɛtɔ́ lɛ bǐ nɔ kú, ɖó mɛ bǐ wɛ hu hwɛ.”\nBiblu tinmɛ hwɛhuhu kpo kú kpo, bo ɖɔ: ‘Mawu Mavɔmavɔ na hɛn nǔwamɛvɔ e mɛ togun lɛ ɖè ɔ vún. É na hɛn nǔwamɛvɔ ɖaxó e togun lɛ cyɔn ɔ vún.’ (Ezayíi 25:7) Nǔwamɛvɔ enɛ lɛ́ dó gbɛtɔ́ lɛ bǐ, bo cí azizɔ e ɖó aɖǐ bɔ è ma sixu xógló ǎ é ɖɔhun. Nǔgbo ɔ, “gbɛtɔ́ lɛ bǐ nɔ kú ɖó bǔ e ye ɖè xá Adamu ɔ wutu.” (1 Kɔlɛntinu lɛ 15:22) Nǔkanbyɔ e enɛ fɔ́n nyite bɔ mɛsɛ́dó Pɔlu lɔ kanbyɔ é wɛ nyí ɖɔ: “Mɛ̌ ka na xɔ mì ɖò agbaza elɔ e dɔn mì xwè kú ɔ sí?” Mɛɖé ka sixu kpéwú à?—Hlɔmanu lɛ 7:24.\nMawu sɔnǔ nú nǔnina ɖé kpo wanyiyi kpo, bo na dó xɔ gbɛtɔ́ lɛ sín kɛntɔ́ e nyí kú é sí gbɔn gbɛxixɔ ɔ gblamɛ. Jezu kú bonu mǐ ni dó sixu nɔ gbɛ̀.\nXósin e Biblu na nú nǔkanbyɔ enɛ é dó gbɔ nú mɛ bo lɛ́ na mɛ nukúnɖiɖó.


Un Ðó Na Ði Nǔ Ðɔ Nǔ lɛ Jɔ nú Yeɖée Wɛ À?\nEnyi nǔ lɛ jɔ nú yeɖée nugbǒ wɛ ɔ, gbɛ̀ sɔ́ ɖó nukúnɖiɖo ɖé ǎ nɛ. Enyi mɛɖé wɛ ka ɖó gbɛ̀ ɔ nugbǒ ɔ, mǐ sixu mɔ xósin e na jɛmɛ nú mǐ lɛ é nú nùkanbyɔ e kúnkplá gbɛ̀ kpo sɔgudo kpo lɛ é.\nDǒ nukún nǔ elɔ mɛ kpɔ́n: Alɛsisi flú bǐ. Hwebǐnu wɛ é ko ɖi nǔ nú Mawu bo lɛ́ ɖi nǔ ɖɔ mɛɖé wɛ ɖó gbɛ̀ ɔ. Amɔ̌ égbé ɔ, mɛ̌si e nɔ kplɔ́n ɛ nùnywɛ xwitixwiti nǔɖògbɛ lɛ tɔn é ɖɔ bo zyan vǎ d’eji ɖɔ nǔ lɛ jɔ nú yeɖée xó ɔ xó jɔ xó wɛ, b’ɛ junjɔn dobanunǔ nùnywɛ xwitixwiti tɔn ɖejid’ewu lɛ jí. Alɛsisi jló na ɖu winnya ǎ. É ɖɔ d’ayi mɛ ɖɔ, ‘È na ɖɔ lɔ ɔ, enyi nùnywɛ xwitixwitizɔ́watɔ́ lɛ ɖexlɛ́ ɖɔ nǔ lɛ jɔ nú yeɖée xó ɔ xó jɔ xó wɛ ɔ, mɛ̌ nyɛ ka nyí bo na gbɛ́?’\nEnyi hwi wɛ ɖò Alɛsisi tɛnmɛ ɔ, a na yí gbè ɖɔ nǔ lɛ jɔ nú yeɖée, ɖó wema lɛ ɖɔ ɖɔ nǔ nyí mɔ̌ nugbǒ wutu wɛ à?\nHwɛhwɛ ɔ, mɛ e ɖò akpá wè lɛ bǐ xwé lɛ é nɔ yawu ɖɔ nǔ e ye ɖi nǔ na é, bo ka nɔ tuùn nǔ e wu ye ɖi nǔ na é ǎ.\nMɛɖé lɛ ɖi nǔ kpowun ɖɔ mɛɖé wɛ ɖó gbɛ̀ ɔ, ɖó mɔ̌ wɛ è kplɔ́n ye ɖò amísa wutu.\nMɛɖé lɛ ɖi nǔ kpowun ɖɔ nǔ lɛ jɔ nú yeɖée, ɖó mɔ̌ wɛ è kplɔ́n ye ɖò wemaxɔmɛ wutu.\nNÙKANBYƆ AYIZƐ́N ÐÍE\nBiblu ɖɔ jí: “È mɔ xɔ ɖé ɖò te hǔn, mɛɖé jɛn gbá; Mawu wɛ ka nyí mɛ e bló nǔ bǐ é.” (Eblée lɛ 3:4) É ka sɔgbe ɖɔ è ni ɖi nǔ nú xó enɛ à?\nEnyi mɛɖé ɖɔ ɖɔ Gbɛɖotɔ́ ɖé kún tíìn ó hǔn, ɖiɖɔ wɛ é ɖè ɖɔ mɛɖé kún gbá xɔ elɔ ó nɛ\nNǓ E MƐ LƐ NƆ ÐƆ É: Nùɖé wɛ wú bo gbakpé hannyahannya bɔ nǔ e ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é bǐ dó tíìn.\n1. Mɛ̌ alǒ etɛ ka bló bɔ nǔ ɔ wú?\n2. È ɖɔ ɖɔ nùɖé kún bló nǔ bǐ ó kpo mɛɖé wɛ bló nǔ bǐ kpo ɔ, ɖětɛ ka xwè ali hú ɖě?\nNǓ E MƐ LƐ NƆ ÐƆ É: Gbɛtɔ́ lɛ jɔ sín kanlin lɛ mɛ.\n3. Enyi kanlin lɛ mɛ wɛ gbɛtɔ́ lɛ jɔ sín, ɖi ato mɔ̌ dìn ɔ, etɛwu vogbingbɔn ɖaxó mɔhun ka ɖò nǔwukpikpé taglomɛ tɔn gbɛtɔ́ lɛ tɔn kpo ato enɛ lɛ tɔn kpo tɛntin?\n4. Etɛwu nǔɖògbɛ “tíwúntíwún” lɛ lɔ ka gɛ́dɛ́ sɔmɔ̌?\nNǓ E MƐ LƐ NƆ ÐƆ É: Kúnnuɖenú lɛ ɖè ɖɔ nǔ lɛ jɔ nú yeɖée.\n5. Mɛ e ɖò nǔ mɔhun ɖɔ wɛ é ka gbéjé kúnnuɖenú lɛ kpɔ́n éɖesunɔ à?\n6. Mɛ nabi ka ɖi nǔ kpowun ɖɔ nǔ lɛ jɔ nú yeɖée, ɖó è ɖɔ nú ye ɖɔ mɛ e bí lɛ é bǐ wɛ ɖi nǔ na wutu?\n“Enyi a ɖò zɔnli ɖi wɛ ɖò zungbo mɛ bo wá tɔ́n jɛ xɔ ɖɛkpɛɖɛkpɛ ɖé jí ɔ, a na lin ɖɔ, ‘É nyɔ́ kpɔ́n mɛ nya! Atín lɛ mú j’ayǐ lee ye na mú gbɔn é kpowun bɔ xɔ wá xwé,’ wɛ à? É ɖò wɛn ɖɔ a kún na lin mɔ̌ ó! Linlin enɛ nyita fí ɖé ǎ. Bɔ aniwu mǐ ka na ɖi nǔ ɖɔ nǔ e ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é bǐ wá xwetɔ́n mɔ̌ kpowun?”—Julia.\n“Mǐ ni ɖɔ ɖɔ mɛɖé ɖɔ nú we ɖɔ nùɖé wɛ wú ɖò wemazínxɔsa ɖé, bɔ kwlesin ɔ fúnfún kpé dǒ lɛ kpo aza lɛ kpo wu, lobo huzu xókwintinmɛwegbo blebu ɖé. A na ɖi à?”—Gwen.\nETƐWU È KA ÐÓ NA ÐI NǓ ÐƆ MAWU TÍÌN?\nBiblu dó wusyɛn lanmɛ nú we ɖɔ hwi ni nɔ zán “hlɔnhlɔn nǔlinkpɔ́n” tɔn towe. (Hlɔmanu lɛ 12:1, NWT) Enɛ xlɛ́ ɖɔ nùɖiɖi e a ɖó nú Mawu é kún ɖó na jinjɔn nǔ elɔ lɛ jí kpowun ó\nLEE NǓ NƆ CÍ NÚ WE É (É nɔ cí nú mì ɖɔ mɛɖé ɖó na ɖó hlɔnhlɔn hugǎn ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ)\nLINLIN MƐ ÐEVO LƐ TƆN (sinsɛnnɔ lɛ wɛ ɖò xá ce mɛ)\nKƆGBIDINÚMƐ (Mɛjitɔ́ ce lɛ kplɔ́n mì nú má ɖi nǔ nú Mawu, ɖěwagbɛn ɖè nú mì ǎ)\nÉ nyɔ́ wà ɔ, a ɖó na ɖó hwɛjijɔ nǔ e a ɖi nǔ na é tɔn ɖagbe lɛ\n“Hwenu e un ɖò tó ɖó mɛ̌si ɔ wɛ ɖò wemaxɔmɛ, b’ɛ tinmɛ lee agbaza mǐtɔn lɛ nɔ w’azɔ̌ gbɔn é ɔ, nǔxokpɔ́n kwín ɖokpo sɔ́ ɖò ayi ce mɛ ɖɔ Mawu ka tíìn à jí ǎ. Wǔjɔnú agbaza ɔ tɔn ɖokpo ɖokpo ɖó azɔ̌ tɔn, kaka jɛ kpɛví kpɛví lɛ jí, lobɔ hwɛhwɛ ɔ, ye nɔ wà azɔ̌ enɛ lɛ bɔ mǐ nɔ tuùn ǎ. Agbaza gbɛtɔ́ tɔn jiwǔ tawun!”—Teresa.\n“Enyi un mɔ síngbó ɖaxó ɖé, tɔjihun aditi ɖé, alǒ mɔ̌to ɖé ɔ, un nɔ kanbyɔ nyiɖée ɖɔ, ‘Mɛ̌ ka bló nǔ elɔ?’ Ði kpɔ́ndéwú ɔ, gbɛtɔ́ e nyɔ̌nùí é ɖé jɛn sixu bló mɔ̌to ɖé, ɖó ajɔxanú kpɛví kpɛví e ɖ’ewu lɛ é hwe ǎ, bɔ bǐ wɛ ka ɖó na w’azɔ̌ ganji cobɔ mɔ̌to ɔ ɖesu na w’azɔ̌. Enyi mɛɖé wɛ nɔ bló mɔ̌to lɛ ɔ, hǔn mɛɖé jɛn bló mǐ gbɛtɔ́ lɛ lɔ nɛ.”—Richard.\n“Enyi un ɖò nùnywɛ xwitixwiti gbéjé kpɔ́n gɔ́ na wɛ ɔ, nǔ lɛ jɔ nú yeɖée xó ɔ sín abi nɔ ɖò ɖiɖekpo wɛ. . . . Ðò nyɛ nukúnmɛ ɔ, é nɔ byɔ ‘nùɖiɖi’ ɖaxó ɖɔ è ni yí gbè ɖɔ nǔ lɛ jɔ nú yeɖée hú ɖɔ è ni yí gbè ɖɔ Gbɛɖotɔ́ ɖé tíìn.”—Anthony.\nLIN NǓ KPƆ́N D’EJI\nNùnywɛ xwitixwitizɔ́watɔ́ lɛ ko ba dò nú nǔ nú xwè mɔkpan có, ye ko mɔ tinmɛ nǔ lɛ jɔ nú yeɖée tɔn ɖokpo bonu ye bǐ yí gbè na ǎ. Enyi nùnywɛ xwitixwitizɔ́watɔ́ lɛ ma sixu ɖó gbè kpɔ́ ɖò nǔ lɛ jɔ nú yeɖée xó ɔ kɔn ǎ, b’ɛ ka nyí ɖɔ yedɛɛ lɛ wɛ nyí mɛ e tuùn nǔ bɔ è ɖɔ lɛ é ɔ, é nyla ɖɔ a ni gbɛ́ xó enɛ wɛ à?\nMǐ ni ɖɔ ɖɔ azɔ̌mɛvigbɛ́ ɖé ɖɔ nú we ɖɔ: “Un ɖi nǔ nú Mawu ǎ. Hwɛ ka ló?” Wlǎn nǔ e a na ɖɔ é dó wema ɖé jí.\nKpɔ́n video Ce qu’ils en pensent : Croire en Dieu ɖò www.jw.org/fr jí. (Zǐn LA BIBLE ET VOUS > ADOLESCENTS)\nNǔ lɛ Jɔ nú Yeɖée Wɛ À Alǒ È Dá Ye? Nùnywɛ Xwitixwiti & Biblu


Jezu Kplɔ́n Nǔ Mɛ Hwenu E É Ðò Jeluzalɛmu Li Jí É | Gbɛzán Jezu Tɔn\nÉ Ðò Nǔ Kplɔ́n Mɛ Wɛ Hwenu E Ye Ðò Jeluzalɛmu Li Jí É\nMATIE 8:19-22 LUKI 9:51-62 JAAN 7:2-10\nNUKÚN TƐ NƆVÍ JEZU TƆN LƐ KA NƆ SƆ́ DÓ KPƆ́N Ɛ\nNƐ̌ SINSƐNZƆ́ AXƆSUÐUTO Ɔ TƆN KA NYÍ NǓ TAJI SƆ?\nJezu w’azɔ̌ tɔn ɖò Galilée hugǎn nú hwenu ɖé, ɖó mɛ lɛ nɔ yí xó tɔn ɖò finɛ hú Judée. Gɔ́ na ɔ, hwenu e é ɖò Jeluzalɛmu bo gbɔ azɔn nú nya ɖé ɖò Gbɔjɛzángbe é ɔ, “Jwifugán lɛ ɖò biba na hu i wɛ.”—Jaan 5:18; 7:1.\nZǒsun alǒ Kɔnyásun xwè 32 H.M. tɔn mɛ wɛ, bɔ Azavaxwe ɔ ko sɛya. È nɔ ɖu xwè enɛ nú azǎn tɛnwe, bɔ kplé bunɔ ɖé nɔ bɛ́sín azǎn tantɔngɔ ɔ gbè. Xwè ɔ nɔ ɖexlɛ́ ɖɔ gle ko yì xɔ bɔ hwe ɔ nu sù bɔ è na j’awǎ ɖaxó bo na lɛ́ dokú nú Mawu.\nJaki, Sinmɔ́ɔ, Jozɛfu kpo Judi kpo ee nyí nɔví Jezu tɔn lɛ é ɖɔ n’i ɖɔ: “Yì Judée.” Jeluzalɛmu wɛ nyí azinkan sinsɛn-biblo tɔn nú toxo ɔ. Ðò xwè atɔn e è nɔ ɖu ɖò xwè ɔ mɛ lɛ é hwenu ɔ, gbɛtɔ́ lɛ nɔ gɔ́ toxo ɔ mɛ. Jezu sín nɔví lɛ ɖɔ: “Mɛɖebǔ jló ɖɔ è ni tuùn emi ɔ, mɛ ɔ nɔ wà nǔ dó nǔglɔ ǎ; ee a ko nɔ jlɛ́ nǔ ɔ, blǒ bonu mɛ bǐ ni tuùn we.”—Jaan 7:3, 4.\nNú è na ɖɔ xó jɔ xó ɔ, nɔví Jezu tɔn ɛnɛ enɛ lɛ “ɖi nǔ n’i ǎ,” ye ɖi ɖɔ é wɛ nyí Mɛsiya ɔ ǎ. É ɖò mɔ̌ có, ye ba ɖɔ é ni bló nùjiwǔ ɖé lɛ ɖò mɛ e wá xwè ɔ tɛnmɛ lɛ é nukɔn. Jezu tuùn awovinú e ɖ’emɛ é bo ɖɔ nú ye ɖɔ: “Gbɛtɔ́ lɛ sixu gbɛ́ wǎn nú midɛɛ lɛ ǎ; loɔ, ye gbɛ́ wǎn nú nyɛ, ɖó un nɔ ɖekúnnu ɖɔ nǔwiwa yetɔn lɛ kún nyɔ́ ó. Midɛɛ lɛ mi yì ɖu xwè ɔ; nyɛ xwè xwè ɔ ɖu gbé ǎ; ɖó gan e mɛ un ɖó na yì dó ɔ ko xò ǎ.”—Jaan 7:5-8.\nEe Jezu sín nɔví lɛ xwedó ahwan ɔ bo yì b’ɛ na ɖó azǎn yɔywɛ ɖé é ɔ, Jezu kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo gbɔn nǔglɔ bo yì bɔ mɛ gègě mɔ ye ǎ. Ye gbɔn ali e mɛ bǐ nɔ yawu gbɔn b’ɛ ɖò Judɛ́ɛn Tɔ̀ ɔ kpá é ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, ye gbɔn ali e xò Samalíi zlɛ é. Ðó Jezu kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo na ɖó xɔ sín hudo ɖò Samalíi wutu ɔ, é sɛ́ wɛnsagun lɛ dó bonu ye na bló tɛnmɛ ɖó n’i. Mɛ e ɖò finɛ lɛ é yí ye ǎ, ɖó Jezu tunta Jeluzalɛmu ɖó Jwifu lɛ sín xwè wutu. Jaki kpo Jaan kpo kanbyɔ ɛ ɖɔ: “A jló nú mǐ ni na gbè nú zo jɛte sín jixwé, bo fyɔ ye à?” (Luki 9:54) Jezu gbɛ́ nǔ nú ye ɖó xó enɛ e ye ɖɔ ɔ wu, bɔ ye ɖido.\nHwenu e ye ɖò ali jí e ɔ, sɛnkplɔnmɛtɔ́ ɖé ɖɔ nú Jezu ɖɔ: “Mɛ̌si, un na xwedó we yì fí e a na yì lɛ bǐ.” Jezu ka yí gbè n’i ɖɔ: “Ayǐsájɛ lɛ ɖó nɔtɛn yetɔn, bɔ xɛ e nɔ zɔn gbɔn jɔmɛ lɛ ɖó adɔ̌ yetɔn. Loɔ, nyɛ Gbɛtɔ́ví ɔ ɖó fí e un na mlɔ́, bo na gbɔjɛ ɔ ǎ.” (Matie 8:19, 20) Jezu ɖò xixlɛ́ wɛ ɖɔ enyi sɛnkplɔnmɛtɔ́ ɔ nyí ahwanvu emitɔn ɔ, é kún na fá d’é ó. Bɔ é lɛ́ cí ɖɔ sɛnkplɔnmɛtɔ́ ɔ nɔ yigo dín bo na lɔn bo zán gbɛ̀ enɛ ǎ ɖɔhun. Enɛ wu ɔ, mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo sixu kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Nɛ̌ un ka ɖò gbesisɔmɛ bo na xwedó Jezu gbɔn?’\nJezu ɖɔ nú nya ɖevo ɖɔ: “Xwedó mì.” Bɔ nya ɔ ɖɔ: “Aklunɔ, gbɔ nú ma tó yì ɖi tɔ́ ce hwɛ̌.” Ðó Jezu tuùn ninɔmɛ nya ɔ tɔn wutu ɔ, é ɖɔ: “Jǒ mɛkúkú lɛ dó nú ye ni ɖi cyɔ yetɔn lɛ. Amɔ̌, hwɛ yì jla Wɛnɖagbe e ɖɔ xó dó axɔsuɖuɖu Mawu tɔn wu é.” (Luki 9:59, 60) É ɖò wɛn ɖɔ nya ɔ sín tɔ́ kún ko kú ó. Enyi ɖɔ é ko kú wɛ ɔ, é na ɖò finɛ bo ɖò xó ɖɔ xá Jezu wɛ ǎ. Nya ɔ ko sɔnǔ bo na sɔ́ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn ɖó tɛn nukɔntɔn mɛ ɖò gbɛzán tɔn mɛ ǎ.\nEe ye ɖò Jeluzalɛmu li ɔ jí bo ɖò yiyi wɛ é ɔ, nya ɖevo ɖɔ nú Jezu ɖɔ: “Un na xwedó we Aklunɔ; loɔ, gbɔ nú ma yì dó yibowá nú mɛ ce lɛ hwɛ̌.” Jezu ɖɔ n’i ɖɔ: “Mɛ e sɔ́ glelɛmɔ e nyibu nɔ dɔn ɔ dó ɖò gle lɛ̀ na wɛ, bo ɖò gudo kpɔ́n wɛ ɔ jɛxa axɔsuɖuɖu Mawu tɔn ǎ.”—Luki 9:61, 62.\nMɛ ɖěɖee jló na nyí ahwanvu Jezu tɔn nugbǒ nugbǒ lɛ é ɖó na sɔ́ ayi yetɔn bǐ ɖó sinsɛnzɔ́ Axɔsuɖuto ɔ tɔn jí. Enyi mɛ e ɖò glelɛmɔ zán dó lɛ̀ gle wɛ é ma kpɔ́n nukɔn télélé ǎ ɔ, hwɛn ɔ na gbán. Enyi é ɖò gle ɔ lɛ̀ wɛ bo ka ɖò gudo kpɔ́n wɛ ɔ, azɔ̌ ɔ na yì nukɔn ǎ. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, mɛɖebǔ e ɖò gudo kpɔ́n wɛ bo ɖò gbɛ̀ xóxó elɔ kpɔ́n wɛ é, sixu zɛ sín ali e nɔ kplá mɛ sɔyi gbɛ̀ mavɔmavɔ mɛ é jí.\nEtɛ Jezu sín nɔví sunnu ɛnɛ ka nɔ lin dó wutu tɔn?\nEtɛwu Samalíinu lɛ ma ka yí Jezu ǎ? Etɛ Jaki kpo Jaan kpo ka jló na wà?\nXóɖɔɖókpɔ́ atɔn tɛ lɛ ka tíìn ɖò Jezu kpo mɛ lɛ kpo tɛntin ɖò ali ɔ xò? Nɛ̌ é ka tɛɖɛ̌ sinsɛnzɔ́ Mawu tɔn jí gbɔn?


Ðɛ-Dyí-Gmɔ̀-Gmà | JW.ORG\nJɛ̀hóvà Zàse ɓěɛ̀ kpooɔ̀ dyé sáná ɓá nyɔ ɓě dyíɛɛ jè kpéín kà Báɓòɔ̀ hwìè-da-zàìn-wùɖù ɓě nyuà cɛ̃ɛ kɛ. Kpooɔ̀ dyuòɛ̀ dyí kà ɓɛ́ jǎà gbo-cɛ̃ìn-cɛ̃ìn kè ɖɛ ɓě ɓá nyɔ ɖò mìɔùn jè dyí kè sáná-ɖɛ̀ ɓě ɓá nyɔɔ̀ jè dyíɛɛ dyí-poìn-poìn kpa ɖɛ ɓɛ́ wa ké ɖɛ ɓě Jɛ̀hóvà Zàse ɓě kɔ̃̀ wa ké ɓéɖéɛɛ jè gbo gmɔ̀, ɔ kè ɓɛ́ wa ké ɖɛ ɓě ɓá waà ɓiè-ɓièɔ̀ jè dyíɛ kè jĩ́á-jè-ɖɛ̀ ɓě nyuɛ. Ké wa dyuòɛ̀ kà ɓɛ́ wa se ɓéɖé ɓɛ́ wa ké sáná-ɖɛ̀ ɓě píé poɛ, kɛɛ wa ɓéɖé ɓɛ́ wa ké wa dyí gmɔ̀ kɛ. (Nɔ́ɔ́ 15:22; 25:9) Sáná-ɖɛ̀ ɓě dyí-gmɔ̀-gmɔ̀ kpa ɖɛ mìɔ.—Nɔ́ɔ́ 20:19.\nƁóɖó-dù kò-kò ɓě ɖǎ ɖɛ-dyí-gmɔ̀-gmà ɓě páún po, ɓɛ́ wa ké kpé ɓɛ́ nyɔ ɖò kɔ̃̀ ɔ sáná-ɖɛ̀ ɓě kɔ̃ún wɛ̃ɛ jè gbo dyé. Hwɛ̀ ɓɛ́ wa ké ma ɖɛ-dyí-gmɔ̀-gmà ɓě dyi dè kɛɛ, Jɛ̀hóvà Zàse ɓěɛ̀ kpooɔ̀ ɖǎ sáná-ɖɛ̀ ɓě ɓá nyɔ ɓě jè dyíɛɛ dyí gmɔ̀ǔn hwèɖèìn. Jɛ̀hóvà Zàse ɓěɛ̀ kpooɔ̀ mu ɖɛ ɓě ɓɛ́ nyɔ ɖò cɛ̃ wa gboɛɛ dyí gmɔ̀ùn kánáá pū kà ɔ nyuà gma nìà kɛ mú céèɛ̀ kàǔn wɛ̃.\nDà Ɓě Gmaɔ̀ Nì Kũ̀à Gboɛ\nGma nìà kɛ nì kũ̀à gbo ɓó Jɛ̀hóvà Zàse ɓěɛ̀ kpoo gàná ɓɛ́ ɔ ɓéɖéà bɛ́fèò ɖɔ́ɔ́ ɓě ɖé ɓóɖó-kpàà dà séín nyɛɛ bìì.\nÐɛ Ɓě Dyí-Gmɔ̀-Gmɔ̀\nJɛ̀hóvà Zàse ɓěɛ̀ kpooɔ̀ dyé ɖɛ séín ɓě ɓá nyɔ ɖòɛ̀ mìɔùn jè dyíɛɛ jè gbo kà hwìè-da-zàìn-wùɖù ɓě nìà kɛ nyuà cɛ̃ɛ kɛ. Wa mɔ̀:\nÀ mu ɖɛ ɓě ɓá nyɔ ɖòɛ̀ mìɔùn jè dyíɛɛ jè gbo dyéìn dyí-sɛ́ɖɛ́ìn-kà.\nÀ mu ɖɛ ɓě ɓá nyɔ ɖòɛ̀ mìɔùn jè dyíɛɛ dyí poìn, ɓɛ́ à ké wa jè gbo dyé, kè ɓɛ́ à ké wa kũ̀à mú nyùìn ɓó Jɛ̀hóvà Zàse ɓěɛ̀ ɓiè-ɓièɔ̀ kè à jĩ́á-jè-ɖɛ̀ ɓě nyu jè ɖòùn.\nÀ muɛ nyuùn ɓɛ́ ɖɛ ɓě ɓá nyɔ ɖòɛ̀ mìɔùn jè dyíɛɛ ké dyí sɛ́ɖɛ́ìn tee. À mu ɖɛ-xwa-bĩ-bĩ séín ɖò dyí sɛ́ɖɛ́ìn wàɖà, ɔ jǔ ké kpooɔ̀ dyiɛ jè dyí dyuò ní.\nÀ se ɖɛ ɓě ɓá nyɔ ɖòɛ̀ mìɔùn jè dyíɛɛ da poɛ́ mu, ɔ sèìn dyɛ à kpooɔ̀ ɓɛ́ìn wa kũ̀à mú nyùɛ̀n hwɛ̀.\nÀ mu mú maùn, ɓɛ́ à ké kpé ɓɛ́ nyɔ ɖɛɔ̀ ɓáà jè dyíɛɛ ɓéɖé kɛɛ kpéín dyé.\nÀ mu ɖɛ séín ɖò ɓɛ́ à kpooɔ̀ ɓɛ́ìn nyuɛ kɛɛ nyuùn, ɓɛ́ nyɔ ɓɛ́ ɔ seà ɖɛ ɓě ɓá nyɔ ɖò jè dyíɛɛ kpé gbo ɓéɖéɛɛ ké seɛ dyé. Nɛɛ̀-kpà séín ɓě ɓɛ́ ɖɛ ɓě ɓá nyɔ ɖò jè dyíɛɛ nì kɔ̃ɛɛ ɓéɖé kaàìn-wùɖù ɓɛ́ nyɔ ɓě ɓéɖéɛ kpé gboɛɛ ɖòùn mɔ̀ nyɔ dyuòɛ̀ dyíɛ. Kũ̀à ɖǎ hwɛ̀ ní, wa gbǎ ɔ́fè ɓěɔ̀, ké nyɔ ɓě ɓéɖéɛ kpé gboɛɛ ɖòùn mɔ̀ nyɔ ɓɛ́ìn ɖé dyáa.\nÀ se ɖɛ ɓě ɓá nyɔ ɖòɛ̀ mìɔùn jè dyíɛɛ bɛ́fèò ɖɔ́ɔ́ kà kò ɖò gbo ɖoɓoɛ́ mu, ɔ sèìn dyɛ ɔ ɓéɖé ɓɛ́ ɔ ké ná nì, ɓɛ́ à ké wa kũ̀à mú nyùìn ɓó Jɛ̀hóvà Zàse ɓěɛ̀ kpooɔ̀ ɓiè-ɓièɔ̀ kè à jĩ́á-jè-ɖɛ̀ ɓě nyu jè. Jɛ̀hóvà Zàse séín ɓě ɖǎ ɖɛ nìà kɛ gbo wɔ̃́ìn hwòɖǒɛ̀-ɖé-hwɛ̀-kà, ké wa poɛ gbɔ ɓɛ́ wa ké Jɛ̀hóvà Zàse ɓě jǔ, kè ɓɛ́ wa kéɛ nyɔ ɓě dyí tɛ̀mɛ̀ìn kà wa mɔ̀ Jɛ̀hóvà Zàse ɓěɛ.\nKpé Ɓɛ́ Nyɔ Ðɛɔ̀ Ɓáà Jè Dyíɛɛ Ɓéɖé Kɛ\nKà Jɛ̀hóvà Zàse ɓěɛ̀ nyuu-ɖɛ̀ ɓě nyuà céèɛ̀ nɔ̄ gma nìà kɛ múɛɛ, à mu kpé ɓɛ́ nyɔ ɖɛɔ̀ ɓáà jè dyíɛɛ ɓéɖé kɛɛ ɔ nyíìn. Kpéa mɔ̀, ɖɛ ɓě ɓá nyɔ ɖò mìɔùn jè dyí kè sáná-ɖɛ̀ ɓě ɓá nyɔɔ̀ jè dyíɛɛ dyí-gmɔ̀-gmɔ̀ kè ɖɛ ɓěa dyí-sɛ́ɖɛ́ìn-sɛ́ɖɛ́ìn kè wa ɖé zà-zà.\nNyɔ séín ɖò ɓɛ́ ɔ mu ɖɛ ɖò jè ɖoɓoùn kà wáká nìà kɛ nyuà cɛ̃ɛ kɛɛ ní, nìí, nyɔɔ̀ mɛ zaìn ɔ mìɔùn jè kɔ̃in cá.\nƆ jǔ ké nyɔ ɖɛɔ̀ ɓáà jè dyíɛɛ dyi mɔ́ ɓɛ́ ɔ ké ɖɛ ɓě ɓá ɔ mìɔùn jè dyí kè sáná-ɖɛ̀ ɓě ɓáà ɔ mìɔùn jè dyíɛɛ dyé, mɔɔ ɓɛ́ wa ké dyí sɛ́ɖɛ́ìn, mɔɔ ɓɛ́ wa ké ɖé sɔ̀ ní, nìí, kpooɔ̀ muɛ jè hwìɖǐi poìn ɖɛ wè kɛbì wa mɛ wɔ̃́ìn gbo ɓɛ́ nyɔɔ̀ ké ɖɛ ɓěa dyé, mɔɔ wa dyí sɛ́ɖɛ́ìn, mɔɔ wa ɖé zà, ɓɛ́ ɔ ké se kpé ɓɛ́ kpooɔ̀ ɓéɖé ɓɛ́ ɔ ké ɓiè-ɓiè kè ɖɛ tɔ̀ɔ̀ ɓě nyu kɛɛ dyí zàìn.\nƆ mɔ̀ kpooɔ̀ mɔ́ɔ́-ɖɛ̀ ɓɛ́ ɔ ké ɖɛ ɓě ɓá nyɔ ɖò jè dyí kà ɔ mɔ̀ Jɛ̀hóvà Zàse ɓěɔ̀ ɖò kɛɛ ɓéɖé kánáá pū. Ðɛ ɓěa ɖé zà-zà se dyí sɛ́ɖɛ́ìn ɓó kpooɔ̀ jǎà-po-ɖɛ̀ ɓě kè ɔ xwai-nyu-ɖɛ̀ ɓě jè.\nKpé Ɓá Píì Dyí Ðú Jè Dyíɛ\nƆ jǔ ké nyɔ ɖò dyiɛ jǎà po kà wa se ɔ dyí-sɛ́ɖɛ́ìn-ɖɛ̀ bũ̌ nyuɛ ní, nìí, ɔ ɓɛ́ìn ɔ zaaɔ̀ Bɛ́fèò Ðɔ́ɔ́ Kɔ̃in-Nì-Nyɔ̀ ɓěɔ̀ gbo kpaa dyììn ɖé céè-ɖɛ̀ ɖò céè-céè mú. Ɔ ɓéɖé wíkì sɔ̃́ ɓɛ́ ɔ ké céè-ɖɛ̀ɔ̀ tò sɔ̀ìn ɓó ti ɓɛ́ ɖɛɔ̀ kpáà ɔ gboɛɛ gbo.


Tan Gbɛzán Tɔn: Didɛ Ðò Mɛtɛnkpɔn lɛ Nu | Pavel Sivulsky\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Douala Eblegbe Edo Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nAtɔxwɛ: Nùkplɔnkplɔn Tɔn | Août 2017\nMɛ e tɔn wɛ é Pavel Sivulsky\nKGB * sín gǎn lɛ ɖokpo súxó ɖɔ: “Tɔ́ adakaxotɔ́ ɖé wɛ nú we. A jó asì towe e ɖò xò é kpo nyɔnuví towe kpo dó. Mɛ̌ ka na na nùɖuɖu ye bo na kpé nukún dó ye wu? Gbɛ̌ azɔ̌ towe lɛ bá yì xwé!” Un ɖɔ: “Eǒ, un jó xwédo ce dó ǎ. Mi wɛ wlí mì! Ðó etɛwu?” Gǎn ɔ ɖɔ: “Nǔ baɖabaɖa dosin ɖě sɔ́ hugǎn ɖɔ è ni nyí Kúnnuɖetɔ́ ɖé ǎ.”\nGankpa toxo Irkutsk tɔn ɖé mɛ wɛ mǐ ɖɔ xó enɛ ɖè ɖò 1959 ɖò Russie. Mi nú má kpi lee asì ce Maria kpo nyì kpo sɔnǔ bá ‘jiya ɖó nǔjlɔjlɔwiwa wu’ gbɔn é kpo lee Jehovah dó nú mǐ, ɖó gbejininɔ mǐtɔn wu gbɔn é kpo sín tan nú mi.—1 Pi. 3:13, 14.\nÈ jì mì ɖò gletoxo Zolotniki tɔn mɛ ɖò Ukraine ɖò 1933. Ðò 1937 ɔ, nafí ce kpo asú tɔn kpo (Kúnnuɖetɔ́ wɛ nú ye) gosin France bo wá ba mǐ kpɔ́n, bo na wema Gouvernement kpo Délivrance kpo ee Watch Tower Society ɖetɔ́n lɛ é mǐ. Ee tɔ́ ce xà wema enɛ lɛ é ɔ, nùɖiɖi e é ɖó nú Mawu é wá gbɛ̀. É blawu ɖɔ ɖò 1939 ɔ, é bɛ́ azɔn syɛnsyɛn ɖé, amɔ̌, cobonu é na kú ɔ, é ɖɔ nú nɔ ce ɖɔ: “Nugbǒ ɔ ɖíe. Kplɔ́n vǐ lɛ.”\nSIBÉRIE, FÍ YƆYƆ̌ E MǏ NƆ JLA WƐN Ɔ ÐÈ É\nÐò Avril 1951 ɔ, gǎn lɛ jɛ Kúnnuɖetɔ́ lɛ bɛ́ sín gbadahweji Union Soviétique tɔn jí yì kannumɔgbenu ɖò Sibérie. È bɛ́ nyì kpo nɔ ce kpo gɔ́ nú nɔví sunnu ce kpɛví Grigory yì Gbadahweji Ukraine tɔn. Ee mǐ zɔn pípaan mɛ bo bló kilomɛtlu 6 000 gudo é ɔ, mǐ wá toxo Touloun tɔn mɛ ɖò Sibérie. Aklunɔzán gblamɛ wè gudo ɔ, fofó ce Bogdan wá yadonumɛkpá e sɛkpɔ toxo Angarsk tɔn é mɛ. È ɖó hwɛ n’i b’ɛ na w’azɔ̌ syɛnsyɛn nú xwè 25.\nNyì kpo nɔ ce kpo gɔ́ nú Grigory nɔ ɖɔ Mawuxó ɖò xá e lɛlɛ̌ dó Touloun lɛ é mɛ, bo ka nɔ ɖó ayi te tawun. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ nɔ kanbyɔ ɖɔ: “Mɛɖé ka ɖò fí bo jló na sà nyibu à?” Enyi mǐ mɔ mɛɖé bonu é jló na sà nyibu ɔ, mǐ nɔ ɖɔ xó nú mɛ enɛ dó lee è dá nyibu bɔ é jiwǔ gbɔn é jí. Bɔ zaanɖé kpowun ɔ, mǐ nɔ jɛ xó ɖɔ n’i dó Gbɛɖotɔ́ ɔ wu jí. Ðò hwe ɔ nu ɔ, xójlawema ɖé wlan nǔ dó Kúnnuɖetɔ́ lɛ wu ɖɔ ye nɔ kàn nyibu byɔ, loɔ, lɛngbɔ̌ lɛ ba wɛ ye ka ɖè! Bɔ mǐ ka nɔ mɔ mɛ e cí lɛngbɔ̌ ɖɔhun lɛ é nugbǒ! É víví nú mǐ tawun ɖɔ mǐ kplɔ́n Biblu xá gbɛtɔ́ e nɔ sɔ́ yeɖée hwe, bo nɔ lɛ́ yí mɛ lɛ é ɖò fí enɛ e è ma ɖè nú mɛɖé ǎ é é. Égbé ɔ, agun ɖokpo ko ɖò Touloun bo ɖó wɛnjlatɔ́ 100 jɛji.\nLEE NÙÐIÐI MARIA TƆN GBƆN TƐNKPƆN MƐ GBƆN É\nAsì ce Maria kplɔ́n nugbǒ ɔ ɖò Ukraine ɖò Wɛkɛ Hwan Wegɔ ɔ tɛntin. Hwenu e é ɖó xwè 18 é ɔ, gǎn KGB tɔn ɖokpo jɛ jɔngwín jɔngwín dó n’i jí, bo dó gǎn bo na ɖóxó xá ɛ, amɔ̌, é gbɛ́ bǐ mlɛ́mlɛ́. Gbè ɖokpo ɔ, é lɛkɔ yì xwégbe bo mɔ dawe ɔ ɖò ayimimlɔ ɖò zan tɔn jí. Maria hɔn. Xomɛsin gǎn ɔ, bɔ é gblɔ̌n adǎn n’i ɖɔ è na sú i dó ganmɛ, ɖó é nyí Kúnnuɖetɔ́ wutu, bɔ nugbǒ ɔ, ɖò 1952 ɔ è ɖó hwɛ n’i ɖɔ é na sɛ̀n gan nú xwè wǒ. Nǔ cí lee é cí nú Jozɛfu e è sú dó ganmɛ ɖó gbejininɔ tɔn wutu é ɖɔhun n’i. (Bǐb. 39:12, 20) Mɔ̌tokuntɔ́ e sɔ́ Maria sín hwɛɖɔxɔsa ɔ hɛn yì gankpa ɔ mɛ é ɖɔ n’i ɖɔ: “Ma ɖi xɛsi ó. Mɛ gègě nɔ yì gankpa mɛ, bo nɔ lɛ́ tɔ́n bɔ nùɖé nɔ tɔ́n fɛn sísí mɛɖesunɔ tɔn yetɔn ǎ.” Xó enɛ lɛ dó wusyɛn lanmɛ n’i.\nSín 1952 jɛ 1956 ɔ, è sɔ́ Maria dó yadonumɛkpá ɖé mɛ sɛkpɔ toxo Gorkiy tɔn (ee nɔ nyí Nijni Novgorod dìn é) ɖò Russie bonu é na w’azɔ̌ syɛnsyɛn. È ɖegbe n’i ɖɔ é ni nɔ hɔ́n ɖɔ nú atín lɛ, enyi gbɛmɛ na bo tlɛ fá tawun ɔ nɛ. É sè wuvɛ̌ ɖò lanmɛ tawun, amɔ̌, ɖò 1956 ɔ, è ɖè è nyite bɔ é tun ta Touloun.\nÈ SƆ́ MÌ ÐÓ ZƆ TAWUN NÚ ASÌ CE KPO VǏ CE LƐ KPO\nHwenu e nɔví e ɖò Touloun lɛ é ɖɔ nú mì ɖɔ nɔví nyɔnu ɖé jawě é ɔ, un sɔ́ kɛkɛ afɔdókwín ce bo kun hɛn yì hǔndótɛn ɔ bo na yì kpé nɔví nyɔnu ɔ, bá d’alɔ ɛ nú é na bɛ́ agban tɔn lɛ. Tlolo e un mɔ Maria é jɛn un jɛ wǎn yí n’i jí. Un dó gǎn nú nǔ ce ni jɛ étɔn jí, bɔ é ka kpa mì nugbǒ. Mǐ wlí alɔ ɖò 1957. Xwè ɖokpo gudo ɔ, é jì vǐ nyɔnu mǐtɔn Irina, amɔ̌, awǎjijɛ e mǐ ɖó ɖò kpɔ́ninɔ xá ɛ mɛ é sukpɔ́ ɖě ǎ. Ðò 1959 ɔ, è wlí mì ɖó un zín wema junjɔn Biblu jí lɛ wu. Un nɔ gankpa ɖé mɛ nyiɖokpo nú sun ayizɛ́n. Bo na dó ɖó fífá ayi mɛ tɔn ɖò táan enɛ mɛ ɔ, un nɔ xoɖɛ hwɛhwɛ, un nɔ jihan Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ, bo nɔ dó nukún lee un na jla wɛnɖagbe ɔ gbɔn hwenu e è na ɖè mì nyite é mɛ kpɔ́n.\nHwenu e un ɖò yadonumɛkpá mɛ ɖò 1962 é\nÐò nùkanbyɔmɛ ɖé hwenu ɖò gankpa ɔ mɛ ɔ, dobanúnǔtɔ́ ɔ d’axwá ɖɔ: “Zaanɖé dìn ɔ, mǐ na gbidi mi lee è nɔ sɔ́ ajaka xò dó kɔ́mɛ é ɖɔhun!” Un ɖɔ n’i ɖɔ: “Jezu ɖɔ ɖɔ è NA jla wɛnɖagbe Axɔsuɖuto ɔ tɔn nú akɔta lɛ bǐ, mɛɖebǔ ka sixu ɖó te ǎ.” Enɛ ɔ, dobanúnǔtɔ́ ɔ zán wlɛnwín lɛ bo dó gǎn bo na bló bonu má jó nùɖiɖi ce dó, lee un ɖɔ gbɔn ɖò bǐbɛ̌mɛ é. Hwenu e adǎngblɔ́nnúmɛ lɛ kpo ayi gɛdɛ gɛ́dɛ́ lɛ kpo ma w’azɔ̌ ǎ é ɔ, è ɖó hwɛ nú mì ɖɔ un na w’azɔ̌ syɛnsyɛn nú xwè tɛnwe, ɖò yadonumɛkpá e ɖò toxo Saransk tɔn kpá é ɖé mɛ. Ee un ɖò ali jí xwè yadonumɛkpá ɔ mɛ é ɔ, un sè ɖɔ è jì Olga vǐ nyɔnu mǐtɔn wegɔ ɔ. Asì ce kpo vǐ nyɔnu ce wè lɛ kpo ɖò zɔ nú mì có, tuùn e un tuùn ɖɔ Maria kpo nyì kpo ɖò gbeji nú Jehovah é dó gbɔ nú mì.\nMaria gɔ́ nú vǐ nyɔnu mǐtɔn Olga kpo Irina kpo, ɖò 1965\nÐokpo ɖò xwè ɖokpo mɛ ɔ, Maria nɔ dó hǔn bo nɔ wá ba mì kpɔ́n ɖò Saransk; nú è dó pípaan ɔ, Touloun gigosin kpo kɔlilɛ yì kpo nɔ ɖu azǎn 12 có, é ka nɔ wà mɔ̌. Xwè ɖokpo mɛ tɛgbɛ ɔ, é nɔ hɛn afɔkpa e nɔ nyí botte é yɔyɔ̌ ɖokpo wá nú mì. É nɔ fɔ Atɔxwɛ yaɖeyaɖe lɛ́ hwla dó afɔkpa lɛ mɛ. É wá sù xwé ɖokpo mɛ bɔ mɛbakpɔ́n Maria tɔn gbɔn vo nú ɖě lɛ, ɖó é kplá vǐ nyɔnu mǐtɔn wè lɛ wá. Dǒ nukún mɛ bo kpɔ́n lee nǔ cí nú mì hwenu e un mɔ ye bo ɖò kpɔ́ xá ye é!\nFÍ YƆYƆ̌ LƐ KPO WUVƐ̌ YƆYƆ̌ LƐ KPO\nÐò 1966 ɔ, è ɖè mì sín yadonumɛkpá ɔ mɛ, bɔ mǐ mɛ ɛnɛ lɛ yì toxo Armavir tɔn e sɛkpɔ Xù Wiwi ɔ é mɛ. Ðò finɛ wɛ è jì vǐ sunnu mǐtɔn Yaroslav kpo Pavel kpo ɖè.\nÉ lín ǎ bɔ azɔ̌watɔ́ KGB tɔn lɛ jɛ xwé mǐtɔn kije jí, bo na kpɔ́n ɖɔ emi na mɔ wema junjɔn Biblu jí lɛ ɖě à jí. Ye nɔ ba gbɔn fí bǐ, bo tlɛ nɔ kpɔ́n nyibu lɛ sín nùɖuɖu mɛ lɔ. Ðò hwe enɛ lɛ ɖokpo nu ɔ, azɔ̌watɔ́ lɛ ɖò dɛ̌n jɛ wɛ ɖó yǒzo wutu, bɔ afúntúntún kpé awu yetɔn lɛ wu bǐ. É vɛ́ nú Maria ɖɔ nǔ cí mɔ̌ nú ye, ɖó ye ɖò tónú sè nú nǔ e è byɔ ye é wɛ kpowun wutu. É na atín sínsɛ́n sín sìn kpɛɖé ye, bo hɛn nǔ e ye na fɛ́ afúntúntún na é, sìn kpo wǔsúnsúnnú kpo wá nú ye. Nukɔnmɛ hwenu e gǎn KGB tɔn ɔ wá é ɔ, azɔ̌watɔ́ lɛ ɖɔ lee è nyɔ́ xomɛ dó ye wu gbɔn é n’i. Hwenu e ye xweyigbe é ɔ, gǎn ɔ ko nǔ bo bló alɔ nú mǐ. É víví nú mǐ tawun ɖɔ mǐ mɔ ɖagbe e nɔ tɔ́n sín gǎndido bo “wà nǔ ɖagbe dó ɖu ɖò nyanya jí” mɛ é.—Hlɔ. 12:21.\nYadonumɛ lɛ ɖò ayǐ có, mǐ kpó ɖò wɛn ɔ jla wɛ ɖò Armavir. Mǐ lɛ́vɔ d’alɔ bɔ è dó wusyɛn lanmɛ nú gbɛ̌ta kpɛví wɛnjlatɔ́ lɛ tɔn e sɛkpɔ toxo Kurganinsk tɔn é. Tuùn e un tuùn ɖɔ agun ayizɛ́n ɖò Armavir égbé dìn, bɔ ɛnɛ ɖò Kurganinsk é na mì awǎjijɛ tawun.\nÐò xwè lɛ gblamɛ ɔ, é nɔ wá jɛ hweɖelɛnu bɔ awakanmɛ nɔ kú mǐ ɖò gbigbɔ lixo. Amɔ̌, é nɔ sù nukún mǐtɔn mɛ ɖɔ Jehovah nɔ zán nɔví gbejinɔtɔ́ lɛ, bɔ ye nɔ ɖè mǐ ɖó ali jí, bo nɔ lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖò gbigbɔ lixo. (Ðɛh. 130:3) Mɛtɛnkpɔn syɛnsyɛn ɖé wɛ é lɛ́ nyí hwenu e mǐ sɛ̀n Jehovah ɖó kpɔ́ xá azɔ̌watɔ́ KGB tɔn ɖěɖee byɔ agun ɔ mɛ bɔ mǐ ma ka ɖó ayi wu ǎ lɛ é é. Ye cí mɛ e nɔ ɖókan dó nǔ wu bo nɔ lɛ́ ɖ’alɔ tawun ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ lɛ é ɖɔhun. Mɛɖé lɛ tlɛ ɖò ye mɛ bo wá nyí agbanɖotananɔ ɖò tutoblonunu ɔ mɛ. Amɔ̌, hwenu ɖò yiyi wɛ é ɔ, mǐ wá mɔ nǔ jɛ mɛ alɔkpa e ye nyí tawun é wu.\nÐò 1978 hwenu e Maria ɖó xwè 45 é ɔ, é lɛ́ mɔ xò ɖevo. Ðó é ɖò hǔnzɔn e gbɛ́ gbigbɔ é ɖé jɛ wɛ wutu ɔ, dotóo ɔ ba ɖɔ é ni kú ǎ, lobo tɛ́n kpɔ́n bo bló bonu é na ɖè xò ɔ. Maria ka gbɛ́. Wǎgbɔ tɔn ɔ, dotóo gègě xwedó è gbɔn dotóoxwé ɔ kpo nyɛ̌ ɖé kpo ɖò alɔnu, bo dó gǎn bo na dó nyɛ̌ ɔ n’i bonu é na jì vǐ ɔ cobɔ sun tɔn na kpé. Bonu Maria na dó cyɔn alɔ xò ɔ jí ɔ, é hɔn sín dotóoxwé ɔ.\nMɛ e ɖò KGB mɛ lɛ é ɖegbe ɖɔ mǐ ni tɔ́n sín toxo ɔ mɛ. Mǐ sɛ̀ tɛn yì gletoxo e sɛkpɔ toxo Tallinn tɔn é ɖé mɛ ɖò Estonie, akpáxwé Union Soviétique tɔn ɖé wɛ finɛ nyí ɖ’ayǐ. Ðò tallinn ɔ, nǔ e dotóo ɔ ɖɔ é sɔ́ wá jɛ ǎ bɔ Maria jì vǐ sunnu ɖokpo bɔ lanmɛ tɔn ɖò ganji, b’ɛ nɔ nyí Vitaly.\nNukɔnmɛ ɔ, mǐ sɛ̀ tɛn sín Estonie yì Nezlobnaya sín xá ɔ mɛ ɖò tofɔligbé Russie tɔn. Ayi mǐtɔn nɔ ɖò te bɔ mǐ nɔ jla wɛn ɔ ɖò toxo e lɛlɛ̌ dó mǐ lɛ é mɛ, ɖó mɛ lɛ nɔ gosin tò ɔ bǐ mɛ, bo nɔ wá xá enɛ lɛ mɛ. Azɔn wɛ nɔ hɛn ye wá finɛ, amɔ̌, ye mɛɖé lɛ nɔ lɛkɔ yì kpo nukúnɖiɖo gbɛ̀ mavɔmavɔ tɔn kpo!\nVǏ MǏTƆN LƐ KPLƆNKPLƆN BONU YE NA YÍ WǍN NÚ JEHOVAH\nMǐ nɔ dó gǎn bo na bló bɔ vǐ sunnu mǐtɔn lɛ kpo vǐ nyɔnu mǐtɔn lɛ kpo na yí wǎn nú Jehovah, bá lɛ́ ɖó jlǒ bo na sɛ̀n ɛ. Hwɛhwɛ wɛ mǐ nɔ ylɔ nɔví sunnu ɖěɖee sín kpɔ́ndéwú sixu d’alɔ vǐ mǐtɔn lɛ é wá xwégbe. Nɔví sunnu ce Grigory ee wà nukúnkpénuwutɔ́ tomɛyitɔ́ sín azɔ̌ sín 1970 yì 1995 é nɔ wá ba mǐ kpɔ́n ɖò gbesisɔmɛ. Xwédo ɔ bǐ nɔ ɖu vivǐ jonɔ e é nɔ ba mǐ é tɔn, ɖó é nɔ dó awǎjijɛ nú mɛ lobo nɔ lɛ́ ɖɔ fanfún. Enyi jonɔ lɛ́ ba mǐ ɔ, hwɛhwɛ wɛ mǐ nɔ sɔ́ tan e ɖò Biblu mɛ lɛ é dó d’ayihun, enɛ zɔ́n bɔ wǎn e vǐ mǐtɔn lɛ yí nú tan Biblu tɔn lɛ é jɛji.\nVǐ sunnu ce lɛ kpo asì yetɔn lɛ kpo.\nSín amyɔxwé wá yì aɖisixwé, sín gudo: Yaroslav, Pavel, Jr., Vitaly\nSín nukɔn: Alyona, Raya, Svetlana\nÐò 1987 ɔ, vǐ sunnu mǐtɔn Yaroslav sɛ̀ tɛn yì toxo Riga tɔn mɛ ɖò Latvia, finɛ ɔ, é kpé nǔ wu bo ɖɔ Mawuxó d’eji. Amɔ̌, hwenu e é gbɛ́ ɖɔ emi kún na wà ahwanzɔ́ ó é ɔ, è ɖó hwɛ n’i ɖɔ é na sɛ̀n gan nú xwè ɖokpo adaɖé, bɔ é sɛ̀n gan ɖò gankpa vovo tɛnnɛ mɛ. Xó e un ɖɔ n’i dó nǔ e jɛ dó wutu ce ɖò gankpa mɛ é wu é d’alɔ ɛ bɔ é dɛ ɖ’enu. Nukɔnmɛ ɔ, é bɛ́ gbexosin-alijitɔ́zɔ́. Ðò 1990 ɔ, vǐ sunnu mǐtɔn Pavel e ɖó xwè 19 é jló na wà gbexosin-alijitɔ́ sín azɔ̌ ɖò Sakhalin, tɔtɛntinto e ɖò totaligbé Japon tɔn é mɛ. Tlolo hwɛ̌ ɔ, mǐ ba ɖɔ é ni yì ǎ. Wɛnjlatɔ́ 20 kpowun wɛ ɖò tɔtɛntinto enɛ ɔ bǐ mɛ, bɔ fí e mǐ nɔ nɔ é ɖó kilomɛtlu 9 000 mɔ̌ dó tɔtɛntinto ɔ. Amɔ̌ gudo mɛ ɔ, mǐ yí gbè, bo wá mɔ ɖɔ gbeta ɖagbe ɖé kɔn wɛ é wá. Mɛ e ɖò finɛ lɛ é nɔ yí wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn. Ðò xwè yɔywɛ ɖé vlamɛ ɔ, è ɖó agun tantɔn ayǐ ɖò finɛ. Pavel wà sinsɛnzɔ́ ɖò Sakhalin kaka jɛ 1995. Hwe ɔ nu ɔ, vǐ sunnu mǐtɔn kpɛví bǐ Vitaly kɛɖɛ wɛ kpó ɖò gɔ̌n mǐtɔn. Sín hwenu e é ɖò vǔ é wɛ é yí wǎn nú Biblu xixa. Hwenu e é ɖó xwè 14 é ɔ, é jɛ gbexosin-alijitɔ́zɔ́ wà jí, bɔ nyì lɔ wà azɔ̌ enɛ xá ɛ nú xwè wè. Táan enɛ lɛ víví tawun. Hwenu e Vitaly ɖó xwè 19 é ɔ, é lɔ yì bo bɛ́ gbexosin-alijitɔ́ titewungbe tɔn sín azɔ̌.\nÐò 1952 ɔ, gan KGB tɔn ɖé ɖɔ nú Maria ɖɔ: “Gbɛ̌ nùɖiɖi towe, alǒ a na sɛ̀n gan nú xwè wǒ. Enyi a wá tɔ́n ɔ, a na ko dó mɛxo bo na nɔ hwiɖokpo.” Amɔ̌, nǔ lɛ́ wá gbɔn vo bǐ mlɛ́mlɛ́. Mǐ mɔ wanyiyi Mawu xomɛnyɔtɔ́ mǐtɔn Jehovah tɔn, vǐ mǐtɔn lɛ tɔn kpo mɛ gègě ɖěɖee mǐ d’alɔ bɔ ye wá mɔ nugbǒ ɔ lɛ é tɔn kpo. É víví nú nyì kpo Maria kpo ɖɔ mǐ ɖi sà gbɔn fí e vǐ mǐtɔn lɛ ɖò sinsɛnzɔ́ wà ɖè wɛ lɛ é. Mǐ mɔ lee é nɔ sù nukún mɛ ɖěɖee vǐ mǐtɔn lɛ d’alɔ bɔ ye kplɔ́n nǔ dó Jehovah wu lɛ é tɔn mɛ gbɔn é.\nÐAGBEWIWA JEHOVAH TƆN SÙ NUKÚN MǏTƆN MƐ\nÐò 1991 ɔ, è tuùn azɔ̌ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn ɖò sɛ́n lixo. Gbeta enɛ e kɔn è wá é na hlɔnhlɔn wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ. Agun mǐtɔn tlɛ xɔ mɔ̌to ɖé, bɔ mǐ nɔ dó yì toxo e lɛlɛ̌ dó mǐ lɛ é kpo gletoxo lɛ kpo mɛ ɖò aklunɔzán gblamɛ fifo ɖokpo ɖokpo.\nNyì kpo asì ce kpo ɖò 2011\nÉ víví nú mì tawun ɖɔ Yaroslav kpo asì tɔn Alyona kpo, gɔ́ nú Pavel kpo asì tɔn Raya kpo ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò Betɛli, bɔ Vitaly kpo asì tɔn Svetlana kpo ɖò nukúnkpénuwutɔ́zɔ́ wà wɛ. Vǐ nyɔnu ɖaxó mǐtɔn Irina kpo xwédo tɔn kpo ɖò Allemagne. Asú tɔn Vladimir kpo vǐ sunnu yetɔn atɔn lɛ bǐ kpo wɛ nyí mɛxo agun tɔn. Vǐ nyɔnu mǐtɔn Olga nɔ nɔ Estonie bo nɔ ylɔ mì hwɛhwɛ. É blawu ɖɔ asì vívɛ́ ce Maria kú ɖò 2014. Akpàkpà ɖò sísɔ́ mì wɛ bonu má lɛ́ mɔ ɛ ɖò fínfɔ́n sín kú hwenu! Dìn ɔ, un nɔ nɔ toxo Belgorod tɔn mɛ, bɔ nɔví e ɖò fí lɛ é nɔ d’alɔ mì tawun.\nXwè ɖěɖee un zán ɖò sinsɛnzɔ́ Jehovah tɔn mɛ lɛ é kplɔ́n mì ɖɔ gbejininɔ nɔ byɔ gǎndido tawun, amɔ̌, fífá ayi mɛ tɔn e Jehovah nɔ wá na mɛ é xɔ akwɛ b’ɛ vɛ́ jlɛ́. Nyɔna e nyì kpo Maria kpo mɔ ɖò gbejininɔ mɛ lɛ é zɛ nǔ e mǐ ma sixu lin na mɔ gbeɖé ǎ lɛ é wu. Cobonu Union Soviétique na j’ayǐ ɖò 1991 ɔ, wɛnjlatɔ́ 40 000 jɛji kpowun wɛ tíìn ɖò finɛ. Amɔ̌, ɖò égbé ɔ, wɛnjlatɔ́ 400 000 jɛji wɛ ɖò tò e ɖò Union Soviétique mɛ ɖ’ayǐ lɛ é mɛ! Xwè 83 wɛ un ɖó dìn bo ka lɛ́ kpó ɖò mɛxo agun tɔn nyí wɛ. Alɔdo Jehovah tɔn zɔ́n bɔ un mɔ hlɔnhlɔn hwebǐnu bo dɛ. É ɖò wɛn ɖɔ Jehovah d’ajɔ mì bɔ é vɛ́ jlɛ́.—Ðɛh. 13:6.\n^ akpá. 4 KGB ɔ, Wěɖegbɛ́ E Nɔ Cyɔn Alɔ Tò Soviétique Tɔn Jí É sín sɛ́nkpo wɛ.\nATƆXWƐ: NÙKPLƆNKPLƆN TƆN Août 2017


Jezu Ðò Susu Xɔ Wɛ Bɔ Susu Jaan Tɔn Ðò Ðiɖekpo Wɛ | Gbɛzán Jezu Tɔn\nMATIE 4:12 MAKI 6:17-20 LUKI 3:19, 20 JAAN 3:22–4:3\nJEZU SÍN AHWANVU LƐ BLÓ BAPTƐM NÚ MƐ\nÈ WLÍ JAAN BAPTƐMUBLONUMƐTƆ́ Ɔ DÓ GAN\nHwenu e Jezu kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo ɖu Dindinwayixwe ɖò xwè 30 H.M. gudo é ɔ, ye gosin Jeluzalɛmu. Amɔ̌, ye lɛkɔ tlɔlɔ yì xwé yetɔn lɛ gbè ɖò Galilée ǎ. Ye yì Judée gbéjí, bo bló baptɛm nú mɛ gègě ɖò finɛ. Jaan Baptɛmublonumɛtɔ́ ɔ ko ɖò azɔ̌ mɔhun wà wɛ sín xwè ɖokpo mɔ̌ ɖíe, bɔ ahwanvu tɔn ɖé lɛ kpó ɖò gɔ̌n tɔn, bɔya ɖò Judɛ́ɛn Tɔ̀ ɔ nu.\nJezu ɖesunɔ bló baptɛm nú mɛɖebǔ ǎ, ahwanvu tɔn lɛ wɛ xwedó alixlɛ́mɛ tɔn dó bló nú mɛ. Ðò hwenɛnu ɔ, Jezu kpo Jaan kpo bǐ wɛ ɖò nǔ kplɔ́n Jwifu ɖěɖee gbà akɔjijɛ Sɛ́n Mawu Tɔn bɔ é vɛ́ nú ye bɔ ye lɛkɔ sín gudo lɛ é wɛ.—Mɛsɛ́dó 19:4.\nAmɔ̌, ahwanvu Jaan tɔn lɛ hwanwǔ, bo jɛ Jezu sín hwɛ n’i ɖɔ: “Nya e kpodo hwi kpo nɔ Judɛ́ɛn tɔ̀ ɔ gudo dɔ̌n, bɔ a ɖekúnnu n’i ɔ lɔmɔ̌ ɖò [baptɛm bló] nú mɛ wɛ, bɔ mɛ lɛ bǐ ɖò gɔ̌n tɔn yì wɛ.” (Jaan 3:26) Jaan sè mɔ̌ có, éyɛ hwanwǔ ǎ. Nukɔnyiyi Jezu tɔn hun xomɛ n’i, bɔ é ba ɖɔ é ni hun xomɛ nú ahwanvu tɔn lɛ lɔmɔ̌. É flín ye ɖɔ: “Mi ɖesunɔ na ɖekúnnu nú mì ɖɔ un ɖɔ: ‘Un nyí Klisu ɔ ǎ; loɔ, Mawu sɛ́ mì dó, bɔ un jɛ nukɔn n’i.’” É sɔ́ xó enɛ jlɛ́ dó nùɖé wu ɖò alixo ɖé mɛ bɔ ye bǐ sixu mɔ nukúnnú jɛ mɛ; é ɖɔ: “Asisúnɔ tɔn wɛ nyí asì ɔ; loɔ, asisúnɔ sín xɔ́ntɔn e ɖò asisúnɔ ɔ kpá, bo ɖò gbè tɔn sè wɛ ɔ, xomɛ nɔ hun i. Mɔ̌ wɛ xomɛ hun nyɛ lɔmɔ̌ dìn ɔ nɛ; bɔ xomɛhunhun ce ɔ, nǔ bǐ vɔ ɖ’ewu.”—Jaan 3:28, 29.\nÐi xɔ́ntɔn asisúnɔ ɔ tɔn ɖɔhun ɔ, xomɛ hun Jaan sun ɖé lɛ ɖíe, ɖó ahwanvu tɔn lɛ e é bɛ́ nú Jezu é wutu. Ye mɛ ɖé lɛ xwedó Jezu, bɔ gbigbɔ mímɛ́ na wá jɛte dó ye jí. Jaan jló ɖɔ ahwanvu tɔn dìn tɔn lɛ lɔmɔ̌ ni xwedó Jezu. Nugbǒ ɔ, azɔ̌ Jaan tɔn wɛ nyí ɖɔ é ni bló ali ɖó nú sinsɛnzɔ́ Klisu tɔn. É tinmɛ ɖɔ: “É jɛxa ɖɔ éyɛ ni ɖò susu xɔ wɛ, bonu susu nyɛtɔn na ɖò ɖiɖekpo wɛ.”—Jaan 3:30.\nJaan ɖevo tíìn, bɔ é lɔmɔ̌ ko jɛ Jezu xwedó jí ɖ’ayǐ; é wá wlan dó fí e Jezu gosin é kpo azɔ̌ taji e é wà bonu gbɛtɔ́ lɛ na mɔ hwlɛngán é kpo wu ɖɔ: “Mɛ e gosin [jixwé] ɔ hugǎn mɛ bǐ. . . . Tɔ́ ɔ yí wǎn nú Vǐ ɔ, bo sɔ́ nǔ lɛ bǐ dó alɔ tɔn mɛ. Mɛ e ɖi nǔ nú Vǐ ɔ, mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ; mɛ e ma ka setónú nú vǐ ɔ ǎ ɔ, é na mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ ǎ; loɔ, xomɛsin Mawu tɔn ɖò jǐ tɔn.” (Jaan 3:31, 35, 36) Nugbǒ taji ɖé wɛ enɛ nyí bɔ mɛ bǐ ɖó na tuùn.\nJaan Baptɛmublonumɛtɔ́ ɔ ɖɔ ɖɔ azɔ̌ emilɛ tɔn ɖó na ɖò ɖiɖekpo wɛ é ɔ, é sɔ́ lín ɖebǔ cobonu Axɔsu Elodu wlí i ǎ. Elodu yí nɔví tɔn Filipu sín asì Elodiadi bo sɔ́ da. Ee Jaan ɖè nùblibliwiwa Elodu tɔn gbà é ɔ, é wlí i dó ganmɛ. Hwenu e Jezu sè ɖɔ è wlí Jaan é ɔ, é kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo gosin Judée “bo yì Galilée gbéjí.”—Matie 4:12; Maki 1:14.\nEtɛ ka nyí tinmɛ baptɛm e Jaan bló nú mɛ lɛ é tɔn? Etɛ ka nyí tinmɛ baptɛm e mɛ lɛ xwedó alixlɛ́mɛ Jezu tɔn bo bló, jɛ nukɔn nú fínfɔ́n sín kú tɔn é tɔn?\nNɛ̌ Jaan ka xlɛ́ ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye kún ɖó na hwanwǔ dó azɔ̌ Jezu tɔn wu ó gbɔn?\nAniwu è ka wlí Jaan dó ganmɛ?


La Bible en Fongbe - Lévitique 1 | BéninLangues, les langues Béninoises au clic\nLa Bible en Fongbe - Lévitique 1\nRetrouvez les versets en fongbe du chapitre Lévitique 1\nLévitique 1 - Levíi ví 1\nMawu Mavɔmavɔ nɔ goxɔ e mɛ é nɔ́ kpé togun tɔn ɖe ɔ́ mɛ, bó ylɔ́ Mɔyízi, bó ɖɔ n'i ɖɔ\né ní ɖɔ nú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ ɖɔ: “Ényí mɛɖé ɖo mi mɛ, bó jló ná zé kanlin ɖé dó sá vɔ̌ ná nú Mawu Mavɔmavɔ ɔ́, é ná zé nyibú ɖokpó abǐ gbɔ̌ ɖokpó dó sá ná.\n“Nú nyibú wɛ mɛ ɔ́ jló ná zé dó sá vɔ̌ e è nɔ dó zo ɔ́ ná ɔ́, nyibúsú e má ɖó blɔ̌ ɖěbǔ ǎ ɔ́ wɛ mɛ ɔ́ ná dó sá vɔ̌ ɔ́; é ná kplá wá goxɔ ɔ́ sín alihɛ́nnu, bónú Mawu Mavɔmavɔ ná wa ɖagbe nú mɛ ɔ́.\nMɛ ɔ́ ná sɔ́ alɔ ɖó kanlin ɔ́ ta; énɛ́ ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ ná yí kanlin ɔ́, bó ná súnsún hwɛ e é hu lɛ́ɛ.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, é ná gbo gbe kanlin ɔ́ ɖo nyɛ Mawu Mavɔmavɔ nukɔn, bɔ Aalɔ́ɔn sín vǐ súnnu vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ ná xwlé hun tɔn nyɛ Mawu Mavɔmavɔ. Yě ná mi hun ɔ́ gbɔn vɔ̌sákpe e ɖo goxɔ ɔ́ sín ali nu ɔ́ wú lɛ́ lɛ̌ dó.


A Sixu Ð’alɔ Ðò Bǔninɔ Klisanwun Tɔn Mǐtɔn Hinhɛn Lidǒ Mɛ, Gbɔn Nɛ̌ É? | Ee È Nɔ Kplɔ́n Ðò Kplé Jí É\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Aukan Ayɔgbe Baoulé Bassa (Cameroun) Bichlamar Boulou Cambodge-Gbè Chitonga Chokwe Chokwe Chol Cibemba Cinyanja Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Dangme Efik Espagne-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Garifuna Glɛnsigbe Groenland-Gbè Haoussa Hmong (White) Iban Ibo Isoko Italie-Gbè Kabiye Karen (S'gaw) Kazakh Kikaonde Kikongo Kiluba Kimbundu Kisi Kisonge Kongo Krio Kwangali Kwanyama Lamba Laos-Gbè Lifu Lingala Lunda Luvale Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mazatèque Huautla Tɔn Mizo Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndonga Ngabere Ngangela Nyaneka Nzema Otètèla Pidgin (Cameroon) Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Saramacca-Gbè Sepedi Sesotho (Lesotho) Silozi Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tahiti-Gbè Tiv Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Twi Tzeltal Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Venda Wallis-Gbè Wayuunaiki Xhosa Zoulou\n“É wɛ zɔ́n bɔ wǔjɔnú tɛnmɛ tɛnmɛ agbaza tɔn lɛ bǐ ɖò bǔ.”—EFƐZINU LƐ 4:16.\nHAN LƐ: 53, 107\nNɛ̌ mǐ ka nɔ nɔ bǔ gbɔn hwenu e mǐ ɖò wɛnɖagbe ɔ jla wɛ é?\nEtɛ lɛ mɔ̌ mǐ ka sixu wà bo d’alɔ agun mǐtɔn b’ɛ nɔ bǔ?\nNɛ̌ asú kpo asì kpo ɖé ka sixu nɔ bǔ gbɔn?\n1. Sín bǐbɛ̌mɛ ɔ, etɛ è ka sɔ́ dó tuùn azɔ̌ Mawu tɔn lɛ na?\nJEHOVAH kpo Jezu kpo ko ɖò bǔ sín hwenu e è jɛ nǔ lɛ dá jí é ɖokpoo. Jehovah ko dá Jezu jɛ nukɔn nú nǔ lɛ bǐ. Enɛ gudo ɔ, Jezu w’azɔ̌ xá ɛ bo nɔ “akpá tɔn hwebǐnu azɔ̌gán ɖɔhun.” (Nùnywɛxó 8:30) Jehovah sɛntɔ́ lɛ lɔ nɔ wà nǔ ɖó kpɔ́ xá yeɖée ɖò azɔ̌ e ye ɖó bo na wà é kɔn. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Nɔwée kpo xwédo tɔn kpo nɔ bǔ bo bló tɔjihun ɔ. Nukɔnmɛ ɔ, Izlayɛli-ví lɛ w’azɔ̌ ɖó kpɔ́, bo bló Goxɔ ɔ, bo nɔ tún ɖó vovo, lobo nɔ sɛ̀ tɛn na sín fí ɖé jɛ fí ɖé. Ðò tɛmpli ɔ mɛ ɔ, ye nɔ jihan bo nɔ xò nǔ ɖó kpɔ́ dó kpa susu nú Jehovah kpo han ɖagbeɖagbe lɛ kpo. Togun Jehovah tɔn kpé nǔ enɛ lɛ bǐ wu, ɖó ye wà nǔ ɖó kpɔ́ xá yeɖée wutu.—Bǐbɛ̌mɛ 6:14-16, 22; Kɛ́nsísɔ́ 4:4-32; 1 Tan 25:1-8.\n2. (a) Etɛ é ka jɛ ɖɔ è ni ɖ’ayi wu ɖò agun Klisanwun tɔn nukɔntɔn ɔ mɛ? (b) Nùkanbyɔ tɛ lɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó?\n2 Klisanwun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn lɛ lɔ wà nǔ ɖó kpɔ́ xá yeɖée. Mɛsɛ́dó Pɔlu tinmɛ ɖɔ ye ɖó nǔwukpikpé vovo lɛ kpo azɔ̌ vovo lɛ kpo có, ye bǐ ka nɔ bǔ. Ye bǐ xwedó Gǎn yetɔn Jezu Klisu. Pɔlu jlɛ́ ye dó agbaza e ɖó wǔjɔnú gègě cobo ka nɔ wà nǔ ɖó kpɔ́ é wu. (Xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 12:4-6, 12.) Bɔ mǐdɛɛ lɛ ɖò égbé lo? Nɛ̌ mǐ ka sixu wà nǔ ɖó kpɔ́ xá mǐɖée ɖò wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ, agun ɔ, kpo xwédo mɛ kpo gbɔn?\nWÀ NǓ ÐÓ KPƆ́ ÐÒ WƐNÐAGBEJIJLAZƆ́ Ɔ MƐ\n3. Nǔ tɛ mɛsɛ́dó Jaan ka mɔ?\n3 Ðò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ ɔ, mɛsɛ́dó Jaan mɔ wɛnsagun tɛnwe ɖò kpɛn kún wɛ ɖò nǔmimɔ ɖé mɛ. Hwenu e wɛnsagun atɔ́ɔ́ngɔ ɔ kún kpɛn tɔn é ɔ, Jaan mɔ “sunví ɖokpo j’ayǐ sín jixwé wá jɛ ayikúngban jí.” “Sunví” enɛ sɔ́ cavi ɖé dó hun hɔn dotɔ̀ domaɖó-azan ɖé tɔn. Azizɔ ɖaxó ɖé tɔ́n sín dò ɔ mɛ dó nukɔn, bɔ enɛ gudo ɔ, kle wɔbuwɔbu ɖé tɔ́n sín azizɔ ɔ mɛ. Kle enɛ lɛ wà nǔ nyanya ɖě nú atín lɛ alǒ gbehan lɛ ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, “gbɛtɔ́ e sín nukɔn wuntun Mawu tɔn ma ɖè ǎ lɛ” é kɛɖɛ wu wɛ ye tɔ́ dó. (Nǔɖexlɛ́mɛ 9:1-4) Jaan tuùn ɖɔ kle lɛ sixu hɛn nǔ gblé ɖesu; ye ko bló mɔ̌ ɖò Ejipu Mɔyizi hwenu. (Tíntɔ́n 10:12-15) Kle ɖěɖee Jaan mɔ lɛ é nɔte nú Klisanwun yí ami dó ɖè ɖěɖee ko ɖò wɛn e ɖó hlɔnhlɔn é ɖé dó sinsɛn nùvú lɛ wɛ é. Gbɛtɔ́ livi mɔkpan e na nɔ gbɛ̀ ɖò ayikúngban jí lɛ é lɔ xò kpóɖó nú ye. Gbɛ̌nu wè lɛ bǐ ɖò bǔ ɖò wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ kɔn. Azɔ̌ enɛ ko d’alɔ mɛ gègě bɔ ye ko gosin sinsɛn nùvú mɛ, bo lɛ́ gosin Satáan sín acɛ mɛ.\n4. Azɔ̌ tɛ togun Mawu tɔn ka ɖó na wà? Ali ɖokpo géé tɛ nu ye ka sixu w’azɔ̌ enɛ ɖè?\n4 È ɖè azɔ̌ nú mǐ bɔ mǐ na jla “Wɛnɖagbe” ɔ mɛ lɛ gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ cobɔ gbɛ̀ ɔ na vɔ. Azɔ̌ ɖaxó ɖé wɛ azɔ̌ enɛ nyí! (Matie 24:14; 28:19, 20) Mǐ ɖó na ylɔ mɛ ɖěɖee “sinnugblá” sìn lɛ é ɖɔ ye ni wá nu “sìn e nɔ na gbɛ̀ mɛ ɔ,” enɛ wɛ nyí ɖɔ mǐ ɖó na kplɔ́n nugbǒ Biblu tɔn mɛ ɖěɖee jló na ɖó mɔjɛmɛ tɔn lɛ é bǐ. (Nǔɖexlɛ́mɛ 22:17) Enyi mǐ “ɖò bǔ” bo nɔ wà nǔ ɖó kpɔ́ xá mǐɖée ɖò agun ɔ mɛ ɔ kɛɖɛ jɛn mǐ sixu wà azɔ̌ enɛ.—Efɛzinu lɛ 4:16.\n5, 6. Nɛ̌ mǐ ka nɔ nɔ bǔ gbɔn hwenu e mǐ ɖò wɛnɖagbe ɔ jla wɛ é?\n5 Cobonu mǐ na mɔ mɛ gègě lee é sixu nyɔ́ bló gbɔn é ɔ, mǐ ɖó na ɖò tito jí ganji ɖò wɛnɖagbejijlazɔ́ mǐtɔn mɛ. Alixlɛ́mɛ e mǐ nɔ mɔ ɖò agun mǐtɔn mɛ é nɔ d’alɔ mǐ bonu mǐ na wà mɔ̌. Nú mǐ bló kplé kúnnuɖegbe tɔn gudo ɔ, mǐ nɔ tɔ́n bo nɔ yì dó wɛnɖagbe Axɔsuɖuto ɔ tɔn gbɛtɔ́ lɛ. Mǐ nɔ lɛ́ xwlé wema junjɔn Biblu jí lɛ ye. Nugbǒ ɔ, mǐ nɔ má wema enɛ lɛ nú gbɛtɔ́ afatɔ́n mɔkpan gbɔn gbɛ̀ ɔ mɛ. Hweɖelɛnu ɔ, è nɔ byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni ɖ’alɔ ɖò wema bunɔ ɖé lɛ mímá mɛ. Hwenu e a ɖò azɔ̌ enɛ wà wɛ é ɔ, tuùn ɖɔ emi ɖò bǔ xá gbɛtɔ́ livi mɔkpan ɖevo lɛ gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ, bɔ ye lɔ ɖò wɛn ɖokpo ɔ jla wɛ! A lɛ́ ɖò azɔ̌ wá ɖó kpɔ́ xá wɛnsagun ɖěɖee ɖò alɔdo togun Mawu tɔn wɛ ɖò wɛnɖagbejijla ɔ kɔn é.—Nǔɖexlɛ́mɛ 14:6.\n6 Lè e nɔ tɔ́n sín wɛnɖagbejijla gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ sín azɔ̌ ɔ mɛ é xixa ɖò Annuaire mɛ nɔ sɔ́ akpàkpà mɛ tawun. Lɛ̌ lin tamɛ kpɔ́n dó lee mǐ ɖò bǔ gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ hwenu e mǐ nɔ ylɔ gbɛtɔ́ lɛ wá kpléɖókpɔ́ ɖaxó mǐtɔn lɛ tɛnmɛ é jí. Ðò tɛn enɛ mɛ ɔ, mǐ bǐ nɔ sè nǔ ɖokpo ɔ lɛ. Xóɖiɖɔ lɛ, nùkpinkpɔn-dó-kplɔ́n-nǔ lɛ kpo wazexlɛ́ lɛ kpo nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖɔ mǐ ni na nǔ mǐtɔn e nyɔ́ hugǎn lɛ é Jehovah. Mǐ nɔ lɛ́ ɖò bǔ xá nɔví mǐtɔn lɛ gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ hwenu e mǐ nɔ yì Flǐn tɛnmɛ xwewu xwewu é. (1 Kɔlɛntinu lɛ 11:23-26) Mǐ nɔ kplé ɖó kpɔ́ azǎn ɖokpo ɔ jí (Nisáan sín azǎn 14gɔ́ ɔ gbè), hwenu e hwe yì xɔ é, bo nɔ xlɛ́ ɖɔ nǔ e Jehovah wà nú mǐ é sù nukún mǐtɔn mɛ, bo nɔ lɛ́ setónú nú gbeɖiɖe Jezu tɔn. Ðò aklunɔzán gbla e jɛ nukɔn nú Flǐn ɔ lɛ é mɛ ɔ, mǐ nɔ w’azɔ̌ ɖó kpɔ́ bo nɔ ylɔ gbɛtɔ́ lɛ, bonu ye na wá gɔ́ nú mǐ ɖò nǔwiwa taji enɛ tɛnmɛ.\n7. Enyi mǐ w’azɔ̌ ɖó kpɔ́ ɔ, etɛ mǐ ka nɔ kpéwú bo nɔ wà?\n7 Kle ɖokpo sixu hɛn nǔ kaka ɖé gblé ǎ. Mɔ̌ jɛn mǐɖokponɔ ma sixu jla wɛnɖagbe ɔ gbɛtɔ́ lɛ bǐ ǎ é nɛ. Amɔ̌, ɖó mǐ nɔ w’azɔ̌ ɖó kpɔ́ wutu ɔ, mǐ kpéwú bo na ɖɔ xó nú gbɛtɔ́ livi mɔkpan dó Jehovah wu, bo na d’alɔ mɛɖé lɛ bɔ ye na kpa susu n’i bo wlí yɛ̌yi n’i.\nWÀ NǓ ÐÓ KPƆ́ ÐÒ AGUN MƐ\n8, 9. (a) Nùjlɛdonǔwu tɛ Pɔlu ka zán dó kplɔ́n nǔ Klisanwun lɛ bonu ye na nɔ bǔ? (b) Nɛ̌ mǐ ka sixu wà nǔ ɖó kpɔ́ ɖò agun ɔ mɛ gbɔn?\n8 Pɔlu tinmɛ lee è bló tito nú agun ɔ gbɔn é nú Efɛzinu lɛ, bo ɖɔ ɖɔ mɛ e ɖò agun ɔ mɛ lɛ é bǐ ɖó na “ɖò nukɔn yì wɛ ɖò nǔ bǐ mɛ.” (Xà Efɛzinu lɛ 4:15, 16.) Pɔlu zán agbaza sín kpɔ́ndéwú bo tinmɛ ɖɔ Klisanwun ɖokpo ɖokpo sixu bló bɔ agun ɔ na nɔ bǔ, bo xwedó Jezu e nyí Gǎn nú agun ɔ é. É ɖɔ ɖɔ “gǒflɛ́mɛ tɛnmɛ tɛnmɛ e ɖò agbaza ɔ wu lɛ” bǐ nɔ wà nǔ ɖó kpɔ́ bo “hɛn agbaza ɔ ɖó bǔ ganji.” Enɛ wu ɔ, mɛ winnyawinnya wɛ mǐ nyí oo, mɛxo wɛ mǐ nyí oo, lanmɛ ɖò ganji nú mǐ alǒ é gbɔ oo, etɛ ɖokpo ɖokpo mǐtɔn ka ɖó na wà?\n9 Jezu ɖè mɛxo lɛ bonu ye na xlɛ́ ali agun ɔ, bɔ é jló ɖɔ mǐ ni sí ye bo xwedó alixlɛ́mɛ yetɔn lɛ. (Eblée lɛ 13:7, 17) Mɔ̌ wiwa nɔ bɔwǔ hwebǐnu ǎ. Amɔ̌, mǐ sixu byɔ Jehovah ɖɔ é ni gɔ́ alɔ nú mǐ. Gbigbɔ mímɛ́ tɔn sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na xwedó alixlɛ́mɛ ɖebǔ e mɛxo lɛ na mǐ é. Enyi mǐ nɔ sɔ́ mǐɖée hwe, bo nɔ lɛ́ wà nǔ ɖó kpɔ́ xá mɛxo lɛ ɔ, kpɔ́n lee é na d’alɔ agun ɔ sɔ́ é. Agun mǐtɔn na nɔ bǔ, bɔ wǎn e mǐ yí nú mǐɖée é na ɖò jijɛji wɛ.\n10. Nɛ̌ devizɔwatɔ́ sinsɛnzɔ́wiwa tɔn lɛ ka nɔ d’alɔ agun ɔ bonu é na nɔ bǔ gbɔn?\n10 Devizɔwatɔ́ lɛ lɔ nɔ ɖ’alɔ ɖò bǔninɔ agun ɔ tɔn mɛ. Ye nɔ w’azɔ̌ syɛnsyɛn bo nɔ d’alɔ mɛxo lɛ, bɔ nǔ e ye nɔ wà lɛ é bǐ nɔ sù nukún mǐtɔn mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, devizɔwatɔ́ lɛ nɔ tɛnkpɔn bɔ mǐ nɔ ɖó wema e na kpé mǐ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ é; ye nɔ lɛ́ dó kuabɔ nú jonɔ e wá kplé lɛ é. Ye nɔ lɛ́ w’azɔ̌ syɛnsyɛn bo na bló Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn lɛ ɖó, bo nɔ lɛ́ jlaɖó. Enyi mǐ nɔ w’azɔ̌ ɖó kpɔ́ xá nɔví sunnu enɛ lɛ ɔ, mǐ nɔ ɖò bǔ bo nɔ sɛ̀n Jehovah ɖò tito jí.—Sɔ́ jlɛ́ dó Mɛsɛ́dó 6:3-6 wu.\n11. Etɛ mɛ winnyawinnya lɛ ka sixu wà dó d’alɔ agun ɔ b’ɛ na nɔ bǔ?\n11 Mɛxo agun tɔn ɖé lɛ ko w’azɔ̌ syɛnsyɛn ɖò agun ɔ mɛ nú xwè gègě. Amɔ̌ dìn ɔ, ye sɔ́ sixu wà nǔ gègě ɖ’ayǐ tɔn ɖɔhun ǎ, ɖó ye ko ɖò mɛxo nyí wɛ wutu. Nɔví sunnu dɔnkpɛvu lɛ sixu d’alɔ ye. Enyi è kplɔ́n azɔ̌ ye ɔ, ye sixu kpé nukún dó azɔ̌ gègě wu ɖò agun ɔ mɛ. Enyi devizɔwatɔ́ lɛ nɔ w’azɔ̌ syɛnsyɛn ɔ, ye sixu wá kpéwú bo nyí mɛxo ɖò sɔ. (1 Timɔtée 3:1, 10) Mɛxo dɔnkpɛvu ɖé lɛ tlɛ yì nukɔn kaka bo nyí nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn, bo ɖò alɔ dó nɔví sunnu lɛ kpo nɔví nyɔnu lɛ kpo wɛ ɖò agun gègě mɛ. Enyi mǐ mɔ dɔnkpɛvu lɛ sɔ́ jlǒ dó ɖò alɔ dó nɔví sunnu lɛ kpo nɔví nyɔnu lɛ kpo wɛ ɔ, é nɔ sù nukún mǐtɔn mɛ.—Xà Ezayíi 6:8; Nùnywɛtɔ́xó 12:1.\nWÀ NǓ ÐÓ KPƆ́ ÐÒ XWÉDO MƐ\n12, 13. Etɛ ka sixu d’alɔ mɛ lɛ bǐ ɖò xwédo ɔ mɛ bɔ ye na wà nǔ ɖó kpɔ́ xá yeɖée?\n12 Nɛ̌ mǐ ka sixu d’alɔ xwédo mǐtɔn sín hagbɛ̌ lɛ, bɔ ye na wà nǔ ɖó kpɔ́ xá yeɖée gbɔn? Sinsɛn-biblo xwédo tɔn blóbló ɖò aklunɔzán gbla lɛ bǐ mɛ sixu d’alɔ. Enyi mɛjitɔ́ lɛ kpo vǐ lɛ kpo nɔ zán hwenu ɖó kpɔ́ dó kplɔ́n nǔ dó Jehovah wu ɔ, wanyiyi e ye ɖó nú yeɖée é nɔ jɛji. Ðò sinsɛn-biblo ɔ hwenu ɔ, ye sixu sɔnǔ nú nǔ e ye na ɖɔ ɖò kúnnuɖegbe é; enɛ na d’alɔ ye bɔ ye na ɖò gbesisɔmɛ. Enyi ye ɖò sise wɛ bonu mɛ ɖokpo ɖokpo ɖò xó ɖɔ dó nugbǒ ɔ wu wɛ, bo lɛ́ mɔ nú mɛ e ɖò xwédo ɔ mɛ lɛ é bǐ yí wǎn nú Jehovah, bo jló na hɛn xomɛ hun i ɔ, ye nɔ lɛ́ sɛkpɔ yeɖée d’eji.\n13 Nɛ̌ asú kpo asì kpo ɖé ka sixu wà nǔ ɖó kpɔ́ xá yeɖée gbɔn? (Matie 19:6) Enyi ye mɛ wè lɛ bǐ yí wǎn nú Jehovah bo nɔ sɛ̀n ɛ ɖó kpɔ́ ɔ, ye na ɖó awǎjijɛ ɖò alɔwliwli yetɔn mɛ bo na lɛ́ nɔ bǔ. Ye ɖó na lɛ́ ɖó wanyiyi nú yeɖée Ablaxamu kpo Sala kpo, Izaki kpo Hlebeka kpo, kpodo Ɛlukana kpo Ana kpo ɖɔhun. (Bǐbɛ̌mɛ 26:8; 1 Samuwɛli 1:5, 8; 1 Piyɛ́ɛ 3:5, 6) Enyi asú kpo asì kpo ɖé nɔ wà mɔ̌ ɔ, ye mɛ wè lɛ bǐ nɔ nɔ bǔ bo nɔ lɛ́ sɛkpɔ Jehovah.—Xà Nùnywɛtɔ́xó 4:12.\nSinsɛn-biblo xwédo tɔn sixu d’alɔ mɛ winnyawinnya lɛ kpo mɛxomɔ lɛ kpo bɔ ye na sɛkpɔ yeɖée d’eji (Kpɔ́n akpáxwé 12gɔ́ ɔ kpo 15gɔ́ ɔ kpo)\n14. Enyi asú towe alǒ asì towe ma ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ ǎ ɔ, etɛ a ka sixu wà dó hɛn alɔwliwli towe lidǒ?\n14 Biblu ɖɔ nyì wɛn ɖɔ mǐ kún ɖó na da mɛ e ma nɔ sɛ̀n Jehovah ǎ é ó. (2 Kɔlɛntinu lɛ 6:14) É ɖò mɔ̌ có, nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu ɖé lɛ kpo ɖò kpɔ́ xá mɛ e ma nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn ǎ é. Ye mɛ ɖé lɛ ko da yeɖée cobɔ mɛ ɖokpo wá mɔ nugbǒ ɔ ɖò ye mɛ. Mɛ ɖevo lɛ sixu ko da Jehovah sɛntɔ́ ɖé, bɔ mɛ e ye da é ka wá jó agun dó. Ðò ninɔmɛ enɛ lɛ mɛ ɔ, Klisanwun lɛ nɔ wà nǔ e wu ye kpé é bǐ, bo nɔ hɛn alɔwliwli yetɔn lidǒ gbɔn tónúsíse nú wěɖexámɛ Biblu tɔn lɛ gblamɛ. É nɔ fá hwebǐnu ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Mary kpo asú tɔn David kpo nɔ sɛ̀n Jehovah ɖó kpɔ́ ɖ’ayǐ. É wá yá é ɔ, David jó kplé lɛ yiyi dó. Amɔ̌, Mary kpó ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na nyí asì ɖagbe ɖé, bo nɔ ɖè jijɔ Klisanwun tɔn lɛ xlɛ́. É lɛ́ kplɔ́n nǔ vǐ tɔn ayizɛ́n lɛ dó Jehovah wu, bo kpó ɖò kplé lɛ kpo kpléɖókpɔ́ lɛ kpo yí wɛ. Xwè lɛ gudo hwenu e vǐ lɛ sù bɔ ye bǐ jɛ vo é ɔ, Mary kpó ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ, enyi é na bo tlɛ vɛwǔ n’i tawun ɔ nɛ. Amɔ̌, David wá jɛ xójlawema e Mary nɔ jó dó n’i lɛ é xà jí. Nukɔnmɛ ɔ, é lɛ́ jɛ kplé lɛ ɖokpo ɖokpo yì jí. Hwebǐnu ɔ, vivǔ tɔn xwè ayizɛ́n mɛví ɔ nɔ ba tɛnmɛ ɖ’ayǐ n’i, bɔ enyi David gɔn kplé ɔ, é nɔ ɖɔ n’i ɖɔ: “Un jɛ dò towe égbé ɖò kplé jí Glanpapa.” David lɛkɔ wá Jehovah gɔ́n xwè 25 gudo, bɔ xomɛ nɔ hun é kpo asì tɔn kpo ɖɔ ye ɖò Jehovah sɛ̀n ɖó kpɔ́ wɛ dìn.\n15. Nɛ̌ mɛ e wlí alɔ bɔ é ko lín lɛ é ka sixu d’alɔ mɛ e wlí agaɖanu lɛ é gbɔn?\n15 Satáan nɔ nya xwédo lɛ gbé ɖò égbé. Nǔ e wu wɛ asú kpo asì kpo e ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ lɛ é ɖó na nɔ wà nǔ ɖó kpɔ́ xá yeɖée é ɖokpo nɛ. A wlí alɔ é ɔ, é ko lín kpo é gbɔ kpo hǔn, nɔ lin tamɛ kpɔ́n dó nǔ e a sixu ɖɔ alǒ wà bo na hɛn alɔwliwli towe lidǒ é jí. Enyi a wlí alɔ dìn é ɔ, é ko lín wɛ ɔ, a sixu nyí kpɔ́ndéwú nú mɛ e wlí alɔ ɖò agaɖanu dìn lɛ é. A sixu ylɔ ye bɔ ye na wà nɔ kpɔ́ xá we ɖò sinsɛn-biblo xwédo tɔn hwenu. Ye na mɔ ɖɔ è wlí alɔ é ɔ, é ko lín kpo é gbɔ kpo ɔ, è ɖó na nɔ ɖè wanyiyi xlɛ́ mɛɖée bo na nɔ bǔ.—Titu 2:3-7.\n“MI WÁ NÚ MǏ NI YÌ XÁ MAWU MAVƆMAVƆ SÓ Ɔ JÍ”\n16, 17. Etɛ nɔte kpɔ́n wɛ Mawu sɛntɔ́ e ɖò bǔ lɛ é ka ɖè?\n16 Hwenu e Izlayɛli-ví lɛ nɔ yì ɖu xwè lɛ ɖò Jeluzalɛmu é ɔ, ye nɔ wà nǔ ɖó kpɔ́ xá yeɖée. Ye nɔ sɔnǔ nú nǔ e sín hudo ye ɖó lɛ é bǐ nú tomɛyiyi ɔ. Enɛ gudo ɔ, ye nɔ yì dɔ̌n ɖó kpɔ́ bo nɔ d’alɔ yeɖée. Ðò tɛmpli ɔ mɛ ɔ, ye bǐ nɔ kpa Jehovah ɖó kpɔ́ bo nɔ sɛ̀n ɛ ɖó kpɔ́. (Luki 2:41-44) Égbé ɔ, ɖó mǐ ɖò nǔ sɔ́ wɛ bo na yì nɔ gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ mɛ wutu ɔ, mǐ ɖó na nɔ bǔ, bo na wà nǔ e wu mǐ kpé lɛ é bǐ bo wà nǔ ɖó kpɔ́ xá mǐɖée. A sixu lin tamɛ kpɔ́n dó ali ɖevo e nu a sixu wà mɔ̌ ɖè lɛ é jí.\n17 Gbɛtɔ́ e ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é nɔ ɖó gbè kpɔ́ ǎ, bo tlɛ nɔ xò hun ɖó nǔ gègě wu. Amɔ̌, é sù nukún mǐtɔn mɛ ɖɔ Jehovah ko d’alɔ mǐ, bɔ mǐ mɔ fífá bo lɛ́ mɔ nukúnnú jɛ nugbǒ ɔ mɛ! Gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ ɔ, togun tɔn ɖò sinsɛn ɛ wɛ lee é jló gbɔn é. Taji ɔ, ɖò azǎn gudogudo tɔn elɔ lɛ mɛ ɔ, togun Jehovah tɔn ɖò bǔ hú ɖ’ayǐ tɔn. Lee Ezayíi kpo Micée kpo ko ɖɔ ɖ’ayǐ gbɔn é ɔ, mǐ ɖò “Mawu Mavɔmavɔ só ɔ” jí yì ɖó kpɔ́ wɛ. (Ezayíi 2:2-4; xà Micée 4:2-4.) Kpɔ́n lee awǎjijɛ na tíìn sɔ hwenu e mɛ e ɖò ayikúngban ɔ jí lɛ é bǐ na “ɖò bǔ,” bo na wà nǔ ɖó kpɔ́ xá yeɖée dó sɛ̀n Jehovah é!


Jijɔ Tɛ lɛ Mawu ka Ðó?\nAtɔxwɛ | No. 1 2019\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Changana (Mozambique Tɔn) Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuuk-Gbè Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Javan-Gbè Kabiye Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mizo Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Navajo Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Nias Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyaneka Nyungwe Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Rutooro Samoa-Gbè Sango Saramacca-Gbè Sena Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Venda Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yap-Gbè Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zapotec-Gbè (Lachiguiri Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nLee mǐ ɖò nǔ kplɔ́n dó jijɔ mɛɖé tɔn wu wɛ sɔ́ é ɔ, mɔ̌ wɛ mǐ nɔ tuùn mɛ ɔ d’eji sɔ, bɔ mɔ̌ mɛ ɔ, xɔ́ntɔn e mǐ zun xá mɛ ɔ é sixu syɛn. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, lee mǐ wá tuùn jijɔ Jehovah tɔn lɛ sɔ́ é ɔ, mɔ̌ wɛ mǐ na tuùn mɛ alɔkpa e é nyí é sɔ, bɔ mɔ̌ mɛ ɔ, xɔ́ntɔn e mǐ zun xá ɛ é sixu syɛn d’eji. Ðò jijɔ jiwǔ Mawu tɔn lɛ bǐ mɛ ɔ, ɛnɛ wɛ nyí taji, ye wɛ nyí hlɔnhlɔn tɔn, nǔnywɛ tɔn, hwɛjijɔ tɔn kpo wanyiyi tɔn kpo.\nMAWU NYÍ HLƆNHLƆNNƆ\n“Aklunɔ Mavɔmavɔ, a sɔ́ hlɔnhlɔn towe ɖaxó ɔ dó bló jinukúnsin kpo ayikúngban kpo.”—JELEMÍI 32:17.\nÈ nɔ mɔ nǔ e xlɛ́ hlɔnhlɔn Mawu tɔn é ɖò nǔɖiɖó lɛ mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi hwesivɔ hun ganji ɖò aluùn mɛ, bonu a nɔte ɖ’enu ɔ, etɛwu a ka nɔ ɖ’ayi ɖò lanmɛ? Yǒzo hwesivɔ ɔ tɔn. Nǔgbo ɔ, a nɔ mɔ hlɔnhlɔn nǔɖiɖó Jehovah tɔn tɔn ɖò lanmɛ. Nɛ̌ hwesivɔ ka ɖó hlɔnhlɔn sɔ? È ɖɔ ɖɔ myɔhunhun e nɔ ɖò hwesivɔ ɔ ɖesunɔ sín xomɛ é wɛ nyí 15 000 000°C. Ðò segɔndu ɖokpo ɖokpo mɛ ɔ, hlɔnhlɔn e hwesivɔ nɔ ɖetɔ́n é nɔ yì hlɔnhlɔn e bɔnbu livi kanweko mɔkpan sín wuwú nɔ ɖetɔ́n é.\nEnyi è sɔ́ hwesivɔ ɔ jlɛ́ dó sunví livi donu maxamaxa e tíìn ɖò wɛkɛ ɔ mɛ lɛ é gegě wu ɔ, é sɔ nǔtí ɖò ye kpá ǎ. È nɔ ylɔ́ sunví e d’agba hugǎn lɛ é ɖokpo ɖɔ UY Scuti, bɔ nǔnywɛ xwitixwitizɔ́watɔ́ lɛ ɖɔ ɖɔ é d’agba hú hwesivɔ azɔn 1 700 mɔ̌. Enyi è sɔ́ UY Scuti ɔ dó hwesivɔ ɔ tɛnmɛ ɔ, é na sɔ́ ayikúngban ɔ ɖu kaka bo na lɛ́ zɛ xwi e jí planɛti e nɔ nyí Jupiter é nɔ gbɔn é wu. Vlafo enɛ na d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na mɔ nukúnnú jɛ xó Jelemíi tɔn e ɖɔ ɖɔ Jehovah bló jinukúnsin kpo ayikúngban kpo é mɛ hugǎn, é wɛ nyí ɖɔ é zán hlɔnhlɔn tɔn ɖaxó ɔ dó bló wɛkɛ ɔ.\nNɛ̌ mǐ ka nɔ ɖu hlɔnhlɔn Mawu tɔn sín lè gbɔn? Nǔɖiɖó Mawu tɔn e nukún nɔ mɔ lɛ é, ɖi hwesivɔ kpo ayǐdɔkun jiwǔ e ɖò ayikúngban jí lɛ é bǐ kpo wɛ zɔ́n bɔ mǐ ɖò gbɛ̀. Gɔ́ na ɔ, Mawu nɔ zán hlɔnhlɔn tɔn dó bló bɔ gbɛtɔ́ lɛ ɖokpo ɖokpo nɔ ɖu lè tɔn. Gbɔn nɛ̌ é? Ðò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ ɔ, Mawu na hlɔnhlɔn Jezu b’ɛ bló nǔ ɖěɖee nyí nǔjiwǔ nǔgbo nǔgbo lɛ é. Mǐ xà ɖɔ: “Nukúntíntɔ́nnɔ lɛ ɖò nukúnnú mɔ wɛ; sékunɔ lɛ ɖò zɔnlin ɖi wɛ; gudunɔ lɛ sín wǔtu ɖò te jɛ wɛ; tokunɔ lɛ ɖò nǔ sè wɛ; è ɖò mɛkúkú lɛ fɔ́n wá gbɛ̀ wɛ.” (Matie 11:5) Bɔ égbé ka lo? “É nɔ na hlɔnhlɔn ɖevo mɛ e nǔ cikɔ na é,” wɛ Biblu ɖɔ, bo ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Mɛ e nɔ ganjɛ Mawu Mavɔmavɔ wu lɛ ɔ, hlɔnhlɔn ɖevo nɔ wá nú ye.” (Ezayíi 40:29, 31) Mawu sixu na “hlɔnhlɔn aditi” ɔ mǐ, b’ɛ na zɔ́n bɔ mǐ na ɖí xwi xá wuvɛ̌ lɛ kpo mɛtɛnkpɔn gbɛmɛ tɔn lɛ kpo alǒ dɛ ɖò ye nu. (2 Kɔlɛntinu lɛ 4:7) É ɖò wɛn ɖɔ a na ba na vɛ́ kpo Mawu e nɔ zán hlɔnhlɔn ma ɖó dogbó tɔn dó ta mǐtɔn mɛ kpo wanyiyi kpo é kpo.\n“Mawu Mavɔmavɔ, nǔɖiɖó towe lɛ sukpɔ́ lóóo! A bló nǔ enɛ lɛ bǐ kpo nǔnywɛ kpo.”—ÐƐHAN 104:24.\nLee mǐ kplɔ́n nǔ dó nǔ e Mawu bló lɛ é wu sɔ́ é ɔ, mɔ̌ wɛ nǔnywɛ tɔn na jiwǔ nú mǐ sɔ. Nǔgbo ɔ, è nɔ kplɔ́n nǔ ɖò ali ɖé lɛ nu, bɔ è nɔ ylɔ́ ɖɔ bionique, alǒ biomimétisme, bɔ ɖò nǔkplɔnkplɔn enɛ lɛ hwenu ɔ, nǔnywɛ xwitixwitizɔ́watɔ́ lɛ nɔ gbéjé nǔɖiɖó Jehovah tɔn lɛ kpɔ́n, bo nɔ kpɔ́n dó ye wu dó bló bɔ nǔ e ye ko ɖetɔ́n lɛ é nɔ kpɔ́n te d’eji. Kpɔ́ndéwú ɖé lɛ wɛ nyí yɛwlínú kameláa ɖé tɔn biblo alǒ jɔmɛhun biblo.\nNukún gbɛtɔ́ tɔn nyí nǔɖiɖó jiwǔ ɖé\nMǐ sɔ́ mɔ lee nǔnywɛ Mawu tɔn jiwǔ sɔ́ é ɖò fí ɖevo zɛ agbaza gbɛtɔ́ tɔn mɛ wu ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ ni kpɔ́n lee vǐ yɛyɛ̌ ɖé nɔ sù gbɔn é. É nɔ bɛ́ kpo azin e mɛ vǐkɛ́n byɔ é ɖé kpo, bɔ nǔvikún gǔɖuɖu tɔn e sín hudo mɛ ɔ na ɖó lɛ é bǐ nɔ ɖò azin enɛ e mɛ vǐkɛ́n byɔ é mɛ. Azin enɛ e mɛ vǐkɛ́n byɔ é nɔ má ɖó nǔvikún e ɖi yeɖée lɛ é gegě jí. Amɔ̌, hwetɔnnu sù ɔ nǔvikún enɛ lɛ nɔ jɛ mimǎ ɖó vovo jí bo nɔ wá huzu nǔvikún vovo donu 200 mɔ̌, ɖi nǔvikún hun tɔn, nǔvikún e nɔ na agbazakan lɛ é, kpo ee nɔ na xú lɛ é kpo. Zaanɖé kpowun ɔ, wǔjɔnú lɛ nɔ tɔ́n bo nɔ jɛ azɔ̌ wà jí. Ðò sun tɛnnɛ vlamɛ kpowun ɔ, nǔvikún dodó enɛ nɔ sù bo nɔ huzu vǐ yɛyɛ̌ ɖé; nǔvikún liva mɔkpan wɛ kplé bo nyí vǐ yɛyɛ̌ enɛ. Nǔnywɛ ee tɔ́n ɖò nǔɖiɖó mɔhun mɛ é sísɛ́ mɛ gegě bɔ ye yí gbè nú nǔ e Biblu wlantɔ́ elɔ ɖɔ é: “Un dókú nú we ɖó a bló mì bɔ un nyɔ́ kpɔ́n ɖesu.”—Ðɛhan 139:14.\nNɛ̌ mǐ ka nɔ ɖu nǔnywɛ Mawu tɔn sín lè gbɔn? Gbɛɖotɔ́ ɔ tuùn ɖɔ é byɔ ɖɔ mǐ ni nɔ awǎjijɛ mɛ. Ðó é tuùn nǔ tawun bo lɛ́ ɖó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ wutu ɔ, é ɖè wě ɖagbe lɛ xá mǐ dó Xó tɔn Biblu ɔ mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é byɔ mǐ ɖɔ: “Enyi mɛɖé wà nǔ nyi dò nú mɛɖé ɖò mi mɛ hweɖebǔnu hǔn, mi nɔ sɔ́ kɛ miɖée.” (Kolosinu lɛ 3:13) Nǔnywɛ kpé wěɖexámɛ enɛ à cé? Ganji. Dotóogán lɛ mɔ ɖɔ hwɛsɔ́kɛmɛ sixu zɔ́n bɔ mɛɖé na nɔ d’amlɔ ganji, bɔ hun tɔn sɔ́ na sà kpo wezun kpo ǎ. É sixu lɛ́ zɔ́n bɔ è na bɛ́ linkpɔ́nzɔn alǒ azɔn ɖevo lɛ ǎ. Mawu cí xɔ́ntɔn nǔnywɛtɔ́ e ɖó wanyiyi é ɖé ɖɔhun, bo nɔ gɔn wě ɖagbe lɛ ɖè xá mǐ gbeɖé ǎ. (2 Timɔtée 3:16, 17) A ba na ɖó xɔ́ntɔn mɔhun ɖé à cé?\nMAWU NYÍ HWƐJIJƆNƆ\n“Mawu mavɔmavɔ yí wǎn nú nǔ wà ɖó sɛ́nxwi jí [alǒ hwɛjijɔ].”—ÐƐHAN 37:28.\nMawu nɔ wà nǔ e sɔgbe é hwebǐnu. Nǔgbo ɔ, “Mawu nɔ wà nǔ nyanya gbeɖé ǎ. Nǔbǐwukpétɔ́ ɔ nɔ dóhwɛ agɔ gbeɖé ǎ.” (Jɔbu 34:10) Hwɛɖiɖɔ tɔn lɛ nɔ jlɔ́, lee ɖɛhanwlantɔ́ ɔ ɖɔ gbɔn hwenu e é ɖò xó ɖɔ dó Jehovah wu wɛ é: “A nɔ ɖɔ hwɛ xá togun lɛ ɖó sɛ́nxwi jí.” (Ðɛhan 67:5) Ðó ‘ayixa mɛ wɛ Mawu Mavɔmavɔ nɔ kpɔ́n’ wutu ɔ, yɛmɛnúwiwa mɛɖé tɔn sixu blɛ́ ɛ ǎ, é kpé nǔ wu hwebǐnu bo na mɔ fí e nǔgbo ɔ ɖè é bo nɔ dá hwɛ jlɔjlɔ. (1 Samuwɛli 16:7) Mawu lɛ́ tuùn nǔagɔwiwa kpo mɛxoɖu kpo e ɖò ayikúngban jí lɛ é bǐ, bo d’akpá ɖɔ zaanɖé dìn ɔ, ‘mɛdídá lɛ ɔ, emi na ɖè ye sín ayikúngban ɔ jí.’—Nǔnywɛxó 2:22.\nAmɔ̌, Mawu nyí hwɛɖɔtɔ́ nukúnsyɛntɔ́ e akpakpa nɔ ɖò sísɔ́ wɛ bonu é na dɔn tó nú mɛ é ǎ. É nɔ kú nǔblawu nú mɛ hwenu e é jɛxa dó é. Biblu ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ ɔ, xomɛfátɔ́ wɛ, nǔblawukúnúmɛtɔ́ wɛ,” bɔ enyi mɛ nyanya ɖé lɛkɔ sín hwɛ tɔn gudo nǔgbo nǔgbo ɔ, é nɔ ɖè jijɔ enɛ lɛ xlɛ́ ɛ. Nǔ wà ɖó sɛ́nxwi jí tawun nɛ à cé?—Ðɛhan 103:8; 2 Piyɛ́ɛ 3:9.\nNɛ̌ mǐ ka nɔ ɖu hwɛjijɔ Mawu tɔn sín lè gbɔn? Mɛsɛ́dó Piyɛ́ɛ ɖɔ: “Mawu kún nɔ ɖè mɛɖé ɖó vo ɖò mɛɖé mɛ ó. Loɔ, ɖò akɔta ɖebǔ mɛ ɔ, mɛ e nɔ ɖó sísí n’i, bo nɔ xwedó hwɛjijɔ ɔ, mɛ enɛ sín nǔ nɔ nyɔ́ nukún tɔn mɛ.” (Mɛsɛ́dó 10:34, 35) Mǐ nɔ ɖu hwɛjijɔ Mawu tɔn sín lè, ɖó é nɔ ɖè mɛɖé ɖó vo ɖò mɛɖé mɛ gbeɖé ǎ wutu. Mǐ na bo ɖó sinmɛ agbaza tɔn ɖebǔ, gosin akɔta ɖebǔ mɛ, sè wema alǒ gbɔ, nyí mɛjɔmɛ alǒ gbɔ ɔ, é sixu yí mǐ bɔ mǐ na nyí mɛsɛntɔ́ tɔn.\nMawu nɔ ɖè mɛɖé ɖó vo ɖò mɛɖé mɛ ǎ, bɔ enyi mǐ na bo ɖó sinmɛ agbaza tɔn ɖebǔ, alǒ nyí mɛjɔmɛ alǒ gbɔ ɔ, mǐ sixu ɖu lè jijɔ tɔn enɛ tɔn\nÐó Mawu ba ɖɔ mǐ ni mɔ nǔ jɛ hwɛjijɔ emitɔn wu bo ɖu lè tɔn wutu ɔ, é na ayixa mǐ. Biblu tinmɛ ayixa ɖɔ é nyí sɛ́n ɖé bɔ ‘è wlan dó ayi mɛ nú mǐ’ bɔ é “nɔ ɖekúnnu” nú mǐ ɖɔ mǐ wà nǔ e sɔgbe é alǒ nǔ e nyla é. (Hlɔmanu lɛ 2:15) Nɛ̌ mǐ ka nɔ ɖu lè tɔn gbɔn? Enyi mǐ kplɔ́n ayixa mǐtɔn ganji ɔ, é sixu sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na jó nǔnyanyawiwa alǒ nǔagɔwiwa dó. Enyi mǐ wà nǔ nyi dò ɔ, é sixu sísɛ́ mǐ bɔ hwɛ mǐtɔn vɛ́ nú mǐ bɔ mǐ jla nǔwalɔ mǐtɔn ɖó. Nǔgbo ɔ, nukúnnú mimɔ jɛ hwɛjijɔ Mawu tɔn wu nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ sɛkpɔ ɛ.\nMAWU Ɔ, WANYIYI WƐ É NYÍ\n“Mawu ɔ, wanyiyi wɛ é nyí.”—1 JAAN 4:8.\nMawu nɔ ɖè hlɔnhlɔn, nǔnywɛ, kpo hwɛjijɔ kpo xlɛ́, amɔ̌, Biblu ɖɔ ɖɔ Mawu nyí hlɔnhlɔn, nǔnywɛ alǒ hwɛjijɔ ǎ. É ɖɔ ɖɔ é nyí wanyiyi. Aniwu? Ðó è sixu ɖɔ ɖɔ hlɔnhlɔn Mawu tɔn nɔ zɔ́n bɔ é nɔ wà nǔ, bɔ hwɛjijɔ tɔn kpo nǔnywɛ tɔn kpo ka nɔ xlɛ́ ali lee é nɔ wà nǔ gbɔn é. Amɔ̌, wanyiyi Jehovah tɔn nɔ sísɛ́ ɛ bɔ é nɔ wà nǔ. Wanyiyi wɛ nɔ nɔ gudo nú nǔ e é nɔ wà lɛ é bǐ.\nNǔ ɖebǔ hwedó Jehovah ǎ có, wanyiyi ka sísɛ́ ɛ b’ɛ ɖó nǔɖiɖó nǔnywɛtɔ́ lɛ ɖò jǐ kpo dò kpo bɔ ye sixu ɖu vivǐ wanyiyi tɔn kpo nukúnkpémɛwu tɔn kpo tɔn. Cejɛnnabi ma ɖó sísɛ́ ɛ b’ɛ sɔnǔ nú ayikúngban ɔ bonu é na nyí xwé ɖagbe ɖé nú mǐ. Bo lɛ́ kpó ɖò wanyiyi tɔn ɖexlɛ́ gbɛtɔ́ lɛ bǐ wɛ bo “nɔ zɔ́n, bɔ hwesivɔ tɔn nɔ hun dó mɛ nyanya kpodo mɛ ɖagbe lɛ kpan jí; é nɔ bló bɔ jǐ nɔ ja nú mɛ e nɔ wà nǔ jlɔjlɔ lɛ kpodo mɛ e nɔ wà nǔ agɔ lɛ kpan.”—Matie 5:45.\nGɔ́ na ɔ, Jehovah “nyɔ́ xomɛ ɖesu; mɛ nú nɔ blawǔ n’i titewungbe.” (Jaki 5:11) É nɔ ɖè wanyiyi xlɛ́ mɛ ɖěɖee ɖè afɔ ɔ kpo ayi yetɔn bǐ kpo bo na tuùn i lobo na sɛkpɔ ɛ lɛ é. Mawu nɔ mɔ mɛ enɛ lɛ ɖokpo ɖokpo. Nǔgbo ɔ, é “lín dó ɖokpo ɖokpo mǐtɔn ǎ.”—Mɛsɛ́dó 17:27.\nNɛ̌ mǐ ka nɔ ɖu wanyiyi Mawu tɔn sín lè gbɔn? Mǐ nɔ ɖu vivǐ hwe gbà amizɛ́n ee nyɔ́ ɖɛkpɛ é ɖé tɔn. Nǔkiko vǐ yɛyɛ̌ ɖé tɔn nɔ nyɔ́ sè nú mǐ. Xwédo mǐtɔn sín hagbɛ̌ e kpo mǐ kpo vɛ́ é sín wanyiyi nɔ xɔ akwɛ nú mǐ. Nǔ enɛ lɛ sixu nɔ ma nyí nǔ taji lɛ, amɔ̌, ye nɔ zɔ́n bɔ gbɛzán mǐtɔn nɔ ɖó awǎjijɛ tawun.\nMǐ nɔ lɛ́ ɖu vivǐ wanyiyi Mawu tɔn sín akpáxwé ɖevo tɔn, é wɛ nyí ɖɛxixo. Biblu dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖɔ: “Ado ma hu mi dó nǔ ɖebǔ wu ó; loɔ, mi ɖò ninɔmɛ ɖebǔ mɛ hǔn, mi ni nɔ sɔ́ kúdónúmɛ sín ayixa dó xoɖɛ, bo byɔ nǔ e hudo mi lɛ Mawu.” Tɔ́ wanyiyinɔ ɖé ɖɔhun ɔ, é nɔ ba ɖɔ mǐ ni ba alɔdó emitɔn dó nǔ e ɖu ayi mɛ nú mǐ hugǎn lɛ é tamɛ. Enɛ ɔ, Jehovah gbɔn wanyiyi tɔn e ma ɖó cejɛnnabi ǎ é gblamɛ bo d’akpá nú mǐ ɖɔ emi na na “fífá Mawu tɔn e hugǎn nukúnnúmɔjɛnǔmɛ gbɛtɔ́ tɔn bǐ ɔ” mǐ.—Filipunu lɛ 4:6, 7.\nXó klewun e mǐ ɖɔ dó jijɔ Mawu tɔn taji ee nyí hlɔnhlɔn, nǔnywɛ, hwɛjijɔ kpo wanyiyi kpo wu é d’alɔ we bɔ a tuùn mɛ alɔkpa e Mawu nyí é hugǎn à cé? Nú mɛ e Mawu nyí é na lɛ́ sù nukún towe mɛ hú mɔ̌ ɔ, mǐ byɔ we ɖɔ a ni kplɔ́n nǔ e é ko wà wá yì lɛ é kpo ee é na wá wà nú lè towe ɖò sɔgudo lɛ é kpo.\nJIJƆ TƐ LƐ MAWU KA ÐÓ? Jehovah nyí hlɔnhlɔnnɔ, nǔnywɛtɔ́ kpo hwɛjijɔnɔ kpo hú mɛ ɖevo ɖebǔ. Amɔ̌, jijɔ tɔn e dɔn mɛ hugǎn é wɛ nyí wanyiyi tɔn\nNǔkpédónǔnu Wɛ À Alǒ Dǎ Wɛ È Dá? Nùɖiɖi Ðiɖó nú Mawu Nùɖiɖi Ðiɖó nú Mawu Mawu Nùkanbyɔ Biblu Tɔn lɛ Sín Xósin\nEtɛ lɛ Mawu ka Ko Bló?\nÉ sixu jiwǔ nú we hwenu e a na tuùn nǔ e Mawu ko wà, bonu gbɛtɔ́ lɛ na ɖó sɔgudo ɖagbeɖagbe ɖé é.\nMawu ka Nɔ Mɔ Nukúnnú Jɛ Wǔ We À?\nTuùn e Mawu ɖokponɔ géé tuùn mǐ, bo lɛ́ tuùn nuvikún e è dó bló mǐ na lɛ é na jiɖe mǐ ɖɔ é mɔ nǔ jɛ wǔjɔnú mǐtɔn lɛ ɖokpo ɖokpo wu.\nMɛ̌ ka Nyí Mawu?\nNɛ̌ Mawu ka Nɔ Nyí?\nEtɛ lɛ Mawu ka Na Wá Bló?\nÐagbe Tɛ lɛ Mawu Tuùntuùn ka Na Hɛn Wá nú We?\nA Sixu Sɛkpɔ Mawu\nText Alɔ e jí è sixu yí nǔ e ɖò wema jí lɛ é ɖó lɛ é ATƆXWƐ No. 1 2019 | Mɛ̌ ka Nyí Mawu?\nNǔxixo Alɔ e jí è sixu yí xóyidókanji lɛ ɖó lɛ é ATƆXWƐ No. 1 2019 | Mɛ̌ ka Nyí Mawu?\nNo. 1 2019 | Mɛ̌ ka Nyí Mawu?\nATƆXWƐ No. 1 2019 | Mɛ̌ ka Nyí Mawu?\nEtɛ Biblu ka Ðɔ Dó Nǔjlɔjlɔwiwa Wu?


Linkpɔ́n: “Nǔgbomɛ Alɔkpa Alɔkpa lɛ Nɔ Ðò Gò Ján Dó Mǐ Wɛ” (2 Kɔlɛntinu lɛ 4:8)\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Abua Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Baoulé Basque-Gbè Bassa (Cameroun) Bengali Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chopi Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Douala Eblegbe Edo Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galice-Gbè Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gokana Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kachin Kana Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisi Kisonge Kongo Krio Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lamba Lenje Lettonie-Gbè Lifu Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mambwé-Lungu Marathi Marshall-Gbè Maya Mixe Mizo Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Navajo Ndau Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ourdou Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sena Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Slovaquie Tɔn Tokunɔgbe Tchèque Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Valencian Vegbe Venda Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nLinkpɔ́n: “Nǔgbomɛ Alɔkpa Alɔkpa lɛ Nɔ Ðò Gò Ján Dó Mǐ Wɛ”\n“Nyi kpo asú ce kpo wlí alɔ bɛ́ bló xwè 25 gudo é ɔ, mǐ gbɛ́ mǐɖée. Vǐ sunnu ce we lɛ kpo vǐ nyɔnu ce kpo jó nǔgbo ɔ dó, bɔ un lɛ́ jɛ lanmɛzɔn syɛnsyɛn gegě. Enɛ wu ɔ, un bɛ́ linkpɔ́nzɔn. Un flú bǐ bo mɔ ɖɔ un kún sɔ́ sixu wà nǔ ɖevo ɖebǔ ó. Un sɔ́ nɔ yì kplé lɛ ǎ, bo jó Jehovah sinsɛn dó.”—June.\nLINKPƆ́N nɔ dóya nú mɛ bǐ, kaka jɛ mɛ e ɖò togun Mawu tɔn mɛ lɛ é lɔ jí. Ðɛhanwlantɔ́ ɖé wlan bo ɖɔ: “Nǔ gegě ɖò hǔn mɛ nú mì.” (Ðɛhan 94:19) Bɔ Jezu ɖɔ ɖɔ ɖò azǎn gudogudo tɔn lɛ mɛ ɔ, “gbɛmɛ tagba lɛ” sixu zɔ́n bɔ Jehovah sinsɛn na vɛwǔ tawun. (Luki 21:34) Bɔ hwɛ ka lo? Akwɛyózó, tagba xwédo tɔn lɛ, alǒ lanmɛ na nɔ ganji nɔ ɖó adohu adohu nú we wɛ à? Nɛ̌ Jehovah ka sixu d’alɔ we bɔ a na ɖí xwi xá gbɔn?\n“Hlɔnhlɔn Aditi” Ɔ\nMǐ sixu ɖí xwi xá gbɛmɛ tagba lɛ mǐɖesunɔ ǎ. Mɛsɛ́dó Pɔlu wlan ɖɔ: “Nǔgbomɛ alɔkpa alɔkpa lɛ nɔ ɖò gò ján dó mǐ wɛ. Mǐ sɔ́ tuùn lee mǐ na wà nǔ gbɔn ɔ ǎ . . . ; è nɔ ɖò mǐ zin dó ayǐ wɛ.” Amɔ̌, é lɛ́ ɖɔ gɔ́ na ɖɔ “ye nyínyɛ́ mǐ ǎ,” “mǐ mɔ ɖɔ nǔ bǐ ko vɔ ǎ,” bo lɛ́ ɖɔ “mǐ ka dɔn ǎ.” Etɛ ka nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ dɛ? “Hlɔnhlɔn aditi” enɛ e nɔ gosin Mawu nǔbǐwukpétɔ́ mǐtɔn Jehovah gɔ́n é wɛ.—2 Kɔlɛntinu lɛ 4:7-9.\nLin tamɛ dó lee a ko mɔ “hlɔnhlɔn aditi” ɔ gbɔn wá yì é jí. A ka flín lee xóɖiɖɔ e dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ é ɖé bló bɔ xomɛnyínyɔ́ Jehovah tɔn lɛ́ sù nukún towe mɛ d’eji gbɔn é à? Hwenu e a kplɔ́n nǔ mɛ ɖevo lɛ dó nukúnɖiɖó Palaɖisi tɔn wu é ɔ, nǔɖiɖi e a ɖó dó akpá Jehovah tɔn lɛ wu é ka syɛn d’eji à? Enyi mǐ yì kplé Klisanwun tɔn lɛ bo ɖɔ xó dó nǔɖiɖi mǐtɔn jí xá mɛ ɖevo lɛ ɔ, mǐ nɔ mɔ hlɔnhlɔn bo nɔ dɛ ɖò gbɛmɛ tagba lɛ nu, nɔ mɔ fífá ayi mɛ tɔn, bɔ mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ nɔ kpéwú bo nɔ sɛn Jehovah kpo awǎjijɛ kpo.\n‘Ðɔ̌ Jehovah Kpɔ́n Bo Kpɔ́n Lee É Nyɔ́ Sɔ́ É’\nNú è na ɖɔ xó jɔ xó ɔ, a sixu mɔ ɖɔ emi ɖó nǔ gegě bo na bló hwe ɖokpo ɔ nu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Jehovah byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni sɔ́ Axɔ́suɖuto ɔ ɖó tɛn nukɔntɔn ɔ mɛ, bo lɛ́ ɖó aca gbigbɔ tɔn ɖagbe ɖé. (Matie 6:33; Luki 13:24) Amɔ̌, enyi gbeklánxámɛ xwédo tɔn alǒ azɔ̌gbɛ́ lɛ tɔn, lanmɛ ma ɖò ganji, abǐ tagba xwédo tɔn lɛ ka ɖó dogbó nú nǔ e a sixu wà é ka lo? Alǒ, enyi agbazazɔ́ towe nɔ yí hwenu kpo hlɔnhlɔn kpo è a ɖó na zán nú agun ɔ é ka lo? Ðó nǔ tobutobu enɛ lɛ wu, bɔ a ma ka lɛ́ ɖó hwenu kpo hlɔnhlɔn kpo bo na kpé ye wǔ ǎ é wutu ɔ, a sixu mɔ ɖɔ tagba emitɔn lɛ hugǎn emi. A tlɛ sixu nɔ ɖɔ nú hwiɖée ɖɔ Jehovah ɖò nǔ ɖó nukún ɖò emi sí wɛ zɛ xwé wu.\nJehovah nɔ mɔ nǔ jɛ ninɔmɛ mǐtɔn lɛ mɛ. É nɔ ɖó nukún nǔ ɖò mǐ sí zɛ nǔ e mǐ sixu wà é wu gbeɖé ǎ. É lɛ́ tuùn ɖɔ mǐ ɖó hudo táan tɔn cobo na ɖu ɖò flú e mǐ flú ɖò agbaza kpo lee nǔ nɔ cí nú mǐ é kpo linu é jí.—Ðɛhan 103:13, 14.\nÐi kpɔ́ndéwú ɔ, ɖ’ayi lee Jehovah kpé nukún dó gbeyiɖɔ Elíi wu gbɔn é. Hwenu e awakanmɛ gbɔjɔ Elíi bǐ, bɔ xɛsi ɖi i, bɔ é hɔn yì gbetótló mɛ é ɔ, Jehovah gbɛ́ nǔ nú gbeyiɖɔ ɔ bo ɖegbe n’i ɖɔ é ni lɛkɔ yì azɔ̌ tɔn kɔn wɛ à? Eǒ. Azɔn we wɛ Jehovah sɛ́ wɛnsagun ɖé dó b’ɛ fɔ́n Elíi kpo xomɛnyínyɔ́ kpo, bo na ɛ nǔɖuɖu. É ɖò mɔ̌ có, azǎn 40 gudo ɔ, Elíi lɛ́ kpó ɖò linkpɔ́n ɖó wɛ, bo ɖò xɛsi ɖi wɛ. Nǔ ɖevo tɛ Jehovah ka wà dó d’alɔ ɛ? Nukɔntɔn ɔ, Jehovah xlɛ́ ɛ gbɔn hlɔnhlɔn tɔn gblamɛ ɖɔ emi kpéwú bo na cyɔn alɔ jǐ tɔn. Wegɔ́ ɔ, Jehovah dó wusyɛn lanmɛ nú Elíi kpo ‘gbè e fá bo yì dò’ é ɖé kpo. Gudo mɛ ɔ, Jehovah xlɛ́ ɛ ɖɔ mɛsɛntɔ́ emitɔn ɖevo afatɔ́n mɔkpan ɖò emi sɛn wɛ kpo gbejininɔ kpo. Tlolo ɔ, Elíi lɛ́ mɔ hlɔnhlɔn bo bɛ́ gbeyiɖɔzɔ́ tɔn kpo kanɖodónǔwu kpo. (1 Axɔ́su lɛ 19:1-19) Etɛ enɛ ka sixu kplɔ́n mǐ? Hwenu e linkpɔ́n vunbla Elíi é ɔ, Jehovah wà nǔ xá ɛ kpo suúlu kpo, kpodo wuvɛ̌sexámɛ kpan. Jehovah ko huzu ǎ. É nɔ kpé nukún dó mǐ wu ɖò ali ɖokpo ɔ nu.\nNɔ nɔ jlɛ̌ jí hwenu e a ɖò tamɛ lin dó nǔ e a sixu na Jehovah é jí wɛ é. Ma nɔ sɔ́ nǔ e a sixu wà égbé é jlɛ́ dó nǔ e a ko nɔ wà ɖ’ayǐ é wu ó. Nǔjlɛ- donǔwu ɖé ɖíe: Wezunkantɔ́ e ɖó wezun kínkán te nú sun mɔkpan alǒ xwè mɔkpan é, sixu lɛ́ jɛ wezun kán jí lee é ko nɔ kán gbɔn ɖ’ayǐ é tlolo ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é nɔ jɛ nǔ ɖěɖee na na ɛ hlɔnhlɔn bɔ é na lɛ́ dɛ é gbé nya jí kpɛɖé kpɛɖé. Klisanwun lɛ cí wezunkantɔ́ lɛ ɖɔhun. Nǔ e gbé nya wɛ ye ɖè é nɔ zawě nú ye hwenu e ye ɖò wezun kán wɛ é. (1 Kɔlɛntinu lɛ 9:24-27) É na nyɔ́ ɖɔ a ni nya nǔ gbigbɔ tɔn e wu a sixu kpé hugǎn dìn é ɖé gbé hwɛ̌. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, a sixu sɔ́ kplé agun tɔn ɖé yiyi dó ɖó nǔ e gbé a na nya é. Byɔ Jehovah ɖɔ é ni d’alɔ we bonu a na kpéwú. Hwenu e a na ɖò hlɔnhlɔn mɔ wɛ ɖò gbigbɔ lixo é ɔ, a na ‘ɖɔ́ Jehovah kpɔ́n bo kpɔ́n lee é nyɔ́ sɔ́ é.’ (Ðɛhan 34:9) Flín ɖɔ nǔ ɖebǔ e a nɔ wà dó ɖexlɛ́ Jehovah ɖɔ emi yí wǎn n’i é nɔ sù nukún tɔn mɛ, nǔ ɔ na bo cí nǔ e hwe é ɖɔhun ɔ nɛ.—Luki 21:1-4.\nJehovah nɔ ɖó nukún nǔ ɖò mǐ sí zɛ nǔ e mǐ sixu wà é wu gbeɖé ǎ\n“Alɔdó E Nɔte Kpɔ́n Wɛ Un Ðè É”\nNɛ̌ Jehovah ka na hlɔnhlɔn June bɔ é lɛkɔ wá gɔ̌n tɔn gbɔn? É ɖɔ: “Un nɔ ɖò ɖɛ xò sɛ́dó Jehovah wɛ, bo nɔ byɔ ɛ ɖɔ é ni d’alɔ mì. Enɛ gudo ɔ, vǐ ce sín asì ɖɔ kpléɖókpɔ́ e è na bló ɖò toxo ce mɛ é ɖé xó nú mì. Un wá gbeta ɔ kɔn bá yì kplé- ɖókpɔ́ ɔ nú azǎn ɖokpo. É víví nú mì tawun ɖɔ un lɛkɔ wá togun Jehovah tɔn mɛ! Kpléɖókpɔ́ enɛ wɛ nyí alɔdó e nɔte kpɔ́n wɛ un ɖè é. Dìn ɔ, un lɛ́ jɛ Jehovah sɛn jí kpo awǎjijɛ kpo. Gbɛ̀ ɖó nu nú mì tawun hugǎn. Un mɔ nǔ jɛ wu dìn hugǎn ɖɔ un ɖó hudo nɔví sunnu ce kpo nɔví nyɔnu ce kpo lɛ tɔn, bo ɖó na lɛ́ yí gbè nú alɔdó yetɔn. É sù nukún ce mɛ ɖɔ hwenu kpò ɖò te cobɔ un lɛkɔ.”\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Linkpɔ́n: “Nǔgbomɛ Alɔkpa Alɔkpa lɛ Nɔ Ðò Gò Ján Dó Mǐ Wɛ”\nrj akpáxwé 2 wex. 6-7\nNǔxixo Alɔ e jí è sixu yí xóyidókanji lɛ ɖó lɛ é Lɛ̌kɔ Wá Jehovah Gɔ́n\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Lɛ̌kɔ Wá Jehovah Gɔ́n