https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 07 Dec 2021 10:44:43 +0100 hourly 1 https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2021-12-04/nbek_inflexio_puntu_bat_iragarri_du_estatu_islamikoa_nazioartean_epaitzeko.htm Sat, 04 Dec 2021 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2021-12-04/nbek_inflexio_puntu_bat_iragarri_du_estatu_islamikoa_nazioartean_epaitzeko.htm\nJoan den astean, indar kurduetako beste bost kide hil zituen EIk Diyala eskualdean. Irakeko gobernu federalak eta Kurdistango aginteak lurralde gatazka dute eremu horretan, eta egoera horrek zaildu egiten du pexmergen eta Irakeko indarren arteko elkarlana. EIk segurtasun hutsune hori baliatzen du erasoetarako. Netxirban Barzani Kurdistango gobernu autonomoaren presidenteak «kooperazio eraginkorragoa» galdegin dio Irakeko Gobernuari.]]> https://www.berria.eus/albisteak/206833/karl_nehammer_barne_ministro_ohia_izango_da_austriako_kantziler_berria.htm Fri, 03 Dec 2021 14:41:03 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/albisteak/206833/karl_nehammer_barne_ministro_ohia_izango_da_austriako_kantziler_berria.htm Alexander Schallenbergen eskutik jasoko du kantziler ardura. Atzerri ministro ohia izendatu zuten Austriako behin-behineko agintari, Kurzek ustelkeriarekin lotutako akusazioengatik dimisioa eman zuenean. Nehammerrek 2015ean hasi zuen bere ibilbide politikoa OVPn, alderdiko langileen antolaketan. Zinegotzi hautatu zuten ondoren, Vienako eskualdeko barrutietako batean, eta alderdi kontserbadoreko idazkari nagusi izan zen 2018tik 2020ra bitartean. Dena den, Barne ministro karguan egin da ezagun, 2020tik aurrera. Bereziki, errefuxiatuen eta migratzaileen kontra erabili duen diskurtso gordinarengatik. Kurzek 2017an ezarri zuen ildoari jarraitu zion: ultraeskuineko indarren mezuak bere egin zituen arlo horretan. Hala, Mediterraneoan erreskatatutako migratzaileak Libiara itzularaztearen alde agertu izan da, giza eskubideen aldeko elkarte ugarik Magrebeko herrialdean migratzaileen eskubideak larriki urratzen direla salatu arren. Jarrera horrek berak bultzatuta, Austrian jaiotako bost eta hamabi urteko bi ahizpa herrialdetik kanporatzeko agindu zuen, horien guraso georgiarrak legeztatu gabeko egoeran bizi izan zirelako, aurkeztu zituzten asilo eskariak hainbatetan baztertuak izan ostean. Kontra egin zion, halaber, Afganistango gerran NATOrekin elkarlanean aritu ziren herritarrei Europako Batasunean babesa emateari, talibanen agintepean horien bizitzak arriskuan baziren ere. Kolaboratzaile horiek Afganistanen estatu mugakideetan kokatzearen alde agertu zen. Dena den, 2020ko azaroaren 2an bizi izan zuen une politikorik zailena. Erasotzaile batek lau hildako eta 22 zauritu eragin zituen Vienan, atentatu batean. Oposizioak arduragabekeriaz jokatu izana leporatu zion orduan Nehammerri, bere ministerioaren agintepeko inteligentzia zerbitzuek entzungor egin ziotelako Eslovakiako zerbitzu sekretuen ohartarazpen bati, nahiz eta jakinarazi zieten Vienako erasotzailea munizioa erosten ahalegindu zela herrialde horretan. Kantziler berriak master bat du komunikazio politikoan, eta lau urte egin zituen armadan derrigorrezko zerbitzu militarra amaitu eta segidan.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/019/001/2021-12-03/errusiak_segurtasun_itun_bat_proposatuko_dio_laster_natori.htm Fri, 03 Dec 2021 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1877/019/001/2021-12-03/errusiak_segurtasun_itun_bat_proposatuko_dio_laster_natori.htm\nEuropako Batzordeak onartu du Ukrainako armadari 31 milioi euroko laguntza ematea, beste 12,75 milioi eurokoa Georgiako armadari, eta zazpi milioi eurokoa Moldaviakoari.]]> https://www.berria.eus/albisteak/206767/ebko_abokatu_nagusiak_ontzat_jo_du_aurrekontuak_zuzenbide_estatuaren_balioekin_lotzea.htm Thu, 02 Dec 2021 13:59:27 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/albisteak/206767/ebko_abokatu_nagusiak_ontzat_jo_du_aurrekontuak_zuzenbide_estatuaren_balioekin_lotzea.htm https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2021-11-30/iranek_eta_aebek_elkarrizketak_hasi_dituzte_itun_nuklearra_salbatzeko.htm Tue, 30 Nov 2021 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2021-11-30/iranek_eta_aebek_elkarrizketak_hasi_dituzte_itun_nuklearra_salbatzeko.htm\nIranek eta sei potentziek urte hasieran ekin zieten negoziazioei, Joe Bidenek AEBetako presidentearen kargua hartu ondoren, baina elkarrizketak eten egin zituzten sei saioren ostean, Irango hauteskundeetan Ebrahim Raisi kontserbadoreak garaipena lortu zuenean. Islamiar errepublikako presidenteak bi baldintza ezarri dizkio Washingtoni harekin mahai berean esertzeko: AEBek Irani jarritako zigor ekonomikoak bertan behera uztea eta Etxe Zuriak bermeak eskaintzea, ziurtatzeko ez dela berriro ere itun nuklearretik irtengo.\nTeheranek bonba nuklearra ekoitzi nahi zuelako kezkak bultzatuta sustatu zuten Mendebaldeko potentziek 2015eko ituna. Haren bidez, bermatu nahi zuten helburu baketsuetarako erabiliko zuela soilik jarduera nuklearra. Beti hala egin duela ziurtatu izan du Irango Gobernuak. Jarduera mugatzearen truke, herrialdeko ekonomia zamatzen zuten zigor ekonomikoak kendu zizkioten.\nAEBek 2018ko maiatzean utzi zuten ituna, aldebakarreko erabakiz, eta Donald Trump orduko presidenteak zigor ekonomikoak ezarri zizkion Teherani, akordioa «muinean okerra» zela argudiatuta. Ordutik, ezerezean gelditzeko arriskuan da JCPOA Ekintza Bateraturako Plan Integrala izendatu zuten akordioa.\nBidenek negoziazioei berriz ekiteko nahia agertu du bere diskurtsoetan, eta Robert Malley Etxe Zuriaren Iranerako ordezkari bereziak prestasuna berretsi du Trumpek islamiar errepublikari ezarri zizkion zigorrak indargabetzeko. Baina, Malleyk Teherani ohartarazi dionez, «negoziaziorako leihoa ez da betiko zabalik egongo».\nMendebaldeko potentziek Irani esan diote amaitzen ari dela irtenbide bat negoziatzeko tartea, azken hilabeteetan bere programa garatzeko egin dituen urratsengatik. «Une jakin batean, JCPOA higatuegi egongo da agian, Iranen aurrerapausoak ezin izango direlako desegin. Egoera horretan, ezin izango dugu hitz egin. Ezin daiteke hildako gorpu bat berpiztu», adierazi zuen Malleyk joan den hilean, prentsaurreko batean.\nItunetik kanpoko urratsak\nWashington itunetik irten ostean, eta urtebetez «pazientzia estrategikoari» eutsita, Teheranek ahalmen nuklearra indartzeari ekin zion 2019an. Hainbatetan urratu ditu itunak herrialdeko jarduera nuklearrari ezartzen dizkion mugak. Uranioa ekoitzi eta aberastu du gehieneko kopuruetatik gora. Uranio aberastua zentral nuklearretan erabili ohi da erregai gisa, baina baita arma nuklearrak egiteko ere. Aurten, uranioa %60 aberastea lortu du, eta hurbildu egin da arma nuklearrak egiteko behar den %90eko mailara. Horrez gain, zentrifugatzaile garatuagoak jarri ditu martxan, eta azken hilabeteetan sarbidea mugatu die zenbait azpiegitura bisitatu behar zituzten IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziako ikuskatzaileei.\nElkarrizketak ekainean gelditu ziren tokitik hasi nahi dituzte AEBek. Aldeen arteko konfiantza hauspotzen ari zirela nabarmendu zuten orduan hainbat iturrik, eta landua zutela Washingtonek eta Teheranek eman beharreko pausoen eta horien segidaren gaineko akordioa. Iranen Hassan Rohani zen presidente, sektore moderatukotzat jo ohi dena. Hark negoziatu zuen 2015eko ituna Barack Obama AEBetako orduko presidentearekin.\nRaisik presidente kargua hartu zuenetik, baina, bestelako jarrera erakutsi du Teheranek. Washingtonek «errua aitortu» behar duela nabarmendu du. Raisik, gainera, baztertu egin du negoziazio saio honetan Iranen programa nuklearrari buruz hitz egitea. Elkarrizketek AEBen zigor ekonomikoak indargabetzeari buruzkoak izan behar dutela nabarmendu du.\nMendebaldeko potentzien kezka da ez dutela argi zein den Teheranen azken helburua: egiaz itzuli nahi ote duen itunera, ala uranioa aberasten jarraitzeko denbora irabazi nahian ari ote den.\nEuropako Batasunak «azkar» eta «jarrera eraikitzailearekin» negoziatzeko eskatu die aldeei, eta elkarrizketak ekainean utzitako puntu berean berreskuratzera deitu du, AEBek eskatu bezala.\nErrusiak «baikortasun zuhurra» agertu du Vienan duen ordezkari Mihail Ulianoven ahotik. Konfiantza agertu du akordioa berreskuratzeko aukeran, ez dagoelako «alternatibarik».\nIsraelek ere hizpide izan ditu elkarrizketak. Naftali Bennett lehen ministroa bere «aliatuei» zuzendu zaie: «Ez ezazue amore eman Iranen xantaia nuklearraren aurrean».]]> https://www.berria.eus/albisteak/206606/iranek_eta_aebek_elkarrizketak_hasi_dituzte_berriz_itun_nuklearra_salbatzeko.htm Mon, 29 Nov 2021 10:28:10 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/albisteak/206606/iranek_eta_aebek_elkarrizketak_hasi_dituzte_berriz_itun_nuklearra_salbatzeko.htm ekingo diete berriz gaur Vienan, islamiar errepublikaren jarduera nuklearra mugatzeko 2015ean sinatu zuten akordioa berriro ere indarrean jartzeko. Mesfidantza giroan bildu dira. Horren erakusgarri, Iranek uko egin dio AEBekin zuzenean negoziatzeari, hark herrialdearen kontra indarrean dituen zigor ekonomikoak kendu artean. Beraz, Teherango ordezkariak Txinako, Errusiako, Alemaniako, Frantziako eta Erresuma Batuko negoziatzaileekin bildu dira Austriako hiriburuan, eta AEBek bitartekarien bidez izango dute elkarrizketen berri. Europako Batasunak egin ditu koordinatzaile lanak. Iranek eta sei potentziek urte hasieran ekin zieten negoziazioei, Joe Bidenek AEBetako presidentearen kargua hartu ondoren, baina elkarrizketak eten egin zituzten sei saioren ostean, Irango hauteskundeetan Ebrahim Raisi kontserbadoreak garaipena lortu zuenean. Islamiar errepublikako presidenteak bi baldintza ezarri dizkio Washingtoni harekin mahai berean esertzeko: AEBek Irani jarritako zigor ekonomikoak bertan behera uztea eta Etxe Zuriak bermeak eskaintzea, ziurtatzeko ez dela berriro ere itun nuklearretik irtengo. Teheranek bonba nuklearra ekoitzi nahi zuelako kezkak bultzatuta sustatu zuten Mendebaldeko potentziek 2015eko ituna. Haren bidez, bermatu nahi zuten helburu baketsuetarako erabiliko zuela soilik jarduera nuklearra. Beti hala egin duela ziurtatu izan du Irango Gobernuak. Jarduera mugatzearen truke, herrialdeko ekonomia zamatzen zuten zigor ekonomikoak kendu zizkioten. AEBek 2018ko maiatzean utzi zuten ituna, aldebakarreko erabakiz, eta Donald Trump orduko presidenteak zigor ekonomikoak ezarri zizkion Teherani, akordioa «muinean okerra» zela argudiatuta. Ordutik, ezerezean gelditzeko arriskuan da JCPOA Ekintza Plan Bateratu Zabala izendatu zuten akordioa. Bidenek negoziazioei berriz ekiteko nahia agertu du bere diskurtsoetan, eta Robert Malley Etxe Zuriaren Iranerako ordezkari bereziak prestasuna berretsi du Trumpek islamiar errepublikari ezarri zizkion zigorrak indargabetzeko. Baina, Malleyk Teherani ohartarazi dionez, «negoziaziorako leihoa ez da betiko zabalik egongo». Mendebaldeko potentziek Irani esan diote amaitzen ari dela irtenbide bat negoziatzeko tartea, azken hilabeteetan bere programa garatzeko egin dituen urratsengatik. «Une jakin batean, JCPOA higatuegi egongo da agian, Iranen aurrerapausoak ezin izango direlako desegin. Egoera horretan, ezin izango dugu hitz egin. Ezin daiteke hildako gorpu bat berpiztu», adierazi zuen Malleyk joan den hilean, prentsaurreko batean. Itunetik kanpoko urratsak Washington itunetik irten ostean, eta urtebetez «pazientzia estrategikoari» eutsita, Teheranek ahalmen nuklearra indartzeari ekin zion 2019an. Hainbatetan urratu ditu itunak herrialdeko jarduera nuklearrari ezartzen dizkion mugak. Uranioa ekoitzi eta aberastu du gehieneko kopuruetatik gora. Uranio aberastua zentral nuklearretan erabili ohi da erregai gisa, baina baita arma nuklearrak egiteko ere. Aurten, uranioa %60 aberastea lortu du, eta hurbildu egin da arma nuklearrak egiteko behar den %90eko mailara. Horrez gain, zentrifugatzaile garatuagoak jarri ditu martxan, eta azken hilabeteetan sarbidea mugatu die zenbait azpiegitura bisitatu behar zituzten IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziako ikuskatzaileei. Elkarrizketak ekainean gelditu ziren tokitik hasi nahi dituzte AEBek. Aldeen arteko konfiantza hauspotzen ari zirela nabarmendu zuten orduan hainbat iturrik, eta landua zutela Washingtonek eta Teheranek eman beharreko pausoen eta horien segidaren gaineko akordioa. Iranen Hassan Rohani zen presidente, sektore moderatukotzat jo ohi dena. Hark negoziatu zuen 2015eko ituna Barack Obama AEBetako orduko presidentearekin. Raisik presidente kargua hartu zuenetik, baina, bestelako jarrera bat erakutsi du Teheranek. Washingtonek «errua aitortu» behar duela nabarmendu du. Raisik, gainera, baztertu egin du negoziazio saio honetan Iranen programa nuklearrari buruz hitz egitea. Elkarrizketek AEBen zigor ekonomikoak indargabetzeari buruzkoak izan behar dutela nabarmendu du. Mendebaldeko potentzien kezka da ez dutela argi zein den Teheranen azken helburua: egiaz itzuli nahi ote duen itunera, ala uranioa aberasten jarraitzeko denbora irabazi nahian ari ote den. Europako Batasunak «azkar» eta «jarrera eraikitzailearekin» negoziatzeko eskatu die aldeei, eta elkarrizketak ekainean utzitako puntu berean berreskuratzera deitu du, AEBek eskatu bezala. Errusiak «baikortasun zuhurra» agertu du Vienan duen ordezkari Mihail Ulianoven ahotik. Konfiantza agertu du akordioa berreskuratzeko aukeran, ez dagoelako «alternatibarik». Israelek ere hizpide izan ditu elkarrizketak. Naftali Bennett lehen ministroa bere «aliatuei» mintzatu zaie: «Ez ezazue amore eman Iranen xantaia nuklearraren aurrean».]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/005/001/2021-11-28/beharrezkoa_da_tratamenduen_erabilera_profilaktikoa_sustatzea.htm Sun, 28 Nov 2021 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1878/005/001/2021-11-28/beharrezkoa_da_tratamenduen_erabilera_profilaktikoa_sustatzea.htm\nAurrerapauso garrantzitsuak eman dira hiesaren kontrako borrokan, baina erronka handiak daude oraindik birusa desagerrarazteko. Zenbateraino da egoera itxaropentsua?\nSekulako aurrerapausoak eman dira. Bereziki, bizi itxaropenaren hobetzean, GIBa ez delako orain birus hiltzaile bat halabeharrez, eta egoera askoz ere eramangarriagoa delako. Ez hori bakarrik. Erretrobirusen kontrako tratamenduak inoiz baino eskuragarriago daude mundu osoan.\nPrebentzioan eta tratamenduan garatu genuen ezagutzarekin, 2016an pentsatu zen hiesa osasun arrisku publiko gisa desagerraraziko zela 2030. urterako. Hori lortze aldera, 2020rako helburuak ezarri zituen Unaidsen estrategiak. Hartan jaso zen 2020rako 500.000 infekzioren langa, baina badakigu 1,5 milioi infekzio izan zirela. Halaber, heriotza gehiegi izaten ari dira: 680.000 hildako [2020an]. Jakina da baita ere 2020 eta 2021 ezohiko urteak izan direla SARS-CoV-2 birusarengatik, baina GIBaren infekzio datuak begiratuz gero, ohar gaitezke helburu horretatik urrunduta geundela COVID-19aren aurretik ere.\nBete diren helburuetako bat da 90-90-90 hirukoarena: GIBdunen %90 bere egoeraren jakitun izatea, jakitun direnen %90ek tratamendua jasotzea eta tratamendua jasotzen dutenen %90ek karga biral atzemanezina izatea.\nHelburu horri buruz ikasi ditugun gauzetako bat da heriotza tasa asko murrizten lagundu duen arren ez dela nahikoa bere hartan infekzioak gutxitzeko. Herrialde askok bete dute 90-90-90 helburua, baita Afrikako zenbait estatuk ere, baina ez dute lortu espero zuten beherakada infekzioetan.\nZer neurri behar dira?\nZerbait gehiago egin behar dugu prebentzioan, testak eta tratamenduak indartzeaz gain. Iruditzen zait erretrobirusen kontrako tratamenduen beste erabilera bat behar dela: erabilera profilaktikoa sustatu behar da. Hau da, esposizio aurreko profilaxia (EAP). EAPa eskuragarria den herrialdeetan, infekzioen beherakada handiak ikusi ditugu, bereziki, gizonekin harremanak dituzten gizonen artean.\nAskoz ere berrikuntza eta ekinaldi gehiago behar da, eta sormen handiagoa, gehien infektatzen ari diren taldeak osasun sistema tradizionalen artatik kanpo gelditzen baitira. Horiek dira biztanle marjinalak, baztertuak, estigmatizatuak. Horregatik, oso egokia iruditzen zait hiesaren nazioarteko egunerako aurtengo leloa: Amaitu desberdinkeria, amaitu hiesa, amaitu pandemiak. Pentsatu behar dugu nola aurre egingo diegun askotariko epidemiei.\nLotuta daude COVID-19aren eta GIBaren kontrako borrokak?\nIkusi dugu GIBaren arloan egindako inbertsioek estatu askori lagundu dietela COVID-19aren kontrako borrokan. Bereziki, diru sarrera gutxi dituzten estatuei: diagnostiko plataformak, ikerketarako baliabideak, tratamendurako sendagaiekin eta txertoekin probak egiteko azpiegitura klinikoak eta osasun sistemen indartzea. Koronabirusaren eta GIBaren kontrako borrokarako erabilgarriak dira, esaterako, ikuskaritza sistemak: infekzioak non gertatzen diren atzeman, kontaktuak bilatu, testak egin...\nNola eragin die koronabirusak GIBdunei?\nAskok tratamendua eten dute; batez ere, Saharaz hegoaldeko Afrikan. Hainbat estatutan arazoak izan dira tratamendurako sendagaien hornikuntzarako; nagusiki, itxialdiak ezarri dituztenetan. Beldurrak eta antsietateak jende asko urrundu dute osasun zerbitzuetatik. Beste herrialde batzuetan, murriztu egin dituzte osasun zerbitzuak. Kaltetu handietako bat prebentzio programak izan dira, gobernuz kanpoko erakundeek eta komunitateetan oinarritutako erakundeek ezin izan dutelako jarraitu lan horrekin. Hala ere, uste dut handiagoak izan direla kalte sozioekonomikoak, eta oso garrantzitsua da errealitate hori kontuan izatea GIBari aurre egiteko garaian.\nDesberdinkeria murriztea da Unaidsen 2021-2026ko aldirako lehentasuna, baina desberdintasun sozialak handitzen ari dira, are gehiago pandemian.\nHorrelaxe da. Ikusten dugunean herrialde batzuk 2030erako helburuak lortzeko ahalmena izan dutela hamar urte lehenago, nabarmendu behar da ez duela balio lana egina dagoela pentsatzeak. Desberdinkeria horiek ageri dira birusa ezabatzeko azken urratsak falta direnean. Bidearen lehen %30-40 egitea oso erraza da, jende asko dagoelako engaiatuta. Beti izaten da zailena bidearen azken %30-40 egitea; hamar aldiz ahalegin handiagoa eskatzen du. Desberdinkeria unibertsala da. Hau da, herrialde bakoitzean talde desberdinek pairatzen dute. Ondo aztertu behar dugu zein ari den infektatzen eta zer esku hartze behar den toki bakoitzean.\nAfrikan kezkagarria da emakume gazteen infekzio kopurua.\nEz dugu lortuko hiesa osasun publikoarentzat arrisku gisa desagerraraztea Afrikako emakume gazteengan transmisioa eteten ez badugu. 2016an infektatu ziren multzo desberdinetako norbanakoen birusak isolatu eta sekuentziatu zituen Caprisa gure taldeak, eta, hala, transmisioaren zikloa deskribatzen zuen eskema bat osatu. Ziklo hori aztertuta, ikusi genuen amengandik haurrenganako transmisioa asko murriztu dela, baina neska gazteak infektatzen hasten zirela 15-16 urteren bueltan. Gizonezkoei dagokienez, 24 urtetik beherakoetan ez dago GIB infekzio askorik. Baina infektatzen ziren emakume gazteen sexurako kideak 25 urtetik gorako gizonezkoak zirela ohartu ginen. Gizonezkoen artean, ordea, 24 urtetik beherakoak ez dira infektatzen; beraz, nondik iristen zitzaien birusa 25 urtetik gorakoei? Bada, 25 urtetik gorako emakumeekin dituzten bikote harreman egonkorragoetatik.\nDesberdintasun sozialek baldintzatzen dute ziklo hori?\nFuntsean, auzi sozial bat da, generoarekin, boterearekin eta desberdinkeriarekin lotuta dagoena. Gizon zaharragoekin harremanak dituzten emakume gazte gehienak pobreak dira, gizonekiko mendekotasun ekonomikoa dute, eta horrek guztiak zaila egiten du preserbatiboen erabilera negoziatzea. Horregatik iruditzen zait garrantzitsua EAParen erabilera bultzatzea, emakumeek gizonekin negoziatu gabe eskura duten lehen erreminta delako. EAPak kontrola hartzeko aukera ematen die emakumeei.\nPentsatu behar dugu baita ere nola heldu gizonengana. Tratamendua jasotzen dutenen artean, zortzi bider gehiago baitira emakumeak gizonen aldean. Gizonek atzematerik ez dagoen karga birala izatea lortuz gero, horrek eragina izango luke emakume gazteengan. Garrantzitsua da baita ere gizon gazteekin lan egitea. Ez dago programarik horiei zuzenduta, eta asko daukagu egiteko. Maskulinitate toxikoak ez dira zerutik erortzen. Sentsibilizazio kanpainak egin daitezke gizon bezala era arduratsuan jokatzeko, bestelako maskulinitate ereduak lantzeko.\nPrebentzio lana oso garrantzitsua da, tratamenduekin egin diren aurrerapausoak ere garrantzitsuak dira, baina guzti horiek ez dira nahikoa izango aurrean daukagun erronka sozialari erantzuten ez badiogu. Arazo hau lotuta dago genero indarkeriarekin.\nKriminalizazioa da beste bazterketa mota bat. Nola eragiten ari zaio GIBa desagerrarazteko erronkari?\nGIBa ez da birusa bera bakarrik, zeren herrialde batean sexu berekoen arteko harremanak kriminalizatzen badira, eta infekzio berriak hor gertatzen ari badira, kriminalizazio horri aurre egiteko neurriak funtsezkoak izango dira GIBaren kontrako borrokan ere. Azken finean, giza eskubideen auzi bat da. Azaleratu behar da nola desberdinkeriak biztanle talde jakin batzuen zaurgarritasuna areagotzen duen, eta ikuspegi hori ezarri GIBaren infekzioak eteteko esku hartzeetan.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/023/001/2021-11-28/beste_bost_omikron_kasu_europan.htm Sun, 28 Nov 2021 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1946/023/001/2021-11-28/beste_bost_omikron_kasu_europan.htm\nErresuma Batuko Osasun ministro Sajid Javiden azaldu duenez, herrialdean baieztatu dituzten bi kasuak «konektatuta» daude, eta omikron aldaeran positibo eman duten bi pertsonak bakartuta daude. Boris Johnson lehen ministroak, berriz, neurri zorrotzagoak iragarri ditu kasuen gorakadari aurre egiteko. Hala, maskara derrigorrezkoa izango da dendetan eta garraio publikoan, eta Erresuma Batura sartu nahi duten bidaiariek PCR proba bat egin beharko dute, txertatuta egoteaz gain. Johnsonen hitzetan, oraintxe garrantzitsua da «denbora irabaztea», omikron aldaeraren kutsatzeak ahalik eta gehien mugatzea, adituek haren ondorioak aztertu artean.\nItaliako Osasun Institutu Nazionalak jakinarazi du Mozambiketik joandako bidaiari bati atzeman diotela COVID-19aren omikron aldaera, eta «osasun onean» dagoela.\nMundu guztian eragin du kezka COVID-19aren azken aldaerak. Haren arriskuaz ohartarazi zuen OME Osasunaren Mundu Erakundeak atzo, orain arteko aldaerak baino azkarrago hedatzen delako eta sarriago mutatzen ari delako. 30 mutazio baino gehiago identifikatu dituzte azken bi asteetan. Horrez gain, ikusteko dago zenbateraino den gai txertoaren babes immunologikoari aurre egiteko. Aldaera Hegoafrikan atzeman dute lehenengoz, eta hainbat kasu baieztatu dituzte Botswanan, Txinan eta Israelen ere.\nAtzo, EB Europako Batasunak eta AEBek iragarri zuten debekatu egingo zituztela Afrika hegoaldeko hainbat herritan jatorria duten bidaiak: Hegoafrika, Lesotho, Botswana, Zimbabwe, Mozambike, Namibia eta Eswatinirako hegaldiak utzi ditu bertan behera EBk, eta bide beretik jo dute gaur beste zenbait herrialdek: esaterako, Australiak, Turkiak, Malaysiak, Brasilek, Dominikar Errepublikak eta Guatemalak.\nCOVID-19aren mutazio arriskutsu gehiago eragozte aldera, mundu osoko biztanleria txertatu beharraz ohartarazi du gaur OMEk. Omikron aldaera lehenengoz Hegoafrikan agertu dela gogorarazi du, eta soilik biztanleen %25 txertatuta daudela han. «Agerian gelditu da txertoen eskuragarritasuna ahalik eta azkarren berdindu behar dela eta zaurgarrienak toki guztietan babestu behar direla», adierazi du Tedros Adhanom Ghebreyesus OMEko buruak, Twitter bidez.\nHain justu, txertoen mundu mailako eskuragarritasuna erraztu dezaketen neurrietako bat aztertzekoa zen Munduko Merkataritza Erakundea datorren astean: COVID-19aren txertoen patenteak indargabetzea. Baina aukera hori eztabaidatu behar zuen bilkura bertan behera utzi dute, omikronak eragin duen kezkaren eraginez hegaldi ugari bertan behera gelditu direlako.]]> https://www.berria.eus/albisteak/206549/omikron_aldaeraren_hainbat_kasu_atzeman_dituzte_alemanian_italian_eta_erresuma_batuan.htm Sat, 27 Nov 2021 09:39:17 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/albisteak/206549/omikron_aldaeraren_hainbat_kasu_atzeman_dituzte_alemanian_italian_eta_erresuma_batuan.htm arriskuaz ohartarazi zuen OME Osasunaren Mundu Erakundeak atzo, orain arteko aldaerak baino azkarrago hedatzen delako eta sarriago mutatzen ari delako. 30 mutazio baino gehiago identifikatu dituzte azken bi asteetan. Horrez gain, ikusteko dago zenbateraino den gai COVID-19aren txertoak eragiten duen babes immunologikoari aurre egiteko. Aldaera Hegoafrikan atzeman dute lehenengoz, eta hainbat kasu baieztatu dituzte Botswanan, Txinan eta Israelen ere. Europan agertu dira lehen kasuak, kontinentea berriz ere pandemiaren epizentroa den garaian. EB Europako Batasunak eta AEBek Afrika hegoaldeko hainbat herritan jatorria duten bidaiak debekatuko zituztela iragarri zuten atzo. Hegoafrika, Lesotho, Botswana, Zimbabwe, Mozambike, Namibia eta Eswatinirako hegaldiak utzi ditu bertan behera EBk, eta bide beretik jo dute gaur beste hainbat herrialdek. Australiak, esaterako, Afrika hegoaldeko bederatzi herrialderi mugatu dizkie bidaiak, eta herrialdera sartzeaukatu die australiarrak ez diren eta azken hamalau egunetan herrialde horietako batean egon diren bidaiariei. Antzeko neurriak hartu dituzte Turkiak, Malasiak, Brasilek, Dominikar Errepublikak eta Guatemalak. Hegoafrika kexu agertu da estatu horien erabakiengatik. Gobernuak adierazi du azken finean nazioarteko debekuek Hegoafrika «zigortu» dutela koronabirusaren «aldaerak azkarrago atzemateko gaitasun handiagoa izateagatik». Mundua txertatzea COVID-19aren mutazio arriskutsu gehiago eragozte aldera, mundu osoko biztanleria txertatzearen beharraz ohartarazi du gaur OMEk. Omikron aldaera lehenengoz Hegoafrikan agertu dela gogorarazi du, eta soilik biztanleen %25 txertatuta daudela bertan. «Agerian gelditu datxertoen eskuragarritasuna ahalik eta azkarren berdindu behar dela eta zaurgarrienak toki guztietan babestu behar direla», adierazi du Tedros Adhanom Ghebreyesus OMEko buruak, Twitter bidez. Erakundeak ere ohartarazpena bidali du sare sozialean, bere kontu ofizialaren bidez. «Txertoen banaketa zenbat eta desorekatuagoa izan, orduan eta arrisku handiagoa birusa transmititzeko, eta, beraz, haren egitura mutatzeko». Hain justu, txertoen mundu mailako eskuragarritasuna erraztu dezaketen neurrietako bat aztertzekoa zen Munduko Merkataritza Erakundea datorren astean: COVID-19aren kontrako txertoen patenteak indargabetzea. Baina, besteak beste, aukera hori eztabaidatu behar zuen bilkura, asteartean hastekoa zena, bertan behera utzi dute, omikronak eragin duen kezkaren eraginez hegaldi ugari bertan behera gelditu direlako. Txertoen patenteak indargabetzeko proposamena Hegoafrikak eta Indiak aurkeztu zuten. Hain justu, munduan kezka handien eragin duten COVID-19aren bi aldaerak lehenengoz atzeman diren bi estatuak dira horiek. Indian identifikatu zuten aurrenekoz koronabirusaren delta aldaera, egun munduan kutsatzeen %98 baino gehiagoren erantzule dena. Hegoafrikan bezala, Indian ere biztanleen herenak baino gutxiago daude txertatuta: %30 inguru. ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1834/005/001/2021-11-23/sendatuta_txertatuta_ala_hilda_negua_amaitzerako.htm Tue, 23 Nov 2021 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1834/005/001/2021-11-23/sendatuta_txertatuta_ala_hilda_negua_amaitzerako.htm\nRobert Koch institutua ere ez da txertoa hartzera derrigortzearen aldeko, printzipioz. Ezezko horri Ã±abardura egin dio institutuko presidente Lothar Wielerrek. ZDF kate publikoari adierazi dionez, «azken aukera» izan behar du. Argitu du «beste ahalegin guztiak egin badira» Osasunaren Mundu Erakundeak derrigortasuna aztertzea gomendatzen duela.\nGobernuak hartutako neurriek herritar asko haserretu dituzte, eta larunbatean manifestazio jendetsua egin zuten Vienan, FPO eskuin muturreko alderdiak deituta. Manifestazioak izan ziren Bruselan eta Herbehereetako zenbait hiritan ere.]]> https://www.berria.eus/albisteak/206260/itxialdia_hasi_du_austriak_laugarren_oldea_geldiarazteko.htm Mon, 22 Nov 2021 12:19:40 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/albisteak/206260/itxialdia_hasi_du_austriak_laugarren_oldea_geldiarazteko.htm https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/001/2021-11-20/amazoniako_deforestazioan_azken_15_urteetako_markak_hautsi_dituzte.htm Sat, 20 Nov 2021 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/001/2021-11-20/amazoniako_deforestazioan_azken_15_urteetako_markak_hautsi_dituzte.htm\nAzken urteetako datuak ez datoz bat Brasilgo Gobernuak COP26 klima larrialdiari buruzko goi bileran iragarri zituen konpromisoak betetzeko jarraitu beharko liokeen ildoarekin. Brasilek, izan ere, 2030erako deforestazioa amaitzeko akordio bat sinatu zuen Glasgown (Eskozia), beste ehun herrialde ingururekin batera, eta horrek urtez urteko deforestazioa nabarmen murriztea sustatzea eskatzen du. Gainera, Jair Bolsonaro buru duen gobernuak hitzeman zuen 2028rako etengo zuela legez kanpoko deforestazioa.\nElkarte ekologistek errealitatea «ezkutatzea» eta gobernuaren politika «ekozida» zuritzea leporatu diote Bolsonarori. «Hau da Bolsonaroren gobernuaren egiazko Brasil, atzerrian bere asmakeriazko diskurtsoekin eta zuriketa berdearekin ezkutatzen ahalegintzen dena», salatu du Mauricio Voivodic WWF elkartearen Brasilgo zuzendariak. Haren esanetan, «antolatutako kriminalek kontrolik gabe jarduten dute Amazonian», Brasilgo Gobernuari esker.\nBolsonarok Amazonia babesteko politikak «etengabe desegin» dituela ohartarazi du Marcio Astrinik, 70 elkarte ekologista baino gehiago biltzen dituen Klimaren Behatokiko idazkari nagusiak. «Munduko oihan tropikalik handiena desagerrarazteko proiektu ankerraren arrakasta da, eta mundu mailako arrisku klimatiko bihurtzen du Bolsonaro». Ekologistek presidenteari egozten diote oihana kontrolatzeko mekanismoak ezabatzea, eta nekazaritza eta meatzaritza ustiatzeko proiektuak babestea, baita halako egitasmoak ingurumen erreserbetan eta indigenen erreserbetan egiten direnean ere.\nAdituek garrantzia handia aitortzen diote Amazoniako oihana ez galtzeari, klima larrialdiaren ondoriorik larrienak saihestu ahal izateko.\nBrasilgo presidenteak 2019ko otsailean hartu zuen estatuburu ardura, eta agintean egon den denboran Brasilgo Amazoniaren deforestazioa azkartu egin da urtez urte, inoizko hazkunde tarterik luzeenean.\nCOP26 amaitzeko zain\nDeforestazioari buruzko txostenak urriaren 27ko data du, eta hori ez da datu huts bat. Zientzia eta Teknologia Langile Publikoen Sindikatuak nabarmendu duenez, Brasilgo Gobernuak esku artean zituen Amazoniaren deforestazio datuak COP26 hasterako —azaroaren 1ean hasi zen—, baina ezkutatu egin ditu Glasgowko goi bilera amaitu den arte.\nBrasilek hilez hileko azken datuak eraman zituen COP26ra, eta deforestazioaren apaltze xume bat aurkeztu zien parte hartzaileei. Joaquim Pereira Brasilgo Ingurumen ministroak gobernuak gehiago egin behar duela onartu zuen herenegun, baina ziurtatu zuen datuek ez dutela islatzen oraindik deforestazioaren aurka eman duten aurrerapausoa.\nINPE institutuak satelite bidezko argazkiak erabiltzen ditu urtetik urtera Amazonian deforestatu den eremua neurtzeko. Prodes izeneko proiektuaren bitartez egiten du neurketa hori, eta sistema gai da sateliteekin 6,25 hektarea baino gehiagoko eremuen suntsiketa atzemateko.\nDatuek erakutsi dute deforestazioa oihanaren bihotzeraino iritsi dela. Amazoniari Buruzko Zientzialari Taldearen ikerketa batek, berriz, Glasgown aurkeztu zuen txosten batean ondorioztatu du egungo deforestazioaren, lurraren degradazioaren eta suteen erritmoari eutsiz gero Amazonia atzera-bueltarik gabeko puntu batera helduko dela 2050. urtea baino lehen, eta, orduan, landarediaren %70 galduko duela. Beraz, ia basamortu bilakatuko litzateke. Aurten argitaratu diren beste ikerketa batzuek nabarmendu dutenez, Amazoniak karbono dioxido biltegi izateari utzi dio. Eremuak xurgatzen duena baino karbono dioxido gehiago isurtzen du gaur egun atmosferara.]]> https://www.berria.eus/albisteak/206153/brasilgo_amazoniako_deforestazioan_azken_15_urteetako_markak_hautsi_dituzte.htm Fri, 19 Nov 2021 21:51:07 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/albisteak/206153/brasilgo_amazoniako_deforestazioan_azken_15_urteetako_markak_hautsi_dituzte.htm https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2021-11-17/lehiaren_mugak_zehazteko.htm Wed, 17 Nov 2021 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2021-11-17/lehiaren_mugak_zehazteko.htm\nTentsioa baretzeko elkarrizketa saioa izan zen Biden eta Xiren artekoa, azken hilabeteetan nabarmen mikaztu baitira Pekinen eta Washingtonen arteko harremanak. Bereziki, Donald Trump Etxe Zuriko aurreko maizterraren agintaldian. Hori dela eta, agenda zabala zuten agintariek aztertzeko. Klima larrialdia, energiaren mundu osoko merkatua, COVID-19aren pandemia, merkataritza lehia, Ipar Korea, Afganistan eta Iran izan zituzten hizpide, besteak beste. Taiwan ere bai. Txinak eta AEBek uhartearekiko duten politikek giroa nabarmen gaiztotu dute azken hilabeteotan Taiwango itsasartean.\nXiren hitzetan, Taiwango independentistak eta horiei babesa ematen dietenak «suarekin jolasean» ari dira. «Txina pazientzia handikoa da, eta bateratze baketsua bilatuko du, baina Taiwango sezesionistek probokatzen badute edo marra gorria zeharkatzen badute, ekintza irmoak egin beharko ditugu».\nBidenek berretsi zuen AEBek «Txina bakarraren politika» onartzen dutela —hau da, Pekini aitortzen diola Taiwanen gaineko agintea—, baina Washingtonek «aurka egingo die statu quo-a aldebakarreko ekintzekin aldatzeko edo Taiwango itsasartean bakea eta egonkortasuna ahultzeko saiakerei».\nTaiwanek bere burua gobernatu du 1949az geroztik, era independentean, eta hango gobernuak estatu subiranotzat du uhartea, baina Txinarentzat bere lurraldeko probintzia bat da. Hori dela eta, AEBei Txinaren «barne auzietan esku hartzea» leporatu izan dio, Etxe Zuriak Taiwanekin dituen harremanengatik.\nWashingtonek uharteari armak saltzen jarraitzen du, eta urrian jakin zen bere armada Taiwangoarekin ariketa militarrak egiten aritu dela. Horrez gain, areagotu egin ditu harreman diplomatikoak Taipeirekin, eta ahaleginak egin ditu Taiwanek nazioarteko eremuan parte hartze handiagoa izan dezan. Txinak salatu du uhartearekiko jarrera horrek «arriskuan» jartzen duela eskualdearen egonkortasuna.\nBidenek giza eskubideen defentsarekin loturiko beste auzi batzuk jarri zituen mahai gainean. Kezka agertu zuen Pekinek Tibeten, Xinjiangen eta Hong Kongen gutxiengo etnikoei eta oposizioko sektore politikoei ezarri dizkien hainbat neurriren inguruan. Txinak, baina, «barne arazotzat» ditu horiek.\nArlo ekonomikoan, Etxe Zuriak merkataritza lehia «bidegabea» egotzi zion Pekini, eta nabarmendu zuen horrela kalte egiten diela AEBetako langileei. Txinak eta AEBek hitzartutako merkataritza ituna oso-osorik betetzearen garrantzia nabarmendu zuen Bidenek. Washingtonen esanetan, Pekin 170.000 milioi euroko gastua atzeratzen ari da AEBetan.\nPentagonoaren txosten baten arabera, Txina bere armategi nuklearra handitzen ari dela jakin zen hilaren hasieran, eta horrek ere arduratu egin du Bidenen gobernua. Informazio horien arabera, Txinak 1.000 misil nuklear baino gehiago garatu ahal izango ditu 2030. urtea baino lehen.\nAEBek hainbat zigor ekonomiko ezarri zizkioten Txinari Trumpen agintaldian, Tibeten, Xinjiangen eta Hong Kongen giza eskubideak urratu dituela argudiatuta. Horrez gain, presidente ohiak merkataritza gerra bat hasi zuen, presioa handitu zien Txinako enpresa teknologiko handiei eta koronabirusa munduan hedatu izanaren erantzukizuna leporatu zion Pekini.\nTrumpen ostean, Etxe Zurian Txinarekiko politika aldaketa bat eragiteko eskatu zion Xik Bideni. Adierazi zion politika esparru «arrazionalera eta praktikora» eramatea espero duela, Xinhua Txinako albiste agentziaren arabera. «Esparru ideologikoan» edota «taldekako liskarretan» tematzeak nahitaez mundua «hondamendira» eramango du, Xiren iritziz. Txinako presidentearen esanetan, bi herrialdeek barne arazoak kudeatu behar dituzte, eta nazioartean dituzten betebeharrei erantzun.\nBidenek eta Xik telefonoz hitz egin dute bi aldiz aurten, baina bien arteko lehen bilera izan zen atzo goizaldekoa. Bideokonferentzia bidez egin behar izan zuten, Xik ez baitu Txinatik kanpora bidaiarik egin iazko urtarriletik, koronabirusaren pandemiaren eraginez. Bien arteko lehen bilkura adierazpen bateraturik gabe amaitu zen, Trumpen eta Xiren arteko azken bilkura —2019an— amaitu zen bezala, baina bi aldeek azaldu zuten elkarrizketa zintzoa, oparoa eta esanguratsua izan zela, eta harremanetan jarraitzea adostu zuten, maila baxuagoko ordezkarien bitartez.\nHarremanetan segituko dutela iragarri izanak eta bi agintariek bileran erabili duten hizkerak aditzera eman dute litekeena dela Txinaren eta AEBen artean tentsioa apaltzea hurrengo hilabeteetan, edo, gutxienez, orain arteko gorakada geldiarazteko agertokia sortzea.]]> https://www.berria.eus/albisteak/206000/lehiaren_mugak_zehazteko.htm Tue, 16 Nov 2021 09:31:59 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/albisteak/206000/lehiaren_mugak_zehazteko.htm https://www.berria.eus/paperekoa/1893/014/001/2021-11-16/kuban_mobilizazio_deialdiari_eutsi_diote_gobernuak_debekatu_arren.htm Tue, 16 Nov 2021 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1893/014/001/2021-11-16/kuban_mobilizazio_deialdiari_eutsi_diote_gobernuak_debekatu_arren.htm\nProtestara deitu duen taldeak, Archipielagok, ukatu egin du Washingtonen aginduetara jarduten duenik, eta gobernuari leporatu dio esku hartzearen argudioa erabiltzea herritarren eskubideak murrizteko. Protestetarako deialdian azaldu du «miserian» bizi direnen egoera, «oinarrizko produktuak eskuratzeko dibisak» ez dituztenena eta inflazioa pairatzen ari direnena salatu nahi dutela. Deitzaileek gaineratu dute Kubak ezin duela «burokraten etxalde bat izaten jarraitu», eta ezin duela «gutxiengo baten gutizien menpe egon».\nEdizio hau ixterako, ez zen mobilizaziorik izan uhartean. Baina gobernuaren aldeko hainbat talde kalera irten ziren Kuban goizak argitu eta gutxira. Elkarretaratzeak egin zituzten Archipielago plataformako kide ezagunenen etxeen aurrealdean, «iraultza babesteko». Deitzaileek adierazi zutenez, segurtasun indarren presentzia ere handia izan zen kaleetan. Plataformako hainbat kidek beren etxe aurreko elkarretaratzeak eta segurtasun indarren «jazarpena» salatu zituzten; besteak beste, Yunior Garcia Aguilera eta Saili de Amarillo buruzagiek. Beste hainbatek Poliziaren «mehatxuak» eta «Internet mozketak» salatu zituzten.\nUztailaren 11n izandako ezohiko protesten karietara sortu zuten Archipielago plataforma. Gobernuaren politiken kontrako manifestazioak izan ziren egun horretan herrialdeko hainbat hiritan. Kubako egoera ekonomikoa eta pandemiaren kudeaketa salatu zituzten, «diktadura» gaitzesteko leloak oihukatu, eta «askatasuna» aldarrikatu. Gobernuak legez kanpokotzat jo zituen protestak, deitzaileek ez zutelako manifestazioak egiteko baimenik eskuratu, eta atxiloketekin erantzun zuen —pertsona bat hil zen protestetan—. Gainera, Manuel Diaz-Canel presidenteak AEBen esku hartzea salatu zuen, eta Kubako Gobernua «ezegonkortzeko» helburua izatea leporatu zien protesten bultzatzaileei. Archipielagok «preso politikoak» askatzeko galdegin dio Habanari.\nKubako Gobernuak Etxe Zuriaren ezkutuko eragin asmoekin lotu ditu gaurko protesta deialdiak ere. Bruno Rodriguez Parrilla Atzerri ministroaren esanetan, «AEBetako hainbat botere zentrotatik antolatutako operazio bati» erantzuten diote. Haren iritziz, AEB saiatzen da Kuba «porrot egin duen estatu baten modura» aurkezten, baina ahalegina «antzua, desesperatua eta inozoa» da. «Kubak ez du inoiz onartuko atzerriko gobernu batek gure lurraldean esku hartzea», ohartarazi du.\nKubaren «ezegonkortze» politikorako AEBek «komunikazio makineria boteretsua» erabiltzen dute, ministroaren arabera, eta, bereziki, sare sozialen erabileraz ohartarazi du: «Facebooken badira talde pribatu batzuk legez kanpo jarduten dutenak. Horietatik, geolokalizazio sistemak moldatzen dituzte beste herrialde batean bizi diren pertsona batzuk, batez ere AEBetan, era masiboan Kuban daudela irudikatzeko».\nUztaileko protesten ostean, Diaz-Canelek aitortu zuen herritarrengan «haserrea» eragin zutela oinarrizko elikagaien eta sendagaien gabeziak, elektrizitate sareko mozketek eta pandemiak egoera horri arazoak gehitu izanak. Herritarren kexuek gobernua zenbait neurri hartzera behartu zuten. Besteak beste, ezabatu egin zituen uhartera bidaiatzen zutenek herrialdera inportatu zezaketen elikagai, sendagai eta garbitasunerako produktuen gehienezko kopurua, herrialdeko zentral elektrikoak berrikusiko zituela agindu zuen, «ekoizpen ahalmena nabarmen hobetzeko», eta COVID-19aren kontrako txertatze kanpaina azkartuko zuela ere hitzeman zuen.\nKubak COVID-19aren kontrako hainbat txerto garatu ditu, eta hilaren amaierarako biztanleriaren %90 txertatuta egotea espero dute. Hori dela eta, ikasleak ikastetxeetara itzuli ziren atzo, eta atzo zabaldu zion atea berriz ere atzerriko turismoari. Azken neurri horrek arnasa emango dio Kubako ekonomiari, pandemiak eta AEBen zigor ekonomikoek estu hartua baitute.\nHerritarren kexen aurrean, Habanak nabarmendu du AEBek uhartearen kontrako enbargoa indartu zutela eta 243 zigor ekonomiko ezarri zizkiotela Donald Trumpen agintaldian, eta indarrean jarraitzen dutela Joe Bidenen agintean ere, nahiz eta Etxe Zuriak iragarri zuen Kubarekiko politika «berrikusiko» zuela, uztaileko protesten ostean. Rodriguez Parrillaren iritziz, AEBak «herritarrentzako sufrimendu egoerak sortzen» ahalegintzen ari dira «eztanda sozial baterako baldintzak» sustatze aldera.]]> https://www.berria.eus/albisteak/205949/kuban_aldaketa_politikoa_eskatzeko_mobilizazioak_deitu_dituzte_habanak_protestak_debekatu_arren.htm Mon, 15 Nov 2021 08:00:20 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/albisteak/205949/kuban_aldaketa_politikoa_eskatzeko_mobilizazioak_deitu_dituzte_habanak_protestak_debekatu_arren.htm ezohiko protesten karietara sortu zuten Archipielago plataforma. Gobernuaren politiken kontrako manifestazioak izan ziren egun horretan herrialdeko hainbat hiritan. Kubako egoera ekonomikoa eta pandemiaren kudeaketa salatu zituzten, «diktadura» gaitzesteko leloak oihukatu, eta «askatasuna» aldarrikatu. Gobernuak legez kanpokotzat jo zituen protestak, deitzaileek ez zutelako manifestazioak egiteko baimenik eskuratu, eta atxiloketekin erantzun zuen -pertsona bat hil zen protestetan-. Gainera, Manuel Diaz-Canel presidenteak AEBen esku hartzea salatu zuen, eta Kubako Gobernua «ezegonkortzeko» helburua izatea leporatu zien protesten bultzatzaileei. Archipielagok «preso politikoak» askatzeko galdegin dio Habanari. Etxe Zuriaren ezkutuko eragin asmoekin lotu ditu gaurko protesta deialdiak ere Kubako Gobernuak. Bruno Rodriguez Parrilla Atzerri ministroaren esanetan, «AEBetako hainbat botere zentrotatik antolatutako operazio bati» erantzuten diote. Haren iritziz, AEB saiatzen da Kuba «porrot egin duen estatu baten modura» aurkezten, baina ahalegina «antzua, desesperatua eta inozoa» da. «Kubak ez du inoiz onartuko atzerriko gobernu batek gure lurraldean esku hartzea», ohartarazi zuen joan den astean. Kubaren «ezegonkortze» politikorako AEBek «komunikazio makineria boteretsua» erabiltzen dute, ministroaren arabera, eta, bereziki, sare sozialen erabileraz ohartarazi du. «Facebooken badira talde pribatu batzuk legez kanpo jarduten dutenak. Horietatik, geolokalizazio sistemak moldatzen dituzte beste herrialde batean bizi diren pertsona batzuk, batez ere AEBetan, era masiboan Kuban daudela irudikatzeko», salatu du. Uztaileko protesten ostean, Diaz-Canelek aitortu zuen herritarrengan «haserrea» eragin zutela oinarrizko elikagaien eta sendagaien gabeziak, elektrizitate sareko mozketek eta pandemiak egoera horri arazoak gehitu izanak. Herritarren kexuek gobernua zenbait neurri hartzera behartu zuten. Besteak beste, ezabatu egin zituen uhartera bidaiatzen zutenek herrialdean inportatu zezaketen elikagai, sendagai eta garbitasunerako produktuen gehienezko kopurua, herrialdeko zentral elektrikoak berrikusiko zituela agindu zuen, «ekoizpen ahalmena nabarmen hobetzeko», eta COVID-19aren kontrako txartatze kanpaina azkartuko zuela ere hitzeman zuen. Ekonomiari arnasa Kubak COVID-19aren kontrako hainbat txerto garatu ditu, eta, gaur gaurkoz, biztanleriaren %80 txertatuta dago horietakoren bat hartuta. Hilaren amaierarako, biztanleriaren %90 txertatuta egotea espero dute. Hori dela eta, ikasleak ikastetxeetara itzuli dira gaur, eta gaurkoa izan da gobernuak berriz ere atzerriko turismoari ateak ireki dizkion lehen eguna. Azken neurri horrek arnasa emango dio pandemiak eta AEBen zigor ekonomikoek estu hartua duten Kubako ekonomiari. Herritarren kexen aurrean, Habanak nabarmendu du AEBek uhartearen kontrako enbargoa indartu zutela eta 243 zigor ekonomiko ezarri zizkiotela Donald Trumpen agintaldian, eta neurri horiek indarrean jarraitzen dutela Joe Bidenen agintean ere, nahiz eta Etxe Zuriak Kubarekiko politika «berrikusiko» zuela iragarri zuen, uztaileko protesten ostean. Rodriguez Parrillaren iritziz, AEBak «herritarrentzako sufrimendu egoerak sortzen» ahalegintzen ari dira «eztanda sozial baterako baldintzak» sustatze aldera. Washingtonek uhartera milioi bat txerto bidaltzeko egin duen eskaintza «oportunista» dela gaineratu du, «ia biztanleria guztia txertatuta dagoenean» egin duelako, eta Etxe Zuria ez delako gai izan pandemia hasi zenetik laguntza humanitarioa eskaintzeko. «Kubak herritarrek dituzten zailtasun ekonomikoak gainditzeko ahaleginean jarraituko du, gure lanarekin eta gure baliabide propioetan pentsatzen». ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2149/016/002/2021-11-13/ikatza_dirua_eta_emisioak_asteburura_luzatu_duten_negoziazioan.htm Sat, 13 Nov 2021 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/2149/016/002/2021-11-13/ikatza_dirua_eta_emisioak_asteburura_luzatu_duten_negoziazioan.htm\nAkordiorako lehen zirriborroak estatuei eskatzen zien «ikatza eta erregai fosilei bideratutako diru laguntzak baztertzeko neurriak azkartzeko», epemugarik zehaztu gabe. Bigarren zirriborroak, berriz, Ã±abardura batzuk egin dizkio. «Tratatu gabeko ikatz energia» baztertzeko neurriak azkartzea galdegin du —hau da, karbonoa xurgatzeko sistemarik erabiltzen ez duten ikatz azpiegiturak alboratzea—, eta «eraginkorrak» ez diren erregai fosilentzako diru laguntzak amaitzea.\nFinantzaketa da elkarrizketetan erdigunean den beste gaietako bat. Garabidean diren herrialdeak estatu aberatsenei eskatzen ari dira finantza konpromisoak betetzeko. Horiek, klima aldaketaren erantzule historikoak direnek, 2009an adostu zuten urteko 85.000 milioi euro bideratuko zituztela garabidean dauden estatuetara, 2020tik aurrera. Konpromiso hori bete eta diru kopuru handiagoa bideratu beharko lukete 2025erako.]]> https://www.berria.eus/albisteak/205831/ikatza_baztertzeko_eskatzen_du_bigarren_zirriborroak_ere_baina_diskurtso_leunagoarekin.htm Fri, 12 Nov 2021 10:43:59 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/albisteak/205831/ikatza_baztertzeko_eskatzen_du_bigarren_zirriborroak_ere_baina_diskurtso_leunagoarekin.htm bigarren zirriborroa egin dute publiko gaur goizean. Aurreko zirriborroan bezala, ikatza energia iturri gisa erabiltzeari uzteko eskaria jasotzen du testuak, baina diskurtso leunagoarekin. Bestetik, herrialdeek orain arte hartu dituzten konpromisoak gaindituko dituzten planak aurkezteko eskatu die, 2022rako, ezarriko dituzten neurriak bateragarri izan daitezen Parisko Hitzarmenean jasotako helburuekin. COP26a hartzen duen eraikinaren kanpoaldean, ekintzaile ekologistak protestan ari dira agintariei exijitzeko neurri ausartagoak har ditzatela. Sustatzaileek eginkizun argi bat jarri zioten COP26 goi bilerari hasieratik: Lurraren berotzeak mende amaieran 1,5 graduko tenperatura ez gainditzea, industriaurreko datuekin alderatuta. Parisko Hitzarmenean jasotako helburu hori berresten du zirriborroak, herrialdeen konpromisoak neurtzeko erreferentzia gisa, eta, IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldeak galdegin bezala, ezinbestekotzat jo du berotegi gasen isuriak 2030. urterako %45 murriztea eta karbono neutraltasuna 2050erako lortzea. Egoera horretara iritsi ahal izateko, adituen iritziz, gakoa izango da ikatzaren eta gainerako erregai fosilen erabilera baztertzea, horien errekuntza baita Lurraren berotzearen arrazoi nagusia. Akordiorako lehen zirriborroak «ikatza eta erregai fosilei bideratutako diru laguntzak baztertzeko neurriak azkartzea» eskatzen zien estatuei, energia iturri horien erabilera amaitzeko epemugarik zehaztu gabe. Aipamen horren inguruan, ordea, presio egin dute erregai fosilekiko mendekotasun handia duten herrialdeek, eta testua leuntzea lortu dute bigarren zirriborroan. Horrek dio estatuek «murriztu gabeko ikatz energia baztertzeko» neurriak azkartu behar dituztela -hau da, karbonoa xurgatzeko sistemarik erabiltzen ez duten ikatz azpiegiturak alboratu beharko dituztela-, eta «eraginkorrak ez diren erregai fosilentzako diru laguntzak» emateari utzi. Azken orduko negoziazioetan aipua ezabatzen ez badute, lehen aldia izango da COP goi bilera bateko adierazpen batek erregai fosilak amaitu beharra aipatzen duela. Petrolio, gas eta ikatz ekoizle handiak diren estatuek -Saudi Arabiak eta Australiak, esaterako- kontrako jarrera irmoa agertu dute testuaren pasarte horren aurka, eta erregai fosilen aipamena kentzeko exijitu dute. Bestetik, estatuek 2030. urterako emisioak murrizteko hartuak dituzten konpromisoak indartu behar dituztela nabarmentzen du dokumentuak, eta datorren urteko COP27rako plan ausartagoak aurkezteko eskatu die, 1,5 graduren xedeari eutsi ahal izateko. Lehenengo dokumentuak ez zuen aipatu isuriak gutxitzeko helburu zehatzik, eta negoziazioei erreparatu zietenek ez dute itxaropen handirik aurtengo goi bileran konpromiso konkreturik adostuko dutenik. Hori dela eta, datorren urtean helburuak berrikusteko akordioa lortzean jarri dituzte indarrak. Parisko Hitzarmenaren arabera, sinatzaileek bost urtean behin aztertu behar dute klima larrialdiari aurre egiteko onartu dituzten planen eraginkortasuna, baina hainbat herrialde, batez ere garabidean daudenak, presio egiten ari dira epe hori urtebetera laburtzeko. Herrialde horiek, gainera, estatu aberatsenei finantza konpromisoak betetzeko eskatzen ari dira. Estatu aberatsek, klima aldaketaren erantzule historikoak direnek, 2009an adostu zuten urtero 85.000 milioi euro bideratuko zituztela garabidean dauden estatuetara 2020tik aurrera, klima larrialdiari aurre egiteko egin behar dituzten aldaketak bultzatzeko eta, berotzearen ondoriorik larrienak jasango dituztenez, kalteak ahalik eta gehien gutxitzeko. Konpromiso hori bete eta diru kopuru handiagoa bideratu beharko lukete herrialde aberatsek garabidean diren estatuetara, 2025erako, bigarren zirriborroaren arabera. Aldea nabaria da COP26ko akordioa izan daitekeenaren zirriborroek orain arte jaso dutenaren eta klima larrialdia ikertu duten hainbat elkarte zientifikok kaleratu dituzten txostenen artean. Zirriborroen arabera, datorren urterako atzeratuko da asmo handiagoko konpromisoak eta neurri eraginkorrak zehazteko lana. Txosten zientifikoek «berehalako» urratsen premia nabarmendu dute hamarkada «kritiko» honetan, 1,5 graduko helburuak lorgarria izaten jarrai dezan. Gizadia xede hori lotzeko bidetik oso urrunduta dagoela ohartarazi dute hainbat adituk. Ildo horretan, Climate Action Tracker ikerketa taldeak atzo adierazi zuen egungo egoeraren eta 1,5 graduren helburua bete ahal izateko sortu beharko liratekeen baldintzen arteko aldea %9 murriztuko litzatekeela baldin eta estatuek orain arte COP26n iragarri dituzten konpromisoak beteko balituzte. Beste txosten batean nabarmendu zuenez, neurri horiekin, 2,1 gradu egingo luke gora Lurraren tenperaturak mende amaierarako. Dagoeneko, planetaren berotzea 1,1 gradukoa da industriaurreko datuekin alderatuta. ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1871/015/001/2021-11-12/apartheidaren_azkenengo_presidentea.htm Fri, 12 Nov 2021 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1871/015/001/2021-11-12/apartheidaren_azkenengo_presidentea.htm\nPresidente ohiak barmaken mezu bat utzi du hilondoko bideo batean, «apartheidak Hegoafrikako beltzei, mestizoei eta indigenei eragin dien sufrimenduarengatik eta umiliazioarengatik».\nDe Klerk apartheidaren aldeko giroan hezi zen. Johannesburgon jaio zen, afrikaner familia bateko kide zen —nagusiki herbeheretarren ondorengoa den talde etniko zurikoa—, aita apartheida ezarri zuen Alderdi Nazionaleko senatari izan zen, eta Hegoafrikako presidente karguan ere izan zen, behin-behinean.\nGaztetan, zuzenbide ikasketak egin zituen, parlamenturako Alderdi Nazionalaren ordezkari hautatua izan aurretik. Ondoren, hainbat ministeriotako arduradun izan zen, eta 1989an presidente aukeratu zuten.\nDe Klerkek apartheid garaiko azken gobernua gidatu zuen 1994ra arte, Mandelak karguan ordezkatu zuen arte. Presidente hautatu ondorengo urtean, mugarritzat jotzen den hitzaldia egin zuen Hegoafrikako Parlamentuan. Trantsizio negoziatu bati hasiera eman zioten erreformak iragarri zituen. Besteak beste, ANC eta apartheidaren aurkako beste zenbait erakunde legeztatu zituen, eta preso politikoak askatzeko agindu zuen, Mandela bera tartean —27 urte egin zituen espetxean—. Horrez gain, heriotza zigorra ezabatu zuen.\nHitzaldiak segregazio politiken amaiera hasi zuen, eta herrialdean hasi zen elkarrizketa prozesuaren lehen urrats modura hartu ohi da, Hegoafrikan herritar guztiei legearen aurrean berdintasun formala aitortuko zien demokrazia konstituziogile bat ezartzeko bidean. De Klerken diskurtsoa ez zen parlamentari guztien gustukoa izan, eta hainbatek legebiltzarretik alde egin zuten orduko presidentea hizketan ari zen bitartean.\nOrduko presidenteak hitzaldi hori egin eta bederatzi egun geroago irten zen Mandela Victor Verstergo kartzelatik, 1990eko otsailaren 11n. Espetxea utzi bezain laster, bakearen aldeko hitzaldi bat egin zuen, eta Hegoafrikako gutxiengo zuriarekin adiskidetzeko konpromisoa agertu. Aldiz, ohartarazi zuen gatazka armatua eragin zuten baldintzak ez zirela desagertu, eta negoziazio prozesu bat abian jartzea beharrezkoa zela borroka armatuaren beharrik izango ez zuen egoera berri bat sortzeko.\nLau urte geroago, Mandela Hegoafrikako presidente hautatu zuten. Herrialdeko lehen presidente beltza izan zen, lehenengo hauteskunde demokratikoen garailea. Eta De Klerk ordutik izan den azken presidente zuria.]]>


Etorkizunari buruz – etzi.pm\nEntzun duzue? Petroleoa agortzen ari da! Baita izotza ipar eta hego poloetan, eta ozono geruza ere. Basoak suntsitzen eta ur garbia kutsatzen ari garela eta gauzarik okerrenak ez dira hauek. Pentsatzen dut nabarituko zenutela oso gaizki ikusia dagoela honelako informazioa zabaltzea ekonomiak beti gora jo behar duen sisteman, gure planetaren baliobideak infinitoak izango balira bezala. Eta orduan, nora goaz gure etorkizunean pentsatzen? Mundua bukatzear dago eta gu 40 urteko hipotekak sinatzen?\nAlbiste gehiegi irakurtzen ditut eta etorkizunaz idazten dutenak gustatzen zaizkit bereziki. Niretzat hiru arlo garrantzitsu daude: epe txikirako etorkizunak, epe luzerakoak eta infinitoa. Grezian gertatu dena epe txikirako etorkizuna da, oso bihurria. Iritzi asko daude alde batera eta bestera, guretzat oso garrantzitsua dirudi orain gertatzen ari delako eta bere ondorioak bizitzeko aukera izango dugulako. Epe luzera idazten diren albisteek ordea hasieran aipatzen nituen gaiekin lotura handiagoa dute. Honekin lokatzetan sartzen naiz pixkat, batzuk epe luzean gertatuko diren gauzak ez direla pentsatuko baituzue. Bukatzeko infinitoa, noiz sortu zen dena, unibertsoa, espazioa eta gizateriaren etorkizuna. Hauek izango direla nire abiapuntuak etzi.pmn idazteko .\nPentsa ezazue txinatarren madarikazio honetan, “garai interesgarrietan bizitzea opa dizut”. Normalean historiak gogora ekartzen dizkigun gaiak txarrak izaten dira, bereziki gudak.Beraz, historiak aurrera egin ahala, beronen atal “lasai” edo “atseginagoak” bizitzea suposatu beharko luke kaleko jendearentza; baina badirudi zenbat eta historio distopikoa-goak jaso, gizartearen gehiengoa lasaitasun handiagoz bizi dela. Esaterako aldaketarik gabe eta protagonistok distopia horren kontra gure oraingo “pakea” ekartzeko borrokatzen dutenean. Oso interesgarria da gai honen inguruan Gorka Juliok duen ikuspuntua (etzi.pm-ko distopietatik ikasteko artikuluan azaltzen duena).\nBaina normalean produktu komertzialak saiatzen dira historio sinpleak kontatzen, honen adibide bikaina da Interestellar pelikula. Onartu behar dut film hau asko gustatu zitzaidala, eta bertan irudikatzen den distopia izan zela niretzat garrantzitsuena; nahiz eta ez denoso sineskorra armada gosearengatik desagertu zenaren argumentua. Ideia polita da, oso. Bere baliabideak gizarteko subjetu guztien artean banatzen dituen sistema bakoitzak janaria indarrez lotu eta jendea goseak hiltzen uztzi beharrean? Ez dakit Estatu Batuarreko biztanleriak horrela ikusi zuenik pelikularen zati hau baina komunismoarekin erlazio handiagoa du beraien sistema ekonomikoarekin baino. Komentatzen ez duten beste gai oso garrantzitsu bat elikadura burujabetasunarena da. Norentzat ari dira sortzen janaria? Estatu Batuentzat bakarrik? Eta hala bada, nola babestuko dute gainontzeko herrialdEengandik? Eta…\nBukatzeko esan, ingenieria naizen aldetik, gustuko dudala nire alorrean edonori erantzuteko kapaz izatea; baina etorkizunak ez dizkigu erantzunak ekartzen. Galderak bakarrik. Hau izan da nire lehenengo posta eta orokorra izatea nahi nuen. Hurrengo artikuluetan gai bakar bati buruz idatziko ditut nire galderak eta beraien erdi erantzunak. Agian bat edo birekin asmatuko dugu zelakoa izango dan geroa.\nIkusezintasuna: gatazka eta errelatoaren esanahi berriak (Grant Morrison)\nParaleloan (II): Kutxa paraleloa\n11:18 am 2015-02-05\n@bladix: “Etorkizunari buruz” #etzi\n12:54 pm 2015-02-05\n10:13 pm 2015-02-05\n10:34 pm 2015-02-05\n11:25 pm 2015-02-05\n11:26 pm 2015-02-05\n10:52 am 2015-02-08\n10:54 am 2015-02-08\n12:04 pm 2015-02-08\n10:13 pm 2015-02-08\nUtzi erantzuna TalaiosKoop(r)i Utzi erantzuna


Vitoria-Gasteizko Udalaren web-orria - Merkataritza eskaintza- Ibilbide turistiko ? komertzialak\nMerkataritza eskaintza- Ibilbide turistiko - komertzialak\nHiri bat ezagutzeko modu bikaina bere berebiziko merkataritza bisitatzea da. Horrela, Goxo Bidea jaio zen, Vitoria-Gasteizko gozotegi famatuenak ezagutzeko aukera ematen duen ibilbidea. Hiriaren beste merkataritzako alderdi batzuk enotekak, delicatessen dendak edo artisau eskaintza.\nGainera, Vitoria-Gasteizko Turismo Bulegoaren bidez goxotegien sekretu interesgarrienak ezagutzeko aukera dago: Ibilbide Gozoa. Urteko momentu zehatzetan antolatzen da eta bisita gidatuen bidez gozokiak egiteko era ezagutzeko aukera ematen dute.


Euskaraldiak informazio gunea izango du Euskaldun berria gelan — Oñatiko udala\nEuskaraldiak informazio gunea izango du Euskaldun berria gelan\nAstelehen eta asteazkenetan irekiko dute informazioa eman, materiala saldu eta izen-emateetan laguntzeko\nAzaroaren 20tik abenduaren 4a errepikatuko den Euskaraldiaren azken ordua aurkeztu zen atzo. Hizkuntza ohiturak aldatzeko ariketa kolektiborako tarte berria badatorrela-eta herritarrak parte hartzera animatu zituzten Oñatiko Ahobizik, Belarriprestek eta herri batzordeko kideek.\nEuskara gehiago, gehiagorekin, gehiagotan da Euskaraldiak 15 egunetarako bota duen erronka. Bigarren saio honen berrikuntza dira entitateen parte hartzea eta hauen inguruan sortuko diren barruko eta kanpoko ariguneak. Oñatin 40 entitatek eman dute izena eta 120 arigune sortuko dituzte. Gune horietan 563 lagunek egingo dute hizkuntza ohiturak aldatzeko ariketako.\nEntitateek izena emateko aukera izan dute eta orain norbanakoen txanda da. Internet bidezko izen-ematea lehenetsi da, egungo osasun egoera kontuan hartuta. Baina arazoren bat duenak, edo informazioa behar duenak, Euskaraldiak Bidebarrieta kaleko Euskaldun berria gelan egokituko duen informazio gunera joan ahal izango du. Aretoa, astelehen eta asteazkenetan irekiko da, 18:00tatik 20:00tara. Entitateetako kideei norbanako gisa izena eman behar dutela gogorarazi nahi zaie.\nEuskaraldiaren haritik atera den materiala, banderolak eta poltsak ere, aipatu informazio gunean eskuragarri egongo da. Bestela, Turismo bulegoan eta Txokolateixan ere salgai jarri da.\nEuskaraldian parte hartzen duenak bi rolen artean aukeratu behar du: Ahobizi edo Belarriprest izan liteke. Aurten nabarmendu nahi da bat edo bestea hautatzeko gakoa jokaeran dagoela eta ez gaitasunean. Bakoitzak hautatzen duen rol hori besteei jakinarazteko txapak banatuko dira, orain bi urte egin zen bezala. Txapen banaketa hori azaroaren 2tik aurrera egingo da Euskaldun berri gelako informazio gunean.


Eneko Atxa: "Urteak 365 proiektu ditu" — Gaztezulo\nEneko Atxa: "Urteak 365 proiektu ditu"\nEneko Atxa: "Urteak 365 proiektu ditu" https://www.gaztezulo.eus/albisteak/eneko-atxa-quoturteak-365-proiektu-dituquot https://www.gaztezulo.eus/albisteak/eneko-atxa-quoturteak-365-proiektu-dituquot/@@download/image/20091164465enek_1362565872.jpg\nTestua : Igone Fdez. Mariezkurrena. Argazkiak: Lander Garro.\nZornotzarrak 32 urte ditu, eta gastronomiaren olinpoan dabil jada. Larrabetzuko Azurmendi etxean lantzen du egile sukaldaritza abangoardista, Madrilgo Villamagna jatetxean eskaintzen du luxurik finena, eta Bizkaiko hiriburuko Kalaka jatetxean berriro asmatu nahi du bertako sukaldaritza tradizionala. Sarien eta Famaren zurrunbiloak ez du, hargatik, bizkaitarraren apaltasuna harrotu; maitasuna eta dedikazioa ez dira falta Eneko Atxaren sukaldean.\nBilboko Lersundi kaleko bosgarrenean berri usaina eta sukaldeko lurrun gozoak nahasten dira. Burdin herdoilduzko ate astuna zabaldu, eta ostatu ematen trebatua denaren adeitasunez hartu gaitu Eneko Atxak bere etxean. Jantokiko bazter eroso bateraino gidatu gaitu, Kalakako jangelan azken ukituak ematen jende dezente baitabil, eta bertan eseri gara, mahai baten inguruan. Diseinua minimalista da, zuria eta beltza dira nagusi. Kafea eskaini digu, nahiz eta berak ez duen atsegin, eta halaxe hasi gara elkarrizketan, ia ohartu gabe.\nOrain hamabost egun eskas zabaldu duzue Bilboko Kalaka jatetxea, eta lanez lepo zabiltza.\nLehenengo egunak halakoak izaten dira, taldeak erritmoa hartu arte. Eta ari dira apurka. Profesionalak dira, Larrabetzuko proiektuan gurekin ibilitakoak, eta beraz, badakite zer bilatzen dugun. Niri lehenengo asteotako lana bideratzea eta gidatzea tokatzen zait, baina gero normaltasunera itzuliko naiz, Larrabetzuko jatetxera. Madrilgora, hamabost egunean behin joaten naiz, adibidez, eta Bilbokoarekin ere antzera jardungo naizela pentsatzen dut.\nZergatik zara sukaldari: borondatezko hautua da ala beste zirkunstantziaren batek ekarri zaitu honetara?\nEgia esateko, honen inguruan gogoeta egiten dudan bakoitzean ondorio berera iristen naiz: nire haurtzaroko oroitzapenik ederrenak mahai inguruan elkartzen ginenekoak dira. Etxe berean aita, ama eta amona bizi ginen; eta gure gainean osaba-izebak, lehengusuak\nOso tratu estua genuen, eta momentu on horiek guztiak sukalde giroarekin lotzen ditut nik. Sukaldaritzan oso gazterik hasi nintzen, eta drogekin gertatzen den moduan, harrapatuta nago.\n[Baimena eskatu ostean, metxeroa hartu eta zigarro bat piztu du].\nAmona eta ama aipatu dituzu. Etxeko sukaldeetan emakumeak nagusi; chef sonatuak, aldiz, gehien-gehienak gizonezkoak zarete.\nEgia da hori hala izan dela urte askotan, baina gure lan taldean behintzat, gauzak aldatzen ari dira. Nik neuk etxean eredu matriarkala izan dut, eta gure lan taldean sentsibilitate handiko emakumeak ditugu; gizonezkook ez bezala, zuek dohain bereziak dituzue traturako, adibidez.\nBaina, zergatik urtetako bazterketa hori?\nBeste esparru gehienetan bezalaxe, sukaldaritzan ere emakumeek ez duzuelako lan munduan murgiltzeko aukerarik izan. Baina gizartea aldatzen ari da, eta onartu dugu zuek ere edozein lanbidetan gu bezain onak edo hobeak izan zaitezketela. Eta honetan ere bai, noski.\nLeioako Ostalaritza Eskolan ikasi zenuen. Baten batek pentsa lezake ez dela maisu handi baten neurrirako sehaska\nOso harro nago bertan ikasitakoaz. 16 urterekin hasi nintzen Leioan, nahiz eta ordurako lanean ibilia izan. Sukaldaritza tradizionalaren oinarriak irakatsi zizkidaten, sustraietatik eboluzionatu nahi duenarentzat ezinbestekoak.\n32 urte dituzu orain, eta dagoeneko, hiru jatetxeren arduradun zara eta beste hamaika sari dituzu bizkar gainean. Aparrak bezala egin duzu gora.\nOso tematia izan naiz, eta lan handia egin dut. Hau nire pasioa da eta. Baina, sariak, aldizkarietako gomendio artikuluak, eta halako gauzak ez dira bilatutakoak. Etortzen direnean poza handia izaten da, noski, baina gure helburu bakarra egunero ikastea eta hobetzea da; bezeroari zer edo zer hobea eskaini ahal izatea. Plazer emateko egiten dugu lan.\nOrduan, zein da arrakastaren errezeta?\nGure bezero batek (nahiko tipo berezia da) esaten duen moduan: "%99 transpirazioa eta %1 inspirazioa!" Kar, kar, kar. Ez, serio jarrita, lan taldeak ongi osatzen jakitea ezinbestekoa da, eta lankideengan konfiantza izatea ere bai. Nik ezin dut sukaldeko lan guztia neure gain hartu, eta horregatik, oso garrantzitsua da ingurukoek egiten duten horretan sinestea.\nEuskal Herrian sukaldari asko iritsi zarete sukaldaritzaren maila gorenera. Gure tradizioak zerikusia du horretan\nBai, jakina, zalantzarik gabe. Sukaldeko herentzia oso aberatsa dugu, eta gainera, primerako produktuak eta ekoizleak ditugu. Zentzu horretan, euskal sukaldariok izugarrizko abantaila dugu, hori oso argi dut. Gure errezetak baratzetan, upeltegietan eta arrantzaleen ontzietan hasten dira.\nArrakastak, ordea, baditu bere desabantailak. Madril, Larrabetzu eta Bilbo artean bizi zara; toki guztietan eta inon ez.\nHori gertatzen da, bai. Baina nik Larrabetzuko Azurmendi etxea zaintzen dut bereziki\nGure lehenengo proiektua izan zelako, egile sukaldaritza bertan lantzen dudalako, eta Larrabetzuko sukaldetik atera direlako gurekin aurrera egin duten lan talde berriak. Hala ere, saiatzen naiz nire denbora zatitzen, eta hiru jatetxeetako dinamika hurbiletik jarraitzen. Zorionez, nire egoera ulertzen dute, eta horrek asko errazten ditu gauzak.\nEta etxekoek? Haiek ere konprenitzen zaituzte?\nBai, horretan ere izugarrizko zortea dut, emazteak nire lana ulertzen du eta. Gainera, proiektu konpartitua da gurea.\nNahiko bizitza aldrebesa da zurea. Besteok jai dugunean zuk lan\nEgia da, bai. Baina horretarako jaio naiz, nire hautua da. Gainera, familiako hiru kide gaude honetan murgilduta, eta gure artean adostu dugu hiru jatetxeak gutxienez astean behin (igandetan) ixtea; gure bizitza ez dadin hain aldrebesa izan. Gurekin lanean ari direnen esfortzua ere eskertu eta konpentsatu behar dugu; eta dirua bezain garrantzitsua, edo are garrantzitsuagoa, da bizi-kalitatea. Lan taldea gustura eduki nahi dugu, erre gabe, bestela proiektuak ez luke funtzionatuko.\nEgia esateko, agenda aldez aurretik ezartzen dut, nahiko epe luzera gainera. Orain, adibidez, badakit non izango naizen martxoan, edo zein kongresutan parte hartuko dudan apirilean. Aitortu behar dut narras samarra naizela, eta normalean, lankideek egiten didatela hori.\nGoiz jaikitzen al zara?\nBai, 7:20ak inguru jaikitzen naiz, eta 8:30ean edo 9:00tan iristen naiz jatetxera. Ekoizleekin hitz egiten dut lehendabizi, produktuez, behar dugunaz\neta ardandegiko arduradunekin ere bai. Bestelako konpromisorik ez badut behintzat, 9:00ak inguru lanean hasten naiz buru-belarri, sukaldean, eta egun bakoitza erronka berri bat balitz bezala hartzen dut. Niretzat, urteak 365 proiektu ditu.\nBazkariak prestatzen goizeko 9:00etan hasten zarete!\nBai, bai. Kar, kar, kar. Jendeak agian pentsa lezake hemen mugimendua eguerdi aldera hasten dela, baina ez da hala. Bazkariak prestatzeak izugarrizko lana eskatzen du aldez aurretik! Goiz-goizetik saltsa guztiak bor-bor dabiltza eltzeetan, eta zerbitzariek eta salako arduradunek ere jangela prestatu behar dute, mahai bakoitza\nmila detaile dira.\nOso zaila dirudi, halako karta landuak eskainita, sukaldean eduki beharrekoa ongi kalkulatzea.\nDenborarekin ikasten da hori, denborarekin hartzen zaio neurria jatetxe bakoitzari eta karta bakoitzari. Gero eta gehiago ezagutzen ditugu bezeroak, badakigu zer ateratzen den gehien, eta, bestalde, badakigu produktu bakoitzaren iraupena. Gainera, Larrabetzuko jangelan, adibidez, ez dira 30 lagun baino gehiago sartzen, eta horrek ere balio du gida modura. Baditugu halako trikimailu txikiak.\nGoizean goiz jaikitzen zarela esan didazu, baina zein ordutan iristen zara etxera gauez?\nOrdu bata aldera askotan.\nUste baino gogorragoa da sukaldariaren bizitza. Ordainak handia behar du izan\nNire kasuan behintzat, izugarria da, eta pribilegiatua naizela sentitzen dut. Bizitzeko ezer beharko ez banu ere, honetan ariko nintzakeela iruditzen zait.\nEsker ona, batzuetan, Michelin izar modura iristen da, eta zuk baduzu bat. Zer da hori, benetako ohorea ala ikaragarrizko zama?\nKonstantziak ematen du sari hori, oso pozgarria, ez dizut ukatuko; baina guk ez ditugu bilatzen. Izarrik gabe ere, egiten dugun lanarekin pozik bagaude, eta batez ere, gurekin gozatzera datozen bezeroak pozik uzteko gai bagara, bikain. Hori baino sari handiagorik ez dago.\nSukaldean ia-ia jolasean imajinatzen zaitut, pozik.\nBai, baina beti ere ardura handiz. Ardura dugu bezeroarenganako, eta oso harreman aberasgarria da hori.\nPasarteren bat izango duzu gogoan.\nJapondik etorri zitzaigun behin sukaldari garrantzitsu bat, Euskal Herriko gastronomia ezagutzera. Munduko beste puntako pertsona batek gure produktua eta filosofia ulertzea lortu genuen, muga kultural guztien gainetik, eta asko gustatu zitzaion gainera. Izugarria izan zen hura. Neska brasildar batekin ere pasarte ederra izan genuen; zeharo hunkituta negar eta guzti egin zuen guri eskerrak emanez. Baina kontrakoa ere gertatu zaigu, bezeroak gure mezua ez ulertzea alegia; halakoetan frustrazioa handia izaten da.\nKultura muga izan daiteke zuen jardunean, ezta?\nGure sukaldaritzak, abangoardista izan arren, bere baitan eraman behar ditu hemengo sustraiak, nongoa den adierazi behar du, eta bezeroak hori antzeman behar du; hemengo zaporeak, hemengo usainak. Muga kulturalek hori oztopa dezakete; hemengo zaporeak, koloreak eta usainak arrotzak izan daitezkeelako atzerritar batentzat, eta agian desatseginak lehen begiradan, txipiroiekin gertatu ohi den moduan. Horregatik, kanpoko jendearekin konektatzea beti da erronka zailagoa.\nAbangoardiaz ari bagara, ikerketa ezinbestekoa da, ezta?\nBai. Jendeak uste du astakeriak egiten ditugula, baina guk oso era naturalean ikertzen dugu. Beste edozein esparrutan bezala, gurean ere jakintza geureganatu nahi dugu, produktu hobeak eskaini ahal izateko.Teknika berriak garatzen saiatzen gara, erasokorrak ez direnak, noski, beti ere produktuak goratzeko.\nEHUrekin elkarlanean, adibidez, ultrasoinuekin zabiltzate tailerrean ikertzen.\nBai. Baten bat "ultrasoinuak" entzunda ikaratu egingo zaigu! Kar, kar, kar. Produktu baten eta likido baten zaporeak elkartrukatzeko erabiltzen ditugu ultrasoinuak\nOstra bati xanpain zaporea emateko, xanpainetan egosiko bagenu, ostrak bere egitura eta ezaugarri naturalak galduko lituzke. Ultrasoinu edo mikrobibrazioak erabiliz, ordea, ostrak xanpainaren kutsua bereganatuko du, ostra bera izorratu gabe; naturala eta freskoa izaten jarraituko du. Usainak eta lurrinak biltzea ere posible da, ultrasoinuei esker. Lor dezakegu, adibidez, mendiko usaina plater batera ekartzea. Esate baterako, perretxikoak aurkez ditzakegu lurrunez inguraturik eta kristalezko bitrina batek estalirik. Zerbitzariak platera mahai gainean jarriko dio bezeroari eta, estalkia kendutakoan, mendiko lurrun guztiek gora egingo dute. Betiko perretxiko gozoak dira, bai, baina esperientziekin eta sentsazioekin jokatzea da sekretua. Bazkalordua une bereziz betetzea. Ikustea, usaintzea eta dastatzea.\nNola da posible mendiko usaina harrapatzea?\nAtmosfera txikiak eratzen ditugu. Lur buztintsuetan, adibidez, euriak petrikor izeneko sustantzia bat sorrarazten du, eta hain justu, hori usaintzen dugu. Guk mendiko lurra ekartzen dugu hona, eta petrikor hori lehendabizi likido bihurtzen dugu, ondoren lurruntzeko. [Papera eta boligrafoa hartu ditu hitz soilez ulergaitza den prozesu fisikoa grafikoki azaltzeko, pasioz]. Kimika dirudien arren, natura hutsa da.\nBaina, gose zarenean, ez al duzu nahiago ganorazko babarrun platerkada bat?\nMomentuaren araberakoa da hori. Hala ere, gure dastatze-menuak hamabi proposamen ditu, ordu eta 45 minutuan jatekoak, gutxi gorabehera. Nik beti esaten diot jendeari proba dezala, eta gosez geratuz gero, ni arduratuko naizela. Gutxitan gertatu da hori, gure lana baita bezero bakoitzari puntua bilatzea ere. Komunikazioa eta psikologia horretan giltzarria dira.\nZer moduz jaten dugu euskaldunok etxean?\nOso kezkatuta nago horrekin. Belaunaldi batetik bestera gauzak asko aldatu dira, eta egia esateko, gaurko umeen gizentasun tasak benetan kezkagarriak dira. Andoni Lupiañezek eta biok haurrentzako errezeta liburu bat kaleratu berri dugu: Errezetak. Ipuinen bitartez, familiak eta haurrak sukaldera erakarri nahi ditugu, elikadura osasuntsura.\nDenbora falta zaigu agian\nBa bilatu beharko dugu formularen bat ongi jateko daukagun denborarekin. Egin daiteke, eta batez ere daukan garrantziaz ohartu behar dugu. Juan Mari Arzakek beti esaten du eskoletan irakasgai bat eskaini beharko litzaiokeela honi, jatearen kulturari, jaten ikasteari alegia. Ez dakit zein den bidea, baina denon artean zer edo zer egin behar dugu berehala. Ni behintzat oso sentsibilizatuta nago, eta burua martxan daukat.\nEta zu, hemendik aterata, etxeko sukaldera sartzen al zara berriz?\nEmaztea eta biok aritzen gara, bera ere oso sukaldari ona da eta. Etxean rola eta giroa zeharo ezberdinak dira gainera. Ordutegirik eta presiorik gabe ibiltzen gara, ahal dela ardo botilatxo bat irekitzen dugu, elkarrizketa edo musika pixka bat\nlibre eta gustura sartzen naiz etxeko sukaldera.\nAitortuko al didazu behin edo behin jan duzula Mc Donald´s hanburgesa bat?\nProbatu dut bai. Baina ez naiz zalea, eta denborarik ere ez daukat toki horietara joateko. Pizzak eta hanburgesak gustatzen zaizkit, ordea. Kalitatezko osagaiak erabiliz gero, ona da, seguru.\nEneko Atxaren kuttunak\nLiburu bat: Errezetak.\nFilm bat: El padrino trilogia.\nMusika talde bat: Mikel Urdangarin.\nEzinbesteko osagaia: Barazkiak.\nGosaria: gazia ala gozoa? Gazia.\nOkela ala arraina?: Aita ala ama?\nHamaiketakoa egiteko: Euskal txerriaren urdaiazpikoa.


Sexu-desirarik eza: Plazerra bilatzean, inhibizioa nagusitu | Aldizkaria | EROSKI CONSUMER\nSexu-desirarik eza: Plazerra bilatzean, inhibizioa nagusitu\nSexu-apetituaren blokeoari saihets egiteko konponbide seguruak: konfiantza, errespetua eta auto-estimua\nDesirarik eza da gure gizarteak nozitzen duen sexu-arazorik ohikoenetako bat. Estresa, harremanen baitako liskarrak, intimitate-unerik behin eta berriro ez izatea, astenia krisirik nozitzea eta antzekoak dautza maiz arazo horren sustraian. Konponbidearen bila, ordea, ez da beti-beti espezialistarengana jo behar. Laztanak maitekiro egin, lasaitu bat hartu, hitz-aspertu kuttun bat egin, edo gutizia txiki bati ameto eginik, seguru aski, gustua berreskuratu edo, gutxien-gutxienez, elkartze horien oroitzapena atsegina izango da eta ostera ere bizitzeko desira suspertuko da, egintzak gerorako (ez oso-oso gerorako, badaezpada) uzten badira ere.\nDesiraren inhibizioa gaitz iraunkor, ezin gaindituzko edo nekez gaindi daitekeen egoera gisa jotzen denean, apatia aldia luzatu eta luzatu eta horren ondorioz bestelako arazoak sortzen hasten direnean, edo harremanetan aldaketak eragiten saiatu arren, ahalegin horiek emaitzarik agertu ez dutenean, ordea, egonezina kezkagarri bihurtzen da eta halakotzat hartu beharra dago. Desirarik eza ez da txikikeria, apeta edo halabeharrez pairatu beharreko egokierarik, gizakiok egintza afektiboak bizi ahal izateko prestatzen gaituen emozioa baizik. Zenbaitetan, ordea, oso litekeena da, bilatuta ere, ezin sentitu izatea; azaltzeari uko egiten dio desirak, hau agertzeko bulkada borondateak ez ezik bestelako elementu batzuek ere baldintzatzen dutelako: hortxe azaltzen dira faktore inhibitzaile eta kitzikagarriak eta, egoeraren arabera, batzuk edo besteak nagusitu ahala, desira loratu edo zapuztu egingo da. Maitasuna, adibidez, desiraren bultzagile handia da; beldurra, aitzitik, inhibitzaile eraginkorra.\nDesira eta kitzikapena, bi kontzeptu\nKontzeptu bi hauek ez dira bata bestearekin nahasi behar. Sexu-kitzikapena erantzun fisiologikoa da eta hainbat agerpen fisiko -erekzioa edo lubrikazioa, adibidez- dakartza berarekin. Desira, berriz, plazerraren bila garamatzan bulkada da. Egia da, egoera normalean, desirak eta kitzikapenak elkarren osagarritzat funtzionatzen dutela baina baliteke desira-intentsitate handia bizitzea eta, halaz ere, sexu-kitzikapenean blokeoak gertatzea, eta alderantziz.\nKontuak kontu, kitzikapen alorreko arazoen ondorioz desira alorrekoak agertzen dira. Kasu horietako askoren sorburua patologia mediko jakin batzuk dira, hala nola diabetesa, hipertentsioa, bihotz-arazoak... Botika edo ebakuntza kirurgikoen alboko ondoreak ere izan daitezke. Kausa-efektu lotura hori ezaguna izateari esker, geroz eta maizago diagnostikatzen dira disfuntzio horiek eta sarriago preskribitzen dira horrelako egoerak konpontzeko hartu behar diren neurriak (farmakologiko eta psikologikoak, eskuarki).\nDesira, dena den, bestelako zerbait da. Desirarik eza, plazerraz gozatzeko gogorik eza dela esan dezakegu. Nola liteke horrelakorik? Gertatu egiten da, maiz-maiz gertatu ere, espezialisten kontsultetatik ateratako datu klinikoek adierazten digutenez: hauxe da paziente gehien "ekoizten" dituen arazoetako bat. Ohi-ohiko kontua da eta, aldi berean, oso partikularra, desira berariazko kausa batengatik pizten edo inhibitzen baitu gizaki bakoitzak.\nNolako faktoreek eragiten dute sexu-desiraren inhibizioa?\nSexu-desiraren inhibitzaile eta blokeatzaile behinenak auto-estimu eskasa eta errudun-sentimendua badira ere, horien azpian sarri badautza bestelako kausak ere. Ikus ditzagun:\nBeldurrak, ez bakarra, asko baizik: berarengandik espero zitekeen maila ez agertzekoa, barregarri geratzekoa, arbuiatua jazotzekoa; gorputza erakutsi eta eskaintzekoa; haurdun geratzekoa, sexu-transmisioko gaitzak nozitzekoa...\nAntsietateak: denetan nagusia, orgasmoa erdiestekoa, hori bailitzan sexuaren helmuga bakarra.\nAstirik eza eta estresa: plazerraz gozatzeko ezinbestekoak diren lasaitasun eta baretasunez beste muturrean dauden tentsioak eta presen emaitzak, alegia.\nHaserreak, liskarrak: horietan amildurik, geure burua itxi, blokeatu eta behar dugunaren kontrakoa egiten dugu: desirak, izan ere, harremanetan sartzeko jarrera irekiera ager dezagun agintzen digu eta.\nTabu eta aurreiritziak: sexu-organoek jasan izan duten debekapena. Zuzentasuna, gizatasuna, garbitasuna eta antzeko kontzeptuen interpretazio xelebreek plazerra sexualitatetik urrundu egin dute.\nKomunikaziorik eza: gustatzen zaigunaz argi eta garbi ez mintzatzea, kutuntasuna ez partekatzea, geure bulnerabilitateaz beste pertsona hori partaide ez egitea... desiraz ez aritzeko modu eraginkorrak dira.\nBizitzeko ilusio eta pasiorik eza: aldaketaren ondoriozko arriskuei buru egiteko gauza ez den egunerokoikeriazko jarrera pesimista, apatiko, aspergarriak ez du balio gozatzeko.\nEzjakintasuna: gorputz sexuduna teoriko zein praktikoki ez ezagutzeak (plazerra sakonetik ezagutzeko eta gorputza behar bezala erotizaturik edukitzeko funtsa denez gero) esperimentazioak egitea galarazten du.\nSexu-desiraren inhibizioak eragin berbera al du emakumearengan eta gizasemearengan?\nEgundaino eginiko azterlanek adierazten dutenez, sexu-blokeoa maizago gertatzen zaio emakumezkoari gizonezkoari baino. Batak eta besteak balio desberdinak, heziketa desberdina jaso dituzte eta, horrekin batera, generoaren arabera, pertsonarengandik espero denaz itxaropen desberdinak ere piztu dira. Baldintza horien bidetik, ohiko kontua da emakumeak maitasun erromantikoa eta plazerra nahastea, harremanetan rol pasiboa agertzea eta bera desira-objektu izatea, subjektu desiratzaile izateari uko eginik.\nDesoreka horren errealitatea aintzat hartuta, aldaketa eragin eta babesteko berariaz kezkatu da gizartea: hamaikatxo ikerlanek emakumearen sexu-bizitza hobetzeko beharrezkoak diren jarraibideak eman dituzte, emaztekia hain zuzen arazoa onartzeari muzin egin ohi diolako edo, areago, aldaketarik eskatzeko unean motibaziorik sentitu ohi ez duelako.\nSexu-desiraren inhibizioari amaiera emateko,\nNork bere burua sakon ezagutu behar du, bai gorputzez, bai maila kognitibo-emozionalean.\nSexualitateari eta plazerari dagokienez, jarrera positiboa, osasungarria, irekia agertu behar dugu.\nGorputz-entrenamendu egokia egitea, laztanaren bitartez erotismoa mantentzen laguntzeko.\nGizakiak bere burua maite duela eta, bide batez, gozatu nahi duela adierazteko, osasunaz eta dietaz arduratzen da.\nIlusioaren, pasioaren, fantasiaren aldeko apustua egitea.\nDesirarik eza senda ahal daiteke?\nSexu-desira, bizipen subjektiboa den heinean, hezi eta indartu egin dezakegu eta, horrenbestez, haren inhibizioaren aurkako tratamendua ipin daiteke, gaitza sendatzeko. Plazerraren bila ibili eta gozatzeko trebatuak ditu naturak gizasemea eta emakumea. Aske bizi den gizakiaren gaitasuna da horretan asebetetasunez jardutea, nork bere burua eta gainerakoak errespetatuz, berak eta gainerakoek sinesten dutenarekiko zuzentasunez.\nPDF: Egin klik hemen honako ekintza hau burutzeko: Informazio hau PDF bertsioan jaitsi (97 Kb)


Sanjuanak asteburuan ospatuko dira Eibarren — Kultura — Eibarko Udala\nSanjuanak asteburuan ospatuko dira Eibarren\nGuztira, 87 jarduera antolatu dituzte eta 32 elkartek baino gehiagok hartuko dute parte. Zea Mays taldeak eskainiko du kontzertua ostiralean, hilak 22, Untzaga plazan, 23:30ean. Aurten, gainera, enbolatuak egongo dira Marqués de Sakaren eskutik, larunbatean eta igandean, eta koadrilen arteko jokoak, zezen plazan. Aurtengo jaietarako aurrekontua 233.000 euro ingurukoa da.\nAsteburu honetan hasiko dira modu ofizialean Eibarko San Juan Festak, eta, horretarako, aurtengo egitaraua aurkeztu dute gaur asteartea, ekainak 19, udaletxean egindako prentsaurrekoan. Bertan izan dira Eibarko alkate Miguel de los Toyos; Kultura eta Euskara zinegotzi den Patxi Lejardi; eta Kultura teknikaria, José Luis González, 'Poxpolo'. Guztira, 87 jarduera antolatu dira aurten: kultura-ekitaldiak, 22 (antzerkia eta animazioa); danborradak (helduak eta haurrak), 2; herriko kolektibo edo taldeekin antolatutakoak, 32; musika-ekitaldiak (kontzertuak, dantzaldiak...), 15; suzko erroberak, 2; enbolatuak, 2; sentsibilizazio jarduerak, 3; eta publiko guztiei zuzendutako 9. Aurtengo ekintzak antolatu ahal izateko, 233.000 euro inguruko aurrekontua izan du Udalak.\nZea Mays, kontzertuan\nOstiral honetan, ekainaren 22an, Zea Mays taldearen kontzertua izango da Untzaga plazan, 23:30ean, eta, pixkat lehenago, Sostoa Abesbatza, Trío Medianoche eta Eibarko Koro Gaztea taldeek eskainiko duten ikuskizuna, Untzagan bertan, 22:00etan.\nLarunbat goizean eta igandean, berriz, enbolatuak egongo dira Marqués de Sakaren eskutik, Untzaga plazan, 08:00etan. Urtero legez, ekainaren 23an, ongietorria emango zaie Lizarrako Dultzaineroei Estaziño kalean, 13:00etan. Bertan, Eibarko udalkideez gain, herriko kuadrillak eta kolektibo edo taldeak izango dira. Aurten, honako talde eta pertsona hauek gonbidatu dituzte: Odei Jainaga eta Pello Osoro kirolariak, Urki kirol taldeko Jesús Alzaga, ...eta kitto! Euskara Elkartea eta Bakailaoaren Kofradia. Kalejira amaitu ondoren, Udaletxetik botako dute pregoia eta jaiei hasiera emateko txupinazoa, 13:30ean.\nAskotariko jarduerak eta ekitaldiak\nLizarrako Dultzaineroei ongietorria emateaz gain, aurtengo egitarauaren ekimen nabarmen batzuk honako hauek dira: San Juan Sua eta Eibarko Dantza Garaikide taldearen emanaldia, hilaren 23an, Untzagan, 23:30ean; helduen eta umeen danborradak, ekainaren 23an eta 24an; Soka Dantza, hilaren 24an, 23:30ean, Kezka Dantza Taldea eta Usartza Txistulari Bandarekin, Untzagan; suzko erroberak, Caballer Fx (ekainaren 24an) eta Valecea (ekainaren 25ean) pirotekniekin.\nBestalde, aipatzekoak diren beste ekitaldi batzuk hauexek dira: "Sardina Bakalau" kale antzerkia Anita Maravillas konpainiarekin, Egogain, Untzaga, Calbetón, Zuloagatarren eta Toribio Etxeberria kaleetatik, ekainaren 23an, 19:00etan; Lisker taldearen berbena -ekainaren 23an, 23:00etan, Untzagan- eta Jamaica Showren taldearena -ekainaren 24an, 00:15ean, Untzagan-; A Santo de Qué taldearen kontzertua, ekainaren 25ean, 22:00etan, Untzagan; kalejirak; kaleko antzerkia edota herriko elkarteek antolatutako ekimenak. Ekainaren 25ean, 11:30ean, San Juan XXV. Marmitako lehiaketa izango da, Untzaga plazan.\nUmeentzako barrakak Txaltxa Zelain ipini dituzte aurten eta txosnak Untzagako dorrearen azpian.\n2018ko Sanjuanetako egitaraua kontsultatzeko SAKATU HEMEN.\nJosé Luis González, Kultura teknikaria; Miguel de los Toyos alkatea; eta Patxi Lejardi, Euskara eta Kultura zinegotzia.\netiketak: jaiak, Eibar, sanjuanak, sanjuanak eibarren 2018, kultura


Iruñeko Zezenzaleen Klubari eraso egin dio talde animalista batek | Gizartea | Berria\nIruñeko Zezenzaleen Klubari eraso egin dio talde animalista batek\nPintaketak egin dituzte, eta kanpoko leihoak apurtu dizkiete. Udal taldeetako bozeramaileek erasoa arbuiatu dute adierazpen batean\nTabernako beira apurtu eta margoketak egin zituzten. J. MANTEROLA / FOKU Tamaina handiagoan ikusi\nIruñeko Zezenzaleen Klubari eraso egin zioten, herenegun. Arrieta kalean dago elkartearen taberna, eta aurreko aldeko beira jo zuten, apurtu arte. Kolektibo animalisten logotipoak ere margotu zituzten kanpoaldean. Animalien Askapenerako Fronteko Sphyrnidae zelulak hartu du bere gain erasoa, eta ohar bat bidali zuen atzo hedabideetara, egindakoa azaltzeko. Iruñeko udal taldeetako bozeramaileek arbuiatu egin dute ekintza.\nErasoa bere gain hartu duen taldeak argudiatu du espazio horretan biltzen direnak «mundu guztiko zezen plazetan eskaintzen diren ikuskizun tradizionalen eta itsusien jarraitzaileak» direla. Halaber, animalien «askatasun osoa» aldarrikatu dute: «Gu ez gara zezenketen aurkakoak, espezisten aurkakoak baizik». Erasoa beren gain hartzeko igorritako mezuan gaineratu dute animaliak «beren helburuetarako» erabiltzen dituzten enpresen, instituzioen eta pertsonen kontra ere badaudela. «Egoera horiek sustatzen eta normalizatzen dituzte».\nTaldeak onartu du «zezenzaletasunaren ikur batean kalte ekonomikoak» eragin nahi zituela. Hain justu, Iruñeko Zezenzaleen Klubeko arduradunek adierazi dute kalteak 18.000 eurorenak izan direla.\nIruñeko Udala osatzen duten taldeetako bozeramaileek erasoa baztertu dute, eta ekintza «arbuiatzeko» eta «kondenatzeko» adierazpen bat hitzartu. «Udalak adierazpen askatasunaren alde egiteko konpromisoa du, baina ideiak modu baketsuan adierazi behar dira, ez bortizkeria erabiliz», adierazi dute.


Hezkuntza Ordezkaritzan sartu da irakasle talde bat, eskoletako segregazioa salatzeko - halabedi\nHezkuntza Ordezkaritzan sartu da irakasle talde bat, eskoletako segregazioa salatzeko\nMatrikulazioaren sisteman ikasle asko baztertzen dituztela salatu dute protestarekin. Matrikulazioaren inguruko komisiora ez dute Steilas sindikatua gonbidatu.\n“Eskola bat, denona eta denontzat. Segregaziorik ez” lemapean elkarretaratzea egin du irakasle talde batek, Hezkuntza ordezkaritzaren parean, Gasteizen.\nOstean, Hezkuntza Delegaritzan sartu dira irakasleak. Izan ere, une horretan, matrikulazioaren komiso bat burutzen ari zen barruan. Jose Masak, Hala Bediko Suelta La Ollan salatu duenez, Steilas sindikatua ez da gonbidatua izan. Segurtasuneko langile bat hurbildu da irakasleengana eta Delegaritzatik alde egiteko eskatu die. Minutu batzuen ostean, bertatik joan dira. “Baina entzun gaituzte” esan du Masak.\nMatrikulazioaren sisteman ikasle asko baztertzen dituztela salatu nahi izan dute elkarretaratzearekin eta protestarekin. “Sistema segregatzailea bultzatzen ari da Eusko Jaurlaritza”, salatu du Steilaseko kideak Hala Bediko mikrofonoetan.\nAurreko ikasturtean, antzeko protestak egin zituzten, tartean Eusko Jaurlaritzaren aurrean egin zutena.\nBideoa | Irakasleak Hezkuntza Delegaritzan sartu diren unea https://t.co/YonWnbb3kH pic.twitter.com/xCIJVxifpt\n— Hala Bedi Irratia (@halabedi) October 10, 2017


Loa gainbaloratua dago • ZUZEU\nBi ipuin ditut, aspalditik, idatzi beharrak.\nLehendabizikoan, protagonista nahigabeko plagioaren biktima da: zernahi idazten duela ere, bere liburua akitzeko zorian dagoelarik, bertze batek aurrea hartzen dio eta haren nobela, ipuin-bilduma edo dena delakoa argitaratzen du. Hitzez hitz. Kasualitatez-edo, bertze norbaitek beti idazten du protagonista idazten ari den literatura lana, baina beti bertze horrek protagonistak baino lehentxeago lana borobildu eta hark baino lehentxeago publikatzen du. Idazle bihurtzen hainbat aldiz alferrik saiatu ondoren, hondarrean isiltzea erabakiko du. [Oharra: inor horrelako zerbait idazten ari bada, geldi dadila oraintxe berean; ipuineko protagonistak ez bezala, nik agiri hau izanen dut eskuar, ideia nirea zela frogatzeko].\nBigarrenean, protagonista, Petilla Aragoin sortua, Iruñera etorriko da eta, idazlea izateko inolako asmorik ez badu ere, denbora-pasa gisa –atezaina da, gauez, inor gutik bisitatzen duen eraikin batean, eta anitz aspertzen da– poema luze bat idatziko du. Maisulana. Poema ez da inoiz argitaratua izanen, baina fotokopietan eskuz esku ibiliko da, eta 60ko hamarkadaz geroztik haren lerroak inspirazio-iturri izanen dira euskal idazle gehienendako. Are gehiago, erran daiteke euskal literatura moderna poema horretan dagoela laburbildua, poema horretarik sortu zela. Nolanahi ere, gure protagonista gazte hil zen, eta, harrezkeroztik, isiltasun konspirazio baten biktima izanen da, idazle guziak ados jarriko baitira haren izena literaturaren historiatik desagerrarazteko.\nIban Zalduaren ipuin batera oporretan joan izan bagina bezala, lehendabiziko ipuinean kontatzen dena –idazlea izan nahi duen batek plagioak bertzerik ez du idazten– errealitate bihurtu zen bigarren ipuinari dagokionez: ildo nagusia pentsatu, idazten hasi eta hilabete batzuetara jakin nuen istorio hori idatzia zegoela: Georges Perec-ek idatzia eta argitaratua baitzuen –1979an, hain zuzen ere–, Le voyage d’hiver (Neguko bidaia) izenburupean. Perecen narrazioan, literatura ikertzaile batek 19. mendeko poeta ezezagun baten liburua aurkituko du, eta fite ohartuko da mende horretako poeta frantses guziek haren estiloa eta haren metafora eta esamoldeak erabili zituztela beren poemetan; hau da, 19. mendeko Frantziako poesiak atzenduriko egile haren obran zuela jatorria, baina idazle guziek bat egin zutela haren izena publikoaren memoriatik ezabatzeko.\nLehen ipuineko pertsonaiari gertatzen zitzaion bezala, niri ere nahigabeko plagioak ateratzen zitzaizkidala ikusita, denbora luzean Perecen liburutto hori euskaratu nahian ibili naiz. Editore bati proposatu nion itzulpena duela urte franko (hainbertze, ezen editorea bera ez baita oroituko), baina ezetz erantzun zidan (eta arrapostua maitekiro eman bazidan ere, barnean daramadan gizontxo paranoikoak editore hark nire itzultzeko gaitasunean edo trebetasunean konfiantza handirik ez zuela ikusi nahi izan zuen erantzun hartan); eta, berriki, bertze batengana joan naiz, alferrik honetakoan ere, liburua motzegia delako –eta hala da: letra potoloa erabiliz, doi-doi ailegatzen da hogei orrialde betetzera–.\nEgin ez dudan –eta naski orain inoiz eginen ez dudan– itzulpen horrek ilusio berezia egiten zidan: batetik, plagioa-edo zen nire ipuina idazten ez banuen ere, jatorrizkoa bederen itzuliko nuen –eta hori ia-ia idaztea izanen zatekeen–; eta, bertzetik, artean Perec euskaratu gabe baitzegoen –edo, nire ilusioari dagokionez berdin dena, nik uste nuen euskaratu gabe zegoela–, eta lehendabizikoa izan nahi nuen haren lana euskarara ekartzen.\nOrain ez da posible, berriki Igela argitaletxeak Perecen itzulpen bat kaleratu baitu: Gizon bat lotan (Un homme qui dort). Ez da deus gertatzen, dagoeneko jarria nago bigarrena izatera: adibidez, lehendabizikoa izan nahi nuen Bruce LaBruce zinema zuzendaria euskaraz aipatzen, baina horretan Angel Erro aurreratu zitzaidan, zer eginen diogu; eta zutabegintzan ere antzeko zerbait gertatzen zait maiz: nik erran nahi dudana edo landu nahiko nukeen gaia bertze norbaitek hartzen duela mintzagai; hori ikusita, akaso ariketa polita litzateke, originala izaten saiatu beharrean, nire gustuko zutabegileen estiloa imitatzea. Hori nolanahi den ere, Perecen liburu itzuli berriaren tituluak Iban Zalduaren ipuin bat ekarri dit gogora. “Droga” du izena; bertan, narratzaileak zortzi urte emanen ditu begirik bildu gabe, insomnioak joa, lagunek emandako ustezko drogaren eraginez – egiatan azukrea eman zioten, baina, plazeboekin gertatzen den bezala, sugestioa arrunt indartsua da. Nik, egia erran, ordaindu eginen nuke zortzi urtez lorik ez egiteagatik. Gauez lorik egin gabe idazten, film bat ikusten edo irakurtzen aritzea zoragarria baita, gainerako guziak lanean ari diren egunean besta izatea bezala da. Loa gainbaloratua dago; ongi pentsatuz gero, gure askatasunaren muga bat da lo egin beharra: noizbait ere lo egin behar baitugu, nahitaez, ezin gara –Iban Zalduaren ipuinetarik kanpo– etengabe itzarriak egon. Ohatzeak, maindireak eta mantak gure mendekotasun penagarria eta gure izaera akastun eta ahula estaltzeko asmaturiko tramankuluak dira.\nGainera, bat-batean ohartu naiz nire bigarren ipuineko pertsonaiak gauez idatzi zuela bere kasualitatezko maisulana. Batek daki, akaso neronek ere lortuko dut –ez dugu atzendu behar autosugestioa arras indartsua dela–. Halere, ez da gaur izanen. Gaur hiru eta erdietan jaiki naiz saio hau prestatzeko, eta, beraz, oharkabean izkiriatuko dudan ipuin zoragarri hori bertze egun batean paratu beharko dut paperean. Orain, arrunt nekatua nago. Lotara noa.\nAsko inbertitu da euskararen sustapenean?