Kpò Ðò Jehovah Sɛn Wɛ Hwenu E È Gbɛ́ Azɔ̌ Mǐtɔn É | Atɔxwɛ Nǔkplɔnkplɔn Tɔn\nXÓTA NǓKPLƆNKPLƆN TƆN 28\n“Nǔ e mǐ mɔ, lobo sè ɔ, mǐ sixu gɔn ɖiɖɔ gbeɖé ǎ.”—MƐ. 4:19, 20.\nHAN 122 Syɛnlǐn, Bo Lidǒ!\n1-2. (a) Nú è gbɛ́ sinsɛn-biblo mǐtɔn ɔ, etɛwu é ma ka ɖó na kpaca mǐ ǎ? (b) Etɛ lɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xóta elɔ mɛ?\nÐÒ 2018 ɔ, wɛnɖagbejlatɔ́ 223 000 jɛji wɛ ɖò tò ɖěɖee mɛ è gbɛ́ azɔ̌ gbigbɔ tɔn mǐtɔn lɛ bǐ mlɛ́mlɛ́ alǒ akpáxwé tɔn ɖé lɛ ɖè é. Enɛ kpaca mǐ ǎ. Lee mǐ ko mɔ gbɔn ɖò xóta e wá yì é mɛ é ɔ, Klisanwun nǔgbo lɛ nɔ ɖó nukún yadonúmɛ. (2 Tim. 3:12) Mǐ na bo nɔ nɔ fí ɖebǔ ɔ, acɛkpatɔ́ lɛ sixu gbɛ́ ajijimɛ ɖɔ mǐ ni ma sɔ́ sɛn Mawu wanyiyinɔ mǐtɔn Jehovah ɖě ó.\n2 Nú acɛkpikpa e ɖò tò e mɛ a ɖè é gbɛ́ ɖɔ mi ma sɔ́ sɛn Jehovah ɖě ó ɔ, nǔkanbyɔ lěhun lɛ sixu wá ayi mɛ nú we: ‘Yadonúmɛ ɔ xlɛ́ ɖɔ nǔ mǐtɔn kún sɔ́ nyɔ́ Mawu nukúnmɛ ó wɛ à? Azɔ̌ mǐtɔn e è gbɛ́ é na ɖó nǔ Jehovah sinsɛn mǐtɔn nu wɛ à? Un ka ɖó na sɛ̀ tɛn yì fí e un sixu vo bo sɛn Mawu ɖè é ɖé wɛ à?’ Ðò xóta elɔ mɛ ɔ, mǐ na ɖɔ xó dó nǔkanbyɔ enɛ lɛ jí. Mǐ na lɛ́ gbéjé lee mǐ sixu kpó ɖò Jehovah sɛn wɛ hwenu e è na gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn é, kpo mɔ ɖěɖee mǐ ɖó na nyi alɔ na lɛ é kpo kpɔ́n.\nYADONÚMƐ Ɔ XLƐ́ ÐƆ NǓ MǏTƆN KÚN SƆ́ NYƆ́ MAWU NUKÚNMƐ Ó WƐ À?\n3. Sɔgbe xá 2 Kɔlɛntinu lɛ 11:23-27 ɔ, yadonúmɛ tɛ lɛ nu mɛsɛ́dó gbejinɔtɔ́ Pɔlu ka dɛ ɖè? Etɛ kpɔ́ndéwú tɔn ka kplɔ́n mǐ?\n3 Enyi acɛkpikpa ɖé gbɛ́ sinsɛn-biblo mǐtɔn ɔ, mǐ sixu lin ɖɔ Mawu kún sɔ́ ɖò nyɔna tɔn kɔn dó mǐ jí wɛ ó. Amɔ̌, flín ɖɔ yadonúmɛ kún xlɛ́ ɖɔ Mawu kún gɔn xomɛ hun dó mǐ wu ó. Kpɔ́n kpɔ́ndéwú mɛsɛ́dó Pɔlu tɔn. É ɖò wɛn ɖɔ nǔ tɔn nyɔ́ Mawu nukúnmɛ. È jɔwǔ i b’ɛ wlan wema 14 ɖò Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Glɛkigbe Mɛ É mɛ, bɔ é lɛ́ nyí mɛsɛ́dó nú akɔta lɛ. Amɔ̌, è dóya n’i syɛnsyɛn. (Xà 2 Kɔlɛntinu lɛ 11:23-27.) Nǔ e xá mɛsɛ́dó Pɔlu é kplɔ́n mǐ ɖɔ Jehovah sixu tin bɔ è dóya nú mɛsɛntɔ́ tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ.\n4. Etɛwu gbɛ̀ ɔ ka nɔ gbɛ́ wǎn nú mǐ?\n4 Jezu tinmɛ nǔ e wu mǐ ɖó na ɖó nukún gbeklánxámɛ é. É ɖɔ ɖɔ è na gbɛ́ wǎn nú mǐ ɖó mǐ kún nyí gbɛ̀ ɔ tɔn ó wutu. (Jaan 15:18, 19) Yadonúmɛ xlɛ́ ɖɔ Jehovah kún sɔ́ ɖò nyɔna kɔn dó mǐ jí wɛ ó ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, xíxlɛ́ wɛ é ɖè ɖɔ mǐ ɖò nǔ e sɔgbe é wà wɛ.\nNÚ È GBƐ́ AZƆ̌ MǏTƆN Ɔ, ENƐ NA ÐÓ NǓ JEHOVAH SINSƐN MǏTƆN NU WƐ À?\n5. Gbɛtɔ́ yayǎ ka sixu ɖó Jehovah sinsɛn te à? Tinmɛ.\n5 Gbɛtɔ́ yayǎ e ɖò gbè klán xá mǐ wɛ lɛ é sixu sú ali dó mǐ bǐ mlɛ́mlɛ́ bonu mǐ gbɔ Mawu Nǔbǐwukpétɔ́ Jehovah sɛn ǎ. Mɛ gegě ko tɛ́n kpɔ́n, bo xò kpò. Mǐ ni kpɔ́n nǔ e jɛ ɖò Wɛkɛ Hwan Wegɔ́ ɔ hwenu é. Ðò hwe ɔ nu ɔ, acɛkpikpa tò gegě tɔn dóya nú togun Mawu tɔn syɛnsyɛn. Allemagne kɛɖɛ wɛ acɛkpikpa Nazi tɔn gbɛ́ azɔ̌ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn ɖè ǎ, acɛkpikpa e ɖò Australie, Canada kpo tò ɖevo lɛ kpo mɛ lɛ é lɔ wà mɔ̌. Amɔ̌, ɖ’ayi nǔ e jɛ é wu. Ðò 1939 hwenu e ahwan ɔ bɛ́ é ɔ, wɛnjlatɔ́ 72 475 wɛ ɖò gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ. Gbeɖiɖó lɛ xlɛ́ ɖɔ ɖò vivɔnu ahwan ɔ tɔn ɖò 1945 ɔ, Jehovah kɔn nyɔna dó mǐ jí, bɔ wɛnjlatɔ́ lɛ yì 156 299. Wɛnjlatɔ́ lɛ sín kɛ́n lɛ́ wá yì nukɔntɔn ɔ donu we jɛji.\n6. Gbeklánxámɛ nɔ dó xɛsi mǐ ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, ɖagbe tɛ é ka nɔ wà? Nǎ kpɔ́ndéwú ɖé.\n6 Gbeklánxámɛ sixu dó xɛsi mǐ ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, é nɔ sísɛ́ mǐ bɔ mǐ nɔ lɛ́ sɛn Jehovah hugǎn. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, asú kpo asì kpo e ɖó vǐ kpɛví ɖé é ɖé nɔ nɔ tò e mɛ acɛkpikpa lɛ gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn ɖè é ɖé mɛ. É ɖò mɔ̌ có, asú kpo asì kpo ɔ dó gudo fɔ ɖó xɛsi wu ǎ, loɔ, ye bɛ́ gbexosin-alijitɔ́ hwebǐnu tɔn sín azɔ̌. Asì ɔ tlɛ jó azɔ̌ tɔn e kpé kwɛ é dó, bá dó kpé enɛ wu. Asú ɔ ɖɔ ɖɔ azɔ̌ mǐtɔn e è gbɛ́ é zɔ́n bɔ mɛ gegě jɛ nǔ dò ba dó Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ wu jí. É sín enɛ wu bɔ é bɔkun n’i b’ɛ nɔ jɛ Biblu kplɔ́n xá mɛ lɛ jí. Nú è gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn ɔ, é nɔ lɛ́ wà ɖagbe ɖevo. Mɛxo agun tɔn ɖé ɖò tò enɛ ɖokpo ɔ mɛ, bo ɖɔ ɖɔ mɛ e ko ɖó Jehovah sinsɛn te lɛ é gegě lɛ́ jɛ kplé lɛ wá jí, bo lɛ́ jɛ wɛn jla jí.\n7. (a) Etɛ Levíi ví lɛ 26:36, 37 ka kplɔ́n mǐ? (b) Etɛ mǐ ka na wà hwenu e è gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn é?\n7 Nú kɛntɔ́ mǐtɔn lɛ gbɛ́ sinsɛn-biblo mǐtɔn ɔ, ye nɔ ɖó nukún ɖɔ xɛsi na ɖi mǐ dó Jehovah sinsɛn wu. Gbɔn vo nú azɔ̌ mǐtɔn gbigbɛ́ ɔ, ye sixu fúnfún adingbanxó lɛ kpé dó mǐ wu, bo sɛ́ kponɔ lɛ dó ɖɔ ye ni kíjé xɔ mǐtɔn mɛ kpɔ́n, dɔn mǐ yì hwɛ nukɔn, bo tlɛ bɛ́ ɖé lɛ ɖò mǐ mɛ dó ganmɛ. Ye nɔ lin ɖɔ xɛsi na ɖi mǐ ɖó kpé e ye kpéwú bo bɛ́ mǐ mɛ klewun ɖé dó ganmɛ é wu. Nú mǐ yí gbè bonu ye dó xɛsi mǐ ɔ, enɛ sixu zɔ́n bɔ mǐɖesunɔ ɖó dogbó nú sinsɛn-biblo mǐtɔn. Mǐ ba na cí mɛ e xó è ɖɔ ɖò Levíi ví lɛ 26:36, 37 mɛ lɛ é ɖɔhun ǎ. (Xà.) Mǐ na lɔn nú xɛsi na zɔ́n bonu mǐ na ɖè kan kpò nú nǔ gbigbɔ tɔn lɛ alǒ jó ye dó ǎ. Mǐ nɔ ɖeji dó Jehovah wu bǐ mlɛ́mlɛ́, bo nɔ lɔn nú ado nɔ hu mǐ ǎ. (Eza. 28:16) Mǐ nɔ xoɖɛ dó ba alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn. Mǐ tuùn ɖɔ nú é ɖò gudo nú mǐ ɔ, acɛkpikpa gbɛtɔ́ tɔn e tlɛ ɖó hlɔnhlɔn hugǎn bǐ é kún sixu glɔ́n ali nú mǐ, bonu mǐ na gɔn Mawu sɛn kpo gbejininɔ kpo ó.—Ebl. 13:6.\nUN ÐÓ NA SƐ̀ TƐN YÌ TÒ ÐEVO MƐ WƐ À?\n8-9. (a) Gbeta mɛɖesunɔ tɔn tɛ kɔn tatɔ́ xwédo tɔn ɖokpo ɖokpo, alǒ mɛ ɖokpo ɖokpo ka ɖó na wá? (b) Etɛ ka na d’alɔ mɛɖé b’ɛ na wá gbeta ɖagbe ɖé kɔn?\n8 Nú acɛkpikpa e ɖò tò e mɛ a ɖè é gbɛ́ sinsɛn-biblo mǐtɔn ɔ, a sixu kanbyɔ hwiɖée ɖɔ emi ka ɖó na sɛ̀ tɛn yì tò ɖevo mɛ fí e emi na vo bo sɛn Jehovah ɖè é wɛ à jí. Hwiɖesunɔ xó wɛ, mɛ ɖevo ɖebǔ sixu wá gbeta enɛ kɔn nú we ǎ. Mɛɖé lɛ sixu mɔ ɖɔ é nyɔ́ ɖɔ emi ni lin tamɛ dó nǔ e Klisanwun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn lɛ wà hwenu e è dóya nú ye lɛ é jí. Ee kɛntɔ́ lɛ nyi awinnya dó hu Etyɛni gudo é ɔ, ahwanvu e ɖò Jeluzalɛmu lɛ é gbakpé Judée kpo Samalíi kpo bo tlɛ hun kaka yì Fenisíi, Ciplu kpo Antyɔci kpo. (Mat. 10:23; Mɛ. 8:1; 11:19) É ɖò mɔ̌ có, mɛ ɖevo lɛ sixu mɔ ɖɔ hwenu e è wá dóya ɖevo nú Klisanwun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn lɛ é ɔ, mɛsɛ́dó Pɔlu kún sɛ̀ tɛn sín fí e mɛ lɛ jɛ agɔ dó wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ ɖè é ó. É nyɔ́ wà ɔ, é sɔ́ gbɛ̀ tɔn ɖ’axɔ́ nu bo na dó bló nú wɛnɖagbe ɔ na gbakpé bo na lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú nɔví lɛ ɖò toxo e mɛ yadonúmɛ ɔ syɛn ɖè lɛ é.—Mɛ. 14:19-23.\n9 Etɛ tan enɛ lɛ ka kplɔ́n mǐ? Tatɔ́ xwédo tɔn ɖokpo ɖokpo wɛ na wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ xwédo ɔ na sɛ̀ tɛn alǒ gbɔ. Cobonu é na wá gbeta enɛ kɔn ɔ, é ɖó na xoɖɛ, bo lin tamɛ kpo sɔxwixwe kpo dó ninɔmɛ xwédo tɔn tɔn kpo ɖagbe alǒ nyanya e tɛnsisɛ ɔ sixu wà nú ye é kpo jí. Ðò ninɔmɛ enɛ mɛ ɔ, Klisanwun ɖokpo ɖokpo wɛ “ɖó na wà azɔ̌ e nyí étɔn é.” (Ga. 6:5) Mǐ ɖó na mɔ xó ɖɔ dó mɛ ɖevo lɛ wu, ɖó gbeta e kɔn ye wá é wu ǎ.\nNƐ̌ MǏ KA NA SƐN MAWU GBƆN HWENU E È NA GBƐ́ AZƆ̌ MǏTƆN É?\n10. Alixlɛ́mɛ tɛ lɛ alaxɔ kpo mɛxo lɛ kpo ka na na mǐ?\n10 Nɛ̌ a ka sixu kpó ɖò Jehovah sɛn wɛ hwenu e è na gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn é gbɔn? Alaxɔ na na alixlɛ́mɛ ɖé lɛ mɛxo lɛ, bo na lɛ́ ɖè wě tawun tawun ɖé lɛ xá ye dó lee ye na mɔ nǔɖuɖu gbigbɔ tɔn, bló kplé lɛ, bo lɛ́ jla wɛnɖagbe ɔ gbɔn é wu. Nú alaxɔ ma kpéwú bo ɖɔ xó xá mɛxo lɛ ǎ ɔ, mɛxo lɛ na d’alɔ hwi kpo agun ɔ kpo, bɔ mi na kpó ɖò Jehovah sɛn wɛ. Ye na xlɛ́ ali mǐ sɔgbe kpo xó e ɖò Biblu kpo wema Klisanwun tɔn mǐtɔn lɛ mɛ lɛ é kpo.—Mat. 28:19, 20; Mɛ. 5:29; Ebl. 10:24, 25.\n11. Etɛwu a ka sixu ɖeji ɖɔ emi na mɔ nǔɖuɖu gbigbɔ tɔn? Etɛ a ka sixu wà, bo na cyɔn alɔ nǔɖuɖu enɛ lɛ jí?\n11 Jehovah ko d’akpá ɖɔ mɛsɛntɔ́ emitɔn lɛ na mɔ nǔ ɖu ganji ɖò gbigbɔ lixo. (Eza. 65:13, 14; Luk. 12:42-44) Enɛ wu ɔ, a sixu ɖeji ɖɔ tutoblonunu tɔn na wà nǔ e wu é kpé é bǐ, bo na dó wusyɛn e sín hudo a ɖó ɖò gbigbɔ lixo é lanmɛ nú we. Etɛ a ka sixu wà? Enyi è gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn hǔn, ba fí ɖagbe e a na sɛ̀ Biblu towe kpo wema ɖevo lɛ kpo xwè ɖó é. Nɔ acéjí, bo ma jó nǔ xɔ akwɛ enɛ lɛ e è zín é, alǒ ee ɖò alokan kabǐ tablɛti jí lɛ é dó nyi fí e è sixu yawǔ mɔ ɖè é gbeɖé ó. Mǐ bǐ ɖó na ɖè afɔ tawun tawun ɖé lɛ, bo na dó kpó ɖò ganji ɖò gbigbɔ lixo.\nNú Jehovah ɖò gudo nú mǐ ɔ, mǐ sixu kplé bo sɛn ɛ ma ɖi xɛsi (Kpɔ́n akpáxwé 12gɔ́ ɔ) *\n12. Nɛ̌ mɛxo lɛ ka sixu bló tuto kplé lɛ tɔn gbɔn bɔ mɛ lɛ ma na ɖó ayi wu ǎ?\n12 Bɔ kplé aklunɔzán gbla ɔ mɛ tɔn lɛ ka ló? Mɛxo lɛ na bló tuto bɔ a na nɔ yì kplé, cobɔ gbeklánxámɛtɔ́ lɛ ka na ɖ’ayi wu ǎ. Ye sixu ɖɔ ɖɔ mi na nɔ kplé ɖò gbɛ̌ta klewun klewun lɛ mɛ, ye sixu lɛ́ ɖyɔ kplé sín ganmɛ lɛ kpo fí e è na bló ɖè lɛ é kpo hwɛhwɛ. Nú a ma nɔ ɖɔ xó hannyahannya hwenu e a ja kplé lɛ é alǒ hwenu e ye fó bɔ a xwè xwé é ǎ ɔ, enɛ na zɔ́n bɔ kpléwatɔ́ lɛ bǐ na nɔ ayijayǐ mɛ. É sixu lɛ́ byɔ ɖɔ a ni ma nɔ sɔnǔ mɛ xwè kplé ɖɔhun ó.\nAcɛkpikpa lɛ na bo gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn ɔ, mǐ na jó Mawuxóɖiɖɔ dó ǎ (Kpɔ́n akpáxwé 13gɔ́ ɔ) *\n13. Etɛ nɔví mǐtɔn Union Soviétique xóxó ɔ tɔn lɛ sín kpɔ́ndéwú ka sixu kplɔ́n mǐ?\n13 Nú nǔ e kan wɛnjijlazɔ́ ɔ é ɔ, ninɔmɛ lɛ na gbɔn vo sín fí ɖé jɛ fí ɖé. Amɔ̌, ɖó mǐ yí wǎn nú Jehovah, bɔ xó ɖiɖɔ nú mɛ ɖevo lɛ dó Axɔ́suɖuto tɔn wu nɔ víví nú mǐ wutu ɔ, mǐ na ba ali e nu mǐ na jla wɛn ɔ ɖè é. (Luk. 8:1; Mɛ. 4:29) Hwenu e hwenuxó-wlantɔ́ Emily B. Baran ɖò xó ɖɔ dó wɛnjijlazɔ́ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn ɖò Union Soviétique xóxó ɔ wu wɛ é ɔ, é ɖɔ: “Hwenu e acɛkpikpa ɔ ɖɔ nú nǔɖitɔ́ lɛ ɖɔ ye kún sixu jla nǔɖiɖi yetɔn nú mɛ ɖevo lɛ ó é ɔ, Kúnnuɖetɔ́ lɛ jɛ xó ɖɔ nú nɔzo yetɔn lɛ, azɔ̌gbɛ́ yetɔn lɛ kpo xɔ́ntɔn yetɔn lɛ kpo jí. Ee enɛ zɔ́n bɔ Kúnnuɖetɔ́ lɛ yì tɔ́n ɖò yadonúmɛkpá mɛ é ɔ, ye ba ali bo jla wɛn ɔ gantɔ́ ye ɖɔhun lɛ.” È gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn ɖò Union Soviétique xóxó ɔ có, nɔví mǐtɔn lɛ ka ɖó wɛn ɔ jijla te hwe ɔ nu ǎ. Nú è wá gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn ɖò fí e a nɔ nɔ é gbeɖé hǔn, hwi lɔ ni bo kánɖeji bo wà nǔ ɖokpo ɔ.\nMƆ E MǏ ÐÓ NA NYI ALƆ NA LƐ É\nMǐ ɖó na tuùn hwenu e mǐ na nɔ abwɛ é (Kpɔ́n akpáxwé 14gɔ́ ɔ) *\n14. Mɔ tɛ mɛ Ðɛhan 39:2 ka sixu d’alɔ mǐ, bɔ mǐ ma na jɛ ǎ?\n14 Nɔ acéjí bo ma nɔ ɖɔ xó lɛ bǐ ó. Ðò hwenu e è gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn é ɔ, mǐ ɖó na tuùn “hwenu e [mǐ] na nɔ abwɛ dó” é. (Nǔt. 3:7) Mǐ ɖó na ɖɔ nǔ e na nɔ hwlahwlá lɛ é ǎ, ɖi nyikɔ nɔví mǐtɔn lɛ tɔn, fí e mǐ nɔ bló kplé ɖè lɛ é, lee mǐ nɔ wà sinsɛnzɔ́ mǐtɔn gbɔn é kpo lee mǐ nɔ mɔ nǔɖuɖu gbigbɔ tɔn gbɔn é kpo. Mǐ ɖó na ɖɔ nǔ enɛ lɛ nú acɛkpikpa lɛ ǎ, mɔ̌ jɛn mǐ ma na ɖɔ nú xɔ́ntɔn alǒ hɛnnumɔ e ɖó linlin ɖagbe, bo ɖò tò mǐtɔn alǒ tò ɖevo lɛ mɛ lɛ é ǎ é nɛ. Nú mǐ jɛ mɔ enɛ mɛ ɔ, nɔví mǐtɔn lɛ sɔ́ sixu nɔ ayijayǐ mɛ ǎ.—Xà Ðɛhan 39:2.\n15. Etɛ Satáan ka na dó gǎn, bo wà nú mǐ? Nɛ̌ mǐ ka sixu nyi alɔ nú mɔ enɛ gbɔn?\n15 Ma lɔn nú nǔmaɖinǔ ɖé lɛ klán mǐ ó. Satáan tuùn ɖɔ xwé e gbè mɛ lɛ ma ɖó gbè kpɔ́ ɖè ǎ é kún sixu nɔte ó. (Mak. 3:24, 25) É na tɛ́n kpɔ́n hwebǐnu bo klán mǐ. Mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ na gbɛ́ ahwan fun xá éyɛ, bo jɛ za li xá mǐɖée jí.\n16. Kpɔ́ndéwú ɖagbe tɛ Nɔví Gertrud Poetzinger ka sɔ́ ɖ’ayǐ nú mǐ?\n16 Klisanwun e tlɛ zin lɛ é lɔ ɖó na nɔ acéjí bo na dó jɛ mɔ enɛ mɛ ǎ. Mǐ ni kpɔ́n kpɔ́ndéwú nɔví nyɔnu yí ami dó ɖè we tɔn; Gertrud Poetzinger kpo Elfriede Löhr kpo wɛ. È bɛ́ ye kpo nɔví nyɔnu Klisanwun ɖevo lɛ kpo dó yadonúmɛkpá Nazi tɔn ɖé mɛ. Gertrud jɛ wǔ hwan jí hwenu e Elfriede xwlé xóɖiɖɔ wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ tɔn ɖé lɛ nɔví nyɔnu ɖevo lɛ ɖò gankpá ɔ mɛ é. Winnya wá hu Gertrud, b’ɛ byɔ Jehovah ɖɔ é ni d’alɔ emi. É wlan ɖɔ: “Mǐ ɖó na kplɔ́n, bo yí gbè na ɖó mɔ̌, hwenu e mǐ mɔ ɖɔ mɛ ɖevo lɛ ɖó nǔwukpíkpé hú mǐ, alǒ ɖó wǔjɔmɛzɔ́ hú mǐ é.” Nɛ̌ Gertrud ka ɖu ɖò wuhwinhwan jí gbɔn? É sɔ́ ayi ɖó jijɔ ɖagbe Elfriede tɔn lɛ kpo lee é nɔ dó xɔ́ntɔn mɛ gbɔn é kpo jí. Mɔ̌ mɛ ɔ, kancica ɖagbe lɛ́vɔ nɔ é kpo Elfriede kpo tɛntin. Ye mɛ we lɛ bǐ wá tɔ́n wuyɛyɛ́-afɔyɛyɛ́ sín yadonúmɛkpá ɔ mɛ, bo sɛn Jehovah kpo gbejininɔ kpo kaka bo fó gbɛzán ayikúngban jí tɔn yetɔn. Nú mǐ dó gǎn, bo ɖu ɖò gbemanɔkpɔ́ e nɔ tíìn ɖò mǐ kpo nɔví mǐtɔn lɛ kpo tɛntin é jí ɔ, mǐ na jɛ kínklán sín mɔ̌ ɔ mɛ ǎ.—Kolo. 3:13, 14.\n17. Aniwu mǐ ka ɖó na nyi alɔ nú goyiyi?\n17 Nyi alɔ nú goyiyi. Nú mǐ nɔ xwedó alixlɛ́mɛ e nukúnkpénuwutɔ́ ɖejid’ewu lɛ nɔ na mǐ lɛ é ɔ, mǐ na nyi alɔ nú tagba lɛ. (1 Pi. 5:5) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖò tò e mɛ è gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn ɖè é ɖé mɛ ɔ, nukúnkpénuwutɔ́ lɛ ɖɔ nú wɛnjlatɔ́ lɛ ɖɔ ye ni ma nɔ má wema lɛ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ ó. É ɖò mɔ̌ có, nɔví sunnu gbexosin-alijitɔ́ xá ɔ mɛ tɔn ɖé mɔ ɖɔ emi nyɔ́nǔi hú ye, bo má wema lɛ. Etɛ mɛ é ka tɔ́n kɔ dó? É kpo mɛ ɖevo lɛ kpo ɖekúnnu fó bɔ é na nɔ zaan é ɔ, kponɔ lɛ jɛ nǔ kanbyɔ ye jí. É cí ɖɔ gǎn lɛ ɖò ye gudo bo kpéwú bo yí wema e ye má lɛ é ɖɔhun. Etɛ enɛ ka kplɔ́n mǐ? Mǐ ɖó na nɔ xwedó alixlɛ́mɛ lɛ, enyi mǐ na bo mɔ ɖɔ mǐ tuùn nǔ e nyɔ́ hugǎn é ɔ nɛ. Nú mǐ nɔ wà nǔ ɖó kpɔ́ xá nɔví e è sɔ́ ɖó mǐ nu lɛ é ɔ, Jehovah nɔ dó nú mǐ hwebǐnu.—Ebl. 13:7, 17.\n18. Etɛwu mǐ ka ɖó na nyi alɔ nú alixlɛ́mɛ e ma ɖò dandan ǎ lɛ é nina?\n18 Ma nɔ na alixlɛ́mɛ e ma ɖò dandan ǎ lɛ é ó. Nú mɛxo lɛ nɔ na alixlɛ́mɛ e ma ɖò dandan ǎ lɛ é ɔ, agban na kpɛn nɔví lɛ. Nɔví Juraj Kaminský flín nǔ e jɛ hwenu e è gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn ɖò Tchécoslovaquie xóxó ɔ é: “Ee è wlí nukúnkpénuwutɔ́ lɛ kpo mɛxo agun tɔn gegě ɖevo lɛ kpo gudo é ɔ, mɛ ɖěɖee ɖò nukún kpé dó agun lɛ kpo lɛdo lɛ kpo wu wɛ lɛ é jɛ lee wɛnjlatɔ́ lɛ na wà nǔ gbɔn é ɖɔ jí, bo slɛ́ nǔ e ye ɖó na wà lɛ é kpo ee ye ma ɖó na wà ǎ lɛ é kpo kɔn nyi kpɔ́.” Jehovah na acɛ mǐ, bonu mǐ na nɔ wá gbeta lɛ kɔn nú mɛ ɖevo lɛ ǎ. Mɛ e nɔ na alixlɛ́mɛ e ma ɖò dandan ǎ lɛ é ɖò alɔ cyɔn nɔví tɔn jí wɛ ǎ, tintɛnkpɔn wɛ é ɖè, bo na kp’acɛ dó nǔɖiɖi nɔví tɔn tɔn jí.—2 Kɔ. 1:24.\nMA JÓ JEHOVAH SINSƐN DÓ GBEÐÉ Ó\n19. Satáan ɖò gǎn tɔn lɛ dó wɛ có, hwɛjijɔ tɛ mǐ ka mɔ ɖò 2 Tan 32:7, 8 mɛ bɔ é na jiɖiɖe mǐ?\n19 Kɛntɔ́gán mǐtɔn Satáan Awoví na gɔn gǎn dó bo na dóya nú Jehovah sɛntɔ́ gbejinɔtɔ́ lɛ ǎ. (1 Pi. 5:8; Nǔɖe. 2:10) Satáan kpo ahwan tɔn lɛ kpo na tɛ́n kpɔ́n, bo na gbɛ́ Jehovah sinsɛn mǐtɔn. Amɔ̌, mǐ ɖó hwɛjijɔ ɖě, bo na yí gbè nú xɛsi na ɖí bú mǐ ǎ. (Sɛ́n. 7:21) Jehovah ɖò ahwan mǐtɔn mɛ, bɔ nú è na bo tlɛ gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn ɔ, é na kpó ɖò gudo nú mǐ.—Xà 2 Tan 32:7, 8.\n20. Etɛ a ka kúdeji bo na wà?\n20 Mi nú mǐ bǐ ni kú dó nǔ ɖokpo ɔ jí nɔví xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn e ɖɔ xó elɔ lɛ nú gǎn hwe yetɔn nu tɔn lɛ é ɖɔhun: “Miɖesu mi kpɔ́n ɖɔ é sɔgbe ɖò Mawu nukɔn ɖɔ è ni setónú nú mi hú è ni setónú nú Mawu à jí. Mǐdɛɛ lɛ ɔ, nǔ e mǐ mɔ, lobo sè ɔ, mǐ sixu gɔn ɖiɖɔ gbeɖé ǎ.”—Mɛ. 4:19, 20.\nNƐ̌ WEMAFƆ ELƆ LƐ KA NA D’ALƆ WE BƆ ENYI È GBƐ́ AZƆ̌ MǏTƆN Ɔ, A NA KPÓ ÐÒ JEHOVAH SƐN WƐ GBƆN?\nLevíi ví lɛ 26:36, 37\n2 Tan 32:7, 8\nHAN 73 Nǎ Mǐ Akɔ́nkpinkpan\n^ akpá. 5 Enyi acɛkpikpa lɛ gbɛ́ Jehovah sinsɛn mǐtɔn ɔ, etɛ mǐ ka ɖó na wà? Xóta elɔ na ɖè wě tawun tawun ɖé lɛ xá mǐ dó nǔ e mǐ na wà alǒ nyi alɔ na, bo ma na ɖó Mawusinsɛn te gbeɖé ǎ é jí.\n^ akpá. 59 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Ðiɖe e ɖò xóta elɔ mɛ lɛ é bǐ wɛ xlɛ́ Kúnnuɖetɔ́ ɖěɖee ɖò Mawu sɛn wɛ ɖò tò e mɛ è gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn sín akpáxwé ɖé lɛ ɖè lɛ é. Gbɛ̌ta kpɛví ɖé ɖò kplé bló wɛ ɖò agbanxɔ nɔví ɖé tɔn mɛ.\n^ akpá. 61 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Nɔví nyɔnu ɖé (amyɔxwé) ɖò xɔ́ntɔn dó nawe ɖé wɛ, bo ɖò ali ba wɛ bo na ɖɔ xó dó nǔ gbigbɔ tɔn lɛ jí.\n^ akpá. 63 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Kponɔ lɛ ɖò nǔ kanbyɔ nɔví ɖé wɛ, b’ɛ gbɛ́ ɖɔ emi kún na ɖɔ nǔ ɖěɖee kúnkplá agun emitɔn é ó.


Nɛ̌ A ka Tuùn Jehovah Ganji Gbɔn? — WEMASƐXWETƐN ƐNTƐNƐTI JÍ TƆN Watchtower Tɔn\nw19 décembre wex. 16-21\nNɛ̌ A ka Tuùn Jehovah Ganji Gbɔn?\nAtɔxwɛ Ee Ðò Axɔsuɖuto Jehovah Tɔn Jla Wɛ É (Nǔkplɔnkplɔn Tɔn)—2019\nMƆYIZI MƆ “MAWU E È MA NƆ MƆ Ǎ É”\nJIJƆ TƆN NYƆ́ JEHOVAH NUKÚNMƐ\nNƆ ÐÒ NǓ KPLƆ́N DÓ JEHOVAH WU WƐ\nXÓTA NǓKPLƆNKPLƆN TƆN 51\n‘Jehovah! Mɛ e tuùn we lɛ nɔ sɔ́ yeɖée dó alɔ mɛ nú we, ɖó a nɔ jó mɛ e ɖò biba we wɛ lɛ dó ǎ.’—ÐƐH. 9:11.\nHAN 56 Sɔ́ Nǔgbo ɔ Dó Ðó Towe\n1-2. Lee kpɔ́ndéwú Angelito tɔn xlɛ́ gbɔn é ɔ, etɛ mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo ka ɖó na wà?\nKÚNNUÐETƆ́ Jehovah tɔn wɛ nyí mɛjitɔ́ towe lɛ à? Enyi mɔ̌ hǔn, hɛn dó ayi mɛ ɖɔ a kún sixu ɖu kancica mɛɖesunɔ tɔn ɖiɖó xá Jehovah sín gǔ ɖò ye gɔ́n ó. Enyi mɛjitɔ́ mǐtɔn lɛ nɔ sɛn Jehovah alǒ gbɔ ɔ, mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo wɛ ɖó na ɖó kancica mǐɖesunɔ tɔn xá ɛ.\n2 Mǐ ni kpɔ́n kpɔ́ndéwú nɔví sunnu e nɔ nyí Angelito bo nɔ nɔ Azíi é tɔn. Xwédo Kúnnuɖetɔ́ tɔn ɖé mɛ wɛ é sù ɖè. É ɖò mɔ̌ có, hwenu e é ɖò winnyawinnya mɛ é ɔ, é nɔ mɔ ɖɔ emi kún vɛ́ kpo Mawu kpo ó. É ɖɔ: “Un jló na wà nǔ e xwédo ce ɖò wiwa wɛ é kpowun wu wɛ zɔ́n bɔ un ɖò Jehovah sɛn wɛ.” Amɔ̌, Angelito wá gbeta ɔ kɔn bo na zán hwenu hugǎn ɖò Mawuxó xixa kpo tamɛ linlin d’eji kpo kɔn, é lɛ́ jɛ ɖɛ xò sɛ́dó Jehovah jí hwɛhwɛ. Etɛ mɛ é ka tɔ́n kɔ dó? Angelito ɖɔ: “Un mɔ ɖɔ ali ɖokpo géé e nu un sixu sɛkpɔ Tɔ́ ce vívɛ́ Jehovah ɖè é wɛ nyí ɖɔ nyiɖesunɔ ni kplɔ́n bo tuùn i.” Kpɔ́ndéwú Angelito tɔn fɔ́n nǔkanbyɔ taji ɖé lɛ nyite: Vogbingbɔn tɛ ka ɖò è ni tuùn nǔ klewun klewun ɖé lɛ dó Jehovah wu kpo è ni tuùn i ganji kpo tɛntin? Nɛ̌ mǐ ka sixu tuùn Jehovah ganji gbɔn?\n3. Vogbingbɔn tɛ ka ɖò è ni tuùn nǔ dó Jehovah wu kpo è ni tuùn i ganji kpo tɛntin?\n3 Enyi mɛɖé tuùn nyikɔ Mawu tɔn alǒ tuùn nǔ e É ɖɔ bo wà é ɖé lɛ ɔ, mǐ sixu ɖɔ ɖɔ é tuùn nǔ dó Jehovah wu. Amɔ̌, è ni tuùn Jehovah ganji byɔ nǔ hugǎn mɔ̌. Mǐ ɖó na nɔ zán hwenu bo kplɔ́n nǔ dó Jehovah kpo jijɔ tɔn jiwǔ lɛ kpo wu. Enɛ gudo jɛn mǐ sixu jɛ nukúnnú mɔ jɛ nǔ e nɔ sísɛ́ ɛ bɔ é nɔ ɖɔ xó, bo nɔ wà nǔ é wu jí. Enɛ na d’alɔ mǐ bɔ enyi Jehovah yí gbè nú linlin mǐtɔn lɛ, gbeta mǐtɔn lɛ kpo nǔwiwa mǐtɔn lɛ kpo alǒ gbɔ ɔ, mǐ na tuùn. Enyi mǐ tuùn jlǒ Jehovah tɔn ɔ, mǐ ɖó na wà nǔ sɔgbe xá.\n4. Nɛ̌ kpɔ́ndéwú e ɖò Biblu mɛ lɛ é gbígbéjé kpɔ́n ka sixu d’alɔ mǐ gbɔn?\n4 Mɛɖé lɛ sixu ko mǐ ɖó jlǒ e mǐ ɖó bo na sɛn Jehovah é wu, bɔ enyi mǐ jɛ gbɛ̌ dó xá togun Jehovah tɔn jí ɔ, ye tlɛ sixu lɛ́ klán gbè xá mǐ hugǎn. Amɔ̌, enyi mǐ ɖeji dó Jehovah wu ɔ, é na jó mǐ dó gbeɖé ǎ. Kancica e lidǒ é ɖé wɛ mǐ jɛ ɖiɖó xá Mawu jí nɛ, bɔ é na nɔ ayǐ kaka sɔyi. Mǐ ka sixu tuùn Jehovah ganji nǔgbo à? Ɛɛn! Kpɔ́ndéwú e sunnu hwɛhutɔ́ mǐ ɖɔhun lɛ ɖi Mɔyizi kpo Axɔ́su Davidi kpo sɔ́ ɖ’ayǐ é xlɛ́ ɖɔ nǔ sixu nyí mɔ̌. Ee mǐ na ɖò nǔwiwa yetɔn lɛ gbéjé kpɔ́n wɛ é ɔ, mǐ na na xósin nú nǔkanbyɔ we: Nɛ̌ ye ka wá tuùn Jehovah ganji gbɔn? Etɛ lɛ kpɔ́ndéwú yetɔn lɛ ka sixu kplɔ́n mǐ?\n5. Gbeta tɛ kɔn Mɔyizi ka wá?\n5 Mɔyizi zán nǔ e é kplɔ́n é. Hwenu e Mɔyizi ɖó xwè 40 mɔ̌ é ɔ, é wá gbeta ɔ kɔn bo na gɔ́ nú togun Mawu tɔn, Eblée lɛ, hú ɖɔ è ni tuùn i ɖi “Ejipu xɔ́su ɔ sín vǐ nyɔnu sín vǐ.” (Ebl. 11:24) Mɔyizi jó tɛn nukúnɖeji ɖé dó. É tuùn ɖɔ Falawɔ́ɔn e nyí axɔ́su hlɔnhlɔnnɔ ɖé bɔ è nɔ kpɔ́n ɛ dó mɔ mawu ɖé é na sin xomɛ dó emi có, é ka yí gbè bo nɔ Eblée lɛ kpáxwé. Nǔɖiɖi núwiwa nukúnɖeji tɛ ɖíe! Mɔyizi ɖeji dó Jehovah wu. Jiɖiɖe enɛ nyí dodónú ɖé nú kancica e nɔ nɔ ayǐ sɔyi é.—Nǔx. 3:5.\n6. Etɛ kpɔ́ndéwú Mɔyizi tɔn ka sixu kplɔ́n mǐ?\n6 Etɛ enɛ ka kplɔ́n mǐ? Mɔyizi ɖɔhun ɔ, mǐ bǐ ɖó na wá gbeta ɖé kɔn: Mǐ ka na sɛn Mawu bo nɔ togun tɔn mɛ à? É sixu ɖò dandan ɖɔ mǐ ni savɔ̌ ɖé lɛ bo na dó sɛn Mawu, bɔ mɛ e ma tuùn Jehovah ǎ lɛ é sixu ko ɖò gbè klán xá mǐ wɛ. Amɔ̌, enyi mǐ ɖeji dó Tɔ́ mǐtɔn jixwé tɔn ɔ wu ɔ, mǐ sixu kúdeji ɖɔ é na nɔ gudo nú mǐ.\n7-8. Etɛ Mɔyizi ka kpò ɖò kplɔnkplɔn wɛ?\n7 Mɔyizi kpò ɖò nǔ kplɔ́n dó jijɔ Jehovah tɔn lɛ wu wɛ, bo nɔ lɛ́ wà jlǒ tɔn. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, hwenu e Jehovah ɖɔ nú Mɔyizi ɖɔ é na ɖè akɔta Izlayɛli tɔn tɔ́n sín kannumɔgbenu é ɔ, Mɔyizi ɖeji ǎ, bo ɖɔ nú Jehovah azɔn mɔkpan ɖɔ emi kún sixu ó. Mawu wà nǔ xá ɛ kpo wuvɛ̌sexámɛ kpo tawun bo lɛ́ d’alɔ ɛ. (Tín. 4:10-16) Wǎgbɔ tɔn ɔ, Mɔyizi kpéwú bo dó wɛn hwɛɖónúmɛ tɔn syɛnsyɛn ɖé Falawɔ́ɔn. Enɛ gudo ɔ, Mɔyizi mɔ bɔ Jehovah zán hlɔnhlɔn Tɔn dó hwlɛn Izlayɛli-ví lɛ, bo ka sú kún dó nú Falawɔ́ɔn kpo ahwangɔnu tɔn kpo ɖò Xù Vɔvɔ ɔ mɛ.—Tín. 14:26-31; Ðɛh. 136:15.\n8 Ee Mɔyizi kplá Izlayɛli-ví lɛ tɔ́n sín Ejipu gudo é ɔ, ye nɔ ba nǔ e wu ye na húnhún nǔɖɔ dó é kpò gbeɖé ǎ. Nǔ ɖò mɔ̌ có, Mɔyizi ɖó ayi lě dò Jehovah ɖó suúlu dó togun e É ɖè sín kannumɔgbenu é wu gbɔn é wu. (Ðɛh. 78:40-43) Mɔyizi lɛ́ mɔ lee Jehovah ɖè mɛɖéesɔ́hwe nukúnɖeji xlɛ́ gbɔn é, ɖó hwenu e Mɔyizi ɖɔ n’i ɖɔ É ni huzu linlin tɔn é ɔ, É wà mɔ̌ nǔgbo.—Tín. 32:9-14.\n9. Sɔgbe xá Eblée lɛ 11:27 ɔ, nɛ̌ kancica e ɖò Mɔyizi kpo Jehovah kpo tɛntin é ka syɛn sɔ?\n9 Hwenu e ye tɔ́n sín Ejipu gudo é ɔ, kancica e Mɔyizi ɖó xá Jehovah é syɛn sɔmɔ̌, bɔ é cí ɖɔ é ɖò Tɔ́ tɔn jixwé tɔn ɔ mɔ wɛ ɖɔhun. (Eblée lɛ 11:27.) Bo na dó xlɛ́ lee kancica yetɔn syɛn sɔ́ é ɔ, Biblu ɖɔ: ‘Jehovah kpo Mɔyizi kpo nɔ kpé nu bo nɔ ɖɔ xó, lee xɔ́ntɔn xɔ́ntɔn nɔ kpé nu bo nɔ ɖɔ xó ɔ ɖɔhun.’—Tín. 33:11.\n10. Bo na dó tuùn Jehovah ganji ɔ, etɛ mǐ ka ɖó na wà?\n10 Etɛ enɛ ka kplɔ́n mǐ? Bo na dó tuùn Jehovah ganji ɔ, é nyí jijɔ tɔn lɛ kɛɖɛ wu wɛ mǐ na kplɔ́n nǔ dó ǎ, loɔ mǐ ɖó na lɛ́ wà jlǒ tɔn. Jlǒ Jehovah tɔn égbé wɛ nyí ɖɔ “gbɛtɔ́ lɛ bǐ ni mɔ hwlɛngán, bo na tuùn nǔgbo ɔ bǐ dégbédégbé.” (1 Tim. 2:3, 4) Ali e nu mǐ na wà jlǒ Jehovah tɔn ɖè é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ mǐ na kplɔ́n nǔ mɛ ɖevo lɛ dó wǔtu tɔn.\n11. Enyi mǐ ɖò nǔ kplɔ́n mɛ ɖevo lɛ wɛ dó Jehovah wu ɔ, nɛ̌ mǐ ka nɔ tuùn i ganji gbɔn?\n11 Hwɛhwɛ ɔ, enyi mǐ ɖò nǔ kplɔ́n mɛ ɖevo lɛ dó Jehovah wu wɛ ɔ wɛ mǐ nɔ tuùn i hugǎn. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi Jehovah ɖò alɔ dó mǐ wɛ bɔ mǐ ɖò mɛ e ɖó ninɔmɛ ayi mɛ tɔn ɖagbe lɛ é mɔ wɛ ɔ wɛ mǐ nɔ mɔ wuvɛ̌sexámɛ tɔn vaan. (Jaan 6:44; Mɛ. 13:48, nwt) Enyi mǐ mɔ bɔ mɛ ɖěɖee kplɔ́n nǔ xá wɛ mǐ ɖè lɛ é jó nǔwalɔ nyanya lɛ dó, bo sɔ́ gbɛtɔ́ yɔyɔ̌ ɔ dó ɔ, mǐ nɔ mɔ hlɔnhlɔn e Xó Mawu tɔn ɖó é. (Kolo. 3:9, 10) Mǐ nɔ lɛ́ mɔ suúlu Mawu tɔn sín xlɛ̌, ɖó é nɔ hun ali nú mɛ mɔkpan azɔn gegě, bonu ye na kplɔ́n nǔ dó wǔtu tɔn bo mɔ hwlɛngán.—Hlɔ. 10:13-15.\n12. Lee Tíntɔ́n 33:13 xlɛ́ gbɔn é ɔ, etɛ Mɔyizi ka byɔ? Etɛwu?\n12 Mɔyizi mɔ ɖɔ emi ko vɛ́ kpo Jehovah kpo bɔ xó fó ǎ. Mɔyizi ko wà azɔ̌ hlɔnhlɔnnɔ gegě ɖò nyikɔ Mawu tɔn mɛ có, é ka lɛ́ byɔ Jehovah kpo sísí kpo ɖɔ é ni d’alɔ emi, bonu emi na tuùn i ganji. (Xà Tíntɔ́n 33:13.) Xwè 80 jɛji ɖó wɛ Mɔyizi ɖè bo byɔ nǔ enɛ, amɔ̌, é tuùn ɖɔ é lɛ́ kpò nǔ gegě bɔ emi na kplɔ́n dó Tɔ́ emitɔn jixwé tɔn wanyiyinɔ ɔ wu.\n13. Ðɔ ali e nu mǐ sixu xlɛ́ ɖɔ kancica e mǐ ɖó xá Mawu é xɔ akwɛ nú mǐ ɖè é ɖokpo.\n13 Etɛ enɛ ka kplɔ́n mǐ? Enyi mǐ na bo tlɛ ko ɖò Jehovah sɛn wɛ sín hwenu línlín ɖíe ɔ, mǐ ɖó na lin gbeɖé ɖɔ mǐ ko vɛ́ kpo é kpo bɔ xó fó ǎ. Ali taji e nu mǐ sixu xlɛ́ ɖɔ kancica e mǐ ɖó xá Mawu é xɔ akwɛ nú mǐ ɖè é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ mǐ na nɔ ɖɔ xó n’i ɖò ɖɛ mɛ.\n14. Nú è na kplɔ́n nǔ dó Mawu wu d’eji ɔ, etɛwu ɖɛxixo ka ɖò taji?\n14 Xóɖɔɖókpɔ́ ɖagbe wɛ nɔ zɔ́n bɔ kancica e é ɖó xá mɛɖé é nɔ lidǒ. Enɛ wu ɔ, nɔ sɛkpɔ Jehovah gbɔn ɖɛxixo sɛ́dó è hwɛhwɛ gblamɛ; xɛsi ni ma nɔ ɖi we gbeɖé dó nǔ e ɖò ayi gɔ́ngɔ́n towe mɛ é ɖiɖɔ n’i wu ó. (Efɛ. 6:18) Krista e nɔ nɔ Turquie é ɖɔ: “Hweɖebǔnu e un ɖɔ nǔ e ɖò ayi ce mɛ é nú Jehovah, bo mɔ bɔ é d’alɔ mì é ɔ, wanyiyi e un ɖó n’i é kpo jiɖe e un ɖó dó wǔtu tɔn é kpo nɔ jɛji. Enyi un mɔ lee Jehovah nɔ na sinkɔn nú ɖɛ ce lɛ gbɔn é ɔ, é nɔ zɔ́n bɔ un nɔ kpɔ́n ɛ dó mɔ Tɔ́ ɖé kpo Xɔ́ntɔn ɖé kpo.”\n15. Etɛ Jehovah ka ɖɔ dó Axɔ́su Davidi wu?\n15 Togun e sɔ́ éɖée jó nú Jehovah Mawu é mɛ wɛ è jì Axɔ́su Davidi ɖè. Amɔ̌, Davidi wà nǔ hugǎn aca sinsɛn tɔn xwédo tɔn tɔn xwixwedó kpowun. É tɛ́n kpɔ́n bo ɖó kancica éɖesunɔ tɔn xá Jehovah, bɔ Jehovah yí wǎn n’i tawun. Jehovah ɖesunɔ ɖɔ dó Davidi wu ɖɔ: “Mɛɖé wɛ é nyí, bɔ jijɔ tɔn nyɔ́ nukún ce mɛ.” (Mɛ. 13:22) Nɛ̌ Davidi ka wà gbɔn bo vɛ́ xá Jehovah sɔmɔ̌?\n16. Etɛ Davidi ka kplɔ́n dó Jehovah wu, hwenu e é nɔ ɖò nǔɖiɖó lɛ kpɔ́n wɛ é?\n16 Davidi kplɔ́n nǔ dó Jehovah wu gbɔn nǔɖiɖó lɛ kpinkpɔn gblamɛ. Hwenu e Davidi ɖò winnyawinnya mɛ é ɔ, é nɔ zán ganxixo gegě ɖò kɔ́xo, bo nɔ nyi lɛngbɔ̌ tɔ́ tɔn tɔn lɛ. Bɔya lee é jɛ tamɛ lin dó nǔɖiɖó Jehovah tɔn lɛ wu jí gbɔn é nɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, nú Davidi kpɔ́n jǐ zǎnmɛ ɔ, é nyí sunví e nɔ kpé jinukúnsin lɛ é kɛɖɛ wɛ é nɔ mɔ ǎ, loɔ, é na ko nɔ lɛ́ ɖó ayi jijɔ Mɛ e bló ye lɛ é tɔn wu. Enɛ sísɛ́ Davidi b’ɛ wlan ɖɔ: “Jixwé ɖò Mawu sɔ́ sù wɛ; jinukúnsin ɖò nǔwiwa Mawu tɔn lɛ xlɛ́ wɛ.” (Ðɛh. 19:2, 3) Enyi Davidi lin tamɛ dó lee è bló gbɛtɔ́ lɛ gbɔn é jí ɔ, é nɔ mɔ lě dò Jehovah nyɔ́nǔi sɔ́ é. (Ðɛh. 139:14) Nú Davidi ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na mɔ nǔ jɛ azɔ̌ Jehovah tɔn lɛ mɛ ɔ, é nɔ mɔ ɖɔ emi hwe tawun.—Ðɛh. 139:6.\n17. Enyi mǐ nɔ lin tamɛ dó nǔɖiɖó lɛ jí ɔ, etɛ mǐ ka sixu kplɔ́n?\n17 Etɛ enɛ ka kplɔ́n mǐ? Nǔɖiɖó lɛ kpinkpɔn ni nɔ víví nú mǐ. Nɔ ɖó ayi nǔ ɖagbeɖagbe e Jehovah bló lɛ é wu; ye ni nɔ jiwǔ nú we. Nɔ lin tamɛ dó nǔɖiɖó e lɛlɛ̌ dó we lɛ é jí gbè bǐ gbè, enɛ wɛ nyí atín lɛ, kanlin lɛ kpo gbɛtɔ́ lɛ kpo. Ye ni nɔ kplɔ́n nǔ we dó Jehovah wu. Mɔ̌ mɛ ɔ, azǎn ɖokpo ɖokpo gbè ɔ, a na nɔ kplɔ́n nǔ dó Tɔ́ towe wanyiyinɔ ɔ wu. (Hlɔ. 1:20) A na lɛ́ mɔ ɖɔ wǎn e a yí n’i é na fɔ́n bo na ɖò jijɛji wɛ ayihɔngbe ayihɔngbe.\n18. Lee Ðɛhan 18gɔ́ ɔ xlɛ́ gbɔn é ɔ, etɛ sín gbè Davidi ka yí?\n18 Davidi tuùn ɖɔ Jehovah ɖò alɔ dó emi wɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, hwenu e Davidi cyɔn alɔ tɔ́ tɔn sín lɛngbɔ̌ lɛ jí sín kinnikinni ɖé kpo lɔnmɔ ɖé kpo sí é ɔ, é yí gbè ɖɔ Jehovah wɛ d’alɔ emi bɔ emi hu nǔwlí-kanlin hlɔnhlɔnnɔ enɛ lɛ. Hwenu e Davidi ɖu ɖò ahwanfuntɔ́ jinganjingan Goliyati jí é ɔ, é mɔ vaan ɖɔ Jehovah wɛ ɖò ali xlɛ́ emi wɛ. (1 Sam. 17:37) Hwenu e Davidi hɔn bo gán sín Axɔ́su Sawulu wǔhwantɔ́ ɔ lɔ mɛ é ɔ, é yí gbè ɖɔ Jehovah wɛ hwlɛn emi gán. (Ðɛh. 18:1) Goyitɔ́ wɛ n’i ɔ, é na ko xɔ susu nú éɖée ɖó nǔ enɛ lɛ wu. Amɔ̌, Davidi sɔ́ éɖée hwe, enɛ wu ɔ, é kpéwú bo mɔ alɔ Jehovah tɔn ɖò gbɛzán tɔn mɛ.—Ðɛh. 138:6.\n19. Etɛ kpɔ́ndéwú Davidi tɔn ka sixu kplɔ́n mǐ?\n19 Etɛ enɛ ka kplɔ́n mǐ? Mǐ ɖó na wà nǔ hú alɔdó byɔbyɔ Jehovah kpowun. Mǐ ɖó na lɛ́ tɛ́n kpɔ́n bo na tuùn hwenu e é d’alɔ mǐ é kpo lee é wà mɔ̌ gbɔn é kpo. Enyi mǐ nɔ yí gbè nú dogbó mǐtɔn lɛ kpo mɛɖéesɔ́hwe kpo ɔ, mǐ na mɔ vaan ɖɔ Jehovah na d’alɔ mǐ ɖò fí e mǐ vɔ́da ɖè é. Bɔ hweɖebǔnu e mǐ mɔ ɖɔ Jehovah d’alɔ mǐ é ɔ, kancica e mǐ ɖó xá ɛ é na lidǒ d’eji. Isaac e nyí nɔví sunnu ɖé bo ko sɛn Jehovah nú xwè mɔkpan, bo nɔ nɔ Fidji é mɔ ɖɔ nǔgbo wɛ nyí xó enɛ. É ɖɔ: “Enyi un kpɔ́n gudo sɛ́dó ɔ, un nɔ mɔ lee Jehovah d’alɔ mì sín hwenu e un jɛ Biblu kplɔ́n jí é kaka jɛ égbé gbɔn é. Wǎgbɔ tɔn ɔ, Jehovah wá nyí mɛ nǔjɔnǔ tɔn ɖé nú mì tawun.”\n20. Etɛ kancica e ɖò Davidi kpo Mawu kpo tɛntin é ka sixu kplɔ́n mǐ?\n20 Davidi tɛ́n kpɔ́n bo ɖè jijɔ Jehovah tɔn lɛ xlɛ́. Jehovah dá mǐ kpo nǔwukpíkpé ɔ kpo bɔ mǐ na ɖè jijɔ tɔn lɛ xlɛ́. (Bǐb. 1:26) Lě dò mǐ kplɔ́n nǔ dó jijɔ Jehovah tɔn lɛ wu sɔ́ é ɔ, mɔ̌ dò wɛ mǐ na ɖè ye xlɛ́ gbɔn. Davidi tuùn Tɔ́ tɔn jixwé tɔn ɔ ganji, enɛ wu ɔ, é kpéwú bo xwedó kpɔ́ndéwú tɔn hwenu e é ɖò nǔ wà xá mɛ ɖevo lɛ wɛ é. Mǐ ni kpɔ́n kpɔ́ndéwú ɖokpo. Davidi hu hwɛ dó Jehovah hwenu e é ɖóxó xá Bɛtisabe, bo lɛ́ hu asú tɔn é. (2 Sam. 11:1-4, 15) Amɔ̌, Jehovah wá gbeta ɔ kɔn bo na kú nǔblawu nú Davidi, ɖó é lɔ ko kú nǔblawu nú mɛ ɖevo lɛ kpɔ́n wutu. Ðó Davidi ɖó kancica ɖagbe ɖé xá Jehovah wutu ɔ, é huzu ɖokpo ɖò axɔ́su Izlayɛli tɔn e mɛ lɛ yí wǎn na hugǎn lɛ é mɛ, bɔ é wu wɛ Jehovah nɔ sɔ́ axɔ́su ɖevo lɛ jlɛ́ dó.—1 Axɔ́. 15:11; 2 Axɔ́. 14:1-3.\n21. Sɔgbe xá Efɛzinu lɛ 4:24 kpo 5:1 kpo ɔ, enyi mǐ ‘wà nǔ Mawu ɖɔhun’ ɔ, etɛ mɛ é ka na tɔ́n kɔ dó?\n21 Etɛ enɛ ka kplɔ́n mǐ? Mǐ ɖó na ‘wà nǔ Mawu ɖɔhun.’ É nyí lè kɛɖɛ wɛ mɔ̌ wiwa nɔ hɛn wá nú mǐ ǎ, loɔ, é nɔ lɛ́ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ tuùn i. Enyi mǐ nɔ wà nǔ Mawu ɖɔhun ɔ, mǐ na ɖexlɛ́ ɖɔ mǐ nyí vǐ tɔn lɛ.—Xà Efɛzinu lɛ 4:24; 5:1.\nXlɛ́ Ðɔ A Tuùn Jehovah\nNɔ zán hwenu dó kplɔ́n nǔ dó Jehovah wu. Enɛ gudo hǔn, nǔ nǔwiwa towe lɛ ni xlɛ́ ɖɔ a tuùn i.\n1-2. D’alɔ mɛ ɖevo lɛ bonu ye ni kplɔ́n nǔ dó Jehovah wu.\n3. Nɔ xoɖɛ sɛ́dó è hwɛhwɛ.\n4. Nɔ xò fífá kan, é na bo tlɛ nyí ɖò ninɔmɛ vɛwǔ lɛ mɛ ɔ nɛ.\n5. Nɔ jɛhun dó nǔgbo e kúnkplá Mawu é jí kpo akɔ́nkpinkpan kpo.\n6. Kpò ɖò nǔɖiɖó Jehovah tɔn lɛ kpɔ́n wɛ kpo nǔsumɛnukúnmɛ kpo; sɛkpɔ ɛ.\n22-23. Enyi mǐ nɔ wà nǔ sɔgbe xá nǔ e mǐ kplɔ́n dó Jehovah wu lɛ é ɔ, ɖagbe tɛ ka na tɔ́n ɖ’emɛ?\n22 Lee mǐ ko mɔ gbɔn é ɔ, Jehovah nɔ ɖè éɖée xlɛ́ mǐ gbɔn nǔɖiɖó lɛ kpo Xó tɔn Biblu ɔ kpo gblamɛ. Kpɔ́ndéwú mɛ e sɛn Mawu kpo gbejininɔ kpo bɔ mǐ sixu wà nǔ ye ɖɔhun lɛ é tɔn wɛ gɔ́ wema bǔnɔ enɛ mɛ. Mɔyizi kpo Davidi kpo ɖò mɛ enɛ lɛ mɛ. Jehovah ko wà azɔ̌ e nyí étɔn é. Mǐtɔn wɛ é nyí dìn ɖɔ mǐ ni hun nukún, tó, kpo ayi mǐtɔn kpo ɖó nuvo n’i.\n23 Mǐ na gbɔ nǔ kplɔ́n dó Jehovah wu gbeɖé ǎ. (Nǔx. 3:11) Lě dò mǐ tuùn nǔ dó wǔtu tɔn sɔ́ é wɛ ɖò taji ǎ, loɔ, nǔ e mǐ nɔ sɔ́ nǔ e mǐ tuùn é dó wà é wɛ ɖò taji. Enyi mǐ nɔ zán nǔ e mǐ kplɔ́n lɛ é bo nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ wà nǔ Tɔ́ mǐtɔn wanyiyinɔ ɔ ɖɔhun ɔ, é na kpó ɖò sisɛkpɔ mǐ wɛ. (Ja. 4:8) É na mǐ ganjɛwu gbɔn Xó tɔn gblamɛ ɖɔ emi kún na jó mɛ e nɔ ba emi lɛ é dó gbeɖé ó.\nETƐ A KA KPLƆ́N DÓ JEHOVAH TUÙNTUÙN WU GBƆN . . .\nAxɔ́su Davidi gblamɛ?\nnǔɖiɖó lɛ gblamɛ?\nHAN 80 ‘Ðɔ̌ Jehovah Kpɔ́n Bo Kpɔ́n Lee É Nyɔ́ Sɔ́ É’\nMɛ gegě ɖi nǔ ɖɔ Mawu tíìn, amɔ̌, ye ka tuùn i ganji ǎ. Etɛ è ni tuùn Jehovah sín tinmɛ ka nyí? Etɛ kpɔ́ndéwú Mɔyizi kpo Axɔ́su Davidi kpo tɔn ka sixu kplɔ́n mǐ dó lee mǐ na tɛ́n kpɔ́n bo ɖó kancica syɛnsyɛn ɖé xá Jehovah gbɔn é wu? Xóta elɔ na na xósin nú nǔkanbyɔ enɛ lɛ.


Un Zunfan Nugbǒ Biblu Tɔn Alɔ kpo Awa kpo Mɛvo | Tan Gbɛzán Tɔn\nUn Zunfan Nugbǒ Biblu Tɔn Alɔ kpo Awa kpo Mɛvo\nMɛ E tɔn wɛ É Bernhard Merten\nEnyi gbɛtɔ́ lɛ mɔ ɖɔ emi ɖò ayǐ na jɛ wɛ ɔ, ye nɔ ba na zunfan nùɖé. Nyɛ ka sixu wà mɔ̌ ǎ, ɖó un ɖó alɔ kpo awa kpo ɖě ǎ. Xwè tɛnwe ɖó wɛ un ɖè, bɔ è sɛ́n awa ce lɛ bo dó hwlɛn mì.\nXwè 17 wɛ nɔ ce ɖó bo jì mì ɖò 1960. Tɔ́ ce ko jó nɔ ce dó cobɔ è jì mì. Nɔ ce kpo nyì kpo nɔ kpɔ́ xá mɛjitɔ́ tɔn lɛ ɖò Burg, toxo kpɛví République démocratique allemande alǒ Allemagne de l’Est ɖ’ayǐ tɔn tɔn ɖé wɛ. Mɛ gègě ɖi nǔ ɖɔ Mawu ɖě kún tíìn ó, bɔ xwédo mǐtɔn lɔmɔ̌ ɖi nǔ ɖokpo ɔ. Nǔtí nyí Mawu nú mǐ ǎ.\nEe un ɖò susu wɛ é ɔ, nɔ ce tɔ́ kpé nukún dó wǔ ce. É nɔ zɔ́n azɔ̌ gègě mì, ɖi atín lɛ jí sísɛ́ mì dó bonu má jla ala nú ye. Ðó un nyí yɔkpɔvu ɖé wutu ɔ, azɔ̌ enɛ lɛ wiwa nɔ víví nú mì. Un vo ɖò gbɛzán ce mɛ bo lɛ́ ɖó awǎjijɛ.\nNǓMAÐÓNUKÚN ÐÉ HUZU GBƐZÁN CE\nNǔ baɖabaɖa ɖé jɛ gbè ɖokpo hwenu e un ɖó xwè tɛnwe é. Xɔ wegɔ ɔ wɛ un bɛ́ ɖò wemaxɔmɛ tlolo. Un lɛkɔ ja xwé é ɔ, un xá kuláan sín gan gijagija e è nɔ ylɔ ɖɔ pylône é ɖé jí. Ee un ɖò aga yì wɛ bo ɖó mɛtlukpo tantɔn mɔ̌ dó kɔ́mɛ é ɔ, kuláan gbí mì syɛnsyɛn bɔ un ba nyiɖée kpo. Hwenu e un wá fɔ́n ɖò dotóoxwé é ɔ, un sɔ́ sixu zé awa ce lɛ ǎ. Awa ce lɛ fyɔ tawun bo bló agada manyaa, b’ɛ byɔ ɖɔ è ni sɛ́n awa wè lɛ bǐ bonu aɖivɛ̌ ni ma wá byɔ hun ce mɛ ó. Lee a sixu ko lin ɖó é ɔ, nɔ ce kpo mɛjitɔ́ tɔn lɛ kpo byɔ lele mɛ. É ɖò mɔ̌ có, ɖó un kpò ɖò vǔ wutu ɔ, un mɔ nukúnnú jɛ nǔ e awa ma ɖó na wá wà dó gbɛzán ce wu é mɛ bǐ mlɛ́mlɛ́ ǎ.\nEe un gosin dotóoxwé gudo é ɔ, un lɛ́vɔ bɛ́ azɔ̌mɛ. Yɔkpɔvu lɛ nɔ cá nú mì, nɔ ɖedó mì, bo nɔ nyì nǔ dó mì ɖó un sixu jɛ ahwan dó nyiɖée jí ǎ wutu. Alǎnnú e ye nɔ ɖɔ nú mì lɛ é kpo gǎn e ye nɔ bló é kpo nɔ mɛ̀ mì tawun. Gudo mɛ ɔ, è wá sɛ́ mì dó Wemaxɔmɛ Wɔ̌nɖowǔnanɔ lɛ Tɔn Birkenwerder Tɔn, bɔ yɔkpɔvu wɔ̌nɖowǔnanɔ lɛ nɔ nɔ finɛ. Ðó wemaxɔmɛ ɔ lín dó xwé wutu ɔ, nɔ ce kpo mɛjitɔ́ tɔn lɛ kpo nɔ sixu mɔ akwɛ bo wá kpɔ́n mì ǎ. Enyi mǐ yí azǎn ɔ jɛn un nɔ mɔ ye. Xwè wǒ e bɔ d’ewu lɛ é mɛ ɔ, un nɔ kpɔ́ xá nɔ ce kpo mɛjitɔ́ tɔn lɛ kpo ǎ.\nLEE UN SÙ ALƆ KPO AWA KPO MƐVO GBƆN É\nUn kplɔ́n bo nɔ wà nǔ gègě kpo afɔ ce lɛ kpo. A sixu dó nukún lee afɔví towe lɛ na hɛn gǎfu alǒ cíví bɔ a na dó ɖu nǔ na gbɔn é na ko cí é mɛ kpɔ́n à? Un tɛnkpɔn bo kpé nǔ mɔhun wu. Un lɛ́vɔ kplɔ́n bo nɔ zán afɔ ce lɛ dó klɔ́ nu mɛ bo nɔ lɛ́ zán dó vún ɖa na. Nú un ɖò xó ɖɔ nú mɛ lɛ wɛ ɔ, un tlɛ nɔ jɛ afɔ bló d’emɛ jí. Nugbǒ ɔ, afɔ ce lɛ wá huzu alɔ ce lɛ.\nHwenu e un jɛ winnyawinnya jí é ɔ, un yí wǎn nú nùnywɛ xwitixwiti sín wema lɛ xixa. Hweɖelɛnu ɔ, un nɔ ba na ɖó awa e nùnywɛ xwitixwiti ɖetɔ́n lɛ é, bo na dó sixu wà nǔ bǐ. Un jɛ azɔ nu jí hwenu e un ɖó xwè 14 é. Un lin ɖɔ é na d’alɔ mì bɔ na nɔ ɖeji dó nyiɖée wu bo na lɛ́ cí mɛ bǐ ɖɔhun. É cí ɖɔ un ɖò ɖiɖɔ wɛ ɖɔ: ‘Ɛɛn, nyì lɔ hɛn ɔ un na bló. Mɛxo lɛ mɛ wɛ azɔnutɔ́ lɛ ɖè, enyi ye ɖó awa kpo ye gbɔ kpo ɔ nɛ.’\nUn hɛn alɔnu ce ján bo nɔ ɖ’alɔ ɖò ɖagbewanúmɛ sín azɔ̌ lɛ mɛ. Un byɔ tutoblonunu mɛ winnyawinnya lɛ tɔn e Acɛkpikpa nɔ d’alɔ, bɔ è nɔ ylɔ ɖɔ Jeunesse libre allemande é mɛ, bo nyí wěgbojinɔtɔ́ nú mɛ e ɖ’emɛ ɖò lɛdo ɔ mɛ lɛ é. Un lɛ́vɔ byɔ hanjigbɛ́ ɖé mɛ, nɔ wlan xó lómílómí lɛ, bo ɖ’alɔ ɖò lɔnyiji-lɔnfɔnkan sín ayihun wɔ̌nɖowǔnanɔ lɛ tɔn lɛ mɛ. Ee un kplɔ́n azɔ̌ ɖé gudo é ɔ, un jɛ azɔ̌ wà jí ɖò azɔ̌xwé ɖé ɖò toxo mǐtɔn mɛ. Un ɖò susu wɛ é ɔ, un nɔ dó nǔ e nɔ nɔ awa ce lɛ domɛ é bléblé, ɖó un ba na nyí mɛ e nǔ bǐ sɔgbe na é.\nUN ZUNFAN NUGBǑ BIBLU TƆN\nUn ɖò te kpɔ́n pípan e na dó yì azɔ̌mɛ é gbè ɖokpo, bɔ nya ɖé sɛkpɔ mì. É kanbyɔ mì ɖɔ nyì ka lin ɖɔ Mawu sixu bló bɔ awa ce lɛ na lɛ́vɔ jɛ tɛn yetɔn mɛ à jí. Un ɖi ǎ. Nugbǒ wɛ ɖɔ un ba ɖɔ awa ce lɛ ni lɛ́ jɛ tɛn yetɔn mɛ, amɔ̌, un mɔ ɖɔ nǔ mɔhun kún sixu jɛ gbeɖé ó! Un ko kudeji ɖɔ Mawu ɖě kún tíìn ó. Sín hwenɛnu ɔ, un sɔ́ nɔ ba na xò gò nya enɛ ǎ.\nTáan ɖé lɛ gudo ɔ, azɔ̌gbɛ́ ce ɖé ɖɔ nyì ni kplá emi nú mǐ na yì ba mɛ emitɔn lɛ kpɔ́n. Hwenu e mǐ ɖò kafée nu wɛ é ɔ, mɛjitɔ́ tɔn lɛ jɛ xó ɖɔ dó Jehovah Mawu wu jí. Azɔn nukɔntɔn e un sè ɖɔ Mawu ɖó nyikɔ ɖé é nɛ. (Ðɛhan 83:18, nwt) Amɔ̌, un ɖɔ dó ayi mɛ ɖɔ: ‘Mawu ɖě sixu tíìn ǎ, é na bo ɖó nyikɔ ɖebǔ ɔ nɛ. Un na xlɛ́ mɛ elɔ lɛ ɖɔ adingban ɖó wɛ ye ɖè.’ Un ganjɛ linlin ce lɛ wu, bo yí gbè bɔ mǐ na ɖɔ xó ɖó kpɔ́ dó Biblu jí. Amɔ̌, é kpaca mì ɖɔ un kún kpéwú bo ɖexlɛ́ ɖɔ Mawu ɖě kún tíìn ó ó.\nHwenu e mǐ ɖò nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn lɛ ba dò na wɛ é ɔ, linlin e un ɖó ɖɔ Mawu ɖě kún tíìn ó é jɛ ɖyɔɖyɔ jí. Nǔɖɔɖ’ayǐ Mawu tɔn gègě tíìn bɔ è wlan ye é ɔ, xwè kanweko alǒ afatɔ́n mɔkpan ko wá yì có, ye ka jɛnu. Ðò Biblu kplɔnkplɔn lɛ ɖokpo hwenu ɔ, mǐ jlɛ́ ninɔmɛ e mɛ gbɛ̀ ɔ ɖè dìn lɛ é dó nǔɖɔɖ’ayǐ e ɖò Matie wemata 24, Luki wemata 21, kpo 2 Timɔtée wemata 3 kpo mɛ lɛ é wu. Ði lee nǔ e ɖò azinzɔnnɔ ɖé wà wɛ lɛ é sixu d’alɔ dotóo ɖé, b’ɛ na tuùn azɔn e jɛ wɛ é ɖè tawun é gbɔn é ɖɔhun ɔ, nǔ ɖěɖee wu nǔɖɔɖ’ayǐ enɛ lɛ ɖɔ xó dó lɛ é d’alɔ mì, bɔ un tuùn ɖɔ hwenu e Biblu ylɔ ɖɔ “azǎn gudogudo tɔn lɛ” é wɛ mǐ ko ɖè. * É jiwǔ tawun nú mì. Nǔɖɔɖ’ayǐ enɛ lɛ ɖò jijɛ wɛ ɖò awɔntín ce nu.\nUn kudeji ɖɔ nugbǒ ɔ kplɔ́n wɛ un ɖè. Un jɛ ɖɛ xò sɛ́dó Jehovah Mawu jí, bɔ un ko nu azɔ tawun nú xwè wǒ jɛji có, un jó azɔ nunu dó. Un gbɛkan dó Biblu kplɔnkplɔn ɔ nu nú xwè ɖokpo mɔ̌. Bɔ ɖò 27 Avril 1986 ɔ, un bló baptɛm ɖò nǔglɔ ɖò wǔlɛdo (baignoire) ɖé mɛ, ɖó è gbɛ́ Kúnnuɖetɔ́ lɛ sín azɔ̌ hwenɛnu ɖò Allemagne de l’Est wutu.\nNǓ NINA MƐ ÐEVO LƐ\nÐó è gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn wutu ɔ, mǐ nɔ kplé ɖò gbɛ̌ta klewun klewun lɛ mɛ ɖò nǔglɔ ɖò xwé lɛ gbè, bɔ nùɖitɔ́ hàtɔ́ kpɛɖé jɛn un tuùn. Un ɖó nukún tɔn ǎ, bɔ Acɛkpikpa lɛ yí gbè nú mì bɔ un na yì Allemagne de l’Ouest; è gbɛ̀ azɔ̌ Kúnnuɖetɔ́ lɛ tɔn ɖò finɛ ǎ. Azɔn nukɔntɔn ɔ nɛ ɖò gbɛ̀ ce mɛ bɔ un kpéwú bo yì kpléɖókpɔ́ ɖaxó lɛ bo mɔ nɔví sunnu lɛ kpo nɔví nyɔnu lɛ kpo afatɔ́n mɔkpan. Nǔ bunɔ ɖé wɛ enɛ nyí nú mì.\nDǒ Berlin Tɔn j’ayǐ gudo é ɔ, è yí gbè nú azɔ̌ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ tɔn. Mǐ wá vo lo bo na sɛ̀n Jehovah Mawu. Un ba bo na ɖó alɔ ɖò Mawuxóɖiɖɔzɔ́ ɔ mɛ hú ɖ’ayǐ tɔn. É ɖò mɔ̌ có, un nɔ ɖi xɛsi dó mɛ e un ma tuùn ǎ lɛ é sisɛkpɔ wu. Ðó un nyí wɔ̌nɖowǔnanɔ bo ka lɛ́ zán yɔkpɔvumɛ ce gègě ɖò wɔ̌nɖowǔnanɔ lɛ sín xwé ɖé gbè wutu ɔ, un nɔ mɔ ɖɔ un kún nyí nùɖewánu ó. Amɔ̌, ɖò 1992 ɔ, un tɛ́n ganxixo 60 zinzan dó ɖɔ Mawuxó na ɖò sun ɖokpo mɛ kpɔ́n. É kpa mì bɔ un mɔ awǎjijɛ ɖ’emɛ tawun. Enɛ wu ɔ, un ɖɔ ɖɔ un na nɔ bló mɔ̌ ɖò sun lɛ bǐ mɛ, lobo tɛnkpɔn bo bló kaka nú xwè atɔn mɔ̌.\nUn hɛn xó elɔ e ɖò Biblu mɛ é d’ayi mɛ: “Enyi mɛɖé ma ɖó gǎn ǎ ɔ, un nɔ ɖɔ nyɛ lɔ kún ɖó gǎn ó.” (2 Kɔlɛntinu lɛ 11:29) Wɔ̌n ɖò wutu ce có, fɔn kpò ɖò taglo ce mɛ bɔ gbè ka ɖò kɔ ce nu. Enɛ wu ɔ, un wà nǔ e wu un kpé é bǐ dó d’alɔ mɛ ɖevo lɛ. Ðó un ɖó awa ɖě ǎ wutu ɔ, un sixu sè wuvɛ̌ xá mɛ ɖěɖee hwedo nùɖé lɛ wu lɛ é. Enyi nùɖé biblo jló mɛ tawun bɔ è ma ka sixu bló ǎ ɔ, un tuùn lee é nɔ cí nú mɛ é bǐ. Un tɛnkpɔn bo dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ e nǔ cí mɔ̌ na lɛ é. Nǔ nina mɛ ɖevo lɛ gbɔn mɔ̌ dó xomɛhunhun nú mì tawun.\nWɛnɖagbe ɔ jijla mɛ ɖevo lɛ nɔ na mì awǎjijɛ\nJEHOVAH D’ALƆ MÌ GBÈBÍGBÈ\nHweɖelɛnu nɔ wá sù bɔ un nɔ flú kpɛɖé. Un nɔ ba ɖɔ nǔ bǐ ni sɔgbe ɖò wutu ce. Nyiɖesunɔ sixu wà nǔ e è nɔ wà ayihɔngbe ayihɔngbe lɛ é gègě, amɔ̌, ye nɔ ɖu táan ɖò así ce hú ee ye ɖó na ɖu é. Xó e nɔ ɖò nu ce gbèbígbè é wɛ nyí: “Mɛ e nɔ na hlɔnhlɔn mì ɔ wɛ nɔ zɔ́n, bɔ un nɔ sixu kpé nǔ enɛ lɛ bǐ wu.” (Filipunu lɛ 4:13) Jehovah nɔ na mì hlɔnhlɔn e sín hudo un ɖó bo na wà nǔ é gbèbígbè. Un mɔ ɖɔ Jehovah kún gɔn alɔdo mì kpɔ́n ó. Enɛ wu wɛ nyì lɔ ba gbeɖé bo na gɔn sinsɛnzɔ́ wà n’i ǎ.\nJehovah na mì nǔ e sín dò un jɛ tawun ɖò yɔkpɔvumɛ ce kpo winnyawinnya mɛ ce kpo é, é wɛ nyí xwédo ɖé. Un ɖó asì ɖagbeɖagbe ɖé, Elke wɛ é nɔ nyí, é yí wǎn nú mì tawun bo nɔ lɛ́ sè wuvɛ̌ xá mì. Gɔ́ na ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn livi mɔkpan huzu nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo nú mì ɖò gbigbɔ lixo, bɔ mǐ nyí xwédo ɖé gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ.\nNyì kpo asivɛ́ ce Elke kpo\nPalaɖisi e sín akpá Mawu dó bo na sɔ́ “nǔ lɛ bǐ sɔ́ dó huzu nǔ yɔyɔ̌” ɖ’emɛ, kaka jɛ awa ce lɛ jí é nɔ lɛ́vɔ dó gbɔ nú mì. (Nǔɖexlɛ́mɛ 21:5) Enyi un lin tamɛ kpɔ́n dó nǔ ɖěɖee Jezu wà hwenu e é ɖò ayikúngban jí é jí ɔ, un nɔ mɔ nukúnnú jɛ akpá enɛ mɛ d’eji. Ðò cɛju mɛ ɔ, é gbɔ azɔn nú alɔkúnanɔ lɛ bo tlɛ bló bɔ nya e è kpa tó na é ɖé sín tó lɛ́ jɛ tó tɛnmɛ. (Matie 12:13; Luki 22:50, 51) Akpá e Jehovah dó lɛ é kpo nùjiwǔ e Jezu wà lɛ é kpo zɔ́n bɔ un kudeji ɖɔ malin-malin mɛ dìn ɔ, nǔ bǐ na lɛ́ sɔgbe ɖò wutu ce.\nÉ ɖò mɔ̌ có, nyɔna ɖaxó bǐ ɔ wɛ nyí Jehovah Mawu e un wá tuùn é. É huzu tɔ́ cé, xɔ́ntɔn cé, gbɔdónúmɛtɔ́ ce, kpo mɛ e nɔ na hlɔnhlɔn mì é kpo. Lee nǔ cí nú Axɔsu Davidi é cí mɔ̌ nú nyì lɔ, é wlan ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ wɛ nyí hlɔnhlɔn ce, . . . é nɔ gɔ́ alɔ nú mì; xomɛ ɖò hunhun mì wɛ.” (Ðɛhan 28:7) Un jló na tɛ́ dó nugbǒ jiwǔ enɛ wu ɖò gbɛzán ce bǐ mɛ. Un zunfan nugbǒ enɛ alɔ kpo awa kpo mɛvo.\n^ akpá. 17 Nú a na ɖó mɔjɛmɛ wuntun azǎn gudogudo tɔn lɛ tɔn d’eji hǔn, kpɔ́n wemata 9gɔ́ e sín xota nyí “‘Azǎn Gudogudo Tɔn lɛ’ Mɛ Wɛ Mǐ ko Ðè À?” é ɖò wema Etɛ Biblu ka Kplɔ́n Mɛ Tawun? mɛ; Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ wɛ ɖetɔ́n b’ɛ ka lɛ́ ɖò www.jw.org jí.


Lǒ Wè E È Dó Dó Vǐwungbo Wu É | Gbɛzán Jezu Tɔn\nLǒ Wè E È Dó Dó Vǐwungbo Wu É\nMATIE 21:28-46 MAKI 12:1-12 LUKI 20:9-19\nLǑ E È DÓ DÓ VǏ SUNNU WÈ WU É\nLǑ E È DÓ DÓ VǏWUNZƆ́WATƆ́ LƐ WU É\nVɔsanúxwlémawutɔ́gán lɛ kpo tomɛxo lɛ kpo kàn fí e Jezu ba acɛ sín bo nɔ dó ɖò nǔ wà wɛ é byɔ. Nǔ e Jezu ɖɔ nú ye wá yì zaanɖé dìn ɖò tɛmpli ɔ mɛ é sìn xomɛ nú ye. Xósin Jezu tɔn xwè nu yetɔn dó xɔ. Enɛ gudo ɔ, é dó lǒ ɖé dó ɖè mɛ alɔkpa e ye nyí tawun é xlɛ́.\nJezu ɖɔ: “Nya ɖé ɖó vǐ sunnu wè, bo ɖɔ nú mɛ nukɔntɔn ɔ gbè ɖokpo ɖɔ jí: ‘Vǐ ce, égbé ɔ, a na yì wà azɔ̌ ɖò vǐwungle ce mɛ.’ Vǐ ɔ ka gbɛ́; zaanɖé ɔ, é huzu ayixa bo yì wà azɔ̌ ɖò gle ɔ mɛ. Tɔ́ yetɔn ka lɛ́ yì ɖɔ xó ɖokpo ɔ nú vǐ wegɔ ɔ. Éyɛ yí gbè nú tɔ́ ɔ ɖɔ: ‘Daa, un na yì;’ é ka yì ǎ. Ðò vǐ wè enɛ lɛ mɛ ɔ, mɛ̌ ka wà tɔ́ tɔn sín jlǒ?” (Matie 21:28-31) Xósin ɔ ɖò wɛn: vǐ nukɔntɔn ɔ wɛ wà tɔ́ tɔn sín jlǒ.\nEnɛ wu ɔ, Jezu ɖɔ nú gbeklanxamɛtɔ́ tɔn lɛ ɖɔ: “Ma ɖɔ nugbǒ nú mi: tokwɛyitɔ́ lɛ kpodo agalɛtɔ́ lɛ kpo na jɛ nukɔn nú mi ɖò axɔsuɖuto Mawu tɔn mɛ.” Tokwɛyitɔ́ lɛ kpo agalɛtɔ́ lɛ kpo nɔ sɛ̀n Mawu ɖ’ayǐ ǎ. É ɖò mɔ̌ có, vǐ nukɔntɔn ɔ ɖɔhun ɔ, ye wá huzu jijɔ, bo lɛkɔ sín hwɛ yetɔn lɛ gudo bo ɖò sinsɛn ɛ wɛ dìn. Amɔ̌, sinsɛngán lɛ cí vǐ wegɔ ɔ ɖɔhun, ye ɖɔ ɖɔ emi ɖò Mawu sɛ̀n wɛ, ye ka ɖò mɔ̌ wà wɛ ɖě ǎ. Jezu ɖɔ: “Jaan [Baptɛmublonumɛtɔ́ ɔ] wá mi gɔ́n, bo kplɔ́n nǔ mi dó lee mi na wà nǔ jlɔjlɔ gbɔn ɔ wu, bɔ midɛɛ lɛ ɔ, mi ka yí xó tɔn sè ǎ. Loɔ, tokwɛyitɔ́ lɛ kpodo agalɛtɔ́ lɛ kpo yí xó tɔn sè, bo lɛkɔ sín hwɛ yetɔn lɛ gudo. Mi mɔ nǔ enɛ lɛ, có é ka ɖɔ nǔ ɖebǔ nú mi ɖò ayi mɛ, bonu mi lɔmɔ̌ na yí xó tɔn sè, bo lɛkɔ sín hwɛ mitɔn lɛ gudo ǎ.”—Matie 21:31, 32.\nJezu dó lǒ ɖevo dó enɛ gudo. Ðò dìn tɔn ɔ mɛ ɔ, é xlɛ́ ɖɔ nǔ e sinsɛngán lɛ wà é zɛ vɛ̌dido nú Mawu sínsɛ́n wu. Nú è na ɖɔ nugbǒ ɔ, mɛ nyanya wɛ nú ye. Jezu ɖɔ: “Nya ɖé ɖó ayikúngban, bo tun vǐwun kɔn nyì jí, bo tun atín dó dó kpá lɛlɛ̌ dó vǐwungbo ɔ bǐ; é ka lɛ́ kun dò e mɛ è nɔ li vǐwun sínsɛ́n ɖè ɔ ɖokpo dó vǐwungbo ɔ mɛ. É lɛ́ bló nǔ e jí glecɔ́tɔ́ lɛ nɔ xá ɔ ɖokpo d’emɛ, lobo sɔ́ vǐwungbo enɛ dó alɔ mɛ nú vǐwunzɔ́watɔ́ ɖé lɛ, bo yì tomɛ. Ee vǐwun gbigbɛ sín hwenu wá sù ɔ, é sɛ́ mɛsɛntɔ́ tɔn ɖokpo dó vǐwunzɔ́watɔ́ lɛ gɔ́n, bonu é na yì yí vǐwun e nyí étɔn é wá n’i. Vǐwunzɔ́watɔ́ lɛ ka wlí mɛsɛntɔ́ ɔ, bo xò è, lobo nya ɛ asígbá alɔgbá. Nya ɔ ka lɛ́ sɛ́ mɛsɛntɔ́ tɔn ɖevo dó ye, bɔ ye xò è, bo zɛ ta n’i, bo kɔ́n wi tɔn. É ka lɛ́ sɛ́ mɛsɛntɔ́ tɔn ɖevo dó, bɔ ye hu éyɛ. É wá sɛ́ mɛsɛntɔ́ tɔn gègě ɖevo lɛ dó, bɔ ye xò mɛ ɖě, bo hu mɛ ɖě.”—Maki 12:1-5.\nMɛ ɖěɖee ɖò tó ɖó Jezu wɛ lɛ é ka mɔ nǔ jɛ lǒ ɔ mɛ à? Ganji, ye sixu ko flín xó elɔ e Ezayíi mɔ ɖɔ dó Izlayɛli wu é: “Mawu Mavɔmavɔ Nǔbǐwukpétɔ́ ɔ sín vǐwungle ɔ, akɔta Izlayɛli tɔn wɛ. Vǐwuntín e nyɔ́ nukún tɔn mɛ ɖesu ɔ, Judáa togun ɔ wɛ. Mawu Mavɔmavɔ ɖó nukún ye ɖɔ ye na nɔ nyì sɛ́n, loɔ, sɛ́n wɛ ye nɔ gbà.” (Ezayíi 5:7) Jezu sín lǒ cí enɛ ɖɔhun. Jehovah wɛ nyí xwétɔ́ e ɖó ayikúngban ɔ é, bɔ vǐwungbo ɔ nyí togun Izlayɛli tɔn, bɔ Mawu Sɛ́n ɔ cí kpá ɖé ɖɔhun bo nɔ cyɔn alɔ ye jí. Jehovah sɛ́ gbeyiɖɔ tɔn lɛ dó ye bonu ye na kplɔ́n togun tɔn, bo na lɛ́ d’alɔ ye, bonu ye na wá ɖè sínsɛ́n ɖagbe tɔ́n.\nÉ ɖò mɔ̌ có, “vǐwunzɔ́watɔ́ lɛ” doya nú “mɛsɛntɔ́” e è sɛ́dó ye lɛ é bo lɛ́ hu ye. Jezu tinmɛ ɖɔ: “É wá kpò vǐ tɔn vívɛ́ná ɔ kɛɖɛ, bɔ é wá sɛ́ ɛ dó ye gbɔn tó, bo ɖò linlin ɖò ayi mɛ wɛ ɖɔ: ‘Ye mɔ vǐ ce ɖesu ɔ, ye na sí i.’ Loɔ, vǐwunzɔ́watɔ́ enɛ lɛ ɖɔ ɖò yeɖée tɛntin ɖɔ: ‘Vǐ e ɖò xù ɔ na ɖu wɛ ɔ ɖíe, mi wá nú mǐ na hu i, bonu vǐwungbo ɔ na huzu mǐtɔn.’ Ee ye ɖɔ mɔ̌ ɔ, ye zɔn vǐ ɔ jí bo hu i.”—Maki 12:6-8.\nDìn ɔ, Jezu kanbyɔ ɖɔ: “Nɛ̌ wɛ nya ɔ ka na wà nǔ gbɔn?” (Maki 12:9) Sinsɛngán lɛ yí gbè ɖɔ: “É na hu nya didá enɛ lɛ ma kpɔ́n gudo, bo na sɔ́ vǐwungbo ɔ dó alɔ mɛ nú vǐwunzɔ́watɔ́ ɖevo e na nɔ na ɛ kanta tɔn dó hwetɔnnu lɛ é.”—Matie 21:41.\nMɔ̌ mɛ ɔ, ye ɖɔhwɛ dó yeɖée ɖò manywɛ mɛ, ɖó ye ɖò mɛ ɖěɖee nyí “vǐwunzɔ́watɔ́” nú “vǐwungbo” Jehovah tɔn e nyí togun Izlayɛli tɔn é mɛ. Nùɖiɖi ɖiɖó nú Vǐ Jehovah tɔn Mɛsiya ɔ ɖò sínsɛ́n e ba ɖò vǐwunzɔ́watɔ́ enɛ lɛ sí wɛ é ɖè é mɛ. Jezu kpɔ́n sinsɛngán lɛ tlitli bo ɖɔ: “Mi mɔ xó elɔ xá kpɔ́n gbeɖé ɖò Mawuxówema ɔ mɛ à cé? É wɛ nyí ɖɔ: ‘Awinnya e xɔmɛtɔ́ lɛ ma sɔ́ dó mɔ nùɖewanú ǎ bo xò nyì kɛ́n ɔ, wá huzu awinnya e ɖò taji é. Aklunɔ sín nǔwiwa nɛ, nùjiwǔ wɛ é nyí ɖò nukún mǐtɔn mɛ.’” (Maki 12:10, 11) Enɛ gudo ɔ, Jezu ɖɔ xó e é jló na ɖɔ é nyì wɛn bo ɖɔ: “Enɛ ɔ wutu wɛ un ɖò ɖiɖɔ nú mi wɛ ɖɔ: ‘Mawu na ɖè mi sín axɔsuɖuto tɔn mɛ, bo na sɔ́ akɔta e nǔwiwa yetɔn lɛ jɛxa axɔsuɖuto tɔn lɛ d’emɛ.’”—Matie 21:43.\nSɛnkplɔnmɛtɔ́ lɛ kpodo sinsɛngán lɛ kpo mɔ ɖɔ “emi nyì mǎ wɛ é ɖè.” (Luki 20:19) Ye ɖò biba na hu i wɛ dìn hugǎn ɖ’ayǐ tɔn, é wɛ nyí “vǐ e ɖò xù ɔ na ɖu wɛ ɔ.” Amɔ̌, ye ɖò xɛsi ɖi nú togun ɔ wɛ, ɖó togun ɔ nɔ sɔ́ Jezu dó mɔ gbeyiɖɔ ɖé, enɛ wu ɔ, ye ba na hu i ɖò finɛ tlolo ǎ.\nMɛ̌ mɛ̌ e vǐ sunnu wè e wu Jezu dó lǒ dó lɛ é ka nɔte na?\nÐò lǒ wegɔ ɔ mɛ ɔ, mɛ̌ ka nɔte nú ‘xwétɔ́ e ɖó ayikúngban é’? “Vǐwungbo ɔ”? “Vǐwunzɔ́watɔ́ lɛ”? ‘Mɛsɛntɔ́ lɛ’? “Vǐ e ɖò xù ɔ na ɖu wɛ ɔ”?\nSɔgudo tɛ ka ɖò te kpɔ́n “vǐwunzɔ́watɔ́ lɛ”?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Lǒ Wè E È Dó Dó Vǐwungbo Wu É


Nɛ̌ Un ka Sixu Nyì Alɔ nú Nǔcikɔ Syɛnsyɛn Gbɔn? | Nǔ E Mɛ Winnyawinnya lɛ Nɔ Kanbyɔ É\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arabe-Gbè (Liban Tɔn) Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Baoulé Bichlamar Bulgarie-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gungbe Haoussa Hiligaynon Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Kannada Kazakh Kazakh (Arabe) Kikamba Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirundi Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Lingala Lituanie-Gbè Luo Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Népali Niue-Gbè Norvège-Gbè Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Tagalog Tatar Tchèque-Gbè Télougou Thaï Tigrinya Tojolabal Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tswana Turquie-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Valencian Vegbe Vietnam-Gbè Waray-Waray Xhosa Zoulou Île Salomon-Gbè Îles Féroé-Gbè\nNǔcikɔ syɛnsyɛn ɖò lɛlɛ̌ dó we wɛ wɛ à? Enyi mɔ̌ hǔn, xota elɔ sixu d’alɔ we!\nNǔ e nɔ dɔn wá é\nNǔ e wu è ma ɖó na dovɛ̌ na ǎ é\nNǔ e gbɛ̌ towe lɛ ɖɔ é\nAgban hugǎn mɛ. Ðyɔvǐ ɖé nɔ nyí Julie, bo ɖɔ: “Ðò gbɛzinzan sín akpáxwé lɛ bǐ ɔ, è ɖɔ nú mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ ɖò nǔ lɛ bló wɛ bonu ye ni nɔ ɖò nyinyɔ́ d’eji wɛ, mǐɖesunɔ ni nɔ ɖò te kpɔ́n d’eji wɛ, mǐ ni nɔ ɖò nǔ ɖaxó lɛ gbé nya d’eji wɛ, lobo nɔ ɖò lè ɖagbe hugǎn lɛ ɖó wɛ. Kɔgbidinúmɛ enɛ glɔ ninɔ hwebǐnu vɛwǔ tawun!”\nNùnywɛ xwitixwiti. Kpo alokan, tablɛti, ɔdinatɛ́ɛ, gɔ́ nú nǔ mɔhun ɖevo e ɖè dìn lɛ é kpo ɔ, kàn nu jɛn mǐ nɔ ɖè hwebǐnu; enɛ sixu dɔn linkpɔ́n ɖaxó wá nú mǐ, bɔ hwenu ɖò yiyi wɛ ɔ, nǔcikɔ syɛnsyɛn sín xó na wá ba mǐ.\nAmlɔ ma dɔ́. Ðyɔvǐ ɖé nɔ nyí Miranda, bo ɖɔ: “Ðó wemaxɔmɛ, azɔ̌, kpo ayiɖeɖayi kpo wutu ɔ, mɛ winnyawinnya gègě nɔ fɔ́n zǎn bo ka sɔ́ nɔ yawu mlɔ́ ayǐ ǎ.” Nǔ enɛ nɔ dɔn nǔcikɔ syɛnsyɛn sín xó wá hwɛhwɛ.\nBiblu sɔ́ azɔ̌syɛnsyɛnwiwa sù. (Nùnywɛxó 6:6-8; Hlɔmanu lɛ 12:11) Amɔ̌, é zɔ́n mɛ ɖɔ è ni nɔ ɖò azɔ̌ wà wɛ kpowun, kaka bonu gbɛmɛ sín nǔ ɖevo lɛ, kaka jɛ lanmɛ mɛtɔn jí ni mɔ wuvɛ̌ ǎ.\n“Un wá ɖó ayi wu hweɖenu ɖɔ un kún ɖu nǔ ɖebǔ ɖò kéze ɔ mɛ ó, ɖó un sɔ́ ayi ɖó azɔ̌ tobutobu e ɖò te bɔ un na wà lɛ é jí. Un kplɔ́n ɖɔ é kún nyɔ́ ɖɔ akpàkpà ni nɔ sɔ́ mɛ bonu è ni nɔ yí gbè nú azɔ̌ lɛ bǐ, kaka bo na nɔ hu mɛɖée dó azɔ̌ tamɛ ó.”—Ashley.\nBiblu ɖɔ kpo hwɛjijɔ kpo ɖɔ: “Nǔ nyɔ́ nú cuku gbɛɖe hú kinnikinni kúkú.” (Nùnywɛtɔ́xó 9:4) Gǎn e dó wɛ a ɖè magbokɔ é sixu zɔ́n bɔ a na lin ɖɔ emi ɖó hlɔnhlɔn kinnikinni ɖɔhun, é hwe bǐ ɔ, nú táan ɖé. Amɔ̌, enɛ sixu zɔ́n bɔ a j’azɔn tawun.\nKplɔ́n bo nɔ ɖɔ eǒ. Biblu ɖɔ: “Nǔwaɖójlɛ̌jí ɔ, nùnywɛtɔ́ lɛ sí wɛ è nɔ mɔ ɖè.” (Nùnywɛxó 11:2) Mɛ e nɔ nɔ jlɛ̌ jí lɛ é nɔ tuùn dogbó yetɔn lɛ, lobo nɔ dó kɔ nǔ e hú agbɔ̌n ye lɛ é mɛ ǎ.\n“Mɛ e nɔ yawu jɛ nǔcikɔ syɛnsyɛn sín mɔ mɛ é wɛ nyí mɛ e ma sixu nɔ ɖɔ eǒ ǎ, bo nɔ yí gbè nú azɔ̌ ɖebǔ e è sɔ́ n’i é é. Jlɛjininɔ nɛ ǎ. É lín oo, é yá oo, nǔcikɔ syɛnsyɛn xó nɔ wá.”—Jordan.\nNɔ gbɔjɛ ganji. Biblu ɖɔ: “È ɖó nǔ kpɛɖé bo na agbɔ̌n mɛɖée ɔ, é nyɔ́ hú è ɖò azɔ̌ wà wɛ hwebǐnu, kaka bo ba agbɔ̌n kpò.” (Nùnywɛtɔ́xó 4:6) È ylɔ amlɔ ɖɔ “nǔ e nɔ na nùɖuɖu fɔn é,” amɔ̌, mɛ winnyawinnya gègě sɔ́ nɔ d’amlɔ nú ganxixo tantɔn jɛ wǒ e ye ɖó na d’amlɔ na é ǎ.\n“Enyi tuto ce lɛ wá ján tawun ɔ, un sɔ́ nɔ d’amlɔ ganji ǎ. Amɔ̌ hweɖelɛnu ɔ, amlɔ dídɔ́ ganji nɔ zɔ́n bɔ un nɔ wà azɔ̌ ganji ayihɔngbe tɔn, bo nɔ lɛ́ ɖó awǎjijɛ hugǎn.”—Brooklyn.\nNɔ nɔ tuto jí. Biblu ɖɔ: “Mɛ e nɔ kú hǔn bo nɔ tò nǔ e wà gbé é ja ɔ, nɔ mɔ nǔ gègě ɖ’emɛ.” (Nùnywɛxó 21:5) Kplɔnkplɔn bo nɔ zán hwenu towe bo nɔ lɛ́ wà azɔ̌ towe lɛ ganji nyí nǔwukpikpé ɖé bo na wà ɖagbe nú we tawun ɖò gbɛhwenu towe bǐ.\n“Tuto biblo sixu zɔ́n bɔ è nyì alɔ nú linkpɔ́n gègě. Enyi a slɛ́ tuto towe lɛ ɖó nukɔn towe ɔ, é bɔwǔ bɔ a na mɔ fí e a na bló huzuhuzu ɖè, bo ma na wá jɛ nǔcikɔ syɛnsyɛn sín mɔ mɛ ǎ lɛ é.”—Vanessa.\n“Mɛɖé lɛ nɔ jɛ nǔcikɔ syɛnsyɛn sín mɔ mɛ, ɖó ye nɔ ɖò tintɛnkpɔn wɛ bá mɔ akwɛ gègě wutu. Amɔ̌, 1 Timɔtée 6:8 ɖɔ nú mǐ ɖɔ enyi mǐ ɖó dandannú gbɛmɛ tɔn lɛ hǔn, é ni kpé mǐ. Nùflínmɛ ɖagbe ɖé wɛ é nyí ɖɔ è ni zán gbɛ̀ e bɔkun é, bo ma jɛ tagba syɛnsyɛn bá ɖó nǔ e sín hudo è ma tlɛ ɖó ǎ lɛ é ó.”—Gianna.\n“Nǔ e un na wà aklunɔzán gbla ɖokpo ɖokpo mɛ lɛ é sín tuto biblo nɔ d’alɔ mì tawun. Nú un ma bló mɔ̌ ǎ ɔ, un nɔ yí gbè nú nǔ e un ma sixu bló ǎ lɛ é. Bo nɔ wá jɛ linkpɔ́n ɖó jí, lobo sɔ́ nɔ sixu wà nǔ nabi ɖé ǎ.”—Waylon.\n“A sixu lin ɖɔ emi ɖó na yì nǔwiwa e tɛnmɛ è na ylɔ we dó lɛ é bǐ, é ma nyí mɔ̌ ǎ ɔ, emi kún na ɖó awǎjijɛ ó. Amɔ̌, un kplɔ́n ɖɔ é kún nyí mɔ̌ ó. Enyi a nɔ gbɔjɛ nú hwenu sukpɔ́ ɔ, a na ɖó awǎjijɛ hugǎn, bɔ nǔ sɔ́ na nɔ lɛ́ cikɔ nú we dín ǎ.”—Kara.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Nɛ̌ Un ka Sixu Nyì Alɔ nú Nǔcikɔ Syɛnsyɛn Gbɔn?\nijwyp xota 74


Mi Yí Wǎn Ðaxó nú Miɖée | Atɔxwɛ Kplɔnkplɔn\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Abua Acoli Afrikaans Ajagbe Akha Albanie-Gbè Altaï-Gbè Alur Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Assam-Gbè Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Changana (Mozambique Tɔn) Chavacano Chichewa Chiga Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Chuuk-Gbè Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Guadeloupe Tɔn Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Edo Efik Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fante Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Garifuna Géorgie-Gbè Gitonga Glɛkigbe Glɛnsigbe Gokana Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Havu Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Ibinda Ibo Ichinamwanga Idoma Igede Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Javan-Gbè Jula Kabiye Kachin Kana Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (Arabe) Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinande Kinyarwanda Kipende Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisi Kisonge Kituba Kongo Konkani (Romain) Krio Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Laos-Gbè Lari Lenje Lettonie-Gbè Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makhuwa-Meetto Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Manyawa Mapudungun Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mixtèque (Guerrero) Mizo Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Navajo Ndau Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Ngangela Nias Nigerian Sign Language Niue-Gbè Norvège-Gbè Nsenga Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Ouïghour (Arabe) Ouïghour (Cyrillique) Palau-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quiché Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Romani (Macédoine Tɔn) Romani (Tofɔligbé Grèce Tɔn Tɔn) Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Romany (Serbia) Ronga Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Rutooro Samoa-Gbè Sangir Sango Saramacca-Gbè Sena Sepedi Sepulana Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Taabwa Tagalog Tahiti-Gbè Tajikistan-Gbè Tamoul Tandroy Tankarana Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Congo Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Costa Rica Tɔn Tokunɔgbe Croatie Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Grèce Tɔn Tokunɔgbe Guatemala Tɔn Tokunɔgbe Honduras Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Kenya Tɔn Tokunɔgbe Madagascar Tɔn Tokunɔgbe Malawi Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Mozambique Tɔn Tokunɔgbe Nicaragua Tɔn Tokunɔgbe Panama Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Philippines Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Roumanie Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Salvador Tɔn Tokunɔgbe Slovaquie Tɔn Tokunɔgbe Taïwan Tɔn Tokunɔgbe Tchèque Tɔn Tokunɔgbe Thaï Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zambie Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Valencian Vegbe Venda Vezo Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yap-Gbè Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\n“Mi bo yí wǎn ɖaxó nú miɖée kpo ayixa mitɔn bǐ kpo.”—1 PI. 1:22.\nÐò zǎn gudo tɔn e Jezu nɔ kpɔ́ xá mɛsɛ́dó tɔn lɛ é mɛ ɔ, é tɛɖɛ̌ wanyiyi jí (Kpɔ́n akpáxwé 1 kpo 2gɔ́ ɔ kpo)\n1. Gbè e zawě é tɛ Jezu ka ɖè nú ahwanvu tɔn lɛ? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò akpa ɔ jí é.)\nÐÒ ZǍN e jɛ nukɔn nú kú Jezu tɔn é mɛ ɔ, é ɖegbe tawun ɖé nú ahwanvu tɔn lɛ. É ɖɔ: “Mi ɖó na yí wǎn nú miɖée lee un yí wǎn nú mi gbɔn é.” Enɛ gudo ɔ, é ɖɔ: “Wanyiyi e mi na ɖó nú miɖée ɔ, wɛ na ɖexlɛ́ mɛ lɛ bǐ ɖɔ mi nyí ahwanvu ce nǔgbo.”—Jaan 13:34, 35.\n2. Ðɔ nǔ e wu é ɖò taji ɖɔ mǐ ni yí wǎn nú mǐɖée é.\n2 Jezu ɖɔ ɖɔ enyi ahwanvu emitɔn nǔgbo lɛ nɔ ɖè wanyiyi emitɔn ɖɔhun xlɛ́ ɔ wɛ è na tuùn ye ganji ɖɔ ye nyí ahwanvu emitɔn. Xó enɛ nyí nǔgbo ɖò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ, bo lɛ́ nyí nǔgbo ɖò égbé. Kpɔ́n lee é ɖò taji sɔ ɖɔ mǐ ni ɖu ɖò wuvɛ̌ alɔkpa ɖebǔ jí, bo yí wǎn nú mǐɖée é!\n3 Gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ e mǐ nyí é nɔ zɔ́n bɔ wanyiyi ɖaxó ɖiɖó nú mǐɖée nɔ vɛwǔ. É ɖò mɔ̌ có, mǐ ɖó na tɛ́n kpɔ́n, bo wà nǔ Klisu ɖɔhun. Ðò xóta elɔ mɛ ɔ, mǐ na gbéjé lee wanyiyi nɔ d’alɔ mǐ, bɔ mǐ nɔ xò fífá kan, nɔ ɖè mɛɖé ɖó vo ɖò mɛɖé mɛ ǎ, bo nɔ lɛ́ yí mɛ ganji gbɔn é kpɔ́n. Ee a na ɖò xóta elɔ kplɔ́n wɛ é ɔ, kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Etɛ kpɔ́ndéwú nɔví ɖěɖee wuvɛ̌ lɛ nɔ ɖò finɛ có, ye ka nɔ kpó ɖò wanyiyi ɖexlɛ́ yeɖée wɛ é tɔn ka sixu kplɔ́n mì?’\nNƆ XÒ FÍFÁ KAN\n4. Sɔgbe xá Matie 5:23, 24 ɔ, enyi hwɛgbe ɖé ɖò mǐ kpo nɔví ɖé kpo tɛntin ɔ, etɛwu mǐ ka ɖó na dóhwɛ gbɔ xá ɛ?\n4 Jezu kplɔ́n mǐ nǔ e wu é ɖò taji ɖɔ enyi hwɛgbe ɖé ɖò mǐ kpo nɔví ɖé kpo tɛntin ɔ, mǐ na dóhwɛ gbɔ xá ɛ é. (Xà Matie 5:23, 24.) É tɛɖɛ̌ jí ɖɔ enyi mǐ ba ɖɔ nǔ mǐtɔn ni nyɔ́ Mawu nukúnmɛ ɔ, mǐ ɖó na ɖó kancica ɖagbe xá mɛ ɖevo lɛ. Enyi mǐ wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ, bo dóhwɛ gbɔ xá nɔví mǐtɔn lɛ ɔ, xomɛ nɔ hun Jehovah. Enyi mǐ hɛn nɔví mǐtɔn ɖé dó xomɛ, bo gbɛ́ ɖɔ mǐ kún na tɛ́n kpɔ́n bo dóhwɛ gbɔ xá ɛ vɔ́vɔ́ ó ɔ, Jehovah na yí gbè nú sinsɛn-biblo mǐtɔn ǎ.—1 Jaan 4:20.\n5. Etɛ ka zɔ́n bɔ é vɛwǔ nú nɔví ɖé, bonu é na dóhwɛ gbɔ xá nɔví ɖevo?\n5 Mǐ sixu mɔ ɖɔ fífá kan xixo vɛwǔ. Etɛwu? Kpɔ́n nǔ e jɛ dó Mark * jí é. Hwenu e nɔví ɖé mɔ xó ɖɔ dó wǔtu tɔn, bo lɛ́ ɖɔ xó nyanya dó wǔtu tɔn nú mɛ ɖevo lɛ ɖò agun ɔ mɛ é ɔ, é vɛ́ n’i. Nɛ̌ Mark ka wà nǔ gbɔn? É flín ɖɔ: “Un ɖu ɖò nyiɖée jí ǎ, bo ɖɔ xó kpo xomɛsin kpo.” Amɔ̌, lee Mark wà nǔ gbɔn é wá vɛ́ n’i, bɔ é tɛ́n kpɔ́n bo dó kɛnklɛn nú nɔví ɔ, bá dóhwɛ gbɔ xá ɛ. Loɔ, nɔví ɔ yí gbè ǎ. Tlolo hwɛ̌ ɔ, Mark lin nǔ gbɔn lě, ‘Ee é ma ba ɖɔ fífá ni nɔ mǐ tɛntin ǎ é ɔ, etɛwu un ka ɖó na kpó ɖò gǎn dó wɛ?’ É ɖò mɔ̌ có, nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn dó wusyɛn lanmɛ n’i ɖɔ é ni ma jó gbè ó. Etɛ Mark ka wà?\n6. (a) Nɛ̌ Mark ka xò fífá kan gbɔn? (b) Nɛ̌ Mark ka zán Kolosinu lɛ 3:13, 14 gbɔn?\n6 Hwenu e Mark lin tamɛ kpɔ́n gudo é ɔ, é mɔ ɖɔ mɛɖéesɔ́hwe hwedó emi, bɔ emi nɔ mɔ ɖɔ emi kpɔ́n te hú mɛ ɖevo lɛ. É mɔ ɖɔ emi ɖó na huzu linlin emitɔn. (Kolo. 3:8, 9, 12) É lɛ́ sɔ́ éɖée hwe bo yì nɔví ɔ gɔ́n bo dó kɛnklɛn n’i. Mark lɛ́ wlan wema ɖé lɛ sɛ́dó nɔví ɔ, bo ɖɔ lee é vɛ́ n’i sɔ́ é, bo lɛ́ ɖɔ ɖɔ emi ba tawun ɖɔ ye ni lɛ́ huzu xɔ́ntɔn. Mark tlɛ na nǔ klewun klewun ɖé lɛ nɔví ɔ, bo mɔ ɖɔ é na yí wǎn na. É blawǔ ɖɔ é kpó ɖò hinhɛn ɛ dó xomɛ wɛ. É ɖò mɔ̌ có, Mark kpò ɖò tónú sè nú gbè e Jezu ɖè ɖɔ è ni yí wǎn nú nɔví mɛtɔn, bo lɛ́ sɔ́ hwɛ kɛ ɛ é wɛ. (Xà Kolosinu lɛ 3:13, 14.) Enyi mɛ ɖevo lɛ na bo tlɛ gbɛ́ gǎn e dó wɛ mǐ ɖè bo na dóhwɛ gbɔ xá ye é ɔ, wanyiyi e Klisanwun nǔgbo lɛ nɔ ɖó é na d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na kpó ɖò hwɛ sɔ́ kɛ ye wɛ lobo lɛ́ ɖò ɖɛ xò wɛ ɖɔ fífá ni lɛ́ wá nɔ mǐ tɛntin.—Mat. 18:21, 22; Ga. 6:9.\nÉ sixu byɔ ɖɔ mǐ na ɖè afɔ gegě cobo na sú kún dó nú linlin masɔgbe lɛ (Kpɔ́n akpáxwé 7 kpo 8gɔ́ ɔ kpo) *\n7. (a) Etɛ Jezu ka byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ wà? (b) Ninɔmɛ vɛwǔ tɛ ka kpannukɔn nɔví nyɔnu ɖé?\n7 Jezu byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ wà nǔ xá mɛ ɖevo lɛ lee mǐ ba ɖɔ è ni wà xá mǐ lɔ gbɔn é. É lɛ́ ɖɔ ɖɔ wanyiyi mǐtɔn kún ɖó na nɔte dó mɛ ɖěɖee yí wǎn nú mǐ lɛ é kɛɖɛ jí ó. (Luk. 6:31-33) Amɔ̌, enyi mɛɖé ɖò agun ɔ mɛ bo nɔ ɖó wǔ zɔ nú we, lobo nɔ lɛ́ gbɛ́ ɖɔ emi kún na dó gbè nú we ó ɔ ka ló? Nǔ e jɛ dó Lara jí é nɛ. É tinmɛ ɖɔ: “Nɔví nyɔnu ɖé nɔ kéya nú mì ǎ; un ka tuùn nǔ e zɔ́n é ǎ. Enɛ ɖó linkpɔ́n nú mì tawun bɔ kplé lɛ yiyi sɔ́ nɔ víví nú mì ǎ.” Tlolo hwɛ̌ ɔ, Lara lin nǔ gbɔn lě: ‘Un wà nǔ ɖě nyi dò ǎ. Ð’ayǐ lɔ ɔ, mɛ ɖevo e ɖò agun ɔ mɛ lɛ é lɔ nɔ mɔ ɖɔ nɔví nyɔnu enɛ sín nǔwiwa lɛ nɔ cí ɖě.’\n8. Etɛ Lara ka wà bo xò fífá kan? Etɛ enɛ ka sixu kplɔ́n mǐ?\n8 Lara wà nǔɖe, bá dó dóhwɛ gbɔ xá ɛ. É xoɖɛ sɛ́dó Jehovah, bo wá gbeta ɔ kɔn bá ɖɔ xó xá nɔví nyɔnu ɔ. Ye ɖɔ xó dó ninɔmɛ ɔ jí, bo zunfan yeɖée, lobo dóhwɛ gbɔ. É cí ɖɔ nǔ bǐ jɛ ganji. Lara ɖɔ: “Amɔ̌, nɔví nyɔnu ɔ lɛ́ wá wà nǔ e é wà xá mì ɖ’ayǐ é nú mì. Awakanmɛ kú mì tawun.” Tlolo hwɛ̌ ɔ, Lara mɔ ɖɔ nú nɔví nyɔnu ɖě ɔ huzu jijɔ ɔ jɛn emi sixu ɖó awǎjijɛ. Amɔ̌, Lara wá mɔ ɖɔ nǔ ɖagbe hugǎn e emi sixu wà é wɛ nyí ɖɔ emi ni kpó ɖò wanyiyi ɖexlɛ́ nɔví nyɔnu ɔ wɛ, bo nɔ lɛ́ “sɔ́ hwɛ kɛ” ɛ. (Efɛ. 4:32–5:2) Lara flín ɖɔ wanyiyi e Klisanwun nǔgbo lɛ nɔ ɖó é nɔ “hɛn mɛ dó xomɛ ǎ,” “nɔ dɛ ɖò nǔ bǐ nu,” “nɔ hɛn nǔɖiɖi mǐtɔn, kpo nukúnɖiɖó mǐtɔn kpo, kpodo hunkúkú mǐtɔn kpan ɖó te.” (1 Kɔ. 13:5, 7) Lara lɛ́vɔ ɖó fífá ayi mɛ tɔn. É wá yá é ɔ, nɔví nyɔnu ɔ wá nyɔ́ kpɔ́jɛji hugǎn. Enyi a nɔ dóhwɛ gbɔ xá nɔví towe lɛ, bo nɔ kpó ɖò wanyiyi ɖexlɛ́ ye wɛ ɔ, a sixu kúdeji ɖɔ “Mawu wanyiyi kpo fífá kpo nɔ ɔ na nɔ kpɔ́ xá [we].”—2 Kɔ. 13:11.\nMA NƆ ÐÈ MƐÐÉ ÐÓ VO ÐÒ MƐÐÉ MƐ Ó\n9. Sɔgbe xá Mɛsɛ́dó 10:34, 35 ɔ, etɛwu mǐ ma ka ɖó na ɖè mɛɖé ɖó vo ɖò mɛɖé mɛ ǎ?\n9 Jehovah nɔ ɖè mɛɖé ɖó vo ɖò mɛɖé mɛ ǎ. (Xà Mɛsɛ́dó 10:34, 35.) Enyi mǐ lɔ nɔ wà mɔ̌ hǔn, xíxlɛ́ wɛ mǐ ɖè ɖɔ mǐ nyí vǐ tɔn lɛ nɛ. Mǐ nɔ setónú nú gbeɖiɖe e ɖɔ ɖɔ mǐ ni yí wǎn nú nɔzo mǐtɔn lɛ mǐɖesunɔ ɖɔhun é, bo nɔ lɛ́ xò fífá kan ɖò xwédo gbigbɔ tɔn mǐtɔn mɛ.—Hlɔ. 12:9, 10; Ja. 2:8, 9.\n10-11. Nɛ̌ nɔví nyɔnu ɖé ka wá ɖu ɖò linlin masɔgbe tɔn lɛ jí gbɔn?\n10 É sixu vɛwǔ nú mɛɖé lɛ bɔ ye na gbɔ mɛ ɖè ɖó vo ɖò mɛ mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, kpɔ́n nǔ e jɛ dó nɔví nyɔnu Ruth jí é. Hwenu e é ɖò winnyawinnya mɛ é ɔ, mɛ e gosin tò ɖevo mɛ é ɖé wà nǔ xá ɛ ganji ǎ. Nɛ̌ enɛ ka wà nǔ dó wǔ tɔn gbɔn? Ruth ɖɔ: “Un gbɛ́ wǎn nú nǔ e ko kúnkplá tò enɛ lɛ é bǐ. Un lin ɖɔ mɛ e ko gosin dɔ̌n lɛ é bǐ wɛ ɖò mɔ̌, kaka jɛ nɔví lɛ jí.” Nɛ̌ Ruth ka ɖu ɖò linlin masɔgbe tɔn jí gbɔn?\n11 Ruth mɔ ɖɔ emi ɖó na ɖí xwi xá linlin masɔgbe emitɔn. É xà tan kpo gbeɖiɖó ɖé lɛ kpo dó tò enɛ wu ɖò Annuaire mɛ. É ɖɔ: “Un tɛ́n kpɔ́n bo na ɖó linlin e sɔgbe é dó tò enɛ mɛ nu lɛ wu. Un jɛ ayi ɖ’ewu jí ɖɔ nɔví lɛ nɔ sɛn Jehovah kpo kanɖodónǔwu kpo. É wá zawě nú mì ɖɔ ye lɔ ɖò kplékplé nɔví lɛ tɔn mǐtɔn e gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ é mɛ.” Kpɛɖé kpɛɖé ɔ, Ruth wá mɔ ɖɔ emi ɖó na wà nǔ hugǎn mɔ̌. É ɖɔ: “Hweɖebǔnu e un xò gò nɔví e nɔ nɔ tò enɛ mɛ lɛ é ɔ, un nɔ dó gǎn tawun bo na dó xɔ́ntɔn ye. Un nɔ ɖɔ xó nú ye, bo nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na tuùn nǔ gegě dó ye wu.” Etɛ mɛ é ka tɔ́n kɔ dó? Ruth ɖɔ: “Linlin masɔgbe ce lɛ wá bú.”\nEnyi mǐ “yí wǎn” ɖaxó “nú nɔví [mǐ]tɔn ɖò nǔɖiɖi mɛ lɛ” ɔ, mǐ na nyi alɔ nú mɛ ɖiɖe ɖó vo ɖò mɛ mɛ (Kpɔ́n akpáxwé 12 kpo 13gɔ́ ɔ kpo) *\n12. Linlin tɛ nɔví nyɔnu Sarah ka ɖó?\n12 Mɛɖé lɛ sixu nɔ ɖè mɛ ɖó vo ɖò mɛ mɛ ɖò manywɛ mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Sarah mɔ ɖɔ emi kún nɔ ɖè mɛɖé ɖó vo ɖò mɛɖé mɛ ó, ɖó é nɔ zɔn dó sinmɛ agbaza tɔn, dɔkunnɔ alǒ wamamɔnɔ nyínyí kabǐ agunzɔ́ e mɛɖé ɖó é wu dó dá hwɛ nú mɛ ǎ wutu. Amɔ̌, é ɖɔ: “Un jɛ mimɔ jí ɖɔ un nɔ ɖè mɛ ɖó vo ɖò mɛ mɛ.” Gbɔn nɛ̌ é? Sarah gosin xwédo e sè wema ganji é ɖé mɛ, bo nɔ ba na dó gbɛ̌ xá mɛ e gosin xwédo tɔn ɖɔhun mɛ lɛ é. É tlɛ ɖɔ nú xɔ́ntɔn tɔn ɖé gbè ɖokpo ɖɔ: “Un nɔ dó gbɛ̌ xá nǔɖitɔ́ hatɔ́ e sè wema ganji lɛ é kɛɖɛ; bo nɔ nyi alɔ nú mɛ ɖěɖee ma sè wema ǎ lɛ é.” É ɖò wɛn ɖɔ Sarah ɖó na ɖyɔ linlin tɔn. Gbɔn nɛ̌ é?\n13. Etɛ lee Sarah ɖyɔ linlin tɔn gbɔn é ka sixu kplɔ́n mǐ?\n13 Nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn ɖé d’alɔ Sarah bɔ é gbéjé linlin tɔn kpɔ́n. É ɖɔ: “É kpa mì ɖó gbejininɔ ce ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ, xósin ɖagbe e un nɔ na lɛ é kpo nukúnnú e un mɔ jɛ Mawuxówema ɔ mɛ é kpo wu. Enɛ gudo ɔ, é tinmɛ ɖɔ enyi nukúnnúmɔjɛnǔmɛ mǐtɔn ɖò jijɛji wɛ ɔ, mǐ ɖó na sɔnǔ nú jijɔ Klisanwun tɔn lɛ ɖi mɛɖéesɔ́hwe, jlɛ̌jininɔ kpo nǔblawukúnúmɛ kpo.” Sarah hɛn nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn ɔ sín xó lɛ ayi mɛ. É ɖɔ: “Un mɔ ɖɔ nǔ taji hugǎn ɔ wɛ nyí ɖɔ mǐ ni nɔ nyɔ́ xomɛ, bo nɔ lɛ́ ɖè wanyiyi xlɛ́.” Wǎgbɔ tɔn ɔ, é jɛ nɔví lɛ kpɔ́n ɖò ali ɖevo nu jí. É tinmɛ ɖɔ: “Un tɛ́n kpɔ́n bo tuùn jijɔ ɖěɖee zɔ́n bɔ ye xɔ akwɛ nú Jehovah é.” Bɔ mǐdɛɛ lɛ ka ló? Mǐ nɔ ba gbeɖé na lin ɖɔ mǐ hugǎn mɛ ɖevo lɛ ɖó wema sise mǐtɔn wutu ǎ. Enyi mǐ “yí wǎn” ɖaxó “nú nɔví [mǐ]tɔn ɖò nǔɖiɖi mɛ lɛ” ɔ, mǐ na nyi alɔ nú mɛ ɖiɖe ɖó vo ɖò mɛ mɛ.—1 Pi. 2:17.\nNƆ YÍ MƐ GANJI\n14. Sɔgbe xá Eblée lɛ 13:16 ɔ, nú mǐ yí mɛ ɖevo lɛ ganji ɔ, nɛ̌ é ka nɔ cí nú Jehovah?\n14 Mɛyíyí nɔ xɔ akwɛ nú Jehovah tawun. (Xà Eblée lɛ 13:16.) É nɔ kpɔ́n dó mɔ sinsɛn-biblo mǐtɔn sín akpáxwé ɖé, tlala ɔ, hwenu e mǐ d’alɔ mɛ e ɖò hudo mɛ lɛ é é. (Ja. 1:27; 2:14-17) Enɛ wu ɔ, Biblu dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖɔ mǐ ni “nɔ yí mɛ e nɔ wá gɔ̌n mǐtɔn lɛ ganji.” (Hlɔ. 12:13) Enyi mǐ nɔ yí mɛ ɖevo lɛ ganji ɔ, xíxlɛ́ ye wɛ mǐ ɖè ɖɔ mǐ nɔ kéya nú ye tawun, mǐ yí wǎn nú ye, bo lɛ́ ba na zun xɔ́ntɔn xá ye nɛ. Nú mǐ ylɔ́ mɛ ɖevo lɛ bo ɖu nǔ alǒ nu nǔ klewun ɖé ɖó kpɔ́ xá ye, kabǐ zán hwenu ɖó kpɔ́ xá ye ɔ, xomɛ nɔ hun Jehovah. (1 Pi. 4:8-10) É ɖò mɔ̌ có, nǔɖe lɛ sixu zɔ́n bɔ mɛyíyí na vɛwǔ nú mǐ.\n“Ð’ayǐ ɔ, un nɔ ba na yí mɛ ǎ, amɔ̌, un wá ɖyɔ linlin ce, bo mɔ awǎjijɛ gegě” (Kpɔ́n akpáxwé 16gɔ́ ɔ) *\n15-16. (a) Etɛwu mɛɖé lɛ ka sixu xò nǔ kpɔ́n dó mɛyíyí wu? (b) Nɛ̌ Edit ka ɖu ɖò nǔ e xò kpɔ́n wɛ é ɖè dó mɛyíyí wu é jí gbɔn?\n15 Ninɔmɛ mǐtɔn lɛ sixu zɔ́n bɔ mǐ xò nǔ kpɔ́n dó mɛyíyí wu. Kpɔ́n kpɔ́ndéwú asúkúsi e nɔ nyí Edit é tɔn. Cobonu é na huzu Kúnnuɖetɔ́ ɔ, é nɔ ba na líyá mɛ ɖevo lɛ sɔmɔ̌ ǎ. Edit nɔ mɔ ɖɔ mɛ ɖevo lɛ wɛ jɛxa hugǎn bo sixu yí mɛ.\n16 Hwenu e Edit huzu Kúnnuɖetɔ́ ɖé é ɔ, é huzu linlin tɔn. É nɔ wà nǔɖe bo na dó yí mɛ ganji. É ɖɔ: “Hwenu e è ɖò Kpléxɔ Axɔ́suɖuto ɔ tɔn yɔyɔ̌ ɖé gbá nú mǐ wɛ é ɔ, mɛxo ɖé ɖɔ nú mì ɖɔ asú kpo asì kpo ɖé jawě, bo na d’alɔ ɖò xɔgbigbázɔ́ ɔ kɔn, lé nyɛ na sixu mɔ xɔ ɖé nú ye bɔ ye na nɔ mɛ nú aklunɔzán gblamɛ we à jí. Un flín lee Jehovah kɔn nyɔna dó asúkúsi Salɛputa tɔn ɔ jí gbɔn é.” (1 Axɔ́. 17:12-16) Edit yí gbè, bo na yí asú kpo asì kpo ɔ. Mawu ka kɔn nyɔna dó jǐ tɔn à? É tinmɛ ɖɔ: “Aklunɔzán gblamɛ we wá huzu jɛ sun we. Ðò hwe enɛ nu ɔ, mǐ huzu xɔ́ntɔn vívɛ́.” Mawu lɛ́ kɔn nyɔna dó Edit jí, bo na ɛ xɔ́ntɔn vívɛ́ lɛ ɖò agun ɔ mɛ. Gbexosin-alijitɔ́ ɖé wɛ é nyí dìn, bɔ xomɛ nɔ hun i ɖɔ é ɖó nɔví e kpo é kpo nɔ w’azɔ̌ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ, bɔ ye nɔ wá xwé tɔn gbè, lobo nɔ fá kɔ lɛ é. É ɖɔ: “Nǔnamɛ nɔ dó xomɛhunhun nú mì! Nǔgbo ɔ wɛ ka nyí ɖɔ un nɔ wá mɔ nyɔna gegě gbɔn gudo.”—Ebl. 13:1, 2.\n17. Etɛ wu Luke kpo asì tɔn kpo ka wá ɖ’ayi?\n17 Mǐ sixu ko ɖ’aca bo nɔ yí mɛ, amɔ̌, nɛ̌ mǐ ka sixu bló gbɔn b’ɛ lɛ́ kpɔ́n te? Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Luke kpo asì tɔn kpo nɔ yí mɛ ganji. Ye nɔ ylɔ́ mɛjitɔ́ yetɔn lɛ, hɛ̌nnumɔ yetɔn lɛ, xɔ́ntɔn vívɛ́ yetɔn lɛ gɔ́ nú nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn kpo asì tɔn kpo wá xwé yetɔn gbè. É ɖò mɔ̌ có, Luke ɖɔ, “Un mɔ ɖɔ mɛ e sɛkpɔ́ mǐ lɛ é kɛɖɛ wɛ mǐ nɔ ylɔ́.” Nɛ̌ Luke kpo asì tɔn kpo ka bló bɔ lee ye nɔ yí mɛ gbɔn é kpɔ́n te gbɔn?\n18. Nɛ̌ Luke kpo asì tɔn kpo ka bló bɔ lee ye nɔ yí mɛ gbɔn é kpɔ́n te gbɔn?\n18 Luke kpo asì tɔn kpo ɖyɔ linlin yetɔn hwenu e ye lin tamɛ dó xógbe Jezu tɔn elɔ lɛ jí é: “Enyi mɛ e yí wǎn nú mi lɛ kɛɖɛ jɛn mi nɔ yí wǎn na ɔ, lè tɛ wɛ ɖ’emɛ nú mi?” (Mat. 5:45-47) Ye mɔ ɖɔ emi ɖó na wà nǔ Jehovah e nɔ hun alɔ dó na nǔ mɛ bǐ é ɖɔhun. Enɛ wu ɔ, ye wá gbeta ɔ kɔn, bo na nɔ ylɔ́ nɔví ɖěɖee ye ma nɔ ylɔ́ ɖ’ayǐ ǎ lɛ é. Luke ɖɔ: “Mǐ bǐ wɛ nɔ ɖu vivǐ hwenu enɛ lɛ tɔn tawun. Mɛ bǐ nɔ mɔ ɖɔ è dó wusyɛn lanmɛ nú emi.”\n19. Nɛ̌ mǐ ka sixu xlɛ́ ɖɔ mǐ nyí ahwanvu Jezu tɔn gbɔn? Etɛ a ka kánɖeji bo na wà?\n19 Mǐ ko gbéjé lee wanyiyi ɖaxó ɖiɖó nú mǐɖée sixu d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na nɔ xò fífá kan, na nɔ ɖè mɛɖé ɖó vo ɖò mɛɖé mɛ ǎ, bo na nɔ lɛ́ yí mɛ gbɔn é kpɔ́n. Mǐ ɖó na ɖu ɖò linlin masɔgbe ɖebǔ jí, bo lɛ́ ɖó wanyiyi ɖaxó nú nɔví mǐtɔn lɛ kpo ayi mǐtɔn bǐ kpo. Enyi mǐ wà mɔ̌ ɔ, mǐ na ɖó awǎjijɛ, bo na xlɛ́ ɖɔ mǐ nyí ahwanvu Jezu tɔn nǔgbo nǔgbo.—Jaan 13:17, 35.\nNƐ̌ MǏ KA SIXU ÐEXLƐ́ ÐƆ MǏ ÐÓ WANYIYI ÐAXÓ GBƆN . . .\nfífá kan xixo gblamɛ gbɔn?\nmɛ ma ɖè ɖó vo gblamɛ gbɔn?\nmɛyíyí gblamɛ gbɔn?\nHAN 88 D’alɔ Mì nú Má Tuùn Ali Towe Lɛ\n^ akpá. 5 Jezu ɖɔ ɖɔ wanyiyi wɛ nyí wuntun e nɔ dó Klisanwun nǔgbo lɛ gesí é. Wanyiyi e mǐ ɖó nú nɔví mǐtɔn lɛ é nɔ sísɛ́ mǐ, bɔ mǐ nɔ xò fífá kan, nɔ ɖè mɛɖé ɖó vo ɖò mɛɖé mɛ ǎ, bo nɔ lɛ́ yí mɛ ganji. Enɛ sixu nɔ ma bɔwǔ hwebǐnu. Xóta elɔ na ɖè wě tawun tawun lɛ xá mǐ dó lee mǐ na kpó ɖò wanyiyi ɖaxó ɖó nú mǐɖée wɛ kpo ayi mǐtɔn bǐ kpo gbɔn é wu.\n^ akpá. 5 È ɖyɔ nyikɔ ɖé lɛ ɖò xóta elɔ mɛ.\n^ akpá. 57 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Nɔví nyɔnu ɖé tɛ́n kpɔ́n bo na ɖeɖɛ tagba ɖé. Tlolo hwɛ̌ ɔ, é kpa ɛ ǎ, amɔ̌, é jó gbè ǎ. Ðó é kpó ɖò wanyiyi ɖexlɛ́ wɛ wutu ɔ, é wá kpa ɛ.\n^ akpá. 59 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Nɔví sunnu mɛxomɔ ɖé nɔ mɔ ɖɔ mɛ ɖevo lɛ kún nɔ kéya nú emi ɖò agun ɔ mɛ ó.\n^ akpá. 61 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Nɔví nyɔnu e xò nǔ kpɔ́n jɛ nukɔn dó mɛyíyí wu é ɖé ɖyɔ linlin tɔn, b’ɛ zɔ́n bɔ awǎjijɛ tɔn jɛji.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Mi Yí Wǎn Ðaxó nú Miɖée\nw20 mars wex. 1-32


“Mi Flín Ðɔ Mi Ðó Na Yí Ye Mɛ E Nɔ Wá Ba Jonɔ Mi lɛ É Ganji”—Eblée lɛ 13:2 | Nùkplɔnkplɔn\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Digor Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kabiye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lamba Lettonie-Gbè Lhukonzo Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mambwé-Lungu Marathi Maya Mbunda Mingrelian Mixe Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ourdou Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Taïwan Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\n“Mi flín ɖɔ mi ɖó na yí ye mɛ e nɔ wá ba jonɔ mi lɛ é ganji.”—EBL. 13:2.\nHAN LƐ: 124, 79\nEtɛwu é ka sixu byɔ ɖɔ mǐ ni ɖyɔ linlin e mǐ nɔ ɖó dó jonɔ lɛ wu é?\nNɛ̌ Bowozi ka ɖè linlin e Jehovah nɔ ɖó dó jonɔ lɛ wu é xlɛ́ ɖò lee é wà nǔ xá Hwliti gbɔn é mɛ gbɔn?\nNɛ̌ mǐ ka sixu ɖè xomɛnyínyɔ́ xlɛ́ jonɔ lɛ gbɔn?\n1, 2. (a) Wuvɛ̌ tɛ lɛ jonɔ gègě ka nɔ mɔ ɖò égbé? (Kpɔ́n fɔtóo e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.) (b) Etɛ mɛsɛ́dó Pɔlu ka flín mǐ? Nùkanbyɔ tɛ lɛ nùflínmɛ enɛ ka sɔ́ nyì atɛ jí?\nXWÈ ko hú 30 dìn bɔ, Osei  e ma nyí Kúnnuɖetɔ́ hwenɛnu ǎ é gosin Ghana bo wá Elɔpu. É flín ɖɔ: “Un yawu ɖ’ayi wu ɖɔ gègě mɛ lɛ tɔn kún keya nú mì ó. Jɔhɔn ɔ lɔ fá hú glasi. Hwenu e un gosin jɔmɛhunjayǐtɛn ɔ bɔ avivɔ ɔ bla mì azɔn nukɔntɔn é ɔ, un bɛ́ avǐ.” Ðó Osei sè gbè ganji ǎ wutu ɔ, é nɔ azɔ̌ jɔ azɔ̌ ɖé ma mɔ kaka nú xwè ɖokpo jɛji. Ðó é lín dó mɛ tɔn lɛ wutu ɔ, é nɔ mɔ ɖɔ emi ɖò emiɖokponɔ bɔ xwé nɔ jló è.\n2 Lin tamɛ dó lee a na jló ɖɔ mɛ ɖevo lɛ ni wà nǔ xá we gbɔn hwenu e a na ɖò ninɔmɛ mɔhun mɛ é jí. Enyi è yí we kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn mɛ, ma keya nú tò e mɛ a gosin é alǒ sinmɛ e agbaza towe ɖó é ɔ, é na sù nukún towe mɛ à cé? Nugbǒ ɔ, Biblu dó wusyɛn lanmɛ nú Klisanwun nugbǒ lɛ ɖɔ: “Mi flín ɖɔ mi ɖó na nɔ yí ye mɛ e nɔ wá ba jonɔ mi lɛ é ganji.” (Ebl. 13:2) Enɛ wu ɔ, mi nú mǐ ni gbéjé nùkanbyɔ elɔ lɛ kpɔ́n: Linlin tɛ Jehovah ka ɖó dó jonɔ lɛ wu? Etɛwu é ka sixu byɔ ɖɔ mǐ ni ɖyɔ linlin e mǐ nɔ ɖó dó jonɔ lɛ wu é? Nɛ̌ mǐ ka sixu d’alɔ mɛ e gosin tò ɖevo mɛ lɛ é bɔ ye na vo ɖò agun ɔ mɛ gbɔn?\nLINLIN E JEHOVAH ÐÓ DÓ JONƆ LƐ WU É\n3, 4. Sɔgbe kpo Tíntɔ́n 23:9 kpo ɔ, nɛ̌ togun Mawu tɔn hwexónu tɔn ɔ ka ɖó na wà nǔ xá jonɔ lɛ gbɔn? Etɛwu?\n3 Ee Jehovah hwlɛn togun tɔn sín Ejipu gudo é ɔ, é na ye sɛ́n ɖěɖee xlɛ́ ɖɔ é nyɔ́ xomɛ bunɔ ɖé dó akɔta tɛnmɛ tɛnmɛ e nyì ahwan xwedó ye lɛ é wu é. (Tín. 12:38, 49; 22:20) Ðó jonɔ lɛ nɔ ɖò hudo mɛ wutu ɔ, Jehovah bló tuto nǔ gègě tɔn ɖ’ayǐ nú ye kpo xomɛnyínyɔ́ kpo. Nǔkún cyancyan ɖò gle lɛ mɛ nyí ɖokpo ɖò acɛ e ye ɖó lɛ é mɛ.—Lev. 19:9, 10.\n4 Jehovah ɖegbe nú Izlayɛli-ví lɛ kpowun ɖɔ ye ni nɔ ɖó sísí nú jonɔ lɛ ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, é byɔ ye ɖɔ ye ni sè wuvɛ̌ xá jonɔ lɛ. (Xà Tíntɔ́n 23:9.) Ye tuùn “nǔ e nɔ gbò toɖevomɛnu é.” Cobonu Ejipunu lɛ tlɛ na sɔ́ Eblée lɛ dó ɖó kannumɔ ɔ, é cí ɖɔ ye ko nɔ gbɛ́ wǎn nú ye ɖó akɔ kínklán alǒ sinsɛn ɖokpo ɔ mɛ e ye ma ɖè ǎ é wutu. (Bǐb. 43:32; 46:34; Tín. 1:11-14) Izlayɛli-ví lɛ jiya tawun hwenu e ye nyí jonɔ ɖò tò ɖevo mɛ é, amɔ̌, Jehovah byɔ ye ɖɔ ye ni wà nǔ xá jonɔ lɛ ‘tò yetɔn mɛ nu wɛ ye nyí ɖɔhun.’—Lev. 19:33, 34.\n5. Etɛ ka na d’alɔ mǐ bɔ jonɔ lɛ sín nǔ na nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ Jehovah ɖɔhun?\n5 Ðò égbé ɖesu ɔ, mǐ sixu kudeji ɖɔ toɖevomɛnu e nɔ wá kplé lɛ ɖò agun mǐtɔn lɛ mɛ lɛ é sín nǔ nɔ ɖu ayi mɛ nú Jehovah. (Sɛ́n. 10:17-19; Mal. 3:5, 6) Enyi mǐ lin tamɛ dó wuvɛ̌ e ye nɔ mɔ lɛ é, ɖi mɛ kínklán ɖó vo alǒ gbemase jí ɔ, mǐ na ba ali e nu mǐ na ɖè xomɛnyínyɔ́ kpo wanyiyi nɔví nɔví tɔn kpo xlɛ́ ye ɖè lɛ é.—1 Pi. 3:8.\nÉ KA BYƆ ÐƆ MǏ NI ÐYƆ LINLIN E MǏ NƆ ÐÓ DÓ JONƆ LƐ WU É WƐ À?\n6, 7. Etɛ ka ɖexlɛ́ ɖɔ Klisanwun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn lɛ tɛnkpɔn bo ɖu ɖò linlin agɔ ɖiɖó dó mɛ ɖevo lɛ wu syɛnsyɛn jí?\n6 Klisanwun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn lɛ tɛnkpɔn bo ɖu ɖò linlin agɔ ɖiɖó dó mɛ ɖevo lɛ wu e kpa zinkpo ɖò Jwifu lɛ tɛntin é jí. Ðò Pantekotu xwè 33 H.M. tɔn ɔ, ye mɛ e nɔ nɔ Jeluzalɛmu lɛ é yí jonɔ mɛ ɖěɖee gosin xá vovo lɛ mɛ bo huzu Klisanwun yɔyɔ̌ lɛ é tɔn. (Mɛ. 2:5, 44-47) Lee nùɖitɔ́ ayǐ ɖevo jí tɔn lɛ sín nǔ ɖu ayi mɛ nú Klisanwun Jwifu lɛ gbɔn é xlɛ́ ɖɔ ye mɔ nukúnnú jɛ xókwin “jonɔyiyi” ɔ sín tinmɛ wu, é wɛ nyí “xomɛnyínyɔ́ dó jonɔ lɛ wu.”\n7 É ɖò mɔ̌ có, ee agun Klisanwun nukɔntɔn lɛ tɔn ɖò jijɛji wɛ é ɔ, ninɔmɛ e vlɛ́ mɛ kínklán ɖó vo é ɖé wá xwetɔ́n. Jwifu e nɔ dó Glɛkigbe lɛ é hlun nǔ ɖɔ jí è kún ɖò nǔ wà xá asúkúsi emitɔn lɛ wɛ ganji ó. (Mɛ. 6:1) Bo na dó ɖeɖɛ tagba ɔ ɔ, mɛsɛ́dó lɛ ɖè sunnu tɛnwe bonu ye na nɔ bló bɔ è na dovɛ̌ nú mɛɖebǔ ǎ. Sunnu enɛ lɛ bǐ wɛ ɖó Glɛki nyikɔ, bɔ enɛ xlɛ́ ɖɔ mɛsɛ́dó lɛ jló na kɔn fífá dó tagba ɖebǔ e sixu ko ɖò Klisanwun nukɔntɔn lɛ tɛntin bo kúnkplá fí e nu è nyí é é mɛ.—Mɛ. 6:2-6.\n8, 9. (a) Etɛ ka sixu ɖexlɛ́ ɖɔ mǐ ɖò linlin agɔ ɖó dó mɛ ɖevo lɛ wu wɛ alǒ mǐ ɖò akɔ klán wɛ? (b) Etɛ mǐ ka ɖó na hɔn ɖɔ na sín ayi mǐtɔn mɛ? (1 Pi. 1:22)\n8 Mǐ bǐ wɛ nɔ wà nǔ sɔgbe xá aca fí e nu mǐ nyí é tɔn, enyi mǐ mɔ nukúnnú jɛ wu kpo mǐ gbɔ kpo ɔ nɛ. (Hlɔ. 12:2) Gɔ́ na ɔ, mǐ na ko sè bɔ nɔzo mǐtɔn lɛ, azɔ̌gbɛ́ mǐtɔn lɛ, alǒ azɔ̌mɛvigbɛ́ mǐtɔn lɛ na ɖɔ xó nyanya lɛ dó mɛ e nyí fí ɖevo nu, akɔ ɖevo, alǒ ɖó anyǔ ɖevo lɛ é wu. Bǎ tɛ mɛ linlin agɔ enɛ lɛ ka nɔ wà nǔ dó mǐ wu ɖó? Enyi mɛɖé cá nú tò e mɛ mǐ gosin é, vlafo gbɔn sìn didó aca mǐtɔn ɖé lɛ jí gblamɛ ɔ, nɛ̌ mǐ ka nɔ wà nǔ gbɔn?\n9 Mɛsɛ́dó Piyɛ́ɛ ɖó linlin agɔ dó mɛ e ma nyí Jwifu ǎ lɛ é wu nú táan ɖé, amɔ̌, kpɛɖé kpɛɖé ɔ, é tɛnkpɔn bo ɖè linlin mɔhun lɛ sín ayi mɛ. (Mɛ. 10:28, 34, 35; Ga. 2:11-14) Mɔ̌ ɖokpo ɔ, enyi mǐ ɖ’ayi wu ɖɔ linlin agɔ ɖiɖó alǒ akɔ kínklán sín wuntun ɖé vá dó mǐ wu ɔ, mǐ ɖó na ván kàn tawun bo hɔn ɖɔ na sín ayi mǐtɔn mɛ. (Xà 1 Piyɛ́ɛ 1:22.) Mǐ ɖó na flín ɖɔ mǐ mɛ ɖě kún jɛxa hwlɛngán ó; mǐ bǐ wɛ nyí hwɛhutɔ́, enyi mǐ na bo gosin tò ɖebǔ mɛ ɔ nɛ. (Hlɔ. 3:9, 10, 21-24) Enɛ wu ɔ, aniwu mǐ ka na nɔ mɔ ɖɔ mǐ hugǎn mɛ ɖě lɛ? (1 Kɔ. 4:7) Mǐ ɖó na ɖó linlin ɖokpo ɔ mɛsɛ́dó Pɔlu ɖɔhun, éyɛ gbɛ́ nǔ nú Klisanwun yí ami dó ɖè lɛ ɖɔ: “Mi sɔ́ nyí jonɔ abǐ mɛ e gosin fí ɖevo bo wá é ǎ; loɔ, . . . [mi] ɖò hɛnnu Mawu tɔn mɛ.” (Efɛ. 2:19) Gǎndido bá ɖu ɖò linlin agɔ lɛ ɖiɖó dó mɛ e nyí fí ɖevo nu lɛ é wu jí na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na sɔ́ mɛ yɔyɔ̌ ɔ dó.—Kolo. 3:10, 11.\nLEE MǏ SIXU NYƆ́ XOMƐ DÓ JONƆ LƐ WU GBƆN É\n10, 11. Nɛ̌ Bowozi ka ɖó linlin e Jehovah ɖó dó jonɔ lɛ wu é, ɖò lee é wà nǔ xá Hwliti Mɔwabunu ɔ gbɔn é mɛ gbɔn?\n10 É ɖò wɛn ɖɔ Bowozi ɖó linlin e Jehovah ɖó dó jonɔ lɛ wu é, ɖò lee é wà nǔ xá Hwliti Mɔwabunu ɔ gbɔn é mɛ. Hwenu e Bowozi wá gle tɔn lɛ kpɔ́n gbé ɖò nǔkún-yiya hwenu é ɔ, é ɖ’ayi nyɔnu jonɔ azɔ̌syɛnsyɛnwatɔ́ ɖé wu, b’ɛ ɖò nǔkún cyan wɛ ɖò fí e nǔkún-yatɔ́ tɔn lɛ ko gbɔn dín é. Nyɔnu ɔ ɖó acɛ bo na cyan nǔkún ɔ mɔ̌ có, ee Bowozi sè ɖɔ é tó byɔ gbè hwɛ̌ é ɔ, é nyɔ́ xomɛ dó wǔ tɔn bo ɖɔ n’i ɖɔ é ni cyan ɖò nǔkún sín kɔ e è ko lí lɛ é mɛ.—Xà Hwliti 2:5-7, 15, 16.\n11 Xóɖɔɖókpɔ́ e bɔ d’ewu é xlɛ́ ɖɔ Hwliti kpo ninɔmɛ nùɖémaɖó tɔn e mɛ é ɖè, ɖó é nyí jonɔ wutu é kpo ɖu ayi mɛ nú Bowozi nugbǒ. Hwɛjijɔ ɖokpo wɛ nyí ɖɔ, é ɖɔ nú Hwliti ɖɔ é ni nɔ kpɔ́ kpo nyɔnu lɛ kpo, bonu sunnu e ɖò azɔ̌ wà ɖò gle ɔ mɛ lɛ é ni ma dó jɛngwinjɛngwin n’i ó. É tlɛ lɛ́ bló bɔ Hwliti na mɔ nùɖuɖu kpo sìn kpo b’ɛ na kpé è, azɔ̌watɔ́ e é yí lɛ é ɖɔhun. Gɔ́ na ɔ, Bowozi ɖɔ xó dó ɖè nyɔnu jonɔ wamamɔnɔ enɛ kpò ǎ, loɔ, é dó wusyɛn lanmɛ n’i.—Hwliti 2:8-10, 13, 14.\n12. Ðagbe tɛ xomɛnyínyɔ́ mǐtɔn ka sixu wà nú jonɔ e gosin tò ɖevo mɛ lɛ é?\n12 É nyí wanyiyi cejɛnnabi ma ɖó tɔn e Hwliti ɖó nú asú tɔn nɔ Nɔemíi é kɛɖɛ wɛ jiwǔ nú Bowozi ǎ, loɔ, Jehovah sɛntɔ́ e é huzu é lɔ jiwǔ n’i. Xomɛnyínyɔ́ Bowozi tɔn ɔ, xomɛ e Jehovah nyɔ́ dó nyɔnu e wá ‘hɔn hwla cí Mawu Izlayɛli tɔn sín awa glɔ’ é ɖé wu é sín xlɛ̌ wɛ. (Hwli. 2:12, 20; Nùx. 19:17) Ðò égbé ɖesu ɔ, walɔ xomɛnyínyɔ́ tɔn mǐtɔn lɛ sixu d’alɔ “gbɛtɔ́ alɔkpa lɛ bǐ” bɔ ye na tuùn nugbǒ ɔ, bo mɔ lě dò e Jehovah yí wǎn nú ye sɔ́ é.—1 Tim. 2:3, 4, NWT.\nMǐ ka nɔ dó gbè jonɔ e nɔ wá Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn mɛ lɛ é kpo wanyiyi kpo à? (Kpɔ́n akpáxwé 13 kpo 14 kpo)\n13, 14. (a) Etɛwu mǐ ka ɖó na nɔ dó gǎn bo dó gbè jonɔ lɛ ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn mɛ? (b) Enyi jonɔ lɛ sisɛkpɔ nɔ vɛwǔ nú we ɔ, nɛ̌ a ka sixu ɖu ɖ’eji gbɔn?\n13 Mǐ sixu ɖè xomɛnyínyɔ́ xlɛ́ mɛ yɔyɔ̌ e gosin ayǐ ɖevo jí lɛ é gbɔn gbè didó ye ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn mɛ kpo wanyiyi kpo gblamɛ. Mǐ sixu ko ɖ’ayi wu ɖɔ jonɔ lɛ nɔ kú winnya hweɖelɛnu bo nɔ sɛ̀ yeɖée xwè. Kplɔ́n e ye yí é alǒ ninɔmɛ yetɔn sixu zɔ́n bɔ ye na mɔ ɖɔ emi kún nyí nǔtí ɖò akɔ ɖevo lɛ alǒ toɖevomɛnu lɛ kpá ó. Enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na ɖè afɔ nukɔntɔn ɔ bo xlɛ́ ye ɖɔ mǐ nɔ keya nú ye nugbǒ nugbǒ. Enyi JW Language ɖò gbè towe mɛ ɔ, é sixu d’alɔ we bɔ a na kplɔ́n lee a na dó gbè jonɔ lɛ gbɔn dó anɔnugbe yetɔn mɛ é.—Xà Filipunu lɛ 2:3, 4.\n14 Jonɔ lɛ sisɛkpɔ sixu nɔ vɛwǔ nú we. Amɔ̌, bonu a na ɖu ɖ’eji ɔ, a sixu ɖɔ xó towe ɖé nú ye. Zaan ɔ, a sixu ɖ’ayi wu ɖɔ vogbingbɔn kaka ɖé kún ɖò tɛntin mitɔn ó, bɔ akɔ ɖokpo ɖokpo ɖó walɔ tɔn ɖagbe lɛ kpo nǔjɛdo tɔn lɛ kpo.\nD’ALƆ MƐ LƐ BǏ BONU YE NI VO\n15. Etɛ ka na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nɔ ɖó suúlu dó mɛ e ɖò aca tò ɔ tɔn kplɔ́n wɛ lɛ é wu?\n15 Bonu a na d’alɔ mɛ ɖevo lɛ bɔ ye na vo ɖò agun ɔ mɛ ɔ, kanbyɔ hwiɖée dó nùjɔnǔ mɛ ɖɔ, ‘Enyi nyì wɛ nyí jonɔ ɖò tò ɖevo mɛ ɔ, nɛ̌ un ka na ba ɖɔ è ni wà nǔ xá mì gbɔn?’ (Mat. 7:12) Nɔ ɖó suúlu dó jonɔ e ɖò aca tò ɔ tɔn lɛ kplɔ́n wɛ é wu. Ðò bǐbɛ̌mɛ ɔ, mǐ sixu nɔ ma mɔ nukúnnú jɛ lee ye nɔ lin nǔ gbɔn é kpo lee ye nɔ wà nǔ gbɔn é kpo wu mlɛ́mlɛ́. Ma ɖó nukún ɖɔ ye ɖó na zunfan aca mǐtɔn lɛ ó, loɔ, etɛwu a ma ka na yí ye ɖó lee ye ɖè é ǎ?—Xà Hlɔmanu lɛ 15:7.\n16, 17. (a) Afɔ tɛ lɛ mǐ ka sixu ɖè bo na mɔ tɛn dó sɛkpɔ mɛ e nyí ayǐ ɖevo jí nu lɛ é? (b) Etɛ lɛ mɔ̌ mǐ ka sixu wà dó d’alɔ jonɔ e ɖò agun mǐtɔn mɛ lɛ é?\n16 Enyi mǐ kplɔ́n nǔ dó mɛ ɖěɖee gosin tò ɖevo mɛ lɛ é sín aca kpo nǔwiwa tò yetɔn tɔn lɛ kpo wu ɔ, é sixu bɔwǔ nú mǐ bɔ mǐ na wà nǔ ɖó kpɔ́ xá ye. Mǐ sixu ɖè hwenu ɖò táan e mǐ nɔ zán nú sinsɛn-biblo xwédo tɔn mǐtɔn é mɛ, bo ba dò nú nǔ dó mɛ ɖěɖee ɖò agun mǐtɔn alǒ xá mǐtɔn mɛ bɔ mǐ ma tuùn ganji ǎ lɛ é wu. Nǔ ɖevo e è sixu wà bo sɛkpɔ mɛ e gosin ayǐ ɖevo jí lɛ é wɛ nyí ɖɔ è na ylɔ ye bɔ ye na wá ɖu nùɖé ɖó kpɔ́ xá mǐ ɖò xwé mǐtɔn gbè. Ðó Jehovah “hun ali nú mɛ e ma nyí Jwifu ǎ lɛ . . . bonu ye lɔ na sixu ɖi nǔ” wutu ɔ, mǐ lɔ hɛn ɔ, mǐ na hun hɔn mǐtɔn lɛ nú jonɔ e nyí “nɔví ɖò nùɖiɖi mɛ” mǐtɔn lɛ é à cé?—Mɛ. 14:27; Ga. 6:10; Jɔb. 31:32.\nMǐ ka nɔ yí jonɔ mɛ e gosin tò ɖevo mɛ lɛ é tɔn kpo xomɛnyínyɔ́ kpo à? (Kpɔ́n akpáxwé 16 kpo 17 kpo)\n17 Enyi mǐ nɔ nɔ kpɔ́ xá xwédo jonɔ ɖé ɔ, mǐ na mɔ nukúnnú jɛ bǎ e mɛ ye ɖò gǎn dó wɛ bá wà nǔ sɔgbe xá aca mǐtɔn lɛ ɖó é wu ganji. Mǐ sixu ɖ’ayi wu ɖɔ ye ɖó hudo alɔdo tawun ɖé lɛ tɔn bá kplɔ́n gbè ɔ. Gɔ́ na ɔ, mǐ ka sixu jlɛ́ azɔ̌xɔsa xá ɔ mɛ tɔn ɖěɖee sixu d’alɔ ye bɔ ye na mɔ xɔ ɖagbe alǒ azɔ̌ é nú ye à? Nǔ mɔhun lɛ wiwa sixu hɛn gbɛzán nùɖitɔ́ hàtɔ́ ɖé tɔn kpɔ́n te tawun.—Nùx. 3:27.\n18. Sísí ɖó nú mɛ kpo ɖagbetuùnnúmɛ kpo sín kpɔ́ndéwú tɛ jonɔ lɛ ka sixu xwedó éhɔnmɛ?\n18 Nugbǒ ɔ, jonɔ lɛ ɖó na wà nǔ e wu ye kpé é bǐ bá sɔgbe xá aca tò yɔyɔ̌ e mɛ ye wá é tɔn. Hwliti sɔ́ kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖé ɖ’ayǐ ɖò ali enɛ nu. Nukɔntɔn ɔ, é ɖó sísí nú aca tò yɔyɔ̌ e mɛ é wá é tɔn lɛ, bo byɔ gbè bá cyan nǔkún ɖò fí e nǔkún-yatɔ́ lɛ ko gbɔn dín é. (Hwli. 2:7) É bló un ɖó acɛ sín nǔ cí nǔ ɖɔ mɛ ɖevo lɛ ɖu nùɖé sín axɔ dó è wɛ ɖɔhun ǎ. Wegɔ ɔ, é sɔ́ jlǒ dó ɖexlɛ́ ɖɔ xomɛ e è nyɔ́ dó emi wu é sù nukún emitɔn mɛ. (Hwli. 2:13) Enyi jonɔ lɛ ɖè jujɔ mɔhun lɛ xlɛ́ ɔ, mɛ e ɖò xá ɔ mɛ lɛ é kpo nùɖitɔ́ hàtɔ́ yetɔn lɛ kpo na ɖibla ɖó sísí nú ye hugǎn.\n19. Hwɛjijɔ tɛ lɛ wu mǐ ka nɔ yí jonɔ e ɖò tɛntin mǐtɔn lɛ é ganji?\n19 Xomɛ mǐtɔn hun ɖɔ Jehovah gbɔn fɛ́nú tɔn gblamɛ bo hun ali nú akɔta lɛ bǐ bɔ ye na sè wɛnɖagbe ɔ. Jonɔ ɖé lɛ tíìn bɔ ɖò tò yetɔn mɛ ɔ, ye sixu nɔ ma kpéwú bá kplɔ́n Biblu alǒ vo bo dó gbɛ̌ xá togun Jehovah tɔn. Amɔ̌ dìn e ali hun nú ye bɔ ye na nɔ kpɔ́ xá mǐ é ɔ, é jɛxa ɖɔ mǐ ni d’alɔ ye bonu ye ma sɔ́ nɔ mɔ ɖě ɖɔ emi nyí jonɔ ɖò tɛntin mǐtɔn ó à cé? Enyi nǔ e mǐ sixu na ye é alǒ alɔ e mǐ sixu dó ye é na bo ma tlɛ hwɛ́n nùɖé ǎ ɔ, xomɛ e mǐ nɔ nyɔ́ dó ye wu é nɔ nyí xlɛ̌ wanyiyi e Jehovah ɖó nú ye é tɔn. Enɛ wu ɔ, ɖó mǐ nɔ ‘wà nǔ Mawu ɖɔhun’ wutu ɔ, mi nú mǐ ni wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ bo yí jonɔ e ɖò tɛntin mǐtɔn lɛ é ganji.—Efɛ. 5:1, 2.\n^  (akpáxwé 1) È ɖyɔ nyikɔ ɔ.


Nugbǒ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn Lɛ: Nùɖuɖu Gbigbɔ Tɔn Nina Mɛ | Axɔsuɖuto Mawu Tɔn\nAmyɔxwé: Nɔví nyɔnu ɖé ɖò xóɖiɖɔ Nɔví Rutherford tɔn e è yí dó kàn jí é ɖé xò nú mɛ wɛ ɖò Alabama, États-Unis, ɖò ɖibla yì 1940; aɖisixwé: Suisse\nNugbǒ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn Lɛ: Nùɖuɖu Gbigbɔ Tɔn Nina Mɛ\nA MƆ bɔ awǎjijɛ ɖò Biblu kplɔntɔ́ towe sín nukún ta, ɖó é mɔ nukúnnú jɛ tinmɛ e wemafɔ Biblu tɔn e mi xà ɖó kpɔ́ tlolo é ɖó é mɛ wutu. É ɖɔ dɛ̌dɛ̌ ɖɔ: “Ðiɖɔ wɛ a ɖè ɖɔ Biblu kplɔ́n mɛ ɖɔ mǐ sixu nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò Palaɖisi mɛ, ɖò ayikúngban jí fí à?” Mɛ e zɔn xá we ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ é kò nǔ yɛ́ɛ bo ɖɔ: “Ganji, etɛ a ka mɔ ɖò Biblu ɔ mɛ dìn?” Biblu kplɔntɔ́ ɔ húnhún ta kpo nǔkpacamɛ kpo bo ɖɔ: “É kpaca mì ɖɔ è kún kplɔ́n nǔ enɛ mì kpɔ́n ó!” A flín ɖɔ é ɖɔ nǔ mɔhun ɖò aklunɔzán gblamɛ yɔywɛ ɖé ɖíe kpowun hwenu e é kplɔ́n azɔn nukɔntɔn ɖɔ nyikɔ Mawu tɔn nɔ nyí Jehovah é.\nA ko kpé dó nǔ mɔhun nu kpɔ́n à? Mɛ Mawu tɔn lɛ gègě ko kpé d’enu. Mawu na nùnina xɔ akwɛ ɖé mǐ, é wɛ nyí nukúnnúmɔjɛnǔmɛ nugbǒ ɔ! Nǔ kaka ɖé ka nɔ flín lee nǔ enɛ xɔ akwɛ sɔ́ é mǐ ǎ. Lin tamɛ kpɔ́n kpɛɖé: Nɛ̌ a ka mɔ nùnina enɛ gbɔn? Mǐ na gbéjé nùkanbyɔ enɛ kpɔ́n ɖò akpáxwé elɔ mɛ. Lee Mawu na nukúnnúmɔjɛnǔmɛ gbigbɔ tɔn togun tɔn kpɛɖé kpɛɖé gbɔn é xlɛ́ nyì wɛn ɖɔ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn nyí nùjɔnǔ. Sín xwè kanweko ɖíe ɔ, Axɔsuɖuto ɔ sín Axɔsu Jezu Klisu ɖò azɔ̌ wà wɛ kpo kanɖodonǔwu kpo bonu è na kplɔ́n nugbǒ ɔ togun Mawu tɔn.\nJehovah Ðè Linlin Tɔn Xlɛ́\nAxɔsuɖuto ɔ ka ɖò linlin Mawu tɔn mɛ ɖò bǐbɛ̌mɛ à? Nɛ̌ Jezu ka tá weziza dó Axɔsuɖuto ɔ jí gbɔn?\nJehovah Sɔ́ Nyikɔ Tɔn Sù\nEtɛ Axɔsuɖuto ɔ ka ko wà b’ɛ kúnkplá nyikɔ Mawu tɔn? Nɛ̌ hwiɖesunɔ mɛtún ɔ ka sixu ɖ’alɔ ɖò blòbló bonu nyikɔ Mawu tɔn na nyí nǔ mímɛ́ mɛ gbɔn?\nNukúnnúmɔjɛnǔmɛ e zawě ɖiɖó dó Axɔsuɖuto Mawu Tɔn, mɛ e na kpa acɛ ɖ’emɛ lɛ é, toví lɛ kpodo nǔ e gbejininɔ byɔ é kpo wu.


Bǐbɛ́mɛ 16 - Genèse 16\nLo ɔ́, Ablámu ɖɔ nú Salayíi ɖɔ: “Mɛsɛntɔ́ towe wɛ é nyí, bó ɖo acɛ towe glɔ́. Nǔɖé jló we hǔn, wa xá ɛ.” Ée é ɖɔ mɔ̌ ɔ́, Salayíi jɛ ya dó nú Hagáa jí káká bɔ é hɔn yi.\nWɛnsagun Mawu Mavɔmavɔ tɔn mɔ Hagáa ɖo tɔjɔtɛn ɖé kɔn, ɖo gbětótló mɛ ɖo Cúu sín ali jí.\nWɛnsagun ɔ́ kanbyɔ́ Hagáa ɖɔ: “Hagáa, mɛsɛntɔ́ Salayíi tɔn, fítɛ́ a gosín? Fítɛ́ a xwe?” Bɔ é yí gbe n'i ɖɔ: “Gǎn ce Salayíi hɔn ná wɛ un ɖe.”\nBɔ wɛnsagun Mawu Mavɔmavɔ tɔn ɔ́ ɖɔ n'i ɖɔ: “Lɛ̌ kɔ yi gǎn towe gɔ́n bó hwíhwɛ́ hwiɖée ɖó glɔ̌ tɔn.\nUn ná bló bɔ vǐ towe lɛ́ɛ ná sukpɔ́ káká bɔ è nǎ sixú xa yě ǎ.\nXo wɛ a ɖe din, bó ná ji vǐ súnnu ɖokpó, lobo ná sun nyǐ i ɖɔ Isimayɛ́li; ɖó un se nǔwamɛ ví e ya wɛ a ɖe é.\nVǐ ɔ́ ná cí tócí gbě tɔn ɖɔhun. É ná fun ahwan xá mɛ bǐ, bɔ mɛ bǐ ná fun ahwan xá ɛ; é ná nɔ zɔ nú mɛ bǐ, é ɖokpónɔ wɛ ná nɔ ayǐ.”\nBɔ Hagáa ylɔ́ wɛnsagun Mawu Mavɔmavɔ tɔn e wá ɖɔ xó n'i ɔ́ ɖɔ: “Ata-Ɛli-Hlɔyi.” Đó é ɖo ɖiɖɔ dó xomɛ wɛ ɖɔ: “Un ka ba ɖɔ má kpɔ́n mɛ e ɖo mimɔ mì wɛ ɔ́ a?”\nNǔ e wú è nɔ ylɔ́ dotɔ énɛ́ ɔ́ ɖɔ dotɔ Laxáyi-Hlɔyi tɔn ɔ́ nɛ́. Dotɔ énɛ́ ɔ́ ɖo Kadɛ́ci kpó Bɛlɛ́di kpó tɛ́ntin.\nHagáa ji vǐ súnnu ɖokpó nú Ablámu; bɔ Ablámu sun nyǐ vǐ ɔ́ ɖɔ Isimayɛ́li.\nXwe kanwe ayizɛ́n (86) wɛ Ablámu ɖó hwenu e Hagáa ji Isimayɛ́li n'i é.


GBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Toba) Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kabiye Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisi Kisonge Kongo Krio Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lamba Lhukonzo Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Marathi Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mixe Mizo Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndau Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Ngabere Ngangela Nias Norvège-Gbè Nyaneka Nyungwe Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Saramacca-Gbè Sena Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nEtɛwu Jezu ka Jiya Bo Kú?\n“Hwɛhuhu ɔ, gbɛtɔ́ ɖokpo géé jí wɛ é gbɔn bo wá gbɛ̀ ɔ mɛ; mɛ enɛ ɔ wɛ nyí Adamu; hwɛhuhu ɔ ka dɔn kú wá.”—Hlɔmanu lɛ 5:12\nEnyi è kanbyɔ we ɖɔ “A ka jló na ɖò gbɛ̀ tɛgbɛ à” jí ɔ, etɛ a ka na ɖɔ? Mɛ gègě na ɖibla yí gbè ɖɔ emi jló, amɔ̌ ɖɔ nǔ kún sixu nyí mɔ̌ gbeɖé ó. Ye nɔ ɖɔ ɖɔ nukún e mɔ hwesivɔ é bǐ wɛ nɔ yì sava.\nMǐ ni ɖɔ ɖɔ è lilɛ nùkanbyɔ ɔ lobo kanbyɔ we ɖɔ: “A ko ɖò gbesisɔmɛ bo na kú à?” Enyi tɔ̀ ma sà agɔ ǎ ɔ, mɛ gègě wɛ na gbɛ́. Etɛ enɛ ka ɖexlɛ́? Jlǒ e sɔgbe bɔ mǐ nɔ ɖó ɖò kpaà mɛ ɔ wɛ nyí ɖɔ mǐ na nɔ gbɛ̀, enyi mǐ na bo tlɛ ɖò tɛnkpɔn kpo tagba lɛ kpo mɔ wɛ ɔ nɛ. Biblu xlɛ́ ɖɔ Mawu dá gbɛtɔ́ lɛ bonu ye na ɖó jlǒ gbɛ̀ ninɔ tɔn. É ɖɔ: “Mawu sɔ́ dó ayi mɛ nú gbɛtɔ́, bɔ é na ba na tuùn nǔ e ko jɛ wá yì lɛ kpodo nǔ e na wá jɛ kaka sɔyi lɛ kpo.”—Nùnywɛtɔ́xó 3:11.\nAmɔ̌, gbɛtɔ́ lɛ nɔ nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ǎ. Nɛ̌ ka gbɔn lo? Hú mɔ̌ ɔ, Mawu ka wà nùɖé bo na dó jla ninɔmɛ ɔ ɖó à? Xósin e Biblu na é dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ tawun, bo kúnkplá nǔ e wu Jezu jiya bo kú é tlɔlɔ.\nWema Biblu tɔn e nɔ nyí Bǐbɛ̌mɛ é sín wemata atɔn nukɔntɔn lɛ ɖɔ nú mǐ ɖɔ Mawu sɔ́ nukúnɖiɖo gbɛ̀ mavɔmavɔ tɔn ɖó nukɔn nú asú kpo asì kpo nukɔntɔn ɔ, Adamu kpo Ɛvu kpo, bo lɛ́ ɖɔ nǔ e ye ɖó na wà bá mɔ é nú ye. Enɛ gudo ɔ, tan ɔ ɖɔ lee ye ma setónú nú Mawu ǎ lobo hɛn nukúnɖiɖo enɛ ɔ bú gbɔn é. Tan ɔ gɛ́dɛ́ ɖebǔ ǎ, è ɖò wɛn sɔmɔ̌ bɔ mɛɖé lɛ nɔ yawǔ xwè è dó xɛxó lɛ hwan mɛ. Loɔ, Bǐbɛ̌mɛ lɔ ɖó wuntun ɖěɖee ɖexlɛ́ ɖɔ é nyí tan jɔ tan é Wɛnɖagbe-Wema lɛ ɖɔhun. *\nEtɛ mɛ tónúmase Adamu tɔn ka tɔ́n kɔ dó? Xósin e Biblu na é ɖíe: “Hwɛhuhu ɔ, gbɛtɔ́ ɖokpo géé jí wɛ é gbɔn bo wá gbɛ̀ ɔ mɛ; mɛ enɛ ɔ wɛ nyí Adamu; hwɛhuhu ɔ ka dɔn kú wá. Enɛ ɔ, gbɛtɔ́ lɛ bǐ nɔ kú, ɖó mɛ bǐ wɛ hu hwɛ.” (Hlɔmanu lɛ 5:12) Ðó Adamu tlitó nú Mawu wutu ɔ, é hu hwɛ. Mɔ̌ mɛ ɔ, é hɛn nukúnɖiɖo gbɛ̀ mavɔmavɔ tɔn ɔ bú, bo wá kú ɖò gudo mɛ. Ðó mǐ nyí kúnkan tɔn lɛ wutu ɔ, mǐ ɖu gǔ hwɛhutɔ́ e é nyí é tɔn. Enɛ ɔ wɛ zɔ́n bɔ mǐ nɔ j’azɔn, nɔ kpò, bo nɔ kú. Nǔ e wu mǐ nɔ kú é sín tinmɛ enɛ xò nǔ dó akpà ɖokpo ɔ mɛ xá nǔ e mǐ tuùn dó gǔɖuɖu wu ɖò égbé é. Amɔ̌, Mawu ka wà nùɖé bo na dó jla ninɔmɛ ɔ ɖó à?\nNǓ E MAWU WÀ É\nMawu bló tuto bo na vɔ́ nǔ e Adamu hɛn bú nú kúnkan tɔn lɛ é xɔ, nǔ ɔ wɛ nyí nukúnɖiɖo gbɛ̀ mavɔmavɔ tɔn. Nɛ̌ Mawu ka wà enɛ gbɔn?\n“Axɔ e hwɛhuhu nɔ sú mɛ ɔ wɛ nyí kú,” wɛ Biblu ɖɔ ɖò Hlɔmanu lɛ 6:23 mɛ. Enɛ xlɛ́ ɖɔ hwɛhuhu wɛ dɔn kú wá. Adamu hu hwɛ, enɛ wu wɛ é kú. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, mǐɖesunɔ hu hwɛ lobo nɔ sún sìn tɔn, é wɛ nyí kú. Amɔ̌, mǐɖesunɔ wu wɛ é sín ǎ, é jì mǐ dó hwɛhuhu mɛ wɛ. Mawu yí wǎn nú mǐ bo sɛ́ Vǐ tɔn Jezu dó b’ɛ wá sú ‘axɔ hwɛhuhu tɔn ɔ’ nú mǐ. Nɛ̌ nǔ ka nyí mɔ̌ gbɔn?\nKú Jezu tɔn hun gbɛ̀ ninɔ kaka sɔyi ɖò awǎjijɛ mɛ sín ali nú mǐ\nÐó sunnu nukɔntɔn ɔ Adamu e nyí mɛ maɖóblɔ̌ ɖé é tlitó bo dɔn hwɛ kpo kú kpo wá wutu ɔ, è ɖó hudo mɛ maɖóblɔ̌ e na setónú kaka jɛ kú bo tún kàn nú mǐ sín kú sí é tɔn. Biblu tinmɛ bo ɖɔ: “Lee tónúmase gbɛtɔ́ ɖokpo géé tɔn zɔ́n bɔ gbɛtɔ́ gègě huzu hwɛhutɔ́ ɔ, mɔ̌ jɛn tónúsíse gbɛtɔ́ ɖokpo géé tɔn zɔ́n bɔ gbɛtɔ́ gègě huzu hwɛjijɔnɔ.” (Hlɔmanu lɛ 5:19) Jezu wɛ nyí “gbɛtɔ́ ɖokpo géé” e zɔ́n bɔ gbɛtɔ́ gègě huzu hwɛjijɔnɔ é. É gosin jixwé, bo huzu gbɛtɔ́ maɖóblɔ̌ ɖé *, lobo kú dó ta mǐtɔn mɛ. Enɛ zɔ́n bɔ mǐ hɛn ɔ mǐ na nyí hwɛjijɔnɔ ɖò Mawu nukɔn bo na ɖó nukún gbɛ̀ mavɔmavɔ.\nNǓ E WU JEZU JIYA BO KÚ É\nEtɛwu é ka ɖò dandan ɖɔ Jezu ni kú bonu nǔ ni nyí mɔ̌? Mawu Nǔbǐwukpétɔ́ ɔ hɛn ɔ, é na ɖè gbeta ɖé tɔ́n kpowun bo ɖɔ ɖɔ kúnkan Adamu tɔn ni nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi à cé? É ɖó acɛ bo na bló mɔ̌. Loɔ, enɛ na t’afɔ xó e é ko ɖɔ bo ɖɔ ɖɔ axɔ e hwɛhuhu nɔ sú mɛ ɔ wɛ nyí kú é jí. Xó enɛ nyí xó ɖé kpowun bonu è na wɔn ya na alǒ ɖyɔ lee é jló mɛ gbɔn é ǎ. É ɖò dandan, bonu nǔ wà ɖó sɛnxwi jí nugbǒ na dó tíìn.—Ðɛhan 37:28.\nEnyi Mawu ma wà nǔ ɖó sɛnxwi jí ɖò ninɔmɛ enɛ mɛ ǎ ɔ, gbɛtɔ́ lɛ sixu kanbyɔ yeɖée ɖɔ é ma ka na lɛ́ bló mɔ̌ ɖò ninɔmɛ ɖevo lɛ mɛ à jí. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é ka na wà nǔ ɖó sɛnxwi jí hwenu e é na ɖò kúnkan Adamu tɔn e jɛxa gbɛ̀ mavɔmavɔ lɛ é cyan wɛ é à? È ka sixu ɖeji dó wǔ tɔn ɖɔ é na ɖè akpá e é dó lɛ é à? Nǔ e Mawu wà ɖó sɛnxwi jí bonu mǐ na dó sixu mɔ hwlɛngán é na ganjɛwu mǐ ɖɔ é na nɔ wà nǔ e sɔgbe é tɛgbɛ.\nGbɔn vɔsisa Jezu tɔn gblamɛ ɔ, Mawu hun gbɛ̀ mavɔmavɔ ɖò Palaɖisi mɛ ɖò ayikúngban jí sín ali nú mǐ. Ðǒ ayi xó e Jezu ɖɔ ɖò Jaan 3:16 mɛ é wu: “Mawu yí wǎn nú gbɛtɔ́ sɔmɔ̌, bo sɔ́ Vǐɖokponɔ tɔn jó, bonu mɛ e na ɖi nǔ n’i lɛ ɖebǔ ma dɔn ó; loɔ, ye bǐ ni mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ.” Mɔ̌ mɛ ɔ, kú Jezu tɔn nyí nǔ wà ɖó sɛnxwi jí Mawu tɔn sín xlɛ̌ kɛɖɛ ǎ, loɔ, wanyiyi ɖaxó e é ɖó nú gbɛtɔ́ lɛ é sín xlɛ̌ wɛ é lɛ́vɔ nyí tawun.\nÉ ɖò mɔ̌ có, etɛwu Jezu ka ɖó na jiya bo kú wubla kú, lee è tinmɛ gbɔn ɖò Wɛnɖagbe-Wema lɛ mɛ é? Zě e Jezu zé éɖée jó nú mɛtɛnkpɔn syɛnsyɛn enɛ, bo ka nɔ gbeji é ɖexlɛ́ kaka sɔyi ɖɔ xó e Awovi ɖɔ bo ɖɔ ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ kún na nɔ gbeji nú Mawu ɖò mɛtɛnkpɔn mɛ ó é nyí adingban. (Jɔbu 2:4, 5) Xó enɛ sixu ko vlɛ́ xó jɔ xó hwenu e Satáan dɔn Adamu e nyí mɛ maɖóblɔ̌ ɖé é dó hwɛ mɛ é. Amɔ̌, Jezu ee nyí mɛ maɖóblɔ̌ ɖé Adamu ɖɔhun pɛ́ɛ́ é mɔ wuvɛ̌ syɛnsyɛn có, é setónú hwebǐnu. (1 Kɔlɛntinu lɛ 15:45) Mɔ̌ mɛ ɔ, é ɖexlɛ́ ɖɔ Adamu lɔ hɛn ɔ é na setónú nú Mawu, enyi é jló è ɔ nɛ. Dɛ e Jezu dɛ ɖò mɛtɛnkpɔn mɛ é nyí kpɔ́ndéwú ɖé b’ɛ zé ɖ’ayǐ nú mǐ bɔ mǐ na xwedó. (1 Piyɛ́ɛ 2:21) Mawu d’ajɔ Vǐ tɔn ɖó tónúsíse maɖóblɔ̌ tɔn wu, bo na ɛ gbɛ̀ jɔmakú ɖò jixwé.\nLEE A SIXU ÐU LÈ Ð’EMƐ GBƆN É\nJezu kú nugbǒ. Gbɛ̀ mavɔmavɔ sín ali ɔ ɖò nuvo. A ka jló na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi à? Jezu ɖɔ nǔ e mǐ ɖó na wà é: “Gbɛ̀ mavɔmavɔ ɔ wɛ nyí ɖɔ ye ni tuùn we, bo tuùn ɖɔ hwi wɛ nyí Mawu nugbǒ ɖokpo e tíìn é, bo lɛ́ tuùn Jezu Klisu e a sɛ́dó gbɛ̀ ɔ mɛ é.”—Jaan 17:3.\nMɛ e ɖè xójlawema elɔ tɔ́n lɛ é ɖò gbehwan nyì sɛ́dó we wɛ ɖɔ a ni kplɔ́n nǔ ɖevo lɛ dó Jehovah Mawu nugbǒ ɔ kpo Vǐ tɔn Jezu Klisu kpo wu. Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn e ɖò xá towe mɛ lɛ é na hun xomɛ dó d’alɔ we. A sixu lɛ́ mɔ nǔ e na d’alɔ we é ɖevo lɛ ɖò tɛn ɛntɛnɛti tɔn mǐtɔn www.jw.org jí.\n^ akpá. 8 Kpɔ́n “Historicité de la Genèse” ɖò Étude perspicace des Écritures mɛ, Akpáxwé 1, wexwɛ 986, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ wɛ ɖetɔ́n.\n^ akpá. 13 Gbɛ̀ Jezu tɔn e Mawu sɔ́ sín jixwé dó adɔgo Mali tɔn mɛ é zɔ́n b’ɛ mɔ xò, bɔ gbigbɔ mímɛ́ Mawu tɔn cyɔn alɔ Jezu jí b’ɛ ɖu hwɛhuhu gú ɖò Mali gɔ́n ǎ.—Luki 1:31, 35.\n“Mi Nɔ Bló Lě”\nÐò zǎn e jɛ nukɔn nú kú Jezu tɔn é mɛ ɔ, é kplé mɛsɛ́dó tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ bo sɔ́ kú tɔn sín Flǐn ɖ’ayǐ. É ɖɔ nú ye ɖɔ: “Mi nɔ bló lě, dó flín mì na.” (Luki 22:19) Tónúsíse nú gbeɖiɖe enɛ wɛ zɔ́n bɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ nɔ kplé xwewu xwewu gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ, bo nɔ flín kú Jezu tɔn. Ðò xwè e wá yì é mɛ ɔ, gbɛtɔ́ 19 862 783 wɛ wá nǔwiwa enɛ tɛnmɛ.\nXwè elɔ mɛ ɔ, Flǐn kú Jezu tɔn tɔn ɔ jɛ dó Azǎngagbe azǎn 23gɔ́ Xwèjísun ɔ tɔn gbè, ɖò gbadanu. Mǐ ɖò hwi kpo xwédo towe kpo kpodo xɔ́ntɔn towe lɛ kpo ylɔ wɛ ɖɔ mi ni wá tɛn tɔn mɛ, bá ɖótó xóɖiɖɔ e jinjɔn Biblu jí é ɖé. Xóɖiɖɔ ɔ na tinmɛ nǔ e wu kú Jezu tɔn ɖò taji é kpo lè e é sixu hɛn wá nú hwiɖesu mɛtún ɔ é kpo. Tɛn ɔ mɛ wìwá ɔ vɔ̌nu wɛ; è na yí agbǎnmɛkwɛ ǎ. Kɛnklɛn bo kàn fí e è na bló nǔwiwa ɔ ɖè é kpo gan ɔ mɛ kpo byɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn e ɖò xá towe mɛ lɛ é. Alǒ a sixu yì tɛn ɛntɛnɛti tɔn mǐtɔn www.jw.org jí.\nMǐ ɖò ylɔylɔ we wɛ kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo ɖɔ a ni wá nɔ kpɔ́ xá mǐ ɖò nǔwiwa taji enɛ tɛnmɛ. A na mɔ lee gbɛzán Jezu tɔn kpo kú tɔn kpo sixu hɛn lè wá nú hwiɖesu mɛtún ɔ gbɔn é.\nGbɛzán Jezu Tɔn Sín Tan E Ðò Biblu Mɛ É ka Sɔgbe À?


Nǔkplɔ́n dó fɔngbè mɛ̀ wémá atɔ̀n tɔ́n : wekwǐn asi, asú, gbèdyɔ́xwì. - lamétéo.info\nPar Venance TONONGBE juillet 24, 2019 juillet 24, 2019 11015\nNǔkplɔ́n wéma atɔ̀n énɛ́ lɛ́ɛ ɔ́, mɛ́ɖáxó Raphaël ZÒSÚNGBÓ wɛ́ ɖetɔ́n. Mɛsi zòjàgě kplɔ́n mɛ́ tɔ́ wɛ̀ ɖò azɔ̌mɛxwé linsinmɛ tɔn ɖélɛ́ɛ. Wěmazɔ́wátɛ̀n “La croix du Bénin” wɛ́ ɖe wěma atɔ̀n énɛ́ lɛ́ɛ tɔ́n.\nNǔkplɔ́n wémá lɛ́ɛ tíntɔ́n sín nǔwiwá ɔ́ tǐin ɖò sibígbè azǎn 6ɔ lyásùn xwè 2019ɔ tɔn. Mɛsi ɖaxó kplɔ́nyijǐb’alà vɔ̀ tɔn Albert Bienvenu AKƆ̀XÁ sín asá mɛ̀ wɛ̀ è sɔ́ nǔwiwá ɔ́ júnjɔ́n.\nƉò wěma 1ɔ mɛ̀ ɔ́, mɛ́ɖáxó ZÒSÚNGBÓ sɔ́ walɔ wekwǐn asi tɔn kplɔ́nkplɔ́n nyi tè. Azɔ̌ tɛnmɛ tɛnmɛ ɖò wěma enɛ́ mɛ̀ bó ná d’álɔ nǔkplɔ́ntɔ́ lɛ́ɛ bɔ̀ ye nǎ sixu mɔ̀ vivi nǔkplɔ́nkplɔ́n tɔn.\nƉò wěma 2ɔ mɛ̀ ɔ́, é sɔ́ walɔ wekwǐn asú lɛ́ɛ tɔn kplɔ́nkplɔ́n nyi te kpódó lě è sixu bló xógbè lɛ́ɛ gbɔn é kpán.\nƉò wěma 3ɔ mɛ̀ ɔ́, é tò agbɔ̌wxì lɛ́ɛ tɛ́nwínlɛ́nwín kpódó hweenu è nɔ́ zán yě lɛ́ɛ é kpán. É lɛ́ tò gbèɖyɔxwì lɛ́ɛ kpódó tínmɛ yetɔn lɛ́ɛ kpán hwɛ̌ cóbó wá dó sɛ́n è ɖɔ̀nǔ dó fɔngbè wlánwlán é gesi.\nWěma atɔ̀n nɛ́ lɛ́ɛ ná d’alɔ nǔkplɔ́n dó fɔngbè mɛ̀ titewungbe. Nǔkplɔ́nmɛ́tɔ́ kpódó nǔkplɔ́ntɔ́ bǐ mɔ̀ alyánnú yaɖé yaɖé.\nAdǎnmácyóó nú wěmáwlántɔ́ ɔ́.\nPrésidentielle au Bénin: “J’ai la paix” de Wenceslas Mahoussi arme 58 jeunes pour déconstruire les Fake news\nVenance TONONGBE juillet 27, 2020 juillet 27, 2020\nZOSSOUNGBO Houéfa novembre 21, 2019 at 8:25\nBonjour, où est ce qu’on peut se procurer les livres en fon. J’en ai besoin Merci.


Wǎn E Jezu Yí nú Sinsɛn-Biblo Nugbǒ ɔ É | Gbɛzán Jezu Tɔn\nJezu Xlɛ́ Ðɔ Emi Yí Wǎn nú Sinsɛn Nugbǒ Ɔ\nJEZU NYA NǓSATƆ́ LƐ SÍN TƐMPLI Ɔ MƐ\nAlɔwliwli Kana tɔn ɔ gudo ɔ, Jezu tunta Kafaanawumu. Jezu sín nɔ kpo nɔví tɔn lɛ kpan lɔ xwedó è. Ye wɛ nyí Jaki, Jozɛfu, Sinmɔ́ɔ kpo Judi kpo.\nAmɔ̌, aniwu Jezu ka yì Kafaanawumu? Toxo enɛ nyɔ́ jlɛ́ hú Nazalɛti alǒ Kana, b’ɛ lɛ́ ɖò wɛn ɖɔ é d’agba. Gɔ́ nú enɛ ɔ, ahwanvu Jezu tɔn yɔyɔ̌ lɛ gègě nɔ nɔ Kafaanawumu alǒ xá tɔn mɛ. Enɛ wu ɔ Jezu sixu kplɔ́n nùɖé lɛ ye ɖò jɔtɛn yetɔn.\nHwenu e Jezu ɖò Kafaanawumu é ɔ, é lɛ́ bló nùjiwǔ lɛ. Enɛ wu ɔ, mɛ gègě ɖò toxo ɔ kpo xá e lɛlɛ̌ d’é lɛ é kpo mɛ bo sè nǔ ɖěɖee wà wɛ é ɖè ɖò finɛ é. Amɔ̌, Jezu kpo xɔ́ntɔn tɔn Jwifu kanɖodonǔwutɔ́ lɛ kpo ɖó na yì Jeluzalɛmu malin-malin mɛ bo na yì ɖu Dindinwayixwe ɖò xwè 30 H.M.\nHwenu e ahwanvu Jezu tɔn lɛ ɖò tɛmpli mɛ ɖò Jeluzalɛmu é ɔ, Jezu wà nùɖé, b’ɛ gbɔn vo nú nǔ e ye mɔ bɔ é ko wà ɖ’ayǐ lɛ é b’ɛ kpaca ye tawun.\nSɛ́n e Mawu na Izlayɛli-ví lɛ é byɔ ye ɖɔ ye ni nɔ sɔ́ kanlin dó savɔ̌ ɖò tɛmpli ɔ mɛ; jonɔ e na wá lɛ é na ɖó hudo nùɖuɖu tɔn nú táan e ye na nɔ finɛ na é. Enɛ wu ɔ, Sɛ́n ɔ na gbè mɛ e na gosin fí línlín bo na wá Jeluzalɛmu lɛ é ɖɔ ye ni hɛn akwɛ bo na dó xɔ “nyibu, gbɔ̌, abǐ lɛngbɔ̌” kpo nǔ ɖevo e sín hudo ye na ɖó hwenu e ye na ɖò finɛ é kpo é. (Sɛ́nflínmɛ 14:24-26) É sín enɛ wu bɔ nǔsatɔ́ e ɖò Jeluzalɛmu lɛ é nɔ sà kanlin alǒ xɛ lɛ ɖò gblogblotɛn tɛmpli ɔ tɔn. Mɛɖé lɛ ɖò ye mɛ bo nɔ j’ajo dó mɛ lɛ, ɖó ye nɔ dó axi nú nǔ lɛ tawun.\nXomɛ sìn Jezu kaka bɔ é fúnfún akwɛɖyɔtɔ́ lɛ sín akwɛ, bo flí tavo yetɔn lɛ xwè bo nya mɛ lɛ tɔ́n. Enɛ gudo ɔ, Jezu ɖɔ: “Mi bɛ́ nǔ mitɔn lɛ, bo tɔ́n sín xɔ ɔ mɛ. Mi ma zé tɔ́ ce sín xwé dó huzu ajɔ̌xwé na ó.”—Jaan 2:16.\nHwenu e ahwanvu Jezu tɔn lɛ mɔ mɔ̌ ɔ, ye flín xó e è ɖɔ ɖ’ayǐ dó Vǐ Mawu Tɔn wu é, é wɛ nyí: “Wanyiyi e un ɖó nú xwé towe ɔ, wanyiyi ma ɖó jlɛ̌ ɖé wɛ, bo nɔ sɔ́ akpàkpà mì.” Bɔ Jwifu lɛ kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Etɛ a ka na jlɛ́ nú mǐ, bo na dó ɖexlɛ́ mǐ ɖɔ Mawu na acɛ we ɖɔ a ni wà nǔ gbɔn mɔ̌?” Jezu yí gbè nú ye ɖɔ: “Mi gbà sinsɛnxɔ elɔ; un na sɔ́ azǎn atɔn ɖó te bo na lɛ́ vɔ́ gbá.”—Jaan 2:17-19; Ðɛhan 69:10.\nJwifu lɛ vɛdo ɖɔ tɛmpli Jeluzalɛmu tɔn ɔ ɖesu xó ɖɔ wɛ é ɖè sín, enɛ wu ɔ, ye kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Xwè kanɖé ayizɛ́n (46) wɛ è sɔ́ ɖó te, bo dó gbá sinsɛnxɔ elɔ na; bɔ hwɛ ka ɖɔ dìn ɖɔ emi na zé azǎn atɔn ɖó te bo dó vɔ́ gbá na à?” (Jaan 2:20) Amɔ̌, agbaza Jezu ɖesunɔ tɔn dó gesí wɛ tɛmpli ɔ ɖè. Xwè atɔn gudo ɔ, ahwanvu tɔn lɛ flín xó enɛ lɛ hwenu e é fɔ́n sín kú é.\nÐò alɔwliwli Kana tɔn gudo ɔ, fitɛ Jezu ka yì?\nEtɛwu Jezu ka sìn xomɛ dó nǔ e é mɔ ɖò tɛmpli ɔ mɛ lɛ é wu? Etɛ é ka bló?\nEtɛ ɖɔ wɛ Jezu ka ɖè bo ɖɔ “sinsɛnxɔ elɔ”? Etɛ ka nyí tinmɛ tɔn?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Jezu Xlɛ́ Ðɔ Emi Yí Wǎn nú Sinsɛn Nugbǒ Ɔ