María Isabel Arriortua Marcaida (Barakaldo, 1950). Kristalografiako eta Mineralogiako katedraduna, Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU). Kimika Zientzietako irakasle eta doktore, EHUn. Lovaine-la-Neuve-ko (Belgika) Unibertsitatean egin zuen bere doktore-tesiaren zati bat.\nIkerketa-talde bat (IMaCris/MaKrisI) sortu du; zenbait proiektu eta tesi zuzendu ditu, eta ekipamendu zientifiko bikaina lortu du. 270 artikulu baino gehiago argitaratu ditu aldizkari espezializatuetan, eta nazioko eta nazioarteko 400 batzarretan baino gehiagotan hartu du parte. Zientzialari onenak sailkatzeko Hirsch Indizea: h=36.\nZientzia eta Teknologia Fakultateko (Geologia-EHU) X Izpien Difrakzioko Azpiegituraren arduraduna. Ikerkuntzarako Zerbitzu Orokorren (SGIker-EHU) zuzendaria. Kristalografiako Nazioarteko Batasuneko kide. Kristalografiako Talde Espezializatuko presidenteordea, eta nazioarteko aldizkari batzuetan ikuskatzaile, Kimika eta Kristalografia arloan. Materialen Zientzia eta Teknologia Arloko koordinatzailea, Ebaluaziorako eta Prospektibarako Agentzia Nazionalean (ANEP). Eusko Jaurlaritzako Zientzia, Teknologia eta Berrikuntza Plana diseinatzeko Adituen Batzordeko kide, eta Euskampus Proiektuko Nazioarteko Bikaintasuneko Campuseko Koordinazio Batzordeko kide.\nIkerketako ebaluazio-batzorde nazional eta nazioarteko batzuetan hartu du parte; baita hainbat agentzia nazionaletan (CNEAI, UNIQUAL, ANECA, CAECA eta AGAUR) ere. Enrique Moles Sariko Epaimahaietako kide izan da.\n2010eko Euskadi Ikerketa Saria, Zientzian eta Teknologian.


Zergatik gara onak? - Elhuyar Aldizkaria\nHasiera » Gai librean » Zergatik gara onak?\n2016/05/11 322. zenbakia\nHomo homini lupus esaerak dio gizakia otsoa dela gizakiarentzat, etsai krudel eta maltzurra. Aitzitik, gaur egun badakigu otsoak oso animalia taldekoiak eta kooperatzaileak direla, gizakiak bezala. Frans de Waal primatologoak dioen moduan, erromatarren garaiko esaera hori gezur bikoitza izango litzateke. Arg. Tambako The Jaguar / CC-BY-SA 2.0\nOihaneko legea aipatzen dugunean, naturaren krudelkeria datorkigu burura: indartsuak ahula gupidarik gabe zapaltzen duela, alegia. Hala ere, azken hamarkadetan egindako ikerketek argi utzi dute naturan lehen uste zen baino zabalduago daudela portaera altruistak, bai espezie bereko norbanakoen artean, baita espezie ezberdinen artean ere. Baina hori ez al doa hautespen naturalaren aurka? Eboluzioan zehar bizirauteko eta ugaltzeko gene egokienak aukeratu izan badira, nolatan iritsi dira gaur egunera arte izaki bat beste batzuk laguntzera bultzatzen duten geneak? Hainbat azalpen proposatu dituzte ikertzaileek altruismoaren jatorriaren inguruan, eta eztabaida gogorrak ere izan dira. Ezadostasun horiek, gainera, egunkarietara ere heldu ziren, The Guardianera, adibidez; izan ere, Harvardeko Edward Wilsonek zientzialarien artean egin daitekeen mespretxurik handienetako bat egin zion Cambridgeko Richard Dawkinsi: kazetari deitzea. Ikus dezagun zertan datzan polemika hori, eta, batez ere, saia gaitezen izenburuko galderari erantzuten.\nArraroa al da altruismoa naturan?\nMarmota batek zeruan belatz bat ikusten duenean, ahalik eta azkarren eta isilen ezkutatzea izango da bere bizia salbatzeko komenigarriena. Horren ordez, oihuka hasiko da inguruan dauden espezie-kideak arriskuaz ohartarazteko. Desmonditinae familiako saguzarrek beste animalien odola dute elikagai, eta bi egunez jan gabe egonez gero, hiltzeko arrisku handia dute. Banpiro saguzar hauen artean, ohikoa da gauren batean odol nahikorik lortu ez duen banakoari taldeko besteren batek janaria ematea, berrahoratuta. Eta intsektuen arteko adibide ugarietako bat aukeratzearren: hainbat inurri espezietan, kolonia bateko soldadu- inurriek beren bizia emango dute habia defendatzeagatik. Halako jokaera altruisten zerrenda oso luzea da, eta urtero aurkitzen dira kasu berriak.\nSciuridae familiako hainbat karraskaritan ohikoak dira arriskuen aurrean taldekideei abisatzeko oihuak, irudian ikusten den marmotarena bezalakoak. Taldeen egitura, txistu gehien egiten duten banakoen ezaugarriak eta beste hainbat faktore aztertuz, jokabide altruista horren jatorri ebolutiboa azaltzen saiatu dira ikertzaileak. Arg. Martin Bravenboer / CC-BY-SA 2.0\nEz da berehalakoa portaera horiek Darwinen eboluzioaren teoriaren arabera azaltzea, nahiz eta onartuta dagoen biologian ezerk ez duela zentzurik eboluzioaren teoriaren argitan ez bada, Dobzhansky ikertzaileak esan bezala. Izan ere, eta labur esateko, teoria honek esaten digu hautespen naturalak organismoetan gertatzen diren mutazioen gainean eragina duela, bizirauteko eta ugaltzeko egokiak direnak aukeratuz eta desegokiak direnak baztertuz. Hori horrela izanik, badirudi aipatu ditugun marmoten, saguzarren edota inurrien portaerek desagertuta beharko luketela, bizirauteko aukera handiagoa baitu isilean ezkutatzen den marmotak, lortutako elikagai guztia beretzat gordetzen duen saguzarrak edota eraso baten aurrean alde egiten duen inurriak.\nXX. mendearen amaieran, eragin handia izan zuen Richard Dawkinsen The Selfish Gene liburuak (Gene berekoia, 1976). Bertan zioen geneek programatutako robot modukoak direla organismoak, eta hautespen naturalaren objektua genea dela, ez organismoa. Genea berekoi moduan deskribatzean Dawkinsek esan nahi duena da gene ezberdinen artean nolabaiteko borroka dagoela belaunaldi batetik bestera ez desagertzeko. Oro har, gobernatzen duten organismoak biziraun dezan eta ugal dadin bultzatzen duten geneak izango dira ez desagertzeko aukera handienak dituztenak. Naturan behatzen den altruismoa eboluzioa ulertzeko modu horretatik abiatuta azaltzeko, Hamiltonen ahaide- hautespenaren edo doitze inklusiboaren teoria erabil daiteke. Marmotaren adibidearekin jarraituz, egia da banako batek bere biziraupena arriskuan jartzen duela harrapari bat ikustean oihu egiten duenean, baina aldi berean inguruan dituen kideei laguntzen ari zaie. Kide horiek ziur aski familiakoak izango dituenez, gene asko izango dituzte komunean, eta portaera altruista eragiten duen genea partekatzeko probabilitate jakin bat izango da: % 50, guraso eta anai-arreben kasuan, % 25 lehengusuen artean, eta abar. Honela, marmota horren familiakideetan egongo diren gen berberaren kopien biziraupena bermatzen ari da marmotaren alarma-oihua eragiten duen gen berekoia. Haldane biologo britainiarrak ezin hobeto azaldu zuen galdetu ziotenean ea itotzear zegoen anaia batengatik bizitza emango lukeen: “ez, baina bi anaia edo zortzi lehengusu salbatuko nituzke.” Hortaz, portaera altruistak geneen nolabaiteko egoismoaren ondorioa izango lirateke, eta gene batzuen biziraupena bermatu dutelako mantendu dira.\nDoitze inklusiboaren aldeko froga ugari aurkeztu dira. Esaterako, lehen aipatutako marmoten antzeko oihuak egiten dituzten lur-urtxintxen kasua: Paul Shermanek, talde bat hiru urtez aztertu ostean, ondorioztatu zuen ahaide gehiago bizirik zeuzkatenek sarriago jartzen zutela beren bizia arriskuan ingurukoak ohartarazteko.\nLagunduko dizut, zuk ere lagunduko didazulako\nDoitze inklusiboa egokia izan daiteke familiarteko edo, behintzat, gene berberak dituzten organismoen arteko altruismoa azaltzeko. Baina, naturan, izaten da altruismoa ahaidetasun erlazioetatik kanpo ere. Esaterako, banpiro saguzarren kasuan ez dago garbi familiartekoei gehiago laguntzen zaienik beste taldekideei baino. Beraz, altruismoaren jatorriaren azalpen gehigarri bat behar da, eta elkarrekiko altruismo deiturikoa izan liteke bat (Harvard Unibertsitateko Robert Triversek 1971an proposatua). Eredu horren arabera, hautespen naturalak portaera altruista batzuk onar ditzake, epe motzean organismo altruistarentzat kaltegarriak diruditen arren epe luzean onuragarriak izan daitezkeelako. Saguzarren kasuan, egun batean ase den aleak kalte txiki bat jasan dezake, jandakoaren zati bat gose den kide bati emanez. Aldiz, beste egunen batean elikagairik lortzen ez badu, hil ala biziko garrantzia izan lezake egun hartan lagundu zuen aleak berari odol apur bat emateak. Altruismo-mota hori, halaber, espezie ezberdinetako banakoen artean gerta daiteke. Esaterako, Afrikan bizi diren Indicator indicator espezieko hegaztiek erlauntzak non dauden adierazten diete gizakiei, eta gizakiek eztia hartu ondoren erlauntza irekita geratzen dela baliatzen dute hegaztiek larbak eta argizaria jateko.\nElkar txukuntzea animalia-mota askotan ikusten den portaera da. Argazkiko berberia makakoen kasuan, frogatu da zaintza egiten duen alearen estres-maila jaitsi egiten dela: zenbat eta taldekide gehiago garbitu, orduan eta estres-maila baxuagoa erakusten dute. Uste da elkar garbitzea egitura sozialarekin lotuta dagoela, aleen arteko erlazioa hobetzen duelako. Asko garbitzen duenak lagun asko izango ditu, gatazken aurrean bere alde aterako direnak. Arg. John Morris / CC-BY-SA 2.0\nDarwinek berak The Descent of Man liburuan (Gizonaren jatorria, 1871) aipatu zuen tribu bateko kideek abertzaletasun-, leialtasun-, obedientzia-, adore- eta begikotasun-maila altuak izanez gero, beste tribu batzuekiko lehian abantaila edukiko lukeela, eta, beraz, gizaki onen kopurua handituz joango litzatekeela belaunaldiz belaunaldi. Hau da, hautespen naturalak talde mailan ere lan egin zezakeela proposatu zuen. Hala ere, ikuspuntu horrek indarra galdu zuen XX. mendearen bigarren erdian, gene berekoiarekin erlazionatutako azalpenak nahikoa zirela ikusten baitzen. Mende-aldaketarekin, ordea, indar handiz itzuli da maila anitzeko hautespenaren osagai moduan. Teoria horrek dio hautespen naturala antolakuntza-maila ezberdinetan gerta daitekeela: gene, zelula, organismo, talde edota espezieetan.\nBi zientzialari agurgarri hauen artean eztabaida latza piztu zen altruismoaren jatorriaren inguruan. Richard Dawkinsek (ezkerrean) dio talde-hautespenaren indarra oso txikia dela; Edward O. Wilsonek dio eredurik egokiena dela hori. Arg. Matti A eta Ragesoss, CC-BY-SA 2.0\nIkuspegi honen defendatzaile ezagunenetako bat da Harvard Unibertsitateko Edward O. Wilson biologoa. The Social Conquest of Earth liburuan (Lurraren konkista soziala, 2012) azaltzen du lurrean arrakasta handiena izan duten espezieak intsektu sozialak eta gizakia izan direla, gizartearen antolakuntza-maila altuena erdietsi dutelako. Intsektu-espezieen kasuan, erreginen hautespenaren bidez heldu dira egoera horretara. Gizakien kasuan, aldiz, maila anitzeko hautespena izango litzateke indar ebolutibo nagusia. Wilsonen arabera, gizabanakoen mailan portaera berekoiek abantaila bat eragiten dute: janaria beretzat gordetzen duenak bizirauteko aukera handiagoa du dena partekatzen duenak baino. Talde mailan, aldiz, altruismoa da onuragarriagoa, gizabanako altruistaz osatutako taldea egoistez osatutakoa baino indartsuagoa baita. Eta kontrako bi indar horiek batera gizakion eboluzioa gidatu izanak azalduko luke altruistak eta aldi berean geurekoiak izateko ezaugarria. Liburu horrek eta aurretik Nature aldizkarian tesi berberarekin zabaldutako artikulu batek eztabaida piztu zuten: urtetan zehar ahaide-hautespenaren eta elkarrekiko altruismoaren inguruan jardundakoek beren lana nolabait gutxietsi egiten zela adierazi zuten. Kritiko zorrotzena lehen aipatutako Richard Dawkins izan zen, Wilsonen liburuari buruz hau esatera heldu baitzen: “liburu hau ez da besterik gabe baztertzekoa. Indar handiz jaurti beharko litzateke.” Gero, Wilsoni gai horri buruz galdetu ziotenean, esan zuen berak zientzialariekin baino ez zuela eztabaidatzen, eta ez Dawkinsekin, bere iritziz Dawkins kazetaria baitzen eta kazetariek zientzialariek aurkitutakoa baino ez baitute kontatzen. Horrekin esan nahi zuen Dawkinsek aspaldian ez duela ikerketa originalik argitaratu eta publiko orokorrarentzako artikulu eta liburuak idazten dituela.\nPolemika pertsonal horretaz haratago, zientzialarien artean ez dago adostasunik altruismoaren jatorrian eragina duten eboluzio-prozesuen artean garrantzitsuena zein den erabakitzeko. Maila anitzeko hautespenaren defendatzaileek ez dute ukatzen doitze inklusiboa eta elkarrekiko altruismoa gertatu daitezkeenik, baina esaten dute behaketa askorekin bat ez datozela eta aldeko froga gutxi daudela. Eta, alderantziz, bi prozesu horien aldekoek diote talde hautespena gertatzeko baldintzak oso gutxitan eman direla.\nDenborak esango du zein den altruismoaren jatorriaren azalpenik egokiena. Naturan behaketak egiten jarraituko dute ikertzaileek, ikusitakoa azaltzeko eredu matematikoak aplikatzen eta ondorioak jakitera ematen. Orain arteko teoriek emaitza onik ematen ez badute, berriak sortuko dira eta, bidean, ez diogu ikasteari utziko. Bitartean, jarrai dezagun onak izaten.\nDAWKINS, R. (1976): The Selfish Gene.\nELOSEGI, A. (1995): Sexua Eboluzioaren Motore - Ugal estrategiak joko ebolutiboan.\nPEREZ, J.I. (2015): "La unidad de seleccion en la evolucion y el origen del altruismo", Cuaderno de Cultura Científica (culturacientifica.com).\nWILSON, E.O. (2012): The Social Conquest of Earth.


Otsemeak: "Erratzak prest ditugu bazter guztiak astintzeko" - Amurrio - Aiaraldea.eus\nOtsemeak: "Erratzak prest ditugu bazter guztiak astintzeko"\nErredakzioa 2020-06-23 23:00\nOtsemeakeko kideek ezin izan dute urtero egiten duten Akelarrea egin. Bideo bat plazaratu dute horren ordez. Amurrioko talde feministako kideek eskerrak eman nahi izan diote Baranbioko alkateari, Garrastatxun grabatu baitute ikus-entzunezkoa.\nSare sozialetan zabaldu dutenez, "hamaika txokotako sorginak elkarrekin... Sorginkeriak ez du etenik". Hala, "sasi guztien gainetik" hegan jarraitzeko asmoa azaldu dute, "isilarazitakoak are ozenago entzun daitezen, saretuta, dantzan...".\n"Erratzak prest ditugu bazter guztiak astintzeko, erre ezin izan zenituzten sorginen alabak gara! Suaren bueltan ikusiko dugu elkar! Gora Amurrioko sorginak!".


Sukarra eta umeak: bikote arriskutsua? - Elhuyar Aldizkaria\nHasiera » Erreportajeak » Sukarra eta umeak: bikote arriskutsua?\nSukarra eta umeak: bikote arriskutsua?\nSukarra izan ohi da, ospitalez kanpoko pediatrian, kontsulta-kasu guztietatik bostetik baten arrazoia (% 20,9), lehenengo postua eztulak duelarik. Urtebetez azpiko umeetan sukarra da bigarren kontsulta-arrazoia, osasun-azterketa errutinazkoen (elikadura eta garapenaren kontrola, txertoak, etab.en) eta eztularen atzetik. Datu estatistiko horiez gain, sukarra da urgentziako kontsulten eta telefono-deien arrazoirik usuenetako bat.\nGorputzeko tenperaturaren erregulazioa eta kontrola hipotalamoan kokaturik dagoen zentru termorregulatzailearen kontura egiten da nagusiki, beste leku batzuetan ere osatzen delarik. Garunaren erdialdean, bi hemisferioen artean dagoen zentru hau beste unitate txikiagoz dago osatua, eta mekanismo konplexuaren bidez geure tenperatura egonkor mantentzeaz arduratzen da. Mekanismo horiek aldatu edo nahasten direnean, tenperatura igo egiten da eta horrexeri deitzen diogu sukarra.\nSukarra 42 °C-tik (ipurdian) ez igotzea eta 41 gradutik oso-oso gutxitan igotzea da sukarra fenomeno autorregulatua dela esateko seinalerik argiena.\nJaioberrien garaian izan ezik, umeen gorputzeko tenperatura helduena baino zertxobait altuagoa da, beren gorputz-azalera erlatiboa handiagoa delako eta metabolismo altuagoa dutelako seguruenik.\nBaina tenperatura igotzeak ez du derrigor gaixotasuna dagoenik esan nahi. Tenperaturak badu erritmo zirkadiano bat, egunekoa gutxi gora-behera, eta hor 0,25-0,8 graduko bariazioak sortzen dira arratsaldeko seiak eta goizeko hirurak bitartean. Gauez tenperatura jaitsi egiten da, bere mailarik baxuena goizeko hiruretan lortuz, eta hortik aurrera pixkanaka-pixkanaka gorantz doa, arratsaldeko seiak inguruan mailarik altuenera iritsiz. Erritmo hau aldatu egiten da pertsona batetik bestera eta ez dago horrelakorik ume jaioberriengan; bigarren urte inguruan jartzen baita martxan. Jaioberrien garaian izan ezik, umeen gorputzeko tenperatura helduena baino zertxobait altuagoa da, beren gorputz-azalera erlatiboa handiagoa delako eta metabolismo altuagoa dutelako seguruenik.\nAriketa fisikoak ere dezente igoaraz dezake tenperatura, eta aldaketak sor ditzaketen beste faktore batzuk ingurugiroko tenperatura, asaldura emozionalak eta proteinatan aberats diren janariak irenstea izango lirateke.\nAsko eta oso desberdinak dira sukarra izateko arrazoiak. Infekzioak dira, noski, usuenak, baina badira, infekzio ez diren eta sukarra eragiteko gai diren beste gaixotasun batzuk.\nNola hartzen da tenperatura?\nTermometroa gorputzeko tenperatura neurtzeko erabili izanaren lehenengo erreferentzia historikoa 1870ekoa da eta Wunderlich-ek deskribatu zuen. Ordudanik termometro-mota desberdinak agertuz joan dira, eta gaur egun hiru dira normalean erabili ohi direnak: jadanik ohizkoa den merkuriozkoa, tenperatura-aldaketen bidez kolorez aldatzen diren plastikozko tiratxoak eta azken urteotan gero eta arruntago bihurtu diren termometro elektronikoak edo irakurketa digitalekoak. Hiru mota horietan fidagarrienak merkuriozkoak eta elektronikoak dira; plastikozko tirak, tenperatura-aldaketak atzeman arren, ez baitizkigu zifrak zehatz ematen.\nGarrantzi handia du termometroa jarrita mantenduko deneko denborak, eta hori noski, lokalizazioaren arabera aldatuz joango da.\nAma asko oso fido dira umearen tenperatura aztatu hutsarekin jakiteko duten gaitasunaz (esku-ahurrarekin, eskugainarekin edo ezpainekin umearen kopeta edo beste gorputz-zati batzuk ukituz). 1974ean egindako azterketa batean Bergenson-ek % 42tan akatsak aurkitu zituen horrela egindako balorazioetan. Beraz, sistema hori gorputzaren tenperatura zehazteko ez dela fidagarria esan daiteke.\nNon hartzen da tenperatura?\nAma asko oso fido dira umearen tenperatura aztatu hutsarekin jakiteko duten gaitasunaz. 1974ean egindako azterketa batean Bergenson-ek % 42tan akatsak aurkitu zituen horrela egindako balorazioetan.\nGorputzeko tenperatura hartzeko punturik agizkoenak ahoa (mihiaren azpia), besapea edo galtzarbea eta ondestea (ipurtzuloa) dira.\nTenperatura aho-barruan hartzen ez litzateke saiatu behar bospasei urte bete aurretik, eta horretarako behar-beharrezkoa da umeak ongi laguntzea.\nLokalizazioak zehatza izan behar du (mihiaren azpia) eta hor jarrita egon behar luke termometroak minutu bat edo gehixeago, elektronikoak izan ezik (hauek “bizkorragoak” dira eta lortutako tenperatura ipurdian hartutako baino 0,5 gradu (5 hamarreneko) baxuagoa da). Garrantzi handikoa da janari hotzek edo beroek ere gradu bat edo biko oszilazioak sor ditzatekeela jakitea. Beraz, neurketa jatorduetatik ahalik eta urrunen egitea gomendatzen da.\n1984ean egindako lan batean, Kresch-ek besapeko tenperatura oso aldakorra dela, eta sukarra neurtzeko sentikortasun txikikoa dela aurkitu zuen. Balio egokia emateko gaitasuna eskasa da eta zortzi bat minutu behar ditu merkuriozko termometro batekin tenperatura erregistratzeko; ez ordea termometro elektronikoarekin. Kresch-ek esandako guztiaren gainetik eta kontra, galtzarbea da gure artean urtebetetik gorako umeengan, tenperatura hartzeko lokalizaziorik arruntena. Horrexegatik, merezi du teknika egokia zein den esateak. Merkuriozko anpulua edo termometro elektronikoaren sentsorea besoaren eta bularraldearen artean sortzen den tolesturan jarri behar da. Besoa gurutzatu egin beharko da bular aurrean beste aldeko sorbaldaraino eramanez, eta horrela eutsita mantendu, umeak behar bezala laguntzen ez badu, behar den denbora osoan (5-8 minutu merkuriozko termometroaren kasuan).\nBesapeko tenperatura ipurdikoa baino gradu bat apalagoa edo baxuagoa izan daiteke.\nHauxe da gorputzeko tenperaturaren berri ongien ematen duena, eta zalantzarik gabe, ondestea da leku gomendagarriena; urtebetez azpiko haurretan batipat. Teknikak baditu bere arriskuak, oso txikiak baldin badira ere, eta istripuak merkuriozko zutabea hautsi egin delako aipatu izan dira (termometroa umearen ipurdiaren barruan zegoen bitartean) eta baita perforazioak ere, teknika desegokiak direla eta. Termometro elektronikoak erabiltzeak aipatutako arriskua (oso-oso nekez gertatu arren) saihestu egin du.\nGorputzeko tenperatura hartzeko punturik agizkoenak, ahoa, besapea edo galtzarbea eta ondestea dira.\nMetodo hau aukeratuz gero, termometroa bost bat zentimetro sartu behar da ondeste-kanalean, arreta handiz, 2-3 minuturen buruan irakurketa eginez. Umea ahozpez dagoela (gure belaunen gainean adibidez), esku batekin ipur-masailak banandu eta bestearekin termometroa ipurtzulora sartuz, ondoren ipur-masailak itxi egingo ditugu, tenperatura irakurtzeko unea iritsi arte umeari gogor eutsiz (mugimendu zakarrik egin ez dezan).\nAhoko eta besapeko tenperaturen kasuan egindako erreferentziak beti dira ondeste-tenperaturarekiko ere. Pediatra, beraz, oso ohitua dago amak bere umearen tenperatura esan dionean, horrelako esaldi batekin amaitzen: “bost dezima deskontatu ditut, termometroa ipurtzuloan jarri dut eta”. Ikusi dugunez, aldea 5-10 hamarrenekoa izan daiteke. Kontuz, bada, leku desberdinetan hartutako tenperaturak konparatzeko orduan.\nZein da tenperatura normala?\nEz da erraza (ezinezkoa dela ere esan daiteke) gorputzaren tenperaturaren mugak zein diren erabakitzen, beste hainbat datu fisiologikorekin gertatzen den bezala. Hala ere, baldintza basaletan ipurtzuloan tenperatura normala 37,5 gradu ingurukoa dela uste da, beti ere aurrez aipatu ditugun bariazio horiek kontuan edukiz; normaltasunaren barruko oszilazioak besterik ez baitira.\nGuraso askok sukarra tratatzea, bera sortarazi duen arrazoia tratatzea baino urgenteagoa dela uste dute.\nSukarrak familiaren barruan sortzen duen larritasuna dela medio, gurasoek hori tratatzea sukarra sortarazten duen arrazoia bera tratatzea baino urgenteagoa dela uste dute. Askotan, gainera, sukarrak derrigor antibiotikoa eskatzen duela pentsatzen dute, eta hasiera-hasieratik horietako bat erabili nahi dute, medikuari kontsultatu ere egin gabe. Gaur egun ez dago oraindik erabat argi sukarra “laguna” edo “etsaia” den; sortu duen arrazoiaren eboluzioa izan daitekeen ala ez. Beraz, oraindik ez dago argi sukarra tratatu egin behar den ala ez.\nDena den, sukarra tratatzeko bada hainbat iradokizun. Tenperatura jaistea botika bidez eta botikarik gabe ere lor daitekeenez, lasai egon gaitezke sukarra (ipurdiko tenperatura 37,5-38 °Ctik gorakoa) umearentzat ez dela arrikutsua pentsatuz (41 °C-tik pasatzen ez bada eta hau oso arraroa da). Sukar altua edukitzeak ez du derrigor konbultsioa esan nahi; prozesu horiek aurrez joera berezia duten umeengan bakarrik agertuko baitira (portzentaia oso txikia). Kasu horietan, dena den, pediatrak behar diren neurriak hartuko ditu, kasu bakoitzaren arabera.\nIruzkin guzti horiek onartuta ere, eta ez da gutxi, gerta daiteke sukar altua daukan umea egoera txarrean, gaizki aurkitzea. Kasu horretan (alegia, sukar altua + gorputzaldi txarra) hona hemen, labur-labur, har daitekeen hainbat neurri. Ura edo beste likidoren bat eskaini, aldiko gutxi baina maiz. Ume koxkortuagoak eskatu egiten du, baina haur txikiekin oso adi egon beharra dago (deshidratazioaren arriskua), umeari arropa kenduz; jantzi eta manta gehiegi izateak tenperatura jaistea oztopatu egiten baitute. Oso baliagarria da, era berean, ur epeletan bustitako esponja batez umea freskatzea (besaurreak, zangoak eta kopeta batez ere). Koloniaz edo alkoholez igurtzitzea oso arriskutsua da beti, odoleko glukosa-maila jaitsi egiten duelako, eta konea etor daitekeelako.\nUmearen tenperatura hala ere altua bada, baineran jar daiteke, ur epeletan beti, ur hotza ebitatuz; bapateko hoztualdiak hotzikarak sortaraziko baitizkio umeari, eta tenperaturak berriro ere gorantz egingo bailuke.\nSukarra ez da arriskutsua, egoera eta baldintza berezietan izan ezik, baina umearen gorputzean zerbait ez dagoela ondo abisatzen digun seinaletzat hartu behar da.\nEtxeko neurri hauez gain (etxekoak bai, baina probetxuzkoak inolako zalantzarik gabe) pediatrak sukarra jaitsiarazteko botikaren bat edo beste (ANTITERMIKO esaten zaie) ematen du, ahal bada behintzat ahoz hartzeko, Supositorioak gorakoak daudenerako utziko dira.\nSukarraren kontrako botikak era askotakoak dira, baina gaur egun askoren joera horietako bat, azido azetil-salizilikoa (ASPIRINA, denok ulertzeko esanda) hamabi urtetik gorako umeentzat bakarrik uztea da, eta bereziki ekintza antitermikoaz gain inflamazioren kontra ere borrokatu nahi den kasuetarako. Eta hori zergatik? Bada, aspirinaren eta Reye-ren sistemaren artean egon daitekeen erlazioagatik.\nLehen esan bezala, sukarra ez da arriskutsua, egoera eta baldintza berezietan izan ezik, baina umearen gorputzean zerbait ez dagoela ondo abisatzen digun seinaletzat hartu behar da. Seguruenik infekzioren bat izango da; tenperatura altuagoarekin ez larriagoa derrigor. Eta arrazoia ahalik eta lasterren bilatzen saiatuko gara, gure ohizko pediatrari kontsultatuz edota hark lehendik adierazi digun urgentzi zerbitzura joanez.


Ekainaren 17an akordiorik lortu ezean, grebekin jarraituko dute metalgintzako langileek - Busturialdeko Hitza : Busturialdeko Hitza\nHurrengo astelehenean, berriz, patronalagaz batuko dira, eta batzar horretan aurrera pausorik eman ezean, grebekin jarraitukola adierazi dute; ekainaren 20 eta 21ean burutuko dituzte hurrengoak.\nBizkaiko metalgintzako langileek behar dituzten lan baldintzak “duinak” eskuratzeko grebak iragarri zituzten sindikatuek, eta hitza bete dute. Maiatzaren 23an egin zuten lehengo lanuztea, eta joan den astean grebekin jarraitu zuten. Hurrengo astelehenean, berriz, patronalagaz batuko dira, eta batzar horretan aurrera pausorik eman ezean, grebekin jarraituko dutela adierazi dute; ekainaren 20 eta 21ean burutuko dituzte hurrengoak.\nBizkaiko hitzarmen garrantzitsuena da metalgintza sektorekoa, eta Lea-Artibai eta Busturialdean 3.000 pertsona ingururi zuzenean eragiten die. “2003. urtean adostutako hitzarmenak eskualdeotako 3.000 pertsona ingururi eragiten die zuzenean. Hala ere, zeharka, gehiago dira kaltetuak”, azaldu dute LABeko ordezkariek.\nSektorean gaurkotutako hitzarmen “duin” bat lortzeko, eta langileen “lan eta bizi baldintza duinak” bermatzeko borrokan jarraituko dutela diote: “Gure eskaerak azken batzarrean zehaztutako berdinak izango dira astelehenean”. Egoera konpontzeko aukera, baina, patronalaren eskuetan dagoela uste dute; hala ere, ez dakite zeintzuk izango diren patronalaren proposamenak: “Badakigu patronalak aurrera joateko urrats batzuk emango dituela. Eman behar dituela uste dugu, baina ez dakigu zelakoak izango diren pauso horiek, ez eta noiz emango dituen ere”. Hala, sindikatuak eta patronala elkar ulertzera “kondenatuta” daudela diote LABekoek, “hitzarmena lortu arte borrokan jarraituko dutelako”.\nEz dakite zer gertatuko den astelehenean, baina ez direla adostasunera iritsiko uste dute. Hori horrela, ekainaren 20 eta 21erako aurrez planteatu dituzten grebetan parte hartzera gonbidatu dituzte metaleko enpresa guztietako langileak. “Orain arte parte hartu ez duten langileei grebetan parte hartzeko eskatzen diegu, denentzako hitzarmenen oinarriak finkatu gura ditugulako”, azaldu dute. Izan ere, herrialdeko hitzarmen duin bat lortu ezean, herrietako enpresen eta langileen arteko hitzarmenak kolokan egongo dira.\nGreben balorazio positiboa. Metalgintza sektoreko greben jarraipena Lea-Artibai eta Busturialdean “oso positiboa” izan dela ondorioztatu dute sindikatuetako arduradunek. “Greben eragina nabaritu da bi eskualdetako industrietan”, diote LAB sindikatuko ordezkariek. Lea-Artibain %80koa izan da langileen jarraipena, eta Busturialdean, berriz, %60koa. Hala ere, lehen hiru greba egunek jarraipen “hobea” eduki zutela diote, Lea-Artibaiko langileen greba erantzuna ia-ia %100 izan zelako; Busturialdean, %70eko babesa eduki zuen.\nOrohar, grebak erantzun ona eduki dutela diote, baina ahulgune batzuk badaudela ikusi dute sindikatuek; batez ere, Busturialdean nabaritu dira ahulguneak. Horregatik, hurrengo grebetan parte hartzera gonbidatu dituzte besteren artean, Metaltermicako langileak. Grebek ahulguneak azaleratu dituzten moduan, indarguneak zeintzuk diren ere erakutsi dutela diote. Hala, Nemac, Wartsila edota Talleres de Gernikako langileen jarraipena oso-oso ona izan zela aitortu dute. “Jarraitu dezatela erantzun hori ematen”, diote.\nHalaber, grebek ezadostasunak eragin dituzte sindikatu eta patronalaren artean. Grebak langileen piketei esker burutu direla dio patronalak, baina hori ez dela horrela izan adierazi dute sindikatuek. Egoera bestelakoa dela salatu dute LABekoek: “Patronala da piketeak erabiltzen dituena. Denok ordaintzen dugun Ertzaintza dabil pikete informatiboen aurka egiteko”. Hala, zenbait lekutan, “informazioa ematen” ibili diren zenbait langile idenfitikatu dituztela aitortu dute, eta identifikazio horrek langileak epaitegietara eraman ditzakeela gogorarazi dute: “Patronalak errepresioaren eta intimidazioaren bidea jarrituko duela uste dugu”.\nHorrez gain, grebekiko patronalak hartu duen jarrera legez kontrakoa izan dela salatu dute; izan ere, sindikatukoen berbetan, enpresek ezin dituzte aldi baterako kontratuak egin greban dagoen langilearen lekua ordezkatzeko: “Patronalari argi esan gura diogu, eurak direla legez kontra joan direnak. Izan ere, langile batek greba egitea erabakitzen badu, ezin da horren lana beste pertsona batekin ordezkatu. Eta zenbait enpresetan hori egiten ari direla badakigu”.\nSindikatuen batasuna. 25 urtetan Bizkaiko metalgintza sektorean lortu ez den batasun sindikala eskuratu dute oraingoan. Izan ere, ordezkariak dituzten eta ez dituzten sindikatuak bat datoz hitzarmen berriko eskaera eta greba deialdiekin.\nHala, sindikatuen arteko batasuna “oso indartsua” izaten ari dela aitortu dute: “Zorionez, bat egitea lortu genuen, eta elkarlan aktiboa izaten ari da. Hori zaindu behar dugu”. Hala, hitzarmena berritu arte, “batera” egongo dira, eta patronalak denak “aurrez aurre” edukiko ditu. “Behin bateratuta, aurrera joango gara hitzarmena eskuratu arte. Danok batera joango gara. Edozein eskaintza egon arren, sindikatu guztien artean aztertuko dugu, eta batasuna mantentzen saiatuko gara, beti”, azaldu dute LABeko ordezkariek.\nErlazionatutako edukiaGrebekin jarraitzen dute Bizkaiko Metalgintzako langileekLan baldintza “duinen” alde egiteko grebak deitu dituzte metalgintza sektorean


kritiken hemeroteka » Errealitate paraleloak\n« Desira plazer, nireak zugan, zureak nigan sutan, bat! | Edertasuneranzko ihesaldia »\nGasolindegian / Yurre Ugarte / Alberdania, 2010\nErrealitate paraleloak Javier Rojo / El Correo, 2010-06-12\nYurre Ugarte gidoigintzan aritzen da lanbidez ikus-entzunezko hainbat hedabidetarako. Beraz idazteko erraztasuna suposatzen zaio. Literaturan, ordea, Gasolindegian izenburuko liburu hau bere lehenengo emaitza da, oker ez banago. Liburu laburra da, nobela eta narrazio bildumaren artean dagoena. Izan ere, bertan zazpi narrazio agertzen dira, baina narrazio horiek zenbait osagai partekatzen dituztenez (pertsonaia bat izan, leku bat izan), narrazio horietako bakoitza besteen testuinguruan irakur daiteke, ia-ia nobela labur bat izango balitz bezala. Partekatzen diren osagai horien artean narrazioen ikuspuntua eskaintzen duen pertsonaia dugu, Arte Ederrak ikasi ondoren gasolindegi batean lanean hasi den emakume baten begiradapetik azalduta baitaude gehienetan istorioak.\nBestalde, esan daiteke liburu honetan errealismo magikoarekin erlazioren bat baino gehiago aurki dezakegula. Honela azal daiteke kontu hau: testuinguru errealista batean, arrazoi materialen arabera mugitzen den mundu batean, fantastikoa dirudien osagairen bat sartzen da, batzuetan era sotil batean, larridura sortzen duen presentzia bat besterik izango ez balitz bezala. Osagai fantastiko honek zalantzan jartzen ditu mundu errealistan izan ditzakegun ziurtasunak, mundu honetan beste mundu batzuk egongo balira bezala, unibertso paraleloak egongo balira bezala. Osagai fantastiko hori, batzuetan, presentzia bat baino ez da. Besteetan osagai fantastiko hori pertsonaien pentsamenduan aurki dezakegu, beraiek pentsatzen dutena eta errealitatetzat hartu behar duguna bat ez datozenean, eta zentzuek erakusten duten munduaren gainean dudak planteatzen direla.\nLiburua interesgarria iruditu zait, eta inpresioa dut (azken finean, gidoigilea da lanbidez) errealitatearen izaera kolokan jartzen duten film eta telesailak gogoan zituela idatzi duela idazleak. Ez dakit ba, David Lynch bezalako izen bat datorkit burura. Konparaketa hau gehiegizkoa da, bai, baina aitortu behar dut liburu hau oso gustura irakurri dudala.\nEl Diario Vasco (934)


Euskal Herriko Unibertsitatearen Ataria - First Lego League-ko talderik onenak Informatika Fakultatean erakustaldia egingo dute\nFirst Lego League-ko talderik onenek Informatika Fakultatean erakustaldia egingo dute Larunbatean, maiatzaren 12an, 10:30-12:45 bitartean, Informatika Fakultatean, First Lego League Xpress izango da. Hau FLL Euskadi berrikuntza-eskolaren erakustaldia da, lehia-kutsurik ez duena. FLL lehiaketak zientzia eta teknologia arloko bokazioak bultzatzen ditu, baita berrikuntzaren, sormenaren eta talde-lanaren balioak ere; horretarako zientzia-proiektu bat egin eta defenditzen da, beste bat teknikoa, eta robot baten diseinua ere egiten da\nTartalo robot bertsolariak egingo die ongietorria ekintzaz gozatzera joaten diren guztiei; eta ekintza Innobasque-Berrikuntzaren Euskal Agentziak eta UPV/EHUren Informatika Fakultateak antolatu dute elkarrekin; azken hau FLL Euskadiren laguntzailea da hasiera-hasieratik, eta gainera bere hiru irakaslek borondatezko epaile gisa dihardute bertan.\nLau talde dira parte-hartzaileak: Nafarroako Mechatronics Ants, Bizkaiko D Team eta Gipuzkoako Overclock Axular eta LS Bideluze; 9 eta 16 urte arteko gazteek osaturik daude, eta ikusle gisa bertaratzen direnek aukera izango dute talde horiekin elkarrekintzan aritzeko, zuzeneko komunikazioa izateko eta parte-hartzaileen aurkezpenak eta horiek diseinaturiko robot-en jarduera hurbiletik jarraitzeko.\nGoizean zehar bi zientzia-proiektu aurkeztuko dira, eta lau teknika-proiektu. Zientzia-proiektuan ikasleek azalduko dute nola detektatu duten arazo zehatz bat elikadura-segurtasunaren inguruan –aurtengo erronka FLL lehiaketan–, nola aurre egin dioten erronka horri eta zer konponbide berritzaile eman dioten. Teknika-proiektuaren aurkezpenean robot bat diseinatu eta programatzeko prozesua azalduko da, “Lego Mindstrom” joko ezagunaren piezetatik abiatuta.\nBi taldek asmakuntza bana patentatu dute\nDonostiako Axular Lizeoko ikasleek, Overclock Axular taldekoek, beren Ukimen Plano Dinamikoen Sistema (UPDS) patentatu dute, ikusmen-arazoak dituztenei ezagutzen ez dituzten lekuetan orientatzen laguntzen dien sistema adimentsua. Gainera, duela gutxi, FLL Italia erakundeak herrialde hartako lehenengo edizioan lehiatzera gonbidatu ditu, FLL Espainian “Talde-lan Onena”ren titulua lortu izanari esker. Aurten, gainera, Teknoskopia Saria ere jaso dute, Elhuyar Fundazioak teknologia-proiektu onenari ematen diona.\nBestalde, Andoaingo La Salle Berrozpeko LS Bideluze-ko gazteak etxeetako hozkailuen azpilean jarri eta jakiak kontsumorako gai diren adieraziko lukeen gailu bat patentatzeko prozesuan daude. Eta hori lortu bitartean, Alemaniara joango dira datorren ekainaren 1ean; han FLLren Europako edizioan, Open European Championship delakoan, lehiatuko dira, FLL Espainian hirugarren geratu izanari esker.\nGainera, Overclock Axular eta LS Bideluze lehenengo eta bigarren izan ziren, hurrenez hurren, Innobasque-Berrikuntzaren Euskal Agentziak sustatzen eta antolatzen duen FLL Euskadin.\nNafarroako Mechatronics Ants FLL Euskadi Xpress-en parte hartzera gonbidatu dute FLL Espainian mahaiko lehiaketan irabazle izan zelako; atal horretan parte-hartzaileek egindako robotak elkarren aurka lehiatzen diren. Bi minutuko txandetan, dagokion erronkarekin zerikusia duten misioak robotak osatzeagatik punturik gehien lortzen dituen taldeak irabazten du.\nBestalde, Bizkaiko Gaztelueta ikastetxeko D Team hirugarren geratu zen joan zen FLL Euskadin, eta duela gutxi robotikari buruzko jardunaldi batean parte hartu du Creativity Zentrum-ek Bilbon antolaturiko Creativity Meeting Point delakoan.


Arratzola - Wikipedia, entziklopedia askea.\n(«Arrazola» orritik birbideratua)\nArratzola (azentua bigarren silaban) Atxondo herriko auzoa da gaur egun. Hala ere, 1962. urtera arte herri independente gisa funtzionatu zuen. Urte horretan Apatamonasterio eta Axpe-Martzaa herriekin bat egin eta Atxondo sortu zuten.\nArratzola Anboto mendiaren magalean dago kokatua, eta bertan jaio da izen bereko erreka, aurrerago Ibaizabal sortuko duena Zumelegirekin batera.\nArratzolatik gertu, XX. mendera arte funtzionatu izan dute burdin eta berun meatze batzuk. Horiek garraiatzeko trenbide bat zegoen, Durango-Elorrio burdinbideko adar bat zena. 1990eko hamarkadan trenbide hori eraldatu eta bide berde bat eratu dute.\nArratzolako jaiak Andra Mariren omenez ospatzen dira abuztuaren 15aren inguruan.\n(Gaztelaniaz) Arratzola 1842tik aurrerako erroldetan udalerrietako datuak jasotzen dituen webgunean.\nAzken aldaketa 15 abendua 2019(e)an, 18:13(e)tan\nOrriaren azken aldaketa: 15 abendua 2019, 18:13.


Urmuga, mugarik gabeko ur isuria\n2021-08-10 / Pepi Arruabarrena Sukia eta Mikel Usabiaga Sukia - Urmugako parte hartzaileak\nZain geunden eta jakin bezain laster lotu gintzaizkion uztaileko Mendia eta Musika proiektu hezitzaile eta terapeutikoari. Musika eta Mendi-zeharkaldien Udako Unibertsitatea deituko genioke guk Urmuga proiektuari. Ikastaro bat izan baita. Gutxi batzuen militantziazko lan eskergak aurrera atera duen proiektua da Urmuga; Ikastolak, Kilometroak edo Korrika bezalaxe, azken batean, besteak beste, Zeberiotarrek eta Felipe Uriarteren arteko ordutako auzolana, ardura eta konpromisoa. Utopiko batzuen lorpen erreala.\nIkastaro bat izan dela diogu, noski, alde batetik, euskal arimaz jantzitako musikari trebe eta birtuosoen ekarpen zabaletik asko ikasi eta disfrutatu dugulako, kantagintzaren sorkuntzan diharduten hainbat gazteren lagin bat ezagutzeko parada izanez. Aurreko belaunaldiko abeslariak eta gaurkoak dotore uztartu baitira Urmugan. Joxean Artze handiak zioen bezala: «Iturri zaharretik edaten dut, ur berria edaten, beti berri den ura, betiko iturri zaharretik». Eta bestetik, naturaz, mendiaz, paisaiaz eta giza harremanez gozatuz, ildo anitzeko musika-molde, bertso eta kantuez bizitzeko eta jabetzeko beste erakusleiho bat ireki zaigulako, antzokietako emanaldietan inoiz sentitu ez dugun sentsazioa eta magia piztuz eta biziz.\nIkastaro bat izan da Urmuga: batetik, ekimen humanizatzailea izanik, gizakion arteko harremana eta adiskidetasuna berreskuratzen lagundu duelako, nabaria izan baita Urmugazaleon arteko besarkada ugarien emana. Hori bada zerbait gaur egungo indibidualismoaren aurrean. Eta bestetik, askatasunaren jatorrizko definiziora gerturatzen lagundu duen irakaspena izan da Urmuga: elkartasunetik, auzolanetik, konpromisotik eta arduratik edanez. Gaitz erdi terrazakeria, futbolkeria edo antzeko «askatasunetatik» harago zerbait gehiago badela munduan jabetzeko balio izan badigu. Halaber, gizakiaren sentsibilitate humanoa landu da Urmugan, norgehiagokaren eta berekoikeriaren izaera ilunetatik urruntzea hauspotuz, bertakoa den sorkuntza baloratzera gonbidatuz, eta, globalizazioaren egungo jarreraren aurrean, gure ondare eta talentu artistiko-musikala indartzera bultzatuz.\nTxapela kentzekoa da Urmugan egin den saretze lana, musu-truk, hainbat eta hainbat herritarren eta udal langileren laguntza, benetako auzolana eta ardura lortuz. 0 kilometroko ekintza bat izan da Urmuga: etxekoek, etxean jorratutako antolakuntza. Euskaratik eta euskaraz egina. Eta hori ez al da Euskal Herriaren nortasuna aberastera dakarren norabide kulturalaren atal bat? Ba, bai! Bejondeizuela denoi! Eskerrik asko!\nUrmuga proiektuaren kontsumitzaileak izan gara uda honetan, 19 egun jarraian, 19 mendi zeharkaldi pausoz pauso Felipe Uriarteren patxada lasaian eta mendizaletasun ereduaz gozatuz, eta gainera, 16 kontzertu naturagune eder eta paregabeetan ikus-entzungai. Parte hartzeko modu desberdinak izan ditugu. Gure kasuan, Euskal Herriko hainbat leku eder ezagutzeko asmoz goizero motxila hartuta mendi buelta bat eman dugu, ondoren mokadu bat egin eta arratsaldean kontzertura joatea izan da gure plana. Egia esan, inoizko oporrik ederrenak egiteko sistema da Urmuga proiektua: etxean bertan, hainbat txoko liluragarri ezagutuz, lagun berriekin solas eginez, kontzertu bakoitzean ildo desberdinetako musika entzunez, bertatik bertara, merke eta lasai, ez dakigu nongo mariasantisimako herrialdera hegazkinez edo autoz bidaiatzen ibili beharrik gabe.\nAurtengoa, iazkoa bezala, gozamen-iturri izan zaigu Urmuga. Nahiko genuke berriro antolatua izatea. Baina nork antolatuko du ekimen erraldoi hau, gehiago ez bada bultzatzen eta laguntzen? Gure komunikabideak (salbuespenak salbuespen) gehixeago mintzatuko ote dira Urmugaz, tokatzen den maila informatibora jasoz, gutxienez, bestelako ekimen batzuei (futbola...) eskaintzen zaien denbora tartearen proportzioan informazioa eskainiz? Proiektu honek herriaren nortasunari egiten dion ekarpena hain aberatsa izanik, inoiz izango ote da behar hainbat baloratua eta duintasunez ordaindua instituzioen aldetik?\nHorrelakoetan, burura datorkigu Xabier Leteren kantu hura... «esku hutsik jaio eta esku hutsikan nabille, puntakoetan iñor etzaigu gertatu ongille».


2020-03-20 - Goierriko Hitza : Goierriko Hitza\nGoierriko osasun zentroek "kontingentzia-plana" jarriko dute martxan gaurtik aurrera\nZumarragako Ospitaleko larrialdi zerbitzuak atal ezberdinetan banatuko dituzte. Beasain, Ordizia, Lazkao, Legazpi eta Zumarragako osasun zentroak eta Idiazabalgo kontsultategia irekita mantenduko dituzte; gainontzeko zentroak berriz, itxita egongo dira.\nEtxeko txikienei ere, txalo zaparrada\nEtxeko balkoietan festa txikiak egin dituzte gaur eguerdian.\nSasi arteko lilia, herritar elkartasuna\nArrisku-multzo handienean dauden adineko herritarrei laguntzeko laguntza taldeak sortu dituzte. Erosketak egiteko eta eramateko boluntario andanak eman du pausoa aurrera.\nAlarma egoera: 27 galdera-erantzunHITZA egunkaria jasotzeko arazoak dituztenei oharra\nLuis Orduña (Zumarragako Bandako zuzendari ohia)\nLuis Orduñak (Barañain, 1980) Zumarragako banda utzi behar du Gasteizkoa zuzentzeko. Azken kontzertua hilaren 29an egitekoa zuen, baina atzeratu egin da koronabirusa dela eta.\nZubirako planak, zapuztuta\nGoierritarrak etxean geratu dira, autokarabanak aparkatuta, kontratatutako bidaiak bertan behera utzita eta bigarren etxeetara joan gabe. Etsipena nagusitu da


naiz: hedabidea zara - Durangoko Azokaren 54. edizioa abian da\nDurangoko Azokak zabaldu ditu ateak igandera arte. Euskal Herri osotik iritsitako milaka ikasle izan dira Landako gunea hartzen lehenak. Igandera arte, 200 ekitalditik gora izango dira.\nAte irekiera ekitaldia. (Marisol RAMIREZ/FOKU)\nLandako gunearen itxura. (Marisol RAMIREZ/FOKU)\nArymux artistek eskaini dute irekierako ikuskizun laburra. (Marisol RAMIREZ/FOKU)\nIkasleak, Azokaren mapan begiratzen. (Marisol RAMIREZ/FOKU)\nLandako jendez gainezka lehen egunean. (Marisol RAMIREZ/FOKU)\nGaztetxo hauek dagoeneko egin dituzte erosketak. (Marisol RAMIREZ/FOKU)\n‘500 azal / portadas. 1977-2019. Egin-Euskadi Información-GARA’ argitalpena, GARAren standean. (Marisol RAMÍREZ/FOKU)\nMusika emanaldia ere izan da. (Marisol RAMIREZ/FOKU)\nPozik egindako erosketarekin. (Marisol RAMIREZ/FOKU)\nIbon Martin, ‘El faro del silencio’ liburua sinatzen. (Marisol RAMIREZ/FOKU)\nGazte bat komiki bat begiratzen. (Marisol RAMIREZ/FOKU)\nPrimeran pasa dute gazte hauek Durangon. (Marisol RAMIREZ/FOKU)\nGatibuko kideak, Landakon. (Marisol RAMIREZ/FOKU)\nArten erakusleiho berriak daude Landakon. (Marisol RAMIREZ/FOKU)\nLandako gunearen kanpoaldean ere jende ugari dabil. (Nagore BELASTEGI)


Agur - Bizkaiko Hitza\n2020, abenduak 18 Iritzia 336\nZelan zauden galdetzea ateratzen zait, baina ez dizut galdetuko. Imajinatzen dut ez zaudela zure onenean, ez dira hilabete errazak izan, eta, amaieratik hurbil egon arren, zaila egingo zaizula orain artekoa ahaztea. Egunero akordatu naiz zutaz. Batzuetan erraietatik maite izan zaitut eta, bestetan, barru-barrutik gorroto. Gehien behar nuenean kendu didazu arnasa, eta inoiz zugandik esperoko ez nituenak egin dizkidazu gutxien espero nuenean. Nire esku zeudenak ere inoren esku utzi dituzu eta babesgabe sentitu naiz.\nHasieran pentsatu nuen denbora behar zenuela, bolada txar bat baino ez zela. Laster ohartu nintzen ezetz. Gauzak aldatu egiten direla ulertu nuen, baina asko kostatu zait hori onartzea. Itsu-itsuan hasi nuen bidea zurekin, eta laster hasi ziren gauzak korapilatzen. Zuk ez zenidan kontrakorik agindu, baina nik orain artean legez jarraituko genuela espero nuen. Esango didazu une txarrez soilik akordatzen naizela, eta arrazoi duzu. Izan ditugu momentu onak ere; hori ere egia da.\nElkar ulertzen hastekoak ginenean, bazoaz, ez zara bueltatuko. Egia esan barru-barruan pozez agurtuko zaitut. Hamabi hilabete izan dira, egun bakar bat ere ahaztu gabe. Urte hasieran ez nuen imajinatu ere egingo nola amaituko genuen. Etxe barruko egun itoetan balkoietan kondenatu gintuzun esperantzara. Elkarrengandik distantziatu nahi ez genuen arren, derrigorrezko distantzia soziala ezarri zenigun. Ezagutzen genuen munduaren hauskortasuna ukiarazi zenigun.\nSudur zuloak inbaditu dizkiguzu eztarria urratzeraino. Bizitzeko behar dugun izotzak urtzen jarraitu du. Interneten biziarazi gintuzun. Inor ez da ilegala edo black lives matter lako lemak beharrezko izan dira beste urtebetez. Zabortegiko luiziak agerian utzi du estali nahi izan dena. Egoerak muturrera eraman gintuenean, berriz ere, kulturaren garrantzia muturren aurrean jarri zenigun. Matxismoak eraildako emakumeen berri zenbakiz eman digute, lan istripuz edo koronabirusez hildakoekin egin duten bezala. Zenbatu ezin diren galerak izan dituzte gure inguruetako negozio txikiek. Unibertsitate bizitza eta parranda utopiara kondenatu dituzu. Mundua alda genezakeela pentsarazi zenigun.\nMunduak gu alda gintzakeela bagenekien, eta zuk berretsi. Politikarien esanei adi egon gara, balkoietako polizien mutazioei begira. Zure zulo beltzen erakarpen indarraren kontra, lagunak ikusi ditut maitemintzen, maitearekin elkartzeko plan burutsuenak diseinatzen. Geure buruak eta ingurukoenak nekatu arte aritu gara egin daitekeenaz, egin beharko litzatekeenaz, uste genuenaz, pentsatzea nahi genukeenaz, ezer ez jakiteaz, iritzia aldatzeaz… Bizikleta estatiko bat izan zara. Pedalei gogor eragin diegun arren, zuk ez duzu aurrera egin, baina guk aurrera egin dugu ahal izan dugun moduan.\nErakutsi diguzu geratzeak eta bakartzeak dakarren bakeaz gozatzen eta konturatu gara zenbat behar dugun elkar. Agur, lagun. Agur, 2020. Ezin esan etorri bezala zoazenik. Guk gurpil txiki batzuk jarriko dizkiogu bizikleta estatikoari, izango da nork bultzatu.


Hainbat ahultasun F5 produktu batzuetan | BCSC - Zibersegurtasun Euskal Zentroa\nHainbat ahultasun F5 produktu batzuetan\nBIG-IP (LTM, AAM, AFM, Analytics, APM, ASM, DNS, Edge Gateway, FPS, PSM, GTM, Link Controller, PEM, WebAccelerator, Websafe): Erreferentzien atala kontsultatzea, kaltetutako bertsio zehatzak errebisatzeko.Enterprise Manager: 3.1.1 bertsioa.\n6.0.0tik 6.0.1era bitarteko bertsioak.\n5.0.0tik 5.4.0era bitarteko bertsioak.\nBIG-IQ Cloud eta Orchestration: 1.0.0 bertsioa.\nF5 iWorkflow: 2.0.1tik 2.3.0era bitarteko bertsioak.\nKritikotasun handi, ertain eta baxuko hainbat ahultasun antzeman dira hainbat produktutan, hala nola BIG-IP, Enterprise Manager, BIG-IQ Centralized Management, BIG-IQ Cloud eta Orchestration eta F5 iWorkflow. Ahultasun horien ondorioz, gailuen konfigurazioan akats bat egon liteke, TMM (Traffic Management Microkernel) delakoaren berrabiarazte batengatik, zerbitzu ukapenaren inguruko erasoengatik, trafikoa eteteagatik, egiaztatutako erabiltzaileentzako pribilegioak baliatzeagatik, sistemako artxibo kritikoak berridazteagatik, memoria faltagatik eta sisteman sarbidea izan dezaketen ziurtagiri ezeztatuak dituzten erabiltzaileengatik.\nF5 etxeak hainbat eguneraketa jarri ditu erabiltzaileen esku, ahultasun horiek konpontzeko. Partxeak software deskarga zentroan ere aurki daitezke.\nKritikotasun handiko ahultasunak honakoak dira:\nBIG-IP sistemak aldi baterako akats bat sortzen du trafikoa prozesatzeko unean, Traffic Management Microkernel (TMM) berrabiarazte baten ostean, eta talde batean konfiguratutako gailuek huts egin dezakete. Ahultasun horretarako, CVE-2018-15318 identifikatzailea erreserbatu da.\nAhultasun horren ondorioz, urrutiko erasotzaileek zerbitzu ukapen bat izan dezakete BIG-IP sisteman. Ahultasun horretarako, CVE-2018-15317 identifikatzailea erreserbatu da.\nErrebelatu gabeko trafiko patroiek zerbitzu ukapen bidezko eraso bat eragin dezakete, BIG-IP sistemarako. Ahultasun hori agerian uzten duen konfigurazioa BIG-IP sistemaren beraren IPa da; VLAN taldekoa eta portuen blokeoa konfiguratuta daukana, allow-all ez den beste edozerekin. Ahultasun horretarako, CVE-2018-15320 identifikatzailea erreserbatu da.\nErasotzaile batek trafikoa eten lezake edo BIG-IP sistemaren hutsegitea eragin, taldeko beste gailu bati eraginez. Ahultasun horretarako, CVE-2018-15320 identifikatzailea erreserbatu da.\nKritikotasun ertain edo baxuko gainerako ahultasunetarako, honako identifikatzaileak erreserbatu dira: CVE-2018-15327, CVE-2018-15324, CVE-2018-15323, CVE-2018-15322, CVE-2018-15321, CVE-2018-15325 eta CVE-2018-15326.


Pano - Wikipedia, entziklopedia askea.\n(«Pano hizkuntzak» orritik birbideratua)\nPano Amazonas arroako hego-ekialdeko (Peru eta Bolivia) eskualde handi batean, Madre de Dios eta Ucayali ibaien arteko eremuan, bizi diren amerindiar tribu batzuen hizkuntzen familia da. Hogeita hamar bat hizkuntzak osatzen zuten pano hizkuntza-familia, baina gaur egun 20 baino gutxiago dira; hiztun-talde handiena erdialdekoa da, Ucayali ibaiaren ingurukoa; gainerako biak hego-mendebaldekoa eta hego-ekialdekoa dira.\nOrriaren azken aldaketa: 1 azaroa 2018, 00:15.


Beste hamar urte betetzeko moduko trikitilari harrobia dute Aramaion - Aramaio - Goiena.eus\nBeste hamar urte betetzeko moduko trikitilari harrobia dute Aramaion\nMonika Belastegi 2006-11-13 11:14\nEkitaldi asko egon dira aste bukaeran Aramaion: San Melixena jaiak Gantzaga auzoan, antzerki emanaldia eta Farola Eguna barikuan eta Trikitilari Eguna zapatuan. Azken horrek osagarri berezia izan du aurten; izan ere, herriko trikitilari eskolak hamar urte bete ditu, eta hori ere zapatuan ospatu zuten.\nZapatu arratsaldean hasi ziren Trikitilari Eguneko ekitaldiak, Trikitixa Taldekoek egindako kalejirarekin. Horren ondotik, 18:00ak aldera, erromeria egin zuten plazan. Erromeria berezia izan zen, gainera: eskolaren 10. urtemuga ospatzeko Xabier Aranburu eta Rakel Pujana trikitilariak gonbidatu zituzten eta hantxe jardun zuen bikoteak, udaletxeko arkupean, aramaioarren oinak dantzan jartzeko lan handirik gabe. Erromeriarekin batera, eta Trikitilari Eguneko ohiturari jarraituz, buzkantza eta txorizoa banatu zuten arkupeetan jarritako txosnan. Hala, erromeria batetik, eta txosna bestetik, jende multzo polita batu zen Bizente Goikoetxea plazan. Horrekin batera, azken egunetan saltzen jardundako errifen zenbaki sarituak atera zituzten. Hala, baserri turismoan aste bukaera pasatzeko hiru zenbaki sarituak hauek dira: 4246, 2971 eta 4345.\nHamar urtez trikitia irakasten\nHerrian zegoen zaletasunaren haritik sortu zuten duela hamar urte trikiti eskola Aramaion. Hainbat herritarrek trikitia eta soinua ikasteko interesa erakutsi zuten eta Udalak bultzatu egin zuen ekimena. Hain zuzen ere, garai hartan Arrasaten eskolak ematen zituzten Gurutze eta Josune Uribarren hartu zituzten irakasle.\nEskolaren arduradunen esanetan, duela hamar urte ikasleak nagusiagoak baziren ere, gaur egun gazteagoak dira, nolabait trikitia ikastea eskolaz kanpoko jardun bihurtu da-eta. Gazte edo nagusiago, ikasturte berrian 32 ikaslek dihardute Aramaioko Trikiti Eskolan.


Europako Ekonomia eta Diru Batasuna - Wikipedia, entziklopedia askea.\nEuropako Ekonomia eta Diru Batasuna\nEuropako Ekonomia eta Diru Batasuna Europar Batasunerako diru bakar bat sortzea aurreikusi, eta horretarako egin beharreko urratsak ezarri zituzten Europar Batasuneko hitzarmenei (batez ere Maastrichteko Ituna) ematen zaien izen orokorra da.\nEuropako Diru Batasuna 2015n.\n██ Eurogunea (19) ██ ERM-II kidea opt-out aukerarekin (Danimarka) ██ EBko kidea opt-out aukerarekin (Erresuma Batua) ██ EBko gainerako kideak (7)\nEuropako Ekonomia eta Diru Batasunaren sorkuntza da Europar Batasuneko zeregin funtsezkoenetako bat. Egin beharreko urratsen datak Europar Batasunak bizi izan zuen krisiaren ondorioz aldatu ziren, ordea. Maastrichteko Itunak, diru bateratuan parte hartzeko, bateratze-baldintza ekonomiko batzuk ezarri zituen. Kontuan izan behar da Europar Batasuna osatzen duten herrialdeen artean ekonomia-alde nabarmenak daudela, eta diru-batasun bat sortzeko ezinbesteko baldintza dela ekonomien bateratzea. Bateratze-baldintzek Ekonomia eta Diru Batasunean parte hartuko zuten ekonomia desberdinen bateratze nominala (adierazle jakin batzuei buruzkoa) lortzea zuten helburua.\nHauek dira Maastrichten ezarri ziren baldintzak:\nKontsumorako Prezioen Indizearen arabera neurtutako inflazio-tasa harmonizatua, ez izatea prezio-igoera txikieneko hiru herrialdeen tasa baino ehuneko 1,5 puntu handiagoa.\nEpe luzerako batez besteko interesa ez izatea inflazio-tasa txikienak dituzten hiru herrialdeen interes-tasen batez bestekoa baino ehuneko bi puntu handiagoa.\nDefizit publikoa ez izatea Barne Produktu Gordinaren ehuneko 3 baino handiagoa.\nSektore publikoak metatutako zorraren maila ez izatea Barne Produktu Gordinaren ehuneko 60 baino handiagoa.\nHerrialde bakoitzak gainontzeko herrialde kideei buruz duen truke-tasa gutxienez bi urtez egotea Europako Diru Sisteman ezarritako aldaketa-tarte estuaren baitan.\nBateratze-baldintzez gainera, aldi berean, prozesuaren egutegia ezarri zen Maatrichten, esan bezala, Europar Batasunak bizi izan zuen finantza- eta ekonomia-krisiak aldarazi zuena. Hala, 1995eko abenduan ezarri ziren berriz ere egin beharreko urratsak. Europako Kontseiluak Madrilen egin zuen bileran, eta, zehazki, Europako Batasuneko Ekonomia eta Finantzetako Ministroen Kontseiluak, oinarrizko hiru akordio hartu zituen Ekonomia eta Diru Batasuna sortzeko: alde batetik, 1999ko urtarrilaren 1ean jarri zion jaiotza-data Ekonomia eta Diru Batasunari; bestetik, diru bateratuari izena ere jarri zion, "euroa"; eta horrez gainera, euroa sartzeko plana erabaki zuen. 1996. urtean Europako Ekonomia eta Finantza Ministroen Kontseiluak formalki onartu zituen 1995eko abenduan Madrilen egin zen gailurreko erabakiak.\nProzesuaren data nagusiak hauek izan ziren: 1998. urtean, "ahal bezain laster", baina ez uztailaren 1a baino beranduago, Europako Batzordeak 1999ko urtarrilaren 1etik aurrera Ekonomia eta Diru Batasunean zein herrialdek parte hartuko zuten hautatzea. Era berean, Europako Banku Zentralaren zuzendaritza izendatuko zen, eta euroaren eta diru-mota nazionalen bi noranzko truke-neurri ezeztaezina finkatuko zen. Truke-neurriak finkatu ondoren, hurrengo urratsa 1999ko urtarrilaren 1ean euroa indarrean sartzea zen. Ekonomia eta Diru Batasunean parte hartzen duten estatuetako diru-mota nazionalak oraindik ere erabilera legezko diru-motak izango ziren, euroaren zatiki nahiz multiplo gisa. 2002ko urtarrilaren 1etik aurrera izan ziren erabilgarri euroak txanpona eta diru-paper modura, harik eta urte horretako uztailaren 1ean diru nazionalak desagertu ziren arte. Beraz, euroa diru-paper eta txanponetan herrialde bakoitzeko diruarekin batera erabili zen 2002. urtarriletik ekainaren 30 arteko aldian.\nDiru-batasunaren abantaila eta desabantaila ugari azpimarratu izan da. Abantaila nagusien arten, besteak beste, diru bakarra izateak truke-tasen aldakortasunak eragiten duen ziurgabetasuna ezeztatuko litzatekeela aipatu izan da; eta horri esker, ekonomia-trukerako ez ezik, ekonomia-hazkunderako ere ezinbestekoa den egonkortasuna lortuko litzatekeela Europar Batasunaren baitan. Era berean, Europar Batasunak munduko merkataritzan duen pisuagatik dolarrarekin batera euroa nazioarteko salerosketetan dibisa nagusi bilakatzeak ekarriko zituzkeen onurak ere azpimarratu dira. Aipatu izan dira gainera merkataritzarako truke-komisiorik ez izateak eta prezioak banako berean adierazita izateak dakartzan onurak. Desabantailak badirela ere argudiatzen dute batzuek. Esaterako, herri guztiek truke-tasaren politikari uko egin beharra. Era bertsuan ere aipatu izan da herrialde bakoitzak bertako ekonomia-politikaren helburuak kontuan izanik, diru-politikako neurririk ezin erabili izateak dakarren gabezia. Izan ere, kontuan izan behar da Ekonomia eta Diru Batasunaren ondorioz diru-politika bateratua ezarriko duen Europako Banku Zentrala sortzen dela. Batasuneko herri guztietan diru-politika uniformea ezartzea ez da arazo-iturria, baldin eta herri horiek errenta, langabezia eta inflazio berekoak balira, alegia, antzekoak balira herrialde bakoitzaren beharrak. Eta errealitatea ez da hori Europar Batasunean, bai baitira aldi berean herrialde oso aurreratuak eta garapen aski apaleko herrialdeak.\nAzken aldaketa 22 ekaina 2021(e)an, 17:22(e)tan\nOrriaren azken aldaketa: 22 ekaina 2021, 17:22.


San Antongo jaiak ospatuko dituzte Baranbion urtarrilaren 17an eta 18an - Amurrio - Aiaraldea.eus\nJulen Solaun Martinez 2020-01-02 07:00\nSan Anton jaiko artxibo irudi bat. / Aiaraldea.eus\nUrtarrilaren 17an, ostirala, eta 18an, larunbata, ospatuko dira Baranbioko San Anton Jaiak. Ostiralean, San Anton egunean, meza egingo da eguerdian baselizan. Hala ere, ekintza gehienak larunbatean antolatuko dira, arratsaldeko zortzietako herri afaria eta hamaiketako erromeria, besteak beste.\nLarunbatean ere, umeentzako eta helduentzako igel txapelketa egingo dira afaria baino lehen, arratsaldeko seietan eta zazpietan, hurrenez hurren. Afaria amaitu eta segidan, pospolo enkantea egingo da eta, erromeria baino hamabost minutu lehenago, irrintzi lehiaketa.\nOstirala, urtarrilaren 17a\n12:00 // Meza, San Anton baselizan\nLarunbata, urtarrilaren 18a\n18:00 // Igel txapelketa umeentzat\n19:00 // Helduentzako igel txapelketa\n20:00 // Herri afaria\n21:00 // Pospolo enkantea\n22:45 // Irrintzi Lehiaketa\n23:00 // Erromeria


Estouy - Wikipedia, entziklopedia askea.\nAulnay-la-Rivière, Bondaroy, Dadonville, Marsainvilliers, La Neuville-sur-Essonne, Ramoulu eta Yèvre-la-Ville\n251 (%49.9) 263 (%52.3)\nEstouy Frantziako udalerria da, Loiret departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an 526 biztanle zituen.\n2007an Estouy udalerrian erroldatutako biztanleak 526 ziren. Familiak 196 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 74 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 78 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.\n2007an 249 etxebizitza zeuden, 204 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 28 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. 245 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 204 etxebizitza nagusietatik 165 bere jabearen bizilekua ziren, 36 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 28 etxek hiru zituzten, 41 etxek lau zituzten eta 129 etxek bost zituzten. 147 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 61 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 134 etxetan bat baino gehiago zituzten.\nEstouy udalerriko biztanleria-piramidea 2009an .\n2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 343 ziren, horien artean 259 aktiboak ziren eta 84 inaktiboak ziren. 259 pertsona aktiboetatik 239 lanean zeuden (124 gizon eta 115 emakume) eta 20 langabezian zeuden (12 gizon eta 8 emakume). 84 pertsona inaktiboetatik 39 erretiraturik zeuden, 25 ikasten zeuden eta 20 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.\n2009an Estouy udalerrian 204 unitate fiskal zeuden, 537 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.189 euro zen.\n2007an zeuden 18 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.\n2000. urtean Estouy udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.170 hektarea erabiltzen.\nBNF: 152605313 (data)


Retos-Colaboración del Programa de Investigación, Desarrollo e Innovación Orientada a los Retos de la Sociedad, Plan Estatal de Investigación Científica y Técnica y de Innovación 2017-2020 - Euskadi+innova\nRetos-Colaboración del Programa de Investigación, Desarrollo e Innovación Orientada a los Retos de la Sociedad, Plan Estatal de Investigación Científica y Técnica y de Innovación 2017-2020\nMuga eguna: 2019/10/24\nLankidetza-erronkak deialdiaren helburua da enpresen eta ikerketako organismoen arteko lankidetza proiektuak bultzatzea, proiektu horien bidez sustatzeko teknologia berrien garapena, ideia eta teknika berrien aplikazioa enpresetan eta produktu eta zerbitzu berrien sorkuntza.\na) Ekainaren 1eko 14/2011 Legearen 47. artikuluan definitutako ikerketako organismo publikoak.\nb) Unibertsitate publikoak.\nc) I+G-ko beste zentro publiko batzuk.\nd) Estatuko teknologi zentroak eta berrikuntza teknologikoari laguntzeko Estatuko zentroak, eskaera aurkezteko unean abenduaren 18ko 2093/2008 Errege Dekretuak arautzen duen zentroen erregistroan behar bezala inskribatuta daudenak.\ne) I+G-n gaitasun eta jarduera frogatua duten unibertsitate pribatuak.\nf) I+G-ko beste zentro pribatu batzuk. Nortasun juridiko propioa duten irabazi asmorik gabeko zentroak, beren estatutuetan jarduera nagusitzat I+G dutenak.\ng) Enpresak, hots, merkatura zuzendutako jarduera ekonomikoak garatzen dituzten merkataritzako sozietateak, edozein dela ere beren forma juridikoa.\nh) Enpresa elkarte sektorialak.


Andoaingo ‘Taller de técnicos informáticos a los 60’ tailerra eta ‘100 Hongos’ mikologian espezializatutako web orrialdea izan dira, joan den urriaren 20an, Eibarren, Fundetec Fundazioak eta Telezentroen Komunitatearen Elkarteak antolatutako ‘Mayores cON Iniciativa Euskadi’ lehiaketan saritutako bi ekimenak. Bi proiektu horiek izango dira euskal ordezkariak azaroaren 17an Madrilen izango den final nazionalean.\nBi sarituez gain, beste bi aipamen berezi ere izan ziren. Bata, Soraluzeko bost herritarrek aurkeztutako ‘Soraluze Gogoan’ blogarentzat, herriko memoria historikoa berreskuratzea xede duenarentzat. Bestea, 89 urteko Cristina Yonte irundarrarentzat, ezagutzen dituen etxeko erremedio guztiak ‘Remedios naturales a tu alcance’ blogean bildu dituelako.\n14 izan ziren Euskadin aurkeztutako ekimenak, denak ere KZgunea zentroetan garatu ziren eta teknologia berriak 55 urtetik gorakoei gerturatzera bideratuta zeuden. Lehiaketaren xedea bete dela ikus daiteke, hau da, Informazioaren Gizartean adinekoen parte-hartzea bultzatzea.\nEkitaldia defendatzen duten erakundeetako hainbat ordezkariren esku-hartzea izan zuen ekitaldiak.\nBesteak beste, Elena Perez, Eusko Jaurlaritzako Herri Administrazioko sailburuordea, Alfonso Arbiza, Fundetec Fundazioko zuzendari kudeatzailea eta Juan Francisco Delgado, Telezentroen Komunitatearen Elkarteko presidentea. Denak bat etorri ziren teknologia berriak adinekoei gerturatzeko eta eguneroko bizitzan horien erabilera bultzatzeko beharrari dagokionez.\nTaller de Técnicos Informáticos a los 60 tailerra Andoaingo KZguneko hiru erabiltzailek bertako Bertxin Jubilatu eta Pentsiodunen Elkarterako egindako bloga da. Blogak elkarteko ekintzen berri ematen du eta, horrez gain, ordenagailuaren erabileran hasiberriak diren adinekoentzako zalantzak argitzeko eta laguntza informatikoa eskaintzeko zerbitzua biltzen du. Laguntza-zerbitzua beraiek kudeatzen dute.\n100 Hongos Etxebarriko (Bizkaia) KZgunean sortutako webgunea da. Bertan espezie desberdinen ezaugarriak azalduta daude irudi eta oharrekin eta horiek biltzeko landa-gida arrunta eskaintzen da.\nRemedios naturales a tu alcance Irungo KZgunean Cristina Yontek (89 urte) garatutako bloga da. Bertan denon eskura jartzen ditu hainbat gaixotasun sendatzeko edo arintzeko ezagutzen dituen etxeko erremedioak.\nSoraluze Gogoan Soraluzeko KZgunean egindako bloga da. Soraluzeko memoria historikoa argazki eta kontakizun elektronikoen bidez berreskuratzea du xede.\nNork KZgunea| 2015-10-29T12:17:44+02:00\t2011/10/31|Berriak, Orokorra|Iruzkinik gabe


Haight Ashbury, Woodstock, Trips Jaialdia, Monterey, Acid Test, LSD eta hamaikatxo gertakizun musikal eta kulturalek definitu zuten psikodelia eta mugimendu horrek mundu osoan eman zuena. 60ko hamarkadaren hasieran jaio zen, baina 1967ko udan, maitasunaren udan, heldu zen unerik gorenera.\nLatza izan da ditudan disko original guztietatik bakar bat aukeratzea; jakina, denbora luzea eman dut erabakitzen eta, esperokoa zenez eta zoritxarrez, nire talde gogokoenetako asko alde batera utzi behar izan ditut, baina horrelaxe katalogatu behar da bilduma bat, disko on asko baztertuz eta, azkenik, gogoaren edo zaletasunaren arabera sailkatuz, lehenengoraino heldu arte.\nAukera honen alde egiteko aintzat hartu dut, bai lanaren originaltasuna, bai konposatzaileen eta interpreteen kalitatea, bai karpeten diseinua eta bai musikaren historiari ekarri ziotena; izan ere, gaur egun abangoardiako piezak izaten jarraitzen dute. Hala ere, azken erabakia bihotzak hartu zuen, artea lehenbizi sentitu egiten baita, gero ulertzen eta ikasten da. Baina oinarrizkoena gozatzen jakitea da. Beraz, ladies & gentlemen, izugarrizko ohorea da Streetnoise aurkeztea, nire uste apalean psikodelia diskorik onena.\nZalantzarik gabe, psikodeliaren mugimenduko disko nabarmenena da hau, maisulana. 16 kantuko disko bikoitza, zein baino zein azidoagoa, tartean Miles Davisen All Blues edo The Doorsen Light My Fire, ezagunenak aipatzearren. Jakina, kantu originalak ere badaude...\nMinutu eta erdiko abestiak daude, baina zazpi baino gehiagokoak ere bai, oso kontu tipikoa psikodeliaren esparruan, konposizioak inoiz amaituko ez zirela ziruditen abestiekin luzatzen baitzituzten, baina droga txarraren moduan mendean hartzen zaituzte, eta bidaia musikala amaitzean gehiago nahi izaten duzu.\nEsan behar dudan lehenengo gauza da disko hau gure ustez ingeles psikodeliaren harribitxietan harribitxiena dela. Julie Driscollen ahotsa entzuteak ilea lazten dit, ahots kordetatik ateratzen den nota bakar batekin hipnotizatzeko gaitasuna du, bere sentipena benetakoa da eta horrek harantzago eramaten zaitu, Brian Augerren taldeak lagunduta. Taldearen eszenaratze, itxura eta kalitatea ezin hobeak ziren, Brian Augerren organo zorrotzak dena apaintzen zuelarik, inoiz ez baitzion akorde batek ere ihes egiten. Erresuma Batuko Hammondaren izarra zen Auger, bere herrikide guztiek miretsia. Labur esanda: aukera baduzue entzun ezazue, mesedez! Hau zein taldearen beste edozein album edo single, ziur nago ez duzuela inoiz ahaztuko, sakonki tatuatuta geratuko zaizkizue beren dotorezia eta mistizismoa.\nSasoi hartan, AEBetako mendebaldeko kostaldea zen, gehienbat, musika psikodelikoaren gune nagusia. Zenbait ekoizle aitzindariak izan ziren talde ezezagunen alde egiten, nazioarteko izar bihurtzeko asmoz. Hori dela-eta, talde ugari hara aldatu ziren, giro azidoak erakarrita eta espaloiei, etxe okupatuei edo tabernei zerizkien lurrin artistikoak –gure kasuan musikalak– arnasteko asmotan. Orduan, Augerrek Londres hari agur esatea erabaki zuen. Londresek giro alaia zuen, baina musikariaren konposaketetarako estu samarra zen, dramatikoak ez zirenean technicolorrekoak baitziren, inspirazio psikodelikoaren eta Trinityren bikaintasunaren ondorioz. Streetnoise disko hau horren adibide da, belus purpura esaten zitzaion, LSD txinpartatsua, nahiz eta Londresko Advision estudioan grabatua izan zen.\nJulie Driscoll abeslari eta izarra 1947ko ekainaren 8an jaio zen gure mundura, Londres hiri kosmopolita eta musikazalera, hain zuzen. Bere ahotsak Janis Joplinen indarra, Grace Slicken psikodelia, Linda Hoyleren xumetasuna eta Florence Lawrenceren interpretatzeko gaitasuna zituen; laburbilduz, ahalmen artistikorik hoberenak zituen gerora bere ibilbide profesionala izango zen horretarako.\nJulie Driscollek betidanik liluratu gaitu, oholtza gaineko planta sekulakoa du, eder-ederra da, mistikoa, interpretatzeko moduak keinu egiten dio irrealtasunari, Londresko jazzaren Maria Callas da. Halakoxea da gure prima donna, Brian Augerekin batera Streetnoise honen alma mater-a: karisma harrigarria du, bere ahotsa poesia hutsa da, zeharo perfektuak dira konposizioko mugimendu musikal guztiak, aditu eta berehala pertzepzioa iratzartzen du, tonua baxuenetik kontraltora doa, nota altu ezohikoen kolore gozotik beheko noten argilunera.\nAhotsaren tinbre bikainarekin gauzatzen dituen dardarazko parabola zehatzek entzulearen arreta bereganatzen dute, erregistro guztiak harmonikoak eta ausartak dira aldi berean; nota guztiak, tonu guztiak dira bereziak, misteriozko aura batez inguratu eta ipuin miresgarri batera eramaten zaitu, Juliek transmititzen dakien barne-bakean sakonduz.\nEszenaratzea are asaldagarriagoa da, arropa hippyak jantzita, clownentzako makillajea erabiltzen du, betazalak belztuz mendeek moldatutako ametsean galdutako begirada nabarmentzeko, dantza hipnotikotan kulunkatzen da abesten duena sentituz; eta bulkatu egiten gaitu, automatak bagina bezala, bere alaitasunaren, beldurraren, maitasunaren edo bakearen bidez. Nabarmendu behar dugu, era berean, konposatzeko gaitasun handia zuela eta garai hartako gitarra akustiko jotzailerik onenetako bat zela.\nBerehala murgildu zen musikaren munduan eta Giorgio Gomesky ekoizle eta managerrarentzat lan egitea lortu zuen. Gomesky etorkina zen, Georgian jaioa, Errusian hazia, Suitzara erbesteratua eta Italian hezia. Azkenik Londresen egokitu zen. 50eko hamarkadan bertako jazz eszenako buruetako bat bihurtu zen eta Richmondeko lehenengo jazz jaialdia antolatu zuen, munduko ospetsuenetariko bat.\nBaina jotzea zen Juliek zinez desiratzen zuena. Gaztetan Jimmy Page, Jeff Beck, eta Eric Claptonen Yardbirds taldearen fan klubeko administratzailea izan zen; hala ere, luze gabe lortu zuen Gomelskyk aukera bat ematea eta zenbait single grabatu zituen, gaur egun aurkitzeko oso zailak direnak. Haien artean nabarmenduko ditugu Lovin’ Spoonful taldearen Didn’t Want to Have to Do It eta Randy Newmanen If You Should Ever Leave Me izenekoa. Saio haietako batean, Brian Auger estudiora joan zen (bera ere Gomelskyren begikoa bai-tzen) eta Julie abesten entzun zuenean aho bete hortz gelditu zen. Harengan basapiztia bat irudikatu zuen, gure nahietara belaunikatu ordez, erasotu eta defenditzen direnetakoa. Limurtu egin zuen. Hain gogorra zuen izaera ezen gainezka egiten zuen, bere Hammond B3aren indarrarekin lehia zitekeen bakarra zen, eta ez zuen zalantzarik izan buruan zuen talde berri baterako fitxatzean. 1965. urtea zen eta The Steampacket zuen izena taldeak. Kideen artean Long John Baldry eta mod gaztetxo bat, Rod Stewart izenekoa (bai! buruan duzuen horixe) zeu-\nden, beren abestiak izugarriak ziren eta publikoak besoak zabalik hartu zituzten, baina kideen egozentrismoagatik taldea desegin zen, Londresko klubak bi urtez betetzen eman ondoren.\nArgi dago, bestalde, misteriotsua den zerbaitek lotzen duela psikodelia ahots femeninoekin, emakumezkoek erruz gainditzen dituzte gizonezkoak estilo honetan; esaterako, The Doors taldeak bere lehenengo LPan (Whisky Bar) ezagutarazi zuen Alabama Song kantuaz entzun dudan bertsiorik onena zahar-zaharra zen; arbelezko disko batean dago grabatuta 40ko hamarkada baino lehen, eta Lotta Lenya izeneko emakume batek kantatzen zuen: budu hutsa.\nPsikodeliaren mundu azidoan badirudi musika idazten dutenak emakumearen arimaren bidez bidaiatzen direla. Agian emakumeek beste izaki bat sentitzeko eta barruan eramateko duten berezko gaitasuna da hain musika mistikoa erraztasun horrekin interpretatzeko gaitzen dituena, urrun, arrotz, bakar eta ezberdin, baina haiengandik datorren zerbaiten izaeraren erdibitze moduko bat, eta haiek efektu hori ahotsezko erregistro ezinezkotan islatzea lortzen dute. Nire ustetan, naturaz gaindiko zerbait da.\nHastapen berezi horren ondoren Julie eta Brianek trasteak hartu eta The Trinity sortu zuten, inoizko talde psikodelikorik hoberena, ezbairik gabe. Kideen artean ziren Clive Thacker (bateria) eta Dave Ambrose (baxua), eta propio gehitu zuten metalen atal bat, soinu distiratsuagoa lortzeko, eta zure gorputzak eta buruak oharkabean harrapa zitzaten musikak soilik sorraraz ditzakeen sentsazio horiek.\nTalde honen jaiotzak rockerako ezarrita zeuden arauak aldarazi zituen, jazza, soula, folka, rhythm’n’bluesa eta, jakina, bere eraginik nabarmenena, psikodelia, fusionatuz. Horrekin lortu zuten gaur egun izatea musika esparru honetako talderik arranditsu eta estimulatzaileena. Orkestrazioek sortzen dituzten haluzinazio psikotropikoek Lewis Carrolen edo Tolkienen amesgaiztoen eta garai fantastikoen mundura eramaten zaituzte.\nAparta izan arren, The Trinityren ibilbidea labur samarra izan zen. Grabatu zituzten singleak The Mod Years 1965-1969 disko bikoitzean ditugu entzungai. Bertan Brian Augerrek The Stempacketekin egin zituen grabaketak ere ageri dira.\nThe Trinityren formazioarekin lau LP grabatu zituzten, baina Juliek hirutan baino ez zuen parte hartu: Open (1967), Definitely What (1968) eta hemen aurkezten ari garena, Streetnoise (1969). Streetnoise bi binilok osatzen dute eta banaka zein elkarrekin ezinbestekoak dira psikodeliaren zaleentzat eta edozein melomanorentzat.\nJuliek parte hartu zuen beste disko horietako bati buruz hitz egingo dut, testu honen helburua horixe ez bada ere; Open, hain zuzen ere. Black Cat kantua gailentzen da, Brian Augerrek berak idatzita eta interpretatua, Hammond B3ari goitik eta behetik kea dariola eta dantzak pistan zapatak sutan jartzen dituela. Tramp kantuaren soul psikodelikoa ere nabarmentzekoa da, Lowell Fulson eta James McCracklinek idatzia, Julieren ahotsaren indarra muturreraino heltzen da. Aretha Franklinek berak inbidia izango zion Julieren ahotsaren edertasunari.\nDonovan Leitchen Season of the Witch ere biltzen du, ezagun-ezaguna eta hamaika bertsiotan emanikoa. Ia zortzi minutuz aritzen dira psikodelia hutsa egiten eta Juliek gogoz eta gogor erakusten du noraino hel daitekeen.\nGure Streetnoise disko bikoitz honetan Czechoslovakia izeneko kanta bikaina dago, Julie Driscollek idatzia. Abesti psikodeliko harrigarria da, sei minutu baino gehiagokoa, eta amaiera apoteosikoa du. Xume bezain elitista da A Word About Colour, Julierena ere; folk kantua da, bokala eta akustikoa, gitarrak eta ahotsak entzule sibaritenen belarriak gozotzeko modukoa.\nIndian Rope Man (Havens, Price & Roth), pista guztiak suntsitzeko idatzia, zoragarri entzuten da Julieren ahotsarekin eta Brianen organoarekin, honek kantuaren zama osoa bere atzamarren aparteko arintasunean jartzen duela.\nBegiak itxi eta hauxe imajina dezakegu: kantatzar honen performance baten erdian sartu gara inguruko eliza abandonatu batean, kolore distiratsuen garaia eta Londres doilorraren iluntasun gotikoa aurrez aurre daudela, ia elizakoa dirudien B3 organoak intsentsu usainezko irudi abstraktuak marrazteari ekin dio.\nOrganoari gehitu zaizkio gainontzeko taldekideak erritmo sutsu eta kitzikagarriak joaz, zentzumenen dantza, erritmo hutsa! Eszenatokian hainbesteko kea jaurti dutenez ezin da ikusi zer ari den gertatzen. Publikoak ezin dantzari utzi, argiak ñir-ñir ari dira, Hammond B3aren notek jende oldea zeharkatu dute jauzika eta estropezuka, sentsazio psikotropikoz gainezka uluka hasi eta desegin dira berriro jaiotzeko musika topaketa oniriko honetan. Argiztapenari erreparatuta, olio-lanparak beren irudiak proiektatzen ari dira gure interpreteen gainera, izaki erraldoi baten odol-isuria irudikatuz. Jarraian, Light My Fire kantuaren bertsioa entzun da, marmar fantasmagoriko horiekin; ondoren, oihartzunak, Brian Augerren introen erritmo bizkorrak protagonista izateari utzi dio bere jario bereziarekin kontakizun sutsua garraiatzeko, eta gure pertzepzioari bidea zabaldu dio, soloek fantasia akustikotan murgildu gaituzte eta ahotsak bere bidea egin du hipererrealitatearen infiniturantz.\nGure egongelara itzuliz, 5th Dimension taldeak ezagutarazi zuen Flesh Failures (Let the Sunshine In) kantua nabarmenduko dugu. Juliek arima osoa jarri zuen bertsio honetan eta gu erabateko zoriontasunera eramaten gaitu bere ahots xarmagarriak xehatzen dituen bihurgune malkarretatik, garun-azaleraino heltzen zaigun habaila sortuz eta kanpokoa jasotzeko eta bizirauteko dugun oinarrizko senera gehituz, gure adorea bizkortzeko eta bizipozez betetzeko. Barruko eguzkia distirarazten digu, eta gehien gustatzen zaiguna euriari begiratzea izango balitz ere, bost axola! Let the Sunshine In abesten amaituko dugu, birikiak bota beharrean.\nPsikodeliaren pastelaren ginga da Streetnoise, 1969 miragarri hartako harribitxia, zenbaki erotiko mitikoarena, amaitzear zegoen hippy garaikoa, eta azken batean, musikaren iraultzarena. Disko hau musika garaikidearentzat Michelangelo artearentzat izan zen gauza berbera da (adituen arabera inork ez baitu lortu gainditzea) edo, konparazio zehatzago bat egite aldera, kubismoa arte klasikoarentzat izan zena, abstrakzioa figurazioarentzat, interpretatzeko askatasuna. Jazzari, bluesari eta aldez aurretik ezarritakoari beste ikuspuntu bat eman zion. Sormen perfekzioaren itzulerarik gabeko puntua da disko hau.\nStreetnoise hitzak kaleko zarata esan nahi du, baina ez du ezer zaratatik, uste dut erreferentzia egiten diola, gehienbat, 60ko hamarkada amaierako Londresko kaleetako aldarriari, kantoietako marmarrari, lurrazpiko tabernazuloen oihartzunari. Geroztik inork ere ez du lortu kultuzko disko hau gainditzea.\nAltxor musikal honen errudunak Brian Auger (organoa, pianoa, piano elektrikoa eta ahotsa) zein Julie Driscoll (ahotsa eta gitarra akustikoa) izan ziren. Biok Clive Thackerekin (bateria eta perkusioa) eta Dave Ambroserekin (gitarra akustikoa, ahotsa eta baxua) The Trinity osatu zuten eta publikoaren laudorioak jaso zituzten, diskoetxeek ezarritakoa irauliko zuen esperientzia musikal berrien egarri baitzen. Diskoetxe mugatzaile eta kontrolatzaile horiek etengabe zentsuratzen zuten; musikariak eskandalua sortzen saiatzen ziren, gizarte itxurazale, hipokrita eta zaharkituak ezartzen zien uztarritik lokabetu nahi zuten, eta askatasunaz gozatu adimenari, sormenari eta perfekzioari bizkarra eman gabe. Streetnoise bezalako maisulanekin lortu zuten.\nAzala grabatu obskurantista bat da. Bertan taldekideak ageri dira, musikari ibiltariak balira bezala, erabat desitxuratuak, jendetza ilun eta txirotu batek inguratuak, El Boscorena dirudien marrazki horietako bat, orduak eman ditzakezulako begira, xehetasun berriak aurkitzen. Brian organo ikusezin bat jotzen ageri da, Clive danbolin batekin, atso bat leiho batetik burua ateratzen, eta tren bat eraikinen artean eta zubi batetik pasatzen. Londresko Candem Town erogarria dakarkigu burura. Ralph Steadmanek marraztu zuen diseinu grafikoaren delicatessen hau. Gozagarria ezinbestez.\nBinilo zoragarri hauen karpetak harritzekoak dira. Bertan sormenak gainezka egiten du. Streetnoise-ren azalak horixe berresten du, karpeten maketazioetako diseinua ere artelana delako. Begietarako masaje honek ezinbestekoago, erakargarriago eta errazago egiten du musika estilo honekin zaletzea.\nAmaitu aurretik zehaztu behar da ez dela soilik Streetnoise hau apartekoa dena, musika psikodeliko guztia ere hala da, disko txundigarriz, errepikaezinez eta ezinbestekoz beteta dago. Fanatikoentzat, adituentzat, zaletuentzat eta musika on pixka bat entzun nahi duenarentzat sortua da, zu edo ni bezalakoentzat, belarri pribilegiatuentzat idatzitako kantu bat entzun eta bere pasioa deskubritu zuen horrentzat.


Durangori eusten dion isiltasuna | Kultura | Berria\nDurangoko 54. Azoka. ARAZOKA\nAdam Zagajewski idazleak Esajerazio arin bat izeneko dietarioan dioenez, isiltasunetik sortzen dira beti poemak, eta, zortea izanez gero, beti geratuko da sorburu izan den isiltasun horren arrastoren bat idatzitakoan. Abstrakzio ariketa handi xamarra eskatzen du Durangoko Azokaren bozgorailu, salerosketa, aurkezpen eta kontzertu iskanbila betean isiltasunaren posibilitatea imajinatze hutsak, baina, ongi begiratuta, hemen ere isiltasun geruza sendo xamar bat egongo da lau egunez hain ikusgai eta hain entzungai bilakatzen den sorkuntza honen guztiaren atzean. Isiltasunaren gainean dabil oinez, hemen oinez dabilena.\nAurreko batean, gurutzegraman egunak behar izan genituen etxekook «e» hizkiarekin hasten zen eta «a» hizkiarekin amaitzen zen hutsuneetan «etnia» hitza ezkutatzen zela deskubritzeko. Beti egin zait bitxia nola agertzen eta desagertzen diren hitzak izurdeen pare hiztegietatik.\nItzulpenari buruzko hitzaldi baten amaieran, hizlariei kargu hartu zien entzule batek duela aste batzuk, euskal kulturgintzaren keria eta lorpenei buruzko ordu eta erdiko saioan, «diglosia» hitza ez zelako behin ere agertu, eta, halere, hitz bakar horrek laburtzen zituelako salaketa eta gogoetarik gehien-gehienak. Eta egia da, gurean, eskua gainetik pasatuz gero, erraz igartzen dela hitz horren silueta isiltasun geruza horren mantupean.\nAtzokoaren moduko egun jendetsuetan sentitzen da argien Durangoko Azokak partikularrean euskal kulturari, eta orokorrean euskarari eskaintzen dion dentsitatea. Lau eguneko salbuespen egoera bat besterik ez da, errakitikoa, hauskorra eta gorabeheratsua, baina erreala, halere. Jakina, nahi beste material bilduko du ezkorrak hemen ere, baina guztiz altxatzera iristerako hondakin multzo bilakatzen den utopia baten izpiak ere topatuko ditu bisitaririk baikorrenak. Agian beste inon baino errazago.\nLandako gune kanpoan ere, esaterako, arimaren betikotasunak kezkatuta dauzkan ebanjelistek euskaraz eskaintzen dute salbazioa. Eta gizon bat eskean, handik metro gutxira, errealitatearen infernuetako batean: «Tengo hambre».\nErnst Jandl poetaren hitzak datozkit Durangoko Azokaren lau eguneko iskanbila honek urte osoko isiltasun moduko horri zer eskaintzen dion pentsatuta «Poetak bere alorrean du bere egitekoa, poesian, alegia, eta pentsa liteke oso esparru murritza dela. Baina pentsa liteke, kontrara, dagoen alorrik handiena dela, denok gabiltzalako hizkuntzaren alorrean, eta alor horren gune batean gertatzen dena norabide guztietan zabal daitekeelako, eta gutako bakoitzari eragiten digulako».\nBatzuetan, bestelako isiltasun baten promesa igartzen dut lo-suman Durangori eusten dion isiltasun geruza horretan. Batzuetan.


Hainbat egile zaharrekin gertatu bezala, ezer gutxi dakigu Joanes Leizarragaren bizitzaz: bere jaiotza- eta heriotza-datak ez dira ziurrak, baina badirudi 1506an jaio zela Beskoitzen (Lapurdi). Bere sendiari buruzko daturik ere ez daukagu, eta protestante egin aurretik apaiz katolikoa izen bide zen, nahiz eta ez dakigun ez non, ez noiz apaiztu zen. Jakin badakigu, ordea, euskaraz argitaratu zuen lehenengo prosa-idazlea eta itzultzailea izan zela.\n1559an Eliza Katolikoa utzi zuen kalbinistekin bat egiteko, eta espetxeratu egin zuten. Bada, garai hartan zabaltzen ari ziren Luteroren ideia eta aldarrikapenak, eta Joana Albretekoa Nafarroako erreginak, alemaniarraren ideiei jarraiki, katolizismoa ukatu eta protestante bihurtu zen. Erlijio-ideiak herriarengan hedatu eta sustraituko baziren, Euskal Herrian, bederen, euskara zen sasoi hartan erabili beharreko hizkuntza, hura zelako herritarren hizkuntza. 1563ko martxoan Pauen lehenengo sinodioa egin zuten kalbinistek, eta Joanes Leizarraga jakintsua gonbidatu zuten. Hain zuzen ere, orduan eman zioten Testamentu Berria eta zenbait otoitz kalbindar itzultzeko agindua.\nBadirudi Leizarragak bizpahiru urtean burutu zituela itzulpenak; izan ere, 1565ean lau laguntzaile euskaldun izendatu zituen Olorongo biltzarrak Leizarragak egindako lana gainbegiratu eta zuzentzeko: Piarres Landetcheverry eta Sanz de Tartas zuberotarrak, Joannes Etcheverry lapurtarra eta Tardets izeneko bastidartua.\n1566an Nayko sinodoan Leizarragak egindako lana goraipatu zuten, eta handik urtebetera Paueko sinodoak ministro izendatu eta Bastidara (Nafarroa Behera) bidali zuen. 1571an, beskoiztarraren lana argitaratu zen urtean, elkartu ziren Leizarraga bera eta Joana Albretekoa.\n1573an Pabeko biltzarrak Bastidara bidali zuen, atzera ere, Leizarraga, eta handik urtebetera hiru ministroren semeak agindu zituen beskoiztarrarenera, euskara ikas zezaten. Ordutik aurrera oso eskasak dira Leizarragaren gaineko datuak: 1577 eta 1579ko protestanteen bileretan egon zela badakigu, baina ez 1594 eta 1596koetan, ziur aski, makalik zegoelako jada.\n1582an Jacobo Augusto de Thou frantses politikari eta historialaria Leizarragarekin egon zen, eta azken horrek bere Testamentu Berriaren itzulpenaren ale bat oparitu zion. 1601ean ez dago lehenbiziko euskal itzultzaileari buruzko daturik, eta biltzarrak ondorengoa izendatu zuela badakigu; hortaz, 1600 inguruan hil zela esan genezake, hots, laurogeita hamabost bat urterekin.\nJoanes Leizarragaren lan nagusiak hiru dira, eta hirurak 1571n Roxelan kaleratu ziren: Kalendrera eta ABC, edo Christinoen Instructionea.\nLehenengoan, hots, Testamentu Berriaren itzulpenean, itzulpen nagusiaz gain badaude beste zenbait testu ere: alde batetik, obraren hasieran eta amaieran Leizarragak berak sortutakoak daude, hots: erreginari zuzendutako gutuna ("Gucizco Andre noble Ioanna Albrete Naffarroaco Reguina Bearnoco Andre guehiénic, denari...), "Heuscalduney" atala, hau da, obraren benetako hitzaurrea eta "Çuberoaco herrian usançatan ezdiraden hitz bakoitz batzu hango ançora itzuliac" izenekoa. Beste alde batetik, "kalbindar elizak agintzen zuenari segituz burutu ziren" (Salaberri, 2010a: 121) testuak daude, hau da, beste itzulpen-, moldapen- eta egokitzapen-lan txikiago batzuk, hala nola: "Testamentu Berrico hitz eta minçatzeco manera difficil bakoitz batzu bere declarationéquin", "Batbederec iaquiteco, eta maiz iracurtzeco duen Advertimendua nola Iesus Christ den Iaincoaren Leguearen fina, eta gure salvatzeco moien bakoitza", "Testamentu Çaharrac eta berriac iracasten draucuten guciaren sommarioa", "Testamentu Berrico liburuën icenac", "Testamentu Berrico materien erideiteco Taulá" nahiz "Testamentu Berrian diraden icen propri Hebraico eta Greco batzuen declarationea".\nTestamentu Nagusiaren itzulpena dela eta, zenbait ikertzaile jatorrizko lana zein izan daitekeen argitu nahian aritu dira. Luzaroan uste izan da beskoiztarrak Olivétan-en frantsesezko bertsioa, grezierazkoa eta Vulgata baliatu zituela; alabaina, azken urteotako ikerketek baztertu egin dute uste hori:\n"Are gehiago (...) egun bidezkoago dirudi Leizarragaren eredu nagusia 1559ko urritik 1563ra bitartean frantsesez argitaratu Nouveau Testament izenekoren bat izan zela pentsatzeak, eta ez 1564koa, Lafonek proposatu zuen bezala (...) hala izan balitz, besteak beste, Leizarragak ez baitzukeen urte bat besterik izan berea burutzeko (...) Eta zalantzarik geratuko balitz, aski luke edonork Bonne-foyren ardurapeko Le Nouveau Testamentaren izenburu osoa eta hasierako gutuna irakurtzea. Argi uzten da bertan behar bezala zuzendua eta finkatua zela frantsesezko bertsio kanonikoa, "behin betiko" ikuskatze-lanak Kalbinek berak eta Theodore de Bèze teologoak eginak zirelarik" (Salaberri, 2010a: 112-113).\nKalendrera, bestalde, bere izenak dioen bezala, 16 orrialdeko egutegi soila da, erlijio-egutegia:\n"ezin ahantz daiteke jai mugikorrak, pazkoa, ilargi berria eta beste zenbait gauza noiz diren jakiteko egutegia baino ez dela eta ez duela balio berezirik. Ezaguna denez, horrelako egutegien xedea herritarren bizimodua parametro erlijiosoen barnean finko mantenaraztea ohi zen, besterik gabe" (Salaberri, 2002: 62).\nABC, edo Christinoen instructionea othoitz eguiteco formarequin, azkenik, haur eta gazteak gogoan hartuta egindako liburua da:\n"Haur eta gazteak ikusmiran izatearen aitzakiak emanarazi zion liburuari ezaugarri duen formatu didaktikoa eta arina, atal laburrez osatua eta, ia oso-osorik, buruz ikasteko eta erraz oroitzeko modukoa." (Salaberri, 2010b: 111).\nSalaberriren hitzei jarraiki, honela bana daiteke Leizarragaren itzulpen hau:\n"Egiturak egitura, liburutto hau gaien arabera desglosaturik aurkeztuko balitz (...) lau bat atal nagusi nabarmendu beharko lirateke, hots, hitzaurre modukoa den atala, atal gramatikala edo dei daitekeena, atal artimetikoa eta, funtsezkoena dena, atal doktrinala" (2010b: 119).\nBadirudi Leizarragaren ABCa Lyonen 1555an argitaratutako eredu kalbindarrari jarraiki egin zuela.\nLeizarragak bere lana amaitu zuenetik Roxelan argitaratu zenera arte sei bat urte igaro ziren. Bada, Joana Albretekoa erregina 1572an hil zen, eta handik bi urtera (1574) eman zuten lana banatzeko baimena; hortaz, izan daiteke erreginak berak itzulpenak ikusi ez izana. Obren inguruko zalantzak ez dira hor amaitzen, ordea: Vinson ikertzaileak 40 bat aleko tirada egin zela esan zuen, baina ale batzuen eta besteen arteko aldea nabarmena da, idazkeran bertan. Adibide bakarra hautatzearren, ale batean arthalde dena besteren batean arthegui da, hots, nahita egindako aldaketa nabarmenak daude. Txandaketa horiek ikusita, Lacombek lanak baten baino gehiagotan argitaratu zirela proposatu zuen, baina Vinsonek kontrako argudioa eman zuen, inprimatu ahala Leizarragak berak proposaturiko aldaketak izan zitezkeela esanda.\nLanak sasoiz amaitu eta kaleratu ziren arren, hots, argia ikusi zuten arren, protestanteen asmoen porrotak Leizarragaren itzulpenek euren helburua bete ezin izatea eragin zuen. Joana Albretekoa hil zenean Enrike III.a Nafarroako erregeak (Enrike IV.a Frantziakoa) erlijio katolikoa berrezarri zuen, bai eta kultu protestantea debekatu ere. 1589an Frantziako errege izendatu zuten, eta katolizismora bihurtu zen. Handik sei urtera Rex Christianissimus izendatu zuten, eta hortik bere esaldi ezaguna: "Merezi du Parisek meza bat". Ondoko mendeetako euskal idazleak, gainera, indarrez sartu ziren, eta bestelako ereduak sendotu zituzten. Hori horrela, Leizarragaren lanak ez ziren XIX. mendera arte berrargitaratu, euskal ikertzaileen eskutik batik bat, eta zatika.\n1831n S. Mattheuren 5, 6 eta 7. atalak kaleratu ziren euskaraz eta grekeraz. 1868an, Bonaparte printzearen aginduz, S. Ioanen Ebanjelioa. 1874an S. Marcen Ebanjelioa eta Leizarragak erreginari idatzitako gutuna euskaraz eta frantsesez. 1877an S. Matheuren Ebanjelioa eta 1889 eta 1894 artean Dogsonek zenbait pasarte solte argitaratu zituen. 1900. urtean, baina, berrargitalpenen egoera ere aldatu egin zen; izan ere, Schuchardt-ek eta Linschmann-ek beskoiztarraren obra osoaren berrargitalpen faximila prestatu zuten, bai eta hitzaurre gogoangarria gehitu ere alemanez. 1970ko hamarkadan Hordago argitaletxeak 1900eko obraren faximila kaleratu zuen, eta 1990ean Euskaltzaindiak beste horrenbeste egin zuen. Azken urteotan bi argitalpen berri egin dira: Nafarroako Aurrezki Kutxak Testamentu Berriaren edizio faxilima argitaratu zuen 2007an, Fernando Pérez Ollo, Xabier Kintana, Henrike Knörr eta Txomin Peillenen testu argigarriekin. Euskaltzaindiak, bestalde, Kalendrera argitaratu zuen 2009an (Xabier Kintanaren edizioa).\nItzulpenak itzulpen, edizioak edizio eta iturriak iturri, Leizarragaren hizkerak edo, hobeki esanda, Leizarragak hautaturiko hizkerak ematen die atentzioa egungo ikertzaileei, batik bat. Zalantzarik gabe lan handi, sakon eta zaila egin behar izan zuen beskoiztarrak agindutako lana gauzatzeko; izan ere, hizkuntza-eredu bat hautatzeaz gain, sortu egin behar izan zuela uste dute ikertzaile gehienek. Ezaguna da Leizarragaren beraren honako esana:\n"Gaineracoaz den becembatean, batbederac daqui heuscal herrian quasi etche batetic bercera-ere minçatzeco manerán cer differentiá eta diuersitatea den".\nMitxelenak esan bezala:\nHotsei eta morfologiari dagokienez, eredu zinez arkaikoa da Leizarragarena. Lexikoaz den bezainbatean, bestalde, latinerako daukan joera nabarmena da edozein pasarte irakurri orduko: "[era un] culterano desenfrenado" (Mitxelena, op.cit.: 50). Hainbatek esan legez, zalantzarik gabe jatorrizko testuetatik (gehiegi) aldendu behar ez izateak izango zuen eragin zuzenik latinarekiko "zaletasun" horretan; hots, eredutik hurbil idatzi beharra, jatorrizko testuek esaten zutena albait berdinen islatu beharra, izan daiteke egilea latinera hainbeste hurbiltzeko arrazoietako bat. Eta ideia horren alde egiten du itzulpenak ez diren testuetan, gutxi izan arren, egilearen joera hori "lasaitzea", nolabait esatearren.\nArkaismora, bestalde, jende gehiagorengana heltzeko jotzen zuela uste zuen Mitxelenak:\n"Fue con seguridad la necesidad de que su versión resultara asequible para el mayor número posible de vascos lo que le llevó al arcaismo, dando de lado todo aquello que, sobre todo en los sonidos, era reciente y diferenciad"r" (op.cit.: 51).\nUsteak uste eta hipotesiak hipotesi, oraindik ere egiteke dago Leizarragaren hizkeraren azterketa dialektologiko zehatza, hots, neurtzeke dago, neur daitekeen neurrian, zer puntura arte baliatu zuen beskoiztarrak bere inguruko euskara edo beste ereduren bat.\nArmiarma. Literaturaren Zubitegia. "Joanes Leizarraga". [Kontsulta data: 2012-04-27].\nMITXELENA, Koldo. Historia de la literatura vasca. Madril: Minotauro, 1960.\nSALABERRI, Patxi. "Iturri urdinen bila (Leizarragaren Testamentu berria eta hari erantsitakoak). Egan. 2010-1/2. 109-149. orr.\nSALABERRI, Patxi. "ABC, edo christinoen instructionea (1571). Egan. 2010-3/4. 111-138. or.\nSALABERRI, Patxi. "Leizarragaren Kalendrera: ariera eta korapiloak". Sancho El Sabio, 2010, 32 zbk. 117-141. orr.\nXARRITON, Piarres. "Leizarraga". Egan. 2009-1/2. 155-98. orr.


Osasunerako eskolak | Altsasuko Korazonistak\nEkimen hau urria eta azaro arteko sei aste jarraietan ari da aurrera eramaten Nafarroako 117 ikastetxeetan. Hauen artean Sagrado Corazón Ikastetxea dago. Ikastetxetan gosarirako fruta banatzen da, Fundación La Caixak finantzatutako ekimen baten barruan.\nFruta Eskolan Kanpaina\n“Fruta Eskolan” Kanpainaren bostagerren edizioa urriaren 20a eta azaroaren 28a bitartean egiten ari da helburu bikoitz batekin: alde batetik obesitatea ekiditen eta gaitza ezberdinak saihesten lagungarri diren jan ohitura osasungarriak sustatzea eta bestetik, ikasleek nekazaritza sekotorearekiko ezagutza eta miresmena areagotzea.\nSei astez gelan jateko fruta banatuko da, ikasleko eta asteko, batazbeste, 150 gramotako hiru pieza. Hamar barietate izango dira: meloia, konferentzia eta “blanquilla” udareak, gala, golden eta fuji sagarrak, platanoak, mandarinak, laranjak eta azenarioak.


MARINEL GUTXIAGO, ARRAIN GEHIAGO | Ekonomia | Berria\nMARINEL GUTXIAGO, ARRAIN GEHIAGO\nBizkaiko eta Gipuzkoako arrantza sektorea goitik behera aldatu da hiru hamarkadatan, eta asko handitu da produktibitatea. Arrantzontzi kopurua %73 apaldu da, eta marinel kopurua, %72; aldi berean, baina, harrapaketak %32 gehitu dira, eta porturatutakoaren balioa %44 handitu da.\nEgunero-egunero ikusten den lagunari nekez igartzen zaizkio denboraren joanak eragindako aldaketak; aldiz, aspaldiko argazki batekin konparatuz gero, nabarmenago azaleratzen dira mudantzak. Antzeko zeozer gertatzen zaio arrantza sektoreari Bizkaian eta Gipuzkoan: azken hiru hamarkadetan goitik behera aldatu da sektorearen egituraketa. Duela hiru hamarkada baino 548 arrantzontzi gutxiago daude, eta 5.726 marinel gutxiago; baina, aldi berean, baxurako ontziek porturatutako arrain tonak ia 13.000 gehiago dira, eta kofradietako enkanteetan arrain salmentek izandako balioa ia 26 milioi euro garestiagoa da.\nLehen ondorioa nabarmena da: ontzidiaren produktibitatea asko handitu da. Eusko Jaurlaritzak sektoreko 2018ko datuak berritu ditu, eta, bilakaera historikoari erreparatuz gero, ikus daiteke kontrako norabidea egin duten bi ardatz argi daudela. Ontzidia eta marinel kopurua behera, eta harrapaketak eta salmentak gora.\nAmildu egin dira ontzi kopurua eta marinel kopurua: 748 arrantzontzi zeuden Bizkaian eta Gipuzkoan 1985ean, eta 200 iaz (-%73); 7.950 marinel ari ziren lanean 1985ean, eta 2.224 iaz (-%72).\nEta, hala eta guztiz ere, baxurako arrantzontziek iaz 53.611 milioi tona porturatu zituzten bi lurraldeetako portuetan, 1986an baino ia %32 gehiago —urte horretakoak dira Eustatek eskuragarri dauzkan porturatze daturik zaharrenak—. Gainera, arrainaren salmenta prezioak ere gora egin du, iaz 83,7 milioi euroko balioa izan baitzuen, duela hiru hamarkada baino %44 gehiago.\nLeandro Azkue Jaurlaritzako Arrantza zuzendariak EBren arrantza politikaren helburuekin lotzen du sektorea horrenbeste txikitu izana: Espainia 1986an sartu zen EBn, eta orduan hasi zen gainbehera. «Europak bazeukan ideia argi bat: Espainian eta Euskadin ontzidiaren zati bat sobran zegoela, Espainiak arrantzatzeko zeukan arrain kuota kopuruarekin ez zetorrelako bat hainbeste arrantzontzi eta marinel izatea; ez zen errentagarria».\nAzkuek gogora ekarri du ez zela kasualitatea izan EBko kideek 1983an egitea arrain espezieen banaketa orduko bazkideen artean, pentsatuz handik urte gutxira sartuko zirela taldera Espainia eta Portugal, eta egokitu egin beharko zutela aurrez egindako banaketara. «Hori mugarri bat izan zen ulertzeko nolako bilakaera izan duen gure ontzidiak».\nGakoa, dena dela, ontzidiaren teknologia berria eta efizientzia izan dira. «Arrain kopuru bera edo handiagoa harrapatzen dugu, eta fakturazioari etekin handiagoa ateratzen diogu», nabarmendu du Azkuek. «Arrantzatzeko teknikak lehengo berdinak izan arren, arraina topatzeko gaur egun dagoen teknologia punta-puntakoak asko erraztu du lana. Orain, gutxiagoren artean lehen baino gehiago harrapatzen dute».\nHorrek badu analisi bikoitz bat: batetik, ontzidia ez da txikitu ingurumen arrazoiengatik, arrain tona gehiago porturatzen baitira; eta, bestetik, sektoreak sortutako aberastasuna —lehen baino handiagoa— pertsona askoz gutxiagoren artean banatzen da.\nArrain espezie bakoitza arrantzatzeko muga ekologikoa zientzialariek jarritakoa izaten dela adierazi du Eusko Jaurlaritzako arrantza zuzendariak, eta egoerak onera egin duela esan du: «Zientzialariek esaten dute orain dela hogei urte espezieen %30ek zeukatela stockaren egoera osasuntsua, eta, gaur egun, Atlantikoan, espezien %70 daude egoera biologiko onean».\nEta aberastasunaren banaketa? Bestelako analisi bat egin du Jaurlaritzako ordezkariak. «Baxuran, egia da jende gehiagoren artean banatzen zela lehen harrapatutakoaren etekina, baina, termino erlatiboetan, gaur egungo arrantzaleek lehengoek baino gehiago irabazten dute».\nBizkaian eta Gipuzkoan baxurako arrantzak du pisurik handiena, eta marinelen diru sarrerak harrapaketen araberakoak izaten dira, freskotarako alturan ez bezala. Hain zuzen, azken hori murriztu da gehien: alturako 107 ontzi eta 1.554 marinel zeuden 1992an; orain, 17 ontzi baino ez dira geratzen, eta 210 marinel, denak Ondarroan (Bizkaia).\nEdozelan ere, estatistikei erreparatuta, ontzien eta marinelen galera datuak egonkortuta daude azken urteetan, eta Jaurlaritzak uste du EBk sustatutako doikuntza eginda dagoela ia erabat.\nPortuei dagokienez, nabaria da zer-nolako kontzentrazioa gertatu den hiru hamarkadatan. Gaur egun Ondarroa eta Getaria dira nagusi porturatutako tonetan eta salmenta balioan; atzetik dute Hondarribia, eta atzerago, Pasaia. Gainontzeko portuek nabarmen egin dute behera, batzuk jarduera ekonomiko moduan desagertzeraino.\nKontzentrazioa Jaurlaritzaren apustua izan zela gogora ekarri du Azkuek: «Orduko gobernuak apustua egin zuen arrain lehorreratzea kontzentratzeko Gipuzkoan, Getarian eta Hondarribian, eta Bizkaian, Bermeon eta Ondarroan. Pasaiakoaren jabea Madril da». Apustu hark azaltzen du salmenta jardueren fokalizazioa.