Prentsa, irratia eta telebista Nafarroan eta Iparraldean - Wikipedia, entziklopedia askea.\nPrentsa, irratia eta telebista Nafarroan eta Iparraldean\nPrentsa, irratia eta telebista Nafarroa eta Iparraldean\n1 Prentsa, irratia, telebista eta internet Nafarroan\n1.1.1 XIX. mendea\n1.1.2 XX. mendea\n1.2.1 Radio Navarra\n1.2.2 Beste irratiak\n1.2.3 Irrati kateak\n1.2.4 Irrati berriak\n1.2.5 Maiztasun-modulazioa agertzea\n2.1 Pamplona Televisión telebistatik Canal 4 Localia telebistara\n3.1 Gobernu-erakundeen webguneak\n3.2 Tokiko administrazioei buruzko webguneak\n3.3 Aldizkari digitalak, telebista eta unibertsitateak\n3.4 Kultura, turismoa eta aisialdia sarean\n3.5 Beste webguneak\n4 Prentsa, irratia eta telebista Iparraldean\n4.1.1 XVIII. mendean\n4.1.2 XIX. mendean\n4.1.2.1 Le Courrier de Bayonne\n4.1.2.2 Egunkari desberdinak\n4.1.2.3 Egunkarien bizitza\n4.1.2.4 Egunkarien tirada\n4.1.2.5 Euskara kazetaritza frantziarrean\n4.1.2.6 Egunkari kulturalak\n4.1.2.8 Gaztelania eta gaskoia Baionako kazetaritzan\n4.1.3 XX. mendean\n4.1.4 Espazio euskaltzalea\n4.1.5 Erbesteko kazetaritza\n4.1.5.1 Sud Ouest\n4.1.5.2 Kazetaritza Hegoaldean\n4.1.5.3 Egunkari abertzaleak\n4.1.5.4 Aldizkari kulturalak\n4.2.1 Eusko Irratia\n4.2.2 Côte Basque irratia\n4.2.3 France Bleu irratia\n4.2.4 Atlantic 2000 irratia\n4.2.5 Adour Navarre irratia\n4.2.6 Gure Irratia\n4.2.7 Irratien Booma\n4.3.1 Euskarazko minutuak telebista Frantziarrean\n4.3.2 Euskal Telebista\n4.3.3 Ikusle kopuruak\n5 Euskal editoreak\n5.1.1 Liburu eta egunkari-irakurleak\n5.1.2 Gaztelania eta euskara\n5.1.3 Etxeko liburutegiak\n5.1.4 Liburutegi publikoak\n5.2.1 Ekoizpena eta merkaturatzea\n5.2.2 Edizioa, lehen zena eta orain dena\n5.2.3 Pertsonalistak eta atomizatuak\n5.2.4 Argiletaletxe profesional eta iraunkorrak\n5.3 Argitalpen enpresak\n5.3.2 Izateko modu bat\n5.3.3 Lurraldea eta xedea\n5.3.4 Arazoak, estrategiak\n5.3.5 Presentziak eta gabeziak\n5.4 Editoreen elkarteak\n5.4.1 Euskal editoreen elkartea\n5.4.2 Euskal editoreen elkartea. Gremio de editores de Euskadi\nPrentsa, irratia, telebista eta internet NafarroanAldatu\nKomunikabide sozialak erreferente kultural oso garrantzitsu bat dira Foru Erkidegoan. Orain ekingo diogun ibilbidean zehar ikusten joango garen bezala, erreferente politiko nabarmena ere izan dira. Komunikabide horietatik jaio dira gaurkotasun iragankorrarekin lehian idazten hasi ziren eleberrigile eta olerkariak, eta baita bokazio politiko argiko emakume eta gizonak ere, beren interesak sustatzen zituzten komunikabideen bidez defendatuz, edo horiek eusten zituzten enpresetan eragin nahiez.\nKomunikabide sozialak erreferente kultural oso garrantzitsu bat dira foru erkidegoan. Orain ekingo diogun ibilbidean zehar ikusten joango garen bezala, erreferente politiko nabarmena ere izan dira. Komunikabide horietatik jaio dira gaurkotasun iragankorrarekin lehian idazten hasi ziren eleberrigile eta olerkariak, eta baita bokazio politiko argiko emakume eta gizonak ere, beren interesak sustatzen zituzten komunikabideen bidez defendatuz, edo horiek eusten zituzten enpresetan eragin nahiez. Nafarroako komunikabide sozialen historian talde politikoek ekimen ugari egin dituzte merkatuan sartzeko eta, horrela, iritzi publikoan eragina izateko. Baina zituzten zailtasun ekonomikoak ez ziren enpresa neurri egoki batzuen bidez ebazten, eta, azkenean, enpresen boluntarismo politikoak komunikabide proiektua porrotera eramaten zuen, izaera profesionalarekin baino pasio gehiagorekin.\nNafarroako prentsak XIX. mendean zehar eduki zuen ezaugarri nagusia bere propagandak markatua da. Horrela, Nafarroako lehendabiziko egunkaria –bizi laburrekoa– Gazeta Oficial de la Navarra izan zen. Okupazioko agintari frantziarrek sustatuta ,1810eko apirilaren 29an sortu zen.\nOndoren, egoera politikoak eta karlistadek bando bateko eta besteko egunkariak sortzea ekarri zuten. Normalean, egunkari horiek egunerokoak izaten ziren. Beren izenburuek horiek sustatzen zituztenen joerei eta ideologia liberal edo integristei buruzko pistak ematen dizkigute.\nBando liberalean egunkari hauek nabarmentzen ziren: El Patriota del Pirineo (1820), El Imparcial (1820 1823), Boletín Oficial de Pamplona (1838 1846), El Correo de Navarra (1862 1864), El Progresista Navarro (1865), Nafarroan egunero argitaratzen zen lehenengo egunkaria, La Prensa Imparcial (1869 1871) eta El Porvenir Navarro (1898 1900 eta 1908 1911).\nErantzunez, ideologia tradizionalistatik, besteak beste, halako titulu esanguratsuak agertu ziren: La Verdad contra el Error o desengaño de incautos (1822 1823) eta bere jarraipena zen Gaceta Real de Navarra, Boletín del Ejército del Rey Nuestro Señor Don Carlos V (1834 1836), eta El Tradicionalista (1886 1893) eta La Lealtad Navarra (1888) egunkariak, azken hori El Pensamiento Navarro (1897) egunkariaren aurrekaria.\nTokiko gaiak lantzen dituen kazetaritzaren garapenari dagokionez, Tuteran El Avisador Tudelano (1847 1848), La Cotorra (1848 1849) eta La Merindad (1849) sortu ziren. El Eco de Tafalla azaldu zen1885ean, eta, El Amante de la Infancia, 1886an, Lizarrako lehendabiziko argitalpena.\nEgunkari independente moduan aurkeztu zen El Eco de Navarra. Egunkari hori joera liberalekoa zen, baina foruzalea eta karlisten aurkakoa; 1875ean jaio zen, eta egunkari bilakatu, 1877an. Itxi egin behar izan zen 1913an, Diario de Navarra delakoarekiko lehiakortasunari ezin eutsiz.\nEgunkariak XX. mendean zehar\nIa mende osoan bizi luzeena zuten bi egunkarien presentzia eta eragina nagusitu zen. El Pensamiento Navarro, 1897an jaioa, ideologia karlistaren zutoihalduna izan zen eta, bere ideiak laburtzen baziren ere goiburukoan tituluarekin batera agertzen zen «jainkoa aberria erregea» esaldian, ideologia karlistaren gorabeherak jasan behar izan zituen. Egunkari borrokalari eta herrikoia izan zen, denbora luzez bere etsai indartsu eta antolatuenari, Diario de Navarra egunkariari, aurre egin ziolarik. Egunkari honen azkeneko zenbakia, urtez urte indargabetzen joan ondoren, 1981eko urtarrilaren 13an argitaratu zen. Hainbat ideologiatako egunkari ugari agertu ziren XX. mendeko lehenengo herenean –1936 arte–; egunkari tradizionalistak, liberalak, katolikoak, errepublikarrak, sozialistak eta euskal nazionalistak. Tradizionalisten artean, El Pensamiento Navarro egunkariaz gain, La Tradición Navarra (1894 1932) egunkaria nabarmendu zen. Liberal monarkikoen artean El Demócrata Navarro (1904 1913) eta El Pueblo Navarro (1916 1930) egunkariak azpimarra daitezke. Prentsa katolikoa La Acción Social Navarra (1910) egunkariak ordezkatzen zuen. Egunkari hori oraindik ere argitaratzen da, Landako Kooperatiben Lurraldeko Elkartearen organo gisa. Orientazio berekoak ziren merindadeetako egunkariak. Egunero argitaratzen ez ziren egunkari sozialistak izan ziren La Unión Productora (1903), Iruñeko Langileen Federazioko organoa; La Verdad (1912) eta Trabajadores (1931 1936). Ez zen egunero argitaratzen ezta Napartarra (1911) astekari nazionalista ere, ezta Amayur (1931 1936) ere, baina bai La Voz de Navarra (1923 1936), Nafarroako bigarren egunkari bilakatu zen egitura finantzario modernoko egunkaria. Egunero ateratzen zen, halaber, La Democracia (1932) egunkari errepublikarra eta Abril (1935) astekaria, joera azañazalea zuena.\nDiario de Navarra, 1903an sortu zena, bere akziodunentzako irabazi asmorik gabea bazen ere, enpresa izaerako lehenengo egunkari nafarra izan zen. Berrogeita hamasei akziodunek sortu zuten. Horien artean zeuden orduko gizarte nafarreko familia garrantzitsuenak. Gertaera bitxi eta esanguratsu bat da akzioak nominatiboak zirela, eta horiek igortzeko estatutuetan zehaztutako zenbait eskakizun bete behar zituzten. Neurri horren bidez, egunkaria sortu zeneko ideia mantentzea eta akziodunen artean familia berdinak egotea lortu nahi zen.\nArgitalpen-proiektu berria independentzia politikoan, erlijio katolikoaren zaintzan, familiaren babesean, jabetza eta ordena sozialean, eta, batez ere, soilik Nafarroako erregiman oinarritzen zen –hori islatzen zuten estatutuek. Nafarroako gizartearen zati handienean indarrean zeuden printzipio horiek babesteaz gain, bere arrakastaren gakoetako bat zen tokiko korrespontsalen sare zurrun bat eratu izana, hasieratik, Nafarroako zoko urrunenetan ere gertatzen zenaren berri emateko, Espainiako edo nazioarteko informazio orokorra emateaz gain.\nLehenengo fundazio-fasearen ondoren (1912 arte), iragan mendeko 60ko hamarkadara arte iraun zuen finkapenean sartu zen. Ondoren, El pensamiento Navarro egunkariaren etapa progresistenarekin eta Egin eta beste egunkari berriak sortzearekin bat egin zuen inflexio fase motz baten ondoren, 1984an berritu egin zen, formatua eta kolorea aldatuz. Azken urteetan modernizatzen jarraitu du –edizio elektronikoa, gehigarriak, diseinu orokorra, instalazioak– eta, 1999tik, eguneroko edizio bat argitaratzen du Tutera eta Erriberarako, eta 2000ko urritik beste bat Lizarrarako. Batez besteko hedapena 63.803 alekoa izan zen, 1999an.\nBste zenbait egunkari\nDenbora luzean Nafarroako prentsaren isla hiru egunkari izan ziren: lehen aipatutako El Pensamiento Navarro eta Diario de Navarra, eta hirugarren bat. Azken hori 1936an, gerra zibilaren hasieran, jaio zen. Egunkari falangista zen, eta azken urteetan zalantzaz beteriko bizitza bat izan ondoren, 1975ean itxi zen.\nAstero argitaratzen zen beste egunkari bat Hoja del Lunes (1936 1982) zen. Egunkari hori Kazetarien Elkarteak sustatu zuen beste egunkariek asteko egun horretan uzten zuten hutsunea betetzeko. Izan ere, astelehena zen gainerako egunkarien jaieguna. Iruñean La Gaceta del Norte egunkariaren erredakzio bat ezarri zen, 1964an. Horrela eskualdeko egunkarien modalitate berri bati ekin zitzaion, probintzia desberdinetarako berariazko edizioekin. Horrek 1984 arte iraun zuen, baina modalitate hori bereganatu zuten joera nazionalistako zenbait egunkarik: Deia eta Egin 1977tik, eta euskarazko Egunkaria astekaria. Egin itxi ondoren, 1998an, bere ondorengoak, Garak, Iruñeko ordezkaritza izaten jarraitzen du, baina ez du Nafarroarako edizio berariazkorik argitaratzen.\nEgunkari berri bat agertu zen 1982an, Navarra Hoy. Ildo independenteko egunkaria zen, baina lotura bat zuen euskal nazionalismoaren planteamenduekin, betiere, Nafarroaren ikuspegitik. Hasiera batean oso ondo hartu zuten irakurleek, baina pixkanaka indarra galtzen joan zen, eta zenbait finantza-arazo zirela-eta 1994an desagertu zen. Urtebete beranduago, instalazio beretan Diario de Noticias jaio zen, baina kide berriekin eta baliabide ekonomiko handiagoekin. Hasieratik irakurle kopuru handi bat izan zuen, eta zabalkudez 13.000 aleen inguruan mantentzen da.\nNafarroako irrati zabalkundearen historia 1933an hasi zen, Iruñean Radio Navarra instalatu zenean. Irrati horretan landu ziren irratiko lehendabiziko teknikari, hizlari eta kazetariak. Karlistadako Batzordeak 1937an eskuratu zuen irratia, eta izena aldatu zion Radio Requeté de Navarra bilakatuz. Bere zuzendari zen Ramon Urrizalkiren eskuetara pasa zen, 1940an eta urte askotan zehar Nafarroako irrati bakarra izan zen. SER (Espainiako Irrati zabalkunderako Elkartea) katera elkartu zen, 1958an. Horrek aldaketa nabarmen bat eragin zuen bere programazioan eta edukian, eta 1984an bere izena aldatu egin behar izan zuen, Radio Pamplona irratia bilakatuz.\nEstamentu ofizial desberdinetara atxikitako irratiak agertu ziren XX. mendeko 50eko hamarkadan. Radio Tudela 1952an hasi zen irratsaioetan, Irrati Sindikalen Kateko irrati gisa. Era berean, 1957an La voz de Navarra jaio zen, Mugimenduko Irratien Sarekoa. Handik gutxira, 1955etik Radio Requeté irratiaren tutoretzapean Atarrabiako domingotarren komentuko estudioetatik igortzen zuen Radio Popular COPE kateko irrati katolikoetatik laugarrena bezala eratu zen, 1959an.\nHain zuzen ere sare edo irrati kate jakin batera atxikita egotea izan zen irrati zabalkundea heldutasunera iritsi zela adierazten zuen ezaugarria. Mugimenduko irratiak eta irrati sindikalak desagertu egin ziren, 1978an, eta horiek Irrati kate espainiarraren parte izatera pasa ziren. Era berean, La Voz de Navarra eta Radio Tudela ere Irrati kate espainiarrera lotu ziren. Bestalde, maiztasun modulazioa azaldu zenean, aldaketa teknologikoak zirela eta, legedia aldatzea, Uhin Ertaina ia desagertzea eta maiztasun hori erabiltzen zuten irratiei lizentzia berriak ematea bultzatu zuen.\nHorrela, 80ko hamarkadan, Nafarroan irrati berriak jaio ziren. Lehenengoa Radio Navarra izan zen, Diario de Navarra egunkaria argitaratzen zuen enpresarena. Hau 1983an hasi zen emankizunak igortzen, eta 1984an Antena 3 katera atxiki zen. Horrela, Radio Navarra Antena 3 Pamplona izena hartu zuen. Talde berekoak dira Radio Navarra Antena 3 Estella, Radio Navarra Antena 3 Tafalla, eta Radio Navarra Antena 3 Tudela. Radio Nacional de España irratiak ere 1984an irrati propioa ireki zuen Iruñean. Eta, 1989an La Voz de Navarra zurgatu zuen.\nNafarroako irrati hedakuntzan 90eko hamarkadan benetako iraultza bat gertatu zen: lizentzia berriak eman ziren, kateak aldatu egin ziren eta 1994an Antena 3 desagertu zen. Nafarroako Gobernuak 1990ean MMko zazpi lizentzia berri eman zituen. Horien artean ez ziren sartu euskaraz igortzen zuten irratiak, hala nola Euskalerria Irratia. Esleipen berri horietatik 90eko hamarkadaren hasieran irrati berriak sortu ziren. Horrela, 1991ko abenduaren erdialdean SER Tafalla emankizunetan hasi zen, eta urte bereko azkeneko egunean Iruñean Onda Cero irratia, ONCEko partaidea, hasi zen. COPE de Peralta eta Top 40, eta Cadena 100 Iruñean sortu ziren,1992an. Diario de Navarra taldeko irratiek 1993an Antena 3 utzi zuten eta COPErekin igortzen hasi ziren. Hurrengo egunean aipatu taldeak irrati instalazio berriak ezarri zituen Elizondon eta Altsasun. Hain zuzen ere 1994an desagertu zen Antena 3, eta, ondorioz, bere irratiak beste kateetara pasa ziren: Tuterakoa SER katera pasa zen; Tafallakoa Cadena Dial katera; eta Antena 3 Pamplona irratiaz Onda Cero arduratu zen. XX. mendea amaitzeko Iruñea, Tutera, Lizarra eta Lesaka irratientzako lizentziak ematean, 1998ko uztailean sortutako polemika dago. Iruñean, Nafarroako Unibertsitateari –Radio Universidad– eta Medios de Comunicación 21 taldeari –Net 21– eman zitzaizkion, 1995. urtetik euskaraz igortzen zuen Euskalerria Irratia irrati beteranoaren kaltetan.\nNafarroako telebista igorpenen lehenengo aurrekaria Television Españolako Tele Norte izan zen. Espazio informatibo hori, Nafarroarentzat izateaz gain, Santander, Burgos, Logroño eta Euskal Herriarentzat ere bazen.\nOndoren, autonomia erkidego bakoitza TVEko eskualdeko zentro batez hornitzeko politikak 1981ean Tele Navarra sortzea eragin zuen. Hasieran ordu erdiz besterik ez zuen igortzen, eta, bigarrengo fase batean, ordu erdiz informazioa eta beste ordu erdi batez telediarioen aurretik ematen ziren gai kulturalak igortzen ziren. Ondoren, 1990etik aurrera, goizetan tokiko informatibo bat eta arratsaldetan beste espazio alternatibo batzuk ematen hasi zen.\nGogorarazi behar dugu 1991ra arte Nafarroan TVEko bi kateak eta ETBko beste biak besterik ez zirela ikusten. Baina, 1991tik aurrera Tele 5, Antena 3 eta Canal Plus kate pribatuen seinalea atzematen hasi ziren.\nGaur egun, entzuleria indizeak lehenengo postuan jartzen dute TVE 1, ikusleen %44,4arekin. Hurrengoak dira Tele 5, %37,6arekin; Antena 3, %27,3arekin; ETB 2, %17,2arekin; TVE 2, %14,4arekin; Canal 4 %8,5arekin; eta gainerakoak, zenbateko txikiagoekin.\nPamplona Televisión telebistatik Canal 4 Localia telebistaraAldatu\nPamplona Televisión tokiko telebista katea hasi zen igortzen 1993an, baina berehala itxi zuen gobernu agintaritzak, lizentziarik ez zuelako. Hala ere, 1994ko otsailaren 28an berriro ireki zen, eta Iruñeko eta eskualdeko ikusleak erakartzen hasi bazen ere, finantza-arazoak zirela-eta akziodunak aldatu egin behar izan ziren 1996an.\nOrduan Canal 4 Navarra izena jaso zuen, eta Erkidego osoarentzat igortzen hasi zen. Horrek zailtasun administratiboak eragin zizkion, eta, ondorioz, 1999an Prisa taldeak erosi zuen, eta tokiko Telebistek Localia taldean sartu zen.\nEtorkizunari dagokionez, 2000 urtean Nafarroako Legebiltzarrak lau katez osatutako eskualdeko telebista digital bat abiaraztea erabaki zuen UPN eta PSNren botoei esker. Telebista horrek abian behar zuen izan 2001erako. Baina oraindik urrun dago egun hori.\nInterneteko edozein nabigatzaileko bilatzaileren batean Nafarroa idaztea nahikoa da internet fenomenoa gizarte nafarrak zein ondo hartu duen konturatzeko. Guztia sarean dagoela esan ohi da, baina bilatzen jakin behar dela. Lerro hauek Nafarroari buruzko informazioa bilatzea errazteko balioko dute.\nNafarroari buruzko Web nagusiak atal handitan bereiz daitezke. Horien artean aurkitzen dira, besteak beste, gobernu erakundeak edo erakunde ofizialak, tokiko administrazioa, egunkari digitalak, Unibertsitateak, ikastetxeak eta fakultateak, kultura, industria eta merkataritza, aisialdia, turismoa, kirola, elkarteak eta abar.\nKontsultatu beharreko lehenengoa Nafarroako Gobernuaren orria da: www.cfnavarra.es Bertan kontseilaritza desberdinei eta horiekin lotutako gaiei buruzko informazioa aurkitzen dugu. Gainera, lotura ugariei esker, internautak, adibidez, Aldizkari Ofizial jakin batetik hasita, ibilbide txikiei edo monumentuei buruzko informazioraino kontsulta daiteke.\nBeste web interesgarri bat Nafarroako Legebiltzarraren orria da: www.parlamento navarra.es. Bertan, dituen atal desberdinen artean Diputatuen Batzarrarekiko, Senatuarekiko edo gainerako Legebiltzar Autonomikoekiko loturak ditugu.\nTokiko administrazioei buruzko webguneakAldatu\nNafarroako hiri eta herri gehienek, eta udal askok, beren wedgunea dute.\nIruñeko web ofiziala da www.pamplona.net/esp, eta Tuterakoa, www.encomix.es/tudela, Lizarra, www.estella lizarra.com, Tafalla, www.tafalla.net, Agoitz, www.animsa.es/navarra/aoiz, Olite, www.animsa.es/navarra/olite, Corella, www.animsa.es/navarra/corella, Viana, www.animsa.es/navarra/viana, Cascante, www.animsa.es/navarra/cascante, Elizondo, www.elizondo baztan.com, Lekunberri, www.animsa.es/navarra/lekunberri, Leitza, www.jalgi.com/uema/leitza.html, Atarrabia, www.animsa.es/navarra/villava, Antsoain, www.animsa.es/navarra/ansoain, Barañáin, www.baranain.com, Uharte, www.animsa.es/navarra/huarte, eta abar. Nafarroako udalen indize xehe bat aurkitu daiteke, beren helbide elektronikoak eta wedguneekin Gida Erabilgarri honetan: www.cfnavarra.es/WebGN/sou/navarra/ar/ayunta0.htm\nAldizkari digitalak, telebista eta unibertsitateakAldatu\nDiario de Navarra egunkariak 1998 amaieran sarera eraman zuen bere lehendabiziko egunkari digitala. Ordutik diseinuan, abiaduran eta zerbitzuetan hobetuz joan da. Helbide honetan kontsultatu daiteke: www.diariodenavarra.es. Bere orrialde propioa du, halaber, Diario de Noticias egunkariak: www.diariodenoticias.com. Nafarroako RTVEko Aholkularitza batzordeak bere informazio orrialdea atera du: www.consejoasesor rtvena.com. Bertan Radio Exterior de España entzun daiteke zuzenean. Berdina egiten du Canal 4 Navarra kateak, besteak beste, programazioari, gaurkotasunari eta abarri buruzko informazioa ematen duen orri honetan: www.canal4.es Unibertsitate nafarrek, helbide nagusiez gain, www.unav.es, Nafarroako Unibertsitatearentzat, www.unavarra.es, Unibertsitate Publikoarentzat, eta www.uned.es/ca pamplona eta www.uned.es/ca tudela, UNEDek Iruñean eta Tuteran dituen ikastetxe atxikientzat, fakultateak, ikastetxeak eta horien menpeko erakundeak bisitatzeko aukera ematen dute. Bestalde, Nafarroako Gobernuko Hezkuntzako Zuzendaritza Nagusiak ikasketei, baliabideei, irakasleei eta ikastetxeei buruzko gida bat eskaintzen dute: www.pnte.cfnavarra.es\nKultura, turismoa eta aisialdia sareanAldatu\nGai zehatz horietara xedatutako webguneen artean, beren seriotasuna eta fidagarritasuna dela eta, batzuk azpimarra ditzakegu. Adibidez, Nafarroako Historia, gizakiaren agerpenetik hasi eta 905 urte bitartekoa, ezagutu nahi bada, orrialde oso interesgarri eta dokumentatuak aurki ditzakegu: www.readysoft.es/flags/indice1.htm eta www.readysoft.es/flags/indice2.htm atarietan.\nTurismoari eta kulturari dagokionez, www.cfnavarra.es orrialdea bisita daiteke. Nafarroako Marketing Klubaren orrialdeko turismoa eta gastronomia kontsulta daiteke X orrialdean. http://turismo.navarra.com orrialdea ere bisitatu daiteke. Iruñeko Planetarioaren orrialdea da www.ucm.es/info/Astrof/pamplona/pp casa.html. Aisialdiari dagokionez * https://web.archive.org/web/20041214033808/http://pamplona.viapolis.com/ wedgunea gomendatzen dugu.\nKirolari, merkataritzari, zerbitzuei, industriari, teknologiari edo elkarteei buruzko beste webgune asko daude. Horien artean nabarmentzen dira CETENASAkoa (www.cetenasa.es), Nafarroako Industriaren Elkartearena (www.ain.es), Nafarroako Merkataritzaren eta Industriaren Ganbera (https://web.archive.org/web/20020330135940/http://navarra.camerdata.es/), Evena Nafarroako Mahastizaintzaren eta Enologiaren Estazioarena (www.cfnavarra.es/evena/index2.htm), EHN Nafarroako Energia Hidraulikokoa (www.ehn.es), Nafarroako Pilota Federakuntzakoa (www.iturnet.es/fnp), Nafarroako Artisauena (X), Nafarroako Hotelen Gida (https://web.archive.org/web/20150821052139/http://turismo.navarra.com/hoteles.html), Nafarroako Kanpinak (www.campingsnavarra.com) eta abar.\nPrentsa, irratia eta telebista IparraldeanAldatu\nPrentsa. Napoleonen inperiotik landa, XIX. mendea izan da aldizkarien mendea. Laurogei bat izen ezagutzen ditugu. Horietarik 45 badira Baionako udal liburutegian. Besteak, Paue eta Pariseko artxiboetan daude.\nIrratia. Hemendik ari izan den lehen irratia, Eusko Irratia- La Voz de la Resistancia Vasca dugu. Euskaldunek ez zutela informazio zuzenik eta Jose Antonio Agirrek erabaki zuen irrati bat sortzea 1946an.\nTelebista. ETB sortu zenetik, Iparraldeko Euskaldunetan % 80ak har zezakeen Jaizkibeletik.\nIparraldean ezagutzen dugun aldizkari zaharrena, «Journal maritime de Bayonne» izenekoa da. Berau 1757an sortua eta oso txikia da, 10x15 zentimetro ditu eta bi orrialde baino ez. Noiz sortu zen, noiz itzali, ez dakigu. Ale bat baino ez da ezagutzen. Itsas munduko berrietara mugatzen zen. «Courrier de Bayonne» delakoak 1793ko iraileko 5ean plazaratzen zuen bere 16. alea, ezagutzen den ale bakarra. Zenbatetarik agertzen zen? Noiz itzali zen? Iraultzako gerlen berri ematen du lau orrialde txikitan (21x15).\nNapoleonen inperiotik landa, XIX. mendea izan da aldizkarien mendea. Laurogei bat izen ezagutzen ditugu. Horietarik 45 badira Baionako udal liburutegian. Besteak, Paue eta Pariseko artxiboetan daude. Molde guzietako aldizkariak: politikoak, ekonomikoak, literarioak… Balio du erratea, aldizkarien prezioa beti apalduz joan zela urteekin : 1830ean 36 libera balio zuen harpidetza hura bera 20tan zen 1870ean eta 18tan 1902an.\nLe Courrier de BayonneAldatu\nMende aberats horretako lehen egunkari, politikoa izan zen, oposiziokoa, 1829an sortua, Le courrier de Bayonne et de la Péninsule (1829 33). Izenak berak erakusten duen bezala, mugaz beste aldean zer pasatzen zen ere aipatu nahi zuen. Honen lehen arduradun: Martial Allemand Lavigerie, Aita Zuriak sortu behar zituen kardinalearen aitona. Inprimatzailea, Lamaignière. Egunkari horrek, zenbait aldaketa gora behera, 1960ra arte iraun zuen.\nLouis Philippe errege sartu zelarik isildu zen, baina beste izen bat hartzeko, Sentinelle de Bayonne. Bigarren errepublikarekin berriz ere izenez aldatu zen eta «L’éclaireur des Pyrénées» bilakatu. Napoleon III.arekin lehen izenera itzuli zen eta itzali arte «Le Courrier» (1853 1968) izan zen. Alemaniarrak hemen zirelarik, bere baitarik gelditu zen, askatasunik ez zela iruditurik, eta haiek joan eta egundainokotan berriz agertu zen.\nGauza arraroa daiteke 130 bat urte iraun duen aldizkaria. Aipa dezagun gainera beste berezitasun bat, 1847an Jean Lamaignière inprimatzaile eta aldizkariren nagusia hil zenetik, 1909 arte, Anna Lamagnière alarguntsaren esku egon zela aldizkaria, feminismorik bazenik ere aipu ez daitekeen garaietan. Andre horrek 14 aldizkari irakurtzen zituen egunero! Le Courrier astean hiru aldiz agertu zen hasieran eta gero egunero, igandetan salbu.\nLe Journal des Basses Pyrénéés aren 3 zenbaki badira. Lehena 1802ko martxoaren 4koa; Ez! Barkatu! 12 ventose an 10 de la République, Iraultzako moduan ematen du eguna. Hilak eliza barnean ehorztea debekatua dela jakin arazten du.\nJournal de commerce et d’annonces de la ville de Bayonne ek bere 6. zenbakia plazaratu zuen 1808ko abenduaren 18an. Honek badu gaurko aldizkarien itxura gehiago, mamiaren aldetik. Argitalpenak 1808tik 1810 arte iraun zuen.\nNola ez aipa 1808an, uztailaren 1ean bere 587. zenbakia plazaratu zuen Gazeta de comercio, literatura y politica de Bayona de Francia. Baionan inprimatua, Fernando VII.a erregearen propaganda aldizkaria zen, Europan Espainiaz erraten ziren «gezurrak» zuzentzeko. Erredaktore zen Alberto Lista apaiz Andaluz «frantsestua».\nIraupenari dagokionez honen hurbiletik dabil oraindik ere Donapaleun agertzen den Le Journal de Saint Palais astekaria, 1884az geroztik beti agertu dena, gerra garaiak barne, bai eta Les Petites Affiches, bere 78 urteekin.\nLe Courier ren ondotik agertu ziren beste aldizkari asko, gorri ala zuri, antiklerikala ala eliztarra, bonapartista, erregetiar ala errepublikazale.\nLa Semaine de Bayonne katolikoak 1868tik 1918raino iraun bazuen, Le Phare kontserbatzaileak 1834tik 1847ra, Le Courrier de Biarritz ek 1872tik 1913ra arte, L’Avenir des Pyrénées et des Landes errepublikazaleak 1873tik 1908ra arte. Gehienek bizi laburra izan zuten. Laburtasunari dagokionez, orotan txapeldun Le Démocrate Bayonnais, zenbaki bakar batekin!\nLe Grelot Bayonnais (1890 94) eta Le Brûlot, (1893) aldizkari literarioak, eskuz idatziak ziren eta litografiaz inprimatuak. Biziaren luzetasunari doakionaz Le Courrier i hurbiletik jarraikitzen zaiona: Eskualduna. Etxeberry diputatu Bonapartistak sortua, lehen batean gehiena frantsesez baldin bazen, Hiriart Urrutyrekin euskara nagusitu egin zen. 1887tik 1944ra arte iraun zuen: gerra garaietan soberaz alemaniarren aldeko agertu zen, eta isildu egin behar izan zuen. Lafittek Herria sortu zuen irakurle berentzat. Esan daiteke bi izenekin aldizkari euskaldunak 115 urte dituela.\nElizak garai gogorrak bizi izan ditu: antiklerikalismoa, Eliza bere ontasun guziez desjabetu zuen legea 1906an….Salmenten aldetik, hori zen hedapen handiena zuen egunkaria; 1909an 6.000 bat ale saltzen zuen.\nGotzaindegiak ikerketa bat eginarazi zuenez 1909an, baditugu datu interesgarriak. Hala, 150.000 bizilagun zituen Iparralde honetan 24.500 aldizkari saltzen zen, egunkari eta astekariak barne. Horietatik 14.000 hemengoak, 7.000 Paue eta Bordelekoak, 3.500 Pariskoak. Orotan nagusi, beraz, bere 6.000 aleekin, Eskualduna. Euskal Herri barnean irakurtzen ziren aldizkari guzietatik %74a egiten zuen euskarazko astekariak. Eta horri gotzaindegiko astekaria eta Gotzaindegitik hurbil zen Semaine de Bayonne gehitzen badiogu, %82ra iristen gara. Ikusten da Elizak zeukan pisua Euskal Herri Euskaldunean.\nBaiona, Biarritz, Bokale eta Angeluk beste itxura bat zuten. Hor saltzen ditu bere 1.500 aleetatik 1.400 Le Courrier ek, 1.500etik 1.455ra Chronique de Bayonnek (1904 1914), ale guziak (1300) Echo des Basses Pyrénées liberal moderatuak (1908 1913). Azpimarragarria da Bordeleko egunkariak hemengoak baino gehiago erosten zirela: 1.910 Petite Gironde, 2.285 France Sud Ouest hirietan, (Iparralde osoan 3.155 eta 2.793). Pariskoak : Le Matin (748) Le Journal (740), La Croix (533) eta Petit Journal (440).\nEuskara kazetaritza frantziarreanAldatu\nEuskara sartu zuten aldizkari frantsesak ere izan ziren. Lehenik Ariel, Agozti Xahordua (1844 52). Egunero 350 ale botatzen zituen: bizitzeko aski zitekeen! (L’Adour batek 250 ale baizik ez zituen!). Arieli dagokionez, bi aldiz atera zuen oso osoa euskaraz, Üscal Herriko Gaseta.\nAriel bezala ezkerrekoak ziren Le Réveil Basque (hau Pauen inprimatua, egia esan, baina honi kontra egiteko zuen Etxeberry diputatuak sortu Eskualduna) eta Le Pays Basque – Eskual Herria (1898 1914), biak ere euskara sartzen zuten. Garai batean astero orrialde oso bat izan zuen euskaraz Le Courrier-ek.\nEuskarazko aldizkariak Iparralde osorako eginak ziren. Frantsesezkoak aldiz Baiona eta Lapurdirako. Nafarroa Beherako eta Zuberoako berriak jakiteko Paueko Le Memorial irakurri behar zen.\nKultura munduan ezagutzen dugun aldizkari zaharrena Le Furet 1841ean sortua. Honen ondotik Le Tribly (1844) 8. zenbakiarekin itzali zen baina berriz sortu Revue Bayonnaise izenarekin: 200 ale plazaratzen zituen.\nBeste pisu bat du 1873az geroz irauten duen Bulletin de la Société des Sciences, Lettres et Arts de Bayonne batek, urtekari bilakatua gaur egun: 4 500 orrialde ditu zenbaki bakoitzak.\nTurismoaren inguruan sortu zen Biarritzen «Le Journal de Biarritz, journal des bains de mer»: 1858ko irailean 81 turista bazirela hirian jakinarazten du. Gero turista horien guzien izenak agertuko ditu astez aste La Gazette de Biarritz ek (1884 1944) : 1892an 22.360 izan ziren horietarik 14.836; kanpotar gehienak ingeles, espainiar eta errusiarrak zirelarik… baina baita Hazparne edo Donapaleukoak ere.\nGaztelania eta gaskoia Baionako kazetaritzanAldatu\nGaztelaniak eta gaskoiak ere izan dute beren tokia Baionako prentsan. Lau mintzairetako prentsa gutxi daude munduan! Hasieratik, Le Courrier handiak berak parte bat gaztelaniaz zuen. Eta bere bizialdian beste bi mintzairari ere eman die tokia. Gaur egun, frantsesez, gaskoiez eta euskaraz badituzte artikuluak, gutxi bada gutxi, Le Journal eta Sud Ouest egunkariek. Gaztelania hutseko egunkariak izan dira. Jadanik aipatu dugu XIX. mende hasierako «Gaceta».\nBere lehen zenbakia 1921ean atera zuen Gure Herria izan da Iparraldeko euskaltzaleen alorra bi garaitan: 1921 1939 eta 1950 76. Iparraldeko izen ezagun guziak ikusten dira hor. Gehiena frantsesez zen. Gauza bitxia Barandiaranek Eusko Jakintza (1947 58) sortu baitzuen Saran, hemengo intelektualek nahiago izan zuten beren aldizkaria ezin piztu zutenez, aldizkari horretan sartu. Euskarari dagokionez, aipatu behar ditugu Fedearen propagacioneco urtecaria (1877 1936 ) San Frantsesen terzieren hilabetekaria (1911 48), San Frantsesen Deia bai eta urtero agertzen ziren almanakak.\nMadrilgo gorabehera politikoen ondorioz, Euskaldun eta Espainolen ihesleku izan da betitik Iparraldea. Hala nola Karlistek hemen inprimatu zituzten Boletin oficial del ejercito del Rey M.B. Don Carlos V (1833 36), La Voz de la Patria (1874 75), Primo de Riveraren kontra Hojas libras (1928 30) agertu zuen M. Ortega y Gassetek.\nEusko Alderdi Jeltzaleak Alderdi (1944 74), Euzkadi (1968 76), ELA sindikatuak Lan Deya (1972 75), Baionako Villa Izarran. ETA ko adar bakoitzak bere Zutik, Berriak, Zuzen eta beste hemen egiten zituen. Iheslariekin sortu zen ere Zabal (1973 75) gogoeta aldizkaria, osoki euskaraz, Ameriketan sortu zen Euskal Gogoa hemen desagertu ondoan.\nArtean ere argitalpen asko egin ziren kostalde honetan 1939 45ko gerraren ondoren: Cote Basque Soir (1944 1972) Jean Garat ena, eskuindarra –Algeria frantsesa izatearen aldekoa zen–, La République du Sud Ouest (1945 1968) erradikala, Hiriart hargin beltzarena, La Résistance Républicaine (1944 48) Lartigau apaizarena, Gaulixta, Le Journal de Biarritz (1945 64), Le Soir de Bayonne (1951 72), Basque Eclair (1952 72), hau Paueko Eclair des Pyrénées egunkari katolikoaren adarra; batzuk goizean agertzen ziren, besteak arratsean.\nBat bestearen ondotik itxi ditu Sud Ouest Bordelekoak. Luzez egunkari bakar batekin egon da Iparraldea, 2001ean sortu zen Le Journal, hegoaldeko Gararen babespean, baina Sud Ouestek hemen saltzen dituen 38.000 aleen ondoan honen 2.500ek pisu txikia dute.\nSud Ouestek bi koaderno ditu. Bat orokorra, guzientzako edizioa, bigarrena tokian tokiko edizioa eta tokiko erredakzioak egina. Hemengoa «Pays basque» izenez ezagutzen da nahiz eta Zuberoako albisteak Biarnoko edizioan agertzen diren. Tabloid formatua hartu zuen 2002an.\nGainera Sud Ouest egunkariak bere igandeko edizio berezia du, «Sud Ouest Dimanche», eta berriki erosi du Diario de Guipuzkoaren laguntzarekin La Semaine du Pays Basque, 7.000 inguru aletan saltzen den astekaria.\nEgunkariak eta Garak bostehun ale saltzen dute hemen, Deiak, eta Diariok askoz gutxiago.\nEra berean, aldizkari abertzale andana dugu. Batzuk besteak bezain gutxi saltzen badira ere: 1000tik behera ale besterik ez bakoitzak. Denen aita den Enbata 1961ean sortua eta gaur egun Jakes Abeberry ren esku dagoena. Gero sortu ziren, bat bestearen ondotik, adibidez, Ezkerreko mugimendu Abertzalearen Ekaitza; Eusko Alderdi Jeltzaleak sortu zuen Ager. Beren arteko haustura baten ondotik, Ximun Haranek segitu du hilabetekari horrekin, alderdi ofizialak Lema sortzen zuelarik.\nKultur munduan ere baditugu gure aldizkariak. Lehenik, 1983az geroztik, Luzien Etxezaharretak bere taldearekin ateratzen duen Maiatz literatur aldizkaria; idazle gazteei beren lehen lanak (eta besteak gero) agertzeko parada ematen die. Oso osoa euskaraz da. Donibane edo Sarako eskola bezala, noizbait aipatuko da Maiatzen eskola.\nHonen ondoan, 1982an, lehenagoko Gure Herria ren segidatzat hartu duen Ekaina hiru hilabetekaria: «Revue d’études Basques» du bere azpititulua. Dena frantsesez egina da, ez bada kanturen bat…. bere itzulpenarekin. Ondoan dago beti Euskal Erakustokiaren aldizkaria, Bulletin du Musée Basque (1924 43 eta 1964…).\nUnibertsitarioek, beren ikerketen berri emateko, 1996an sortu zuten urtean behin 400 bat orrialde betetzen dituzten Lapurdum. Hasieran euskarak toki gutxi baldin bazuen, azken zenbakian erdia baino gehiago euskaraz da, hegoaldekoek betetzen dituztelarik euskarazko orrialdeak. Horien arteko batzuk baino ez ditugu aipatu. Alabaina Adolfo Ruiz de Gaunak 235 izen ematen ditu bere katalogoan… eta zenbait ahaztu zaizkio!\nMende erdi bat dute Iparraldean teknika berriak baliatzen dituzten hedabideek: irrati eta telebistak. Idatzizkoetan bezala badute zer ikusirik Hegoaldekoarekin.\nIparraldetik jardun izan duen lehen irratia Eusko Irratia La Voz de la Resistancia Vasca dugu. Euskaldunek ez zutela informazio zuzenik eta Jose Antonio Agirrek erabaki zuen irrati bat sortzea, 1946an. Nahiz, Frantzian Estatuaren esku zegoen irratia, demokrata eta kristau bezala adiskide zuen Georges Bidault kanpo arazoetako ministroarekin konpondu zen. Bigarren eskuko irrati-igorgailu bat etorri zen ontziz Marseillara. Mugerrera eraman zuten eta Jean Pierre Urrikarriet erretore abertzalearen etxean finkatu. Erredakzioa Donibanen zegoen. Egun oroz editorial bat bazen euskaraz eta gaztelaniaz, eta informazioak gaztelaniaz, OPE Eusko Jaurlaritzako agentziak Paristik korreoz igortzen zituen berriekin.\nMakinaz idatzitako orriak eramaten ziren Mugerrera eta han irakurtzen ziren arratsean eta berriz eguerditan. Ordu erdi bat irauten zuen emankizunak. Egun batez DST zerbitzu sekretuetara deitu zuten Durañona. Ez zen gehiagorik gertatzen, baina tokiz aldatzea erabaki zuten eta Ziburuko Bordagainen finkatu zuten antena. Mitterand, Mendes Francen barne ministroak, 1954an geldi arazi zuen: akordio komertzialak egin zituzten Francorekin…\nCôte Basque irratiaAldatu\nIparraldean 1961era arte itxaron behar izan zen beste irrati bat finkatzeko. Francok nahi zituen bereak Larrun gainean finkatu, baina hari Parisetik aurrea hartu zioten. Radio Côte Basque 1961ean hasi zen udako sei astez emankizunak zabaltzen. Ordubete eskaini zitzaien euskaldunei, Piarres Larzabal eta Telesforo de Monzonek gaitzeko lana egiten zutela, talde eder bat beren inguruan. Azkenean igandeko meza izan zuten, beste ordubetez igandez eta ordu erdi bat ostegunez haurrentzat. Meza euskaraz izateko borroka gogorrak izan ziren eta askotan kantuak baizik ez ziren euskaraz. Ikaragarriko arrakasta izan zuten emankizun horiek, baina hilabete bat eta erdi baino ez zuten iraun. Ordu laurden batez igorri zen 1963an; geroago ordu erdi batez eta horietatik bost minutu euskaraz.\nFrance Bleu irratiaAldatu\nBaionatik 1981ean egun osoko programa izan zen, eta horretan 60 minutu euskaraz eman ziren. Radio France Bleu Pays Basque izenekoa zen. Zenbait urtetan aipatu zen goizean zenbait orduz euskaraz ariko den adar bat sortzea Donibane Garazin. Radio Monte Carlo eta la Voz de Guipuscoak 1968an akordio bat egin zuten: azken honek igorgailuak bi orduz zabaltzen zituen frantsesez Euskal Herriari eta Landetako kostaldeari buruzko albisteak emanez.\nAtlantic 2000 irratiaAldatu\nEmankizuna 1969an lau ordutara pasatu zen. Sud Ouest egunkaria 1971ean partaide izan zen akordio horretan eta irratiak Radio Atlantic 2000 izena hartu zuen.\nIheslariak zirela eta, geroz eta traba gehiago izan zen muga pasatzeko. Mugaz bestaldeko bezeroak galdu, eta publizitatea apaldu egin zen, eta, irratia publizitatetik bizi zenez, isildu egin zen. Bestalde Antenne 2 Frantziako kateak esana zuen Falangeak kontrolatzen zuela irrati hori, eta fama horrek ez zion onik egin.\nAdour Navarre irratiaAldatu\nAlexandre de la Cerdak bere egin zuen Hegoaldetik Iparraldera emankizunak zabaltzeko ideia eta Loiolako Herri Irratiarekin egin zuen akordioa: 1978an, uztailaren 8an hasi zen Radio Adour Navarre, goizeko 10:00etatik 19:30ra, eta laster bigarren emankizun bat, arratsaldeko 18:00etatik 19:00eta, frantsesez, euskarazko kantuekin.\nIrrati libreak 1981ean alde guzietan sortzen hasi ziren Frantzian, legez kanpo izanagatik. Radio Adour Navarrek bere antena Mugerren finkatu zuen eta egun osoan igortzen hasi zen Baionako estudioetarik. Gaitzeko arrakasta izan zuen, alde batetik, euskal kantu eta musikak entzun zitezkeelako, eta bestetik, hemengo berri eta gertakariak aipatzen zituelako. Igande oroz herriz herri zabaltzen zuen mezak ezagutarazi zuen herri guzietan.\nIrulegiko Herri Irratia.\nKantuak euskaraz baziren, emankizunak frantsesez, ez bada entzule gutxi zen uneetan. Euskaltzale talde batek erabaki zuen, euskara hutsez ariko zen irrati bat sortzea eta horrela hasi zen Milafrangatik Gure Irratia 1981eko Eguberri gauean. Kritika asko izan zuen, euskal mundutik ere, Adour Navarre trabatzen zuela eta, harekin eskuz esku ari beharko zukeela, baina bere bidea egin zuen. Urteek arrazoi eman diete. Radio Adour Navarre irratia isildu da eta Gure Irratia beti bizi, 20 urteren buruan. Irulegi Irratia Nafarroa Beheran eta Xiberoko Botza Gotaine Irabarnen 1982an sortu ziren. Hiru irrati Euskaldunek akordio bat egina dute beren artean eta emankizun batzuk, bereziki berriak, elkarrekin egiten dituzte. Entzuleak 2000an % 7,1 ziren beren ahal soilekin eta euskaldunetara mugatuz, France Bleu Pays Basque k Parisko Irrati Nazionalaren adarrak %12 egiten duelarik.\nAlde guzietan sortu ziren 1981 82ko sukar hartan irratiak: Baiona, Biarritz, Angelu, Kanbo, Maule, Donapaleu… Erakunde publikoetarik laguntza handiak izan zituztenak desagertu egin dira, bat bestearen ondotik edo Parisko sare batek beretu ditu. Orain, hiru euskal irratiak eta Frantziako irrati nazionalaz gain gelditzen dira Arrangoitzen, La voix de l’Evangile protextanta, Uztaritzen Lapurdi Irratia katolikoa, Bonne Humeur Hazparnen, Radio Star Donapaleun eta radio Mendilili Maulen.\nLarrun gainaz jabetu zelarik TDF (Frantziako irrati telebisten erakundea), Parisko emankizunak zabaldu zituen lehenik, eta gero, Bordeletik egun oroz emankizun labur bat egin zuen.\nEuskarazko minutuak telebista FrantziarreanAldatu\nEuskaraz 1970ean hasi ziren hilabetean bi ordu laurden zabaltzen Iparraldearentzat. Maite Barnetxe bidarraitarra izan dugu euskarazko lehen emankizun horien egilea. Gaitzeko arrakasta bildu zuen. Beti borrokatu du aste oroz emankizun bat izateko, ordu laurden hori ordu erdira luzatzeko, baina alferrik.\nOrdu laurden hori ere Bordelen muntatzen zen.\nMaite hil eta FR3 telebistaren adar bat sortu zuten Baionan 1982an, egun oroz zazpi minutuko berri sail bat egiteko Iparraldearentzat; horretatik minutu bat euskaraz. Frantziako beste tokietan egiten diren molde bereko emankizun guztien ikusle-kopuru handiena du emankizun horrek: %60 egiten du zazpiak bost gutxiagotan, eta %30 bigarren aldiz pasatzen delarik zortzietan.\nLarunbatean zazpi minutuko magazin monografiko bat zabaltzen dute Akitania guztirako, batzuetan euskaraz frantsesezko azpitituluekin. Hasierako ikusleak %11 ziren, %33a da orain.\nLarunbat eguerditan pilota-emankizun bat bada Akitania osorako: «Finki».\nETB sortu zenetik, Iparraldeko Euskaldunetan % 80ak har zezakeen Jaizkibeletik. Pilota, futbola eta beste kirol-emankizunek arrakasta ederra dute, halaber, igandeko mezak, lauetatik bat Iparraldetik baita. Gutxiago albistegiek, Iparraldeko munduaz beste batekoak baitira.\nSIADECOk 1996an egin zuen ikerketa baten arabera, euskara zekitenen artean %87,3ak har zezakeen ETB. Baina, %55,5ak ikusten zuen, horietatik %27,5ak ordu erdi bat baino gutxiago, besteek gehiago: %25,6ak ordu erdi bat eta bi ordu bitartean. Bi ordu baino gehiago %2,6ak.\nETB 1992ko urrian hasi zen Iparraldean Iparraldekoek Iparraldekoentzat egindako berri saila igortzen, Iparraldearen orena. Egun oroz bost minutu irauten du. Orduz aldatua izan da behin baino gehiagotan. 2002an arratseko 8:23ean zen, Gaur Egun albiste emankizuna burutzean. Hau osorik euskaraz da. Ordu aldaketa horiek erakusten dute zein zaila den Iparraldeari toki bat aurkitzea.\nFR3 eta ETBk antzeko egunetan hasi zituzten beren emankizunak. Euskal Kultur Erakundean ospe handitan agurtu zuten FR3ren frantsesezko emankizuna. ETBren euskarazkoa inork ez zuen aipatu, ez bada Gure Irratiak. Horrek erakusten du zein zaila den Hegoaldean egiten denari interesa ematea, Iparraldeko Euskal munduan ere.\nIgandetan iparraldeko kirolak 11,30ean aipatzen dira Zuen kintzea emankizunean, ordu laurden batez.\nKate berria 2001ean sortu zen TVPI (Euskal Herriko eta Landetako telebista), lehenik kablez eta orain uhinez. Egun oroz ordu beteko emankizuna egiten du, gehienbat gaurkotasunezko lotura duten erreportajeekin. Hiru aldiz ematen dute gauero.\nIparraldeko berezitasun bat: irratiak berak legezkoak izan ez diren garaietan, bi astetan behin agertzen zen Berriak aldizkariak sortu zuen telefono berriketaria, Les informations téléphoniques zeritzona. Egunero, bi edo hiru minutuz entzun zitezkeen eguneko albisteak telefonoz.\nInternet ere berriketari bilakatu zaigu, eta egunkari ala irrati zenbaitek erabiltzen dute jadanik. Horrela, egunean berean munduko alde guzietan ezagutzen dira hemengo albisteak.\nJoan Agirre Sorondo\nEguneroko prentsa grina handiz irakurtzen duen irakurlea da euskalduna, baina liburuak oso zuhurki irakurtzen dituen irakurlea ere bada. Liburuak irakurtzeari asteko 5,8 ordu eskaintzen dizkio. Emakumeek gizonek baino zerbait gehiago irakurtzen dute, eta batez ere 35 eta 44 urte bitartekoak.\nEtxeko liburutegiak. Paper inprimatua %99,3 etxeetan dago. Hori bai, %2,3ak hamar izenburu baino gutxiago dituen bitartean, %42,6ak ehun baino gehiago dituela aitortzen du.\nGaur egun, makinetan urtero sartzen den titulu-kopurua 3.000 ingurukoa da. Erdia baino zerbait gutxiago euskaraz. Egun, euskal argitaldarien %66,8 berrehun liburuetatik beherako katalogo bizi bat dute. Horrek adierazten du txikiak direla argitaldariak.\nLiburu eta egunkari-irakurleakAldatu\nEuskal Herriko argitaletxeak.\nBi euskaldunetatik batek liburu bat irekitzen du irakurtzeko asmotan gutxienez hilabetean behin. Hori adierazten dute azken urteetan Euskal Editoreen Gremioaren ekimenez egindako irakurketa ohiturei buruzko ikerketek. Liburuak irakurtzen dituztenen %52 55 kontrajarria dago prentsa orokorra irakurtzen dutenen %71rekin, edo gutxienez hilean behin aldizkariak edo aldizkako argitalpenak irakurtzen dituela aitortzen dutenen %50arekin.\nGu zein jarreretan gauden argitzen ere laguntzen du. Izan ere, Estatu osoan, liburuak irakurtzen dituztenen portzentajea %43 eta %52 artean kokatzen da. Egunkariak irakurtzen dituztenak %41 eta %55 artean daude, eta aldizkariak irakurtzen dituztenak, berriz, %34 eta 48 artean (1999ko datuak).\nAzken buruan, euskalduna eguneroko prentsa grina handiz irakurtzen duen irakurlea da, baina liburuak oso zuhurki irakurtzen dituen irakurlea ere bada. Liburuak irakurtzeari asteko 5,8 ordu eskaintzen dizkio. Emakumeek gizonek baino zerbait gehiago irakurtzen dute, batez ere 35 eta 44 urte bitartekoek. Hiri eremuetan bizitzea, ikasketa maila eta egoera soziala dira liburuen irakurketak gure artean dituen indizeetan eragina duten hiru faktoreak.\nGaztelania eta euskaraAldatu\nInkesta berak erakusten du euskaldunak funtsean oraindik ere gaztelaniaz irakurtzen jarraitzen dutela: %69,5ak gaztelaniaz baino ez du irakurtzen, eta %13,3ak nahiago du gaztelaniaz irakurtzea.\nEuskaraz nahiz gaztelaniaz irakurtzen dutela aitortzen du inkesta egindakoen %15,1ak. Euskaraz %2,1ak baino ez du irakurtzen. Azken horiek batez ere gazteak dira (16 eta 24 urte bitartekoak), ikasketa maila onekoak, eta, bereziki, gipuzkoarrak. Euskaraz irakurtzen duten irakurleen %47k dio beren motibazio nagusia hizkuntzaren perfekzionatzea dela dio, eta %46,2k, berriz, aisialdi edo ihesbide hutsa.\nEuskaraz irakurtzen den etxeetan, batez besteko, euskarazko 23 liburu daude.\nEtxeen %99,3ean dago paper inprimatua. Hori bai, %2,3k hamar izenburu baino gutxiago dituen bitartean, %42,6k ehun baino gehiago dituela aitortzen du. Logikoki, ikasketa mailak eta estatus sozialak etxeetan liburu gehiago edo gutxiago egotea baldintzatzen du. Hori horrela, goi mailako ikasketak dituztenek lehen mailako ikasketak dituztenek baino hiru aldiz liburu gehiago irakurtzen dituzte, eta bigarren mailako ikasketak dituzten horiek baino bi aldiz gehiago.\nAzkenik, adierazi behar da hiriburuak direla, etxe bakoitzeko 187 liburuko batez bestekoarekin, herriek eta tamaina txikiagoko hiriek baino liburu hornidura askoz ere handiagoa duten nukleo gisa nabarmentzen direnak.\nLiburutegi publikoei dagokienez, Europako mailetatik urrun bagaude ere, egia da aurrerapen handiak egin ditugula. Gaur egun hiritarren %32k aitortzen du gutxienez urtean behin joan ohi dela liburutegi batera. Horietatik %19k liburuak maileguan hartu ditu noizbait. Ikasleak dira, 16 eta 24 urte bitartekoak, establezimendu kultural horiek gehien erabiltzen dituztenak.\nEkoizpena eta merkaturatzeaAldatu\nEuskal Autonomia Erkidegoa 1996tik bosgarren postuan dago argitaratutako titulu kopuruari dagokionez, Katalunia, Madril, Valentzia eta Andaluziaren atzetik.\nGaur egun, makinetan urtero sartzen den titulu-kopurua 3.000 ingurukoa da. Erdia baino zerbait gutxiago euskaraz. Titulu bakoitzetik 3.500 aleak gainditzen ez dituen tiradak argitaratzen dira.\nEuskaraz nahiz gaztelaniaz, haurrei eta gazteei zuzendutako liburuak dira euskal argitalpen ekoizpenean eragin gehien dutenak (%43 inguru). Ondoren dago unibertsitatekoa ez den testu liburua. Poltsikoko liburuak presentzia eskasa du gure artean: urteko tituluen %10 baino ez. Beste euskarriek, digitalak adibidez, geroz eta espazio gehiago dute merkatuan, nahiz eta oraindik ez den papereko euskarri tradizionalarentzako lehiakide nabarmena.\nEdizio publikoari dagokionez, gutxitze mantso baina etengabea gertatu da. Gaur egun euskal argitalpenen %13 baino gehiago izaera instituzionalekoa da. Estatuko ia administrazio publiko guztietan ere nabarmentzen da joera hori.\nEuskal liburuen merkatuak liburu dendetan fokalizatuta egoten jarraitzen du. Horietan gauzatzen diren salmenta guztien erdia baino gehiago, azalera handiko saltokien %10 baino ez dira. Egoera hori iraul daiteke, baldin eta merkatuaren askatasun mehatxua gauzatuko balitz. Izan ere, publikazio orotarako nahitaezko prezio bakarra kenduko litzateke. Erraz aurreikus daiteke balizko horretan azalera handiko saltokiek ez luketela eragozpen handirik izango bezero berriak erakartzeko helburuarekin kostuaren azpitik dauden prezioak aplikatzeko. Eta horrek ondorio suntsigarriak lituzkete liburu saltzaile txikiarengan.\nEdizioa, lehen zena eta orain denaAldatu\nEuskal argitalpenaren egoerari buruzko azterketa bikain baten autore den Joan Mari Torrealdairen eskutik euskal editoreen mundu konplexuan sartzen gara. Autore horri zor diogu euskal argitalpenak XX. mendetik bizi duen bilakaera historikoari buruzko sarrera bikaina.\nEuskal Herrian, 1936ko Gerra Zibilaren aurretik, bazeuden argitaletxe garrantzitsuak. Adibidez, Tolosako Lopez Mendizabal, Zornotzako Jaungoiko-zale, Donostiako Martin y Mena edo Durangoko Elosu. Horiek guztiak dagoeneko desagertuak dira.\nEditore horietako askok, autoreek bezalaxe, 1937an herrialdea utzi behar izan zuten, eta erbestean sortu zituzten kulturalki elikatzeko euskal argitaletxeak. Horietako batzuk Ekin bezain garrantzitsuak, Buenos Airesen 1942an sortua.\nPenintsulan, gatazka amaitu ondoren hirurogeiko hamarkadara arte batez ere erlijio-gaien editoreak eta urte zailenei aurre egin zieten enpresa gipuzkoar pare bat besterik ez ziren egon: Itxaropena, inprenta argitaletxe zarauztarra, Frantzisko Unzurrunzagak 1932an sortua, eta Auñamendi, Estornes familiakoa. Euskal kultura maitatzen duen eta 50 urteetako muga gainditua duen edonoren kultur ibilbidea osatzen dute Auñamendiren poltsikoko liburu txikiek. Liburu horiek azal gogorra eta aurrealde zuria zuten. Horiei esker ezagutu genituen euskaldunon antropologia eta historia zein folklorea eta tradizioak.\nTinta horren itzalpean ikusi zuten argia liburu garrantzitsuek, besteak beste, Jorge Oteizaren Quousque tandem…! lanak (1963), J.M. Barandiaranek zuzendutako El mundo en la mente popular vasca, eta, jakina, Enciclopedia General Ilustrada del País Vasco-k.\nOroitzapen berezi bat zor diegu, halaber, Gabriel Celaya eta bere Cuadernos de Poesia Norte ekimenei. Gabriel Celayak 1947tik «barruko erbesteko» autoreen sorkuntza poetikoak poeta unibertsal bikainenekin batera bildu zituen. Donostiako Agora argitaletxea ere azpimarratu behar da; bertan 1957tik aurrera zenbait idazle handi ezagutzera eman ziren.\nHirurogeiko hamarkadan eta hirurogeita hamarreko hamarkadaren hasieran beste argitaletxe batzuk sortuz joan ziren, argitaldari belaunaldi berri baten ondorengo: Lur, Jakin, Irakur Sail, Etor, Gordailu, Gero, Elkar, Txertoa, Kriselu, Luis Haranburu… Batzuek bizitza motza izan zuten; beste batzuk berregituratu egin ziren, eta oraindik ere argitaratzen jarraitzen dute.\nJ.M. Torrealdaik bere azterlanean dio gure herriko argitalpen modernoaren historia, estricto sensu, hirurogeiko hamarkadaren erdialdean hasi zela, erregimen frankistak behera egin zuenean.\nAlde batetik, liburua despolitizatu egiten da, edo gutxienez ideologikoa denak pisua galtzen du; beste alde batetik, argitaletxe desberdinen arteko liskarrak pixkanaka baretuz joan ziren, eta lehia askeko eremu batean sartu ziren.\nAldi berean, saiakera krisian sartzen da, eta argitaletxeak kulturala den horrengatik interesatzen hasten dira, oinarrizkoagoa den ikuspuntu batetik; euskara bere lekua irabaziz hasten da, mantso bada ere. Orduan hasi ziren, hutsune handi hori betetzeko, ikastoletarako liburuak, irakurketak, hiztegiak eta oro har kontsulta liburuak argitaratzen.\nPertsonalistak eta atomizatuakAldatu\nLaurogeiko eta laurogeita hamarreko hamarkadan, sortu ziren argitaletxe berriek, beren jardueraren funts eta muinaren arabera espezializatu ziren. Gazteen literatura izan, edo ikasketarako materiala izan, saiakera biografikoa, balio literario berriak edo genero literario desberdinak.\nEuskal argitaletxe gehienak, lehengoak eta oraingoak, pertsona bakarreko ekimenen edo borondate-lehiaketa murriztu baten ondorioz sortu ziren. Horri beren neurri eta merkatu ikuspegi txikia gehitzen badiogu, sektoreko enpresak pertsonalismo nabarmen batean murgildu zirela agertzen da. Gauzak horrela, eta egungo argitaletxe gehienak sortzaileen eskuetan daudela kontuan harturik, inork ez daki zer gerta daitekeen horien kudeaketaz erreleboa etortzean eta arduratzera bigarren belaunaldi bat pasatzen denean.\nArgiletaletxe profesional eta iraunkorrakAldatu\nHain da nabarmena sektorearen atomizazioa, non ez den erraza bereizten argitaletxe profesionalizatu egonkor baten eta beste noizbehinkako, egokierazko ekimen baten artean. Jose Manuel Galanek Analisis Estructural de sector editorial español liburuan zehazten dituen irizpideetan oinarrituz, editoreak bete behar dituen hiru baldintza aipatzen ditu Torrealdaik. Lehenengo, urteko ekoizpena kontuan hartuta, editore profesionala da urtero gutxienez bost liburu erregistratzen dituena. Bigarren faktorea da bizirik duen funts editoriala, hots, salmenta katalogoan dituen obrak, eta horretarako hirurogeitik ehunera titulu behar dira, eta hirugarren alderdia da jardueraren jarraitutasuna. Horretarako antzinatasuna konputatzen da, bosgarren urtetik aurrera.\nEuskal Editoreen Gremioak 1998an egin zuen txostenaren arabera, urte horretan 100 argitaletxe pribatu zeuden: 31 gremiokoak ziren; 41 gremiotik kanpo zeuden, eta 28k jarduera hori zuten, horien xede sozial nagusia halakoa ez bazen ere. Argitaletxeek 420 pertsonen lanbidea ziurtatzen zuten: horietan erdiak argitalpen ekoizpenetan jarduten zuten, %21,4 merkataritza jarduera, eta gainerakoa administrazioa.\nLanean diharduten lau argitaletxe euskaldunetatik bat 1970 baino lehenago jaio zen. Jatorria anitza da. Zenbait argitaletxe inprenta izanez hasi ziren. Izan ere, inprentak argitaratzen zituzten XIX. mendeko eta XX. mende hasierako liburu gehienak. Erro historikoko beste kasu bat zen liburu denda/argitaletxeena. Txertoa argitaletxea (Donostiako Easko liburu-denda), Zabaltzen argitaletxea (Donostiako Bilintx liburu denda) edo Leopoldo Zugaza argitaletxea (Durangoko Itz liburu denda) dira eredu hori duten zenbait adibide oso ezagun.\nLiburuak saltzetik ekoiztera doan ibilbidea da, halaber, liburuak banatzetik edo merkaturatzetik heldu diren argitaletxeak. Horien adibide dira esaterako Sendoa eta Ediciones Vascas (gaur egungo Lur argitaletxea), La Gran Enciclopedia Vasca delakoaren banatzailea.\nGehiegi sakondu nahi ez bada ere, elkarte berriak eman dituzten argitaletxeak aipatuz osatuko dugu atal hau. Elkarte berri horiek argitaletxeak banatzetik nahiz elkartzetik sortuak dira. Azkenik, estatu mailako enpresen ordezkaritzak diren argitaletxeak daude: Giltza Edebé edo Zubia Santillana.\nIzateko modu batAldatu\nEuskal Herrian 1976 eta 1994 artean argitaratuta dauden 12.575 izenburuetatik, %45,6 argitaletxe pribatuei dagokio; %13,63 erakunde publikoei; %10,5 Euskal Herritik kanpoko argitaletxeei; %10,48 erlijio argitaletxeei; liburu guztien %7,11 hezkuntzaz arduratzen diren erakundeek ekoizten dute; %6,11 elkarteek, kulturalak nahiz beste izaera batekoak; %2,41 dagozkie finantza etxeei, eta, azkenik, gainerakoek –beste zenbait argitaletxek– argitaratu zuten %4,61.\nGaur egun, euskal argitaletxeen %66,8k berrehun liburu baino gutxiagoko katalogo bizia dute. Horrek adierazten du argitaletxe txikiak direla, eta, horregatik, jarduera-alor nahikoa mugatukoak. Torrealdaiek dioen bezala: «Editorearen kasuan, tamaina ez da soilik neurriari dagokion zerbait, kudeatzeko modu bat ere bada, baliabide propioen gabezia, hornitzaileekin negoziatzeko modu bat da, merkatuan egoteko modu bat. Horrek administrazioekiko mendekotasuna eragiten du, liburu motak eta ekoizpen kopuruak ere zerikusi handia dute».\nLurraldea eta xedeaAldatu\nGipuzkoa da argitalpenetan mugimendu handieneko lurraldea, eta hori errealitate bat da: Euskadin argitaratzen duten enpresen erdia baino gehiagok lurralde historiko horretan dute egoitza.\nBestalde, Bilbok gure artean ezarri diren argitaletxe espainiarrak erakarri ditu: S.M., Anaya, Edebé, Santillana. Araban argitalpenak batez ere erakundeetan pilatzen dira.\nNafarroak argitaletxe gutxi baina oso interesgarriak diru, Pamiela, Igela eta Txalaparta adibidez. Bidasoaren iparralderantz, Iparraldean, egoera askoz ere apalagoa da, eta zenbait argitaletxek erakartzen dute ekoizpen guztia: nahikoa sarritan Bidasoaren hegoaldean argitaratutako lanetatik xarma gehiena dutenen frantseseko itzulpenetan oinarrituta.\nAktibismo politiko eta kulturala, beste garai batean argitaletxe asko sortzeko motibazio nagusia izan zena, gaur egun ez da hainbeste kontuan hartzen, eta enpresa izaera handiagoa duten irizpideak dira garrantzitsuenak. Irizpide horiek beste edozein sektoreren irizpideetara berdindu daitezke. Izan ere, unearen arabera, enpresa xedeak bereiziz eta zehaztuz joan dira. Lehen, argitalpen motak baino gehiago ideologiak zehazten zituen diferentziak; gaur egun, aldiz, argitalpen jarduera bereizi bat planteatzen da, merkatuan eskaria duen ondasun kultural batzuen ekoizpenera xedaturik.\nFilosofia horren barruan, zenbait enpresek euskal kulturaren aldeko erronka egiten dute, beste batzuk literaturan espezializatzen dira, besteak haur literaturan, dibulgazioan, hiztegi, entziklopedia eta erreferentziako obretan, izaera zientifikoko edo pentsamenduzkoetan, eta badaude, azkenik, erlijio-argitaletxeak ere. Badaude, halaber, argitaletxe mistoak, zenbait jarduera ildo konbinatzen jakin dutenak, emaitza ezin hobeekin: adibide bat da, besteak beste, Ediciones Mensajero, Bilbokoa. Argitaletxe horrek, erlijio-igaien obrak hedatzeko helburuaz gain, funts zinematografiko garrantzitsu bat ere bildu du urte hauetan guztietan zehar: Cine para leer bilduma, adibidez.\nEuskal argitalpenek arazoak eta mugak dituzte, eta horiei erantzuteko irtenbide anitzak bilatzen ditu. Argitaldariei egiten zaizkien inkesta guztietan daude arazo ekonomikoak, lehengo postuan.\nEuskal liburua –eta bereziki euskaraz idatzitakoa–, normalean, defizitarioa da. Hori nahiko logikoa da, kontuan harturik tiradek oso gutxitan gainditzen dituztela bost mila aleak; batez besteko argitalpena hiru mila alekoa dela, eta, horietatik, urtean seiehun bat besterik ez direla saltzen. Urritasun hori dela eta ekoizpena asko garestitzen da, argitalpenaren koste orokorrak ale gutxi batzuen artean banatu behar direla kontuan hartzen bada.\nGauzak horrela, euskarazko liburuaren kostuak gaztelaniazko liburuaren antzekoak badira ere, merkatuaren mugak direla eta lehenengokoen tiradak askoz ere txikiagoak dira bigarrenekoak baino, eta, ondorioz, baita etekinak ere. Horregatik, liburu bakoitzari kostu handiagoa jarzen zaio. Azken buruan, irabazi tartea askoz ere txikiagoa da euskarazko liburuen kasuan gaztelaniazkoen kasuan baino.\nHorri gehitu behar zaio eroslea gaztelaniazko liburuen preziora ohituta dagoela, eta ez zaiola ulergarria egiten euskaraz argitaratutako liburuak garestiagoak izatea. Angel Lertxundik zioen bezala, gaur egun merkatuan milaka liburu daude gin tonic baten prezio berean, baina gin tonikaren «itzal soziala» liburuaren baino hedatuagoa dago. Eta liburuak, oro har, garesti izatearen ospea badu ere, euskal liburuak are gehiago. Merkatuaren logikan liburu autoktonoak desabantaila du, lehiatzea zaila deneko eremu batean jokatuz. Horrela, euskal editoreak errentagarritasun txikiagoarekin konformatu behar du.\nHala ere, liburu guztiek ez dute arazo bera jasaten. Beste modu batekoak dira hiztegiak, entziklopediak, eta formatu handiko eta ondo ilustratutako liburuak. Horiek inbertsio handiagoa behar dute, eta salmentako arazoa dute. Ezin dira liburu denden sarearen bidez saldu, eta kreditu salmentako sistemetara jo behar da. Horrek banaketa erakunde garestien bitartekaritza ezinbestekoa eskatzen du.\nAzken urteetan euskal merkatuan, espainiarrean bezala, guraize motako ekoizpenerako joera nabari da: urteko titulu kopurua gehitu egiten da, baina tiradak geroz eta txikiagoak dira. Horrela, arrakastarekin emateko aukerak areagotu egiten dira, eta porrota gertatuz gero arriskuak murriztu egiten dira.\nPresentziak eta gabeziakAldatu\nEditore gehienentzat arazo nagusia merkatuaren muga izanik ere, eta bigarrena arazo ekonomikoa, askok adierazten dute liburuaren politikarekiko egonezina; hau da, erakunde publikoetatik egiten den kudeaketak sorturiko kezka. Arrazoi handiarekin, liburu espainolak merkatuan, komunikabideetan eta gizartean presentzia bikaina duela argudiatzen da. Euskal irakurlea industria handi horrek eskaintzen diona kontsumitzera eta horrekin bizitzera ohituta dago. Hala ere, euskal liburuak, eta bereziki euskaraz idatzitako liburuak, ez du presentzia hori, zeren eta askoz ere pisu gutxiago du gizartean nahiz kulturan, eta liburu denda askotan testigantzazkoa besterik ez den espazio bat okupatzen du.\nEuskal editoreen elkarteaAldatu\nElkarte hori 1984an sortu zen. Sorrerako asanbladan helburutzat zehaztu ziren euskal kultura euskarazko ekoizpenaren bidez sustatzea, elkarteko kideen interesak ordezkatzea, kudeatzea eta defendatzea, eta, azkenik, euskal kulturari Estatuan eta atzerrian bide berriak irekitzea.\nKide izateko beharrezkoa da katalogoaren %25 baino gehiago euskarazko liburuek osatzea, eta jardueraren hasieratik eta azken urteetara arte euskaraz argitaratu dela ziurtatzea. Elkartean kide atxiki daitezke, halaber, aurreko atalean ez badaude ere, euskarazko lan bat baino gehiago argitaratu duten editoreak.\nGaur egun Elkartea 20 argitaletxek osatzen dute. Horien euskarazko ekoizpenak euskal liburuaren merkatuaren %95 erakartzen du. Euskal Editoreen Elkarteak Liber Azokan eta Frankfurteko Liburu Azokan parte hartzen du. Bertan, autoreak aurkezten ditu, eta euskal literatura atzerrian sustatzeko eta hedatzeko jarduera kulturalak antolatzen ditu. Era berean, euskal literaturaren hedapena bultzatzeko helburuarekin, EEEk urtez urte argitaratzen du argitaletxeetara eta agente literarioetara zuzendutako eskubideen gida bat, Nazioarteko Azokatan banatzeko. Euskal Editoreen Elkarteak, halaber, euskarazko liburua ezagutarazteko plataforma baliagarritzat, komunikabideak nabarmentzen ditu.\nEuskal editoreen elkartea. Gremio de editores de EuskadiAldatu\nElkarte profesional horren bokazioa da Euskadiko argitaletxeetako profesionalen interesak defendatzea eta liburua sustatzea. Elkarteak, 35 argitaletxek osatuak, honako hauei buruzko laguntza eskaintzen die kideei: laguntza teknikoa eta aholkularitza fiskaltasunari, jabetza intelektualari, egile eskubideei, laguntzei eta diru laguntzei, lan kudeaketari eta abarri buruz. Gremioak zuzenean parte hartzen du Liber Azokan eta Frankfurteko nazioarteko liburu azokan, eta, Espainiako Editoreen Elkarteen Federakuntzaren bidez, munduko zortzi azoka garrantzitsuenetan dago. Logikoki, Euskadiko Liburu Azoken Kanpainaren antolamenduan parte hartzen du zuzenean.\nEra berean, Euskadiko Editoreen Elkarteak Madrilgo Editoreen Elkarteak eta Kataluniako Editoreen Elkartean antolatzen dituzten eginkizun komertzialetan parte hartzen du, eta Editoreen Elkarteen Federazioak antolatzen dituen ikastaroetan. Tokiko eremuan ere ematen dira trebakuntza ikastaroak, argitaletxeetako langileei zuzenduak.\nElkarteak urtero argitalpenari buruzko azterketa bat egiten du Euskal Autonomia Erkidegoaren eremuan. Azterketa horretan sektoreko zenbateko garrantzitsuenak jasotzen dira: salmenta kopuruak, argitaratutako liburuak, katalogoan dauden liburuak, argitalpen ildoak, merkaturatzeko bideak eta abar. Era berean, Editoreen Elkarteen Federazioak urtero antolatzen duen liburuaren barruko merkataritzaren azterketan parte hartzen du.\nEuskal liburua, oro har, ondo dabil osasunez.\nAlde batetik, hasieran esan dugun bezala, irakurketen mailaketan, gure artean, gainerako Estatuko mailen gainetik daude. Irakurtzeko ohiturei buruzko azterketen arabera, horrek are gehiago azpimarratzen du eskualde bateko irakurketa indizeak eskualde horren garapen ekonomikoarekin eta bertako biztanleriaren heziketa mailarekin duen harremana.\nBestalde, hemengo argitalpen ekoizpena eta Europako batez bestekoa alderatzeko moduan daude. Hori kantitateari dagokionez, zeren eta kalitateari dagokionez ezin esan dezakegu gure ingurukoekiko atzeratuta gaudenik. Leku orotan bezala, hemen liburu on batzuk argitaratzen dira, erdipurdiko nahikoa liburu argitaratzen da, eta liburu eskas ugari.\nGurea, dudarik gabe, ez da argitalpen-industria handi bat. Baina autoreak ditugu –batzuen batzuk ospe handikoak–, argitaldari esperientziadunak ditugu, eta merkatua ere badago. Hau da, euskal liburuaren bizitasunerako baldintza objektiboak ematen dira. Baina gure liburua merkatuan guztiz lehiakorra izatera, eta benetan kulturarentzako plataforma izatera iritsi dadin, oraindik egiteko lan asko geratzen da aurretik.\nAzken aldaketa 22 ekaina 2021(e)an, 09:48(e)tan\nOrriaren azken aldaketa: 22 ekaina 2021, 09:48.


Hamaikak egun osoko informazio zerbitzua eskainiko die ikusleei\n'Gakoak' albistegia etzi itzuliko da. Estitxu Garai eta Eguzki Urteaga analistak izango dira\nBi garaipen txiki\nEH Bilduk nahi du EITBko zuzendaria lehiaketa bidez aukeratzea\nJaurgain, berriz taula gainera\nKazetari, idazle, historialari, eta genealogia eta heraldikan aditu zen Jean de Jaurgain. Heriotzaren mendeurrena kari, Maulen omendu dute: erakusketa eta hitzaldien bidez.\nHarreman bat, zalantzaz betea\nLehen film luzea aurkeztu du David Perez Sañudo zinemagileak, 'Ane'. Harrera ona izan du Donostiako Zinemaldian. Ostiralean estreinatuko da Hego Euskal Herrian\nIzuaren maitasunezko sorginkeria\n'Bly Manor' izenburupean eta antologia formatuan itzuli da 'The Haunting' telesaila, 'Hill House' estreinaldi goratuaren ostean\nAbian da Bioterra, produktu ekologikoei eta bizimodu arduratsuago bati buruzko azoka, Irungo Ficoban. Janariez gain, eraikuntza, energia eta ehungintzako produktuak daude.


Bertan behera geratu dira aurtengo Ordiziako Euskal Jaiak - Goierriko Hitza : Goierriko Hitza\nBertan behera geratu dira aurtengo Ordiziako Euskal Jaiak\nCOVID-19ak eragindako egoera dela eta, Ordiziako Udalak aurtengo Euskal Jaiak ez ospatzea erabaki du\nOrdiziako Euskal Jaiak\nIrailaren 9an Ordizian ospatzekoak ziren aurtengo Euskal Jaiak bertan behera uzteko erabakia hartu dute, Udalak ezin duelako ziurtatu berme guztiekin egitekoak izango direnik. Santa Ana jaiekin gertatu moduan, ez da festarik ez inolako ekintzarik antolatuko.\nHala ere, asteazken horretan egiten diren Idiazabal Gaztaren txapelketa ezaguna eta irabazten duen gazta erdiaren enkantea mantendu egingo dira. Frontoian egiten den ekitaldia izanik, azkenean, irailaren 9, asteazkena egin beharrean, irailaren 11an, ostirala, burutuko da lehiaketa entzutetsua. Segurtasun neurriak betetzeko ateak itxita burutuko da. Dena den, irailaren hasieran prentsaurrekoa egingo da gazta txapelketaren nondik norakoak azaltzeko.


Larraungo herrietan bizirik daude beste leku batzuetan oroitzapen hutsa baino ez diren tradizioak. Euskara ere osasuntsu dago, hori baita bertakoen eguneroko hizkuntza. Hain zuen, bertako ondore hori nabarmendu nahi du UEMAk bultzatutako “Bertatik bertara” kanpainak. Larraungo zenbait jatetxek eta Plazaola Turismo Bulegoak kanpainarekin bat egin dute.\nAralarren magalean kokaturik, Larraun bailarak hamaika altxor ezkutatzen ditu: larre berdeak, haritz basoak eta pagadiak, baserri handiz osatutako herrixkak, Plazaolako Bide Berdea eta bailarari izena ematen dion Larraun ibaia, besteak beste.\nHemen duzue ezinbesteko bisiten zerrenda:\nAralarko San Migeleko santutegia\nAralarko San Migel in Excelsis santutegia XII. mendekoa. Artxueta menditik gertu eraikia, Beriain aurrez aurre duela. San Migelgo behatokiak bista zoragarriak ditu.\nOinez igotzeko zenbait aukera daude. Nahigo izanez gero, kotxez ere igo daiteke Lekunberritik edo Uharte Arakildik.\nOrain arte espeleologo eta abenturazale gutxi batzuen eskura zeuden Aralarko erraiak. 2005etik aurrera edonoren esku jarri zituen Astizko Mendukilo lezeak. Lezerako sarbidea Lekunberri eta Madotz arteko errepidean dago. Bisita egiteko komenigarria da aurretik erreserba egitea (informazio gehiago: 948 39 60 95 edo www.mendukilo.com).\nLekunberritik 2 km-ra, Aralarko San Migelera igotzen den errepidean, Iribas herria dago. Bertatik ateratzen da Iribasko iturburuko ibilbidea, 5 kilometrokoa.\nOderizko trikuharrien ibilbidea\nIbilbide honek Oderitz herriko lurretan dauden lau trikuharri lotzen ditu: Pikabotz, Milaladapa, Azolape eta Pagamendi. Ibilbide erraza da, 3,6 km-koa.\n1914ko urtarrilean Plazaolako lehen trena atera zen Iruñetik. Mehatzeko tren zaharra bidaiari-tren bilakatu zen, eta Donostia eta Iruñea lotzen zituen, tunelez, magiaz eta historiaz betetako trenbide-linea bihurri eta eder batetik.\nGarai bateko trenbide zaharraren lekua hartu du Plazaola natur bideak. Oinez edo bizikletan egiteko egokitutako bidea da, familia edo lagunekin inguru natural paregabe batekin goza dezazun.\nLekunberriko geltokia ibilbidearen abiapuntua izan daiteke. Bertan daude turismo bulegoa, erakusketa-aretoa eta jokoen bagoia.\nIxkierko urjauzia eta Hiruzubi ibilbidea\nLekunberriko Plazaola Geltokia balio natural handiko beste ibilbideen abiapuntu ere bada. Horien artean daude Ixkierko urjauzia eta Hiruzubide ibilbidea.\nLarraun ibaiaren ertzetik doan bidea hartuta, 2,3 kilometrora dago Ixkier urjauzia, eta alde batean ditu “Izquer” errota zaharraren hondakinak.\nBideari jarraituta, Hiruzubide ibilbidearen hasiera dago, hiru zubien ibilbidea, hain zuzen. 10 kilometro inguruko joan-etorria da.\nLekunberriko Turismo Bulegoa (948 507 204 eta oit@plazaola.org).\nAralarko San Migeleko informazio gunea (681 92 14 60 edo smaralarturismo@gmail.com). Irailera arte, asteartetik igandera.


Denis Ugalde: “Oreka” proiektu ekintzaile bat da, gizarte- eta ingurumen-bokazio argia duena - SPRI\nZuzenbidea ikasi zuen “gauzak hobetzeko” asmoz, baina berehala konturatu zen ekintzaile izatea zela bere patua. Asko bidaiatu eta mundua ikusi ondoren, lehen eskutik ezagutu zituen pertsonak eta beren arteko desberdintasun erraldoiak: “Ikusten duzunean oinarrizko premiak ase gabe dauden tokietan posible dela Coca-cola eskuratzea, baina ez jatekoa… orduan ohartzen zara zenbait arazoren atzean antolakuntza-premia dagoela eta ez baliabide-eskasia…”\nOrain, Denis Ugaldek “Oreka” proiektua jarri du martxan, erantzun eraginkorrak bilatzeko elikagaien zarrastelkeriarentzat.\nDenis, zergatik desaprobetxatzen dira egunero hainbeste elikagai? Denon ahotan dabil xahutzearen arazoa, nola ikusten duzu egungo panorama?\nArazo konplexua da, zalantzarik gabe…\nHainbeste janari ekoizten dugu, ezen urtean ia zortzi milioi tona jateko (egoera onean dagoena) botatzen baitira zakarretara bakarrik Espainian, baina aldi berean, badago zer janik ez duen jendea. Horrek sentimendu kontrajarriak sortzen dizkigu.\nBi arrazoi daude arazo horren atzean: batetik, sektoreak ez dauzka arazo honi aurre egiteko behar dituen egitura eta bitartekoak, eta bestetik, legeak ekoizleengan jartzen du erantzukizuna, eta horrek ekimen oro geldiarazten du.\nHorregatik sortu dut “Oreka”, elikagai-soberakinak emateko prozesua kanporatzeko, horrek berekin dakarren karga operatiboa desagerraraziz.\nZentzu horretan, une ezin hobean gaude lanean hasteko. Aurrerantzean legeria-esparrua malgutu egingo da horrelako ekimenak ahalbidetzeko, eta halakoen eskaera hazi egin da gizartean.\nArrazoizkoa da elikagai horiek birbanatzea, baina nola egingo duzu?\nOrekak elikagai-emaileen –batik bat, errestaurazio kolektiboko enpresen- eta erakunde hartzaileen –hau da, elikagai-bankuen- arteko harremana kudeatuko du. Sistema bat sustatuko dugu zakarretan bukatzeko arriskua duten elikagaiak berreskuratzeko eta beharrezko diren tokian entregatzeko.\nErraza dirudi, baina proiektu konplexu samarra da, funtsezkoa baita zorrotz betetzea legeria eta elikadura-segurtasuna.\nZein abantaila dakartza zure proposamenak emaileentzat eta hartzaileentzat?\nProposamen bat garatu nahi nuke onuragarria izango dena eragile guztientzat. Ez bakarrik moralki gizartearen alde jarduteagatik, baizik eta enpresa munduan zenbakiak garrantzitsuak direlako.\nBeraz, batetik, enpresak dauzkagu. Orekari eta elikagai-soberakina berreskuratzeari esker, enpresek elikagai horien balioaren %35 desgrabatu ahal izango dute, hau da, urtearen amaieran diru kopuru handia aurreztuko dute.\nBestetik, elikagai-bankuak daude, zeintzuek lan bikaina egiten baitute eraldaketa sozialaren arloan. Orekak banku horien lana osatuko du, elikagaiak eskuarki emanez.\nBadira zuzeneko eta zeharkako beste irabazi garrantzitsu batzuk ere…\nHala da. Enpresek asko aurrezten dute proiektu honekin, baina proiektua aurrezkiaz harago doa. Gizarte- eta ingurumen-bokazio argia dauka.\nOrekak zuzenean lagunduko dio gure gizarteko zati sentiberenari, premia handienak dituztenei, zoritxarrez jende askok behar baitu gizarte-laguntza bizitzeko. Euskadin bakarrik, milioi erdi bat lagun inguru bizi dira pobrezia eta bazterkeria arriskuan.\nOrobat kontuan hartu behar ditugu ingurumen-faktoreak. Janaria botatzean ez gara ohartzen horrek ondorioak dituela ingurumenean. Baina jakin beharra dago 15.000 litro ur inguru behar direla kilo bat behiki ekoizteko edo elikagai-zarrastelkeriak sortzen duela negutegi efektua eragiten duten gasen %10, eta datu horiek benetan ikaragarriak dira.\nEuropa elikagai-xahutzaile handia da. Zalantzarik gabe, arazo globala da hori. Ziur badaudela beste proiektu batzuk, zuretzat jardunbide egoki, erreferente edo inspirazio izan daitezkeenak…\nHala da bai, elikagai-zarrastelkeriaren arazoarentzat konponbide bila hasi nintzenean, dagoeneko arlo horretan lanean ari diren ekimenak bilatu nituen lehenbizi.\nHarrituta gelditu nintzen ikustean atzerrian bazeudela helburuak lortzen ari ziren enpresak, negozio-eredu sostengarri, errentagarri eta eskalagarriak zituztenak.\nKontaktatu nuen lehenengo enpresetako bat Kaliforniako “Copia” izan zen, zeinak Euskadin ezarri nahi dudanaren antzeko negozio-eredua baitu. Hitz egin nuen baita ere “Phenix” multinazional frantsesarekin, zeinak, elikagaiez gain, bestelako produktuak ere berreskuratzen baititu.\nEsan bezala, proiektua estuki lotuta dago errealitate sozialarekin eta legeriarekin. Horregatik, saiatu nintzen inspirazio-iturri izan nituen enpresa haietatik ahalik eta gehien ikasten, ikaskuntza hori gure herriari egokitzeko.\nBokazio sozial argia duen proiektu ekintzailea da zurea. Nola sortu zitzaizun kezka hori?\nUste dut betidanik izan dudala bokazio soziala. Zuzenbidea ikasi nuen gauzak hobetzen saiatzeko asmoz. Baina berehala konturatu nintzen ekintzaile izatea zela nire patua. Atzerrian bizi ondoren erabaki nuen neure proiektuak abiarazi nahi nituela, horregatik MBA bat ikasi nuen.\nIkasketa horiek hasi baino zertxobait lehenago hasi zen elikagai-zarrastalkeriaren inguruko mugimendua. Kanpoan igarotako urte hartan herrialde asko bisitatu nituen, azkenekoetako bat Kenya. Hilabete eta erdi igaro nuen han, tokiko garapen-elkarteetan lanean.\nIkusten duzunean oinarrizko premiak ase gabe dauden tokietan posible dela Coca-cola eskuratzea, baina ez jatekoa, ohartzen zara zenbait arazoren atzean antolakuntza-premia dagoela eta ez baliabide-eskasia.\nEuskadira itzultzean ustekabean topo egin nuen elikagai-zarrastelkeriaren kontuarekin, eta neure buruari esan nion: “Zerbait egin beharra dago”.\nEkimena aurrera eramateko beharrezko izango dituzu finantza-laguntza, laguntza teknikoa, ikusgarritasuna…\nHala da, Oreka proiektuaren eredua da enpresa errentagarria eta eskalagarria izatea eta inpaktu handia lortzea gizarte- eta ingurumen-arloetan. Uste dut hori dela bidea, gizarte-ekintza sostengarria, bideragarria eta auto-askitzailea bultzatu behar dugula ahal den neurrian.\nUne honetan, badaukat martxan jartzeko laguntza teknikoa, elikagai-soberakinen banaketan aitzindaria den “Nutrición sin Fronteras” GKEaren eskutik jasoko dudana. Bestalde, Bizkaia.network plataformak aukera handia eman dit ikusgarritasuna lortzeko. Hainbat ekimenetan parte hartu dut haren bitartez, eta eragile ugarirekin jarri naiz harremanetan, funtsean, Euskadiko ekintzailetza-ekosistemaren erdira sartu naiz.\nFinantza laguntzei dagokienez, Urbegi Taldeak eta BBK Fundazioak bultzatutako Mundualdatu Arrisku Kapital Sozialeko programan nago.\nEra berean, beste finantzaketa-iturri batzuen bila nabil prozesu hori bukatu bitartean. Oso garrantzitsua da aktiboki jardutea eta ahalik eta bide gehien bilatzea proiektua aurrera ateratzeko.\n+info: degalmez@gmail.com /// tlf. 664 80 58 11


Itsasotik zure armairura. Gizonentzako jaka hau Shellstretch ehun elastiko eta arinarekin egina dago. Ehuna erabili ondorengo materialetatik eta arrantza-sare birziklatuetatik ateratakoa da, eta gure REDCYCLE proiektuan sartzen da. Jantzi jasangarria da, uraren kontrako PFCrik gabeko tratamendua daukalako. Gainera, zure erosotasuna bermatzeko, txanoa eta patrikak ditu, eta egokitu daiteke.\nSpecial Price 61,56 € Regular Price 76,95 €


Leihoak eta balkoiak apaintzeko lehiaketarako izen-ematea, ekainaren 4ra arte - Bergara - 2018-05-25 - Goiena.eus\nLeihoak eta balkoiak apaintzeko lehiaketarako izen-ematea, ekainaren 4ra arte\nJokin Bereziartua Lizarazu 2018-05-25 11:00\nOhitura berreskuratu eta herria ederrago bilakatzeko helburuz, Bergarako Udalak berriro antolatu du herriguneko balkoiak eta leihoak lorez apaintzeko lehiaketa. Parte hartu gura dutenek ekainaren 4rako entregatu beharko dute inprimakia beteta udal bibliotekan. Etxebizitza bakoitzari zenbaki bat emango zaio, eta ikusgai izan beharko dute balkoian.\nInteresatuta dauden pertsonek inprimakia bete eta Udal Bibliotekan entregatu beharko dute ekainaren 4aren aurretik. Etxebizitza bakoitzari zenbaki bat emango zaio, eta berau ikusgai izan beharko dute balkoian.


Inauterien iragarpena egingo dute asteburu honetan Lizartzan txekor gibela janez — dantzan.eus\nHemen zaude: Hasiera › Hemeroteka › Inauterien iragarpena egingo dute asteburu honetan Lizartzan txekor gibela janez\nInauterien iragarpena egingo dute asteburu honetan Lizartzan txekor gibela janez\nGoizean zehar Otsolarko kideek txekorra hiltzeko parodia egingo dute garai bateko ohiturak gogoratuz eta ondoren, gibela jateari ekingo diote. Herritar guztiak gonbidatuta daude plazan eskainiko den gosarian parte har dezaten. Ondoren, musika eta dantzak ez dira faltako Lizartzako plazan dantzarien eskutik, dena den txarangak herriko baztarrak alaituko ditu. Herritarrak eta bisitariak ere har dezakete parte egingo duten kalejiran.\nInauteriak 18 eta 19an\nDena den, inauteri egunak datorre asteburuan izango dira Lizartzan, hilak 18 eta 19an. Eskolako ikasle eta irakasleek emango diete hasiera aurtengo jaiei ostiralean eurek ere mozorrotuta aterako baitira. Larunbatean, berriz, usadio zaharrak jarraituz, goizeko 7etan kalejiran ibiliko dira dantzariak txantxo eta txistulariekin. Ordu erdi beranduago, puske biltze irteera dantzariak ospeletik eta txantxoak berriz euterarik. Goizeko 9:30ak aldera berriz, Etxe Zahar baserrian geldialdia gosaltzeko egingo dute denek eta txanda egingo dute puske biltze ibilaldian. Eguerdia partean berriz, mozorro gurdi eta txaranga irteera izango da Errota ataritik.\nArratsaldeko 13:30etan berriz, inauteriaren partaide guztiak Arrate zubian elkartuko dira kalejirarako. Bitartean gazteak eskean ibiliko dira, baina arratsaldeko 6etan gurdiak eta mozorroak kale nagusian behera etorriko dira bat eginez denak plazako ikuskizunean parte hartzeko. Gauean, 9ak aldera iragarrita dago afaria pilotalekuan.\nIgandean jai giroa nagusituko da berriz ere, Lizartzan. Goizean Agintari doinuz lagunduta agintari eta dantzariak meza nagusira joango dira. Ondoren, hamaiketakoa eskainiko da herritar guztientzat. Bitartean dantzariek herriko puske biltzeari ekingo diote eta gurdiak eta mozorroak txarangaz lagunduta ibiliko dira herrian barna. Plazan egingo dira Lizartzako inauteri dantzak berriz ere eta ondoren denak, Aiztondo pilotalekuan izango den txekor jatera joango dira.\nArratsaldean zehar ez da faltako animazioa, txaranga, dantza soka, dultzainero, zozketak eta sariak Lizartzan.\nAurtengo, inauterieei amaiera emateko 'ijito erretzea' egingo da eta indarrak gelditzen badira gauera arte festan jarraitu dute herritarrek.


LANDABEREA JAUNAREKIN IZKETAN\nEuzko nekazari bat Olinpiadetara arraunian jokatzera\nMunduko txapelketa gure txokora ekarri naidegu.-Guk markakin itz egiten degu...-Paris’era “skiff” bat erostera. Mutillak sasoia ta borondate aundia.-Laguntzaren itxaropenian gaude.-Urumea’n korrituko du lauko yolan aurka\nOrain dala egun batzuek aitzera eman gendun, “Ur Kirolak” deitzen zaion Soziedadera inguratu giñala, egi azan edo ez jakin naian, EUZKO NEKAZARI BAT Berlin’en egingo diran Olimpiadetara juan bear zuala MUNDUKO TXAPELKETA jokatzera.\nTa baita ere aitzera eman gendun, bertanjakin genduala BAIETZ, egia zala aspalditik zebilen susmurra ori. “Ur Kirolak”n izenian juango zala bere bazkide bat, EUZKO NAKAZARIA bera, txapelketa ori jokatzera.\nNola jakin genduan berri ori?\n“Ur Kirolara” juan ezkero, nai ta nai ez. LANDABEREA’tar JON’ekin topatu bear. Onekin ta Zubilaga’tar Koldobikakin.\nOiek biak zeuden “mano a mano” botela bat sagardo ustutzen, gu bertara inguratu giñanian.\nLeku polita, Ur Kirolatarrak antolatu dutena. Badirudi itxas ontzi batian arkitzen gerala bertan gaudenian.\nItxas ontzian ez dago, ordea, orlako “mama” goxorik, dio Zubilaga’k.\nTira tira berriketak utzi ta, zer aize bolarak bota zaitu onera?, dio Landaberea adiskidiak.\n-Bai egia da, ta nai badezu zabaldu zenezake izparingietan: MUNDUKO TXAPELKETA GURE TXOKORA EKARRI NAIAN GABILTZA.\n-Ez dago arrokerik, zuk uste dezun bezela, gure esanian. Markak ikusi ditugu ta berakin zuzentzen gera, gure esanetarako.\n-Gure bazkide edo soziua da, mutil ori, EUZKO NEKAZARIA bera: Orio’ko SARASUA.\n-Gere artian alkar izketan ari giñan, beste askotan bezela, arrauneko kontuetan.\nEgun artan, nik ez dakit nola Berlin’go Olimpiadak aitatu genitu: “Nola atsegingo liteken bertara juatia”, esan zigun. Munduko txapeldunen onduan EUSKALDUN batek ez ote luke paper ona egingo?, esan zigun.\nTa guk, ikusirik mutila SASOIKUA zegola, ta gañera borondate onakin alegintzeko, bear diran saiuak egitera, erabaki gendun berari laguntzia, Berlin’era juan zezan MUNDUKO TXAPELKETA JOKATZERA.\n-Esan dizut bada, lenago ere: Guk markakin itz egiten degula. Begira: KANOE’kin egin ditu ASI TA OGEIGARREN EGUNERA 8’523 n. bi mila metruak. Ta konturatu zaitez ESPAÑIKO “marka” dala 10’29.\n-Ez da berdiñ “SKIFF”kin korritzia, noski. KANOEkin marka ori egitia, esan genezake “skiff”iakin MINUTU BAT PASIA JEXTIA DALA.\nTa orrek “KANOE”kin egin duan markari MINUTU PASIA kentzen badiozu esan genezake, arrixturik gabe, MUNDUKO ARRAUNLARI ONENETAKUEN TARTIAN SARTZEN DALA.\n-Bai, badakit ez dala berdiñ legu batian edo bestian korritu. Guk jokatu degu MARIA BETIAN ta... an egin zituan markak, beste edozein lekutan ere ESTU ibiliko ditu.\n-Orain dala 2 egun ekarri genion “skiff” okasioko bat. Baiona’tik. Ta naiz arraunketa desberdiña izan egun gutxitan oso poliki jarri zan.\n-Noski. Lendabiziko gauza da ERREMINTA ONA. Ortarako bialdu degu mutila gure adiskide Lizarraga’kin PARIS’era bertan “skiff” on bat BERE NZURRITAKUA egin dezaioten.\n-Ortziok bada “komeriya” or. Guk ez degu xentimorik, ere esaten du ZUBILLAGA jaunak. Jaungoikuak eskerrak ordea sortu dira gizon batzuek aurreneko gastuak egiten lagundu digutenak.\n-Atsegin izango litzake guretzat bere izenak argitaratzia, besterik ez bada ere izparringietatik gure esker ona azaltzeko. Ez dakigu ordea naiko duten. Etorriko da edozein modutara garaia esateko, nortzuk izan diran guri aurrearpidia eman diguten gizon jator oiek.\nBai. Itxaropen osua daukagu Soziedadiak ikusirik gure eskutarteko arazuaren garantzia bere artian arpideak irikiko dituztela guri laguntzeko.\nBeintza ba dakigu CLUB NAUTIKO’k asmo ori duala, ta orrek bezela beste askoko egingo duten itxaropena daukagu.\n-Noski. Gu konfiantza orrekin asi gera lanian. NOLA EZ GERA BADA SARTUKO, IKUSIRIK EUSKALDUN BATEK MUNDUKO TXAPELDUN ARRIXKUA DAUKALA?\n-Bai. Izparringi guztietan irikiko ditugu arpidiak. Gañera, oraindaño, beti egin digun bezela, DIPUTAZIUAK ere lagunduko digulakuan gaude. Orio ...efiak ere ala uste degu. Bai, naiz ta gastu andiak izan, denon artian berdinduko ditugu.\n-Emen Urumea’n SAIO BATZUK egingo ditu juan aurretik, Donosti’ko ta Gipuzko’ko jendiak ikusi dezan mutila jokatzen.\n-Bada egin leike LAUKO YOLAN kontra bentaja pixka bat yolari eman da.\n-Ikusiko degu. Gu aleginduko gera. Mutilak gogua ta borondate aundia dauka. ITXAROPEN AUNDIA DAUKAGU zergatik ukatu. MUNDUKO TXAPELKETA ekartzen ez badu ere, LARRI LARRI ibiliko duala.\nBadakizu beraz irakurle: EUSKALDUN BAT LENDABIZIKO, MUNDUKO TXAPELKETARA DIJUA. Lagundu dezaiogun al degun eran.\nArpidiak irikitzen diranian zure santxua ez ukatu...


Ondarroako Zatoztek 2.100 euro zozkatuko ditu bezeroen artean - Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza : Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza\nOndarroako Zatoztek 2.100 euro zozkatuko ditu bezeroen artean\nElkarteko dendetan urtarrilaren 5era arte erosketak egiten dituztenek 700 euroko hiru sari irabazteko aukera edukiko dute. Urtarrilaren 10ean egingo dute zozketa.\nBeste urte batez Gabonetako kanpaina berezia antolatu du Zatozte Ondarroako merkatari eta ostalarien elkarteak. Herrian erein, herria loratuz lelopean 2.100 euro zozkatuko dituzte urtarrilaren 5era arte elkarteko dendetan erosketak egiten dituzten bezeroen artean. “Elkarteko dendetan erosketak egiten dituztenei zozketan parte hartzeko txartelak oparituko dizkiegu. Zatoztek, modu horretara, erosleen fideltasuna eta herrian erosteari saria emango dio. Kanpaina berezi honegaz aurreko urteetan besteko erantzuna edukitzea espero dugu”.\n700 euroko hiru sari banatuko dituzte. Zatozteko ordezkariek zehaztu dutenez, saridun bakoitzak 50 euroko hamalau erosketa txartel jasoko ditu Zatozteko saltokietan gastatzeko. Ohartarazi dutenez, erosketa txartel horiek non gastatu behar diren zozketa horretan zehaztuko da. Urtarrilaren 10ean egingo dute zozketa, 13:30ean, elkartearen bulegoan. “Elkarteko erakusleihoan eta gure sare sozialetan ipiniko ditugu zenbaki irabazleak eta horien bi ordezko zenbakiak ere. Urtarrilaren 16a da saria jasotzeko azken eguna; irabazleek lau hilabete izango dituzte saria gastatzeko”.\nArgazki lehiaketako irabazleek 100 euroko saria irabazteko aukera edukiko dute\nElkarteko tabernariek beste kanpaina bat daukate paraleloki abian. Abenduaren 19ra arte tabernetan kontsumitzen dutenen artean ardo sortak zozkatuko dituzte. Hilaren 20an egingo dute zozketa. “Taberna bakoitzak ardo sorta bat zozkatuko du; hamahiru sari banatuko dira denetara”.\nHerriko Gabonetako argiak hizpide hartuz, bestalde, argazki lehiaketa ere abiarazi dute. Argazki onena aurkezten duenak 100 euroko erosketa txartela irabaziko du. “Lehiaketagaz iaz hasi ginen, eta aurten esperientzia errepikatzea erabaki dugu”. Lehiaketan parte hartu nahi dutenek #gabonetakoargixak21 traola erabilita igo beharko dituzte argazkiak sare sozialetara. Argazkiak sarera igotzeko azken eguna urtarrilaren 3a izango da eta hurrengo egunean egingo dute zozketa.


Beça - Wikipedia, entziklopedia askea.\n44°40′08″N 1°06′22″E / 44.6689°N 1.1061°E / 44.6689; 1.1061Koordenatuak: 44°40′08″N 1°06′22″E / 44.6689°N 1.1061°E / 44.6689; 1.1061\nSaint-Pompont, Villefranche-du-Périgord, Campagnac-lès-Quercy, Doissat, Marminiac, Saint-Cernin-de-l'Herm eta Prats-du-Périgord\n80 (%51) 76 (%48.4)\nBeça (okzitanieraz Beça, frantsesez eta ofizialki: Besse) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Dordoina departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an 161 biztanle zituen.\n2007an Besse udalerrian erroldatutako biztanleak 151 ziren. Familiak 60 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.\n2007an 108 etxebizitza zeuden, 69 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 35 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 108etxeak ziren. 69 etxebizitza nagusietatik 56 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 10 etxek hiru zituzten, 21 etxek lau zituzten eta 34 etxek bost zituzten. 59 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 29 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 37 etxetan bat baino gehiago zituzten.\n2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 99 ziren, horien artean 77 aktiboak ziren eta 22 inaktiboak ziren. 77 pertsona aktiboetatik 68 lanean zeuden (38 gizon eta 30 emakume) eta 9 langabezian zeuden (4 gizon eta 5 emakume). 22 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.\n2009an Besse udalerrian 73 unitate fiskal zeuden, 154 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.001,5 euro zen.\n2007an zeuden 8 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren eta 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren.\n2000. urtean Besse udalerrian 24 nekazaritza-ustiategi zeuden, 360 hektarea erabiltzen.\nPrats-du-Périgord (4,2 km)\nVillefranche-du-Périgord (4,8 km)\nCampagnac-lès-Quercy (6,1 km)\nOrliac (6,2 km)\nSaint-Cernin-de-l'Herm (6,3 km)\nMarminiac (6,7 km)\nSaint-Pompont (7,2 km)\nMazeyrolles (7,4 km)\nDoissat (7,7 km)\nSaint-Caprais (8,0 km)\nMultimedia: Besse (Dordogne)\nBNF: 15251690x (data)\nOrriaren azken aldaketa: 13 otsaila 2021, 16:05.


Abian da IkasEKiten Tailerren VI edizioa! | IkasEkiten\nAbian da IkasEKiten Tailerren VI edizioa!\nIkasEkiten programa, VITAL Fundazioa eta BIC Arabak (Arabako Eraberritzeko Industrialdea) zuzentzen duen ekimen bat da. Helburua, Arabako DBHko 4. mailako ikasleen artean ekimen ekintzailea sustatzea da.\nIkasEkiten programak, Arabako Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako laugarren mailako ikasleen artean ekimen ekintzailea sustatu nahi du. Ekimen ekintzailea gizarteko esparru guztietan oso garrantzitsua bada ere, gazteen artean bereziki adierazkorra da.\nPrograma honen bidez, gazteek goiza BIC Araban (Arabako Eraberritzeko Industrialdea) igaroko dute ekiten ikasteko helburuarekin. BIC Araban dauden bitartean, zenbait tailer tematiko egingo dituzte, ekimen ekintzaile bat garatzeko beharrezkoak diren gaitasunekin lotuta: ekimena, sormena, berrikuntza, nor bere buruarekiko konfiantza, lidergoa, arriskuak gain hartzeko gaitasuna, etab. Halaber, BIC Araban kokatu diren ekimen ekintzaileen sustatzaileak ezagutuko dituzte eta ekimen ekintzailearen inguruko kezkez eta esperientziez hitz egingo dute.\nEntzuten dugunaren % 20, ikusten dugunaren % 50 eta egiten dugunaren % 80 ikasiko dugu; hori dela-eta, ekimen ekintzaile honen oinarrizko premisa ondokoa da: «egiten ikastea«. Horretarako, izaera ekintzailearen beraren ezaugarriekin lotura duten zenbait dinamika eta jarduera erabiliko ditugu. Horrela bada, programaren helburu nagusiak ondokoak dira:\nGazteek zuzenean ikasiko dute zer den eta zer egiten dugun enpresen eta berrikuntzako zentro batean eta, gainera, BIC Araban zer sustatzaile eta enpresa ditugun jakingo dute eta zenbait eremutako (bioteknologia, IKT, robotika, etab.) kontzeptu eta garapen teknologiko berritzaile batzuk ezagutuko dituzte.\nParte-hartzaileei gaitasun ekintzaileak garatzeko aukera emango diegu, esperientzietan oinarritutako dinamika eta jarduera batzuen bitartez. Ekimen ekintzaileari buruzko tailerrek ondoko funtsezko premisa izango dute: “egiten ikastea”\nEskola munduaren eta enpresa munduaren arteko hurbilketa sustatuko dugu zenbait zubi jarriz. Horrek eragina izango du ikasleengan zein irakasleengan; ekimen ekintzailearekiko interesa eta jakin-mina sustatuko ditugu eta jakingo dute ekintzaileek zer balio sozial eta ekonomiko eskaintzen dioten gizarteari.\nZer da gehien gustatzen zaidan gauza? Noizbait agian zeure buruari galdera hori egin diozu. Seguru aski bai. Orduan jakingo duzu pasioa “saltsa sekretu” bat dela eta zure ideiak lorpen bihurtzen dituela. Ideiak, gehienetan, ideietan baino ez dira gelditu. Hurrengo urratsa emateko erabakia hartzea falta zaizu, aukera hori hartzekoa. Normala da, ez da erraza.\nAgian oraindik ez duzu behar hori sentitu, baina agian erabakiak hartzeko orduan, arriskatzeko orduan, beldurra sentitu duzu. Laguntza dugula sentitu behar dugu, zuzenduko gaituzten, bidea erakutsiko diguten zenbait pertsona behar ditugu gurekin. Horrek konfiantza emango digu eta gauzak errazago ikusiko ditugu.\nIdeiak lorpen bihurtzeko bide horretan ez zaude bakarrik. Ez zara bakarrik egon behar. Lankidetzan aritzeko zenbait lagun dituzu eta horiekin batera, bat gehi bat bi baino gehiago izatea lortuko duzu. Elkarrekin, hasierako zentzugabeko ideia horiek, benetako negozio bihurtuko dituzue. Benetako bezeroak dituzten negozioak dira. Bezero horiek liluratzeko moduko konponbide berritzaileak eskainiko ditugu.\nblokea: 1. Zer da gehien gustatzen zaizun gauza? 2. Erabaki bat hartu behar duzu 3. Zein dira zure beharrak? 4. Utzi gidatzen. Konfiantza eduki 5. Taldeka egiten dugu lan\nblokea: Topaketa BIC Arabako ekintzaileekin\nC blokea. 6. Sormen negozioak aurkitu 7. Negozio-ideia dugu 8. Berritzaileak gara\nIkastetxeek guztiz doan hartuko dute parte “IkasEkiten – Aprende a emprender” Programan Vital Fundazioaren ekarpen ekonomikoari esker. Arabako Teknologi Parkeko BIC Arabarako bidaiak eta tailerretan parte-hartzeko gastuak sartuta daude.\nEkimen ekintzaileari buruzko jardunaldiak 4 ordu inguruko iraupena izango du eta goizean egingo da, ikastetxe bakoitzarekin adostuko da iraupena eta ordutegia beharren arabera. Ikastetxe bakoitzarekin hitzartuko dugu zer ordutan hartuko duten ikastetxean autobusa eta zer ordutan itzuliko diren, betiere, eskolako ordutegiarekin bat etorriz. Datak ikastetxe bakoitzak aukeratuko ditu, baina 2017koazaroaren 6tik abenduaren 1era bitartean izango dira.\nGoizeko iraupena duen tailer bakoitzean 25-30 bitarte ikasle egon daitezke eta, beraz, ikastetxeak ez badu kopuru horretara heltzen, beste ikastetxe batekin elkartuko da kopuru hori osatzeko.\nJarduerak eta dinamikak bi hizkuntzatan egingo dira, ikastetxe bakoitzak nahiago duenaren arabera. BIC Arabako enpresekiko topaketak, sustatzaileek adierazten duten hizkuntzan egingo dira.\nTailerretan parte hartzeko korreo elektroniko bat bidali beharko da maitane@bicaraba.eus postara irailaren 11tik aurrera. Guztira 20 tailer egingo dira eta izena emate ordena errespetatuko da tailer guztiak bete arte.\nEsta entrada fue publicada en Uncategorized el julio 4, 2017 por ceialava.\n← Los ganadores de la crónica más difundida participan en una excursión multiaventura en Sobrón ¡Arranca la VI edición de los Talleres IkasEkiten! →


Puente Belice (Guatemala)\nKANPAINA PUENTE BELICE\nZubiaren azpian, heziketa eta enplegu duinak\nAukera bat, Puente Beliceko neska gazte eta nerabeentzat.\n- Langabezia edo lanbide ezegonkorrak.\n- Indarkeria, familiaren barruan.\n- Diru-sarrera eskasak.\n- Baldintza txarretako etxebizitzak, erortzeko arrisku etengabean lurrikara edo eurite handiengatik.\n- Gazteriari arreta falta.\n- Maras taldeen (gazte gaizkileen bandak) ugalketa.\n- Gehiegikeria sexualak neska kozkorrei eta nerabeei.\n- Droga kontsumoa eta arma trafikoa.\n- Alkoholismoa helduen artean.\n120 erailketa eta ezin konta hala zauritu izan dira azken lau urteetan.\nProiektuak, Puente Beliceko gazteriaren eta beren familien bizi-baldintzak hobetzea du helburu, emakumeenak bereziki, nerabeen eta gazteen bizitzari eragiten dioten pobreziaren eta indarkeria-kulturaren zirkulua hautsiz, elkarren artean osagarriak diren hiru lan-lerroren bidez:\nHeziketa Formala: �Puente Beliceko Ikastetxeak� lehen hezkuntza, oinarrizko heziketa (bigarren hezkuntza) eta batxilerrak ematen ditu, Fe y Alegría eta Irrati Heziketako Guatemalako Institutuaren laguntzaz. Horrez gain, orientabidea ematen zaie, unibertsitate ikasketak ala lanbide heziketakoak jarraitu erabakitzeko, proiektuak ikasleen partehartzea aurreikusten du, ikastetxearen kudeaketan eta proiektuan bertan, heziketarako bitarteko gisa. Era honetan, etorkizunari aurre egiteko gai senti daitezen nahi da, horretarako baliabideak izanez eta identitate eta taldeko kide sentimendua eraginez, �maras� taldeei aurre hartzeko bide gisa jokatzen du honek.\nHazkunde Pertsonala: Auto-estimua eta duintasuna, taldeko izatea eta identitatea, solidaritatea, bake-kultura eta etorkizunaren ikuspegia, beren buruan, beren aukeretan eta besteenganako errespetuan konfiantza berreskuratzen lagun diezaien, honako hauen bidez:\n- Lagun egite psikologikoa eta auto-estimuaren tratamendua.\n- Balioen eskola.\n- Gatazkak bake-bidez konpontzeko prestakuntza.\nLan-munduan sartzea: Enpresekin hitzarmenak zehaztea bilatzen da, gazteek egun erdiz lan egin eta familiei baliabideak eman diezazkien, gainerako denbora prestatzen eta ikasten igarotzeko. Lanbidea bera heziketa-bide bilakatzen da, duintasun eta ziurtasun egoeran bizi denean, eta beren arazo ekonomikoak eta beren familienak konpontzen laguntzen dienean.\nGuatemala Hiribururaino zubi ekonomiko bat eraikiz, lankide izateko gonbita egiten dizugu.\nPuente Beliceko neska-mutilak jarri dira martxan beren bizitza eta beren familiena hobetzen saiatzeko. Beren ahaleginak, orain, gure laguntza osoa behar du.\n... 5 � emanez, neska edo mutil batek egun bateko irteera kulturala goza dezake bere ingurune gatazkatsutik urrun.\n... Hilean 45 � urtebetean emanez, ikasle batek beka bat eskuratuko du eskoletara joan eta lan merkatuan sartzeko.\n... 100 � emanez, ikasturtean eskolan beharko dituen lanabesak eskuratuko dituzu.\n... Hilean 600 � urtebetean emanez, psikologo hezitzaile baten soldata ordainduko duzu.\nALBOANen mundu gizatiarrago eta bidezkoago baten alde lan egiten duten pertsonen eta erakundeen aldeko apustua egiten dugu. Puente Beliceko gazteria eta honen antzeko beste proiektuen alde. Horregatik animatu nahi zaitugu bertan lankide izatera:\nBazkideentzako informazio zenbakia: 902 999 221\nLagundu zure dohaintzarekin\nMila esker zure solidaritateagatik.