U ye suguya 3 ye: Minnu bɛ don mɔgɔ kun na, fari la ani minnu bɛ sɔrɔ fari simayɔrɔ bɛɛ la. Ɲimiw ni ngarangaw bɛ ŋɛɲɛ, wololabanaw walima gɛnɛgɛnɛ bila mɔgɔ la. Walasa ka aw yɛrɛ tanga ɲimiw ni ngarangaw ma, aw bɛ saniya matarafa.\nAw bɛ to ka dɛbɛnw, dilanw, daraw, kunkɔrɔdonnanw ni birifiniw bila tile kɔrɔ. Aw bɛ to ka aw ko ani ka aw kunsigiw kɔrɔlaw ko ka jɛ. Aw bɛ to ka denmisɛnniw kungolo lajɛ. Ni aw ye ɲimi walima ngaranga ye denmisɛn kelen na, aw bɛ kɔn ka denmisɛn bɛɛ furakɛ; ni o tɛ u bɛ a yɛlɛma ɲɔgɔn fɛ. A bɛ denmisɛn min na, aw kana a to o tigi ni denmisɛn tɔw ka si ɲɔgɔn kan.\nNi a bɛ kungolo la walima ni a bɛ sɔrɔ fari yɔrɔ wɛrɛ la: Aw bɛ se ka ɲimi silatunu ni aw kunsigi koli ye kosɛbɛ miniti 10 ɲɔgɔn safinɛ ni kungolokosafinɛji la. Aw bɛ a sananko ka tila ka a pɛɲɛ ni kunpɛɲɛnan ɲinmisɛnni dɔ ye ka ɲimiw ni u fanw bɛɛ bɔ. Aw bɛ o kɛ don o don fo ka se dɔgɔkun 2 ma.\nAw kana kungolokosafinɛji kɛ aw kun na, fɛnɲɛnamafagalan (lindane) bɛ min na, barisa ale sɛgɛ ka ca.\nNi safinɛji gansanw ma se ka mako ɲɛ, pirɛtirini (pyréthrines) (izinitigiw tɔgɔ RID) walima pirɛmetirni (perméthrines, izinitigiw tɔgɔ Nix) bɛ min na, o bɛ se ka mako ɲɛ, nka ni aw bɛ o kɛ, aw bɛ a kɛcogo bato. Aw kana a to a ka se aw ɲɛ ma, fana aw bɛ jateminɛkɛ ni farikolo bɛ se ka a kun. Musokɔnɔma ni denmisɛn minnu tɛ san 2 bɔ, olu man kan ka kɛ.\nƝimi furakɛlen kɔfɛ, aw bɛ aw jija ka u fan bɛɛ silatunu. Ni aw ye fanw to yen u ka tɔrɔ, ɲimi bɛ segin ka don aw kun na tuguni. Mɔgɔw ye furakɛcogo caman lajɛ, nka kunpɛɲɛ matarafali de ɲɔgɔn tɛ. Aw bɛ aw kun pɛɲɛ don o don fo dɔgɔkun 2 walasa ɲimiw ni u fanw bɛɛ ka bɔ kunsigi kɔrɔ.\nAw bɛ to ka tɛntulu mu aw kunsigi la walasa a ka magaya ka ɲimifanw bɔli nɔgɔya. Aw bɛ a pɛɲɛ ni pɛɲɛɲimisɛn ye. Mɔgɔ dɔw hakili la ko tetulu, loriyetulu (le romarin) walima yirinikunantulu (o bɛ sɔn ka farinya) olu de ka ɲi kosɛbɛ, nka olu bɛ na ni faritanabana bila dɔw fana ye.\nAw bɛ winɛgiri kɛ jikalan na ka aw kun ko ni o ye (winɛgiri hakɛ ni ji hakɛ bɛɛ ka kan ka kɛ 1 ye) ka to fo lɛri tilancɛ, ka sɔrɔ ka a pɛɲɛ ni pɛɲɛɲimisɛn ye.\nNi ngaranga don: Aw bɛ aw ko ni jikalan ye don o don fo tile 10. Ni aw ye aw ko ni jikalan ye, aw bɛ tila ka aw kanka ni safinɛ ye ka aw ko ka jɛ. Aw bɛ aw simayɔrɔ bɛɛ pɛɲɛ ni pɛɲɛɲimisɛn ye. Ni aw bɛ se, aw bɛ a furakɛ i n’a fɔ maɲa. Aw bɛ aw jija aw ka finiw ni aw ka dilan saniyalen ka to waati bɛɛ.


Dɔrɔgu tako jugu ni a donni mɔgɔ joli la, o kɛlen don gɛlɛyaba ye diɲɛ kɔnɔ bi.\nSigarɛti ni dɔlɔyamariyalen don jamana caman na, o ye a to mɔgɔw tɛ ɲɛ u kɔ. U bɛ kɛ mɔgɔ caman sata ni u ka bana sababu ye san o san diɲɛ fan bɛɛ. Dɔlɔ minko jugu kɛra gɛlɛya ye kɛnɛyakow la, ani denbayaw ni sigidaw la diɲɛ kɔnɔ. Sigarɛti kɛra mɔgɔ caman sata ye jamana yiriwalenw na nka sisan a ka jugu faantan jamanaw na. Ni sigarɛtimin dɔgɔyalen na jamana yiriwalenw kɔnɔ, sigarɛti dilannanw ye a daminɛ ka a caman feere faantan jamanaw kɔnɔ min kɛra u bolo sugu kura ye. Sigarɛti ni dɔlɔmin kɔlɔlɔw ɲɛfɔlen don gafe ɲɛ Dɔlɔmin ni Sigarɛtimin na.\nSigarɛti ni dɔlɔ kɔ, mɔgɔ caman bɛ dɔrɔgu suguya wɛrɛw ta diɲɛ kɔnɔ, dɔrɔgu minnu ma yamariya. Sigida bɛɛ ni u ka tɔgɔ dalen don, i n’a fɔ misali la marijuwana (jiri, po, bin, ganja), opiyɔmu (heriyini, mɔrifini), metanfetamini (telimani) ani kokayini (poudre blanche). Mali la, dɔrɔgu dɔw bɛ yen i n’a fɔ bilebile (bleble), katɔzi (quatorse), amadu aya (Amadou Ayah), sanburu ɛndiyɛn (chanvre indien) ani Alimukayikayi (Alimou kayekaye).\nGɛlɛya wɛrɛ bɛ yen sisan dugubaw kɔnɔ ni o ye denmisɛnw ka fura jugu dɔ samani ye i n’a fɔ kɔli, tuma dɔw la pɛntiriji, samaratulu, gazuwali ani fɛn jima wɛrɛw. Tuma dɔ la mɔgɔ dɔw bɛ fura ta ka tɛmɛ a tata hakɛ kan.\nDɔrɔgu dɔw bɛ kunu, a dɔw pikiri bɛ kɛ, a dɔw bɛ min walima ka a ɲimi ani ka a sama. Dɔrɔgu bɛɛ ni a kɔlɔlɔ don farikolo la. Kokayini bɛ se ka mɔgɔ fari walawala ani ka a tigi nisɔn diya nka kɔfɛ a tigi bɛna a ye ko a sɛgɛnnen don, a dusu tiɲɛnen don ka a fari faga a kan. Dɔrɔgu dɔw bɛ mɔgɔ su i n’a fɔalikɔli, opiyɔmu, mɔrifini ani eroyini nka o kɔfɛ, a bɛ a bila kokuntankɛ la walima ka a kɛ a tɛ bɔ a yɛrɛ kalama. Dɔrɔgu wɛrɛw bɛ yen minnu bɛ mɔgɔ bila kumakuntan fɔ la ani malobaliya, o dɔrɔguw ye marijuwana, PCP, LSD ani peyoti ye.\nAw ye aw janto nin na: Muso kɔnɔma ka sigarɛti ni dɔlɔ ani dɔrɔgu wɛrɛw minni bɛ se ka gɛlɛya lase a den ma. Mɔgɔ caman ka pikiribiɲɛ kelen kɛ ka u yɛrɛ sɔgɔ, o bɛ se ka kɛ sababu ye ka bana juguw yɛlɛma ɲɔgɔn na i n’a fɔbiɲɛdimi (gafe ɲɛ Biɲɛdimi) ani sidabana (gafe ɲɛ Sigida 24 Sidabana).\nA ka ca a la mɔgɔw bɛ dɔrɔguw ta walasa u bɛ ɲinɛ u ka gɛlɛyaw ni kɔngɔ kɔ. Nka ni u ye a tali daminɛ, u tɛ se ka a bila tuguni. Ni u ye a lajɛ ka a jɔ, u bɛ nisɔngoya ka bana walima ka kɛ nijugu ye. Walasa u ka se ka u ka dɔrɔgu sɔrɔ, u bɛ ko bɛɛ kɛ, u tɛ sɔn ka dumunikɛ wa u bɛ tila ka ban u ka denbaya la. O cogo de la dɔrɔgu tali bɛ na ni gɛlɛyaw ye duw kɔnɔ ani sigidaw la.\nDɔrɔgu bilabaliya bɛ se ka fɛn dɔw lase mɔgɔ ma, i n’a fɔ:\nDu kɔnɔ gɛlɛyaw,\nDɔrɔgu dɔw bɛ yen minnu bila man di, i n’a fɔ kokayini ani eroyini. Mɔgɔ bɛ mɛn dɔrɔgu dɔw tali la ka sɔrɔ a man don u joli la. Dɔrɔgu bilabaliya bɛ se ka bana bila mɔgɔ la walima ka a faga. Nka ni mɔgɔw ye u cɛsiri, ka u jija ani ka dɛmɛ don dɔrɔgutalaw ma, a tako jugu bɛ dabila.\nNi mɔgɔ ye dɔrɔgu bila, a bɛna a ye ko a tɛ hɛrɛ la, a bɛ tila ka taabolo wɛrɛ ta. O bɛ wele ko nege kɔlɔlɔw. A tigi bɛ kɛ mɔgɔ dusuba ye, ka a fari faga a kan ani ka a kɛ mɔgɔ dusumango ye. A bɛ kɛ a hakili la ko a tɛ se ka ɲɛ dɔrɔgu kɔ.\nDɔrɔgu dɔw nege bɛ mɔgɔ bila ka kojugu kɛ u yɛrɛ la walima mɔgɔ wɛrɛ la, dɔrɔguw i n’a fɔ kokayini walima eroyini. O la, a ka kan ka taa dɔgɔtɔrɔso kɛrɛnkɛrɛnnen dɔ la. Dɔrɔgu wɛrɛw bɛ yen i n’a fɔalikɔli, marijuwana, sigarɛti ani dɔrɔgu samataw, olu bilali tɛ fɛn kɛ mɔgɔ la fo ka se dɔgɔtɔrɔso la taa ma, nka du kɔnɔ mɔgɔw ni teriw ka dɛmɛ nafa ka bon kosɛbɛ a tigi ma.\nNin ye ladilikan dɔw ye minnu bɛ se ka dɛmɛ don dɔrɔgu talaw ma:\nAw bɛ dɛmɛ don mɔgɔ ma, mɔgɔ min b’a fɛ ka dɔrɔguta dabila. Aw bɛ a to aw hakili la ko a ka dusumangoya tɛ aw ko ye nka a ka dɔrɔgu bilali sababu don.\nSigida dɔrɔgutala kɔrɔw bɛ se ka fara ɲɔgɔn kan ka dɛmɛ don mɔgɔw ma minnu b’a fɛ ka a dabila. “Alikɔliki anonimu” ye o tɔn dɔ ye (Alcooliques Anonymes). O dɔlɔminna kɔrɔw ni dɔrɔgutala kɔrɔw ka tɔn ye mɔgɔ caman dɛmɛ ka bɔ dɔlɔmin ni dɔrɔguta la diɲɛ fan caman na.\nSigarɛtimin, dɔlɔmin ni dɔrɔguta kɔlɔlɔw bɛ se ka ɲɛfɔ denmisɛnw ye bangebaaw ni lakɔlikaramɔgɔw ni kɛnɛyabaarakɛlaw fɛ. Aw bɛ taabolo ɲumanw ɲɛfɔ denmisɛnw ye ani ka u ladi ka bɔ jogo juguw sira kan.\nAw bɛ aw jija ka gɛlɛyaw kɛlɛ aw ka sigida la, gɛlɛya minnu bɛ denmisɛnw don dɔrɔguta la i n’a fɔ kɔngɔ, baarako, ani dɛmɛ sɔrɔbaliya. Aw bɛ dɛsɛbagatɔw dɛmɛ ka u ka hakɛw sɔrɔ.\nWaleya ɲumanw ka teli ka a tigi dɛmɛ ka tɛmɛ ɲangili ni nimatɔɔrɔ kan.


Cɛkelen dugu — Wikipedia bamanankan\nCɛkelen dugu yɛ dugu Sikasso mara la yɛ. Cɛ dô tun be dugu dôla, a fa sala ka ba sa ka kelen to, dôgô ni kôrô fan chi té a fɛ fô a yɛrɛ kelen daman. A fa ni a ba salen kô dugu môgôw ye a ma ba u'la ka to a kelenna, môgôw bè bana ala a kelen o sabanula a ye dugu bila ka taa sigi kunko kônô. A taa wati sigi kunko la a si tun tèmè na muso furu kan, n'ka m'a si ma son ka den di a ma furula, alima ka muso nyini k'a di a ma. A ye a ka bugu sigi kunko ni na, a bɛ sɛnɛw kɛ a kelenna.\nDon dô a tola sɛnɛna cɛ kôrôba dô na na sôrô foro la, a y'a nyinikan n'a sôrô a be sɛ ka su kè a ka bugu la, ni dugu jɛla a be taa a taa yôrôla, a ko basi tɛ. Wula sela minkè, u'taa la so, a ye ji kalaya ka di cɛ kôrôba ma, ka dumuni tobi u'y'a dun. Cɛkɔrɔba sôrô la ka nyini kan ko muso tɛ i'bolo y'an, a a ko awo, a sôrôla ka do a gneinna ka fô.\nDugu jɛlen, daraka dunlen kô fɛ, cɛkɔrɔba ye sira nyini, a taa tola ye yiri dô fô a ye ko ni a ye ni yiri kè jiw jiw la,ni musow musow ye a min, a'l ni a taa la yôrô yôrô a be segi ka na sôrô a ka yôrôla. O yôrô bɛ a ye ji fiɛn dô sigi a ka bugu don da la, ka yiri ni kɛ a ji la. Musow musow ye fiɛn ni ji min o bɛ segina ka na sôrô yen. Bi a ka dugu bonya na kosɛbɛ, dugu musow yɛrɛ ka ca ni tɛw ye. Ni cɛkɔrɔba de kɛ la sababu nyuman ye ni cɛ falatô jeliman goni man.\nRécupérée de « https://bm.wikipedia.org/w/index.php?title=Cɛkelen_dugu&oldid=36345 »\nLa dernière modification de cette page a été faite le 3 Zanwuyekalo 2015 à 19:16.