Erromatik goizeko zortzietan irten eta Maddà-ra gaueko hamabiak eta zazpi minututan iristen zen tren batean, egunkari bat, hiru aldizkari eta polizia nobela bat irakurtzen ematen zuen bidaia denbora, sistemaz, Vaccaquino abokatuak. Hilabetean behin izan ohi zuen gutxienez bidaia hori egin beharra, eta joatean berriro aztertu eta ordenatzen zituen bidaiaren arrazoia izan ohi ziren paperak. Itzuleran irakurketa askoz ere entretenigarriagotan murgildu ohi zen.\nBaina egunkaria, hiru aldizkariak eta polizia nobela, goizeko zortzietatik gauerdira bitartean atzeramendurik ez baldin bazen, bidaiaren neurria izan ohi ziren, bi otorduen tarteekin batera: errestaurante bagoian bat, eta transbordadorean bestea. Trena atzeratzen zenean izan ohi ziren problemak. Inprimatutako papera bukaturik, itxura gabeko gauean ibiltzen zituen landetara edo itsasora begiratzen ere jardun ezinik, loa erasotzen hasten zitzaion, eta arriskua zuen seko loak harturik, amaierako geltokiraino joateko, inoiz gertatu izan zitzaion bezala. Horregatik, atzerapenik zegoenean, tren ia hustu hartan bidaiariek utzitzako egunkari bila aritzen zen abokatua, eta salbu sentitu ohi zen ezer aurkitzen zuenean: egunkari faxista, moda aldizkaria nahiz komikiak, ez zion axola.\nHorrelaxe gertatu zen bada, uda gau batean, Cataniarako berrogei minutuko atzerapena bazuen, eta Maddàra orduko ehun eta hogeikora iritsi zitekeela pentsatzekoa zen tren batean, «Voi» astekaria irakurtzen murgilduta aurkitu zela abokatua: moda, etxea, gertakariak. Lehendabizi orri pasada bat eman zion, eta modakoetan pausatu zen zerbait, modeloen gorputzetatik ikusten uzten zuenagatik bizitasun eta graziaz betea baitzen dudarik gabe, baina dezentzia gutxikoa izango zen emaztearen, alabaren edo arrebaren gorputza janzteko. Eta ez abokatua ikuspegi estuko pertsona horietakoa zelako, Jainkoagatik!, Maddàn bertan ere modaren eragina onartuko ez luketenetakoa. Gertatzen zena, ordea, Maddàn denak ez zirela gai, bera bezala, emakumeen liraintasuna ikuspegi estetiko hutsetik miresteko. Eta era hartara jantzitako emakume bat igarotzen ikusteak (eskote sakona eta gona motz-motza) gurari oihu eta esalera zatar piloa sortuko zituzkeen hiritarren elkarteko bazkideen artean, hainbesteraino non halako iraina eraman ala erantzun bortitzen bat emanez konprometitzera behartuko baitzukeen senarra, aita edo anaia.\nAstekaria lodia zen, zorionez. Azkeneko orrialdera iritsi zenean, berriro orriz orri pasatzen hasi zen abokatua, irakurtzen hasteko. Publizitate ugari, eta gero Kontzientzia, arima. Aita Lucchesini-ren erantzunak. Abokatuak kendu zituen oinetakoak, luzatu zituen hankak aurreko eserlekuaren gainean eta irakurtzen hasi zen. Eta kolpetik astindu bat izan zuen: «Maddèko andre batek bidaltzen digun kasu oso delikatu eta konplikatu bat: Orain dela zenbait urte, ahulezia une batean, traizio egin nion nire senarrari, gure etxera sarritan etortzen zen gizon batekin, neskatoa nintzenez gero betidanik enamoratu samar egon izan naizen nire ahaideko batekin. Gure harremanak sei hilabete inguruan iraun zuen, baina bitarte horretan ere nire senarra maitez jarraitzen nuen nik, eta orain lehen baino gehiago maite dut, eta nire ahaide harekiko nuen xoramentxo hura erabat bukatuta dago. Baina sufrimendua eragiten dit honen gizon ona, honen leial eta fidela, nirekin honen maitemindua zegoena engainatu izanak. Badira momentu batzuk dena aitortzeko gogoa ematen didanak, baina hura galtzeko beldurrak eragiten dit atzera. Oso elizkoia naiz: eta horregatik sarri aitortu izan diet nire damu hori apaizei. Nire damua egiazkoa baldin bada, eta nire amodioa osorik badago, isildu egin behar dudala esan didate denek, batek ez beste (baina kontinentekoa zen hori). Baina nik sufritu egiten dut oraindik. Zuk, aita, zer aholku emango zenidake?»\nAbokatuaz horren ondoren nagusitu zen barne egoera, ia ia gehiegizko gozamenezkoa izan zen. Hilabetez hitz egingo zen, gutxienez, eskutitz hartaz: elkartean, auzitegiko pasillotan, familia bileretan. Ehunka hipotesi egiteko, bizimodu ugari —emazteenak, senarrenak, emazteen ahaideenak— jakin-minik zorrotzenaren bahetik pasatzeko: jakin-min soilak, ia literarioak batzuk, berea bezala; gaiztoa, edozein gertakari xatar argitaratzeko irrikaz besteenak.\nBildu zituen begiak, bonbillarantz jaso zuen burua, hostoz hosto soiltzeko arrosa bat bezala poliki-poliki zabaltzen ari zitzaion ikerketarako argia behar balu bezala. «Nor ote da? —galdetu zuen hortz artean, arin—. Nor izan ote da?»: baina ikerketan aurrera egiten ausartu gabe, beldurrez ezen eskutitzak ematen zituen zehaztasunetatik, andre haren izena buruan berehalaxe osatuko ez ote zitzaion.\nEta hain gozoa zen ausardia falta hori non logalea gozo-gozo sartu baitzitzaion; baina abokatua segituan iratzarri zen berriro, segituan konturatu baitzen Aita Lucchesiniren erantzuna irakurtzeke zeukala oraindik.\nApaiza, bistan zen, begiak odoletan zituela hasi zen bere erantzuna idazten: «Ahulezia unea? Sei hilabete irauten duen unea? Nola izan zintezke zeure buruarekiko, zeure erruarekiko horren barka erraza, zeuk diozun bezala ona, leiala, fidela, maitemindua den gizon baten kontra egindako sei hilabeteko traizioa, SEI HILABETEKOA, ahuleziatzat emateko?» Ondoren «baina» baten atzetik, karitate eta gozamenezko ale mordo bat zetorren: «Baina zure damua egiazkoa baldin bada, bizirik badirau, eta bekatuan ez erortzeko asmoa finkoa baldin baduzu...» Hitz gutxitan: «Damuaren sufrimenduarekin ordaintzen duzu zure errua; baina ez duzu behartu behar zeure burua zure senarra bezala ezjakinean dagoen gizon on bat, benetako amodioak berekin ohi duen konfiantza dizun gizon bati, jakingo balu agian erremediorik ez lukeen kaltea egingo liokeen traizioa aitortzeraino. Abstraktuan, goretsi baizik ezin da egin jasan duen pertsonari egindako traizioa aitortzeko kontzientziaren eragina; baina halako pertsona hori ezjakinean badago aitorkuntzak mina eta zalantza besterik sortuko ez badio, isiltzeko obligazioa da nagusi. Isildu eta sufritu. Aholku zuzena eman dizute, beraz, zure senarrari traizioaren berri ez ematea hobe dela esan dizuten apaizek. Kontrako aholkua eman dizunari dagokionez, zuhurgabeko aholku hor, gizonaren bihotzaz duen ezaguera gutxiari egoztekoago deritzot, zuk diozun bezala, kontinentekoa izateari baino. Egin otoitz, nolanahi ere, egizu otoitz: eta isildu beharra neke gogorragoa izan dakizula traizioa egin diozun gizonari dena aitortzea baino.»\n«Ederra erantzuna, —pentsatu zuen abokatuak—, ederra benetan. Haserrea, karitatea, zentzu zuzena: denetik du. Primerako gizona, Aita Lucchesini hori.» Eta aharrausi luze baten ondoren, zigarro bat pizturik, Maddàko andre gazte mesederako prestuak beren artean erruduna, ezkontza-hauslea aurkituko zuen bera bezalako gizon printzipio zehatz eta adimen zorrotzekoaren zain zeuzkan ginezeo gisako batean murgildu zen.\nZortzi orduko loak eta kafe katilukada handi batek indarrak berriro piztu zizkiotelarik, Maddàko andrearen eskutitzean pentsatu zuen berriro Vaccaquino abokatuak, janzten ari zen bitartean. Moztu eta karteran gordea zeukan, nahiz eta jakin bere emaztea «Voi»-ren harpideduna zela, eta astekari harenak berrogeita hamarrekoren bat ibiliko zirela gutxienez herrian. Ikerketa baterako abiapuntua horretxek behar zukeen agian: astekariaren harpidedun ziren edo normalean egunkari saltzailearenean erosten zuten andreen zerrenda egin. Ez zen eginkizun zaila: egunkari saltzailea bezeroa zuen; eta postako langilea, gauzaren jakinaren gainean jarriz gero, gau osoan ere ibiliko zen korrika karta zakuak zabaltzeko. Nolanahi ere, albisteren batzuk bere emazteak ere eman ziezazkiokeen. Eta dei egin zion.\nAndrea iritsi zenean, —zer nahi duzu?— presatu batekin, erruloz beterik eta kremaz distiratsu, ironiazko eta are inkisiziozko doinu bat hartzeko prest sentitu zen kolpetik abokatua:\n—Erosten dituzun aldizkariak irakurtzen al dituzu —galdetu zion.\n—«Voi»-ren harpidedun naiz bakarrik.\n—Eta besteak egunkari saltzailearenean erosten dituzu.\n—Ez da egia; besteak lagunek uzten dizkidate —eta senarraren esanetan egunen batean orraztu beharra izango zen korapiloak ziren gastu, opari eta ordainketa ero haiei buruzko betiko eztabaidak hasi behar zuela uste zuen andreak.\nBaina abokatuak ez zuen etxeko kontuen eztabaidan sartu nahi: —«Voi»— esan zion. —Horixe, «Voi», irakurtzen al duzu...\n—Bai, noski, irakurtzen dut.\n—Aita Lucchesiniren saila ere bai?\n—Azkeneko zenbakikoa irakurri al duzu?\n—Ez, ez dut irakurri, Zer bada?\n—Irakur ezazu: ikusiko duzu...\nAndrea zalantzan geratu zen une batez ea han interesgarria zer zegoen jakiteko berriro galdetu, senarraren doinu hotzari batere ez irakurriz erantzun eta alde egin, ala korrika joan irakurtzera jakin-minez. Jakin-minak irabazi zuen, normala denez: baina senarrari ez zion eman nahi izan irakurri zuenak sortu zion harridura eta interesa adieraztearen poza. Eta horregatik, abokatuak, emaztearen erreakzioa ikusi eta informazio pixka bat, susmoren bat atera nahi baitzion, ordu laurden bat zain egon ondoren, berriro dei egin zion.\nBaina emaztearen ahotsa komunetik iritsi zitzaion, haserreagatik zorrotz: —Zer?\nAte itxiaren atzetik abokatuak galde egin zuen: —Irakurri duzu?\n—Ez —erantzun zuen lehor andreak.\n—Leloa galanta zu —esan zuen abokatuak—. Dudarik ez zuen irakurrita zeukala eta beren ezkontzako zoriona batera eta bestera erabiltzen zuten eroaldi haietakoren bategatik ez ziola eman nahi arazo hartaz hitz egileko poza.\nZori hobea izan zuen auzitegiko pasillotan; eta sekulako arrakasta izan zuen gero elkartean. Auzitegian, Lanzarotta abokatuak, berrogeita hamar urte ondo eramanak baina hogeita bosteko emaztea zuenak, eskutitza irakurri eta hamar minutura, ondoezik zela eta toga bertan utzi, eta lehendakariari epaitzen ari ziren auzia hurrengo baterako uzteko eskatu izana zentzu zuzenean interpretatu zuten denek; eta berdin eskutitza irakurtzen ari zen ahala Rivera epaileaz jabetu zen rigor mortis gisako hura: hitzik esan gabe itzuli zuen, eta sonanbuluaren gisan abiatu zen bere bulegorantz.\nElkartean Lanzarotta abokatuaren eta Rivera epailearen erreakzioen berri eman zen: denak zeuden konforme, erruki gaizto betekin, biek zutela zertaz arduraturik. Baina don Luigi Amarúk, mutil zaharra baitzen, erruki gabe deklaratu zuen Lanzarotta eta Riveraren egoera berean, eta lagunen eta ezagunen tartetik irten gabe, hogeikoren batek egon behar zuela gutxienez. —Zer egoeratan?— galdetu zuen batek baino gehiagok. Eta don Luigik honela zehaztu zituen: emaztearen adina, hogeitik hogeita hamabostera bitartekoa; itsusia ez zena; ikasia, eskutitzetik antzematen zitzaionez; berrogei inguruko ahaide bat, itxura onekoa, etxera sarri etorria edo sarritan etortzen zena; senar izaera oneko, baketsu eta ez oso azkar batekin. Eskema horren aho bateko onarpenari etsimen lauso batek jarraitu zion: adimenaz aparte, inork ez baitzuen dudarik egiten bereaz, bertan zeudenetatik bazeuden bederatzi (norbaitek kontaturik zituen ordurako) egoera hartan.\nHaien artean, konturatu zela aditzera eman zuen lehena Favara geometria irakaslea izan zen. —Utzidazu berriro irakurtzen eskutitz hori— esan zuen bekozko ilunarekin, mahatxuz, Vaccagnino abokatuaren aldera abiatuz. Abokatuak eman zion: eta Favara normalean asmakizunetarako, kriptogrametarako eta hitz gurutzatuetarako gorde ohi zuen aditasun harekintxe murgildu zen eskutitza irakurtzen, sofa batean hondoraino sartuta; eta ez zen ohartzen inguruan egin zitzaion isiltasunaz eta berari zioten ardura jolasgurazko eta antsiazkoaz. Zeren mutil zaharrak, alargunak, zaharrak, ahaiderik batere gabeko emaztea zutenak gozatzen ari baitziren: baina egiazko eta benazko antsia ageri zen don Luigik zehaztutako baldintzetan aurkitzen zirenen begiratuan: Favararen jokaera, konplituz gero desegiten sentitzen zuten konfiantza berriro itzuliko zien sakrifizio moduko bat balitz bezala.\nEta Favarak, hain zuzen, paper puska hartatik giza galdu baten begiratua jasorik bere dolukideek eta baita gozatzen ari zirenek ere espero zuten moduko erreakzioa izan zuen: —Zer ari zarete begira? Asmakizunak, tontakeriak... Egunkarietan argitaratzen diren eskutitz horietan, nik ez dut sekula sinetsi izan: beraiek asmatzen dituzte, kazetariek.\n—Egia da, arrazoia du —esan zuten gehienek, baina errukizko keinu batzuekin.\nMilitello doktoreak, aldiz, elizkoi nabarmena, eta gutxienez hogeita hamar urte alargun zeramatzana bera, kontra eraso zion: —Ez, adiskidea: onar dezaket egunkariak, nolabait esateko, probokaziozko historiak asmatzen dituztela ere: baina hemen apaiz baten ardurapean dagoen sail bat dago aurrean: eta apaiz batek zerbait asma lezakeela, eta kontzientzia kasu bat hain zuzen, begirune gutxiko eta irainezko gauza gaitzetsi behar dut nik.\n—Ez al duzu onartzen? —galdegin zuen Favarak, barruan irakiten zion amorrua ozta ezkutatzen zuen ironia batez—. Eta zu nor zara?\n—Nola ni nor naizen? —esan zuen doktoreak, Favaren susmoa gaitzesteko eskubide garbia emango zion nortasunen baten bila beso-jiraka—. Nor naizen galdetu didazu?... Nor naizen ni? —begirada ingurura zabaldu eta besteei galdeginez.\nNicasio maisua, irakasle katolikoen elkarteko lehendakaria doktoreari laguntzera joan zen korrika. —Katoliko bat da, eta hori denez badu eskubidea...\n—Hilobi zurituak! —egin zuen oihu Favarak sofatik jauzi eginez: eta irainduek erantzuteko astia izan baino lehen pilotatxo zimur bat egin zuen aldizkari puska, bota zuen amorru eta indar batean pianoaren kontra, bere helburura Castel Sant'Angelon ikusten diren bonbarda bala horietako batean bihurturik iritsi behar zuela ematen zuen moduan; eta zalaparta batean alde egin zuen.\nIsilune handia egin zen: arina, ordea, barrez inarrosia. —Ez nekien Favararen emazteak ahaidekoak zituenik— esan zuen Militello doktoreak, eta horren ondoren hasi zen elkarrizketa horren atsegina zen, non zerbitzariak bakarrik moztu baitzuen, errespetu askorekin ordua ohartarazi zienenean: arratsaldeko ordu biak.\nVaccagnino abokatuak deseginik aurkitu zituen espagetiak, eta emaztea sutan. Eta marmarrik gabe jan zituen, berea baitzen errua, Lanzarotta, Rivera eta —dulcil in fundo— Favarak, protagonizatu zituzten eszenen kontaketa ondo koloretuarekin alaitu nahi izan zuen emaztea.\nBaina andreak ez zirudien historia barregarri hura asko estimatzen zuenik. —Zuek bai duzuela kontzientzia. Eta tragediaren bat gertatzen bada?\n—Zer tragedia baina! —esan zuen abokatuak—. Eta tragediaren bat gertatuko balitz ere, nik behintzat kontzientzia lasai sentitzen dut. Lehendabizi zakurrek eta zerriek irakurtzen duten aldizkari baten argitaratuko eskutitza delako...\n—Zuk ere irakurri duzu —bota zion andreak.\n—Eta nik irakurtzen dudanez zakurren eta zerrien kategoriakoa naiz —zeren andreak, jakitera zergatik liskarra nahi baitzuen.\nAbokatuak, berriz, nola nahi ez zuen, barkatzeko eskatu eta jarraitu egin zuen. —Bigarrenik, inork, inork esaten dut, ez du ezertarako hiruren kasu pertsonalen aipamen txikienik ere egin: a) zeren Lanzarotta, Rivera eta Favararen emazteaz ez da inoiz, nik dakidala behintzat, inoiz gaizki esanik izan; b) zeren izan balitz ere, jende jatorra gara denok, eta gehiegiraino hain zuzen; c) inork bere burua adardun aldarrikatu nahi badu, libre delako egiteko eta ni barre egiteko...\n—Horixe da kontua —esan zuen andreak— barre egin nahi duzula.\nAzpisailkapenak egiteko bero hartan moztu zutelako haserreturik, maisua baitzen hartan, ahotsa altxatu zuen abokatuak: —Bai, horixe, barre egin nahi dut... eta gainera, baldin badakizu barre egiteko eskubiderik ez dudan gaia dela hau, esan besterik ez duzu- eta beldurgarritaraino ari zitzaion iristen bere itxura.\n—Galtzaundi halakoa —esan zuen andreak; eta logelan ezkutatzera joan zen korrika.\nAbokatuak kolpetik sentitu zuen azkeneko esanaren damua, bere patxada larritu ziolako gehiago emazteari irain egiteagatik baino. Zeren esaera hartatik historia zahar bat pizten baitzen, eta historiatxo hartatik urduritasuna, zalantza eta beldurra hasten baitzitzaizkion ernetzen eta adartzen. Gillermo normandoaren aginduarena zen historia hura: bere erreinuko adardun guztiek buruko puntadun bat erabili beharko zutela adardun ez zirenetatik bereizteko, ehun ontzako zigorpean; eta legeei berebiziko begirunea zien senar batek galdera egin zion bere emazteari, ea, kontzientziaz, txano tontorduna zegokion ala ez; sekulako protestak egin zizkion hori zela eta emazteak, ez zela senarraren ohoreari berak baino begiramen gehiago zionik eta. Baina gizon jator hura, era horretara ziurtaturik, burusoilik irtetear zenean, berriro deitu atzera, eta bada ezpada ere, bada, okasioak kentzeko eta, janzteko txanoa eman omen zion aholku.\n«Zer daki, bada, senar batek?» pentsatu zuen abokatuak: eta emakumeen engainu eta deabruzko moduz burututako traiziozko literatura oso bat etorri zitzaion bere buruarekiko errukizko sentimendua piztera; eta bere zorigaitzaren islatzea zen itsuaren etsimenarekin murgildu zen hartan (konparazioa ere piztu zitzaion buruan). Eta itsutasun fisikozko egoeran sentitu zen benetan, berak ezagutu aurretik andreak bizi izandako urteak, bakarrik uzten zuen denbora, zeukan askatasuna, benetan zituen sentimenduak, benetan pentsatzen zituen gauzak, denak ezkutatzen zizkion iluntasun gotor batek inguraturik. «Filosofia behar da», esan zuen bere golkorako: eta Marko Aurelioren irudian aurkitu zuen, garai eta geldi Messalinaren biluztasun irristakor lubrikoaren gainean; zeren, jakitera nola, Messalina Marko Aurelioren emaztea izan zela erabat konbentziturik baitzegoen, eta hura filosofo bihurtu bazen ezkontza barruko zorigaitzetan isiltzeko izan zela.\nIlunabar osoan ibili zen filosofia hegaka elkartean. Rivera epailea eta Lanzarotta abokatua ere han ziren, bistan denez —argi ikusten zitzaien aurpegiko koloretik eta begi lauso eta urduritik— indiferentzia patxadatsuzko itxurak eginez; eta gainerakoetatik, asko ziren, ezinegona, beldurra, erreparoa ezkutatzen ahalegintzen zirenak. Baita Vaccagnino bera ere, besteen begien aurrean, emaztearen ahaidekoen artean Detroit-en bizi zen lehengusu bat, herrian inoiz ikusi ez zena, eta izeba bat, klausurako moja, bakarrik aipatzeko moduan bazegoen ere.\nFavara geometra denetik egina zen zalantza guztietatik libratzeko: elkartetik alde egin eta korrika joan zitzaion emazteari galdeketa estu bat egitera, are bortxa bideetaraino ere iritsiz (esaten zen marmarka); eta emazteak erru hura egina eta eskutitz hura idatzi izana ukatu eta etsimenez ukatzen zuenez, gauza bat bakarrik egin zitekeela erabaki zuen Favarak: Milanera joan, Aita Lucchesini bilatu eta eskutitz haiek erakusteko konbentzitu. Aita Lucchesini onean konbentzitzen ez bazen ere, errebolber bat hartu zuen poltsikoan. Horregatik, ez al zuen senarrak etxetik irten, andreak Basicó inginiariari deitu zion telefonoz bere lankide eta adiskidea hondamenetik salba zezan; eta inginiaria, benetako laguna baitzen, korrika joan zen Cataniako aireportura, pentsatuz Favara, trenez abiatu baitzen, geltokiko arduradunak esan bezala, biharamunean iritsiko zela Milana. Baina, laguna izanagatik ere, abiatu baino lehen, betetzea tokatzen zitzaion eginkizun ezkutu eta kontu handikoaren berri eman zion Militello doktoreari eta, horrenbestez, elkarteko bazkide guztiei.\nHorregatik Favararen kasurako zerabilten denek filosofia, esanez oinarri gabeak zirela aztoratu zuten susmoak, baina denek itxaro zuten, hala ere, ondo oinarrituak izango zirela. Karta hura Maddàko bromazaleren batena gerta zedin, hain zuzen, eta ezinezkoa zela andre bat horren kaskarina izatea.\n—Nor izan den asmatzen badut —esan zuen Gozzo irakasleak— bihurrituko diot lepoa, Jainkoa bada behintzat.\nGozzo mutil zaharra baitzen, denak harritu ziren: —Hiri zer axola dik.\n—Nik dakit, axola didan ala ez —erantzun zuen Gozzok, eskuineko ukabil itxia ezkerreko esku zabalaren kontra joz. Eta axola zion, benetan: zita bat zuen, lehenengoa, Nicasio andrearekin: hiriburuko hotel batean; baina andreak ezezkoa eman zion, ezin ziola noiz eta egun hartan senarrari esan hiriburura bakarrik zihoala, betiko erosketak egitera, bazkarian ezin tratatzeko moduan egon zela senarra eta, umore txarrez eta susmoz betea.\nGozzoren jokaerak beste susmo uhin bat sortu zuen, baina eutsiak, gordeak denak; Nicasio maisuari ere, bertan baitzen, inauterietako dantza ekarri zion gogoa, arratsalde osoan aritu baitzen bere emaztea Gozzorekin dantzan (eta gero etxean liskarra izan zuten).\nArratsalde luzea izan zen, beraz, batzuentzat; beste batzuentzat laburregia.\nGauero bezala emaztea baino lehen oheratu zen Zarbo abokatua. Egun gogorra igaro zuen, eskutitz harekin: auzitegian, elkartean, eta bere baitan batez ere, mihigaiztoak eta errukiak, amodioak eta haserreak alde bietatik erasotzen ziotela. Ez besteak bezala. Berak bazekien, betidanik zekien.\nLiburua hartu, eta seinalatutako tokian ireki zuen. Orrialde batzuk irakurri zituen, baina begia eta adimenaren artean lauso bat bezala zeukan hedatua, adimena minez barreiatua. Begirada liburutik jaso zuenean, ia ikaratu zen emaztea biluzik ikusiz, besoak jasota, burua janzten ari zen kamisoian bilduta. Unerik egokiena iruditu zitzaion galdetzeko, kolorerik gabeko ahotsez, doinu lasaiez: —Zergatik idatzi diozu Aita Lucchesiniri?\nEmaztearen aurpegia tarratada batetik agertu zela ematen zuen, izu eta zer egin ezin jakinezko keinu batean izozturik. Oihu egin zuen ia: —Nork esan dizu?\n—Inork ez: segituan konturatu naiz eskutitza zurea zela.\nEmaztea belauniko erori zen, ohe ertzean murgildu zuen burua, oihua ito nahi balu bezala: —Orduan bazenekien!— eta horrelaxe geratu zen zotin isilka.\nSenarra bere amodioaz eta bere penaz hitz egiten hasi zen; eta mesprezu arin batez begiratzen zion, desira eta lotsaz nahastutako errukiz. Eta esaten zizkion gauzak negar eta malkoetaraino iritsi zirenean, jaso eta beregana ekartzera hurbildu zitzaion.\nBaina ez al zuen ukitu, kolpetik altxatu zen emaztea. Barre egiten zuen, eta barre hotza, gaiztoa, geldia zeukan begietan, ahoan. Jaso zuen senarraren aldera ukabil itxia, luzatu zituen, begiak atera nahi balizkio bezala behatz txikia eta indexa, eta histeriaz eta minez irten zion ahotik akerraren bertsoak: —Beee... Beee...


Zaintza eskubidea dela, ez negozioa, aldarrikatu dugu Bizkaiko Aldundiaren aurrean | LAB SINDIKATUA\nZerbitzu Publikoak Zerbitzu Soziokomunitarioa Zaintza eskubidea dela, ez negozioa, aldarrikatu dugu Bizkaiko Aldundiaren aurrean\nZaintza eskubidea dela, ez negozioa, aldarrikatu dugu Bizkaiko Aldundiaren aurrean\nBizkaiko Foru Aldundiaren egoitzaren aurrean mobilizatu gara berriro, behingoz zaintzaren negozioarekin amai dadin eskatu eta herritarren duintasuna, osasuna eta bizitza-kalitateak politiken erdigunean egotea eskatuz.\nPasa den maiatzaren 21ean beste mobilizazio bat egin genuen Bizkaiko Foru Aldundiaren aurrean, helduen egoitzen titularra dena, hauen kudeaketa pribatizatu duela salatzeko.\nEgun, egoitza gehienak kudeaketa pribatukoak dira eta erabiltzaileei asko kostatu arren hauetara sartzea, nabarmena da zerbitzuaren kalitatea eta langileen lan-osasuna okertzen ari dela zerbitzuaren pribatizazioarekin. Hala ere, zerbitzuak kudeatzen dituzten enpresek irabazi ekonomikoak ateratzen dituzte egoera honetatik. Irabazi enpresarial bilakatzen da diru publikoa.\nBilboko egoitzetan exijtutako ratioa dago sektoreko langileen osasun faltaren, erabiltzaileentzako arreta-kalitate eznahikoa, langileen lan-baldintzen prekarizazioa eta enpresa kudeatzaileek irabazi ekonomikoak euren egoitzetako langile faltaren kontura ateratzearen jatorrian.\nLABek urteak daramatza helduen egoitzetan eta zerbitzu sozialetan dauden ratioak guztiz eznahikoak direla. Pasa den ekainaren 11an berriro egon ginen Gasteizko Parlamentuko Herritarren Parte-hartzerako Batzordean adierazteko instituzioen ardurgabezia, araudi egokiaren falta eta enpresa pribatuen kudeaketak bat egiten dute enpleguaren prekarizazioan, eta honetan garrantzi berezia du langileen faltak faktore nagusi bezala.\nLABek egoitzetan dituen atal sindikaletatik bilera eskatu dugu Bizkaiko Foru Aldundiaren Gizarte Ekintza Sailearekin eta behar den leku guztietara joango gara zerbitzuaren titularrei eta eragile politiko eta sozialei esateko, egoitzetan arretarako kalitatea egon dadin, guztiz beharrezkoa dela honako urratsak ematea.\n1.- Zerbitzua publifikatzea, zerbitzu egoki, unibertsal eta doakoa izan dadin, horrela diru publikoak irabazi enpresarialetara soilik bideratzea ekidingo da.\n2.- Ratioen lege bat bermatzea egoitzetan egin den lanaren garrantzirako egokia, sektoreko langileen osasuna babestu eta bermatuz. Horretarako, ezinbestekoa da sektoreko langileekin kontatzea, bereziki gerokultoreekin, sektorean gehiengoa direnak.


Argitalpena: EHAA, 2008/7/1, 124. zk.; EAO, 2011/9/3, 212. zk.\n§ 301. 4/2008 LEGEA, EKAINAREN 19KOA, TERRORISMOAREN BIKTIMEI AITORPENA ETA ERREPARAZIOA EGITEKOA\nGure artean gero eta begi-bistakoagoa da terrorismoa gure gizarteak nozitzen eta jasaten duen gaitzik handienetarikotzat jotzen dela. Seguru asko, oraindik ez gara erabat jabetzen auzi horrek euskal herritarron bilakaeran, kolektibitate gisa, sortu duen eta sortzen duen min sakonaz. Agian, ikuspegi historiko zabalago batetik, etorkizunean izango dugu baloratzea norainoko eragin negatiboa izan duen eta duen gure garapenean batez ere ETAren biolentzia terroristak, baina baita gaur egun zorionez desagertuta dauden GALenak eta eskuin muturreko taldeenak ere. Gizarte-harremanen, gure ekonomiaren, gure kultura- eta hizkuntza-aurrerapenaren garapenaz ari gara; azken finean, gure elkarbizitzaren garapenaz.\nEzagun dugu, hori bai, tragedia horren gertuko eta zuzeneko eragina, hots: erailketek, mehatxuek, bahiketek, estortsioek eta xantaiek sortutako min eta sufrimendu itzela. Terrorismoaren biktimak eta haien familiakoak eta hurbilekoak ondorio horren adierazpen pertsonala eta gertukoa dira. Haiek osatzen dute-eta, tamalez, larrutik eta gogotik terrorearen eta fanatismoaren zerga ordaindu duen gizataldea, gure gizartean berariaz eta era kalkulatu batez aukeratua izan dena.\nETAren ekintzak ez dira ustekabean gertatzen, eta haren helburuak eta estrategiak ez dira zoriaren edo bat-batekotasunaren emaitza. Beren proiektu totalitario eta baztertzailea bide baketsuetatik inposatzerik ez dutenez, biolentzia terroristaren bitartez inposatu nahi dute, eta horretarako, pertsona errugabeen odola erabiltzen dute, biktimena, hain zuzen ere, herritarrek izuak hartuta amore eman dezaten.\nZorionez, azken urteetan herritarrek erreakzionatu egiten dute eta erreakzio horrek isla izan du poliki-poliki instituzioen artean ere; horren eraginez laguntza-neurriak onetsi dira eta biktimei aitorpen eta omenaldi publikoa egin zaie, eta etorkizunari begira, oinarrizko testu batzuk ere onetsi dira, hala nola Eusko Legebiltzarrak 2003ko ekainean aho batez onetsitako legez besteko proposamena, edo 2005eko otsailean onetsi zuena, non Jaurlaritzari eskatzen baitzaio lege-proiektu hau aurkezteko.\nEuskadin, hartara, bai Jaurlaritzak bai Legebiltzarrak irmotasun eta seriotasun osoz adierazi dute gure elkarbizitzaren etorkizuna biktimekiko memorian oinarrituta eraiki beharko dela, halabeharrez. Gehien sufritu dutenak oroitu nahi ditugu, historia, gure historia, ez dadin errepika. Terrorismoaren biktimei aitorpena egitea, horrenbestez, justizia-ekintza bat da, baina baita gizarte baten egiazko adierazpena ere, gure gizarteak ez du-eta berriz bizi nahi haiek nozitutako bidegabeko sufrimendua.\nEuskal gizarteak printzipio etiko funtsezkoenak aldarrikatu nahi ditu oinarrizko irizpide gisa elkarbizitza arautzeko, eta, hortaz ezin saihestuzko eta ezin atzeratuzkoa du terrorismoak kaltetutako pertsonei elkartasuna agertzea; hartara, botere publikoei dagokie biktimei zor zaien aitorpena, erreparazioa eta justizia neurri zehatzen bidez ematea, orain arte nozitutako irainak modu koherente eta eraginkorrean deuseztatuz. Neurri horien helburua da, orobat, terrorismoaren biktimek urte askoan sentitu eta pairatu dituzten ahanzturak, ikusgarritasun-eza eta ulermen falta ahal den neurrian konpentsatzea, biktimagileak jendaurrean goresteko ekitaldiek sortzen dituzten egoerak ahaztu gabe.\nIldo horretan, Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazioak aspaldi erreakzionatu zuen, terrorismoaren ondorioak ahal den heinean leuntzeko aurreneko neurriak hartuz. Hala, terrorismoaren biktimentzako laguntzen programa baten aurreneko arautzea abuztuaren 4ko 221/1988 Dekretuan jaso zen. Arau horiek 1991n, 1993an eta 1995ean aldatu ziren. Ondoren, 2000n, 107/2000 Dekretua, ekainaren 13koa, jarri zen horien ordez, eta, 2002an, azken dekretu hori egun indarrean dagoen dekretuak ordezkatu zuen (214/2002 Dekretua, irailaren 24koa, abenduaren 30eko 313/2002 Dekretuak aldatua). Laguntzen araudi berri horrek alderdi berriak sartu zituen babesaren esparruan, eta nabarmen areagotu zituen babes-mailak. Ildo horretan, enplegu publikoaren zein pribatuaren eremuan laneratzeko laguntza-ildoak ezarri zituen horren premia duten biktimentzat; etxebizitzaren arloan biktimek dituzten behar bereziei erantzuteko bideak antolatu zituen; hezkuntzaren arloko laguntzak handitu egin ziren eta biktimari eragindako kalte ekonomikoa funtsean ordaintzeko kalte-ordainen zenbatekoak ere bai.\nPrograma hori zenbait urtetan aplikatu ondoren nahikoa esperientzia positibotzat jotzen bazen ere, berrikustea komeni zela ikusi zen, betiere hobetze aldera eta atzemandako desorekak zuzentze aldera. Gainera, gizarteak berak gero eta kontzientzia handiagoa hartu du terrorismoaren biktimekiko elkartasuna zehazteko beharraz euren eguneroko bizimoduaren baldintzak hobetzeko neurriak hartuz, eta horrek komenigarri egiten zuen programa berrikustea, irizpide zabala eta zehatza baliatuta.\nIritzi-egoera hori islatuz, Legebiltzarrak aipatutako akordioak onartu zituen, eta Eusko Jaurlaritzak legezko testu batera eramateko konpromisoa hartu zuen; hortaz, testu horretan jaso zuen Eusko Jaurlaritzak erronka hori eta gauzatzeko lana ere bere egin zuen. Horrela, lege honek terrorismoaren biktimekin hartutako konpromisoak ez ezik, euskal herritarrekin hartutakoak ere betetzen ditu.\nHasitako bidean beste urrats bat egin da lege honekin. Administrazioak emandako prestazioak hobetzeaz gain, lege hau, adierazi den bezala, bihotzetiko omenaldi baten adierazpen sakona eta benetakoa da, hain zuzen ere terrorismoaren biktimek pairatu duten sufrimenduagatik eta, justizia beren kabuz egitetik urruti, eman duten erantzunarengatik merezi dutenen omenaldiarena.\nLegeak alde bi ditu. Alde batetik, zati batean kontu materialak eta laguntzak baino ez ditu aipatzen, eta zati horretan sistematizatutako neurrien katalogoa zehazten da, neurriok terrorismoaren biktimen eguneroko bizitzarekin zerikusia duten arazo ugariri erantzutea ahalbidetuko dute-eta. Baina, beste alde batetik, badago beste alde bat, berriagoa dena, biktima hauen eskubideak ikuspuntu etiko eta politiko batetik osatzen dituzten printzipio orokorrak biltzen dituena.\nLegearen II. tituluan jasotzen den bigarren alde hori garatze aldera, nazioarteko agiri batzuk hartu dira inspirazio-iturritzat, Nazio Batuek, Europako Kontseiluak edo Europar Batasunak giza eskubideen urraketa larri eta sistematikoen aurrean biktimak babesteari buruz emandakoak.\nPraktikak eta jurisprudentziak, nazioartekoak zein konparatuak, argiro demostratu dute Estatutik at diharduten talde pribatuek eragindako giza eskubideen urraketa larriak egin daitezkeela, eta, era berean, batzuetan demostratu den bezala, talde pribatu horietariko batzuek Estatuaren beraren edo Estatuko sektore batzuen baiespenaz jardun dezaketela.\nEuskal Herrian, zenbait hamarkadatan garatutako biolentzia terrorista daukagu aurrean; kasik mila lagun erailda, eta funtsezko eskubideak etengabe urratuta, bizitza, osotasun fisiko edo psikikoa, adierazteko askatasuna edo norberaren segurtasuna, beste batzuen artean. Horrenbestez, badugu giza eskubideen urratze larri eta sistematikoez hitz egitea, dela ETAren terrorismoak, dela iraganean eskuin muturreko taldeek edo GALek berak egindakoak.\nAlde horretatik, kontua ez da Barne Zuzenbidera nazioarteko arauen transposizioa egitea, baizik eta onartzea legezko testuan, batez ere aipatutako II. tituluan, jasotako xedapenetan interpretazio eta doktrina-lotura dagoela.\nInspirazio horren ondorioetariko bat argi eta garbi islatzen da biktimen eskubideen definizioan. Ez da kontu hutsala lege honek terrorismoaren biktimak eskubideen subjektutzat hartzea, nahiz eta eskubide horien edukia funtsean programatikoa izan. Eta horrelaxe enuntziatzen da berariaz, hain zuzen, aipatutako II. titulua.\nGaiari buruzko nazioarteko tresnen erreferentziak hartuta, adierazten dugu giza eskubideen urraketa larri eta sistematikoen ondorioz sortzen diren biktimen eskubideek hiru oinarrizko euskarri dituztela, hau da: egia ezagutzeko eskubidea, justiziarako eskubidea eta erreparaziorako eskubidea. Gure kasuan ere oinarrizkotzat jotzen dugu memoriarako eskubidea gehitzea, biktimen esanahi politikoari berebiziko garrantzia ematearekin batera. Horiei duintasuna erantsi behar zaie, eta horrekin batera, bakerako, askatasunerako eta elkarbizitzarako eskubideak sartu behar dira terrorismoaren biktimen eskubideen erreferentziazko beste euskarri bat diren aldetik.\nGehienbat izaera programatikoa duten eskubide hauek jasotzailearen arabera antolatu dira legean, eta eskubide bakoitzarekin batera jarduera jakin batzuk adierazi dira kasuan kasuko eskubidea zehazten dutenak. Lehenengoz, biktimen eskubideak: justizia, duintasuna, aitorpena eta erreparazioa. Bigarrenez, biktimek eta gizarteak partekatzen dituzten eskubideak: egia eta memoria eta haien esanahi politikoa. Eta, hirugarrenez, euskal herritar guztien eskubideak: bakea, askatasuna eta elkarbizitza.\nLaburbilduz, abiapuntua egia eta memoria dira, eta hortik abiatuta finkatzea zer gertatu den eta zer gertatzen ari den, eta zergatik gertatu den eta zergatik oraindik ere gertatzen ari den. Eta, gertatu denaren ezagutzatik eta esanahitik, aitortzea biktimek jasan dituzten era askotako sufrimenduak, baita era askotako beren beharrizanak ere, eta erreparazio eta laguntza integraleko sistema bat ezartzea sufrimendu eta beharrizan horiek ahal den neurrian arindu ahal izateko, nola alderdi materialean hala alderdi moralean.\nHorri dagokionez, beharrezkoa da nabarmentzea Legearen alde bikoitzaren bidez era osatuago eta sistematiko batez jasotzen dela 2005eko otsailean Eusko Legebiltzarrak onartutako irizpenean jasotako akordioetariko bat. Zehazki 4. puntuaren b) idatz-zatia da honako konpromiso hau hartzen zuena: "Proposatzea Eusko Legebiltzarrak idatzi, onetsi eta zabal dezala terrorismoaren biktimen eskubideen gaineko adierazpen politiko bat, gai honi buruzko nazioarteko adierazpenak eta legebiltzar-lantaldean jasotako ekarpenak oinarritzat hartuta".\nLegearen edukian arreta jarriz, legea osatzen duten zatiak azter ditzakegu.\nOhikoa denez, I. tituluak legearen xedeari buruzko eta aplikazio-eremuari buruzko zenbait xedapen orokor jasotzen du.\nLegearen aplikazio-eremua, berriz, 2. artikuluko 1. paragrafoan ezartzen da; berariaz uko egiten zaio terrorismo kontzeptua edo terrorismoaren biktima kontzeptua definitzeari, eta definizio praktikoago baten alde egiten du, lege honetan ezarritakoa aplikatu behar zaien pertsonena.\nLegegintza-aukera horren bidez bilatzen da legearen eremuan albait eta ekintza terroristen biktima gehien hartzea, albo batera utzita ekintzak terroristatzat jotzen diren taldeko kideek edo beste batzuek egin dituzten. Jakina, jurisprudentziako doktrina sendoa dago irizpide horren alde.\nTerrorismoaren kontzeptua, benetan, ulertzeko gaitza da; dena den, aztertu behar dugu kontzeptu horren bilakaera biktimei laguntzeko zigor- eta administrazio-arloetako legeei dagokienez.\nHasiera batean, terrorismoaren delituak mugatzean, honako elementu hauek hartzen ziren kontuan:\na) faktikoak: legez kontrako egintza jakin batzuek izan behar zuten (giza hilketa, lesioak eta abar), eta elkartzen ziren gainerako zirkunstantziek kualifikatu behar zuten;\nb) baliabideetakoak: terrorismo-delituak baliabide jakin batzuk erabiltzearekin lotzen ziren;\nc) egitura eta antolaketari buruzkoak: banda armatuak, organizazio edo talde terroristak, eta\nd) teleologikoak: konstituzio-ordena iraultzeko helburua edo bake publikoa larriki aldatzeko berariazko helburua.\nKonstituzio Auzitegiak "banda armatuak" kontzeptuaren interpretazio murritza egin zuen, betiere, garrantziari eta hedadurari dagokionez, "elementu terroristak" kontzeptuarekin loturik. Hala, ulertzen zuen ez zituela aipatzen soilik taldearen iraunkortasuna eta egonkortasuna eta armadun izate hori (defentsa- edo gerra-armak dituena, baita substantzia edo aparatu leherkorrak ere), baizik eta, era berean, aipatzen zuela gizartean izua eta kolektibitatean arbuioa sortzeko behar besteko garrantzia izatea, herritarren segurtasunean eragin handia izateagatik, eta, azkenik, gizarte demokratiko osoari eraso izateagatik. Terrorismo-jardueraren bereizgarri izango litzateke gizartean alarma-egoera edo segurtasunik eza zabaltzeko asmoa, edo, nolanahi ere, ondorio hori sortzea, delituzko jarduera hori sistematikoki, behin eta berriro, eta maiz noren kontra bereizi gabe, betetzearen ondorioz.\nZigor-arloko legeen oihartzunez, garai hartan terrorismoaren biktimak Zigor Kodean terrorismo-delitutzat jotako biktimak zirela pentsatzen zen. Horren ondorioz, zenbait kasu laguntza-erregimenetik kanpo uztera behartzen zuen, baldin eta zigor-ikerketak ez bazuen emaitza eztabaidaezinik lortzen eragindako kaltea helburu terroristak dituen banda armatu batek eraginda zen ala ez ondorioztatzeko.\nAdministrazio-laguntzak zigor-arloko kondenak baino lehenago ematen zirenez, laguntzen arauetan kalteen izaera terroristari buruzko polizia-ziurtagiri bat exijitzen zen, eta hori presuntzio hutsetan oinarritzen zen maiz. Nolanahi ere, administrazio-ondorioetarako ez dago oso argi horrelako zerbait ziurtatzerik dagoen. Ziurtagiria emateak berekin dakar fede publikoa edo horretarako atribuzioa duen norbaitek izatezko gertaera bat idatziz jasoaraztea. Kalifikazio juridiko bati buruzko iritzi bat ematea (terrorismo-delitua dagoen ala ez) ez dagokio zentzu hertsian ziurtagiria emateko jarduerari.\nLaurogeita hamarreko urteetan helburu politikoa zuten sabotajeen, desordena publikoen edo bandalismoaren ondorioz sortutako kalte materialak areagotu ziren, eta horrek ekarri zuen, alde batetik, terrorismoaren biktimei laguntzeko programak gero eta gehiago zabaltzea kasu horietara, nahiz eta kalteen atzean banda armatu terrorista bat zegoen jakin ez.\nBestalde, 1995eko Zigor Kodeak (2000ko erreformak indartua) bere 577. artikuluaren berritasuna dakar, terrorismoaren delituei buruzko kapituluan antolatua ez dagoen biolentzia politikoen kasuak, doktrinan "banakako terrorismoa" deitutakoak, hartzen baititu, alegia, honelako kasuak: terroristatzat jotzeko beharrezkoa ez denean banda armatu bateko kidea izatea edo horren barruan izatea, nahikoa delako delituzko ekintza jakin batzuk (giza hilketa, lesioak, suteak eta abar) egitea, konstituzio-ordena iraultze aldera edo bake publikoa larriki aldatze aldera (kontzeptu juridiko zehaztugabea da herritar-segurtasunarekin bat egiten duena, eta ekintza bortitzen edo erasoen, arrisku-egoera edo hondamendi-egoeren aurrean pertsonak eta ondasuna babestearekin lotua).\nAzken buruan, eta aurreko egoeran ez bezala, terrorismoaren delituak mugatzean, lege honen ondorioetarako, egiturazko elementua edo organizazio bateko kidea izatekoa albo batera utz daiteke, eta, horrela, banakako zein taldeko ekintza batek, organizazio iraunkorretik at egonik ere, terrorismoaren biktimentzako laguntzen arauak aplikatzea ekar dezake, betiere "herritarren bakea eta segurtasuna" larriki astindu badu.\nJakina, kontzeptu juridiko zehaztugabe batek zedarritutako helburu huts batean oinarritutako definizioak behar bezain zehaztugabea irudi dezake, edo delitu guztiek herritarren segurtasunaren kontra atentatzen dutela ulertzera eraman dezake. Dena den, kasuan kasuko kontzeptu juridiko zehaztugabeen teknikak irtenbide bakarra ahalbidetu beharko du, eta, hori, azken buruan, epaitegiek berrikusi ahalko dute.\nAipatutako jurisprudentzia-doktrina eta -irizpidearekin bat etorrita, 2. artikuluko 1. paragrafoak legearen aplikazio-eremua mugatzen du, hain zuzen ere, izan daitezkeen izatezko hipotesi desberdinak biltzeko behar bezain malgua den eremu bat, betiere ekintza terroristaren kasu guztiak hartu nahi dituen ikuspuntu publiko batetik abiatuta, ekintzok terroristatzat jotako taldekideek eginak izan ala ez.\nLege honetan jasotako prestazioak eta laguntza-neurriak legeak berak kasuan kasu onuradun potentzialtzat jotzen dituenei aplikatuko zaizkiela 2. artikuluaren 2. paragrafoan zehazten da. Eta hori horrela da, hobesten delako prestazio edo laguntza bakoitzaren esku uztea onuradunak zeintzuk diren zehaztea, izan ere askotarikoak izan daitezke, eta, gainera, kolektiboen sailkapenean ez sartzea, baizik eta kaltetutako bakoitzaren benetako premiei erantzutea, kontua ez baita pertsonen mailak pribilegiatzea, benetako premiei erantzutea baizik.\nBigarren artikuluko 3. paragrafoan araua aplikatzeko lurralde-eremua aipatzen da. Begi-bistakoa da autonomiaren eskumenen lurralde-muga Euskal Autonomia Erkidegoaren lurraldea dela, nahiz eta eskumenak gauzatzerakoan bere lurraldetik at ere izan ditzakeen zilegizko ondorioak.\nDena den, komenigarria izan daiteke zehaztea zein diren prestazioak onartzeko lurraldeari dagokionez bete beharreko baldintzak. Hala, prestazioak ematean eta gastu publikoa sustapen-jardueretan aplikatzean, onarpen horiek dakartzan izatezko kasuaren eta Euskal Autonomia Erkidegoaren eskumen-eremuaren (materiala eta lurraldekoa) arteko lotura bat egotera behartzen du horrek.\nHori horrela da administrazioek ez dutelako laguntzak emateko aginte orokorra, hau da, botere aske eta eskumen-boteretik deslotua, Konstituzio Auzitegiak adierazi duen bezala. Horrenbestez, autonomia-eskumenekiko lotura-irizpideren bat hartu behar da kontuan. Eta horrelakoak dira izaera politikoaren eta administrazio-egoitzaren irizpideak, onuradunen egoitzarena, eta, halaber, hedaduraz, Euskal Autonomia Erkidegoan izandako gertakizun baten biktima izatearena ere bai (biktima non bizi den alde batera utzita). Kasu horietan guztietan lotura bat dago Euskal Autonomia Erkidegoaren eskumen batzuekin: ongizateari, bertan bizi direnen eskubideen sustapenari edo segurtasun publikoari buruzko zenbait eskumenekin ere.\nLege honen aplikazio-eremua Euskal Autonomia Erkidegotik at izandako gertakarietara zabaltzen da, baldin eta kaltetutakoen bizilekua Euskal Autonomia Erkidegoan badago. Era berean, diru-laguntzak lortzeko, biktimen elkarteek egoitza Euskadin izan behar dute, edo, bestela Euskal Autonomia Erkidegoan izandako ekintza terroristek sortutako kalteak nozitu dituzten bazkideak izan behar dituzte.\nEusko Legebiltzarra ohartu da terrorismoaren biktima batzuek ezin izango dituztela jaso lege honetan adierazitako neurriak biktimen aplikazio-eremutik kanpo geratzen direlako; horregatik agertzen du komeni dela lege honetan dagoen babes-mailaren antzekoa izango duten legegintza-neurriak onar ditzatela bai Estatuak bai oraindik horrelakorik onartu ez duten autonomia-erkidegoek.\nHelburu hori aintzat hartuta, 2. artikuluko 4. paragrafoan ezartzen da Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazio orokorra Estatuko Administrazio orokorrarekin eta gainerako autonomia-erkidegoekin koordinatuko dela lege honetako aplikazio-eremutik kanpo terrorismoaren biktimei aitorpena egiteko eta laguntza integrala emateko neurriak diseinatze eta abian jartze aldera.\nII. tituluko edukiari dagokionez, lehen egindako zehaztapenekin, badugu adieraztea bere artikuluetan arautzen direla Eusko Jaurlaritzak 2006ko maiatzean onartutako Bakea eta Bizikidetza Planean jasotako printzipio asko, aipatu den izaera programatikoari eutsita. Testu horretan adierazten zenez, justizia eta erreparazioa egiteko asmoz, "Eusko Jaurlaritzak bere egiten ditu EGINDAKO KALTEAREN OROIMEN, JUSTIZIA ETA AITORMENA eskatzeko aldarrikapenak, egun batean, ekintza terrorista baten ondorioz bizitzak erabat zapuzturik, ehunka familiek pairatu duten oinazearen ordainik zuzenena delako uste osoa baitauka". Printzipio horien adierazpide zehatzak honelako eraketa du: terrorismoaren biktimen eskubideak, gizartearekin oro har partekatzen diren eskubideak eta herritarrek berek dituztenak.\nLegeak hainbat artikulu jasotzen ditu zioen azalpen honetako 2. paragrafoan aipatutako eskubide bakoitzari buruz.\nJustiziarako eskubidea, 3. artikuluan jasotakoa. Biktimei dagokienez, justizia-eskubideak gutxienez bi alde garrantzitsu ditu: justizia juridikoarena eta justizia zuzentzailearena. Justizia juridikoak legea eta ordena berriro izatea ezartzen du; justizia zuzentzailea, berriz, biktimei eragindako kalteak, ahal den neurrian, erreparatzen eta egindako urraketen gaineko erantzukizunak ezartzen ahalegintzen da. Dena den, eskumen-arrazoiak direla-eta, lege honen kasuan, artikulu horrek bere edukia mugatzen du justizia-eskubidearen osagarrizko alderdiak arautzera, Estatuari baitagokio funtsean hori arautzea. Beraz, biktimarentzat interesgarria den guztia ekartzean datza oraingo eginkizuna, bere eskubidea gauzatzen laguntze aldera, batez ere informatzeari eta laguntzeari buruzko kontuei dagokienez.\nDuintasunerako eskubidea, 4. artikuluan jasotakoa. Artikulu horren bidez bermatu nahi da biktimak gizalegez eta euren duintasuna eta eskubideak errespetatuz tratatuko direla, eta, horretarako, biktimen eta euren senideen segurtasuna, ongizate fisiko eta psikologikoa eta intimitatea bermatzeko egokiak diren zenbait neurri jasotzen ditu. Biktimen duintasuna errespetatzeko, hauek guztiak behar dira: informazioa behar bezala erabiltzea, intimitatea eta irudia babestea, baita biktimek irainak, erasoak edo bestelako mespretxuzko tratuak, tratu iraingarriak edo umiliagarriak jaso ez ditzaten bermatzea ere.\nErreparaziorako eskubidea, 5. artikuluan jasotakoa. Ekintza terroristen ondorioz nozitu dituzten kalte mota desberdinengatik biktimei ordaina emateko erabil daitezkeen neurri guztiak biltzen ditu artikulu horrek. Testuinguru horretan, arauak ezartzen duenez, eragindako kalteen erreparazioa egiteak zenbait neurri mota jaso ditzake: lehengoratzekoak, kalte-ordainak ematekoak, errehabilitatzekoak eta laguntza integrala zein ordain morala ematekoak.\nErreparazioa, biktimek bidegabeki nozitu dituzten era askotako sufrimenduak aitortu eta gero egiten baita.\nAitorpenak eta erreparazioak bi printzipio hartu behar dituzte oinarritzat: biktimen duintasuna eta gizarte osoaren elkartasuna. Aitorpenak eta erreparazioak, bestalde, biktimen eta euskal gizartearen topaleku izan behar dute, zeren eta gizarte osoaren elkartasunak duindu egingo baitu biktimen bizitza, eta biktimei aitorpena egitea eta laguntza integrala emateak posible egingo dio euskal gizarteari bere iragan hurbilaren alderdi batekin onezkoak egitea.\nIldo berean, Espainiako Estatuaren eremuan, erreparazio integralaren kontzeptua defendatu da. Horrela, abenduaren 17ko 1912/1999 Errege Dekretuko zioen azalpenean, Terrorismoaren Biktimekiko Elkartasunerako urriaren 8ko 32/1999 Legea betearazte aldera, honako hau irakur daiteke: "\ndiruz ordaintze hutsa egiteaz gain, ekintza terroristen biktimei, oro har eta inolako bereizketarik gabe, elkartasunaren eremu zabalaren barruan, zor zaien aitorpen morala islatzen saiatuko da". Orobat, euskal eremuan, Eusko Jaurlaritzak onartu du erreparazio integrala behar dela, alde ekonomikoa, materiala eta laguntzakoa izango dituena, eta baita erreparazio morala egitea ere.\nAzken buruan, erreparazioak integrala behar du izan, alde ekonomikotik haratago, eta gero eta garrantzitsuagoak diren alde ez-materialak jaso behar ditu, horien helburua biktimari kaltea ordaintzeaz gain, elkarbizitza baketsua lortzea eta gizartea berreraikitzea eta eraldatzea da-eta. Erreparazio integralaren kontzeptuak statu quo ante-ra bueltatzeko ahalegina eskatzen du, nahiz eta konponbide hori kasu gehienetan ez den posiblea izango. Izan ere, onartu beharra dago giza eskubideen zenbait urraketa larriren ondorio batzuk ezin konponduzkoak direla.\nAurrekoari gehitu behar zaio erreparazioak prozesu bat izan behar duela eta ez zenbait ekimen sinboliko egiteko une jakin bat. Kontua da, bada, ekimen iraunkorra eta ez une batekoa edo egoeraren araberakoa abian jartzea, honako hau, hain zuzen: biolentzia errotik deslegitimatzea eta berariaz onartzea inoiz ez dela biolentzia justifikatzeko arrazoirik izan.\nArrazoi horiengatik guztiengatik, garrantzitsuak dira heinekotasun-, malgutasun- eta egokitzapen-printzipioak, erreparazioak noraino heldu behar duen finkatze aldera, baita integralitate-printzipioa ere (erreparazio integrala).\nErreparazioa egiteko prozesua zuzendu behar duen beste printzipioetariko bat biktimek berek parte hartzea da, beren organizazioen eta elkarteen bidez, eragiten dieten gai guztietan. Printzipio hori benetan gauzatzeko Terrorismoaren Biktimen Partaidetzarako Euskal Kontseilua sortzen da 6. artikuluan.\nEgia ezagutzeko eskubidea, 7. artikulua jasotakoa. Biktimen sufrimendua arintzeko funtsezko alderdia. Egiak eskatzen du gertakariak guztiz eta osorik ezagutzea, gertakarietan nortzuek hartu zuten parte jakitea eta egindako urraketen inguruabar espezifikoak eta motibazioak ezagutzea.\nLegean hainbat konpromiso jasotzen dira, terrorismoa bere orotariko adierazpenetan behin betiko bukatutakoan bestelako ekimenak bultzatzeari kalte egin gabe. Ekimenetako bat egiaren batzorde bat sortzea izan daiteke eta guztien helburua, denok gizarte berri batean, bakean, askatasunean eta elkarbizitza harmonikoan bete-betean integratu gaitezen laguntzea.\nMemoriarako eskubidea, 8. artikuluan jasotakoa. Egiak gertakariak ezagutzea esan nahi badu; memoriak, berriz, gizarteak gertakari horiek aitortzea esan nahi du. Jendaurrean eta ofizialki aitortzea errugabe bati eragindako sufrimendua eta biktima izateagatik duen esanahi politikoa.\nTerrorismoaren biktimek pairatutako bidegabekerien eta sufrimenduen memoria, erailketena, bahiketena, estortsioena edo mehatxuena.\nMemoria, lehenik, absenteena, eraildakoena, baina baita bizirik irtendakoena, zaurituena, bahitutakoena, estortsionatutakoena, mehatxatutakoena eta haien guztien familiakoena eta lagunena.\nMemoria gizartearen eta terrorismoaren biktimen topaleku gisa. Elkarrekiko memoria, gizarte libre eta gehitzailea eraikitzeko, biolentziaren ezbeharra berriro egon dadin saihesteko, ezer gertatu izan ez balitz bezala bukatu dadin ez onartzeko. Eta memoria, azken batean, exijitzeko terroristek ez dezatela gizartearen etorkizuna baldintzatzea lortu, etorkizun horretako gizartean bazterketak eta askatasun faltak ez baitu lekurik izan behar. Alde horretatik, memoria terrorismoaren deslegitimizazio etiko, sozial eta politikorako funtsezko elementua da.\nEta memoriaren funtsezko alderdia da terrorismoaren biktimen esanahi politikoa, izan ere, ekintza terroristak egiten dituztenek motibazio politikoak bultzatuta jarduten dute. Esanahi politiko horren baitan ETAk bere proiektu totalitarioa eta baztertzailea inposatze aldera suntsitu nahi zuen eta suntsitu nahi duena dago: askatasuna, gure eskubideen eta askatasunen bermatzaile den Zuzenbide Estatu demokratikoan eta elkarbizitza barneratzailearen arauetan gauzatzen dena.\nZeren eta biktimen esanahi politikoak gainditu egiten baitu biktima izatea bera. Biktima izatea ez da bilatu den zerbait, biktimek ez zuten beren bizia eman, kendu ezin zieten bizia. ETAk berak, bere proiektu totalitario eta baztertzailea inposatu nahian, ematen die biktimei haien esanahi politikoa, desagerraraztean bizitzeko ekubidea ez ezik herritarrak izateko eskubidea ere ukatzen baitie.\nBakerako, askatasunerako eta elkarbizitzarako eskubidea, 9. artikuluan jasotakoa, hau da, izu-egoera orokortzeko indar ez-legitimoa erabiltzea, edozein izanda ere, eta albo batera utzita, indarra justifikatzeko erabili nahi diren arrazoiak.\nBakeak, askatasunak eta elkarbizitzak euskal botere publikoen eginkizun babeslea dakarte berekin batera, zentzu honetan ulertuta: neurriak hartu behar dituzte pertsonen eta beroriek osatzen dituzten taldeen askatasuna, segurtasuna eta berdintasuna benetakoak izan daitezen behar diren baldintzak sustatzeko, baita hori guztia eragozten duten oztopoak kentzeko ere.\nBaina, aldi berean, esan nahi du bakearen eta elkarbizitzaren aldeko hezkuntza eta kultura sustatu behar dutela. Horretarako, jarduera batzuk eramango dituzte aurrera eta horien artean bultzada nabarmena emango zaio balio etiko eta demokratikoetan eta bakean eta giza eskubideetan hezitzeari; hedabideek balio horiei zor zaien errespetuaren kulturarekin konpromisoa har dezaten sustatzeari; balio horien sustapenerako programetan biktimen lekukotza sartzeari; terrorismoaren deslegitimazio etiko, sozial eta politikorako neurri aktiboak abiarazteari; terrorismo-delituak pertsegitzeko beharrezkoa den polizien koordinazioari, eta Zuzenbide Estatu demokratikoaren gizarte-legitimazioa eta hori elkarbizitza integratzailerako arauen bidez ematea defendatzeari eta sustatzeari.\nBotere publikoek ez dute itsuan jokatu behar biktimen interesen alde esku-hartzean, eta ez dira elkartasunaren adierazpen hutsera mugatu behar, hori egitea ezinbestekoa bada ere; aitzitik, politika orok biktimak izandakoen errehabilitazio pertsonala eta gizarteratzea sustatzeko helburuari erantzun behar dio, hau da, lagundu behar zaie ez dezaten jarrai biktimak izaten.\nAurretik egindako gogoeta hori inspirazioa izan da, aurreko ideiekin eta ondoren azalduko diren beste batzuekin batera, oraingo arauaren III. titulua egiterakoan. Titulu horretan terrorismoaren biktimei elkartasuna, babesa eta laguntza emateko printzipioak zehaztu nahi dira, osotasun koherente baten barruan.\nIII. tituluaren ataria dugu 10. artikulua; haren helburua baita Euskal Autonomia Erkidegoko arauek terrorismoaren biktimentzat aurreikusten zituzten laguntza-prestazioen eta -neurrien multzoari legezko maila ematea, horiek handitzea eta hobetzea.\nLege hau onartu aurretik indarrean zeuden euskal arauek "laguntza-programa" aipatzen zuten, terrorismoaren ondorio kaltegarriak leuntzeko zenbait neurri bezala ulertuta; neurriok ordaina eta laguntza ematekoak ziren. Neurri horietako batzuk biktimentzako zuzeneko diru-laguntzak dira, itzultzerik gabeko funtsak, eta beste batzuk, berriz, ekimen positiboko neurriak, eskubide edo prestazio publiko jakin batzuk lortzeko biktimak zenbait baldintza betetzetik salbuesteko. Azkenik, elkarteak sustatzeko neurriak aurreikusten ziren.\nElkartasun-printzipioa zegoen laguntzen edo diru-laguntzen oinarrian, eta ez aginte publikoak izandako kalteen erantzukizuna bere gain hartzea. Bestalde, ez zegoen prestazioen sistemarik, baizik eta laguntza oso desberdinen multzoa.\nLege hau sostengatzen duen politika publikoaren ereduak "babesteko eta laguntzeko sistematzat" du bere burua. Nozio horrek adierazten duenez, ez da laguntzeko administrazio-neurrien batura hutsa; aitzitik, neurriok elkarri lotuta daude, helburuari dagokionez organikoki koherentea den osotasun batean elkartuta, biktimaren behar guzti-guztiak hartzen dituena.\nEkintza terroristen ondorioz eragindako kalte materialak erreparatzeko prestazioei buruzkoa da I. kapitulua; eta kontuan hartzen diren kalteen arautze osoa jasotzen du, baita dagozkien konponbideena ere. Kapitulu horrek erregelamendu bidezko garapena behar du, erreparatze osoa eraginkortasunez lortzeko legezko irizpidea errespetatuz, behar diren diruzko zenbatekoak eta izapideak zehaztuko dituena.\nTerrorismoaren biktimen eta euren gertukoen eskura jartzen diren laguntzazko neurriak jasotzen dira II. kapituluan, helburu bikoitzarekin jaso ere: alde batetik, ekintza terroristaren ondorioak gainditzeko kaltetutakoei laguntza emateko benetako borondatea islatzea, eta, beste batetik, gizartearen elkartasuna adieraztea, bere kideetariko batzuek zuzenean nozitu duten bidegabeko sufrimendua aitortze aldera.\nKapitulu horretan, osasun fisiko eta psikologikoaren arloari, heziketari eta laneko prestakuntzari, etxebizitza eta enpleguari lotutako neurri espezifikoak aurreikusten dira. Neurri horiek guztiak erregelamendu bidez garatu beharra dago, prozedurak eta organo eskudunak zehaztuz, baina betiere jarduera publiko oro zuzendu behar duten azkartasun-printzipioa eta biktimaren aldeko tratuaren printzipio orokorrak betez.\nTerrorismoaren biktimei dagokienez, politika publikoek azken urteotan izandako berrikuntzetariko baten bultzada sartzen du 27. artikuluak lege honetan, hauxe: antolatutako biktimen protagonismoa, azpimarratzekoa dena.\nOrain arte, XXI. mende hasierako urteotan, terrorismoaren biktimei buruzko politika publikoak kudeatzeko eredu berria finkatu da; kudeaketa erretikulatu bat, horizontala eta deskontzentratua. Hala, botere publikoek koordinatze-lanak egingo lituzkete eta biktimen elkarteek, berriz, biktimei laguntzeko gero eta zabalagoak diren eremuen kudeaketa aktiboa hartuko lukete beren gain.\nBenetan, ezin da proposatu biktimei laguntzeko politika publikorik, biktimen elkarteek eta biktimak antolatzeko beste era batzuek hartu duten garrantziari erreparatu ez, eta dagozkien gaiei buruz euren iritzia kontuan hartu gabe.\nLege honek, era berean, munta handiko erabaki politikoa dakar: egoitza Euskal Autonomia Erkidegotik kanpo duten elkarteen ekimenak sustatze aldera, EAEko Administrazioak izango du baliabide ekonomikoak erabiltzeko aukera, betiere baldin eta elkarte horiek euren kideen artean Euskal Autonomia Erkidegoan ekintza terroristak nozitu dituzten herritarrak daudela egiaztatzen badute.\nXedapen iragankorra bereziki aipatzekoa da, legea aplikatzeko denbora-eremua mugatzen duena, atzera eragina izateko aukeran bereziki pentsatuta egin da-eta.\nKomenigarritzat jo da legeak, oro har, indarrean hasten denetik eragina izatea. Hala ere, biktimek laguntza-prestazioak jasotzeko eskubidea izango dute, biktimak izateagatik, denbora-eremuak alde batera utzita, eta, horrenbestez, legeak araututako kalte materialen ondoriozko prestazioak etorkizunean aplikatzekoak izango dira, eta, legea egin aurretik eragindako kalteei dagokienez, une bakoitzean indarrean zeuden arauak aplikatuko dira.\nNabarmentzekoa da, bestalde, hirugarren xedapen iraunkorrak, Legebiltzarraren akordio bati jarraiki, Gobernuari emandako agindu bat jasotzen duela, eta, horren arabera, dekretu bat onartu behar dela aparteko epe bat ezartzeko, sei hilabetekoa: epe horren barruan, eskabidea formalizatu gabe urtebete igaro zelako, aipatutako laguntzok jasotzerik izan ez zutenek izango dute aukera ekintza terrorista gertatu zen unean indarrean zegoen terrorismoaren biktimentzako laguntza-programaren babesa eskatzeko.\nLege honen xedea da terrorismoaren biktimei aitorpena egitea eta ekintza terroristaren bat nozitu duten pertsonei babesa eta laguntza emateko sistema bat ezartzea, ekintza terroristarekin lotutako mota guztietako kalteak erreparatzeko eta leuntzeko.\n1. Ekintza terrorista bat edo, banda edo talde armatu batean egonik, herritarren bakea eta segurtasuna modu larrian eraldatzea helburu duten pertsonen ekintza nozitzen duten edo nozitu duten pertsonei aplikatuko zaie lege hau. Aplikatuko da, halaber, erantzuleak xede hori duten talde edo bandetako kide ez izan arren, asmo berarekin jarduten badira.\n2. Lege honetan aitortutako eskubideak eta prestazioak ekintza terroristetako biktima zuzenentzat eta haien familiakoentzat edo hurbilekoentzat dira, kasu bakoitzerako adierazten den moduan.\n3. Lege honetan aurreikusitako neurriak gertakariak Euskal Autonomia Erkidegoaren lurraldean izaten direnean aplikatuko dira, edo, beste leku batean izanez gero, eragina nozitu duten pertsonek bizilekua Euskal Autonomia Erkidegoan dutenean. Hala ere, III. tituluko I. kapituluan aurreikusitako laguntzak bakar-bakarrik aplikatuko dira Euskal Autonomia Erkidegoko lurraldean gertatutako ekintza terroristen kasuan.\n4. Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazio orokorrak koordinazio-sistema bat ezarriko du Estatuko Administrazio orokorrarekin, terrorismoaren biktimak aitortzeko eta haiei laguntza integrala emateko neurriak diseinatze eta abian jartze aldera.\nHalaber, Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazio orokorrak hitzarmenak sinatu ahal izango ditu gainerako autonomia-erkidegoekin helburu berarekin.\n3. Artikulua - Justizia\n1. Euskal Autonomia Erkidegoko botere publikoek lagundu egingo dute, ahal duten neurrian eta eskumenek ahalmentzen dieten heinean, terroristen zigorgabetasunak eragindako egoera bidegaberik edo babesgabetasun-egoerarik izan ez dadin. Hartara, biktimek benetako babes judiziala jasotzean euren eskubideak zaindu daitezen, euren gorabehera bereziak kontuan har daitezen eta horrek eragin diezazkiekeen eragozpenak ahalik eta txikienak izan daitezen sustatuko dute botere publikoek.\n2. Horretarako, esleitutako eskumenen barruan eta botere judizialari zor zaion errespetuarekin, xede hauek dituzten neurriak ezarriko dira:\nb) Zigor-arloko prozesuetan eta administrazioarekiko auzi-prozesuetan zehar biktimek prozeduretara irispidea izatea eta behar ditzaketen baliabide juridiko, ekonomiko, tekniko eta psikologikoak eskuragarri izatea.\n3. Euskal Autonomia Erkidegoko botere publikoek lankidetzako baliabide egokiak ipiniko dituzte Justizia Administrazioarekin eta Fiskaltzarekin artikulu honetako 2. paragrafoko neurriak abian jartzeko.\n4. Artikulua - Duintasuna\nEuskal Autonomia Erkidegoko botere publikoek biktimak haien eskubideak errespetatuta tratatu ditzaten zainduko dute. Horretarako:\na) Neurri egokiak hartuko dituzte, beren eskumenen barruan, justizia egitera eta kaltea erreparatzera bideratutako prozedura judizial eta administratiboek beste prozesu traumatiko batzuk eragin ez ditzaten.\nb) Neurri egokiak hartuko dituzte biktimen eta haien familiakoen segurtasuna, ongizate fisiko eta psikologikoa eta intimitatea bermatzeko, eta, bereziki, jendaurreko zenbait ekitaldi prebenitzeko eta ekiditeko, hala nola, biktimen eta haien familiakoen mespretxua, umiliazioa edo izena galtzea dakarten ekitaldiak, terrorismoa goresten dutenak edo terroristei omenaldia egiteko edo jendaurreko sariak emateko antolatzen direnak, eta zehazki aurka egingo diete ezaugarri horiek dituzten pintaketei eta kartelei, eta, hala dagokionean, arau-hauste penala ekar dezaketen ekitaldiak ikertuko dituzte, betiere Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazioak, eskubide horren defentsarako, herri-akzioa baliatzeko aukera zabalik utzita.\nc) Hedabideetan biktimen eta haien familiakoen intimitatea eta irudia babes dadin sustatuko dute, haien irudiak modu desegokian eta gehiegikeriaz erabil ez daitezen.\nd) Biktimen eta haien familiakoen eskubideen eta duintasunaren defentsa sustatzeko, informazioaren profesionalak sentsibilizatzeko eta prestatzeko kanpainak bultzako dituzte.\ne) Prestakuntza-sistema espezifikoak bultzatuko dituzte biktimei arreta emateko ardura duten pertsonentzat, bereziki Euskal Autonomia Erkidegoko Poliziako kideentzat, Justizia Administraziokoentzat, gizarte-zerbitzuetako eta terrorismoaren biktimei arreta eta laguntza ematen dieten kolektiboetako kideentzat.\n5. Artikulua - Erreparazioa\n1. Euskal botere publikoek, biktimekiko elkartasunaren printzipioa oinarri hartuta eta lege honetako III. tituluan aurreikusten den laguntza integraleko sistemaren bitartez, biktimei erreparazio eraginkorra eta integrala egitea sustatuko dute, lehengoratzeko, kalte-ordainak emateko, errehabilitatzeko, laguntzeko eta kalte morala ordaintzeko neurriak hartuz.\n2. Lege honetako III. tituluan aurreikusitako laguntza integraleko sistema aplikatzerakoan printzipio eta xede hauei emango zaie lehentasuna:\na) Biktima, ahal den neurrian, kaltea egin aurreko egoerara itzul dadin ahalegintzea.\nb) Biktimari askatasuna, identitatea, familiako eta gizarteko bizitza eta bizitza politikoa berreskura ditzan laguntzea.\nc) Biktima bere bizilekura itzul dadin eta bere lanean baldintza egokietan berriro has dadin sustatzea, edo, hala badagokio, bizilekua aldatu eta lanera itzultzen lagunduko dioten baldintzak ezartzea.\nd) Biktimaren egoera aintzat hartuta, ahalik eta azkarren babes- eta laguntza-sistemaren prestazioak eskuratzeko erraztasuna bermatzea.\ne) Biktimaren eguneroko bizitzako eremuak zaintzea, ekintza terroristak eremu horietan egindako kaltea leunduko duten ongizate-baldintzak sortzeko.\n3. Erreparazio-neurrietan sartzen da, halaber, hainbat jarduera publiko bultzatzea, biktimei ordain morala emateko eta haien duintasuna, izen ona eta eskubideak jendaurrean lehengoratzeko. Horrela, honako hauek sustatuko dira biktimekin adostuta eta, hala badagokio, haien elkarteekin: omenaldiak egitea, oroigarriak altxatzea, terrorismoaren biktimei aitorpena egiteko eta horiekiko enpatia izateko tokiko ekimenak sortzea, bakerako eta elkarbizitzarako hezkuntza-proiektuetan biktimen lekukotzak egotea, bai eta terrorismoaren biktimei babesa eta aitorpen sozial, etiko eta politikoa erakusteko izaera sinbolikoa duten bestelako adierazpideak izatea ere.\n6. Artikulua - Parte-hartzea\n1. Terrorismoaren Biktimen Partaidetzarako Euskal Kontseilua sortzen da.\n2. Kontseilu honen xedea izango da terrorismoaren biktimen partaidetza bideratzea haiei eragiten dieten gai guztietan, bai eta administrazio publikoei arlo honetako politika zehatzak abiaraz ditzatela proposatzea ere.\n3. Kontseilu honetako kide izango dira, modu paritarioan, Euskal Autonomia Erkidegoko herri-administrazioak, alde batetik, eta Euskal Autonomia Erkidegoan egoitza edo ordezkaritza duten terrorismoaren biktimen elkarteak, terrorismoaren biktimaren bat dela-eta sortutako euskal fundazioak eta euskal elkarte bakezaleak, bestetik. Nolanahi ere, gizarte zibilaren gehiengoaren ordezkaritza biktimen elkarteek izango dute.\n4. Kontseiluko burua prestigio aitortuko pertsona bat izango da eta administrazioek eta gizarte zibilak adostasunez izendatuko dute.\n5. Kontseiluaren osaera eta eginkizunak erregelamendu bidez zehaztuko dira.\nBIKTIMEN ETA GIZARTEAREN ESKUBIDEAK\n7. Artikulua - Egia\n1. Euskal Autonomia Erkidegoko botere publikoek ekintza terroristetatik eratortzen diren giza eskubideen urraketei buruzko egia eta biktimizazioaren benetako arrazoiak ezagut daitezen lagunduko dute, bai eta egia hori jendaurrean aitor dadin ere, biktimek eta haien familiakoek horretarako duten eskubidea betetzeko.\n2. Horretarako, neurri aktiboak hartuko dituzte:\na) Biktimen memoria eta aitorpena ziurtatzeko, lege honetako 4. artikuluan aipatzen diren ekimenetan biktimek parte har dezaten, presentzia izan dezaten eta arretaren erdian egon daitezen bultzatuz.\nb) Biktimek eta haien familiakoek beren eskubideen defentsarako eta ikerketa historikorako datu edo informazio garrantzitsua dagoen artxibategi ofizialetara jotzeko duten eskubidea bermatzeko eta/edo sustatzeko.\nc) Biktimak identifikatzeko, haien nortasuna edo egonlekua ezezagunak direnean, edo heriotza izan bada, lurperatuta dauden tokia ezagutzeko.\n8. Artikulua - Memoria\n1. Memoriarako eskubideak bere baitan hartuko ditu ekintza terroristak jasan dituzten herritar errugabe guztiek nozitutako bidegabekeriak. Euskal botere publikoek bakean eta askatasunean oinarritutako elkarbizitza lortzen eta biolentzia erabat eta errotik deslegitimatzen lagunduko duen memoria kolektiboa finka dadin sustatuko dute.\n2. Memoriarako eskubidean, halaber, funtsezko elementua izango da terrorismoaren biktimen esanahi politikoa, eta esanahi horren baitan terrorismoak bere proiektu totalitarioa eta baztertzailea inposatze aldera suntsitu nahi duen guztia dago: Zuzenbide Estatu demokratikoaren ezaugarri diren askatasunak eta elkarbizitza integratzailea izateko herritarrek duten eskubidea. Terrorismoaren biktimen esanahi politikorako ezinbestekoa da herritarrek horren aitorpena gizartean egitea.\n3. Memoria eta terrorismoaren biktimen esanahi politikoa iraunaraztea funtsezko tresna da orobat terrorismoaren deslegitimazio etiko, sozial eta politikoa egiteko.\nEUSKAL HERRITARREN ESKUBIDEAK\n9. Artikulua - Bakea, askatasuna eta elkarbizitza\n1. Herritarrengan, pertsona talde batengan edo partikularrengan izu-egoera sortzeko asmoz indar ez-legitimo baten erabilera edo mehatxua ezin justifikatuzkoa da edozein egoeratan, edozein izanda ere justifikatu nahi izateko erabil daitezkeen gogoeta politikoak, filosofikoak, ideologikoak, arrazakoak, etnikoak, erlijiosoak edo bestelakoak.\n2. Euskal botere publikoek, beren eskumenen eremuan, Zuzenbide Estatu demokratikoan aurreikusitako neurriak hartuko dituzte eta guztiak bideratuko dituzte pertsonen eta taldeen askatasuna, segurtasuna eta berdintasuna eraginkorrak eta benetakoak izan daitezen sustatzeko eta hori eragozten dituzten oztopoak kentzeko.\n3. Horretarako, euskal botere publikoek:\na) Pertsonak bakean eta askatasunean eta biolentziarik, beldurrik, zapalketarik edo larderiarik gabe bizitzeko eskubidea begiratuko dute, gai politikoei buruzko edo bestelako ezadostasunak soil-soilik bitarteko demokratikoak erabilita konpontzen dituztelarik, albo batera utzita indar ez-legitimo baten erabilera edo mehatxua.\nb) Hezkuntza-sistemaren maila guztietan bakearen eta giza eskubideen aldeko heziketa eta balio demokratikoen sustapena bultzatuko dute.\nc) Gizarte-hedabideek oro har balio demokratikoekin, giza eskubideekin, bakearekin eta askatasunarekin konpromisoa izan dezaten sustatuko dute, eta bermatuko dute horien aurkako adierazpenak ez direla zabalduko euskal Autonomia Erkidegoko hedabide publikoetan, edo bestela gizarte aske eta demokratiko baten balioekin konprometituta dagoen editorialen ikuspuntutik jasoko direla.\nd) Terrorismoaren deslegitimazio etiko, sozial eta politikorako neurri aktiboak abiaraziko dituzte, Zuzenbide Estatu demokratikoaren zilegitasuna gizartean sustatuz eta, gure askatasunen eta bakezko elkarbizitzaren berme gisa, elkarbizitza integratzailerako arauetan antolatuz.\n4. Balio demokratikoak eta giza eskubideak sustatzeko egoki iritzitako ekimenetan, terrorismoaren biktimen lekukotza eta partaidetza kontuan hartuko dira.\nLAGUNTZA INTEGRALEKO SISTEMA\n10. Artikulua - Xedea\n1. Titulu honetan biktimei babesa eta laguntza integrala emateko aurreikusten den sisteman ekintza terroristen kalteak erreparatzeko prestazioak eta neurriak arautzen dira, eta lehengoratu daitekeen guztia erabat lehengoratuko dela eta biktimei beren bizitza sozial normalizatua berreskuratzeko beharrezkoak diren alderdi guztietan laguntza integrala emango dela ziurtatu nahi da.\n2. Titulu honetan jasotako prestazioak eta laguntzak bateragarriak dira interesdunek beste edozein administraziotatik jaso dezaketen beste edozein laguntzarekin; betiere horien batuketak kaltearen zenbatekoa gainditzen ez badu, diruz lagundu beharreko jarduera gainfinantzatzen ez bada, edo ematen den laguntza mota zehatzaren edukia bikoizten ez bada.\n11. Artikulua - Arau orokorrak\n1. Kalte materialak erreparatzeko laguntzen barruan sartuko dira ekintza terroristen ondorioz ondasun higigarrietan eta higiezinetan eragindakoak, Euskal Autonomia Erkidegoko lurraldean gertatu direnean, lege honetan ezarritako baldintza eta mugekin.\nOrdaindu ahal izango dira, halaber, mehatxupean edo arrisku-egoeran dauden pertsona fisiko edo juridikoek segurtasun-arrazoiengatik ondasun higigarrietan eta higiezinetan egin behar izan dituzten gastuak.\n2. Laguntza hauetatik kanpo geratzen dira honelako erakundeetan izandako kalteak: izaera publikoko entitateetan, korporazioetan edo organismoetan, edo horien partaidetza nagusia dutenetan, nazionalak nahiz atzerrikoak izan.\n3. Ordaina jaso behar duten ondasunen balorazioa arau orokor gisa erreparazio-balioa edo, kasua bada, ordezkapen-balioa kontuan hartuta egingo da, ondoren datozen artikuluetan jasotako arau bereziak albo batera utzi gabe.\n4. Ordaindu beharreko zenbatekoa tasatutako kalteen zenbatekoaren eta eragina nozitu duenak kaltetutako ondasunen aseguru-estalduraren kontura jaso behar duen zenbatekoaren artean dagoen aldea izango da, betiere asegururik badago. Arau bidez zehaztuko da eskatzaile bakoitzeko eta gertakari edo ezbehar bakoitzeko jaso daitekeen zenbatekoa.\n5. Kapitulu honetan aurreikusitako laguntzak aseguru-kontratuetatik eratorritako edozein ordainen subsidiarioak dira, eta, aseguruek egindako kalte-ordainak egonez gero, kalte-ordain horien balioaren zenbateko berdinean murriztuko dira.\n6. Kapitulu honetan aurreikusitako laguntzak eman daitezela eskatzeko epea urtebetekoa izango da, egintza terrorista izan eta biharamunetik aurrera. Ez dute eperik izango 17. artikuluan aipatu laguntzek, izan ere edozein unetan eska baitaitezke.\n12. Artikulua - Kalteak etxebizitzetan\n1. Etxebizitzak lehen zuen bizigarritasuna berreskuratu ahal izateko, bertako egituran, instalazioetan eta altzarietan jasandako kalteen balioa ordainduko da, baina kanpo geratuko dira luxuzko izaera duten elementuak. Erreparazioei ekiteko beharrezkoak diren ikerketetatik, proiektuetatik, baimenetatik eta, oro har, dokumentu guztietatik eratorritako gastuak ere barne daude.\nJabetza horizontalaren araubidearen menpe dauden etxebizitzen elementu komunetan eragindako kalteen balioa ere ordainduko da. Horretarako, eraikineko elementutzat joko dira garajeak edo eraikinean dauden bestelako egoitzak.\n2. Erreparazioaren zenbatekoa etxebizitzen jabetza dutenei ordainduko zaie, edo bestela, erreparazioa legitimoki egin edo agindu duten errentariei edo okupatzaileei.\n3. Eraginpeko ondasun higiezinetan egindako kalteak kalkulatu ahal izateko, erreparazioaren balioa hartuko da kontuan, eta ez da inolako zenbatekorik kenduko erabileragatik edo kontserbazio-egoeragatik. Inola ere ez da sartuko laguntzaren barruan aurrekoaren hobekuntza.\nOndasun higiezinetan sortutako kalteen balioa zehaztu ahal izateko, kontuan edukiko da eragindako ondasunek kaltea jasan aurreko unean zeukaten benetako balioa.\n4. Ohiko etxebizitza osorik eta behin betiko galduz gero, ezinezkoa delako erreparatzea edo horretarako beharrezkoak diren obren kostuak eraikinaren une horretako balioaren % 50 gainditzen duelako, lursailaren balioa alde batera utzita, honelakoa izango da ordaina:\na) Jabeak antzeko ezaugarriak dituen beste etxebizitza bat erosi edo galdutakoa berriz eraiki nahi badu, lehenengo paragrafoan aurreikusitako ordaina galdutako ondasunaren benetako balioa izango da eta ondorio horietarako ez da aplikatuko lege honetako 11.4 artikuluan aipatzen den muga. Erregelamendu bidez ezarriko da balio hori zehazteko prozedura.\nb) Pertsonak beste etxebizitza bat jabetzan hartu nahi izan ezean, urtero funts galdurako diru-laguntza bat jaso ahal izango du beste etxebizitza bat alokatzeko, gehienez ere 20 urterako, eta erreferentziatzat bizi behar duen autonomia-erkidegoko udalean alokairua batez beste kostatzen dena hartuko da, aurreko egoerarekin alderatuta galerarik izan gabe. Ondorio horietarako ere ez da aplikatuko lege honetako 11.4 artikuluko muga.\nc) Etxebizitza bateko okupatzailea, gozamenerako, erabilerarako edo bizitzeko eskubideei jarraiki, urtero diru-laguntza bat jaso ahal izango du, itzultzerik gabekoa, beste etxebizitza bat alokatzeko, gehienez ere 20 urterako, eta erreferentziatzat bizi behar duen autonomia-erkidegoko udalean alokairua batez beste kostatzen dena hartuko da.\nOhiko etxebizitzatzat joko da, paragrafo honen ondorioetarako, kaltetutako pertsona urteko gutxienez sei hilabete eta egun bateko epean bizitzen bada etxebizitza den eraikinean. Ohiko etxebizitzatzat joko da, halaber, bertan urtebetez baino gutxiago bizi izan arren, bertan bizitzen hasi den egunetik denbora erdia baino gehiago egin duenean bertan.\n13. Artikulua - Behin-behineko ostatua hartzea\n1. Administrazioak lagunduko du atentatu terrorista baten ondorioz aldi baterako beren etxeak utzi behar dituzten pertsonen behin-behineko ostatuak eragiten dituen gastuak ordaintzen, etxean erreparazioak egiten diren bitartean, baita Euskal Autonomia Erkidegoaren lurraldetik igarotzean beren ibilgailuak baliogabetzen dituzten kalteak jasaten dituzten pertsonen ostatu-gastuak ere. Horretarako, hitzarmenak edo erabakiak sinatu ahal izango ditu beste administrazio publiko batzuekin edo ezbeharretan eta hondamendietan kaltetutakoei laguntzen dieten organizazio espezializatuekin. Aipatutako hitzarmen edo erabakietan alderdiek ostatu-gastuetarako eman beharreko laguntzaren ehunekoa eta denbora-muga ezarriko dira.\n2. Hitzarmenik izan ezean, Administrazioak ezbeharra jasan duen etxebizitzaren antzeko baten alokairua edo ostalaritza-establezimendu bateko ostatu-gastuak ordaintzen lagunduko duen diru-laguntza eman ahal izango du, bai eta horrek ekar ditzakeen joan-etorrien gastuak ordaintzen laguntzeko ere, erreparazio-lanak egiten diren bitartean. Erregelamendu bidez ezarriko dira zenbatekoari eta denborari buruzko mugak.\n14. Artikulua - Kalteak ibilgailuetan\n1. Ibilgailu partikularretan eragindako kalteak ordaindu ahal izango dira, eta bai pertsonak edo salgaiak lurrez garraiatzeko diren ibilgailuek jasandakoak ere, salbu eta jabetza publikoko ibilgailuek jasandakoak.\n2. Ordaindu beharreko zenbatekoa erreparatzeko beharrezkoa den gastuaren zenbatekoa izango da, ondorengo paragrafoetan xedatzen dena izan ezik.\n3. Kaltetutako ibilgailuaren antzeko ezaugarri teknikoak dituen eta antzeko erabilera-baldintzetan dagoen beste ibilgailu bat merkatuan erosi ahal izateko peritazio ofizialak ezartzen duen zenbatekora hel daiteke ordaina.\n4. Ezbeharra jasan duen ibilgailua lurreko garraiorako denean eta kaltetutako pertsonaren ogibidea denean, laneko tresna galtzeak dakartzan galera eta kalte ekonomikoak hartuko ditu ordainak.\n15. Artikulua - Kalteak alderdi politikoen, sindikatuen eta gizarte-erakundeen egoitzetan\nAlderdi politikoen, sindikatuen eta gizarte-erakundeetako egoitzetan edo erlijio-kulturako egoitzetan eragindako kalteen ordainetan sartuko dira egoitza horietan jarduteko lehen zituzten baldintza berberak berreskuratzeko egin beharreko erreparazioen gastuak, altzariak eta kaltetutako ekipamendua berriz ipintzea barne dagoelarik.\n16. Artikulua - Kalteak industria- eta merkataritza-establezimenduetan\n1. Merkataritza- edo industria-establezimenduetako kalteen konpentsazioak establezimendu horiek berriro martxan jartzeko erreparazioen balioa hartuko du bere gain, baita jarduera aldi baterako, zati batean edo osorik eteteak titularrei eragin dizkien galera ekonomikoak ere, hala badagokio; kalteei dagokienez, berariaz jasoko da zenbateko osagarri finko bat, erregelamendu bidez zehaztuko dena, merkataritza-funtsean eta bezeroen balizko galeran eragindako kalte gisa.\n2. Administrazioak dagozkion izapideak burutuko ditu kaltetutakoen alde interesik gabeko maileguak edo ahalik eta interes txikienarekin lortzeko, finantza-entitate publikoen bitartez edo Euskal Autonomia Erkidegoko lurraldean jarduten duten pribatuen bitartez, helburua establezimendua martxan jartzea eta dauden lanpostuei eustea denean. Helburu horrekin betiere, maileguak sorostea erabaki ahal izango du, erregelamendu bidez ezartzen den prozeduraren arabera.\nKALTE MATERIALEN PREBENTZIOA\n17. Artikulua - Seguntasun-sistema ezartzea\n1. Ekintza terroristekin lotutako jazarpena, mehatxua edo hertsapena jasaten duten pertsona fisiko edo juridikoek diru-laguntza eskuratu ahal izango dute beren etxebizitzetan, establezimenduetan eta ibilgailuetan segurtasun-sistema egokiak instalatzeak dakartzan gastuak ordaintzeko, erregelamendu bidez ezartzen den moduan.\n2. Euskal Autonomia Erkidegoan segurtasun publikoaren arloko organo eskudunak aldeko irizpena beharko du segurtasun-sistema horiek ezartzea premiazkoa dela jotzeko, eta baita sistema egokia dela jotzeko ere.\n18. Artikulua - Osasun fisikoaren eremua\n1. Ekintza terrorista baten ondorioz kalte fisikoak edo psikofisikoak nozitu dituzten pertsonek aukera izango dute kaltea eragin zuen gertakariaren aurretik zuten egoera fisikoa ahalik eta ondoen berreskuratzeko beharrezko diren osasun-zerbitzu guztiak jasotzeko.\n2. Euskal Autonomia Erkidegoko osasun-sistemari atxikitako bitartekoak erabilita emango da osasun-laguntza hori edo osasun arloan eskumenak dituen sailak finantzatuko du, berebiziko larrialdia izateagatik, itundu gabeko zentro pribatuetan eman behar bada. Hala ere, pazientearen beharrek hala gomendatzen badute eta tratamenduaren egokitasuna objektiboki justifikatuta baldin badago, baina lekurik ez baldin badauka osasun publikoaren sarearen barruan, eremu horretatik kanpo emandako tratamendu medikoak baimendu ahal izango dira eta tratamendu horien kostua Administrazioaren kontura joango da eta gaixoari laguntzeagatik izandako gastuak, betiere erregelamendu bidez ezartzen den mugarekin.\n3. Administrazioak bere gain hartuko ditu protesiak jartzeagatik eragindako gastu guztiak, eta protesien aldizkako hobekuntzak beharrezkoak badira horien gastua ere bai, baita errehabilitazioak dakartzan gastuak ere, ohiko osasun-babesaren parametroetan sartuta dauden ala ez alde batera utzita.\n19. Artikulua - Laguntza psikologikoaren eremua\n1. Ekintza terroristen ondoriozko eraginak gainditzera bideratuta dagoen laguntza psikologikoa, psikosoziala eta psikopedagogikoa barne direlarik, mediku publiko batek egindako egiaztagiri baten bidez horren premia duela baieztatzen duen edozein pertsonari emango zaio. Interesdunak aukeratu ahal izango du agindutako tratamendu psikologikorako Euskadiko osasun-sistemari atxikitako bitarteko publikoez baliatzea edo pribatuak erabiltzea.\n2. Profesional pribatu baten laguntza psikologikoa aukeratuz gero, Administrazioak bere gain hartuko du horren kostua, eta interesdunari laguntza ekonomikoa zuzenean eta osorik emango dio tratamenduarekin hasi baino lehen. Laguntza hori bateraezina izango da beste administrazio publiko batzuek arrazoi berberengatik eman ditzaketen antzeko laguntzekin.\n3. Laguntza ekonomikoa igarotako hiruhilekoka jasoko da, gastuen eta ordaindutako zerbitzu-sarien fakturak aurkeztu ondoren, eta ezin izango du gainditu norbanakoaren tratamendurako erregelamendu bidez ezarritako zenbatekoa. Hala ere, horrek ez du albo batera uzten, diagnostiko medikoaren bilakaera ikusirik, emandako laguntza salbuespen gisa handitzeko aukera.\n4. Administrazio sanitarioak bide emango du, osasun-sistema publikoko osasun mentaleko sarearen barruan, ekintza terroristen ondorioen tratamendu psikologikorako baliabide espezializatuak sor daitezen.\n20. Artikulua - Irakaskuntzaren eremua\n1. Kalte fisiko edo psikofisiko bereziki larriak nozitu dituzten pertsonek, horien ezkontideek edo horiekin modu iraunkorrean eta antzeko lotura afektiboekin bizi diren pertsonek, eta seme-alabek ez dute inolako tasa akademikorik ordaindu beharko ikasketa-maila guztietako ikastetxe ofizialetan.\n2. Administrazioak ordaindu ahal izango ditu lehen paragrafoan aipatutako pertsonek aukeratzen dituzten ikastetxe pribatuetako ikasketa akademiko ez-ofizialen edo ikasketa akademiko ofizialen zerbitzu akademikoen gastuak, erregelamendu bidez ezartzen den moduan eta mugekin.\n3. Ikasketak sustatzera bideratutako laguntzak emango zaizkie, halaber, 1. paragrafoan adierazitako pertsonei; laguntza horiek akademikoak ez diren zerbitzuak ordaintzeko izango dira, hala nola, eskolako materiala, garraioa, jantokia eta familiako etxetik kanpo hartu beharreko egoitza. Hezkuntza Administrazioak horretarako ezartzen duen urteroko deialdietan xedatutakoa hartuko da kontuan, baina eskakizun ekonomikoak eta akademikoak malgutu egingo dira onuradunen premiak kontuan hartuta. Bereziki, laguntzak eta bekak eskuratzeko, muga gisa ezarritako errenta-mailari indize zuzentzaileak aplikatuko zaizkio; bekak eskuratzeko familiako errenta zenbatzerakoan kanpo utziko da ekintza terroristaren ondorioz jasotako kalte-ordainen zenbatekoa eta indize zuzentzaileak aplikatuko zaizkie ekintza terroristaren ondorengo eskolako lehenengo urteetan batez besteko kalifikazioei dagozkien eskakizun akademikoei.\n4. Hezkuntza-administrazioek programa bereziak ezarriko dituzte terrorismoaren biktima diren ikasleek, ikasketak egoki buru ditzaten, beharrezko eta bakoitzari egokitutako arreta eta laguntza jasotzeko.\n21. Artikulua - Prestakuntzaren eremua\n1. Kalte fisiko edo psikofisiko bereziki larriak nozitu dituzten pertsonek, horien ezkontideek edo horiekin modu iraunkorrean eta antzeko lotura afektiboekin bizi diren pertsonek eta seme-alabek eskubidea izango dute Administrazioak antolatzen eta/edo finantzatzen dituen lanbide-heziketako eta lan-jarduerako ekimen eta jardunetan parte hartzeko, lan-merkatura sartzeko eta lanean hasteko erraztasunak izan ditzaten.\n2. Horretarako, onuradunek birziklatzeko, ezaguerak eta gaitasunak eskuratzeko eta bestelako ikastaro guztiak egin ditzaten sustatuko du Administrazioak, aurreko paragrafoan aipatutako xederako. Ikastaro horiek doan izango dituztela bermatuko du Administrazioak.\n22. Artikulua - Etxebizitzaren eremua\nEkintza terrorista batetik zuzenean edo zeharka eratortzen diren etxebizitzaren premia bereziak kontuan hartuko ditu Administrazioak, eta hauetarako aukera ematen duten bitartekoak erregelamenduz garatuko ditu:\na) Ekintza terrorista baten ondorioz ezintasunen bat duten pertsonentzat ohiko etxebizitza egokitzeko, hori bada komeni dena. Horretarako erregelamendu bidez ezarriko dira egokitzapen-gastuei aurre egiteko diru-laguntzak.\nb) Babes ofizialeko etxebizitzak trukatzeko edo, hala egokituz gero, kalifikazio hori kentzeko, terrorismoaren eragina nozitu izanagatik, ez bestelako arrazoiengatik, etxebizitza aldatzeko justifikazioa duten pertsonentzat.\nc) Babes ofizialeko etxebizitzak esleitzeko sisteman lehentasunez sartzeko aukera edo baldintza orokorrak bete behar ez izatea ahalbidetzen duten bitartekoak sartzeko, bai salerosteko, bai alokatzeko edo azalera-eskubidean lagatzeko ere.\n23. Artikulua - Enpleguaren eremua\n1. Ekintza terroristaren baten ondorioz laneratzeko zailtasunak dituzten pertsonen lan-kontratazioa sustatuko du Administrazioak, eta horretarako laguntza ekonomikoen lerro espezifiko bat sortuko du; halaber, pertsona horien enplegua enpresen gizarte-erantzukizunaren esparruan sartzea ere bultzatuko du.\n2. Euskal administrazio publikoek bereizketa positiborako neurriak bideratuko dituzte terrorismoaren biktimek enplegu publikoa lortze aldera, langile publikoen estatutu-erregimenaren oinarriek ezarritakoaren arabera eta adierazitako kasuetan.\n24. Artikulua - Funtzio publikoa\nEuskal Funtzio Publikoari buruzko ekainaren 6ko 6/1989 Legearen 2.1 artikuluan zehaztutako eremuan sartzen diren langileek, baita irakasleek eta lotura estatutarioa duten osasun-langileek ere, ekintza terrorista baten ondorioz kalte fisiko edo psikofisiko bereziki larriak nozitu badituzte, euren baldintzak eta gorabeherak kontuan hartuta horretarako premia dutela arrazoitzen dutenean, eskubide hauek izango dituzte:\na) Beraien kidego, eskala edo lan-kategorian antzeko ezaugarriak dituen beste lanpostu batera aldatzeko eskubidea, lanpostu hutsa nahitaez betetzeko beharra izan gabe, beren burua benetan babesteko edo asistentzia jaso ahal izateko lehen zerbitzuak ematen zituzten herrian lanpostua utzi beharrean suertatzen badira. Lanpostu aldatze horrek derrigorrezko lekualdatzea izango da.\nb) Eszedentzia, beren burua benetan babesteko edo asistentzia jaso ahal izateko, gutxieneko epe batean lanean aritu beharrik izan gabe eta eszedentzian egoteko eperik eskatu gabe. Lehenengo sei hilabeteetan eskubidea izango dute lehen betetzen zuten lanpostua gordetzeko eta epe hori konputagarria izango da antzinatasunerako, karrerarako eta aplikagarriak zaizkien Gizarte Segurantzako erregimeneko eskubideetarako. Lanpostua gordetze hori luzatu ahal izango da hiru hilabeteko epeka eta gehienez ere hemezortzi hilabeteetarako. Eszedentzian egondako lehenengo bi hilabeteetan ordainsari osoa jasotzeko eskubidea izango dute.\nc) Justifikatutzat joko da lanera ez joatea, guztizkoa edo partziala izan, arreta emateko gizarte-zerbitzuek edo osasun-zerbitzuek, kasuan kasuko egoeraren arabera, hala zehazten badute eta ezartzen dituzten baldintzetan.\nd) Lanaldia murrizteko eskubidea, ordainsaria ere proportzioan murriztuta, edo laneko denbora berrantolatzeko eskubidea, ordutegia egokituz, ordutegi malgua aplikatuz edo laneko denbora antolatzeko aplikagarriak izan daitezkeen bestelako moduak ezarriz, administrazio publiko eskudunak kasu bakoitzean ezartzen duenaren arabera.\nANTOLAKUNTZA ETA PROZEDURA\n23. Artikulua - Organo eskudunak\n1. Erregelamendu bidez zehaztuko da lege honetan araututako erreparazio- eta laguntza-prestazioak eskuratzeko eskabideak koordinatzeko, eta, hala badagokio, izapidetzeko eta ebazteko Euskal Autonomia Erkidegoko organo eskuduna. Organo horrek eskumen hauek izango ditu:\na) Jendaurrean biktimei gizartearen elkartasuna agertzea eta aitorpena egitea sustatzea, helburu horretarako egokien diren jarduera eta ekimen instituzionalen bitartez, eta askatasunei eta giza eskubideei zor zaien errespetuaren eta bakearen aldeko kultura zabalduz.\nb) Biktimei banan-banan eta zuzenean arreta ematea, kasu bakoitzean zerbitzu publikoetatik behar ditzaketen mota guztietako premiak ezagutu ahal izateko.\nc) Jendeari jakinaraztea, eta bereziki biktimei, zein eskubide eta baliabide dituzten, eta eskura ditzaketen zerbitzu guztiak: juridikoak, medikoak, psikologikoak, sozialak, administratiboak eta mota guztietakoak.\nd) Lege honetan araututako erreparazio- eta laguntza-prestazioak eskuratzeko eskabideak izapidetzea, eta, hala badagokio, ebaztea, erregelamendu bidez hala agintzen zaionean.\ne) Lege honetan aurreikusitako eta erregelamendu bidez zehaztutako beste prestazio batzuk emateko prozedurei buruz nahitaezko txostenak ematea. Txosten horiek lotesleak izan daitezke, aldi berean biktima edo prestazioen onuraduna biltzen direnean, erregelamendu bidez horrela aurreikusten bada.\nf) Lege honetan aurreikusitako prestazioak emateari buruzko informazioa ematea, organo eskudunek hala eskatzen dutenean, aipatu esku-hartzea nahitaezkoa ez den kasuetan ebazteko.\ng) Terrorismoaren biktimek beren eskubideak erabil ditzaten bilatzen duten ekimenak eta jarduerak babestea eta bultzatzea.\nh) Terrorismoaren biktimek erakundeekin eta administrazio publikoekin dituzten harremanak erraztera bideratutako jarduerak sustatzea, laguntza eta prestazio publikoak eskuratzeko informazio eta laguntza tekniko eta legala emanez.\ni) Lankidetza- eta informazio-harremanak edukitzea Euskal Autonomia Erkidegoko organoekin, baita beste erakunde batzuekin ere, eskumeneko eremu bakoitzetik biktimei laguntza integrala eta egokia eman ahal izateko.\nj) Oinarrizko helburutzat biktimei giza laguntza eta laguntza psikologikoa ematea duten gizarte-mugimendu, fundazio eta elkarteekiko lankidetza-harremanak sustatzea.\nk) Beste erakunde, entitate eta administrazio publikoekin harremanak izateko etengabeko bideak ezartzea, terrorismoaren biktimei beharrezko arreta eman dakien ziurtatzeko.\n2. Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazio orokorrak emango ditu asistentzia-izaerako prestazioak eta laguntzak, berak zuzenean edo erakunde edo organizazio publiko edo pribatuen bitartez.\n26. Artikulua - Prozedura\n1. Erreparazio- eta laguntza-prestazioak emateko prozeduran, prestazioak lege honetan sortuak izan edo beste prozedura sektorial espezifiko batzuetako eskakizunen modulazioak izan, hainbat printzipio hartuko dira kontuan:\na) Biktimekin tratatzerakoan kontuan izango da haiek izan dezaketen ahultasun- edo desberdintasun-egoera berezia.\nb) Azkartasuna eta biktimaren aldeko tratua izango dira prozedurak bideratzeko eta ebazteko printzipioak; ekidin egingo zaizkio biktimari laguntzak edo prestazioak aitortzea luzatzen edo oztopatzen duten izapide formalak. Hori dela eta, interesdunari ez zaio eskatuko agiririk aurkeztea begi-bistako gertakariak edo gorabeherak frogatzeko, jardunean ari den administrazioaren artxiboetan edo aurrekarietan baldin badaude.\nc) Gaia dela eta, biktimei laguntzeko organo eskuduna ez den beste sail bati badagokio administrazio-egintza onestea, administrazio-egintza hori onestekotan nahitaezko txostena beharko da biktimei laguntzeko organo eskudunak proposaturik.\n2. Lege honetan aurreikusten diren erreparazio- eta laguntza-prestazioak emateko prozeduretan:\na) Biktimekiko harremanak eta eskabideak aurkeztea biktimei laguntzeko organora bideratzeko ahalegina egingo da, edozein izanda ere eskatu nahi den laguntza mota eta eskatutako prestazioa egikaritu behar duena.\nb) Biktimei laguntzeko organo eskudunak, espedientea izapidetu edo ebazten duena bada, Administrazioko organoen eta eraginpeko organizazioen lankidetza izango du.\nc) Beste administrazio batzuei edo justizia-auzitegiei eskatu ahal izango zaizkie espedienteak izapidetzeko beharrezkoak izan daitezkeen aurrekariak, datuak edo txostenak, betiere Datu Pertsonalak Babesteko abenduaren 13ko 15/1999 Lege Organikoak eta Justizia Administrazioak ezartzen dituzten mugen barruan.\nd) Ebazpenak emateko eta jakinarazteko epea sei hilabetekoa izango da, non eta arrazoitutako inguruabar guztiz bereziengatik ez den epe hori zabaltzea erabakitzen, gehienez ere hiru hilabetez. Nolanahi ere, eskabideak ibilgailuetan eta beste ondasun batzuetan segurtasun-elementuak instalatzeko badira, epea bi hilabetekoa izango da, eta ezin luzatuzkoa.\ne) Gehienezko epea pasa ondoren, ebazpenik eman eta jakinarazi ez bada, ebazpena baiestekoa dela ulertu behar da, Herri Administrazioen Araubide Juridikoaren eta Administrazio Prozedura Erkidearen azaroaren 26ko 30/1992 Legearen 43. artikuluan aurreikusitako eraginetarako.\n3. Baldin eta erreparazio- eta laguntza-prestazioak ematea beste prozedura sektorial espezifiko batzuetan aurreikusitako eskakizunen modulazioak egitea bada, dagokion legedi sektorialean araututako prozedurari jarraitu beharko zaio, lege honetako 25.1 artikuluko e) idatz-zatian xedatutakoari kalte egin gabe.\nELKARTEEN JARDUERAK SUSTATZEA\n27. Artikulua - Ekintzak sustatzea\n1. Eusko Jaurlaritzak izaera osagarria duten jarduerak bultzatuko eta sustatuko ditu, ordaina jasotzeko eta laguntzeko lege honetan ezarritako xedeak hobeto bete ahal izateko komenigarriak edo beharrezkoak badira.\n2. Sustapen-politika horren helburua elkarteek eta erakundeek sustatutako egitarauak eta jarduerak bultzatzea izango da, egitarau eta jarduera horien xedea honako hau denean: batetik, biktimei arreta eta giza laguntza ematea, lagunekin eta familiakoekin batera epaiketetara laguntzea, terrorismoaren biktimei orientazio edo laguntza psikosoziala ematea; edo, bestetik, gai honi buruzko foroak, ikastaroak eta mintegiak egitea eta hezkuntzara edo balio etiko eta demokratikoen sustapenera bideratutako bestelako jarduera eta proiektuak lantzea.\n3. Aipatutako laguntzen onuradun izendatzen dira ohiko jarduera terrorismoaren biktimen eremuan gauzatzen duten erakundeak eta elkarteak, elkartearen egoitza Euskal Autonomia Erkidegoan baldin badute, bai eta eremu geografiko horretatik kanpo egon arren, beren kideen artean ekintza terroristak Euskal Autonomia Erkidegoaren lurraldearen barruan nozitu dituzten herritarrak dituztela behar bezala egiaztatzen duten elkarteak eta biktimen kolektiboak ere.\nLehenengoa - Aparteko laguntzak\nGobernu Kontseiluak aparteko laguntzak eman ahal izango ditu, salbuespen modura, ohiko laguntzek estaltzen ez dituzten edo behar baino nabarmen gutxiago estaltzen dituzten biktimen premiazko egoerak arintzeko, norbanakoarenak nahiz familiakoak izan.\nBigarrena - Justifikatu beharreko ordainketak\nBehar-beharrezko premia izanez gero aurrerakinak eman ahal izango dira, lege honetan aurreikusitako ohiko laguntzen edo aparteko laguntzen kontura; laguntza horien zenbatekoa ez da izango dagokien ebazpena izan baino lehen aurreikus litekeen zenbatekoaren % 70 baino gehiagokoa. Aurrerakin horiek justifikatu beharreko ordainketa gisa jaulki ahal izango dira.\nHirugarrena - Berehala jarduteko protokoloa\nLege honetako 25. artikuluan aipatzen den organo eskudunak berehala jarduteko protokoloa eratuko du atentatu terroristak gertatzen direnerako. Protokolo horretan jaso beharko dira nola laguntza psikologikoa hala orientazioa eta argibideak, lege honetan adierazitako eskubideei eta onurei buruzkoak eta ekintza terroristen eraginpeko direnei onuraren bat ematen dieten arauei buruzkoak.\nLaugarrena - Pentsioen bateragarritasuna\nTerrorismo-egintzen ondoriozko aparteko pentsioen onuradunen kasuan, xedatzen da lege hau indarrean sartzen denetik, Jaurlaritzari buruzko ekainaren 30eko 7/1981 Legearen 38. artikuluko 6. paragrafoan adierazitakoaren ondorioetarako, ez dela kontuan hartuko aparteko pentsio horretatik egokitu ahal zaien zatia.\nKaltea eragin zuen egintzaren data edozein dela ere eman ahal izango dira lege honetako II. kapituluko III. tituluan jasotzen diren laguntzak eta prestazioak, betiere lege honetako arauekin bat etorrita.\nLege hau indarrean sartzen den egunean izapidean diren kalte materialak ordaintzeko prozedurak kaltea eragin den unean indarrean zeuden prozedura-arauei jarraituz osatuko dira.\nErregelamendu bidez aurreikusiko da aparteko epea irekitzea, sei hilabetekoa izango dena, kalte materialak erreparatzeko laguntzak jasotzerik izan ez zutenek, eskabidea formalizatu gabe urtebete igaro zelako, ekintza terrorista gertatu zen unean terrorismoaren biktimei laguntzeko indarrean zegoen programan sartzeko eskatu ahal izateko.\nErregelamendu bidez zehaztuta geratzen den arte zer organok duen eskumena lege honetan arautzen diren erreparazio- eta laguntza-prestazioak jasotzeko eskabideak koordinatzeko eta, hala badagokio, horiek tramitatu eta ebazteko, Terrorismoaren Biktimei Laguntzeko Zuzendaritza izango da organo hori.\nIndargabetuta geratzen dira lege honetan ezarritakoaren aurkako xedapen guztiak.\nLege hau Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkarian argitaratu eta biharamunean sartuko da indarrean, salbu eta III. tituluan ezarritakoa, titulu hori garatzen duten erregelamendu-arauak argitaratu eta gero indarrean sartuko baita.\nGobernuak lege honen edukiak aplikatzeko eta garatzeko beharrezko diren xedapen guztiak emango ditu, lege hau argitaratzen denetik sei hilabeteko epean eta Eusko Legebiltzarreko Biktimen Lantalde Iraunkorrari horien berri eman eta gero. Erregelamendu bidezko garapena argitaratu arte Terrorismoaren Biktimentzako Laguntzen Programa arautzen duen 214/2002 Dekretuan (abenduaren 30eko 313/2002 Dekretuak aldatua) aurreikusitakoa egongo da indarrean.\nEusko Jaurlaritzak, lege hau onesten denetik hasi eta sei hilabeteko epean, lege honetan jasotako aginduen ondorioz Euskal Funtzio Publikoari buruzko ekainaren 6ko 6/1989 Legean egin beharreko aldaketak aurkeztuko ditu.


2017(e)ko abenduakren 15(a), ostirala\nGABONETAKO FANDANGO ETA ARIN ARIN SAIOAK\nInoiz baino izen-emate altuagoa izan ditugunez, antolaketan zenbait aldaketa egin ditugu. Osatzea pentsatzen genituen 2 taldeen ordez 4 talde osatu ditugu, adinaren arabera, eta 4 talde hauek 2 ordutanizango dituzte saioak.\nLehenengo ordua 10:00etatik 11:30etara izango da. Hemen 2 taldek izango dituzte saioak:\nBigarren ordua 11:30etatik 13:00era izango da eta adin hauetako taldeeak izango dituzte saioak:\n-DBHko ikasle guztiak\nSaioetara, arropa erosoa (mailak, txandala...) eta oinetako egokiak ekartzea komenigarria da (alpargatak, abarkak, txapinak...).\nLH1 eta LH 3-4-5-6koak abenduaren 27an goizeko 10:00etan Ikastolako Idazkaritza parean elkartuko dira irakasleekin. LH2koak eta DBHkoak berriz, goizeko 11:30etan elkartu beharko dute, toki berean, Ikastolako Idazkaritza parean irakasleekin.\nDudarik izanez gero, jarri gurekin kontaktuan dantzataldea@haurtzaro.ikastola.eus emailaren bidez.\nEgilea: Haurtzaro dantza taldea ordua: 03:53:00