Uberan - Euskal Idazleen Elkartea - Aforismoaz\nJuan Kruz Igerabidek "Aforismoaz" artikulua idatzi du Hitzen Uberanen. Euskal literaturan utzi duen arrastoa aztertu, eta literatur tradizio ezberdinei begira jarri da bertan, aforismoaren definizio baten bila: "Esaten da aforismoa esperientziaren ondorio dela; baina edozein testu benazko ere ez ote da, bada, esperientziaren ondorio? Ezaugarri horrek ez digu balio aforismoa mugatzeko. Aforismoa pentsamenduarekin jolas zintzo-gaiztoan dabilen esaldi labur zorrotza dela esan daiteke, nolabait hartara hurbiltzeko."\nAforismoa definitzea ez da samurra. Hain da esaldi pertsonala, non egile bakoitzaren aforismoei definizio berezia balegokioke, zuhur jokatzera. Bada alderik Demokrito baten aforismoen eta La Rochefoucauld baten aforismoen artean, ia bi gauza desberdin iruditzeraino. Edo Lec-ek eta Canettik egindakoen artean, oso bi ikuspuntu eta modu berezi. Esaten da aforismoa esperientziaren ondorio dela; baina edozein testu benazko ere ez ote da, bada, esperientziaren ondorio? Ezaugarri horrek ez digu balio aforismoa mugatzeko. Aforismoa pentsamenduarekin jolas zintzo-gaiztoan dabilen esaldi labur zorrotza dela esan daiteke, nolabait hartara hurbiltzeko. Balio izan du arauak emateko, balio izan du arauak hausteko; balio izan du gida gisa, balio izan du arrastotik nola irten burutzeko.\nAforismoak badu axiomatik, nahiz eta axiomak, berez, denok onartzen dugun oinarri bat izan, eta aforismoak ez.\nAforismoak badu adagiotik, nahiz eta adagioaren moral tradizionalari atximur eta itzulinguru egin aforismoak.\nAforismoak badu apotegmatik, nahiz eta oro har nahiago izaten duen pertsonaia ospetsuen esaldi ospetsuei azpildurak atera.\nAforismoak badu maximatik, nahiz eta besteri nola portatu erakutsi baino nahiago duen besteren portaerari ironiaz edo zeharka begiratu.\nAforismoak badu proberbiotik, nahiz eta aholkuak eman baino nahiago izaten duen aholkuak uretan beratzen jarri, bakailaoa bezala.\nAforismoak badu errefrau edo atsotitzetik, nahiz eta nahiago duen paremia pandemiatzat hartu eta antidotoak bilatu.\nAforismoak badu sententziatik, nahiz eta nahiago izaten duen giza portaerari buruzko epaietan kondenatuaren lekuan jarri.\nAzken aldi honetan, bazter guztietan indarra hartzen ari da aforismoa bazterreko literatura-molde gisa. Euskaraz, Karlos Linazasoro jo eta su ari da, oso maila handiko aforismoak ekoitziz etengabe. Ia bere liburu “hibrido” guztietan lantzen du molde hori, eta baditu aforismo soilez osatutakoak ere. Ana Urkizak ere argitaratuak ditu aforismoak, eta EHUko Filosofia fakultateak urtero egiten duen lehiaketan ere egile ugarik hartzen dute parte. Egile eta lan guztiak aipatu eta aztertzeak luze joko luke; bestalde, egokiagoa da lan hori literatura-kritikan dabiltzanentzat, honako lan honetarako baino.\nHala ere, aforismoaren erabilera ez da bat-batean sortu euskal literaturan. Lehentxeago, Sarrionandiak erabilia zuen molde hori, nahiz eta saiakera laburrak egiteko joera nabariagoa izan harengan, hala Ni ez naiz hemengoan nola Marginalian. Mikel Lasak ere idatzi izan ditu batzu-batzuk Memory dump liburuan. Eta Anjel Lertxundi ere hurbiltzen da noizbehinka aforismora bere gogoeta-liburuetan (nobelarik narratiboenetan ere gogoeta beti presente dauka baina), nahiz eta, Sarrionandia bezala, saiakera laburretik gertuago ibili bera ere; Letrak kale-kantoitik izan zen Lertxundiren lehen saiakera laburren eta aforismo tankerako testuen bilduma joria. Joxerra Garziak ere argitaratu zituen zirto kritikoz beteriko aforismoak Egonean doazen geziak liburuan.\nZirtoa pentsamendu kritikoaren adierazle da, hizkuntza-trebezia gaiztoaren adierazpen huts ez denean behintzat. Nor ez ditu oroitzen Koldo Mitxelenaren zirtoak edo Miranderenak? Artikulugile onek zirtoa beti prest izan ohi dute, une egokian txertatzeko. Horra hor aforismoaren erabilera ohiko bat.\nEuskal literatura-tradizioa, bestalde, dotrinaz eta gogoeta moralez betea dago; horien artean, joera aforistikoa duten zuhurtitzak sarri ageri dira. Axularren edo Agirre Asteasukoaren idatziak, esate baterako, aforismo-tankerako esaldiz zipriztinduak daude. Eta, atzerago jota, herri tradizioan ezin aipatu gabe utzi euskal errefrautegia; atsotitzak dira herri-pentsamenduaren bilduma. Hortik tiraka, pentsamolde tradizionala hankaz gora jartzea izan da aforismoen joeretako bat.\nNon eta noiz jaio zen, ordea, aforismoa? Beharbada, idazkerarekin batera. Idatzirik zaharrenetako batean, Hammurabiren Kodean, aforismoak erabiltzen dira legeak adierazteko.\n-Seme batek aita jotzen badu, eskua moztuko diote.\n-Gizon batek beste gizon baten semeari begia ateratzen badio, berari ere begia aterako diote.\n-Gizon batek semea herentziarik gabe uztea erabakitzen badu, eta epailearen aurrean "semea herentziarik gabe utzi dut" esaten badu, epaileak auzia aztertu egingo du. Semeak huts larririk egin ez badu, aitak ez du zilegi izango semea herentziarik gabe uztea.\nIkusten denez, aforismoa debekuak eta aginduak ezartzeko erabili zen hasieratik. Lehen nekazari-kultura handiak gizarteen antolakuntza abian jarri zutenean, arauak behar, eta hartarako hizkuntza zorroztu behar. Geroztik, bide luzea egin du araugintzak, gizakia arau eta arau-hausteetan kiribilduz, nahasteraino. Aforismo modernoaren ezaugarri nagusia kiribil horiek eragindako buru-nahasmenetik libratzea eta horietan sortu diren kontraesanak eta aizunkeriak agerian uztea izan da. Beraz, historian gizarte-eraikuntzarako erabili izan den moldeak dekonstrukziorako joera ere hartu du, batik bat aro modernotik aurrera, nahiz eta ez den ahaztu behar, esate baterako, latin literaturan bertan ere nabaria zela joera hori, batik bat epigrama-egileen artean, Marcial eta Juvenalengan esate baterako.\nTestu idatziak agertu aurretik, hala ere, ahozko tradizioak jasotzen zituen hala legeak nola teknikak nola kultura-sorkuntzak. Leinuaren eposean jasota zegoen kultura baten jakintza guztia, eta handik egoera bakoitzari zegokion “aforismoa” edo zuhurtitza atera zitekeen.\nGreziarren Iliadan eta Odisean bildurik dago, hain zuzen, Greziar kulturaren ondarea, eta ondare hori aedoek ahoz adierazten zuten beren emanaldietan. Indiako epopeietan (Ramayana, Mahabarata) edo Veda direlakoetan, gauza bera. Eta berdin Gilgamesh epopeian. Biblia eta Korana ere ildo horretakoak dira, Ekialde Hurbileko tradizioak jasoz eraikiak baitira. Ugari dira horietan zuhurtitzak eta aforismoak: Hamar Aginduak, besteak beste. Biblian zuhurtitz sorta luzea dator, giza jokabide zuzenaren eta moral erlijiosoaren oinarri:\n-Burdina burdinak zorrozten du.\n-Hobe errieta azaleratu, maitasuna gorde baino.\n-Zuhurra, gaizkia ikustean, ezkutatu egiten da.\nIdazkera asmatzeak jakintza sistematizatzeko eta espezializatzeko aukera zabaldu zuen, dena corpus bakarrean gorde gabe, ahoz egiten zen moduan. Idazkerak sailkapena eragin zuen: alde batetik, legeak; bestetik, zientzia (astronomia, medikuntza, arkitektura...); bestetik, historia, artea, kultura oro har. Aforismoa, jakintza jasotzeko baino gehiago, jakintza garatzeko erabili zen harrezkeroztik.\nIndian, esate baterako, Patanjalik aforismotan bildu zuen Yogari buruzko jakintza eta teknika, beharbada lehen aldiz bide espirituala norbanakoaren esku jarriz eta erlijio ofizialen dogmetatik askatuz. Oraindik ere, Patanjalik egindako sistematizazioan oinarritzen dira yogako korronte gehienak. Hona hemen Patanjaliren yoga-sutra deritzan batzuk:\n-Buruaren ibili-behar geldiezina baretzeko prozesua da yoga.\n-OM errepikatuz, oharmena esnatzen da.\n-Burua baretzeko, arnasa bizi-pultsuarekin bateratu behar da.\nTxinatarren kultura-tradizioan, Konfuziok eta Lao Tsek ezarri zituzten ildo nagusiak. Konfuziok gizarte historikoa xuxen eta artez eraikitzeko filosofia asmatu-moldatu zuen; haren idatzien artean, ezagunak dira aforismo tankerako analektak:\n-Mingain bizkorra eta manera fazatiak gutxitan dira ontasun-adierazle.\n-Pentsatu gabe ikastea alferrikakoa da; ikasi gabe pentsatzea, arriskutsua.\n-Ez dut inor ezagutu bertutea sexua baino nahiago duenik.\nLao Tse Konfuzioren kontrakotzat aurkeztu izan dute oro har. Eta, hein batean, hala da. Lao Tseren Tao te King idatziaren bidea deseraikitzailea baita; gizakiongan errotzen diren pentsamoldeak astindu eta birmoldatzera bultzatzen ditu etengabe, erlatibismoa baino areago bizipenetan oinarrituriko etengabeko birmoldatze dinamiko bat bultzatuz. Dena dela, Konfuziorengan ere (maisu askoren pentsamoldeak biltzen zituelarik) ikus daitezke jokamolde horren zantzuak. Hona hemen Lao Tseren zenbait aforismo:\n-Malgua bazara, tente iraungo duzu.\n-Bigunak eta eztiak menderatzen du gogorra eta zakarra.\n-Sastraka eta arantza besterik ez da jaiotzen armadak kanpatu duen lekuan.\nI Ching bilduma, berriz, iragarpenen tradiziotik abiatuta, existentziako gorabeherak agertzen dituzten aforismo bitxi bezain misteriotsuz beterik dago. Yin-Yang kontrakotasunean oinarrituta (ordenagailu modernoek 0-1 bikotasunean garatzen duten sare harrigarri hori bezala) existentziaren ikuspegi oso bat eskaintzen du.\n-Libra zaitez oineko behatz potolotik. Gero, laguna iritsiko zaizu, eta hartaz fida zaitezke.\n-Ez ibili zalantzatan: bildu inguruan adiskideak, adatsa biltzen duen xingolak bezala.\n-Egiozu ohore zeure akatsari, ezkutuko asmo bat besterik ez balitz bezala.\nBudismoan ere “sutra” erako aforismoak oso ugariak dira. Burua argitzeko, paradoxen aurrean jartzen du etengabe arrazoimena, argitasun berri baten bila. Joera hori Zen tradizioan areagotu egin da, erantzun logikorik ez duten galderak eginez (koan deritzenak) edo haiku motako poesia garatuz.\n-Izan zeuen buruen kriseilu.\n-Pentsatzen duguna gara.\n-Haizeak ez du mendia mugitzen. Ez gaitzespenak ez aintzak ez du mugitzen gizaki zuhurra.\n-Zer hots ateratzen du esku bakarraren txaloak?\nBadira eragin budista ikusi dutenak Kristautasunaren jatorrian ere. Bestalde, Jesusek Bibliaren erroak ukatu gabe, ikuspegi-berritze sakon bat eragin zuen, errukian eta gizakien berdintasunean oinarritua. Bigunak eta ahulak gogorra eta sendoa gainditzen dutela dioen aforismo taoista azken muturreraino eraman zuela dirudi.\n-Erakutsidazue harginek bazterrera botatako harria. Hori da eustarri.\n-Ikusten duzu besteren begian lasto izpia; zeurean ez, ordea, ziria.\n-Gidariek esaten badizuete: “Begira: zeruan dago Erreinua”; orduan, hegaztiek aurrea hartuko dizuete. Esaten badizuete: “Begira: itsasoan dago Erreinua”; orduan, arrainek aurrea hartuko dizuete. Izan ere, Erreinua zeuen barruan duzue, eta orobat kanpoan.\nGrezian, Mendebaldeko jakintzaren oinarriak eraiki zituztenean, lehen zientzialariek eta lehen filosofoek aforismoa baliatu zuten beren jakintza sistematizatzeko. Hipokratesen aforismoak dira, beharbada, garai hartako sistematizazio zientifikorik argiena, medikuntzaren alorrean; sintomen eta diagnostikoen sailkapen luze bat eskaintzen du, besteak beste.\n-Luzea da artea (iraunkorra da zientzia), laburra bizitza.\n-Luzaro sukarretan egon ondoren, delirioa eta disnea agertuz gero, heriotza gertu da.\n-Histerikoak puzkertiak izan ohi dira.\n-Malekoniatsuei eta nefritikoei on egiten diete odoluzkiek.\n-Irenduek ez dute hezueriarik izaten, eta ez dira burusoil geratzen.\n-Eskuineko barrabila hotz eta dardarti badago, heriotzaren seinale.\nGreziar filosofiaren sorrera aforismoari lotua dago. Parmenidesen aforismo erabateko batek eman zion hasiera eztabaida ontologikoari.\n-Badena bada, ez dena ez da.\nLehen pentsalariek esaldi aforistikoak erabili zituzten pentsamenduaren oinarriak ezartzeko, eta orobat zientziarenak (matematikaren axiomak, esate baterako). Hasierako pentsalarien artean, Heraklito aipatu izan da aforistarik behinentzat.\n-Munduaren ordena, denontzat berbera, ez zuen Jainkoak egin, ez gizakiak; beti hala izan da, beti hala izango da, su bizia, neurriaren arabera piztuz eta itzaliz.\n-Kontrakoak objektu berberari dagozkio: gorako eta beherako bidea bide berbera da.\n-Gaixotasunak egiten du atsegin osasuna, gaizkiak ongia, goseak asea, lanak atsedena.\nHarrigarria da pentsalari horien ondoren pentsamendu sistematikoa garatu aurretik (Platon, Aristoteles), pentsamoldea etengabe kolokan jartzen duen bat hain goiz agertu izana: Sokrates. Ez du soilik pentsamendu kritikoaren eta pentsakera zorroztearen dialektikaz jokatzen; pentsamoldea etengabe deseraikiz eraikitzearen paradoxa abiatzen du Sokratesek. Aforismoaren tradizioak behin eta berriz jorratuko du jokabide hori, pentsamendu fragmentarioaren bidez azpia janez pentsamendu-sistema erraldoiei.\nGerora, estoikoek eta Epikuroren jarraitzaileek ere aforismo ugari zabaldu zituzten greziar eta erromatarren artean. Bi horiek kontrako jarreratzat jo izan badira ere (batzuek, datorrena lasai jasan; besteek, bizitzaz ahalik eta gehien gozatu), biek ala biek bizitzako oinarrizko gauzetara eta soiltasunera jotzen dute; ez da harritzekoa, beraz, aforismoaren soiltasuna erabili izana bi mugimendu horietakoek.\n-Gizakia are aberatsago, zenbat eta gauza gehiagori uko egiteko ahalmena izan (Epikuro).\n-Alferrik du hitza filosofoak, baldin eta gizakien sufrikarioa leuntzeko balio ez badio (Epikuro).\n-Aski izateari gutxi deritzonak inoiz ez du aski (Epikuro).\n-Ez zait baliozko iruditzen inork ken diezadakeen ezer (Seneka).\n-Ez inoiz etsi zoritxarraren aurrean; ez inoiz fidatu aberastasun-aroaz (Seneka).\n-Gizakiak ezin du eduki nahi duen guztia, baina uko egin diezaioke ez daukan guztiari (Seneka).\n-Jarri dizuten eginkizuna nola bete, zure esku dago. Zer eginkizun duzun, ez (Epikteto).\n-Egin egin behar duzuna, bizitzan azken aukera balitz bezala (Marco Aurelio).\nErdi Aroan ere, jakintza garatzeko erabili izan zen aforismoa Mendebaldean, tradizio klasikoa eta erlijiosoa uztartuz. Gerora jaso izan dugun herri-tradizioko errefrauen garapen nagusia orduan gertatu zen, eta aro horren amaieran egin ziren lehen bildumak; Euskal Herrian, Garibai aipa daiteke:\n-Goiz salda-hotsa, berandu bazkaria.\n-Otsoak bere burua mandataririk onena.\n-Hasiak egina dirudi.\nOndoren, Errenazimentua garatu eta Erreformaren ideia berriekin batera, pentsamenduaren berritzaileak agertu ziren, eta haien ondotik moralistak deituak izan direnak. Erasmok eta Tomas Morok, besteak beste, berebiziko eragina izan zuten aforismoaren garapenean, hala berek sortutako esaldiekin nola tradizio klasikotik egindako adagio-bilduma handiarekin.\n-Garratzak dira jakintzaren erroak; gozoak, fruituak (Erasmok jasoa).\n-Zen den lagun bat? Arima bat, bi gorputzetan (Erasmok jasoa).\n-Ez du usain onik beti usain ona duenak (Erasmok jasoa).\n-Ezin ezer eman gizaki bati beste bati kendu gabe (T. Moro).\n-Ezin gizakia Jainkoagandik aparte egon, ez orobat politika moraletik (T. Moro).\n-Eman arima bat aspertzen ez dena, edo zaputzik, hasperenik nahiz lanturik egiten ez duena; ez iezadazu utz oso benetan hartzen “ni” deritzan gauza inbasore hori.\nHorren segidan, batik bat Frantzian jorratu zuten aforismoa, Montaignek (estoiko moderno hark), La Rochefoucaudek eta enparauek. Espainian, berriz, Huarte San Juan eta B. Gracián aipa ditzakegu.\n-Heriotzak baratzean harrapa nazala, azak landatzen (Montaigne).\n-Besteek onartzea lortzen dugun hori da egia gaur egun (Montaigne).\n-Tronurik gorenean ere ipurdiaren gainean eseri behar (Montaigne).\n-Besteek gaiztakeriaren kontrako gerra da bizitza (B. Gracián).\n-Gauza bat egin gabe uzteko, aski da da egina dagoela pentsatzea (B. Gracián).\n-Zerbaitek betiko iraun dezan, betikotasunean jardun behar hartan (B. Gracián).\n-Gauzen benetako zientzia nahi duenak tente eta geldi iraun behar du (Huarte San Juan).\n-Ez dago ezer kaltegarriagorik Errepublikan jakin-ustea duen ergela baino, batik bat agintean edo gobernuan badago (Huarte San Juan).\n-Zaharrek atsegin dute aholku onak ematea, eredu txarrak emateko gauza ez direla berdintzeko (La Rochefoucauld).\n-Gorespenari uko egitea bi bider gorespena bilatzea da (La Rochefoucauld).\n-Beharrak libratzen gaitu aukeratu behar izatetik (Vauvenargues).\n-Ospea: ezagutzen ez zaituztenek ezagutzea (Chamfort).\n-Poetak ez du urrats egin behar jauzi egiteko aukera duenean (Joubert).\nMoralismotik harago eginez, Spinoza bazterreko pentsalaria bihurtu zen, eta bere bazter hartatik eszpetizismo zintzoz (batzuetan zinikoz) filosofia errotik astinduz jardun zuen.\n-Zer da ba amodioa plazera besterik, kanpoko zerbaitek eragina delako ustearekin?\n-Giza ekintzak eta nahiak aztertzeko, lerro, plano eta solidoak neurtuz bezala jardun behar dut.\nAzken aforismo horretan zabalik dago zientziaren eta positibismoaren bidea, gero Ilustrazioak garatuko zuena. Bide horretan, Lichtenberg-ekin egiten dugu topo, beharbada aforismo modernoaren aitapontekoarekin. Zenbaiten ustez, Freud-ek baino ehun urte lehenago jo zuen inkontzientearen oinarrietara giza portaera eta izaera aztertzeko.\n-Planetako lurralderik entretenigarriena giza aurpegia duzu.\n-Jarri zalantzan, gutxienez behin, oro, baita bi eta bi lau direna ere.\n-Ezinezkoa da egiaren zuzia jendartean eramatea norbaiti bizarra erre gabe\nSchopenhauer ere bazterretik jardun zen, bere garaian ia inork aintzat hartu gabe; hala ere, gerora, berearekin irten zen arrazoiaren alorrean “berearekin irteteko artea” hain maisuki garatu zuen hura. Batez ere bere bizitzaren bigarren zatian osatu zituen aforismoak (luze samarrak, baina erroan aforismo labur dutenak).\n-Zerbait nahi izatea eta nahi hori probable izatea nahastea da esperantza.\n-Arrotza da mundu honetan bertutea.\n-Etsipenen biltegia beharrezkoa da bizitzako bidaia egiteko.\nNietzsche Schopenhauerren ondorengotzat jotzen dute: Unibertsoak ez du Jainkorik ez zentzurik, guk geuk ematen dioguna ez bada.\n-Lilura direla ahaztu dugun lilurak dira egiak.\n-Norbaiti hegan egiten erakutsi ezin badiozu, erakutsi bizkorrago erortzen.\n-Ongia eta gaizkia Jainkoaren aurreiritziak dira.\nGeroago, Wittgensteinek arrazoimenaren ingeniaritza guztia martxan jarriko zuen, esan daitekeen guztia sintetizatzeko ahaleginean. Hortik aurrerakoak, haren ustez, ez dira esatekoak.\n- Hizkuntza oporretara joatean agertzen da kezka filosofikoa.\n-Esan daitekeena garbi esan daiteke. Esan ezin dugun arazo filosofikoa, hobe isilean pentsatzea.\n-Filosofia ez da irakaspen multzo bat, etengabeko ekimen bat baizik.\n-Nire hizkuntzaren mugak dira nire munduaren mugak.\nNietzscheri egotzi izan zaion nihilismoa muturrera eraman zuen, besteak beste, Cioranek. Badirudi heriotza izan zuela, nolabait esateko, pentsamendu-metodo.\n-Bizitzea zorua galduz joatea da.\n-Liburua ez da buruaz beste egitea geroratzea baino.\n-Gauza bakar batek du garrantzia: galtzen ikasteak.\nEstatu Batuetan, alde “positiboagotilk”, Emersonek tradizio klasikoa kapitalismo berriaren balio liberal demokratiko indibidualistekin uztartu zuen, berritasunaren goraipamena eginez.\n-Ekin behin eta berriz zeureari; inoiz ez imitatu.\n-Jendeak atsegin du egonkortasuna; ezinegonen bat duten arte ez dago zer eginik haiekin.\nH.D. Thoreau, Emersonen dizipulu zuzena, gaurko ekologismoaren aitapontekotzat hartua izan da. Azken batean, pentsamendu liberalak bultzatutako indibidualismoa muturrera eraman zuen, aberastasunak pilatzeari uko egin eta bere buruan errotuz; hala, liberalismo kapitalistaren kontraesana agerian jarri zuen du, gizarte-arauekin talka eginez.\n-Gobernu batek pertsona zuzenak zigortzen dituenean, gizaki zuzenaren lekua presondegia da.\n-Basora joan nintzen, bizitzako gertaera funtsezkoak besterik bizi nahi ez nituelako.\n-Gizaki bat besteen pausoan ez badoa, agian beste danbor bat entzuten duelako da.\nHogeigarren mendeko aforismoak ironiaren bidea bidea hartu du batik bat. Aipatu dugu Cioranen nihilismo muturrekoa. Beste alde batetik, Canettiren zorroztasun gupidagabea daukagu.\n-Perfektuak ez dio inori sartzen uzten.\n-Gizaki gehienak aspaldiko zoritxar baten mende daude, eta ez dakite zer zoritxar den.\n-Profetek, egunen batean, jakingo dute iragana baino ez dutela ikusten.\nLec poloniarrak aforismo ozpindua landu izan du batez ere, besteren begian lasto izpirik txikiena ere ikusten duten horietakoa.\n-Ura leporaino iristen zaizunean, ez kezka potablea den ala ez.\n-Adimenaren lehen egitekoa: bere buruaz ez fidatzea.\n-Argia ekarri nahi izan duten asko farola batetik zintzilikatu dituzte.\n-Kontzientzia garbi zeukan; inoiz ez zuen erabiltzen.\nOzpinaren eta ironia finaren (ia sumaezinaren) artean dabiltza gaur egun egiten diren aforismorik gogoangarrienak.\n-Gauzak asko aldatzen ez badira, egunen batean ni ere hil egingo naiz (K. Linazasoro).


María Dolores Pérez, AMADOko lehendakaria | Consumer\nMakillaje iraunkorreko profesional eta zentro askok osasun-baimenik gabe egiten dute lan\narabera: Igandea, 2018ko abuztuaren 12a\nMaría Dolores Pérez, Mikro Pigmentazio Estetika Elkarteko presidentea, Paramedicay Onkologikoa (AMAMO). Makillaje iraunkorra edo mikroppigmentazioa apiriletik aurrera osasun publikoak ordaindu behar du, bularreko minbizia duten emakumeei erreta eta titia emateko balio duenean. Bi urteko borroka #Areol Asolidaria ekimenean, politikari, gaixo eta profesionalen laguntzarekin. “Esku-hartze honek gaixoen bizi-kalitatea hobetzen du, eta erabat sentiaraztea lortzen du”, dio Bartzelonako erizain honek. Bere denbora librea Kevin txakurrari pasatzen pasatzen du denbora librea, hau da, bizi den bithoi maltiarrari. Baina makillajeek beste iraultza indartsu bat libretatzen dute kalean: bekainak, betileordeak eta kolore areeoroak marrazten ditu, ehunka milaka espainiar, emakume eta gizoni, eta horiek guztiak begi-arkatzetik edo urte luzez libretatik libratzeko promesarekin.\nestetika kirurgia piel-eu tatuajeak


1. 1900-1939 bizkaiera literatur prosa amurib 1911 0038\nAma gustiz gozo, Aingueruen Erreguiña eta Andria, negarresco erri onetan Eleissa jaijo barrija saindu eta euntsin, Apostoluac gorde eta cristinautsa gustiaren icharopen sendua izan ciniana; eta orain ceruan erruquisco goirenengo jarlecuan jesarrita zagozana; ceugas batera poztuten naz, eta Aingueruen taldias batu eta espiritu onecas batera, pecatarijen Ama eta igueslecutsat deituten saituesela dacustadalaco, hordu oneco ondo etorrija emoten deutsut.\n2. 1900-1939 bizkaiera literatur prosa ibarg 0043\nJatorrizko obena kendu ta seintxoak zerurako bidean jarteko, ugutza bear bearrekoa dan ezkero, ta ugutzera, bateatzea, orren erraza, ta jaio-parrien ilteko zoria ain urrekoa, kistar orok gazte-gaztetxotatik ikasi bear genduke ugutza emoten.\n3. 1900-1939 bizkaiera literatur prosa ibarg 0043\nJaungoikoa'k bere ondasun eta erruki-ateak zabaldu ta edozeiñen eskuetan itxi daroa jaioparrien betiko zoriona ¿Zer, ura baño gauza ugariagorik? ¿Zer, Aitea'ren... jakitea baño gauza errazagorik? ¿Zer, ura ezarri ta ugutzauteko asmoz, itz orrein esatea baño eskuagorik? ¿Zer, ume jaioparriaren bizitza baño gauza aulagorik? Edonork, ba, ta edonun, estualdian, ura ezarriaz batera, ugutzauteko asmoz itzak esanaz, umetxu orren arimea betiko gaizkatu leike, gotzonen lagunkide dala, betiko atsegiñez, Jaungoikoa aintzatzera bialdu leike.\n4. 1900-1939 bizkaiera literatur prosa zam 0140\n- ¡Ene, olangorik ikusi egiteko be! ¡Sein jayo-barria berbetan! ¡Gazteak!....\n5. 1900-1939 gipuzkera antzerkia garit 0025\nAra: (Izparringia ateriaz ta irakurriaz) Orain ogei ta iru urte, orrillaren amabost`garrenian utzi zuten Mendigain baserri-etxeko atarian aur jayo berri bat (...).\n6. 1900-1939 gipuzkera liturgia eliz-cantachoac 0053\nGure Ama Birjiña\nGaur dago Belenen\nAurcho jayo berriya\nEta artzayac berriz\n7. 1900-1939 gipuzkera liturgia eliz-cantachoac 0053\nGuc ere canta zagun\nGuztion Jabe dala\n8. 1900-1939 gipuzkera literatur prosa e. iglesias 0009\nOnek ziyonez, Loyolako Inigo jayo-berriyan Egibar-ko baserriyan azi emen zan.\n9. 1900-1939 gipuzkera literatur prosa elizondo loretegi 0141\nAur jayo-berria elizan lenengo aldiz sartu baño lenago, Apaiz jaunak otoitz batzuek, luze-ederrak egiten dituala, ta gero aurra elizan batayatzen duala.\n10. 1900-1939 gipuzkera literatur prosa a ipuiñak 0109\nPraiske: zeure ta jaixo-barri onen osasunerako ta guztixon onerako ardao-tanta bat edan daigun.\n11. 1900-1939 sailkatu gabeak egunkariak el día 1933 00006\nJoan zan igandez, jaio berria ugutzatu zuten. Izen politak benetan ugutzatu-berriarenak: Miren, Julen, Andone.\n12. 1900-1939 sailkatu gabeak egunkariak el día 1933 00006\nAurtxo jaio berria, senar emazteoi, poz-ituri izango al zaizue.\n13. 1900-1939 sailkatu gabeak egunkariak euzkadi 1915 0001\nEuzkel-ixena.- Igaro dan astian ugutzau eben ume bat, Arruabarrena'tar Pillipa'ren eta Ibarra'tar Miren'en alabatxo jayoparrija Lore Begoña ixenak ipiñirik.\n14. 1900-1939 sailkatu gabeak egunkariak i. enbeita 0001\n15. 1900-1939 sailkatu gabeak astekari eta hamaboskariak la cruz 1934 00012\nBai ama ta jaio berria ondo daude. Zorionak.\n16. 1900-1939 sailkatu gabeak astekari eta hamaboskariak argia 1931 0001\nAma ta aur jaio berria ondo arkitzen dira.\n17. 1900-1939 sailkatu gabeak astekari eta hamaboskariak argia 1936 0001\n¿Nola garbitu ume jaio berria?.\n18. 1940-1968 bizkaiera liturgia emeza 0043\n- Egoki izan beitez, Jauna, gure oparigaiok gaurko Jaiotzako misterioentzat, eta bakea ekarri daiskuela; eta Ume jaiobarri onek gizon eta Jaungoiko lez argi egin eban ezkero, lurreko opari onek Jaungoikozko izakera emon daiskula.\n19. 1940-1968 gipuzkera saiakera-artikuluak zait 0032\nBa-zuten besterik ere: Yesu Beraren yarduna zirikagarri zuten: yayo-berri zalarik, amabi urtedun zala, ta gero, agiriko bizitzaldian Aitaren etxea aintzakotzat artu baitzun.\n20. 1940-1968 gipuzkera saiakera-artikuluak vill 0070\nIdeia oiek, nai badezu, kristau azitik eldu dira, baiña Europan jaio ziranean, jaio berri artan beintzat, Elizaren aurka eta Elizarekin burrukan azaldu ziran.\n21. 1969-1990 bizkaiera ikasliburuak j. artaraz 0041\narrautzak; ur dilistak; apaburu jaio barriak; apaburuak; buztana desagertzen.\n22. 1969-1990 bizkaiera literatur prosa zubk 0038\n23. 1969-1990 bizkaiera literatur prosa s.t. rekalde 0078\nZulezko laukietan, jartzen ditue bildots jaio barriak, euren ameekin, alkar ondo ezagutu arte, estalpeetan.\nEuskerea batzea, Euskaltzaindi jaio-barriaren arazorik gogokoena izan zan eta euskaltzaiñak gai oneri buruz aztertze ta lan sakonak egin zituen.\n25. 1969-1990 euskara batua administrazio-idazkiak uzei 0031\nEz ahaztu haur txikiak inskribatzea, bai eta jaioberriak ere, 1981eko Martxoaren 1.a baino lehen jaioak badira.\n26. 1969-1990 euskara batua ikasliburuak uzei 0066\nZoritxarrez, kontra jokatu behar hau ez zen Iraultza jaio berriarena bakarrik.\n27. 1969-1990 euskara batua ikasliburuak kuxkux/5 0011\n- Haur jaio berrietan ere buruko hezurrak tinko loturik ote daude?.\n28. 1969-1990 euskara batua ikerketak p. urkizu 0029\nHorrela bost urte zituenean bere anaia jaioberri baten aitajaun bezala dagerkigu beste dokumentu batean: .\n29. 1969-1990 euskara batua haur-/gazte-literatura loti ederra 1977 0003\nOhitura izaten zan ere, maitagarri hauek, haien ahalmen miragarriak erabiliaz jaio barriari doaiekin eta mesedekin eskeintzea.\n30. 1969-1990 euskara batua literatur prosa j.m. irigoien 0105\nHorregatik, lehenengo haurra jaio zitzaien egunean, haur jaioberria Aita Santu izatera irits zedin irrikitu zuen Alejandrok, edota gotzaina gutxienez....\n31. 1969-1990 euskara batua literatur prosa a. urretavizcaya 0030\nPinuzko uda jaio berri hartan ez zitzaidan bizitzeak aldapa gorak dituenik bururatzen.\n32. 1969-1990 euskara batua literatur prosa a. lertxundi 0019\nBihar arratsaldean bueltatuko da nire charter hegazkina Eguzki Jaio Berriaren Hiri Nagusitik.\n33. 1969-1990 euskara batua literatur prosa j. lasa 0167\nBehin eta berriz erretratatzen zituen airea eta uraren artean, makinaren klikari jaramonik egin gabe titiari tiraka ari zen jaioberriaren gainean oker-oker eginda zegoen ama hain gazte eta adolezentzia arotik irten berri haren irudia iraunkorra egitearren.\n34. 1969-1990 euskara batua saiakera-artikuluak jaunaren deia 1973 0196\nGaur gehienek uste dutenez, bi idazki hauek Paulo apostoluak idatzitako lehenengoak dira eta hoietan bilatu daiteke aren pentsamendu Jaioberria, gero gorputz egingo dena.\n35. 1969-1990 euskara batua saiakera-artikuluak jakin 1981 0238\nJaioberria da oraindik Jakin eta hara, bigarren zenbakian bertan expreski planteatzen da kultur hitzen arazoa.\n36. 1969-1990 euskara batua saiakera-artikuluak e. zabala 0013\nBakoitzak bere erantzukizuna hartu zuen asmo hori aurrera atera zedin: apezpikuak Mendaroko agustindarren komentutik monja profesa bat ekarriko zuen komunitate jaio berria sendotu eta gogoberotua izan zedin eta Katalin andereak Aritzetako dorrea monastegi bihurtzeko agindua emango zuen, Alkiza apezpikuaren bisitariaren agintapean.\n37. 1969-1990 euskara batua saiakera-liburuak elhuyar 0019\n38. 1969-1990 euskara batua saiakera-liburuak geografia orokorra 0219\nIndustria jaioberria da, baina badira altzeiru industriak Chimboten, zimentu fabrikak eta tradiziokoak, ehunak eta jateko produktoak.\n39. 1969-1990 euskara batua saiakera-liburuak artea eta gizona 0080\nErroman, Kristianismoa etorkin jaio berri bat besterik ez zenean hiri erraldoi eta ezezagun hartan, ezkutuan bizi izan behar zuen bere jende xume eta babesgabe haien aurka askatu zen persekuzio edo jazarpenetik ihes egiteko.\n40. 1969-1990 euskara batua saiakera-liburuak euskararenprogr 0054\n- Buztinez, norberak urteetan zehar jasan dituen aldaketa fisikoak egingo ditu: jaio berria, lau hankatan, zutik, jolas desberdinetan e.a.\n41. 1969-1990 euskara batua saiakera-liburuak jesusek 1986 0050\nBai artzaiak ere. Zoragarri gertatu zitzaien, jaioberri bat, gauaren erdian ezagutzea.\n42. 1969-1990 euskara batua saiakera-liburuak oñatilib 1982 0034\nBurgesia jaio berriak baserriak jasotzen gastatuko du bere dirua, bai kortetan eta bai jatorrizko lurretan: Aldabe, Alzina (Altzingua).\n43. 1969-1990 euskara batua saiakera-liburuak m. haranburu 0070\nTxikiekiko etsaigoa gogorra denean, irudia baztertua izan daiteke edo txiki jaioberriak eskotomizatuak.\n44. 1969-1990 euskara batua saiakera-liburuak sgarm izadia 0136\nZinaurri jaioberriok, ederrik eta bikainik haziko dira!.\n45. 1969-1990 euskara batua saiakera-liburuak j. agirre 0049\nJaioberriak, hasieran, eta ordu batzuz, glukosa behar izaten du.\n46. 1969-1990 euskara batua saiakera-liburuak j. agirre 0151\nLarruazala aldatzen da, begi-inguruek likidoa galtzen dute, fontanelak hondoratuak azaltzen dira jaioberrietan.\n47. 1969-1990 euskara batua saiakera-artikuluak j.a. abrisketa 0067\nJaioberri hautagabeen artean eta OMEren estimazioen arabera (1972), kromosoma-anomalien maiztasuna %1aren ingurukoa den arren, azterlan berriagoek, banda-teknikak erabiliz, hurrenez hurren jaiotakoen artean kromosomopatien eragina %1, 96koa dela aurkitu dute (Hansteen eta laguntzaileek, 1982), %60a autosomei dagokielarik eta %40a gutxi gorabehera, sexu-kromosomei.\n48. 1969-1990 euskara batua saiakera-artikuluak i. irazabalbeitia 0118\nArtean, euskara batua izenaz ezagutzen dugun hizkuntz molde bateratua ume jaioberria zen eta etsai askori egin behar zien aurre.\n49. 1969-1990 euskara batua saiakera-liburuak j. agirre 0126\nJaioberriaren screening metabolikoa izenaz ezagutzen den prozedura honen bidez, bizitzako lehen egunetan eritasun metaboliko jakin batzuk diagnostikatzen saiatzen gara.\n50. 1969-1990 euskara batua saiakera-liburuak j. agirre 0135\nHASIERAKO ESNEA. Jaioberriari lehen unetik eman dakiokeena.\n51. 1969-1990 euskara batua saiakera-liburuak biztanleria 1975-80 0012\n52. 1969-1990 euskara batua saiakera-liburuak egutar 1968 0001\nEdo hobe: Mariak bere sabeletik ematen digun Jainkoaren Seme jaio-berria.\n53. 1969-1990 euskara batua saiakera-liburuak i. mendiguren 0015\njaioberria / haurra / nagusia.\n54. 1969-1990 euskara batua saiakera-liburuak i. mendiguren 0135\nJaioberrien hazkuntzan, berriz, maitagarrienak aritzen dira.\n55. 1969-1990 euskara batua saiakera-liburuak v. huici 0507\nINDUSTRIALIZAZIO ETA LANGILE-MUGIMENDU JAIO BERRIAREN IKUSPEGI KONTSERBADORE ETA NAZIONALISTA BAT, TXOMIN AGIRRE-RENA\n56. 1969-1990 gipuzkera liturgia ileta-elizk 0133\nJainkoak utzi du asitako lana gorabidean joan ez zedin, bainan uste dugu Jainkoaren ontasunak eta aal-izateak aurkituko duela guretzat ez-ezaguna dan bide bat, aur jaioberrian ereindako azia nolabaiteko betetasun-maillara eldu dedin.\n57. 1969-1990 gipuzkera literatur prosa m. iturbe 0049\n58. 1969-1990 gipuzkera literatur prosa m. iturbe 0049\nGorri-pinto dotorea zen jaio-berria.\n59. 1969-1990 gipuzkera literatur prosa uxola 0012\nIñoiziñoiz, lotsaz bezela bere arpegi zuri-gorritzen asia azaltzen zan baso-marrubi jaio berrien batek, ibilkarien begien jolaserako ta ibiliak legortutako ao-zapaien atsegiñerako.\n60. 1969-1990 gipuzkera saiakera-liburuak j. agirre 0090\nZulook landaretxo jaioberria, ondatu egiten dute askotan.\n61. 1969-1990 gipuzkera saiakera-liburuak j. agirre 0090\nPITHYUM: Jaio berriak diran landareak akabatzen ditu.\n62. 1969-1990 gipuzkera saiakera-liburuak j. agirre 0117\nIzurriteak: Erremolatxaren ZORRIEK egin dezaiokete gaitz batez ere landare jaio berriei.\n63. 1969-1990 gipuzkera saiakera-liburuak vill 0144\nBeste adibide bat: Mateok esaten digu Maguak etorri zirela Belenera Jesus jaio berria adoratzera.\n64. 1969-1990 sailkatu gabeak egunkariak tx. auzmendi 0001\nBertan, jaio berri dugun elkarte honek bere arautegia eztabaidatuko du, behin behinekotasunezko etapari amaiera emanez.\n65. 1969-1990 sailkatu gabeak egunkariak amatiño 0001\nKontutan izan gainera haur jaio-berriari hiru edo lau urtetan ematen zitzaiola bularra.\n66. 1969-1990 sailkatu gabeak astekari eta hamaboskariak x. mendiguren b. 0002\nZoritxarrez, oraindik orain Errumanian Securitatek burutu dituen sarraskietan haur jaioberriak eta txikiak izutzeko egintza baten biktimatzat hautatuak izan dira.\n67. 1969-1990 sailkatu gabeak astekari eta hamaboskariak eguna 1989 0002\nAngula gehiago mugitzen da, antza, gau horietan eta hondotik azalera irten nahi izaten omen du sardak, ilargi jaioberriaren printzetara.\n68. 1969-1990 sailkatu gabeak astekari eta hamaboskariak r. zapirain 0001\n69. 1969-1990 sailkatu gabeak astekari eta hamaboskariak zarg 1978 0001\n70. 1991> bizkaiera ikasliburuak hizkilimin/3 0039\nEta hain polita iruditu jaken guztiak, euren etxeetara itzuli ziranean, pinu distiratsu bat jarri eben Belengo ume jaiobarriaz eta zuhaitz distiratsuaz gogoratzeko.\n71. 1991> bizkaiera ikasliburuak musika 0059\n51 Gabonetako otzara\ndakar Mariak altzora,\nesku biekin oratzen dautso.\nAndre Maria, zeu zara.\ntxirbil artean dardara,\njaio-barriak intziri dagi.\nemoiozu, ama, bularra\nzure haurrari gozatu daiten.\npobreei egin erregaloa.\n72. 1991> bizkaiera haur-/gazte-literatura iaun zuria 00093\nMaria emaginagaz geratu zan etxean beste hirurak eleizara joiazan bitartean. Laster zabaldu zan Altamira eta inguruetan jaiobarriarena eta bateo-kanpaetara herri osoa jabetu zan.\n73. 1991> euskara batua ikasliburuak murgil/4 00065\n74. 1991> euskara batua ikasliburuak kultura klasikoa/dbh 00057\nJuno jainkosa minduta eta atsekabetuta zegoen Jupiterrek berarekin izandako desleialtasunarengatik, eta Herkules haur jaioberria desagertaraztea erabaki zuen. Horretarako, bi suge ikaragarri bidali zizkion.\n75. 1991> euskara batua ikasliburuak sexuinfo ii 0038\nAita-amen artean zaintzen dute haur jaio berria.\n76. 1991> euskara batua ikerketak j. insausti 00239\nAurreko galderan esan denez, duela berrogei urte oraindik jaio berriak 24 orduren buruan edo, gehienaz ere, 48 orduren buruan bataiatu ohi zituzten.\n77. 1991> euskara batua haur-/gazte-literatura m. urrutia 00140\nZuhaitzak argitasun bila ateratako hostoez jantzirik zeuden, mendi maldetan arkume jaioberriak beren amaren inguruan saltoka zebiltzan...\n78. 1991> euskara batua haur-/gazte-literatura i. irazabalbeitia 00069\nTxahal jaio berrien poztasuna. Udaberriko loreen uholde koloretsua. Ilunabarretako eguzki gorri lasaigarria. Eremu hark poztasun-uneak ere eskaintzen zituen.\n79. 1991> euskara batua haur-/gazte-literatura j.k. igerabide 0069\nJaioberriak zeuden aretoan, gehienak gurasorik gabe, piltzarrak besterik ez zegoen; hori ongi zekien aitak.\n80. 1991> euskara batua haur-/gazte-literatura x. mendiguren e. 0117\n- Zera, batzuetan haur jaioberriak... O!, batzuetan zimurturik, eta agian kolore eskas samarrarekin egoten direla...\n81. 1991> euskara batua haur-/gazte-literatura x. mendiguren e. 0117\n- Amona, ama ospitalean ingresatu zenetik egunero ikusi ditut haur jaioberriak.\n82. 1991> euskara batua haur-/gazte-literatura x. mendiguren e. 0117\n- Badakit zer itxura izaten duten jaioberriek.\n83. 1991> euskara batua haur-/gazte-literatura j.a. ormazabal 0023\nDenek haur jaio berri bati buruz hitzegiten zuten eta erregali asko zeramatzaten: ezti poteak, larruak, arropa, txanponak...\n84. 1991> euskara batua haur-/gazte-literatura x. mendiguren e. 0026\n85. 1991> euskara batua literatur prosa j. osoro 00107\nNik ere jaio berria izan nahi nuen, haren iturritik edateko.\n86. 1991> euskara batua literatur prosa k. izagirre 0026\nJaio berria bularra bera baino txipiagoa da txipiagoa eta beltzagoa:\n87. 1991> euskara batua literatur prosa batx behi 0058\n- Eta zein juzku dira horiek? -galdetu nion behi jaioberriaren inuzentziaz.\n88. 1991> euskara batua literatur prosa j. garzia 0120\nZilborrestean gorako bidea egiten du begiekin, munstro jaioberria bertan akabatzera deliberaturik.\n89. 1991> euskara batua literatur prosa pper 0239\nArdi umaberri batek nolako maitetasuna erakusten dio bere bildots jaio berriari?\n90. 1991> euskara batua saiakera-liburuak emakunde 1998 00203\nOspearen arazoa ez da gainditua dagoen zerbait, garrantzirik ez duena, itxura soilekoa; izan ere, bortxakeria baten biktima egokia izateko ez dago zertan halako bizitza lizunik izan behar aurretik, haur-hilketa baten egile izateko ohorea behar da (bere desohorea ezkutatzearren haur jaio berria hiltzen duen ama bat zigortua izango da kartzela arinarekin), parrizidioa kartzela larriarekin, homizidioa atxilotze arinarekin. Kode Penal berriak homizidio delitua besterik ez du aurreikusten eta kualifikazioaren egoeretan, zorionez kontuan hartzen den bakarra da biktima familiaren aldetik errudunaren aurrekoa edo ondorengoa den, eta besterik ez.\n91. 1991> euskara batua saiakera-liburuak a. agirre 00142\n92. 1991> euskara batua saiakera-liburuak ospitalestat 1996 00017\nOhetzat hartzen dira inkubagailu finkoak eta sehaskak ere, jaioberri normalenak direnak izan ezik.\n93. 1991> euskara batua saiakera-liburuak ospitalestat 1996 00018\nNeonatologia. Jaioberrien ardurak sartzen dira hor eta jaioberri gisa hartzen dira hilabete baino gutxiago duten haurrak. Inkubagailu finkoak bakarrik zenbatu dira, eta ez dira barnehartu jaioberri normalek erabiltzeko diren sehaskak.\n94. 1991> euskara batua saiakera-liburuak ospitalestat 1996 00019\nEtengabeko arduretarako unitateetan (bihotzekoetan, jaioberrientzakoetan...) emandako egunak egonaldi gisa hartuko dira bakar-bakarrik gaixo horiek ardura normaletarako ohea edo inkubagailua gordeta izan baldin badute.\n95. 1991> euskara batua saiakera-liburuak garuna 00125\n96. 1991> euskara batua saiakera-liburuak heriotza 00237\nInformazioak norberari erreferentzia egiteko gaitasun hori ez du oraindik protosubjektu edo jaio berriak.\n97. 1991> euskara batua saiakera-liburuak euestat 1997-98 00131\nSano jaioberriak ez dira gaixoen eguneko zentsuan sartzen.\n98. 1991> euskara batua saiakera-artikuluak tx. heguy 00085\nHizkuntzaz arduratzen den egitura administratiborik ez izanez Ipar Euskal Herrian, jaio berria zen Euskal Kultur Erakundeari proposatzen zaio lan hori kudeatzeko ardura iparraldeko probintzietan (Siadecok egiten duelarik datu bilketa). Epeak laburregiak izan zirelako, ez zen baldintza tekniko hoberenetan antolatua izan kontsulta hori.\n99. 1991> euskara batua saiakera-liburuak genetika eta osasuna 00005\nJakina da jaioberrien % 5ak gaixotasun larriren bat azaltzen duela jaiotzerakoan, eta gaixotasun hauetatik gehienek osagai genetiko bat daukatela euren etiologian.\n100. 1991> euskara batua saiakera-liburuak genetika eta osasuna 00123\nAurrez hildako jaioberriren bat egonez gero, behar-beharrezkoa da haurdunaldiko txostenak aztertzea, eta baita autopsiaren txostena ere.\n101. 1991> euskara batua saiakera-liburuak genetika eta osasuna 00126\nJaioberrien screening-ari esker gaur egun fenilzetonuria diagnostikatu egiten da jaioberrietan.\n102. 1991> euskara batua saiakera-liburuak genetika eta osasuna 00126\nHala ere, jaioberriari fenilalaninan pobrea den jan-neurri bat jartzen bazaio, sueroko fenilalanina-mailak normalizatu egiten dira, eta umeak adimen normala garatzen du.\n103. 1991> euskara batua saiakera-liburuak aralar 00019\nZuentzat, gizakiontzat, 100 urte asko badira ere, gutxi baitzarete luzaroago bizi izaten zaretenak, guretzat, mendiontzat, eta naturarentzat oro har, 1.000 urteko bizia duena jaioberria da.\n104. 1991> euskara batua saiakera-liburuak emakumeak eta feminismoa 00049\nJaioberrien jatorriak oso desberdinak izan zitezkeen.\n105. 1991> euskara batua saiakera-liburuak ekonhazk 00149\nPribilejiatuen dieta zuten, zalantzarik gabe, Bilboko burgesena bezalakoxea. 47 Mauleón Islaren arabera, op. cit., 210. or., 1743an, jaio berriak kontuan izanda, pertsona bakoitzeko eta eguneko 130 gramo haragiko dieta zuten eta batez besteko horrek gizartean, kontsumo aldetik zeuden desberdintasunak ezkutatzen ditu.\n106. 1991> euskara batua saiakera-liburuak j.k. igerabide 0026\nHaurrak, jaio berria delarik, guztiak dauzka bere zerbitzurako.\n107. 1991> euskara batua saiakera-liburuak emakunde 1993 0101\nEta arreta berezia jarri nahi da ama eta jaio berriaren arteko harremanei, ikustaldien erregimenari, erditzeondoko laguntza psikologikoari eta beste zenbait gauzari buruz erabiltzen diren praktikak berrikusteko.\n108. 1991> euskara batua saiakera-liburuak ospitalestat 1994 0017\n109. 1991> euskara batua saiakera-liburuak ospitalestat 1994 0019\n110. 1991> euskara batua saiakera-liburuak oroitid 1995 0079\nGizartearen eskaerak behartzen du batzordea hilabetero biltzera, gai askok eta askok berehalako erantzuna behar dutelako, bai herri-aginteen eskaerak, udal edo bestelako leku-izenez, baita gurasoenak ume jaio berriei izena jartzeko unean, gai bi baino ez aipatzearren.\n111. 1991> euskara batua saiakera-liburuak arrazakeria 0199\na) Jaiotzerakoan, aita edo ama espainiarra dutenak.\nb) Espainian jaiotakoak, baldin eta, gurasoak atzerritarrak izan arren, haietako bat gutxienez Espainian jaiotakoa bada.\nEspainian dauden enbaxada edo kontsuletxeetako funtzionarioen seme-alabak salbuetsita daude.\nc) Atzerritar gurasoengandik Espainian jaiotakoak, baldin eta haietako inork ez badu herritartasunik edo haietako inoren herrialdeko legeek ez badiote aitortzen jaioberriari gurasoen herritartasuna.\nd) Espainian jaiotakoak, baldin eta guraso edo famili jatorri ezagunik ez badute.\nOndorio horietarako, lehenengo bizileku Espainia izan duten adingabeak Espainian jaiotakotzat hartuko dira.\n112. 1991> euskara batua saiakera-liburuak a. sarasua 0020\nBestalde, industria jaioberriek ere egurra behar zuten eta hori egur guzti hori, jakina, gure mendiak garbituz lortu zen.\n113. 1991> euskara batua saiakera-liburuak a. sarasua 0062\nJaioberriak direnean ez dira handik irtetzen; gero burua ateratzen hasiko dira, eta handitzen dihoazen heinean, euren lehen hegaldiak ere ikusiko ditugu.\n114. 1991> euskara batua saiakera-liburuak s. ott 0120\nArtzainaren lehenengoetako lana arkume jaio berriari ama ezagutzen eta titia hartzen irakastea da.\n115. 1991> euskara batua saiakera-liburuak s. ott 0162\nMendiko gaztak egin eta ontzeaz egindako ikerketan galdera batzuk egin ziren jaio berriei buruz.\n116. 1991> euskara batua saiakera-liburuak s. ott 0162\nHortik lehen galdera ondorioztatzen da: jaio berriak ere gutxi erabili eta gela berean eduki behar al dira lehen hiru hilabeteetan?\n117. 1991> euskara batua saiakera-liburuak uzei 0067\nJaioberriarentzat ez dago inolako arriskurik, antigorputzak erditzearen ostean agertzen bait dira, amaren eta fetuaren zirkulazioak erabat independenteak direnean.\n118. 1991> euskara batua saiakera-artikuluak j. peña 0187\n(...) Pilar Miróren seme jaio-berriaren foto bat lortzearren, nik tipo horrekin kafesnea hartzen nuen goizero\n119. 1991> gipuzkera saiakera-liburuak m. ugarte 0113\n(Aur jaioberrien aoko miña)\n120. 1991> sailkatu gabeak egunkariak dnoticias 1995 0026\nEuliak berpiztu egin dira inoiz ez dugu jakinen urtero berberak ala jaioberriak diren eta toki guztietan ikusten ditugu, tabernako ensaladilan nahiz Hegoaldeko gorpuetan.\n121. 1991> sailkatu gabeak egunkariak egunk 1993 0038\nJaioberria eta ama osasun egoera onean iritsi ziren ospitalera.\n122. 1991> sailkatu gabeak astekari eta hamaboskariak g. markuleta 0005\nEta zorionak Andres Urrutia euskaltzain oso berriari, eta animo, egungo euskalgintzaren esparru gatazkatsu edo lan behar handiena duten bi horiek erronka gogor baitituzu: bizkaierak batuari egin beharreko ekarpena eta euskal Zuzenbide jaioberriari arnas eta haragi ematea.\n123. 1991> sailkatu gabeak astekari eta hamaboskariak elao 1997 1212\nJaioberriaren identifikaziorako eskubideari buruzkoa, Izquierda Unida/Ezker Batua/Berdeak Legebiltzar Taldeak egina. (Tramitera onartzea)(05/11.02.01.0216)\n124. 1991> sailkatu gabeak astekari eta hamaboskariak elao 1997 1212\nMahaiak, 1997ko azaroaren 25ean egindako bilkuran, erabaki du tramitera onartzea jaioberriaren identifikaziorako eskubideari buruzko LEGEZ BESTEKO PROPOSAMENA, osoko bilkuran eztabaidatua izan dadin, eta agindu du Eusko Jaurlaritzari bidal dakiola eta Eusko Legebiltzarraren Aldizkari Ofizialean argitara dadila.\n125. 1991> sailkatu gabeak astekari eta hamaboskariak elao 1997 1212\nEusko Legebiltzarraren Araudiaz baliatuz, Juantxo Domínguez López Izquierda Unida/Ezker Batua/Berdeak Taldeko parlamentarioak ohore du ondorengo legez besteko proposamena aurkeztea, osoko bilkuran eztabaidatua izan dadin, jaioberriaren identifikaziorako eskubideari buruz.\n126. 1991> sailkatu gabeak astekari eta hamaboskariak elao 1997 1212\nHorregatik, uste dugu erakundeek identifikazio-eskubidea bermatu beharra daukatela jaiotzatik bertatik, jaioberriek beren eskubide zibilak galdu ez ditzaten.\n127. 1991> sailkatu gabeak astekari eta hamaboskariak elao 1997 1212\nOraingo lege eta filiazio-sistemekin, sexuak markatzen du jaioberrien arteko desberdintasun bakarra.\n128. 1991> sailkatu gabeak astekari eta hamaboskariak elao 1997 1212\nHorri eskumuturrekoen oraingo sistemak duen fidagarritasun urria gaineratuz gero, inor ere ez litzateke harrituko une jakin batzuetan zenbait kasu gertatuta ere, hala nola nahasteak, hutsegiteak, lanbideko axolagabekeriak eta beste. (Adibidea: Mendaroko herrian, Gipuzkoan, lehengo abuztuan gertatua. Ospitalean egun batean lau haurtxo batera suertatu ziren, eta beharrezkoa izan zen 30 orduan baino gehiagoan zain egotea ama bik in situ frogatu ahal izan zezaten, hain zuzen, jagoten, jaten ematen eta laztantzen ari ziren jaioberria ez zutela beren ondorengoa, beste ama baten alaba baizik).\n129. 1991> sailkatu gabeak astekari eta hamaboskariak elao 1997 1212\nAlabaina, uste dugu premia-premiazkoa dela jaioberriari lege- babesa ematea, edozein zalantza galarazteko, gizaki guztiek izan ohi dituzten hutsegite edo nahasteen aurrean.


Gobernuak 54.000 euroko diru-laguntza eman dio Tuterako Udalari Hiri Mugikortasun Iraunkorreko Plana burutzeko ostirala, 2007.eko irailak 7\nNafarroako Gobernuak, Berrikuntza, Enpresa eta Enplegu Departamentuaren bidez, Tuterako Udalari 54.000 euroko diru-laguntza eman dio Hiri Mugikortasun Iraunkorreko Plana gartzeko (PMUS), alegia, azterketak erabilitako 90.000 euroetako %60.\nPMUS plana udalerrian edo udalerri onuradunen multzoan, mugikorrari eragiten dioten arlo guztietako jarduerak antolatzeko eta programatzeko tresna bat da, beraz, beharrezko estrategia eta tresna eraginkorrak bildu beharko ditu, garraiobide desberdinen erabilera koordinatua eta eraginkorra lortu ahal izateko. Horrela, besteak beste, honako gai hauek barne hartu beharko ditu: hiri gunetako sarrera eta aparkalekuaren erregulazioa eta kontrola, garraiobide publiko desberdinen eskaintzaren garapena eta hobekuntza, periferiako herrietako estazioen edo geltokien disuasio-aparkaleku suspertze koordinatua, eta bideetako sare nagusiaren antolaketa eta ustiaketa, garraiobide desberdinei dagokienez.\nHorretaz gain, oinez eta bizikletaz mugitzea sustatuko du, horretarako guneak eraikiz eta erreserbatuz, traba arkitektonikoak kenduz, erabiltzaileentzako segurua eta atsegina den inguru batean. Horretarako, udal ertzak eta oinezkoen guneak eta hirien arteko txirrindularientzako sareak konektatuko ditu.\nHalaber, honetarako neurriak ere garatuko ditu. garraiobide publiko desberdinen integrazio instituzionala, tarifen integrazioa eta integrazio fisikoa, modalitate artekoa, mugikortasuna kudeatzea erakarpen zentro handienetako alderdiei dagokienez, garraiobide publikoen eta mekanizatu gabeko garraiobidearen arteko mugikortasuna trenbideko garraioarekin sustatzea, eta zama-lanak eta merkantzien banaketa erregulatzea, PMUS planaren esparruko herrietan.\nHasiera batean, egungo mugikortasunari buruzko azterketa bat egin zen, gizarte taldeen arabera eta honako alderdi hauek aztertuko dira: jatorrizko eta xedeko puntuak, erabilitako garraiobideak, ibilbideak eta lekualdatzearen arrazoiak eta, batez ere, trafiko fluxuak eta bere ondorioak. Azterketa honek kontuan hartu beharko du bizitoki erabileraren dispertsioa, eskoletako, osasun etxetako, lantokietako, merkatal gunetako, aisialdiko gunetako, garraioetako eta mugikortasuneko beste gune handietako kokapena.\nOndoren, jarduerako helburu espezifikoak ezarriko dira, besteak beste, hiri esparruan oinezkoei beste erei baino lehentasun gehiago ematea, edo kolektibo ahulei irisgarritasuna bermatzea.\nHorretaz gain, jarduera zehatzak planteatuko dira epe laburrerako (gehienez bi urte), ertainerako (bi eta lau urte artean) eta epe luzerako (lau eta zortzi urte artean). Horiek honako hauek hartu beharko dituzte barne: exekuzio epea, kronograma eta aurrekontua, eta lotutako onuradunen aurreikuspen bat: ingurumenekoak, energetikoak edo aparkatzeko plazen murrizpena, besteak beste. Prozesua behatzeko, jarraipeneko zenbait adierazgarri definituko da, eta horiei esker, PMUS plana ezartzen den heinean, bere eboluzioa aztertu ahal izango da.


genre_facet:"IRALEren materialak" topic_facet:"Mekanizazioa (Heziketa Zikloa). Erdi maila" topic_facet:"Sistema automatizatuak (Modulua)" topic_facet:"Elektrizitatea eta automatismo elektrikoak (Modulua)"\nGeneroa / Forma: IRALEren materialak Proposatutako gaia: Mekanizazioa (Heziketa Zikloa). Erdi maila Proposatutako gaia: Sistema automatizatuak (Modulua) Proposatutako gaia: Elektrizitatea eta automatismo elektrikoak (Modulua)\nElektrizitatea eta automatismo elektrikoak (Modulua) 3 Fabrikazio Mekanikoa (Lanbide Arloa) 3 Fabrikazio Mekanikoko Sistema Automatikoen Programazioa (Modulua) 3 Fabrikazio mekanikoko produkzioaren programazioa (Heziketa Zikloa). Goi maila 3 Instalazioa eta mantenimendua (Lanbide Arloa) 3 Lanbide Heziketa Gehiago ... 3 Mantentze-lan elektromekanikoa (Heziketa Zikloa). Erdi maila Mekanizazioa (Heziketa Zikloa). Erdi maila Sistema automatizatuak (Modulua) 2 Galdaketa eta pulbimetalurgiaren bidezko produkzioa (Heziketa Zikloa). Goi maila 1 DBH - Teknologiak 1 Fabrikazio Mekanikoko Produkzioaren Programazioa (Modulua) 1 Mantentze-lanen eta kalitatearen prozesuak eta kudeaketa (Modulua) 1 Mekatronika Industriala (Heziketa Zikloa). Goi maila 1 Muntaia- eta mantentze-lan elektriko/elektronikoak (Modulua) Guztiak ikusi ... gutxiago ...


Alhassaneren arrastorik ez zen Sabrathan, eta, “Zawiyara joango naiz”, erabaki nuen. Zawiya Sabrathatik hurbil dago, oinez gau bat da. Egunez ez dakit zenbat den, ezin baitzara ibili. Poliziak harrapatuko zaitu, eta kartzelara sartuko, edo hezur bat hautsiko, zaren bezalakoa zarelako.\nGauaren zain egon nintzen. “Zawiya”, pentsatu nuen, eta eguzkia erori zen.\nOinez nindoan, bide bazterretik. Hiru gauza egiten nituen: begiratu, mugitu, gelditu. Begiratu, mugitu, gelditu. Askotan egin nuen hori.\nGoizeko bostak ziren, ez zebilen inor, dena kieto. Goizeko seiak eta nekatzen hasi nintzen. Bide ertzean meskita bat ikusi nuen eta haren ondoan zuhaitz bat. Ez galdetu zein toki zen. Gaua eta zuhaitz bat, ez dakit besterik. “Hor ezkutatuko naiz”, pentsatu nuen. Zuhaizpera makurtu eta ingurua zelatatzeari ekin nion. “Ez dabil inor, begiak itxiko ditut”. Hiru segundo. “Begiak irekiko ditut, badaezpada”. Inor ez. Berriz begiak itxi, eta lo hartu nuen. Goizeko bederatziak arte.\nEsnatzean, zuhaitzak han jarraitzen zuen, meskitaren ondoan. Ez zen mugitu, eta izutu nintzen. Libian zerbait denbora askoan geldirik ikustea ez da seinale ona. “Alde egin behar dut”, pentsatu nuen, “bai, denbora gehiegi daramat hemen”.\nGoizeko hamarrak, edo hamaikak, eta eguzkipean nindoan. Bero egiten zuen, bero errea. Tarteka pick-up bat pasatzen zen, eta makurtzen nintzen. “Joan da, Allahu akbar”. Berriz oinez. Baina pauso batzuk, nire atzetik. Bai, pauso batzuk. Burua jiratu eta zahar bat ikusi nuen, niregana zetorren. Pausoa azkartu nuen. Azkarrago. Alferrik. Bi esku nire bizkarrean. Bi esku eta beste zerbait. “Harrapatu nau”.\nArabieraz hasi zen, “barka lafi”. Nik arabiera ez dut ongi menperatzen, baina agurtuz gero erantzungo dizut. “Barkatu, ez dizut ulertzen”, esan nion, eta zerbait galdetu zidan: “Barka lafok?”. Nik, “no”, erantzun nion. “No?”, hark. “No”, nik. Orduan, bere guba altxatu, eta kalaxnikova erakutsi zidan. Bai, hola. Guba txaleko luze bat da, gizonek erabiltzen dute. Kalaxnikova badakizu zer den.\nQuatre-quatre batera igoarazi ninduen, ez dakit Golfa zen edo Forda, orain ez naiz ongi oroitzen, baina auto handia zen. Aurrean fusilak zeramatzan, eta ni atzean eseri nintzen. Arabieraz hitz egiten zidan eta ez nion ezer ulertzen.


“EL ARALAR” (1894-1897)\nMerkataldinda eta Estafeta karriketako egunkari hau 1894ko otsailaren 2an agertu zen. Sortzailea, Arturo Kanpion, nafar hautetsi zen, baita Bizkaiko senadorea ere. Gregorio Perez de Agoitz zuzendari lanetan, ohiko erredakzioan Altadill, Antsoleaga, Iturralde eta Oloritz zeuden….\nAUZO-LOTSA 20 TXERRI HANKAK\nHirurogeiko hamarraldiaren bukaera aldean, nik hamar-hamaika urte inguru nituenean, ordurako nire eritasuna nabarmena zen: oin puntetan ibiltzen nintzen, giharrak eta tendoiak ez zitzaizkidan normaltasunez garatzen, indar gutxi neukan, erraztasun handiz erortzen nintzen lurrera, dezente kostatzen…\nLaurogeiko hamarkadaren erdialde pasatxoan ginen, eta, ordurako, Nafarroan bazegoen foru lege bat, etxebizitzen oztopo arkitektonikoak erregulatzen zituena. Garai hartan, arkitektoa zen lehengusu batek, jakinarazi zidan, Iturramako leku jakin batean, babes ofizialeko etxebizitzak egin behar zituztela…\nJosu Naberan (9)\nNafarroaren historia – Erlantz Urtasun Antzano (25)\nXanti Begiristain Madotz (136)\nZaharrak berri – Maite López Las Heras (20)


(«WP:5e» orritik birbideratua)\nWikipedian dihardutenek errespetuz eta gizalegez tratatu behar dute elkar. Gainerako wikilariak errespeta itzazu, baita haiekin bat ez zatozenean ere. Ez egin eraso pertsonalik, joka ezazu asmo onez, eta oro har jo ezazu gainerako wikilariak ere fede onez ari direla. Saihets itzazu edizio gerrak. Desadostasunik sortuz gero, saia zaitez eztabaidatzen eta adostasun batera iristen, eta gogoan izan ezazu 366.803 artikulu daudela Euskarazko Wikipedian lan egiteko eta eztabaidatzeko.\nAzken aldaketa 20 apirila 2018(e)an, 12:17(e)tan\nOrriaren azken aldaketa: 20 apirila 2018, 12:17.


Hipnosia talde berrian musika eskolako bi kide - Aretxabaleta - Goiena.eus\nHipnosia talde berrian musika eskolako bi kide\nMirari Altube 2022-01-15 10:45\nTaldeko kideak, Emilio Vazquez atzean dela, eta Juan Carlos Calvo, eskuinean. (Argazkia: Hipnosia)\nEskarmentu handiko musikariak eta irakasleak dira Emilio Vazquez eta Juan Carlos Calvo, Akerbeltz erromeria taldeko kideak, eta pandemia sasoian talde berria eratu dute eta diskoa kaleratu; rock doinuak hartu dituzte ardatz kantuak sortzerakoan.\n"Garai zailak" bizi dituzte musika taldeek, eta garaiotara egokitu beharrean izan dira asko eta asko. Akerbeltz erromeria taldeko hainbat kidek, esaterako, Hipnosia talde berria eratu dute, eta izen bereko diskoa kaleratu. Talde horretan Leizarra musika eskolako bi irakasle daude: Juan Carlos Calvo eta Emilio Vazquez. Hain zuzen, azken horrek sortu ditu disko berriko kantu guztien doinuak eta askoren letrak.\nBasaurikoa da Calvo eta lau bat urte daramatza Aretxabaletako musika eskolan baxua irakasten; Vazquez, ostera, Erandiogoikokoa da eta dagoeneko hamaika urte daramatza gitarra eskolak ematen. "Biok gara Akerbeltz taldeko kide, eta ez dugu alboratu, baina dantzan egin bako erromeriarik ez dago; hortaz, geldi gaude, oraingoz", azaldu du Vazquezek. Hala, konfinamendu sasoian abesti batzuk sortu zituen eta entseguetara itzultzerakoan gainerako taldekideei aurkeztu zizkien: "Abestiak erakutsi eta taldea sortu zen". Hamaika abesti jaso dituzte lehen diskoan: "Laboaren bertsio bat ere sartu dugu, Ihesa zilegi balitz, erreferentea delako Laboa. Gainerakoak geureak dira eta rock doinuak dituzte oinarri guztiek, baita ukitu elektronikoa ere". Eta abesti guztiak euskaraz sortzearen alde egin dute.\nVazquezekin eta Calvorekin batera Naia Fernandezek eta Miriam Merinok osatzen dute taldea, eta borobiltzeko, Sutan taldeko Alain Gutierrez fitxatu dute abeslari.\nDurangoko Azokan aurkezpena\nDurangoko Azokan aurkeztu zuten diskoa: "Kontzertuarekin gustura geratu ginen; 60ren bat lagun elkartu ziren, eta gu pozik, kontuan hartuta eguneko azken orduan izan zela".\nUrte berria kontzertuekin hasteko asmoa zuten; izan ere, hilaren 8an ematekoak ziren lehenengoa, baina neurri murriztaileen ondorioz bertan behera utzi dituzte guztiak: "Berriro ere geldi gaude. Gure itxaropena da otsailetik aurrera sortzea aukera berriak, baina inork ez daki zer gertatuko den, eta eskuak lotuta ditugu. Gu zuzenean jotzeko gogotsu gaude".\nHona hemen Ergela abestiaren bideoklipa:


Data aldaketa: Litekeena da Espainiako Vuelta urriaren 22an iristea Sakanara - Sakana - Guaixe.eus\nData aldaketa: Litekeena da Espainiako Vuelta urriaren 22an iristea Sakanara\nGuaixe 2020-04-21 10:29\n2020ko Vueltaren aurkezpena egin zutenekoa.,\nUCIk Frantziako Tourra, Italiako Giroa eta Espainiako Vuelta jokatzeko data berriak zehaztu ditu eta abuztuaren 19 beharrean litekeena da urriaren 22an pasako dela Vuelta Urbasa, Sakana eta Aralarko San Migeletik\nCOVID-19 birusak bazterra guztiak nahasi ditu, txirrindularitza tartean. Aurreko astean Nazioarteko Txirrindularitza Elkarteak (UCI) txirrindularitza proba nagusien egutegia eraldatzea erabaki zuen. Horrela, Frantziako Tourra abuztuaren 29tik irailaren 20ra jokatuko da, Munduko Txirrindularitza Txapelketak irailaren 20tik 27ra jokatuko dira, Suitzan, urrian Italiako Giroa jokatuko da, eta urria eta azaroaren artean Espainiako Vuelta. Giroaren eta Vueltaren behin betiko datak ez dira guztiz itxi, baina dagoeneko data dantza hasi da.\nUCIk aldaketa egitea erabaki baino lehen, Espainiako Vuelta abuztuaren 14an hasi eta irailaren 6an zen despeditzekoa. Nafarroan bi etapa ziren jokatzekoak –hain zuzen ere Nafarroako etapen aurkezpena martxoaren 10ean egin zuten Nafarroa Arenan–, abuztuaren 19an eta 20an. Abuztuaren 19an, etapa Iruñetik abiatu eta Lizarraldetik Urbasara sartzekoa zen, Sakana osoa zeharkatu, Uharte Arakildik Aralarko San Migelera igo eta Lekunberrin despeditzeko. Eta abuztuaren 20an Lodosan hasi eta Soriako Laguna Negran despeditzekoa zen Vueltako etapa.\nBada, orain data berriak zehazten ari dira Vueltako arduradunak, eta Iruñean hasi, Sakana zeharkatu eta San Migel igo eta gero Lekunberrin despeditzen den etaparako urriaren 22a da antolakuntzatik maneiatzen ari diren data. Data aldaketarekin, Vueltak oraindik ez du zehaztu aurretik prestatuta zeuden etapa guztiak mantenduko diren edo aldaketak izanen diren.


"Joan, ikusi eta jabeei galdetu diezaiotela" - Altsasu - Guaixe.eus\nGuaixe 2019-10-18 14:18\nAndoni Beramendi Espinosa bere txakurretako batekin exposizio batean. Artxiboa.\nHego Euskal Herriko, Aragoiko, Kataluniako eta Galiziako 20tik gora artzakur edo mastin izanen dira Altsasuko biharko topaketan. Haren prestaketan buru-belarri dabil Andoni Beramendi Espinosa altsasuarra. Esan digunez, "txakur jabeak kasik lagunartea gara". Horregatik, topaketaren aurretik txakur-jabe guztiak elkarrekin bazkalduko dute. "Halako topaketak norbere artzakurrak ezagutzera eman eta gustuko animaliak ezagutzeko balio digute jabeoi. Arraza nola dagoen ikusteko. Gero gurutzaketak egin edo kumeren bat erosteko". Hazle altsasuarrak aitortu digunez, "garestia da txakurrak haztea eta batetik bestera topaketa eta erakusketetara mugitzea".\nBaratzekobide plazatik pasatzen direnek morfologia azterketa batekin eginen dute topo. "Ring bat montatu eta epaile batek artzakurrak geldi, oinez eta trosta egiten daudela aztertuko ditu. Ukitzen uzten ez bada kanporatua da. Epaileak, besteak beste, animaliaren egitura, mugimendu arina edot aho ona duen aztertuko ditu. Arrazaren estandarraren arabera baloratuko ditu mastinak". Hainbat sailkapen dituzte halako topaketek, hasi kumeenetatik eta txapeldun mailara arte. "Irekia deitzen den mailakoak dagoeneko txakur helduak dira eta horkoak dira irabaz dezaketenak". Beramendik azaldu digunez, Altsasukoa topaketa izatean Espainiako Pirinioko Artzakurren Klubaren barne baloraziorako baliagarria izanen da soilik. "Erakusketa balitz txapelketetarako puntuak banatuko luke".\nBeramendik Larresalkoak izeneko bere haztegiko Pirinioko lau mastin aurkeztuko ditu bihar. "Artzakurra bertako arraza da. Garai batean Nafarroako mastina deitzen zioten. Txakur handia da. Kumeak 600-700 gramorekin jaiotzen dira, baina ar helduek 70-75 kilo dituzte, 65-70 emeek. Soingurutzeko garaiera 70 eta 85 cm artekoa da". Tamaina handiko txakurra bada ere, "ez dira animalia erasokorrak. Izaera dute. Aurrekoan Eulaten izan ginen eta haurrek ederki izan ziren haiekin. Artzakurrak oso zaintzaile onak dira. Horregatik erabili izan dituzte mendian azienda zaintzeko, artaldeak batez ere". Beramendik animaliak ezagutzera gonbidatu du "Pirinioko mastinak San Bernardo, Bernako itzain edo Frantzia aldeko Pirinioetako mendi-txakurretatik bereizteko".\n"Saltzeko asmoz txakurrak hazten dituen hazlea ez da hazlea, txakur gurutzatzailea baizik"\nGuaixe 2007 mar 02 Altsasu\nAndoni Beramendi Espinosa altsasuarrak Larresalkoak izeneko Piriniotako mastin edo artzakur haztegia du.


El sector del videojuego coopera para internacionalizarse | ElMundoEmpresa\nBideo-jokoen sektoreak lankidetzan dihardu nazioartean\nZenbait euskal enpresa Perun ari dira, duela bi urte Bizkaiko Foru Aldundiaren sostenguz hasitako sektore-nazioartekotze estrategiari esker.\nIdentifikatutako proiektuetako batzuk garatzen ari dira jadanik GAIA klusterreko BasqueGame elkartearen laguntzarekin.\nBideo-jokoen enpresa-ehuna hazkundean dago. 270 pertsonatik gora dituzte sektoreko 30 enpresek, besteak beste bideo-jokoen ekoizpen, sortze eta garatzea, entretenimendurako softwarea. Serious Game delakoa eta aplikazio mugikorrak egiten dituztenak.\nSektorearen nazioartekotzea hazkunderako giltzarri da eta horretaz jakitun, 2014. urteaz geroztik estrategia partekatua garatu dute enpresek, interesdun merkatuak identifikatu eta negozio-aukerak antzemateko. GAIA klusterrak lagunduta, CR CoP Games proiektua abian jarri zuten, eta itxiera fasean dago jadanik, jasotako negozio-aukerei aurre egiteko enpresa-eskaintza doitzen. Ekimen honetan Bizkaiko Foru Aldundiaren laguntza izan dute enpresek, bertako ETEak nazioartera hedatzeko enpresen arteko lankidetza-ekintzak sustatzen baititu.\nAurtengo ekainean, sektoreko hiru enpresek (Virtualware, Pulsar Concept eta Gestionet) GAIA – Basquegame-k Perura egindako misioan parte hartu zuten, herrialdea “aukera handiko” merkatutzat definitu baitzen ikerketa-fasean. Bidai honen emaitza dira zenbait proiektu aurrera eramateko itxi diren akordioak, ekoizpen zein pilotu Peruko enpresa pribatu zein erakunde publikorekin.\nAdibide modura, meatzaritza arloko Peruko enpresek interes handia erakutsi dute istripu-arriskua saihesteko erabiliko den aplikazioa garatzeko proiektuan parte hartzen duen Pulsar Concept enpresarekin batera; bertan sortu duten interesaren erakusgarri da enpresak berak Liman duela aste parea antolatu zuen showroom delakoa, arrakasta handia izan zuena. Bere aldetik, Gestionet enpresak ere aurreikuspen onak ditu hezkuntza-arloan egindako negozio-aukeren inguruan, eta Perun modu egonkor batez jarduteko egitura sortu du jadanik.


21 Maiatza 2019 | Bizkaia\nEzkerraldea eta Meatzaldea da bere eskualdea eta gaur, Andoni Ortuzarrek Barakaldon zabaldu ditu bi mezu, bata eskualderako eta bestea Euskadi osorako. Tokiko egoeraz, EBBko presidenteak kritikatu ditu azken egun hauetan kritika politikotik harago joateko asmoz Ezkerraldera hurreratu diren alderdiak eta hautagaiak, “eskualde hau estigmatizatzera etorri dira, gure inguru hau azpimundua balitz bezala, lumpena”. Era berean aldarrikatu du Amaia del Campo alkateak Barakaldoko Udalean azken lau urteotan egin duen lanaren balioa. Barakaldoko Udala azken aldi honetan igaro da “Bizkaiko Foru Aldundiarekin eta Eusko Jaurlaritzarekin” gatazka hutsean egotetik, herri honetako erakundeekin elkarlanean aritzera, eta begi bistan dauden emaitzak lortzera. Baina jeltzaleen buruak argi baino argiago hitz egin nahi izan dio euskal hiritargo osoari, Euskadiko herri bat, Ugao-Miraballes, Espainiako eskuineko talde politikoren batek gatazka eta borroka eragiteko gune bihurtu nahi duela ikusirik, eta lasai egoteko eta gizalegez jokatzeko deia egin du Herria “alde bateko edo besteko erradikalen eskuetan ez uzteko”. Ortuzarrek gaur hitz egin du Barakaldoko Herriko Plazan egin den ekitaldi politikoan. Gaurko honetan ondoan izan ditu Izaskun Bilbao Barandica, CEUS Europa Solidarioaren aldeko Koalizioaren zerrendaburua; Bizkaiko ahaldun nagusi eta berrautaketara aurkezten den hautagai, Unai Rementeria, eta Barakaldoko alkate eta EAJ-PNVren alkategai, Amaia del Campo.\n“Euskadi indarkeriaren parke tematiko bihurtu nahi dutenak beren betiko bidera itzuli dira”, ohartarazi du Ortuzarrek. “Riverak eta bere kuadrillakoek ekitaldi bat egingo dute Ugaon ostegunean. Han ez dute udalerako hautagairik aurkezten, baina probokatzera datoz. Berriro ere terrorismoaren biktimak erabiliz, badator boto bila. Gatazka Euskadin, botoak Espainian. Lotsagarria da biktimen mina eta euskal gizartearen mina horrela erabiltzea. Herri hau izan da ETAren zentzugabekeriaren berrogeita hamar urteak sufritu dituena”. Probokazio honen aurrean, jeltzaleen buruak erantzun gizalegezko eta baketsua ematea eskatu du. “Ez ongi etorririk ezta kontra-omenaldirik ere. Euskadik elkarbizitza behar du, bakea eta elkarrizketa. Euskadik etorkizunari begiratzea behar du. Gure herria ezin dugu utzi alde bateko edo besteko erradikalen eskuetan. Eta ez dugu utziko”, baieztatu du.\nHauteskundeetara itzuliz, Ortuzarrek salatu du hainbat direla azken egun hauetan “gure herrien izen ona zikintzeko asmoz” Ezkerraldean eta Meatzaldean lurra hartu duten alderdi eta hautagaiak. Eta hau ez dut esaten EAJko buru gisa, baizik eta eskualde honetako herritarra naizen aldetik. Harrotasun osoz esaten dut, gainera. Ni ez naiz kexatzen gobernuan daudenak kritikatzeagatik, zilegi da, guk ere egiten dugu. Bai kexatzen ari nahiz eskualde hau estigmatizatzen ari direlako, azpimundua izango balitz bezala, lumpena. Fragak Urdeetara egiten zituen bisita haietan bezala. Errespetua eskatzen diegu hemen bizi ez direnei eta bisitan datozenei. Sasi-ezkerreko klixeekin eta sasi-langileen hitzontzikeriarekin datoz, baina buzoa ez dute sekula santan jantzi eta Koipe lodia edo ebaketa-likidoa zer den ere ez dakite. “Ezkerraldeak eta Meatzaldeak laguntza behar dute, planak eta proiektuak behar dituzte, kalitatezko enplegua behar dute, hazkunde ekonomikoa behar dute, eta horretan ari da EAJ”. Horri ekin dio azken lau urteotan Amaia del Campok. “Amaiarekin, Barakaldok normaltasuna lortu du gainerako erakundeekin izan beharreko tratuan. Aurreko alkate sozialistak beti zeuden gatazka hutsean Aldundiarekin eta Eusko Jaurlaritzarekin. Amaiak argi baino argiago zuen. Barakaldorentzat onena zela gainerako erakundeekin era koordinatuan lan egitea Barakaldoren onerako. Horrela egin du eta herriak onerako nabaritu du. Amaiak Barakaldoren interesak defendatzen ditu, beti eta erakunde guztietan egiten du kemenarekin, buru zuzenarekin, ezkerreko eskua erabiliz, erantzukizunez, proiektu egingarriak aurkeztuz, asmo lorgarriekin, konpromisoekin, erantzukizunak hartuz”. Amaitzeko, EBBko presidenteak gogoratu du gaurko alkateak 2015eko aurreko hauteskundeak 52 botorengatik irabazi zituela. “Boto bakoitzak balio du igandean. Zenbat eta parte hartze handiagoa, orduan eta hobeto Barakaldoko interesetarako eta baita EAJrentzat eta Amaia del Camporentzat”, animatu du.\nIñigo Urkullu lehendakariak Barakaldon adierazi du EAJ-PNV dela ekintzen alderdia. “Talka plan bat onartu dugu Ezkerraldea edo Meatzaldea moduko guneen biziberritze sozial eta ekonomikoa bultzatzeko, azken krisialdi latzaren eragin kaltegarriak nabarmen sufritu dituztelako”. Lehendakariaren esanetan, EAJ-PNVk plan bat dauka eta plan honek aurreikusten ditu “ekintzak, inbertsioak eta enplegua”. “Alokatzeko etxebizitza publikoak gazteentzat; etxebizitzak eta eraikinak eraberritzeko laguntzak; langabeak kontratatzeko planak; gazteentzako enplegu programak; Indartu egitasmoa, inbertsioak egingo dituzten edo enplegua sortuko duten enpresentzat, edo Industrialdeak eraberritzeko Plana”. “Gaur bertan -iragarri du- Gobernu batzordean onartu dugu egoera txarrenean dauden guneetan enplegua sortzeko lan programa, eta 20 milioi euroko aurrekontua aurreikusita dago horretarako. Ekainean, BECen egingo da Estatu mailako konbentzio industrialik handiena. 1.300 enpresa batuko dira bertan eta 4.0 industriako azken berrikuntzak erakutsiko dituzte… Ekintzak, inbertsioak, enplegua”, amaitu du.\nBat eginik, “enplegua, enplegua eta enplegua”\nIzaskun Bilbao Barandica, Europako Parlamentuko diputatuak, gaurko ekitaldian hitza hartu du eta balioan jarri du EAJ-PNVk lantalde gisa jarduteko daukan gaitasuna. “Talde bat, leku guztietan gauza berbera esaten duena” eta Europaren martxa lotu du udalen eta toki erakundeen funtzionamenduarekin. Bilbaok era berean nabarmendu du EAJ-PNVk Barakaldo Europarekin konektatzera dedikatzen dela eta elkarlanean landutako gaiak ekarri ditu gogora lan horren adibide gisa: ontziolei horren kalte handia egiten zien ‘tax lease’ delakoaren inguruan egin den lana, BEC-i emandako babesa, lindanearen arazoa, hiri adimendunaren mugikortasuna edo gazteen enpleagarritasuna hobetzeko programak. “Toki esparrutik igotzen ari gara digitalizazioaren trenera, robotikaren eta fabrikazio prozesu adimendunen trenera. Hori da etorkizunerako giltza. Ekintzen giltza, ekimenen giltza. Elkarrizketaren eta akordioaren giltza. Lana eta karpetak zalaparta eta pankarten aurrean”, adierazi du.\nUnai Rementeria, EAJ-PNVk Bizkaiko ahaldun nagusirako aurkezten duen hautagaiak, ekitaldi berean hitza hartu du enpleguaz aritzeko “hori delako Bizkaiarentzat daukagun proiektu handia” eta herrialde honetan bizi-kalitate onari eusteko eta hobetzeko bermea. “Enpleguarekin, dena da egingarria. Enplegua, enplegua eta enplegua. Nik enplegua eta bizitza kalitatea ikusten dut itsasadarreko proiektuan, tunelean, BEC-en, herriko merkatariak eta autonomoak babesteko ekimenetan. Enplegua da eta izango da Bizkaiko talde-proiektu handia. Hori bai, enplegu egonkor eta duina, kontratu luzeak eta soldata duinak. Hori da gizarte honek etorkizunera begira daukan bermerik onena. EAJren eskutik, enplegua eta bizi-kalitatea egongo dira”, azpimarratu du gogora ekarriz gaur egun duela lau urte baino 30.000 langabe gutxiago daudela, horietako 8.000 Ezkerraldean. Era berean aurreratu du eskualde honetan jarduera ekonomikoa suspertzeko eta lanpostu berriak sortzen laguntzeko abian jarriko duen proiektuetako bat, Ezkerraldeko eta Meatzaldeko Teknologia Parkea, hain zuzen, 60 milioi euroko inbertsioaren bidez 50 enpresa ezarri ahal izatea eta 2000 lanpostu sortzea ahalbidetuko duelarik.\nBarakaldoko alkate eta berrautaketara aurkezten den hautagai, Amaia del Campok, era berean adierazi du amaitu berri dena “legealdi gogorra” izan dela “lehenengo hilabeteetan ikusi genuen gure Udalaren benetako egoera, aurreko arduradunek ezkutatu zigutena”, baina “eseri egin ginen, egoera aztertu genuen eta erabaki bat hartu genuen: Barakaldo ezin zen geldirik geratu”. “Hitza bete dugu eta Barakaldo bikaina eraikitzea dut helburu, hiri segurua, kalitatezko enplegua sortuko duena, pertsonak eta auzoak helburu dituen Udalarekin”, baieztatu du. Zentzu berean aldarrikatu duenez “hori da igandera begira jokoan duguna, aldaketa finkatu ahal izan dadila. Benetan diotsuet buru belarri arituko garela gaur zuen aurrean hitzemango ditugun konpromisoak betetzeko. Uste osoa daukagu herri honetan, Barakaldok mugiarazten gaitu eta horregatik zuen konfiantza eskatzen dizuet horren maite dugun Barakaldo herria eraikitzen jarraitzeko”.\nMAIATZAk 21 | Mintzaldia


Euskal Sute Iraultzailea - ESI taldea: KATYN: historia arma politiko gisa - Ion Kortazar (bigarren zatia)\nKATYN: historia arma politiko gisa - Ion Kortazar (bigarren zatia)\nBigarrenik, Katyngo sarraskiaren ingurumariak ditugu. Behin sarraski hori sobietarrek egin dutela “frogatuta”, hurrengo pausua ematen dute, hau da, Katyngo sarraskia II Mundu Gudan Europako Ekialdean emandako sarraskirik okerrena izan zela esatea, hori sobietarren “gaiztakeria” frogatzeko bide delarik. Baliagarriak zitzaizkigun baina guda bukatuta basati komunista horiek zein kriminalak ziren argi utzi behar da (gainera ez zuten “Europa askatzeko” borrokatzen, “totalitarismoa inposatzeko” baizik). Helburu horrekin errepikatzen dute behin eta berriz Katyngo sarraskia eta “sobietar egiletza”, horrela ateratzen dituzte hainbat eta hainbat artikulu, liburu, telebistako erreportai, publizitate eta gure autobus geltokietan hainbestetan iragarrita ikusi dugun Andrzej Wajdaren filma. Eta hori baliatzen dute Sobietar Batasunari edota errusiar herriari betirako zigor morala ezartzeko, Errusia errudun da eta kitto, eta barkamena eskatzen badu sekula ez da nahikoa izango (ikus El País egunkariko 2009-IX-2eko gaiari buruzko artikuluak, 2-3 orr., eta hor aurkituko ikusiko duzue Mendebaldeko ohizko arrazakeria errusofoboaren adierazpen arrunt bat). Katyn bezalakorik ez dago. Ez dago? Egia izan, Katyngo sarraskia, egin zuenak egina, ez da Ekialdeko fronteko halako gertakizun bakarra. Poloniarrak biktima izan ziren beste sarraski bat badago, Katynetik ez oso urruti; Galitzia eta Volinia deitutako lurraldeetan (II Mundu Guda aurretiko mugen arabera, Poloniaren mugen barruan zeuden lurraldeok), nazien aldeko milizia kolaborazionista eta antisobietar batek, Ukrainiar Armada Matxinatuak (UPA) hain zuzen ere, “ukraniar lurraldea garbitzekotan”, poloniar etniako 100.000 zibiletik gora hil zituenekoa. Hauentzat ez dago ez ekitaldi gorenik, ez oroitzapenik, ez pelikularik. Are gehiago, II Mundu Gudaren azken urteetan eta ondorengo urteetan UPAk Mendebaldearen laguntza izan zuen, lehenik Berlinerako bidean Armada Gorriaren aurrerakada moteltzeko eta gero Sobietar Estatuari min egiteko. Eta are gehiago, 2010.eko Urtarrilean Ukrainiako lehendakari “demokrata” eta “europarzale” Viktor Justxenkok UPAren buru Stepan Bandera “Ukrainiako Heroi” izendatu zuenean, ez zen protestarik entzun Mendebaldearen aldetik. Nola entzungo ziren bada, Justxenko Mendebaldar inperialismoaren interesek George Sorosek finantzatutako Estatu-kolpe bidez Ukrainian jarritako txorimaloa (“demokrata”, hori bai) izan bazen? Faxismoa goratzen zuela? Berdin ziok, Errusiaren aurka dago ta! Ukraina Errusiatik aldentzea, antierrusiarkeria puzteak eta Ukraina NATOn eta “Mendebaldar munduan” txertatzeko ahaleginek, betiereko barkamena ekarri diote Justxenko profaxistari, mezua argi utziz: Errusiaren aurka baldin bazaude, goratua izango zara, eta zure krimenak ahantziak izango dira. Justxenkok goratutako ukrainar kolaboratzaile horiek, alemaniarrekin batera, Babi Yar deitutako tokian, Kieveko kanpoaldean, arratsalde batean (1941.eko Irailak 29an) 35.000 judutar hil zituzten, baina hori ere ez da ezaguna. Zer esango lukete Mendebaldeko agintari prestuek, Katyngoa sobietarrei leporatzen diotenek, Errusiak Katyngo tiroketak ustez agindu zituen NKVDko burua Heroi izendatuko balu?\nAntzeko gauza bat gertatzen da poloniar antikomunistekin. Hitlerdarrek 1939.eko Irailean Polonia inbaditzerakoan, poloniar antikomunistek aukera hori profitatu egin zuten, eta poloniar landaguneetan hainbat eta hainbat judutar erail zituzten. Halako kasu bat aipatzearren, Jedwabne herrikoa dugu, non herriko 1.600 biztanle judutarrak, denak, poloniar katolikoengatik hilak izan ziren. Jedwabneko judutarrentzat ez dago dokumentalik ez ekitaldi arranditsurik. Hala ere Jedwabne ez da kasu bakarra. Okupazioan zehar, Erbesteko Gobernuari leial zitzaion erresistentzia talde ez-komunistak (edo antikomunistak) Armia Krajowa izenekoak (Lurraldearen Armada), judutarren, gudari komunisten eta gutxiengo etnikoen aurka eginiko hilketak ere ez dira aipatzen, noski hauek “antisobietarrak eta demokratak” ziren eta. Ezta ere Hitlerrek SESBen aurka planteatutako “esklabu-herriaren esterminio gudaren” eraginez hildako 20 milioitik gorako sobietarrentzat, Holokausto ahantziarentzat. Eta ez dago ezta ere Kroaziako Estatu “Independenteak” (nazien kolaboratzaile zen erregimenak) hildako 700.000 inguru serbiarrentzat, beste Holokausto ahantzi batentzat (serbiarrak ere deabruaren morroiak omen direlako). Eta ezta ere Polonia nazien atzaparretatik askatzeko bizia utzi zuten sobietar soldaduentzat. Eta are gutxiago 1919-1921.eko Guda Poloniar-Sobietarrean, Poloniak preso egindako eta Tuchola kontzentrazio eremuan hildako 60.000-70.000 soldadu sobietarrentzat. Tuchola? Inork ez al du ezagutzen? Egia esan ez da oso aipatua. Eta ez da esaten errusiar-poloniar harremanetan, “gainditu beharreko zanga handia” denik. Tuchola iraganean nonbaiten galdutako pasadizuetako bat da, baina Katyn ez, Katyn herenegun gertatu izan balitz bezala. Horrek frogatzen du Katyn komunismoaren eta SESBen aurkako arma ideologiko bezala erabilia izan dela, eta gaur egun Errusiaren aurkako arma (ideologiarik jada ez dago) bezala erabiltzen dela. Argi geratzen da hilketak eta sarraskiak egiletzaren edo ustezko egiletzaren arabera direla gomutatuak eta behin eta berriz aipatuak, interes politikorako tresna nabarmen gisa.\nAzkenik, hirugarren zatiarekin goaz, Polonia herrialde baketsu eta SESB herensugeak otordu totalitario batetan inbaditutako herria bezala ikusten duen mitoarekin. 1939.eko Sobietar-Germaniar Itunak mito hau baieztatuko luke. Hirugarren mito hau denetan garrantzitsuena eta beraz gezurtatzeko premia larriena honetxek sortzen digu; mito honetan laburbiltzen bait da Mendebaldeko “herrialde demokratikoen” guda arteko politikaren justifikazioa eta baita II Mundu Gudaren hasieraren gainean egiten den propaganda; Sobietar Batasuna “potentzia oldarkor” eta guda hasterakoan Alemaniaren gaizkide bezala, Polonia herrialde demokratiko baketsu eta biktima bezala eta Mendebaldea erasotako herri bat laguntzeko eta faxismoaren aurka hasieratik borrokatzeko prest aurkeztean datzan mitoa.\nEgia esan, Polonia, Estatu arras gerrazalea eta espantsionista izan zen, 1918.ean bere independentzia lortu berehala egindakoek erakusten diguten bezala. Sortu berri zela, bere Ekialdeko mugak, Pariseko Bake Konferentziaren arabera Curzon lerroan jarritakoak (gutxi-gora-behera, gaur eguneko muga markatzen dutenak), behin eta berriz apurtu zituen. Poloniaren eta orduko lehendakari Pilsudski mariskalaren helburuak bi ziren: alde batetik poloniar estatuaren mugak ahalik eta gehien zabaltzea (“Polonia Handia” eraikitzea), eta bestetik inguruko nazioetan (Ukrainan, Bielorrusian, Baltiar Herrietan…) menpeko Gobernu-txorimaloak ezartzea Polonia Handiak zuzendutako Federazio batetan sar zitezen (Miedzymorze proiektua, hots, “Itsaso Artean”, Baltiar Itsasotik Itsaso Beltzeraino). Finean, Poloniak XVI. mendean izandako handitasuna berreskuratu nahi zuen, eta horrela zenbait guda abiarazi zituen. Adibidez, 1918.ean Lviv hirian ukrainarrek egindako autodeterminazio saiakera bat indarrez zapaldu zuen, hiri hori bereganatuz. 1920.ean Lituaniari guda deklaratu zion, eta Vilnius konkistatu zuen (Polonia izan zen 1939.erarte). Txekoslovakiaren aurka ere gatazka armatua piztu zuen, mugak zirela eta. Halere, Pilsudskiren Poloniaren etsai nagusia Errusiar Iraultza zen, bai ideologikoki, Sobietar Estatu sozialista kapitalismoaren etsaia zelako, eta bai nazionalki, Poloniak Errepublika Sobietar ezberdinen arteko anaitasuna hautsi nahi bait zuen, hala hauetako lurralde batzuk Miedzymorze federazioan sartzeko. 1919.ean, Errusiar Iraultza jaioberria guda zibil gogorrean murgildurik zebilenean, Petliura ukraniar sasi-abertzalearekin aliaturik (eta frantses inperialismoak babesturik eta xaxaturik), ustekabean Sobietar Errusiar Errepublikaren eta Sobietar Ukraniar Errepublikaren aurkako guda deklaratu zuen Poloniak, Ukraina (orduan gorriek kontrolatua) azpiratzeko helburuarekin (Kieveraino heldu ziren, Ukrainaren hiriburua mantendu ezin izan bazuten ere). Zenbait eraso eta kontraeraso ostean, 1921.ean Rigako Bakea sinatzen da Guda Poloniar-Sobietarra bukatuz. Honela, Poloniak bere asmo inperialistak sarituak izatea lortu zuen, Curzon lerroa Ekialderantz zeharkatuz eta Mendebaldeko Bielorrusia eta Mendebaldeko Ukraina konkistatuz, hau da, gehiengo etniko ez-poloniardun lurrak. Hauek, 1939.ean Sobietar Batasunak berreskuratu zituen lurrak izan ziren, lur bielorrusiar eta ukraniarrak, ez poloniarrak. Bestalde, Poloniak sekula ez du argitu guda horretan preso hartu zituen eta gerora ez askatu ez deportatu ez zituen Armada Gorriko 80.000 gudariekin. Gehienak Tucholako kontzentrazio eremuan sartuak izan ziren, guztira 60.000tik gora hil zirela estimatzen da. Zein ezberdina kasu honi eta Katynekoari jartzen zaion arreta!\nPublicado por GAR kolektiboa en 7:12


Super Mario 64: margolanak, txapelak eta hiru dimentsioen askatasuna - Berriak - Game Erauntsia - Bideojokoak euskaraz\nSuper Mario 64: margolanak, txapelak eta hiru dimentsioen askatasuna\nLander Unzueta | 2022/02/21 14:30 RetroArtikuluak\nBilboko saltoki gune ezagun batean egin nuen topo lehen aldiz Nintendo 64 kontsolarekin. Etxean NES bat genuen —honen klon bat, hobeto esanda: NaSa—; beraz, japoniarren frankizien zale handia nintzen dagoeneko. Ez dut inor harrituko Marioren jokoak nire gustukoenak zirela esaterakoan: Super Mario Bros. 3 bikaina izan zen nire lehen titulua, eta mundu honetan sartu ninduena. Bideo-jokoz betetako denda hartan 64 bits-eko kontsola berriak nire begirada erakartzea lortu zuen aitaren baten; gailu modernoak ez zidan horrenbeste axola une hartan. Konektatuta zeukan jokoak bai, ordea: horrenbeste entzundako Super Mario 64ra jokatzeko aukera eduki nuen lehenengoz egun horretan.\nEz nago ziur, baina uste dut ez nintzela margolanetara sartu —agian ez nekielako horretarako aukera zegoenik—. Lehen partida horretan gazteluko lorategia esploratzeari ekin nion, baita lehen pisutik bueltaka aritzeari ere. Super Mario 64 hasi ere ez nuela egin esan daiteke hortaz, baina a ze nolako gozamena. Zuhaitzetatik gora igotzea, igerian aritzea, salto hirukoitza lortzea… esperientzia esanguratsu eta berriztagarria izan zen niretzat. Zenbat ordu galdu nituen, bai egun hartan, bai ondoren gabonetan kontsola eta jokoa erosterakoan, helburu zehatzik gabe saltoka eta bueltaka. Mundu berri bat ireki zitzaigun askori hiru dimentsioekin, eta hortaz Mario kontrolatzea gozamen hutsa zen. Ez nuen gehiagorik behar jokoaz gozatzeko.\nSUPER MARIO 64, EUSKARATU DUGU\nBaina askoz gehiago biltzen zuen Super Mario 64k, noski. Hasierako gune horiek esploratzean argi geratzen zen zerbait gehiago zegoela: itxitako ate mordoa zeuden —misteriotsuenak, gazteluko lubanarroan urpean dagoena eta Izar erraldoiaren atea—. Gutxi batzuk ireki daitezke hasiera batean: nabarmenena margolan erraldoi bat zuena zen: bertan Bob-Omb pertsonaiak azaltzen dira… baina ez nekien zer egin aurrera egitea lortzeko. Nola ez, kasu horietan edozer probatzeari ekiten diozu, eta azkenik argitu nuen lehen misterio hura: margolanen barruan beste mundu batzuk zeuden.\nBehin margolenatara jauzi eginez sartzea posible zela jakitean, mundu berri horren eremuak biderkatu egin ziren: gaur egun jokoaren mailak tamaina txikikoak direla pentsa badezakegu ere, 1996an mugarik gabeko gune erraldoiak ziren. Bob-Omb Gudu Zelaia, Whomp Gotorlekua, Irla Txiki-Handia, Ostadar Bidea… hamabost maila nagusi zeuden guztira. Gutxi dirudite orain, ezta?\nIzarrak eta sekretuak\nGazteluko Botere Izarrak berreskuratzea izango da oraingoan Marioren eginkizuna. 120 daude guztira: nagusiak, margolanetako atal desberdinetan sakabanatuta. Beste gutxi batzuk gazteluko sekretuak izango dira. Hauek bilduta gazteluko ateak irekitzen joango zaizkigu, gero eta mundu gehiagotara iristea ahalbidetuta. Jarraipen lineala eduki beharrean, irekitako munduen barruan nahi dugun erara jokatzeko aukera eskaintzen digu jokoak: maila hasieran bilatu beharreko izarraren izena azalduko zaigu, baina beste batzuk aurki ditzakegu baita. Hortaz, plano bidimentsionalak atzean uzterakoan askatasuna hainbat arlotan indartu zutela esan daiteke.\nMarioren ohiko power-up edo abileziak galdu ziren 64 bits-etarako bidean: obra honetan ez genituen ikusi suzko lorea, tanooki jantzia edo garaiezina egiten zintuen izarra. Horien ordez, hiru txapel prestatu zituzten Nintendokoek. Metalezko txapelak izarraren funtzioak betetzen zituen: hau jantzita arerio guztiak suntsitzeari ekin ahal genion, baina aldi berean urazpian ibiltzeko aukera eskaintzen zuen. Desagerpen txapelak, berriz, etsaiak zein horma zehatz batzuk zeharkatzeko abilezia ematen zion Mariori.\nErabilpen oso mugatua zeukaten arren, hauek aurkitzea sekulako deskubrimendua zen. Sekretuak aurkitzeko ezinbestekoak ziren, eta dagoeneko erraldoiak egiten ziren mundu horiek are gehiago handitzen zituzten. Dena den, hirugarren eta azken txapela zen, zalantzarik gabe, jokoaren izar nagusia: Hego txapela. Gune edo mundu irekiko joko askotan mekanika bereziena izaten jarraitzen du gaur egun, baina Super Mario 64 hau egiten zuen lehena izanik askorentzat, benetan sentipen miragarria izatea lortzen zuen.\nTxapelak ez ziren mundu guztietan aurkitzen, baina Hego txapela hegan zeharkatzeko aproposenetan dago; izan ere, zerutik ibili baino, planeatzen zabiltzala esatea egokiagoa da agian: altuera irabazteko amiltzea derrigorrezkoa da, ondoren gora ziztu bizian gora egiteko. Gainera, txapelak 60 segundoko iraupena du soilik, beraz ezingo gara nahieran hegan ibili. Dena den, muga horiek hegan aritzeari xarma berezia ematen diote.\nNire lehenengo partidan txapelak desblokeatzeko hilabeteak behar izan nituela gogoratzen dut. Agian ez zen horrela izan, baina jokoak aurkezteko zeukan guztia dagoeneko ezagutzen nuela pentsatuta, ahalmen berriak lortzen jarraitzea sekulakoa zen. Sekretu handi bezala ezkutatuta daude gainera; egungo jokalari batek erraz aurki ditzake agian, baina 1996an ez genuen espero zeruko argira begiratuz gero ezkutuko maila batean agertuko ginenik.\nArgi dago bideo-jokoen mundua ezagutzen duen zale batek gaur egun Super Mario 64ra lehen aldiz jokatuz gero ez duela harritzeko moduko ezer berezirik aurkituko; alabaina, argitaratu zenean —hainbat urte pasa ondoren baita— ez zegoen hurbiltzen zitzaion beste gauzarik, industria goitik behera aldatu zuen lana da Nintendorena.\nZirrara hori galdu badu ere, 26 urteren ondoren obra dibertigarri eta bikaina izaten jarraitzen du Marioren 64 bits-eko abenturak. Egia da izar askoren helburuak errepikakorrak direla, etsai nagusien arteko borroka gehienak sinpleak eta kolpe bakarrean amaitzekoak, inolako zailtasunik eskaini gabe. Baina askotan garrantzia gehiegi ematen diegu halako kontuei, jokoaren funtsa beste nonbait dagoenean.\nEsploratzea da, izan ere, Super Mario 64ren ardatza: margolanetako mundu koloretsuak esploratzen jarraitzea, plataformetatik saltoka aritzea eta adiskide nahiz etsai dibertigarriak ezagutzea entretenigarria da. Ez dago besterik: hori da joko batek bete behar duen eginkizun nagusia, eta alde horretatik maisulan hutsa da Super Mario 64.\nIzan ere, horretan gogor eta sakon lan egin zuten Shigeru Miyamoto garatzaileak gidatutako taldeak jokoa sortzerako orduan. Mugitzea soilik dibertigarria egitea zen haien helburua; zalantzarik gabe lortu zuten. Akats ezagunen bat edo beste alboratuta —ertzetan trabatuta geratzea, adibidez—, kontrolak zehatzak, anitzak eta menperatzeko errazak dira. Tutorialek ez dute askorik laguntzen: karteletan aurkituko ditugu kontrolen azalpenak, modu sinplean, eta egia esan, nahiko traketsean idatzita. Nintendoko garatzaileek 3D-n konplexutasun maila azaltzeko bideen bila aritu ziren, baina aldi berean ez zuten nahi jostagarritasuna etetea.\nEsan bezala, jokoak praktikatzeko denbora eskaintzen digu, ordea: lehenengo mailetan ez dugu amildegitik behera erortzeko beldurrik izango, eta beraz ez gara arduratzen ibiliko kontrolak menderatu bitartean. Egia da askotan munduen diseinua eta egitura benetan sinplea dela, gogaikarria batzuetan: hainbatetan zeruan flotatzen dauden irlak izango dira, eremu garrantzitsuena erdialdean edo tokirik garaienean egonda. Garaiko ekoizpena da, bai, baina orduan ere nabari zen Nintendoren sinesbidea: jokalaria gogaitu beharrean, ondo pasatzea da helburu nagusia.\nLaburbilduz, gaur egun jokatuz gero gozatzekoa den obra da Super Mario 64. Hiru dimentsiotako plataforma joko modernoagoekin alderatuta sinplea da, noski baietz; alabaina, bere oinarriek orain 26 urte bezain ongi funtzionatzen jarraitzen dute. Jokalari berriei ez die berdin eragingo, argi dago, baina xarma, magia eta liluratzeko gaitasun hori mantentzen ditu. Hiru dimentsioetara jauzi egiteko obra aproposena izan zen, inolako dudarik gabe.\nSuper Mario 64, orain euskaraz!


Joan-etorriaren isla gardena | Hitzen uberan\n← Unai Elorriaga, “Irakurrieran” irratsaioko elkarrizketarik berriena\nKoldo Izagirreri elkarrizketa →\nGerardo Markuletak (Oñati, Gipuzkoa, 1963) bonsaiak inarrosten diren gisara ehuntzen ditu poemak, klasizismoaren eta gardentasun lirikoaren gorazarrez. Haren azken poemario honetan, Denbora bere lekura (Erein, 2015) emeki umotutako poesia berantiarraren harribitxiak laga dizkigu. Poema-bonsai taxugile lan horretan minimalismoaren eta argitasunaren moldeak ditu nahiago Markuletak. Hala nola denbora bere lekura alkimista baten gisa kristalizatu nahian, horrela diosku Argazki albuma poeman: «Bizi unea/ unea oroitzeko./ Oroit uneak./ Hala egin genuen,/ horixe dugu gaur».\nOrain arte itzulpengintza eta poesiagintza jorratu izan ditu Gasteizko karriketan denbora eta espazioa lekoratu dituen egileak; itzulpengintzaren alorrean, Poeta katalan garaikideak (Elkar-Urrezko Biblioteka, 2014) edizio berritua dastatzeko aukera izan genuen azkenekoz. Oraingo honetan, orain arteko bere seigarren poesia liburuan, 50 poema paratu ditu lau azpiataletan bananduak: Denbora bere lekura, Ezkutuko tiradera, Altzari japoniarra eta Biok egur, biok su. Titulu nagusiak berak iradoki lezakeen denborarekin jokatutako partidaz harago, poetak duela bi urte gainditu baititu 50ak, sinboliko bezain errealak, paradoxikoki liburu guztian zehar usaindu egin daiteke presentearen presentzia bortitza. Poetak apetazko oroimenak islatzen dizkigu, maisuki islatu ere. Pinudia hasierako poema sinbolistan, esaterako, horrela mintzo da: «… Zantzuak/ ulertzeko gauza bide gara orain./ Argi da/ zer diren jabea, masustak, beldarrak,/ zubia, zer den pinudia? Zeinuek/ garden dirudite, eta/ ez dira». Poetak ez ditu «poesiakeriak» laket, gardentasunaren eta neurriaren aldareetan sakrifikatu nahi ditu bere poemak. Denbora bere lekura honetan, halaber, badira historiaren pisu astunegia islatzen dutenak ere, kronika poetikotik gertuago. Neskak mojetara izenekoa horren lekuko distiratsua dugu. Des-heziketa sentimental eta sexual «desbideratu» baten errelatua nolanahi ere. «Gona motz haiek, ordea,/ beti gogoan, oroitaraziz/ edertasuna zeinen den,/ ustez, eskura; zein eskuragaitz/ gehienean./ Ordutik dut/ mojekin errezeloa, eta/ voyeur arima ttipi bat». Egunerokotasunaren poesia eta pentsamenduaren poesia bat eginda, biek ala biek bonsai ederrena inarrostea, edo hautematea, azken xede.\nLiburuak aurrera egin ahala, molde poetiko ezberdinak uztartuko ditu poetak. Ezkutuko tiradera bigarren atalean, kasu, maizago agertuko zaizkigu hitz jolasak eta errepikapenak; Balak baleki-n —«Errekan diz-diz/ harri zapalak./ Balak baleki;/ baleki balak./ Hegaz ederki /goian antzarak/ Balak baleki; / baleki balak…»— eta Moroak hiztegian —Carlos Drummond de Andrade poeta brasildarraren zenbait poema akustikoren ildoan nonbait— dira joera horren erakusle nagusiak.\nMarkuletak erregistro guztiak aise erabiltzen dituela erakusten digu amaiera aldera, izan ere, neurtitz errimadunak lerrokatzeko abilezia finarekin, poeta klasikoen oihartzunak dakarzkigu gogora azken koda horretan. «Hitz bat nahikoa duzu/ —ez zin eta ez promesa—/ bihur gaitezen, printzesa, biok egur, biok su».


Xanti eta Maialenek, mendeurren ‘erraldoia’ - Diario de Noticias de Navarra\nXanti eta Maialenek, mendeurren ‘erraldoia’\nLarunbatean kalejiran ibiliko dira Errenteriako taldeekin eta gauean, kontzertua\naitziber muga 09.02.2020 | 18:28\nXanti eta Maialenen omenaldian parte hartuko duten herriko elkarteetako ordezkariak.\nErrenteria - Errenteriako Xanti eta Maialen erraldoiek aurten ehun urte betetzen dituzte eta herriko DNAren parte direnez, urteurrena ospatu behar zela pentsatu zuen Erraldoi eta Buruhandien Konpartsak.\nBertako kide den Imanol Etxeberriak atzo egindako aurkezpenean azaldu zuenez, herriko talde eta eragileekin ospatzea pentsatu zuten. Gauzak horrela, bihar eta etzi hainbat ekitaldi izango dira.\n"Ostiralean 19.00etan lehenengo aldiz ehun urtetan Xanti eta Maialen herritarren aurrean jantziko ditugu Herriko Plazan 19.00etan eta maskuriak ere puztuko ditugu", adi-tzera eman zuen Etxeberriak.\nBestalde, larunbatean 11.00etatik aurrera kaleetan zehar ibiliko dira kalejiran eta herriko talde eta elkarte askoren laguntza izango dute, horien artean lehenengo aldiz ere, herriko lau danborradak elkartuko dira, erraldoiekin kalejiraren zati bat egiteko. Ibilaldian egingo dituzten geldialdietan hainbat erritmotako musika dantzatzeko, antolatzaileek esan dutenez, herritarrek ere parte har dezakete.\nLarunbat arratsaldean, 18.00etatik aurrera Zumardian haurrentzako tailerrak egongo dira.\nOspakizunekin amaitzeko 22.30ean Herriko Plazan Errenteriako musika bandak, Landarbasok eta Udal Txistulari Taldeak kontzertu berezi bat eskainiko dute. Ikuskizun honetan bertsolaritza eta dantza ere uztartuko dira.\nLandarbasoko zuzendaria den Iñaki Tolaretxipik aditzera eman zuenez, 2016an abesbatzaren 25. urteurrenean Erraldoien Konpartsarekin eta musika bandarekin kontzertua eskaini zuten. "Orain zerbait an-tzekoa egitea proposatu ziguten, berdina ez dugu egingo, zerbait hobea baizik", esan zuen. Errepertorioa euskal abestiek osatuko dute.\nGainera, bihartik hilaren 27ra arte Xenpelar Etxean Xanti eta Maialenen argazkien erakusketa zabalik egongo da. Ion Collarrek, Kultura zinegotziak, herritarrei dei egin zien erraldoien argazkiak erakusketara edo artxibora (goizez) ekartzeko hauek eskaneatzeko.