Nafarroako Hitza | nafarroa Archives - Page 115 of 115 - Nafarroako Hitza nafarroa – Page 115 – Nafarroako Hitza\n12th Apr | nafarroa |\t236\n• Luiziengatik itxita jarraitzen duten errepideak. Euriteek ez dute atsedenik eman Nafarroan. Luiziak eragin dituzte, eta dagoeneko lurraldeko 16 errepide itxita daude. Gainera, bidea hondoratu da zenbaitetan.\n12th Apr | nafarroa |\t207\n• Nafarroan bizi diren ijitoak. Joan den astelehenean Ijitoen Nazioarteko Eguna izan zen, eta horren harira, Nafarroako ijitoek ekitaldiak antolatu dituzte hil osorako. Haien egoera ezagutarazi nahi dute. Denera, Nafarroan 7.500 lagunek osatzen dute ijito komunitatea.\nNON BIZI EZ DAGOENEKOA KONTATUZ »\n01st Mar | nafarroa |\t284\nMuturreko egoera islatzen du Pisukideak antzezlanak. Markos idazlea eta Matilde aktorea etxe berean bizi dira. Markosen amaren etxean bizi dira biak, beste zerbait aurkitu bitartean. Bi lagunek badakite bizitoki horretan ezingo direla betiko gelditu. …\nErriberako euskararen Argia »\n25th Jan | nafarroa |\t286\nUrte berezia da 2013a Fontellasko Argia ikastolako kideentzat. Hirugarren aldiz, Nafarroa Oinez ikastolen jaia antolatzeaz arduratuko dira. Urriaren 20a izango dute egun handia, Tuteran. Taupadaz bat egin! leloa hautatu dute jai horretarako. Ia 30 urte bete ditu ikastolak, eta, hain justu, elkartasunerako deia egin dute orain arteko bidea sendotu eta aurrera jarrai dezan. Izan ere, Fontellasko ikastola da Erriberan D eredua eskaintzen duen ikastetxe bakarra. Euskararen Legeak ezartzen duen zonifikazioaren arabera, Erriberako eskola publikoetan ezin da euskarazko ereduan ikasi, Nafarroako Gobernuarentzat “eremu ez-euskalduna” delako. Jaiaren antolaketa martxan da, eta aparteko giroa igartzen da.\nArgia ikastolak ibilbide malkartsua izan du. Oraindik askok eta askok gogoan dute ikastolaren hasierako eguna. Bost ikaslerekin hasi zuten ibilbidea 1984ko azaroaren 5ean, Tuterako Beterri peñak utzitako areto batean. “Ordutik, gauzak asko aldatu dira; hobera egin dute”. Hala aitortu du Anika Lujan Argia ikastolako zuzendariak. Sentimenduz beterik hitz egiten du ikastolaz, lortu dutena lortzeko lan handia egin dutelako. Proiektuan “bete-betean” sinesten du.\nZentroak bere ibilbidea 1984an hasi zuen arren, Nafarroako Gobernuak ez zuen legeztatu 2006. urtera arte. Oso egoera berezia zen hura; besteak beste, ez zuten inolako diru laguntzarik jasotzen. Maru Eriz 2013ko Nafarroa Oinez-eko koordinatzailea Argiako irakaslea ere bada. Garai hartan zentroa alegala zen arren, legearen arabera lan egiten zutela argitu du. “Gurean ikasten zuten haurrak Atarrabiako Paz Zigandan matrikulatzen genituen; legalki han ikasten zuten, nahiz eta gero praktikan Argian aritzen ziren”, ohartarazi du Erizek.\nBaina Nafarroako Gobernuak herrialdean modu alegalean zeuden ikastolak 2006an legeztatu zituenean, Tuterakoa eta Lodosakoa kasu, beste arazo bat sortu zen. Izan ere, DBH Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza eskaini ahal izateko kiroldegi bat egin beharra zutela jakinarazi zien Hezkuntza Departamentuak. “Guk azpiegituretarako ez dugu inolako diru laguntzarik jasotzen; gurasoek jarri behar izaten dute euren poltsikotik”, azaldu du Erizek.\nHorrek areagotu egin du lehendik eskolak zuen zorra. Gainera, zorte txarra ere izan dute ikastolako kideek. Lehen urtea Tuterako Beterri elkartearen egoitzan igaro ostean, El Ferial kaleko etxe batera joan ziren, ikasleak gero eta gehiago zirelako. 1990ean eraikin horretan jarraitzerik ez, eta Murchantera bidean zegoen lokal handi batera joan ziren.\nGarai horretan, orube bat erosi zuten, Tuteran. Berez, ez zuen eraikitzeko baimenik, eta urte luzez lur horren kalifikazioa aldatu zain egon ziren Argia ikastolako kideak. Kalifikazioa aldatzen ez zutelako etsita eta ikastolaren norabideak behartuta, Tuterako lurra saldu, eta Fontellasen —Erriberako hiriburutik lau kilometro ingurura— erosi zuten beste orube bat. Han dago egun Argia ikastola. Herrigunetik urrun xamar, inguruan soro zabalak dituztela. Lujan ikastolako zuzendariak dioenez, Fontellasera joan eta denbora gutxira kalifikazioa aldatu zioten bi urte lehenago Tuteran saldu zuten orubeari.\nUrte horietan guztietan inbertsio handia egin behar izan dute. Hala, gurasoek azpiegiturak ordaintzeko egiten duten ahalegina Nafarroa Oinez-en bitartez arintzea da asmoa. Eriz benetan eskertuta dago iragan astean boluntarioak behar zituztela jakinaraziz egin zuten deiak izandako harrerarekin. “Ikastolako gurasoak zuzenean ari dira parte hartzen jaia antolatzeko batzordeetan, bakoitzak ahal duen neurrian”, esplikatu du. Dioenez, ikastolako komunitatean oso presente dute aurtengo jomuga nagusia Nafarroa Oinez “on” bat egitea dela. Horren menpe baitago hein handi batean zentroaren geroa.Bildukoduten diruak pilatuta dauzkaten zorrak arintzen laguntzea da helburua.\nErizek zein Lujanek aurtengo Nafarroa Oinez “oso berezia” dela ohartarazi dute. “Erriberan D eredua eskaintzen duen ikastetxe bakarra da Argia; aukera hori ez da beste inon ematen”. Denera, 16 urte bitarteko 220 ikaslek ikasten ikastetxean.\nForma hartzen ari da jaia\nPixkanaka-pixkanaka, urriaren 20ko jaiaren zirriborroa marrazten hasi dira. Egun, 151 familia dira Argia ikastolako kooperatibako kide. Denak buru-belarri lanean ari dira modu batean ez bada bestean. “Martxa hartua dute”, dio Erizek. Abiapuntua azaroaren 23a izan zen. Tuteran Nafarroa Oinez urtea izango zenaren aurkezpen festa egin zuten. “Modu horretan esan nahi izan genion Euskal Herri osoari lanean hasita geundela eta gurekin elkarlanean hasteko”.\nJoan den astean grabatu zuten 2013ko Nafarroa Oinez-eko kantua, Tutera Noboo aretoan. “Kantuaren lana amaituta, orain bideoa egiten hasiko gara. Ideia badaukagu, eta laster hasiko gara gauzatzen”, adierazi du Erizek. Gauzak pentsatuak dituzten bezala ateraz gero, martxorako antolatzaileek uste dute publikoki aurkezteko moduan izango direla bai abestia baita bideoa ere.\nOraindik ekitaldiak diseinatzen ari diren arren, Erizek azaldu du zenbait gauza zehaztuak dituztela. Esaterako, otsailaren 22an ikasle ohientzako bertso afaria egitekotan dira. Horrez gain, Artea Oinez erakusketa prestatzen ari dira. Urtero-urtero, Nafarroa Oinez jaiaren alde zenbait artistak euren obrak eman ohi dituzte. “Orain artean, Artea Oinez erakusketa bi tokitan egoten zen ikusgai, Iruñean eta Donostian. Baimena eskatu dugu erakusketa Donostian egin beharrean Tuteran egiteko, eta baimena eman digute”, dio pozik Erizek.\nUdaberri alderako Pirritx, Porrotx eta Marimotots pailazoen saio bat egitekotan dira Argia ikastolaren alde. Horrekin batera, Nafarroa Oinez-eko arduradunek jakinarazi dutenez, gazteei begira rock kontzertu bat antolatzea gustatuko litzaieke, eta musika taldeekin harremanetan jarri dira jadanik. Datozen asteetan ekitaldi gehiago zehazten joango dira, opera emanaldi bat, Dantzari Txikien Eguna….\nEgoera zenbaitetan latza izan arren, baikorrak dira Argia ikastolako kideak. 28 urteko ibilbidean erronka asko gainditzea erdietsi dute, tartean Fontellasko eraikina egitea. Nafarroa Oinez-en bitartez krisi ekonomikoaren eraginei eta babes instituzional eskasari aurre egiteko moduan izango dira elkartasuna lanabes dutela.\nUr goiena, ur barrena »\n04th Jan | nafarroa |\t711\nUr goiena, ur barrena / Urteberri egun ona. Etxe honetan sar dadila, / Bakearekin osasuna, Bakearekin osasuna, / Onarekin, ondasuna. … Gure baratzean belar ona, / Hark botatzen du usain ona. …”\nGauerdiko kanpai-hotsek jotzearekin batera herriko gazteek iturriko ur berria apaiza, alkate eta zinegotziei lehen dastatzea emanik, bertan bilduriko herritarrei banatu zieten. Segidan, aspaldiko ohiturari eutsiz, aurten ere kanta ezaguna abestu dute Nafarroako Urdiain herrian Urtezaharra despeditzeko eta berriaren etorrera ospatzeko.\nGaur egun bizirik dirauen ohitura horren lehendabiziko irudiak 1972koak dira, Julio eta Caro Baroja anaien Navarra, cuatro estaciones izeneko filmean ikusi izan zirenak. 1980an, Jose Maria Satrustegi etnografo eta urteetan Urdiaingo apaiza izandakoak Mitos y creencias liburuan deskribatu zuen, eta 1997an, Pantxoa eta Peiok Oles ta Oles diskoan bildu zuten kanta zaharra.\nUra. Ura, lurra, airea eta sua. Funtsezko lau elementuetako bat: ura.\nMunduko kultura askok (Europa zaharrak, budismoak, hinduismoak) lau elementu horiek zituen oinarri. Miletoko Talesek (k. a. 630-545) ura zuen gauza guztien jatorritzat. Lehenengo herri eta zibilizazio handiak iturburuen ondoan sortu ziren.\nGure arbaso zaharren urtea bitan banatzen zen: uda eta negua. Urtea (ur+te) eurien zikloa zen, eta uda eta neguaren arteko mugatzaileak solstizioak eta ekinozioak ziren. Gure arbasoak ere oinarrizko sinbologian azaltzen diren lau elementu horietaz baliatzen ziren, uraz eta suaz gehienbat.\nLurra. Sustraiak: lurpean dauden landareen zatiak, bizitzan finkatzeko balio dutenak. Sustrai Erakuntza Fundazioak hiru urte egin ditu auzitegietan lanean naturari kalte egiten dioten proiektuei aurre eginez. Horietako bat, Olatzagutiko Portland lantegian hondakinak erretzeko egitasmoaren aurkakoa, hain zuzen ere. Helburu bera duen 3 Mugak Batera Plataforma ere horretan ari da. Horiekin bat datoz Sakana, Goierri, Arabako lautada eta Ameskoako herritar asko. Baina nago, horietaz guztietaz gain, Mariren, funtsezko lau elementuak bere barnean biltzen dituen euskal jainkosaren laguntza ez ote dugun beharko, heldu den urteetan ere ur goiena, ur barrena garbia eta baratzeko belar onaren usain ona izan dadin nahi badugu. Marik gobernatuko ahal ditu sua eta airea tximinia altu haietatik gure kontra jar ez daitezen !\n04th Jan | nafarroa |\t294\n• Iruñeko Udalaren laguntza jaso duten kultur proiektuak. Iruñeko Udalak 173.500 euro eman zituen iaz Nafarroako 22 erakundetako 24 kultur proiekturentzat. Arte eszenikoak, musika eta dantza sustatzeko egitasmoak dira, baita lan humanistikoak ere.\n“Odol itsaso honetan duintasun irlak daude” »\n04th Jan | nafarroa |\t309\nArgazkilaria da Xabier Santakiteria (Iruñea, 1973). Plastikozko kamara urdin batekin gogoratzen du lehen hartu-emana argazkilaritzarekin. “Txirrika pasatzeko gurpiltxo beltz bat mugitu behar nuen, rak-rak egiten zuen”. Nafarroako oroitzapena da. Orain, Mexikon ateratzen ditu argazkiak. “Mandatuak egiten ditut, baita ikastaroak ere”. Bi urte daramatza Mexiko Hirian (Mexiko), Palman (Kanaria uharteak, Espainia) hiru urte igaro ondoren.\nMunduko hiririk handienetan hirugarrena da Mexiko Hiria, 20 milioi biztanle ditu. “Hiri zaratatsua da, oso bizia, alaia eta tristea”. Herritarren arteko desberdintasunez mintzatu da Santakiteria. “Carlos Slim bizi da hemen, munduko pertsonarik aberatsenetarikoa, baina kale berean 4,5 milioi biztanle txiroak dira”.\nMexikora iritsi zenean, Santakiteriak koaderno batean idazten zituen gertatzen zitzaizkion anekdota dibertigarriak. “Kultura desberdin batean murgiltzen zarenean gertatzen zaizkizun gauzak dibertigarriak izaten dira; baina batzuetan amorragarriak ere badira”. Dagoeneko ez du bere burua turistatzat hartzen, “egokitze prozesuan” dago. “Hemen esaten duten bezala ‘ni modo que todo Mexico se adapte a mi'”. Arratsalde batean liluratuta, harrituta, haserretuta eta maiteminduta egon daitekeela dio.\nBetidanik gustatu zaio Mexiko Santakiteriari. “Herri gaztea da, oso bizia eta gauza asko gertatzen dira egunero. Mexikoko hilabete bat Europako hiru edo lau hilabete bezalakoak dira. Agian Mexikon nago nire bizitza luzatzeko”.\nArgazkilaritzaz gain, antzerkian aritzen da Santakiteria. Opresioaren aurkako antzerkian. “Borrokatzeko eta gauzak salatzeko era bat da. Ikusleek kontatzen dituzte haien kontuak, bere bizitzako gauzak, eta guk, inprobisatzen, antzezten dugu. Batzuetan eszena klasikoak dira, pertsonaiekin. Beste batzuetan, aldiz, mugimenduak egiten ditugu edo soilik olerki bat abestu”. Auzoko taldeekin egiten dute lan, baita unibertsitateko ikasleekin ere. “Herritarren munduan murgiltzen gara, opresio itsaso batean, baina itsaso kolektiboa dela ikusten dugu”.\nUztailean hauteskundeak izan ziren Mexikon. Enrique Peña Nieto Alderdi Iraultzaile Instituzionalako (PRI) buruak irabazi zuen, baina iruzurrak salatu zituzten askok. “Boto asko erosi zituzten; azkeneko hauteskunde guztietan Iraultza Demokratikoaren Alderdiari (PRD) boterea lapurtu diote horrela. Zoritxarrez, mexikar askok bere botoa libreki PRIri eman zioten”. Santakiteriak gogorazi du Peña Nietok boterea hartu zuen egunean ehun pertsona atxilotu zituztela bere aurkako protestetan. “Gehienek kartzelan jarraitzen dute”.\nAurreko presidentea Ekintza Nazionalaren Alderdiko (PAN) Felipe Calderon izan zen. Boterean egon zen sei urteak ez ziren garai errazak izan. “100.000 hildako inguru salatu dituzte giza eskubideen aldeko taldeek. Igaro sei urteetan, egunero 45 pertsona hil dira. Gainera, Mexikon, delituen %90 ez dira zigortzen”. PRI botorean egonda, narkotrafikoaren guda lasaitu daitekeela uste du Santakiteriak: “Baina herriaren aurkako guda ez da baretuko”. Herrien elkartze sareak apurtzea eta lurraldearen kontrola nahi dutela salatzen dute zapatistek.\nHedabide gehienetan Mexikoren aurpegi bakarra erakusten da, baina Santakiteriak ongi daki beste errealitate batzuk ere badaudela. “Mexikoko leku guztietan haien egoera hobetzeko lanean hamaika talde daude. Odol itsaso honetan milaka duintasun uharte daude”. Adibideak nonahi daudela dio: “Zapatistak, Guerreroko komunitateak, Oaxacako irakasleen elkarteak, etorkinen aldeko sareak, talde feministak…”. Cheran herria aipatu du. Herritarrak gobernuaren eta narkotrafikoaren aurka matxinatu ziren, herritik bota zituzten eta gaur egun asanbladetan hautatutako agintariak dituzte.\n04th Jan | nafarroa |\t84\n• Gabon Zaharrean betetako landa turismoen lekuak. Gero eta pertsona gehiagok igarotzen dituzte Gabonak etxetik at. Nafarroako landa turismoek lan handia egin dute Gabon zaharrean: lekuen %83 bete dituzte.


Beethovenen ‘Pastoral’-aren soinuak entzun ziren atzo Monterronen | Mondraberri Arrasateko Ataria\nHasiera Kultura Beethovenen ‘Pastoral’-aren soinuak entzun ziren atzo Monterronen\nBeethovenen ‘Pastoral’-aren soinuak entzun ziren atzo Monterronen\nKamerata Euskdivarius orkestrak musikari alemaniarrak konposatutako seigarren sinfonia interpretatu zuen. bere jaiotzaren 250. urteurrena gogoratzeko.\nLudwig van Beethovenen musikak Monterron parkea bete zuen atzo, Kamerata Euskdivarius musikariak eskainita, Alemaniako musikariaren jaiotzaren 250. urteurrena ospatzeko eskainiko duten 9 kontzertuetatik lehena izan da.\nKamerata EusKdivarius euskal musikariek osatzen duten ganbera orkestra bat da, musika klasikoa estereotipoetatik aldendu eta publiko orokorrarengana hurbiltzeko asmoa duena. Eta atzoko egunean, zalantzarik gabe, lortu zuten, publikoaren artean adin guztietako pertsonak baitzeuden.\nKontzertuan Beethovenen seigarren sinfonia interpretatu zuten, ‘Pastorala’. Baina beste modu batera egin zuten, atzo Monterron parkera hurbildu zen publikoak bere musikaz hurbilago gozatu ahal izanteko, Beethoveni entzuteaz gain bere lana nola konposatu zuen eta bere musikaren zergatia azaldu baitzien. Hori guztia Arkaitz Mendoza orkestra zuzendari gaztearen eskutik.


«Taldeoi min handia egiten digu pandemiak sortutako ezjakintasunak» | Musika | Naiz\n2021 API. 01 - 07:35h\nAnteros taldeko gitarrista eta ahotsa\n«Taldeoi min handia egiten digu pandemiak sortutako ezjakintasunak»\nEndika Pikabea usurbildarra orain dela sei urte Bartzelonara bizitzera joan zen. Bertan zegoela, Toundran egondako Victor Garcia-Tapiarekin kontaktatu zuen eta, beste kide batzuekin batera, Anteros martxan ipini zuen. Orain ‘…Y en paz la oscuridad’ diskoa argitaratu dute.\nÁnteros taldeko kideak. (NAIZ)\nEndika Pikabea Krilin eta Erroma bezalako taldeetan ezagutu genuen Euskal Herrian. Orain dela hainbat urtetatik, Anterosen gitarra, abeslaria eta konpositorea da. Anteros post-rocketik abiatutako proiektu interesgarria da. Bertan, hainbat taldetako kideek batzen dituzte indarrak. Anterosen musika eskaintza horren adibide garbia da. Estilo ugariren batuketa da talde hau. Indarra eta emozioa dituzte aktibo nagusi, baina beste hainbat alderdi arakatzeko kapaz ere badira. ‘… Y en paz la oscuridad’ iazko urtearen amaieran argitaratu zen eta maiatzean Euskal Herrian aurkeztuko dutela iragarri berri dute.\nNolakoa izan zen ‘…Y en paz la oscuridad’ diskoaren grabaketa? Beste talde batzuekin hitz egin eta gero, sekulako odiseak kontatzen dituzte.\nGrabaketa martxoaren amaieran eta apirilaren hasieran egin behar genuen. Konfinamenduarekin hasi ginenez, grabatzeko data maiatzera eta ekainera mugitu behar izan genuen. Hala ere, bateriak uztailean grabatu genituen. Konfinamenduarekin guztia atzeratu egin zen.\nKonfinamendua garai ona da konposatzeko?\nNiri ondo etorri zitzaidan. Lanetik aparte, konposatu ahal izateko denbora edukitzea garrantzitsua da. Gainera, Bartzelonako bizitza nahiko estresantea da eta etxean, sortzen, lasai egoteko denbora edukitzea ez dago txarto. Konfinamenduaren esperientziak inspirazioa indartu zidan.\nBartzelonako bizitza nahiko estresantea da eta etxean, sortzen, lasai egoteko denbora izatea ez dago txarto. Konfinamenduaren esperientziak inspirazioa indartu zidan\nEta talde gisa?\n‘… Y en paz la oscuridad’ diskorako konposizio prozesua desberdina izan da, zeren bakoitzak bere etxetik egin du. Hasteko egitura batzuk landuta geneuzkan eta hortik abiatuta, eta Garage Band-i esker, bakoitzak bere etxetik landu du. Saio ezberdinak sortu genituen eta bertan bakoitzak bere etxetik bere instrumentua grabatu zuen.\nZure kasuan zer nahiago duzu, diskoak, zuzenekoak edo bien arteko oreka?\nKonposatzea ez zait batere gustatzen baina, hala ere, presioarekin lan egiteko gai naiz. Gero, grabatzerakoan ez dut horrenbeste sufritzen. Grabatzea gustatzen zait. Baina, batez ere, zuzenekoekin disfrutatzen dut. Furgoneta eta errepide orduek sakrifizioa eskatzen dizute, baina niri gustatzen zait.\nDisko batek izan duen harrera neur daiteke zuzenean aritu gabe?\nOraingoz disko honek izan duen harrera nahiko ona izan dela esango nuke. Prentsatik heldu zaizkigun kritikak nahiko onak izan dira orain arte. Foroetan ere iruzkin positiboak egon dira. Kontzertu bat egin dugu eta bertan jasotako erantzuna ere oso ona izan zen.\nZuzenean aritzeko gogoz egongo zarete.\nBai. Nik aurten kontzertu batzuk emango ditugula uste dut.\nZein ezberdintasun dago oraingo eta pandemia aurreko munduen artean?\nEzberdintasun handiena ezjakintasuna da. Taldeoi pandemiak sortutako ezjakintasunak min handia egiten digu. Planak egiteko ahalmena oso murritza da, gero planak ezin direlako bete. Eta planak betetzea edo ez betetzea ez dago norberaren esku.\nGaur egun entseatzeko ez dugu arazo handirik, baina egon dira momentuak non oso zaila suertatu izan zaigun entseatzeko guztiak batzea.\nNola begiratzen diozue etorkizunari?\nOraingoz etorkizuna ilun dago. Kontzertu batzuk lotuta ditugu. Baten bat, maiatz inguruan, Euskal Herrian. Gure esperantza da pixkanaka-pixkanaka egoerak hobera egitea. Aurreko diskoarekin Europan zehar bira egin genuen eta festibal batzuetan jo genuen. Aurten ez da festibalik egingo, baina noizbehinka alde batera edo bestera mugitzen bagara, asko eskertuko dugu.


Tafalla - Wikipedia, entziklopedia askea.\nGoiburua: « Zurekin bai ikustekorik »\n42°30′48″N 1°42′17″W / 42.51323936°N 1.70465648°W / 42.51323936; -1.7046564842°30′48″N 1°42′17″W / 42.51323936°N 1.70465648°W / 42.51323936; -1.70465648\n39,7 km (Iruñetik)\n10.582 (2021: −39)\n5,371 (%50.8) 5,224 (%49.4)\n% 77,97 (2011)\n% 3,85 (2011)\n% 8,60 (2018: %2,94)\nTafalla[a] Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Erriberriko merindadean eta Erdialdea eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 39,7 kilometrora. Altuera 325 eta 656 metro artekoa da, eta 98,29 km²-ko azalera hartzen du. 2021 urtean 10582 biztanle zituen.\nTafalla hiri estrategikoa da oso antzinatik, baina Euskal Herriko beste hiri garrantzitsu batzuetan ez bezala, Erriberrik batzuetan eklipsatu egin du. Izan ere, Erriberri da merindadeko hiriburua, eta ez Tafalla, nahiz eta nagusia izan. Nolanahi ere, muino baten inguruan egoteak, Zidakosetik Orbaibarrerako sarrera kontrolatuz, Iruñeko Erresumako kristauen eta musulmanen arteko zenbait gudu ekarri zizkion. Iruñerrira eta Euskal Herri menditsura joateko nahitaezko pasabidea, gaur egun hiri komertziala da, inguruko herrien buru. Tafalla Nafarroako Gorteetan jarlekudun hiria izan zen.\nErdialdea eskualdeko hiriburua da. Bertako biztanleak tafallarrak dira.\nTafalla toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:\ngaztelaniaz: Tafalla ("tafálla" ahoskatua)\nnafar erromantzez edo aragoieraz: Tafalla ("tafálla" ahoskatua)\nfrantsesez: Autefalle ("otfáill" ahoskatua)\nokzitanieraz: Autafalha ("otfálla" ahoskatua)\narabieraz: Al-Tafaylla ("áltafàlla" ahoskatua)\nErromatarren garaian Tubala izan zuen izena. Toponimoaren jatorriaz hainbat hipotesi izan arren, ziur asko arabierazkoa (Al-Tafaylla) da, "laboreak hasten direnean" esan nahi duena.\nJosé María Jimeno Juríok Iberiar Penintsulako hainbat eskualdetako atahulla edo atafulla toponimoekin lotura zuela esan zuen, baita Kataluniako Altafulla eta Taüll, Asturiasko Tavalles, Andaluziako Tahullas, baita Sahara Mendebaldeko Tarfaya ere toponimoekin ere. Joan Corominesek honelako etimologia proposatu zuen: tahwila (XIII. mendeko idazle batek ager hitzaren baliokidea zela esan zuen) eta tahwîl ('aldaketa').\n1979ko Euskal Herriko udalen izendegian, Euskaltzaindiak Tafaila forma proposatzen zuen, 1990ean atzera egin eta Tafalla aukeratu zuen arren.\nTafallako armarriak honako blasoi hau du:\n« Hondo urdin batez eta aurrean urrezko gaztelu batez osatuta dago, atean lantzadur gerrari batekin. Ertz gorria du eta urrezko katez inguratuta dago. »\nTafallako banderak Tafallako armarri dauka hondo zuri baten gainean, Borgoinako gurutze gorri batekin, eta armarria erdian.\nTafallako goiburua "Zurekin bai ikustekorik" ("Mucho que ver contigo") da. Lelo modernoa da, turismo arlokoa, hiria sustatzeko, hiriaren bitxitasunari erreferentzia egiten diona.\nTafalla Zidakos ibaiaren ibarrean dago, Orbaibarreko sarrera baino pixka bat geroago. Tafallaldeko zein Erdialdeko erdialdean dago. Orbaibarreko eremu erdi-menditsuaren eta Nafarroako Erriberako nekazaritza-eremuaren hasieraren arteko pasabidea da, Gerinda eta Uxueko mendilerroen artekoa ekialdean.\nArtaxoa Puiu Leotz\nMendigorria Donamartiri Untz\nBerbintzana, Miranda Arga Faltzes Erriberri\nTafalla hiria Nafarroako Erialdeko erdialdean dago kokatuta. Izan ere, hegoalde mediterraneoak (erromatarren Ager Vasconum) eta iparralde menditarrak (Saltus Vasconum) bat egiten dute bertan. Gainera, hiri-kaskoan gurutzatzen dira Nafarroa Garaiko bi errepide garrantzitsu: Iruñea eta Tutera lotzen dituen iparralde-hegoaldeko ardatza alde batetik, eta ekialde-mendebaldekoa, Zangoza eta Lizarra lotzen dituena, beste aldetik.\nIruñearekiko lotura N-121 errepidea eta AP-15 autobidea hartuta lortzen da eta autobide hauek Tutera, Zaragoza eta Madrilera ere eramaten dute. Burdinbidea ere badauka (Renfe), Iruñea, Castejón, Tutera, Bartzelona, Vigo eta Madrilera joateko.\nTafallako klima mediterraneoa eta azpimediterraneoaren arteko mugan dago. Klima kontinentalaren ezaugarriak ere baditu, neguak nahiko hotzak eta uda garaiko lehorteak direla eta. Urteko batez besteko tenperatura 13 eta 14 gradu artekoa da, eta prezipitazioak 450 eta 600mm bitartekoak. Urteroko egun euritsuak 70 inguru izaten dira.\nBertoko landaredia Nafarroa Garaiaren iparraldeko atlantikoaren eta hegoaldeko mediterraneoaren iragatekoa da. Udalerrian zeuden baso gehienak galdu dira. Monte Plano aldean baso autoktonoak bizirik dirau, batez ere artez eta zenbait erkametzez osaturik. Eremu malkartsuak, nekazal erabilera ez dutenak, ipuruz, elorri-triskaz eta artez beterik daude.\nSastraka mediterraneoa ere badago: erromero, salbia, izpiliku, ezkai edo astakamamila. Beste leku batzuetako landaredia lurzoruaren araberakoa da: igeltsua nagusia denean, gipsofiloa; lurzoru gazietan, milazka; edo buztin-lurrean, espartzua. Zidakos ibaiaren ertzean, Beracha, La Sarda, Carravieja edo Valmediano izeneko lekuetan, arte eta birlandaturiko Alepo pinuen azalera txikia gorde da.\nTafallan dagoen, itsasoaren mailatik 430 metrora, Nafarroako Gobernuak 1992n jarritako estazio meteorologikoa dago.\nDatu klimatikoak (Tafalla, 1992-2021)\n18.3 21.0 26.4 29.9 35.9 41.0 39.6 41.2 36.0 30.4 23.2 18.3 41.2\n9.4 11.2 14.8 17.3 21.7 26.6 29.2 29.4 24.7 19.5 13.0 9.5 18.9\n5.6 6.6 9.5 11.7 15.6 19.8 22.1 22.2 18.6 14.4 9.1 5.9 13.4\n2.2 2.6 4.8 6.6 9.9 13.6 15.8 16.2 13.3 10.0 5.6 2.7 8.6\n-5.8 -6.7 -8.1 -1.9 0.9 4.2 8.6 8.4 5.1 0.0 -4.6 -8.4 -8.4\n42.1 39.6 50.3 59.8 52.6 45.7 28.1 22.6 42.7 58.9 61.6 42.8 546.9\n56.1 49.9 50.5 51.8 49.7 72.0 100.2 47.4 85.2 55.4 42.8 41.6 100.2\n130.2 156.8 213.9 219.0 266.6 300.0 334.8 306.9 243.0 189.1 132.0 93.0 2585.3\n78.5 72.8 67.4 66.7 64.3 60.4 58.9 58.9 63.7 70.8 77.6 80.8 68.4\nTutera eta Tafalla, Portugaleko Setubalekin batera, duela mende askotatik agertzen dira iberiar kroniketan, baita teoria horien oinarriak ezarri zituzten idazleetan ere, Noeren biloba Tubal patriarkak sortutako kolonia gisa, Uholde Handiaren ondoren. Pedro de Medina kosmografoak, 1493 inguruan, iberiaren jatorri tubalikoaren froga gisa, hiru toponimoak aipatzen ditu, Flavio Joseforen testu batean oinarrituta. Flavio Josefok, I. mendeko kronikagileak, Tubal aipatzen du iberiarren aita gisa, eta Errodrigo Semenoitz Arradakoaren beste batean (XIII. mendea) patriarka eta Pirinioetan kokatutako jendea kokatzen ditu. XVI. mendeko Beuter kronikariakproba horien berri ematen du eta nafarrak kantauriarrekin identifikatzen ditu, eta euskara Iberiako lehen hizkuntza bezala, gero latinak ia hustu zuena. Hasiera mitiko horien oroigarri, Tafallak Tubal izena jarri zion bere armarriari.\nBestalde, 1998an egindako ikerketa batean Kalkolito garaiko- duela 4500 eta 3700 urte artean- aldi baterako kokalekuak zeudela adierazi zuen. Burdin Aroan jada kokaleku iraunkorrak zeuden. Eskualden zeuden zortzi kokalekutik nagusienak Valmediano oppiduma eta erromatarren garai arte ailegatu zen Romerales ziren. Erromatarren garairako proposamen bat dago, inskripzio galdu batean oinarritua, Ptolomeoren koordenatuetan eta hurbileko galtzada erromatarrean, bere izen erromatarra Curnonion izan zitekeenaren gainean. Garai hauan Zidakosetik hurbil 15 kokaleku inguru zeuden, El Busquil, La Pedrera, La Recueja, Los Cascajos edo El Escal izeneko lekuetan. La Loberan Thurscando izena grabaturik zuen hilarria topatu zuten, egun herriko kultura-etxean dagoena.\nXI. mendeko dokumenturen batean, Altaffaylla, bere izenaren aldaera grafiko batek populazioaren jatorri arabiar posible bat iradoki zien aditu batzuei. Eliza goiko mugako agintari musulmanek altxatutako gotorleku batetik jaio zen, gaur egungo Santa Luzia muinotik VIII. eta IX. mendeetan Iruñeko lurralde kristauaren sarbideak gertutik zaintzeko. Toponimia oinarri hartuta, oraintsuko teoria batek antzinako kolonia militar berantiar batekin lotzen du lekua. Akitaniako hainbat tokitan bezala, han ere taifal talde bat egongo zen, hegoaldeko Errusiako estepetako zaldizko sarmaziarren antzekoak. Erromatar Inperioaren zerbitzura zeuden nekazari gerlarien finkapena izango zen IV. mendean, edo, alanoak bezala, Hispanian banaloekin eta sueboekin mendebaldeko Pirinioetan barrena 409. urtean sartu ziren herrien zurrunbilotik ateratako banda txiki bat.\nGauza jakina da, ordea, 924ko uztailaren 14an Abd ar-Rahman III.aren tropak, Nafarroan aurrera egiten ari zirela, Antso I.a Gartzeitzen aurkako zigorrekin, Ebroko muga musulmanentzat arriskutsua zelako eta aurreko urtean Errioxa birkonkistatu zutelako, Tafallatik igarotzen direla, mugako plaza militar garrantzitsua, eta bertako gaztelua suntsitu egiten dutela. Kronikak dioenez, "musulmanek dena arpilatu zuten eta metodikoki suntsitu zituzten mota guztietako etxe eta eraikuntza guztiak". Tropek ez zuten erresistentziarik aurkitu, eta kanpaina Zarrakaztelutik Irunberrirantz joan zen.\nAntzeko gertakariak gertatu ziren 937an. Gero, 1040n Gartzia IV.a Santxitzek Estefania Foixkoa erreginari emandako hiribilduen konstelazioan agertzen da. 1043. urtean Ramiro I.a Aragoikoak bere anaiorde Gartzia IV.a Santxitzeri Nafarroako Erresuma kendu nahi izan zionean, Zaragozako, Huescako eta Tuterako errege-erreginak kanpatu zituen bere aliatuekin Tafallan, behin betiko bileraren zain, Ramirorentzat porrot handia izan zena, eta erresuma euskaldunaren independentzia berretsi zain. Hau Tafallako gudua zen.\n1172an Alexandro III.ak Iratxeko monasterioa eta bere abade Bibiao bere babespean hartzen ditu eta bere monjeen prerrogatibak eta jabetzak berresten ditu, horien artean Tafallak bere ondasun guztiak aipatzen dituelarik. 1175ean Iratxeko abadeak Iruñeko gotzainari Tafallako San Pedro eliza Arbeitzako eta Zubielkiko elizengatik aldatzen dio; gotzainak, gainera, Biloriako eliza ematen dio monasterioari.\nOrdurako monarkiaren barruti edo edukitza baten erdigunea zen. Ariol Santxitz (1040), Antso Fortunioitz (1047), Semeno Azearitz (1055), Lope Gartzeitz (1076), Antso Antzeitz (1093), Eneko Fortunioitz (1117), Lope Enekoitz (1135) eta Semeno Azearitz (1143) kargu izan zen. Diploma batek, zalantzarik gabe akastuna, Antso V.a Ramiritz erregeari, bere zerbitzuen sari gisa, inozotzat eta zerbitzugintzarik gabekotzat (toto in toto inienuatoak) jo zituen foru baten bidez, populatzaileen gizarte-goratze goiztiarra egozten dio. Fidagarriagoak dira Antso VI.a Jakitunaren foruko klausulak, 1157n. Tibalt II.ak, 1256ko otsailaren 6an berretsi eta erromantzez berrikusi ondoren, errege jaurerriko hiribildu hartako nekazariak ditu hartzaile, bere mugapeko kortserak mugatzen ditu, zenbait kasu prozesal eta zigor ebazten ditu eta Arga eta Aragoi ibaien artean belarrak doan aprobetxatzeko baimena ematen du. Antso VII.a Azkarrak, bere aldetik, 1206ko martxoan eguneratu zuen nekazarien eta artzainen talde garrantzitsu haren urteko bularra: 400 kahitze gari, beste hainbeste garagar eta 600 sause 400 ahari; gainera, Tafallako gaztelua kontserbatzeko eta bertan errege-lursailak gordetzeko lanetarako ere eman behar zuten.\nTibalt I.ak nekazaritzako azken prestazio horiek urteko 1400 soldatako errolda bihurtu zituen 1245eko apirilaren 18an, errentamendu gisa. Jaun-eskubide horien zenbatekoak garapen demografiko nabarmena erakusten du. Andre Maria elizaren jatorrizko gunearen ondoan, XII. mendean, zabalgune bat zegoen, Antso VII.a Azkarraren foruan hiribildu berri gisa aipatua eta, antza denez, San Pedro elizarekin identifika zitekeena. Errege horrek Zuntzerra ondoren izeneko jauregia edo jauregia zuen, San Nikolas kaperaren ondoan, urte haietan Oriz, Baztan, Lehet eta Subizako leinu ospetsuetako kideen omenez izandako gazteluaren oinean. Tibalt I.aren erregealditik Tuterako merindadean kokatuta, hiribilduak, zalantzarik gabe, XIX. mendera arte lortu zuen bere populaziorik hoberena. 1330ean 824 familia-buru zituen, eta horietako 70 egoera ekonomiko apaleko pejugalero gisa katalogatuta zeuden. Bere kezka komunak, dirudienez, Zidakoseko uren aprobetxamenduan oinarritzen ziren, bi harrapakinek arautuak, Joan Almorabidena eta errotarena, gehi artean Koroak kontserbatzen zituen lurren mesederako zen film bat. Ureztatzeei buruzko auziak zeuden, Erriberrirekin, adibidez, 1308an. Kaparrotsuri zegozkion txandak erosteko aukera aprobetxatu zen 1325ean. Gainerakoan, ez ziren arraroak errege ofizial batzuen gehiegikeriak, batez ere espezietan egindako petxen likidazioan eta prestazio pertsonalen eskakizunean; haien aurka arrakastaz egin zen protesta Luis I.a Nafarroakoaren 1307n, Alfontso Errobraikoa gobernadorearen (1316) eta Karlos I.a Nafarroakoaren (1325) aurrean. Era berean, hiriak bere ordenantzak adosten zituen, 1309an bezala, miesak, fruitu-haitzak, larreak, egurra eta eraikuntzako materialak zuzen ustiatzeko, haragien kalitatea, osasungarritasuna eta auzo-ordena bermatzeko, baita plañideren hileta-aieneetan ere.\n1348ko izurri beltz handiak bizilagunak bosten batera murriztu zituen, inguruko Artaxoa, Erriberri eta Larraga hiribilduek baino gorabehera handiagoa. 1366an, 20 etxe kapare eta 130 laborari baino ez ziren geratzen; haien artean artisau batzuk zeuden, hala nola harakin bat, jostun bat, zapatari bat, errementari bat, arkulari bat eta zenbait karraskari, gehi notario bat. Eta gutxiengo juduak hamar familia biltzen zituen, zeinen maileguengatik kitatu baitziren erregeen eskribautza-tasak. Izurriteen, eskulan eskasiaren eta nekeziaren zurrunbiloari gerra zibilaren presak eta triskantzak gehitu zitzaizkion mende bat geroago. Krisi ekonomikoaren ondorio batzuk arintzeko, Karlos II.ak La Sarda, El Saso eta Candaraiz luberritzea baimendu zuen 1367n. Txapitelaren eskubideak ezabatzean, haren ondorengoak aleak libreki merkaturatzea ahalbidetu zuen 1387n; 1418n Karlos III.ak berak San Sebastian baino bi data lehenagotik bost egunez azoka bat egiteko ahalmena eman zion hiriari, aurrerago bederatzira luzatuko zirenak. Hala ere, karga komun finkoak zuzendu beharra zegoen, bere garaian populazio ugariago eta oparoagoarentzat kalkulatuak; kuartelen araberako zerga aldakorra ere 1425ean 100 suren kopuru konbentzionalaren gainean tasatu behar izan zen, 180koaren ordez.\nLakarrako eta Asiaingo jauna, Remiru Antsoitz, Tafallako gazteluan giltzapetu zuten, bera eta Filhot Agramontekoaren artean egin ez zen dueluaren ondoren. Sei hilabetez preso egon ondoren, esku kolpe bat eman eta gazteluaren ardura hartu zuen. Gertaeraren berri izan zutenean, Tafallako jendeak armak hartu eta setioaren hirugarren egunean erori zen gaztelua setiatu zuten. Lakarrako jaunari heriotza-zigorra eta burua moztu zioten herriko plazan, 1379ko urtarrilean. Ertaroar beste gertaera aipagarri bat Iruñeko apezpiku Nikolas Etxabarri izan zen. 1468ko azaroaren 23an hil zuten Tafallatik gertu, San Frantziskotik San Sebastian elizarako bidean, Arnaldo Garroze, Peritz Katxo, Argaiz eta beste batzuek bultzatuta eta Piarres Azkoien jaunaren aurrean. Hilketaren lekuan dagoen harrizko gurutze batek gertaera gogoratzen du.\n1473an, Zuria II.a Nafarroakoa erreginak, Tafallak aurretik emandako bederatzi azoka-egun zituela aipatuz (egun horiek San Sebastian egun baino bi egun lehenago hasi behar ziren), agintzen zuen frankoa izan zedila, aljina, lezta eta beste edozein eskubideren ezarpen orotatik betiko; hilero bi merkatu egotea ere onartu zuen, hau da, lehen asteartea eta azkena, eskubide orotako frankoak, azoka bezala; eta azoka eta merkatuetan parte hartzen zuten guztiek, egun horretatik hasita, merkatuetan, merkatuetan izan ezik. Esaten zuen eskerrak ematen zizkiola herriaren zerbitzu onengatik eta Joan II.ari 3000 florin eman zizkiolako.\n1512ko abuztuaren hasieran, Nafarroako beste plaza batzuekin batera eta Iruñeko ereduari jarraituz, Tafallak Albako dukearen armada inbaditzailearen aurrean kapitulatu zuen, garai hartan Nafarroako konkista egiten ari baitzen. 1512ko irailaren 21ean Tafallak ordezkariak bidali zituen Logroñora, Fernando II.a Aragoikoa errege gisa onartu eta leialtasuna agintzera. Fernandok, bere aldetik, ohiturari jarraituz, herri honetako eta Nafarroako beste herri batzuetako foruak berretsi zituen. Erresumako gotorleku eta gaztelu gehienak eraitsi ziren arren, batzuk, Tafallakoa kasu, konpondu eta indartu egin ziren, Frantziak babestutako Albreteko etxearen errebantxa saihesteko. Tafallan Hurtado Diaz Mendozakoa jarri zuten alkate 1512an, 100 lantza eta 200 zaldizko goarnizioarekin. 1521ean Karlos V.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak gotorlekua behin betiko desegitea aginduko du. 1512ko urriaren erdialdean, Nafarroa Beherean armada frantziar-nafarraren operazioak hasi ziren Nafarroa Garaia birkonkistatzeko, eta hiri hori, berriz, Gaztelako goarnizioa astindu zuen. Gauza bera gertatzen da Nafarroako beste plaza batzuetan, Ahuntzegin eta Deiun, esaterako. 1512ko urriaren 21ean Antonio de Fonsecak, Logroñotik etorri eta Iruñea indartzera zihoanak, Tafalla hartu zuen berriro.\nXVI. mendean zehar, Nafarroako Gorteak Tafallan bildu ziren 1531n eta 1536an. Lehenengo deialdian auzi prozesal garrantzitsuak ebatzi ziren; 1536koan, Gorteak osatzen zituzten hiru estatuen nagusitasunei buruzko gaiak, baita erresumako apezpiku naturalak eta kanpotarrak ez zirenak izendatzeari buruzkoak ere.\n1560. urtean Tafalla eta Erriberri jurisdikzioari buruzko auzi batean hasi ziren. Tafallak bazuen justizia bat, 1479an Joanes III.a eta Katalina I.a Nafarroako legezko erregeen pribilegioz sortua, ordenaren aldaketak saihesteaz arduratzen zena eta hiribilduan sartzen ziren merkantzia guztien gaineko zerga bat kobratzen zuena. Baina Erriberriko merinozko tenientea, Zegama delako bat, Tafallan agertu zen, eskubide haiek beretzat eskatuz. Auzitegiak 1567ko martxoan eman zuen epaia, Erriberriko merinoari Tafallan bere funtzioak betetzea debekatuz eta autoritate-ikurra den makilarekin sartzea debekatuz, "ogibidea eta hari lotutako autoak salbuesteko bide ez balitz".\n1586an idatzi zen Tafallak bere artxiboan dituen pribilegioen eta gainerako paperen lehen Inbentarioa, gaur egunera iritsi ez dena, 1628 eta 1729an egindako ondorengo inbentarioengatik eta 1897an egindako aurkibideagatik izan ezik. 1985ean, Gida eta Inbentario oso bat egin zen, eta 1986an katalogazio bat. Bestalde, 1582an, abeltzainen eta nekazarien arteko akordio bat egin zen, eta lehenengo artzainen eta nekazarien artean sortu zen. 1595ean ospitale bat zuen. Otsaileko azokan gaztelarrek, aragoiarrek eta valentziarrek parte hartzen zuten, eta oihalak, lehen, zolak, mando-azienda eta espeziak eramaten zituzten. Gainera, astearteroko azokak jarraitzen zuen, 1473an ezarria. Bere klimaren osasungarritasunaren ondorioz, behin baino gehiagotan, Iruñean epidemiak zeudenean, erresumako auzitegiak bertara lekualdatu ziren.\nTafallak 1636an lortu zuen pribilegioa eta hiri titulua, Nafarroako Gorteetan esertzeko eskubidearekin. Gorteetan, Iruñeko, Lizarrako, Tuterako, Zangozako, Erriberriko, Agoizko, Bianako, Eloko, Aguilarko, Kasedako, Uharteko, Atarrabiako, Mendigorriko, Torralbako, Lesakako, Corellako, Zuñigako eta Lakuntzako diputatuak esertzen ziren, eta baita elizako ordezkariak ere. Batzuetan, Gorteek beren eserlekua ukatu zieten abade eta apezpiku batzuei, atzerritarrak (Nafarroatik kanpo) zirelako; hala gertatu zen Iratxeko abadearekin 1546an, non ez zuten onartu, Filipe II.a espainiar erregearen nahia gorabehera.\n1687an, oti izurrite batek Nafarroa suntsitu zuen, eta Tafallari ere eragin zion. Erregu handiak egin ziren Erresuma osoan, baina hurrengo urteetako udetan areagotu egin zen gaitza. 1695ean izurritea Iruñeko ateetaraino iritsi zen, eta zalantza sortu zen benetan otiak edo matxinsaltoak ote ziren. Naturalistarik ezean, gaian hiru nekazari tafallar izendatu zituzten peritu, eta benetako otiak zirela ziurtatu zuten.\nTafallak, Lizarra, Erriberri, Tutera, Biana eta Cascanterekin batera, Erresumako Gorteetara memoriala aurkeztu zuen 1688an, Nafarroan olioa inportatzea debekatzeko arauak hartzeko arrazoiak azalduz. Argudiatzen zuten olioa zela beren diru-iturri nagusietako bat, eta haien ekoizpenak erresuma osoa hornitzen zuela, baita esportaziorako zati handi bat soberan zegoela ere. Bestalde, Mendialdeko herriak inportazio askearen aldekoak ziren, merkeagoa baitzen eta Nafarroako beste produktu batzuen trukea bultzatzen baitzuen. Azkenean, ezetsi egin zen aipatutako hirien eskaera.\nTafallako Ardoaren Batzarra Tafallako Udal erakunde bat izan zen, eta haren aurrekariak Nafarroako Errege Kontseiluaren xedapen "protekzionistetan" daude, XVI. mendearen erdialdetik, kanpoko ardoa Tafallan sartzea debekatzen zutenak. Bere kokapen estrategikoagatik, "mandazain eta trajezainen" igarobide egiten baitzuten, xedapen horiek behin eta berriz urratu ziren. Kontseiluak antzinako "kapitululak" berresteari uko egin zionez (lehen aipatutako xedapenak), Udalak ordenantza berri batzuk idatzi zituen, eta 1729an aurkeztu zizkion Errege Kontseiluari, eta horrek, aldaketa batzuekin, proiektua onartu zuen. Batzarraren ordenantzak Tafallatik kanpoko ardoa sartzeko debekuan kondenatzen ziren. Batzordea, xedapenak betetzeaz arduratzen dena, astero bilduko da, eta zaintzaileak eta gordailuzain bat izendatuko dira, urtero kontuak emateko. Kontseiluak auzotar uzta biltzaile guztiak Batzarreko kide izatera behartuko ditu, eta ez bakarrik 100 oinezko baino gehiagoko mahastiak dituztenak. Batzordearen jarduera mende amaieran bertan behera geratu zen, eskumenei buruzko hainbat auziz zipriztinduta, 1834an iraungi zen arte.\nXVIII. mendearen amaieran, uztak garia, garagarra, oloa, ardoa, olioa, frutak eta barazkiak izaten ziren batez ere, eta, gainera, ardi-azienda, txabola, mandarra eta behi-azienda zegoen, ordena garrantzitsu horretan.\nIberiar Penintsulako gerran, harresiek eta Iruñetik hurbil egoteak plaza garrantzitsu bihurtu zuten, eta frantziarrek berehala okupatu zuten 1808an, eta 1809an gotortu. 1808an Tafallatik Erriberarantz zihoan destakamendu frantziar batek San Sebastiango geruza baliotsua lapurtu zuen. Aipatutako urteko maiatzaren 2an Tafallako Udalak Nafarroako Foru Aldundiari jakinarazi zion albistea. Aldundiak hurrengo egunean erantzun zuen, Tafallako agintariei dagokion sumarioa osatzeko baimena emanez. Frantziako destakamenduko buruarengana jo ondoren, kapa preziatua itzultzea lortu zen, tafallarren poz handiz. 1809ko urriaren hasieran, gerrillari talde bat, Xabier Minaren agindupean, soldadu frantziar talde baten atzetik iritsi zen Tafalla ingurura, non frantziarrak babestu ziren. Mina Irunberrirantz abiatu zen.\n1810eko urtarrilean, Minaren gerrillarien partida Tafallara etorri zen. Zubira iristean, frantziar goarnizioko komandantearekin, ofizial batekin eta medikuarekin topo egin zuten, eta preso hartu zituzten. Jarraian, isil-isilik, gotorlekurantz abiatu ziren, 500 soldaduz hornitua, ustekabean harrapatzeko asmoz. Baina guardia gerrillarien hurbiltasunaz ohartu zen, ataria itxi eta alarma jo zuen. Mina, gotorlekuari erasotzeko baliabiderik gabe, Frantziako ostatu batzuk arpilatzearekin konformatu zen, eta Miranda Argara erretiratu zen. Gerra garaian, frantziarrek Tafalla gotortu zuten, Nafarroako beste herri batzuekin batera, erresuma osoan zebiltzan gerrillarien partiden aurkako neurri gisa. 1812ko otsailaren 9an, egunsentian, Frantzisko Espotz Minako gerrillarien dibisioa Tafallara iritsi zen. Frantziar goarnizioaren aurreratuak, Santa Klara monasterioan zegoenak, gerrilarien aurkako sua hautsi zuen, hauek erantzunez. Laster, goarnizioak San Frantziskoko gotorlekura erretiratzea erabaki zuen, dibisiorako bidea libre utziz. Espotzek ez zion gotorlekuari eraso egin, ez baitzuen astintzeko trenik, eta frantziarrek gordetzen zituzten jakiez jabetzearekin konformatu zen. Gerrilariek Tafallan egon ziren bost egunetan hamabost mila garagar eta olo lapurreta inguru egin zituzten, eta frantziarrek Santa Klara monasterioan zituzten presoak aske utzi zituzten. Abuztuaren erdialdean, Abbé jeneral frantsesa Tafallara etorri zen, hiru mila oinezko, berrehun zaldi eta artilleriako bost piezaren buru, hornitzeko asmoz. Abuztuaren 21ean Abbé Tafallatik atera zen Iruñerako norabidean, buxadura konboi bat ekarriz. Baina Espotz Minako dibisioko gerrllariek posizioak hartu zituzten Tebas inguruko bidean, eta zutabe frantziarrari eraso zioten.\nErrekoletoen komentua, 1824ko marrazki batean\nFrantziarrek, gogor egin ondoren, Iruñera alde egin behar izan zuten, Espozen esku utziz konboiaren zati bat, eta bi komandante, 17 ofizial eta hirurehun soldadu baino gehiago hil ziren, baita zauritu ugari ere. Urriaren hasieran, 3500 infantek eta 150 zaldik osatutako zutabe frantziar bat, Abbé jeneralaren agindupean, Tafallatik Oteitzarantz abiatu zen, gero Lizarrara bide deserabilietatik joateko asmoz, Ezpotz Mina han harrapatzeko, bere gerrillari dibisioko hirugarren batailoiarekin bakarrik baitzegoen. Baina zutabe honek ezin izan zituen gerrillariak harritu, Abbéren asmoen berri izan ondoren, Nobeletan bere bila irten baitziren. Urriaren 11n Abbé jeneralaren zutabeak Tafallatik Iruñera ale konboi handi bat zeraman, goizeko seietan Tafallatik irten zelarik. Baina bidean Espotz Minaren gerrillarien dibisioak eraso egin zion. Frantziarrak ezin izan ziren Iruñera iritsi gaueko hamaikak arte, bidea gorpuz josita utziz eta zekarten alearen zati handi bat galduta. 1813ko urtarrilaren 28an, Abbé jenerala, lau mila oinezko, berrehun zaldi eta lau kanoiren buru, Tafallatik irten zen Iruñerako bidean. Espotz zain zituen bere dibisioko bigarren, laugarren eta bortzgarren batailoiekin eta Puiu eta Mendibil arteko zalditeriarekin, eta azken herri horretako zubia moztarazi zuen.\nAbbé garaitua izan ondoren, Espotz Tafallara itzuli zen setioa estutzera, eraso odoltsu bat eginez, baina ez zuen emaitzarik izan. Azkenean, zenbait eguneko setioaren ondoren, frantziarrek amore eman zuten, kapitulatu ondoren. Espotzek gotorleku guztiak eraisteko agindu zuen, baita Errekoletoen komentua eta Mencoen jauregia ere, handik aurrera frantziarrak han gotortu ez zitezen. Otsailaren 23an atera zen Espotz Tafallatik, Sausera bidean. Martxoaren amaieran, Frantzikco Espotz Minaren gerrilarien dibisioko bigarren eta seigarren batailoiak eta laugarren zalditeria-eskuadroia Tafallara etorri ziren, Sadabatik. Hil bereko 31n, Espotz Minaren aginduz, Lerinerantz abiatu ziren, non bi erregimentu frantziar garaitu zituzten. Maiatzaren hasieran, Clausel jeneralaren tropak Garesen, Artaxoan, Mendigorrian eta Tafallan kokatu ziren, eta Espotz Minako dibisioko hirugarren eta bosgarren batailoiek ikusi zituzten. Hilabete bereko 12an Clausel bere jendearekin Zangozara joan zen, gerrilarien batailoiak Erronkarira erretiratu ziren bitartean.\nTafallako ikuspegia, 1875eko marrazki batean\nTafallak, Karlistaldietan, antzeko papera beteko zuen -Iruñeko gelaurre nagusia-. Lehenengoan, eskualdeko agintari liberalek seguruago iritzi zioten Erriberriko barruti judizialaren burua 1836n bertan kokatzeari, eta horrela geratu zen behin betiko. 1821eko otsailean, Hirurteko Liberalean, Tafallako Andre Maria elizako parrokoak, Antonio Morenok, pulpitua erabili zuen Espainiako 1812ko Konstituzioaren apologia egiteko. Herriak honela erantzun zuen: "Gora fedea!" eta "Gora erlijioa!", apaiza pulpitutik jaistera behartuz. Garai hartan Tafallan gorabehera batzuk zeuden, errealisten gehiengoa zegoelako eta boterea konstituzionalen esku zegoelako. Gainera, 1835eko irailaren 3ko dekretuaren ondorioz (Toreno kondeak zehaztu zuen dekretu hori), honako komentu hauek ezabatu ziren herri horretan, eta hainbat destino eman zitzaizkien: kaputxinoena (ondoren biltegi militarrerako erabiltzen zena), frantziskotarrena (gotorlekurako erabiltzen zena) eta oinutsena. 1855eko maiatzaren 1eko Desamortizazio Legea betez, 1862an Santa Luzian zegoen etxola bat eta errota bat saldu ziren herri horretan: 1863an, ogi-labe bat eta teilategi bat Gurutzetan; 1864an, izotz-putzu bat, bi irin-errota, bata olio-errota eta bestea eraitsia.\nTafallako ikuspegia, 1902ko marrazki batean\nNapoleondar eta Karlistaldi gerren ondoren, Tafallako Udalak bere herri lurren zati bat saldu behar izan zuen baliabide bila. Hala, 1841 eta 1842 artean hainbat lursailetako "ur eta belar" eskubideak saldu zituen. Prozesu hori amaitu ondoren, korralikarien eta udalerriaren arteko desberdintasunak hasiko dira. Egoera okertzen joan zen, eta atsekabea 1907an mamitu zen, komunen usadio zaharrak berrezartzea eskatzen zuen Komunitate Batzarraren sorrerarekin. 1907ko azken egunetan eta hurrengo urteko urtarrilean, korralikarien aurkako eta komunalen banaketaren aldeko manifestazioak egin ziren; bortitzak izatera iritsi ziren zaindariaren jaien (San Sebsatian) ondoko egunetan, Guardia Zibilaren presentziagatik tentsioan igarotzen direnak. Nafarroako iritzi publikoa zatitu egiten da. Prentsaren artean, El Demócrata Navarro egunkaria bakarrik dago komuneroen alde, eta ildo horretan Juan Unanu zinegotzi tafallarrak zuzendutako kanpaina hasi da. Udalak onartu egin ditu lurra konfiskatzeko eta lurrik ez dutenen artean banatzeko "herri-proposamenak". Legitimatu gabeko lurrak (salmentagatik) nahikoak ez badira, legitimatutakoak konfiskatzen jarraitzea proposatzen da, jabe nagusietatik hasita. Nafarroako Foru Aldundiare txostenak banaketa ere gomendatu zuen. Udala proiektu bat prestatzen ari da: artezilariei belarren eta uren eskubideak ordaintzea, lurra lapurtzeagatik kalte-ordainak ematea eta komunala hobetzeko egindako gastuak ordaintzea. Korralikari garrantzitsuenek aurre egiten diote eta tentsioa handitzen ari da Tafallan. Gaia haratago doa, eta prentsaren bidez, Nafarroa osoak eztabaidatzen du gaia, arazo hertsiki korralikoa katolizismo sozialari buruzko polemikara gaindituz, Elizak gaian esku hartzean, auzia alderdi ideologikoetan desegiten baita. Udalak, udaren ostean, gatazkan bitartekari izango den batzorde bat izendatzen du. Urte amaieran konpontzen da: lurrak lagatzea, 35 pezeta ordainduta, lapurtua izateagatik; korralizeroei belar eta uren eskubideak erostea; eta Udalak jesarleku bat jaulkitzea lurrak erosteko. Lursail hori amortizatu egiten da, bizilagunei belarrak, urak eta laborantza-kanonak hartzeagatik kobratuta. Auzia ez da 1911ra arte benetan konponduko, prozesuak aurreikusitakoa baino gehiago iraungo du, eta jesapenen amortizazioak Kontzejua banku-kreditura joaraziko du, baina lehen aldiz "komunera" tesiek arrakasta izan zuten, nahiz eta ordainketa bidez. Komunean lapurtutako 27 000 berreskuratu ziren; gatazkaren hasieran, korralikariek beren izenean Jabetza Erregistroan inskribatu nahi zituzten. Tafallak eredu gisa balioko du Nafarroako beste herri batzuentzat, nekazaritzako gizarte-borrokan aitzindaria izanik.\n1936ko gerrako errepresioaren ondorioz, herri horretako 35 pertsona hil zituzten: Emilio Arregui Irisarri, Aquilino Ancín Indart, Jerónimo Balda Remón, Isaac Calleja Marcilla, Pablo Cruz, Esteban Eseberri, Antonio Ezcurra Ortigala, Juan Forcen Delmás, Julio García, Saturio García Zatiegui, Santos Gastón Oliva, X/X Fdart Herranz, Juan Mariano Ramírez que Angel Menchaga Vivanco, Nicasio Millan Andreu, Damián Ojer Hermoso, Esteban Orzanco Oscaliz, Lino Pascual, Ladislao Pérez Jaso, Esteban Pérez Alegría, Félix Pérez Alvarez, Juan Salas, Julio Sánchez Jiménez, Julio Serrano Miro, Cipriano Sola Oscariz, Fabián Valencia Lerga, Plácido Zala Losarcos, Antonio Zapatero Igea eta Julio Sánchez.\n2021 urteko erroldaren arabera 10582 biztanle zituen Tafallak.\n4330 4215 5379 5820 6436 5638 5575 5696 5938 5824 6109 6815 7165 8888 9957 10172 10274 11196 10582\nAzoka txiki baten postua Plaza Berrian edo Frantzisko Nafarroakoa\nTafallan bi jarduera ekonomiko nagusi daude: komertziala eta industriala.\nMerkataritza-eremua Frantzisko Nafarroakoa plazak, estilo neoklasikokoak, eta plazarekiko paraleloan dauden bi ardatzek, Kale Nagusiak eta plaza dagoen errepidearen zeharbideak osatzen dute, zeharkako bi kalez lotuta. Hona hemen udaletxea, finantza- eta kudeaketa-zerbitzuak (hamahiru banketxe barne), aholkularitzak, profesionalen bulegoak eta aseguruak. Merkataritza-sektorea oraindik ere hirigunean dago (Lauizkina eta Kale Nagusia), ehungintzari eta larrugintzari dagokienez, eta, jakina, erdialdean dituen forma modernoei dagokienez (boutiqueak, oinetakoak, haurrentzako jantzigintza); dekorazioa eta etxerako gaiak batez ere sarbideetan daude. Gainerako denda espezializatuak ere (kirolak, erlojuak, bitxi-dendak, bazarrak eta opariak) erdigunean daude. Automobilaren garraio-, salmenta- eta konponketa-zerbitzuei dagokienez, hasiera batean tren geltokiaren inguruan finkatu baziren ere, herritarren motorizazio progresiboarekin, errepide bidezko hiri-sarbideei dagozkien lokalizazio-jarraibideak jarraitu dituzte. Zerbitzu ofizialei eta hezkuntza- edo osasun-zerbitzuei dagokienez, periferian daude, horietako batzuk deszentralizazioaren ondorioz. Azkenik, otsaileko azokak, iraganean hain paper handia izan zuenak, 1950eko hamarkadatik aurrera gainbehera bati ekin zion, eta horren zati bat libratu egin da, ganaduari makinen eta loreen erakusketa gehituz.\nIndustriari dagokionez, Tafallak artisau-tradizioa du, eskualdeko hiriburutzarekin zerikusia duena (tailerrak, nekazaritza-makineria, zura, papera eta arte grafikoak, elikadura). Tradizio horretan, 1920ko hamarkadan tamaina modernoko industria bat txertatu zen (Armendariz oinetakoak, zurezko txapak). 1960ko hamarkadan, Nafarroa izan zen industria sortzeko prozesuaren gune garrantzitsuenetako bat bihurtu zen hiria. 1966an Iruñea-Zaragoza errepidean eraikitako industrialdearen babeslekura jauzi egin zuen elikadura-industria berritik (bi solairu 1964an) metalurgiara, nahiz eta emaitza askotarikoak izan; izan ere, hasiera batean instalatutako industrietatik 1980ko hamarkadan lantegi txiki batek baino ez zuen iraun (Inoxibel). 1970ean Gipuzkoako altzairu galdaketa enpresak (Luzuriaga, Pasaia eta Errenterian lantegiak dituena) Tafalla eta Erriberri arteko Zaragozarako errepidearen ezkerraldean jarri zuen Tafalla immigrazio eta langile gune bihurtu zuen; guztira 1200 langile izatera iritsi zen enpresa. Hiriak ere 1960tik aurrera bizi izan zuen krisia, buru gisa. Horren arrazoia Iruñetik gertu egotea izan zen, bere eragin-eremuaren zati handi baten despopulatze-prozesua; eta industria-krisia. Hori dela eta, Nafarroa Garaiko eskualdeburu sentikorrena da, azken urteotan biztanleria-bizitasuna galdu delako. Gaur egun, industrialdean dauden enpresen artean Fagor eta Berlys daude.\nBestalde, Gerindako mendilerroan "Peña Blanca I" eta "Peña Blanca II" izeneko parke eolikoak daude, Leotz eta Tafalla arteko mugan. Ezarritako potentzia, hiruren artean, 64,26 megawattekoa da.\nTafallako udaletxea Frantzisko Nafarroakoa plazan dago. Udalbatza udalerriko alkateak eta hamar zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Jesus Maria Arrizubieta Astiz da, Euskal Herria Bilduko hautagai gisa aurkeztu zena.\nNavarra Suma - - - - - - - - - - 5\nEuskal Herria Bildu - - - - - - - - 6 8 5\nNafarroako Alderdi Sozialista 3 5 6 6 6 5 4 4 3 2 3\nTafallaren Aldeko Ekimena - - - - - - - 2 1 2 2\nIzquierda-Ezkerra - - - - 0 1 4 0 0 1 1\nGeroa Bai - - - - - - - - - - 1\nAhal Dugu - - - - - - - - - - 0\nNafar Herriaren Batasuna - - 5 6 7 7 5 7 7 4 -\nNafarroa Bai - - - - - - - 2 0 - -\nEAJ–EA - - - - - 1 1 - - - -\nNafarroako Demokraten Elkargunea - - - - - 0 - 0 - - -\nTafalla Berri - - - - - - 3 - - - -\nEuskal Herritarrok - - - - - 3 - - - - -\nHerri Batasuna - 2 4 3 3 - - - - - -\nEusko Alkartasuna - - 1 1 1 - - - - - -\nEspainiako Independenteen Plataforma - - - 0 - - - - - -\nZentro Demokratiko eta Soziala - - 1 1 - - - - - - -\nEzker Batua - - - 0 - - - - - - -\nTafallako Independenteak 4 4 - - - - - - - - -\nEuzko Alderdi Jeltzalea 1 1 - - - - - - - - -\nEuskadiko Ezkerra - 0 - - - - - - - - -\nAurretik Nafar Herriaren Batasuna alderdiko Cristina Soto Pernaut izan zen alkate, 2007ko udal hauteskundeetan lortutako emaitzen ondoren. Urte horretan Udaleko hamazazpi zinegotzietatik zazpi lortu zituen UPNk. Baliogabeko botoak 51 izan ziren (emandako guztien %0,81) eta 116 boto zuri izan ziren (botoen %1,86). Abstentzioa %27,89koa izan zen.\n2011ko udal hauteskundeetan ere UPNk (7 zinegotzi) irabazi zuen baina Bilduk (6) estreinaldi indartsua egin zuen; Arturo Goldaratzena koalizioaren hautagaiaren inguruan, hiriko abertzale eta euskaltzale progresista guztiak batzeko saiakera egin zen, eta lehen momentuan Nafarroa Bairen atxikimendua ere izango zuela ematen zuen. Azken unean, herrialdeko zuzendaritzak bultzatuta, NaBai 2011k zerrenda aurkeztu zuen; zinegotzirik ez zuen lortu, Izquierda-Ezkerrak eta Nafarroako Alderdi Popularrak bezala. Ordezkaritza erdietsi zuten beste zerrendak Nafarroako Alderdi Sozialista (3) eta jatorria Nafarroako Ezker Batuan banaketa batean duen Tafallaren Aldeko Ekimena taldea izan ziren. Bilduk UPNri aurre egingo zion beste indar batzuen arteko akordioa bultzatu zuen baina ez zen halakorik gauzatu.\n2015eko udal hauteskundeetan Euskal Herria Bildu koalizioak eskuratu zituen boto eta zinegotzi gehien, bigarren izan zen UPNren zinegotzi kopurua bikoiztuz. Alkatea hautatzeko saioan, Arturo Goldaratzena aukeratu zuten alkate Euskal Herria Bilduren 8 zinegotzien botoekin. Gainerako 9 zinegotziek zuri bozkatu zuten.\n2019ko udal hauteskundeetarako, zerrenda bozkatuena ez izan arren, Euskal Herria Bilduk alkatetza berritzea lortu zuen.\nNavarra Suma 1540 26,15 -\nNafarroako Alderdi Sozialista 1400 23,77 ▲ 585\nEuskal Herria Bildu 1332 22,62 ▼ 195\nGeroa Bai 842 14,30 ▲ 90\nAhal Dugu 409 6,95 ▼ 447\nIzquierda-Ezkerra 208 3,53 ▲ 24\nVox 43 0,73 -\nEquo 35 0,59 ▲ 1\nNafarroako Ordezkaritza Kanabikoa 17 0,29 ▼ 10\nSolidaritate eta Autogestio Internazionalista 9 0,15 ▼ 0\nLibertate Nafarra 5 0,08 ▼ 11\nEuskal Herria Bildu 1527 25,56 ?\nNafar Herriaren Batasuna 1400 23,43 ?\nAhal Dugu 856 14,33 ?\nNafarroako Alderdi Sozialista 815 13,64 ?\nGeroa Bai 752 12,59 ?\nIzquierda-Ezkerra 184 3,08 ?\nHerritarrak - Herritarron Alderdia 91 1,52 ?\nNafarroako Alderdi Popularra 85 1,42 ?\nAnimalien Tratu Txarren Kontrako Alderdia 36 0,60 ?\nEquo 34 0,57 ?\nNafarroako Ordezkaritza Kanabikoa 27 0,45 ?\nLibertate Nafarra 16 0,27 ?\nBatasuna, Aurrerapena eta Demokrazia 11 0,18 ?\nSolidaritate eta Autogestio Internazionalista 9 0,15 ?\nTafallako Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Jesus Maria Arrizubieta Astiz da, Euskal Herria Bildu zerrendakoa. Zinegotziak 5 daude:\nUxua Olcoz Velaz (Euskal Herria Bildu)\nGoizeder Juango Lizarbe (Euskal Herria Bildu)\nIgnacio Moros Bailon (Euskal Herria Bildu)\nSoco Ojer Bueno (Euskal Herria Bildu)\nAmaia Jaurrieta Oses (Euskal Herria Bildu)\nTafallako Udalan 15 batzorde ditu:\nKontuak eta Ekonomia eta Ogasuna\nZerbitzu Orokorrak: Ondasunak, Langileak, Antolaketa, Hezkuntza eta Teknologia Berriak\nIngurumena eta Tokiko Agenda 21\nOngizate Soziala eta Osasuna\nHiritarren Segurtasuna, Trafikoa, Garbiketa eta Kontserbazioa\nGaztea eta Parte-hartzea\nHirigintza eta Lan Publikoak\nHauek izan dira Tafallako azken alkateak:\nJose Javier Baztan Gorria 1979 1983 Agrupacion Electoral Popular\nValeriano Vegue Barbed 1983 1987 Nafarroako Alderdi Sozialista\nPablo Jurio Zubiri 1987 1991 Nafarroako Alderdi Sozialista\nJose Iribas Sanchez de Boado 1991 1995 Nafar Herriaren Batasuna\nLuis Valero Erro 1995 1999 Nafar Herriaren Batasuna\nLuis Valero Erro 1999 2003 Nafar Herriaren Batasuna\nMaite Mañu Etxaide 2003 2007 Nafarroako Alderdi Sozialista\nCristina Sota Pernaut 2007 2011 Nafar Herriaren Batasuna\nCristina Sota Pernaut 2011 2015 Nafar Herriaren Batasuna\nArturo Goldarazena Asa 2015 2019 Euskal Herria Bildu\nJesus Maria Arrizubieta Astiz 2019 Jardunean Euskal Herria Bildu\nNafarroako Hiriarteko Garraioa sareko 300 301 320 321 322 323 324 325 326 327 328 329 330 331 332 eta 333 lineak zerbitzua ematen dio udalerri honi. Hiriak autobus geltoki bat du Pesquera kalean, distantzia ertain eta luzeko ibilbideak zentralizatzen dituena. Distantzia laburreko ibilbideak Errekoletak kalean gelditzen dira. Gainera, ibilbidean zehar, Errekoletak kalean eta Nafarroa Beherea etorbidean geltokiak daude.\n323 Tafalla Faltzes • Azkoien • Funes Martzilla\n324 Tafalla Erriberri • Beire • Pitillas • Santakara • Melida • Murelu Hautsi • Zarrakaztelu Figarol\n325 Tafalla Erriberri • Murelu Konde • Traibuenas • Kaparrotsu Arrada\n326 Tafalla Artaxoa Mendigorria\n327 Tafalla Larraga • Berbintzana Miranda Arga\n328 Tafalla Tafalla\n332 Tafalla Barasoain • Santsomain • Benegorri • Bezkitz Amatriain\nIruñea - Noain - Tebas-Muru Artederreta - Barasoain - Puiu - Tafalla - Erriberri - Kaparrotsu - Balterra - Argeta - Tutera - Ribaforada - Buñuel - Cortes - Mallén eta Zaragoza.\nHiriak tren geltoki bat du, distantzia luze eta ertainekoa. Honako hauek dira:\nGartzia Goiena kalea\nTafallako eredua Iberiar Penintsulako iparraldeko hirigintza eredu orokorraren sintesia da. Hiri historikoak gune primitibo bat eta Erdi Aroko hedapen bat ditu, defentsarako kokaleku batean kokatua; horiei ekarpen errenazentista eta barrokoak gehitzen zaizkie, trenbide-geltokiari jarritako XIX. mende amaierako zabalgune ñimiño bat, eta lehen nekazaritza-iraultzaren berezko etxebizitza unifamiliarretako auzoak, bai eta zenbait auzo periferiko ere, dentsitate eta eraikigarritasun handikoak, edo, bestela, itxura txikiko hiri-hirukiak edo afonomizeak dituztenak. Hiri historikoak ordezkapen morfologiko, zahartze formal eta demografiko eta merkataritza-kanporatze prozesu berberak jasan ditu, irisgarritasun zaileko kaskoak jasan dituztenak. Hirigunearen goiko aldean, Santa Luzia muinoaren eta Kale Nagusiaren artean, nekazaritzari lotutako morfologia eta funtzioa mantentzen dira. Gainerako ehuna, mende hasieran eraikitako nekazaritza-funtzioko auzo batean izan ezik, formalki eta funtzionalki lotuta dago gaur egun hiriaren oinarri ekonomikoa diren bi jarduerekin: bata, merkataritzaren eta zerbitzuen arlokoa, eta, bestea, industrializazioari lotutako modernoa\nXVII. mendearen amaieran (1693) euskara hitz egiten zen, Bernardino d'Arezzok dokumentatu zuen bezala: "Da Tafalla in qua comincia il linguaggio Biscaglino, che é difficile d'intendersi per esser diverso dallo Spagnolo. in modo que tra di loro en menos s'intendono, non essere stata corrotta né da Rontani ne da'Mori, il quali giá mai .s'im Biscaglini che la loro lingue sia la vera lingua Spanola antica, per non essere stata corrotta né dá Romani n'e da' Mori, il quali giá mai .s'impadronirono di questi luoghi: e perció dicono que il loro siasi conservato nella sua puritá il vero linguaggio Spagnolo..." ("Tafallakoa, non bizkaiera hasten den, ulertzen zaila dena, espainiera ez bezalakoa delako, beraz, ez da ezer ulertzen haien artean, eta ez dago bi hizkuntza horien arteko hitzen antzekotasunik. Bizkaitarrak harrotu egiten dira beren hizkuntza Espainiako antzinako hizkuntza izateaz, erromatarrek eta mairuek usteldu ez zutelako, inoiz ez baitziren leku horietaz jabetu; eta horregatik diote beren hizkuntza purutasunean gorde dela").\nLuis Luziano Bonapartek, 1869an, Tafalla atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.\nKoldo Zuazok, 2010ean, Tafalla ez-euskal-eremuan sailkatu zen.\nNafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Tafalla eremu ez-euskalduneko udalerria zen, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania zen. 2001eko erroldaren arabera, herritarren % 5,66k zekien euskaraz, 2010ean % 5,66k eta 2018n % 8,60k.\n2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta gune mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Zangoza) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako Parlamentuan. Nafar Herriaren Batasuna ez, beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, Nafarroako Alderdi Sozialistaren ustegabeko jarrera aldaketak atzera bota zuen gune mistoaren hedapena. Hala ere, 2017ko ekainean aurrera atera zen mozioa Nafarroako Parlamentuan eta eremu mistoan sartu zen Tafalla azkenean, beste 43 udalerrirekin batera.\nAipatzekoa da azkenik 1986, 1997 eta 2011an herrian 3 aldiz antolatu dutela Nafarroa Oinez ekimena, bertako ikastolaren aldekoa.\nHauek dira hiriko kultur elkarteak:\nAltaffaylla Kultur Taldea 1980ko hamarkadan abiatuta herriko eta inguruneko eskualdeko historian eta kulturan sakontzeko eta zabaltzeko.\nPeña Sport futbol taldea: 1925ean sortu zen herrian zeuden zenbait talde batu eta gero. Gaur egungo futbol zelaia "San Frantzisko" deritzona 1951ko martxoaren 26an inauguratu zen, egun hartan Peña Sportek Bilboko Athletic Klubaren aurkako partida jokatu zuen.\nTafalla Saskibaloi Kluba\nTafalla Eskubaloi Kluba\nHauek dira hiriko musika-taldeak:\nOtsaileko abeltzaintza azoka, otsailaren 9an\nJasokundeko Andre Mariaren eta San Sebastiango jaiak, abuztuaren 14tik 20ra\nUrriko abeltzaintza azoka, urriaren 25ean\nIkus zerrenda: «Tafallako kultura ondasunak»\nAndre Maria eliza, XIII. mendean eraikitako kristiau eliza, erromaniko estiloan.\nSan Pedro eliza, XII. mendean eraikitako kristiau eliza, erromaniko estiloan.\nEskolapioen eliza, XVII. mendean eraikitako kristiau eliza.\nMencoen etxea, XVI. mendeko jauregia.\nMartinez Esprontzedatarren etxea, XVI. mendeko jauregia.\nErrekoletoen komentua, XVII. mendean eraikitako kristiau komentua, barroko estiloan.\nSan Sebastian komentua, XV. mendean eraikitako kristiau komentua.\nMariskalen jauregia, XIV. mendeko jauregia.\nFeriako Markesaren jauregia, XVIII. mendeko jauregia, neoklasiko estiloan.\nFaltzesko Markesen jauregia, XVI. mendeko jauregia.\nZuntzerrako jauregia, Erdi Aroko jauregia.\nSan Nikolas baseliza, XI. mendean eraikitako kristiau baseliza, erromaniko estiloan.\nSan Gregorio baseliza, XVI. mendean eraikitako kristiau baseliza, neoklasiko estiloan.\nSan Jose baseliza, XIX. mendean eraikitako kristiau baseliza.\nTafallako udaletxea, XIX. mendean eraikitako eraikina.\nFrantzisko Nafarroakoa plaza, hiriko plaza nagusia.\nTafallako gaztelua, Erdi Aroko gaztelu zaharra.\nTafallar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nIkus zerrenda: «Tafallar ospetsuak»\nJoan Gascó (-1529), margolari.\nFlorencio Gartzia Goiena (1783-1855), legelari eta politikari.\nNicolas Giral Marsal (1883-1917), idazle eta kazetari.\nElisa Uritz Pi (1893-1979) andereño, pedagogo eta ekintzaile.\nJesus Doxandabaratz (1894-1969), politikari.\nFermin Balentzia (1948-), getzetar kantautore.\nJose Mari Esparza (1951-), kazetari eta idazle.\nMiriam Garcia Pascual (1963-1990), eskalatzaile.\nLuis Valero (1963-), politikari.\nFloren Aoiz (1966-), politikari eta idazle.\nTxente Garcia Acosta (1972-), txirrindulari.\nMaiorga Ramirez (1976-), politikaria.\nIon Velez (1985-), futbolari.\nTafalla ondorengo herriekin senidetuta dago:\nZidakos gaineko zubia\nAlde Zaharreko kale bat\nFrantzisko Nafarroakoa plaza\nHiriko etxe bat\n↑ /tafáʎa/ ahoskatua (laguntza)\n↑ «Tafalla - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).\n↑ Coromines i Vigneaux, Joan. (1997). Onomasticon Cataloniae. Els noms de lloc i noms de persona de totes les terres de parla catalana. VII SAL-VE. Bartzelona: Curial Edicions Catalanaes i Caixa d'Estalvis i de Pensions de Barcelona "La Caixa" ISBN 84-7256-854-7..\n↑ Meteo Navarra. «Estazioko datuak - Tafalla» meteoeu.navarra.es (Noiz kontsultatua: 2021-09-01).\n↑ Tafallako estazioko balio klimatologikoak. Nafarroako Gobernua (Noiz kontsultatua: 2020-08-24).\n↑ a b c d «TAFALLA - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2022-04-23).\n↑ Andreu Pintado, Javier. (2009). Los Vascones de las fuentes antiguas: en torno a una etnia de la antigüedad peninsular. Bartzelona: Edicions Universitat Barcelona, 445-447 or. ISBN 8447533905..\n↑ Alberto., Cañada Juste,. (1976). La campaña musulmana de Pamplona : año 924. Diputación Foral de Navarra, Institución Príncipe de Viana, Consejo Superior de Investigaciones Científicas PMC 643779944. (Noiz kontsultatua: 2022-04-23).\n↑ A., Estévez Sola, Juan. (2003). Crónica najerense. Akal ISBN 84-460-1668-0. PMC 51847700. (Noiz kontsultatua: 2022-04-23).\n↑ Nafarroako Entziklopedia Handia | TAFALLA. (Noiz kontsultatua: 2022-04-23).\n↑ a b c d Florencio., Idoate,. (1997). Rincones de la historia de Navarra. Gobierno de Navarra ISBN 84-235-1579-6. PMC 977692024. (Noiz kontsultatua: 2022-04-23).\n↑ Alvarez Garcia, Javier. Tafallako Ardoaren Batzarra. www.culturanavarra.es\n↑ María., Donézar Díez de Ulzurrun, Javier. (D.L. 1991). Navarra y la desamortización de Mendizábal : (1836-1851). Departamento de Educación y Cultura ISBN 84-235-1053-0. PMC 1024067654. (Noiz kontsultatua: 2022-04-23).\n↑ Gaston, J. M. LA PROTESTA POR EL COMUNAL EN LA ZONA MEDIA DE NAVARRA, 1841-1923\n↑ «Tafalla» www.ine.es (Espainiako Estatistika Institutua) (Noiz kontsultatua: 2021-08-31).\n↑ Nafarroako Entziklopedia Handia | TAFALLA. (Noiz kontsultatua: 2022-04-22).\n↑ Bildu Tafallaren webgunea.\n↑ «Gobernu Batzordea» Ayuntamiento de Tafalla/Tafallako Udala (Noiz kontsultatua: 2022-04-22).\n↑ «Udal Batzordeak» Ayuntamiento de Tafalla/Tafallako Udala (Noiz kontsultatua: 2022-04-22).\n↑ a b c d «TAFALLA - Auñamendi Eusko Entziklopedia» Auñamendi Eusko Entziklopedia (Noiz kontsultatua: 2020-05-05).\n↑ (Gaztelaniaz) «Fiel a Barcina y quien pudo relevarle» Diario de Navarra 2011-06-30 (Noiz kontsultatua: 2022-05-02).\n↑ (Gaztelaniaz) «El Superior de Navarra investigará si el alcalde de Tafalla prevaricó» El País 2002-04-10 (Noiz kontsultatua: 2022-05-02).\n↑ a b c (Gaztelaniaz) «Dos paneles recuerdan a 432 alcaldes y alcaldesas de Tafalla» Noticias de Navarra 2018-05-15 (Noiz kontsultatua: 2022-05-02).\n↑ (Gaztelaniaz) «Los cinco alcaldes que desobedecieron al PSOE» El País 2003-06-21 (Noiz kontsultatua: 2022-05-02).\n↑ a b (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» www.mptfp.gob.es (Noiz kontsultatua: 2022-05-02).\n↑ a b (Gaztelaniaz) «EH Bildu gobernará en Tafalla con el apoyo de IT, IU y Geroa Bai» Diario de Navarra 2019-06-15 (Noiz kontsultatua: 2022-05-02).\n↑ Relazzione del fatto del M. R. P. Bernardino d'Arezzo e suoi cornpagni in occasione di visitare la Religione de Capuccini mentre era Gerzer-ale della medesima, divisa in quattro parti. Parte prima, che contiene il Viaggio di Spagna\nTafallako Udalako webgune ofiziala\nLiburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Tafalla\nOrriaren azken aldaketa: 16 ekaina 2022, 16:54.


Eduki hau mugatuta dago motmo.pro kideentzat. Ikaslea bazara, sartu zure kontuan goiko sarrera botoia erabiliz. Oraindik ikaslea ez bazara, harpidetu zaitez motmo.pro-ra hemen.\nEgileen interpretazioaren arabera aldaketa txikiak agertu daitezke.\nHemendik antzeko abestiak aurkitu dezakezu\nENKORE Kitarra Zaila\nZelan irakurri tablatura bat\nPLATAFORMAN HARPIDETUTA BAZAUDE, TABLATURAK IKUSI AHALKO DITUZU ABESTIEN BARRUAN.\nHori bai, harpidetzarekin edo gabe, zuretzat nahi baduzu, erosi beharko duzu. Azken finean, artistek ere biziraun behar dute!\nGoiko partean ikus dezakezu Urtzi Iza, Enkore-ko kittarjolea, “Gure Ereserkia” abestia jotzen, tablatura ofizial batekin doan bideo batean. Bideo honek, abestia berak bezala jotzen lagunduko zaitu. Abesti honek 2012. urtean argitaratutako Faktore Komunak diskoaren parte da.\nZein izan zen Urtzi-k “Gure Ereserkia” kanta konposatzera eraman zuen objetiboa?\nElkarrizketa honetan, Urtzi-k, Kitarra pixkat konplesuagoak egitea, soinu armonikoago bat lortzeko eta horrela teknika gehitzea bere konposizioetan bilatzen zuela kontatzen digu. Gainera, era zehatzean, abestiak daukan influentziak eta estruktura, baita dituen bariazioak eta erabiltzen dituen efektuak kontatzen digu.\nCover bat bidaltzera ausartzen zara?\nKlikatu hemen eta gure plataforman sartuko dugu\nCopyright © 2022 MOTMO · David Olier diseñador web-en eskutik diseinatuta


Lorea Argarate: 'Gure erreferentziak bidean topau doguzan DJ lagunak dira' - bizkaie.biz\nLorea Argarate: 'Gure erreferentziak bidean topau doguzan DJ lagunak dira'\nDabi Piedra\t2015-08-10 10:11 Barriketan\nLas Tea Party DJ taldeko kidea\nLorea Argarate eta Eva Gutierrez gazteak dira Las Tea Party DJ´s, Euskal Herriko eta inguruko musika-areto eta jaiguneak hankaz gora ipini dituan taldea. Estilo ugaritako musikea nahastauta, erritmo biziko sesinoak sortzen ditue eta gero eta jentetza handiagoa erakarten dabe. Esperimentazino moduan hasi zan proiektuak, beraz, abiadea hartu dau eta, udan, plaza askotan entzun ahal izango doguz. Esate baterako, Bilboko Aste Nagusian egongo dira, abuztuaren 29an, Txurdinagako parkean. Lorea Argaratek emon deusku euren barri.\n1.- Noiz eta zelan hasi zineen alkarregaz pintxatzen?\nSantutxuko taberna baten, Zarata Jazz izenekoan, ordu asko pasetan genduzan eta bertan, musikari, DJ, antzezle eta farandularen munduko jente asko batzen da. Evari, egun baten, kuriosidadea sartu jakon gorputzean eta bertan ibilten zan Dj He-ri eskatu eutsan mundu hori erakusteko. Eta holan hasi ginan. Ni beti ibili izan naz musikearen munduan, musika taldeakaz, eta Evak jakin eban gustauko jatala, beraz proposamena egin eta alkarregaz jolasten hasi ginan, gaur arte. Beraz, gitxinaka hasi zan proiektu bat da. Hasieran Bilboko taberna txikietan joten genduan eta apurka-apurka leku handiagoetara joaten hasi ginan. Sonora Aretoan erresidente egon ginan, urte bi. Gaur egun, Fever salako erresidenteak gara.\n2.- Zelan deskribiduko zeunke zuen DJ lana?\nBerba gitxitan azaltzeko, gure estiloan garrantzitsuena selekzinoa da, kanten selekzinoa. Gero kanta horreek zuzenean nahastau eta soinu edo efektuak gehitzen deutsaguz. Guk esaten dogun moduan, maletea kantuz beteta eroan behar da baina sesinoa preparau ezean, ez dakizu inoz zelan topauko dozun publikoa.\n3.- Zeintzuk dira zuen erreferentzia musikalak?\nNormalean, erreferentziak emotean, jenteak gure estiloko DJ famatuen izenak espero ditu, eta emon geinke zerrenda luze bat, baina, egia esan, gure erreferentziak bidean topau doguzan DJ lagunak dira, hau da, suberte handia izan dogu kabinetan tokau jakuzan lankideakaz, beti egon diralako laguntzeko prest, irakasteko prest, motibetako prest. Beraz, eurak izan dira gure sua piztu dabenak, esaterako: Madbol, Dj He, Braxx Live, El_Txef_a eta Empty Files.\n4.- Zelan aukeratzen dozue kontzertu edo une bakotxean ze kanta ipini?\nEsan dodanez, maletea ondo preparauta eroan behar da, baina sesinoa ez. Ordutegiak zerikusi handia dauka eta publikoa ez da beti bardina, beraz, jentearen erreakzinoakaz jolasten dogu. Beti gabilz eurakaz batera jairik-jai, ez da gure gauzea bakarrik, danon artean sortu behar dan jaia izan behar da.\n5.- Ze erreakzino bilatzen dozue entzuleakan musikea pintxatzen dozuenean?\nBada, jajaja, askotan, hasieran, ahozabalik geratzen da jente asko, baina gitxinaka anbientean sartzen hasten dira. Guk bilatzen doguna, ahaztu ezingo daben gau bat eskaintzea da. Gorputzak mobidutea, saltoka ibiltea eta une batez behintzat ondo pasetea ez dan edozer ez izatea buruan.\n6.- Euskal Herriko jaietan zuen estiloa ez da oso ohikoa. Uste dozue jenteak eskertu dauela haize fresko hori?\nNabaria da aldaketa oso handia egon dala Euskal Herriko jaietan. Nabaria da be bai, jenteak aldakak etxetik kanpo mobiduteko gogoa eukala, eta holan ikusi da plaza gehienetan. Badirudi musika elektronikoaren inguruan egoan ikuspuntua aldatu egin dala eta gaur egun, ez dala horren arrotza. Halandabe, herri askotan bildurrez egoten dira, baina danak ondo urten dauela ikustean, mundu naturala dala ikustean, pozez begiratzen gaitue, eta une hori oso aberatsa da. Kanpotik etorri dan estilo bat da, bai, Euskal Herrian egiten diran beste hainbat estiloren moduan, baina nork daki hemendik urte batzuetara txalaparta elektronikoak edo soinu asko izan leikezan trikitixa erabilten hasiko ete garen? Horrezaz gan, musika elektronikoa sortzeko ordenadore bat bakarrik behar dozu era hori edozeinek dauka, beraz, uste dogu, musikea egin ahal izatea asko erraztu eta hurreratu dala eta aukera asko sortu dituala.\n7.- Non ibilten zarie erosoago, jai handietako jentetzearen aurrean ala jai txikietako giro intimoagoan?\nOso espazio eta sensazino desbardinak dira, baina biak dira ederrak eta biek daukie euren enkantua. Festibaletan argiztapen ikaragarriak edo efektu bereziak egoten dira eta horrek asko handitzen dau showa. Leku txikietan jentearen hurrekotasuna sentiduten dozu eta momentu oso bereziak sortzen dira, zer esan Euskal Herri osoan daukaguzan lagun barriez…!! jajajajja\n8.- Aurrera begira, Las Tea Party luzerako proiektua izango dala uste dozue?\nAurrera begira gabilz, ikasteko gogo handia daukagu eta. Orain produkzino lanetan gabilz, EP txiki bat atarateko asmoagaz gabilzalako. Lan handia dogu aurretik baina lana izateak bidea dagoala dino, beraz bidea egiten jarraituko dogu eta heldu gaitezala txoko askotara.


Retroexkargagailuen fabrika - Txinako retroexkargagailuen fabrikatzaileak, hornitzaileak\nWIK388T atzerako kargagailuan erabiltzen diren egiturazko ezaugarri nagusiak eta teknologia aurreratua\nWIK 388 Atzera kargagailuak hondeamakinaren eta kargatzailearen bi makina konbinatzen ditu. Hondeamakinaren eta kargatzailearen funtzio guztiak ditu. Makina batek funtzio ugari ditu, erosoa eta malgua da eta makina osoaren erosketa eta erabilera kostua murrizten ditu. Aukerako Deutz, Cummins eta beste motor ospetsu batzuk eta Italiako Carraro transmisio sistema. Hainbat ingeniaritza-tresna osagarriekin hornitu daiteke, hala nola, hausgailua, lurreko aingura zulagailua, bibrazio ainguragailua, etab. Produktu hau ...\nWIK30-25 Atzeko kargagailuan egituraren ezaugarri nagusiak eta teknologia aurreratua erabiltzea\nWIK atzera-kargagailuak hondeamakinaren eta kargatzailearen bi makina konbinatzen ditu. Hondeamakinaren eta kargatzailearen funtzio guztiak ditu. Makina batek funtzio ugari ditu, erosoa eta malgua da eta makina osoaren erosketa eta erabilera kostua murrizten ditu. Aukerako Deutz, Cummins eta beste motor ospetsu batzuk eta Italiako Carraro transmisio sistema. Hainbat ingeniaritza-tresna osagarriekin hornitu daiteke, hala nola, hausgailua, lurreko aingura zulagailua, bibrazio ainguragailua ... Produktu hau w ...


Ibarlur, baratzetik platerera - Ibarlur - Ibarrako Piparrak - Guindillas de Ibarra\nIbarlur, baratzetik platerera\nIbarlur, Ibarrako Piparra\nIbarrako Piperra S.Coop. 1996an sortutako kooperatiba da\nIbarrako Piperra S.Coop. 1996an sortutako eta Ibarra herriaren kanpoaldean dagoen kooperatiba da.\nIbarrako 5 pipar ekoizleek osatua da; horiek hornitzen dute kooperatiba lehengai horretaz, eta aukeraketa bat egin ondoren, hainbat formatutan ontziratu eta Ibarlur 1997az geroztik Eusko Jaurlaritzaren "Eusko Label Kalitatea" kalitate-berme ezagunaren barruan dagoen markaz merkaturatzen da.\nBaratzezainek kontu handiz eta hazi ahala biltzen dituzte piparrak, guztiak berdintsuak, finak eta leunak izan daitezen.\nHautaketa egindakoan, kristalezko ontzietan sartzen dituzte piparrak, garraztasun eta gatz gutxiko ardo-ozpinetan; salda horrek ahoarentzako berezia den leuntasuna ematen dio produktuari eta zapore aparta.\nBeste erronka bati aurre eginez, gaur egun, IBARLUR izenarekin pipar ekologikoak ekoizten ditugu. Elkarlaneko proiektu bat izanik, gure esperientzia nekazari ekologikoekin batuta BARLUR BIO merkaturatu dugu, ENEEK-ek (Euskadiko Nekazaritza eta Elikadura Ekologikoaren Kontseilua) ziurtatuta.\nGaur egun Ibarlur marka kalitateko establezimenduetan eta delicatessen dendetan saltzen da.\nIbarrako Pipar ekologikoak\nGure esperientzia nekazari ekologikoekin batuta "Ibarlur Bio" piparrak eskaintzeko


Jostailu bilketa egingo du etzi Denbora Bankuan . diariovasco.com\nJostailu bilketa egingo du etzi Denbora Bankuan\nGabonak gerturatzen ari direla eta, azken urteen antzeko, Aiztondoko Denbora Bankuko kideek jostailu bilketa jarri dute martxan bailarako herrietan. Helburua erabiltzen ez diren jostailuak gero behar duten familiei banatzeko. Jostailuekin batera arropa, ipuinak, mozorroak edota helduentzako opari izan daitezkeen artikuluak eraman daitezke. Alkizan Don Juanena etxean egingo da jostailu bilketa astelehenean, azaroaren 28an, goizez 9:00etatik 9:30era eta arratsaldez 16:00etatik 17:00etara. Edozein zalantza izanez gero aiztondodenborabankua@gmail.com helbidera mezua bidali daiteke edo 943.69.39.30 telefonora deitu.


Erabiltzaileen egitura - Google Apps Hezkuntzan\n1. GURE ERAKUNDEKO ERABILTZAILEEN EGITURA ZEHAZTU\nGoogle Appseko gure erakundeak ikastetxeko internet domeinuaren izena du (gureikastetxea.net) eta erakunde nagusi hau azpierakunde edo antolaketa unitatetan sailkatu behar dugu zuhaitz egitura bat emanez.\nBaina, zertarako eman egitura antolatu bat? Oro har, barne egitura antolatuta izanez gero kudeaketa erraztuko zaigulako. Adibidez, aurrerago ikusiko dugun bezala, IKASLEAK edo IRAKASLEAK azpierakundeak sortuta baditugu, bakoitzari eskubide desberdinak eman ditzazkegu zenbait aplikazioren erabileran. Bestalde, bajak ematerakoan ere asko erraztuko zaigu lana.\nEgitura hau ez dago gehiegi zehaztu beharrik; barne egitura honek ez baitu harremanik epostarako edo beste aplikazioetarako erabiliko ditugun taldeekin.\nIRAKASLEAK: hemen ikastetxeko irakasleak inolako sailkapenik gabe eta IRAKASLE OHIAK azpi erakundea eratzea komeni da, denbora batez joan diren irakasleak gordetzeko.


Edizio honetan, jardunaldi bat proposatzen dugu, eragile guztien arteko komunikazioa errazteari begira (entrenatzaileak, kirolariak, irakasleak eta familiak). Bereziki saskibaloian ematen diren «bullying» fenomenoa landuko dugu.\nONLINE IKASTAROA ZUZENEAN- Emakumeen eta neskatoen kontrako sexu-indarkeriari buruzko antzezpenak eta diskurtsoak\nGure gizartearen zahartzeak, jaiotze tasaren jaitsierak, familia gune txikiagoen errealitateak eta gaur egungo bizi ohiturek, mugikortasun handiagoarekin eta bizilekuarekiko erroen galerarekin batera, zaildu egin dute pertsonek babes eta akonpainamendu sare bat izateko aukera. Gure gizartea eta familia ereduak errotik aldatu dira azken hamarkadetan, eta horrekin batera zaintza bitarteko tradizionalak aldatu dira.\nCOVID 19aren pandemiaren testuinguruan, ezagutzaren eta politikaren arteko harreman konplikatua eta zaila ikusteko aukera izan dugu, ezohikoa den intentsitatez eta azkartasunez.


Zurarotz batek iltzea pasa du kopetatik, izerdiz bustitzeko. Mailuarekin jotzen duenean, aiseago sartuko da zurean (zu eta zura!?). Altzairuzko punta harroa hagitzez ahulagoa ttantta ezdeus horiek gabe. Xixtuka ari da lanean, zerrautsa inguruan. Badakizu hori gogoan zerbait izatearen seinale dela. Anaia gazteaz oroituko da segur aski. Zuk ere ezagutzen duzu, aspaldi ikusi ez baduzu ere. Irri zabal bat erakusten zizun beti bere aurpegiaren leihotik. Gauaz etorri ziren haren bila eta torturaren tunelean sartu zuten, txartelik pagatu gabe. Debalde ere ez, ordea. Navalcarnero deitzen zaio hartzera behartu duten deserriari. Bi urte eta erdi epaiketaren esperoan. Kolpeka nahiko luke suntsitu zurarotz adiskideak denbora hori, atzera eraman eta desarrazoi hau desegin. Eta kartzeletako paretak ere bai.\nParetetan, hain zuzen ere, pintadak agertu dira. Orain dela hogeita bortz urteko Sanferminak. Mini Morris batean joan zineten zuek, uztailaren bederatziko goizaldean, Lesakako ostatuetan sasoia bildu eta gero. Iruñeko karriketan besta musikarik ez eta entzierroaren ibilbidean grisez jantzitako piztien arrastoak. Lurretik panfletoak hartu zenituzten. Alderdi politiko eta sindikatu anitzek sinatzen zuten presaka idatzitako papera. Ezkerrak. Ezkerra ugari. Zenbat jende izen haietako bakoitzaren azpian? Errudunei zigorra. Herriak ez du barkatuko. German, gogoan zaitugu. Karriketan jende gaztea. Iruñeko gazte guziak justizia eske. Nafarroakoak, Euskal Herrikoak. Eta munduko bat edo bertze. Orduan erraten zenuten belaunaldi kontua zela. Gazte jendea noble eta zuzena heldu zela (euskaltzalea, naturazalea, eskuzabala…). Agintari ustel haiek erretiratuko zirela, edo bulkaka bidaliko zenituztela. Giroa bor-bor, etorkizuna bertze gisa batekoa izanen zen, dudarik gabe. Mende laurdena pasa da, ordea, eta orduko gazte franko (barrikadetan zeudenetakoak zenbat?) gaur egun agintean egonagatik, hau ez da bilatzen zenuten urrea. Pentsatu beharko duzue zertan huts egin duzuen. Baina ez duzue amore eman nahi. Zeuen buruari amets egiten segitzeko agindua eman diozue. Ezin egonean gelditu.\nEgonean egoteko ez dagoena bizikleta gainean ibilaldi koxkor bat egiten ari den jende tropa da. Kanpoan galipota urtzen ari baita beroarekin, ostatura sartzera gonbidatu zaitu Martinek. Zerbeza bat hartzera Tourra ikusi bidenabar. Ziklista izana bera, auto batek bete-betean jo eta hezur guziak xehetu zizkion arte. Entrenatzen ari zen fabrikatik atera eta gero. Noizbait ere Tourrera joateko, dudarik gabe. Fabrikara ez bueltatzeko, bistan dena. Amets guziak errautsi zizkioten kolpean. Hezurrak eta ametsak berriz ere osatu behar izan zituen, ezarian-ezarian. Armstrong, Ulrich, Vinokourov, Zubeldia, Mayo. Beloki telebistako pantailan, lurrean, min harturik eta negarrez agertu denean, ondoko mahaitik Lucas xaharra hurbildu zaigu, kolpatua nor zen galdetzera. Ziklista guziak maite baititu Lucasek, baina bereziki kontroletik kanpo ailegatzen direnak, errepide ertzean txiza baino egiten ez dutenak edo La Rochette tête de la course-n jaisten izterra apurtu eta zuzendariaren autoan sartzen direnak. Mc Ewen, Andriotto, Becke, Bertolini, De Clercq.\nJuan Inaziok bere museoa erakutsi dizue: etxe azpiko lokala, tailerra edo eskola, non aita maisu izan baitzuen. Bereziki maitagarriak zaizkizu horrelako artistak, «adituen» katalogoetan sartzen ez direnak. Zurekin solas egiteko denbora galtzea inporta ez zaienak. Buzoa jantzirik eta eskuak belzturik agertzen zaizkizunak. Burdina du langai. Urtu, nahasi, loditu, mehetu, bihurritu egiten du, sormenak (moja-serora deabru horrek) jartzen dizkion arteetan plazer handiz erorita.\nBaratzezainak makurturik segitzen du. Euskaltzaina ere bada, berak usteko ez badu ere. Etxean duen koneju-amarentzat hosto xamurrak biltzen ari da orain: txikori-belarra. Arkulu bat (arkamelu, arkanbele) agertu da hegaka, plazako haritz zigortuetako hostoen artetik, ezkur hegalari bat balitz bezala: uzta(ila) da eta herrian zaude. Trumoia aditu duzu zuregana hurbiltzen. Ez duzu idorperik bilatu. Euripean txipatu eta pelatu nahi duzu.\nNabarra aldizkariaren 29. zenbakian argitaratua, 2003ko abuztuan.


» Euskara, euskarak Euskara, euskarak – bilbaobuenasnoticias.com, Periódico digital de Bilbao y provincia centrado en informaciones positivas\nEuskaraz hitz egiteko modu zeharo ezberdinak ditugu euskaldunok. Entzun eta berehala zein herritakoak garen ia zehatz jakiterainokoak. Berbakera propioz jositakoa da horietako bakoitza, hizkuntzari ekarpen handiak egiteko bestekoa.\nItsas bazterretan bizi direnek horrekin lotutako hitz ugari ezagutzen dituzte, eta barrukaldekoek, ostera, nekazaritzarekin eta abeltzaintzarekin zerikusia dutenak. Den-dena globalizatzen ari den honetan, bereizketa honek indarrean jarraitzen du Euskal Herriko hainbat eta hainbat lekutan. Horien batuketa dira euskalkiak, euskal komunitatearen barruan identitatea ematen digutenak. Euskara batuak, aldiz, elkar ulertzeko gaitasun erabatekoa eskaintzen digu, eta arau berberez idaztekoa. Guzti horiek elkarren osagarri dira, sekula ez enbarazu egitekoak. Euskarek osatzen dute euskara, eta denak dira bizigarri eta aberats.\nEuskal hizkuntzaren inguruan gezurretan aritu izan direnek eta euskaldungoa konplexuz bete gura izan dutenek ez dute guzti hau ezagutzen. Pobretzat eta mugatutzat jo dute gure hizkuntza, zein loratsua den jakin nahi izan barik. Europan eta munduan direnen artean berezia da euskara, nortasun handikoa eta jatorri ezezagunekoa. Historian zehar berau izan da singularizatu gaituena, ginena adierazteko modua. Eta, gaur egun ere, beronek egiten gaitu zazpi lurraldetan zabaltzen den komunitate bateko kide. Hizkuntza ez da edozein identitate ikur izan euskaldunontzat, funtsezkoa baino.\nBehar duen lekua eta erabilera egokia ematea guztion ardura da. Baina oraindik asko dago egiteko. Errepideak, mota guztietako erakundeetako egoitzak eta bestelako asko euskara trakets eta ulergaitzez idatzitako errotuluekin agertzen zaizkigu oraindik, koofizialtasunak hiru hamarkada luze bete dituen arren. Euskararen dinamika eta egitura propioak errespetatu ez eta gazteleraren itzulpen halamoduzkoetara jotzen da gehiegitan, bertoko hizkuntz ondarea ezagutzen ez duten askoren eskutik. Gure herrietara jo behar lukete, euskara bere jatorrian ezagutzera.\nIturri horietan dago hizkuntza naturalena, freskoena. Aldrebeskerietan ibili beharrean modu jatorrenean gura beste adierazteko modukoa. Zuzenbidean edo administrazio kontuetan erabiltzen den euskara asko hobetu da azken urteotan, zuzeneko itzulpenen zorroztasunetik aldendu eta propio dituen egituretara joz. Gaztelerarekiko literaltasun saiakerak ustelak izan dira beti, zentzugabeak eta mugakorrak direlako. Beste zenbait hizkuntza konparazioetarako baliatuz gero, bide berriak aurkitu eta jorratzeko aukera dago. Euskara berezkoa duen nortasunarekin nonahi erabiltzeko.\nLuzaroan ezinbestekoa izango da euskararen erabilera sustatzen jarraitzea, inertzia historiko handiak ditugulako atzetik, eta ez beti naturalak, politikatik debekuen eta eragozpenen bidez bultzatutakoak baizik. Badugu non aukeratu berau ondo erabiltzeko, fin eta zehatz aritzeko. Euskal Herria ondo ezagutzea euskarak emateko duen guztiaz jabetzea da. Horretan jardun duenak badaki.\nEuskara, euskarak Joseba Arruti, Joseba Arruti Lafuente\nEuskara, euskarak escrito por Redacción Bilbao Buenas Noticias en abril 27, 2015


Ezagutzak arduratsuagoak eginen gaituen esperantzan | Katebegia\nHasiera » Sailkatugabeak » Ezagutzak arduratsuagoak eginen gaituen esperantzan\nEzagutzak arduratsuagoak eginen gaituen esperantzan\nAngel Amigo: El año de todos los demonios. Dokumentala. (Zurriola Group Entertaiment).\nErnesto Che Guevara hil zuten urtemugaren -40. urteurrena- bezperan ikusi nuen ETAko buruzagi Eduardo Moreno Bergaretxe Pertur-i buruzko dokumentala. Zinema-aretoaren sarbidean (Donostiako Bretxan) Cheren aipu hau irakurri nuen: “El conocimiento nos hace responsables” (“Ezagutzak arduratsu egiten gaitu”).\nPremisa horrekin harrapatu ninduten filmearen irudiek. Chek bezala Pertur-ek ere ezagutzarako grina zuela gogoratu nuen. Ez dut bat ez bestea ezagutu noski, dakidana haietaz irakurria dakit. Pertur-en kasuan, herrikide izan nuen aldetik, baita hari buruz kontatu didatena ere.\nPertur-en heriotzari -desagertzeari- buruzko bi hipotesi zabaldu dira. Lehenaren arabera kide zen erakundeko kideek desagerrarazia izan zatekeen. Bigarrena, Angel Amigok El año de todos los demonios filmean agertu den hipotesia da: Italiako neofaxistek hila, Espainiako eskuin muturrarekin edota talde parapolizialekin elkarlanean.\nPertur borrokakidearen -nire borrokalari izaera edo kategoria aitortzea erabaki dut- desagertzea lehen hipotesiaren zantzuetan “onartua” nuen nik. Zenbait konbikzio nuen. Ziur egotea besterik da, jakina. Frogarik ez den bitartean, usteak ustel. Film honek ez dit bestela pentsatzeko uste sendoagorik eman, ordea.\nBestalde, hainbat irizpide jalgiarazi zizkidan filmak:espainiarrentzat egina dago. Nire aburuz, ikuspegi kultural batetik, filma espainiarra da. Eta ondorioz, juzku hau egin nuen: herri honek arazo politikoa dauka Espainiarekin -eta Frantziarekin- baina kultur arazo itzela ere bai bere buruarekin. Ezagutza arazo itzela. Ez da berria.\nIrudien artean, pankarta batean “Azkatasuna eta Anmistia” (sic) irakurri nuen. Garai bateko herri honen ezagutza maila erakutsi zidan: eskasa, apala. Herriarekiko errespetu guztiarekin diot. Filmean elkarrizketatuek zenbait gogoeta jalgiarazi zizkidaten. Biren esanak ditut bereziki gogoan: Angel Ugarte jeneralarenak –Francoren jenerala; letra beltza nirea da- eta Alain Etcheto frantses komisarioarenak (Baionakoa). Ugartek honela esan zuen: “Yo soy vasco. Ejerzo de vasco” (“Euskal herritarra naiz. Euskal herritar modura dihardut”). Etchetok berriz: “Yo soy vasco, pero no sabiniano” (“Euskaldunan naiz, baina ez sabindarra”)- gutxi gorabehera, buruz ari naiz-eta-.\nUgarte faxista -letra beltza nire da- eta vasco, euskaldunak akabatzeko vasco, bistan da. Etchetok, berriz, ETAko hainbait buruzagi ezagutu ditu -ezagutza sendo daukat, frogarik ez; berriz ere- eta ETAren 40 urteren ostean, euskalduntasun sabindarra baino ez du ezagutu.\nAsimilazio hitzak inarrosi ninduen -beste behin ere-. Ainhoa Soraluze mezzo-sopranoaren ahotsak lagundu zidan filma barneratzen. Kredituetan baina Soraluzek Ahinoa (sic) izena zuen. Cheren aipuarekin gogoratu nintzen. Kalean jada, Pertur musikaria gogoratu nuen. Bi abesti euskaldunen letrak berritu nituen: “Gainerakotan gaude bertzen negurrian; espainol eginak gira joan den aspaldian!”. “Euskalduna naiz eta ez nago harro!”. Agian, egunen batean, ezagutzak arduratsuagoak eginen gaitu.


Martxoaren 20an hitzaldiak eta martxoaren 21etik apirilaren 2ra informazio puntuak ezarriko dira herritarrak 5. Edukiontzia erabiltzera animatzeko\nBermeon laster hasiko da martxan materia organikoa gaika batzeko zerbitzua eta horretarako 5. edukiontzia erabiliko da. Herritarrei beharrezkoa den informazioa eta materiala emateko eta 5. edukiontzia erabiltzera animatzeko kanpaina bat abiarazi du Bermeoko Udalak. Horren bidez, herritarrei eskutitzak bidaliko zaizkie, martxoaren 20an hitzaldiak eskainiko dira eta martxoaren 21etik apirilaren 2ra informazio puntuak ezarriko dira herriko toki ezberdinetan.\nHorren guztiaren berri eman dute gaur prentsaurrekoan Irune Ormaetxeak, Bermeoko Ingurumen zinegotziak; Aritz Abaroak, Bermeoko zinegotziak; Iñigo Gonzalezek eta Gaizka Aurrekoetxeak, Zerbitzuetako eta Ingurumen teknikariak, hurrenez hurren; eta Ane Etxaniz, Spora Ingurumen Zerbitzuetako ordezkariak.\nAzaldu dutenez, “gure hondakinen %40 inguru konpostatu ahal diren hondakin organikoak dira, eta horiekin kalitatezko ongarria egin ahal da. Konpostajearekin materiaren zikloa itxi egiten dugu eta lurrari elikagaiak bueltan emateko dizkiogu, hondakinak baliabide bihurtuta”. Hortaz, azpimarratu dutenez, gure ingurumena guztion artean zaintzeko oso garrantzitsua da herritarrak 5. edukiontzia erabiltzea.\nIldo honetan, zehaztu dutenez, bosgarren edukiontzian honako hauek bota ahal izango ditugu: lorategiko hondarrak; fruta-azalak, fruta-hezurrak eta fruitu-lehorren azalak; pasta eta arroz hondakinak; barazki, ortuari eta lekale hondarrak; kafe eta infusio hondarrak, kortxozko tapoiak eta musuzapiak; ogi, galleta eta opil hondarrak, irina eta ogi birrindu hondarrak. Edukiontzi berrian landare jatorriko hondakin organikoak soilik bota daitezke, beste guztia bakoitza bere edukiontzian bota beharko dugu.\nHerritarrei materia organikoa gaika batzeko zerbitzuari buruzko azalpen guztiak emateko hainbat bide erabiliko dira. Batetik, bandoa eta kartelak jarriko dira kalean eta eskutitzak bidaliko dira etxe guztietara; bestetik, hitzaldiak eskainiko dira, eta azkenik, informazio puntuak jarriko dira hiriguneko leku estrategikoetan eta horietan materia organikoa biltzeko materiala eta esku-orria banatuko zaie herritarrei.\nHitzaldiak martxoaren 20an, eguaztenean, izango dira Nestor Basterretxea aretoan 16:00etan, 17:00etan, 18:00etan eta 19:00etan. Bertan, materia organikoa gaika batzeko zerbitzuari buruzko azalpen guztiak emango dira, beharrezkoa den materiala aurkeztuko da eta herritarren zalantzak argituko dira.\nHorrez gain, martxoaren 21etik apirilaren 2ra informazio puntuak ezarriko dira. Horietan ingurumen hezitzaile talde batek etxean hondakin organikoen bereizketa nola egin azaldu eta parte hartzeko prest dauden guztiei bere datuak hartu eta beharrezko materialak emango dizkie: ontzi aireztatua, poltsa konpostagarriak eta esku-orria. Geroxeago, sistema erabat ezarrita dagoenean, edukiontzia irekitzeko txartela ere banatuko zaie.\nInformazio-puntuen ordutegia eta kokapenak honakoak dira:\nGonzalo Nardiz enparantza\nMusika eskola/Kultura etxea\nAzokatxoa, Goiko plaza\nArtike bidea 1 (plazatxoa)\nAtalde kalea (Herriko eskola parean)\nEtxebizitzaz gain, materia organikoa gaika batuko da jatetxeetan, fruta denda eta supermerkatuetan, sukaldea duten ikastetxeetan, zaharren egoitzetan eta Bermeoko osasun mentaleko zentroan.\nIrune Ormaetxeak eta Aritz Abaroak adierazi dutenez, “gure ingurumena zaintzeko materia organikoa gaika batzea pauso garrantzitsu bat da; izan ere, hondakinak baliabide bihurtzen ditugu”. Horregatik, herritar guztiak 5. Edukiontzia erabiltzera animatu dituzte. “Zaindu dezagun guztion artean gure herria!”, azpimarratu dute. Bosgarren edukiontzia martxan jartzea Udal Gobernuak (EH Bildu) eta EAJ-PNV udal taldeak ordenantza fiskalak onartzerakoan adostutako akordio bat da.


Euskara: "Collapsed Topics" ikastaro formatua\n"Collapsed Topics" ikastaro formatua\n◄ Euskarazko itzulpen memoria eguneratuta\nenbotatuta-ren ordez kapsulatuta ►\nIñigo Zendegi Urzelai - asteartea, 2015(e)ko otsailaren 24(e)an, 22:53(e)an\n"Collapsed Topics" izeneko ikastaro-formatua erabiltzen hasteko asmoa dugu eta plugin horren euskaraketa prestatzen ari naiz.\nHorren kontura zalantza batzuk sortu zaizkit, ea zuek laguntzerik duzuen:\n- Plugin-aren izena bera euskarazko ordaina "Gai Tolestuak" izango litzateke, baina egiten duena kontuan izanda zehatzago egiten zait "Gai Tolesgarriak" erabiltzea. Zer iruditzen zaizue? Edo baduzue beste proposamenik?\n- Formatu honetan, gai bakoitzaren izenburuan klik egitean gaia zabaldu edo tolestu egiten da (hemen irudi bat hobeto ulertzeko), eta elementu horri "toggle" deitzen dio. Hori euskaratzeko zalantzak ditut, hauek dira bururatu zaizkidan batzuk: kontrola, palanka, etengailu, kommutagailu. Horietatik batek ere ez nau guztiz konbentzitzen baina "etengailu"-ren alde egingo nuke aukera hoberik ez badago. Zer iruditzen zaizue? Edo baduzue beste proposamenik?\nEr: "Collapsed Topics" ikastaro formatua\nPedro Lonbide - osteguna, 2015(e)ko otsailaren 26(e)an, 15:40(e)an\nEz da erraza, ez, euskal ordainak bilatzea eta garai batean aurkitutakoak berrikusten hastea askotan zailagoa izaten da.\n- "Tolestu"ren ordez, nik "batu" proposatuko nuke. "Gai batuak" esango nuke, beraz.\n- Horretarako txismeari, berriz, "batu/zabaldu" jartzerik ba ote dago? Ez dakit derrigorrezkoa den substantiboa ipintzea ala funtzioaren bitartez izena emateko aukera dugun. Bonbila eta begiarekin egin dugun bezala, gutxi gora behera.\nHona nire iritzia. Ea nola ikusten duzuen\nIñigo Zendegi Urzelai - ostirala, 2015(e)ko otsailaren 27(e)an, 23:41(e)an\n"Collapsed Topics"-en ordain hobea da zuk proposatzen duzun "Gai Batuak", bai.\nDena den, formatu honek gaiak batzeko aukera ematen du baina ez du hori egitea behartzen edo, beste modu baten esanda, gaiak batugarriak dira batuak baino gehiago, ezta?\nEta txismeari dagokionez (txisme ere deitu diezaiokegu ), ez dakit "batu/zabaldu" gisa ematea aukera onena den, kate askotan sustantibo gisa erabiltzen delako ("What to do with the toggles", "How much information about the toggles", "Reset the toggles",...) eta horrelakoak ematea zaila izango litzateke, baina beste batzuetan horrelakoak egin badituzue hemen ere egin daitekeela imaginatzen dut.