Kirinni (jali) fura\nFenobaribitali ni fenitoyini (phénytoïne) ye furaw ye minnu bɛ kɛ ka binnibana kirinni kunbɛn ka caya. A fura tɔw da ka gɛlɛn, u bɛ sɔrɔ tuma dɔw. Dɔgɔtɔrɔw bɛ fura fila sɛbɛn mɔgɔw kun tuma dɔw la walima min ka ca ni o ye. Ka a sɔrɔ, fura kelen bɛ baara min kɛ, fura caman bɛ o baara kelen de kɛ walima ka tɛmɛ o kan wa o kɔlɔlɔ man bon.\nKirinnifuraw tali ka ɲi da tuma de la, barisa u bɛ sunɔgɔ bila mɔgɔ la. Aw bɛ se ka jazepamu di walasa ka kirinni furakɛ min mɛnna senna walima musokɔnɔma ni jigibatɔ ka ɲɛnamini, nka a ka ca a la fura ninnu tɛ ta don o don. Maɲeziyɔmu silifatilama bɛ se ka di walasa ka kirinni lajɔ.\nIzinitigiw ka tɔgɔ dalen luminali, Luminal.\nTuma dɔw la, a bɛ kɛ\nFurakisɛlama ye, miligaramu 15, miligaramu 30, miligaramu 60 ani 100.\nA sirolama miligaramu 15 mililitiri 5 ji la\nFenobaribitali bɛ ta walasa ka ɲɛnamini kunbɛn. Kirikirimasiɲɛtɔ ka kan ka fura ta tuma ni tuma a ka ɲɛnɛmaya bɛɛ. Aw bɛ a tata hakɛ dɔgɔya min bɛ kirinni kunbɛn;\nAw ye aw janto nin na: fenobaribitali tata hakɛ mana caya, o bɛ se ka ninakili sumaya walima ka a jɔ. A bɛ baara daminɛ farikolo la dɔɔni dɔɔni ka tila ka mɛn senna waati jan (a bɛ se lɛri 24 ma walima ka tɛmɛ o kan ni a tigi tɛka sugunɛ kɛ). Aw bɛ aw kɔlɔsi fura in na a tata kana caya\nBaliku ni denmisɛnni minnu tɛmɛna san 12 kan: kilogaramu kelen o kilogaramu kelen, miligaramu 1 ka se 3 ma don o don, aw bɛ o tila 2 ye walima 3 ka u damakɛɲɛ ka o ta, walima miligaramu 50 ka se 100 ma siɲɛ 2 walima 3 tile kɔnɔ.\nDenmisɛnni minnu bɛ san 12 la walima minnu ma o sɔrɔ, aw bɛ tata hakɛ 1 di olu ma sufɛ, aw bɛ a di tuma bɛɛ siɲɛ 1 walima aw bɛ a tila diko 2 ye ka u damakɛɲɛ i n’a fɔ a ɲɛfɔlen filɛ cogomin.\nDenmisɛnni san 5 ka se san 12 ma: kilogaramu o kilogaramugarau, miligaramu 4 ka se 6 ma tile kɔnɔ\nDenmisɛnni san 1 ka se san 5 ma: kilogaramu o kilogaramugarau, miligaramu 5 ka se 8 ma tile kɔnɔ\nDenmisɛnni min ma san 1 bɔ: kilogaramu o kilogaramugarau, miligaramu 6 ka se 8 ma tile kɔnɔ\nAn ma fenobaribitali pikiri kɛta hakɛ di yan barisa a pikiri farati ka bon kojugu. A ka kan ka di mɔgɔ fɛ min bɛ a dilancogo dɔn ani min bɛ se ka a pikiri kɛ fasasira fɛ ka ɲɛ.\nA bɛ wele fana ko difenilidantoyini, diphénylhydantoïne. Izinitigiw ka tɔgɔ dalen dilantɛn Dilantin.\ntuma dɔw la a bɛ kɛ\nA forokonilama miligaramu 25. 50 ani 100 bɛ sɔrɔ\nSirojilama miligaramu 250\nNin bɛ kirikirimasiɲɛ kirinni kunbɛn. A tigiw ka kan ka fura ta u ka ɲɛnɛmaya bɛɛ kɔnɔ. Nka fura tata hakɛ ka kan ka dɔgɔya min bɛ kirinni kunbɛn.\nA kɔlɔlɔw: funu, fiɲɛ bilali ɲintara la, o bɛ sɔrɔ fenitoyini tali kutaalajan fɛ. Ni nin bana ninnu ka jugu, aw bɛ fura wɛrɛ ta. Ɲintaralabanaw bɛ se ka kunbɛn ni dakɔnɔna saniyali ye dumuni kɔfɛ.\nHakɛ min bɛ ta tile kɔnɔ, aw bɛ o tila 2 walima 3 ye ka a damakɛɲɛ. Misali la ni denmisɛnni san 4 girinya ye kilogaramu 20 ye, aw bɛ miligaramu 150 di o ma tile kɔnɔ, a tilalen diko 2, o kelen kelen bɛɛ bɛ bɛn miligaramu 75 ma, walima diko 3 miligaramu 50 a kelen kelen bɛɛ.\nBaliku ni den minnu tɛmɛna san 16 kan: kilogaramu kelen o kelen miligaramu 4 ka se 6 ma tile kɔnɔ\nDen san 10 ka se 16 ma: kilogaramu kelen o kelen miligaramu 6 ka se 7 ma tile kɔnɔ\nDen san 7 ka se 9 ma: kilogaramu kelen o kelen miligaramu 7 ka se 8 ma tile kɔnɔ\nDen san 4 ka se 6 ma: kilogaramu kelen o kelen miligaramu 7.5 ka se 9 ma tile kɔnɔ\nDen kalo 6 ka se san 4 ma: kilogaramu kelen o kelen miligaramu 8 ka se 10 ma tile kɔnɔ\nDenmisɛnni minnu ma kalo 6 sɔrɔ: kilogaramu kelen o kelen miligaramu 5 tile kɔnɔ\nNi tata hakɛ in ma se ka kirinni kunbɛn ka ɲɛ, aw bɛ dɔ fara fura dita kan dɔɔni dɔɔni tile 15 o tile 15 fo ka se hakɛ dafalen ma ka bɛn banabagatɔ girinya ma, aw bɛ tata hakɛ tila diko 3 ye tile kɔnɔ ka a damakɛɲɛ.\nNi tata hakɛ in sera ka kirinni kunbɛn, aw bɛ dɔ bɔ fura dita hakɛ la dɔɔni dɔɔni fo ka dita hakɛ dɔgɔya ma min bɛ se ka kirinni kunbɛn.\nAn ma penitoni pikiri hakɛ ɲɛfɔ. O ka kan ka di mɔgɔ fɛ, min bɛ a pikiri kɛcogo dɔn jolisira fɛ.\nJazepamu bɛ se ka ta kɔnɔɲama nɔgɔman na. Ni kɔnɔɲama kɔtigɛbali (kirikirimasiɲɛ) bɛ mɔgɔ min na, aw bɛ fura sugu wɛrɛ ɲini o kama, min bɛ se ka ta don o don.\nJazepamu damatɛmɛko jugu bɛ ɲɔnni sennasumaya walima k’a jɔ yɛrɛ. I kana sɔn cogo si la ka tɛmɛ hakɛ laɲininen kan ani i kana sɔn ka diko tɛmɛ siɲɛ fila kan.\nJazepamu ye negeminɛfura (sulifura) ye. Kana sɔn a tali kuntaalajan ma walima a tali sennateliyali ma.\nI kana jazepamu pikirikɛ ni aw ma deli a la ani ni aw m’a damanakalan kɛ. A dili man nɔgɔn nɔgɔya kɔnɔ nin cogo la. O mafɛngɛli kosɔn, kɔnɔɲama dɔ sen fɛ, aw bɛ se k’a don den boda fɛ.\nAw bɛ jilama kɛ ka pikirikɛ walima aw bɛ a furakisɛlama den mugu bɔ k’o daji ji la. Aw bɛ biɲɛbara biɲɛyanfan bɔ a la ka sɔrɔ ka bara kɛ ka ji sama k’o don den boda la. N’o m’i diya, aw bɛ jazepamu tululama dilalen boda kama dɔ ta k’o don a la.\nSan 7 ni dugumana cɛ: aw bɛ a miligaramu 0.2 di kilogaramu kelen o kilogaramu kelen jate la siɲɛ kelen\nSan 7 ka taa san 12 la: aw bɛ a miligaramu 3 ka se mg 5 la di siɲɛ kelen\nSan 12 san fɛ: aw bɛ miligaramu 5 ka se miligaramu 10 na di siɲɛ kelen.\nNi kɔnɔɲama ma mada sanga 15 kɔnɔ, aw bɛ segin a diko kan. I kana tɛmɛ seginnkanni kɛko kelen kan.\nFarikumu banni kama ani dimi dali\nAw bɛ jazepamu kisɛ di kununni kama sanga 45 sani dimi dɔ ka wuli i n’a fɔ kaliya digili ka don a nɔ na walima kolo dɔ sigili ɲɔgɔn kan.\nAw bɛ mg 0.2 ka se 0.3 di kilogaramu la. Ni den girinya dɔncogo t’i bolo, aw bɛ sumani kɛ ni a sisan ye.\nSan 5 duguma: aw bɛ mg 1 di.\nSan 5 san fɛ: aw bɛ mg 2 di.\nBalikuw: aw bɛ mg 10 di.\nLorazepamu ni jazepamu bɔlenba don ɲɔgɔn fɛ. A bɛ se ka kɛ ka jolisiraw magaya ani ka banabaatɔ lafiya. A fana bɛ se ka kɛ ka kɔnɔɲama kunbɛn. Nka ni jali bɛ sen na, aw bɛ fura wɛrɛ di a ma fura min bɛ se ka toka ka ta don odon.\nJazepamu damatɛmɛko jugu bɛ ninakili sensumaya walima k’a jɔ yɛrɛ. Aw kana tɛmɛ hakɛ kofɔlen kan cogosi la ani aw kana tɛmɛ diko fila kan.\nLorazepamu tali bɛ kɛ sababu ye k’a kɛ a tababaa tɛ ɲɛ a kɔ. O la aw kana aw deli a tali la walima aw kana tali kuntaala janya.\nMuso kɔnɔma man kan ka a ta fo ni a tigi ye tansiyɔntɔ ye walima ni kirinni juguman don.\nAw kana jazepamu pikirikɛ sogobu la walima jolisira fɛ k’a sɔrɔ aw ma a kɛcogo kalan walima k’a sɔrɔ a kɛli ɲɛdɔn tɛ aw la. A pikiri faratintan tɛ. O kosɔn, aw bɛ se k’a don den kɔnɔɲamatɔ banakɔtaayɔrɔ fɛ.\nAw bɛ lorazepamu kisɛ kunuta di a tigi ma miniti 45 sani dimi dɔ ka wuli i n’a fɔ kaliya walima kolo dɔ sigili ɲɔgɔn kan.\nDen san 1 ka se san 12 ma: kilo o kilo, aw bɛ a amiligaramu 0,05 di a tigi ma siɲɛ kelen.\nDen min bɛ san 12 sanfɛ ani baliku: kilogaramu o kilogaramu, aw bɛ a miligaramu 1 walima miligaramu 2 a tigi ma siɲɛ kelen.\nSilifati de maɲeziyɔmu, Sulfate de magnésium\nTuma dɔw la, a pikirijilama 10%, 12%, 5%, 25%, walima 50% bɛ sɔrɔ\nSilifati de maɲeziyɔmu ye musokɔnɔmaw ka jalibana fura ɲɛnɛma ye, yɛrɛyɛrɛbana juguman bɛ minnu na. Ni silifati de maɲeziyɔmu tɛ aw bolo, aw bɛ jazepamu bila o nɔ na (aw ye gafe ɲɛ Jazepamu (Diazépam) lajɛ).\nAw kana silifati de maɲeziyɔmu kɛ muso la fo ni a tansiyɔn yɛlɛnna ka tɛmɛ 160/110 mm Hg), walima ni muso bɛ ja walima ni yɛrɛyɛrɛbana juguman bɛ a la (aw ye gafe ɲɛ Kɔnɔmaya gɛlɛnyɛba taamasiɲɛw ani duguma).\nAw bɛ muso ninakili ko hakɛ jate sani a ka fura ta ani fura talen kɔ. Ni muso ninakiliko tɛ siɲɛ 12 bɔ miniti kɔnɔ, aw kana fura in di a ma. Aw kana fura siɲɛfilanan di ni ninakili sumayara ka jigin ninakiliko 12 duguma miniti kɔnɔ walima ni aw ye a ye ko muso tɛ se ka sugunɛ kɛ lɛri 4 o lɛri 4 fura takofɔlɔ kɔfɛ.\nSilifati de maɲeziyɔmu suguya caman bɛ sɔrɔ (a miligaramu hakɛ mililitiri kelen ji la; o kama, sɛbɛnni min bɛ a kan, aw bɛ o kalan ka ɲɛ fo aw ka da a la ko aw bɛka ji sanuman banakisɛntan hakɛ kofɔlen ɲagami fura la sani aw ka a ta.\nAw bɛ a garamu 10 kɛ bobara la, barisa pikiri in bɛ se ka farinya, aw bɛ pikiri tila walasa a garamu 5 ka kɛ bobara fasasira kelen kelen bɛɛ fɛ.\nLɛri 4 fura kunfɔlɔ kɛlen kɔ ni aw ma se ka dɔgɔtɔrɔso lasɔrɔ, aw bɛ se ka pikiri garamu 5 wɛrɛ kɛ.


Nin ɲɛdimi tuluniw bɛ se ka kɛ ka “ɲɛbilenni” furakɛ, ɲɛbilenni min sababu bɔra banakisɛw la, ani bɛ kɛ ka fiyenbana. Walisa ka fiyenbana furakɛ k’a ban pewu, aw bɛ tetarasikilini (gafe ɲɛ Tetarasikilini, tétracycline HCl, ɔkisitetarasikilini, oxytétracycline) walima eritoromisini (gafe ɲɛ Eritoromisini, Érythromycine) kisɛ ta. Ɲɛdimi tuluni bɛ se ka kɛ ɲɛ na fana walasa ka ɲɛw nɔgɔ kunbɛn ani ka ɲɛ joliw furakɛ (gafe ɲɛ Birintili walima joli ɲɛyeelendonda la).\nƝɛdimi tuluni kɛcogo ɲuman de ye ka kan ka don ɲɛgolo kɔrɔ, a man kan ka kɛ a kan. Aw bɛ tuluni nin kɛ ɲɛ na siɲɛ 3 ka se siɲɛ 4 ma don o don.\nTetarasikilini (tétracycline) 1% walima eritoromisini (érythromycine) 0,5% fo a 1% tuluniw bɛ kɛ walasa ka joginda dɔw furakɛ bange kɔfɛ, walima ka a tanga ɲɛdimi misɛnni dɔw ma. Aw bɛ u di siɲɛ kelen lɛri 2 fɔlɔ kɔnɔ bangeli kɔfɛ.\nNi ɲɛdimi tuluniw tɛ aw bolokɔrɔ, aw bɛ se ka powidɔni iyode, povidone iodée tɔnita 2,5% walima nitarati darizan, nitrate d’argent tɔnita 1% kɛ ɲɛ kelen o kelen na. Nitarati darizan bɛ simi ni fiɲɛ ye a fili, o la aw kana ale kɔrɔlen kɛ ɲɛ na, barisa a bɛ den ɲɛ jeni. Ni sigana bɛ a la, aw kana nitarati darijan kɛ ɲɛ na cogosi la.\nNi aw bɛna tuluni kɛ ɲɛ na, aw bɛ ɲɛwaga dɔɔni ka tuluni kɛli daminɛɲɛ dingɛla ka taa kɛrɛ la. Ni tɔnita don, aw bɛ ɲɛ duguma wolo sama ka tɔniko fila kɛ a la. Aw ye aw janto, a bara kun kana se ɲɛ ma.\nAw ye aw kɔlɔsi: Aw kana nitarati darizan kɔrɔlen walima a dulenba kɛ aw ɲɛ na barisa a ta man di fiɲɛ fɛ u bɛ se ka denyɛrɛni ɲɛ jeni.


Dugu tɔn (siɲɛ filanan), Mali la | FASOKAN\nDugu tɔn (siɲɛ filanan), Mali la\nYanni n ka tɛmɛ ni ɲɛfɔli tɔ ye, n bɛ dɔɔni fɔ « tɔn » daɲɛ kan.\nTɔn, a fɔ cogo ɲuman ye « ton » ye, nga i n’a fɔ an b’a kɔlɔsi tuma caman, daɲɛ dɔw fɔ cogo bɛ yɛlɛma waati kɔnɔ.\nTon kɔrɔ ye ka fɛnw bila juruba kelen na, k’u bɛɛ kɛ kelen ye. Misali: ka kɔnɔn ton, o kɔrɔ ye ka kɔnɔndenw don juru kelen na.\nDugu demisɛn minnu bɛ fara ɲɔgɔn kan bonya kɔnɔ, olu bɛ weele « tondenw » in n’a fɔ kɔnɔndenw bɛ ɲɔgɔn kɔ cogo min na.\nɲɛmaa minnu bɛ tɔndenw ɲɛ, k’u bila sira, a bɛ fɔ olu ma ko tɔntigiw.\nN bɛ tɛmɛn ni kunnafoni fɔlɔ tɔ ye:\nDugu mɔgɔw ka foro siɲɛni kɔ fɛ, dugutɔn bɛ se ka ta dugu wɛrɛ mɔgɔw ka foro siɲɛ. U tɛ dan u ka dugu foro siɲɛni dama ma, ni dugu wɛrɛ mago bɛ dugu min tɔndenw na, o bɛ se ka olu weele. U bɛ taa o tigi ka foro siɲɛ. A sara cogo bɛ ye kelen ye.\nWali forow siɲɛni kɔ fɛ, tɔndenw yɛrɛ bɛ u ka foro da, a bɛ fɔ o ma ko tɔnforo. U bɛ don dɔ suganti, kari walima juma, k’o kɛ tɔn foro siɲɛ don ye. O la, kari o kari walima, juma o juma u bɛ taa tɔnforo siɲɛ. O baara ninnu kɛtɔ, ni tɔnden minnu ye baara kolon kɛ walima ka ko bɛnbali dɔ kɛ, sofaw b’olu minɛ. Dɔgɔkun o dɔgɔkun, u bɛ ɲɔgɔn sɔrɔ fɛrɛ la, ka kunnafoniw di ɲɔgɔn ma, ka kkuraw boloda. O sen fɛ minnu minɛ na, olu b’u ka minɛnifɛnw sara, woro walima wari.\nO ɲɔgɔn ye in bɛ kɛ sugu jɔlen kɔfɛ su bawo o b’a sɔrɔ bɛɛ taara sugu jɔ, wari dɔɔni sɔrɔ la.\nNi ɲɔ gosira, tɔndenw b’u ka jurutigiw kani. Ni min ta ye ba ye, ni min ta ye ɲɔ ye, ni min ta ye wari ye, bɛɛ b’i ta sara. U bɛ a bɛɛ mara.\nTɔndenw bɛ don dɔ suganti, ka tɔnɲɛnajɛ dɔgɔda. O ye dugu sanyɛlɛma ɲɛnajɛ dɔ ye min ka di kosɛbɛ. Dugu tɔnden bɛɛ bɛ ci bila u jɛɲɔgɔnw n’u teriw ma dugu wɛrɛw la yanni tɔnɲɛnajɛ don cɛ. O y’a sɔrɔ dugu musow ye ŋunanji don kumu na. Dugu kɔnɔ, bɛɛ b’a ka labɛnni fɛnw san, finiw ni sabaraw. Ni tɔnɲɛnajɛ don sera, ba minnu sɔrɔ la, u b’olu faa, ka dumuni suguya caman tobi. Kabini wula fɛ, tɔndenw bɛ sigiyɔrɔw labɛn fɛrɛ la, ka mikoro sigi ka yelenw mɛnɛ. Ni surafana dun ban na, bɛɛ bɛ ɲɔgɔn sɔrɔ fɛrɛ la. Mɔgɔw bɛ na ka bɔ fan bɛ, bɛɛ bɛ taa i diyatigila la. U b’u ka bolimafɛnw bila yen, ka dumuni kɛ ka sɔrɔ ka taa ɲɛnajɛ kɛyɔrɔ la. Sɔɔni, i bɛ dugu fɛrɛ falen ye mɔgɔw la tewu fɔ dɔw bɛ yɛlɛ biliw kan. U bɛ su bɛɛ kɛ balafɔ la ni ŋunanji min na. Tile fɛ, u bɛ ɲɛnajɛ kɛ tugun, nga o la, u bɛ bɔnjala, bara ani musow ka janjigi fɔ. Bɛɛ b’i dɔn, cɛw ni musow, demisɛnw ni maakɔrɔw. U bɛ se ka tile saba kɛ ɲɛnajɛ, dumuni ani ŋunanji min na o cogo la. Dugumɔgɔw bɛɛ bɛ ɲɛnajɛ, k’u nisɔndiya.\nTɔnɲɛnajɛ laban don, tɔndenw bɛ taa foli bila dugu Nɛɛnɛ na. Nɛnɛ ye musokɔrɔba ye min bɛ suganti dugu kɔnɔ k’o kɛ dugu muso kuntigi ye.\nO sugantili tɛ kɛ kɔrɔya kunda si la, a bɛ kɛ musokɔrɔba hakilitigi ye min bɛ se ka dugu musow fɔ ka don ɲɔgɔn na, k’u bɛn, k’u bila sira ɲuman kan. A ka ca a la, ni faamubaliya donna muso min n’a cɛ cɛ, o bɛ taa o fɔ a ye, a bɛ o ɲɔgɔnfaamubaliya fɔ k’o ban. A bɛɛ fɔ o de ma ko Nɛɛnɛ. O tɛ a tɔgɔ yɛrɛ ye, n’a bila la o jɔyɔrɔ la, o bɛ weele o tɔgɔ la.\nTɔnɲɛnajɛ laban don, dugutɔndenw bɛ taa foli bila o musokɔrɔba in na. U bɛ taa a ka so, ka dundun fɔ, ka dɔnkili da a la, k’a mabalima, k’a ka wale ɲuman kɛlen fɔ, ka dugaw k’a ye. N’o kɛra, o ye tɔn bannen ye, bɛɛ bɛ taa i ka so. Nin bɛɛ lajɛlen musaka bɛ bɔ tɔn ka baaraw sara la.\nA tɔ bɛ na…


Boloci bɛ mɔgɔ tanga bana jugu caman ma. Jamana bɛɛ ni a ka boloci baara kɛcogo don wa a ka ca a la a bɛ kɛ fu la. Bolocila minnu bɛ na aw ka sigidaw la, aw bɛ olu dɛmɛ u ka baara la. Ni bolocilaw yɛrɛ ma na, aw bɛ taa ni denmisɛnniw ye aw kɛrɛfɛ kɛnɛyasow la walasa u bolo ka ci.\nAw ka kan ka denmisɛnniw boloci u kɛnɛman o ka fisa u banabagatɔ bolocili ye.\nBanakunbɛnfura minnu nafa ka bon denmisɛnniw ma, olu de filɛ:\nD.T. COQ boloci bɛ kɛ ka kannabagani, nɛgɛtigɛbana ani keteketeni kunbɛn. Nin boloci ninnu ka kan ka kɛ den na a kalo 2. 1 bɛ kɛ a kalo 4, 1 a kalo 6, 1 wɛrɛ a kalo 18. Tuma dɔw la boloci kelen bɛ fara a kan san 4 ni san 6 cɛ.\nSenfagabana boloci. Ale toniko kelen bɛ kɛ den da kɔnɔ kalo o kalo, kalo saba kɔnɔ. A ka ca a la a bɛ daminɛ den kalo saba. A ɲininen don aw fɛ aw kana sin di den ma lɛri fila sani fura ka toni den da ani lɛri fila fura toninen kɔfɛ den da. Sidabana tigilamɔgɔ bɛ du minnu kɔnɔ, olu ta ka kɛ pikiri ye o ka fisa ni furaji ye.\nSenfagabana boloci ni D T COQ pikiri bɛ se ka kɛ ɲɔgɔn fɛ.\nBCG ye sɔgɔsɔgɔninjɛ kunbɛn boloci ye. Ale bɛ kɛ siɲɛ kelen. A pikiri bɛ kɛ numanbolo la wolo kɔrɔ. Denw bolo bɛ se ka ci u woloyɔrɔ la walima o kɔfɛ. Ni sɔgɔsɔgɔninjɛ bɛ duden dɔ la, a ka fisa ka o dudenwbolo ci u bangeni dɔgɔkun fɔlɔ kɔnɔ walima a kalo kelen kɔfɛ. Bolocida bɛ kɛ joli ye, o nɔ bɛ tila ka kɛ jolifɔn ye.\nƝɔni (a dɔnnen don fana ni kulezon ye) Ale pikiri bɛ kɛ den na a kalo 9, a tɛ kɛ ka kɔn o ɲɛ. Tuma dɔw la, filanan bɛ kɛ den kalo 15 walima o kɔfɛ. Jamana dɔw la boloci 3 bɛ fara ɲɔgɔn kan ka kɛ 1 ye ni a bɛ wele ko “PRO” o bɛ kɛ ka ɲɔni ni kenkekɔkɔyɔkunbɛn. A pikiri kelen bɛ kɛ den kalo 12 ni a kalo 15 cɛ, filanan bɛ kɛ san 4 ni san 6 cɛ. Sidabana bɛ den min na, aw kana ɲɔnin pikiri kɛ o den na.\nBiɲɛdimi boloci pikiri ye kɛko sigiyɔrɔma saba ye, ale ni kannabagani, nɛgɛtigɛbana ani keteketeni pikiri bɛ kɛ ɲɔgɔn fɛ. Jamana dɔw la biɲɛdimi boloci fɔlɔ bɛ kɛ kabini den bange yɔrɔ, filanan bɛ kɛ a kalo 2, sabanan a kalo 6. Dɔgɔkun 4 ka kan ka don boloci fɔlɔ ni filanan cɛ, dɔgɔkun 8 bɛ don filanan ni sabanan cɛ.\nHib (Haemophilus influenzae de type b) banakisɛ min ye denmisɛnniw ka kanjabana ni u ka sinkɔrɔkɛrɛdimi sababu ye. A boloci pikiri ye sigiyɔrɔma 3 ye, a ni “D.T.COQ” pikiri 3 fɔlɔ bɛ kɛ waati kelen na.\nNɛgɛtigɛbana(tétanos) boloci min bɛ kɛ mɔgɔkɔrɔba la ani denmisɛnni minnu si tɛmɛna san 12 kan. Duniya fan bɛɛ la, nɛgɛtigɛbana boloci laɲininen don san 10 o san 10. Jamana damadɔ kɔnɔ, nɛgɛtigɛbana boloci bɛ kɛ denmisɛnniw na u san 9 ni san 11 cɛ. (san 5 D T COQ fɔlɔ kɛlen kɔfɛ), o kɔfɛ, san 10 o san 10 a bɛ kɛ fana. Musokɔnɔma fana ka kan ka nɛgɛtigɛbana boloci kɛ walasa ka a den kisi (Aw ye gafe ɲɛ 182 ni 250 lajɛ).\nKɔnɔbolikunbɛnfura (Rotavirus): A bɛ di den ma a kalo 2 ka se kalo 4 ma siɲɛ 2 ka se siɲɛ 3 ma. Ni a ɲɛci bɛ yen, a bɛ di den kalo 6 fana. Nin fura in bɛ kɔnɔboli bali, ale min ye denmisɛnni caman ka saya sababu ye.\nƝɔni fana boloci tun bɛ kɛ dɔgɔtɔrɔso dɔw la, nka foroba bolociw sababu la, o bana in tununa.\nTifoyidi ani kanjabana bolociw fana bɛ yen, nka u lasɔrɔ man di wa u tɛ di ni kɛcogo kɛrɛnkɛrɛnnen dɔw tɛ.\nJamana dɔw la, sayinɛrɛma boloci ye waajibi ye. A bɛ kɛ den san 1 ka tila ka a kuraya san 10 o san 10. Aw ye ɲininkali kɛ aw ka mara boloci yɔrɔ la.\nƝɔni ni senfagabana ani sɔgɔsɔgɔninjɛ bolocifuraw ka kan ka mara sumayaba la, fo ka u kɛ gilasi ye (a yɔrɔ funteni man kan ka tɛmɛ degere 8 kan). Biɲɛdimi, nɛgɛtigɛbana, keteketeni ani kannabagani, olu fana bolocifuraw ka kan ka mara sumayaba la, nka u man kan ka kɛ gilasi ye (a yɔrɔ funteni man kan ka tɛmɛ degere 8 kan). Nɛgɛtigɛbana ni keteketeni ani kannabagani bolocifuraw dilannen tɛ se ka tɛmɛ lɛri 1 kan. A dilannen kɔ, ni a ɲɛ kɛra jɛman ye, o bɛ a jira ko a tiɲɛna, a tɛ se ka a baara kɛ tuguni.\nAw bɛ aw denw bolo ci a tuma na.\nAw bɛ aw jija bolociw kelen kelen bɛɛ hakɛ ka dafa.\nWalasa ka sumayabana kunbɛn fɛɛrɛ ɲuman ɲɛdɔn, aw ye gafe ɲɛ Mɔgɔ tangacogo sumayabana ma lajɛ:\nKa bana furakɛ a tuma na ka ɲɛ, o ɲɔgɔn banakunbɛnfɛɛrɛ tɛ.\nBamananw ko: wulituma dɔn ka fisa sen ka di ye.


Ngbukan - Fàkan\nNgbukan ye Mali dugu ncinin dɔ ye. A bɛ Sikaso marabolo ani Kucala kolomi fɛ. A bɛ galoda min na o ye Sinsinna ye nink'a kafoda Kɛ Kucala ye fana. A ni Kucala cɛ bɛ Bɛn bam 18 ma ka Taa kɔrɔn fɛ. N'i b'a fɛ ka Taa Ngbukan, i bɛ Bɔ Kucala k'i Kùnda Naposela kan. O min bɛ Kucala ni kɔrɔn 'cɛ ni bam 15 ye. N'i Bɔra yen, i bɛ Sɔrɔ k'i Kùnda Ngbukan kan. Ngbukan bɛ Sɔrɔ dugumisɛnnin wɛrɛ minnu ni ɲɔgɔn 'cɛ o dɔw ye Naposela, Bàɲa ani Karangaso ye.\nDugu tɔgɔ Dara a tutigɛbaa de la. A tɔgɔ tùn ye "Ngbuu" ye. O sababu kosɔn, "Kan" min kɔrɔ ye "So" ye Bamanankan na, o ni Ngbuu Dorogora ka Kɛ "Ngbukan" ye. O bɛ ngbuu ka so Fɔ kɔrɔko siratigɛ la. Nka tɔgɔ flanan min b'a la, n'o ye Ngorosonin ye, o Sɔrɔla kanflafɔ de fɛ. Bari a dugu in na, Mamara ni Bamanankan de bɛ Fɔ . O de la a bɛ Fɔ a ma bamanankan na ko Ngorosonin.\nKabini lawale la, Ngbukan ma Kɛ Masakɛdugu ye. Nka a Marala masakɛdugu dɔ fɛ n'o bɛ weele ko Karangaso. An bɛ bì min na, dugu in bɛ Mara laadala-dugutigi ni faama-dugutigi fla bɛɛ fɛ. Nka laadala-dugutiya in tɛ Bɔ ka yaala 'kìn ni 'kìn 'cɛ. A bɛɛ bɛ 'kìn kelen ka bolo kan nink'a nàcogo Kɛ kɔrɔyakunda ye. Faama-dugutigiya min bɛ u fɛ yen o kɔni bɛ Yaala wa fana, o bɛ Nà sugandili-kunda. Ngbukan Sìgira mɔgɔ min fɛ o tɔgɔ tùn ye ko Ngbuu. Ale ka baara tùn ye donsoya de ye. A Bɔra Ngbandere.\nNgbukan dugu bɛɛ bɛ Bɛn kìn fla ma. N'olu ye Sigiʃɔso ani Kangbɔ ye. A dugu mɔgɔw bɛ Taa 1100 ɲɔgɔn na. A sìgikɛnɛ man bòn kosɛbɛ. Ngbukan ma Deli ka 'sìgiyɔrɔ-yɛlɛma Kɛ.\nNgbukan sìgibaaw ye miɲankaw ye. Siya wɛrɛ tɛ yen ka Fàra u kan. A dugu in jamu dàn ye Danbɛlɛ ni Konatɛ ye. Ngbukan, mamara ni bamanankan de Fɔ. Kan min bɛ Fɔ u fla la kosɛbɛ o ye mamara ye.\nNgbukan ka baaraw la fànba ye sɛnɛ ye. O sɛnɛfɛnw na, u bɛ saɲɔ, keninke, kàba, kɔɔri, tiga, tiganinkuru, soza ani ʃɔ de Sɛnɛ kosɛbɛ. Nakɔlabaaraw bɛ Kɛ yen. U ka nakɔw 'kɔnɔ, u bɛ nakɔjiriw dɔw Sɛnɛ i n'a Fɔ mangoro, lenburu ani manje. Nafɛnw bɛ Sɛnɛ yen nakɔw 'kɔnɔ fana i n'a Fɔ tubabunkɔyɔ, tamati, fòronto ani ʃù. Sɛnɛ tɛmɛnen 'kɔ, numuya bɛ Kɛ yen fana. Numucɛw bɛ dàbadlaw, kòlonbɔw, ani waarobɔw Kɛ. Numumusow ka kɛta Bìnna ka Dɔgɔya dɔɔnin. Baganmara bɛ Kɛ yen kosɛbɛ. U ka bagan marata fànba ye misiw, fàliw, sagaw, bàw, wùluw ani lὲw ye. U ka kamamanfɛn marataw ye ʃɛw, kamiw, tonkɔnɔw ani jɛnɛkɔnɔw ye. Jago bɛ Kɛ yen bari, u bɛ sɛnɛfɛnw, butigifɛnw ni baganw Jago u ka mago misɛnninw kama. Ninnu bɛ tɛmɛnen 'kɔ, bololabaara wɛrɛw bɛ Kɛ i n'a Fɔ geseda, kalali, ani motodlaw. Donsoya bɛ Kɛ yen wa donso-bolodon bɛ Kɛ. Sugu bɛ Ngbukan wa a jɔdon ye Araba ye.\nNgbukan ka yiriwa siratigɛ la, musojiginso kelen bɛ yen. O tɛmɛnen 'kɔ, fɛn damadɔ fana bɛ Sɔrɔ yen i n'a Fɔ ɲɔsinmansinw, pɔnpekɔlɔnw, jabaraninw, kɔɔrisuguw, motow, kalalikɛ-mansinw, ɲɔfolon-mansinw, nɛgɛsow ani fàliwotorow. Ngbukan ni baɲuman-kεtɔn minnu ye baara Kɛ ka Tɛmɛ ani ka Nà Se bì ma o dɔ ye CMDT ye. O ka yiriwa ɲɛsinnen bɛ fɛn minnu ma o ye kɔɔrisɛnɛ, nɔgɔkow, sannifeere ani jurudon ye. Waati ni waati, a bɛ bolodaliw Kɛ ninka dugudenw Kàlan o dakun kofɔlen ninnu na walasa olu ka Se u yɛrɛ 'kɔrɔ. Dugu ni DRSPR fana Delila ka jɛɲɔgɔnya Kɛ ka Tɛmɛ. O ka yiriwa tùn ɲɛsinnen dòn dugumɔgɔw kàlanni ma baganmara ni fòrow ni sɛnɛ kɛcogo ɲuman na. MPGRM tùn ye DRSPR 'bolofara ye min ka baara tùn ɲɛsinnen bɛ o fɛn kelen ninnu ma. AMDD ka yiriwa tùn ɲɛsinnen dòn fòrokɔnɔnaw labɛnni ni sùmanʃi-ɲumanko kàlanw kɛli ma dugumɔgɔw kùn na. USAID ka baara tùn ɲɛsinnen dòn sɛnɛko ma, kɛrɛnkɛrɛnnenya la, saɲɔ ni keninke sɛnɛcogo ɲuman ɲɛfɔliw dugudenw ye.\nBalikukalan bɛ Kɛ Ngbukan. O Dabɔra 1979 sàn na. Yenkaw ka lakɔlikalan Dabɔra 2000 sàn na. O ye foroba-kalanso ye. U ka kàlanso ye sànwɔɔrɔ-kalanso dɔ ye.\nNgbukan yen, laadalabatow ni bìtaw bɛɛ bɛ yen. Laadala taw la, kɔrɛ bɛ yen min batoyɔrɔ tɔgɔ ye ko kɔrɛto. O kelen bɛ yen. Dagɔrɔ bɛ yen min batoyɔrɔ bɛ Weele ko dagɔrɔto ye. O kelen bɛ yen. Nangɔ fla bɛ yen minnu batoyɔrɔ tɔgɔ ye Nangɔto ye. Kla fla bɛ yen minnu batoyɔrɔbɛ Weele ko Klagbaa. Kɔnɔ batoyɔrɔ tɔgɔ ye ko kɔnɔso n'o batoyɔrɔ kelen bɛ yen. ʃikan kelen bɛ yen. O batoyɔrɔ tɔgɔ ye ʃikan ye.\nU ka bìbatow ye silamɛya ni kerecɛnya ye. Silamɛya batoso, misiri, kelen bɛ yen. Mɔgɔ min Nàna ni silamɛya ye o ye Bàba Danbɛlɛ ye. A Dònna n'a ye 1962 sàn. Kerecɛnya batoso, eglizi, kelen bɛ yen. Mɔgɔ min Nàna n'o ye o tùn bɛ Weele ko Filip.\nЛɛnajɛlako minnu bɛ Ngbukan olu ye seliw, sɔnniw, sangaw ani kɔɲɔw ye. A ɲɛnajɛw la, fɔlifɛn minnu bɛ Fɔ olu ye bala, dunun, bàra, jenbe, cacaara, dununba, nkɔnin ani ntaman.\nA fɔlifɛn ninnu bɛ Fɔ u ka bamanan-sangaw na fana.\nNgbukan kungow 'kɔnɔ, jiboli-yɔrɔ minnu bɛ yen olu ye dàla fla ni jɛ kelen ye. Nka ‘ba tɛ yen 'fala fana tɛ yen.\nKabakomayɔrɔ ko siratigɛ la, flɛlimayɔrɔ tɛ Ngbukan.\nFogo yeko: 1146148 - Bì: 67 - Kalo in: 7738 - Лinan: 67351.\nFura Yeko: 1301 - Bì: 1 - Kalo in: 5 - Лinan: 52.


Mali : cɛmancɛ-fanga ɲɛmɔgɔ Bah N’Daw bɛ taama la Fransi kabi taratalon - Radio Paysan Fm\nMali : cɛmancɛ-fanga ɲɛmɔgɔ Bah N’Daw bɛ taama la Fransi kabi taratalon\n29 janvier 2021 à 08h55\nA ni yen kuntigi Emmanuel Macron ye ɲɔngɔnye kunu araba Fransi jamanakuntigiso Elysée la. Bah N’Daw ka taama in kun dɔ ye ka G5 Sahel jamanaw ka lajɛrɛ nata labɛn. N’o ka kan ka sigi yani lɔgɔkun saba.\nNin taama tɛ gwansan ye bawu a siyen fɔlɔ le ye ni ye Mali cɛmancɛ-fanga ɲɛmɔgɔ bɛ ka bisimila jamana wɛrɛ la min tɛ Cedeao kɔnɔ. O ye fɛɛrɛ ye Fransi fɛ ka Bah N’Daw ka fanga lakolon Mali kunna. A ma fɔ ni fransi y’o lakolonli kɔsegin ɲini mali fɛ. Nka sorasiw tun ye ton min sigi, CNSP, o cili tun nyinina cedeao fè, o sabatira.\nJamana ɲɛmɔgɔ fila ninnu tun t’u kelen na. Florence Parly fransi kɛlɛbolow minisiri, ka fara kɔkanko minsiri Jean-Yves Le drian kan, olu fana y’u niyɔrɔ ta ɲɔgɔnye in na. Bah N’Daw fana nana n’a ka minisir saba ye…Kɔkanko minisiri Zeini Moulaye ; kaana minisiri ani jamana kɔnɔna-mara minisiri, colonel Sadio Camara ni colonel Abdoulaye Maïga.\nKuma kun kɛra sahel jamanaw ka lajɛrɛ nata ye. N’o bololani bɛ février kalo nata tere 15 an’a tere 16, N’Djamena, Tchad faaba la.\nKa lakanako b’o a la, u da sera fana Fransi ni Mali ka baaraɲɔgɔnya man sɔrɔko fan fɛ.


Disidimi ye fiɲɛ tɛmɛsiralabana ye. A ni sɔgɔsɔgɔ karima bɛ taa ɲɔgɔn fɛ. A bɛ se ka kɛ mura walima murasɔgɔsɔgɔ kɔlɔlɔ ye. O la, banakisɛfagalan takun tɛ. Aw bɛ banakisɛfagalanw ta ni bana taamasiɲɛw tɛmɛna dɔgɔkun 1 kan, walima ni sinkɔrɔkɛrɛdimi taamasiɲɛw yera (aw ye sɛbɛn ɲɛ nata lajɛ) walima ni fogonfogondimi basigilen bɛ a tigi la\nDisi fununen i n’a fɔ barigon\nFunu sababu bɛ se ka bɔ sisan, disidimi basigilen walima sigarɛtimin na\nSɔgɔsɔgɔ karima min mɛnna senna (kalo walima san).\nWaati dɔw la, sɔgɔsɔgɔ bɛ juguya, ani farigan bɛ kɛ a senkɔrɔ. Ni nin sɔgɔsɔgɔ suguya bɛ mɔgɔ dɔ la, nka bana basigilen wɛrɛ tɛ a la i n’a fɔ sɔgɔsɔgɔninjɛ walima sisan, o bɛ se ka kɛ disidimi basigilen ye.\nA ka teli ka baliku minɛ, baliku min mɛnna sigarɛtimin na.\nA bɛ se ka fogonfogondimi jugumanba banbali (emphysème) bila mɔgɔ la, bana min kɔnɔna na, ninakilidegun bɛ a tigi sɔrɔ, sango ni a ye farikoloɲɛnajɛ kɛ.\nAw bɛ sigarɛtimin dabila pewu.\nAw bɛ sisanfura ta salibitamɔli bɛ min na (salbutamol, sɛbɛn ɲɛ Salibitamɔli, salbutamol).\nDisisimi basigilen bɛ mɔgɔ minnu na, olu ka kan ka u yɛrɛ furakɛ ni ampisilini (ampicilline), kotirimɔkizazɔli, cotrimoxazole, walima ni amɔkisisilini, amoxicilline ye, ni murasɔgɔsɔgɔ don walima mura ni farigan bɛ a senkɔrɔ.\nNi a ka gɛlɛn banabagatɔ bolo ka kari labɔ, aw bɛ a kun wusu ni jikalan ye (sɛbɛn ɲɛ Sɔgɔsɔgɔ furakɛcogo) ani ka a dɛmɛ ka a da a kɔnɔ kan ka a kun suli ka kari labɔ (sɛbɛn ɲɛ Kari labɔcogo).\nNi sɔgɔsɔgɔ basigilen bɛ aw la (walima ni aw b’a fɛ ka aw yɛrɛ tanga a ma), aw kana sigarɛti min.


Kunnafoni lasecogo dɔgɔtɔrɔ ma (kɛnɛyabaarakɛla)\nSigida 4 Banabagatɔ furakɛcogo\nBanabagatɔ ka daamu\nDumuni nafama dunni\nFurakɛli kɛrɛnkɛrɛnnenw ka a ɲɛsin banabagatɔ gɛlɛn ma\nDɛmɛ bɛ ɲini dɔgɔtɔrɔ fɛ cogo min ani waati min na.\nBanabagatɔ ka kunnafonisɛbɛn\nSani dɔgɔtɔrɔ ka fura sɛbɛn, a ka kan ka banabagatɔ lajɛ fɔlɔ. Ni aw bɛ se, aw ye banabagatɔ lase dɔgɔtɔrɔ ma, nka ni aw tɛ se ka o kɛ, aw bɛ dɔgɔtɔrɔ wele ka na. Ni o fana tɛ se ka kɛ, aw bɛ mɔgɔ ci dɔgɔtɔrɔ ma min bɛ se ka banabagatɔ in ka bana ɲɛfɔ ka ɲɛ.Denmisɛn walima naloma mɔgɔ min hakili dafalen tɛ, aw kana o dɔ bila abada ka taa nin ci suguya ninnu ɲɛnabɔli la.\nSani aw ka mɔgɔ ci dɔgɔtɔrɔ ma walima ka a bila ka taa ladilikanw ni fura ɲini, aw ye banabagatɔ (sɛgɛsɛgɛ) ka ɲɛ ka bana in cogoya bɛɛ dɔn ani banabagatɔ in yɛrɛ ka lahala (aw ye Sigida 3 Banabagatɔ lajɛcogo lajɛ).\nSɛbɛn ɲɛ nata kɔnɔ, sɛbɛn dɔ labɛncogo bɛ yen min bɛ aw dɛmɛ ka banabagatɔ ka bana kunnafoniw sɛbɛn. O sɛbɛn misali wɛrɛw bɛ aw ka bila la nin gafe in laban na. Aw bɛ se ka o sɛbɛn dɔ tigɛ ani ka a lafa ka ɲɛ ni banabagatɔ ka bana kunnafoni bɛɛ kelen kelen dantigɛli ye.\nNi aw bɛ mɔgɔ bila ka taa dɔgɔtɔrɔ ka dɛmɛ ɲini, aw ye aw gɛlɛya waati bɛɛ ka banabagatɔ ka kunnafonisɛbɛn dɔ di a tigi ma ka taa.


Masala-jagodon — Wikipedia bamanankan\nMasala-jagodon ye kuma fɔli ye k’a jago Don k’i lamεnbaa Lamuguri, k’a Laɲaga, k’a Lasɔn i ka fɔta ma. Masala-jagodonna bε kuma Bεlεn k’a Bon ka Fεrε a ma ni fεεrεw ye minnu bε Weele ko kumajago-senw. O suguya ka ca jango a kεbaa ŋana dɔw yεrε b’u damanata Dla ka Fara a fεεrε kɔrɔw kan. Masala-jagodon kalanbolo bε dɔnniya dakun min kɔnɔ o ye masaladɔn ye. Ale bε Kuma fεn caman wεrε kan masaladɔn fana bε minnu na.\nMasala-jagodon mago bε kumalaci bεε la. Mɔgɔw kumacogo la u bε to ka kelen-kelen Fili-fili u ka kuma kɔnɔ ka Taa. Kumadonsow – jeliw, dɔnkilidalaw, jagomajiralaw, dalaminεnaw, kumalaselaw, kunnafonilaselaw – kɔni taalan don sanga ni waati. N’i ma ɲε kumani kɔ o baara fεn o fεn na, f’i k’a Labεn ni kumajago-sen kεrεnkεrεnnenw ye walasa i lamεnbaa bε wasa Sɔrɔ i ka kuma na. Masalasεbεn dakun bεε la, mago jɔlen don masala-jagodon na fɔ k’a Fɔ a To ten. I Ko poyi o, maana o, ziirin o, nin bεε ye masala-jagodon bajikεnε kɔtigεbali ye.\nMasala-jagodon b’a To sεnbεnnikεlaw ni maanabɔlaw ni kumadonso wεrεw bε Kiimε k’u ka ŋanaya Dɔn. Fura ɲuman don ŋanaw kiimεni na n’o ma Лε kε kɔ. Ni min ka kumajago-sen suguya cayara k’a kelen-kelen sigiyɔrɔma Caya ani n’a ɲε yankan ka bon ka Sago tɔw ta kan, o bε Se ka Kε sababu ye ka jala Lase o ma. Masala-jagodonnaw ka baaraw kiimεni bε Weele ko masalaboso. Masalaboso ye dalilu jɔnjɔn ye ka gafesεbεnnaw Bɔ ɲɔgɔn na k’u ka ŋanaya Sεgεsεgε. Masala-jagodon bε Kε nin baara ninnu na bi: jagomajira, ɲɔgɔlɔnbɔ, dɔnkiliw, jabɔ (filimuw), gafesεbεn (baabu, donkibaru), maanabɔ, baro,\nKan ni Yiriwa (Л Ŋ Ɔ Ɛ ε ɔ ɲ ŋ ʃ)\nRécupérée de « https://bm.wikipedia.org/w/index.php?title=Masala-jagodon&oldid=20369 »\nLa dernière modification de cette page a été faite le 14 Ɔkutɔburukalo 2010 à 10:20.


Sìgiɲwaanya - Fàkan\nMàaw ye baganw màrali Daminɛ a ka ca ni sàn 10 000 ye. Kàbi o waati fo ‘bì, dɔw Kɛra baarakɛlan ye, dɔ Bɛ yèn sògoko ‘kan mà. Dɔw fana Kɛra màa taamaɲwanw ye sa. ‘Mìsali la, wùlu Kɛra ‘dukɔnɔfɛn ye sa fo a bɛ dònsoya ni bagankɔlɔsi Kɛ. Kàkuma fana B’o cogo la. Olu de bɛ sokɔnɔ-fɛnɲɛnɛmaw (ɲinɛw) Mìnɛ.\nBagan màralen bɛ miliyɔn caman Bɔ ‘jyɛn ‘kɔnɔ ‘bì. Jɛgɛw, wùluw, lὲw, sòsanw, kɔ̀nɔw; ninnu bɛɛ Ye ‘fɛn màralenw ye so ‘kɔnɔ.\nKàbi sàn tan damadɔ, bagan dɔw fana Fàrala sokɔnɔtaw kàn. Olu Ye sìgiɲwaan kuraw ye. U la fànba Ye sàw, ntalendalaw ni nkὲlɛnw ye nkà k’u To kungo la, u bɛ Bàn kà Gὲrɛ màa la. Dɔw ka farin i ko ngòrongo, waraba.\nMɔ̀gɔ sìgiɲwaan-bagan na, caman bɛ kà ʃilatunun u kɛyɔrɔ kɔrɔw la n’a Bɔra wùlu ni jàkuma na. ‘Bagan caman bɛ Mìnɛ màaw fὲ kungo la min bɛ dɔ Fàra u ʃilatununni ye. O de y’a To sàriya Tàra u jàgoli ‘kan mà jὲkulu dɔ fὲ. Bagan minnu ʃi tɔ̀ ma ca, olu jàgoli kɔnnen dòn.\n→ bàganw màrali\n→ ʃi minnu bɛ kà Ban\nBlàdon : 2020-07-06 Yɛlɛmako laban : 2020-07-06\nFogo yeko: 1147154 - Bì: 438 - Kalo in: 8744 - Лinan: 68357.\nFura Yeko: 333 - Bì: 2 - Kalo in: 7 - Лinan: 52.


Wololasɔgɔsɔgɔnijɛ walima gɛnɛgɛnɛ\nBanakisɛ min bɛ sɔgɔsɔgɔninjɛ bila mɔgɔ la, o kelen de ye wololabanamisɛnni caman sababu ye, i n’a fɔ:\nA ka ca a la nin bana ninnu bɛ don mɔgɔ farikolo la dɔɔni dɔɔni ka sɔrɔ ka u basigi san caman.\nTuma dɔw, la sɔgɔsɔgɔninjɛ bɛ gɛnɛgɛnɛw juguya, a ka ca a la minnu bɛ tɔn na, kamakun ni kan cɛ kolo min bɛ yen o kɔfɛtaw walima kan yɛrɛ sanfɛ. Gɛnɛgɛnɛw bɛ bonya, ka ci ka u nɛ bɔ, ka datugu ka waati kɛ, ka tila ka ci ka nɛ bɔ tuguni. Nka a ka ca a la dimi tɛ u la.\nsɔgɔsɔgɔninjɛ banakisɛ, gɛnɛgɛnɛw woro la walima kan na\nU tɛ i n’a fɔ an ye gɛnɛgɛnɛ minnu ye gafe ɲɛ Joli juguyali taamasiɲɛw la ni olu sababu ye kungololajoli, kankɔnɔdimi walima ɲindimi ye. Tuma dɔw sɔgɔsɔgɔninjɛ taamasiɲɛ wɛrɛw bɛ kɛ banabagatɔ la (fasali, dumunikɛbaliya, wulafɛ farikalaya).\nNi joli don, bɔsili walima gɛnɛgɛnɛ min tɛka kɛnɛya, aw bɛ taa aw yɛrɛ lajɛ dɔgɔtɔrɔso la joona. Sɛgɛsɛgɛli bɛ se ka kɛ walasa ka bana kunw dɔn. Wololasɔgɔsɔgɔnijɛ ni sɔgɔsɔgɔninjɛ yɛrɛ furakɛcogo bɛɛ ye kelen ye (aw ye sɛbɛn ɲɛ Sɔgɔsɔgɔnijɛ lajɛ). Walasa bana kana segin kɔ, aw bɛ fura ta waatijan bana kɛnɛyalen kɔfɛ. Aw bɛ dɔgɔtɔrɔ ka ladilikanw matarafa.


Ni aw bɛ sɔgɔsɔgɔninjɛ furakɛ, a ka fisa ka fura caman ta ɲɔgɔn fɛ walasa ka a banakisɛw faga. A furakɛli bɛ daminɛ ni fura suguya 4 ye. Ni fura tata suguya ma caya, banakisɛ bɛna a kologɛlɛya furaw kɔrɔ, o la bana furakɛli bɛ gɛlɛya.\nSɔgɔsɔgɔninjɛ furakɛli bɛ mɛn sen na, a ka ca a la, a bɛ se kalo 6 ni kɔ ma ani a fura ka kan ka ta don o don. Sɔgɔsɔgɔninjɛ furakɛli mɛnni sen na, o nafa ka bon kosɛbɛ, barisa, o bɛ banakisɛ faga; ka bana bali ka segin kɔ; a kana yɛlɛma mɔgɔ wɛrɛ fɛ ani ka banakisɛ bali ka se fura kɔrɔ.\nBanakisɛ ka se fura kɔrɔ, o kɔrɔ ye ko fura ɲuman danɔgɔnw tɛ se ka banakisɛ faga bilen. Sɔgɔsɔgɔninjɛ min bɛ a kolo gɛlɛya fura caman kɔrɔ, o furakɛli da ka gɛlɛn, o la furaw ka kan ka ta kalo 8 fo kalo 20 kɔnɔ, wa fana kɔlɔlɔw bɛ u la. Sɔgɔsɔgɔninjɛ min kolo ka gɛlɛn fura tako jugu kɔrɔ o furakɛ ka gɛlɛn. Sɔgɔsɔgɔninjɛ furaw bɛ sɔrɔ a sɛgɛsɛgɛli yɔrɔw la fu, walima da nɔgɔn na, jamana ɲɛmɔgɔw ka dɛmɛ kɔnɔ. Ni a sɛgɛsɛgɛli yɔrɔ baarakɛlaw bɛ se ka daji sɛgɛsɛgɛ ka ɲɛ walasa ka a dɔn ni sɔgɔsɔgɔninjɛ don, o la, a suguya bɛna dɔn ani a fura lakikaw bɛ kɛ ka a furakɛ joona.\nA dɔnbaga ŋanaw ka ladilikan nafa ka bon kosɛbɛ, ka da a kan furakɛli bɛ to ka yɛlɛma, a banakisɛw bɛka u kolo gɛlɛya furaw kɔrɔ ani fura kuraw bɛ se ka sɔrɔ. Ani fana furaw bɛ di dɛmɛbaga dɔw fɛ siɲɛ 3 dɔrɔn dɔgɔkun kɔnɔ minnu tata hakɛ ka ca.\nSɔgɔsɔgɔninjɛ furakɛcogo kofɔlen don sɛbɛn ɲɛ nata la (sɛbɛn ɲɛ Sɔgɔsɔgɔninjɛ furaw). Isoniyazidi, isoniazide (INH) ni rifanpisini, rifampicine ka kan ka ta ɲɔgɔn fɛ tuma bɛɛ sɔgɔsɔgɔninjɛ furakɛli la. Etanbutɔli, éthambutol ni sitɛrɛpitɔmisini, stréptomycine fana bɛ to ka kɛ ka sɔgɔsɔgɔninjɛ furakɛ. Ni aw bɛ pirazinamidi, pyrazinamide ta, inh bɛ min na, aw bɛ a ni rifanpisini ta ɲɔgɔn fɛ, a ka ca la o bɛ bana ban.\nNi furaw ye fariŋɛɲɛ bila aw la, ka fari ni ɲɛw kɛ nɛrɛ ye (sayi), walima kɔnɔdimi ka aw minɛ, aw bɛ a ɲɛfɔ kɛnɛyabaarakɛla dɔ ye, ka a dɔn ni aw bɛ se ka yɛlɛma don furaw tata hakɛ la walima ka furaw yɛrɛ falen. Ni u bɛ logologo bila aw la, aw bɛ furaw tali jɔ fo aw ni kɛnɛyabaarakɛla dɔ ka ɲɔgɔn ye. Aw bɛ dɔlɔ ye ka a to yen ni aw bɛka sɔgɔsɔgɔninjɛ furaw ta, kɛrɛnkɛrɛnnenya la isoniyazidi.\nIsoniyazidi bɛ sɔgɔsɔgɔninjɛ bali ka yɛlɛma banabagatɔ somɔgɔw fɛ walima sidatɔw. A ka ca la sidabana ni sɔgɔsɔgɔninjɛ ka teli ka mɔgɔ minɛ ɲɔgɔn fɛ, o la a ka fisa ka bana fila in bɛɛ sɛgɛsɛgɛlikɛ ni u dɔ la kelen bɛ mɔgɔ la.\nFurakɛli minnu wajibiyalen don\nAw bɛ a ɲini ka a dɔn aw ka mara kɛnɛyabaarakɛlaw fɛ, fura ɲagaminen minnu wajibiyalen don aw ka sigida la. Ni aw ma se ka kunnafoni sɔrɔ u fɛ, aw bɛ nin fura ɲagaminen dɔ ta:\nNi sɔgɔsɔgɔninjɛ daminɛtɔ don, aw bɛ isoniyazidi, rifanpisini, etanbutɔli ni pirazinamidi di kalo 2 kɔnɔ. Hakɛ dɔw ka kan ka ta don o don. O kɔ, aw bɛ pirazinamidi ni etanbutɔli tali jɔ, nka aw bɛ to rifanpisini ni isoniyazidi kan kalo 4 wɛrɛ kɔnɔ.\nIsoniyazidi tɛ se bana kɔrɔ yɔrɔ minnu na, walima ni sidatɔ don, aw bɛ isoniyazidi, rifanpisini, etanbutɔli ni pirazinamidi di kalo 2 kɔnɔ. O kɔ, aw bɛ pirazinamidi tali jɔ, nka aw bɛ to rifanpisini, isoniyazidi ni etanbutɔli tali la kalo 4 wɛrɛ kɔnɔ. U hakɛ tata bɛɛ ka kan ka ta don o don.\nNi a tigi delila ka sɔgɔsɔgɔninjɛ furaw ta, nka a banana tuguni, aw bɛ isoniyazidi, rifanpisini, etanbutɔli, pirazinamidi ni sitɛrɛpitɔmisini di a ma kalo 2 kɔnɔ. O kɔ, aw bɛ isoniyazidi, rifanpisini, etanbutɔli di a ma kalo 1 kɔnɔ. O kɔ aw bɛ to rifanpisini, isoniyazidi ni etanbutɔli tali la kalo 5 wɛrɛ kɔnɔ. U hakɛ tata bɛɛ ka kan ka ta don o don.\nSɔgɔsɔgɔninjɛ bɛ musokɔnɔma minnu na, olu ka kan ka dɔgɔtɔrɔba dɔ ka bilasirali kan ɲini. Ni aw ma se ka o sɔrɔ, aw bɛ fura ɲagaminenw ta, fura minnu kofɔra nimero 1 la (pirazinamidi sen tɛ a la), walima nimero 2 la. Aw kana sitɛrɛpitɔmisini ta abada kɔnɔmaya waati. Ani fana, aw bɛ witamini B6 (piridɔkisini, pyridoxine) miligaramu 50 di don o don.\nIsoniyazidi, Isoniazide (INH)\nA furakisɛlama miligaramu 100 walima 300 bɛ sɔrɔ\nNin ye sɔgɔsɔgɔninjɛ fura fɔlɔye. Sɔgɔsɔgɔninjɛ furakɛli la, ale ni rifanpisini ani sɔgɔsɔgɔninjɛ fura wɛrɛ ka kan ka ta ɲɔgɔn fɛ tuma bɛɛ. A kelen bɛ se ka ta sɔgɔsɔgɔninjɛ kunbɛnni na. Yɔrɔ dɔw la, isoniyazidi tɛ se ka sɔgɔsɔgɔninjɛ furakɛ.\nA faratiw ni a yɛrɛtangacogow:\nTuma kelen kelenw na, isoniyazidi bɛ jolidɛsɛbana, bolofasadimi ni senfasadimi ani fasayɛlɛma walima kirinni bila mɔgɔ la, kɛrɛnkɛrɛnnenya la balodɛsɛ bɛ mɔgɔ minnu na.\nNin kɔlɔlɔw bɛ se ka furakɛ ni piridɔkisini (witamini B6) tali ye don o don (sɛbɛn ɲɛ Witamini B6, Piridɔkisini, Pyridoxine).\nTuma dɔw la, isoniyazidi bɛ fiɲɛ bila mɔgɔ biɲɛ na.\nNi sayi taamasiɲɛw, fariŋɛɲɛ, dumunikɛbaliya, kɔnɔdimi (sɛbɛn ɲɛ Biɲɛdimi) yera mɔgɔ min na ka a to isoniyazidi tali la, o tigi ka kan ka fura in tali jɔ.\nIsoniyazidi tata hakɛ:\nBaliku ta ye miligaramu 5, kilogaramu o kilogaramu, don o don;\nDenmisɛnniw ta ye miligaramu 10 ye, kilogaramu o kilogaramu, don o don; a furakisɛlama miligaramu 100 fana bɛ se ka di.\nAw bɛ isoniyazidi di siɲɛ kelen don o don. A tako kelen o kelen aw bɛ:\nBaliku: miligaramu 300 (furakisɛ den 3)\nDenmisɛnw: miligaramu 50 (furakisɛ ½), kilogaramu 5 o kilogaramu 5.\nNi sɔgɔsɔgɔninjɛ juguman bɛ denmisɛn na, walima kololasɔgɔsɔgɔninjɛ bɛ mɔgɔ minnu na, olu bɛ se ka a tata hakɛ ɲɔgɔn fila ta fo nɔgɔya ka na.\nWalasa ka sɔgɔsɔgɔninjɛtɔw ka bana bali ka a kɛrɛfɛ mɔgɔw minɛ, walima sidatɔw, a wajibiyalen don ka inh tata kofɔlen di olu ma kalo 6 fo san 3.\nA furakisɛlama walima a forokonilama miligaramu 150 walima 300 bɛ sɔrɔ\nNin banakisɛfagalan fanga ka bon kosɛbɛ sɔgɔsɔgɔninjɛ kɛlɛli la. A kelen tali bɛ a to bana bɛ a kolo gɛlɛya fura kɔrɔ. Ni a ni isoniyazidi ani sɔgɔsɔgɔninjɛ fura wɛrɛ farala ɲɔgɔn kan, o bɛ kalo caman bɔ furakɛli kuntaala janya na.\n(Rifanpisini bɛ kɛ ka banaba (kuna) fana furakɛ. Aw ye sɛbɛn ɲɛ Rifanpisini, Rifampicine lajɛ).\nRifanpisini tali man ka ka jɔ fewu. Aw ye aw jija a kana ban aw bolo kɔrɔ.\nRifanpisini bɛ se ka fiɲɛ jugu bila biɲɛ na. Biɲɛdimi bɛ mɔgɔ min na, walima muso kɔnɔma, olu ka kan ka nin fura in ta kɛnɛyabaarakɛla dɔ ka kɔlɔsi kɔnɔ.\nA kɔlɔlɔw: rifanpisini tali bɛ sugunɛ, ɲɛji, kari ani wɔsiji ɲɛ kɛ bileman ye. Tuma dɔw la, rifanpisini bɛ nin degun ninnu bila mɔgɔ la: farigan, dumunikɛbaliya walima dumuni kojugu, fɔɔnɔ, dusuɲugun, hakili ɲagami, kurukuruni ani koli degunw.\nRifanpisini bɛ bangekɔlɔsifuraw fanga dɔgɔya. Muso minnu bɛka bangekɔlɔsifurakisɛw ta, olu ka kan ka ladilikan dɔ ɲini fura in tata hakɛ cayacogo kan. Walima u bɛ se ka fɛɛrɛ wɛrɛw kɛ, i n’a fɔ manani, mununani, walima falaka ni u bɛka nin fura in ta.\nRifanpisini bɛ sidabanafura (ARV) bali ka a ka baara kɛ ka ɲɛ. A ka fisa aw ka kuma dɔgɔtɔrɔ faamuyalen dɔ fɛ.\nRifanpisini tata hakɛ sɔgɔsɔgɔninjɛ kɛlɛli la (miligaramu 10 kilogaramu o kilogaramu don o don): aw bɛ se ka a furakisɛlama walima a forokonilama miligaramu 150 walima 300 ta.\nAw bɛ rifanpisini ta siɲɛ kelen don o don, lɛri 1 ka kɔn dumuni ɲɛ walima lɛri 2 dumuni, kɔfɛ.\nA diko kelen o kelen, aw bɛ:\nBaliku: miligaramu 600 (furakisɛ miligaramu 300 den fila, walima miligaramu 150 den 4)\nDenmisɛn san 8 fo san 12: miligaramu 450\nDenmisɛn san 3 fo san 7: miligaramu 300\nDenmisɛn minnu tɛ san 3 bɔ: miligaramu 150\nA furakisɛlama miligaramu 400 bɛ sɔrɔ ka caya\nA faratiw ni a yɛrɛtangacogow\nKunnafoni caman tɛ yen ka a fɔ ko pirazinamidi bɛ gɛlɛya don kɔnɔmaya la, o la, musokɔnɔmaw ka kan ka ale ta ni o ye a sɔrɔ ko isoniyazidi tɛ se bana kɔrɔ u ka sigida la. A ka fisa aw ka a ɲɛfɔ dɔgɔtɔrɔ faamuyalen dɔ ye.\nA kɔlɔlɔw: A bɛ se ka funu ni kolotugundadimi, dumunikɛbaliya, dusuɲugun, fɔɔnɔ, sugunɛkɛ degun, farikolosɛgɛn ani farigan bila mɔgɔ la.\nPirazinamidi tata hakɛ (miligaramu 25 kilogaramu o kilogaramu, don o don): aw bɛ se ka a furakisɛlama miligaramu 400 ta\nAw bɛ a tata hakɛ 1 ni sɔgɔsɔgɔninjɛ fura dɔ di ɲɔgɔn fɛ don o don. A diko kelen o kelen, aw bɛ:\nBaliku: miligaramu 1600 walima 2000 (furakisɛ den 4 walima den 5)\nDenmisɛn san 8 fo san 12: miligaramu 800 (furakisɛ den 2)\nDenmisɛn san 3 fo san 7: miligaramu 400 (furakisɛ den 1)\nDenmisɛn minnu tɛ san 3 bɔ: miligaramu 200 (furakisɛ den 1 tila)\nIzinitigiw ka tɔgɔ dalen: miyanbutɔli, Myambutol.\nA furakisɛlama miligaramu 100 walima 400 bɛ sɔrɔ\nEtanbutɔli bɛ se ka ɲɛdimi bila mɔgɔ la walima ka ɲɛ tiɲɛ yɛrɛ ni a tata hakɛ cayara ani ni a tali mɛnna sen na. Aw ka kan ka fura in tali jɔ ni a ye ɲɛdimi bila aw la walima ni aw tɛka yelikɛ a ɲɛ. Ni etanbutɔli ye ɲɛko gɛlɛya bila aw la, o bɛ ban dɔɔni dɔɔni ni aw ye fura in tali jɔ.\nEtanbutɔli tata hakɛ (baliku ta: miligaramu 15, kilogaramu o kilogaramu, don o don; miligaramu 15 fo miligaramu 25, kilogaramu o kilogaramu, don o don ni denmisɛnw don): a furakisɛlama miligaramu 100 walima 400 bɛ sɔrɔ.\nAw bɛ a di siɲɛ kelen tile kɔnɔ\nA diko kelen o kelen:\nBaliku: miligaramu 1200 (furakisɛ miligaramu 400 den saba walima a miligaramu 100 den tan ni fila)\nDenmisɛnw: aw bɛ miligaramu 20 di kilogaramu kelen o kilogaramu kelen. Nka ni kololasɔgɔsɔgɔninjɛ don aw bɛ a miligaramu 25 di, kilogaramu kelen o kelen.\nA pikirijilama bɛ sɔrɔ butelini kɔnɔ; ji garamu 1 bɛ sɔrɔ butelini kelen kelen bɛɛ kɔnɔ.\nSitɛrɛpitɔmisini ye sɔgɔsɔgɔninjɛ fura ɲumanba dɔ ye. A man kan ka kɛ ka bana wɛrɛ fosi furakɛ, ka da a kan o bɛ a to sɔgɔsɔgɔninjɛ ka se ka a kolo gɛlɛya fura kɔrɔ.\nAw bɛ aw hakili to a la kosɛbɛ, aw kana tɛmɛ a tata hakɛ fɔlen kan abada. Ni Sitɛrɛpitɔmisini tata hakɛ cayara ani ni a tali kuntaala janyara, a bɛ se ka mɔgɔ tulo gɛrɛn. Ni aw tulo ye a daminɛ ka mankanbɔ, walima ni aw ye a kɔlɔsi ko aw tulo bɛka gɛrɛn, aw bɛ fura in tali jɔ ani ka taa dɔgɔtɔrɔso la.\nMusokɔnɔmaw ni komokilidimitɔw man kan ka Sitɛrɛpitɔmisini ta.\nSitɛrɛpitɔmisini tata hakɛ (miligaramu 15, kilogaramu kelen o kelen, don o don): aw bɛ a pikiri kɛ, walima aw bɛ ji kɛ a mugu garamu 1 na, ka o mililitiri 2 di.\nSɔgɔsɔgɔninjɛ furakɛli la:\nAw bɛ a pikiri 1 kɛ don o don fo dɔgɔkun 8. A pikiri kɛ o kɛ:\nBaliku: garamu 1 (walima mililitiri 2)\nBaliku minnu si ka ca ni san 50 ye: miligaramu 500 fo 750 (mililitiri 1 fo 1.5)\nDenmisɛn san 8 fo san 12: miligaramu 750 (mililitiri 1.5)\nDenmisɛn san 3 fo san 7: miligaramu 500 (mililitiri 1)\nDenmisɛn minnu si tɛ san 3 bɔ: miligaramu 250 (mililitiri 0.5)\nDenyɛrɛniw: aw bɛ miligaramu 20 di olu ma, kilogaramu kelen o kelen; o la denyɛrɛni min girinya ye kilogaramu 3 ye, o ka tata hakɛ ye miligaramu 60 (mililitiri 0.12) ye


Kr Dukure ni gafesɛbɛn - Fàkan\nKr Dukure > Sɛbɛnnikɛla >\nKr Dukure: Sɛbɛnnikɛla\nKaramɔgɔ ka ko ma Dàn dalafɔ dɔrɔn ma. A ma Dàn hali kàlanso-kɔnɔkalan dɔrɔn ma. A b'a Dɔn ko a bɛ sira minnu kan ko n'a ma nɔ wɛrɛ Blà a ka kɛtaw la k'u laban tɛ na mago Лὲ. Nɔ wɛrɛ min b'a To hakilila bɛ yɔrɔ jan Sɔrɔ ani ka Mɛn 'ʃì la n'a fɔbaa yɛrɛ ye o ye hakili blàli ye sɛbɛnfura kan. O y'a To Kr Dukure ye hakilila caman Fɔ ka Tla k'u Sɛbɛn ka Kɛ 'gafe ye. A ka gafe sɛbɛnnen caman kɔni ma Bɔ sɛbɛnca-sobaw la. A fànba bɛ Kɛra a yɛrɛ ka sɛbɛnca ye a ka so yen.\nA ye gafe minnu Sɛbɛn olu bɛ dakun caman na. U b'a Dabɔ poyigafew la, ɲɔgɔlɔngafew, faamuyagafew, ziiringafew, degeden-gafew, siginikalan gafew, mabɛngafew, daɲɛgafew, dɔnniya ni dɔnniya forobayaligafew fo ka Se hakilijaka-bɔgafew ma. Min bɛ Fɔ ka Fàra o kan, o ye a gafew ma Sɛbɛn kan kelen na. A tla bɛ bamanankan na sa, nk'a dɔw fana bɛ soninke (marakakan) la. A fànba y'a yɛrɛkelenna-gafew ye. Kelen-kelen b'a la minnu y'a ni mɔgɔ wɛrɛw 'jὲ ye. A ka gafe dɔw fana bayɛlɛmani ye ka Bɔ farasɛkan na kà Nà bamanankan na. A gafew mankutu Flɛ nin ye:\nA ka gafe minnu bɛ bamanankan na\nBamanankan mabɛn, 1974, MAKDAS sɛbɛnca, a ni Bubakar Tarawele ni Adama Samaseku ka jὲ ‘kɔnɔ\nBamanankan degeden-sɛbɛn, 1990,\nMiiri de bɛ ɲɔ kɛ dlɔ ye, 1979, ziirin\nGeseba falentan, 1978, ziirin\nFatɔya ni jigiya, 1980, faamuya\nNi sàn Cyɛnna jate tɛ kalo la, 1978, Editions Cauris 2009, ɲɔgɔlɔn\nSɛbɛnko bɛrɛ, 1990,\nJyɛnlatigɛ kangɛlɛya, 2010,\nHakilijakabɔ bamanankan sɛbɛncogo kan, 2007\nA ka gafe minnu bɛ soninke la\nSoninken ceeredi Kitaabe, 1999,\nSaha moxo sire, 1995,\nA ka gafe dɔw ye jansalan Sɔrɔ i n'a fɔ\nNinnu t'a ka gafe bɛɛ ye. A ka gafe dɔw ma Sɛbɛn sɛbɛnfura kan. Olu Sɛbɛnna biribara kan walima kurannanma. Olu bɛ Lajɛ mansin kan ko latigɛlan. A ye daɲɛgafe min Baara 2007 sàn na, a ni Isiyaka Baalo ka jὲ ‘kɔnɔ, o bɛ latigɛlan kan. O ye daɲɛgafe ye min kɔnɔdaɲɛ ka surun daɲɛ 14 000 na. Kankelen-daɲɛgafe fana dòn bamanankan na ani soninke la. Nanflamayɔrɔ dɔw b'a la i n'a fo farasɛkan-bamanankan daɲɛsɛbɛn ani zanaw.\nKomin sɛbɛnni t'a ka nɔblalan dɔrɔn ye, a ka kɛlenw nɔ bɛ Ye sira wɛrɛ minnu fɛ o dɔw ye a kan tàliw ye, a ja tàliw (lamagaja Fàra ja jɔlen kan), ani latigɛdɔn sira fana fɛ.\nBlàdon : 2016-06-27 Yɛlɛmako laban : 2017-04-16\nFogo yeko: 1147069 - Bì: 353 - Kalo in: 8659 - Лinan: 68272.\nFura Yeko: 1334 - Bì: 1 - Kalo in: 6 - Лinan: 63.


Farikolotanabana nɔgɔmanw bɛ sɔrɔ gɔngɔn, jirifeere gɔngɔn, fɛnɲɛnama kinda, dumuni suguya dɔw, tubabubagaw walima tubabufuraw fɛ. Olu caman bɛ se ka furakɛ ni bagafuraw ye (aw ye sɛbɛn ɲɛ Fariŋɛɲɛfuraw lajɛ).\nFarikolo tanabana nɔgɔman taamasiɲɛw\nŊɛɲɛ, a fununi, a bilenni\nFɛnɲɛnama kinda bɛ se ka funu\nFarikolo tanabana juguman mɔgɔ minɛcogo ka jugu, barisa a bɛ se ka ninakili jɔ yɔrɔninkelen.\nFarikolo tanabana juguman taamasiɲɛw\nFari bilenya, a ŋɛɲɛ\nNu, dawolo ni kankɔnɔna funu, dumuni kununi gɛlɛya\nTɛgɛ ni sentɛgɛfunu\nDusukunɲugun walima kɔnɔdimi\nA taamasiɲɛw caman ye farikolo bilenya ni ninakilidegun ye.\nNi mɔgɔ tɛ se ka dumuni kunu, walima ni ninakilidegun bɛ a la, aw bɛ epinefirini (épinéphrine) di a tigi ma o yɔrɔnin bɛɛ. Aw bɛ epinefirini 0,3 ka se 0,5 miligaramu pikiri kɛ a la. Aw bɛ se ka segin ka o fura hakɛ kelen kɛ a la miniti 5 kɔnɔ ni a ɲɛci bɛ yen.\nEpinefirini bɛɛ fanga ni a hakɛw tɛ kelen ye. O ni a ta bɛɛ, aw bɛ se ka a dita hakɛw kɛ kelen ye. Aw ye aw hakili jagabɔ a tata hakɛ ɲuman kan; wa fana a maralen ka sɔrɔ aw bolo sani a mako gɛlɛn ka jɔ a la. Walima aw bɛ a pikiriji labɛnnen mara, ni a bɛ wele epipɛni (EpiPen), a dɔnnen don ni izinitigiw ka tɔgɔ wɛrɛw ye. Walasa aw ka a tɔ bɛɛ ɲɛdɔn, aw ye sɛbɛn ɲɛ Epinefirini, épinéphrine lajɛ.\nAw bɛ epinefirini pikiri kɛ worofasa la, nin yɔrɔ in na:\nAw bɛ senw kɔrɔrɔta sanfɛ dusukun ni san cɛ\nNinakilidegun na, aw bɛ se ka salibitamɔli, salbutamol fana di. A ka fisa fana ka faritanabana fura di.\nA ca a la, ni fura, dumuni, diden kinda bɛ farikolotanabana bila aw la, aw ye aw yɔrɔ janya olu la. Siɲɛfilanan na, ni o fɛn kelen ye aw sɔrɔ, Aw bɛ se ka sigi ni degun ye min ka jugu ka tɛmɛ fɔlɔ kan.


Afripeja ye Farafinna Wikipeja ye | FASOKAN\nAfripeja ye Farafinna Wikipeja ye\nKulukɔrɔ lakɔlikaramɔgɔ muso dɔ bɛ ka Afripeja kalan.\nAfripeja ye mun ye ?\nƝɛfɔli la, Afripeja (tubabukan) ye Wikipeja (Tubabukan) sɔrɔli ye ka sɔrɔ Ɛntɛrinɛti tɛ. Wikipeja ye dɔnnisoba dɔ ye Ɛntɛrinɛti sira fɛ diɲɛ dɔnnin caman ɲɛfɔlen bɛ min kan. N’i mago bɛ ka dɔnnin min ɲɛɲini, i b’o sɛbɛn a kɔnɔ, k’o ɲininkali k’a la. A ca a la, a bɛ nimisiwasa jaabi caman d’i ma minnu b’i nafa kosɛbɛ i ka ɲɛɲinini na. Nka, baara tɛ ka kɛ Wikipeja la ka sɔrɔ Ɛntɛrinɛti tɛ. O de kama Wikipeja dilanbaw y’a jateminɛ, ka Wikipeja suguya dɔ dilan min bɛ weele ko Afripeja. Mɔgɔ bɛ se ka baara kɛ n’o ye ali ni Ɛntɛrinɛti t’i bolo. A ni Wikipeja bɛɛ ye kelen ye. I bɛ jaabi minnu sɔrɔ i ka ɲinininw na Wikipeja kan, i b’o jaabi kelen de sɔrɔ Afripeja kan.\nA bɛɛ baara kɛ cogodi ka sɔrɔ Ɛntɛrinɛti tɛ ?\nA lozisiyɛlilaman don. I dan ye k’a sigi i ka ɔridinatɛri kan, n’i mago jɔra a la, k’a dayɛlɛ k’i ka ɲininkaliw sɛmɛ a la. A ka ca a la, a bɛ jaabi jɔnjɔnw d’i ma, i bɛ se k’i magoɲɛta sɔrɔ minnu na.\nO dela, ne y’a kɔlɔsi k’a fɔ ko Afripeja dabɔra Farafinna jamanaw kama bawo Ɛntɛrinɛti sɔrɔli gɛlɛya b’o jamanaw de kɔnɔ kosɛbɛ. O la, ali ni Ɛntɛrinɛti t’an bolo, Afripeja fɔra cogo min na, a n’a bɛ baara kɛ cogo min na ka sɔrɔ Ɛntɛrinɛti tɛ, o b’a to an k’an mago caman ɲɛ a la ɲɛɲinini sira kan.\nWalasa ka da a la, ko a bɛ a baara kɛ, ne yɛrɛ y’a sigi n ka ɔridinatɛri kan, wa ne bɛ n ka ɲɛɲinini caman kɛ a la sisan, wa a bɛ nimisiwasa kosɛbɛ.\nO de kama, ne y’a kɔlɔsi k’a fɔ Afripeja bɛ se ka lakɔlisow dɛmɛ kosɛbɛ gafeko ni dɔnnin ɲɛɲinin wɛrɛw la. O kama, ne y’a sigili daminɛ Mali lakɔlisow la. A sigira lakɔliso caman na kaban, wa olu karamɔgɔw y’a nafako seereya.\nCe contenu a été publié dans Bamanankan par fasokan, et marqué avec Afripeja, dɔnnin, ɲɛɲinini; kalan, lakɔliso, wikipeja. Mettez-le en favori avec son permalien.\nUne réflexion au sujet de « Afripeja ye Farafinna Wikipeja ye »\nLe 23 mai 2013 à 12 h 30 min , kanyetcie a dit :\nTrès bonne initiative c’est vraiment innovant!


Ncininna - Fàkan\nNcìninna ye Faana kafodadugu dɔ ye, wa o de ye yen lamini duguba ye a ka surun min na kosɛbɛ. A bɛ galoda min na o ye Geɲeka ye. Ncìninna ni faana ani geɲeka fla bɛɛ cɛ janya ye bam duuru duuru ye. Kulukɔrɔ min y'a ka marabolo ye a n'o cɛ bɛ Taa bam 85 ɲɔgɔn na. Jòyila kolomi dugu dɔ ye ncìninna ye, a n'o cɛ bam bɛ 50 ɲɔgɔn Bɔ. Faana tɛmɛnen 'kɔ ncìninna ni dugu wɛrɛ minnu bɛ dàncɛ Bɔ ye: Mizanso, o bɛ Sɔrɔ a ni tlebin 'cɛ ni bam 7 ye, yola, o bɛ Sɔrɔ a ni kɛɲɛka 'cɛ ni bam 3 ye ani warasala, o b'a ni woroduguyanfan 'cɛ ni bam 3 ye fana.\nTɔgɔ flanan tɛ ncìninna na. Kabini a tu Tigɛra tɔgɔ min Dar'a la o de ye ncìninna ye. Nkà fɛn min ye ncìninna yɛrɛ sɔrɔcogo ye kùnnafoni kɛrɛnkɛrɛnnen ma Sɔrɔ o kan.\nDugutigiya min bɛ ncìninna o ye laadalata ye. U ka o dugutiya min flɛ o ye, o bɛ Nà kɔrɔya-kunda de. Du kelen de bɛ yen kìn kelen na a ko bɛɛ Tolen bɛ o de 'bolo, kulubaliw dòn. N'i Sìgira ncìninna dugutigiya la foyi t'i Bɔ a la ni saya tɛ. Mɔgɔ min bɛ ncìninna kùn na bì (2016)sàn na o ye Fayiri Kulubali ye. Nkà ale fana Fɔra Ba Kulubali ni Doce Kulubali 'kɔ.\nNcìninna t'o ʃi duguba ye, bari a sìgikɛnɛ bònya tɛ Tɛmɛ bam 4 kan kɛrɛ naani 'kɔnɔ. Ncìninna mɔgɔw tɛ Tɛmɛ 1000 ɲɔgɔn kan, an bɛ bì min na (2016). Ncìninna sìgilen bɛ yɔrɔ min na bì o t'a sìgiyɔrɔ fɔlɔ ye. U Sìgira yɔrɔ fɔlɔ min na u b'o Weele bì ko "Tobo". Nkà sababu min Nàna n'u ka sìyɔrɔyɛlɛma ye jaabi kɛrɛnkɛrɛnnen ma Sɔrɔ o la.\nNcìninnakaw ye bamananw ni fulaw ye. U jàmuw ye Kulubali, Tuure, Jara, Tarawele ani Jalo ye. Furusira bɛ ncìninna n'a laminidugu bɛɛ 'cɛ kɛrɛnkɛrɛnnenya la yola, balan, werekela, misago ani faana. Ncìninna dugu yɛrɛ 'kɔnɔ tɛnɛ t'u ni ɲɔgɔn 'cɛ furuko la. Furu bɛ Tɛmɛ du bɛɛ ni ɲɔgɔn 'cɛ yen. Bamanankan kɔ fɛ, fulukan fana bɛ Fɔ yen Dɔɔni.\nNcìninnakaw bɛ sɛnɛ sɛbɛkɔrɔ Kɛ. Sɛnɛfɛnkunda, Saɲɔ, keninke, kàba, kɔɔri, tiga, tiganinkuru, ʃɔ, soza, malo, bananku, woso, je, zɛrɛ, kurubaa, bɛnɛ ani dà bɛ Sɛnɛ yen. U bɛ jiriforow fana Bɔ. U ka o jiriforo ninnu na u bɛ mangoro, lenburu, buyagi, manje, namasa ani sɔmɔ de Turu ka caya. Nin bɛɛ tɛmɛnen 'kɔ ncìninnakaw bɛ nafɛnsɛnɛnakɔninw fana Bɔ. O nakɔnin ninnu 'kɔnɔ, u bɛ ɲugu, tamati, nkɔyɔ, salati, ʃù, gan, kɔnkɔn, nanaye, karɔti ani melɔn Sɛnɛ. Wa u ma To 'kɔ baganmara fana na. Bagan sugu caman bɛ Mara u fɛ yen i n'a fɔ jakuma, wùlu, fàli, saga, bà, misi ani sonsan. Wa kamanmafɛnw fana b'a la i n'a fɔ ʃɛ, kami, tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin.\nSugu tɛ ncìninna, nkà o m'u ka jago misɛnninw Bàli. Bari U b'u ka sɛnɛfɛnw ni baganw Feere u ka musagaw kamà sɔn. Kɛrɛfɛdugu minnu bɛ yen ni sugu bɛ Sɔrɔ yen, u ka sannifeere fànba ɲɛsinnen bɛ o dugu ninnu de ma. Jago kɔ fɛ numuyabaara kelen kelennin dɔw fana bɛ Kɛ yen i n'a fɔ: dagadla, jeledla, dabadla, maratodla an'o ɲɔgɔ na fɛn misɛnnin wɛrɛw. Donso kelen kelen bɛ yen nkà bolodon kɔni t'u ka donsoya la.\nFɛɛrɛ minnu bɛ ncìninnakaw 'bolo kungokɔnɔfɛn fàgali la o dɔw ye marifa, bese, sɔgɔlan, waraminɛ-nɛgɛ fɛlɛbɔ, wosen ani ntenjuru ye. U bɛ kɔnɔw Sɔrɔ cogo minnu na ye manabɛlɛ, ntɛnfɛrɛ, wɔlɔjuru, ani wɔlɔ ɲɔɔri ye. Nkà n'u b'u ka sokɔnɔbaganw nɛgɛ, fɛɛrɛ minnu b'u 'bolo o la, olu ye dumuni dili ,bagan Gɛnni ka Dòn dogodogonin na, jonbori flili a bagan masina 'sèn 'kɔrɔ ani u fana bɛ misiden da Bɔ ni ncɔlɔ ye yen.\nAn bɛ bì min na ɲɔsimansinw, pɔnpekɔlɔnw, jabaraninw, kɔɔrisuguw, motow, kɔlɔn ŋana, kalalikɛ-mansinw, jisamamansin ani Lakɔliso ye. Bɔrn fɔntɛnn ni Gardɛm ye baɲumankɛtɔnw ye minnu ni ncìninnakaw bolo bɛ ɲɔgɔ 'bolo yiriwa siratigɛ la. Wa u bɛɛ ka yiriwa baara ɲɛsinnen bɛ dugu ka bɔnɔgɔla ma ni dugumɔw lafaamuyali ye ko caman na ka Fàra kalansojɔw kan.\nBalikukalan de fɔlɔla ncininnna, o kɔ fɛ lakɔlikalan ni madarasa Sɔrɔla ka Nà. Nkà an bɛ bì min na lakɔlikalan de yanga ka bòn ka Sago a tɔ bɛɛ kan. Yen lakɔli yɛrɛ Dabɔra 2000 sàn na. Forobata y'u ta ye wa Duguma-dakun fàn fɔlɔ dɔrɔn dòn, a dàn ye sàn wɔɔrɔ kàlan ye. Ncìninna madarasa Dabɔra 2004 sàn, duguta dòn sàn wɔɔrɔkalan de bɛ K'o fana 'kɔnɔ.\nDiinɛ wɛrɛ tɛ ncìninna silamɛya 'kɔ. Wa o fana batoyɔrɔ kelen de bɛ yen, o kelen in de y'u ka juma misiri fana ye. Solomann bɛrte de Nàna ni silamɛya ye yen, o ni bì cɛ bɛ Taa 'sàn yirika la. Dugudasiriko tɛ ncìninna tun, nkà tɛnɛ min b'u fɛ yen hali sini o ye ka "kɔ tigɛ ni den ye ka sɔrɔ a ma kalo saba Dafa" ye.\nSeli, sanyɛlɛma,tɔnɲɛnajɛw, denkudiw ani kɔɲɔw ye ncìninnakaw ka ɲεnajεlakow ye. U ka Fɔlifɛnw ye bala, bàra, ntamanin, gita, dunun flen ani buru ye. Лɛnajɛcogo kɔrɔ minnu bɛ yen halisa olu dɔw ye: bɛlɛda, nparibɔ, fɛrɛn ani juruden ye. ncìninna ɲɛnajɛw bɛ Kɛ fɛɛrɛ dɛ kan.\nJiboliyɔrɔko siratigɛ la kɔ saba dàla saba, fàla fla ani jɛ kelen bɛ ncìninna. Jilafɛn minnu bɛ Sɔrɔ yen ye jɛgɛw, olu fana na manɔgɔ, saalen, ntɛbɛn ani sajɛgɛ de ka Teli ka Ye yen ka Fàra Kaana, koorow ni koorokaaraw kan. ncìninna kungokɔnɔjiribawla fànba ye jala, banan, sanan, genun, nkaba, npeku, zaban, dingɛ, kele, nsira, bumu, ʃì, nɛrɛ, sebe, toro, balazan, ntabakunba, kòroninfin, ntɔngɛ, zɛrɛninjɛsunsun, dukura, baro, tutu, fuganjɛ, gɛn, warabilenzaban, zɛkɛnɛ ani zaajɛ ye. Kungosogo minnu ka Teli ka Sɔrɔ yen ye: kungokɔnɔlɛ, mangalanin, dajɛ, bàla, minɛn, nkolonin warabilen, suruku, miniɲan, dànkalan, ntomisa, nkorongo, kungo akmi, wɔlɔ ani baninkɔnɔ ye. Ncìninna kungodaw ye wɔɔrɔ ye: Fuganin, katiriblan, ɛspaɲ, dubay, bɛlɛkɔ ani bukabugu fuga.\nKaburudo fla de ncìninna. Fànko tɛ yen kaburudoko la.\nNcìninna waatiw bɛ Yɛlɛma nin cogo in de la: Ni samiɲɛ Bɔra yen kawulɛ bɛ Nà n'o Bɔra yen Tlema bɛ Nà. Sanji hakɛ min bɛ Se ka Nà yen miɲan kelen 'kɔnɔ bɛ Taa bi duuru (50) ɲɔgɔn na.\nKɔmɔtu kɔrɔ dɔ bɛ ncìninna o de y'u ka kabakomayɔrɔ ye.\nFogo yeko: 1147056 - Bì: 340 - Kalo in: 8646 - Лinan: 68259.\nFura Yeko: 1409 - Bì: 1 - Kalo in: 9 - Лinan: 73.


Kunnafoni damadɔw ka ɲɛsin dugumisɛnw kɛnɛyabaarakɛlaw ma\nJɔn ye kɛnɛyabaarakɛla ye dugumisɛnw kɔnɔ?\nKun caman b’an bali k’an mako don an ka kɛnɛya la\nAw y’aw ka sigidamɔgɔw jateminɛ\nKa baara kɛ ni an yɛrɛ bolokɔrɔminɛnw ye walasa ka makow ɲɛnabɔ\nBaara min ka kan ka kɛ, o bɛ waleya cogodi ani a bɛ daminɛ ni fɛn jumɛn na?\nFuraw takun ani u tata hakɛ\nƝɛtaa baara waleyalenw bɛ dɔn cogodi? (Sɛgɛsɛgɛli)\nKa dɔnniya sɔrɔ mɔgɔlakalan sen fɛ – kɛnɛyabaarakɛla bɛ i n’a fɔ karamɔgɔ\nNin gafe in labaaracogo ɲuman\nDugumisɛnw kɔnɔ, kɛnɛyabaarakɛla ye mɔgɔ ye, mɔgɔ min b’a ka denbaya n’a sigiɲɔgɔnw dɛmɛ ka kɛnɛya sabatilen sɔrɔ. Tuma dɔw la, o tigilamɔgɔw bɛ suganti dugumɔgɔw fɛ ka da u ka dɔnniya kɛrɛnkɛrɛnnen n’u ka mɔgɔlandiya kan.\nDugumisɛnw kɔnɔ, kɛnɛyabaarakɛlaw dɔw bɛ kalan ni dɛmɛ sɔrɔ cakɛda dɔw fɛ i n’a fɔ kɛnɛya minisiriso. A dɔw yɛrɛ tɛ dɛmɛ fosi sɔrɔ dɛmɛbaga jɛkuluw fɛ. I b’a sɔrɔ dɔrɔn u ka sigidamɔgɔw ka bonya n’u ka danaya b’u kan k’a sababu kɛ u ka dɔnniya ye kɛnɛya kan. U bɛ dɔnniya sɔrɔ u ka yɛrɛ lakalan n’u ka jateminɛ an’u ka kɛnɛyabaara matarafali fɛ.\nNi kuma diyara an da, an bɛ se k’a fɔ ko mɔgɔ o mɔgɔ b’a ka sigida yɛlɛma k’a kɛ yɔrɔ saniyalen ye, an bɛ se k’o tigi wele ko sigida kɛnɛyabaarakɛla. I n’a fɔ:\nBangebaga minnu b’u denw dege yɛrɛ saniya la;\nSɛnɛkɛla minnu bɛ fara ɲɔgɔn kan ka kɛ jɛkulu ye, walasa k’u ka sɔrɔ yiriwa;\nKaramɔgɔ minnu b’u ka kalandenw lakalan banaw kunbɛncogo ni joliw furakɛcogo la;\nDenmisɛn minnu b’u bangebagaw kunnafoni u ka dɔnniyaw sɔrɔlen kan kalanso la;\nButigitigiw bɛ se k’u ka fura feeretaw tacogo ɲuman ɲɛfɔ ani ka ladilikan di u ka sannikɛlaw ma (sɛbɛn ɲɛ Ladilikan ka a ɲɛsin dugu butigitigiw ni a fura feerelaw ma: lajɛ);\nTinminɛmuso minnu bɛ muso kɔnɔmaw ladi u ka dumuni duntaw kan.\nNin gafe in dabɔra kɛnɛyabaarakɛla bɛɛ kama, kumalasurunya na mɔgɔ o mɔgɔ b’a fɛ ka baara kɛ jama fɛ, walasa k’a yɛrɛkun, a ka denbaya, ani sigidamɔgɔw ka kɛnɛya yiriwa.\nA’ ye hinɛ don aw dusukun na.\nA ka ca a la aw ka hinɛ bɛ banabagatɔ dɛmɛ ka tɛmɛ furaw kan.\nAw kana sika don a la abada ka a jira a tigi la ko a hinɛ bɛ aw dusukun na.\nAw mana kɛ kɛnɛyabaarakɛla siya o siya ye aw ka sigida la, aw y’a bila aw hakili la ko nin gafe in ma sɛbɛn aw kelen tɔgɔ la. A dabɔra bɛɛ de kama, o la aw ye a kɔnɔ kunnafoni di bɛɛ ma!\nAw ye baara kɛ ni nin gafe in ye walasa k’aw ka dɔnniya jɛnsɛn!\nAw bɛ se ka to ka mɔgɔw dalajɛ ka gafe in kalan; ani ka hakilina falenfalen kɛ sigidaw kan kelen kelen.\nDugumisɛnw kɔnɔ, kɛnɛyabaarakɛla bɛ sigi dugu kɔnɔ ka baara kɛ mɔgɔw fɛ. A haminanko fɔlɔ ka kan ka kɛ sigidamɔgɔw dɛmɛni ye n’a ka dɔnniya ye.\nHakilijigin ka ɲɛsin kɛnɛyabaarakɛlaw ma\nNin gafe in bɛ kuma aw ka sigida saniya makow kan. Nka walasa ka sigidamɔgɔw dɛmɛ k’u ka dugu kɛ yɔrɔ saniyalen ye, aw ka kan k’u ka adamadenya makow fana dɔn. Mɔgɔw faamuyali ni baara kanuni nafa ka bon ka tɛmɛ kɛnɛya dɔnniya yɛrɛ kan.\nNin ye hakilina damadɔw ye minnu bɛ se k’aw dɛmɛ ka baara kɛ ka ɲɛ kɛnɛya ni adamadenya makow kan:\n1. Aw ye mɔgɔw minɛ ka ɲɛ\nKumakan duman, nisɔndiya, ani k’i madon mɔgɔw la, k’i yɛrɛ k’u dɔ ye, olu nafa ka bon furakɛli la ni fura yɛrɛ ye. Aw ye mɔgɔ tɔw minɛ i n’a fɔ aw yɛrɛ.\nHali n’a y’a sɔrɔ aw kɔrɔtɔlen don, walima aw hakililakow de ka ca, aw y’a lajɛ k’aw hakili to mɔgɔ tɔw fɛ ko la. A ka ɲi tuma dɔw la, mɔgɔ ka to k’i yɛrɛ ɲininka: “Ne tun bɛna mun kɛ ni nin tigi tun ye ne somɔgɔ dɔ ye?\nAw ye banabagatɔw minɛ i n’a fɔ mɔgɔ tɔw. Aw ye banabagatɔ gɛlɛnw tɔpɔtɔ, k’u somɔgɔw minɛ ka ɲɛ. Aw y’a jira u banabagatɔ la k’u hinɛ b’aw la.\n2. Aw y’aw ka dɔnniya di mɔgɔw ma\nKɛnɛyabaarakɛla ka baara fɔlɔ de ye ka mɔgɔw lakalan, u k’u yɛrɛ dɛmɛ ka banaw kunbɛncogo n’u furakɛcogo dɔn ni farafinfuraw ni tubabufuraw ye. Mɔgɔ bɛ fɛn min dɔn, o farati ka dɔgɔn, sango n’a ɲɛfɔra i ye ka ɲɛ.\nAw ye fɛɛrɛ bɛɛ sigi sen kan walasa ka mɔgɔw lakalan.\n3. Aw ye aw ka sigida mɔgɔw hakilinaw n’u ka laadaw bonya\nN’aw ye dɔgɔtɔrɔya kalan dɔw kɛ, o man kan k’a to aw k’aw ka sigidamɔgɔw ka laadaw n’u ka furakɛlicogo kɔrɔw kɛ bolokɔfɛfɛn ye. Tubabufura matarafali bɛka dɔ bɔ an ka adamadenya taabolow la. O ye ko ye min man ɲi…\nKa d’a kan tubabufura ni farafinfura fila jɛlen baarakɛnɔ ka fisa n’u kelen kelen kɛli ye u dan ma.\nN’aw ye farafinfura ni tubabufura fila kɛ ka furakɛli kɛ, o bɛ fanga di aw ka laadaw ma. Sika t’a la an ka ladalako dɔw fana farati ka bon, misali la ka bɔgɔ da denyɛrɛni bara la. An ka mɔgɔkɔrɔba dɔw tun bɛ sizo donda bɔgɔ ta k’o da denyɛrɛni bara la k’o ye fura ye. Aw bɛn’a fɔ k’aw bɛ nin hakilina ninnu yɛlɛma, nka mɔgɔ minnu dalen don nin kokɔrɔ ninnu na, aw ye aw muɲu u kɔrɔ wa fana aw k’u bonya. Aw kan’a fɔ u ye abada k’u bɛ fili la, aw ye u lafaamuya kun jumɛn na a ka kan ka kɛ cogo wɛrɛ la.\nSani aw ka farafinfurakɛlaw ni lajiginnimusow juguya, aw ye baara kɛ u fɛ.\nAw ye dɔnniya ɲini u fɛ, aw k’a to u fana ka dɔnniya sɔrɔ aw fɛ.\nA ka gɛlɛn ka mɔgɔw taabolo falen ka da u kɔnɔna tiɲɛ kan. O n’a ta bɛɛ, an ka kan k’u bonya ka da u ka taabolow kan.\nTubabufura tɛ bana bɛɛ furakɛ. A ye bana dɔw furakɛ, nka a nana ni bana wɛrɛw ye minnu ka jugu kosɛbɛ ka tɛmɛ. Mɔgɔw bɛ laban ka siri tubabufuraw ni dɔgɔtɔrɔbaw la, ka fura caman ta fo u bɛ ɲinɛ u yɛrɛkun dɛmɛcogo kɔ.\nAw ye taaboloyɛlɛma baaraw kɛ ni hakili ye. Aw ye aw ka sigidamɔgɔw ka laadaw n’u danbew bonya. Aw y’u dɛmɛ u ka se ka baara kɛ n’u seko n’u dɔnko bɛɛ ye.\n4. Aw y’aw ka dɔnniya danyɔrɔw dɔn\nAw ka dɔnniya bonya n’a dɔgɔya tɛ fɛn tiɲɛ, n’a y’a sɔrɔ aw bɛ baara ɲuman kɛ ka bɛn aw ka dɔnta ma. O cogo kelen na, kɛnɛyabaarakɛla bɛɛ ka kan ka baara kɛ n’u seko bɛɛ ye.\nAw kan’aw yɛrɛ bila baara dɔw kɛnɛ kan min dɔnniya t’aw la, sango n’o b’a to aw ka faratibaw ta.\nAw sendonni n’a donbaliya baara dɔw la, o sababu bɛ bɔ aw taayɔrɔw janya la walasa ka dɛmɛ ɲuman sɔrɔ.\nMisali la, muso dɔ jiginna, aw ɲɛ b’a la basibɔnta ka ca ka tɛmɛ. N’o y’a sɔrɔ aw ni dɔgɔtɔrɔso cɛ tɛ lɛri tilancɛ taama bɔ, aw bɛ taa n’a ye yen joona. Nka n’aw ni dɔgɔtɔrɔso yɔrɔ ka jan, aw dun b’a dɔn fana basibɔnta ka ca muso in na, aw b’a kɔnɔbara munumɛnɛ ka kɛɲɛ denso ma. Walima aw bɛ jolilajɔ pikiri (ocytocique) kelen kɛ a la, hali n’aw ma deli k’a kɛ (sɛbɛn ɲɛ Basi bɔnni lajɛ).\nA kɛra cogo o cogo, aw ye baara kɛ ni ŋaniya ɲumanya ye.\nAw kana farati ka baara kɛ, aw tɛ min ɲɛdɔn. Nka n’aw b’a dɔn ko tiɲɛni bɛna kɛ, aw kana siran k’a lajɛ ka ko dɔ kɛ, sango n’aw yɛrɛ b’a dɔn k’o bɛ se ka kɛ sababu ɲuman ye aw ka banabagatɔ ma.\nBaara kɔnɔ, aw y’aw danyɔrɔw dɔn. Nka aw kana sika abada k’aw hakili jakabɔ fɛn kuraw kan k’aw ka dɔnta layiriwa. Sanga ni waati bɛɛ, aw ye aw seko bɛɛ kɛ k’aw ka banabagatɔ lakana. Aw y’u bila aw yɛrɛkun ɲɛ.\n5. Aw kana dɔnniya ɲinini dabila abada.\nWaati o waati n’aw bɛ se ka kalan kɛ ka dɔ fara aw ka dɔnniya kan, aw y’o kɛ.\nGafe ni kunnafoni fɛn o fɛn b’aw bolo kɔrɔ, aw ye olu kalan walasa k’aw ka baara n’aw ka mɔgɔlafaamuya yiriwa.\nAw kana dɔnniya ɲinini dabila abada. Aw kana sɔn abada mɔgɔ k’a fɔ aw ye ko fɛn bɛ yen aw man kan ka min dɔn.\nWaati bɛɛ, aw ye dɔnniya ɲini kalanbagaw fɛ i n’a fɔ: dɔgɔtɔrɔw, foroba kɛnɛyaso baarakɛlaw, sɛnɛ karamɔgɔbaw ani mɔgɔ wɛrɛ minnu bɛ se k’aw lakalan.\nAw kan’a to abada kalan wɛrɛw ka taa k’aw dan, minnu bɛ dɔ fara aw ka dɔnniya kan.\nAw ka baara fanba ye mɔgɔ lakalan ye, nka n’aw ma to ka dɔ fara aw ka kalan kan, waati dɔ bɛna se, aw tɛna fɛn kura sɔrɔ ka ɲɛfɔ mɔgɔ tɔw ye.\n6. Aw bɛ mɔgɔw lakalan fɛn minnu na, aw yɛrɛ k’olu waleya\nKa d’a kan, mɔgɔw bɛ jateminɛ kɛ kosɛbɛ aw ka kɛtaw la ka tɛmɛ aw ka fɔtaw kan. Kɛnɛyabaarakɛla ka kan k’a janto a yɛrɛkun taabolo la walasa ka kɛ misali ɲuman ye sigida la.\nMɔgɔw tɛna sɔn aw bolo ka ɲɛgɛn matarafa k’a sɔrɔ fɛn tɛ aw yɛrɛ ka du kɔnɔ.\nAw bɛ mɔgɔw lakalan baara minnu na, aw yɛrɛ k’o waleyaw kɛ, n’o tɛ, mɔgɔsi tɛna aw lamɛn tuguni.\nO cogo kelen na, n’aw bɛ forobabaaraw boloda, aw y’aw sigi n’a ye k’aw yɛrɛ bɛna baara kɛ kosɛbɛ ka wɔsi i n’a fɔ mɔgɔ tɔw.\nKaramɔgɔ ɲuman tɛ mɔgɔw wajibiya, nka a bɛ misaliw de di.\n7. Aw y’a jira ko aw ka baara kanu b’aw la\nN’aw b’a fɛ mɔgɔw ka baara kɛ ka bɔ nɔgɔ la, k’u ka kɛnɛya layiriwa, o k’a sɔrɔ aw minnu bolo bɛ baara in na, a kanu ka sɔrɔ aw yɛrɛ la. N’o ma kɛ, jɔn de bɛna tugu aw ka misaliw kɔ?\nAw minnu ye sigida misali ɲumanw ye, n’aw ye foroba baaraw daminɛ, aw ye jama laɲɛnajɛ walasa aw bɛɛ ka nisɔndiya sɔrɔ. Ka foroba kɔlɔn lamini sango baganw kana gɛrɛ a la. O bɛ se ka kɛ baara gɛlɛn ye. Nka ni dugu bɛɛ nana n’u ka dɛmɛ ye i n’a fɔ minfɛn sumalenw, fɔlifɛnw ka ɲɛnajɛ don baara senkɔrɔ, baara bɛ teliya; wa bɛɛ bɛ wasa sɔrɔ a la. Hali denmisɛnniw fana bɛ sɔn baara gɛlɛnw ma n’a y’a sɔrɔ a bɛ kɛ tulon ni yɛlɛ kɔnɔ.\nN’aw bilala jama ɲɛ k’u dɛmɛ, a bɛ se ka kɛ aw bɛ sara a baara la i n’a fɔ aw tɛ sara cogo min, o kan’aw bali ka baara kɛ ka ɲɛ, sango ni mɔgɔw don, aw sarali se tɛ minnu ye.\nO b’a to aw bɛ mɔgɔw ka bonya n’u ka danaya sɔrɔ, o ka fisa ni sanu ni wari ye.\n8. Bana kunbɛn ka fisa ni bana furakɛ ye\nKɛnɛyabaarakɛla ɲuman man kan ka jɔ fo mɔgɔw ka bana. A b’a lajɛ ka bana kunbɛ sani a ka se. A bɛ mɔgɔw latiminandiya u ka wuli a tuma na ka fɛɛrɛw tigɛ walasa ka u ka kɛnɛya ni u ka lafiya sabati don nataw kɔnɔ.\nBana caman bɛ yen minnu kunbɛnni ka nɔgɔ. O la, aw ka kan ka mɔgɔw dɛmɛ k’u lafaamuya u ka kɛnɛyako gɛlɛyaw kan a ni ka fura ɲini u la.\nBana caman sɔrɔcogo ka ca. Walasa ka kɛnɛya kuntaalajan sɔrɔ, fo aw k’a ɲini ka banaw sidɔn ani k’u sɔrɔcogo kɛlɛ.\nMisali la, dugumisɛnni caman kɔnɔ, kɔnɔbolibana ye denmisɛnw ka saya sababu ye. Kɔnɔbolibana jɛnsɛn ka di yɔrɔ nɔgɔlen de la, i n’a fɔ ɲɛgɛn tɛ yɔrɔ minnu na ani saniya matarafabaliya. Walasa kɛnɛya ka sabati, aw bɛ ɲɛgɛnw sen ani ka dugudenw lakalan saniya taabolow la.\nNka balodɛsɛ bɛ denmisɛn minnu na, nin bana ninnu bɛ dankari olu de la barisa fanga t’u la ka banaw kɛlɛ. Walasa ka kɔnɔboli kɛlɛ, aw ye to ka dumuni nafamaw di denmisɛnw ma.\nMunna balodɛsɛ bɛ denmisɛn caman na?\nBarisa denbaw t’a dɔn ko sinji de nafa ka bon kosɛbɛ wa?\nBarisa u bangebagaw ka sɛnɛkɛdugukolo man bon, wari caman t’u fɛ, o de kama u tɛ balo caman sɔrɔ wa?\nBarisa i b’a sɔrɔ setigi damadɔ bɛ yen, olu de bɛ faantanw ka dugukolo n’u ka sɔrɔ bɛɛ tigiya ta wa?\nBarisa faantanw tɛ u ka dugukolo baara a kɛcogo ɲuman na wa?\nBarisa mɔgɔw bɛ den caman sɔrɔ u tɛ se minnu ka balo n’u ka furakɛli kɔrɔ wa?\nBarisa dutigiw jigilamisɛnyalen don, o de kama warini min b’u bolo, u b’o tiɲɛ musofuru ni dɔlɔmin na wa?\nBarisa mɔgɔw tɛ siniɲɛsigi, u t’a dɔn fana ko n’u ye ɲɔgɔn dɛmɛ o b’u lafiya wa?\nAw bɛn’a ye ko nin waleya kofɔlen ninnu caman de ye denmisɛn saya sababu ye aw ka sigidaw la.\nAw ye mɔgɔ tɔw dɛmɛ u ka siniɲɛsigi.\nAn dalen don a la k’aw bɛna mɔgɔ dɛmɛtaw sɔrɔ. Kɛnɛyabaarakɛla ka kan k’a ka sigidamɔgɔw dɛmɛ, u k’u ka gɛlɛyaw dɔn ani ka yɛlɛma don u la cogo bɛɛ la.\nAw y’aw hakili to a la, walasa ka denmisɛn saya kɛlɛ kɔnɔbolibana senfɛ, ɲɛgɛn senni dɔrɔn t’a ɲɛ dɛ, fo aw k’u minniji kɛ jisanuman ni kɛnɛyaji (Solution de réhydratation orale, SRO) de ye. Aw bɛna a ye fana ko bangekɔlɔsi fɛɛrɛw, sɛnɛ yiriwali ani aw ka ɲɔgɔndɛmɛ de nafa ka bon.\nSiniɲɛsigibaliya ni natabaya de ye gɛlɛya ni bana caman sababu ye. N’aw b’a fɛ aw ka sigidamɔgɔw ka lafiya, aw y’u lakalan ɲɔgɔndɛmɛ baaraw la, faraɲɔgɔnkan ani siniɲɛsigi baaraw.\nSaya sababuw kɔnɔbolibana sen fɛ


2014_09_25_mali_kura - Fàkan\n2014 09 25 mali kura\nAn balimaw, aw ni ʃu : Modibo Danbεlε\nAn balimaw, aw ni ʃu: Mohamεd Tuure\nSeraliyɔnn (Saralɔn), ko kùnflanintu jòlibɔn Dònna yɔrɔ kura mɔgɔ minnu na bε na Blà dεnkεrεfε la yalasa bàna kana Se ka Walankata. Nin bàna ye mɔgɔ bà sàba hakε de Fàga Fàrafinna tlebinyanfan fε. Kùnflanintu jòlibɔn, kεlen ye baabu gεlεn ye nin waati in na dunuya kelenyatɔnba, n’o ye ONU ye, a ka lajεεrε min bε Sen na yan Etats unis (Amerikajamana), Niyɔrk.\nNizeriya jamana na, fìnitigiw ye Abubakar ʃeku, n’o tùn ye Boko Haram jὲkulu ɲεmaa ye, ka fàgali Sεmεntiya nka u ma a Faranfasiya a waati ani a Fàgara yɔrɔ min na. Nizeriya fìnitigiw ka kumalasela, n’o ye Kris Olukade ye, y’a Lase ko u ka sorasiw ye maa wεrε Fàga min tùn b’a fɔ ko ale ye ʃeku ye.\nFransi sanfεkεlεkε-pankurun ye ta wulili da Minε jaadi kὲlεkεdenw na Irak fransika dɔ kùnkolo tigεlen kɔ fε jaadi kὲlεkεdenw fε. Ameriki (Amerika) jamana n’a teri jamanaw, minnu bε nin fεlε wulili la, ye tajidlan-yɔrɔ dɔ Ye min bε jaadi kὲlεkε-denw ka mara ‘kɔnɔ yɔrɔ kofɔlen in na.\nFransi silamεw ka jamakulu a bεε ladɔnnen fàrajε jamana kan ye wele-wele Da al silamεw bεε ma ani u teriw ko u ka ɲɔgɔn Dalajε sinin Pari misiriba da la dugawuta ani taasibla la ƐRNFE Pudεl, n’o ye Fransi jamanaden welekulen ye min Fàgara.\nNizεr jamanatigi, Mamadu isufu, ye wele Blà dunuya ma k’u ka wale gεlεnw Ta yaasa basigibaliya bε Se ka Ban cogoya min na Libi mara la. A y’a Лini dunuya kelenyatɔnba fε, n’o ye ONU ye, k’u ka kulu Sìgi ‘sèn kan yaasa Libi cakεbaarakε-yɔrɔw u bε Se ka Basigi cogoya min na.\nLibi jamana kεnεya cakεda ye a Lase ko Ukraine (Okraniya) dɔgɔtɔrɔ dɔ a n’a furumuso nɔ Minεna Bεngazi jamana kɔrɔn fε. Sìgida min ye jaadis (jaadikulu) FARMA, komin ANSAR AʃARIYA jὲkulu, dagayɔrɔ ye; yɔrɔ min na mɔgɔfaga ani dunan minεni tε Ban fyew.\nGana ani kodiwari ko u bε na wele Blà dunuya kelenyatɔnba ka kὲlεban-kubeda ma yaasa u ka dugukolo-mankan danfara o bε se ka Bεn cogo min na, nin jamana fla bε mankan na yɔrɔ min nɔ fε taji yelen don a yɔrɔ in na nin waati in na.\nCroix rouge international (Selekenaani Kasaaratɔn) o ɲεmaa, n’o ye DOMINIK STIL HARD ye, ye ‘kangari Da ko jakɔgɔnba bε Sudan worodugu-yanfan da la. A ka lakalita fε, dunuya ani kùnnafonidilaw kεlen bε ka ɲina maa miliyɔn naani ‘kɔ.\nAn balimaw, nin de tùn ye bìdon kibaruyaw ye k’a Lase aw ma, Modibo Danbεlε ani Mohamεd Tuure fε.\nKomin an y’a Fɔ aw ye cogo min, an bε nà Dòn an ka kibaruw la ka u Walawala aw ye.\nKa Da Burkina fàso ciden min bε sìgikafɔ kεnε kan yen Alzeri jamana na, a ka seereyaw kan, a ye min Di an baarakε-ɲɔgɔnw, kùnnafoni-sεnsεnla-sεbεnw mɔgɔw ma Independant. Ko yεrεmara o tε baasi ye ‘jamana ‘kɔnɔ min ka yεrεmahɔrɔnya bε a ‘bolo i n’a Fɔ Mali ta bε cogoya min na sisan. An ye an balimakε Daba Jawara de Лininka o kuma la. A ka a Fɔ an ɲε dànfara jumεn o bε yεrεmara n’a bε Fɔ a ma ko fédéralisme (kafojamanaya) ani kelenya ni ɲɔgɔn ‘cε. An ka Daba ka seereyaw Lamεn.\nAn bε bolo min kan ko ka kὲlε Ban, Burkina mɔgɔw kεlen bε kὲlεbanna dɔw ye. Ayiwa, olu ka lasigiden min bε kὲlεbanyɔrɔ in na yen nɔ. A ye kumakan dɔw Blà kùnnafoni-sεbεn ‘kɔnɔ. A y’a Jira ka a Fɔ ko fédéralisme (kafojamanaya) nin, yεrεmara k’o tε baasi ye.\nKo o bε Se ka Kε ka jamana ka yεrεmahɔrɔnya To a ‘kɔnɔ, ko parce que (bari) Accord de Ouagadougou (Wagadugu bεnkan) kὲlε banni papier (sεbεn) fɔlɔ min tùn Kεra, n’o kεra zuwεnkalo tle tan ani seegin na sàn ba fla ani tan ni sàba ko nin kuma ninnu tùn bε a kɔnɔna na. Ayiwa yala e bε Se ka walawalali Kε an ye dɔɔnin a cε in ka kuma kan wa?\nAn ye a Faamuya de k’a Fɔ ko Mali tε Tla ayiwa fédéralismeko-kuma (kafojamanaya-kokuma) t’a la, yεrεmarako-kuma t’a la. A Fɔra an ɲε na k’a Fɔ mara seginni ‘so n’o ye descentralisation (mara cεmabɔli) ye ko baara bε na Kε o kan k’o lawalawala kosεbε, k’o Blà Mali fàn tan ni naani bεε lajὲlen na, ale dun Nàna Tla ka n’a Fɔ ko nin yεrεmara-kokuma min Flε n’o ye fédéralisme (kafojamanaya) ye k’o tε baasi ye. Est ce que (yala) o tε ka an Lasegin ko sigika-fɔkuma la?\nN bε min Fɔ aw ye dɔrɔn, n bε exemple (misali) Tà a yεrε ka jamana kan Burkina yen bì. Province de kajogo (Kajogo kafoda), province (kafoda) o bε yen, province (kafoda) caman bε yen. Ale ye min Fɔ sisan komin n’i y’a sɔrɔ a bε se ka Sɔn province (kafoda) ninnu bεε ka Kε u dama Etat ye Burkina ‘kɔnɔ. Sinon (n’o tε) jyεn fàn bεε, ne bε theorie (kalanda) fεn o fεn Dɔn jamana labεnnicogo la, un Etat fédéral (kafojamana) ani un Etat unitaire (kelennajamana) olu tε kelen ye cogoya si la jyεn bεε bεnnen dòn o kan.\nDànfara jumεn bε u fεn fla ni ɲɔgɔn ‘cε?\nDànfara min bε u ni ɲɔgɔn ‘cε, d’abord (a fɔlɔ), Etat unitaire (kelennajamana) o de ye jamana ye, jamana kelen ye. Sur le plan diplomatique (jamanaw ni ɲɔgɔncεkow la), c’est a dire que (n b’a fε k’a fɔ) jamana ni jamana wεrεw ‘cε fanga kelen de bε Se k’o Лεnabɔ. Jamana sorasiw, u bε fangakelen de ‘bolo. Etat unitaire (kelennajamana) o ye o de ye.\nBon maintenant (ɔ sisan) n’a Kεra Etat fédéral (kafojamana) ye, jamana ni jamana wεrε ‘cε, teriya min bε Tεmε u ni ɲɔgɔn ‘cε ani jamana armée (kὲlεfanga), u bεε ye armée (kὲlεfanga) kelen de ye. O ye armée fédérale (kafo-kεlεfanga) ye. Bon (ayiwa) jamana kɔnɔna na, maintenant (sisan) mɔgɔ tɔw bε Se k’u ka polisiw n’u ka fεnw organizer (Labεn). Mais (nka) k’a Fɔ ko Etat unitaire (kelennajamana) ko fédération (kafojamana-ko) t’o Bali, o tε cyεn ye. Ne ma o Mεn ka Ye théorie (kalanda) si la.\nMNLA ka mɔgɔw ye tɔnsigi dɔ Kε k’a Jira k’a Fɔ ko u bε fε de u ka mara ka Di u ma yεrε de, parce que (bari) u Ko k’u b’u ka statut politique (jɔyɔrɔ) de reclamer (ɲini).\nOlu de ma a Fɔ ko olu bε min Лini sisan k’a ka Kε Etat (jamana) fla ye, Mali du sud (Tlebin-fεmali) ani AZAWAD. K’u ka Fara ɲɔgɔn kan ka Kε fédération (kafojamana) ye président (Лεmaa) bε Bɔ kelen na a bε Kε Etat (jamana) fla de ye. N’a dun Fɔra Etat (jamana) fla, o kɔrɔ ye sur la scène internationale il y a deux identitees juridiques qui ont la même égalite (jyεn ɲε ‘kɔrɔ, dantɔgɔ-lafεn fla bε yen sariya ‘bolo minnu dama ka kan), qui peut participer a tous (fεn minnu kelen-kelenena bεε bε Se k’i dantɔgɔ-lako Kε). U y’a Fɔ u ka fεnw na ko il faut que (fo) olu ka Se ka participer union Africaine ka reunion (u dantɔgɔla-donni Kε Fàrafinna Kelenyatɔn) na, u ka Se ka participer (Sèndon) jyεn jamanaw bε ɲɔgɔn Sɔrɔ fεn o fεn na, olu ka Se ka participer (‘sèn ka Ye) o la au nom de l’AZAWAD (AZAWAD ‘tɔgɔ la). I y’a Dɔn o tε Mali ye tugunni, o ye jamana fla de ye ɲɔgɔn fε.\nO kɔrɔ de ye sa ka a Fɔ an ka sariyasunba n’o ye constitution (sariyabaju) ye o bε na Bìn sa kε ?\nAwɔ o bε Bìn kε. Cε ye min Fɔ sisan, an ka constitution (sariyabaju) tε o permet (Sɔn o ma). Ni a Kεra Etat fédérale (kafojamana) ye, an ka constitution (sariyabaju) bε Bìn, constitution (sariyabaju) bε Kε AZAWAD la, constitution (sariyabaju) bε Kε sud (tlebin) la. N tε n’o Dɔn tugun o tɔgɔ bε na Da min na. Bon (ɔ) a sud (tlebin) in na constitutionba (sariyabajuba) dɔ de bε na Kε o bε Kε a jamana fla bεε ‘kùn na.\nHali n’o sira dòn, Etat unitaire (kelennajamana) ka caracteristique (dànfara), condition (lahala), constitution (sariyabaju) kelen bε yen min bε Kε Etat unitaire (kelennajamana) ka fεnw bεε la. Bon maintenant (ɔ sisan), Etat unitaire (kelennajamana) ‘kɔnɔ, o autonomie (yεrεmara yamaruya) bε Se ka Di mɔgɔw ma descentralisation (mara cεmabɔli) kɔnɔna na. Aw yεrε sìgiyɔrɔ, aw bε Se ka ko dɔw gérer (Лεnabɔ). Mais (nka). O ni Etats fédérés (jamanaw kafolen) o tε kelen ye du tout (‘cogo si la).\nN t’a Dɔn Wagadugu province (kafoda) ani Wayiguya province (kafoda) ani Tenkodogo province (kafoda), olu bεε Se ka Kε u damana état (damanajamana) ye. N’o bε Se ka Kε ka Tla ka Burkina To état unitaireya (a ka kelennajamanaya) la. A k’o Fɔ an ye. N’a Ko o bε Se ka Kε, o tuma an fana Sɔnna.\nBamakɔ taamadenw bɔli\nBì Alamisa in, Mali den bεε lajὲlen Bɔra ka a ka ŋaniyajira Kε ka a Fɔ, min ye jamana tlali ye, k’u ma Jεn n’a ye bì, u ma Jεn n’a ye sinin. Taamadenw, u y’a da Minε Bamakɔ mεriba (galodaba) dalala la ka T’a Foori, min ye, monument de l’independance (Yεrεmahɔrɔnya Dugumasiri) la. Taamaden ninnu na, musolakaw de tùn ka ca ni a bεε lajὲlen ye.\nTaamaden dɔ :\nAn bɔkun ye Maliba in de ko ye, parce que (bari) an Flε nin ye, taayɔrɔ tε an na Mali ‘kɔ. An Wolola Mali ‘kɔnɔ wa an bε Sa yan. Wa Mali in tε Tla, wa Oland tlo b’an na. A ko ma Di an ye blen. An ka Mali tε Tla.\nAn bεε nakun ye an ka fàsoko de ye, sabula a Jirala k’a Fɔ ŋunuŋunu bε ko an ka jamana bε Tla. Donc (o la) an bε na ŋaniyajira Kε an ka fàamaw la k’a Jira k’a Fɔ ko an ma Jεn n’a tlali ye. An bεε lajὲlen ŋaniya ye kelen ye. An nakun ye o dɔrɔn de ye.\nAn karamɔgɔ de y’an Labɔ, Ayidara, an ka Na an ka nisɔngoya Jira, ko an ka fàsoden minnu bε kɔrɔn fε k’u tɔɔrɔlen dòn. A tε ka Kun an fε. U tε minεcogo ɲuman na.\nBi Malienw (maliden) bεε ɲε jɔlen dòn Alzeri la. Sabula sìgikafɔ min bε ka Kε yen, o tε kaTaa malienw (malidenw) jiminsira fε. Fara-faraliko-kuma min bε ka Fɔ banbaanci-jὲkuluw fε, caman ma o Faamuya.\nAlze ‘kɔnɔ, fεn min bε ka Fɔ bì vraiment (cyεn na) o taabolo ma an Dya. Parce que (bari) ‘bεn Kεra min kan Burkina, il me semble que (i bε i n’a fɔ) yεlεma bε ka Dòn kow la. Donc (o la) an ɲε bε o yεlεma in na depuis (fo) yɔrɔ jan. Donc (o la) depuis (kabini) yɔrɔ jan an bε fε ka yεlεma in de Kùnbεn. Yεlεma ye jumεn ye ? U bε fε ka an ka fεn yεlεma k’a Kε ko autonomie ani federalisme (yεrεmara ani kafojamanaya). O dun ma di an ye an ko Mali, kelen a tε Fara. Jamana kelen, kùntlenna kelen, hakilina kelen. Donc (o la) o de ye an ka taama kùn ye. N’a ma Se ka Лεnabɔ, ʃyεn wεrε an bε Tla ka taama wεrε Boloda tugun min ka jugu ni nin ye.\nDiinε-kuntigi bεε lajὲlen ye ɲɔgɔn Sɔrɔ nin kεnε in kan. Bεε lajὲlen y’i wasa Dòn min na k’u ka kumalase Kε, o Kεra imam Mamud Diko ye, n’ale ye haut conseil o présidentba (Silamεtɔn ɲεmɔgɔba) ye.\nNin marche (taama) nin kɔni ye hεrε marche (taama) de ye. Marche (taama) min dòn jamanaden bεε de fàralen bε ɲɔgɔn kan, diinε ni taabolo bεε lajὲlen fàralen bε ɲɔgɔn kan pour que (walasa) jamana in ka kelenya k’o Sabati. Fàra ɲɔgɔn kan ka baara Kε o bε fεn min Jira, o kɔrɔ ye jamana in ye kelen ye. ɔ bεε lajὲlen ka kan o la. Ni Ala Sɔnna jamanadenw balolen dòn jamana tlaliko-kuma o tε Se ka Kε.\nKo in bεε lajὲlen Лεnabɔla maa min fε, o ye ʃerif Usmann Madani Ayidara ye. Ale fana ye i Dàntigε .\nʃerif Usmann Madani Ayidara :\nAn ka Wuli ka an Jɔ ka fàso den bεε Wele. An ka jamana tε Tla. N’an Tlala, o la an bε Sɔrɔ ka jamanatigi yεrε Wele a ka an Bisimila. Papier (Sεbεn) minnu Sɔrɔla société civile (fàso-jama) fε, kulu bi naani ani fla, societe civilew (fàso-jama) la, olu bεε de Jὲra ka hakilijakabɔ Kε kalo fla ‘kɔnɔ. O dossier (hakilinasεbεn) dlannen bannen de bε yen. Président (ɲεmɔgɔ) de b’an recois (Bisimila). An bε Taa a Di a ma, ka a Dεmε ŋaniya min bε an na, Mali ka Bεn, Mali kana Fara, Mali ka Taa ‘ɲε Mali kana Segin ‘kɔ.\nBamakɔ taama kɔ fε, min ye segukaw ye, Mooti, Sikaso ale ni Kulukɔrɔ, olu bεε lajὲlen bε k’u Labεn yaasa u bε Se ka nin taama in ɲɔgɔnna Kε cogoya min na.\nAn balimamuso Mariyam Tarawele ye kuma Di maliden dɔw ma olu cε la. An balimakε Abdulay Sila bε o la. An ka a ka seereya Lamεn.\nKa an ka jamana marabagaw, ni an Ko u ma ko autorité (fanga), k’u Dεmε u ka baara la.\nParce que (bari) ni i ye a Tà ka a Lajε, nin ye an sìgikafɔ wɔɔrɔnan de ye Mali ‘kɔnɔ democratie (jεmuse) nàli ni sisan ‘cε, an Ko min ma ko pacte national (jò dònni jamanadenw ni ɲɔgɔn ‘cε) o Kεra, accord de Tamanaraset (Tamanarasεt Bεnkan) Kεra, accord d’Alze (Alze Bεnkan) Kεra 2006, accord de ouaga (Waga Bεnkan) Kεra, accord dAlze 1 (Alze Bεnkan tàko 1) Kεra ɲina. Nin ye an ye flanan kεnε kan.\nDonc (o la) sìgikafɔ wɔɔrɔ. An y’a Faamuya k’a Fɔ ko hali deusieme guerre mondiale (Jyεn kὲlε flanan) n’o Kεra kὲlε juguba ye, sìgikafɔ de ye o Ban. Nka est ce que (yala) anw ta in, sìgikafɔ bε na a Ban? K’an tε Mali tlali fε bì, an tε Mali tlali fε sinin. N’an ye an Sìgi ko nord (kɔrɔnfεla) tlalen dòn kaban, a bε Tla an ‘ɲε na dε. An bε Bɔ d. Cεbɔ tεmεnen tε yεrεkunbɔ kan dε. Ni i ye i yεrε Bɔ, o de ye ŋaniya ɲuman ye fɔlɔ .\nA ye n Dεmε ka n ka wara Fàga, i bε a Sɔrɔ wara kùnkolo bε i yεrε ‘bolo fɔlɔ. O la mɔgɔw bε Sɔrɔ ka Na i Dεmε ka a Fàga. Mɔgɔ si de tε na Bɔ jyεn fàn si fε ka na maliko Kε ni anw tε. Anw de ye malienw (malidenw) ye. Anw de b’a Kε. Ni i bε i da Dòn a la, I da Dòn a la. Ni i tε i da Dòn a la n’a Tεmεna i ɲεnayɔrɔ kan i n’i da Dòn a la.\nE dun ka messagew Sera ka Latεmε I bolo cogo di a Tεmεkoɲuma na?\nAbdulay Sila :\nTlefla-laban in na vraiment (cyεn na) mɔgɔw ye faamuyali Sɔrɔ, parce que societe civile (bawo fàso-jama) mɔgɔw yεrε ye conférence de presse (kùnnafodilaw tɔgɔla-jὲkafɔ) minnu Kε kɔsa in na, mɔgɔw kεlen ka o Ye, mɔgɔw y’a Faamuya k’a Fɔ ko effectivement (‘cyεn na) nin tε mɔgɔkelen-ko ye. Nin ye fàsoko de ye. An ye a Jira u la a Fìnna, a Jὲra, dɔrɔmε kelen ma Di an ma. Donc (o la) fàsoko de dòn.\nAn ka Bɔ an ka Taa. Mali tlali tε an si arranger (man ɲi an si ma). Kὲlε Mali ‘kɔnɔ, a tε mɔgɔ si arranger (a man ɲi mɔgɔ si ma). Résolution des Nations Unies qui reconnais l’intégrité du Mali (Seleke naani tɔn dàntigεlikan ye Mali ka dafalenya Lakodɔn). An b’a Fɔ ‘jyεnmɔgɔ ‘ɲε na, u ka a Bonya, kεrεnkεrεnnenya la Fransi. Mali ye kelen de ye, Mali tε Tla.\nO hukumu kelen kɔnɔna na, an Sera denba dɔ ma Bulkasobugu la, n’ale tɔgɔ ye Madame Bagayɔgɔ Maymuna Sanɔgɔ ye.\nU b’a fε ka an ka yɔrɔ Tɔnɔmada n’o ye Kidal ye. Musow bεε y’a Jira k’a Fɔ jamana tε Tla fla ye. Cεw bεε Ko jamana tε Tla fla ye. Denw bεε Ko jamana tε Tla fla ye. ɔ, mais (nka) an ‘ɲε b’a la u bε fε ka janfa de Dòn an bara. U b’a fε ka an ka yɔrɔ Tla. K’a Jira jyεn bεε la u ka a Dɔn ka Fɔ an tε jamana tlali fε.\nU ka a Dɔn ka a Fɔ an ka jamana, a tε Tla fla ye. An ka jamana ye kelen de ye, ka Bɔ Kidal ka Taa Sikaso, ka Bɔ yen ka Taa foo… An ka mara seegin bεε ye Mali de ye, donc (o la), Mali tε Se ka Tla. N’an Ko k’an bε Sɔn Kidal tlali ma, o tuma jamana tɔ bε Kε cogo di? Jamana kelen de dòn fà kelen bà kelen. Mɔgɔ yeleke tε an ‘cε la. An bεε ye maliden de ye. Hali n’an kὲlεla sìgikafɔ de b’a Ban. Wa an tε a fε bì, an tε a fε sinin.\nA tε Tla bì, a tε Tla sinin. A bε i komin i n’a Fɔ nin ye dukɔnɔ-kεlε de ye. An bε Kὲlε, kὲlε bε Ban. Mais (nka) tlaliko-kuma min Flε a la, vraiment (cyεn yεrε la) an tε Jεn n’o ye bì, an tε Jεn n’a ye sinin. Barisa ni i ye a jate Minε, i bε T’a Sɔrɔ sikasoka den furulen dòn kidalka ma, kidalka den furulen dòn sikasoka ma komin i n’a Fɔ u furulen bε yɔrɔ tɔw la cogoya min na.\nMariyam ye an balimamuso Hamsetu Sakiliba Лininka. Ale fana tùn bε taama in kεnε kan. An ka a ka seereyaw Lamεn.\nBì kɔni malienw (malidenw) Bɔra yεrε de kosεbε-kosεbε. Bεε y’a Jira k’a Fɔ Mali ye an bεε de ta ye. Mali ye an ka cεn ye. A Dira an ma cogo min na, an fana bε fε ka a Di an denw ma ten en entier (a dafalen) k’a Sɔrɔ fosi ma Bɔ a la. A ma Tla a ma Tɔnɔmada, a ma foy. Malienw (maliden) bεε Bɔra, cε Fara muso kan, denmisεnnin ni mɔgɔkɔrɔba, ‘diinεko ma Lajε ‘politikiko ma Lajε, bεε de Bɔra. Bεε ye i ka avis (fεla) Fɔ fana. Bεε y’a Jira ka a Fɔ Mali ka To kelenya la o de ka ɲi.\nA y’a Fɔ a y’a Kε diyεn bεε ye image (jaw) ye, an ye kumakanw fana Sɔrɔ ka Bɔ yɔrɔ caman na. Dɔw ka kuma la, a ɲɔgɔn ma Kε Mali ‘kɔnɔ fɔlɔ. I tùn bε kεnε kan yen émotion (gintan) tùn bε cogo di?\nVraiment (cyεn yεrε la) les gens étaient vraiment émus (mɔgɔw tùn mugurilen dòn). Bεε de tùn bε yen, bεε kumakan tùn ye kelen ye yen : un et indivisible (kelen min tε Tla). A tε Tla. Mali ye kelen de ye, an bε To an ka kelenya de la. O de tùn bε bεε da ‘kɔnɔ ka Fɔ. `Cε tε, `muso tε, `denmisεnnin tε, tout le monde parlait la même chose (bεε tùn bε ka kumakan-kelen de Fɔ).\nYaala gouvernement (kùnnafanga) mɔgɔ dɔw tùn bε aw ‘cε la ka taasibla-taama in Ladya aw ‘bolo wa?\nAwɔ gouvernement (kùnnafanga) mɔgɔw tùn b’an ‘cε la yen. Assemblée (wasablon) yεrε députéw (wasadenw) caman fana tùn bε yen nɔ. Donc (o la) kuma bε Taa Se ‘yɔrɔ la, on espère bien que (an hakili la ko) faamuyali bε na Kε puis que (bari) jyεn bεε tùn bε yen. Télévision étrangère (‘jamana wεrεw ka telesow) bεε tùn bε yen nɔ, media (kùnnafonisiraw) tùn bε fàn bεε.\nFεn min ye a kasaarako ye i y’a Dɔn an bε se k’a Fɔ alhamdulilay ko ‘cyεnni ma Dòn ye?\nAlhamdulilay, `cyεnni ma Kε. Ne ka dɔnniya kɔni na, n ma a Mεn n m’a Ye. Cyεnni ma Kε, c’est très bien organisé (a Labεnna ka Лε kosεbε).\nI bε na Se ka mun de Fɔ i tɔw ye Mali ‘kɔnɔ ani minnu bε région (‘marayɔrɔ wεrεw la) fàn wεrεw fε, ani hali ni malien (maliden) minnu ni Ala m’a Latigε olu ka Kε aw ‘cε la bì.\nNe kɔni b’a Лini, malien (maliden) bε jyεn fàn o fàn, bεε ka Bɔ. Nin ye maliko de ye, mɔgɔkelen-ko tε. Donc (o la), bεε de ka Wuli i sekoye fεn o fεn ye…. Ne yεrε Flε, ne ma Deli ka marcher jamais de toute ma vie (Taama abada n ʃi bεε ‘kɔnɔ). Nin ye ne ʃyεn fɔlɔ de ye ka marcher (Taama), parce que j’ai vu que vraiment c’est la peine (bari n y’a Ye k’a Fɔ cyεn yεrε la a ‘kùn bε) n ka Taa. N Taara fana, n ma Nimisa.\nHali sinin n’a Fɔra ko marche (taama) bε Kε tugun pour la même cause (nin ko kelen in na), n bε Taa tuguni wa n bε n ka mɔgɔw bεε Labɔ. An ka Mali, an k’a léguer (Kε ‘cεn ye) k’a Di an mɔdenw ni an tlonmasamaw ma i n’a Fɔ a Dira an ma cogo min na en entier (a dafalen).\nSeko ni dɔnko\nKajatu tarawele :\nSeko ni donko kεnε kan Mariyam Tarawele ye kuma Di jeli Madi Tunkara ma an ka a ka seereyaw Lamεn.\nJeli Madi Tunkara :\nNe yεrε bε sàn kelen Bɔ sisan, n ma contrat (saratisεbεn) Kε, n ma Taa ‘yɔrɔ la. Mais (nka) n bε studio (fɔliso) la baara la, n ka kan ka disque (kurufe) dɔ Bɔ. Début 2015 (2015 daminεw la), n ka kan ka tournée (yaala) da Minε. Dɔɔnin Bɔra gὲlεya la sisan. N b’o baara de la.\nBon (ɔ) artistw (fɔlikεlaw) ka gὲlεya sisan, min b’an kan dɔrɔn, an yεrε bε cogoya min na sisan komin an ni tubabuw bε baara Kε ɲɔgɔn fε, mais (nka) an denw n’an dɔgɔninw ni an mɔdenw, ni u ka avenir (sinin-ɲεsigi) Sera ka prepare (Labεn), o bε Se ka Kε cogo min na n’o y’a Sɔrɔ disque maison (kurufe-bɔyɔrɔ) bε yan, n’u ye baara Kε u ka Se k’a disque (kurufe) Bɔ parce que (bari) dɔnkilidala ɲumanw Cayara sisan, fɔlikεla ɲumanw Cayara.\nBon pour que (o la walasa) jyεn bεε k’i Koladɔn, bon (ɔ) Mali dun dɔnnen bε fɔli la cogo min na tant que (fo k’a Fɔ ko) ni disque (kurufe) ma Kε internationalement (jyεnlaminita ye), a ka gεlεn dɔɔnin jamana ka Se ka developer (Yiriwa), a kɔnɔna na, parce que artists (bari fɔlikεla) de bε Se ka jamana tɔgɔ Labɔ kosεbε. O kɔni o gὲlεyaba de bε yan nɔ.\nProducteur (kurufebɔla) tε yan ka jeunew produit (ka funakew ka kurufe Bɔ). Pour le moment (Sisan) kɔni gὲlεya dɔɔnin bε yen nɔ nka, mais (nka) a Nɔgɔyara sisan dɔɔnin. Yɔrɔ kelennin min ye gὲlεya ye sisan dɔɔnin o ye kidal koɲa in ye. An bεε kɔni bε dugawu Kε la de pour que (walasa) Ala bε Se ka miiriya ɲuman Di u ma cogo min na.\nKan ni Yiriwa ‘tɔgɔ la, Musa Danbεlε ye jὲmukan Sεbεn.\nDɔ Fàra i ka dɔnta kan\nBlàdon : 2015-01-11 Yɛlɛmako laban : 2015-01-11\nFogo yeko: 1148705 - Bì: 215 - Kalo in: 10295 - Лinan: 69908.\nFura Yeko: 1838 - Bì: 1 - Kalo in: 16 - Лinan: 107.


Setigi-yɛlɛma: 'dòn Kɛra setigiw la k'u Yiba-yiba tugun\nMali kùnnasigi-fanga setigi-yɛlɛma dɔ Waleyara jumadon 2016 sàn kalo 01 tle 15. Dɔ Fàrala setigida (minisiriso) kan nin 'sèn in na. Sani yɛlɛmani in ka Kɛ, setigi (minisiri) 31 tùn bɛ kùnnasigi-fanga 'kɔnɔ. Nka setigida kelen min Fàrala kɔrɔlenw kan o Nàn'a Kɛ setigida 32 ye o n'o setigi kura.\nSetigi naani de ye kùnkolo kura ye Modibo Keyita ka fanga kura mɔgɔ nalenw na. Setigi sàba Sènbɔra fanga la ka kuraman ninnu na sàba tɔ Blà olu nɔ na. Setigi tɔ kɔrɔ minnu tùn bɛ yen olu bɛɛ Tora fanga 'kɔnɔ n'o dɔw Tora u ka setigida kɔrɔ ‘kùn na k'a sɔrɔ kelen-kelen Bɔra u ka setigida kɔrɔ la ka Taa setigida wɛrɛ la.\nKùnnasigi-fanga tɛmɛnen na, setigi musoman tùn ye muso duuru ye. Nka nin 'sèn in ta ye setigimuso wɔɔrɔ ye. O bɛ ba dònni Da kɛnɛ kan musow ka ko la, bari kɛlɛ min bɛ 'sèn na bì o ye muso kotigiyali koɲɛw ye jyɛn 'kɔnɔ.\nAn y'a Jìgi Modibo Keyita n'a ka jama ka Se bolodaliw 'kɔrɔ ka Лɛ.\nBlàdon : 2016-01-15 Yɛlɛmako laban : 2016-12-07\nFogo yeko: 1147067 - Bì: 351 - Kalo in: 8657 - Лinan: 68270.\nFura Yeko: 1317 - Bì: 1 - Kalo in: 10 - Лinan: 63.


Kr Dukure ni Bɛnbakan Dungew - Fàkan\nMamadu Dukure bɔlen 'kɔ a ka kaso fɔlɔ la o ma Tɛmɛ sàn sàba ɲɔgɔn kan n'a ni a ɲwaanna wɛrɛ ma Bɛn kɛnɛ dɔ kan. Kanko sira kan, Kr Abdulay Bari fana tùn ye mɔgɔ lakodɔnnen ye Bamakɔ fàn wɛrɛ fɛ. A ni Kr Dukure tùn ma Deli ka ɲɔgɔn Ye fɔlɔ 'kuma tɛ u ka ɲɔgɔndɔn ma. Nin don, u flà gɛrɛsɛgɛ Kɛra ɲɔgɔn na nin kɛnɛ in kan. U ye ɲɔgɔn Dɔn yɔrɔ min, u y'a Ye ɲɔgɔn taabolo la k'u ka cɛsiriw bɛ sira kelen kan. U ye jὲ Sìri kabini o don.\nKr Abdulay Bari fana ka sìgida la, a cɛsirilen tùn dòn mɔgɔw dalajɛli la k'u lakalan bamanankan na. Komin ale fana tùn ye lakɔlikaramɔgɔ ye dugumadakun na anglɛkan na, a y'a Ye joona ko kàlanbaliya b'a la kà fù Sìri jamana yiriwali la. An b'o Dɔn a ka nin foori sɛbɛnnen in fɛ "fàso-jama bεε sèndonni wajibiyalen bε yiriwa la, wa yiriwa tε Nà Se ka Sabati dɔnni dungew dɔrɔn fɛ. Ka fàso-jama Kàlan sεbεnni ni gafekalan na fàsokanw na o ɲɔgɔn tε kεtaw bεε lajεlen na".\nNin karamɔgɔba flà y'u daji Kɛ ɲɔgɔn 'da nin don minkὲ, u ma kulu sìgili Blà daga girin 'da la blen fàkanw baarali kamà. U ka ɲɔgɔnlasɔrɔ minnu Dara o kan u ye tɔn Sìgi k'a tɔgɔ Da ko "Bɛnbakan Dungew", fàkan baarali ɲɛdɔnbaaw ŋanaw kɔni. Tɔn sintili la, mɔgɔ wɛrɛ y'u Dafa 3 la ko Mamadu Laminn Kanute. Ale tùn ye jatedɔn karamɔgɔ ye. U ni kanko cɛsiribaa wɛrɛw ye ɲɔgɔn Lasɔrɔ dɔɔnin-dɔɔnin ka T'a fɛ. Bɛnbakan Dungew tɔn Nàna Se 'hakɛ la f'a tɔndenw tùn Sera fo mɔgɔ 7 ma. O jama tùn ye tɔn ka hakilila cɛsiri waleyabaaw ye fɔlɔ. Nka jama hakɛ min tùn b'u ka baaraw Lakodɔn o tùn ka ca kosɛbɛ. Tɔn dagayɔrɔ tùn ye Ntomikɔrɔbugu ye, Kr Abdulay Bari ka 'so.\nBɛnbakan Dungew ka kanko baaraw tùn bɛ Bòli bamanankan sɛbɛnni taabolow kan, bamanankan fɔcogo ɲuman siraw ani nɔ blàli dakun caman na ka Kɛ 'sɛbɛn ye bamanankan na. O taabolo ninnu tùn bɛ Waleya u fɛ ni siginikalanw kɛli ye, jὲkafɔw kɛli ani lasew kɛli. Siginikalan kɛli la, tɔnden bɛɛ n'i dàmana-kalanden tùn bɛ Kɛ. Kr Dukure tùn ye tɔndenw yɛrɛ ka faamuya sankɔrɔtali kɛbaa ye. Ale dàmanakàlan-denkulu fana tùn b'a 'bolo a ka sìgida ni badalabugu kulu san fɛ. Lakɔli-kalandenw tùn 'sèn b'o la cogo min na baarakɛlaw tùn 'sèn b'o la tèn.\nJὲkafɔw siratigɛ la, tɔn y'o ɲɔgɔn caman Kɛ. Ton Delila ka Taa jὲkafɔ dɔ Kɛ fo Kayi cɛmakalanso la. O y'a Sɔrɔ tɔn kanubaa dɔ bɛ karamɔgɔya la yen ko Isa Ncay, ale min laban Nàna Fàra tɔn tɔndenw kan kɔ fɛ. Kr Abdulay Bari ka jὲkafɔ dɔw Kɛra fàrikolo minɛnw cogoya n'u ɲὲciw kan. Ale fana ye Mali pasa sɛbɛnbaa ye bamanankan na. Kr Dukure ka jὲkafɔw tùn bɛ Bòli bangudɔn ni dɔnniya bolo caman kɛli kan kan na. Mɔgɔw ye buruburu minnu Tɔmɔ a 'kɔ o jὲkafɔw 'sèn fɛ o dɔw y'a ka tɔgɔ sɔrɔlen ye "oxigène" na ko "ninan" ani nin lafasalikan in "An ka kanw bε kasodibi de la. N’an m’an Jija k’u Bɔ o dìbi fin in ‘kɔnɔ, an ka ɲεtaa baara bεε bε Dòn bɔ̀gɔ la".\nBɛnbakan Dungew Dɔnna kosɛbɛ u ka cɛsiri 'sèn fɛ bamanankan mabɛnko sɔ̀sɔlikɛnɛw kan. O sɔ̀sɔlikɛnɛ fànba tùn bɛ Sìgi DNAFLA fɛ ka ɲininikɛla tɔw Weele a kɛnɛ kan. U ni DNAFLA mɔgɔw ka sɔ̀sɔliw Wolola min na, o ye an bɛ bamanankan sɛbɛncogo minnu kan bì.\nBɛnbakan Dungew ye lase caman Kɛ rajo FR3 ani Rajo Bamakan na. Rajo Fr3 la, Kr Dukure ni Mamadu Laminn Kanute ni Yusuf JALO ni Bakari Sangarɛ ye sàn flà Kɛ kari o kari u bɛ laseli Kɛ yen. U Delila ka lase Kɛ dakun minnu kan kà Caya olu ye daɲɛko, mabɛnko, kɔrɔko ani jateko ye. U ye dakun misɛnnin wɛrɛw Kɛ i n'a fɔ "kan dòndala", "fàsokanko sinti" ani "kɔrɔfɔkalan". Kr Abdulay Bari de tùn bɛ Rajo Bamakan yɛrɛ baara la. Ale ye lase nafama caman Kɛ o rajo la fana. O ka lase dɔ tɔgɔ tùn ye ko "Sara bɛ bɛnbakanw na".\nNɔ bɔli dakun caman na ni sɛbɛnni ye o sira fɛ, Bɛnbakan Dungew ka kɛwalew dɔ Kɛra sɛbɛnbɔ ye kan na. U y'u Sèndon lakosɛbɛn dɔ sɛbɛnni na ko "Sankore" kabini 1976 sàn na. O tùn ye lakosɛbɛn ye min tùn bɛ Bɔ kalo sàba o kalo sàba cakɛda dɔ fɛ ko Maaya dɔnniyada. U dònnen ma Mɛn o sɛbɛnko la n'u m'o tɔgɔ Yɛlɛma ka Bɔ "Sankore" la ka Kɛ "Jama" ye. "Jama" lakosɛbɛn laban Tora u ka bolo kan. U ye lakofasiri ɲɛnama caman Sɛbɛn o bɔkow ‘kɔnɔ. U ye dɔnniya dakun caman fana Sɛbɛn kà Kɛ gafew ye kan na. U tùn bɛ daɲɛtɔmɔ Kɛ ka fɔcogo Лini o daɲɛw la bamanankan na. U y'o dɔ Kɛ kiiriko daɲɛw kan sàn dɔ la. Kr Tànba Dunbiya fana tùn b'a flà ni dɛbɛ la gafesɛbɛn sira fɛ tɔn ‘kɔnɔ. Ale ka gafe bɔlen dɔ ye ko "Wagadu fo Sudan".\nKr Dukure jɔyɔrɔ tùn ka bòn a ko la bari ale ye tɔn sintibaa dɔ ye. Kr Bari tùn y'a jὲɲɔgɔn ye a ko la. U ka baara kɛlenw 'dɔn man di ka Bɔ ɲɔgɔn na min b'a Jira k'u ka kow tùn ye kelen ye kà Se hakɛ min na. Kr Bari Nàna Fatu 1991 sàn ka Bɛn n'o Sɛtanburukalo tle 22 ye. O y'a Sɔrɔ a bɛ DNAFLA ɲɛmaaya la.\nBɛnbakan Dungew tɔn bɛ yen hali bì. U ka gafebon bɛ Mamadu Lamin Kanute ka bolo kan. Nk'a ko tɔ tɔgɔ ka bòn a waleya ma sa. A b'a tɔgɔ kɔrɔ 'bolo sa.\nFogo yeko: 1147303 - Bì: 587 - Kalo in: 8893 - Лinan: 68506.\nFura Yeko: 1403 - Bì: 1 - Kalo in: 9 - Лinan: 74.


Aw bɛ aw jija ka kɔlɔnw ni u dafɛlaw saniya. Aw kana a to baganw ka se kɔlɔnw ma. Ni aw bɛ se, aw ka kan ka kɔlɔnw lakori. Aw kana sɔn mɔgɔw ka kɔlɔndaw nɔgɔ, u kana ɲamanw bɔn kɔlɔnda la walima ka finiw ko yen. Mɔgɔw bɛ u makoɲɛji ta kɔw ni jisigiyɔrɔ minnu na, aw kana a to olu ka nɔgɔ. Aw kana jurufilen bila duguma.\nAw bɛ ɲamanw jeni. Nka minnu tɛ se ka jeni, aw bɛ olu don dugukɔrɔ ka u mabɔ sow ni kɔlɔnw ni jitayɔrɔw la.\nAw bɛ ɲɛgɛnw dilan walasa sokɔnɔbaganw kana taama adamadenw nɔgɔ la. Ɲɛgɛndingɛ mana dunya ka a datugu i n’a fɔ ja bɛ a jira cogo min na, o de ka fisa. Ni ɲɛgɛndingɛ ka dun o bɛ a dimɔgɔ ni kasa ko nɔgɔya.\nƝɛgɛndingɛ dilancogo nɔgɔman dɔ filɛ.\nWalasa ka dɔ bɔ ɲɛgɛn kasa ni dimɔgɔw la, aw bɛ to ka bɔgɔmugu walima laso kɛ a kɔnɔ tuma bɛɛ. Aw bɛ to ka dingɛ datugu.\nDu kɔnɔ, ɲɛgɛn ni kɔlɔn cɛ ka kan ka kɛ mɛtiri 20 ye.\nNi aw ma se ka ɲɛgɛn dilan, aw bɛ aw jija ka binnataa kɛ ka yɔrɔ janya so ni kɔlɔnw, ni jisɔrɔyɔrɔw la. Aw bɛ denmisɛnniw dege a kɛcogo ɲuman na.\nGafe min bɛ wele tubabukan na ko “Assainissement et propreté pour un environnement sain” (Saniya wale minnu kɛnɛya sabati sigida la), hakilina dɔw bɛ o la minnu bɛ kuma ɲɛgɛn dilanni kan. Ɲɛgɛnnɔgɔw fana bɛ se ka kɛ nakɔ kɔrɔ, nka aw kana a kɛ nakɔfɛnw kɔrɔ i n’a fɔ karɔti, shu walima salatiw.\nƝɛgɛn matarafali bɛ mɔgɔw tanga bana caman ma.\nƝɛgɛnw bɛ mako jumɛnw ɲɛ?\nƝɛgɛnw ma dabɔ kɛnɛya ni ji ni saniyali dɔrɔn kama. U ɲɛci ka ca:\nSutura yɔrɔ: Ɲɛgɛn tɛ Ɲɛgɛndingɛ dɔrɔn ye. Nka sutura kosɔn a nafa ka bon ka u dilan ka ɲɛ. Ɲɛgɛndingɛ nɔgɔmanw bɛ se ka dilan ni aw bolokɔrɔfɛnw ye.\nLakana: Ni ɲɛgɛnw ma dilan ka ɲɛ, farati bɛ u matarafali la. Ni u yɔrɔ ka jan sow la, mɔgɔ bɛ se ka bin musow kan ni u taara u mako la ɲɛgɛn na. Walasa ɲɛgɛnw ka kɛ lakanayɔrɔ ye, aw ka kan ka u dilan ka ɲɛ yɔrɔ lakananen fana na.\nDamu: A kadi mɔgɔw ye ka se ka sigi walima ka sonsoro walima ka jɔ ani ka taama ka fɛrɛ ɲɛgɛn kɔnɔ. Ani fana, mɔgɔw ka teli ka u mako ɲɛ u masurunya ɲɛgɛnw de la, minnu lakananen don ka bɔ fiɲɛ ni sanji ni sanjibugun ma.\nSaniya: Ni ɲɛgɛnw nɔgɔlen don walima ni u kasa bɛ bɔ, mɔgɔsi tɛ sɔn ka don u kɔnɔ. O fana de bɛ kɛ sababu ye ka banaw jɛnsɛn joona. Dukɔnɔmɔgɔw ka kan ka ɲɛgɛnw saniyali falenfalen u ni ɲɔgɔn cɛ walima ka wari bɔ u lasaniyali kama, walima ka dabali wɛrɛw tigɛ walasa ɲɛgɛnw saniyalen ka to.\nBonya: Ɲɛgɛn saniyali bɛ tɔgɔ duman ni bonya di u tigiw ma. O de kama mɔgɔ caman bɛ musakaba don ɲɛgɛnw dilanni na.\nWalasa ka to kɛnɛya la, a ka fisa aw makoɲɛji bɛɛ ka kɛ jisanumanw ye. Ka fara o kan musow fana mako bɛ saniya fɛɛrɛ wɛrɛw la walasa u jɛlen ka to u ka kalolabɔ waati.\nƝɛgɛn suguya caman bɛ yen minnu bɛ se ka dilan ni mɔgɔw bolokɔrɔfɛnw ye. A ma fɔ ko bɛɛ ka ɲɛgɛn suguya kelen jɔ, nka min nafa ka bon o de ye ka ɲɛgɛn suguya kelen nafa ɲɛfɔ mɔgɔw ye.\nAw ye aw janto nin na: Datugulan ma kɛnin jaw ɲɛgɛnw na o kun de ye aw ka se ka u kɔnɔnaw ye.Datugulan ka kan ka don ɲɛgɛnw na walima ka u jɔ cogo la, mɔgɔ tɛ se ka ye u kɔnɔ cogo min na, wa ni mako tɛka kɛ Ɲɛgɛndingɛ min na, o ka kan ka datugu.\nƝɛgɛn minnu bɛ labɛn walasa ka jirituruyɔrɔw nɔgɔ don.\nDingɛ tɛ dunya, a bɛ bili, ani ka so jɔ a kunna, so min bɛ se ka ta ka bɔ a nɔ la. A bɛ jɔ yɔrɔw la, mɔgɔw b’a fɛ ka jiri turu yɔrɔ minnu na ani fana ni u bɛ se ka ɲɛgɛn suguya ninnu ladon ka ɲɛ.\nƝɛgɛn minnu dingɛ bɛ dunya ka a bili ka ɲɛ ani ka so jɔ a kunna.\nU ka ɲi yɔrɔw la, yɔrɔ minnu dugujukɔrɔji yɔrɔ ka jan ani jizon ma teli ka se yɔrɔ minnu na.\nƝɛgɛn minnu na, banakɔtaa ni ɲɛgɛnɛ tɛ taa fan kelen fɛ.\nƝɛgɛn da bɛ kɔrɔta ka wo fila kɛ a la. Banakɔtaa ni ɲɛgɛnɛ tɛ taa sira kelen fɛ. Nin ɲɛgɛn suguyaw bɛ dilan yɔrɔw la, mɔgɔw bɛ banakɔtaa kɛ nɔgɔ ye yɔrɔ minnu na, ani yɔrɔ minnu dugujukɔrɔji yɔrɔ man jan, ani jizon ka teli ka se yɔrɔ minnu na.\nƝɛgɛn wasalen, fiɲɛ bɔda bilalen don minnu dingɛ la (ɲɛgɛn wasa).\nƝɛgɛndingɛ ka dun, a bɛ bili ni dali ye walima jiri ni bɔgɔ. So bɛ jɔ a kunna ni ka fiɲɛ bɔda bila dingɛ la walasa ka dimɔgɔw minɛ jan na. Nin ɲɛgɛn suguyaw bɛnnen don yɔrɔw la, yɔrɔ minnu dugujukɔrɔji yɔrɔ ka jan, ani jizon ko farati tɛ yɔrɔ minnu na.\nDingɛ fila bɛ ɲɛgɛn minnu na:\nDingɛ fila bɛ kɛ ɲɛgɛn na, minnu man dun. U tɛ bili ka ɲɛ ani minɛn giriman tɛ kɛ ka so jɔ. So bɛ bonya walasa ka ɲɛgɛndingɛ fila bɛɛ koori. Nin ɲɛgɛn suguya ninnu bɛ jɔ yɔrɔw la, mɔgɔw bɛ banakɔtaa kɛ sɛnɛfɛnw kɔrɔ yɔrɔ minnu na.\nJi bɛ kɛ ka ɲɛgɛn minnu banakɔtaa lataa:\nJimarayɔrɔ datugulen, ɲɛgɛndingɛ kelen walima fila, minnu ka dun ni so bɛ u kunna. Nin ɲɛgɛn suguyaw bɛnnen don yɔrɔw la, yɔrɔ minnu dugujukɔrɔji ka jan ani mɔgɔw mako bɛ jɔ ji la yɔrɔ minnu na ka u yɛrɛ saniya.\nƝɛgɛnw ka kan ka jɔ yɔrɔ minnu na\nNi aw ye ɲɛgɛnw jɔyɔrɔ suganti, aw bɛ a jateminɛ ni u jiw tɛ jigin kɔlɔnw, ni dugujukɔrɔjiw la. Dugujukɔrɔjiw nɔgɔli sababu bɛ bɔ yɔrɔw kɛcogo la i n’a fɔ dugukolo suguya, yɔrɔ ɲigincogo, ani dugujukɔrɔji yɔrɔ janya hakɛ. Fɛɛrɛ dɔw bɛ se ka a to lakana ka sabati sira dɔw fɛ.\nDingɛ dunya (ni ɲɛgɛn wuluwuluma don) walima ni dingɛ tilalen don fila ye (ɲɛgɛn min banakɔtaa bɛna kɛ nɔgɔ ye) u ni dugujukɔrɔji cɛ ka kan ka kɛ mɛtiri fila ni tila ye. Ni aw bɛ ɲɛgɛndingɛ sen, ni aw ye a ye ko a yɔrɔ dugukolo ɲiginnen don walima ni dingɛ fara ji la, o bɛ a jira ko yen tɛ ɲɛgɛn jɔyɔrɔ ɲuman ye. Aw bɛ a to aw hakili la ko dugujukɔrɔji bɛ yɛlɛn samiya fɛ ka tɛmɛ tilema waati kan. Aw kana ɲɛgɛn sen cogosi la jisigiyɔrɔw la.\nNi aw ye a ye ko ɲɛgɛnji bɛna dugujukɔrɔjiw nɔgɔ, aw bɛ a lajɛ ka banakɔtaa kɛyɔrɔ kɛ dingɛ ye, min tɛ dunya, i n’a fɔ a ɲɛfɔlen don cogomin sɛbɛn ɲɛ Ɲɛgɛn suguyaw la.\nƝɛgɛnw ni baw ni dalaw ni minnijitayɔrɔw ni kɔw, ani kɔlɔnw cɛ janya ka kan ka kɛ mɛtiri 20 ɲɔgɔn ye.\nA ka ca a la, dugujukɔrɔjiw bɛ boli ka jigin. Ni ɲɛgɛn jɔyɔrɔ wɛrɛ foyi tɛ aw bolo fo ɲɛgɛnji bɛ dugujukɔrɔji sɔrɔyɔrɔ minnu na, aw bɛ u jɔ kɔlɔnw, jibolisira, ni dugumala cɛ.\nƝɛgɛnw ka kan ka kɛ kɔlɔn jibolisira ni dugumala cɛ, barisa ji bɛ boli ka jigin de.


Marafura ɲuman ye iwɛrimɛkitini ye. Nin fura in bɛ banakisɛ kɔkɔbaliw faga wa a ni fura wɛrɛ tɛ ɲɔgɔn kɛlɛ furakɛli senfɛ. Ni iwɛrimɛkitini tɛ yen, kɛnɛyabaarakɛla faamuyalen dɔ bɛ se ka diyetilikaribamazini (diéthylcarbamazine) di aw ma, o kɔ ka siramini (suramin) fara o kan.\nIwɛrimɛkitini nafa fana ka bon maɲa ni nugulatumuw furakɛli la.\nIzinitigiw ka tɔgɔ dalɛnw: mɛkitizan, mectizan, sitoromɛkitali, stromectal.\nA miligaramu 3 walima 6 kisɛ bɛ sɔrɔ.\nWalasa ka a tata hakɛ dɔn, aw bɛ banabagatɔ pese walima aw bɛ hakɛw lajɛ, hakɛ ninnu ɲɛfɔlen don yan.\nAw ye aw janto nin na: aw kana iwɛrimɛkitini di den ma, den min girinya tɛ kilogaramu 15 bɔ (fɔcogo wɛrɛ la den min tɛ san 5 bɔ), ani musokɔnɔma, walima denbatigi walima kanjabanabagatɔ walima bana juguman wɛrɛ bɛ mɔgɔ min na. Tile damadɔ aw kana dɔlɔ min fura in talen kɔ.\nMaratɔ ka iwɛrimɛkitini tata hakɛ:\nA kisɛ miligaramu 6 la, kilogaramu o kilogaramu, aw bɛ a dunta mikɔrɔgaramu 150 di walima:\nBaliku min girinya ka ca ni kilogaramu 64 ye: kisɛ 2 (miligaramu 12).\nBaliku min girinya bɛ kilogaramu 45 ni 63 cɛ: kisɛ 1 ni ½ (miligaramu 9)\nBaliku ni denmisɛn minnu girinya bɛ kilogaramu 26 ni kilogaramu 44 cɛ: kisɛ 1 (miligaramu 6)\nDenmisɛn minnu girinya bɛ kilogaramu 15 ni kilogaramu 25 cɛ: kisɛ ½ (miligaramu 3)\nNi mara don, a tata hakɛ cogoya wɛrɛ bɛ ɲɛfɔ ka ta kalo 6 la ka se san 1 ma.\nIwɛrimɛkitini tata hakɛ maɲa ni nugulatumu (strongyloïdes) na:\nA kisɛ miligaramu 6 la, kilogaramu o kilogaramu, aw bɛ mikɔrɔgaramu 200 di a tigi ma tako 1:\nBaliku min girinya ka ca ni kilogaramu 64 ye: kisɛ 2 ni ½ (miligaramu 15).\nBaliku min girinya bɛ kilogaramu 45 ni 63 cɛ: kisɛ 2 (miligaramu 12)\nBaliku ni denmisɛn minnu girinya bɛ kilogaramu 26 ni kilogaramu 44 cɛ: kisɛ 1 ni ½ (miligaramu 9)\nDenmisɛn minnu girinya bɛ kilogaramu 15 ni kilogaramu 25 cɛ: kisɛ 1 (miligaramu 6)\nNi maɲa don, aw bɛ segin nin tata hakɛ in kan tile 10 ni tile 14 cɛ tako 1 kɔfɛ.\nIzinitigiw ka tɔgɔ dalɛnw: etarazan, Hetrazan, banosidi, Banocide.\nA kisɛ miligaramu 50 walima 100 bɛ sɔrɔ\nDiyetilikaribamazini bɛ tumumisɛnniw faga nka a tɛ se ka kɔkɔlenw faga. A fura in ka kan ta dɔgɔtɔrɔ dɔ ka bilasirali kɔnɔ. Musokɔnɔma man kan ka diyetilikaribamazini ta.\nWalasa a kana aw ɲɛ tiɲɛ, aw bɛ a tali daminɛ hakɛ fitini na. A tacogo filɛ:\nDon fɔlɔ: kilogaramu o kilogaramu, miligaramu ½ siɲɛ 1\nDon filanan: kilogaramu o kilogaramu, miligaramu ½ siɲɛ 2\nDon sabanan: kilogaramu o kilogaramu, miligaramu 1 siɲɛ 3\nAw bɛ tɛmɛ ni o miligaramu 1 tali ye kilogaramu o kilogaramu siɲɛ 3 don o don fo tile 13 ɲɔgɔn. (misali la, mɔgɔ min girinya ye kilogaramu 60 ye, aw bɛ miligaramu 30 di o ma tako 1 don fɔlɔ, don filanan miligaramu 60 tako 2 (miligaramu 30 tako kelen o kelen na), a don sabanan miligaramu 60 diko 3 tako 3 fana, wa tɛmɛ bɛ kɛ ni tile sabanan ka tata hakɛ ye don o don fo tile 14. Aw bɛ a ta dumuni kɔfɛ.\nDiyetilikaribamazini bɛ faritanabana bila mɔgɔ la, min bɛ laban ka furakɛ ni faritanafuraw ye, walima kurukurufuraw, minnu bɛ di kɛnɛyabaarakɛla faamuyalen dɔ fɛ.\nA tali kɔlɔlɔw: diyetilikaribamazini bɛ se ka gɛlɛya dɔw lase mɔgɔ ma i n’a fɔ kungolodimi, farikolosɛgɛn, fangadɔgɔya, dumunikɛbaliya, dumuniyɛlɛmabaliya, sɔgɔsɔgɔ, disidimi, farifabɛɛdimi walima kolotugundadimi, farikalaya ani ŋɛɲɛ.\nIzinitigiw ka tɔgɔ dalen: nafiridi, Naphuride, zɛrimani, Germanin, bayɛri 205, Bayer 205, antiripoli, Antrypol.\nA garamu 1 penisilinilama barani bɛ sɔrɔ.\nA fura in ka ɲi ni diyetilikaribamazini, diéthylcarbamazine ye banakisɛ kɔkɔlenw fagali la, wa a pikiri ka kan ka kɛ diyetilikaribamazini talen kɔfɛ bana taamasiɲɛw bannen kɔ. Siramini bɛ fiɲɛ bila komokili la tuma dɔw la. Ni aw senw ye fununi daminɛ walima ni aw ye sugunɛkɛbana taamasiɲɛ dɔw ye aw la, aw bɛ siramini tali jɔ. Komokilibana bɛ mɔgɔ minnu na, o tigiw man kan ka siramini pikiri kɛ.\nSiramini pikiri ka kan ka kɛ jolisira fɛ, a pikiri ɲɛdɔnbaga dɔ fɛ. Ni banabagatɔ ye baliku ye, aw bɛ siraminimugu garamu 1 kɛ mililitiri 10 pikiriji la, ka o kɛ dɔgɔkun o dɔgɔkun siɲɛ 1, ka a ta dɔgɔkun 5 fo dɔgɔkun 7. Aw bɛ a pikiri daminɛ ni hakɛ fitini ye, miligaramu 200 ɲɔgɔn. Aw bɛ faritanabanaw furakɛ.