Markel Olano | Idatzi dezagun etorkizuna elkarrekin - Markel Olano\nIdatzi dezagun etorkizuna elkarrekin\nBizi garen mundu honetan gauza bakarra da ziurra: aldakuntza. Mundu gero eta konplexu, globalizatu eta elkarlotuagoan bizi gara, baina, aldi berean, gero eta indibidualistagoa. Aldakuntza demografiko, ekonomiko, sozial, kultural edo ingurumenezko sakonen erdian, garrantzi handiko erronkak ditugu aurrez aurre, alde batetik; eta, bestetik, ziurgabetasun egoera bat, Gipuzkoak ere saihestu ezin duena. Aste honetan bertan plazaratu dugun galdetegiaren emaitzetan garbi ikusten da, herritarren kezka nagusiak egoera horri loturik daude.\nGaldetegiak argi erakusten du gipuzkoar gehienak oso kezkaturik daudela etorkizunaz eta egoera ekonomikoaz. Funtsean, mezu ozen bat bidaltzen digu herri erakundeen ardura dugunoi: ezin gara mugatu egunez egunekoa kudeatzera, arazo larrienei irtenbidea ematera. Hori egin behar dugu, noski, baina horrez gain, etorkizunari aurrea hartzeko astia eta lana hartu behar dugu, etorkizuneko ongizatearen oinarriak ezarri behar ditugu, gaur. Galdeketari erantzundako erdiek, ia, uste dute ordezkari publikoek lan egin behar genukeela ez orainari buruz pentsatzen, baizik etorkizunari buruz. Eta % 75en iritziz, arnas luzeko proiektuak garatu behar genituzke.\nIzan ere, kudeaketa publikoak eginkizun sakonago bat izan behar du, balantzeak berdintzeaz, baliabideak xedatzeaz edo legeak onartzeaz gain. Ez nioke, inolaz ere, garrantzirik kendu nahi egunez eguneko kudeaketa arruntari, arreta eta ardura zorrotza jarri behar dugu horretan. Gure erabakiei balio kualitatiboa erantsi nahi badiegu, ordea, gaitasuna izan behar dugu herritarren eskakizun horri erantzun zehatz bat emateko. Horregatik, agintaldi honen lehen urtea laster beteko denean, Gipuzkoako gizarteari aurkeztu nahi diogu Etorkizuna eraikiz programa, gure bidean mugarri bat izateko jaio dena. Agintaldiaren lehen hilabeteetan, lurraldearen larrialdi nagusiei irtenbide bat bilatzen saiatu gara, bide itsuetatik ateratzen, hondakinen kudeaketan, errepideetan edo ekonomiaren sustapenean, besteak beste. Orain, lan hori bazterrean utzi gabe, noski, aurrerapauso bat eman behar dugu, etorkizuna idazten hasteko.\nEz da aski errepikatzen jarraitzea azken hamarkadatan erabili ditugun eskemak, nahiz horien bitartez lortu dugun Gipuzkoa lurralde adimentsu, bateratzaile eta aurreratu bat izatea. Ez da aski izango, ezta ere, orain arte ongi egin duguna hobeto egitea. Errealitate berriak ditugu gure aurrean, eredu ekonomiko desberdinak, populazio gero eta zaharragoa… Ikusmolde eta eginbide berriak behar ditugu; gure ezaugarri diren zorroztasunari eta lan gaitasunari, erantsi behar diegu irudimena, esperimentazioa eta berrikuntza. Einsteinen hitzen ertzetik, esan dezagun beti gauza bera eginez emaitza desberdina espero ez daitekeen bezala, oraingoan erakundeei dagokigula gauza desberdinak egin ahal izateko baldintza egokiak sortzea, aitzindari izatea, emaitza egoki batera iritsi gaitezen: Gipuzkoa moderno, lehiakor, elkartasunezko eta elkartu bat sortzea.\nNabarmendu behar dut Etorkizuna eraikiz ez dela hausnarketa ariketa huts bat. Ez dugu egonean gelditu nahi, hausnarketa gehiegizko baten menpe harrapatuta. Alderantziz, gure programaren nahia da aurten bertan antolatzea, GipuzkoaLab ardatz nagusietako baten bitartez, 25 bat proiektu pilotu Gipuzkoako enpresetan eta eskualdeetan, esparru garrantzizkoetan: langileen partaidetza enpresetan, bizitza laboralaren eta pertsonalaren arteko bateratasuna, zaharren artatzea edo euskarazko ikus-entzunezkoak. Proiektu horien bidez nahi ditugu politika berriak eraiki, Gipuzkoaren etorkizuna lantzeko bidean.\nProgramaren bigarren ardatza izango da Gipuzkoa 2026 Plan Estrategikoa egitea, hurrengo hamar urteetan gure lurraldeak egin behar duen bidean proiektu estrategiko zehatzak identifikatu eta definituko dituena, ekonomiaren eta turismoaren sustapenean, hezkuntzan, kulturan, gizarte politiken iraunkortasunean, ingurumenean edo azpiegituretan. Langintza horretan, mundu akademikoaren laguntza izango dugu, gure lurraldeko lau unibertsitateekin izenpetu ditugun hitzarmenen bitartez; laguntzaile nahi ditugu elkarteak eta entitateak, gainerako herri erakundeak, eragile ekonomikoak, eta nazioarteko eragile, foro eta sareak, Ikergune zehar-lerroko ekimenaren bidez identifikatuko direnak (osagai nagusietako bat izango da nazioarteko praktika aurreratu eta arrakastatsuak aztertzea, Gipuzkoan aplikatu ahal izateko).\nGobernantza eredu ireki eta elkarlanezko batean oinarrituko da programa, partaidetzaren eta elkarrekiko ikaskuntzaren bidez. Izan ere, garrantzizkoa baldin bada zer egingo dugun, are garrantzitsuago da nola egingo dugun. Diputatu nagusi naizenez, nire gogoa eta grina litzateke Etorkizuna eraikiz Gipuzkoaren proiektu bat izatea, ez bakarrik foru gobernua osatzen dugun bi alderdiona. Beraz, ezinbestekoa da programa alderdikeriazko gatazketatik urrun kokatzea. Aukeran dugu lan dinamika eta ondare bat sortzea, hauteskunde garaien gorabeheretatik haragoko iraupena izan dezakeena, Gipuzkoaren mesedetan. Hori eskatzen digute herritarrek, ardura hori hartu behar dugu.\nGure lurraldeak beti izan du gaitasuna aldakuntzetara egokitzeko, bere egitura ekonomikoa eta kultura hutsetik asmatzeko; bere erroak inoiz baztertu gabe, aldakuntzaren aitzindari izaten jakin izan du. Abiapuntu egokiak ditugu: badakigu gauzak nola egin, dinamismoa dugu, zorrotzak izan ohi gara. Hala ere, paradigma aldaketa sakon batean murgildurik gaude; atzoko nahiz gaurko arrakastak ez dira, besterik gabe, etorkizunerako ziurtasunik. Gure lurraldearen ahalmena, itxaropena, gogoa eta suharra bidean jartzeko garaia da. Harrokeria litzateke gure buruarekin ados gelditzea. Ezin dugu geldirik egon etorkizunaren zain, bestela gertakariek eta krisiak eramango gaituzte. Gure etorkizuna itxuratu behar dugu. Jar ditzagun gaur etorkizunean nahi genukeen Gipuzkoaren oinarriak.


Ruiderako urmaelen natura parkea - Wikipedia, entziklopedia askea.\nRuiderako urmaelen natura parkea\nAlbaceteko probintzia eta Ciudad Realgo probintzia, Espainia\n38° 57′ 34″ N, 2° 54′ 01″ W / 38.95941111°N,2.90038889°W / 38.95941111; -2.90038889Koordenatuak: 38° 57′ 34″ N, 2° 54′ 01″ W / 38.95941111°N,2.90038889°W / 38.95941111; -2.90038889\nRuiderako urmaelen natura parkea (Espainia)\nRuiderako urmaelen natura parkea (gaztelaniaz: parque natural de las Lagunas de Ruidera) naturagune babestua da, eta baita Gaztela-Mantxako autonomia-erkidegoan dagoen hezegune garrantzitsuenetako bat ere. Parke naturala Guadiana Zaharraren haranean zehar dauden hamasei ibai-urmaelek edo -aintzirek osatzen dute, Pinilla ibaiaren jarraipen gisa, hego-ekialdeko ibaiadarragatik eta Alarconcillo errekastoaren ipar-ekialdeko ibaiagatik; elkarren artean bananduta eta lotuta daude, txirrista edo trabertino itxurako hesien bidez. Haien artean dagoen altuera-diferentziaren ondorioz, ura erreka, ur-jauzi eta jauzietatik igarotzen da aintzira batetik bestera. Giza obra bada ere, Peñarroyako urtegia ere parkearen barnean dago, ur baliabideen kudeaketari egiten dion ekarpenagatik. Ibai-aintzira horiek, ikuspuntu hidrologiko-estrukturaletik, deskargako hidrohezeguneen barruan sailkatzen dira.\nParke naturala Argamasilla de Alba, Ruidera, Alhambra (aintzirarik gabe), Ossa de Montiel eta Villahermosa udalerrien artean dago banatuta. Parkearen mugen barruan, Peñarroyako gaztelua, Rochafridako gazteluaren hondakinak, Montesinosko kobazuloa (non Cervantesek On Kixoteri gau bat pasarazi zuen) eta Ruiderako Erregearen etxea ere badaude.


UNIC ‘Science Communication Workshop’ lantegia Deustuko Unibertsitatean – DeustoKom News\nHomeBagaraUNIC ‘Science Communication Workshop’ lantegia Deustuko Unibertsitatean\nUNIC Unibertsitatearen eskutik, Deustuko Unibertsitateak eta Koç Unibertsitateak (Istanbul) ‘Science Communication Workshop’ lantegia antolatu dute unibertsitate hauetako ikasleentzat. Bochumeko Ruhr Unibertsitateko ikasleentzat ere eskuragarri egongo da.\nLantegi honen helburu nagusia parte-hartzaileei ikerketa-komunikazioari, zientziarako idazketa akademikoari, ikerketa-eraginari, zabalkundeari eta gogoeta etikoei buruzko ezagutza eskaintzea da. Kurtso honetan parte hartzen duten ikasleak haien ikerketetarako komunikazio planak diseinatzeko prestatzea da azken muga. Bereziki Gradu Amaierako Proiekturako, master baterako edo doktoretza baterako prestatzen ari direnentzat zuzenduta dago.\nApirilaren 4an eskainiko da online bitartez (Zoom bilera), eta hiru orduko iraupena izango du, 15:00tatik 18:00tara. Izen-ematea nahitaezkoa da kurtsoan parte hartu ahal izateko.\nMi Entertainment, grupo de producción audiovisual fundado en la Universidad de Deusto, formado por alumnos y profesionales del sector de la comunicación, presenta el trailer de la serie documental “Lazos de unión tras el deporte” […]\n2015ko otsailak 25 Miriam Arandia Ekintza kurrikularrak, Eskolan Comments Off on Ikasleak publizisten azalean\nJada aurkeztu dute VI. edizioko Zosmasariak egitasmoa. Komunikazioko Graduko 3. mailako ikasleek aurtengo lehiaketako aurkezpena izan dute: briefing-a. Publizitatea irakasgaia oinarri, aurtengo lehiaketaren baldintza Osakidetzako gripearen kanpainako publizitatea diseinatzea da. Ikasleek euren diseinu proposamenak aurkeztu […]


Autogobernu Lantaldeak mahaian du gaur «botere sozialaren erakundetzea» - Politika - Berria\nAutogobernu Lantaldeak mahaian du gaur «botere sozialaren erakundetzea»\nEH Bilduk osatu du botere publikoei buruzko sintesia, talde guztien ekarpenak jasota. Euskal Botere Judiziala eratzea proposatu du\nLarunbatean Bilbon autogobernuaz eztabaidatzeko eginiko foroa. A. L. / FOKU\nEusko Legebiltzarreko Autogobernu Lantaldea gaur eguerdian batzartuko da, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako estatus politikoari buruz eztabaidatzen jarraitzeko. Gai zerrendan izango dute eskumenei buruzko proposamenaren inguruan ados jartzea eta botere publikoen kapituluari buruzko sintesia aurkeztea. Laburpen txosten hori EH Bilduk osatu du, gainerako talde politikoen ekarpenak jasota, eta zera du berritasun nagusia: ohiko hiru botere publikoez gain —legegilea, exekutiboa eta judiziala— laugarren bat ere jasotzeko aukera: «Botere sozial-herritarra».\nAgirian, botere sozial hori erakundetzea proposatu dute, «herritarren proposamenei bide emateko, instituzioen ahaleginak monitorizatzeko eta subjektu juridiko-politikoak sustatutako politika publikoak ebaluatzeko». Testuak aurrera eginez gero, Eusko Legebiltzarrari legokioke laugarren botere hori artikulatzeko mekanismoak ezartzea eta arautzea. Litekeena da gaurko bileran ez ixtea eskumenei eta botere publikoei buruzko eztabaida, eta astebete gehiago hartzea, akordioa ahalik eta zabalena izateko aukerak agortu ditzaten.\nEH Bilduren sintesiaren arabera, estatus politiko berriak «Euskal Botere Judiziala» aitortuko luke, eta berezko antolaketa edukiko, «egungo Justizia Administrazioaren deszentralizazio eredua gaindituta». Euskal Botere Judizialaren Kontseilu Nagusia osatuko litzateke alor judizialaren gobernu gisa, eta Eusko Legebiltzarrak legez arautuko luke antolaketa hori. Espetxe politikak, berriz, Euskal Autonomia Erkidegoaren esku leudeke, eta horiek Eusko Jaurlaritzaren Justizia Sailarekin eta Euskal Botere Judizialarekin elkarlanean garatuko lirateke.\nElkarrekin Podemosek, ordea, ez du uste «Botere Judiziala bera lurraldeka bereizi» daitekeenik, Espainiako Estatuari baitagokio eskumen hori. Hala ere, «ezerk ez du galarazten estatutuan Botere Judizialari buruzko atalak jasotzea, betiere estatuaren eskumenei buruzkoak ez badira», koalizioaren iritziz.\nEusko Legebiltzarreko eztabaidatik kanpo, espetxe eta Gizarte Segurantza eskumenak izan zituen hizpide atzo Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak. Gobernu kontseilu osteko agerraldian, esan zuen bi eskumen horiek Jaurlaritzaren esku gera daitezkeela indarrean dagoen legealdian, «borondate politikoa» baldin badago. Azaldu zuenez, telefonoz hitz egin zuen Meritxell Batet Espainiako Lurralde Administrazioko ministroarekin, eta gogorarazi zion 37 eskumen direla 1979ko estatutuan jaso baina oraindik Eusko Jaurlaritzaren esku ez daudenak.\nErkorekak azaldu zuenez, gobernu kontseiluan ez zuten «segundo bat ere» hartu igandean 175.000 lagunek osatutako giza kateaz hitz egiteko. Edozein gisaz, Idoia Mendia PSE-EEko idazkari nagusiak harridura adierazi zuen Jaurlaritzan bazkide duen EAJko buruzagi eta arduradun instituzional ugarik mobilizazioan parte hartu zutelako: «Euskal herritarren kezka nagusia ez da independentzia, ezta erabakitzeko eskubidea ere». Radio Euskadin eginiko elkarrizketa batean esan zuen «bakoitzak dagokion lekuan» egon behar duela kargu publiko batean dagoenean: «Guztiontzako gobernatzen duzu, eta guztiek ikusi behar dute beren burua identifikatuta zugan».\nPPko Gipuzkoako presidente Borja Senper ere EAJren aurka mintzatu zen igandeko giza katearen harira. Salatu zuen EAJ eta EH Bildu «zuzenean Ibarretxe plan berri baterantz» doazela, «bere atal subiranista eta legez kanpokoenekin». Senperren hitzetan, «kate baten ordez, harresi bat eraikitzen ari dira».


1. Bilboko auzitegian.\n2. Bekosoloren itzaldia ta\nTorrealdearen eskutiz batzuk.\n3. Garaipenaren ondoko atsekabea.\n4. Bigarren auteskundea Yataben.\nUrrengo eguna, Begiren eritxian «Batzuntzat argia, besteentzat illuna» eldu zan noizbait. Auzitetsea, goi ta be, mailladi ta atari, gizonez yosita egoan. Bera datzan kalean, Maria Muñoz-kalean, berreun lagun gitxienez adi-adi egozan, auzia noiz asiko ta atarian sartu nai ta sartu ezinik. Kartagoarrik batu zan, uf! eta ez gorengoak soilik; Epiko ta Treviño, Floren Andraka ta aita, Olabe ta Arandui ta beste onelango entzutetsuen ganera, uri ta uriauzoko lagun-abarrekotan asko egoan. Erromarrik barriz bi, ez geiago: Begi ta Anton Imaz. Eurok ain urri ikusita «Auzi au galduta daukena ortxe da ezagun. Lurpera doa gaur Erroma» ta beste onelangoxe kukurruku-antzeko esakizun batzuk ezpan askotatik aizea artu eben.\nOnetan goiko leio batetik, txilintxo bati ots eraginda gero, brontzezko ale edo botoidun gizon batek paper bat irakurriaz «Jaunak —esan eutsen kalekoai—, maipuruko magistradu jaunak, auzitegia kazkarra dalako, erabagi auxe artu dau: aldungei bakoitzak lagun bi ekarri dagikezala barrura, ez geiago. Aiderik be, urko-urkoren bat edo beste; guraso, anai, arreba izan ezik, besterik iñor be ez. Aldungai bakoitzak lagun bi».\nBeste onenbeste irakurri eban txilindunak mailladietan. Lur yota gelditu ziran Mungia ta inguruetatik ara yo eben gizonik geien geienak. Auzitegia Aabaldu ebenean, Begi ta Anton Imaz lagun ebazala sartu zan Bekosolo, Gernikako aldungei Badiola, Sodupe ostataria ta beste gizon bat ezker-eskuman artuta. Morroskok batari ta besteari bultz eginda, Floren Andraka yarri jakon. «Floren, parkatu» esan eutsan Morroskok. Kartago-yaubea, toki goratsu ta deduzko a berari baiño besteri ezegokiola uste izanik, Florenen ordez sartu zan. «Olabe, parkatu zuk be. Treviñorentzat daukat leku ori. Maisua izanez ganera, beronen eritxiak Viñasek eta nik...».\nEzeutsen besteak amaitzeko astirik emon. Bai Floren ta bai Olabe suak artuta yoan ziran ataritik kalera, kaletik Atxuriko korta batera ta andik euren zalkurdietan Mungiara. Florenek, diñoenez, zazpi bidar gitxienez aitaren belarrietan itz bi onek «Gora Bekosolo» sartu eiebazan.\nMorroskoren anai ta arreba bat osaba don Anbrus erdian ebela agertu ziranean «Eta Teresa?» itandu eutsen Epikok.\n—Buruko arina edo onelango ondoeztxoren bat daukala ta eztatorrela esan dausku.\nBere aizta gaztenari «Epiko Txotxolo ez ikustearren etsean geratu gura dot» esan eutsan Tetek. Aiztatxoa etzan baia au autortzen azartu.\nAuzitegia amarrak baino lentxoago zabaldu eben. Orduko, tribunalaren beealdeko aulki baten, burua makur makur ebala, Pedranton Latsibi gizagaixoa yesarrita egoan. Bere goiko aldean, mai txiki baten ondoan, eukan Bekosolok bere aulkia ta haria gizonez bete baiño lentxoago an agertu zan paper-pillo andi bat eskuetan ebala. Maipurua magistraduz ta legegizonez bete zanean, erdikoak tilin-tilin yo ta egun atako auzia zetarakoa zan aitatu ta gero, Tiene la palabra su defensor esan eban.\nBekosolo, lendanik dakigunez, lagun-artean etzan barritsua urretan be. Goiz atan ostera beste bat zirudian. Luzaro ekin eutsan arloari. Bere itzaldi luzea labur, alik laburren, yakin eragingo da emen.\n«Lenengo gaia. Pedro Viñas y Andres jauna izan zan, ez Pedranton Latsibi, autagiria aizundu ebana. Goizean Larrinagako baitegian Latsibik utsik itxiko daben gela iluna Viñas y Andresek bete bearko dau, eta nok daki besteren batek lagun egin bear izango eztautsan?».\nEntzule ziran amar edo amabi ezker-aldekoak isil-arazteko sarri ots eragin bear izan eutsan maipuruko magistraduak eskuetako txilintxoari.\n«Ona emen nire eritxi gogor onen argibideak —esan eban Bekosolok—. Aizunketa ori Gernikan, Sodupe yaunaren ostatuan yazo zan».\nEta gero bere agotsa puxka bat gozatuaz eta Badiola aldungaiak alboan eukan lagunari begira-begira egoala, «Sodupe jauna —esan eban—, erdu onantzago, mesedez, tribunalekoak zure itzak obeto entzun dagiezan, eta nik egingo dautsudazan itaune batzuri argi ta garbi erantzun egiezu. Baina lenengo ta bein maipuruko jaunari, oi danez, eskari bat egin bear dautsat.\nYauna, onelango auzietan albotiko edo testigutzat agertzen diran guztiak zin bat egiten dabe beste edozer baiño lenago. Zin dagiala Sodupek nire itauneai egi-egiaz erantzungo dautsela».\nMaipurukoaren esanez, kurtze andi bati begira Sodupek zin egin ebanean, itaune auxe zuzendu eutsan izlariak: «Lengo eguenean, zure etsean, Pedro Viñas deritxon yaun onek nortzukaz izan eban aparia?».\n—Ortxe dagoan gizon orregaz —Pedranton Latsibiren aldera luzatu eban eskua au esaeran— eta beste aguratxo bategaz.\n—Beronen aita zan a. —Begiren ilaunea—. Apaltzen asi ta laster Viñas jauna eskaratzera zeugana yoanda, zer eragin eutsun?\n—Maitik ardaodun botella bi berorrek ekarrita, biai kortxoa kendu ta pitxar andi batera botau eban bien barruko guztia jaun orrek berorrek. Alkohol botella bat eskatu eustan gero. Ekarri neutsan eta berorrek, ni arrituta nengoala, ardaodun pitxarrean ustu eban alkohol-bonbiltxoa.\nBarriro zarata andiak atara ebezan entzule askok eta maipurukoak txilin-oska luzarotxo yardun eban.\n—Zetarako gura eban Viñas jaun orrek pitxarreko ardao alkoholez nastaua?\n—Pitxar ondo betea berorrek eroan eban maira ta bein batan ta bein besteari edan eragin eutsen. Ordu erdi igaro zaneko ordi ordirik egozan aita-seme gizagaixoak.\nPedranton negarrez ta inkesaka asi zan, burua len baiño be makurrago ebala. Bere erruki ziran auzitegiko geienak. Kartagoar batzuk be bai.\n—Latsibi aita-seme dedu-deduzko uritarrak (los honradísimos ciudadanos izan zan Bekosoloren esakera suzkoa) Viñas y Andres onek orditu ebazanean, zer eragin eutsen?\n—Lenengo, Peru Duhako kantau eragin eutsan semeari.\n—Ta gero azkenean, zer?\n—Kolkotik autagiria atara eragin eutsan. Neugana etorri zan gero berori tinta ta luma billa. Ni orduan zer yazoko etezan ikusguraz, beatzen ganean ibilita, euren ondoko gela baten sartu nintzan ta begiak zabal-zabal nebazala eurai begira nengoan.\n—Eta zer ikusi zenduan, Sodupe?\n—Or daukagun gizon ori —len baiño be negar geiago ta inkesa andiagoak Pedrantonek— eskuan luma bat ebala, paperean zerbait egiten asi zan, or dagoan gizon gazte orrek —Epikogaitik ziñoan au eskutik oratuten eutsala.\nGernikako udaletsean ezeben aurreko egunean erakori an yaso zan baiño burrundara andiagorik. Maipurukoak txilin-oska luzaro ekin bear izan eban.\n—Bigarren gaia. Len esan dautsuet, Viñas jaun oni Larrinagara doanean, txarto esan dot, gizonak, Larrinagara daroenean, eztala bakar izango, besteren batek lagun egingo etedautsalakoa uste izan dagike. Orain dirautsuet Viñasen lagun au don Tomas Torrealdea Isasti izango dala.\nAngo gizonen deadar, emakumeen txilio ta guztien ostiko-otsak! Morroskok Treviñoren ordez Floren Andraka laguntzat artu baleu, bildur bear. Egin, eztakigu gauza oker andirik egingo eban, baia esan! Ama maitea! Zer ezeban ak agotik, Bekosolori batean eta bestean Begiri begira egokiela, atarako!\nPuskatxo bat auzi-ekaitz au baretu zanean Bekosolok, maiganeko paperak eskuan artuta, bete baizen artetsu bere adorea eukala, itz onek ezpanetaratu ebazan: «Nire eritzi gogor onen argibideak ementxe daukadaz, esku onetako paperetan. Orain irakurriko dodan eskutitz au nok egina dan azkenean yakingo dozue. Ona emen asitik amaira, ta letra bakar bat ez geitu ez gitxitu bage, beronen itz guztiak. Entzungo dozuenez gaur zortzi idatzirikoa da:\n«Gernikatik 6garren eguna, IVgarren illa, 1890garren urtea.\nPedro Viñas de Andrés jaunari. Adiskide ta erdi anai Periko: Gure azkuzian laster sartzeko agoan orrek pozik uste doat beteko doala etseko guztiok, batez be ire emaztegai Tetek, gura doagun gauzatxo bat. Yoan adi len bai len, arratsalde onetantxe, biarko itzi bagerik, Yatabeko Latsibi deritxon geure etse batera. Aita-semeai esan egioek, semea Yatabeko alkate dana badakik, gure osaba don Anbrosiok aspaldion izan dabela euren gurari andi bat beteteko gogoa. Baiña egun onetako arantz-onantzak eztautse orretarako astirik emon. Gaur ordu batzuk barru Mungiako mediku argi don Pedro Viñas de Andresegaz yoan dadizala Gernikara ta angoxe eskribau baten aurrean merke salduko dautsela eurok bizi diran etse ori. Eurok gura badaue, gaur Latsibi latsibitarrentzat izango da.\nIre adiskide ta erdi anai ta oso maite auena —urrengo itzetako egilearen izena irakurri-aurrean, alde batera ta bestera begiratu eban Bekosolok. Geienak burua makurrik eta begiak azalpean ebezala ikusita, bigarrenez tengo itz onek irakurri eutsezan—. Ire adiskide ta erdi-anai ta oso maite auena. Tomas Torrealdea Isasti».\nZurrumurru luze baten ostean, onelan zerraion Bekosolok bere arloari: «Eskutitz onen azalak itz onek darakuskuz:\nSr. D. Pedro Viñas y Andres, Médico titular\nEn casa de Doña Abdona\nMorroskok urduritasun anditan ezkerreko lagunari besotik oratuta «Zeuk saldu nauzu ni, Treviño» esan eutsan.\n—Nik zu saldu?\n—Bai, zeuk. Gau atantxe, baserritar biak Yatabera eroatorduan Perikok burua galduta eukala ikusi nebanean, kotxeruari zuretzat eskutitz labur labur bat emon neutsan, Adonaren etsera yoan ta Urgentísimo-dun nire eskutitz ori zeuk urratu zegiala esanaz.\n—Nik zure eskutitzik ezneban artu.\n—Artu ta ganera erantzun be egin zeustan ugerdo orrek.\n—Niiiiinik! Ezegidazu, Torrealdea, odola sutu, bestela...\n—Eta erantzun be egin zeustan, itz onek zeure eskuz idatzita: Al Sr. Diputado Torrealdea. La rasgué. O.\nMaipurukoa txilinketan asi baiño lentxoago batzarkide askok Ixxxx egin eben. Begi, adurra eriola, poz-pozik egoan kartagoar asarratuai begira. Isiltasuna egin zanean, Bekosolok onelantxe yarraitu eutsan bere arloari:\n—Jaunak, irakurria baiño mamintsuago da irakurtekoa. Azal onen barruan beste eskutitz labur mamintsu bat bizi da. Esku batek eginak dira lengo ori ta oraingo au. Ondo aztertuezkero, eskutitzizena baiño obeto datorkio lengo eskutitzaren post data edo post scriptum edo onetxen antzeko izenen bat. Auxe dino beronek: «Beste zerbait, Periko. Bigarren papertxo au ezegioek baserritar orrei erakutsi. Gernikan Latsibi euron eskuetan itzi dagigunean, eu yoango aiz eurokaz ostatu batera. Alkarregaz irurok, beste maikide bage, apaldueran, euk «Mediku batek onelango gauzak nik baiño obeto dakizak-eta» —urrengo itzok gogor-gogor irakurri ebazan Bekosolok— euk, zelanbait ardaoa gogortu ta indarturik, ordituko dozak gizonok eta Yatabeko auteskunde-agiria aizunduta, geure aldera ekarri dagiela. Autagiria idatzi daben eskuak berak ezarri bear dau 8-ren aurrean 6 eta 84-ren ordez 24. Ik gero juezaren eskuetara eroango dok autagiri aldatua eta Gora Kartago!\nBeti beti irea ta ire Tete emaztegai maitearen neba Tomas». Nik ezer esan ezpaneusk be, igarriko euan, Periko, eskutitz txiki bigarren au iñori etxakola erakutsi bear, Treviñori berari be ez, ezta Arangoitiren emazte Andra Isidora Hayedori be.\nMorroskok orduan, zurbil-zurbil arpegia eukala, eztakigu zeinek buitz eginda, Epikok ala Treviñok, zutundu ta, gogor-samar Bekosolori «Guzurrezkoak dira paper orrek, guzur guzur-guzurrezkoak —esan eutsan—. Albotiko ekarri dozunen batek eginak edo».\nBegi, azken-itzok entzunda, sugelindara bat ormazuloren batetik eguzki-egunetan goratzen dan baizen bizkor zutundu ta Morroskori, beso ta eskuak zabalik eukazala, itz gogor auek zuzendu eutsazan:\n—Entzun doguzan gaiztakeri orrek nik asmau dodazala! Laster ikusiko dozue guzurti nor dan, papu nor dan eta baitegira nor eta nortzuk eroanak izan bear daben.\nTxalorik gitxi, baiña iraunik, deadarrik eta zaratarik len baiño be luze ta gogorragoak ots egin eben auzitegiaren alde geienetan. Deadartiak nekatu ziranean, Bekosolok beste paper batzuk azal-barrutik atara ta «Maipuruko jauna —esan eban—, onelango zerbait yazo bear ebala aurretiaz igarrita, iru eskola-maisu ekarri dodaz auzi onetara, euron nagosiaren baimenaz. Nik len irakurri dodazan paper biak eta orain irakurteko bi edo irurok esku batek eginak diran ala eztiran —gogortxo ebagi ebazan ezpanetan sei itz onek— iru maisu ikerle azturatsuok esango dauskue. Eta orduan itsuak eurak guzurti nor dan ta nor eztan ikusi al izango dabe».\nAngo zarata gortugarriak! Maipurukoak, beste ezetara isilarazo ezin ebazanean, zutunik egoala «Jaunak —esan eutsen zaratatsuai—, zuok baketuteko arazoa gudamutillen batzuri emongo etedeutset? Eznagizue, arren!, ori egitera beartu».\nBekosolok, bakea zelanbait egin zanean, «Torrealdea Isastik eginak dira esku-artean daukadazan beste eskutitz onek be —esan eban—. Mungiako gozogin Simon Olaberi zuzenduak dira irurak. Lenengoak auxe dino: «Bilbotik 1890(garren urteko) V (Maiatzaren) 24 (garren egunean). Adiskide ta gogaide Olabe: Atsekabe andia emon dautse nire osaba maite, Mungia-aldeko ongille andi dozuenari, zuk gure Kartagon, zure denda-ostean esan eidozuzan itz batzuk; eta ez beroni bakarrik, baita El Rásimo-ko beste gizon argitsu batzuri be zauskada andia egin dautse. Zeure zalkurdian gu orra ta ona erabilita irabazi dozuzan diruak oraindiño eskuetaratu eztautsuezalako, orain politikan etzarala ezer, kartagoar agirienen artean esan eidozu dirua artuta kartagoar izango zauguzala. Orrelango itzik zerbait dan gizonek ezleukez esan bear...». Bekosolok, papera beraatuta Eta gatz andi bageko beste lerro batzuren beealdean itz onek dakuskuz esan eban : « Zuen aldungai Torrealdea isasti».\nIrakiten eukan Morroskok barrua ta urduri ebillen batean Epikori, bestean Treviñori, zerbait esaten.\n—Bigarren eskutitz au Olaberi berari aste bete geroago zuzendua da —ganeratu eban Bekosolok—. «Adiskide ta gogaide Olabe —dirautso bigarren onetan be—. Arrituta gagoz emen zugaz. Dirua, zor geutsun dirua artzeko ain estu zengozan ori etzara arean nasaitu dirua artu ta gero. Ondo izango da len bai len ganezka artu dozun orren agiria El Rásimora bialdutea. Onezaz ganera zorionak Larraurin egin dozun diskurtsua dala-ta, neure zorionak erakutsi gura dautsudaz. Zuk zure izeko, arako Urbana entzutetsua aitatu zenduanean, negarrez asita, entzuleai be negar eragin eizeutsen.\nNaikoa dala uste dot, jaunak —esan eban Bekosolok, guzurrak zeintzuk ezpanetan datzazan yakiteko.\nMaipuruko yauna, len aitatu dodazan iru eskola-maisu argiok ikertu dagiezala, arren! lau irakurkizunok eta gero betor Legearen arauzko erabagia. Maisuak maipurura igonda, paperok irakurritakoan, batzar zuzentzaileak «Jaunak esan eban, auzia eten bear dogu, gero epaia emoteko».\nOrdu-erdi bat geroago arriturik gelditu ziran goiz atan auzitegian baturiko guztiak, geienak atsakabe andiz, epaiaren barri emon ekioenean: «Pedro Antonio Latsibi Unibaso yara gelditzen da ta bere ordez Pedro Viñas y Andrés eta Tomas Torrealdea Isasti eroanak izango dira Larrinagako baitegira».\nBilbon etzan egun aretan mungiarren auzia baiño beste autu yakingarririk erabilli. El Rásimoko bazkide guztiak don Tito Olabarriren langelan batu ziran eta beste zerbaiten ganera Sagastari, Sagasta zan orduko ministroen buru-ta, telegrama luze gogor bat bidaltzea erabagi eben.\nBekosolo epai-ondoan kaleratu zanean, Begik besarkada andi bat eta agoan, gure artean ikusten eztana, agoan mosu monda «Zu etzara Jose Andres —esan eutsan—, Juan Krisostomo Bekosolo, urrezko agoduna, zara zu».\nKale atakoxe ostatu baten izan eben Mungiako erromarrok euren bazkaria. Etsera-bidea arratsaldean artu eben, su-ziri batzuk nonbait orduko erosita. Mungiara eldueran, «pli pla» oska erabilezan suziriok, eta ez Begiren ez Bekosoloren etsean gelditu bage, zalkurdian bertan Yataberako bidea artu eben, Pedranton bere yaioturitxoan garailari-antzera artua izan zedin. Eta orduan be ta Mungiako sarreran baiño sarriago pliplakada asko eragin eutsen Bilbotik ekarrezan ziritxoai. Udaletse-ondora eldueran, euren ezagun ta adiskide andi elizgizon bik bidera urten eutsen, Gatikako don Blas ta Yatabeko don Emeteriok; baiña atsekabez ta irribarrerik egiten ezebela, biak.\nAin illun ikusi ebezanean, zalkurditik yatsi ziraneko, barri txarren bat eteekarren itandu eutsen elizgizonai bideztiak. «Santi Latsibi gizagaixoa arratsaldeon il da».\n—Zelan yazo jako ori?\n—Atzo, badakizue —esan eutsen Gatikako elizburuak—, ilaren irugarren domeka guztietan lez, Bilbotik arakin askok yo eben Mungiako eriara, idi ta bei ta txal erostera, ta eurak zabaldu eben azokan Pedranton Latsibi Bilbon baituta egoan barria. An egozan yatabetar batzuk, iluntzean etseetaratu ziranean, batak or, besteak emen, barri txar ori zabalduta, latsibitarren belarrietara eldu zan. Santi gizagaixoa, asko bear ez, ta aldigaizto batek artu eban, biotzera yo eutsan geroago ta gauerdia baiño lentxoago don Emeteriok elizakoak eragin eutsazan.\n—Antxe, Latsibin, gau guztia igaro dot —ganeratu eban Emeterio Barturen jaunak—. Santu bat legetxez arrastiko iru ta erdiaklaurak bitartean il da gizagaixoa.\nAu entzun eta bere seme Pedranton matrailletan beera negar-malko andiak eriozala gelditu zan.\nNe recorderis deritxon errespontsua esan eban orduan parrokuak. «Goazan guztiok Latsibira» Bekosolok esanda, an yoazan oinez, elizgizon biakaz batera, Pedranton, Bekosolo, Begi ta Anton Imaz.\nBiaramonean amarretan izan ziran elizkariak eta elizkari-ostean gorpu-lorra. Inoiz ezeida Yatabeko elizan orduko beste gizaki batu, ezta misinoetan be. Mungia erdia an zan goiz atan. Kartagoarrak eurak, Treviño ez besteak, araxe yo eben: Arangoiti ta Busturi, Andraka aita-semeak, Olabe, Arandui, nor ezegoan bertan? Eurak ikusita Begik lagunai «Santi Latsibik beragaz daroa gaur Kartago beste mundura» esan eutsen.\n—Amen Jesus —erantzun eutsan Lejartzegik—. Eta, gizonak, Erroma be beragaz baleroa, ezer galduko etegeuke mungiarrok?\nInor etzan Lejartzegi zarrari ezer erantzuten azartu.\nEgun bi geroago izan zan Yataben bigarren auteskundea. Autarkidun bakar batek ezeban emon egun atan Morrosko ta lagunen alde bere botoa. Ta urrengo lau urtetarako Gernika-Bermeo-Mungiako alduntzat Antzora, Badiola ta Bekosolo izan ziran autatuak.


Museo Orozko | emakumeok\nHistorian emakumeak ikustarazten\nEzer askorik ez dakigu duela 3.500 urte Urratxa haitzeko barrunbeetan kideek lurperatu zuten emakume haurdun hartaz, ez Santa Marinan eta beste ermita urrun batzuetan zerbitzatzen bizi izandako andre fraideen inguruan, ez Sologutiko baserri batean bizitako beatei buruz, ez ezkontzeko ezkonsari on bat osatzen saiatu zen hainbat neskari buruz, ez urterik urte isilpean etxeko hildakoen arimak zaintzen zituzten emakumeez, ez euren lanarekin bailarako gizon indartsuak zerbitzatu zituzten emakume zerbitzariez eta nekazariez, ez Gorbeiako izotzaren enpresari andreei buruz, ez gaztaina biltzaileez, ez azokara salgaiekin jaisten ziren saltzaileez ere.\nEz eta tabernak nahiz ostatuak artatu zituzten beste emakume anonimo askoren inguruan, ez inoiz ezagutuko ez ditugun emakume errotari, artzain, zurgin, saskigile, neskame, maistra, danbor-jole edo okinei buruz ere.\nZOR HISTORIKOA. Eta horiekin guztiekin zorretan gaudenez eta etorkizunean berriro horrelakorik gertatu ez dadin, zaharberritutako erakusketa batean jarri nahi dugu arreta. Erakusketan, berriz aztertzen da emakumeek historian eta arrazoibide historikoan izan duten presentzia, eta, batik bat, haiei esleitutako zereginekin eta garrantzi historikoan ikusezin bihurtzearekin lotutako jardueretan.\nErromeriek bide bat eman zieten emakumeei beraientzat bereziki zorrotzak ziren arau sozialetatik ihes egiteko, maitemintzearekin zerikusia zuen guztia giro itogarriak inguratzen zuen garai hartan.\nAskotan, ezkontza adostu egiten zen, neskak onespenik eman Gabe eta ezagutu ere egiten ez zuen mutil batekin. Hau da, ezkontza agindu egiten zitzaion; gehien eskaintzen zuenari saltzeko salgai hutsa izatea zen haren eginkizuna.\nNeskato bat fisiologikoki emakume bihurtzen zenetik, arreta bereziz jokatu behar zuen, edozein keinu, irribarre edo hutsegite haragiaren bekatuetara bultzatze lotsagarritzat har baitzitekeen. Izan ere, Bibliako lehen testuetan hasieratik zehaztuta zegoenez, emakumea zen gizona bekatura bideratzen zuena, eta ez alderantziz. Gainera, emakumeen gizarte jarreran eta portaeran oinarritzen zen familiaren ohore osoa, lehenik aitak eta senideek eta gero senarrak ezarritako eta aplikatutako arau batzuen arabera, emakumeak berak ahotsik izan gabe.\nMENDIKO ERROMERIAK. Moral hertsiko giro hartan, bereziki zaila zen neskek eta mutilek euren artean lehenengo harremanak lotzea; jakina, neska-mutilek, berezko bulkadek gidatuta, harreman naturalak izan nahi zituzten, horixe bakarrik. Hala, mendiko erromeriak ingurune apropos bihurtu ziren “ustekabean” elkarrekin topo egin ahal izateko. Inguru urrun batera erromesaldian joatea eta, erlijio-debozio handia argudiatuta, han dantza egitea, aitzakia perfektua zen. Eta zenbat eta urrunago egon, orduan eta ospe handiagoa zuten erromeriek, bide luzea baitzen harremanak izateko ingurune estimatuena.\nHeriotzaz haragokoa zaintzea\nEtxekoandrearen ardura izaten zen etxeko hildakoen arima zaintzea, haien oroimena ohoratzea eta haiek zeruko betierekotasunera bideratzea. Norbere etxeko hildakoekin ez ezik, baita senarraren etxeko familiakoekin ere.\nEmakumeek egiten zituzten hilketako lanik ugarien eta nekagarrienak, inolako oniritzirik ez zorionik jaso gabe; haien eginkizuna oharkabean gauzatzen zen. Eginkizun ohoragarriena gizonei zegokien: animalia hiltzea. Izan ere, gizonak izaten ziren bai abere-hiltzailea, bai animalia sakrifikatu bitartean hari eusteko hautatzen zituztenak.\nGainerako animalia handiek ez bezala, txerriak ez zuen ezer eskaintzen bizi zen bitartean; hildakoan soilik izaten zen baliagarria. Beste era batera esanda, heriotza zen haren bizitzarekiko helburua. Hori dela eta, sinbolismoz betetako animalia da, beneragarria ia. Eta hura hiltzea gertaera berezia izaten zen, erritualez eta liturgia aldagaitzez josia. Hain zuzen, txerria sakrifikatzeaz hitz egiten da beti, hitzez hitz sacrum facere, ‘sakratu egin’ den horretaz.\nEmakumeek ezin konta ahala lan gogor egiten zituzten. Askotariko egitekoak zeuzkaten, eta hainbat egunez luzatzen zitzaien hilketa osteko lana. Haien ardura zen txerriaren lepotik ateratzen zen odola biltzeko lan eskergabea, behin eta berriz hari eraginez, gatzatu ez zedin. Gainerako lan guztia ere eurek kudeatzen zuten, eta hainbat gai edo prestakin lantzen zituzten hestebeteak egiteko, hala nola txorizoak eta odolkiak. Jakina, betiere baldin eta hilekoarekin ez bazeuden: aldi horretan emakumeak zikin zeudela uste zutenez, txerriki guztiak honda zitezkeen beldur izaten ziren. Badaezpada ere, hilekoa zuten emakumeak urrundu egin behar ziren, hainbatetan haiek errudun sentiaraztea eraginez.\nGure bizialdiaren ikusmolde tradizionalean, bizitza ez zen pertsona hiltzean amaitzen; aitzitik, hiltzean, beste bizitza berri bati hasiera ematen zion, dimentsio paralelo eta hurbil batean; han bizitzen ziren hildakoen arimak.\nIzate horiek etxe berean bizi ziren etxekoekin. Haien presentzia sumatu egiten zen, baserriko zarata arraroetan, tenperatura-aldaketetan, usain arrotzetan edo animalien ezohiko portaeretan. Familiako hainbat ospakizune\ntan, jatekoa jarri ere egiten zitzaien.\nRERLIJIO-ERRITUALAK. Norbait hiltzen zen bakoitzean, emakumeek hilotzaren beila antolatzen zuten, eta dolu zorrotza abiarazten, leihoak itxiz eta ispiluak estaliz. Hertsatze horretan, uko egiten zioten, halaber, bizirauteko premiazkoa edo hildakoa zaintzea ez zen beste edozein gizarte jarduerari. Orobat, emakumeek joan behar izaten zuten hildakoaren arimaren alde egiten ziren meza ugarietara, inolako aitzakiarik gabe.\nTenpluen barruan, etxe-aldare moduko batzuk egoten ziren, hilobiak, etxe bakoitzari zegozkionak. Han, bizitza osoan otoitz egin behar izaten zuten emakumeek arbasoen arimen alde, belaunaulkietan hainbat orduz belauniko jarrita, kandelen edo argizaiolen argitan.\nEGINKIZUN OSAGARRIAK. Eguneko zeregin ugariez gain, emakumeek egin beharrekoak ziren eginkizun osagarriak ere, hala nola hilketan parte hartu berri zuten gizonentzako mokadu bat prestatzea eta eskatzen zieten guztiari erantzutea.\nEta, hala eta guztiz ere, gizonei zegokien ohore handieneko eginkizuna, animalia hiltzea; abere-hiltzailea izaten zen pertsonaia behinena.\nDena dela, txerri hiltzea hain zen gertaera aipagarria, jai izaera baitzuen, txarriboda izenez ezagutzen zena, hitzez hitz “txerriaren ezkontzako” oturuntza. Betiere, nola bestela, emakumeentzako aparteko lan kargarekin.\nEtxean eta etxetik kanpo\nEmakumeek etxearekin duten harremana ez da etxeko lanak egitera eta familia artatzera soilik mugatu; izan ere, baserria, etxeaz gain, nekazaritza eta abeltzaintzako jarduera gunea ere bazen. Horiek egin beharra zegoen, horietatik lortzen baitzen familia osoarentzako mantenua.\nEmakumeak goiz jaikitzen ziren ganadua jetzi, hari jaten eman, haren azpiak garbitu, eta oiloak eta txerriak gobernatzeko. Gaueko suaren txingarrautsa erabiltzen zen beheko sua berpizteko, eta gero harekin janaria prestatzeko, ia beti lekale edo barazki lapiko bat, onenean urdai edo haragi zati batekin. Txerri hiltzean ontzutuetatik eta familiako baratzetik eskuratutako produktuak ziren gehienak, nahitaezko janaritegia izanik, egunero zaintzea eskatzen zuena. Eta lanak eta lur harrotuak soberakinak ematen bazituzten, emakumeak saltzaile bihurtzen ziren, eta, oinez edo astoz, barazkiak, ortuariak eta fruta hurbileneko azokara eramaten zituzten; Zubiaurren, azoka-etxea deitzen zena izan zitekeen.\nERA GUZTIETAKO ZEREGINAK. Baina haiei zegozkien lanak era asko eta askotakoak ziren, eta behatzak sorgortu egiten zitzaizkien iturburuetako ur hotza erabili behar zenean, etxeko eguneroko beharretarako pegar beteak buru gainean ibili behar zirenean, batez ere ogiaren orea egin eta harrikoa egin behar zenean. Harrikoan, ahaleginean aritzen ziren: arropak beratzen jarri, lixiba-ontzian sartu, ur beroa errautsaren gainera bota, arropa artean iragaz zedin, gauean egonean utzi, eta ibaiko ur hotzetan eragin. Etxeko lanak eta askoz gehiago egin beharra zeukaten emakumeek, berdin lan egiten baitzuten laiarekin lurra prestatzen eta ereiten, segan eta bilketan, fruituak lehortzen eta kontserbatzen. Nekazari eta abeltzain ziren, artisau, etxekoandre, ama eta emazte. Etxekoak zaintzen zituzten, eta haientzat irun, eho, josi eta adabatu egiten zuten. Azken batean, etxean bizi zirenen babesle ziren, baita etxeko hildakoena ere.\nEmakumeak, gaztainak eta elurra\nEmaginak, andre fraideak eta beatak\nEmakume jaiotze hutsagatik haien arduratzat jotzen ziren lanak alde batera utzita, ezer gutxi dakigu beste lan batzuei buruz, batez ere ordainduei buruz. Besteak beste, jakin izan dugu ostalarien, jostunen, okinen edo burdinoletako lan osagarrietako soldatapekoen berri. Baina azter ditzagun bi kasu berezi.\nOrozkon, garrantzi handikoa izan zen gaztainen negozioa, bai norberaren kontsumorako, bai esportaziorako. Kirikino-hesi izeneko harrizko itxitura handietan sartu baino lehen, gizon batzuek gaztainak eraisten zituzten, hagaz jota. Baina lanik gogorrena makurtuta arantzadun gaztainak batu behar zituzten biltzaileena izaten zen. Hain lan nekagarria izanda, emakumeei esleitzen zitzaien.\nLanaren bolumena hainbesterainokoa zen, beste eskualde batzuetako sasoikako neska batzuk etortzen baitziren horretarako. Eta lana amaitzean, agur-jai txiki bat egiten zen basoan.\nELURRAREN NEGOZIO HANDIA. Garai batean, Orozko elurraren negozioagatik ere nabarmendu zen, hango mendietan baitzeuden elur-zulorik handienak. Zulo galantak izaten ziren, naturalak edo artifizialak; neguan elurra sartzen zen, eta udan hango izotza merkaturatu egiten zen, gehienbat Bilbon.\nKontuak kontu, 1632ko ekaineko egun batean hasi zen izotz garraio errentagarri hura Ibarran, Maribanes (Mari Juana) Atxa Larrinbe izeneko emakume bilbotar batekin: Gallartuko eta Igoarritzako bi mutil kontratatu zituen han egun batzuetarako izotza eramateko.\nAstebete igaro barik, tokiko beste emakume batek, Antonia de Olartek, Maribanesekin hitzordua egin zuen Zubiaurren elkar ikusteko. Eta sei urterako hornitzeko eta ustiatzeko kontratu bat itxi zuten han, mendietan jaso zitekeen elur guztia erabiltzeko. Alkatea eta beste kargudun batzuk, guztiak ere gizonezkoak, bi emakume haiek zuzendutako merkataritza ekimenaren ikusle huts izan ziren, eta akordio hura izenpetu baino ez zuten egin. Ordutik, ezer ez zen berdina izan Orozkon, eta elurra izan zen hango bereizgarrietako bat.\nLanbide batzuk gizarte-bazterkeriatik oso hurbil egon dira, beharbada emakumeek egiten zituztelako, eta hori oztopo izan da merezi zuten bezala baloratzeko, helburua hirugarrengoen ongizatea izan arren.\nEMAGINAK, ANDRE MAISTRAK ETA SORTZAINAK. Pertsona guztiok emakume batengandik jaioak gara, eta beste batek lagundu zigun mundura etortzen. Emaginek beste sortzain batengandik ikasten zuten lanbidea, hari lanean lagunduz, ama-alaben artean sarritan, balioa emanez higieneari eta esku trebe eta estuei. Zuhur jokatu behar zuten, eta, aldi berean, zuzen erabaki, sentibera azaldu behar zuten erdi-urren zenarekin, hari etxeko lanetan lagunduz eta erditze ondoan laguntza emanez ere. Hain zuzen ere, mina baretzeko eta odoljarioak saihesteko zenbait belar ezagutzeak auzitegi zibilen eta inkisiziokoen jomugan jarri zituen.\nGerra ondorenera arte, jeneroa kobratzen zuten (garia, arrautzak, hilketa osteko produkturen bat).\nANDRE FRAIDEAK ETA SERORAK. Alargun zintzo eta oso elizkoiak izaten ziren, ermitak eta elizak zaintzen zituztenak; euren gain hartzen zuten gurtza sakraturako behar zen guztia, argia egiteko argizariz hornitzea, kanpaia jotzea eta beste emakume batzuei doluan laguntzea. Badugu honako hauen berri: Helena Epalzakoa eta Marina Basterrakoa Donostian, Francisca Barbachanokoa Andra Marin, eta Katalina Betelurikoa Santa Marinan, eliztarren artean biltzen zituzten limosnetatik bizi zirenak.\nBEATAK. Ez ziren ordena bateko mojak, baina abitua janzten zuten, haren erako arauak jarraitzen zituzten, eta komunitatean bizi ziren. Beaten bizitza Jainkoari emana izaten zen, parrokiako kleroaren aurrean boto pribatuak egin ondoren. XV. mendean, Sologutiko baserri batean serorategi bat zegoen, eta XVI. mendean, beste bat Ibarrako baserri batean, gerora mesedetakoen komentua izango zena.\nEzkontzara bideratutako bizitza\nEuskal bizimodu tradizionalean, emakumeen bizitza bideratzeko funtzio nagusia ezkontzea zen, familia bat osatzeko eta ugaltzeko.\nLaburbilduz, haren eginkizuna leinuak iraun zezan bermatzea zen. Baina, nahiz eta emakumeen funtzioa ezinbestekoa izan, haien eginkizuna gizonen menpe egoten zen beti. Ezkontza helburu izanda, mutil ezkonlagunaren aurrean ahalik eta interesgarrien agertzen ahalegindu behar zuen neskak. Horiek horrela, zintzotasun, begirune edo txukuntasun akasgabea azaltzeaz gain, ezkonsari handia eman behar zuen, ekonomiari zegokionez, neska gazte hark merezi izan zezan.\nEzkonsaria. Diruz, altzariz, etxeko tresnaz edo beste ondasun batzuez osatutako dotea izaten zen ezkonsaria, eta kontratu batean jasotzen ziren ondareok, beste salerosketa-tratu bat balitz bezala.\nEmandako guztiaren barruan, deigarria zen ezin konta ahalako oihal kopurua (izarak, mahai-zapiak...). Horregatik, pubertaroaz geroztik, neska bakoitzari lihoa ereiteko lursail bat ematen zitzaion, eta hartatik, urteetan irauten zuen lan eskerga eta gogorraren ondoren, izaraz eta beste oihal batzuez osatutako dote ederra biltzea lortzen zuen. Berarekin ezkontzea ekonomikoki interesgarria izan zedin behar bezain handia.


Toxizitate altuko perretxikoa sortzen duen onddoa da, sindrome orellanikoa eragiten baitu, eta hilgarria suerta daiteke. Hostozabalen basoetan garatu ohi ditu fruitu-gorputzak udazkenean. Beste hainbat espezie generokiderekin nahas daiteke; ondorioz, kontu handiz erabili beharreko perretxikoak dira Cortinarius generoko espezieenak.\nArgazkia: Aranzadi ZE\nDeskribatzailea: Rob. Henry (1939)\n3-7 cm-ko diametroko pileo ahurra du, heldu ahala zapaltzera jotzen duena. Orokorrean, horia eta lingirdatsua da, baina pileoaren erdialdea ilunagoa izan ohi da; gorri-marroiska. Maiz, orban ilunak izan ohi ditu. Ertza beherantz kurbatua du.\nEstipeak 5 eta 8 cm bitarteko luzera izan ohi du, eta 1-1,5 cm-ko zabalera. Zilindrikoa, zuzena eta hori kolorekoa da. Azpialdean, erraboil sendoa baina ez oso handia izan ohi du. Gainazala zuntzaskara da, goitik behera marratua, eta errezela, gainerako generokideekin gertatu moduan, arrea da.\nXaflak atxikiak eta muxarratuak dira, meheak, euren artean ezberdinak eta kolore horikoak.\nHoria edo urre kolorekoa da, zapore gozokoa.\nEsporek almendra-forma dute eta marroiak dira, garatxodunak. 10 - 12 μm luze eta 5,5 - 6,5 μm zabal dira.\nPerretxikoak udazkenean garatzen ditu onddo honek, hostozabalen basoetan; batez ere, pagadi eta artadietan, kareharria ugaria den inguruetan agertu ohi baita.\nToxizitate oso altuko perretxikoa da, hilgarria izan daiteke.


Maiatzak 25: Klaus Meine | eleizaldemusika\nMaiatzak 25: Klaus Meine\nKlaus Meine, abeslaria eta konpositore alemana, Hannoverren jaio zan 1948ko maiatzaren 25ean.\nHard Rock eta Heavy metal estiloak lantzen dauz.\nScorpions taldeko kidea izateagatik ezagutzen da, baita bere kontratenore ahotsagatik. Abestuz gain, gitarra ere jotzen dau.\n1981ean, bira mundial baten ostean, ahotsa galdu eban. Hainbat diagnostiko txar jaso ondoren, Austriako osagile batek sendotu eban, kirofanotik bi aldiz pasata eta ahots entrenamendu luze bat eginda.\nMusikaz gain, ongintza askotan parte hartzen dau, Unicef-en esaterako.\nPosted by biotzf on 2014/05/25 in Efemeride musikalak, SARRERAK.


Espainiako ekonomia %3,8 hazi zen 2006an, INEren arabera | Consumer\nEspainiako ekonomia %3,8 hazi zen 2006an, INEren arabera\n2005eko itxierakoak baino hiru hamarren gutxiago dira, eta 2000. urteaz geroztiko daturik onena\nEstatistikako Institutu Nazionalak (EIN) gaur zabaldu duen BPGaren adierazle aurreratuak erakusten duenez, Espainiako ekonomia %3,8 hazi zen 2006an, hau da, 2005. urtearen amaieran baino hiru hamarren gehiago eta 2000. urtetik lortutako daturik onena.\nLaugarren hiruhilekoan izandako %4ko igoerak azaltzen du hein handi batean hazkunde hori. Hala, urteko azken hiru hilabeteetan izandako igoerak, aurreko hiruhilekoaren aldean %1,1ekoa, hazkundearen “profil azeleratua” erakusten du. EINen arabera, kanpo-sektorearen ekarpen ez hain negatiboari eta barne-eskaera “dinamikoagoari” zor zaio hori.\nGobernuaren iturriek nabarmendu zuten 2006ko hazkundea handiena izan zela 2000. urtetik. Gainera, 2001eko hirugarren hiruhilekotik, laugarren hiruhilekokoa izan zen handiena. Horregatik guztiagatik, azken lau urteetan Espainiako ekonomiak izan duen “azelerazio” etengabea nabarmendu zuten, ekonomia nagusien gainetik hazten ari baita, bai EBn —Frantzia, Alemania, Erresuma Batua eta Italia—, bai munduko gainerako herrialdeetan —Estatu Batuak eta Japonia—.\nPedro Solbes Ekonomia ministroak adierazi zuenez, %3,8ko igoera kanpo- eta barne-eskaria handitzearen ondorio da. Ministroak gehitu zuenez, barne-eskariak, kontsumoari, inbertsioari eta kredituari lotutakoak, “ondo funtzionatzen dute, esportazioak eta, neurri txikiagoan, inportazioak bezala”. “Datuek erakusten dutenez, ez dago hurrengo hilabeteetan dezelerazioa gertatzen den zantzurik”, esan zuen Solbesek, baina, hala ere, inflazio-datuak oraindik hobetu behar direla.\n2006 ekonomia espainiarra


Datorren sasoirako lizentziak ateratzeko edo berritzeko deia egin du Lagun Onak txirrindulari elkarteak - - uztarria.eus\nDatorren sasoirako lizentziak ateratzeko edo berritzeko deia egin du Lagun Onak txirrindulari elkarteak\nLagun Onak Txirrindulari Elkartea 2020-12-31 13:21\nLagun Onak txirrindulari elkarteak datorren denboraldirako lizentziak ateratzeko edota berritzeko deia egin die herritarrei. Urtarrilaren 30a baino lehen bete behar dira inprimakiak.\nUrte berrian sartzear garen honetan, Lagun Onak txirrindulari elkarteak datorren sasoirako lizentziak ateratzeko edota berritzeko deia egin du. Aurtengoan, zikloturisten zein lehiaketetarako lizentzia nazionalen kostua 142 eurokoa izango da, eta 137 euro ordaindu beharko da lizentzia autonomikoa nahi izanez gero.\nAurten, berrikuntza gisa, lizentzia fisikorik ez da egongo, eta, ondorioz, nahitaezkoa izango da inprimakietan helbide elektroniko pertsonala jartzea. Gainera, iaz geroztik argazkia ere beharrezkoa da. Urtarrilaren 30a baino lehen jaso, utzi edota bete beharko dira inprimakiak betiko lekuetan: Aitzaki Kirolaken, Erreka Biken edo Ciclos Benin, hain zuzen ere.


ALBOAN eta arriskuan dauden gazteak\nGehienbat emakumezko nerabeekin eta gazteekin egiten dugu lan\nALBOANek biolentzia-indize handia duten hirigune xumeetan bizi diren eta gizartetik at gelditzeko arriskua duten gazteekin lan egiten duten erakundeak babesten ditu.\nTestuinguru horietan, gazte gehienak harrapakin errazak dira marentzako. Gazte-delinkuentziako banda antolatu horiek gazteen bizitzak hondatzen dituzte eta inguruan biolentzia sustatzen dute. Hauek dituzte ezaugarri nagusi:\nGizarte- eta kultura-ezegonkortasuna eta gabezia ekonomikoak.\nAskotariko indarkeriak: marena, familiartekoa, gehiegikeriak, pobrezia eta diskriminazioa..\nGaitasunen garapen mugatua maila guztietan, honako hauek direla eta: estimulazio goiztiarraren falta, baliabide ekonomikorik eza, desnutrizioa, elikadura-urritasuna, aukera akademikoen gabezia…\nAskotariko drogekiko harremana.\nAhultasuneko testuinguru horretan, xede nagusia da gazteek konfiantza berreskura dezaten eta gizarteko kide izan daitezkeela ikus dezaten. Beren prestakuntza- prozesuan zehar ahalduntzen laguntzen ditugu, komunitateko gainerako gazteentzako eredu eta itxaropen bilakatzen diren arte. Honako hauek dira jardunbide nagusiak:\nEskola utzi dezaten ekiditeko prebentzioa, familiak, nerabeak eta gazteak ikastetxeko kudeaketan inplikatuz.\nFormazio osagarria, beren buruan eta gaitasunetan konfiantza berreskura dezaten, baita besteekiko errespetuan ere.\nLana bilatzen eta lan-merkatuan sartzen laguntzeko orientazioa.\nLider izateko prestakuntza eskaintzea, politikan (zerbitzu-plataforma gisa ulertuta) positiboki inplikatu daitezen, batez ere behar gehien duten pertsonei laguntza eskaintzeko.\nEginkizun horien adibide dira Fe y Alegría erakundeak Kolonbian gauzatzen dituen zenbait proiektu, Jesusen Konpainiak Puente Belizen (Guatemala) bideratzen dituenak eta Hondurasen ERIC-Radio Progreso ekimenarenak.\n"Banaiz alaba, emakumea, langilea, herri-komunikatzailea, eta eskubideen defendatzailea. Ikaslea ere naiz. Baina, batez ere, guztion artean errealitate berria eraiki ahal dugula uste duen gizarte borrokalaria naiz”.\nNancy Orellana, 24 urte. Honduras


Sagardo Eguna aurkeztu dute - etakitto.eus\nSagardo Eguna aurkeztu dute\n0 Jaiak, Kulturgintza\nETA KITTO 2015, Ira 21\n…eta kitto! Euskara Elkartearen eskutik aurten 22. edizioa beteko duen Sagardo Eguna aurkeztu dute gaur (astelehena, hilak 21) Ipur sagardotegian Maider Aranberrik eta Anartz Mitxelenak. Urtero bezala urriko lehen zapatuan, urriaren 3an ospatuko da Sagardo Eguna Untzagan, goizez 12.00etatik 14.30etara eta arratsaldez 19.00etatik hasi eta sagardo guztia amaitu arte. Azken urteotako martxari jarraituta, Gorenak Sagardoak osatzen duten 13 sagardotegietako (Alorrene, Altzueta, Barkaiztegi, Begiristain, Egi-luze, Gartziategi, Gaztañaga, Gurutzeta, Isastegi, Olaizola, Sarasola eta Zapiain) sagardoa dastatzeko aukera izango da egun osoan. Aurtengo berritasuna, goizez plaza biak, udaletxe parekoa eta jubilatuen etxe aldamenekoa erabiliko direla azaldu dute: “Udaletxearen aldean betiko moduan sagardoa edan eta pintxoak jateko aukera izango du jendeak eta beste plazan, berriz, hiru sagardogile egongo dira eta, gainera, matxaka eta tolarea ipiniko ditugu jendeak prozesua bertatik bertara ezagutzeko eta irtetzen joango den mustioa edateko aukera izan dezan. Horrez gain, sagar moeta ezberdinekin erakusketa ipiniko dugu”. Egunerako prestatutako egitaraua biribiltzeko txalapartariek eta musika eskolako soinujoleek jardungo dute eta umeendako hainbat joko ere antolatu dituzte. Mota biko tiketak ipiniko dituzte salgai eguerdiko 12.00etatik aurrera, udaletxe parean izango den salmenta puntuan. Tiket nagusiak 6 euro balioko du eta urteroko moduan horren trukean edalontzia, zapia, pintxoa eta txotx-a izango dira. Eta bakarrik pintxoa nahi duenak (txorizoa eta gazta menbriloarekin) 1’5 eurotan horretarako tiketa erosteko aukera izango du. Antolatzaileen berbetan, “egun horretan 2.340 sagardo botila, 200 kilo txorizo eta 15 kilo gazta banatuko ditugu. Horrelako eguna antolatzea posible egiten duten guztiei eskerrak eman nahi dizkiegu, bai laguntzera etortzen den 60 bat laguneko lantaldeari baita udalari, Ipur sagardotegiari, Gorenak elkarteari eta beste guztiei ere”.\nSagardo dastaketa irailaren 30ean\nBestalde, egunerako girotzen joan nahi dutenentzat sagardo dastaketa antolatu dute irailaren 30erako, 19.00eta Ipur sagardotegian. Egoitz Zapiainen eskutik egingo den saioan parte hartzea doan izango da, baina bakarrik 15/20 bat lagunendako tokia egongo denez, joan nahi duenak izena eman beharko du 943200918 telefonora deituta edo …eta kiito! Euskara Elkartetik pasatuta (Urkizu, 11 solairuartea), gaurtik hasita toki guztiak bete arte.\n« Cielito musika banda Mexikoko erritmora Doaneko sagardo dastaketan parte hartzeko izen-ematea zabalik »


Hitzaldi birtualen ziklo bati ekin dio APNABIk, 2021 Autismoaren Nazioarteko Eguna dela eta - Apnabi\n12/02/2021 12/02/2021 Agenda, Berriak, Familiak, Jardunaldia, Profesionalak\nAPNABI Autismo Bizkaiak hitzaldi birtualen ziklo interesgarria eskainiko du datorren apirilaren 2an izango den Autismoari buruzko Kontzientziazioaren Nazioarteko Eguna dela eta. Hitzordu ugari izango dira eta udaberrian zehar luzatuko dira. Egun horri lotutako aurtengo kanpainak kalitatezko hezkuntzarako eskubidea aldarrikatu nahi du, bai eta enplegurako edo prestakuntzarako eskubidea ere, “Ikas dezaket. Lan egin dezaket” lemapean. Hala, elkartearen hitzaldiek horrekin zerikusia duten hainbat alderdi jorratuko dituzte, eta AENdun pertsonen familiei nahiz hainbat esparrutako profesionalei zuzenduta egongo dira. Parte-hartzea librea eta doakoa izango da interesa duten guztientzat.\nLehen hitzordua otsailaren 18an izango da, osteguna, Asperger sindromearen Nazioarteko Egunean. Bertan, eskola-etapatik helduarorako trantsizioa aztertuko da, bai eta AENfun pertsonentzako prestakuntza- eta enplegu-aukerak ere. Eguzkiñe Etxabe, APNABIko Aldamiz Ikastetxeko zuzendaria, eta Iban Huarte, APNABI Lan elkarteko gizarte- eta lan-arloko zuzendaria, arituko dira horretan.\n→ Hemen duzu izena emateko aukera parte hartzeko.\nHitzaldi guztiak 17:30etik aurrera izango dira, eta ordu eta erdiz luzatuko dira, gutxi gorabehera. Hitzaldiak beteko du lehen zatia eta publikoaren galderei edo iruzkinei buruzko tarteak bigarrena, parte-hartzea sustatzeko asmoz. Horietako batzuetan, gainera, testigantzak eta esperientziak lehen pertsonan ikusi eta entzun ahal izango dira, AENdun pertsonen eskutik.\napnabi, asperger, autismoa, bilbo, bizkaia, familiak, hitzaldia.


Pribatutasun-Politika | Harrikada Curling Taldea\nHarrikada Neguko Kirol Klubak Jacinto Quincoces kalea – B6 atea – 01007 – Vitoria-Gasteiz (Espainia) du egoitza, IFKrekin (G01512805). Euskal Autonomia Erkidegoko Kirol Erakundeen Erregistroan inskribatuta dago, CD0005684 zenbakiarekin.\nHarrikada.eus webgunean informazio-eduki batzuk daude Harrikada Curling Taldearen kirol jarduerari buruz.\nBere helburu nagusia klubari buruzko informazioa bezeroei eta publiko orokorrari ematea da.\nHarrikada.eus webgunearen erabiltzaile izateak esan nahi du onartzen duela baldintza hauek irakurri eta onartu dituela, baita arlo honetan aplikatzekoa den legezko araudiak zabaltzen duena ere. Dena delakoagatik ez bazaude ados baldintza horiekin, ez jarraitu webgune hau erabiltzen.\nHarrikada Neguko Kirol Klubak ez du bere gain hartzen foroetan, sare sozialetan edo beste edozein hedabidetan bildutako informazio eta edukien ardura, hirugarrenek edukiak modu independentean zerbitzu-emailearen webgunean argitaratzeko aukera izan dezaten.\nEra berean, Harrikada Neguko Kirol Kluba beretzat gordetzen du bere web-orrian dagoen informazioa eguneratzeko, aldatzeko edo ezabatzeko eskubidea, bai eta haren konfigurazioa edo aurkezpena ere, edozein unetan, inolako erantzukizunik bere gain hartu gabe.\nHarrikada Neguko Kirol Kluba argitalpen digitalaren softwarearen gaineko eskubide guztien titularra da, bai eta barne hartzen diren edukiei dagozkien jabetza industrialeko eta intelektualeko eskubideen titularra ere, enpresa honen jabetzakoak ez diren produktu eta zerbitzu publikoen gaineko eskubideak izan ezik.\nWebgune honetan argitaratutako materialak ezingo dira kopiatu edo argitaratu Harrikada Neguko Kirol Klubak idatzizko baimena eman ezean.\nWebgunean jasotzen den informazio guztia (iruzkinak, iradokizunak edo ideiak) Harrikada Neguko Kirol Klubari lagatakotzat joko da doan. Ezin da bidali horrela tratatu ezin den informaziorik.\nHarrikada Neguko Kirol Klubaren jabetzakoak ez diren orrialde hauetako produktu eta zerbitzu guztiak beren jabeen marka erregistratuak dira eta gure enpresak halakotzat hartzen ditu. Harrikada Neguko Kirol Klubaren webgunean baino ez dira agertzen, informazioa sustatzeko eta biltzeko. Jabe horiek eurei dagokien informazioa aldatzeko edo ezabatzeko eska dezakete.\nPribatutasun-Politika eta datu babesa\nGure web-guneko helbidea hau da: https://harrikada.eus.\nTratamendua: Web kontaktuak\na) Tratamenduaren arduraduna\nNortasuna: Harrikada Neguko Kirol Kluba – NIF: G01512805\nPosta-Helbidea: Jacinto Quincoces kalea 6.zk, pta B. 01007 Vitoria-Gasteiz, Araba.\nb) Tratamenduaren helburua\nWebguneko kontaktuekiko harremana kudeatzea\nc) Interesdunen kategoriak Webguneko kontaktuak: webgunearen bidez harremanetan dauden pertsonak.\nHarreman komertziala mantentzeko beharrezkoak direnak.\nIdentifikaziokoak: izen-abizenak, e-maila\nf) Nazioarteko transferentziak\nEz dago aurreikusita nazioarteko transferentziarik egitea\ng) Ezabatzeko epea\nZerga-legeriak erantzukizunen preskripzioari buruz aurreikusitakoak.\nInteresdunek datuak eskuratzeko, zuzentzeko, ezabatzeko, haiei aurka egiteko, eramangarritasunerako eta tratamendua mugatzeko eskubideak baliatu ahal izango dituzte, honako helbide honetara idatzita: harrikada@harrikada.eus\nZure baimena honako domeinu honetan aplikatzen da: harrikada.eus


Donostiarrak-eko korrikalarien maila bikaina igandean ospaturiko Donostiako Maratoi Erdian | DONOSTIARRAK Kirol-Kluba\nDonostiarrak-eko korrikalarien maila bikaina igandean ospaturiko Donostiako Maratoi Erdian\n2019, Apirila 9 - 00:00 | muralde\nIgandean, apirilaren 7an, gure klubeko kideek gehien maite duten lasterketa horietako bat ospatzen zen, lasterketa gure hirian ospatzen zelakoa… bi aukera ezberdinekin, 10 kilometrotako lasterketa bat eta maratoi erdia, azken hau ausartenentzako.\n3.000 korrikalari inguru gerturatu ziren irteera gunera (bi lasterketetako korrikalariak batuz gero, noski). Eguraldiari dagokionean tenperatura freskoa, kirol hau egiteko oso ona, eta lasterketaren hasieran euriaren mehatxua, ondoren lasterketako une ezberdinetan bere protagonismoa izatera pasa zelarik. Aurreko astean ez bezala, AzkoitiAzpeitian (non beroa eta eguzkia nagusi izan ziren), Donostiako Median korrika egiteko eguraldia ona zen, ez horrenbestekoa korrikalarien zaletu eta familiakoentzat.\n21,097 kilometrotako lasterketan, Donostiako kaleetan barrena, protagonistak Bernard Kiprotich Too kenyarra, 1h02:09 denborarekin (egungo errekorra gainditzetik 4 segundotara, 2011 urtetik indarrean dagoena, Abdellah Taghrafet-en eskutik), eta Elmoukin Rkia marokoarra, 1h09:46 denborarekin izan ziren. Bigarrengo honek lasterketako errekorra bete zuen, bost segundo eskasengatik bada ere (2010 urtetik Joyce Chepkirui-ren esku zegoena).\n10 kilometrotako lasterketan bi kategorietako garaileak gipuzkoarrak izan ziren. Gizonezkoen artean Aitor Etxeberria izan zen garailea, 31:10 denborarekin, eta emakumezkoen artean garaipena Maitane Guerrerorentzat izan zen, 38:42 denborarekin.\nBeste behin, klubeko korrikalarien parte hartze handia nabarmendu beharra dugu, donostiar kaleetan zehar gure kamiseta ikusgai izatea lortu zutelarik. Orokorrean, distantzia bata zein bestean marka bikainak lorturikoak, klubeko kideen artean dagoen maila agerian uzten dituzten markak.\nBi lasterketetako sailkapen orokorrak uzten dizkizuegu.


George Pal (1908ko otsailaren 1a; 1980ko maiatzaren 2a), benetako izenez Julius György Marczincsák, Hungarian jaiotako zinemagilea izan zen, zientzia-fikzioarekin hartu-eman handia izan zuen animatzaile, zuzendari eta ekoizlea. Cegleden jaio zen 1908an, sasoi hartan Austria-Hungariako Inperioaren barnean. 1928an Budapesteko Arte Akademian graduatu zen. 1928tik 1931ra Hunnia Films ekoizpen etxean egin zuen lan. 1931n, ezkondutakoan, Berlinera joan zen lanean eta UFA estudioekin elkarlanean Trickfilm-Studio Gmbh Pal und Wittke produktora sortu zuen. Garai honetan sortu zituen "Pal-Doll" deituriko panpinak, AEBetan Puppetoons izango zirenak. Philips enpresak eskatuta hainbat film labur osatu zituen Eindhovenen, bere teknikak erabiliz. Eta 1939a baino lehen, teknika horiek ere baliatuz bost film sortu zituen Ingalaterrako Horlicks Malted Milk enpresarako. 1940an AEBetara doa bizitzera, naziengandik ihes, eta Paramount Pictures estudioetan hasiko da lanean. Walter Lantz lagunak hiritartasuna lortzen lagundu zion herrialde hartan. 40ko hamarkadan Puppetoons sailetako kapituluak ezagun ta arrakastatsu bilakatu zituen Palek, eta 1944an ohorezko Oscarra eman zioten, aipatu lan horietan erabili zituen teknika eta metodoak nabarmendu eta saritzeko asmoz. Pal ezaguna da batez ere 50 eta 60ko hamarkadetan Byron Haskin zuzendariarekin egindako eta bideratutako lanengatik. Bihotzekoak jota hil zen Beverly Hillseko bere etxean, 72 urte zituenean. (eu)\nGeorge Pal (1908ko otsailaren 1a; 1980ko maiatzaren 2a), benetako izenez Julius György Marczincsák, Hungarian jaiotako zinemagilea izan zen, zientzia-fikzioarekin hartu-eman handia izan zuen animatzaile, zuzendari eta ekoizlea. (eu)\nGeorge Pal (eu)\nJulius György Märczincsák (eu)


Gorputzak gudu-zelai, Irati Garcia eta Nora Ziarsoloren eskutik Emakumeen Etxean - Gasteiz - Alea.eus\nGorputzak gudu-zelai, Irati Garcia eta Nora Ziarsoloren eskutik Emakumeen Etxean\nErredakzioa 2021-10-11 18:00\nIrati Garcia eta Nora Ziarsolo ikertzaile independenteek gidatuko dituzte bi tailerrak.\nJabetze Feministarako Eskolan aurten eskainiko den euskarazko programazio zabalaren barruan, Irati Garciak Nire gorputza gudu-zelai bat da tailerra gidatuko du urritik maiatzera; urritik abendura, berriz, Nora Ziarsolok Gorputzak patriarkatuz gabetzea lantegia emango du.\nEmakumeen Etxeak ikasturte berriari ekin dio jada, Jabetze Feministarako Eskolarekin. Etxanobe Jauregian kokatutako eta Gasteizko Udaleko Berdintasun Zerbitzua aldi baterako kudeatzen ari den espazioak, besteak beste, hitzaldiak, arte eszenikoak, proiekzioak, irakurle klubak, ikastaroak, lantegiak eta haurrentzako zein gazteentzako jarduerak eskainiko ditu datozen hilabeteetan.\nLehen jarduera batzuk egin dira dagoeneko, eta ikasturtea hitzorduz beterik dator. Aurten, gainera, euskarazko programazioa zabaltzeko ahalegin berezia egin dute. Horien artean, urrian antolatutako bi jarduera nabarmendu nahi izan dute Emakumeen Etxeko sustatzaileek.\n"Posible al da feminista izatea eta konplexuak edukitzea? Uko egin al diezaiekegu edertasun-kanon matxistei eta, hala ere, ziurgabetasunekin jarraitu? Nahikoa al da neure burua maitatzea? Eta zer gertatzen da nire gorputza osasun arazo bat dela sentitzen badut?". Lantegi honetan, gai horiei buruz hausnartzen saiatuko dira, besteak beste, gorputz-bizipena landuz edertasun-kanonei, dietaren kulturari eta lodifobiari dagokienez. "Erresistentzia tresna berriak bilatzen ahaleginduko gara", azpimarratu dute.\nLantegi honen trebatzailea Irati Garcia izango da, ikertzaile independentea, emakume lodia eta feminista. Ostegunetan egingo da, 17:30etik 20:00etara, zortzi saiotan: urriaren 14an, azaroaren 4an, abenduaren 9an, urtarrilaren 13an, otsailaren 3an, martxoaren 10ean, apirilaren 7an eta maiatzaren 5ean.\nBeste lantegi honetan, "gorputzez eta sexualitateaz (bir)jabetzea" proposatuko da, "gorputzean bertan dauden jakituria eta plazera berreskuratuz, heteropatriarkatuak hainbat urtez desjabetu dizkigun ezagutzak eta jakintzak berreskuratzeko estrategia politiko gisa".\n"Gure gorputzetan murgilduko gara, eta gorputzok desblokeatzen saiatu, bertan dauden altxorrak berreskuratzeko, gure sexualitatea eredu hegemonikoetatik askatzeko eta, halaber, askatasunetik eta gozamenetik berresteko, gure gorputzen eta bizitzen subiranotasuna eta autogestioa aldarri", azaldu dute antolatzaileek.\nTrebatzailea Nora Ziarsolo Garate izango da, ikertzaile autonomoa. Heteropatriarkatuak emakumeen gorputzetan dituen eraginak aztertzen ditu, eta eragin horien ondorioak ikertzen, emakumeek beren buruarekin, gainerakoekin eta munduarekin duten harremanari dagokionez. Lantegi hau lau saiotan eskainiko da: urriaren 20an eta 27an, eta azaroaren 3an eta 10ean, 17:30etik 20:30era.\nIzena emateko: https://labur.eus/YrpSV\nEmakumeen Etxeak ikasturte berriari ekingo dio Jabetze Feministarako Eskolarekin\nErredakzioa ira 23 Gasteiz\nSare sozialetan presentzia handiagoa izateko asmoz, irudi korporatiboa eta webgunea berritu ditu Gasteizko Emakumeen Etxeak. Datorren astean, Jabet...


genre_facet:"EIMAk onetsitako materialak" topic_facet:"Fabrikazio Mekanikoa (Lanbide Arloa)" topic_facet:"Automatismo Elektrikoak, Pneumatikoak eta Hidraulikoak (Modulua)" topic_facet:"Sistema automatizatuak (Modulua)" topic_facet:"Sistema sekuentzial programagarriak (Modulua)" topic_facet:"Lanbide Heziketa" author_facet:"Osinalde Vidal, Asier"\nGeneroa / Forma: EIMAk onetsitako materialak Proposatutako gaia: Fabrikazio Mekanikoa (Lanbide Arloa) Proposatutako gaia: Automatismo Elektrikoak, Pneumatikoak eta Hidraulikoak (Modulua) Proposatutako gaia: Sistema automatizatuak (Modulua) Proposatutako gaia: Sistema sekuentzial programagarriak (Modulua) Proposatutako gaia: Lanbide Heziketa Egilea: Osinalde Vidal, Asier\nAutomatismo Elektrikoak, Pneumatikoak eta Hidraulikoak (Modulua) 1 Automatizazioa eta robotika industriala (Heziketa Zikloa). Goi maila 1 Elektrizitatea eta Elektronika (Lanbide Arloa) Fabrikazio Mekanikoa (Lanbide Arloa) 1 Fabrikazio Mekanikoko Sistema Automatikoen Programazioa (Modulua) 1 Fabrikazio mekanikoko produkzioaren programazioa (Heziketa Zikloa). Goi maila Gehiago ... 1 Fabrikazio-teknikak (Modulua) 1 Galdaketa eta pulbimetalurgiaren bidezko produkzioa (Heziketa Zikloa). Goi maila 1 Instalazio domotikoen eta automatikoen konfigurazioa (Modulua) 1 Instalazioa eta mantenimendua (Lanbide Arloa) Lanbide Heziketa 1 Mantentze-lan elektromekanikoa (Heziketa Zikloa). Erdi maila 1 Mekanizazioa (Heziketa Zikloa). Erdi maila Sistema automatizatuak (Modulua) 1 Sistema elektroteknikoak eta automatizatuak (Heziketa zikloa). Goi maila Sistema sekuentzial programagarriak (Modulua) Guztiak ikusi ... gutxiago ...\n1 Elhuyar Hizkuntza Zerbitzuak 1 IRALE (2005-2006 ikasturtea) Osinalde Vidal, Asier 1 R-400


Gazteria Zerbitzuak antolatutako udalekuetan izena emateko epea, zabalik - Getxo - Hiruka.eus\nGazteria Zerbitzuak antolatutako udalekuetan izena emateko epea, zabalik\nErredakzioa 2019-05-02 12:01\nGetxoko herri-udalekuak, artxiboko irudian. © GETXOKO UDALA\nDaborduko izena eman daiteke Getxoko Udalak 5 eta 12 urte bitarteko gazteentzat antolatutako herriko udalekuetan. Izen-emate epea maiatzaren 21era arte egongo da zabalik.\nAurreko urteetan bezala, udalekuak uztailan zehar eskainiko dira, bi asteko txandetan banatuta. Txanda bakoitzeko lau egunetan, txangoak egingo dira herritik kanpora. Txangoa dagoen egunetan ordutegia 9:00etatik 17:30era izango da, eta gainerakoetan 9:00etatik 14:00etara.\nBehar bereziak dituzten umeek beharrezko laguntzak izango dituzte.\nGetxoko Udalaren webgunean izena emateko aukera dago. Gainera, Herritarren Arretarako Bulegoetan eta Gazte Informazio Bulegoan ere izena emateko orriak eskuragarri egongo dira, nahi izanez gero, izena bertan emateko. Eskaera kopuruak plaza kopurua gaindituko balu zozketa egingo da. Haren emaitza maiatzaren 31n ezagutaraziko da.\nUdalekuak Geroa Ikastolan, LHI San Ignazio eta LHI Romo ikastetxeetan eskainiko dira.


XIX. mendea hamarkadetan — Zumalakarregi museoa\nGarai hartako gertaera politiko, sozial eta kulturalak ezagutzera ematen dugu. Esplorazio bidaiak guztiz ezezagunak ziren munduko lurraldeak aurkitzen zituzten eta zientziak etengabe aurrera zihoan. XIX. mendean gertatutako zientzia aurkikuntzak ugariak dira. Programa birtual honek XIX. mende osoari ibilbidea egitea eskaintzen die nabigatzaileei.\nIraultza Frantzesa pizten da. Errege bati lepoa moztea baino zerbait gehiago ekarri zuen. Liberalismoak politika, ekonomia, gizartea eta bizimodua ulertzeko modu berria zekarren. Europa osoan zabalduko da XIX. mendean eta gaur egunerarte iraungo du, bizi eta ezagutzen dugun gizartea eratuz.\nGeorge Washington, amerikar independentziaren ikurra (ezaugarria) Estatu Batuetako lehen lehendakaria izendatu zuten. Bere irudia dolarraren biletean zabaltzen da eskuz-esku planeta osoan.\nTomas Zumalakarregi jaio da, Euskal Herrian, Aintzinako Erregimenetik Liberalismorako pasabide bortitz eta korapilatsuaren lekuko eta protagonista. 200 urte beranduago, bere irudiak Zumalakarregi Museoa, XIX. mendeko Euskal Herriaz jakiteko eta gozatzeko erreferentzia zentroa, sortzeko balio izan du.\nEsklabotzaren aurkako lehen mugimendu abolizionistak sortzen dira Ingalaterran. Esklabotza deusestatzea ez zen 1833rarte lortu. Dena den, duela bost urte, 2001ean, esklabotza gizateriaren aurkako krimen izendatu zuten.\nWolframioaren aurkikuntza. Elhuyar anaiak metal hau Bergarako Mintegian asmatu zuten. Euskalerriaren Adiskideen Elkarteak, Ilustrazioko ideien jarraitzaileak sortutako irakaskuntza gune honetan aurrerapenen aldeko eta goi mailako kide jantziak hezitzen zituzten. Maila altueneko ikerketa sustatzen zuten beraien laborategietan.\nBi mendizale frantzesek Mont-Blanc igo dute lehen aldiz, zientzilari suitzar batek eskainitako ordainsariaz interesaturik. Bere nahia "mendi madarikatua"ren altuera jakitea zen. Hala deitzen zioten garai hartan: " Denek beldur diote mendi honi inork ez baitu lortu gailurrera iristea. Hotz eta elur-jausien beldur dira. Ez daude lorerik, harririk, belarrik ezta mahaztirik ere, elurra besterik".\nBritainiarrek Sydney sortu dute, Britainia Handiko gartzeletatik datozen 750 kondenatu eta hauek zaintzeko militarrekin. Bertako aborigenak hil edo kanporatu dituzte.\nMozart-ek El rapto del serrallo opera aurkeztu du. Lan honek eztabaida sortu du, alemanez idatzitako lehena izan zelako, aurrekoak italiarezkoak baitziren.\nLouvre Museoak bere ateak ireki ditu lehen aldiz. Frantzes Iraultzari esker, lehen erregetzaren eta gobernatzaileen esku zeuden bildumak hiritarrengan hurbilduko dira. Erregetzaren bizilekua izandako Louvre jauregia, museoa bihurturik artelanak erakusten ditu bere areto eta galerietan.\nFrantzesek Gipuzkoa erasotzen dute, Basileako Itunarekin amaituko den Konbentzio Gudan. Hitzarmen honen ondorioz, Frantziak Espainiari lurralde okupatuak itzuliko dizkio, Gipuzkoa, besteak beste. Trukean, Espainiak Frantziari Santo Domingo (gaur egungo Dominikar Errepublika) ematen dio.\nMalthusek, demografiaren aita bezala ezaguna, "An essay on the Principle of Population" argitaratzen du. Munduko biztanleriaren hazkundeagatik kezkatuta, biztanle kopurua elikadura baliabideak baino azkarrago hazten ari zela ohartarazi zuen lan honetan. Ezkontza eta jaiotzak mugatzea aholkatzen zuen gehiegizko biztanleria ekiditzeko.\nBaztangaren kontrako txertoaren aurkikuntza. Gaisotasun kutsakor honen kontrako txertaketa Errusian barneratu asmoz, Catalina Handia eta bere oinordekoa izan ziren lehenak txertatzen, bere mendeko bildurtien eredu izanik. Garai hartan munduan hamarretik bat hiltzen zen gaisotasun hau dela eta. Azken kasua Somalian gertatu zen 1977an.\nRosetta harriaren aurkikuntza. Napoleonen Egiptoko kanpainan, ofizial frantzes batek ustekabean, K. a. 196 urtekoa den rosetta harria aurkitu zuen. Basalto beltzezko harriak hiru alfabeto desberdin, hieroglifikoa, demotikoa eta grekoa ditu. Hauek Egiptoko hieroglifikoen sinbolo misteriotsuak deszifratzeko baliogarriak izan dira, 1822an gertatu bezala.\nLuis XVI gilotinaz hiltzen dute. Errege jauregiaren erasoaren ondoren, herri-matxinadak Konbentzioa izeneko Asanblada berria izendatzen du. Konbentzioak monarkiaren indargabetzea agindu eta Errepublika aldarrikatzen du.\nNapoleon, Frantzes Errepublikako enperadore koroatua (izendatua). Urte bat beranduago, britainiar ontziteriak suntsitu egingo du Trafalgarko batailan. Dena den, Frantzia geldiezina dirudi lehorrean, Austria, Errusia, Prusia garaituz eta Espainia, Portugal eta Italia inbadituz.\nGizateriaren historian izan den asmakizunik iraultzailenetarikoa, lurrun-makina, garraioan erabiltzen hasten da. Lurrun motorez higiarazten diren ontziez osatutako lehen itsas-merkataritza linea sortzen da. Belaontzi bat baino hiru aldiz denbora gutxiago behar izaten dute.\nVicenta Antonia Mogelek, lehen euskal emakume idazleak, latinetik euskarara itzulitako Esoporen fabulak biltzen dituen "Ipui onak" lana argitaratzen du. Garai hartan latinetik itzultzea ez zen lan makala, euskara arauturik ez zegoenez, euskalki desberdinen artean erabakitzea zaila baitzen.\nMorfinaren aurkikuntza, analgesiko gisa. Ordurarte ebakuntza kirurgikoetan, pattarra erabilltzen zen mina leuntzeko. Anestesia zientzia bezala garatzen hasten da.\nUmeen lan baldintzak iraingarriak dira. Umeek lan egitea oso errentagarria da, otzanagoak direlako eta soldata txikiagoa dutelako. Lege batek umeen lanaldia hamabi ordutara murriztea eta gaueko lana umeei galeraztea behartzen du Bretainia Haundian. Gazteek irakurtzen eta idazten ikasi behar dutela hitzartzen du.\nHogeitamar gizonez osatutako estatubatuar espedizio ofizial bat lurraldeko geografia alde batetik bestera zeharkatzen du, Ozeano Pazifikora iristeko helburuarekin, 12.000 km eginez.\nGoyak Los fusilamientos del 2 de mayo, bere margolanik ospetsuenetarikoa margotzen du. Giza ankerkeriak sortzen duen izuaren adierazpen sakona erakusten du, pintura arloan eragin handiko lana izanik. Koadro honek, bere drama, konposizio eta argilun erabilpena dela eta, artista ugari inspiratu ditu.\nMonarkia Absolutuarekin eta Aintzinako Erregimenarekin amaitu nahi zuen Kadizeko Konstituzioaren aldarrikapena. Espainiar liberalismoaren ezaugarria, Inkisizioaren indargabetzea eta botereen banaketaren ezarpena ekarri zuen, erregearen botere absolutua mugatuz. Migel Antonio Zumalakarregi, Gipuzkuako diputatua, aipatutako inkisizioaren indargabetzea erabaki zuen batzarraren buru zen.\nJane Austen britainiar nobelagilea, Sentido y sensibilidad, bere lehen eleberria idazten du. Bere istorio zehatzek garai hartako moral eta jokaerak ironia zentzu leunarekin kontatzen dituzte. Etorkizuneko belaunaldiek begirunez hartuko dituzte bere kontakizunak.\nElikagaien ontziratze prozesuaren aurkikuntza. Asmatzaileak, britainiar ingeniero batek, elikagaiak prozesatzeko modu berri hau britainiar armadari erakusten dio. Honek bataila eremuan janari hornidurari egindako ekarpen garrantzitsua onartzen du.\nKirurgia plastikoko lehen operazioa. Merkuriorekin izandako istripu bat dela eta, sudurra galdu duen britainiar armadako ofizial bati egindakoa. Medikuntza aurrerapena geldiezina da, lau urte barru, lehen odol-transfusioa egiten da.\nTropa aliatuak (britainiar, portuges eta espainiarrak) Donostia ia bere osotasunean suntsitzen dute, liberatua izateko setioa jasan ondoren, frantzes erresistentzia gogorraren errepresaliari erantzunez. Biztanleek beraien askatzaileek eragindako indarkeria pairatu zuten.\nBeethovenek, orkestra, koru eta solistekin amaitzen den Bederatzigarren Sinfonia estreinatzen du. Ordurarte sintoniak orkestralak zirenez, ezohikoa suertatu zen. Musikagilea erabat gorra zegoenean konposatutako Bederatzigarren Sinfonia honek “alaitasunari oda”, Europar Batasuneko ereserki izendatua barne hartzen du. Unescok “Gizateriaren Kultur Ondare” izendatu du oraintsu.\nAmerikar kolonien independentziaren aldeko altxamenduak erreprimitzeko bildutako tropak Kadizen matxinatzen dira, 1812ko Konstituzioa aldarrikatuz. Matxinadak bere helburua lortzen du eta Fernando VII.a konstituzio liberala zin egitera derrigortzen dute.\nLouis Braille, haurtzaroan izandako istripu baten ondorioz itsu gelditu zen frantzesa, Braille-a, itsuentzako idazteko ukimen sistema, asmatzen du. Kodigoa 15 urte zituela sortu zuen, aginduak irakurtzeko sistema militar batetan oinarrituz, argirik pizteko beharrik gabe gauez.\nErrugbiaren aurkikuntza. Rugby eskolako ingeles ikaslea, futbol partidu batean pilota eskuekin hartzen du eta bere aurkarien kontra kargatzen duenean. Eskolaren izena hartu zuen kirolak.\nSimon Bolivar, Iparameriketako espainiar kolonien independentzia lortu zuen askatzailearengandik jasotzen du Boliviak izena. Lurralde hauek independentzia politikoa lortu arren, ez dituzte instituzio egonkorrik lortzen, beraz, askok barne kontraesanak eta kanpoko presioak bizi izan dituzte, beraien gaur egungo egoeraren ispilu izanik.\nGarraiobideetan iraultza izugarria: bidaiarientzat baporezko trenbidearen lehen zerbitzua Britainia Handian. 43 kmtako bidaia egiteko George Stephensonen lokomotora erabilzen da eta 28 bagoi daramatza. Teknika aurrerapenek trenbidea garraiobide geroz eta azkarragoa, seguruagoa eta merkeagoa bihurtu zuten. Hori dela eta, mundu osoan trenbide sareak biderkatu ziren eta kontinente arteko sareak sortu ziren.\nDagerrek argazkigintza publikoki aurkezten du. Artista eta fisiko frantzes honek bazekien nolako iraultza zekarkion irudiari, noraino iritsi den pentsatzerik ez bazuen ere. Asmakizunak ikaragarri eboluzionatu zuen aurkeztu orduko eta irudiaren iraultza honek aldiro agertzen zen prentsarena ere ekarri zuen: bere buruaz gero eta jabeago zen pertsonen zerbitzupean, hortaz, botereari heltzeko bide.\nKirurgia mota guztietan anestesiko gisa erabilera garrantzitsua duen produktu kimikoa, hau da, kloroformoaren aurkikuntza, ebakuntzetan heriotza tasa ikaragarri jeitsiz.\nLehen Gerra Karlistaren hasiera. Errege Fernando VII.a hil egiten da eta haren anaia Karlosek ez du ontzat hartzen emakumeak erreinatzea ahalbidetzen “Pragmática Sanción” deituriko legea indarrean jarri izana, eta hiru urteko iloba Isabelen aurka jeikitzen da.Liberalak eta karlistak aurka armak hartzen dituztenean, gutxienekoa zen errege edo erregina baten arteko hautua. Bakoitzak bizirauteko ezinbestekotzat zuen eredu politiko, ekonomiko, sozial eta ideologikoari eusten zion. Bi urte beranduago, 1835.ean, karlistek Zumalakarregi galtzen dute, Bilboko lehen setioan. Urte luzeen ondoren, gerrari amaiera eman zion Bergarako Itunak.\nMorsek telegrafoa asmatzen du, berari esker albisteak ordu gutxiren buruan jaso eta argitalpenei arintasun nabarmena emanez. Telegrafoa aldiroko prentsarako oso baliogarria bilakatzen da.\nBoerrak, Hegoafrikako kokono holandarrak, britainiar administraziotik ihesi iparralderatz doaz britainiar agindupeko eta zuluen kontrolpekoen artean kokatutako beraien lurraldea ezarri asmoz. Bi urte beranduago, 1837an beraien helburua lortzen dute eta Holanda Berriko Probintzia Askea izendatutako inguruan ezartzen dira.\nHans Christian Andersen Danimarkako idazleak bere lanik onena osatzen duten ipui sorta idazten hasten da. Bere ipuin askok – Emperadorearen jantzi berria eta Ahate itsusia estaterako munduan gogokoenak izaten jarraitzen dute.\nBerrogeigarren hamarkadan, gosetia izendatua izan den honetan, industrializazioak eragindako giza ondorio latzek gosea sortu dute. Irlandan bakarrik goseak miloi bat pertsonetik gora akabatu zituen eta milaka pertsonek Estatu Batuetara alde egitera derrigortu zituen.\nFriedrich Engels eta Karl Marx-ek Manifestu komunista argitaratzen dute, langileriarengan eragin handia izandako deialdia. Bi pentsalari alemaniarrek, klase sozialik eta jabego pribaturik gabeko gizarte justua, gizarte komunista deskribatzen dute eta langileak taldean elkartzera eta sistema kapitalista suntsitsera bultzatzen dute.\nLehen seilua, “penike beltza” igortzen da Bretainia Handian. Zazpi urte beranduago, 1847an egin zuten gauza bera Estatu Batuetan.\nAlexandre Dumasek bere bi lan garrantzitsuenak idazten ditu: Hiru Mosketeroak eta Montekristoko Kondea. Bere ipuinen aldarte abenturazale eta epikoengatik ezaguna, baita historiaren trataeragatik ere.\nNeptuno planetaren aurkikuntza.\nTolosak Gipuzkoako hiriburua izatea lortzen du, liberal moderatuak gobernu zentralera iristen direnean. Aintzinako Erregimenean hiriburua ondorengo lau herriei zegokien txandaka, Donostia, Tolosa, Azpeiti eta Azkoiti. Bertan Diputazioa eta botere zentralaren delegazioa kokatzen ziren. Estatu liberala probintzietan banatzen denean, Tolosa eta Donostia arteko liskarra sortzen da.\nUrre sukarra. Arotz estatubatuar batek urrezko xaflatxoak aurkitzen ditu Kalifornian. Aurkikuntza isilean mantentzeko ahaleginak egin bazituen ere, albistea ziztu bizian zabaldu zen eta jatorri guztietako jendea mendebalderantz zuzentzen da, aberastasuna lortzeko ametsa egi bihurtzera. 10.000 australiar baino gehiagok zeharkatzen dute Pazifikoa. San Frantzisko hiriak 25.000 biztanle izango ditu hilabete bakar batzuetan.\nThomas Cook-ek bidai agentzia Londresen irekitzen duenean hasten da turismo modernoa. Lehen espedizioa trenez antolatuko du. Urte batzu beranduago Ingalaterrako erdialdeko eskualdeko kondaduetara ibilbide erregularretan garraiotzen ditu bidaiariak.\nLivingstonek bere lehen espedizioa egiten du Caboko koloniara. Iparralderuntz bidaiatzen du, mapa zehatzak eta notak moldatuz. Esploratzaile honek eskualdeko komertzio aukerengan fedea du, esplorazioa eta misio lanak bateratuz.\nEstatu Batuetako etorkin babariar batek kanpin-denda eta bagoietako olanak egiteko ehunekin lanerako galtzak diseinatzen ditu. Galtza hauek errematxatutako josturak dituzte iraupen gehiago izateko. Levi Strauss-ek lehendabizi urre bilatzaileei saltzen dizkie prakak, ondoren komertzializazioa hedatuz.\nKrimeako gerra bizi bizian dago. Gudaren berri ematera doan The Times egunkariko lehen berriemailea batailako errealitate krudelarekin itzultzen da etxera. Gerra honetaz geroztik, militarrek ederki ikasi zuten borrokak gudu zelaietan ez ezik kazetetan ere irabazi behar zirela. Garaipenekin batera, ospitaleen egoera negargarrien berri ere ematen zen. Florence Nightingale erizain bolondresak Krimeako ospitala egokitzea lortzen du, gaixo eta zaurituen artean heriotza tasa modu itzelean murriztuz.\nJosteko makinen fabrikazioarekin etxekolanetan denbora aurrezteko tresnen aroari hasiera ematen zaio. Singer amerikar asmatzaile eta fabrikatzaileak lehen eskuzko josteko makina garatu eta produzitzen du.\nGustave Flaubertek 1856 Madame Bovary eleberri eztabaidagarria idazten du. Idazlea eta argitaratzailea epaituak dira moralaren aurkako delituagatik. Ez zuten zigorrik jaso. Eleberriaren argitasunak eta literatur estiloak klasiko batean bihurtzen dute Madame Bovary.\nCharles Darwinek eboluzioari buruzko teoria aurkezten du Landare eta animalia moten jatorria bereizkuntza naturalaren argitan argitalpenean. Ingeles biologoak 20 urte zeramatzan teoria honetan lanean, Galapago irletan aurkikuntza garrantzitsuak egin ondoren.\nBessemer ingeniari britaniarrak , altzairugintzaren industri prozesua asmatzen du.\nJosé Maria Iparraguirrek Gernikako Arbola abesten du Madrilgo San Luis kafetegian. Zortziko honen hedapena aukera politiko desberdinek defendatutako foruzaletasunak izandako onarpenaren adibide da.\nGurutze Gorria sortzen da Geneban, Suitzan, gudako izuei erantzunez.\nVélocipede-a , lehen bizikleta asmatzen dute. Lehen diseinuak, aurreko gurpil izugarri handiekin, oso zailak dira geldiarazteko eta menderatzeko eta zauriak eragiten dituzte.\nOrmaiztegiko trenzubiaren eraikuntza. Bertan ibilitako zenbait langile, bost urte beranduago eraiki zen Suezeko Kanalaren eraikuntzan parte hartu zuten.\nCharles Dickens-ek bere lanik maitagarrienetarikoa idazten du, Itxaropen haundiak, non bere gai gogokoenak jorratzen dituen. Zortzi urte beranduago, 1868an Victor Hugok bere lanik onena idazten du, Miserableak. Eleberri errealistek eta naturalistek krisian dagoen gizarte baten zoritxarrak uzten dituzte agerian.\nBeste idazle batzuk eleberri historiko eta abentura-nobelak idazten dituzte. Lewis Carroll-en libururik ospetsuena Alizia lurralde miresgarrian, bere lagun baten alabari kontatutako istorioa zen hasieran. Garai hartako umeentzako liburuekin ez du zerikusirik, ez duelako irakasteko asmorik ezta irakaspenik.\nLouisa May Alcott idazle sufragista eta berritzaile amerikarrak, dirua eta ospea Emakumetxoak eleberriarekin lortuko du. Lau ahizpen historia kontatzen duen nobela hau haurrentzat idatzitako liburuen artean ezagunenetakoa bihurtu zen. Idazlearen haurtzaroaren oroipenak dira.\nGas berogailuaren asmakizunaren ondorioz, bainu finko eta bereizia agertuko da etxeetan. Honekin bainuontzia sukalde edo egongeletako supazterretan jartzeko tradizioa desagertuz joango da.\nAmerikar konpainia batek kautxuzko zola eta olanezko gaina duen zapata asmatzen du. Zapatila izena jasoko du “Croquet” jokuaren pausu arinarentzat diseinatuta baitago. Kirol bakoitzarentzat oinetako bereziak diseinatzearen bidean aurrera pausu bat izan zen.\nDavid Livingstone esploratzailearen desagerpenak 1871 Afrikan protesta zaratatsuak sortzen ditu Europan eta erreskate taldeak antolatzen dira. Henry Stanley, New York Herald egunkariko kazetariak Livingstone aurkitzen du Ujijin. Honela zuzendu zitzaion: “Livingstone doktorea pentsatzen dut”. 1872an biok handik abiatu ziren eta Tanganika lakua Nilorekin batzen ez zela jakin zuten. Stanley Europara itzuli zen baina Livingstone, bere aholkuari muzin eginez, Niloren jaiotza aurkitzeko eginkizunarekin jarraitu zuen.\nElektrizitatea, energia berria. 1879 Edisonek goritasun-lanpara asmatzen du, filamentu gisa hari karbonizatua erabiliz.\nDaniar apaiz batek idazmakinetan 1870 erabiltzen den erradial printzipioa asmatzen du: palanken erabilera. Altzairu eta burdinezko osagaiez egindako 52 tekla ditu eta sakatu egiten direnean letra mota bat inprimatzen dute.\nLehen Karlistadako zauriak ez ziren sendatu eta 1872an Bigarren Karlistada hasten da.\nNautilus itsaspekoan Nemo kapitainak 1870 izandako abenturak argitaratzen dira, Jules Verne idazlearen eleberririk ospetsuenetakoan. Bi urte beranduago, 1872an, Phileas Foggek munduan zehar egindako bidaia deskribatzen duten abenturarik ospetsuenak oso ezagunak egingo dira eta ondoren zinemarako egokitzapenak ezagutu ditu. 1875ean, Mark Twainek mugetako bizimodua oroitzen du satira boteretsuarekin eta errealismo zentzu paregabearekin, Tom Sawyerren abenturak argitalpenean.\nAlexander Graham Bellek mezu argi eta jarraitua 1876 komunikatzeko gai den lehen telefonoa asmatzen du. Bere telefonoak ondorio sakonak ditu munduko komunikazioan.\nAutomobil garaiaren hasiera gasolinazko lehen ibilgailuaren asmaketarekin. Karl Benz bi zaldi, hiru gurpil eta bi eserlekuko automobila egiten hasiko da, lehen automobila eraginkorra da eta saltzeko bideragarria dena.\nParisko erakusketa dela eta, Eiffel dorrea eraikitzen da. Burdin eta altzairuz egina, 300 metro ditu luzeran.\nVincent Van Goghek bere bizilekua den Provenzako argi disdiratsuaren indarra adierazten duen Ekiloreak margotzen du. Margo honek ez ulertutako eta eroa bihurtzekotan dagoen artistaren bakartasuna adierazten du. Bi urte beranduago, artista holandarrak bere buruaz beste egingo du.\nOrmaiztegiko Irizar enpresak gurdiak egiten hasiko da. Gaur egungo Irizar enpresak Irizar familiaren aroztegian du bere aurrekaria. Irizatarrak 1925ean industri pabiloi batera aldatuko dira, bertan, egurraren mekanizaziorako makinak ezarriz. 1948an metalezko lehen karrozeria eraikitzen dute.\nLouis Pasteurrek amorruaren aurakako txertoa asmatzen du, garai hartako gaisotasunik kezkagarrienari aurre eginez.\nHizkuntzalari poloniar batek Esperanto-a, “hizkuntza unibertsala” asmatzen du. Bere helburua, Polonian bizi ziren talde etniko ugarien arteko harremanak obetzea zen, errusiar, aleman eta juduak barne. Esperantoak munduan bakea ekarriko zuela ere aldarrikatu zuen.\nParisko kafetegi bateko sotoan lehen zinema irekitzen dute. Lumière anaiek zinematografo (proiektore eta zinematografi kamera arteko konbinazio) bidez mugimenduzko irudiez osatutako hamasei plano segunduko igortzen dituzte.\nEspainiak, Estatu Batuen aurka izandako porrotaren ondorioz, Kuba, Filipinak eta Puerto Riko galtzen ditu.\nLehen joku olinpiko modernoak ospatzen dira Grezian. 200 kirolarietatik gehienak greziakoak dira eta emakumeek ezin dute parte hartu.\nBayer industri alemaniarrak aspirina, mina, sukarra eta hotzeria arintzeko baliagarria den azido azetilsalizilikoa, merkaturatzen du.\nSherlock Holmesek, mundu osoan ezaguna den fikziozko detektibeak, bere maltzurkeria eta behaketari esker, lehen kasu misteriotsuari irtenbidea aurkitu dio.\nSabino Aranak Eusko Alderdi Jeltzalea (EAJ) sortu du. Bere ideologia euskal arraza eta erlijioan oinarritzen da. Bere lema Jaungoikua eta Lagizarra izango da.\nZelanda Berria izango da emakumeei botoa emateko eskubidea onartzen dien lehen lurraldea.


Zientzialari (112) Kizkitza González: “Hidrogelak hiru dimentsioko sare polimerikoak dira” on Vimeo\nZientzialari (112) Kizkitza González: “Hidrogelak hiru dimentsioko sare polimerikoak dira”\nfrom Kultura Zientifikoko Katedra Plus\nAzken hamarkadetan biopolimeroek indarra hartu dute ikerketaren esparruan. Biopolimeroak, naturatik datozen polimeroak dira, beraz, berriztagarriak, biodegradagarriak, ugariak eta kostu baxukoak dira. Gainera, formatu-mota askotako materialak lor daitezke biopolimeroekin, hidrogelak esaterako.\nHidrogelak, ura eta beste fluido biologikoak xurgatu eta gordetzeko gai dira haien egitura mantenduz. Hidrogelen aplikazioak oso zabalak dira, biosentsore bezala erabili daitezke, uraren purifikaziorako edo kosmetikan eta biomedikuntzan.\nBiopolimeroei eta haien aplikazioei buruz gehiago jakiteko Kizkitza González ikertzailearekin elkartu gara. Egun, Kizkitza Material Berriztagarrien Ingeniaritzan doktore-aurrekoa egiten ari da UPV/EHUn.


Kutsatu tasa altuena du Basaurik - Bizkaiko Hitza\n2020, apirilak 03 Albisteak, Bizkaia, Gizartea 165\nAtzo Barakaldok eta asteburuan Getxok postua kendu arren, kutsatu gehien dutenen zerrendan Bizkaiko bigarren herria izan da egun gehienetan Basauri, Bilboren atzetik. 40.897 biztanle ditu, zoritxarreko lehiakideek baino dezente gutxiago; Barakaldok 296, Basaurik 271 eta Getxok 262 kutsatu zeuzkaten atzo. Beste datu batek erakusten du argiago koronabirusak Bizkaian gogorren jotako herria dela. Osasun eremu bitan banatuta dago: Ariz eta Kareaga. Arizek %0,62ko kutsatu tasa du, eta %0,68koa Kareagakoak. Kareagakoa da Bizkaiko tasa handiena. Gasteizko osasun eremu batzuetan baino ez dira neurtu handiagoak; larrienak, Abetxukon (%1,2), Sansomendin (%1,2) eta La Habanan (%1,1). Hain zuzen, Kareagakoa zen Euskal Herrian hildako lehen kutsatua: 82 urteko gizona Galdakaoko ospitalean zendu zen, martxoaren 5ean. Egun batzuetara hil zen emaztea.\n“Martxoaren 7an deitu ziguten Osasun Sailetik, esateko kasu positibo bi zeudela herriko erretiratuen etxe batera sarri joaten zirenen artean”; hala gogoratu du Asier Iragorri alkateak zelan jakin zuen gaitza herrira iritsi zela. Harrezkero, gora eta gora egin du kutsatu kopuruak. Iñigo Isuskiza euskara irakaslea da, eta Basaurin bizi da. “Inork ez du ezer esaten, baina halako herrietan dena jakiten da: hildako bikotea bizitza normala egiten ibili zen, inork ez zekielako kutsatuta zeudenik. Sintomekin hasi zirenean, oraindik Bizkaian ez zen kasurik ezagutzen. Nire ustez, horregatik zabaldu da. Seguruenik inor ohartu baino lehenago iritsi zen birusa herrira”. Aitortu du “oso kezkatuta” daudela.\nAlkateak ez daki zerk eragin duen tamaina horretako hedapena; osasun arduradunek ez diote horren inguruko azalpenik eman, baina badu susmo bat: 65 urte baino gehiagokoak %26tik gora dira herrian. “Adinekoen tasa altua dugu, eta oso antolatuta daude. Erretiratuen hainbat zentro ditugu”. Horregatik, martxoaren 7ko dei hartan Osasun Sailekoek lokal horiek ixteko gomendatu zioten, eta hala egin zuen. “Lehenengoetarikoak izan ginen kasu positiboak izaten, baina baita gaitzaren hedapenari aurre egiteko neurriak hartzen ere”.\nHerriko erretiratuen lokal guztiak zarratu zituzten. Eusko Jaurlaritzak irakasle guztiak etxera bidali zituenean, Basaurik parkeak eta kirol kantxak zarratu zituen, kalean bildu ez zitezen. Gazteen lokaletara ere gerturatu ziren, zarratu eta etxera joan zitezen aholkatzera. Ostalariei astebururako ekintzak bertan behera uzteko eskatu zieten. Kaleak desinfektatzen lehenengoak izan ziren Bizkaian. Gero etorri ziren Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak ezarritako osasun larrialdi egoera eta alarma egora.\nOsasun larrialdiaren eraginez, Osakidetzak COVID-19ari aurre egiteko talde bereziak sortu zituen Gasteizen eta Basaurin. Basaurikoa martxoaren 16an hasi zen. Arizko osasun zentroan, bada, solairu oso bat prestatu zuten arnas aparatuko eritasunen sintomak dituztenak artatzeko, eta beste solairu baten zati bat egoera berean zeuden umeentzako. Basauri osoari, Etxebarriri, Arrigorriagari, Zeberiori eta Ugaori ematen die zerbitzua unitate berezi horrek. Orain, osasun barruti guztietan ipini ditu Osakidetzak horrelako taldeak.\nArizkoan lan egiten duen erizain batek kontatu dio Bizkaiko Hitza-ri hango egoera. Ez du izenik eman gura. Azaldu du “lan karga itzela” izan dutela, baina ez direla “gainezka” ibili. Ezinean, telefono bidezko zerbitzuan egin dutela aitortu du. Hori konpontzeko zerbitzua ematen dieten beste herrietako osasun zentroetatik ere telefono arreta ematen hasi dira. Unitate berezi horiekin bi helburu lortzen direla esan du: batetik, osasun zentroko gainontzeko langileak gaitzetik babestuago egotea, eta, bestetik, unitateko beharginek esperientzia handiagoa lortzea gaitza antzematen eta jarraipena egiten.\nBabes falta langileek\nFuntzionamendua eta protokoloak unean-unean egokitzen direla esan du erizainak. “Lehen egunean bertan, adibidez, etxeko arreta zerbitzua ematen duten talde bat genuen goizez eta beste bat arratsaldez, eta ohartu ginen ez zirela nahikoa”. Unitate horren garrantzia azpimarratu du, uste baitu horrek lagundu duela euren osasun barrutiko ospitaleak gainezka ez egiten. “Guk detektatzen ditugu kasu positiboak, eta, larriak ez badira, guk artatzen ditugu. Soilik larriak joaten dira ospitalera. Gero, ospitalean sendatzen hasten direnean, etxera bidal ditzakete, eta hasieran ospitaletik eta ondoren gure unitatetik egiten diegu jarraipena”.\nSalatu du babeserako neurriak falta zaizkiela osasun langileei. “Osasun zentroetara ez da ezer iristen”. Dena den, hiru asteotan “zorionez” ez da Arizko unitate bereziko lankiderik gaixotu.