Γράμματα δε μαθαίνουν στη στάνη του Μπασιά (διήγημα του Λεώνικου Καλαχώρα) « Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία\n« Μησκοτσέζικα μεζεδάκια\nΟ Π. Κωστόπουλος και ο Νόμος του Μπούμερανγκ »\nΓράμματα δε μαθαίνουν στη στάνη του Μπασιά (διήγημα του Λεώνικου Καλαχώρα)\nPosted by sarant στο 21 Σεπτεμβρίου, 2014\nΤον Λεώνικο Καλαχώρα τον γνώρισα το 1982 ή 1983, σε μια παρέα νεαρών λογοτεχνιζόντων. Μου χάρισε το βιβλίο του «Μέρες του φίλου μου Πέτρου Π.» κι εγώ δεν του αντιχάρισα τίποτα γιατί δεν είχα ακόμα βγάλει βιβλίο (έβαλα όμως τη μητέρα μου να του δώσει τα ποιήματά της, αν θυμάμαι καλά). Μετά τον ξαναβρήκα πριν από μερικά χρόνια, χάρη στο ιστολόγιο. Την άνοιξη του ζήτησα να μου στείλει κάτι δικό του να το ανεβάσω κάποια στιγμή. Μου έστειλε μερικά κομμάτια, διάλεξα τούτο εδώ αν και είναι κάπως μεγάλο -στο μεταξύ όμως καλοκαίριασε, οπότε τώρα που επανήλθαμε στον κανονικό ρυθμό του ιστολογίου ανεβάζω επιτέλους το διήγημα του Λεώνικου. Δεν του το έχω πει, είναι έκπληξη.\nΓράμματα δε μαθαίνουν στη στάνη του Μπασιά\nΤον λέγανε Μπασιά· Γεώργιος Μπασιάς του Δημητρίου. Βέβαια, Γκέρκι τον λέγανε στη στάνη, ή Γιωργή, και τον πατέρα του Μήτσο, αλλά για το στρατό και την αστυνομία ήταν ο Γεώργιος Μπασιάς του Δημητρίου. Το ίδιο κι ο παπούς του, Γκέρκι ή Γιωργή τον λέγανε, Γεώργιος τον γράφανε· τον προπάππο του επίσης Μήτσο τον λέγανε στη στάνη, Δημήτριο τον γράφανε, όπως βάφτισε το γιό του χάρη στον πατέρα του, όπως έκαναν όλοι οι Μπασιάδες από πάππου προς πάππο και όπως θα κάνουν και στο μέλλον, ‘μέχρι ο θεός να φέρει το έλεός του’ κατά την προσφιλή έκφραση ενός γέροντα της οικογένειας, που ήταν παρακαταθήκη πληροφοριών και ιδεών, όλων από μνήμης. Τον λέγανε, λοιπόν, Μπασιά· μόνο που πρόφερε το σίγμα παχύ, αρβανίτικο, χωρίς ν’ ακούγεται το ‘γιώτα’. Όταν ήρθε στο στρατό και άκουσε να τον λένε απλώς ‘Μπασιά’, με λεπτό ελληνικό σίγμα και ‘ιωτακισμένο’, αν και δεν ήξερε τον όρο, προσαρμόστηκε αμέσως· ούτε που το ξανασκέφτηκε. Με φτάνει που ξέρω ποιος είμαι εγώ και άσ’ τους αυτούς να νομίζουν ότι ξέρουν καλύτερα! είπε με το νού του· Μπορεί να είναι αξιωματικοί, αλλά δε θα με μάθουν και τ’ όνομά μου τώρα!\nΓεννήθηκε στη Στάνη του Μπασιά όπως ο πατέρας, ο παππούς, ο προπάππος του κι εκεί φυσικά θα γεννιόταν ο γιός του. Πώς ήξερε ότι θα κάνει γιο; Η στάνη είναι γεμάτη τσούπρες. Ε… Όσες τσούπρες και να ’ρθουν, ένα γιο θα μου τον στείλει ο θεός, ν’ ακούσει ο πατέρας τ’ όνομά του! έλεγε μέσα του όλο αυτοπεποίθηση για το κορμί του· Κι αν δεν τον δώσει; Αδύνατο! Όλοι οι Μπασιάδες κάνουν γιο! Αλλιώς τι Μπασιάδες είναι;\nΗ μάνα του δούλευε πολύ όπως όλοι, και ιδιαίτερα οι γυναίκες, στη στάνη αλλ’ αυτός δεν γεννήθηκε μεσοκαμπίς κάτω από δέντρο· γεννήθηκε σε οντά. Οι γυναίκες των Μπασιάδων ήταν δουλευταρούδες αλλά και αρχόντισσες· με το που σπάγανε τα νερά πλάγιαζαν και γεννούσαν με δέκα μαμές και είκοσι παρατρεχάμενες γύρω γύρω. Αλλ’ από τα ψηλά βουνά που ήταν η Στάνη του Μπασιά και μέχρι τα δεκαοκτώ του που έπρεπε να πάει στο στρατό, δεν είχε πάει παραπέρα· πόλη, σχολείο ή χωριό. Αλλά ο κόσμος του δεν ήταν διόλου περιορισμένος· είχε έναν ολοστρόγγυλο ορίζοντα γεμάτον ομορφιές, λίμνες, βουνά και δάση, ρυάκια και πηγές κι έναν πανύψηλο ουρανό γεμάτο φως, μυστήριο και αστέρια, όπου απλώνεται ο Θεός για να μας βλέπει. Και τις νύχτες του χειμώνα είχε γλέντια και ιστορίες. Τα γλέντια τα στήνανε οι νέοι όταν οι γέροι ‘απόκαμαν’ να διηγούνται, και τις ιστορίες τις λέγανε οι γέροι όταν οι νέοι απόκαμαν να χορεύουν και να ξεφαντώνουν. Ξένους δεν αντίκρισε ποτέ εκτός από τους εμπόρους που έρχονταν για βούτυρα, δέρματα, ζωντανά και τυριά, δυο τρεις φορές το χρόνο, κανα παπά σε ξόδια, γάμους και βαφτίσια ή στη γύρα να πιτσιλάει με την αγιαστούρα και να γιομίζει τον ντορβά, ή τους προξενητάδες που γύριζαν από στάνη σε στάνη.\nΌ,τι φορούσε το είχαν υφάνει η μάνα, η γιαγιά και τα κορίτσια ή το είχε φτιάξει ο ίδιος από δέρμα ή προβιά· δηλαδή αυτός, ο Γεώργιος Μπασιάς του Δημητρίου, εκτός αν το βρήκε από τον παππού του τον Μήτσο ή τον προπάππο του τον Γιώργη, γιατί στη Στάνη του Μπασιά τίποτα δεν πάει χαμένο. “Γεώργιος και Δημήτριος ήταν μόνο στην ταυτότητα και το στρατό!” του είχαν πει. Δεν είχε δεύτερη αλλαξιά μέχρι που παντρεύτηκε, αλλά ποτέ δεν ένιωσε στερημένος ή γυμνός. Κι έπειτα, στο γιούκο πάντα τον περίμεναν τα παλαϊκά σκουτιά του παππού και του προπάππου του, αν και σε όλα προηγούνταν ο κύρης· ο πατέρας. Ό,τι έτρωγε το καλλιεργούσε ή το φρόντιζε αυτός, εκτός από κοκόρια και κουνέλια που μασχανάθρεφαν και μαγείρευαν τα κορίτσια. Όλα τα κορίτσια, εκτός από ένα, εκείνο που δώσανε νύφη στη δίπλα στάνη… και το αποξεχάσανε. Τη θυμόταν καμιά φορά γιατί τραγούδαγε πολύ ωραία, ήταν και πολύ όμορφη όταν την είδε νύφη, αλλά ποιος παίρνει γυναίκα από τη στάνη του; Την αδερφή του θα πάρει; Τα κορίτσια θα φεύγανε ένα ένα, μα θα έμενε αυτός, οι νύφες, τα κορίτσια τους και αργότερα η γυναίκα του, φερμένη από αλλού, που θα γινόταν κι αυτή γιαγιά και, φυσικά, τα κορίτσια του· χρειάζονται κι αυτά.\nΟι μέρες του, εκτός από φως και δουλειά, σκληρή δουλειά όπως άκουσε να λένε γιατί ώς τότε δεν το είχε φανταστεί ότι δούλευε σκληρά, είχαν μουσική και στοχασμό. Δούλευε όσο άντεχε· κι επειδή άντεχε, δούλευε όσο είχε δουλειά· κι επειδή η δουλειά δεν τελειώνει, δούλευε ασταμάτητα· σκληρή δουλειά σε καλοκαιριά και σε κακοκαιριά, σκληρή δουλειά κάτω από τον ήλιο και τη βροχή, σκληρή δουλειά πάνω στο χόρτο και στο χιόνι. Αλλά τη μουσική του την έκανε αυτός μ’ ένα σουραύλι· ένα καλάμι που του είχε ανοίξει τρύπες μ’ ένα πυρωμένο καρφί, όπως ακριβώς ο πατέρας κι ο παππούς του. Έπαιζε τους ίδιους σκοπούς, τις ίδιες μελωδίες κι έκανε τις ίδιες δαχτυλιές, κάποιος ξένος τις είπε ‘ποικίλματα’, όπως έκαναν κι εκείνοι, ίδια κι απαράλλαχτα, όπως όλοι οι παππούδες κι οι προπάπποι στη σειρά, που δεν είχαν αφήσει πίσω τους άλλη μνήμη εκτός από αυτούς τους σκοπούς και τις δαχτυλιές και το ότι είχαν όλοι τους πατέρα ένα Μήτσο ή ένα Γιώργη και παππού ένα Γιώργη ή ένα Μήτσο. Οι γυναίκες, ανώνυμες εντελώς, άφηναν άλλη κληρονομιά στα κορίτσια· τα σχέδια στο υφαντό και το ‘καρτερία, απαντοχή, σιωπή… ό,τι κι αν γίνει!’ “Μόνο μια φορά πρέπει ν’ ακουστεί η φωνή της γυναίκας στο σπίτι· όταν φορέσει μαύρα!” δίδασκαν στοχαστικά.\nΟ στοχασμός του ήταν πάνω στην Ελλάδα. Δεν ήξερε που ήταν ακριβώς πάνω στη γη ή αν είναι μικρή χώρα ή μεγάλη· ήξερε μόνο ότι είχε γύρω της πολύ νερό, δηλαδή τη θάλασσα, εκτός από κάπου προς τα πάνω που κόλλαγε με την υπόλοιπη στεριά. Δεν ήξερε πως η γη είναι στρογγυλή· κι όταν το άκουσε κάποτε από κάποιον περαστικό, το πέρασε για χωρατό. Αυτός την ‘Ελλάδα του’ την έβλεπε ίσια και μεγάλη! Ήξερε πως ζει πάνω της ελεύθερος χάρη στους αγώνες των παλληκαριών της, όπως ο ίδιος που, αν και δεν είχε μέχρι τότε τύχει ν’ αγωνιστεί γι’ αυτήν, ένιωθε τόσο έτοιμος, περήφανος και δυνατός όσο ένας Ηρακλής, ένας Κολοκοτρώνης κι ένας Ακρίτας Διγενής. “Υπέρ βωμών και εστιών” ήταν το απόφχι του όταν έπεφτε να κοιμηθεί και με την ίδια σκέψη σηκωνόταν από το στρώμα. Ήξερε ότι σημαίνει ‘θα πολεμήσουμε για τα σπίτια και τα ιερά μας,’ αλλά δεν ήξερε τι ακριβώς ήταν οι βωμοί και τι οι εστίες. Από τότε που θυμόταν τον εαυτό του, όλες τις νύχτες του χειμώνα, καμιά φορά και του καλοκαιριού, όταν τα έφερνε η τύχη βολικά, άκουγε ακούραστα, αν και τα είχε μάθει απ’ έξω όπως τα μικρά παιδιά που αποστηθίζουν τα παραμύθια αλλά δεν χορταίνουν να τ’ ακούν και αναστατώνονται μάλιστα με την παραμικρή φραστική αλλαγή, για τα μεγάλα παλληκάρια του παλιού καιρού, αρχίζοντας από τον Λυκούργο και τον Κόδρο, τον Μιλτιάδη, το Θεμιστοκλή και τον Λεωνίδα, τον Κίμωνα που έπαιρνε και νεκρός τις ναυμαχίες, τον Επαμεινώνδα και τον Μεγαλέξαντρο, για τον μεγάλο ελληνισμό της Ανατολής που ζει ακόμα κατά κάποιο τρόπο κι έφτασε μέχρι την Ινδία, χώρα πολύ μακρινή εφόσον ήταν το όριο του ελληνισμού του, τους βυζαντινούς μέχρι τον Παλαιολόγο και τους μεγάλους ήρωες της ελευθερίας παλιότερους και χτεσινούς· που για κάποιον απ’ όλους μάλιστα έδειχναν ακόμα τον τόπο που κοιμήθηκε μέσα στη στάνη. Και με τα ίδια λόγια θα τις περνούσε, στην ώρα του κι αυτός, τις νύχτες του χειμώνα και του καλοκαιριού, όποτε ήταν βολικό, στα παιδιά του, μαζί με το ‘υπέρ βωμών και εστιών’ γι’ απόφχι. Άκουγε ακόμα για τους άλλους ήρωες που έκαναν όχι μόνο μεγάλη την Ελλάδα αλλ’ εξίσου λαμπρό τον ελληνισμό: Όμηρος και Ησίοδος, Σωκράτης, Πλάτωνας και Αριστοτέλης, Αισχύλος, Σοφοκλής και Ευριπίδης, Ξενοφώντας και Θουκυδίδης. Κατόπιν έσβηναν τα ονόματα κι εμφανιζόταν ο ίδιος ο έλληνας με τα τραγούδια και τις παραδόσεις του που συμπλήρωναν τα κενά, ώς το ‘Όχι!’ του τελευταίου πολέμου και τα μεταγενέστερα ένθεν και ένθεν καλά και κακά! Λέμε ‘ένθεν και ένθεν’ γιατί για τους Μπασιάδες δεν υπήρχε ‘κακείθεν’· δεν ανήκαν πουθενά. Αυτά ήταν τα μόνα κακά που είχε μάθει. Μάχες είχαν γίνει ακόμα και μέσα στη στάνη.\nΚαι με τα εφόδια αυτά, μια μέρα που όσο και να την περίμενε έφτασε ξαφνικά, τον έβαλε ένας έμπορος πίσω στο φορτηγό, μαζί με τον πατέρα του και την υπόλοιπη πραμάτεια, για να τον πάνε να βάλει το χακί. Οι γυναίκες ίσα που σταθήκανε στην πόρτα· κούνησαν και το χέρι τους. Μόνο μερικά παιδιά έτρεξαν στο κατόπι του για λίγο· αλλά γρήγορα χάθηκαν από τα μάτια του, όπως χάθηκαν τα δάση και τα γνωστά βουνά. Τώρα αντίκριζε άλλα τοπία, άγνωστα αλλά ελληνικά. Κι έτσι δεν τον ένοιαξε. «Παντού γύρω μας Ελλάδα!» Περηφάνεια του να υπηρετήσει την Ελλάδα. Κρατούσε και στο χέρι του ένα χαρτί. Δεν ήξερε να το διαβάσει αλλ’ ήξερε ότι εκτός από το όνομά του και κάτι αριθμούς, έλεγε ότι είχε επιλεγεί νοσοκόμος. “Νοσοκόμος; Δηλαδή;” ρώτησε όταν του το είπαν. “Θα δίνεις φάρμακα και θα δένεις πληγές… σα γιατρός!” “Εγώ;” απόρησε και τον έπιασαν τα γέλια. Πληγές ήξερε να δένει και σπασμένα κόκκαλα ήξερε να στερεώνει· αλλ’ από φάρμακα; βότανα μόνο… κι αυτά οι γριές!\nΜετά από τη βασική εκπαίδευση, του πήρανε το όπλο, που το είχε μάθει καλά αλλά δεν το είχε αγαπήσει, και τον έστειλαν σε μια μονάδα μακριά. Εκεί του είπαν πως η δουλειά του ήταν στο Αναρρωτήριο. Του έδειξαν ένα μεγάλο στρατιωτικό παράπηγμα, και πήγε.\nΤον υποδέχτηκαν οι άλλοι νοσοκόμοι φιλικά και με χαρά. «Δεν έχει και πολλή δουλειά, μη φοβάσαι! Φροντίζεις για τα ξύλα και τα κάρβουνα της σόμπας του αναρρωτηρίου, του ιατρείου και του κοιτώνα του γιατρού, του στρώνεις καμιά φορά το κρεβάτι, του φέρνεις φαΐ από τα μαγειρεία το μεσημέρι, αν δε φάει έξω, και τον φωνάζεις όταν δεν είναι κανένας άλλος εδώ και χρειάζονται οι φαντάροι κάτι περισσότερο από μια ασπιρίνη.»\n«Τίποτε άλλο;» απόρησε.\n«Τίποτε άλλο!» του απάντησαν με όλη τους την ειλικρίνεια τα παιδιά, ιδίως ένας υπέροχος πόντιος, που τον κατάλαβε ‘ζεματισμένο και αποξενωμένο’ και προσπάθησε να τον ελαφρώσει.\nΌλα καλά ώς ότου ήρθε ο γιατρός, ο αρχηγός των γιατρών, γιατί τρεις ήταν κι από δαύτους. «Καινούργιος νοσοκόμος; Καλώστονε!» είπε καλόκαρδα και τον κοίταξε με την αφ’ υψηλού τρυφερότητα που νιώθουμε βλέποντας ένα σκουληκάκι να διασχίζει την απεραντοσύνη μιας φέτας μήλου.\n«Μάλιστα… κύριε υπίατρε!» τον διόρθωσε δείχνοντάς του τα δυο ασημένια άστρα.\n«Μάλιστα κυργιεπίατρε!» ψιθύρισε ο Μπασιάς με το βλέμμα χαμένο στα άστρα.\nΚοιτάχτηκαν! Ένα εβδομήντα και κάτι ο γιατρός, ένα εννενήντα και κάτι ο Μπασιάς· αλλά η διαφορά στο ‘άλλο ύψος’ έβγαινε στο ύφος.\n«Τι γράμματα ξέρεις, ρε;» τον ρώτησε κορδακίζοντας. Ο Μπασιάς δεν είχε πτυχίο. Και… κακά τα ψέματα, το πτυχίο κάνει τον πτυχιούχο.\n«Δεν ξέρω γράμματα!»\nΕδώ… ‘τα χαλάσαμε’ που λένε. Βέβαια η απάντηση του Μπασιά προκάλεσε αίσθηση σε όλους, και τους μη πτυχιούχους. Μόλις συνήλθε από την έκπληξη ο γιατρός, ξερόβηξε, συνοφρυώθηκε και με μισάνοιχτο στόμα χαμογέλασε ειρωνικά, τον κοίταξε μετά με περιφρόνηση μισοκλείνοντας το βλέφαρο κι έβαλε τα γέλια τελικά. «Δεν ξέρεις γράμματα; Γιατί; Από πού είσαι, ρε;»\n«Από ’σα πάνω! Καϊμακτσαλάν! Βουνά!»\n«Τι θα πει βουνά και Καϊμακτσαλάν και πράσιν’ άλογα! Χωριό δεν έχεις;»\n«Απ’ του Μπασιά τη Στάνη!»\n«Έτσι το λένε το χωριό;»\n«Όχι χωριό… στάνη! Δε μαθαίνουν γράμματα εκεί! Εκεί έχει μόνο δουλειά!»\nΤελικά ο γιατρός γύρισε την πλάτη στον Μπασιά και τα έβαλε με τους αξιωματικούς της επιλογής. «Τους απίθανους, τους ακατανόητους, τους … το ‘τρισύλλαβο’ μεταφρασμένο στα ‘νέα ελληνικά’, τους άχρηστους, τους ανίκανους! Πού ξανακούστηκε αναλφάβητος νοσοκόμος; Χάθηκε να τον κάνουν τυφεκιοφόρο… να βόσκει γουρούνια; Αφού η ειδικότητά του είναι αυτή!»\nΟ Μπασιάς δεν συμφώνησε με τις κρίσεις του γιατρού για τους αξιωματικούς της υπηρεσίας επιλογής, που δεν τους είδε βέβαια παρά μια στιγμή αλλά τον εντυπωσίασαν με τις ωραιότατες στολές τους, κι ένιωσε περηφάνεια σα να τις φορούσε αυτός, μα δεν το είπε σε κανένα. Συμφώνησε όμως με την επιλογή που πρότεινε ο γιατρός και το είπε σε όλους: «Αφού η δουλειά μου είναι αυτή! Μ’ αρέσουν τα γουρούνια… έχουν μυαλό και καρδιά σαν αθρώποι!» είπε στον πόντιο νοσοκόμο, που ήταν και παλιοσειρά και δεν ίδρωνε το αφτί του για τίποτα, τον καινούργιο του, και μοναδικό ώς τότε, φίλο.\nΟ γιατρός, μια και δυο, πήγε στον Διοικητή. «Είναι αδύνατο να μείνει έστω και μια ώρα στο Ιατρείο! Είναι πιο ζώο κι από ζώο!»\nΑλλά δεν γινόταν τίποτα. Έπρεπε να έχουν πολύ βάσιμους λόγους για ν’ ανατρέψουν τη επιλογή. «Μην κάνεις κι έτσι, Υπίατρε! Σ’ ενάμιση χρόνο που έχει ακόμα μπροστά του… κάτι θα μάθει! Έχεις τόσους άλλωστε που ρεμπελεύουν και κοπροσκυλιάζουν εκεί μέσα από το πρωί ώς το βράδυ! Βάλ’ τους να του δείξουν!»\n«Δεν μπορεί ν’ απομακρυνθεί σιωπηρώς;»\n«Και αν πάθει κάτι, πώς θα το δικαιολογήσω; Στο στρατό πρέπει να φυλάγεσαι από παντού για να έχεις την ησυχία σου. Κάνε υπομονή! Δεν είναι και θηρίο!»\n«Είναι κάτι χειρότερο! Είναι και άνθρωπος και θηρίο μαζί στο μυαλό και στο σώμα!»\n«Άσε τις υπερβολές! Μη γίνεσαι άδικος και συμβιβάσου! Αυτό θα πει στρατός!»\nΤην επομένη το πρωί ήρθε αγουροξυπνημένος ο γιατρός μουρμουρίζοντας ακόμα μέσα από τα δόντια του: “Οι άχρηστοι! Ούτε να με ήξεραν και να με μισούσαν δεν θα μου τον φόρτωναν!” Έκανε τις πρώτες ροδιές πάνω στο λιγοστό χιόνι που έπεφτε από τα χαράματα προς το Αναρρωτήριο, έμενε ‘κι έξω και μέσα’, όπου τον βόλευε. Ήρθαν και οι άλλοι νοσοκόμοι από την αναφορά μαζί με τον Μπασιά… και λύθηκε το είναι τους από τη ζέστη! Όλες οι σόμπες αναμμένες, πρώτη φορά!\n«Πώς κι έγινε αυτό το θαύμα;» απόρησε όλο γέλια ο γιατρός.\nΚοιτάχτηκαν μεταξύ τους· κοίταξαν και τον Μπασιά. «Ήρθες πριν από την αναφορά;»\n«Ξυπνάμε νωρίς στη στάνη!» απάντησε αυτός χωρίς να ξέρει αν έκανε καλά ή όχι.\n«Μπράβο Μπασιά! Να και κάτι καλό που έμαθες στη στάνη!»\n«Και πού βρήκες, ρε, το κάρβουνο; Αυτοί οι αλήτες πληρώνονται για κάρβουνο και φέρνουν τύρφη. Την έσπασες με τα χέρια;»\n«Την είχα βάλει σε καρβουνοθημωνιά, λίγο πιο κάτω και την αποκαρβούνιασα. Έδωσα και στον όρχο, που φρουράνε τ’ αμάξια γιατί θα ξύλιαζαν τα παιδιά όλη τη νύχτα χτες!»\n«Καρβουνοθημωνιά! Το έμαθα στη στάνη!»\nΤο μεσημέρι είχε φασολάδα ελληνική με ρέγγα, ελιές, φέτα, ψωμί και καυτερή πιπεριά.\n«Σύρε, ρε Μπασιά, να φέρεις του γιατρού φαΐ, σαν πιο καινούργιος!»\nΦόρεσε ένα τζάκετ ο Μπασιάς, χωρίς δεύτερη κουβέντα, κι έγινε καπνός.\n«Αν δεις εσύ φαΐ… να μου τρυπήσεις τη μύτη!» είπε σιγά, μην ακουστεί, ο δεύτερος γιατρός, ο δόκιμος.\n«Άσε να δούμε, κυρ-δόκιμε… κι έπειτα λέμε!» τον αντίσκοψε ο πόντιος.\nΟ δόκιμος, ο δεύτερος γιατρός, εξαιρετικό αλλ’ αδύναμο και φοβισμένο παιδί, έφεδρος και συνήθως πιο ευγενικός και πιο καλοπροαίρετος, συστρατεύονταν όχι τόσο εξ ανάγκης αλλ’ εκ των πραγμάτων, με τον υπίατρο. Πρόσεχε όμως να κρατάει τις δέουσες αποστάσεις, χωρίς να καταργεί τη συναδελφικότητα, και από τον τρίτο γιατρό, τον οπλίτη, που μπορεί να ήταν πολύ διαβαστερός και κουλτουριάρης, ποιητής, θεατρόφιλος και με πολλά ενδιαφέροντα, αλλ’ ήταν μουτζουρωμένος στο Άλφα-δύο· κάτι ασαφές αλλά… υπαρκτό. Κι εκείνη την περίοδο ήταν ιδιαιτέρως πραγματικό πρόβλημα.\nΓι’ αυτό όταν έβγαιναν στην πόλη οι δυό τους ως αξιωματικοί, μόνιμος ο ένας κι έφεδρος ο άλλος, τον άφηναν πάντα πίσω μην τους κολλήσει άθελά του ‘ρετσινιά’. Κι αυτός, μυαλό ανοιχτό, τακίμιασε με τον πόντιο, που δεν φοβόταν το Αλφα-δύο, ούτε τον Διοικητή, ούτε κανένα κερατά ακόμα και τον πρωθυπουργό… αλλά μόνο το Θεό, και κάνανε παρέα. Και θησαυρός ανεξάντλητος ο πόντιος για τον γιατρό· τον έμπασε σ’ έναν κόσμο που δεν είχε φανταστεί ότι υπήρχε μέσα στη ‘δική του’ Ελλάδα. Τον μάθαινε να μιλάει ποντιακά και να χορεύει τικ και κοτσαρί… και από ελληνικούς ζεϊμπέκικο. “Τί θα μου μάθαιναν αυτοί; Να παίζω χαρτιά στη Λέσχη;” έλεγε στον πόντιο, και γελούσαν μαζί· ήταν άλλωστε εντελώς ακατάλληλος γι’ αξιωματικός, αφού δεν ήξερε ούτε να κόβει την τράπουλα.\nΑλλά η φασολάδα… φασολάδα! Την έφερε ο Μπασιάς από το μαγειρείο στη στιγμή, από ένα το μονοπάτι διακόσια πενήντα μέτρα που περνούσε μέσα από δυο χαντάκια, και άχνιζε ακόμα. Ένα πιάτο φίσκα και δεν είχε στάξει ούτε δάκρυ. Φυσικά έφερε μαζί του και τη ρέγγα, τις ελιές, τη φέτα, το ψωμί, την πιπεριά την καυτερή και το κουτάλι στεγνό.\n«Πετώντας πήγες κι ήρθες;»\n«Μπα! Δε φόραγα το σκούφο μου κι έκανε κρύο εκεί ψηλά· ήρθα με τα πόδια!» ανταπέδωσε ο Μπασιάς το χωρατό.\n«Μπράβο Μπασιά! Νευρολογικά τουλάχιστο είσαι εντάξει κι από μυαλό… ξουράφι! Εύστοχος κι ετοιμόλογος! Πού νά ’ξερες γράμματα, ρε!»\n“Μυαλό ξουράφι!” Δεν χρειαζόταν να του το πουν. Σε μια εβδομάδα ο Μπασιάς παρακολουθούσε τον ψάλτη δίπλα στο αναλόγιο, αφού ο εκκλησιασμός ήταν υποχρεωτικός, κι έπειτα από δυο βδομάδες διάβαζε εφημερίδα, και είχε διαβάσει όλες τις ταμπέλες, τις επιγραφές και τις ανακοινώσεις του στρατοπέδου που δεν τους έδινε σημασία κανείς.\nΤο βράδυ όλοι είχαν έξοδο. Άφησαν υπηρεσία τον Μπασιά, τον νέο, που το είδε με ανακούφιση καθώς η άσημη κωμόπολη τού είχε φανεί πολιτεία. «Αν χρειαστείς κάτι, πάρε το δεκαεπτά, την πύλη! Οι αλφαμίτες θα μας βρουν!» του είπαν.\nΔεν χρειάστηκε τίποτα. Αργά ήρθαν μερικοί παραπατώντας, παγωμένοι και μεθυσμένοι. Τους έψησε φλισκούνι, που είχε από τη μάνα του, στη σόμπα, τους έβαλε να πλαγιάσουν μέχρι να ξεμεθύσουν, σκούπισε, σφουγγάρισε, έπλυνε, ξανάστρωσε, τους πήγε έναν έναν στο λόχο, να βρεθούν εκεί το πρωί μην αρπάξουν καμιά φυλακή, και γύρισε στο Ιατρείο. Κοιμήθηκε κι αυτός κομμάτι ανάμεσα στην καρέκλα και το τραπέζι. Κανονική εφημερία.\nΣτην πρωινή αναφορά απόρησε ο Διοικητής. «Τι έγινε, ρε; Όλοι ήπιατε χτες και δε μέθυσε κανένας; Πάει η Ελλάδα!» είπε γελώντας. Έμεινε με την απορία. Καλό ανθρωπάκι, στρωμένο· μονιμάς, σκαλί σκαλί την ιεραρχία από δεκανέας… ποιος να του πει για τον Μπασιά. Και τι τον ένοιαζε ένας φαντάρος;\nΚαι το επόμενο βράδυ πάλι ο Μπασιάς υπηρεσία… τη μια που ήταν η σειρά του, την άλλη που ήταν ο καινούργιος. «Στο κάτω κάτω, τα κατάφερες πιο καλά απ’ όλους μας!»\nΚαι το μεθεπόμενο, και το τρις και τετράκις μεθεπόμενο βράδυ… και μέρα τη μέρα πέρασε η εβδομάδα… υπηρεσία ο Μπασιάς. «Κάτσε, ρε Μπασιά, να βγούμε ’μεις, μέρες πού ’ναι! Αφού δεν ξέρεις κανέναν εδώ!»\nΚαι καθόταν ο Μπασιάς, γιατί είχε μάθει πια το Ιατρείο όσο και τη Στάνη, και το έξω δεν το ήξερε. Ούτε ήξερε ‘σειρά και βάρδια’ στη δουλειά. Από τότε που περπάτησε, ήταν πάντα σε υπηρεσία· μικρός να ταΐζει τα πουλερικά κοντά, αργότερα τα σκυλιά που ήταν μακριά και, όταν μεγάλωσε, να σκαρίζει τα πρόβατα και τα γίδια. Και να τα βάζει καμιά φορά και με το λύκο, την αλεπού και το ακόμα πιο πονηρό κουνάβι. Κι έπειτα όλες οι άλλες δουλειές… Να μαζεύει το γάλα, να το χωρίζει, να το δέρνει, να κόβει το βούτυρο, να γεμίζει τις τσαντίλες, να πήζει το τυρί, να το αλατίζει, να το βάζει στο βαρέλι με την άρμη, να το φορτώνει και στου έμπορου το φορτηγό. Μ’ έναν από δαύτους κατέβηκε για να πάει στο στρατό. Και όταν φτάσανε στην πύλη του στρατόπεδου, τον αγκάλιασε ο πατέρας και του είπε: “Άει, παδί μου, στο καλό! Για την πατρίδα! Να ξέρεις… θα μας λείψεις! Και με το καλό να μας ξαναγυρίσεις… και να διεις τι γλιέντ’ θα σι κάμ’ ιγώ!” Το ‘γλέντι’ ήταν ο γάμος… άμεση μπασιάδικη υποχρέωση κι αυτό μετά από τη θητεία στο στρατό. Κι έτσι χώρισαν πατέρας και γιος.\nΚαι τώρα ο Μπασιάς, πάλι υπηρεσία στο στρατό. ‘Υπηρεσία’, λένε τη δουλειά εδώ! έλεγε με το νού του· Δεν έχει σημασία. Η λέξη δεν κάνει τη διαφορά. Φτάνει νά ’σαι καλός για την Ελλάδα!\nΑλλά πού η υπηρεσία-καθησιό εδώ… που το τρέχα πάνω κάτω και σκοτώσου στο χαμαλίκι στη στάνη. Εδώ κάθεσαι, περνάει η ώρα, φεύγει μαζί της κι η δουλειά! Εκεί τρέχεις… και δεν προκάνεις! Στη στάνη δε σώνει η δουλειά! Το είπε κάποτε στον πόντιο, και ο πόντιος γέλασε κουνώντας το κεφάλι. Το άκουσε και ο γιατρός. Κούνησε επίσης το κεφάλι δίχως να γελάσει. Ο ένας ήταν ο αυθόρμητος, ο άλλος στοχαστικός και είχανε ταιριάσει. Αλλά στην πραγματικότητα, αυτοί οι δυο, οι πιο στενοί φίλοι του Μπασιά, γιατί τον αγαπούσαν όλοι, επειδή τον καταλάβαιναν περισσότερο από τους άλλους, τον ζήλευαν και λίγο. “Ο καθένας μπορεί να γίνει αυθόρμητος ή στοχαστικός· αλλά Μπασιάς δεν γίνεσαι· γεννιέσαι!” παραδέχονταν μεταξύ τους.\nΚαθόταν η Μπασιάς απογευματινή υπηρεσία να βγουν οι άλλοι, έκλεινε τα μάτια και αγνάντευε… και νά σου μπρος στα μάτια του η στάνη. Το δρόμο δεν τον ήξερε να πάει, γιατί μόλις κατέβηκαν από το βουνό μπερδεύτηκε. Αλλά με τη φαντασία, σαν πουλί, βρισκόταν κάθε τόσο εκεί! Το γιατάκι του, ο σκύλος του, το μανάρι του… θα τό ’σφαξαν τόσο καιρό… η μάνα και ο πατέρας του, τ’ αδέρφια, οι αδερφές του… Αδέρφια και αδερφές ξεχωριστά! Σε όλων το μυαλό στη στάνη, τ’ αρσενικά από τα θηλυκά ήταν απολύτως ξέχωρα· και της στάνης το μυαλό είχε πάντα ο Μπασιάς· δεν μπορούσε να ξεφύγει. “Ά ρε στάνη! Στάνη! Στάνη! Δεν ξέρω αν σου λείπω εγώ, μα νά ’βλεπες πώς μου λείπεις εσύ… θα μ’ έκλαιγες!” έλεγε πότε με τη σκέψη του, πότε και φωναχτά γιατί δεν τον άκουγε κανένας. Ερχόταν ο χειμώνας και τον ‘τρώγανε’ τα χέρια του. Δουλειές με φούντες! Να σβήσουν ασβέστη, να φέρουν άμμο από το ρέμα, να φτιάξουν κερέτσι, να στρώσουν πάλι τις ξερολιθιές και να ρίξουν τις καλαμωτές μην ξεπαγιάσουν τα μανάρια! Να σκάψουν χαντάκια, μην πλακώσουν τα νερά και τα πάρουν στο γκρεμό πέτρες μαζί και ζωντανά. Να σφάξουν, να γδάρουν, να τεντώσουν τα τομάρια να στεγνώσουν. Να λειώσουν ακράνυχα και οπλές στη χύτρα να κάνουν πίσσα. Να ματίσουν φούρνους και αποθήκες. Να κρατάνε τις φωτιές αναμμένες ολονυχτίς, μην πλησιάσει το ζαγάρι που πεινάει και δε λογαριάζει ούτε άνθρωπο ούτε θεό! Να στήσουνε τους αργαλειούς να έχουν δουλειά οι γυναίκες· να φτιάξουν καλάθια από καλάμι και λυγαριά· και… το πιο διασκεδαστικό, να πάρουν χάλκωμα από τον έμπορο να φτιάξουν καινούργια κουδούνια.\nΤά ’λεγε ο Μπασιάς με το νού του, τά ’λεγε και φωναχτά… άκουγε ο πόντιος, άκουγε και ο γιατρός, ο τρίτος, ο οπλίτης, ο μουτζουρωμένος από το Αλφα-δύο· αν κι εκτός από το ‘γαλόνι’ που έχασε, δεν έπαθε και τίποτα είναι η αλήθεια! Απολύθηκε μια χαρά, μαζί με τους άλλους. Αργότερα, γύρω στα εξήντα του, έμαθε τυχαία ότι ήταν πια ανθυπολοχαγός· και θα παρουσιαζόταν, σε περίπτωση επιστράτευσης, στο ΚΙΧΝΕ της Κω. «Ανθυπολοχαγός! Ανθυπολοχαγός! Αποκαταστάθηκα σχεδόν! Είδατε, κύριοι… η Πατρίδα;» φώναξε ξεκαρδισμένος στα γέλια και έδειξε στους συναδέλφους γύρω του το χαρτί με αυτή τη σπουδαία είδηση. Αλλά ποιος να το διαβάσει; Ήξεραν πολλά γράμματα αλλά από ελληνικά όσα και ο Μπασιάς όταν πρωτοπήγε στο στρατό. Ήσαν άγγλοι και αμερικανοί· όλοι τους καθηγητές πανεπιστημίου. Αυτά μόνο για την ιστορία του οπλίτου-ιατρού… του ποιητή, του κουλτουριάρη.\n«Άι, Γιωρίκα μ’… άι, γιατρέ! Δεν ξέρετε τι γλέντι είναι να φτιάχνεις κ’δούνια! Στο ένα χέρι το σφυρί, στο άλλο η τσιμπίδα, μέσα στα γόνατα το αμόνι και… γκλάνγκα-γκλάνγκα… γκλάνγκα-γκλανγκ! Στην αρχή μουντό… ένα φριχτό ντάγκα-ντούγκα όσο να κουφώσει, να γίνει κούπα… μετά πιο ψιλό, πιο γλυκό… ακόμα μια με το σφυρί… και το ντιν! Πήρε να γίνεται η κουδούνα! Μια μεσιανή, μια ακριανή… μια μεσιανή, μια ακριανή… Ν’ ακούς δίπλα σου τον κάλφα, να του κλέβεις. Ν’ ακούει ο μάστορας να κουνάει το κεφάλι… “Θέλει ακόμα! Θέλει ακόμα! Πρόσεχε μην το χαλάσεις! Όχι εκεί! Με το πλατύ, όχι με τη γωνιά! Ίσιο το χέρι κι ελαφρύ! Όχι βαριά! Μη βιάζεσαι! Λουλούδι, κουδούνι και γκαστριά… δεν τα βιάζουν· θέλουν τον καιρό τους! Παίζε το σφυρί σου με τα δάχτυλα κι άσ’ το να πέσει μόνο του! Μην τυραννάς το χάλκωμα! Σε φτύνει!” Και χάλασα χαλκώματα όσο να μάθω! Αλλά κι ο κάλφας χάλαγε! Και ο μάστορας είχε χαλάσει! Πώς αλλιώς να γίνει μάστορας; Τώρα κάλφας κι εγώ! Και χαλάει το καινούργιο μας στραβάδι… μη σου πω! Ευτυχώς ο έμπορος δίνει άλλα με διάφορο μικρό, ίσα ίσα για το χυτήριο!»\nΚαι μια μέρα μερακλώθηκε ο Μπασιάς. Από το πολύ να στοχάζεται τη στάνη, μερακλώθηκε. Δεν λυπήθηκε, δεν νοστάλγησε, δεν χάρηκε, δεν πόνεσε… απλώς μερακλώθηκε. Έγειρε πίσω το κεφάλι, μόνος ήταν στο κάτω κάτω· ανοίγει στόμα και καρδιά και… βγάζει ένα τραγούδι! Μα τι τραγούδι! Πόνος μαζί και λεβεντιά! Μανάδες και πατεράδες, αδέρφια μεγάλα και μικρά, στρούγκες και κονάκια, σάρες και μονοπάτια, λαγκάδια και βουνά, βελούχια και πηγές, βράχια και νεροσυρμές, θύελλες και καλοκαιριές, μανάρια και ζαγάρια, χορτάρια και δέντρα, πουλιά και σκυλιά… μέχρι τον τρικυμισμένο πόντο έφτασε, που δεν τον είχε δει, όλα αδελφωμένα σ’ ένα τραγούδι! Και πέρναγε η ώρα… και ξανά μανά το τραγούδι από την αρχή! Μανάδες, πατεράδες, αδέρφια μεγάλα και μικρά, στρούγκες και κονάκια, σάρες και μονοπάτια, λαγκάδια, βουνά, βράχια και νεροσυρμές, βελούχια και πηγές, θύελλες και καλοκαιριές, μανάρια και ζαγάρια, χορτάρια, δέντρα, πουλιά και σκυλιά! Πόνος μαζί και λεβεντιά!\nΓύρισαν ο πόντιος με το γιατρό… μπήκαν σιγά σιγά και άκουγαν. Άκουγαν κι έτρεμαν· άκουγαν κι έλειωναν· άκουγαν κι έκλαιγαν. Ούτε που τους πήρε χαμπάρι ο Μπασιάς! Άκουσαν απ’ έξω οι φαντάροι… μαζεύτηκαν κι αυτοί και άκουγαν. Δεν άκουγαν· κρυφάκουγαν! Γιατί ο Μπασιάς τούς έβλεπε, τους χαμογέλαγε, τους χαιρετούσε με το κεφάλι, τους έδειχνε πού να καθίσουν… αλλά δεν τους είχε πάρει χαμπάρι!\n«Πώς έκρυβες τόση γνώση και ομορφιά στην καρδιά σου, ρε Μπασιά;» του φώναξαν όλοι μαζί όταν ανένιψε και ‘ήρθε πίσω’ από τη ‘φευγάλα’. Τους κοίταξε σα χαμένος μέχρι πού συνειδητοποίησε τι του γινόταν. Θυμήθηκε πού ήταν, τι έκανε και πως τους είδε έναν ένα να μπαίνουν στο Ιατρείο και να κάθονται κατάχαμα σταυροπόδι ή να στέκονται γύρω του δακρυσμένοι, κρεμασμένοι από τα χείλη του.\n«Ε, ρε μάνα Ελλάδα… που κάνεις τέτοια παιδιά!» φώναξε κάποιος και όλοι χειροκρότησαν· και από την ημέρα εκείνη το “ρε μάνα Ελλάδα” έγινε κάτι σα σύνθημα ή σαν παρατσούκλι όταν μιλούσαν για τον Μπασιά. “Πού το βρήκες αυτό;” “Ο Ρεμανελλάδας μού τό ’φτιασε!”\nΤην επομένη ο υπίατρος και ο δόκιμος έμαθαν τι είχε συμβεί αποβραδίς με τον Μπασιά και απόρησαν. Βέβαια τους περιγράψανε μόνο το γεγονός και τους μεταφέρανε κάπως την εντύπωση· όχι το περιεχόμενο ούτε την ιδέα, το πνεύμα και την αίσθηση· γι’ αυτά δεν αρκεί να είσαι παρών· πρέπει να είσαι άξιος να το ζήσεις.\n«Λες να τον υποτιμήσαμε για τα γράμματα;»\n«Ήξερε ο Πλάτωνας· μα δεν άκουσα ποτέ να ήξερε ο Σωκράτης!»\n«Καλά… ας μην το πάμε και ώς εκεί!» τον αντίσκοψε γελώντας ο υπίατρος· «Δεν τον καλούμε στον ταχυδρομικό ένα βραδάκι; Λίγο να τον τσιγκλίσεις, λέω πως θ’ αρχίσει! Δεν μπορεί τόσοι να κάνουν λάθος! Κι αυτοί οι δυο στο κάτω κάτω ξέρουν τι λένε!»\n‘Αυτοί οι δυο’ ήταν ο πόντιος και ο τρίτος γιατρός. «Και θα καλέσουμε κι αυτόν εννοείται! Δεν μπορείς να πάρεις τον Μπασιά και να τον αφήσεις πίσω… πού τον πας;»\n«Και ο πόντιος; Είναι στην παρέα!»\n«Τους μαθαίνει ποντιακούς χορούς και ζεϊμπέκικο! Πάρτι κάνουν κάθε μέρα! Βάλ’ τον υπηρεσία! Ένα μήνα έχει να καθίσει. Όλα τα φορτώσανε στις πλάτες του Μπασιά!»\nΟ ταχυδρομικός ήταν ένας πολύ αξιόλογος άνθρωπος πεταμένος σε μια πνιγηρή επαρχία για κάτι ανάλογο με το ‘μουτζούρωμα από το Άλφα-δύο’. Είχε φροντίσει να καλλιεργήσει τον εαυτό του με μοναδικό στόχο ‘ν’ αποκτήσει προσωπική αξία’ όπως έλεγε, πρωτοβουλιακά με διάβασμα κι επιμονή στις ‘καλές μουσικές και εικαστικές επιλογές’. Αυτό τον περιόριζε καμιά φορά ως προς τα κριτήρια· χαμένος στο ευρωπαϊκό όραμα… την φενάκη δηλαδή της εποχής του, περιφρονούσε το ρεμπέτικο και το βυζαντινό μέλος, για παράδειγμα, αλλά μπροστά στο τι είχε πετύχει δίχως καθοδήγηση, το σφάλμα του ήταν απολύτως συγγνωστό. Είχε μια καταπληκτική συλλογή κλασικής μουσικής από όλες τις μεγάλες εταιρείες ακόμα και της παλιάς καλής Archiv, της ανεξάρτητης από την κερδοφορία και κερδοσκοπία εποχής της. Άκουγε σιτάρ και μεθουέλα όταν οι ήχοι αυτοί δεν είχαν φτάσει στην Αθήνα. Είχε γυναίκα, γιο και μια νόστιμη ορφανή ανηψιά που της είχε βρει γαμπρό κι ετοιμαζόταν να την παντρέψει.\n«Και αν μας κολλήσει;»\n«Ο Μπασιάς; Αποκλείεται!»\n«Για τον άλλο μιλάω! Μην εκτεθούμε τελικά! Μου το έχουν επισημάνει!»\n«Δεν είναι κι εγκληματίας!»\n«Αυτός όχι! Οι άλλοι όμως;»\nΤο πρότειναν στον ταχυδρομικό και δέχτηκε. Πήρε ο ίδιος τηλέφωνο, να μη φανεί υποβολιμαίο, και τους κάλεσε. Δέχτηκαν την πρόσκληση και ας αναγκάστηκε ο πόντιος να μπει υπηρεσία. Σιγά που θα τα έχανε αυτός. Έφερε το κορίτσι μέσα από το συρματόπλεγμα· όλο τρύπες ήταν!\nΠήγε ο Μπασιάς μα δεν τραγούδησε εκείνο το τραγούδι γιατί δεν μπορούσε να κλείσει τα μάτια και να δει τη στάνη με το στανιό. Τραγούδησε όμως άλλα τραγούδια, πένθιμα και ηρωικά, καμπίσια και βουνίσια. της τάβλας και του χορού, του γάμου και του ξοδιού, της νύφης παινέματα και του γαμπρού αντροκαλέσματα. Πήρε κι ένα χάλκινο σωλήνα και μ’ έξι τρύπες τον έκανε και καλαηδούσε. Στο τέλος έμειναν έκθαμβοι και πάλι από τον πλούτο και τη μαεστρία του. Και είπαν “δεν πειράζει! Θα τον ξανακαλέσουμε! Κάποτε θα τραγουδήσει!”\nΤον ξανακάλεσαν· και πήγε με μια παράξενη σπουδή, ξένη στο μέχρι τότε φέρσιμό του. Τον κάλεσαν πάλι… και πάλι… και πήγαινε όλο φούρια και προθυμία… μα μιλούσε όλο και πιο λίγο, τραγουδούσε όλο και πιο λίγο, μέχρι που σιγά σιγά σίγησε· αναστέναζε μόνο. Λες κι ήταν άλλος!\nΑλλά σαν Μπασιάς που ήταν δεν ήξερε πώς κρατάνε μέσα τους μυστικό· κι αν είναι μάλιστα σεβντάς… ακόμα χειρότερα· έτσι ξέσπασε το κακό. Είχε ερωτευτεί τη μελλόνυφη ανηψιά· την έβαλε στο μάτι και με την πρώτη ευκαιρία τής το είπε καθαρά και ξάστερα: “Θες να σε πούνε Μπασιά; Σε ζητάω και σε παίρνω!” Γιατί ο Μπασιάς δεν ήξερε άλλον έρωτα εκτός από αυτόν που ο άντρας δίνει στη γυναίκα το όνομά του, και τα υπόλοιπα έπονται.\nΤο κορίτσι… ούτε που ξαφνιάστηκε ούτε που το ξανασκέφτηκε· λιγώθηκε από τη χαρά! Όχι πως δεν το είχε καταλάβει από την πρώτη του ματιά, όχι πως δεν είχε δώσει θάρρητα κι εκείνη με χαμόγελα, αλλά άλλο να το ψυχανεμίζεσαι και άλλο να το ακούς και να το βλέπεις! Η κουβέντα του καρφώθηκε στην καρδιά της πιο βαθιά από τα μάτια του Μπασιά όταν πέφτανε πάνω της.\nΤους βρήκαν σε μια λίγο άγαρμπη αν και όχι ιδιαίτερα προωθημένη στιγμή… Έγινε σκηνή, έπεσε κλάμα από το κορίτσι… “Εμενα αυτός μ’ αρέσει και όχι ο χαφιές κι ο παρλαπίπας που μου δίνετε!” Έφαγε όμως τα χαστούκια της και παντρεύτηκε πανευτυχής κατά τα ειωθότα. Αλλ’ ο Μπασιάς… πήρε κόκκινη κάρτα· δεν τον ξανακάλεσαν. ‘Άσε μη γίνει κανα κακό… άσε το ρεζιλίκι που θά ’ναι και παντρεμένη!’ είπαν. Και πήρε η μπάλα την παρέα του όλη· το γιατρό, μιλάμε πάντα για τον οπλίτη, και τον πόντιο.\nΈπειτα από μερικούς μήνες, ίσως κι ένα χρόνο αργότερα, όταν έφευγε οριστικά, με το απολυτήριο στο χέρι, βρήκε ο γιατρός τον ταχυδρομικό για να τον αποχαιρετίσει.\n«Γιατί τα καταφέραμε έτσι… ρε γιατρέ; Κρίμα! Εμείς είχαμε τόσα κοινά οι δυό μας!»\n«Είχαμε αλλά τα χάσαμε! Ήξερες να τ’ αποκτάς… μα δεν κατάλαβες με ποιους τα χάνεις!» απάντησε ο γιατρός και κάνοντας μεταβολή εξαφανίστηκε. Λυπήθηκε πολύ γιατί δεν ήταν στις προθέσεις του, αν και στο χαρακτήρα του ήταν, να δώσει μια τόσο σκληρή, σχεδόν σκαιή, απάντηση αποχαιρετώντας τον. Ο άλλος κέρωσε· έχασε τα λόγια του και τον άφησε να φύγει. Έτσι κι αλλιώς λόγια θα έλεγαν πάλι· ο χρόνος είναι άτεγκτος· δεν υπήρχε περιθώριο επανόρθωσης.\nΟι μέρες κυλούσαν όπως πριν. Δεν είχε ακόμα γίνει η τρίτη, ίσως ούτε η δεύτερη πρόσκληση στο σπίτι του ταχυδρομικού, δεν είχε ακόμα αντιληφθεί κανείς ότι το κορίτσι είχε ερωτευτεί τον Μπασιά και ο Μπασιάς το κορίτσι, και πέρα από τα τραγούδια και τα περιστατικά της στάνης, ούτε είχε πει ούτε είχε κάνει κάτι κακό.\nΚι ένα πρωί, στην αναφορά, ο Διοικητής τα έβαλε με τους λιγοστούς τυφεκιοφόρους ‘οθωμανούς’, τουρκόφωνους και πομάκους, που φρόντιζαν τα γουρούνια. Αναξιόπρεπη, χυδαία, αισχρή, ταπεινή, γελοία, ακατανόητη, ανόητη, μισόκαρδη εκδίκηση για το ότι ήσαν μουσουλμάνοι. Όλη τη χρονιά τούς είχαν με τα γουρούνια· αλλά τα Χριστούγεννα, στο γιορτινό τραπέζι, τους έσφαζαν κοτόπουλο αγοραστό. “Να μη μείνουν νηστικοί χρονιάρα μέρα οι μουφτήδες!”\nΓουρουνάκια μικρά, ζωηρά, χαριτωμένα, παιχνιδιάρικα… που τα ετοίμαζαν για τα επόμενα Χριστούγεννα. Τα περσινά είχαν σφαχτεί. Αλλ’ είχε μπει η άνοιξη, και τα ζαντίκια τους μύριζαν φοβερά κι έπαιρνε ο αέρας τη μπόχα σε όλο το στρατόπεδο. Διαμαρτυρήθηκαν πολλοί, παρασύρανε και τον Διοικητή που έπρεπε να είναι πολύ προσεκτικός με τους οθωμανούς, όπως ήταν κι εκείνοι. Έλληνες πολίτες… ναι! Έλληνες στρατιώτες… ναι! δηλαδή ‘υπερασπιστές της ελληνικής ελευθερίας.’ Αλλά στη πράξη, η Ελλάδα, και δεν έφταιγε καμιά ‘δικτατορία’ ως προς αυτό, η ελεύθερη δημοκρατική Ελλάδα, που δήλωνε ότι τους θεωρεί, με κάθε άλλον πολίτη εξίσου, παιδιά της, μόλις και μετά βίας ανεχόταν το γεγονός ότι ήταν μουσουλμάνοι· και δεν τους εμπιστεύονταν ούτε φύλακες στην αποθήκη· μόνο στα γουρούνια. Κι ας είναι πασίγνωστο ότι είναι βδέλυγμα γι’ αυτούς ακόμα και να τ’ αγγίξουν. Τους αποκαλούσε ‘τυφεκιοφόρους’ αλλά δεν τους έδινε όπλο. Άδικο είχε που είχε το μάτι του ανοιχτό ο ‘μεγάλος αδελφός’ λίγο πιο πέρα;\n«Κύριοι, ή όπως και να σας πω, είστε απαράδεκτοι! Βρωμάει παντού γουρουνίλα! Και απάνω σας… ακόμα περισσότερο! Τι κατάσταση είναι, επιτέλους αυτή; Καθαρίστε! Καθαρίστε! Χαθείτε αμέσως απο τα μάτια μου αλλά καθαρίστε!» είπε και τους έδιωξε. Φυλακή είχε πάγια εντολή να μην τους δώσει. Εδώ δε βλέπουμε την ώρα να ξεκουμπιστούν με το καλό… θα τους κρατήσουμε και παραπάνω;\n«Πώς να καθαρίσουμε, ρε Μπασιά; Έχεις καμιά σκούπα; Φεύγει με τα χέρια η σβουνιά;»\n«Τραβάτε κι έρχομαι κοντά, καρντάσια!» είπε ο Μπασιάς, με την καινούργια λέξη που είχε μάθει από τον πόντιο. Κι εκείνος έτσι τους αποκαλούσε τους οθωμανούς: καρντάσια.\nΠάει ο Μπασιάς και παίρνει δυο σακκιά αλάτι χοντρό από τα μαγειρεία. Φίλοι κι εκεί όλοι· τους κουβάλαγε τα τσουβάλια, τους έκοβε μερίδες τα κοτόπουλα, τους έδινε κάρβουνο να καλοπιάνουν τους λοχαγούς με ψητά να παίρνουν άδειες, έστηνε καλαμωτές στο ποτάμι για πέστροφες, τους έδειχνε τις λαγοφωλιές και στήνανε παγίδες. «Αν θες, έλα πάρε άλλα δυο!» του είπαν.\n«Παίρνω δυο και θα δω! Και τους τρίφτες! Με κανα λαγό στο χωριό να πάρουμε άλλους!»\n«Ό,τι θέλει ο Μπασιάς!»\nΠάει ο Μπασιάς στα ζαντίκια, παρατηρεί την κλίση του εδάφους, σκάβουν ένα λάκκο αρκετά βαθύ στο πιο χαμηλό σημείο, κατόπιν βάζει στο χέρι του ενός το λάστιχο, στου άλλου το χέρι ένα σακκί με αλάτι… «Ρίχνε συ νερό, ρίχνε κι εσύ αλάτι κι εγώ θα τρίβω!» Μέχρι το μεσημέρι είχε λάμψει ο τόπος. Και από τότε έριχνε σχεδόν καθημερινά τη ματιά του ο Μπασιάς και στα ζαντίκια, να έχουν το κεφάλι τους ήσυχο τα παιδιά και να μην έχουν και τη βρώμα στο κάτω κατω. “Οι άνθρωποι μαλώνουν όχι επειδή ο ένας έχει δίκιο και ο άλλος άδικο, αλλά γιατί έχουν δίκιο και οι δυο!” είχε μάθει. Και ο Μπασιάς δεν ζητούσε κανένα δίκιο. Ήταν τόσο περήφανος που φερόταν ταπεινά χωρίς κανείς να του το έχει διδάξει και χωρίς να συνειδητοποιεί την προσωπική του αξία. Γι’ αυτό, σε αντίθεση με τον ταχυδρομικό, δεν επιζητούσε να την αυξήσει· αυτό γινόταν από μόνο του. Ή μάλλον… αν κάποιος τον είχε διδάξει, ήταν που στις ατέλειωτες νύχτες του χειμώνα οι παππούδες και οι γιαγιάδες μιλούσαν για την Ελλάδα, την παλιά τη θαυμαστή και τη νεότερη, την πονεμένη. Κι επειδή τους έβλεπε συχνά κι ένιωθε πως τον αγαπούσαν, όποτε πήγαινε στα ζαντίκια μιλούσε κι αυτός στους οθωμανούς για την Ελλάδα. Οι άλλοι τα ξέρουν… σκεπτόταν· έλληνες είναι γέννημα θρέμμα· ας τα μάθουν κι αυτοί!\nΚαι ξαφνικά μαθεύτηκε! Ο καινούργιος λοχαγός, από τους ‘στυλοβάτες του καθεστώτος’, γελοίος και προκλητικός ακόμα και προς τους ανωτέρους του, μόλις είδε μουσουλμάνους, άρχισε τις ερωτήσεις. Αλλά… πήρε απαντήσεις που τον άφησαν άλαλο. Όσα ήξεραν οι οθωμανοί, τουρκόφωνοι και πομάκοι, για την Ελλάδα δεν τα ήξερε κανείς από τους άλλους.\n«Ποιος σας τα έμαθε αυτά, ρε ζαγάρια;»\n«Ποιος είναι ο Μπασιάς;»\n«Ένας φαντάρος σαν κι εμάς!»\nΜπορεί, βέβαια, να συναντιούνταν κάπου κάπου ο Ξέρξης με τον Κολοκοτρώνη και ο Μεγαλέξαντρος με τον Καραϊσκάκη, αλλά δεν συνέβαινε συχνά, ούτε ήταν αυτό το μεμπτό της ιστορίας. Φταίει που οι Θερμοπύλες είναι σκάρτα δυο τσιγάρα δρόμος από την Αλαμάνα και στο Χάνι της Γραβιάς; Με τη γεωγραφία θα τα βάλουμε τώρα; Αλλά τους περσικούς πολέμους τους έπαιζε στα δάχτυλα. Το στρατήγημα του Μιλτιάδη, τη ζήλεια του Θεμιστοκλή, που τον ξεπέρασε κατά κάποιο τρόπο με τη Σαλαμίνα, την αυτοθυσία των τριακοσίων, την προδοσία του Εφιάλτη… ακόμα κι αυτόν τον ανόητο Μαρδόνιο που έμεινε για να πετύχει τάχα εκεί που αποτύχανε τόσοι βασιλιάδες, μόνο και μόνο για να πεθάνει στις Πλαταιές, ήξεραν. Η Ελλάδα που μάθαιναν ν’ αγαπούν ‘τα καρντάσια’ από τον Μπασιά, δεν ήταν η Ελλάδα που βιώναν καθημερινά, της μίζερης και κατ’ επίφαση ελευθερίας και του αιωνίως αναβιούντος με μορφή σωτήρα Εφιάλτη, αλλ’ η Ελλάδα που είχε στην καρδιά του εκείνος· μια Ελλάδα που χαίρεται, προβάλλει και διαλαλεί την ελευθερία της ως ευτυχία, ιδέες, δημιουργικότητα, πρωτοτυπία και χαρά της ζωής και την προασπίζεται όχι απέναντι στα ίδια τα παιδιά της, δηλαδή όσους ζουν ειρηνικά σ’ αυτόν τον τόπο, αλλ’ απέναντι στους πραγματικούς της εχθρούς, που τους αναγνωρίζει σωστά και θαρραλέα. Αυτοί, οι οθωμανοί, τουρκόφωνοι και πομάκοι, ανεξάρτητα από υποκειμενισμούς, σωστές ή λανθασμένες επιλογές, ανίστορες τυφλότητες και ανόητες επιρροές, ήσαν αγαθοί και αθώοι, κι ίσως γι’ αυτό ευάγωγοι· όχι όμως εξ ορισμού ύποπτοι ή απορριπτέοι! Γι’ αυτό αποτελούν, θέλοντας και μη, το μέτρο της ελευθερίας της που έβρισκε αντίκρυσμα στην καρδιά του Μπασιά· και κατ’ επέκταση στου τρομαγμένου οπλίτη-ιατρού και του σχετικά αδιάφορου αλλά βασικά κρυψίνου και πονηρού πόντιου, που επέπλεε σε όλα τα πελάγη.\nΞαφνικά ήρθε και ο Οσμάν, ένας ‘οθωμανός’ διαφορετικός από τους άλλους. Το ίδιο τρομαγμένος αλλά πιο ‘ψημένος’, πιο συνειδητός, πιο ‘αδικημένος και αγριεμένος’ και… πιθανώς δικτυωμένος, ο οποίος δεν είδε με καλό μάτι τον Μπασιά να μιλάει και να μεταδίδει στους ομοθρήσκους του τον ενθουσιασμό του για την Ελλάδα. Άρχισε, λοιπόν, να ‘ψωνίζει’ συμμετέχοντας στην παρέα και παρακολουθώντας κάπως χαλαρά. Άκουγε όλο “Ελλάδα! Ελλάδα!” αλλά δεν του φαινόταν τόσο ενοχλητικό. Εντούτοις, παρασυρμένος από τις προκαταλήψεις και τον πατριωτισμό του, αποφάσισε τελικά ‘να δράσει’· κι έβαλε στόχο να ξεσκεπάσει, ή να διαβάλει έστω, τον Μπασιά στους δικούς του.\nΈπρεπε να το κάνει διακριτικά· στον ελληνικό στρατό υπηρετούσε στο κάτω κάτω, ως έλληνας υπήκοος με πολλά χωράφια και στην πόλη μαγαζιά. «Ωραία και καλά όλ’ αυτά, ρε Μπασιά! Καλή η Ελλάδα! Εδώ γεννηθήκαμε… δε λέω! Μα δεν υπάρχει τίποτα καλό και στην Τουρκιά; Και δε σου μιλάω για την Τουρκία… Η Τουρκία δεν είναι παρά ένα μικρό κομμάτι της Τουρκιάς! Ξέρεις μέχρι πού φτάνει η Τουρκιά; Μέχρι την Κίνα! Η μισή Κίνα και η μισή Σιβηρία τούρκικα μιλάνε. Τουρκιά είναι ο μισός κόσμος σχεδόν!»\n“Αν είναι πονηρός ο βλάχος, ο αρβανίτης είναι πονηρότερος!” λέει η παροιμία. «Αυτό μ’ αρέσει!» απάντησε αμέσως ο Μπασιάς· «Γιατί αν ποτέ πάρω το δρόμο για την Κίνα, θα βρω το δρόμο μου πιο εύκολα ανάμεσα σε καρντάσια και αδελφούς παρά σε βάρβαρους και ξένους! Εσύ δε θα προτιμούσες, αν πας στην Αγγλία, να έχεις παρέα έλληνες ή άγγλους; Και άμα παίζει Ελλάδα Αγγλία… ποιον υποστηρίζεις; Την Αγγλία;»\n«Ε! Τι δουλειά έχουμε ’μεις με την Αγγλία;»\n«Βλέπεις, λοιπόν, ότι ως τούρκος, γιατί τούρκος είσαι και άσε τα άλλα στην μπάντα, και σαν σε τούρκο σού μιλάω, αλλά και ως Οσμάν προσωπικά, έχεις στην καρδιά σου αρκετή Ελλάδα χωρίς να στη βάλω εγώ! Και είναι καλό! Αλλ’ εγώ, ο Μπασιάς, σου λέω ότι όσο και να είναι καλό, δεν είναι αρκετό! Χρειάζεται παραπάνω!»\n«Αφού μιλάμε ανοιχτά, θα σου το πω ξεκάθαρα… και κάρφωσέ με να με κρεμάσουν! Αν έχω μέσα μου Ελλάδα, που δεν το νομίζω γιατί όλη μου την καρδιά την έχει πιάσει η Τουρκιά, θα τη βγάλω! Όχι και να την αβγατίσω! Αυτά τα μισό έτσι και μισό αλλιώς τα βρίσκεις μόνο στους ‘διαβασμένους’ της Πόλης. Αλλ’ εγώ ζω σ’ έναν τόπο που ήταν κάποτε Τουρκιά, αυτοί που με διαφεντεύουν ήταν σκλάβοι, και τώρα είμαι εγώ ο σκλάβος! Και μη μου πεις πως έχω ελευθερία, εκτός για να κατουρήσω!»\n«Και βέβαια είσαι σκλάβος! Φαίνεται από τον τρόπο που μιλάς! Μόνο ένας σκλάβος λαχταράει τόσο πολύ την ελευθερία. Μα ποιος τη βρήκε; Ποιος είναι ο ελεύθερος; Μου λες;»\n«Εσύ! Αυτοί… όλοι οι μπάσταρδοι τριγύρω!»\n«Μη βάζεις εμένα με τους άλλους!»\n«Γιατί να μη σε βάλω; Έλληνας είσαι, αφού δεν είσαι τούρκος!»\n«Όχι! Εγώ είμαι ελεύθερος, γιατί δε μ’ ενδιαφέρει να είμαι ούτε έλληνας ούτε τούρκος! Και όταν σου είπα πριν ότι έχεις στην καρδιά σου αρκετή Ελλάδα εκτός από την Τουρκιά, αλλά χρειάζεσαι περισσότερο… δεν εννοούσα περισσότερη Ελλάδα! Εννοούσα περισσότερη Ελλάδα και περισσότερη Τουρκιά… μαζί!»\n«Τουρκιά… δεν υπάρχει άλλο! Είμαι τούρκος μέχρι τα μπούνια!»\n«Έτσι νομίζεις! Έτσι νομίζεις κι εσύ… έτσι νομίζουν κι αυτοί! Γι’ αυτό είσαστε όλοι σκλάβοι αναμεταξύ σας… καρφώνεστε και κρεμιέστε στα σχοινιά που αγοράζετε από τον ίδιο έμπορο. Πέταξε από πάνω σου όλα αυτά τα βάρη, όπως πετάει το κορίτσι σου τα ρούχα του, και μείνε γυμνός όπως σε γέννησε η μάνα σου. Ο θεός σ’ έπλασε άνθρωπο! Η μάνα σου σε γέννησε άνθρωπο! Ο κόσμος σε θέλει άνθρωπο! Μπροστά στο Θεό ο άνθρωπος είναι πάνω από τον έλληνα και τον τούρκο· και η ανθρωπιά πάνω από την Ελλάδα και την Τουρκιά! Και τότε θα δεις να χωράνε στην καρδιά σου όχι μόνο η Ελλάδα και η Τουρκιά, η Αλβανία και η Περσία, αλλά ο κόσμος όλος. Είσαι σκλάβος όχι επειδή ζεις στην Ελλάδα αλλ’ επειδή δεν μπορείς να λεφτερώσεις τον εαυτό σου! Λέφτερος δεν είναι αυτός που δεν είναι σκλάβος, αλλά εκείνος που δεν έχει σκλάβο! Κι αν βρει, βάζει και το στήθος του μπροστά και τον ελευθερώνει! Και αυτό έκανα εγώ όταν τα έβαλε ο κιρ-Δικιτίς με τα καρντάσια! Γι’ αυτό εγώ είμαι ο μόνος λέφτερος μέσα σ’ αυτό το στρατόπεδο!»\n«Μη χάνεις τα λόγια σου, Μπασιά! Δεν είναι μόνο η Τουρκιά· είναι και το Ισλάμ! Είμαστε μουσουλμάνοι και είσαστε χριστιανοί! Μωάμεθ και Χριστός… δεν κολληγιάζουν!»\n«Αυτό περίμενα να πεις για να γελάσω ακόμα πιο δυνατά! Ξέρεις τι μου είπε μια φορά ο θεός, που κατέβηκε στη στάνη; Οι ανόητοι άνθρωποι έχουν διαφορές μεταξύ τους· εγώ δεν έχω καμιά διαφορά με τον εαυτό μου και γελάω με τα δόγματά τους! Αλλά σύντομα θα έρθει ο καιρός που θα με λατρεύουν όλοι το ίδιο!»\nΤελικά άρχισε να γίνεται πολύς λόγος για τις σχέσεις του Μπασιά με τους οθωμανούς. Και παρά το ότι η ‘ελληνικότητα’ του Μπασιά, αδρή, προκλητική και άγαρμπη καμιά φορά, ήταν πάνω από κάθε αμφισβήτηση, εμφανίστηκαν οι αιώνιοι καχύποπτοι που ανακάλυψαν ότι είναι αρβανίτης. “Στη Στάνη του Μπασιά όλοι μιλάνε αρβανίτικα! ‘Μπασιά’ είναι αρβανίτικο επώνυμο!” σφύριξαν κάποιοι καλοθελητάδες αφρίζοντας απ’ το κακό τους· το επανέλαβαν οι ηλίθιοι αθώοι… και ήταν αλήθεια. “Όμως, στη Στάνη του Μπασιά μιλάνε όλοι κι ελληνικά! Και ο μισός Στρατός, η μισή Κυβέρνηση και η Διοίκηση, η μισή Βουλή, το μισό Πανεπιστήμιο, το μισό Δικαστικό Σώμα, έχουν αρβανίτικα επίθετα!” αντείπαν οι εθνικώς επιλήψιμοι· και ήταν επίσης αλήθεια.\nΤελικά τον κάλεσαν μια μέρα στο Διοικητήριο, λίγο για να δουν τι γίνεται, λίγο και για να κάνουν πλάκα· κυρίως όμως για να κλείσουν μερικά στόματα, επειδή εκείνη την εποχή όλοι φοβούνταν όλους. “Τώρα απαγορεύονται όλα!” όπως έλεγε εκείνη η ευρηματικότατη ατάκα από τους “Όρνιθες” του Αριστοφάνη.\nΤο λόγο πήρε ο Διοικητής. «Τι γίνεται με τους οθωμανούς, ωρέ Μπασιά! Πολύ τους χαϊδεύεις! Σ’ αρέσουν τόσο τα γουρούνια που τους βγάζεις την πιο βρώμικη δουλειά; Άσ’ τους να σκάσουν μέσα στη σβουνιά! Τι ανακατεύεσαι;»\n«Δεν κατάλαβες, κιρ-Δικιτά, με το συμπάθειο!» απάντησε ο Μπασιάς· «Κανένας δεν υποστηρίζει κάποιον αν δεν υποστηρίζεται κι αυτός! Αν θες να σε υποστηρίξουν πρέπει να τους υποστηρίξεις! Αν τους αφήνεις να σκάνε στη σβουνιά… με τι πρόσωπο ζητάς να σε παραδεχτούν ως έλληνα; Μαθαίνοντας αυτοί τι είναι ‘έλληνας’ αμφισβητούν την ελληνικότητά σου!»\n«Δηλαδή… για μας δουλεύεις;» είπε ο Διοικητής αμήχανα αλλά και ειρωνικά για να καλύψει το ότι δεν είχε όντως καταλάβει.\n«Αν δούλευα μόνο για μας… θα είχα κάνει το ίδιο λάθος! Δουλεύω και για κείνους και για μας! Και γι’ αυτό είναι μαζί μου! Για να πάρεις μαζί σου ανθρώπους, πρέπει να σε δούνε πλάι τους!»\n«Τι θα πει ‘είναι μαζί σου;’ Θα σηκώσεις και δικό σου μπαϊράκι τώρα; Όλα τα έκανες από τότε που πάτησες το πόδι σου εδώ!» τον αντίσκοψε γελώντας μ’ αυτά που έλεγε ο ίδιος, ο Διοικητής· «Θα φτιάξεις τώρα και στρατό;»\nΓέλασε και ο Μπασιάς. «Τους είπα μια μέρα, έτσι για χωρατό: “Τι λέτε, ρε παιδιά; Τι καθόμαστε έτσι άπραγοι; Δεν πάμε να πάρουμε την Πόλη; Να τη λεφτερώσουμε από τον τούρκο;” Και ξέρεις τι μου είπαν “Πάμε! Μαζί σου και στην Άγκυρα, Μπασιά! Και γιατί ν’ αφήσουμε στην Κίνα το Πεκίνο;” και βάλαμε τα γέλια. Κατάλαβες τίποτα από αυτό;»\n«Όχι!» απάντησε με το κεφάλι να πέφτει ανάμεσα στους ώμους του ο Διοικητής, σα να φοβήθηκε μη φάει ξύλο· «Θα τους μίλησες με τόσον ενθουσιασμό για την Ελλάδα… που τους συγκίνησες! Αλλά μην παρασύρεσαι! Ενθουσιασμός της στιγμής ήταν! Αυτοί δεν αλλάζουν! Τούρκοι γεννήθηκαν και τούρκοι θα πεθάνουν! Και δεν θα πιστέψω ποτέ ότι ήταν πρόθυμοι να προδώσουν την Τουρκία! Είναι κι αυτοί, με τον δικό τους τρόπο, πατριώτες! Κι εδώ είναι το πρόβλημα! Αυτό μας εμποδίζει, όσο και να το θέλουμε, να τους εμπιστευτούμε!»\n«Κύριε των δυνάμεων!» αναφώνησε ο Μπασιάς· «Τι ζητάς, κιρ-Δικιτά; Να γεννηθούνε τούρκοι και να πεθάνουν τι;»\n«Βλέπεις που έρχεσαι στα λόγια μου;»\n«Πάλι δεν κατάλαβες, κυρ-Δικιτά! Δεν είπαν “πάμε να πάρουμε την Πόλη και την Άγκυρα με την Ελλάδα!” Είπαν “πάμε να πάρουμε την Πόλη και την Άγκυρα με τον Μπασιά!” Αυτό είπαν!»\nΟ Διοικητής, ακούγοντας αυτά τα λόγια, ξερόβηξε, κοκκίνισε, μισόκλεισε τα μάτια και σφύριξε σαν τρομαγμένο φίδι: «Πρόσεχε, Μπασιά! Θαρρώ πώς το παράκανες! Άλλη γνώμη είχα σχηματίσει για σένα! Βάζεις τον εαυτό σου πάνω από την Ελλάδα; Και από την Τουρκία; Ποιος νομίζεις ότι είσαι… τέλος πάντων;» ούρλιαξε.\n«Όχι! Όχι! Μη μου σκάσεις τώρα, κυρ-Δικιτά! Να προλάβω ο δόλιος να σου εξηγήσω!» είπε ο Μπασιάς κρυφογελώντας με τις αντιδράσεις του· «Δεν κινδυνεύουν από τον Μπασιά ούτε η Ελλάδα ούτε η Τουρκία, ούτε καμιά άλλη χώρα! Όλοι οι άνθρωποι πάνω στη γη αγαπούν την πατρίδα τους στο κάτω κάτω! Δικαίωμα και υποχρέωσή τους είναι! Αλλά πριν από αυτό… ξέρουν πως είναι άνθρωποι! Ο θεός δεν έφτιαξε βασιλιάδες και σουλτάνοι· αθρώποι έφτιαξε. Και αν παραταχτούν, ο ένας απέναντι στον άλλο, και να διαλέξουν τ’ όπλο τους, μαχαίρι ή καρδιά… εσύ τι θα διάλεγες, κιρ-Δικιτά;»\n«Τι θα διάλεγα; Εγώ; Καρδιά, Μπασιά! Καρδιά! Εννοείται! Καρδιά!» απάντησε ο Διοικητής αιφνιδιασμένος ίσως, προσπαθώντας όμως να δείξει και κάποια ‘προσωπική’ ανωτερότητα.\n«Επί τέλους… κατάλαβες, κιρ-Δικιτά!» αναφώνησε θριαμβευτικά ο Μπασιάς· «Θα έρχονταν να λεφτερώσουν την Πόλη και την Άγκυρα όχι από τον τούρκο, αλλ’ από τον στραβό και αμετανόητο, έλληνα και τούρκο μαζί, που επιμένει στο μαχαίρι και δε θέλει την καρδιά! Αυτό σημαίνει “μαζί σου Μπασιά!” Με το συμπάθειο δηλαδή, εσύ ’σαι δω ο Δικιτής, αλλ’ όταν φώναξες “Καρδιά, Μπασιά! Καρδιά!” ήρθες κι εσύ μαζί μου! Λίγο ακόμα και θα σου πω “Στρατιώτη της καρδιάς… αναφέρσου!”»\n«Σκάσε, ρε Μπασιά… που θ’ αναφερθώ ποτέ εγώ σ’ εσένα! Γιά σκέψου πλάκα που θα είχε!» αναφώνησε ο Διοικητής γελώντας δυνατά μαζί με τον υπίατρο και τους άλλους αξιωματικούς που ήσαν παρόντες. Αλλά κουνήθηκε και λίγο από τη θέση του, μην έρθει η ώρα ξαφνικά και του τύχει κανα τέτοιο χουνέρι. Όλα μπορούν αν συμβούν μ’ αυτό το τέρας που έχω μπροστά μου! σκέφτηκε.\n«Στη Στάνη του Μπασιά…» συνέχισε απτόητος ο άλλος, «μιλάμε αρβανίτικα κι ελληνικά, ό,τι μας έρθει! Αλλά δε μιλάμε ούτε για Ελλάδα, ούτε για Τουρκία, ούτε γι’ Αρβανιτιά… αν υπήρχε τέτοια χώρα! Μιλάμε για την ανθρωπιά! Πρέπει κάποτε κι αυτή… η ανθρωπιά, ν’ αποκτήσει τη δική της γη… με την Πόλη της, την Αθήνα της και την Άγκυρά της· και, ας μην ξεχνάμε, και τη δική της Στάνη του Μπασιά! Μη λείψουμε κι εμείς, τόσοι νομάτοι! Κρίμα δεν είναι… κιρ-Δικιτά; Στη Στάνη του Μπασιά…»\nΣτην τελευταία ερώτηση κανένας δεν απάντησε. Έγινε βαθιά σιωπή, και άρχισαν οι αξιωματικοί να κοιτάζονται μεταξύ τους, προσπαθώντας να μαντέψουν τι είχε ‘ακούσει’ ο διπλανός του… Και όταν είδαν ότι όλοι βρίσκονταν στην ίδια αμηχανία, χαμογέλασαν δειλά, μετά πιο θαρρετά… έγνεψαν ο ένας στον άλλο συνωμοτικά… κούνησαν το κεφάλι με σημασία… κάποιοι ψιθύρισαν “στη Στάνη του Μπασιά! στη Στάνη του Μπασιά!” και αν τους ρώταγες τι εννοούν ίσως δεν ήξεραν. Όλοι υποκρίνονταν! Σ’ εκείνο το στρατόπεδο τουλάχιστο, εκτός από τον γελοίο και προκλητικό λοχαγό που ήρθε τελευταία, και που δεν είχε τεχνηέντως προσκληθεί, κανένας δεν ‘ανήκε’. Και το πιο αστείο απ’ όλα, υπήρχε κι ένας κύπριος αξιωματικός, εκπαιδευόμενος βάσει διακρατικών συμβάσεων, μισοεκτοπισμένος επειδή ήταν του ΑΚΕΛ. Τι να κάνουν; Είχαν ‘την κομμούνα’, την τάιζαν και την εκπαιδεύανε.\n«Πολύ καλά, Μπασιά! Πήγαινε, παιδί μου!» είπε στο τέλος ο Διοικητής σπάζοντας τη σιωπή· «Μας τα εξήγησες πολύ καλά· σ’ ευχαριστούμε!»\nΚραπ-κρουπ… προσοχή ο Μπασιάς, δίνει τα παραγγέλματα νοερά στον εαυτό του, χαιρετούρα, τυπικότατη στρατιωτική μεταβολή και μ’ ένα “καληνύχτα σας!” εξαφανίζεται. Κανείς να μην του βρει ψεγάδι! Αυτό ήταν το περιεχόμενο της υπερηφάνειας του.\nΠλησίαζε το Πάσχα κι έπεσε ο κεραυνός. Θα τους επισκέπτονταν κλιμάκιο υπουργών μ’ επικεφαλής τον ‘αρχηγό, πρωθυπουργό, πρώην αυτοδιορισμένο αντιβασιλέα και τώρα επίσης αυτοδιορισμένο πρόεδρο της δημοκρατίας ταυτόχρονα’· τον κύριο “τρία σ’ ένα” που έλεγε ο οπλίτης ιατρός και καλά έκαναν και τον μουτζούρωσαν στο Άλφα-δύο· αν τον ήξεραν καλύτερα… ίσως και να τον είχαν εκτοπίσει σε κανένα νησί.\n«Ες-Ο-Ές, διαχειριστή!» είπε σκασμένος ο Διοικητής· «Χάνομαι! Θα με χτυπήσουν κάτω σα χταπόδι! Κάτι πρέπει να γίνει!»\n«Σαν τι δηλαδή; Θα φέρει ο Μπασιάς καναδυό λαγούς, πέστροφες από το ποτάμι… θα έχουμε ό,τι προσφέρει η υπηρεσία, θα βάλουμε και καμιά κασέτα τσάμικα… μέρα είναι θα περάσει!»\n«Δήλωσα με υπηρεσιακό ότι φτιάχνω και καλαμωτή! Διακόσια πενήντα μέτρα!»\n«Ε! Φτιάχ’ τη! Γιατί δεν τη φτιάχνεις;»\n«Πού ’ν’ τα λεφτά;»\n«Πού ’ν’ τα λεφτά; Α! Εκείνα που έχανες στη Λέσχη… και λέγαμε πού τα βρήκες;»\n«Εκείνα που έχανα στη Λέσχη… και λέγαμε πού τα βρήκα! Θα με δανείσεις;»\n«Πολύ θα τό ’θελα, μα ξέρεις τι μου τραβάει το παιδί; Σπουδάζει! Κι εσύ, αδερφάκι μου, πολύ ξανοίγεσαι με το χαρτί! Πρέπει να προσέχεις!»\n«Καλά… πήγαινε! Σ’ ευχαριστώ! Μόνο, αν τον δεις, στείλε μου τον υπίατρο.»\nΣε λίγο εμφανίστηκε ο υπίατρος. «Στις διαταγές σας!» ψιθύρισε τυπικά αλλά χαλαρά.\n«Φτιάχνει καλαμωτές ο Μπασιάς;»\n«Δεν ξέρω… αλλά μου φαίνεται απίθανο να μη φτιάχνει!»\n«Στείλ’ τον μου!»\nΣε λίγο είχε έρθει και ο Μπασιάς. «Λαμβάνω την τιμήν να σας αναφέρω στρατ…»\n«Κάτσε κάτω, ρε! Την ξέρω τη μούρη σου! Σήμερα θα σε μάθω; Φτιάχνεις καλαμωτές;»\n«Και με καλάμι και με λυγαριά… και υφαντή και πλεχτή! Φτάνει να μου πεις τι τη θες!»\n«Τι θα πει και υφαντή και πλεχτή;»\n«Η καλαμωτή με καλάμι μπορεί να γίνει πλεχτή, που είναι πιο χοντρή εκτός αν σκίσεις το καλάμι, αλλά και υφαντή, με στημόνια από σύρμα ή κλωστή, σε όρθιο τελάρο σαν τους αργαλειούς που είχαν οι αρχαίοι… και είναι πιο λεπτή!»\n«Διακόσια πενήντα μέτρα;»\n«Διακόσια πενήντα είπα! Τόσα τα μετρήσαμε! Αμολύσου… βρες καλάμι, ρώτα πόσο κάνει κι έλα να μου πεις!»\n«Με το συμπάθειο, κιρ-Δικιτά! Θα βάλουμε καλαμωτές στα στυλιάρια που στήσαμε για το Πάσχα;»\n«Γιατί θες καλάμι που ανάβει και δεν μπορείς να σταθείς από κάτω, κι έτσι και βρέξει, στάζει; Βάλε λυγαριά! Πιο ανθεκτική, πιο δροσερή και είναι γεμάτος ο τόπος!»\n«Και τι ζητάς για όλ’ αυτά;»\n«Φαλτσετάκια, πριόνια, τσεκούρι… το ρέο ή την καναδέζα να κουβαλήσουμε τις κλάρες και καμιά δεκαριά φαντάρους αλλά δουλευταράδες· να το λέει η ζαχαρένια τους!»\n«Πάλι τα φαλτσετάκια;» είπε χαμογελώντας ο Διοικητής.\n«Πάλι!» απάντησε αναγελώντας ο Μπασιάς, γιατί με τα φαλτσετάκια ό,τι ξύλο έβρισκε το έκανε, εν ριπή οφθαλμού, δίσκο, κανάτι, πιάτο, κουτάλι, κούκλα, καροτσάκι παιδικό, μπισίκι, γαβάθα και ό,τι άλλο φανταστείς. Στο στρατό καταπιάστηκε και με τον πηλό, αφού βεβαιώθηκε ότι μπορούσε να φτιάξει φούρνο στη στάνη.\n«Κι από λεφτά;»\n«Δεκάρα! Αλλ’ από μέρες… δέκα!»\n«Έγινε! Κάνε μου τη δουλειά, όπως την είπες… κι εγώ είμαι εδώ!»\nΚι έγινε η καλαμωτή σε μέρες δέκα, όπως είπε ο Μπασιάς. Και είκοσι χρόνια αργότερα, όσοι περνάνε έξω από το στρατόπεδο, σε μια πόλη που έγινε αγνώριστη στο μεταξύ, όπου όλα άλλαξαν εκτός από τον έρημο πια σιδηροδρομικό σταθμό και την εκκλησία, η καλαμωτή υπάρχει ακόμα. Ίσως να πέρασε κάποτε ο Μπασιάς και να την είδε, εκτός κι αν όποιος επιστρέφει στη Στάνη του Μπασιά δεν βρίσκει κανένα ενδιαφέρον να επιστρέψει σ’ αυτόν τον κόσμο.\n«Πώς σου φαίνεται, κιρ-Δικιτά; Σ’ αρέσει;» ρωτάει ο Μπασιάς περπατώντας κάτω από την καλαμωτή δίπλα στον Διοικητή.\n«Τέλεια είναι! Τέλεια, παιδί μου! Δεν βρίσκω λόγια να σ’ ευχαριστήσω!»\nΉρθε το Πάσχα. Ήρθαν οι ανώτεροι, και οι ανώτατοι, και οι υπουργοί, και ο κύριος ‘τρία σ’ ένα’ που οι κακές γλώσσες λέγανε πως θα γινόταν και αρχιεπίσκοπος αλλά τον έπινε φαγούρα με τα γένια… και τα βρήκαν όλα στην εντέλεια. Φάγανε και φράθηκαν και ήπιαν και τραγούδησαν και χόρεψαν και είπαν “τόσα χρόνια στα στρατόπεδα… ποτέ μας δεν περάσαμε τόσο καλά!”\nΚάποια στιγμή ο Διοικητής, μεθυσμένος από την επιτυχία του, θέλησε να παρουσιάσει και τον Μπασιά στον πρόεδρο, σαν κάτι το αξιοπερίεργο, για να ποικίλει τη διασκέδασή του. Ίσως του φάνηκε και δίκαιο να τον τιμήσει κατά κάποιον τρόπο. Είχε ετοιμάσει και λογύδριο: “Σας παρουσιάζω έναν αρχαίο έλληνα! Αναλφάβητος αλλά ξέρει τα πάντα! Ασπούδαχτος και κάνει τα πάντα!” αλλ’ ο Μπασιάς ήταν άφαντος. Τον ψάξανε παντού… αλλά μάταια.\n«Ευτυχώς που δεν του έκανα κουβέντα πριν! Θα γινόμουν ρεζίλι! Μπορεί να ζητούσε να κάνουμε άσκηση δοκιμαστική, να δει αν θα εμφανιστεί. Μεγάλη προσβολή! Το έσκασε την ώρα που έχουμε τον αρχηγό της χώρας εδώ, ενώ δεν λείπει κανένας· ούτε οθωμανός! Θα τον σκοτώσω μόλις τον δω!» είπε αγανακτισμένος στον υπίατρο.\nΕκείνος κατάπιε τη γλώσσα του· μόλις είχε παρατηρήσει ότι έλειπαν επίσης ο πόντιος νοσοκόμος του και ο οπλίτης ιατρός. «Ηρεμήστε! Είναι παράξενος και πολύ συνεσταλμένος! Ντροπαλός! Μπορεί να έφυγε ακριβώς γι’ αυτό… για να μην πείτε κάτι για την καλαμωτή του!»\nΟ Διοικητής έδωσε τόπο στην οργή και συνέχισε το γλέντι του. Κατά τα μεσάνυχτα, δηλαδή εντελώς εκτός υπηρεσίας, ήρθε στο στρατόπεδο επιτούτου και αναζήτησε τον Μπασιά.\n«Στις διαταγές σας, κιρ-Δικιτά!»\nΤον αρπαξε από το γιακά τον ταρακούνησε πολύ και τον έσπρωξε τόσο δυνατά που, αφήνοντάς τον, κόντεψε ο πελώριος Μπασιάς να πέσει. «Πού ήσουν όλο το μεσημέρι, βρε παλιοζαγάρι;»\n«Στη λίμνη… εκεί που θα θέλατε να ήσασταν κι εσείς! Είπαμε καρδιά και όχι μαχαίρι. Και οι άνθρωποι αυτοί είναι του μαχαιριού!»\n«Μπασιά! Αν μου ξανακάνεις τέτοιο χουνέρι… θα σε πατήσω κάτω!» ούρλιαξε για να μη βάλει τα γέλια. Όλες αυτές τις ώρες τον έβριζε και τον καλοτύχιζε από μέσα του ενώ σιχαινόταν και τον εαυτό του συνάμα. Όχι πως είχε καμιά αντιστασιακή διάθεση ή ιδεολογία περί ελευθερίας και κολοκύθια τούμπανα, αλλά “δεν πίστευε κι αυτά τα τσογλάνια”.\n«Αν κρατάς πάντα καρδιά, όπως είπες και δεν ξελές σαν τίμιος άντρας… δε με νοιάζει! Πάτα με! Αλλ’ αν κρατάς μαχαίρι δε θέλω ούτε τη χαιρετούρα σου!»\n«Είσαι μεγάλο… Ουφ! Άσ’ το, ρε, Μπασιά! Πήγαινε κοιμήσου!»\nΑλλά δεν κόλλαγε ύπνος στον Μπασιά. Ο πόντιος απολυόταν σε δέκα μέρες. Ξαγρυπνούσε ο Μπασιάς και προσευχόταν να μην περάσουν ποτέ· αλλά, παρά τις προσευχές του, οι μέρες πέρασαν και οι δυο φίλοι χώρισαν. Και χώρισαν οριστικά και αμετάκλητα· ο ένας θα χανόταν για πάντα στην τότε ακμάζουσα και απορροφώσα εργάτες Γερμανία, και ο άλλος θα κλεινόταν πίσω από τη διπλανή πόρτα του Παραδείσου, δηλαδή στη Στάνη του Μπασιά. Ευτυχώς τότε δεν τα ήξεραν όλα αυτά· το γιόρτασαν… ήπιαν και τά ’σπασαν, ελπίζοντας πως σύντομα θα ξανανταμώσουν.\nΜήνες αργότερα απολύεται και ο οπλίτης ιατρός, που θα τον κατάπινε η Αθήνα και άλλα πιο βουερά μέρη. Και ο Μπασιάς έμεινε μόνος αν και γύρω του ήταν πολλοί.\nΑλλά ήρθε κάποτε και για κείνον η μεγάλη στιγμή που αγόρασε την περίφημη τσατσάρα, με τα ενενήντα εννέα δόντια. Κάθε βράδυ έσπαγε ένα και φώναζε “ενενήντα οκτώ έμειναν! ενενήντα επτά έμειναν! ενενήντα έξι έμειναν! ενενήντα πέντε έμειναν! ενενήντα τέσσερις έμειναν! ενενήντα τρεις έμειναν! ενενήντα δύο έμειναν…” και όλο και κατέβαιναν οι μέρες μία μία, μέχρι το “πέντε και μία! τέσσερις και μία! τρεις και μία! δύο και μία! μία και μία… και η καταληκτική ενθουσιαστική ιαχή: Στραβάδια απολύομαι!\nΠηγαινοερχόταν ο έμπορος για να τον πάρει. Αλλά πολύ πιο συχνά ερχόταν έξω από το στρατόπεδο για να τον δει κι ένα κορίτσι.\nΓιατί στο μεταξύ ο Μπασιάς, και αφού είχε αγοράσει την τσατσάρα, κάπου μεταξύ του εβδομήντα και του εξήντα, την είδε στο διπλανό χωριό, δίπλα στη λίμνη όπου πήγαιναν σκαστοί, καβαλώντας στη ζούλα το τρένο, τζάμπα ήταν όταν φόραγες στολή. Σουλατσάριζαν δυο τρεις ώρες, τρώγανε κανα σουβλάκι, πίνανε και καμιά μπύρα, παραμυθιάζανε και παραμυθιάζονταν μεταξύ τους και… προπάντων πείραζαν τα κορίτσια.\nΑλλά του γυάλισε η Γιώτα· μόνο αυτή! «Γιώτα… από το Παναγιώτα!» του εξήγησε.\nΚάτι του έλεγε το όνομα… «Κύριε των Δυνάμεων! Κόντευα να το ξεχάσω! Γιώτα λένε και τη μάνα μου… αν θες να ξέρεις!» της λέει ξαφνικά, και αφού την είχε συναντήσει περπατώντας πάνω κάτω στ’ ακρολίμνι κάμποσες φορές, και είχαν ανταλλάξει μερικές κουβέντες στα πεταχτά.\n«Γιατί μου το είπες σήμερα; Το πως με λένε Γιώτα… το ήξερες από προχτές! Και τι δουλειά έχω εγώ να μάθω πώς λεν τη μάνα σου;»\n«Δε σου είπα ότι τη μάνα μου τη λένε Γιώτα! Άλλωστε δεν έχει σημασία όπως και να τη λένε, γιατί οι γυναίκες στη Στάνη του Μπασιά δεν έχουν όνομα! Του Γιώργου η γυναίκα είναι Γιώργαινα και του Μήτρου Μήτραινα!»\n«Γιά στάσου, βρε παιδί!» τον αντίσκοψε έντονα η Γιώτα με ύφος ρήτορα που θα έλεγε κάτι σπουδαίο· αλλά δεν είπε τίποτα. Απόμεινε να τον κοιτάζει, περιμένοντας να μιλήσει αυτός ξανά.\n«Στάθηκα!» είπε ο Μπασιάς, δείχνοντας με τα μάτια ότι κάτι είχε να πει, αλλά δεν το έβρισκε εκείνη τη στιγμή στο μυαλό του.\n«Λοιπόν;» τον ενθάρρυνε, όσο της ήταν δυνατό, η Γιώτα κοντεύοντας η ίδια να σωριαστεί λιπόθυμη από το χτυποκάρδι.\n«Γιατί να κάτσω να σου πω ότι τη μάνα μου τη λένε Γιώτα;»\n«Ξέρω κι εγώ; Εγώ αυτό άκουσα!»\n«Λες να χάζεψα;»\n«Δε γίνεται έτσι ξαφνικά…»\n«Νά ’ναι από το Παναγιώτα κι αυτηνής;»\n«Αυτό ήθελες να με ρωτήσεις;»\n«Μάλλον! Όλες οι Γιώτες που ξέρω εγώ… από το Παναγιώτα είναι!» απάντησε η Γιώτα και κάθισε, βυθίστηκε μάλλον σ’ ένα σκαλάκι τρέμοντας σαν κουνέλι που το χτύπησαν στο σβέρκο. Πρώτη φορά στη ζωή της, όλα αυτά τα χρόνια, τα δεκάξι και δυο μήνες δηλαδή από τότε που γεννήθηκε, μιλούσε τόσο πολύ με άντρα.\n«Εγώ πάντως… δεν το άκουσα! Ίσως να το είπες από μέσα σου κι εγώ δεν μπορώ να το μαντέψω. Ξαναπέσ’ το!»\n«Είπα: Έχετε το ίδιο όνομα. Γιώτα λένε και τη μάνα μου… αν θες να ξέρεις.»\n«Α! Τώρα που το λες… σα να το θυμάμαι! Το είπες κι αυτό! Αλλ’ εγώ κόλλησα στο Γιώτα και ξέχασα τα υπόλοιπα! Τι με νοιάζει;»\n«Έπρεπε να κολλήσεις στο αν θες να ξέρεις;»\n«Γιατί; Κάθε δεύτερο σπίτι έχει μια Γιώτα!»\n«Μήπως τύχει και τη γνωρίσεις! Εγώ δε μιλάω για τις Γιώτες που μένουνε αλλού! Μιλάω μόνο για τη Γιώτα που μένει στο δικό σου!»\n«Και τι δουλειά έχει η μάνα σου στο σπίτι μου;» τσίριξε το κοριτσάκι και άσπρισε εντελώς.\n«Μη τη δεις ξαφνικά να σου κάνει επίσκεψη, να ξέρεις πώς θα την πεις. Εκτός αν σού ’ρθει και την φωνάξεις αλλιώς!»\n«Και… πώς να την πω, αφού τη λένε Γιώτα;»\n«Ξέρω κι εγώ; Μπορεί να μπερδευτείς από μένα και να τη φωνάξεις όπως εγώ!» είπε ο Μπασιάς κοιτάζοντας τις σκονισμένες του αρβύλες από το πολύ σούρ’ τα φέρ’ τα στην ακρολιμνιά.\n«Κι εσύ… πώς λες τη μάνα σου;»\n«Ε… Να… Εγώ τη φωνάζω μάνα!»\n«Εγώ; Από πού κι ώς που να τη φωνάξω μάνα; Αφού δεν κατεβαίνει από τη στάνη!»\n«Κι αν πας εσύ;»\n«Σου σάλεψε; Τι δουλειά έχω με τη μάνα σου εγώ;» στρίγκλισε από τη λαχτάρα το κορίτσι· «Δε με αφήνουν να κουνήσω ρούπι από δω, οι δικοί μου! Άσε που φοβάμαι να ταξιδεύω μόνη!»\n«Θα σε πάω εγώ!» κατάφερε ν’ αρθρώσει, μόλο που μισοπνίγηκε, ο Μπασιάς.\n«Εσύ; Τι; Πρέπει να το πω στα γονικά μου!»\n«Και δεν τους το λές;»\n«Ντρέπομαι, ρε!» απάντησε η Γιώτα δίνοντάς του αυθόρμητα μια μικρή σκουντιά σα να είχε να κάνει με φιλενάδα… γιατί από φίλους δεν ήξερε.\n«Αν ντρέπεσαι, πάω και τους το λέω εγώ!»\n«Πέσ’ το… αν σου βαστάει! Θα γίνει ο πατέρας μου θεριό! Κουμπούρα κρατάει!»\n«Εγώ… δεν κάνω πίσω σε ό,τι πω! Θα σε πάρω είτε μ’ ευκή είτε με το στανιό!»\n«Ούτ’ εγώ! Σφύρα μου και βγήκα! Μη με βλέπεις με φουστάνια… έχω τσαγανό!» είπε με τα χειλάκια της σφιγμένα από θηλυκό πείσμα.\n«Τότε… να βάλουμε τον πατέρα μου να του το πει! Του μήνυσα να κατέβει!»\n«Τι;» τσίριξε το κοριτσάκι κοκκινίζοντας ολόκληρο ενώ τα ματάκια του τρέξανε νερά.\n«Αύριο θα είναι εδώ!»\n«Πάνε στον πατέρα μου να του πεις να τον περιμένει! Μην του τύχει δα καμιά δουλειά και φύγει… κι έρθει ο πατέρας σου και πει “εγώ έχω το αγόρι και δε με περιμένατε…” και πάθουμε κανα χουνέρι! Σύρε! Σύρε! Βιάσου!»\n«Δε σ’ έχει υποσχεθεί αλλού… και δεν μου το λες για να φάω τα μούτρα μου και να γελάς! Ο λόγος είναι ιερός! Δεν παίρνεται πίσω!»\n«Α, έτσι! Κάτσε στ’ αβγά σου, ρε Μπασιά! Τι τη θες τη φασαρία; Μην κάνεις καθόλου τον κόπο! Και στον πατέρα μου… τι να του πεις; Καλά στέφανα;» λέει η Γιώτα τρέμοντας από θυμό.\n«Ο λόγος δεν παίρνεται πίσω… αλλά δεν τον έδωσα εγώ! Εγώ σε κλέβω! Κανόνισα και τον παπά! Κλεμμένη θα σε πάρω, στεφανωμένη και με τιμή θα σε φέρω πίσω!»\n«Άντε! Σύρε, ρε Μπασιά! Τι κάθεσαι; Να προλάβεις τον κύρη μου στο καφενείο!» σκούζει η Γιώτα και τον σπρώχνει με χέρια και με πόδια για να κλάψει και να γελάσει δίχως να τη δει.\n«Όχι ακόμα!» λέει ο Μπασιάς ψυχρά και με το βλέμμα ελαφρά σκοτεινιασμένο.\n«Γιατί; Σε λίγο θα πάει σπίτι και πρέπει να με βρει εκεί, αλλιώς θα με σκοτώσει!»\n«Έχω κάτι ακόμα!»\n«Να το ακούσω!»\n«Είναι δύσκολη ερώτηση!»\n«Μεταξύ μας δεν υπάρχουν δύσκολα πια! Να την ακούσω! Μη με ρωτήσεις αν σε αγαπώ… Δε θ’ απαντήσω! Ντρέπομαι!»\n«Μη θυμώσεις… τουλάχιστο πολύ! Να θυμώσεις τόσο μόνο, που να με συχωρέσεις!»\n«Συχωρεμένος ό,τι και να πεις! Εντάξει! Εγώ δε σου θυμώνω! Με τον απατό μου να τα βάλω;»\n«Τιιιιιι;» αγρίεψε όσο δεν έπαιρνε άλλο η μικρή. Θα λιποθυμούσε αν δεν είχε κοκκινίσει.\nΟ Μπασιάς, από τα ψηλά βουνά, δεν μπορούσε να φανταστεί ή να υποψιαστεί την εν δυνάμει παρεξήγηση. «Είσαι… π… αρθένα;»\n«Σκάσε, βρε! Τι λόγια είναι αυτά; Δεν ντρέπεσαι;» γρυλίζει η Γιώτα με κλεισμένο το λαρύγγι από χαρά· αυτό ήταν το πιο σίγουρο απ’ όλα.\n«Ρωτάω, μωρή! Είσαι παρθένα;» αγρίεψε με τη σειρά του και ο Μπασιάς, ενώ ένιωθε την καρδιά του να του χτυπάει μέσα στ’ αφτιά.\n«Ζήτα με πρώτα αν με θες… και κόπιασε μόνος σου μετά να τό ’βρεις! Σιγά μη σου πω!» απάντησε το κοριτσάκι κατακόκκινο από ντροπή.\n«Ρώτησα… Δεν έχεις ακουστεί! Και είσαι και περήφανη· δεν κοιτάς άντρες!»\n«Το μάθαμε! Μας το πρόλαβε ο παπάς!»\n«Α… το χαφιέ! Κι εμένα μου είπε… κάμε το κι εγώ σου το βλογάω!»\n«Κυρ-Κώτσο, είπε του κύρη μου, σου φέρνω ή βαρύ μαντάτο ή συχαρίκια! Ή δίνεις την κόρη σου ή κρύφ’ την! Θα στην κλέψουν! Και ο κύρης μου απάντησε: Έχε την έγνοια σου, παπά, και άσε τη δική μου! Καλώς τους, να κοπιάσουν! Και το πιστόλι μου γεμάτο είναι… και το μαυρομάνικο ακονισμένο! Μια κόρη έχω, μήνυσέ τους… κι έχω το κούτελό μου ασυννέφιαστο ουρανό! Γέλασε ο παπάς και είπε: Αυτά τα είπα κι όλας! Εσένα θα περίμενα; Αφού τα ξέρω κι εγώ κι ο κόσμος όλος! Άλλο αν έχεις να μου πεις! Κοιτάχτηκαν… Αυτά κι είναι και πολλά! είπε ο πατέρας μου και σήκωσε ποτήρι. Τσούγκρισαν και ήπιαν μια ρακή, και σκύψανε ο ένας στου αλλουνού τ’ αφτί και ψούψου-μούψου λέγανε! Φωνάξαν και τη μάνα μου… Άλλο ψούψου-μούψου κι αυτή! Αλλά τι λέγανε δεν ξέρω! Εμένα λέγανε μόνο: Άντε, μωρή! Κούνα τα χέρια σου! Μη χάβεις μύγες! Φέρε ρακή! Κι εγώ έφερνα όλο τη ρακή! Τι άλλο να έκανα; Μου λες;»\n«Καλά το έκανες! Αφού ρακή σού ζήταγαν… ρακή τούς πήγες! Να πάω στον πατέρα σου, λοιπόν… να πω για τον δικό μου;»\n«Και βέβαια να πας! Βιάσου! Είναι κι άλλος που με ζητάει μα δεν τον θέλω εγώ!»\nΗ νέα πληροφορία έκανε να φτάσουν οι φτέρνες του Μπασιά στην πλάτη. Δρόμο παίρνει δρόμο αφήνει… βρίσκει τον άνθρωπο στο καφενείο, με βλέμμα βλοσυρό και ύφος ασήκωτο.\nΟ άλλος είχε μάθει τα καθέκαστα και μόλις είδε τον Μπασιά αγρίεψε ακόμα περισσότερο όπως επέβαλε το άγραφο πρωτόκολλο ‘οικογενειακής ευπρέπειας’. «Αντικαλησπέρα! Τι κάνεις ακόμα δω; Έφυγε το τελευταίο τρένο! Έμεινες αμανάτι!» είπε μαλώνοντάς τον δήθεν για κάτι άσχετο ώστε να μη χαλάσει και η δουλειά.\n«Έχε την έγνοια σου… και άσε τη δική μου! Αμανάτι δε μένει ο Μπασιάς! Θα πάω με τα πόδια! Σιγά! Σκάρτη μισή ώρα δρόμος!»\n«Δυο είναι… μα τέλος πάντων! Τι με γυρεύεις; Λέγε! Έχουμε τίποτα εμείς οι δυο;»\n«Αύριο έρχεται ο πατέρας μου… και θέλει να σε δει! Μη λείψεις!»\n«Ο πατέρας σου να δει εμένα; Καλώς να ορίσει… Αλλά με ξέρει; Τι να με κάνει;»\n«Εγώ πάντως… του μήνυσα να έρθει!»\n«Ασ’ το, ρε! Σ’ ευχαριστώ! Για το κορίτσι… μόλις το έδωσα! Άργησες… τι να σου κάνω;»\n«Μην το πεις στον πατέρα μου… θα γίνει κακό, λόγω τιμής! Καλά που μου το είπες, να κανονίσω και να ξεκαθαρίσω την κατάσταση! Εμείς είμαστε αρβανίτες! Δε λέμε τ’ άσπρα μαύρα μα και δεν αλλάζουμε τη γνώμη! Ίσια… στραβή, η γνώμη του αρβανίτη δεν γύρισε ποτέ! Είναι σαν τον ουρανό· της γης καπάκι!»\n«Καλά ντε! Μην κάνεις έτσι! Μια κουβέντα στον αέρα είπαμε με τον άνθρωπο… δε δώσαμε τα χέρια να στεριώσει! Είχα, βλέπεις, ακούσει κάτι και για σένα… Κι αν είναι όπως τα λες… πές του να κοπιάσει! Πότε απολύεσαι με το καλό;»\n«Σε δέκα μέρες!» του πέταξε με μισό στόμα ο Μπασιάς γιατί με το άλλο μισό πάσχιζε να πάρει ανάσα. Μπερδεύτηκε και ξέχασε πως όταν μιλάς δεν ανασαίνεις. Και αφού είπε αυτή την τρομερά δύσκολη φράση ‘σε δέκα μέρες!’ και την τέλειωσε σχετικά αξιοπρεπώς, έκανε μεταβολή κι εξαφανίστηκε δίχως να πει καληνύχτα. Η Γιώτα είχε πάει σπίτι της από ώρα. Ο πατέρας ξέμεινε στο καφενείο και τους κέρασε όλους. Δεχόταν συχαρίκια. Όλοι τον ξέραν τον Μπασιά. “Καλό κορίτσι! Το σωστό να λέγεται! Δίνεις, βέβαια, αλλά παίρνεις κι όλας!” του είπαν μ’ ένα στόμα.\nΤην επομένη, οκτώ και μία, ήρθε ο πατέρας του φορτωμένος μυζήθρες, τυριά κι ένα καλό ζυγούρι. Πήγανε μαζί στο σπίτι, αλλά δε μίλησε ο γιος. Πατέρας με πατέρα… Ούτε αυτοί μίλησαν· κοιτάχτηκαν, γελάσανε και δώσανε τα χέρια. Η Γιώτα κρυφοκοίταγε και άρχισε να χοροπηδάει τρελά μαζί με την καρδιά της, ενώ η μάνα της έκλαιγε. Φώναξαν και τον παπά. Άργησε γιατί δεν έβρισκε το ράσο του και ήρθε με το αντερί· έχασε και το σπίτι· σα να είχε μεγαλώσει η πόρτα. Και όταν έφτασε με το καλό και σήκωσε ποτήρι, ήπιε δάκρυα με ρακή και μέθυσε. “Τέτοια χαρά! Άμα πέσει δάκρυ στη ρακή, μεθάς! Δεν το ξέρεις;” Μπορεί να δάκρυσαν και οι άλλοι δυο, αλλ’ ήσαν άντρες· γύρισαν το βλέμμα αλλού και τέρμα… Έτσι δε μαθεύτηκε ποτέ η αλήθεια. Τίποτα δεν είναι σίγουρο σ’ αυτόν τον κόσμο. Αλλά δάκρυσε πολύς κόσμος στο χωριό· ευχές με δάκρυα και δάκρυα χωρίς ευχές! Πολλές θέλανε τον Μπασιά· πολλοί θέλανε και τη Γιώτα.\nΠέντε και μία! Έγινε το πρωτάκουστο! Κατέβηκε η μάνα του με όλα τ’ αγόρια και τα κορίτσια, ακόμα και το τρίχρονο μωρό, από τη στάνη.\nΔύο και μία! Μεσημέρι. Όλοι ήταν κάτω κι έτρωγαν… όταν ο Μπασιάς βεβαιωνόταν για κάτι που το είχε ρωτήσει αλλά δεν είχε πάρει σαφή απάντηση. Η Γιώτα γύρισε προς τον τοίχο· έκλαιγε και γέλαγε μαζί με το πρόσωπο μέσα στην ποδιά της. Ήταν ντυμένη εννοείται· δεν είχαν ακόμα παντρευτεί! Ο Μπασιάς, ντυμένος κι αυτός, γελούσε και τη φιλούσε. Οι άλλοι κάτω περίμεναν σιωπηλά αλλά με αγωνία. Όχι πραγματική, αλλ’ όπως και να το κάνεις η αγωνία είναι αγωνία· έχει κι αυτή τη χάρη της. Αν δεν άκουγαν ‘κάτι’ θα ήταν κακό. Άκουσαν! Άκουσαν και βροντήξαν τα πηρούνια γελώντας και σφυρίζοντας, μην ακουστεί τίποτα παραέξω, ή μάλλον ‘για ν’ ακουστεί αυτό που πρέπει’ επειδή, όπως είναι γνωστό, και οι τοίχοι έχουν αφτιά· και όλοι ήξεραν, χωριό τριακοσίων κατοίκων ήταν, τι γίνεται στο σπίτι. Αλλά δεν ρώτησαν ποτέ γι’ αυτή τη λεπτομέρεια. Ούτε η μάνα της! “Αυτά δεν τα ρωτάνε. Είναι μυστικά του ζευγαριού!” είπε σκουπίζοντας τα δάκρυά της από υπερηφάνεια.\nΜία και μία! Την είδε με το νυφικό. «Όμορφη! Ωραία! Όμορφη! Ωραία!» Έδειχνε να μην κρατιέται. Δεν κρατιόταν… μα τι να κάνει! Και το μούσμουλο βιάζεται, μα περιμένει τον Μάρτη.\n«Σκάσε! Συμμαζέψου! Δυο μέρες μείνανε! Αμάν!» του λέγανε όλοι μαζί εκτός από τη Γιώτα φυσικά. Αυτή, σαν κορίτσι, έδειχνε ότι ‘κρατιέται’. Αλλά… η ψυχούλα της το ήξερε.\nΤην επομένη, με το απολυτήριο στο χέρι, πήγε να τη δει.\n«Λίγο! Μια στιγμή! Δε θα της μιλήσω!»\n«Τίποτα! Πάρε δρόμο!» Όλοι ξέρανε το γιατί μα δεν θα έλεγαν τη λέξη γρουσουζιά.\nΤης δείξανε όμως το απολυτήριο, που είχε μια μικρή ασπρόμαυρη φωτογραφία με τον μπερέ για να χαρεί, κι εκείνη το ακούμπησε μια στιγμή στην καρδιά της και κούνησε τρυφερά το στήθος της σα να κανάκευε μωρό.\n«Συμμαζέψου!» της είπαν και της το πήραν. Το έδωσε, σα να της το ξερρίζωσαν, και άρχισε να κλαίει από χαρά. Αυτό δεν μπορούσαν να της το απαγορεύσουν.\nΟ Μπασιάς, σαν άντρας, δεν θα έκλαιγε. Το ξεπέρασε μπεκρουλιάζοντας με την παρέα του και χορεύοντας μέχρι το πρωί τα πιο ωραία ζεϊμπέκικα της ζωής του. «Πού ’σαι, πόντιε! Πού ’σι, Γιουρίκα μ’, να μι δεις! Απόψι σκίζου!» και… με κάθε ‘σκίζου’, ‘τσαφ’ έφευγε κι ένα ποτήρι· «Γράφε! Γράφ’ τα ούλα! Να τα δει ο κύρης μου και να χαρεί! Τίποτις χάρισμα! Μπασιάς παντρεύεται! Όλα στο λογαριασμό!»\nΞημερώματα πήγε κι αυτός για ύπνο σε μια θειά της, όπου είχε καταλύσει όλο το υπόλοιπο ασκέρι. Δεν την ξανάδε παρά το απόγευμα, ντυμένος τη λαμπρή φορεσιά του γάμου των Μπασιάδων, στα σκαλιά της εκκλησιάς. Εκεί του την παραδώσανε λίγο πριν από το γάμο αλλά τη φίλησε μετά. Ο παπάς έψελνε… γελούσε κι έκλαιγε. Πάλι μεθυσμένος ήταν, αλλά το μυστήριο το έβγαλε πέρα μια χαρά. Βοήθησε κι ο ψάλτης ευτυχώς… “Όταν ψέλνεις το γέλιο από χαρά δεν πειράζει! Μα όταν κλαις, πάλι μεθάς… αλλά το κλάμα δεν το παρεξηγεί ο Θεός!” δογμάτιζε. Καμιά φορά τα δόγματα περιέχουν τόση αγάπη που ο Θεός τα παραδέχεται και τα επικυρώνει ευλογώντας τα.\nΤο βράδυ κοιμήθηκαν στο σπίτι της, μαζί και μόνοι, στη μεγάλη στολισμένη κρεβάτα, ενώ όλοι οι άλλοι βολεύτηκαν πρόχειρα αλλού. Ξεσπίτωμα… αλλ’ αυτά έχει η ζωή!\nΠρωί πρωί ξεκίνησαν όλοι μαζί με αμάξι στολισμένο, ένα από τ’ αγωγιάτικα μισό λεωφορεία μισό φορτηγά της περιοχής, που σφύριζε αδιάκοπα μέχρι να βγουν από τον κάμπο. Άγνωστοι και γνωστοί τούς κατευόδωναν.\nΆρχισε να σφυρίζει πάλι όταν πλησίασαν στη Στάνη του Μπασιά, ν’ αρχίσουν τα όργανα και τ’ άλλο πανηγύρι. Αλλά κανείς δεν ήταν εκεί· είχαν βγει όλοι στ’ αγνάντι και περίμεναν. Χύθηκαν γύρω από το αμάξι και το ακολούθησαν γελώντας, κλαίγοντας, φωνάζοντας, τραγουδώντας…\nΈτσι άρχισε το γλέντι που του είχαν υποσχεθεί. Μα τι γλέντι… πανηγύρι! Άρχισε αλλά δεν ακούστηκε ποτέ να τέλειωσε. Με δεδομένον τον Μπασιά μπορεί να κρατάει ακόμα. Αυτός γλεντούσε την ουσία της ζωής, τη δουλειά, την προκοπή και την ευθύνη, όχι το περιθώριο και την ανοησία, πριν ακόμα παντρευτεί. Δεν θα το κάνει ακόμα; Αν πας “σα πάνω… στα βουνά!” και ακούσεις λαούτα και βιολιά μέρα μεσημέρι, να ξέρεις: Είσαι στη Στάνη του Μπασιά. Εκεί η ζωή είναι αιώνιο γλέντι.\nΔεν υποφέρουν; Υποφέρουν! Δεν αρρωσταίνουν; Αρρωσταίνουν! Δεν πεθαίνουν; Και βέβαια πεθαίνουν! Όπου τα μεγάλα τζάκια εκεί και οι πολλοί τάφοι! Αλλά γι’ αυτό η λέξη ‘ζουν’ στη Στάνη του Μπασιά σημαίνει ‘γλεντούν’ είτε το πεις στ’ αρβανίτικα είτε στα ελληνικά.\nThis entry was posted on 21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 09:38\tand is filed under Διηγήματα, Λογοτεχνία. Με ετικέτα: Λεώνικος Καλαχώρας. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. You can leave a response, ή trackback from your own site.\n102 Σχόλια προς “Γράμματα δε μαθαίνουν στη στάνη του Μπασιά (διήγημα του Λεώνικου Καλαχώρα)”\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 10:03\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 10:07\nΚαλημέρα σε όλους. Χαίρομαι που δημοσιεύεις σύγχρονο διήγημα.\nΘα το διαβάσω όμως το βράδυ στην Αθήνα. Σε λίγο φεύγω από τη Δράμα όπου πέρασα εξαιρετικά μια βδομάδα, στο Φεστιβάλ ταινιών μικρού μήκους. Ήταν η καλύτερη διοργάνωση στην ιστορία του θεσμού και το χάρηκα πολύ. Παρά την κρίση οι νέοι κινηματογραφιστές αγωνίζονται και δημιουργούν. Έχουν εξαιρετικό ήθος και αλληλεγγύη μεταξύ τους.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 10:17\nΤι να πω. Εξαιρετικό. Συγχαρητήρια και στους δυο σας. Πω πω τι έπαθα πρωινιάτικα… Ναστε καλά.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 10:24\nΜπράβο σου ρε Λεώνικε, μπράβο, μάς έφτιαξες την Κυριακή μας! Αντίς να τυπώσω το ακατανόμαστο, τύπωσα το Μπασιά σου για να τόνε διαβάσει και η κόρη μου.\nΝα’ στε καλά. 🙂\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 10:33\nΚαλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια. Οι έπαινοι όμως ανήκουν στον Λεώνικο.\n2: Εγώ στη Δράμα θα πάω τέλη-τέλη Οκτωβρίου πάντως.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 10:40\n@5β: Τι τυπώνει ο κόσμος αυτές τις μέρες; 😈\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 10:48\nΌταν ήμουν μικρός, άκουγα τη γιαγιά μου να αναφέρεται ή να προσφωνεί έναν συγκεκριμένο θείο μου πάντοτε με το όνομα Μπασιάς (basjas). Το λογικοφανές συμπέρασμά μου, ότι επρόκειτο για όνομα, μάλιστα μικρό όνομα κι όχι επώνυμο, καταρρίφθηκε χρόνια μετά όταν διαπίστωσα ότι το θείο Γιάννη, τον έλεγε η γιαγιά μου μπασιά, δηλαδή γαμπρό, επειδή ήταν παντρεμένος με την αδερφή της. Κάπου, όμως, θυμάμαι να τα έχω ξαναπεί αυτά…\nΑ, όλοι τους με καταγωγή από Ανατολική Θράκη.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 11:33\nΚαλημέρα, ωραίο διήγημα Λεώνικε.\n7: Ξενομπασάρη λένε στην Κρήτη τον σώγαμπρο.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 11:34\nΌμορφο διήγημα, το διάβασα μονορούφι, συγχαρητήρια Λεώνικε, τι κρίμα να μη είναι γεμάτος Μπασιάδες ο κόσμος.\n7 – Το ίδιο άκουγα (κι ακούω ακόμα καμια φορά) κι εγώ απο την μάνα μου, για τον θείο μου στον Έβρο, μόνο που μου είχε πεί σε πολύ μικρή ηλικία που την είχα ρωτήσει, οτι έτσι λένε στο χωριό (Νέο Σοφικό πάνω απο το Διδυμότειχο) τον γαμπρό οι κουνιάδες.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 11:35\n7: Για μπασιούρη είχαμε συζητήσει παλιότερα.\n6: Ωχ… δεν είναι και το καλύτερο ανάγνωσμα!\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 11:42\n#9: το ίδιο, δηλαδή, αλλά περιορισμένο μόνο σε κουνιάδες. Δηλαδή, ο αδερφός της γιαγιάς μου δεν θα αποκαλούσε τον ίδιο θείο μπασιά.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 11:53\nΔιαπιστώνω κάποιες διαφορές με αυτή τη δημοσίευση:\nΑναρωτιέμαι αν είναι από το συγγραφέα.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 11:56\n11 – Έτσι νομίζω οτι πρέπει να είναι, οι κουνιάδοι λένε γαμπρέ, θα ρωτήσω την μάνα μου για σιγουριά, και θα σου πώ.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 11:58\n13: Αν έχει σχέση με τον πασά, φαίνεται λογικό…\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 12:10\nΣας ευχαριστώ όλους και προπάντων τον Σερ Σαρ που είχε την πρωτοβουλία, και με ξάφνιασε.\nΟύτε θυμάμαι πότε του το είχα στείλει και γιατί.\nΊσως επειδή μου αρέσει κι εμένα πολύ.\nΕτοιμάζομαι να το τυπώσω σε μια συλλογή που θα δει, συν Θεώ, το φως τον άλλο μήνα. Θα κάνω και παρουσίαση, θα πω λεπτομέρειες εν καιρώ φυσικά.\nΕννοείται ότι έχω κάξει μερικές μικροδιορθώσεις, όπως στο σημείο που ο υπίατρος δείχνει τ’ αστέρια της επωμίδας του, ο Μασιά αναρωτιέται σιωπηλά ‘τι γυρεύουν εκεί.’\nΑλλά έκανα και μια διόρθωση έχοντας στον νού μου τον Τεό\n“Όταν ψέλνεις, το γέλιο από χαρά δεν πειράζει! Μα όταν κλαις, πάλι μεθάς… αλλά το κλάμα δεν το παρεξηγεί ο Θεός!” δογμάτιζε. Μόνο τα δόγματα που περιέχουν αγάπη παραδέχεται κι επικυρώνει ο Θεός ευλογώντας τα, άσχετα από τα υπόλοιπα ‘πιστεύω’ ή τις ‘εμμονές’ του καθενός.\n[δεν παραθέτω και πάλι το σημείο αδιόρθωτο]\nΚαι αυτό είναι και το δικό μου βασικό δόγμα.\nΣας ευχαριστώ πολύ. ‘Ηταν μεγάλη τιμήκαι χαρά για μένα. Δεύτερη φορά με τιμάς με ολόκληρο κείμενο.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 12:11\nΒέβαια είναι κι ο Λεώ στο διήγημα.\nΤης εποχής που υπηρετούσε ως γιατρός εν τω στρατεύματι.\nΠου υπηρετούσαμε, την ίδια εποχή, τον καιρό της Χούντας.\n>τον έλεγε η γιαγιά μου μπασιά, δηλαδή γαμπρό\nΜάλλον από το μπαίνω, ο μπασιάς. Που μπήκε (σώ)γαμπρος\nευχαριστώ επίσης και για ταλεξιλιγικάτου Μπασιά. Δεν ήξερα ότι σημαίνει ‘γαμπρός’\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 12:12\n15: Εμείς ευχαριστούμε Λεώνικε!\n12: Δεν άλλαξα τίποτε, ούτε ορθογραφία.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 12:14\nΟ Benetton, o son-in-law ρε παιδί μου…\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 12:17\nΕμβασία και λαϊκότρ. μπασιά, απ’όπου και ο μπασιάς-εισβολέας-γαμπρός.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 12:28\nΚαλά, ποιος είμαι. Το υπέθεσα\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 12:29\nΜπράβο Λεώνικε. Δίνεις, κατά τη γνώμη μου, και μια νέα αντίληψη του χάπι εντ.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 12:36\nσας ευχαριστούμε για την ομορφιά που μας χαρίσατε (που μας χαρίζετε),\nΛεώνικε ευχαριστούμε για την όμορφη αυταπάτη που μας γλύκανε τη μέρα,\nαν και ούτε τότε, ούτε τώρα οι γυναίκες αφού τρώγαν τα χαστούκια τους παντρεύοταν πανευτυχείς κατά τα ειωθότα, δεν εμπνέουν οι καρικατούρες γυναικών, “ανώνυμες εντελώς, άφηναν άλλη κληρονομιά στα κορίτσια• τα σχέδια στο υφαντό και το ‘καρτερία, απαντοχή, σιωπή… ό,τι κι αν γίνει!’ “Μόνο μια φορά πρέπει ν’ ακουστεί η φωνή της γυναίκας στο σπίτι• όταν φορέσει μαύρα!” δίδασκαν στοχαστικά.”\nΠαρ’ ότι λησμονάτε την πάλη των τάξεων, “Οι άνθρωποι μαλώνουν όχι επειδή ο ένας έχει δίκιο και ο άλλος άδικο, αλλά γιατί έχουν δίκιο και οι δυο!”\n“ουδεὶς οἰκέτης δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν· ἢ γὰρ τὸν ἕνα μισήσει καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει, ἢ ἑνὸς ἀνθέξεται καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει”,\nείναι σαγηνευτικό το “Γράμματα δε μαθαίνουν στη στάνη του Μπασιά”\nοι μουσικοί συνειρμοί\nΑΠ’ ΤΑ ΚΟΚΑΛΑ ΒΓΑΛΜΕΝΑ-BURGER PROJECT\nΜπι παέσκο ιλέν σι σουκί,\nμπι λουλουγιάκο οκοπάτσι σι σούκο.\nΡακί μπι τσονουτέσκο σεμ λεν μπι πάσκο.\nΚοπάτσι μπι λουλουγιάκο σεμ λεν μπι πάσκο.\nΑκανά νάισεμ τούσα, ακανά νάισεμ τούσα,\nακανά νάισεμ τούσα, καμάβ τουτ, καμάβ τουτ.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 12:37\n@23: Και με τικ στο σώμα των λημμάτων βγάζει κι άλλα παράγωγα και περιεχόμενα. 😉\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 12:47\n25 Ώ, ναι. Βγάζει το ομογράμματο ο μπασιάς, με τη γενική της μπασιάς. Ε, και; Δεν διαβάζονται έτσι τα λεξικά…\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 12:57\nΠολύ ωραίο. Μπράβο, Λεώνικε!\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 13:39\n11 – Φρέσκια πληροφόρηση, τελικά όλοι, κουνιάδες κουνιάδοι, μπασιά τον φώναζαν τον γαμπρο, οι κουνιάδοι αν ο γαμπρός ήταν κοντά στην ηλικία, τον φώναζαν και με το όνομά του, τα μικρότερα αδέρφια τον μεγάλο αδερφό μπάτη, και την μεγάλη αδερφή μπούλα..\nΤου γνωστού και μη εξαιρεταίου Μπασιάκου\nΜπασιάκου από που κρατεί η σκούφια του;\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 13:51\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 13:57\nΕξαιρετικο. Δεν ηθελα να τελειωσει.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 14:26\nΜα είναι πάρα πολύ καλό. Καλογραμμένο,λιτό και διαβάζοντάς το, ρέει.\nΜου άρεσε πολύ το φινάλε.\n«Μα τι γλέντι… πανηγύρι! Άρχισε αλλά δεν ακούστηκε ποτέ να τέλειωσε. … μπορεί να κρατάει ακόμα.\nΈχει κάτι από το Απολείπειν ο Θεος Αντώνιον αλλά και το συναισθηματικό βάθος του φινάλε της Λωξάντρας: Κι ένα καλοκαιρινό μεσημέρι, ξαφνικά κι ανώδυνα, το Χτες έγινε Πάντα. Πάντα το τραπέζι της Λωξάντρας θα στρώνεται κλπ,κλπ.\nΕίναι το είδος του φινάλε, στο οποίο η διήγηση βγαίνει από το φανταστικό πεδίο και περνάει κρυφά σε ένα άλλο επίπεδο, ανώτερο, σ’ αυτό μέσα στο οποίο ζουν ο συγγραφέας και εμείς οι αναγνώστες. Δεν μιλάει δηλαδή πια για τον Μπασιά της ιστορίας, αλλά για το Μπασιά, το διήγημα του Καλαχώρα.\nΟ Μπασιάς, δηλαδή, θα ζει για πάντα και θα γλεντάει, όσο θα μπορούμε να διαβάζουμε το διήγημα του Λεώνικου Καλαχώρα «Γράμματα δε μαθαίνουν στη στάνη του Μπασιά». Που φυσικά, του ευχόμαστε να εκδοθεί και όντως,να διαβάζεται για πάντα.\nΚαι συγγνώμη για το θάρρος (θράσος;), αλλά θα προτιμούσα η τελευταία παράγραφος του διηγήματος «Δεν υποφέρουν; Υποφέρουν! κλπ» να πήγαινε λίγες γραμμές πιο πάνω και το διήγημα να τελείωνε με τη συναισθηματικά φορτισμένη παράγραφο αυτή:\nΆρχισε αλλά δεν ακούστηκε ποτέ να τέλειωσε. Μπορεί να κρατάει ακόμα.\nΑν πας “σα πάνω… στα βουνά!” και ακούσεις λαούτα και βιολιά μέρα μεσημέρι, να ξέρεις: Είσαι στη Στάνη του Μπασιά. Εκεί η ζωή είναι αιώνιο γλέντι.\n(Ταπεινή μου γνώμη, εκείνο το «με δεδομένον τον Μπασιά», δεν χρειάζεται)\nΔεν ήξερα ότι είχε Αρβανίτες το Καιμακτσαλάν. Φανταζόμουν ότι οι τσοπαναραίοι θα ήταν Κουτσόβλαχοι.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 14:32\nΝικοδέσποτα και κεραστή Λεώνικε, ευχαριστούμε.\nΩραίο πρωινό Κυριακής μας τρατάρατε και με βρήκε και σε εποχή που όλο σκέφτομαι να πάρω τα βουνά, τα νησιά, τα διάπαντα που λέγαμε.\nΣυγχαρητήρια Λεώνικε.Το υπέροχο απόφχι, η τελευταία ευχή, το καταστάλαμα, καταλαβαίνω, το βάνω στο λόγο μου αντί γι «αμήν». Βιάζομαι για μεσημεριανό τραπέζι, μα θα ξαναμιλήσω γιατί μ ‘αρεσε πολύ.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 15:07\nΣτο Σουφλί ο κουνιάδος προσφωνεί το γαμπρό, τον πατέρα του συγγραφέα, μπασιάκο.\nΕδώ σ. 41. Σε αγκύλες δίνεται το ερμήνευμα: μπασιάκος είναι ο γαμπρός, ο μεγαλύτερος σε ηλικία.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 15:35\nΔεν ξέρω γιατί, αλλά μου βγάζει μια ατμόσφαιρα «Ευδοκίας» όλο το διήγημα, κι ο Μπασιάς, έτσι όπως σκιαγραφείται, ντόμπρος, άφοβος, ευθύς, δουλευταράς αλλά και μερακλής, μου θυμίζει πολύ τον «λοχία» της ταινίας.\n[Νομίζω ότι στην αρχή της τέταρτης παραγράφου υπάρχει ένα μικρό μπέρδεμα. Γράφει:\nδηλαδή αυτός, ο Γεώργιος Μπασιάς του Δημητρίου, εκτός αν το βρήκε από τον παππού του τον Μήτσο ή τον προπάππο του τον Γιώργη\nΘαρρώ πως Γιώργης ήταν ο παππούς και Μήτσος ο προπάππος, έτσι τουλάχιστον λέει παραπάνω…]\nΛεώνικε ποια εποχή το έγραψες;\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 15:39\nEυχαριστώ πολύ για τα νεότερα σχόλια και χαίρομαι που το διήγημα (αν και δεν είναι μικρό σε έκταση) διαβάστηκε από τόσο πολλούς.\nΒρήκαμε και τι σημαίνει Μπασιάς, Μπασιάκος -και κρίμα που δεν έχω πρόχειρα τα Οικογενειακά ονόματα του Τριανταφυλλίδη να δω μήπως έχει κάποια αναφορά.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 16:35\nΜπασιάς· μπασιάς. Έτσι ονομάζει ο γυναικάδερφος τον άντρα της μεγαλύτερης αδερφής στη Θράκη. Ίσως όμως και απο το πασάς, πασιάς.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 18:51\nΠολύ ωραία δημιουργία, συγχαρητήρια στους συντελεστές.\nΛεώνικε αν κάνεις διορθώσεις, μήπως να ξανακοίταγες εκείνο με το ζαγάρι που πεινασμένο δεν λογαριάζει ανθρώπους γιατί προσωπικά ξέρω πως ζαγάρι λένε το πιο πιστό σκυλί του τσέλιγκα. που είναι σχεδόν π΄ντοτε μαζί του, λίγο δύσκολο ν’ ανάβουν φωτιές για να μην πλησιάσει την στάνη\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 19:17\nΜπράβο Λεώνικε ωραίος ο Μπασιάς σου\nΜας έκανες κοινωνούς μιας παλιάς Ελλάδας που χάθηκε για πάντα αλλά κάποιες λέξεις και φράσεις έμειναν στο μυαλό μας σαν ξεχασμένες μελωδίες από γιαγιάδες και παππούδες και μας τις ξαναεφερες στο μυαλό.\nΜου θύμισε το χωριό της μάνας μου με τις σάρες και το Βελούχι\nΤο διάβασα μονορούφι γιατί είχε ωραία ροή και σου κρατούσε το ενδιαφέρον, παρότι μόλις γύρισα από ταξίδι…\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 19:18\n34 – Eγώ ρώτησα την μάνα μου (στα 81 πλέον) δεν έχω ζήσει καθόλου στον Έβρο, (τους πρώτους πέντε μήνες της ζωής μου) τον θείο μου τον άντρα της αδελφής της, που ζεί ακόμα (92) μπασσιά (γρήγορη και κοφτή προφορά, π.χ τί κάντς μπασσιά, όχι μπασ.ι.ά) τον αποκαλεί όταν μιλάνε στο τηλέφωνο, αυτά μου είπε αυτά καταθέτω.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 19:23\nΠολύ ωραίο ! ήρθα στο γραφείο για δουλειά , ξεκίνησα να το διαβάζω και … το τελείωσα! Νάσαι καλά κ.Λεώνικε.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 19:55\n39 – Ευτυχώς που χάθηκε αυτή η αναχρονιστική και καταπιεστική Ελλάδα, δεν νομίζω οτι ήταν και ό,τι καλύτερο, ειδικά για τις γυναίκες, το αντίθετο. Και φυσικά, πέρα απο το όμορφο ανάγνωσμα, το διήγημα κινείται στην σφαίρα της ουτοπίας. Μπορεί να υπάρχουν κάποιοι Μπασιάδες, (πολύ χλωμό) αλλα ως επι το πλείστον, όσοι μεγαλώνουν σε στάνη χωρίς πολυάνθρωπη συναναστροφή, αγράμματοι και αμόρφωτοι, είναι αστοιχείωτοι και μονόχνωτοι, (έχοντας ταξιδέψει σε όλη την Ελλάδα, έχω συναντήσει πολλούς τέτοιους, Μπασιά πολυπράγμωνα, που να γνωρίζει τον Σωκράτη τον Πλάτωνα, τον Ισίοδο, και να έχει άποψη για την Ελλάδα και τον κόσμο κανένα) και εντελώς συντηρητικοί, καμία σχέση με την ουμανιστική οικουμενικότητα, που αποδίδει στον Μπασιά του ο Λεώνικος (συγγραφική αδεία προφανώς) θέλωντας ίσως περάσει την δικό του όραμα για την ελληνική κοινωνία και τον κόσμο γενικώτερα. Αυτό που με ενόχλησε στο διήγημα, είναι η έλειψη του φυσικού σεξουαλικού έρωτα, και το γενικό πουριτανικό κλίμα, έφαγε τα χαστούκια της και παντρεύτηκε ευτυχισμένη κάποιον που δεν ήθελε, και το ανήλικο δεκαεξάχρονο, δόθηκε με συνοπτικές διαδικασίες, αφού τα βρήκαν οι πατεράδες μεταξύ τους, ο εφηβικός έρωτας ανύπαρκτος, την είδα μου άρεσε την παίρνω αφού την ξεπαρθενιάσω πρώτα, για να είναι σίγουροι για την τιμιότητά της και οι απο κάτω που περίμεναν με τα ποτήρια στα χέρια να το γιρτάσουν. Όπως έγραψα και στο πρώτο μου σχόλιο όμως, διαβάζεται ευχάριστα και απνευστί, απλώς θα ήθελα κάποιες διορθώσεις, ειδικά στην σεξουαλική αντιμετώπιση των γυναικών. Γιατι μη ξεχνάμε, το διήγημα έχει χαρούμενο τέλος, δεν είναι μια σκιαγράφηση της τότε κοινωνίας, όμως ποιά γυναίκα θα αισθάνονταν αυτυχισμένη με τέτοια αντιμετώπιση;\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 19:57\nΤον βάφτισα Ισίοδο τον Ησίοδο.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 20:04\nΑλλα της ο Τζι, ο πσαράς Τζι και με επάρκεια γνώσεων κυνηγού.\n«Ζαγάρι» το πήραμε απ τους Τούρκους [που το πήραν απ τους άραβες].\nΤο δικό μας είναι «Λαγωνικό»\nΤο εγγλέζικο είναι Beagle,\nBeagle λεγόταν και το πλοίο του Δαρβίνου.\nHMS Beagle [Πλοίο της Αυτής Μεγαλειότητας]\nΚλικ στο Start Journey για να δείτε όλο το ταξείδι του.\nΑ, κάποιο λεξικό μας το έλεγε Λακωνικό.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 20:05\nΔιαβάζοντας τα σχόλιά σου εδώ και μερικούς μήνες, ένα τέτοιο διήγημα περίμενα να γράψεις!\nΤο απόλαυσα και δεν κρύβω ότι συγκινήθηκα.Αν τώρα δημιουργείται απορία γιατί η συγκίνηση, την απάντηση να την αναζητήσουμε στην πολύπλοκη λειτουργία των συναισθημάτων.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 20:34\n«Σαράντα χρόνια Μπότσιαρης και τώρα Μπασιά-Γιώργος» είπε ο Γιώργο Μπότσαρης σε άλλο Σουλιώτη ο οποίος έκλεψε εκεί που συνήθως έκλεβε εκείνος και ο οποίος τον προσφώνησε έτσι. Με αυτή την μεγάλη προσβολή ως αφορμή, η γενιά των Μποτσαράτων αποχώρησε οριστικά από την περιοχή του Σουλίου για τα Τζουμέρκα κατά το 1800. Θέλω να πω ότι σε άλλους αλβανόφωνους το «μπασιάς» μάλλον είχε αρνητική έννοια, προφανώς από την σημασία «γαμπρός».\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 20:37\nΣυγχαρητήρια! Πολύ καλό.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 20:55\nΚΑΤΩ ΣΤΑ ΔΑΣΙΑ ΤΑ ΠΛΑΤΑΝΙΑ\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 21:05\n46: Μήπως το υποτιμητικό του μπασια-Γιώργου είναι από την έννοια του σώγαμπρου;\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 21:11\nΥπέροχο. Κι ένα ψιλοάσχετο, αλλά έχει μπασιά 🙂\nΣαν πέτρινα λιοντάρια στη μπασιά της νύχτας (Μ’ αφορμή στίχο του Ρίτσου).\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 21:25\n35 στην πρωτότυπη έκδοση (στο σάιτ δηλ. που έχει και το λίκνο στο 12) η σειρά φαίνεται κανονική. Ίσως στην αντιγραφή έγινε μπέρδεμα ή έγινε διόρθωση.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 21:28\nCronopiusa με έστειλες με τον ΣΚΑΡΟ!\nΤον έβαζε τακτικά ο πατέρας μου [από τη Λάκκα Σούλι].\nΤο ακούω κι ανατριχιάζω.\nΣτο ίδιο πικάπ μας έβαζε Ντόιτσε Γκράμοφον, Γιόχαν Στράους, Μπετόβεν και τέτοια.\nΑργότερα, σαν μεγαλώσαμε και φύγαμε, έχοντας κάνει το καθήκον του, έγινε γιεγιές!\nΜάτσο τα δισκάκια με Beatles, Bob Dylan και Elvis Presley. 😉\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 21:37\n@12 Στάζιμπο, δικές μου είναι οι αλλαγές. Και στην οριστική έκδοση υπάρχουν επίσης. Αλλά είναι επουσιώδεις. Ίσως στο S.manent κόψαμε κάποιο επεισόδιο. Δεν θυμάμαι και δεν αντέχω να το ξαναδιαβάσω.\n@24 Κρονοπιούσα, σ’ ευχαριστώ για το τόσο ενθουσιώδες σχόλιό σου. [Μίλα μου στον ενικό!]\nΕπίσης σ’ ευχαριστώ για τα μουσικά σου σχόλια.\nΒέβαια, και ακόμα στο 24 είμαι, όλοι σας είσαστε υπέροχοι.\n(Άσχετο…) Και πού να βλέπατε σήμερα τον Νίκο στην Αθήνα με λευκό κοστούμι!\n@32 Ιάκωβε σ’ ευχαριστώ. Το Καϊμακτσαλάν είναι ‘ενδεικτικό’ επειδή σα λέξη χτυπάει. Είναι από τις ελευθεριότητες του συγγραφέα. Κι ένας φίλος ήθελε να πάει να βρει τη Στάνη του Μπασιά στον Βόρα… και με το ζόρι τον κράτησα. Κατόπιν το γκούγκλιζε πιστεύοντας ότι σήμερα, μετά από 40 χρόνια, οι Μπασιάδες θα έχουν η-μέιλ. Ευτυχώς είναι τόσοι πολλοί που δεν βρήκε άκρη. Αλλά, όσον αφορά τον χαρακτήρα του, τις ικανότητές του και το γάμο του, δεν υπάρχουν πλασματικά στοιχεία.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 21:50\nΥπέροχο διήγημα! Ρέει αβίαστα και διαβάζεται απνευστί! Συγχαρητήρια 🙂\nΠολυ ωραίο, Λεώνικε!\nΜοσχοβολά ντομπροσύνη και αγνότητα, κι ο Μπασιάς ήταν Αρβανίτης, όπως ο πατέρας μου και ζούσε στα μέρη μας (μόνο που εκεί οι Αρβανίτες είναι μαστόροι) κι αυτό μου δίνει περισσότερη χαρά.\nΕυχαριστώ και που με σκέφτηκες. (Είχα διαβάσει το διήγημα πριν από κάποιους μήνες αλλά δεν θυμάμαι πως είχες γράψει το επίμαχο απόσπασμα.)\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 21:53\n53: Ε όχι και εντελώς λευκό! 🙂\n(Θα ακολουθήσει, αλλά όχι αύριο, πληρέστερο ρεπορτάζ!)\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 22:01\nΤο διάβαζα μονορούφι κι όπως είχα γοητευτεί, εκεί προς τη μέση της ανάγνωσης, μου ήρθε να διακόψω και να γράψω «δεν πιστεύω να τον σκοτώνεις αυτόν τον ήρωα Λεώνικε!».\nΕίχα ξαφνιαστεί ευχάριστα με την ομορφιά(και αγάπη) της περιγραφής της ζωής στα βουνά γιατί σα να θυμάμαι πως ο Κοτζιούλας δεν πολυαρέσει στο Λεώνικο.\nΜπορεί θαρρώ να το «χωρίσουνε» σε τρία μέρη:ο Μπασιάς στη στάνη, ο Μπασιάς στο στρατό, ο Μπασιάς κι ο ‘ερωτας (Α, περίμενα λίγο καημό στον ήρωα όταν χάνει τη λογοδοσμένη(και σκαμπιλισμένη) ορφανή! 🙂\nΗ διαδικασία κατασκευής κουδουνιών είναι εξαιρετικά αφηγημένη,Στέκει μόνη της σαν μικρού μήκους ντοκιμαντέρ.Επίσης,κάθε «επεισόδιο» στο στρατό αποτελεί κι ένα μικρό διήγημα.Έχουν πολλή δύναμη και γλύκα τα γραφόμενα που «απορροφούν» τις όποιες υπερβάσεις και δίνεται αβίαστα συγγραφική ‘αδεια για τα ουτοπικά άλματα(ο φιλόσοφος Μπασιάς είναι ο βοσκός που θα ερωτευτώ,τη δεύτερη φορά που θάρθω για να ζήσω.)\nΣπουδαίο το υπόβαθρο της ιστορίας. Αξίες και προτάγματα για όλες τις εποχές.Με την καρδιά ορμάει ο άνθρωπος μπροστά.Ο νους ακολουθεί, η γνώση κυρώνει την πορεία.\n«Να είσαι την πρώτη βραδιά στο στρατόπεδο, στο ίδιο δωμάτιο μόνος με τρεις φαντάρους που μιλάνε μεταξύ τους μια γλώσσα που δεν ξανάκουσες και χάλια ελληνικά,ε είναι λίγο ζόρικο.Αλλά μετά,αποδείχτηκαν πολύ καλά παιδιά.Ήταν Πομάκοι»,μας είχε πει ο γιος μου όταν πήγε φαντάρος στην παραμεθόριο στη Ξάνθη.\nσ.σ. Αναγνωρίζουνε το συγγραφέα στο πρόσωπο του τρίτου γιατρού κι ακόμη, νομίζω ότι ο ταχυδρομικός ‘ηταν υπαρκτό πρόσωπο που τον γνώρισε και ήθελε να τον απαθανατίσει περιγράφοντας τις αντιφάσεις του.\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 22:12\n>Βέβαια είναι κι ο Λεώ στο διήγημα.\n>Αναγνωρίζουνε το συγγραφέα στο πρόσωπο του τρίτου γιατρού\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 22:15\n58.διορθώσεις: (αμώ το αχνό, γαλλικό μου πληκτρολόγιο)\n«στην παραμεθόριο στη ν Ξάνθη» , σ.σ.» Αναγνωρίζουμε το συγγραφέα»\nΚοκαλί, (ιβουάρ) ήταν το άσπρο ; 🙂\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 22:25\nPnoetica_Ξενιτεμένο μου πουλί_Ksenitemeno mou pouli\nΓρηγόρης Μπιθικώτσης – «στα περβόλια» Μ. Θεοδωράκης\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 22:31\n21 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 22:43\nTη στάνη,στρούγκα,μάντρα, μαντρί, ο Κόντογλου τη λέει και αγίλι.\n22 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 01:00\nΓια όλους ένα πολύ μεγάλο ευχαριστώ. Μολονότι άλλος έγραψε περισσότερα και άλλο ήταν πιο συνοπτικός, δεν υπάρχει τρόπος να σας ξεχωρίσω, και γι’ αυτό δεν απαντώ σε όλους χωριστά.\nΜερικές ακόμα παρατηρήσεις μόνο:\n@35 Αλέξη, αναφέρεται στο 1972-1973, γράφτηκε πολύ αργότερα.\n@38 Τζι, ζαγάρι στην Αρτοτίνα λέγανε τον λύγκα ή το τσακάλι, γενικά μικρόσωμο σαρκοβόρο αγρίμι. Επίσης ξέρω να λένε ‘βρε, ζαγάρι’ σε μικρά παιδιά υπερβολικά άτακτα και απρόβλεπτα. Τη σημασία που λες δεν την ήξερα. Αλλ’ επειδή ο Μπαμπινιώτης λέει κυνηγόσκυλο, θα το κάνω τσακάλι῍ Σ’ευχαριστώ.\n@42 Λάμπρο. Περιέγραψα τον Μπασιά, το ονοματεπώνυμο πραγματικό, που γνώρισα στον στρατό. Και τις συμπεριφορές που γνώρισα στο χώρο τους (Αμύνταιο, Φλώρινα). Και οι αξιωματικοί είναι αληθινοί, ακόμα και ο κύπριος, όπως και οι ένοικοι του ιατρείου, και οι πολίτες. Το παράκανα λίγο με τους οθωμανούς, το μήκος του στεγάστρου και το επεισόδιο με τον ‘αρχηγό της κυβέρνησης’ που είναι ‘φτιαχτό’.\nΕπίσης του έδωσα περισσότερη αρχαιογνωσία απ’ όση είχε.\nΕπίσης προσπάθησα να δώσω ένα γλυκό ρόλο στον παπά, επειδή συμπαθώ και σέβομαι ορισμένους ιερείς (παρά τις διαφορές μας).\nΤο «έφαγε τα χαστούκια της και παντρεύτηκε ευτυχισμένη» καθώς και ο ταχυδρομικός είναι πραγματικά πρόσωπα. Όντως, πήγα στο γάμο κι έδειχνε πανευτυχής. Δεν ξανάκουσα γι’ αυτήν. Εγκαταστάθηκε στην Κοζάνη.\n«το ανήλικο δεκαεξάχρονο, δόθηκε με συνοπτικές διαδικασίες, αφού τα βρήκαν οι πατεράδες μεταξύ τους, ο εφηβικός έρωτας ανύπαρκτος, την είδα μου άρεσε την παίρνω αφού την ξεπαρθενιάσω πρώτα, για να είναι σίγουροι για την τιμιότητά της και οι απο κάτω που περίμεναν με τα ποτήρια στα χέρια να το γιορτάσουν.»\nΦαίνεται ότι δεν ξέρεις από Μακεδονία της εποχής. Σήμερα δεν ξέρω τι γίνεται. Αυτή ήταν ‘κανονική’ διαδικασία, ενώ οι περισσότερες ‘αρραβωνιάζονταν’ κι εγκαταλείπονταν. Στο Αμύνταιο τότε υπήρχε, κοντά στο σταθμό, μια περιοχή που έχει ερημώσει τώρα, οι περίφημες ‘Ομελέτες’. Άκουσα με τα ίδια μου τ’ αφτιά κάποιαν να λέει «είχε αρραβωνιαστεί το κορίτσι πέρσι. Μη μας ζητάνε… ξέρω γω!»\nΠάντως, όχι και ότι λείπει ο εφηβικός έρωτας. Όντως λείπει το σεξ, αλλά το ενδιαφέρον μου δεν ήταν το σεξ· σεξ κάνουν όλοι. Το ενδιαφέρον μου στράφηκε περί το πώς το αντιμετωπίζουν. Έπρεπε συνεπώς να ξεχωρίσεις και τη φράση «αυτά είναι μυστικά του ζευγαριού» είπε η μάνα της με περηφάνια. Το ‘με περηφάνια’.\nόμως ποιά γυναίκα θα αισθάνονταν ευτυχισμένη με τέτοια αντιμετώπιση;\nΓια ποιαν από τις δυο μιλάς; Και οι δυο μια χαρά παίξανε το ρόλο τους. Άλλωστε αγνοούνταν μεταξύ τους· αποτελούν διαφορετικά επεισόδια της ζωής του Μπασιά.\n@51 Γμάλλε, θα το δω. Δεν αποκλείεται με όλες τις γενεές να μπερδεύτηκα.\n@57 Έφη που φης, εννοείται. Ο τρίτος είναι ο συμπαθέστερος!!!!!!!\n22 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 01:51\n63 Μα, στο http://www.scriptamanent.gr/neoi_logotexnes/kalaxwras_lewnikos/sti_stani_toy_mpasia.html τα πράγματα πάνε κανονικά 🙂\n22 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 03:35\nΟ Λιθοξόου το δίνει μαζί με\nαγέιλι, αγίζι, αγίλ, αγίλα, αγίλιν, ναγκέλα ως\nτούρκικο: ağıl | μάντρα για πρόβατα.\nΔεν τις βρήκα κάπου εκτός από το “αγίζι” στα “Χριστουγεννιάτικα Παραμύθια” του Κόντογλου που λέει και για το αγίλι [μαντρί]:\n“τυρί ανάλατο μέσα στα τυροβόλια, αγίζι και γιαούρτι”\n[Λίγο χλωμό να είναι μαντρί, το ομογάλακτο του γιαουρτιού].\n22 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 03:48\nΒλέπω είμαστε και συνομήλικοι.\nΤο ίδιο νέοι.\nΑλλά εγώ πιο ωραίος!\n22 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 06:44\nΛεώνικε μια ψιλοαπορία έχω…\nΤο διήγημα μου δίνει την εντύπωση πως είναι γραμμένο πριν από χρόνια ή έχεις ακόμα τα κουράγια να γράφεις ηθικοπλαστικά λόγω ιδιοσυγκρασίας ; ;\n22 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 07:02\nτο λέω γιατί για μένα περισσότερη σημασία έχουν οι αμαρτίες της ζωής και η αθωότητα που βγάζουν χρόνια μετά\n22 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 07:31\nΠήρα δρόμο να διαβώ και διαπίστωσα χωματόδρομο με πολλές λακκούβες.\nΣτη στροφή, βλέπω μακριά πολλές άλλες στροφές και μιά φωνή μέσα μου να λέει,\n« Νικόλα, σταμάτα, δεν θα αντέξεις». Πείστηκα και σταμάτησα.\n22 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 08:19\n#62: Πάντως η στρούγκα δεν είναι ακριβώς το ίδιο με τα υπόλοιπα. Στην κυριολεξία είναι (ή μάλλον ήταν) ένας στρογγυλός περιφραγμένος χώρος έξω από το μαντρί, όπου μάζευαν τα πρόβατα για να τα αρμέξουν. Στη μία άκρη υπήρχε διάδρομος από τον οποίο πέρναγαν τα πρόβατα ένα-ένα, τα έπιανε ο τσοπάνος, που καθοταν σ΄ένα σκαμνί συνήθως, και τα άρμεγε.\n#52: Λέγεται ότι στα παραδοσιακά πανυγήρια, εκεί προς τα χαράματα, όταν πλέον οι μουσικοί έχουν αποκάνει από την κούραση, παίζουν το σκάρο για να δώσουν το σύνθημα ότι το γλέντι πρέπει να τελειώσει. Σα να λένε στους θαμώνες «άιντε, είν’ η ώρα να πα να σκαρίσετε τα πρόβατα…»\n22 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 08:27\nΚι εγώ το ζαγάρι για τσακάλι το ήξερα, δεν είχα ακούσει ότι λέγεται και για σκυλί.\n#32, τέλος: Αρβανίτες έχει σχεδόν σε όλη την Ελλάδα, στην ηπειρωτική από την Πελοπόννησο μέχρι τον Έβρο (!) και σε όλα τα νησιά, πλην Επτανήσων, ίσως.\nΓια την Κρήτη δεν ξέρω, ας μας πει η ΕΦΗ 🙂\n22 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 09:02\nΚαλημέρα κι από εδώ, ευχαριστώ για τα νεότερα και τον Λεώνικο για τις εξηγήσεις!\n22 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 09:12\nΚαλημέρα. πράγματι ωραία έκπληξη. θα επανέλθω αργότερα.\n22 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 10:21\n22 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 11:04\nΕιχαμε έναν επτανήσιο μαθηματικό στο σχολείο γύρω στο 1966 που μας αποκαλούσε συχνά ‘ζαγάρια’, χωρίς να ξέρουμε ακριβώς τι θα πειαυτο (μαντεύαμε πάντως οτι κάποιο ζώο θα είναι). Αργότερα, σ’ένα διήγημα του Χρηστοβασιλη που υπήρχε στο αναγνωστικό είδαμε να γίνεται λογος για ενα παιδί «έξυπνο σα ζαγαρι», και μάλλον κολακευτηκαμε. Τώρα αρχίζω να καταλαβαίνω το συνέβαινε…\n22 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 11:19\nΠάντως και ο Μπαρμπαγιώργος αποκαλούσε ζαγάρι τον Καραγκιόζη, μειωτικά.\n22 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 14:56\nΆργησα μια μέρα… και έπαθα πλάκα. Γοητεύτηκα 🙂\n22 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 14:57\nΟ Μπαμπ. λέει τσοπανόσκυλο, κι έτσι το ξέρουν οι πιο πολλοί από δω. Κι εγώ, από το ‘α! το ζαγάρι’ και άσντε, βρε ζαγάρι… δεν μπορώ να βγάλω άκρη. Υπέθεσα αυτό που είπα. Επομένως μάλλον θέλει διόρθωμα.\nΕυχαριστώ που σας άρεσε.\nΔεν το θεωρώ ηθογραφία. Απομνημονεύματα μιας συγκεκριμένης περιόδου είναι. Τα ήθη που είδα όπως και τα ποντιακά, όσα ξέρω, στοστρατό τα έμαθα. Δεν είχα ξανακούθσει για ποντίους και δάκες (όχι αυτούς που ξέρετε αλλά τους μη-ποντίους των περιοχών που επικρατούν οι πόντιοι). Άκουσα κάποιον να λέει ‘δεν είμαστε πόντιοι αλλά δάκες’ Στην αρχή νό0μισα ότι εννοούσε βλάχοι / ρουμάνοι αλλά δεν ήξερε τίποτα για την Δακία. Εννοούσε ‘όχι πόντιοι’.\nΦυσικά με αυτό τιμώ δυο τρεις φίλους μουσουλμάνους που έκανα στο στρατό.\nΤεό, βλέπεις η επικοινωνία των χριστιανών δεν γίνεται με το δόγμα αλλά με τον Χριστιανισμό.\nΚι άσε τοπυς άθεους εδώ μέσα να γελάνε. Μ’ αρέσει να βλέπω άθεους να γελάνε με την πίστη μου. Είναι καλύτερο από το να θυμώνουν.\n22 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 15:46\nΣτην Κεφαλονια εχουμε και Ξενοπουλο και Μαρκοπουλο (οπου και τα περιφημα φιδακια). Απ’οσο ξερω ηρθαν Αρβανιτες τον 18ο αιωνα, κυνηγημενοι απο απεναντι. Χωρις να το εχω ψαξει, λογικα θα εχουν παει και στην Λευκαδα (που δεν ηταν νησι, και δεν ηταν και Επτανησα) και στην Ζακυνθο – απ’οπου ευκολα θα βλεπαν και την παλια τους χωρα.\n22 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 17:41\nΩραία τα γράφεις κύριε «Λεώνικε», αλλά η ηλικία στράτευσης τότε δεν ήτανε τα 18. Ήτανε τα 21: η στρατολογική κλάση, άλλωστε, ήταν το έτος γέννησης + 21. Άρα ο ήρωάς σου ήτανε 21 χρόνων σαν πήγε φαντάρος. Λεπτομέρειες, βέβαια, που δεν μειώνουν καθόλου την αξία αυτού του διηγήματος. Είσαι ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟΣ. Συγχαρητήρια!\n22 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 17:47\n71. Ωχ! 🙂 ζαγάρι στην Ανατ,Κρήτη λέμε ένα είδος «κοντόχοντρης» ,πολύ μυτερής, πρόκας, Μαύρο σκληρό καρφάκι με δυσανάλογα πλατύ κεφάλι,απαραίτητο στο σόλιασμα των φτιαχτών παπουτσιών και των «υποδημάτων»(των παραδοσιακών κρητικών στιβανιών).\nπ,χ, «¨ενα κακοκαρφωμένο ζαγάρι εξεβάτζαρε και μου ΄φαε την πατούχα» ,\nΈγώ το πρωτοσυνάντησα με ‘αλλη έννοια (άγριο κακό ζώο,σαν το λύκο ή το τσακάλι νόμιζα) στο δημώδες «Φύγετε ωρέ κλεφτότουρκοι κι εσείς παλιοζαγάρια,εγώ μαι η Λένω η Μπότσαρη η αδελφή του Γιάννου»κάπως έτσι.\nΈκτοτε το βρίσκω σε διάφορες(πολλές) αναφορές και το εννοώ πότε ως αγρίμι και πότε ως σκυλί,κυνηγόσκυλο ή τσοπανόσκυλο αλλά και (θυμωμένα) σε διαολιάρικο παιδί.Θα το χρησιμοποιούσα γι όλες αυτές τις περιπτώσεις εξ ίσου σωστό χωρίς να το σκεφτόνουνα καθόλου.\n22 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 18:18\n63 – Λεώνικε έχω την εντύπωση οτι ενοχλήθηκες απο το σχόλιό μου, μια και αφιέρωσες ολόκληρο κατεβατό για να μου απαντήσεις, αν και απευθύνθηκα σε άλλον, αλλα μάλλον με παρεξήγησες. Κατ΄αρχήν δεν αμφισβητώ την φυσκή ύπαρξη των ηρώων του διηγήματος, είναι φανερό οτι γράφεις βιωματικά, και να επαναλάβω οτι το διάβασα απνευστί, και πρέπει να ήμουν ο πρώτος, γιατι σχόλια είδα μετά απο μισή ώρα (δεν ήθελα να πάρω την πρωτιά απο τους γνωστούς πρωϊνάκηδες). Απο κεί και πέρα, ξεκίνησε πάρα πολύ όμορφα, αλλα απο τον στρατό και μετά, νομίζω έχασε την αρχική του μαγεία, άρχισε να μου θυμίζει την διαθήκη ενος γύφτου (Παπαποστόλου) απο τα μισά του στρατού όμως, φορτώθηκε πάρα πολύ ο Μπασιάς με υπερβολικές ιδιότητες λές και ήταν ο Μίλων Φιρίκης του Τσιφόρου. Για ένα νέο που δεν ήξερε ανάγνωση και γραφή, και αν η Γή είναι επίπεδη ή στρογγυλή, είναι πολύ περίεργο να μιλάει με τόση άνεση για την Κίνα και την Αγγλία, ενω δεν γνώριζε την έκταση της Ελλάδας. Πάμε και στο επίμαχο θέμα που ενόχλησε και τους δυό μας (απο διαφορετική σκοπιά τον καθένα). Δεν έγραψα πουθενά για σέξ, για φυσικό σεξουαλικό έρωτα μίλησα, η σεξουαλικότητα δεν είναι σέξ, είναι ο δρόμος που οδηγεί σ΄αυτό, που είναι το αποκορύφομα της σεξουαλικότητας. Επειδή είχα την τύχη να ερωτευτώ και να με ερωτευτούν στην εφηβεία μου, ενοχλήθηκα απο τον σχεδόν βάρβαρο τρόπο που περιέγραψες τον εφηβικό ¨»έρωτα» και επιπλέον οτι απο μιά τέτοια σχέση, είναι φυσικό επακόλουθο να προέλθει ευτυχία, ε δεν το νομίζω, ειδικά η χαστουκισμένη, όσο κι αν την είδες χαρούμενη στον γάμο της, ευτυχισμένη δεν έζησε ποτέ της. Θα μου άρεσε να είχε μεγαλύτερη ποιητικότητα η σχέση πρίν τον γάμο, μια και κατέληξε σε ένα ατελείωτο (συνεχές) γλέντι, αλλα αυτή είναι δική μου ενόχληση, σε άλλους μπορεί να τους άρεσε έτσι, κι εγώ δεν έχω και το μεγάλο υπόβαθρο για να σε κρίνω λογοτεχνικά, υπάρχουν εδώ μέσα πραγματικά καλοί κριτές.\nΜε το καλό να εκδώσεις τα όποια έργα σου, έτσι κι αλλιώς θα χαρώ πολύ, και σου εύχομαι καλή επιτυχία.\n22 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 18:39\n65. αγίζι το πρωτόγαλα και αγίλι το μαντρί .Τα έχει και τα δυο μ΄αυτές τις σημασίες ο Κόντογλου στο διήγημά του «Χριστούγεννα στη σπηλιά»\n22 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 19:29\nΑυτό που επίσης μου άρεσε, είναι η φάση με τη φλογέρα. Έχω την ίδια εμεπιρία από το στρατό, αλλά με πόντιους και κρητικούς, ήδη τότε οι τσοπάνηδες και μάλιστα με φλογέρα , ήταν σπάνιο είδος. Έχω ακούσει όμως στο βουνό.\nΟ σκάρος που έβαλε η cronopiusa εκπληκτικός, είναι παιγμένος από επαγγελματίες στο κλαρίνο. Το οποίο κλαρίνο είναι δυτική εφεύρεση ενός Γερμανού, πάνω στο Γαλλικό όργανο σαλιμό, που το όνομά του προέρχεται από το ελληνικό κάλαμος. Ιδού λοιπόν ο σκάρος από κει που ξεκινήσανε όλα, από το καλάμι του τσοπάνη.\nΣτα χρόνια μας έχει συμβεί κάτι μοναδικό,και οι ιστορικοί μετά από αιώνες θα καταναλώνουν μελάνι κι ηλεμέλανο για να κατανοήσουν πως μας βρήκε τέτοιο κακό. Πως, δηλαδή, ενώ όταν είμαστε μικροί ο τσοπάνης ήξερε να παίζει μουσική στα ζαγάρια του σαν φτασμένος συνθέτης , ώσπου να μεγαλώσουμε, ο φτασμένος συνθέτης ήξερε να συνθέτει μόνο γαυγίσματα.\nΠως και γιατί πετάξαμε στα σκουπίδια τη χιλιάδων χρόνων φλογέρα του τσοπάνη και αγοράσαμε πανάκριβα την ανύπαρκτη Γυροβύζιον. Σκάρος σε σουραύλι:\nΌσοι βλέπουν το ποτήρι μισογεμάτο θα πούνε έλα μωρέ, σε κάθε εποχή συμβαίνουν αυτά.Δεν ξέρω τι θα πουν οι μισοάδειοι, αλλά εγώ που βλέπω ότι το ποτήρι είναι πάντα γεμάτο, μισό νερό και μισό αέρα κοπανιστό, νομίζω ότι είναι η μοναδική φορά στην ιστορία που ο άνθρωπος αποξενώνεται από το πιο ζωτικό μέρος της πνευματικής ύπαρξής του, τη μουσική.\n22 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 19:38\nκ. Λεώνικε, με την απάντησή σας (#63) στον Λάμπρο (#42) καλύπτεται, λίγο πολύ, και μια δικιά μου απορία/ένσταση: ότι αν ποτέ υπήρξαν τέτοιοι άνθρωποι, που αμφιβάλλω, πάντως αποκλείεται να υπάρχουν τώρα. Στην Ελλάδα τουλάχιστον.\nΔύο μικρά γλωσσικά σχόλια:\nα) > > Τα γλέντια τα στήνανε οι νέοι όταν οι γέροι ‘απόκαμαν’ να διηγούνται, και τις ιστορίες τις λέγανε οι γέροι όταν οι νέοι απόκαμαν να χορεύουν και να ξεφαντώνουν:\nαπόκαμναν (απόκαμαν είναι αόριστος)\nβ) Ο ποντιακός χορός είναι κότσαρι, όχι κοτσαρί\n22 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 19:49\n@71: Αρβανίτες έχει σχεδόν σε όλη την Ελλάδα, στην ηπειρωτική από την Πελοπόννησο μέχρι τον Έβρο (!) και σε όλα τα νησιά, πλην Επτανήσων, ίσως.\nΌχι σε όλα τα νησιά. Από Κυκλάδες, ενεργούς Αρβανίτες έχει η Άνδρος. Έχει επίσης στη Ν. Εύβοια, στον Αργοσαρωνικό βέβαια, και κάτι μεμονωμένα γλωσσικά ίχνη στην Τζια. Σ’ όλο το υπόλοιπο Αιγαίο νομίζω τίποτε. Στη Σάμο τα χωριά Αρβανίτες και Λέκκα τα ίδρυσαν Αρβανίτες, των οποίων όμως οι απόγονοι είναι απόλυτα αφομοιωμένοι πλέον. Αγνοώ πλήρως για τις Σποράδες. Στις υπόλοιπες Κυκλάδες, τα 12νησα, την Κρήτη και το Β.Α. Αιγαίο δεν αποκλείω να υπάρχουν κάτοικοι με απώτατη και ξεχασμένη αρβανίτικη καταγωγή, αλλά μαρτυρία για αρβανιτόφωνες κοινότητες δεν έχω συναντήσει ποτέ.\n(Ανθρώπους που δε μιλούν αρβανίτικα αλλά που γνωρίζουν σαφώς ότι είναι Αρβανίτες, και που μίλαγε η μάνα τους ή η γιαγιά τους, τους συγκαταλέγω στους «ενεργούς»).\n23 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 19:19\nΑφιερωμένο στον συγγραφέα\n23 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 22:30\nκαι γαρ εις κοπροζάγαρος χίλιας [προβατίνας] να διώκη — Διήγηση Τετραπόδων 415\n24 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 00:44\nΌλα στην Παιδιόφραστο ανάγονται! 🙂\n24 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 04:40\nΤο επώνυμο Μπασιάς υπάρχει στη Μονή Σελίνου Χανίων. Η σημαντική αυτή οικογένεια (με οπλαρχηγούς κλπ.) κατάγεται από το κοντινό Επανωχώρι Σελίνου. Μερικοί (λίγοι) της οικογενείας χρησιμοποιούν το υποκοριστικό επώνυμο Μπασιαδάκης.\nΥπάρχει και ο Άγιος Παναγής ο Μπασιάς στην Κεφαλλονιά.\nΠερισσότερα για την οικογένεια Μπασιά: https://sites.google.com/site/bassiafam/home\nΤο επώνυμο το συσχετίζω με το τουρκικό baş=αρχηγός, επί κεφαλής.\n24 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 09:15\n90: Ευχαριστούμε. Δεν αποκλείεται ένα επώνυμο να είναι στην πραγματικότητα δυο ομόηχα, από διαφορετικές ετυμολογήσεις, που να συμπίπτουν.\n24 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 10:18\n90 Τέλος. – Ίσως γι΄αυτό η προφορά να είναι με παχύ σ και με το ιώτα να ακούγεται ελάχιστα και κολλημένο μέσα στην λέξη, τουλάχιστον έτσι το άκουγα απο την μάνα μου.\n24 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 18:00\n89 Όχι πάντως το ζαντίκι, που υποθέτω σημαίνει «χοιροστάσιο», και που δεν το βρίσκω πουθενά! (Νόμιζα πως το επώνυμο «Ζαντίκ» ήταν Αραβικό, τελικά μάλλον Εβραϊκό προκύπτει, δεν νομίζω να σχετίζεται, απλώς το αναφέρω…)\n24 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 23:07\nΚι εγώ πρώτη φορά το βλέπω το ζαντίκι. Δάνειο ασφαλώς.\n24 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 23:14\nΥπάρχει στο ιδίωμα (γουγλίστε) ενός χωριού της Νιγρίτας, της Βέργης, και σημαίνει όμως κοντός, ζουμπάς.\n25 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 10:34\n25 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 19:11\nΨες αργά τέλειωσα το διήγημα με δάκρια στα μάτια, νομίζω από την αγωνία μου, μην πάθει τίποτα το παιδί πριν απολυθεί. Είναι πράγματι ένα πολύ ωραίο και καλογραμμένο διήγημα. Συγχαρητήρια Λεώνικε.\nΕπειδή ήμουν εκτός έδρας και μου πήρε τρεις μέρες να το διαβάσω, έχοντας, έτσι χρόνο να σκεφτώ διάφορα, θυμήθηκα ένα αντίστοιχο ήρωα του Καζαντζάκη στο Χριστός Ξανασταυρώνεται, που δεν είχε καθόλου την ευχέρεια λόγου σε αντίθεση με τον Μπασιά. Θυμήθηκα επίσης κάποιους βοσκούς σε ένα διήγημα του Λουντέμη (δεν θυμάμαι τον τίτλο ούτε και το έχω), όπως και τον φτωχό άγιο του Παπαδιαμάντη. Όπως το Λεώνικο θαυμάζω τους βοσκούς και τις βόσιενες, που ξέρουν τη μια μεγάλη αλήθεια . Όσον αφορά τα στερεότυπα περί κοριτσιών και της παρθενίας κλπ, νομίζω θα ήταν και λίγο αφύσικο να περιμένουμε τον Μπασιά να είναι φιλελεύθερος σε αυτά τα ζητήματα, αν και τον Τολστόι ακόμη τον κακίζω που στο τέλος του βιβλίου του Πόλεμος και Ειρήνη, η Νατάσα το μόνο που κάνει είναι να γεννοβολά και να θηλάζει τα παιδιά του Πιερ.\n30 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 18:49\n88/89 Λαγό έβγαλε ο κοπροζάγαρος: γκουγκλίζοντας τον — μια και στην Ελληνική γραμματεία είναι πιθανότατα άπαξ λεγόμενον — βρίσκω μία και μόνη χρήση (μαζί με κάτι που μάλλον σημαίνει «χοντροκέφαλος» στην γλώσσα κάποιων βορείων γειτόνων, που φαίνεται να κατέχει ο Ελληναράς ‘συζητητής’, υποδεικνύοντας πιθανή όσο και απρόσμενη επιβίωση της λέξης ‘εκεί’):\nl get the idea,it is spontaneous-believe me, that you make your living on the autobahn going to Germany prostituting. Am l wrong???? maybe that’s why you are informed about Mykonos,baby!!!! Use condoms, malaka, humanity cannot stand your lose!!! and do not caugh, you will empty all your bowels behind you!!! Koprozagari, magareglavata.\n30 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 19:51\n98: Πάλι διδάξαμε πολιτισμό!\n30 Σεπτεμβρίου, 2014 στις 22:12\n98 magareglavata = γαϊδουροκέφαλος 🙂 🙂\n14 Οκτωβρίου, 2014 στις 09:28\n93 Σε αγγελτήριο κηδείας Αρμένιου συμπολίτη είδα το «Ζαντίκ» ως μικρό όνομα, οπότε … ρωτώντας χθες βράδυ έναν Αρμένιο μετανάστη έμαθα ότι στα Αρμενικά «ζαντίκ» σημαίνει … «Πάσχα» (άρα ο παραπάνω Ζαντίκ είναι … Πασχάλης).\n14 Οκτωβρίου, 2014 στις 09:55\nΩραία, μάθαμε κάτι!