BUSTURIALDEko HITZAren Urtekaria 2019 by 11BARRI - Issuu\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_Maquetaciรn 1 5/12/19 12:17 Pรกgina 1\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_Maquetaciรn 1 5/12/19 12:17 Pรกgina 2\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:17 Página 3\naten amaituko dugu urtea, eta jaten hasiko dugu berria. Mahaiaren bueltan, hurbilekoakaz egiten doguz guk aliantzak. Jateari buruz zeozertxu badakigu guk\n// HITZAn, gurera etorri diren askok badakite hori. Elikatu beharra daukagu, eta egin ere ondo elikatzen gara. Ez da broma. Hamabost urte beteko ditugu hurrengo abenduan. Nerabezaroan gaude, eta dieta egokia behar dugu ondo, pozik eta osasuntsu hazten jarraitzeko. Horretarako, eskertzekoa da gure eskualdearen emankortasuna, zorte onekoak gara Busturialdeak sortzen eta ematen duen guztiarekin elikatzeko aukera daukagulako. Orain arte behar izan dugun elikagairik, sostengurik ez dugu falta izan, eta aurrerantzean ere gabeziarik ez izateko beharko dugu dieta egoki bat. Eskola-ikastoletako jantokietan bezala, HITZAko bulego-\nArgitaratzailea: Lea-Artibaialdeko Hedabideak, S.L. Lege Gordailua: BI-2906-03 Egoitza Nagusia: Markina-Xemein. Arretxinaga Etorbidea, 1 • 94-684 44 36. Busturialdeko HITZAren bulegoak: Bermeo. Atalde, 17, atzealdea. • 94-618 72 99 Gernika-Lumo. Bekoibarra, San Miguel eraikina, 35, 1. • 94-627 10 85 busturialdea@hitza.eus • www.busturialdea.hitza.eus Zuzendaria: Larraitz Ibaibarriaga Etxaburu. Kudeatzailea: Ama Lur Bedialauneta Ibaibarriaga. Publizitatea: Idurre Arrazola Astoreka • 647 31 97 77 iarrazola@hitza.eus Testuak: HITZA / Larraitz Ibaibarriaga Etxaburu. Argazkiak: 3k, Ainize Ondarza, Aldatz Gora elkartea, BBK fundazioa, Bermeo Arraun argazkiak, Bermeo iruditan, Bermeoko Neskatila eta Saregin autonomoen elkartea, Bermeo Tuna World Capital, Bermeoko Udala, EAJ, Busturialdeko HITZA, Eguzki talde ekologista, Ereñoko Gerandape herri kirol kluba, Ertzaintza, Eusko Label liga, Galerna taldea, Gernika BHI, Gernika-Lumoko Udala, Greenpeace, Hibai Agorria, Hizkuntza Eskubideen Behatokia, Ibarrangeluko Udala, Irekia, Lilibertso, MGZ Promotions, Mendata ezagutuz, Morgako dantzari kantari, Morgako Udala, Mundakako Abesbatza, Mundakako Udala, Nestor Lertxundi, Paul Arzanegi, Salome Campos, SC Gernikesa, Sollube 707, Sportech, Txebi Arriaga. Diseinua eta maketazioa: 11BARRI\nan ere bertako produktuak dastatzen ditugu egunero. Aurten, gainera, bertatik bertara plater bereziak probatzeko aukera izan dugu. Euskaraldiaren mokaduagaz amaitu genuen 2018a, eta harek utzitako zapore goxoa dastatu genuen apirilean Korrika eskualdera heldu zen arte. Gozoa eta goxoa da gure hizkuntzak bultzatuta hamabost urte hauetan sortu dugun komunitatea, gustagarriak dira eskualdeko elkarteengandik elikagai bilakatu ditugun aliantzak, atseginak dira egunerokotasuna eguneratzeko labetik atera berri dakarzuezan albisteen usaina... Haginkada gaziak ere probatu behar izan ditugu, baina\norokorrean, zalantzarik ez dago ugaritsuak direla mahaiaren bueltan biltzen garen bakoitzean aukeran ditugun elikagaiak. Zu, zuek! Zugandik, zuengandik elikatzen gara, zuek zarete egunerokotasunean behar dugun dosia, urterourtero bidelagun zaituegulako mantentzen gara osasuntsu, mantentzen da eskualdea osasuntsu, mantentzen da euskara osasuntsu. Hamabosgarren urteurrenaren kandelak ere zuen laguntzagaz amatatu gura ditugu. Urte osoa izango dugu aurretik, batzeko, biltzeko, elkar elikatzeko. Maite duguna zaindu beharra dagoelako, aurten ere MAITA DEZAGUN ONDO!\nHitza-k Bai Euskarari\n2019, hilez hil. Urtarrila. Otsaila. Martxoa. Apirila. Maiatza. Ekaina. Uztaila. Abuztua. Iraila. Urria. Azaroa. Abendua.\nAjangiz, Bermeo, Busturia, Ea, Gernika-Lumo, Ibarrangelu, Murueta, Muxika eta Nabarniz\nEragileei eskerrak 10-11\n2019AN HITZA DIRUZ LAGUNDU DUTEN UDALAK:\nHITZA ikastetxeetan 09\nERREDAKZIOA • Bermeo • Busturia • Forua • Mundaka • Murueta • Sukarrieta • Olaia Zabalondo 647 35 56 54 bermeo@hitza.eus / busturialdea@hitza.eus • Ajangiz • Arratzu • Gautegiz Arteaga • Gernika-Lumo • Kortezubi • Muxika • Ane Maruri Aransolo 607 29 22 23 gernika@hitza.eus / busturialdea@hitza.eus • Errigoiti • Mendata • Morga • Nabarniz • Oihana Cabello Elorriaga 647 35 50 09 / busturialdea@hitza.eus • Ea • Elantxobe • Ereño • Ibarrangelu • Aintzina Monasterio Maguregi 647 355 332 /ea@hitza.eus\n12 16 20 24 28 32 36 40 42 46 50 54\nJARRAI GAITZAZU SAREAN ERE:\nwww.busturialdea.hitza.eus Busturialdea Hitza (orrialdea)\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:17 Página 4\n22 ikerle historikori omenaldia BERMEO // Euskararen ikerle historikoak omentzeko Euskera-\nren Jatorriaren 13. Biltzarra egin zuen Euskeraren Jatorria Elkarteak Bermeon. Kultur etxean batuta, Flavio Josefo, Justino, Etxabe, Poza, Larramendi, Hervas, Mogel, Humboldt, Astarloa, Novia Salcedo, Xaho, Arana, Rementeria, Mujika, Sansinenea, Agirre, Goitia, Oteitza, Aginagalde, Segurola, Kapanaga eta Mendizabalek egindako lana aitortu zuten.\n2019 URTEKARIA - BUSTURIALDEKO HITZA\nKalean olgetan, euskara sustatzeko GERNIKA-LUMO // Olgetan errotu gura izan zuten euskara beste behin Gernika-Lumon, eta jolastokietan eragin Kalean Olgetan programaren bitartez; kalean 5 eta 12 urte bitarteko umeek beraien artean eta gurasoekin dituzten harremanetan eta hizkuntza ohituretan eragin. Euskara sustatzeko kutxa ibiltari handi bat jarri zuten hiru jolasgunetan txandaka: San Juan Ibarran, San Kristobal plazan eta Pasealekuan.\nAgurne Gaubeka, Behatokiko zuzendari\nErrenta euskaraz egiteko laguntza emanez\nBERMEO // Hizkuntza Eskubideen Behatokiko zuzendaritzan\nBERMEO // Bermeoko Udalak eta herriko lau banketxek eta bi\nerreleboa hartu zion Agurne Gaubeka bermeotarrak Garbiñe Petriatiri. Ilusioz eta arduraz hartu zuen kargua. Behatokian egiten duten lana herritarrengana zabaltzeko erronkari heldu zion hasieratik, sektore guztiei ateak zabaltzeari.\naholkularitzek elkarlanean errenta aitorpena euskaraz egitea sustatzeko konpromisoa agertu zuten beste urte batez. Udalak sentsibilizazio lana egin zuen, eta entitateek erraztasunak eta argibideak eman zizkieten bezeroei.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:17 Página 5\nKontratazioa sustatzeko 182.033 euroko laguntzak BUSTURIALDEA // Gernikako\nLanbide Ekimenak, Lanbidek eta Bermeoko Behargintza erakundeak 182.033,37 euroko diru laguntzak eskaini zizkieten Busturialdeko enpresa eta irabazi asmorik gabeko erakundeei, langabezian zeuden pertsonak kontratatzeko. Eskualdeko udalek enpresei diruz laguntzeko asmoak eta irizpideak zehaztu zituzten, eta laguntza horiek emateko izapideak kudeatu zituen Lanbidek. Gizarte segurantzagaz gutxienez hiru hilabeteko lanaldi kontratuak bideratzeko laguntzak izan ziren, eta langileen soldata zati bat ordaintzeko ahalmena eman zien enpresei. Diru laguntzak 2019ko martxoaren 26tik 2020ko martxoaren 9ra bitartean kontratatu zuten enpresei zuzendutakoak izan ziren.\nPentsiodunek asteroko borrokari eutsi zioten BUSTURIALDEA // Ordura arte egindakoari eutsi eta bizitza duin baten alde egiten jarraitzeko konpromisoari eutsi zioten eskualdeko pentsiodunek mobilizazioz mobilizazio. Beste behin, bizitzeko beharrezkoak eta nahikoak diren pentsioak\nBizitza aldarrikatu zuten Maiatzaren Lehenean\nBUSTURIALDEA // Indarrak batu eta borrokan jarraitzeko deia egin zuten sindikatuek Bilbon, Iruñean eta Baionan. Bizitzaren sostengurako ezinbestekoak diren lan guztien aitortza eskatu eta enplegu formaletik harago ikustezinak egiten diren eta emakumeek egiten dituzten zaintza lanak erdigunera eroateko eskatu zuten. Inboluzioari aurre egiteko deia egin zuten.\neskatu zituzten, ekainean, esate baterako, Bizkaiko pentsiodunen mugimenduak deituta, Batzarretxearen aurrean. Irailetik aurrera borroka gogortuko zutela iragarri zuten. «Ez dago oraina jokoan, geroa baizik. Oinarrietan eragiten gabiltza».\nMetalgintzako langileek planto egin zuten BUSTURIALDEA // Bizkaiko metalgintzako langileek lan bal-\ndintzak «duinak» eskuratzeko grebak egin zituzten maiatzaz geroztik. Hilabete luzeetako negoziazio eta mobilizazioei esker, 2021 urte bukaera arteko hitzarmen «historikoa» adostu zuten Patronalagaz CCOO, UGT eta LABek.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:17 Página 6\nBizkaia Triathlon lasterketa egin zuten, lehenengoz TRIATLOIA // 1.900 m igerian, 86 km bizikletan eta 21 km korrika. Hori egin zuten I. Bizkaia Triathlonen parte hartu zuten 450 triatletek. Gustavo Rodriguez galiziarrak eta Judith Corachan katalanak irabazi zuten Bermeo eta Gernika-Lumo lotu zituen proba. Urdaitriko Josu Zabalbeaskoa izan zen herriko lehena.\nLointek Gernika Bizkaia, goraka doan taldea SASKIBALOIA // Ligan bederatzi garaipen ja-\nrraian eskuratuta, bikain hasi zuen 20182019 denboraldia Lointek Gernika Bizkaiak, eta garaipenen errekorra eginda amaitu zuen. Europan, Emakumezkoen Ligan eta Erregina Kopan 18 garaipen lortu zituen. Laugarren postuan amaitu zuen ligan. 2019-\n2020 denboraldia –gorengo mailako seigarrena– sendo hasi zuen talde gernikarrak. Euskal Kopan, azken hiru urteetan bezala, Araskiren kontrako finala galdu zuen. Eurokopan, hasierako helburua bete zuen. Taldekako faseko azken aurreko jardunaldian, play off-etarako txartela eskuratu zuen.\nPello Bilbao, ikusgarri Giroan eta Tourrean\nAsier Villalibre, zuri-gorri 2023ra arte\nTXIRRINDULARITZA// Indar erakustaldia eginda, Giroko 7. eta 20. etapak irabazi zituen Pello Bilbao gernikarrak (Astana). Besoak zabal-zabalik helmugaratu zen, pozarren, itzuli handi batean lehen garaipena lortzeagatik. Bere lehen Tourrean ere lan bikaina egin zuen, eta 12. etapan bigarren sartu zen helmugan.\nFUTBOLA // Asier Villalibre jokalari gernikarrak kontratu be-\nrria sinatu zuen Athletic Clubegaz 2023ko ekainaren 30era arte, 50 milioiko etete klausulagaz. 2019-2020 denboraldia hasteko gogotsu zegoela eta lehen mailako taldeagaz lau urterako kontratua sinatzea «oso positiboa» dela adierazi zuen.\nGernika FSk Liga eta Hirugarren mailarako txartela lortu zuen\nGernika CLub, 2.B mailan jokatzetik 3. maila lehiatzera\nBasurde gernikarrak Ohorezko B mailara jaitsi ziren\nARETO FUTBOLA // Duela bi urte Euskal Ligara igo ostean, Gernika FSk martxoan beste urrats bat eman zuen. 20192020 denboraldian Hirugarren mailan jokatzeko txartela lortu zuen Santanape kiroldegian. Urtzi Mentxakaren mutilek 6-5 hartu zuten mendean Ermuako Scorpio. Ligako txapeldunak ere izan ziren.\nFUTBOLA // 2014. urtean igo zen Gernika Club 2.B mailara, eta 2018-2019 denboraldian mailari eutsi ezinda, 3. mailara bueltatu zen. Jaitsierako denboraldi gogorra atzean utzi, eta zaleen babesagaz eta harrobiko gazteen aldeko apustua eginda, gogotsu ekin zion taldeak 2.B mailara itzultzeko lanari.\nERRUGBIA// Gernika RTk gero arte esan zion Ohorezko Mailari, eta Ohorezko B Mailan hasi zuen 2019-2020 denboraldia, gorenera itzultzeko desioagaz. Emakumezkoen Euskal Ligan, denboraldiko azken partidua etxean jokatu zuten maiatzaren 1ean. Durangoko taldeari irabazita, multzoko lehen postuan geratu ziren.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:17 Página 7\n2019 Gernikartek Rikardo Abaunza artista omendu zuen\nGERNIKA-LUMO // Gernikartek Rikardo Abaunza herriko artista omentzeko erakusketa jaso zuen, 30 urtean Kultur Etxeko zuzendari modura sorkuntzaren alde egindako lana eskertzeko. Herrian lanean jarraitzen duten, bertan jaiotakoak diren edo kanpotik udalerri inguruetara etorritakoak diren artista aktiboen denetariko lanak batzen ditu urtero-urtero Gernikarte erakusketak. Abaunzak bultzatuta, duela hogeita hamar urte inguru hasi ziren aipatu erakusketa antolatzen, eta Kristina Arana gaur egungo Kultur Etxeko zuzendariaren berbetan, artistari esker jarraitzen du bizirik erakusketak: «Urte hauetan ekimen hau mantendu ahal izan bada, batik bat Rikardo Abaunzaren adoreari eta lanari esker izan da».\nAitor Arana Arrutik Argizaiola 2019 irabazi zuen GERNIKA-LUMO // Ametsetan argazkiagaz,\nArgizaiola 2019 lehiaketa irabazi zuen Aitor Arana Arruti gernikarrak. Urdaibaiko paisaia oniriko bati leihotik begira ageri den neska bat jaso zuen argazkian, dantzari jantzita, dantzarako ametsa irudikatuz.\nEpaimahaiak transmititzen zuena saritu zuen. Lehiaketako argazkiak Bizkaiko Batzar Nagusien Bilboko egoitzako erakusketan jarri zituzten ikusgai, urrian, eta bertan ikusi ahal izan ziren lan irabazlea eta gainerakoak. Harrera ona eduki zuen.\n40 urte bete zituen Mundakako Abesbatzak\nMUNDAKA // Lau hamarka-\nda bete zituen Jose Antonio Lozanok sortutako Mundakako Abesbatzak. Gaur egun, haren seme Gaizkak zuzentzen du. Ekainean urteurrena ospatzeko kontzertu berezia eskaini zuten, Andra Mari Zeruratzea Elizan.\nMende erdian herria dantzan jarri nahian\nTooth, 10 urteko ibilbideko kontzertuan\nFORUA // Dantza emanaldiak eskaintzen ospatu zuen\nGERNIKA-LUMO // 10 urtean egindakoak batzen dituen kontzertua eman zuen Gernika-Lumoko Tooth taldeak, Iparragirre Rock Elkartean. Hitzordu berezia izan zen, Iparragirre «etxea» dute eta. Urteurrena lagunartean eta ondoan Kordobako VivaBelgrado taldeagaz ospatu zuten.\nUrdaibai Dantza Taldeak 50. urteurrena. Urte osorako egitaraua prestatu zuten, eta ekitaldi nagusia uztailean egin zuten, herriko jaien bezperan. Mende erdian taldeko kide izan direnak omentzeko jai egun handia izan zuten.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:17 Página 8\nkoalizioak eskuratu zituen boto gehien. 10 ordezkari lortu zituen. EH Bildu bigarren alderdiak 7 ordezkari izateko botoak jaso zituen. Busturian Aitor Aretxagak (EAJ), Mundakan Mikel Bilbaok (EAJ), Sukarrietan Erruki Goirienak (EAJ), Ereñon Joseba Zarragoikoetxeak (EAJ), Mendatan Joseba Malleak (EAJ), Ajangizen Koldo Carbonellek (EH Bildu), Aritz Abaroa, Bermeoko alkate makilagaz eta Unai Rementeria, ahaldun nagusi kargu hartzean. Foruan Mikel Magunazelaiak (EAJ), Ean Iratxe Arriolak (EH Bildu), Errigoitin Aintzane Arrienek (EH Bildu), Kortezubin Miren Karmele Enbeitak (EAJ), Muxikan Begoña Enbeitak (EH Bildu), Morgan Maria Teresa Artetxek (EAJ), BUSTURIALDEA // Nabarnizen Jose Antonio Independenteen Taldeak PSEk 769 boto eta PPk 193 Bermeon eta Marurik (EH Bildu), Gautegiz jaso zituzten. Datu horiekin, (MIT) baino ordezkari bat Arteagan Juan Felix gehiago lortu zuten jeltzaleek bi alderdi espainiarrek ez Muruetan EAJk Naberanek (EAJ), Arratzun (4). Eskualdeko parte hartzezuten ordezkaritzarik lortu. eta Elantxoben EH Josu Sabin Olanok (EAJ) eta rik handiena izan zuten Bilduk irabazi zuen Aldaketarik nabarmena Ibarrangelun Armenduko (%96,06). Elantxoben ere aldaketa izan zen. 11 botoren Jesus Mari Ziluagak hartu Bermeon gertatu zen. EH Eusko Alderdi Jeltzalea (EAJ) Bilduk, 2 zinegotzi galduta, 5 aldeagaz, EH Bildu koalizioa zituzten alkate makilak. gailendu zitzaion EAJri botoizan zen Busturialdean alder- ordezkari lortu zituen, eta Bizkaiko Foru Aldundirako dirik bozkatuena. 91 ordezka- Aritz Abaroa buru zuen EAJ etan: 125 bozka izan zituen hauteskundeetan ere EAJ gehiengo osoz nagusitu zen, Patxi Egurrola buru zuen ri lortu zituen, 20 herrietako izan zen nagusi, Unai zerrendak, eta 114 boto Jose hautetsiak eta alkateak batu- 9 zinegotzigaz. Guzanek 3 Rementeria Maiz mundakaMaria Bilbao jeltzalearenak. ordezkari lortu zituen. ta. EH Bildu izan zen bigarra buru. Sozialistei esker, Muruetan ere Julen Karrion rren alderdirik bozkatuena, lehen bueltan lortu zuen Gernika-Lumon, Jose Maria jeltzaleen hautagaiak eman 8.732 bozkagaz. 59 ordezkari berrautatzea. Gorroño buru duen EA-EAJ zuen ezustekoa. Murueta lortu zituen eskualdean.\nEAJk lortu zituen boto gehien udal eta foru hauteskundeetan\nAkordio kolektiboagaz amaitu zen 11/13 auzia\nKaleak beteta, gaixo dauden presoen alde\nBUSTURIALDEA // Ordu erdian erabaki zen 11/13 Sumarioaren epaiketa. Akordu kolektibora helduta, akusatuek leporatzen zizkieten delituak onartu zituzten, kartzela saihesteko. Hartara, Zuluetak eta Enparantzak joan behar izan zuten bakarrik espetxera, hilabete batzuetarako. Auzipetuek jasotako babesa eskertu eta lanean jarraitzeko konpromisoa berretsi zuten.\nBUSTURIALDEA // Sare herritarrak deituta, larriki gaixo dauden presoen egoera gogoratu eta haien berehalako etxeratzea eskatzeko mobilizazioek hartu zituzten kaleak beste urte batez. Orain Presoak bizikleta martxa, manifestazio, elkarretaratze edota autokarabanan eskatu zuten Kepa Arronategi preso gernikarraren eta gainerako presoen eskubideak errespetatzeko.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciĂ‘n 1 5/12/19 12:17 PĂĄgina 9\nHITZA IKASTETXEETAN 2018-2019 ikasturtean eskualdeko bederatzi hezkuntza zentrotan egon gara kazetariok. Iazko udaberrian hasitako bidea egiten jarraitu dugu. BUSTURIALDEKO HITZA zer den, nola sortu zen, eta zelan lan egiten dugun ezagutara eman dugu, herriz herri. Gure webguneak eta sare sozialek egunero egiten dugun lana zabaltzeko duten garrantziaz ere berbetan aritu gara ikasleekin. Kazetaritza generoak landu ditugu eurekin, eta zenbait ikastetxetan ikasitakoa praktikan jarri dute gurekin. Zelan ez, euren galderak gustura eta pozik erantzun ditugu. Bigarren urtez jarraian, plazerra izan da Lehen eta Bigarren Hezkuntzako ikasleekin bariku goizak partekatzea. Guk ere asko ikasi eta gozatu dugu zuen konpainia ederrean.\nEskerrik asko ikasle eta irakasleei!\nBermeoko San Frantziskokoekin egin genuen ikasturteko lehenengo bisita.\nBermeoko Eleizalde Ikastolako 6.mailako ikasleak, egunkariagaz.\nGernika-Lumoko Seber Altubeko ikasleekin agurtu genuen 2018. urtea.\nBarrutialde BHIn hasi genuen 2019 urtea, testu tipologiak landuz.\nBusturiko J.M. Uzelai eskolakoak, kazetariei galderak egiteko prest.\nMuxikako Urretxindorra eskolako ikasleekin egon ginen martxoan.\nGautegiz Arteagako Montorrekoek ikasitakoa praktikan jarri zuten.\nMundakako Eskolako 2. Ziklokoek galderak prestatu zituzten guretzat.\n2018-2019 ikasturteko azken bisita San Fidel Ikastolakoa izan zen.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:17 Página 10\nEskerrik asko Busturialdeko eragileoi 15 Barrutialde Antzerki taldea\nA.D.E.S Espeleologi Elkartea AGIRI arkeologi elkartea\nAixerrotape Txirrindulari Elkartea AL-ANON Albano Jauregi elkartea\nAldaba Aldizkaria Alkartasuna dantza taldea Allende Salazar Eskola Publikoa Allende Salazar Guraso Elkartea\nAntolinape Kultur Elkartea AñebustinAñetu Arbolizko txokoko elkartea Aritzatxu Triatloi taldea Arkibai Elkartea Arkupe Pilota taldea\nArrano Kultur Elkartea Arriguri\nArrolape Mendi Kirol Elkartea Arte Eskola Artie dantza taldea\nArtieko Nagusien Elkartea Artxube dantza taldea\nArtza Pilota Elkartea\nAsociación Coro Rociero Maika\nBegi handi taldea\nBusturia Txirrindulari Taldea\nAsociación de la 3ª edad de Busturia\nAsociación de Mujeres Viudas Asociación Embarcaciones Portuondo Asociacion Motera Izaro Bikers\nAsociacion sociocultural Bilbosalsa Astra Astra Zinema Paradiso Asunek Atorrak\nAtxapunte Ehiza eta arrantza Atxurkulu Emakume elkartea Atxurkulu Mendi Kluba\nAzoka berriko merkatariak (Berazel)\nBatun Batun Aisialdi Kultur Elkart.\nBermeoko Danborrada + Kabalgata (BUDEK) Bermeo Elkartea (Karate)\nBermeoko Erraldoien konparsa Bermeo Futbol taldea\nBermeoko Abesbatza Bermeoko Arkuzko Tiroaren Elkartea\nBermeoko Haurreskola Bermeoko Joaldunak Bermeoko San Frantzisko Eskola Publikoa\nBermeoko Txirrindularitza taldea Bermeoko Txistulariak Bermeoko Txosna Batzordea\nBermeoko Urdaibai Arraun Taldea\nBerton Merkatari elkartea\nBarrutia LHI Ikastetxea\nBarrutialde BHI Barrutiko guraso elkartea\nB.Barrueta /I.Arozena Institutua\nBesalde Bermeo Sahararen Alde\nBusturia kirol taldea\nBusturialdea Harrera Lurraldea\nEreñoko Gerendape Herri kirol taldea\nErroxape emakumeen alkartea ESE Urdaibai Eskola Kristo Musika Elkartea\nEutsi gogor, danok batera\nEuskal Jai Alai Elkartea\nCardio Kick Boxing Busturlagun GernikaLumo HHI\nCiclista Gernikesa Elkartea\nClub Deportivo Rueditas\nDantzatu Gurekin dantza karibearren elkartea DringiliDrangolo Elkartea\nEako jai batzordea Egunsenti dantza taldea Eguzki begira EHE\nEhiza, Arrantza eta Tiro Elkartea Elai-Alai Dantza taldea\nElantxobe Arraun Elkartea Elgizel Urdaibai ASINSOC Eleizalde Ikastola\nEmakide (Emakumee n taldea)\nEuskal Australiar Alkartea\nEuskara taldea Euskaraz Berbetan Foruko Urdaibai dantza taldea Galerna Taldea Garriko Bertso Eskola\nGaudeamus Korala Gautegiz Arteagako Gaztelu-zar elkartea\nGautegiz Arteagako Haurreskola Gazte Zar dantza taldea Gazte- Zar Mendiko Taldea Gernika Arin-Arin Atletismo taldea\nGernika Batzordea Gernika BHI (institutua) Gernika Futbol Sala Gernika Gogoratuz Elkartea\nGernika Memoriaren Lekuko Gernikako merkatari elkartuak Gernika off-road Gernika Racing Elkartea Gernika Rugby taldea Gernika Sporting futbol club Gernika Sub Gernikagarretan\nGernikako Argazkilaria k PHOTOKA Gernikako Berbalagun\nGernikako Bonbardeaketaren Dok.Zentroa Gernikako jai batzordea Gernikako Lekuek Gernikako Marijesiak Elkartea GernikaLumoko eskola bidea\nGernikaLumoko Gazteentzako Informazio Bulegoa\nGernikaLumoko Haurreskola Barrutia Gernikatik Mundura (GKE) Gernikazarra Historia Taldea\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:17 Página 11\nHITZA egiten laguntzeagatik! Goi-zale Elkartea mendi taldea\nGorabide Elkartea Busturialdean Gorosti Kultur Elkartea\nGoxotan Gernika Guraso elkartea San FrantziskoBermeo\nGure arbasoen herria kultur elkartea\nGure Arbola Zaharra Elkartea Gure Esku Dago Gure Garrafie Kultur Elkartea\nH. FACTORYDXE literatura eta arte banda Hackinbadakigu informatika elkartea Haizeder Eskola Haizeder Guraso Elkartea Haitz Biribil Elkartea Haitz Nagusijje\nHarri Berri elkartea\nHEAHerrijeri emon arnasa Hirugarren Adineko elkartea\nIbarrangeluko Haurreskola Ibarruriko Baso Txoritxu Dantza Taldea Ideasur (GKE)\nIparraldeHegoalde IPES Irrintzi-Alai dantza taldea\nItsuki irratia Berko Kultur taldea Izaro abesbatza Izaro-Sub taldea Jangurie Jose Maria Uzelai Herri Ikastetxea Judo Club Bermeo\nKanalako Jai Batzordea Kanalako Memenkoko Kultur Elkartea\nKanalatarrok Kanalagatik Kanalarako Kanaleko Nagusiek Elkartea\nKankinkabara txistu taldea Kanpantxuko Abialai\nKarabi kultur taldea Kabelinatxe dantza taldea Kate Sarea\nKatillotxu Emakumeen Elkartea\nKokotxa kultur taldea Kolakaine Kultur Elkartea\nKosnoaga Igeriketa Taldea\nKukubedarra La Kapilla Rock Elkartea\nLaia Kultur Elkartea (Busturia) Lauhortz kultur elkartea\nLilibertso Bertso Eskola Lobak\nLoradi Haurreskola Lorea dantza taldea\nLumo Kirol Eskola Lurgorri auzoko kultur elkartea\nMB 2000 Zerbitzu Soziokultura lak Makazaga Musika Alkartea Mape Busturia Mendi Taldea Elkartea\nMatxinada Elkartea Mendata ezagutuz Mendieta Mertzede Ikastetxea Metal Fabrika\nMontorre herri ikastetxea\nMontorrealde Elkartea Mundaka Arraun Taldea\nMundaka Surf Kayak\nSan Fidel Guraso elkartea\nTxoko Bake Leku\nSandindere Kirol Taldea\nMundakako Haurreskola Muruetako sokatira taldea Muxikako Erdu Gazte Taldea\nMuxikako Haurreskola Nabarnizko jai batzordea Natxi\nNuntxaku Kultur Elkartea OdolEmoileen Elkartea "Odolkideak"\nOgoñope surf taldie\nOilargane Mendatako kirol zaleak Ongi etorri Errefuxiatuak Otsozulo kultur elkartea\nParesi pilota elkartea Paresiarrak Pauso txikia, asmo handia Peña Atletic Nabarniz Piratak Herri Kirol Kluba Portu Zahar Elkartea Pozgarri nagusien elkartea\nRudelari S. D. Gernika Futbol Elkartea Sagrado Corazón Ikastetxea\nSaguzahar Saltsamendi Kultur Elkart.\nSanikola Nagusien Elkartea\nSanta Vera Cruz Elkartea Sare Gernika Seber Altube Ikastola Sollube 1937 Sollube 707 mendi taldea\nTxutxu Gazte Elk.\nUrdaibai Futbol tald. Urdaibai Judo\nUrdaibai Kantagune Euskal Kantazaleak\nUrdaibai Pala Elkartea Urdaibai Errugbi Eskola\nUrdaibai zaldi taldea Urdaibaiko Galtzagorriak\nUrdaibaiko Lurgozo elk.\nUrdaibikers motorzale elkartea\nSpookypheria productions taldea SaiakuntzaSESZ\nSwingtxaku Tac-Tic kultur Elkartea Taraska Atletismo Taldea\nTIRIS Gernika Sahararen alde (GKE)\nTrinkete Antitxokoa Tukatukada batukada musika elkartea\nTxara-Txara kultur Taldea Txikitzerik Txilipitxeruek kultur elkartie\nTxistera Kultur Elkart. Txo Sevilla dantza taldea\nUrdaibaiko Perretxiko zaleak elk.\nUrdairack Rugby Elkartea Urdaitri Triatlon Taldea\nUrremendi Elkartea Urretxindorra Guraso Elk.\nUzelaiko ikasleen guraso elk. Voces Blancas\nXankore Antzerki T.\nXixili Taldea Zabalik Europan Euskal Kultura Elk.\nZAIN DEZAGUN URDAIBAI Zantzue Kultur Elkartea\nZine klub elkartea\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:17 Página 12\nMarokotik ihesean etorritako familia bati harrera egin zioten BUSTURIALDEA // Rif\nhiritik (Maroko, Afrika) ihesean Euskal Herrira iritsitako familia bateko hiru kideri harrera egin zioten Gernika-Lumon. Eztenan bizi ziren errefuxiatuek ongietorri bero eta hunkigarria egin zieten. Eusko Jaurlaritzak harrera programa integrala izatea premiazkotzat jo zuten Busturialdea Harrera Eskualdea taldeko ordezkariek.\nUr zikinentzako araztegia martxan jarri zuten EA // Lanen bigarren fasea amaituta, Bedaro-\nnako ur zikinentzako arazketa gunea martxan jarri zuten. Araztegiak 200 bat biztanleren ur zikinak hartzen ditu. Hain zuzen, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako handiena da. 147.000 euroko aurrekontuagaz egin zuten,\nBUPen eta Eusko Jaurlaritzaren Itsaspen programaren finantzaketagaz. Araztegia «aitzindaria, inpaktu txikikoa eta eraginkorra» dela adierazi zuten arduradunek, eta herrian ur zikinak tratatzeko zegoen beharrizanari erantzuteko baliagarria.\nBerdintasunerako lehen plana egin zuten\nGernika Elkartegia inauguratu zuten\nMUNDAKA // Emakume eta gizonen arteko I. Berdintasunerako\nGERNIKA-LUMO // Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagu-\nPlana onartu zuen Mundakako Udalak, 2019-2022 aldietarako. Berdintasun eza gizartean arazoa eta errealitatea zela aldarrikatuz jarri zuten martxan. Eratu zuten dokumentua «herriko benetako egoeraren analisiaren ondorioa» zela azaldu zuten.\nsiak Gernika-Lumoko elkartegia inauguratu zuen, herriko eta eskualdeko bizi kalitateari eta jarduera ekonomikoari «indarra» emateko. 9 milioi euroko inbertsioagaz, 150 lanpostu sortzea aurreikusi zuen aldundiak.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:17 Página 13\nUdalak 6. Euskararen Erabilera Plana onartu zuen\nBERMEO// 2018-2022 aldirako\nOnintza Enbeita, Bizkaiko sagardoaren enbaxadore\nOnintza Enbeita, irribartsu, denboraldiari hasiera emateko ekitaldian.\nOnintza Enbeita bertsolari muxikarra izendatu zuten Bizkaiko Sagardoaren enbaxadorea. Bertso bategaz hasi zuen 2019ko sagardo denboraldia Zornotzako Uxarte sagardotegian.\nerantzun zien Enbeitak: «Bizkaiko Sagardogileen Elkartea aspalditik ezagutzen dut, askotan elkarlanean aritu gara, eta orain beraien enbaxadorea izatea ohorea da niretzat. Bertsolari moduan hazten ikusi naute, eta eurak ikusi ditut nik. Bizkaiko txapela irabazteko lan handia egin behar da, baina badirudi sagardoaren enbaxadore izateko sagardoa edatea nahikoa dela; lan erraza ipini didazuelakoan nago».\nEnbeita enbaxadorea izatea ohore bat zela esan zuten Bizkaiko sagardogileek; eta ohorea berea zela\nBizkaian 11 ekoizle zeuden 2019an, bakarra Busturialdean: Muxikako Kandi sagardoa.\nBertsotan zabaldu zuen 2019ko sagardo denboraldia; «ohore bat da»\nSagarren ekoizpena 2017 urtekoa baino txikiagoa izan zen arren, kalitatea nabarmendu zuten sagardogileek; 108.000 litro ekoiztu zituzten 2018an, aurreko urtean baino 92.000 litro gutxiago. Aitor Intxaurraga Bizkaiko Sagardogile Elkarteko presidenteak 2017ko uztak eragin handia izan zuela aitortu zuen: «2017koa inoizko uztarik handiena izan zen, eta horrek 2018. urteko sagarrak markatu zituen. Negua ona izan da zuhaitzentzat, baina iazko maiatzeko eguraldiak ez zuen lagundu, eta sagar asko galdu ziren».\nEuskararen Erabilera Plana onartu zuen aho batez Bermeoko Udalak. Plana hizkuntza lidergoan, zeharkakotasunean, udalerriko euskararen erabileran eragitean eta euskararen gestioa kudeaketa orokorrean txertatzean oinarrituta dagoela azaldu zuten Juan Karlos Agirre Euskara zinegotziak eta Aitziber Gabikaetxebarria Euskara teknikariak. Euskararen erabilera bermatu eta herritarren hizkuntza eskubideei erantzun ahal izateko, udalaren eta herritarren arteko harremanetan erabilitako hizkuntza euskara izatea bermatu gura zutela esan zuten, beti ere «herritarren hizkuntza eskubideak errespetatuta». Gainera, euskara beste erakundeekiko harremanetarako lehen hizkuntza izatea eta administrazio barneko lan hizkuntza izateko nahia agertu zuten.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:17 Página 14\nBesalde elkarteak 8.448 kilo jaki batu zituen\nMendeurreneko ospakizunen berri ematen\nBUSTURIALDEA // Bermeoko Sahararen aldeko elkarteak 8.448\nFORUA // Urdaibai dantza taldeak 50. urteurren ospakizunen\nkilo jaki batu zituen, aurreko urtean baino 2.142 kilo gehiago. Jasotakoagaz «oso pozik» agertu ziren, eta ekimenagaz bat egin zuten herritarrei eskerrak eman zizkieten. Bermeo, Mundaka, Busturia, Muxika, Kortezubi, Gautegiz Artega, eta Gernika-Lumoko denda eta ikastetxeetan egin zuten bilketa Sahararen aldeko Euskal Karabana Solidarioaren bitartez.\nberri emateko aurkezpen ekitaldia egin zuen, egungo eta lehengo dantzariak bilduta. Hilabetero ekitaldiren bat edo gehiago egingo zituztela eta ekitaldi nagusia uztailaren 20an izango zela iragarri zuten. Horregaz batera, 50 urteak laburbiltzen dituen bideoa ikusteko aukera izan zuten foruarrek. Talde argazkia ere atera zuten, futbol zelaian.\nMotrollo nagusitu zen Bizkaiko Txapelketan\nFitur turismo azokara heldu zen eskaintza\nNABARNIZ // 63 untza eta 1,70 metro eginda, Munitibarko Motrollok irabazi zuen 2018ko Kinttopeko Zaldi Proben Bizkaiko Txapelketa. Txapela eta manta, oroigarria eta 700 euro irabazi zituen. Bermeoko Aurrekoetxea Anaiak geratu ziren bigarren (62 u) eta Nabarniz Jatetxea hirugarren (54 u).\nBUSTURIALDEA // Madrilgo (Espainia) turismo azokan parte\nhartu zuen, beste behin, Busturialdeak. Gernika-Lumoko Udalak turismo web orria aurkeztu zuen, eta eskualdeko arduradunek Urdaibai biosfera erreserbaren eta herri eta txokoen berri eman zieten erakuslekuan bildutakoei.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:17 Página 15\nBERMEOKO GABON SASOIKO IZOTZ PISTAREN ERABILTZAILEAK 2018ko abenduaren 28tik 2019ko urtarrilaren 6ra bitartean Lameran lehenengoz jarri zuten izotz pista 1.556 pertsonek erabili zuten. Udal ordezkariek balorazio oso ona egin zuten.\nIa 900 lagun eta elkartasun aldarria, pausoz pauso GERNIKA-LUMO // Euria\nez zen oztopo izan III. Etxera Trailen parte hartzeko. Goizean goizetik jendetza batu zen Merkurion, eta lasterketa zein mendi martxetan pausoz pauso eta kilometroz kilometro elkartasuna adierazi gura izan\nzuten 880 pertsona inguru elkartu ziren. Lasterketen munduan goi mailan ibiltzen diren hainbat korrikalari egon ziren Gernikan; Imanol Goñi eta Oihana Azkorbebeitia, adibidez. Arrolapeko hainbat kirolarik ere parte hartu zuten.\n2018AN EKOETXEA URDAIBAIK IZAN ZUEN BISITARIEN KOPURUA 60.000 bisitarien marka gainditu zuen 2018an Ekoetxea Urdaibaik, zabaldu zutenetik markarik onena. %79,76 bizkaitarrak izan ziren. 2017ko datuekin alderatuta, %12,21 egin zuen gora kopuruak (53.832 izan ziren bisitariak).\n44 Udalerriko lursailak hedatzen\nBBBk pintaketak gaitzetsi zituen\nEA // Herri lurren hedadura handitu zuen Eako Udalak, antzinako paper fabrikako lursaila erosita. 2 hektarea horietan aparkalekua eta industrialde txiki bat egiteko asmoa agertu zuen Iratxe Arriola alkateak.\nBermeo eta Busturiko batzokietan presoen alde eta EAJren aurka egindako pintaketak gaitzetsi eta berriz ez egiteko eskatu zuen BBBk, «zaharkitutako bidea» zela nabarmenduta.\nBEHARGINTZAREN LAGUNTZEI ESKER 2018AN ESKUALDEAN SORTU ZIREN LANPOSTUAK Enpresa berriak abiatzeko 65 proiektu aztertu zituen Behargintzak, eta 31ri eskaini zion laguntza. Negozio berrien %85 Bermeon kokatuta zegoela nabarmendu zuten.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:17 Página 16\nLGTBIQ + espazio askea sortu zuten Trinketen\nGERNIKA-LUMO // GernikaLumA izeneko LGTBIQ+ espazio askea bultzatu zuten herritarrek Gernika-Lumon, gerora espazio libre gehiago sortzeko asmoz. Otsailaren 23an estreinatu zuten, kultur ekimenei lekua eginda. Hainbat kontzertu eta bertso saioa eduki zituzten aukeran bertan bildu zirenek. Lumatu errima saioaren baitan bertsotan aritu ziren Onintza Enbeita muxikarra eta Eli Pagola hernaniarra, Maider Arregi gai jartzaile zela. Olor, Drumkopters, Andergayak eta Gatazkaren kontzertuek eta DJek musikatu eta girotu zituzten ondorengo orduak.\nHerria ezagutzeko erakusketa prestatu zuen udalak MURUETA // Herriko zoko ezagun eta ezkutuei balioa eman eta ezagutzera emateko, Murueta ezagutuz argazki erakusketa prestatu zuen Muruetako Udalak. Txitxiburduntzi Egunagaz batera ireki zituzten Udalbarri\nkultur aretoko ateak erakusketari hasiera emateko. Bertan, udalerriko «gune bitxiak» eta ondare historiko eta arkitektonikoa daukaten eraikinak batu zituzten 80 argazki ingurutan. Lehiaketa txiki bat ere egin zuten.\nBerri Txarrak, lehenengo agur kontzertuan\nMende erdiko bizipenak bildu zituzten\nGERNIKA-LUMO // Ikusi arte tourrean lehen geldialdia egin zuen\nBUSTURIA// Irrintzi Alai dantza taldeak mende erdiko bizipe-\nBerri Txarrak talde nafarrak Gernika-Lumoko Astran. Ez zen kulturarako fabrika sozialean jotzen zuten lehen aldia, eta, beste behin, amesteko bi ordu eman zizkien agur kontzertuaz gozatu asmoz agertoki aurrean bildu ziren 700 ikus-entzuleri.\nnak liburu batean jaso zituen. Maitasun handiagaz eta herritarren ekarpenagaz auzolanean egindako bilduma zela nabarmendu zuten aurkezpenean. Webgune berria ere jarri zuten martxan, informazio, pasarte eta argazkiekin.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:17 Página 17\nJon Lopategi bertsolari eta bertso irakasle handia hil zen\nBaltzaren heriotzak hutsune handia utzi zuen bertsogintzan eta euskal kulturan\nJon Lopategi Lauzirika bertsolaria zendu zen otsailaren 8an. Bertsogintzan eta euskal kulturan hutsune handia utzi zuen Baltzak. Muxikan jaio zen 1934ko martxoaren 4an. 1958an lehenengoz aritu zen plazan, Gernika-Lumon, eta frankismoaren azkenengo urteetan hasi zen nabarmentzen bertsolari gisa. Gehienetan Jon Azpillaga lagun zuela ibili zen.\nBostalek ekimenak abiatu zituen, sektorea indartzeko\nBERMEO// Indarberrituta eta\nbarne lan garrantzitsua eginda, Bostale Bermeoko ostalarien elkarteak herriko ostalaritza sektorea indartzeko ekimenak iragarri zituen, udalagaz eta herriko elkarteekin «elkarlanean». Besteak beste, zozketak, tailerrak eta «proiekzio handiko» ekimen bat egiteko asmoa azaldu zuten.\nErregina Kopa gozatzera joateko, harrera udaletxean Jon Lopategi.\nBizkaiko Txapelketa irabazi zuen 1962an, 1964an, 1966an eta 1987an, eta Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusia 1989an; txapeldunorde izan zen 1982an eta 1986an. 1993an, berriz, bertsolari onenaren txapela jantzi zion Andoni Egañari; hori izan zen zarauztarrak lortu zuen lehena. Euskaltzaindiak ohorezko euskaltzain ere izendatu zuen, euskararen transmizioan egindako lanagatik.\nLortu zuen bertso mailagatik egin zen ezagun, baina bertso eskoletan egindako lanagatik izan da estimatua bertso eskoletan. 50 urte beteta zituela, 1984tik aurrera, bertsolaritza irakasle aritu zen, eta 90eko hamarkadan goi mailara iritsi diren bertsolari bizkaitar gehienak bere ikasle izandakoak dira. Herriz herri eta ikastetxez ikastetxe jakinduria eta bertsozaletasuna zabaldu zituen.\nMaisua ez ezik, laguna ere bazen. Azken urteetara arte aktibo egon zen. «Busturialdean zorte handia eduki dugu Lopategi 84 urtera arte aktibo egon delako. Bazkari asko egin ditugu elkarrekin, eta gugaz egon da azkenera arte presente», aitortu zuen Ander Elortegik. Heriotzaren egunean esker oneko hitzak izan zituzten ikasle ohi eta ezagunek.\nGERNIKA-LUMO // Erregina Ko-\npako final-laurden partiduaren atarian, txapelketan onena opatzeko harrera egin zien Gernika-Lumoko udal ordezkariek Lointek Gernika Bizkaiako jokalari, tekniko eta entrenatzaileari. Alkateak kantxan ondo pasatzeko esan zien, egindakoa goraipatuz.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:17 Página 18\nBigarren Berdintasun Plana onartu zuten\nLehengaien biltegia inauguratu zuen\nBERMEO // Oztopo eta mugei aurre egin eta gizonen eta emakumeen arteko berdintasuna lortzeko helburuagaz, bigarren Berdintasun Plana (2019-2022) onartu zuen Bermeoko Udalak aho batez. Plana herriko emakumeen elkarteek, mugimendu feministak, herritarrek, alderdi politikoek eta udaleko sailek elkarlanean egin zuten. Planak guztira lau ardatz, hamasei helburu eta 97 ekintza zituela azaldu zuten aurkezpenean.\nMUXIKA // Bizisare-Busturialdeko Garapen Iraunkorrerako\nBerrikuntzak egin zituzten jolas parkean\nLamiaranen egoera negargarria salatu zuten\nERRIGOITI /// Eleizaldeko jolas parkea hobetu zuen Errigoitiko\nMUNDAKA // Barna enpresak Mundakan duen lantegiko hon-\nUdalak. Zibu batzuk berritu eta beste berri batzuk ipini, zorua aldatu eta aldapa leundu zuten. Bestalde, ondoko atsedengunean mahai berriak ipini zituzten. Eguraldi euritsuagatik nahi baino gehiago luzatu ziren lanak; lau hilabetean egin zituzten.\ndakinen hodi biltzaileak konpontzeko erabilitako tresnak eta material zaharrak Lamiaranen «botata utzi» zituela salatu zuen Eguzki Talde Ekologistak, egindakoa ardugabekeriatzat jota. Erakundeei ardurak hartzeko eskatu zien ekologistek.\nElkarteak Zugastietako eskola zaharraren eraikina egokitzeko lanak egin zituen, eta eraikina lehen sektoreko lehengaien biltoki bihurtu zuen, eskola menuetarako elikagaiak gordetzeko. Apalekin eta hozkailu ganbera bategaz hornitu zuten biltegia. Seber Altube ikastolako eta Allende Salazar eskolako menuak hornitzeko hasi ziren erabiltzen.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:17 Página 19\nDientes de Lunak ‘Atmosfera’ diskoa kaleratu zuen GERNIKA-LUMO// Dientes\nAkorda auzoko errepidea konpondu zuten IBARRANGELU // Bizkaiko Foru Aldundiak Akorda auzoko errepidea konpontzeko lanak amaitu zituen. Horiek burutzeko, 253.354,01 euroko aurrekontua aurreikusi zuen. Akordara doan errepidea oso estua zen, eta ibilgailuen joan-etorria erraztu\nasmoz, bidea apur bat zabaltzea erabaki zuten. Ezkerreko aldetik urak hartzeko areka bat jarri zuten, eta 0,50 zentimetro zabaldu zuten bidea. Eskumako aldean, berriz, sei baztergune egin zituzten; gutxi gorabehera 300 metrotik 300 metrora.\nde Luna talde gernikarrak Atmosfera laugarren lana kaleratu zuen. Zazpi kantuz osatu zuten diskoa, euskarazko eta gaztelaniazko hiruna abestigaz eta instrumental bategaz. Disko «borobila» osatu zutela esan zuten Bilboko Bira Kulturan egindako aurkezpenean, oinarri-oinarrian rocka zegoela. Orratz galduak abestiaren bideoklipa ere aurkeztu zuten diskoagaz batera.\nFamilia eta lagun artean bildu ziren Zuhaitz Egunean Euskararen normalizazio bidean\nHarrobi sendoaren ilusioa\nGERNIKA-LUMO // Euskararen kale erabilera 4\nBERMEO // Arraunean ondo pasatzeko dau-\npuntu jaitsi zela ikusirik, Euskara Sustatzeko Estrategia Planak ekintzak aurreikusi zituen egoera iraultzeko. Aurrekontuaren zati handiena ere horretara bideratu zuten.\nkaten gogoa nabarmenduta aurkeztu zuen Bermeo Arraun Ekarteak harrobia. Benjamin, txiki, kadete eta gazte mailetako 30 arraunlari bildu ziren portuan, ilusioz bete.\nMENDATA// Ohiturari jarraituta, Zuhaitz Eguna ospatu zuten mendatarrek. Familia eta lagun artean batuta, aretxak, pagoak eta beste espezie batzuk landatu zituzten. Kalbarion egin zuten landaketa saioa. Taloak eta txistorrak janaz amaitu zuten eguna.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:17 Página 20\n20 > MARTXOA\n23 urteko mutil bat hil zen etxebizitza baten izandako sutean\nBERMEO // Askatasun Bideko 12. zenbakian sutea gertatu zen martxoaren 17 goizaldean, eta haren ondorioz, 23 urteko gizonezko boliviar bat zendu zen. Beste 30 pertsona etxeetatik aterarazi behar izan zituzten; 34 urteko emakume bat artatu behar izan zuten larrialdi zerbitzuek, kea arnastu zuelako. Ezbeharra gertatu eta bi astera, sutean hil zen gaztea omentzeko bildu ziren haren lagunak. Gorpuzkiak Boliviara bidaltzeko diru bilketa egin zuten udalerriko Sollube tabernan, eta jendeak erantzun ona eman zuelako pozik eta esker oneko agertu ziren ekimenaren antolatzaileak.\nBizitza eta berdintasuna erdigunean jartzeko aldarria BUSTURIALDEA // Milaka emakumek bat egin zuten Martxoaren 8ko greba deialdiagaz. Bizitzak erdigunera lelopean, herriguneak bete zituzten emakumezkoek. Kaleak more koloreak hartuta, eguerdiko zein iluntzeko mobilizazioek milaka pertsona bildu zituz-\nten eskualdeko bi herri nagusienetan. Dia supermerkatuko langileek ere hartu zuten hitza Gernika-Lumoko ekitaldian: lan baldintza duinak eta errespetua eskatu zituzten. Talde feministek aldarrikapen egunaren balorazio positiboa egin zuten.\nEreñoko Masterrean, Victor Etxebarria nagusi\nTelletxeari eta Urrutxuari omenaldia\nEREÑO // Azkarrak Club Ciclista taldeko Victor Etxeberriak ira-\nIBARRANGELU // Juan Telletxea eta Domingo Urrutxua iba-\nbazi zuen VII. Ereñoko Udala Master Sari Nagusia, 18 minutu eta 8 segundotan. Javier Montillak eta Carlos Palaciosek osatu zuten podiuma. Master 30, 40, 50 eta 60 eta elite mailako 86 txirrindularik burutu zuten 86,5 kilometroko ibilbidea.\nrrangelutarrak eta Matxitxakoko Batailan borrokatu ziren marinel guztiak omendu zituzten Akordan. Urtero moduan, udalak 2008an inauguratutako eskultura parean bildu ziren udal ordezkariak eta herritarrak, lore eskaintza egiteko.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:17 Página 21\nPlastiko kutsadura salatu zuen Greenpeacek Gaztelugatxen\nGreenpeacek plastiko kutsadura salatzeko jarritako dragoi erraldoia.\nGame of Thrones telesailaren denboraldi berria hastera zihoala aprobetxatuz, Gaztelugatxelko San Joanen ekimena egin zuen Greenpeacek.\ntzen zuena. Ekimen horregaz, ekologistek Plastiko madarikatua izeneko kanpaina bati hasiera eman zioten, marka handiek, supermerkatuek eta beste enpresa mota batzuek «erabiltzen duten plastiko madarikatua alde batera uzteko» eskakizuna egiteko. «Erabilpen bakarra duten plastikoen azken denboraldia izatea nahi dugu, eta poluzioa behin betiko geratzea».\nErakunde ekologistak 4 metrotik gorako altuerako dragoi erraldoia ezarri zuen, ahotik sua bota beharrean, plastikoa bota-\nGreenpeacek egindako ikerketen arabera, plastikoen produkzioa 350 milioi tonara iritsiko da 2020. urtean. 1980 sortuta-\nAhotik plastikoa botatzen zuen 4 metrotik gorako dragoia ipini zuten ekologistek\nko plastikoekin alderatuz, produkzioak %900eko gorakada izango duela nabarmendu zuten, eta plastiko kopuru handiena «erabilpen bakarreko produktuak sortzen dituzten enpresetatik» datozela. Nabarmendu zuenez, marka eta enpresa handien esku dago sal-erosketetan platiko hondakinik ez sortzea; nahikoa litzateke plastikoa erabiltzeari uko egitea. Bermeoko Udalak kanpainagaz bat egin zuen, «aldarrikapen garrantzitsua» zela iritzita.\nJesus Mari Olagibel Elantxobeko alkatea zendu zen ELANTXOBE // Jesus Mari Olagibel Elantxobeko alkatea zendu zen gaixotasun baten ondorioz. «Hainbat proiektu izan ditu esku artean, oso onak izan diren proiektuak», adierazi zuen Elantxobeko Udalaren izenean Jesus Mari Bilbao kultur zinegotziak. Olagibelek ilusioagaz lan egin zuela gehitu zuen, eta herriko pertsona eta elkarte desberdinekin harreman estuak izan zituela nabarmendu zuen. Bilbaorentzat alkate modura «oso langile ona» izan zen Olagibel, eta lagun modura, bikaina. «Berarentzat gauza guztien gainetik beti egon da Elantxobe», adierazi zuen Juan Felix Naberan Busturialdeko EAJko arduradunak. Itxaso Atutxa BBBko presidenteak ere gogoratu zuen, «lagun artean, bere bihotzeko herrian, irribartsu eta alai». Elantxobe Arraun Taldeak Otoi bat eta gero arte idatzi zuten sareetan, eta familia eta senideei doluminak eman zizkieten.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:17 Página 22\nAuzolanean berpiztu zuten Zarragoitxi\nProfesionaletako lehen porrota jaso zuen\nBERMEO // Zarragoitxiko Aldatz Gora Elkartearen ekimenez, auzoa garbitzeko lanak egin zituzten auzolanean. 25 pertsona inguru batu ziren garbitasun lanak egin, hormak margotu eta horma irudia sortzeko. Giro ederrean ibili ziren lanean, eta hamaiketakoagaz sabela bete eta indarrak berreskuratzeko aukera ere eduki zuten. Egindakoagatik «oso pozik» agertu ziren antolatzaileak, eta etorkizunean auzolan gehiago egiteko prest.\nMORGA // David Avanesyan errusiarrak KOz garaitu zuen Ker-\nLekuek jaialdiak musikaz bete zituen kaleak\nLander Lartitegi, lehenengoa helmugan\nGERNIKA-LUMO // Merkatuaren toki nagusietatik ihes eginda,\nMENDATA // Lander Lartitegi 260/Gesincar taldeko busturiarra izan zen azkarrena 30. Mendatako Udala Sari Nagusian. 2 ordu, 8 minutu eta 10 segundotan burutu zuen lasterketa. Minutu 1 eta 6 segundora sartu zen Mikel Agirrebeitia (SC Amorebieta). Iñigo Colinak (Loiumat-PG) osatu zuen podiuma.\nGernika-Lumoko hamaika leku girotu zituen Lekuek jaialdiak martxoaren 9tik 16ra. Jaialdiaren seigarren urtean Arrate estudioa izan zen berritasuna. Asteburuko zuzeneko kontzertuek eta aste barruko ekintzek osatu zuten egitaraua.\nman Lejarraga Morgako errebolberra. Welter pisuko Europako titulua galdu zuen Lejarragak, profesionaletan jasandako lehen porrotean. Munduko txapeldun izandakoa nagusi izan zen ring-ean. 10.000 pertsona batu ziren Miribillan, eta horien guztien aurrean, galtzen ere badakiela erakutsiz, Lejarragak berak jantzi zion Avanesyani garailearen gerrikoa.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:17 Página 23\nElkartasuna, oztopoak gainditzen laguntzeko GERNIKA-LUMO // Endika Salegi herritarrari laguntzeko Elkarrekin edozer lortu geinke elkartasun jaialdia antolatu zuten GernikaLumon. Lasterketa autoak, txosnak, bertsolariak, dantzariak, kontzertuak, erakusketak, zozketak..., ekimenez betetako egun\nosoko jaialdian bildu ziren herritarrak; ehunka izan ziren Astra ingurua bete zutanak. Antolatzaileek herriko elkarte, talde eta denden laguntza eskertu zuten, baita norbanakoena ere, «Endikaren errehabilitazioan pausoak ematen laguntzeagatik».\nLaguntza, laguntza emateagatik\nKlima aldaketaren aurka batuta\nBERMEO// XV. Herri Lasterketan bildutako\nGERNIKA-LUMO // Munduko ikasleek egin modura, klima aldaketaren kontrako protestak egin zituzten martxoaren 15ean Gernika-Lumoko Institutuko ikasleek ere. Greba eguna izan zuten, aldarriz betea.\n619,50 euroak Itsas Salbamendu Humanitarioa gobernuz kanpoko erakundeari eman zizkioten. Errefuxiatuei laguntzeko «lan erraldoia» egiten dute mediterraneoan.\nJaialdia egin zuten gaixotasun arraroak dituzten umeen alde\nBUSTURIA // Eutsi Gogor Danok Batera elkarteak gaixotasun arraroak dituzten umeen aldeko jaialdia egin zuen Busturiko Madariaga Dorretxean dagoen Ekoetxea Urdaibain. Elkartea ezagutzera eman eta diru laguntzak biltzeko hainbat ekintza eskaini zizkieten umeei egun osoan. Mirenlur Santiago elkarteko presidenteak azaldu zuenez, «baliabide falta dela eta, gaixotasun arraroen protokoloak ez dira era egoki batean prestatzen. Elkartearen helburua gaixotasun arraro horiek erakundeetan ahotsa izatera heltzea da». Festa giroan eta eguraldi onak lagunduta aritu ziren Ekoetxean bildu ziren ehunka guraso eta umeak. Zirkun zirko taldeak prestatutako Bidaibizitzen antzerkiagaz gozatu ostean, umeek tailerrak, kontzertuak eta ikuskizunak izan zituzten aukeran.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciĂ‘n 1 5/12/19 12:17 PĂĄgina 24\n24 > APIRILA\nGaztaren ibilbideko lehen etapa egin zuen Sollube 707k\nBERMEO // Sollube 707 mendizale taldeak Idiazabal gaztaren ibilbideari hasiera eman zion. Ibiltzeko eguraldi ezin hobea egin zieten Legazpitik Arantzazurainoko lehenengo etapan parte hartu zuten 32 mendizaleei. Paraje ederrez gozatzeko aukera ezin hobea eduki zuten.\nBotere transnazionalaren eragina aztertu zuten GERNIKA-LUMO // Gernika Gogoratuz elkartearen ekimenez, komunitate eta lurralde ezberdinetan botere transnazionalaren eragina zein den aztertu zuten 29. Kulturaren eta Bakearen Nazioarteko jardunaldietan. botere pribatuaren eragina, Hondurasen bo-\ntere pribatuek duten indarra eta botere transnazionalen aurrean sortu daitezkeen aukera berriak aztertu zituzten, besteak beste, parte hartzaileek. Elkarrizketa horizontalak eta mokadu agroekologikoa ere eduki zituzten aukeran, Elai-Alai aretoan.\nHondartza garbitu zuten auzolanean\nAskatasunaren alde aritu zirenak gogoan\nKANALA // Plastikoak etorkizunean eragin ditzakeen arazoez ja-\nGERNIKA-LUMO // Piper Gorri Kultur Elkarteak 1938tik 1940ra Gerrako Presondegi-Ospitale Militarrean hildako 274 presoak omendu zituen, II. Errepublikaren aldarrikapen egunaren 88. urteurrenean. Askatasunaren alde aritu zirenei historiaren harian lekua eman behar zaiela aldarrikatu zuten.\nbetzeko eguna antolatu zuen Kanaleko 3K elkarteak, jende gazteari zuzenduta. Plastikoaren ondorioen berri eman zuen goizean Izaskun Zorita Aztiko ikertzaileak, eta arratsaldean, Kanalako hondartzako zaborra batu zuten boluntarioek.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 25\nTalako aparkalekuak hobetzeko lanak amaitu zituzten\nBERMEO// Talako Txirritxa ka-\nErrefuxiatuek piztu zuten Astrako sirena 82. urteurrenean Gernika-Lumon bizi diren errefuxiatuak, sirena pizten.\nTalleres de Gernikako babeslekua irekiz gogoratu zuten iragana Memoria historikoa gordetzea eta memoria historikoari buruzko pedagogia egitea izan zuten helburu apirilaren 26an GernikaLumon burutu zituzten ekintzek. Hala, 1937ko apirilaren 26an emakume, gizon eta haurren aterpe izan zen beste babesleku bat berreskuratu eta ezagu-\ntzera eman zuten udal arduradunek. «Orain dela urte batzuk Astrako babeslekua ireki genuen, iaz Pasealekukoa, eta aurten, berriz, Talleres de Gernikakoa», adierazi zuen Gorroño alkateak. Urtero legez, Labauria omendu zuten herritarrek. Lore eskaintzan elkartu ziren, «berak egindako lan guztiagatik». Luis Iriondo bonbardaketaren lekukoak gerrak saihestu egin behar direla adierazi zuen: «Gerrak ez dira irabazi behar, ekidin egin\nbehar dira». Hitz horiek esanda, udalerrian bizi diren errefuxiatuek piztu zuten Astrako bunkerreko sirena. Gernika Sarietan ere errefuxiatuek bizi duten egoera gogoratu zuten. Paul Preston, Angel Viñas eta Xabier Irujo historialariek eta Stylianidesek jaso zuten aitortza. George Steer Saria ere eman zuten, lehenengo aldiz. Mikel\nAiestaran kazetariak jaso zuen, nazioarteko informazioa helarazi eta giza eskubideen aldeko lana egiteagatik.\nleko aparkalekuen segurtasuna eta irisgarritasuna hobetzeko lanak amaitutzat eman zituen Bermeoko Udalak, eta 22 leku zituzten bi aparkalekuak erabilgarri zeudela jakinarazi. Egindako lanekin bi aparkaleku guneak lotu zituzten bi metroko luzerako espaloi berri bategaz. Horrez gain, argiteria eta saneamendua hobetu, barandak berriztatu eta bazterretako lorategia txukundu zuten.\nPinuen gaitzari buruzko hitzaldia eman zuten AJANGIZ// Pinudien\negoera eduki zuten mintzagai, Ajangizko Kultur Etxean. Euskal Herriko pinudiekin zer ari den gertatzen azaldu zuen Keko Alonso biologoak. Gaixotasunaren zergatiak eta konponbideak zeintzuk diren azaldu zien hitzaldian parte hartu zutenei.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 26\nEmakumeen aurkako bidegabekeriak, ikusgai\nBelaunaldi berriak erakartzeko bulkada\nBUSTURIA // Lide Kaltzadak emakumeei egotzitako estereotipo eta gizarte baldintzak zalantzan jartzeko erakusketa jarri zuen ikusgai, Altamira auzoko kultur etxean. Modu horretara, gizartean «emakume izateak dakartzan paradoxak eta bidegabekeriak» agerian utzi nahi izan zituen artistak, «enuntziatu apurtzaileak sortuz eta manipulatuz». Hamazortzi artelanez osatutako bilduma ezagutu ahal izan zuten bisitariek.\nGERNIKA-LUMO // Jarrai Gazte Antolakundea sortu zeneko 40. urteurrenaren harira, Gernika-Lumoko Ernaik Bulkada Eguna antolatu zuen udalerrian, belaunaldi berriak erakartzeko, topagunera joateko deia egiteko eta harreman berriak sustatzeko. Egun osoko egitarauan bildu ziren lehenengo eta oraingo belaunaldietakoak: hitzaldia, poteoa, bazkaria, bertso saioa..., ezer ez zuten falta izan ospakizunetan.\nSexu erasoekin amaitzeko eskatu zuten\n20. Nekazal Azoka, desafio eta guzti\nBERMEO // Erroxapek, Sorginorratzek, Norezek eta udalak deituta, emakume batek salatutako sexu erasoa arbuiatzeko elkarretaratzean bildu ziren Goiko Plazan. Talde feministen ordezkariek beldurragaz «ezin direla bizi» aldarrikatu zuten: «Etxerako bidean, ez dut ausarta izan nahi, askea baizik»\nMORGA // Zenbaki borobiletara iritsita, Morgako Azokak 20.\naldiz jendetza erakartzea lortu zuen. Eguraldia lagun, asko izan ziren inguruko herrietatik gerturatu zirenak. 22 postutan batu ziren ekoizle eta artisauak, eta nesken eta mutilen binakako pentlatoi desafioa ere egon zen ikusgai.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 27\nEuskararen aldeko «klika» egin zuten milaka eta milaka herritarrek BUSTURIALDEA // Garestik atera eta zazpigarren egunera\nheldu zen Busturialdera 21. Korrika. Gaztelugatxetik sartu zen, eta Ekaitzen kuadrillako kideak izan ziren eskualdeko lehen lekukoa hartu zutenak 1813. kilometroan. Bermeo, Mundaka, Sukarrieta, Busturia, Murueta, Forua, Gernika-\nLumo, Arratzu, Kortezubi, Gautegiz Arteaga, Ibarrangelu eta Ea kolorez, aldarriz eta euskararen aldeko «klika» egiteko konpromisoz bete zuten milaka eta milaka korrikalarik. Lilibertsokoek Jon Lopategi omentzeko baliatu zuten euskararen aldeko lasterketa; bertsotan omendu zuten, zelan ez.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 28\n28 > MAIATZA\n25. Arrain Azokak arrantza sektoreko andreen lana jarri zuen balioan BERMEO // Mende laurdena bete zuen Bermeoko Arrain\nAzokak, eta urteurren berezi horretan, arrantza munduko emakumeen lana balioan jarri zuten. Hegaluze Saria azokak modura 25 urte betetzen zituen Erroxape Emakumeen Elkarteari eman zioten. Mari Jose Lopez elkarteko presidenteak saria «ilusio handiz» jaso zuen, eta eskerrak eman ziz-\nkien botoa eman zieten epaimahaikideei. Aipamen berezia egin zieten baita ere urte askotan ezkutuan egon diren saregin, neskatila, arrain saltzaile, freska eta kontserba lantegietako emakumeei. Azokak sorreraz geroztik izan duen ibilbidea erakusteko egitarau zabala eskaini zuen hiru egunetan. BTWC proiektu estrategikoak leku esanguratsua eduki zuen.\nErabilera anitzeko ikasketa aretoa, zabalik\nEskola txikiak, ilusioz etorkizunera begira\nMUNDAKA // Herritarren eskaerari erantzunez, ikasketa areto\nMUXIKA // Busturialdeko Eskola Txikien Jaiak kolorez eta\nberria sortu zuen Mundakako Udalak liburutegiaren beheko gela batean, batez ere gazteen azterketa sasoirako. Lau mahai mugikor eta kontsultarako liburutegi zabala jarri zuten herritarren eskura. Gelak erabilera anitza izango zuela zehaztu zuten.\numeen irriz bete zuen Urretxindorra eskola, bizirik eta etorkizunera begira ilusioz daudela aldarrikatuz. Goizean harrera eta talde argazkia atera ostean, hamaiketakoa jateko atsedena hartu zuten. Dantza ikuskizun eta jolasetan bildu ziren.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 29\nAskatasunaren alde borrokatu ziren itsas gudariak, gogoan\nZentzumenak pizteko arte eta natura behatokia zabaldu zuten Behatokiaren inaugurazio ekitaldia.\nRober Garai mundakarrak eta Alberto Palomera bilbotarrak arte galeria sortu zuten bi harrobitan EREÑO //\nHarrobira joan, sormenari eragin eta sortu. Hori egin zuten Rober Garai mundakarrak eta Alberto Palomera bilbotarrak Ereñon. Arte eta Natura Ereño Behatokia Sintonia Arrecifal sortu zuten; bederatzi obrek osatutako galeria bitxi bezain ederra Gerandape eta Geranda erdiko harrobietan.\nAntzinako uharria balioan jartzeko proiektua garatu zuten, marmol gorria balioan jarriko zuena, zientzia eta «makineria artistikoa» uztartuz. Zentzumenak antzemateko modua nahastu zuten, «aspaldiko garaiekin lotura» eginda.\nIkuslea obra osatzen duen «pieza» dela zehaztu zuten artistek galeria ezagutzera emateko egindako bisitan. Bertan egon ziren Joseba Zarragoikoetxea alkatea eta Lorea Bilbao Euskara eta Kultura diputatua, besteak beste. «Ereñoko historia herriko harrobiei lotuta\ndago, eta horregatik ekimen garrantzitsua da guretzat. Turismoari begira ere interesgarria da», azaldu zuen alkateak. Bilbaoren berbetan, proiektu zoragarria da, baina batik bat atzean dagoen ideia: «Gizakiok egin dugun interbentzio batean artea txertatzea eta harrobi bati arte begirada batez begiratzea benetan polita da». Inaugurazio ofiziala eginda, ibilbideak eta bisita gidatuak egiteko aukera zabaldu zuten behatokian, tradizioa, historia, oraina eta etorkizuna uztartzeko jardueran.\nBERMEO // Euskal Herriaren askatasunaren, bakearen eta demokraziaren alde borrokatu ziren marinelen oroimena bizirik mantentzeko ekitaldia egin zuten beste behin Nestor Basterretxearen Matxitxakoko guda eskulturaren parean. Haien jarrera «eredugarria» azpimarratu, eta oroitzapen minena eskaini zieten. Juan Pardo ikerlari eta historialaria ere gogoratu zuten.\nBakearen doinuak lau haizetara zabaldu zituzten GERNIKA-LUMO // 11 taldetako 300 kidek ikasturtean landutakoa oholtzara eraman zuten Bakearen Doinuak emanaldian, maila «gaindiezina» lortuz. Zazpigarren urtez, ikusleek Jai Alai frontoia bete zuten.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 30\nGizon bat erreskatatu zuten Gaztelugatxen\nJubilatuen bazkariak plaza bete zuen\nBERMEO // Larrialdi zerbitzuek gizonezko bat erreskatatu zuten\nmaiatzaren 29an, Gaztelugatxeko San Juaneko baselizaren igoerako eskaileretan erori, konortea galdu eta zauritu ostean. Erreskatatzeko Ertzaintzako Zaintza eta Erreskate Unitateko Mendi Taldeko agenteak helikopteroan joan ziren istripuaren gunera, eta lehenengo azterketa eginda, Gurutzetako ospitalera eraman zuten helikopteroz.\nGERNIKA-LUMO // Bederatzigarren urtez jarraian, jubilatuen bazkaria ospatu zuten Gernika-Lumoko herritarrek, Merkatu Plazan. Egun euritsua izan arren, giro «ederrean» bazkaldu zuten plaza bete zuten 750 gizon-emakumeek. Jana amaituta, musikak eta dantzek hartu zuten protagonismoa; asko izan ziren dantza egitera animatu zirenak, eta hitzordu atsegina igaro zuten.\nBermeo, trainerilla txapelketan nagusi\nLoratzen doan eguna ospatu zuten\nBERMEO // Absolutu mailako gizonezkoek Bizkaiko Trainerilla\nMORGA // Morgako Dantza Loraldia ospatu zuten Morga Dantzari Kantariren ekimenez. Herriko eta inguruko herrietako 180 dantzari inguruk alaitu zuten zituzen kaleak, aurreko urtean baino gehiagok, musikari eta erraldoiak lagun. «Egun ederra» igaro zuten. 150 lagun bildu ziren herri bazkarian.\nTxapelketa irabazi zuten Ondarroan. 15 minutu, 12 segundo eta 90 ehuneneko denboragaz nagusitu zen Bermeoko taldea. 8 segundo eta 26 ehunenera amaitu zuen Isuntza bigarrenak eta 10 segundo eta 42 ehunenera Ondarroa hirugarrenak.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 31\n31 postu eta giro ezin hobea, VI. Artisau Azokan 31 postu eta askotariko eskaintza ekarri zuen Elexalde auzora VI. Artisau Azokak. Ezti, hegaluze, txakolin, ogi, sendagai natural, bitxi, lore, baratzeko produktu..., ezer ez zen falta izan. Horiez gain, egurra,\nzeramika eta artilea zelan egiten zen ikusi eta zaldietan paseoak, uso mezularien erakustaldia eta argazkien, moto klasikoen eta motokrosen erakusketez gozatu ahal izan zen azoka eremuan. Trikiti eta Ilargi Beltzaren doinuek girotu zuten eguna.\nKamioi bat, Herri Babesarentzat\nUmore ona, Garriko Egunean\nBERMEO// Udalak eta aldundiak sinatutako\nMUXIKA// Garriko Bertso Eskolaren ekimenez, 32. Garriko Eguna ospatu zuten Ariatzan. 51 lagunek parte hartu zute bertso idatzien lehiaketan. Haizea Gerrikabeitiak eta Joan eta Peru Irastorzak irabazi zuten.\nIBARRANGELU // Baserritarren eta artisauen\nhitzarmenari esker, Herri Babesak suhiltzaileen kamioi bat jaso zuen, beharrezko material guztiagaz batera. Suteei aurre egiteko aurrerapauso garrantzitsua izan zen.\nArgiteria hobetu zuten, Baldatika eta Antxondoa-Gilisen FORUA // Ikuspena bermatzeko asmoz, Foruko Udalak Baldatika eta Atxondoa-Gilis auzoetako kale argiak hobetzeko lanak egin zituen. Lanak Argibide enpresari adjudikatu zizkioten, 43.241,50 euro eta 15.068,51 euroko aurrekontuekin, hurrenez hurrenZehazki, Baldatikan landa gunearen argiztatzeko sistema berritu zuten; kable sarea egokitu eta aldatu zuten. Aldi berean, 11 kale-argi berriztatu zituzten. Atxondoa-Gilisen, bestalde, sei kale-argi ipini zituzten, argi puntu gehiago izateko. Herriko Landa Inguruen Argitasuna Barritzeko Planaren baitako obrak izan ziren. Planaren helburua herrian eraginkortasun energetikoa lortzea eta igortzen den CO2-a eta argi kutsadura murriztea zen, «herritarren segurtasunaren eta bizi kalitatearen alde eginez».\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 32\nHamargarren urtez, motorzaleen hiruburu bihurtuta BERMEO // Izaro Bikers motorzaleen elkarteak antolatutako Maguriosen deiari jarraituz, ehunka motorzale batu ziren Bermeon. Hamargarren urteurrena ospatu zuten, eta 200 motor batu ziren errepidean. Bazkaria eta musikari eskainitako Magurios Gaua izan zuten ondoren, Mojinos Escozios talde ezagunagaz.\n8 tona hondakin batu zituzten 2.800 boluntariok BUSTURIALDEA // Aurreikuspenak beteta, Ozeanoen Munduko Egunean 8 tona hondakin batu zituzten 2.500 boluntario eta 300 urpekarik Urdaibaiko kostaldean, Zero Plastiko Urdaibai jardunaldien baitan. Gaztelugatxeko Donienetik Elantxoberaino\nUrdaibaiko kostalde osoa zeharkatuz, denetariko hondakinak jaso zituzten urpean, hondartzan zein bide bazterretan. 14 gunetan bilduta lan egin zuten, eta guztietan jaso zuten plastiko kopurua nabarmena izan zen. Txalotzeko ekimena egin zuten.\nUrpeko Arrantza Txapelketa, Izaro Subentzat\nEkintzailetza bultzatzeko programa, abian\nBERMEO // 22 pieza arrantzatu eta 38.130eko puntuazioagaz,\nARRATZU // Urratsbat ekintzaileentzako aholkularitza inte-\nEuskadiko Urpeko Arrantza Txapelketa irabazi zuen laugarren urtez jarraian Izaro Sub klubak. «Lehia gogorra» izan zuten Ondarroako OUE 1egaz. Irkus Lopez de Abetxukok, Lander Aurrekoetxeak eta Jon Mikel Bikandik lortu zuten txapel preziatua.\ngralerako programagaz bat egin zuen Barrutialde institutuak. Horren bidez, Lanbide Heziketako bigarren mailako ikasleei, ikastetxeko ikasle ohiei eta eskualdeko ekintzaileentzako doako zerbitzua hasi ziren eskaintzen.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 33\nRoger Torrentek Batzarretxea bisitatu zuen\n4.000 biztanleren hondakin urak, Lamiarango araztegira\nIñaki Arriola sailburuak 2018ko azaroan Sukarrietako ponpatze estaziora egindako bisita.\nMundakako itsasadarreko uraren kalitatean eragin zuzena izango zuela esan zuen URAk Sukarrietako eta Portuondo kanpineko eta Busturiko hondakin urak Lamiarango haraztegira hasi ziren bildatzen, denetara, 4.000 biztanleren hondakin urak. Uraren Euskal Agentziak adierazi zuenez, Mundakako itsasadarrera\nhondakin urik ez isurtzeak uren kalitatean «eragin zuzena» izan zuen, bai eta Toña, San Anton eta Mundakako hondartzetan ere. Agentziaren arabera, izan ere, Sukarrieta eta Lamiarango Hondakin Uren Araztegiaren arteko tarteko lanak dira Urdaibaiko saneamenduaren «fase garrantzitsuenetakoa». Azpiegitura horrek 12,4 milioi euroko aurrekontua eduki zuen. Hala, Sukarrietako Marismarako bideko parke azpian kokatuta dagoen instalazioak itsasadarreko ezkerraldeko hondakin uren kantitate handi bat Lamiarango\naraztegira ponpatzea ahalbidetu zuen. Hala eta guztiz ere, HUAren erabilpena ez zen gune horretara bakarrik mugatuko. URAk aurreikusi zuen egun Gernika-Lumo eta Busturia artean eraikitzen ari den kolektorea 2020an bukatzea. Bi udalerrietako ponpatze estazioak lotuko dituen kolektore horrek 25.000 biztanleren eskumaldeko zonaldeko hondakin urak Lamiaranera bideratzea ahalbidetuko duela aurreratu zuten. Kolektorea eraikitzeko lanek 15 milioi euroko inbertsioa daukatela jakinarazi zuten.\nGERNIKA-LUMO // Roger Torrent Kataluniako parlamentuko presidentea Gernika-Lumon egon zen. Batzarretxea bisitatu zuen, eta Kataluniako auziari buruz hitz egin zuen. Irtenbide demokratiko baten beharra aldarrikatu zuen. Gernikako Arbolaren aurrean egotea «ohore bat» dela idatzi zuen Ohorezko Liburuan.\nJulen Bilbao gernikar kopilotua zendu zen Rally Balcon Bizkaian GERNIKA-LUMO// Julen Bilbao\nkopilotua zendu zen IX. Rally Balcon de Bizkaia proban. Muxikako Berroja auzo inguruan gertatu zen istripua: gernikarraren eta Mikel Intxausti pilotu arratzuarraren autoa errepidetik irten, eta zuhaitz baten kontra jo zuen. Bilbao istripuan bertan hil zen, eta Intxausti Gurutzetako Ospitalera eraman zuten anbulantzian, zauri larriekin. Ezbeharraren ostean, proba bertan behera utzi zuten.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 34\nGobernu Kontseilua Ekoetxean bildu zen\n‘Humanity al Music’ proiektua sortu zuten\nBUSTURIA// Eusko Jaurlaritzako Gobernu Kontseilua Urdaibai Biosfera Erreserbaren bihotzean batu zen, urtero legez, Ingurumenaren Nazioarteko Egunaren bezperan. Zero Plastiko Urdaibai kanpainaren berri jaso, eta Ekoetxean batzartu ziren Iñigo Urkullu Lehendakaria eta Jaurlaritzako sailburuak. Klima Aldaketari buruzko Legearen aurreproiektua eta Urdaibain babestutako ekosistemak babesteko dekretua aurkeztu zituzten.\nGERNIKA-LUMO// Mondragon Talde Kooperatiboak hainbat artistekin sortutako Humanity at Music egitasmoaren baitako ikuskizunak prestatzeko entsegu orokorra egin zuten Astran. Fernando Velazquez egitasmoaren sustatzailea abesbatz kooperatiboagaz entseguan aritu zen, eta Jon Maya, Ross Dantza Taldeko kideekin. Egitasmoak elkarlana, sorkuntza eta esperientzia kooperatiboa uztartzea zuen helburu.\nBaserritar Egunak giro ezin hobea ekarri zuen\nBermeo Arraun Argazkiak saritu zuten\nEREÑO // Elizaren ingurua musikaz eta jendez bete zuten herriko\nBERMEO // Eusko Label Liga eta Euskotren Ligaren aurkezpen\nzein inguruetako bizilagunek Baserritarren Egunean. Sekulako giroan, ez zen falta izan jan-edanik. Herriko produktuen dastaketagaz hasi zuten eguna, eta artisau produktuak ikusteko eta erosteko aukera ere eduki zuten bertaratu zirenek.\nekitaldiaren baitan, Bermeoko Arraun Argazkiak taldea saritu zuten Donostiako Kursaalean. TKEren sare sozialetako jarraitzaileek urte askoan arraunaren inguruan egiten duten lana aitortu eta eskertu zieten taldea osatzen zuten kideei.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 35\nHaizeder eskolarako Lehen Hezkuntza eskatu zuten ezartzeko eskatu zuten Ea, Natxitua, Ibarrangelu eta Elantxobeko hainbat alorretako herritarrek, eskolan «inklusio programa integral bat garatzeko baliabide nahikoa» bazeudela iritzita. Eskaeragaz bat\negin zuten baita ere Elantxobe, Ibarrangelu eta Eako udalek. 2018/19 ikasturtean 35 ikasle izan zituztela eta datozen urteetarako aurreikusitako demografiaren gorakadak Lehen Hezkuntza ezartzeko premia areagotuko duela azaldu zuten.\nIkurrina eta lidergoa, Oriorentzat\nELANTXOBE// Oriok irabazi zuen Elantxobe-\nGERNIKA-LUMO// Txalo zaparradagaz eman\nko 32. Traineru Estropada. Horiek KAE2 Ligako lidergoa ere eskuratu zuten.Bigarren txandan lehiatu ziren Bermeo B eta Busturialdea. 5. eta 7. sailkatu ziren.\nzioten ondoetorria Pello Bilbao txirrindulariari lagun eta herritarrek. Iazko Giroan lortutakoa gainditu, eta aurtengo bi etapa garaipen eskuratuta iritsi zen udalerrira.\nEA // Haizeder eskolan Lehen Hezkuntza\nAaron Barberok irabazi zuen Bizkaiko Raid Txapelketa EREÑO// Aaron Barbero Ortizek irabazi zuen Bizkaiko Txapelketa Ereñoko XIII. Raidean. Siria Burdin zaldiagaz lehiatu zen CEAP kategorian, 3 ordu, 39 minutu eta 37 segundo behar izan zituen 40 kilometroko ibilbidea egiteko. Best Condition Saria ere jaso zuen. Jose Ramon Irigoien Zamalloa eta Califa Buroin zaldia sailkatu ziren bigarren postuan, 3 ordu, 12 minutu eta 15 segundoko denboragaz. Arkaitz Ozamiz Fernandez izan zen hirugarrena. Amal Said zaldi gainean, 3 ordu, 13 minutu eta 38 segundotan amaitu zuen ibilbidea. Bestalde, Eva Petxarroman Vega izan zen CEIn irabazlea; Flaco zaldi gainean 5 ordu, 38 minutu eta 20 segundotan ezarri zuen denbora. Ladies Cup modalitatea ere bereganatu zuen Petxarromanek.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 36\nDiego Beaskoetxeak agur esan zion Daniako frontoiari GERNIKA-LUMO // 2003an Flo-\nridan (AEB) hasitako ibilbidea amaitutzat eman zuen Diego Beaskoetxea puntista handiak. Hiruko Koroa eskuratu zuen 2003an bertan, eta garaipen gehien eskuratutako puntisten artean egon zen behin baino gehiagotan.\nForuan eta Kortezubin ere organoak entzungai BUSTURIALDEA // Mundakako organoaren kontzertuagaz hasi zuten Mundakan Urdaibaiko Organoak Joxe Mari Egileor kontzertu zikloa. Aurten, lehenengoz, Kortezubin eta Foruan ere eman zituzten kontzertuak, eta Foruan bi hilabete arinago zendutako Juan\nRekarte musikaria omendu zuten. Ondare kulturala kontserbatzeko eta berreskuratzeko, eta musikagaz gozatzeko antolatutako kontzertu zikloa hamaseigarrenez egin zen. Abuztuaren 15a bitartean, hamabi emanaldi egin ziren eskualdeko bederatzi herritan.\nEleizalde ikastola omendu zuten Euskaldunan\nLagundutako bainu zerbitzua abiarazi zuten\nBERMEO // Euskadiko Kooperatiben Goi Kontseiluak Eleizalde ikastola omendu zuen Bilboko Euskalduna Jauregian, bost hamarkada betetzen zituen Bizkaia, Araba eta Gipuzkoako lehenengo Ikastola kooperatiba zelako. Ikastolak «harrotasunez eta esker onez» jaso zuen omenaldia.\nMUNDAKA // Bizkaian estrategikoki banatutako sei hondar-\ntzatan lagundutako bainu zerbitzua martxan jarri zuten Hondartza Denontzat programaren baitan, tartean Laidatxun. 21 begiralez osatutako taldea abuztuaren amaiera arte egon zen mugikortasun arazoak zituztenei laguntzen.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 37\n‘Bizi Bermeo’, herriko bizimodua ezagutzera emateko\nADESeko kideek aztarnategi arkeologikoa aurkitu zuten\nAztarna berriak aurkitu zituzten lekua.\nGAUTEGIZ ARTEAGA //\nAtxarte mendi multzoko haitzulo batean egin zuten aurkikuntza Gernika-Lumoko ADES Espeleologia Elkarteak Gautegiz Arteagako Atxarre mendi multzoan egindako ikerketa lanean aztarnategi arkeologikoa aurkitu zuen hango haitzulo batean.\nElkartekoek azaldu zutenez, «60ko hamarkadan Bizkaiko Espeleologia Taldeak katalogatutako koba bat berraztertzen» aritu ziren. Haitzulora bertaratzerakoan, espeleologoak «karstaren zientziei buruzko ohiko datu bilketa» egin zuten. Bilketa hori gauzatzerako orduan aurkitu zuten aztarnategia. Aurkitutako aztarnen artean, tibia eta saihets hezur bana eta zeramika zati bi daude. Horiek lurrazalean\nzeuden, «erraz zapaltzeko eta hausteko moduan»; hortaz, horiek jaso eta gordetzea erabaki zuten. Aztarnekin batera kobazuloaren hormak ere miatu dituzte labar-artearen bila, «zenbait orbain aurkituz». Argazkietan jaso zuten. Aurkitutako materialak eta kobazuloari buruzko txostena Bilboko Arkeologi Museora eraman zituzten, lehen azterketa bat egin eta zein garaitakoak diren zehaztu asmoz.\nBERMEO // Bermeoko Udalak eta Bermeo Tuna World Capital elkarteak kostako herriak itsasoagaz eta arrantzagaz duen lotura agerian uzteko proiektua eratu zuten: Bizi Bermeo. Aritz Abaroa alkateak azaldu zuenez, Bermeok «itsasoagaz lotuta duen ondare guztia balioan jartzeko eta ezagutzera emateko» eskaintza bateratua sortu zuten, bisitariek zein herritarrek udalerriko ondare garrantzitsua ezagutzeko aukera izan zezaten. Hegaluzearen sektorean Bermeo «erreferentziazko herria» dela aldarrikatu zuen Leire Egiarte BTWC elkartearen ordezkariak, «tradizio historikoagatik, hegaluzearen eta kontserben sektoreen eragin sozial eta ekonomikoagatik, eta mundu mailako erreferentea izateagatik arrantza jasangarriaren praktikarik onenetan». Egitasmoaren baitan, besteak beste, bisitak antolatu zituzten arrain kontserba lantegietara, kofradiara eta Arrantzaleen Museora.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 38\n«Utzarazte ilegal saiakera» salatu zuten\nBusti, esklerosi anizkoitzari aurre egiteko\nGERNIKA-LUMO // Eztena proiektuaren kideek Bloke Naranjan\nerasoa jasan zutela salatu zuten, «eraikinaren aterarazte ilegal» baten saiakera bizi izan zutela. Bi gizonezko eraikinera indarrez sartu zirela eta dena miatu ostean materiala ostu zutela esan zuten. Haien jarrera eta eraikinean ibiltzeko modua ikusita, Bloke Naranja ezagutzen zutela ondorioztatu zuten gazteek. Eztena proiektuaren autodefentsarako zilegitasuna aldarrikatu zuten.\nSUKARRIETA // Busti Zaitez kanpainagaz bat egin zuten Sukarrietako udalekuetan zeuden ume eta gaztetxoek. Uztailaren 12an egin zuten elkartasun ekintza, esklerosi anizkoitza ezagutzera eman eta Bizkai, Araba eta Gipuzkoako errehabilitazio zentroetarako dirua batu asmoz. Uztailaren 14an «busti» ziren Bermeon, Elantxoben, Gernika-Lumon, Ibarrangeluko Laga hondartzan eta Mundakan.\nUdako ilunabarrak kulturaz koloreztatzen\nArrizabalaga eta Garaik jantzi zuten txapela\nARRATZU // Eskaintza kulturala bultzatu asmoz, Ilunabarrak\nAJANGIZ // Erakustaldia emanda, Arrizabalaga eta Garai bikoteak irabazi zuen horma bakarreko Ajangizko VI. Esku Pilota Txapelketa. Muniozguren eta Kato 22-14 mendean hartu zituzten. Partidu oso onez gozatu ahal izan zuten Gantzabale Elkarteak antolatutako txapelketa ikusten egon zirenek.\nplazan zikloa egin zuten, lehenengoz, herriko zenbait gazte eta gurasoren ekimenez. Hiru astez jarraian, iluntzeak ezohiko eran koloreztatu zituzten. Azken saioan Matilda filma proiektatu zuten, eta 90 bat herritar batu ziren herriko plazan.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 39\nHerrian gertatutako sexu erasoak gaitzetsi zituzten IBARRANGELU // Ibarrangeluko herriak,\ninguruetako bizilagunek eta udal ordezkariek Madalen Egunean herrian izandako bi sexu erasoak gaitzesteko elkarretaratze isila egin zuten, herriko plazan. Udal ordezkariek aho batez gaitzetsi zituzten\ngertaerak, eta erasoak «irmoki» salatu zituzten. Bi emakume erasotuei eta senide eta ingurukoei elkartasuna, babesa eta beharrezko baliabideak eskaini zizkieten. Eraso matxisten aurrean zero tolerantzia eduki behar dela aldarrikatu zuten.\n22. Jazzber, arrakastatsua\nGoñi eta Legarra, gorenean\nBERMEO // Hiru kontzerturi lekua egin zion 22. Jazzber Bermeoko Jazz jaialdiak, eta ikus-entzuleen harrera ona izan zuten hirurek. Ikusleen kopuruak goraka jarraitzen duela nabarmendu zuen Jizz Jazz elkarteak.\nEA // Imanol Goñik (1.44.18) eta Amagoia Le-\ngarrak (2.04.22) irabazi zuten Eako Txipiroi Mendi Trail lasterketa, eta Julen Zubero txirrindulari profesionalak BTT martxa. Urdaibai Koparen hirugarren lasterketa izan zen.\nGernika-Lumon ospitalerik ez dagoela salatu zuten BUSTURIALDEA// Nekane Murga Osasun sailburuaren bisitaren harira, Gernika-Lumon ez dagoela ospitalerik salatu zuten Oheen Aldeko Osakidetzako taldearen ordezkariek. Gernikaldeko 56.000 pertsonari arreta eskaintzen zaien eraikinean, lehen mailako zerbitzuak eta osasunzentro batean eta Larrialdietako zerbitzu batean eskaini ohi diren zerbitzuak baino ez daudela azaldu zuten. Guztiz beharrezkoak diren oheak martxan jartzeko sasoia zela salatu zuten. Eraikina eta baliabideak edukita, eskualdeko herritarrei «benetako ospitalea izateko aukera ukatzea» etsigarria dela berretsi zuten.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciĂ‘n 1 5/12/19 12:18 PĂĄgina 40\nMusika Astea eta Folklore Jaialdia, mugak gainditzen\nBUSTURIALDEA // Bermeoko 34. Nazioarteko Musika Astea eta Alkartasuna Dantza Taldearen 33. Nazioarteko Folklore Jaialdiak girotu zituzten abuztuko lehen egunak. Dantzariek, Bermeon ezeze, Mundakan eta Busturian ere egin zuten emanaldia. Ekitaldiek harrera oso ona izan zuten..\nPlaza inauguratu zuten Andra Mari egunez MORGA // Hobekuntzak egin ostean, abuz-\ntuaren 15ean, Andra Mari Egunez inauguratu zuten Morgan Lehendakari Agirre plaza. Morgako Udalak, besteak beste, plaza bera herrigunearen pare ipini zuen, iriste erraztasuna bermatuz eta, horrez gain, argiztapena\nhobetu zuen. Gainera, plazari metroak emanda, zabalagoa egin zuten, herrian antolatzen diren ekimenak bertan egin ahal izateko: festak, azokak, kontzertuak... Botoen bitartez herritarrek aukeratutako diseinuari jarraituz egin zituen udalak lanak.\nArte eszenikoen topagune koloretsua\nGalernaren 107. urteurrena, emozioz bete\nMUNDAKA // III. Kalerik Kale jaialdiak Mundakako txokoak alai-\nBERMEO // Abuztuaren 12a Galerna Eguna izan zuten Bermeon, 1912ko ezbeharrari lotutako eguna. Juan Apraiz eta Xabier Ortuzarren hitzaldia, Galarrena infernua itsasoan filmaren proiekzioa, Kankinkabararen txistu doinuak, prozesio eta lore eskaintzagaz osatu zuen egitaraua Galerna Taldeak.\ntu zituen abuztuko azken egunean. Talako zuhaitzak apaintzen hasi zituzten ekimenak, eta agertokiz agertoki, antzerkiaz eta zirku erakustaldiaz gozatu zuten ikus-entzuleek. Eguraldia aldeko egon ez bazen ere, herria jendez bete-beteta egon zen.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 41\nBeaskoetxeak eta Lopezek jantzi zuten Grand Slameko koroa\nGERNIKA-LUMO // Gernika Jai\nPorturako 12,3 milioi euroko inbertsioa aurreikusi zuten\nEgaña, Etxebarria, Abaroa, Tapia, Oroz eta Azkue, Bermeko portura egindako bisitan.\nTapiak, Orozek, Etxeberriak, Azkuek eta Egañak portura bisita egin zuten Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen eta Azpiegitura sailburua, Bittor Oroz Nekazaritza, Arrantza eta Elikagai Politika sailburuordea, Aitor Etxebarria Portu eta\nItsasoko Gaietako zuzendaria, Leandro Azkue Arrantza eta Akuikultura zuzendaria eta Edurne Egaña Euskadiko Kirol Portuak sozietateko zuzendaria Bermeoko portua bisitatzen egon ziren abuztuan, Aritz Abaroa alkateagaz batera. Jaurlaritzako arduradunek jakinarazi zuten legealdian 12,3 milioiko inbertsioa egingo zutela portuko jarduketetan, «bultzada\nberria» eman asmoz. Xixili eta Erroxape kaiak konpontzeko lanak 2019ko azken hiruhilabetean amaituko zituztela baieztatu zuten –narriadura egoera konpondu zuten–, eta arrain lonja handitzeko lanak hasiko zituztela ondoren, horiek ere urtea amaitu baino lehenago. 1.135.267,66 euroko aurrekotuagaz, lanak gauzatzeko sei hilabeteko epea eman zuten, 2020ko udarako amaitzea aurreikusiz.\nAlai Grand Slameko finala handia izan zen. 2.000 ikuslek txiki utzi zuten katedrala, eta Goikoetxea-Lekerika (gorri) eta Beaskoetxea-Lopezek (urdin) ikuskizun ederra eskaini zuten. Goikoetxea eta Lekerika 2018an lortutako garaipena errepikatu asmoz atera ziren kantxara, baina aurkariak gehiago izan ziren, eta 10-15, 6-15eko markagailuagaz irabazi zuten. Urdinek argi eduki zuten hasieratik ze joko egin: Goikoetxeari jokoan sartzen ez uztea, eta hala egin zuten. Lehen setean, tartea handituz joan ziren (4-8, 5-10, 7-13), eta 10-15 nagusitu ziren. Gorriek ondo hasi zuten bigarren seta, baina hasierako berdinketak ez zuen asko iraun. 6-15ekoagaz erabaki zen finala. Garaipenagaz, Beaskoetxeak amets bat bete zuen. Hunkituta, eta zesta askatu gabe, publikoa besarkatzeko keinua egin zuen. Zutik jarrita txalotu zuten herriko puntista handia.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 42\nTalentatu egitasmoa martxan jarri zuten 2019-2020 ikasturtean\nBUSTURIALDEA // Lea-Artibai eta Busturialdeko Kooperatiben Mahaia Elkarteak eta Azaro Fundazioak 2018an Lea-Artibain martxan jarritako Talentatu proiektua 2019an Busturialdera ere zabalduko zutela jakinarazi zuten: «Kooperatiben Mahai Elkarteak finantzatutako egitasmoa izanik, ezin izan dugu Maier kanpoan utzi». DBH eta Batxilergokoek, besteren artean, kooperatiba eta enpresetara bisitak, hitzaldiak, herri trukaketak eta egun bateko egonaldiak egin zituzten. Egitasmoaren helburua ikasleen talentua sortzea, mantentzea eta erakartzea da.\nSalome Campos, Mustafic eta Muruarentzat BERMEO // Zazpigarren Salome Camposek 760 igerilari eta ehunka herritar batu zituen portuan. Aurpegi berri zein zaharrak igo ziren podiumera: Adnan Mustafic (01.02.20) eta Nerea Murua (01.18.07) izan ziren txapeldunak 5.000 metroko proban. Gizonezkoen\npodiuma Ion Mujikak (1.04.34) eta Alex Ojangurenek (1.05.56) osatu zuten, eta emakumeena Leire Zeziaga (1.22.54) eta Margarita Avilak (1.23.09). Lehen gizonezko bermeotarra Aaron Llorens izan zen, beste behin. Josefa Suarez izan zen lehen emakumea.\nAniztasunaren hazi berriak ereiteko basoa\nEskualdeko herritarren topagune\nMUXIKA // Impredecible taldearen eta Lurgaia fundazioaren\nMENDATA // Ikusteko eta erosteko asko ekarri zuen beste urte batez Mendatako Nekazal Azokak Eleizaldera, tartean, berezitasun modura, Euskal Oiloak. Eskualdeko jende asko batu zen giro ederrean, eta antolatzaileak pozik agertu ziren. Herritarren parte hartzea eta laguntza eskertu zituzten.\nekimenez, Impredecible Basoa inauguratu zuten Muxikan, «egi bihurtutako ametsa». Gernikako Arbolaren kimu bat, beste 30 haritz, gaztainondoak, urkiak eta astigarrak landatu zituzten. Aniztasunean eta inklusibitatean oinarritu zuten egitasmoa.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 43\nUrdaibai Kopa, Aritz Martin eta Eneritz Alkortarentzat\nMichael Kant alemaniarrak Zeru trukaketa egitasmoa abiatu zuen Michael Klant, Damaris Pan, Angela Lopez eta Maitane Azurmendi, Astrako eraikinean, egitasmoa gauzatzen.\narteko adiskidetzea irudikatzea, hain zuzen.\nMichael Klant sortzaile alemaniarraren Zeru Trukaketa proiektuaren bigarren zatia garatu zuten Gernika-Lumoko eta Berlingo artistek, Astran.\nProiektua urte hasieran abiatu zuten, bi herriotan pankarta bana zeramaten bi hegaldi burutzeko. Lehen hegaldia Berlingo zeruan ikusi ahal izan zen apirilaren 26an, Kondor Legioak 1937an GernikaLumo bonbardatu zuen egun berean. GernikaLumon Berlingo zerua irudikatzea aurreikusi zuten irailaren 21erako, NBEren Bakearen Nazioarteko Egunean, baina eguraldi txarra tarteko, 2020ra atzeratu behar izan zuten bigarren hegaldia. «Pankarta\nBerlingo eta Gernika-Lumoko herrien arteko adiskidetza irudikatu zuten\nProiektuak bakerantz bideraturiko oroimenezko kultura kontzeptua garatzea zuen helburu, Berlingo eta Gernika-Lumoko herrien\nkulunkan erortzen uzteagaz inbasio artistiko bat egin gura da, airetiko balizko suntsiketen kontrapuntu gisa. Hala, mugak zeharkatzen dituen ekintza izango da, eta gaur egungo bereizte nazionalisten gorakadaren aurka zuzenduta egongo da», adierazi zuten ekintza artistikoaren arduradunek. Berlingo hegaldia Gatow aireportutik abiatu zen, hori izan zelako Alemaniako Aireko Indarraren prestakuntzarako toki garrantzitsuenetako bat. Leku esanguratsuen gainetik igaro zen.\nGAUTEGIZ ARTEAGA// Urdaibai Koparen lau probetatik laurak lehiatu eta, hurrenez hurren 187 puntu eta 168 puntu eskuratuta, Aritz Martinek eta Eneritz Alkortak irabazi zuten Urdaibai Kopa. Gautegiz Arteagako azken probara arte lehia estua egon zen gizonezkoen sailkapenean –lehenengo hirurak zazpi puntuko tartean sailkatu ziren–. Guztiek lehiatu zituzten Ibarruri, Gernika-Lumo, Ea eta Gautegiz Arteagako probak. Paul Ormaetxea izan zen bigarren sailkatua, 183 puntugaz, eta Unai Intxaurraga hirugarrena, 180gaz –Intxaurraga 2018an azpitxapeldun geratu zen–. Garazi Sampedrok (147 puntu) eta Elixabete Gonzalezek (138) osatu zuten emakumezkoen podiuma. Imanol Goñi eta Onditz Iturbe izan ziren azkarrenak Gautegiz Arteagako proban. Mendi martxa ere egin zuten, eta 390 pertsonek parte hartu zuten azken horretan.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 44\nUrko Garmendiak irabazi zuen Enduroa\nNekazal eta artisau azoka berreskuratuz\nARRATZU // Urko Garmendiak irabazi zuen Arratzuko landetan\nlehiatu zuten Enduro lasterketaren proba absolutua. 16 minutu eta 840 ehuneneko denbora ezarrita, Borja Nieto (16.11,639) 2018ko garaile eta faborito nagusiaren aurretik helmugaratu zen. Hirugarren, Gernika Off-Road lizentziagaz parte hartu zuen Peru Irazola (16.13,963) sailkatu zen. 23 urtez azpikoetan, Markel Barainka bedarutarra gailendu zen (17.07,351).\nMUXIKA //Aspaldiko hitzordua berreskuratuta, Muxikako, Ibarruriko eta Gorozikako nekazarien eta eskulangileen azoka hartu zuen Zubieta Errotako aparkalekuak. Azoka era berezian girotu zuten, dantza, herri kirol eta bertsoz, eta merkatu solidarioari ere lekua egin zioten. Eguerdi partean batu zen jende gehien, eta balorazio oso ona egin zuten udal ordezkariek: «Jendea gustura dago, eta gu ere pozik gaude».\nEuskal kulturaren ibilbidea, grafitietan\nLigako azkenengo bandera irabazi zuten\nGAUTEGIZ ARTEAGA // Grafitien bitartez euskal kulturaren alderdi desberdinak irudikatu zituzten Ibilaldi of Styles topaketan parte hartu zuten 35 bat artistek. Gautegiz Arteagako hamazazpi hormetan aritu ziren lanean, iragana eta oraina batuz. Kolorez eta mugimeduz jantzi zituzten udalerriko hainbat txoko.\nBERMEO // Eusko Label Ligan jokoan zegoen azken bandera\nirabazi zuen Bermeo Urdaibaik Portugaleten: 45. El Corte Ingles bandera. Lehen txandako denbora onena ezarri zuen talde bermeotarrak (19.09,34), eta faboritoak jarraian uretaratu baziren ere, ezin izan zuten Bou Bizkaia-ren denbora hobetu.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 45\nKultur aniztasuna bultzatu zuten antzerkiaren bidez ARRATZU-FORUA // Ipar Eszena Bidea izene-\nko elkartruke kulturalerako proiektuaren baitako antzerki emanaldiak hartu zituzten Arratzuk eta Foruak: Espacio Espiral Kantabriako konpainiaren Beatus, visiones del Apocalipsis ikuskizuna eskaini zuten\nSan Tomas Apostoluaren elizan. Galiziako Baobab Teatrok Andrea Bayer-en Luppo taularatu zuten San Martin de Tours eliza atzean. Dantza eta antzerkiaren bidez inguruko profesionalek elkar ezagutzea sustatzeko helburuz egin zen egitasmoa.\n48 kilo ostra eta lanperna konfiskatu zituen Ertzaintzak SUKARRIETA-BERMEO //\nLejarzegi eta Trigueros nagusi\nSei hegalabur markatu zituzten\nMENDATA // Ekaitz Lejarzegi Urizarrek eta Silvia Trigueros Garrotek irabazi zuten Mendatako 15. Mendi Maratoia. Bizkaiko Mendi Lasterketa I. Ligarako puntuagarria izan zen, eta 36 korrikalarik parte hartu zuten.\nBERMEO // 50 bat arrantzaleren artean, sei\nhegalabur markatu zituzten 2. Bermeo Tuna Tagging Challengen, ale bat marka arruntagaz eta gainerakoak, barne markagaz. Datu oso positiboak lortu zituzten erronkan.\nErtzaintzako Zaintza eta Erreskate Unitateko agenteek 32,5 kilo ostra eta 15,5 kilo lanperna konfiskatu zituzten Sukarrietan eta Bermeon. Ertzaintzak jakinarazi zuenez, isilpeko ehiztarien aurkako jarduketa baten emaitza izan zen. Ostren kasuan, Sukarrietan atzeman zituzten arrantzaleak. Horiek identifikatu eta kudeaketa lanak egin ostean, agenteek ostrak itsasora bueltatu zituzten. Lanpernen 15,5 kiloak Bermeon atzeman zituzten. Krustazeoak beste arrantzale talde baten eskuetan zeuden, eta identifikatu ostean, lanpernak elikagai bankura eraman zituzten.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 46\nSuhiltzaileen «parke berri eta modernoa» iragarri zuten ARRATZU // Bizkaiko Foru Al-\ndundiak jakitera eman zuen 2019-2023 agintaldian Herri Txiki Aukera Handi egitasmoa martxan jarriko zuela, Bizkaiko herri txikiak zerbitzu publikoetara modu egokian heltzea bermatzeko. Horren baitan, Arratzun suhiltzaileen «parke berri eta modernoa» eraikiko zutela iragarri zuen Ibone Bengoetxea diputatuak.\nAzalien, «asteburu dinamiko eta parte hartzailea» BERMEO // Kultur jarduerez bete zuen Kofradia Zaharra Barrueta Arte Elkarteak Azalien asteburu kulturalean. Eskualdeko hamabost bat artistak sortutako lanek hartu zuten eraikin historikoa. Amalurra gaia landu zuten koadro, eskulan edota film laburretan. Pe-\ndro Lazpiur arte elkarteko presidentea «oso pozik» agertu zen jendeak emandako erantzunagaz. Joan-etorria etengabea izan zen, 4.500 bisitari inguru izan zituzten, eta interes handia erakutsi zuten. Publikoa aktiboa izatearen garrantzia azpimarratu zuen.\n‘Arnasa Gara’ kanpaina aurkeztu zuten\nBertsogintza argitu zuenari gorazarre\nAJANGIZ // Euskararen arnasguneetako biztanleen ahaldun-\nGERNIKA-LUMO // Jon Lopategik bertsogintzari egindako\ntzea, aitortza eta kontzientziazioa indartzea helburu duen Arnasa Gara kanpainaren aurkezpena egin zuten Mendietako frontoian. Proiektua bi fasetan gauzatuko zela jakinarazi zuen Uemak, eta parte hartzera deitu zituen herritarrak.\nekarpena gogoan hartu, eta beragaz bizitakoak gogoratu zituzten ikasle izan zituen bertsolari zein lagunek Astelehen Bezperako saioan. Koplatan eta bertsotan kontatu zuten bertsolaritzari eta euskalgintzari Baltzak egindako ekarpena.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 47\n110.000 bisitari eta salmenta onak urriko azoka handian\nEkoizleak pozik zeuden izandako salmentekin.\nAgiñagako Aguiñigarena izan zen gazta onena; 6.600 eurotan erosi zuen Zokok Baserrietako ekoizpenaren erakuslehio bikaina izan zen beste behin, GernikaLumoko Urriko Azken Astelehena. Udalak 110.000 bisitari zenbatu zituen, 2018ko bikoitza. Eguraldia lagun, giro ezin hobean murgildu ziren bizilagun, bisitari eta erakundeetako\nordezkariak. Alkateak harrera egin zien udaletxean azken horiei. Goiz hurbildu ziren baserritarrak Gernika-Lumora, eta 09:00etarako prest zeuzkaten 310 postuak. 15:00ak bitartean, usain eta itxura berezia izan zuten Artekale, San Juan, Industria, Juan Calzada kaleek eta Pasealeku eta Foruen plazak. Gernikako Indaba Elkarteko kideek Artekalen eduki zuten postua, eta salmentak ondo joan zirela\nazaldu zuten Eloisa Larrinaga ajangiztarrak: «Salmentak ondo joan dira, asko saldu dugu. Goiz goizetik hasi da jendea erosten, eta ondo joan da iazko azokagaz alderatuta». Bertsolariekin batera iritsi zen eguzkia eguerdian. Andoni Egaña, Sebastian Lizaso eta Onintza Enbeita igo ziren oholtzara. Momentu horietan jendetza zegoen herrigunean. Saioa bukatu bezain laster hasi zituzten lehiaketetako\nUrriko Azken Astelehena Opena, Beaskoetxea eta Lopezentzat\nDiego Beaskoetxea gernikarra eta Imanol Lopez zumaiarra nagusitu ziren Urriko Azken Astelehena Openean. Iñaki Osa Goikoetxea 2018ko irabazlea eta Txabi Inza izan zituzten aurrean. Bi set parekatu ikusi zituzten Jai Alai frontoia bete zuten zaleek. Jai Alai World Tour denboraldia amaitzeko modu bikaina izan zen –Erik Mendizabal eta Lopez izan ziren txapeldunak–.\nsari banaketak. Agiñagako Aguiñigak irabazi zuen gazta onenaren saria (6.600 eurotan erosi zuen erdia Zoko patxaranak), Mungiako Gorekok barazki onenena eta Ortuberrik lore onenena. Txilar eztietan, laugarren urtez, Kortezubiko Jabier Larrinaga nagusitu zen. Gatikako Etxebarriaren frutak izan ziren onenak. Urriko Lehen Astelehena ere giro ederrean ospatu zuten. Jon Koldo Bikandirenak izan ziren ganadutegi eta eme txapeldunak; Mari Carmen Abendibarrena ar txapelduna, eta Urbizu Berrirena Hari jartzearen eme saritua.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 48\nOñaberri errekako zubia berritzen hasi ziren\nAuschwitzi buruzko erakusketa, Astran\nFORUA // Oñaberri erreka zeharkatzen duen zubi zaharra eraitsi eta berria eraikitzeko lanak abiatu zituen Foruko Udalak, euriteek sortzen zituzten kalteak saihesteko. Zutabe bakarreko eraikuntza eraikitzen hasi ziren, Oñaberri errekaren ibilgua hobetu asmoz. 600.000 euroko aurrekontuagaz, obrek 25 asteko iraupena izatea aurreikusi zuen udalak, eta hiru fasetan egitea, modu horretan zirkulazioan eraginik ez edukitzeko.\nGERNIKA-LUMO // Auschwitzeko kontzentrazio esparruari buruzko hezkuntza esperientzia bultzatzeko erakusketa zabaldu zuten Astrako bunkerrean, norbanako zein ikasleei zuzenduta. Auschwitz Bikernau Museoaren erakusketa da, eta lehenengoz ikusi ahal izan zen museotik kanpo. Presoen bizipenak zein 2. Mundu Gerran naziek eragindako sarraskiak bildu zituzten informazio oholetan.\nAritz Abaroa, Uemako lehendakariorde\nNatura babesteko foroa, Ekoetxean\nBERMEO // Uemak zuzendaritza berria aurkeztu zuen 2019-2023\nBUSTURIA // Pertsonak eta Natura lelopean egin zuten Ekoe-\nagintaldiko lehen batzarrean. Aritz Abaroa Bermeoko alkatea izendatu zuten lehendakariorde. Beragaz batera, Iraitz Lazkano Elgetako alkateak hartu zuen lehendakari kargua. Euskara sustatzeko «ahalegin bereziak» egiteko konpromisoa hartu zuten.\ntxea Urdaibain XV. Natura Babesteko Nazioarteko Bilkura. Zientziak gizartearekiko zubiak eraiki behar dituela adierazi zuen Aitor Zulueta Jaurlaritzako Ondare Naturala eta Klima Aldaketa zuzendariak. Elkarlana aldarrikatu zuten.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 49\nKantaleko bihurguneko bidegorria, prest\nManuel Intxausti omendu zuten Zarrabentan MENDATA // Zarrabentako jaiak Manuel\nIntxausti auzoko asto probazalea omentzeko baliatu zituzten. «Probatan asko ibilitakoa da, batez ere, Mendatan. Manta asko irabazi ditu». Aurretik, 44. Asto Probak lehiatu zituzten. 63 untza, 3/4 eta 5,3 m-\ngaz, Leioako Iñigo Landaluze izan zen irabazlea. Bigarren Construcciones Torrontegi sailkatu zen, 59 untza, 1/4 eta 3,6 m-gaz. Luis Irazola sailkatu zen hirugarren (57 untza, 1/2 eta 5,6 m). Imanol Erleaga mendatarra laugarren sailkatu zen.\nElkartasun keinuen Euskal Jaia\nGaztañerre Eguna ospatzen\nAJANGIZ // Hamar urte bete zituen Ajangizko\nGAUTEGIZ ARTEAGA // Montorrealde Guraso\nEuskal Jaiak, eta urteurrena elkartasun keinuekin ospatu zuten. Kataluniako buruzagi independentisten eta Altsasuko gazteen aldeko koreografia dantzatu zuten gazteek.\nElkarteak eta Antoliape Kultur Elkarteak antolatuta, Gaztañerre Eguna ospatu zuten. Atxarrera joan ziren gaztainak batzera, ondoren apustua eta gaztaina jana egiteko.\nFORUA // Kantaleko bihurgunearen gune arriskutsua ekiditeko bidegorriaren zati berria inauguratu zuten herritarrek. Bizikletekin joan ziren Elexalde eta Kantale batzen dituen gune berrira, eta eurek moztu zuten zinta. Jarrain, bizikletetara igo eta pedalkadaz pedalkada probatu zuten 177 metroko tartea.\nAingeru Castro eta Alaitz Urkiola, nagusi Gernikako Rallyan\nGERNIKA-LUMO // Hirugarren urtez jarraian, Aingeru Castrok eta Alaitz Urkiolak irabazi zuten Gernika-Lumoko Rallya. Txus Jaiok eta Jesus Urkidik eta Victor Etxabek eta Mikel Arzak osatu zuten poiduma. Proba bakar baten faltan, Euskadiko Rally Txapelketa poltsikoratu zuten berriz. Horixe zuten denboraldiko helburua, eta lanak ondo eginda, pozik zeudela adierazi zuten. Beste alde batetik, Kastinparro Racing taldeko Jaiok eta Urkidik irabazi zuten Urdaibai Kopa.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 50\nGazteek pornografia zelan erabiltzen duten, aztergai\nGERNIKA-LUMO // Gazteek pornografia gero eta arinago kontsumitzen dutela ikusirik, eta gai horrek sortzen zuen kezkaren jakitun, Berritzegunek irakasleei, familiei eta oro har gizarteari zuzendutako prestakuntza saioa eskaini zuen, Elai Alain. Emaize sexologia zentroko Raul Marcos Estrada sexologoak zuzendu zuen hitzaldia. Balear Uharteetako Unibertsitateak egindako ikerketa baten arabera, nerabeak gero eta lehenago hasten dira pornografia edukiak ikusten, 14 urtegaz asko, eta 13 aurretik beste batzuk. Eduki horien kontsumoaren arrazoietako bat teknologiaren hazkuntza zela esan zuten.\nNeskatilen eta sareginen ekimenei aitortza Gijonen BERMEO // Bermeoko Neskatila eta Saregin\nAutonomoen Elkartea saritu zuten Gijonen (Espainia), Arrantza Sektoreko Espainiako Emakumeen Sarearen seigarren kongresuaren barruan. Elkarteak emakumeen lana bistaratzeko abiarazi zituen proiektu berritzai-\nleei egin nahi izan zioten aitortza biltzarrean. Egitasmo horren baitan, portuan bisita gidatuak antolatzen hasi ziren. Besteak beste, arrantzaleen kofradia erakusten diete bisitariei, eta arrain salmentak zelan egiten diren ere ikusi ahal izaten dute.\nIkuilun hasi zuten bertsolari txapelketa\nGau beltz eta beldurgarriena girotzen\nERRIGOITI // Busturialdeko Bertsolari Txapelketaren lehen kan-\nBUSTURIALDEA // Arimen Gaua ekimenez bete zuten Ean,\nporaketa jaso zuen Ikuilu txokoak, eta Aitor Etxebarriazarragak lortu zituen puntua gehien –165,5– eta Astrako finalerako txartela. 161,5 puntugaz, Mikel Retolaza busturiarra izan zen bigarrena, eta Koldo Gezuraga gernikarra hirugarrena –158 puntu–.\nErrigoitin eta, estreinako, Muxikan. Ze edo ha elkarteko kideek Oroitzapenen Bidea antolatu zuten azken horretan, galdutakoa berreskuratzeko. Bermeok XII. Halloween Metal Fest hartu zuen: 400 entzule bildu zituen Kafe Antzokian.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 51\nSOS Gaztelugatxe sortu zuten, gunea zaintzeko eskatzeko BERMEO// SOS\nGaztelugatxe plataforma sortu zuten, aldundiak Gaztelugatxera joateko aparkalekua egiteko asmoa iragarri zuenean, aparkalekuak dei efektua egin, eta arazoa larrituko lukeela iritzita. Sinadurak bildu eta alegazioak aurkeztu zizkioten behin-behineko proiektuari.\nBirziklapen tasa handitzearen garrantzia azpimarratu zuten\nBermeon, Lameran jarri zuten herritarrak birziklapenak duen garrantziaz kontzientziatzeko erakusketa.\nGernika-Lumon eta Bermeon egin zuen geldialdia ‘Birziklapenean jaioak gara’-k Birziklapenean jaioak gara kanpaina Gernika-Lumora eta Bermeora heldu zen, Europak hondakinen gainean ezarritako helburuak suspertu eta birziklapena sustatzea helburu. Pasealeakuak eta Lamerak herritarrak kontzientziatzeko ekimenaren baitan sortutako erakusketa hartu zuten.\n2030. urterako, hondakinen %10 murriztea da Bizkai, Gipuzkoa eta Arabako helburu nagusia, bai eta ere ontzien %60 birziklatzea eta kolore horiko ontzien %70 birziklatzea.\nbalioan jarri zituzten ingurumenaren aldeko kanpainak, birziklatzeak daukan garrantzia azpimarratuz, eta herritarren kolaborazioa eskatu zuten, datuak hobetzen jarraitzeko.\nHerritarrak sentsibilizatu eta ekonomia zirkularreko prozesuetan haien parte hartzea suspertu gura zuen kanpainak, herritarrek sortzen dituzten hondakinen birziklatze «handiagoa eta hobeagoa» bultzatzea.\nUrdaibai Biosfera Erreserbaren Zuzendari Niko Garcia-Borregerok, bestalde, Urdaibain birziklapen tasak gora egin behar zuela nabarmendu zuen. Biosfera erreserban martxan jartzen ziren jarduera guztietan jasangarritasuna ardatz nagusietako bat dela gogorarazi, eta alor horretan laguntzeko prestutasuna azaldu zuen.\nMaria Uribe GernikaLumoko Ingurumenerako zinegotziak eta Aritz Abaroa Bermeoko alkateak\nBideo joko tailerrak, gazte eta gurasoentzat KORTEZUBI-GAUTEGIZ\nARTEAGA // Urremendi Landa Garapen Elkartearen eskutik, bideo jokoei buruzko aholku eta praktika onen tailerra eman zuten Kortezubin, eta bidejoko, youtuber, influencer eta sareko bideojokoei buruzko argibideak eta aholkuak Gautegiz Arteagan.\nUdalak norbanakoen berezko eskubideen alde egin zuen\nEA// Herri Babesarea giza es-\nkubideen defendatzaileen babeserako euskal udal sareagaz bat egin zuen Eako Udalak, norbanakoaren berezko eskubideak babesteko, arraza, sexua, nazionalitatea, jatorri etnikoa, hizkuntza, erlijioa, gustu sexualak eta afektiboak edozein direlarik. Hitzaldi bat antolatu zuten sarea ezagutzera emateko\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 52\nMilia herrikoiak sortzaileak omendu zituen\nItziar Amezaga, Udalbiltzako batzordekide\nGERNIKA-LUMO // Euria ez zen oztopo izan milia herrikoian par-\nERRIGOITI // Udalbiltzak zuzendaritza berritu zuen, eta Ba-\nte hartu zuten ehunka ume eta gazteentzat. Goranzko joerari eutsita, nesken parte hartzea «nabarmena» izan zen. Aldaba aldizkariak martxan jarri zuen ekimenak 35 urte bete zituen, eta Arin Arin Atletismo Taldekoek esker ona adierazteko omenaldia eskaini zien sortzaileei. Vicente del Palaciok, Javi Iarzak eta Mario Insunzak plaka oroigarria jaso zuten.\ntzorde Eragilean sartu zen Itziar Amezaga Errigoitiko zinegotzia. Aho batez onartu zituzten hautetsiek batzorde berriko kideak, Jabi Asurmendi Arakaldoko alkatea buru zela. Elikadura eta energia burujabetza, Euskal Herriaren barne kohesioa, herrien garapena eta turismo jasangarriari nazio mailako erantzuna emateko lanean segituko zutela adierazi zuten.\nAitortza, elkarbizitzan aurrera egiteko\nBizkaian bizi diren ijitoiei harrera egin zieten\nGERNIKA-LUMO // Elkarbizitzan aurrera egiteko, sakabanaketa-\nGERNIKA-LUMO // Herri Ijitoaren Egunaren bezperan, Batzar\nren biktimen aitortza egitea ezinbestekoa dela ozen esan zuen Etxerat elkarteak, Lizeo antzokian. Gutun Mezulariak antzezlana taularatu zuten, antzoki bete jende aurrean, sakabanaketak eragindako hamasei hildakoen memoria aldarrikatzeko.\nNagusiek Bizkaian bizi diren ijitoak omendu zituzten. Ramon Motos Euskadiko Ijito Kontseilaren presidenteordeak aldarrikatu zuen eurak ere euskal gizartearen parte direla. Ana Otaduik elkarbizitzaren alde egiten duten lana goraipatu zuen.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 53\nIndarkeria matxistaren kontra, berdintasuna BUSTURIALDEA // Herritarrek kaleak hartu\nzituzten Emakumeenganako Indarkeriaren Aurkako Egunean beste urte batez. Antzerki, film proiekzio eta elkarretaratzeetan bildu ziren ume, gazte zein helduak, indarkeria matxistagaz amaitzeko, berdin-\ntasunerako politikak garatu behar direla eskatzeko. Segurtasun Sailak jakitera eman zuen 4.659 emakume zeudela poliziaren babespean,–horietatik 85ek bizkartzaina zeukaten–, eta zenbateko horrek gora egin zuela azkenengo urtean.\nIkastetxe eta enpresak, STEAMsare programagaz bat\nBUSTURIALDEA// Bizkai, Gipuzkoa eta Araban eskola, enpresa eta eragile zientifikoteknologikoen sare bat sortu asmoz, Hezkuntza Sailak sortutako STEAMsare programagaz bat egin zuten Ajangizko Maier kooperatibak eta eskualdeko zeinbait ikastetxek, hala nola, ES Barrutialdek BHIk, IES Gernika BHI, San Fidel ikastolak, Seber Altube ikastolak, Mertzede ikastetxeak, Eleizalde ikastolak eta Sagrado Corazon ikastetxeak. Ikasleei zientzia eta teknologia ikasgaien eta lanbideen irudi errealista, positiboa eta askotarikoa eskaintzeko eta alor horretan bokazioa sustatzeko sortu zuten programa.\nEskualdeko dantzarien hitzordu handia\nMusika Gida Morea aurkeztu zuten\nMURUETA // Alkartasuna, Egunsenti, Irrintzi Alai, Urdaibai, Elai-Alai, Artxube, Artie eta Itxas Alde taldeetako 300 dantzari bildu zituen Busturialdeko Dantzari Nagusien Egunak Muruetako frontoian. Foruko taldeak 50. urteurrena ospatzeko baliatu zuen hitzordua. Leporaino bete zuten ikusleek pilotalekua.\nGERNIKA-LUMO // Iparragirren More Fest jaialdia egin zuten: Musika Gida Morea emakumezkoen presentzia duten musika taldeen datu basearen eta webgunearen aurkezpena eta Euskal Herriko eta Kataluniako Siroka, Humus eta The Lizards taldeen kontzertuak bildu zituzten.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 54\nGalerna festibala, bela herritarrei gerturatzeko\nBERMEO // Belaren\nmundua herritarrei hurreratzea helburu, Galerna Zine Festibala antolatu zuen bigarren urtez Galerna Taldeak. Film eta dokumentalen proiekzioekin, tailerrekin eta hitzaldiekin osatu zuten egitaraua. Bidelagun berria izan zuten, gainera, antolatzaileek: Sail In Festivalegaz aritu ziren elkarlanean. Besteak beste, gazteei zuzendutako tailer bat egin zuten, plastikoa eta ekonomia zirkularra aztergai zutelarik. Fernando Nuñez Mendieta ontziolako arotzaren Master class bategaz eta Vanishing sail filmaren proiekzioagaz amaitu zuten festibala, Kofradia Zaharrean.\nEuskal Jaiak girotu zuen abenduko lehen eguna MURUETA // Euskal Jaia eta XVII. Txerriki Eguna giro ederrean ospatu zituzten Muruetan. Jende asko batu zen plazan, eta Foruko Urdaibai dantza taldearen saioagaz ez ezik, Bermeoko Kankinkabara txistu taldearen eta Zornotzako Otxotea eta Gernikako Gure arbola zaharra abesbatzen doinuekin eta Ein\nGo dantza taldearen animazioagaz gozatzeko aukera eduki zuten herritarrek. Azoka ere jarri zuten: barazkiak, gozoak, likoreak, kontserbak, eztia eta euskal oiloen erakusketa egon ziren aukeran azokaren baitan. Karpa azpian txarri okela dastagai izan zuten, eta herri bazkaritan amaitu zuten eguna.\nSortzaileen plaza izan zen berriz Durango\nIskander Kobeaga, Sportechen podiumean\nBUSTURIALDEA // 200 kultur ekitaldi baino gehiago eta euskal sortzaileen azken 405 berritasunez beterik ireki zituen ateak abenduaren 5etik 8ra 54. Durangoko Azokak. Eneritz Artetxe, Asel Luzarraga, Joan Mari Torrealdai, Belatz, Eñaut Elorrieta, Etxekalte eta Gatomen berritasunak aurkitu ahal izan ziren.\nEREÑO // 206,15 puntu eskuratuta, Iskander Kobeagak eta\nHarkaitz Zubimendik Sportech Koparen hirugarren postua eskuratu zuten. Asfalto zein lur gaineko zazpi proba lehiatu zituzten, eta rallyrik irabazi ez bazuten ere, askotan igo ziren podiumera. Erregulartasunak saria eduki zuen.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_MaquetaciÑn 1 5/12/19 12:18 Página 55\nHerriz herri eta plazaz plaza jauzika ibili zen euskara bere egunean Egunero herriz herri eta ezpainez ezpain euskarak jauzi egin behar duela azpimarratu zuten Euskararen Egunean\n«Jauzika dator euskara. Jauzika mendez mende. Egunez egun. Bihotzetik jauzika. Eta batez ere, ezpainez ezpain jauzika». Mezu hori zabaldu zuten Euskararen Nazioarteko Egunari lotutako ekimenetan. Herritarrek aldarrikapenez eta desioz bete zituzten eskualdeko txokoak. Herri txiki askotan umeei zuzendutako ekintzak egin zituzten abenduaren\n3an, Foruan eta Mundakan kasun. Gernika-Lumon, 11 orduko irakurraldian batu ziren alor desberdinetako 11 eragile; Angel Lertxundiren Hamaseigarrenean, aidanez irakurri zuten. Iluntzean, berriz, Foruen Plazan eduki zuten hitzordua, 2020 Euskaraldiaren txupina jaurtitzeko. Bestalde, Bermeon, Arnasa Gara ekitaldia eta Kartzela serie digitala aurkeztu zituzten.\nAbenduaren 3aren aurreko asteburua ere ekitaldiz betetakoa izan zen. Esate baterako, Busturian mendi martxa, Korrika Txikia, umeen bertso saioa edota Irrintzi Alai dantza taldearen emanaldia izan zituzten. Euskaraldiko sarea ere osatu zuten, lehen ekitaldian bizitakoak eta bigarren ekitaldirako dituzten desioak jaso zituzten Altamirako kultur etxean.\nBermeotarrek ere Euskaraldiak sentiarazi ziena atera zuten plazara, eta 2020rako desioak idatzita utzi zituzten Goiko Plazan. 2018ko Euskaraldian euskaraz aritzeko gune berriak ezagutu zituztela, euskara berriro pizteko balio izan zuela eta Bermeoko euskara maitatua zela erakutsi zuela esan zuten, pausoak ematen jarraitzeko konpromisoa berretsita.\nURTEKARIA 2019-SEFINI.qxp_Maquetaciรn 1 5/12/19 12:18 Pรกgina 56\nBUSTURIALDEko HITZAren Urtekaria 2019\nPages 1, 3-4, 9-11, 27