Hemen zaude > Opera > Don Pasquale\nLarunbata 2017ko Azaroaren 18 19:30-etan\nAsteartea 2017ko Azaroaren 21 19:30-etan\nOstirala 2017ko Azaroaren 24 19:30-etan\nAstelehena 2017ko Azaroaren 27\nEuskadiko Orkestra Sinfonikoa-k deitutako grebaren arrazoiagatik, funtzioak pianora egingo dira.\nDon Pasquale Carlos Chausson (21, 24, 27an)\nPaolo Bordogna (18an)\nJames Vaughan (18,24,27an) / Diego Mingolla (21an) pianoa\nMusika-zuzendaria Roberto Abbado*\nEszena-zuzendaria Jonathan Miller\nEszenografoa Isabella Bywater*\nArgiztapena Jvan Morandi*\nJantziak Isabella Bywater*\nProdukzioa Maggio Musicale Fiorentino\nBiografia James Vaughan\nOpera komikoa hiru ekitalditan (5 koadro). Musika: Gaetano Donizzeti.\nPertsonaiak: Don Pasquale, mutilzahar agurea (baxua); Malatesta Doktorea (baritonoa); Ernesto, Don Pasqualeren iloba (tenorra); Norina, alargun gaztea (sopranoa); Notarioa (baxua); Pasqualeren zerbitzariak.\nLekua: Erroma. Garaia: 1750.\nDon Pasquale mutilzahar agurearen logelan, gauza bitxiak gertatzen dira. Jakin beharra dago Pasqualek hiru etsai garbi dituela: gota, maltzurkeriaz mintzen duena; mediku bat, hura ezagututa haren gaitzak ez ezik haren erokeriak ere sendatu nahi dizkiona; eta iloba gazte bat, zeina emakume aberats, baina itsusi batekin ezkondu nahi duen, nahiz eta iloba alargun gazte eta eder, baina ez oso aberats batekin maiteminduta dagoen, pasio horrekin osaba zahar artritikoa suminduta. Iloba guztien artean gaiztoena den Ernestok tinko diotsonean osabari ez duela inongo asmorik beraren aginduen mende bizitzeko, Don Pasquale hainbeste haserretuko da ezen bera ezkontzea erabakiko duen, iloba zigortzeko, oinordetzarik gabe utziko baitu. “Lor iezadazu emazte bat, eta berehala” esango dio Malatesta Doktoreari, eta honek plan burutsu bat asmatu eta abian jarriko du: agureari bere “Sinfonia” arreba eskainiko dio, zeina, Doktorearen esanetan, komentu batean hezita dagoen, eta bertutetsua, ederra, zintzoa eta xaloa den –batez ere oso xaloa-, eta Ernesto lagun minarekin adostuko du agureari aurkeztuko diotela, bertute horiekin apainduta, Ernestok emazte hartu nahi duen alarguntxoa, hain zuzen.\nNorinaren etxean, Malatesta Doktoreak eskaera egingo dio Ernestoren emaztegai gazte eta irtirinari; emakumeak betiko sendatu beharko dio agureari ezkontzeko gogoa, hasieran bertutetsu jokatuz eta geroago gero eta bihurriago eta desleialago. Don Pasqualeri “Sinfonia” izenez aurkeztuko diote, Doktorearen arreba komentutik atera berria dela esanez. Norinari plana dibertigarria irudituko zaionez, baiezkoa emango du.\nEsan eta egin. Malatesta Doktoreak Don Pasqualeren etxera eramango du Norina. Agurea nabarmen maiteminduko da “Sinfoniarekin”, bertute femenino eta birjinal ororen eredu horrekin: begirada makurtzen du, oso urrats txiki dotoreak egiten ditu, dantzak, antzerkiak eta mota orotako dibertsioak zeharo gorroto ditu. Hirurogei urteko zein agure gozozalek egin liezaioke muzin hainbesteko dotoreziaz eta gustu onez prestatutako amuari? Ernestok usteko du benetan traizionatu dutela, baina Norinak eta Doktoreak lasaitu egingo dute. Itxurakeria amaieraraino antzeztu beharra dago: ezkontza-kontratua benetan sinatu arte. Pasquale ezin zoriontsuago dago… baina laster zapuztuko da. Izan ere, nork irudikatuko zuen? Kontratua sinatu bezain laster, neskatila xaloak mozorroa kenduko du: beste ibilkera bat izango du, keinuak desberdinak, hizkera, guztia; haren hizketaldia laburra izango da, eta larderiatsua. “Nahi dut” dio, eta nahi duen hori beti izaten da, hain zuzen, senar atsekabetuak nahi duenaren kontrakoa. Neskatila lotsati eta apala emakume apetatsu nabarmena bihurtu da, dirua xahutzen duena, Don Pasquealeren amodioari iseka egiten diona, Ernestoren eta beraren arteko begirada maitekorrekin torturatzen duena, eta, denbora gutxian, hain suminduta eta desesperatuta egongo da agurea, ezen Malatesta Doktorea ere, azkenean, bere pazienteaz errukituko den; hala, erremedio garestiak aplikatuko dizkio, eta, hunkituta, hitz lasaigarriak esango dizkio.\nGauza asko aldatu dira Don Pasqualeren etxean. Altzari berriak erosi behar izan zituen, zerbitzari gehiago hartu, lekaio, ehiztari eta sukaldari gehiago. Don Pasqualek muxu bat eskatzen duenean, batere arrakastarik gabe, maitasunezko une goxo bat, hitz adeitsu bat, emazte zintzoak ez du zalantzarik egiten hori guztia Ernestori eta gorteatzen duten beste batzuei liberalki eskaintzeko. Egoerak goia joko du agureak gutun bat aurkitzen duenean, zeina Norinak nahita utzi duen erortzen senarraren aurrean: lorategian maitasun-hitzordua egiteko gonbidapena da. Ezin haserreago, Don Pasqualek Malatesta Doktoreari kontatuko dio, eta honek antzerkiaren azken ekitaldi honetan ere parte hartuko du: lagunarekin batera, lorategian zelatan egongo da, bere “arreba” andreari eta honen galai jaunari merezi dutena emateko.\nLorategian, Ernesto maitasun-serenata kartsua abesten ari zaio Norinari. Don Pasquale eta Malatesta Doktorea ere hantxe dira, adostu bezala. Pasqualek komentu batean sartu nahi du “Sinfonia”, eta iloba “trobalaria” gogor zigortu. Baina hain dago nazkatuta emazteaz eta ezkontzaz, ezen pozik geratuko da gauzak benetan nolakoak diren jakiten duenean, eta bere emazte antzezlea iloba axolagabearen gain uztea lortzen duenean. Hala, Doktorea pozik geratuko da bere tratamendu heroikoaren emaitzarekin; bikote gaztea zoriontsua izango da, eta Don Pasqualek, azkenean, bizimodu lasaia egin ahal izango du, medikuak gomendatu bezala.


Eman barik utzi dute emakumeek Getxoko historiari egindako ekarpena ikertzeko beka - Getxo - Hiruka.eus\nEman barik utzi dute emakumeek Getxoko historiari egindako ekarpena ikertzeko beka\nAinhoa Bretos 2019-02-28 12:18\nEpaimahaiak 2019an beste deialdi bat egitea erabaki du. Bekaren bitartez, Getxoko emakumeek historia eta bizitza kultural, sozial, ekonomiko edota politikoan egin duten ekarpena ezagutzera ematea gura du Getxoko Udalak.\nEpaimahaiaren arabera, aurkeztutako lanek ez dituzte betetzen eskatutako baldintzak: proiektuak zehaztu, erabilitako metodologia azaldu, helburuak Getxoko testuingurura egokitu eta genero-ikuspegia erabili. Hori dela eta, saria eman barik uztea erabaki dute.\nBerdintasunerako IV. Planak bi urtean behin eskaintzen du beka. 2018koa eman ez dutenez, 2019an berriro antolatzea erabaki dute. Aurkeztu gura dutenek gehienez 15 orriko proiektua aurkeztu behar dute, euskaraz zein gaztelaniaz. Bertan azaldu behar dituzte helburuak, metodologia eta gaiaren justifikazioa.


Antonio Cancelok, Eroskiren sortzaileak eta MCC Taldeko presidente ohiak, Gure Balioak Saria 2015 jasoko du — Eibarko Udala\nAntonio Cancelok, Eroskiren sortzaileak eta MCC Taldeko presidente ohiak, Gure Balioak Saria 2015 jasoko du\nSariaren banaketa ekitaldia datorren azaroaren 12an egingo da Eibarko Coliseo Antzokian, 18:30ean hasita. Bertan, Garbiñe Biurrun epaileak hitzaldia eskainiko du balioen inguruan. Debegesa Garapen Agentziak antolatu du ekitaldia Eibarko Udalaren laguntzarekin. Ekitaldia herritar guztiei irekia izango da.\nAntonio Cancelok, Eroskiren sortzaile eta Mondragon Taldeko presidente ohiak, ostegun honetan jasoko du Gure Balioak Saria Eibarko Coliseo Antzokian, 18:30ean hasiko den ekitaldian. Debegesa Garapen Agentziak antolatu du ekitaldia Eibarko Udalaren laguntzarekin.\nSari banaketa ekitaldian izango dira, besteak beste, Eibarko alkatea, Miguel de los Toyos; Debegesako zuzendaria, Juan Angel Balbas; Eroskiko Kontseilu Errektoreko presidentea, Leire Mugerza; eta sariduna bera, Antonio Cancelo.\nSari banaketa ekitaldia herritar guztiei irekia egongo da. Garbiñe Biurrun epaileak emango dio hasiera ekitaldiari, balioen inguruko hitzaldi batekin, eta Eibarko Koro Gaztea abesbatzak girotuko du ekitaldia. Elena Martin zuzendariaren gidaritzapean, taldeak bi abesti eskainiko ditu, Mikel Laboaren “Txoria txori” eta “Proud Mary”.\nAntonio Cancelo Gure Balioak Saria jasoko duen seigarren persona izango da 2010. urtean Debegesa garapen agentziaren ekimenez eratu zenetik. Sariak Debabarrenean gizarte balioen sustapenean nabarmendu den pertsona aitortzea du helburu. Debabarreneko bereizgarri eta azpimarragarri diren balioak eta Gure Balioak egitasmoak sustatu nahi dituenak dira ekintzailetza, lankidetza, errespetua eta integritatea.\nEpaimahaiak, enpresa, hezkuntza, kultura eta arlo sozialean diharduten Debabarrena eskualdeko 9 lagunek osatua, Canceloren “lan ibilbide zabal eta bikaina” nabarmendu du, “sustrai sakonak dituzten balioen erakusgarri, horien artean bere gaitasun ekintzailea, pertsonengan jarritako konfiantza eta gizarte solidario eta bidezko baten aldeko konpromisoa” nabarmenduz.


“El labrador” eta ondoren “El agricultor” enpresa izan zen lokalean dagoen material arriskutsua erretiratzeko eskatuko zaio egungo jabeari. — Berbia\n“El labrador” eta ondoren “El agricultor” enpresa izan zen lokalean dagoen material arriskutsua erretiratzeko eskatuko zaio egungo jabeari.\nPasa den ostiralean pilatuta zeuden disolbente bidoi batzuek su hartu zuten.\nEz da lehen aldia Otadui zuhaiztian zegoen enpresako lokalean sutea sortzen dela. Orain urtebete inguru, lokala materialez hustutzen ari zirela eta rotaflexa erabiltzen ari zirela txinparta batek salto egin eta sutea sortu zuen.\nOstiral arratsaldean ere sutea izan zen garai batean “El labrador” eta ondoren “El agricultor” moduan izendatu zen enpresan. Ostiraleko sutea, dena den, ez zen lokal barrualdean gertatu atzealdean duen biltokian baizik. Oso argi ez dauden arrazoiengatik biltoki horretan pilatuta dauden bidoi batzuk lehertu eta su hartu zuten. Sua segituan hartu zen mendean eta ez zen inguruan zeuden bidoietara zabaldu. Dena den, ixuritako materiala errekara iritsi zen kutsadura uretara zabalduz.\nBidoi ugari daude aipatu pabilioiaren atzealdean pilatuta eta asko gainera sua xamur hartu dezaketen disolbente eta bestelako produktu sukoiz beteta. Biltoki arriskutsua da, bai sua xamur hartu dezaketen materialak gordetzen direlako eta behin sua hartuta ke kutsagarri eta toxikoak sortzen dituztelako.\nZaintza berezirik ez duen biltokia dela ikusita jabea identifikatu eta materiala lehenbailehen erretiratu dezala eskatuko zaio.\n“El labrador” eta ondoren “el agricultor” moduan izendatu zen enpresak porrot egin zuen eta gaur egun lokala eta bertan dauden material guztien jabetza ELKARGI elkarteari dagokiola ikusi dute udal teknikariek. Datozen egunotan arduradunekin harremanetan jarriko dira, esan bezala, arriskutsua den biltoki hori hustu dezaten.


Aizu! AEKren aldizkaria - Sardinak eta bokartak, arriskuan Mediterraneoan\nMediterraneo itsasoko sardinen eta bokarten kopuruak, tamainak eta osasunak okerrera egin dute azken 20 urteetan, gehiegizko arrantzaren, klima aldaketaren eta mikroplastikoen ondorioz. Orain, gainera, beste etsai bat agertu zaie: marmokak. Espainiako Ozeanografia Institutuak bultzatutako eta Estuarine, Coastal and Shelf Science aldizkariak argitaratutako ikerketa baten arabera, medusen populazioa hazi egin da Mediterraneoan, marmokak harrapatzen dituzten arrainen gehiegizko arrantzak eraginda; itsasoaren tenperatura igotzeak ere lagundu du ugaltze horretan. Hala, marmoken ugaritzeak sardina eta bokarten populazioa kaltetu du, batez ere bi arrazoirengatik: batetik, medusak bokartek arrautzak erruten dituzten itsaspeko kanoietan garatzen dira, eta arrautza horiek eta arrainkumeak irensten dituzte; bestetik, marmokak ere planktonez elikatzen dira, sardinen eta bokarten jateko gauza beraz, alegia.


Dena prest da festei hasiera emateko\nDena prest da festetarako, eta asteburuan hasiko dira lehen ekintzak. Santio egunez, uztailaren 25ean, baserritarren egunarekin etenik gabeko festa egunak ihasiko dira. Azpeitiko Udala adin eta gustu guztietarako ekintzak antolatzen saiatu da: "Azpeitia anitza da, eta festak ere aniztasun horrentzat antolatu nahi izan ditugu", adierazi zuen Nagore Alkorta alkateak, atzo egin zen festen aurkezpenean. "Festak herri baten isla direla esan ohi dute, eta saninazioetan ere erakuts dezagun zein diren gure oinarriak eta baloreak. Erakuts diezaiogun munduari garena: etorkizunari irekitako herria, geurea dena maite duguna eta zaintzen duguna", gaineratu zuen.\nFestetarako programa, etxeetan da\nKontsultatu saninaziotako egitaraua.\n'Azpeitia, elkarrekin bizi' molde berriko etxebizitzak diseinatzeko prozesu parte hartzailea abian da\nAste honetan hasi da Azpeitia, elkarrekin bizi! molde berriko etxebizitzak sorreratik parte hartze bidez disinatzeko prozesua. Martxoan aurkeztu zen jendaurrean asmoa, eta 33 lagunek izena emana dute prozesuan. Aste honetan izan da lehen bilera, eta Nagore Alkorta alkatea izan zen prozesuari hasiera ematen: "Talde polita osatu duzue, 30 bat lagunetik gorak eman zenuten izena, eta horrek adierazten du Azpeitian bazaudetela molde berriko etxebizitzak nahi dituzuen herritarrak. Hori adierazi zigun duela pare bat urte egindako inkestak, eta hori adierazi digu prozesuaren hasierako izen emateak ere". Behar horri eranztun asmoz jarri dela prozesua abian azpimarratu zuen: "Egitasmo hau jauzi berri bat da, batetik etxebizitza politikan, eta bestetik, parte hartzeari dagokionean erabaki ahalmena herritarrengan ipintzen delako. Esaterako, zuek erabakiko duzue behar horiei erantzuteko nolako etxeak behar dituzuen", gaineratu zuen.\nNagore Alkorta izango da datozen lau urteotan Azpeitiko alkatea\n12:00etan, udaletxeko pleno aretoa beteta zela hasi da kargu hartze plenoa. Zinegotzi karguei zin egin ostean, alkatea aukeratzeko botazioa egin da eta Nagore Alkorta Elorza izango da datozen lau urteetako alkate, 10 boto jaso ostean. Alkortak hunkituta gogoratu du lehen aldiz emakume bat izango dela alkate: "Azpeitiko herriak ehundaka urte ditu, erraz esaten da, eta gaurkoan iritsi gara lehen aldiz aulki honetara. Urteetan emakume askok eta askok emandako pausoen emaitza da gaurkoa. Horregatik, sentitzen dut Azpeitiko emakume bakoitzaren zatitxo bat nirekin dagoela hemen. Uste dut, gaurkoan guztiok eman dugula urrats txiki bat aurrera".\nBakardadearen kaperaren argi-ilunak biltzen dituen liburua argitara\nAtzo arratsaldean, Bakardadea herritarrez beteta zela aurkeztu ziren 'Nikolas Saez de Elolaren Azpeitiko kapera Errenazentista' bi liburak. Miren De Miguel Lesaka historialariak kaperaren inguruan eginiko tesia eta haren laburpen dibulgatiboa biltzen dute liburuek. Aurkezpenean azaldu bezala, ondarea balioan jartzeaz gain, Kapilaren atzean zer dagoen argitara ateratzeko helburuarekin egin da liburu dibulgatiboa.\nEtxebizitzen alokairurako diru-laguntzak eskatu daitezke\n2019ko alokairurako laguntza eskaerak egin daitezke Azpeitiko Udalean. Atzo onartu zuten deialdia maiatzeko ohiko plenoan, eta eskaerak egiteko epea zabalik izango da urriaren 15era bitartean: "2014an hasi zen Udala etxebizitzen alokairurako laguntza hauek eskaintzen, eta hasieratik izan duen arrakasta ikusita, urte urte beharretara egokitzen joan da. Laguntza berria eta berritzailea izan zen duela sei urte; aurrenetariko Udala izan ginen horrelako laguntza bat onartzen. Baina pixkanaka, herriz herri zabaltzen joan da, eta Eusko Jaurlaritzak ere urte hasieran onartu zuen antzeko laguntza bat", adierazi du Leire Goeneaga zinegotziak.\nHasi dira Urrestillarako bidegorriaren bigarren faseko obrak\nMartxoaren bukaeran sinatu zuen obrak egingo dituen Altuna y Uria enpresak bidegorria egiteko kontratua, lehiaketa publikoa irabazi eta Gipzukoako Foru Aldundiak desjabetzeak egin ondoren. Duela zenbait egun hasi ziren inguruak prestatzen eta lanerako prest jartzen, eta makinak ere hasi dira lanean azken egunotan.


Dibertigarria izateak tragedia baino ez dakar - bizkaie.biz\nDibertigarria izateak tragedia baino ez dakar\nZigor Aldama\t2011-12-16 14:51 Bidaide\nLoboc herriko azokan erraz-erraz erosi daiteke tarsero bat. Prezioa: 500 peso (10 euro). Baldintza negargarrietan, kaiolatan eukiten ditue eta ezelako traba barik saltzen dira herritarren artean be.\nBegiratu batean ez dau emoten asmo txarreko proposamena danik. Izan be, plan erakargarria da. Ugarte bat baino gehiago bisitetako aukerea dago, ur gardenetan bainua hartu, jenterik bako hondartzatan deskantsau eta itsas dortokak jagon eta indarbarritzeko gunea bisitau leikie bisitariek adierazo dau gidariak. Guimaras ugarte txikira bisitan joan dan talde turistikoan, txikienak dira dordoken kontu horretan interes handiena erakutsi dabenak; ikutu geinkez itaundu deutso 10 urteko neskato britainiar batek amari. Jakina, horretarako dagoaz animaliak hor erantzun deutso gidariak. Filipinetako Visayas ingurune naturala zoragarria da, espainiar kolonia izandakoa zeozelan egituratzen dau ekosistema pribilegiatuaren altxorrak dituan ugarte horrek.\nHalan da guztiz be, itsaspeko koloreen mundu magikoa deskubriduten egun osoa emon ostean, turista batzuk zur eta lur geratzen dira ur gainean jantzan agiri dan egurrezko eraikuntza txiki bat ikusten dabenean; gidariak esaten deutse horixe dala itsas dortokak jagon eta suspertzeko gunea. Duda barik, itxura eskasa dauka, ez dau emoten ofiziala danik. Gunearen ardurea daben gazteek irribarre bategaz hartzen ditue bisitariak; ondoren, erdizka ur azpian dagozan kaiola batzuetan bata bestearen gainean agiri diran dortokak erakusten ditue; espezie hau desagertzeko zorian dagozan espezien salerosketearen ganeko nazinoarteko hitzarmenaren (CITES) lehenengo eranskinean dago sailkatuta.\nDortoken egoera negargarriagaz arduratuta dagozan turistek arpegikerea aldatzen dabe txanpon batzuen truke zaintzaileek dortokak ikututeko aukerea emoten deutsenean. Dana dala, dortokek ez dabe gizakiokaz traturik gura izaten eta eskua lutzatzeaz bat burua oskolean sartzeko ahalegina egin arren, zaintzaileek samatik oratu eta kanpora ekarten dabe barriro argazkiak eta dotore-dotore geratu daitezan. Umeetako bati dortoka bat lurerra jausi jako pisu handia dauelako baina zaintzaileak esaten deutso: ez arduratu, oskolea sano gogorra da eta.\nAitatu zaintzaileek autortu deustie eurei bost ardura deutsiela itsas dortokak jagon eta indarbarritzeko guneak; eurentzat dirua atarateko modu erraza da dortokakaz lan egitea. Turistek dortokak ikusi eta ikutu gura ditue eta, beraz, hemen daukaguz dirua irabazteko, argi eta garbi. Baina benetako negozioa dortokak txinatarrei saltzea da zopea egin deien. Dortoken arrautzak be oso preziatuak dira eta ondo pagetan ditue kontau deust Peter Santaromanak. Legez kanpoko salerosketan dabil, baina inork be ez dau trabarik ipinten, onurak danantzako diralako. WWF, Gobernuz Kanpoko Erakundearen arabera, urtero 50.000 mila itsas dortoka hilten ditue eta tartean dira desagertzeko zorian dagozan hiru espezie.\nHandik 100 kilometrora, Guimarasetik hego-ekialdera, Negros eta Cebu ugartean atzean itxita, Bohol inguruan, desagertzeko zorian dagoan beste animalia batek, tarseroak, hain zuzen be, turistak suspertzen ditu. Tarseroa munduko primaterik txikiena da. Eta animalia hain da dibertigarria ze kaltea baino ez deutsola eragin gizajoari. Hamabost bat zentimetroko altuerea baino ez dauka tarseroaren gorputzak eta buztana, barriz, 20-30 bat zentimetrokoa izan daiteke. Begi handi-handiak daukaz, 16 milimetro inguruko diametrokoak eta begiradea be berezia dabe, bakarra, tristezia edota betiereko sorpresea adierazoten dabenak. Ganera, burua 270 gradu mobiduteko gaitasuna dauen animalia da.\nAdituen esanetan, tarseroak desagertu egin daitekez datozen 20 urteotan. Deforestazinoak kalte handia egin deutso eta gizakion gehiegizko interes horrek be ez deutso bape onik egingo. Askok maskota moduan hartzen dabe baina kontuan hartu behar da gautxoria eta bakartia dala tarseroa eta leku asko behar dauela gustora sentiduteko; habitat zabala behar dabe eta holakorik ez badauka estresau egiten dira eta sarritan euren burua hilten dabe kolpeka Carlito Pizarras Tarseroaren Fundazinoan animaliok jagoteko programearen arduradunak dinoanez; animalion lege babesa helburu dauen benetako zentrua da baina zoritxarrez, kaleetan ugari dira turisten atentzinoa erakarteko tarseroak edozelan erabilten dituenak.\nEzelako begirunerik barik behar egiten daben bidaia agentziek geldialditxuak egiten ditue errepide bazterretan agiri diran tarseroak ikutu deiezan turistek. Preso hartu eta animalia horreek pare bat aste baino ez ditue egiten bizirik esan deust Pizarras jn.ak; hasarre dago tarseroen babeserako indarrean dagozan ordenantzak ez diralako beteten. Eskupeko txikiak nahikoa dira baimenak eskuratzeko salatu dau 8,4 hektareako gunean, ehun bat tarsero jagoten dituan fundazinoko arduradunak.\nIzan be, Loboc herriko azokan erraz-erraz erosi daiteke tarsero bat. Prezioa: 500 peso (10 euro). Baldintza negargarrietan, kaiolatan eukiten ditue eta ezelako traba barik saltzen dira herritarren artean be. Pizarrasek dinoanez, 'herritarrek ez dakie ezer tarseroen ganean, umeen kapritxoak izaten dira eta dortokakaz pasetan dan lez, laster bazter batean ixten ditue. Hemen, zorionez, tarseroak ez dira jaten Indonesian bezela eta eskerrak txinatarrek be ez deutsiela jaramonik egiten.\nHorrezaz gan, ugartearen urbanizazino basatiak be kaltea dakar tarseroentzat. Askok katuak ditue maskotatzat eta tarseroak egunez lo dagozanez, helburu erraza dira eta ganera animaliok hilteko agindu zorrotza dago urbanizazinoetara sartzen badira. Ekologistak bildur dira martxa honetan segidu ezkero, tarseroak uste baino azkarrago desagertuko diralako.


Tupac Amaru I.a - Wikipedia, entziklopedia askea.\nTupac Amaru (kitxuaz: Tupaq Amaru; 1545 - 1572ko irailaren 24a) Inka Inperioko azken lider natiboa izan zen Perun. Manco Inka Yupanquiren semea zena (Manco Capac II.a bezala ere ezagutua), apaiza eta bere aitaren gorpuaren zaindari bilakatu zuten.\nCusco, 1573ko irailaren 24a (27/28 urte)\nTumare poto (en)\nTupac Amaru II.a (great-great-great-grandchild (en) )\n1 Tronura igoera\n2 Azken gerra espainiarren aurka\n1530eko hamarkadan Espainiarren Inka Inperioaren konkistaren ondorioz, familia errealeko kide batzuk estatu independente txiki bat sortu zuten Vilcabambatik gertu, Goi Amazonako leku helezin baten Cuscoko ipar-ekialdean. Estatu berri honen sortzailea Manco Inka Yupanqui zen (Manco Capac II.a), hasiera batean espainiarrekin aliatu zena eta ondoren beraien aurka gerra galdu zuena Vilcabambara joan aurretik 1540an. 1544ko espainiarren erasoaren Manco Inka Yupanqui hil zuten eta bere seme Sayri Tupacek Sapa Inca titulua aldarrikatu zuen (enperadorea, literalki "Inka bakarra"). Espainiar agintariak 1558an onartu ondoren eta Cuscora bizitzera joan ondoren, 1561ean hil zen (pozoituta agian). Titu Cusi bere anaiak aldarrikatu zuen titulua Vilcabamban, baina hau 1571n hil zen. Tupac Amaru, aurreko bi enperadoreen beste anai batek jaso zuen enperadore titulua azkenik Vilcabamban.\nAzken gerra espainiarren aurkaAldatu\nMomentu hartan espainiarrek ez zekiten Sapa Inkaren (Capac) heriotzari buruz ezer eta bi enbaxadore bidali zituzten Titu Cusirekin negoziaketarekin jarraitzeko. Inkak kapitain batek biak hil zituen mugatik gertu.\n"Enbaxadoreei dagozkien nazioarteko legeak bortxatu eta apurtu" zituztenaren aitzakiarekin, erregeorde berriak, Francisco de Toledok, Vilcabamba erasotzea erabaki zuen. 1572ko apirilaren 14an gerra deklaratu zuen. Bi asteren buruan espainiar soldaduz osaturiko talde txiki batek garrantzi handiko zubi bat kontrolpean hartu zuten, eta hemen elkartu zituen gainontzeko armadako soldadu guztiak.\nEkainaren 1ean iritsi zen gerra Vilcabambara. Inkek gogor eraso zuten naiz eta eskas armaturik egon. Behin eta berriro, espainiarrek eta beraien aliatu natiboek egindako setioa apurtzen saiatu ziren, baina ez zuten lortu. Ekainaren 23an Huayna Pucará fortea espainiarren artilleriaren sura errenditu ziren. Inken armadak azken hiri hau bertan behera utzi eta oihanean sartu ziren berriz elkartzeko asmoarekin. Ekainaren 24an espainiarrak Vilcabamban sartu ziren, hau hutsik aurkituz eta Sapa Inkaren arrastorik ez zegoelarik. Hiria guztiz suntsiturik zegoen eta Inka Inperioa zena, ofizialki existitzeari utzi zion egun hartan.\nTupac Amaruk aurreko egunean ihes egin zuen 100 bat pertsonaz osaturiko taldearekin, oihanera. Talde honen barruan armadako jeneralak eta familia kideak zeuden. Ondoren talde txikiagoetan banatu ziren harrapaketatik ihes egiteko asmoarekin.\nTupac Amaruren ihes erritmoa oso motela zen, bere emaztea haurduna erditzeko zorian baitzegoen.\nEspainiarrek 40 pertsonaz osaturiko talde bat bidali zuten haien atzetik. Gau batean, kanpamentu bateko sua ikusi eta hara hurbiltzean Sapa Inka Tupac Amaru eta bere emaztea aurkitu zuten bata bestearekin beroa mantendu nahian. Inongo minik egingo ez zietela zin egin ondoren Tupac Amaru atxilotu zuten.\nAtxilotuak Vilcabambako hondakinetara eraman zituzten elkarrekin, eta ondoren irailaren 21ean Cuscora. Garaileek Manco Capac eta Titu Cusiren hondakin momifikatuak ere eraman zituzten beraiekin, hala nola Punchao urrezko estatua, Inken leinuaren irudikapena zena eta hildako Inken bihotzen hondakinak gordetzen zituena barnean. Osagai sakratu hauek ondoren suntsitu egin zituzten.\nHarrapatutako bost inka jeneralek auzia izan zuten eta urkan hiltzera zigortu zituzten. Asko aurretik hil ziren torturaturik ala gaixotuta.\nSapa Incaren epaia egun batzuk beranduago hasi zen. Tupac Amaruri Vilcabambako apaiza hiltzea leporatu zioten, ziur asko egin ez zuen arren. Tupac Amaru burua moztuta hiltzera zigortu zuten. Idatzia dago hainbat elizgizon katolikok, Tupac Amaruren errugabetasunaz konbentzituta, sententzia ez burutzeko erregutu zutela, belaunetan ere, eta Inka Espainiara bidal zezaten eskatu zuten bertan epaitua izan zedin.\nExekuzioaren egunean, Cuzcoko plazan 10.000 eta 15.000 pertsona elkartu zirela esaten da. Tupac Amaru urkamendira igo zen eta plazan zeuden milaka indioak garrasi baten hasi ziren, beraien jauna hil behar zutelako.\nBaltasar de Ocampa eta frai Gabriel de Oviedok kontatu zuten bezala, exekuzioaren aurretik, Inkak besoa altxa zuen jendea isilaraziz, eta bere azken hitzak honakoak izan ziren:\n« Ccollanan Pachacamac ricuy auccacunac yahuarniy hichascancuta.\nAma Lurra, izan lekuko nola nire etsaiek nire odola isurtzen duten »\nWikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Tupac Amaru I.a\nAzken aldaketa 2 otsaila 2022(e)an, 17:41(e)tan\nOrriaren azken aldaketa: 2 otsaila 2022, 17:41.


Auto asegurua Agian izan duzu Grand Cayman auto asegurua zerikusia duen arazorik? Autoak - | Auto asegurua Agian izan duzu Grand Cayman auto asegurua zerikusia duen arazorik? Autoak -\nAlokatzeko autoa Grand Cayman-en gurekin erreserbatu nahi duzunean, ez duzu inolako ezkutuko kosturik egingo harritu. Alquiler121.com–en ez duzu erreserba-kosturik edo kreditu txartelik ordainduko. Aldatu al duzu zure kontuan edo egin akatsik? Zure erreserba doan aldatzeko edo bertan behera uzteko, aurrez 48 ordu arte aldatu ahal izango duzu. Alokairuko autoen konpainiak aireportuan edo aireportutik gertu dagoen bulegoa da, hegan egin eta gidatzea erraza da. Hegazkina hartu eta aireportura iristen denean, autoarengandik atera eta gidatzeko aukera izango duzu. Aireportura hegaz egin nahi duzun heinean etxera heltzeko, alokatzeko autoaren itzulera besterik ez duzu. Erraza! Grand Cayman-era bidaia edo oporretara joan eta alokatzeko auto bat behar al duzu? Utzi auto bat alokatzeko. Alquiler121.com-k Grand Cayman-en eskuragarri dauden alokairuzko autoak eskaintzen ditu. Gainera, alokairuzko negozio konfiantzazkoekin bakarrik lan egiten dugu, beraz, alokatzeko auto bat eskuratu dezakezu. 7 pertsonentzako minivan bat edo aurrekontu txikia alokatzeko auto bat behar baduzu, alquiler121.com autoaren alokairu ezin hobea eskaini ahal izango duzu. Grand Cayman-en zure erreserba berretsi aurretik, beti egiaztatu alquiler121.com termino guztiak eta autoa alokatzeko konpainia non zure autoa biltzeko. Modu horretan ziur zaude ez dagoela sorpresa autoan jasotzean edo itzuliz gero. Alokairuko enpresetan hainbat gehigarrira ordaintzen dituzu gehigarri batzuei, beste batzuetan ez baduzu. Konpain ezazu Grand Cayman autoen alokairua alquiler121.com gunean. Autoan alokatutako hornitzaileei bakarrik lan egiten diegu kokapen honetan, beraz, auto bat alokatu ahal izango duzu. Edozein motatako autoa behar baduzu: ekonomikoa, trinkoa edo prima, alquiler121.com autoaren alokairua egokia aurkituko duzu. Hasi zure gaiak konpontzeko eta askatasuna eta lasaitasuna zure alboan norbait benetan konpondu zure bizitzan izatea gozatzeko.\nLloguer de cotxes a Ocala - Lloguer de cotxes a Ocala | Cotxes de vacances\nAuto asegurua Ez duzu kalte helburu bat izan behar du eta lasaia mantentzeko in Linden


Altsasun “fabrikatu” duten zirku politikoa salatzen du Sortuk\nAuzitegi Nazionaleko Carmel Lamela epaileak Altsasuko gertakariak ikertzea erabaki du Covitek jarritako salaketa aintzat hartuta. Fiskaltzak atzokoan Altsasuko auzia Auzitegira eraman behar zela aipatu zuen "terrorismo" delitua ikusten omen zuelakoan. Hori dela eta, hainbat Altsasuko herritar deituta daude Auzitegian aurkezteko.\nSortuk gogor salatzen du tabernako borrokaldi baten harira "fabrikatu" den zirko politikoa eta era berean elkartasun osoa adierazi nahi die Altsasuko herritar guztiei une hauetan pairatzen ari diren kriminalizazio saiakeragatik. Altsasuko herria eta altsasuar guztiak ari dira kriminalizatzen. Gertakari honen harira estatuko botere politiko-juridiko eta mediatikoek Euskal Herrian azken hamarkadetan gertatu denaren errelatoa inposatu nahi digute, biktima eta borrero eta garaile eta garaituen errelatoa inposatzeko.\nSorrera: 26 Urria 2016\nSortuk babesa adierazten dio bihar Altsasun egingo den manifestazioari\nSortuk bat egiten du Altsasuko herritarrek larunbat honetan 13:00etan deitu duten "Utzi Altsasu Pakean" manifestazioarekin.\nSortuk gogor salatzen du ostiral goizaldean tabernako borrokaldi baten harira eraiki den zirko politikoa Guardia Zibilaren iragan eta orain errepresibo beltza zuritzeko asmoz. Era berean kezkagarria deritzo zenbait komunikabide zein eragile politikok Guardia Zibilak eraikitako bertsioa ontzat hartu izana besterik gabe.\nSorrera: 21 Urria 2016\nNaparraren kasuak errelato bakarraren teoria bertan behera uzten du\n1980ko ekainaren 11n José Miguel Etxeberria Álvarez "Naparra" desagertu zen. 22 urte zituen BVE (Batallón Vasco Español) talde paramilitarrak bahitu zuenean. Egun batzuk geroago erail zutenaren berria zabaldu zuten eta bere gorpua Miarritz inguruko "Txantako" inguruetan utzi zutela ohartarazi zuten. Beraz, 36 urte bete dira "Naparra" desagertu zenetik.\nEta berriki jakin dugu, bere kausa urte luzez artxibatuta egon ondoren Auzitegi Nazionalak berriro ere ireki omen dezakeela lekuko bat agertu omen delako bere gorpua non dagoen adieraziz. Kausa berriz irekitzear egon daiteke eta hortaz, bere gorpua laster batean aurkitzeko berri pozgarriaren aurrean egon gaitezke.\nSorrera: 04 Urria 2016\nNekane libre! Stop tortura sexistak!\nSortuk Nekane Txapartegiren askatasunaren alde eta bere estradizioaren aurka deitutako ekimenekin bat egin du. Horregatik hemen gaurko prentsaurrekoan azaldutako testua helarazten dizuegu:\nNekane Txapartegi 1999. urtean atxilotu zuten, Baltasar Garzón instrukzio epaileak sortutako "dena da ETA" tesia jarraituz. Euskal independentisten aurka hamarkadetan iraun duen estrategia horren hastapena izan zen. Torturak salatu zituen: elektrodoak, poltsa, sexu jazarpena pairatu zituen, eta hori gutxi balitz, lau poliziek bortxatu egin zuten1. 2006an epaitu zuen Auzitegi Nazionalak, 18/98 sumarioaren Xaki atalean. Ondoren, estatu espainiarretik alde egin zuen, berriro atxilotua edota torturatua izateko arriskutik ihesi. Orduz geroztik, Suitzan bizi izan da bere alabarekin, atxilotu duten arte. Pasa den apirilaren 6an atxilotu zuen Nekane Suitzako Poliziak, Zurichen, Espainiako Poliziarekin batera egindako operazioan.\nSortuk ezinbestekotzat jotzen du herri aktibazioa, mobilizazioa eta independentismo indartsu bat preso gaixo guztiak kaleratzeko\nEPPKri dagokio bere bidea marraztea\nSorturen salaketa, Guardia Zibilak, pistola eskuan, presoen senideak mehatxatzeagatik\nSortuk dei egiten du bihar Hondarribin Josu Zabalari egingo zaion omenaldian parte hartzera\n9.a 78 orrialdetik


Lekuak - Karrikiri Euskal Denda\nBere izenak adierazten duen bezala, lekuez hitz egiten du liburuak. Egilearen jaioterria ez ezik, Paris, Maroko, Salzburgo eta beste hainbat azaltzen dira bere orrialdeetan. Hala ere, liburuko leku batzuk ez dira geografikoak, edo ez behintzat geografikoak bakarrik. Halaxe gertatzen da "Obaba", "Euskadi", "Euskal Hiria" eta beste batzuekin. Kasu horietan, poesiaren edo politikaren esparruetara zabaltzen da gaia.\nIrakurleak era askotako testuak aurkituko ditu ataletan; gogoetak aurkituko ditu, ipuinak, bidaia-kronikak, komentario umoretsuak edota dramatikoak, kritikak. Nolanahi den, orrialde guztiek kontakizun bakarra osatzen dute, bereziki beren oinarri biografikoagatik. Leku desberdin askotan gertatu delako idatzi du egileak liburu hau, eta bere esperientziaren berri eman nahi izan digulako.


Ugao-Miraballesko Udala - Ugao-Miraballesek bat egingo du Emakumeenganako indarkeriaren aurkako nazioarteko egunarekin\nUgao-Miraballesek bat egingo du Emakumeenganako indarkeriaren aurkako nazioarteko egunarekin\nAzaroaren 25ean ospatzen den Emakumeenganako Indarkeriaren Aurkako Nazioarteko Eguna dela eta, Ugao- Miraballesko Udalak ekintzaz beteriko egitaraua antolatu du aurten. Horien artean, nabarmentzekoak dira, besteak beste: autobus ibiltaria, zine-foruma, berdintasunaren aldeko martxa, marrazki lehiaketa, erakusketak, iman eta poltsen banaketa, Udaletxearen eta Jane Jauregiaren argiztapena, eta abar luze bat.\nHasteko, pasa den ostegunean, Emakunderen (Emakumearen Euskal Erakundea) 2019 Berdintasunerako gunearen autobus ibiltaria Herriaren Enparantzan instalatu zuen. Izan ere, goizean zehar Ugao-Miraballesko Ikastolako 5. eta 6. mailako ikasleek tailer anitzetan hartu zuten parte. Arratsaldean, ostera, 16:30ak aldera, Eskarne Larrinagak dinamizatutako “Diario de una ninfómana” zine-foruma ospatu zen.\nHalaber, udal ugaotarrak hurrengo egunotan emakumeenganako indarkeriaren aurkako jarduera-protokoloari buruzko informazio-ohar bat bidaliko du etxeetara, iman (PDF 79KB) batekin batera, non biktimari arreta zenbakia agertzen den. Antolatutako ekintzetan parte hartzen dutenen artean ere Emakunderen kanpainaren “Erabakitzen dudana izango naiz” leloa duten 500 poltsa (PDF 117KB) ere banatuko ditu.\nHorretaz gain, azaroaren 18tik aurrera yeta hurrengo astearen erdialdera arte udaletxeko eta Jane Jauregiko fatxadak lilaz argiztatuko dira, emakumeen kontrako biolentzia gaitzesten duen puntu lilari erreferentzia eginez. “Udaletik gaitza hau sufritu duten eta sufritzen duten emakumeak gogora ekarri nahi ditugu, baita gure laguntasun osoa erakutsi ere” baieztatu du Ekaitz Mentxaka alkateak.\nBestalde, azaroaren 23an, larunbata berdintasunaren aldeko martxa bat antolatu da herriko kaleetan zehar emakumeen eta gizonen arteko benetako berdintasuna aldarrikatzeko helburuarekin. Ekimena 12:30ean hasiko da Herriaren Enparantzan non martxan eramango diren petoak banatuko diren. Behin bukatuta, talde argazkia egingo da.\nEkaitz Mentxaka alkateak herritarrak animatzen ditu antolatutako ekimenetan parte hartzera, “emakumeen aurkako indarkeriari heltzeko gizarte osoaren inplikazioa funtsezkoa delako. Gure gaitzespen irmoa adierazi behar dugu indarkeria sexistaren adierazpide guztien aurrean, baita emakumeen aurkako indarkeriarik gabeko berdintasunezko gizarte bat eraikitzeko konpromisoa ere”.\nZentzu horretan eta azaroaren 25a Emakumeen Aurkako Indarkeria Ezabatzeko Nazioarteko Eguna dela eta “indarkeria matxistatik libre egongo den gizartea eraikitzearekin dugun konpromisoa berretsi nahi dugu. Horretarako, azaroaren 26an ospatuko dugun osoko bilkuran, adierazpen instituzional bat onartzea aurreikusita dugu” azaldu du alkateak.\nGizon eta emakumeen arteko berdintasunari buruzko XII. marrazki lehiaketa 2019\nJada ohikoa den moduan, beste urte batez, Ugao-Miraballesko Udalak 6 eta 18 urte bitarteko ugaotarrei zuzendutako “Gizon eta emakumeen arteko berdintasunari buruzko XII. marrazki lehiaketa 2019” abiarazi du. Oinarriak (PDF 137KB) Lanak jasotzeko epea 2019ko azaroaren 4tik azaroaren 18ra bitartekoa izango da (Ugao-Miraballesko udaletxean edo Jane Jauregian) eta marrazkiaren gaia neska-mutilen arteko berdintasun baloreetan heztea, elkarrenganako errespetuak eta gizon-emakumeen arteko botere harreman zuzenak ezartzeak duen garrantzia, eta emakumeen aurkako bortizkeria gaitzestea izango da.\nHiru maila ezarri dira, maila bakoitzak hiruna sari izango dituelarik (Bonoak eskola, kirol edo kultur materialaren truke aldatu ahal izango dira udalerriko komertzioetan):\n1. maila, 6-9 urtekoak (3 bono, bakoitza 50 eurokoa). Kartela(PDF 281KB)\n2. maila,10-13 urtekoak (3 bono, bakoitza 50 eurokoa). Kartela(PDF 293KB)\n3. maila, 14-18 urtekoak (3 bono, bakoitza 50 eurokoa). Kartela(PDF 308KB)\nSari banaketa azaroaren 22an izango da, arratsaldeko 16:45etik aurrera Ugao-Miraballesko Udaleko Pleno aretoan. Banaketaren ondoren puxika moreak askatuko dira. Aipatzekoa da azaroan aurreko urteetako lanak bilduko dituen erakusketa bat egingo dela Jane Jauregian.


Irekia Eusko Jaurlaritza - Gobierno Vasco :: Eusko Jaurlaritzak norberaren bizitzaren, familiaren eta lanaren kontziliazioaren berri emateko web-espazioa du abian\nEusko Jaurlaritzak norberaren bizitzaren,…\nEusko Jaurlaritzak norberaren bizitzaren, familiaren eta lanaren kontziliazioaren berri emateko web-espazioa du abian\n<img src="https://www.irekia.euskadi.eus/uploads/cover_photos/69055/original/familias.jpg" style="max-width:100%" alt="" />\nBihar Nazioarteko familien eguna ospatzen da\nEdukiak hiru ataletan banatzen dira: kontziliazio erantzunkidea, enpresak eta langileak\nBihar Nazioarteko familien eguna ospatzen da. Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak Kontzilia web-orriaren sorrera (www.euskadi.eus/kontzilia) gogorarazi nahi du; espazio horren bidez, norberaren bizitza, familia eta lana bateragarri egiteko informazio guztia ezagutzera eman nahi da. Helburu nagusia da enpresek eta langileek neurriak nola ezar ditzaketen jakitea, besteak beste informazioaren, jardunbide egokien adibide diren tresnen edo laguntza- eta legeria-informazioaren bidez. Gainera, webak berak banako online kontsultak egiteko aukera eskaintzen du. Kontziliaren edukiak hiru ataletan banatzen dira: Kontziliazio Erantzunkidea, Enpresak eta Langileak.\nKontziliazio erantzunkidea atalean, kontziliazioari buruzko informazio orokorra (joerak, materialak, txostenak…) eta dauden beste kontziliazio-neurriei buruzkoa kontsultatu ahalko dira, bai jasota daudenak bai langileen eskubideei buruzkoak, edo negoziazio kolektiboarekin edo enpresak bertako langileen bizi-kalitatea hobetzeko duen ahalmenarekin zerikusia dutenei buruzkoa.\nEnpresen atalean, enpresentzako baliabideak argitaratu dira, kontziliazioaren alde egiten duten apustua hobetu ahal izateko: diagnostikoa edo kontziliazio-plana egiteko tresnak, enpresetako jardunbide egokien adibideak, dauden laguntzak, araudi aplikagarria, Kontzilia enpresen erkidegoari buruzko informazioa, etab.\nLangileen atalean, familientzako dauden kontziliaziorako laguntzei buruzko informazioa antolatzen da, bai eta legeak jasotzen duen kontziliazio-neurri bati heltzeari buruzkoa ere, eta banako online kontsultak egin ahalko dira.\nGainera, Nazioarteko Familien Eguna dela eta, Berdintasun Sailak martxan du publizitate kanpaina bat aste honetan.\nEz dira garai onak superpopulazioarekin ugaltzeko, gauzak gero eta zailago jartzen dira egunetik egunera, eta badira aprobetxatzen direnak eta salaketarik jartzen ez dutenak.\nNo son buenos tiempos para procrear con superpoblación mundial, las cosas se ponen más difíciles cada día y hay quienes se aprovechan y no acaban en denuncia.\nfamilias.jpg 100 KB (jpg)\nFamilia eta Haurren zuzendaria (XII legealdia)\nEusko Jaurlaritzak web-espazioa sortu du, norberaren bizitzaren, familiaren eta lanaren kontziliazioaren berri emateko eta hura sustatzeko\n900 84 01 20, Kontsumobideren telefonoa herritarrentzako arreta hobetzeko\nEiTB berritzeko parte-hartze prozesua.\nEuropako Enpleguko eta Gizarte Politiketako Ministroen Kontseiluak (EPSCO) iraupen luzeko zaintzei eta kontziliazioari buruzko autonomia-erkidegoen proposamenak jaso ditu, Euskadi dela autonomia-erkidegoen ordezkari


Fistula obstetrikoa: Afrikako eta Asiako nesken aurkako indarkeria ikusezina | por los derechos sexuales y reproductivos · sexu eta ugalketa eskubideen alde\nUrriaren 11n, Nesken Nazioarteko Eguna ospatuko da, hain zuzen ere, mundu osoko milioika neska jasaten ari diren zaurgarritasun-egoera bereziari arreta eskaintzeko helburuz Nazio Batuen Batzar Nagusiak 2011n ezarritako egun berezia. Afrikan eta Asian nagusiki bizi diren milioika neska eta emakume jasaten ari diren indarkeriaren ondorioetako bat da fistula obstetrikoa. Erditze luze –batzuetan, lauzpabost egun ere irauten ditu– eta oztopatu batek sortua izaten da, eta horrelakoetan, haurraren buruak urradura bat eragiten dio amari maskuriaren eta baginaren artean edo uzkiaren eta baginaren artean, eta haurra, kasu gehienetan, itota hiltzen da. Badu zerikusirik horretan Etiopiako Tigray eskualdean erditzeetatik % 44 landa-inguruneetako etxeetan izateak, prestakuntza berezirik ez duten pertsonek lagunduta, tradizio horrek areagotu egiten baitu fistula obstetrikoaren kasuak gertatzeko arriskua.\nErditze hauek eragiten duten ondorioetako bat gernu nahiz eginkarien inkontinentzia izaten da. Hori jasaten duten neskek eta emakumeek usain sarkor eta desatsegina izaten dute eta, horrexegatik, beren herrixketan estigmatizatuak izateko edo senarrek eta senitartekoek abandonatuta geratzeko beldurrarekin bizi ohi dira.Batzuetan, errudun sentitzen dira Jainkoaren zigorra jasaten ari direla uste dutelako, beren kulturan emazteei eta amei ezarritako eginkizun tradizionalak ez betetzeagatik.\nOsasunaren Mundu Erakundeak argitaratutako datuen arabera, urtero, fistula obstetrikoaren ondorioak jasaten dituzten neska nahiz emakume gazte afrikar eta asiarrak50.000 eta 100.000 bitartean izaten dira, eta tratamendurik hartzen ez dutenak bi milioi izan daitezkeela aurreikusten da. Hori hala izanik ere eta neska nahiz emakume gazteentzat ondorio larriak dituen arren, arazo horrek ikusezin izaten jarraitzen du munduko biztanle gehienen begietara; batez ere, “garatutzat” kontsideratzen diren herrialdeetan bizi garenon begietara.\nMunduko neska eta emakume askoren erronka garrantzitsuenetako bat erabakitzeko ahalmena edukitzea da bai beren ezkontzari buruz–zein adinetan eta norekin ezkondu–, bai familia-plangintzari buruz –noiz eta zenbat seme-alaba eduki nahi dituzten– eta bai erditzearen plangintzari buruz –non eta zein pertsonaren laguntzarekin eduki nahi duten–; arazo horiek guztiek badute zerikusirik emakumeen sexu-eskubideak eta ugalketa-eskubideak errespetatu eta gauzatu ahal izatearekin, eta oraindik ere konpondu beharreko arazoetako bat izaten jarraitzen du mundu osoan.\nEtiopiako Tigray eskualde-estatuko landa-inguruneetako emakumeekin burututako ikerketa-lan batean (bertako emakumeek urte askotan jasan dituzte arazo honen ondorio fisiko, psikologiko eta sozialak) kontatu zidaten beren herrialdean gauza arrunta dela ezkontzak bi aldeetako aitek elkar hartuta adostea, neskak oraindik ere nerabezarora iritsi gabeak direnean, eta haurdunaldiari eta erditzeari buruzko erabakiak, berriz, senarren esku egon ohi direla.Senarrek erabakitzen dute non eta noren laguntzarekin erdituko diren beren emazteak.\nGaur egun, Tigrayn, oraindik ere adin gazteetan erabakitzen dira ezkontza asko eta asko. 10 eta 14 urte bitarteko nesketatik % 6,1ek eta 15 eta 19 urte bitarteko nesketatik % 25ek, kasu gehienetan, hitzartutako ezkontzak izaten dituzte.Jokabide hori, Etiopiako Konstituzioak 1995az geroztik debekatua duen arren, oso hedatua dago landa-inguruneetan batez ere. Hori dela eta, beren gorputzak oraindik ere ama izateko erabat garatu gabe egon aurretik gertatzen da neska hauen lehen haurdunaldia; eta hori, neska eta emakume gazteen aurkako indarkeria modu bat da, baita fistula obstetrikoaren arrazoi nagusia ere.\nAipatutako ikerketa horretarako elkarrizketatutako emakumeek sarrien aipatzen dituzten ondorio sozial eta psikologikoen artean auzotarrek egiten dieten gizarte-bazterkeria, errudun-sentimendua, depresioa, umore-aldaketa bortitzak eta abar daude. Urteetan beren herrixketan diskriminaturik eta bazterturik sentitu izan direla kontatzen dute, etxetik ur bila, azokara edo Elizara joateko beldurrez, fistula obstetrikoak eragindakoek jasaten duten gizarte-estigmatizazioaren ondoriozko bazterkeriari dioten beldurragatik. Horietako batzuk etxebizitza nagusiaren alboko gela batean bakarturik bizitzera behartzen dituzte, eta beren arropak intsentsuz keztatzen dituzte, botatzen duten usain txarra ezkutatzearren.\nMila neska eta emakumeri eragiten dien egoera honi aurka egiteko, beharrezkoa da beren sexu-eskubideak eta ugalketa-eskubideak ezagutzea eta Estatuak horiek gauzatu daitezela bermatzea. Adin gazteetan hitzartutako edo behartutako ezkontza horiek, beraz, haurdunaldi goiztiarrak, haur-heriotzak eta fistula obstetrikoa jasateko arrisku handia eragiten dituzte.\nEskubide horiek bermatuta ez egoteak eragindako errealitatea da hori, eta halaber, nesken eta emakumeen aurka egiten den indarkeria mota baten parte da. Fistula obstetrikoaren prebentzioak, beraz, ezkontzeko eta lehen haurdunaldia izateko adina atzeratzea dakar berarekin, eta horrekin batera, zainketa obstetrikoaz eta familia-plangintzaz baliatzeko eskubidea bermatzea. Prebentzio horrek aldaketaren alde egitea eskatzen du; emakumeen eta gizonen arteko berdintasunean heziz eta hori bermatuz, eta halaber, nesken eta emakumeen funtsezko eskubideak ezagutzea eta benetan gauzatu ahal izatea.\nAutorea: Liher Bakaikoa Erro, soziologoa eta Emakumeen eta Generoaren azterketetan aditua, Medicus Mundi Gipuzkoarekin elkarlanean\nEsta entrada fue publicada en octubre 13, 2015 por ddssyrr.