15 « ekaina « 2020 « Prentsa oharrak\nUdalak lehengoratu egingo ditu zenbait kaletan behin-behineko zabaldu ziren espaloiak\nKategoriak: Prentsa oharrak — Komunikazio Zerbitzua / Servicio de Comunicación — 15 ekaina 2020 17:10\nMugikortasunaren eta Espazio Publikoaren Sailak dagoeneko egin du Artapadura kaleko bidegorria eta hasi da Legutioko Atekoarekin, ‘Orain Gasteiz’ planaren barruan\nUdalak lehengoratu egin ditu deseskalatzean zenbait kaletan behin-behineko zabaldu ziren espaloiak. Zehazki, Mugikortasunaren eta Espazio Publikoaren Sailak Ramiro Maeztu eta Domingo Beltran de Otazu kaleetan esku hartu du, trafikoa berriro handitzeak zirkulatzeko zailtasunak eragin baititu azken egunetan.\nOrobat, alarma egoera amaitzen denean kendu egingo dira zenbait kaletan oinezkoentzako behin-behineko espazioak mugatzeko jarri ziren piboteak eta hesiak, zehazki, Manuel Iradier, Florida, Frantzia eta Ortiz de Zarate kaleetan. Zadorra hiribidean, berriz, erreietako batek itxita jarraituko du oinezkoen eta bizikleten mugikortasuna errazteko, URA inguruan egiten ari den lana bukatu arte.\nBestetik, aurrera jarraitzen dute Orain Gasteiz planaren barruan zortzi kilometro bizikleta-bide sortzeko lanek. Gaur goizean bertan ia osorik egin da Artapadura kaleko bizikleta-bidea, eta aste honetan zehar Gamarrako atera joango da taldea. Leku horretan egingo da esku-hartze anbiziotsuenetako bat, Kantabrikoaren hiribidea eta Zadorra hiribidea lotzeko. Legutioko ateko bidegorriko obrak ere gaur hasi dira. Ozeano Barearen kalean ere hurrengo egunetan hasiko da esku-hartzea.\nEguna. Asteartea, ekainak 16\nKategoriak: Prentsa oharrak — Etiketak: Alex Barrero, Bizikidetza eta Aniztasunaren zinegotzi Miren Fernández de Landa, Concha de la Fuente, Gorka Urtaran Alkatea, ONCE-Itsuen Erakunde Nazionalari, Rafael Ledesma — Komunikazio Zerbitzua / Servicio de Comunicación — 16:45\nPoetak maiatzean jaialdiak online egindako lehiaketetako sariak banatu ditu\nKategoriak: Prentsa oharrak — Etiketak: Hezkuntza eta Kultura zinegotzi Estibaliz Canto, koronabirusa, Poetak maiatzean jaialdiak — Komunikazio Zerbitzua / Servicio de Comunicación — 13:23\nMaiatzaren 8tik 30era bitartean, 70 jardueratik gora egin zituen internetez\nGaur goizean banatu dira Hunkitu Arte elkarteak antolatzen duen Poetak maiatzean jaialdiaren zortzigarren edizioko sariak; aurten online egin dira horiek. Vital Fundazioa Kulturunean izan da ekitaldia, Hezkuntza eta Kultura zinegotzi Estíbaliz Cantok, Kultura eta Hezkuntza foru diputatu Ana del Valek, Vital Fundazioaren zuzendari Arantxa Ibañez de Opacuak eta Poetak maiatzean jaialdiaren zuzendari Elisa Ruedak parte hartu dutelarik.\nHasteko Elisa Ruedak hitz egin du, eta jaialdiaren edizio berezi bezain konplexu honen gorabeherak azaldu ditu. Ondoren, lau lehiaketetako irabazleen bideo bat proiektatu da.\nVital Fundazioaren zuzendari Arantxa Ibañez de Opacuak eman dizkie sariak “Errezitaldia leihoan” lehiaketaren irabazleei, zeinaren bidez nork bere olerkiak edo besterenak leihotik edo balkoitik errezitatzen baitzituen. Kay Olabuenagak lortu du lehen saria, eta Ander López de Goikoetxeak bigarrena.\nKultura eta Hezkuntza foru diputatu Ana del Valek, berriz, “Poesia airean” ataleko sariak banatu ditu; sorkuntza eta poesia sustatu nahi ziren horren bidez, olerkiak modu ezberdinez adierazita. Gurutxe Ramírek irabazi du lehen saria, eta Iker Etxanizek bigarrena.\nGasteizko Udaleko Kultura zinegotzi Estíbaliz Cantok “Bertsoaren izkina” lehiaketaren sariak eman ditu: 8 eta 25 urte bitarteko ume eta gazteentzako bideo-poemen lehiaketa zen, eta Sanguita Oiarzabalek zein Macarena Gálvezek lortu dituzte lehen eta bigarren sariak, hurrenez hurren.\nAzkenik, Elisa Ruedak eta ‘Down Araba- Isabel Orbe’ elkarteko kide Aitor Cuestak “Berbapeko askatasuna” sariak banatu dituzte; Zaballako espetxeko presoekin batera egin da lehiaketa hori. Rozilene de Fátimak lortu du lehen saria; Zaloa Presumidok, bigarrena, eta Jairo Carmenak, hirugarrena.\nAmaitzeko, jaialdian “Eta hitzek dantza egiten dute” jardueraren barruan “Down Araba-Isabel Orbe” elkarteak landu zituen bideoak proiektatu dira.\nPoetak maiatzean maiatzaren 8tik 30era egin zen, eta 70 jardueratik gora antolatu ziren online. Horietako 16 zuzenean eman zituzten jaialdiaren web-orrian, YouTuben eta Instagramen, eta batera 500 pertsona biltzera iritsi zen une batzuetan.\nInformazio gehiago (https://poetakmaiatzean/lehiaketak/)\nErakundeen bisita Arabako Elikagaien Bankura\nKategoriak: Prentsa oharrak — Etiketak: Arabako Elikagaien Bankua, Gorka Urtaran Alkatea, koronabirusa — Komunikazio Zerbitzua / Servicio de Comunicación — 12:58\nGasteizko alkate Gorka Urtaran, Gizarte Politiken, Adinekoen eta Haurren zinegotzi Jon Armentia, eta Gobernuaren ordezkari Euskal Autonomia Erkidegoan Denis Itxaso Arabako Elikagaien Bankuaren instalazioetan izan dira gaur goizean, 2020ko elikadura laguntza-programaren lehen fasearen hasiera dela eta.\nEkimen horren bidez, 88.448.397 janari kilo banatuko dira Estatu osoan; saskiak arroza, indabak, esnea, olioa, kontserbak, pasta, gailetak, fruta eta umeentzako pototxoak barne hartuko ditu. Araban, lehen fasean, 62.212,4 janari kilo banatuko zaizkie 3.783 onuraduni.\nAlkateak Arabako Elikagaien Bankuak egiten duen lana eskertu du, eta azpimarratu du Gasteiz “komunitate solidarioa dela, zeina denon lanari esker aterako baita aurrera“.\nHaurtzaro eta Senitarte Zerbitzuak Gasteiz suspertzeko prozesuan parte hartzera animatu ditu umeak eta nerabeak\nKategoriak: Prentsa oharrak — Etiketak: Jon Armentia Gizarte Politiken Adinekoen eta Haurren zinegotzia, koronabirusa, Udalak Haur eta Nerabeen Elkargune — Komunikazio Zerbitzua / Servicio de Comunicación — 12:06\nEkainaren 22an (astelehena) bilduko da Haur eta Nerabeen Elkargunea\nUdaleko Haurtzaro eta Senitarte Zerbitzuak Gasteizko haur eta nerabeak hiria suspertzen inplikatu daitezen nahi du. Horretarako, koronabirusaren osasun-krisialdia haien bizitzetan zein eragin izaten ari den eta errealitate berriari aurre egiteko zer proposatzen duten jakin nahi du.\n“Aurtengo ikasturtea oso ezberdina izan da. Konfinatuta egon gara, aurrez aurreko klaseak eta jarduerak bertan behera geratu dira, eta horrek egokitzera behartu gaitu, eta haur eta nerabeen partaidetza sustatzen jarraitzeko alternatibak bilatzera“, gogoratu du Gizarte Politiken, Adinekoen eta Haurren zinegotzi Jon Armentiak.\nHorrekin lotuta, esperientziak eta proposamenak gutun, bideo edo marrazkien bidez azaltzeko proposatu die Udalak ume eta nerabeei, eta horiek aktibatu@vitoria-gasteiz.org helbide elektronikora bidal ditzaten, edo udalaren webgunean sar ditzaten formulario bat betez.\n“Haientzat zer aldatu den, etorkizuna nola ikusten duten, hiriak zein neurri behar duen eta abar azal diezagukete. Haurtzaro eta Senitarte Zerbitzuan haien ekarpenak jaso eta dagozkien sailei eta erabakiak hartzen dituzten organoei helaraziko dizkiegu“, azaldu du Armentiak.\nHorretaz gain, Udalak Haur eta Nerabeen Elkargunean parte hartzera gonbidatu ditu; ekainaren 22an (astelehena) izango da, Europa jauregiko Green aretoan, 16:00etan.\nOraingo egoera kontuan izanik, topaketan parte hartzeko ezinbestekoa izango da izena aurretik ematea, ekainaren 19a (osteguna) baino lehen, aktibatu@vitoria-gasteiz.org helbide elektronikora idatziz, udalaren webgunean, edo 945 161 687 telefonora deituz (9:00etatik 13:00etara).\nIndarrean dauden segurtasun-neurriei jarraituko zaie bileran.\nEgin da Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetarako mahaiburu eta mahaikideak izendatzeko zozketa\nKategoriak: Prentsa oharrak — Etiketak: Errolda Ataleko zinegotzi Borja Rodríguez, Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak, hauteskundeetarako mahaiburu eta mahaikideak izendatzeko zozketa, koronabirusa — Komunikazio Zerbitzua / Servicio de Comunicación — 09:40\nEkainaren 16tik 18ra arte banatuko zaie jakinarazpena izendatutako 2.781 pertsonei\nGaur goizean egin da uztailaren 12an izango diren hauteskundeetarako mahaiburu eta mahaikideak izendatzeko zozketa, bertan zeudela Udal Errolda Ataleko zinegotzi arduradun Borja Rodríguez Ramajo, idazkari nagusi Martin Gartziandia eta zenbait udal sailetako teknikariak.\n39 hautesleku esleitu dira, eta 309 hauteskunde-mahai.\n“Ekainaren 16tik 18ra bitartean jakinaraziko diegu izendapena mahaietako kide izango diren 2.781 pertsonei, eta jarraibide-eskuliburuak helaraziko” iragarri du Borja Rodríguezek.\nUdalak ez ditu argitaratuko zozketaren emaitzak, datu pertsonalen konfidentzialtasuna gordetzeko. Aukeratuak izan diren jakin nahi dutenek bertatik bertara kontsultatu ahalko dute San Martineko herritarrei laguntzeko bulegoetan, 8:30etik 14:00etara, aldez aurretik hitzordua eskatuta.\nHauteskunde-mahaiko kide izendatu izana jakinarazten dela bermatzeko, hiru saiakera egin ondoren jakinarazpena egiterik ez bada postontzian utziko zaie oharra. Horiek udaletxera (Espainia plaza, z/g) joann beharko dira, egun eta ordu hauetan:\nEkainaren 19an (ostirala), 10:00etatik 14:00etara eta 17:00etatik 21:00etara.\nEkainaren 20an (larunbata), 10:00etatik 14:00etara eta 17:00etatik 21:00etara.\nEkainaren 26an hasiko da, formalki, hauteskunde-kanpaina, eta uztailaren 10era arte iraungo du, hots, uztailaren 12ko hauteskundeen aurreko gogoeta-egunaren bezperara arte.\nBozketa-egunean, goizeko bederatzietan irekiko dira hauteskunde-mahaiak, eta arratsaldeko zortzietan itxiko. Emaitzen zenbaketari ekingo zaio orduan.\nAldaketak COVID-19a dela eta\nPandemiak eragindako egoera eta ezarritako segurtasun-neurriak kontuan hartuta, Gasteizek sei hautesleku gehiago izango ditu euskal hauteskundeetarako, eta bi ordeztuko, mahaiak hobeto banatu eta horien arteko distantzia gorde ahal izateko. Neurri horri esker, Arabako hiriburuak 39 areto eskainiko ditu uztailaren 12an boto eskubidea baliatu ahal izateko. Orain arte 33 erabili izan dira.\nHauteskunde-mahai hauek lekuz aldatuko dira:\nArte eta Lanbide Eskolako 8 mahai (1A, 1B, 2A, 2B, 3A, 3B, 4. eta 4B) Urkide ikastetxean jarriko dira.\nJose Mardones kaleko Los Herran BHIko 8 mahai Herrandarren kaleko 70.era aldatuko dira. Logroño kaletik sartu behar da.\nIbaiondoko gizarte etxeko 15 mahai leku hauetara aldatuko dira: 7 mahai CEIP Ibaiondo HLHIra eta 8 mahai IES Mendebaldea BHIra.\nErdi Aroko hiriguneko Enpresa Zentroko bi mahai Frai Zacarias Martinez kaleko udal bulegoetara aldatuko dira.\nGasteizko Udaleko 8 mahai CEIP San Martín HLHIra aldatuko dira.\nCarmelitas Sagrado Corazón ikastetxeko 11 mahai Iradier Arenara aldatuko dira.\nSalburuko gizarte-etxeko 6 mahai CEIP Errekabarri HLHIra aldatuko dira.\nGasteizen bizi diren 189.751 pertsonak eman ahal izango dute botoa hauteskunde horietan, baita atzerrian bizi diren beste 5.077 gasteiztarrek ere.


Mikel Ayestaranen maitasun jerusalemdarra –\nJerusalem, Mikel Ayestaran\nZer duzu buruan “Mikel Ayestaranen maitasun jerusalemdarra”-ri buruz\nA 2021-04-15 23:11\nEz dut erosiko. Gaia ez zait gehiegi interesatzen, aurreragokoak baditut. Eta hurbilagokoak.\nHala ere, euskaraz izan balitz, nobedadea izanik, beharbada bai. Erostera aimatuko nitzatekeen eta irakurri ere irakurriko nukeen.


Bizkaia Park Abenturara joateko sarrera bat doan | EiTB Hiru3\nBizkaia Park Abenturara joateko sarrera bat doan\nEiTBk Bizkaia Park Abentura gunearekin hitzarmena sinatu du, eta Hiru3ko kideek sarrera bat lortu ahal izango dute doan, beste sarrera bat erosiz gero.\nEiTBk eta Bizkaia Park Abentura guneak piraten mundura hurbilduko ditu Hiru3ko kideak. Izan ere, lankidetza-hitzarmena sinatu dute bi erakundeek, eta horri esker, gunerako sarrera bat lortu ahal izango dute doan Hiru3ko kideek, beste sarrera bat erosiz gero. Kide bakoitzak behin bakarrik erabili ahalko du eskaintza hau.\nBizkaia Park Abenturan piraten munduan murgilduko gara! Zuhaitzerara igo, faro baten gainean jarri, piraten sareetatik ihes egin, txirristatik jaitsi…Umeek hori guztia egin ahal izango dute Bizkaia Park Abentura gunean, ezin hobeto pasatzeko aukera eskainiz. Parkea urtebete eta 13 urte bitarteko umeentzat da, eta adinaren arabera egokitutako hainbat gune ditu.\nDatozen egunotan bidaliko dizuegu Bizkaia Park Abenturara joateko kupoiak Hiru3ko kide guztiei mezu elektroniko bidez. Norbaitek jaso ezean, gurekin harremanetan jar dadila arazoa konpontzeko, hiru3@eitb.eus helbidera mezua bidalita edo 94 656 3122 telefono-zenbakira deituta; izan ere, baliteke helbide elektronikoa txarto jasota izatea gure datu-basean.\nHiru3 komunitatea EiTBk 0 eta 14 urte bitarteko ume eta gaztetxoentzat duen kluba da, eta bazkideek hainbat abantaila dituzte. Esaterako, aurten, hainbat gune eta museoetara (PortAventura, Karpin Abentura, Urdaibai Bird Center, Bilboko Itsasadarra Itsas Museoa eta Bizkaia Park Abentura) joateko sarrera lor dezakete doan, eta gure zozketetan eta lehiaketetan parte har dezakete: Ibaizabalen liburuak, Mayaren produktuak, estreinaurrekoetarako sarrerak eta abar. Gainera, umeen intereseko albisteak jasotzen dituzte posta elektroniko bidez.\nHiru3ko kide egitea oso erraza da. Gainera, eskaria egunotan eginez gero, beira birziklatzeko 40 edukiontziren zozketan parte hartuko duzu.


Karst - Wikipedia, entziklopedia askea.\nKarst, edo paisaia karstikoa, topografia mota bat da, arroka disolbagarriz (kareharriz, dolomitaz edo igeltsuz) osatua dagoena. Ezaugarri nagusia lurpeko ur-sistema da, erliebe forma ugari eratzen dituena: dolinak, leizeak, arroilak, ageriko hustubiderik gabeko depresio itxiak (arro endorreikoak), lur azpiko ibaiak, ertz bertikaleko erliebe zutak eta beste ugari. Espeleologiaren ikerketa eremu nagusia da, eta bertan ikertzen diren diziplinei karstaren zientziak esaten zaie.\nLarrako Mendiguneko paisaia karstikoa.\n1 Hitzaren jatorri geografikoa\n3 Higadura karstikoaren prozesua\n3.2 Kareharrizko mendilerroak\n3.3 Iberiar penintsula\nHitzaren jatorri geografikoaAldatu\nHitza, Karst eskualdetik dator, Italiako ipar-ekialdeko muturrean dagoena. Eskualde hau, Eslovenia eta Kroaziako mendebaldean dago ere bai. Kareharriz jositako tokia da eta bertan, asko aurreratu zen karstari dagokionez, (ikus Karst Research Institute Postojnakoa)\nPaisaia karstikoak arroken disoluzioaren menpe daude, hau da, karstifikazioaren menpe, alegia. Karbonatoen disoluzioa ondorengo erreakzioen arabera gertatzen da:\nKarbono dioxidoaren disoluzioa, azido karbonikoa emanez:\nAzido karbonikoaren eta bikarbonato ioia eta protoiaren arteko erreakzioa:\nBikarbonato ioiaren eta karbonato ioia eta protoiaren arteko erreakzioa:\nHCO3- ↔ H+ + CO3-\nKaltzio karbonatoaren sorrera\nCa2+ + CO3- ↔ CaCO3\nHigadura karstikoaren prozesuaAldatu\nUretan disolbatutako gatzak, baldintza zehatz batzuetan, berriz kristalizatu daitezke. Adibide bezala, leizezulo baten sabaitik tantak erortzen hasten badira, estalaktitak eta estalagmitak sortzen dira, edo, barrunbe baten barnean geratzen badira, geodak sor daitezke.\nLurrazalean edo lurrazpiko barrunbetan sortzen diren arabera beste forma karstiko asko daude. Lehenengo kasuan, exokarstikoak deitzen dira eta, bigarrenean, endokarstikoak.\nEremu exokarstikoetan ur-xurgatze formak sortzen direla kontsideratzen da, eta eremu endokarstikoan, aldiz, ur-zirkulazio formak:\nAlde asegabea edo ibia, maila freatikoa baino goragoko aldea. Uraren zirkulazioa bertikala da.\nEspeleotemak (Estalaktitak, Estalagmitak, Zutabeak, Karbonatodun gortinak, Goursak...)\nKolapsoak: Lur azpian hutsune bat egon eta goiko kareharria disoluzioaren ondorioz hondoratzea.\nAlde asea edo freatikoa, maila freatikotik behera. Hutsune guztiak urez beterik daude, eta beraz, ezinezkoa da espeleotemen metatzea.\nKonduktu freatikoak, tamaina ertain edo handiko lurpeko konduktuak, horizontalki garatzen dira. Urak sekzio osoa betetzen duelarik presio-tutu deitzen dira.\nAlde freatikoan ur igorpen formak ere aurkitu ditzakegu:\nGeoparkeak  hurrengo bideoan Karst eremuak azaltzen ditu: https://www.youtube.com/watch?v=YBksSq8wVdw\nEuskal Herriko geologian bi karst eremu topa ditzakegu. Alde batetik, Nafarroan ipar-mendebaldean Larrako Mendigunea dago, eta bestetik, Nafarroa eta Gipuzkoaren artean Aralar mendilerroa.\nKareharria euriaren eraginez disolbatu eta paisaia bereziak eratzen ditu. Horrez gain, haitzuloak edo leizeak sortzen dira harriaren barnean osatzen diren zuloetan.\nKareharrizko mendilerroetan osatzen diren erliebe mota garrantzitsu hauek 1.300 m-tik gorako gailurrak dituzte Euskal Herrian.\nEspainian, erliebe mota hau, oso ugaria da kareharrizko Espainia delakoan.\nIberiar penintsulako paisaia karstikoen adibide batzuk honako hauek dira: Torcal de Antequera (Malagako probintzia), Monasterio de piedra (Zaragozako probintzian) edota Cuencako probintziako Hiri Sorgindua.\nIgeltsu gaineko moldatu karstikoak, Ebroren Haranean daude, Sorbasen (Almeriako probintzian), eta baita Mundo Ibaia eta Osinaren Kalareen Natura Parkean ere, azken hau, Albaceteko probintzian.\nEuropan, Italiaren ipar-mendebaldean, Eslovenia edota Kroazian karst eremuak topa daitezke. Irlandako mendebaldean The Burren eremu ospetsua kokatzen da.\n↑ (Gaztelaniaz) «kárstico, kárstica | RAE» «Diccionario de la lengua española» - Edición del Tricentenario (Noiz kontsultatua: 2021-03-04).\n↑ (Gaztelaniaz) Barreña. (2017-07-19). «El modelado kárstico, cuevas y dolinas» Hombre Geológico (Noiz kontsultatua: 2021-03-04).\n↑ «Geoparkea - Geoparkea - Flysch & Karst experience» geoparkea.eus (Noiz kontsultatua: 2021-10-08).\nAzken aldaketa 8 urria 2021(e)an, 10:01(e)tan\nOrriaren azken aldaketa: 8 urria 2021, 10:01.


Zineuskadi-k, berriro Lotura-kin garapen berri bat egin du. Horretarako dominio berri baten azpian, Europacreativaeuskadi.eu, diseinu responsiboa duen garapen bat egin da, bilatzaileetan posizionamendua hobetzeko. Web gune guztia dinamikoa da, hau da, Europacreativaeuskadi-k kudeatzen du.\nLehen, edukin guztia Mediaeusk.eu dominioaren azpian zegoen eta orain Europacreativaeuskadi.eu dominioan jarri dira. Orain arte erabili izan dituzten sare sozialak ere dominio berriarekin eta diseinu berriarekin lotuta, aldaketa eduki dute.\nInterneten difusio on bat edukitzeko, aholkularitzan akonpainamendua egiten ari gara.\nEuropacreativaeuskadi.eu optimizazioaWeb gunera joan Zerrendara itzuli


Irunen, 2021eko agorrilaren 4an, asteazkena. Arnasgune bat dut HATSA mundu triste honetan, eta lagun baikorrak ditut arnasa emateko eta hartzeko. Eskerrik hanitx! | maya's space\n← Irunen, 2021eko apirilaren 27an, asteartea, ILARGI BETEAREN ENERGIAZ…\nIrunen, 2021eko irailaren 9an, osteguna. Gogora, maitemina ez dago sendatzerik, maitea aurrez ikustez izan ezik (San Joan Gurutzekoa) →\nabuztua 4, 2021 atalean xorinokantharia -k publikatua\nheldu den agorrilaren 10ean dugu poetok eta poesiazaleok bilgune Senpereko Larraldean aurten bigarren aldiz, eta denok ere kümitatürik zidee!\nDunbotsak aditu dira Behe Bidasoa honetan\nIRITZI EMAILEAK. AINARA MAIA URROZ. IRUN.\nBeraz, har itzazue loreak ahal duzuen bitartean, xerbeldu aitzin eta bizi oraina, une oro ezerezean gelditzen den oraina, eta hats bakoitzeko poema edo sentipen hori aurkitzen baduzue, heldu horri, hori baita Hatsaren Poesia, apirilero loratzen den lorea eta gutako bakoitzean fruituak eman ditzakeena.\n2021eko Hatsaren Poesiaren dunbotsak aditzen dira: heldu den ekainaren 13an dugu poetok Senperen urteroko bilgune, Bidasoa aldeko zenbait poetok ere parte hartzen baitugu; baina bihotzak eginik, Bidasoa ibaian itotako eta etsipenak jotako etorkinengatik.\nAspaldiko kondairaren dunbotsak dio Sugaar lurraren hondotik atera zela, eta erabat haserre harriak botatzen hasi zela Aiako Harritik. Horrela, harritzarrak dunbaka-dunbaka itsasoratu ziren. Hala sortu ziren Hendaiako Ondarraiteko bikiak edo harri parea: Dunbiak. Harriek lurrarekin talka egitearen onomatopeia dugu dunba, eta hortik dator behin izan zenaren gaurko izena. Aiako Harritik jaurtitako harriek, dunba-dunba itsasorako bidean gaurko Irungo Dunboa auzoaren izena sortu zuten, eta horrela, Aiako Harri mitikotik Dunboara, eta Dunboatik Dunbietara, neure buruari galdetzen diot ni ere ez ote nabilen mundu honetan lurrari kolpeka, galdurik.\nGoi-nafarreraz dunba ere ezkil handiari edo kanpaiari deritzo; dunba-belarra landare mota bat ere bada, bestalde, eta izena bere dunba edo kanpai formatik hartzen du, eta kanpai-belarra ere deritzo.\nKondairaren dunbotsak edo arrabotsak dio Hendaiako Dunbo luzea eta laburra Aiako Harritik jaurtitako harritzarrak direla, eta Lapurdiko Xoldokogainean ere erori zela dunboren bat edo beste, eta dunbo horiek lurrarekin talka egitean faila sorturik, naturak duela milioika urte Behobiako aduanatik hurbil muga natural bat ezarri zuen, Bidasoaren gaindi, bidesaririk ordaindu gabe eta nortasun agiririk erakutsi gabe. Hendaiako faila deritzo, eta natural sartzen da Gipuzkoatik barna, eta Aiako Harriaren mendigune paleozoikoa eta Xoldokogaina bere ertz triasikoa zatitzen ditu. Horregatik dira hain desberdin Aiako Harria, Xoldokogaina eta Dunboako harritzarrak.\nDunboa ere bada historiaurreko tumulua, baina gure esku dago inguruotako aurre-historiako berezitasuna ez hilobiratzea, eta Bidasoa hiltoki ez bihurtzea. Gure esku dago dunbaka ez itsasoratzea, baizik eta milaka urteko gure mendiaren gailurra argitzea eta bizia ematea Euskal Herriari. Gure esku dago dunbo batek edo bik lurpera ez gaitzaten betiko, gure euskara bizi-bizirik sentiaraztea etorkizunean. Eta gure esku dagoena egiten ez badugu, naturak egingo du bere bidea, gure esku ez dagoen gauza asko dagoelako, bidenabar errateko. Eta horrela, kondaira berriak sortuko ditugu gure itxaropenetatik eta etsipenetatik geroko euskaldunek entzun ditzaten lur honen dunbotsak.


Petrolioaren igoera geldiezinak bultzatuta, erregaiek gora egiten dute berriro. | Consumer\nPetrolioaren igoera geldiezinak bultzatuta, erregaiek gora egiten dute berriro.\nGasolina-zerbitzuguneak beldur dira irailean kontsumoa jaitsiko ote den prezio altuek jarraitzen badute\nEspainiako erregaien batez besteko prezioek errekor berriak gehitu zituzten atzo, petrolio-upelak datorren astean kotizatutako maximoek bultzatuta, eta atzo berriro errepikatu ziren. Petrolioaren prezioak gora egin zuen berriro ere -Texas 65 dolarrera iritsi zen eta Brent 64 dolarrera iritsi zen-, nahiz eta Estatu Batuetako erreserbei buruzko txostena egin, espero baino zerbait hobea izan zen.\nGasolindegiek egunero Industria, Turismo eta Merkataritza Ministerioari ematen dizkioten datuen arabera, A gasolioa, erregairik eskatuena, 93,1 euro zentimoan saltzen zen atzo, aurreko ostegunean baino 0,01 zentimo garestiago.\nBerunik gabeko 95 gasolina litro, gehien kontsumitzen den barietatea, 0,04 zentimo igo da joan den astetik, 1,018 euroraino. Urtea hasi zenetik, bi erregai horiek %15,2 eta %21,2 igo dira, hurrenez hurren. Berunik gabea, berriz, 98 duela zazpi egun baino 0,06 zentimo garestiagoa da, 1,128 eurotik 1,134 eurora pasa baita litroko, eta %22ko igoera izan du urtarriletik.\nA gasolio berriak 97 zentimo balio zuen atzo batez beste, aurreko maximoak baino 0,01 zentimo gehiago eta urte hasieran zuen prezioa baino %15,9 gehiago. Batuketa-gasolina -super 97 – 1,107 euro saltzen zen litroko, %21,2 garestiagoa urtarrilean baino eta 0,05 zentimo garestiagoa aurreko ostegunean ezarritako azken errekorrak baino.\nPetrolio gordina, geldiezina\nNazioarteko merkatuetan, petrolio gordinak bere eskalada geldiezinari eutsi zion. New Yorken, Texasko upelaren prezioak errekor guztiak gainditu zituen atzo, 65 dolarrera iristean, AEBetako gasolina-merkatuaren egoerari buruzko kezka handiagoa zela eta. Saio erregularraren amaieran, irailean entregatzeko Texasko Petrolio Ertainaren (WTI) kontratuak 64,95 dolarrekoak ziren.\nEta Londresen, Brentek, Europan erreferentea denak, 64 dolar inguru irabazi zituen saioa amaitzean, eta maximo historiko berri bat gainditu zuen. Irailean entregatzeko upelak 63,99 dolarreko igoera izan zuen, bezpera baino 2,01 dolar gehiago.\nAtzo zabaldu zuen asteroko txostenean, Estatu Batuetako Energia Sailak jakinarazi zuen petrolio gordinaren erreserbak 2,8 milioi upel gehiago izan zirela aurreko astean, eta horrek harritu egin ditu analistak, 600.000 upeleko jaitsiera aurreikusten baitzuten.\nHornitegien sektorean kezkatuta daude erregaien prezio garestiak direla eta. Irailean kontsumoak behera egingo ote duen beldur dira, egungo mailetan jarraitzen badute.' “Orain, batez bestekoa ematen ez digun garai batean gaude (udan), baina irailera arte beldurrez itxaroten dugu”, dio Zerbitzu Estazioetako Enpresaburuen Espainiako Konfederazioak (CEEES), eta gogorarazi du urteko bigarren hiruhilekoan kontsumoaren jaitsiera %7 eta %8 bitartekoa izan zela. “Egun horiek igarotzen direnean, iraileko lehen hamabostaldiko datuek prezioen igoerak kontsumoan eraginik izan duen esango digute”.\nCEEESen arabera, petroliontziek erauzte- eta fintze-ataletan izandako diru-sarrera handiei esker, eta euroak dolarrarekiko duen sendotasunari esker, petrolio gordinak iaztik izan dituen altxagarri handiak oraindik ez dira “gutxienean baino gehiago” jasanarazten.\nBestalde, Garraio Elkarteen Federazio Nazionala (Fenadismer) estatu osoan geldialdiak deitzeko aukera aztertzen ari da, gasolioaren prezioen igoera konpentsatuko duten neurriak aplikatzeko Gobernuarekiko negoziazioa irailaren hasieran zehazten ez bada.\nFenadismerrek dio exekutiboa prozesua luzatzen ari dela.' “Haiek diote urriaren amaieran zehaztuko direla neurriak, eta guk eskatu dugu irailaren hasieran, beranduenez, zehaztuta egon behar dutela”, adierazi zuten erakundeko iturriek.\nerregaiak petróleo-eu precios-eu


Euskaltel Taldeak akordio integral bat sinatu du ZTE Españarekin, hedatze-planean laguntzeko\nAliantza horrek erabiltzaile-esperientzia hobea ekarriko die Euskaltel Taldeko bezeroei operadoreak presentzia duen merkatuetan, besteak beste hedapen geografikoko planeko lehen bost merkatuetan.\nEraginkortasun handiko lan-metodologia bat aplikatuko du konpainiak, bat datorrena bere eraldatze- eta sinplifikatze-planarekin. Horri esker, urtean 40 eta 45 milioi euro bitartean aurreztea espero da.\nBilbon, 2019ko otsailaren 25ean. Euskaltel Taldea merkatuko player nagusiekin aliantza estrategikoak sinatzen ari da, hazten jarraitzeko eta bezeroei gero eta zerbitzu hobea eskaintzeko. Ildo horretatik, ZTE Españarekin hornitze- eta kudeatze-akordio integrala sinatu du. Akordio horren bidez, konpainia zuntz optikoko ekipoen erreferentziazko hornitzaile bilakatuko da pixkanaka Euskaltel Taldearentzat.\nHitzarmenaren arabera, Euskaltelen bazkide estrategikoa izango da ZTE Espainiako bost merkatu berrietako anbizio handiko hedatze-planari aurre egiteko. Operadorea hasia da lanean Nafarroan, Leonen, Kantabrian eta Errioxan (hurbiltasun geografikoari esker), bai eta Katalunian ere, (RACCekin duen akordioari esker), RACCtel + markaren bidez. Euskaltel Taldea sendo errotuta dago lider den hiru merkatu hauetan: Euskal Autonomia Erkidegoan, Euskaltel markaren bidez; Galizian, R markaren bidez; eta Asturiasen, Telecable markaren bidez.\nBartzelonan egiten ari den Mobile World Congress 2019 azokaren testuinguruan gaur ZTErekin sinatutako hitzarmenari esker, bere merkatu berrietan bereganatu nahi dituen 90.000 bezero berrientzat prestazio bikaineko ekipoak izango ditu Euskaltelek. Gailu horiek guztiak bateragarriak izango dira Orangeren sareekin (hitzarmen bat du sinatua harekin), eta, beraz, Euskaltelen bezeroek erabiltzaile-esperientzia hobea izango dute aurrerantzean.\nIzan ere, operadorea neurri berriak hartzen hasi da, bere eraldatze- eta sinplifikatze-planarekin bat etorriz, eta bere eragiketa-prozesuetan metodologia bakarra aplikatzea erabaki du. Eraldatze-plan horren ondorioz, zeina urtarrilean iragarri baitzen, konpainiaren negozio-prozesuak eta prozesu operatiboak optimizatuko dira, produktuak hobetu egingo dira eta hedapenak eraginkorragoak izango dira; horri esker, 40-45 milioi euro aurreztuko dira hurrengo ekitaldietan.\nFrancisco Arteche Euskaltel Taldeko zuzendari nagusiak honela dio: "Gaur ZTErekin sinatutako akordioari esker, Euskaltel Taldeak merkatuko player nagusiekiko aliantzak egiteko estrategia garatu du, beste behin ere, bi helbururekin: lan-metodologia bateratzea, batetik, eta eta konpainiaren prozesuak sinplifikatzea, bestetik; hala, esperientzia hobea izango da erabiltzaileentzat. Izan ere, bezeroak oinarri hartuta garatzen du Euskaltel Taldeak bere negozio-jarduera guztia".\nEta Sun Fang Ping ZTE Corporationeko Senior Vice Presidenteak, berriz, honela: "Oso pozik gaude Euskaltel Taldeak bere negozioa hedatzeko ZTErekin konfiantza izaten jarraitzen duelako. Akordio honek sendotu egiten du bi aldeen arteko konpromisoa, eta merkatuko irtenbide eta zerbitzu onenak emateko ahalegin are handiagoa eskatzen digu. Euskaltel Taldea eta ZTE bazkide estrategikoak dira Espainian 2014an kudeatutako lehen zerbitzu-kontratua sinatu genuenetik, eta ZTEren babes osoa dute garapen eta euskarri aldetik".\nHorrez gain, Euskaltel Taldearen eta ZTE Corporation taldearen artean sinatutako hitzarmenari esker, zuntzerako irtenbide bat garatuko da, bai linea optikoko terminaletarako (OLT), bai sare optikoko terminaletarako (ONT), ekipo horiek optimizatzeko. Hala, bezeroen banda zabaleko esperientzia hobetuko da. Orangeko sareen OLTekin bateragarria den hornitzailea da ZTE, eta Euskaltel Taldeak homologatua.\nHain zuzen ere, Euskaltel Taldea aitzindaria da sektoreak bizi duen eraldaketan; hori lortzeko, adi-adi erreparatzen die bezeroen beharrei, eta kontsumitzaileek eskatzen dituzten zerbitzu eta edukiak eskaintzen ditu.


Ikasturteari amaiera emateko berbalagunek topa! - - Hiruka.eus\nIkasturteari amaiera emateko berbalagunek topa!\negizu 2020-06-09 14:26\nMintzalaguna komunitateko kideon ikasturtea oparoa izan da. Izan ere, urtero bezala, elkarrekin euskara praktikatzeko esperientziak partekatu ditugu. Asteroko hitzorduen zein mintzalagunon sarearen bidez astero hartu-emanetan izan gara. Ikasturteari amaiera emateko, bi ekintza antolatu ditugu: mintzodromoa eta ardo dastaketa. Aurrez aurre elkartzerik ez dugun arren, elkartu gaitezen sarean eta amaitu dezagun elkarrekin Topa eginez! Anima zaitez, eman izena: Mintzodromoa […]


Hirukidek argiaren igoera "une kritikoan" gelditzeko eskatu du\nGogoratu, halaber, milaka euskal familiak oraindik ez dutela Bonu Termikoaren laguntza jaso\nFamilia Ugarien Espainiako Federazioak egindako eskaerarekin bat egin du; izan ere, krisi ekonomikoaren erdian eta hotz-bolada betean, Gobernu zentralak nolabait esku hartu behar du, eta ez herritarrei bizkarra eman.\nHirukidek (Euskadiko Familia Ugarien Federazioa), Familia Ugarien Espainiako Federazioarekin (FEFN) batera, kezka azaldu nahi du azken egunetan argiaren igoera handia gertatzen ari delako, hirugarren hazkundea izan baita gaur egun, eta familien ekonomian izango duen eragina oso une kritikoan. Gainera, familiek zuzenean jasango duten igoera hori milaka etxeri eragiten dien krisi ekonomikoaren erdian eta hotz-bolada betean gertatu dela deitoratu du.\nHorren aurrean, Hirukidek eta FEFNk igoera hori geldiarazteko eskatu diote Gobernuari, eta familiek ordaindu beharreko ordainagirien igoera geldiarazteko neurriak hartzeko eskatu diote. Uste dute Gobernuak ezin duela besoak gurutzatuta geratu egoera honen aurrean, eta bitartekari lanak egin eta kontsumitzaileak babesteko mekanismoak ezarri behar dituela.


MOSTARRETIK BUELTAN. Galera baten alegoria | MARI ZERUMUGAN\nMostarretik bueltan gentozen, uztaileko bero jasanezina pairatzen, eta autoaren haize egokituak bero sapa hura leunagoa egiten zuen. Hala ere, egoera larri haren ezinegona haratago zihoan. Begiradatik pasatako irudiak ez ziren filma batekoak. Haize egokituak ez zuen erraietako kixkaldura baretzen, ez zen nahikoa arimaren erredurak arintzeko, ikusitakoak arima benetan erretzen baitzuen. Manu Chaoren musikak laguntzen zuen, “Clandestino”, eta bere hitzak egoeraren erakusle peto-petoa: Solo voy con mi pena, sola va mi condena.\nGerraren arrastoak ikusi berriak genituen. Benetako gerra baten lorratzak nabaritzen ziren asfaltoak islatzen zituen infragorrien distortsiopean. Hogei urte eskas besterik ez dira pasa gerra hura gertatu zenetik. Gerra gogorra, krudela, eroa eta aldrebesa -ez al dira gerra guztiak horrelakoak?-. Oraindik sinestezina gertatzen zait onartzea: Italiakin muga egiten zuen herrialde batean hau gertatu zela XX. mendearen bukaeran. Europarron lotsa! Gure buruari zibilizatu deitzeko arrazoiak kendu dizkion gertakaria, eta gure duintasuna gizaki bezala asko eta asko murriztu duen pasarte historikoa. Europaren partaide izanik, beste herrialdeok ezin izan gara serioski inplikatu hika-mika hura hartu zituen neurrietara irits ez zedin. Eta behin Pandoraren kaxa irekita, ezinezkoa suertatu izan zen ixtea triskantza neurrigabeak gertatu arte. Utzikeriaren desastrea! Tartean interesik izanen ez ote zen?\nGalera asko eta asko gertatzen dira gatazka armatu guztietan. Eta guztiak sentitzen ditugu gizaki garen aldetik, gure kontziente kolektiboan zauri bat egiten zaigu, azalekoa zein sakonekoa. Baina gertuko pertsona baten galera sufritu duenak badaki zer den ariman benetako hutsunea sentitzea, eta galera hau indarkeriak eraginda izan denean hutsune hau gainera zuloz josita azaltzen da, nolabait hutsunea areagotuz.\nSufrimenduak ez dauka limiterik sakonerantz. Sufrimenduak edonork imagina dezakeen edozein muga zeharka baitezake begiradatik abiatuz -edo beste zentzumen batetik abiatuz ere bai- norberaren barne alderantz abiatzen denean, eta indarkeriaren ondorioz bizitzaren etete bortitzak suposatzen duenak kontzientziaren oinarria goitik behera zarraztatzen du. Sufrimenduaren adierazpenak kanpo alderantz, aldiz, muga nabaria aurkezten du azaleratu nahi duenean. Hitzen ezintasunarekin topatzen gara, hitzen adierazpenen muga zorrotzarekin. Eta sufrimenduaren pertzepzioa murriztua edo kamustua gera daiteke lagun urkoaren azalpena partekatzean. Aitzitik, hitzen bidezkoak ez diren arrastoek, keinuek, baita sinboloek ere, hitzen ezintasun nabaria gainditzen dute gehienetan.\nHorrelako bat da Mostarren kasua; bere paretek, bere begiradek, bere aireak, bere urek eta bere zubiek, halaxe baieztatzen baitigute, batez ere Stari Most famatuak –Zubi Zaharra, 1993ko azaroaren 9an birrindua gerraren ondorioz-. Oso argigarriak dira Vlado Gotovac idazle eta politikariak Most liburuan esaten dizkigun hitzak. Vukovarrez ari da, baina Mostarren kasura pareka daitezke:\nUzalud! – Ne mogu moje riječi\nU tminu Vukovara. U tminu tvrđave\nS nepoznatim riječima. Tminu novosti\nSa svojim zvijezdama. Gdje vlada\nBožja jednakost – ona s Početka\nI ona s Kraja. Spojeni u jeziku\nNaših katakomba. Nijemi čvor Beskraja!\n“Alferrik! Nire hitzak ezin dira\nVukovarreko ilunpeetan barneratu.\nGotorlekuaren ilunpeetan ezin murgildu\nAlbisteen eta haien izarren ilunpeetan,\nnon jaun eta jabe den jainkotiar berdintasuna,\nbai Hasierakoa eta bai Amaierakoa ere.\nElkarturik daudenak gure katakunbeetako hizkuntzan.\nAmaigabearen korapilo mutua!”\nGalera baten hutsunea ezin da inoiz bete. Hutsune sakona uzten du, infinituaren presentzia puri-purian errealitatean gauzatua. Eta batzuetan Gotovac idazleak aipatzen digun korapiloa geure barnean nabaritzen dugu, eztarrian, urdailean, bihotzean, ala falangeen arteko giltzaduretan, galdutakoaren argazkiren bat eskutan sostengatzean. Eta irten daitezkeen malkoek korapilo hori busti besterik ez dute egiten, eta kresalaren antzera korapiloaren kiribila gotorragoa bihurtzen.\nDubrovniketik Mostarrera 150 Km inguru daude, gutxi gorabehera. Eta errepidetik baldin bazoaz hiru bider zeharkatu behar duzu muga. Kostaldeko zati ttiki bat Bosnia-Herzegovina da, gero berriz Kroaziara bueltatzen zara eta barrualderantz zuzendurik, Mostarrerantz zoazela, berriz ere sartu behar duzu Bosnia-Herzegovinara. Hiru bider muga zeharkatu eta sei aduana kontrol pasa, bakoitzak dagokion poliziarekin. Guk ere zenbatetan ez ote ditugu gorrotoaren mugak zeharkatu? Zenbati ez ote die gure herriko gatazkaren sufrimenduak bere bizitzako pasaportean bisatua jarri? Zein helbururen mesedetan? Zein helmugaren xedea burutu nahirik? Eta hemen gaude orain, historiaren lipar ñimiño batean, esku hutsik, gizarte-izpiritua zuloz josita utzi gaituen motiboari baliozko irakaspen bat bilatzen, usteldu gaituen sufrimenduari esanahi bat aurkitzen. Baina izate horren barne erraietan hutsunea besterik ez, eta batzuetan hutsune hori neurriz kanpo handitua, hutsunea sufrimenduz zulatua delako.\nMostarreko hiri zaharrera sartzerakoan, kaleko postu batean liburuak daude, Ivo Andritx handiaren dozena bat pilaturik, eta topatu dut bilatzen nuena. Zubi bat Drina gainean jatorrizko hizkuntzan erosi dut –batek ezin baitu liburuekin fetitxista izateari utzi-. Liburu oso ona da, eta esaten dutenez Balkanetako listorgune konplexuaren gorabeherak historian zehar ulertzeko ezinbestekoa omen da. Ankerkeria ugari deskribatzen dira bertan; gune berezia izan da hau historiaren joan etorrian, zibilizazio ugariren bidegurutze nabaria, pertsonaiak eta gertakariak, austro-hungariar inperioa, otomanoak, Marko Poloren jaioterria, eta abar. Gainera -kasualitate hutsa- gaur uztailak 12 da, Srebrenicako sarraskiaren hamazazpigarren urteurrena. Hura gogoratu eta nahi gabe bihotzaren taupadak bereziki azkartzen zaizkizu eta kontzientzia lausotu; 8.373 gizon-emakume, haur eta agure, odol hotzez garbituak. Gure herriaren historia hurbilean, 60ko hamarkadatik hona milatik gora izan dira. Sufrimenduaren neurria hilketen kopuruan neurtzen al da? Ez nuke horrela dela pentsatu nahi. Stalinen esana datorkit gogora: Pertsona bat hiltzea hilketa bat da, 10.000 hilketatik gora estatistika besterik ez. Hilketak gure kontzientziaren kristalinoan eginiko arrastoak dira, dozena batetik aurrera kristalino horretatik zehar ez da ongi ikusten, eta kontzientziaren begirada arrasto horien sufrimendua lausoturik geratzen da. Hilketa gertukoa baldin bada, nahikoa da bakarra, sufrimendua ariman erabat iltzatua geratzeko. Baina ez nuke alde kuantitatiboan geratu nahi, bestela Stalini arrazoia emango bainioke, edozein hilketa etikoki arazo kualitatiboa baita. Dena den, Mostarren sufrimendua kualitatiboa ez ezik kuantitatiboa ere bada. Eraikin zaharretako paretak balek egindako zuloz eta kraterrez beterik agertzen dira. Ehundaka eta ehundaka zulo eta kraterrak konta daitezke, batzuk ttikiak, besteak ertainak, eta beste batzuk (eta ez gutxi!) 20 cm-ko diametrokoak. Izugarriak dira 14’5 mm-ko balek egindako kraterrak. Imaginatzen duzu une horietako burrunda hotsak, etengabeko tiroketa andana luzeak pareten harria kraskatzen, zenbait bala galduak asfaltoan errebotatzen, kristalak eta metraila euria bailitzan zerutik erortzen, eta guzti horien atzean bi begi, bihotz bat zulatzeko irrika itsuaz errotazio eroan alde batetik bestera mugitzen. Bat batean isilunea, isilune luzea. Balen su bortitza isiltzean geldialdia, baretasuna, lasaitasun betea. Eta norbait kalera ateratzen bazen frankotiradoreen txanda zetorren. Ze soinu egiten du 14’5 mm-ko bala batek haur baten burua zeharkatzean? Eztanda kamuts baten modukoa, harrabots gotorra, leherketa gorra. Nire ustez, eguberritako bolek presionatuz estutu eta hamaika zatitan lehertzean egiten dutenaren antzekoa da. Eta hantxe geratzen dira bi gorpuak geldirik, bata burua leherturik duela, eta bestea, esku bietatik urrun, altzoa galdu duen panpinarena.\nInoiz ez gaude prest galera bati aurre egiteko. Hala ere, galera batzuk jasangarriagoak dira besteak baino. Heriotzak ez ditu adinak bereizten, eta ez daki adinen zilegitasunaz mundu hau uzteko unean; eta askotan patua ankerra izan daiteke ernetzen hasia den bizitzarekin. Baina supituki eteten denean, bortizkeriak eragindako galera baten sufrimenduak infinituaren eternitatean oihartzuna du sortzen.\nNeretva ibaiak ur gardena darama orain, eta haurrak bertan bainatzen dira. Garai batean odola zeraman, gure etxeko abere-hiltegi ondoko errekaren antzera, baina hau gizakiaren odolez tindatua. Ondoren odola joan zen eta malkoek betetzen zuten Neretvaren ur emaria. Sufrimenduaren sinboloa bihurtu da Neretva ibaia eta sufrimendu haren monumentua Stari Most zubi berreraikia. Gogorra da hamazazpi urte inguru pasa eta gero, oraindik airean Herioren arnasaldiak sumatzea. Eta ez zait guztiz arrotza egin sentimendu hau. Ezinbestean, gure herria etorri zait gogora. Gure herriaren arazo eta gatazka luzea. Agian ezin dira biak alderatu, agian bai. Baina ondorioei dagokienez, ez al gaude kasu berean? Ez al dugu gure duintasuna herri eta gizarte bezala historiaren aurrean zikindu eta laidotu? Nola ikusiko gaituzte gure ondorengoek? Geurean ere gerra sufritu izan dugu une askotan azken urteetan, gerra isila, ezkutuzkoa eta gorrotozko gerra latza. Zerua berundua ikusi izan dugu maiz, bai hodei artetik bai irrati bidez ere. Eta jendearen aurpegien begiradek tristezia islatzen zuten; batzuei antzokiko hirugarren errezelatik haratago, beste batzuei lehenengo errezela eta berehala, besteei antzezlekuan bertan izozten zitzaien begirada, eta aurreneko ilarakoek begiak itxi behar zituzten oinazeak begi-niniak iltzatzean eta musua odolez zipriztintzean. Zenbat urte beharko ditugu geurean Herioren arnasaldi berberak eguratsetik ezabatzeko?\nMostarrek bere zubiaren galera izan zuen. Herriari izaera eta nortasuna ematen zion elementua. Hala ere, zubia berreraikia izan zen, eta erabat zubi berdina ez baldin bada ere, herria ari da bere nortasuna berreraikitzen, pixkanaka pixkanaka, zubiarekin batera. Baina zubia lehertzearekin batera ehundaka bizitza galdu ziren enfrentamendu haietan Mostarren. Inoiz berreraikiak izango ez diren bizitzak. Eta bizitza hauek hutsuneak utziko dituzte besteengan, hauen gertukoek hutsune beltzak ikusiko dituzte, sentituko dituzte, euren zentzumenez errealitatea arakatzean. Eta Stari Most –Zubi Zaharra–, jada berritua behatzean, zulo beltzez ez-osoa ikusiko dute, haien lagunen eta familikoen galerak utzitako zulo beltzez, inoiz berreraikiak izango ez diren bizitzek utzitakoak, inoiz berreraikiak izango ez diren begiradek pairatutakoak. Betzuloek hilkutxak izango dituzte begien ordez, hilkutxa beteak betzulo hutsetan. Hor dago, ordea, Mostarreko zubia berreraikia, turisten ikusgai. Herri baten izpiritua berpizten ari da; herrikideena, aldiz, ez. Geurean ere zulo asko ditugu, ugari, eta beste hainbeste hutsune. Zenbat bizitza galtzea merezi du herri baten, herrialde baten edo dena delakoaren izaera eta nortasuna berpizteak, berritzeak edota berreraikitzeak? Bakarra? Dozena bat, ehun, mila…? Zubi bat berreraikitzean, zubia berritua geratzen da. Pertsonen galera baten edo batzuen ondorioz berreraikitzen dena ez da berritua, ez da salbatua, ez da sendatua. Pertsonen galerak betirako orbanak, zarraztapenak eta zauriak uzten ditu. Sufrimenduak usteldutako zauriek betiere iraunen dute, odolduak eta betirako minduak, oinaze eternoa sortuko dutenak. Merezi al du zubi bat lehertzea eta zulatzea? Eta bizitza bat lehertzea eta zulatzea?\nGalerak sufrimendua sortzen du beti. Sufrimendua ez da dohakoa, baina batzuetan sufrimendua eta galerak arrazoiak eraginda sortzen dira, kalkulu hotzez egindakoak izaten dira. Bai han eta bai hemen; bai hemen, eta orobat han. Beharrezkoa al da? Nork erabakitzen du nork ordaindu behar duen trukean eskaini behar den txanpona? Eta non eta nola amaitzen da estoldetatik doan odola?\nMostarreko zubi famatutik ez oso urrun, kale bazter batean, DON’T FORGET beltzez pintaturik aurkituko dugu harri batean. Bi hitz besterik ez dira, baina etorkizuna begiratzeko ezinbestekoak direnak. Mostarreko bizipenak pairatu dituztenek ez dute hitz hauen beharrik, atzerritarrarentzat irakasbide izan nahi duten erakusgarriak direla otutzen zaizkit. Geurean ere, nekez ahaztuko dugu azken urteetan gertatutakoa, eta ez genuke ahaztu behar. Memoriaren beharra daukagu okerrak berriz gerta ez daitezen. Indarkeriaren ondorioz galera gehiago izan ez dezagun.\nHarriek ez dute hitz egiten, eta norbaitek harri baten gainean DON’T FORGET idatzi zuen, gizakiari ulergarriago gerta zekion Mostarren gertatutakoa. Baina zinez baiezta dezaket Mostarreko harriek hitzekin baino gehiago adierazten dutela hitzik gabe. Geure herrian harriek ez digute hitz egiten; haatik, ez genuke ahaztu behar azken mendean gertatutako guztia, sufrimendu ugari kontzientzietan iltzaturik baitago Gernikatik gaur egun arte. Eta etorkizuna… ez dakit nola datorren etorkizuna. Hala ere, ni ere Manu, zurekin bat nator: “Próxima estación, Esperanza”.\nDubrovniken, 2012ko uztailaren 15ean.\nTags: bidaiak, creaciones literarias, Dubrovnik, euskal literatura, Kerman Oribe, literatura vasca, Mostar, slider, viajes literarios\n← El deseo y la atestiguación\nManifiesto por la literatura y por la vida →\nOne Response to “MOSTARRETIK BUELTAN. Galera baten alegoria”\n2013/10/22 at 10:41 #\nIzugarria! Guztiz zirraragarria! Lastima gaur egungo literatur panoraman horrelakoak gehiago azaltzen ez diren.


Nortzuk gara - Baron (China) Co., Ltd.\nBaron (China) Co., Ltd. Baron Group International Holding Co., Ltd.-ren inbertsioarekin sortu zen. Besuper eta Baron nazioarteko bi marka garrantzitsuen laguntza du. Ikerketa eta garapena, diseinua, ekoizpena, salmentak eta zerbitzua eskala handiko haurrentzako hornidura espezializatutako enpresetako bat da.\nNorberaren jabetzako markak\nOEM negozioaz gain, aurten, gure konpainiak, Taldearen urteetako esperientzia eta merkatuaren kontzientzia bizian oinarrituta, aktiboki abiarazi ditu marka independente ugari, kontsumitzaileei kalitate handiko eta merkeko produktuak eskaintzeko, besteak beste, Besuper Fantastic T Diapers, Pandas Eco Disposable Pixoihalak, jaioberrien pixoihalak eta abar, kontsumitzaileek oso maite dituztenak.\nGaratu eta hornitu ODM produktuak\nODM produktuak garatzen ditugu supermerkatuetarako, zaintza pertsonaleko kate dendetarako eta beste negozio batzuetarako bezeroen beharrak entzunez, behatuz eta pentsatuz. Produktu ugari, hala nola haurtxoentzako pixoihalak, toailatxo bustiak, helduentzako pixoihalak, zabor poltsa ekologikoak, emakumezkoentzako ezpainzapiak eta beste norberaren zaintzako produktuak kontsumitzaileen eskaerari erantzuteko.\nPremium markako produktuen agentea\nUrteak dira, gure konpainiak lan handia egin du mundu osoko higiene produktuen konpainiekin epe luzeko lankidetza harremanak ezartzeko. Gure enpresak kalitate handiko hainbat marka ordezkatzen ditu, besteak beste Cuddles, Morgan House, Mother's Choice, Pure Power, etab. Haurtxoak zaintzeko produktuak, helduentzako zainketak, emakumezkoak zaintzeko produktuak eta abar hornitzen ditugu eta bezero mota desberdinen eskaerak betetzen ditugu.\nLidergo talde eraginkorra\nLidergo talde profesional batek enpresa negozio eredu moderno batera eramaten du. Pentsamendu berritzaileak gure produktuak Asiako hego-ekialdean, Afrikan, Australian, Estatu Batuetan eta mundu osora bultzatzera bultzatu gaitu.\nUrte askotako marketin esperientziarekin, produktuen ezagutza aberatsarekin, pentsamendu ausart eta berritzaileekin, gure salmenta taldeak bezero ezberdinekin kalitate oneneko produktuak eta zerbitzu intimoena eskaintzeko.\nHornikuntza katearen estandarizazioa dela eta, erosketa zentralizatuak lehengaien kostuaren abantaila ekarri digu; produkzio sistemaren kontrol zorrotzak amaitutako produktuen tasa handitu du eta kostua murriztu du; beraz, bezeroei kalitate handiko eta prezio merkeko produktuak eskain diezazkiekegu.\nPixoihalen enpresen adostasunezko gidalerroen hornitzaile gara, eguneratutako materialen eta teknologiaren hileko ohiko trukea gara, produktuaren eguneratze errepikapena garaiz errutina eta produktuaren kalitatearen kontrolean bermatzen dugu.\nPixoihala jaioberria, Banbu Pixoihalak Neurria Xl, Haurtxoentzako toailatxoak larruazal sentikorrerako, Kalitate handiko Eco Pixoihala, Pixoihala Baby, Pixoihala botatzekoa,\nPixoihala Baby, Kalitate handiko Eco Pixoihala, Banbu Pixoihalak Neurria Xl, Haurtxoentzako toailatxoak larruazal sentikorrerako, Pixoihala jaioberria, Pixoihala botatzekoa,


Macronen pentsio sistemen erreforma: sektore publikoa desegiteko urrats berria\nAbenduaren 11n aurkeztu du Frantziako lehen ministroak pentsio sistemaren erreforma. Puntu bidezko erretreta sistema gauzatuz eta kapitalizazioari bidea irekiz, orain arteko modeloaren bukaera aurreikusten dute langile sindikatuek. Erreformaren aurkako mobilizazioa indartsu abiatu dute, hiru aldiz greba orokorra burutuz, abenduak 5, 10 eta 12ean. Aurkezpenaren biharamunean CFDT, UNSA eta CFTC sindikatuak ere lotu dira lege proposamenaren aurkako mobilizazioari.\nabenduaren 5eko greba orokorra. 10.000 lagun batuz, azken urteetako manifestaziorik jendetsuena burutu dute Baionan.Jenofa Berhokoirigoin\nEmmanuel Macron Frantziako presidentearen pentsio sistemaren erreforma egitasmo orokorrago baten baitan dagoela deitoratu zuten abenduaren 5eko greba orokorraren kari, Baionan burutu manifestazioan: “Lan Kodea, funtzio publikoa, zerbitzu publikoak, langabezia asegurua eta orain pentsioak… guztia gogorki erasotzen dabil Macron, desberdintasun sozialen emendioa areagotuz”. Pentsio sistemaren erreformaren kontrako mobilizazioaren lehen eguna izan zen abenduaren 5ekoa. Lehena, baina ez azkena: greban segitzearen alde bozkatu dute hainbat sektoretako langileek, tartean, SNCF tren konpainiakoek edota RATP Paris inguruko garraio publikoetakoek. Lizeo eta unibertsitateetan ere martxan da mugimendua. Abenduaren 12ean hirugarren greba eguna burutu dute, eguna manifestazioz eta blokeoz josiz.\nAste hastapenean sindikatuekin bildurik, erreforma aurkeztu zuen asteazkenean Edouard Philippe lehen ministroak. “Konfrontaziorik gabe” baina “fermuki” gauzatu nahi duena. Alta, desadostasuna hor da eta izanen dira berriz grebak –agian mugagabeak–, blokeoak, manifestazioak eta forma berriko ekintzak. Azken urte honetan Jaka Horiek autonomoki garatu mugimendua eta sindikatuek erreforma horri buruz bideratu borroka juntatzea izanen dute aurka daudenek erronka. Gobernuaren determinazioa ikusita, denboran iraunen duen mugimendu masibo eta azkar bat ezinbesteko ukanen dutelako borroka irabazteko.\n“Modernitatearen” eta “transformazioaren” izenean, hainbat erabaki eta neurri hartuak ditu jada Macronen gobernuak, guztiak norabide berean doazenak: zerbitzu publikoen desegitera. Pentsio sistemaren erreformarekin, “aberatsen presidentea” izengoitiarekin izendaturiko Macronek olioa bota dio beste behin ere Frantzian sendi den haserre sozialaren suari. Abenduaren 5ean burutu lehen mobilizazioan 1,5 milioi manifestari kontatu izana (806.000 lagun Barne Ministerioaren kontaketari segi) adierazgarria da. Belaunaldien arteko elkartasunean oinarrituriko erretreta sistema mantentzearen aldeko mugimenduak negua berotuko duela aurreikusi daiteke. 10.000 lagun elkartu ziren abenduaren 5ean Baionako karriketan, CGT, FO eta FSU arteko intersindikalak eta LAB, CFE-CGC, Solidaires eta Unsa Education sindikatuek deiturik. Ikasleak ere egon ziren mobilizaturik. Azken urteetako manifestaziorik jendetsuena, antolatzaileen arabera.\nBiharko erretretak segurtatzeko, puntu bidezko sistema bat martxan jarriko du Macronek. Langileak puntu batzuk bilduko ditu bere lan bizitzan zehar, eta erretretara heltzen denean, puntu horiek euro bihurtuko dira, indize baten arabera. Nahiz eta gobernuak segurtatu balio finkoa ukanen dutela puntuek, berez ez da horretara behartua izango. Egoera finantzarioa orekaturik mantentzeko helburuari segi, puntuaren balioa apaltzen ahalko luke gobernuak. Puntuak erretretara sartzeko urtean daukan balioaren araberako pentsioa ukanen du erretretadun berriak.\nKriterio horren gibelean gordetzen den errealitatea argitu zuten Baionako manifestazioaren bukaerako hitzartzean: “Puntuaren balioa momentuko gorabehera politiko eta ekonomikoen araberakoa izango da, burtsako krisiaren araberakoa, Nazioarteko Diru Funtsaren araberakoa eta Europar Batasunaren politika ultra liberalaren araberakoa”.\nPentsio apalagoak, bai ala bai\nPentsioen apaltzea ondorioztatuko luke erreformak. Lege proposamenaren oinarrian dagoen Delevoye txostenean irakurri daitekeenez, erretretei bideratu dirua Frantziaren BPGren %14ra mugatuko du Gobernuak. Jakinda datorren urteetan pentsiodunen kopurua azkarki emendatuko dela, bai ala bai apalagoa izanen da bakoitzari bideraturiko pentsioa. Erreforma azaltzeko orduan, ondoko irudia erabili ohi dute aurkariek: pastel berarentzat jale gehiago baldin badira, partekatzerakoan, bakoitzaretzako pastel zatia txikiagoa izaten da. Laburbiltzeko, “elkartasun gutxiago eta pobrezia gehiago”, sindikatuen hitzetan. Gainera, pentsioa kalkulatzeko erreferentzia urteak ere aldatuko dira: pribaturako hogeita bost urte hoberenak eta publikorako sei hilabete hoberenak hartu beharrean, urte guztiei begiratuko zaie. Erretreta heinaren apaltzea eragingo du horrek ere. “Lanbideko gorabeherak, langabezia garaiak, lan kontratu partzialak gogor ordainduko dira erretretaren orduan”, CGT, FO eta FSU sindikatuen arteko intersindikalaren arabera. Pentsio duin eta bizigarri bat ukateko bide berriak irekiko ditu Frantziako gobernuak: izango da aukera, baldin eta norberak bere buruarentzat dirua baztertzen badu. Hain zuzen, kapitalizazio sistema osagarri bati irekitzen dio bidea erreformak.\nErretreta hartzen duenerako dirua gordetzeko aukera ukango du aktiboak. Oraingoz, aberatsenei mugatua da banaketa sistematik atera eta kapitalizazio sistemara pasatzeko aukera –hilabetean 27.000 euro gordin baino gehiago irabazten dutenei–, baina erreformarekin muga hau apalduko dute (10.000 euro gordineko hilabete sarira, Delevoye txostenaren arabera), langile gehiagori irekiz posibilitatea.\nBanaketa sistema utzi eta kapitalizazio sisteman sartzeko aukera ukanen dute langile gehiagok\nBaliteke ondoko urteetan muga hori oraindik gehiago apaltzea eta beraz kapitalizazio sistemak elkartasunean oinarrituriko sistema ordezkatzea, edo behintzat banaketa-sistemaren osagarri izatea –dirua baztertzeko ahala dutenentzat, noski–. Argi dena da, pentsioen kutxara bideratuko den dirua gutxituz joanen dela, aberatsenek (hilabetean 10.000 euro gordin baino gehiago irabazten dutenek) ez kotizatzeko aukera ukanen dutelako. Kotizazio tasa %2,8koa izango dute, soldata apalagokoek ordea %28koa ukanen duten bitartean.\nBestalde, erreformak eragingo duen araubide berezien bukaera izaten da erreformaren aldekoen argumentu nagusia. Gaur egun, berrogeita bi pentsio kutxa ezberdin daude, kalkulu sistema ezberdinak dauzkatenak eta pentsiodunen artean ezberdintasunak ondorioztatzen dituztenak.\nAraubide berezien bukaera\nErrealitate “ezin ulertua eta desorekatua” Macronen hitzetan. Guztiak desegin eta bakarra sortuko du erreformak. Haatik, aldaketa “trantsizio progresiboan” egingo duela hitz emana du. Hain zuzen, badaki araubide berezi horiek dituzten sektoreetan jarraitua eta eraginkorra izaten ari dela greba mugimendua. Adibidez, SNCF tren konpainian zein RATP garraioetan. Pentsio sistema bakarra ezartzeari dagokionez, kontrako argumentuak plazaratzen dabiltza aurkariak. “Askok uste dute erreforma hau araubide berezien bukaerara mugatzen dela. Alta, erreformaren zati txiki bat baizik ez da hori. Gainera, langileen %3a dira soilik araubide berezi hauetan”, Regis Nos Retraites kolektiboko kideak azaltzen duenez. Ezberdintasun sozialak txikitzeko bidean aldaketa hau interesgarritzat baldin badauka ere, gaur egungo pentsio sistema atxikiz egin daitekeela dio. Erreformari esker, erretretadun guztiek gutxienez 1.000 euroko pentsioa ukango lukete, Frantziako Gobernuaren hitzetan. Gutxiengo pentsio hau gaur egungo sistemarekin ere finkatu daitekeela dio. “Komunikaziorako elementuak dira… ez da hori erreformaren funtsa”.\nBi neurri hauek begi onez ikusirik, sostengua adierazi dio erreformari laborarien FNSEA sindikatuak. Ipar Euskal Herriko ELB barne duen Confederation Paysanne nekazarien sindikatua haatik aurka agertu da: “Elkartasunean eta zuzentasunean oinarrituriko pentsio sistema baten alde gaude, zeinetan bakoitzak bere ahalen arabera kotizatzen duen eta bere beharren arabera jasotzen duen”.\nPhilipperen aurkezpena arte desadostasunik plazaratu ez zuen CFDT sindikatuak ere gogorki deitoratu du lege-proposamena. Abenduak 5 eta 10eko greba orokorrera ez bazuen deitu, abenduaren 17ko mobilizazioei lotzeko deia egin du. CFDTren gisara, UNSA eta CFTC sindikatuak ere erreformaren aurka kokatu dira Philipperen aurkezpenaren biharamunean.\nDefizitaren egiazko arrazoiak\nPentsio sistema defizitarioa izaki, “oreka finantzarioaren lorpena” garrantzitsutzat dauka Gobernuak. Ofizialki, hori du helburutzat erreformarekin. COR Pentsioen Orientazio Batzarrak azken txostenaren arabera, txarrenean 17,2 miliar euroko zuloa izango du 2025. urterako; hoberenean, 8 miliar eurokoa. Analisi hau gezurtatu du, ordea, ATTAC elkarteak, gehituz zuloa desagertu daitekeela beste politika bat gauzatuz gero. “Pseudo-defizit hau nagusiki dator pentsio sistemari bideraturiko baliabideen gutxitzetik. (...) Eta, gutxitze hau funtzionarioen murrizketa handiagatik, konpentsatuak ez diren kotizazio sozialen apaltzeagatik eta langabeziaren ardura duen Unedic -ek eta CNAF Familia Alokazio Kutxak transferitu diru zamaren gutxitzeagatik dugu”. Bestelako aterabideak ere daude, gainera: 30 miliar euroz gora ditu Erretretentzako Erreserba Fondoak. Zuloa izanez gero diru hori bideratzeko ideiarekin sortu zuen fondo hori 1999ean Alderdi Sozialistako Lionel Jospinen gobernuak.\nATTAC elkartea: "Erretreta kutxen pseudo-defizit hau nagusiki dator pentsio sistemari bideraturiko baliabideen gutxitzetik".\nGobernuak hala erabakirik, Jaka Horien kexua baretzeko bozkatu neurriek ere zuloa areagotu dute. Kotizazio sozialak apaltzeko erabakia hartu zuten (besteak beste, ordu gehigarrien gaineko karga sozialak desagerraraziz eta pentsio apaldunei CSG deitu ekarpena ez emendatzeko erabakia hartuz).\n1994eko Veil legeari segi, kotizazioen apaltze edota desagerpenen konpentsazio integrala segurtatu behar du Estatuak, Gizarte Segurantzak eskasiarik ez pairatzeko gisan. Horrelakorik ez egitearen alde bozkatu zuten urrian diputatuek, senatariek aldiz Veil Legearen gauzapenaren alde bozkatu zuten azaroan. Abenduaren 3ko azken bozketari segi, ez du konpentsaziorik egingo Estatuak. Gizarte Segurantzako Kontuen Batzarraren kalkuluen arabera, 2,7 miliar euroko zuloa ondorioztatu dute bi neurri horiek (2019eko defizitaren erdia).\nMartxoan abiatu zuten greba\nospitale publikoetako langileek,\nmurrizketa politiken aurka\nBederatzigarren hilabetea greban, hiru aldarrikapen eta gortasuna parean”. Horra nola laburbiltzen duen egoera Pierre Schwob Tellier Inter-Urgences kolektiboko kideak. Astez aste, mobilizazioz mobilizazio, martxoan Parisko ospitaleko larrialdietatik abiaturiko greba mugimendua zabalduz joan da beste zerbitzu eta hirietara, tokian toki, greba mugagabea edo puntuala martxan jarriz. Adibidez, zahar etxeetako langileak zein medikuak lotu zaizkio mobilizazioari. Baionako ospitale publikoan ere protestan daude eta abenduaren 5eko greba orokorrarekin bat egin zuten: harri batez bi txori, pentsio sistemaren erreformaren kontra eta dituzten aldarrikapen propioen alde egiteko. “Gobernuaren neurri eta diskurtsoek ez diete gure beharrei erantzuten”, dio Thomas Cabrone Baionako ospitaleko erizainak. Konkretuki hiru aldarrikapen dituzte: lanpostu gehiago, pazienteentzako leku gehiago eta soldaten igoera. Hots, kalitatezko zerbitzu publikoa mantendu ahal izateko baldintzak.\n“Errantagarritasunari begira dago Macron, gu aldiz, eriei so gaude: haien egoera ekonomiko eta soziala edozein izanda ere, guztiak artatu nahi ditugu, artaren kalitatea bermatuz. Hau da gure bokazioa”, Cabroneren hitzetan. Hogei urtez, 100.000 ohe kentzeaz gain, amaetxeen %50a eta 95 larrialdi zerbitzu hetsi dituzte gobernuek. Hamar urtez, 8,4 miliar euroko murrizketa pairatu dute, aurrekontuaren %10 heina. Are erritmo azkarragoan dabil zerbitzu publikoa murrizten Emmanuel Macron presidentea. Hauteskunde kanpainan hitz emandako “Estatuaren modernizazioa” zerbitzu publikoen murrizketarekin gauzatzen dabil. Politika horren emaitza ezin argiagoa da ospitaleetan: eriak igurikagelan eta pasabideetan metaturik eta erizain geroz eta gehiago nekaturik, gainditurik eta burnout sindromeak jota.\nAzaroaren 20an Edouard Philippe lehen ministroak aurkeztu neurriek ez dituzte grebalariak asebete: postu berririk ez, erientzako leku gehiagorik ez eta hilabete sariari dagokionez “mespretxuaren isla diren prima batzuk han eta hemen” (ez ordea aldarrikaturiko 300 euroko emendiorik). Prima horiek lansaritik kanpokoak izateaz gain, ez dira erretreta sistemaren barruan kontuan hartuko, eta edozein momentutan moztu ahalko dituzte. Gainera, ospitaleko langile guztiek ez dute prima hori jasoko: medikuntza zerbitzuko agenteek adibidez ez dituzte eskuratuko, alta, horiek dira kontratu labur eta lansari apalenak dituztenak. Egoera finantzarioa hobetzeko neurriak ere hitz eman ditu Philippek: gobernuak, 2020. urtetik aurrera, guztira 1,5 miliar euroko aurrekontua irekiko du ospitale publikoentzat, hots, 500 milioi euro urteko. Ospitale publikoek daukaten zorraren herena —10 miliar euro— bere gain hartuko du Estatuak. Langile intersindikalaren arabera ez da nahikoa eta greba eta mobilizazio eguna ukanen dute berriz ere abenduaren 17an.\nAterabidea: pribatura edo su-hiltzaileetara\nOsasun zerbitzu publikoak ezin duenean bere misioa bete, bi bide ditu eriak: pribatura jotzea –ahalmen ekonomikoa ukanez gero–, edo suhiltzaileen zerbitzura jotzea –pribatuan ez bezala, kitorik dakartelako arta–. Justuki, suhiltzaileak ere greban daude, maiatzaz geroztik. Urriaren 15ean protesta egun bateratua burutu zuten ospitaleetako langileekin batera. Emendatuz doazen eskaerei erantzun ahal izateko beharrezko dituzten baliabideak geroz eta murritzagoak dituzte suhiltzaileek ere. Lan karga eta baliabide eskasak deitoratzen dituzte horiek ere. Baina ez dute erantzun baikorrik jaso: “Areagotuz doa haserrea eta erantzunik gabe dauzkagu aldarriak”, CGT, FASPP-PATS, FO-SIS,CFDT-SDIS, UNSA-SDIS, SPASDIS-CFTC, Avenir Secours eta CGE-CGC artean osatu intersindikalaren hitzetan.\nLanbidearen arriskua kontutan hartzen duen erregimen berezia ere desagertzekotan dute pentsio sistemaren erreformagatik. Abenduaren 5 eta 10eko greba orokorretan parte hartu dute.


Larunbatean Irungo kaleetan informatuko dute Zaldunbordaz – abotsanitz.eus\n12 otsaila, 2020 Albisteak / Ekonomia / Ingurumena / Zaldunborda\nZaldunbordari buruzko martxa informatibo “animatua” egingo dute larunbatean, hilak 15, Irunen. Goizeko 10:30ean abiatuko da Adif-en tren geltokitik, eta Urdanibia plazan bukatuko da, eguerdian. Bidean, San Migel auzoko eta Erdiguneko kaleak zeharkatuko ditu eta Hondarribia Outlet Village megaproiektuari buruzko informazioa banatuko dute herritarren eta merkatarien artean.\nBidasoaldeko Lagunak eta Eguzki N2000 taldeek antolatu dute martxa, eta Zaldunborda Gelditu plataformak bat egin du ekitaldiarekin. Plataformak, gainera, deialdia luzatu die hondarribiarrei, bertan parte hartu dezaten.


'Mami Lebrun', “ikuslea hunkitzea” lortzen duen antzezlana barikuan antzokian - Soraluze - Plaentxia.eus\n'Mami Lebrun', “ikuslea hunkitzea” lortzen duen antzezlana barikuan antzokian\nUbane Madera 2019-10-15 12:20\nKepa Errasti eta Ane Pikaza antzezlanaren une batean. Argazkia: Xake Antzerki Konpainia.\nBarikuan Mami Lebrun antzezlana eskainiko dute antzokian, gaueko 22:15ean. Heriotzaz diharduen antzezlana da, baina umorez eta musikaz lagundua. 2018an Donostia Saria eman zioten eta epaimahaiaren arabera, antzezlanak “ikuslea hunkitzea lortzen du”. Dagoeneko, Xake konpainiak 30 emanalditik gora eskaini ditu.\nObrak kontatzen du bi iloba eta amonaren arteko istorioa. Egoitz eta Miren hil berria den amona Kontxari omenaldia prestatzen ari dira eta amonaren etxeko ganbaran bere egunerokoa aurkitzen dute, bertan, Kontxak gaztetan Pariseko Cabaret batean bizitakoak kontatzen ditu. Horixe izango da omenaldiaren ardatza. Hala ere, Egoitzek Mireni kontatu ez dion sekretu bat dauka ...\nHonela baloratu zuen Mami Lebrun XVIII. Donostia Antzerki Saria eman zion epaimahaiak: “Elementu asko uztartzen asmatu dute: dantza, musika, umorea, hunkigarritasuna, hurbiltasuna... Euskararen erabilerari dagokionez, lan biribila da, besteak beste, pertsonaiak bereizteko euskalki desberdinak erabili dituztelako”.\nAntzezlana Getari Etxegaraik zuzendu du eta Ane Pikazak, Kepa Errastik eta Ainara Ortegak dihardute aktore lanetan.\nHitzordua, barikuan, 22:15ean, antzokian.\nPlaentxia.eus-ek antzezlana ikusteko bost sarrera zozkatzen ditu. Parte hartu eta irabazi sarrera parea!


Gaur jokatuko badut, bihar ez | Kirola | Berria\nGaur jokatuko badut, bihar ez\nZamaren kudeaketa. NBAn ohikoak dira elkarren segidako gauetan jokatutako partidak. Denboraldi erregularra lehentxeago hasi ohi da egun, eta talde bakoitzak egin beharreko esfortzu bikoitzen batezbestekoak behera egin du: sasoiko hemeretzikoa zen duela urte gutxi, hamabi ingurukoa egun. Kawhi Leonardek atseden hartuko du ondoz ondoko bi lehietatik batean. Los Angeles Clippersek bere koadrizepseko arazo kronifikatua zain dezan nahi du, kanporaketetara begira (hegalekoak ez du parekorik bere burua administratzen). Erabaki labainkorra da: AEBetako kirol ikuskizunetan, zale askok izar bat ikusteko erosi ohi dute sarrera, ez talde jakin bat babesteko. Leonard ez dago lesionatuta —edo nahikoa lesionaturik— , eta ligaren irizpide klasikoaren arabera, kantxan behar luke beti. Komisionatuak figura berri bat sortu behar izan du, zamaren kudeaketa izenarekin, izarren apetak erregistro ofizialetan disimulatzeko. Fenomenoaren benetako zergatiari heltzerik ez du: jokoa izugarri azkartu da azken bi hamarkadetan, eta ia ezinezko bilakatzen du lehengo moduan izar bat 82 norgehiagokatan 36 minutuz aritzea. Egutegia laburtu, eta NBAren diru sarrerak -soldatak ere bai, jakina- tamainan murriztuko lirateke. Eta errekor historiko guztiak atzemanezin bilakatuko lirateke bat-batean, heroien lorpenak istorio epikoen arrandiarekin saltzeaz bizi den multinazional mediatikoan.\nIragartzearen ezintasuna. NBAn izen apur bat izandako jokalariren bat kontinente zaharrera mugitzen den bakoitzean, «Ufa, Euroliga hankapean ibiliko du, hemen geldiezina da» moduko mezuekin hartzen dute zaleek fitxaketa, baina nagusitasun hori ez da sarri gauzatu ohi. Azkenaldian, gisako pronostikoak kontrako norabidean ere ematen dira: «NBArako dohain perfektuak ditu Vincent Poirierrek, azkar eskuratuko du minutu mordoxka», eta aurreikuspen horietako asko ere ustel suertatu ohi dira. Saskibaloia taldekako kirol da oraindik, eta profesional bat ingurune zehatz batean loratuko den asmatzea ez da hain erraza, neurtzeko ezinezkoak diren hainbat aldagaien eraginagatik. Poirierren kasura ekarrita: akaso datorren hilabetetik aurrera rol esanguratsuren bat erdietsiko du, edota akaso hiru urte aulkian eserita eman ondoren Europara itzultzea tokatuko zaio. Itxaropenerako arrazoirik behar badu, Davis Bertansen kasuari so egiterik du frantziarrak: NBArekin egoskortu zen Baskoniako hegaleko ohia Washington Wizardsekin ari da aurten, eta azken sei lehiatan 23,7 puntu eta sei hirukoko batezbestekoak ditu.\nGurasoen patologiak. ESPN kateak 'Bronny' James, LeBronen hamabost urteko semearen Sierra Canyon instituaren hamabost partida zuzenean emitituko ditu aurten. Lau milioi jarraitzaile ditu Bronnyk Instagramen, eta bere taldearen agerraldi bakoitza zirku bilakatzen ari da, aita agertzen denetan ororen gainetik (kantxara jauzi egin ohi du nerabeen jokaldiak ospatzera, modu arras errespetugabean). Ez da kasu bakana. Eskolarteko txapelketetan nabarmentzen diren haurren —hamar edo hamaika urtekoak sarri—mixtape-ak genero arrakastatsua dira Youtuben. Gaixo-portaera da, Euskal Herrian zapatu goizean seme-alaben epaileak iraintzera joaten diren guraso nazkanteen bertsio estatubatuarra.\nAmets igualitarista. Kontratatu, ilusioa saldu, poto egin, kaleratu, errepikatu. Aspalditik kaskarkerian bizi den New York Knicksen zikloak NBAren berezitasun bat haragiztatzen du: ligako frankizia aberatsena izateak ez du inola ere kirol emaitza itxurosorik bermatzen. Lehiaketa igualitarioa sustatzeko neurriak (soldaten limitea, batik bat) kudeaketa kaskarra zigortzen dute, eta Europako futbolean edo saskibaloian bezala patrikak gainezka merkatura irten eta izarrik garestienak fitxatzea ia ezinezko bilakatu. Real Madrilek eta Bilbo Basketek —edo Bartzelonak eta Osasunak— lansarientzat diru kopuru berbera gordetzea? Esperimentu komunista dirudi, baina AEB ultraliberalean egiten dute eta benetan edonork irabaz ditzakeen lehiaketak dituzte.\nCOVID-19ak Euskal Herrian duen eragina azaltzen du grafiko interaktibo sorta honek. Izurriaren une larrienak martxoan eta apirilean gertatu ziren. Maiatzean eta ekainean apalduz joan zen gaitzaren hedapena, baina uztailean kasuen agerraldiak indartu dira.


Idahoko zenbait tokitako euskara ikasleak bildu eta esperientzia amankomunak partekatuko dituzte — Euskal Kultura\nHemen zaude: Hasiera → Albisteak → Idahoko zenbait tokitako euskara ikasleak bildu eta esperientzia amankomunak partekatuko dituzte\nJoan den ikasturtean, Boise eta Homedale herri idahotarretako (AEB) euskara ikasleak lehenengo elkarretaratze bat egin zuten eta euskara klase bat eta afaria partekatu zuten. Ekitaldiak lortu zuen arrakastak bultzatuta, ikasturte berrian ekimena berriz ere planteatu da, eta baliteke aurreko Boise eta Homedale-ko ikasleez gain Gooding-ekoak ere emendatzea. Izaskun Kortazar NABOko Euskara koordinatzaileak animatu nahi ditu Estatu Batuetako gainerako euskara ikasle eta irakasleak molde honetako ekimenak gara ditzaten eta bil daitezen esperientziak eta eskarmentua partekatzeko ondoko edo ez-urruneko herri eta hirietako euskara eskolakideekin.\nBoise, Idaho, AEB. Joan den ikasturtean Boiseko ikasleak (Itxaso eta Izaskunen klaseak) izan ziren lehenengo urratsa eman eta Idahon bertan dagoen Homedale herriko Euskal Etxera bertaratu zirenak, bertako ikasleekin (Gloria Lejardiren klasea) mintzatu, euskara eskola bat partekatu eta horrekin batera "Homedalekoek prestatutako afari gozoaz" giro ezinhobean gozatu zutenak.\n"Oso esperientzia polita izan zen eta oso aitzaki ona ikasleak klasea prestatzen buru belarri ibiltzeko elkartu baino lehenago. Lehenengo eta behin Homedaleko ikasleek prestatutako afaria jan genuen eta gero klaseari ekin genion. Klasea oso barregarria eta interesgarria suertatu zen", agertu dio EuskalKultura.com-i NABOko Euskara koordinatzaileak.\nBoise, Homedale eta Gooding-en\nEkimenak lortutako arrakastaren ondotik, Izaskunek antzeko zerbait proposatu nahi die euskara ikasten ari diren gainerako ikasleei, hasteko Estatu batuetakoei. Bere ustetan, euskara ikaste lanetan "garrantzitsua da ikasleak isolatuta ez sentitzea eta honelako ekintzek helburu hori dute. Datorren ikasturterako Gooding-eko ikasleekin (Asun Bedialaunetaren klasea) eta berriz ere Homedaleko ikasleekin elkartzeko asmoa dugu", adierazi du.\nIzan ere, Izaskun Kortazarrek lerro hauek aukera baliatu nahi du "ikasle eta irakasle guztiak anima" daitezen, "honelako ekintza bat martxan hasteko. Oso ondo pasatzen da, asko ikasten dute eta esperientziak partekatzen dituzte. Benetan merezi du", azpimarratu du Kortazarrek.\nAzkeneko ikasturtean eginiko elkarretaratean parte hartutako ikasleak, Boisekoak (Itxaso eta Izaskun irakasle) eta Homedale-koak (Gloria Garatea Lejardi irakasle)\nBoiseko Ikastola Boise Idaho Estatu Batuak (AEB)


«Bertako erleekin lan egitea garrantzitsua da, hibrida ez daitezen»\n27 abendua, 2019 Elkarrizketa 560\nGauza askotan, zer eta zenbat egiten den adina inporta du nola egiten den. Gehiago, sarri. Erlezaintzaren munduan ideiak oso garbi dauzkate. Bertako erle espeziea, erle beltza deitua, indartu eta hedatu nahi dute, kanpoko espezieak sartzeko «tentazioa» gaindituta. Erle beltz hazleen elkartea (Erbel) horretarako sortu zuten, 2017an. Zaldibian du egoitza, Goizane gunean, eta Egoitz Galartza erlezaina eta albaitaria (Oiartzun, 1975) da koordinatzailea.\nErle beltza bereiztea komeni, lehenik. Bertako autoktonoa?\nBai, bertako erlea da. Erle beltza da Europako erlea. Beno, Europan Iberiar Penintsula, Frantzia eta hortik iparralderantz hartzen duen aldekoa. Italian eta Menditerraneo inguru horretan beste erle mota bat dago. Baina Euskal Herrikoa berezkoa erle beltza da.\nHori da hemengo erlezainek erabiltzen duzuena?\nErabiltzen dugun ohikoena erle beltza da. Baina azkeneko urteetan, kanpoko erleetara joateko aukera behintzat sortu da, eta beste batzuetan joera ere bai. Erle mantsoagoak dira haiek, lana arroparik edo eskularrurik gabe egin daiteke. Hemengoak bizixeagoak dira. Erlezainek tentazioa eduki dezakete kanpoko espezieekin probak egiteko eta erregina batzuk ekartzeko.\nTentazioa… Ez al da komeni kanpoko erle espeziea sartzea?\nHorrek bertako erlearekin nahastea eragiten du, eta hibridazioa sortzen du. Hori kontrola ezin den gauza bat da. Ugaztun bat hibridatzen bada arazo handirik ez dago, baina erleen kasuan, airean gertatzen da ernalketa, eta erlemandoan barreiatzen dira bazter guztietatik, eta hibridazio hori kontrolatzea zaila da. Horregatik ematen diogu garrantzia bertako erlearekin lan egiteari.\nHibridazioa kaltegarria izango litzateke?\nKaltegarria da. Genetika galtzen da eta bertako espezieek geneak galtzen dituzte. Baina, gainera, erlezainentzat hibridoak ezaugarri txarrak dauzka. Aurreneko hibridoa, F-1 deritzona, lehenengo belaunaldia ona izan liteke, aitaren eta amaren ezaugarri onak potentziatzen dituelako. Baina hortik aurrerako belaunaldiak gobernaezinak dira: erlea ahultzen da, agresiboago bihurtzen da, eta ez dakizu zer joera hartuko duen.\nErbel elkarteak azaroan jardunaldi bat antolatu zuen. Zer helburu lortu nahi dituzue?\nBatetik barnera begira egin dugu, gure bazkideak formatzeko eta euren artean ezagutza hedatzeko. Garrantzitsua da informazio hori izatea, beste lekuetan zer gertatzen ari den jakiteko. Baina gure lana besteei aditzera emateko ere badira jardunaldiok. Bazkideak 25 inguru elkartu ginen, baina gainerako 55ak ez ziren bazkideak.\n80 lagun parte hartzen. Ikusmina edo ikasmina badago erlezainen artean.\nGaraia egokia da, eta jendeak oso ondo hartu du. Horrelako ekimenik inguruan ez da egin. Erregin hazkuntza edo halako ikastaroak izaten dira, baina jardunaldi batzuk hain teknikoak horretara enfokatuta, ez dira egin ohi. Gero, kanpoko adituak ekartzen ditugu, geroni eta ingurukoak asetzeko.\n«Kanpoko erle espeziea sartzea kaltegarria da, genetika galtzen delako»\n«Aurreneko hibrido belaunaldia ona izan liteke, baina gobernaezina bihurtzen da gero»\n«Beste herrialde batzuetan ohituago daude erlezainak gai teknikoetara, Iparraldean kasu»\nArreta handia jarri diozue erreginak norberak ateratzeari eta hazteari. Hori da gakoa?\nBai. Gure kasuan, hori da animalia bat barreiatzeko daukagun modua. Ganaduan izan litezke txekorrak, behiak edo zezenaren hazia. Gure kasuan, erreginak dira. Horrek ez du esan nahi erlauntza oso bat mugitu behar dugunik; nahikoa dugu poxpolo kaxa moduko txiki batean erregina bat sartzearekin eta hori lagunari ematearekin edo batetik bestera mugitzearekin. Horrek asko errazten digu manejoa. Baina falta zaiguna da horretan ohitura hartzea eta hori egin litekeela eta nola egin jakitea.\nErlezainek erreginak eurek ateratzeko interesik ba al dute?\nBeste herrialde batzuetan, Frantzian eta Ipar Euskal Herrian bertan ere bai, ohituagoak daude horrelako gai teknikoetara eta teknika horiek erabiltzera. Gure inguruan oraindik ez dugu gehiegi erabiltzen. Erbelen helburuetako bat hori da: guk geronek ikastea eta jakitea erreginak atera daitezkeela.\nEuskal Herri guztiko erlezainak dira Erbeleko bazkide.\nGure bazkideen artean –31 bazkide dauzkagu–, herena edo gehixeago Iparraldekoa da. Beste gainontzekoak, Gipuzkoakoak eta Nafarroakoak. Euskal Herriko elkarte bat gara. Jardunaldietara etorri ziren 80 erlezainetatik 78 Euskal Herrikoak ziren, herrialde guztietakoak.\nZein dira elkartearen lan behinenak orain?\nElkarte berria gara, bi urte inguru daramatzagu, eta oraindik ez gara ari lan potentzia handienean. Nolako elkartea izatea nahi dugun, zer zerbitzu eskaini bazkideei, eta datorren urtea prestastzea da orain lana.\nBadauzkagu hitzaldi batzuk programatuta. Urtarrilean edo otsailean beste bat Zaldibiako Goizanen egingo dugu, Gipuzkoako erlezainentzat, gure elkartea pixkanaka ezagutzera emateko.\nEgoitza Goizanen duzue, Gipuzkoako Erlezain Elkarteak bezala. Baina harengandik aparte.\nBai. Beste elkarte bat da, baina handik sortua. Lotura naturala du. Gipuzkoako Erlezain Elkarteak Europako Smartbees proiektuan parte hartu zuen, Andone Estonba genetikalariarekin batera. Hortik sortu zen Erbel izango zenaren hazia. Senide ttikia dela esango genuke.\n« «Etorkizunekoengatik ere ari gara borrokan, ez gugatik bakarrik»\nBuruhaundi’tar Olentzero »


Gure osasuna arriskuan ote? - Elhuyar Aldizkaria\nHasiera » Erreportajeak » Gure osasuna arriskuan ote?\nIstripuak dioxina-isurien Chernobyl bihurtu zuen Seveso. Izan ere, ezbeharrak eragin handia izan zuen hango gizartean: hainbatek arnasbideetako eta azaleko arazoak pairatu zituen, eta batzuek baita minbizia ere.\nHarrezkero, dioxinen toxizitateak beldurra sortu du hemengo gizartean ere, nahiz eta, adituen hitzetan, zientifikoki ez dagoen guztiz justifikatuta beldur hori. Dioxinak toxikoak dira, horretan ez dago zalantzarik, baina ezin da ahaztu toxikologian dena erlatiboa dela: konposatu toxikoen eragina dosiaren araberakoa izaten da beti. Beraz, kontzentrazio altuak egiten ditu arriskutsu dioxinak.\nDioxinak eta minbizia\nErraustegiek isuritako dioxinek gaixotasunak eragin ditzaketen jakiteko, zailtasun nabarmen bat aurkitu dute adituek: zaila da atmosferan zenbat dioxina dagoen zehatz-mehatz neurtzea. Izan ere, kontzentrazio\nikaragarri txikietan azaltzen dira, pikogramotan; alegia, gramo bat baino mila milioi bider kantitate txikiagoetan.\nErraustegiak ez dira dioxinak sortzen dituzten bakarrak. Gure inguruko industriak ere badu zeresanik.\nBestetik, ikerketarako zailtasun etiko nabarmena ere badago. Laborategiko arratoi bati erraz eman dakizkioke produktu toxikoak, gaixotasunak nola eboluzionatzen duen ikusteko. Gizakiekin probatzea, aldiz, ez da legezkoa. Egin daitekeen hurbilketa bakarra istripu baten ondorioz toxinekin harremanetan egondako populazioen ikerketa epidemiologikoa izaten da. Sevesoko herritarrena, esaterako. Baina kasu horietan zaila da emaitzak interpretatzea, besteak beste paziente bakoitzaren dietak, tabakoa erretzeko ohiturak eta inguruan dituen industriaguneek ere eragin nabarmena izan dezaketelako.\nBeraz, 2,3,7,8-TCDD izeneko dioxinak gizakientzat kartzinogenoak diren susmo handia badago ere, orain arte egin diren ikerketa esperimental guztiak laborategiko animaliekin egin dira. Hortik abiatuta, ziurtzat eman da gizakian ere eragin bera izango dutela, baina kontuan izan behar da desberdintasun handia ikusi dela animalia-espezie batetik bestera. Beraz, ezin da guztiz frogatutzat eman.\nErraustegi zaharren arriskuak\nLaborategiko proben muga ikusita, erraustegien inguruan bizi diren populazioetan ere egin da azterketarik, eta ikusi dute aldaketa hormonalak, minbizi-kasuak zein arnas aparatuko arazoak emendatu egin direla. Batez ere erraustegitik 10 kilometrora baino gutxiagora bizi direnen artean. Ez dago argi, ordea, inguruko gune industrialek ere izan ote duten eraginik. Zalantzak zalantza, Munduko Osasun Erakundeak dioxinak konposatu kartzinogenoen zerrendan sartzea erabaki du.\nAlemanian herriguneetatik oso gertu jarri dituzte erraustegiak, arriskurik ez dagoelakoan.\nSevesoko istripuan isuritako dioxina-kantitate handiak haurren sexuan ere eragin zuela ikusi zuten: jaioberrien artean ez zen mantentzen ordura artean neskato eta mutikoen artean ohikoa zen proportzioa. Mutil baino neskato gehiago jaio zen nabarmen. Oro har jaioberrien % 51 izaten dira mutilak munduan, baina Seveson istripuaren osteko hogei urteetan % 38 bakarrik izan ziren.\nZaila da, ordea, gaur egungo erraustegiek osasunean zer eragin izango duten jakitea; izan ere, azken urteotan asko hobetu da gai toxikoak atmosferara ez isurtzeko teknologia. Adibidez, Katalunian, Montcada-ko erraustegiaren inguruan egin duten azterketaren arabera, herritarrek arnastutako dioxinen % 6 bakarrik da erraustegiak sortutakoa.\nLaborategiko ikerketetan, dioxinen toxizitatea animalia askorekin aztertu da, eta espezie batetik bestera desberdintasun handiak daudela ikusi da. Orain argitu behar da zenbateraino den sentikorra gizakia. Alegia, dioxinekiko sentikortasunaren eskala horretan non ote gauden gu.\nBaina erraustegi berriek osasun-arazorik ez dutela sortzen ziurtatzen dutenei oso zorrotz erantzun die José María Tallón Errenteriako Osasun Zentroko familia-medikuak: “Oso zaila da erraustegi berriekin kalteak gertatzen diren edo ez frogatzea. Pentsa, helduetan minbizia garatzeko 10 urtetik gora pasatzen dira. Herbehereetan,1973an hasi ziren ikertzen dioxinek fetuetan sor ditzaketen malformazioak, eta 2000n argitaratu dute emaitza. Beraz, erraustegi modernoek arriskurik ez dutela esaten dutenak gezurretan ari dira. Oraindik ez dago hori esaterik!”\nIñigo Legorburuk ere, Euskal Herriko Unibertsitatean poluzio atmosferikoa ikertzen duen kimikariak, bere kezka adierazi du: “gizarteak eskatu behar du zehatz-mehatz kontrola dezatela benetan atmosferara zer isuriko den, eta datu horiek edozeinentzat eskuragarri jar ditzatela.” Horren haritik doa José María Tallón-en kezka ere. Izan ere, gai toxikoak ez askatzeko erabiltzen diren filtroek asko moteltzen dute zaborraren errekuntza. “Badakigu erraustegi batzuetan gauean filtroak kendu egiten dituztela ezkutuan, erreketa azkarragoa izan dadin —dio Tallónek—. Azken finean, diru asko aurrezten dute hala eginda”.\nZigarroen keak ere dioxina ugari sortzen du. Egunean 20 zigarro erretzen duenak 4,3 pikogramo dioxina sartzen du organismoan erretzailearen kilo bakoitzeko.\nXabier Garmendia ingurumen-aholkulariak, ordea, ez du uste horrelakorik gertatuko denik: “Errekuntzaren balio guztiak monitorizatuta egongo dira 24 orduz, eta informazio hori erraustegiek berek zein administrazioak jasoko dute. Urtean sei aldiz kontrol eta neurketa zorrotzagoak egingo dira gainera”.\nAtmosferara isurtzen ez dena\nPolemika, ordea, ez da hemen amaitzen. Dioxinez gain, beste hondakin toxikoak ere sortzen dira zaborraren errekuntza-prozesuan: furanoak, gas azidoak eta metal astunak, kasu. Baina dioxinen toxikotasuna ez da oraino behar bezala aztertu, eta are gutxiago gainerako poluitzaileena. Ez dago esaterik zer eragin izango duten giza osasunean erraustegiek isurtzen dituzten merkurioak edo artsenikoak, esaterako.\nGaur egungo erraustegiek atmosferara halako gutxi isuriko dituztela adierazi dute errausketaren aldekoek, filtroak oso eraginkorrak direla. Baina ondotxo dakigu sortu sortuko direla. Eta atmosferara isurtzen ez badira errautsetan eta zepan geratuko direla; toxikoak, berdin-berdin. Horrek, beraz, bestelako eztabaida sortu du: zer egin sortzen diren errauts eta hondakin solido toxiko horiekin guztiekin?\nKonposatu artifizialik hilgarrienetakoa\n2,3,7,8-TCDD izenekoa da dioxina guztien artean ezagunena. Ez da harritzekoa, hori baita guztietan arriskutsuena: akuri bati mikrogramo bakar bat emanez gero —hau da, gramo baten milioirena—, hil egiten da. Hain toxikoa izanik, gizakiak sortutako konposatu artifizialen artean hilgarrienetakoa dela diote.\nHorrek ez du esan nahi, ordea, naturan ez dagoenik hori bezain gai toxikorik. Bizidun askok sortzen dituzten toxinak askoz ere hilgarriagoak dira. Horren adibide dira Clostridium botulinum mikroorganismoak sortzen duen toxina, botulismoa eragiten duena edo Clostridium tetan -ek sortzen duena.\nGorputzean pilatzen dira\nDioxinak ez dira uretan ondo nahasten; hobeto disolbatzen dira oliotan, gantzetan. Hortaz, kutsatutako airea arnasten dugunean edo elikagaien bidez jasotzen ditugunean, dioxinak gorputzeko ehun adiposoetan metatzen dira. Ondorioa larria da: organismoak nekez metabolizatzen ditu eta ezin ditu inolaz ere gorputzetik kanporatu. Gurekin urte luzez izaten ditugu.\nEHUko Kimika Fakultateko irakaslea eta poluzioa atmosferikoaren ikertzailea.\n“Azken urteotan asko aldatu da teknologia. Garai bateko erraustegi europarrek ez zuten keak tratatzeko sistemarik, eta tona bat zabor erretzeko 90 mikrogramo dioxina isurtzen zuten atmosferara. Gaur egungoek, ordea, 1,5 mikrogramo besterik ez dute isurtzen. Alegia, 60 aldiz gutxiago.”\nJosé María Tallón\nErrenteriako Osasun Zentroko familia-medikua\n“Osasun publikoaren zuzendaritzak adierazi du odol-analisiak egingo dituztela errausketa-instalazioen inguruan biziko diren biztanleen artean. Baina odol-analisiek ez dute ezertarako balio. Hasteko, dioxinak gantzetan pilatzen direlako, ez odolean.”\n“Ez dakigu zer egingo duten errekuntzan sortzen diren errauts toxikoekin. Alemanian, adibidez, obra zibiletan erabiltzen zituzten lehen, eraikuntzako lehengai gisa. Baina konturatu dira ez direla inerteak.\nDenborarekin higatuz joaten dira, hautsa askatzen da. Beraz, ez dira batere seguruak, eta utzi egin diote eraikuntzan erabiltzeari. Orain pilatu bakarrik egiten dituzte errauts toxiko horiek.”\n“Une honetan dagoen araudiari esker, errauskailuek oso dioxina gutxi isur ditzakete atmosferara eta uretara. Beste industria-sektore batzuek baino askoz ere gutxiago isurtzen dute, eta baita trafikoak berak baino gutxiago ere.”\n“Dauzkagun datuen arabera, erraustegietan sortzen diren dioxina eta\nfuranoetatik % 1 tximiniatik ateratzen da atmosferara, % 18 zepetan\ngeratzen da eta % 80 errautsetan.”\nAtmosferara isurtzen diren partikulen tamainak ere badu zeresanik, ez toxizitateak bakarrik. Kea erraustegiko tximiniatik gora ateratzen denean, hainbat tamainatako partikulak isurtzen dira atmosferara: tamaina handienekoak beren kabuz erortzen dira lurrera; partikularik txikienak, ordea, 0,1 mikratik beherakoak, atmosferan dantzan geratzen dira, etengabeko mugimenduan, euren artean talka eginez. Talka horien ondorioz, pilatuz joaten dira, eta azkenean tamaina ertaineko partikulak sortzen dira: 0,5-2 mikra ingurukoak. Hain zuzen ere, gure birikentzat “arnasgarriak” diren tamainakoak.\nIzan ere, arnas aparatua partikula handietatik babesteko egon badago diseinatuta: mukosa berezia eta ileak ditugu sudurrean. Atmosferako partikula handienei —5 mikratik gorakoei— biriketarainoko bidea ixten diete berehala. Eta bronkioetako mukosak 2 mikra artekoei ixten die gero. Partikularik txikienak, ostera, 0,5 mikratik beherakoak, barru-barruraino sartzen dira, baina, hain txikiak izanik, sartu ahala atera ere egiten dira batere kalterik eragin gabe. Beraz, partikularik arriskutsuenak bitarteko tamaina dutenak dira: zuzenean albeoloetaraino sartzen dira, eta arnasbideetako arazoak sortzen dituzte, nahiz eta jatorrian konposatu horietako asko ez ziren toxikoak.\nUrte asko behar izan dira partikula horiek osasun-arazoak sortzen dituztela frogatzeko, baina gaur egun poluzioa ikertzen dutenek garrantzi berezia ematen diete. Erraustegi berrienek erretzen duten zabor-tonako horrelako 30 gramo partikula isurtzen dute tximiniatik. Gurean zenbat zabor-tona erreko diren jakinik, kontuan hartu beharreko faktorea izango da.