1790ko uztailaren 14eko Federazio Nazionala\n1790ko uztailaren 14eko Federazio Nazionala –\nHala eta guztiz ere, Konstituzio Asanbladak erabaki zuen Bastillaren hartzearen lehen urteurrena ospatuko zuela departamendu guzietako Garda Nazionalaren ordezkariak bilduko zituen ekitaldi handi batean. Ospakizun hura zela eta, Uztaritzeko Herriko etxeak parropiako elizara deitu zituen 1790ko ekainaren 17rako eskualdeko udalerrietako ordezkari guziak, Pariseko ospakizunera igorriak izanen ziren deputatuak hautatzeko.\nFinkatutako egunean, hainbat ehun delegatuz osaturiko saldo bat bildu zen elizako atarian, hilerria inbadiatuz. Aise imaginatzen ditugu antolatzaileen problemak, jende horien artean, baitzeudelako ordezkari andana bat, Baionako, Gisuneko, Biarritzeko, Angeluko eta Lehuntzeko euskara naturalki ulertzen ez zuena. Zinez aurkitzen ginen Dominique Garatek Konstituzio Asanbladan iragarritako «Babeleko dorre»an. Konstituzio Asanbladaren Dekretuaren kontrakoa izan arren, erabakia izan zen 2 bozketako talde egitea, bat euskaldunentzat, bestea gaskoientzat. Biharamunean, ekainaren 28an, bozen kontaketa egin zen eta ondoko deputatu hauek hautatuak izan ziren:\nAsanbladak, haiei eman zizkien Federazio egunean bera ordezkatzeko botereak oro:\n«Bere izenean zin egiteko, berak zin egiten duen bezala, bizitzea eta hiltzea fidel Nazioari, Legeari, Erregeari, eta, kontituzioa mantentzea indar guziez odola ixurtzeraino».\nDeputatu bakoitzari, ibilaldiaren gastuei aurre egiten ahalbidetzeko, finkatu zion zortzi ehun liberako diru laguntza, zeina, Distriktaren Zuzendaritzak ordainduko baitzion eratu orduko. Deputatuek Pariseko Udaletxeari, Garda Nazionaleko Lafayette komandant generalari, Bailly deituriko Pariseko Auzapezari: laudoriozko eta eskeronezko hitz diskurtso hau errepikatu behar zieten :\n«Errekonozimentu samurrenaKonfederazioaren proiektu ospatsurako zeinaren kontra Konstituzioaren etsaien hilzorian den errabiaren esfortzu ahalgabeak hautsiko dIren, errekonozimentu samurrena lan jarrai, adoretsu eta argiturako zeinaren bitartez askotan Pariseko Udalerria izan den Iraultza eder horren egiazko salbatzailea. Gure deputatuek Pariseko Udalerriari galdeginen diote, laguntza bakar bat, hau da, preziatzea Erreinuak abandonatua den eta pobreziak eta arimaren alturak emandako adorea daukan populu batek bere mendietan altxor sakratutzat atxikiriko libertate sendimenduaren balorea»\nHain segur Monduteguyren hegalaldi ponposa honetan iduritzen zaigu Robespierre bera aditzen dugula.\nIraultzaren hasieran, Marie Sescossek bertan ostatu bat zeukan, Bazakien batzuetan zein zaila zatekeen ofizio hori emazteki batentzat . Hil zenean, Pierre Dihinx bere iloba etxearen jabe egin zen. Honek Madriden ondoan bazuen teilagintza inportante bat. Espainarekiko gerlaren garaian Madriden bulta batez blokatua egon zelako iheslaritzat hartua izan zen.\nGardia Nazionala (23.orrialdea)\nAlabainan, Herriko errealitate umiletara itzuli behar zen. 1790ko uztailaren 2ko Udal kontseiluak aitortzen zuen Hiribehereko plaza publikoan egin behar zen Garda Nazionalaren urrengo errebistak itxura tristea izanen zuela : Banderarik ez, «parropiaren atabalaren kaxa oso andeatua eta ezin erabilizkoa», Dargains anaiak Herriko ohiko aldarrikariak piltzarrez beztituak ziren. Erabakia izan zen bandera bat egitea, Dargains anaiak beztitzea «oihal arrunt batez zeinarekin eginen baitziren, maripulisa, txalekoa, galtzak, galtzerdi eta guzi Nazioaren kolorekoak», eta, bukatzeko, erabakia izan bi atabal erostea.\n1790ko uztailaren 14an, Parisen Federazioaren pesta ospatzen zenean, Uztaritzen makur tipi bat gertatu zen, ez noiztenka gertatuko zatekeena Herriko bizitzan. Arratseko 10etan, Mailarabeitako semea zen Charles Dibarboure eta Aldateguyko semea zen PipiDetchenique, Mokopeita etxe ederrean ostaler zen Marie Sescossen bortaren aurrean agertu ziren eta ardoa eskatu zioten.\n«Ohartu baitzen ez eiki zutela horren beharrik, honek erantzun zien ez zezaiekeela eman. Gazte horiek beren makilekin hasi ziren etxeko borta jotzen. Andereak bere leihotik errepikatu zien ez zuela deus emanen, berandu zela eta. Orduan, gazteek borta indarka bortxatu zuten, sartu ziren eta gaitzeko harramantza hasi ziren egiten zoladura eta eskalera mailak beren makilekin joz. Andereak, kalapita haiek areago zitekeelakoan, hel oihu egin zuen, hainbat auzo lasterka jin ziren. Dibarboure hura etxetik nahi izan zuten aterai, bainan Detchenique haren lagunak makilarekin mehatxatuz tokian uztera bortxatu zituen».\n BC : « tribut » testuanan.\n « Pipi » da tipiren ttipigarria.\n7 pentsamendu “[Uztaritze iraultza garaian VIII] 1790ko uztailaren 14eko Federazio Nazionala”-ri buruz\nBenat Castorene 2020-05-11 15:40\nZenbait zehazrasun pasartea hobeki ulertzeko :\nFrantzia departamendutan zatitzearen printzipioa 1789 urtearen bukaerara Asanblada nazionalean erabakia izan bazen, Basses Pyreenetako departamendua 1790ko martxoaren 4ean bakarrik zen sortu, biltzen zituela Eskual herriko 3 probintzia ohien eremua , Biarnoa eta Baionako hiria.\nDepartamendu berria 6 distriktetan zatikatua izan zen, hau da Pau, Oloron, Orthez, Oloron, Maule , Donapale eta Uztaritze.\nBotere iraultzaileak Baiona sartu zuen Uztaritzeko distriktean Lapurtarren eta biltzarraren nahiaren kontra.\nHasiera batean, iragaitzazko kontsolamendutzat agian, Uztaritzen utzi zuten distriktaren hiriburua eta horrengatik pasarte honetan deskribatua den Federazio ospakizunerako distrikteko deputatuen hauteskunde hura Uztaritzen egina izan zen, antolakuntza arazo linguistikoak sortzen zirela.\nBainan baionesek eta bertako iraultzaileek ez zuten sekula onartu Uztaritze hiriburu izan zedien eta distriktaren direktoriaren bilera hasieratik Baionan egin zituzten. Hiriburua Uztaritzetik Baionara lekuz aldatu zuten legez oso laster iraultza denboran .\nIker2 2020-05-11 22:35\nGalderatxo batzuk. Baionak Landekin loturarik ba al zuen aurretik? Eta zein zen Angelu, Miarritze egoera iraultza aurretik? Berez Lapurdin zeuden, baina euskararen arazoa ere edukiko zuten, nik uste. Eta azkenik, Bidaxune ez duzu aipatzen, baina berez ez zegoen Nafarroaren barnean.\nBeste gai bati helduz, Mundutegik zioen bezain pobrea al zen Lapurdi?\nDuda asko, kosta egiten bait zait garai haierako egoera ondo ulertzea.\nAmonamantangorri 2020-05-11 23:57\n“… jende horien artean baitzeudelako ordezkari andana bat, Baionako, Gisuneko, Biarritzeko, Angeluko eta Lehuntzeko(,) euskara naturalki ulertzen ez zuena”.\nKoma baten baten falta sumatu dut hor.\nBenat Castorene 2020-05-12 08:11\nArrazoi duzu Amonamantangorri, koma hori gabe gaizki uler liteke.\nBenat Castorene 2020-05-12 13:08\nIker, dakidanarekin entseiatuko naiz erantzuten. Artetik errepikatzen dut , historialari ez formakuntzaz ez eta esperientziaz izan arren, inportantea zitzaidan liburu honen itzulpenari lotu naiz bainakien nehork ez zuela egingo nehonik ez banuen egiten.\nIraultza aurreko Baionari dagokionez erranen nuke egoitza Daxen (akize) zeukan Lanneseko seneskalerri nausiaren barruan zegoela teorikoki, Dax (akize) eta Saint Sever bezala, hirurak berak orobat zirela 2.mailako seneskalerri.\nTeorikoki diot zeren eta hiruak elgarretatik nahikoa independienteak baitziren eta gainera Baionan zen Akize baino askoz inportanteagoa eta potenteagoa.\nBaiona ez bezala, Biarritzek eta Angletek beren auzoetarik batzu euskaldunak izanki, parte hartzen zuten Lapurdiko biltzarrean beti ere ez bazen .\nBidaxunez guti dakit, gehienetan Nafarroa behereari lotua zela, batuetan Akizeko seneskalerriari, Bonapartek zioenez ez zegoela euskararen eremuan gaskoierarenean baizik.Zer egiten zuen hor uztaritze distrikteko hauteskunde horretan ?\nEgia erraiteko, ezdakit.\nMunduteguyk exageratzen du beharbada Lapurdiren « pribilegioak » atxiki nahian ( auzitegia, zerga dispentsak, espainiarekiko komertzio librea…) eta diru kontribuzio bat ahal bezain tipia.\nLapurdiko lurrak ez ziren emankorrenetarik bainan lapurtarrek oreka ekonomiko bat lortu zuketen laborantxa,arraintza,artesautza eta komertzioaren artean. Beren lege zaharrei esker Erregeari eman beharreko kontribuzioa moderatua zen.\nHala ere , iduritzen zait Lapurtarrak arrazoiz ez zirela sobera meskontent beste probintzien egoerarekin alderatuta.\nIker2 2020-05-15 11:15\nEa Lannessko Seneskalerriari buruz zerbait informatzen naizen.\nHistorialari ez zara izango baina historia egira urbiltzeko erabiltzen duzula dirudi, ez askok bezala beraein ideiak konfirmatzeko.\nEa Lapurdi obe ezagutzen dudan.\nBenat Castorene 2020-05-15 12:15\nSeneskalerri da erabili dutan termino bat frantsesezko “sénechaussée” ez dut gogoratzen nunbait ikusi nuen edo ez den nik asmatu neologismo kaskar bat besterik aurkitu ezean.\nEgon nintzan zergatik ote Erregeek ez zuten seneskalerri nausia Baionan jarri Akizen eman ordez. Izan ere Frantziako Historian Baiona beti izan da hiri bat Akize bat askoz potenteagoa, dinamikoa eta aberatsa izan zena.\nEsplikazionea litzateke Baiona mugatik sobera hurbil beti zela inbasio baten mehatxupean. Horrengatik ere Baionako historian zehar murru fortifikatuen eraldaketek eta hobetzeek badute inportantzia berebizikoa.\nMunduteguyk Uztaritzeko Auzitegiaren defentsarako agumentu guziak erabiltzen ditu eta, hizkuntz arrazoiaz aparte, une batez, ikasten dugu Baionak arratsero bere murruak hesten zituela eta hango tribunalera joandako lapurtarrak blokatuak izango zirela eta gau bat bertan pasatzea oso garesti helduko zitzaiela, Baioana hiri oso karesti izanik lapurtarrentzat.


Gizarte Ekimeneko ikastetxeetan urtarrilerako deitutako zortzi greba egunek babes zabala jaso dute langileen aldetik\nELA, STEILAS, CCOO, LAB eta UGT sindikatuok bai patronalei, bai Eusko Jaurlaritzari ere bakoitzak dagokion ardura eta erantzunkizuna bere gain hartu dezala eta gatazka honi irtenbidea emateko neurriak har ditzala eskatzen diete, langileen aldarrikapenei taxuzko erantzunak emanez eta akordioetara iristea posible egingo duten planteamenduak eginez.\nGizarte Ekimeneko ikastetxeetan 9.000 langile inguru daude, EAEko itundutako ikastetxeen %70 inguru dira eta 120.000 bat ikasleri ematen diote zerbitzua. Urtarrilak 16tik 25era bitarte deitutako zortzi greba egunek ere, azken bi ikasturtetan sektorean gauzatutako hamazazpiek bezalaxe oso babes zabala izan dute langileen aldetik, %60-%65 bitarte.\nZortzi greba egun hauen baitan gauzatu ditugun manifestazio eta ekintzetan milaka langilek hartu dute parte, eta gaurkoan ere, zortzi greba egun hauetako azken egunean, Gizarte Ekimeneko ikastetxeetako milaka langilek bete dituzte Donostiako kaleak. Aldarrikapenek eta mobilizazio zein greba dinamikak langileen aldetik duten babesa agerikoa da beraz.\nIkastetxe hauetako langileok hamar urte daramatzagu hitzarmena berritu gabe eta gure eskaerak ezagunak, oso oinarrizkoak eta zilegiak dira. Greba dinamika honetara iritsi aurretik ahalegin ugari egin ditugu patronalek aldarrikapen hauei erantzun eta akordioa erdieste posible izateko. Baina mobilizazio eta greba dinamika indartu dugunean soilik ikusi dugu patronalen aldetik mugimenduren bat. Halere patronalek 8 greba egun hauen aurretik egindako azken proposamenak gure aldarrikapenetatik oso urrun egoten jarraitzen du, eta gainera 8 greba egun hauetan ez du inolako eduki gehigarririk planteatu.\nEusko Jaurlaritzak berriz, bere ardura ekidin asmoz, greba eskubidea larriki urratzen duten Zerbitzu minimoak gehitzera mugatu du bere inplikazioa, ondoren inolako zehaztapenik gabeko adierazpenak egin grebaren atzean dauden helburuei buruz inolako oinarririk ez duten zalantzak sortu, eta nahasmena sortu besterik egin ez duten adierazpenak eginez.\nELA, STEILAS, CCOO, LAB eta UGT sindikatuok bai patronalei, bai Eusko Jaurlaritzari ere bakoitzak dagokion ardura eta erantzunkizuna bere gain hartu dezala eta gatazka honi irtenbidea emateko neurriak har ditzala eskatzen diegu, langileen aldarrikapenei taxuzko erantzunak emanez eta akordioetara iristea posible egingo duten planteamenduak eginez.\nPatronalek eta Eusko Jaurlaritzak beren erantzunkizunak eskatzen dien ardurarekin jokatuko ez balute, eta eduki serioak dituzten proposamenik egin gabe jarraituko balute, mobilizazio eta greba dinamikarekin aurrera jarraitu beste biderik ez digute utziko.\nAzkenik, sindikatuok langileak zoriondu nahi ditugu, beraien lan baldintzen eta eskaintzen duten hezkuntza kalitatearen alde egun hauetan erakutsi duten indar eta tinkotasunagatik.


‘Duintasuna elikatzen’, Greziako krisi humanitarioari buruzko argazki-erakusketa Gasteizen - KULTUR SHAREA\nErakusketa uztailaren 27ra arte egongo da ikusgai Zaporeak elkartearen eskutik. Aitor Arrutik, Pello Maudok eta Jose Yagüesek egindako argazki-kazetaritza lana nabarmentzen da Duintasuna elikatzen erakusketan.\n2015ean krisi humanitarioa hasi zenetik, Grezian, hainbat profesionalek ateratako argazkiez osatuta dago Zaporeak GKE-ren eskutik datorren erakusketa. Duintasuna elikatzen izenpean, argazki bilduma uztailaren 27ra arte egongo da ikusgai Gasteizko Vital Fundazioa erakusketa-zentroan.\nErakusketak Zaporeak jatorri donostiarreko elkartearen lana gertutik ezagutzeko gonbita egiten du. Elkartea gastronomiaren bidez, Greziako Lesbos uhartean errefuxiatuta dauden\nmilaka pertsonek jasaten ari diren geldialdia arintzeko egunero lan egiten duten erakundeen, GKE-en edo elkarteen sarearen parte da. Zaporeak boluntarioei eskaintzen dien bizi esperientziaren barnean, Aitor Arrutik, Pello Maudok eta Jose Yagüesek egindako argazki-kazetaritza lana nabarmentzen da. Hala, erakusketa honek gizartea sentsibilizatzen laguntzea du helburu, eta pertsona migratzaileen giza eskubideen defentsa, kulturen arteko elkarrizketa eta herrien arteko elkartasuna sustatu nahi du.\nDuintasuna elikatzen astelehenetik larunbatera 18:00etatik 20:30era eta igande eta jaiegunetan 12:00etatik 14:00etara eta 18:00etatik 20:30era bisitatu ahal izango da Gasteizko Vital Fundazioa erakusketa-zentroan (Posta kalea 13-15). Uztailaren 27ra arte egongo da zabalik.\nTags: Duintasuna elikatzen, Zaporeak


Jose Larrañaga - Wikipedia, entziklopedia askea.\n(«Jose Larrinaga» orritik birbideratua)\nBilbo, 1826ko urriaren 13a (24/25 urte)\nJose Larrañaga Juaristi (Mendaro, 1801ko maiatzaren 3-Bilbo, 1826ko urriaren 13a) beste testu batzuk ere Jose Larrinaga diote, Markina Etxebarrian (Bizkaian) bere baserrian aterpea eskaini zion familia oso bat hil zuen 1825ean. Aurretik ere Lerida aldean, beste familia hil omen zuen. Ondorioz, heriotz zigor jaso zuen eta garrotez hil zuten. Haren historia odoltsua bertso paperetan zabaldu zen.\n1 Izenen afera\n3 Larrañaga tradizioan\nIzenen afera[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nHiltzaile bera bi abizenekin ezagutzen zaio. Larrañaga batez ere Gipuzkoan erabili izan da, tradizio literarioan. Larrinaga, aldiz, Bilboko epaiketaren dokumentazioan jasotzen da. Mendaroko bataio agiriaren arabera José María Larrañaga Juaristi zen bere izen osoa, Juan Antonio Larrañaga Zabaleta eta Manuela Joaristi Goenagaren semea.\nHorrela laburbildu du Hektor Ortega Bilbao aldizkarian: "Mendaron jaio zen 1801ean. Aita laster galdu zuen eta amarekin bizitza alderraia egin zuen, herri askotan egon baitziren: Plentzian, Markinan, Zeanurin, Azpeitian eta Markina Etxebarrian. Azken herri horretan, Altzibar baserrian, bizi izan zen, zortzi edo hamar urteko txotxoa zenean. Altzibarren agertu zen berriz ere 1825eko urriaren 13ko zorigaiztoko gauean". Etxekoek, Migel Galdos, Kataliana Gandiaga eta bien alaba zen Mikaelak, ezagutu eta ondo hartu zuten. Afaria eskaini zioten eta, ondoren, oheratu ziren, Migel eta Jose goiko pisuko ohean, ama-alaba beheko pisukoan. Altxatu zirenean Josek aizkoraz eraso eraso egin zion Migeli. Era berean Mikaela alaba akabatu zuen. Ondoren, Jose lapurtzeko asmotan, etxea arakatzen hasi zen. Katalina, bitartean, ihes egiten saiatu zen baina Josek harrapatu zuen eta aizkoraz hil zuen. Hiltzaileak alde egin zuen, Katalina bizirik gelditzen zela ikusi gabe. Emakumea esnatu zenean garrasika hasi zen laguntza eske. Auzokideek lagundu zioten, baina egunetan hil zen, aurretik gertatutakoa azalduta.\nAsteetara Jose harrapatu zuten eta Bilbora eraman zuten. Egindako aitortu zuen baina zergatia ez zuen oso garbi azaldu. Esan zuen arabera Altzibarren bizi izan zen garaian behin Migelek errieta egin zion kopla bat abesteagatik. Epaileak Eladio Alonso Valdenebro korrejidorea, Pedro Nobia Saltzedo eta Baldespinako markesa ahaldun nagusiak izan ziren. Epaia zalantzarik gabekoa izan zen: heriotza zigorra.\n1826ko ekainaren 14an garroteaz hil zuten. Borreroa Juan Carnero izan zen. Exekuzioa Bilboko plazan izan zen, horretarako prestatu zen oholtza baten gainean. Arratsaldean frantziskotar fraideek gorpua jaso zuten eta, elizkizunak egin ondoren, San Frantzizko komentuko hilerrian lurperatu zuten.\nLarrañaga tradizioan[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nSakontzeko, irakurri: «Hamalau heriotzarena»\nGertaera lazgarri hauek berehala zabaldu ziren Euskal Herri osoan. Horren testigu Tolosan zabaldu ziren bertso paperak historia azalduz. Lehenengo pertsonan idatzita daude, egilea Jose Larrinaga bera izango balitz, bere aitortza eginez. Bertso horietan hamalau krimen azaltzen ditu, Altzibar baserrikoak eta Lerida aldean egindako beste batzuk; bertsotan hiltzailea egindakoaz damututa agertzen da. Bertso horiek ahoz-aho zabaldu ziren, egilea anonimoa izanik. Hor sortuko ziren, ziur asko, abizenen aldaketa.\nBertso paperetan oinarrituta Julen Lekuonak eta Antton Valverdek abesti ospetsua sortu zuten, "Hamalau heriotza" alegia. Kanta horren beste bertsioak ere zabaldu dira, esaterako Morauk eta Oskorrik egindakoak.\n↑ a b «Bautismo José Maria, Larrañaga, Joaristi» artxiboa.mendezmende.org (Noiz kontsultatua: 2021-05-12).\n↑ 363.zk., 2020ko azaroan, 42 or.\n"Hamalau heriotza" abestia Youtuben.\nHasier Etxeberriaren komentarioa Zuzeu webgunean.\n(Gaztelaniaz):Hektor Ortegaren "Jose Larrinaga hiltzailearen exkuzioa (1826)", Bilbao, 363. zk., 2020ko azaroan, 42 or.\nEuskal Herriko serie-hiltzaileak


2020 EUSKAL HERRIA MENDI ERRONKAREN OHARRA - EHME\nEHME lasterketaren antolakuntza taldeak, azken aldian Covid-19 gaitzak sortutako ezohiko egoeraren aurrean, 2020ko EHME bertan behera uztea erabaki dugula jakinarazi nahi dizue lasterkari, boluntario, babesle, laguntzaile, jarraitzaile eta ikusle guztiei .\nEHME, mendi lasterketa soilaz gain, bere oinarrian beste helburu batzuk ere txertatuta dituen kirol ekimena da, Euskal Selekzioen ofizialtasuna, Mendialdea-Aralar eskualdearen garapena, ingurumenaren babesean eragitea edo euskararen sustapena, besteak beste. Hori guztia aurrera eraman ahal izateko AUZOLANA behar-beharrezkoa dela sinesten dugu eta horretan oinarritzen dugu gure eguneroko lana.\nUne honetan, Covid-19 pandemiak sortutako nahasmen eta ezohiko egoeraren aurrean, beste lehentasun batzuk badaudela eta EHMEk mugitzen duen auzolana beste norabide batean bideratu beharko genukeela iruditzen zaigu: osasun larrialdi egoera hau gainditu bitartean behar duenari laguntza eskaintzera alegia.\nGauzak horrela, 2020ko ekitaldirako izena eman duzuen korrikalari guztiei dortsalaren %100 itzuliko dizuegu eta eskerrak eman nahi dizkizuegu bihotz-bihotzez guregan jarritako konfiantzarengatik. Gure oinarria osatzen duzuen boluntario eta laguntzaileei ere besarkada handi bat eta animo asko elkarrekin egingo dugun auzolan berri honetarako.\nZiur gaude 2021eko EHME ekitaldia indarberrituta etorriko dela eta, lasterka edo auzolanean, elkarrekin gozatzeko aukera paregabea eskainiko digula. EHME 2021 ekainaren 5ean izango da, ordura arte guztiei.\nEHMEko ANTOLAKUNTZA LANTALDEA


REFUGIADOS liburuaren aurkezpena - CNT Sindikatua\nJosep Pimentelek "Refugiados" liburua aurkeztuko du irailaren 3an Bilbon.\n"Gure historia hurbilaren atal bat berreskuratu nahi dugu, oraindik asko baitago azaltzeko", esan dute antolatzaileek\nDatorren ostegunean, irailaren 3an, "Refugiados: una historia del exilio de 1939" liburuaren aurkezpena egingo da CNTren Bilboko lokalean (María Muñoz, 10, 1), 19:00etan, Josep Pimentel egilearen eskutik.\n1939ko otsailean, aurrekaririk gabeko exodoa gertatu zen Europa garaikidean. Milioi erdi pertsona inguruk ihes egiten dute beren jatorrizko lekuetatik, helmuga zalantzagarriarekin. Gerra zibila amaitzen ari zen eta tropa frankistek 1939ko otsailaren 13an okupatu zituzten Kataluniako Pirinioak.\nLiburu honek isiltasunera edo erbestera behartutako hirurogeita hamazortzi lagunen ahotsak berreskuratu nahi ditu ahanzturatik, eta kasu askotan bizitzaren eta heriotzaren artean aukeratu. Duintasunez, sakrifizioz, erresistentziaz eta ezbeharren aurrean gainditzeaz betetako ahotsak dira. Gure historia hurbileko pasarte bat da, eta oraindik asko dago azaltzeko.\nIndarrean dauden erregulazioak direla-eta, edukiera mugatua izango da. Lokalak igogailurik ez duenez, igotzeko laguntza behar baduzu, edozein arrazoi dela medio, jakinarazi eta arazorik gabe lagunduko da.\nIraila 1, 2020


Platon: Politeia VII — Eukeni Acebal\nOct 5 Platon: Politeia VII\n–Ondoren —esan nuen— irudika ezazu gure giza izaera, heziera eta hezierarik ezaren arabera. Kontu egizu, bada, sarrera luzea duen lurpeko bizileku bat, argitara zabalik dagoena. Bertan gizakiak umetatik bizi dira, zangoetatik eta lepotik lotuta. Halatan, geldirik daude, aurrerantz besterik begiratu ezin dutelarik, lokarriek ez baitiote burua jiratzen uzten. Haien atzealdean, urrutitik sute baten argitasuna atzematen da, eta gorago, sutearen eta atxilotuen artean, bide gora bat. Bidean barrena, ohartu beharko duzu hesia eraiki dala, titiriteroak ikusleengandik bereizteko jarri ohi denaren antzekoa, zeinen gainetik txotxongiloak agertzen baitituzte.\n—Badakusat —esan zuen.\n—Oraingo honetan, hesiaren altuera gainetik irudika itzazu denetariko tresneria daramatzaten gizonemakumeak, eta giza zein abere estatuak harrizkoak, zurezkoak, denetarikoak gainditzen dituztenak. Eta pentsatzekoa denez, eramaileon arteko batzuk hizketan joango dira eta beste batzuk isilean.\n—Bai arraroa zuk deskribatutako irudia eta atxiloak —esan zuen.\n—Gu bezalakoak —esan nuen—. Lehenengo eta behin, uste al duzu han egon direnek, beren buruez edo beren kideez, aurrez aurre dute leizean suak islatzen dituen itzalak izan ezik, besterik ikusten dutela?\n—Nola —esan zuen— bizitza osoan zehar buruari mugitu barik eusten beharturik egon badira?\n—Eta daramatzaten objektuez, ez al da berdin gertatuko?\n—Zer besterik ikusiko dute, bada?\n—Eta elkarrekin hitz egiteko aukera balute, ez al duzu uste hizketaldia aurretik igarotzen diren itzalei atxikiko litzaiekeela?\n—Eta presondegi hartan, atxilotuen atzetik dabilen norbait mintzo den bakoitzean, atzetik oihartzunik baletor, igaroz doan itzala mintzo dala ez al diote i ritzi ko?\n—Bai horixe, ala Zeus! —esan zuen.\n—Beraz, dudarik ez da —esan nuen—. Horrelakoek gauzen itzalak benetakotzat hartuko dituzte.\n—Besterik ezin da izan —esan zuen.\n—Kontu egiozu, bada —esan nuen— zer gertatuko litzateke kateetatik askatu, beren zentzugabekeriaz osatu eta giza izaeraren arabera, jarraian azaldu bezala arituko balira? Haietariko bat edo baste lokarrietatik askatu, bat—batean zutitu, lepoa jiratu, eta argitara begiratzera behartuko balitz, hau guzti hau egindakoan min hartuko balu, eta argi distiragatik lehen begiztatzen zituen itzalei oraingoan begiratzerik ez balu, zer erantzungo luke norbaitek esango balio lehengoak alferreko itzalak zirela, eta oraingo honetan benetakoetatik askoz hurbilago dagoela? Bestetik, iragan diren objektuak zer diren galdetuko balitzaie, ez al duzu uste aho hete hortz egongo litzatekeela, eta lehen ikusten zituenak oraingoak baino egiazkoagoak direla erantzungo lukeela?\n—Askoz ere egiazkoagoak —esan zuen.\n—Eta argiari berari begiratzera behartuko banu, ez al duzu uste begietan min hartuta alde egingo lukeela, erraz ikus ditzakeen objektuetara itzultzearren, honakoak zehatzagoak direlako ustetan?\n—Hala da —Esan zuen.\n—Eta nor edo nork handik indarrez eramango balu —asan nuen— malda gogor eta latz hartatik gora behartuz, arrastaka eguzki argiraino heldu arte utzi barik, ez al deritzozu narraz eramanez gero atsekabetuko litzatekeela, eta behin argitaraino helduz gero, begiak argitan blai dituelarik, ez al duzu uste egiazko gauzetatik bat berari ere begiratu ezinean egongo litzatekeela?\n—Horixe bai, oraingoz bederen, ezindurik legoke.\n—Ene ustez ohitu egin beharko luke, goialdeko gauzak ikustera ailegatu ahal izateko. Erraz modura ikusiko lituzkeen lehenengoak itzalak lirateke; ostean, uretan islatutako giza irudiak eta gainerako objektuenak. Ondoren, zerukoak eta zerua bera, ilargiaren zein izarren argitan gauez errazago begiztatuko lituzke, eguzkia eta ingurukoak baino hobeki.\n—Eta azkenik, nire ustetan, eguzkia bera den bezalaxe ikustatzeko moduan legoke, ez, ordea, uretan nahiz beste inon islatutako eguzkiaren irudia.\n—Hala beharko luke izan —esan zuen.\n—Ostean, eguzkiari dagokionez, ebatziko luke bera dela urtaroak eta urteak egiten dituena, mundu ikusgarria arautzen duena, bai eta beraiek begiztatzen duten ororen egilea ere.\n—Bistan da —esan nuen— pentsamendu horietara helduko litzatekeela.\n—Lehen begira zituzten itzaletatik zeintzuk atzetik, zeintzuk aurretik igarotzen ziren beste inork baino zorrotzago eta hobeki barrundaturik, gertatuko dena igartzeko gai direnentzat sariak edota ohoreak baleude, uste al duzu omenduen bekaizkoa izango dutela, ala, Homerori gertatu bezala, ez al lukete bortitzago opatuko «nekazaria izanik beste gizon txiro batentzat lanean jardun» eta jasan ahala jasan, lehengo duda—mudako bizimodura itzuli baino?\n—Hala uste dut nik —esan zuen— alegia, beste edozein biziera hasierakoa baino nahiago duela.\n—Kontu egiozu orain honako honi —esan nuen—: berriro behera bueltatzekotan, lehengo lekura itzuliko balitz, begiak ez al litzaizkio itsutuko, eguzki argiari bat—batean alde egindakoan bezala?\n—Bai horixe —esan zuen.\n—Eta beti kateaturik egon direnekin, itzalak oztaozta begiztatzen dituenak, ohitzeko aldi luzea behar baitu, berriro mintzatu beharra balu, eta han goian egonik, begiak makaldurik dakartzala ikusita, barrukoek ez al liokete barre egingo, eta hara gora igotzea ez duela merezi esango? Eta inor askatzen eta igoarazten saiatuko balitz, hari oratzeko ahalbidea izanez gero, ez al lukete erailko?\n—Noski —esan zuen.\n–Izan ere —esan nuen— honako irudi hau bere osotasunean aplikatu beharra dago, Glaukon adiskidea, lehenago esandakoari. Begiz ikusgarria den eremua presondegiarekin alderatu behar da, eta ber tako suaren argia eguzki indarrarekin. Gora igotzea eta horko gauzak atzematea, mundu ulergarrirainoko arimaren igoerarekin alderatzen baduzu, nire iritzikoa izango zara, zuk ezagutu nahi duzun eran, nahiz eta Jainkoak soilik dakien egiazkoa den.\nAzkenik, bada, hona hemen ene iritzia. Ulergarriaren munduan atzematen den azkena ongiaren ideia da, nekez atzeman ere. Behin susmatuz gero, gauzetan den alderdi zuzen eta eder guztien zergatia dela ebatzi behar da; beste aldetik, mundu ikusgarrian argia eta argaren emailea sortu dituen eran, mundu ulergarrian egiaren eta ezagumenaren sortzailea dugu ongia, eta berau atzeman behar du bizitza pribatuan zein publikoan zentzunez jokatu nahi duenak.\n—Ni ere zure iritzikoa nauzu —esan zuen— ulertu ahal dudan neurrian.\n—Izan ere —esan nuen— hurrengo honetan ere arrazoia eman iezadazu: horretaratu direnek giza kontuetan nahastu nahi ez izatea ez da harritzekoa, osterantzean beren arimek goian egon nahi dute, ene iritziz zentzuduna baita lehen aipatutakoarekin alderatuz gero.\n—Zentzuduna da, bai horixe —esan zuen.\n—Eta zer? Oraindik gaizki ikusi eta inguruko ilunbetara nahikoa ohituta egon gabe, epaitegietan edo beste edozein lekutan horrelakorik sekula atzeman ez dutenekin bidezkoaren itzalei buruz eztabaidatzera behartuta balego, zuretzat, harritzekoa al da —esan nuen— jainkotiar izakien ikuskizunetik giza huskerien ikuskizunera igarotzean inor baldar eta barregarri agertzea?\n—Ez da ez, inor harritzekoa —esan zuen.\n—Beraz, zentzudunak gogoratu beharko du, bi erara eta bi zioagatik lausotu ohi direla begiak: argitik ilunbera eta ilunbetik argitara igarotzean. Behin pentsatuz gero arimari ere gauza bera gertatzen zaiola, norbait nahas—mahasean dagoela igarri eta ikuskarien muinari erreparatzen ez dakiela ikusiz gero, ez dio arinkeriaz barrerik egingo, eta bai pentsatuko bizitza argitsuago batetik etorririk, ohiturarik ezak itsututa ote dagoen, ala jakinezatik argi indartsuago batera etorrita gehiegizko argiak itsuturik dagoenentz. Halatan, lehenari zorioneko iritziko, eta bigarrenari errukia izango diogu, eta bigarren honetaz barre egin nahiko balu, argitasunetik etorritakoaz baino irrigaitzagoa litzateke bere barre—algara.\n—Diozuna oso da zentzunekoa —esan zuen.\n—Beharrezkoa da, beraz —esan nuen— aurrekoa egia izatekotan, guk honela iriztea: heziera ez da batzuek erakutsi nahi duten bezalakoa. Dioten legez, nik uste, jakituria ematen diote jakituririk ez duen arimari, begi itsuan ikusmena ipintzen duten bezala.\n—Halaxe da, haiek dioten legez —esan zuen.\n—Oraingo gorabehera honek erakusten digu —esan nuen— nork bere ariman duen ahalmenak, ikasteko ahalbideak, alegia, jalo diren gauzakietatik alde egin behar duela, arima oso—osorik delarik, begia ilunbetik argitara gorputz osoarekin batera itzuli den moduan, harik eta izatea, bai eta izatearen alderdirik distiratsuena ere, ongia kasurako, atzemateko gai izatera ailegatu arte, begia ilunbetik argitara bihurtzeko, ezta?\n—Bai hala da.\n—Hortaz —esan nuen— heziera honelakoa da: adimena aldatu eta zuzentzeko biderik errazena eta eraginkorrena bilatzeko trebezia, ez, bada, ikusmena ezartzeko, baizik eta ikusmenaz hornituta izanik, behar den lekurantz biratu eta begiratzeko.\n—Hala dirudi —esan zuen.\n—Eta gainerako ahalmenak, arimarenak, baliteke gorputzezkoen tankerakoak izatea, zeren hasieran egon ez arren, ariketaz eta ohituraz geroago sortuak izan baitaitezke; ezagumenari dagokionak, aldiz, jainkozkoago dirudi bere indarra egundo galtzen ez duelako, on eta mesedegarri edo txar eta kaltegarri suertatuz, nola eramaten den. Ez al zara ohartu bihozgabeko eta burutsuek zein zorrotz jokatzen duten, eta zein argi burutzen duten egin nahi dutena, ez baitute ikusmen ahulik, azken batean gaiztakerien eskupean dagoelarik, zenbat eta burutsuago orduan eta handiagoak izango dira arimak egingo dituen bihurrikeriak.\n—Ohartu ez naiz, ba —esan zuen.\n—Bada —esan nuen— sabelkoikeria eta abarreko gurariak, berunezko bolak bezala arimaren begirada beherantz bihurturik dutenak txikitatik kimatu edo ebaki izan balira, halako atseginetatik arima askatuta, egiarantz begira egon balitz, gizonemakumeen beraien arimak argiago ikusiko luke, oraingo honetan ikusten duena begiratu beharrean.\n—Zentzunezkoa da —esan zuen.\n—Eta zer? —esan nuen— esandakoaren arabera, ez al da zentzunezkoa pentsatzea heziera gabeak, egiatik aldenduak, ez direla inoiz egokiak izango hiria gobernatzeko, ez eta azkenera arte ikasten dihardutenak ere? Batzuek, bakarrean edo taldean, beren jokabidea hara bideratzeko, bizitzan jakineko helbururik ez dutelako, eta bestetsuek zorionekoen irletan daudelakoan, ez baitute horretan (politikan) jardungo.\n—Egia da —esan zuen.\n—Hortaz, gure zeregina da —esan nuen— hiri sortzaileona alegia, onentsuenak ikasketa hauetara bultzatzea, lehen esan baitugu bikaina dela, eta ongia ikus dezaten eta aipatutako igoera hura egin; behin igota, ikusmenaz gozatuz, bere eskuetan jartzen dena ez zaie onartuko.\n—Eta zer ote da?\n—Han goian geratu —esan nuen— eta berriro behera atxilotuengana joan nahi ez izatea, ez eta beraien lankide eta ohorekide izateko nahia ere ez zaie eskura jarriko, ohoreak gutxi zein asko balio izanik ere.\n—Orduan, bada —esan zuen— kalte egingo al diegu, eta bizitza txarragoa emango, hobeto bizitzeko aukera izanik?\n—Adiskide maitea, berriro ahaztu duzu —esan nuen— legeari ez zaiola interesatzen egundoko zoriontasunaz gozatzen duen gizatalderik egotea; osterantzean, hiri osoan zoriona zabaltzen ahaleginduko da, eta konbentzituta edo behartuta hirikideen artean bizikidetasuna ere sartzen, bakoitzak taldearen mesedetan eman ditzakeen laguntzak emanaraziz. Legeak berak tankerako gizon—emakumeak hezitzen ditu, ez baina, norberak nahi duen eran jarduteko, baizik eta estatuaren batasuna lortzeko asmotan.\n—Bai hala da —esan zuen— ahaztuta nuen.\n—Kontu egizu —esan nuen— gure artean dauden filosofoei ez diegula kalterik egingo, ordea, hitz zentzuzkoak erabiliz behartuko ditugu besteen ardura eta zaintza har dezaten. Beste hirietan dauden beren gisako hirikideak hiriko zereginetan parte hartu ez izana ulertzeko da, nor bere kasa hezitzen baita, eta bere heziera inori zor ez dionak ez du ezer ordaindu beharrik. Horrez gainera, adieraziko diegu guk sortu ditugula, beren onerako eta gainerako hirikideen onerako, erlauntzetan bezala, buruzagiak eta erregeak izan daitezen, beste hirietakoak baino hobeki heziak, filosofía eta politika batera jar dezaten. Izan ere, banan—banan zuen kideen bizilekura jaitsi eta ilunetan ikusten ohitu behar duzue. Behin ohituz gero, barrukoek baino mila aldiz hobeto ikusi eta ezagutuko duzue irudi bakoitza zer den, zuzena, ongia eta ederra egiatan ezagutu baitituzue. Hau honela, gure hiria egunaren argitan biziko da, eta ez ametsetan, gaur egun gehienak bizi diren moduan, huskeriak direla eta ez direla, edota agintea lortzearren on handia bailitzan, borrokan elkarrekin ari dira eta. Ene ustetan, egia, aldiz, honakoa da: agintari izango direnak agintea eskuratzeko grinean ez dauden hirietan bizierarik onena izango dute, beste inon baino istilu gutxiagorekin, eta bestelako agintariak dituen hirian bestela gertatuko da.\n—Ezin uka, esan zuen.\n—Uste al duzu hau entzunik, ikasleek ez dutela gure esana beteko eta txandaka dagokien auzolanari uko egingo diotela, ideia hutsen alorrean elkarrekin bizitzearren denborarik gehiena?\n—Ezinezkoa da —esan zuen— gizon—emakume zuzenak izanik, gauza zuzenak aginduko dizkiegu eta. Hala ere, haietariko bakoitzak ezin ukatutzat hartuko du gobernua, hirietan han—hemenka agintea izan ohi dutenek ez bezala.\n—Bai ba —esan nuen—. Agintea izango duteneei gobernariarena baino bizimodu hoberik eskaintzeko parada baduzu, baliteke zuk ongi gobernaturiko hiria izatea, benetako aberatsek gobernatutako hiri bakarra izango baita, ez urretan aberatsa, zoriontsu izateko oparo aberastu behar denaz baizik: bizikera on eta zentzunekoa. Politikan jardungo duten ondasunzaleak etekinak harrapatuko dituztelako ustetan politika zereginetara badatoz, ez da ezer onik. Agintea borrokatoki bihurtzen denean, borrokaldiak beraiek eta beraien hiria hondatuko ditu.\n—Benetako filosofoaz aparte, ezagutzen al duzu zeregin politikoa gutxiesten duen beste inor?\n—Ez, ala Zeus! —esan zuen.\n—Ez da komeni gobernu lanetara zuzentzea agintea gutiziatuz, bestela, aginte egarri direnak elkarren aurka borrokatuko dira.\n—Nortzuk behartuko dituzu hiriaren zaintza bere gain hartzera, Estatuaren aginteraz ikasienak izateaz gainera, beste ohore batzuk merezi eta politikoarena baino bizimodu bobea daramatenak izan ezik?\n—Beste inor ere ez —esan zuen.\n—Uste dudanez —esan nuen— aipatutako jakintza hauek guztiak ikasiaz, denen artean dauden barneko lotura orokorrak aztertzeko asmoa baldin badugu, bilatzen dugun xedeari lotuta guztiz onuratsua litzateke, bestela hutsala.\n—Zure iritzikoa nauzu —esan zuen— hala ere, bai luze eta neketsua eskatzen duzun lana. Sokrates.\n—Ez al dakizu hauek guzti hauek egiatan ikasi beharreko doinuaren preludioa besterik ez direla? Jakintza hauetako adituak honezkero ez dira dialektikoak.\n—Ez, ala Zeusl —esan zuen— topo egin ditudan gutxi batzuk izan ezik.\n—Orduan, bada —esan nuen— jakingarri bakoitzaren zentzuaz galderarik zein erantzunik emateko gauza ez dena, zure iritziz, jakin beharrekoaz ezer jakingo al du?\n—Ez dut uste —esan zuen.\n—Horregatik, Glaukon —esan nuen— ez al da berau dialektikak gauzatzen duen doinua? Honako jakintza hau, beren—beregi adimenezkoa den arren, begiekin aldera dezakegu, arestian esan bezala, lehenik eta behin animaliak atzematen ditu, eta poliki—poliki izarrak, azkenik eguzkia atzeman arte. Hori horrela, zentzumenak batere erabili gabe, arrazoimenaz baliaturik gauzen bere baitangoa azaltzeko, ongia bere horretan zer den argitu arte, ekinaren ekinez horretaratzen denean, ulermenezko alorraren azkenera heldu da.\n—Eta zer? Honako bidaia hau ez al da dialektika deritzozuna?\n—Kateetatik askaturik —esan nuen— itzaletatik itxurazko irudietara eta sutera bihurtzea, baita haitzulotik eguzkiak argitutako lekura bihurtzea ere, adierazi ditugun ikasketen eraginpean daude. Hara ailegatzean, bere begiak ahulak direnez gero, hasieran ezin die animaliei, ez landareei, ez eguzkiari begiratu, hori dela eta, uraren azalean islatutako irudiak eta itzalak atzeman behar ditu lehenik; irudiok benetako objektuenak dira, haitzuloan ziren itxurazko irudiak ez\n—Nire aldetik —esan zuen— ados nago. Hala eta guztiz ere, onartzea uko egitea bezain nekosoa izango zait. Honakook hurrengoetan ere sarri hizpide izango ditugunez gero, orain esan bezalakoa dela demagun, eta, preludioa aztertu dugun eran doinua ikertzeari ekingo diogu. Esaiguzu, bada, dialektikaren mamia zein den, zenbat mota bereizten den, bai eta zeintzuk urrapide ere dituen. Behin bide hauetatik bertaratuz gero, gure bidaia bukatutzat eman eta azkenik atseden hartu ahal izango dugula dirudi.\n—Nolanahi ere, ez zara niri jarraitzeko gauza izango, Glaukon maltea —esan nuen— nire aldetik on beharrez jokatzen dudan arren. Hala, ez itxurazkoa, egiazko ongia baizik, bere horretan somatu egingo zenuke, nik atzematen dudan ikuspegitik begiraturikoa behinik behin. Honelakoa edo bestelako ongia izango den ezbaian sartzea ez du merezi; haatik onartzekoa da ongia izan badela eta ezagutu beharrekoa, ezta?\n—Prestakizun gisa landutako ikasketetan trebe denak dialektikaren bidez soilik soma dezake ongia, eta beste bide batetik ezin.\n—Eta hori onartzea ere merezi du —esan zuen.\n—Hona hemen inork ukatuko ez duena: dialektika bide bakarra da ízate bakoitzaren zerizana sistematikoki barrundatzeko. Beste ezagutza gehienak, aldiz, gizakien iritzi eta gogoen gainean sortuak dira, sorketaz eta ekoizpenaz aritzen dira, edo gauza materialak zaintzeaz arduratzen dira. Gainerakoak, hala nola geometria eta jarraikoak, izatearen alderdiren bat antzematen duten horiek, hitzartuta ezin antzematurik, izatearekin amets egiten dute, bitarteko hipotesiak oso—osorik alde batera uzten ez dituzten arte. Batetik ezagutzaren abiapuntua zalantzagarria denean, eta bestetik bai ondorioa bai bitartekoa ezezagunak direnean, halako argudiaketak nolatan deituko ditugu zientzia?\n—Inola ere ez —esan zuen.\n–Hipotesiak bertan behera utzita, dialektika jatorrizko iturburura abiatzen da sendo, eta arimaren begia basatzatik poliki—poliki azaleratu eta igoerazi egingo du gorantz, arestian aipatutako ikasketak bitarteko dituelarik. Ohituraz aipatu ikasketei ezagutza izena jarri diegun arren, beste izen bat beharko lukete izan, ustea baino argiagoa, eta ezagutza baino ilunagoa denari ezartzeko modukoa. Aurreko batean, pentsamendua edo arrazoizko ezagutza izena erabili izan dugu. Hala eta guztiz ere, izena dela kausa ez genuke eztabaidarik sortu beharko, gurea bezalako aparteko ikergaia aurrean dugularik.\n—Ez horretan —esan zuen.\n—Nahikoa da —esan zuen— aurrean bezalaxe, lehen atalari ezaguntza (zientzia) izena jarriko diogu; bigarrenari pentsamendua; hirugarrenari susmoa eta irudimena laugarrenari. Azken bi atalek ustea delakoa osotzen dute, eta lehenengo biek adimena. Ustea sorketari lotzen zaio, eta adimena zerizanari.\n—Hau honela, zerizana sorketarekin elkartzen da adimena ustearekin elkartzen den eran. Bai ustearen atala, bai adimenarena bitan banatzeko arrazoia, nahiz eta honetako analogia asmatu izana alde batera utziko ditugu, Glaukon, orain arte baino luzeago ezbaian gal ez gaitezen.\n—Nire aldetik —esan zuen— ulertzen ditudan neurrian behinik behin, honako kontuekin ere ados nago zurekin.\n—Gauza bakoitzaren izateaz ohartzen denari dialektiko deitzen al diozu? Bere baitarako edo beste inori izatea adierazteko ezindurik dagoenak ez du ezagutzarik lortu.\n—Bai ba —erantzun zuen.\n—Ongiarekin gauza bera gertatzen da. Arrazoimenaz baliaturik ongia zer den zehaztu eta bereizteko gauza ez denaz, eta kritika guztien gainetik igaro, eta eragozpenak argudio sendo batez zanpatuz, borrokaldian bezala ausardi handiz aurrera egiteko gauza ere ez denaz, ez al duzu esaten ez ongia bere senean, ez inongo gauza onik ezagutzen ez duenik? Ongiaren irudiren bat atzematen badu, ustearen bidetik lortuko du, eta ez ezagutzarenetik. Horrez gainera, bizitza honetan zehar igarotzean, amets besterik ez du egiten, harik eta Hadesera jaitsita lozorrotik esnatu arte.\n—Bai, ala Zeus!, ozenki esango ditut gauza horiek guztiak.\n—Bada, orain hitzez hezten dituzun ikasleen ardura egiatan bazenu, ez zenieke hiriaren agintea emango, ez eta kexka handiko kontuetan eskuramenik ere, zentzunekoak ez balira.\n—Ezin uka —esan zuen.\n—Izan ere, galderak eta erantzunak ematen irakasten duenarekin buru—belarri jarduteko aginduko al zenieke?\n—Ez al duzu uste —esan nuen— dialektika gainontzeko ikasketen erpinean dugula, eta bera baino gorago jartzeko gisan ez dagoela ezer, ikasketen inguruko koska bukatutzat dugularik?\n—Bai hala uste dut nik ere bai—esan zuen.\nOct 6 Aristoteles (1/2): Hilemorfismoa: Platonen ideien teoriaren kritika\nOct 5 Platon (6/6): Bertuteak eta hiri ideala


Solasaldi klimatikoa - Zientzia.eus\nHasiera » Agenda » Solasaldi-klimatikoa\nBarack Obamak esan zuen “arazoari aurre egiteko neurriak baino azkarrago ari da aldatzen klima”. Baina Trump presidenteak AEBak Parisko Akordiotik atera zuen joan den ekainean. Berotze globala iruzurra dela pentsatzen du. Hala ere, klima-aldaketaren ebidentziak ugariak dira, geruza atmosferiko urrunenetik ozeanoaren sakontasuneraino, gure hirietan muturreko fenomeno klimatikoak esperimentatuz.\nKlima-aldaketan sinesten dugu? Zein dira nazioarteko eta toki-esparruko beharrezko konpromisoak klima-aldaketa arintzeko eta klima-aldaketara egokitzeko? Zer diote Europar Batasunetik? Funtsezko zein aldaketari egin behar diete aurre pertsonek eta enpresek eguneko zereginean? Zein aldaketa dira beharrezkoak eredu ekonomikoan?\nApirilak 25ean, asteazkena, Agora K2050 hitzaldi-sortaren testuinguruan, hiru adituk hartuko dute parte solasaldi klimatiko honetan, non gai horien inguruan hausnartu eta galdera horiek eta beste hainbat erantzuten saiatuko garen.\nMaría José Sanz; Basque Center for Climate Change\nJesús Alquézar; Europar Batzordeko aditua\nAntxon Olabe; ekonomialaria\n2018 - Uztaila


Getxo Saskibaloi Taldeak udako campuserako izen-ematea zabaldu du - Hiruka.eus\nKirolak Getxo 2018-05-11 11:00\nZorioneko daude saskibaloi-denboraldi osoa gutxi iruditu zaien 6 eta 14 urte bitarteko neska-mutil getxoztarrek. Izan ere, euren kirol gogokoenaz disfrutatzen hasi ahal izango dute uda, Getxo Saskibaloi Taldeak antolatutako campusean.\nGetxo Saskibaloi Taldearen artxiboko irudia. | Ikusi handiago | Argazki originala\nKlub getxoztarrak campusa egingo du Itzubaltzeta/Romoko Gobela kiroldegian eta Romo ikastetxean. Instalazioen zazpi zelai dituzte, bai mini-basketen eta bai saskibaloian jokatzeko. Gainera, igerilekua eta dutxak ere badaude. Entrenatzaile eta jagoleei dagokienez, klubak azaldu du lantaldea osatuko dutela kirol-teknikoek, entrenatzaile tituludunek, Soin Hezkuntzako Euskal Erakundean lizentziadunek, Heziketa Fisikorako Magisteritzako diplomadunek eta eskarmentua duten begiraleek.\nGobelan eta Romon saskibaloi-jardueratan emango dute denbora gehien neska-mutilek. Hala, norbanako teknika hobetu ahal izango dute baloia kontrolatzen, botatzen, pasatzen eta jaurtitzen. Taktikari dagokionez, erasoa landuko dute, 2x0 eta 3x0 egoeratan. Ez dira horiek jorratuko dituzten konbinazioak, ohikoak diren 1x1, 2x1, 2x2 eta 3x3 egoerak bi aldeetatik ikusiko baitituzte umeek, eraso-egilearen eta defendatzailearen ikuspegitik. Azkenik, zenbait sariketa aurreikusi dute antolatzaileek: jaurtiketa libreena, baloi-erabilpenarena eta 3x3 partiduena. Horretaz gainera, bestelako jarduera batzuk eta zenbait txango izango dira.\nTopaketa bost txandatan banatu dute: ekainaren 25etik 29ra eta uztailaren 2tik 6ra, 9tik 13ra, 16tik 20ra eta 23tik 27ra. Bertan bazkaltzea aukeran egongo da, eta, horren ondorioz, umeek ordutegi ezberdinak izan dituzte. Denak sartuko dira 08:30ean, baina etxean bazkalduko dutenek 14:30ean aterako dira eta campusean egingo dutenek, ostera, 17:00etan.\nInskripzioak Kiroletan Sport enpresaren webgunean egin daiteke, online. Dena den, horregaz gainera bankuan diru-sarrera egin beharra dago. Prezioa orokorra da 120 euro txandako, bazkari barik, edo 170 euro bazkariakaz. Bestalde, hainbat neba-arreba batera izen-ematekotan deskontuak daude, zenbait txandatarako inskribatuz gero gertatu legez. Azkenik Getxo Saskibaloi Taldeko jokalariek ere aparteko deskontua izango dute.\nZalantzarik izanez gero, honako bideak jorratu daitezke: admin@kiroletansport.info posta elektronikoa edo 657 773 523 eta 946 085 933 telefonoak.


Papergintzako grebak %90eko jarraipena izan du, LABen arabera | Ekonomia | Berria\nLan gatazkak. Gipuzkoako papergintza\nPapergintzako grebak %90eko jarraipena izan du, LABen arabera\nSektoreko klusterrak dio Gipuzkoako grebak eragina duela «enpresen iraunkortasunean»\nPapergintzako klusterra «oso kezkaturik» dago Gipuzkoako zazpi enpresari eragiten dien greba hori dela eta. Herengungo eta atzoko lanuzteek lehiakortasunari eragiten diotela ohartarazi zuen atzo, eta horrek «luzera begira enpresen iraunkortasuna murriztuko duela». Patronalak adierazi zuen KPItik gorako igoerak adostu direla, eta lanaldiak eta lan baldintzak, oro har, Espainiako lehiakideenak baino hobeak direla. Paperaren Klusterrak «gatazka lehenbailehen» bukatzea nahi du, «normal» jarduten has daitezen enpresak.\nAtzoko grebaren jarraipena %90ekoa izan zela helarazi zuen LABek, eta ekoizpena erabat gelditu zela. Bi eguneko lanuzteen ondoren, langileek argi utzi dute «itun duin bat» nahi dutela, sindikatuaren ustez; «sektoreak sortzen duen aberastasuna banatzea nahi dute». Adegiri eskatu zion «langileen borondatea kontuan hartzeko, eta immobilismoari etena jartzeko». Langileei esan zien borrokan «sendo» jarraitzeko.\nSektorearen aurtengo egoera aurreko urtekoa baino gogorragoa dela esan zuen, ordea, Paperaren Klusterrak, atzo. Eskaerak gutxitzen ari direla dio, eta «inbertsio zikloa» bukatu egin dela. Ez dago batere garbi 2018. urteko emaitza onak berritzeko gai izango ote diren. Iaz, 1.182 milioi euroren salmentak egin zituzten, %5,9 gehiago. Horietatik 612 milioi (+%1,6) esportazioen bidez fakturatu ziren. Horrez gain, 41 milioi euroren inbertsioak egin zituzten, eta 2.338 enplegu zuzen eman zituzten (+%8,4). Paperaren eta paper pastaren ekoizpena 1.329.000 tonakoa izan zen (-%2,6).\nDatu horiek guztiak helarazi zituzten Batzar Nagusian, Senen Amunarrizek eta Iñaki Ugartek, klusterreko presidenteak eta kudeatzaile nagusiak. Arduradunek esplikatu zuten eskaerak gainbehera doazela. Azken urteetan, packaging esparruko negozioa asko hazi da, baina, azken hilabeteetan, eta inbertsio handiak egin ondoren, urritu egin da eskaeraren emaria. 2018ko azken hiruhilekotik ari dira nabaritzen joera negatibo hori.\nAmunarrizek eta Ugartek lehengaien «salneurri garestiez» hitz egin zuten, eta energia kostuei loturiko «lehiakortasunaren galeraz». Lehiakortasunari kalte egiten dion beste aldagaia lan kostua da. «Beste erkidego batzuetako enpresen aldean, %20 eta %30 arteko aldea dago».\nGipuzkoan, sektoreko itunaren aldeko greba egin zuten herenegun, eta atzorako ere lanuztera deitu zuten sindikatuek. Klusterrak ez die oinarririk ikusten mobilizazio horiei. «Egia da azken 20 urteotan enpresa batzuk itxi egin direla, eta enpleguak sufritu egin duela, baina gure enpresek langile kualifikatuak kontratatzen dituzte urtero, eta kontratuen %92 finkoak dira». Soldaten auzian buru-belarri sartu zen klusterra: «Lanaldi osoko langile baten batez besteko soldata gordina %44 handiagoa da Estatuko batena baino». Sektoreak zeharkako 7.000 enplegu ematen dituela esan zuen.\nSektoreak egin duen «inbertitzeko ahaleginaren gainetik», eta soldatetan, eta oro har, lan baldintzen inguruan «egon den aurrerapena egonda ere», sindikatuek hamasei greba egunera deitu dutela gogoratu zuen klusterrak. Ekainaren 26an eta 27an dira hurrenak; uztailaren 3an, 4an, 10ean eta 11n beste lau greba egun iritsiko lirateke; irailean, berriz, 18an, 19an, 25ean eta 26an lirateke lanuzteak; eta, urrian, 2an, 3an, 9an eta 10ean.\nELAko ordezkari Eneko Agirreurretaren arabera, patronalaren proposamena «ez dator bat sektorearen egoera onarekin». Soldata igoerekin batera, lan erreformaren aurkako blindatzea eskatzen ari dira sindikatuak. Sektoreko hitzarmenaren indarraldia 2018an bukatu zen Gipuzkoan, eta luzaturik dago. ELA, LAB eta CCOO daude negozio mahaian.


Euskal AEko hotel-establezimenduetako bidaiari-sarrerak %3,9 gehitu ziren maiatzean\nESTABLEZIMENDU TURISTIKO HARTZAILEEN INKESTA (ETH), 2014KO MAIATZA\nGaualdiak %6,3 gehitu dira aurreko urteko hil beraren aldean\n2014ko maiatzean, 229.813 bidaiari-sarrera erregistratu ziren Euskal AEko hotel-establezimenduetan, aurreko urteko hil berean baino 8.685 gehiago, %3,9ko gehikuntza, Eustaten datuen arabera. Araban %13,3 gehitu dira bidaiari-sarrerak, %5,8 Gipuzkoan. Bizkaian aldaketarik ez (%0,0).\nGaualdiak, 2014ko maiatzean, 435.179 izan ziren, aurreko urtekoan baino 25.892, %6,3, gehiago. Gaualdiak urte artean %7,2 gehitu dira Araban, %5,3 Gipuzkoan, %7,0 Bizkaian.\nEstatuko bidaiariak %3,3 gehitu dira aurreko urteko maiatzaren aldean eta atzerrikoak %4,8. Araban atzerritarrak %1,6 gutxitu dira eta estatukoak %19,8 gehitu. Bizkaian atzerritarrak %8,3 gehitu dira eta estatukoak %5,1 gutxitu. Gipuzkoan atzerritarrak %2,7 gehitu dira eta estatukoak %8,7.\nBatez besteko egonaldia, 1,89 egun, aurreko urteko maiatzean 1,85 izan zelarik. Araban 2013ko maiatzeko 1,87 egunetik aurtengo 1,77ra laburtu da; Bizkaian 1,79tik 1,91era luzatu; Gipuzkoan 1,92, aurreko urtean bezalaxe.\nPlazakako betetze-maila ehuneko 3,6 puntuz handitu da Euskal AE osoan, 2013ko maiatzeko %46,5etik aurtengo %50,0ra. Araban ehuneko 2,2 puntuz gehitu da, 2013ko maiatzeko %38,8tik aurtengo %41,1era. Bizkaian ehuneko 5,3 puntuz gehitu da, 2013ko maiatzeko %46,3tik aurtengo %51,6ra. Gipuzkoan ehuneko 2,0 puntuz gehitu da, 2013ko maiatzeko %49,9tik aurtengo %51,9ra. Gelakako betetze-maila ehuneko 4,6 puntuz gehitu da Euskal AE osoan; okupazioa, %62,0. Araban ehuneko 0,6 puntuz gehitu da, %49,9ra; Bizkaian 8,1ez, %66,4ra; Gipuzkoan 2,1ez gehitu, %61,6ra.\nHotel-okupaziorik handienak Donostian (%62,4), Bilbon (%59,0) eta Bilbo Handian (%50,6, hiriburua kanpo).\nAsteko eguna aintzat hartuta, 2014ko maiatzean okupaziorik handiena (%62,1) aste-bukaeretan; %44,2 lanegunetan.\n2013ko maiatzaren aldean langile okupatuak %3,3z gutxitu dira aurtengoan.\nLanda-ostatuetako sarrerak %9,6 gehitu dira maiatzean eta gaualdiak %14,4\nEuskal AEko landa-establezimenduetan maiatzean 23.361 gaualdi erregistratu ziren, aurreko urteko hil beraren aldean %14,4 gehiago. Araban %10,5eko gehikuntza, Bizkaian %17,5, Gipuzkoan %14,0.\nPlazakako betetze-maila, %19,2, ehuneko 2,8 puntu gehiago 2013ko maiatzean baino. Araban ehuneko 2,1 puntu gehiago, betetze-maila %14,6. Bizkaian betetze-maila %18,5, ehuneko 2,9 puntu gehiago 2013ko maiatzaren aldean eta Gipuzkoan 3,0 puntu gehiago, %21,6.\nEuskal AEko landa-ostatuetan 10.310 bidaiari-sarrera erregistratu ziren aurtengo apirilean, %9,6 gehiago aurreko urteko hil beraren aldean. Araban %9,7ko gehikuntza sarreretan, Bizkaian %22,9, Gipuzkoan %2,7.\n1.263 atzerritar-sarrera izan genituen, %-50,5 aurreko urtekoen aldean; sarrera guztien %12,3. Estatuko bidaiarien sarrerak %32,0 gehitu ziren.\nBatez besteko egonaldia, 2,27 egun aurtengo maiatzean, lehengo urtean baino luzeagoa.\nEuskal AEn, gelakako betetze-maila maiatzaren 1eko zubian, %72,8\nEuskal AEko hotel-establezimenduetan, bidaiari-sarrerak maiatzaren 1eko zubian, 29.541. Ostegunetik iganderako sarrerak, 3 gau. 59.320 gaualdi Euskal AE osoan eta gelakako betetze-maila %72,8.\nLanda-ostatuetan, 2.491 bidaiari-sarrera, 5.680 gaualdi, gelakako betetze-maila %50.7.


Lau trikiti, lau ahots, lau ama | Kultura | Berria\nNoiz sortua: 2020-04-02 00:30:00\nAmaia Oreja, Kristina Solano, Alaitz Telletxea eta Maixa Lizarribar, Amak taldearen kontzertu batean. GAIZKA PEÑAFIEL Tamaina handiagoan ikusi\nLau trikiti, lau pandero eta lau ahots. Lau musikari, lau emakume eta lau ama. Horren batura da Amak taldea. Lau hizkiz osaturik dago taldearen izena ere, taldekide bakoitzaren izenaren lehen hizkiarekin, hain justu: Alaitz Telletxea, Maixa Lizarribar, Amaia Oreja eta Kristina Solano. Plaza ugaritan ibiliak dira guztiak; musikagintzan eta trikitiarekin. Alaitz eta Maider taldeko kide izan zen Telletxea; Maixa eta Ixiar taldeko kide Lizarribar; eta M-n Ezten taldeko partaide ziren, berriz, Oreja eta Solano. Urte luzeetan plazaz plaza eta agertokiz agertoki ibili ondoren, berriz egin dute topo. Oraingoan, ordea, elkarrekin jarraitu dute bidean aurrera: talde formatuan.\nLizarribarren esanetan, gauza asko partekatzen dituzte laurek, baina bada guztien gainetik gailentzen den ezaugarri bat: «Trikitiak batzen gaitu, plazak ere bai, baina, batez ere, trikitiak». Dioenez, tresna horrek eraman ditu Euskal Herrian herriz herri; baita Euskal Herritik kanpora ere. «Gu batzeko arrazoia trikitia izan da; emakume izatea ere bai, baina lehen ardatza trikitia izan da», azpimarratu du. Musikariaren aburuz, «izugarria» da zaletasun horrek eta emakume izateak elkartu izana: «Gozagarria da bi pasio horiek talde batean bilduta edukitzea. Gauzak oso natural egin nahi ditugu, eta hala egiten saiatzen gara. Ez gara jarri pentsatzen inongo momentutan lau emakumez osatutako talde bat sortu nahi genuela: hala suertatu da».\nKantuen bertsioak, pot-pourriak eta kantu propioak jotzen dituzte kontzertuetan. Denetarik eskaintzea da taldekideen asmoa; baita kantuok berezi eta bakar egitea ere. «Bakoitzaren gustuak aztertzen ditugu, eta gurera ekartzen saiatu». Trikitilariaren esanetan, talde askoren bertsioak egin dituzte jada. «Oskorriren kanturen bat jo dugu, Izaroren bat ere bai azken emanaldietan, Zea Maysena, Imanol Larzabalena... Aukera ikusten baldin badugu kantua gure erara jotzeko, gurera ekartzeko, ahalegina egiten dugu». Hala ere, gertatu izan zaie gustuko kanturen bat lantzen saiatu eta ez duela funtzionatzen ohartzea; halakoetan, alde batera uzten dute. Bertsioetan, gainera, haiek aurretik sorturiko kantuak ere sartu dituzte, beste ukitu bat ematen saiatuz: «Horietako zenbait gure kantuen bertsioak dira, gure kantuak berrinterpretatzen ditugu, pot-pourri modukoak sortuz».\nTrikitia, panderoa eta ahotsa dira taldearen osagai nagusiak: «Laurok jotzen dugu trikitia, laurok jotzen dugu panderoa, laurok erabiltzen ditugu peñaparda panderoak, eta laurok erabiltzen dugu ahotsa. Ez dago definituta nork zer eta noiz joko duen; guztiok jotzen dugu dena». Kantuak prestatzean, instrumentu horiekin jolastea eta soinuak konbinatzea dute gustuko. «Aldatuz joaten gara, probatzen, instrumentu bakoitzak bere lekua bilatu arte eta kantu horri zein sonoritate eman nahi diogun erabaki arte». Lizarribarren iritziz, hiru osagai horiek nahikoa dira zerbait polita sortzeko; ez dute gehiagoren beharrik. «Une honetan bete egiten gaitu trikitia, panderoa eta ahotsa soilik egoteak. Gure hasiera ere horrela izan zen, soinu eta pandero hutsean. Sonoritate berriak probatzeko gogoa dugunean, tresna berriak txertatzen ditugu. Momentuan momentukoa egiten ari gara».\nAurrez ez bezala, «eserita egoteko» kontzertuak ematen dituzte orain. Lehen, bi, hiru, lau edota bost orduko kontzertuak egiten zituzten; iluntzean, gauean eta ordu txikietan. Egungoak, ordea, ordubete inguruko saioak dira: «Jendea eserita dago gu entzuten. Esan izan digute etxeko sofan eserita moduan abesten dugula; eta hori da, beste gauza askoren artean, transmititu nahi duguna, plazerez egiten dugun gauza bat dela. Guregana etortzen den ikus-entzuleak ere ongi pasatzen badu, gainera, hobeto».\nHarrera beroa izan dutela azaldu du abeslariak, eta ez zutela erantzun hori espero. Hasieran, familiako kideak eta ingurukoak joaten ziren, batez ere, kontzertuak ikustera. Orain, ordea, publiko handiagoarena heltzen dira. «Martxoaren 8ko asteburuan sarrera guztiak agortu genituen. Pena ematen dizu, jendeak kanpoan gelditu behar duelako, baina, era berean, jendeak trikitia lasai entzuteko gogoa duela ikusten duzu, zu ikusteko gogoa duela. Pozgarria da».\nLizarribarren iritziz, egun emakume gehiago ikusten da oholtza gainean. Kasurako, bera izan zen, Ixiar Orejarekin batera, trikitia eskuetan hartu eta plazaz plaza jotzen hasi ziren lehen emakumeetako bat. Garai haiek gogoratu ditu, eta oholtzarako bide horretan izan zituzten oztopoak xehatu: «Argi geneukan hori gustatzen zitzaigula eta hori egin nahi genuela. Kasu egin izan bagenie esaten zizkiguten gauzei, entzuten genituen gauzei... ez ginatekeen oholtzara igoko». Publikoak ez ezik, zenbait trikitilarik ere zuzendu zizkieten mezu iraingarriak: «'Nora zoazte horrela?'. 'Nola egingo duzue hori?', eta horrelakoak entzuten genituen. Gure inguru berberekoak ziren. Gu ez gentozen inori lekua kentzera, baina haiek sentipen hori zutela dirudi». Urteak pasatu ahala egoera hobetuz joan dela nabaritu du. Pozten da, Ixiarrekin batera plazarako bide hori «apur bat» ireki zuelako eta pauso hori beste emakume askorentzat baliagarria eta lagungarria izan zelako. Kasurako, orain Amak proiektuaren parte diren musikari eta lagunentzat.


Taupaka jaio da, euskal sortzaileak batuko dituen elkartea — Gaztezulo\nTaupaka jaio da, euskal sortzaileak batuko dituen elkartea\nTaupaka jaio da, euskal sortzaileak batuko dituen elkartea https://www.gaztezulo.eus/albisteak/taupaka-jaio-da-euskal-sortzaileak-batuko-dituen-elkartea https://www.gaztezulo.eus/albisteak/taupaka-jaio-da-euskal-sortzaileak-batuko-dituen-elkartea/@@download/image/2012824171taupaka_2.jpg\nUrte honen hasieran desagertu zen MusikHerria diskoetxea, eta orain bertako zenbait kide izandakoek elkarte berri bat sortu dute, Taupaka. Musikariek sortutako proiektua den arren, ez da soilik alor horretara mugatuko, sormen diziplina orotako artistak biltzeko asmoa baitu. Enpresa baino, elkarte kultural moduan definitu du bere burua Taupakak Bilbon eginiko aurkezpenean, eta elkarlanean oinarrituko direla argitu.\nSorkuntza eta produkzioa lanean ahalik eta esparru gehien kudeatzea da Taupakaren asmoa, eta beraz, diskoak eta bestelako edukiak sortzeko azpiegiturak lantzeaz gain, banaketan eta zuzeneko emanaldietan ere arituko dira. Beren helburua merkatuaren legeetatik haratago, copyleft moduko sistemak lehenestea da, kulturara ekoizteko ahalmena nahi duen orok izan dezan.\nTaupakaren baitan bilduko diren taldeen katalogo bat osatuko dute, eta beren webgunean jarriko, denen eskuragai oraindik lanean hari dira, laster izango da prest atari berria.\nHalaber, beren arteko laguntza kolektiboa indartzea, sortzaile alternatiboei lekua egitea eta euskara sendotzea izango dira Taupakaren egitekoak. Esperientziak elkarbanatuz, elkarrekin arazoak konpartituz, helburuak errazago beteko dituztelakoan daude.\nAutogestioa: Errekurtsoak komunean jarriz eta elkarri lagunduz aterako da aurrera elkartea.\nEuskalduna: Euskal Herriko proiektua izaki, euskal kultura eta sorkuntza bultzatuko ditu.\nEmakumeen aldekoa: Sorkuntzaren munduan emakumeen papera bultzatuko du.\nCopyleft: Sorkuntza lanak zabaltzeko aukera eskainiko dute.\nElkarte kulturala: Taupaka ez da enpresa bat, kultur elkarte bat baizik, eta ez du irabazi asmorik.\nHarreman zuzenak: Sorkuntzaren munduko beste eragileekin harreman zuzena izango du.\nTaupakan era aktiboan edo pasiboan parte hartu ahal izango duzue. Aktiboa bileretara joatea eta erabakiak hartzeko prozesuetan parte hartzea izango litzateke; pasiboa, aldiz, Taupakak eskaintzen dituen zerbituzak erabiltzea.\nIon Arretxeren 'Intxaurrondo' liburua euskaraz argitaratu dute


Hasi dira Azkoitia eta Urretxu arteko errepideko obrak - Noticias de Gipuzkoa\nHasi dira Azkoitia eta Urretxu arteko errepideko obrak\nGI-631 errepidean egingo dituzten hiru aurreratze tarteetako lehena eraikiko dute\nsara ibarguren jabi leon 09.06.2021 | 00:52\nAutoak GI-631 errepidean, Urretxu eta Azkoitia artean.\ndonostia – Gipuzkoako Foru Aldundiak atzo eman zien hasiera GI-631 errepidea hobetzeko obrei, Azkoitia eta Urretxu artean. Obraren helburua egungo errepidearen trazadura hobe-tzea eta errepidearen plataforma handitzea da, bi erreitik hiru erreira, 1,3 kilometroko tarte batean, bi udalerrien arteko ibilbidearen erdian gutxi gorabehera, Aizpurutxo auzotik gertu. Lanek 7.759.602 euroko aurrekontua dute, eta hamabost hilabeteko iraupena izango dutela aurreikusten da."Errepide horrek dituen hamahiru kilometroak oso garrantzitsuak dira ibilbide hori erabiltzen duten milaka gidarirentzat, bai Zumarragako erreferen-tziako ospitalera joateko, eta baita bertatik Gipuzkoako gaitasun handiko biribilgunearekin konektatzeko ere. Lanek aukera emango dute joan-etorri horien segurtasuna eta erosotasuna hobetzeko", azaldu zuen Aintzane Oiarbide Bide Azpiegituretako diputatuak atzo eskaini zuen prentsaurrekoan.\nObra honekin, herrien arteko bidaia denborak murrizteaz gain, aurrera-tzeen segurtasuna areagotu nahi da. Horretarako, aurreratze tarteak eraiki nahi dira, norabide batean eta bestean txandaka jarrita. Egungo errepidearen plataforma handitu egingo da, bi erreitik hiru erreira, 1,3 kilometroko luzera duen tarte batean, Urretxu eta Azkoitia arteko hamahiru kilometroko ibilbidearen erdian.\nHorrela, noranzko bakoitzean, txandaka, aurreratzeko tarte seguru bat eskaini ahal izango da, 400 metrokoa bakoitza. Orain egingo dutena errepide hori hobetzeko proiektuan aurreikusitako hiru aurreratze tarteetatik lehenengoa izango da.\nHorrez gain, errepide zati horretan dauden hainbat sarbideren segurtasuna hobetzeko lanak ere aurreikusten ditu proiektuak.\nIparragirreren 200. urteurreneko kontzertua.\nA-15 autobidea itxi dute Berastegi eta Andoain artean.


Urretabizkaiak oraindik aukerak ditu finalerdietarako - Tolosaldea - Tolosaldeko ataria\nUrretabizkaiak oraindik aukerak ditu finalerdietarako\nTolosaldeko Ataria 2020-02-17 14:44\nBigarren mailako binakako txapelketan azken jardunaldian erabakiko da aurrera egingo duen azken bikotea. Hiruren artean dago laugarren postu hori.\nJon Ander Peñak lehen postuan edo bigarrengoan amaituko du binakako ligaxka. Azken jardunaldian erabakiko da hori. Sailkapen buru amaitzeko euren partida irabaztea nahikoa dute Peña II-Arangurenek. Galduz gero, Agirre-Eskirozen menpe egongo lirateke. Hauek irabaziz gero lehen postua eurena izango litzateke. Galduz gero, bigarren jarraituko lukete. Hala eta guztiz ere, promozio mailako txapelketan lehen lau sailkatuek egiten dutenez aurrera, bikote horiek finalerdietarako txartela ziurtaturik daukate. Hirugarren sailkatuak Elordi-Etxeberria izango dira.\nLaugarren eta azken posturako dago lehia. Hiru bikote daude borrokan. Zabala-Ruizek irabaziz gero, eurak izango dira finalerdietara pasako direnak. Peña II.a eta Aranguren liderren aurka jokatuko dute azken jardunaldian. Hauek galduz gero, beste bi bikoterentzat zabalduko dira laugarren postuaren ateak: Salaberria-Garmendiarentzat eta Arteaga II-Urretabizkaia II.arentzat. Gainera, elkarren aurka jokatuko dute partida erabakigarri hori. Salaberria-Garmendiak 15 eginez gero nahikoa izango lukete aurrera egiteko. Arteaga II-Urretabizkaia II.ak aurkakoa behar dute, 22-14 edo tarte handiagoaz irabaztea aurrera egiteko.\nBINAKAKO TXAPELKETA, PROMOZIO MAILA\n1 PEÑA II-ARANGUREN 13 11 267 203 64\n2 AGIRRE-ESKIROZ 13 10 276 183 93\n3 ELORDI-O.ETXEBARRIA 13 8 248 241 7\n4 SALABERRIA-GARMENDIA 13 6 241 246 -5\n5 ZABALA-RUIZ 13 6 225 246 -21\n6 ARTEAGA II-URRETABIZKAIA 13 5 233 242 -9\n7 ALBERDI-SALAVERRI 13 3 213 267 -54\n8 EGIGUREN V-EROSTARBE 13 3 186 261 -75\nURRETABIZKAIA II -\nkirola Ikaztegieta Tolosa


Auzitegi Gorenak 2013ko argindar ekoizpenaren tasa bermatu du – Ekonomiaren KZ\nAuzitegi Gorenak 2013ko argindar ekoizpenaren tasa bermatu du\nAuzitegi Gorenaren arabera, Mariano Rajoyren Gobernuak 2013an ezarritako energia elektrikoaren ekoizpenaren balioaren gaineko zerga (IPVEE) ez da Konstituzioaren eta Europar Batasuneko Zuzenbidearen aurkakoa.\nAuzitegi Goreneko administrazioarekiko auzien salako bigarren atalak ulertzen du jasangarritasun energetikorako neurri fiskalei buruzko legea, zerga arautzen duena, ez dela Espainiako Konstituzioak aldarrikatzen duen gaitasun ekonomikoaren printzipioaren aurkakoa.\nGainera, gogorarazi du Konstituzionalak jada ebatzi zuela zerga horren inguruan planteatutako konstituzionaltasun-zalantzak funtsik gabeak zirela, eta, horregatik, ez zuela onartu planteatutako konstituzio-kontrakotasuneko arazoa.\nAuzitegi Gorenak argudiatzen duenez, EEIEEren zerga-egitateak ekonomia-jardueren gaineko zergarekin (JEZ) duen antzekotasun-maila “ez da konstituzio-kontrakotasuneko arrazoia, ahalmen ekonomikoaren adierazpen beraren karga bikoitza ez baita Konstituzioaren aurkakoa per se”.\nAberastasun-adierazpen beragatik karga bikoitza egotea ahalmen ekonomikoaren printzipioaren eta konfiskaziorik ezaren debekuaren ikuspuntutik baino ez litzateke aztertu beharko. Zerga horrek energia elektrikoaren ekoizleek EJZ ordaintzen duten ahalmen ekonomiko bera izan dezake, eta zerga bikoitz baimenduaren kasuak izan daitezke, Auzitegi Gorenaren arabera.\n← Itxaropen ekonomikoen susperraldi handia euskal familietan\nMakina-erreminta Covid aurreko produkziora hurbiltzen ari da →\nFrantziak bidai turistikoak ireki nahi ditu ekainaren 9an\nBilboko portuko trafikoa % 2,3 igo da


Kezka eta beldurraren aurrean, otxarkoagatarrek mobilizatzea erabaki dute - Uriola.eus\nErtzaintza froga bila dabil atzoko 15:00etan Lucia eta Rafaelen gorpuak buruan kolpeak zituztela eta euren etxeko objektuak nahastuta aurkitu zituztenetik. Polizia hipotesi guztiak aztertzen ari bada ere, lapurreta da hipotesi nagusia. Berria zabaldu bezain azkar, kezka, ardura eta izua zabaldu da Otxarkoaga auzoan. Karlos bizilagunak auzoa "suntsituta" dagoela zioen, "minduta, haserre, amorratuta" gertatutakoarekin. Izan ere, auzotarren esanetan, azkenaldian asko ugaritu dira lapurretak inguruan.\nHorregatik erabaki zuten atzo arratsaldean auzotarrek batzartzea eta gaur, ostirala, mobilizatzea. 'Aski da! Otxarkoaga no se calla, también se mueve. Auzoa bizirik' leloarekin Kepa Enbeita enparantzan 20:00etan jarri dute hitzordua.\nJuan Mari Aburto Bilboko alkateak doluminak helarazi zizkien Lucia eta Rafaelen senideei, eta "lasaitasunerako deia" egin zuen "ikerketa poliziala amaitu arte". Gaineratu du Ertzaintzaren ikerketarako, Udalak dituen baliabide guztiak eta kideak bere eskura jarri dituela, gertatutakoa ahalik eta lasterren argitzeko.\nLucia eta Rafael bikote ezaguna zen auzoan, Los gallegos ezizenarekin ezagutzen zituzten askok, besteak beste urtetan izan direlako auzo erdigunean kokatuta egon den pintura dendako jabe.\nKepa Enbeita enparantza Otxarkoaga - Txurdinaga


Oharrak:31 urte 1942an\nEmaztea: María Tejeriana\nUrolako tren-konpainian lan egin zuen gerra hasi arte. UGTko afiliatua, “Tokiko Gerra Batzordeko” kide izendatu zuten, eta justizia militar frankistak “ideologia komunista argia” zuen pertsonatzat zuen.\nAzpeititik ihes egin ostean, MAOC batailoi komunistan erroldatuta geratu zen 1937 erdialdean atxilotu zuten arte. Ondarretako espetxera eraman zuten, eta 1938ko apirilean haren prozeduraz arduratzen zen epaile militar instruktoreak auzia zehaztea agindu zuen. Beraz, beste prozedura sumarisimo batean ikertzera pasatu zen. Era berean, Manuel Vadenocedako (Burgos) espetxera eraman zuten, eta bertan egon zen 1941eko uztailaren 23an 20 urte eta egun 1eko zigorra jaso eta pixka batera arte.\nEpaiaren arabera, gerra-kontseiluak uste izan zuen Manuel “matxinadarekin bat egin” izanaren delituaren erantzule zela Azpeitiko Defentsa Batzordean parte hartu zuelako eta Azpeititik ihes egin aurretik Urolako trenbideko zentral elektrikoa boikoteatzeko saiakera zela eta. 1942ko uztailaren 5ean berriz ere Ondarretako espetxean sartu zuten, eta bertan egon zen 1944ko urtarrilaren 31ra arte, aske utzi zuten arte. Hala ere, jarri zioten zigorra zela eta, exiliatu egin behar izan zuen, eta Durangon jarri zen bizitzen.\nDonostia Espetxe Probintziala (Ondarreta) Valdenoceda Espetxe Zentrala (Burgos)\nValdenoceda Espetxe Zentrala (Burgos) 1941-07-23\nEgilea: Espetxeetako Zuzendaritza Nagusia\nMatxinada militarrari atxikitzea ez dago erabilgarri 20 urte, 1 egun 1941-08-20\nValdenoceda Espetxe Zentrala (Burgos) Donostia Espetxe Probintziala (Ondarreta) 1942-07-05\n2228/37 Urgentziazko prozedura sumarisimoa. Iturria: IV Tokiko Auzitegi Militarra (Ferrol).\t- (Agiritegi-dokumentua).\n15752/39 Urgentziazko Prozedura Sumarisimoa. Iturria: IV Tokiko Auzitegi Militarra (Ferrol).\t- (Epaia).\nTokia: Durango (Bizkaia)\nNahiz eta aske utzi, jarri zioten zigorra zela eta exiliatu egin behar izan zuen. Durangon bizitzen jarri zen.


Piztiak taldeak 2021ean 30 urte bete zituen eta hori ospatzeko XXX diska aurkezten digute. Bertan bi abesti berri; “Barrun barrukuk” (Josu Aranbarri) eta “Begietara begiratu” (Txomin Uribe), gehi 30 urte hauetan atera dituzten 7 disken artean aukeratutako abesti zerrenda bat dago. Abesti berriek oso ondo agertzen dute Piztiak taldearen bi aurpegiak, bata rock amerikarra eta bestea rock iluna. Biak 2021eko urria eta azaroa bitartean Urdulizko Tio Pete estudioetan grabatu zituen Jose Lastrak . Ekoizpena Piztiak talderarena (Lastra barne) izan da.\nTxomin Uribek eta Josu Aranbarrik sortu zuten Piztiak 90. hamarkada hasieran Ondarroan (Bizkaia). Biak ala biak Tu-k pop-rock taldean aritu ziren 80ko hamarkadaren amaieran, eta euskal talde onenari emandako saria irabazi zuten Bilbo Hiria Pop-Rock Lehiaketan. Rock&roll taldea da Piztiak, gitarren indarrean eta ahotsaren melodian oinarritzen dena, baita hitzen kutsu poetikoan ere, hauetariko asko Kirmen Uribek idatzi dituelarik.\nHITZALDIA: EUSKARAREN GAITASUNAK\n"BILBON DABIL GABRIEL ARESTI" liburuaren aurkezpena\nBilbon dabil Gabriel Aresti liburu-aurkezpena\nHizlariak: Karmelo Landa eta Xabier Monasterio.\nNoiz: Otsailak 17, 19:00 etan.\nNon: Algortako Azebarri kultur elkartean. Euskal Herria kalea 12-14.\nBERTOKO BASOEK BABESTUKO GAITU\nAbenduaren 2an ITZALDIA\nNoiz: Irailaren 30ean.\n- 18:30 Hitzaldia Azebarrin (irekia).\n- 19:30 Irrintzi tailerra (16 lagun). Eguraldiak laguntzen badu Portu Zaharreko belardian, bestela Azebarrin.\nNork: Amaia Gartzia nUriondo\nHitzaldia irekia izango da daukagun aforoa bete artean.\nTailerrerako izena eman behar da, 16 lagunek baino ezin dutelako parte hartu.\nBERTSOLARI GAZTEAK PLAZARA\nAPIRILAK 16. KONTZERTUA: AMORANTE.\nApirilaren 16an, ostirala, 19:00etan Amoranteren kontzertua izango dugu Azebarri elkartean.\nAmorante, Iban Urizar (Elgoibar 1975) musikariaren proiektua da.\n2014tik han hemenka dabil emanaldiak ematen eta musika sortzen.\nHerritik ateratzen den musika erabiltzen du helduleku bezala,\nerrotik ateratzen ditu musika ezberdinen sustraiak gero\nerraietatik kantatu ahal izateko.\nHerritik, errotik eta erraietatik sortzen da amoranteren musika.\nAmorantek tronpeta jo dezake dena beltzez margotzeko, kopla bat\nautotunearekin abestu dezake osabaren ispiritua inbokatzeko,\nelektronikaz busti dezake aspaldi ahaztutako hitzak gogoratzeko.\nBere musikaren jatorria urruneko oiartzunek dakarte, baina gaur\negungo haizea darabil bere buru, eztarri eta ezpainetan.\n(Forbidden Colours Diskoetxea, 2020)\nBat edo Hiru du izena AMORANTEren disko berriak. Zazpi kantuk\nosatzen duten disko beltza da, iluna eta era berean, tristeziaren\nedertasuna dario diskoari. Iluntasuna hitzetan sumatu daiteke eta\naukeratutako tresnak eta estetikak eragin zuzena izan dute\ndiskoaren izaera ilun hori nabarmentzen.\nDiskoa Aitor Etxebarriaren estudioan grabatu du eta hark egin ditu\nekoizle lanak. Erabili dituen musika tresnek, ukitu solemnea\nerantsi diete hitzetatik abiatutako kantei. Hala, tronpetak\ninoizko presentziarik handiena du, pianoak eta soinu elektronikoek\ngiro jakin batera garamatzate, Mariano Hurtadok sartu dituen\nkontrabaxu doinuek edota Joseba Irazokik kanta batean sartu duen\ngitarrak giro horri ñabardurak eransteko helburua izan dute, baita\nahotsari ezarritako efektuek ere. Guztien artean, giro ilun,\nmalenkoniatsu, liturgiko, solemne hori sortu dute, lantzean,\nzirrikitu estuetatik sartzen diren argi izpiez betetzen den giroa.\nBat edo Hiru diskoa pandemiaren aurretik sortzen hasi zen Amorante\neta hasiera batean asmo hori ez bazuen ere, zazpi kantu hauek modu\nbatean edo bestean kontzeptu bati josita ekarri ditu diskora.\nZazpi kantuotan heriotza ageri baita, batzuetan gertakarien\nondorio gisa, bestetzuetan dramaren eragile edota eskenatokiko\nBizi ditugun garai ilunotarako soinu-banda posibleetako bat da\nMartxoak 11: Txerra Rodriguez Liburuaren aurkezpena\nTxerra Rodriguez ’30 urte mihigintzan’\nHemen Txerrari egindako elkarrizketa:\n"Txerra Rodriguez: «Topagune indartsu batek ezin ditu ordezkatu euskara elkarte ahul asko» | Gizartea | Berria" https://ddec1-0-en-ctp.trendmicro.com:443/wis/clicktime/v1/query?url=https%3a%2f%2fwww.berria.eus%2fpaperekoa%2f1884%2f008%2f001%2f2021%2d02%2d19%2ftopagune%2dindartsu%2dbatek%2dezin%2dditu%2dordezkatu%2deuskara%2delkarte%2dahul%2dasko.amp.html&umid=fedfd7af-61cd-4334-bce2-f8afb53b6308&auth=edd48041473965e02565b5b7ceec248ab48113a8-ca6288c5c2309de9edd3dac10db8c33d7393d56b\nAforo mugatua, azken eguna izena emateko: Martxoak 10\nOTSAILAK 24: HITZALDI ILUSTRATUA. SUGARREN MENDE\nAsisko SUGARREN MENDE komikia\nAsisko Urmeneta, komikiaren egileak emandako hitzaldi ilustratua.\nDuela 410 urte burutu zen Logroñoko autodafea, zeinean erre egin baitzuten hainbat euskaldun, sorgintzat akusaturik.\nHura ez zen, ordea, bakarra izan: mende batean barrena Inkisizioak segada ikaragarriak egin baitzituen\nNafarroan, Erronkaribarretik Amezkoaraino, milaka herritar ehizatuz.\nBordeleko Tribunalak, aldi berean, sutan ezarri zuen Lapurdi guztia, sekta satanikoaren aitzakian.\nZerk eraman zituen jurista eta teologo ilustratu haiek aitorraraztera gure arbasoei sorginak zirela?\n“SUGARREN MENDE” liburuan mendetako isiltasuna urratu dugu, mitologia zahar eta berria baztertu, ikerketa historikoaren bidez.\nAforo mugatua, azken eguna izena emateko: Otsailak 23\nABENDUAREN 18: MAITE LARBURU. KONTZERTUA\nAZAROAK 20: EMAIDAZU HITZ BAT. POESIA IRAKURRALDIA\nAZAROAK 11: ERRAIAK DOKUMENTALA\nTXALAPARTA TOPAKETAK: HILABETERO


Azaroaren 28a zita garrantzitsua da Kepa Ordoki Memoria Historikoa Bidasoan elkartearentzat. Izan ere, Gernika Batailoiko Komandantea zenaren heriotzaren urteurrena betetzen da. Iaz, hiru egunetako jardunaldi osoa antolatu genuen heriotzaren XXV. urteurrena ospatzeko. Aurten, Kepa Ordokiren hilobia bisitatu dugu.\nMila esker deialdiari erantzuteagatik. Gaur betirako Gudaria izango den gizon bat, Euskal Abertzale bat eta heriotza heldu arte borrokan ibili zen gizon bat agurtzen dugu. Dagoeneko, 26 urte bete dira Kepa Ordoki Vazquez-en heriotzaz.\nDuela 26 urte, “Ipar eta Hegoaldekoen, adin guztietakoen, ezker eta eskuinekoen biltzailea” izan zela goraipatu zen. Baita ere, “Ordokiren borrokak jarraipena” izan behar zuela. Ordokik bizi osoa borrokan pasa zuen. Irunen jaio zen 1913-an. 36ko altxamendu faxistak, igeltseroa gudari bihurtu zuen eta “mendira jo zuen” bere “idealak jarraituz”. San Andres batailoiko komandantea kartzelan egon zen, Santoñan preso hartu ondoren. Ihes egitea lortu zuen eta muga Biriatun zeharkatu zuen. Gerora, 1944ean ideologia ezberdinetako 200 gudari batu zituen, Frantziar Estatuaren askapena lortzeko intentzioarekin. Aldiz,ez zen hau Ordokiren lehen helburu. Ordoki eta Gernika Batailoiko gudariek Euskal Herria askatu eta Francoren erregimena bukarazi nahi zuten, aliatuen babesarekin. Alabaina, aliatuen laguntza ez zen inoiz heldu. Hauexek dira Ordoki Komandantearen hainbat pasadizo.\nOrdokiren ehorzketan, Epaltzak aipatu bezala, “Ordokik argiaz hitz egiten digu gaurko garaietan” eta “gomitatzen gaitu urrats bat aurrera egitera”. Gaurko eguna urrats bat izan dadila Kepa Ordoki Bidasoko semea oroitarazteko eta bere borrokak gugan bizirik jarraitzen duela aldarrikatzeko.\nGora Kepa Ordoki!\n2019 – 11 – 28\nKarlo 29 Aza 2019 Erantzun\nZergatik Kaxildaren hilobian?


1R4KURK374-1D4ZK374 PR0Z35U4 (1. atala)\nEsaera zahar batek dio esaldi hau irakurtzeko gai bazara, irakasle bati eskertu beharko zeniokeela.\nAriketa praktiko batekin hasi nahiko nuke gaurko sarrera. Jarraian duzuen irudiari begiratu eta bertan jartzen duena irakurtzen saiatzea besterik ez dizuet eskatzen. Prest???\nLortu duzue? Ia %100 ziur nago baietz! Ez al da magikoa gure garunaren gaitasuna? Zer gertatu da gure garunean hizki eta zenbakiz osatutako testu hau irakurtzea lortu dugunean?\nIrakurketa garuneko egitura anitzen interakzioa da; beraz, esan genezake irakurtzen dugunean sare oso bat aktibatzen dela gure garunaren barruan.\nNola gertatzen da hau? Nola presta dezakegu gure garuna irakurmenerako?\nZertxobait ikertu ondoren, Stanislas Dehaene maisu frantzesarekin egin dut topo. Neurozientzia kognitiboan da aditua eta gure garunak nola ikasten duen irakurtzen ikertzen du. Berak idatzitako 3 liburu interesgarri topatu ditut eta hemen uzten dizkizuet irakurtzeko gogoa pizten bazaizue. Nik jada nire irakur-zerrendara gehitu ditut!\nMaría Montessoriren modura, Stanislas Deheane maisuak ere, aldi sentikorrez (periodos sensibles) hitz egiten digu. Aukerarako leiho modura ere difinitu izan ditu Maria Montessorik. Baina zer dira aldi sentikorrak? Denbora tarte txikiak dira, non haurra gai konkretuez interesatzen den biziki. Dakizuen bezala gure garunak plastizidade handia dauka, baina plastizidade hau maila ezberdinetatik igarotzen da garapen arlo bakoitzaren arabera. Adibide batekin hobe ulertuko duzue:\nZentzumenen arloak plastizidadearen maila altuena haurrak 1-2 urte dituenean lortzen du. Horregatik, haurrak adin hau duenean interes berezia du mundua bere zentzumenen bidez ezagutzeko, izan ere, garuna eskuaren luzapen bat da (eta zentzumenena orokorrean). Horrek ez du esan nahi 2 urterekin zentzumenen etapa hau amaitzen denik, are gehiago, 4-5 urtera arte luzatzen da. Baina, bere maila altuena, esan bezala, 1-2 urterekin ematen da. Hori litzateke, zentzumen arloaren aldi sentikorra. Eta aldi sentikorrak identifikatzeak asko lagun diezaguke.\nJarraian aldi sentikorren inguruko taula bat topatuko duzue, non garapen arlo bakoitzaren aldi sentikorra ageri den dagokion adinarekin lotura eginez.\nHemendik hartua: https://metodomontessori.org/periodos-sensibles/\nGOGORATU: aldi sentikorra haurrak gai konkretu batekiko sentikortasun altuena duen momentua da eta honek garatzen lagunduko dio. Ikasteko modu arruntagoa eta naturalagoa da, esfortzu eta neke gutxiagorekin. Izan ere, orduan dago hori ikasteko prest!\nZein da, orduan, Montessoriren arabera, hizkuntzaren aldi sentikorra? Hizkuntza bat ikastearen alderdi guztiek ez dituzte aldi sentikor berak.\nMontessorik, hiru momentu nagusi ezberdintzen ditu hizkuntzaren aldi sentikorrez ari denean:\nMintzamenaren garapena (haurdunaldiko 7. hilabetetik 6 urtera arte)\nIdazketaren garapena (3 urtetik 4 urtera bitarte)\nIrakurtzeko trebetasuna (5 urtetik aurrera)\nEz al zaizue iruditzen aldi sentikorrak ezagututa, eta haurraren erritmoa errespetatuz, modu naturalago batean emango litzatekela prozesu hau?\nDeheanek ikertu duenaren arabera, jaio aurretik ere, haurraren garuna mintzamenerako antolatua dago, eta jaio ondoren, hizketan hasi aurretik ere, guk uste baino ezagutza altuagoa dauka hitz egiten zaion hizkuntzaren inguruan: fonemen inguruan, hitzen inguruan baita arau gramatikalen inguruan ere.\nGertatzen dena da, haurrak jasotzen duen ezagutza hori ez dela kontzientea, eta hau litzateke gure lehen pausoa: haurrari horri buruzko kontzientzia hartzen laguntzea. Horretarako, garuna prestatu beharko dugu, pixkanaka kontzientzia maila horretara irits dadin.\nGarunaren prestakuntza (irakurmenerako) eta eskuaren prestakuntza (idazmenerako) paraleloan ematen diren prozesuak dira, modu horretara aurre-irakurketa eta -idazketan murgiltzen da haurra jarraian etorriko den irakurketa-idazketa prozesuan murgildu ahal izateko. Errepikatzen dut, paraleloan ematen dira! Baina informazioa behar bezala uler dadin eta sarrera hau luzeegia izan ez dadin, modu independentean azalduko ditut: hemen, garunaren prestakuntzaz hitz egingo dizuet, eta 2. atalean eskuaren prestakuntzaz.\nHortaz, nola presta dezakegu haurren garuna irakurmenerako? Zer egin dezakegu haurra irakurmenerako aldi sentikorrean aurkitzen denean?\nNormalean, haurrek, eskolan ikasten dute irakurtzen eta idazten, baina etxekoen sostengua ere oso garrantzitsua da prozesu honetan. Bi testuinguru hauetan egin ditzakegun ariketatxoak edo jardueratxoak aipatuko dizkizuet jarraian, baita gure jarreraren inguruko gomendio batzuk ere. Nahiz eta, eskolarako eta etxerako jarduerak ezberdindu, guztiak egin daitezke bi testuinguruetan, baina askotan material espezifikoagoa dugunez eskoletan jarduerak desberdinak izaten dira.\nAlvaro Bilbaoren gomendioak jarriko dizkizuet jarraian; berak, El cerebro del niño explicado a los padres liburuan gomendio erbilgarriak eta errazak ematen baititu:\nBeldurrik gabe hitz egin haurrari: Haurrak hizkuntza bat ikas dezan, lehen pausoa berarekin hitz egitea izango da. Gero eta gehiago eta lehenago hasi berarekin hizketan, orduan eta hiztegi gehiago barneratuko du. Haurra jaiotzen den momentutik has zaitezke berarekin hizketan, momentuan ikusten duzun zerbait deskribatuz, prestatzen ari zaren jakiari buruz hitz eginez, zure lan-eguna kontatuz edo arratsaldean egingo duzuenaren inguruan azalpenak emanez. Guztiak balio du modu argi eta lasaiean egiten baduzu. Saiatu zaitez hitz egiten ari zatzaionean bere parean jartzen berak zu begira zaitzan, izan ere, hizkeraren garapena askotan ezapin eta mihiaren mugimenduen imitazio bidez ematen da.\nBere ingurunea zabaldu: Garrantzitsua da komunikazioa ingurune hurbiletik haratago zabaltzea. Haurrak bere hiztegia zabaltzeko aukera izango du ingurune ezberdinekin topo egiten badu. Eraman zurekin haurra erosketetara zoazenean, bankura zoazenean edota lagun baten etxera zoazenean. Horrela, soinu ezberdinak entzungo ditu, intonazio eta azentu desberdinak. Gainera, posible da behin ere entzun gabeko hitzekin topatzea eta hori oso aberasgarria izango da berarentzat. Adibidez, etxean bitrozeramika-sukaldea baldin badugu eta amonarenean gasezko-sukaldea badago, amonaren etxean "gasa", "pospoloa" edo "erregailua" bezalako hitzak entzuteko aukera izango du, etxean ez bezala. Hortaz, bere ingurunea zabalduz hiztegia zabaltzeko aukera ematen diogu.\nArgibideekin jolastu: Argibideen jolasak oso erraza dirudi, baina nahi bezain beste konplika daiteke. Ala zuei ez zaizue pasa Ikeako armairu bat muntatzen hasi eta argibideekin erotzea? Bada, pentsa urtebeteko haurrarentzat bere pardela zakarrontzi egokian botatzea guretzat Ikeako armairu bat muntatzea bezala dela. Edota bost urteko haur batentzat pizza bat prestatzeko lehendabizi tomatea, ondoren gazta eta amaieran gainontzeko osagaiak jarri behar dituela ulertzea bezalakoa. Argibideen jolasean aritzeko milaka momentu dauzkagu: mahaia jartzen dugunean, eskolarako motxila prestatzen dugunean... Argibideak banaka eta ahalik eta esaldi laburrenekin emango dizkiogu 2-3 urteko haurrari, eta haurra hazten doan heinean, argibide bat baino gehiago eman ditzakegu aldi berean eta esaldiak bere gaitasunen arabera zaildu.\nBere esaldiak luzatu: Hizkuntza ez da soilik hiztegiz osatzen, gramatikak ere garrantzia handia du. Izan ere, hitz berdinek ordena desberdinetan esanahi desberdina hartzen dute. Haurrak 2 urte inguru dituenean bere esaldiak luzatzen hasi gaitezke. Adibidez, haurrak "guek jolastera goaz" esaten badigu, guk honakoa erantzun diezaiokegu, "gu parkera goaz jolastera lagunekin". Hemen bi gauza egin ditugu; alde batetik, bere "akatsa" zuzendu dugu gaizki esan duela adierazi gabe (honek garrantzia handia dauka); eta bestetik, esaldia luzatu diogu nora eta norekin goazen jolastera adieraziz.\nIrakurzaletasuna sustatu: Egia da, normalean, irakurtzen eskolan ikasten duela haurrak, baina irakurzaletasuna etxean garatzen da. Gauean, ohera joan aurretiko irakurketaren momentutxoa, familiarena da, haurrarena eta bere atxikimendu irudiarena. Momentu hori magikoa da. Argitaratu nuen lehenengo sarreran garunak sari bidez funtzionatzen duela esan nizuen. Momentu honek, haurraren eta familiaren arteko atxikimendua indartzen du, gaueko musuak edota ipuina kontatzean dugun kontaktu fisikoak hormona bat askatzea eragiten du: oxitozina! Zoriontasunaren hormona! Hortaz, aprobetxatu momentu hau nahiz eta askotan nekatuta egongo zareten. Bere saria izango du. Irakurzaletasuna ez ezik, ulermena, memoria eta hiztegiaren aberastea ekarriko du. Eta nola ez zuen arteko harremana estutuko du!\nIkusi-makusi jolasa: hizkien soinuen jolasa da hau, guztiok ezagutzen duguna. Jolas hau oso aproposa da soinuen kontzientzia har dezan haurrak, eta gainera, aukera asko eskaintzen dizkigu modu ezberdinean jolastu ahal izateko, eta horrela haurra ez aspertzeko. Adibidez, kaxa batean objektu ezberdinak jar ditzakegu eta esan "ikusi makusi zer ikusi, gauza bat hasten dena hasten dena 'aaa'...". Berdina egin dezakegu haurren izenekin, egunero bisitatzen ditugun lekuen izenekin... Aukera asko ditugu! Zailtasun mailak: 1) soinu bat eta objektu bat aldiro (2 urtetik aurrera) / 2) Soinu bat 2-3 objektu aurrean dituenean (2,5-3 urte) / 3) soinu bat objektua ez duenean aurrean, adibidez gela osoko objektuak kontutan hartuta (3-3,5 urte) / 4) soinuak ez du hitzaren hasieran egon behar, tartean edo amaieran ere egon daiteke (4,5-6 urte). Konturatu zarete denbora guztian soinuaz ari naizela? Hau oso oso garrantzitsua da! Hizkien izenak ez ditugu esango, euren soinuak baizik. Hau, da, "sss", "mmm", "rrr" esango dugu, eta ez "ese", "eme, edo "erre".\nHiru denboretako jolasa: hiru pausotan egiten da jolas hau. a) helduak zerbait izendatzen du (irudi bat erakusten dio haurrari eta "elefantea" esaten du); b) haurrak zerbait identifikatzen du (helduak elefante baten, tigre baten eta lehoi baten irudiak jartzen dizkio haurrari, eta galdetzen dio "non dado elefantea?"); eta c) haurrak zerbait izendatzen du (helduak elefante baten irudia erakusten dio eta galdetzen dio "zer da hau?"). Jolas honek informazio asko emango digu haurraren garapen momentuari buruz, eta hortik abiatuta lanketatxoak egiteko aukera emango digu.\nSoinuen kaxa: kaxoi txikiz osatutako kaxa handi bat da, eta kaxoi bakoitzean hizki baten soinua topatuko dugu. Hortaz, kaxoi bakoitzean hizki horrekin hasten diren objektutxoak sar ditzakegu. Horrela, haurrak soinuekin jolastu ahal izango du. Objektu bat eman diezaiokegu eta dagokion kaxoiean sartu beharko du. Hemen, beste puntu batean aurkitzen gara, izan ere, grafiaren ezagutzarekin hasten gara.\nErrimen jolasa: Asko gustatzen zaizkie haurrei errimak, eta guretzat oso tresna erabilgarria da errimena. Errima bera duten objektuak sar ditzakegu, adibidez, kaxa batean binaka. Haurrak errima bera duten objektuak topatu beharko ditu (PILOTA-GAILETA/ZALDI-ARDI/UDARE-LORE). Diskriminazioa ere landu daiteke errima jolas honetan. 3-4 irudi eman diezazkiokegu haurrai non batek ez duen besteen errima berdina. Haurrak irudien izenak esan beharko dizkidu eta errima ezberdina duena identifikatu.\nHitz kateatuak: helduok hitz bat esaten dugu ahozgora, demagun PILOTA. Haurrak, hitz horren azken silabaz hasten den hitz bat esan beharko du, demagun TAPOIA. Agian, aurreko jarduerak baino zailagoa iruditzen zaizue, baina laguntzeko silabaz-silaba esan diezaiokegu hitza haurrari eta azkeneko hori bi edo hiru aldiz errepikatu, horrela: PI-LO-TA-TA-TA... TAPOIA! Horrela, gelako haur bakoitzak bere aurrekoari kateatutako hitz bat esan beharko du.\nSoinuak eta grafiak lantzeko material manipulagarria: Material manipulagarri asko daude soinuak eta grafiak lantzeko, asko material arruntekin egin ditzakegu gainera! Esan nizuen bezala, aurkeztuko dizuedan lehen material manipulagarria irakurketa-idazketa arlokoa izango da eta aurki izango duzue eskuragarri, beraz, adi egon!\nHortaz, ari gara jada haurraren garuna irakurketa prozesurako prestatzen. Ikusten nola jarduera txikitxoekin eta egunerokotasuneko momentutxoekin bere garapenean zuzen-zuzenean eragiten dugun?\nBeldurrik gabe hitz egin haurrari\nBere ingurunea zabaldu\nArgibideen jolasean aritu\nBere esaldiak luzatu eta akatsak zuzendu gaizki esan duela adierazi gabe\nIkusi-makusi jolasean aritu\nHiru denboratako jolasean jolastu\nSoinuen kaxa erabili\nErrimen jolasaz gozatu\nHitz kateatuen jolasean aritu\nMaterial manipulagarria sortu elkarrekin eta jolas modura erabili\nIzan konfiantza haurraren gaitasunetan! Ikusi duzuen bezala bere garuna prest dagoenean modu naturalago batean eta esfortzu gutxiagorekin kontzientzia hartzen joango da. Guk soilik estimuluak jarri behar dizkiogu eskura eta elkarrekin jolastuz gozatu!\nSarrera honen bigarren atalean, esan bezala, eskuaren prestakuntzaz eta idazketaz arituko naiz; baina paraleloan ematen diren prozesuak direnez aurkeztuko ditudan material batzuk bi prestakuntzetarako balioko digute (garunarena eta eskuarena). Hortaz, adi egon eta irakurri bigarren atala ere!\nDehaene, S. (2013). How the Brain Learns to Read [Youtube bideoa]. Hemendik hartua: https://www.youtube.com/watch?v=25GI3-kiLdo\nEl juego del sonido. Conciencia de Fonema segun Montessori. Cuentos para crecer. Hemendik hartua: https://cuentosparacrecer.org/blog/el-juego-del-sonido-conciencia-de-fonema-segun-montessori/\nMuñoz, B. (datarik gabe). La mente absorbente y los periodos sensibles. Crisis del desarrollo. Montesorizate. Hemendik hartua: http://montessorizate.es/2-3-la-mente-absorbente-y-los-periodos-sensibles-crisis-del-desarrollo/\nJuegos de rima con enfoque Montessori. Cuentos para crecer. Hemendik hartua: https://cuentosparacrecer.org/blog/juegos-de-rima-con-enfoque-montessori/\nPeriodos Sensibles para aprender a leer. Cuentos para crecer. Hemendik hartua: https://cuentosparacrecer.org/blog/periodos-sensibles-para-aprender-a-leer-montessori/


Kalitatezko eta doako autobus zerbitzua aldarrikatu du Kontseilu Sozialistak - Lasarte-oria - Txintxarri.eus\nKalitatezko eta doako autobus zerbitzua aldarrikatu du Kontseilu Sozialistak\nTxintxarri Aldizkaria 2021-07-28 13:44\nAutobus zerbitzuan egin dituzten murrizketak salatu dituzte\nKontseilu sozialistak autobus zerbitzuan egin diren murrizketak salatu ditu. Azaldu dute langile klaseak "hain beharrezkoa" duen autobus zerbitzuan ordutegi murrizketa "izugarriak" eman direla, eta honek lehen egunetik "arazoak" ekarri dituela.\nArazo horiek azaldu dituzte. Kontseiluaren ustetan, hainbat egunetan erabiltzaile kopurua "asumitu ezin" ibili direla jakinaraztearekin batera, azaldu dute geltoki askotan "geratu ere ez" direla egin autobusak. Horrelako egoeratan, hau da, pertsona kopuru handiegiak pilatu direnetan Covid neurriak betetzea "ezinezkoa" izan dela ere azaldu dute, eta baita ere, zenbaitetan, langileek euren lanpostura iristeko behar duten autobusarekin ere arazoak izan dituztela ere gaineratu dute.\nGauzak horrela, Kontseilu Sozialistak uste du langileriaren aurkako "erasoa" dela, eta bizitzen ari garen kapitalaren ofentsiban kokatzen dute: "Gure inguruan argi eta garbi ikusten ditugu langileria miseriara kondenatzea helburu duten politikak, behin eta berriro burgesiaren eta haren morroien irabazi ekonomiko eta politikoak lehenesten dituztenak". Gaineratu dute, "umiliazioa" onartu ez ezik "euren helburu politikoetarako erabiltzen dutenen jarrera" salatu nahi izan dute, "askotan euren aldarrikapen erreformistak langileon interesen defentsaren itxurapean ezkutatu arren".\nHorregatik, doako autobus zerbitzua, kalitatezkoa eta unibertsala aldarrikatu dute, "langileriaren interesen menpe antolatuko dena". Horretarako guztiz beharrezko ikusten dute langile antolakuntza; "burgesiaren interesetara antolatutako politika instituzionaletik kanpo baizik lortu ezin dena".\nHerriko zenbait bazterbidetan lanak egiten ari da udala\nLasarte-Oriako Udalak jakinarazi du herriko zenbait bazterbide konpontzen ari direla aste hauetan. Besteak beste, Zirkuitu ibilbidekoak eta Kale Na...


Oinguan egun pasa bateko argazki batzuk erakutsiko dizkizuet. Aitor Montes Arrondo, Ibai Zubizarreta Pagaldai eta ni, Lizarra inguruan ibili ginan bueltaka, narrasti ta anfibio bila. Hemen ditxuzue ikusitxako espezie batzuk.\nTxantxiku arruntak (Alytes obstetricans)\nUhandre marmolairearen (Triturus marmoratus) larba\nGorbatadun sugia (Natrix astreptophora)\nEskailera suge (Rhinechis scalaris) gaztia\nEskinko hiruatza (Chalcides striatus)\nEspezie hauez gain, zirauna (Anguis fragilis), horma sugandila (Podarcis muralis), sugandila arrea (Podarcis liolepis) eta uhandre palmatua (Lissotriton helveticus) ere ikusi genitxun. Eta ihes in zigun beste suge bat ere, seguruenez hegoaldeko suge leuna (Coronella girondica).\nEgilea: Ander Izagirre Egaña Ordua: 13:26 1 iruzkin:\nEtiketak Alytes, Chalcides, Natrix, Pelophylax, Psammodromus, Triturus, Zamenis\nOin dala gutxi atsalde pasa jun nitzan Badaia mendilerrora, Aitor Montes Arrondokin batera. Han ikusitxako bitxo batzuen argazkixak erakusten dizkizuet.\nGardatxo (Timon lepidus) kumea\nApo arrunt (Bufo spinosus) gaztea\nHauez gain, zirauna (Anguis fragilis), ur-igel arrunta (Pelophylax perezi) eta horma sugandila (Podarcis muralis) ere ikusi genitxun.\nNarrasti eta anfibiuez gain, ornogabe kurioso eta ikusgarri bat ere topau genduan, likosiduen familiako armiarma haundi bat.\nLikosidoen familiako armiarma\nEgilea: Ander Izagirre Egaña Ordua: 18:16 2 iruzkin:\nEtiketak Alytes, Bufo, Coronella, Ornogabeak, Psammodromus, Timon\nOin dala hilabete inguru, lagun batek deitxu zian, baserri kanpoko bainuontzi baten anfibiuak hiltzen zebizela konturatu zala, eta ia ze pasatzen zebilen ikustera bertaratu nitzan. Bainuontzi hortan, uhandre palmatuak (Lissotriton helveticus) eta baso-igel gorrixan (Rana temporaria) zapaburuak egoten dia. Hauetako batzuk hilda zeuden eta beste batzuk hiltzeko zorixan. Azken hauek ur azpira sartzen saiatzen zian, baina flotau itxen zeben. Uhandre plamatuen kasuan, malformazio nabari bat igartzen zitzaien aho aldian, guztiz inflauta eukiko balute bezela. Zer pasatzen zebilen jakin nahixan, aditu batzuei kontsultau nien (eskerrik asko Ion Garin-Barrio, Xabier Rubio eta Jaime Bosch-i) eta itxura dabanez, produktu kimikoren baten ondorioz sortutako infekzio bakteriano bat izan zan heriotza sortu ziena.\nUhandre palmatua (Lissotriton helveticus) hilda\nUhandre palmatua (Lissotriton helveticus) hiltzeko zorixan\nUhandriez gain, baso-igel gorrixan zapaburu batzuk ere hil zian.\nBaso-igel gorrixan (Rana temporaria) zapaburua hilda\nBaso-igel gorrixan (Rana temporaria) zapaburuak hiltzeko zorixan\nHildako anfibiuak azaldu zian bainuontzixa\nGauza oso puntual bat izan zan behintzat, eta gehixenek arazorik gabe biziraun zuten.\nEgilea: Ander Izagirre Egaña Ordua: 20:26 iruzkinik ez:\nAzken sarreran, Aranzadi Zientzia Elkartiak antolatutako anfibio, narrasti eta odonatuen ikastaro baten berri eman nizuen. Ikastarua pasata, argazki batzuk erakusteko eta ikusitako espezieen berri emateko aprobetxauko dot. Ikastarora, gazte kuadrila majua animau zan eta oso ondo jun zala esango nuke.\nAlde batetik, azalpen teorikuak eman genitxun, espezieak bereizten ikasteko.\nEgoitz Alkorta Miranda, anfibiuak identifikatzeko azalpenak ematen\nNi (Ander Izagirre Egaña), narrastixak identifikatzeko azalpenak ematen\nIñaki Mezquita Aranburuk eman zitxun odonatuak identifikatzeko azalpenak. Argazkixan Iñaki, beste irteera baten (Arg.: Jesus Azkue)\nBestetik, espezieak aurrez aurre ikusteko, bi irteera burutu genitxun. Gabez, anfibio bila jun ginan eta espezie interesgarrixak azaldu zian, hoien artian uhandre alpetarra! Egunez indako irteeran ere ikusi genitxun beste anfibio batzuk, baina narrasti eta odonatuak zian gure helburu. Narrasti aldetik ere ondo jun zan kontua, nahiz eta ikusitxako 5 sugiek ziztu bizian in zuten ospa, danok ikusteko aukerarik eman gabe. Odonatuekin berriz, zorte txarra euki genun, oso gutxi ikusi genitxun eta.\nArgazki kamera gauez bakarrik erabili naban eta hortaz, anfibio batzuen argazkixak bakarrik ditxut erakusteko.\nUhandre alpetar (Ichthyosaura alpestris) arra\nUhandre alpetar (Ichthyosaura alpestris) emiak\nUhandre palmatuan (Lissotriton helveticus) larba\nArrabio arrunta (Salamandra salamandra)\nArrabio arruntan (Salamandra salamandra) larba\nBaso-igel gorria (Rana temporaria). Hankan parte falta zaio.\nBaso-igel gorria (Rana temporaria)\nAnfibio hauez gain, txantxiku arrunta (Alytes obstetricans) eta apo arrunta (Bufo spinosus) ere ikusi genitxun.\nNarrasti aldetik, horma-sugandila (Podarcis muralis), sugandila arrea (Podarcis liolepis), sugandila bizierrulea (Zootoca vivipara), musker berdea (Lacerta bilineata) eta suge gorbataduna (Natrix astreptophora) ikusi genitxun. Sugegorri bat izan ahal zana ere ezkutau zan sastraka artian baina ezin ziurtau sugegorrixa zanik.\nMusker berdia (Lacerta bilineata)\nGuretzat plazer bat izan zan animali ezezagun hauek ezagutzeko gogoz zauan gazte kuadrila jator horri irakastia. Amaitzeko eskerrak eman nahi dizkiot Aranzadiko Ion Garin-Barriori, ikastaruan parte izatera gonbidatziagatik.\nEgilea: Ander Izagirre Egaña Ordua: 17:35 iruzkinik ez:\nEtiketak Bestelakoak, Ichthyosaura, Lacerta, Lissotriton, Rana, Salamandra\nAnfibio, narrasti eta odonatuen ikastaroko argazki...


Leipoa ocellata - Wikipedia, entziklopedia askea.\nGeneroa Leipoa (en)\nEspeziea Leipoa ocellata\narra: 2,4 kg (helduen pisua)\n175 g (pisua jaiotzean)\nemea: 1,8 kg (helduen pisua)\nMegapodio (Leipoa ocellata) Leipoa generoko animalia da. Hegaztien barruko Megapodiidae familian sailkatua dago.\nNeurriz eta kolorez eper emearen antzekoa da. Eperrak baino kolore biziagoak ditu, eta lepoan luma beltzezko zerrenda bat izaten du. Oso hanka sendoak ditu, eta horiez baliatzen da lurrez habia egiteko. Arrautzak ez ditu txitatzen; lur pila batez estalirik hostoak usteltzen utzi, haren barrenean arrautzak jarri eta hostoen hartzidura beroa uneoro kontrolatuz, hartan txitatzen dira arrautzak. Australiako erdian eta hegoaldean bizi da.\nArtikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014-4-24 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.\nMultimedia: Leipoa ocellata\nEspezieak: Leipoa ocellata