mintegia archivos - ISF Euskadi\nTag Archive for: mintegia\nYou are here: Home / mintegia\nMintegi Bukaerako Lana: HERRI ANTOLAKUNTZA\n7 otsaila, 2020 /in Bilbo, EpTS, Noticias /by Mugarik Gabeko Ingeniaritza\nMugarik Gabeko Ingeniaritzan antolatzen den “Garapena, lankidetza eta giza garapenerako teknologiak” mintegiaren XX. edizioa bukatu da, eta honekin batera, mintegi bukaerako lanak aurkeztu nahi dizkizuegu. Arrate Zelaiak herri antolakuntzari buruzko gogoeta erakusten digu.\nMessi – Medikua – Unibertsitateko maisua – Neska gazte eta liraina – Kaleko saltzaile afrikarra – Eskalea – Nerabe marokoarra\n5 minutu baino gutxiago behar izan ditugu rol-play batean, ezezagunak zitzaizkigun rolekin pasiatu eta guganako erreakzioei erreparatuz, goiko sailkapena errenkada formatuan osatzeko. Konsigna: gizartean oro har ematen diren erreakzioak erreproduzitu.\nZapalkuntzaren antzerkiaren bidez lortutako sailkapenetik argi geratzen da, denok ezagutzen ditugula gizartean bakoitza bere lekuan jartzeko dauden mekanismoak. Baina gizartea ez da ente bat, guk osatzen dugu, eta hortaz, mekanismo horren parte diren keinuak ezagutzen ditugu ikusi eta egiten ditugulako. Sexismoa, arrazismoa eta aporofobia, beraz, guztiz barneratuta ditugula onartu beharrean gaude.\nErrenkada osatu eta gero nor zaren asmatzean, edota sailkapena bera egitean, barneko aurreiritzi eta ezjakintasunak ateratzen dira. Neska gazteak, nor zen jakin gabe, atzera joan nahi izan du sailkapenean eta beste partaideek zuzendu dute, bere lekua ez omen zegoen hain atzean. Beraz, nor zaren jakin gabe, bestea nor den ikusita eta zuk jasandakoa pairatu eta gero, badakizu zure lekua bestearekiko ere bai. Zer jasaten duzun eta zer ez duzun jasaten, biak dira pistak zure lekua zein den jakiteko.\nSailkapen prozesutik ordea galderak datozkit. Neska gaztearen sailkapena zuzendu denean taldeko emakumeen artean sortu diren keinu eta irri konplizeetan ez ahal da emakumeon hezkuntza mugatzailea plazaratu? Zergatik kendu zaio Neska gazteak jasandakoari garrantzia? Beste alde batetik, neska gazteak protestatu gabe onartu du zuzenketa. Ez ahal dira jasaten (eta gorroto) ditugun zuzenketak erreproduzitu obeditu zezan? Ideiak adierazteko eran ere barneratuta dauzkagun sinismen mugatzaileak ateratzen direla argi dago. Garrantzitsuagoa dena oraindik, gure aurreiritzi eta sinesmenek ez dituzte besteak bakarrik mugatzen, gure burua ere mugatzen dute.\nGizartearen argazkia ateratzeko dinamika apropos honetan zapalkuntza sistemek gure jarreretan noraino egon daitezkeen barneratuta errez ikus daiteke. Dinamika parte hartzen duten kopuruaren menpekoa izanik ez dira gizarte honetako zapalkuntza guztiak atera. Triada nagusitik at, kapitalismoa, patriarkatua eta kolonialismotik kanpo kapazitismoa eta adultismoa faltan bota dira emaitza aztertu denean.\nKapitalaren garrantziari erreparatuz argi geratzen da diruaren arabera sailkatzen garela gizartean, baina arraza aldagaia sartzen baldin badugu migratzaileak atzera doaz zuzenean. Emakumearen balioa aldiz, ez da diruan egon, bere itxuran baizik. Ez diogu gure buruari galdetu dirurik duen edo ez, liraintasunak definitzen zuen bere lekua.\nNerabe marokoarrak jasan du mesprezu gehien, eskalea aldiz, gizartetik at sentitu da, ikusezina. Baina futbolariak ere bere ekintza gaitasuna besteen erreakzioen menpe ikusten zuenez berak bere burua gizartetik kanpo utzi du.\nNabarmentzekoa da aintzat hartu ez diren rol guztiek etengabe gorde dituztela mina eragiten dizkieten sentimenduak barnean. Egoera honek gizartean amorrua ezkutuan daramagula adierazten du. Baliteke horrela bizi behar duen jendez inguratuta bizitzean “errugabe izanda, noizbait, beste batek eragindakoa ordaintzea”.\nBaina ni ez nago ideia horrekin ados, momenturen batean norbaitek barnean duen amorrua aurpegiratuko baligu, aukera moduan ikusi beharko genukeela uste dut. Gure burua amorruaren eragile moduan ikusten ez baldin badugu ere, amorru hori aterarazi baldin badugu, enpatia falta adierazi dugula edo keinuren bat egin dugula onartu beharko genuke. Eta horrela izan ez bada ere, maitasunez erantzun beharko genukeela pentsatzen dut. Talde moduan mindutakoa talde moduan osatu beharko da eta gugandik hastera animatzen zaituztet\nHala ere, ezin dugu ahaztu sistema zapaltzaile baten barruan bizi garenik. Egituratutako zapalkuntzak dira jasaten ditugunak eta izaki bizidunen gehiengoa dago eguneroko bizitzan zapalkuntza maila ezberdinak jasaten. Gure arteko harremanetan hainbat botere erlaziok zeharkatzen gaituzte, botere erlazio hauek, gainera, ez dira etengabe ematen, zirkunstantzialak dira. Hau da, lekuaren edota inguruko pertsonen menpe dago. Egoera sozialak, kulturalak, politiko-militarrak eta ekonomikoak du eragina, baita hezkuntza mailak edota erlijioak ere. Beraz, batzuetan guk pairatuko dugu boterea eta beste harreman batzuetan guk edukiko dugu boterea. Egoera hauek normalizatuak daudenez gure esku geratzen da uneoro zein botere erlaziok agintzen duen identifikatzea.\nBizi dugun ereduan meritokraziak agintzen du eta ezin bestekoa da ohartzea bizi dugun eredua eta errealitatea ez datozela bat. Jaiotzez ditugun baliabideek kokatzen gaituzte gizartean eta ez gure gaitasunek. Eredu hegemoniko honetan, non ideologia indibidualista eta merkantilista bizi dugun, izakiok, errealitatean, aukera ezberdinak ditugu bizitzan zehar. Baliabide horien arabera edukiko ditugu aukera ezberdinak, zenbat eta baliabide gehiago orduan eta aukera gehiago izango ditugu, eta aldi berean, miseria gutxiago pairatuko ditugu.\nMeritokraziaren filosofiaren bidez, baliabideekin jaiotakoak bere nagusitasuna berretsiko du eta desabantailekin jaiotakoa ordea, errudun sentituko da. Honez gain, desabantailekin jaiotakoa politikoki baliogabetzeko balio du eta baliabide gehiago eduki dituenak, bestea lagundu ezkero, mesedetan dabilela sentituko du, ez aberastasuna banatzen. Horrela gizartea kutxatan banatzen da elkarren arteko aliantzak sortzea galaraziz.\nSistemak lan ona egiten du, alde batetik, gu banatuz eta taldearen indarra ahulduz eta bestetik, alternatibak ezkutuan mantenduz. Horrela, inertziak aurrera darrai eta pribilegioak denboran mantentzen dira desberdintasunak handituz. Ondorioz, bakoitzaren lana bilakatzen da alternatibak topatzeaz gain, kontzientzia zabaldu eta horri aurre egitea.\nSistema bidegabeari alternatiba ezberdinekin aurre egiteak garrantzia badu ere, erabat ziur nago konponbidea kontzientzia zabaltzea dela. Alde batetik, egiten ditugun keinuak etab. identifikatzeko (ezabatu ahal izateko) eta bestetik, taldea, komunitatea, osatzeko. Komunitateak ez duelako balio berdinen artean osatua baldin badago. Gure indarra ezberdinen arteko komunitatetik etorriko da. Aurrekoan norberan dagoen gizakia aitortuz.\nAlternatiba ezkutuak esparru guztietan daude. Bai elikadura burujabetza lortzeko proiektuetan, bai burujabetza energetikoa lantzen dutenetan, baita komunikazio burujabetza sustatzen dutenetan ere. Eta hain neutroak ez diren hezkuntzan eta zientzian ere, edota uraren kudeaketa bidezkoan eta software librean lan egiten dutenak. Orain arte erabilitako prozesuak boterea bakan batzuen eskuetan mantentzen laguntzen dutela ohartuta esparru guztietan hainbat pertsona dago ezkutuan dauden alternatiba horiek eguneroko bizitzara hurbiltzeko lanean.\nGizartearen parte hartzea (demokrazia) handitzeko ezkutuan dagoen alternatiba bat Ikerketa Ekintza izango litzateke. Metodologia hau Herrien parte hartzea sustatzeko erabili daiteke. Herria antolatu eta sujetu politiko bihurtzen laguntzen baitu, taldean identifikatutako arazoei elkarrekin aurre egiteko aproposa izanik.\nHelburu hori prozesu askatzaileen bidez eramaten da aurrera, taldea batu eta kontzientzia kolektibo politikoa sortzeko asmoz. Parte hartzearekin ez delako nahikoa, boterea herrian ez dagoenez antolatzea ezinbestekoa da.\nProzesu askatzaile hauek dinamika osatzaileak izaten dira, non partaide bakoitzak bere bizipenak aurkezten dituen. Aurkezpen hauek modu ordenatu batean egiten dira jerarkiak ekiditeko. Txanda-pasa erabiltzean berdintasuna bermatzen da taldeko partaideen artean eta partehartzaile bakoitzaren ahotsa entzutea bermatzen da. Prozesu honen ondorioz talde sentimendua indartzeaz gain auto-konfiantza sustatzen da. Taldea kolektiboki eta indibidualki sendotuz.\nHorrela, taldea bera agente politiko bihurtzen da eta nahikoa indar baldin badu, botere dialektikan azaltzeko aukera izango du. Beti ere, beharrezkoa den indar hori lortzeko gizartean kontzientzia zabaltzea ezinbestekoa izango delarik. Politika goitik eginda etorri ez dadin, gizartearen babesa lortzeko antolatuta egotea ezinbestekoa bihurtzen da.\nIldo honetan lan egiten du Ikerketa-Ekintza deiturikoak. Kezka eta interesetatik abiatuz, hausnarketa dinamiketatik pasatuz diagnostikoa osatu eta ekintza planarekin bukatzen da. Helburua komunitatea osatzea da sare sozialak sendotuz.\nZergatik da garrantzitsua komunitatea sendotzea? Desberdintasunak desagerrarazteko bidea izateaz gain, zaurgarriak garelako eta elkarren beharra daukagulako. Bizi garen gizartean edozein egoera bidegabe pairatu duenik baldin badago ez garelako inoiz gizarte baketsu bat izango. Denak libre izan arte gu ere ez garelako libreak izango. Barneratuta ditugun aurreiritzi, sinesmen etab.rrek ez bait digute kide on ezta egokiak izaten uzten, gu ere pertsona mugatuak baitgara motxila hori daramagun bitartean.\nIkerketa ekintzan sakonduz\nIkerketa ekintzak eztabaidarako gune antolatu eta egituratuak jartzen ditu talde baten esku, hobetu nahi dena, behatzen dena, aztertzeko. Planteamendu honen berrikuntzaren gakoa ikerketa egiteko era guztiz aldatzen duela da. Ikertzaileak arazoa bere kabuz ebatzi ordez, ikerketaren aztergaiak diren sujetuak ikerketaren parte hartzaile bihurtzen dira eta talde moduan ebazten dira denen artean erabakitako arazoak.\nKurt Lewinek, metodologia honen aitzindarietako batek, zioen gauza bat ezagutzeko modurik egokiena aldatzen saiatzea zela, gainera, teoria eta praktikaren arteko erlazio estuan sinisten zuen.\nEkintza pentsamendutik aldendu ezin den bezala, pentsamendua sentimenduetatik ezin da aldendu ere.\nProzesu dinamiko moduan definitzen bada errealitatea. Zeina egunero eraikia, berreraikia eta suntsitua den. Jakintza eraikitzeak errealitatea eraikitzen badu, errealitateak jakintza bera eraikitzen duela esan dezakegu ere bai. Ondorioz, ezin da ikerketa esfera isolatu batetik egin, paradigma aldaketa ematen da:\nUrkoarenganako errespetua eta aitorpena ezinbestekoa da planteamendu honetan. Honi esker prozesuko aktoreetan aniztasuna onartzen da eta ondorioz jakintzaren ekoizpenean ere bai.\nIkerketa-Ekintzaren parte hartzailearen ideia garrantzitsuenak.\n• Behaketa parte hartzailea:\nIkertzailea aztertuko duen errealitatean murgilduko da, bertako aktoreekin harremanetan jarriz eta euren prozesuetan parte hartuz.\n• Ikerketa parte hartzailea:\nIkerketa talde lanean oinarrituz diseinatzen da. Herri kultura eta historia errekuperatuz. Ikertzaileak informazioa batzeko metodologiak aurkeztuko ditu aktoreek baliabide material eta pertsona baliabideen arabera aukeratzeko:\nLiburutegi eta artxiboetako ikerketa\nIkerketa eta datu bilketa komunitateak berak egiten du, datu horien azterketa ere bai; ikertzailearen zeregina bideratzailea soilik izanik.\nLehengo eta behin, batzar zein antzerki edota bestelako teknika bidez, lorturiko\ninformazioa komunitate osoari transmititu. Eta bestalde, errealitatea\ntransformatuko dituen ekintzak burutu.\n• Ekintza parte hartzailea:\nLehengo eta behin, batzar zein antzerki edota bestelako teknika bidez, lorturiko informazioa komunitate osoari transmititu. Eta bestalde, errealitatea transformatuko dituen ekintzak burutu.\nLorturiko aldaketei dagokionez, ekintzaren eraginkortasuna neurtzean datza. Adibidez, jarrera berririk sustatu den, talde balioak eta helburuak birdefinitu diren.\nHonez gain prozesua etengabe errepikatzen da arazoa bere osotasunean ebatzi arte edo identifikaturiko arazo gehigarriak ebatzi arte. Orokorrean, bi urte edo gehiago behar izaten dira prozesu hauek burutzeko.\nProzesu luzeak direnez gomendagarria da epe motzeko helburuak zehaztea komunitatearen nekea eta higadura murrizteko asmotan.\nIkerketa-Ekintzaren etenik gabeko eskema\nJakintza Kausa eraldatzaile baten alde jartzea. Sorturiko jakintza askatzailea izango da, zeina norberaren jakintzatik datorren eta jakintza popular bihurtzen den. Aldaketarako estrategia honek prozesu burujabe bat dakar. Errealitate soziala transformatzeko prozesua bizitzarentzat dago planteatuta.\nhttps://euskadi.isf.es/wp-content/uploads/sites/31/2016/03/0_3-300x88.jpg 0 0 Mugarik Gabeko Ingeniaritza https://euskadi.isf.es/wp-content/uploads/sites/31/2016/03/0_3-300x88.jpg Mugarik Gabeko Ingeniaritza2020-02-07 16:10:402020-02-07 16:10:42Mintegi Bukaerako Lana: HERRI ANTOLAKUNTZA\nMintegi Bukaerako Lana: LANDA-EREMU HUSTUA\nMugarik Gabeko Ingeniaritzan antolatzen den “Garapena, lankidetza eta giza garapenerako teknologiak” mintegiaren XX. edizioa bukatu da, eta honekin batera, mintegi bukaerako lanak aurkeztu nahi dizkizuegu. Endika Ruizek, ingeniaritza kimikoko ikaslea, landa-eremuetako hustuari buruzko posterra egin du, hurbiletik ezagutzen duen kasu zehatz batean oinarrituz.\n“Herriak hil ez daitezen, bertako biztanleek elkarlanean tokiko ekonomia eta kultura bultzatu behar dute”\nhttps://euskadi.isf.es/wp-content/uploads/sites/31/2016/03/0_3-300x88.jpg 0 0 Mugarik Gabeko Ingeniaritza https://euskadi.isf.es/wp-content/uploads/sites/31/2016/03/0_3-300x88.jpg Mugarik Gabeko Ingeniaritza2020-02-07 16:10:062020-02-07 16:10:07Mintegi Bukaerako Lana: LANDA-EREMU HUSTUA\nMintegi Bukaerako Lana: BURUJABETZA\nMugarik Gabeko Ingeniaritzan antolatzen den “Garapena, lankidetza eta giza garapenerako teknologiak” mintegiaren XX. edizioa bukatu da, eta honekin batera, mintegi bukaerako lanak aurkeztu nahi dizkizuegu. Onintze Parrak, ingeniaritza kimikoko ikaslea, elikadura burujabetza eta burujabetza energetikoari buruz egindako hausnarketa erakusten digu.\nEuskaltzaindiaren hitzetan, burujabetzaren definizioa hurrengoa da: herriez mintzatuz, bere buruaren jabe izatea, beste inongo herriren mende ez izatea. Burujabetzari buruz hitz egiten dugunean, eskubideei buruz hitz egiten dugu. Burujabetza arlo askotan lantzen da, beste batzuen artean, elikadura burujabetza edo burujabetza energetikoa.\nBurujabetza energetikoan sakontzeko, lehenengo gaur egungo energia nola eta zertarako erabiltzen den ulertu behar da. Azken urteotan, energia kontsumoa esponentzialki igo da, erregai fosiletan bereziki. Baina, non igo da gehien bat? Ipar globalean.\nKapitalismoak kapitalaren metaketa ekarri du eta, honekin batera, hegoaldeko lurren metaketa. Petrolioa prozesu honetan oso lagungarria izan da, izan ere, urteko edozein garaitan produzitu daiteke eta 24 orduko produkzioa ahalbidetzen du. Herrialde bateko barne produktu gordina produkzioarekin lotuta dago, eta produkzioa gauzatzeko energia da beharrezkoa. Ondorioz, BPGaren eta energiaren arteko erlazioa lineala da. Ezarrita dagoen eredu honetan, helburua hazkunde ekonomikoa da, eta energia murriztea, beraz, ezinezkoa da. Honek eragin asko dauzka: klima aldaketa, emisio gasen kontzentrazioa, lurreko tenperaturaren igoera…\nAurreikuspen guztiek antzekoa diote. Hubbert-en kurbari erreparatzen badiogu, petrolioaren kasuan, adibidez, produkzioaren gailur bat emango da (ikerketaren arabera, lehenago edo geroago). Gailurraren ondoren, produkzioa jaisten joango da erregai fosila agortu arte. Berdina gertatzen da beste erregai fosilekin, baita litioa eta uranioarekin. Esan beharra dago berriztagarriek erabiltzen dituzten mineralak agortzeko bidean daudela ere bai, eta hau da euren arazorik nagusienetarikoa. Erregai fosilekiko dagoen dependentzia bukatzen bada ere, berriztagarriek behar duten mineralekiko dependentzia sortuko da. Energia kontsumo itzel honek dituen lehen aipatutako arazoez gain, genero ikuspuntua ematen bazaio, Hego globalean emakumeek pairatzen dituzte ondorio gehienak: ura kutsatuta badago, emakumeak joan behar dira urrutira ur bila; norbait gaixotzen bada, haiek egiten dituzte zaintza lanak…\nEuskal Autonomia Erkidegoari dagokionez, kontsumoa asko igo da azken bi hamarkadetan: % 23ko gorakada totala (% 55ekoa krisia baino lehenago). Energia kontsumo gehiena industria eta garraiotik dator (azken bi hamarkadetan, garraioan % 91ko gorakada eman da). Petrolioa, gas naturala eta inportatutako energia dira gehien erabiltzen direnak, eta berriztagarriek % 7,5eko pisua dute (gehien bat, biomasa).\nEuskal Herriko eredua eredu zentralizatua da, oligopolioa nagusituz (Petronor, Iberdrola, EDF…), azpiegitura handiak bultzatuz eta erregai fosilak oinarritzat hartuz. Iparraldean kontsumitzen den energia gehiena Frantziako nuklearrek ekoiztutakoa da. % 10 pobrezia energetikoko egoeran bizi da: gehien bat emakumeak izanik, eta haien artean, guraso bakarreko familiak (ama bakarrekoak).\nBeraz, zein da burujabetzarako errezeta? Gizartean zenbait ideia daude zabalduta. Gehiengoak teknologia berrietan dagoela soluzioa uste du. Baina honek “rebote efektua” sor dezake. Adibidez, etxe guztietan daukagun eredua aldatzen hasiko bagina led bonbilak instalatzeko edo kontsumo baxuko etxetresnak instalatzeko, produkzio industriala areagotuko litzateke, kontsumoa igoz.\nOso zabalduta dagoen beste uste bat, efizientzia energetikoa da. Hau Jevons-en paradoxaren bidez azal daiteke. Ekonomista honek dio efizientzia zenbat eta altuagoa izan, orduan eta altuagoa izango dela kontsumoa. Baina, nola izan daiteke hori? Tresnak efizienteagoak badira, jendeak gehiago erabiliko ditu, eskaera igoz, prezioa jaitsiz eta kontsumoa areagotuz.\nAzkenik, berriztagarrien kontua dago. Egia da berriztagarriak erregai fosilak baino hobeak direla zentzu askotan. Hala ere, lehen esan bezala, lehengaiak mugatuta daude. Bestalde, energia berriztagarriek energia itzulera tasa baxua daukate. Gainera, ez ligukete bermatuko gaur egungo kontsumoa.\nHain zabalduta dauden usteak soluzioa ez direla ikusirik, hurrengo ildoak proposatzen dira. Lehenengoa eta begi bistakoena, hazkunde ekonomikoa eta “garapen jasangarria” ezinezkoak direla onartzea da. Energetikoki burujabe izateko lehen pausua energia kontsumoa asko murriztea da, aztarna ekologikoa murriztuz. Zenbat energia behar dugu ondo bizitzeko? Zer da ondo bizitzea? Zertarako behar dugu energia?\nEztabaidan jarri behar den beste galdera nahi dugun eredua zein den da. Sektore publikoak bultzatu behar dira, energia nondik datorren jakin behar dugu (gogoratu burujabetzak ezagutza bermatzen duela) eta buruan izan behar dugu gu garela gure kontsumo osoaren erantzuleak. Beraz, eredu osoa aldatu behar da.\nAzkenik, ze energia iturri behar ditugun argi utzi behar da. Energia berriztagarriak dira beharrezkoak. Transformazio eta garraio galerak ekiditzeko aukera egokia dira eta. Nahiz eta itzulera tasa baxua izan, gizarte antolakuntza txikietan jasangarria izango litzateke. Hala ere, berriztagarriak erabiltzeko aurreko dena bete behar da.\nBaina, esandako guztia posiblea da? Hau erakusteko zenbait esperientzia existitzen dira: energia kooperatibak, tokian tokiko sorkuntza / salmenta / banaketa edota proiektu autogestionatuak.\n“Burujabetzari buruz hitz egiten dugunean, eskubideei buruz hitz egiten dugu (…) guztion esku dago sistema burujabe bat eratzea, auzolana bultzatuz eta indibidualismoa alde batean utziz”\nElikadura burujabetzari dagokionez, La Via Campesina mugimenduak sortutako terminoa da. Munduko baserritarrek gaur egun ezarrita dagoen eredu kapitalistari aurre egiteko eskura jartzen diguten alternatiba da. Mugimendu honek jendeak euren elikadura, nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza sistemak definitzeko eskubidea defendatzen du. Ildo nagusiak hiru dira: bertoko alternatibak, feminismoa eta internazionalismoa.\n1. Mundu Gerraren ondoren hasi zen bideratzen mugimendua. Gerraostean gosetea zen arazo nagusienetarikoa, eta elikagaiak ekoizteko beharra zegoen. 1. sektorea industrializatu zen, nekazaritza eremu txikietatik handietara pasatuz. Kanpoko dependentzia zeukaten nekazariek (animalientzako pentsua kanpotik ekartzen zuten, adibidez), eta zorpetzen hasi ziren. Ama Lurraren pribatizazioa ekarri zuen guzti honek, eta elikadura eskubidea galduz joan zen.\nApur bat kokatzeko, gaur egun gosea pasatzen duten gehiengoak landa girokoak dira, hauen % 75 emakumeak direlarik. Jakina da elikagaiek burtsan kotizatzen dutela, beraz,\nbertan erabakitzen da jakiek duten prezioa. Are gehiago, mundu mailan, bost edo hamar enpresek erabakitzen dute elikadurari dagokion ia guztia. Beraz, non gelditzen da burujabetza, demokrazia? Zein da nekazari, baserritar, abeltzaintzen papera? Industriaren esklabo bihurtu behar dira aurrera jarraitu ahal izateko?\n2002an, Elikagaien Munduko Gailurrean sortu zen elikadura burujabetzaren proposamenik nagusiena. Munduko baserritar, abeltzain, indigenak eta abar elkartu eta proposamen politiko-tekniko bat eratu zuten. Proposamen honetan, herriek euren elikadura sistema erabakitzeko eta behar guztiak asetzeko duten eskubidea defendatzen zuten; bizitza zentroan jarriz eta, honen erdian, elikadura. Elikaduraz gain, ikuspuntu soziala eman zuten ere bai.\nHelburutzat industrializazioaren aurretik ezarrita zeuden ohiturak berreskuratzea dauka mugimenduak. Pribatizazioa, intentsifikazioa, indigenen bazterketa, indibidualismoa… sistematik eliminatzea, naturarekiko harremanak berriz ere orekatzeko eta elikadura osasuntsua bermatzeko.\nHau guztia lortzeko, zenbait erronka bete behar dira. Alde batetik, gaur egungo diru laguntzen eredua aldatzea. Izan ere, nekazaritza eredu batentzat soilik daude bideratuta (intentsifikazioa bultzatuz). Nekazariek oso inbertsio altua egin behar dute, eta ezinezkoa da gaur egungo diru laguntzekin proiektu txiki bat hastea. Bestalde, ondasun komunak bultzatu behar dira: ura, zaintzak… kolektibizatu. Azkenik, begi bistakoa dirudien arren, 1.sektorea bultzatu behar da. Baserritar asko behar dira, proiektu txikiak lantzeko, megaproiektuen ordez, eta hauek diru laguntzak behar dituzte. Beraz, guztion esku dago elikadurari dagokionez, sistema burujabe bat eratzea, auzolana bultzatuz eta indibidualismoa alde batean utziz.\nhttps://euskadi.isf.es/wp-content/uploads/sites/31/2020/02/sob_ene-scaled.jpg 1707 2560 Mugarik Gabeko Ingeniaritza https://euskadi.isf.es/wp-content/uploads/sites/31/2016/03/0_3-300x88.jpg Mugarik Gabeko Ingeniaritza2020-02-07 16:04:502020-02-07 16:04:51Mintegi Bukaerako Lana: BURUJABETZA\n10 abendua, 2019 /in Bilbo, EpD-GH, EpTS, UPV/EHU /by Mugarik Gabeko Ingeniaritza\nOnintze Parra, garapena, lankidetza eta giza garapenerako teknologiak mintegiko ikasleak, idatzi du artikulu hau.\nEuskaltzaindiaren hitzetan, burujabetzaren definizioa hurrengoa da: herriez mintzatuz, bere buruaren jabe izatea, beste inongo herriren mende ez izatea. Burujabetzari buruz hitz egiten dugunean, eskubideei buruz hitz egiten dugu. Burujabetza arlo askotan lantzen da eta, gaurkoan, elikadura burujabetza, burujabetza energetikoa, teknologikoa eta uraren burujabetza izan dira eztabaida gaiak.\nElikadura burujabetzari buruz hitz egiteko, Bizilur erakundetik etorri zaizkigu Miren eta Andoni. Elikadura burujabetzari dagokionez, La Via Campesina mugimenduak sortutako terminoa da. Munduko baserritarrek gaur egun ezarrita dagoen eredu kapitalistari aurre egiteko eskura jartzen diguten alternatiba da. Mugimendu honek jendeak euren elikadura, nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza sistemak definitzeko eskubidea defendatzen du. Ildo nagusiak hiru dira: bertoko alternatibak, feminismoa eta internazionalismoa.\nApur bat kokatzeko, gaur egun gosea pasatzen duten gehiengoak landa girokoak dira, hauen % 75 emakumeak direlarik. Jakina da elikagaiek burtsan kotizatzen dutela, beraz, bertan erabakitzen da jakiek duten prezioa. Are gehiago, mundu mailan, bost edo hamar enpresek erabakitzen dute elikadurari dagokion ia guztia. Beraz, non gelditzen da burujabetza, demokrazia? Zein da nekazari, baserritar, abeltzaintzen papera? Industriaren esklabo bihurtu behar dira aurrera jarraitu ahal izateko?\nMundu Gerraren ondoren hasi zen bideratzen mugimendua. Gerraostean gosetea zen arazo nagusienetarikoa, eta elikagaiak ekoizteko beharra zegoen. 1. sektorea industrializatu zen, nekazaritza eremu txikietatik handietara pasatuz. Kanpoko dependentzia zeukaten nekazariek (animalientzako pentsua kanpotik ekartzen zuten, adibidez), eta zorpetzen hasi ziren. Ama lurraren pribatizazioa ekarri zuen guzti honek, eta elikadura eskubidea galduz joan zen. 2002an, Elikagaien Munduko Gailurrean sortu zen elikadura burujabetzaren proposamenik nagusiena. Munduko baserritar, abeltzain, indigenak eta abar elkartu eta proposamen politiko-tekniko bat eratu zuten. Proposamen honetan, herriek euren elikadura sistema erabakitzeko eta behar guztiak asetzeko duten eskubidea defendatzen zuten; bizitza zentroan jarriz eta, honen erdian, elikadura. Elikaduraz gain, ikuspuntu soziala eman zuten ere bai.\nHelburutzat industrializazioaren aurretik ezarrita zeuden ohiturak berreskuratzea dauka mugimenduak. Pribatizazioa, intentsifikazioa, indigenen bazterketa, indibidualismoa… sistematik eliminatzea, naturarekiko harremanak berriz ere orekatzeko eta elikadura osasuntsua bermatzeko. Hau guztia lortzeko, zenbait erronka bete behar dira. Alde batetik, gaur egungo diru laguntzen eredua aldatzea. Izan ere, nekazaritza eredu batentzat soilik daude bideratuta (intentsifikazioa bultzatuz). Nekazariek oso inbertsio altua egin behar dute, eta ezinezkoa da gaur egungo diru laguntzekin proiektu txiki bat hastea. Bestalde, ondasun komunak bultzatu behar dira: ura, zaintzak… kolektibizatu. Azkenik, begi bistakoa dirudien arren, 1. sektorea bultzatu behar da. Baserritar asko behar dira, proiektu txikiak lantzeko, megaproiektuen ordez, eta hauek diru laguntzak behar dituzte. Beraz, guztion esku dago elikadurari dagokionez, sistema burujabe bat eratzea, auzolana bultzatuz eta indibidualismoa alde batean utziz.\nBurujabetza energetikoari buruz mintzatzera Estitxu Villamor etorri zitzaigun. Gai honetan sakontzeko, lehenengo gaur egungo energia nola eta zertarako erabiltzen den\nulertu behar da. Azken urteotan, energia kontsumoa esponentzialki igo da, erregai fosiletan bereziki. Baina, non igo da gehien bat? Ipar globalean.\nKapitalismoak kapitalaren metaketa ekarri du eta, honekin batera, hegoaldeko lurren metaketa. Petrolioa prozesu honetan oso lagungarria izan da, izan ere, urteko edozein\ngaraitan produzitu daiteke eta 24 orduko produkzioa ahalbidetzen du. Herrialde bateko barne produktu gordina produkzioarekin lotuta dago, eta produkzioa gauzatzeko energia\nda beharrezkoa. Ondorioz, BPGaren eta energiaren arteko erlazioa lineala da. Ezarrita dagoen eredu honetan, helburua hazkunde ekonomikoa da, eta energia murriztea, beraz,\nezinezkoa da. Honek eragin asko dauzka: klima aldaketa, emisio gasen kontzentrazioa, lurreko tenperaturaren igoera…\nAurreikuspen guztiek antzekoa diote. Hubbert-en kurbari erreparatzen badiogu, petrolioaren kasuan, adibidez, produkzioaren gailur bat emango da (ikerketaren arabera,\nlehenago edo geroago). Gailurraren ondoren, produkzioa jaisten joango da erregai fosila agortu arte. Berdina gertatzen da beste erregai fosilekin, baita litioa eta uranioarekin. Esan beharra dago berriztagarriek erabiltzen dituzten mineralak agortzeko bidean daudela ere bai, eta hau da euren arazorik nagusienetarikoa. Erregai fosilekiko dagoen dependentzia bukatzen bada ere, berriztagarriek behar duten mineralekiko dependentzia sortuko da. Energia kontsumo itzel honek dituen lehen aipatutako arazoez gain, genero ikuspuntua ematen bazaio, Hego globalean emakumeek pairatzen dituzte ondorio gehienak: ura kutsatuta badago, emakumeak joan behar dira urrutira ur bila; norbait gaixotzen bada, haiek egiten dituzte zaintza lanak…\nEuskal Autonomia Erkidegoari dagokionez, kontsumoa asko igo da azken bi hamarkadetan: % 23ko gorakada totala (% 55ekoa krisia baino lehenago). Energia kontsumo gehiena industria eta garraiotik dator (azken bi hamarkadetan, garraioan % 91ko gorakada eman da). Petrolioa, gas naturala eta inportatutako energia dira gehien erabiltzen direnak, eta berriztagarriek % 7,5eko pisua dute (gehien bat, biomasa). Euskal Herriko eredua eredu zentralizatua da, oligopolioa nagusituz (Petronor, Iberdrola, EDF…), azpiegitura handiak bultzatuz eta erregai fosilak oinarritzat hartuz. Iparraldean kontsumitzen den energia gehiena Frantziako nuklearrek ekoiztutakoa da. % 10 pobrezia energetikoko egoeran bizi da: gehien bat emakumeak izanik, eta haien artean, guraso bakarreko familiak (ama bakarrekoak).\nBeraz, zein da burujabetzarako errezeta? Gizartean zenbait ideia daude zabalduta. Gehiengoak teknologia berrietan dagoela soluzioa uste du. Baina honek “rebote efektua”\nsor dezake. Adibidez, etxe guztietan daukagun eredua aldatzen hasiko bagina led bonbilak instalatzeko edo kontsumo baxuko etxetresnak instalatzeko, produkzio industriala areagotuko litzateke, kontsumoa igoz. Oso zabalduta dagoen beste uste bat, efizientzia energetikoa da. Hau Jevons-en paradoxaren bidez azal daiteke. Ekonomista honek dio efizientzia zenbat eta altuagoa izan, orduan eta altuagoa izango dela kontsumoa. Baina, nola izan daiteke hori? Tresnak efizienteagoak badira, jendeak gehiago erabiliko ditu, eskaera igoz, prezioa jaitsiz eta kontsumoa areagotuz.\nAzkenik, berriztagarrien kontua dago. Egia da berriztagarriak erregai fosilak baino hobeak direla zentzu askotan. Hala ere, lehen esan bezala, lehengaiak mugatuta daude.\nBestalde, energia berriztagarriek energia itzulera tasa baxua daukate. Gainera, ez ligukete bermatuko gaur egungo kontsumoa.\nHain zabalduta dauden usteak soluzioa ez direla ikusirik, Estitxuk hurrengo ildoak proposatzen ditu. Lehenengoa eta begi bistakoena, hazkunde ekonomikoa eta “garapen\njasangarria” ezinezkoak direla onartzea da. Energetikoki burujabe izateko lehen pausua energia kontsumoa asko murriztea da, aztarna ekologikoa murriztuz. Zenbat energia\nbehar dugu ondo bizitzeko? Zer da ondo bizitzea? Zertarako behar dugu energia? Galdera hauek erantzuteko, Estitxuk ekofeminismoa soluziotzat hartzen du, bizitzak erdigunean\njartzen dituen mugimendu politiko-soziala.\nEztabaidan jarri behar den beste galdera nahi dugun eredua zein den da. Sektore publikoak bultzatu behar dira, energia nondik datorren jakin behar dugu (gogoratu\nburujabetzak ezagutza bermatzen duela) eta buruan izan behar dugu gu garela gure kontsumo osoaren erantzuleak. Beraz, eredu osoa aldatu behar da.\nAzkenik, ze energia iturri behar ditugun argi utzi behar da. Energia berriztagarriak dira beharrezkoak. Transformazio eta garraio galerak ekiditzeko aukera egokia dira eta. Nahiz\neta itzulera tasa baxua izan, gizarte antolakuntza txikietan jasangarria izango litzateke. Hala ere, berriztagarriak erabiltzeko aurreko dena bete behar da.\nBaina, esandako guztia posiblea da? Horretarako Estitxuk zenbait esperientzia ekarri zizkigun: energia kooperatibak, tokian tokiko sorkuntza / salmenta / banaketa (Gares)\nedota proiektu autogestionatuak. Azken hauen artean, berak hurbiletik bizitako Errekaleor Bizirik proiektua aurkitzen da, benetan interesgarria dena. Beraz, honi buruz\nirakurtzea biziki gomendatzen dizuet.\nBurujabetza teknologikoari buruz hitz egitera Dabid Martinez etorri zitzaigun. Aurreko burujabetzek bezala, burujabetza teknologikoak askatasuna eta jakintza bilatzen du, kasu\nhonetan teknologiari dagokionez. Hau da, herrialde edo komunitateek euren beharren arabera softwareari, hardwareari, sareari eta abarrei buruzko politika propioak izateko\neskubidea, pribatuak eta seguruak. Hauek ekologikoki, sozialki eta ekonomikoki egokiak izanik.\nHau betetzeko, Dabidek zenbait ezinbesteko ezaugarri aurkeztu zizkigun: informatika libre eta irekia (software eta hardware librea), antolaketa horizontala eta erresilientzia. Honetaz gain, ekonomia sozialean oinarrituta dagoen, eta tokikoa den, sistema proposatu zuen, desazkundea oinarritzat hartuz. Kontuan izan behar da gaur egungo eredu teknologikoa ez dela bideragarria (mugikorrak 2 urtetan behin aldatzen ditugula edota zaharkitze programatua aparatu gehienetan inplementatuta dagoela ikusiz). Kasu guztietan bezala, teorian erraz ikusten da, baina nola lortzen da burujabetza teknologikoa? Gakoa libre hitzean dago.\nSoftware eta hardware libreak, telekomunikazio sare libreak eta kultura librea dira beharrezkoak. Hala ere, hau guztia gauzatu ahal izateko, konpromiso politiko handia behar da. Software libreari dagokionez, programa erabiltzeko askatasuna, nola funtzionatzen duen edo nola aldatu daitekeen ikasteko askatasuna, programaren kopiak banatzeko askatasuna eta programa hobetzeko askatasuna hartzen dira helburu moduan.\nHardware librea izateko, diagrama libreak behar dira: adibidez, zirkuitu bat erreproduzitzeko gai izan beharko ginateke honen diagrama izanik. Hala ere, honek, gaur egun, zenbait arazo dauzka. Beste batzuen artean, inportatutako osagaiekiko menpekotasun teknologikoa, ekoizpen kostu altuak, zenbait enpresek daukaten ezagutza metaketa, zaharkitze programatua…\nBestalde, libreak, irekiak eta neutralak diren telekomunikazio sare sozialak behar dira. Honen adibide Guifi.net, Network Bogota, Mastodon, Plerona… ditugu. Dabidek esandako esaldi batek ondo laburbiltzen du hau: “influencer gutxiago eta erreferente gehiago”. Baina, esan bezala, burujabetza teknologikoa lortzeko konpromiso politikoa behar da. Horretarako, honen alde egiten duten zenbait proiektu existitzen dira: librezale.eus edo hack.in#badakigu, besteen artean.\nBukatzeko, pentsakor utzi zidan hurrengo kontua zuentzat uzten dut: pentsaezina baldin bada eskola bateko jantokian McDonald’s eta BurgerKing lehiatzea janaria emateko\norduan, zergatik informatikan bai gerta daiteke (Google, Facebook, Windows…)?\nBurujabetzekin bukatzeko, Jairo Marcos eta María Ángeles Fernandez etorri zitzaizkigun Desplazados.org-etik. Izan ere, Memorias Ahogadas ikerkuntza burutu dute,\nhidroelektrikoek herri eta pertsona askorengan izandako eraginari buruzko ikerkuntza. Honetaz gain, uraren burujabetzari buruzko solasaldia izan genuen.\nTestuinguruan jartzeko, uraren burujabetzak bi ikuspuntu dauzka: ura guztion ondasun bezala hartuta (ekonomiaren ordez, bizitza erdian kokatzea), eta ura giza eskubide bezala\nikusita. Milioika pertsona bizi dira urik gabe eta ez dakigu benetan nork kontrolatzen duen ura munduan (multinazionalek, kasu askotan). Herrialde askotan ez dago\nsaneamendura sarbiderik eta honek emakumeengan sortzen ditu ondorio gehienak. Izan ere, gauean emakume bat baso batera, adibidez, joan behar bada, bortxaketa asko eman daitezke.\nEmergentzia klimatikoaren ondorioz, lehorteak handiagoak dira eta, honekin batera, uretarako sarbidea gero eta txikiagoa da. Ura enpresa baten eskuetan badago, enpresak\nberak erabakiko du nori heltzen zaion edo ez. Herrialdeei dagokienez, batzuek ura izateko eskubidea onartzen dute, baina ez da beti betetzen.\nMunduan erabiltzen den uraren %70 nekazaritzarako erabiltzen da (herrialde batzuetan %90ra heltzen da). %22 industrian eta %8 etxeetan erabiltzen da. Nekazaritza intentsiboa ematen bada, ur gehiago erabiliko da. Gainera, gaur egungo uraren kudeaketa ureztatzea igotzerantz doa bideratuta, kontrakoa izan beharko litzatekeenean. Ura bizitzeko beharrezkoa da. Pedro Rojo egileak proposatzen duen moduan, bizitzeko beharrezkoa den urak prezio sinbolikoa izan beharko luke, eta hortik gorako kontsumo guztia garestiago ordaindu beharko litzateke (industrietan, adibidez).\nBestalde, botilako uraren inguruan sortutako negozioa daukagu. Guztion ondasun bat erabiliz, enpresa batzuk aberasten ari dira. Izan ere, ur honen prezioa txorrotatik irteten\ndena baino 130 aldiz garestiagoa da. Hau deigarria da Espainia bezalako estatu batean, non uraren %95 edangarria den. Beraz, uraren burujabetza lortzeko, guztion eskura egotea lortu behar da, izan ere, giza eskubidea da.\nBukatzeko, hasieran aipatu bezala, María Ángelesek eta Jairok Memorias Ahogadas ikerkuntza burutu dute. Espainiar estatuan altuera handiko 12.000 presa baino gehiago daude. 50.000 pertsonek euren etxeak eta oroitzapenak utzi behar izan zituzten hauek eraiki zirenean. Espainiako energiaren %15ak, gutxi gora-behera, jatorri hidraulikoa dauka. Ibaien emariaren %50a kontrolatuta dago, burujabetza mugatuz. Honek lortu duena zera izan da: lehentasuna ematea uraren bidezko aberastasunari, giza eskubidea bermatu ordez.\nHidroelektrikoak pribatuak dira. Estatuak eraikitzen ditu, eta enpresa pribatuei ustiatzeko eskubidea ematen die denboraldi batean zehar (75 urte inguru). Zergatik ez da publikoa uraren kudeaketa? Burujabetza galtzen ari da, eta zenbait boterek erabakitzen dute uraren erabilera. Egia da ura baliabide bezala erabiltzen jarraituko dela, baina guk erabaki beharko genuke nola kudeatzen den.\nhttps://euskadi.isf.es/wp-content/uploads/sites/31/2019/12/EJ_m-NZW4AAaLSn.jpg 1536 2048 Mugarik Gabeko Ingeniaritza https://euskadi.isf.es/wp-content/uploads/sites/31/2016/03/0_3-300x88.jpg Mugarik Gabeko Ingeniaritza2019-12-10 14:33:292019-12-10 14:33:31BURUJABETZA\nEkonomia Sozial eta Solidarioaren ibilbidea\n26 azaroa, 2019 /in Bilbo, GrAL, Noticias /by Mugarik Gabeko Ingeniaritza\nAita Noel eta Balendin Deunarekin lortu duten moduan, kontsumismoaren egutegian Black Friday txertatuz gure bizitzetan eragitea lortu dute.\nBlack Friday-a, jatorri estatubatuarra duen ostiral beltzetik datorrena, Amerikako Estatu Batuetan azaroaren azken ostiralean erosketa konpultsibora bultzatzeko hainbat produktuen prezioetan deskontu-eskaintzak egitea gurean gauzatzeko iniziatiba da.\nEnpresa transnazionalak bultzatutako ekitaldi hau eredu kapitalistaren adierazpen gordinena da, lan eta gizatasun baldintza umiliagarriak bizi dituzten langileriak egindako gaiekin, arropa eta teknologia aparatuak bereziki, ipar globaleko herrialdetan kontsumismo sutsua eraginez. Langileria honen baldintzen adierazgarri batzuk dira ordainsari oso baxuak, jardunaldi amaiezinak edota segurtasun falta, eta Black Friday moduko egitasmoek suposatzen duten gehiegizko ekoizpenari aurre egiteko lanaldiak oraindik ere luzeagoak eta markek eskariaren beharra asetzeko presiopean gauzatuak dira. Hemen prezioek deskontuak izatearen onura bizi dugun bitartean, planetako beste toki batzuetan Giza Eskubideen deskontuak bizi dituzte.\nGehiegizko ekoizpen eta kontsumo honek ingurumenaren gaineko eragina ere gogoratzekoa da. Aztarna hidrikoaren kontzeptuaren egilea den Arjen Hoekstra-ren datuei erreparatuz, bakero batzuk ekoizteko 10.000 litro ur behar dira. Teknologiari dagokionez, Juan Carlos Erregea unibertsitateko ikerlariek Chaqui aldizkarian argitaratutako La cara oculta de la sociedad de la información: el impacto medioambiental de la producción, el consumo y los residuos tecnológicos artikuluaren arabera 80 gramoko telefono mugikor bat egiteko 44,4 kg baliagai natural behar dira, lehengaien ustiaketan eta konposatu ezberdinen ekoizpenean. Kontuan izanda behar dugu azken hamarkadan 7.100 milioi telefono adimendun ekoiztu direla.\nOndorio hauek ezagutu arren, herritarrok dendak eta interneteko salmenta plataformak ditugu jomuga merkealdi garaietan. El Pais egunkariaren arabera, pasa den urtean egun honen inguruan internet bidez egindako erosketen batez besteko gastua 149,29 eurokoa izan zen, aurreko urtean baino %45 gehiago.\nNeoliberalismoak sustatzen duen kontsumo eredu honi aurre eta kontrakotasuna adierazteko, Mugarik Gabeko Ingeniaritzatik alternatiba ezberdinak ezagutarazi nahi ditugu, ingurugiroarekiko eta pertsonekiko, eta hauen eskubide, egite eta erabaki moduekin bat datozen ekoizpen jasangarriak direnak. Horregatik, datorren ostiralean, azaroak 29, Bilboko alde zaharrean zehar Ekonomia Sozial eta Solidarioaren ibilbidea antolatu dugu, kontsumo etiko eta arduratsua gauzatzen duten proiektu ezberdinak ezagutzeko. Energia kooperatiba, telekomunikazio kooperatiba, banku etikoa, kontsumo taldea edota espazio soziokultural autogestionatua moduko iniziatibak bisitatuko ditugu.\nAnimatzen al zara?\nhttps://euskadi.isf.es/wp-content/uploads/sites/31/2019/11/Ruta_ess_bilbao-1.jpg 1488 1052 Mugarik Gabeko Ingeniaritza https://euskadi.isf.es/wp-content/uploads/sites/31/2016/03/0_3-300x88.jpg Mugarik Gabeko Ingeniaritza2019-11-26 10:39:262019-11-26 10:39:27Ekonomia Sozial eta Solidarioaren ibilbidea\nHAIN SINPLEA ETA HAIN KONPLEXUA\n19 azaroa, 2019 /in Bilbo, EpD-GH, EpTS, UPV/EHU /by Mugarik Gabeko Ingeniaritza\nEz al duzu inoiz sentitu politikariek datuekin nahastu egiten gaituztela? Neurri politiko zehatz baten emaitza positibo naiz negatiboa izan daitekeela aldi berean? Nola liteke informazio iturri fidagarrietatik omen datozen datuek istorio guztiz ezberdinak kontatzea esatariaren arabera? Bada, arrazoia uste baino sinpleagoa da. Jo dezagun adibidez pobreziaren kontzeptura. Norbanakoen buruan oso kontzeptu sinple eta ulergarria dirudien honek, infinitu ebaluazio irizpide eskaintzen ditu eta, hortaz, infinitu irakurketa ezberdin eskaini ere. Beraz, pobreziarekin amaitu edo gutxitzeko saiakeran, nola jarriko gara ados ezarri beharreko neurrien inguruan, lehendabizi errealitatea ikuspuntu berdin batetik ikusteko gai ez baldin bagara?\nIkerketa baten emaitzak aztertzeko orduan, emaitza bera bezain garrantzitsua da hau lortzeko erabili diren laginaren ezaugarriak eta ezarri diren adierazleak ezagutzea. Ezer gutxirako balio du pobreziaren datuak milaka pertsonatan edo ehunekotan jasotzea pobrezia karakterizatzeko ezarri diren mugak ulertu gabe: zer da pobrea, jatekorik ez duena? Eguneko euro batetik beherako diru sarrera duena? Edo lotarako teilaturik ez duena?\nOrain dela ez asko arte, pobrezia zer den zehaztu eta honen inguruko zenbaki eta estatistikak idazteko adierazle ekonomiko hutsak hartu izan dira, hala nola gizabanakoen errenta. Pobrezia neurtzeko metodo honi, zeharkako metodoa deritzo. Azkeneko urteetan, ordea, zenbait erakundek pobrezia eta batez ere gizartearen garapena neurtzeko adierazle anitzagoak bereganatu dituzte, pertsona pobrea oinarrizko beharrizanak betetzeko gaitasunik ez duena kontsideratuz; metodo zuzena.\nHala ere, arazoa konpontzetik urrun, adierazle gehiagoren erabilerak informazio zehatzagoa eskaintzen badu ere, pobreziaren karakterizazio arazoa areagotzen du: egon daitezkeen ehundaka adierazleen artean, esanguratsuenak kontsideratzen direnak hautatu behar dira batetik eta haien arteko harremana eta mugak ezarri bestetik.\nPobrezia gutxitzeko lanek ere, konplexutasun maila altua eskatzen dute. Pobrezia arazorik ikusi ez eta beste alde batera begiratzea erabakitzen duten norbanakoak alde batera utzita, herri aberats askoren arazoetako bat, haien bizitzari aldaketarik eragin gabe pobreziarekin amaitzeko saiakera da. Herrialde ezberdinen arteko harremanetan adibidez, zaila izaten da hipokresian ez erortzea. Uko egiten al diogu ekoizpena herrialde txiroen pertsona eta baliabideen esplotazioan oinarritzen duten ekoizleen produktuak erosteari? Begiratzen al dugu gure mugikorrak sortzeko erabilitako mineralen jatorri ilunari?\nAne Zorrozua Gamboa\nhttps://euskadi.isf.es/wp-content/uploads/sites/31/2019/11/informe-sobre-la-desigualdad-global-2018-resumen-global-1-638.jpg 922 638 Mugarik Gabeko Ingeniaritza https://euskadi.isf.es/wp-content/uploads/sites/31/2016/03/0_3-300x88.jpg Mugarik Gabeko Ingeniaritza2019-11-19 13:06:422019-11-26 14:01:16HAIN SINPLEA ETA HAIN KONPLEXUA\n25 urria, 2019 /in Bilbo, Universidad-Unibertsitatea, UPV/EHU /by Mugarik Gabeko Ingeniaritza\nLeire Jauregik, garapena, lankidetza eta giza garapenerako teknologiak mintegiko ikasleak, idatzi du artikulu hau.\nBatzuetan ain errotuta daukagun sistema honen funtzionamendua zalantzan jartzea gogorra izaten da. Oraingo honetan konkretuko edukazioaren arloa aztertuko dugu Amaia del Rio hizlariarekin, Hegoako ekipoaren parte dena.\nGure heziketa hasten den momentutik bete beharko ditugun urratsak oso argiak dira: asko ikasi ezazu eta honela kalifikazio onak lortuko dituzu, ondoren lanpostu on bat eduki ahal izateko (posible bada zure gustukoa) eta diru mordoa irabazteko. Honela zure bizitza guztiz osatuta egongo da. Eta honetarako ez baduzu balio… zorte on.\nHeziketa eredu hau ikastoletan baita unibertsitateetan erabiltzen da, eta aurrerapenak eta indibidualismoa karakteristika nagusitzat dituen modernitate kapitalistaren parte da, honek aldi berean gizakien arteko desberdintasunak handitzen dituelarik.\nAurrerapena oso lotuta dago garapenari, eta, zer ote da garapena? Hazteko eta hedatzeko joera. Honek kapitalaren handipen bat ekartzen badu ere ondorio txarrak ekartzen ditu, ala nola gizakion arteko desberdintasunak handitzea edo naturarekiko duen inpaktu izugarria.\nGaur egun ematen diren krisietan baita jarri genuen arreta. Krisi soziala, emakumeak eta borroka feminista jarriz protagonista nagusitzat, krisi klimatikoa, krisi ekonomikoa, krisi politikoa, non bizi garen sistema “intentsitate baxuko demokrazia” bezala deitzen dugun, krisi kulturala, honetan kontsumismora eramaten gaituen estruktura soziala aztertzen dugu, eta azkenik krisi zientifikoa, non duda mudetan jartzen den zientzia a-politikoa dela, eta okzidenteko herrialdeen garrantzia arlo honetan.\nHitz gutxitan, zaila baldin bada hau guztia zalantzan jartzea are gehiago izango da aldatzea. Argi dagoena da ez dela epe laburreko gauza eta menderatzailearen kontra ibili behar diren pausuak oraindik ez daude zehaztuta. Eta nola ez, bide hau ibiltzen dugun bitartean beste pertsona eta herrialdeen jakituriatik ikasi.\nhttps://euskadi.isf.es/wp-content/uploads/sites/31/2019/10/photo5839096026068267445-2.jpg 960 1280 Mugarik Gabeko Ingeniaritza https://euskadi.isf.es/wp-content/uploads/sites/31/2016/03/0_3-300x88.jpg Mugarik Gabeko Ingeniaritza2019-10-25 10:44:512019-10-25 10:44:53Eraldaketa sozialerako hezkuntza\nArtxandatik txango ekologikoa – 2019ko urriaren 26a\n16 urria, 2019 /in Bilbo, EpTS, Noticias /by Mugarik Gabeko Ingeniaritza\nHurrengo urriaren 16an, Artxanda mendira gerturatuko gara, balore natural handienetarikoa duen Bilboko txokora, eta bertatik hasi eta Sondikako Ola auzorarte ibilbide gidatu bat burutuko dugu. Geldialdi ezberdinak egingo ditugu inguru honetako natura eta hainbat historia ezagutarazteko.\nIbilbidea: 9:45 Bilbo (Funikular plaza) – 10:00 Funikular – 10:30 Artxandako begiratokia – San Roke ermita – Txakolí Simón-en geldialdia – 14:29 Ola (Metro – Euskotren-eko 3. linea) – 14:32 Matiko – 14:35 Zazpikaleak\n• Hasiera: Urriak 26, larunbata, 9:45etan\n• Lekua: Funikular plaza\n• Itzulera: 14:35etan gutxi-gorabehera (Zazpikaleak)\nJoan-etorria: funikularrean, oinez, metroz.\nIbilbidearen luzera: 3 km baino gutxiago. Dena asfaltoa.\nEramateko gomendagarria: mendiko botak, arropa egokia, edaria, jateko zerbait.\nGidaria: Eduardo Renovales (Ekologistak Martxan)\nGeldialdiak eta landuko diren gaiak.\n1. geldialdia – Artxandako monumentuaren alboan\n1.- Bilbo: 700 urteko historia eta baliabideen (egurra, burdina eta ura) gehiegizko ustiapena\n2.- Gerra zibila /zibilak\n3.- Eraztun berdea\n4.- Gerriko berdea\n5.- Sare berdea\n6.- Kontaminazio elektromagnetikoa.\n2. geldialdia – Linea elektrikoaren alboan\n7.- Linenen arazoa: hegaztiak, landare inbasoreak eta basoak.\n3. geldialdia- San Roke ermita\n8.- S. Roke: historia, gerra\n9.- Azpiegiturak: Airoportua, Txorierriko korridorea, golf zelaiaren pelotazoa.\n4. geldialdia- Txakoli Simón, atsedenaldia eta geldialdia (irekita egonez gero).\n5. geldialdia- Eukaliptoak vs. Bertako basoak.\n10.- Espezi exotikoak: pino insignis eta datozen fumigazioak, eukaliptoak, espezie inbasoreak\n11.- Bertako basoak.\n6. geldialdia- Txankele basoa\n12.- Txankele basoa: basoa, ibaia\n13.- Asiar liztotzarra: arazoa eta kudeaketa.\n7. geldialdia- Txorierriko korridorea\n14.- Inpaktuak: barrera efektua, landare inbasoreen kudeaketa eta birsorkuntza naturala.\nhttps://euskadi.isf.es/wp-content/uploads/sites/31/2019/10/kartel-txango.png 744 1085 Mugarik Gabeko Ingeniaritza https://euskadi.isf.es/wp-content/uploads/sites/31/2016/03/0_3-300x88.jpg Mugarik Gabeko Ingeniaritza2019-10-16 12:28:292019-10-16 12:28:30Artxandatik txango ekologikoa – 2019ko urriaren 26a\nEnergia trantsizioa eta demokrazia nazioarteko mintegia\n22 martxoa, 2017 /in Bilbo, EpD-GH, Noticias, Redes-Sareak, Uncategorized @eu, Universidad-Unibertsitatea, UPV/EHU /by Mugarik Gabeko Ingeniaritza\nNOIZ: Martxoak 30 eta 31\nNON: Zubiria Etxea (UPV-EHU, Sarriko, Bilbo)\n“Energia trantsizioa eta demokrazia hemen eta Hegoaldean” Mintegiaren helburu nagusiena da trantsizio energetikoa eta demokrazia lekuko esperientzia desberdinetatik eta gaietatik hausnartzea eta haietatik ikastea, gurea bezelako proiektu baterako zeintzu izango liratekeen irizpideak eta lan-arloak gure lurraldean trantsizio energetikoa bultzatzeko. Horretarako hemen eta atzerriko zenbait ikertzaile eta ekintzaile gonbidatu ditugu.\nAztertu ahi ditugun gaiak:\n– Energia zertarako eta norentzat?\n– Segurtasun eta burujabetza energetikoa\n– Hiriak eta herriak energia trantsizioan\n– Teknologia (egokia, berriztagarria eta abar).\n– Klima aldaketa eta Klima Justizia\n– Energia Pobrezia\n– Energiaren kudeaketa publikoa eta bidezkoa: gobernantza, bernazionalizazio, bermunizipalizazioa,\n– Militarizazioa, errepresio eta kriminalizazioa\n– Langileak eta lan eskubideak\nhttps://euskadi.isf.es/wp-content/uploads/sites/31/2017/03/mintegi-tradener-kartela.jpg 300 212 Mugarik Gabeko Ingeniaritza https://euskadi.isf.es/wp-content/uploads/sites/31/2016/03/0_3-300x88.jpg Mugarik Gabeko Ingeniaritza2017-03-22 10:58:402017-03-22 11:00:59Energia trantsizioa eta demokrazia nazioarteko mintegia\nEkologistak Martxan (3)\nUncategorized @eu (54)


2020/01/13 Haur Hezkuntza urtebetetzeak\nZORIONAK, LUR... 4 URTE HANDI!\nOSTIRALEAN LURREK 4 URTE BETE ZITUEN, ETA KATARROAREN BAIMENAREKIN GAUR OSPATU DUGU.\nAZENARIOAREKIN EGINDAKO BIZKOTXO GOXOA EKARRI DIGU...!\nZORIONAK, LUR, URTE ASKOTARAKO!\nMILAKA MUXU LAGUNEN PARTEZ! PILA-PILA MAITE ZAITUGU!


Zer da Epai-eguna, Jesu Kristoren 1.000 urteko erregetza? | Bibliak irakasten duena\nZer da Epai-eguna?\nNOLA imajinatzen duzu Epai-eguna? Askok uste dute milioika arima Jainkoaren tronuaren aurrean aurkeztuko direla, banan-banan epaituak izateko. Batzuk sarituak izango dira eta zeruan biziko dira zoriontsu; beste batzuk, berriz, zigortuak izango dira infernuan. Halere, Bibliak guztiz desberdin deskribatzen du garai hau. Ez da garai beldurgarria izango, itxaropen garaia baizik, jatorrian zuen egoera bikainera bueltatuko baita gizakia.\nApokalipsia 20:11, 12an Joan apostoluak egiten duen Epai-egunaren deskribapena irakur dezakegu: «Tronu handi zuri bat ikusi nuen, baita bertan eseria zegoena ere; beronen aurretik ihes egin zuten lurrak eta zeruak eta aztarnarik utzi gabe desagertu. Eta hildakoak ikusi nituen, handi nahiz txiki, tronuaren aurrean zutik. Liburuak ireki zituzten; beste liburu bat ere ireki zuten, biziaren liburua; eta hildakoak liburuetan idatzirik zegoenaren arabera epaitu zituzten, bakoitza bere egintzen arabera». Nor da bertan agertzen den epailea?\nJehoba da gizakien Epaile Gorena. Halere, epaitzeko lan hori beste norbaiten eskuetan laga du. Eginak 17:31n Paulo apostoluak honakoa dio Jainkoari buruz: «Erabakia baitu mundua justiziaz epaituko duen eguna, eta horretarako ezarri duen gizonaren bidez epaituko ere». Jainkoak hautatutako epaile hau Jesu Kristo berpiztua da (Joan 5:22). Noiz hasten da orduan Epai-eguna? Eta zenbat denbora irauten du?\nApokalipsia liburuan Epai-eguna Harmagedon gerraren ondoren hasten dela adierazten da. Harmagedonen, Satanasen eskuetan dagoen mundua suntsitua izango da * (Apokalipsia 16:14, 16; 19:19–20:3). Harmagedonen ondoren, Satanas eta bere deabruak lur azpiko leizean giltzatuak izango dira 1.000 urtez. Epe horretan, Jesusen 144.000 oinordekideak epaile izango dira eta «Mesiasekin errege izan[go dira] mila urtez» (Apokalipsia 14:1-3; 20:1-4; Erromatarrei 8:17). Epai-eguna ez da 24 ordu bakarrik irauten duen jarduera azkarra. Mila urte irauten du.\nMila urte horietan zehar, Jesusek «biziak eta hilak epait[uko]» ditu (2 Timoteori 4:1). «Biziak» Harmagedondik bizirik ateratzen den «gizatalde handia» da (Apokalipsia 7:9-17). Joan apostoluak, «hildakoak» ere epaiketaren «tronuaren aurrean zutik» ikusi zituen. Jesusek promestutakoaren arabera, «hildako guztiek haren ahotsa [Jesusena] entzungo dut[e] eta hilobietatik aterako dir[a]» berpizkundeari esker (Joan 5:28, 29; Eginak 24:15). Baina zertan oinarrituko da beraien epaiketa?\nJoan apostoluaren ikuskariarekin jarraituz, «liburuak ireki zituzten» eta «hildakoak liburuetan idatzirik zegoenaren arabera epaitu zituzten» (Apokalipsia 20:12). Iraganean egin zutena jasota egongo ote da liburu horietan? Ez. Epaiketan ez da kontuan hartuko pertsonek hil aurretik egindakoa. Nola dakigu hori? Bibliak erantzuten du: «Izan ere, norbait hilez gero, bekatutik libre gelditzen da» (Erromatarrei 6:7). Beraz, berpiztutako pertsonak hutsetik hasiko dira berriro. Hortaz, liburuek Jainkoaren beste argibide batzuk irudikatu behar dituzte. Betiko bizitzeko, Harmagedondik bizirik ateratakoek eta berpiztutako pertsonek, Jainkoaren aginduak bete beharko dituzte. Agindu horien artean, mila urte hauetan emango diren argibide berriak ere izango dira. Beraz, pertsona bakoitza Epai-egunean zehar egindakoarengatik izango da epaitua.\nEpai-egunak Jainkoaren nahia zein den ezagutzeko eta honen arabera jokatzeko aukera emango dio lehendabiziko aldiz milioika pertsonari. Honek irakaskuntza-lana mundu zabalean egingo dela esan nahi du. Izan ere, Bibliak honakoa iragartzen du: «Zure zuzentasuna zer den ikasten dute lurtarrek» (Isaias 26:9). Halere, guztiak ez dira Jainkoaren nahia betetzeko prest egongo. Isaias 26:10ak dio: «Gaiztoek, ordea, ez dute sekula zuzena zer den ikasiko, nahiz eta zuk erruki izan. Zintzoen lurraldean gaiztakerian ari dira eta Jaunaren handitasuna ez dute aintzat hartzen». Epai-egunean zehar, gaizto jokatzen duten hauek betiko suntsituak izango dira (Apokalipsia 20:15).\nEpai-eguna amaitzean, bizirik irauten dutenak gizaki perfektuak izango direnez, benetako «bizira itzuli[ko]» dira (Apokalipsia 20:5). Beraz, Epai-egunari esker gizakiak jatorrian zuen perfekzioa berreskuratuko du (1 Korintoarrei 15:24-28). Orduan, azken proba bat izango da. Satanas askatua izango da eta azkeneko aldiz gizakiak okerbidera eramateko aukera emango zaio (Apokalipsia 20:3, 7-10). Deabruari aurre egiten diotenek Bibliako promesa honen betetze osoa ikusiko dute: «Herrialdearen jabe izango dira zintzoak, eta beti bertan biziko» (37. Salmoa 29). Dudarik gabe, Epai-eguna bedeinkapena izango da gizaki leialentzat!\n^ § 1 Harmagedoni buruz gehiago ikasteko, jo ezazu Jehobaren lekukoek argitaratu duten Perspicacia para comprender las Escrituras 1. liburura, 680.-681. eta 1086.-1087. orrialdeetara.


LABURPENA: Lipidoak oso izaera heterogeneoko gaiak dira, funtsean karbono, hidrogeno eta oxigenoak osatuak, nahiz eta askotan fosforoa, nitrogenoa edo sufrea ere badituzten. Lipidoetako lehen talde batek gantz azidoak dauzka bere molekuletan, hau da, katea hidrokarbonatu luzeko gai organikoak. Azido horiek ez edukitzea da gainerako lipidoen ezaugarria.\nLipidoen funtzioak era askotakoak dira, baina erreserba-energia izatea da ezagunena.\nIsolatzaile termikoaren eginkizuna dute babes funtzioetan, eta baita metabolismoaren egiteko oso berezietan ere, lipido horietako batzuk bitaminak edo hormonak baitira.Lipidoak definitzerakoan, oro har, izaera guztiz heterogeneoko biomolekulak direla esan daiteke; karbonoa (C), hidrogenoa (H) eta oxigenoa (O) dituzte gehienetan osagaiak, molekula handiak moldatzeko elkarturik, osaketa horietan aipatu diren lehen bi bioelementuak izan ohi direlarik nagusi. Fosforoa (P), nitrogenoa (N) eta sufrea (S) ere zenbaitetan lipidoen osagai izaten dira.\nLipidoak, izaera askotariko gaiak izan arren, talde bakarrean bildu dira, haiena guztiena den tasun sail bera dutelako: - Uretan, eta orobat ura bezala polobidunak diren disolbatzaileetan ere, disolbaezinakizatea. Beste isurkari ez polarrek (bentzenoak, kloroformoak, metanolak edo eterrak), aldiz, erraz disolbatzen dituzte. Lipidoen molekulen konposizioan aurkitzen da berezitasun horren arrazoia, halakoetan lotura kobalente baten bidez (1. irudia) elkartzen baita karbonoa hidrogenoarekin kasurik gehienetan, eta horregatik ez da ura bezalako disolbatzaileen bipolaritateak eragina izan dezakeen atomo kargaturik gelditzen.\nLotura horren bidez elkarturiko atomo multzoei dagokienez, oso gutxitan baizik ez da gertatzen elektroiak haien osagai baten aldera aldatzea; molekularen zati txiki horiei ioitzea gerta dakieke, baina horrek ez du eragiten molekularen disolbagarri izatea.\n- Gai oso erreduzituak dira, hots, hidrogeno atomo asko dituztenak. Hidrogenoak beste molekula batzuei uzten ahal zaizkie (H + eta elektroi moduan) oxidazio-erredukzio erreakzioetan. Erreakzio horiek dira katabolismoan energia ematen dutenak; horrexegatik, hain zuzen, oso molekula energetikoak dira erreakzio katabolikoz prozesatzen direnean.\nLipidoen funtzioak askotarikoak dira; halaxe baitagokie, hain zuzen ere, horren biomolekula heterogeneoei. Horietako garrantzitsuenen artean honako hauek aipa daitezke: - Izaki bizien egituraren nahitaezko osagaiak dira, haietako batzuk nagusi baitira zelula mintzaren osaeran.\n- Energia iturri dira izaki bizientzat.\n- Isolatzaile termiko eta organismoen barneko babes elementu gisa jokatzen dute.\n- Inmunitate fenomenoetan parte hartzen dute, zeluletako mintzen markatzaile gisa baitihardute.\nLipidoak beren artean hain molekula desberdinak izanik, ezin daitezke denak batera aztertu, non eta ez bada aldez aurretik egiten horiek guztiak ulertu eta ordenatzeko aukera emango duen sailkapen ahalegin bat (I. Koadroa).\nGantz azidoak izatea da lipido mota honetako guztien ezaugarri komuna, beti izaten baita molekulen barruan.\nGantz azidoa definitzerako, esan daiteke molekula hidrokarbonatua (karbonoz eta hidrogenoz osatua) dela, lineala eta aski luzera handikoa (6 karbono atomo baino gehiagokoa), mutur batean karboxilo talde bat daramana (-COOH, azido funtzioa kimika organikoan).\nGai organikoetan gutxitan aurkitzen dira gai hauek berez aske. Ohikoa izanagatik ere, ezezagauna den zerbaitek adibide gisa balio ahal izango du. Oliba olioa duten botiletan beti “azidotasun gradua” adierazi ohi da, 0,4tik (olio horixka) 1erainokoa (lehen zanpaldiko oliba olioa, berde kolorekoa); zenbaki horrek produktu horretan (olioan, alegia) libre aurkitzen diren azido oleikozko (gantz azido mota bat da) molekulen portzentaia adierazten du, besterik gabe; sukaldaritzarako garrantzi handiko datua da, lehen zanpaldiko oliba olioa “oso sendoa” izaten delako.\nIzadian gehien aurkitzen diren gantz azidoek karbono atomoen kopuru bikoitia izaten dute, nahiz eta badiren kopuru bakoitiko batzuk Monera erreinuan, bakterioen osagai direnak (II. koadroa).\nGantz azidoen katea osatzen duten karbono atomoak lotura kobalente bakunez egon daitezke elkarri loturik (hau da, lotura bakarra beti bi karbonoen artean); halakoak gantz azido aseak dira. Gerta daiteke, orobat, karbono atomo pare baten edo pare gehiagoren artean bi lotura kobalente (lotura bikoitza) izatea; halakoak gantz azido asegabeak direla esaten da. Horiek izan dezakete katea osoan lotura bikoitz bakar bat (monoenoikoak edo monoasegabeak), edo izan ditzakete lotura bikoitz bat baino gehiago (polienoikoak edo poliasegabeak).\nGantz azidoetan lotura bikoitzak izatea ala ez izatea garrantzi praktiko handiko gauza da; hori herri hizkeran ere nabarmentzen da. Hala, eskuarki, “gantza” (animalia jatorrikoa normalean) eta “olioa” (landareetatik lortua normalean) bereizi egiten dira, bi gai koipetsu eta disolbaezinen erreferentzia egiten denean (maila honetan ezaguna ez bada ere, gantz azidoak sartzen dira haien konposizioan); ingurukotenperaturan lehena gotorra eta bigarrena isurkaria izatea da bien arteko bereizgarria.\nGantz azidoen urtze puntuari erreparatuz gero, aise ikus dezakegu molekula luzera handiagokoek urtzeko puntua garaiagoa dutela. Hori logikoa da, zeren eta gantz azidoak zenbat eta luzeagoak izan, molekula desberdinen arteko loturak eratzeko (Van der Waals-en indarrak) aukera gehiago baitago; gainera, lotura bakunak bira egin dezake eta modu horretara molekula “bihurritu” egin daiteke eta konformazio asko har dezake (2. irudia); horrek guztiak molekulak elkartzen eta gorputz gotor bat sortzen laguntzen du. Nolanahi ere, gantz azido asegabeen urtze puntuak katearen luzerari legozkiokeenak baino askoz apalagoak dira (azido estearikoarena eta oleikoarena konparatu besterik ez dago); hori lotura bikoitzak daudelako gertatzen da, molekulak espazioan ordenatzeko aukera gutxiago dagoelako.\nLotura bikoitza beti bihurgune finkoa da katea linealean, katea hau biratu ezinik gertatzen da eta, modu horretara, nekezago ager daitezke molekula desberdinen arteko loturak.\nHala, ondorio orokor batera iristen gara: inguruko tenperaturan gantz azido asegabeak isurkariak dira, baina azido aseak ez.\nElikaduraren alorrean berebiziko garrantzia du egoera fisikoaren desberdintasun horrek.\nEsaterako, gurinen osaketa zehazki aztertzenda: “animalien” gantz azidoez (eta ez beti behi esnetan daudenez bakarrik) eratuak dira, eta horregatik inguruko tenperaturan gotorra izan ohi da. Dena den, azken aldiotan elikadura “naturala” eta kolesterolaren fobia (ikus geroago) modan daudela eta, margarinak, gotorrak hauek ere baina “landare olioetatik” sortuak, boladan jarri dira. Olio horiek gotortzeko trikimailua zera da, olio horiek hidrogenatzea, hots, molekulan hidrogenoa sartzea, horrela lotura bikoitza hausteko eta produktuaren ezaugarriak aldatzeko; eta horrenbestez produktu hori ez da, zinez, batere “naturala”.\nGantz azidoek urarekiko duten jokabide anfipatikoa da biologiarako garrantzi handia duen beste ezaugarri bat; horren arrazoia gantz horiek duten osaera da: izan ere, badituzte, alde batetik, disolbatzaile polarrekin batu ezin daitekeen eta katea hidrokarbonatuz osatua den alde hidrofobo bat, eta bestetik, beste alde hidrofilo bat, karboxilo taldeaz eratua. - COOH multzoa kargak desorekaturik dauzkan atomo talde bat da (3. irudia); horregatik, hain zuzen, urak ioitu dezake, eta dagozkion ioi hidratatuak, H + eta -COO – , eman ditzake.\nEzaugarri horri esker gantz azidoek dispertsio koloidal bat eratzen dute, hau da, urarekiko afinitatearen arabera orientaturiko molekula multzo txikiak, mizelak deituak. Zelula mintzaren egituraren oinarria dira mizelak.\nGantz azidoen beste ezaugarri batzuk garrantzitsuak dira, biologiaren ikuspegitik ezezik, kulturaren ikuspegitik ere bai (4. irudia).Esterifikazio erreakzioaren bidez gantz azidoak alkoholekin elkartzen dira eta ester bat ematen dute, ur molekula bat galduz. Erreakzio hori lipido bakun guztien oinarria da.\nBaseekin ere elkartzen dira, xaboia sortuz (III. koadroa); erreakzio horri saponifikazio deritza. Gure birramonetako asko benetako maistrak ziren sukaldetik sobratzen ziren gantza eta olioak, sutan jarritako pertz batean, sosarekin nahasi eta xaboi puskak egiten.\nAzken erreakzioa autooxidazioa izenekoa da, hots, zenbait gantz azidotan agertzen diren lotura bikoitzen eta oxigenoaren arteko erreakzioa, aldehidoak ematen dituena. Horiei egotzi behar zaie janarien “mindu kutsu” ezagun hori. Horregatik kontserbatzen zailak izaten dira lipido asegabeak dauzkaten janariak, izoztuta daudelarik ere. Haragiekin (arkumea, oilaskoa) eta zenbait arrain oso koipetsurekin erabili ohi den trikimailua zera da, gantza kentzea izozten jarri aurretik. Ugaztunen dietan gantz azido jakin batzuk ez izateak gaixotasunak dakartza, sintoma guztiz konplexuak agertzen dituztenak. Ikerketen arabera, gabezia hori bi gantz azidori dagokie: linoleikoa eta linolenikoa. Ugaztunek ezin dituzte azido horiek bestelako gaietatik sintetizatu, horregatik funtsezko gantz azidoak deritzaie. Gainera oinarrizkoak dira prostaglandinak sortzeko; prostaglandinak, hain zuzen, funtzio biologiko askotan dira beharrezkoak.\nSaponifika daitezkeen lipidoen artean gai elkartuen bi familia bereizten dira, beraietako molekulek duten konplexutasunaren arabera: - Lipido bakunak: + AzilglizeridoakAzilglizeridoak gantz azidoen eta polialkohol baten (glizerinaren) ester bezala defini daitezke. (5. irudia).\nGlizerina edo propanotriola trialkohol bat da, horregatik gerta daiteke berorreran alkohol esterifikatu bakarra aurkitzea (monoazil- 91glizeridoa), bi aurkitzea (diazilglizeridoa) edo hiru aurkitzea (triazilglizeridoa).\nIzaki biziek erreserba gisa baliatzen dituzte gai hauek, balio energetiko handia baitute, gluzidoena edota proteinena baino handiagoa: hauek mol bakoitzeko 4 kcal ematen duten bitartean, gantzek 9 kcal/mol ematen dute batez beste.\nOrnodunei dagokienez adipozitoetan, hots, ehun adiposoaren zeluletan aurkitzen dira.\nErreserba hori ez izatera, organismoak ezin die janaririk ez den egoerei aurre egin, ez eta ohikoa baino energia gehiago erabili behar den estresezko egoerei ere. Horregatik, gantzik ez duen pertsona bat laster ahitzen da halakoetan eta, are okerrago dena, energia beste gaietatik, hala nola proteinetatik, hartzera beharturik aurkitzen da; eta hala, gai horiek ehunen egiturazko osagai direnez, organismoak kalteak jasaten ditu, bere alderdirik eginkorrenetan bereziki, bihotzean edo nerbio ehunean adibidez.\nGainera, hotzaren isolatzaile izateko eginkizuna betetzen duen mintz mehe bat eratzen dute gantzek larru azpian, eta gorputz azalak halako elastikotasun bat izan dezan eragiten dute. Aise egiazta daitekeen gauza da klima hotzetako jendeak (eskimalak adibidez), batez beste, gantz gehiago duela larru azpian klima beroagoetakoak baino. Guztiz ezaguna da, halaber, baleek itsaso hotzetan ematen dutela bizialdi gehiena; arrazoi horregatik gantz geruza lodi bat daukate larru azpian, eta hori izan da, hain zuzen ere, horien suntsipen ia erabatekoaren zergatia.\nBitxia da sifonoforo izenez ezagutzen diren itsas organismo batzuen kasua, hobeki flotatzearren gantz tanta bat baitaramate barrenean.\nGantzek babes eginkizuna ere betetzen dute. Seguruenik harategietan zintzilikatutako arkumeei erreparatuko genion inoiz edo behin. Pieza horietan errai guztiak erautzirik egon ohi dira, giltzurrunak izan ezik; giltzurrun horiek gantz geruza batezestaliak agertzen dira. Ugaztunetan, giltzurrunak guztiz organo minberak baitira, horiek babesteko zeregina ere badu gantzak; gantzik izango ez balitz, “zintzilik” geratuko litzateke organo hori, eta gorputza mugitzerakoan haren hormen kontra jo lezake.+ Argizariak Gantz azido baten eta katea luzeko (26-34 karbono atomo) alkohol baten esterrak dira.\nGotorrak dira inguruneko tenperaturan eta tenperatura hori igo ahala malgutuz joaten dira harik eta urtzen diren arte.\nGai babesgarriak dira, bai animalientzat bai landareentzat. Nork ez du sagar bat mahukan igurtzi distira ateratzeko! Fruitua estaltzen duen argizariak eragiten du itxuraldatze ikusgarri hori. Berdin gertatzen da landareen hostoekin; hori egiaztatzeko barne landare askotako hosto handiak zapi batez igurtzi besterik ez da egin behar. Intsektuek, koleopteroek bereziki (kakalardoak), kolore ikusgarriak izan ohi dituzte, haien exoeskeletoa estaltzen duen argizari geruza mehean argia islatzean eragindakoak batzuetan. Animalia askoren larruazala eta ilea ere estaltzen du argizariak; horregatik, ahateak eta beltxargak lumadi guztiz lehorra dutela ateratzen dira uretatik.\n- Lipido konplexuak: + Fosfoglizeridoak Aurrekoak baino zerbait konplexuagoak dira molekula hauek. Azido ortofosforikoaren mole- 92kula bat glizerinaren beste molekula batekin elkartzean eratzen dira, glizerinaren molekula hori bere aldetik gantz azidoaren bi molekularekin lotua delarik. Azido fosforikoa beste molekula batzuen alkohol multzoekin elkar daiteke, hala nola kolina, etanolamina edo serina aminoazidoarekin (7. irudia). Lotura guztiak azidoalkohol motakoak dira, hau da, ester loturak.\nFosfolipido molekularen konplexutasuna edozein dela ere, beti funtsezko ezaugarri bat mantentzen du: anfipatikoa da. Alde hidrofobo bat du, gantz azidoen kateek eta glizerinak osatua, eta beste alde hidrofilo bat. Azken hau azido ortofosforikoaz eta harekin elkar daitezkeen beste molekulez, hau da, oraindik disoluzio urtsuan ioitzeko gai diren molekulez, eratua da.\nTasun horrek gantz azidoetarako ikusi den moduan joka arazten die eta mizelak eratzen ditu. Jokabide hori dela eta, zelula mintzak eratzeko bereziki egokia gertatzen da molekula hori, funtsean mintz horiek talde hidrofiloak azalean dituzten lipidozko geruza bikoitzak direlako. Funtzio horrek mintzeko lipidoak izenez ere ezagutzea eragin du.\n+ Esfingolipidoak Lipido hauek, aurrekoak bezala, oso ugariak dira zelula mintzetan, bai animalien eta bai landareen zelula mintzetan. Animaliei dagokienez, bereziki ugariak izan ohi dira nerbio ehuneko zeluletan, eta are gehiago garunean.\nEsfingosina izeneko gaiaz osaturik daude; katea hidrokarbonatu luzea, alkohol talde bi eta amino talde bat (–NH ) izatea da gai honen 2 ezaugarria. Alkohol talde bietako bati gantz azido bat erasten zaio ester lotura baten bidez eta ondoriozko molekulari zeramida deitzen zaio. Zeramidak esfingosina librearen alkohol talde bat dauka, eta beroni zenbait molekula mota lotzen ahal zaio esterifikazio bidez.+ Esfingomielinak. Ugari dira animalia nagusien mintzetan, batez ere nerbio zelula jakin batzuek dituzten mielina leketan.\nKasu honetan azido ortofosforikoak zeramidaren alkohol librea esterifikatzen du, azido hori bere aldetik kolina edo etanolamina molekula batek esterifikatua izanik.\n+ Zerebrosidoak. Esfingolipido neutroak ere deitzen zaie; ugari agertzen dira nerbio zelulen mintzetan eta mielinaren leketan. Zeramidan monosakarido batek alkohol librea esterifikatzean sortzen dira; zerebrosido guztia mintzean geratzen da, azukrea izan ezik (alde hidrofiloa) berau zelulatik kanpora “irtenik” geratzen baita.\n+ Gangliosidoak. Hauek ere nerbio ehunean daude, kopuru txikiagotan bada ere. Zerebrosidoen antzekoak dira konposizioz eta kokapenazeta birus batzuk zelulei finkatzea bideratzen duten molekula hartzaileak direla pentsatzen da. Bestalde, inmunitate fenomenoetan zelulen ezagutzan ere “markatzaile” gisa parte hartzen dutela pentsatzen da. Gangliosido bereziak aurkitu dira minbiziak jotako zelulen mintzetan.\nKasu horretan oligosakarido batek ordezkatzen du zeramida, zelula azaletik irten egiten delarik.\nLipido ez saponifikagarriak\nGantz azidorik inoiz ez izatea da hauen ezugarria. Garrantzi biologiko guztiz handiko hiru familia bereizten dira: Terpenoak Kimikoek 2-metil-1, 3-butadieno eta biologoek isopreno deitzen dutenetik eratortzendira guztiak. Zehazki, isopreno molekulen ondoz ondoko loturetatik eratutako polimeroak dira. Horren arabera, eratzen dituzten banako kopuruaren arabera bereiz daitezke: monoterpenoak (2 banako), seskipenoak (3), diterpenoak (4), triterpenoak (6), tetraterpenoak (8) (9. irudia). Terpenoak elkartzean molekula linealak edo ziklikoak eman ditzakete.\nGai hauen garrantzia era askotakoa da.\nHala, monoterpenoak “usainezko” molekulatzat har daitezke; geraniola, limonenoa, mentola, pinenoa eta hain ezaguna den alkanforra lurrinak dira, usain bereziko landareek emanak (geranio, limoi, menda, pinu edo trementina eta alkanfor usaina). Gai guztiz preziatuak dira industria kimikoan (garbitasun produktuen esentziak) eta kosmetikan.\nSeskiterpenoen artean farnesol izenekoa nabarmendu beharra dago, kolesterol beldurgarriaren aitzindaria dena. Triterpeno bat, eskualeno izenekoa, gai horren sintesian parte hartzen duen beste molekula bat da.\nDiterpenoen artean klorofilaren alkohola den fitol izenekoa aipa daiteke. Bai eta, gizakiarentzat ezinbestekoak diren hiru bitamina, A, E eta K.\nTetraterpenoen artean nabarmentzekoak dira karotenoideak eta xantofilak, fotosintesian parte hartzen duten pigmentuak.\nTerpenoak, zeharbidez bada ere, gure mendean benetako eromena eragin duen gai baten erantzule dira, kautxoarena hain juxtu. Gai hori Amazonasko oihanean hazten den zuhaitz batetik lortzen da; industria oparo baten sorrera eragin zuen (jauregiak eta guzti eraiki ziren oihanaren erdi-erdian, aberastasun horri esker).\nKautxoa politerpeno bat da, banako asko batzearen ondorioa. Antzeko izaera dute pikondo, euforbia eta gisa bereko landareen goma tankerako jariakinek. Talde horretako beste zenbait molekula apalagoak dira, hala nola ubiquinona edota plastokinonak, fotosintesiaren aldi argitsuarekin loturik daudenak.– Esteroideak Esteranotik eratorritako molekulak dira, ziklopentano perhidrofenantreno izen teknikoz, eta eskualenotik sortzen dira.\nGai talde horretan bi familia bereizten dira (10. irudia): + Esterolak. Garrantzitsuena kolesterola da, zelula mintzen (malgutasuna ematen die) eta odolaren ohiko osagaia da; odoletan proteinekin elkartzen da (lipoproteinak). Elkartze horrek, hain zuzen ere, ekarri die duten fama txarra, lipoproteinak hodien hormetan jalki baitaitezke ateroma plakak eratuz; horiek, hain zuzen ere, aterosklerosia, zirkulazio aparatuaren gaixotasun larria eragiten dute, industria gizarteetan oso zabaldua dena. Ateroma plaka horiek odol hodiak ixteraino irits daitezke, eta miokardio edo garun infarktuak eragin ditzakete. Baina kolesterola duten lipoptoteina guzti-guztiek ez dute aterosklerosirik eragiten, frogatu ahal izan denez.\nKolesterola duten lau lipoproteina mota dira, molekularen tamainaz eta pisuaz bereizten direnak: dentsitate apal edo oso apalekoak (VLDL), dentsitate apalekoak (LDL), dentsitate ertainekoak (IDL) eta dentsitate handikoak (HDL). LDL direlakoak odoletan kolesterola garraiatzen duten proteina nagusiak dira eta lipoproteina mota horretarako hartzaile bereziak dituzten zelulekin elkartzen dira. Pertsona batzuek, arrazoi genetikoak direla eta, askotan ez dute hartzaile aski beren zeluletan; horregatik, lipoproteina odolean kontzentratzen da, eta kolesterola zelulei eman beharrean, plakak sorraraz ditzakeen hiperkolesterolemia sortzen du.Ikusten denez, kolesterola zeluletara garraiatzen da eta horien barrenean mintzaren funtsezko zatia osatzen du. Kolesterolaren beldurrak lipido hori ez duten edo manipulazio bidez kendu zaien janariak kontsumitzera eraman du. Praktika hori azken muturreraino eraman dute herrialde aberatsenetan (hala nola EEBBetan), non dagoeneko kolesterol eskasiaz metabolismoaren disfuntzio larriak ikusi baitira pertsona askorengan.\nEsterolen artean behazun azidoak daude.\nGibelean sortzen dira eta gantzen emultsioa eragiten dute hestean, horien txegosketarako ezinbestekoa dena. Halaber, bilioproteinak derizten zenbait landare motaren pigmentu sintetikoen osagaiak dira. D bitaminaren taldea ere, kaltzioaren metabolismoarekin zerikusia duten gai multzoa, talde horren barne dago.\n+ Hormona esteroideak Talde honen barnean, ugaztunetan garrantzi handia duten bi gai mota bereiz daitezke: giltzurrungaineko hormonak eta hormona sexualak.\n* Giltzurrungaineko hormonak. Talde honetan nabarmentzekoak dira aldosterona, giltzurrunean likidoen iraizketa erregulatzen duena, eta kortisol edo kortisona.\n+ Hormona sexualak. Androgenoak hormona maskulinoak dira; horien artean testosterona da nabarmengarria. Estrogenoak hormona femeninoak dira, hala nola progesterona izenekoa. Gai multzo hau kirol alorreko iruzurretan nahasirik agertu da, anabolizante ezagunen erabilerari dagokienez.- Prostaglandinak Azido arakidoniko deritzan gantz azido batetik eratorriak dira, nahiz eta molekulan modu horretan ez dauden (11. irudia). Era askotako funtzioak dituzte, horien artean: + Odolaren gatzatzea. Tronboxanoak sortzen dituzte, plaketak biltzea eta tronboaren sorrera eragiten dutenak. Prostaziklinek, prostaglandinetatik eratortzen diren beste gai batzuek, aurrekoen aurkako eragina dute, plaketak biltzea galarazten baitute.\n+ Min eta hanturazko erreakzioa eragiten dute. Zauria gertatzean prostaglandinak askatzen dira; horiek kapilareen zabaltzea eragiten dute eta “oinazearen hartzaileak” izeneko nerbio bukaerak sentikortzen dituzte.\n+ Sukarra. Prostaglandinak gehitzeak hipotalamoan du eragina eta garuneko alderdi horrek, beste zenbait funtzioren artean, tenperatura erregulatzen duenez, tenperatura goratzen du.\nHiru funtzio horien inhibizioa eragin dezake azido salizilikoak. Ezaguna da antzinatik sahatsaren (Salix spp.) azal egosiak hanturak eta oinazeak eztitzeko duen bertutea, baina azido hori bereziki erasokorra gertatzen da urdailarentzat. Molekula azetilatzeko modua aurkitzea izan da Bayer etxearen arrakasta handiaren kausa; hala, urdaileko arazoak desagertu direnez, benetako erremedio unibertsala bihurtu da. Azido arakidonikotik eratortzen diren prostaglandinen eraketa galaraztean datza horren iharduera; gatzatzea aldatu eta hanturak eta oinazea eztitu egiten ditu (hanturakontrakoa eta analgesikoa), sukarra apaltzeaz gain (antipiretikoa).


“Eta ereingo bagenu / Y si plantamos” txapelketarekin amaitu da Udalaren Hezkuntza, Berdintasun eta Gazteria Arloak nahiz Adikzioak Prebenitzeko Arloak 2014ko urrian hasitako eskola-kanpaina, helburu gisa Lehen eta Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan bideratzen diren udal programei lotutako bizitza-baloreak azpimarratzea zuena.\n2014-15 ikasturtea hastean, Udalak kolore desberdinez apaindutako seina lorontzi eman zien ikastetxe guztiei. Lorontziek 18 balore/mezu zituzten jasota (afektua, errespetua, baikortasuna, dibertsioa, emozioak, berdintasuna, bakea, bizikidetza, oreka, bizitza, hazkuntza, energia, tolerantzia, ilusioa, erronkak, hobetzeko nahia, elkartasuna, aniztasuna) eta Aloe Vera bat landatuta, landare ezaguna dituen propietate sendagarriengatik; ikasturte osoan hezkuntza- eta prebentzio-programetan parte hartuta, ikasleei jokabideak, baloreak eta ideiak “zaindu” eta “landatzearen/ereitearen” mezua ikusaraztea izan da asmoa.\nApirilean egin zen lehiaketarako deialdia. Kasu horretan, ikasleek apaindu behar izan zituzten lorontziak, hainbat materialen bidez programetan izandako esperientzia eta lortutako ezagutzak islatuta.\n19 ikasgelak hartu dute parte, Lehen Hezkuntzako kategorian batzuek (Lamuza eta Fabian Legorburu) eta Bigarren Hezkuntzan besteek (Laudio Ikastola, Laudio Institutua eta La Milagrosa).\nAurkeztutako lan guztiak Kultur Etxean ipini dira erakusgai maiatzaren 18tik 25era, natura bizitzaz borborka dagoen unean. Herritarrek onespena erakutsi dute, 300 bisita baino gehiago izan baititugu eta euren botoen bidez finalera iritsi diren lorontziak aukeratu baitituzte, kategoria bakoitzeko hiru.\nLorontzi guztiek harritzeko moduko orijinaltasuna, kolore sorta eta mezuak zituztenez, zaila izan da erabakitzea zeinek islatzen zituen hobeto lehiaketaren oinarriak eta, beraz, esan beharra dago lan guztiei sormen-ahalmen ikusgarria zeriela alde guztietatik. Halaber, Udalak eskerrik beroenak eman nahi dizkie lehiaketan parte hartu duten ikastetxe guztiei.\nEkainaren 12an bi ikasgelak jasoko dute euren saria: Lamuza ikastetxeko Lehen Hezkuntzako 6. mailakoek eta Laudio Ikastolako Lehen Hezkuntzako 1. mailakoek.\nMultiabentura-esperientzia izango dute sari gisa. Era berean, beste sari bat zozketatuko da erakusketa bisitatu eta botoen bidez iritzia eman zuten pertsona guztien artean, sarituak berak hartzekoa sari-banaketen ekitaldian. Udaletxeko ordezkari instituzionalek emango diete saria ikasleei.\nAtalak/Categorías Udala, Lehiaketak, Hezkuntza, Elkartasuna, Erakusketak, Gazteria, Eskulanak, Jendartea\n← Laudioko udako koloniak (12-16 urte)\nGuatemalako emakume indigenen jabekuntza →


Markel Olano: "Erakutsitako konpromisoagatik, gipuzkoarrontzat pertsona eredugarria izan da Zelaia" - Debagoiena - Goiena.eus\nJokin Bereziartua Lizarazu 2016-08-10 16:20\nJuan Zelaiaren heriotzaren harira, Gipuzkoako Diputazioko Ahaldun Nagusi Markel Olanok senide eta lagunei doluminak adierazi dizkie eta bere atsekabea azaldu "ekintzaile, enpresari eta euskaltzale nekaezina" izan den pertsona horren galeragatik. "Gipuzkoarrontzat pertsona eredugarria izan da", adierazi du Olanok Diputazioaren izenean.\n"Ekintzaile eta enpresari nekaezin, Gipuzkoaren eta, oro har, euskal gizartearen garapenaz gain, euskal kultura eta hizkuntzaren bultzagile izan da Zelaia bere bizitza osoan zehar. Konpromiso sendoa, eskuzabala eta eraginkorra erakutsi du euskara, euskal kultura eta kirola indartzeko martxan jarritako hainbat eta hainbat egitasmorekin. Egindako lan horrengatik guztiagatik, beste behin ere gipuzkoarron esker ona erakusteko unea da hau", adierazi du diputatu nagusiak.\n"Ibilbide emankor eta konprometitu" hori dela-eta, Gipuzkoako Urrezko Domina –erakundeak ematen duen sari edo ikur nagusia– jaso zuen Zelaiak 2003an. "Gipuzkoar gizartearentzat pertsona eredugarria izan delako bere bizitzan zehar Gipuzkoarekin, gipuzkoarrokin eta Euskal Herriarekin”, adierazi du Diputatu Nagusiak.


Bermeoko berbalagunak: 2013\nOndo pasa eta hobeto hasi\nAhalik eta hoberen pasa egun hauetan,\nurtarrilean berriz izango gara ;)\nEskerrik asko urte honetan zehar berbalagun izan zareten guzti guztiei!!\nEtzi elkartuko gara arratsaldeko bostetan erreten lameran urteari agur esateko, talde guztietakoak egongo gara, etzi arte!\nUdazkeneko lehiaketaren irabazlea\nUdazkeneko lehiaketan 63 lagunek hartu duzue parte, atzo Iratxe Garmendiak lagundu zigun irabazlea aukeraketan eta irudian ikusten duzuen moduan Yoli Rodriguez izan da irabazlea.\nSaria liburuxka eta cd-a izan da, galarrenari buruzkoak, kultura teknikariak propio lehiaketarako emandakoak. Otsailean berriro izango duzue aukera parte hartzeko, neguko lehiaketa prestatzen hasi gara eta!\nEskerrik asko Iratxe!\nLaster bukatuko da urria baina azken aste honetan proposamen zehatz bi luzatzen dizkizuegu:\nAsteburu honetan ordua aldatuko dugu, ez ahaztu bazatozte igande goizean mendi martxara, goizeko bederatzietan hiltegi aurrean:\nEta animatzen zaituztegu irakurle txokoan parte hartzen, eskatu udal liburutegian hurrengo liburua eta azaroaren 21ean elkartuko gara komentatzeko:\nTalde berri batzuk sortzen ari dira, koadroan ikusten duzuen moduan.\nParte hartzeko deitu edo gurekin kontaktatu. Zuen datuak jasoko ditugu honelako eskuorri baten:\nBadaude hamar talde, aukeratu zeurea eta euskara praktikatu gurekin!\nOso interesgarria izan da atzoko bisita gidatua, 1983ko uholdeen ostean herrian izan diren lanak eta anekdotak ezagutzeko, eskerrik asko Politxene gure gidariari eta etorri zareten berbalagunoi!!\nUrriko talde berriak\nAste batetik bestera talde gehiago sortzen ari dira,\nizena ematen badiguzu zu ere talde baten egongo zara,\naukeratu honetatik edo proposatu eguna eta ordua,\ngeuk egingo dugu beste guztia!\nDakizuenez datorren astean Erdi Aroko azoka ospatuko da herrian eta aprobetxatu dugu ekintza osagarri moduan bisita gidatua egiteko:\n1983ko uholdeen ondorengo birgaitze lanak\nNoiz: datorren asteko asteartean,\neguerdiko 12:30etatik 13:30etara arte.\nNon: Turismo bulegoan.\nIzena emateko: Dinamizatzaileari edo zure berbalagun taldeko ardunadunari esan. Jarri gurekin kontaktuan.\nGehiago jakitzeko +\nHona hemen abian daudenak: topalekua eta gutxi gora beherako maila, nahiz eta gurean azterketarik ez, zuek aukeratu eta deitu informazio gehiagorako, ados?\nUrrian zehar espero zaituztegu!\nHurrengo irudi honetan klikatuz gero bideo bat ikusiko duzue berbalagun zer den azaltzeko: herri askotan gaudenok, helburu bakar batekin: praktikatu!\nAtzo agur Xixili eta gaur hasi gara... biharko prentsaurrekorako gonbitea luzatzen dizuegu, Gizarte eta Kultura Etxeko hitzaldi aretoan goizeko 11etan berriro elkar ikusteko, aste honetan hasiko gara taldeak martxan jartzen.\nEta oraindik izena ematekotan zabiltzatenei: animatu, praktikatzeko eta beste batzuei laguntzeko, ongi etorriak zarete guzti guztiak!!\nArrain azoka laster\nGiro ederra pasa den larunbatean erromeridxen, ezta? Ba hasi prestatzen arrain azokarako, honako hau da aurtengo egitaraua:\nKlikatu eta irakurri...\nMAIATZAK 11 ALDE ZAHARREAN:\n11tatik aurrera: Danak kalejiran! Txistulariak, dantzariak, Erraldoi eta buruhandiak, trikitilariak, abesbatza, kantariak,...\nGOIKO PLAZAN: SOKATIRA ETA TXALAPARTARIAK\n13:30 ean goiko plazan: DANTZALDIA\n15:30 ean HERRI BAZKARIA KOFRADIA BARRIAN: tiketak salgai egunero kultura etxean 19:30 etatik 21 etara! ANIMATU!\n19 tan KOFRADIA BARRIAN: ERROMERIDXE HERRIKOIA!! DANOK DANTZAN! Txistulariak, txalapartariak, trikitilariak, albokariak, dultzaineroak eta amaitzeko Larrain Dantza herrikoi erraldoia!!\nZenbait denda eta tabernak emandako oparien ZOZKETA ERE EGONGO DA: EGUN HONETAN BILDUTAKO DIRU GUZTIA SUTEAREN KALTETUENTZAKO IZANGO DA!\nKendu lotsa eta erdu izerdie botaten!!\nLarunbat honetan gonbidatu gaituzte Bermeoko Hizkuntza Eskolako irteera interesgarri baten parte hartzera:\nAñanako gatz-harana ezagutzera alde batetik eta Sorginetxe trikuharria bisitatzera, Agurainen amaiera emanez bestetik.\nMila esker gonbidapenagatik!!\nMaiatzaren 23an arratsaldeko 18:15ean geratu gara udal liburutegian Janne Telleren liburua komentatzeko: Ezer ez. Ikasturte honetako azken saioa izango da, animatu parte hartzen!\nDavidentzat esfortzua izan zen bere herria Súria euskeraz aurkeztea eta benetan eskertzen diogu gugatik egindako ahalegina. Nor animatuko da hurrengo tertuliarako?\nGaur izan da sari banaketa, Kristina Bilbao eta Ohiane Egaña izan dira irabazleak aurten. Bertsotan disfrutatu dugu goiza eta Andra Mari jaietako egitarauan argitaratuko dira irabazleen bertsoak. Orain badakigu zein den buletineko hirugarren galderaren erantzuna!!\nGaurtik aurrera udaberriko berbalagun buletina aurkituko duzue ohiko lekuetan, animatu lehiaketan parte hartzen. Azken eguna maiatzaren 20a izango da, hilabete oso bat daukazue erantzun zuzenak bilatzeko, anima zaitezte!\nHilabete honetako proposamena da Joan (Patxi Zubizarreta). Datorren asteko ostegunean, hilaren 24ean, liburutegian elkartuko gara liburuari buruz hitz egiteko. Interesatuek liburutegian eman dezakezue izena.\nSúria: Nire herria\nDavidek azalduko digu etzi arratsaldeko sei ta erdietan zelakoa den Súria, bere herria. Gizarte eta Kultura Etxean, hirugarren solairuan. Eskerrik asko David!\nBigarren buletineko lehiaketako irabazlea izan da Hector Burgoa, jaso du Canterburyko paperen misterioa komikiaren ale bat. Laster kaleratuko da udaberriko buletina, adi egon eta parte hartu!\nEkainera arte elkartuko gara, eman izena eta praktikatu!\nTalde guztien artean aukeratu zurea, taulan adierazi dugu hitzordua: non eta ze ordutan elkartzen garen, ondo etorria izango zara.


Ezker Iraultzailea - Next Gen Europako funtsen iruzurra\nEuropako eta Estatu Batuetako ekonomia kaltetuetara txertatuko diren diru kopuru ikaragarriek kapitalismoak egun bizi duen krisiaren sakontasuna ulertzea baimentzen digute. Mundu osoan zehar hedatu den pandemiak espero gabeko geldialdia eragin du nazioarteko merkatuan, baina era berean neurri izugarriak legitimatu ditu covid osteko berreskurapenaren izenean eta hainbeste promozionatzen duten eredu berde, digital eta jasangarrirako trantsizioaren izenean.\nBirusa gainbehera ekonomikoaren errudun nagusi gisa aurkezteko operazio mediatiko handia disparate hutsa da eta ez du kontuan hartzen sistema harrapari honek lehendik metaturik zuen krisiaren benetako oinarria eta sakontasuna. Hain zuzen ere, ekoizpen baliabideen jabetza pribatuan oinarritzen den sistema kapitalistaren ezinbesteko garapena da mundu mailako langile klasea larrialdi egoerara eraman duena, ezegonkortasun klimatikoa hareagotu duena eta ezin duena etorkizuneko belaunaldi gazteenei etorkizunik bermatu.\nEuropako elite burgesak Next Generation programa jaurti du, 2021-23 urteetan zehar eurobonoetan 750.000 milioi emititzeko. Helburua “jasangarritasuna eta erresilientzia bultzatzea, COVID-19ak sortutako kalteak erreparatzea eta lehentasun berdeak eta digitalak babestea” izango dela esan dute1. Kopuru osotik 360.000 milioi maileguetara bideratuko dira eta 390.000 funts galduko diru laguntzak izango dira. Desberdin banatuko dira Estatuen artean eta Italia eta Estatu espainiarra izango dira hartzaile nagusienak, kaltetu handienak izan baitira 2020an. Gobernuak emandako datuen arabera Estatu espainiarrera 140.000 milioi euro bideratuko dira, horietatik 67.300 maileguetan eta 72.700 funts galduko diru laguntzetan.\nKontuan hartuz Estatu espainiarraren zor publikoa 2020an 122.000 milioi euro hazi zela eta denera 1.311.298 milioikoa dela2, funts horiek ez dute hainbestekoak ematen. Gehiago zehaztuz, Estatu espainiarrari hiru urte hauetako bakoitzean dagozkion diru laguntzak 27.000 milioi inguru lirateke eta urtero zorraren interesetan 31.675 milioi ordaintzen dira.\nHorrela beraz, kopuru astronomikoak izan arren, ezin dute konpentsatu pandemiarekin etorri den gelditzea eta ez dira nahikoa izango eredu ekonomiko jasangarriagorako trantsizio proiektu handinahi hori garatzeko. Baliabide publikoen apropiazio maniobra baten aurrean gaude, baina 2008an bankaren sektoreari erregalatu zitzaizkion 65.000 milioiak baino handiagoa.\nMultinazionalak onuradun nagusi. Zor publikoa handitu irabazi pribatuak bermatzeko.\nNext Gen funtsen gehiengo handia ez da bideratuko prekaritateate itzela jasaten ari diren eta ezinbestekoak diren sektoreetara, zaintza, osasun edota hezkuntza publikoetara. Diru laguntzak kapitalismo berde eta digitalerako ustezko trantsizioa saltzen ari diren sektore konbentzionaletara joango dira, automozioa (kotxe elektrikoa), telekomunikazioak (5G famatua), energia enpresak (berriztagarriak eta hidrogeno “berdea”) edota turismoa berpizteko.\nFunts horiek lortzeko prozesu burokratikoak oztopo argia izango dira enpresa txiki eta ertainak onuradun izateko. Gobernuek Deloitte bezalako kontsultora handietan delegatuko dituzte finantzaketa eskaerak kudeatzeko lanak.\nEuskal Herrian baditugu bi adibide argi, enpresa oso kutsakorrena aurpegi garbitze berdea egiten. Lehena, hidrogeno berdeko instalazio bat eraikitzeko plana da Muskizko Petronorren findegian, Repsolen filiala dena eta bere bultzatzailea Josu Jon Imaz duena, EAJko buruzagi ohia. Proiektu hori ez zen ekonomikoki errentagarria izango diru laguntzengatik ez balitz, eta ez da errentagarria izango maila energetikoan eta ingurumenarentzat. Pedro Prieto3 baliabide energetikoetako adituak azaltzen duenez, hidrogeno “berdeak” erregai fosilak erretzea inplikatzen du aurretik eta ez da energia ekoizle bat, bektore bat baizik.\nBigarrena, kapitalismo berdearen beste proiektu izarrarekin dago lotua. Gasteizko Mercedes Benz lantegiko arduradunak, Emilio Titosek berak esan zuen, oso eskari baxua izan arren, auto elektrikoak fabrikatzen dituztela ohiko automobilen ekoizpen kupoak handitzeko, Europaren deskarbonizaio irizpideak jarraituz4. Automozioaren sektoreak bere buruari errezetatzen dion laguntza da, urteetan zehar erortzen ari den une batean.\nOndorioak langile klasearentzat. Murrizketak eskubide sozialetan, pribatizazioak, lan prekaritatea eta langabezia\nNoski, Bruselastik trasferituriko dirutza honek ondorioak edukiko ditu tokiko ekonomientzat eta langile klasearentzat. Hasteko, horiek jasotzea erabat loturik dago etorkizunean zerbitzu publikoetan murrizketak egiteari, pribatizazioei eta lan eskubideak prekarizatzeari.\nAldi baterako eten dute 2011ean onartutako “Egonkortasun eta Hazkuntza Ituna”, ustezko salbuespen batean gaudelako esku-hartze handiagoarekin erantzun behar zaiona, hau da, gastu sozial eta zorpetze gehiagorekin, ERTEkin gertatzen den bezala. Baina neurri horren itzulera -PP eta PSOEk akordatu zutena Troikak ordezkaturiko banku espekulatzaile handiei zorra ordaintzea lehenesteko- berehalakoa da eta biderkatuta dator langile klasearen kaltetan.\nEstatu espainiarra 20202an Europar Batasuneko defizit publiko handiena izatera iritsi zen, BPGaren %11, zor publikoa BPGaren %120koa da eta, Bruselasen arabera, hazten jarraituko du 2030ean %140ra iritsiz5. Horregatik Bruselasek esplizituki egiturazko hersturak egitea eskaten du urtero, aurtendik hasita, zorra BPGaren %60ra jaitsi arte.\nKrisi gogorreko testuinguruan austeritate politiketara eta lan eta pentsio kontraerreforma gogorragoak egitea da asmoa. Langile klaseari eskuak lotu nahi zaizkio 2059ra arte ordaintzen egotea aurreikusten den zorrarekin -baldin eta inflazioak ez badu egoera okertzen- bermatzeko gutxi batuzen irabazi ekonomikoak gora egiten dutela etengabe.\nProiektu hauek benetan arduratzen al dira ingurumen krisiarekin?\nEnergia eta garraio sektoreek energia berriztagarrien aldeko apustuaren atzean iruzur propagandistiko handia dago: ideologo horiek diote posible dela hazkuntza ekonomikoa desakoplatzea lehengaien kontsumotik, iraultza digitaletik egindako aurrerapen teknologikoei esker. Hau da, posible dela kapitalismoak naturarekin errespetuz jokatzea. Egia esan, ustiatzeko lehengaien aldaketa hutsa da, hidrokarburoetatik lur arraroak deritzenetara pasatzeko: 70 mineral ezinbestekoak dira objektu elektroniko orok duen prozesagailu eta eroale guztiak eraikitzeko.\nTeknologia horiek, betiereko hazkuntza ekonomikoaren defendatzaile sutsuen arabera, kapitalismoaren aurpegi atsegina eratuko dute, ez baitu ia baliabiderik alferrik galduko eta ingurumena kaltetuko, efikaziaren garapen esponentzialaren bitartez.\nEz dena esaten da metal gutiziatu horiek meatzaritza ikaragarri erasokorra eragiten dutela eta meatzeak mundu osoan zabalduko direla, herrialde pobre zein aberatsetan. Jada ikus daiteke arazoa mikrotxipen gabezian6. Meatzaritza ingurumenarentzat jarduera mingarrienetakoa da eta gatazka sozial handienetakoa sortzen duena. Gainera, ez da energia berriztagarriekin funtzionatzen duen makinariarekin gauzatuko, gasoila erabiltzen dutenekin baizik, eta prozesatzeak ikatza beharko du eta garraioak gasoil gehiago.\nBestalde, hamarkada hau krisi energetiko handiak markatuko du. Hori da elite burgesa konponbideak bilatzera mugiarazten ari den arrazoi nagusietako bat, baina arazoak komunitate zientifiko independientearen arabera ez du konponbiderik7; ez behintzat egungo ordena sozioeonomikoa egituratuta dagoen bezala.\nGlobalizazioaren merkataritza torlojuak mugiarazten dituen petrolioa gainbehera argian dago: energetikoki eta ekonomikoki errentagarrienak diren hobiak agortzen ari dira. Horregatik, sektoreko enpresak urteak daramatzate petrolio-hobi berriak esploratzeko inbertsioak murrizten8 eta beste sektore batzuk bilatzen mozkinak lortzen jarraitzeko, energia berriztagarriak esaterako.\nKonponbidea ez da sektore pribatua funtsekin dopatzea. Ekonomia planifikatuko eredua behar dugu, kontrolpe demokratikoan\nOsasun, ekonomia eta ingurugiro krisiari ezin zaio funts publiko mordo hauekin aurre egin, multinazional handien irabaziak erreskatatzera bideraturik baitaude, langile klasearentzat murrizketa eta austeritate gehiago ezartzearen kontura.\nEH Bilduko buruzagiek akats larria egin dute funtsen dekretua babestu dutenean eta EAJri eskua luzatu diotenean horien banaketa elkarrekin defendatzeko Madrilen. Funts horiek udaletxeetatik denen ongizatearentzat erabili daitezkeela esatea, “duen kolorea dena delakoa izanda”, edota zerbitzu publikoak hobetzeko erabil daitezkeela esatea, burgesia europarraren iruzur handia abalatzea da. Funts horiek, esentzian, aurreko politika kapitalisten errepikapena dira, krisia langile klaseak ordain dezan.\nELAk EH Bilduren jarrerari egindako kritiken harira berriz, funtsen aurkakotasunean egokia izan arren, alternatiba zein den planteatzera eramaten gaitu. Sindikatuko zuzendaritzak aberastasunaren banaketa defendatzen dute eta horretarako, aberatsei zergak igotzea. Baina jada jasaten ari gara baliabide publikoen lapurreta itzela, enpresariek lanpostuak suntsitzen dituzten bitartean eta ekoizpena deslokalizatzen dutenean langileak gehiago eta hobeto esplotatu daitezkeen herrialdeetara! Lehenik eta behin, behar duguna lanpostu horiek eta baldintza duinak borrokaren bidez defendatzeko estrategia da eta bigarrenik, benetako alternatiba bat, ekonomia bideratzen duena ez dadin izan aberaste pribatua behar sozialen gainetik. Hau da, gizartearen eraldaketa sozialista behar dugu, non erabakitzeko boterea langile klasearen baitan egongo den.\nHorregatik, sindikalismotik oso mugatua geratzen da ezkerreko alderdi politikoei kritika antikapitalista egitea, baldin eta gero, uko egiten bazaio klaseko ikuspegi politikoa duen sindikalismo bat praktikatzeari, hau da, gatazka isolatuetara mugatu beharrean, langile klasearen osotasuna kontuan hartuz planteatu behar da borroka-estrategia antikapitalista argia.\nArgi dago larrialdi-egoera hau ezin dela konpondu honaino ekarri gaituzten ekinbide berberen bidez. Sektore estrategikoak langile kontrolpean nazionalizatzeko apustu sendoa egingo duen ezker borrokalari sozialista eraiki behar dugu, ekonomia planifikatzeko, ustiaketa kapitalista ororekin amaitzeko, eta bizi garen planeta babesteko, beranduegi izan baino lehen.\n1.Comisión Europea, Recovery plan for Europe, 11 de noviembre de 2020.\n2. Elaboración propia según los Presupuestos Generales del Estado de 2021.\n7. Ikus, Petrocalipsis. Crisis energético global y como (no) la vamos a solucionar. Antonio Turiel. 2020. Ed. Alfabeto.


Blusa eta nesken barrika lasterketa Gasteizen 2019ko uztailaren 25ean | Herriak eta hiriak | EITB\n225 litro ardo: blusa eta nesken barrika lasterketako saria\n25 taldek parte hartuko dute lehiaketan, Santiago egunean. Lasterketa Espainia plazan egingo dute.\nBarrika lasterketa Gasteizen. Artxiboko argazkia: EFE\nBarrika lasterketaren laugarren edizioa uztailaren 25eko jai egitarauaren protagonista nagusia izango da Gasteizen. Hiriko blusa eta neskei zuzendutako Santiago egunean, 25 taldek parte hartuko dute lehiaketan. Saria 225 litro ardo izango dira.\nEduardo Aguinaco Nekazaritza foru diputatuak; Maider Etxebarria Gasteizko Ekonomi Sustapenerako zinegotziak; Francisco Javier Elejalde Wine City elkarteko presidenteak eta Luis Izaga Blusa eta Nesken Batzordeko ordezkariak ekitaldia aurkeztu dute asteazken honetan. Gorka Ortiz de Urbinak (Zeledon) lasterketari hasiera emango dio.\nLehiaketa Espainia plazan egingo dute, eta bi modalitate izango ditu. Helduek baino lehen haurrek parte hartuko dute. Barrikekin errelebo-lasterketa egingo dute umeek.\nOndoren, 11:30 aldera, koadriletako kideek probari helduko diote. Ardo upela ibilbidean zehar bultzatuko beharko dute, plazan. Hiru kategoria izango dira: gizonezkoena, mistoa eta emakumezkoena, baina kategoria mistoak eskuratuko du sari nagusia.\nAstoen lasterketa tradizionala ordezkatzeko duela lau urte martxan jarri zuten lehiaketa. Animaliei ustez ematen zitzaizkien tratu txarrek hautsak harrotu zituzten, eta proba bertan behera geratu zen. Orduz geroztik barrika lasterketa "erreferentzia" bihurtu da, Elejaldek ziurtatu duenez.\nGasteizko lau patinaje kluben eskutik, Wine Cityk berritasun bat barneratuko du aurtengo edizioan. Irristalariek koadrilen estandarteak eramango dituzte.\nAurreko edizioetan Basatiak koadrilak lortu zuen garaipena.\nGasteizko jaietako egitaraua