Wikiloc - ibilbideak IRURE-TOPINBURU-KARABIETA-SAUTXI - Elgoibar, País Vasco (España)- GPS track\nBisitak 1098, kokapena 13\nElgoibartik irtetzen gera eta Plaentxiruntz goaz errepidez. Plaentxira heldu baino lehen, Irure auzora garamatzan pista hartzen dugu. Ondoren Topinburu tontorrera igotzen gara. Topinburutik jeitxi eta Azkonabitza mendia inguratzen dugu, eta ondoren Eibarko Sautxi auzora jeisten gara. Eibartikan errepidez Elgoibarrera itzultzen gera.\nKaixo, zure lagunak ibilbide interesgarri hau topatu du IRURE-TOPINBURU-KARABIETA-SAUTXI https://eu.wikiloc.com/ibilbide-mountain-bike/irure-topinburu-karabieta-sautxi-366670 Ondo izan, Wikiloc - Munduko GPS ibilbide eta interesguneak


Aseguruen tarifak | Aixebe & Abante\nPosted on julio 16, 2013 por Oier Gorosabel Larrañaga en aseguroak, gutaz, laborala // 0 Comentarios\nEgunotan, Sanitas osasun aseguruak hartutako erabagi honi erreferentzia asko irakortzen gabiz interneten; fisioterapeutak (hegoaldekuak behintzat) aztorauta gabiz: lehendik miserixia ordaintzen zeskuen, eta oiñ hau…! Halan be, argi dago Sanitasen hau osasun aseguruen joera orokorra dala.\nOsasungintzan irabazi marjenak txikixak dira normalian, eta joerihau dala eta, guk be nabarmen aldatu bihar izan dogu enpresako egitturia, nahi baiño gehixagotan diru galeretan sartzen giñalako. Ezin geinke lehengo moduan biharra egiñ; ez behintzat bihargiñen soldatia jaitsi barik, edo/eta zerbitzuan kalidadia jaitsitta. Eta guk ez dogu halakorik egitteko asmorik…\nOnezkero igartzen da, bai; baiña gero eta nabarmenagua izango da “abixada biko” fisioterapia zentruen arteko aldia: aseguru toxikuekin biharra egitten dabenak ez dira bideragarrixak izango 5-10 paziente/orduko baiño gitxiagokin; bere konturako pazientiekin dihardugunok (gehi ganoraz ordaintzen daben aseguruekin), oiñ arteko estandarrak mantendu ahal izango doguz.\nItsasuan joeria argi dago, beraz; egokittu daigun ontzixan norabidia. Gu hala gabiz juan dan 6-7 urtian.


Gaglo gaztelekuko etorkizuna zalantzan ikusten du EAJ-PNVk . diariovasco.com\nGaztelekua. / AMAXKAR\nGaglo gaztelekuko etorkizuna zalantzan ikusten du EAJ-PNVk\nUdal Gobernuak egungo kontratua amaitutzat eman du\nGetariako EAJ-PNVko udal taldeak bere ezinegona azaldu nahi du gaztelekuaren etorkizuna dela eta. Gogoratze aldera, Gaglo gaztelekua 2006ko abenduaren 22an ireki zen 12-16 urte zituzten gazteei aisialdirako aukera bat bezala. Hamar urte funtzionamenduan egon ondoren ordea, ez da argi ikusten zein izango den bere etorkizuna. Udal gobernuaren erabakia izan baita orain arte kudeaketan ibili den enpresari kontratua ez luzatzea.\nUdal gobernuak bere partetik, ez dauka argi zer egin nahi duen gaztelekuarekin. Getariako EAJn «argi dugu beharrezkoa eta oinarrizkoa dela zerbitzu hau manten-tzea, Getariako gazteek aisialdiaz aparte errespetua, elkarlana eta talde kohesioa sustatzen dutelako. Horrez gain neguan leku egokitu bat dute denbora pasatzeko».\nJakinik irailean bukatzen zela kontratua, «udal gobernuak maia-tzeko batzordera ekarri zuen gaia, bertan gaztelekuak hausnarketa bat behar zuela azaldu zuen eta baloratu beharko litzatekeela zerbitzua mantendu edo ez. Honekin batera ebaluaketa txostena jaso zuten zinegotzi guztiek, eta bertan adierazitako datuen arabera, gaztelekuaren funtzionamendua oso ona zen, ekintza ugarirekin eta gazteen erabilera onarekin. Ondorioz begiraleek zerbitzua ematen jarraitzea gomendatzen zuten (kontuan izan behar da hauek hasieratik dauden begiraleak direla). Baina uztailean gai berdinarekin jarraituz, kontratua bukatzen zela adierazi ziguten eta oraindik zer egin erabakitzeke zegoela eta oposizioari jakinaraziko ziotela erabakia hartu bezain pronto».\nIraila iritsi da «eta oposizioari ezer esan gabe Udal Gobernuak kontratua amaitutzat eman du Hezizerb enpresarekin. Ondorioz, asteburu honetatik aurrera ez da gaztelekuko zerbitzurik egongo gure herrian».\nGetariako EAJ-PNVtik adierazi nahi du «gazteleku ixtearen guztiz kontra gaudela, eta ahal dugun guztia egingo dugula udalak herritarrei zerbitzu hau ematen jarraitzeko. Bestela nora joango dira Getariako gazteak neguan? Kalean utzi behar ahal ditugu? Herriaren etorkizunari bizkar eman behar al dio udal gobernuak? Herritarren ahotsak ez al du balio?».


EUSKADI.-Kutxak bi sukurtsal berri inauguratu ditu Malagan, eta jada 16 bulego ditu Andaluzian\nKutxak bi bulego berri inauguratu ditu gaur Andaluzian, biak Malagan, hain zuzen ere. Modu honetan, finantza-erakunde gipuzkoarrak jakinarazi du 16 sukurtsal dituela guztira Andaluzian: sei Malagan, lau Sevillan, bat Marbellan eta beste bat Esteponan.\nKutxako iturriek adierazi dutenez, Juan Sebastian Elcano kaleko 186 zenbakian kokatuta dagoen El Palo bulegoa inauguratu dute lehenengo, Jose Antonio Acevedo zuzendari dela; bigarrenik, kale bereko 49 zenbakian dagoen Camino Suarez sukurtsala ireki dute, Juan Civantoren gidaritzapean.\nFinantza-erakundeak gogoratu du 2004an ireki zuela bere lehenengo bulegoa Andaluzian, eta orain 16 direla jada; Gipuzkoatik kanpo 147 egoitza ditu Kutxak, eta 2007ko uztailerako 200 izango direla adierazi du.\nKutxako iturriek azaldu dutenez, Gipuzkoan, %95eko sartzea, eta %54ko merkatu-kuota gordailuetan eta %38koa kredituetan dituela. Halaber, hamabigarren postuan dago Estatuko kutxen zerrendan, zazpigarrena da eraginkortasunean, bigarrena aktiboekiko errentagarritasunean eta lehena balantzearekiko baliabide propioetan eta bulego bakoitzeko produktibitatean.\nAzkenik, bere taldeak ehundik gora enpresetan parte hartzen duela jakinarazi du, 1.500 milioi eurotan balioztaturiko inbertsio-zorroarekin. Gainera, 850 milioiko gainbalioa eta 2.600 langile eta 273 bulego ditu.


Zoriak ez du ulertzen ekitateaz – Guraso.eus\n2021-05-17\tNerea Agirre\tIruzkinik ez\nGaurko testu laburtxo honen bidez udalekuetan parte hartzeko aukerarik izango ez duten horiez jardun nahiko nuke. Zoriak kanpo utzi dituenez baino, sistemak berak, ad hoc, berariaz, kanpo uzten dituen horiez.\nZoriak ez du ulertzen ekitateaz. Hiztegien arabera, ekitatea antzinako grezierazko επιεικεία hitzetik omen dator. “Kasuan kasuko justiziari” egiten dio erreferentzia; kasuan kasuan bakoitzari berea, behar duena edo merezi duena ematea esanahi du. Honek, erabakiguneetan daudenak inpartzialtasunez jokatzera eraman dezake. Eta hartzaileen artean, batzuk beste batzuk baino arreta, baliabide, denbora… gehiago jasotzera.\nZoriaren esku uzten badugu prozesu bat, adibidez udalekuetarako partaideen aukeraketa prozesu bat, gertatuko denaren emaitza aurrera ezina, ziur gabea eta arrazoi nahiz lege zientifikoei ihes egiten diena izango da. Aurreikus daitekeen gauza bakarra zera da: zoriaren poltsa edo jolasean sartu ere ez direnak egin, ziurtasun osoz, %100enean kanpoan geldituko dira. Zoria ez da joango beren etxe edo bizilekuetara partaide izan daitezen bila.\nEkitatearen betaurrekoak janzten baditugu (gaurko testu honen bidez egiten den gonbidapena), ume eta gazte guztiak ezberdinak direla konturatuko gara. Berauei eta beren inguruneei begiratuta, abiaburuan hainbat ezberdinkeria edo egoera desorekatu daudela jabetuko gara.\nRawls-en ezberdintasunaren printzipioari jarraiki, pertsonen artean ezberdintasunak daude, eta beraz ezberdin tratatu behar dira ezberdinkeria egoerak gainditu nahi badira. Beraz, ekitatearen ikuspegitik, tratu ezberdina ematea justua da. Bazterketa egoerak, oztopo egoerak, pertsonei bizitzako eremuren batean partaidetza zailtzen dieten edozein egoera eta desorekarekin amaitu nahi badugu, erantzun ezberdinak zor dira.\nEgoera pertsonal edo sozialengatik egoera zurgarriagootan dauden ume eta gazteen aldeko politika eta ekinbideak aurrera eramateko ordua da. Eskolaz haratago, aisialdi hezitzailearen eremuan ezinbestekoa da ekimen ezberdinetara ume eta gazte guztiek irisgarritasuna ote duten, eskaintzak egoera eta behar ezberdinetara egokituta ote dauden eta pertsonen bizi kalitatean eragin positiboa ote duten hausnartzea.\nKomunitateko partaide guztioi dagokigu justizia sozialaren gaineko jarrera arduratsua, ume eta gazte guztien heziketa prozesuek (aisialdi aukerak barne) garrantzia bera har dezaten. Garapenaren alderdi batean edo batzuetan urritasunak dituzten umeen aisialdi aukerak ezin dira zoriaren esku utzi, ez eta beraien familia edo elkarte espezifikoen gain. Egoera ekonomiko, sozial edo jatorria dela eta desabantaila egoeretan aurkitzen diren ume eta gazteen kasuan berdin. Talde hauek gogoan izateak, hobekuntzarako palanka aktibatuko du, hasiera batean buruan izan ez ditugun beste pertsona batzuengan ere modu positiboan eraginaz. Udalekuetan elkarrekintzak dira nagusi, ezohiko denbora eta espazioak partekatzen dira beste ume eta heldu batzuekin. Harreman, emozio eta esperientzia zirraragarrien habia dira udalekuak.\nGuraso moduan gaiak deserosotasun apur bat sortu arren, ardura administratibo eta instituzionala beste batzuei dagokiola jakinik, baina erantzukidetasun eta elkartasun sozialak gurpil mardulak mugitzerainoko indar metaketak lor ditzakela sinetsirik…gure buruei denbora gehiagoz ezkutatu ezin diogun galdera edo ariketa proposatzeko unea iritsi da: Prest egongo ote ginateke herriko udalekuetako eskaintza etxera iritsi ez zaion horri, iritsi bai baina ulertu ez duen horri, zer den ere irudikatu ezin duen horri, inoiz probatu ez duen horri, bere nahia gauzatzeko baliabideak ez dituen horri, arrazoi ezberdinengatik epeetan izena eman ezin izan duen horri… zoriak gure seme-alabei egin dion plaza-opari pribilegiatua eskaintzeko? #Aurtenberajoandadila hashtag-a erabiltzeko?\nEta nola ez, aurten pausua ematera ausartzen ez bagara, prest al gaude bederen datorren urterako, udal arduradun eta udaleku eskaintza mota guztien antolatzaileei, udaleku eskaintza etxe edo eta bizileku guztietara irits dadila ziurtatzeko bideak jorratzen jarrai dezatela, gonbidapen esplizitu eta zuzena egiteko lana har dezatela, beharrezko baliabideak prestatu eta erabil daitezela, eta ume eta gazteen hautaketa prozesuak aurrez, denboraz, kolektiboki, xehetasunez, mimo handiz eta batez ere… ekitatez diseina dezatela eskatzeko?\nHemen agurtzen naiz…Oinherrik sortutako “Aisialdi hezitzailea 0 kilometroan” adierazpenarekin bat eginaz…eta gaurkoan… Aisialdi hezitzailea DENONTZAKO aldarria gehituz!!!!\nIruzkinik ez "Zoriak ez du ulertzen ekitateaz"


Bigarren eskuko etxebizitzaren prezioa jaitsi egin da neguan - Debagoiena - Goiena.eus\nBigarren eskuko etxebizitzaren prezioa jaitsi egin da neguan\nLeire Kortabarria 2016-04-04 08:00\nEtxebizitzak Arrasate erdialdean.\nBigarren eskuko etxebizitzaren salneurria jaitsi egin da iaztik hona, eta baita 2015eko azken hiruhilekotik 2016ko lehenengora ere. Jaitsiera hori orokorra da Hego Euskal Herrian eta Espainian. Debagoienean ere hala gertatu da.\nEl Idealista webgune espezializatuak egindako txostenak erabilitako etxebizitzaren salneurrien eboluzioa jasotzen du hainbat esparrutan. Tartean, Debagoieneko bi herritan izandako eboluzioa jasotzen du: Arrasate eta Bergara.\nArrasaten, 2015eko martxoan, erabilitako etxebizitzaren m2 bakoitzak, batez beste, 1.666 euroko prezioa zuen, eta aurtengoan, 1.607 eurokoa izan du. Iaztik hona, %3,5 merkatu da 2. eskuko etxebizitza, eta 2015eko azken hiruhilekotik bukatu berri den honetara, %0,4.\nAre deigarriagoa da Bergararen kasua; herri horretan, 2015eko martxoan, 1.955 eurotan zegoen m2 bakoitza, batez beste, eta aurtengoan, 1.706 eurotan, hau da, %12,7ko jaitsiera. Hiruhileko batetik bestera, %2,7 merkatu da prezioa.\nEuskadiko batez bestekoak hauek dira: 2015eko martxoan: 2.632 euro/m2; aurtengoan: 2.552 euro/m2; urte arteko bariazioa: -%3; hiruhileko artekoa: -%0,6.\nGasteizen, iaztik hona %5,2 jausi da metro koadroaren salneurria, baina joan den hiruhilekotik bukatu berri den honetara %0,2 igo da. Donostian, 3.894 eurotan dago m2 bakoitza, batez beste; iaztik hona %3,4 berbaliotu da, eta joan den hiruhilekotik, %1,4. Aztertzen diren Gipuzkoako herrietatik, m2 garestiena Zarautzen dago: 4.345 euro m2 bakoitzeko. Bilbon, 2.776 eurotan saltzen da m2 bakoitza; iaztik hona, %1,1eko jaitsiera, baina joan den hiruhilekotik, %0,6ko igoera.\nEstatuan, metro koadroa 1.552 eurotan saltzen zen martxo bukaeran. Urte arteko bariazioa -%2,8 da, eta hiruhileko artekoa, %-0,7. Dena dela, alde handiak daude zonalde batzuetatik beste batzuetara; Madrilen, Bartzelonan, Valentzian, Sevillan eta Valladoliden, prezioak igo egin dira.


ikt by margarita floripondiao - issuu\nInformazio eta komunikazio teknologiak hezkuntzan\nNekane Arakistain Uxue Guisasola\nAURKIBIDEA Aurkezpena ………………………………………………………………………………………………………..........….............\nIrakasleen inpresioa teknologia berriei buruz ………………………………………………......….....……… ...\nBaliabideak eta azpiegiturak ……………………………………………………………………………………….........…\nProposamen didaktikoa ………………………………………………………………………………………………….......…\nHobekuntza posibleak ………………………………………………………………………………………………………..... 12. orria Bibliografia……………………………………………………………………………………………………………………………... 12. orria\nAurkezpena Ikastetxea Gipuzkoako kostaldean kokatutako herri batean dago, Getarian hain zuzen ere. Getaria Gipuzkoako kostaldearen erdialdean kokatzen den udalerria da, Urola Kosta izeneko eskualdean. Gertu aurki ditzakegun herriak edota mugan daudenak honakoak dira: ekialdean Zarautz, hegomendebaldean Zumaia eta hegoaldean Aia eta Aizarnazabal, iparraldean Bizkaiko Golkoa mugakide duelarik.\nBiztanleriari dagokionez, %85 herrian bertan bizi da eta gainontzekoa herriko auzoetan: Askizu, Eitzaga, Mia eta San Prudentzio. Getariak 2.338 biztanle ditu eta kopuru hau ez da asko aldatu azken urteotan.\nEsan beharra dago Getarian euskara dela gehienbat erabiltzen den hizkuntza, %95ak ama hizkuntza duelarik nahiz eta azken urteotan atzerritar asko etorri diren. Atzerritar hauek ere, euskara ikasteko ahaleginetan ari direla nabarmentzekoa da.\nAzkenik, beharrezkoa da azaltzea ikastetxea herrian bertan non dagoen kokatua. Iturzaeta herritik nahiko gertu geratzen da baina aldapa handi bat igo beharra dago bertara iristeko. Hala ere, bide hau asko erraztu da orain dela urte batzuk egindako eskailera mekanikoekin. Lehen, zelai eta mendi\nberdeez inguratuta zegoen baina gaur egun, 3\nikastetxearen ezker eta eskuin aldeetan etxebizitzak eraikitzen ari dira. Eremua nahiko nahastua dago, espaloia aldez mugitu dute, eta lehen espaloia zen lekuan orain irakasleentzako aparkalekua dago. Bestalde, gurasoentzat soilik haurrak ikastetxetik sartu eta irtetzen direnerako polikiroldegiko aparkalekua zabaltzen dute, gurasoek beraien kotxea utz dezaten bertan. Guzti hau kontrolatu ahal izateko, udaltzaina egoten da bertan eskola ordu hasieran eta amaieran.\nIturzaeta eskola herrian dagoen ikastetxe bakarra da eta D eredua soilik eskaintzen da bertan. Ikastetxe honetan bi etapa desberdin daude, Haur Hezkuntza (2-6 urte) eta Lehen Hezkuntza (6-12 urte), honenbestez, 2-12 urte bitarteko ikasleak izango dira bertan. Haur Hezkuntza bi ziklotan banatzen da, guztira 4 ikasturte izango lirateke: -\nLehen zikloa (2-3 urte) eta ikasturte bakarra.\nBigarren zikloa (3-6 urte) eta hiru ikasturte.\nLehen Hezkuntza aldiz, hiru ziklo ezberdinetan banatzen da. Ziklo bakoitzak 2 ikasturte hartzen ditu baitan. -\nLehen Zikloa (6-8 urte). Ziklo hau 1. eta 2. mailak osatzen dute eta lehen aipatu bezala, bi ikasturte izango lirateke.\nBigarren Zikloa (8-10 urte). Ziklo hau aldiz, 3. eta 4. mailak osatzen dute.\nHirugarren Zikloa (10-12 urte). Ziklo hau 5. eta 6. mailak osatzen dute.\nBestalde, herri baten kulturaren sustraia hizkuntza dela kontutan izanik, Iturzaeta Herri Eskolak bere gain hartzen du ikasle guztiek beraien oinarrizko ikasketak bukatzen dituztenean\neuskaraz jarraitzeko gai izango direla eta euskararen erabilpena egunetik egunera indartzen ahaleginak egingo dituela. Horregatik ikasketak D ereduan egiten dira.\nGazteleraren ezagupen eta erabilera egokia ere bermatzen du, Euskal Herriko egoera elebidunaren barnean. Hirugarren hizkuntza baten ikasketa egokia bultzatuko du beste herriekin harremanak lortzeko tresna bezala.\nErlijio mailan, euskaldunon artean dagoen aniztasuna kontuan izanik, Iturzaeta Herri Eskola akonfesionala aitortzen da. Bere osatzaile guztien sinesmen, ohiturak eta erlijio sentimenduak errespetatuko dira.\nAzkenik, ikastetxe honetan hezkuntza-premia bereziei arreta emango zaie. Hezkuntza premia bereziak eta errefortzu laguntza behar dituztenentzako gela ireki bat dago gure eskolan, helburu orokorra hauxe delarik: ikasle hauek ikaste-prozesuan aurkitzen dituzten behar nagusienak gainditzen laguntzea.\nGuztira 193 ikasle (HHn eta LHn) ditugu ikasturte honetan, 140 familia dira. Ikasle gehienak herrikoak dira baina badaude batzuk inguruko auzoetakoak; hain zuzen honako hauetakoak: Mia, Eitzaga, Askizu eta San Prudentzio. Garraioa erabiltzen dute. Atzerritik etorritako familien seme alabak ere badira: Chile, Venezuela, Errumania, Georgia, Nicaragua, Argelia, Maroco eta Senegalâ€Ś\nIrakasleak, berriz, guztira 27 dira eta bi Hezkuntza Laguntzako Espezialista. 27 horietatik 13k tutore lana egiten dute.\nIrakasleen inpresioa teknologia berriei buruz Getariako irakasle batzuekin hitz egin eta gero eta beraien inpresioa jakin ondoren, esan dezakegu gaur egun teknologia berriak hezkuntzaren zilborra bilakatu direla. Beraz, ezinbestekoa iruditzen zaie hezkuntzan teknologia berriak aplikatzea, honela ikasleak apurkaapurka aro berri honetan murgiltzen baitira.\nHonen adibide Eskola 2.0 proiektuan sartuta egotea da. Honi esker, 5. eta 6. Mailako ikasle bakoitzak bere ordenagailu eramangarria du eta ikasgelan arbela digital bat dute.\nHala ere, nahiz eta ikastetxeak teknologia berriak erabiltzeko baliabide eta azpiegiturak izan, irakasleak ez dira honetaz baliatzeko guztiz formatuak ikusten. Esate baterako, arbela digitalak irakasleak nola erabili jakin baina lehenago ekarri zituzten ikastetxera. Irakasleak ez duenez jakintzarik, alde batera uzten du arbela digitala eta ez du sartzen bere irakaste metodologian. Esan beharra dago, orain irakasleentzako zuzenduta dauden teknologia berriei buruzko ikastaroak eskaintzen direla eta honek ikasleekiko hobekuntza bat ekarriko duela.\nBaliabideak eta azpiegiturak Ikastetxea eraikin bakarraz osatua dago, 3 pisukoa. Bigarren solairuan ordenagailu gela dago, 12 ordenagailu inguruz osatua eta gela honetatik talde guztiak pasatzen dira astean zehar.\nHorretaz gain gela bakoitzean ordenagailu bat dago. Ikastetxea 2.0 eskola proiektuan sarturik dagoenez, bostgarren eta seigarren mailako ikasle bakoitzak ordenagailu eramangarri bat du. Arbela digitalak ere, bi kurtso hauetan soilik daude, baina lehen esan bezala ez zaie erabilera handirik ematen. Bestalde, ikastetxean bertan areto bat dago, non filmak eta aurkezpena ikus daitezkeen.\nAipatu beharra dago IKT-ko koordinatzaile bat ere badagoela, Balbino Inza.\nProposamen didaktikoa Sarrera Jarduera honetan ikasleek blog bat sortuko dute, honela ikasleek bertan interesgarriak deritzoten ekintzak eta gertakizunak argitaratu ahal izango dituzte denen artean. Hirugarren zikloko 5. mailakoekin egingo dugu honako jarduera. Jarduera hau kurtsoan hasieran egingo dugu, honela 2011-2012 urtean zehar erabiliko dugu bloga.\nHelburuak Helburuak honakoak izango dira:\nTeknologia berrien munduan murgiltzea.\nBloga erabiltzen ikastea eta menderatzea\nBlog-a erabiltzen ikasi.\nTeknologia berrien munduan murgildu.\nIrakaslearen prestakuntza Jarduera aurrera eraman baino lehen, irakasleak aurretik, jarduera hau prestatu beharko du.\nJarraitu beharreko pausoak hauek izango dira. Lehendabizi teknologia berriei buruzko informazioa bilatu eta ezagutu beharko du. Bestalde teknologia berriez gain Internet ere menperatu beharko du.\nOndoren, blog-ei buruzko informazioa barneratu beharko du. Hala nola, interneten dauden blog desberdinak bilatu eta bilduko ditu.\nPowerPoint motibagarri bat prestatuko du irakasleak. Honela PowerPoint horretan lehenbizi blog-a zer den azalduko du. Honen lagungarri, aurretik proposaturiko blog desberdinen esposizioa izango litzateke. Blog desberdinak daudela azalduko die irakasleak ikasleei. Hala nola argazki blog-ak daude, hezkuntza blog-ak, politika blog-ak, erlijio blog-ak, blog pertsonalak, talde blog-ak, ... ( Irakasleak nola ez, bakoitza gainetik azaldu beharko du)\nMomentu honetan irakasleak beraiek gauzatuko duten blog-a, talde blog-a izango dela azalduko die. Talde blog hauek, izenak dioen bezala, talde jakin batek sortutako blog-ak dira. Bertan egunerokotasunean jazotako gertaerak, bai bizitakoak baita interesatzen zaizkienak ere, idatziko dituzte taldekide guztien artean.\nJada, ikasleek blog bat zer den jakin badakite eta irakasle eta ikasleen artean blog bat sortuko dute. Ondoren, blog-a sortu eta berehala hau hutsa geldi ez dadin, albiste edo gertakizun xelebre bat aukeratuko dute ikasleek eta horri buruzko albistea idatziko dute blog-ean.\nAstean 2 saioetan arituko dira blog-aren inguruan lan egiten. Hala ere, esan beharra dago gelatik kanpo etxetik ere blog-a erabil ahal izango dutela ikasleek, esaterako foro bat izango baitu, eta bertan ikasleek irakasleak proposaturiko edo beraiek erabakitako gai batez hitz egin ahal izango dute, bakoitzak bere iritzia azalduz.\nBlog hau irekia denez, gurasoek inolako arazorik gabe ikus ahal izango dituzte beren seme-alabek egindako albisteak edota lanak.\nProzesua Prozesu hau jarraituko da blog-a aurrera eraman ahal izateko: •\nLehenik eta behin irakasleak PowerPoint motibagarria erakutsiko die ikasleei.\nHurrengo saioan, blog-a egiteari ekingo diote eta lehenengo albistea\nargitaratuko dute. •\nHortik aurrera astean bi saiotan (ordubetekoak) blog-ari erreparatuko diote\nikastetxean eta etxetik ikasleek foroen bidez iritziak elkarbanatu ahal izango dituzte.\n1. saioa: Irakasleak “PowerPoint motibagarria” erakutsi die, eta aurreiritziak landuko dituzte elkarrekin.\n2.saioa: Blog-a sortuko dute eta lehenengo albistea argitaratuko dute.\nHortik aurrera astean bi saiotan erreparatuko diote blog-ari, saio bakoitza ordubetekoa izango delarik. Etxetik ere ikasleek foroen biez iritziak elkarbanatu ahal izango dituzte.\nIkasgelaren antolakuntza Irakasleak PowerPointa kainoi baten proiekzioaren bidez erakutsiko die. Honela pantaila handi batean ikusi ahal izango dute ikasle guztiek aurkezpena.\nHortik aurrera era berean egingo dute lan, albisteak idazterakoan ere, irakasleak idatziko ditu bere ordenagailuaz baliatuta, baina beti ere ikasle bat edukiko du alboan “lagun” diezaion, honela ikasleek mekanografia eta beste hainbat gauza ikasiko dituzte. Ikasleak egunetik egunera aldatu egingo dira, eta irakasleak erabakiko du ikasle bakoitza zenbat denbora egongo den bere alboan. Gainontzekoak eserita egongo dira, zinea izango balitz bezala, pantailari begira.\nEbaluazio irizpideak: ü\nEa klaseetan jarrera aktiboa eta positiboa duen.\nEa albisteak idazten laguntzen duen.\nEa foroetan parte hartzen duen.\nEa teknologia berriak menperatzen dituen.\nHobekuntza posibleak Orain arte esandakoarekin, ikus daiteke ikastetxe honek zenbait hobekuntza behar dituela teknologia berriei dagokienez. Lehenbizi ikastetxeko webgunea sortuko genuke. Bertan ikastetxeari buruzko informazio guztia egongo litzateke guraso zein ikasleentzat zuzendua.\nBestalde, ikastetxeko baliabide teknologikoei erabilera handiagoa ematea proposatuko genuke. Honen adibide arbela digitalak izango lirateke, irakasleei hau erabiltzera bultzatuko genieke eta baita zenbait ariketen bidez ikasleek arbela digitalen funtzionamendua ikastera.\nAzkenik, teknologia berriko arloan, irakasleen ezagutzen berritzea bultzatuko genuke, hau da, noizean behin ikastaroren bat egitea arlo honetan hobetzeko eta aurrerapenen berri izateko.\nBibliografia Erabili dugun informazio iturri bakarra Nekane Arakistainen Practicum I-eko memoria izan da, Getariako Iturzaeta Ikastetxean egindakoa.\nMemoria hau egiteko, Ikastetxeko\nHezkuntza Proiektua eta urteko Ikasketa plana erabili zituen, biak ikastetxean lortu zituelarik.\nBestalde, Iturzaeta Ikastetxeko irakasleekin hizketaldi bat izan genuen, teknologia berrien erabilerari buruz. 12\ninformazio eta komunikazio teknologia berriak


Zorrak eta dibisek Ibexaren bilakaera baldintzatzen dute - Ekonomiaren KZ\nZorrak eta dibisek Ibexaren bilakaera baldintzatzen dute\nAEBetako KPIaren ondorioek zor eta dibisen merkatuetan jarraitzen dute. Europa tinko mantentzen saiatzen da, errekorren eremuan, eta Ibex zalantza egiten du maximo berriak erasotzeko orduan. ArcerlorMittal eta bankuak Espainiako indizearen euskarri dira.\nEguneko agendak atzo ezagutzen ziren bezalako hitzordu nabarmenak saihesten ditu, eta, horregatik, merkatuek oraindik digeritzen saiatzen dira Estatu Batuetan argitaratutako inflazioaren datu historikoaren ondorioak. Urte arteko KPIa % 6,2ra igotzeak, espero baino lau hamarren gehiago, zalantza berriak sortzen ditu prezioen igoeren iragankortasunari buruz, eta inbertsiogileen erantzun argia izan zuen. S & P 500 indizeak izan zuen jaitsierarik handiena hilabete baino gehiagoan, eta AEBetako hamar urterako bonuaren interesak, prezioen alderantzizko bilakaera duenak, bi hilabete inguruko igoerarik handiena izan zuen.\nZorraren interesek berehala geldiarazi zuten atzera egitea KPIaren ondorioz, baina maila desberdinean. Hamar urterako bonu estatubatuarrari eskatutako errentagarritasuna +%1,50etik +%1,60ra hurbildu zen, inflazio-tentsioen hazkundeak Erreserba Federalak interes-tasen igoerei ekiteko ezarritako epeak laburtuko dituela aurreikusita. Europan, aldiz, inbertitzaileak eszeptikoagoak dira Europako Banku Zentralaren moneta-politikaren epe laburreko doikuntzei buruz. Alemaniako bundearen tasa negatiboak % -0,20tik gora mantendu dira, % -0,30 ingurura iritsi eta hurrengo egunean. Espainian, hamar urterako bonuaren interesa +%0,50eko atalasera hurbiltzen da berriro.\nAldaketak zorrean nabarmenak izan baziren, ez ziren gutxiago izan dibisen merkatuan. Dolarrak goranzko joera berria izan zuen AEBetako KPIaren zifrekin. Euroak 1,15 dolarren maila galdu du eta urteko minimo berriak 1,14 dolarretan erregistratu ditu, aurten % 6 baino galera handiagoekin. Librak dolarraren bultzadari aurre egiteko sufritzen du, eta 1,34 dolarren atalasearen ertzean atzera egiten du.\nBadirudi KPIaren datuak eragindako presioak Wall Streetera mugatzen direla errenta aldakorrean. Europak ia aldaketa aipagarririk gabe ixtea lortu zuen atzo, Ibexeko igoerak izan ezik, eta gaur goizean Asian aurrerapausoak izan dira nagusi. Dolarrak yenaren aurka izan duen tirakadak % 0,61 bultzatu du Tokioko Nikkei, Txinako CSI 300 indizeak % 1,6 igo duen bitartean, Evergrande hirugarren aldiz ‘default’ en sartzea saihestu ondoren.\nEuropak, gaurko saioan bistari erreferentzia handirik egin gabe, bere mugimenduak izoztu ditu, eta Espainiako Burtsa Europako gainerako indize nagusietan nagusi den zehaztugabetasun-giroaz kutsatzen da. Ibex indizeak 9.100 puntuak berreskuratu zituen atzo, baina gaur zalantzan dago indizean sartuko liratekeen 9.182 puntuak gainditzeko orduan, bost hilabeteko maximoen eremuan.\nIbex indizeko kideen emaitzen jarioak jarraipena du gaur ArcelorMittalekin. Altzairuaren erraldoiak % 44 egin du gora atzo itxi zutenean, eta 2008tik izandako mozkin eta ebitda zifrarik onenak aurkeztu ditu, nahiz eta azken aldagai hori aurreikusitakoa baino pixka bat beherago geratu den. Horren truke, konpainiak zorraren beste murrizketa bat iragarri du, eta akzioak berrerosteko planera bideratutako zenbatekoaren epe laburreko igoera. Altzairutegiak bere rallya zabaltzen du eta Ibexeko igoeretan nabarmentzen da.\nAkzioen berrerosketak eta lehengaiekin lotura handiena duten enpresak dira, berriz ere, Ibexaren protagonistak Repsolen eskutik. Petrolio-enpresak % 2,35eko igoerarekin erantzun zion atzo akzioak berrerosteko programaren hasieran. Gaur egun, petrolioaren merkatuak erregistratutako zuzenketaren ondoriozko beheranzko presioei aurre egiten saiatzen da, eta bere akzioak akzioko 11 euroko mailatik gertu hozten dira.\nEuropako gainerako burtsek berriro aktibatuta dute aste hasieratik nagusi den balazta, nahiz eta saio guztietan aldaketak oso txikiak izan diren indize nagusietan. Inbertitzaileak ia ez dira zuzentzen maximo historikoetatik. Duela gutxi dolarra igo izana pizgarri gehigarria izan daiteke Europako enpresa askorentzat, batez ere esportaziora gehien bideratuta daudenentzat.\nEmaitzen multzoak oso zeinu desberdinak eragiten ditu Europan. Burberry % 7 erori da Londresko Burtsan, bere kontuekin huts egin ondoren. Emaitzen ondoriozko murrizketak errepikatu egiten dira Aegon aseguru-etxearenak eta Varta bateria-enpresarenak bezalako kotizazioetan. Aitzitik, hirugarren hiruhilekoko zifrek hainbat balio bultzatzen dituzte, hala nola Generali aseguru-etxe italiarra, Delivery Hero etxez etxeko janaria banatzen duen konpainia eta RWE erraldoi energetiko alemaniarra.\nPetrolioaren prezioarekin lotura handiena duten enpresek normalean baino gutxiago pozten duten erreferentziak jasotzen dituzte petrolioaren prezioan. Etxe Zuriak eta dolarraren eskaladak zuzenketa aktibatu dute Brent upelean, ordu batzuetan % 3,5etik gorako jaitsierekin. Bere prezioa 82 dolarreraino igotzen da, Eest Texas upelak kotizatzen duen 81 dolarren aldean.\nPetrolioa zuzentzeak inflazioaren tentsioei eusten laguntzen du, baina atzoko AEBetako KPIaren datuaren ondorioek urrearen kotizazioa izugarri igo dute. Metal preziatuak, inflazioaren aurkako babesleku klasikoetako bat, ontza 1.850 dolarren muga ere gainditzen du. Bitcoina, aurreko jardunaldietako inflazioagatik ere onuragarria, errekorretatik urrun dago gaur egun, 64.000 dolarren mailara jaitsi baita.\n← Euskadik kanpoko bokazioa duten 5.000 enpresa ditu\nEBk pentsioak berriro kalkulatzera behartu du Espainiako Gobernua →\nCAFeko langileek hitzarmen berria onartu dute\nInflazioak 100.200 langabe gehiago sortu ditu Estatuan


Auzia Euskaraz (epaiBi): Abokatu eta prokuradoreentzat e-Toolbarra erabiltzeko prest!\nAbokatu eta prokuradoreentzat e-Toolbarra erabiltzeko prest!\n2014-02-19 Auzia Euskaraz!\nAbokatu eta prokuradoreentzat euskaraz lan egiteko laguntza tresna (e-Toolbarra), bereziki haientzat garatua, bulegoz bulego instalatzen hasiko gara otsailaren 24an.\nOrain arte Auzia Euskaraz proiektuan parte hartzen ari diren abokatu eta prokuradore guztiekin telefonoz harremanetan jarriko gara hitzorduak jartzeko. Bulegoetara bisitak Epaibi lantaldeko informatikari eta hizkuntza normalkuntzako teknikari edo trebatzaileek egingo dituzte.\nEuskaraz lan egiteko tresna berria instalatu eta berau erabiltzeko azalpenak emango dizkizuegu. Horrez gain, aurrerago e-Toolbarrean integratzeko asmoa dagoen Lege testuen atalaren diseinuari buruzko galdetegia ere pasatuko da. Atal berri hau erabiltzaile izango direnen beharretara ahalik eta gehien egokitzeko asmoa dugu.\nTresna instalatutakoan testu editorean, word-en, integratzen da. Testu editoretik, "e-Toolbar" ikonoan klik eginda, leiho hau irekiko da:\ne-Toolbarrean honako aukera hauek aurkituko dituzue:\n1) Itzultzailea: Justiziako Hiztegi Terminologikoa kontsultatzeko eta esaldi motzak itzultzeko aukera\n2) Ereduak: abokatu eta prokuradoreen ereduak kontsultatzeko aukera\n3) Galdetu: epaiBiri zure galderak egiteko aukera\n4) Pilulak: gomendio linguistikoak kontsultatzeko aukera\n5) Gehiago: kanpoko baliabideetara lotura eta testuak kopiatzeko aukera.\n6) Bidali zure iruzkina: edozein pantailatatik erabiltzaileak iruzkin bat bidaltzeko aukera izango du.\nGaia: Abokatuak, E-Toolbarra, Prokuradoreak


Illunbek laster utziko dio txertodromo izateari : Irutxuloko Hitza\nIllunbek laster utziko dio txertodromo izateari\nGotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak iragarri du Gipuzkoako, Arabako eta Bizkaiko txertaketa guneen “berrantolaketa” prozesu bat abiatu dutela laster, horren bidez txertodromoak ixteko; tartean Donostiakoa, Illunbeko txertodromoa. Koronabirusaren aurkako txertaketa prozesua oso aurreratuta dagoelako hartu dute erabaki hori: soilik 12 urtetik gorako 200.000 biztanle inguru gelditzen dira inmunizatzeko. Hain zuzen, Euskal Autonomia Erkidegoko herritarren %70a baino gehiago inmunizatuta dago jada, eta Hego Euskal Herriko datuak —Osakidetzarenak eta Osasunbidearenak— aintzat hartuta ere gauza bera gertatzen da.\nTxertodromoen erabilera “arrakastatsua” izan dela nabarmendu du Sagarduik, baina adierazi du “logistikaren eta antolaketaren aldetik ahalegin handia” eskatzen dutela halako instalazioek. Horregatik, 12 urtetik gorako herritarren txertaketa prozesua “aste gutxi batzuetan” bukatu ahal izango dela azpimarratu du, eta, beraz, txertaketa guneak berrantolatu egingo dituzte, “egungo egoerara egokitzeko”. Hala ere, sailburuak ez du zehaztu noiz gauzatuko duten Illunbeko eta gainontzeko txertodromoen itxiera. Aipatzekoa da Illunbeko txertaketa gunea zertxobait murriztu zutela dagoeneko joan den astean, Gipuzkoa Basket entrenamenduetara itzuli denez, beheko partean txertatzeko instalazioak kendu eta saskibaloi zelaia jarri baitzuten.\n2021. urtearen hasieran ireki zuten COVID-19aren aurkako Illunbeko txertodromoa, eta milaka herritarrek jaso dute botika han. Hedabide honek zezen plazako txertaketa nolakoa den aztertu zuen uztailean argitaratutako erreportaje zabal batean.


Huliganaren itzulera. Norman Manea by Erein argitaletxea - Issuu\nHuliganaren itzulera (bizitza bat)\nKoro Navarro Itzultzailea\nJatorrizko izenburua: Întoarcerea huliganului\n© 2003, Norman Manea Eskubide guztiak erresalbatuta Liburuaren azala eta diseinua: Antton Olariaga Azaleko argazkia autorearena da © Itzulpenarena: 2016, Koro Navarro © Argitalpen honena: 2016, EREIN eta IGELA argitaletxeak Inprimatzailea: Itxaropena, S.A. ISBN: 978-84-9109-002-1 Legezko Gordailua: S.S. 266/2017\nNorman Manea da gaur egungo errumaniar literaturako irudirik ezagunena. Hizkuntza askotara itzuli da haren obra, eta aitorpen zabala izan du mundu osoan. Baina Sándor Márai hungariarrarentzat bezala, harentzat ez baitzen Hungaria bere aberria, hungariar hizkuntza baizik, hizkuntza omen da Manearen aberria ere: errumaniera, ez Errumania. Izan ere, Errumaniak ez du Manea oso ondo tratatu. Norman Manea Suceava izeneko hirian jaio zen, 1936an, Errumaniako ipar-ekialdeko eskualde batean, Bukovinan. Non gabiltzan konturatzeko, ondo dator gogoratzea liburu honetan Bukovinako hiriburua dena, Cernăuți, Txernivsti deitzen dela gaur egun, eta ez Errumanian, baizik eta Ukrainan dagoela; XX. mendea soilik kontuan harturik, sei estatutan egona da hiri hori, Ekialdeko Europan harrigarria ez den gauza. Manea judua zen, eta Bigarren Mundu Gerraren garaian, bost urte besterik ez zituela, Transnistriara deportatu zuten familia osoarekin; gero, Ceaucescuren komunismoaren garaian, beste kontzentrazio-esparru bat ezagutu zuen, zeharka orduko hartan, aita bisitatzera joanda. Aita funtzionarioa zen, eta behin haragiarekin tranpa bat egin omen zuela-eta, Peripravako esparruan preso eduki zuten, hamar hilabetez besterik ez, Estatu sozialistak haragiarena “oker judiziala” izan zela adierazi baitzuen. Hirurogeietan hasi zen Manea idazten, eta izena eskuratzen idazle gisa Errumanian. 1986an, erregimen komunista ezin eramanik –edo zuzenagoa litzateke agian erregimen komunistak ezin zuela bera eraman esatea–, 50 urte zituela erbestearen 7\nbidea hartu zuen. Beka bat eman zioten Mendebaldeko Berlinen, eta hurrengo urtean Ameriketako Estatu Batuetara jo zuen, New Yorkeko Bard Collegen irakasle-lanak egitera, berea ez zen herrialde batean eta sorkuntza-hizkuntza inoiz osorik bereganatu ez zuen ingelesez aritzeko. Urruti egon arren, bere jaioterriko nahiz Europako debate handiei lotua egon da beti Manea. Batzuetan, guztiz desagertu gabeko antisemitismoa, eta gorrotoaren eta manipulazioaren forma berri gero eta globalizatuagoak salatuz. Besteetan, ultranazionalismo intransigente eta xenofoboaren indar gero eta handiagoa seinalatuz, sobietarren eraginpekoa izandako Erdialde-Ekialdeko Europan batez ere. Ederki kostata barkatu dio Errumaniak deserritzea: makina bat bider idazlea salatu ondoren errumaniar betea –behar bezain abertzalea– ez izateaz eta abarrez, azken urteotan herriak bakeak egin ditu bere idazle nagusiarekin. Autobiografiak toki handia hartzen du Manearen lanean, eta sailka daitekeen neurrian, autobiografikoa da haren obra ezagunena, Huliganaren itzulera hau ere. Manearen obra osoa edo ia osoa itzuli da ingelesera; gaztelaniaz eta frantsesez eskura daude obra nagusiak: Plicul negru (Gutun beltza); Despre Clovni: Dictatorul si Artistul (Pailazoez: diktadoreak eta artistak); Fericirea obligatorie (Nahitaezko zoriona), eta abar. Denetan ageri da lekuko “pribilegiatu” honen irudia: bi bider esetsia, bi totalitarismoren biktima, Imre Kertész hungariarra eta beste hainbat idazle bezala. Huliganaren itzulera1 XX. mendeko gertaera handietan murgilduriko existentzia baten kontakizuna da Huliganaren itzulera; biografia arte bihurtzen 1\tAtal honetarako hemen oinarritu naiz: http://batboyreads.blogspot. com.es/2011/11/el-regreso-del-huligan-de-norman-manea.html 8\nasmatu duen idazle baten bidaia da, denboran eta espazioan, ametsean eta errealitatean, iraganean eta orainean barna. Egile/kontalari/protagonistari bere sorterrira itzultzeko aukera eskaintzen zaionean hasten da bidaia handi hau. Oroitzapenak oldean heltzen dira orduan: deportazioak etendako haurtzaroa, komunismoak gaztaroan sortutako suhartasuna eta ondorengo desilusioa, Ceaucescuren diktadurapeko bizitza, intelektualaren zailtasunak inguru itogarri batean, eta, azkenik, erbestea. Hamar urte behar izan zituen Maneak itzultzearen aukeran pentsatzen hasteko. Itzuli? Zertarako? Merezi du? Pertsona subertsiboa, sediziogilea, errebeldea da Huligana errumanieraz (huliganul). Posible ote da, huligana izan ondoren, aberrira itzultzea? Liburuak lau atal baditu ere, hiru zati guztiz berezietan dago antolatua. Bere herrira bisitan joatera gonbidatzen dutenean, idazleari sortzen zaizkion zalantzak eta beldurrak ageri dira aurrenekoan. Lehen zati hau Mihail Sebastiani egindako erreferentziekin abiatzen da. Sebastian idazle juduak (19071945; egiazko pertsonaia, beste guztiak bezala) Mircea Eliade errumaniar intelektual handia kritikatu zuen, Burdinazko Guardia talde ultranazionalista eta antisemitarekin zituen harremanak zirela-eta; esan behar da nazi alemanak berak ere ikaratu zituzten pogrom eta sarraskiak egin zituela talde hark 40etan. Hala, sekulako zalaparta sortu zen Errumanian Sebastianen kritika hura zela-eta, eta haren ondoriozkoa dirudi Chicagoko unibertsitatean tiro batez asasinatu zuten Ioan Petru Culianuren irakaslearen kasuak. Ez da behin ere hilketa argitu; batzuek hildakoaren antikomunismoarekin lotzen dute, eta beste batzuek Burdinazko Guardiarekin, Culianuk ere Eliaderen iraganaren alderdi batzuk kritikatzeko asmoa zuelakoan. Abiapuntu horretatik aurrera, kontalariaren gogoetak ageri dira Huliganaren itzuleran, gero etorriko diren gertakizunen erreferentziekin nahasirik. 9\nBigarren zatian daude, nik uste, irakurleari interesgarrienak gertatuko zaizkion pasarteak. Memoria zoragarriak dira, zeinetan bere bizitza, bere familiaren eta bere herriaren mende erditik pasako historia kontatzen baitizkigu Maneak. Aparteko kontalari gisa agertzen zaigu Manea hemen. Sentiberatasun handiz, baina batere milikeriarik gabe, batzuetan bortizkeriara ere heltzen den autokritika batekin, idazkera trinkoa erabiliz, gogoeta erruz eginez (eta, behar den bezala, inolako konklusiotara heldu gabe), ghettotik (hau da, holokaustoaren oroitzapenetik, amarengandik eta haren biktimismotik) atera nahi duen judu ateo baten atsekabeaz, ezin ahaztuzko pasarteak eta istorioak kontatuz (pioneroen lider gisa izan zuen esperientzia, lagun bat jendaurrean salatu eta kanporatu behar izan zuten arte; aitonaren heriotza, umea zela bere aurrean gertatua, eta nola ikusi zuen aitona hil eta handik gutxira, haren bigarren emaztea ilea txukuntzen ispiluaren aurrean; Maria neskamearen istorioa, zeina familia deportatu zutenean bera ere joaten tematu zen neskatxa bihotz onekoa baitzen), beti ere, jauzi bikainak eginez denboran atzera eta aurrera. Batzuetan oso urrutira, trena, deportazioa eta oso urrutikoa ere ez zen Marc Chagall margolariaren obra lotuz, zeina liburu honetako leitmotiv â€“edo obsesioâ€“ garrantzitsua baita: Gurpilek gaueko leloaren konpasa markatzen dute, loaren koska ilunetan lerratzen hasi naiz. Halako batean, sua. Bagoiak sutan, sutan zerua. Sua eta kea, sutan dago ghettoa. Herri bat kiskaltzen, pogromoa eta sua. Sugarretan etxe txikiak eta zuhaitzak, garrasiak. Zeru gorrian, sakrifizioko oilarra eta sakrifizioko bildotsa. Martiria herriaren erdian suari lotua. Gurutziltzatze bat bezala, baina gurutzearen zeharkako makila falta da, makila bakarra dago, lurraren gainetik zut. Ez dute gorputza iltzez lotu, eskuak besterik ez daude lotuak, 10\neta errezoaren zinta sakratuekin, filakteriekin. Hankak soka batekin lotuak zutoinari, eta otoitzaren marra zuribeltzekiko xalean bildua gorputza. Martiriari oinak ikusten zaizkio, bularraren parte bat, besaburu bat, besoak, larruazal lumineszentea, hori-kolorea eta distira moreak. Aurpegia zurbila, luzaxka, gazte-bizarra, patilla finak eta gorrixkak, betazal eroriak begi nekatuen gainean, eta txano berde bat, bisera alde batera duela. Hirugarren zatian, Bukarestera doa Manea, León Botsteinekin (1946; pertsonaia guztiz interesgarria eta erreala hau ere, egilearen laguna, orkestra-zuzendaria, eta Maneak lan egiten duen New Yorkeko unibertsitateko errektorea). Bukaresten igarotzen dituen hamaika egunen kronika dator ondoren. Hara eta hona garamatza Maneak, aspaldiko lagunak bisitatuz, gaztaroko kaleetara joanez, jatetxe berriak ezagutuz, eta abaildu egiten gaitu, nahastu egiten gaitu bere oroitzapenekin, bere ametsak –amets txarrak normalean, amets gaiztoak– interesatzea ere lortzen baitu “ekialdeko” siesta egiten duenean bere hotel erraldoian. Hori guztia, pentsatzekoa denez, zorroztasunez kontatua dago, ironia mingarriz batzuetan, kritika eta autokritika latza ere eginez. Eta hor hartzen du inondik ere liburuak bere balio nagusia, balio unibertsala. Judutasunaz asko hitz egiten da, jakina, baina ez erlijioaz, izate juduaz eta identitate juduaz baizik. Esate baterako, honela: Galdetu zizunean Freud doktoreak zer geratzen zaion judutik ez erlijiosoa, ez nazionalista, ez Bibliako hizkun tzaren hiztuna ez den judu bati, hark emandako eran tzun bat zezeldu zenuen: “Asko”. Hitzak zer esan nahi zuen ez zenuen azaldu, eta Freud doktorea ere ez zen izan azaltzeko bezain zuhurgabea. (…) Denborarekin, 11\nzuk ere komatxoak eskuratu zenituen, Freud doktoreak bezala. Ez judutzat, baizik eta “judutzat”, hartzen du gaur Monsieur Lyotardek Sigmund Freud, baita haren kide Walter Benjamin, Theodor Adorno, Hannah Arendt eta Paul Celan ere. Aleman ez-alemanak ez ezik, judu ez-juduak dira, azaltzen du frantsesak lagunkoi. Susmagarriek auzitan jartzen dituzte tradizioa, mimesia eta immanentzia, baita “emigrazioa, sakabanatzea eta integratzearen ezintasuna” ere. Eta identitateaz oro har, postkomunismoak bestelako eskakizunak ekarri baitzizkien errumaniarrei, idazle deserrituari bereziki. “1982an, lurraldez kanpokoa eta alderdiaren kontrakoa. Hamar urte geroago, egiaz lurraldez kanpokoa, Alderdia bezalaxe, hura ere ezerezean desagertu baitzen”. Postkomunismoko Jormaniako egunkariek, izan ere, deserritua ohoratzen jarraitzen zuten: “traidorea”, “Jerusalemgo ipotxa”, “Gixon-erdia”. Bai, aberria ez zen nitaz ahazten, eta niri ere ez zidan berataz ahazten uzten. Dirua gogotik gastatu zuten nire lagunek zigiluetan, urtea joan eta urtea etorri, urtaroa joan eta urtaroa etorri, omenaldi haiek niri helarazteko. 1996an, “pipia errotik suntsi tzea” exijitzen zuten jadanik abertzale berriek. Azken soluzioaren adierazpide kafkiar hark, jakina, deserritu gisa itxuraldatutako intsektua seinalatzen zuen, itsasoez eta lurrez haraindi, Paradisuan ezkutatu zen hura. Badira guztiz jakingarriak diren beste istorio batzuk ere; bat, Romeo eta Julietaren maitasun tragikoarena, baina errumaniar bertsioan: kontalaria eta neska “kristau”, “jentil” edo “shiksa” bat (hau da, emakume ez judua, yiddishez) maite12\nmintzen direnekoa, Romeo eta Julietaren istorio tragikoaren Ekialdeko bertsio ez hain-hain tragikoa, ghettoak –amak– inola ere ezin onartu duten gauza. Eta martxan jartzen dira ghettoaren atzaparrak… ghettoa kanpotik ixten baita, baina baita barrutik ere. Romeoren familiak telefono-dei bat jaso zuen, jakinarazi ziona bikotea maitasun-eldarnio betean zegoela Itsaso Beltzaren bazterrean. (…) Milaka urteko deitoreek bultzatuta, martxan jarri ziren ghettoaren atzaparrak, eta zeru-lurrak nahasi zituzten aztarren susmagarrien bila. (…) Ezin zitzaien ezikusia egin, are gutxiago aurre egin, deitore-erretolikei, takikardia-eszenei, gertu zen suizidioa iragartzen zuten espasmoei. Mater Dolorosa ez zen hasiberria era hartako antzezpenetan, baina, orduko hartan, botikek eta argudioek ez zuten laguntzen. Izan ere, gauza bera dira Manearentzat ghettoa eta ama; ama, “Mater Dolorosa”, zilbor-hestea moztu nahi ez duena; eta semeak mozten badu, ez dio inoiz barkatuko: Ghettoaren kontrako nire borroka, beste ezer baino gehiago, amaren kontrako borroka izan zen; amak gehiegikeriaz bizi zuen eta, orobat gehiegikeriaz, inguruari kutsatzen zion urduritasunaren, gehiegikerien eta izumenaren kontrako borroka. Ez nintzen garaile atera lehia amaigabe hartatik; bizirik ateratzea besterik ez nuen lortu. Biktimari buruzko hausnarketa berez bezala dator liburuan. Amaren eta aitaren erreakzio desberdinak deportazioan, Transnistrian: espero izatekoa amarena, nola edo hala bizirik atera 13\nbehar, nondik edo handik janaria, arropa, indarra, bizirik jarraitzeko behar dena eskuratu. Eta hona hemen Marcu aitarena: Marcuk etsiak hartua ematen zuen. Lehen unetik bertatik, trenean pilatu gintuztenetik. Eta gero, bagoietara bota gintuztenean. Gau beltzean esnatu ginen, baioneten eta irainen artean. Aitak bere alkandora ikusi zuenean, beltza, zorriz betea… Zorriak gure gainetik paseatzen ziren. ‘Ez du merezi horrela bizitzeak’, esaten zuen aitak. Itxaropena galdu zuen. Izan ere, oso gizon garbia izan zen hura beti. Bai, hain gizon apaina eta dotorea… Alkandorak egun batez besterik ez zituen erabiltzen. Galtzetinak ere lisatu behar zitzaizkion, halakoxea zen. ‘Jadanik ez du bizitzea merezi’, behin eta berriz. Transnistrian lehen egunak eman ondoren ere, gauza bera esaten jarraitzen zuen. ‘Ez du merezi, ez du merezi’. ‘Merezi du’, esaten nion nik. ‘Merezi du, merezi du! Eusten badiogu, bizirik ateratzen bagara, jantziko dituzu alkandora garbiak. Baina horretarako behar den guztia egin behar da’. Eta halaxe egin genuen. Zeinek jakin zezakeen orduan itzuliko ginen edo ez? Eta aurrerago: Heriotza bai, baina umiliazioa ez! Dena arriskatuz, nazkanazka eginda, errealitatetik alde egin zuen. Ez zuen mirabekeriara jo, ez zen azal-zuria bihurtu, esklaboei eskatzen zitzaien bezala, ez: Duintasunari ez zion uko egin Manea jaunak! Emaztearen begietan hori zorakeria bat zen, baina senarrak ez zuen amore ematen. Merkatu beltzak nazka ematen zion, baita sentimenduenak ere, ez bakarrik aspirina eta ogiarenak, eta nazka ematen zion orobat zapaltzaileen ankerkeriatik salbatzeko asmoa 14\nhartutako biktimen ankerkeriak. Munstro borreroek munstro biktimak sortzen dituzte, esan ohi zuen, bere ahots ahul baina sendoarekin. Eta berez bezala dator umorea ere. Umore beltza da askotan; baina azken urteei dagozkien kontakizunetan ageri da batez ere, deserrikoetan alegia, aurrekoetan nonbait ez baitago leku handirik umorearentzat. Hala, komediako doinuan daude kontatuak Mendebaldera alde egiteko paperen kontuak eta jestioak. Berlinen, funtzionario frantsesarekin egon behar du Maneak lehendabizi: “Lehendabizi ordezkari frantsesarekin hitz egingo duzu. Bukatzean, zatoz berriro hona”. Gizona ezkerreko atera hurbildu zen. Hiru pauso, eta sartu zen. Parean esertzera gonbidatu zuen idazmahaiaren atzean zegoen gizon argalak. Gizona zorroa besoen artean zuela eseri zen. “Nahiago duzu alemanez hitz egin?”, galdetu zion frantsesak alemanez. “Edo frantsesez bestela?”. “Frantsesez edo alemanez hitz egin genezake”, eran tzun zuen eskatzaileak alemanez. “Pozten naiz, pozten naiz”, jarraitu zuen funtzionarioak irribarrez, frantsesez. “Errumaniarrek ia denek hitz egiten dute frantsesez, ezta? Nik Parisen ditudan lagun errumaniarrek ez dute arazorik izaten han egokitzeko”. “Bai, frantsesa erraza da errumaniarrentzat”, baietsi zuen errumaniarrak, frantsesez. Baita funtzionario alemanarekin, eta amerikarrarekin ere: “Ingelesez egiten duzu?”, galdetu zion amerikarrak bere ingeles amerikarrean. 15\n“A little”, erantzun zuen eskatzaileak iheskor, esperantoz. “OK, alemanez ere hitz egin genezake”, jarraitu zuen amerikarrak bere aleman amerikarrean. “OK?”. Urteak pasatuta, ezin hobeto deskribatzen da komunismoaren estetikak eta postkomunismoan derrigorrez modernoagotzeko eta dotoreagotzeko desirak bat eginda dakarten kitscha. Balada jantokia, hoteleko hamazazpigarren solairuan, gorriz eta urrez dekoratua, larru gorrizko aulkiekin, mahai-zapi gorriekin eta ezpain-zapi folkloriko gorriekin. Gizonezko zerbitzariak jaka gorriekin, emakumezkoak gona gorriekin. Gorriz jantzita daude orkestrako kideak ere, ezkutu urre-kolore batez hornituriko ohol banaren atzean eserita. Gaueko bederatziak dira, eta ni naiz bezero bakarra. Orkestrak ez dirudi batere adoregabetua, pieza bat bada bakarlari batek italieraz abesten duena, eta kemen handiz imitatzen du gure lehengusu latinoen odol beroa. Good evening batekin egin dit harrera zerbitzari buru-ilun bibotedunak, eta bi koaderno lodi ekarri dizkit menuarekin eta edariekin, errumanieraz eta ingelesez. Ingelesez egin dut eskaera, ardura handiagoz zerbitzatuko nautelako ez ezik, baita aurrean dudan gizon isil eta tristeari gaueko bezero bakarra turista delako ilusioa emateko ere.\nHitz bat itzulpenaz: jatorrizko bertsiotik ezin itzuli, eta frantsesezkoa (Nicolas Véron) eta gaztelaniazkoa (Joaquín Garrigós) erabili ditut, oso testu onak eta itzulpen leialak biak: egiaz itzulpen ederra Garrigósena. Zenbaitetan ingelesekora ere jo dut (Angela Jianu), argibide bila, bai baitira pasarte batzuk oso ilunak, eta lagundu dit. Azkenik, aurrean eduki dut jatorrizko errumanierazkoa ere; errumaniera latin-hizkuntza da –uharte bat eslaviarren artean, errumaniarrek harro-harro esaten duten bezala, uharte zibilizatua esan nahian, Traxano enperadore erromatarraren ondorengoak omen dira-eta–, eta hain zaila ere ez da beste hizkuntzen laguntzarekin testuari jarraitzea. Koro Navarro\nLeihoa pareta bezain zabala da, eta udaberriko argi edenikoa sartzen da bertatik. Paradisuko zalapartari begira dago, hamargarren solairuko altueratik, gelan dagoen gizona. Beste Munduko eraikinak, errotuluak eta oinezkoak. In paradise one is better off than anywhere else,1 errepikatu beharko zuen goiz hartan ere. Kalearen beste aldean, eraikin gorri sendoa. Haur taldeak ikusten ditu, dantza eta gimnastikako eskoletara doaz. Broadway eta Amsterdam Avenueko bidegurutzean blokeaturik, orro batean ari dira taxi-ilara horiak, goizaren metronomo mozkorrak histeriara eramanda. Behatzaileak, alabaina, zerua, basamortua, basamortuaren kronofagia motela, hodeietako termita erraldoiak miatzen ditu. Kaleko kantoian dago gizona ordu-erdi geroago, bera bizi den berrogeita bi solairuko eraikinaren parean. Estilo-arrastorik ez, ensanblaje-geometria hutsa: aterpea bakarrik, elkarren gainka jarritako bizitokiak. Bloke estalinistaâ€Ś dio gizonak ahapetik. Ez, hain altuak ez ziren bloke estalinistak. Estalinista halere, dio berriz ere, bere bizitza berriaren duintasunari erronka eginez. Berriz ote da gaur goizean duela bederatzi urte zen gizon bera? Ikaratu egingo ote da, orduan bezala, heriotzaren ondorengo bizitzaren berritasunarekin? Bederatzi urte, sabel barruko bederatzi hilabeteen pare, abentura distiratsu honetaz erditzen den goiz guztiz berri honetan, hasieren hasieran bezala. 1\tIngelesez jatorrizkoan: â€œParadisuan beste inon baino hobeto egoten da batâ€? (Ohar guztiak itzultzailearenak dira). 25\nNorman Manea Ezkerrean, letra zuri handiekiko errotulu urdina, rite aid pharmacy, gizonak bere botikak erosi ohi dituen botika-denda. Eta, halako batean, sirena-hotsa. Bost suhiltzaile-kamioik hartu dute kalea oldarrean, sirenaz, danborrez eta zezenen orroz hornituriko gotorleku metalikoen gisara. Paradisuan bertan ere, pizturik daude infernuko suak. Ez da gauza larria, segituan berregin da ostera ere lehengo ordena. Hara hor nortasun-agiri berrirako argazkiak egin dizkioten laborategia. Aldamenean, ogitartekoen denda, subway kartel horia, starbucks bohemioen kafetegia. Mcdonaldâ€™s, jakina, letra zuriekiko eta M handi horiarekiko errotulu gorria. Ate metalikoaren aurrean, andre xahar bat, galtza bakeroak eta kirolzapatila beltzak, kapela kolonial zuria, begietaraino sartua; makila eskuin eskuan, poltsa handi berdea ezkerrekoan; eta bi eskale beltz, altuak eta bizardunak, plastikozko baso zuri bana dutela eskuan. Pakistandarraren prentsa-kioskoa, indiarraren tabako-denda, jatetxe mexikarra, andrazkoen arropa-denda, korearraren fruitu- eta lore-saski handiak, angurri horiak, gorriak, aran beltzak, gorriak, berdeak, Mexikoko mangoak eta Haitiko mangoak, pomelo horiak, arrosak eta zuriak, mahatsak, azenarioak, gereziak, platanoak, Fuji sagarrak eta Granny sagarrak, arrosak, tulipak, krabelinak, azuzenak, urreliliak, mendiko eta lorategiko loreak, zuriak, horiak, gorriak. Eraikin baxuak, eraikin altuak eta eraikin altuagoak, nahasturik estiloak, proportzioak eta patuak, Mundu Berriko, Mundu Zaharreko eta heriotzaren ondorengo bizitzako Babilonia. Japoniar txiki-txikia, alkandora gorria eta txano gorria soinean, paketez goraino betetako bi poltsen artean balantzaka. Mutil horail bizarduna, galtza motzetan eta pipa errez, galtza motz berdeekiko bi neska-puska horailen artean, eguzkitarako betaurreko beltzekin biak eta motxila txiki bana dutela bizkarrean. Neska altua, mehea, oinutsik, ilea motza eta gorria, kamiseta gardena, galtzak motzak, ikaragarri motzak, piku-hosto baten antzera. Gizon handi burusoila, bi ume txiki besoetan. Gizonkote baxua, bibote beltza eta urrezko lepokoa. Eskekoak, poliziak, turistak, bakarra ere ez 26\nHuliganaren itzulera ordezkaezina. Amsterdam Avenue eta Hirurogeita Hamabigarren kalearen arteko bidegurutzean, Verdi Square parke txikia, hesi metaliko batek hiru aldetatik ixten duen belarrezko hirukia. Erdian, harri zurizko idulki baten gainean, lebitaz, gorbataz eta kapelaz jantzia, Giuseppe Verdi signorea bere operetako pertsonaien artean; haien gainean Paradisuko beleak atseden lasaian. Hesiaren pareko bankuetan, jende hilkor xehea: jubilatuak, elbarrituak, arloteak pikarokerian eta patata frijituen zorrotik mokoka jaten edo pizza gomatsu bati koskaka. Ezertxo ere ez da falta Paradisuan: janaria, arropa, egunkariak, koltxoiak, aterkiak, ordenagailuak, oinetakoak, altzariak, ardoak, bitxiak, loreak, betaurrekoak, diskoak, lanparak, kandelak, sarrailak, kateak, zakurrak, hegazti exotikoak, arrain tropikalak. Eta merkatariak, saltinbankiak, poliziak, ile-apaintzaileak, zapata-garbitzaileak, kontulariak, emagalduak, eskaleak: aurpegi guztiek, hizkuntza guztiek, adin, altuera eta pisu guztiek jendeztatzen dute goiz gertagaitz hau, zeinean ospatzen baititu bizirik ateratakoak bere bizitza berriko bederatzi urteak. Honako Beste Mundu honetan, ezereztu egin dira distantziak eta debekuak, sakelako pantailetan eskura daitezke jakinÂ tzaren fruituak, botika guztietan eskaintzen ditu bere fruituak heriotzarik gabeko bizitzaren arbolak, bizitza abiada bizian doa, unean unekoak besterik ez du inporta: orainak, une gisa. Hara infernuko sirena, joka berriz ere! Baina oraingo honetan ez da su-kontua. Odolezko zirkulu bat, gurutze gorri bat eta idatzi gorri bat utzi ditu bolido zuriak atzean, airean: anbulantzia. Ez, ezertxo ere ez da falta heriotzaren ondorengo bizitzan, ezertxo ere ez. Gizonak begiak jasotzen ditu mirari hau ametiÂ tzen duen zerurantz. Obturatua dago ortzia, zementu armatuzko paralelepipedoek zeru-zirritu bat besterik ez dute pasatzen uzten. Eskuineko fatxadak begiratua oztopatzen du. Zabor-hodi urdin bat pareta luze kafe-kolorearen kontra. Ezkerraldean, pareta horia. Pintura urre-kolorearen atzealde distiratsuaren 27\nNorman Manea gainean, mezuaren irisazio urdina: depression is a flaw in chemistry, not in character.2 Abisua edo informazioa? Zaila da esaten. Gizonak, burua atzeraka botata, testu sakratuaren zutabeetan finkatu du begiratua, baina suspertu da, pauso bat atzera egin eta Amsterdam Avenuetik aurrera jarraitu du. Geroko Bizitzaren abantaila: immunitatea. Hemen ez zaude, zure aurreko bizitzan bezala, huskeria guztiei lotua; aurrera egiten duzu, axolagabe, zeure bidetik. Oinezkoa Barney Greengrass aldera doa. “Toki horrek lehengo bizimodua gogoraraziko dizu”, agindu dio lagunak. Amsterdam Avenueko eraikinak iraganekoak dira, etxe zahar gorrixkak, ilunak, grisak, lau, bost edo sei solairukoak, balkoi beltzak, metalikoak, denborak belztutako sute-eskailerak. Geltoki-auzoa, horixe iruditu zitzaion gizonari Upper West Sideko alderdi hori ikusi zuen aurreneko aldian. Mundu Zaharra gogorarazten zion. Baina bertan bizitzen daramatzan bederatzi edo laurogeita bederatzi urteetan, ugaldu egin dira eraikin altuak, gero eta altuago, eta, haien aldean, lorpen estalinista triste bat ematen du bera bizi den berrogeita bi solairuko blokeak… Ai, horra berriz hitza, zertara gabe. Beheko solairuan, dendak, garai batekoak bezalakoak: full service jewellers, utopia restaurant, amaryllis florist, lotto, shoe store, adult video, chinese dry cleaning, nail salon, roma frame art, memorial: riverside memorial chapel, Hirurogeita Hamaseigarren kaleko bidegurutzean. Neska gazte bat atera da eraikinetik, hanka sendoak eta ile luze beltza. Mahuka motz beltzekiko soineko beltza, galtzerdi beltzak, eguzki-betaurreko beira lodi beltzekoak. Hiru auto beltz, luze-luzeak, hilkutxa erraldoien antzekoak, leiho beltzekin. Jaun dotore batzuk jaitsi dira autoetatik, beltzez jantziak eta kapela beltzak buruan; andre dotoreak, beltzez jantziak eta kapela beltzak buruan; doluzko trajez jantzitako nerabeak. 2\t“Depresioa akats kimiko bat da, ez izaera-akatsa”. 28\nHuliganaren itzulera Jo dio berriz ere baten bati metronomoak eternitatearen ordua. Bizitza mugimendua da, gizonak ez du ahaztu. Presaz urrundu da. Pauso bat, bi pauso, eta arriskutik kanpo dago. ottomanelli. Egurrezko bi banku sarreraren alde banatan. Atso zahar bat eskuineko bankuan. Erakusleihoa estaltzen duen olanaren oihal berdearen gainean, idazkuna: ottomanelli Bros., since 1900. Gizona, nekaturik, ezkerreko bankuaren gainean erori da, aldameneko atsoari begirik kendu gabe. Atsoak hutsera begiratzen du, baina erne dagoela dirudi, gizonaren mugimenduei adi. Elkar ezagutu dutela ematen du. Berari ere ezaguna gertatzen zaio emakumearen presentzia, sumatu izan du arratsalde batzuetan, bat-batean gelditasun gozo eta babesgarri batek gela biltzen duenean. Kalean, ordea, egun argiko zalapartaren erdian, ez zaio behin ere halakorik gertatu. Atsoa altxatu egin da, gizonak pixka bat urruntzen utzi dio eta, iraganeko kadentzia motel horrekin, haren atzetik abiatu da. Hankak meheak eta zurbilak, orkatilak finak. Galtzetin gardenak, zapata arinak takoirik gabeak, txinal tankerakoak. Ilea zuria eta motza. Bizkarra hezurtsua, aurreraka makurtua. Soinekoa mahuka-motza, gerririk gabea, oihal mehe koadroduna, marra gorriak eta laranjak urdinaren gainean. Ezkerreko eskuan, plastikozko zorroa, antzina bezala. Eskuinean bildua, aspaldi bezala, artile grisezko jaka. Gizonak pausoa bizkortu du, aurrea hartu dio emakumeari, eta, halako batean, harengana jiratu da, parez pare daude orain biak. Atsoak ikara egin du! Ezagutu du, seguru, ottomanelliren sarreraren pareko beste bankuan, leher eginda, bere burua erortzen utzi duen gizona. Gizona ere ikaratu egin da. Horrelaxe, hutsetik aterata, banku batean, jatetxe baten aurrean, zer eta mamua! Ibilera, silueta, soinekoa, jaka, ileordea dirudien ile zuri motza, segundo-izpi batez begiztaturiko aurpegia. Kopeta, bekainak, begiak, belarriak, kokotsa, denak dira lehengo berak. Ahoa da ondo marraztua ez dagoen gauza bakarra, marra hutsa 29\nNorman Manea da orain, ezpainak luzeegiak eta zapalak. Sudurrak galdua du bere marra perfektua, zabalagoa da. Lepoa zahartua dago, larruazala eroria, zimurrez betea. Urrutitik jarraitzen dio atsoari orain. Siluetak, ibilerak, itxurak, ez dute jadanik ezagutza-seinaleen premiarik, zugan dago dena, ondo ezaguna da, aldaezina, ez duzu zertan ibili kaleetan irudi horren atzetik. Bere gogoetetan galduta, distraiturik, gizonak pausoa moteldu du; desagertu da ikuskaria, berak nahi zuen bezala. Azkenean, Laurogeita sei eta Laurogeita zazpi kaleen artean, horra hor jomuga, barney greengrass. Leihoaren ondoan, jabea, hanka-zabal eserita aulki batean, urrezko botoiekiko alkandora mahuka-luze zuri zabal batean bilduak bizkar konkortua eta sabela. Lepomotza da, burua ile zuriz estalia du, sendoak ditu sudurra, ahoa, kopeta eta belarriak. Ezkerrean, mantal zuria jantzita, saltzaile bat Saltxitxoi-Halvaren mostradorearen atzean.3 Beste saltzaile bat eskuinean, Ogia-Bilkariak-Opilak-Bizkotxoak mostradoreari bizkarra emanda. Gizonak jabe zaharra agurtu du, baita, haren aldamenean, belarrietan telefono bana duela dagoen gizaseme gaztea ere. Ezkerreko lokalera igaro da, jatetxera. Paretaren ondoko mahaian, gizon argal, altu, betaurrekodun batek begiak egunkaritik jaso ditu. Usadiozko agurra dator segidan: “Zer moduz, mutiko?”. Aurpegi ezaguna, ahots ezaguna… Horrelako uneak esker onez hartzen dituzte erbesteratuek beti. –Zer moduz, mutiko? Zer berri? –Ezer askorik ez! “The social system is stable and the rulers are wise”,4 gure kide Zbigniew Herbert-ek5 esaten duen bezala. “In paradise one is bettter off than in whatever country”.6 3\tHalva: Asiako eta Mediterraneoko zenbait herrialdetako gozokia, turroiaren antzekoa. 4\t“Gizarte-sistema egonkorra da eta agintariak zuhurrak dira”. 5\tPoloniar poeta (1924-1998). 6\t“Paradisuan beste edozein herrialdetan baino hobeto egoten da bat”. 30\nHuliganaren itzulera Nobelistak hainbeste ere ez ditu maite poetak, baina bertso horiek, zorionez, prosa ematen dute. –Zer berri? Hemengo berriak nahi ditut, ez Varsoviakoak. –Gaur ospakizuna dut! Bederatzi urte Paradisuan. 1988ko martxoaren 9an heldu nintzen Mundu Berriko itsasbazterrera. –Mutikoei gustatzen zaizkie urtebetetzeak. Leku ona Barney urtebetetzeentzat. Ghettoaren oroitzapenak. Oy, mein Yiidische Mame…7 Mundu zaharra eta bizimodu zaharra. Plastikozko karpeta bat luzatu dit, menua. Bai, horra hortxe ghettoaren tentazioak: Pickled Herring in Cream sauce. Fillet of Schmaltz Herring (very salty). Corned beef and eggs. Tongue and eggs. Pastrami and egg. Salami and egg. Home madechopped chicken liver. Gefilte fish with horseradish.8 Baina oilasko-gibela ez da ahategibela, hazkunde industrialeko oilasko amerikarrak ere ez dira Ekialdeko Europakoak, arraina ez da Mundu Zaharrekoa, ezta arrautzak ere. Jendea, ordea, iragana berreskuratu nahian aritzen da beti, eta hara hemen iraganaren ordezkoak. Russian dressing, Russian dressing nonahi… Roast Beef, Turkey, Cole Slaw…9 Identitatearen mitoa, bai, oroitzapenen ordezkoak, iraupenaren hizkuntzan emanak. Zerbitzari gaztea, altua, lerdena. Segituan ezagutu du nobelista ospetsua. “Irakurri dut zure azkeneko liburua, Sir”. Philippek ez dirudi ez balakatua, ez gogaitua gehiegizko konfiantzagatik.\n7\tYiddishez jatorrizkoan: “Oi, nire ama judua”. Abesti ezagun baten titulua ere bada. 8\tSardinzar marinatua esnegainezko saltsarekin. Schmaltz sardinzarra (oso gazia). Behikia arrautzekin. Mingaina arrautzekin. Pastramia arrautzekin. Saltxitxoia arrautzekin. Oilasko-gibel xehatuak, etxean eginak. Arrain betea errefau minekin. 9\tErrusiar saltsa, behiki errea, indioilarra, aza-entsalada. 31\nNorman Manea “A bai? Gustatu zaizu?”. Gustatu zaio, baina gutxiago aurrekoa baino, aitortu egin behar, askoz ere erotikoagoa zen hura. –Ondo, ondo –dio idazleak begiratua menutik jaso gabe–. Nik arrautzak izokinarekin eta laranja-ura hartuko ditut. Arrautza ere bai, baina zuringoa bakarrik, gorringorik gabe. Zerbitzaria beste bezeroarengana jiratu da. –Eta zuk, jauna? –Gauza bera, gauza bera –aditzen dut neure burua hitz totelka. –Zer iruditzen Barneyren sukaldea? Barney Greengrass Ekialdeko Europako sukaldaritza judua imitatzen saiatzen da, kartsuki saiatu ere; baina iraganeko zaporea hona ekartzeko ez da nahikoa tipula frijitua eranstea, ez menuan beigole, knisch10 eta halakoak idaztea. –Konforme, ez duzu zertan erantzun. Errumaniara zoaz? Zer erabaki duzu? –Oraindik ez dut ezer erabaki. –Ikara ematen dizu? Chicagoko hilketaz gogoratzen zara? Irakasle hura… Nola zuen izena, Chicagoko irakasle hark? –Culianu. Ioan Petru Culianu. Ez, nik zerikusirik ez dut Culianurekin. Ni ez naiz transzendentziazalea, nik ez diot nire maisuari traiziorik egin, eta ez naiz emakume judu batez enamoratutako kristaua, judutasunera bihurtzeko prest. Ni nomada gizajo bat besterik ez naiz, ez arnegatu bat. Arnegatua zigortu egin behar da, eta ni berriz… Ni aspaldiko traba bat naiz, besterik ez. Nik ezin diot inori sorpresarik eman. –Sorpresa, hori ez dakit, baina traba bai, traba izan zara. Susmagarria irudikorra bihurtzen da beti. Eta hori ez da bentaja izango zuretzat.\n10\tBeigole: erroskila moduko bat; knisch: patataz eta tipulaz betetako hostopila. 32\nHuliganaren itzulera Ioan Petru Culianu irakaslea Chicagoko Unibertsitateko barrutian hil zuten, egun argiz, sei urte lehenago, 1991ko maiatzaren 21ean. Erailketa perfektua zirudien: bala bakarra, irakaslearen burura, aldameneko komunetik disparatua, plastikozko komun-ontzian eserita baitzegoen hura, Divinity Schooleko irakasleen bainugelan. Erailketaren misterioak, ez baitzen argitu, espekulazioa erruz sortu zuen, ulertzekoa denez: Culianu irakasle gazteak bere maisuarekin zituen harremanak â€“Mircea Eliade, errumaniar jakintsua, erlijioen historian aditua, zeinari esker joan baitzen Culianu Amerikaraâ€“; Chicagoko errumaniar komunitatearekin eta erbestean zen Errumaniako errege ohiarekin zuen erlazioa; parapsikologiarekin zuen obsesioa. Eta hortxe zeuden, jakina, legionarioekiko harremanak ere. Burdinazko Guardia mugimendu nazionalista eskuindarra izan zen, kideak Legionarioak deitzen ziren, eta haren alde egin zuen Mircea Eliadek hogeita hamarretan; jarraitzaileak zeuzkan Chicagoko errumaniar komunitatean, eta Culianu, hain zuzen ere, maisuaren iragan politikoa kritikatzeko puntuan omen zegoen. Chicagoko hilketa, egia da hori, The New Republic aldizkarian Eliaderen aldi legionarioari buruzko nire saiakera argitaratu zen une berean gertatu zen, 1991. urtean. Hilketaren ondoren, FBIa nigana etorri eta aholkatu zidan zuhurtasunez jokatzeko nire herrikideekiko harremanetan, eta ez bakarrik haiekikoetan. Ez zen hura nire lagun amerikarrarekin gai hartaz hitz egiten nuen aurreneko aldia. Azken hilabeteetan, sarritan agertzen ziren gure solasaldietan Culianu, Eliade eta Sebastian,11 Eliaderen adiskide judua. Bukarestera abiatzeko data hurbildu ahala, behin eta berriz saiatzen zen Philip nire zalantzen eta kezken nolakotasuna definitzen. Nik ez nuen lortzen, oso zalantza eta kezka anbiguoak 11\tMihail Sebastian (1907-1945), errumaniar nobelista, antzerkigilea, saiakeragilea eta kazetaria. 33\nNorman Manea ziren… Ez nekien zer saihestu nahi nuen, han, Errumanian: neure iraganeko niarekin topo egitea, edota jendeak ni nire irudi berriarekin identifikatzeak ikaratzen ote ninduen, alegia, erbestearen koroak eta aberriaren madarikazioek apaindurik. –Ulertzen ditut, partez, zure motiboak. Izango dira beste batzuk ere, seguru. Baina bidaia honek betiko sendatuko dizu Ekialdeko Europaren sindromea. –Baliteke. Baina ez nago itzultzeko prestatua. Oraindik ez naiz behar bezain axolagabea iraganari dagokionez. –Horrexegatik ba! Bidaiaren ondoren, orduan izango zara behar bezain axolagabea. Denak itzultzen dira sendatuak. Helduak ginen berriz ere betiko impassera. Orduko hartan, Philipek bereari eutsi zion. –Eta lagunak, lehengo lekuak-eta berriz ikustea? Batzuen batzuk pozik ikusiko zenituela esan zenuen, prestatua sentitzen ez bazinen ere. Joan den astean kanposantu batez aritu zinen. Zure amaren hilobiaz. Isilune luzea izan zen. –Gaur berriz ikusi dut ama. Gaur goizean. Orain ordu-erdi, hona nentorrela. Kolpetik, banku batean eserita agertu zait, Amsterdam Avenuen. Egurrezko banku batean, Ottomanelli izeneko jatetxe baten parean. Berriz isildu gara. Hirurogeita Hemeretzigarren Kalean bereizi gara, ohi bezala. Philip ezkerraldetik abiatu da Columbus Avenue aldera, Nik Amsterdametik behera jarraitu dut Hirurogeita Hamargarren kalerantz, estalinista ez den nire bloke estalinistaren aldera.\nBarney Greengrassetik aterata, segituan etorri zitzaizkidan berriz gogora Portofino ofizialaren aurpegia eta silueta. Aurpegi zabala, begiratu nagia, ardura handiz orraztutako ilea. Esku txikiak, oin txikiak, begiratu atsegina. Baxua, delikatua, traje urdin ilunez eta gorbata urdin batez jantzia. Berehala esan zidan, elkarrizketa hasi orduko, kimikako irakaslea izan zela institutu batean bere profesio berriari heldu aurretik. Janzkeragatik, Errumaniako securista12 bat ematen zuen, baina gizon haren manerek bestelako zerbait adierazten zuten. Gizon adeitsua, begirunetsua, bere kide errumaniarren faltsukeria eta zakarkeria gabe. Babestu nahi zintuela zirudien, ez ikaratu edo Jainkoak daki zer petralkeria egiteko errekrutatu, txakur sozialistak bezala. Alabaina, ez zidan inolako babesik eskaini. Ez bullet-proof vestik,13 ez bizkartzainik, ezta bakarrik bizi diren emakumeei gomendatzen zaien spraya ere, erasotzailea bertatik itsutzen duen hori. Gizon haren aholkuak moderatuak eta adiskidetsuak ziren, amona baten aholku zuhurrak ziruditen: erne ibili kalean, maiz ikusiz gero aurpegi bera inguruan; tarteka aldatu ibilaldien nondik norakoa eta egunkaria erosteko ordua; gutun susmagarririk ez ireki. Lay low14 ere ez zuen erantsi, ohiko gauza izan arren. 12\tSecurista: Securitate Errumaniako erregimen komunistaren polizia politikoko kidea. 13\tBalen kontrako jaka. 14\tEz nabarmendu. 35\nNorman Manea Baina bere bisita-txartela eman zidan, etxeko telefono-zenbakia erantsita, larrialdiren bat izanez gero erabiltzeko. Gizon hark eman zidan talismanak, alabaina, ez zuen aldatu ez neure baitara biltzeko nuen joera, ez nire gizarte-jokamoldea, ardura gutxikoa. Aitzitik, areagotu egin zitzaizkidan urduritasuna eta ezinegona. Jimmy Portofino poliziako ofizialarekin izan nuen elkarrizketaren motiboa izan zen agertu berria zela nire idatzi bat The New Republic aldizkarian, Eliaderen felix culpa auzitan jarÂ tzen zuena: hau da, Eliadek hogeita hamar urtean Burdinazko Guardiarekin izan zituen harremanak, zeinak, gaur egun ere, jarraitzaileak baititu Amerikako errumaniarren eta Errumaniako jendearen artean. Gai arriskutsua zen, Culianuren erailketak frogatu zuen bezala. Bard Collegeko zuzendaritzak ere FBIaren laguntza eskatu zuen bere irakasle errumaniarra babesteko. Geroago, poliziarekiko topaketa hartatik urtebetera edo, mezu anonimo bat jaso nuen, Kanadatik zetorrena. Gutuneko letrakera ez nuen ezagutzen, eta nik grafologiaz ezer ez dakit. Barruan postal bat, hitzik ez zekarrena. Gutuna bota egin nuen, baina postala ez, postala gorde nuen: Marc Chagall, Le Martyr, Kunsthaus, Zurich. Gurutziltzearen bertsio judua edo. Martiria ez dago ez gurutziltzatua, ez gurutzean iltzez josia, eskuetatik eta oinetatik poste bati lotua baizik, sute batek erretako herri baten erdian; lehen planoan, zenbait pertsonaia ageri dira: ama, biolinista, tenpluko maisua bere dizipuluekin. Kristo judu gazte baten aurpegia, bizarrarekin eta patillekin: pogromoaren irudia. Ez Holokaustoa deitore ororen topiko bihurtua, ez: Ekialdeko Europako pogromoaren terrorea. Nik ez nekien mezu hura nola ulertu. Mehatxua ote zen, edo, alderantziz, elkartasuna adierazi nahi zidan? Askotan egoten nintzen postalari begira, nire idazmahaian baineukan. Sei urte igaro ziren, ez zidaten mehatxurik egin eta ez ninduten erail, baina koherentzia aurkitzen nuen, kontraesanak baino areago, 1989aren aurretik Errumaniako prentsa komunistak 36\nHuliganaren itzulera eskaini zizkidan irainen –“alderdiaren kontrakoa”, “lurraldez kanpokoa” edo “kosmopolita”–, eta postkomunistek gero ipini zizkidanen artean –“traidorea”, “Jerusalemgo ipotxa” edo “amerikar agentea”–. Harengatik sentitzen ote nuen ez nintzela aberria bisitatzeko gauza? Philipengandik apartatu eta gero, Ottomanelliren pareko bankura itzuli nintzen, ordubete eskas lehenago iraganak berreskuratu ninduen lekura. Errazagoa izango ote zen nire gauzak polizia amerikar bati azaltzea? Hari gogoraraziko zion zer edo zer Culianu kasuak: bala hurbiletik disparatua, aldameneko komunetik, pistola txikia, Beretta 25, ezkerreko eskuarekin helduta, ez-amerikar batek seguruena. Zauri hilgarria: Occipital area of the head, 4-and-a-half inches below the top of the head and one-half eanch into the right of the external occipital tubical.15 Hiltzaile profesionala, exekuzio-tankerako krimena, gertalekua (komuna, egunez), Konstantino eta Elena santuen jaia, Ioan Petru Culianuren amaren eguna ortodoxoen santutegian. Gogoratuko ote zen Jimmy Portofino biktimaren aurpegiaz, nola zahartu zen bat-batean, heriotzak kolpetik hogei urte erantsi balizkio bezala? Amerikar poliziak –hori segurua zen guztiz– bazeukan informazioa Burdinazko Guardia begi onez ikusten zuten Chicagoko errumaniarrez; bazekien han babestu zela aspaldi Codreanu Burdinazko Guardiaren kapitain mistikoaren biloba, Corneliu Zelea, eta hantxe bizi zela Alexandru Ronett zaharra ere, Eliaderen sendagilea, legionario suharra. Securitatea errumaniarra seinalatzen zuten datu guztiek, eta Securitateak Chicagoko legionarioekin zeuzkan harremanak. Poliziak ezagutzen zuen, inondik ere, Culianuren biografia, baita Eliaderenganako debozioak haren dizipulu akritikoa bihurtu zuela deitoratzen zuen gutuna ere. Culianu, parrizidiorako prest 15\t“Buruko eremu okzipitala, lau hazbete eta erdi buru-gainaren azpian eta hazbete eta erdi kanpoko irtenune okzipitalaren eskuinera”. 37\nNorman Manea zegoen dizipulua? Onartu zuen bere mentorea “gertuago zegoela Burdinazko Guardiatik nik sinetsi nahi nukeena baino”. Culianu Migel errege ohiaren ondoan agertu izanak ez zien poz handirik eman ez legionarioei, ez errumaniar securistei; ezta emakume judu batekin ezkontzeko eta judutasunera bihurtzeko zuen asmoak ere. Hil baino urtebete lehenago, Culianuk jendaurrean kondenatu zuen Burdinazko Guardiaren “fundamentalismo terrorista”, eta berebat kondenatu zituen jendaurrean postkomunismoaren polizia sekretua, errumaniar komunismoa eta errumaniar kulturaren nazionalismoa. Ba al zekien amerikar poliziak zein ziren irakasle erailaren obsesioak: magia, premonizioa, estasiaren esperientzia, para psikologia? Eta Errumaniako nazionalistek izan zuten erreakzioa, haren erailketaren berri jakin zutenean? “Chicagoko gangsterren megalopolian babesturiko morroi horri dagokionez, gorotz-zati horri eskainitako apologia okaztagarria izan da krimenik latzena, ez baitute nahiko ur bota patuak, itxuraz, eskaini dion komun zorigaiztokoan”, halaxe zioen România Mare (Errumania Handia) aldizkariak Culianuren heriotza-albistean. Aldizkari sentsazionalista horrek berak estali ninduen ni ere adjektibo beltzez 1989aren ondoren, histeria nazionalista baten zorne nazkagarria zeriola, eta baita lehenago ere, Săptămîna (Astea) izenarekin, Securitatea komunistaren organo “kulturala” zenean. Ba al zekien Portofino ofizialak Ekialdeko Europarekin lotutako amerikar erakunde gehienetan banatu zirela, inork eskatu gabe, Culianuaren erailketaz pozten zen România Mare aldizkariaren aleak? Securitateak berak bidalita agian? Eta orain, aberrira itzuli baino lehen, Chagallen Martiria deskribatu behar ote diot Portofinori? Eszenaren erdian ghettoaren semea, otoitzaren talit marra zuri-beltzean bildua. Besoak ez dira sokez lotuak ageri, ezta oinak ere, hasieran nik uste izan 38\nHuliganaren itzulera nuen bezala, tefilinen16 lokarri mehez baizik. Zeruan, sugarren eta kearen artean, purpurazko antxumea eta urrezko oilarra proiektatzen dira; eta su-metaren ondoan, ama edo andregaia, biolinista, agurea liburuarekin. Mehatxua edo elkartasuna, zer adierazten zuen postal hark? Ni ez naiz arnegatu bat, Portofino jauna, ezta konbertitu bat ere, ezin diet hutsik egin, nolanahi ere, ni bezalako pertsona batengandik ezer espero ez dutenei! Interesatuko ote zitzaion Portofino jaunari aberrira itzultzeak ematen zidan beldurra? Bai, Culianuk, nik bezala, ikaratua zirudien itzuli behar zuelako, berrehun eta berrogeita hamar urte lehenago, haren arbaso grekoak Otomandar Inperioaren pertsekuzioetatik hantxe babestu zirenean, aberria bihurtu zitzaion herrialdera. Baina Jormania bihurtu zitzaion pixkana-pixkana Culianuri berak maite izan zuen Errumania, zeinaren hizkunÂ tzan hezi baitzen. Borgesen eragin lausoa zuten bi kontakizun ia fantastikoetan deskribatu zuen Culianuk Jormania hura. Aurrenekoan, Sobiet Batasunaren Inperio Makulistak, Jormaniako espioiekin elkarlanean, bertako diktadorea eta Mortu Kamarada haren emaztea akabatu ondoren, â€œdemokraziaâ€? bananero bat ezartzen zuen, pornografia eta exekuzio-pelotoiak nagusi zirenak. Bigarren kontakizunak iraultzaren ondorengo errealitatea deskribatzen zuen, baliatuz hartarako irudimenezko memoriaidazle baten irudimenezko memoria-liburu baten erreseina irudimenezkoa. Iraultza faltsu bat deskribatzen da bertan, eta ondorengo trantsizio faltsua demokrazia faltsu batera: garai bateko securisten aberaste bizkorra, krimen ilunak, ustelkeria, demagogia, komunista ohien eta Egurrezko Guardiaren, hau 16\tTefilin (hitz hebrearra): filakteriak. Kutxa txikiak dira, Toraren bertsoak idatzita dauzkaten pergaminozko orri-puxkak gordetzen dituzte, eta judu elizkoiek kopetan eta ezkerreko besoan janzten dituzte errezu jakin batzuk egitean. 39\nNorman Manea da, eskuindar berrien arteko lotura. Irudimenezko lekukoaren memoria irudimenezkoek berebat gogoratzen zuten “Conducan” tiranoaren eta “Madame Mortu” emaztearen prozesu faltsua eta exekuzio bizkorra, estatu-kolpea, martiri faltsuen hiletak, herri manipulatua… Conducător berriak, kamarada presidentearen eraileak, zeinak “Presidente jauna” deitzea nahi baitzuen, Errumaniako umore tradizionalaz aipatzen zuen egoera: “Ez al da ba hori herriaren eginkizun nagusia?”. Alegia: engainatua izatea. Hala ba, halakoxea da Jormania, Portofino jauna! Arrazoia duzu, ez zioten naturaz gaindiko indarrek galarazi Culianuri bere herrira itzultzea, Jormaniak baizik, Balkanetakoak edo Chicagokoak. Baina lagunak, liburuak, maitasuna, txisteak, kantuak: hori guztia non sartzen da, nola egin horiei denei ezikusia? Eta bizia eman digun ama, gure aberri egiazkoa? Noiz bihurtzen da Jormania hori guztia, izan legionarioa edo komunista? Nonahi gertatzen ote da gauza bera, noiznahi, hala ote da, Jimmy? Culianu bezala, nekatua nengoen ni ere aberriaren kontraesanak aztertzeaz. Nire iragana ez zen harena bezalakoa, eta ezerk ikaratzen baninduen, Bukaresteko pistolek behintzat ez. Areago ikaratzen ninduen oraindik askatu gabeak nituen loturen nahasmenak. Ottomanelli Bros jatetxearen aurretik pasatzen ziren oinezkoek nire FBIko aingeru zaindariaren antzik ez zuten, eta nik ez nuen faltan ematen. Egia esatera, ni ez nengoen banku hartan Portofino ofizialaren zain, aspalditik geldi; beste pertsona baten zain nengoen. Andre zahar baten zain. Solaskide hark gehiago zekien nitaz neronek baino; azalpen-premiarik ez zen izango. Gogoratuko ote zen andre zaharra, adibidez, hirurogeita bi urte lehenago aitonaren liburu-dendan agertu zen liburu txikiaz? Ariel lehengusuak, bohemio errebeldeak, ilea gorriz tindaturik eta begiak beltz-beltzak, liburu txiki bat irakurtzen zien, drogei eta hipnosiari buruzko lan bat balitz bezala, mostradorea40\nHuliganaren itzulera ren inguruan bildutakoei, Cum am devenit huligan (Nola bihurtu nintzen huligan), liburu azal-mehea, arrosa-kolorea. Haren lehengusinak, liburuzainaren alabak, suhartasunez pasatzen zituen liburuaren orriak. Hitz jakin bat agertzen zen behin eta berriz, hitz bera beti, Arielen komentarioetan: Goazen! Indarrez errepikaturik, erritmo berean, “iraultza”, “salbazioa” edo “errenazimentua” esango balu bezala. “Orain, oraintxe bertan, garaiz gabiltza-eta: Goazen!”. Noizean behin, Arielek buelta ematen zion liburuari eta burlaz erreparatzen zion, begiak zabal-zabalik, azaleko izenari: “Sebastian, aditzen? Hechter jauna, Sebastian deitua!”. Ez zen Culianu nire bidaiaren sorburuan zegoena, beste hildako bat baizik, Mircea Eliaderen beste lagun bat, haren bizitzaren beste garai batekoa: Mihail Sebastian, nik Barney Greengrasseko gosarian aipatu nuena, argitaratu berria baitzen Bukaresten haren egunkaria, mende-erdia lehenago idatzia. Baina hil ondoko liburu hura ezin zen aurrekoekin batera iraganeko apaletan ipini: liburu-denda ez zen jadanik existitzen, aitona ere ez, ezta haren iloba Ariel ere. Nire ama ere ez zen existitzen, baina hura bai, hura ondo asko gogoratuko zen Sebastianen eskandaluaz! Primerako oroimena zuen, primerakoa izango du oraindik ere, ez dut dudarik egiten. Antisemitismo ernegatzailea eta betierekoa, zeinarentzat faxismoaren aurreko Jormaniak ikerketa-alor ederra eskaintzen baitzuen, “sufrimenduaren periferia” iruditzen zitzaion Sebastiani. Besteak baino gehiago denaren onginahiaz ikusten zituen hark kanpoko ezbeharrak, usadiozko txikikeriak balira bezala, juduaren arima setiatzen duen “barne-ezbehar” kiskalgarria ez bezalakoak. “Ez da herririk izan bere bekatuak, egiazkoak nahiz irudimenezkoak, krudelkeria handiagoz aitortu dituenik, inork ez du bere burua hain latz miatu, ez bere burua halako zorroztasunez zigortu. Bibliako iragarleen ahotsak dira munduan inoiz aditu diren ikaragarrienak”. 1935ean idatzitako hitzak dira, 41\nNorman Manea kanpo-ezbeharrak hasiak zirenean, bazetorren hondamendia iragartzen. “Gure sufrimenduaren periferia?”, garrasi egiten zuen sututa Arielek, amaren lehengusu eta aitonaren ilobak, 1935eko Jormaniako bere liburu-denda txikian, ni jaio baino urtebete lehenago. “Hori al da Sebastian jaun horren erakutsia? Gure sufrimenduaren periferia? Laster ikusiko du horrek, bai, zer nolako periferia den!”. Urtebete lehenago, 1934an, bere De doua mii de ani (Duela bi mila urte) nobelaren argitalpenak sortu zuen eskandaluari aurre egin behar izan zion Sebastianek. Hitzaurrea Nae Ionescuk egina zen, Burdinazko Guardiaren ideologoa bihurtu zen Sebastianen adiskide batek. Kristau herriaren etsai menderaezina ikusten zuen hitzaurregileak juduarengan, desagerrarazi beharreko etsaia. Denek erasotzen ziotelarik, kristau nahiz judu, liberal nahiz muturreko, saiakera-lan bikain baten bitartez erantzun zuen Sebastianek, Cum am devenit huligan (Nola bihurtu nintzen huligana). Doinu neurritsua eta zehatza erabiliz, xalotasunez aipatzen zituen egileak juduen sufrimenduaren “autonomia espirituala”, haien “zain tragikoa”, “sentiberatasun zalaparta tsu baten eta sen kritiko errukigabeko baten” arteko gatazka, zeinak “inteligentziarik hotzenak eta pasiorik neurrigabeenak” eragiten baititu. Huligana? Zer esan nahi zuen, marginala, lerrokatu gabea, baztertua? Sebastianek, “Danubioko juduak” –halaxe definitzen zuen bere burua–, argi eta garbi azaltzen zituen bere ideiak: “Ni ez natzaio ezeri lotzen, ni disidentea izan naiz beti. Nik gizabanakoan bakarrik sinesten dut, baina fede handia dut harengan”. Disidentea, hau da, baita disidenteen sektari dagokionez ere? Neure burua ere ezagutzen nuen nik umekeria haietan, amak ondo asko zekienez, baita ghettotik ateratzeko premia 42\nHuliganaren itzulera larrian ere… Ghettoaren kanpoan adiskideak zain bagenitu bezala, zabalik besoak, Sebastian jaunak eta nik, beste ghettoen komedia topatuko ez bagenu bezala. Zeure buruaz ere neka tzen zara, hala esan ohi zuen Sebastianek… Amak ez zuen bere “pertenentzia” definitzeko premiarik, bizi egiten zuen, besterik gabe, larritasuna eta depresioa ere bere baitan hartzen dituen fede mistiko eta fatalista horrekin. “Gu gu gara eta haiek haiek dira, gogoratzen? Ez ditugu besteak zertan gorrotatu, ez pozik emango digutenik zertan espero ere. Baina ez ditugu haien ikaragarrikeriak ahaztu behar”. Nik klixe haiek histeriaz hartzen nituen, hamahiru urterekin, hogeita hirurekin, hogeita hamahirurekin eta baita geroago ere, baina amaren tema ez zen hargatik gutxitzen, bere burua behin eta berriz definitu behar hura. Izaera tragedia gisa, hala zioten antzinako grekoek: egunero ikusten nuen nik hura, gure familiako matriarkatu neurotikoan eta “pertenentzia” kolektiboan. Joatea, bai. Arrazoia zuen Arielek. Ni ere konbentzituko ninduen azkenean denborak, halaxe esaten nion behin eta berriz neure buruari, denborak behartuko ninduen nire okerra aitor tzera, mundu horietan barna abiatzera, baina berandu izango zen. “Berandu izango da eta gaua izango da”, poetak esaten zuen bezala. Berandu izango da eta gaua izango da, eta zu hemendik joango zara, hori segurua da. Poetak, iragarleak baino buruargiagoak? 1997an argitaratu zen Sebastianen Egunkaria, egilea hil eta mende-erdia baino gehiago ere pasatuta, eta hartan deskribatzen dira etsai bihurturiko adiskideengandik zetozen “ezbeharrak”. “Arratsalde urduria… mehatxu zehaztugabeak. Atea ez dagoela ondo itxia, kontraleihoak gardenak direla edo paretak ere gardenak bihurtu direla. Nonahitik, noiznahi, arriskuren bat sar daiteke kanpotik, izan ere, ondo asko dakit mehatxua hortxe dagoela beti”. 43\nNorman Manea Joan egin nintzen, azkenean joan nintzen! Kontzientziak ausiki egiten zidala lehenago joan ez nintzelako, eta kontzientziak ausiki egiten zidala, orobat, banindoalako. 1934an, honako hau jakinarazten zuen, egilearen izenean, Sebastianen nobelaren protagonistak: “Jakin nahi nuke, adibidez, zer legedia antisemitak ezerezta dezakeen atzerabiderik ez duen gertaera hau: ni Danubioaren bazterrean jaioa naiz eta lur hau maite dut… Hondamendi intimoengana dudan zaletasun juduaren kontra, bere axolagabetasun erregetiarraren eredua eskaintzen du ibaiak”. 1943an, galdetzen zuen idazleak: “Itzuliko ote naiz jende horren ondora? Ezer hautsi gabe igaroko ote da gerra? Ezeztaezinezko, menderaezinezko ezer ipini gabe nire ‘atzoko’ eta ‘biharko’ bizitzen artean?”. Gerra amaitzean, Hechter-Sebastian, azkenean, prestatzen hasi zen betiko uzteko “ezer aldatzen ez den Errumania betierekoa”. Sendatzen errazagoa zirudien nonbait Hudson ibaiaren bazterrean Danubiorenean baino hondamendi-zaletasun juduak. Heriotzak galarazi zion Culianuri Errumaniara itzultzea, eta Errumaniatik alde egitea Sebastiani. Nirekin beste modu batera jokatzen zuen heriotzak, ninfomano horrek: neure gerora bidaiatzeko pribilegioa eskaintzen zidan. Nire jatorrizko Bukovinak ere, Danubioak bezala, jadanik existitzen ez den biografia bat defini lezake. Hizkuntza, paisaia eta adinak ez dira automatikoki ezabatzen, kanpoko ezbeharren kariaz huts-hutsik. Baina Bukovinako eskualdearen maitasunak ez du Jormania ezabatzen. Non elkartzen, non bereizten ziren Jormania eta Errumania? “Ezer ez dago seriorik, ezer ez larririk, ezer ez da egiazkorik panfletario irribarretsuen kultura honetan. Eta, batez ere, hemen ezer ez da bateraezina”. Sebastianen hitzak dira, baina Ioan Petru Culianuk berak ere izenpetu zitzakeen. “Gure bizitza publikoari oso-osorik falta zaion nozio bat: bateraezintasuna”, halaxe errepikatzen zuen, beste denboretan, suturik, Arielek ere, nire amaren lehengusu gazteak. 44\nHuliganaren itzulera “Bateraezintasuna gauza ezezaguna da Danubioaren bazterrean”, era horretan azal nezakeen nik, beste askorekin batera, gure atzera-aurrera gabeko egoera eternala. Kanpo-ezbeharrak? Ni gazte-gaztetandik trebatu ninduten hutsalkeria horretan. Eta behin eta berriz trebatuko ninduten gero. Baina pertsona setiatuak ez ditu erraz saihesten irudipen nartzisistak eta masokismo patetikoa… Biktimismoa ostera ere, biktimaren deitoreak? Noiz eta denek erreibindikatzen dutenean biktimaren armarri adabakiz egina, izan gizona, emakumea, bisexuala, budista, gizena, ziklista? Aurpegian itsatsia neukan nik maskara, ordea: betiko etsai publikoa, Bestea!! “Bestea” izan nintzen ni beti, jakinaren gainean nahiz jakin gabe, maskara erantzita edo erantzi gabe, identifikatzen ez banintzen ere, ez amaren ghettoarekin, ez beste inongo ghetto identitariorekin ere. Barne-ezbeharrak kanpoezbeharrekin batera daitezke, baita norberaren nekearekin ere. Ikusgaitasuna saihestu, Schlemihlek bezala?17 Itzalik gabe, identitaterik gabe, iluntasunean bakarrik ibili? Orduan bai, orduan naturaltasunez solastatuko nintzateke, segur aski, deika dauzkadan hilekin.\n17\tA. Von Chamisoren Peter Schlemihlen istorio harrigarria (1813) kontakizunaren protagonista. Bere itzala saldu zion deabruari, azpirik gabeko diru-zorro baten truke. 45\nAtarikoak\tBarney Greengrass\tJormania\tAugustoren zirkua\tIraganeko helbideak (I)\tEgutegi berria\tAtzaparra (I)\n23 25 35 46 53 61 77\nLehen itzulera (iragana fikzio gisa)\tHasieraren aurreko hasiera\tHuligan-urtea\tBukovina\tTxernobyl, 1986\tNeska gazte loratuen zauria\tHizkuntza nomada\tArrotza\tBloomsday\tLarrialdietako irteera\tIraganeko helbideak (II)\tMaria\tGora erregea!\tUtopia\tPeriprava, 1985\tFuntzionarioa\tIrteera\t475\n93 95 104 117 126 148 161 165 173 175 182 186 188 193 217 230 238\nGaueko txanda\tBarraskiloaren etxea\tAtzaparra (II)\n250 257 267\nDiban vienarra\tAnamnesia\nBigarren itzulera (geroa)\tBidean\tLehen eguna\tBigarren eguna\tGau-hizkuntza\tHirugarren eguna\tLaugarren eguna\tGaueko solaskideak\tBosgarren eguna\tIzatearen etxea\tSeigarren eguna\tZazpigarren eguna\tGaueko trena\tZortzigarren eguna\tBederatzigarren eguna\tEgunik luzeena\tAzkenaurreko eguna Azkeneko eguna\n315 317 323 344 361 368 377 383 394 402 408 424 430 433 438 445 461 467\nXX. mendeko gertaera handietan murgilduriko existentzia baten kontakizuna da Huliganaren itzulera; biografia arte bihurtzen asmatu duen idaz...


«Herritarren lelo proposamenak jaso ditugu» - Ibarra - Tolosaldeko ataria\nKILOMETROAK 2021 - Ibarra\n«Herritarren lelo proposamenak jaso ditugu»\nIrati Saizar Artola 2020-05-23 07:59\nIbarran ospatuko da Kilometroak 2021ean; antolaketa lanetan hasiak dira eta lehen urratsak ematen ari dira orain: besteak beste, lelo proposamenak jasotzeko ekimen bat jarri dute martxan, herritarrek parte har dezaten. Aitor Bengoak, Uzturpeko irakasle eta antolatzaileak egoeraren berri eman dio Ataria-ri.\nEgoera berrira egokitzeko ahaleginetan ari dira datorren urteko Kilometroak jaia antolatzen ari diren kideak. Aitor Bengoa Uzturpeko irakasle eta antolatzaileak azaldu duenez, maiatzean zehar fisikoki egitekoa zuten ekimen bat birtualki egin behar izan dute.\nAurrera doaz antolaketa lanak?\nEz nahi bezala baina badoaz aurrera, bai. Egokitu egin behar izan ditugu hasierako asmoak egoera hau dela eta, baina lanean hasita gaude.\nNola ari zarete guztia aurrera eramaten?\nUne honetan, gure hasierako kronograma betetzen ari gara, baina orain egin nahi genituen ekintza batzuk fisikoki egin beharrekoak ziren eta birtualki egin behar izan ditugu. Eta bilerei dagokienez ere telematikoki egiten ari gara.\nAurten formatu berri batean ospatuko da Kilometroak jaia eta zuentzat ere nahiko berria izango da.\nGu ere Zubimusu ikastolari begira gaude, formatu berri hori nola gauzatuko den ikusi ahal izateko, eta hurrena gu izango gara. Egia esan, formatu berriaz gain, koronabirusaren egoera gehitu behar zaio, izan ere, horrek ere asko baldintzatzen du.\nEgoera honek ziurgabetasuna eragiten dizue?\nEgia esan galdera asko daude, zalantza handiak. Baina honetara ere ohitzen hasita gaude, eta egunero gauza berriak sortzen ari gara eta ikusi egin behar nola joaten diren gauzak aurrerantzean.\nNola osatu duzue antolatzaile taldea?\nUne honetan, hasiera-hasierako puntu batean gaude, ondorioz, batzordeak eratu gabe ditugu oraindik. Lehen pausoa, hastapen talde bat sortzea izan zen. Talde horretan, Uzturpeko irakasle batzuk, zuzendaritza talde osoa eta guraso batzuk ere ari dira parte hartzen. Horrez gain, Kilometroak jaian lan egiten duten kide batzuk ere badaude. Taldearen funtzio nagusia komunikazio ildoa zein izango den zehaztea da. Baina baita leloa eta logotipoa aukeratzea, salmentei begira ere lokalak eta aukeratzen hastea edota biltegiak atontzea ere. Ekaina aldera, ordea, hastapen talde hau desegingo da, eta batzorde zehatzagoak sortuko dira.\n«Une honetan, komunikazio ildoa zein izango den zehaztea da funtzio nagusia»\n'Lehen metroa, etxean' izeneko ekimena abiatu duzue. Zer da zehazki?\nEkimen hori, berez, Ibarrako plazan egin beharreko zerbait zen. Aurreko urteetan, pintxo-tertulia moduko bat egin izan dute beste herrietan: lantalde desberdinak sortzen dira, gai desberdinen inguruan aritzeko, eta herritarrei eskatzen zaie gai horien inguruan lanketa eta hausnarketa batzuk egitea. Lanketa horretatik komunikazio ildo bat ateratzen da eta aldi berean lelo proposamenak ere jasotzen dira. Pintxo-tertulia horretarako data jarrita genuen, baina konfinamenduaren kontua etorri zenean, guztia bertan behera geratu zen. Ekimen hori moldatu eta birtualki egitea pentsatu genuen. Hau gauzatu ahal izateko, Ibarrako Udalak Ibarra ez da makala izeneko ekimen bat martxan jarri zuen norbanako zein eragileek parte hartzeko, eta guk ere, herriko eragile gisa, hor hartu genuen parte maiatzaren 11n. Herritarren ekarpenak jaso ditugu, baita lelo proposamen batzuk ere. Guzti hori bildu eta forma ematen ari gara, gero bozkatzeko sistema bat jarri nahi baitugu. Ondoren, jasotzen diren lelo guztiak aditu talde batek begiratuko ditu eta lelo bakarra aukeratu beharko dugu.\nEkarpenak jasotzeko lau galdera egin dizkiezue herritarrei.\nBai, lau horma irudi digital sortu ditugu lau gai lantzeko: Zer da ikastola zuretzat?, Zer balio landu nahi dituzu Kilometroak 2021 prozesu osoan zehar?, Zein izan daitezke Ibarra herriak eta Kilometroak jaiaren arteko hartu-emanen ardatzak?, Eta Kilometroak jaiaren estetika?\nAurrera begirako pausoak zehaztuta dituzue?\nBeste esparruetan bezala egunero datozkigu berriak, eta gu ere zain gaude. Ez dakigu udara nola joango den, baina edozein modutan, guk orain egin beharreko lanak antolaketa lanak dira, atzetik dauden prozesuak dira. Momentu honetan, kanpora begira ari direnak Villabonako Zubimusukoak dira eta haiek pasa arte, guk publikoan behintzat oso ekimen gutxi aurreikusi ditugu. Atzetik gehiago ibiliko gara kanpora begira baino.\nIkastolen aldeko jaian lortutako dirua zertara bideratu nahi duzue?\nAzken urte hauetan eraikinarekin gorabehera asko izan ditugu. Obra batzuen ondorioz istripu bat izan genuen, eta diru galera handiak izan genituen. Guztia konponduta dago orain, baina galera ekonomikoak hor jarraitzen du. Horri aurre egiteko erabili nahiko genuke.