‘Sɔ́ Nǔ Enɛ lɛ Dó Así nú Mɛ E Wu È Ðeji Dó lɛ É’—2 Timɔtée 2:2 | Nùkplɔnkplɔn\nAtɔxwɛ: Nǔkplɔnkplɔn Tɔn | Janvier 2017\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lamba Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mambwé-Lungu Marathi Maya Mbunda Mingrelian Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Philippines Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Roumanie Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Slovaquie Tɔn Tokunɔgbe Taïwan Tɔn Tokunɔgbe Tchèque Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tonga-Gbè Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\n“Sɔ́ [nǔ enɛ lɛ] dó así nú mɛ e wu è ɖeji dó, bɔ ye lɔ na sixu kplɔ́n mɛ ɖevo lɛ é.”—2 TIM. 2:2.\nHAN LƐ: 123, 53\nNɛ̌ Axɔsu Davidi ka wà nǔ gbɔn hwenu e è ɖɔ n’i ɖɔ vǐ tɔn wɛ na gbá tɛmpli Mawu tɔn ɔ é?\nAniwu mɛxomɔ lɛ ka ɖó na nɔ d’alɔ mɛ winnyawinnya lɛ bonu ye na nɔ ba azɔ̌ dó azɔ̌ jí?\nNɛ̌ dɔnkpɛvu lɛ ka sixu ɖó linlin e sɔgbe é hwenu e ye ɖò azɔ̌ sunnu mɛxomɔ lɛ tɔn wà wɛ é gbɔn?\n1, 2. Linlin tɛ mɛ gègě ka nɔ ɖó dó azɔ̌ yetɔn lɛ wu?\nHWƐHWƐ ɔ, azɔ̌ e mɛ lɛ nɔ wà é wɛ nɔ ɖɔ mɛ e ye nyí é. Mɛ gègě nɔ lin ɖɔ azɔ̌ e mɛɖé nɔ wà é alǒ tɛn e mɛ é ɖè é wɛ nɔ ɖè susu tɔn xlɛ́. Ðò aca ɖé lɛ mɛ ɔ, enyi è ɖò biba na tuùn mɛ ɖě ɔ wɛ ɔ, nǔ e è nɔ kanbyɔ dó nukɔn lɛ é ɖokpo wɛ nyí, “Azɔ̌ tɛ a ka nɔ wà?”\n2 Hweɖelɛnu ɔ, Biblu nɔ jlɛ́ mɛɖé lɛ gbɔn azɔ̌ e ye nɔ wà é gblamɛ. É ɖɔ xó dó “Matie tokwɛyitɔ́ ɔ”; ‘anyǔzɔ́watɔ́ Sinmɔ́ɔ’; kpo “Luki dotóo ɔ” kpo wu. (Mat. 10:3; Mɛ. 10:6; Kolo. 4:14) È lɛ́vɔ tuùn mɛɖé lɛ gbɔn gbigbɔ sín azɔ̌ e ye nɔ wà é alǒ wǔjɔmɛ e ye ɖó lɛ é gblamɛ. Mǐ xà nǔ dó Axɔsu Davidi, gbeyiɖɔ Elíi, kpo mɛsɛ́dó Pɔlu kpo wu. Azɔ̌ e Mawu ɖè nú mɛ enɛ lɛ é sù nukún yetɔn mɛ tawun. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, enyi è jɔwu ɖé lɛ mǐ lɔ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ ɔ, ye ɖó na xɔ akwɛ ɖò nukún mǐtɔn mɛ.\n3. Aniwu é ka byɔ ɖɔ mɛxomɔ lɛ ni kplɔ́n azɔ̌ mɛ winnyawinnya lɛ? (Kpɔ́n fɔtóo e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n3 Mǐ mɛ gègě wɛ yí wǎn nú yɛhwexɔsuɖuto ɔ sín azɔ̌ e è ɖè nú mǐ é, lobo nɔ jló bo na ɖò wiwa wɛ kaka sɔyi. Amɔ̌, é blawu ɖɔ sín Adamu hwenu ɔ, jijimɛ ɖokpo ɖokpo nɔ kpò bɔ ɖevo nɔ wá ɖyɔ ɛ. (Nùt. 1:4) Huzuhuzu mɔhun lɛ hɛn wuvɛ̌ bunɔ ɖé lɛ wá nú Klisanwun nugbǒ lɛ ɖò táan e wá yì lɛ é mɛ. Azɔ̌ e togun Jehovah tɔn nɔ wà é ko jɛji tawun bo lɛ́ ɖò syɛnsyɛn d’eji wɛ. Hwenu e mǐ tɔ́ dó azɔ̌ yɔyɔ̌ lɛ wu é ɔ, è nɔ bló tuto wlɛnwín e è na zán dó bló nǔ lɛ é tɔn yɔyɔ̌ lɛ, bɔ hwɛhwɛ ɔ, wlɛnwín enɛ lɛ nɔ byɔ ɖɔ è ni zán nǔ ɖěɖee azɔ̌ nùnywɛ xwitixwiti tɔn fɔ́n bo ɖò ɖiɖetɔ́n wɛ lɛ é. Amɔ̌ hweɖelɛnu ɔ, é sixu vɛwǔ nú mɛxomɔ ɖé lɛ bɔ ye na wà nǔ sɔgbe kpo nukɔnyiyi enɛ lɛ kpo. (Luk. 5:39) Hwenu e nǔ ma tlɛ nyí mɔ̌ ǎ é ɔ, mɛ winnyawinnya lɛ sixu ɖó hlɔnhlɔn kpo nǔwukpikpé kpo hugǎn mɛxomɔ lɛ. (Nùx. 20:29) Enɛ wu ɔ, wanyiyi sín nǔ wɛ é nyí bo ka lɛ́ sɔgbe ɖɔ mɛxomɔ lɛ ni kplɔ́n azɔ̌ mɛ winnyawinnya lɛ bonu ye na wà azɔ̌ d’eji.—Xà Ðɛhan 71:18.\n4. Aniwu é ka nɔ vɛwǔ nú mɛɖé lɛ bɔ ye na ɖè azɔ̌ nú mɛ ɖevo? (Kpɔ́n gbàví “ Nǔ E Wu Mɛɖé lɛ Ma Nɔ Ðè Azɔ̌ nú Mɛ Ðevo lɛ Ǎ É.”)\n4 Mɛ ɖěɖee ɖò tɛn acɛkpikpa tɔn mɛ lɛ é sixu nɔ mɔ ɖɔ azɔ̌ ɖiɖe nú mɛ winnyawinnya lɛ vɛwǔ. Mɛɖé lɛ nɔ ɖi xɛsi ɖɔ tɛn e mɛ emi ɖè bo ka yí wǎn na kaka é ɔ, mɛ ɖevo taa yí. Ado nɔ hu mɛ ɖevo lɛ ɖɔ emi kún sɔ́ na kpé nukún dó nǔ lɛ wu ó, bɔ ye nɔ ɖɔ ɖɔ mɛ winnyawinnya lɛ kún sixu bló nǔ lɛ ganji ó. Mɛ ɖé lɛ sixu ɖɔ ɖɔ emi kún ɖó táan bo na kplɔ́n azɔ̌ mɛ ɖevo ó. Ðò alɔ ɖevo mɛ ɔ, mɛ winnyawinnya lɛ ɖó na nɔ ɖó suúlu, hwenu e è ma ko ɖè azɔ̌ nú ye d’eji ǎ é.\n5. Nùkanbyɔ tɛ lɛ mǐ ka na ba dò na?\n5 Mǐ na ɖɔ xó dó azɔ̌ ɖiɖe nú mɛ ɖevo lɛ xó ɔ wu ɖò ali wè nu. Nukɔntɔn ɔ, nɛ̌ mɛxomɔ lɛ ka sixu d’alɔ mɛ winnyawinnya lɛ bɔ ye na wà azɔ̌ d’eji gbɔn? Etɛwu enɛ ka ɖò taji? (2 Tim. 2:2) Wegɔ ɔ, etɛwu é ka ɖò taji ɖɔ mɛ winnyawinnya lɛ ni ɖó linlin e sɔgbe é, hwenu e ye ɖò alɔ dó nɔví sunnu e ko mɔ nǔ kpɔ́n hú ye bo na kplɔ́n nǔ ɖò ye gɔ́n lɛ é wɛ é? Bo na dó bɛ́ ɔ, mi nú mǐ ni kpɔ́n lee Axɔsu Davidi sɔnǔ nú vǐ sunnu tɔn bonu é na wà azɔ̌ d’eji gbɔn é?\nDAVIDI KPLƆ́N AZƆ̌ SALOMƆ́Ɔ BO NƆ GUDO TƆN\n6. Etɛ Axɔsu Davidi ka jló na bló? Nɛ̌ Jehovah ka ɖɔ?\n6 Ee è ɖò ya dó nú Davidi wɛ bɔ é hɔn gbɔn gbějagběja nú xwè mɔkpan gudo é ɔ, é wá ɖu axɔsu lobo nɔ xwé ɖagbeɖagbe ɖé gbè. Amɔ̌, ɖó é kú wǔ n’i ɖɔ “xɔ,” alǒ tɛmpli ɖě kún ɖè bonu è ɖeɖóvo nú Jehovah ó wutu ɔ, ɖokpo gbigbá jló è. Enɛ wu ɔ, é ɖɔ nú gbeyiɖɔ Natáan ɖɔ: “Kpɔ́n! Xɔ e mɛ nyɛ ɖè ɔ, sɛdlutín wɛ è dó gbá, bɔ akɔjijɛgba Mawu Mavɔmavɔ tɔn ɔ ka ɖò avɔgoxɔ mɛ. Etɛ a lin d’ewu?” Natáan yí gbè n’i ɖɔ: “Yì bo bló nǔ e lin wɛ a ɖè ɔ, ɖó Mawu ɖò kpɔ́ xá we.” Amɔ̌, alixlɛ́mɛ vo wɛ Jehovah na. É ɖɔ nú Natáan ɖɔ é ni ɖɔ nú Davidi ɖɔ jí “é kún nyí é wɛ na gbá xɔ e mɛ [emi] na nɔ ɔ ó.” Jehovah na ganjɛwu Davidi ɖɔ emi na kpó ɖò didó n’i wɛ có, É ɖɔ ɖɔ Davidi ví Salomɔ́ɔ wɛ na gbá tɛmpli ɔ. Nɛ̌ Davidi ka wà nǔ gbɔn?—1 Tan 17:1-4, 8, 11, 12; 29:1.\n7. Nɛ̌ Davidi ka wà nǔ gbɔn nú alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn?\n7 Davidi gɔn gudo nɔ nú xɔgbigbázɔ́ ɔ, bo hlun nǔ ɖɔ ɖɔ è kún sɔ́ na ɖɔ emi wɛ gbá tɛmpli ɔ ó ǎ. Nugbǒ ɔ, è wá ylɔ xɔ ɔ ɖɔ tɛmpli Salomɔ́ɔ tɔn, é nyí Davidi tɔn ǎ. Awakanmɛ sixu ko kú Davidi ɖó é wà nǔ e é lin na wà é ǎ có, é nɔ gudo nú azɔ̌ ɔ bǐ mlɛ́mlɛ́. É tò gbɛ̌ta e na w’azɔ̌ ɔ lɛ é kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo, lobo kplé gan, ganvɔ, kpatagan, siká, kpo sɛdlutín kpo. Gɔ́ na ɔ, é dó wusyɛn lanmɛ nú Salomɔ́ɔ bo ɖɔ: “Dìn ɔ, vǐ ce, Mawu Mavɔmavɔ ni nɔ kpɔ́ xá we, nǔ ni nyɔ́ nú we, bonu a na sá xwé nú Mawu Mavɔmavɔ, Mawu towe, lee é ɖɔ gbɔn ɖɔ hwi wɛ na bló é.”—1 Tan 22:11, 14-16.\n8. Etɛwu Davidi hɛn ɔ, é na ɖɔ ɖɔ Salomɔ́ɔ kún kpé nǔ wu ó? Amɔ̌, etɛ é ka wà?\n8 Xà 1 Tan 22:5. Davidi hɛn ɔ é na ɖɔ ɖɔ Salomɔ́ɔ kún kpé nǔ wu bo na nɔ azɔ̌ titewungbe enɛ nu ó. È na ɖɔ lɔ ɔ, tɛmpli ɔ ɖó na “d’agba bo na nyɔ́ ɖɛkpɛ,” lobɔ hwe ɔ nu ɔ, Salomɔ́ɔ “kpó ɖò vǔ, é ɖó nùnywɛ ɖé ǎ.” É ɖò mɔ̌ có, Davidi tuùn ɖɔ Jehovah na na nǔwukpikpé Salomɔ́ɔ b’ɛ na wà azɔ̌ e é sɔ́ d’así n’i é. Enɛ wu ɔ, Davidi sɔ́ ayi tɔn bǐ ɖó nǔ e é sixu wà bo d’alɔ ɛ é jí, lobo kplé azɔwanú ɖ’ayǐ kpɔ́ gégé.\nMƆ AWǍJIJƐ E ÐÒ AZƆ̌ KPINKPLƆN MƐ ÐEVO LƐ MƐ É\nÈ mɔ bonu dɔnkpɛvu lɛ ɖò azɔ̌ yí dó azɔ̌ jí wɛ ɔ, é nɔ víví nú mɛ tawun (Kpɔ́n akpáxwé 9gɔ́ ɔ)\n9. Nɛ̌ mɛxomɔ lɛ ka sixu mɔ awǎjijɛ ɖò azɔ̌ ɖiɖe nú mɛ ɖevo lɛ mɛ gbɔn? Jlɛ̌ dó nùɖé wu.\n9 Awakanmɛ ɖó na kú nɔví sunnu mɛxomɔ lɛ hwenu e é wá byɔ ɖɔ ye ni jó azɔ̌ e ye nɔ wà lɛ é dó nú dɔnkpɛvu lɛ é ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, azɔ̌ ɔ na yì nukɔn tawun hwenu e è kplɔ́n azɔ̌ dɔnkpɛvu lɛ bonu ye na kpé nukún dó nǔ wu é. Enyi dɔnkpɛvu e nɔví sunnu agbanɖotananɔ lɛ kplɔ́n azɔ̌ lɛ é wá jɛxa bá wà azɔ̌ ɔ, é ɖó na nɔ víví nú ye tawun. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, lin tamɛ dó tɔ́ e kplɔ́n mɔ̌to kunkun vǐ sunnu tɔn é ɖé jí. Hwenu e vǐ ɔ kpó ɖò vǔ é ɔ, é nɔ kpɔ́n nǔ e wà wɛ tɔ́ tɔn ɖè é kpowun wɛ. Hwenu e é sù é ɔ, tɔ́ ɔ nɔ tinmɛ nǔ e wà wɛ é ɖè é n’i. Lobɔ hwenu e é wá ɖó xwè e sɔgbe xá sɛ́n é ɔ, tɔ́ tɔn nɔ ɖò nǔ kplɔ́n ɛ d’eji wɛ bɔ é jɛ mɔ̌to kun jí. Hweɖelɛnu ɔ, ye sixu nɔ ɖyɔ yeɖée bo nɔ kun mɔ̌to ɔ, amɔ̌, ɖò gudo mɛ ɔ, vǐ ɔ wɛ na nɔ kun mɔ̌to ɔ hwebǐnu, ee tɔ́ tɔn na ɖò kpikpò wɛ é. Xomɛ nɔ hun tɔ́ nùnywɛtɔ́ enɛ ɔ ɖɔ vǐ sunnu emitɔn ɖyɔ emi, b’ɛ sɔ́ nɔ byɔ ɖɔ éyɛ tɔ́ ɔ jɛn na nɔ ɖɔ lee nǔ lɛ na nɔ yì gbɔn é ǎ. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, sunnu mɛxomɔ lɛ nɔ gó hwenu e ye kplɔ́n azɔ̌ dɔnkpɛvu lɛ bonu ye na wà yɛhwexɔsuɖuto ɔ sín azɔ̌ lɛ é.\n10. Linlin tɛ Mɔyizi ka ɖó dó susu kpo acɛ kpo wu?\n10 Enyi mǐ nyí mɛxomɔ ɔ, mǐ ɖó na cɔ́ mǐɖée dó wuhwinhwan wu. Ð’ayi lee Mɔyizi wà nǔ gbɔn hwenu e mɛɖé lɛ ɖò ahwansla Izlayɛli tɔn mɛ bo jɛ gbeyiɖɔzɔ́ wà jí é wu. (Xà Kɛ́nsísɔ́ 11:24-29.) Jozuwée, alɔgɔtɔ́ Mɔyizi tɔn ɔ jló na gbɛ́ nǔ nú ye. É ɖò wɛn ɖɔ é lin ɖɔ susu kpo acɛ kpo e Mɔyizi ɖó é ɖekpo wɛ ye ɖè. Amɔ̌, Mɔyizi ɖɔ n’i ɖɔ: “Wǔ hwan dó ta ce mɛ wɛ a ɖè à? É jló mì ɖɔ Mawu ni gbà [gbigbɔ] tɔn kɔn nyì togun tɔn bǐ jí, bɔ ye bǐ na huzu gbeyiɖɔ tɔn.” Mɔyizi mɔ alɔ Jehovah tɔn ɖò nǔ e ɖò jijɛ wɛ é mɛ. Mɔyizi gbɛ́ ɖɔ emi kún na xɔ susu nú emiɖée ó, bo jló ɖɔ Jehovah sɛntɔ́ lɛ bǐ ni má nùnina gbigbɔ tɔn e è na emi lɛ é xá emi. Mɔyizi ɖɔhun ɔ, xomɛ nɔ hun mǐ hwenu e è ɖè wǔjɔmɛ sín azɔ̌ e è sixu ko ɖè nú mǐdɛɛ lɛ é nú mɛ ɖevo lɛ é à cé?\n11. Etɛ nɔví sunnu ɖé ka ɖɔ dó azɔ̌ tɔn jijó dó nú mɛ ɖevo wu?\n11 Égbé ɔ, nɔví sunnu gègě wɛ w’azɔ̌ kpo kanɖodonǔwu kpo nú xwè mɔkpan, lobo ka kplɔ́n azɔ̌ mɛ ɖevo lɛ bonu ye lɔ na w’azɔ̌ d’eji. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, nɔví sunnu ɖé nɔ nyí Peter bo wà sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn ɔ nú xwè 74, lobo bló 35 ɖ’emɛ ɖò alaxɔ Elɔpu tɔn ɖé mɛ. É wɛ nyí Azɔ̌xɔsa Sinsɛnzɔ́ Tɔn sín nukúnkpénuwutɔ́ wá yì. Amɔ̌ dìn ɔ, Paul e ma ɖó xwè sɔ Peter ǎ lobo w’azɔ̌ xá ɛ nú xwè mɔkpan é wɛ nɔ wà azɔ̌ enɛ. Hwenu e è kanbyɔ Peter ɖɔ nɛ̌ azɔ̌ tɔn e ɖyɔ é ka cí n’i à jí é ɔ, é yí gbè ɖɔ: “É víví nú mì tawun ɖɔ è kplɔ́n azɔ̌ nɔví sunnu lɛ bonu ye na yí azɔ̌ dó azɔ̌ jí, bɔ ye ka ɖò nukún kpé d’ewu wɛ ganji.”\nMƐXOMƆ E ÐÒ TƐNTIN MǏTƆN LƐ É NI XƆ AKWƐ NÚ WE\n12. Etɛ tan Hlobowamu tɔn e ɖò Biblu mɛ é ka sixu kplɔ́n mǐ?\n12 Ee Salomɔ́ɔ kú gudo é ɔ, vǐ tɔn Hlobowamu huzu axɔsu. Hwenu e Hlobowamu ɖó hudo wěɖexámɛ tɔn bá kpé nukún dó azɔ̌ tɔn lɛ wu é ɔ, é tó kanbyɔ sunnu mɛxomɔ lɛ hwɛ̌. Amɔ̌, é gbɛ́ wěɖexámɛ yetɔn! Bo xwedó wěɖexámɛ dɔnkpɛvu ɖěɖee kpo é kpo sù ɖó kpɔ́, bo ka nɔ d’alɔ ɛ dìn lɛ é tɔn. Nǔ e nǔ enɛ jì lɛ é nyla tawun. (2 Tan 10:6-11, 19) Etɛ enɛ ka kplɔ́n mǐ? Nùnywɛ sín nǔ wɛ é nyí ɖɔ è ni nɔ ba wěɖexámɛ mɛxomɔ e ko mɔ nǔ kpɔ́n lɛ é tɔn, lobo nɔ xwedó. Mɛ winnyawinnya lɛ ɖó na nɔ mɔ ɖɔ dandan wɛ emi na bló nǔ lɛ lee é nɔ nyí gbɔn ɖ’ayǐ é ɖɔhun ǎ có, ye ka ɖó na nɔ yawu gbɛ́ wěɖexámɛ mɛxomɔ lɛ tɔn ǎ.\n13. Nɛ̌ dɔnkpɛvu lɛ ka sixu wà nǔ alɔ ɖò alɔ mɛ xá mɛxomɔ lɛ gbɔn?\n13 Dɔnkpɛvu ɖé lɛ sixu nɔ kpé nukún dó azɔ̌ ɖěɖee mɛ mɛxomɔ lɛ lɔ nɔ ɖ’alɔ ɖè é wu dìn. Azɔ̌ e dɔnkpɛvu mɔhun lɛ nɔ wà é sixu wá ɖyɔ có, é na nyɔ́ ɖɔ ye ni nɔ ba nùnywɛ kpo nukúnnúmɔjɛnǔmɛ mɛxomɔ lɛ kpo tɔn cobo nɔ wá gbeta lɛ kɔn. Paul e xó mǐ ɖɔ wá yì, b’ɛ ɖyɔ Peter bo nyí nukúnkpénuwutɔ́ nú azɔ̌xɔsa Betɛli tɔn ɖé é ɖɔ jí: “Un nɔ yì agbɔ̌n jí bo nɔ ba wěɖexámɛ Peter tɔn, bɔ un nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ ɖò azɔ̌xɔsa ɔ ɖɔ ye lɔ ni nɔ wà mɔ̌.”\n14. Etɛ nǔwaɖókpɔ́ e ɖò Timɔtée kpo Pɔlu kpo tɛntin é ka sixu kplɔ́n mǐ?\n14 Hwenu e Timɔtée ɖò dɔnkpɛvumɛ é ɔ, é w’azɔ̌ xá mɛsɛ́dó Pɔlu nú xwè mɔkpan. (Xà Filipunu lɛ 2:20-22.) Pɔlu wlan sɛ́dó Kɔlɛntinu lɛ ɖɔ: “Un sɛ́ vǐ vívɛ́ ce Timɔtée dó mi; é ɖò gbeji nú Aklunɔ. É na flín lee un nɔ zán gbɛ̀ ce gbɔn ɖò Klisu mɛ ɔ mi; lee un nɔ zán gbɛ̀ gbɔn ɔ wɛ un nɔ kplɔ́n mɛ gbɔn fí bǐ, ɖò agun Klisu tɔn lɛ bǐ mɛ.” (1 Kɔ. 4:17) Nukɛgbe klewun enɛ ɔ dó gesí nǔwaɖókpɔ́ e ɖò Pɔlu kpo Timɔtée kpo tɛntin é. Pɔlu zán hwenu dó kplɔ́n ‘lee é nɔ zán gbɛ̀ gbɔn ɖò Klisu mɛ ɔ’ Timɔtée. Timɔtée kplɔ́n azɔ̌ ɔ ganji, bɔ Pɔlu yí wǎn n’i, lobɔ Pɔlu kudeji ɖɔ Timɔtée na kpéwú bo kpé nukún dó hudo gbigbɔ tɔn ye mɛ e ɖò Kɔlɛnti lɛ é tɔn lɛ wu. Kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖé wɛ nyí enɛ bɔ mɛxo agun tɔn lɛ na xwedó ɖò égbé, hwenu e ye ɖò azɔ̌ kplɔ́n sunnu ɖevo lɛ wɛ bonu ye na kpé nukún dó nǔ wu ɖò agun ɔ mɛ é.\nMǏ BǏ WƐ ÐÓ AKPÁXWÉ ÐÉ BO NA BLÓ\n15. Nɛ̌ wě e Pɔlu ɖè xá Klisanwun Hlɔma tɔn lɛ é ka ɖó na d’alɔ mǐ hwenu e huzuhuzu lɛ kúnkplá mǐ é gbɔn?\n15 Hwenu bunɔ ɖé wɛ mǐ ɖè dìn. Tutoblonunu Jehovah tɔn sín akpáxwé ayikúngban jí tɔn ɔ ɖò ada gbló d’eji wɛ ɖò ali gègě nu, amɔ̌, nukɔnyiyi nɔ byɔ huzuhuzu ɖé lɛ. Enyi huzuhuzu lɛ kàn mǐ hǔn, mi nú mǐ ni nɔ sɔ́ mǐɖée hwe, bo nɔ sɔ́ ayi ɖó nǔ e na nyí ɖagbe nú Jehovah lɛ é jí, ni ma nyí ɖó mǐɖesunɔ tɔn lɛ jí ó. Mɔ̌ wiwa nɔ zɔ́n bɔ bǔninɔ nɔ tíìn. Pɔlu wlan sɛ́dó Klisanwun e ɖò Hlɔma lɛ é ɖɔ: “Un ɖò ɖiɖɔ nú mi mɛ ɖokpo ɖokpo wɛ ɖɔ mɛɖé ni ma nɔ mɔ éɖée zɛ nǔ e é nyí ɔ wu ɖò linlin éɖesunɔ tɔn mɛ ó; loɔ, linlin e é nɔ ɖó dó éɖesunɔ wu ɔ ni nɔ nɔ jlɛ̌ mɛ, lee Mawu na nùɖiɖi mɛ ɖokpo ɖokpo gbɔn é. Wǔjɔnú gègě wɛ ɖò agbaza mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo tɔn wu, bɔ ye bǐ ɖó azɔ̌ vovo bo nɔ wà. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, lě dò e mǐ sukpɔ́ sɔ ɔ, agbaza ɖokpo géé wɛ mǐ nyí ɖò bǔ e mǐ ɖè xá Klisu é mɛ.”—Hlɔ. 12:3-5.\n16. Etɛ mɛxomɔ lɛ kpo dɔnkpɛvu lɛ kpo, kaka jɛ asì yetɔn lɛ jí ka sixu wà dó jɛhun dó fífá kpo bǔninɔ kpo jí ɖò tutoblonunu Jehovah tɔn mɛ?\n16 Enyi mɔ̌ hǔn, mi nú mǐ mɛ bǐ ni dó gǎn bo jɛhun dó nukɔnyiyi nǔ e kàn Axɔsuɖuto Jehovah tɔn lɛ é tɔn jí, enyi mǐ na bo ɖò ninɔmɛ ɖebǔ mɛ ɔ nɛ. Mɛxomɔ lɛ emi, mi kplɔ́n azɔ̌ dɔnkpɛvu lɛ bonu ye ni wà nǔ e wà wɛ mi ɖè é. Dɔnkpɛvu lɛ emi, mi ma nɔ gbɛ́ azɔ̌ ó, mi nɔ nɔ jlɛ̌ jí, lobo nɔ ɖó sísí nú mɛxomɔ lɛ. Asì lɛ emi, mi wà nǔ Plisilu Akilasi sín asì ɔ ɖɔhun, é nɔ gudo nú Akilasi kpo gbejininɔ kpo hwenu e ninɔmɛ yetɔn lɛ huzu é.—Mɛ.18:2.\n17. Jiɖe tɛ Jezu ka ɖó dó ahwanvu tɔn lɛ wu? Azɔ̌ tɛ é ka kplɔ́n ye?\n17 Jezu wɛ nyí kpɔ́ndéwú ɖagbe hugǎn azɔ̌ kpinkplɔn mɛ ɖevo lɛ bonu ye na yí azɔ̌ dó azɔ̌ jí tɔn. É tuùn ɖɔ sinsɛnzɔ́ emitɔn ayikúngban jí tɔn ɔ na wá wá vivɔnu, bɔ mɛ ɖevo lɛ na gbɛkan dó azɔ̌ emitɔn nu. Ahwanvu tɔn lɛ nyí hwɛhutɔ́ có, é ɖeji dó ye wu bo ɖɔ nú ye ɖɔ ye na wà azɔ̌ hugǎn ee emi wà é. (Jaan 14:12) É kplɔ́n azɔ̌ ye tɛnwin lɛnwin, bɔ ye jla wɛnɖagbe ɔ gbɔn gbɛ̀ hwenɛnu tɔn ɔ bǐ mɛ.—Kolo. 1:23.\n18. Etɛ lɛ ka ɖò te kpɔ́n mǐ ɖò sɔgudo? Etɛ mǐ ka sixu wà dìn?\n18 Ðò kú vɔsisa tɔn Jezu tɔn gudo ɔ, è fɔ́n ɛ b’ɛ yì jixwé bɔ è ɖè azɔ̌ n’i dó azɔ̌ jí, bɔ é ɖó acɛ bo “hugǎn gǎn lɛ bǐ; é hugǎn hlɔnhlɔn lɛ bǐ; é hugǎn acɛkpikpa lɛ bǐ; é hugǎn gǎnhunutɔ́ lɛ bǐ.” (Efɛ. 1:19-21) Enyi mǐ ɖò gbeji lobo kú cobonu Haamagedɔni wá ɔ, è na fɔ́n mǐ dó gbɛ̀ yɔyɔ̌ e mɛ hwɛjijɔ na ɖè é ɖé mɛ, bɔ finɛ ɔ, azɔ̌ e na jɛmɛ nú mǐ é gègě wɛ mǐ na wà. Amɔ̌ dìn ɔ, azɔ̌ gbɛhwlɛngán tɔn taji ɖé ɖè bɔ mǐ bǐ sixu ɖ’alɔ ɖ’emɛ, é wɛ nyí wɛnɖagbe ɔ jijla kpo nǔ kpinkplɔn mɛ lɛ bonu ye ni huzu ahwanvu kpo. Mɛ winnyawinnya wɛ mǐ nyí à alǒ mɛxo wɛ mǐ nyí ɔ, mi nú mǐ bǐ ni kpó “ɖò bibǐ dó Aklunɔ sín azɔ̌ ɔ wu d’eji wɛ.”—1 Kɔ. 15:58.\nNǓ E WU MƐÐÉ LƐ MA NƆ ÐÈ AZƆ̌ NÚ MƐ ÐEVO LƐ Ǎ É\nYe nɔ ɖi xɛsi ɖɔ emi kún na xɔ susu ɖò azɔ̌ ɔ mɛ ó.\nAmɔ̌, Jehovah wɛ susu lɛ bǐ jɛxa. —Ðɛh. 115:1.\nYe jló na jó azɔ̌ e ye yí wǎn na é dó ǎ.\nAmɔ̌, azɔ̌ kpinkplɔn mɛ ɖevo lɛ nɔ hɛn awǎjijɛ wá nú mɛ.—Mɛ. 20:35.\nYe nɔ ɖi xɛsi ɖɔ è kún na wà azɔ̌ ɔ ganji ó.\nAmɔ̌, Mawu sixu d’alɔ mɛ ɖevo lɛ bɔ ye na wà azɔ̌ ɔ ganji.—Ðɛh. 37:5.\nYe nɔ ɖi xɛsi ɖɔ emi kún sɔ́ na ɖó acɛ dó azɔ̌ ɔ jí ó.\nAmɔ̌, é nyɔ́ hugǎn ɖɔ è ni tuùn ɖɔ Jehovah wɛ ɖó acɛ dó nǔ bǐ jí.—Eza. 45:6, 7.\nYe nɔ lin ɖɔ emi kún ɖó táan bo na kplɔ́n azɔ̌ mɛ ɖevo lɛ ó.\nAmɔ̌, azɔ̌ kpinkplɔn mɛ ɖevo lɛ nɔ zɔ́n bɔ è nɔ gú táan ɖò nukɔnmɛ ǎ.—Efɛ. 5:15, 16.\nText Alɔ e jí è sixu yí nǔ e ɖò wema jí lɛ é ɖó lɛ é ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Janvier 2017\nATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Janvier 2017


Sɔ́ Ayi Towe Ðó Dɔkun Gbigbɔ Tɔn lɛ Jí—Luki 12:34 | Nùkplɔnkplɔn\n“Fí e dɔkun mitɔn ɖè ɔ, fí e ayi mitɔn lɔ na nɔ é nɛ.”—LUK. 12:34.\nHAN LƐ: 153, 104\nEnyi Axɔsuɖuto Mawu tɔn xɔ akwɛ ɖò ayi mǐtɔn mɛ ɔ, etɛ enɛ ka na sísɛ́ mǐ, bɔ mǐ na wà?\nEtɛ a ka kanɖeji bo na wà, bo na xlɛ́ ɖɔ a yí wǎn nú sinsɛnzɔ́ gbɛhwlɛngán tɔn mǐtɔn?\nNɛ̌ mǐ ka nɔ bló bɔ nugbǒ e è hun xlɛ́ lɛ é nɔ gɔ́ dɔkunsɛxwetɛn mǐtɔn gbɔn? Lè tɛ lɛ mɔ̌ wiwa ka nɔ hɛn wá?\n1, 2. (a) Ðɔ dɔkun gbigbɔ tɔn é Jehovah na mǐ lɛ é atɔn. (b) Etɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xota elɔ mɛ?\nJEHOVAH wɛ nyí Mɛ e jɛ dɔkun hugǎn ɖò wɛkɛ ɔ mɛ é. (1 Tan 29:11, 12) Ðó é nyí Tɔ́ alɔhundónanǔmɛtɔ́ ɖé wutu ɔ, é nɔ hun alɔ dó má dɔkun tɔn gbigbɔ tɔn lɛ xá mɛ e tuùn ɖɔ ye xɔ akwɛ tawun lɛ é bǐ. É sù nukún mǐtɔn mɛ tawun ɖɔ Jehovah na dɔkun gbigbɔ tɔn lɛ mǐ, bɔ nǔ elɔ lɛ ɖ’emɛ: (1) Axɔsuɖuto Mawu tɔn, (2) sinsɛnzɔ́ gbɛhwlɛngán tɔn mǐtɔn kpo (3) nugbǒ xɔ akwɛ e è nɔ mɔ ɖò Xó tɔn mɛ lɛ é kpo. Amɔ̌, enyi mǐ ma ɖò acéjí ǎ ɔ, dɔkun enɛ lɛ sixu nɔ ma sɔ́ wá xɔ akwɛ ɖò nukún mǐtɔn mɛ, bɔ mǐ na wá fɔ ye nyì gbě. Bo na dó wlíbò nú ye ganji ɔ, mǐ ɖó na zán ye ganji, bo ɖó na nɔ flɔ́ zo dó glɔ nú wanyiyi e mǐ ɖó nú ye é ɖò gbesisɔmɛ. Jezu ɖɔ: “Fí e dɔkun mitɔn ɖè ɔ, fí e ayi mitɔn lɔ na nɔ é nɛ.”—Luk. 12:34.\n2 Mi nú mǐ ni kpɔ́n lee mǐ sixu tɛ́n kpɔ́n bo ɖó wanyiyi nú Axɔsuɖuto ɔ, sinsɛnzɔ́ ɔ, kpo nugbǒ ɔ kpo, bɔ ye na lɛ́ sù nukún mǐtɔn mɛ gbɔn é, kpo lee mǐ sixu hɛn wanyiyi enɛ kpo nùsumɛnukúnmɛ enɛ kpo gbɔn é kpo. Ee mǐ na ɖò mɔ̌ wà wɛ é ɔ, lin tamɛ kpɔ́n dó lee hwiɖesunɔ mɛtún ɔ sixu bló, bɔ wanyiyi e a ɖó nú dɔkun gbigbɔ tɔn enɛ lɛ é na gɔ́ngɔ́n d’eji gbɔn é jí.\nAXƆSUÐUTO MAWU TƆN CÍ JƐ̌ ÐAGBEÐAGBE ÐÉ ÐƆHUN\n3. Etɛ ajɔ̌tɔ́ e xó nùjlɛdonǔwu Jezu tɔn ɖɔ é ka ɖò gbesisɔmɛ bo na wà, bo na mɔ tɛn dó ɖó jɛ̌ ɖagbeɖagbe ɔ? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n3 Xà Matie 13:45, 46. Jezu na nùjlɛdonǔwu ɖé b’ɛ kúnkplá ajɔ̌tɔ́ e ɖò jɛ̌ ɖagbeɖagbe lɛ ba wɛ é ɖé. É ɖò wɛn ɖɔ ɖò xwè lɛ gblamɛ ɔ, ajɔ̌tɔ́ ɔ ko xɔ jɛ̌ kanweko mɔkpan bo ko sà. Amɔ̌ dìn ɔ, é mɔ jɛ̌ e xɔ akwɛ tawun hú ee é ko mɔ kpɔ́n lɛ é bǐ é ɖé, bɔ xomɛ hun i tawun. Loɔ, cobonu é na xɔ ɔ, é ɖó na sà nǔ ɖevo e é ko ɖó lɛ é bǐ. Dǒ nukún lee jɛ̌ enɛ na ko xɔ akwɛ ɖò nukún tɔn mɛ sɔ́ é kpɔ́n.\n4. Enyi mǐ yí wǎn nú Axɔsuɖuto Mawu tɔn lee ajɔ̌tɔ́ ɔ yí wǎn nú jɛ̌ ɔ gbɔn é ɔ, etɛ mǐ ka na wà?\n4 Nùkplɔnmɛ tɛ ka ɖ’emɛ nú mǐ? Nugbǒ Axɔsuɖuto Mawu tɔn tɔn cí jɛ̌ ɖagbeɖagbe enɛ ɖɔhun. Enyi mǐ yí wǎn na lee ajɔ̌tɔ́ ɔ yí wǎn nú jɛ̌ enɛ gbɔn é ɔ, mǐ na ɖò gbesisɔmɛ bo na jó nǔ e mǐ ɖó lɛ é bǐ dó, bo na mɔ tɛn dó huzu toví Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ, bo na lɛ́ nyí mɔ̌ sɔyi. (Xà Maki 10:28-30.) Mǐ ni kpɔ́n mɛ e wà mɔ̌ lɛ é wè.\n5. Nɛ̌ Zacée ka xlɛ́ ɖɔ emi kanɖeji bo na byɔ Axɔsuɖuto Mawu tɔn mɛ gbɔn?\n5 Zacée nyí tokwɛyitɔ́gán ɖé, bo jɛ dɔkun, ɖó é xò mɛ lɛ ɖu wutu. (Luk. 19:1-9) Amɔ̌ hwenu e nya nǔagɔwatɔ́ enɛ sè wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn e jla wɛ Jezu ɖè é ɔ, é tuùn lee xó e sè wɛ é ɖè é xɔ akwɛ sɔ́ é, bo yawu huzu jijɔ. É ɖɔ: “Aklunɔ! Un na na dɔkun ce sín vlɔɖówe wamamɔnɔ lɛ, bonu un ka hízí mɛɖé ɔ, un na sú mɔhunkɔtɔn donu ɛnɛ mɛ ɔ.” Kpo xomɛhunhun kpo ɔ, é jó dɔkun e é jɛ dó acɛ jí lɛ é kpo nukúnkɛ́n e é nɔ dó dó nǔ agbaza tɔn lɛ wu é kpo dó.\n6. Huzuhuzu tɛ lɛ Rose ka bló bo huzu toví Axɔsuɖuto Mawu tɔn tɔn ɖé? Etɛwu é ka wà mɔ̌?\n6 Xwè ɖé lɛ ɖíe ɔ, nyɔnu ɖé tíìn, bo nɔ nyí Rose bo sè wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn; é ka ko nɔ ɖ’alɔ ɖò nyɔnu na ɖóxó xá nyɔnu mɛ. É nyí gǎn nú nǔwaɖókpɔ́ gbɛ́ta e nɔ jɛhun dó acɛ e sunnu e nɔ ɖóxó xá yeɖée alǒ nyɔnu e nɔ ɖóxó xá yeɖée lɛ é ɖó é jí é ɖé. Amɔ̌, ee Rose ɖò Biblu kplɔ́n wɛ é ɔ, é mɔ nǔ jɛ lee nugbǒ e kúnkplá Axɔsuɖuto Mawu tɔn é xɔ akwɛ sɔ́ é wu. É wá mɔ ɖɔ emi ɖó na bló huzuhuzu ɖaxó ɖé lɛ. (1 Kɔ. 6:9, 10) Ayixa tɔn sísɛ́ ɛ bɔ é gbɛ́ tɛn e mɛ é ɖè é, bo jó nyɔnu na ɖóxó xá nyɔnu dó. Rose bló baptɛm ɖò 2009, bɔ ɖò xwè e bɔ d’ewu é mɛ ɔ, é bɛ́ gbexosin-alijitɔ́ hwebǐnu tɔn sín azɔ̌. Wanyiyi e é ɖó nú Jehovah kpo Axɔsuɖuto tɔn kpo é syɛn hú ee é ɖó nú jlǒ agbaza tɔn ɖebǔ é.—Mak. 12:29, 30.\n7. Nɛ̌ mǐ ka sixu kpó ɖò wǎn yí nú Axɔsuɖuto Mawu tɔn wɛ kpo ayi mǐtɔn bǐ kpo gbɔn?\n7 É ɖò wɛn ɖɔ gègě mǐtɔn bló huzuhuzu ɖé lɛ cobo huzu toví Axɔsuɖuto Mawu tɔn tɔn. (Hlɔ. 12:2) É ɖò mɔ̌ có, é ko fó ɖó finɛ ǎ. Mǐ ɖó na ɖò acéjí dó nǔ ɖěɖee nɔ ba na xò wanyiyi e mǐ ɖó nú Axɔsuɖuto ɔ é yí lɛ é wu, ɖi jlǒ e mǐ ɖó bo na ɖó agbaza sín nǔ lɛ é kpo jlǒ nùblibliwiwa tɔn alɔkpa lɛ bǐ kpo. (Nùx. 4:23; Mat. 5:27-29) Bo na dó d’alɔ mǐ bonu mǐ na yí wǎn nú Axɔsuɖuto Mawu tɔn kpo ayi mǐtɔn bǐ kpo ɔ, Jehovah lɛ́ na dɔkun xɔ akwɛ ɖevo mǐ.\nSINSƐNZƆ́ GBƐHWLƐNGÁN TƆN MǏTƆN\n8. (a) Etɛwu mɛsɛ́dó Pɔlu ka ɖɔ ɖɔ sinsɛnzɔ́ ɔ cí dɔkun e ɖò kozɛ́n mɛ é ɖɔhun? (b) Nɛ̌ Pɔlu ka xlɛ́ ɖɔ sinsɛnzɔ́ ɔ xɔ akwɛ nú emi gbɔn?\n8 Flín ɖɔ Jezu zɔ́n azɔ̌ mǐ ɖɔ mǐ ni jla wɛnɖagbe Axɔsuɖuto Mawu tɔn tɔn bo lɛ́ kplɔ́n nǔ mɛ. (Mat. 28:19, 20) Mɛsɛ́dó Pɔlu tuùn lee sinsɛnzɔ́ ɔ xɔ akwɛ sɔ́ é. É tinmɛ sinsɛnzɔ́ akɔjijɛ yɔyɔ̌ ɔ tɔn ɖɔ é nyí dɔkun e ɖò kozɛ́n mɛ é ɖé. (2 Kɔ. 4:7; 1 Tim. 1:12) Mǐ nyí nǔzinzan e è sɔ́ ko alǒ kɔ́ kpowun dó bló é có, wɛn e mǐ nɔ jla e ka sixu na gbɛ̀ mavɔmavɔ mǐɖesunɔ kpo mɛ ɖěɖee nɔ ɖótó mǐ lɛ é kpo. Pɔlu tuùn enɛ bo ɖɔ: “Wɛnɖagbe ɔ wu wɛ un ɖò nǔ enɛ lɛ bǐ wà wɛ, bo na sixu ɖó mimǎ ɖò ɖagbe e ɖò wɛnɖagbe ɔ mɛ é mɛ.” (1 Kɔ. 9:23) Nugbǒ ɔ, wanyiyi e Pɔlu ɖó nú sinsɛnzɔ́ ɔ é sísɛ́ ɛ, bɔ é w’azɔ̌ syɛnsyɛn bo kplɔ́n nǔ mɛ ɖevo lɛ bɔ ye huzu ahwanvu. (Xà Hlɔmanu lɛ 1:14, 15; 2 Timɔtée 4:2.) Enɛ d’alɔ ɛ b’ɛ dɛ ɖò yadonumɛ syɛnsyɛn lɛ nu. (1 Tɛ. 2:2) Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖó wanyiyi mɔhun nú sinsɛnzɔ́ ɔ gbɔn?\n9. Ali tɛ lɛ nu mɔ̌ mǐ ka sixu xlɛ́ ɖɔ sinsɛnzɔ́ ɔ sù nukún mǐtɔn mɛ ɖè?\n9 Lee Pɔlu xlɛ́ ɖɔ sinsɛnzɔ́ ɔ sù nukún emitɔn mɛ gbɔn é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ é nɔ ɖò acéjí dó ali e na hun n’i, bɔ é na ɖɔ xó nú mɛ ɖevo lɛ é bǐ wu. Mɛsɛ́dó lɛ kpo Klisanwun nukɔntɔn lɛ kpo ɖɔhun ɔ, mǐ nɔ jla wɛn ɔ, ɖò ali e ma nyí aca tɔn ǎ é nu, ɖò agbawungba, bo nɔ lɛ́ jla sín xwé ɖé gbè jɛ xwé ɖé gbè. (Mɛ. 5:42; 20:20) Lee ninɔmɛ mǐtɔn yí gbè nú mǐ gbɔn é ɔ, mǐ nɔ ba ali e hun lɛ é bo nɔ gbló ada nú sinsɛnzɔ́ mǐtɔn, vlafo gbɔn gbexosin-alijitɔ́ alɔgɔtɔ́ tɔn alǒ hwebǐnu tɔn sín azɔ̌ wiwa gblamɛ. Mǐ sixu lɛ́ kplɔ́n gbè ɖevo, sɛ̀ tɛn yì fí ɖevo ɖò tò mǐtɔn mɛ alǒ sɛ̀ tɛn yì tò ɖevo mɛ.—Mɛ. 16:9, 10.\n10. Nɛ̌ Jehovah ka dó nú kán e Irene kanɖeji bo na jla wɛnɖagbe ɔ é gbɔn?\n10 Mǐ ni kpɔ́n kpɔ́ndéwú Irene e nyí nɔví nyɔnu tlɛnnɔ ɖé ɖò États-Unis é tɔn. É jló tawun bo na jla wɛnɖagbe ɔ nú toɖevomɛnu e nɔ dó Russie-gbè lɛ é. Hwenu e é jɛ mɔ̌ wà jí ɖò 1993 é ɔ, wɛnjlatɔ́ 20 mɔ̌ jɛn ɖò kánɖó e nɔ dó Russie-gbè ɖò New York City é mɛ. Xwè 20 mɔ̌ gudo ɔ, Irene ko wà azɔ̌ syɛnsyɛn ɖò fí e è nɔ dó gbè enɛ ɖè é. Irene ɖɔ: “Un ko nyɔ́ Russie-gbè dó bonu nǔ bǐ vɔ ɖ’ewu ǎ.” Amɔ̌ Jehovah ko dó nú kanɖodonǔwu é kpo éɖɔhun ɖevo lɛ kpo tɔn. Égbé ɔ, agun e nɔ dó Russie-gbè ɔ ayizɛ́n wɛ ɖò New York City. Mɛ e Irene kplɔ́n nǔ xá é 15 ko bló baptɛm. Ye mɛ ɖé lɛ ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò Betɛli, nyí gbexosin-alijitɔ́ lɛ kpo mɛxo agun tɔn lɛ kpo. Irene ɖɔ : “Enyi un lin nǔ kpɔ́n dó nǔ ɖevo ɖěɖee gbé un sixu ko nya lɛ é jí ɔ, un mɔ ee na na awǎjijɛ mì hú enɛ é ǎ.” Nugbǒ ɔ, sinsɛnzɔ́ ɔ xɔ akwɛ tawun.\nA ka nɔ kpɔ́n sinsɛnzɔ́ towe dó mɔ dɔkun ɖé, bo nɔ ɖè enɛ xlɛ́ ɖò tito aklunɔzán gblamɛ tɔn towe lɛ mɛ à? (Kpɔ́n akpáxwé 11gɔ́ ɔ kpo 12gɔ́ ɔ kpo)\n11. Enyi yadonumɛ lɛ na bo ɖò finɛ có mǐ ka kpó ɖò wɛn ɔ jla wɛ ɔ, lè tɛ lɛ é ka nɔ hɛn wá?\n11 Enyi sinsɛnzɔ́ ɔ xɔ akwɛ nú mǐ ɔ, mǐ na cí mɛsɛ́dó Pɔlu ɖɔhun, bɔ yadonumɛ lɛ na ɖò finɛ có, mǐ na kpó ɖò wɛnɖagbe ɔ jla wɛ. (Mɛ. 14:19-22) Ðò 1930 kpo 1944 kpo vlamɛ ɔ, yadonumɛ syɛnsyɛn ɖé kpannukɔn nɔví mǐtɔn e ɖò États-Unis lɛ é. Amɔ̌ Pɔlu ɖɔhun ɔ, ye gbí dɔn bo kpó ɖò wɛnɖagbe ɔ jla wɛ. Bo na dó cyɔn alɔ acɛ e mǐ ɖó bo na wà mɔ̌ é jí ɔ, nɔví lɛ fun ahwan e sɔgbe ɖò sɛ́n linu é gègě. Ðò 1943 ɔ, Nɔví Nathan H. Knorr ɖɔ xó elɔ hwenu e é ɖò xó ɖɔ dó ɖuɖeji e mǐ ɖó ɖò Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó États-Unis tɔn é ɖokpo jí wɛ é: “Ahwanfunfun mitɔn wɛ zɔ́n bɔ mǐ ɖó ɖuɖeji lɛ. Enyi wɛnjlatɔ́ lɛ ma kpó ɖò wɛn ɔ jla wɛ ǎ ɔ, è na sɔ́ xó ɖebǔ yì Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó ɔ ǎ; amɔ̌, mi wɛnjlatɔ́ lɛ, mi nɔví e gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ lɛ é kpó ɖò wɛn jla wɛ, bo ka na jó dó ǎ wu wɛ zɔ́n bɔ yadonumɛ lɛ cifo. Togun Aklunɔ tɔn ɔ gbí dɔn wɛ zɔ́n bɔ hwɛɖɔxɔsa ɔ wá wá gbeta enɛ kɔn.” Ðó nɔví e ɖò tò ɖevo lɛ mɛ lɛ é lɔ gbí dɔn gbɔn mɔ̌ wutu ɔ, è ɖó ɖuɖeji mɔhun lɛ. Nugbǒ ɔ wanyiyi e mǐ ɖó nú sinsɛnzɔ́ ɔ é sixu ɖu ɖò yadonumɛ lɛ jí.\n12. Etɛ a ka kanɖeji bo na wà ɖò sinsɛnzɔ́ towe kɔ́ li?\n12 Enyi mǐ kpɔ́n sinsɛnzɔ́ ɔ dó mɔ dɔkun xɔ akwɛ e gosin Jehovah gɔ́n é ɖé ɔ, mǐ na sɔ́ ayi ɖó ganmɛ nabi e mǐ na na ɖò sun fifo é jí kpowun ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, mǐ na wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ bo na “jla wɛnɖagbe [ɔ bǐ mlɛ́mlɛ́].” (Mɛ. 20:24; 2 Tim. 4:5) Amɔ̌, etɛ mǐ ka na kplɔ́n mɛ ɖevo lɛ? Mǐ ni ɖɔ xó dó dɔkun ɖevo e gosin Mawu gɔ́n é jí.\nNUGBǑ BIBLU TƆN E È HUN XLƐ́ LƐ É SÍN DƆKUNSƐXWETƐN MǏTƆN\n13, 14. ‘Dɔkunsɛxwetɛn’ tɛ xó Jezu ka ɖɔ ɖò Matie 13:52 mɛ? Nɛ̌ mǐ ka na bló b’ɛ na gɔ́ gbɔn?\n13 Dɔkun gbigbɔ tɔn atɔngɔ ɔ wɛ nyí nugbǒ e è ɖexlɛ́ lɛ é sín dɔkunsɛxwetɛn mǐtɔn. Jehovah nyí Jɔtɛn nugbǒ ɔ tɔn. (Jaan 17:17) Ðó enyi Tɔ́ alɔhundónanǔmɛtɔ́ ɖé wutu ɔ, é nɔ má nugbǒ e gosin gɔ̌n tɔn lɛ é xá mɛ ɖěɖee nɔ ɖó sísí n’i lɛ é. Sín hwenu e mǐ sè nugbǒ ɔ sín xó azɔn nukɔntɔn ɔ é ɔ, ali hun nú mǐ, bɔ mǐ xò nugbǒ e mǐ nɔ mɔ ɖò Xó tɔn Biblu ɔ mɛ lɛ é, wema Klisanwun tɔn lɛ mɛ lɛ é kpo ee mǐ nɔ mɔ ɖò kpléɖókpɔ́ ɖaxó lɛ, kpléɖókpɔ́ lɛ kpo kplé aklunɔzán gblamɛ ɔ tɔn lɛ kpo jí lɛ é kplé. Hwenu ɖò yiyi wɛ é ɔ, mǐ sɔnǔ nú nǔ e Jezu ylɔ ɖɔ ‘dɔkunsɛxwetɛn’ e mɛ nugbǒ xóxó lɛ kpo nugbǒ yɔyɔ̌ lɛ kpo ɖè é. (Xà Matie 13:52.) Jehovah na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na xò nugbǒ xɔ akwɛ lɛ kplé dó ‘dɔkunsɛxwetɛn’ mǐtɔn, enyi mǐ ba ye dɔkun e hwla lɛ é ɖɔhun ɔ nɛ. (Xà Nùnywɛxó 2:4-7.) Nɛ̌ mǐ ka nɔ wà mɔ̌ gbɔn?\n14 Mǐ ɖó na tɛ́n kpɔ́n bo ɖó aca nùkplɔnkplɔn mɛɖesunɔ tɔn tɔn ɖagbe ɖé, bo na nɔ xwè sɔ bo kije Xó Mawu tɔn kpo wema mǐtɔn lɛ kpo. Enɛ na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na mɔ nugbǒ “yɔyɔ̌” lɛ; ye na nyí yɔyɔ̌ nú mǐ ɖó mǐ ko mɔ nukúnnú jɛ ye mɛ ɖ’ayǐ ǎ. (Joz. 1:8, 9; Ðɛh. 1:2, 3) Xójlawema elɔ nukɔn nukɔntɔn e tɔ́n ɖò Juillet 1879 é ɖɔ: “Nugbǒ ɔ cí folowa kpɛví e ɖò jlɛ̌ jí é ɖé ɖɔhun ɖò gbɛ̀ e cí gbetótló ɖɔhun é mɛ, bɔ nùwanyido e cí gbehan mú e ɖò vunvun wɛ lɛ é ɖɔhun é lɛlɛ̌ dó, bo ɖibla fyɔn hu. Enyi a jló na mɔ ɔ, a ɖó na ɖò biba wɛ hwebǐnu. . . . Enyi a jló na ɖó ɔ, a ɖó na fɛ yì dò, bo gbɛ̀. Ma nɔte ɖó folowa nugbǒ ɔ tɔn ɖokpo e a ko ɖó é jí ó. . . . Ðò xixokplé wɛ, ba ɖevo lɛ gɔ́ na.” Nugbǒ ɔ, akpàkpà ɖó na sɔ́ mǐ, bɔ mǐ na ba dɔkun ɖevo lɛ dó nugbǒ Mawu tɔn lɛ sín dɔkunsɛxwetɛn mǐɖesunɔ tɔn mɛ.\n15. Etɛwu mǐ ka sixu ɖɔ ɖɔ nugbǒ ɖé lɛ nyí nugbǒ “xóxó”? Ðětɛ lɛ mɔ̌ ka xɔ akwɛ nú we tawun?\n15 Mǐ nɔ mɔ nugbǒ xɔ akwɛ ɖé lɛ hwenu e mǐ jɛ gbɛ̌ dó xá togun Mawu tɔn jí azɔn nukɔntɔn ɔ é. È sixu ɖɔ ɖɔ ye nyí “xóxó,” enɛ wɛ nyí ɖɔ mǐ mɔ nugbǒ enɛ lɛ hwenu e mǐ bɛ́ Klisanwun gbɛ̀ zinzan tlolo é bɔ ye sù nukún mǐtɔn mɛ. Etɛ lɛ ka ɖò nugbǒ xɔ akwɛ mɔhun lɛ mɛ? Mǐ kplɔ́n ɖɔ Jehovah nyí Gbɛɖotɔ́ kpo Gbɛnamɛtɔ́ mǐtɔn kpo, bo lɛ́ kplɔ́n ɖɔ é ɖó linlin ɖé nú gbɛtɔ́ lɛ. Mǐ lɛ́ kplɔ́n ɖɔ wanyiyi sísɛ́ Mawu b’ɛ sɔnǔ nú vɔsisa gbɛxɔnumɛ tɔn Vǐ tɔn tɔn, bonu mǐ na dó sixu gán sín hwɛhuhu kpo kú kpo sí. Mǐ lɛ́vɔ kplɔ́n ɖɔ Axɔsuɖuto tɔn na ɖè wuvɛ̌ mimɔ lɛ bǐ síìn, bɔ mǐ na ɖó nukúnɖiɖo, bo na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò fífá kpo awǎjijɛ kpo mɛ ɖò Axɔsuɖuto ɔ sín acɛkpikpa glɔ.—Jaan 3:16; Nǔɖe. 4:11; 21:3, 4.\n16. Etɛ mǐ ka ɖó na wà hwenu e mǐ mɔ bɔ è huzu nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e mǐ ɖó dó nugbǒ ɖé jí é?\n16 Sín hweɖenu jɛ hweɖenu ɔ, nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e mǐ ɖó dó nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn lɛ alǒ akpáxwé Mawuxówema ɔ tɔn ɖé lɛ jí é sixu huzu. Enyi è na nukúnnúmɔjɛnǔmɛ yɔyɔ̌ enɛ lɛ ɔ, mǐ ɖó na zán hwenu dó kplɔ́n ganji bo lin tamɛ kpɔ́n d’eji. (Mɛ. 17:11; 1 Tim. 4:15) É nyí huzuhuzu ɖaxó lɛ kɛɖɛ mɛ wɛ mǐ na ba na mɔ nukúnnú jɛ ganji ǎ, loɔ, mǐ ɖó na lɛ́ ba na mɔ nukúnnú jɛ vogbingbɔn klewun klewun e ɖò nukúnnúmɔjɛnǔmɛ xóxó ɔ kpo yɔyɔ̌ ɔ kpo tɛntin lɛ é mɛ. Mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ na vo bo na sɔ́ nugbǒ yɔyɔ̌ ɔ dó dɔkunsɛxwetɛn mǐtɔn. Etɛwu gǎndido mɔhun ka xɔ akwɛ?\n17, 18. Nɛ̌ gbigbɔ mímɛ́ ka sixu d’alɔ mǐ gbɔn?\n17 Jezu kplɔ́n mɛ ɖɔ gbigbɔ Mawu tɔn sixu flín nǔ ɖěɖee mǐ ko kplɔ́n lɛ é mǐ. (Jaan 14:25, 26) Nɛ̌ enɛ ka sixu d’alɔ mǐ hwenu e mǐ ɖò wɛnɖagbe ɔ jla wɛ ɖò agbawungba é gbɔn? Mǐ ni kpɔ́n kpɔ́ndéwú nɔví sunnu e nɔ nyí Peter é tɔn. Ðò 1970 ɔ, é ɖó xwè 19, bo bɛ́ azɔ̌wiwa ɖò Betɛli Grande-Bretagne tɔn. Hwenu e é ɖò wɛnɖagbe jla wɛ sín hɔn ɖé kɔn jɛ hɔn ɖé kɔn é ɔ, é mɔ nya atánnɔ e ɖó xwè 50 mɔ̌ é ɖé. Peter kanbyɔ nya ɔ ɖɔ, é jló na mɔ nukúnnú jɛ Biblu mɛ à jí. É cí kliwun nú nya ɔ kpɛɖé, b’ɛ ɖɔ n’i ɖɔ lé xwé elɔ ɔ, mɛ̌si Jwifu lɛ xwé wɛ. Bo na dó tɛ́n Peter kpɔ́n ɔ, mɛ̌si ɔ kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Vǐ ce, gbè tɛ mɛ è ka wlan wema Daniyɛli tɔn dó?” Peter ɖɔ: “È wlan akpáxwé tɔn ɖé dó Alamugbe mɛ.” Peter flín ɖɔ: “É kpaca mɛ̌si ɔ ɖɔ un tuùn xósin ɔ, amɔ̌, é ka kpaca nyɛ ǎ! Nɛ̌ un ka tuùn xósin ɔ gbɔn? Hwenu e un yì xwégbe bo lɛ́ vɔ́ Atɔxwɛ kpo Réveillez-vous! kpo sun e wá yì lɛ é tɔn gbéjé kpɔ́n é ɔ, un mɔ xota ɖé bɔ é tinmɛ ɖɔ è wlan wema Daniyɛli tɔn dó Alamugbe mɛ.” * Nugbǒ ɔ, gbigbɔ mímɛ́ ɔ sixu flín nǔ ɖěɖee mǐ ko xà, bo xwè sɔ bo sɔ́ dó dɔkunsɛxwetɛn mǐtɔn lɛ é mǐ.—Luk. 12:11, 12; 21:13-15.\n18 Enyi nùnywɛ e gosin Jehovah gɔ́n e xɔ akwɛ nú mǐ ɔ, ayi mǐtɔn na sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na bɛ́ nugbǒ yɔyɔ̌ lɛ kpo xóxó lɛ kpo gɔ́ dɔkunsɛxwetɛn mǐtɔn. Ee wanyiyi e mǐ ɖó nú nùnywɛ Jehovah tɔn é na ɖò jijɛji wɛ, bo na ɖò nukún mǐtɔn mɛ sù wɛ é ɔ, mǐ na kpéwú tawun bo na nyí nùkplɔnmɛtɔ́ agbawungba tɔn lɛ.\nNYA XƐ ÐÒ DƆKUN TOWE LƐ JÍ\n19. Etɛwu mǐ ka ɖó na nya xɛ ɖò dɔkun gbigbɔ tɔn mǐtɔn lɛ jí?\n19 Satáan kpo gbɛ̀ tɔn kpo ɖò biba wɛ hwebǐnu, bo na vɔ́da nú lee dɔkun gbigbɔ tɔn e jí mǐ ko ɖɔ xó dó ɖò xota elɔ mɛ lɛ é sù nukún mǐtɔn mɛ gbɔn é, alǒ bló bɔ ye sɔ́ na sù nukún mǐtɔn mɛ ǎ. Mǐ ko gán sín wlɛnwín tɔn lɛ sí ǎ. Azɔ̌ e akwɛ tɔn kpé lɛ é xwíxwlé mɛ, dlɔ̌ kúkú dó gbɛ̀ fɛɛ mɛ ninɔ tɔn jí alǒ jlǒ ɖiɖó bo na ɖó nǔɖokan mɛtɔn lɛ agban sixu dɔn mǐ b’ɛ na yá kaka. Mɛsɛ́dó Pɔlu flín nǔ mǐ ɖɔ gbɛ̀ elɔ kpo jlǒ tɔn lɛ kpo ɖò wìwá yì wɛ. (1 Jaan 2:15-17) Enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na dó gǎn tawun bo na nya xɛ ɖò wanyiyi e mǐ ɖó nú dɔkun gbigbɔ tɔn lɛ é kpo lee ye sù nukún mǐtɔn mɛ gbɔn é kpo jí.\n20. Etɛ a ka kanɖeji bo na wà, bo na dó cyɔn alɔ dɔkun gbigbɔ tɔn towe lɛ jí?\n20 Ðò gbesisɔmɛ bo na jó nǔ ɖěɖee sixu xò wanyiyi e a ɖó nú Axɔsuɖuto Mawu tɔn kpo ayi bǐ kpo é yí lɛ é bǐ dó. Kpò ɖò wɛnɖagbe jla wɛ kpo kanɖodonǔwu kpo, ma nú lee sinsɛnzɔ́ gbɛhwlɛngán tɔn mǐtɔn sù nukún towe mɛ gbɔn é blí bú gbeɖé ó. Kpò ɖò nugbǒ Mawu tɔn lɛ ba wɛ kpo ayi bǐ kpo. Enyi a ɖò mɔ̌ wà wɛ ɔ, a na kplé “dɔkun ɖó Mawu gɔ́n fí e nùɖé ma na wà ɛ ɖè ǎ é; ɖó ajotɔ́ nɔ yì finɛ ǎ; nùvìnúví nɔ ɖu nǔ ɖò finɛ ǎ. Ðó fí e dɔkun [towe] ɖè ɔ, fí e ayi [towe] lɔ na nɔ é nɛ.”—Luk. 12:33, 34.\n[Tinmɛ e ɖò dò é]\n^ akpá. 17 Ðò wema dòdó lɛ mɛ ɔ, Alamugbe mɛ wɛ è wlan Daniyɛli 2:4b jɛ 7:28 dó.


Tan Nɔwée Tɔn kpo Sinvɔgbɛ ɔ Kpo: Xɛxó ɖé Kpowun Wɛ Ye Nyí À?\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arabe-Gbè (Liban Tɔn) Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bichlamar Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chavacano Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chine-Gbè (Wu Shanghai) Chinese (Sichuanese) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Cibemba Corée-Gbè Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gungbe Haoussa Hiligaynon Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kongo Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kyangonde Lingala Lituanie-Gbè Luganda Luo Luvale Madagascar-Gbè Malay Malayalam Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Norvège-Gbè Nzema Ossétie-Gbè Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Cuzco Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Sango Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sidama Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Malawi Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tswana Turquie-Gbè Twi Ukraine-Gbè Urhobo Uruund Valencian Vietnam-Gbè Xhosa Zapotec-Gbè (Quiatoni Tɔn) Zoulou Îles Féroé-Gbè\nNǔ e jɛ nǔgbo é ɖé wɛ Sinvɔgbɛ ɔ nyí. Mawu bló b’ɛ jɛ, bo na dó sú kún dó nú gbɛtɔ́ adakaxotɔ́ lɛ, amɔ̌, é ɖɔ nú Nɔwée ɖɔ é ni bló tɔjihun ɖé bá dó hwlɛn gbɛtɔ́ ɖagbe lɛ kpo kanlin lɛ kpo. (Bǐbɛ̌mɛ 6:11-20) Mǐ sixu kánɖeji ɖɔ Sinvɔgbɛ ɔ jɛ nǔgbo, ɖó è wlan dó Biblu mɛ. ‘Mawu wɛ sɔ́ nǔ e ɖò Biblu mɛ lɛ é bǐ dó ayi mɛ nú mɛ lɛ.’—2 Timɔtée 3:16.\nNǔ e jɛ nǔgbo é ɖé wɛ à, alǒ xɛxó ɖé?\nEtɛwu sin ka vɔ gbɛ̀ ɔ?\nMɛ lɛ ka tuùn hwenɛnu ɖɔ sin na vɔ gbɛ̀ ɔ à?\nNɛ̌ tɔjihun Nɔwée tɔn ka cí?\nTáan nabi é ka byɔ ɖò Nɔwée sí cobɔ é bló tɔjihun ɔ?\nTan Sinvɔgbɛ ɔ tɔn lɛ, xɛxó Lɛ\nBiblu tinmɛ ɖɔ Nɔwée nɔ gbɛ̀ nǔgbo, bɔ Sinvɔgbɛ ɔ lɔ nyí nǔ e jɛ nǔgbo é ɖé, é nyí xɛxó ɖé ǎ.\nBiblu-wlantɔ́ lɛ kánɖeji ɖɔ Nɔwée nɔ gbɛ̀ nǔgbo. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Biblu-wlantɔ́ Ɛsidlasi kpo Luki kpo ba dò nú nǔ céɖécéɖé bo wlan tan e nyí nǔgbo lɛ é, bɔ Nɔwée ɖò togun Izlayɛli tɔn sín tɔ́gbó lɛ mɛ. (1 Tan 1:4; Luki 3:36) Wɛnɖagbe-wlantɔ́ Matie kpo Luki kpo wlan nǔ e Jezu mɔ dó Nɔwée kpo Sinvɔgbɛ ɔ kpo wu é.—Matie 24:37-39; Luki 17:26, 27.\nGɔ́ na ɔ, gbeyiɖɔ Ezekiyɛli kpo mɛsɛ́dó Pɔlu kpo xà Nɔwée dó kpɔ́ndéwú nǔɖitɔ́ kpo nǔjlɔjlɔwatɔ́ kpo tɔn lɛ mɛ. (Ezekiyɛli 14:14, 20; Eblée lɛ 11:7) É ka na ko sɔgbe ɖɔ Biblu-wlantɔ́ enɛ lɛ ni dó gesí kpɔ́ndéwú mɛ e ma nɔ gbɛ̀ kpɔ́n ǎ é ɖé tɔn, bo na ɖɔ è ni xwedó à? É ɖò wɛn ɖɔ Nɔwée kpo gbɛtɔ́ gbejinɔtɔ́ ɖevo lɛ kpo nyí kpɔ́ndéwú nǔɖiɖi tɔn e è na xwedó lɛ é, ɖó ye nɔ gbɛ̀ kpɔ́n.—Eblée lɛ 12:1; Jaki 5:17.\nBiblu tinmɛ gǒflɛ́mɛ taji e kúnkplá Sinvɔgbɛ ɔ lɛ é. Tan Sinvɔgbɛ ɔ tɔn e ɖò Biblu mɛ é bɛ́ kpo “Hwenuxó ce zɔn víin” kpo, lee é nɔ nyí gbɔn nú xɛxó lɛ é ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é bɛ́sín xwè, sun, kpo azǎn e kúnkplá Sinvɔgbɛ ɔ é kpo jí. (Bǐbɛ̌mɛ 7:11; 8:4, 13, 14) É lɛ́ ɖɔ jlɛ̌ e tɔjihun e Nɔwée bló é ɖó lɛ é. (Bǐbɛ̌mɛ 6:15) Gǒflɛ́mɛ enɛ lɛ xlɛ́ ɖɔ nǔ e jɛ nǔgbo bɔ Biblu ɖɔ é ɖé wɛ Sinvɔgbɛ ɔ nyí, é kún nyí xɛxó ɖé ó.\nSɔgbe xá nǔ e Biblu ɖɔ é ɔ, jɛ nukɔn nú Sinvɔgbɛ ɔ ɔ, “dakaxixo gbɛtɔ́ tɔn sukpɔ́.” (Bǐbɛ̌mɛ 6:5) É ɖɔ gɔ́ na ɖɔ “Mawu mɔ ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ ɖě kún sɔ́ ɖò jlǒ emitɔn wà wɛ ó; ye bǐ wɛ nyí nǔ baɖabaɖa,” ɖó dakaxixo kpo agalilɛ kpo ɖò fɛn yetɔn nu.—Bǐbɛ̌mɛ 6:11; Judi 6, 7.\nBiblu ɖɔ ɖɔ wuvɛ̌ enɛ lɛ gegě sín wɛnsagun nyanya e gosin jixwé, bo wá ɖóxó xá nyɔnu lɛ é wu. Wɛnsagun enɛ lɛ jì vǐ e è nɔ ylɔ́ ɖɔ Nɛfilimu lɛ é, bɔ ye nɔ xò daka, lobo nɔ bló bɔ gbɛ̀ nɔ vɛwǔ nú gbɛtɔ́ hwenɛnu. (Bǐbɛ̌mɛ 6:1, 2, 4) Mawu wá gbeta ɔ kɔn bá sú kún dó nú gbɛtɔ́ nyanya lɛ sín ayikúngban ɔ jí, lobɔ gbɛtɔ́ ɖagbe lɛ na nɔ gbɛ̀ e mɛ nǔ nyanya ma ɖè ǎ é.—Bǐbɛ̌mɛ 6:6, 7, 17.\nGanji. Mawu ɖɔ nǔ e ɖò na jɛ wɛ é nú Nɔwée, lobo ɖɔ n’i ɖɔ ni bló tɔjihun ɖaxó ɖé, bá dó hwlɛn xwédo tɔn kpo kanlin lɛ kpo. (Bǐbɛ̌mɛ 6:13, 14; 7:1-4) Nɔwée gb’akpá nú mɛ lɛ dó Sinvɔgbɛ e ɖò nukɔn ja é wu, amɔ̌, ye kéya nú akpágbánúmɛ tɔn ǎ. (2 Piyɛ́ɛ 2:5) Biblu ɖɔ: “Ye mɔ nǔ jɛ nǔ e ɖò jijɛ wɛ lɛ wu ǎ, kaka yì jɛ hwenu e sin wá bɛ́ ye bǐ dó é.”—Matie 24:37-39.\nTɔjihun ɖaxó ɔ ɖó gblǒ zɛɛn ga zɛɛn webɔ webɔ, bo ɖiga nú mɛtlu 133, gblǒ tɔn nyí mɛtlu 22, bɔ jǐ yiyi tɔn nyí mɛtlu 13. * Gofɛ́ɛtín wɛ è dó bló tɔjihun ɖaxó ɔ na, bo sá awɔn dó ɖò xomɛ kpo kɔ́xota kpo. Síngbó atɔn wɛ é ɖó, bo lɛ́ ɖó xɔnɔnɔ gegě. É ɖó hɔnli ɖokpo, é ka lɛ́ ɖó flɛtɛli lɛ ɖò aga lɛlɛ̌ dó. É cí ɖɔ tɔjihun ɖaxó ɔ sín ta kpé nu ɖò tɛntin, bɔ è ɖó ata na b’ɛ zɔ́n bɔ sin nɔ sà kɔn nyi ayǐ.—Bǐbɛ̌mɛ 6:14-16.\nBiblu ɖɔ táan nabi e é byɔ ɖò Nɔwée sí cobɔ é bló tɔjihun ɔ é ǎ, amɔ̌, é cí ɖɔ é zán xwè gegě cobo bló. Nɔwée ko ɖó xwè 500 jɛji cobo jì vǐ sunnu tɔn nukɔntɔn ɔ, bo ka ko ɖó xwè 600 hwenu e sin vɔ gbɛ̀ ɔ é. *—Bǐbɛ̌mɛ 5:32; 7:6.\nHwenu e Mawu ɖɔ nú Nɔwée ɖɔ é ni bló tɔjihun ɔ é ɔ, vǐ sunnu tɔn atɔn lɛ ko sù bo ko d’asì; tɔjihun ɔ biblo sixu ko ɖu xwè 50 kabǐ 60 mɔ̌. (Bǐbɛ̌mɛ 6:14, 18) Enyi enɛ nyí nǔgbo hǔn, é cí ɖɔ é sɔgbe bɔ è na wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ tɔjihun ɔ biblo sixu ko ɖu xwè 40 alǒ 50 cobo fó bǐ.\nTan gegě wɛ kúnkplá Sinvɔgbɛ ɔ bɔ mɛ lɛ nɔ kpi gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ; tan enɛ lɛ gbɔn vo nú ee Biblu kpi é có, gegě nɔ wá ɖɔ nǔ ɖokpo ɔ xá ee ɖò Biblu mɛ é ɖò fí ɖé lɛ. Ee Nɔwée sín kúnkan lɛ ɖò ayikúngban ɔ jí gbakpé wɛ é ɔ, é cí ɖɔ ye nɔ lɛ́ vɔ́ tan Sinvɔgbɛ ɔ tɔn kpi. Amɔ̌, hwenu ɖò yiyi wɛ é ɔ, é ɖò gaan ɖɔ tan ɔ wá huzu jɛ alɔkpa gegě. Mǐ ni kpɔ́n kpɔ́ndéwú ɖé lɛ.\nXɛxó Glɛki tɔn: È ɖegbe nú sunnu kpo nyɔnu kpo e gán ɖò sinvɔgbɛ ɖé mɛ é ɖɔ ye ni bɛ́ awinnya bo nyi dó gudo dó bló bonu gbɛtɔ́ ni lɛ́ gɔ́ ayikúngban ɔ jí. Enɛ gudo ɔ, awinnya lɛ huzu sunnu kpo nyɔnu kpo.\nXɛxó Hindou tɔn: Hweví ɖé gb’akpá nú nya ɖé ɖɔ sin na wá vɔ gbɛ̀ ɔ. Hweví ɔ ɖɔ nú nya ɔ ɖɔ é ni bló tɔjihun ɖé. Nya ɔ gán ɖò sinvɔgbɛ ɔ mɛ, ɖó hweví ɔ xlɛ́ ali tɔjihun ɔ wuyɛyɛ́ afɔyɛyɛ́.\nXɛxó Babilɔnunu lɛ tɔn: È na jɔmakú sunnu kpo nyɔnu kpo e gán ɖò sinvɔgbɛ ɖé mɛ é bɔ ye huzu nǔmɛsɛn lɛ.\nXɛxó Tɛntin Amɛlika tɔn tɔn: Nya ɖé, asì tɔn kpo vǐ yetɔn lɛ kpo gán ɖò sinvɔgbɛ ɖé mɛ, bɔ mɛ e kpò lɛ é bǐ huzu hweví.\n^ par. 9 Biblu na jlɛ̌ tɔjihun ɖaxó ɔ tɔn lɛ dó mɛtlu sín alɔ jí. “Mɛtlu e Eblée lɛ nɔ zán é nɔ ɖó santimɛtlu 44,45.”—The Illustrated Bible Dictionary, Ee È Jlaɖó É, Akpáxwé 3gɔ́, wexwɛ 1635.\n^ par. 10 Bo na dó ɖó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ dó lee mɛ lɛ nɔ dɔ́ji Nɔwée ɖɔhun gbɔn é wu hǔn, kpɔ́n xóta “Vivait-on si longtemps à l’époque biblique?” ɖò Atɔxwɛ 1er décembre 2010 tɔn mɛ.\nBiblu Nǔkanbyɔ Biblu Tɔn lɛ Sín Xósin Lee Biblu Sɔgbe Ðò Hwenuxó Linu Gbɔn É Hwenuxó & Biblu\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Tan Nɔwée Tɔn kpo Sinvɔgbɛ ɔ Kpo: Xɛxó ɖé Kpowun Wɛ Ye Nyí À?\nijwbq xota 156