AGINDUA, 2000ko urtarrilaren 24koa, Kultura sailburuarena, Helduen Euskalduntzearen Oinarrizko Kurrikulua onartuz, erreferentzi marko obligaziozkoa izan dezaten HABE Erakunde Publikoak diruz lagundutako euskaltegiek. - HABE - Eusko Jaurlaritza - euskadi.eus\n1. artikulua – Helduen Euskalduntzearen Oinarrizko Kurrikulua onartzea, Agindu honetako Eranskinean azaltzen den eran.\n2. artikulua – Helduen Euskalduntzearen Oinarrizko Kurrikuluaren ezarpenerako, euskaltegi bakoitzak bere izari-ezaugarrien eta dokumentu honen araberako Kurrikulu Proiektua aurkeztu behar dio HABEren zuzendari nagusiari.\n3. artikulua – Euskaltegiak igorritako Kurrikulu Proiektua aztertu ondoren, HABEren zuzendari nagusiak proiektua ebazpen bidez onartuko du.\nLehenengoa. HABEren zuzendari nagusiak, berari dagozkion eskumenen barnean, HABEren dirulaguntza duten euskaltegietan Oinarrizko Kurrikulua ezarri eta garatzeko behar diren Akordioak bideratuko ditu.\nBigarrena. Agindu hau Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkarian argitaratu eta biharamunean jarriko da indarrean.\nI. ERANSKINA HELDUEN EUSKALDUNTZEAREN OINARRIZKO KURRIKULUA\nHABEri dagokio, besteak beste, helduak alfabetatu eta euskalduntzeko kurrikuluak sortu, diseinatu eta ezartzea, irizpide sozio-linguistikoak kontuan hartuz eta plangintza egokiak eginez; izan ere, eskumen hori ematen diote, batetik, azaroaren 25eko 29/1983 Legeak, Helduen Alfabetatze eta Berreuskalduntzerako Erakundea sortu eta Euskaltegiak Arautzekoak (2,d artikuluak), eta, bestetik, otsailaren 13ko 34/1996 Dekretuak, HABEren arau organikoak onartzen dituenak (8,a artikuluak).\nHABEk sorreratik taxutu ditu euskalduntzeko programak. Hor ditugu, esaterako, "Helduen euskalduntzerako programazioa" (HABE, 1981) eta "Helduen euskalduntzea programatzen-84" (HABE, 1983). Ondoren, 1987ko urtarrilaren 7ko Aginduaz, ezarri ziren euskalduntzeko lehen zortzi mailetako edukiak eta ebaluaziorako irizpide oinarrizkoak; eta gero 1989ko azaroaren 17ko Aginduak ordezkatu zituen, helduen euskalduntzeko Programa ezarri baitzuen, euskalduntzearen hamabi urratsetako banari zegozkion gaitasunak eta hizkuntz edukiak finkatuz.\nEzarri zenez geroztik hamar urte joanda, egoki iritzi zaio azken Programa hori berrikusteari eta kurrikulu-arau egunekoetara moldatzeari. Horretarako, euskaltegiek azaldutako beharrak kontuan hartuz, HABEren Batzorde Akademikoaren aholkuak entzun ondoren, eta Euskara Biziberritzeko Plan Nagusiak kurrikulua berritzeko egin zuen proposamenari erantzunez, "Helduen Euskalduntzearen Oinarrizko Kurrikulua" deritzon proposamena landu da, eta HABEren Zuzendaritza Batzordeak formulatu du 29/1983 Legeko 20. artikuluan aurreikusitakoaren arabera.\nOinarrizko Kurrikulua dokumentu bat da, euskara-irakaskuntzaren helburu eta edukiak azaltzen dituena, hizkuntzaren irakas- eta ikas-printzipioetan oinarrituta. Lan-proposamena da, euskaltegien lan-gida izan nahi duena. Dokumentu ireki eta malgua da; euskaltegiek eta irakasleek gauzatu beharko baitute, ikastegiaren, inguruaren eta ikasleen ezaugarriak kontuan hartuz.\n29/1983 Legeko 20. artikuluaren arabera, Hezkuntza eta Kultura Sailari dagokio, besteak beste, HABEren Zuzendaritza Batzordearen proposamenez, euskaltegietan ematen den irakaskuntzaren ordenamendu orokorra. Horren kariaz, Euskal Herriko Autonomia Erkidegoko Administrazioaren Erakunde Autonomo hori Kultura Sailari atxikita dagoenez,\nHelduen Euskalduntzearen Oinarrizko Kurrikulu hau izango da HABEren Erregistroan inskribatuta dauden Euskaltegien jardun didaktikoaren obligaziozko erreferentzi markoa.\nProiektu honek jarraian datozenak jasoko ditu:\nEuskaltegiak bizi duen egoeraren eta bere inguru sozialaren beharren azterketa eta autoebaluazioa.\nOinarrizko kurrikulua mailaka egokitzeko proposamena, baita maila bakoitzeko aurrikusten den ordu-kopurua ere.\nEuskaltegiaren Kurrikulu Proiektua agindu hau onartu eta hiru urteren buruan gauzatu beharko da.\nHalaber, Helduen Euskalduntzearen Oinarrizko Kurrikuluaren esanekin bat etorriko ez balitz, HABEk euskaltegiari jakinaraziko dio eta Kurrikulu proiektua osatzeko edo aberasteko egokitzat jotzen dituen iradokizunak egingo ditu, dagokion neurrian, proiektua hobetzeko orientabideak eskainiz.\nBakarra.– Mailaketari dagokionez, Helduen Euskalduntzearen Oinarrizko Kurrikuluak ezartzen dituen mailak izango dira euskaltegien jardunaren erreferente nagusia. Hori dela eta, egin beharreko egokitzapenak burutu ahal izateko euskaltegiek Agindu hau indarrean jarri eta hiru urteko epea izango dute. Bitartean, HABE eta euskaltegien arteko harremanetan, gaur egun indarrean dauden parametroak mantenduko dira.\nAgindu honen Xedapen Iragankorrean agindutakoa agindu, indarrik gabe geratzen da Kultura eta Turismo Sailaren Agindua, 1989ko azaroaren 17koa, Helduak Euskalduntzeko Irakaskuntza Programa ezarri zuena, HABE Erakunde Publikoak diruz lagundutako euskaltegiek bete zezaten. Indarrik gabe geratzen da, halaber, helduen euskalduntzearen arloan Agindu honen aurka egon dadin beste ezein erabaki.\nVitoria-Gasteiz, 2000ko urtarrilaren 24a.\nHelburuak mailaz maila.\n– mailarako edukiak.\nBesteak beste, helduen euskalduntzea suspertzea eta bideratzea da HABEren zeregina. Horretarako sortu zuen Eusko Jaurlaritzak 1981ean, eta horrexetarako legez Erakunde Autonomo bihurtu Eusko Legebiltzarrak 1983an.\nZeregin hori betetzeko, hasiera-hasieratik garrantzi handiko tresnatzat jo zuen HABEk programa didaktikoa. Programa horixe lantzen hasi zen eratu orduko, eta 1981ean bertan argitaratu zuen lehenengoa: "Helduen euskalduntzerako programazioa" (HABE 1981). Helduen euskara-irakaskuntzaren programa zuen liburuak eduki nagusi eta ondorengo hainbat lanen oinarri izango zen.\nLehenengo programa haren ondoren eta euskararen irakaskuntzan egindako aurrerabidearen ondorioz etorri ziren gero beste hiru programa: "Helduen euskalduntzea programatzen-84" (HABE 1983), "Euskalduntzearen lehen zortzi urratsetako edukia eta ebaluaketarako oinarrizko irizpideak" (1987ko urtarrilaren 7ko Agindua; ZUTABE 1987) eta "Euskalduntzeko programa" (1989ko azaroaren 17ko Agindua; HABE 1989). Eta aurrerabide beraren harian dator, hain zuzen, honako "Helduen euskalduntzearen oinarrizko kurrikulua" ere.\nBide luzea egin du helduen euskalduntzeak. Bide horren mugarri dira lehen lau programak, bakoitza bere bereizgarriekin, izenez eta edukiez desberdin, egindako aurrerabidearen lekuko eta, aldi berean, eginkizun zegoenaren gidari. Eta lau programa horien ildotik dator kurrikulu berria ere, mugarri berria ezartzera, egungo beharren arabera. Mugak muga eta zalantzak zalantza, aldi bat burutu zuten lau programa horiek helduen euskalduntzean: mailakatua geratu zen EGA bitarteko ikas-prozesua, eta langaiez eta ebaluaziorako irizpidez hornitua.\nBaina ez zegoen dena egina. Batetik, programaren hizkuntz edukiak eta urrats bakoitzeko gaitasun-mailak adieraztera mugatzen da laugarren programa, nahiz eta testuinguru zabalagoa eskaini aurkezpenean; gainera, lehen zortzi urratsetan gainditu gabeko hainbat arazoren konponbide-itxura dute, neurri batean, azken lau urratsek. Horrek, bestetik, programaren oinarrietara begira jartzen gaitu, eta horiek irakaskuntzan nola hezurmamitzen diren aztertzera bultzatzen. Baina bada arazo larriagorik ere, nahiz eta lotura hain zuzenik ez izan programarekin berarekin: hor daude ikas-prozesua utzi eta amaitzen ez duten ikasleak; eta hor daude, era berean, euskara bera ikasi bai baina erabiltzen ez dakitenak eta erabiltzen ikasi bai baina oker erabiltzen dutenak ere. Baina bada besterik: askok ez dute nahikotzat jotzen EGAri dagokion gaitasun-maila lortzea, eta euskal gizartea ere gaitasun handiagoko euskaldunen beharrean da.\nAldi berean, premia berriak sortu dira azken urteotan helduen euskalduntzearen eremuan. Eta ez dira txikienak, noski, administrazioa euskalduntzeko plangintzak eragindakoak, irakaslegoaren euskalduntzea, enpresetako euskalduntze-prozesuak.\nHoriek horrela izaki, beharrezkoa ikusi du HABEk gaurdainokoa aztertu eta euskalduntzearen kurrikulu berri bat egitea: esku artean dugun hauxe. Kurrikulu berri honek, jakina, arestian aipatutako hutsuneak, arazoak eta premiak izan ditu kontuan, eta horiei erantzuteko bideak moldatzea xede. Horretarako, orain artekoaz baliatu da HABE, bai euskalduntzearen eremuan egindakoaz, bai beste hizkuntzen irakaskuntzan egindakoaz; eta aintzakotzat hartu ditu, gainera, kurrikulugintzaren inguruko hainbat ekarpen teoriko berri ere.\nHorrela sortutako kurrikulu berrian, agerikoak dira orain arteko bidearen aztarnak eta nabarmenak berrikuntzak. Baina oraingo hau ez da, hala ere, aurrekoen jarraipen soila, zenbait berrikuntzaz hornitua. Gehiago ere izan nahi du: helduen euskalduntzean jauzi garrantzizkoa ematen lagunduko digun baliabide anitz eta eraginkorra.\nIzan ere, jauzi garrantzizko baten beharrean da helduen euskalduntzea. Alde asko dituen jauzia da eta alor askotan eragingo duena: zenbait programaren bermoldatze eta uztarketan, euskaltegien eraketa eta autonomian, irakaslearen prestaketan eta autonomian, euskaltegi eta irakasle bakoitzaren programazioetan, ikaslearen partaidetza eta autonomian, ikas-prozesuen mailaketan eta luze-laburrean, metodologian, ebaluaziogintzan... Oro har, helduen euskara-irakaskuntza indarberritzea eta areagotzea du HABEk egitasmo, eta helduen eta gizartearen euskalduntzeari eragitea xede.\nEta egitasmo hori oinarri eta ardatz, honako baliabide anitz eta eraginkor hau eratu du HABEk: helduen euskalduntzearen oinarrizko kurrikulua. Eta horixe da lehenengo eta behin kurrikulua: egitasmo baten zerbitzurako sortutako baliabidea. Irakaskuntzan txertatzen da kurrikulua, eta sistema osoaren atala da. Oinarrizko kurrikulu izaki, gainera, zehaztapen-maila orokorraz dihardu eta zehaztapen-maila xeheagoen beharrean da. Eta kurrikulu izaki, azkenik, programa bat baino gehiago da.\nLau bereizgarri nagusi ditu, beraz, eskuetan dugun oinarrizko kurrikuluak. Azal ditzagun banan-banan zehatzago.\n– Egitasmo zabal baten baitan kokatzen da kurrikulua, eta egitasmo zabal horren zerbitzuan dago. Kurrikulua ez da ezer, egitasmo horren baitan ez bada. Egitasmoaren helburuak gauzatzeko baliabide den neurrian, beteko du kurrikuluak bere zeregina.\nEgitasmoa zabala da: helduen euskara-irakaskuntza berritzea du helburu; are gehiago, etengabeko berrikuntza eragilea martxan jartzea. Egitasmoa ez da amaitzen dokumentu hau argitaratzean. Etengabe berritzen eta aldatzen ari den sistemari erantzun nahi baitio.\n– Sistema osoa da irakaskuntza, eta sistema oso horren atala da kurrikulua. Sistema osoan du eragina kurrikuluak, eta sistema osoak du eragina kurrikuluan. Sistema osoari eragiteko sortzen da kurrikulua; eta malgua izaki, zabalik dago sistema horren eragina bereganatzeko. Beraz, prozesu baten atala ere bada kurrikulua: etengabe aldatzen eta berritzen ari den prozesu baten aldagai eragile. Sistema horren bihotzean dago irakaslea. Irakaslearen etengabeko berrikuntzak bermatuko du, azken batean, irakas-sistema osoaren berrikuntza. Eta ikaslea du sistemak ardatz. Ikaslearen premiek agintzen dute irakaskuntzan. Ikasleak ikasten du, azken batean, hizkuntza. Eta hori beti horrela bada, are gehiago da, ikaslea heldua denean. Beraz, ez dago euskararen irakaskuntza berritzerik, ikaslearen heldutasuna eta autonomia landu gabe, ikaslea bere ikastearen lehen egile eta erantzule ez bada.\n– Oinarrizkoa da honako kurrikulu hau; oinarrizkoa, orokorra eta zabala: euskaltegi bakoitzari dagokio moldatu eta zehaztea, eta irakasle eta ikasle bakoitzari hezurmamitzea.\nIkuspegi horren arabera, prozesu baten lehen urratsa da kurrikulu hau, proiektu baten lehen agiria. Kurrikulua osatu eta zehaztu ahalean joango da prozesua burutuz eta proiektua gauzatuz. Horrek, jakina, proiektua moldatzea eta ñabarduraz hornitzea dakar berekin; are gehiago, hainbat erabaki hartzea, zenbait aukera hobetsiz eta beste batzuk bigarren mailan utziz. Izan ere, ingurune soziokultural bakoitzak ditu bere bereizgarriak eta beharrak, eta bereizgarritasun eta behar horietara moldatuko da euskaltegi bakoitza, eta horrela eginez gauzatuko du proiektua. Hizkuntza ez baitago irakasterik tokian tokiko aldagaiak kontuan izan gabe.\n– Prozesuaz gain, produktu ere bada kurrikulua: dokumentu bat. Programa baino zabalagoa den dokumentua, hain zuzen. Programaz gain, beraren oinarriak ere azaltzen dituena. Hiru dira oinarri horiek: ZER ikasten den hizkuntza ikastean, NOLA ikasten duen helduak bigarren hizkuntza eta zer ingurune soziokulturaletan (NON, NORAKO eta ZERTARAKO) ikasiko duen.\n– Hizkuntzaren ikuspegia.\nKurrikuluak hizkuntzaren ikuspegi diskurtsibo-pragmatikoa aldarrikatzen du: Hizkuntz sistemaren unitate komunikatiboa ez da ez hitza, ezta esaldia ere, diskurtsoa baizik, testuetan gauzatzen dena. Testuek, berriz, bere osotasuna lortuko dute, bere arau propioez gainera, azpisistema fonologiko, morfosintaktiko eta semantikoen arauak ere betetzen badituzte, beti ere komunikazioa gertatzen den xedeari eta egoerari, kontestuari alegia, egokituz. Komunikazioa eraginkorra izan dadin, bada, beharrezkoa da hizkuntz erabilerarako arauak ere ezagutzea; zenbait forma linguistiko halako egoeretan, halako pertsonekin eta komunikazio-xedea kontuan izanik erabiltzen jakitea. Bestela esanda, benetako komunikazioa egoerari eta xedeari egokitu behar zaie.\nHizkuntzaren kontzepzioan azken urteotan ikuspegi eta norabide aldaketa eman da eta horietako batzuk dira kurrikuluaren oinarri: ezagutzatik erabilerara, sistema linguistiko sintetikotik analitikora, esalditik testura, produktutik prozesura, gaitasun linguistikotik komunikatibora, zuzentasunetik egokitasunera.\n– Alderdi psikopedagogikoa.\nIkaskuntzari dagokionez, Kurrikuluaren oinarrian ezagutza instrumentala eta formala uztartzearen aldeko apustua dago, planteamendu konstruktibistaren ikuspegiari jarraiki.\nHizkuntzaren ezagutza instrumentala estu lotua dago, ezinbestez, ikaslearen eta inguruko solaskideen arteko harremanekin. Gizarte-egoera batean hezurmamitzen dira harreman horiek; eta gizarte-harreman horien baitan jarduten du ikasleak bigarren hizkuntzan, esanahiak negoziatuz komunikazio-lanak burutzen.\nHizkuntzaren ezagutza formala lantzeak, berriz, berekin dakar prozesu kognitiboak bultzatzea eta bigarren hizkuntzaren alderdi formalen ezagutza-eskemak eraikitzen laguntzea; era berean, eskema horien etengabeko berreraikitzearen aurrean jartzen gaitu; berreraikitze horiei esker joango da ikaslea, hain zuzen, han-hemenka eta loturarik gabe ikasitakoa eratuz eta uztartuz.\nIkuspegi horren arabera, hiru baldintza bete behar dira, hizkuntzaren ezagutza formal hori eraiki dadin. Batetik, lotura logikoa izan behar dute bigarren hizkuntzaren edukiek. Bestetik lotura psikologikoa izan behar dute: ikaslearen aurreko eskema-sareetan txertatzeko modukoak izango dira eduki berriak eta lehendikako ezagutzekin uztartzeko modukoak. Azkenik, aldeko jarrera izan beharko du ikasleak, ezagutza horiek eraikitzeko ahaleginean. Eta berreraikitze-prozesu horretan ikasleak ematen dituen urratsen adierazle da tarteko hizkuntza. Honek ikaslearen lehen hizkuntzaren eta ikasten ari denaren arteko sistema baten itxura du. Sistema hori aldatzen joaten da ika-prozesuak aurrera egin ahala eta arau berriak, hitz berriak eta abar bereganatzen dituen neurrian.\nTarteko hizkuntzaren ildotik ere ikusi eta aztertu behar dira ikasleak egiten dituzten erroreak, xede-hizkuntzaren sistema barneratzen ari den adierazpen gisa, eta ez ikaskuntza ezaren adierazle.\n– Alderdi soziokulturala.\nHizkuntzaren alderdi soziokulturalaz hitz egitean, bi errealitate ditugu, soziokultura hitzak berak aditzera ematen digunez: 1) hizkuntzaren alderdi soziala eta 2) hizkuntzaren dimentsio kulturala.\nAlderdi sozialari dagokionez, kontuan izan behar dira euskararen normalizazio soziala eta linguistikoa, baita ikasleen euskara ikasteko motibazioa ere, euskararen irakaskuntza neurri batean baldintzatu egiten baitute, eta kurrikulu irekia planteatzera behartzen. Kurrikulu irekia, batetik, tokian tokiko berezitasunen arabera, batasunaren baitan programazio berezietara heltzeko bidea emango duena. Kurrikulu irekia, bestalde, metodologia malgua bideratuko duena eta, azken batean, ikasleen beharretara ahalik eta gehien hurbildu eta egokituko dena.\nAlderdi soziokulturalaren beste osagaia dugu kulturarena. Ezinbestekoa du euskara-kurrikuluak euskal kultura ere aintzat hartzea. Berezkoa baitu euskarak euskal kultura eta ikuspegia: errealitatea hautemateko era. Baina beti ere kontuan izan beharko da ikasgaia ez dela kultura -gramatika ez den bezala-, baizik eta euskara, alderdi eta izari kulturala barne. Eduki kulturalak ez dira ikas-materialetatik aldendu behar, ez zaie aparteko tratamendu isolatua eskaini behar; integratua baizik. Jarduera didaktikoek elementu kulturalez "bustita" egon behar dute.\nLau mailatan banatzen da euskalduntze-prozesua. Hona hemen maila bakoitzerako helburuak orokorrean, trebetasunez trebetasun.\nLehenengo maila burutzerakoan, ikaslea gai izango da eguneroko kontestu ezagunetan eta gai orokor eta arruntei buruzko kontaketa eta narrazio sinpleak, instrukzioak, pertsona eta objektuen deskribapen laburrak ulertu eta, ahoz nahiz idatziz, adierazteko. Halaber, eguneroko harreman hurbilen inguruan, solasaldietan parte hartzeko gai izango da. Dena den, testuaren mezu nagusia eta orokorra jaso/adieraziko du, eta zenbaitetan, helburuaren arabera eta testuaren egiturak bideratzen duenean, informazio xehea ere jasoko du.\nEntzumenean ikaslearen eguneroko kontestu ezagunetan gai orokor eta arruntei buruzko kontaketa edo narrazioak ulertzeko gai izango da, baita instrukzio zuzenak jarraitu eta elkarrizketan parte hartzeko ere. Informazio orokorra, alditan xehea, eta zenbait kontestutan (zaratarik eza, abiadura normala, ahoskera garbia, erredundantzia, ikusizko lagungarriak...) ñabardurak jasoko ditu. Hala ere, konpentsazio-estrategietara jotzeko joera izango du.\nMintzamenean ikaslearen eguneroko kontestu ezagunetan eta gai orokor eta arrunten inguruan, ikasleen arteko nahiz jatorrizko hiztunekiko elkarrizketetan parte hartzeko gauza izango da. Baita instrukzioak emateko, pertsonak eta objektuak labur deskribatzeko eta narrazio edo kontaketa laburrak antolatzeko ere.\nIrakurmenean ikaslearen eguneroko kontestu ezagunetan eta gai orokor eta arrunten inguruan idatzizko kronika eta artikulu laburrak, deskribapenak eta argibideak ulertzeko gai izango da. Irakurketa helburuaren arabera eta irakurgaiaren egiturak bideratzen duen neurrian (informazioaren antolaketa, kateamendua, zenbatekoa, elementu ikonikoak, hizkuntzaren aberastasuna...) informazio orokorra edo xehea aurkitzeko gai izango da.\nIdazmenean ikaslearen eguneroko kontestu ezagunetan eta gai orokor eta arrunten inguruan esperientziak deskribatzeko, gertaerak kontatzeko, oharrak idazteko gai izango da.\nBigarren maila burutzerakoan, ikaslea gai izango da ohiko gai eta egoera ezagunei buruzko solasaldi eta jardunak, narrazioak, deskribapenak, instrukzioak eta azalpen laburrak ulertu eta, ahoz nahiz idatziz, adierazteko. Dena den, zailtasunak izango ditu ñabardurak jaso eta adierazterakoan.\nEntzumenean ikaslearen eguneroko kontestu ezagunetan ohiko gaiei buruzko solasaldi eta jardunetan parte hartzeko gai izango da, baita instrukzioak eta narrazioak jarraitu eta gai ezagun baten inguruko azalpenak ulertzeko ere. Informazio orokorra eta xehea jasoko du, baina zenbait kontestutan eta jatorrizko hiztunaren hizketa oso kolokialean ñabardurak jasotzeko zailtasunak izango ditu. Hala ere, zailtasun hauek entzumen-estrategiaz baliatuz gaindituko ditu, komunikazioa apurtu gabe.\nMintzamenean ikaslearen eguneroko kontestu ezagunetan ohiko gaien inguruan ikasleen arteko nahiz jatorrizko hiztunekiko elkarrizketetan parte hartzeko gauza izango da. Baita instrukzioak emateko, narrazioak edo kontaketak egiteko eta gai baten inguruan azalpenak egin eta iritziak emateko ere.\nIrakurmenean ikaslearen eguneroko kontestu ezagunetan ohiko gaien inguruko idatzizko narrazio, kronika, erreportaje eta artikuluak, deskribapenak, ipuinak eta argibideak ulertzeko gai izango da. Irakurketa helburuaren arabera informazio orokorra eta xehea aurkituko du, ia beti. Dena den, irakurgaiaren egituraketak (informazioaren antolaketak, kateamenduak, zenbatekoak...) zaildu dezake ulermena.\nIdazmenean ikaslearen eguneroko kontestu ezagunetan ohiko gaien inguruan idatziz esperientziak deskribatzeko, ipuinak kontatzeko, oharrak eta gutunak egiteko gai izango da.\nHirugarren maila burutzerakoan ikaslea gai izango da kultura orokorraren mailan edozein euskal hizketa ulertzeko , baita zuzentasunez, egokitasunez eta aberastasunez komunikatzeko ere. Saiakera arruntak, ipuinak, nobelak, etab. ulertuko ditu; gutunak, artikulu laburrak, testu errazak eta antzekoak ere idazteko gai izango da. Hala ere, zailtasunak izango ditu gai espezializatuei eta erregistro bereziei buruzko testuak jaso eta adierazteko.\nEntzumenean kultura orokorraren mailako edozein gai eta egoeratan parte hartzeko gai izango da, baita euskara estandarrean nahiz herri-hizkuntzan edozein euskal hizketa (instrukzio, azalpen, narrazio, argudio, elkarrizketa,...) ulertzeko ere. Informazio orokorra eta xehea jasoko du, baina gai espezializatuei buruzko azalpenetan, adibidez, xehetasunak ulertzeko zailtasunak izango ditu.\nMintzamenean kultura orokorraren mailako edozein gai eta egoeraren aurrean ikasleen arteko nahiz jatorrizko hiztunekiko elkarrizketetan, euskara estandarrean gutxienez, parte hartzeko gauza izango da. Instrukzioak eta azalpenak emateko, narrazioak eta kontaketak egiteko, iritziak eta argudioak emateko gai izango da, guzti hauek egokitasunez, zuzentasunez eta aberastasunez egingo dituelarik.\nIrakurmenean kultura orokorraren mailako prosa-testuak, saiakera arruntak, ipuinak, nobelak, erreportaje eta artikuluak, deskribapenak, iritzi-artikuluak, etab. ulertzeko gai izango da. Irakurketa helburuaren arabera informazio orokorra eta xehea aurkituko du eta gaiaren konplexutasunak nahiz irakurgaiaren egituraketak sor ditzaketen arazoak irakur-estrategiaz baliatuz gaindituko ditu, irakur helburua lortuz.\nIdazmenean kultura orokorraren mailako gaiei buruz idatziz gutunak, artikulu errazak, ipuinak, azalpenak eta antzekoak egiteko gai izango da, hauek egokitasunez, zuzentasunez eta aberastasunez egingo dituelarik.\nLaugarren maila burutzerakoan ikaslea gai izango da kultura maila goreneko eta norbere espezialitateko gaien inguruan elkarrizketa mantentzeko eta iritziak eta azalpenak emateko. Halaber, testu espezialduak bere osotasunean jasoko ditu eta hizkuntza formalean nahiz informalean egoerari egokituz eta arrakasta lortzeko moduan, era guztietako testuak zuzen, zehatz eta jator idazteko gai izango da. Euskalkietako berbaldiak eta idatzizko testuak ere ulertzeko gai izango da.\nEntzumenean hizkuntza estandarrean edozein diskurtso (kultura-maila zabalekoak, norbere interesekoak edo espezialitatekoak) bere osotasunean ulertzeko gai izango da. Euskalkietako berbaldia ere ez zaio arrotza egingo eta mezua bere funtsean jasoko du.\nMintzamenean kultura-maila goreneko eta norbere espezialitateko gaien inguruan elkarrizketa mantentzeko, iritziak emateko, edota beharbada, jendaurrean azalpena egiteko gai izango da.\nIrakurmenean batuan zein euskalkitan idatziriko kultura-maila goreneko testuek eta testu espezialduek emandako informazioa jasotzeko gai izango da.\nIdazmenean kultura-maila orokorreko nahiz goragoko gai sozial ala espezialduez gain, hizkuntza formalean nahiz informalean egoerari egokituz eta arrakasta lortzeko moduan, hainbat motatako testuak zuzen, zehatz eta jator idazteko gai izango da.\n1.– 1. MAILARAKO EDUKIAK.\nMaila honetan honako testuak landuko dira:\nNarraziozkoak: albistea, kontakizun laburrak, ipuinak, komikiak, kronikak, (tele)filmeak...\nEgitura linealeko testuak izango dira eta gertaeren sekuentzializazioa denboraren eta espazioaren araberakoa: sarrera, hasierako korapiloa, ekintza, konponbidea, amaiera. Esaldi-mailako egitura soiletik parrafo-mailako egituretara abiatuko dira ikasleak zenbait lotura-forma erabiliz, eta komunztaduraren oinarrizko arauak jarraituz.\nInstrukziozkoak: oharrak, argibideak (tresna, ekintza...), errezetak, eguraldi iragarpenak...\nSekuentzia lineala izango dute gehienbat, denboraren arabera taxutua; arau edo aginduak, berriz, zuzenak eta laburrak.\nDeskribapenezkoak: Gertakizun baten deskribapena, turismo-gidak, programak (festak), iragarkiak, inprimakiak...\nObjektu, leku eta pertsonen deskribapen fisikoa: gai nagusia, azpigaiak eta horiei dagozkien kualitateak gehienbat adjektibaziora mugatuak, xehetasunetara gehiegi jo gabe deskribapenaren dimentsio guztiak kontuan hartuz: goitik beherakoa, zeharkakoa, hirugarren dimentsioa (hondoa).\nElkarrizketazkoak/bakarrizketazkoak: galde-erantzunak, familia/lagunarteko solasak, telefonozko elkarrizketak, bapateko kontaketak, berrien kontaketak, (tele)filmeen laburpenak.\nInterakziozko testuen ezaugarriak: prestaera (gonbitea...), sarrera/agurra, gaian sartzeko solaskidea erakarri, gunea/gaia azaldu eta gidatu, amaiera/ebaluaketa, azken agurra.\nTransakzionalak: jarraipen lineala, sekuentzia kronologikoa/espazialen araberakoa.\n2.– BALIABIDE TESTUALAK.\nOro har, koherentzia eta kohesioa dira testuen ezaugarri nagusiak; eta horiek bideratzeko erabiliko diren baliabideak, berriz, honako hauek, besteak beste.\nDeiktikoak: pertsonalak, espazialak, denborazkoak, testualak...\nErrepikapenezkoak: anafora, katafora, sinonimia, antonimia, hiperonimia, hiponimia, elipsia...\nLokailuak: emendiozkoak, hautakariak, aurkaritzakoak, ondoriozkoak, kausazkoak.\nTestu-antolatzaileak: aldi-antolatzaileak, denbora adierazleak, ordena adierazleak, kausa/ondoriozkoak, kontrajartzekoak, kausalitatea adieraztekoak, adibideak ematekoak, informazioa gehitzekoak, arrazoiak gehitzekoak, konklusiorako...\nHitzen ordenari dagozkionak.\nAurrerabide tematikoa (mintzagaia eta iruzkina): lineala, jarraia, eratorria.\nInformazio zahar eta berriaren antolamendua.\nEgitura proposizionalak eta beroriek antolatzeko ordena (denborazkoak, espazialak, kausa-ondorioa, baldintza-emaitza, etab.).\nAhozko testuetan kontestuari dagozkion honako alderdi hauek izango dira kontuan.\nKomunikazioaren xedea: informazioa jaso, eskatu, eman; zalantzaren bat argitu; zerbait gogorarazi; iritzia azaldu; bestea oker dagoela adierazi; doluminak eman; nahiak eta beharrak azaldu; nork bere burua aurkeztu lagunen aurrean; narrazio laburrak ulertu, kontatu...\nKomunikazioaren partaideen arteko harremana paretsukoa izango da.\nInterakziozkoetan: ikaslea partaidea izanik, honen ezagutza-mailara egokituz (abiadura, entzuteko baldintza egokiak, zaratarik ez...).\nTransakzionaletan: txanda laburreko elkarrizketak, nahiz deskribapen eta narrazio laburrak.\nKomunikazio-kanala bai zuzenean (aurrez-aurre), bai bitartekoak medio (telefonoa, irrati-telebista...).\nKomunikazio-egoerak ahalik eta benetakoenak izango dira.\nGaia: ezaguna, ikaslearen mundu-ezagutzatik hurbilekoa, ondoren esango dena aurreikusteko modukoa.\nHizkera: doinuera eta ahoskera euskara estandarretik hurbil izanik ere, herri-hizkuntza baztertu gabe.\nIdatzizko testuetan kontestuari dagozkion honako alderdi hauek izango dira kontuan.\nKomunikazioaren xedea: informazioa jaso, zabaldu, eman; zalantzak argitu; kontsultak egin; iritzia jaso, eman; zorionak eman...\nIgorle-hartzaile harremana ikasleen ingurutik ahalik eta hurbilena izango da.\nKomunikazio-kanala: eskuz bat-batean idatziak, egunkaria, postalak, inprimakiak, foiletoak, liburuak, menuak, mapak, planoak, eskutitzak, ordenagailua...\nErabilera esparrua: eguneroko harremanetakoa; familiartekoa; akademikoa; pertsonala; aisialdikoa...\n4.– ADIERAZPIDE LINGUISTIKOAK.\nAlderdi fonologiko eta ortografikoa.\nEuskal fonema bereziak: tz, tx, ts, z, x, s, il >[ll], in >[–], -k...\nAsimilazioak eta elipsiak: ez dira [eztia]; badator [baator]; ez ba [ezpa]; ekarri ditu [ekarrittu]...\nDoinuera: euskal azentua eta intonazioa.\nDeklinabidea: kasu guztiak.\nizen propioak / izen arruntak.\nbizigabeak / bizidunak.\nnor (nork, nori, noren, norekin, norengan...).\nzer (zerk, zertaz, zergatik, zertan, zeri buruz, zer ordutan, zertarako, zer ordutatik zer ordutara...).\nnon (nongoa, nora, nondik...).\nnoiz (noizko, noiztik, noiz arte...).\nzein (zeinek, zeini...).\nzenbat (zenbatek, zenbat ordutan...).\nzeren aldeko, zeren kontrako, zeri buruzko, zein egunetako...\nPertsona-izenordainak: ni, zu, gu, zuek (nik, niri, nire...)\nIzenordain mugagabeak: edozein (edozeinek...), inor ez, ezer ez, norbait, zerbait.\nerakusleak (hau, hori, hura; honek, horrek, hark...).\nzenbatzaile zehaztuak: kardinalak.\nzenbatzaileak eta neurriak (bi urteko umea; litro bat esne; baso bat ur eta ur baso bat; orduak; data; telefono-zenbakiak).\nbanatzaileak: zenbatzaile zehaztugabeak: batzuk, asko, gutxi, nahiko, aski, oso, erdi, guzti, hainbeste, apur bat, piska bat, makina bat, ugari.\ngradu-markak: -ago, -egi, -en, ahalik eta ...-en, gero eta ...-ago, zenbat eta ...-ago, orduan eta ...-ago, askoz ...-ago.\ngraduatzaileak: atzizki graduatzaileak: -txo (txikigarria), -tzar (handigarria).\nLeku-adberbioak: hemen, hor, han (hemengo ...; honela...).\nAditzaren graduatzaileak: erabat, zeharo, batere, guztiz, izugarri, ikaragarri...\nIritzi-adberbioak: agian, beharbada, dudarik gabe, itxuraz, badaezpada, noski, jakina...\nModu-adberbioak: gaizki, txarto, ondo, poliki...\nAurre, atze, azpi, gain, barru, pare, ondo, arte, alde, aurka, kontra, inguru, esker, menpe, orde.\nAtzizkiak: -tzaile, -le, -gile, -tar, -ari, -garri, -tegi, -dun, -gailu, -ti, -ka, -keria, -tasun, -garren, -men/pen, -tsu\nHitz-elkartuak: toki, aldi, gabe, gura, zain.\nNOR: Izan, Egon, Joan, Ibili, Etorri,\nNOR-NORK: Ukan, Eduki, Jakin, Eraman, Ekarri, Esan (diot...), Iruditu.\nNOR: Izan, Egon, Joan, Ibili.\nNOR-NORK: Ukan (nuen...), Eduki, Jakin.\nNOR: Izan, Egon (balego, legoke).\nNOR-NORK: Ukan, Jakin (baneki).\nNOR: Bizi izan, Ari izan.\nNOR-NORK: Nahi izan, Balio izan, Behar izan, Ahal/Ezin izan.\nAspektua (orainaldia, lehenaldia).\nNOR/NOR-NORK: ez-burutu puntukaria, burutua, ez-burutua, gertakizuna.\nNOR: Izan (zaitez, zaitezte), Joan (zoaz), Etorri (zatoz).\nNOR-NORK: Ukan (ezazu, itzazu, ezazue, itzazue).\nZER-NORI-NORK [iezadazu(e), iezaiozu(e)].\nGaldegaia aditzaren baietza eta ezetza denean.\nBaiezkoak. Galdegaia baiezko perpausetan.\nEzezkoak. Galdegaia ezezko perpausetan.\nGaldezkoak. Galdegaia galdezko perpausetan.\nHarridura perpausak: bai... -(e)la!, zein... -(e)n!, a zer-nolako... -(e)n!.\nHautakariak: ala, edo.\nAurkaritzakoak: baina, baizik.\nBanatzaileak: bai...bai, ez...ez, (alde); batetik...bestetik.\nMenperakuntza edo txertakuntza.\nKonpletiboak: -(e)la, -(e)nik, -t(z)ea, -t(z)eak, -t(z)eko\nZehar galdera: -(e)n.\nErlatibozkoak: -(e)n (erreferenteduna, erreferente gabea, erreferentedun deklinatua, erreferente gabea deklinatua).\nDenborazkoak: -(e)nean, eta gero, ondoren, baino lehen, aurretik, -t(z)ean, arte, bezain laster, bitartean, -(e)n bitartean,-(e)n bakoitzean, -(e)n guztietan, -(e)n gehienetan.\nModuzkoak: -(e)n moduan, -(e)n bezala, -(e)z, -t(z)en, -ta/-(r)ik.\nKonparaziozkoak: baino...-ago, baino gutxiago / gehiago, bezala / bezalako, bezain, beste.\nHelburuzkoak: -t(z)era, -t(z)eko.\nKausazkoak: -(e)lako, ...eta, bait-...\nBaldintzazkoak: (baldin) ba-.\nKontzesiboak: nahiz eta.\nEmendiozkoak: ere (baita ere, ezta ere).\nAurkaritzakoak: ordea, hala ere, dena dela.\nOndoriozkoak: bada, beraz, orduan.\n5.– ADIERAZPIDE TESTUALAK.\nAhozko testuetan hain bat eragiketa komunikatibo burutzeko beharrezko diren adierazpide testualak landuko dira:\nKooperazioa onartu ala ukatzeko.\nEsandakoarekiko adostasuna azaltzeko.\nZalantza adierazteko zerbaiti buruz.\nBetelana egiteko formulak.\nBaita elkarrekintzen egiturari dagozkionak ere: gonbitea egiteko, agurtzeko, gaian sartzeko, gaia gidatzeko, amaitzeko, azken agurra emateko...\nIdatzizko testuen egitura propioari dagozkion adierazpideak izango dira langai.\nINSTRUKZIOZKOAK: agintera, geroaldia, aginte-perpausak, denborazko adierazleak...\nGertaeren egilea; NORI zuzendua; NON, NOIZ gertatua; NOLA gertatua... Orain eta lehenaldiko gertaerak (burutuak, ez-burutuak eta ez-burutu puntukariak).\nNarrazioaren adierazleak: sarrera, erritmo aldatzaileak, aldi-antolatzaileak.\nNorbaiten esanak, usteak, galderak, gogoak... adierazteko zeharbideak.\nAdjektiboak: kualifikatiboak, atzizki adjektibatzaileak.\nAditza: orain eta lehenaldia; ez-burutu puntukaria, ez-burutua, burutua.\nDimentsio-adierazleak: zeharkakoak, goitik beherakoak eta espaziala.\nObjektuen xede eta izariaren adierazle deskriptiboak.\nGaitasun komunikatiboa lortzeko, oinarrizko lau trebetasunetan hainbat eragiketa psikolinguistiko burutu behar dira, eta horien trebezia lortu behar da. Hona hemen trebetasunez trebetasun funtsezko eragiketak edo azpitrebetasunak.\nBerbaldian fonema, hitz eta esaldi esanguratsuak bereizi.\nBerbaldiaren mezua norberaren aurretiko ezagutzarekin lotu.\nKanale diferenteetan emandako solasaldiak ulertu (aurrez aurre, irratiz, telebistaz...).\nAhozko testu baten esanahi globala ulertu.\nGai baten inguruan entzundako informazio berezia atera.\nTestuinguruan erreferentzia hartuz hiztunen iritzi, asmo, umore-punttu, ironia, etab. Interpretatu.\nTestuko ideia nagusiei antzeman.\nProzesuari dagozkion honako eragiketa psikolinguistikoak kontuan izan eta landuko dira:\nPlanifikatu: mintzaldia prestatzeko egoera analisatu; mintzaldia prestatzeko idatzizko euskarriak erabili (batez ere bakarrizketetarako: gidoiak, oharrak,...); elkarrizketa aurreikusi eta prestatu (unea, tonua, estiloa...); gaia aurreikusi eta prestatu (informazioa, egitura, hizkuntza, etab.).\nDiskurtsoa gidatu: mintzagaia aukeratu, aurkeztu, garatu, bukatu, aldatu... Interakzioa gidatu (parte hartu, txanda hartu edo eman, elkarrizketaren xedeak ezagutu eta negoziatu, bai norberak, bai besteak ulertu duela ziurtatu).\nEsanahia negoziatu: maila egokia aukeratu, ulermena ziurtatu, itzulinguruz baliatu, errepikapenak atze-aurreak eta autozuzenketak egin.\nTestua ekoiztu: komunikazioa erraztu; esanahia konpentsatu; norberaren hizkuntzara jo.\nIrakur-estrategiak irakur xedeari egokitu.\nIrakurtzeko abiadura xedearen arabera antolatu.\nTestuaren itxura gainbegiratu letra-mota, formatoa eta banaketa aztertuz.\nIrakurri aurreko predikzioak egin eta hipotesiak egiaztatu.\nTestuko informazioa jaso, elementu ikonikoez baliatuz .(marrazkiak, irudiak, grafikoak).\nTestuaren makroegitura antzeman.\nTestua gainirakurri, inpresio orokorra eta ideia nagusia jasotzeko.\nLehenbizi gaia orokorrean ulertu eta gero xehetasunetara jo.\nHelburu jakin baterako informazio errelebantea aurkitu.\nTestuaren edukia norberaren aurretiko ezagutzarekin lotu.\nIrakurritakoaz baliatu falta den informazioa inferitzeko.\nEsaldi edo diskurtso mailako kontestuaz baliatu hitz ezezagunen esanahia asmatzeko.\nTestuaren informazio xehea jaso.\nHitz berri batek beste ezagun batekin duen lotura atzeman (atezain - ate).\nTestuinguru zehatz batean hitz baten adiera egokia aukeratzen jakin hiztegia erabiliz.\nHitz batek har ditzakeen formen arteko lotura antzeman (deklinabidea, eratorpena, konposaketa...).\nIrakurritako testuaren funtzioa aurkitu (informatu, argudiatu, agindu, leziatu...).\nProzesuari dagozkion honako eragiketa psikolinguistikoak kontuan izan eta landuko dira.\nPlangintza: helburuak zehaztu; ideiak bildu; eratu.\nBerrikusketa eta ebaluazioa.\nTradizionalki edukitzat hartu ez badira ere, badira komunikazioa bermatzeko edota ezinak gainditzeko martxan jartzen diren eragiketak; komunikazio-estrategiak, hain zuzen ere. Hona hemen futsezko batzuk:\nZerbait saihesteko edo murrizteko estrategiak: saihestea, ordezkatzea, konpontzea, bertan behera uztea.\nZerbait lortzeko edo konpentsatzeko estrategiak: itzulinguruak, hurbilketak, keinuak, itzulpenak.\nZerbait atzeratzeko edo denbora irabazteko estrategiak: betegarriak, errepikapenak.\nAutomonitoretzeko estrategiak: Norberak esandakoa konpontzea edo bestela adieraztea.\nInterakzio-estrategiak: laguntza eskeak.\nEsangura negoziatzeko estrategiak: ez ulertzearen adierazpenak eta ulertutakoaren laburpena.\nIkasten ari denak informazioa eskuratu, jaso, berreskuratu eta erabiltzeko baliatzen dituen prozedura eta eragiketak dira ikas-estrategiak. Eta beharrezkoa da ikas-prozesua arrakastatsua izan dadin estrategia horiek aktibatzea. Batzuk zeharkakoak dira hizkuntz elementuekin lotura zuzena ez dutenak, baina ikas-prozesua gidatu eta bultzatzen dutenak. Besteak, aldiz, zuzenak dira, xede-hizkuntzarekin lotura zuzena dutenak.\nEstrategia metakognitiboak: Ikas-prozesuaren nolakoa ulertu, nork bere ikasteko ezaugarriak ezagutu, ikaskuntza planifikatzen jakin, ikas-prozesuaz arduratu, jarrera aktiboa izan, eskolaz kanpoko baliabideak erabiltzen jakin, autoebaluatu.\nEstrategia afektiboak: norberaren gaitasun eta jarrera baikorretan konfiantza suspertu, hutsegiteekiko beldurra uxatuz, zentzu irrigarria gaindituz eta izpiritu kritikoa garatuz.\nEstrategia sozialak: interesa eta lankidetza bultzatu eta garatu.\nInformazio berriaren eta lehendik gordetakoaren arteko loturak sortu.\nEuskararen berezitasunak norberaren hizkuntzarenekin erkatu\nGogoan hartzeko teknikak.\nBuruan elkarketak sortu testutan, esalditan, talde semantikotan, errimatan...\nHainbat teknikaz baliatu: birpasak maiz egin, zerrendak eta sailkapenak...\nAhoskera eta intonaziorako teknikak.\nBerezko hiztunak imitatu berariaz.\nTestu interesgarriak gogoan hartu (abestiak, poemak, esaldi zailak...) eta maiz errepikatu.\n2.– 2. MAILARAKO EDUKIAK.\nNarraziozkoak: albistea, kontakizun laburrak, ipuinak, komikiak, (tele)filmeak, norberaren biografia, txiteak, pasadizo barregarriak.\nEgitura linealeko nahiz nahasiko testuak izango dira, sarrera, hasierako korapiloa, ekintza, konponbidea eta amaiera dutenak. Gertaeren sekuentzializazioa denboraren eta espazioaren arabera.\nInstrukziozkoak: oharrak, argibideak (tresna, ekintza...) errezetak eguraldi iragarpenak, joko-arauak, araudiak (barne-araudiak...) iragarkiak.\nSekuentzia lineala denboraren arabera taxutua (idazmenean eredu bati jarraituz). Arau edo agindu zuzenak eta laburrak. Informazioa eta argudioa duten instrukzioak.\nDeskribapenezkoak: gertakizun baten deskribapena, turismo-gidak, programak (festa), iragarkiak, argazki oina, inprimakiak, telegramak, txartelak, lan-hitzarmena, tresnak erabiltzeko argibideak.\nOinarrizko egitura: identifikazioa (edo titulua), definizioa eta hedapena (azalpena).\nObjektu, leku eta pertsonen deskribapen fisikoa, azpigaien kualitateak azpimarratuz eta xehetasunak zehaztuz dimentsio guztietan: goitik beherakoa, zeharkakoa, hirugarren dimentsioa (hondoa).\nProzesuen deskribapena: nola egiten den, nola funtzionatzen duen, nola erabiltzen den...\nElkarrizketazkoak/bakarrizketazkoak: galde-erantzunak, familia/lagunarteko solasak, telefonozko elkarrizketak, bapateko kontaketak, berrien kontaketak, (tele)filmeen laburpenak, galdeketak, eztabaidak, irrati-telebistako iragarkietako elkarrizketak, hitzaldiak.\nOinarrizko egitura: prestaera (gonbitea...), sarrera/agurra, gaian sartzeko solaskidea erakarri, gunea/gaia azaldu eta gidatu, amaiera/ebaluaketa, azken agurra. Elkarreragina erantzun labur zein zabalen bidez egingo da. Testu transakzionaletan, berriz, oinarrizko egiturari lotuko zaio.\nAzalpenezkoak: eskaerak (baimen-eskaerak...), egunkariko erreportajeak (ez teknikoak), egunkariko artikuluak (ez teknikoak), entziklopedietako azalpenak, laneko txostenak, aktak, lan-egitasmoak, hitzaldiak, azalpen didaktikoak.\nOinarrizko egitura (sarrera, garapena eta ondorioa) duten azalpen laburrak izango dira, eredu bati jarraituriko aktaren idazketa edo eskaera (administrazio esparruan).\nErretorikoak, poetikoak: kantak, bertsoak, aho-korapiloak, asmakizunak, esaera zaharrak.\nLehenengo mailan daude adierazita eta horiek dira landuko direnak. Halere, bigarren maila honi dagozkion testu eta kontestuari egokituko zaizkie.\nEntzutezko testuetan landuko dira, bestalde, narrazioaren adierazleak: sarrera burutzekoak, erritmo-aldatzaileak (halako batean...). Aldi-antolatzaileak, denborazkoak eta lokailuak. Baita deskribapena adierazteko dimentsio-adierazleak ere (goitik beherakoak zeharkakoak eta hondokoak) eta prozesuak eta egoerak deskribatzeko adierazleak.\nAzalpenezko testuetan, aldiz, sarrera (zergatia eta helburuak) garapena (emendiozko, aurkaritzako, ondoriozko, kausazko... lokailuak).\nKomunikazioaren xedea: informazioa jaso, eman; hipotesiak baieztatu/ezeztatu; jakin-mina asetu; zalantzak argitu; aholkuak eman; ukatu baieztatu; amore eman...\nKomunikazioaren partaideen arteko harremana ez da maila berdinekoetara mugatuko.\nInterakziozkoak: jatorrizko hiztunaren benetako jardunean partaide izanik erantzun motz nahiz zabalak emateko gai izango da.\nTransakzionalak: txanda laburreko elkarrizketak, azalpen laburrak, deskribapenak eta narrazioak.\nKomunikazio-kanala: zuzenean, aurrez aurre, nahiz bitartekoak medio (telefonoa, irrati-telebista, megafonia...).\nGaia: ezaguna nahiz ezezaguna, baina ikaslearen mundu-ezagutzatik eta interesetik hurbilekoa.\nErabilera-esparrua: eguneroko harremanetakoa, akademikoa, lanekoa, periodistikoa...\nKomunikazioaren xedea: informazioa jaso/eman, zalantzak argitu, kontsultak egin, hipotesiak baieztatu/ezeztatu, gomendioak eskaini, zoriondu, baimena eskatu...\nIgorle-hartzaile harremana: gizartean ematen diren benetako edozein egoeratakoa.\nKomunikazio-kanala: eskuz bat batean idatziak, egunkaria, inprimakiak, foiletoak, liburuak, menuak, mapak, txostenak, aldizkariak, eskutitzak...\nErabilera esparrua: eguneroko harremanetakoa, akademikoa, lanekoa, periodistikoa...\n(1. mailakoez gain).\nIzenak: plural hurbila –ok; X eta biok.\nGaldetzaileak: norainoko, norenganako, zenbateko...\nPertsona izenordainak: forma indartuak: neu, zeu, geu, zeuek...\nIzenordain mugagabeak: edonor, edozer, norbera, nor bere, nor edo nor, zer edo zer.\nerakusle indartuak: hauxe, horixe, huraxe... / "ber", bera-ren erabilera.\nbanatzaileak: -na, -naka, -ko.\nAdjektiboak: -ko, izenlagunak sortzeko baliabidea.\nLeku-adberbioak: hementxe, hortxe, hantxe, bertan (hementxe bertan, bihar bertan).\nAtzizkiak: -ki, -kada, -te, -kor, -keta, -kuntza, -ezin, -gaitz, -erraz.\nAurrizkiak: des-, ber (bir)-\nHitz-elkartuak: zain, kide, aro.\nIndikatiboko lehenaldia. NOR: Etorri; NOR-NORK: Ekarri, Eraman, Esan.\nIndikatiboko baldintzazkoak. NOR-NORI; ZER-NORI-NORK.\nAgintera: ZER-NORI-NORK; NOR-NORK: [nazazu(e), gaitzazu(e)]; dadila/dezala; daitezela/dezatela; gaitezen/dezagun.\nAhalezko orainaldia: ZER-NORI-NORK.\nAditz eragilea: erazi.\nAditz trinkoak: Eritzi, Egokitu.\ngaldegaia aditza bera denean.\ngaldegaia erakuslea eta adberbioa denean.\ngaldegaia izenordaina denean.\nOmen, ote partikulak.\nEmendiozko esamoldeak: ez ezik.\nHautakariak: zein, nahiz.\nBanatzaileak: bata... bestea, -(e)la ...-(e)la.\nDenborazkoak: -(e)netik, orduko.\nModuzkoak: -(e)n neurrian, -(e)nez, -(e)n aldetik.\nKausazkoak: -t(z)eagatik, zeren (eta)... bait/- (e)n, -(e)la eta, -(e)la medio.\nKontzesiboak: ba- ere, -arren, -ta ere.\nAhozko testuetan, 1. mailari dagozkien adierazpideak landuko dira baina testu osoagoetan eta hizkera jasoagoan. Adierazpide horiez gain honako hauek landuko dira: aholkuak eskatzekoak, gomendatzekoak, gaitzespena adieraztekoak, ukatzekoak...\nIdatzizkoetan instrukzio, narrazio eta deskribapenezko testuei dagozkienak 1. mailako berberak landuko dira, baina testu osoagoetan eta hizkuntza jasoagoan. Azalpenezko testuetan, aldiz, sarrera (zergatia eta helburuak), garapena (emendiozko, aurkaritzako, ondoriozko, kausazko... lokailuak eta ondorioari dagozkion adierazpideak.\n6.– AZPITREBETASUNAK ETA ESTRATEGIAK.\nLehenengo mailan daude adierazita 1.6; 1.7 eta 1.8 artikuluetan, funtsean, maila guztietan, azpitrebetasun eta estrategia berak landuko baitira, nahiz eta hizkuntzaren eskurapenean aurrera egiten den neurrian batzuen edo besteen lanketa sakonago eskatu.\n3.– 3. MAILARAKO EDUKIAK.\nNarraziozkoak: Egunkari eta aldizkarietako albiste, kronika eta erreportajeak, kontakizunak (pasadizoak, txisteak...), ipuinak, komikiak, (tele)filmeak, biografia/autobiografia, eleberria.\nInstrukziozkoak: Argibideak (tresna, ekintza...) araudiak (barne-araudiak, kultur elkarteak, legeak, hitzarmenak) iragarkiak, errezetak.\nDeskribapenezkoak:Katalogoak, gidak, programak, administrazioko idazkiak (ziurtagiriak, testamentua, inprimakiak...).\nElkarrizketazkoak/bakarrizketazkoak: Elkarrizketa informal eta formalak, eztabaidak, debateak, mahaingurua, kontakizunak, berriak, kronikak, irrati-telebistako programak, hitzaldiak eta mitinak.\nBapatekotasunera mugatzen ez diren testuetan, aurre-prestaketa eta eraketa landuko da.\nAzalpenezkoak: Administrazioko idazkiak (erreklamazioak, eskaintzak, eskariak, errekurtsoak...), egunkarietako dibulgaziozko erreportaje eta artikuluak, entziklopedietako azalpenak, laneko txostenak, aktak, lan-egitasmoak.\nArgudiozkoak: Administrazioko idazkiak (erreklamazioak, eskaintzak, eskariak, errekurtsoak...), iritzi-artikuluak, eztabaidak, debateak, kritika (liburu-, zine-kritika, editoriala, publizitatea.\nOinarrizko egitura: hasierako tesia, argudioaren gorputza eta ondorioa.\nFrogatzailea: Egitura sendoa duena eta progresio logikoaren arabera antolatzen dena. Tesia garbi uzten duten estrategiak erabiltzen dira eta baita antolatzaile ugari ere.\nAzaltzailea: Informazioa ugari darabil eta interesgarriagoa da. Estrategia askoz neutroagoa eta azalpenezko testuetatik hurbil dagoena.\nDialogikoa: Argudioa aurrez-aurreko elkarrizketa bizian egiten da. Bertan ukapenak, ironiak, amore emateak... dira garrantzitsuak.\nArgudiaketa-estrategiak: argudio logikoa, autoritate-argudioa, talde-argudioa, adibide-argudioa, analogia-argudioa.\nErretorikoak, poetikoak: kantak, bertsoak, asmakizunak, esaera zaharrak, alegia, fabula, parabola, poema.\nAurreko mailetan daude emanak, testuen koherentzia eta kohesioari dagozkien baliabideak, beti ere maila aurrera joan ahalean horien lanketa sakontzen joango delarik.\nKomunikazioaren xedea (aurreko mailetan adierazitakoez gain): gertakarien informazioa eman eta eskatu; adimenezko jarrerak/egoerak adierazi eta egiaztatu; hunkipenezko jarrerak/egoerak adierazi eta egiaztatu; jarrera moralak adierazi eta egiaztatu; zerbait eginarazi; gizarteko harremanetarako kunplimenduak baliatu.\nInterakziozkoak: jatorrizko hiztunaren benetako jardunean partaide izanik, elkarreragina adierazpide motz nahiz zabalen bidez.\nTransakzionalak: txanda luze zein laburreko elkarrizketak, azalpen laburrak, deskribapenak, narrazioak eta argudioak.\nKomunikazio-kanala: edozein izanda ere, ez du komunikazioa eragotziko.\nGaia: ezaguna nahiz ez ezaguna, kultura orokorraren mailaren eremukoa.\nHizkera: doinuera eta ahoskera euskara estandarrean nahiz herri-hizkuntzan.\nErabilera esparrua: eguneroko harremanetakoa; akademikoa; lanekoa; periodistikoa; literarioa...\nIdatzizkoetan kontestuari dagozkion honako alderdi hauek izango dira kontuan.\nKomunikazio-xedea: informazioa jaso, gehitu, frogatu, eman...; argibideak eskaini; bestea konbentzitzen saiatu; zerbait eginaraztera, jarrera aldaraztera bultzatu; hizkuntzarekin gozatu;...\nIgorle-hartzaile harremana edozein mailatakoa izango da.\nKomunikazio-kanala: eskuz bat batean idatziak, egunkaria, inprimakiak, foiletoak, liburuak, menuak, mapak, txostenak, aldizkariak, eskutitzak,...\nGaia: ezaguna nahiz ezezaguna, baina kultura orokorraren mailaren eremukoa.\n(1. eta 2. mailakoez gain).\nAlderdi fonologikoa eta ortografikoa: ortografia, puntuazio-markak, maileguen idazkera, hitz elkartuak, laburtzapenak (siglak eta laburdurak).\nKasu bikoitzak: -rako, -ranzko, -rainoko, -tiko, -rekiko, -zko, -rentzako, -renganako, -rengandiko.\nBirdeklinabidea: nongo / noren + deklinabidea, aditzlaguna + -ko.\nIzen eratorriak eta konposatuak.\nHitz elkartuak: izena + izena, izena + adjektiboa.\nPertsona-izenordainak. Forma indartuak: neu, zeu, geu, zeuek...\nIzenordain mugagabeak: nornahi, zeinahi, zernahi, nehor, deus, batere, norbera.\nBihurkariak: X-en burua; bere, berekin, beretzat.\nElkarkariak: elkar; elkarri; elkarrekin; elkarren ondoan, berri, zain; bata bestea (deklinaturik).\nzenbatzaile zehaztugabeak: franko, honenbeste, horrenbeste, hainbeste, hainbat, oro.\ngraduatzaileak: txit, izugarri, biziki, arras, guztiz, arrunt, franko, lar, sobera.\natzizki graduatzaileak: -xe, -ska; errepikapenak: gorri-gorria...\nDenbora-adberbioak: edonoiz, noiznahi, noizbait, inoiz...; agudo, antzina, aspaldi, atzo...; lehenik, lehen(da)bizi, lehengo batean...\nIritzi-adberbioak: ausaz, apika, menturaz, ageri denez, gure aburuz...\nModu-adberbioak: edonola, nolabait, inola...; honela, horrela, hala, honelaxe...; apurka, harrika, korrika...; alferrik, bakarrik, oinutsik; ados, blai, kili-kolo...; badaezpada, hala-nola, orobat, poliki-poliki...\nPosposizioak: aitzin, antz, at, barne, barren, bestalde, bide, bitarte, bizkar, buru, gaindi, goi, gibel, gisa, irian, kanpo, kasa, landa, lege, lepo, oste, parte, truk...\nAtzizkiak: -koi, -kizun, -gai, -oro, -dura, -gintza, -bide, -gune, -go, -kera.\nAurrizkiak: aurre-, atze-, kontra-\nIndikatiboko baldintzazkoa: NOR: ibili (balebil).\nIndikatiboko baldintzazko lehenaldia: NOR; NOR-NORK; NOR-NORI; ZER-NORI-NORK.\nSubjuntiboko orainaldia: NOR: Izan (nadin...); NOR-NORK: Ukan (dezadan...).\nAhalezko lehenaldia: NOR: Izan (nintekeen...); NOR-NORK: Ukan (nezakeen...).\nAditz eragilea: eragin.\nAditz trinkoak: dihardut...; datza...; dario...; dirau...; darabilt...\nPasiboa: Partizipioa + A.\nHikako tratamendua eta erregistro alokutiboa.\n(ei), bide, partikulak.\nHarridura perpausak: ...halakoa!, ...gero! eskerrak ...-(e)n.\nJuntagailuz egindako juntadura.\nEmendiozko esamoldeak: ...ez ezen, ...ez eze, ez ezik, ...ere / ez ezik, baita... ere / ez ezik, ...ere bai / ez ezik / ez ezik ...ezta ere, ez bakarrik, ...ere.\nHautakariak: edota, ezpa.\nAurkaritzakoak: baino, ezpada.\nAlborakuntzaz egindako juntadura.\n(Adibideak: "nik arraina jan dut , zuk haragia" / "Ez duk etorri ez etorriko ere, hik aldegiten ez baduk").\nMenderakuntza edo txertakuntza.\nKonpletiboak: ezen... -(e)la / -(e)n; -t(z)eari;.\nZehar galderak: -(e)nentz, -(e)n ala ez; -(e)nez.\nErlatibozkoak: zein... bait- / -(e)n; non... bait- / -(e)n; -(r)iko -(e)neko; -t(z)eko; -t(z)erainoko; -t(z)earen.\nDenborazkoak: -(e)larik, -(e)la, -(e)nerako, -(e)nez gero, -(e)n artean, harik eta... arte, -(e)ino, artean, ostean, aitzin, azkar / fite / agudo, eta fite, eta laster, eta berehala, eta agudo, -t(z)erakoan, -t(z)ear, t(z)eaz batera, -takoan, -(e)nerako, -(e)z geroztik.\nModuzkoak: -(e)n antzera , -(e)n gisan, -(a)ren arabera, -(e)n heinean, ba-... bezala, bait- ... -(e)n, -tako / -riko eran, -tako / riko moduan, barik /gabe, ahala.\nKonparaziozkoak: adina / bezainbat / lain / bezainbeste / ahal(den)ik eta... -(e)n; ahal(den)ik eta gehien / gutxien; ahalbait-... -(e)n; zenbat eta... -ago; hainbat eta... -ago; zenbat eta gehiago / gutxiago.\nHelburuzkoak: -(e)n + subjuntiboa; -t(z)eagatik, -t(z)ekotan.\nKausazkoak: -(e)la kausa / zio; -t(z)eagatik; -(e)nez gero; ezen... bait.\nBaldintzazkoak: -(e)z gero; ezean; ezik; -t(z)ekotan.\nKontzesiboak: nahiz eta ...-(e)n; -(e)n arren; / -(r)ik ere; -agatik; -(e)z gero ere.\nEmendiozkoak: gainera, bestalde, halaber, orobat, bederen, behinik behin.\nHautakariak: bestela, osterantzean, gainerakoan, gainerantzean.\nAurkaritzakoak: ordea, ostera, aldiz, aitzitik, bien bitartean, artean, alabaina, dena den, haatik / hargatik, horratik / horregatik,\nOndoriozkoak: hortaz, honenbestez, horrenbestez, halatan, hala.\nKausazkoak: izan ere, hain zuzen ere, zeren, zergatik, alabaina, bada.\nElkarrizketetan ondorengo osagaiak azaltzeko erabiltzen diren adierazpideak landuko dira hizkuntz erregistro guztiak kontuan hartuz: gonbitea egiteko, agurtzeko, gaian sartzeko, gaia gidatzeko, amaitzeko, azken agurra emateko.\nHauekin batera elkarrizketaren xedea betetzeko erabili beharreko adierazpideak: norbera eta besteak aurkezteko, zorionak emateko, ukatzeko, desadostasuna adierazteko, baimena eskatzeko, barkamena eskatzeko, eskerrak emateko, helbidea eskatzeko, iritzia emateko, aholkuak eskatu/emateko.\nOndorengo testu-motei dagozkien adierazpideak ahozko nahiz idatzizko testuentzat dira baliagarri:\nInstrukziozko testuak: Agintera eta derrigorrezko perifrasiak: behar izan, -(ar)en beharra. 2. pertsonaren erabilera. Zenbatzaileak: kardinalak eta ordinalak. Etorkizuna. Baldintzazko perpausak. Denborazko adberbio sintagmak. Aditzondoak. Egiteko aginduak. Ez egiteko aginduak.\nNarraziozko testuak: Ekintza edota argumentua. Ikuspuntu narratiboa edo fokalizazioa. Lekua. Denbora. Pertsonaiak. Narrazioetako polifonia. Narrazioaren adierazleak: sarrera, erritmo-aldatzaileak, aldi-antolatzaileak.\nDeskribapenezko testuak: Espazio kokapena adierazten duten antolatzaileak. Denborazko antolatzaileak.\nAzalpenezko testuak: Indikatiboaren orainaldia eta geroaldia. Perpaus elkartuak: kausazkoak, moduzkoak, helburuzkoak, erlatibozkoak, nominalizazioak: Lexikoa doia eta abstraktua; baita hitz tekniko eta zientifikoak ere. Antolatzaileak (barne antolamenduaren arabera): Kausa/ondorio bezala; Deskribapenezko antolaketa; Kontrajartzekoak; Kausalitatea adieraztekoak; Adibideak ematekoak; Informazioa gehitzekoak; Antolaketa sekuentziala: ordena adierazleak; Antolaketa konparatiboa.\nArgudiozko testuak: Esan, uste, iritzi, argudiatu, erantzun, errefusatu ... motako aditzak. Perpaus elkartuak: kausazkoak, kontzesiboak, kontsekutiboak, Aurkaritza juntadurako juntagailuak. Antolatzaileak: arrazoiak gehitzeko, arrazoiak kontrajartzeko, konklusiorako.\nLehenengo mailan daude adierazita 1.6, 1.7 eta 1.8 artikuluetan maila guztietan, oinarrian, estrategia berak landuko baitira, beti ere aurreko mailetan baino jariokortasun maila txukunago eta hizkuntzaren trebezia handiagoz erabilita.\nKurrikuluaren diseinuaren barruan ahaztezinezkoa da metodologia; izan ere, berau da ikaskuntzako bitartekorik nagusienetakoa. Metodologiaren alorrean murgildu orduko, berehala atzematen da aukera metodologikoen ugaritasuna. Ugaritasuna, bestalde, psikolinguistikaren egoera beraren ondorioa da. Hizkuntz irakaskuntzaren zientzia ez da iritsi metodologia onena zein den frogatzera. Ez dago metodo onenik. Gaur egun eklektizismoa aldarrikatzen da. Metodo guztiek dituzte beren alde onak eta ez hain onak. Kontua da zer nahi den eta zertarako nahi den garbi izatea; barne-koherentzia izan behar da; eklektizismoaren izenean ez baita zilegi edozer gauza onartzea. Koherentzia, azken batean printzipio zenbaiten ildoei jarraiki bermatzen da.\nUrteetan hizkuntza zen irakaskuntzaren planteamenduaren ardatza. Orain, ordea, ikaslea da ardatz nagusia. Ikastea prozesu aktiboa da. Ez da irakasleak aurkeztutakoaren edo erabilitako materialen emaitza. Ikasleak ez du irakasleek irakatsitakoa ezinbestean ikasten ezta irakatsitako ordenean eskuratzen ere. Gelatik kanpo ere ikasten du. Ikaslea, bada, bere ikas-prozesuaz jabetzen den heinean arrakastatsuago izango da bere ikas-prozesua, are bere ikas-estrategiak aktibatzen laguntzen bazaio.\nHonek guztiak gatazka sortzen du irakasleak aldez aurretik ezarritako betekizunak (programa) eta ikaslearen ikas-prozesuaren erritmoaren, ikasteko eraren eta komunikazio-beharren artean. Ezingo da, bete-betean behintzat, progresio lexikala eta gramatikala aldez aurretik ezarri. Oinarrizko baliabide linguistikoen jabe den ikaslea lexikoa eta egitura gramatikalak beharren arabera joango da lantzen, edota benetako dokumentuetan agertzen diren heinean.\nIrakaslearen zeregina ere aldatzen du Kurrikulu honen planteamenduak. Irakaslea aplikatzaile hutsa izan beharrean autonomo, sortzaile, edota gutxienez, aplikatzaile printzipioduna izango da. Unean uneko prozesuaren norabidearen aurrean erabakiak hartzeko gai izan behar du. Alde horretatik, planteamendu metodologikoak asko eskatzen dio irakasleari.\nHalere, irakasleak, intuizioz bederen, ezagutzen du ikasleek egin ohi duten bidea eta bere esperientzian oinarrituko da input ulergarria eskaintzeko. Ikasleak, horrela, garapen-sekuentzia natural bati esker eskuratuko du hizkuntza. Garapen-sekuentzia natural horren arabera, ikas-prozesuan hiru jarduera metodologiko nagusi landu beharko dira.\nKurrikuluari dagokionez, 1. mailaren hasieran metodologia hartzailea izango litzateke nagusi, gerora metodologia berreraikitzailea; eta bigarren eta hirugarren mailetan komunikatiboa. Bata une batean nagusi izateak ez du esan nahi besteak landu behar ez direnik, indarrak non jarri behar diren baizik.\nAhal dela, benetako hizkuntza (testuinguru erreal batean ematen dena) irakatsi behar da. Benetako dokumentuek mundu errealarekin, ingurune soziokulturalarekin lotzeko aukera eskaintzen diete ikasleei. Horrela ematen den progresioa ez da hain zurruna, hiztegia eta egiturak naturalki eta kontestu barruan sartzen baitira.\nInput ulergarria ez da nahikoa hizkuntza eskuratzeko. Ikasleak ekoizpenera bultzatu behar dira, beren tarteko hizkuntzaren maila hobetzeko ikaskideekin eta irakaslearekin elkarreraginean. Esanahia negoziatu behar dute, elkar ulertzera iritsi, norberaren pentsamenduak, ideiak, asmoak azalduz eta argituz eta ulertaraziz. Negoziazioak bideratzen du nolabait hizkuntz formen eskurapena.\nHalaber, ikasleek zailtasunak izango dituzte hizkuntzaren oinarrizko egituretan, formari begirako instrukziorik/irakaskuntzarik eman ez den programak jarraitzen badituzte. Izan ere, hizkuntz formak modu egokian erabiltzen ikastea komunikazio-gaitasunaren alderdi garrantzitsu eta ahaztezina da. Horretarako, aurkikuntzaren bidetik jo daiteke; hau da, testuaren corpus-ean agertzen diren fenomeno linguistikoen behaketak, hausnarketak eta analisiak eramaten dute ikaslea hizkuntzaren funtzionamendua argitzera. Bestetik, irakasleak ere eskura diezazkioke ikasleari, honek behar dituen informazio eta argibideak. Bi bideak konbina daitezke.\nAzken batean, hizkuntzaren irakaskuntzan forma eta edukiaren arteko oreka lortzean dago arrakasta, eta bi horiek bateratzen ahalegintzen da hizkuntzak irakasteko bide komunikatiboa.\nEbaluazioa jardun bateratzaile bat da, eguneroko jardunean sortzen den informazioa bilduz eta landuz, aldez aurretik ezarri diren helburuak betetzen diren ala ez egiaztatu eta hobeto bete daitezen egin beharreko aldaketak erabakitzen lagunduko duena. Beraz, ebaluazioa ez da ikas-irakas prozesuaren amaieran edo une jakinetan kokatzen den urratsa.\nIrakasleak ikaslearen hizkuntz emaitza ez ezik, ikasbidean egindako urratsak ere aztertu, baloratu eta, behar bada, aldaketak eragingo dituzten erabakiak hartuko ditu. Horregatik, ebaluazio eraginkor bat egin nahi bada, jarrerak, ikas-estrategiak, ikasgelako giroa, eskolorduen zenbatekoa, irakaslearen irakas-estiloa eta abar luzeari erreparatu beharko zaio. Izan ere, ikas-irakas prozesuan esku hartzen duen guztia baita ebaluagai, dena hobe daitekeen den neurrian.\nBi funtzio bereizten dira ebaluazioan: formatiboa eta sumatiboa.\nFuntzio formatiboa prozesuari dagokio. Funtzio sumatiboa, berriz, produktuari. Ez dute elkar baztertzen. Aitzitik, elkarren osagarri dira eta batak besteari etengabe eragiten dio. Produktuaren ebaluazioa zenbakien eremukoa izan ohi da: ebaluazio-frogen emaitzak, estatistikak... Prozesuaren azterketetatik eratorritako datuak, ordea, hitzlauz jaso ohi dira, hala nola, jarraipen-koadernoan idatzitako iruzkinak, behaketa-txostenak...\nEbaluazio sumatiboa egiteko froga komunikatiboak diseinatu behar dira. Froga hauek elkarreraginean oinarrituta beharko lukete egon, bat-batekotasuna eta benekotasuna azaldu, eginkizun esanguratsua eskatu, premia komunikatiboa sustatu, motibazioari eragin, testuingurua aintzat hartu eta teknika ezagunaz baliatu.\nEbaluazio formatiboa ahalbideratzeko tresnak ere ugari dira. Aurrekoekin konparatuta oso bestelakoak: elkarrizketak, galdeketak, behaketak, egunkaria, karpeta, jarraipen-koadernoak, audio-grabazioak, bideo-grabazioak...\nAzpimarra dezagun, bestalde, ikasleari berari ere bere jarduna ebaluatzeko aukerak eskaini behar zaizkiola. Ikaslea bere ikas-prozesuaren jabe eta erantzule bihurtuko badugu, bide hori aztertu eta hobetzeko tresnak eman behar dizkiogu.\nEbaluazioak, eraginkorra izango bada, etenik gabea, sistematikoa eta ongi planifikatutakoa behar du izan: nork, zer, nola eta zertarakoak ongi definitzeak izango du lehentasuna, datu-bilketa antzua izan ez dadin. Baina baita noiz egin behar den erabakitzea ere. Ebaluazioa prozesu bat da, hala ere, baditu unean uneko ezaugarriak. Horien arabera hiru ebalualdi bereiztea komeni da: 1.– hasierako ebaluazioa; 2.– bitartekoa, jarraia; 3.– amaierako ebaluazioa.\nOndoren zehazten dira ebaluazio-irizpideak mailaz maila eta trebetasunez trebetasun, jomuga ezarritako helburuetan jarririk.\n1. MAILARAKO EBALUAZIO-IRIZPIDEAK.\nAhoz emandako instrukzio arruntak aurrenekoan ulertu eta jarraitzeko gai izango da. Ez du errepikapenik eskatu beharrik izango. Entzun aurretik nahikoa izango du gaiaren aurkezpen orokorra. Bere kidekoekin solasean aritzeko behar adinako ulermen-maila du eta solasaren hariari jarraituko dio. Bere inguruan bizi diren jatorrizko hiztunekin aritzean, ordea, hauek moldatu egingo dute erritmoa, lasaiago eta argiago ahoskatu agian, edo zerbait errepikatu. Errazago egingo zaio gai bakar bati lotzen zaion solasari jarraitzea. Gaia aldatzerakoan zailtasunak izango ditu jarraitzeko. Besteen solasak (ezaguna duen eta gertukoa zaion gaiaren ingurukoak, erritmo eta abiadura egokikoak) entzuterakoan, hari nagusiari jarraituko dio. Elkarrizketa hasteko esapide ohizkoenak bereiziko ditu. Hitza hartzeko edo uzteko erabiltzen diren lokailuak ezagutuko ditu. Gaia noiz aldatzen den antzemango dio. Intonazioaren laguntzaz zenbait elementu afektiboren berri jasoko du (serio, txantxetan, haserre... ari diren), baita agian gaiarekiko lehen hurbilpen bat egin ere. Erregistro nagusiak bereiziko ditu (kolokiala/formala, konfidantzazkoa/ezezagunen artekoa...). Entzundakoaren arabera kontestua inferituko du.\nMaila morfosintaktikoan oinarrizko egiturak ezagunak dituen arren, noizbehinka akatsen bat edo beste egiten du. Dena den hutsegiteek ez dute esanahia eragozten. Aditz-sistemak, ergatiboa, erlatiboa, nominalizazioa eta konpletiboa ondo erabiltzen ditu, nahiz eta hitz egin aurretik pentsatu behar izan eta zenbaitetan oker erabili. Oro har, egiten dituen akatsak koiunturalak dira.\nAhoskera eta intonazioari dagokionean, zenbaitetan erdal kutsua antzemango zaion arren, ulergarria izango da.\nHiztegiaren ezagutza bere kontestu ezagunetara mugatzen da, ñabardurak azaldu behar dituenean erdarakadak eta bestelako ordainak erabiliz.\nElkarreraginezko kontestu orokorretan, nori zuzentzen zaion, zertarako, gaiaren nolakoa... kontuan izanik jakingo du zein erregistro-mota nagusi, nolako doinuera, intonazioa... erabili. Hala ere kosta egingo zaio egoera guztietara bere jarduna egokitzen eta zenbaitetan arrotz eta "artifizial" gertatuko da. Gaiari inoiz ihes egingo dion arren, harira itzultzen da gehienetan. Informazioa testu-motak eta zereginak eskatzen duenera egokituko du, alditan alferrikako informazioa emango badu ere. Eta zailtasunak izango ditu bere hiztegia kontestuari egokitzen, hitzen balio semantiko murritza duelako.\nElkarrizketa arruntak jarraitzen eta gidatzen dakiela frogatuko du: hasiera noiz eman, nola jarraitu, nola bukatu, baita gaiaz aldatzerakoan jarraitzen ere. Horretarako hainbat esapidez baliatuko da, oinarrizko kohesio-formak erabiliz. Kateamendua nahikoa lineala izango da eta moztua.\nZerbait kontatu edo deskribatzerakoan, diskurtsoa hari nagusi baten inguruan (denbora, espazioa, prozesua...) antolatuko du, nahiz eta erabat ondo josia ez izan. Oro har, bere jarduna koherentea izango da. Egin ditzake, bai, zenbait nahasketa, atzera-, aurrera-pausu eta zuzenketa, baina entzuleak ez du jarraitzeko eragozpen handirik izango.\nMaila honi dagozkion testu-motak sortzeko gai izango da. Elkarrizketetan ez da erantzun laburretara mugatuko. Testu zabalxeagoak, hainbat egitura diferente eta hiztegi aberatsa erabiltzen ausartuko da. Arrisku horrek berak, ordea, akatsak egitera bultzatuko du.\nIdeiak behin eta molde bakarrean adierazteko joera du. Ez du esandakoa berriro bildu eta beste era batera adierazten, hurrengoarekin lotuz.\nKontestu oso ezagunetan eta ongi bereganatu dituenetan jarduna jarraia, sueltoa izango da. Kontestu berri eta arrotzagoetan, berriz, moteldu egingo da diskurtsoa eta geldialdiak egingo ditu, adiera eta egitura egokien bila, zuzentzeko... Geldiune horiek betelan-hitzez (errepikapenez; mm, eh, zera, ba formaz) estaliko ditu zenbaitetan.\nBadaki bereizten maila honi dagozkion testu-motak: instrukzioak, narrazioak, deskribapenak, eta testu-erak: oharrak, eskutitzak, inprimakiak... Bereizi egiten ditu, era berean, testuaren ideia nagusiak eta lagungarriak, eta, jabetu egiten da, oro har, kolpetik irakurrita testuaren nondik-norakoaz. Informazio xehea eskuratzeko, berriz, behin baino gehiagotan irakurri eta testuinguruari erreparatu beharra izaten du. Maila honetako adierazpide linguistiko-testual guztiak oraindik ere erabat menderatzen ez dituenez, eta, dituen gabeziak ez testuinguruaz ezta hainbat estrategiaz baliaturik ere, ezin konpentsa ditzakeenez, ñabardura batzuk eta oso noizbehinka ideia nagusiren bat ere gal dezake. Jardunaren hizkuntz erregistroak gehienetan bereizten ditu.\nMaila morfosintaktikoan egindako hutsegiteek ez dute esanahia eragozten. Egitura konplexuetan (erlatibozkoetan...) hutsegite koiunturalez gain, oraindik ere, soma liteke hutsegite sistematikoren baten edo besteren aztarna.\nIkaslearen eguneroko kontestu ezagunetara mugatzen den hiztegiaren ezagutzak termino orokor eta arruntez (jende, gauza...), eta erdarakadez baliatzera bultzatuko du ñabardurak adierazteko unean.\nZuzen erabiltzen ditu ortografia eta puntuazio-markak, batzuetan hutsegiteren bat egin badezake ere. Hutsegiteak, oro har, koiunturalak izango dira, eta ez dute esanahia ilunduko.\nGaiari noiz edo noiz ihes egin badiezaioke ere harira itzultzen da gehienetan. Badaki, oro har, bereizten errejistro-mota nagusiak: formala eta informala. Hala ere, batzuetan naturaltasuna apurtzen duten eredu finkoen erabilera antzemango da.\nHainbat hitzek testuinguruaren arabera har ditzaketen balio semantiko guztiak menderatzen ez dituenez, desegoki erabil ditzake batzuetan.\nDiskurtsoaren egitura eta pasarteen antolaketa egokitu egiten zaizkie, nolabait, testu-motari eta testu-erari, zailtasunak baditu ere. Ideia nagusiak eta azalekoak bereizten eta lotzen badaki gehienetan, oinarrizko kohesio-formak eta esaldi motzak erabiliz. Oraindik ere nahasia izan daiteke noizbait diskurtsoaren haria; horrek, hala ere, ez du irakurketa jasangaitz bihurtzen. Testuari hari logiko baten aztarnak ageri zaizkio.\nMaila honetako testu-mota eta testu-era gehienak, oro har, idazten badaki. Hala ere, molde bereko joskerez baliatzeko joera erakutsiko du batzuetan eta ideien nahiz egitura edota hiztegiaren zenbatekoa ikusita antzeman egiten zaio oraindik ere badituela zailtasunak testua dagokion neurrian osatzeko. Nabaria da, oraindik ere, erdal kutsua testua zuzena izan badaiteke ere.\n2. MAILARAKO EBALUAZIO-IRIZPIDEAK.\nAhoz emandako instrukzio, azalpen eta argudioak ulertu eta jarraitzeko gai izango da, baita narrazio eta deskribapenak ulertzeko ere.\nBere kidekoekin nahiz jatorrizko hiztunekin ohiko gaiei buruzko solasaldi eta jardunetan aritzeko behar adinako ulermen-maila izango du eta orokorrean hariari jarraituko dio; baina, hiztunaren hizketa oso kolokiala denean eta gaia ez hain ezaguna, hiztunen aldetik azalpen eta errepikapen gehiago eskatuko ditu. Edonola ere, ez da komunikazioa etengo.\nMaila morfosintaktikoan oinarrizko egiturak ezagutzen ditu eta orokorrean zuzen erabiltzen ditu bere ahozko adierazpenean. Dena den, gaiaren konplexutasunaren arabera batez ere, akatsen bat edo beste egin dezake eta erdal kutsua, oraindik ere, antzemango zaio ahoskera eta intonazioan.\nLexikoaren ezagutza zabala du, ulermenean batez ere; horregatik hitz egitean erdarakadatara jo behar izango du hitz egokiena aurkitzeko denbora faltan.\nElkarreraginezko kontestu orokorretan ez du arazorik izango gaia, nori zuzentzen zaion, zertarako, eta abar jakinda erregistroa aukeratzeko eta egokitzeko. Hala ere, kosta egingo zaio bere jarduna egokitzen gaia oso ezaguna ez duenean eta jatorrizko hiztunekin aritu behar duenean.\nBere erabilera esparruko elkarrizketetan parte hartzen dakiela frogatuko du: hasiera nola eman, nola jarraitu, nola bukatu, gaiaz aldatzerakoan nola jarraitu baita ere. Horretarako erabiliko dituen esaldiak ez dira laburrak izango, txanda laburreko adierazpenak egingo ditu eta diskurtsoaren hariari erreparatzeko ez da oztoporik sortuko. Hala ere, izan ditzake zenbait hutsune eta atzera-aurrera ibili beharra izango du zenbaitetan, baina entzuleak ez du orokorrean jarraitzeko arazorik izango.\nMaila honi dagozkion testu-motak sortzeko gai izango da eta lexiko aberatsa erabiltzen saiatuko da. Baina zenbaitetan akatsak egingo ditu, batez ere adierazpen luzea egiten saiatzen denean, jatorrizko hiztun batekin hitz egin behar duenean eta gaia gehiegi ezagutzen ez duenean. Horrelakoetan kosta egingo zaio esandakoa beste era batean adierazten.\nKontestua ezaguna duenean eta beste ikasleekin ari denean jarduna naturala izango da. Jatorrizko hiztunekin eta gai ezezagunen aurrean, berriz, motelago hitz egingo du, pentsatu beharra izango baitu. Dena dela, nahiz eta polikiago aritu, hutsuneak betetzeko gai izango da.\nBadaki maila honi dagozkion kontestu ezagunetan eta ohiko gaien inguruko testu-motak bereizten. Testuaren nondik norakoaz berehala jabetzen da eta ez du, oro har, oztoporik informazio xehea ere ateratzeko. Maila honetako adierazpide linguistiko-testual guztiak ez ditu oraindik ere erabat menperatzen eta horregatik, tarteka, xehetasunez eta, batez ere, ñabardurez jabetzeko izan dezake testua behin baino gehiagotan irakurtzeko premia; hala ere, batzuk gal ditzake. Jardunaren hizkuntz erregistroak bereizten ditu gehienetan.\nTestua luzea denean eta egitura konplexuak erabiltzean maila morfosintaktikoan egiten dituen hutsegiteek ez dute esanahia eragotziko.\nBere mundu-ezagutzatik hurbileko gaien inguruko lexikoaren ezagutza zabala du; hala ere, zenbaitetan erdarazko hitza euskaratu egiten du eta euskarazko hitz jatorra balitz bezala erabiltzen. Zuzen erabiltzen ditu ortografia eta puntuazio-markak, zenbaitetan hutsegiteren bat egin badezake ere.\nGaia bere mundu-ezagutzatik eta bere interesetik hurbilekoa denean ez du arazorik bere adierazpena egokitasunez egiteko. Nori zuzentzen zaion, zertarako, eta abar... kontuan izanik idatzizko testuak behar duen formaltasun-mailaz egingo ditu. Hala ere, zenbait idatzietan ereduen erreferentzia antzemango zaio, idatziak artifizial kutsua izango duelarik.\nDiskurtsoaren egitura eta pasarteen antolaketa egokitu egiten zaizkie, gehienetan, testu-motari eta testu-erari. Ideia nagusiak eta azalekoak bereizten eta lotzen badaki eta gaiak eskatzen dituen xehetasunak ematen ere saiatzen da; horretarako, orokorrean, antolatzaile, kohesio-forma, eta abar egokiak erabiltzen ditu.\nHala ere, zenbait testu-motetan, azalpenean kasu, nahasia izan daiteke diskurtsoaren haria; baina testua oztopo handirik gabe irakurri ahal izango da.\nMaila honi dagozkion testuak idazteko ez du aparteko oztoporik izango. Hala ere, gaia oso ezaguna ez duenean era edo molde bereko egitura, esapide eta hitzak erabiltzera mugatuko da. Erdal kutsua ere har dezakete kasu hauetan eta idazlanak sinpleak eta pobre-itxura dutenak gerta daitezke.\n3. MAILARAKO EBALUAZIO-IRIZPIDEAK.\nKultura orokorraren mailan ahoz eginiko edozein euskal hizketa erraz ulertuko du. Gaiaren inguruko informazio orokorra eta xehea arazorik gabe jasoko ditu. Dena den, zenbaitetan arazoak izan ditzake hizkera kolokialean eginiko hizketaldiko ñabardurak jasotzeko eta eragozpenak gainditzeko errepikatzea eskatuko du.\nAlderdi morfosintaktikoari dagozkion formak eta egiturak ezagunak baditu ere, bere ahozko adierazpenean akats gutxi batzuk izan ditzake. Akats horiek guztiz koiunturalak izango dira bapatekotasunak eta jardunaren nondik norakoak sortutakoak, hain zuzen ere.\nAlderdi fonologikoari dagokionez euskal fonemen (fonemen ahoskera, hitz barneko aldaketak, hitz-kateak) erabilera zuzena egingo du; intonazioari dagokionean, aldiz, zenbait arazo izan ditzake, baina arazo horiek ez dute hizketaren ulergarritasuna eragotziko.\nBestalde, lexikoaren ezagutza zabala izango du. Hala ere, xehetasunak eta ñabardurak ematerakoan hitz zehatza aurkitu ezean hainbat estrategiaz baliatuko da: berformulazioa, itzulingurua, etab.\nAhozko adierazpenean nori zuzentzen zaion, zertarako, gaiaren nolakoa,... kontuan izanik ez du eragozpenik izango erregistro-mota aukeratu eta erabiltzeko. Azalpen eta argudioetan batik bat eta gaia ez badu oso ezaguna, informazioa testu-mota horien egiturara eta zereginetara egokitzeko zailtasunak aurki ditzake.\nKultura orokorraren mailako elkarrizketak gidatzen eta jarraitzen dakiela frogatuko du: hasiera noiz eman, nola jarraitu, nola bukatu, gaiaz aldatzerakoan erantzuten, etab. Horretarako adierazpen bakoitzari dagokion esapide, antolatzaile, kohesio-forma, eta abarrez baliatuko da.\nZerbait kontatu edo deskribatzerakoan, azaldu eta argudiatzerakoan diskurtsoa ondo antolatua eta josia izango da, bere jarduna koherentea izango delarik. Hala ere, izan ditzake zenbait zalantza eta izango du zenbaitetan atzera-, aurrera-pauso eta zuzenketak egin beharra, herri-hizkera erabiltzen duen solaskidearekin ari denean edo gaia ezezaguna edota espezializatua baldin bada, batez ere.\nMaila honi dagozkion testuak (elkarrizketak, narrazioak, deskribapenak, azalpenak, argudioak,...) ahoz sortzeko gai izango da, baina testuaren luze-laburra beti ere egoerari, hartzaileari, gaiaren ezagutzari lotuko zaizkio. Alderdi morfosintaktikoaren ezagutza zabala eta lexiko aberatsa izango duenez, guztia erabiltzera arriskatuko da eta arriskatzeak berak zenbait akats egitera bultzatuko du.\nIdeia nagusiak eta baita zehaztasunak ere behin baino gehiagotan esango ditu, esandakoa bilduz eta beste era batean adieraziz eta aldi berean hurren esango duenarekin lotura eginez.\nElkarreraginezko kontestu ezagunetan (familiarteko, aisialdiko, lagunarteko... esparrutan) jarduna jarraia eta naturala izango du. Gai ezezagunen inguruan bere iritzia edota azalpena egin behar duenean, berriz, moteldu egingo da diskurtsoa ahalik eta egitura, forma, esapide edota adierazpiderik egokienaren bila, berau aurkitu arte. Geldiune hauek betelan hitzez estaltzeko gai izango da, aipatu geldiuneak ia nabarmenduko ez direlarik.\nBadaki kultur orokorraren mailan sortzen diren testu-motak bereizten, baita hauek duten egitura ere. Testuari kohesioa eta koherentzia emango dioten adierazpide linguistiko-testualak ere bereizten ditu. Ideia garrantzitsuenak eta azalekoak arazorik gabe antzematen ditu eta testuinguruaz ere jabetzeko gai da. Dena den, testuaren egitura korapilotsuegia suertatzen zaionean behin baino gehiagotan irakurri behar izaten du eta zenbaitetan xehetasunen bat edo beste galtzen du. Bestalde, ñabardurei erreparatzeko testuinguruaz eta hainbat estrategiaz baliatuko bada ere, noiz edo noiz, gaiaren zailtasun-maila kontuan izanik, eragozpenak izan ditzake.\nMaila honi dagozkion testuak idazterakoan ez du alderdi morfosintaktikoan aparteko arazorik izango, zenbaitetan adierazi beharrekoaren konplexutasunagatik edo, sintaxi arloko akatsen bat egiten badu ere. Dena den, ez du akats sistematikorik egingo.\nLexiko aberatsa du erabiliko dituen sinonimo eta berformulazio eta abarretan ikusi ahal izango denez, eta ez du ortografia eta puntuazio-marken erabileran oztoporik.\nGertatzen diren hutsegite bakan horiek gaiaren eta egoeraren berezitasunei zor zaie.\nGaia kultur orokorraren mailaren eremukoa izanik, bere mundu ezagutzatik eta interesetik urrunekoa bada, zenbaitetan arazoak izaten ditu adierazi nahi duena egokitasunez adierazteko: alferrikako informazioa emango du eta baita hitz desegokiak erabili ere, besteak beste, gaia guztiz menperatzen ez duelako. Bestelakoetan ez du aparteko arazorik izango kontestuari dagokion errejistro-mota aukeratzeko.\nMaila honetan testuak (gutunak, gai baten inguruko azalpenak, argudioak, ipuinak...) idazterakoan hauen egitura eta pasarteen antolaketa egokitu egiten zaizkio testu-motari. Ideia garrantzitsuak, azalekoak eta xehetasunak ondo bereiziko ditu eta bata bestearenganako loturak ondo egingo ditu testu-mota, kontestua eta abar kontuan hartuz.\nTestua lehen irakurketan ulertzeko ez da inongo oztoporik izango.\nMaila honi dagozkion testuak idazteko gai izango da eta hauek osatzeko erabiliko dituen ideia, egitura edota lexikoaren zenbatekoak eta nolakoak hizkuntzaren ezagutza ona duela adieraziko dute.\nIkus: AGINDUA, 2003ko abuztuaren 6koa, Kultura sailburuarena, Helduen Euskalduntzearen oinarrizko curriculumean ezarritako euskararen ezagutza maila egiaztatzeko sistema zehazten duena.\nIkus: AGINDUA, 2006ko martxoaren 13koa, Kultura sailburuarena, Helduen Euskalduntzearen Oinarrizko Kurrikuluaren laugarren mailari dagozkion eduki eta ebaluazio-irizpideak onartzen dituena.


WHS SEME-ALABA - Fundación Síndrome de Wolf Hirschhorn o 4p-\nWHS DUEN SEME-ALABA BAT DAUKAT\nEtapa berri bat hastera zoaz, Ongi etorri!!. Informazioa ematen dizugu zelan egin aurre eta zelan egin aurrera jakiteko, zure seme-alabaren bizi-kalitatea hobetu dadin.\nWHS-ren proba diagnostikoa\nOraindik WHSri buruzko behin betiko konfirmazioa ez badaukazu, jar zaitez harremanetan 4pmenos@gmail.com mail bat bidaliz eta dagokion informazio guztia jasoko duzu.\nWHS-ri buruzko gida laburra\nUtz iezaguzu laguntzen. Sar zaitez WHS Liburutegian eta Familientzako WHS 4p-ri buruzko gida laburra deskargatu.\nEGUNGO IKERKETAK ETA EKIMENAK\n“Estudio de los mecanismos etiopatogénicos y moleculares del Síndrome de Wolf-Hirschhorn”.\nIkerlari nagusia: César Cobaleda Hernández dr., Severo Ochoa Biologia Molekularreko Zentrokoa (SOBMZ).\nIkerkuntza-proiektu honi buruzko informazioa nahi duzuen pertsona guztiak WHS Fundazioarekin harremanetan jar zaitezkete 4pmenos@gmail.com helbidera mail bat bidaliz.\nIKASTETXEETAKO JANTOKIEN ELIKADURA\nEskolako jantokietan gaixotasun arraroak dituzten haurrak hartzeko eta artatzeko jarduera-gida. Jarduera-protokolo bat eta deskarga daitezkeen eranskinak barne hartzen ditu.\nGida hau eskola-jantokietan gaixotasun arraroa duten haurren harrera eta arreta-beharretatik abiatzen da. Hala ere, oso ohikoak ez diren gaixotasunak dituzten pertsona askorengana ere hedatu daiteke.\nGaixotasun arraro bat duten pertsonek ez dute dena purea eginda edo dena birrinduta zertan jan behar, beraz, ekimen honen helburua da ideia hori, hain zuzen ere, alde batera uztea.\nBazterketarik gabe janaria prestatzeak esan nahi du guztientzako janaria prestatu behar dela, eta, aldi berean, menu osasuntsua eta orekatua jan behar dela, pertsona bakoitzaren nutrizio-beharrak kontuan hartuta.\nEskerrak eman nahi dizkiogu Gaixotasun Arraroen Federazioari (FEDER) proiektu honetan hartu duen konpromisoagatik eta eman duen laguntzagatik.\nGidaren aleren bat eskuratu nahi duten familia, SWH pertsona, ikastetxe edota profesional guztiak jar zaitezte harremanetan Fundazioarekin 4pmenos@gmail.com helbidean.


381 pertsona hil dira Txinako Yunnan probintzian lurrikara batean - Mundua - Berria\n381 pertsona hil dira Txinako Yunnan probintzian lurrikara batean\nXinhua albiste agentzia ofizialaren arabera, 6,5 gradukoa izan da lurrikara.\n6,5 graduko lurrikara izan zen atzo Txinako Yunnan probintzian. Ia 2.000 zauritu eragin zituen. Zhao YF / EFE\nDatozen orduetan hildako kopuruak gora egin dezakeela iragarri dute, eta 400eko muga gainditu. Zaurituak, berriz, 1.800etik gora dira jada. Kalte handia eragin du 6,5 graduko lurrikarak, Yunnan probintzian.\nSeismoaren eraginez, errepide ugari itxi egin behar izan dituzte, eta horrek zaildu egin du erreskate taldeen lana. Horretaz gain, egunotan izandako euriteek ere zailago egiten dute zaurituak artatzea.\nOrain arteko datuen arabera, 57.000 inguru dira lekualdatu zain dauden herritarrak, eta 12.000 suntsitutako etxeak.\nGobernuak soldaduak eta poliziak bidali ditu erreskate lanetan laguntzera. Osasun zerbitzuek ohartarazi dute, hala ere, botika eta janaria direla orain behar-beharrezkoenak.


Azti partaide den Europako partzuergo batek 1.200 milioi euro inbertituko ditu etorkizuneko elikagaiak garatzeko - SPRI\nSPRI / Invest in the Basque Country / Azti partaide den Europako partzuergo batek 1.200 milioi euro inbertituko ditu etorkizuneko elikagaiak garatzeko\nAzti partaide den Europako partzuergo batek 1.200 milioi euro inbertituko ditu etorkizuneko elikagaiak garatzeko\nAztiren egoitza Sukarrietan.\nEIT Food partzuergora biltzen dira Europar Batasuneko eta beste herrialde elkartu batzuetako enpresak (50 guztira), unibertsitateak eta ikerketa-zentroak, denak ere sektoreko liderrak eta balio kate osoa estaltzen dutenak.\nAzti euskal ikerketa-zentroa partaide den Europako partzuergo bat aukeratua izan da etorkizuneko elikagaiak garatzeko. Europako Berrikuntza eta Teknologia Institutuak (EIT) sektoreko liderrak diren eta balio kate osoa estaltzen duten enpresa (50), unibertsitate eta ikerketa-zentroz osaturiko EIT Food partzuergoa hautatu du langintza horretarako Food4Future deialdiaren barruan. Datozen zazpi urteetan, bazkideek 1.200 milioi euro inguru inbertituko dituzte, eta EITk 400 milioi euroko finantzaketa emango du.\nKontsumitzaileak aldaketa eragiletzat harturik, EIT Food erakundeko bazkideek konpromisoa hartu dute elkarlanean arituz elikagaiak produzitzeko, banatzeko eta kontsumitzeko dugun modua eraldatzeko.\nEuropako Batzordearen lehentasunetako bat da elikagaien etorkizuna, eta horregatik, EIT Food erakundeak funtsezko edukia sortuko du Europa osorako (eta Europatik kanporako) elikadura sistema osasungarri eta sostengarri bat berreraikitzeko.\nEIT Food, kontsumitzailearengan zentratutako berrikuntza komunitatea den aldetik, berrikuntzaren motor bihurtuko da elikagaien balio katea estaltzen duten eragile guztientzat. Elikadura arloko berrikuntza-ekosistema bat eraikiko du, kontsumitzaileei konfiantza emateko eta ingurumenarekiko sostengarria den dieta osasuntsurako eskubidea babesteko.\nEIT Food erakundeak nazioarteko ikasle trukerako programak antolatuko ditu, eta diziplina arteko master bat garatuko du Elikadura Sistemei buruz. Ildo beretik, milaka ikasle eta elikadura sektoreko profesional prestatuko ditu onlineko tailer, udako ikastaro eta hezkuntza programen bidez (bai ikastaro masibo irekiak, bai eta ikastaro espezializatu pribatuak).\nEIT Food erakundearen hegoaldeko gunean (Espainia, Israel, Italia eta Portugal) 11 bazkide eta 14 startup berritzaile daude, osagarriak diren esparruetan espezializatuta daudenak. Begoña Pérez-Villarreal, AZTIko merkatu zuzendari eta CLC South guneko bitarteko arduradunak, hauxe adierazi du: “Dieta mediterraneoa nutrizio eredu osasungarritzat harturik, Hegoaldeko guneak bizimodu desberdinei egokitutako elikagaiak eta balio erantsidun zerbitzuak produzitzen ditu, kontsumitzaileek parada izan dezaten kalitate gastronomiko handiko elikagai osasuntsuak aukeratzeko.“\nEspainiako sei bazkideak dira 3 enpresa (Acesur, Angulas Aguinaga eta Grupo AN), 2 ikerketa-zentro (CSIC eta AZTI) eta Madrileko Unibertsitate Autonomoa. Horiez gain, Hegoaldeko guneko partaide dira baita ere Italiako 2 bazkide (Italiako abeltzainen elkartea eta Turingo Unibertsitatea) eta Israelgo 3 bazkide (Algaetechnologies, GrupoStrauss eta Technion). Sortutako kolaboratzaile sarearen bitartez, guneak sarbidea du sektoreko 1.200 ETE baino gehiagotara.\nBombardier enpresak bere Trapagarango lantegian fabrikatuko du Frantziarako tren-eskaera baten zati bat\nAsk multinazionalak bultzada bat eman dio Bilboko Portuan duen lantegiari 7 milioi inbertitu ondoren\n4.0 soluzioak profilatze prozesuetarako...


Eka 15, 2018\nEka 8, 2018\n"Eman eskua etorkiZUnari" lelopean, ehunka kilometro egingo ditu datorren igandean Gure Esku Dago ekimenak antolaturiko giza kateak. Donostian, Paulo Muñoak zabalduko du katea: 77 urteko donostiarrak lehen unetik parte hartu zuen Gure Esku Dago ekimenean, eta ziur...\nBorroka sozialen astea deitu dute Donostian Maiatzaren 19tik 26ra bitartean. "Bizitza da handiena" lelopean, herri mugimenduko sektore ezberdinetako hainbat eragilek bat egin dute protesta eta aldarrikapen aste honetarako. Eraikin baten okupazioa publiko egin zen...\nETAk bere desegitearen berri eman eta ia bi astera, Sortuko idazkari nagusi Arkaitz Rodriguez izan da gaur HIZPIDEAn. Borroka armatua desagertzeak ekarritako aro berriari ekiteko, Ezker Abertzaleak zein beste eragileek izan beharreko jarrerez eta eman beharreko...\nHilabetero lez, Sexologiaren inguruan hitz egiteko aukera izan dugu Josu Pedrosaren eskutik. Oraingoan sexu-seguruaz aritu gara, sexu praktiken bidez transmitizen diren infekzioen baina bereziki hauek prebenitzeko sexu praktika seguruen inguruan informazio eta...\nDantzaz konpainiako Andrea Loyola izan dugu gaur Kantoian, hilabetero bezala, dantzari buruzko solasaldi pausatuan. Dantza komunikatzeko prozesu bezala ulertzen du Andreak, gorputzaren bitartez sentiaraztea da dantzaren helburua bere hitzetan. Bere bizipenak ere...\nNagore Enciso izan dugu Kantoian, hilabetero bezala, dietetika eta nutrizio munduan jakin beharrekoak ekartzen. Baina, kasu honetan, elikagai edo ohitura zehatz bati buruz aritu beharrean, dietista eta nutrizionisten munduaz hitz egin digu. Beste gauza askoren artean,...\nMaitemintze prozesua izan dugu mintzagai gaurkoan gure kolaboratzailea den Josu Pedrosarekin. Zein da nire rola maitasun harremanetan? Txistezalea naiz?Zaintzailea, akaso? Honek guztiak gure bikotekide bilaketan eragina izango du, identidade propioa baieztatzeko...


Milioi erdi euro Gipuzkoako biozientzien sektorea dinamizatzeko - Artikulua - Gipuzkoa ETORKIZUNA ORAIN\nMilioi erdi euro Gipuzkoako biozientzien sektorea dinamizatzeko\nErakundeak 490.000 euroko diru laguntza onartu du Biozientziak Gipuzkoa Fundazioaren alde, “estrategikotzat” jotzen baitu sektore hau\nGipuzkoako Foru Aldundiak 490.000 euroko diru laguntza onartu du Biozientziak Gipuzkoa Fundazioaren alde, “estrategikotzat” jotzen den alor hau bultzatzea xede. “Sektore estrategikoetan dinamikotasun eta apustu berriak jarri ditugu, eta horrela jaso ditugu gure Ekonomia Suspertzeko Planean”, azaldu du Imanol Lasa Aldundiko bozeramaileak. Foru arduradunaren esanetan, erakundea “etorkizuneko ekonomia” diseinatzen hasia da, eta “bio-osasunarekin erlazionatutako jarduera ekonomikoak toki garrantzitsua dauka bideorri horretan”.\nLasa hedabideen aurrean agertu da gaur goizean, atzo egin zen Gobernu Kontseiluaren erabakien berri emateko. Gogoratu duenez, Gipuzkoako Foru Aldundiak topaketa horrekin eman zion hasiera kurtso politiko berriari. “Erronkaz eta desafioz beteta agertzen zaigu bidea, eta datozen egunotan aurkeztuko dugu aro berrirako esku artean dugun bideorria. Aurreratu dezakedana da pilak kargatuta, ilusioz beteta eta lanerako gogotsu itzuli garela lanera”, esan du.\nKontseiluko erabakietara itzulita, gaur iragarritako diru laguntzaren hartzaile den Biozientziak Gipuzkoa Fundazioa 2011an sortu zuten Foru Aldundiak eta Kutxak. 2016an berriro aktibatu zen egitasmoa, Lasak azaldu duenez, “Gipuzkoako ekonomia eta gizarterako estrategikoa den eremu honetan ekintzailetasuna eta enpresa proiektuak hauspotzea helburu”. 2016 horretan fundazioko Patronatua berritu zen, estatutuak berriz definitu gaur egungo testuingurura egokitzeko, eta milioi erdiko aurrekontua bideratu zen. Aurten aurrekontu hori milioi batean finkatu da, fundazioa bultzatzen duten bi erakundeek maila berean egindako ekarpen baten bitartez, eta Aldundiari dagokion zatia da hain zuzen foru bozeramaileak gaur iragarri duena.\nBaliabide hauen erabileraren inguruan, zati handiena bideratuko da bio-osasunaren alorreko start up-ak eta ekintzaileak babestera haien enpresa proiektu berritzaileetan. Horrez gain, fundazioaren helburuen artean dago baita ere bultzatzea “ikerketan bikaintasuna, ezagutza berriaren sorrera eta teknologia transferentzia”, biozientzien sektorearen garrantziaz sentsibilizatzeaz gain. “Helburu nagusia sektore honi dinamismoa ematea da”, azaldu du Lasak.\nBozeramaileak gehitu duenez, Fundazioaren funtzioen artean dago baita ere bio-osasunaren alorreko start up-en finantzaketan laguntzea ere, eta horretarako hainbat adituren aholkularitzaz baliatuz. Partaidetza-maileguen bitartez ematen ditu laguntza ekonomiko hauek, modu honetara proiektuaren jarraitutasuna bermatu eta proiektu berriak laguntzeko bidea eginez. Mezenasgoaren bidea ere lantzen du fundazioak.\nProiektua berriro abiarazi ondoren, 2016an bertan eman zion Fundazioak laguntza start-up bati, Patia Europe enpresari, hain zuzen, diabetesaren prebentziorako tresnak egiten dituen enpresa. “Bere proiektuan laguntza behar duten enpresek Biozientziak Gipuzkoa Fundaziora jo dezakete, fundazioaren webgunearen bitartez”, adierazi du foru bozeramaileak.\n“Etorkizuneko sektorea da biozientziena, epe ertain-luzera izango dugun erronka nagusietako bati erantzuten baitio: gizartearen zahartzea. Garaiz gaude, ordea, desafioa irauli eta aukera bilakatzeko, eta norabide horretan doa sektore honetan Aldundia egiten ari den apustu estrategikoa”, azaldu du Lasak. Zentzu honetan, foru erakundeak esku artean duen beste proiektu garrantzitsu bati ere egin dio erreferentzia: Pasaian kokatuko den Zahartzaroa eta Mendekotasunaren Erreferentziazko Zentroa. “Ekimen honek ere, biozientzien sektorearen indartzeak bezala, etorkizuneko erronka horiei erantzunak ematea dute helburu”, azaldu du.\nLehen sektoreari laguntzak\nGainera, Gobernu Kontseilu berean beste hainbat erabaki ere hartu dira, hauetako bi lehen sektorearekin erlazionatuta. Horrela, handitu egin dira sagardotarako sagarrondoak landatu, hobetu eta garatzeko diru laguntzak 140.720 eurotan. Hasieran 290.000 euro bideratu ziren helburu honetara, baina jada kantitate hau gaindituta dago. Berdina gertatu da nekazaritza ustiategietan inbertsioak egiteko laguntzekin: hasiera batean 2.750.000 bideratu ziren, eta orain beste 400.000 eurorekin indartu da.\nArgi berdea jaso dute, baita ere, Getaria eta Aiako hiri antolaketa arauak. Lehen kasuan, Santa Ana, Sahatsaga, Sahatsaga-Goia, Potzuaga Gaina eta hilerriari eragiten dio aldaketak. Bigarren kasuan, arauetan eginiko doikuntzek udaleko bi ordenantza eta etxebizitza kopuruaren izaera estrukturalari eragiten diete.


naiz: agenda - Donostiako Poltsiko Antzerki Jaialdia\nDonostiako Poltsiko Antzerki Jaialdia\n2019/02/07 - 2019/02/24\nDonostiako Poltsiko Antzerki Jaialdiaren 28. edizioa otsailaren 7an hasiko da eta formatu txikiko 35 emanaldi eskainiko ditu hilaren 24ra bitartean, hiriko auzoetako taberna eta bestelako aretoetan. Sarrera doakoa izango da emanaldi guztietan, hiriaren antzerki programazioa herritarrei eta batez ere publiko gazteenari hurbiltzeko helburuarekin.\nPoltsiko Antzerki Jaialdiaren bereizgarria da antzezpenetarako oso ohikoak ez diren agertokietan saioak antolatzea. Alabaina, agertoki horiek publikoarengandik hurbil dauden espazioak eta lekuak dira, tabernak kasu, eta oso obra mota berezia ahalbidetzen dute, hala nola antzerkia, umorea, magia edo musika.\nDonostiako Udaletik jakinarazi dutenez, horiek izango dira jaialdiaren osagai nagusiak, «eta gaurkotasuneko gaiak jarriko dira oholtza gainean, kritika eta urratzea nahasita, bizi dugun munduari buruzko ikuspegi desberdina eskaintzeko».\nJaialdian 17 konpainiak hartuko dute parte, hiriko 25 espaziotan banatuta. Lau konpainia emakumezkoek osatutakoak dira, bost mistoak eta zortzi gizonezkoek osatutakoak. Hizkuntzari dagokionez, zortzi antzezlan euskaraz dira, beste horrenbeste gaztelaniaz, eta beste bat testurik gabe. Ikuskizun guztietarako sarrera doan da.\nEgitaraua Poltsiko 2019


Atzerapenak Bilboko metroaren 1. linean, 2022ko martxoaren 29an\nPublikatuta: 2022/03/29 07:43 (UTC+2) Azken eguneratzea: 2022/03/29 16:10 (UTC+2)\nErori den horma. Argazkia: Radio Euskadi.\nGoizeko lehen ordutik atzerapenak izaten ari dira Bilboko metroaren 1. linean, horma baten zati bat erori delako, eta atzerapenak egun osoan luzatuko dira, Metro Bilbaok sare sozialetan jakinarazi duenez. Astrabuduako eta Erandioko geltokien arteko zatian trenbide bat soilik dago zabalik. eta, ondorioz, ez dira betetzen ari ohiko maiztasunak.\nEzbeharra goizeko seiak aurretik gertatu da, baina oraindik ere arazoa ez da konpondu. Garbiketa lanetan ari dira zerbitzua ahalik eta azkarren lehengoratzeko.\nRadio Euskadiri egindako adierazpenetan Sonia Palomino Metro Bilbaoko komunikazio zuzendariak azaldu duenez, horma egonkortzen ahalegindu dira, baina azkenean ez da posible izan eta jausi egin da. Dena den, "erorketa garbia" izan dela azpimarratu du.\n"Ez dio metroaren azpiegiturari eragin, baina, badaezpada ere, horma trenbidetik gertu dagoenez, zuhurragoa iruditu zaigu bide bakarra ezartzea eta erori den hormatik hurbilen dagoen bide zatitik ez joatea", gaineratu du.\nJausitako zatiak bidetik erretiratzeko lanean ari dira, baina ez dute zehaztu noiz amaituko dituzten garbiketa lanak eta zerbitzua noiz lehengoratuko den.\nBilboko metroaren 1. linea Plentzian hasi eta Etxebarrin amaitzen da.\n¿¿ ¿ Atzerapen garrantzitsuak L1eko zerbitzuan, horma baten erorketa partzialagatik. Barkatu eragozpenak\n¿¿ ¿ Alteraciones importantes en el servicio en


BALIQ MICRO ALTINOS Estaldura soluzio moldakorra 56 HRC-ra arteko mikromekanizaziorako\nAlTiN materialean oinarritutako BALIQ® MICRO ALTINOS estaldurarekin Oerlikon Balzers-ek beste estaldura erabat leun eta espezifikoa eskaintzen du, 56 HRC-ra arteko aplikazioetarako berezia.\nErabat leuna den gainazalari esker, BALIQ® MICRO ALTINOS estaldurak txirbilak arazorik gabe kentzea ahalbidetzen du eta ertzetako metaketak murrizten ditu, aldi berean itsaste gaitasun paregabea eskainita.\nHigaduraren aurkako erresistentzia handia du tenperatura altuan eta ia ez du itsasteko joerarik. BALIQ® estalduren propietate bereziak direla eta, tratamenduaren ondorengo prozesu mekanikoa e da beharrezkoa.\nMikromekanizazio prozesu oso fidagarria eta efizientzia handikoa\nEz da beharrezkoa ondorengo tratamendurik\nZehatza, errendimendu bikaineko estaldura


Irentsi • ZUZEU\nLászló Moholy-Nagy argazkilari Hungariarrak ondokoa idatzi zuen, 1.928an Bauhaus aldizkarian argitaratutako artikulo batean: “Idazten ez dakiena baino, argazkilaritza ezagutzen ez duena izango da etorkizuneko analfabetoa”. Bada, aurreko astean egunkari eta telebista askotan jiraka izan genuen irudi bati erreparatzen badiogu, asko dira analfabetotzat hartzea merezi izan dutenak.\nZenbat pisatzen du Din A4 orri batek? eta 2.000 orrik? Zenbat orri kabitzen dira folio kaxa batean? Zenbat pisu jaso dezake gizon arrunt batek esku bakarrarekin, imintzio arrarorik egin gabe? Ze pisu jasan dezake esku batek, 2 edo 3 milimetroko lokarri bati heldu eta eskua ez ebakitzeko?\nMetro karratuko 75 Gr. pisatzen duen orria hartuko bagenu (nahiko estandarra) DIN A4ak 4,6 gr. baino zeozer gehixeago pisatuko luke. Kaxa bakoitzean 500 orriko 5 pakete kabitzen direla kontutan hartuta, kaxa bakoitzaren pisua 23,5 Kgr. inguru ateratzen da. Esku batean bi kaxa dauzkanez, 47Kgr. ateratzen zaizkit eta beste eskuan 70 bat kilo; Kaxak beteak daudela iradoki nahi digute, kaxen gainean, barruan kabitzen ez ziren sobre batzuk ere jarri baitituzte.\nGehiegi betetako zakar poltsa bat, berak dakarren sokatxotik heltzeak sortzen duen marken jakitun, nik behintzat ez dut irensten argazki horrekin sinestarazi nahi digutena. Norbaitek esango du kalkulu borobilegia dela eta agian kaxek ez dutela zertan toperaino beterik egon. Agian erosotasunagatik ez zituztela bete, edo behin nahasitako orriek pakete barruan zetozenean baino gehiago okupatzen dutela.\nAdos, kontzesioa eginda, dena erdiraino bakarrik zegoen beteta; Baina hala ere, niri esku batean 23 kilo eta bestean 35 ateratzen zaizkit eta berdin, berdin sineskaitza egiten zait 60 kilo eramateko karretilarik hartu ez izana… Edozer jartzen digutelarik begien aurrean, sinetsi egiten dugu.\nZergatik iruditzen zaigu “hegoak zituen elefante bat ikusi dut” dioen esaldiaren aurrean zerbaitek gezurra behar duela izan eta elefante hegadun bat azaltzen den argazkiaren aurrean aldiz, ez diogu animaliari haizatzeko pitorroa bilatzen? Nork pasatzen ditu gutxieneko 3 edo 4 segundo prentsan azaldutako argazkiren bat irakurtzen? Zenbat erredaktore, kazetari, maketagile eta irudi hartzailek irentsi zuen jugada? Gizona kotxetik ateratzeko zain zeuden erredaktore grafiko haietatik inori ez al zitzaion arraroa egin kaxak eramateko modua?\nEta hau idazten nabilela, irratian, Bin Laden hil omen dutela eta zabaldu den argazkia (bakarrik gertatzen dira gauzak, ez du inork egin), Laden beraren argazki bat eta hildako beste norbaiten aurpegiak elkartuta lortutakoa dela esan dute. Irudian arreta apur bat jarri eta oso arraroa ematen du. Aurpegiak eta bizarrak ez dute definizio bera, ahoak eta sorbaldak ere erresoluzio desberdina izateaz aparte, fokatutako guneek ere zerbait arraroa iradokitzen dute, masail hezur eta begizuloen arteko lotura ez da sinesgarria, kolorea, itsaste marra… baina askok irentsi egin du.\nSarean apur bat bilatu ondoren G.W.Bush presidente zela blog batek argazki horrekin egindako fake bat topatu dut, eta Bush presidente ez denetik pasa dira aste batzuk, ez? Nork jarri du argazkia bere medioan? Zergatik? Zein iturrik zabaldu du? Zerbait esan nahi nuen, baina galderak besterik ez zaizkit ateratzen, sentitzen dut.