Arrate Fernandez zinema zuzendari euskalduna epaimahaikide izan da | atzerria | GAUR8 - mila leiho zabalik\nBOLIVIAKO ZINE JAIALDIA\nArrate Fernandez zinema zuzendari euskalduna epaimahaikide izan da\nGiza eskubideen inguruko dokumental bat bukatzen ari da Arrate Fernandez zine zuzendari andoaindarra eta lan horretan ari zela Boliviatik deitu zioten Pukañawi nazioarteko giza eskubideen zine jaialdian epaimahaikide izatea eskainiz. Pozarren onartu zuen, ez dagoelako kasualitaterik. Bertako esperientzia partekatu du gurekin.\nBoliviako nazioarteko giza eskubideen zine jaialdian epaimahaikide izan da Arrate Fernandez Itxaso Andoaingo zine zuzendaria. Hainbat herrialdetako filmak izan ditu esku artean, gai gogorrak eta garrantzitsuak jorratzen dituztenak: arrazakeria, transfobia, xenofobia, narkotrafikoa, feminizidioa eta gerraren konstantea, bertzeak bertze. Denek irekitzen dituzte argia sartzeko leihoak.\nSucreko Pukañawi jaialdiak 15 urte bete ditu eta “Hezkuntza guztiontzat” hartu du lelotzat, «Hego Amerikan oraindik haurrak kalean daudelako lanean, esklabotza handiarekin. Bahiketetan ere umeak erabiltzen dituzte. Sare ugari dago; organoen transplanteetarako, adopzioekin lotuta, lanerako… Eta askotan ez da jakiten haurrak non dauden ere, ez delako ikerketarik eta jarraipenik egiten. Feminizidioarekin gauza bera gertatzen da. Sare horietan militarrak nahastuta daudela esan ohi da», agertu dio zinegileak GAUR8ri jaialditik bueltan elkartzean. Ideien erreka agorrezina iruditu zaigu Fernandez. Emari bizi eta alaia.\nDesagertze eta heriotza horiek gutxiago zirelakoan zegoen, baina «eguneroko ogia» direla egiaztatu du.\n«Horrek desorekatuta dauka herrialdea, bazter guztietatik. Lapurreta, engainua eta gezurra barra-barra dago. AEBek desegonkortasun ekonomikoa sortzen diete. Zorretan daude, baina ez dira konturatzen dituzten baliabideak eramaten ari direla denbora osoan».\nAndoaindarra han izan zenean, joan den abuztuaren 12tik 18ra, senatari bat hil zuten meatzariak greban zeudela. Munduan dauden meategi garrantzitsuenak dira Boliviakoak, 3.000-4.000 metrora daude. Horietan «lan eskubideak ez dira batere betetzen. Gizon bat joan zen udaletxera esatera ez bazuten egoera aldatzen bere buruaz beste egingo zuela. Sei seme-alaben aita zen eta biharamunean bere burua hil zuen dinamitaz».\n«Meatzariek grebarekin jarraitu zuten eta Evo Moralesi eskatu zioten joateko. Berak ordezko bat bidali zuen, senatari bat. Grebalariek meatze batean sartu eta makilakadaka hil zuten».\nHauteskundeak, urriaren 20an\nIndarkeria handia dago, «ez dutelako jateko eta lo egiteko modurik ere, ezin dutelako duin bizi, nahiz eta presidenteak pentsioak sortu dituen. Lan merkatuan aldaketa handiak egin nahi ditu, baina Brasil eta Argentinatik gertuen dagoen gunean, bada hiri bat lehen Donostia bezalakoa zena eta orain bi milioi pertsona dituena. Migranteak dira, non gelditu ez dakien jendea. Miseria handia egoteak borrokak ekartzen ditu eta, ondorioz, hainbeste jende hiltzea».\nHauteskundeak izanen dira heldu den urriaren 20ko igandean eta, Arrate Fernandezen ustez, «ez da erraza izango, jendeak ez duelako iparrorratz sendorik. Lehenengo presidente indigena (aimara) daukan herrialdea da, baina hedabideengatik edo hainbesteko arazoetatik egun batetik bestera atera daitezkeela uste dutelako, eskuindarrak sartzean pentsatzen ari dira. Jendeak hanka bat alde batean du eta bestea bestean. Ez da zentratzen. Evok %50a baino gehiago eduki dezake, baina ez dakit hauteskundeak zer gardentasunekin egingo dituzten».\nZine jaialdira itzuliz, honen sortzaileetako bat, Katia Andrade Rendon, ekitaldia hasi baino bost egun lehenago hil zen. «Boliviar batekin eta argentinar batekin film laburren epaimahaian aritzea tokatu zait niri. Film luzeak eta ertainak epaitu behar zituztenekin batera Sucreko Udalari idatzi bat aurkeztea erabaki genuen, Pukañawi jaialdiari Katia Andraderen izena jartzeko eskatuz, omenaldi gisa». Eskaera horixe egitera joan zirenean, bertakoak ez zirenei merezimendu bat eman zieten. Hala izendatu zuten Fernandez Sucreko Alaba Kuttun.\nMemoria lantzeko foroak\n«Jaialdi honek asko egiten du giza eskubideen alde, eta urtean behin ekitaldia egitea lan handia da. Bolivian grabatzea arriskutsua da batzuetan eta zine zuzendariak hil dituzte. Lan merkatua oso gorabeheratsua da. Bolivian, Kolonbian, Mexikon… egiten diren dokumentalek oso maila altua daukate. Askoz ere gehiago ikertzen da eta artxibo eta dokumentazio zentro gehiago daude. Gure memoria historikoarekin lotuta daude».\nJaialdiaren egunetako batean foro bat egin zuten memoria historikoaren inguruan. Herrialde bakoitza bere foroa sortzen ari da: «Kolonbiak badauka, Mexiko bidean da, Boliviak, Argentinak eta Guatemalak badaukate, Venezuelak ez… Hego Amerika osoan zehar batasuna lortu nahi dute eta oraindik zubiak eraikitzea falta zaiela ikusten dute».\nFernandezek azaldu duenez, XV. mendeko suntsiketa etnografikoaren, indigenen sakabanaketaren eta genozidioen ondorioak sumatzen dira, baina oraindik ez dute gertatu zena aztertu. Horregatik sortu nahi dituzte ikerketa zentroak, eta zubiak eraiki. «Herrialde horietan guztietan dagoen babesgabetasunaren aurrean zerbait egin nahi dute, bai baitakite gobernuak ez daudela prest gauzak aldatzeko».\n«Dirua badago, beraz, zergatik ez duten egiten ulertzeko galderak egin beharko genituzke bata bestearen atzetik».\nArtxibo edo zineteka bat ere egin nahi dute, Euskal Herrian gertatzen den bezala sustapena hagitz zaila delako. «Gurekin harreman handia daukate gorrotoa dutelako espainiar Estatuak egin zienagatik. Barrenean dute hori».\nHerrialdearen ondare arkeologiko-historikoaren ganbara egitea lehena, oraina eta etorkizuna ulertzeko bidea da zinegilearentzat. Ahalegin horretan daude.\n«Besteen lanak ikusi ditugu eta oso aberasgarria izan da. Kulturalki oso aberasgarria da gure jendarteentzat». Sinergiak sortu nahi dituzte bai Hego Amerikan eta bai Europarekin, euskaldunekin bertzeak bertze.\nZine zuzendariak adierazi du Bolivian ez dela hain erraza emakume batentzat lan on bat lortzea. Bazterketa eta beldur handia dago. Sucren unibertsitate pila dago eta irakasle bat etorri zitzaion klase bat ematea proposatuz. Merezimendua jaso zuen Ekonomia eta Finantzaren Campusean. «Antzerki soziala egin genuen. Inteligentzia emozionala eta espaziala aktibatzeko erabiltzen dute. Gurean ez, baina Bolivian egiten dute hori». Hala, beren etorkizuneko lanean pentsarazi zien ikasleei.\n«Beti eguraldi ona dute, kanpoan egoten dira eta komunikatzeko behar handiagoa dute. Abilak dira horretan», erran du andoaindarrak boliviarrez.\nJaialdiaren babesleak dira Sucreko Udala, Amnisty International, Zine eta Eskubideen Sare Iberoamerikarra, Askatasunaren Etxea, Chuquisacako Prentsa Federazioa, BCB Kultur Fundazioa, Egiaren Batzordea, Artxibo eta Liburutegi Nazionalak, emakumeen aldeko Rigoberta Menchu Fundazioa eta San Frantzisko Xabier Unibertsitatea, bertze aunitzen artean. Giza eskubideekin lotutako hogei bat elkartek osatzen dute zerrenda luzea. «Bertako jendeari laguntzeko lan egiten dute Hego Amerika osoan».\nMaster oso bat\n«Naturaren alde asko egiten ari dira. Han daude munduko Kretazeoko dinosauroen parkerik handiena, Titicaca eta eremu oso garrantzitsuak, baina kutsadura handia daukate hirietan, japoniarren bigarren eskuko autoak saltzen dizkietelako, asko kutsatzen dutenak. Zaborraren kudeaketaren inguruan oso kontzientzia gutxi dago. Soilik janaria lortzearekin arazoa daukate».\nBederatzi film labur baloratu zituen Arrate Fernandezek, baina bertze hainbat luze eta ertain ikusteko aukera ere izan zuen. «Astebetean master oso bat egin dut! Oso interesgarria izan da. Pelikulen ondorengo foroetan parte hartzen zuen jendeak. Batzuetan zuzendaria egoten zen. Sentsibilizatzeko kanpaina bat bezala izan da. Oso gauza gogorrak ikusi nituen, baina niretzat ikasgai bat izan da. Hainbeste ume abandonatuta ikusita kontzientzia ukituta ere etorri naiz».\nMunduak hala funtzionatzen duela egiaztatu du: «Herrialde nagusiak txiroei gero eta gehiago lapurtzen ari dira eta, ondorioz, horiek ez daukate janaririk eta baliabiderik. Etorkizunean neurri bat egotea beharko genuke eta denek giza eskubide berak edukitzea. Negar asko egin genuen».\nSaritutako film laburrak\nSariketan film labur, ertain eta luzeak egon ziren, eta horietako bakoitza hiru sailetan banatu zuten: Bolivian egindako lanik onena aukeratu zuten lehenbizi; Latinoamerikako herrialdeetan egindako hoberena gero; eta nazioarteko pelikularik onena, azkenik.\nFernandezek baloratu zituen film laburren artean, Bolivian eta Kolonbian egina da lehen saritua, “El Temporal”, Simon Avila Brena. Ume baten desagerpena kontatzen du. Zuzendari gazte batena da, hasiberri batena. «Kasu erreala da. Tamalez, ia egunero gertatzen dira halakoak».\nBigarren saritua “Ciudad B” da, Carolina Gonzalezena. Rap kantaria den 7 urteko haur bat du protagonista. Bestela, bera bizi den hiriko auzoan drogetan sartuta bukatuko luke. Lagunik handiena bere aurrean hil zuten eta bera kasualitatez bizi da. «Gazte horiek, muga ekonomiko, sozial eta kulturalak direla tarteko, artearen bidez ekiditen dute oso goiz gaizkile bilakatzea. Gainditze historia bat da, lor daitekeela erakusten die besteei».\nHirugarren irabazlea, “Balón F.C”, Raul San Roman Otegirena da. Kolonbiako ume bat agertzen da meatze batean. Jolasean ez, lanean. Esnatu eta zer egiten duen kontatzen du. Beste haur bat egurra bildu, pilatu eta saltzen aritzen da. Denak 7 urtetik beherakoak dira, neskak eta mutilak, Kolonbiakoak, Paraguaikoak… Denak futbol talde batean elkartzen dira. «Ezin dira eskolara joan eta hori da beren ilusioa. Sinbolikoa eta oso futurista da».\nIrak, gerra; Siria, beldurra\nBoliviako Alan Zambrana Lineoren “Tito, el compañero Simón” lanak, azkenik, aipamen berezia jaso zuen. Diktadura garaian ez dago epaiketa justurik, ezta memoria historikorik ere. Neska gazteak agertzen dira, txikiak zirenean gurasoak hil zizkieten eta ezin zuten eskolan erran. 7 urterekin ez zekiten ezta beren izena ere.\n«Orain halako gertaerak azaleratzen ari dira. Memoria historikoaren aldeko pelikulak dira, kulturan eta hezkuntzan barneratzeko baliagarriak. Hildako eta desagertutako pertsona horiei errekonozimendua egiteaz aparte, ikertzen jarraitu behar dela aldarrikatzen dute».\nGehienak dokumentalak dira. Testigantzak ematen dituzte. Fikzio gutxiago dago. «Dokumentaletan oso estilo ezberdinetan egiten da kontakizuna. Pertsonaien egunerokoa estu lotua dago herrialdearekin. Irakeko filmak gerra erakusten du, Siriara eramaten zaituztenean beldurra sentitzen duzu… Mundua giza eskubideen aldetik nola dagoen adierazten dute».\nSegituan elkar ulertu\nKolonbia, Mexiko, Argentina eta Boliviako adituekin batera, foro batean parte hartu zuen Fernandezek. «Indigenismoa, politika eta zinemagintza izan genituen hizpide eta ohartu ginen begietara begiratzea nahikoa zela guztioi zer gertatzen zaigun ulertzeko».\n26 hizkuntza dituen Bolivian, indigenen arteko bizikidetzan dabiltza. Andoaindarrak Arte Ederretako doktore bat ezagutu zuen. Edward Arandia izena du. «Ama indigena du eta aitona euskalduna. Euskalduna izanik galdera asko egin zizkidan. Nondik datozen jakiteko beharra dute. Elkarrizketa sakonak izan ditugu. Oso polita eta interesgarria izan da».\nBere aurkezpenean, Euskal Herria geografikoki non dagoen eta gure jatorria zein den azaldu zuen andoaindarrak lehenik, hori zelako egunero galdetzen ziotena, uste zuena baino gehiago. «Oro har guri buruz iritsi zaiena oso urria da eta interes handia dute. Gure zeregina ere bada zubiak eraikitzea eta ederra da eurekin hitz egitea. Euskarari buruz hitz egin nien, historiaurrekoa dela nabarmenduz. Historia ere aipatu nien, kobazuloetatik museoetara. Elkar elikatu genuen, kultur trukea eginez».\nZinemagintzaren inguruan ahozko tradiziotik idatzizkora pasatu ginela kontatu zien eta idatzizko horretan gure ipuinak eta kantuak jaso zirela eta gure dantzak eta musika herriaren ukituarekin lotuta daudela ere bai. «Zinea azken mendean sortu zen. Zuri-beltzean eta mimika bidez egiten zen eta euskaldunak beren olerkietan, antzerkian eta kulturan oinarrituta zinea egiten hasi ziren. ‘Amalur’ eta ‘Tasio’ dira aitzindarietako batzuk».\nFernandezek kontatu digunez, boliviarrek espainiar Estatuaren ikuspegia jaso dute, ez zaizkie iritsi gure filmak. Hortaz, zinegileak pasarte batzuk erakutsi zizkien. «Ez Dok Hamairuz hitz egin nien. Loraldi hartaz. Zinemagintzan ere aldaketa egon zen. 80ko hamarkadan pelikula politiko eta konprometituak egiten hasi ziren beharra zegoelako memoria berreskuratzeko».\nEz zuten denborarik izan solasaldia amaitzeko eta bazkari batean jarraitu zuten. «Beren artxibo historikoan informazio hori jaso nahi dute. Halako lanak egiten ari diren unibertsitateko irakasle batzuk etorri ziren, eskolak ematen eta aldi berean ikertzen dabiltzanak, eta interes handia dute». Boliviara itzultzeko gonbidapena baduela erran digu Fernandezek irriz. «Lagun asko egin ditut, egia esan».\n«Maddi eta Patxi»\n2015ean egin zuen “Maddi eta Patxi” film laburrak eraman zuen zinegile euskalduna Boliviako jaialdira. «2003an ‘Ekintzen ispilu gardena’ egin nuen, 2005ean ‘Arbasoen argi iraunkorra’, baina gero dirulaguntzak urritu ziren eta krisialdia hasi zen Euskal Herrian. Brasilera joan nintzen eta korapilo bat askatu beharra nuela ohartu nintzen. Eta ‘Maddi eta Patxi’ sortu nuen».\nLekeitioko zine jaialdian hautatu zuten eta gero jaialdietara bidali zuen, bertzeren artean Pukañawira. Eta horregatik deitu zioten epaimahaikide izateko.\nBere azken film laburra, “Begi ninien koreografia”, Durangoko Azokan aurkeztu zuen andoaindarrak 2018an. Euskal Herriko 50 zine aretotan ez ezik, London, Paris, Valladolid eta Valentzian ere ikusi ahal izan da. Edorta Jimenezen poema batean oinarritutako lana lau hizkuntzatara itzuli dute eta bidea egiten ari da.\nEuskararen aldeko sare oso bat sortu\nArrate Fernandezek Soziologia eta Irakasle ikasketak egin zituen. Unibertsitatea baino lehen, antzerkiz eta dantzaz betetzen zituen kale eta plazak. Andoaingo antzerki eskolaren sortzaileetako bat izan zen. Orain, zinea eszenatik ikusten duen zinegilea da. Eta sumendi bat.\nEuskal erakundeei eskatu nahi die euskararen aldeko sare edo elkarte bat sortzea, Euskaltzaindiaz harago joanen dena, arlo guztiak barnean hartuko dituena, bertzeak bertze artxibogintza eta ikerketa. «Orain nora zoaz hori egiteko?», planteatu du.\nGure jakintza lantzeko bide bat izan litekeela defendatu du. Eta lanpostu berriak sortzekoa, dokumentazioa eta ikerketa egiteko. «Badaude adituak. Asko kanpora joan dira». Euskal Herriko zazpi probintziak sartuko lirateke elkartean eta aberastasun guztia bilduko litzateke.\n«Gure krisi sakona harremanena da»\nKanpokoen begiradak zenbat lagun dezakeen konturatu da Arrate Fernandez Sucreko zine jaialdian. «Horregatik da hain garrantzitsua harremanak egitea, beldurrik gabe, gure artean eta besteekin, asko aberasten garelako elkarrekin. Gure krisi sakona ez da ekonomikoa; gure arteko harreman ezak, ezin ikusiak, blokeoak sortua da. Erlazionatuz, agian ez dugu saminaz hitz egingo, baizik eta proiektuez». Ikusi dituen filmek hasiera dramatikoa dute, baina gero egoerari buelta nola ematen dioten kontatzen dute, zergatik erabakitzen duten sufrimenduan bizi beharrean hortik ateratzen saiatzea eta nola bilatu irtenbidea.\n«Itxaropenerako mila leiho daude, baina erne egon behar da erabakitzeko. Bestela pasibo zaude, normala dela pentsatzen. Aldaketa soluzio bat da. Irtenbiderik bilatzen ez baduzu arazo gehiago sortuko dituzu», hausnartu du.\nMemoria historikoarekin lotutako filmak eman dituzte, kulturan eta hezkuntzan barneratzeko baliagarriak. Errekonozimendua egiteaz gain, ikerketaren beharra agertzen dute\nSucreko Pukañawi nazioarteko zine jaialdiak 15 urte bete ditu eta «Hezkuntza guztiontzat» hartu du lelotzat, «Hego Amerikan oraindik haurrak kalean daudelako lanean»\nSaritutako film laburretako bat «Balón F.C.» izan da, Raul San Roman Otegirena. 7 urtetik beherako umeak agertzen dira lanean. Denak futbol talde batean elkartzen dira\nGehienak dokumentalak dira. Fikzio gutxiago dago. Pertsonaien egunerokoa estu lotua dago herrialdearekin. Mundua giza eskubideen aldetik nola dagoen erakusten dute


txintxarri.eus: 2018 urteko ordenantzak onartu dira\n2018 urteko ordenantzak onartu dira\n2018 urteko ordenantza fiskalak behin behinekoz onartu ditu Udalbatzarrak. Emendakinak aztertu dira eta PSE-EEk EHBilduri proposatutako bi transakzio-emendakin bakarrik onartu dira. Ez da aldaketa nabarmenik egon eta nagusiki %1,2ko igoera izango dute tasa eta zergek. Batzarraren ostean, Jesus Zaballos alkateak ordenantzetan emandako aldaketa eta berrikuntzak azaldu ditu.\nPSE-EEko bozekin onartu ziren ordenantza fiskalak.\nNerea Eizagirre 2017/11/3 11:00\nPozik agertu da Jesus Zaballos Lasarte-Oriako alkatea ordenantza fiskalak onartu direlako. “Beste alderdiek ez dituzte atzera bota”, aipatu du. PSE-EEren aldeko botoek ahalbideratu dute onarpena. EHBildu, Lasarte-Oriak Ahal du eta EAJ abstenitu egin dira eta PPk aurka bozkatu du.\nJesus Zaballos alkateak nabarmendu lez, “azken urteetan bezala Espainiako Aurrezki Kutxen Fundazioak, Funcasek proposatutakoarekin bat egiten dugu, KPIa igo”. Era honetara, orokorrean 2018 urteko tasak %1,20a igoko dira. Salbuespenak zabor tasa, higiezinen gainbalioa eta kiroldegiko abonuen tasa dira.\nZabor tasak %5aren igoera izango du 2018an. “San Markos Mankomunitatearen erabakiaren ondorio da igoera hori. Atez ateko sistema duten herriek helegitea jarri zuten behar ez zuten zerbitzu bat ordaintzen zutelako. Epaitegiek arrazoi eman eta zerbitzu horren kostea beste herriei gehitu digu San Markosek. Hori horrela izanik eta udalak zaborren gastuen estaldura maila mantendu nahi duenez, tasa igo da.”\nHigiezinen gainbalioa, berriz, %4a igoko da. Alkateak azaldutakoaren arabera, “Aldundiak gehiengoa %15an du ezarria. Hainbat herriekin konparatua baxua du Lasarte-Oriak”.\nKiroldegiko abonuei dagokionez, Buruntzaldeko Mankomunitateko Kirol zerbitzuek adostutako tasa ezarriko da. Abonu familiarrak %1,67ko igoera izango du, helduen abonuak %1,20 eta haurrenak %2a.\nAlkatearen hitzetan, 2018 urteko ordenantzetan “berrikuntza txikiak ere” badaude.\nHauek Udalbatzarrean onartu diren bi transakzio-emendakin, Gizarte Zerbitzuetan sortuko diren zerbitzu berrien tasak eta tutoretzapeko pisuen egoiliarrentzako edo familia ugarientzako hobarien irizpideetako aldaketak dira.\nAlkateak azaldu moduan, Gizarte Zerbitzuek urtarriletik aurrera mendekotasunik ez duten pertsona adinduentzako jangela zerbitzua eta jarduerak dituen eguneko zentroa jarri behar ditu martxan Biyak Bat elkartean eta horien tasak zehaztu dira.\nBestetik, tutoretzapeko pisuetan bizi diren pertsona adinduek gutxienez 6 hilabetez egon beharko dute erroldatuak hobariak jasotzeko.\nFamilia ugarien kasuan, “Hirukide Familia ugarien elkartearekin bildu ostean, irizpideei mugak aldatzea erabaki zen”. Honela familia ugariek higiezinen tasako hobariak jasoko dituzte etxearen balio katastrala 182.000 euro baino gutxiagokoa bada eta ibilgailuen gaineko zergan, zaldi potentzia fiskala 15,99a baino gutxiagokoa bada.\nHala ere, udalbatzarrean ez dira gai hauek guztiak jorratu. Ogasun Batzordean landu eta bertan onartu ez ziren emendakinak izan dira aztergai.\nEHBildu eta PPk ordenantzen emendakin partziala egin dute eta biak atzera bota ditu Udalbatzarrak.\nOstean, EHBilduren zortzi emendakin, Lasarte-Oriak Ahal du alderdiaren eta EAJren emendakin bana eta EHBilduk eta Lasarte-Oriak Ahal duk aurkeztutako transakzio-emendakina izan dira mahai gainean. Besteak beste, Aire Garbiak 5. edukiontziaren erabiltzaileei hobariak ezartzeko aurkeztutako proposamena, familia ugarietako guraso bananduentzako higiezinen tasan hobariak edo etxebizitza hutsen tasa igotzea. Azken bi gai hauek izan dira transakzio-emendakin bidez onartu direnak.\nHonela, familia ugaria duten guraso bananduek, %50eko hobaria izango dute beti ere, zaintza partekatua bada eta haurrak etxebizitza batetik bestera badabiltza.\nBestalde, etxebizitza hutsa duten herritarrek, Alokabideren Bizigune programan parte hartzea adostu eta hitzarmena eginez gero, %50ko hobaria izango dute.\nHonez gain, EAJ orokorrean bat etorri da ordenantza fiskaletan eman den igoerarekin. Baina berrikuntzarik ez egotea aurpegiratu dio Gobernuari, baita lanketa eza ere. “Aurre lanketarik ez da egon eta atzerapausoa iruditzen zaigu hori. Zenbait tasek lanketa propioa behar dutela uste dugu, hala nola, zaborren edo uraren tasa. Saiakerak egin dira tasa horiei irizpide egokiagoak ezartzeko. Berrikuspen sakonagoa behar dute”.\nLasarte-Oriak Ahal du alderdiak ere ordenantzak aztertzeko epea motzari buruzko kritika egin du bere mintzaldi txanda batean, “zortzi egun besterik ez ditugu izan eta berriro ere, ordenantza fiskalak lantzeko mahaia martxan jartzea eskertuko genuke”.\nAlkateak egindako agerraldian lanketa mahairik ez dela egon eta epe labur batean guztia egin dela onartu du. “Abenduaren 31erako ordenantzak onartuak egon behar dute, beraz, egutegiaren arabera egin dugu lan. Zortzi egun bakarrik izan dituzte alderdiek ordenantzak aztertu eta haien emendakinak egiteko. Orain behin behinekoz onartu ditugu. GAOn argitaratu eta hilabetez alegazioak egiteko aukera izango da. Alegaziorik egon ezean, behin betikoz onartuko dira. Baina alegaziorik badago, beste hamabost egun beharko dira”.\nHala ere, lanketarik ez egitea egotzi die beste alderdiei eta hurrengo urterako ordenantzetan lan egiteko gomendioa egin die, “KPIa berriro ere igotzea izango da gure proposamena”.\nHala ere, PPren, EAJren eta EHBilduren ordenantza fiskalei buruzko jarrera gaitzetsi du.\n“PPko zinegotzia ez da batzordeetara agertu eta emendakin partziala egin du. Bere azalpenean krisia eta langabezia tasa aipatzen ditu tasak izozteko argudio bezala, bere alderdia Gobernuan egonda larria iruditzen zait hori aipatzea, izan ere, egoera hobera doala dio Gobernuak,” adierazi du.\nBestetik EAJ eta EHBilduren koherentzia falta salatu du. “Haiek gobernuan zeudenean tasak KPIren arabera edo higiezinen gainbalioa %4a igo zuten eta orain izoztea edo KPIa bakarrik ezartzea eskatzen dute”.\nEHBilduren kasuan gainera, aurreko urteko emendakinak errepikatzea leporatu dio.\nZorionak korrikalari!! Zure eguna ederki ospatu izana espero dugu. Ttakuneko langileen partetik.


Printzipioak: lagun ala etsai?\nNonbaiten liburuak saldotan ikusten baditut, gustatzen zait ikusmiran ibili eta zerbait erostea, ezer deigarririk aurkituz gero. Horrela erosi nuen behin, orain dela dozena bat urte, Michael Kohlhaas nobela, Heinrich von Kleist-ena. Ez idazlea ez obra ez nituen ezagutzen, baina gogoan daukat uda hartan irakurtzean hartu nuen atsegina. Geroztik euskaraz ere atera da, nire homonimo Xabier Mendiguren Bereziartuk itzulita Literatura Unibertsala bilduman; hau esateak zuzentasun politikoaren arauak hausten dituen arren, astun samarra egiten da euskarazko bertsioa, egia esanda, esaldi luze eta korapilotsuz kargatuegia; nolanahi dela, hor duzue gomendioa. Istorioa hitz gutxitan kontatzekotan, Michael Kohlhaas hiritar prestu bat da, jauntxo batek txarkeria bat egiten diona; ez egundoko azioa, baina bidegabekeria, nolanahi ere. Kohlhaasek agintariengana joko du, justizia eske. Agintariek, berriz, jauntxoarekin liskarretan ez sartzearren, ez diote jaramonik egiten. Gorago joko du Kohlhaasek, Inperio Germaniar zaharreko egitura semifeudaletan barrena, baina, berea huskeria bat delakoan, inon ez dute aintzat hartzen. Michael gureak, orduan, ikusirik berarentzako ez legerik, ez zuzentasunik ez dagoela, Estatu osoa deklaratzen du etsai, eta jauntxoak egindako pikardiaren ordaina lortu arteko gerran hasiko da, ezker-eskuin. Garunetako zokondo batean izango nuen liburua hautsa pilatzen, baina joan den igandean telebista espainiarren batean eman zuten nobela horretan oinarritutako filma, John Cusack protagonista duena eta Sin piedad titulua, gaztelaniaz. Istorioa Alemaniatik Far West-era eraman dute, apur bat gozatu ere bai, baina funtsean nahiko zintzo jarraitzen dio jatorrizkoari. Dena dela, gatozen obra idatzira, oraindik ez ditut esan beharrekoak esan eta. Zuzenbide naturalaz, penalaz nahiz konstituzionalaz gogoeta ugari egiteko bidea eskaintzen digu nobelak, baina niri, irakurri nuen une hartan, Joxerra Etxebarria eta unibertsitate atariko pankarta etorri zitzaizkidan gogora. Pil-pilean baitzegoen garai hartan gaia, eta Azkargorta, Zalakain, Herrero eta abarrek urteak baitzeramatzaten ordurako Leioako campusaren sarreran, beren kaleratzearen kontrako protestan eta funtzionariotzarena izango ez zen irakasle-kontratu baten eske. Beti estimatu izan dut Joxerra, eta oparitan bidali nion liburua, ea beren egoerarekiko antzari antzematen zion. Jakina antzeman ziola. Baina bere hausnarketa ez zen nirearen berdina. Nire irakurketaren ondorioa izan zen koherentzia osoak erokeriara eraman gaitzakeela eta ez dagoela printzipioetan zurrunegi jokatzerik "bigun samarra naiz seguru asko". Etxebarriak, berriz, bere tesiaren berrespen osoa aurkitu zuen Kohlhaas-engan: arrazoia arrazoia dela beti, eta ez dela amore eman behar sekula. Heinrich von Kleistek zer pentsatuko lukeen jakiterik ez dago, orain dela ia 200 urte hil baitzen gizajoa, bere buruaz beste eginda.\nHamar bat urte izango nituen\nHamar bat urte izango nituen Eta lau lotsa barrenean Ez nekien igerian Ez nekien bizikletan Ez nekien txistu egiten Ez nekien zabuan neure kasa ibiltzen. Eskolan azkarra izan arren Gainerakoak baino tontoagoa nintzela etsita nengoen Ez bainekien igerian ez bizikletan Ez txistu egiten ez zabuan ibiltzen Gauza inportanteak denak ere Nahiz niri askorik inporta ez. Ikasi nuen bizikletan halako batean Ikasi nuen igerian Ikasi nuen zabuan neure kasa mugitzen ere Ez nintzen horren tontoa halere. Hogeita hamar urte iragan dira ordutik Azken hogeietan ez naiz ibili bizikletan Igerian ere ezer gutxi Zabuan ibiliko nintzateke baina lotsa ematen dit Txistu egiten ez nuen ikasi ordea Eta horrekintxe akordatzen naiz ni. Donostia, 2004-11-09\nZer da benetan inportantea? Egunkari bat ireki, albistegi bat entzun, eta kontu berdintsuak entzungo dituzu beti: Ibarretxek Patxi Lopezi erantzunez ez-dakit-zer esan duela; azken atentatu suizidaren mendekuz Sharonek erabaki duela halako kanpamendua bonbardatzea; Athletic-eko hiru jokalari min hartuta daudela eta zalantzan dagoela igandeko partidarako prest izango diren Egun batean inportante zirenak edo ziruditenak, ahazturik dauzkagu handik astebetera. Horren inguruko gogoeta entzun nion behin Arantxa Urretabizkaiari; esaten zuen komunikabideak egunero betetzen dituzten albisteek ez dutela egiazko garrantzirik, eta argudioa indartzeko adibide hau jartzen zuen: egunero ikusten duzun jendearekin periodikoko gai horiexek erabiliko dituzu akaso, baina bi-hiru hilabetean ikusi ez duzun laguna topatuz gero, horien ordez, azken aldian gustatu zaizun film bat aipatuko diozu, edo berak irakurri duen liburu bat gomendatuko dizu. Komentarioak kulturazaleentzako besterik ez du balio, baina eman dezagun ontzat, printzipioz. Bi-hiru hilabeteko epea da hor esanguratsua ordea. Eman dezagun bi-hiru urte daramagula lagunaren berri izan barik. Azken aldiko film eta liburuez hasiko al ginateke? Ez dut uste. Lanpostua aldatu ote dugun komentatuko diogu; seme-alabarik jaio ote den bitarte honetan; dibortzio edo ezkontzarik izan ote den, bizilekuz aldatu ote garen. Beharbada horrexek duelako benetan garrantzia. Hala ere, jo dezagun pauso bat aurrera. Eman dezagun lagun hori urrutira joan zela, hemengo lotura eta lokarri guztiak hautsita, hemengookin inongo harremanik izan gabe egon dela hogei edo hogeita hamar urtean, eta halako batean itzuli egin dela. Zer kontatuko genioke? Zaila da erabakitzen. Berak galdetuko liguke akaso: "Eta halako?". "Hil zen", erantzungo genioke. "Eta beste halako?". "Ez, hura oraindik bizi da". Dagoeneko, ezerk ez du garrantzirik. Erantzunik ez\n("Goierriko Hitza" egunkarirako idatzia) Mende zaharretik berrira aldatze honi erreparatuz gero, gure gizartearen ezaugarri berezienetako bat izango da garai bateko bizimodu eta ohitura eta usadioei eskaintzen diegun tratu bitxia. Sasoi batean, traste zaharrak bota egiten genituen, lasai asko; hizkuntza dugu horren lekuko: zahar = txar. Gero, berriz, iragana gure ondarea zela ikasi genuen, eta zaindu beharrekotzat hartu. Hortik etorri zen, esate baterako, jatetxe guztietan antigualeko apaingarriak ipintzea, edo habe eta gapirio ketuak bistan uztea, askotan berri-berriak izan arren. Bi joera horien artean gabiltza denok, herritar eta agintari; kontraesanekin sarritan, zurikeria dexenterekin ez gutxitan. Zumarragatik Zumaiara zihoan trena kendu egin zuten, aurrerapenaren izenean, eta handik gutxira trenaren museoa zabaldu Azpeitian, tren txiki hari omen diogun maitasunaren erakusgarri. Orain, berriz, txikitutako zubiak berreraiki eta bidea txukunduko ote duten ari dira, bizikletazaleentzako ibiltoki polit bat egiteko. Trenbide horrena adibide bat besterik ez da, beste hainbat arlotan gauza bera ikusten baita. Baserriaren inguruko biziera eta lan-tresna tradizional guztiekin, konparaziorako, edo aurrerapen teknologikoak zaharkiturik utzi dituen industria-moldeekin. Udazkenean onttoak baino ugariago zabaltzen ari diren museoak ditugu horren erakusgarri: burdinarena, egurrarena, gaztarena, artzaintzarena Oraindik museorik ez daukaten herriak zer-suma ibiliko dira, turistak nola erakarriko. Atrebentzia barkatzen badidazue, nik emango dizuet ideia polit askoa: Ximaurraren Museoa. Aurki ez esne-behirik ez behi-esnerik geratuko ez denez, hartu behi, zekor eta txahal batzuk; sartu osasun-baldintza guztiak betetzen dituen ukuilu moderno baina zahar kutsuko batean, hiru hizkuntzatan idatzitako panel txukunen artean; eta, ikusleen aurrean betiere, doala udal funtzionario abarkaz eta txapelaz egoki jantzitako bat azpiak egitera edo azpiak ateratzera, bisita-orduetan. Aldamenean aterpe bat, ximaurra ontzen edukitzeko, eta kalekume ekologistak, handik pasatzean, arnasa sakon hartu eta esan dezan: Hau bai usain sanoa!\nZeure azturen berri\n(Berriki "Karmel" aldizkarian argitaratua, beste poema batzuekin batean) Zeure azturen berri galdetzen diozu zure buruari. Zergatik naiz halakoa eta ez bestelakoa? Geneek naute honetara ekarri ala hazi eta hezi ahala inguruak zaitu bere kasa moldatu? Zeure buruaren berri galdetzen diozu ez-dakizu-nori. Beste herri batean jaio banintz, beste guraso batzuk izan banitu, bestelako lagunak, bestelako ametsak... Ez da zehazki zeure biziaz damu zarelako (aski zoriontsua izan dela esango zenuke, hitz horren badaezpadakotasun guztiaz), ezpada biziak aurrera egin eta noizbait zure aldia amaituko dela sumatzen duzulako. Eta orduan, lehengo mugagabetasun inkontziente haren ordez misterio beltzaren aduana aurreikusten duzunean, atzera hasten zara begira, oroiminaren lo-belarraren bila. Edo, bolante-kolpe batekin, norabidea nahiko duzu aldatu. Helburu ziurra saihesteko baino gehiago beste jatorri bat asmatzeko, beste ibilbide bat irudikatzeko. Zeure azturen berri galdetzen duzunean ez da azturak aldatzeko ez da zeure burua ezagutzeko. Zeure azturen berri galdetzen duzunean beste aukera bat eman nahi zenioke zure buruari: orain arte bezala edo bestela, baina beste pixka batean nahi nuke mundu honetan iraun. 2004/06/10\n(Udaberrian, EIZIEk eta IZOk "Itzultzaile Elkarteak eta Gasteizko administrazioko Itzulpen Zerbitzuak" testuen zuzenketaz antolatutako jardunaldian eman nuen hitzaldia, idatzizko moldaketan oraintsu Senez aldizkarian kaleratu dena) Bat. Testuen kalitatea argitaletxe batean Argitaletxe baten egitekoa testuak plazaratzea da, eta testu horien kalitateak epaitzen du argitaletxearen lana. Beraz, testua zaintzea eta behar bezala aurkeztea, gure kasuan ez da apaingarri huts edo borondate oneko keinu: testuaren kalitatea gure bisita-txartela da, gure mailaren bermea, baita gure harrotasuna eta izateko funtsa ere. Testu-kalitate horretan, esan beharrik ere ez dago, ezinbesteko urratsa da zuzenketa. Zehatzago esanda, azken pausoa da; azkena den aldetik, beharbada ez inportanteena, askoz probetxuzkoagoa izango baita testu-sortzaile itxurazkoak izatea munduko zuzentzailerik onena baino; alabaina, hortxe dugu gauzak txukuntzeko azken aukera, hortik aurrera alferrik izango da damua, eta horregatik da berealdikoa zuzenketaren garrantzia. Argitaletxeetan badira etxe barruan egiten diren lanak eta kanpora ateratzen direnak, eta ez dago aldez aurretik esaterik zein non egin behar den. Administrazioa, fotokonposizioa, ilustrazioa, zuzenketa... Enpresa edo talde bakoitzaren erabakia da barruko antolamendua, nork bere neurriaren, gaitasunen eta zaletasunen arabera, baina guri hemen dagokigun arloaz esan nahi nuke oso kontuz ibili behar dela zuzenketarekin, ezin dela nolanahi eta noranahi atera. Gurean, salbuespenak salbuespen, zuzenketa gehienak etxean bertan egiten saiatzen gara, etxekook hartzen dugu ardura hori geure gain eta geu bihurtzen gara, horrenbestez, testu horien kalitatearen erantzule eta bermatzaile. Bi. Testuen jatorria: enkarguzkoak eta berez iritsitakoak Argitaletxeetan testuak plazaratu eta argitaratu bai, baina gehienetan ez ditugu geuk sortzen. Neurri handi batean, kaleratzen dugun masa idatzia argitaletxetik kanpo sortu ohi da, eta jatorriaren aldetik bitan sailka ditzakegu testu horiek: enkarguz datozenak, eta eskatu gabe iristen direnak. Enkarguzkoak izan ohi dira, adibidez, ikasliburuak (nekez bururatuko zaio inori laugarren mailako matematikako liburu bat bere kasa asmatzea), baita itzulpenik gehienak ere. Berez iritsiak izan ohi dira, berriz, literatur sorkuntzazko lanak: ipuin-bilduma nahiz eleberriak, poesia zein saiakerak. Berez iritsitako lan horiekin, argitaletxeak aukera dauka beti onartzeko edo atzera botatzeko. Erabaki horretan mila faktore nahasten dira: lanaren interesa, originaltasuna, nortasuna, haria, hizkuntzaren ederra, zuzena, grazia... dena dela, gure jardunetik kanpo geratzen da gai hori. Gauza batean loturik doaz hala ere: hizkuntza kaxkarra duten lanak atzera bota ohi dira sarritan, akats horregatixe; bestelako kontuengatik onartuz gero, berriz, hamaika lan izaten dira gero, berez herren etorri dena zuzentzen. Enkarguzkoak, normalean, atera egin behar izaten ditu argitaletxeak, horretarako konpromisoa hartzen baitu lan bat inori eskatzean. Berez ez luke hala behar baina maiz gertatzen da ustez txukun etorri behar zuen lana kaxkar samarra izatea; burua makurtu eta hurrengorako kontuak atera beste erremediorik ez du izaten halakoetan argitaletxeak, non eta delako testua ez den zeharo eta guztiz aldrebesa, halakoak ere izaten baitira aldian behin. Hiru. Editorearen lana Argitaletxeaz ari naiz etengabe. Dena dela, beharbada ez da lekuz kanpo egongo terminologiazko bereizketa bat egitea. Ingelesez publisher/editor hitz parea argi bereizten dute. Publisher litzateke negozioaren arduraduna, nolabait esanda, eta editor, berriz, lan zehatz bat txukuntzeko ardura hartzen duena. Gure artean nahasian erabili ohi dira editore eta argitaratzaile nahiz argitaldari hitzak. Hala ere, artikulu honetan editore berba erabiliko dut aurrerantzean, honen lanaz jardungo baitut hemendik aurrera. Zer egiten du editoreak? Testu bat "dela aurrez eskatua, dela berez etorria" onartuz gero, testu berori hobetzen saiatu beharko du. Labaina izan liteke hobetze kontu hori, hobe beharrez makina bat lardaskeria egin liteke-eta, baina printzipioz pentsa dezagun badakigula zertan ari garen eta ondo samar egiten dugula geure lana. Testuaren hobetze hori maila askotan egin daiteke, mugagabeak baitira bai testuak sor ditzakeen arazo-motak bai editorearen esku luzeak ukitzen ahal dituen alorrak: edukia, haria, ulergarritasuna, egokitasuna, estiloa, jatortasuna, gramatika, ortografia, ortotipografia... Azken hirurak (beharbada azken laurak) dira espresuki zuzenketaren egitekotzat jo ohi direnak, baina etenik gabeko continuum bat dago, nire ustez, idazlanaren mamitik hasi eta komen ondoko espazioraino. Editoreak, zuzenketa-lanak antolatzean, dena bere gain har dezake, edo bi maila bereizi eta pertsona diferenteen esku utzi: batak hartuko ditu testuaren eduki eta funtsari dagozkionak (editore deitu ohi zaionak, eskuarki), eta besteak hizkuntzarekin lotuak. Lanen banaketa hori egiten denean ez da arraroa zuzentze linguistiko hau enpresatik kanpora ateratzea. Baina, kanpora aterata ere, azken orraztu bat argitaletxean bertan egitea komeni da, nik uste. Gure produktu diren liburuen kalitatea zaindu eta ziurtatu nahi badugu, geuk kontrolatu beharko dugu ahal den estuen, bestela hitz hutsala bihurtzen da kalitate-kontrola. Gainera, ezin dugu ahaztu azpikontratazioaren arriskua. Orain arte esandako guztiarekin argi geratuko zen zein inportantea eta kontuz ibiltzekoa den zuzenketa-lana. Pertsona fidagarri bat behar izaten da horretarako. Eta pertsona diot, ez enpresa. Lagun batek ederki egiten duena ondoan dagoenak erdipurdi egingo baitu, teorian biek kalifikazio bera izan arren. Gaurko egunean, berriz, denok dakigu lana txukun egiten duenak gainezka izaten dituela maiz eskariak, eta pilaketa horregatik normala ere bada lanaren zati bat beste baten esku uztea. Lau. Ikasliburuen berezitasun batzuk Ikasliburuen berezitasun handienetakoa da edukiak guztiz baldintzaturik daudela: legezko irizpideak daude, pedagokikoak eta bestelakoak. Kontu gehienak aldez aurretik eztabaidatuak eta erabakiak daude eta, beraz, editoreak ezin du mamian muturra sartu. Editoretza normalaz gainera, material hauen beste ezaugarri bat irudien ugaria da: argazki, marrazki, mapa, grafiko eta abar sartu behar izaten da, eta horrek sarritan testua aldatu beharra dakar, ezinbestean: laburregi geratu delako, edo luzeegi, edo irudiarekin desegoki. Eskolako liburugintzaren bereizgarrietan, eta zuzenketaz ari garen neurrian, ezin aipatu gabe utzi EIMA (jardunaldi hauetan hitzaldi oso bat eskaini zaionez ez dut azalduko zer den eta nola jarduten duen). EIMAren zuzentze-lanak ez du ordezkatu behar argitaletxearena, honek liburuak txukun aurkezteko erantzukizuna baitu. Hala ere, gure kasuan bederen, egia da aldian behin, presaren presaz gabiltzala-eta, azken orrazketa egin aurretik bidali izan ditugula testuak EIMAren kontrolera, eta EIMAk berea egiten zuen bitartean egin dugula guk geurea. EIMAko hizkuntz teknikarien lanarekin eta irizpideekin, berriz, pozik gaude, zorroztasun-beharra baitago arlo honetan, nahiz eta egia izan, halaber, moda kontuek ere eragin handitxoa daukatela. Bost. Literatur testu baten zuzenketa (Adibide praktiko izenik gabeko bat landu zen hitzaldian, baina ez da oso gisakoa idazle baten lanaren zuzenketa jendaurrean erakutsi eta inprimaturik uztea. Aski bedi ondorio nagusia ateratzea: zuzentasun gramatikalaren eta edukiaren artean eremu luze eta jori bat zabaltzen da: estiloarena, eta ez da batere erraza egin beharreko zuzenketak zedarritzea edo sistematizatzea, literatur testuaren mila ñabardura hartu behar baitira aintzat). Sei. Egile/editore harremana Literatur obrari dagokionez, egilearen lagunik onena bihurtu behar du editoreak. Hau da: eztabaidatu egin dezakete askotan, kontra egingo dio batzuetan, errieta ere bai inoiz, baina editorearen interesik handiena testua ahalik eta onena izatea da, eta, alde horretatik, egilearen aliaturik minena da. Testua argitaratu aurreko zuzenketen eta aldaketen historia, berriz, aitortzako sekretu antzeko bat da, bien artean geratzen dena. Egileak xehetasunik kontatu nahi badu, libre du; editoreak ez. Esan beharrik ez dago, bestalde, editoreak egiten dituen aldaketetan idazlearen adostasuna behar duela; hala ere, horrek ez du esan nahi koma bat jartzen duen aldiko galdetu behar dionik. Zehatzago esanda: idazleen arabera, batzuek milimetroraino kontrolatu nahi izaten dute testua, eta beste batzuek konfiantza zabala eskaintzen diote editoreari, bere ustez aldatu beharrekoa lasai alda dezan. Batzuekin eta besteekin desberdin jokatu behar da: itsuskeria litzateke lehenengo motakoei ezer esan gabe zerbait ukitzea, eta gogaikarria litzateke bigarren motakoei zirtzilkeria bakoitzaz galdezka joatea. Beraz, tipologia zabal hori kontuan hartuta, bataz bestekoa eginda adieraziko dut zer kontsultatzen den eta zer ez. Lehen azaldu dudan continuum hura hona ekarrita, zenbait eta edukiari lotuago egon kontu bat, orduan eta beharrezkoagoa da egilearekin hitz egitea. Ezin da inoiz aldatu mamiari, egiturari, pertsonaiei edo mezuari dagokien ezer idazlearen baimenik gabe; beste muturrean, ortotipografiazko kontuak bete beharreko konbentziotzat jotzen ditugu eta ez ditugu inoiz kontsultatzen. Tartean geratzen dira estiloa, jatortasuna, gramatika eta ortografia. Horietan idazlearen ezaugarrien eta zuzenketarako daukan gogoaren arabera erabakiko dugu zer kontsultatu eta zer ez, kontuan harturik betiere azken hitza idazlearena dela, eta hark eman behar diola oniritzia inprimategira bidaliko den testuari. Literaturazko testu inportanteak aldatzeko modua du beraz editoreak. Horrek ahaltsu sentiaraz dezake, beharbada, baina apal jokatu beharra dauka, beti. Irizpide propioak eta nortasuna behar ditu, idazle onenari ere aholku emateko, baina gogoan izanik sortzailea dela protagonista bakarra, eta editoreak itzalean geratu behar duela. Bere lanak harrotasuna sortzen badio, barrurako gorde dezala, eta ez dezala inoiz harrokeria bihur. Horrenbestez, nire ikuspegian bederen, eginkizun artistikoa ez dakit baina artisauarena behintzat bada editorearena; alde horretatik, oso zaila automatizatzeko, eta ezinezkoa makinek ordezkatzeko. Hala ere, horrek ez du esan nahi ikasi ezin denik. Aitzitik, jakintza sozializatzea komeni dela uste dut nik, eta testuen hobekuntza auzolanean ari garela lortzen, hainbat jenderen lanari esker: tresna informatikoak garatzen dabiltzanak, hiztegigileak, bestelako foroetan dihardutenak... Izan daitezela jardunaldi hauek ere auzolan horretan lagun.\nMaite dut gidatzea\nMaite dut gidatzea. Lehen ez. Autoan sartu orduko irratia pizten dut Musika hutsa emango duen emisore baten bila. Eta botoia sakatzearekin batera amatatu bezala egiten ditut Burua betetzen zidaten kezkak. Gustatzen zait gidatzea. Lehen ez. Lehen sufritzen ematen nuen autoa martxan zegoen denbora guztia. Urduri jartzen ninduen neure autoaren mugimenduak Urduriago besteenak. Orain, arima estutzen didaten korapiloak ahazteko, Asfalto beltzean kilometroak jaten ditut Argi ñirñirkarien artean autobide zabaletan Bolantea ezker-eskuin erabiliz estrata meharretan. Pozik joaten naiz gidatzen. Lehen ez. Horregatik dut esperantza Egunen batean jakingo dudala Neure bihozmin hau menderatzen Mila zatitan txirtxilatu gabe. (Beasain, 2004-11-1)\n(Berria-ko "Idazlea irakurle" atalerako idatzitako artikulua, Michel Houllebecq-en Plateforme eleberriaz) Aspaldian galdua dut nazioarteko modako idazleak eta komunikabideek haizatzen dituzten nobedadeak irakurtzeko ohitura. Presio komertzialari aurre egiteagatik, alferkeriagatik, edo denborak bere galbahea pasaraziko duen konfiantzagatik. Gehienetan pasakorrak izaten dira halako arrakastak, ahazkorrak garai batean irkarru beharreko ziruditenak. Badira salbuespenak ordea. Nonahi agertu zaigu Michel Houellebecq azken urteetan, ezagunei ere entzun dizkiet gomendioak, azkenean irakurri dut nik ere, eta ez naiz damutzen, inondik ere: irakurleak axolagabe uzten ez dituen idazle horietako da Houellebecq: narritagarria askotan, gorrotagarria tarteka, kilikagarria ia beti. Erreferentzia ezagun batekin erkatzekotan, hogei urte lehenago antzeko oihartzun eta eragina izan zituen Milan Kundera ekarri dit niri gogora. Izan ere, berdintsua da biek nobeletan darabilten oinarrizko teknika: argumentu bixi bat, gogoeta distiratsuz tartekatua. Aldeak ere handiak dira, noski, urteak ere ez baitira alferrik iragan: Kunderaren kezkak ideologikoagoak ziren, Txekoslovakiatik Frantziara ihes egindako antikomunista bati dagokion legez. Houellebecqek gai eta kezka ugari darabiltza bere liburuetan, airoski eta abilki, baina bat eta bakarra da nagusia, besteak itzalean uzten dituena: sexua. Bere nobeletako protagonistak 40ak pasatuxeak dituzten gizonezkoak dira, profesional edo funtzionarioak, hiritarrak, neurotikoak, hotzak, sexuarekiko obsesiopean bizi direnak baina harreman afektiboak lotzeko berekoiak Ezaugarri horiek gaur egungo gizasemeen bereizgarritzat joz gero, gure gizartearen erretratu zorrotz eta gubidagabea egiten duela esan liteke, niri gehiago iruditzen zait gizon mota baten karikatura baina. Literaturgileak zilegi ez ezik berezkoa du era horretako metonimiak egitea (talde jakin baten joera jendarte oso baten ordezkotzat hartzea), baina Houellebecqek idazle mugatuaren trazak hartzen ditu, behin eta berriz jotzen baitu antzeko klixeetara edo errazkeri itxurako soluzioetara: adibidez, protagonistaren neska-laguna bat-batean hiltzea, bere aurreko arrakasta Les particules élémentaires hartan eta honako Plateforme honetan errepikatzen dena. Zer geratzen zaigu beraz? Sexu esplizituzko eszena mordoxka bat, indarrez eta abileziaz idatziak, horrek ere edonor aspertzen duen arren; eta ezker-eskuin jotzeko malezia: batean hippyen mitoak, new age-aren inguruko martingalak eta oro har 68ko belaunaldiaren engainua jipoituko dizkizu; hurrengoan, turismo sexuala aitzakia edo gaitzat harturik, gogotik larrutuko ditu gizartearen hipokrisiak eta txepelkeriak. Hala ere, ohartuki edo oharkabean, nabarmen geratzen da egilearen ikuspegi arrazista eta eurozentrikoa, bereziki bortitza islamistei dagokienez, baina lausoago izanda ere aipagarria menpekotasun ekonomikoak baldintzaturiko giza harremanak ikusteko moduan. Gurea izango da beharbada arazoa, puritanoegiak izatea.\n(Azaroaren 30 gauean eman ziren Ondarroako Kafe Antzokian Bolo-bolo elkarteak antolatzen duen "Azken agurra" testamentu-gutunen lehiaketako sariak. Leire Bilbaok eskuratu zuen sari nagusia, eta nire lan honi aipamenetako bat egokitu zitzaion. Ez da berez testu literarioa (nik behintzat ez daukat aintzat), ezpada dibertimendua, lagun batekiko konplizitatez sortua, eta jolasaren parte bat da baxenabarreraz idaztea. Xalbadorren "Esperantzaren gabeko amodioa" bertso-sorta ezaguna da abiapuntua, eta sorta horretako lehen eta azken ahapaldia datoz gutunaren hasieran) Amodioa gauza tristea, bihotzen higatzailea Guziz enea bezala bada esperantzarik gabea Gizonarentzat hau baino malur handiagorik badea? Ikusten eta ezin eskura maitatzen duen lorea Hunela bizi baino aunitzez hobe litaike hiltzea! () Aitortzen dautzut, ene maitea, goiz aski banakiela Etzintaizkela enea izan, bertze batentzat zinela Bainan halere maitatu zaitut, ez bainezaken bertzela Ene bihotza, bizi naizeno, izanen zaizu fidela Zuretzat bizi ez banitaike, zuretzat hil nadiela! Oroitzen zirea? Zonbat urte ene lagun Ferranddok pertsu horiek ontu zituela! Zu, tenore hartan, neskatila bilo-hori bat zinen, herriko eta aldirietako mutil guziak xarmatzen zinituena; ni, gazte haietarik bat, elizatik jalgitzen zinelarik edo josten ikastera joaiten zinelarik bazterretik so egoiten nintzaizuna, hitz bat bera erraiteko herabe. Hitz bat erraitea aski izanen zela uste nuen nik, hor sendituko zinuela ene bihotza pilpiratzen eta sutzen zuen amodioaren handia, eta su horrek aski indar ukanen zuela zure bihotzaren erretzeko. Gaizo ni! Gure eskolako errientsa Mademoiselle Chantalek erakatsi Cyrano Bergerac-ekoaren ixtorioa nuen buruan barna sarturik, baitezpada, puttikoak ginelarik Kanborat ereman baikintuen herriko haurrak oro, Cyranoren asmatzaile Ronsard-en jauregi eder eta gaitz haren ikustera. Nik ez nuen ezagutzen Ronsard-ik, ez Parisen dabiltzan izkiriatzaile horietarik, bainan ez nuen urrun joan beharrik solasik gozoenak asmatzen ahal zituen artistaren atxemaiteko, Urepelen baitzen, Xalbadorrenian, ene adixkide Ferdinand Aire, xaramelarik pollitenak eta elerik eztienak kantatzen zakien artzaina. Mendekoste-gereziak dira baratzean lehenik ontzen; hargatik uzten dute aho-sabaian halako zapore gozo-garratza. Zu izan zinen mendekoste-gerezi hori, eta Daguerre abokataren semeak ukan zuen zure gozoa dastatzeko xantza; nik, aldiz, gaizo laborari, jelosiaren garratza ezagutu nuen ene ezpainetan, nigar-xorten gaziarekin nahasirik. Orduan joan nintzen Xalbadorreniarat, ene pena eta xangrinen kondatzera. Zonbait egunen buruan arrajiteko erran zautan Ferranddok, egina zukeela ordurako ene malurren adierazteko kantorea. Baita ene maiteñoa atxikitzeko lakioa ere, pentsatu nuen nik; baina ez: Esperantzarik gabeko amodioaren pertsuak entzun arau, begiak nigarrez hanpatzen eta urtzen zitzauzkitalarik, ezin klarkiago ikusi nuen zoin zen ene zoria eta dohakaitza: eihartzera bortxatua den haizeak hautsi abarrarena. Pertsu horiek, hedatu zirelarik, gaitzeko arrakasta bildu zuten, hain dira xoragarriak eta bihotz-erdiragarriak. Baina Urepele, Aldude, Banka eta Baigorri aldean ere zabaldu zen, halaber, Xalbador bera zela bertze emazteki batez amorostu; erran-merran hori heldu zen Leoniren beharrietarat, eta hark (Ferranddok berak erranik dakit nik) estu hartu zuen senarra, aitor zezala, otoi, nor zen maite sekretuzko eta gorde hori. Salatu ote ninduen? Salatu ote gintuen? Ezetz erraiten zautan Ferranddok, zinemako ixtorio baten gisan asmatu zuela segurtatu omen zakon behin eta berriz, aldi oroz. Goizik hil zen Leoni, jaunak ukan dezala bere ondoan, eta beharbada susmo beltz horrekin joan zen hilobirat; susmo horrek ereman ez bazuen Ene buruari galdetzen dakot noiz jakin zinuen pertsu horiek zuretzat eginak zirela, zu zinela horko izar ederra: lehen aldikotz entzun zinuelarik, ausaz? Menturaz, kantu-liburu bat etxerat heldu zitzauzularik, igorlearen izenik gabe, pertsu horren orria krabelin-hosto batez bereixirik? Ala abokataren semearekin bizi zinen chaletetik herrirateko bidean mitxoletak eta bertze basalili batzu kausitzen hasi zinelarik? Nik, ordukotz, banakien zoin zen ene egitekoa munduan: kantuak dioen gisan, ene bihotza zuri fidela atxiki behar nuen, bizi nintzeno. Ez nakien ordean noiz helduko zitzautan heriotzea. Azken hitz horiek entzuten nituelarik, zuretzat hil nadiela, nik uste nuen laster hilen nintzela, bihotz-minez eta bakartasunez, eta orduan, ontsalaz, zure bihotz gogorra beratu eta gurituko zela. Haatik, urteak iragan dira, urte anitz. Xalbador zena ere aspaldi joan zitzaukun, orai hogoita zortzi urte, omenaldi-egun hartan bihotza hunkiturik. Baina ni bizirik beti, eta zu ere bai, lehen baino higatuago bainan hala ere eder, herriko alarguntsa dotoreena, zure senar jaun auzapeza zendu zenez geroztik. Ene malurrak min egiten zautan baina min horrek ez daut bizia kendu, bixtan da. Bertze dama bat datorkit orai, bere dailu zorrotzarekin, ene azken hatsaren ebastera eta erauztera. Ez zu baino ederragoa, baina bai ahaltsuagoa. Horregatik dautzut idazten letra ttipi hau, ez baitut uste Daguerreniatik herrira, elizarat zoazelarik egiten duzun bidean, berriz mitxoletarik nahiz beste basalilirik utziko dutan. Horregatik, eta bertze arrazoin batengatik. Kantua zuretzat zela endelegatua dukezu jagoitik. Bainan beldur bat badut ene arimaren zolan, ba ote dakizunetz nork zintuen esperantzarik gabe maite, nork zituen basaliliak bide ertzean uzten, nork zituen eremaiten gauak eta egunak zuri pentsatzen. Lehengo mutil herabe hura naiz, emazte eder bati hitz baten erraitera nehoiz ausartu ez zena. Eta orai, solas guziak alferrik eta damuak oro debaldetan direnean, betiko ilunperat jautsi baino lehen, ene esku dardartion bitartez pot bat nahi dautzut igorri, bi aho hortzik gaberen artekoa bezain ederra izanen delakoan. Nolazpait zuretzat bizi, eta dudarik gabe zuretzat hiltzera doan Pettan, Bidegainia-ko donadoa (Azaro honen 7an beteko dira 28 urte Fernando Aire hil zela, omenaldia egiten ari zitzaizkiola -gutunean kontatzen den moduan-, eta horregatik ospatuko da, urtero bezala, Xalbador Eguna. Gutun horretan hanka-sartze handi bat egin nuen: Xalbadorren emaztea bertsolaria baino lehenago hila zela esaten dut; emazte hilaren soinekoari egin zizkion bertso hunkigarri haiek eragin zidaten deskuidoa, berez ariketa zena nik egiatzat hartu bainuen. Bestela, Esperantzarik gabeko amodioaren bertsoen jatorriaz ezin gauza handirik jakin, Xalbadorren obra luze-zabalean komentatu izan duten Aranaldek-eta ez baitute deus esan gai honetaz, edo nire irakurketetan ez dut topatu behintzat)\n("Goierritarra" aldizkarirako idatzitako artikulua) Aurreko batean, bi beasaindar elkartu ginen Ordiziako Barrena jauregian, han egitekoa zen kultur ekitaldi batera joanda. Etxearen atzeko lorategira jotzen duen balkoi handi-dotore horretan geundela, bistaren edertasunari begira, halaxe esan zidan lagunak: Badakik zer falta izan zaigun beti Beasainen? Alkate panparroi bat. Ez naiz sartuko beasaindar eta ordiziarren arteko ika-mika zaharretan, nahiko kontu ahaztuak direla esango nuke nik, zorionez. Esaldi horrek zer pentsatua eman zidan, ordea. Izan ere, apaltasuna izango da nik agintarietan gehien estimatzen dudan gauzetako bat (kontrakoa gehiegitan ikusten dudalako, seguru asko), eta, hortaz, ezin iritzi onik izan panparroikeriaz, printzipioz behintzat; eta, hala eta guztiz, lagunak arrazoi zuela aitortu behar. Kultura ez da inoiz gure udal arduradunen lehentasunetan egon: egunean eguneko gastuei aurre egin zaie arlo horretan, haurren eskola-gastuak ordaintzen dituen gurasoaren antzera, baina inongo anbizio, goranahi, amets ederrik gabe; normala ere bada, neurri batean: larre motzean hazitakoon fama dugu goierritarrok, eta ez gara, hori eta horrenbestez, halako pantasietan hasiko. Batzuetan asmo handiagoak izan behar dira ordea. Eskolako gastuak pagatzen dituen gurasoa aipatu dut lehen; adibidearekin jarraituz, buru pixka bat daukan gazteak oinarrizko ikasketak baino zerbait gehixeago behar du gaur egun aurrera egingo badu: atzerrira atera hizkuntzak ikastera, master bat beharbada... Eta guraso arduratsuak inbertsio moduan ikusi behar du hori, ez txorakeriatzat hartu, nahiz eta gazteak parrandarako ere aprobetxatu aukera horiek. Ba, herri baten kulturgintzan beste horrenbeste. Harro-harro dabiltza batzuk Guggenheim, Kursaal eta antzeko azpiegitura handiekin, kanpotarrak erakartzeko eta bertako giroa pizteko balio dutelakoan. Eztabaida luzea litzateke hori, herrian bertan lanean ari ziren taldeen lepotik osatu baitira askotan aurrekontuak. Dena dela, hauxe esan nahi nuen: kulturak toki duin bat behar duela, lana gustura egiteko eta herritarren aurrean prestigioa izateko ere bai; eta Beasainen, berriz, ez dut esango miseria gorrian gabiltzala, baina bai barregarri; nire garaian, amari levis prakak eskatu eta feriako bakero-tergalezkoak ekartzen zizkioten gizajoa bezala. Hiriburuetara joan gabe, hasi begiratzen inguruko herrietara: Tolosako Aranburu jauregia, Andoaingo Bastero zentroa, Lasarteko Manuel Lekuona kultur etxea, Urnietako Sarobe, Hernaniko Biteri eta Sandiusterri, Errenteriako Niessen, Zarauzko Sanz Enea eta Munoa... Buruz ari naiz, baina ez da egongo Gipuzkoa osoan hamar mila bizilagunetik gorako herririk gu baino arloteago dagoenik kontu honetan; eta txikiago asko ezagutzen ditut, txukunago dabiltzanak. Kontua ez da zerrenda batean zenbatgarren gauden, ez dut halako harrokeriarik nahi. Kultur bizitzari laguntzea inporta zait niri, bai beasaindarren bai goierritar guztien bizi-kalitateari begira. Beste lehentasun batzuk dauzkate udaletxean, ordea, eta badirudi kiroldegi berriarekin konformatu beharko dugula oraingoz. Noiz arte?\nXabier Mendiguren Elizegi dut izena. Beasainen jaio nintzen, 1964an.\nFilologoa naiz formazioz, editorea ofizioz, irakurlea afizioz, idazlea\nbokazioz, berritsua bizioz, euskalduna bedeinkazioz edo madarikazioz.\nLagunen eskariei ezetz esaten jakin ez eta blog honetan idazten hasi\nnaizenez gero, ea gauza naizen, egunen harian, nire giza kondizio\nhorien inguruan bururatzen zaizkidanak kontatzeko.\nBai eta bai. Euskal diasporako esperientzian ...\noier g, 2013/05/27 09:55\nArrazoia duzu Xabier. Gure bizitzan eta herri ...\nMaite, 2013/05/13 11:38\nPaperean irakurri diat lehen orduan eta gustatu ...\nAmatiño, 2013/05/11 14:36\nDantzan ere maiz izaten dugu kezka hori, eta ...\nOier A., 2013/01/30 17:38\nIzan ere, hi haiz arraroa! Zeini okurritzen ...\nInaxio Usarralde, 2012/12/01 01:00\nAhaztu zait esatea: Noticias taldeko Ortzadar ...\nXabier Mendiguren, 2012/09/15 09:24\nKopla ederrak!! Ez nekien Lekeition ere ekimenik ...\nAnder, 2012/08/22 10:19\nQuisiera entender este poema. Me fascina Miren ...\nEmma, 2012/08/18 14:57\nHorrela da, bai. Gutxi dira eurengain zuzenean ...\nbigkerman, 2012/07/24 21:36\nsexuak ez du zerikusirik. berdin-berdin gertatzen ...\nderzu, 2012/07/24 13:04


Europako Hizkuntzen Mapea, barriro lehengo lekuan - bizkaie.biz\nEuropako Hizkuntzen Mapea, barriro lehengo lekuan\nBizkaie! 2018-04-12 10:25 Kulturea\nDonostiako Tabakaleraren kanpoaldean dago, kontinenteko hizkuntza aniztasunaren sinbolo legez.\nArgazkia: Donostiako Udala | Ikusi handiago | Argazki originala\nDonostia 2016 Europako Uriburutza Kulturaleko egitarauaren barruan, Europako hizkuntza guztiak erakusten dituan egurrezko mapa handia ipini eben Tabakalera eraikinaren kanpoko aldeko horman. Denpora bat pasauta, kendu egin eben eta, harrezkero, mapea lehengo lekura bueltetako aldarrikapena egin dabe hainbat herritar eta alkartek. Azkenean, ikusgai dago barriro mapea, lehengo lekutik hur, Tabakalerako sarrerearen alboan.\nEuropako Hizkuntzen Mapa barriaren inaugurazinoan erakundeetako ordezkari ugari egon dira: Jaurlaritzako Hizkuntza Politikako sailburorde Miren Dobaran, Donostiako alkate Eneko Goia, Euskera zinegotzi Miren Azkarate, Gipuzkoako Foru Aldundiko Hizkuntza Bardintasuneko zuzendari Garbiñe Mendizabal, Tabakalerako Zuzendari Nagusi Edurne Ormazabal eta Bagera Alkarteko ordezkariak. Mapearen egile Manex Izagirre arkitektoak eta Iñaki Rifaterra artisteak be parte hartu dabe.\nMapa barria lehengoaren bardin-bardina da itxuraz, baina brontzezkoa da, eguraldiaren gorabeherei egurrak baino hobeto eutsiko deutsolako. Eibarko Alfa Arte tailerrean egin dabe. Donostiako Udala eta Bagera euskera alkartea urtebetez ibili dira alkarlanean mapeak barriro bere lekua bete daian.\nBrontzezko mapearen ardurea Donostia 2016 Fundazinoak hartu dau bere gan, Kultura Uriburutzearen ondarearen erakusgarri. Bertan, Europako hizkuntzen errealidadea ezagutzeko aukerea dago, eta euskerea bertan kokatzen laguntzen dau.\nDonostiako alkate Eneko Goiak honakoa esan dau: Euskerea eremu urriko hizkuntzea da, baina ez egitura eta borondate urrikoa. Guztion artean hegoak eta baliabideak emoten jarraituko dogu, bizi-bizirik jarraitu daian. Donostiarrei dei egin deutse, danen artean euskereari hegoak emoteko, Europako Hizkuntzen Mapan lekua izaten jarraitu daian.


kritiken hemeroteka » Izuen gordelekuetan barrena\n« Izurri berria | Ahozko euskal literatura aztertzen »\nIzuen gordelekuetan barrena / Joseba Sarrionaindia / BBK, 1981\nIzuen gordelekuetan barrena Jon Kortazar / Jakin, 1982-06\nIzuen gordelekuetan barrena liburuari buruz hitz egitea ez da txantxetakoa. Norbaitek bidaia horretan barna abiatu nahi izanez gero, kontuan izan beharko du idazlearen mehatxua liburuaren hitzaurrean. “Esan nahi dut poema liburu hau ez dela ez dena, eta ez duela behar zutoihalik, ez hilobi arranditsurik, lieriotz naturalez dagokion hilobiaz aparte”. Eta jakingo du edozein irakurle animotsuk hitzok berarentzat direla, eta liburua ez dela osoki berarentzat. “Neuri eta adiskideei bakarrik dagokigun lan katea” direla, alegia, liburuaren hartzaileak. Baina, berea ez duen sekretu bat azaltzen ari dela sentituko balu ere, badaki jakin ez duela berak errua, ez duela berak ireki gordairu zabarra, zeinetan utzi nahi bait zuen betiko idazleak liburua. Sariketa batera bidaltzeko, Josebak berak ireki zuelakoa jakingo du, ostera. Eta hitzaurrea amaitzean, “iadanik ez da nirea” irakurriaz batera, idazlearen hasierako mehatxuak zentzurik ez duela sentituz, liburua edozeinena, irakurtzen duten guztiena dela (betea ere bai, hortakoz) asmatuz, Josebak hitzaurrean kontatzen duen ipuina ez dela egia osoa konturatuko da. Eta “bandidaia” “berbidaia” bihurtuz ausartzen naiz eritzi honi, komentario honi aurrera eragiten.\nI. – Hitzaurrean barna\nEgia esan, ez da erraza hau. Liburuak markatu ditu jadanik, zeintzuk diren liburuaren ezaugarri nagusi eta mugarik zehatzenak. Hitzaurreak oso argiak dira. Eta plurala erabiltzen dut, hitzaurreak bi direlako: argitalpenari prosaz egindakoa, eta liburuari bertsoz jarritako “Bitakora kaiera”.\nBaina nik, (ze erremedio, bestela hutsean ariko nintzateke) ez dut uste hiru ezaugarriren bitartez liburu osoa azaldua dagoenik. Estilo didaktikoegi bat jarraituz, gogora ditzagun hirurok:\n1) Erreferentzia literarioz osaturiko poema bilduma. 2) Bizimodu arruntetako egoeretan oinarrituak. 3) “Pott banda”ren influentzia.\nGuzti hori oeste hitz hauetan labur dezakegu: poesia autonomo ebokatzaile eta fantastikoa egiten duela. Ez da erraza zer den esatea, baina Paul Meabek (Manu Ertzilak) honela azaltzen du hitz guttitan: “La diferencia entre ambas poesías (sentimental y literaria) es que en la sentimental se plasma la vida en la escritura, mientras que en la literaria se trata de emplear la escritura como forma de vida”. (Bizitzeko era legez, tresna legez, literatura egitea beharrizan neketsu baten antzo, ez profesio legez). Edo Friederich-ek dioenez, XX. mendeko lirikaz mintzo: “renuncia a la inteligibilidad limitada, substituyéndola por una sugestión plurivalente y afirma su voluntad de convertir el poema en algo independiente y autónomo, cuyos contenidos se mantienen sólo gracias al lenguaje, a lo ilimitado de su fantasía o a su irreal juego de ensueños”\nHauxe da autonomia hitzaren zentzurik sakonena. Poemaren mugatasun eta borobiltasuna barna zabaltzen gara geure ebokazioetara. Eta Sarrionaindiaren poesia berez autonomoa da. Errealitatearen aipamenak egin arren ere, ez du autonomia ezabatzen. Bere etxeondoko itsuaren erreferentziek, kasurako, ez dute hau deuseztatzen. Erreferentzia extraliterarioa da, baina erreferentzia ez da poeman agertuko. Extrapoematikoa da, era batez irakurtzeko idazleak damaigun azalpena. Baina poemak ez du azalpenik ematen. Erreferentziaren extraliterariotasunak poemaren autonomiaren alde jokatzen du.\n“Pott banda”ri egindako aipamena berebizikoa da. “Pott banda”ren bizitza, bizitza literarioa zen, harrigarria. Baina Josebak egiten duen aipamena aipamen hutsa da. Bandaren giltzarriak agertzen ez dituena. Baina, bandaren eragina argia bada liburu honetan, hain argi geratzen ez diren mogimendu bi aipatu nahi nituzke.\nOrain gutti (1981-08-24) telebistan egindako elkarrizketa batean, Bernardo Atxagak hauxe esan zuen bandaren hasierako sei partehartzaileei buruz: poesiaz Eliot eta prosaz Marcel Schowb gustatzen zitzaizkiela. Eta datu biak bandaren giltz moduan ematen zituen. Beraz, prosaz sinbolismoarekiko eta poesiaz musikaltasunarekiko joerak nabaritzen direla ulertu, irakurri beharko. Sinbolismoak eta Eliot-ek berriro garamatzate lehen esandakora: poesiaren autonomiara.\nBaina horiexek izan baziren ere “Pott banda”ren zutabe literarioak, ez da ahaztu behar Josebak, horietatik at, beste irakurketa batzuk egin dituela. Eta gai honetan argigarriak dira Alvarez (Museo de cera, 1976) hain hurbildik gogoratzen duen “berrogei IZEN SONETOA egiteko”, eta liburua zehar beste olerkari batzuei egindako aipamenak (Pessoa eta Dylan Thomas). “Pott banda”ko idazleen artean duten influentziagatik, azpimarratu nahi nituzke, XIX-XX mendeetako idazle bidaiariak: Conrad, Poe, Melville. Eta Josebarengan eragin handia izan duen beste idazle bat ezin dugu ahaztu: Mirande, nori poema luze bat eskaintzen bait zaio liburuan.\nBigarren hitzaurrea, “Bitakora kaiera” (nire ustez, liburuan dauden poemetan ederrenetarikoa) ez da helburuaren eta nahien proposamena, gaiena eta kontzepzioarena baizik. Gaiena: berton laberintoa eta oroimena eta etsipena (noraeza) direlako liburuaren gai nagusitzat hautatzen, gaurko literaturaren joerak jarraituz; eta kontzepzioarena, liburuan Europa zehar bidaia proposatzen zaigulako, sorterri, herri-, hiri koordenaden artean mugituz.\nLaberintoa, Hegoamerikako idazleen behin eta betiko irudia da: “Ulises”en oroimena izanik ere, gaur egun, Borges, Cortázar, García Márquez-ek etab.ek erabilia: noraezaren, ezjakintasunaren eta existentzialismoaren iruditzat har dezakegu.\nOroitzapenak, berriz, identifikazioaren eta nortasunaren aztarna bezala funtzionatzen du. Oroitzapena bederen gorde behar duela pentsatzen du: bere kondaira bait du, bere iragana, bizi duena, bere burua. Oroitzapenaren gai honek badu zerikusirik denboraren joan lotezinarekin eta Bergsonen teoriazko kontzepzio filosofikoekin.\nKontzepzioarekin jarraituz, matizazio bat egin beharrean aurkitzen gara. Sensu stricto, kontzepzio bi agertzen bait dira bigarren hitzaurre poetiko honetan: bata, lanaren kontzepzio bezala, bidaia aipatuz, eta lehenago gogoratu ditugun London, Melville, Swift-en antzera, ontziz egingo den bidaia (“Bitakora kaiera”), Berez, argi dago ez dagoela ontzi baten beharrik, abentura hitza ere ebokatzen bait dugu bitakorarekin.\nBestea sakonagoa da, eta badu zerikusirik idazkerarekin:\n“ez prophetaren antzera, eroaren antzera baizik;\nmarionetak marionetentzat bezala eskribatzen du”.\nEsaldiaren garrantzia azpimarkatzekoa da. Hasteko, eroaren irudia aipatuz, Platonengandik datorren eta Graves-engana heltzen den kontzepzio batetan, inspirazioaren (“goi-arnas” hitzak ez luke hemen balio, espreski ez delako “goi”rik baieztatzen) indarra onartzen da.\nMarionetak marionetentzat idazten du. Ez du ezer erakutsi nahi (profeten antzera), ez du otoi egiten; bera bezala menperatuak, eta ez dakigun norbaitek mugituak garenontzat idazten du dindilizka gauzkaten sokak emozio dardar batekin mugitzeko.\nKontzepzio literarioaz hainbat gauza esan dugu jadanik, Joseba XX. mendeko korronte literarioetan txertatuz, eta, bide batez, haren gaurkotasuna eta aislamentu- falta demostratuz. Pessoa-ren aipamen batekin amaitu nahi nuke: ez pedante edo jakitun agertu nahi dudalako neure burua; liburu hau idaztean egon den sentipenaren ispilu bezala ikusten dudalako baizik: “Cada uno de nosotros quedó entregado a sí mismo en la desolación de sentirse vivir. Un barco nos parece el objeto cuyo fin es navegar, pero su fin no es navegar: es llegar a un puerto. Nosotros nos encontrábamos navegando sin la idea de qué puerto nos debía acoger. Reproducíamos en versión dolorosa la fórmula aventurera de los argonautas: navegar es preciso, vivir no lo es” Argonautak bezala, kaiera idazten duen gizonak, Josebak.\n2. – Liburuan barna\nIzuen gordelekuetan barrena liburuaren barna abiaturik hainbat gauza gustagarri agertzen dela esan beharko. Bata, dudarik gabe, obraren barnean dagoen lan nekosoa, barnearen eragitea. Bestea, estilo baten agerpena.\nLanaren eragiteari buruz, prozesu horretan sufritutako eta landutakoari buruz, García Lorca-ren hitz batzuk ekarri nahi nituzke: “Si es verdad que soy poeta por la gracia de Dios —o del diablo— lo soy también gracias a la técnica y al esfuerzo, y porque me doy perfecta cuenta de qué es un poema”. Eta Josebaren poesia horrelakoa dela esango nuke. “Artisau gisa” egina, Etiopia-ren hasieran irakurtzen genuenez, forma guztiak pentsaturik eta landurik.\nBaina obra egiterakoan, lanak bere pisua izan badu, ez du guttiagokoa izan, lanaren kontzepzio musikalari emandakoak. “Poema bakoitzak badu autonomia” esaten digu Josebak hitzaurrean, “izan ere bilduma ez bait da homogeneoa, ez lengoaiaren, ez piaren ez tankeraren aldetik” (6. or.). Tankerarena, argi bain argiago dago. Eliot-en oihartzun bat ote tankera-aldaketa hori? Berriro Friederich-ek dioena zitatu beharko dut. Esaldiok Eliot-i buruzkoak dira, baina Josebaren liburuari ere aplikagarriak: “Sólo en un punto concuerdan todas [las críticas] y es que esta obra llena de incongruencias resulta fascinadora por su musicalidad… El lenguaje trascurre, siempre de modo imprevisto, por las más diversas modulaciones: relato escueto, nostalgia, contemplación, melodía de flauta, de vez en cuando patetismo y luego otra vez ironía, sarcasmo, estilo coloquial descuidado”.\nTonuen aldaketa bilatu izanak, teknikak ugaritzera darama liburua. Aberatsa da teknika-arlo honetan: badira poema narratiboak, badira sentimentalak, nostalgia bilatzen dutenak, ideien elkarkidetasunean oinarrituak (20 or.), akumulazioz jokatzen dutenak, hitz-jokoan oinarrituak edo kopla zaharren teknika erahiltzen dutenak. Teknikaren aberastasun honek frogatzen du, nahitaez, liburua idazteko erabili den pausa eta kontua. Aberatsa eta ona ez dira gauza bera, ondea.\nTonuen aldaketa nabaria dela esan dugu, eta onuragarritzat jo. Baina hemen sortzen da liburu honen lehen hutsa. Tonu-aldaketaren eskakizunari zor zaizkion zenbait (ez dira gutti batzuk) poemaren ahulezia, ezereza. Neri behintzat ez zaizkit gustatzen “hasi eta amaitu” eratako poemak (40., 48. or., adibidez), gero astiroago aztertuko ditugun epigramak…\nBaietz uste dudan arren, ez dakit horrelako poemek ez ote duten liburuaren kalitatea jaisten. Batzutan, ideia baten espresio grafikoek (ideogramak ez ditudala gogoko aspaldi esan nuen) ez dute deus aportatzen, musikalitatearen tonu-aldaketa ez bada. “Olerkia” eta “Izpilua” (28, 29. or.) dira diodanaren adibiderik argienak.\nBigarrenez, estimagarria da liburuan Josebaren idaztankera. Hau dela eta, hizkeratik hasi behar dugula uste dut. Hemen badago, nik uste, kontzientzia poetiko baten adierazlea den aukeraketa, badago euskal tradizio klasikoarekin (lapurtera, behenafarrera) lotu nahia, eta, azkenik, Miranderen hizkuntza poetikoaren ausnarte eta sakontzea.\nNi ez naiz gauza, Josebak hizkuntza poetiko berria egiten duela esateko. Nik neuk ez dut uste berria denik, eta esan dut erroak zeintzuk diren. Baina esan beharra dago, oso hizkera poetiko interesgarria dela. Lehendabizi, matizatua delako; bigarren, fonetikaren musikaltasuna lortzearren, aukeraketa zehatza egin delako. Orohar, hiru ezaugarrik eman didate atentzioa:\n1) Hiztegia: Hiztegiari, eta batez ere aukeraketan, fin eta leuntasunera jo da. Baina hiztegiaren arlo honetan badira alderdi bi zeharo desberdinak. Hiztegi zuzenarekin lotuko nuke bata: badira liburuan hainbat izen (sustantibo) zehatz, poemaren nolabaiteko argitasuna markatzen dutenak. Arlo semantikoan, aipagarriak ditugu izadiaren mailako arbola eta txorien izenak. Berriro aipatu nahi ditut fonematikaz ozenak diren izakien izenak, hizkuntza poetiko horren zutabe direnak: karnaba, behi mantsoak, kalatxoria, maluta, txakur deslaiak.\nMundu poetikoa eraikitzen duten izenok hainbat eta hainbat dira, batera ñimiño eta handi. Alde honetatik, badirudi euskalkien hiztegi ahaztu eta partikular baten berbiztuera dugula begien aurrean. Partikularra da, hain zuzen fonetikak agintzen duelako.\nBaina fintasun horren bilaketan, bada zenbait izen topiko. “Bibolin” hitz jadanik gastatua; “Harpa loak hartua”, nolabaiteko ezjakintasuna edo ezina edo dekadentzia azaltzeko.\n2) Matizazioa. Oso poesia fina dugula esan dugu. Matizatua ere. Alde bakoitzari berea zor diola. Bigarren ezaugarri hau nabariagoa dugu joskera eta adierazi mallan. Badira hainbat poema labur, egitura nahiko berdintsuarekin. Hona egitura hori: Esaldi nagusi bat dago, eta jarraian hasierako esaldi horren esanahia matizatzen duen bigarren bat. Horretarako loturak (edo, baina) oinarrizko elementu bihurtzen zaizkigu (ik., adib., 18, 25, 65. or.).\n3) Esaldi baten errepikapena. Badu honek matizazioarekin zerikusirik, baina hala ere, erretorikaren influentzia markatu nahi dut. Errepikapenak nahiko erritmo lasaia ematen dio olerkiari. Esan nahi dudana, irudi baten bitartez adieraz dezaket: kostaldearen kontra jotzen duten olatuen antzekoak dira; lasaitasuna sortzen dute esaldiok. Hala eta guztiz ere, ez dira monotonian jausten. Kolpe bakoitzak, errepikapen bakoitzak, gauza berriren bat dakarkigu.\nBaina badira liburu honetan harritzen nauten hainbat detaile.\nBata Etiopia liburuarekin duen zerikusia. Idazle biok lagunak izanik, prozesu literario antzekoetan ibilirik, kontzepzio poetiko berdintsuetan jausten dira. Baina, paralelismo harrigarriegia da: bidaiarena, zirkuluarena… Etiopia helduagoa iruditzen zait, zorrotzagoa, kontzesio guttiagokoa. Bada desberdintasun bat (hobe, bi) zerbait azaltzeko. Eta biek dute zerikusirik denborarekin. Esan zaigunez, Etiopia egiten urte bi eman zituen Bernardok. Izuen gordelekuetan barrena egiten, hil bi Josebak. Izuen gordelekuetan barrena, Josebaren lehen liburua da; ez, ostera, Etiopia Bernardorena.\nEta Etiopia-ren kontzepzioa barrokoagoa ikusten dudan artean (hau da, kontrasteen biolentziarekin lotuagoa), kontzepzio erromantikoen artean ikusiko nuke Izuen gordelekuetan barrena-rena: sentimentalismoarekin lotuagoa. Bernardo, Schowb eta Eliot-en sinbolismora hurreratzen den artean, Pound eta Yeats-enganago doa Joseba.\nHau oso irudi pertsonala dena badakit. Baina horrela ikusiz gero, horrela azaldu behar. Esandakoa nolabait frogatzeko edo sendotzeko, ohar linguistiko bat datorkit eskuartera. Josebak ez du aditzaren bigarren pertsona askotan erabiltzen (Ulises-en kantetan eta Alexis Zorba-renean salbu). Eta bigarren pertsona da, izatez, drama eta tragediaren sena adierazteko egokiena.\nLiburu honetan azaleanago geratu dira beste sentimendu batzuk: norberaren sentimenduak, iragana eta nostalgia. Baina, hauek adierazteko modua nolabait “idilikoa” da, irakurlearengan tentsiorik uzten ez duena.\nTentsio-falta argiago agertzen da narrazioetan: Soldado hilaren ama (103, or.) eta Ossian (99 or.) lirateke adibide bezala erabilgarrienak. Irakurri ostean, pena kutsua sentituko dugu; baina ni neu ez naiz ama horren barnean sentitu, haren samindura ez zait komunikatu.\nHorrela, liburua irakurtzean, hau izan dut sorpresarik handiena: izuak inondik ez agertzea. Aurkitu ditut liburuan barna oroitzapenak, sentipenak, ikusmen geldoak. Baina ez dut izurik ikusi.\nNorbaitek (Joseba eta bion lagun batek), liburu honetan Josebari bere adina igertzen zaiola esaten zuen. Gaztea edo aurkitzen zuen liburua. Ni ez nator harekin oso bat. Ezin ukatua da liburuan joera erromantikoa. Baina joera hori estalia geratzen da, ikuspegi erromantikoa arazo kontzeptual (ideien jokoa, ideien progresioa) bihurtzen duenean: “Irlandar herriaren aldekoak” (94. or.) aipa genezake joko hori jarraitu duten olerkien adibidetzat.\nBeste puntu harrigarria, Epigramak dira. Neri ez zaizkit gustatzen, eta bihoa aurretik baieztapen hori. Dena dela, nahiko argi dago haien helburua, Joseba irakurriz: “Bestalde, ikuskizun, ideia eta egoera niminoak atzeman nahi izan dira epigrametan” (16 B, 6), kontrapuntu bezala edo.\nZein ote da horien funtzioa? Hiru erantzun etorri zaizkit gogora. Lehenbizikoak badu zerikusirik Etiopia-rekin. Etiopia nahiko liburu serioa izanik, ironiarekin jokatzen du distantziamendu bezala. Piolet-en ipuina eta liburuko azken ipuina ez dira oierkariaren seriotasunari (liburuari) barre-zantzo bi bain. Hasieran, epigramen deusezak, isladak, funtzio bera zuelakoan nengoen.\nBigarrenak, hainbat bider aipatu dugun Eliot-ekin du lotura: “Con estos fragmentos he apuntalado mis ruinas. Debemos aceptarlas [las palabras] como adhesión al fragmentarismo, que es la ley de la poesía de Eliot. El fragmentarismo determina su modo de expresarse… Lo que se dice en un grupo de versos, se destruye en el siguiente o se olvida” “.\nHirugarren interpretazio bat ere badago. Epigramak omenaldiak dira: poema labur txinoei, grekoei, irlandesei, Pound-i eta filme-fotogramei egindako omenaldiak.\nHori da, azken batean, epigramek bilatu dutena: gaurko gure munduaren zihurtasunik eza fragmentarismoz, osotasun faltaz, inpresionismoz azaltzea.\nAmaitzeko, eritzi orokor bat ematera behartua sentitzen naiz. Aspaldion euskaraz irakurri dudan lanik gustokoena izan da niretzat; olerki batzuk ikaragarri gustatu zaizkit. Ez dut nik Josebaren estiloa ukituko. Estilo fina eta zuzena da, dekadente kutsuarekin aurkitzen badut ere. Anbiziotsua iruditu zait. Ez nuen hain lan anbiziotsurik irakurri aspaldiko urteetan. Hala eta guztiz ere, idazle-karrera baten hasierako obraren itxura du: sentimenduen joera nabarmenegi agertu zaio, eta, askotan, ezaguera eta influentzia literarioak hain aberatsak izanki, liburuen munduko hoztasuna ere bai.\nBaina ez naiz ni hemen, Joseba zein idazle ona den deskubritzen hasiko. Bere literatur aldiaren aro bat erre du (“Edozelan ere badakit gauza bat: ez dudala aurrerantzean era honetako poesiarik eginen”). Etorkizunaren txanda da oraingoa.


Albisteak – Page 47 – Bilbao Euskaraz\nBandenLehia.com txapelketako finala\nEuskararen Nazioarteko Egunaren harira eta Bilboko Udalak eta Bizkaiko Foru Aldundiak antolatuta, BandenLehia.com txapelketaren finala jokatuko da gaur (abenduak 4). Bilboko Rock Star aretoan, 19:00etatik aurrera.\nEuskararen Nazioarteko Eguna: Gerra osteko Bilboko lehenengo andereñoei omenaldia egingo die Bilboko Udalak\nGaur, abenduak 3, Euskararen Nazioarteko Eguna ospatuko du Bilboko Udalak gerra osteko Bilboko lehenengo andereñoei omenaldia eginez. Frankismoaren garaiko une zail eta latzetan euskara Bilbon zabaltzeko eta bizirik iraunarazteko emakume horiek egindako lanaren esker ona agertu nahi die horrela udalak.\nBilboko Udaleko Euskara Sailak, urtero bezala, Euskarazko Produktuen Katalogoaren 18.000 ale banatu ditu 6 eta 13 urte bitarteko bilbotarren etxeetan. Helburua, ume eta gaztetxoen artean euskarazko ekoizpenen kontsumoa bultzatzea da.\nLiteratur sariketetako irabazleen idazlanak argitaratu ditu Kultura eta Hezkuntza Sailak\nBilboko Udaleko Kultura eta Hezkuntza Sailak eta Alberdania argitaletxeak euskarazko bi idazlan plazaratu berri dituzte, saio bat eta olerki-bilduma bat, Bilboko Udalak antolatutako literatur lehiaketen azken urteotako edizioetan garaile suertatu direnak.\nEuskara Sailak euskarazko filmen zikloa martxan jarri du Castañoseko udaltegian\nBilboko Udaleko Euskara Sailak antolaturik, euskarazko pelikulen zikloa emango da Castaños-eko Udaltegian (Castaños kaleko 11. zenbakian). Zortzi barikutan izango da urriaren 30ean hasita, 18:00etan eta familia guztiari zuzenduta bereziki, bertan azken urteotako filmik interesgarrienak ikusi ahal izango direlarik. Sarrera doan izango da.\nPoesia astearen hamargarren edizioan 4.000 pertsona baino gehiagok hartu dute parte\nBilbaopoesiaren baitan aurten 65 idazle baino gehiagok hartu dute parte. Beraiekin, Mikel Urdangarin abeslaria, Bingen Mendizabal, Ruper Ordorika edo Bixente Martinez musikariak izan dira.\nEuskara Sailak eta Labayru Ikastegiak lankidetza hitzarmena sinatu dute Bilbon euskara sustatzeko\nBilboko Euskara Sailak eta Labayru Ikastegiak hitzarmena sinatu dute euskara sustatzeko. Hitzarmen horren baitan Georges Simenonen Eusebio Erkiagak euskaratutako Aspaldiko Maigret lana argitaratu da.\nEuskararen erabilera sustatzeko mintzakide programaren bigarren edizioa hasiko da\nMintzakide Programaren lehen edizioaren arrakastaren ondoren, Bilboko Udaleko Euskara Sailak martxan jarriko du euskararen erabilera sustatzeko ekimen ludiko berritzaile honen bigarren edizioa. Mintzakide Programak bikoteak osatuko ditu, euskara ohiko hizkuntza dutenen eta euskara maila eta hitz jarioa hobetu nahi duten pertsonen artean.\nFamilia giroan euskara erabiltzeak duen garrantziaz sentiberatzeko kanpaina\nBilboko Udaleko Euskara Sailak 6.000 foileto inguru bidaliko ditu 2007an eta 2008an jaiotako umeen etxeetara, familia giroan euskara erabiltzeak duen garrantziaz sentiberatzeko gurasoak. Gurasoek triptikoan bertan izango dute euskara ikasteko diru laguntza programan izena emateko inprimakia.\nZortziko txikiaren programaren amaierako jaialdia bihar, barikua, Bilborocken\nBilboko Udaleko Euskara Sailak eta Bizkaiko Bertsolaritza Elkarteak antolatzen duten Zortziko Txikia izeneko bertsolaritzako programaren amaierako jaialdia egingo da bihar, barikua, 2008ko ekainaren 13a.


Haurtzaroaren gaineko trebakuntza zikloa antolatu du Guraso Foroak - Goiena.eus\nTransexualitatearen eta bullyingaren gainean jardutera etorriko dira bi aditu. Hitzaldi bana eskainiko dituzte eta izena emateko epea zabalik dago martxoaren 13a artean. Trebakuntza saioa antolatu du Guraso Foroak 12 urtera arteko seme-alabak dituzten gurasoendako. Martxoan eta apirilean izango dira horiek eta izena emateko epea zabalik dago martxoaren 13a artean. Arkupera jo behar da horretarako edo mezu bat bidali honako helbidera: gazteria@aretxabaleta.eus.


Gizarte inklusioa - MARATÓN SAN SEBASTIAN\nDonostiak beti bere aurpegi irekia erakutsi dio munduari, aurpegi inklusibo eta tolerantea baita aniztasun sozial eta etnikoarekiko, arraza edo kulturekiko. Donostiako Zurich Maratoian goitik behera egiten dugu bat balio horiekin eta, horregatik, gure asmoa denontzako proba bat sortzea da, hau da, pertsona guztiak, duten adina dutela, ongietorriak izango diren proba bat sortzea.\nIldo beretik, lasterketak gizonezkoen eta emakumezkoen arteko genero berdintasunarekiko konpromisoa erakusten du, kirola jende guzti-guztiari zabaltzeko borondatea. Probaren ikuspegi inklusiboak ezin du alde batean utzi atletismoaren festa handi honetan desgaitasuna duten pertsonek parte hartzea.\nHorretarako, Donostiako Zurich Maratoiak hiru desgaitasun maila antolatzen ditu: gurpil-aulkia, ikusteko desgaitasuna eta adimen desgaitasuna. Eta, horretaz gain, ziurtatu egiten du probarako diseinatutako gune guztiak, korrikalariaren feria kasu, irisgarriak izatea.


“Goi mailako ikasketak egiten ari nintzela eman nuen odola lehen aldiz" - Usurbil - Noaua.eus\n“Goi mailako ikasketak egiten ari nintzela eman nuen odola lehen aldiz"\nNoaua Aldizkaria 2020-01-13 08:39\nDuela zenbait urtetik odol emailea da Joseba Undiano txikierditarra. Omendua izan zen azaroan beste hainbat herritarrekin batera 25 aldiz baino gehiago odola emateagatik. NOAUA!rekin partekatu nahi izan ditu bere esperientziak.\nNOAUA! Noiz hasi zinen odola ematen?\nJoseba Undiano: Lehenengo aldiz goi mailako ikasketak egiten ari nintzela eman nuen odola 19 bat urte nituela. Eskolara joan ziren erizainak eta animatu egin nintzen klaseko lagun batekin batera. Hark lehenago ere odola emana zeukan eta nik ere animatzea erabaki nuen. Onartu beharra daukat behin prozesua amaituta, otartekoa jaten hasi nintzela eta zorabiatu egin nintzela [kar kar kar]. Behin esperientzia hori bizita kostatu egin zitzaidan bigarren aldiz ematea; denbora dezente igaro zen. Amarekin animatu nintzen odola ematera hurrengoan, eta hortik aurrera jada ohitura hartu nuen eta oraindik ere horretan dihardut.\n25 aldiz eman duzu jada. Herrian badira ordea 100 aldiz ere eman dutenak. Iritsiko zara zenbaki horietara?\n27 bidez eman dut odola jada eskolakoa eta Usurbilgo anbulategian eman ditudan guztiak kontuan izanda. 100era iritsiko naizen ez dakit, baina odola ematen jarraitzeko asmoa dut behintzat. Saiatuko naiz iristen, baina ikusiko dugu.\nNolakoa da odol emate prozesua?\nBehin anbulategira iritsita mediku pare batekin hitz egin behar da. Lehenak galderak egiten ditu osasun egoeraren diagnostiko bat egiteko eta odola emateko prest zauden ikusteko: ea atzerrian izan zaren, dentistarenean izan zaren azken hilabeteetan... Arriskuan egon zaren edo ez jakin nahi dute galdera horiekin.\nOndoren proba txiki bat egiten dute anemiarik baduzun jakiteko, hala bada ezin baita odolik eman. Ziztada txiki bat baino ez da izaten, hatz erakuslean. Behin odola emateko prest zaudela ziurtatzen dutenean gela batera joan behar duzu eta bertan ohatila batean etzaten zaituzte eta zuk nahi duzun besoa aukeratzen duzu ziztatzeko. Orduan odol ematea hasten da. Nik nahiko azkar ematen dut, hamar minutuan amaitzen dut. Beste batzuek denbora gehiago behar izaten dute, 10-15 minutu edo, hori pertsona bakoitzaren arabera izaten da. Nik ez daukat inolako arazorik ez odolarekin ez orratzekin. Behin odol ematea amaituta pintxo bat eta jateko zerbait ematen dizute indarberritzeko.\n“Gustura joaten naiz odola ematera”\nNOAUA! Zergatik da garrantzitsua odola ematea?\nJoseba Undiano: Ohituraz ematen dut odola nik. Inoiz ospitalean egonda beharko banu odol hori, eskuragarri egotea gustatuko litzaidake eta gainontzekoek ere aukera hori izatea garrantzitsua iruditzen zait. Odola ez da fabrikatzen, eta beraz, norbaitek eman behar du eskuragarri egon dadin. Ez dit odol emateak inolako arazorik sortzen eta gustura joaten naiz, ez da denbora asko eta oso beharrezkoa den zerbait da. Ez da ezer kostatzen hiru bat hilabetetik behin anbulategira joan eta odola ematea.\nArestian aipatu dudan zorabioarena da agian esperientziarik kuriosoena. 12:00ak aldera eman nuen odola eta 7:00etan gosaldu nuenetik ezer jan gabe nengoen. Beraz, normala da zorabiatzea. Ogitartekoa jaten ari ginela lagunak esan zidan: zorabiatzen ari zara, ezta? Eta halaxe zen. Erizainak etorri zitzaizkidan eta hankaz gora jarri ninduten ohatilan, eta abanikatu egin ninduten. Ordutik ongi janda joaten naiz beti, ongi ikasita daukat. Lehen aldi horietan odola ematerako daukagun paperean “zorabio arina” jartzen zuen, hurrengo odol emateetan erizainak jakin zezan lehen aldi hartan zer gertatu zitzaidan. Aldi horietan oso ongi zaintzen ninduten, gehiegi agian: Ura nahi duzu? Zorabiatzen ari zara? Etzatea nahi duzu? Horrelako galderak egiten zizkidaten, baina jada ez du “zorabio arina” jartzen [kar kar kar].\nMomenturik okerrena hala ere, nire ustez, hurrengo egunean tirita kentzea da, horrek orratzak baino askoz min gehiago ematen du.


Okindegira noa, okindegitik nator… – Egizu elkartea\nOkindegira noa, okindegitik nator…\nAurreko asteburuan betiko okindegira ogitan joan eta, beti bezala, euskaraz eskatu nion bertako langileari eta hara non oihalezko poltsa polita oparitu zidan.\nKontua da Getxoko okindegi batzuetako langileek Dendaketan deituriko ikastaroa egin zutela oinarrizko euskara maila lortzeko. Horren ostean, Euskara Zerbitzuak kanpaina berria jarri zuen martxan jendeak okindegietan ere euskaraz eskatzeko. 23 ogi mota ezberdinen izenak euskaraz erakusten dituzten posterrak, txarteltxoak eta eskuorriak daude herriko okindegietan eta oihalezko 1.000 poltsa banatu dituzte, guztira.\nAste honetan bertan joaten bazarete, adibidez, Telletxe kaleko Galdaretxera edo San Nikolas plazako Azaldegira, bertan tritpikoak, kartelak eta poltsak ikusiko dituzue. Animatu zaitezte, euskaraz egin eta, gainera, opari ekologikoa jasoko duzue.\nDendaketan ikastaro hauek herriko dendari eta tabernarientzat dira eta orain da izena emateko epea. Merkatari edo ostalari erdaldunik ezagutzen baduzue, animatu ezazue aukera hau aprobetxatzera. Herriko gure 3 euskaltegietan ondo baino hobeto lagunduko diote!\nEgizu Getxo Euskaldun elkartea2009-01-31T21:00:42+01:002009-01-31|berbalagunok|0 Comments


Aire zabala ere euroen truke | Bizigiro | Berria\nAire zabala ere euroen truke\nBaionako besten kasuan bezala aurrekontu arrazoiak direla medio, edo Gaztelugatxen, Ultzaman eta Kakuetako arroilan bezala ingurumena tarteko, inguru libreko tokietara sartzea ordainarazten dute edo horretan pentsatzen ari dira.\nBaiona. Milioi bat lagunetik gora biltzen da Baionako bestetan, eta segurtasun neurriak ere handiagoak dira. ISABELLE MIQUELESTORENA / IPARLA\nJai girorik ez Baionako Herriko Etxean. Apiril hasierarako Baionako bestak ordainarazi beharko diren edo ez erabaki nahi du Baionako Herriko Etxeak. 2015eko uztailaren 14an izandako Nizako (Okzitania) atentatuaren ondorioz, Baionako Herriko Etxeak 400.000 euro gehitu du bestetako aurrekontuan, Frantziako Gobernuak segurtasun neurriak gogortzeko agindu eta gero. Jean Rene Etxegarai Baionako auzapezaren iritziz, «ez da bidezkoa» gastua baionarren gain soilik izatea —Etxegarairen arabera, 2.400.000 euroko kostua dute bestek, eta horietatik 1.200.000 euro Baionako hiriak hartzen ditu bere gain—. Hori horrela, besten asteburuko hiru egunentzat bost euro kobratzea proposatu du. Denak ez dira ados, ordea.\nBVO Bayonne Ville Ouverte (Baiona hiri irekia) oposizioko Henri Etxetok herriko etxeari adierazi dionez, BVOk ordaintzearen kontra egingo du. «Baionarrentzat kostu handia dela onartzen dugu, baina ordainpeko esparru bat egitea ez da irtenbidea», adierazi du. Izan ere, Etxegarairen proposamena Aturri ibaia eta Vauban harresien bidez hiria ixtea da, teknikoki zein juridikoki egingarria dela argudiatuz. Etxetok, bestalde, martxan jarri nahi den neurriaren kostu orokorra zein izango den galdegin du.\nBaionako peñen elkartea ere ez dago bestak ordainaraztearen alde. Jokoan dagoena besten diruztatzea dela dio, eta ez sarrera ordainaraztea. Elkartearen iritziz, ekonomia adituak eta gizarte zibileko indar eragileak biltzen dituen gogoeta fase bati ekin behar zaio, baina erabakia apiril hastapenerako hartu behar izateak zaildu egiten du hori. Peñen elkarteak eta BVOk uste dute neurri horrek besten espirituan eragingo duela, eta festazaleak kontsumitzaile hutsak bihurtu.\nGame of Thrones telesailean atera zenetik, Gaztelugatxek(Bermeo, Bizkaia) milaka bisitari izan ditu. Iazko udan, esaterako, 145.000 lagun baino gehiago bildu ziren. Interneten hainbat bideo ikus daitezke jendea etengabe Gaztelugatxera gora eta behera joaten, eta babestutako biotopoa izanik, hori zaindu eta ingurumena errespetatze aldera, hainbat proposamen dituzte eztabaidagai. Proposamen horiek guztiak, 85 hain zuzen, Deloitte kontsultorak Bizkaiko Foru Aldundiarentzat egindako Plan Zuzentzailean daude bilduta, eta heldu diren bi hilabeteetan hainbat alorretako pertsonekin eztabaidatuko dituzte; hala nola oposizioko taldeekin, Bermeo eta Bakioko udalekin, Euskal Jaurlaritzarekin, kofradiarekin, elizbarrutiarekin, ostalariekin eta merkatariekin. Bermeoko Udalak, gainera, apirilaren 18an bilera ireki bat egingo duela jakinarazi du, herritarren iritziak biltzeko.\nProposamenen artean, sarrera ordaintzearena dago, desadostasunak sortu dituen aukera. Bermeoko alkate Idurre Bidegurenen esanetan, «ezin da kobratu ingurumen natural batera joateagatik; beste gauza bat litzateke zerbitzu gehigarriren bat eskaintzea, baina sartzeagatik bakarrik ezin da ordainarazi». Udalak foru aldundiari hainbat proposamen bidali dizkiola gogorarazi du, eta planean sar ditzan nahiko luke. Dena den, oraingoz, ez dute zehaztu balizko ordainketa sistema hori nola izango litzatekeen. Bien bitartean, Aste Santuan, doako txartel sistemaren bidez kontrolatuko dute bisitari kopurua. Hiru arreta gune jarri dituzte, eta bertan emango dituzte txartelak. Horrez gain, apirilaren 8a bitarte autobus bat egongo da Bermeo eta Gaztelugatxe lotzeko. Azken bi urteetan, Bermeoko Udalak autobus zerbitzu hori eskaini badu ere, aurten aldundiak finantzatuko du. Bestalde, Bakion, atzotik itxita dago Gaztelugatxera joateko kostako errepidea, udalaren aginduz. Bizilagunen ibilgailuak eta baimenduak bakarrik pasatu ahal izango dira.\nGaztelugatxen bezala, gehiegizko ustiatzea saihesteko hartu diren beste adibideetako bat da onddoen lurraldea den Ultzama (Nafarroa). 2006an, hamabost egunez, ehunka autok Ultzamako bideak hartu zituzten, urte hartan izandako onddo oparotasunaz baliatzeko. Hori ikusita, neurri bat hartzea beharrezkoa zela ikusi zuten, eta ordutik gaur egun arte, baimenak eskatu behar dira, egunekoak zein urtekoak. Hainbat baimen mota daude, esaterako, eguneko baimenak bost euro balio du, eta urtekoak, 80 euro. Ultzaman ez ezik, Bertizko natur parkean ere neurriak hartu zituzten, eta bertako herritarrek soilik har ditzakete.\nNafarroan jarraituz, Urederra ibaiaren iturburua aipatu behar da. Lau urtean, 2009tik 2012ra, bisitari kopurua 53.000tik 74.000ra pasatu zen, eta hurrengo urtean, 103.000 izan zituen. Kopuru hori ikusita, aisialdia eta ingurumena babestea bateragarri izango zen neurri bat hartu zuten. Hala, gaur-gaurkoz, eguneko 450 lagunek bisitatu dezakete Urederraren iturburua, eta, horretarako, Internet bidez erreserbatu behar da. Hori bai, autoa Bakedano herrian dagoen aparkalekuan utziz gero, ordaindu egin behar da. Nafarroako Gobernuko Ingurumen Sailaren arabera, bisitari kopuru handiak paisaiaren aberastasuna arriskuan jartzen du, baita iturburuaren ingurumen balioak ere, natura erreserba izateko bete behar diren balioak kolokan jartzeraino. Gainera, bisitariak ez daudela hain gustura dio.\nZuberoako Santa Grazin, Europako paisaia basati eta ospetsuenetakotzat hartzen dena dago: Kakuetako arroila. Eremu natural bat den arren, hori ere ordainpekoa da, 4,5 eta 6 euro artekoa, ingurumena babesteko arrazoiak medio. Euren oharretan ere behin eta berriz gogorarazten diete bisitariei ingurumena errespetatzeko baldintzei buruz.


Getxo - Informazioa - Datuak Babesteko Ordezkaria\nEginkizuna: Getxoko udalaren eta bere erakunde autonomoen funtzionamendua datuak babesteari buruz indarrean dagoen araudira egokitzea eta herritarrei arreta ematea erakundeek tratatzen dituzten datuen defentsan.\nDatu pertsonalen babesaren arloan indarrean dagoen araudiak honako eginkizun hauek esleitzen dizkio Datuak Babesteko Ordezkariari (DBO):\nInformazioa eta aholkularitza ematea. Tratamenduaren arduradunari edo eragileari eta tratamenduaz arduratzen diren langileei informazioa eta aholkuak ematea Datuak Babesteko Erregelamendu Orokorraren (DBEO) eta Batasuneko edo estatu kideetako datuak babesteko beste xedapen batzuen arabera dagozkien betebeharrei buruz.\nGainbegiratzea. Datuak babesteko araudia eta datu pertsonalen babesaren arloaren tratamenduaren arduradunaren edo eragilearen politikak betetzen direla gainbegiratzea, tratamenduen eragiketetan parte hartzen duen pertsonalaren erantzukizunen esleipena, kontzientziatzea eta prestakuntza barne, bai eta bidezkoak izango diren auditoretzak ere.\nEskaintzea. Datuak babesteari buruzko eraginaren ebaluazioari buruz eskatzen zaion aholkularitza eskaintzea eta horren aplikazioa gainbegiratzea, DBEOren 35. artikuluan ezarri dena betez.\nLankidetza. Kontrol-agintaritzarekin lankidetzan aritzea eta agintaritza horrekiko harremanetarako gune gisa jardutea tratamenduari buruzko gaietan, aurretiazko kontsulta eta beste edozein gairi buruzko argibideak ematea barne.\nErreklamazioetan esku hartzea: datuak babesteko araudia ez betetzeagatik eragindako pertsonek hasten dituzten erreklamazio-prozedurak ezagutzea edo horietan parte hartzea. Bi kasu desberdin arautzen dira:\n1.- Eragindako pertsonak DBOrengana jo ahal izango du, eta iradokizunak eta kontsultak egin ahal izango dizkio datu pertsonalen babesaren arloan dituen eskumenei buruz (kanpoan geratzen dira beste prozedura eta betebehar administratibo batzuei buruzko kontsultak). DBOk espediente bat izapidetuko du honako urrats hauek burutuz:\n- beharrezko informazioa bilduko du.\n- gaiak eragin dituen eraginak, konponketa-neurriak eta betetzeak ikertuko ditu.\n- tratamenduaren arduradunari edo eragileari beste neurri batzuk proposatuko dizkio.\n- ezarriko diren ala ez egiaztatuko du.\n- eta erreklamazioa jaso eta gehienez ere bi hilabeteko epean erantzun arrazoitua emango dio eraginpeko pertsonari edo erakundeari.\n2.- Ukitutako pertsonak edo erakundeak zuzenean kontrol-agintaritzarengana (Datuak Babesteko Euskal Bulegora) jotzen badu, hau da, aurreko aukera hori erabili gabe, erreklamazioa DBOri igorri ahal izango dio, hilabeteko epean erantzun dezan.\nAldizkako berrikuspenak eta auditoretzak egitea.\nDatuak Babesteko Ordezkariarekin harremanetan jar zaitezke datuak@getxo.eus helbide elektronikoaren bidez edo posta arruntez: Getxoko udala, Foru kalea 1, 48992 Getxo.


Santa Ageda | Kontsulta zerbitzua\nBaduzue Santa Agedari buruzko unitate didaktiko edo materialik?\nOndorengo helbide hauek interesgarriak izan daitezke.\nAgate Deuna Bizkaia aldeko Gorbeia inguruan (euskonews)\nOstadarra-Bilbo. Eskolen arteko elkarlana, multikulturala eta denontzat egokia: ipuinak, jaiak, abestiak, olerkiak, jolasak, errezetak, herriak… Webgune honen edukiak, “OSTADARRA” proiektuan parte hartzen duten irakasle eta ikasleek bildu, sailkatu eta landu dituzte.\nKategoria Baliabideak, etiketak Agate Deuna, Santa Ageda, unitate didaktiko, 2013/05/30 egilea EIBZ.\n← A eredua: LOE eta Anaya-Haritzaren testu-liburuak NUHEOk sortutako materiala →


kritiken hemeroteka » Sekulorum sekulotan\n« Txillardegi eta Saizarbitoriaren Nobelagintza | Adanen poema amaigabea »\nSekulorum sekulotan / Patri Urkizu / Kriselu, 1975\nSekulorum sekulotan L.A.A. / Zeruko Argia, 1975-04-20\nGarai onez adiarazitako egitarauari atxikiz, Kriselu argitaratze berriak agertarazia digu bigarren alea. Sekulorun Sekulotan deritza, Patri Urkizu lezoar gazteak idatzia.\nPatri Urkizu 1946 urtean jaioa dugu. Salamancan “romanicas”-etan lizentziatua. Hogeita hiru urtetan “Zomorro eta kaskazuri” deitu ipuin batez azaldu zitzaigun Euskal Literaturaren plaza hestuan. Geroztik, saiakera, poema, antzerki zein ikerkuntza motak landu izan ditu. 1974. urtean Agora Saiakera Saria irabazi zuen. Euskal idazle gazteen arteko hiruzpalau baliagarrienetako bat dugu. Sekulorun sekulotan izeneko hau da bere lehen nobela.\nLehen nobela eta ez nolanahikoa. Arras berezia berezirik bada. Ez koma eta ez punturik gabeko nobela. Eta puntuazio eta gutiena litzateke baldin hizkuntz egitura, hein batetan behintzat, “klasiko” samarra balitz. Ez da, ez, hau, Urkizuren nobelaren kasua.\nUrkizuk, bakar-hizketa bukagaitz batez nobelagintzaren bide berri bat urratu nahi du, bere izate molde bereziki dagokiokeen adiarazpenik propioenaz baliatuz, eta irakurlearengan sortaraz dezakeen (sortaraziko duen) amilaz aldez aurretik jabetuz.\nSekulorun Sekulotan esperientzia bat da, egilearen (ez honako egile honena bakarrik) literatur esperientzia bat baino ez. Eta “hori baino ez” esaten dugun bezalaxe, “hori guzti hori” ere esan genezakeen, bere baldintza eta meritu guztiak barru.\nHitzaurrean irakurtzen ahal dugunez, bestalde, Urkizuren nobela hau “ez da modernoa bere lerroen zabaleroan pundu eta koma gehiago edo gutiago duelako, gaurko munduaren esijentziaz egina dagoelako baizik”.\nTxillidak hori baino gehiago —edota alderantziz— esana du berriki (Majorca-ko erakusketan): “Artea ez da modernoa, biharko adiarazpenen urratsetan saiatzen den neurrian baino”. Eta, hain zuzen ere, inolatan izatekotan, badirudi bigarren zentzutan izan daitekeela moderno nobela hau, eta ez bestetan.\nZeren, agerian denez, gaurko irakurlearen esijentzietara behartzen eta moldatzen den liburu honetako pasarterik bakarra Ramon Saizarbitoriaren hitzaurre luzea da, eta hitzaurre beraren egitura formala dateke, hain zuzen, nobela estilo honen funtzioa eta komunikabidea duda-mudatan jartzen duen arrazoirik behinena.\nDena den, Sekulorun Sekulotan gainbegiratu batetan dirudien baino nobela esankorrago da funtsean, eta hainbat errealitate izkutu azalerazteko teknika aparta du.\nIrakurriz irakurri, edozenbat ideia deslotu eta euskal munduko “flash” edota sekuentzia labur bezain bizi bere barne osotasunean antzeman ahal izango du irakurleak, eta agian (sujerentzia gisa), azken kapitulutik hasiz gero ulerterrazago dakioke hainbati Urkizuren “diskursoa”, azken aldean ritmoa bizkortuz, argituz eta konkretoagotuz bait doa.\nRitmo hori sumatzea da eta —azken batean—, nobela honen interpretazioaren giltza.