https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 27 May 2022 04:29:50 +0200 hourly 1 https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/001/2022-05-19/urrutiegi.htm Thu, 19 May 2022 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/001/2022-05-19/urrutiegi.htm egunonak» eta «zermoduzak» elkarri esan eta berehala, hileko mingarria izaten ote dudan galdetu dit, kafea azukrearekin edo gabe hartzen dudan galdetuko zukeen modu aseptiko berberaz. Garai baten bai, baina azken bolada luzean ezetz. Hilekoaren mina adinarekin aldatzen ote den galdetu du ondoren, eta ez duela zertan erantzun diot nik. Hirugarren galderaren bat mihi-puntan zuela igarri diodanean, gaiaz aldatu dut. Ohartu da, eta desenkusatzeko edo, Espainian legez arautu nahi den hileko mingarrien kontu hori ulertu nahi duela esan dit, horregatik ari omen dela inguruko emakume guztiei galdetzen.\nBatere balio estatistikorik ez duen sasi-ikerketa dela jakin arren, bi ondorio nagusirekin amaitu dut kafea: hilekoa erabat arrotza zaio gizonari, eta uste du hori gure errua dela, gure hutsa, maitekiro eta modu didaktiko batez ez diogula orain arte kontatu izan gure intimitatearen berri.\nZalaparta handia eragin du hileko mingarriaren kasu medikoetan gaixoaldi-baimena eskuratzeko kontu horrek, eta ni harrituta nauka, zeharo, eztabaida horren kariaz berriro nabarmen geratu delako zein urruti bizi garen gizon eta emakumeak, itxuraz batera bizi garen arren. Zein urruti dagoen gure aita, anaia, lankide, lagun edo maitalea hilean behin munduko emakume guztion (baita haien alaba, arreba, lankide, lagun eta maitaleen) errealitatetik. Urruti gaude, eta neure buruari galdetzen diot nola den posible. Emakumeok batez beste 520 ziklo inguru izaten ditugu gure bizitzan zehar, berrogei bat urtez. Urtero 100.000 milioi tanpoi eta konpresa erabiltzen dira mundu osoan. Munduko populazioaren erdiak behintzat hortik pasatuko dira bere bizitzan zehar, hilero-hilero, hutsik egin gabe, edo ia-ia, eta hala ere, oharkabean pasatu zaio askori.\nBagenekien. Gizonen bizitzak unibertsalak dira, emakumeenak kategoria zehatz baten kokatuta eta zokoratuta geratu diren bitartean. Emakumeei berariaz eragiten digutenak halaxe izendatzen dira: emakumeen osasuna, emakumeen futbola, edo emakumeen txirrindularitza (ia-ia behartuta antolatu behar den dena delako hori, badakizue). Bereizketa egiten ez den kasuetan, bada, unibertsala omen da kontua, baina ez, gizonen osasunaz, gizonen futbolaz edo gizonen txirrindularitzaz hitz egiten ari garela ulertu behar dugu, nahiz eta hori ez den esan ere egin behar.\nEmakumeak obszenoak gara eztabaida publikoan, gai unibertsalen auzietan: hau da, eszenatik kanpo jarraitzen dugu, eta erdigunera pausoa egiten dugun aldiro, bistara ageri da desberdinkeria.\nBagenekien. Emakumeak bortxaz kimaturiko zuhaitz meharrak gara eta halaxe izan gara Historiaren basoan. Irudi lezake mundu paralelo baten bizi garela, zeinean hilean behin batzuek, ohetik jaiki ezinda, amarruak asmatu behar izan dituzten ondoezik daudela ezkutatzeko, gizonen neurrira eraikitako munduan eguneroko bizitza egiten jarraitu ahal izateko. Irudi lezake ez dugula arterik egin, ez dugula ganorazko libururik idatzi, ez garela musikan nabarmendu, ezta zientzietan, edo kiroletan, edo burura letorkizukeen prestigiozko esparruetako bakar baten ere.\nBagenekien hori guztia, eta badakigu zergatik den hori: boterea dutenek eraikitzen dutelako mundua ikusteko modua; eta mundua nola ikusiko dugun erabaki dutelako boterea izaten jarraituko dute. Horregatik egon behar dugu plaza publikoan (ere): hor jokatzen delako beste mundu posible bat, zaharretik deseraiki behar duguna.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/001/2022-05-05/demokraziaren_suizidioa.htm Thu, 05 May 2022 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/001/2022-05-05/demokraziaren_suizidioa.htm The Whasington Post egunkari estatubatuarrak 2017. urtean goiburu edo eslogan bat ezarri zuen bere bertsio digitalean, gerora paperera ere zabaldu dena: «Demokraziak ilunpean hiltzen dira» irakur daiteke geroztik. Bob Woodward ikerketa-kazetari ospetsuari zor omen zaio esaldia, eta ongi zekien berak zein sakon izan ohi diren erakundeen barrunbeak, Watergate kasu ezaguna hark (beste askorekin batera) ekarri baitzuen argitara. Bada, hain zuzen, horrexegatik aukeratu zuen kazetak gerora bere lanaren ikur bilakatu den esaldia.\nEzagun denez, hedabideen egitekoa norbaitek ezkutuan gorde nahi duen dena delakoa argitara ekartzea dela esan ohi da, eta Trumpismoaren garaiko oldarraldiaren ingurumarian, gobernuak erorarazten eskarmentua duen egunkariak prentsaren lekua aldarrikatu nahi izan zuen. Goiburua aldatu zuten egunean adierazi zuten horixe egingo zutela «demokraziaren defentsan, berau bahituta duten botereen aurrean».\nEgunkariaren esaldia iradokitzailea da, beraz, baina ez guztiz zehatza, hiltzeko edo demokraziak akabatzeko moduak askotarikoak baitira, eta azken bolada honetan, suizidio-tasa oso altuak dira. Bere buruaren kontra egiten du demokraziak, barrutik erasan egiten dio bere buruari.\nAdibidez, salbuespen-egoera baten dagoela argudiatuz, oinarrizko arauak urratzea ontzat ematen dugunean, urraketa horrek eragingo duen balizko mesedearen izenean. Gaixotzen hasten da horrela eta konturatzerako salbuespena eguneroko ogia da, arau-urraketa hori arau bihurtzen da. Eskubide oinarrizkoak eten egiten dira eta ia beti esan izaten da aldi baterako etena izango dela, egoera bere onera itzuli orduko lehengoratuko dela eskubideen aitortza, baina une hori ez da sekula iristen. Eta hori ere, ontzat ematen dugu, aurkari politikoak etsai bihurtzea normaltzat jotzen dugun modu berean.\nGure inguruko demokraziak hiltzen ari dira, edo, baikortasun poxi bat uzteko, larri gaixotuta daude. Azken aste hauetan, ia egunero izan dugu gure begien aurrean gaixoaldi terminalaren antz handia duen ikuskizunaren pasarte bat edo beste. Ministro batek aurkari politikoak zelatatzea defentsa-estrategia gisa aldarrikatu du, bere oposizio politikoaren txaloen artean; botere legegilearen egoitzan gutxiegi zelatatu izanagatik penatuta ageri den herri-ordezkari bat ere gehitu dakioke lapikoari. Demokraziaren balizko defentsan, hori bai. Gaixotasunaren zein fasetan gauden ez dakit, baina diagnostikoak ez du itxura onik.\nPegasus ez da independentismo katalanaren aurkako erasoa, edo ez hori bakarrik: demokraziaren beraren eta eskubide zibilen kontrako Troiako zaldia da.\nGure iruditerian demokraziak haiei bortizkeriaz eraso eginda hiltzen dira, estatu-kolpe batez, adibidez. Militarrak altxatu egiten dira eta hiriburua mendean hartzen dute, misilez suntsitzen dituzte azpiegitura oinarrizkoak eta bandera berria paratzen dute, demagun, gobernu-egoitzaren zabaltzan. Horrela gertatzen da telebistako film eta saioetan, baina ikuspegi klasiko hori aspaldi gainditu zen. Gaur egun, atzeraldi demokratikoa hautetsontzietan bertan hasten da, eta handik zabaldu egiten da barne-organo guztietara.\nHistorian zehar, denetariko adibideak daude: bat-batekoak eta agonia luze baten ostean iristen direnak, ageriko sintoma argirik erakutsi gabe edo higatze nabarmenaz. Ilunpean edo denok ikusteko moduan. Demokraziaren suizidioa ikuskizun latza da, eta, egun hauetan, gure begien aurrean odolusten ari da.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/001/2022-04-21/beste_puntan.htm Thu, 21 Apr 2022 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/001/2022-04-21/beste_puntan.htm\nBoris Johnsonek joan den astean iragarri du Erresuma Batura aterpe bila modu irregularrez iristen diren pertsonak Ruandara lekualdatuko dituztela, eta hango asilo-legediaren menpe geratuko direla aurrerantzean. Ruandako agintariek, beren aldetik, errefuxiatuen nazioarteko krisia konpontzen laguntzen ari direla diote, hori bai, borondate onaren truke, inbertsioak jasotzea espero dutela gaineratuz.\nErresuma Batura aterpe bila iristen diren migratzaile eta errefuxiatuetako askori nekeza egingo zaie ulertzea nolatan amaitu duten Afrika erdialdean Mantxako kanaletik barrena abiatu badira. 6.500 kilometroko distantzia horrek gizatasun eta nazioarteko ordenamenduarekiko errespetu faltaren sakontasuna neurtzeko balio du.\nEz da lehen aldia, baina oso gutxitan ikusi dut nik neuk horren azalpen gordin eta disimulurik gabea. Johnson Lehen Ministroaren agerraldian entzuna da hau: «Gure errukia infinitua izan daiteke, baina jendeari laguntzeko baliabideak ez». Asilo, babes eta zaintza-printzipiorik oinarrizkoenei uko eginez, beraz, eskubideen outsourcing moduko bat gauzatuko dute. Bere aldetik, Ruandak diru-truke onartzen du ihesi joandako migratzaile eta errefuxiatuen kargu hartzea, zehazki nola eta zein baldintzetan egingo duen argitu gabe, baina.\nIragarpen hori egin zen egun berean, AEBetako Estatu Departamentuak giza eskubideen urraketari buruzko Ruandako txostena eman zuen ezagutzera. Asilo-eskatzaileentzako prozesamendu-zentro gisa jardungo duen herrialdearen egiteko moduez «arrazoizko kezkak» daudela dio, tratu txarrak, lege-babesik eza, bortxaketak eta argitu gabeko desagertzeak aipatuta.\nBertako genozidio-gerrez geroztik, Ruandako garapen ekonomiko eta soziala oso ikusgarria izan da, eta adierazle ia guztietan gora egin du. Militarizazio-maila edo kanpo-harremanak bezalako faktoreak barne hartzen dituen Bakearen Indize Globala, ordea, ez da apenas mugitu, eta Ruanda oso behean kokatzen jarraitzen du. Daturik txarrena, gainera, espetxe eta harrera-egoeran dagoen populazioren proportzioa da, akordio berriarekin are gehiago larriagotuko dena.\nOraindik ez dira planaren xehetasunak baieztatu, baina hainbat iturrik baieztatu dute, printzipioz, gizonezko asilo-eskatzaileak lehenetsiko direla kanporatze-estrategia honetan, eta «arrakastatsua» bada (sic) familia osoak edota bakarrik bidaiatzen duten haurrak hartzeko prozesuak ere abia daitezkeela. Erresuma Batuko mugetara iritsiko diren migratzaile eta errefuxiatuak Ruandara bidean jarriko dituzte bertako mugazainek (6.500 kilometro, gogoratu), eta une horretatik aurrera, Ruanda arduratuko da beren asilo-prozesuaz. Harrera-zentroetan izango dira prozesu hori gauzatzen den bitartean, eta horren amaieran, gerta daiteke Ruandan geratzeko baimena eskuratzea, edo ez. Asilo-eskaera onartzen ez den kasuetan zer jazoko den inork ez du esan oraindik.\nGiza eskubideak besterenezinak diren bezala, horien zaintzak eta bermeak ere halakoxeak beharko lukete. Xehetasunak jakin arte itxaron behar omen da iritzi sendo bat izateko, baina esango nuke nahikotxo dakigula jadanik. Gizagabea da, moralki gaitzesgarria, legez kanpokoa ziurrenik, eta bideraezina, gainera. Eta hala ere, egin egingo da, migratzaile eta errefuxiatuen eskubideak oso urritu geratzen zaizkigulako. Munduko beste puntan.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/023/001/2022-04-07/sugusak_eta_doneteak.htm Thu, 07 Apr 2022 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/023/001/2022-04-07/sugusak_eta_doneteak.htm sic) iruditu zitzaiola eta hori besterik ez zuela esaten galdetzen genionean. Txantxa partikularra hiru hamarkadaz luzatzea lortu dugu lagunok: goxokien izenarekin bataiatu genuen ordura arte gutxik ezagutzen genuen eta handik oso gutxira denon ahotan egongo zen Europako bazter hura. Zer den bizitza. Joan den hilean, adiskide horiek errefuxiatu ukrainarrak hartu zituzten beren etxean, ama eta bi alaba txiki. Jugoslavia esaten asmatzen ez zuen mutiko hori orain bi urteko neska baten aita da, zeinak aurrekoan kontatu baitzidan lagun berriak «Donete» hirikoak direla, eta berak izugarri atsegin dituena doneteak, bereziki txokolatezkoak.\nGerra ez da jolasa, baina haurrek ispilatzeak sortzeko gaitasuna dute eta, une batez bada ere, barre egiten dugu. Barre egiten dugu beren aterraldi xelebreek errealitatearen tolesetan barna eramaten gaituztelako, edo beren hitz-korapiloek gauzak azaltzeko duten modu horrek eguneroko dramatik apur bat aldetu egiten dutelako. Edo irribarre egiten dugu, hitzen bidez ulertzeko zailtasuna duten adin bereko haurrek jolas nola egiten duten ikusten dugunean. Izan ere, jolasa baita haurrek bakarrik dakiten hizkuntza unibertsala, eta begi hutsez ikusi dut Donetsken eta Euskal Herrian berdin-berdin jolasten dela ezkutaketara, aurkitua ez izateak oso esangura desberdina badu ere.\n30 urte dira Balkanetako gerrak eztanda egin zuenetik. Hedabideetan barra-barra dabil kontu hori, gaurkotasunak espero ez genuen egokiera ekarri duelako Europako bihotzean lehertu zen gerraren urteurrena gogoratzeko. (Nonbait «ospatu» irakurri dut egunotan, baina akatsa izango zela pentsatu nahi dut). 1.170 kilometroko aldea dago Sarajevotik Kievera, Bilbotik Bruselarako distantzia ia berbera. Hiru hamarkada igaro dira, baina gaur goizean ikusitako irudiek hango berberak dirudite.\nGerra hura lehertu zenean gaur egun nire alabek duten adinaren bueltan nintzen ni neu, eta gerren historia begien aurrean azken aldiz pasatzen ikusteko aukera nuela uste nuen. Lehen eta Bigarren Mundu Gerrak testu-liburuetan ikasi nituen nik, baina Balkanetakoa egunkari eta telebistan ikusiko nuen. Neurri baten, nire belaunaldiko gazte europarrontzat lehen gerra izan zen hori, munduan beste asko zirela jakinda ere, auzoan eta eguneroko albistegietan jarraitzeko aukera genuen lehena izan baitzen. Eta, bitxia bada ere, aldi berean azken gerra handia ere izango zela uste nuen nik, horrelakorik sekula berriro ez genuela ikusiko. Sinesgaitza egiten zitzaidan pentsatze hutsa munta horretako beste konflikto armatu orokorturik piztuko zenik Europan. Ez munduko beste lekuetakoak baino zintzoago edo bizkorrago garelako geu, noski, zerbait ikasteko gauza izango ginela uste nuelako baizik. Oker nintzen.\n30 urte geroago, alabetako batek esan dit Ukrainakoa Europako azken gerra izango dela, haren ondorioak ikusita neurriak hartuko direlako berriro halakorik gerta ez dadin. Nik hotzikara sentitu nuen Srebrenicako hilerriko harlauza zurien artean, eta litekeena da min sor bera sentitzea alabak Butxako oraingo hobi komunak ordezkatuko dituen tokian.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/016/001/2022-03-24/bihotza_eta_burua.htm Thu, 24 Mar 2022 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/016/001/2022-03-24/bihotza_eta_burua.htm\nGerra-irudiek astindu egiten dute gutariko bakoitza bizitzan zehar pilatuz joan den buruko artxiboa, eta horregatik dira bereziki eraginkorrak, sekula gerrarik bizi izan ez dugunok ere berehala egiten dugulako geure min hori. Begien aurrean ikusten ari garena nahastu egiten zaigu lehenago hamaika aldiz ikusitakoarekin, eta berdin dio suntsituriko hirien izenak gogoratzen ez baditugu ere: oraingoan ihesi ateratzen ikusten ditugun emakume eta haurrak ezagunak zaizkigu, lehenago Bosniatik, Siriatik edo aitona-amonen herrietatik ihes egindako emakume eta haur berberak direlakoan.\nIturri desberdinek datu desberdinak ematen dizkigute, eta horrek ez gaitu jadanik harritzen, gerra-jokoaren arauetako bat baita. Datu zehatzik ezin segurutzat hartu, baina batera edo bestera 10 milioi herritar inguru omen dira errefuxiatu bilakatu direnak hilabete eskasean. Europan Bigarren Mundu Gerraz geroztik ez da munta honetako giza-dramarik ikusi, ez zen horrelakorik aurreikusten, baina gertatu egin da, eta gure sakelako telefonoraino sartu zaigu.\nEta honela, konbinaziorik perfektuena eta arriskutsuena osatzen da: izu kolektiboa eragiten da, batetik, eta hunkidura sortzen da, bestetik. Bihotzak agintzen du horrelakoetan, ez buruak. Elkartasuna, baina, entrenatu behar den muskulua da. Laguntza humanitarioan urteak daramatzan adiskide batek maiz esan izan dit hori, azken aldiz joan den astean. Ukraina eta Polonia arteko mugako harrera-zentro baten ari da lanean, eta handik erantzun zidan, telefonoaren beste aldetik, zertan lagun nezakeen galdetzeko deitu nionean. «Trabarik ez egin, mesedez», esan zidan.\nTapakiak, eskularruak, galtzerdiak. Autobusak, kamioiak, auto partikularrak eta baita taxiak ere. Goraino bete dugu laguntza garraiatzeko balio duen edozein garraiobide, eta milaka kilometrotara dagoen mugetako pasabideetara iritsi direnean, laguntza-ilarak sortu dira, drama eta traumaren eraginpean doazen errefuxiatuei zernahi eskaintzeko, baita behar ez dutena ere.\nZerbait egin beharra dagoela esaten diogu elkarri, zernahi, ezer egin gabe egote hutsean geratzea zantarregia zaigu-eta. Zerbait egin behar dugu, eta, zintzoki hitz eginda, guregatik egin behar dugu dena delako hori, gu lasaitzearren, gure bihotz minberatua solidaritatearen ukendu magikoarekin laztanduz.\nTraba egiten ari gara, borondaterik onenarekin bada ere. Ihesi irten diren milaka errefuxiatuen beharrik latzena ez da arroparik ez izatea, arropa hori eta behar izango duten beste guztia erosteko modurik ez izatea baizik. Aldi baterako bada ere, bizitza berri bat hasteko orduan zer behar duten galdetuz gero, berehala erantzungo dute: etxe bat, haurrentzako eskola, osasun-zerbitzuak eta diru-iturri duina, eskale ez direla sentiaraziko dien modu duin batez aitortuta. Dagozkien eskubideak bermatzea behar dute.\nBihotza ez da nahikoa horrelakoetan: burua behar da laguntza benetan eraginkorra izango bada.\nJario etengabea da, eta ez dago inpaktu bisualari ihes egiteko modurik: nonahitik sartzen zaizkigu barruraino suntsitutako hiriak, bonbek zartatutako ospitaleak, umezurztegiak ei ziren barrakoi modukoak eta segida luzea. Gerra-eszenatokia.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/001/2022-02-24/asintomatikoak.htm Thu, 24 Feb 2022 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/001/2022-02-24/asintomatikoak.htm\nKanpotik guztia ikusi zuen norbaitek egindako hutsaz ohartarazi zien arte, gizonak ez ziren mugitu (ez bata, ez bestea, ezta hirugarrena ere). Beste behin ere, guztien artean kargudunik kargudunena, emakume dena eta emakume delako, baztertuta gertu zen. Ez da lehen aldia izan, eta ez da azken aldia izango.\nAdiskideen artean aipatu dugu auzia, eta espero izatekoa zenez, bitan egin da solasaldia: batzuk amorratuta geunden, eta beste batzuek, berriz, ulerkor baina epel, gertatutakoari garrantzia kendu diote, huskeria delakoan nor agurtu eta nor ez. Azala mehegi uzten omen du feminismoak, ahizpa maiteok, eta harramazkarik txikienak ere erreminduta uzten omen gaitu.\nFeminismo asintomatikoaren garaian bizi gara. Gutxi dira gizon eta emakumeen berdintasunaren kontra mintzatuko direnak, baina asko dira, gehiegi, esaldi horri «baina» bat gehituko diotenak. Bai, baina. Feminista, baina. Gauzak hobetzearen alde, baina ez gehiegi, arren, ingurukoak deseroso senti ez daitezen. Injustiziak eta desberdinkeriak salatzearen alde, baina ez bizkorregi, bakoitzak bere erritmora, denok ohitzea baita kontua. Feminista asintomatikoek nagusitasunez eta nagusikeriatik hitz egiten dute, beren eguneroko bizitzako azturei eusteko moduko zerbait baita beraientzat. Kutsatuko ziren noizbait, ez dut dudarik zertan eginik, baina modu arin batez pasatuko dira handik, ondoriorik laga gabe.\nPandemiaren garai honetan osasun-datuez oka egin arte asebete gara, datuek agerira ekartzen baitute begi hutsez ikusten zaila dena. Emakumeen kontrako biolentzia, endemia sor eta hilgarria da. The Lancet aldizkariak argitaratutako ikerketa baten arabera, munduan lau emakumetik ia bik jasan du genero-indarkeria bere bizitzan zehar, eta egin kontu zenbaketa horretatik kanpo geratzen direla bikotekide ez diren edo izan ez direnek eragindakoa. Emakumearen aurkako Indarkeriaren Prebalentziari buruzko Osasunaren Mundu Erakundearen Munduko Datu Basetiko datuak erabili dituzte, hau da, mundu osoko emakumeen %90 kontuan hartuta iritsi dira ondorio horretara.\nBeren burua feminista konplizetzat jotzen dute asintomatikoek, berbaren adierarik ederrena bera ere bihurrituz, eta irribarre eginez esaten dute hori, gainera, hitzak errealitatearen gordintasuna ezabatzeko ukendu magikoak bailiran. Eta konplizeak dira, bai: baina mendetako zapalkuntza eta bidegabekeriak iraunarazteko nahitaezkoak diren horietakoak.\nFeminismoak sukarra eragin behar du aldaketarako gaitasuna izango badu. Barruan eta kanpoan nabaritu behar da, barrutik eta kanpotik aldatu behar gaituelako. Bilera-burua emakumea delako ez agurtzea txikikeria bat dela uste baduzu, kasurik onenean, feminista asintomatikoa zara. Biolentzia aitortuta ere, besteren gaitza dela uste baduzu, asintomatikoa zara. Eta besteen sukarraren aurrean barre egiten baduzu, asintomatikoa eta batere graziarik gabea zara. Barkatu atrebentzia, baina norbaitek esan behar zizun.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/001/2022-02-10/aldaezin.htm Thu, 10 Feb 2022 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/001/2022-02-10/aldaezin.htm\nBi urte beteko dira laster mundua hankaz gora jarri zigula pandemia malapartatuak. Egun batetik bestera, ordura arte pentsaezina zena eguneroko ogi bilakatu zitzaigun. Ilarak egiten ikasi behar izan genuen huskeriak ziruditen zeregin hutsaletarako. Etxetik ez ateratzeko agindua errespetatu beharra zegoela esan zion bere buruari sekula inoren agindurik bete ez duenak ere. Etxeratze aginduak, herritik ez ateratzekoak, baita sei lagunetik beherako talde burbuiletan elkartzekoak ere izan ditugu. Elkar agurtzeko modua aldatu egin dugu, begi-keinu soil batez ordezkatuz besarkadak eta musuak, eta ohartu gara kasu askotan, aizu, ongi dagoela hori. Den-dena aldatu dela esaten diogu geure buruari, eta hala ematen du lehen begi-kolpean. Baina sasiko eraldaketa honen gibelean beti-betikoak dirau, zutik.\nBigarren umea iritsi berri da bere etxera eta gure ilobak lana utzi behar izan du, urte pare batez etxeko zaintza zeregin nagusi eta ia bakarra izango baita. Kontatzera etorri denean esan digu ezinezkoa zaiola uztartzea lanpostuak eskatzen dizkion ordutegi-aldaketak eta haurrekiko ardurak, eta berdin-berdin, ezinezkoa zaiola ordura arte bere bizitzaren ardatz izan diren beste hamaika zeregin eta bi haurren kargua batera eramatea. Iloba ez da guraso bakarra, eta bikotekidearekin batera adostu dute bera izango dela lana aldi baterako utziko duena. Azalpen luzea eman nahi izan digu, baina ez da behar izan, zuzenean edo zeharka, beti-betikoa eta guztiona den kontakizuna baitzekarren, hark soilik berea zela uste bazuen ere. Iloba hitzak ez du genero-markarik euskaraz, baina seguru nago, irakurle, emakume iloba irudikatu duzula hau guztia leitzean. Eta zuzen zaude.\nFamilia-lege berria proposatuko zaio Madrilgo Parlamentuari legealdia amaitu baino lehen, edo behintzat, hori da iragarri duten asmoa. Neurrietako bat jakin dugu aste honetan: zazpi eta bederatzi egun arteko baimen ordaindua ezartzea, etxeko zaintza errazteko, hau da, seme-alabak, edo zaintza behar duten gainerako senide edo bizikideak atenditu ahal izateko. Gure ilobak pozik hartuko luke bederatzi eguneko baimen ordaindua, baina gainerako 356 egunetan orekariarena egiten jarraitu beharko luke, ez erortzeko ahalegin antzuan. Zaintza-krisia ez da zazpi edo bederatzi eguneko auzia, hori ere garrantzitsua izanik ere. Gure bizitzeko modu hau ez da bizitzarekin ezkontzen, eta hori aldatzeko hitzarmen askoz zabalagoa beharko da, etxetik bertatik hasita (nork bere buruarekin ere) eta gure bizitzari eragiten dioten esparru guztietaraino eraman behar dena.\nAukera ederra genuen mundua bera geratu zitzaigunean, baina alferrik pasatzen utzi dugu. Pandemiak askotariko arazo eta buruhauste berriak ekarri dizkigu, eta nekea sortu duenik ezin da ukatu. Bakoitzak daki bere berri, eta ni, adibidez, ez naute irizpide-aldaketek gogaitu, ezta ulergaitz egin zaizkidanean ere. Indarge utzi nauena da benetan aldatu behar denak bere horretan jarraitzen duela ohartzea.\nBeste mundu bat posible dela esaten dugu, eta zinez hala dela uste dut. Oraingoz, baina, ez daukat frogarik.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/019/001/2022-01-27/apetak.htm Thu, 27 Jan 2022 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/019/001/2022-01-27/apetak.htm\nEz da hau lehen kasua, eta ez da azkena izango. Inguruan galdetu dudanean horrelako gehiagoren berri ba ote zuten, zerrenda aski luzea eman didate, prentsa arrosan entzute handikoak diren izen askorekin. Gehienak, oraingo bikote honena bezalaxe, lau haizeetara zabaldutakoak.\nEdonola ere, gehien harritu nauena da haurraren berri emateko zabaldu duten oharrean horren argi azaldu izana errentapeko haurdunaldiaren bide horretara zergatik jo duten, eta esaldi horiek jariatzen duten balizko normaltasuna. Guztiz eztabaidagarriak dira beste zenbait kasutan ordainpeko haurdunaldien alde esan izan diren argumentuak, baina askoz gordinago ikusten da horrela. Izan ere, oraingo honetan ez dago biologikoki guraso izatea ezinezko duten pertsona edo bikoteren balizko eskubideen aldarrikapena, ezta dohaintza altruistaren oihartzunik ere. Egoera honek, aurretik izan diren beste hamaikaren antzera, biluzik agertzen du haurdunaldi subrogatuen auziaren gordinkeria. Salerosketaren esparru soilean lagatzen du auzia.\nBikoteak ez du denborarik aurkitu gurasotasun-desio hori elkarrekin eta bitarteko propioez betetzeko, baina hori ez da oztopo. Izan ere, bere gorputza besteren apeten zerbitzura jarriko duten emakumeak aurkitzea ez da zaila, itxuraz. Agentzia mordo bat dago nonahi, eta ez dut uste kasualitatea denik munduko mapako bazterrik txiroenetan egotea alokairuzko sabelen negoziorik handienak. Logika kapitalistaren ondorio zuzena da, beraz, bikote gazte eta dirudun honek hartu duen bidea: ez daukazun zerbait erosteko aukera baduzu, salduko dizuna topatzea baino ez da falta, handik aurrerakoa, prezio-kontu hutsa izango baita. Denbora da diruz eros ezin daitekeen ia ondasun bakarra. Oraingoz, behintzat, ezin dira hilabete edo urte batzuk erosi, munduko beste puntan bizi den norbait hori ere saltzeko prest legoken arren. Denbora besterenezina da, asko balio du, baina ez dauka preziorik; bai, ordea, emakumeen eskubideak, are gorputzak. Pobreziak eta askotariko menpekotasunek merkatu handia sortu dute horretarako, salneurri lehiakorrak, kalitate-bermeak eta baita itzulketa-politika zehatza eskaintzen duena ere.\nBeti egongo da munduan besteen apetak betetzeko orduan bere burua eskainiko duenik, kapritxo horiek ordaintzeko diru nahikoa duten erosleei zernahi emango diena, salbuespenak salbuespen, bizirautearen truke. Biribila biribildu egin dute: apetak eskubide bilakatzen direnean, eskubideak salgai daudela onartzea beste erremediorik ez dago.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2022-01-13/aldaketak.htm Thu, 13 Jan 2022 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2022-01-13/aldaketak.htm\nGure aitona-amonek beren argazki bakarra zeukaten etxean jarrita. Argazkilari batek egina zen —nola bestela garai hartan?— eta propio harako apainduta ageri dira han, amona besaulki baten eserita eta aitona, haren beso gainean eskua jarrita, serio, tente. Gurasoen etxean dago orain argazki hori, familia-altxorra baita. Luxu txiki edo handi bat zen norberaren argazki bat edukitzea garai hartan, kasurik onenean, bizitzan behin egin ohi zen zerbait. Ni berriz, alaben artxiboa galtzekoan egon nintzen behin, jaio zirenez geroztik egindako argazki guztiak gordetzen nituen disko gogorrak errore mezu permanentea eman zuenean. Beren bizitzako lehen urteko paperezko argazki bakar bat ere ez nuela ohartu nintzen orduan. Adiskide batek konponduko zidan afera, eta egun batzuetara berreskuratu nuen diskoa, ez ordea argazki guztiak, ezta gordetako sailkapenean ere, baina gaitz erdi. Orduan ikasi nuen aurrerabidetzat hartu ditugun abantaila teknologiko guztiek aurrekoa baino hobea zertan izanik ez dutela.\nBukatu berri den 2021 urteari buruzko askotariko datu-andana argitaratu da azken aste hauetan, eta batek harritu nau: inoizko gidabaimenen kopururik txikiena jaulki zen joan den urtean, eta gainbehera urtez urte handiagoa da, gazteen artean autoaren balio soziala erabat depreziatu baita. Duela hamarkada bat baino gehiago, adin-nagusitasunera iritsi eta gidabaimena ateratzearekin amets egiten genuen. Boomer belaunaldikoa naiz: kontzientzia ekologikoa ez zetorkigun serietik emana, eta autoa eduki nahi genuen, askatasunaren, autonomiaren eta nortasunaren sinboloa baitzen. Nondik gentozen hartu behar da kontuan: gure aitak bere bizitza osoan zehar bizpahiru auto baino ez ditu izan jabetzan (lehena erosi zuenekoa hamaika aldiz kontatu digu) eta nik dagoeneko zazpi izan ditut, azkena errentan hartuta. Itxura guztien arabera, belaunaldi bakar baten itxiko da, atzera ere, zirkulua.\nZer pentsatua eman dit ohartzeak gure etxean luxu berberarekin amets egin, hutsaltzeraino normaldu eta mespretxatu egin duten hiru belaunaldiak bizi garela. Oraingoz, harmonian bizi ere, aztura eta baloreen arteko talka agerikoegirik gabe, baina ez dut argi ikusten noiz arte iraungo duen oreka horrek. Batzuetan harritu egiten naiz jabetzen naizenean nola itxuraldatzen ari den hondoko itsasoa, azalean eragin agerikorik ez badu ere.\nGizarte-joerak ez dira egun batetik bestera azaltzen, baina zantzuak badaude ikusteko aspalditxotik datorrela gauzekiko gure harremana ezbaian jartzekoa. Zorionez. Krisiak mingarriak dira, egokitzapen-ariketa halabeharrez ezarri eta areagotu edo bizkortu egiten dituztelako lurrazpiko mugimendu sor horiek, atzeraezinak bilakatzen dituzten arte.\nEdward de Bono pentsamenduan adituak esan zuen sistema batera egokitzen trebe dena nekez jabetuko dela sistema horrek aldaketa sakona behar duenean. Eta bai, ondoegi egokitu naiz, antza.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/016/001/2021-12-30/garaiz.htm Thu, 30 Dec 2021 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/016/001/2021-12-30/garaiz.htm\nIspiluaren aurrean ikusten duguna baino, irudikatu nahiko genukeena izan nahiko genuke. Egia, ordea, gupidagabea da: orobat, normal-normalak garela, aukeran, normalegiak, batezbestekotik ez gora ezta behera ere.\nFrustrazio pittin bat sortzen du horrek, baina adinean aurrera zoazen neurrian gero eta gutxiago, oro har, nahikoa eroso mugitzen baikara nahiaren eta ezinaren artean eraiki dugun mundu paraleloan.\nKrisi bat behar da lubaki horretan alde batetik bestera igarotzeko. Ikasketa-garaian lagun min-mina izan zen adiskidearen semea auto-istripu baten zendu zenekoa, adibidez. Edo ahizpak deitu zuenekoa kontatuz loteria ez, baina lantegiko EREko bolatxoa tokatu zaiola eta etxera joan aurretik kafetxo bat hartu nahiko lukeela, ahal bada. Orduan zerbaitek «krak» egiten dizu barru-barruan eta dena aldatzen da. Ahoskatutako berba bakoitzari beste zentzu bat ematen diozu, bazter utzitako ohitura zaharrez ohartzen zara, eta damutu eskuarki. Askotan beranduegi izaten delako, baina ez beti.\nHonelakoen aurrean zeure ohiko gezur txikiekiko ulerkor izaten den ispilua bera zartatu egiten da, mila puskatan lehertu egiten da eta zati txiki bakoitzean islatzen dira aukera antzuak. Guztiak, nola ordura artekoak, hala sekula gauzatuko ez direnak. Izan ere, egiazko drama horien aurrean ohartzen zara horiek ere, etortzeke daudelako etorkizun deitzen ditugun horiek ere, gal ditzakegula zoriak kontra egiten duenean.\nZartako horietako baten ostean ohitura berri bat sartu zen gure etxera. Urte-modu honetan garbiketa egiten dugu, zaharra baztertu eta berrirako lekua egitearren. Armairuak, apalategiak eta tiraderak hustu egiten ditugu eta urtean zehar pilatuz joan diren askotariko objektuak sailkatzen ditugu: gorde nahi duguna alde batetik, beste norbaiti opari eman nahi dioguna bestetik eta erabat baztertu nahi duguna, azkenik. Jantziak, liburuak, argazkiak, koaderno-izkina baten idatzitako gogoetak, gomutak... Erraza dirudi, baina niri behintzat kosta egiten zait, eustea eta joaten uztea ez baita debaldeko festa.\nBenetako drama bat behar da gauzak bere lekuan jarriko baditugu, eta ederki ikasi dugu, gainera, ez duela zertan entzute handikoa izan beharrik: eguneroko drama txikiak mundua bera hankaz gora jartzen duten pandemia eta enparauek baino izu sismiko handiagoa eragiten duten lurrikarak dira.\nMarcel Proust-en esanetan, emana zaigun denbora elastikoa da: mugiarazten gaituzten pasioek zabaldu egiten dute, ametsek estutu egiten dute eta bi indar horien artean geratzen dena egunerokoarekin bete egiten dugu. Urte berriak ez gaitu beste modu bateko egingo; garen bezalakoak gara, baina oraindik garaiz gaude pasioen eta ametsen arteko ohikotasunean leku libre gehiago egiteko, gordetzeko, partekatzeko eta ahanzturaren sutara botatzekoak ongi aukeratuta.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2021-12-16/buruko_gaitza.htm Thu, 16 Dec 2021 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2021-12-16/buruko_gaitza.htm\nDotore jantzita zetorren, dotoreegi agian astelehen buruzuri baten goizeko zortziak jo baino lehen Bilboko Kale Nagusian ibiltzeko. Besotik heldu ninduen semaforoaren ondoan, eta begietara begiratuz galdetu zidan ea asteartea ote zen: «Asteartea al da gaur, gazte?». Begiak bustita zituen, eta bat-batean otu zitzaidan hezetasun hori ez zela berria, urteetako hotzak eragindako lanbropetik begira ari zitzaidala. Astelehena zela esan nion, eta harritu egin zen, eta baita aztoratu ere, astelehenetan berak zapatila gorriak janzten zituelako eta, «ikusten, gaur zapata beltzak jantzi ditut», esan zidan. Bizkor hitz egiten zuen, bizkorregi esaten ari zena, bere luze-zabalean, ulertu ahal izateko. Astelehen horretan berandu iritsi nintzen lanera, asteko egunak oinetakoen kolorearengatik bereizten zituen Carmenekin geratu nintzelako, lantokiaren aurreko bankuan eserita, udaltzainak etorri eta gero, Basurtuko Ospitalean, harekin egon nintzelako bere semeetako zaharrena heldu bitartean. Mediku eta erizainek niri eman zidaten Carmenen gaitzaren berri, senitartekorik ezean ni nintzelakoan gertuko bakarra. Gertukoa. Denbora horretan guztian Carmenek kontatu zizkidan kontuetatik erdia ere ez nuen ulertu eta erdi horren erdia ahaztu dut honezkero. Edonola ere, ongi gogoratzen dut halako baten non geunden, ni nor nintzen eta berak zenbat urte zituen galdetu zidala eta lanbroak ezkutatuko bazter horiek are ilunago iruditu zitzaizkidala. Ikarazko bere begirada baino ez dut gogoratzen, baina hori oso ondo gogoratzen dut.\nBihotzean min egin zidan goiz horretan bizi izandakoak. Geroztik beste hainbaten berri izan dut, batzuk inguru hurbilean, eta berdin-berdin, bihotzean min egin izan didate. Alzheimerra, baina, ez da bihotzeko gaitza, EITBk urtero bultzatzen duen telemaratoiaren leloak behin eta berriro horixe azpimarratzen badu ere. Leloaren helburua komertziala eta zintzoa dela ulertuta ere, deseroso egiten zaidala aitortu behar dut. Bihotzean min egiten duen buruko gaitza da alzheimerra, eta esaldi biribiletatik harago, badago hori horrela izendatzeko arrazoi argia: buruko gaitzak, dementziak, depresioak eta buruko gorabehera oro izendatu behar ditugu noizbait ulertuko baditugu. Izendatu, hau da, izena eman behar diegu, hitz goxoagoen gerizpean ezkutatuta, edo gaitzari berari beldur diogula adierazten duten metaforak erabilita mesede txikia egiten baitiogu gaixoari berari eta, okerrenera iritsita, haren ardura ia osoa hartu behar duten hurbilekoei.\nHitz-jokoak edo perifrasiak erabiltzen ditugu gure beldurra ezkutatzeko. Ez da bakarrik buruko gaitzekin gertatzen (minbizia hitza ez aipatzeko zenbat txiribuelta ez ote dugun egingo!), baina horietan bereziki nabarmena ukazioaren estrategia. Depresio bat antzematea zaila da, baina laguntza eske hurbiltzen zaigunari «denok izaten ditugu gure gorabeherak», edota «gauzak beste modu batez hartu behar dituzu» esanez erantzuten diogun aldiro are zailago bihurtzen da.\nHautsitako beso bat nola artatu behar den badakigu, are pandemia baten nola jokatu ikasi egin dugu, baina buru-barruko desoreken aurrean, geu gara noraezik gabe geratzen garenak.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/022/001/2021-12-02/zaharregia.htm Thu, 02 Dec 2021 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1946/022/001/2021-12-02/zaharregia.htm\nEz dakit euskara maite ote dudan, edota maite behar ote dudan euskaldun berri izateari uzteko. Erabiltzearekin nahikoa ote da langa hori behingoz gainditzeko? Agian zaharregia naiz euskaldun berri izateko.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2021-11-18/bele_beltzak.htm Thu, 18 Nov 2021 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2021-11-18/bele_beltzak.htm\nEzin dut esan normala ez denik, noski. Bizpahiru aste daramatzagu hitz eta pitz Glasgown egin berri den COP26aren inguruan, Eskoziako hiri horretan eztabaidagai baitzen Klima Larrialdiari aurre egiteko munduaren bide-orria. Plastikoek kontinente baten hedadura hartu dute jadanik munduko azaleran. Planeta urdina grisetik beltzera ari da itxuraldatzen bizkor, uste baino bizkorrago. Basotik basamortura goaz, mundua lehortu egiten ari delako neurririk gabeko uholde eta muturreko fenomeno meteorologikoak orokortzen diren bitartean.\nGuri zehazki zer tokatuko zaigun ez dakigu. Badira elurra berriro ez dugula ikusiko iragartzen dutenak, eta beste batzuek, berriz, elurte iraunkorrez ohartarazten digute.\nGoi-bilera berotzeko edo, neurriak hartzeko denbora agortzen ari dela ohartu zuten klima-aktibistek eta klimaren zientzialariek, baina, itxura guztien arabera, geu agortuko gara neurriak iritsi baino lehenago. Ñabardurak Ã±abardura, goi-bilerak ez du lortu iragarritakoaren neurriko adostasunik, ez bada, beste behin ere, espero zitekeenaren azpitik geratu direla munduko potentziak erronkari heltzeko orduan.\nPandemia batetik gatoz. Muturreko pobreziaren zulo beltzak irentsiko duen munduko populazioaren zatia gero eta handiagoa da, eta historian lehen aldiz eten egin daiteke (honezkero eten ez bada) garapenaren soka. Gero eta asimetrikoagoa da gure mundua: aberastasuna eta pobrezia dira hazten jarraitzen duten joera bakarrak.\nHoriek guztiak kontuan hartuta, ez da harrigarria ohartzea Utopiak desagertu izana: distopiak nagusitu dira nonahi. Katastrofismoa bilakatu zaigu ideologia berria, den-dena zipriztintzen duena: zinema, literatura, are egunkarietako albiste edo sare sozialetako sasi-albisteak. Irudika dezakegun arte, etorkizuna ez da hobea izango, ez zaigu bururatu ere egiten nola zuzen daitekeen hain okertuta, katramilatuta eta ustelduta datorkigun etorkizun-hazia. Patu beltzari ari gatzaizkio atzetik segika eta gero eta hurbilago gauzka. Ez dakit Historiaren zein unetan hasi zen okertzen etorkizunaren bidea, baina gaur egun zaila da orain arte baino hobeto biziko garela esango dizun inor aurkitzea. Ingurukoekin egin dut nire bost ogerlekoko inkesta eta ez dut aurkitu datorren mundua orain artekoa baino hobea izango dela esan didan arimarik.\nAmesten ez dena ez da lortzen eta etorkizuna toki eta garai hobea izan daitekeela amets egiteari uko egin diogu. Apatia fenomeno ideologikoa da: lotu egiten gaitu, mendean hartu, aldaezina dirudiena aldatzean saiatzea alferrik delakoan. Apatia horren ordez, barruak kiskaltzen dizkigun enpatiatik irudika genezake itogarria ez den etorkizunik? Film, liburu eta telebista erreportajeetan irudikatzen dugun katastrofea gelditzea ez da erraza izango, baina amaiera hobeak irudikatzeari uko egiten badiogu, bele beltzak baino, itxaropenaren hezurrak miazkatzera kondenatutako sarraskijaleak baino ez gara izango.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2021-11-04/sistema_eragilea.htm Thu, 04 Nov 2021 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2021-11-04/sistema_eragilea.htm\nBeste horrenbeste gertatzen zait niri klima-aldaketaren inguruko akordio, sasi-akordio edo akordio-proposamenekin, ez dakidala, alegia, abisu gehiago izango ote dugun.\nBi aste inguru iraungo du COP26 gailurrak, eta denbora horretan orain arte beste diziplinek lortu ez duten akordioa diplomaziak lortuko duen itxaropenik ez dut nik. Kasurik onenean, adostasun-agiria plazaratuko dute irmotasunez eta hitz ederrez josia, Glasgowera iritsi aurretik Erromako Trevi Iturriari bizkar emanda txanpona airera bota duten G20ko agintariek egin duten moduan, baina sistemak huts egiten jarraituko du giltzadurei eusten dien mekanismoaren auskalo zein piezatan. Atzera hitzartutakoa herrietako mandatarien eskura itzuliko denean, adibidez, edo handik multinazional handien erabaki-geletan paper horrekin zer egin deliberatuko dutenean, edota multinazional horiek munduan barrena dituzten askotariko ekoizpen-zentroetara iristean —papera ordurako horituta edo apurtuta—.\nBigarren Mundu Gerraz geroztik munduko gaitzak bideratzeko sistema bera ere zaharkituta geratu zaigu: kasurik onenean, daukaguna kudeatzeko balio dute egitura hauek, baina ez dira gauza gaur egun nahitaezkoak zaizkigun goitik beherako eraldaketei aurre egiteko. Kasurik onenean, luzeegia da borondateak egin beharko lukeen bidea, oztopo eta zangotrabez beterikoa. Bide laburragorik ez dago, ordea. Ezintasuna globalizatu dugu, arazoak geroratzeko mekanismoen bidez.\nEtxeko lanak egin gabe iritsi dira Glasgowera munduko potentziak, COP26 topaketan munduaren sistema eragilearen ajeak konpondu-edo egiteko. Zerbait oso gaizki doan seinaleak ugariak dira nonahi, baina adierazpen entzutetsuetatik haratago, lehengo toki berean gaudela ematen du. Iturri desberdinetatik jasotako datuen arabera, orain arte gehien kutsatu duten herrietan nabari da hori gehien. Pandemia eta hark eragindako ekonomiaren moteltzea ez dira aski izan herri industrializatuetan joera-aldaketa gauzatzeko eta, adibidez, G20koen taldea osatzen duten herrietan zeobi isurketek %4 egin dute gora aurten, eta klimaren aldeko konpromisoen giltzarri den adierazlea pandemiaren aurreko mailetaraino eraman dute; Argentina, India Txina edo Indonesian handik gora ibili dira.\nGaraiz ote gaude sistema eragile zaharra iraunaraziko duten konponketekin konformatzeko, edo berria abiarazi behar dugu, zer gerta ere? Oraindik, itxuraz, aukeratzeko moduan geundeke, baina ez dakigu zenbat denbora falta zaigu bigarren hautu horrek hautu izateari utziko dion bitartean. Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroak ohartarazi zuenez, gauerdirako segundo batzuk baino ez dira geratzen. Eta erloju horretan ez dago neguko ordutegiarengatik ordubete atzera egiteko aukerarik.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2021-10-21/hitz_neurtuak.htm Thu, 21 Oct 2021 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2021-10-21/hitz_neurtuak.htm\nAtzo bete ziren hamar urte ETAren izenean berba egin zuten hiru kidek tankera horretako idatzi bat irakurri zutenetik; bide luze eta lazgarria ixteko hitz gutxiko testua izan zen. Bi egun lehenago, nazioarteko bakegile edo bitartekariek beste horrenbeste egina zuten Aieteko jauregiaren eskaileretan, puntuz puntu bake-bidea egiteko urratsak proposatuz, hitz neurtuetan. Aste honetan bertan EH Bildu koalizioak eta barne duen Sortu alderdiak Urriaren 18ko adierazpena izenaz bataiatu duten testua leku berean plazaratu dute, hura ere laburra eta mamitsua. Eta hitzez hitz neurtua.\nAlde handia dago duela hamar urtetik hona. Gatazka luze honetan parte izan diren —izan garen— guztiok beste leku baten gaude, leku beretik mintzo garen arren. ETAren iragarpeneko arratsaldean, etxeko jantokiko mahaian eserita nengoen ni, auskalo zer idazten. Telefono-deiak eta mezuak iristen hasi ziren, eta ziztu bizian piztu nituen telebista eta irratia. Artean 9 urte zeuzkaten alabetako bat inguratu zitzaidan, ezohiko albiste-grinarekin harrituta, eta zer gertatzen ari zen galdetu zidan. Ez zuen, antza, ongi ulertzen notizia batekin horrenbeste hunkitu izana. «Bukatu da», esan nion, besterik esaten ez nuelako asmatu. «Zer da bukatu dena?» galdetu zidan, eta ez nuen erantzunik aurkitu. Arratsalde horretan ez ginen parkera jaitsi, zer ikusten ari ziren ongi ulertu gabe ere, telebistaren aurrean geratu baikinen hirurak.\nHamar urteren ondoren, gaur toki berean, baina beste leku baten gaude alabak, ni neu eta baita euskal gizarte osoa ere. Galdera berberaren aurrean, beste erantzun bat emango nukeela uste dut, ordukoak zantzuak baitziren, desioak edo susmoak, zehazki zer zetorren asmatzea ez baitzen erraza. Gainera, kosta egiten zen erabakitzea mesfidantzatik edo itxaropenetik erantzungo ote genion aukera berriari. Erantzun bat eman ordez, galdera-sorta berria plazaratu zitzaigun arratsalde horretan.\nHitz neurtuetako denbora agortzen ari dela irudi du. Beste leku baten gaude, leku berean jarraitzen dugun arren. Beste gizarte bat gara, lehengo berberak izanik. Dena aldatu da, salbu eta biolentzien mina sekula osatu ezingo dutenen zulo beltza, zulo amaigabea. Lehendik behar zuen, oso aspaldi, baina oraingoan argi geratu da ez dagoela aitzakiarik amildegi horretara hurbildu eta zuzen-zuzenean begiratzeko. Hamar urteren ondoren, aspaldiko zorrak kitatzeko unea iritsi dela ematen du, eta ikuskizun da oraindik nola, zein hitz eta ekintzekin, egiten jarraituko dugun. Hamar urte denbora luzeegia da hitzak aukeratzen ibiltzeko.\nEz da erraza hitz gutxirekin esan behar den guztia esaten asmatzea. Are gehiago: ezinezkoa dela esango nuke. Beti geratuko da zerbait esan gabe edo erdizka esanda; beti egongo da zerbait sobran. Esaten dena bezain garrantzitsua baita esan gabe gelditzen dena. Urriko testuak gisa horietakoak izan dira gurean aspaldiko partez.\nGurea hitz gutxiko Historia da, zenbait pasartetan, apokrifoa. Isilik gorde ditugu hainbeste, iraganekoak edota duela oso gutxikoak, elkarrenganako mesfidantzarengatik, agian, edota ez dugulako beti bereizi gertatutakoetatik zer pasatuko zen hizki larriz idazten den Historiara eta zer izango den, kasurik onenean, istorio.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/023/001/2021-10-07/distira_eta_itzalak.htm Thu, 07 Oct 2021 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/023/001/2021-10-07/distira_eta_itzalak.htm\nHan, hiri kosmopolita hartan, azoka exotiko hartan, hori eta beste hamaika kutixi erraz topa zitezkeela esan zidan adiskide londrestarrak. Miresmenez begiratzen nuen inguru osora, zer beste berri, gozo eta gogoangarri topatuko nuen deskubritzeko irrikan. Gurea artean herri txiki bat besterik ez zen, zeinean garai horretan igandeetan ez baitzen ogirik ere egiten, eta bat-batean ugaritasun horretan, denetarikoaren paradisuaren erdian nengoen. Hiri hori beste mundu bat zela esan nion adiskideari eta berak garapenaren distiraz hitz egin zidan, irribarre harro batez.\nFruitu exotiko gutxi dago azken bolada honetan Londresen, eta are urriagoak izango dira inperioaren erdigune ez diren Erresuma Batuko bestelako hiri eta herrietan. Litchiak ezagutarazi zizkidan lagunak idatzi dit esanez lotsagarria dela hango egoera. Lotsa hitza aipatu du; ez du kezka berba erabili, ez du esan bizitza zailago bihurtu zaiela. Lotsa aipatu du, eta azoka hartan erakutsitako harrotasunaren teloia nola jausi den ikusten ari nintzela bururatu zait.\nHornidurarik ezak ataka gaiztoan jarri du herrialde osoa, garapena eta kontsumoa gauza bat eta bakarra baitira han (eta baita hemen ere, bide batez esanda). Berriki ezagutu dugun inkestaren arabera, 1,2 milioi langile inguruk alde egin dute Erresuma Batutik azken bi urte hauetan, eta horrexegatik omen daude hutsik apalategiak, mundu osotik ekarritakoa etxeraino ekartzen zutenak horiexek zirelako, bat-batean desagertu diren pertsona horiek guztiak.\nEspero izatekoa zela diote adituek, behin brexit-aren ondoren iragarritako immigrazio-legeak indarrean sartzean bertan bizitzea itogarri egiten zaielako horniduraren katebegirik ahulenari eusten zioten langileei. Hori gutxi ez, eta, pandemiarekin, lehendik eskasak ziren lan-baldintzak are gehiago eskastu zaizkie ekonomiaren estoldetan —ez itotzeko ahalegin antzuaz— bizitzera kondenatuta zeudenei.\nJoan dira bertan nahi ez zituzten itzaletako langileak, eta ikuskizun zoragarriari eusten zion tramoia leku zikin eta itsusia dela agertu da. Harrotasunez hitz egiten zutenak lotsaturik daude orain, distira egiteari utzi egin diotelako. Desagertu dira garapenaren neoizko argiek ikusten uzten ez ziguten itzalpeko langileak, eta liluragarria zirudiena jasanezin bilakatu da, hitzaren adiera zehatzean, gainera. Azokak, dendak, supermerkatu eta gasolindegiak hustuz eta hustuz joan dira. Beharrezkoa dena besterik ez erosteko afixak ipini dituzte saltokietan, eta joan-etorriak derrigorrezkoak diren kasuetarako gasolina-bonuak banatzeko eskatu dute, adibidez, osasun-arloko langileek. Jende gutxiago dabil hara-hona, banaketa-furgoirik apenas. «Lotsagarria da», dio nire lagunak, berezko zerbait galdu duenaren atsekabeaz.\nGaldu? Ez dakit hitz hori erabil daitekeen geurea ez den zerbait desagertzen denean, baina halakoxe sentipena nagusitzen da: emantzat jotzen genuen zerbait falta zaigu.\nIspilatzea apurtu egin da, distira egiten duen oro ez baita urre.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/020/001/2021-09-23/liburuak_ordainetan.htm Thu, 23 Sep 2021 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/020/001/2021-09-23/liburuak_ordainetan.htm\nJuliak liburuak maite zituen, eta Fernando bere senarra zenak gauero ahoz gora irakurtzen zizkion istorio liluragarriei esker beste bizitza bat, edo hamaika bizitza, bizi izateko aukera izan zuela kontatu zidan. Senarra hil zenez geroztik, ordea, liburutegia mutu geratu zen. Ahoz gora irakurtzea izan zen nire lehen lana, ordainetan etxeko liburutegitik nahi beste liburu hartzeko tratuarekin. Liburuzale amorratua izanik ere, Juliak ez baitzekien irakurtzen. Bere eskutik lan informalaren mundura jauzi egin nuen etxe hartako epeltasunean, leiho baten ondoan eserita, irakurtzen.\nNeskei irakurtzen, idazten eta pentsatzen irakastea alferrik zela, edo are gehiago, arriskutsua zela uste zen garaiko umea izan zen Julia. Bizitza osoan gurutze baten moduan eraman zuen txikitako gabezia hura. Bere garaian alfabetatua ez izatea erabat arrunta zela esaten zuen Juliak, burua desenkusatzeko agian, baina bereziki neskak ezjakintasunera eta mendetasunera kondenatzen zituzten garai horiek madarikatzeko. Beti norbaiten beharra izatera zigortuta zeudela esaten zuen, irribarre txikia eginez. Egundo ez dut lortu ulertzea nola egin zezakeen irribarre.\nTalibanek Afganistan berriro gobernatuko dutela zabaldu denez geroztik goitik behera beltzez edo urdinez jantzitako emakume eta nesken irudiak zabaldu dira, barra-barra. Gure diru eta oniritziarekin Mendebaldeko indarrak bertan jaun eta jabe izan diren urteetan ere halaxe zebiltzan, baina orain arte ez omen genuen kezkatzeko motiborik. Herrialde hura segurua zela argudiatuta, nazioarteko potentziek (geure Europak barne) emakume errefuxiatuen aterpe-eskaerei uko egiten zieten orain baino lehen, ikasturtearen hasieran suizidio kasuak hirukoiztu egiten zirela aintzat hartu gabe: urte sasoi honetan familiek eskolatik aterarazten dituzte nesketako asko, adostutako ezkontzetako zulo beltzera kondenatuta. Unibertsitate-segregazioaren irudiek asaldatu gaituzte —kortina beltz bat gizon eta emakumeak bereizteko, sarrera-irteerarako ordutegi desberdinak elkar ikus ez dezaten— baina eskolara iristen ez diren neskak ikusezin zaizkigu. Bata eta bestearen arteko lotura ez ikusteko hain itsuak al gara?\nDesberdintasunen hotzepelak zuzentzeko eskola ezinbesteko tresna dela argi dugu. Ez zait horren argi geratzen, ordea, egiazki jabetzen ote garen zer esan nahi duen horrek. Munduaren aurrean biluzik agertzea bezalakoxea dela, alegia, patuari aurre egiteko garaian esku-hutsik borrokatu behar izatearen pareko. Ez dakigu, ez dugulako pairatu, eta sekula guri gertatuko zaigunik ez zaigulako okurritu ere egiten. Beste garai bateko kontuak direla uste dugu, edo beste lekuren batekoak, non gu babestuta gauden, munduko tokirik onenean eta garairik egokienean jaiotzea suertatu zaigulako. Ahaztea aukeratu dugu, edo soilik gure zilborrera begiratzea: gurean atzo goizeko kontuak dira, eta munduko toki askotan, eguneroko miseria.\nOso urruti dago Kabul, baina oso gertukoak zaizkit burkaren azpian eta burkaren beharrik gabe irakurle trakets edo pertsona erdi izatera kondenatuta dauden emakume horiek guztiak. Hangoak eta hemengoak. Irakurtzen ez zekien arren, sekula ezagutu dudan Julia irakurlerik porrokatuena, adibidez.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/024/001/2021-06-17/zarata.htm Thu, 17 Jun 2021 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/024/001/2021-06-17/zarata.htm\nNola adierazi sentitu dudan nazka? Plácido Domingo tenorearen azken kontzertuaren gauean, Madrilen, ikusmin handia zegoen, lehen aldia baitzen haren kontrako jazarpen-salaketak plazaratu zirenetik jendearen aurrean kantatu egingo zuena. Antzokia mukuru beteta zegoen eta, kontzertua hastera zihoala, auditorioa ia oso-osorik zutitu egin zen, eta txaloka hasi. Hiru minutuz. Hiru minutu luzez jardun zuten entzuleek tenoreari txalo egiten.\nBiolentzia sinbolikoa, beste biolentzia-mota guztiei eusten dien zoru likatsua. Ohartu gabe irentsi egiten duguna, azalean markarik uzten ez duelako.\nAzken bolada honetan, emakumeen kontrako biolentziaren goraldia gertatzen ari da. Bereak ere baziren bi alabak akabatu ditu aita batek amari min sendaezina egiteko modua delakoan. 17 urteko neska bat hil eta txikitu du bere bikotekide ohiak, harremana eten egin izana eraman ezinda. Valerie Bacot epaitzen hasi dira eta bizitza osorako zigor-eskaerari aurre egin behar dio 12 urteko umea zenez geroztik bortxatu eta jipoitu izan zuen aitaordea hil egin zuelako; epaiketan frogatu da senideek eta gertuko herritarrek bazekitela horren berri baina ez zutela txintik esan. Senpereko gizon bat atxilotu dute bere bikotekidea, 55 urteko emakumea, labankatuta hiltzeagatik.\nZenbat hilketa onartzeko prest gaude? Kapaz gara kopuru bat emateko gizarte honek irensteko prest dagoen biolentziaren neurria uler dezagun? Zenbat bortxaketa iruditzen zaigu kopuru onargarria, demagun, hilabete baten? Zein da emakumeen kontrako biolentzia-dosi eramangarria? Ba ote dago mugarik?\nIdatzi —eta ezabatu— egin dut agian zintzoki aitortu beharko geniokeela geure buruari ez dakigula zer egin zentzugabekeria hau amaitzeko, belaunez belaun gainean daramagun zama hau arinduko duenik agian ez dagoela.\nHans Christian Andersenek bere memoria-liburuan kontatzen du bere aitak aitona zenaren hilkutxaren oholekin egin ziola sehaska. Halaxe gabiltza geu ere, iraganaren hilotzen gainean zerbait berriaz erditu nahi eta ezinda. Geure burua eta gure azturak uste izaten duguna baino motelago aldatzen dira eta iraganaren ahotsa ateratzen da orainaren ahotik, menderen mendetan.\nGure gizartean gizon eta emakume izatea bi planeta desberdinetako izakiak izatea bezalakoa dela idazten hasi naiz, baina ezabatu egin dut. Ez baita egia, eta are gehiago, gezur eroso edo lasaigarria ere badelako. Planeta berean bizi gara gizon eta emakumeak, berdinak gara izatez, eskubidez eta duintasunez, baina botere-harremanen jokoan oso toki desberdinak esleituta ditugu. Ez gaude leku berean, ez gara sekula egon eta duda egiten dut inoiz egongo garen. Ez behintzat, gaizkileak aitortutako delituaren aurrean antzoki oso bat zutik jartzen den bitartean. Neure buruari gauzak aldatzen ari direla esaten badiot ere, berez, botere-harremanaren bi alde horiek mugiezinak direla idatzi beharko nukeen, baina kosta egiten zait neure buruari hori aitortzea.\nGanorazko beste zerbait idatzi beharko nukeen, baina ezin ditut nire pentsamenduak entzun emakumeen kontrako abusuak gaitzetsi ordez sostengatu egin dituztenen hiru minutuko txaloaldiak barruan eragin didan zarataren erdian.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2021-06-03/bakarrik.htm Thu, 03 Jun 2021 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2021-06-03/bakarrik.htm\nEz dakit zenbat denbora egin nuen noraezean, negarrez. Amaren antza zuen emakume bati laguntza eskatu nion eta hark eraman ninduen galdutako haurrak hartzeko tokira —kabina kolektibo esaten zitzaien garai hartan—. Gela heze bateko bazter baten egon nintzen gurasoak bila etorri ziren arte. Bertan zaindu ninduen emakumeak esan zidan lasai egoteko, ez zela nire errua, haurrak ez direlako sekula galtzen: zaindu behar dituenak galdu egiten dituela haurrak.\nHitzez hitz errepika dezaket hondartzan zain nengoela bozgorailuetatik ematen zuten mezua, galdutako haurren bila joateko abisua, burmuinean iltzaturik geratu zaidana. Gaur egun ere, hotzikara batek hartzen nau entzuten dudan aldiro. Ceutako kaleetan edo Bidasoko ertzetako urmaeletan, alta, ez dago bozgorailurik, baina hotzikara berak hartzen nau hango isiltasunaz ohartzen naizenean. Hondartzan bezala, han ere haurrak galdu baino, galtzen uzten ditugu, eta ez bat edo bi, ehunka baizik. Eskala-kontua da.\nEz dago zerrenda fidagarririk eta, beraz, ez dakigu zehazki zenbat diren une honetan bakarrik eta noraezean dabiltzan haur eta gazteak. Ez dakigu nor diren, zein den beren historia, galdu edo galarazi dituzten. Ikusi ditugun gehien-gehienak mutilak dira, neska migratzailerik ez delako kaleetan apenas ikusten, ezkutatu egiten direlako, edo ezkutatu egiten dituztelako kalapita hau guztia baliatzen duten mafiek. Ez dakigu non dauden neska horiek guztiak.\nLaster ez dugu gogoratu ere egingo zer gertatzen ari den bertan, beste hainbatetan egin dugun bezala. Albiste-zikloari eustea oso zaila da garai zoro hauetan eta elkartasunak ere iraungipen-data laburrarekin funtzionatzen du. Maroko eta Espainiaren arteko krisi diplomatikoak eragin du ikusmina, eta haren nondik norakoari jarraitu dio informazioak, jakin-mina agortu den arte. El Tarajaleko pasabideko lehen irudiak uholdearen moduan heldu ziren, bat-bateko agerraldi bortitzaren gordinkeriaz, baina, espero izatekoa zenez, berehala nagusitu da indiferentzia apartsua: interes-eztanda labur eta zaratatsuak aste bete-edo iraun du, eta, gero, amaitu da han ikustekoa zena. Hemendik aurrerakoa ez da albistea, ez baita berria.\nBitartean, Algeciraseko estoldetan, Melillako kale kantoietan edo Irungo parkeetan ezkutatzen dira haur eta gazte horiek, bidean aurrera egiteko aukerarik txikiena noiz agertuko zain. Beren bila ari diren senitarteko edo gertukoak harresi izena merezi duen mugaren beste aldean daude, egotekotan. Laguntza-edo lortu dutenak, aterpe izena merezi ez duten gordelekuetan daude, zain. Zeren zain? Onenean, adin txikikoak babesteko mandatua duten herri-erakundeek beren lana egin zain.\nUmeak ez dira galtzen, zaindu behar dituenak galdu egiten ditu, edo erabili egiten ditu truke-txanpon gisa. Umeak ez dira etorkinak, gurera etorri badira ere. Beren izatekoa ez datza pasaportearen zigiluetan, sendiaren izen-deituretan edo jatorri-herrialdearen interes zikinetan. Haurrak dira, eta, maiz ahaztu egiten badugu ere, babes-eskubide oso eta besterenezina dagokie. Eta bakarrik daude.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2021-05-20/plus.htm Thu, 20 May 2021 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2021-05-20/plus.htm\nMaiatzaren 17an 21 urte bete ditu Mirenek, munduko hainbat herritan Homofobiaren, Transfobiaren eta Bifobiaren Aurkako Nazioarteko Eguna egiten den egunean bertan. Berak ez zuen jaioteguna aukeratu, baina zoriak hantxe jarri zuen, Osasunaren Mundu Erakundeak homosexualitatea despatologizatzea eta Gaixotasunen Nazioarteko Sailkapenetik ateratzea erabaki zuen egunean bertan. 1990. urtean izan zen, Miren jaio zen urte eta egunean, hain zuzen.\nBere burua aldarrikatzeko modua izan da lehen aldiz bikinia jantzita agertzea. Mirenek badu zer ospatua, baina badaki munduko herri askotan egun zeharo arrunta dela, urteko gainerako egun guztiak bezain latza milaka lagunentzat, LGBTI pertsonek jasaten dituzten eskubideen urraketak salatzea bera delitua delako.\nMiren transexuala da, eta ohituta dago lesbiana, gay, bisexual, intersexual, transgenero edo intergenero diren pertsonekin akronimo bat partekatzera, borroka berean bidaide direnak ordezkatzen duen izendapen orokor horretan eta baita askotariko koloreak dituzten askotariko banderetan ere. Azken urteetan, plus ikurra (+) gehitu zaio LGTBI siglari adierazteko eredu heterosexualarekin eta zisgeneroarekin bat ez datozen pertsonak bertan sartzen direla, bakoitza bere mundu txiki edo handiarekin. Plus horrek aniztasun mugagabea aldarrikatzen du, giza-sexualitatea bospasei etiketatan jasotzeko ahalegin antzua salatzen duen bitartean. Miren ohituta dago LGTBI+ akronimora, baina ongi daki hori bera etiketa ere badela, sailkapen-modu bat, eta horrek deseroso sentiarazten du batzuetan.\nLGTBI+ hori arauetan kabitzen ez den aberastasun eta aniztasuna nola edo hala izendatzeko asmatutako zerbait da. Siglarekin sinplifikatu egiten dugu eta manejatzeko modukoa iruditzen zaigu. Fikzio bat da sigla hori, LGTBI+ pertsonarik ez baitago, askotariko pertsonak baizik. Araua ez den beste guztia hitz bakar baten sartzen da? Nekez. Miren deseroso dago, baina ulertzen du oraindik beharrezkoa zaigula etiketa fiktizio hori, desberdinak izanik ere, borroka eta bazterkeria berberean bidaide direlako. Gainera, plus ikurra itxaropenaz begiratzen du Mirenek: ispiluari eta kamerari begiratzen dienean berak erakusten duen indar horretan, halako baten, jende gehiagok bat egingo duela iradokitzen duen sinboloa ere bada. Zorionak, Miren.]]>


Espainiako ikertzaileek haurren obesitatearen eta asmaren arteko lotura frogatu dute | Consumer\nEspainiako ikertzaileek haurren obesitatearen eta asmaren arteko lotura frogatu dute\nArnas eritasun horretan dieta mediterraneoak dituen ondorio onuragarriak ere egiaztatzen dituzte.\nHaurren obesitatearen eta asmaren arteko lotura agerian geratu da Haurren Asma eta Alergiaren Nazioarteko Azterlaneko (ISAAC) talde espainiarrak berriki egindako lan batean. Azterketa horrek, halaber, dieta mediterraneoak asman dituen ondorio onuragarriak erakusten ditu.\nGaur egungo datuek, bai Espainian bai beste herrialde batzuetan, aditzera ematen dute gorputz-pisua eta asma aldi berean hazten direla, batez ere pubertaroan, hazkunde azkarreko aldian eta heltzean. Pneumologoen iritziz, obesitatearen prebalentzia, ziur aski, energia irenstearen eta horren gastuaren arteko desoreka baten ondorio da, non ariketa fisikorik ez egitea funtsezkoa baita. Halaber, frogatu da pisua nabarmen galduz gero asmaren kontrola asko hobetu dela asma duten pertsonengan.\nOndorio horren aurrean, Espainiako Pneumologia Pediatrikoaren Elkarteak (SENP) ezinbestekotzat jotzen du gurasoek ezagutzea eta konturatzea zein garrantzitsua den garapen fisiko eta psikiko egokia haurrengan txikitatik. Horrela, “etorkizuneko gaixotasunen prebentzioa eraginkorragoa izango da, batez ere haurrek gehiegizko pisua dutenean, asmatikoak direnean eta bizitza sedentarioa daramatenean”, azaldu du.\nSENPren arabera, “gure haurrek elikagaietan beren osasun eta ongizatearen aliatua aurkitzea eta gizentzeko beldur edo arriskurik ez izatea lortu behar dugu”. Ikertzaileek, beraz, elikagai freskoen (barazkiak, haragia, arraina eta fruta) bidez antioxidatzaileak hartzeko oreka ezin hobean oinarritutako elikadura gomendatzen dute. Eredu mediterraneoko dieta mota horrek obesitatea bezalako gaixotasunei aurrea hartzen laguntzen du, eta, horrekin batera, asmaren prebalentzia murrizten.\nGainera, ariketa fisikoa erregulartasunez egiteak haurren asmaren erabileran zehaztutako rola betetzen du, eta horrek gaixotasuna hobeto kontrolatzeko aukera ematen du. Hala ere, ikerketaren egileek azpimarratzen dutenez, “ariketak ez du asma sendatzen, baina gaixotasunarekin hobeto bizitzen irakasten du”.\nAntioxidatzaileak dieta mediterraneo gehiegizko pisu obesidad-eu peso-eu


Nola Tratatu Hip Displasia Txakurrengan Txakurren Mundua\nDeitu ere aldakaren displasia, The aldakaren displasia gaixotasun osteoartikularra da, azetabular barrunbearen eta femur buruaren arteko kongruentzia eskasak eraginda. Horrek arazoak sortzen ditu, hala nola mina, herrena eta hantura, eta horrek zaildu egiten du txakurraren atzeko hankak mugitzea. Helduaroan garatzen da eta ohikoagoa da arraza handietan.\nNahiz eta edozein txakurrek nahaste hori jasan, egia da badirela batzuk bere agerpena ekar dezaketen faktoreak. Adibidez gizentasuna da, gehiegizko pisua benetan kaltegarria baita txakurraren artikulazioetan. Dieta nahikoa ere ez da, animaliaren hezurrak sendo mantentzeko mineral eta mantenugai ugari izan behar baitu.\nAriketa fisikoa gehiegizkoa edo eza ere oso eragin handiko bi gai dira gaixotasun honen garapenean. Hala ere, predisposizio genetikoa faktore garrantzitsuena da. .Rekin erlazionatutako geneak aldakaren displasia, adituek ziurtatzen dute gaixotasun poligenikoa dela, bi gene desberdin edo gehiagok eragindakoa.\nInguruan gure txakurrak ondoeza sentitzen duela ohartzen bagara, albaitariarengana joan beharko dugu displasia benetan dagoen jakiteko. Hala bada, a tratamendu medikoa gaixotasunaren egoeraren araberakoa izango dena. Normalean, mina kentzeko, antiinflamatorioak eta kondoprotektoreen administrazioa (kartilagoa babesten dute). Tratamendu horrek ez du aldakako displasia amaitzen, baina sintomak arintzen ditu eta garapena moteltzen du.\nZenbait kasutan a esku-hartze kirurgikoa, modu desberdinetan egin daitekeena: femoral buruaren anputazioa, aldakako osteotomia hirukoitza, muskulu pektineoaren ebaketa, etab. Ebakuntza mota horien eraginkortasuna kasu bakoitzaren inguruabarren araberakoa da.\nTratamendu mota honetaz gain, aldakako displasia duen txakurrak zainketa zehatz batzuk behar ditu. Fisioterapia eta masajeak, adibidez, laguntza handia izan daiteke inguruko mina murrizteko. Garrantzitsua da, gainera, manta termikoak erabiltzea giltzadura hotzetik babesteko eta gure txakurrari atseden hartzeko leku leun eta erraz irisgarria eskaintzea.\nSaioak hidroterapia Oso gomendagarriak dira, beraz, komenigarria da profesional bat ikustea teknika hori irakasteko. Gainera, pisu egokia mantendu beharko dugu, gizentasuna kasu hauetan benetan kaltegarria delako. Bestalde, gomendagarria da ibilaldien denbora murriztea nahiz eta haien kopurua handitu; gutxienez 30 minutu gehitu behar dituzte guztira.\nHalaber, desoreka hori duten txakurrei osagarri bereziak daude, adibidez aldakako euskarriak edo arnes espezifikoak atzeko hanketarako. Hau da animalia bere burua zauritu gabe ibiltzen laguntzeko eta mugitzeko estimulatzeko modurik onena. Azkenean, aldizkako albaitaritza kontrolak ezinbestekoak dira.\nArtikuluaren bide osoa: Txakurren mundua » Txakur orokorrak » Gaixotasun » Nola Tratatu Hip Displasia Txakurrengan\nedgardo perez corrales esan zuen\nEskerrik asko txakurrei hip dispepsia tratatzeko zenbait modu aurkitu dituzulako. Nire 14 urteko Rottwailer helduaren kasuan, hip disepsia pairatu du hilabete batez eta bi aste daramatza oinez, zer egin dezaket?\nErantzun edgardo perez corrales-i


Txokolatezko gaingabetuak | Consumer\nKoipe gutxiko prestakinak ez dira eguneroko energia guztiaren ehuneko handia, baina ez da gomendatzen erregularki kontsumitzea.\nEgilea: Egilea MAITE ZUDAIRE / ELENA PIÑEIRO\nTxokolatea, pisua zaindu behar duten pertsona askorentzako tabua, krema gozo-gozoa da, itxuraz, jende guztiaren eskura. Koipe gutxiko iragarkien azpian ahosabaiarentzako plazera dago, eta horren aurpegi guztiak ezagutzea komeni da.\nElikagai batek ere ez du gizentzen edo argaltzen. Gizendu egiten du gaizki jateak. Beraz, ezin zaio elikagai bakar bati gizendu edo argaltzeko gaitasuna eman; definizio horiek, bestalde, organismoaren prozesu fisiologiko konplexuei erantzuten diete. Hala ere, baliagarria da jaki bakoitzak duen eginkizuna jakitea, bere osaera elikagarria dela eta, pisua kontrolatzeko dieta baten barruan.\nAdibidez, pisua galtzeko dieta baterako klinikan agintzen diren 1.500 kilokalorietatik, txokolate gaingabetuzko krema bat eguneko energia guztiaren %8 baino ez da. Kontua da ea elikagai horiek energia gutxi dutela esan daitekeen edo ez, eta erregularki kontsumitzea komeni den.\nAipatu ditugun produktuek, hots, txokolatezko esnezko azkenburuek edo txokolate-kremek, «gantz gutxiko» mezu deigarria izan ohi dute, eta, nahiz eta osasungarriagoa izan, ez du nahitaez betetzen «kaloria gutxiko» irizpidea.\nEguneroko edo noizbehinkako plazera?\nTxokolatea eta haren eratorriak jatean plazer erakargarri bihurtzen dituen alderdietako bat da, hain zuzen ere, ez direla eguneroko kontsumorako elikagaiak. Ohitura sozial eta kulturalekin lotutako elikaduraren zati hori ordezkatzen dute, eta horiek une berezietarako gordetzen dute atseginena.\n115-121 kilokaloria (markaren arabera) ematen dituen txokolate-krema gaingabetua, energiari dagokionez, frutadun jogurt gaingabetuaren (90 kcal) eta txokolatezko natilla batzuen (150-160 kcal) artean dago. Nahiz eta txokolatez gaingabetutako esnezko postre horiek ezin diren hartu argaltzeko dietetan kontsumitu ohi diren elikagaitzat, postrerako 60 kcal inguru gorde baitaitezke (130 g fruta edo jogurt gaingabetua), noizbehinkako sari gisa funtziona dezakete, ez baitu hausten elikadura hipokaloriko orekatuaren harmonia.\nBatzuetan, lan nekeza izaten da etiketa batek ematen diguna behar bezala ulertu edo baloratzea, ontzian aipatutako elikagai bakoitzak zer adierazten duen aldez aurretik jakitea eta denbora izatea eskatzen baitu. Adibidez, marka komertzialek adierazten dituzten 0,9 g koipeak (100 g zati jangarri bakoitzeko, etiketan ez bezala) 1,2 g bihurtzen dira, ontzi bakoitzak 125 g produktu baititu.\nHala ere, publizitate-mezuak eta etiketako informazioa behin eta berriz azpimarratzen dira produktuak koipe gutxi ematen duela, eta mantenugai polemikoena, azukrea, ez da aipatzen. Horrelako postre batek, beti ere markaren arabera, 20 g karbohidrato ditu 125 g-ko unitate bakoitzeko. Etiketan, "osagaiak" atalean, "azukrea" hitza irakur daiteke, eta "batez besteko balioak" laukian, karbohidratoak. Terminoak desberdinak diren arren, kontzeptua bera da. Bitxia bada ere, sareko zenbait iritzi-forotan ikus daitekeenez, merkataritza-etxe batzuetako web orri ofizialetan agertzen den konposizio-taularen arabera, kontsumitzaile batzuek positibotzat jotzen dute postreak karbohidratoak izatea, baina ez azukreak.\nAzken finean, asko lortutako zapore eta testura duten esnezko postre hauek benetako plazera dira, eta energia gutxiago ematen diete dasta gozoenei. Horregatik, noizbehinkako elikagaitzat har daitezke argaltzeko dietak eta gorputzaren pisuari eustea. Hala ere, kontuan hartu behar da zenbat azukre duen beste dieta terapeutiko batzuetan (diabetea edo hipertriglizeridemia) zenbat azukre kontsumitzen duen baloratzeko orduan, eta ez utzi koipe gutxi duela adierazten duen mezu deigarriari bakarrik.\nKarbohidratoek zapore gozo eta, oro har, azukre deritzonaren eragile dira, eta 4 kilokaloria ematen dituzte elikagai gramo bakoitzeko. Mota desberdinetakoak daude, baina sakarosa da ezagunena, etxean elikagai askoren gozagarri gisa erabiltzen den azukre arrunta baita.\nTxokolate gaingabetuzko krema baten 115 kcaletatik 90 inguru azukrearenak dira. Gainera, txokolate-krema gaingabetuek aspartamoa edo K azesulfamoa bezalako edulkoratzaileak dituzte, sakarosak baino 180 aldiz ahalmen gozagarri handiagoa eta energia gutxiago dutenak, eta horrek gehigarri oso interesgarriak bihurtzen ditu zaporea kaloria gehiago gehitu gabe indartzeko.\nadierazten dute energia krema preparados bajos en grasa-eu txokolate


PSNko zuzendaritza utziko du Cascanteko hautetsiak | Politika | Berria\nPSNko zuzendaritza utziko du Cascanteko hautetsiak\nSusana Perezek dio PSOEk «bizkarrean labankada» sartu diela eta PSN «sukurtsal» bihurtu dela\nJuan Jose Lizarbe, iragan astean, PSNren egoitzara sartu aurretik V. LOPEZ / EFE\n2014ko martxoak 11 - Iruñea\nOraingoz, PSN barruan dimisio bakarra baino ez dago. Susana Perez Cascanteko zinegotziak PSNko zuzendaritza uztea erabaki du. Mezu elektroniko bidez eman dio alderdiari bere erabakiaren berri. Perezen esanetan, PSOEk iragan astean zentsura mozioari ezarritako betoa «bizkarrean sartutako labankada» izan da. Perezen irudiko, PSNren sinesgarritasuna «hutsaren hurrengoa da» egun, eta Roberto Jimenez balitz idazkari nagusi izateari utziko lioke. Cascanteko zinegotzia konbentzituta dago Jimenezi ere iruzur egin diola PSOEk, nahiz eta zentsura mozioaren alde apustu egiteko erabakia behar bezala ez zuela neurtu gaineratu.\nJose Antonio Perez Sola Tuterako alkate ohiaren alaba da Susana Perez, eta aldez aurretik ohartarazi zuen zentsura mozioa aurrera ateratzen ez bazen zuzendaritza uzteko asmoa zuela. Bere hitza bete du, eta atsekabetuta azaldu da PSOEk ezartzen duen itun politika hertsiarekin. «Federazioak ez gara lehen hezkuntzako haurrak, helduak gara», azaldu du, eta azpimarratu du Perez Rubalcabaren zuzendaritzak militantzia ere aintzat hartu beharko lukeela. Cascanteko jendeak «ilusioa» zeukan Barcinaren aurkako mozioaren inguruan.\nBehin hori galarazita, Perezek ez du oraingoz PSN uzteko asmorik, nahiz eta gogoa izan duela gaineratu. «Madrilen sukurtsal bat baino ez da, baina gauzak barrutik aldatu behar dira», azaldu du, nahiz eta kolpea handia dela aitortu: «PSN hondoratu dute. Abertzaletasunaren edo eskuinaren aurrean indar pixka bat bagenuen, baina orain hankaz gora utzi gaituzte».\nJimenezen gutuna afiliatuei\nPSOEren erabakiak egonezin handia eragin du militante sozialisten artean. Roberto Jimenezen erabakiak ere auzitan jarri dira, baina idazkari nagusiak ez du kargua utziko. Barne krisia dela eta, Jimenezek gutun bat igorri die afiliatuei. Bertan, azaltzen du ikuspuntua ez dela galdu behar: «Gaur, Nafarroarentzat Yolanda Barcina eta UPN dira arazorik handiena». Haren irudiko, «pentsaezina da beste hamabost hilabetez horrela jarraitzea». Jimenezek adierazten du datozen hilabetetan PSNren konferentzia politikoa bultzatuko duela eta egitaraua amaituta udazkenean primario bidez hautagaia aukeratzeko sistema ezarriko dutela.\nPSOEren erabakiak higadura handia eragin dio PSNri, eta horrek presioa UPNren gain jarri nahi du. Juan Jose Lizarbek komunikabideen aurrean mezua igorri dio UPNko presidenteari: «PSN ez da Barcinarekin eseriko ez orain ez inoiz». Lizarbek ohartarazi dio UPNri «nora doan berriz aztertzeko».\nBestalde, Oscar Lopez PSOEko antolamendu idazkariak onartu du euren betoak «kostua» eragingo diola PSNri.


KONPONDU MAHAIGAINEKO LEIHO KUDEATZAILEA CPU ALTUA (DWM.EXE) - LEUNA\nKonpondu mahaigaineko leiho kudeatzailea CPU altua (DWM.exe)\nMahaigaineko leiho kudeatzailea CPU erabilera handia? Mahaigaineko leiho-kudeatzailea mahaigaineko efektu bisualak kudeatzeaz arduratzen da funtsean. Azken Windows 10ari dagokionez, bereizmen handiko euskarria, 3D animazioa eta guztia kudeatzen ditu. Prozesu honek atzeko planoan exekutatzen jarraitzen du eta kopuru jakin bat kontsumitzen du CPU erabilera. Hala ere, badira zerbitzu honen CPU erabilera handia izan duten erabiltzaile batzuk. Hala ere, sistemaren konfigurazioaren hainbat baldintza daude PUZaren erabilera handi hori eragiten dutenak. Artikulu honetan, Mahaigaineko Leiho Kudeatzailea PUZaren erabilera handiko arazoa konpontzeko metodo batzuk emango ditugu.\nZer egiten du DWM.EXE honek?\nDWM.EXE Windows zerbitzu bat da, eta Windows-ek gardentasuna eta mahaigaineko ikonoak bezalako efektu bisualak bete ditzake. Erabilgarritasun honek zuzeneko koadro txikiak bistaratzen laguntzen du erabiltzaileak Windows-eko hainbat osagai erabiltzen dituenean. Zerbitzu hau erabiltzaileek bereizmen handiko kanpoko pantailak konektatzen dituztenean ere erabiltzen da.\nBa al dago DWM.EXE desgaitzeko modurik?\n1. metodoa - Aldatu gaia/horma-papera\n2. metodoa - Desgaitu pantaila-babeslea\n3. metodoa - Malware eskaneatzea\n4. metodoa - Aplikazio zehatzak ezabatu\n5. metodoa - Hardware azelerazioa desgaitu MS Office produktuetarako\n6. metodoa - Aldatu aplikazioaren modu lehenetsia\n7. metodoa - Exekutatu Errendimendu-arazoak konpontzeko tresna\n8. metodoa - Eguneratu txartel grafikoaren kontrolatzailea\nWindows XP eta Windows Vista bezalako sistema eragile zaharrean, zure sistemaren zerbitzu bisualak desaktibatzeko modu erraz bat zegoen. Baina Windows OS modernoek oso intentsiboki integratu dute zure sistema eragilearen barruan, mahaigaineko leiho kudeatzailerik gabe exekutatu ezin daitekeena.\nWindows 7tik Windows 10ra arte, DWM zerbitzu hau erabiltzen duten hainbat efektu bisual daude erabiltzailearen interfaze hobea eta efektu politak lortzeko; beraz, ez dago zerbitzu hau desgaitzeko modurik. Hau zure sistema eragilearen zati bat da eta zati erabakigarria errendatzeko GUI (Erabiltzaile Interfaze Grafikoa) .\nMahaigaineko leiho kudeatzaileak zure efektu bisualak kudeatzen ditu, horma-papera eta bere gaia ere barne hartzen dituena. Hori dela eta, baliteke zure egungo gaiaren ezarpenak PUZaren erabilera handia izatea. Hori dela eta, arazo hau konpontzeko lehen modua gaia eta horma-papera aldatzen hastea da.\n1. urratsa - Sakatu Windows tekla + I Ezarpenak irekitzeko eta egin klik gainean Pertsonalizazioa.\n2. urratsa - Ezkerreko menutik egin klik Aurrekariak.\n3. urratsa - Hemen zure uneko gaia eta horma-papera aldatu behar dituzu eta gero egiaztatu gai zaren ala ez Konpondu Desktop Window Manager High CPU (DWM.exe) erabilera-arazoa edo ez.\nZure pantaila-babeslea Mahaigaineko Windows kudeatzaileak ere kontrolatzen eta kudeatzen du. Kontuan izan da Windows 10-ren azken eguneraketetan, erabiltzaile askok pantaila-babesleen ezarpenek PUZaren erabilera handia kontsumitzen dutela jakinarazi dute. Horrela, metodo honetan, pantaila-babeslea desgaitzen saiatuko gara, PUZaren erabilera murrizten den edo ez egiaztatzeko.\n1. urratsa - Idatzi blokeo-pantailaren ezarpenak Windows bilaketa-barran eta ireki blokeo-pantailaren ezarpena.\n2. urratsa - Orain Blokeatu pantaila ezarpenen leihotik, egin klik Pantaila-babeslearen ezarpenak beheko esteka.\n3. urratsa - Baliteke pantaila-babesle lehenetsia zure sisteman aktibatuta egotea. Erabiltzaile askok jakinarazi zuten pantaila-babeslea zegoela jada aktibatuta zegoen atzeko plano beltzarekin, baina ez ziren inoiz konturatu pantaila-babeslea zela.\n4. urratsa–Hori dela eta, pantaila-babeslea desgaitu behar duzu konpondu Mahaigaineko Leiho Kudeatzailea PUZaren erabilera handia (DWM.exe). Pantaila-babeslearen goitibeherako, hautatu (Inor ez).\n5. urratsa– Sakatu Aplikatu eta ondoren Ados sakatu aldaketak gordetzeko.\nArazo hau jasaten ari bazara, zure gailuko malware arazoaren ondorioz izan daiteke. Zure ordenagailua malware edo birus batzuekin kutsatuta badago, malwareak exekutatu ditzakescriptak atzeko planoan zure sistemako programetan arazo bat eragiten dutenak. Hori dela eta, gomendatzen da exekutatu sistema osoa birusen eskaneatzea .\n1. urratsa - Idatzi Windows Defender Windows bilaketa-barran eta ireki.\n2. urratsa - Behin irekita dagoenean, eskuineko paneletik nabarituko duzu Eskaneatu aukera . Hemen aukera batzuk jasoko dituzu: eskaneatu osoa, eskaneatu pertsonalizatua eta eskaneatu azkarra. Eskaneatzeko aukera osoa aukeratu behar duzu. Denbora pixka bat beharko da zure sistema guztiz eskaneatzeko.\n3. urratsa - Eskaneatzea amaitutakoan, berrabiarazi zure sistema ala ez egiaztatzeko Desktop Window Manager High CPU (DWM.exe) erabilera konpondu da edo ez.\nGoian aipatutako irtenbideek funtzionatu ez badute, metodo hau probatu dezakezu. Garrantzitsua da zure gailuan arazoak eragiten dituen aplikazioak egiaztatzea. Aplikazioetako batzuk OneDrive, SitePoint eta Dropbox dira. Saia zaitezke ezabatzen edo aldi baterako Onedrive desgaituz , SitePoint edo aplikazio horietako batzuk Desktop Window Manager High CPU (DWM.exe) erabilera konpontzeko.\nErabiltzaile batzuek jakinarazi dute arazo hau konpondu dutela MS Office produktuetarako Hardware Azelerazioa desgaituz. Hardwarearen azelerazio funtzioa Windows-ek erabiltzen du hainbat funtzio eraginkorrago egiteko.\n1. urratsa - Ireki edozein MS Office produktua (PowerPoint, MS Office, etab.) eta egin klik Fitxategia aukera ezkerreko izkinatik.\n2. urratsa - Fitxategia menuan, behera korritu behar duzu aukeratzeko Aukerak.\n3. urratsa - Leiho panel berria ireki ondoren, klikatu behar duzu Aurreratua aukera. Behin gainean klik eginda, eskuineko aldean hainbat aukera izango dituzu, hemen kokatu behar duzu Bistaratzea aukera. Hemen behar duzu kontrol-marka aukera Desgaitu hardware grafikoen azelerazioa . Orain gorde ezarpen guztiak.\n4. urratsa - Ondoren, berrabiarazi / berrabiarazi zure sistema aldaketak aplikatzeko.\nWindows-en azken eguneraketak eginbide aurreratu batzuk ditu. Aplikazio modu lehenetsia aldatzeko aukera izango duzu eskuragarri dauden bi aukeretan: Iluna eta Argia. Windows 10-en CPU altuaren erabileraren arrazoietako bat ere bada.\n2. urratsa– Ezkerreko leihotik egin klik Koloreak Pertsonalizazioa atalean.\n3. urratsa - Joan behera pantailaren behealdera kokatu arte Aukeratu zure aplikazio modu lehenetsia goiburua.\n4. urratsa - Hemen aukeratu behar duzu Argi aukera.\n5. urratsa - Berrabiarazi ordenagailua ezarpenak aplikatzeko.\n1.Mota powershell Windows bilaketan, egin klik eskuineko botoiarekin Windows PowerShell eta hautatu Exekutatu administratzaile gisa.\n2.Idatzi komando hau PowerShellen eta sakatu Sartu:\nmsdt.exe -id Maintenance Diagnostic\n3.Hau irekiko da Sistemaren mantentze-arazoak konpontzeko , egin klik Hurrengoa.\n4.Arazoren bat aurkitzen bada, ziurtatu klik egiten duzula Konponketa eta jarraitu pantailako argibideak prozesua amaitzeko.\n5.Idatzi berriro komando hau PowerShell leihoan eta sakatu Sartu:\n6.Hau irekiko da Errendimendu-arazoak konpontzeko , egin klik besterik gabe Hurrengoa eta jarraitu pantailako argibideak amaitzeko.\nEskuz eguneratu grafikoen kontrolatzaileak Gailu-kudeatzailea erabiliz\n1.Sakatu Windows tekla + R eta ondoren idatzi devmgmt.msc eta sakatu Sartu irekitzeko Gailu kudeatzailea.\n2.Ondoren, zabaldu Pantaila egokitzaileak eta egin klik eskuineko botoiarekin zure txartel grafikoan eta hautatu Gaitu.\n3.Hau berriro egin ondoren egin klik eskuineko botoiarekin zure txartel grafikoan eta hautatu Eguneratu kontrolatzailea .\n4.Hautatu Bilatu automatikoki kontrolatzaileen software eguneratua eta utzi prozesua amaitzen.\n5.Aurreko urratsak arazoa konpontzeko lagungarriak izan badira, oso ona izan bada, jarraitu.\n6.Berriro egin klik eskuineko botoiarekin txartel grafikoan eta hautatu Eguneratu kontrolatzailea baina oraingoan hurrengo pantailan hautatu Arakatu nire ordenagailua kontrolatzaileen softwarea bilatzeko.\n7.Orain hautatu Utzidazu aukeratzen nire ordenagailuan eskuragarri dauden kontrolatzaileen zerrendatik .\n8. Azkenik, hautatu azken kontrolatzailea zerrendatik eta egin klik Hurrengoa.\n9.Utzi goiko prozesua amaitzen eta berrabiarazi ordenagailua aldaketak gordetzeko.\nJarraitu urrats berdinak txartel grafiko integratuaren (kasu honetan Intel da) bere kontrolatzaileak eguneratzeko. Ea gai zaren Konpondu mahaigaineko leiho kudeatzaile handiko CPU (DWM.exe) arazoa , hala ez bada, jarraitu hurrengo urratsarekin.\nEguneratu automatikoki grafikoen kontrolatzaileak fabrikatzailearen webgunetik\n1.Sakatu Windows Tekla + R eta idatzi elkarrizketa-koadroan dxdiag eta sakatu Sartu.\n2.Bistaratzeko fitxa bilatu ondoren (bi pantailako fitxa egongo dira bata txartel grafiko integratua eta beste bat Nvidiarena) egin klik pantailaren fitxan eta aurkitu zure txartel grafikoa.\n3.Orain joan Nvidia kontrolatzailera deskargatu webgunea eta sartu aurkitu berri ditugun produktuaren xehetasunak.\n4. Bilatu zure gidariak informazioa sartu ondoren, sakatu Ados eta deskargatu kontrolatzaileak.\n5. Deskargatu ondoren, instalatu kontrolatzailea eta behar bezala eguneratu dituzu zure Nvidia kontrolatzaileak eskuz.\nEzin al zara WhatsApp Webera konektatu? Konpondu WhatsApp Web-a ez dabil!\nZer egin dezaket Instagramen pasahitza ahazten badut?\nKonpondu ataza-barrako bilaketak ez du funtzionatzen Windows 10-n\nNola desgaitu Windows 10 Firewall\nEspero dut artikulu hau lagungarria izatea eta orain erraz egin dezakezula Konpondu mahaigaineko leiho kudeatzaile handiko CPU (DWM.exe) erabilera , baina oraindik tutorial honi buruzko galderarik baduzu, galdetu lasai iruzkinen atalean.


LANE-k etxeko langileen babesarako hitzarmena sinatu du\nEkainaren 16an LANE-ren 100. Nazioarteko Konferentziak Etxeko Langileen Lan Duinerako 189 hitzarmena sinatu zuen. Horrela, lan harremanen barruan etxeko lana egiten duten lagileei babesa emango zaie eta oinarrizko eskubideak bermatuko zaizkie, esaterako, sindikatzeko eta negoziazio kolektiborako askatasuna. Hitzarmenak derrigorrezko edota nahitaezko lan mota guztien desagerpena ekarri beharko du. Umeen lanarekin bukatu nahi da eta baita lan esparruko edozein bazterkeriarekin.\nHitzarmena ia aho batez onartu zuten. Haren arabera, etxeko langileak “langileak” izendatuko dituzte hemendik aurrera eta ez “laguntzaileak, zerbitzariak edo senideak” . Aurrera atera zen 396 boza alde azaldu zirela, 16 kontra eta 63 abstenzio. LANE-ren administrazio kontseiluak 70 urte eman ditu lanean onarpen hau lortze aldera. Etxeko lanaren inguruko kezka historikoa izan da erakundearen ibilbidean. Negoziazioak korapilatsuak izan dira, inplikaturiko herrialde askotan etxeko langileak lan arauditik kanpo geratzen baitira arrazoi historiko zein kulturalengatik. Martxoko bileran, Kointseiluak, 2010ko Lanaren Inguruko Nazioarteko Konferentziaren gai zerrendan etxeko langileen auziari lehentasuna ematea erabaki zuen. Hitzarmenak etxeko lana gutxietsita eta ikusezina dela onartzen du. Etxeko lana, nagusiki emakume eta neskato etorkinek edo baliabide gutxiko komutitatekoek egina dela dio hitzarmenak. Enplegu eta lanaren egoraren bazterkeriak bereziki sektore honetan pairatzen direla esaten du baita ere. Hitzarmenak dioenez giza eskubideen urraketarako arlo kaltebera da etxeko lanarena.\n117 herrialdetako LANE-ren datuen arabera, mundo mailan 53 miloi dira etxeko lanetan diharduten emakume, neskato eta gizonak. Baina, kopuru hori 100 miloikoa izatera irits daiteke, kontuan hartzen baldin badugu lan hori izkutuan egiten dela usu.\nHitzarmenak, estatu sinatzaileak haren irizpideak arautzen behartuko ditu, etxeko langileei sindikatzeko eta elkartzeko askatasuna emanez eta baita negoziazio kolektiborako eskubideak bermatzen. Derrigortutako lan mota guztiak, lanaren egoeran bazterkeriak eta baita umeen lana desagertarazi beharko dituzte. Etxeko langileek kontratuen bidez gehien bat, haien emplegu baldintzak ezagutu behar dituzte eta estatua, hori guztiaren bermatzailea izango da.\nHitzarmenaren arabera, estatu sinatzaileek lan ikuskaritzarako mekanismo bat indarrean jarri beharko dute. “Etxean sartzeko baldintzak eta pribatutasunari zor zaion errespetua” zehaztu beharko dituzte.\nSwaziland-eko gobernuak soilik eman zuen kontrako boza. Abstenzioaren alde, berriz, Txekiar Errepublika, El Salvador, Britain Handia, Malasia, Panama, Singapur, Sudan et Tailandia azaldu ziren.15 herrialdetako kontratu egileen ordezkariek euren ezezkoa eman zioten hitzarmenari.


“Euskaldunak Las Herasen”, eskualdeko euskal jatorriko familien berri biltzen duen liburua, protagonistek kontatuta\n"Euskaldunak Las Herasen" liburuaren azala\nLiburua AMESen (Esteban Semino Museoaren Lagunen elkartearen) hirugarren argitalpena da eta Argentinako General Las Heras herrira iritsi ziren euskal familien istorioak batzen ditu euren ondorengoek bildutako informazioan oinarrituta. “Euskaldunak Las Heras-en” lanak argazkiak eta Carlos Moreno arkitektoaren irudiak ere badakartza. Hitzaurrea, berriz, Mikel Ezkerrok egina da.\nGeneral Las Heras, Argentina. Gral. Las Heraseko Esteban Semino pintorearen alargunak deiturik, izen bereko Museoaren Lagunen Elkarteko kideek bi helburu nagusi dituzte; batetik, Museoa eta margolariaren pintura bilduma kudeatu eta publikoari irekitzea; bestetik, ekintza kulturalak antolatzea Museoarentzako dirua eskuratzeko. Museoaren elkarteko batzordekide den Ana Healy-k EuskalKultura.com-i azaldu dionez, “helburu ekonomiko eta kultural batekin hasi ginen Cuadernos de mi Pago delako bilduma egiten eta hiru lan argitaratu ditugu. Lehenengoa “Estancia La Armonia”-ri buruzkoa da. Zelai etxe hori eskualdeko lehenengo Bake-Epaitegia izan zen, hiria sortu aurretik. Bigarrena, “Estancia San Miguel"i buruzkoa da eta ildo nagusia Irlandatik etorritako immigranteen historia da, familia baten ikuspuntutik -Healy familiarena hain zuzen- kontatuta”. "Eta hirugarrena, euskaldunena".\n“Hirugarrenari dagokionez, Los vascos en Las Heras (Euskaldunak Las Herasen) du izena eta aitortu behar dut neure euskal sustraietan aztertu ahal izateko proposatu niola taldeari. Izan ere, amaren aldetik Duhalde, Berçaitz, Etchevers,Villanueva... abizenak ditut. Taldea erabat ados egon zen proposamenarekin eta lanari ekin genion. Hasierako asmoa aurreko liburuaren eredua jarraitzea izan zen; baina euskal familia andana bat dago eskualde honetan eta aniztasun hori islatzeko, bizitza-istorioen bilduma egitea erabaki genuen”.\nKontsultatutako iturriei dagokienez, Healy azaldu du, liburuaren protagonistek berek eman zutela informazioa: “galdetegi txiki bat prestatu genuen familia guztiengatik datu berak eskuratu ahal izateko. Kasu batzuetan familiaren ordezkari bat aukeratu genuen berari galdetzeko eta beste batzuetan guk geuk egin genuen ikerketa. Eta bat-batean eta gure harridurarako narrazio liburua bihurtu zen”.\n“Argazkiak ere sartu genituen; jaso genituen gehienak ezkontza argazkiak izan ziren; beraz, euskaldunen lanak islatu ahal izateko, Mauricio Flores Kaperotxipi-ren irudi batzuk ere jarri genituen. Eta oso baliagarria izan da Juan de Garay Fundazioaren liburua, daturik ez zuten familientzat”.\nLas Herasko euskal familiak\n“Esan bezala, euskal jatorrizko familia ugari bizi dira gaur egun Las Herasen. Hauek dira liburuan agertzen diren abizenak: Ahamendaburu, Amas, Amorena, Anivarro, Apaolaza, Ariztimuño eta Laurnaga, Arozarena eta Irigaray, Arregui, Arriortúa eta Aguirrebeña, Barandarian, Berçaiz, Biaiñ, Bidegorry, Bilbao, Calonge eta Apesteguía, Chutchurru eta Ellisseche, de Vicondoa, Duhalde, Echegaray, Elizondo, Errandonea eta Lepphaille, Errandonea eta Aguirrebeña, Etchart eta Yrigoyen, Etcheverry eta Izaguirre, Eyherabide, Goicochea, Goycoechea, Grenada, Harismendy, Ichazo, Iraolagoitía, Ithurburu, Maíz eta Chuta, Meaca, Mendy, Onsalo Irurzum, Lazaeta Otamendi, Zubillaga Lazaeta, Salaverry, Sarrat, Vega García, Viana, eta Villanueva”.\nAipatutako familien historiez gain Euskal Herriari buruzko informazio orokorra eta baita argentinaratu ziren euskaldunen bizimoduari eta ohiturei buruzkoa ere irakur daiteke testuan. Hitzaurrea Mikel Ezkerrorena da eta azaleko irudia Carlos Moreno arkitektoarena.\nEuskaldunak Las Herasen liburua erosi nahi dutenek AMESko kideekin kontakta dezakete elkarteari edota Ana Healy-ri idatziz. Liburuak 100 peso balio ditu, bidaltze gastuak aparte.


Ordainagiriak eta kidizaioak haz-en\nZer da? / Zertan datza?: Ordainagiriak, likidazioak eta, orokorrean, Udalaren aldeko eragiketak.\nPibote lurperagarrien sistema aktibatzeko managailua ematea\nZer da? / Zertan datza?: Udalerriko kale batzuetan jarrita dauden pibote lurperagarrien sistema aktibatzeko managailua ematea.\nNork eskatu ahal du?: Udalerriko kale batzuetan jarrita dauden pibote lurperagarrien sistema aktibatzeko managailua ematea.\nPromozio pribatuko Santa Luziako babes ofizialeko etxebizitzen eroslehentasunerako udalak duen eskubidea\nZer da? / Zertan datza?: Eroslehentasunerako eskubideak Udalari aukera ematen dio, beste edozein erosleren aurretik, etxebizitzaren eta gehigarrien jabetasuna izateko. Horrela bada, jabeak Udalari etxebizitza saltzeko intentzioa duela jakinarazi beharko dio eta zein baldintzetan egin nahi duen.\nNork eskatu ahal du?: Promozio pribatuko Santa Luziako Babez Ofizialeko Etxebizitzaren jabea.\nSaltzaile ibiltariei udaltzaingoak kendutako merkantzia itzultzea\nZer da? / Zertan datza?: Saltzaile ibiltariei udaltzaingoak konfiskatutako merkantzia itzultzea.\nNork eskatu ahal du?: Konfiskatutako merkantziaren jabea.\nNoiz eskatu daiteke: Merkantzia konfiskatu eta hilabeteko epean.\nZer da? / Zertan datza?: Herritarrek udalari bidaltzen dizkioten agiriak eta eskabideak jasotzea.\nTaxi - Lizentzia jabez aldatzea\nZer da? / Zertan datza?: Taxirako lizentzia jabez aldatzea.\nNork eskatu ahal du?: Taxiaren titularrak edo titularraren baimena nahi duenak.\nNoiz eskatu daiteke: Taxi-gidaria jubilatzen denean edo elbarritasunen bat duenean.\nTaxia - Ibilgailuz aldatzea\nZer da? / Zertan datza?: Taxi lizentziarako ibilgailuz aldatzeko baimena.\nNork eskatu ahal du?: Taxista titularrak.


KL. katealegaia. Erabilerraztasuna\nWebaren erabilerraztasunaren kontzeptua\nWebaren erabilerraztasuna honetan datza: informazioa denontzat eskuragarri izateko erraztasunak ematean, minusbaliotasunak direla-eta inork inolako mugarik izan ez dezan. Katealegaiako informaziora jotzen dutenen artean, askok nolabaiteko zailtasunak dituzte; besteak beste, honako hauek:\nEntzumen-, ikusmen- eta mugikortasun-arazoak:\nIrakurtzeko edo ulertzeko zailtasunak.\nSagua edota teklatua erabiltzeko zailtasunak.\nKonektibitate-zailtasunak; hala nola: testua bakarrik bistaratzen duen nabigatzailea erabiltzea, pantaila txikia izatea, konexioa motela izatea, etab.\nWebaren erabilerraztasunaren azterketa\nWebaren Erabilerraztasunerako Ekimeneko betebeharretan 3 erabilerraztasun-maila ezarri dira (A, A bikoitza eta A hirukoitza), kontuan hartuta 1., 2. eta 3. lehentasunei zenbateraino egokitzen zaizkien.\nKatealegaiako erabilerraztasuna aztertzean, W3Cren betebeharrak eta zenbait baliabide erabili dira, erabilerraztasunerako dauden arazoak aztertu, ebaluatu eta zuzendu ahal izateko.\nUne honetan, Katealegaiak 2. lehentasuna betetzen du (erabilerraztasun-maila: A bikoitza). Erabilerraztasun-maila Technositek ziurtatu zuen, 2007ko martxoaren 29an, eta 6 hilabeteko balioa du.\nHona hemen web-eduki guztiak eskura errazago izateko Katealegaian ezarritako funtzionalitate batzuk:\nAtariaren ikus-ezaugarriak (letra-tipoa bera, letra-tipoaren eta atzeko planoaren kolorea, etab.) estilo-orriaren bitartez zehazten dira. Horrela, erabiltzaileak bere lehentasunen arabera egokitu dezake testua.\nLetra-tipoen tamainak unitate erlatiboen bidez finkatu dira. Modu horretara, letra-tipoaren tamaina handitu edo txikitu egin daiteke, nabigatzailearen aukeretatik.\nErabiltzaileren bat Katealegaian sartzen bada estilo-orria onartzen ez duen nabigatzaileren bat erabiliz, ez du arazorik izango. Izan ere, eduki guztiak eskuragarri daude, CSSa desaktibatuta ere.\nOrriek egitura argia dute, bai erabiltzailearentzat, eduki osoa ikus dezakeelako, bai pantaila-irakurgailu batekin informazioa irakurtzen duenarentzat, edo estilo-orria desaktibatzen duten erabiltzaileentzat, etab. Helburu horri jarraituz, HTML kodearen bidez egin dira atal-izenburuak, zerrendak eta webgunea oro har ulertzen laguntzen duten elementu guztiak.\nHTML kodea eta erabilitako CSSa gramatika formaletara egokitzen dira, nabigatzaile desberdinetan edukiak egoki bistaratzen direla bermatzeko.\nErabilerraztasunerako betebeharrak ez betetzea\nWebgune honetako orrietako informazioa 2006. urtetik sortuz joan da, unean uneko erabileren arabera. Erabilerraztasunaren alorreko jardunbide egokiak etengabe hobetu behar dira. Hortaz, Katealegaiak bere gain hartzen du hobekuntza horiek ezartzeko ardura, orri guztietako edukien berezko eguneratze-prozesuan.


Asier Lizartza: "Bizi izan garen modua birplanteatu behar dugu"\nData: maiatzak 10, 2020\nJatorria animali basetan omen dago, baina saguzarrek ez dute errua. Agintean dauden batzuk akaso …\nEz zait iruditzen hitz aproposena hori denik … Izan ere, birus baten aurka (naturaren aurka) gerra egitea ez dut arras logikoa ikusten, zientzia egitea eta garatzea egokiagoa dela uste dut. Estatuko gobernutik, berriz, hori erakutsi nahi dute, armada mugiarazten, elkarrizketetan militarrak osasun arlokoekin batera paratuz …\nUste nuena baino hobekiago moldatu naiz egoera honetara; hala ere, kanpora ateratzea, mendira joatea eta zuzeneko sozializazioa aunitz botatzen ditut faltan!\nInguruko guztiak, familia eta lagunak, ongi daude eta alde horretatik lasai eta kontent, garrantzitsuena hori da eta!\nBertze aldetik, lan kontua dago … momentu honetan maisu lanetan nabil, ordezkapen bat egiten ari naiz eta ez dakit noiz artio luzatuko den. Eta etorkizuna nahiko beltz ikusten dut … baina ezin naiz kexatu!\nAlde batetik, nahiz eta denak berdin kutsatu gaitezkeen, koronabirusak arrisku taldeetakoei gehiago erasotzen die, eta pertsona horiek babestu behar ditugu, denen ardura da eta enpatiarekin jokatu behar dugu.\nBertzetik, haurrak, adinekoak, autonomoak, nekazariak, enpresa txikiak, sosa aldetik juxtu daudenak, langabezian gelditu direnak, saltzaileak, erizain eta medikuak, suhiltzaileak … hor daude, arazoei aitzin egiten eta laguntza gutxirekin.\nEragin haundia eta desberdina. Eta bitartean batzuk, betiko aprobetxategiak, bertzeen lan eta diruarekin ederki bizitzen …\nEmakumeak eta lan esentzial horiek baloratzeko ordua dela, duten inportantzia eman behar zaiela eta gobernuetatik laguntza guztia eskaini behar zaiela.\nEgoera zaila egia errateko. Zahar-etxean adibidez kutsatu andana, langileak lanez gainezka, egoiliarrentzat egoera gogorra … Bertako langileei, Benito Mennikoei eta zaintza lanetan daudenei mirespen guztia!\nAutonomoen, nekazarien, ostalaritzakoen, komertzio eta enpresa ttikien, langabezian gelditu direnen … egoera ere zaila eta gogorra!\nAuzolanean, ondokoari lagunduz eta orain arte bizi izan garen modua birplanteatuz. Elkartzea tokatuko zaigu, birusaren krisia eta gero bertze krisi bat ailegatuko zaigu, eta denen artean aitzinera atera beharko gara, bata bertzeari lagunduz eta gure eskubideak defendatuz.\nInterneta, ongi erabiliz gero, baliabide ezin hobea da eta momentu hauetan erabat lagungarria. Baina … hau dena pasatuta espero dut karriketan elkar topatzea.\nAuzolana eta elkarlanarekin batera, bidea.\nLiburu baten irakurketa gomendatuko al zeniguke? Zergatik?\nEgia errateko, eta tamalez, ez dut irakurtzeko ohiturik, baina bere garaian aunitz gustatu zitzaidan eta aunitz erakutsi zidan liburua gomendatuko nizueke: Marina Subirats eta Amparo Tomeren Balones fuera. Reconstruir los espacios desde la coeducación.