Hemen zagoz : Sarrerea > Espiritualitatea - Testiguak > Jaungoikoaren berbea > Ebanjelioaren eskutik > 2019 / 08 / 02\n2019ko Abuztuaren 02a, Barikua\nEBANJELIOA ( Mateo 13, 54-58 )\nAldi haretan, Jesus bere herrira etorri zan, eta irakasten ziharduan sinagogan, danak harritzeraino. Entzuleak honan inoen:\n- «Nondik ditu Honek holako jakituria eta ahalmenak? Hau ez da, ba, arotzaren semea? Ez al da Maria honen ama? Eta honen anaiak ez al dira Santiago, Jose, Simon eta Judas? Ez dira, ba, geure artean bizi Honen arrebak? Nondik dau, ba, Honek guzti hori?».\nEta ezin eben sinistu Haregan.\nJesusek, barriz, esan eban:\n- «Bere herrian eta bere etxean bakarrik gitxiesten dabe profetea».\nEta hareen sinis-gogorkeriagaitik, ez eban han mirari askorik egin.\n- “Parabolen kontaketa” ondoren, (13, 1-52), Mateok Jesus bere herriko sinagogan, Nazareten, aurkezten deusku, bere auzotarrak gitxietsia (Mk 6, 1-6). Honeek lehenengotan, bere irakasbide harrigarriz, harri eta zur eginda gelditu ziran (54. a.), baina “arotzaren semearen” predikuaz itaunka hasi ziran, Maria bere amaz, bere anai-arrebaz (55. aa.), Bera zala-eta eskandalizatuz. “Danak harritzeraino” berbakaz, Mateok Jesus pertsonearen misterioan sartu gura gaitu. Bere herritarrak ulertu gura eutsoen, giza-alderdi hutsa gogotan harturik, bere senideak, beste aldi baten, bardin egin ebenez (Mk 3, 21). Gizaseme lez ezagutzea eragozpen bihurtu jaken auzotarrei, Jesus pertsonearen misterioa ulertu eta itxaron eben Mesiastzat hartu eta sinisteko: “Nundik dau, ba, Honek guzti hori?” (56. a.).\n- Gitxiespen zorrotz honen aurrean, Jesusek aintxinako esaera zaharra dakar: “bere herrian eta bere etxean bakarrik gitxiesten dabe profetea” (57. a.). Horra egiazko profeta bati, bai Jesusi eta bai bere ikasleei datorkien zoria: ulertezintasuna, destaina, burlagarritasuna eta jasarpena, egiaren testigutza herihotz-sakrifizioraino eroanda. Hain zuzen ere, ulertezintasun eta sinismen ezagaitik ezin dau Jesusek euren artean mirari askorik egin; sinismen argitan bakarrik ulertu daiteke Mesias eta Jaungoiko Semearen misterioa.\n- Ez da harritzekoa Nazaretarrei, bere auzotarrei hain gatx egitea Jesus Mesiastzat eta Salbatzailetzat onartzea; arrisku haundiko “saltoa” zan. Jesus maisu atipikoa zan, ez eban inungo eskola famatu baten ikasi; langile bat baino ez zan eta... “betiko” ezaguna eben. Horrez gainera zera: eurak euken Mesiasen “irudia” bestelakoa zan; hor dago dana esanda eta euren “sinistezinaren” errazoia. Izan ere, Jesusek bere irakatsiakaz eskandalizatu egiten ebazan eta alperrikoak ziran bere “errazoibideak”.\n- Eta ez daigun ahaztu sinismena Jaungoikoaren dohaia dala, baina gizakiaren aldetik bila ibiltea eta bihotza zabalik eukitea eskatzen dauala; hau barik, beste guztiak (mirariak ere bai) itzelezko porrota jasoteko arriskua dauke. Zeinbat bider “nire” ideiak, nire “aurreritxiak” kondizionatzen daben nire Jesusegazko topaketa! Izan ere, gogoan hartzekoa da sinismena “BERE pertsonea onartzea” dala.\n- Zenbat bider hurreratu ahal naz Beragana, bere Berba santura, bertako laguntzaren bila “neure” tesiak eta “neure” gogozko edo erdi-ezkutuko interesak sendotzeko! Holan dalarik, nire jokabideak, Lege-maisuen eta farisearren jokabideen antz haundia dauke, “lehendik neugandutako eskubideak” inundik inora ukatzeko asmo barik. Argi daukat sinismena eta Jesusek eskatzen deustan Beragazko batasuna “beste bide” batetik doala: edegitasun zintzoa, benetako bilaketa, bere proposamen aurrean prestasuna, koherentziaz lan egitea... eta dana Berak bere Espirituz eraginda eta lagunduta. Hau bai dala... beste gauza bat!\n“Jesus Jauna, lagundu egidazu nire barruko aberastasuna bizitzen eta gehitzen, neugan bizi dan Jaungoikoaren Espirituari zintzoki erantzunez."


Klima helburuak: gure energia sistema berdeagoa eta lehiakorragoa bihurtzea - EU Reporter\nKlima helburuak: gure energia sistema berdeagoa eta lehiakorragoa egitea\nCO2 emisioak murriztu beharko lirateke eta energia berriztagarrien kopurua sustatu gure energia sistema lehiakorragoa eta berdeagoa izan dadin, baina zenbateraino? Europako Batzordeak proposatu du emisioak% 40 murriztea 1990eko mailarekin alderatuta eta energia berriztagarrien kuota% 27ra handitzea 2030erako, hala ere, europarlamentari askok kritikatu dituzte datorren asteko osoko bilkuran bozkatuko diren planak. Jakin ezazu horri buruz zer esan behar duten proposamena Parlamentuaren bidez zuzentzeaz arduratzen diren europarlamentariek.\nOraingo proposamenari buruz\nAnne Delvaux EPP taldeko kide belgikarrak esan zuen: Proposamena lan oinarri onargarria da, baina azkar findu eta hobetu behar da.\nKonrad Szymański, ECR taldeko kide poloniarrak, esan zuen: Proposamena ziurrenik norabide egokirako urratsa da energia iturri berriztagarrietarako irtenbide berrietan. Estatu kideei malgutasun handiagoa eta inbertsioen esleipen hobea ematen die. Eraginkortasunaz ez dakigu ezer. Baina CO40ren% 2 murriztea Europako errealitate ekonomikoarekin bat ez dator. Europako Batzordeak ez du ezer ikasi aldebakarreko klima politikaren porrotetik.\nIsuriak Negoziatzeko Sistemari buruz (ETS)\nDelvaux: Batzordeak arazoa ondo identifikatu du, baina 2021ean aurre egiteko asmoa du. Berandu da!\nSzymański: ETS isurketak murrizteko merkatuko tresna gisa diseinatu zen. Proposamen berriekin argi ikusten dugu Batzordeak energia iturri berriztagarrien merkatua artifizialki sortzeko finantza tresna gisa erabili nahi duela. Hau okerra da. Ez dugu 2008an lortutako konpromisoa hautsi behar.\nEgin beharko litzatekeenari buruz\nDelvaux: Eraginkortasun energetikoari esker, Europan milaka lanpostu sor ditzakegu, gure ingurumenaren eta gure klimaren babesa hobetzeaz gain.\nSzymański: Murrizketa mekanismo berri batek merkatuko ETS hutsean oinarritu behar du. Murrizteko asmoak nazioarteko akordioarekin lotu beharko lirateke. Seguruenik, elektrizitate ekoizleentzako eta energia intentsiboko industriarentzako proposamen desberdinak pentsatu beharko genituzke.\nIkusi otsailaren 4ko eztabaida zuzenean Hemen klik eginez.\nGai erlazionatuak:Anne DelvauxCO2 emisioakegungo proposamenaEmissions Trading SystemETSezaugarrifull-imageberdeagoaKonrad Szymańskidirekzio\nRebecca Harms Lezaungo liderra errekurtsoa jarri du abian Ukrainan laguntza


1/15 Irizpena, Euskal Autonomia Erkidegoko Fundazioen Lege Aurreproiektuari buruzkoa\n1/15 Irizpena Euskal Autonomia Erkidegoko Fundazioen Lege Aurreproiektuari buruzkoa\n1/15 Irizpena Copyright © 2015 by CESEGAB.\nEuskadiko Ekonomia eta Gizarte Arazoetarako Batzordean Herri Administrazio eta Justizia Sailaren idazki bat erregistratu zen 2015ko urtarrilaren 16an. Idazki horren bidez, “Euskal Autonomia Erkidegoko Fundazioen Lege Aurreproiektuari” buruzko informazioa eskatu zuen, Euskadiko Ekonomia eta Gizarte Arazoetarako Batzordearen maiatzaren 17ko 8/2012 Legearen 3.1. artikuluan ezarritakoaren arabera.\nGaldetu diguten legegintzako ekimenak bi helburu ditu: batetik, Euskal Autonomia Erkidegoko Fundazioen ekainaren 25eko 12/1994 Legeak gaur egun araututako gaiari buruzko arautegia sektore honetan aurre egin behar zaien gizarte-errealitate berriak kontuan hartuz eguneratzea; bestetik, indarrean sartu zenetik igarotako hogei urteen zehar gertatutako egokitzapenak arau bakar batean sartzea.\nBerehala bidali genien Batzordeko osoko bilkurako kide guztiei Dokumentu horren kopia, beraien proposamenak eta iritziak bidal zitzaten, eta guk horiek guztiak dagokion Lan Batzordeari bidal geniezazkion, Euskadiko Ekonomia eta Gizarte Arazoetarako Batzordearen Funtzionamendu Araudian ezarritakoari jarraituz. Gizarte Garapeneko Batzordea 2015eko otsailaren 11n bildu zen, eta hartutako erabakiak kontuan hartuz, Irizpen Proiektu hau egin zuen, Batzordeak otsailaren 25ean egindako Osoko Bilkuran aurkez zezan. Bilkura horretan aho batez onartu zuten.\n“Euskal Autonomia Erkidegoko Fundazioen Lege Aurreproiektuaren” testuak 65 artikulu ditu, hiru kapitulutan, hamahiru ataletan, lau xedapen gehigarritan, bi xedapen iragankorretan, xedapen indargabetzaile batean eta hiru azken xedapenetan banatuta.\nZioen azalpenean adierazitakoaren arabera, Euskal Autonomia Erkidegoko Fundazioen ekainaren 17ko 12/1994 Legeak aurrerapen nabarmena ekarri bazuen ere, askatasun, erantzukizun eta malgutasun irizpideen arabera fundazioen funtzionamendua arautuz, orduan zegoen erregulazio murriztaileko ereduaren aurrean, gaur egun, fundazio mota berrietara egokitzen den eta testu bakar batean horiei buruzko indarreko araudi guztia jasotzen duen beste arautegi bat behar dugu.\nAurretik adierazitakoaren ildotik, apirilaren 23ko 7/2012 Legeak, “Omnibus Legea” moduan ezaguna den Europako Parlamentuaren eta Kontseiluaren barne-merkatuko zerbitzuei buruzko abenduaren 12ko 2006/123/EE zuzentaraura egokitu daitezen zenbait lege aldatzen dituenak, Euskal Autonomia Erkidegoko Fundazioen ekainaren 17ko 12/1994 Legea aldatu zuela adierazi behar dugu. Fundazioen Lege berri horren helburuak arau horren helburu berak dira, hala nola herritarrentzako kalitatezko zerbitzu bat lortzea, administrazio-prozedurak sinplifikatuz, azkartasunez, kalitate onez eta gardentasunez; aurretik baimena eskatzen duten prozesuak kentzea eta horien ordez geroagoko jakinarazpenak edo aitorpen erantzuleak erabiltzea; administrazioko kudeaketak arintzeak, beharrezkoak ez direnak kenduz, eta herritarrentzat hain nekezak ez direnak erabiliz.\nOro har, Fundazioen Lege berria beharrezkoa da, eta segurtasun juridikoa emango die bai Herri Administrazioari bai fundazioei eta herritarrei oro har. Lege horretan, erakunde horiei aplikatu ahal zaizkien arauak bateratuko dira, eta aldaketa tekniko nahiz juridikoak egingo dira, fundazioen arautegia aro berrietara egokitu dadin, eta gizartearen gaur egungo eskaera eta beharrei erantzun diezaien.\nFundazioen eredua nabarmen aldatu da urteetan zehar, izan ere, antzinako fundazioak bere ondarearen zati bat ongintzako helburuetarako uzten zuen pertsona ongi batek sortzen zituen, eta gaur egun, askotariko helburu eta egiturak dituzte, hala nola teknologia eta berrikuntzaren arloko fundazioak, sektore publikoko fundazioak, bankuen fundazioak eta abar. Horrenbestez, fundazioen gaur egungo errealitatearekin bat datorren arautegia behar da.\nLehen kapituluak, “Fundazioa” izenekoak, 7 atal eta 46 artikulu ditu. Artikulu horiek, xedapen orokorrei eta fundazioen eraketa, gobernu, ondare, funtzionamendu, jarduera, aldaketa, bat-egite, desegite, desagertze eta eraldaketari buruzkoak dira.\nBigarren kapituluak, “Administrazioaren esku-hartzea eta antolaketa fundazioen arloan” izenekoak, 4 atal eta 15 artikulu ditu. Artikulu horiek, Fundazioen Babesletza eta Erregistroa eta Fundazioen Euskal Kontseilua arautzen dute.\nHirugarren kapituluak, “Fundazio bereziak” izenekoak, 2 atal eta 4 artikulu ditu, sektore publikoko fundazioei eta Euskal Autonomia Erkidegoko banku-fundazioei buruzkoak.\nXedapen gehigarriak alderdi politikoekin lotutako fundazioei, beste Administrazio batzuen informazio-eskaerei, notarioen betebeharrei (hala nola agiriak Fundazioen Erregistrora bidaltzea) eta genero-berdintasunaren Legeari buruzkoak dira.\nXedapen iragankorrek fundazioen estatutuek gaur egungo Legera egokitu behar dutela ezartzen dute, eta ekainaren 19ko 101/2007. eta 100/2007. Dekretuen bidez onartutako Euskal Autonomia Erkidegoko Fundazioen Erregistroaren eta Babesletzaren arautegien indarraldia finkatzen dute, Legearekin kontraesanean ez dauden xedapenetan.\nEuskal Autonomia Erkidegoko Fundazioen ekainaren 17ko 12/1994. Legea eta lege horretan ezarritakoarekin kontraesanean dauden maila bereko edo beheragoko xedapen guztiak indargabetu dira.\nAzkenik, azken xedapenak, arautegiaren garapenari eta Fundazioen Lege honen indarrean sartzeari buruzkoak dira.\nI. Arauaren balorazio orokorra\nEuskal Autonomia Erkidegoko Fundazioen Lege Aurreproiektuari buruzko gogoeta egin dezagula eskatu digute. Lege horrekin Gobernuak duen helburua 1. artikuluak dioena da, hau da: “fundazioa eratzeko eskubidea arautzea, Euskal Autonomia Erkidegoak gai horretan dituen eskumenak kontuan hartuz, Autonomia Estatutuaren 10-13. artikuluan ezarritakoaren arabera”. Horrela, Euskal Autonomia Erkidegoko Fundazioen ekainaren 25eko 12/1994 Legeak gaur egun arautzen duen arautegia eguneratuko da, sektore honetan aurre egin behar zaien gizarte-errealitate berriak kontuan hartuz, eta indarrean sartu zenetik igaro diren hogei urteetan gertatutako aldaketak arau bakar batean sartuz.\nGogoetak hasteko, fundazioek gure herrian duten eginkizuna goraipatu nahi dugu, hainbat arlotan aritzen direlako: kulturan, gizarte-zerbitzuetan eta osasunean, hezkuntzan eta ikerketan, enpleguaren eta prestakuntzan, ingurumenean eta bestelakoetan. Horri esker, interes orokorreko helburuetan eta gizartea eta ekonomia bultzatzeko helburuetan laguntzen dute. Arrazoi horregatik, aurreproiektuan adierazitako helburuak aintzat hartuz, positibotzat jotzen du batzorde honek galdetu zaion ekimena.\nBeharrezkoa ikusten dugu Euskal Autonomia Erkidegoko Fundazioen 12/1994 Legea eguneratzea, sektore hau aldi horretan gertatu diren aldaketetara egokitzeko. Hori dela eta, Fundazioen Lege Aurreproiektu honek hainbat arlo eta sektoretako erakundeak aritzen diren esparruaren gutxieneko beharrak arautu behar ditu, gaur egun, ekonomian, teknologian, gizarte-berrikuntzan, gizarte-sektore ahulenak babesten jarduten duten fundazioak ditugulako.\nHori horrela, arautuko diren erakundeak heterogeneoak izan daitezela eskatzen dugu, dimentsioari, tipologiari eta finantzazio-iturriei dagokienez.\nLegearen aplikazio-esparruari dagokionez, zioen azalpenean adierazitakoaren arabera, 12/1994. Legeari jarraituko zaio, hau da, jarduerak EAEn nagusiki garatzen dituzten fundazioei aplikatuko zaie. Hala ere, berariaz barne hartzen dira beren patronatuaren egoitza eta fundazioaren kudeaketa eta helbidea EAEn dituzten fundazioak ere, “beren jarduera nagusia atzerrian garatzen badute ere”, aurreproiektuaren 5. artikuluan ezarritakoa kontuan hartuz.\nBaina arau horrek zalantzak sortzen ditu zenbait kasutan, hala nola jarduera nagusia beste autonomia-erkidego batean egiten bada. Egoera hori ez da arautzen, eskumenekin gatazkak sor daitezkeelako 149.1.8 EE artikuluarekin (ikusi Euskadiko Kooperatiben lehen legeari buruzko KAren doktrina). Jarduera nagusia atzerrian garatzen denean legea aplikatzen da, baina pentsa liteke aurreikuspen horrek Konstituzioaren aipatutako artikuluaren kontra egiten duela.\nHorregatik guztiagatik, gai horrek segurtasun juridiko eza eragiten duela azpimarratzen dugu.\nIII. Babesletzaren eginkizuna\nLege-aurreproiektu honek gehiegi azpimarratzen du Babesletzak fundazioak kontrolatu eta fiskalizatu behar dituela, egokiena eta beharrezkoena haiei laguntzea eta aholkatzea bada ere.\nLege-aurreproiektuak, eta 49. eta 54. arteko artikuluek bereziki, organo horretarako aitortutako helburuak gainditzen dituzte, eta zenbait kasutan, horretarako arrazoirik egon gabe, fiskalizatzailea eta esku-hartzailea ere bada.\nAdibide moduan, 50. artikuluak (Babesletzaren eginkizunak) zuzentzeko eskumen hori ematen die fundazioei, honela ulertuta: “fundazioa esku hartzea, hala badagokio behin-behineko kudeaketa bere gain hartuta” edo “Patronatua osatzen duten pertsonak izendatzea“. Ez ditu aipatzen eskumen horiek justifikatu beharko lituzketen salbuespenak. Halaber, “fundazioak zaintzea” ere aipatzen da, gure ustez, hitz egokia, fundazioaren funtzionamendua “gainbegiratzea” bada ere.\nBabesletzaren jarduerak prebentziozkoa izan beharko lukeela uste dugu, eta horrenbestez, fundazioak arautzen dituen arautegia bete beharko lukeela. Interes orokorrari eragingo balio eta horrek ondorio eta kalte nabariak izango balitu bakarrik esku hartu beharko luke.\nBestalde, Babesletzak arautzen dituen lege-aurreproiektuaren artikuluei buruzko berariazko gogoetak egingo ditugu dagokion atalean.\nIV. Sektore publikoko fundazioak\nZioen azalpenean hauxe esaten da: “EAEko sektore publikoko fundazioak izango dira lege honetan eta sektore publikoari buruzko arautegian adierazten diren ezaugarriak dituztenak, horien bidez, sektore publikoak kontrolatzen dituela egiaztatzen delako”.\nGure ustez, paragrafo hori ez dago ongi idatzita eta zalantzak sortzen ditu, ez dakigulako sektore publikoari buruzko zein kontrol eta zein arautegi diren. Egia esan, sektore publikoaren fundazioaren kontzeptua eta haren erregimen aplikagarria nahasten ari dira, eta hori argiago ikusten da fundazio horiek arautzen dituzten 62. eta 63. artikuluetan.\nNolanahi ere, arau hori sektore publikoaren fundazioen araubide juridikoa argitzeko erabili beharko litzatekeela uste dugu: ondasunak eta zerbitzuak kontratatzeko araubidea, eta fundazio horietako langileen araubidea. Zehazki, fundazioko langileen araubidea zuzenbide pribatukoa dela argitu beharko litzateke, eta hautaketa egitean, berdintasun, meritu eta gaitasun printzipioei jarraitu behar zaiela, deialdien berri emanez, Estatuko Sektore Publikoaren Fundazioen 50/2002 Estatu Legearen 46.4. artikuluan jasotzen den moduan.\nV. Txostenak (ekonomikoa eta azalpenezkoa)\nLehendabizi, gure ustez, lege-aurreproiektuarekin batera aurkeztu den Txosten ekonomikoan ondorio moduan jasotzen dena baieztatzeko ez da inola ere nahikoa eragin-azterketa egiteko: “Ez dago ekimenaren eragin ekonomikorik autonomia-erkidegoaren aurrekontuetan, eta hori dela eta, ezin da horri buruzko programarik edo aurrekontuko partidarik aipatu”. Hori guztia zenbait arrazoirengatik:\nIndarreko legediaren eskumena kontuan hartuz, Eusko Jaurlaritza Babesletzaz eta Erregistroaz arduratu behar da. Jarduera horiek administrazio-kargak ekartzen dituzte eta, ziur asko, dagokion sailaren aurrekontuko partidei atxikitako baliabide publikoak erabiltzen dituzte. Ez da zehazten legedi berriak karga horiek murriztuko dituen ala ez.\nLege-aurreproiektuaren testuaren arabera aurrekontuek aurrekontuko partidetan berariazko eta zuzeneko eraginik ez badute ere, EAEko sektore publikoaren Fundazioei buruzko 62. artikuluan ezarritakoa ikusirik, ez legoke gaizki egongo baliabide publikoek fundazio horietan gaur egun duten edo izan luketen inplikazioari buruzko azalpen osoagoa bat ematea.\nAurreproiektuaren zioen azalpenean eta azalpen-txostenean adierazten den moduan, fundazioek egindako jardueretan interes orokorra ez dago at; guztiz alderantzizkoa baizik. Beraz, ez zaigu zentzugabea iruditzen Gobernuari “Sektore publikoko fundazioen” arloan dituen konpromisoei edo asmoei buruzko azalpena eskatzea, eta zer eragin eta inplikazio ekonomiko dituzten azal dezala.\nHalaber, erregulazio berriak Fundazioen Euskal Kontseilua sortzea ezartzen du. Kontseilu horrek, baliabideak beharko ditu beren jardueretarako.\nBestalde, Euskadiko Aholku Batzorde Juridikoak zenbait irizpenetan adierazitakoaren arabera, Azalpen txostenak araua aplikatuko den errealitateari buruzko nahikoa informazioa eman behar du. EAEko fundazioen sektorearen dimentsioaren eta eragindako erakunde kopuruaren (gutxienez, dagoeneko erregistratuta daudenena), jarduera-esparruen, ekonomia- eta gizarte-ordezkarien eta bestelakoen zehazpen bat egin beharko litzateke. Arau horrek fundazioetan zer eragin izango duen ere ez dakigu, edo, Euskadiko ekintzaileei eta enpresa txikiei laguntzeko ekainaren 28ko 16/2012 Legearen 6. artikuluan ezarritakoaren arabera, zer eragin izango duen enpresetan.\nVI. Erabilitako hizkera\nLege-aurreproiektu honetan hizkera sexistaren erabilera berriro ere nabarmendu behar dugu, izan ere, gaztelaniaz, gizonezkoak bakarrik aipatzen ditu: “el fundador o fundadores”, “los beneficiarios”, “el notario”…\nAdibide modura, 14. artikulua aipatuko dugu (“Patronatua osatzen duten pertsonak”), behin eta berriz “su Presidente” esaten delako. Deigarria egiten zaigu artikulu honetan patronatuko emakumezko presidentea ez aipatzea, emakumezko idazkariak eta presidenteordeak aipatzen badira. Horrez gain, Lege Aurreproiektuak, laugarren xedapen gehigarrian, hau dio: “fundazioen organoen eraketak Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako otsailaren 18ko 4/2005 Legean ezarritakoari jarraitu beharko dio, fundazioen Patronatuan emakumezko eta gizonezko ordezkari kopuru orekatua egon beharreko arauari dagokionean bereziki”.\nEusko Jaurlaritzak berak IV. Berdintasunerako Planean onartu egiten du “emakumeen eta gizonen arteko desberdintasun-egoera, askotan, hizkerak indartzen duela”. Hori dela eta, Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako 4/2005 Legeak arlo eta jakinarazpen guztietan hizkera ez-sexista erabiltzea eskatzen die administrazioei, 18.4. artikuluan hau ezartzen duelako: “Euskal herri-aginteek ez dute hizkera sexista erabiliko, ez zuzenean, ez beste pertsona edo erakunde batzuen bitartez sortzen dituzten dokumentuetan eta euskarrietan”.\nHorregatik guztiagatik, Lege-aurreproiektuan erabiltzen den hizkera sexista zuzentzea eskatzen dugu.\n2. orrialdea, 2. paragrafoa: Hau dio: “Xedapen orokorretan, Euskal Autonomia Erkidegoko Fundazioen aurreko Legean bezala, fundazioen helburuek interes orokorrekoak izan behar dutela esaten da, baina irabazi-asmorik gabeko erakunde horiek normalean dituzten helburuen zerrenda ireki bat ematen da”.\nGure ustez ez da egokia “baina” juntagailua erabiltzea, Legeak ezartzen duen zerrenda itxia ez izateaz gain, klausula orokorretik kanpo ere dagoelako. Beraz, paragrafo hau hobeto idatzita egongo litzateke 4. artikuluan (“Helburuak eta onuradunak”) ezarritako irizpideari jarraituko balio.\n2. orrialdea, 3. paragrafoa: Honela idaztea iradokitzen dugu:\n“Legearen jarduera-esparruari dagokionez, 12/1994. Legean bezala ezartzen da, jarduerak Euskal Autonomia Erkidegoan nagusiki garatzen dituzten fundazioei aplikatuko zaiena…”.\n4.1. art. Helburuak eta onuradunak\nFundazioek interes orokorreko helburuak izan beharko dituztela ezartzen da, eta horien artean, “garapenerako lankidetza” aipatzen da.\nUste dugu “garapenerako lankidetza eta hezkuntza” aipatu beharko lituzkeela, garapenerako hezkuntza ezinbesteko prozesua delako lankidetzarako, eta bere helburua herritarrek garapen-politika eraginkor eta kalitatezko batean parte har eta konpromisoa har dezaten lortzea delako, solidaritatearekin, gizarte-justiziarekin eta giza eskubideekin zerikusia duten eskumenak, balioak eta jarrerak ezagutuz eta garatuz.\n5. art. Aplikazio-esparrua\nGogoeta orokorretan arau honen aplikazio-esparruari buruz azaldutakoari bi iruzkin formal gaineratu nahi dizkiogu.\nLehendabizi, artikulu honen lehen atala gaizki interpreta daiteke, hau diolako: “bere jarduerak EAEn nagusiki egiten dituzten fundaziotzat hartzen dira bere jarduera nagusia atzerrian egon arren, estatutu helbidea erkidego horretan dutenak”. Gure ustez, nahasterik egon ez dadin, honela idatzi beharko litzateke:\n“Bere jarduerak EAEn nagusiki egiten dituzten fundaziotzat ere hartzen dira bere jarduera nagusia atzerrian egon arren, estatutu helbidea erkidego horretan dutenak”\nBestalde, 2. atalean atzerriko elkarte eta fundazioei buruz hitz egiten da, biak bereizi gabe. Gure ustez atzerriko fundazioei buruz hitz egin behar da bi kasuetan.\n6. art. Helbidea\nHau ezartzen da: “Egoitza Euskal Autonomia Erkidegoan izan beharko dute beren jarduera lurralde horretan nagusiki garatzen duten fundazioek”, eta “fundazioen estatutu helbidea beren Patronatuaren egoitza duten lekuan egongo da, edo jarduerak nagusiki garatzen dituzten lekuan”.\nBeraz, nahitaezkoa da helbidea Euskal Autonomia Erkidegoan egotea, baina fundazioaren jarduera nagusia zein den zehazterakoan arazoak sor daitezke.\n12. art. Fundazioaren zuzkidura\nLehendabizi, artikulu honen 1. atalean nahaste bat dagoela uste dugu, ia errepikatzen diren paragrafoak daudelako:\n“1.- Zuzkidura edozein motatako ondasunak eta eskubideak izan daitezke, eta fundazioaren helburuak betetzeko egokia eta nahikoa izan behar du. Hasierako zuzkidura nahikotzat hartuko da haren balioa, gutxienez, 30.000 eurokoa bada.\nHasierako zuzkidura hortik beherakoa bada, sortzaileak profesional independente batek egindako azterketa ekonomikoa ere aurkeztuko du fundazioaren eskriturekin eta lehen jarduera-programarekin batera. Azterketa ekonomiko horren bidez, baliabide horiek bakarrik erabiliz bideragarria dela egiaztatu beharko du.\nHasierako zuzkidura edozein motatako ondasunak eta eskubideak izan daitezke, eta nahikoa eta egokia izan behar du fundazioaren helburuak betetzen direla bermatzeko baliabideak sortzeko. Zuzkidura nahikotzat hartuko da haren balioa, gutxienez, 30.000 eurokoa bada.\nZuzkiduraren balioa hortik beherakoa bada, sortzaileak fundazioaren helburuetarako egokia eta nahikoa dela justifikatu beharko du, lehen jarduera-plana eta azterketa ekonomiko bat aurkeztuz, aurreikusitako zuzkidura eta finantzazio-baliabideak fundazioaren helburuak betetzeko nahikoak direla egiazta dezan”.\nBestalde, 2. atalean hau dio: “Hasierako ekarpena ez bada diruzkoa, pertsona aditu independenteek egindako tasazioa aurkeztu beharko du eraketa-eskriturekin batera”.\nGure galdera da ea nor den “pertsona aditu independente” bat eta nork izendatuko duen. Horrez gain, diruzkoak ez diren zenbait ekarpenetarako, betebehar hori garestiegia atera liteke (ekipamendu informatikoekin, esaterako).\n15. art. Patroien kargua\nLehendabizi, artikulu honen 4. artikuluak ezartzen du Patronatuan pertsona juridikoak ordezkatzen dituztenak postu iraunkorra izango dutela. Gure ustez, gerta daiteke bat-bateko arrazoiengatik karguari utzi behar izatea, beraz, artikulu honek, ordezkaritza hori iraunkorra izaten “saiatuko” direla jarri beharko luke.\nBigarrenez, 5. atalak honako hau dio: “patroiaren eginkizuna bere gain hartzeko deitzen dutenaren izenean aritu ahalko da patroia ordezkatzea dagokion pertsona, edo patroiak berariaz izendatzen duena”. Gure ustez, kargu hori duenarekin aldez aurretik izendatzeko akordioa egin beharko da beti.\nAzkenik, 6. atalean, Patronatuak, izendatzeko akordioa hartzen denetik sei hilabetera Euskal Autonomia Erkidegoko Fundazioen Erregistroari bere kideen izendatzea jakinarazi beharko diola esaten da, eta “Erregistroak inskribatuko dituela, eta hala badagokio, epe hori ez duela bete ere jasota utziko duela”.\nGure ustez, “hala badagokio” adierazpena kendu beharko litzateke, eta horren ordez hau jarri: “justifikatutako arrazoirik ez balego”, izan ere, jakinarazpena hainbat arrazoirengatik atzera daiteke.\n16. art. Patronatuko kideek onartzea eta uko egitea\nLehendabizi, 2.d) atala honela idaztea iradokitzen dugu:\n“2.- Honela onar daiteke:\nd) Euskal Autonomia Erkidegoko Fundazioen Erregistroan fundazioaren Patronatuaren aurrean izendatzea onartu duela egiaztatzen duen ziurtagiri bat aurkeztuz. Ziurtagiri hori, fundazioko idazkariak egingo du, eta bere sinadura notario bidez egiaztatuko da, edo Euskal Autonomia Erkidegoko Fundazioen Erregistroko funtzionario batek legeztatuko du, edo langile baimendu batek, Eusko Jaurlaritzaren lurraldeko edozein erregistrotan, edo “Zuzenean” zerbitzuaren lurralde-bulegoetan”.\nEspedienteak arinago bideratzeko aukera ematen duen hobekuntza bat dela uste dugu. Halaber, interes orokorreko helburuak eta baliabide gutxi dituzten fundazio txikiei lana errazten die.\nBestalde, 3. atalak hau dio: “Patronatuko kidea den pertsona juridikoa ordezkatzen duen pertsona fisikoa izendatzeko eta onartzeko, aurreko paragrafoetan ezarritako baldintzak onartu beharko ditu. Ez da nahitaezkoa izango onarpen hori inskribatzea edo Babesletzari aurkeztea, ikuskatzeko helburuak direla medio Babesletzak egiaztatzea eskatzen ez badu salbu. Nolabaiteko kontraesana ikusten dugu artikulu honek Patronatuko kideen onartzea eta uko egitea arautzen duen zehaztasunaren eta ez inskribatzeko aukera horren artean.\n17. art. Patroiaren doakotasuna\nHauxe ezartzen da: “sortzaileak kontrakoa ezartzen ez badu, Patronatuak ordainsaria ezar diezaieke patroiei fundazioan bere eginkizunetatik kanpo ematen dituzten zerbitzuen truke. Erabaki hori legez ezartzen den epearen barruan jakinarazi beharko dio Babesletzari”.\nGure ustez, aipatzen den garapen-arauaren zehaztugabetasunak ziurtasunik eza eragiten du, eta komenigarria izango litzateke Legeak berak epe hori finkatzea.\n18. art. Eskumenak eskuordetzea eta ahalordetzeak\nArtikuluaren hasieran hau dio: “Patronatuak bere kide bati edo gehiagori eskuordetu ahalko dizkie bere eskumenak, estatutuek berariaz debekatzen badute izan ezik. Patronatuko kide bati baino gehiagori eskuordetzen badizkio, batzorde betearazle edo delegatu bat edo batzuk sortuko dira, eta batzorde horiek fundazioaren estatutuetan arautu beharko dira”.\nBatzorde horiek hobeto eratuta egon beharko luketela uste dugu, beraien funtsezko eginkizunak zehaztuta, eta Patronatuak onartutako barneko funtzionamendu-arautegi baten bidez arautuko direla esan beharko litzateke, kapital-sozietateetan egiten eta orain arte indarrean egon den arautegian ezartzen den moduan.\nGero, eskuordetu ezin diren zenbait eginkizun aipatzen dira, eta hori kontuan hartuz, ia ezer ezin dela eskuordetu esan dezakegu. Horien artean, jarduera-plana eta estatutuen aldaketa daude. Bi kasuetan, kontuetarako xedatzen den moduan, onartzea ez litzatekeela eskuordetu behar uste dugu.\n19. art. Beste organo batzuk\nKudeaketa arrunta gerentzia baten esku utz daitekeela ezartzen da, eta gerentzia horren izendatzea eta kargu-uztea Babesletzari jakinarazi behar zaizkiola. Horrez gain, kudeatzaileari emandako botereak Fundazioen Erregistroan erregistratu beharko dira.\nArraroa iruditzen zaigu aurreikuspen hori, eta ez dugu ulertzen zer ekarpen egiten duen, kudeatzailea nor den jakinaraztea eskatzen baitu, baina ez ordea erregistratzea (bere botereak, berriz, bai).\n20. art. Patroiek kargua uztea\nPatroiek kargua uzteko arrazoien artean hau dago: “kargua Lege honen 19. artikuluan ezarritako arduraz ez betetzea, ebazpen judizialean hala aitortzen bada” (1.d. atala). Gure ustez 19. artikulua hor aipatzea ez da zuzena, eta 22. artikulua aipatu beharko litzateke (Patroien erantzukizuna).\n21. art. Patroiak ordezkatzea eta kargua kentzea\nLehen atalak ezartzen du patroiak estatutuetan ezarritako moduan ez badira ordezkatzen, Fundazioen Babesletzak hau egiteko eskumena izango duela: “fundazioaren gobernu- eta ordezkaritza-organo behin-behinean osatzen duten pertsonak edo pertsona izendatzeko, estatutu-aldaketa hori gertatu arte”. Halaber, Patronatuak fundazioa berriro ez badu osatzen, Babesletzak bere kabuz osatu ahalko du patroi kopurua, eta bideragarria ez dela ikusten badu, fundazioa desegitea eskatu ahalko du.\nBabesletzaren protagonismo handiegia ikusten dugu fundazioen bizitzan. Batzuetan patroi egokia bilatzeko denbora behar da, eta ez dugu uste komenigarria denik justifikatu gabeko presioa izatea. Horrez gain, Babesletzaren esku hartzea justifikatu beharko litzateke, epeari, interes publikoko arrazoiei eta bestelakoei dagokienez. Bestalde, esku hartze hori “salbuespenez” gertatuko dela gaineratuko genuke.\n22. art. Patroien erantzukizuna\nLehendabizi, hau ezartzen da: “Patronatuko kideek ordezkari leial baten arduraz bete beharko dute kargua”. Gure ustez, arduraren deskribapen zehaztugabea da, gainerako artikuluetan eskatzen den erantzukizun-maila handia kontuan hartzen badugu.\nHalaber, urteko kontuak Fundazioen Erregistroan “behar den epean” ez aurkezteak (15 egun baliodun onartzen denetik, Lege-aurreproiektuaren 32. artikuluak ezartzen duen moduan) behar bezalako arduraz ez aritzea ekartzen du. Berriro diogu epe hori ez dela nahikoa, bai Erregistroa ixteko bai patroien arduragabekeria aitortzeko.\n23. art. Akordioak hartzea\nArtikuluak hau dio: “berariazko erregulaziorik egon ezean, administrazio-prozedurari buruzko legedian ezarritakoari jarraituko zaio”.\nFundazioak erakunde pribatu eta babesgabeak direla kontuan hartuta, zalantzak ditugu kasu honetan ordezko arautegia administrazio-prozeduraren legedia izan behar den ala ez.\n27. art. Jaraunspenak eta dohaintzak\nArtikulu honen 1. atalak honela dio: “patroiak Kode Zibilaren 1024. artikuluan eta, hala badagokio, foru arautegian aipatzen diren ekintzengatik gertatutako inbentario-onuraren galeraren erantzuleak izango dira fundazioaren aurrean”. Gure ustez, aipatutako ekintzakKode Zibilaren 1024. artikuluak hau ezartzen du: “Jaraunsleak inbentario-onura galduko du:1. Bera jakinaren gainean egonik, jarauntsiko ondasun, eskubide edo akzioren bat ez badu inbentarioan sartzen.2. Zor eta legatu guztien ordainketa amaitu baino lehen, jarauntsiko ondasunak besterentzen baditu epaileren edo interesdun guztien baimenik gabe, edo saldutakoaren prezioa ez badu erabiltzen baimena ematean agindutako moduan”. hitzez hitz jaso beharko lirateke artikulu honetan, erantzukizun handia ekartzen dutelako.\nHorrez gain, 2. atalak hau ezartzen du: “Zamak dituzten legatuak edo kostu bidezko dohaintzak onartzen badira, eta jarauntsi, dohaintza edo legatuei uko egiten bazaie, Patronatuak Babesletzari jakinarazi beharko dio, hurrengo hamar egun balioduneko epean, eta Babesletzak dagozkion erantzukizun-egintzez baliatu ahalko da patroien kontra, haien ekintzak fundaziorako kaltegarriak badira, Lege honek ezarritako baldintzen arabera”.\nGure ustez, diskrezio tarte handiagoa eman behar zaie patroiei, Babesletzaren kontrola handiegia baita.\n28. art. Jarduera eta funtzionamendu printzipioak\nFundazioen akordio-printzipioen artean hau dago: “jokabide-kodeetan eta funtzionamenduko jardunbide egokietan ezarritako zuzentarauak betetzea”. Orokortasun horrek ziurgabetasun juridikoa eragiten duela uste dugu, eta kode eta jardunbide egoki horiek “estatutuetan erabakiko direla” gaineratu beharko litzatekeela.\n29. art. Diru-sarrerak eta errentak lortzea eta haien erabilera\nLehendabizi, artikulu honen 2. atalak hau ezartzen du: “Gutxienez, urteko ekitaldiaren soberakinaren % 70 bideratuko beharko da fundazioaren helburuetarako, diru-sarrera horiek lortzeko egindako gastuak kendu ondoren, eta emaitza eta sarrera horiek lortu diren ekitaldi hasieraren eta ekitaldi hori itxi eta hurrengo hiru urteen arteko epean aplikatuko dira”.\nBatzorde honentzat hiru urteko epea oso epe laburra da (Estatuko arautegian bost urtekoa da). Ondarea urria bada baina lanak gehiago irauten badu, ez dago arrazoirik ordaintzera eta ekintza laburragoa izatera behartzeko. Horrez gain, epea luzeagoa bada, fundazioak bere sarrerak presio txikiagoarekin suspertzeko moduak bilatzeko aukera izango du.\nBestalde, laugarren atalak ezartzen du zuzkidura edo erreserbak handitzeko bideratu beharko direla, Patronatuaren akordioaren arabera, artikulu honen bigarren paragrafoan ezarritakoa betetzeko bideratu behar ez diren gainerako errentak edo sarrerak, administrazioaren gastuak kendu ondoren, eta horren gehieneko ehunekoa araudiaren arabera ezarriko dela.\nArgitu behar da aplikatu gabeko errenta edo sarrerengatik gertatutako zuzkiduraren edo erreserben gehikuntzaren gehieneko ehunekoari buruz ari den ala ez. Horrez gain, araudiaren bidez ez dela ezarri behar uste dugu, funts horien kudeaketari autonomia kentzen diolako.\n31. art. Kontabilitatea\nBigarren ataleko bigarren paragrafoa honela osatzea proposatzen dugu, argiagoa eta egokiagoa izan dadin, Fundazioen abenduaren 26ko 50/2002 Estatu Legearen 25. artikuluan ezarritakoaren arabera:\n“Urteko kontuek, balantzea, emaitzen kontua eta txostena barne hartzen dituztenek, batasun bat osatzen dute, eta argi idazteaz gain, fundazioaren ondarea, finantza-egoera eta emaitzak leialki erakutsi beharko dituzte.”\n32. art. Urteko kontuak aurkeztea, uztea eta jakitera ematea\nArtikulu honen 1. atalak hau dio: “urteko kontuak onartu eta hurrengo hamabost egun baliodunetan, behar bezala sinatutako kontu horiek onartzeko eta emaitzak aplikatzeko hartutako akordioen ziurtagiria, eta hala badagokio, kontu bateratuak, aurkeztuko ditu fundazioaren Patronatuak, Fundazioen Erregistroan uzteko…”. Gure ustez, epe laburregia da (kapital-sozietateetan hilabete bat ematen da), batik bat fundazio guztiek ez dutelako berezko administrazio-egiturarik hain zorrozki betetzeko.\n33. art. Kontu-ikuskaritza\nLehendabizi, lehen atalean, Euskal Autonomia Erkidegoko Fundazioen Erregistroan izena emandako fundazio guztien urteko kontuek kanpoko ikuskaritza bat izango dutela esaten da, ekitaldia itxitakoan, zenbait kasuren barruan daudenak izan ezik. Ez dugu ulertzen fundazioak justifikatu beharreko salbuespen negatiboa. Gure ustez, egokiagoa izango litzateke ikuskaritza bat noiz den nahitaezkoa adieraztea.\nKanpoko ikuskaritza ez egiteko kasuen artean hau dago: “Enpresa-jarduerak ez egitea, edo kideen erantzukizuna mugatuta duen edozein sozietatetan % 5tik beherako partaidetza izatea”. Fundazioaren helburuekin lotutako enpresa-jardueretan % 5etik gorako partaidetza izateagatik kontu-ikuskaritza egin behar izatea ez dirudi justifikatuta dagoenik. Gure ustez, eragin ekonomiko handiagoa izan behar du (partaidetza handiagoa, edo fundazioaren diru-sarreretan % 20tik gorako eragina izatea, esaterako). Fundazioen gizarte-ekintzaren autofinantzazioa sustatu behar da gure ustez, eragozpen handirik jarri gabe.\nAipatutako salbuespenaren beste kasu hau da: “onuradunen ordaindutako zerbitzuen bolumena edo kopurua fundazioak doan egindakoena baino askoz ere handiagoa ez izatea”. Ez dugu ulertzen puntu hau; argiago idatzi behar da.\nGero, 2. atalak ezartzen du aipatutako baldintzak bete arren, zenbait kasuren barruan dauden fundazioen kontuak ere ikuskatuko direla.\nKasu horien artean dago honako hau: “fundazioaren egoera-balantzearen aktiboaren partiden balio osoaren % 50 gutxienez, erakunde publikoek emandakoa izatea”.\nGure ustez, fundazioaren diru-sarrerak kuantifikatu nahi badira, erakunde publikoetatik etorritako funtsen zenbateko bat finkatu beharko litzateke, eta ez ehuneko bat. Fundazio askok (garapenerako lankidetza eta hezkuntzako guztiak esaterako) funts publikoak behar dituzte, eta batzuek oso baliabide gutxi dituzte. Ikuskaritza baten kostua kontuan hartuz, ikuskaritza egitera behartzeko, jatorri publikoko funtsen gutxieneko zenbateko bat finkatu beharko litzatekeela uste dugu.\nGero, beste kasu bat aipatzen da: “Lege honen 33. artikuluan aipatzen den kontratuaren edo kontratuen prezioak ekitaldiko gastu guztien % 15 baino gehiago ekartzen badu”. Artikulu hori aipatzea gaizki dagoela eta balorazio egokia egiteko argitu beharko litzatekeela uste dugu.\nHalaber, kanpoko kontu-ikuskaritza egingo zaie “Babesletzaren iritziz, egoera bereziak badaude” Kasu honetan, Babesletzak horren arrazoia jasotzen den justifikazio bat egingo du, eta kontuen ikuskaria izendatuko du”. Ez dugu ulertzen derrigortasun hori, eta gure ustez, fundazioari berari bere kabuz erabakitzeko aukera emango beharko litzaioke, edo bestela, “egoera bereziak” zer diren argitu beharko litzateke.\nBestalde, Patronatuak borondatez gehiengo soilaz hala erabakitzen badu, ikuskaritza egitera behar dezakeela jasotzen da. Gure ustez, ezarri beharko litzateke borondatezko ikuskaritza nahitaez egin behar ez izatea, eta beste arrazoi batzuengatik egin behar izatea. Bestalde, ez luke gehiengo mota aipatu behar; egokiagoa deritzogu hori estatutuetan arautzea, eta ezer ez bada esaten, botoen gehiengoak hartuko duela erabakia.\nAzkenik, artikulu honen 4.atala honela osatzea iradokitzen dugu:\n“4. Fundazioek urteko kontuekin batera kanpo-ikuskaritza aurkeztu beharko dute lege honetan ezarritakoaren arabera nahitaezkoa bada, edo borondatezkoa bada, hala egitea erabakitzen badu. Artikulu honetan kanpoko ikuskaritza aurkeztu behar ez izateko ezarritako baldintzak betetzen badira, ziurtagiri batean adierazi beharko dute kontu horiekin batera”.\nBerriro diogu kontrol eta baldintza zorrotzegiak ezartzen direla nahitaezko ikuskaritzan, beste arauetan egiten denaren aldean.\n35. art. Nahitaezko liburuak\nHau esaten da: “fundazioek akta-liburu bat izan beharko dute, eta liburu horretan, Patronatuaren eta fundazioaren gainerako organoen bileren akta guztiak jasoko dira. Akta horiek, estatutuetan ezartzen den moduan legeztatu beharko dira eta hori egon ezean, idazkariak sinatu eta Presidenteak oniritzia eman beharko dute”.\nXedapen hori argiagoa izan beharko litzateke. Zehaztu beharko luke “legeztatu” beharko direla dionean sinatu behar direla esan nahi duen ala ez.\n36. art. Autokontratazioa\nLehendabizi, hau ezartzen du: “Patronatuko kideek edo haren ordezkariek ezin izango dute fundazioarekin kontratatu, bere izenean edo hirugarren pertsona baten izenean, Babesletzak baimenik ez badu, legez ezartzen den epean”.\nKasu honetan, etorkizuneko arautegiak ez lirateke baztertu behar, eta egokiagoa izango litzateke ezartzea Patronatuak, bere arauen arabera, kontratazioa baimendu beharko duela, gastuen partidetan zenbateko handiak badira.\nOndoren, kontratazio hori, fundazioaren helburuak lortzeko izango dela eta merkatuaren baldintzen arabera egingo dela esaten da, “fundazioaren kontratazioaz arduratzen den pertsonaren edo organoaren aldez aurretiko akordioaren bidez”. Gure ustez, argiago azaldu beharko litzateke hori, eta zer helburu bilatzen den ere azaldu.\nAzkenik, baimena emateko espedientea Fundazioen Babesletzak ebatziko duela ezartzen du, arrazoiak azalduz eta interes-gatazkarik egon ez daitezen kontuan hartuz. Ebatzitzat hartuko da eskaera aurkezten denetik hiru hilabete igarotakoan erantzunik ez bada jasotzen.\nBatzorde honen ustez, Babesletzak aurretik esku hartu behar duen kasuetan, epearen arintasuna bermatu behar da, eta kasu honetan, edozein erakunderen bizitza ekonomikoan hiru hilabeteko epea gehiegizkoa da.\n38. art. Bat-egitea\nHirugarren atalak hau ezartzen du, zenbait kasutan: “bat egiteko Babesletzak aurretik onartu beharko du, eta ebazpen ziodunaren bidez bakarrik aurka egin ahalko dio, hiru hilabeteko epean, baimen-eskaera jakinarazten den egunetik hasita”.\nAurreko 36. artikuluan azaldutakoa errepikatzen dugu, izan ere, gehiegizko epea da. Babesletzaren baimena eskatzea berria da, eta funtsezkotzat hartzen bada, arinago egin beharko litzateke.\n39. art. Zatitzea\nHau esaten da: “zatitzea Patronatuaren akordio ziodunaren bidez egin beharko da, eta Babesletzak onartu beharko du”.\nGure ustez, ez da aurretiko baimena; berrespena da (fundazioaren desegitearen kasuan gertatzen den moduan, 41.2. artikuluan ezarritakoaren arabera), eta baimena izango balitz, Babesletzaren gehiegizko kontrola ekarriko lukeela uste dugu. Argiago jaso beharko litzatekeen kontua da.\n42. art. Likidazioa eta desagertzea\nEzarritakoaren arabera, fundazio batek hiru urteko epea du likidatzeko, eta epe hori igarotakoan, Babesletzak agintari judizialak esku hartzea eska dezake. Horrez gain, likidazioak eskritura publikoaren bidez egingo dira, eta akordioa Euskal Autonomia Fundazioen Erregistroan gordeko da, Babesletzak bere txostena egin ondoren. Batzorde likidatzaileak, edo hala badagokio, Patronatuak, Fundazioen Erregistrora joan beharko du, eta bestelako agiriez gain, onartutako eta Babesletzak berretsitako likidazio-balantzea aurkeztu.\nBerriro ere diogu arau horrek protagonismo handiegia ematen diola Babesletzari. Hala eta guztiz ere, ulertzen dugu aurreikuspenik ez dagoenez, ez duela aukerarik hartutako likidazio-akordioen kontra egiteko.\n43. art. Likidatzaileak. Eskumenak\nArtikulu honetan hau ezartzen du aurreproiektuak: “batzorde likidatzaileak telematikoki eta berehala jakinarazi beharko dizkio Erregistroari egindako eragiketak”. Betebehar horri gehiago zehaztu eta argiago jaso beharko litzateke.\n50. art. Babesletzaren eginkizunak\nGogoeta Orokorretan Babesletzari emandako eginkizunari buruz adierazitakoaz gain, artikulu honen 6. atalak arautzen duen “fundazioak zaintzeko” eginkizunari dagokionez, gure ustez, honela osatu beharko litzateke “fundazio bakoitzak helburuak bete ditzala arduratzea” eskatzen duen eginkizuna (6.a. puntua):\n“a) Fundazio bakoitzak helburuak bete ditzala arduratzea, sortzaileak adierazitako edo estatutuetan jasotako borondatearen arabera“.\nHalaber, ondoren, honako hau dio: “Babesletzak, erregistroan erregistratu aurretik, nahitaez jakinarazi eta onartuko ditu fundazioaren helburuak eraketa-proiektuetan eta estatutuak aldatzekoetan, lege honek araututako baldintzen arabera, eta baita bat-egite, zatitze, aldatze eta desagertze proiektuetan ere”. Gure ustez horrela izan behar badu, eskumen horietarako epe bat finkatu beharko litzateke, eta horrez gain, zioak jaso beharko lirateke txostenean.\nZazpigarren atalean arautzen den fundazioen ikuskatzeko eginkizunari dagokionez, ez dakigu inspektore talde bat sortuko den eta berariazko prozedura-arautegi bat aterako den, arauak ez baitu argitzen.\n51. art. Babesletzaren esku hartzea eta jarduerak egiaztatzea\nBabesletzak, irregulartasunen zerrenda baten aurrean, jarduerak egiaztatzeko espediente bat hasiko duela ezartzen da, eta espediente hori, “Legea garatzen duen Arautegian ezarritako prozeduraren bidez” egingo dela. Esan gabe doa hori ez dela abian jarriko arautzen duen arautegi bat izan arte, segurtasun juridikoaren onerako, baina agian argiago jaso beharko litzateke.\nArtikulu honen 2. atalak dio espedientea Babesletzaren ebazpenaren bidez amaituko dela, eta kasuak ez badira egiaztatzen, neurri zuzentzaileak hartzen badira, edo kasuak frogatuta geratu direla ezartzen duen ebazpena ematen bada, artxibatuko dela. Horrela, dagokion fundazioa hurrengo Urteko Ikuskapen Planean sartzea erabakiko du.\nGure ustez, zuzenagoa izango litzateke aipatutako ikuskapen planean sartzea “erabaki dezakeela” ezartzea, testuan ez delako hain zehatza.\n52. art. Babesletzaren esku hartzea fundazioen irregulartasun larrien aurrean\nHirugarren atalak hau ezartzen du: “Babesletzak horren berri eman gabe esku hartu ahalko du bereziki larriak diren kasuetan, eta Patronatuaren eskumenak kendu eta bere gain hartuko ditu. Horrez gain, Epaileari berehala jakinaraziko du zer erabaki hartu duen…”.\nFuntsezkoa da jakitea zer diren “kasu bereziki larriak“, eta horrez gain, “horren berri eman gabe” esan ordez, “aldez aurretik jakinarazita” jarri beharko litzateke.\n53. art. Babesletzaren baimenak. Administrazioaren isiltasuna\nHiru hilabete igarotakoan berariazko ebazpenik egon ezean Babesletzaren baimenak ez onartutzat hartuko direla ezartzen da.\nGure ustez, herri administrazioen gardentasunaren, eraginkortasunaren eta arintasunaren onerako, emandako epean (luzeegia), jasotako eskaerak aintzat hartu beharko lirateke, hau da, isiltasun positiboa izan beharko luke.\n57. art. Erregistroaren eginkizunak\nErregistroaren eginkizunen artean hau dago: “urteko kontuen gordailatzea eta Patronatuak onartu duela egiaztatzen duen ziurtagiria jasotzea, aurkeztutako agiriak legeak eskatutakoak direla egiaztatzeko. Patroien botoaren zentzua jasoko da, patroiek estatutuen bidez araututako aurrerapenarekin hori egiteko beharrezko informazioa izan ez badute salbu, eta abstenitu edo kontrako botoa eman duten patroiak identifikatuko dira”.\nPositibotzat jotzen dugu akordioak kontrako botoaren zioak jasotzea, patroiak azaltzea erabaki badu. Hala ere, artikulu honetan xehetasun gehiegi ematen dira, eta ez dugu hori egiteko arrazoirik ikusten.\n60. eta 61. artikuluak Fundazioen Euskal Kontseilua\nFundazioen Euskal Kontseilua, Herri Administrazioaren kontsultarako, aholkularitzarako eta hedatzeko kide anitzeko organoa, eginkizun hauen sortu da fundazioen euskal esparruan:\na) Arautegiari buruzko aholkuak eta informazioa ematea.\nb) Herri administrazioei proposamenak egitea.\nd) Fundazioak sustatzea eta bultzatzea.\ne) Indarreko xedapenek ematen dizkioten gainerakoak.\nBere irizpen batzuetan adierazi dugunez, ez dugu uste komenigarria denik kontsultarako administrazio-organoak ugaritzea, izan ere, kostua ekartzen dute, eta askotan, oso zaila da justifikatzea elkarrizketa kolektiborako gaitasuna duten elkarteak daudelako jadanik.\n63. art. Euskal Autonomia Erkidegoko sektore publikoaren fundazioen araubide juridikoa\nGogoeta orokorretan sektore publikoaren fundazioetako langileei buruz adierazitakoa berretsiz, artikulu honen lehen atala testu honekin osatzea gomendatzen dugu:\n“Langileak hautatzekom dagokion deialdiaren berdintasun, meritu, gaitasun eta publizitate printzipioei jarraituko zaie.\nHalaber, kontratazioa egiterakoan, publizitate, lehia eta objektibotasun printzipioak kontuan hartuko dira, egin beharreko jardueraren izaera printzipio horiekin bat etortzen bada salbu“.\n64. art. Sektore publikoaren fundazioen betebeharrak\nArtikulu honen bi paragrafoetan baldintza bera errepikatzen da, ezer berririk gehitu gabe. Agian egokiena biak testu bakar batean bateratzea izango litzateke.\nBestalde, 2. atalean dio fundazio horiek “egiten dituzten kontratazioek lizitazioak ikusteko askatasun printzipioari, prozeduren publizitate eta gardentasun printzipioari, eta bazterkeriarik ezeko eta berdintasun printzipioei jarraitzen dietela bermatu beharko dituztela”. Gure ustez, egokiagoa izango litzateke kontratazio horiek sektore publikoaren kontratuen arautegiari jarraitu beharko diotela adierazteaSektore Publikoaren Kontratuen Legearen Testu Bategina kontuan hartzen badugu, printzipio horiez gain, sektore publikoaren fundazioek aplikatzen dizkieten kontratazioari buruzko arautegia errespetatu beharko dute. Horren adibideetako batzuk:- Erregulazio harmonizatuari atxikitako kontratuetan, publizitatea, berdintasuna eta lehia indartsuago bermatzen dira kontratuen esleipenean.- Sektore Publikoaren Kontratuen Legearen Testu Bategina aplikatzen den kontratu guztiek zenbait printzipiori jarraitu behar diete (kontratuaren beharra eta egokitasuna, 22. art.; hitzartzeko askatasuna; 25. art.; berdintasuna eta gardentasuna; 139. art.; konfidentzialtasuna, 140. art.). Horrez gain, kontratuak eskaintzarik merkeenari esleitzen diotela bermatu beharko da (190. eta 191. art.).- Kontratazioaren arloko administrazio-errekurtso berezia erregulazio harmonizatua duten kontratuetan aplikatzen da (40. eta 49. arteko art.)..\n65. art. Banku fundazioak\nMota honetako fundazioak Aurrezki Kutxen eta Banku Fundazioen abenduaren 27ko 26/2013 Estatu Legean arautu ziren lehen aldiz, eta oinarrizko legedia dutenez, han ezarritako arauei jarraitzen diete. Hauxe ezartzen da 33. artikuluan: “Banku fundazioek lege honetan ezarritako araubide juridikoari jarraituko diote, eta hori egon ezean, Fundazioen abenduaren 26ko 50/2002 Legeari edo aplikatzekoa den autonomiako arautegiari”.\nHorrela, Fundazioen abenduaren 26ko 50/2002 Legean mota horretako Fundazioei buruzko zortzigarren xedapen gehigarria sartu zuten: “Banku fundazioek Aurrezki Kutxen eta Banku Fundazioen 26/2013 Legean ezarritakoari jarraituko diote”.\nHalaber, Justizia Ministerioak jendaurrean ikusgai jarri duen fundazioen Lege-aurreproiektuaren zirriborroan kanpoan uzten dira berariaz bederatzigarren xedapen gehigarrian, eta aurretik aipatutako 26/2013 legera jotzen dute.\nBestalde, Eusko Jaurlaritzaren Ogasun eta Finantza Sailak, bere eskumenez baliatuz, Euskal Autonomia Erkidegoko Aurrezki Kutxen eta Banku Fundazioen Lege aurreproiektuaren kontsulta-prozesua hasi du berriki, eta 68. artikuluan honela dio:\n“1.- Beraien eginkizunak Euskal Autonomia Erkidegoan nagusiki garatzen dituzten banku fundazioek lege honetan, aurrezki kutxen eta banku fundazioen abenduaren 27ko 26/2013 Legean, eta horien gehigarri gisa, Euskal Autonomia Erkidegoan aplikagarria den fundazioei buruzko arautegian ezarritako araubide juridikoari jarraituko diote.\n2.- Euskal Autonomia Erkidegoan egoitza duten eta aurrezki-kutxa izatetik banku-fundazio izatera pasa diren fundazioek lege honetan banku-fundazioetarako ezarritako araubide juridikoari jarraituko diote, eta gehigarri gisa, Euskal Autonomia Erkidegoan aplikagarria den fundazioei buruzko arautegiari.”\nHalaber, Lege-aurreproiektu honen Lehen Azken Xedapenean Euskal Autonomia Erkidegoko Fundazioen indarreko legediaren aldaketa bat sartzen da (12/1994. Legea) aplikazio-esparruari buruzko 2. artikuluan, beste atal batekin. Honela dio: “Beraien eginkizunak Euskal Autonomia Elkartean nagusiki garatzen dituzten banku-fundazioek eta lurralde esparru horretan egoitza soziala duten eta aurrezki-kutxa izatetik banku-fundazio izatera pasa diren fundazioek Euskal Autononia Erkidegoko aurrezki-kutxei eta banku-fundazioei buruzko …………/2014 Legean ezarritakoari jarraituko diote”.\nHorregatik guztiagatik, aukerak eta segurtasun juridikoa kontuan hartuz, Irizpen honen Lege-aurreproiektuan 65. artikulua kentzea eta testu hau duen Xedapen Gehigarria gaineratzea proposatzen dugu:\nBanku Fundazioek Euskal Autonomia Erkidegoko indarreko legedian ezarritakoari jarraituko diote; hori egon ezean, Aurrezki Kutxen eta Banku Fundazioen 26/2013 Legeak ezarritakoari, eta gehigarri gisa, Euskal Autonomia Erkidegoan aplikagarria den fundazioei buruzko arautegiari.”\nEuskadiko Ekonomia eta Gizarte Arazoetarako Batzordearentzat egokia da “Euskal Autonomia Erkidegoko Fundazioen Lege-aurreproiektua” bideratzea, kontsultarako organo honek egin dituen gogoetak kontuan hartuta.\nBilbon, 2015eko otsailaren 25ean\nFrancisco José Huidobro Burgos Idazkari Orokorra


Kate ertaineko triglizeridoen prezioak, salmentak - erosi kate ertaineko triglizeridoak (MCTs) hornitzaileak medicinerawmaterials.com webgunean\nKate ertaineko triglizeridoak (MCT)\nIturri botanikoa: Cocos nucifera L.\nItxura:Kolorerik gabeko likidoak / Hauts Fin Zuria\n1. pisua galtzea susta dezake.\n2. energia iturri ona izan liteke.\n3. kirolarien laktatoaren pilaketa murriztu dezake eta gantzak energia lortzeko erabiltzen lagundu.\n4. epilepsia, Alzheimer gaixotasuna eta autismoa kudeatzen lagun dezake.\n5. legamiaren eta bakterioen hazkuntzari aurre egiten dioten gantz azidoak ditu.\n6. bihotzeko gaixotasunak izateko arrisku faktoreak murriztu ditzake.\n1. Elikagaien eremuan aplikatua.\n2. Osasun produktuen eremuan aplikatua.\n3. Kosmetika arloan aplikatua.KM\nKate ertaineko triglizeridoei (MCT) buruzko deskribapena\nKate ertaineko triglizeridoak (MCT) elikagai berezi gisa erabili ohi dira ebakuntza osteko infekzioak eta larruazaleko erredurak dituzten gaixoentzat, baita gantz xurgapen eskasa duten pertsonak, hiesa eta minbizia eta diabetesa eta prostatako hiperplasia onbera tratatzeko ere. . Behazun harriak xahutu, kolesterola murriztu, hiperlipidemia prebenitu eta sendatu eta abar. Horrez gain, pisua galtzen ere lagun dezake. MCT jateak gorputzaren pisuan, sabeleko gantzaren eremuan eta gerriaren zirkunferentzian eragin nabaria duela frogatu da.\nMesedez, edozein momentutan interesatzen bazaizu Kate ertaineko triglizeridoak (MCT).\nJakin nahi baduzu Kate ertaineko triglizeridoak (MCT) prezioa, deitu bezeroarentzako arreta zerbitzura +86 592 5365887 edo bidali posta elektronikoa helbide honetara [posta elektroniko bidez babestua].


Kaxilda eta Hondarribiko gaztetxeen husteak salatu dituzte Ondarroako gaztetxeen topaketan - Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza : Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza\nGaztetxeen husteak salatu dituzte talde argazkian\nOndarroako, Mutrikuko eta Debako gazte asanbladetako 50 kide inguru batu dira gaur goizean [martxoak 7) Ondarroan. Aspaldi zeuden elkartu barik, eta horregatik, ezagutzak partekatzeko, ideiak eta esperientziak trukatzeko eta harremanak sendotzeko baliatu dute eguna.\nMahai inguruan batu dira goizean.\nGaztetxean bat egin dute goizean, eta, bazkal aurrean, Gaztetxin momentuko egoeri mahai ingurua egin dute borobilean jesarrita. Gaztetxeko ateak beti zabalik daudela gogorarazi, batak besteen esperientzietatik ikasi eta etorkizunerako erronkez aritu dira. Bazkaltzera joan aurretik, talde argazkiak atera dituzte Gaztetxe aurreko moila txikian; azken egunetan Ertzaintzak Zizurkilko Kaxilda eta Hondarribiko gaztetxeen husteen eta futboleko Eurokopa Bilbon jokatzearen kontrako pankartak zabaldu dituzte, euren desadostasuna erakusteko.\nKarropoteoa eta Mutrikuko Dawaneko taldearen kontzertuaz gozatu dute arratsaldean. Dena talde talde ondarrutarraren kontzertuagaz eta karaokeagaz agurtuko dituzte topaketak gaueko ordu txikietan.\nGaztetxeen topaketa Ondarroan 2020


Berotegi-efektua eta tximeletak - Elhuyar Aldizkaria\nHasiera » Albisteak » Berotegi-efektua eta tximeletak\nBerotegi-efektua eta tximeletak\nGure planetan CO2 gasaren proportzioa igota sortu den berotegi-efektuak Amerikako Euphydryas editha tximeleta-espezieari kalteak eragin dizkio. Kaliforniako Santa Barbarako Unibertsitateko Kamila Parmesan biologoak dioenez, espezie hau poliki-poliki ezkutatzen ari da. Laranja-koloreko hegoak dituen tximeleta hau tenperatura aldaketekiko oso sentikorra da. Beldarra besterik ez denean, bizi edo hil inguruko hostoek erabakitzen dute.\nAmerikako Euphydryas editha tximeleta-espeziea poliki-poliki ezkutatzen ari da berotegi efektuak eraginda.\nBeroaren eraginez ihartzen badira, beldarrarenak berehala egiten du. Tximeleta honek migrazioa oso noizbehinka baino egiten ez duenez gero, urritzen hasteak batezbesteko tenperaturak gora egin duela esan nahi du.\nParmesan biologoak Kanadatik Mexikorainoko Euphydryas editha tximeleta-populazioa kontrolatu du eta emaitzak oso kezkagarriak dira: latitude baxuenetan hiru laurdenak galdu egin dira. Latitude altuenetan, berriz, lehen baino zertxobait hobeto dabiltza izotzak eta hotzak gutxiago jotzen dituelako.


Prekaritatea kontratu gisa | Prekaritatea kontratu gisa – iparraldekohitza\nZenbakietan neurtezinak badira ere, langile prekarioak andana bat dira; halere, laguntza sozialen xerka joanez, sindikatuek haien lan baldintzak eta soldata apalak salatuz, ikusgarriak dira.\nUrte guziz bezala, urtaroari loturik, sasoilari anitzek baldintza txarretan lan egiten iragan dute uda osoa, besteak beste, turismoari lotu ofizioetan.\nBestalde, Baionan, guda dantza batekin ireki berri dute Euskal Herriko bigarren Ikea saltegia; altzari merkeak saltzeagatik eta langileekiko duen tratuagatik famatua den multinazionalak kezka eragin du, Barakaldon duen jarrera bera ukanen ote duen…\nDena den, solasgai honetaz Ipar Euskal Herriko Hitza-rekin mintzatu diren bi langile sindikatuetako ordezkarien arabera, prekaritatea ez da multinazionalen monopolioa, lan munduan arrunt hedatua den egoera baizik.\nLAB sindikatuko Eñaut Aramendik dioenez, sektore guztien arazoa da: «Uste dut prekaritateak hunkitzen dituela lan eremu guzti-guztiak. Hezkuntzatik hasirik, eta orain sartzea izanki, hasiko gara entzuten lanpostu murrizketen berri eta beste».\nCGTko Peio Dufauk kontraste azkar bat azpimarratu du: «Ez ditut enpresa txiki-txikiak aipatzen, baina enpresetan diru gehiago ateratzen da, burtsan eta banketxeetan diru gehiago bada, eta langileentzat sekula baino gutxiago».\nPrekaritatea hitz lausoa izan daitekeenez, komeni da zehaztea lan munduaren kasuan baliatzen delarik. «Hamar mila ikuspegi ditu», dio Aramendik: «Soldata kaskarrak, lan baldintza kaskarrak, estresa eta hori guztia… Gaur egun erreformetan hartzen diren bideak bide beretik doaz, eta erretretan ere prekaritatean izanen gara».\nPeio Dufauk zehaztu ditu egoera konkretuak: «Badira lan kontratu prekarioak, lanpostu mugatuak edo bitartekako langileak… Bestalde, badira lanpostuak ez direnak denbora osoz. Anitzetan, langileak behartuak dira oren gutxiz lan egitera, eta hori prekaritate bat da, zeren gaur egun soldata minimoa denbora osoaren arabera finkatua da, baina 20 orduz lan egiten duenak ez du minimo hori hunkitzen».\nPrekaritatea nekez neur daiteke zenbaki zehatzetan, izan Ipar Euskal Herriko instituziorik ezagatik, izan irizpide soberagatik. Halere, laguntza sozialean ari diren erakunde batzuen datuek laguntzen dute diagnostiko baten egiten. Ipar Euskal Herriko Sokorri Katolikora, adibidez, laguntza eske hurbiltzen diren pertsonen kopurua (5.500 pertsona ziren 2012an) %5 emendatzen da urterik urte. 2012an laguntza horien beharretan zirenen bi herenak langileak edo erretretadunak ziren. Elkarte berak, urte berean, Baiona, Angelu eta Miarritzeko hiri elkargoan haien ibilgailuetan bizi ziren ehun pertsona kontatu zituen; horietako anitz, langileak.\nZenbaki gehiago aipa daitezke, baina horietarik batzuk sinesgarritasunik gabekoak dira, CGTkoaren ustez: «Ez da zenbakirik ateratzen ahal, baina ikusten da geroz eta langile gehiago direla diru beharrean. Langabeziako tasa igotzen da, jakinez ez dela kontuan hartzen hilabetean egun batez lan egiten duen pertsona. Gaur egun ikusten diren zenbakiak faltsuak eta txikituak dira. Prekaritatea uste dugun baino askoz handiagoa da.».\nUda badoa, eta lan baldintza txarren ikur dira sasoilariak. «Lan merkatuan diren lanpostu gehien-gehienak gutxieneko soldataren prezioan pagatuak dira [1.135,99 euro hilean, 35 orduko lan asteagatik]. Sasoilarien soldatak, %99an esan nezake, horretan dira; eta gutxieneko soldatarekin ezin da bizi», Eñaut Aramendiren arabera. Gehienetan gazteak diren langile horien beste errealitate bat aipatu du Dufauk: «Badakigu kontratu gabeko langile anitz ibiltzen direla horretan; legez kanpo, beraz. Gainera kontratuak dituztenak ere oso baldintza txarretan ari dira: orduak ez kontatuak eta beste».\nInformatu eta borrokatu\nBeste batzuek bezala, CGT eta LAB sindikatuek uda baliatzen dute informazio lana egiteko turismoa garatua den guneetan. «Pentsatzen dugu lehen lotura bat sortzen duela, eta lan munduan sartuko direlarik kontzientzia piztuko zaiela. Badakigu zaila dela udan lan egiten duen pertsona batentzat, eta bereziki gazte batentzat, bere eskubideak errespetaraztea», dio CGT sindikatuko kideak.\nPeio Dufauk argi du zaila dela beste eremuetako langileentzat ere nagusiari aldarrikapenak helaraztea: «Gaur egun, hainbeste langabeziarekin, nagusiek egiten ahal dute nahi dutena. Langabeziarik ez zelarik, edo oso gutxi, langileek hautatzen zuten haien lana; hori duela 30 edo 40 urte. Prekaritate horrek dena alderantziz ematen du. Gaur egun batek ahoa irekitzen badu, baztertzen dute eta beste bat hartzen».\nCGTko ordezkariak bezala, Eñaut Aramendik ere argi du era «kolektiboan» antolatzea dela giltza: «Ez badugu hori egiten —eta gehienetan ez da hala egiten—, zerbitzu indibiduala bilakatzen gara, laguntzeko langileak ahal bezain ongi ateratzen enpresatik, eta gure funtzioa ez da hori izan behar: antolatzea izan behar litzateke, gure lanpostuak atxikitzeko eta gure lan baldintzak ahal bezain onak izateko».\nBaina enpresa batzuetan langile taldeak antolatzea ez da gauza sinplea. LABeko ordezkariak zehazten duenez ,«klase kapitalista antolatua da, baditu helburu batzuk, eta horretarako badituzte estatu mailako laguntzak. Bai, noski, multinazionalek badituzte ahal gehiago [langileria borrokatik baztertzeko], baina 11 langile baino gutxiagoko enpresetan —enpresa guztien %95 gutxi gorabehera—, ezin da enpresako akordiorik egin, legeak hala dioelako. Oraino okerrago da!».\nHaren ustez, eta horretan ere bat egiten du CGTko ordezkariak, «aukera bakarra zerbait lortzeko, aukera bakar-bakarra, antolaketa da; enpresetan antolatzea».\nDufauren hitzetan ere sentitzen da langile borroka indartu beharra: «Gaur egun jende guztia bakarrik ibiltzen da bere munduan, bere Interneten; ez da gehiago elkartzen. Banaka ez da fitsik lortuko. Denek elkarrekin eraiki behar dugu».


Karl Marx eta Kapitala Silvia Federiciren soflama baliogabetuen aurrean | KOMUNZKI\nHasiera » Komuna » Karl Marx eta Kapitala Silvia Federiciren soflama baliogabetuen aurrean\nAtalak: Komuna, Patriarkapitalismoa\nKarl Marx eta ‘Kapitala’-ren balioa\nBeste baten truke aldatzen den edozein ekoizpen da salgaia edo merkantzia. Edozein salgai alda daiteke edozein salgairen truke kapitalismoan. Salgai hau salgai horren truke edo salgai haren truke. Ez dago mugarik kapitalaren sistema ekonomikoan. Ikuspegi horretatik, salgai guztiak berdinak dira, salneurriak (eta objektuak) ezberdinak izan arren. Prozesu material hori diruarekin gauzatzen da. Eta horretan dautza kapitalaren indarra eta eraginkortasuna. Bizitzan objektuak (eta ekintzak) ezberdinak dira, baina kapitalaren merkatuan denak berdinak dira, denak trukagarriak dira, bata bestearen truke. Hori dela eta, kapitalaren prozedura unibertsala da, eta kapitalismoaren jomugak ez du mugarik.\nGizarte kapitalista deitzen da gizarte-mota bat non sistema ekonomiko hori inposatua izan den. Gizarte kapitalistan objektu guztiak berdinak dira, lan guztiak berdinak dira, baliokideak dira, alegia. Izan ere, baliokide unibertsal baten truke aldatzen dira: diruaren truke. Hori izugarrizko aldaketa historikoa izan zen, atzoko sistema komunitarioak aldatu, eraldatu eta gehienetan suntsituz. Lan guztiak berdintzen dira kapitalaren unibertsaltasun abstraktua dela bide. Hori dela eta, lan abstraktua da kapitalak balioztatzen duena –ez, ordea, lan zehatz edo konkretua, ezta ekoizpenen erabilera ezberdinak ere–. Balio ekonomikoa kapitalaren merkatuan salgaien trukean datza, salgaiak ekoizteko lanak ezberdinak izan arren. Sistema kapitalistaren ekoizpen-prozedurak lan-banaketa aurresuposatzen badu ere, sistema horren merkatuan denak trukatzen dira elkarrekin, lanen ekoizpenak baliokidetuz. Halaxe dio Karl Marxek Kapitala-n:\n«Erabilera-balio edo merkantzien gorputz desberdinen osotasunaren bitartez agerian jartzen da era berean askotarikoak diren lan baliagarrien osotasun bat, espezie, mota, familia, azpimotaldaera desberdineko lan baliagarriena –lanaren banaketa sozial bat–. Hori existentzia-baldintza bat da merkantzia-produkziorako, nahiz eta merkantzia-produkzioa ez izan, alderantziz, lan-banaketa sozialaren existentzia-baldintza. […] Fabrika bakoitzean lana sistematikoki banaturik dago, baina banaketa hori ez dago bitartekoturik langileek beren produktu banakoak trukatzearen bidez. Lan pribatu autonomoen eta elkarrekiko independenteen produktuek bakarrik egiten diote elkarri aurre merkantzia gisa» (Karl Marx, Idazlan hautatuak, Klasikoak, Bilbo, 2004, 315-316; aurrerantzean, IH).\nKapitalaren sistema abstraktuan trukatzen diren salgaien balioa lanetik dator, lan-ordutan zenbatuta. Hori dela eta, lan orokor abstraktua da funtsezko osagarria, gizarte kapitalista aztertzerakoan, sistema horrek balioztatzen duena balio abstraktu hori baita. Soldatarekin ordaintzen zaizkio langileari bere lan-orduak –gogora dezagun dirua baliokide abstraktua dela–, baina Karl Marxekin badakigu ez zaiola berak produzituriko balio osoa ordaintzen. Langileak kobratzen ez duen balioa gainbalioa izendatzen da. Bestalde, langileak ez ditu ekoizpen-baliabideak menperatzen edo kontrolatzen. Gizarte kapitalistan langilearen lana ez da langilearen ezer, bere lan-indarra merkatuan jarria eta esplotatua baizik.\nHorrez gain, kapitalaren merkatuan ez dira lan guztiak balioztatzen, edo gutxienez ez dira lan guztiak ordaintzen. Kasurik deigarriena soldatapeko langile biziaren lan-indarra mantentzeko birprodukzio edo erreprodukzioa da, bere kontserbaziorako premiazkoa dena. Kapitala-n Marxek azpimarratzen du:\n«Lan-indarra soilik existitzen da norbanako biziaren gaitasun bezala. Haren produkzioak, beraz, horren existentzia aurresuposatzen du. Existentzia hori emanik, lan-indarraren produkzioa datza bere birprodukzio edo kontserbazio propioan. Bere kontserbaziorako norbanako biziak biziraupen-bitartekoen kantitate jakin bat behar du» (Karl Marx, IH, 351).\nLan-indarra manten dadin, «giza muskulu, nerbio, burmuin, eta abarren kantitate determinatu bat gastatzen da». Halaber, zenbait «behar natural» bete behar dira lan-indar biziaren kontserbaziorako, behar horiek herriek moldatuak direlarik:\n«Biziraupen-bitartekoen baturak, bada, norbanakoa lanean mantentzera iritsi behar du horrelakoa den heinean, haren bizi-baldintza normalean. Behar naturalak berak –janaria, jantzia, berokuntza, etxebizitza, etab.– desberdinak dira berezitasun klimatikoen eta herrialde bateko gainerako baldintza naturalen arabera. […] Gainerako merkantziekiko kontrajartzez, bada, lan-indarraren balioaren determinazioak elementu historiko eta moral bat dauka bere baitan» (Karl Marx, IH, 351).\nBeraz, biziraupen-bitartekoak eta bizia mantentzeko beharrak ez dira merkatuan agertzen, ez dira zuzenean neurtzen, baina beharrezkoak dira lan-indarrak bere funtzio ekonomikoa bete dezan. Janari, jantzi, berokuntza eta etxebizitzaren lanak ez dira merkatu kapitalistan ordaintzen, merkatu-mota horrek aurresuposatzen baditu ere. Horrekin Marxek zertzen du biziaren eta kapitalaren talka. Gatazka horretan Marxek ere deskribatuta zeukan nolakoak ziren merkatutik kanpoko eta etxe barruko lan-banaketa, zatiketa eta ustiaketa, Ideologia alemaniarra idazlanean adierazi zuenez:\n«Lanaren banaketarekin, zeinen baitan baitaude kontraesan hauek guztiak eta zeinak, bestalde, familiaren baitako lanaren banaketa naturalean atseden hartzen baitute eta gizartea familia desberdin kontrajarritan bereiztean, gertatzen da, aldi berean, zatiketa eta, zehazki, zatiketa desberdina, nola kuantitatiboa hala kualitatiboa, lanarena eta haren produktuena; hau da, jabetza, zeinaren lehen ernamuina, zeinaren hasierako forma jadanik familian baitago, non emaztea eta seme-alabak senarraren esklaboak baitira. Esklabotza, artean oso hasi-masizkoa, noski, familian latentea dena, jabetzaren lehen forma da, zeina, bestalde, jadanik hemen perfektuki baitagokio ekonomialari modernoen definizioari, zeinaren arabera inoren lan-indarraz baliatzeko eskubidea baita. Gainerakoan, lanaren banaketa eta jabetza pribatua adierazpen identikoak dira –batean jarduerari buruzko harremanean esaten dena, bestean jardueraren produktuari buruzko erlazioan adierazten da» (Karl Marx, IH, 191).\nAurreko paragrafoan irakur daitekeenez, Karl Marxek garbi utzi zuen «emaztea eta seme-alabak senarraren esklaboak» izan direla, eta «esklabotza» hori latentea izan dela. Gainera, Kapitala idazlanari jarraituz, merkatu kapitalistatik kanpo balioztatzeke eta soldatarik gabe geratu dela lan-ustiaketa latente hori.\nSilvia Federici eta kapitalaren metaketa\nBeraz, familietan emakumeek egindako lana balioztatu ez izana Karl Marxi leporatzea ez da egia. Alta, horixe izan da Silvia Federici ekintzaile eta teorialariak egotzi nahi izan diona. Caliban eta sorgina liburutik horixe izan da eragozpenetako bat, lana erreproduzitzeko eta lan-indarra hedatzeko baliabide bihurtu zen emakumearen gorputzaz mintzatzen denean:\n«Metatze primitiboaren ezaugarri hori ez da ageri Marxen analisian. Familia burgesetako emakumeen erabileraz Manifestu Komunistan egiten dituen aipamenak salbu –familiako ondasunean transmisioa bermatzeko oinordekoen ekoizle zirela adierazi zuen–, Marxek ez zuen inoiz onartu ugalketa esplotazio-eremuaren eta, beraz, erresistentzia-eremuaren sinbolo izan zitekeenik» (Silvia Federici, Caliban eta sorgina. Emakumeak, gorputza eta metatze primitiboa, Eskafandra bilduma, Elkar-Jakin, Donostia-Andoain, 2017, 160; aurrerantzean, CS).\nManifestu Komunista-n emakumeen lekuaz geroago zerbait aipatuko dut. Federicik esandakoan egiarik eza nabarmentzea garrantzitsua da momentuz. Ideologia alemaniarra lanean ikusi dugu nola lotu zituen emakumea eta esklabotza Marxek, familia patriarkala kritikatuz. Bada, Bruno Bauer, Juduen Auzia testuan ere kritika zuzen eta gogorrak aurkitzen dira, emakumea menperatu gura duen «diru-gizonaren bertutea» salatzeko asmoz:\n«Sexu-harremana bera, gizonaren eta emakumearen arteko harremana, etab., merkataritza-gai bihurtzen da! Emakumea tratu-gai da» (Karl Marx, IH, 75-76).\nGizonaren menpeko emakumea «tratu-gai» bilakatzen da, emakumezko gorputza «merkataritza-gai» bihurtzen da gizonezko diruarekin. Ezin argiago. Beraz, ulertezina da nola isilarazten dituen Silvia Federicik Marxen pasarte eta ideia horiek. Soilik ulertzen da Federicik lastozko txorimalo bat aurkeztu nahi duelako, Marx karikaturizatu bat atera gura duelako. Karikatura bilakaturik, hurrengo pausoa dator: Marxi leporatzea bere teoria androzentrikoa dela, «Marxek soldatapeko gizon proletarioen eta salgai-ekoizpena garatzearen ikuspuntutik ikertu zuela metatze primitiboa» (Silvia Federici, CS, 21), egia osoa ez delarik.\nHalarik ere, Federiciren eta Marxen arteko ezberdintasunen artean beste deigarri bat topatzen dugu metatze primitiboaren eta kapitalaren inguruan. Caliban eta sorgina liburuaren hasieratik Federicik jakitera ematen du berak Karl Marxek Kapitala-ren lehenengo liburukian deskribaturiko «metatze primitiboa» baliatuko duela bere azterketa teoriko eta historikoan (ikus. CS, 21-22 eta 108 eta hur.). Kontzeptu hori dela medio, gizarte kapitalista ahalbidetu zuten egiturazko baldintzak aztertu nahi ditu, baina Federicik ez du Kapitala osoa erabiltzen, merkantzien balioari buruzko teorian ez delako sartzen. Horrek eramaten du hurrengoa erratera:\n«Marx garapen kapitalistaren izaera hiltzaileaz bizkor jabetu zen arren –haren historia “su eta odolezko karaktereetan idatzita dago gizateriaren urte-liburuetan”, adierazi zuen–, zalantzarik gabe, giza askapeneko prozesuan eman beharreko pausotzat jotzen zuen. Haren iritziz, maila txikiko jabegoa eraisten zuen, eta areagotu egiten zuen lanaren ekoizpen-gaitasuna (beste sistema ekonomiko guztietan lortu gabeko neurriraino), eta, modu horretara, gizateria eskasiatik eta premiatik askatzeko baldintza materialak sortuko zituen. Halaber, iruditzen zitzaion hedapen kapitalistaren aurreneko faseetan nagusitu zen indarkeria harreman kapitalistak umotu ahala desagertuko zela, eta aurrerantzean lanaren esplotazioa eta diziplinatzea lege ekonomikoak lantzearen bitartez lortuko zirela batik bat. Erabat oker zegoen horretan» (Silvia Federici, CS, 22).\nHori ez da inondik ere egia. Hor Federicik burgesia eta kapitalismoa nahasten ditu zentzu handirik gabe. Manifestu Komunista-n bezala, burgesia klase iraultzailea zelakoan zegoen Marx. Izan ere, burgesiak ordena feudal zaharra irauli eta suntsitu zuen, eta halaxe irakur daiteke manifestu ospetsuan; baina horrek ez du esan nahi kapitalismoarekin aurreneko faseetan hedatutako indarkeria umotu ahala desagertuko zenik. Gauza bat da burgesiaren izaera iraultzailea, eta bestelako bat da proletalgoaren askapena burgesiaren aurrean gizarte kapitalistan. Artikulu honen hasieran argi utzi dugunez, Kapitala izkiriatu zuenetik, garbi geratu zen salgaien merkatu kapitalistan ez zegoela/dagoela langileriaren askapenerako lekurik. Kapitala-n jorratutako ahalegina ordena kapitalistan salgaien indarkeria azalaraztea da, merkantzien fetitxismoa estalgabetzea. Eta helburua ez zen kapitalaren lege ekonomikoen diziplin(atze)a onartzea, baizik eta juxtu kontrakoa: zientzia ekonomiko kapitalista eta haren ideologia hankaz gora jartzea eta iraultzea. Kapitala-ren xedea, izenburuan baieztatzen zen modura, «ekonomia politikoaren kritika» izan zen. Salgaien trukean balio ekonomikoa desestali duen edozeinek daki hori. Haatik, Federicik hainbesteraino bortxatzen du bere argudioa, ezen bukaeran ematen baitu Marx kapitalista izan zela. Hona hemen argudioaren beste formulazio bat:\n«Hortaz, ezin dugu identifikatu metatze kapitalista langilea (emakumezkoa nahiz gizonezkoa) askatzearekin, marxista askok (eta bestek) egin dutenaren ildotik, edota kapitalismoaren sorrera ezin dugu hartu aurrerabide historikotzat» (Silvia Federici, CS, 110).\nMarxek deskribaturiko eta analizatutako balioaren teoria galtzen da horrela. Federiciren Marx hori baliorik gabeko Marx desitxuratu bat da. Kapitalismoaren metodologiaren eta historiaren aldetik bete ez duen hutsune bat da Federiciren azterketa. Horrek bultzatzen du Marx desitxuratzera. Jatorrizko metaketa lantzerakoan Federiciren xedea kolonizazioa, nekazariei euren lurrak kentzea eta sorginen jazarpena aztertzera bideratzen den arren, bidean balioa galdu du Kapitala-ren ikuspegi marxiarretik. Bidearen erdian geratu da. Hori dela eta jarduten du hainbeste Federicik komunalen desagerpena deskribatzen. Hala ere, komunalen zedarritze eta desagerpena ez dira azterketa osoa kapitalaren esplotazioaren aurrean (gogora dezagun artikulu honen lehenengo atalean azaldutakoa). Desjabetzearen bidezko metaketa-mota bat baizik ez da herri-komunen edo komunalen desagerpena. Hori ez da kapitalismoaren menpeko balio ekonomikoaren dinamika osoaren analisia. Karl Marxek oso ongi aurreikusi zuen. Gaztetan Rheinische Zeitung kazetan artikulu bat argitaratu zuen, ‘Egur lapurretaren kontrako legeaz’, non salatu zuen nekazarien egoera. Jabetza komunalak jabetza pribatu izatera pasatu ostean, behar gorrian nekazariek egurra biltzen jarraitzen zuten antzinako landa eta baso komunaletan, ohiko usadioei jarraituz. Praktika horiek zigortzen zituen legearen aurka idatzi zuen Marxek kazeta hartan.\nBeraz, Marxek oso ondo zekien zer ekartzen zuten komunalen desagerpenak eta pribatizazioak, baina ez zen horretan geratu. Metaketa kapitalistan urrats bat gehiago eman zuen, trukerako merkantzien balioaren prozedura azaleratu arte. Horrela Kapitala idaztera heldu zen. Kapitalismoaren aurkako erasoan Silvia Federici eta Karl Marx kontrajarriak dira. Federicik ez du aintzat hartu balioaren garrantzia jatorrizko metaketa kapitalistan, eta komunalen desagerpen eta ustiaketara jo du. Marxek komunalen desagerpenarekin hasi zuen bere ikerketa, eta merkantzien trukearen bidezko kapitalaren balioa azaltzera eta biluztera ailegatu zen. Bi norabide desberdin.\nEz naiz gehiago luzatuko atal honetan. Zenbait apunte besterik ez. Komunalen desagerpenari eta pribatizazioari dagokienez, Federiciren lana on-ona eta zorrotza izan da, eta sorginen inguruko ikerketa bikaina eta erabilgarria izan da oso, baina bere oinarri ekonomikoak zenbait hutsune ugaritzen du. Kasu baterako, Caliban eta sorgina-n hurrengoa bota duenean: «erregimen kapitalista berrian herri-ondasun bihurtu ziren emakumeak» (CS, 173): ez nago ziur esapide horretan herri-ondasunen edo ondasun komunalen inguruko kategoria modu egokian aplikatua izan denik, jabego pribatuaren eta herri-ondasun zedarritzearen arteko zirkuitua ez baita «herri-ondasun» bilakatzea, baizik eta aurkakoa, pribatizazioa eta bazterkeria.\nHalaber, 2017an Continental Thought & Theory aldizkarian karrikaratutako ‘Notes on Gender in Marx’s Capital’ artikuluan (euskaraz: ‘Generoari buruzko oharrak Marx-en Kapitalan’, in Silvia Federici, Soldataren patriarkatua. Marxismoari egindako kritika feministak, Katakrak, Iruñea, 2017; aurrerantzean, SP), artikulu horretan, alegia, agerian daukagu Federicik ez duela balioaren teoria marxiarrean sakondu, adibidez, Alfred Marshall eta Karl Marx maila berean jarri dituenean (SP, 84), edo artikulu berean oin-ohar batean Piero Sraffa aipatu duenean (Sraffaren erreferentzia-oharra ez da euskarazko bertsioan agertzen; bai, aldiz, ingelesezko jatorrizkoan). Sraffa erabili du hurrengoa adierazteko: «Langileek –Marxek hala irudikatzen du– soldata erabiltzen dute bizitzarako behar dituzten gauzak erosteko, eta behar horiek kontsumituz beren burua erreproduzitzen dute» (SP, 85). Karl Marxek ez zuen halakorik adierazi, ez nehon, ez nehoiz. Zentzurik gabeko korapilo ederra da, salgaien kontsumoa eta salgaien balioa nahastuz. Federicik buruan daukana Sraffaren Production of Commodities by Means of Commodities (Salgaiek ekoiztutako salgai-ekoizpena edo Salgaien bidezko salgai-ekoizpena) liburua da, baina gaizki asimilatua. Horretan ere Federiciren teoria ekonomikoa ez da marko neoklasiko edo neoricardianotik askatu, korronte horiekiko aldaketa marxiarra ulertzeke.\n«Prostitutei langile-izaera ukatzen die, eta emakumeen doilorkeriaren adibide hutsera zokoratzen ditu, “soberako biztanleen geruzarik beherenekotzat” irudikaturik, “lumpen proletariotza” hura» (Silvia Federici, SP, 86 –ikus., orobat, SP, 112–).\n«Zertan bermatzen da gaurko familia burgesa? Kapitalaren gainean, lukuru pribatuaren gainean. Burgesiarentzat bakarrik existitzen da hura erabat garatua; baina proletarioen familia-gabezia behartuan eta prostituzio agerikoan bakarrik aurkitzen du bere osagarria.\nGure burgesek, aski ez dutelarik beren eskura edukitzeaz beren proletarioen emakumeak eta seme-alabak, prostituzio ofizialaz ez hitz egitearren, egundoko atsegina sentitzen dute elkarren emazteak seduzitzen» (Karl Marx, IH, 256-257).\n«Prostituzioa adierazpen partikular bat besterik ez da langilearen prostituzio orokorrarena, eta prostituzioa harreman bat denez gero, zeinak hartzen baitu bere baitan ez bakarrik prostituitua baizik baita prostituitzailea ere –zeinaren doilortasuna oraindik handiagoa baita– horrela kapitalista, etab., kategoria horretan sartzen da» (Karl Marx, IH, 429).\n«Lumpenproletarioen izaera desklasatua gogoan, Marxek adierazi du haiek gai direla «ekintza heroikoenak eta sakrifizio gorenak egiteko, baita bidelapurreriarik makurrena eta ustelkeria zikinena egiteko ere». Berak nabarmendu zuen Parisko Komunean behin-behineko gobernuaren guardia higikorrak –24.000 inguruko tropa– hamabost urtetik hogei urtera doan adin-tarteko lumpenproletarioak izan zirela gehienbat. Marxista gehiegik Marxen oharpenaren bigarren zatiari garrantzi gehiegi emateko joera izan du –lumpenproletalgoa bidelapurreria makurrena eta ustelkeria zikinena egiteko gai dela gainbaloratuz–, bere lehenengo zatia, ekintza heroikoengatik eta sakrifizio gorenengatik lumpena txalotzen duen zatia, gutxietsi edo erabat ahaztu duten bitartean».\nJakina, Federicik ez ditu Angela Davisen hitz horiek irakurri. Davisen berbak funtsezkoak dira beste ikuspuntu baterako: Parisko Komunaren garrantzia Marxen pentsaeran. Angela Davis bezalako beste emakumezko ekintzaile eta filosofo batek, Raya Dunayevskayak, ikertu zuen zer eragin-mota izan zuen Parisko Komunak Kapitala-n (ikus. Raya Dunayevskaya, Marxism and Freedom. From 1776 Until Today, seigarren atala, eta Rosa Luxemburg, Women’s Liberation, and Marx’s Philosophy of Revolution, hamargarren kapitulua). Berak landu zuen nola aldatu zuen Marxek Kapitala-ren testua frantsesezko bertsiorako, 1875eko edizioan, Parisko Komunaren gertakizunak buruan. Salgaien fetitxismoari buruzko azterketa sakontzera iritsiko zen Marx, Komunaren demokrazia proletarioa ikusi ondoren. Garbiago ikusi zuen salgaien fetitxismoa balioan zetzala, eta izugarrizko kooperazio komunaren bidezko elkarketa askea posiblea zela, despotismo kapitalistaren ekoizpenetik at. Lana eta ekintza balio-produkziotik askatzea posible zela behatu zuen, eta hala irudikatu zuen Frantziako edizioan. Dunayevskayaren ildoari jarraituz gero, ondorio nabarmengarri bat atera dezakegu. Kapitala-n, industriagintza aztertzeaz gain, 1875eko ediziorako aldaketekin, Marxek irudikatutakoa Parisko Komunaren ahalegina eta eredua da. Horrela aurkeztuta, Silvia Federiciren zenbait eragozpen lurrera botatzen dira.\nKapitala-ri buruzko hurrengo objekzioak izkiriatu ditu Federicik:\n«Produkzio-eremuari lotutako generoaren auzia azaltzean, Marxek ez du aztertzen etxeko lanak desagertzeko zorian egoteak harreman kapitalistaren hedapenari komunitate proletarioan eragindako krisia» (SP, 78).\n«Generoari buruzko kontuak bazterrean geratzen dira Kapitalan» (SP, 78).\n«Zergatik ez zuen ezer esan Marxek etxeko lanei buruz? Ez zuelako ikusten indar sozialik etxeko lanak iraultzaren barruan kokatzeko gai izango zenik?» (SP, 90).\nDavisen eta Dunayevskayaren oharpenak aintzat hartzen baditugu, Federiciren adierazpen eta galderak baliogabetzen dira. Agian arazoa da Federicik Kapitala-n eta historian emakumeei eman dion lekua estuegia dela. Apika problema da Kapitala-ren garaiko iraultza, Parisko Komuna, emakume eta gizonek, lumpen eta proletarioek sortua, kontuan hartu ez izana. Akaso auzia da Federicik ez den lekuan begiratu duela. Kapitala eta Parisko Komuna lotzen baditugu, salgaien fetitxismoaren aurkako balioaren teoria eta kooperazio komun askatzailea elkarrekin aztertzen baditugu Dunayevskayaren irizpidearen eskutik, eragozpen anitz desagertzen dira. Agian ez dago etxeko lanei buruzko hainbesteko hausnarketarik, lantegiaren eta merkatuaren ekoizpena aztertu eta kritikatu ondoren, Kapitala-ren garaian Marxek gogoan izandako eredua emakume eta gizon askatuen Parisko Komuna izan zelako. Batzuetan Federici hain lanpetuta eta hain lotuta dago bere iraganeko operaismo edo langilerismoari, makina eta lana aztertuz, ezen ez baitu bide gehiagorik ikusten, Marxen balio osoa ezabatu ostean.\n«Antzeko zerbait gertatzen da arrazarekin Marxen lanean. Marxek onartzen zuenez, “azal zuriak egindako lana ezingo da emantzipatu azal beltzak egindako lana laidoztatua den bitartean” (Marx, Kapitala); halere, ez zuen askorik aztertu ez esklabo-lana ez arrazakeriaren erabilera, biak ala biak esplotazio-eredu gogorragoak ezarri eta naturalizatzeko bide gisa erabiliak. Horrenbestez, Marxen lanak ezin zuen zalantzan jarri mugimendu sozialistan nagusi zen irudipena, alegia, gizonezko langile zuri soldatapekoaren interesak langile-klase guztiaren interesak ordezkatzen zituela; gaizki-ulertu horren ondorioz, kolonien aurkako XX. mendeko borrokalariek ondorioztatu zuten marxismoak ez zeukala zerikusirik beren borrokarekin» (SP, 91).\n«Amerikan urrea eta zilarra aurkitzea, [Amerikako] aborigenak sarraskitzea, esklabo egitea eta meategietan hobiratzea, Ekialdeko Indiak konkistatzen eta harrapatzen hastea, Afrika azal beltzak ehizatu eta merkaturatzeko barruti bihurtzea […] horiek guztiak funtsezko faktoreak dira metatze primitiborako» (Karl Marx, Kapitala, I. liburukia).\nBadakizue zer den bitxiena Kapitala-ren azken aipamen horrekin? Bada, Silvia Federicik Caliban eta sorgina lanean erabili izana (ikus. CS, 109). Bat-batean, Caliban eta sorgina-n erabilitako Marxen aipua orain desagerrarazi du apropos, eta dena Karl Marxen inguruan lastozko txorimalo (arrazista) bat fabrikatu nahi duelako. Halaber, Federicik ez du Raya Dunayevskaya irakurri. Azken horrek erakutsi digu Kapitala-n Karl Marxek egun-lanaldiaren iraupena sakondu eta landu zuela Amerikako Estatu Batuetako Gerra Zibilari esker (ikus. Raya Dunayevskaya, Marxism and Freedom. From 1776 Until Today, bosgarren atala).\nBide batez, Federicik ez du aipatzen Estatu Batuetako esklabotzaren aurka Karl Marxek eta garaiko langile-mugimendu sozialistak eginiko lana. 1865eko urtarrilaren 28an Abraham Lincoln presidente estatubatuarrari Langileen Nazioarteko Elkartearen izenean gutun bat bidali zioten, Karl Marxek idatzi eta askoren artean sinatu zutena. Langileen Nazioarteko Elkarteak gogor salatu eta ezbairik gabe kritikatu zuen esklabotza. Halaxe zioen gutun horren hasierak:\n«Amerikako herria zoriontzen dugu gehiengo handiz zu berriro hautatua izateagatik. Zure lehenengo hautapenean hitz gordea Botere Esklabistaren aurkako erresistentzia baldin bazen, zure berrautapenaren gerra-deiadar irabazlea “Akatu Esklabotza!” da.\nBorroka amerikar titanikoa hasi zenetik instintiboki Europako langileek sentitu zuten bandera izardunak beraien klasearen patua burutzen zuela».\nDokumentu ofizial horretan Amerikako langileen eta Europakoen arteko batasuna aldarrikatzen zen, eta horretarako esklabotza desagerraraztea eskatzen zen. Ildo horretatik, gutun horren bukaera honakoa izan zen:\n«Europako langileek ziur deritzote, klase ertainaren igoaldian Independentziarako Gerra Amerikarrak garai berria hasi zuen bezala, Esklabotzaren Aurkako Gerra Amerikarrak langile-klaseen igoaldiaren garai berria sortuko duela. Etorriko den garaiko gurari sutsutzat jotzen dute Abraham Lincoln laguna, langile-klasearen buru argi-argiko semea, aukeratu izana, arraza kateatu bat erreskatatzeko borroka paregabearen bidez eta mundu sozial baten berreraikuntzaren bidez bere herria gida dezan».\nBeraz, esklabotzaren aurkako jarrera ukaezina da. Era berean eta eztabaidarik gabe, leku ezberdinetan Marxek klaseen agerpenean eta moldatzean kolonizazioak kausatutako metaketa eta kolonizazioaren eragina azalarazi zituen, mundu-merkatu globalaren lehenengo hastapenetan kapitalismoaren menpe. Honakoa Ideologia alemaniarra lanetik hartutako lagina baizik ez da:\n«Manufakturak eta, oro har, produkzioaren mugimenduak gehitze eskerga izan zuten komertzioaren hedatzeari esker Amerika aurkitzearen eta Ekialdeko Indietarako itsas bidea irekitzearen ondorioz. Lurralde horietatik inportaturiko produktu berriek, eta batez ere zirkulaziora jaurtiriko urre- eta zilar-masek, erabat aldarazi zuten klase batzuen posizioa beste batzuekiko, eta aldi berean menturazaleen espedizioek, kolonizazioak eta, batez ere, merkatuak mundu-merkaturantz hedatzeak, zeina orain ahalgarri bihurtu baitzen eta egunean-egunean egikarituz baitzihoan, garapen historikoaren aldi berri bati hasiera eman zioten, zeina oro har ez baitugu tratatuko hemen. Berriki aurkituriko herrialdeen kolonizazioa pizgarri berria gertatu zen nazioen arteko merkataritza-borrokarako, eta horrek, beraz, hedapen handiagoa eta garatze handiago eman zion» (Karl Marx, IH, 215).\nBukaera modura: Eleanor Marx, emakume ahaztua\nKarl Marx ongi ezagutzen zuen egile handienetako bat Eleanor Marx izan zen. Bere aita hil zen urte berean, 1883an, Progress-en idazlan bat argitaratu zuen, non azaltzen zuen balioaren teoria marxiarra eta nola gainditzen duen horrek David Ricardoren teoria ekonomikoa, Kapitala liburuaren menderatzea erakutsiz. Eleanor Marxek Parisko Komunaren gertakizunak ere ezagutzen zituen, eta garaiko langileriaren mugimenduen egoera ere bai. Sindikalgintza berria eskatzen zuen sozialismotik, eta emakumeen lekua ere azpimarratu eta aldarrikatu zuen, bai sindikatuetan, bai langile-klasean.\n1891n, Langileen Nazioarteko Elkartearen delegatuen izenean txosten luze bat idatzi zuen, Britainia Handiko eta Irlandako egoeratik azaldua. Idazlan horren atal batean, emakume langileen baldintzez eta jomugez aritu zen. «Gizon langileak etxeko emakumea etxe-aberetzat jotzen» zuela salatu zuen hor, gizonaren «jabego pertsonala» izango balitz bezala. Idazlan horretan emakumeen esplotazioa ere kritikatzen zuen, eta horrek ekarritako ondorioa mahaigaineratu zuen: emakumeek ez zutela ez denborarik, ez desiorik izaten, bilerak sortzeko eta elkarteak edo sindikatuak antolatzeko, ordu luzez lan egin ondoren. Alta, Eleanor Marxen orrialde horietan zenbait grebatan eta sindikatutan emakumeek lortutako aitzinamenduak agertu ziren, eta, bide batez, bertze ikuspuntu zorrotz bat gehitu zuen: lehen aldiz gizonak ohartu zirela emakumeak ahaztea oker bat izan zela.\nClara Zetkin ezagutu zuen, eta emakumeei buruzko haren testua itzuli. Halaber, Emakumearen auzia lana idatzi eta plazaratu zuen –senarrarekin batera–. Gas-langileen eta portu-zamaketarien sindikatuen alde egin zuen lan, eta alderdi sozialistetan ere bai, Europan zein Amerikan. Beti emakumezko langileen aldekoa izan zen bere ikuspegia. Interesgarria da Eleanor Marxen jarrera emakume sufragisten aurrean. Behin baino gehiagotan adierazi zuen emakume sufragisten kanpainei laguntza eman behar zitzaiela, baina emakumezko langileria ahazteke, zeren emakume langileen arazoak ez baitziren botoekin konpontzen soilik. Orobat, emakumezko burgesia kritikatu zuen. Kasu baterako, zenbait emakume burges sufragista agertu ziren lan-orduak murriztearen aurka, eta Eleanor Marxek hitz zuzen eta kritikoak bota zizkien ezbairik gabe, euren klase-interesak azaleratuz eta arbuiatuz.\nEleanor Marx ere arduratu zen bere aitaren idazlanez, hura hil eta gero eskuizkribuak sailkatuz eta argitaratuz. Zalantzarik gabe, Eleanorrek bere aitaren akatsak ezagutzen zituen, bai haren testuetan, bai haren bizitzan. Haatik, gauza izan zen Karl Marxen hoberena ateratzeko eta bultzatzeko. Langile-klasearen alde, emakume langileen alde, kapitalaren balio ekonomikoaren aurka, buruan izan zuen nola askatu emakume-gizon esplotatuak, lan produktiboan nahiz erreproduktiboan, etxean zein elkartean, hala alderdian, nola sindikatuan. Jakina, Silvia Federicik ez du Eleanor Marx aipatzen ohi bere lan historiografikoetan. Hainbat marxistak ere ez. Emakume ahaztua.\n* Artikulu hau JAKIN aldizkarian karrikaratu zen. Badago gaztelaniazko itzulpena Rebelión gunean.\nKarl Marx y El capital frente a las soflamas sin valor de Silvia Federici – La Patria Grande - […] En este texto se hace una reflexión inicial sobre la importancia de las aportaciones de Karl Marx en El capital,…\nKarl Marx y El capital frente a las soflamas sin valor de Silvia Federici – PoderObrero - […] 224 de la revista Jakin (enero-febrero 2018; también se puede consultar en el blog “Komunzki”: https://www.argia.eus/blogak/ignazio-aiestaran/2018/04/30/karl-marx-eta-kapitala-silvia-federiciren-s… […]


Zurean ere txakurrak ortozik? | Iritzia | Berria\nTuristek, beste munduak kontenplatzeko ordez, eurak munduan daudela jakiteko egiten dituzte argazkiak. Halaxe dio Sarrionandiak bere azken liburuan, gaitzesle. Bada bai, arrazoi betea du: ni, behintzat, horrelakoa naiz. Munduko bazter txiki batean urte luzeak eman ditut lekuoi buruz irakurtzen, hainbeste urte ezen harritzen naizen benetan existitzen direla konturatzean. Alegia, ez direla Star Wars-eko planetak bezalakoak, nahiz eta haien xehetasunak ere buruz ondo dakizkidan.\nLekuak ez ezik, pertsonaia historiko edota entzutetsuak geure bizitzetara gerturatzeko mekanismoak ere badauzkagu. Batzuetan, pertsona horiek erabilitako objektuak biltzen ditugu; baketak, liburuak edo haginak garbitzeko zotzak, esaterako. Era berean, badago nahiago duenik miretsi duen pertsonarekin parrandan atera, kafetxo bat hartu edo bere hilobia nahiz bizileku ohia bisitatu. Beste batzuetan, bizitza pribatuaren zertzeladak irakurtzea atsegin dugu, dela Voici edo ¡Hola! aldizkarietan, dela argitaratutako korrespondentzia bildumetan —desberdintasunak desberdintasun—.\nNik, gehienbat, azken jardunari ekiten diot. Ez dut Pronto irakurtzearen apologiarik egin, baina ez nau asetzen pertsona baten irudia bere obraren bitartez bakarrik osatzeak. Datu biografikoak ezagutzeko irrikan daudenen eskolakoa naiz. Ez obra hobeto ulertzeko asmoz halabeharrez, baizik eta giza bizitzari buruzko irakaspen borobilago bat ateratzeko nahian. Konprenitu nahi dut zein motatako grina, zalantza, beldur eta itxaropenak dauden halako oihartzuna utzi duen norbaiten atzean. Alegia, ez direla Star Wars-eko jedi zaldun hotz eta ezkongeak, baizik eta neure modukoak. Neuk ezin baitut bizitzan ezer ondu asmoak eta ideiak emozioen eta bizipenen galbahetik pasatu gabe.\nUrrats bat harago, adiskide batek eta biok jolas kutun moduko batean noizbehinka aritzea maite dugu: eguneroko huskeria eta sufrikario arrunt eta negargarriek jota gaudenean, geure kezkak eta gogoetak gustuko ditugun erreferente historikoen buruetan jartzen ditugu, haiek ere horrelakoetan arituko ziren-eta nahitaez! Zenbat eta miserableagoa izan jarduna eta ospetsua pertsona, orduan eta dibertigarriagoa da kontua. Nola jokatuko luke Mikel Laboak baserriko auzoak leiho garbitu berrietan barraskiloak jarriko balizkio gogo txarrez (benetako pasadizoan oinarritua)? Eta Patricia Highsmithek etxea arkakusoak triskatzen? Bertolt Brechtek astebeteko harrikoa egiteko beharraren aurrean? Oteizak amaren lehengusuaren ezkontza ezin kutreagoan mahaikide mozkorrak congara sartzeko tematzen direnean?\nXXI. mendeko Plutarkoren zain.