Mɔni ye den farikolo n’a hakili kɔgɔcogo ye. A b’a yɛrɛ farikolo don a sagoya la cogo min na ani a bɛ kumalaciw ɲɛnabɔ cogo min na ka fara a bɛ kunkow ɲɛnabɔ cogo min na kan olu bɛɛ bɛ kɛ a tɔgɔlakow ye. Nka a ka adamadenya yiriwali man kan ka kɛ fɛn jɔlen ye. O ka kan ka to sen na ka wara ka t’a fɛ. Ni den min mɔni ka suma, kɔlɔsili ka kan ka bonya o kan.\nMunna den dɔw mɔni senna ka suma kojugu ni dɔw ta ye? Tuma dɔw la, kɔrɔ wɛrɛ foyi t’o la – danfara tɛ ban mɔgɔw ni ɲɔgɔn cɛ. Nka bana ni balodɛsɛ bɛ se k’a to den mɔni bɛ sennasiri cogoya bɛnbaliw la. Lujuraya sugu dɔw bɛ se ka na ni mɔni cogoya tiɲɛni tɛ ye fana. Misali la, i tɛ kɔn ka bɔ a kala ma ko tuloko bɛ den na. O nɔ na, i kɔni bɛ sɔmi k’a tɛ sela ka kuma i n’a fɔ a balimamusow n’a balimakɛw cogo la. A ka kan i k’i ɲɛmada den mɔcogo fɛ bari mɔni sennasumayali ka teli ka kɛ kɛnɛya kunkangɛlɛya dɔ ye walima lujurako dɔ i ka kan ka min sidɔn.\nDen min si bɛ kalo 3 la o ka kan ka se:\nKa yɛlɛmisɛnnin kɛ\nMankan ni yɛlɛma-yɛlɛma kɛtɔ dɔn\nK’a kɔrɔmɔgɔw yeelen n’u kumakan dɔn\nK’a yɛrɛ tɛgɛw lakodɔn\nKa kasi ni kɔngɔ bɛ a la walima n’a minɛcogo man ɲi\nKa sin min k’a sɔrɔ tirikitaraka ma ye a la\nK’a kun kɔrɔta k’a dalen to a kɔnɔ kan\nDen min si bɛ kalo 6 la o bɛ se:\nK’a kun munumunu ka mankan bɔfan ɲini.\nK’a dalen yɛlɛma ka bɔ a kɔnɔbara kan k’a da a kɔ kan\nK’a masurunnamɔgɔw dɔn.\nKa fɛnw ta ka don a da\nDen min si bɛ san 1 na o bɛ se:\nKa mankan bɔlen mɛn k’o ladege ani ka daɲɛ kelen-kelenw ladege\nKa tulon nɔgɔmanninw kɛ, i n’a fɔ: uwaaa!\nKa fɛnw ta ka bila-bila ɲɔgɔn kan walima ɲɔgɔn kɔnɔ\nKa wuli k’a sigi i yɛrɛ ma ka ŋunuma a yɛrɛ ye\nK’a maanabɔ yɔrɔjanfɛn nɔ fɛ walima wulikajɔ nɔ fɛ\nDen min si bɛ san 3 la o ka kan ka se:\nKa kumasen kelen-kelenw faamu ni k’u fɔ\nKa baara misɛnninw kɛ i n’a fɔ furanni\nKa mɔgɔ wɛrɛw kunkankow dɔn\nKa minɛnw woloma-woloma\nKa boli, k’a pan, ani ka yɛlɛn fɛnw na\nNi den bɛ mɔna ni sennasumaya ye, i bɛ se k’a dɛmɛ cogoya 2 la:\nI bɛ kɛnɛya tigilamɔgɔ dɔ bila o k’a lajɛ ni mɔni sennasumayali in bɛ sɔrɔla kun min na.\nDen mɔni sennasumayalen don a ka mɔgɔya dakun minnu na, i bɛ kɔlɔsili bonya olu kan.\nDen mɔni sennasumayalen don dakun minnu na i b’a dɛmɛ k’a mɔni sankɔrɔta o dakunw na.\nA yɔrɔ kalan (ɲɛ Nanfila A: Den ka mɔni kɔlɔsilisɛbɛn) den mɔni kɔlɔsilisɛbɛn kunkanko bɛɛ ko la. O sɛbɛn ninnu nafa ka bon denmasaw ni kɛnɛya tigilamɔgɔw bɛɛ bolo. Den mɔni kɔlɔsili nɔbɔcogo ɲuman don ani k’u kunnafoniw ta ka den ka kow ɲɛnabɔ a mɔtɔla.


Kàpaala - Fàkan\nMali dufguw >\nKàpaala Ye galoda-dugu de ye. Sikaso marabolo dugu dɔ dòn nk'a bɛ yen Kucala kolomi de fɛ. Kàpaala ni Kucala cɛ jànya ye bam 25 ye. A ni Sikaso ta ye bam 138 ye. A ni ʃìkolonba bɛ dàncɛ Bɔ ni bam 4 ye. A ni Sangaba fana ka surun ɲɔgɔn na kosɛbɛ. A kɛɲɛkayanfan fɛ, Wucinna Bɛ yen ni bam 11 ye. A worodugu-yanfan fɛ ntɔrlanin bɛ yen ni bam 6 ɲɔgɔn ye.\nKàpaala tɔgɔ Sɔrɔcogoko kan, kunnafoni kɛnɛman ma Sɔrɔ nka kàla bɛ Se ka Turu min kan o ye ko kɛlɛ de delila ka Bìn a dugu in kan lawale la. U dɛsɛlen, minnu Sera k'u yɛrɛ Tla olu Bòlila ka T'u ɲɛmadogo yɔrɔ wɛrɛ la. Ɔ, kɛlɛ bannen, dɔw Seginna ka n'u Sìgi yen. O de Nàna ni "Kàpaa" ye. Daɲɛ in ye mamara de ye. Nk’a bɛ fɛn damadɔ Лini kɔrɔko siratigɛ la. "Ka Paa" (a Bòlila), "ka Pa" (a Nàna), "Kàpahay" (tomon). Siga t'a la, nin daɲɛ ninnu bɛɛ dlonnen dòn kɛlɛ de la nka 'bolo tɛ Se ka nin dɔla kelen ma k'a tɔgɔ in Dara ka Da o kan.\nFaama-dugutigiya de bɛ kàpaalakaw fɛ yen. Nka o bɛɛ n'a ta u ka o dugutigiya tolen bɛ kìn kelen ni jàmu kelen de 'bolo yen. Kɔrɔyako tɛ u ka dugutiya ye, u b'u taw Sugandi. I n'a fɔ an y'a Fɔ cogo min na, faama-dugutigiya y'u ta ye nka ni dannaya Dara min kan k'i Sugandi ka Kɛ yen dugutigi ye ni saya ma S'i ma foyi t'i Lawuli ka Bɔ yen. Ɔ nka ni Ala y'a kɛ ko dugutigi Ntanyanna 'bɛn bɛ Kɛ waati dɔ de kan n'o Sera u bɛ sɔrɔ ka mɔgɔ kura Sugandi k'o Sìgi. Kàpaala tutigɛbaa Bɔra mande donsoya sira kan ka Nà yen tu Tigɛ. O de ye yen dugutigi fɔlɔ ye. O kɔ fɛ minnu Kɛr'a ye cilen 'kɔ olu ye: Hɔgze sunŋara, Kasunm sunŋara ani Madu sunŋara ye. Nka bì, Adu sangare de bɛ yen. Kun min Bɔra n'a ye sunŋaraw la ka Nà sangare la o ma Walanwalan.\nKìn 9 de Bɛ kàpaala: Kafiŋela, pɔrɔgɔso, kaɲigala, nizerekan, fandukan, flaakan baninkɔ, dozii ani kinikan. Mali mɔgɔ hakɛdɔnni jate laban min Kɛra kàpaalakaw taar'u Jɔn mɔgɔ 2181 na.\nFulaw ni dɔgɔnɔ dɔw bɛ yen ka Fàra miɲakaw kan. Yen jàmuw ye sunŋara, sangare, danbɛlɛ, kulubali, tarawele, konatɛ, mankani ani kɔnɛ ye. Kàpaalakaw. Kàpaala ni dugu minnu ye sinankunmanw ye olu ye: Zeena, sanŋɛɛla, baso ani wurekela ye. Furu kɔnnen dòn kàpaala ni zeena dɔrɔn de 'cɛ, n'o tɛ furuɲɔgɔnnya b'a n'a laminidugu tɔ bɛɛ 'cɛ, wa o cogo kelen na, a bɛ Tɛmɛ du bɛɛ ni kabila bɛɛ ni ɲɔgɔn 'cɛ. Mamara kɔ fɛ, kàpaalakaw bɛ kan wɛrɛ minnu Fɔ olu ye: bamanankan, fulakan ani dɔgɔnɔkan ye.\nkàpaalakaw ka baarawla fànba ye sɛnɛ ye. U bɛ sɛnɛfɛn caman Sɛnɛ, i n'a fɔ keninke, saɲɔn, sàba, malo, tiga, tiganinkuru, gajaba, bananku, woso, je, bàra, galama, ʃɔ, zɛrɛ, bɛnɛ, soza, dà ani kɔɔri. O kɔ fɛ, foronto ni tamati ni nkɔyɔ ni salati ni ʃù ni gan ni kɔnkɔn ni nanaye ani melɔn fana Sɛnɛ. U bɛ jirituru fana Kɛ. Yen jiriturutaw ye: lenburu ni mangoro ni buyagi ani sɔmɔ ye.O kɔ fɛ, u bɛ baganmara ni jago ni mɔni ani bololabaara misɛnnin dɔw fana Kɛ u sèn fɛ. U ka bagan marata yen, daba ni kamanmafɛn-kunda na o dɔw ye bà, misi, saga, fàli, wùlu, jakuma, lɛ, ʃɛ, kami, tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin ye. U ka jago bɛ butigifeerew ni sɛnɛfɛn-feerew ni jiridenfeerew ni baganjagow ani bololafɛndlata-feerew (numuyabaaraw) de 'kùn kan kosɛbɛ. Laadalamɔni de bɛ K'u fɛ yen nɔ. U k'o mɔni in bɛ K'u ka kɔw n'u ka lɛw kɔnɔnaw la. Yen jɛgɛminɛ-fɛɛrɛw ye: jɔ ni muru ni ntolen ani sɔgɔlanw ye. Kàpaala sugu jɔdon ye tarata ye. Donsoya bɛ yen.\nManabɛlɛ ni wɔlɔjuruda ani gɛnni de ye kàpaalakaw fana ka kɔnɔminɛ-fɛɛrɛ ye. Marafa y'u ka kungosogobaw fàalan ye. U bɛ misiden dabɔ ni fɛɛrɛ min ye o ye ncɔlɔ n'u b'a Weele ko "gbarayi" mamara la. U bɛ dugukɔnɔbagan murutilenw Minɛ ni fɛɛrɛ minnu ye, o dɔ ye jonborifli, koronka-minɛ ani nɛgɛka-minɛ (ni dumunifɛndɔ ye) walima k'a bagan-masinan Gɛn ka Minɛ a ku ma k'a Sama fo k'a Lajɔ. Yen musow bɛ finisɔgɔ Kɛ kosɛbɛ.\nKàpaala ye dɛmɛ caman Sɔrɔ baɲumankɛtɔn-kunda. Olu la, an bɛ Se ka CMDT ni PAGE ЛƐTAA ni JIGISƐMƐJIRI ni KɲFO JIGINƐ ani USAID Tɛrɛmɛ. Nin baɲumankɛtɔn ninnu ka baaraw Bòlila kàpaalaka yiriwa kan dakuncaman na, i n'a fɔ kɛnɛya, sɛnɛ, kàlan o n'a ɲɔgɔnna wɛrɛw. An bɛ dòn min na i ko bì ko kura damadɔ bɛ Sɔrɔ kàpaala i n'a fɔ ɲɔʃimansin, kɔlɔn ŋana, jabaranin, kɔɔrisugu, tlebarika-walan, kalalikɛkɛmansin ani moto.\nLakɔlikalanso min bɛ kàpaalakaw fɛ yen, o ye forobata ye. dugumandakun fàn fɔlɔ n'a flanan bɛɛ b'a la. A kàlanso in da Yɛlɛna 1990 sàn. O kɔ fɛ, madarasa kelen fana bɛ yen tun. O fana da Yɛlɛ ni sisan cɛ bɛ sàn 20 ɲɔgɔn Bɔ, dugumandakun fàn fɔlɔ dɔrɔn ta dòn. Kàpaala sìginikalanso ye kelen ye, o Dabɔra 2002 sàn na. Balikukalan ka Lakodɔn kàpaala o Kɛra 1978 sàn. An bɛ bì min na, a kàlanyɔrɔ sàba de bɛ ye. Nka nin kàlan sugukofɔlen sàba ninnu na, lakɔli de yanga ka bòn ka sago a fla tɔ kan.\nMisiri kelen de bɛ kàpaala wa u ka juma fana bɛ Seli o misiri kelen in 'kɔnɔ. Silamɛya Yera màa fɔlɔ minnu 'bolo yen, o ye Bakari sunŋara ani kasunm sunŋara ye. Silamɛya kɔ fɛ, kɔsɔnta dɔ fana bɛ yen u bɛ min Weele ko kàpaadugu (mamara) kàpaalakɔ (bamanankan).Kàpaalakaw ntɛnɛ ye miniɲa ni waraninkalan ani kooro ye. U ka dugudasiri ye bakɔrɔn ni fàlimuso ye.\nKɔɲɔw ni seliw ni sanyɛlɛmaw ni sankunbɛnw ni ntolatan ani laadalakow kàpaalakaw ka ɲɛnajɛlakow ye. U ka fɔlifɛnw ye ya ni bàra ni bala ni dunun ni jenbe ni flen ni gita ni ntamannin ani cicara ye. U ka ɲɛnajɛyɔrɔ ye dugu foroba-kɛnɛba ye u b'a Weele ko kafubgɔ.\nKɔ ni dàla ni fàla ani lɛ bɛ Sɔrɔ kàpaala. O yɔrɔ kofɔlen ninnu na manɔgɔ , ntɛbɛn, ntòri, kaanaw, miniɲa, koorow ani koorokaaraw bɛɛ bɛ Sɔrɔ yen. Jiri suguya caman bɛ yen kungo 'kɔnɔ fana o dɔw ye jala, banan, sanan, genun, nkaba, npeku, zaban, dingɛ, gele, nsira, bumu, ʃì, nɛrɛ, sebe, toro, balazan, ntabakùnba, kòro, woo, ntɔngɛ, ntege, zɛrɛninjɛ, nkalama danga sunsun, zɛkɛnɛ, zaajɛ, bàro, ɲama, gunjɛ pɔpɔ ani nten. Yen kungosogow ye miniɲan, dànkala, nkorongo, kungo-kami, wɔlɔ, gunnajɛ ani baninkɔnɔ. Yen kungodaw tɔgɔ Flɛ: Fulawɛɛrɛ, ntɔsigi, tigasigi, muturu, zematii. Kùluba fla b'u fɛ yen: ɲabubiri ani ɲabugboo.\nKàpaala kaburudon ye duuru ye. Kùn wɛrɛ tɛ yen kaburudon kɛli duuru ye fo n'a Kɛra fànko ye. Fàn minnu ka surun ɲɔgɔn na olu bɛ Jɛ kaburudon kelen na. Fɔlɔ la yen kaburudo bɛɛ tùn bɛ Bɔ kɔrɔnyanfan fɛ, nka sisan bɔfan kelen t'a la. Ni 'bɛn Kɛra yɔrɔ o yɔrɔ kan a bɛ Bɔ yen.\nYen samiɲɛ bɛ Dòn mɛkalo la ni ka Taa Foori fo sɛtanburukalo la. Yen kawulɛ bɛ Jɔ ɔkutɔburukalo la tlema bɛ Bɛn marisikalo ma jɔyi. u ka tlema bɛ da Minɛ ɔkutɔburukalo la. Sanji hakɛ samiɲa kɔnɔ. U samanen sanadaba ye 1000 ye.\nKɔ kelen bɛ kàpaala, o ɲɔgɔn kabakofɛn tɛ. Bari kɔ in bɛ to ka Fa fo ka walankata tlema fɛ. Wa màa si ma o sababu Dɔn.\nFogo yeko: 1146205 - Bì: 124 - Kalo in: 7795 - Лinan: 67408.\nFura Yeko: 1035 - Bì: 1 - Kalo in: 7 - Лinan: 66.


Dinbal - Fàkan\nDinbal ye mali galotigi-dugu dɔ ye. Galotigi minnu Tɛmɛna yen ye olu ye Pol sojo, Kalɛf Tesuge ani Amidu Tesuge ye. Dinbal bɛ kolomi min na o ye Bankas ye, a n'o cɛ jànya ye bam 12 ye. Wa o de fana ye yen duguba ye a ka surun min na. Dinbal ye Mooti marabolo dugu dɔ de ye, o n'a cɛ bɛ Taa bam 80 ɲɔgɔn na. Dinbal ni dugu wɛrɛ minnu bɛ dàncɛ Bɔ yen ye Seja, Sɔn, Logo ani Tobara ye.\nDugu in bɛ Weele Dinbal ni Juma fla bɛɛ la. Tubabukan na dinbal bɛ Sɛbɛn tan "Dinmbal". Fɛn min ye tɔgɔ ninnu sɔrɔcogo n'u kɔrɔko ye, kùnnafoni kɛrɛnkɛrɛnnen ma Sɔrɔ o kow kan.\nDinbal dugutigiya ye laadalata ye. Nka o n'a ta u ka dugutigi bɛ sugandi de. Dinbalkaw fɛ yen, ni dugutigi Faatura u bɛ kalo sàba Kɛ ka sɔrɔ 'mɔgɔ tɛ dugu kùn na. O tuma na n'o kalo sàba Dafara u bɛ sɔrɔ ka mɔgɔ kelen Sugandi u ka dugutigibonda mɔgɔ ɲɛmatigɛlenw cɛ la ni k'o Sìgi. N'i Sìgira ka ban dinbal dugutigiya la, ni saya tɛ sababu wɛrɛ t'i Bɔ yen. Dinbal dugutigi kɔrɔ dɔw flɛ: Madu Tesuke, Hɛrɛ Tesuke ani Baji Tesuke. Nka an bɛ don min na i ko bì (2016) màa min bɛ dugu kùn na o ye Bakari Tesuke ye.\nDinbal sìgili ni bì cɛ a ma sìgiyɔrɔ-yɛlɛma Kɛ. A sìgikɛnɛ bònya bɛ Taa bam 100 na kɛrɛ naani 'kɔnɔ. Dinbal dugumɔgɔ hakɛ bɛ 1000 walima 1500 Bɔ bì (2016). Yen kìnw ye 9 ye olu la, Amasabo, Tiamadɔ, Seribe, Jumana, Bujibo, Jinekanabo,Leanbo, Sarobo ani Lobonabo b'o la.\nSiya minnu bɛ dinbal, olu ye: Dɔgɔnɔ/kaadɔ, Mɔʃi ani fula ye. Yen jàmuw ye Tesuke, Wedrago, Jalo, Arame, Demago ani Daramɛ ye. Dinbalkaw sinankunw ye yenɛbow ni Gisubaraw ye. 'Tnɛ tɛ dinbal n'a laminidugu ʃi 'cɛ furuko siratigɛ la, wa yen dugu yɛrɛ 'kɔnɔ bɛɛ bɛ Furu ɲɔgɔn ma. Dɔgɔnɔnkan de forobayalen bɛ dinbalkaw fɛ yen hali ni y'a sɔrɔ kan wɛrɛw bɛ kelen kelennin Fɔ yen.\nDinbalkaw bɛ dɔɔnin dɔɔnin Kɛ sɛnɛ na. U bɛ sɛnɛfɛn minnu Sɛnɛ o dɔw ye saɲɔ, tiga, tiganinkuru, gajaba, woso, je, ʃɔ, bɛnɛ ani dà ye. Yen nakɔjiriba sɛnɛta dàn ye lenburu, manje ani ntɔmɔnɔ ye. U bɛ nakɔlabaaraw fana Kɛ. O nakɔ ninnu 'kɔnɔ u bɛ tamati, nkɔyɔ salati, ʃù, gan, kɔnkɔn, melɔn ani karɔti Sɛnɛ. Dinbalkaw bɛ bagan dɔw fana Mara i n'a fɔ: misi, bà, saga, fàli, wùlu, sò, jakuma ani lɛ. Ninnu fana tɛmɛnen 'kɔ u bɛ kamanmafɛn dɔw Mara i n'a fɔ: ʃɛ, kami, tonkɔnɔ, tlotlo ani jɛnɛntubannin. Jago bɛ sɛbɛkɔrɔ Kɛ dinbal. Yenkaw bɛ sɛnɛfɛn-feere ani butigi-feere Kɛ kosɛbɛ. dinbal sugu ye tɛnɛn ye. Nin bɛɛ Tɛmɛnen 'kɔ bololabaara kelen kelennin dɔw fana bɛ Kɛ yen i n'a fɔ: Dabadla, murudla, nɛgɛdagadla, jiriʃi o n'a ɲɔgɔn na wɛrɛw. Donsoya bɛ dinbal Nka u tɛ bolodon Kɛ yen donsoya la.\nDinbalkaw fɛ yen bì ɲɔʃimansin, kɔlɔn ŋana, pɔnpekɔnɔn jabaranin, mobili, moto, kalalikɛmansin, kɛnɛyaso ani lakɔliso bɛ Sɔrɔ yen ko kura kunda. UNICEF, PCR, USAID ani Save the children ye baɲumankɛtɔnw ye minnu ni dugu bolo bɛ ɲɔgɔn 'bolo yiriwa baaraw kamà. Wa u ka yiriwa ɲɛsinnen dòn kàlanko, sɛnɛko, denmisɛnninw ka kɛnɛyako, sannifeere, jurudon ani jurusara ma.\nDinbal Lakɔlikalan Dabɔra 1994 sàn. U ka lakɔliso ye duguma-dakun fàn fɔlɔ an'a fàn flanan ta ye, wa a bɛɛ ye foroba ta ye. Lakɔli kɔ fɛ madarasa fana bɛ yen, o Dabɔra 2000 sàn. A kàlanso hakɛ ye wɔɔrɔ ye duguma-dakun fàn fɔlɔ ta fana dòn, Nka kɛnyɛrɛye ta y'a ye. Siginikalan Sera yen 2008 sàn. O kàlanso 3 bɛ yen. Denmarayɔrɔ fana bɛ yen o Dabɔra 2011 sàn. Dinbal lakɔlikalan kuntaala ye sàn kɔnɔntɔn ye. Madarasa ta ye sàn wɔɔrɔ ye. An bɛ bì min na lakɔlikanlan de fanga ka bon yen ka sago kàlan tɔw kan.\nSilamɛya ni kerecyɛnya bɛɛ bɛ dinbalkaw fɛ yen. Alisilamɛya misiri kelen bɛ yen ka Fàra eglizi kelen kan. Nin diinɛ fla ninnnu kɔ fɛ, laadalabato kelen fana bɛ yen n'a bɛ Fɔ o ma ko: Sìgi. O batoso kelen bɛ yen a bɛ Fɔ min ma ko: Jomana.\nDinbalkaw ka ɲɛnajɛlakow ye donsotlonkɛ, ʃɛnta, sanyɛlɛma ani seliw ye. Nin ɲɛnajɛ kofɔlen ninnu na u bɛ fɔlifɛn minnu Fɔ olu ye nkɔni, kɛɲɛ, fle, jenbe, flen ani dunun ye.\nDinbalkaw ka kungo ye kɛnɛjɛ ye. jiriba minnu ka Teli ka Sɔrɔ yen ye nkaba, npeku, gele, nsira,ʃì, balazan ani zɛkɛnɛ ye. Yen kungosogobaw dàn ye lɛ ni duga ye. U kungodaw ye: Baarakoro, cejebaara, laara ani sajabaara ye.\nDinbalkaw fɛ yen silamɛw ka kaburudo b'a 'dàn na, bolisɔnnaw ta b'a 'dàn na, kerecɛnw ta b'a 'dàn na, jeliw fana ta b'a 'dàn na.\nDinbalkaw fɛ yen, ni samiɲɛ Bɔra yen kawulɛ bɛ Nà n'o Bɔra yen Tlema bɛ Nà. Yen funteni sannadan tɛ Tɛmɛ 38 kan, a nɛnɛ hakɛ dugumadan fana tɛ Tɛmɛ 24 kan.\nKabakomayɔrɔ fla bɛ dinbal: Tɔkunna ani Aramaju. Nka tɔkunna de lakodɔnnen dòn kosɛbɛ.\nFogo yeko: 1146974 - Bì: 258 - Kalo in: 8564 - Лinan: 68177.\nFura Yeko: 1359 - Bì: 1 - Kalo in: 9 - Лinan: 67.


Baliku kalanden dɔ ka seereya balikukalan nafa kan togodaw la | FASOKAN\nAn ka Mali togodaw la, mɔgɔ caman garijɛgɛ man di lakɔliladon na, nka, u b’u mago caman ɲɛnabɔ ni balikukalan ye. Amadu, n’o bɛ wele ko Karamɔgɔ, o y’o tanbakiya bɔ an na, n’a ka nin seereya kumaw ye.\nAmadu ye sɛnɛkɛla ye Zezana-Gara kimini na. A ma don lakɔli la, nka a bɛ se ka kalanjɛ, sɛbɛnni ani jate kɛ bamanankan na, wa o kɛra nafaba y’a ma a ka diɲɛlatigɛ la telefɔni ko ni tunkafɛtaa siratigɛ la.\nA b’a ɲɛ fɔ an ye :\n« Anw tɛ se ka balikukalan nafa fɔ ka ban an fɛ yan. Anw garijɛgɛ ma diya lakɔliladon na, nka, an bɛ se k’an yɛrɛ tulomagɛn n’an ka dɔnta ye balikukalan sira kan.\nNe ye kalo fila kɛ balikukalan na bamanankan na san 1991. An ye kalanjɛ, sɛbɛnni ani jate kalan. Tiɲɛ yɛrɛ la, o ye nafa caman ɲɛ ne ye diɲɛlatigɛ la. Ni ne tɛ fɛ ka ɲinɛ fɛn o fɛn kɔ, n b’o sɛbɛn ka bila, wa a ye jate nɔgɔya n bolo kosɛbɛ.\nO waati, telefɔniko tun tɛ yen. Bi, telefɔni bɛ fan bɛɛ, nka mɔgɔ dɔw bɛ yen, u diyagoyalen don ka gɛrɛ mɔgɔ wɛrɛw la, walasa k’u ka mɔgɔ weletaw tɔgɔ ɲini u ye walima ka mɔgɔw tɔgɔ don u ka telefɔni kɔnɔ. Ne tɛ o mɔgɔw la, bawo, k’a sababu kɛ » balikukalan ye, ne bɛ n ka mɔgɔ weleta bɛɛ tɔgɔw n’u ka nimoro sɛbɛn n yɛrɛ ye n ka telefɔni kɔnɔ bamanankan na. Ni n mago bɛ mɔgɔ min na, n tɛ gɛlɛya foyi sɔrɔ bawo, n bɛ se k’a tigi tɔgɔ ɲini n ka telefɔni kɔnɔ k’a wele. Wa n b’o jɔyɔrɔ fa mɔgɔ caman fana ye yan.\nNi mɔgɔ ye n ɲininka mɔgɔ wɛrɛ ka nimoro la, n b’o nimoro bɔ k’o f’o tigi ye. N b’o bɛɛ kɛ bamanankan na, ali jatedenw, n b’o bɛɛ fɔ bamanankan na.\nO cogo kelen na, ni n taara tunka fɛ Abijan, gɛlɛya foyi tɛ n ni kiliyanw cɛ magazin kɔnɔ. N bɛ kiliyan bɛɛ tɔgɔ sɛbɛn a ka bɔrɛ kan. O bɛ kɛ sababu ye n kana bɔrɛw ɲagami walima minɛn dɔ kana tunun. N’a sɔrɔla ne tun ma kalan foyi kɛ, n tun mago bɛ jɔ mɔgɔ wɛrɛw la waati bɛɛ ka nin baara ninnu kɛ. »\n5 réflexions au sujet de « Baliku kalanden dɔ ka seereya balikukalan nafa kan togodaw la »\nLe 12 février 2014 à 23 h 58 min , Olivier a dit :\nI ni ce kosèbè.


Titre: Tatenibamanan jujɔn\nSection Tatenibamanan Tamaseere\nSection Dugu sigi cogo\nTitre : Tatenibamanan jujɔn\nrecueil et transcription par Mamadou Diakite\nDistributeur : Projet LTT\nPublié le : 2003-12-05\nDisponibilité : restricted - résérve au projet LTT\nTatenibamanan jujɔn Bekayi Konate Dakar CLAD 2003-12-05\nNin sɛbɛn in kun ye ka Sɛnɛgalibamananduguw ladɔn. O ŋaniya b’a jira ko nin baara in ye baarañɛbila de ye. Mɔgɔ kelen walima dugu kelen ka ko tɛ. Nga baara boñara cogo wo cogo, fo mɔgɔ dɔ de ka datigɛ. O kɔsɔn n’bɛ nin kunnafoniw boña d’aw kɔrɔ Tatenibamanan ka ko la, walasa o bɛ kɛ sababu ye ka dɔ fara baara in kɛbagaw kan fo dudgu wɛrɛw na se ka ladɔn.\nKunnafoni ninnu ma sɛnsɛn kosɛbɛ katugu kokɔrɔdɔnnibaga m’u waleya. Baara in kɛcogo b’o jira. N’fɔlɔla ka ñininkali kɛ nin yɔrɔ saba donbagaw la dugu kɔnɔ :\n1.dugu sigira cogomin fo ka n’a se bi la\n2.cɛw ka tɔn\n3. Musow ka tɔn.\nJaabiw y’a jira ko Bakayi Konate, san bisegin ni fila, o de bɛ dugu sigi cogo dɔn kosɛbɛ ; Birama Sangare, san biwɔrɔ ni duru, o bɛ cɛw ka tɔn dɔn ; ko Fatu Foba ni Fatu Jara bɛ musow ka ko dɔn. Nin mɔgɔ nani ka kuma de sɛbɛnna. N’ka foli ni tantoli kɛrɛnkɛnne b’u ye. N’bɛ Useyinu Sisɔgo, Kalifa Tarawele ni Mustafa Togola fana fo u ka dɛmɛliw la minnu ye baara in nɔgɔya.\nFili bɛ se ka sɔrɔ sɛbɛn in na. A bɛ se ka kɛ fana yɔrɔ dɔw ma dafa. A kɛra fɛn wo fɛn ye, an b’aw deli aw k’an dɛmɛ labɛnni na. Walasa ka masalan nɔgɔya, aw bɛ se ka weleli kelen sɛbenni kɛ nin yɔrɔw minnu filɛ duguma.\nSani ka kunnafoni di Tateni sigi cogo la an’a tɔnw, n’bɛ dugu tamaseerew pereperelatigɛ.\nTateni bamanan ye sɛnɛgalisanfɛdugu ye kɛsi mara la, Notojɔbasi arɔndisima kɔnɔ. A ni kɛsi cɛ ye kilo tan ye, kilo fila de bɛ ani Noto cɛ. Dugu sigi bɛ san kɛmɛ ni biduuru bɔ.\nTateni dugukolo ye siya saba ye. Bɛlɛdugukolo ñɛlabilen, n’a bɛ wele wɔlɔfɔkan na ko gɔli, o b’a worodugu la. Dugukolo barikama don min bɛ ji fɛ kɔsɔbɛ. Cɛncɛn bɛ sahili la. O fanga dɔgɔyara kosɛbɛ. Fara bɛ yen ng’a jalen don a bɛ san bisaba bɔ bi.\nJa, dɔgɔtigɛ ni finfinbaara ye wula ci. Hali tobili kɛ dɔgɔ gɛlɛyara. Kɔlɔnw bɛ wɔɔrɔ walima wolonfila bɔ nga jima cayalen ba ye saba ye. O kɔsɔn ji samara ka bɔ Noto forasi la ka na dugu kɔnɔ.\nM ɔgɔw hakɛ bɛ kɛmɛ wolonfila bɔ. U fanba ye bamananw ye. Filaw fana bɛ yen. Bara fɔlɔ ye sɛnɛ ye hali ni bagan misɛn bɛ so bɛɛ kɔnɔ. Ji ko ye dɔ bɔ o baaraw fanga la o de y’a to jago bɛ yiriwala dɔnidɔni. Kin segi bɛ dugu kɔnɔ : Cedugukunda, Banankakunda, Sɛnɛfɔkunda, Bakelikunda, Morikunda, Bɛlɛdugukunda, Ntomikɔrɔkunda ani Filakunda.\nTatenibamanan tun ka bon fɔlɔ ni bi ye. Dugu sigira cogo jumɛn ? Jɔnw y’a sigi ? Mun y’a dɔgɔya bi ? Sani Bɛkayi Konatɛ ka kunnafoni di nin ñininkaliw la, Birama Sangare bɛ dantigɛli kɛ fɔlɔn. Aw sago b’a la, kumakan ninnu tara mɛkalo tile 4, san 2003, Tatenibamanan.\nIbrayima sangare :\nAw salamalekum. Nga foli bɛ Tateni cɛ n’a muso ye, denmisɛn ni mɔgɔkɔrɔba. Modu Jahate nana kunnafoni minnu ñini an fɛ yan, o y’a sɔrɔ mɔgɔkɔbaw fanga dɔgɔyara nga dɔw bɛ yan. Tulo sa, a ka kɔrɔ n’a tigi ye. Mɔgɔw bɛ kuma fɔ ñɔgɔn ye de, nin b’a lakali nin ye, o fana b’a lakali dɔwɛrɛ ye fo ka na se anw ma.\nSisan, an bɛ yɔrɔ min, mɔgɔkɔrɔba min ni Modu nana sɔrɔ yan, o bɛ kɛnɛ in kan. O ye Bɛkayi Konate ye. An bɛ kuma d’a ma, a ye min mɛn dugu mɔgɔkɔrɔbaw la, Tateni na cogo Sɛnɛgali kɔnɔ yan fo ka na se Cɛsi departeman kɔnɔ, fo ka na bila an ka arɔndisiman in na, Tateni sigira cogomin ani mɔgɔfɔlɔ minnu y’an bisimila, an b’a fɛ a k’o kunnafoniw pereperelatigɛ an denmisɛnw ye, an fana k’o dɔn an hakili la. Asalamelekum Warahamatulayi. Benkɛ Bakayi, kuma filɛ oye i bolo, i bɛ tɛmɛ ni kuma ye, an tɔw ta bɛ da o kan.\nBekayi Konate :\nAw ni ce, aw ni baraji. Mb’aw fo la k’aw tanto. Aw ye ñininkali min kɛ, a kakan n’aw ye katugu mɔgɔ bɛ yɔrɔ wo yɔrɔ, i ka kan k’i yɛrɛ dɔn.\nTatenibamanankaw minnu fɔlɔra ka na olu ye Sheya, Birama Sisɔgɔ, Cɛndugusori ani Jekan. Jekan o de tun ka ntaba filɛ. A taalen, mɔgɔw ko ntaba in ma ko Jekan. U tun sigilen bɛ Serelew fɛ. U bɔra Futa de ka na, jonnabila kɛlen, ka tɛmɛ Cɛsi fɛ ka na. O tuma siraba bɛ bɔ Cɛsi, ka tɛmɛ Tatenitukulori folon in fɛ, ka taa Mbuuru.U nalen fo ka se yan minkɛ, Cɛndugusori ko : «- Kɔrɔbirama, an ka kan ka sigi yan, yan kañi dɛ.»\nO kɛlen u farala ka don dugu kɔnɔ. O tuma Hɔhani de bɛ yan, Hɔhani Sɛni. Ale de tun ye Tateni dugutigi ye n’an b’a wele bi ko Tataniserele. U tara a deli sigiyɔrɔ. A y’u jabi tan : «- O bɛ kɛ. N’aw bɛ sigiyɔrɔ de fɛ, anw fana bɛ sigiñɔgɔn de fɛ.»\nA ye yɔrɔ ta a ka dugu la, k’a di Bamananw ma. An sigira, bamanan b’a kan ka caya. O tuma mɔgɔw bɛ bɔ Cɛsi, ka tɛmɛ yen, ka taa Mbuuru. Serelew tun bɛ bin dɔw kan, k’u bolofɛnw bɔɔsi u la. Bamananw nana caya.\nO kelen, Serelew ko : «- An ka Bamananw mabɔ yan na n’o tɛ u b’an wayiba, n’o dun kɛra, Tubabuw bɛ sariya layɛlɛn an kan.»\nU taara nin kuma fɔ Bul ye, Maliki Sɛni den, Mbañikiw mamacɛ. O tuma, Hɔhani ni Pɔrɔcɛni min filɛ dugutigiyala o mamacɛ, olu de tun b’o yɔrɔ la. Olu de nana Bamananw deli, k’u ta ka n’u bila yan, n’a bɛ wele bi ko Tatenibamanan.\nAn tora yan an b’a kan ka caya. Mɔgɔw ko ka dugutigi ñinin. Cɛndugusori min tun ye sɔrɔdasiya nin kɛ, o de tun ka kegun dɔnin. Dugutigiya dira o ma. A ma tɛmɛ sanji fila kan o taara, k’a tɔ to Jekan, Bakari, Tagafɛ ani Seyan.\nOlu ko : «- An tɛ dugutigi ñini wa ? Birama, e min ka kɔrɔ n’an bɛɛ ye, an ye dugutigiya d’i ma.»\nBirama de ye Modufili ninnu fa wolo, Bakari Sisɔgo. Birama tora ni dugu ye fo Ala nana a minji dɔgɔya. Dugu dira a dencɛ Bakari ma, o ya sɔrɔ anw ma bange. Nga Bakari bɛ na bɔ dugutigiya la tumami, o y’a sɔrɔ anw bangera fo an ye mɔgɔ bɔ. O koñɛ kɔni, o kɛra an ñɛna, an y’o dɔn kosɛbɛ. Bakari nana farinya de, kow cayara. U ye dugu minɛ a la k’a di Zanjugu ma. O tora dugu kunna, a ma dencɛ sɔrɔ. A ye denmuso minnu sɔrɔ olu banna. Zanjugu salen, Bakayi Jara ye dugu ta. O bɔlen yen, Malobali Sangare ye dugu ta. Malobali bɔlen yen, Malamini Jara filɛ ka dugu ta. An b’o de kɔnɔ. O de tun bɛ n’fɛ k’a f’aw ye dugu koña la.


Kuru misɛn bɛ muso caman sin kɔnɔ. O kuru bonya n’a cogoya bɛ yɛlɛma, a bɛ magaya fana muso ka kalolabɔ waati. Tuma dɔw la, n’o kuru ma ci, a bɛ se ka kɛ sinna kansɛri taamasiɲɛ ye. Kansɛri furakɛcogo ɲuman bɛ bɔ a taamasiɲɛ fɔlɔw dɔnni n’a furakɛli la joona. A ka c’a la, opereli de y’a fura ye.\nSinna kansɛri taamasiɲɛw\nMuso kɛtɔ k’a sinbara dogidogi, a bɛ se ka kuru fitini dɔ kɔlɔsi a sinbara kɔnɔ, o kuru bɛ bonya dɔɔni dɔɔni (aw bɛ ja in lajɛ).\nWalima dingɛ fitiniw ni wowoniw bɛ se ka kɛ sin na, i n’a fɔ lenburuba fara bɛ cogo min na.\nWaati dɔw la, gɛnɛgɛnɛ minnu bɛ bɔ kama kɔrɔ, olu bɛ funu.\nJoginda fitini dɔ bɛ kɛ sinbara la walima sinbara yɔrɔ dɔ bɛ bilen min tɛ tunu.\nJi salasala bɛ se ka bɔ sin na.\nA daminɛ na, dimi tɛ kɛ sin na wa a tɛ kalaya. Nka kɔfɛ, dimi bɛ wuli (Ni muso sin bɛ kalaya ani n’a b’a dimi, o bɛ se ka kɛ sindimi juguman taamasiɲɛ ye walima sinnabana wɛrɛ (sɛbɛn ɲɛ Sindimi juguman lajɛ).\nMuso bɛ se k’a yɛrɛ sin lajɛ cogo min (k’a bana dɔn)\nMuso bɛɛ ka kan k’a yɛrɛ sinbara lajɛcogo dɔn walasa ka jateminɛ kɛ kansɛri taamasiɲɛw b’a sin na. A ka kan k’a sin lajɛ siɲɛ kelen kalo o kalo a ka koli tɛmɛnen kɔfɛ ni tile tan ye.\nMuso ka kan ka sinw lajɛ dugare la, k’a jateminɛ kosɛbɛ ni kelen ka bon ni kelen ye. Aw b’a lajɛ ni nin taamasiɲɛ fɔlen ninnu dɔ bɛ sin na.\nAw b’aw da aw kɔ kan kunkɔrɔdonnan dɔ kan walima dara kurulen dɔ. Aw bɛ sɔrɔ k’aw sinbara dogidogi ani k’a nukun mɔrɔmɔrɔ n’aw bolokɔniw ye. Aw b’a daminɛ sinnukun na ka taa aw kama kɔrɔ.\nKɔfɛ, aw b’aw sinw bisi ka lajɛ ni joli walima nɛ bɛ bɔ u la.\nN’aw ye kuru kɔlɔsi aw sinw kɔnɔ walima taamasiɲɛ wɛrɛ min cogo m’aw diya, aw bɛ taa a sɛgɛsɛgɛ dɔgɔtɔrɔso la. A dɔw la, nin kuru suguya ninnu bɛɛ tɛ kansɛri taamasiɲɛ ye nka a ka fisa k’u sidɔn joona.\nKɔnɔbarala kansɛri taamasiɲɛw\nKuru caman sababu ye den bonya cogo ye kɔnɔbara la. Kuru minnu bɛ bana kofɔ, olu sababu bɛ se ka kɛ fɛn caman ye, i n’a fɔ:\nTuma dɔw la, kisi (banakisɛ dagayɔrɔ) walima jiforoko denso kɔnɔ.\nA bɛ se ka kɛ den dalen tɛ denso kɔnɔ.\nA bɛ se ka kɛ kansɛri ye.\nDimi bɛrɛ tɛ nin fɛn saba si daminɛ na nka a dimi bɛ juguya kɔfɛ. U bɛɛ ka kan ka furakɛ dɔgɔtɔrɔso la ani a ka c’a la, u caman bɛ laban opereli ma. N’aw ye kuru ye aw la dɔ bɛka fara min bonya kan dɔɔni dɔɔni, aw bɛ taa dɔgɔtɔrɔso la.\nKansɛri bɛ se ka ye wolonugu la, denso walima yɔrɔ wɛrɛ. A ka teli ka musow sɔrɔ minnu si tɛmɛna san 40 kan.\nA taamasiɲɛ fɔlɔ ye jolidɛsɛ walima koli banbali ye min ma sidɔn (min tɛ se ka ɲɛfɔ). O tɛmɛnen kɔ, aw bɛna bɔ kuru dɔ kalama kɔnɔbara la dimi bɛ min na.\nWolonugula kansɛri daminɛtɔ sɛgɛsɛgɛcogo kɛrɛnkɛrɛnnen dɔ bɛ yen min bɛ wele ko Test de Papanicolaou. Ni nin sɛgɛsɛgɛli bɛ se ka kɛ aw ka sigida la, muso fɛn o fɛn si bɛ san mugan bɔ, olu bɛɛ ka kan k’a kɛ siɲɛ kelen san kɔnɔ. Fɛɛrɛ wɛrɛ bɛ yen min bɛ wele “ɲɛna lajɛli”. Aw bɛ winɛgiri kɛ wolonugu dawolo la; n’a ɲɛ yɛlɛmana ka kɛ jɛman ye, o bɛ se ka kansɛri kofɔ. Walasa ka dankaniya sɔrɔ ko kansɛri don, aw bɛ sɛgɛsɛgɛli wɛrɛ kɛ ka sɔrɔ k’a furakɛ.\nN’aw sikanna dɔrɔn ko kansɛri b’aw la, aw bɛ wuli joona ka se dɔgɔtɔrɔso la. Farafinfuraw jɔyɔrɔ ka dɔgɔn kansɛri furakɛli la.


Soŋay jàmana - Fàkan\n(Bamananw Ko kɔrɔbɔrɔjamana)\nAn tùn y'a Fɔ ko Kànku Musa taalen Gawo, a Seginna ni Gawo fàama denkɛ flà ye ( Ali n'a dɔgɔnin). Kànku Musa Sàra kà fànga To Màgan de ‘bolo ; o dun ye bololatigɛtɔ ye. Ali n'a dɔgɔnin Bòlila sàn 1335 la k'u fàso Sɛgɛrɛ. Ali Sìgira fànga na Gawo, kɔrɔbɔrɔw y'u yὲrɛ Tà kà Bɔ Mànden màra ‘kɔnɔ. Ali n'a bɔnsɔnw ye sàn 150 de Kɛ fànga na. Nkà u bɛ min Kofɔ kosɛbɛ Ali kɔw la, o ye Soni Ali bɛr ye.\nSoni Ali Bɛr\nKɔrɔbɔrɔjamana bònya n'a fànga Sɔ̀rɔla Soni Ali Bɛr ka kὲlɛw de la. Jaramaw, Surakaw, Fulaw, Bòzow ni Bamananw, Ali ye nìn bɛɛ Màra. Surakabilenw tùn ye Tumutu Mìnɛ Mànden na. Soni Ali Bɛr ye Tumutu Bɔɔsi Surakaw la. Soni Ali Bɛr ni Jὲnɛkaw ye sàn 7 Kɛ ɲɔgɔn na. A Sera olu fana na. A ye kaadɔw fana Kὲlɛ k'olu Màra. Soni Ali Bɛr Sàra 1492 sàn na. Ali tùn ka farin kojugu. A denkɛ Soni Bakari Sìgira fànga na a sàlen ‘kɔ. Nkà màaw Siranna a denkɛ Bakari kana K'a ɲɔgɔn ye. O de kosɔn, u Labanna kà Soni Bakari Kὲlɛ kà Mùhamɛd Ture Sìgi fànga na, k'a tɔgɔ Da Askiya.\nAskiya Mùhamɛd Ture\nMùhamɛd Ture tùn ye Soni Ali Bɛr ka kὲlɛkuntigi dɔ ye. Ale de tùn ye màaw Muruti k'u Fàra a yὲrɛ kan, kà Taa Soni Bakari Kὲlɛ. O Gɛnna kà Bɔ fànga na u fɛ, kà Mùhamɛd Ture Sìgi fànga na. Màaw Ko a ma ko Askiya. Askiya Mùhamɛd tùn ye sìlamɛba ye.\nA ye kàlanso caman da Yὲlɛn Tumutu. A teriw tùn ye kàlanbaaw de ye, w'a ma màa si wajibiya kà Tuubi. Sìlamɛ yὲrɛ tùn man ca kà bolisɔnnaw Bɔ. 1495 sàn na, Askiya Taara Makan. A fana ka hiji Kɛra i n'a fɔ Kànku Musa ta. A ye sanu caman Nì Makan jàmana kan. Bònya min ka kan ni Màsakɛw ye, Làrabuw y'o K'a ye. Askiya Mùhamɛd ye dùgukolo Sàn Makan a ka hijikɛlaw ye. Askiya nàlen kà Bɔ hiji, a Dònna Mànden ‘kɔnɔ k'o fàamadenw Mìnɛ kà Taa n'u ye jɔ̀nya na Gawo. (Aw hakili b'a la ko Mansa Musa fana sègintɔ kà Bɔ Makan, o ye kɔrɔbɔrɔfaama denw Mìnɛ kà Taa n'u ye jɔ̀nya na Лàni).\nAskiya Mùhamɛd kɛlen cὲkɔrɔba ye, a Fiyenna. A denkɛ Musa y'a Bɔ fànga na. Musa Kɛra Askiya Musa ye. Askiya Mùhamɛd yὲrɛ Sàra 1538 Sàn na.\nMariyan-Madi Susɔkɔ, 1988, Wagadu fo Sudan, Bamakɔ, Editions Jamana, ɲɛ 22-24\nBlàdon : 2020-05-31 Yɛlɛmako laban : 2020-07-20\nFogo yeko: 1147098 - Bì: 382 - Kalo in: 8688 - Лinan: 68301.\nFura Yeko: 631 - Bì: 1 - Kalo in: 25 - Лinan: 78.


Denba k’a janto a sinbara la, o ka fisa a n’a den bɛɛ ka kɛnɛya ma. Ni den bangera yɔrɔnin min, a ka d’a ye ka sin min walima k’a nɛmu dɔrɔn, o de la, sin ka kan ka d’a ma. A ka d’a ye fana a ka kɛ mɔgɔ dɔ tɛgɛ kɔnɔ. Aw bɛ den dɛmɛ a ka sin sama, o bɛ sinjisira dayɛlɛ ani ka tonso bɔli teliya. Sinji fɔlɔ dulen don, ani fana a ɲɛ ye nɛrɛmuguma ye. Denyɛrɛni mako bɛ fɛn o fɛn na k’a tanga banaw ma, o bɛɛ bɛ sɔrɔ sinji fɔlɔ la. Witamini caman fana bɛ a la. Sinji fɔlɔ ka ɲi den ma kosɛbɛ kosɛbɛ,\nO la, aw b’a jija cogo bɛɛ la ka sin di den ma joona a bangenen kɔ.\nAw b’a kɛ cogo bɛɛ la ka den bila ba sin na teliya la.\nA ka c’a la, ji min bɛ sɔrɔ sin na, o bɛ den bɔ. Ni den ye o min k’o ja, ji wɛrɛ bɛ jigin a la. Ni den m’a min k’a ja, ji caman tɛ jigin a la. Bana mana den bali ka sin min tile dama dɔ kɔfɛ, ba sin bɛ ja. O de kama, ni den seginna k’a bɛ sin min kɔfɛ, a tɛna ji bɛrɛ sɔrɔ a la min b’a bɔ.\nNi den man kɛnɛ, a tɛ se ka sin min kosɛbɛ. A ka fisa ba ka sin caman bisi a bolo la k’a di den ma.\nSin bisicogo bolo la\nAw b’aw tɛgɛ don sin kɔrɔ ka bolokɔni kunbaba d’a kan\nk’o kɛ k’a bisi\nka jigin nukunyanfan fɛ\nNi den banna sin na, walasa sin kana fa ka tɛmɛ, aw ka kan k’a bisi. N’o tɛ, a mana fa kojugu, o bɛna ni sindimi ye ka laban ka sinji yɛlɛma ka kɛ nɛ ye. Ni sin fara kojugu, a minni bɛ gɛlɛya den fana ma.\nNi sin samani ka gɛlɛn den bolo, aw b’a bisi k’a d’a ma ni kutu ye walima k’a toni-toni a da kɔnɔ.\nNi muso b’a yɛrɛ koli matarafa, o b’a kɛ sin saniyalen bɛ to. O la, kun t’a la ka sin ko tuma bɛɛ ni den bɛn’a min. Aw kana sin ko ni safinɛ ye. Safinɛ bɛ sin nukun pɛrɛnpɛrɛn ka joli misɛnniw bila a la.\nSin nukun pɛrɛnpɛrɛnni walima joli misɛnniw\nSin joli misɛnniw n’a pɛrɛnpɛrɛnni bɛ sɔrɔ ni den sin mintɔ bɛ sinnukun dɔrɔn sama.\nSin jolimisɛnniw furakɛcogo\nDenba kana sin dili dabila den ma hali ni sin samani bɛ digi a la.\nWalasa ka jolimisɛnniw bali ka bɔ sin na, den sin mintɔ ka kan ka sin minɛ n’a da ye ka ɲɛ. Aw kana sin sama ka bɔ den fabali da. Aw bɛ sin kelen di den ma fɔlɔ, n’a y’o min k’o ja, aw bɛ tɔkelen dɔ in fana d’a ma.\nNi joli bɛ sin kelen dɔrɔn de la, joli tɛ min na, aw bɛ fɔlɔ k’o d’a ma, o kɔ, aw bɛ jolima in d’a ma. Ni den tilala sin min na, aw bɛ sindimitɔ in bisi k’o nɔnɔ mu sin nukun na. O bɛ jolimisɛnniw kɛnɛya. Aw b’a to fiɲɛ k’a ja fɔlɔ san’aw k’a datugu. Ni joli walima nɛ caman bɛ bɔ sinnukun na, aw bɛ to k’a bisi k’a nɔnɔ bɔ fo ka se a kɛnɛyali ma.\nSindimi sababu bɛ se ka kɛ sinnukun jolimisɛnniw ye walima n’a fara kojugu k’a gɛlɛya. Ni den bɛ sin min ka caya, ba fana bɛ jimafɛn caman min ani k’a da k’a lafiɲɛ, a ka c’a la, dimi bɛ ban pewu tile kelen walima tile fila. Banakisɛfagalan kɛ kun tɛ sindimi na, nka aw bɛ nin kunnafoni nɔkanta kalan.\nSin nukunna jolimisɛnniw bɛ se ka laban sindimi juguman ma fo ka se nɛ tali ma.\nSin fan dɔ bɛ funu k’a bilen. A bɛ kalaya fana ka mɔgɔ dimi;\nFarigan ni nɛnɛ bɛ k’a tigi la;\nGɛnɛgɛnɛ bɛ sigi kama kɔrɔ; tuma dɔw a bɛ funu ka dimi k’a la.\nFunu bɛ ci k’a nɛ bɔ tuma dɔw la. A ka teli ka kɛ sin-di dɔgɔkun fɔlɔ walima a kalo fɔlɔ la.\nAw bɛ to ka sin di den ma. Bana bɛ sin min na, aw b’a di den ma fɔlɔ.\nAw bɛ to k’aw lafiɲɛ ka ɲɛ ani ka jimafɛn caman min.\nMiniti 15 sani ka sin di den man, aw bɛ fini dɔ su ji kalan na k’o d’a kan. Walasa ka dimi mada, aw bɛ fini dɔ su ji suma na (gilasiji) k’o da sin kan.\nAw bɛ banakisɛfagalan ta. Dikulɔkisisilini, dicloxacilline ye sindimi fura ɲumanba ye. Aw ye dikulɔkisisilini kisɛ dunta miligaramu 500 ta, siɲɛ 4 don o don tile 7 kɔnɔ. Ni a tɛ aw bolo, aw bɛ se ka eritoromisini, érythromycine ta walima kotiri, cotrimoxazole.\nAw bɛ asetaminofɛni, acétaminophène ta ka dimi mada.\nNi den bɛka sindimitɔ min, aw b’o bisi dɔɔni dɔɔni ka d’a ma.\nNin fura ninnu bɛɛ kɛlen kɔfɛ, ni fɛn ma bɔ dimi na, aw bɛ se ka taa dɔgɔtɔrɔ dɔ sɛgɛrɛ.\nAw y’a to sinbara fila ni tɛgɛ fila saniyalen ka kɛ tuma bɛɛ.\nSin dili kɔfɛ den ma, aw ka kan ka sin nukun ko ni ji sanuman ye (ji wɔlɔkɔlen kanunen don). Ni sinbaraw jara, aw bɛ tulu dɔɔni mu u nukun na (tobilikɛtulu dɔ).\nAw b’aw janto sin nukun na, a kana pɛrɛnpɛrɛn i n’a fɔ a ɲɛfɔra cogo min ka tɛmɛ. Aw kana sɔn fana sin ka fa k’a damatɛmɛ.\nMuso min bɛ sin di den ma, ni kuru b’o sin kɔnɔ, a b’a dimi ani fana a bɛ kalaya, o bɛ se ka kɛ sindimi juguman ye (nɛbɛ don min na).\nNi dimi t’a la, a bɛ se ka kɛ kansɛri ye walima banakisɛ dagayɔrɔ n’a bɛ fɔ o ma kisi.


Mali jàmanaden-kulu ka kanko donnasigiw - Fàkan\nDonnasigi tle fɔlɔ kunaɲɛ\nDonnasigiw kɛli kanko kan Mali la\nDonnasigiw bolodali Kɛra Mali jàmanaden-kulu fɛ. A hakilila Bɔra 'jɛkulu la min bɛ Weele ko MAAYA JƐKULU. Ale ye 'tɔn ye min ka cɛsiri ɲɛsinnen dòn kanw kùnkankow ma jyɛn 'kɔnɔ. Nìn Y’a sìɲɛ fɔlɔ ye Màli ‘kɔnɔ. A Kɛra Amadu Anpatɛ Ba tɔgɔlaso la Bamakɔ.\nBaara Damìnɛna 9nan tὲmɛnen ni san 35 ‘ɲɔ̀gɔn ye. ‘Màaba caman tùn Bɛ kɛnɛ kàn. Koɲɛnɛbɔla ye kuma Damìnɛ. Kuma Dira Dramann Keyta mà a ka poyi fɔlɔ kàn ma Kan ni Yiriwa jὲkulu -tɔgɔ la.\nAdama Sàmaseku, n’o Ye màaya jɛkulu ɲɛmaa ye, ale ye kuma Datìgɛ ni ‘fòlikan ye kà Se màa cɛsirilenw ma fàsokanw lafasali la kàbi ‘tùma jan fo kà Se bì mà Màli ‘kɔnɔ kà Sɔ̀rɔ kà ‘tàasibla Kɛ kà Se kàlanko setigi fatulen Timore Cùlɛnta ma. A ko nin Y’a siyɛn fɔlɔ ye Màli la nìn ɲɔgɔnna làjɛɛrɛ ka Kɛ ‘sìgikafɔ bolo ma. Kà kɔrɔ feburuyekalo tlè 21 Ye fàkanw yakubayali ye ‘jyɛn ‘kɔnɔ. Màaya Sìgira ‘sèn kàn 2006 sàn UNESCO la. A ko fana ko kan Ye an ka tàbiya de ye n’a Tlara an na an fana Tununna. A ko kanw tàwaati Sera jàmana fὲ kà Kàlan kàlansow wà kà kɛ baarayɔrɔ-kan ye. A y’a ka kɔrɔfɔ ‘kùn Cὲ ni dugawu ye.\nAminata Sògoba ye kuma Tà. Ale Ko kan ka kan kà Kàlan bɛɛ fὲ. O ‘kɔ, Dramann Keyta ye poyi flanan Da (denmisɛnnin kɔ̀rɔlen gojɔ).\nKuma Sɔ̀rɔla kà Di sìsan kàlanko setigi mà n’o Ye Fàmanta ye. Ale ‘fòli Kɛ kanko jὲkuluw la kosɛbɛ. A ko a ka dὲmɛ B’u ye faasi, ko Màli Ye ‘jamana ye min B’a la k’a jɔ̀yɔrɔ Jìra kanko la kosɛbɛ. Kàbi ACALAN (fàrafinna kanko jὲkulu) Sìgira 2000 sàn màra ye kanw tàli kokuma Fɔ. Ko setigiso ni màra bɛ Fàra ‘ɲɔgɔn kànw dònni ‘ba la la. 10nan tὲmɛnnen ni sanga 27 làɲɔ Kɛra.\nO bannen, kuma Dira Bàmakɔ kìnw ɲɛmaaw ma u k’u ‘yὲrɛ Лɛfɔ. Bàmusa Ture n’o Ye ɲɛmaaba ye, ale y’a Jìra ko n’i ka kan Tununna k’i Tununna. Ale yὲrɛ Ye màa ye min ma To ‘kɔ kanko la.\nSetigi Salif Sànɔgɔ ye kuma Tà. Ale ko kanw dònni kàlanbolow la, jàmanadenw jɔ̀yɔrɔba B’o la.\nAle tὲmɛnnen, Sèedu Tarawele Kumana màrakɛcogo ni fàkanw kàn. A Kumana ‘jyɛn kanbaw kàn fɔlɔ. Ko fàkanko Dònna ‘ba la yὲrɛma-hɔrɔnyako nàlen. Ko an tùn Ye ‘sìgida labɛnnen ye fɔlɔ wà an ka kow bɛɛ tùn bɛ Лɛnɛbɔ ni an fàkanw ye. Ko kanyelew tàli bɛ màa Dànbe Tunun a la pew. A ko màa 90% bɛ Kuma fàkan na Màli la.\nNìn màa ninnu ‘kɔ ɲìninkali kɛnɛ Nàn’i Tɛnkun 11 : 56 waati.\nNguro Jaal kumana ko ‘gὲlɛya caman Bɛ yèn. Ko a bɛ Fɔ ‘don o don ko kanw tàli nàfan ka bòn nkà baara tɛ kà Kɛ n’u ye. Ko jàmana jɔ̀yɔrɔ ye jùmɛn ye o ko la ? Ko kanw ka kan kà Kàlan k’a Tà denmara-yɔrɔ la fo sanna-kalanso la. O la frànsɛkan bɛ Kɛ kan flanan ye. Ko fɛn bɛɛ bɛ Fɔ frànsɛ la, jamanaden fànba tɛ fosi Fàamu min na. Màa min Dara o kàn, ale ta Kɛra fàrafinna kὲlɛcɛw kàn kanko la wa ko Màli Ye jàmana fɔlɔ ye ni kà Sɔ̀rɔ k’a Fɔ ko ni ‘fanga màakɔrɔw la blen ko jɔn de bɛ Nà olu nɔ̀ na ?\nMohamɛd Abdulay Ko ‘kan wɛrɛ fɔli man di togoda-lamaaw ye ni fàkanw tɛ. Ko mùnna an tɛ fransɛkan Kɛ kan flanan ye kàlansow la. Wà fana ko jàmana ɲɛmaaw bɛ Kuma jàsow ni rajosow la frànsɛkan màa fànba tɛ min Mɛn.\nIsmayɛl Jàbaatɛ Ko nkàlon de fànga Sɔ̀rɔ jamana ‘kɔnɔ. Ko an b’a Fɔ ko ‘fɛn caman Kɛra k’a Sɔ̀rɔ fosi ma Kɛ.\nIsiyaka Baalo nàlen Ko màra kɛlen Bɛ fransɛkan na. Ko fo jὲkulu dɔ kà Sìgi wàsablon ‘kɔnɔ kanw ‘tɔgɔ la. Sèedu Idrisa Ko fo kàlan ka Damìnɛ fo dùgu mà. Ko kàlanbaw de bɛ sira Da kanw Tàli ‘ɲɛ. Amadu Jalo, n’o Ye Kìbaruɲɛmaa ye, ale Ko balikukalan ye ‘nɔ̀ba Bɔ kanko la. Ko kàlanbaaw denw ni màa tɔ̀w denw tɛ Taa kàlanso kelen na. Aminata Kɔnɛ ye kuma Tà, ale tùn Ye Màli kanko ɲɛmaa ye. A Ko gafew blàlen dòn tèn, u tɛ Bɔ kà Kɛ sɛbɛn ye. Ko sàriyasun 25nan kà kan kà Labàto. Mahamadu Màyga ko an ka Sègin an ka kanw mà. A Ko fana ko fàkanw blàli kan wɛrɛw kàn ma, o Ye ‘ko ye min ‘cὲ ma ɲìn. Fàjalan Kàmisɔkɔ fana y’a Jìra k’a Fɔ ko Mamadu Dukure ye baaraba Kɛ kanko la kosɛbɛ . A ko ‘mɔ̀gɔ tɛ Tà ORTM jàso la, n’i Tɛ fransɛkan Mɛn kosɛbɛ k’a Sɔ̀rɔ an ka kanw Bɛ yèn. Ko ‘mìsali la, Sɛnɛgali sɔ̀sɔliw bɛɛ bɛ Kɛ Wɔlɔfɔkan na. An ye fransɛkan de ye màa fànba tɛ fosi Fàamu min na.\nBàamusa Ture Ko sɛbɛnw bɛ Di olu ma frànsɛkan na, nkà n’olu bɛ Kuma ni jàma ye, u b’a Fɔ fàkan na. Ko kanw ka Fàra an ka kɛtaw ni fɔtaw kàn.\nO Tὲmɛna min kɛ, màaw Taara sὲgɛnlafyɛn-bɔ la.\nO ‘kɔ fὲ, dakun flanan da Dònna. Ale de tùn bɛ Kàlanko ni fàkanw kàn.\nAbu Jàra ye kuma Tà. A Ko fὲɛrɛw Sìgira ‘sèn kàn fàkanw taaɲɛ ‘kan mà. Ko ‘ko wɛrɛ min Bɛ yèn k k’o Ye kanw fàrali ye an ka kɛtaw kàn ye waasa u ka Taa ‘ɲɛ. Ko fɔlɔfɔlɔ fangaw tùn tɛ Kɛ ‘kan wɛrɛ la an fàkanw ‘kɔ. O màaw Sera kà yiriwa ‘ko caman Kɛ. Ko màra tὲmɛnnen tɛ yèn fàkanw tàli ma Dya min ye nkà dɔw bɛ baara Kɛ ni dɔw ye. Ko ‘denmisɛn tɛ yèn min bɛ kàlan Kɛ a fàkan na Màli n’o ma Dya kà Tὲmɛ a tɔ̀ɲwaanw kàn kosɛbɛ. Ko gὲlɛya Bɛ yɔrɔ min na, o Ye kanw fòrobayali ye, n’o Kɛra kànw bɛ Dòn kiimɛniw na.\nLàjɛɛrɛ na a Fɔra ko yòruba Tàra kà Kɛ Nizeriya fòrobakan ye. Moritanikaw Ko fana u ka kanw de bɛ Tà.\nJὲkulu minnu tùn bɛ làjɛɛrɛ in kɛnɛ kàn olu ye : AGTIC ; AMALAN ; Fàkan Kanbaaraso ; Kan ni Yiriwa, MAKDAS ; Tabital Puulaku, Màrakaw ka jὲkulu, Kɔ̀rɔbɔrɔw ka jὲkulu ; Transformons le Mali ; Ginna Dɔgɔn, SIL.\nLàjɛɛrɛ tɔ̀ Bɛ ‘kùn Cὲ sinin sibiri 2020 02 22.\nBlàdon : 2020-02-21 Yɛlɛmako laban : 2020-02-25\nFogo yeko: 1146260 - Bì: 179 - Kalo in: 7850 - Лinan: 67463.\nFura Yeko: 865 - Bì: 1 - Kalo in: 14 - Лinan: 81.


Burkina Faso, kunu maa segi bɔnɛ na u ni na binkaniwale dɔ senfɛ\nA jɛnsen na : 19/02/2021 - 15:12\nBurkina Sorasiw, Dori dugu la. OLYMPIA DE MAISMONT AFP/File\nA kɛbaga : An ka lamini lamɛn Dɔ̀dɔ\nWale in kɛra jamana in kɔgɔduyan fan na, kataga Niger dancɛ fanw na. Nin yɔrɔ kofɔlen maraba dɔw kafɔ la Jatigɛwalenkɛlaw de ka baara ye nin binkanin ye.Nin yɔrɔ kofɔlen maraba dɔw kafɔ la jatigɛwalekɛlaw de ka baara ye nin binkanin ye.\nKo in bɛ kɛra cogomi na, marafatigi dɔ de ye sirada mɔgɔta mobili faa jaman dɔ ɲɛ. Jagokɛlaw n'u ka jago minɛn de tun bɛ bolimafɛn in kɔnɔ, maraba dɔ ka fɔla. U tun bɛ ka bɔ Markoye Burkina dugu dɔ kɔnɔ kataga Niger dorbel dugu kɔnɔ. A ko binkanin kɛla ninnu ye mugu wili mobili in natɔ la, ka maa wolonfila faga o yɔrɔ bɛɛ la. K'u bolitɔla de ye kisɛ ci maa kelen wɛrɛ la k'o fana bɔnɛ a ni na.\nDɔgɔkun o dɔgɔkun de Markoye jago kɛlaw bɛ taga Dorbel ka tun ka jago fɛnw feere. Kunu o tagama de senfɛ nin walen jugu in tara k'u sɛgɛrɛ. Binkanin kɛla nunnu tagara ni u ka minɛn nafamabaw fana ye. Burkina sɔrasiw y'u sen fa ka se nin yɔrɔ kofɔlen na yasa ka lakana sabati.\nNin ɲɔgɔn binkanin walen dɔ delila ka kɛ Mai kalo tɛmɛnen na. O fana senfɛ Jagokɛla muga ni kɔ de bɔnɛ na u ni na. Nin bɛɛ de kama Burkina kɔgɔdugu yanfana tuma caman mɔgɔta mobiliw bɛ ɲɔgɔn kɔnɔ sɔrasiw bɛ sɔrɔ ka tugu u kɔ ka tu bila u tayɔrɔw la.\nTchad kitisoba ye mɔgɔ kɔnɔtɔn de ka cɛbɔya sɛmɛntiya kunu, jamanaɲɛmɔgɔkalata nata la\nAlgérie jamanaden Ali Boumendjel fagara Faransi sorasiw de fɛ\nTchad: mɔgɔ fila taɲana fangasina Yaya DILLO JEROU ni jamana marabaaw ka mankanw sen fɛ\nRDC mɔgɔ 13 fagara binkanniwale dɔw senfɛ Beni, taratadon k'a dugu jɛ araba, jamana kɔrɔnyanfan fɛ\nJɔn ye Mohamed BAZOUM ye, Niger jamana jɛmɔgɔ kura ?\nNiger: Mohamed Bazoum de ye sebaya sɔrɔ Mahamane Ousmane kan kunu kalatakoɲɛnɛbɔ jɛkulu ka fɔ la\nFarafinna sifinw minnu san ma tɛmɛ san 20 kan, olu ka dɔlan ɲɔgonkunbɛn "CAN" 1/4 finali\nNiger jamana kalatala miliyɔn wolonfila ni kɔ de tun weelelen do kalatabow na\nNigéria: jamana na, mɔgɔ binaani ni kɔ de minɛnna ka tunu kabi arabadon\nAlgérie jamanadenw ka wilikajɔtɔn "Hirak" ka san fila sanyɛlɛma kɛra wilikajɔw kɔnɔ\nG5 Sahel: Emmanuel Macron Faransi jamana ɲɛma ye ɲɛfɔlikɛ kobolodalen nataw kan bɔlɔlɔ sira fɛ


Banabagatɔ farilafunteni hakɛ jate ka kan ka minɛ, hali ni a fari man kalan. Ni bana digilen don a tigi la, aw ka kan ka a farilafunteni hakɛ lajɛ siɲɛ naani tile kɔnɔ walima ka caya ni o ye. Tɛrimomɛtiri mana funteni hakɛ min di tuma o tuma, aw ye o sɛbɛn.\nNi tɛrimomɛtiri tɛ aw bolo, aw bɛ se ka aw bolo kelen da banabagatɔ ten na ka bolo tɔ kelen da aw yɛrɛ ten walima mɔgɔ wɛrɛ ta la walasa ka u fila funteni hakɛ sanga ɲɔgɔn ma. Ni banabagatɔ fari ka kalan, aw ka kan ka se ka o dɔn nin cogo la.\nAw ka kan ka banabagatɔ fari kalaya hakɛ ni a kalaya waati ni a kuntaala ani a bancogo dɔn. Nin kunnafoni ninnu bɛ se ka a to an bɛ bana sidɔn. Jamana dɔw la, farigan bɛ furakɛ i n’a fɔ sumayabana, nka aw ka a dɔn ko fɛɛrɛ wɛrɛw bɛ yen.\nA ka ca a la sumaya bɛ farigan ni yɛrɛyɛrɛli bila banabagatɔ la tile saba o tile saba;\nTifoyidi bɛ farigan bila banabagatɔ la min bɛ juguya don o don;\nSɔgɔsɔgɔninjɛ gansan bɛ banabagatɔ fari kalaya dɔɔni wuladani fɛ, o bɛ ban ni banabagatɔ ye a lafiɲɛ, sufɛ banabagatɔ bɛ to ka wɔsi.\nBaara kɛcogo ni tɛrimomɛtiri ye\nTɛrimomɛtiri ka kan ka kɛ du kelen kelen bɛɛ kɔnɔ. Banabagatɔ farilafunteni ka kan ka ta siɲɛ 4 tile kɔnɔ ani ka a funteni hakɛ sɛbɛn a ta o ta.\nAw bɛ tɛrimomɛtiri munumunu fo aw ka a kɔnɔji dan ye\nTɛrimomɛtiri kɔnɔji mana yɛlɛ ka dan yɔrɔ min na, o bɛ farilafunteni hakɛ jira\nNin tɛrimomɛtiri ye degere 40 jira, o bɛ sɛbɛn 40 °C.\nKunnafoni nafama: walasa ka baara kɛ ni tɛrimomɛtiri ye, a tɛ ɲɛ hakilisigi kɔ ka da a kan a dɔw kɔnɔji ye pɔsɔnni ye.\nAw bɛ fɔlɔ ka tɛrimomɛtiri jɔsi ka a jɛ ni alikɔli ye ka sɔrɔ ka a yuguyugu ni bolo ye fo a kɔnɔji ka se degere 36 ma.\nAw bɛ sɔrɔ ka tɛrimomɛtiri don…\nbanabagatɔ nɛn kɔrɔ (A ka a da tugu)\nWalima a kaman kɔrɔ ni aw bɛ siran ko banabagatɔ bɛna tɛrimomɛtiri kari ni a ɲi ye.\nWalima aw bɛ a don banakɔtaa yɔrɔ la nka ni denmisɛn don aw ye a kɛcogo dɔn (aw ka kan ka a ɲigin walima ka tulu mu a kun na sani aw ka a don)\nAw ye a to o yɔrɔ la miniti 3 fo ka se miniti 4 ma.\nAw bɛ tɛrimomɛtiri kalan (a bɛ yɛlɛn da kɔnɔ ka tɛmɛ kamankɔrɔla kan ani a bɛ yɛlɛn kɔfɛla la ka tɛmɛ ni yɔrɔ tɔw kan).\nAw bɛ tila ka a ko kura ye ni alikɔli walima safinɛji ye.\nKɔlɔsili: Denyɛrɛni farilafunteni yɛlɛlenba walima a jiginnenba (degere 36 duguma), o bɛ banajugu dɔ kofɔ (aw ye sɛbɛn ɲɛ Denyɛrɛniw ka jolilabana lajɛ).\nWalasa ka kunnafoni caman sɔrɔ farigan wɛrɛw taamasiɲɛw kan, aw bɛ sɛbɛn ɲɛ Farigan walima farikalaya lajɛ.\nNi farigan bɛ aw la, walasa ka aw ka kokɛtaw dɔn, aw bɛ sɛbɛn ɲɛ Denmisɛnw ka farigan lajɛ.


Tanjo - Fàkan\nTànjo bɛ Yɔrɔso kolomi fɛ. A n'o cɛ janya bɛ bam 30 ɲɔgɔn Bɔ. Kuri y'a ka galoda ye, o fana n'a cɛ ye bam 22 ye. Tànjo bɛ sikaso marabolo-duguw fɛ fana. N'i bɛ fɛ ka Taa Tànjo, a ɲuman ye i ka Jigin Kuri, n'o Kɛra i bɛ Blà sira nɔgɔya la. Tànjo ni laminidugu minnu ka Surun ye: Funa ni bam 8 ye, Palaso ni bam 9 ye, Karangana ni 10 ye ani Nbɛso ni bam 4 ye.\nKabini Tànjo tu Tigɛra tɔgɔ wɛrɛ ma D'a la. Nka Tànjo yɛrɛ Sɔrɔla donsokɛ dɔ de sababuya la. Bari ale tùn bɛ to ka Taa kungoyaala la yen. O waati la a yɔrɔ tùn ye tu fin de ye. Ale Tora tèn a bɛ Taa sògoɲini na yen tuma bɛɛ f'a Nàn'a Kanu k'i Sìgi yen. O la a ye yɔrɔ dɔ Lajɛ k'a ka togoda Jɔ yen. Ɔ, ale Bɔra don dɔ ka Taa fo tu in fàn wɛrɛ fɛ, a Taara Bɔ togoda wɛrɛ la yen. O min Kɛra a kabara k'i kanto ko: "Tàajoo wa bɛ u wa na" Kumasen in bɛ mamara de la. A kɔrɔ ye ko: "Jàajaa mɔgɔ wɛrɛ bɛ yan". O kumasen in daɲɛ fɔlɔ de Tara ka K'a tɔgɔ ye "Tàajoo = jàajaa". O kelen in de Yɛlɛmana ka Kɛ "Tànjo" ye da teliya bolo ma.\nLaadala dugutigiya de bɛ Tànjo. Wa o dugutigiya in fana tolen bɛ kìn kelen de 'bolo, a bɛ yɛlɛma-yɛlɛma Dawulakaw de ni ɲɔgɔn cɛ. O yɛlɛma-yɛlɛma fana bɛ Kɛ kɔrɔyakunda. Tànjokaw fɛ yen, ni saya tɛ foyi t'u ka dugutigi Bɔ dugutigiya la. Ni Ala Nana n'a ka nà ye ko dugutigi miniji dɔgɔyara, k'a Fɔ k'an ka kalo kelen, kalo fla walima sàn kelen, sàn fla... Kɛ ka sɔrɔ ka dugutigi kura Sìgi a nɔ na, o t'u fɛ yen. Ni dugutigi kɔrɔ Banna n'a ʃùkoɲaw ni sangaw Tɛmɛna min dalen dòn a kan kɔrɔyakunda o y'o ka dugutiya da Minɛnen ye, wa foyi t'a Bɔ a la fo saya. Mɛgɛdan Dawu Kɛra Tànjo dɔ ye ka Tɛmɛ. Nka an bɛ don min na bì (2016) min b'a kùn na o ye Mamadu Dawu ye, Nka dugulenw b'a Weele Màadu Dakar de la. A dɔn ka di n'o de ye kosɛbɛ. Nka yanni faama-mara ni dugutiyaw ka Nà, màsakɛya de tùn bɛ yen fɔlɔ. Tànjo ma Kɛ o màsakɛduguw dɔ ye, Nka a Marala dɔ kɔni fɛ n'o ye yɔrɔso ye.\nTànjo ye kìn 10 de fàralen ye ɲɔgɔn kan. O kìn ninnu ye: Nikankan a sìgibaaw bɛ Weele ko nikaan, Dakahan a sìgibaaw bɛ Weele ko daamaa, Keniŋɛ, kawegee a sìgibaaw bɛ Weele ko kawegee, Segenɔnɔ a sìgibaaw bɛ Weele ko segenɔnɔɔ, Kafɔnɔ a sìgibaaw bɛ Weele ko kafɔnɔɔ, Katigekahan a sigibaaw bɛ Weele ko katigelee, Kaɲɛɛkaban a sìgibaaw bɛ Weele ko kaɲɛɛ, Kulbɛkahan a sìgibaaw bɛ Weele ko kulbɛmɛɛ, Kaawɔnɔ a sìgibaaw bɛ Weele ko kaawɔnɔɔ.\nSiya wɛrɛ tɛ Tànjo Miɲankaw 'kɔ. Yen jàmuw ye: Dawu, Beere, Goyita, Kɔnɛ, Kɔnatɛ, Noni, Sanɔgɔ ani Baare ye. Tànjokaw sinankunw ye: Zebaalakaw, dafinw, sɛnɛfɔw, gànaw ani samɔgɔw ye. Furusira bɛ Tànjo n'a laminidugu bɛɛ 'cɛ. Nka Tànjo yɛrɛ dugu 'kɔnɔ beerelaw dàma tɛ Furu ɲɔgɔn ma. Tànjo foroba kan ye mamara de ye.\nSὲnɛ ɲɔ ɲɛnen dòn Tànjo kosɛbɛ. U ka sὲnɛfɛnw ye: Saɲɔ, keninke, kàba, kɔɔri, tiga, tiganinkuru, ʃɔ, tiga, soza, malo bananku, woso, je, zɛrɛ, kurubaa, bɛnɛ ani dà. Nankɔjiri-kùnda, u bɛ mangoro, lenburu, buyagi manje namasa ani sɔmɔ bɛ Sɔrɔ yen. U ka nafɛnmisɛnnin sɛnɛta ye: ɲugu, tamati, nkɔyɔ, salati, ʃù, gan, kɔnkɔn, nanaye, melɔn, ani sira ye.\nSὲnɛ tɛmɛnen 'kɔ baganmara bɛ K'u fɛ yen fana. U bɛ dabaw ni kamanmafɛn dɔw Mara i n'a fɔ: Lɛ, jakuma, wùlu, fàli, saga, bà, misi, ʃɛ, kami, tonkɔnɔ, tlotlo ani jɛnɛntubannin.\nLaadaamɔni ɲɔ ɲɛlen bɛ tànjokaw fɛ kosɛbɛ. U ka laadalamɔni kɛyɔrɔ lakodɔnnenw dɔw ye: Лɛnmɛ, lofege, coogolohɔ, caŋalɔhɔ ani fanlɔhɔ ye. U ka mɔni bɛ Kɛ ni bese, jɔ ani ndolen ye. Jago nàsira fɛ, u bɛ baganw, butigiw ani sɛnɛfɛnw Jago. U ka sugu ye karidon ye.\nBololabaara wɛrɛ minnu bɛ Kɛ Tànjo o dɔw ye: Sìgilandla, kalakadla, Sojɔ, yiriʃi, motodla, dagadla.\nTànjokaw bɛ Sɔrɔ ni fɛɛrɛ minnu fɛ o dɔw ye marifa, daba, bese, waraminɛ-nɛgɛ, fɛlɛbɔ ani wisen, manabɛlɛ, wɔlɔjuru wɔlɔgɛn, wɔlɔdɛrɛ-fankan, wɔlɔ nɛgɛni ni fàn kɔrɔw ye. U bɛ ncɔlɔ Dla a misidenw da Bɔ, jonboriw Dla u fɛ misiminɛ kama.\nYiriwa siratigɛ la fɛn minnu bɛ Sɔrɔ tànjo bì o dɔw ye ɲɔsimansinw, pɔnpekɔlɔnw, jabaraninw, kɔɔrisuguw, motow, kɔlɔn ŋana, kalalikɛ-mansinw, kɔlɔʃimansin wotoro, Lakɔliso ani musojigin-so ye.\nKàlan sugu min Dònna tànjo ka kɔn tɔw 'ɲɛ o ye blonkɔnɔ-kalan ye. Nka bì lakɔlikalan de ye fànga Sɔrɔ ka sago tɔw kan. U ka lakɔli yɛrɛ Dabɔra 1962 sàn. Duguma-dakun fan fɔlɔ ani fàn flanan kàlanso kelen de b'u 'bolo, forobataw dòn. Madarasa-dugumadakun fàn fɔlɔ kàlanso kelen fana b'u fɛ yen, ani denmarayɔrɔ kelen, o min dabɔra 2011sàn.\nTànjo lakɔliden kɔrɔ dɔw ye Zàna usmann Dawu a Kɛra lesigiden ye ka Tɛmɛ, a sìgiyɔrɔ bɛnnen bɛ Bamakɔ Ipodrɔm ma, Sungalo Dawu o ye dɔgɔtɔrɔ ye ale sigilen bɛ Kati, Sori ibrahima Dawu ale ye sojɔ fɛɛrɛtigi ye a sigiyɔrɔ bɛnnen bɛ falajɛ ma ani Bala Dawu ale ye kuri galotigi ye bì (2016).\nSilamɛya ni kerecɛnya bɛɛ bɛ Tànjo. Misiri naani ani eglizi kelen b'u fɛ yen. U ka misiri kelen ye jumamisiri ye. O tɛmɛnen 'kɔ laadalabato fana bɛ K'u fɛ yen. Olu la ɲa, nago Kla, ani tusɔn b'o la. Лasɔnyɔrɔ fla bɛ Tànjo u bɛ Weele ko "ɲatu", nagosɔnyɔrɔ kelen bɛ yen u b'o Weele ko nagotu ani ka Fàra klasɔnyɔrɔ kelen kan o bɛ Weele ko klagbaha. Tànjo dugudasiri ye bà kɔrɔn de ye u b'o Weele ko Kuluze. Tɛnɛ min bɛ tànjo la o ye jaba sɛnɛ ye. U yɛr'u bɛ jaba Dun, Nka a tɛ Sɛnɛ u ka dugukolo kan fyew.\nSeli, sanyɛlɛma, laadalakow ani kɔɲɔw y'u ka ɲεnajεlakow ye. U ka Fɔlifɛnfɔtaw ye bala, bàra, ntamanin, fle, tabalen, fle, ani buru ye.\nTànjo dugu 'kɔnɔ, kɔ naani, dàla naani, fàla tan ani jɛ kelen bɛ yen. U ka jisigiyɔrɔw la, manɔgɔ, ntɛbɛn, sajɛgɛ, ntigin, kaana, kooro, koorokaara ani miniɲan bɛ Sɔrɔ yen. Tànjo kungokɔnɔ-jiribaw ye jala, banan, sanan, npeku, zaban, gele, ʃì, nɛrɛ, sebe, balazan, ntabakùnba, kòro, woo, zɛrɛninjɛ, nkalama, sunsun,eɛkɛnɛ, zaajɛ ani nten. Kungosogo minnu bɛ Ye tànjo kungo 'kɔnɔ o dow ye: Sama, sinɛnin, gɔn, lɛ, dajɛ, bàla, warablen, suruku, miniɲan, dànkala, nkorongo, duga, kungo kami, wɔlɔ, tentannin, baninkɔnɔ ani kɔnɔsogonin ye. Tɔgɔ kɛrɛnkɛrɛnnen dɔw dalen dòn u ka kungoda dɔw i n'a fɔ: Gogɔn, Katre ani Gozɔn.\nKaburudo tan (10) de bɛ tànjo, bari yen kìn bɛɛ n'a ka kaburudo dòn, ʃi ni ʃi tɛ Jɛ 'kaburudo na. Wa fànko tɛ yen kaburudoko la.\nTànjo Yɛlɛmacogo ye nin ye: Samiɲɛ n'o Bɔra yen kawulɛ bɛ Nà n'o Bɔra yen Tlema bɛ Nà. Sanji minnu bɛ Nà tànjo miɲan kelen 'kɔnɔ bɛ t'u Jɔ Nàko bi duuru (50) ɲɔgɔn na.\nKabakomayɔrɔ kelen bɛ tànjo u b'a Weele ko "kuugɔ".\nBlàdon : 2016-07-12 Yɛlɛmako laban : 2016-08-04\nFogo yeko: 1147247 - Bì: 531 - Kalo in: 8837 - Лinan: 68450.\nFura Yeko: 1279 - Bì: 2 - Kalo in: 14 - Лinan: 77.


Munna an b’an kun suuli n’an bɛ kuma an kɔrɔmaɲɔgɔn fɛ ? | FASOKAN\nDiɲɛ fan bɛɛ n’a ka kokɔrɔw n’a ka taabolow don. O de kama, a ka kan waati bɛɛ i k’a ɲini ka tɔw ka taabolow dɔn yanni i k’i ban u la. Min ka jugu n’a bɛɛ ye, o de ye i ka ban i yɛrɛ ka jamana taabolow la a dɔnbaliya kama walima ka d’a kan i ma diɲɛ n’a ye. I ma diɲɛ n’a ye, o y’i jo ye, nka o kɔrɔ tɛ ko e fana bɛ kɔrɔ min di a ma, k’o ye tiɲɛ ye.\nDon dɔ,baro dɔ sen fɛ, n ye n balemakɛ dɔ kanmɛ ko n’i ye mɔgo kumatɔla ye k’a kun suuli, k’o b’a jira ko mɔgɔ tilennentɛ, ko a b’a yɛrɛ jalaki ko dɔ la a yɛrɛ kɔnɔ. N tɛ ban o kuma in ma pewu, n tɛ se ka kuma farafinna bɛɛ ta kan, nka anw fɛ yan, an ka lamɔ b’a ɲini waati bɛɛ ni mɔgɔ bɛ kuma a kɔrɔmaɲɔgɔn fɛ i k’i kun suuli, i kana i ɲɛ jɔ a ɲɛna.\nBonya ni majigin tamasiɲɛ don, ani siga n yɛɛla tɛ kelen ye. An ka maakɔrɔw ka kɔlɔsilikɛlan dɔ don demisɛn ka hadamadenya taabolokan.\nWaati bɛ yɛlɛma, kow bɛ yɛlɛma, o kama, demisɛn dɔ kumatɔ bɛ se k’a ɲɛ jɔ a kɔrɔmaɲɔgɔn ɲɛna, n ka o kɔrɔ fana tɛ ko a tɛ mɔgɔ bonya, ko a ma jiginnentɛ. A bɛ se ka kɛ a tɛ ni taabolo minnu dɔn.\nO cogo kalan na, fɔlɔ fɔlɔ ani ali bi bi in na an ko togodaw la, a ka gɛlɛ i ka demisɛn kun kɔrɔtalen ye k’a to dumunikɛla. A ka gɛlɛ fana i ka ali makɔrɔbaw ye ka baro kɛ dumuni kunna. An b’an koori dumuni kunna, ka dumuni kɛ, ni dumuni kɛ banna, baro bɛ daminɛ.\nBolimafenw ni kunnafonidilan cayara , o n’a ta bɛɛ, kokɔrɔ caman bɛ tododaw la alisa, minnu dɔnnen tɛ kɔsɛbɛ.\nA ka kan ka da ka se u ma, k’u sɛbɛn, k’u carin. O n’a kɛ sababu ye mɔgɔw ka dɔn munna karisa yen nin wale in kɛ nin yɔrɔ in na.


Fura minnu bɛ kɛ ka basibɔn juguman kɛlɛ jiginni kɔfɛ\nWalasa aw ka kunnafoni sɔrɔ fura tacogo ɲuman ni a tacogo jugu kan jiginni kɔfɛ basibɔn na, aw bɛ gafe ɲɛ Jolilajɔ fura minnu bɛ jiginni walima kɔnɔtiɲɛ kɔfɛ lajɛ. Ɔkisitosini, mizopɔrɔsitɔli ani ɛrigometirini, nin fura ninnu dɔrɔn de ka kan ka kɛ ka basi lajɔ den bangenen kɔfɛ. Nin fura ninnu dili ka tin lateliya walima ka fanga di tintɔ ma, o farati ka bon ba ni den fila bɛɛ ma. Ni basibɔta ka ca den bangenen kɔ nka sani tonso ka bɔ, ɔkisitosini, mizopɔrɔsitɔli ani ɛrigometirini bɛ se ka di. Nka aw kana ɛrigometirini di ka kɔn tonso bɔli ɲɛ, ka da a kan o bɛ se ka a bali ka bɔ.\nPitiwitirini (pituitrin) ni ɔkisitosini bɔlen don, nka ale farati ka bon ka tɛmɛ ɔkisitosini kan, a man kan ka ta fo ni basibɔn cunna ka a sɔrɔ ɔkisitosini, mizopɔrɔsitɔli ani ɛrigometirini lasɔrɔcogo tɛ aw bolo.\nNi basi bɛ bɔ denyɛrɛni na, aw bɛ witamini k di a ma (aw ye gafe ɲɛ Witamini K lajɛ). Witamini k takun tɛ jiginni ni kɔnɔtiɲɛ kɔfɛ basibɔn na.\nƐrigometirini, Ɛrigonowini (Ergométrine, Ergonovine)\nIzinitigiw ka tɔgɔ dalen: ɛrigotarati, Ergotrate, metɛrigini, Methergine\nA pikirilama miligaramu 0.2 mililitiri 1 anpulu la bɛ sɔrɔ\nFurakisɛlama miligaramu 0.2\nƐrigonowini bɛ se ka basibɔn jugumanba lajɔ tonso bɔlen kɔfɛ. A bɛ basibɔn jugumanba lajɔ kɔnɔtiɲɛ fana kɔfɛ. Aw kana nin fura in di muso ma min ka tansiyɔn yɛlɛlen don.\nWalasa ka basibɔn jugumanba furakɛ tonso bɔlen kɔfɛ walima kɔnɔtiɲɛ kɔfɛ, aw bɛ ɛrigonowini pikiri anpulu 1 kɛ sogobu la (miligaramu 0.2) walima furakisɛ (miligaramu 0.2) di a ma. Ni bana gɛlɛn cunnen don, aw bɛ se ka anpulu 1 pikiri kɛ jolisira fɛ ni o ye a sɔrɔ aw ye a kɛcogo kalan. Aw bɛ segin pikiri hakɛ kelen in kan lɛri 2 o lɛri 2 ka se lɛri 4 ma ni basibɔn jugumanba don (ni basibɔnta ka ca ni bɔlini ɲɛ 2 ye) walima lɛri 6 o lɛri 6 ka se lɛri 12 ma ni basibɔnta man ca kojugu. Aw bɛ tɛmɛ ni fura dili ye fo basi ka jɔ.\nWalasa ka basibɔn jugumanba kunbɛn jiginni kɔfɛ, aw bɛ ɛrigometirini miligaramu 0.2 di tonso bɔlen kɔ.\nOsitosini, Ocytocine – Izinitigiw ka tɔgɔ dalen: Pitosini (Pitocine)\nTuma dɔw la, a anpululama den 10 bɛ sɔrɔ mililitiri 1 na.\nOsitosini bɛ jiginni kɔfɛ basibɔn juguman kunbɛn. A bɛ tonso fana bɔli teliya. Nin fura in tara a takun na, a bɛ a ka baara kɛ ka ɲɛ.\nDɔgɔtɔrɔso dɔw la, ositosini pikiri bɛ kɛ tintɔ la walasa ka tin teliya, nka pikiri in man kan ka kɛ tintɔ la so kɔnɔ, ka da a kan ni kɛnɛyabaarakɛla dɔ ka dɛmɛ tɛ, fura in bɛ se ka na ni bangenugu lasamani jugu ye min bɛ a fara.\nWalasa ka jiginni kɔfɛ basibɔn juguman furakɛ walima ka a kunbɛn\nAw bɛ pikiri hakɛ 10 kɛ woro kɛrɛ la. Ni basibɔn juguman tora senna o kɔfɛ, aw bɛ a to fo miniti 15 o kɔ aw bɛ pikiri in 10 hakɛ wɛrɛ kɛ.\nMizopɔrɔsitɔli, Misoprostol – Izinitigiw ka tɔgɔ dalen: Sitotɛki (Cytotec)\nTuma dɔw la a furakisɛlama miligaramu 100 walima 200 bɛ sɔrɔ\nMizopɔrɔsitɔli bɛ jiginni kɔfɛ basibɔn juguman bali walima ka a lajɔ.\nDɔgɔtɔrɔso dɔw la, mizopɔrɔsitɔli dɔɔni bɛ di tintɔ ma walasa ka tin teliya tuma dɔw la, nka fura in man kan ka di so kɔnɔ, barisa ni kɛnɛyabaarakɛla dɔ ka dɛmɛ kɛrɛnkɛrɛnnen tɛ, a bɛ se ka na ni bangenugu lasamani ba ye ka a fara.\nA bɛ kɛ ka kɔnɔ tiɲɛ a kalo fɔlɔw kɔnɔ walima ka basibɔn lajɔ kɔnɔtiɲɛ kɔfɛ.\nDusuɲugun, kɔnɔdimi walima kɔnɔboli.\nAw ka muso farifunteni jateminɛ a kɛlen kɔ ka fura in ta, barisa a bɛ se ka fariganba bila mɔgɔ la. Ni o kɛra aw bɛ mizopɔrɔsitɔli jɔ ka sɔrɔ ka farigan furakɛ o yɔrɔnin bɛɛ ni parasetamɔli ye.\nMuso minnu ka jiginni delila ka kɛ opereli ye, olu man kan ka mizopɔrɔsitɔli ta.\nAw bɛ mizopɔrɔsitɔli furakisɛ bila aw nɛn kɔrɔ walima aw da furugu kɔnɔ a ka yeelen. A bɛ se ka don musoya fana na walima banakɔtaayɔrɔ. O nafa ka bon kɛrɛnkɛnnenya la ni dusuɲugun, bɛ muso la.\nWalasa ka basibɔ juguman bali jiginni kɔfɛ\nAw bɛ mikɔrɔgaramu (mcg) 600 tata di a a tigi ma a jiginnen nɔgeni na.\nKa basibɔn furakɛ jiginni kɔfɛ\nAw bɛ a furakisɛ mikɔrɔgaramu (mcg) 800 in bila nɛn kɔrɔ, banakɔtaayɔrɔ la walima musoya la ka a yeelen.


Sugunɛbilenni sababu ye tumu dɔ ye min bɛ don joli la. Tumu suguya ka ca duniya kɔnɔ. Yɔrɔ bɛɛ ni a ta cogoya don. Suguya kelen bɛ yen, min ka ca farafinna, arabu jamana, ani ameriki worodugu yanfan dɔw fɛ.\nSugunɛbilennikɛ bɛ yɔrɔ minnu na, ni joli yera aw sugunɛ la o yɔrɔ la, aw ka kan ka taa aw sugunɛ sɛgɛsɛgɛ mikɔrɔsikɔpu la ni banakisɛ in tɛ a la.\nSigida dɔw la, nin bana kofɔlen in ka ca kosɛbɛ fo ka a kɛ mɔgɔw hakili la ko cɛmisɛnniw ka sugunɛbilennikɛ ye musomaniw ka kalolabɔ nɔnabila ye.\nA taamasiɲɛ min ka ca kosɛbɛ o de ye joli bɔli ye sugunɛ na, kɛrɛnkɛrɛnnenya la sugunɛ tɔni labanw na. Tumu suguya wɛrɛw bɛ kɔnɔbolibasima bila mɔgɔ la.\nA bɛ barakɔrɔdimi ni worofurancɛ dimi bila mɔgɔ la; a ka ca a la o dimi in bɛ juguya sugunɛ kɛlen kɔfɛ. Farikalaya ni fariŋɛɲɛ bɛ se ka kɛ a sen kɔrɔ.\nA bɛ joli bila musow la, i n’a fɔ dilannabana.\nKalo walima san dama dama kɔfɛ, dimi bɛ se ka a tigi minɛ min bɛ kɛ sababu ye ka a kɔmɔkili, a biɲɛ, a samanɛnɛ funu fo ka se saya ma.\nTuma dɔ la, a taamasiɲɛ tɛ bɔ joona. Kɔnɔnatumunw ka ca sidida min na, ni taamasiɲɛ damadɔ bɛ mɔgɔ minnu na, olu walima kɔnɔdimitɔw ka kan ka taa sɛgɛsɛgɛ.\nAw ye taa kɛnɛya baarakɛla dɔ fɛ yen. Parazikantɛli (praziquantel) bɛ jolilatumu suguya bɛɛ furakɛ. Ɔkizamunikini (oxamniquine) bɛ jolilatumu suguya dɔw furakɛ. Walasa ka fura tata hakɛ dɔn, aw ye sɛbɛn ɲɛ Sugunɛbilenni fura lajɛ.\nSugunɛbilenni yɛlɛma man teli. A ka ca a la, a banakisɛ bɛ balo jilakɔtɛ fitini dɔw de kɔnɔ. Sugunɛbilenni sɔrɔcogo filɛ:\nSugunɛbilennitɔ dɔ mana sugunɛ kɛ kɔ ji la.\nBanakisɛfan bɛ sugunɛ in na.\nO fan ninnu bɛ ci ka don kɔtɛdɔ kɔnɔ.\nO kɔ tumu ninnu bɛ bɔ kɔtɛ kɔnɔ ka taa don mɔgɔ wɛrɛ la.\nO la, ni mɔgɔ min ye a ko walima ka a nɔn o ji banakisɛma la, o tigi fana bɛ bana in sɔrɔ.\nWalasa ka aw yɛrɛ tanga sugunɛbilenni ma, aw ye a kɛlɛbagaw dɛmɛ ka kɔtɛ ninnu silatunu ani ka banabagatɔ furakɛ. Nka, min nafa ka bon ni a bɛɛ ye, o de ye: Mɔgɔ bɛɛ ka to ka sugunɛkɛ ɲɛgɛn kɔnɔ, nka aw kana a kɛ ji da la walima ji la abada.


Sàjola - Fàkan\nSàjola Bɛ Molobala kafoda-duguw la. A ka galoda-dugu Ye Kàpaala ye. A Bɛ marabolo sabanan kolomi min fɛ o Ye Kucala ye. Sàjola n'o cɛ jànya ye bam 35 ye. A ni Sikaso ta bɛ Taa bam 170 ye. Sàjola ni dugu minnu bɛ dàncɛ Bɔ seleke naani na olu ye Ntɔso, o B'a kɔrɔn fɛ ni bam 6 ye, Blendo ni dɔw K'a ma fana ko Kacɛrɛla, o B'a tlebin fɛ ni bam 6 ye, Sisumana B'a ni kɛɲɛka 'cɛ ni bam 7 ye, ani Ntɔrla, o min B'a worodugu-yanfan na ni bam 9 ye.\nSàjola fana tɔgɔ Dara a tu tigɛbaa de la, o min tùn bɛ Weele "Sàjo" la. Bì, tɔgɔ fla de bɛ F'a ma: "Sàjola" ani "sàjokan". O kɔrɔ tɛ dɔ wɛrɛ ye kanko 'kɔ. miɲakaw de b'a Weele "sàjokan" na, a bamanankannaman de ye " sàjola" ye. Nka sàjo yɛrɛ Bɔra yɔrɔ min na ka Nà yen tu Tigɛ o ye "tɔmɔnɔ" ye. A Nàna yen donsoya hukumu de 'kɔnɔ fɔlɔ, ni ka sɔrɔ ka na sɛnɛ Fàra a bolo la.\nSàjolakaw ka dugutigiya ye laadalata ye. I n'a fɔ fàn caman fɛ a bɛ Kɛ cogo min na, u fana ta bɛ Nà kɔrɔyakunda. Jàmu wɛrɛ tɛ K'a ye n'a Bɔra tarawelew la. Sàjola dugutigiya bɛ Mununmunun kìn kelenpe de 'kɔnɔ n'o ye kagbɔla ye. N'i Kɛra yen dugutigi ye ni saya tɛ i tɛ Bɔ yen tun. Nka ni Ala ka latigɛ Kɛra n'o ye saya ye, min bɛ Da o kan kɔrɔyakunda o bɛ baaraw Tà o nɔgannin na hali ka Kɔn dugutigisɛbɛ yɛrɛ sɔrɔli 'cɛ. Yen dugutigi kɔrɔw tɔgɔ Flɛ: Yapeŋe tarawele, Yerefoo tarawele, Zagepe tarawele, Naazaa tarawele, Katiiwakari tarawele, Zawɔrɔ tarawele, jɔnkoloze tarawele, Kafulu tarawele, Zaŋɔni tarawele, Natoro tarawele, Kɔgɔzaŋa tarawele, ʃɔhɔzaŋa tarawele, Dɔgɔbazaŋa tarawele, Natorozaŋa tarawele ani Balaa tarawele. Màa min bɛ olu nɔ na bì o ye Cɛmɔgɔ tarawel ye. Màsakɛfanga waatiw la Sàjola tùn Marala Molobala màsakɛw fɛ.\nSàjola bɛɛ fàralen ɲɔgɔn kan bɛ Bɛn kìn naani ma: Kagbɔla, lɛngɛnso, kɔkɔ ani kulukɔrɔ.\nMiɲakaw ani fulaw de bɛ yen. Yen jàmuw ye Tarawele, keyita, danbɛlɛ, kulubali, sanɔgɔ tarawele, jabaatɛ ani jara ye. Sinankunya bɛ Tɛmɛ sàjola ni dugu minnu ye olu ye: singolo, ʃiw ani tri I ni tri II ye. Furuɲɔgɔnya tɛ Tɛmɛ sàjola dugutigikin ni sinkolokaw ni ʃiwkaw 'cɛ. N'a Bɔr'o la ntɛ wɛrɛ tɛ yen furuko la. Mamara de bɛ Fɔ ye kosɛbɛ nka bamanankan fana bɛ Fɔ yen.\nSàjolakaw bɛ sɛnɛ Kɛ kosɛbɛ. U bɛ fɛn caman Sɛnɛ, i n'a fɔ keninke, saɲɔn, sàba, malo, tiga, tiganinkuru, bananku, woso, je, galama, ʃɔ, dà, kɔɔri, mangoro, lenburu, buyagi, manje, namasa, sɔmɔ, fòronto, jaba, ɲugu, tamati, nkɔyɔ, salati, ʃù, gan, kɔnkɔn, nanaye, melɔn ani sira. U bɛ baganmara ni jago ni mɔni ani bololabaara misɛnnin fana Kɛ u sèn fɛ. U ka bagan marata ye: bà, misi, saga, fàli, wùlu, jakuma, lɛ, ʃɛ, kami, tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin ye. U ka jago bɛ butigifeerew ni sɛnɛfɛn-feerew ni jiridenfeerew ni baganjagow ani bololafɛndlata-feerew (numuyabaaraw) de 'kùn kan kosɛbɛ. Mɔni bɛ Kɛ sàjola. U ka mɔnikɛminɛw ye o ye jɔ ni papolo ani doolen.\nManabɛlɛ ni wɔlɔjuruda, gɛnni ani ka Dɛn ka wɔlɔ Bugɔ ni bere ye, o de ye Sàjolakaw fana ka kɔnɔminɛ-fɛɛrɛ ye. U bɛ marafa Tà kungosogobaw fàali kamà. U fana bɛ misiden dabɔ ni ncɔlɔ ye. U bɛ dugukɔnɔbagan murutilenw Minɛ ni fɛɛrɛ minnu ye, o dɔ ye jonborifli, koronka-minɛ ani nɛgɛka-minɛ (ni dumunifɛndɔ ye). Yen musow bɛ finisɔgɔ Kɛ kosɛbɛ.\nYen ko kura nàlen dɔw ye: Лɔʃimansin, jabaranin, kɔɔrisugu, tlebarika-walan, kalalikɛkɛmansin, kɛnɛyasow ani moto. Baɲumankɛtɔn damadɔ Tɛmɛna sàjola, olu la, ANAM, JIGISƐMƐJIRI, CMDT ani AMED b'olu la. U ka yiriwa tùn ɲɛsinnen bɛ sanuya sabatiliko, dutigiw dɛmɛni musaagakow la, kɛnɛya sabatiliko ani sannifeerekow de ma.\nSàjola lakɔlikalan Dabɔra 1981 saàn. Dugumandakun fàn fɔlɔ kàlanw dɔrɔn de bɛ K'a 'kɔnɔ, wa fòroba ta y'a ye fana. A lakɔlikalan in. Lakɔlikalan kɔ fɛ blonkɔnɔ-kalan fana bɛ Kɛ yen. Nka o dabɔ ni sisan 'cɛ Bɛ Taa sàn yerika la. Hali an bɛ bì min na a blon fla de bɛ yen nɔ. Wa o blonkɔnɔ-kalan in fana n'a ta bɛɛ, a Nàna balikukalan Sɔrɔ yen. Nka an kɔni bɛ bì min na Lakɔlikalan de yangalen dòn ka Tɛmɛ balikukalan ni blonkɔnɔ-kalan bɛɛ kan.\nDiinɛ wɛrɛ tɛ sàjola ni silamɛya tɛ. Misiri kelen de b'u bolo la. U b'u ka jumaseliw Kɛ laminiduguw fɛ jummisiri bɛ Sɔrɔ minnu fɛ yen, bari sàjola ta tɛ jumamisiri ye. Silamɛya Dònna yen a bɛ sàn caman Bɔ bì. Hakilinaw Fɔra ɲɔgɔn 'kɔ a diinɛ in dònbaako la. Dɔw ko Bala tarawele de Nàna n'a ye nka dɔw fana Ko ko Burama tarawele de Nàna n'a ye. Silamɛya-diinɛ n'a ta bɛɛ sàjolakaw jan bɛ fɛn kelen na n'o y'u tnɛ ye (miniɲa). U ka fɔ la, ko ka Kɔn silamɛya 'ɲɛ ko yen dugudasiri tùn ye bakɔrɔn de ye, u tùn b'o Weele ko "Baze" ani fàlimuso, o tùn Weele ko "kuluɲɔ".\nSilamɛya-seliw ni denkundi, sanyɛlɛma de ye sàjolakaw ka ɲɛnajɛlakow ye. Jenbe, kariɲa, ya, fle, bàra, ntamannin, bala ani tabalen ye yen fɔlikɛminɛw ye. U ka nin ɲɛnajɛ ninnu bɛ Лanamaya u ka dugu fɛɛrɛba dɔ kan u yɛrɛ bɛ min Weele ko "kafugbɔ".\ndàla ni fàla ani jɛ/lɛ dɔw bɛ yen kungo 'kɔnɔ. A yɔrɔ ninnu na manɔgɔ , ntɛbɛn, ntòri, kaanaw, miniɲa, koorow ani koorokaaraw bɛɛ bɛ Sɔrɔ yen. Wa jiri suguya caman fana bɛ Sɔrɔ yen kungo 'kɔnɔ kosɛbɛ i n'a fɔ jala, banan, sanan, npeku, zaban, gele, nsira, bumu, ʃì, nɛrɛ, toro, ntabakùnba, kòro, woo, ntɔngɛ, ntege, zɛrɛninjɛ, nkalama, sunsun, zɛkɛnɛ, zaajɛ, bàro, ɲama, gunjɛ ani pɔpɔ. Kungosogo-kunda, miniɲan, dànkala, nkorongo, kungo-kami, wɔlɔ, gunnajɛ, warablen, kungokɔnɔlɛ, bàla, dùga ani baninkɔnɔ bɛɛ bɛ Sɔrɔ yen. U ka kngodaw ye faraŋa, jemɛɛyaŋa, ʃazira, ŋologbaɲaŋa ani fa ye.\nSàjolakaw ka kaburudo naani bɛɛ bɛ dugu nin tlebin 'cɛ. Nka u yɛrɛ ka fɔ la, ko kɔrɔ si tɛ o la olu fɛ. Ko yen kaburudo naani bɛɛ bɔyɔraɔ ka Bɛn fàn kelen ma ko o ye bɛnsen-ma de ye. Wa 'kùn fana u cayali la ka Kɛ naani ye fo n'a Kɛra fànko ye. Sɔrɔw mabɔlen dòn ɲɔgɔn na kosɛbɛ.\nYen waatiko ni ntɔso ta bɛ Taa ni ɲɔgɔn ye kosɛbɛ, bari a yɔrɔ man jan ɲɔgɔn na tèn.\nKabakomayɔrɔ tɛ Sàjola.\nBlàdon : 2017-01-20 Yɛlɛmako laban : 2017-01-23\nFogo yeko: 1147178 - Bì: 462 - Kalo in: 8768 - Лinan: 68381.\nFura Yeko: 983 - Bì: 1 - Kalo in: 13 - Лinan: 70.


Kalan, Balikukalan ani Fasokanw Minisiri ka laseli lakɔlita hukumu kɔnɔ | FASOKAN\nPublié le 22 octobre 2010 par fasokan\nMinisiri Saliku Sanɔgɔ ka laseli kɔfɛ san 2010 lakɔlita hukumu kɔnɔ taratadon ɔkutɔburukalo tile 12 nazarakan na jamana kunnafonidilaw tɔgɔlasoba kɔnɔ, a ye laseli kɛ kunun, ɔkutɔburukalo tile 20 san 2010 bamanankan na. Laseli in kɛra an ka kanko ɲɛɲini cakɛda ɲɔgɔnyesoba kɔnɔ, min tɔgɔ dalen bɛ Abulayi Bari la. Mɔgɔ caman tun bɛ kɛnɛ in kan.\nJamana foroba arajoso, kɛnyɛrɛye arajosow kunnafonidila minnu bɛ laseliw kɛ an ka kanw na, minnu bɛ kunnafoniw sɛbɛn an ka kanw na, olu tun bɛ kɛnɛ kan. Kalan Minisiriso ɲɛmɔgɔ caman tun bɛ kɛnɛ kan.\nMinisiri kɛlen kɔ ka foli ni waleɲumandɔn kɛ ka ɲɛsin a ka baarada mɔgɔw, Lakɔliko ɲɛmɔgɔsow marabolow kɔno, Lakɔlikaramɔgɔw, lakɔlidenw, lakɔlidensomɔgɔw, Kalankodɛmɛbagaw ani jamanadenw bɛɛ ma, a ye dugawudon kɛ, k’a jira k’a fɔ ko Ala ye San tɛmɛnnen kalanko laban hɛrɛ la, Ala ka ɲinanta fana tɛmɛn hɛrɛ la. O foli ni waleɲumandɔn kɔfɛ, Minisiri ye dantigɛli kɛ ka ɲɛsin kalanko ma. O dantigɛliw tun bɛ boli fɛn caman kan kalanko la, k’a ta san tɛmɛnnen walekɛlenw na, ɲinan baaraw boloda cogow, fɔ ka se dabali tigɛlenw ma san nataw la.\nSan tɛmɛnnen wale kɛlenw na, Minisiri y’a jira k’a fɔ ko kalansojɔ sankɔrɔtara kosɛbɛ. Kalanko dɛmɛbaga cayara, o kɛra sababu ye ka kalanso caman jɔ denmisɛnw ye. Jamanakuntigi ye miliyari 5 ani miliyɔn kɛmɛ 4 bila kalan minisiriso ka bolo kan, walasa ka lise 5 jɔ (Kangaba, Bila, Bankasi, ɲɔnɔ ani Direyi), ani fɛɛrɛkalanlise 2 (Sikaso ni Mɔti/Seware), ani baaradegekalansoba, ka ɲɛsin izinibaarakow ma. Nafolo bɔlen tara FASO TELEFƆNISO feerelen wari la. A ko Kayi Baaradegekalansoba lafɛrɛla : kalanso wɛrɛw jɔra a kɛnɛ kan ka ɲɛsin izinikobaaraw ma, ɲamakɔrɔ ni Welesebugu lisew jɔli bɛ senna ni Diɲɛ Waribonba ka dɛmɛ ye. Marabolow Asanbilew fana ye lisew jɔ, i n’a fɔ Kayi mara Asanbile ye min jɔ Yelimaane, ani Segu mara Asanbile ye fɛɛrɛkalanlise min jɔ Segu ani baaradegekalansoba, Bila dugu kɔnɔ. Lukusanburu jamana fana ye dɛmɛ kɛ ka Bamakɔ lise tɛkɛniki labɛn, k’a kuraya…\nMinisiri y’a jira k’a fɔ ko nin kalansojɔ in kun ye walasa an ka jamana denmisɛn caman bɛ se ka taa lakɔli la cogo min na. A ko ni kalansow cayara, denmisɛn caman bɛ se ka taa lakɔli la, ni cɛmancɛ kalansow caraya marabolow kɔnɔ, denmisɛnw na se ka to u bangebaw kɔrɔ ka kalan kɛ, o na dɔ bɔ denmisɛnw ka jatigiyako gɛlɛya la kalanko sira fɛ. Minisiri ka laseli la, a y’a jira ko jamanadenw y’a ɲini u ka hakilijagabɔba senfɛ (ɔkutɔburu tile 30 ka na se nowanburu tile 2 ma, san 2008), min tɔgɔdara ko « Forum », ko kalan ka wolo se damadɔ la : den ka kalan cogo la min b’a to n’a bɔra lakɔli la, a ka se k’a yɛrɛ ɲɛnabɔ sɔrɔ ni hadamadenya siratigɛ la ; fɛɛrɛkalan ka caya kalanso 9 nan dɔnniseereyasɛbɛn sɔrɔlen kɔfɛ. Denbatigiw, lakɔlikaramɔgɔw, kalanɲɛmaaw, maakɔrɔw bɛɛ y’a ɲini dɔ ka bɔ bakurubakalan na, ka kalan kɛrɛnkɛrɛnnenya, a ka wolo sew la, minnu bɛ den kɛ maa ye. O laɲini kelen ninnu de bɛ Baki fana kɔ, n’o ye kalanso 12 nan sanlaban kiimɛliba ye ; a ka kɛ dipulɔmu ye, min bɛ a tigi nafa baarako taasira fɛ. Min ye kalan kun fɔlɔ fanfɛla ye, cɛsiri ɲɛnama kɛra ka kɛnɛyako ni baloko don da la ; farikoloɲɛnajɛ ni adamadenya ni jamanadenyakalan ye barika sɔrɔ bi-bi in na. Kalanso 9 nan sanlaban kiimɛli fana yɛlɛmana k’a kɔnɔkow labugun.\nMin ye Karamɔgɔw ta ye, u tali bɛ senna bolo fila kan : fanga ka bolo ani marabolow ka bolo. Sɛtanburu tile 28 san 2010, karamɔgɔw tali dosiye min lasera jamana forobabaara minisiriso la, o bɛnna baa tan ni naani ani bi kɔnɔtɔn ani segin (14 098) ma. O ɲɔgɔnna bɛ ka baara walasa karamɔgɔ bɛɛ ka ta lafiya kɔnɔ.\nN’o bɔra yen, ɲɔgɔndan dɔ bɛ ka labɛn ka karamɔgɔ baa naani, kɛmɛ saba ni bi duuru ani naani (4354) ta baara la, ɲinan san kuntagala kɔnɔ. Minisiri y’a jira k’a fɔ ko nin yɛlɛma ninnu ni nin hakilina ninnu bɛɛ kun ye walasa an ka jamana kalanko ka taa ɲɛ, laɲiniw ka sabati kalanko la, denmisɛn ka kalan, k’u labɛn cogo la min b’a to u na se k’u kɔgɔ da jamana wɛrɛw denmisɛnw kɔgɔ la dɔnni ni ɲinini sira fɛ. san nataw baara bolodalenw na, Minisiri da sera fɛn caman ma. A y’a jira k’a fɔ ko Barra caman bolo dalen bɛ ɲinan lakɔlita hukumu kɔnɔ : Lisew kɔnɔ kalanko taabolo bɛ yɛlɛma, ka barikaba don fɛɛrɛkalanw ni baaradegekalan na, kalanso kuraw bɛ jɔ san fila nataw kɔnɔ, kalan kɔlɔsiliko ɲuman baarada 22 bɛna sigi senkan ka fara kɔrɔlenw kan, Sɛrɛwusida kuraw sigili bɛ senna, Hakilijagabɔ bɛ senna ka ɲɛsin kiimɛliw ma, kalan kun fɔlɔ n’a filanan kuntagala kɔnɔ, dɔ bɛ fara kɛnyɛrɛye kalansow kɔlɔsili bonya kan ka taa a fɛ, walasa denmisɛnw ka kalan a ɲɛ ma.\nMinisiri Saliku Sanɔgɔ y’a jira k’a fɔ ko ale n’a ka baarada sigi kun ye kalan taaɲɛ n’a yiriwali ye, wa u n’u seko bɛɛ kɛ walasa jamanaden bɛɛ ka nimisiwasa sɔrɔ kalanko la Mali kɔnɔ. A ko nka ale n’a baaraɲɔgɔnw dɔrɔn tɛ se, ko bɛɛ ka kan ka jɛ k’u bolodi ɲɔgɔn ma ka hakilina talen ninnu waleya. A ko kalandensomɔgɔw niyɔrɔ ka bon kosɛbɛ denw ladamuni n’u kɔlɔsili la. A y’a jira ko walasa kalan ka don ba la, fo bɛɛ ka jɛ ka lakɔli sariyasun bato : ɲɔgɔnbonya, bɔsiradɔn, kɛtaw dɔnni n’u batoli, baara, baarakɛla waleɲumandɔnni, sannasɔrɔ ni jɔyɔrɔfa.\nMinisiri y’a jira fana ko kunnafonidilaw jɔyɔrɔ ka bon kosɛbɛ kalanko ani an ka kanw kalanni, u ka ɲɛtaa ani u yiriwali la. A ko kunnafoni min bɛ di kunnafolidilaw fɛ an ka kanw na, o bɛ kɛ sababu an ka jamanaden bɛɛ ka faamuyali caman sɔrɔ an ka jamanakɔnɔkow kan. O la, a ko kunnafonidilaw ani ale ka baarada ka kan kan k’u bolo di ɲɔgɔn ma, ka baara kɛ ɲɔgɔn fɛ walasa an ka kanw ka kɛ an nafanan ye.\nMinisiri ye kuma kuncɛ ni foli ye, k’a jira k’a fɔ ko an bɛɛ y’an cɛsiri cogo min na ka salon kalanko kɛ nimisiwasa ye, n b’a ɲini bɛɛ fɛ, bɛɛ k’i cɛsiri o cogo kelen na ɲinan, walasa ka ɲinan ta fana kɛ nimisiwasa ani kunnawoloko ye.\n2 réflexions au sujet de « Kalan, Balikukalan ani Fasokanw Minisiri ka laseli lakɔlita hukumu kɔnɔ »\nLe 12 janvier 2014 à 12 h 05 min , OLIVIER a dit :\nNE TÔGÔ YE OLIVIER.NEBAFÈ FÈ ANKAN NCÈRI,FASO KOLA.\nLe 12 janvier 2014 à 12 h 22 min , OLIVIER a dit :\nNE TÔGÔ YE OLIVIER DIARRA YE. NE BÈ MI FÔ FASO YE, ANI FASODENW YE, AN KA BÈN FASOKÔNÔ. KA HAKILINAW KÈ KELEN YE, KANISÔN DIYA KAYAFA DELI,BÈÈ FÈ!!!


Kɔrɛ - Fàkan\nKɔ̀ɔrɛ ye dugudennin ye Mali tlebin-yanfan fɛ. A bɛ Kayi marabolo 'kɔnɔ. Kita y'a ka kolomi ye a ni min cɛ jànya bɛ bam 12 Bɔ nink'a Kɛ Kita Ouest galoda 'kɔnɔ. Kɔfɛba y'a ka galotigi-dugu ye a ni min cɛ ye bam 2 ɲɔgɔn ye. Kɔkɔfata y'a kafoda kubedugu ye a ni min cɛ ye bam 60 ye.\nKɔ̀rɛ ni kɔrɔn 'cɛ, dugu min bɛ yen o ye Harahe ye, bam 3 ɲɔgɔn. Dugu ni tlebin 'cɛ, i bɛ bam 7 Taama ka Dòn Banharala. Duri ye dugu ye fana ye min bɛ bam 3 la Kɔ̀rɛ ni kɛɲɛka 'cɛ. Dugu ni worodugu 'cɛ sa, bam 2 bòli b'i 'bolo yann'i ka Se Kɔhɛ ma.\nKɔ̀rɛ tɔgɔ Sɔrɔla...\nKɔ̀rɛ bɛ Mara dugutigi fɛ. Mɔgɔ min bɛ Kɔ̀rɛ 'kùn na bì (2015) o tɔgɔ ye ko Madi Keyta. Dugutigiya min bɛ yen o ye laadala-dugutigi ye. 'Kìn Bɔ 'kìn na tɛ yen dugutigiko la. Dugu cɛw la kɔrɔ mana Kɛ kìn min na o tìgi bɛ Kɛ dugutigi ye. U ka dugutigiya bɛ Nà kɔrɔya-kunda sa nka damanako wɛrɛ b'a sɔrɔli la. O damanako ye fàya de ye. Fàya ni denya bɛ 'ba la a dugu 'kɔnɔ halibi. Ni wolo cogoya ye mɔgɔ min Blà denya walima fàya bolo kan, i ka kow fana bɛ Bɔ u da fɛ n'o dalilu ye. O la, Kɔ̀rɛ dugutigi bɛ Woloma fàw la kɔrɔman 'tu la. O b'a Jira ko den dɔ bɛ Se ka Sɔrɔ dugu 'kɔnɔ yen min ka kɔrɔ ni fàbolo mɔgɔ kofɔlen ye. Nka cogo si la, o den in tɛ dugu tìgiya Kɛ bari denbolo mɔgɔ tɛ Sìgi dugu 'kùn na.\nNi dugutigi Sìgira dugu 'kùn na kaban, fosi wɛrɛ t'a Bɔ yen ni sàya tɛ. Dugutigi sàlen 'kɔ, sàn kelen bɛ Blà sani dugutigi kura ka Sìgi.\nKɔ̀rɛ tu tigɛbaa tùn ye donso ye. A tìgi Wulila ka Bɔ Hɔrɔngo ka Nà Kɔ̀rɛ Sìgi. Dugu sìgili ni bì cɛ tɛ Tɛmɛ sàn 100 ni dɔɔnin kan fɔlɔ. Nka u bɛnbaw Bɔra Kurukɔtɔ fɔlɔ ka Nà Hɔrɔngo.\nKɔ̀rɛ dugutigi kɔrɔ dɔw ye Fàjala Keyta, Usmann Keyta....\nKɔ̀rɛ dugu kɛnɛ fɛnsɛ bɛ Taa bam 1 kɛrɛnaani kɔnɔ bònya la. Kìn 2 bɛ dugu kɔ kɛlen bɛ ka minnu dànfara. Kìn kelen tɔgɔ ye ko Kɔ̀rɛndin ninka tɔ kelen tɔgɔ Kɛ ko Kɔ̀rɛba. Kɔ̀rɛ dugumɔgɔ hakɛ bɛ mɔgɔ 1200 Bɔ. Kabini dugu Sìgira, a ma Wuli ka Taa sìgiyɔrɔ kura la fɔlɔ. O b'a Jira ko tomon kɔrɔ tɛ dugu 'bolo.\nKɔ̀rɛka bɛɛ ye maninka ye, a bɛ Fɔ maninka sugu minnu ma ko maninka finw. Jamu minnu bɛ dugu la olu ye Keyta, Konatɛ ani Nomɔgɔ ye. Mandenkanw bolofara min bɛ Fɔ yen o ye maninkakan ye.\nSɛnɛ yiriwalen dòn Kɔ̀rɛ ka Sago baara tɔw kan. Yenkaw ka sɛnɛfɛnw ye ɲɔ, kàba, kɔɔri, tiga, bɛnɛ, woso, ʃɔ, zɛrɛ, malo, je, bàra ani dà ye.\nNi sɛnɛ Bɔra yen, baganmara fana fanga ka bòn Kɔ̀rɛ dugu 'kɔnɔ. Bagan minnu bɛ yenkaw 'bolo mara la olu ye misi, bà, saga, wùlu, jakuma, sonsan ani fàli ye.\nKamanmafɛnw marali la, ʃɛw bɛ yen, kamiw, tonkɔnɔw ani jɛnɛntubanninw.\nLaadalamɔni bɛ Kɛ kɔ̀rɛka ka baara la. Kɔ min b'u fɛ yen u bɛ mɔni Kɛ o 'kɔnɔ ni jɔ ye. U ka mɔnikɛ-minɛn wɛrɛw ye doolen, segi ani sanke ye.\nKɔ̀rɛka bɛ jago Kɛ k'i ka mago musaka misɛnninw Dakala. Butigiw bɛ yen. Mɔgɔ dɔw ka bɛ tajifeere Kɛ, dɔw bɛ baganfeere Kɛ, dow ta ye sɛnɛfɛnw jagoli ye.\nBololabaara minnu bɛ Kɔ̀rɛ olu ye jiriʃi, sudelli, masɔnya ani motodla ye. Donsoya bɛ Kɔ̀rɛ. U ka donsoba dow yɛrɛ bɛ bolodon Kɛ.\nFɛn damadɔw bɛ Kɔ̀rɛ dugu 'kɔnɔ minnu bɛ a ka yiriwa taacogo Jira 'mɔgɔ la. Hali ni worobinɛ t'u fɛ yeen fɔlɔ, pɔnpekɔlɔn bɛ yen, jabaranin, kalalimansin, kɔɔrisugu, moto, mɔbili. Kɛnɛya siratigɛ la, muso-jiginso bɛ yen.\nKɔ̀rɛ ni baɲuman-kɛtɔn minnu bolo bɛ ɲɔgɔn 'bolo olu ye Plan ye. Plan ka dɛmɛ ye lakalanni ni saniya kɔkɔrɔdonni ye dugu 'kɔnɔ.\nKàlan minnu bɛ Kɔ̀rɛ olu la giriman dɔ ye lakɔlikalan ye. Yen lakɔlikalan Dabɔra 2008 sàn. Jamana ta dòn. A b'a da Minɛ sàn fɔlɔ ka Taa sàn kɔnɔntɔnnan na.\nBlonkɔnɔ-kalan fana fanga ka bòn dugu la. O dabɔ ni silamɛya nàli bɛ ɲɔgɔn na dugu 'kɔnɔ. Siginikalan min bɛ Weele ko C.E.D o bɛ yen. O Dabɔra 2004 sàn na. O kàlan ye sanwɔɔrɔ-kalan ye.\nSiginikalan min bɛ Kɛ balikuw 'kùn n'a bɛ Fɔ a ma ko balikukalan o bɛ Kɔ̀rɛ kabi 1997 sàn waatiw la. O kàlanso kelen jɔlen bɛ dugu la yen kàlanw bɛ Kɛ min 'kɔnɔ.\nDenmara-yɔrɔ kelen Dayɛlɛnna yen Plan mɔgow fɛ.\nDiinɛko siratigɛ la, Kɔ̀rɛ ye silamɛdugu ye. Silamɛdiinɛ kelen pe ye yen diinɛ ye. Misiri 2 bɛ yen. Mɔgɔ min Nàna ni silamɛya ye dugu 'kɔnɔ o tɔgɔ ye ko Mahamadu Nomɔgɔ.\nLaadalabato tɛ Kɛ forobaya la yen blen. Fɔlɔ, dugu ka bato fànba tùn ye kɔmɔ ye. U tùn bɛ kɔmɔko Kɛ.\nKɔ̀rɛka tɛnɛ ye................. Yen dugu dasiri ye...............\nKɔ̀rɛ ɲɛnajɛlakow ye seliw ye, yɛrɛmahɔrɔnya, denkundi ani furu nɔfɛgintanw ye i n'a fɔ kɔɲɔ. Fɔliminɛn minnu b'u 'bolo olu fànba ye jenbe ni gita ani jidunun ye.\nFarikolo-ɲɛnajɛ min fannga ka bòn Kɔ̀rɛ o ye ntolatan ye. O 'sèn kɔrɔ, denmisɛnw ka ɲɛnajɛfɛn kɔrɔ dɔw bɛ yen i n'a fɔ bɛlɛta, ʃikɔlɔci ani lɛbɛlɛbɛ, o min bɛ Kɛ samiɲɛdonda fɛ.\nKɔ̀rɛ kungo la, kɔ 2 ni dàla 1 ani fàla 2 ye jiboli-yɔrɔw ye. Yenkaw ka mɔniw bɛ Kɛ o jisigi-yɔrɔ ninnu na. U bɛ ntɛbɛn, manɔgɔ, zara, nàna ani kɔnkɔn Mɔ u 'kɔnɔ. Ka Fàra o jikɔnɔ-fɛnw kan, kaana ni kooro, sira kwaama ani tawu bɛ Sɔrɔ yen jiw la.\nKɔ̀rɛ kungo labɔlen dòn jiri kunba fana na i ko jala, sanan, genun, dingɛ, gele, nsira, bumu, ʃi, nɛrɛ, sebe, toro, nkaban ntomi, tàli ani dugura.\nKungosogo minnu yeli ka telin yen olu ye warablen ni minɛn ye. Sa kùnbaw fana bɛ yen i n'a fo miniɲan, dànkalan ani ntomisa. Kɔnɔ kunba minnu yeli ka telin olu ye duga kelen-kelen, kungo kami, tentannin ani wɔlɔ.\nKungoda dɔw bɛ Kɔ̀rɛ ko Kaba la, Kɔnkɔn la, Kɛɲɛ kan, lɛnkɛhɛtɔ. U b'olu Kɛ ka u yɔrɔw dànfara Di ɲɔgɔn ma.\nKaburudo 2 bɛ Kɔ̀rɛ. Komin a kìnw ka jàn ɲɔgɔn na, kìn fla bɛɛ n'i ka kaburudo dòn. A kaburudow bɛ dugu ni tlebin 'cɛ.\nWaati bɛ Yɛlɛma ɲɔgɔn 'kɔ sàn 'kɔnɔ ni samiɲɛ ni tlema ye. Furancɛnin dɔ bɛ Weele ko kawulɛ samiɲɛbɔda ni tlemadonda 'cɛ.\nWaati kalaya siratigɛ la, fonɛnɛ ni funteni waati bɛ Fɔ ɲɔgɔn 'kɔ. Funteni yɛlɛnnen sannadan tɛ Tɛmɛ hakɛ 35° kan. Nɛnɛ fana dugumadan tɛ hakɛ 16° Sago.\nKabakoma-yɔrɔ lakodɔnnen tɛ Kɔ̀rɛ.\nBlàdon : 2016-01-20 Yɛlɛmako laban : 2016-08-05\nFogo yeko: 1147280 - Bì: 564 - Kalo in: 8870 - Лinan: 68483.\nFura Yeko: 1910 - Bì: 1 - Kalo in: 11 - Лinan: 91.


Duɲa - Fàkan\nBɛnkadi fuɲa galodadugu dɔ ye duɲa ye. A bɛ Kita kolomi de fɛ Kayi marabolo 'kɔnɔ. A n'o Kita in cɛ ye bam 9 ye. A n'a ka galodugu ta ye bam 4 ye. Ka Bɔ duɲa ka Taa kayi o bɛ Bɛn bam 271 ma. Dugu misɛnni wɛrɛw bɛ ka duɲa Lamini. A kɔrɔn fɛ, fuɲa bɛ yen ni bam 4 ye. Tlebinyanfan na, tabakɔfɛ bɛ yen ni bam 4 ye fana. Faraba b'a kɛɲɛka fɛ ni bam 6 ye ni ka yirimalo K'a wòroduguyanfan na ni bam 3 ye.\nKùnnafoni kɛrɛnkɛrɛnnen ma Sɔrɔ duɲa tɔgɔko kàn an bì min na.\nDuɲakaw ka dugutigiya ye laadalata ye. Yen, dugutigiya bɛ Nà kɔrɔya-kunda. N'i Bɔra saya la foyi wɛrɛ fana tɛ yen dugutigi B'a ka dugutigiya la. Duɲa dugutigiya furadama tolen bɛ kìn kelen ni jàmu kelen de ka bolo kàn. Ni saya Sera yen dugutigi ma u bɛ sàn kelen de Kɛ ka sɔrɔ ka kura Sìgi a nɔ na. Gandamadi keyita min Bɔra mande ka Nà duɲa tu tigɛ, ale ka dugutigiya kɔ fɛ minnu Nàa olu ye Лankun keyita ni dɔw b'a Weele Baba la ani Ginbala keyita. Nkà màa min bɛ wòlo kàn bì o ye Лaamɛ Keyita ye.\nDuɲa ma bòn. A dugu bɛ Bɛn kìn kelen de ma. A sigikɛnɛ tɛ Tɛmɛ 4 kàn kɛnɛ kelen 'kɔnɔ. Duɲa mɔgɔw tɛ Tɛmɛ 1000 ɲɔgɔn kàn. Nkà yen b'a sìgiyɔrɔ sàbana de la. U sìgiyɔrɔ fɔlɔ ye "jaramaji" ye. A flanan ye "Manden" ye.\nBamananw ni màninkaw de bɛ duɲa. Jàmu minnu bɛ Sɔrɔ duɲa olu ye: Keyita, sise, jara, sisoko, kulubali ani Tarawele ye. Sinankunya bɛ Tɛmɛ keyitaw ni sisew ani kulubaliw 'cɛ, a fana bɛ ni sisokow ni tunkaraw 'cɛ. Furuko siratigɛ la, 'tnɛ foyi tɛ yenkaw ni ɲɔgɔn 'cɛ. Yen kanw ye bamanankan ni màninkakan ye. Nkà màninkakan de bɛ Fɔ yen fòrobaya la.\nDuɲakaw bɛ sɛnɛ kanu kosɛbɛ. U bɛ keninke, saɲɔn, sàba, tiga, tiganinkuru, woso, je, ʃɔ, zɛrɛ, bɛnɛ, dà, kɔɔri, fini, mangoro, buyakgi, manje, fòronto, jaba, tamati, nkɔyɔ, gan, salati, ʃù, kɔnkɔn, ɲugu ani melɔn Sɛnɛ yen. U fana bɛ baganmara Kɛ u sèn fɛ. Yen bagan marata dɔw ye Bà, misi, saga, fàli, wùlu, jakuma, ʃɛ, kami, tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin ye. Jago siratigɛ la yenkaw bɛ sɛnɛfɛn-feerew ni butigifeere ni baganfeere ani bololafɛndlata-feere Kɛ. Donsoya fana bɛ Kɛ yen.\nMarifa, wosen, wɔlɔgɛn, fɛlɛbɔ, manabɛlɛ, ntɛnfɛrɛ wɔlɔjuru, sɔgɔlan, bere, samani ka wɔlɔ Minɛ a fan kan, dingɛ tigɛli ka wɔlɔfan Blà o la ani tonbiri y'u ka kungosogow ni kɔnɔw fàalifɛɛrɛw ye. U b'u ka misidenw Dabɔ ni ncɔlɔ ye. U b'u ka misi murutilenw Minɛ ni jonbori flili ye. Walima a Nɛgɛni ni dumunifɛn ye walima k'a bagan masina Koron ka Dòn yɔrɔnin dɔ la. U bɛ bɔflew ni gesedaw fana Kɛ.\nDuɲa ko kura nàlenw ye: Лɔʃimansin, kɔnɔn ŋana, pɔnpekɔnɔn, jabaranin, tlebarika-walan, kalalikɛkɛmansin, sɛnɛkɛ-mansin, sènfɛjuru, arajo ani moto ye. Jigisɛmɛjiri ye baɲumankɛtɔn ye min sèn Dònna yenkaw ka yiriwa la kosɛbɛ. A ka yiriwa Лɛsinnen dòn sɛnɛko ani dɛsɛbaatɔw dɛmɛni de ma.\nLakɔlikalan dugumadakun fàn fɔlɔ de bɛ duɲakaw fɛ yen. Yen Lakɔli Dabɔra 2000 sàn. Lakɔli kɔ fɛ, balikukalan min ye yen kàlan suguya fɔlɔ dònnen ye yen, o fana bɛ dɔɔnin dɔɔnin Kɛ yen halisa. Wa an bɛ bì min na lakɔlikanlan de yanga ka bòn duɲakaw 'bolo ka Tɛmɛ kàlan tɔw kàn.\nMisiri kelen bɛ duɲakaw fɛ yen. U ka silamɛya dònbaa ye Bakuma keyita ye. AYen silamɛya lanali yen ni bi 'cɛ bɛ Taa sàn 272 ɲɔgɔn na. Nàma ni jalasɔn ye laadala-batow yen minnu batoli bɛ sèn na yen halisa.\nKɔɲɔ ni seli ni sanyɛlɛma ni sankunbɛnw ni denkundi ni ntolatan ni tɔnɲɛnajɛ ani laadalakow ye duɲakaw ka ɲɛnajɛlakow ye. U ka fɔlifɛnw ye gita ni dunun ni flen ni jenbe ni bàra ni wasanba ni fle ni buru ye. Yenkaw ka tlonkɛcogo kɔrɔw ye bɛlɛda ni nparibɔ ani fɛrɛn ye.\nKɔ kelen ni jɛ duuru bɛ duɲa. Manɔgɔ ni ntɛbɛn ni zara ni wùlujɛgɛ ni sajɛgɛ ni nàna ni ntigin ni bilinkìtin ni ye jɛgɛ suguyaw ye minnu bɛ Sɔrɔ yen jisigiyɔrɔw la. O kɔ fɛ, koorow ni kaanaw bɛ Sɔrɔ yen. Jiri suguya caman fana bɛ Sɔrɔ yen kungo 'kɔnɔ i n'a fɔ jala, sanan, genun, nkaba, npeku, zaban, gele, nsira, bumu, ʃì, nɛrɛ, sebe, toro, ntɔngɛ, zɛrɛninjɛ, kòro, sunsun, zaajɛ, ntɔngɛ ani zɛkɛnɛ. Kungosogo minnu ka Teli ka Sɔrɔ yen olu ye: Dànkala, nkorongo, kungo-kami, minɛn, warabilen, miniɲan, wɔlɔ, gɛlɛnin, tentannin ani tonkanjɔ ye. Yen kungodaw ye gonindala, Sitahimadala, jananma ani bɛnkoba. Kùluba kelen bɛ yen u bɛ min Weele ko Kɔnkɔnin.\nKaburudon naani de bɛ duɲa yen. Nkà kùn wɛrɛ t'a la u fɛ yɔrɔw samani na ɲɔgɔn na. U ka o kaburudon ninnu bɛ kɛɲɛka ni tlebinyanfan na.\nYen waatiw bɛ fàlen-fàlen cogo min na o ye, ni samiɲɛ Bɔra yen kawulɛ bɛ Nà, n'o Bɔra yen, tlema bɛ sɔrɔ ka Nà. Sanji minnu bɛ Nà duɲa sanmiɲa kelen 'kɔnɔ bɛ Taa 70 na. Yen funtenin hakɛ sannadan ye 45 ye a nɛnɛ hakɛ dugumadan ye 15 ye.\n'kabakomayɔrɔ tɛ duɲa màa bɛ Se ka Taa i ɲɛ Da min kàn.\nFogo yeko: 1146253 - Bì: 172 - Kalo in: 7843 - Лinan: 67456.\nFura Yeko: 995 - Bì: 1 - Kalo in: 12 - Лinan: 76.


Zanradugu - Fàkan\nZanradugu / Kuya Zangi\nZanradugu Ye Sikaso marabolo n’a kolomi dugu dɔ ye min Bɛ Gɔ̀nkaso galoda ni Kilela kafoda fɛ. A ni Kilela cɛ Ye bam 45 ye ni k’a ni Gɔ̀nkaso cɛ jànya Kɛ bam 5 ye. A ni duguba min ka surun o Ye Sikaso ye. A n’o cɛ jànya Ye bam 26 ye.\nZanradugu ni dugu minnu bɛ dàncɛ Bɔ olu Flɛ : Gɔ̀nkaso B’a kɔrɔn fɛ, Nòyaaradugu B’a tlebin fɛ, Fama B’a ni kɛɲɛka ‘cɛ ni kà Tɔla K’a ni worodugu ‘cɛ.\nZanradugu bɛ Weele fana ko Kuya Zangi. Tɔgɔ ninnu Sɔrɔla cogo min na an ma ‘fɛn Dɔn o kan fɔlɔ.\nLaadala-dugutigiko ni faamadugu-tigiko fla bɛɛ Bɛ zanradugukaw fɛ yen. Dugutigiya bɛ Nà ‘kɔrɔyakunda wa jamu ni kìn bɛɛ dama ka kan a la. Dugutigi ntanyali de bɛ Se kà Nà ni dugutigi yɛlɛmani ye.\nZanradugu tu tigɛbaa Ye Kuya Jara de ye. Amidu Sanɔgɔ de Bɛ dugutigiya la bì. Nocɛgɛ Sanɔgɔ ni Buguziye Sanɔgɔ Ye dugutigi kɔrɔ dɔw ye.\nKìn fla de Bɛ Zanradugu. Fɔlɔ bɛ Weele ko Sokɔrɔ ni kà flanan Weele ko Sokura.\nSɛnɛfɔw ni Miyankaw de sìgilen bɛ Zanradugu. Jamu minnu Bɛ yen olu Flɛ : Jwite, Jara, Sanɔgɔ ani Tarawele. Sinankunya Bɛ jamu fɔlen ninnu ni Bugudɔgɔw de ‘cɛ. Tarawelew ni Sanɔgɔw cɛ Bɔlen kɔ a la, furusira Bɛ Zanradugu jamu tɔw an’a kìnw bɛɛ ni ɲɔgɔn ‘cɛ.\nSɛnɛfɔkan ni bamanankan fla bɛɛ bɛ Fɔ Zanradugu ‘kɔnɔ nka mɔgɔ fanba bɛ Sɛnɛfɔkan de Fɔ.\nBaarako siratigɛ la, sὲnɛ bɛ Kɛ Zanradugu ka sago baara bɛɛ kan. Zanradugu sὲnɛfɛn dɔw Ye kàba, malo, keninke, saɲɔ, tiga, dà, tiganinkuru, woso, je, galama, bàra, ʃɔ̀, ani kɔɔri ye. Sὲnɛ tɛmɛnen kɔ, nakɔbaara fana bɛ Kɛ. Nakɔjiri dɔw Ye mangoro, lenburu, manje, namasa ani sɔmɔ ye. Nakɔlafɛn dɔw Ye fòronto, tamati, nkɔyɔ, salati, nanaye, melɔn, ʃù ani gan.\nKa Fàra sὲnɛ ni nakɔbaara kan, Zanradugukaw cɛsirilen dòn baganmara fana na. Bagan marata dɔw Ye misi, bà, lɛ, saga, fàli, wùlu ani jakuma ye. Kami, tonkɔnɔ, jὲnɛntubannin ani ʃɛ Ye kamanmafɛn marata dɔw ye.\nMɔni fana bɛ Kɛ dugudenw fɛ. O mɔni Ye laadalamɔni ye. A bɛ Kɛ jibanbe walima kɔ̀ la ni jɔ ni doolen ye. Kà Fàra mɔni kan, jɛgɛmara fana bɛ Kɛ.\nSugu tɛ Zanradugu nka jago bɛ Kɛ yen. Dugudenw bɛ Butigifeere, sὲnɛfɛn-feere, jiriden-feere, baganjago ani ʃɛfeere Kɛ.\nNin Bɛɛ kɔ fɛ, zanradugukaw bɛ bololabaara ni donsoya fana Kɛ. Bolalabaara kɛta dɔw Ye kalakadla, sìgilandla ani sansaradla ye. Donsoya bolodon bɛ Kɛ dugu yɛrɛ ‘kɔnɔ.\nKungosogow fàgali la, fὲɛrɛ minnu Bɛ zanradugukaw ‘bolo olu Ye marifa ni bese ye. Fὲɛrɛ minnu Bɛ yen kungokɔnɔw fàgali la olu Ye: manabɛlɛ, wɔ̀lɔjuru, dingɛ tigɛli kà wɔ̀lɔfan blà o la. Fɛn minnu bɛ Kɛ sokɔnɔfɛnw minɛli la olu Flɛ: Jonbori (ka juru ncoma Fìli misi ‘ɲɛ, kà bagan masina Nɛgɛn kà Dòn a koronyɔrɔ la walima k’a Gɛn k’a Minɛ.\nYiriwaliko siratigɛ la, nin ko kura kofɔta ninnu Dònna Zanradugu ‘kɔnɔ: pɔnpekɔlɔn, jabaranin, kɔɔrisugu, moto, jibanbew, kalalikɛ-mansin ani sὲnɛkɛ-mansin.\n« Save the children, USAID, Dubaï Care » Ye ‘baɲuman-kɛtɔnw ye minnu ni dugu bolo Bɛ ɲɔgɔn ‘bolo. U ka yiriwalisiraw Ye kàlan ni sὲnɛ ye.\nKàlanko siratigɛ la, lakɔli-kàlanso fla (forobata kelen ani dugu ta kelen) Bɛ Zanradugu. Kàlanso fɔlen fla ninnu bɛɛ Ye sanwɔrɔ-kàlanw ye. Balikukàlan kɛyɔrɔ kelen fana Bɛ yen ka Fàra lakɔlikàlan kan. Kàlan suguya fla ninnu na, lakɔlikàlan de fɔlɔ Dònna dugu ‘kɔnɔ w’ale fana de fanga ka bòn kosɛbɛ. Lakɔlikàlan ‘sababu la, Saliya Jara n’a sigiyɔrɔ Ye Sikaso ye, Kɛra galotigi-dankan ye Gɔ̀ngaso.\nBatoko hukumu na, silamɛya ni laadalabatow de Bɛ Zanradugu. Dugu dasiri Ye bà ye.\nNin ɲɛnajɛlako ninnu bɛ Kɛ Zanradugukaw fɛ an Bɛ dòn min na i ko bì: kɔɲɔ, denkundi, seliw, sànyɛlɛmaw, sànkunbɛn ani tɔnɲɛnajɛw. Лɛnajɛ fɔlen ninnu fɔliminɛnw Ye nkɔnin ni cicaara ye.\nFarikolo-ɲɛnajɛ minnu bɛ Kɛ yen olu Ye ntolatan ni nɛgɛso-boli ye. Dugu tlonkɛcogo kɔrɔ dɔw Ye bɛlɛta ni nparibɔ ye.\nFàla fla, kɔ̀ fla ani jɛ kelen Bɛ Zanradugu. Jɛgɛ minnu bɛ Se kà Sɔrɔ nin jiboli-yɔrɔ ninnu na olu dɔw Ye manɔgɔ, nàna, baman, ntigin, dodò, talaka, kɔnkɔn ani zeku ye. Kaana, kooro, ani koorokaara fana bɛ Sɔrɔ jisigi-yɔrɔ ninnu na.\nNin kungofɛn kofɔta ninnu bɛ Sɔrɔ Zanradugu kungo ‘kɔnɔ: warablen, miniɲan, dànkalan, duga, kungo kami, wɔ̀lɔ, bunun, baninkɔnɔ, tònkanjɔ ani bàla.\nDugu kungodaw Ye Zanga Sige ni Nusige ye.\nZanradugu kaburudo Ye fla ye minnu tlalen bɛ denmisɛnw ni maakɔrɔbaw ‘cɛ. U fla bɛɛ Bɛ dugu ni tlebin ‘cɛ.\nWaati minnu bɛ Fɔ ɲɔgɔn ‘kɔ Zanradugu olu Ye samiɲɛ ni kawulɛ ani tlema ye.\nFogo yeko: 1146243 - Bì: 162 - Kalo in: 7833 - Лinan: 67446.\nFura Yeko: 1167 - Bì: 1 - Kalo in: 9 - Лinan: 52.


Mɔgɔ o mɔgɔ bɛ dumuni ɲuman dun, o tigi bɛ a farikolo nafalan witamini bɛɛ sɔrɔ. Dumuni ɲuman dunni ka fisa ni witamini furakisɛlama, a pikirilama, a sirojilama, walima a farifoninan sanni ye.\nNi aw b’a fɛ ka witamini sɔrɔ, aw bɛ tiga ni jiridenw san, walima dumuni dafalenw, olu ka fisa ni furakisɛw ni pikiriw ye.\nAwɔ, ninnu ka ɲi\nAyi, ninnu man ɲi\nTuma dɔw la, dumuni dafalenw sɔrɔ man di. Ni bana ye mɔgɔ sɔrɔ, mɔgɔ min balolen tɛ ka ɲɛ; o tigi ka kan ka a jija ka balo dafalen dun ani ka witamini dɔw fara a kan.\nNi a kɛra a fɛn o fɛn ye, witamini duntaw ka fisa ni a pikirilamaw ye, wa u da man gɛlɛn ani farati foyi tɛ u la. Aw kana sɔn ka witamini pikirilamaw kɛ! A ka fisa aw ka u dun, kɛrɛnkɛrɛnnenya la dumuni dafalenw.\nNi aw bɛ witamini labɛnnenw san, aw ye aw jija ka a dɔn ko witamini suguya bɛɛ ni joliseginfura suguya bɛɛ bɛ a la, o minnu tɛ sɔrɔ dumuni tulumaw la. Fana, mɔgɔ minnu ka kan ka witamini ninnu ta, olu de ye jolidɛsɛ ni witaminiko gɛlɛya bɛ musokɔnɔma minnu na kɔrɔlen, ani balodɛsɛ ka ca sigida minnu na, misali la jiriden ni nakɔfɛn man ca dugumisɛnni minnu na tilema waati.\nWitamini B1 (ciyamine, thiamine)\nWitamini B2 (ribofilawini, riboflavine)\nJoliseginfura (Fer, sulfate ferreux), kɛrɛnkɛrɛnnenya la, min bɛ di musokɔnɔmaw ma. (Jolidɛsɛ bɛ mɔgɔ minnu na, witamini suguya caman bɛ furakisɛ minnu na, joliseginfura bɛrɛ tɛ olu la. Joliseginfurakisɛw de nafa ka bon.)\nKa a fara olu kan, mɔgɔ dɔw mako bɛ fɛn wɛrɛw la, i n’a fɔ:\nMusokɔnɔmaw mako bɛ joli caya fura la (acide folique/folicin)\nWitamini C (acide ascorbique)\n(Denmisɛnni fitiniw farikolo mako bɛ Witamini A, C, ani D la)\nFoolo ka ca yɔrɔ minnu na, o yɔrɔ mɔgɔw mako bɛ kɔkɔwasa (le sel iodé) la\nWitamini B6 ɲɛci bɛ denmisɛnni fitiniw ni sɔgɔsɔgɔnijɛbagatɔw ye.\nKolosinsinnan ka ɲi denmisɛnniw ni denbatigiw ma, minnu tɛ kolosinsinnan bɛrɛ sɔrɔ u ka dumuni duntaw la, i n’a fɔ nɔnɔ, naare, walima dumuni minnu tobira ni kumu ye.


Sonsannin ni surukuba ka teriya - Fàkan\nSonsannin ni suruba tùn ye terimaw ye. ‘ʃu t'u Fara 'tle t'u Fara. Donsoya de tùn ka Di u ye kosɛbɛ. 'Tuma ni 'tuma u tùn bɛ To ka Taa kungoyaala la ɲɔgɔn fɛ. Nka u ka kungoyaalaw la sonsannin tùn bɛ kekuya Kɛ surukuba la kà Taa ni sogo sɔrɔlen fànba bɛɛ ye.\nNka nin ʃi ma surukuba fari Fàga ka Bɔ sonsannin 'kɔ. Ɔ, don dɔ sɔgɔmada-joona fɛ u Solila ka Bɔ ka kungo jan dɔ sira Minɛ k'u bɛ Taa 'kungoyaala. Aa, u Taara kà Taa kà Taa..... U Taara Se yɔrɔ dɔ la u sɛngɛlenba. U y'u Sìgi jiriba dɔ 'kɔrɔ k'u b'u sɛngɛlafyɛn Bɔ. Surukuba Nàn'i Kanto sonsannin ma ko:\n- N 'teri 'sonsan, nin jiri suma in kɔni ka Di nka minnɔgɔ b'an na dɛ! O dun bɛ Kɛ cogo di?\n-N 'teri 'suruku, n'an Wulila an na jiko Лɛɲini sira fɛ, sonsannin kan bɛ tèn.\nƆ, u sɛngɛlafyɛn bɔlen, u Wulila k'u Kɛ sira kan. U ye dɔɔnin Taama dɔrɔn ka Sin ka Bɔ kɔlɔn dɔ kan tèn. Surukuba y'i Ko:\n- Alahu akubaru, an n'an Min sisan.\nLɔgɔkurun kelen de tùn bànamininen dòn a kɔlɔn in da la kà juruflen kelen Blà kɛrɛ fɛ yen. Surukuba Sinna ka Bòli k'i Madon kɔlɔn na. O y'a Sɔrɔ hali sonsannin tùn tɛ Se k'a sènTà koɲuman minnɔgɔ 'bolo. Ɔ, tuma min na u bɛɛ Sera kɔlɔnda la, surukuba Siranna a y'i Jɔ kɛrɛ fɛ dɔɔnin. Sonsannin Nàna juruflen Tà k'a bɛ ji Bɔ. A ye kalo ni sankolo Ye kɔlɔn 'kɔnɔ. O kɛlen, a Kulela. A ko:\n- N 'teri 'suruku, e ka Nà nin kabako in Lajɛ tàn!\n- N tɛ Gɛrɛ n'i ma Лɛfɔ, surukuba ko tèn.\n- N 'teri 'suruku, kalo ɲumannin ni sankolo ɲumannin dɔ bɛ kɔlɔn 'kɔnɔ yan.\nO kɛlen surukuba fana Bòlila ka Nà. Nka a selen, a ma Sɔn ka flɛli Kɛ kɔlɔn in 'kɔnɔ. A y'i Jɔ sonsannin kɔ fɛ k'i Kanto.\n- N teri 'sonsan, kalo wɛrɛ ni sankolo wɛrɛ min ni Ala ta tɛ kalen ye, ne t'o Flɛ fyew, bari ko jɛlen tɛ o ye.\nAa, jaa-jaa kɔlɔn in tùn ye bilisi ta de ye. U Tor'o de la jinɛ jugu dɔ Girinna ka Bɔ. Yanni 'sonsannin k'i Pan ka Bɔ kɔlɔndala-jiri kan op, jinɛ jugu y'a Tà a tlo janw ma tèn. Surukuba Bòlila ka Taa ʃwɛ!\nƆ, jinɛ jugu Taara ni sonsannin ye kà Taa a Di bilisi ma o y'a Kɛ tlelafana na ye. Ɔ, surukuba kɛlen ka kunnafoni Sɔrɔ kɔ fɛ ko bilisi ye a 'teri sonsannin Kɛ na ye, aa! a nisɔndyalen Kulela dew. A ko:\n-Ee! bɛɛ ko ne nalonnen dòn nka ne kisilen Flɛ nin kelennin na dɛ! N b'a Fɔ n bɔnnaw bɛɛ ye k'u ʃi kana kɔlɔnkɔnɔ-kalo Lajɛ wa u kana kɔlɔnkɔnɔ-sankolo Lajɛ. Bari Ala ta t'u ye.\nFogo yeko: 1147101 - Bì: 385 - Kalo in: 8691 - Лinan: 68304.\nFura Yeko: 1449 - Bì: 1 - Kalo in: 10 - Лinan: 119.


2016 sàn seli - Fàkan\nMumɛ > Bangudɔn > 2016 01 02\n2015 sàn Banna, an ka Jὲ ka 2016 sàn Bisimila\nSàn kura min Sera nin ye, 2016, o ye sàn barikama ye kaban bari a falen bε ko daliluma caman na.\nAn b’a da Minε a sàn don fɔlɔ ma. An gεrεsεgε Bεnna jumadonya ma ka Kε sàn kura tle fɔlɔ ye. Diinεtigiw ɲuman na, kεrεnkεrεnnenya la silamεdiinε, juma ye donba ye. N’a ma Лε ko sàn da Minεna o donba ma, o kɔrɔ ye ko kùnnawolo caman de bε Nà Ye an fε a ‘kɔnɔ.\nNi sàn kura Sera, mɔgɔ caman b’i yεrε Лininka ko yala ɲinan bε na Dya n na wa? Bεε ka laɲini bε Kε ko k’i Bɔ sàn bɔda ɲuman fε. Nka ɲininkali damadɔ Flε nin ye minnu kεli ka dɔgɔ mɔgɔw fε k’a sɔrɔ u nafa ka bòn fo ka tεmε :\nYala ɲinan selidenin walima seliba wali kelen Paki bε na Bεn don jumεn ma?\nYala ɲinan sunkalo bε Dafa wa tari a tε Dafa de?\nYala jakuma bε na kalo minεko jòli Kε ɲinan ?\nYala ʃu kòli tle fε dɔ bε na Kε ɲinan fana wa ?\nAn bε Se k’a Fɔ ko mɔgɔ tε nin ɲininkali ninnu ʃi Kε. Hali ni mɔgɔ dɔw b’a dɔw Kε, o kεli ye zannin kele-kelen ye. Sababu min bε nin ɲininkali suguw kεbaliya la o ye mɔgɔw m’a Dɔn fɔlɔ ko nin kùnnafoni ninnu bεε Dɔn sani sàn yεrε ka Se. A kùnnfoniw dɔnminεnw yεrε b’an ‘bolo an ka kanw na bì.\nDon n’a nataw la, an bε na To ka kùnnafoni dalilumaw Di 2016 sàn donjate kan nin sira kofɔta ninnu fε: kalo nɔɔrɔminε, tle nɔɔrɔminε, kalo yetaw tɔgɔw an’u jɔdonw ani sàn donbaw.\nBlàdon : 2016-06-16 Yɛlɛmako laban : 2016-07-09\nFogo yeko: 1148633 - Bì: 143 - Kalo in: 10223 - Лinan: 69836.\nFura Yeko: 1563 - Bì: 1 - Kalo in: 6 - Лinan: 56.


A jɛnsɛnna : 01/03/2021 - 18:24\nYaya Dillo, Tchad fangasina min ka so minɛn bɛ sorasiw fɛ, o wilikajɔw sen fɛ mɔgɔ fila bɔnɛ na u ni na. (Ja in y'a ka san 2017 ja dɔw ye). AFP - THOMAS COEX\nTchad jamana na, maa fila de bɔnɛ na u ni na. O kɛra kasɔrɔ finitigiw tun bɛ fɛ k'u tɛgɛda fangasina dɔ Yaya DILLO JEROU kan fɔ a siso kɔnɔ.\nMarabaw yɛrɛ ka fɔ la, maa duuru fana jogina ni ko in sen fɛ. Yaya Dillo JEROU yɛrɛ ye cɛbɔ ye jamana ɲɛma kalata nata la. Yaya Dillo yɛrɛ ye banbaci kɔrɔ ye, a tun farala Idriss Deby ka politikitɔn kan san 2007, yani a ka kɛ minisiri ye. Fɔɲɔgɔnkɔw daminɛn na ani Tchad marabaw cɛ san 2020.\nKunu kabi sɔgɔma, Tchad Fangasina, Yaya Dillo JEROU y'i kan bɔ a ka bɔlɔlɔ san fɛ ka fɔ, k'o sɔrasiw ni polisiw kɛlɛn bɛ ka le ka so lamini, k'u ye k'u y'a le ba muso n'a ka somɔgɔ wɛrɛw bɔnɛ u ni na. A tila ka weele-weele kan bila Tchad jamanadenw ma k'u ka wili k'u jɔ yasa u ka jamana yɛrɛ de ka se ka bɔ tɔɲɔn ni marako jugu la.\nO kɔ fɛ de Tchad marabajɛkulu ka kuma lasela Cherif Muhamed Zene fana y'i kan bɔ dantigɛli sɛbɛn dɔ kɔnɔ ka fɔ k'o nin ko in snen fɛ maa fila de bɔnɛ na u ni na, ani ka maa duuru jɔgin. Ko lakana tigilama saba bɛ maa joginnen ninnu cɛma.\nNka a le ka fɔ cogo ni Yaya dillo Jerou ta tɛ kelen ye. A le ko de Yaya Dillo bannendon kabi tile fila kata sariyatigilamaw ka weele jabi. A jalakilendon k'a ye galo ni nɛnini kumanw fɔ jamana ɲɛma Idriss Deby furu muso Hinda Deby ma. K'o de kama lakana tigilamaw tagara a nɔfɛ. Nka k'o marafatigiw de y'u kumbɛn.\nO de sen fɛ lakana tigilamaw fana y'u yɛrɛ lakana. Jumadon tɛmɛnen in de la Yaya Dillo y'i ka cɛbɔya sɛbɛn bila jamana ɲɛma kalata nata la. O kalata in kan ka kɛ ka bɛn Avril kalo tile 11 kelen ma.\nMali: kunu Bankass mara denw bɔra ka caya i kɔ kɔnɔ kulu k'u ka dusukasi jira u ka marabagaw la\nMali: mɔgɔ 7 suuw yera Koulikoro mara la\nBurkina Faso: VDP kɛlɛcɛw ka baara kuma kɛra jamanakuntigi fɛ lakana kan\nMali: Bankass maradenw bɛ wulikajɔ la ka Diallasagou n'a laminiw binkanninw kɔn\nMali: mɔgɔ 132 de bɔnɛ na u nin na Bankass mara binkanninw na


Dumuni ɲuman dun kɔrɔ ye mun ye? Balodɛsɛ ye mun ye?\nDumuni ɲuman dun kɔrɔ, ka dumuni kɛ ka i fa. Nka a kɔrɔ fana ye ka dumuni dafalenw dun farikolo mako bɛ minnu na. Walasa ka to kɛnɛya la, mɔgɔ ka kan ka dumuni kulu kofɔlen ninnu bɛɛ dɔ dun k’i fa. Mɔgɔ fanba bɛ farikolofanga dumuni caman dun minnu tila bɛɛ ye dumuni fasamaw ye, i n’a fɔ malo, kaba, bananku walima loko, nka i bɛ taa a sɔrɔ u tɛ farikolojɔli dumuniw ni farikolotanga dumuniw dun, ni olu ye: shɛfan, sogo, jɛgɛ, shɔ, jiridenkisɛw, nakɔfɛnw, ɲuguw ani jiridenw. Balodɛsɛ bɛ se ka o tigilamɔgɔw minɛ hali ni o ye a sɔrɔ u bɛ dumunifasamaw caman dun.\nBalodɛsɛ bɛ juguya denmisɛnniw na tuma dɔw la ka a sababu kɛ u farikolo mako bɛ dumuni nafamaw na walasa u ka mɔdiya ani ka to kɛnɛya la. Balodɛsɛ jugumanba suguya fila de ye ninnu ye.\nBalodɛsɛ min ma juguya\nAle de ka ca kosɛbɛ, nka a dɔn man di. A bɛ den min na, o tɛ bonya walima ka girinya teliya la i n’a fɔ den minnu baloko ka ɲi. Hali ni a den yeɲɛna man bon, a tɛ dɔn ko bana bɛ a tigi la. Balokodɛsɛ bɛ se ka kɛ sababu ye a tɛ fanga sɔrɔ ka banakisɛw kɛlɛ.\nNi a den sugu banana, a ka bana tɛ dan sira la, wa a bɛ waati jan kɛ sani a kɛnɛya.\nNi nin balodɛsɛ suguya bɛ den minnu na, kɔnɔbolitɔw bɛ olu sɛgɛn kosɛbɛ ka tɛmɛ den tɔw kan, ani fana nɛnɛ ka teli ka u minɛ joona. Ni nɛnɛ ye o den ninnu minɛ, bana bɛ mɛn senna fo ka a laban sinkɔrɔkɛrɛdimi ma. Bana yɛlɛmataw i n’a fɔ ɲɔni, ni sɔgɔsɔgɔninjɛ olu ka jugu kosɛbɛ den balodɛsɛbatɔ la. O banaw bɛ se ka kɛ den ninnu caman sata ye.\nA nafa ka bon ka o denw ninnu ladonni kɛrɛnkɛrɛnnen ni balo dafalen sɔrɔ sani u ka bana walima sani bana ka juguya. O de kama ka den pese ani ka den bolokan suman waati bɛɛ, o nafa ka bon kosɛbɛ. O wale in bɛ an dɛmɛ ka balodɛsɛ dɔn denw na ani ka a furakɛ.\nAw ye bilasiralikanw matarafa balodɛsɛ kunbɛncogo kan.\nBalodɛsɛ jugumanba (sayijɛ)\nA bɛ denfitiniw sɔrɔ, sin tigɛra minnu na joona, ani fana ni dumuni dafalen ma di u ma. A caman bɛ daminɛ kɔnɔboli, walima bana yɛlɛmata wɛrɛw kɔfɛ. Balodɛsɛ jugumanba bɛ se ka dɔn den na ka sɔrɔ a ma pese walima ka a kundama suman. A misaliba fila filɛ:\nFasani bɛ den minɛ barisa a tɛ dumuni dafalen dun\nDen tɛ dumuni dafalen sugusi sɔrɔ ka dun, kɛrɛnkɛrɛnnenya la fangasɔrɔdumuniw. Ni o kɛra, an bɛ a fɔ ko fasani bɛ den na. kumalasurunya la, a sababu ye kɔngɔ yɛrɛ de ye.\nA bɛ fasa a tɔ bɛ to kolo dɔrɔn ye.\nCɛkɔrɔba ɲɛ bɛ kɛ a kun\nKɔngɔ bɛ a la waati bɛɛ\nA ka fɛgɛn\nA fasalen don\nA kun ka kɛnɛ\nA fari fagalen don\nSerebana (funubana) ka a sababu kɛ den tɛ dumuni nafama dun\nNin den in tɛ farikolojɔlidumuni caman dun, hali ni o ye a sɔrɔ a bɛ fanga sɔrɔ dumuniw dun. An bɛ a fɔ ko serebana bɛ o den na (tubabukan: le kwashiorkor). A bɛ wele fana ko funubana, barisa a senw, a bolow ni ɲɛda bɛ funu.\nNin wale ninnu bɛ se wuli ni den ye shɔ dun, walima dumuni wɛrɛw, minnu bɛ mara yɔrɔ sumannenw na walima ni bugun dara dumuni minnu na. O den ka kan ka dumuni kɛ ka ɲɛ, kɛrɛnkɛrɛnnenya la fangasɔrɔdumuniw ni kolosinsindumuniw (aw ye sɛbɛn ɲɛ Ka balo dafalen dun walasa ka to kɛnɛya la lajɛ). O la aw kana dumuni kɔrɔ (silenw) di denw ma cogosi la, minnu bɛ tiɲɛnen don walima bugun dara minnu na. Hali ni a yeɲɛna ka bon, i bɛ a sɔrɔ fanga bɛrɛ tɛ a la.\nA fari ɲɛ bɛ kalankalan a ɲɛfɛ, wa tuma dɔw ni a juguyara a npɛrɛn ka kɛ joli juguman ye i n’a fɔ jeninida.\na ɲɛda bɛ funu\na tɛ mɔgoya\njoliw ni fari wolo bɛka wuli\na bolo ni a senw bɛ funu\na kunsigi ɲɛ bɛ yɛlɛma ka a karikari\na nisɔn ka go\na bolokan sanfɛla ka misɛn\na fasaw ka makan (nka kɛn dɔɔni bɛ se ka kɛ a la)\nFunubana bɛ daminɛ tuma dɔw la ni ɲɔni, kɔnɔboli walima banamisɛnniw bɛ den na. A bɛ daminɛ tuma caman ni den ye sinmin dabila joona ka balo dumuni wɛrɛw la i n’a fɔ mɔni nɔnɔntan, kini, sumakisɛ tobilenw, pɔmutɛri, sukaro ani fangasɔrɔdumuni, ka a sɔrɔ a tɛ kolosinsindumuni dun i n’a fɔ nɔnɔ ni a ɲɔgɔnnaw.\nKa da a kan funubana bɛ den min na, o yeɲɛna ka bon, ka sɔrɔfanga tɛ a la. Nka A fasaw bɛ makaya ni i ye a bolokan sanfɛla lajɛ, i bɛ a sɔrɔ a ka misɛn.\nSerebana ni fasani si tɛ juguya yɔrɔnin kelen. Balodɛsɛ bɛ se ka kɛ den dɔ la ka sɔrɔ a taamasiɲɛw ma ye. Ni balodɛsɛ bɛ den na, a sɛgɛsɛgɛli fɛɛrɛ ɲuman ye ka den pese walima ka a bolokan sanfɛla suman.\nBalodɛsɛ suguya wɛrɛw\nBalodɛsɛ suguya wɛrɛw bɛ se ka mɔgɔw sɔrɔ minnu tɛ witamini ni kolosinsinna sɔrɔ u ka dumuni kɛtaw la. An bɛna kuma kɛrɛnkɛrɛnnenya la o balodɛsɛ suguya ninnu fanba kan nin sigida in kɔnɔ, walima gafe in fan wɛrɛw fɛ:\nSurɔfiyen bɛ kɛ denmisɛnniw na minnu tɛ witamini A caman sɔrɔ (aw ye gafe ɲɛ Surɔfiyen ni ɲɛ jali (Hypovitaminose A) lajɛ).\nMɔgoya min bɛ sɔrɔ witamini D ntanya fɛ (aw ye gafe ɲɛ Mɔgoya lajɛ).\nWololabanaw, dalajoli, ka joli bɔ mɔgɔ da, joli bɔli ɲitara la ka a sababu kɛ jiriden, nakɔfɛn ni dumuni witaminima wɛrɛw caman dunbaliya ye (aw ye gafe ɲɛ Balodɛsɛ min bɛ dankari kɛ wolo la ani wololabana wɛrɛ minnu bɛ sɔrɔ balodɛsɛ fɛ ni Nɔ walima tomi jɛmanw dakɔnɔna na lajɛ).\nJolidɛsɛ bɛ mɔgɔw minɛ joliseginfura ntanya bɛ minnu na (aw ye gafe ɲɛ Jolidɛsɛ lajɛ).\nFoolo min sababu ye kɔkɔwasa ntanya ye (aw ye gafe ɲɛ Foolo lajɛ).\nNin muso in ni a den ye faantan ye, wa u fila si tɛ baloko ɲuman na. Den fa bɛ baara kɛ kojugu nka a ka sɔrɔta tɛ bɛrɛ ye walasa ka a ka denbaya balo ka ɲɛ. Nɔ minnu bɛ denba bolo la, olu ye balodɛsɛ taamasiɲɛ dɔ ye min bɛ wele ko wololabana. Ni a bɔra kaba la, a tɛ dumuni nafama wɛrɛw sɔrɔ ka a dun i n’a fɔ shɔ, shɛfan, sogo, ani nakɔfɛnw.\nDen in ba ma sin di a den ma. A ye a labalo ni kabaseri dɔrɔn de ye. Hali ni o ye a kɔnɔ fa, o ma nafaba lase den ma walasa a ka mɔdiya ani ka fanga sɔrɔ. O de ye a to den in bɛ san fila bɔ nka a baloko ma ɲi hali dɔɔni. A ka dɔgɔn kojugu wa a fasalen don ka a kɔnɔ funu. A kunsigiw bilalen don kelen kelen, wa a mɔ ka go ka tɛmɛ den baloko ɲuman kan. Walasa ka nin ni a ɲɔgɔnnaw kunbɛn, an ka kan ka denbaw ni denw baloko ka ɲɛ.


Mɔ̀gɔw yὲlɛmacogo - Fàkan\nMɔ̀gɔw buruju Bɔra gɔ̀nw de la min Kɛra Fàrafinna.\nSùlakulu dɔ tùn Bɛ Fàrafinna kungow la nìn Y’a 'sàn miliyɔn 20 ye. Olu nàna Yὲlɛma kà Kɛ wòronin ni gɔ̀n ye adamadenw Sɔ̀rɔla kà Bɔ olu la.\nMɔ̀gɔ fɔlɔw tùn Bɛ yèn a ka ca sàn miliyɔn 4,2. U tùn bɛ Taama wà u tùn bɛ Se kà Yὲlɛn jiri la. A dɔw bɛ ‘jyɛn na halibi. Sɛmɛba tùn b’a dɔw la. U tùn bɛ Se kà fɛnw Dɛsɛ. Màa ɲɛnakegun fɔlɔ Nàna nìn Y’a ‘sàn miliyɔn 2,5 ye. O ‘kɔ ‘màa suguya wɛrɛ Nàna.\nMàa fɔlɔ min Bɔra Fàrafinna kɔ kàn, o Bugunna ‘jyɛn fàn bɛɛ. Minnu tùn Bɛ Erɔp, olu tɔ̀w Bɔra ‘ɲɔgɔn na. Minnu Tora farafinna olu Kɛra màa dɔnnikɛlaw ye. Sisan màa bɛɛ Bɔra olu de la. A ka ca ni ‘sàn 100 000, o mɔ̀gɔw Bɔra Fàrafinna kà Taa Azijamanaw ni Arabujamanaw. U Dònna nìn Y’a ‘sàn 40 000 ye.\nMàa tɔ̀ Ye ʃi kelen ye bì. An bɛɛ B’o la. Sisan mɔ̀gɔw Ye taamakɛlabaw de ye. U Sera yɔrɔw la fɔlɔtaw ma Deli kà Se yɔrɔ min na. U Bɛ Ɔstrali a ka ca ‘san 60 000,; Amerik nìn Y’a ‘sàn 30 000 ye ani yɔrɔ tɔ̀w.\nBlàdon : 2021-10-27 Yɛlɛmako laban : 2021-10-31\nFogo yeko: 1146277 - Bì: 196 - Kalo in: 7867 - Лinan: 67480.\nFura Yeko: 256 - Bì: 1 - Kalo in: 9 - Лinan: 76.


A jɛnsɛnna : 31/03/2021 - 16:56 A falenna : 31/03/2021 - 17:00\nOMS ka sɛgɛ-sɛgɛlikɛw Wuhan pankuru jigiso la, yasa ka koronabana buruju dɔn. Février kalo tile 10, san 2021. REUTERS - ALY SONG\nDiɲɛ kɛnɛya ko tɔnba "OMS" ka sɛgɛ-sɛgɛlikɛlaw minnu tun taara koronabanakisɛ jujɔn sɛgɛ-sɛgɛ Chine jaman kɔnɔ. U y'u ka jabiw da kɛnɛ kan kunu taratadon. Alibi bana in buruju bɛrɛ bɛrɛ ma don.Nka "OMS" ɲamaa y'a ka dusuma kasi jira sabu la Chine jamana ma sɔn ka sira di sɛgɛ-sɛgɛlikɛlaw ma u ka baara k'u sago la.\n"OMS" sɛgɛ-sɛgɛlikɛlaw ma se ka koronabanakisɛ jujɔn bɛrɛ don. Nka u ko min ka surun tiɲɛ na, o ye k'a bi sɔrɔ banakisɛ bɔra ntɔnso la, ka don bagan wɛrɛ la ka bɔ o la ka sɔrɔ ka yɛlɛma ka don adamaden na.\nSiga min tun bɛ ko banakisɛ bɔra sɛgɛ-sɛgɛliso kɔnɔ ka cari, o cɛ ka jan tiɲɛ ma, a tɛ se ka k'o ye sɛgɛ-sɛgɛlikɛlaw ka fɔ la.\n"OMS" dɔnikɛlaw ka jabi in lase kɔ, "Etats-Unis"jamana ɲamaso ka kuma lase la ko, nin ye baara daminɛ ye. Nka a ko fɔ sɛgɛsɛli bɛrɛ wɛrɛw ka latigɛ kokura.\nJamana in ni Europu tɔnba ka fara jamana 13 kan, olu ka kɛ kelen ye ka Chine ka kɛwalenw kɔn sɛgɛsɛgɛliw wagati la. Chine ɲamaw ma son ka OMS lonikɛlaw to u ka bara kɛ u sago ma. U ma se ka fɛ n sifɛlita dɔ sɔrɔ ka lajɛ.\nKunu, OMS ɲama Tedros Adhanom Ghebreyesus ko sɛgɛ-sɛgɛlikɛlaw ye gɛlɛya dɔw sɔrɔ ka se ka baaraw kɛ a ɲɛma. Janvier ni Février kalo la, tɔn in lasigienw tun ye taama kɛ Chine jamana kɔnɔ sanko ka koronabanakisɛ bange cɔgɔ ɲaɲini k'a dɔn.\nFransi minisiri ɲɛmaa kura, Élisabeth Borne y'a ka marabaa jɛkulu fɔlɔ sigi