В Кореличском районе жители делают деньги из мусора. Как и сколько зарабатывают на отходах?\n15:18 02 Мая 2020\nЛепшыя адходы — тыя, якіх няма\nУ гаспадарчым арсенале маёй бабулі Еўдакіі, колькі сябе памятаю, заўсёды былі тры хадавыя рэчы, якія яна перавезла са сваёй вясковай хаткі ў нашу кватэру: старэнькая палатняная прадуктовая сумка, бідончык для малака і эмалірованая міска, у якую яна час ад часу збірала нам зсабойкі. Усё гэта служыла ёй дзесяцігоддзямі. Яна і слухаць не хацела ні пра модныя поліэтыленавыя пакеты, якія, як дзіва-дзіўнае, прывозілі ў пачатку 90-х з Польшчы, ні пра пластыкавыя кантэйнеры для ежы. “Аднаразовае смецце”, — вынесла адназначны прысуд бабуля яшчэ 30 гадоў таму.\nНа аднаго карэліччаніна — 255 кіло адходаў\nА мы з вамі і не заўважылі, як змяніўся наш лад жыцця з пачатку 90-х: мы сталі купляць, а потым выкідваць усё больш рэчаў і ўпакоўкі. Толькі ўдумайцеся: за апошнія 15 гадоў аб’ём бытавых адходаў, якія вывозяцца штогод з населеных пунктаў Беларусі, вырас у два разы.\nНа аднаго жыхара Карэліцкага раёна ў 2019 годзе прыйшлося ажно 255 кілаграмаў смецця! У сярэднім на аднаго жыхара Гродзенскай вобласці яшчэ больш — 360 кіло.\nА калі гэта сям’я з трох ці чатырох чалавек, то адпаведна трэба і памнажаць — і вось ужо тону адходаў умоўнай сям’і Івановых перабіраюць на сартавальнай лініі работнікі мясцовага камунгаса.\nГалоўная прычына такіх сумнеўных “смеццевых” рэкордаў крыецца ў кароткім тэрміне службы многіх вырабаў: аднаразовага посуду, поліэтыленавых пакетаў, тары і ўпакоўкі спажывецкіх тавараў. Па ацэнках вучоных, прыкладна 40% пласмасавых вырабаў, упакоўкі маюць срок службы менш за адзін месяц. Гэта значыць практычна адразу ж пасля выкарыстання яны трапляюць у паток адходаў. Атрымліваецца, мы купляем смецце.\nАднак амаль усе прыродныя рэсурсы, якія мы трацім на вытворчасць упакоўкі, аднаразовых рэчаў, не бясконцыя. Яшчэ гэтыя рэсурсы абсалютна не аднаўляюцца альбо аднаўляцца ў мільёны разоў павольней, чым мы іх выкарыстоўваем. Прырода затраціла на ўтварэнне карысных выкапняў мільёны гадоў. А чалавек выкарыстоўвае ўпакоўку не больш за месяц, а пакет — усяго гадзіну, піша газета "Полымя".\nСарціроўка пачынаецца з кухні\nЦі можам мы выправіць становішча, захаваўшы сучасны камфорт жыцця? Безумоўна, нам гэта пад сілу і мы можам вяртаць адходы ў вытворчасць. Але каб адходы сталі карыснай сыравінай, іх трэба збіраць асобна. І гэтую сарціроўку трэба пачынаць рабіць на ўласнай кухні. Папера — асобна, шкло і ПЭТ-бутэлькі — у іншы мяшок, папярэдне змяўшы пластык, каб займаў менш месца.\n— У Карэліцкім раёне ўстаноўлена 167 кантэйнераў для змешанага смецця і 119 для раздзельнага збору, — расказвае намеснік дырэктара Карэліцкага камунгаса Мікалай Лукашкоў. — У нашым грамадстве чамусьці існуе памылковые меркаванне: маўляў, як ты дома не сарціруй — усё адно: прыедуць камунальнікі і ўсё згрузяць у адну машыну. Хачу абвергнуць такую думку. Змесціва трох кантэйнераў, разлічаных на паперу, шкло і пластык, вывозіцца асобна на сартавальную лінію ў Беразавец. Потым гэта прэсуецца ці звязваецца і адпраўляецца на перапрацоўчыя прадпрыемствы рэспублікі, дзе атрымлівае другое жыццё.\nЗ макулатуры можна атрымаць санітарна-гігіенічныя вырабы, упаковачную тару, са шклабою вырабіць новую бутэльку і банку. Адходы шкла таксама дадаюцца ў спецыяльны раствор, які наносіцца на запалкавыя скрынкі, у фарбу для дарожнай разметкі. Поліэтыленавыя пакеты, калі яны не забруджаныя ежай, перапрацоўваюцца ў гранулы, якія ўжываюцца ў вытворчасці новых бытавых, будаўнічых вырабаў з поліэтылену. Таксама палімерныя адходы выкарыстоўваюцца пры вытворчасці тратуарнай пліткі, бартоў, люкаў, калодзежаў. Шырокі асартымент вырабаў, уключаючы напаўняльнікі для куртак, атрымліваецца ад перапрацоўкі пластыкавых бутэлек. Што тычыцца былога ва ўжыванні адзення і абутку, то пакуль яно вывозіцца на захаванне. У далейшым тэкстыльную і скураную сыравіну плануецца адпраўляць на энергетычнае выкарыстанне.\nНа сённяшні дзень ахоп насельніцтва Карэліцкага раёна паасобным зборам смецця складае 85%. І гэта добры паказчык, але на 165 жыхароў у нашым раёне прыходзіцца ўсяго адзін кантэйнер. Пры гэтым сярэднеабласны паказчык выглядае больш выйгрышна: 28 жыхароў на адзін кантэйнер.\nПраблему недахопу смеццевых скрыняў у бягучым годзе ўжо пачалі вырашаць, расказваюць у камунгасе. За кошт сродкаў ДУ «Аператар другасных матэрыяльных рэсурсаў» плануецца набыць і ўсталяваць у сектары прыватнай забудовы ў пасёлках Карэлічы, Мір і аграгарадках каля кожнага падворка па 2 кантэйнеры (адзін для другасных матэрыяльных рэсурсаў, другі для цвёрдых камунальных адходаў) аб’ёмам 0,12 м куб. на падставе заключаных індывідуальных дамоваў. Плануецца, што ў бягучым годзе такія кантэйнеры з’явяцца ў Карэлічах і Міры. Усяго для раёна патрэбна амаль 7 тысяч смеццевых бакаў.\nРобім грошы на смецці\nНекаторыя карэліччане на такім смецці робяць грошы, расказвае спецыяліст па камунальных разліках Карэліцкага жылкамунгаса Галіна Марушка:\n— Камунгас прымае ад людзей другасныя матэрыяльныя рэсурсы і такім чынам змяншае плату за жыллёва-камунальныя паслугі тым, хто іх здае. Так, кіло паперы і кардону каштуе 10 капеек, столькі ж дадуць за шкляную тару. ПЭТ-бутэлькі цэняцца крыху вышэй: 15 капеек за кілаграм. Ёсць людзі, якія на 100% пакрываць такім чынам кватэрныя плацяжы: здаюць нам адходаў больш чым на 50 рублёў у месяц. Я і сама так раблю: у кошт пагашэння “камуналкі” здаю макулатуру, якая з цягам часу збіраецца ў доме.\nЗдаць макулатуру, ПЭТ-бутэлькі і шкло можна кожную пятніцу з 8.00 да 17.00, прыйшоўшы ў памяшканне былой кацельнай па вул. 1 Мая ў Карэлічах.\nДарэчы, адпрацаваўшую сваё бытавую тэхніку не варта везці, напрыклад, у бліжэйшы лясок альбо загрувашчваць ёй балкон ці дачу. Усё гэта таксама можна прывезці на адну з баз Карэліцкага камунгаса, адкуль потым гэтыя небяспечныя бытавыя адходы адправяцца на ўтылізацыю. Тое ж самае трэба рабіць з батарэйкамі, акумулятарамі, ртутнымі прыборамі, якія, як сцвярджаюць эколагі, вельмі забруджваюць прыроду і з’яўляюцца бомбай запаволенага дзеяння.\nНапрыклад, самая папулярная, як яе называюць, пальчыкавая батарэйка здольная пашкодзіць 20 квадратных метраў глебы або атруціць 400 літраў вады цяжкімі металамі: свінцом, кадміем і ртуццю. Пры гэтым штогод жыхары зямлі выкідваюць у смецце 450 тон батарэек.\nУ Карэліцкім райспажыўтаварыстве за прынесенае на перапрацоўку заплацяць жывыя грошы.\n— За кілаграм макулатуры плацім 8 капеек, шклабою — 10. 15 капеек даём за ПЭТ-бутэлькі і адходы поліэтылена, — расказвае кіраўнік Карэліцкага філіяла аблспажыўтаварыства Сяргей Саўко.\nПоліэтыленавыя прадуктовыя пакеты можна замяніць на тканевыя. Іх можна пашыць самому з непатрэбных абрэзкаў тканіны або купіць у краме. Напрыклад, мясцовы камбінат бытавога абслугоўвання плануе наладзіць вытворчасць тканевых гаспадарчых сумак.\n— У бягучым годзе па замове ААТ “Белгалантарэя” мы пашылі 700 такіх сумак, — расказвае інжынер Карэліцкага прадпрыемства бытавога абслугоўвання Валянціна Невяроўская. — У нашым магазіне “Поспех” яны таксама былі ў продажы, карысталіся добрым попытам. 3 рублі 50 капеек — цана невысокая. Я і сама з такой хаджу, напэўна, ужо гадоў 6: не рвецца, добра сціраецца. А поліэтыленавыя пакеты і хутка рвуцца, і страчваюць выгляд.\nДля тых, хто ідзе ў нагу не толькі з модай на адзенне, але і на экалогію, у раённым Доме рамёстваў могуць пашыць сумку з ільну.\n— Нашы сумкі можна скарыстоўваць не толькі для паходаў у краму, але і як прыгожы аксэсуар да паўсядзённага або святочнага строю, — гаворыць дырэктар установы Юлія Баярэнка. — Да таго ж мы прапаноўваем і актуальную ўпакоўку для падарункаў. Гэта папяровыя пакеты, аформленыя ў нацыянальным стылі — і прыгожа, і экалагічна.\nА што прапаноўваюць нашы крамы пакупнікам? Дзеля журналісцкага эксперыменту адпраўляюся ў адзін з досыць папулярных у карэліччан прыватных магазінаў раённага цэнтра.\n— У продажы ёсць і папяровыя, і поліэтыленавыя прадуктовыя пакеты, — гаворыць таваравед гандлёвай кропкі. — Абодва віды змогуць вытрымаць 5 кілаграмаў вагі. Папяровы каштуе 53 капейкі, з поліэтылену — 20. Што хаваць, апошні не толькі таннейшы, але і больш надзейны. Бывала, што з папяровага пакупкі высыпаліся прама каля касы. Думаю, вытворцам трэба падумаць, як іх удасканаліць.\nШто тычыцца шкляной тары, то ў краме я знайшла ў ёй толькі мінеральную ваду “Баржомі” па 2,59 рубля за паўлітра. Побач стаяла гэтая ж мінералка аб’ёмам 0,75 літра і каштавала 3,07 рубля. Раблю вывад: калі купляць ваду ў шкле, выходзіць не нашмат даражэй, ды і бутэлькі можна здаць на прыёмны пункт, атрымаўшы грошы або скідку на камунальныя паслугі.\nМесяц таму Аляксандр Лукашэнка падпісаў дырэктыву № 7 «Аб удасканаленні і развіцці жыллёва-камунальнай гаспадаркі краіны», якая ў ліку іншага мае на ўвазе паэтапную адмову ад поліэтыленавай упакоўкі і яе замену на экалагічна бяспечную. Напрыклад, са шкла і паперы.\n— Нам трэба адыходзіць ад поліэтылену, для пачатку хаця б для разліву вады, — сказаў з нагоды пластыкавай тары Аляксандр Лукашэнка на нарадзе ў снежні 2018 года. — У нас дастаткова вытворчасці шклянога посуду. І не трэба травіць людзей. Ва ўсім свеце пайшла тэндэнцыя вызваляцца ад поліэтылену і больш арыентавацца на экалагічна чыстую тару.\nШто ж, пакуль дзяржава робіць паступовы пераход на экалагічную тару, мы таксама можам дапамагчы планеце: проста сартыраваць смецце на сваёй кухні і не купляць тое, што праз дзень або ўсяго гадзіну апусцім у смеццевае вядро.\nЖыхары Карэліччыны адказалі на тры пытанні\n1. Ці сарціруеце Вы смецце на сваёй кухні?\n2. Што Вы купіце ў краме: пакет з паперы або поліэтылену, пітную ваду ў ПЭТ-бутэльцы або ў шкляной?\n3. Ці граматна Вы здаяце небяспечныя бытавыя адходы?\nурач-стаматолаг УАЗ “Карэліцкая цэнтральная раённая бальніца»:\n1. Абавязкова сарцірую і маю для гэтага два вядры: для пластыку і харчовых адходаў. Паперу прыношу на работу: у нас план па здачы макулатуры.\n2. Шкляной тары ў магазінах мала, таму купляю ў пластыкавай, потым пераліваю ў звычайны шкляны слоік і так захоўваю.\n3. Ведаю, што аджыўшыя сваё батарэйкі можна выкінуць у спецыяльныя кантэйнеры, якія стаяць у магазінах. Але я ў асноўным карыстаюся акумулятарнымі, якія можна перазарадзіць. Тое ж датычыць і лямпачак: набываю энергазберагальныя, якія доўга жывуць.\nнастаўнік ДУА “Райцаўскі ВПК дзіцячы сад-сярэдняя школа”:\n1. Вядома, паперу нясу ў школу, бо маем план па здачы. У мяне ніводная паперка не прападае, нават упакоўкі ад гарбаты ці лекаў. З ПЭТ-бутэлек майструем з дзецьмі вырабы або ўпрыгожваем клумбы. Я жыву ў Малюшычах, і ў нас таксама смецце выкідваюць і вывозяць паасобку.\n2. Пакеты для прадуктаў купляю рэдка. У мяне ёсць адзін, праўда пластыкавы, але вельмі надзейны. Ён у мяне заўсёды ў сумачцы, таму на прапанову прадаўца: “Пакет патрэбен?” заўсёды кажу, што не. А наконт вады ці малака ў шкле, напэўна, купляла б, толькі сёння гэта рэдкасць у магазіне.\n3. Пальчыкавыя батарэйкі нашу ў магазін і кідаю ў спецыяльны кантэйнер. Здаецца, больш нічога небяспечнага не выкідваю.


Візавыя санкцыі ЕС супраць Беларусі падтрымалі яшчэ дзевяць краін - Telegraf.by\nВізавыя санкцыі ЕС супраць Беларусі падтрымалі яшчэ дзевяць краін\nВізавыя санкцыі, уведзеныя ў лютым Еўрапейскім саюзам у адносінах да шэрагу беларускіх чыноўнікаў, падтрымалі яшчэ дзевяць еўрапейскіх краін, якія не ўваходзяць у склад ЕС. Аб гэтым 3 сакавіка паведамілі ў прэс-службе Вярхоўнага прадстаўніка ЕC па замежных справах і палітыцы бяспекі Кэтрын Эштан.\nСярод краін, якія прынялі рашэнне таксама ўвесці абмежаванні на ўезд прадстаўнікоў беларускіх уладаў, — Албанія, Боснія і Герцагавіна, Ісландыя, Ліхтэнштэйн, Македонія, Нарвегія, Сербія, Харватыя і Чарнагорыя.\nЕўрасаюз у асобе Кэтрын Эштан вітае такое рашэнне ўладаў дадзеных краін.\nЯк раней перадаваў Тэлеграф, з 2 лютага ў дачыненні да некаторых афіцыйных асобаў Беларусі дзейнічаюць візавыя санкцыі ЕС. Еўрапейскае супольнасць абмежавала ўезд на тэрыторыю ЕС тым прадстаўнікам беларускіх уладаў, якіх лічаць датычнымі да «палітычных рэпрэсіяў», якія паследавалі за абвяшчэннем вынікаў прэзідэнцкіх выбараў. У спіс неўяздных ўвайшло 158 чалавек. Між тым, прадстаўнікі беларускай апазіцыі і грамадзянскія актывісты выступаюць з прапановай пашырыць гэты спіс.\nУ той жа час ЕС пачынае перамовы па спрашчэнні візавага рэжыму для грамадзян Беларусі і рэадмісіі. Весці перамовы з афіцыйным Мінскам упаўнаважаная Еўракамісія. Плануецца, што спрошчаны візавы рэжым не закране ўладальнікаў дыпламатычных і службовых пашпартоў, а таксама грамадзянаў, у дачыненні якіх ЕС увёў санкцыі ў студзені 2011 года.


Губернатор области приветствовал школьников Дубровенщины — Дубровно. Днепровская правда. Дняпроўская праўда. Новости Дубровно\n01.09.2017 4465 alexandra Комментариев нет\nДзень ведаў… Хвалюючы і асаблівы дзень для школьнікаў, для іх бацькоў і педагогаў. Новы навучальны год — новыя падзеі, новыя незабыўныя імгненні, новыя карысныя звесткі, новыя школьныя сябры. У гэтым годзе ў сістэме адукацыі Беларусі шэраг змяненняў: абноўлены вычэбныя праграмы і падручнікі, намечаны новыя падыходы да выхавання юнага пакалення.\nЗ 1 верасня ў Беларусі да заняткаў прыступілі каля 1 мільёна вучняў, у тым ліку 110 тысяч першакласнікаў. К новаму навучальнаму году ў краіне расчынілі дзверы 2 школы-новабудоўлі і 6 дашкольных устаноў адукацыі.\nПрыемны падарунак у гэтым навучальным годзе атрымалі вучні і настаўнікі сярэдняй школы №1 г.Дуброўна. Тут завершаны капітальны рамонт двух будынкаў і стадыёна. Значна абноўлена матэрыяльна-тэхнічная база: набыты новы камп’ютарны клас, мультыборды, інтэрактыўныя праэктары, тэлевізары, школьная мэбля, абсталяванне на харчблок і нават робататэхніка.\nКаля 52 тыс. рублёў накіравана на набыццё спартыўнага абсталявання і трэнажораў, а таксама ігравога інвентару для груп падоўжанага дня. У цэлым на рамонтна-будаўнічыя работы ў першай школе затрачана каля 2 мільёнаў рублёў. Такіх укладанняў у адукацыйную сферу на Дубровеншчыне не было ніколі раней. Зараз перад педагогамі школы — вялікая адказнасць — паказаць добрыя вынікі сваёй працы, у першую чаргу, якасць адукацыі і выхавання вучняў. Бо, як падкрэсліў на Рэспубліканскім педагагічным савеце Прэзідэнт краіны Аляксандр Лукашэнка, ад карпатлівай працы педагогаў залежыць, якімі сённяшнія дзеці войдуць у мір дарослых.\nЗ нагоды свята Дня ведаў у абноўленую школу завіталі старшыня Віцебскага аблвыканкама Мікалай Шарснёў, начальнік упраўлення адукацыі аблвыканкама Дзмітрый Хама, старшыня Дубровенскага райвыканкама Алег Лындзін і іншыя прадстаўнікі ўлады.\nУ сваім прывітальным слове губернатар вобласці Мікалай Шарснёў падкрэсліў, што на Віцебшчыне шмат увагі ўдзяляецца сістэме адукацыі.\nМатэрыяльныя ўкладанні павінны даваць свой вынік — якасную адукацыю вучняў як у горадзе, так і ў вёсцы.\nЗвяртаючыся да прысутных М.Шарснёў адзначыў: “Вам па сілах пераадолець усе цяжкасці, стаць па-са¬праўднаму адукаванымі людзьмі і ўнесці свой уклад у будучыню рэспублікі”.\nПры гэтым ён падкрэсліў, што самае галоўнае, каб сённяшнія навучэнцы сталі сапраўднымі грамадзянамі сваёй краіны: “Не так важна: атрымаеце вы вышэйшую адукацыю, будзеце працаваць у навуцы ці сельскай гаспадарцы, галоўнае — каб вы адносіліся да сваёй справы з натхненнем і адказнасцю. Бо ад гэтага залежыць, якой будзе наша краіна ў будучым”.\nМікалай Мікалаевіч павіншаваў настаўнікаў, вучняў і іх бацькоў з пачаткам новага навучальнага года. Пажадаў педагогам і бацькам прафесійных поспехаў, мудрасці і цярпення. Вучням — настойлівасці, выдатных адзнак, творчасці і насычанага разнастайнага жыцця і ўручыў школе сертыфікат на 250 тысяч рублёў.\nДа слоў віншавання далучыўся і старшыня Дубровенскага райвыканкама Алег Лындзін і выказаў удзячнасць высокім гасцям за ўвагу і дапамогу, якія аказвае аблвыканкам Дубровеншчыне. “Зараз ў нашым раёне праводзіцца вялікая аднаўленчая работа. І адным з галоўных аб’ектаў гэтай работы сталі ўстановы адукацыі горада. Мы бачым, якой стала і сярэдняя школа №1. Дзякуй вялікі за гэта”, — сказаў Алег Лындзін.\nГалоўнымі героямі на свяце, безумоўна, былі першакласнікі. Іх віталі старэйшыя сябры — будучыя выпускнікі школы — адзінаццацікласнікі. Усе разам яны выпусцілі ў неба рознакаляровыя шары і загадалі свае жаданні.\nА старшыня аблвыканкама Мікалай Шарснёў уручыў першакласнікам падарунак Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь А.Р.Лукашэнка вучэбна-метадычны комплекс “Беларусь — наша Радзіма”.\nАдзвінеў першы званок. Заняткі пачаліся з урока, які меў назву “Беларусь — мая Айчына”. Так быў дан старт новаму навучальнаму году.\nДарэчы, у добры шлях па краіне ведаў на Дубровеншчыне ў 2017-2018 навучальным годзе пакрочылі 1505 вучняў школ, з іх 161 першакласнік, а дзіцячыя садкі расчынілі дзверы для 505 выхаванцаў.\n← Первый раз в первый класс 1 сентября пошёл 161 дубровенец\nПоздравим с праздником тех, кто дарит тепло →\nСкромное обаяние материнства\n20.10.2015 alexandra Комментариев нет


ПРА ГОД НАВУКІ І НЕ ТОЛЬКІ… | "Нарачанская зара" (пасведчанне аб рэгістрацыі №765 ад 4.11.2009)\nПРА ГОД НАВУКІ І НЕ ТОЛЬКІ…\nНавучальны семінар папярэднічаў адзінаму дню інфармавання насельніцтва па тэме “2017 год у Беларусі — Год навукі”.\nАдкрыла нараду намеснік старшыні райвыканкама Іна Барыева. Яна прадставіла ідэолагам нядаўна прызначаных кіраўнікоў — начальніка аддзела ідэалагічнай работы, культуры і па справах моладзі райвыканкама Вячаслава Клімовіча і выконваючага абавязкі старшыні Нарацкага сельвыканкама Мікалая Маркевіча.\nПа тэме дня інфармавання выступіла старшыня раённай арганізацыі Беларускага таварыства “Веды” Таццяна Нырцова (падрабязная інфармацыя пра Год навукі змешчана на сайце райвыканкама).\nПра методыку фарміравання дзяржаўнага сацыяльнага заказу ў галіне сацыяльнага абслугоўвання расказала начальнік упраўлення па працы, занятасці і сацыяльнай абароне райвыканкама Вольга Габрусенак. (У раёне плануецца прыцягнуць да аказання сацыяльных паслуг насельніцтву (медыцынская дапамога на даму) некамерцыйныя арганізацыі і індывідуальных прадпрымальнікаў).\nТэму прафілактыкі асацыяльных паводзін грамадзян у сферы сямейна-бытавых адносін, прафілактыкі п’янства і алкагалізму на тэрыторыі раёна асвятліў намеснік начальніка РАУС Юрый Жалубоўскі. Гэта актуальна: летась на Мядзельшчыне зарэгістравана 350 бытавых канфліктаў. На ўліку ва ўрача-нарколага знаходзіцца 1108 асоб. За мінулы год выяўлена 50 выпадкаў незаконнага абарачэння алкагольнай прадукцыі.\nАб узаемадзеянні органаў дзяржаўнай улады з рэлігійнымі арганізацыямі расказала галоўны спецыяліст аддзела ідэалагічнай работы, культуры і па справах моладзі райвыканкама Валянціна Зуеўская. (У названым напрамку напрацаваны значны вопыт супрацоўніцтва, у раёне адсутнічаюць канфлікты на рэлігійнай глебе).\n…Наступную нараду ідэолагаў раёна запланавана правесці 14 лютага на Нарачанскай біялагічнай станцыі БДУ.\n21 Студзень 2017. Каментарыі: Каментароў няма. Размешчана ў Афіцыйна


Малая родина Советский Союз, Ляховичский район, подпольная семинария\nКостел Святых Апостолов Петра и Павла в Медведичах. Фото Павла Булатого.\nБССР, послевоенное время. На востоке страны все костелы до одного закрыты, а на западе их закрывают при первой возможности, в том числе из-за отсутствия священников. Тогда настоятель из поселка Медведичи Ляховичского района организует тайную католическую семинарию. Пишет кандидат исторических наук Павел Булатый.\nПра незвычайную гісторыю, якая адбывалася ў Мядзведзічах (Ляхавіцкі раён Брэсцкай вобласці) у другой палове драматычнага ХХ стагоддзя, я даведаўся амаль выпадкова. Падчас даследчай вандроўкі па вёсках і мястэчках былога Наваградскага павета ў пошуках даўніны шлях прывёў у гэта мястэчка. Галоўнае, што там вабіла, — прыгожы і велічны касцёл. Пасля размовы з пробашчам неяк няўзнак спытаў: а хто тут мог бы што распавесці цікавага пра мінулае? На што ксёндз адказаў: «Трэба ісці да пані Браніславы». Падобны адказ давалі і іншыя месцічы, якія сустракаліся па дарозе… Што ж, да пані Браніславы дык да пані Браніславы! Ад размовы са сталай кабетай з цёплымі прасветленымі вачыма нічога незвычайнага не чакаў — у лепшым выпадку аповеды пра вядомае мінулае ў стылі этнанарысаў: як ткалі, што танцавалі, дзе жыў які пан… Але тое, што я пачуў за гадзіны гутаркі, пакінула сапраўды моцныя ўражанні!..\nМядзведзічы ўпершыню згадваюцца яшчэ ў ХV стагоддзі. Тут у 1483 годзе быў пабудаваны адзін з першых на Беларусі касцёлаў. Сёння на старадаўніх падмурках узвышаецца храм Пятра і Паўла ў стылі неабарока. Будавалі па праекце Стэфана Шылера — аднаго з галоўных архітэктараў Варшавы пачатку ХХ стагоддзя. Цікава, што Мядзведзічы да вайны былі цэнтрам беларускага каталіцтва. У 1918 годзе тут прагучала адно з першых казанняў па-беларуску — ад субдыякана Пятра Татарыновіча. У 30-я Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры, які ўзначальвалі беларускія ксяндзы, пабудаваў тут першы і адзіны Беларускі дом — такі сабе дом культуры.\nУзімку 1950-га тутэйшага ксяндза Вацлава Пянткоўскага арыштавалі. Савецкая ўлада вынесла прысуд «агенту Ватыкана» і агітатару супраць калгасаў — дзесяць гадоў лагера. Сваё пакаранне святар адбываў у Казахстане.\nПакуль ксёндз праходзіў праз пякельныя колы савецкай лагернай сістэмы, у мядзведзіцкай парафіі разгортваліся драматычныя падзеі. Пасля арышту святара ўлады вырашылі зруйнаваць і касцёл. Але нечакана сутыкнуліся з супрацівам. Бо бараніць свой храм — справа для мядзведзеўцаў звычная. Яшчэ ў 1860-я яны не дазволілі расійскім уладам зрабіць з яго праваслаўную царкву. Цяпер жа адбіваліся ад камуністаў.\nПра абарону святыні ў Мядзведзічах ходзяць легенды. Людзі каля касцёла днявалі і начавалі; а як толькі хто бачыў саветчыкаў — адразу білі ў званы і збягалася ўсё мястэчка. Мужчыны, каб іх было не пазнаць, пераапраналіся ў жаночую вопратку: да пратэсту жанчын улады ставілася больш паблажліва.\nКідаліся пад трактары, жывым ланцугом стаялі каля святыні.\nУрэшце перамаглі. Касцёл не быў зачынены, і ў ім нават дазволілі весці набажэнствы. А неўзабаве, у 1956 годзе, вярнуўся з лагера і ксёндз Вацлаў. І адразу пачаў аднаўляць парафіяльнае жыццё.\nУ пасляваенны час істотнай праблемай Каталіцкага касцёла ў СССР была нястача святароў. На ўсю краіну Саветаў дзейнічалі толькі дзве каталіцкія семінарыі — у Каўнасе і Рызе. Паступіць туды было амаль немагчыма. Дазвол на навучанне выпісвалі мясцовыя ўлады і рабілі гэта неахвотна. І каб хоць часткова даць рады вырашэнню гэтай праблемы, у 1970-я мядзведзіцкі святар вырашыў арганізаваць пры сваёй парафіі таемную семінарыю.\nКаб не прыцягваць увагі і не патрапіць пад артыкул аб дармаедстве, семінарысты афіцыйна ўладкоўваліся на працу. Канспіратыўныя заняткі праходзілі ў плябаніі. Ксёндз Пянткоўскі выкладаў кананічнае права, гісторыю Касцёла, філасофію, этыку, замежныя мовы ды ігру на фісгармоніі.\nКсёндз Вацлаў Пянткоўскі. Фота: catholic.by\nВыкладанне ажыццяўлялася на польскай мове — Пянткоўскі і з парафіянамі заўсёды гаварыў па-польску. Гэта пачынаючы з 1990-х Касцёл возьме курс на беларускую мову, а ў тыя гады на ўвесь Касцёл быў адзіны прынцыпова беларускамоўны ксёндз Уладзіслаў Чарняўскі ў Вішневе пад Валожынам.\nРаз-пораз прыязджалі святары, у тым ліку і з Польшчы, экзаменавалі слухачоў. Выпускнікі праходзілі «практыку» ў парафіях. Пасля заканчэння курсаў яны давучваліся ў Рызе ці Каўнасе або таемна пасвячаліся ў святары і пачыналі служэнне.\nСярод іншых, навучанне ў ксяндза Вацлава прайшлі два сённяшнія беларускія біскупы — Казімір Велікаселец і Антоній Дзям’янка. Абодва яны цяпер служаць у Пінскай дыяцэзіі.\nУ апошнія гады, калі Пянткоўскаму было ўжо пад дзевяноста, ксёндз Вацлаў працягваў займацца душпастырствам. 11 лютага 1988 года папа Ян Павел ІІ надаў яму годнасць інфулата, якая дае права на нашэнне інфулы — галаўнога ўбору рымска-каталіцкага духавенства, што мае форму мітры. Ян Павел ІІ назваў ксяндза Вацлава «выхавальнікам шматлікіх ксяндзоў».\nМагіла Вацлава Пянткоўскага на мядзведзіцкіх могілках. Фота Паўла Булатага.\nЖыхары Мядзведзічаў добра памятаюць ксяндза, шмат цікавага пра яго апавядаюць. Запомнілі тое, што пасля лагерных пакут ксёндз ані слова не казаў пра палітыку. Быў ён чалавек шчыры, але замкнёны, чужых людзей да сябе не дапускаў. Ён вельмі любіў дзетак і часам збіраў іх, каб пачытаць кніжкі, асабліва любіў міцкевічаўскага «Пана Тадэвуша».\nПомняць людзі і тое, як ксёндз канём ездзіў па хатах і спавядаў сялян. Кажуць, хто не вянчаўся — таго да споведзі не прымаў. Згадваюць, што, калі ксёндз ішоў па вуліцы ў альбе (белае літургічнае адзенне), тады з ім усе віталіся, а святар усіх бласлаўляў і зычыў дабра.


Даведваемся, дзе ў рэгіёне можна адпачыць і як па правілах раскласці вогнішча – RH.by\nДаведваемся, дзе ў рэгіёне можна адпачыць і як па правілах раскласці вогнішча\nДа 1 мая на Маладзечаншчыне ў месцах для адпачынку плануюць адрамантаваць навесы, абсталяваць грамадскія прыбіральні, кабіны для пераапранання.\nПадсыпаць і грэйдарам прайсціся па пад’язных дарогах, зрабіць стаянку з адпаведным знакам. Устанавіць буйкі, за якія нельга заплываць, інфармацыйны стэнд і шчыт з выратавальнай маёмасцю.\n– На працягу купальнага сезона будуць арганізаваныя дзяжурствы выратавальнікаў, – гаворыць кіраўнік Маладзечанскай раённай арганізацыі таварыства выратавання на водах Аляксандр Семашкевіч. – Пачысцяць дно вадаёмаў, пазбавяцца ад надводнай расліннасці.\nПа меры неабходнасці будуць вывозіць смецце з тэрыторыі вадаёмаў.\nДобраўпарадкуюць тэрыторыю ў месцах адпачынку і ў іншых раёнах.\nМесцы для адпачынку (пляжы)\nтры пляжы на возеры Янаўскае каля вёскі Ізабеліна\nу вёсцы Гардынава, Сакаўшчынскае вадасховішча, “Жоўты беражок” на Бярэзіне. Плануюць адкрыць спецыялізаванае месца для адпачынку ў вёсцы Багданава\nпляж “Сонечны” па Савецкай у Вілейцы, Вілейскае вадасховішча, сажалка ў вёсцы Асіпавічы\nвадаём Удранка ў гарадскім пасёлку Радашкавічы, вадаём санаторыя “Сасновы бор”, вадаёмы ў пасёлку Беразінскае, вадаём дома адпачынку “Алеся”, вадаём побач з Хажовам\nна азёрах Мястра, Белае, Балдук, Нарач, Мядзел, Болцік, Расохі, Глубелька. Па тры пляжы будуць на возеры Вялікія Шквакшты і на возеры Глубля, па два на возеры Воўчына і на возеры Вішнеўскае. Пляж паміж азёрамі Глубля і Глубелька.\n31 месца для адпачынку вызначылі сёлета на Мядзельшчыне, сярод іх Белае возера. Фота Алеся Высоцкага.\nРаспальваем вогнішча па правілах\nПерад сезонам адпачынкаў чытачы “РГ” цікавіліся, ці можна распальваць вогнішчы каля рэк і азёр. Калі так, то якім чынам.\nЯк нагадвае МНС, распальваць вогнішчы каля рэк і азёр можна толькі ў спецыяльна абсталяваных месцах, а таксама на прысядзібных участках, калі выконваць пэўныя правілы:\n1. Адлегласць да пабудоў павінна быць не менш за 10 метраў.\n2. Трэба падрыхтаваць сродкі пажаратушэння: рыдлёўку, ваду.\n3. За вогнішчам павінны сачыць чалавек, які не будзе дапускаць далейшага распаўсюджвання агню.\n4. Пляцоўка, дзе распальваюць вогнішча, павінна быць абкапаная.\nІнспектар нагляду і прафілактыкі Вілейскага РАНС Андрэй Балаш нагадвае, што за няправільнае распальванне вогнішча на сваёй тэрыторыі пагражае штраф да 30 базавых велічынь (да 5 мільёнаў 400 тысяч рублёў). Калі ў забароненых месцах, то да 12 базавых велічынь (да 2 мільёнаў 160 тысяч рублёў).\nПапярэдні артыкул“Хуткія знаёмствы” у Маладзечне Моднае мерапрыемства, ці рэальны шанец знайсці каханне?\nНаступны артыкулУчора на Вілейшчыне ў доме загарэўся тэлевізар – гаспадара разбудзілі суседзі


Справу праваабаронцы Таццяны Мастыкінай адправілі на дапрацоўку\n«Мяне нічога не спыніць». Справу Таццяны Мастыкінай адправілі на дапрацоўку\nТаццяна Мастыкіна. Фота - Ірына Арахоўская, belsat.eu\nСуд Першамайскага раёну Менску адправіў адміністратыўную справу ў адносінах да праваабаронцы Таццяны Мастыкінай на дапрацоўку.\nНагадаем, 25 сакавіка падчас акцыі пратэсту Міколы Статкевіча на плошчы Якуба Коласа міліцыя затрымала групу назіральнікаў, у тым ліку і Таццяну Мастыкіну. Затрыманых даставілі ў РУУС Савецкага раёну, дзе на некаторых назіральнікаў склалі пратаколы аб адміністрацыйным правапарушэнні па арт. 23.34 КаАП – «Удзел у несанкцыянаваным масавым мерапрыемстве», а на Таццяну Мастыкіну яшчэ і па арт. 23.4 КаАП – «Непадпарадкаванне законнаму патрабаванню службовай асобы пры выкананні ім службовых паўнамоцтваў». Спачатку суд прызначылі на наступны дзень – 26 сакавіка – але па незразумелых прычынах паседжанне не адбылося.\nСёння, 8 траўня, Першамайскі суд знайшоў у адміністратыўных пратаколах шмат недахопаў і таму вярнуў іх на дапрацоўку ў міліцыю.\nСуд над Таццянай Мастыкінай. Фота Ірына Арахоўская, belsat.eu\n«Справу адправілі на дапрацоўку, бо мае паказанні і паказанні сведкаў разышліся з тым, што напісана ў пратаколе. Звязана гэта з тым, што мяне спрабуюць асудзіць за тое, што я не рабіла, а мне прыходзіцца апраўдвацца», – распавяла Мастыкіна belsat.eu па выніках паседжання.\nТаццяна Мастыкіна. Фота – Ірына Арахоўская, belsat.eu\nМастыкіна падкрэсліла, што судовы пераслед не прымусіць яе спыніць праваабарончую дзейнасць:\n«Мяне нічога не спыніць. Я адчуваю падтрымку і я адчуваю, што я на правільным баку».\nСуд над Таццянай Мастыкінай. Фота – Ірына Арахоўская, belsat.eu\nАб’ява ў залі суду. Фота – Ірына Арахоўская, belsat.eu\nПатрымаць Таццяну Мастыкіну на судзе прыйшлі яе калегі праваабаронцы – Алесь Бяляцкі, Валянцін Стэфановіч ды інш. За працэсам назірала шмат журналістаў і прадстаўнік амбасады ЗША.\nАктывісты праваабарончай кампаніі назірання ля будынку суду. Фота – Ірына Арахоўская, belsat.eu\nТэгі: Дзень Волі 2018, затрыманне, праваабаронцы, суд


«У кожным раёне Беларусі ёсьць свае Курапаты», — дасьледчык з Баранавічаў напісаў кнігу пра злачынствы савецкай улады - Беларусь - наша зямля Беларусь – наша зямля\n«У кожным раёне Беларусі ёсьць свае Курапаты», — дасьледчык з Баранавічаў напісаў кнігу пра злачынствы савецкай улады\nкрасавік 24, 2017\t| 10 каментарыяў\nЧым больш злачынныя ўлады, тым больш яны імкнуцца да таго, каб народ ня ведаў сваёй гісторыі. Відаць, таму цяпер у нас, бывае, даходзіць да таго, што некаторыя пачынаюць казаць у пазітыўным ключы пра часы былога СС ці Польшчы… Жыхар Баранавічаў Аляксандар Татаранка (гл. фота) рыхтуе да выданьня кнігу пра пасьляваенны перыяд гісторыі свайго рэгіёну. Пабываўшы ў многіх архівах, дасьледчык прыйшоў да высновы, што савецкая ўлада была акупацыйнай, а «маленькія Курапаты» існуюць каля многіх гарадоў (узята адсюль – http://www.svaboda.org/a/28251153.html, нязначна адрэдагавана).\nАляксандар Татаранка — не прафесійны гісторык, ён падпалкоўнік у адстаўцы. Служыў у войску, потым у органах МУС. Аднак сапраўдным жыцьцёвым захапленьнем стала для яго вывучэньне ў архівах савецкага перыяду гісторыі Заходняй Беларусі, Баранавіцкай вобласьці, якая існавала ў пасьляваенны перыяд.\nУ 2006 годзе накладам 700 экзэмпляраў Аляксандар Татаранка выдаў кнігу «Недазволеная памяць» амаль на тысячу старонак, якая хутка разышлася.\nЦяпер ён рыхтуе да выданьня другую кнігу — «Запрашаем у пекла». У ёй аўтар апісвае паваеннае дзесяцігодзьдзе 1944-54 гг.. Аляксандар Татаранка кажа, што кніга выйдзе накладам усяго 200 экзэмпляраў, таму цяпер ён шукае дабрачынцаў, каб павялічыць наклад.\nЖурналісты Свабоды сустрэліся з Аляксандрам Татаранкам, пагутарылі пра ягоную працу, а таксама пра высновы, да якіх прыйшоў дасьледчык, працуючы ў архівах.\n— Аляксандар, вы непрафесійны гісторык. Адкуль у вас зьявілася жаданьне разьбірацца ў складаным перыядзе беларускай гісторыі?\n— У 38 гадоў я, кадравы афіцэр, пайшоў на пенсію. Паўстала пытаньне, як жыць далей. Ісьці ў бізнэс — пад 40 гадоў ужо позна. Ісьці ў ахоўнікі, самі разумееце, у званьні падпалкоўніка неяк сорамна. Я вельмі люблю гісторыю і вырашыў зьвярнуцца да гэтай тэмы на ўзроўні аматарскім. На пэўным этапе я пазнаёміўся з нашым вядомым краязнаўцам Міхасём Бернатам. Мы працавалі зь ім над кнігай «Памяць» Ляхавіцкага раёну. Тады мне і прапанавалі папрацаваць у архівах. Я пачынаў з тэмы «Калектывізацыя ў Ляхавіцкім раёне 1944-53 гг.». І калі я папрацаваў палову году, то зразумеў, што гісторыі ні я, ніхто з нас увогуле ня ведае.\nУ выніку, калі другое выданьне кнігі «Памяць» Ляхавіцкага раёну з прынцыповай падачай гістарычнай інфармацыі так і не выйшла, я вырашыў падрыхтаваць сваю кнігу ў процівагу афіцыйным. І ў 2006 годзе такая кніга была выдадзена пад назвай «Недазволеная памяць» (гл. фота). Там апісваецца перыяд 1921-51 гадоў, час трох акупацыяў — польскай, савецкай ды нямецкай.\n— У якіх архівах вы працавалі?\n— Я працаваў у архівах Берасьця, Горадні, Менску, Баранавічаў ды іншых. Ёсьць цікавыя моманты, якія знаходзяцца ў адкрытых архівах, таму аналіз дакументаў, веданьне сітуацыі таго часу дазваляе ня грукаць у закрытыя архівы.\n— У дачыненьні да савецкага перыяду беларускай гісторыі вы скарысталі тэрмін «акупацыя». Чаму вы прыходзіце да такой высновы?\n— У мяне цяпер рыхтуецца да выданьня кніга «Запрашаем у пекла. 1944-51 гг.». Там я праводжу паралель з нацыстамі, якія вывезьлі з 1941-га па 1944 год на прымусовыя работы 33 тысячы 700 чалавек. Назад вярнуліся да 1948 году 820 чалавек.\nЖурнал адзнак адной зь беларускіх школ часоў нямецкай акупацыі за 1942/1943 навучальны год. З архіву Аляксандра Татаранкі [зьвярніце ўвагу, нават у часы нямецка-фашыцкай акупацыі навучаньне ў школах Беларусі адбывалася на нашай мове… – Рэд.]\nШто робяць «другія саветы»? З 1944-га па 1954 год, пакуль не была ліквідаваная Баранавіцкая вобласьць, паводле маіх падлікаў, якія патрабуюць удакладненьня ў бок павелічэньня, з вобласьці, якая налічвала 620-650 тысяч чалавек, было вывезена больш за 330 тысяч. У тым ліку больш як 25 тысяч юнакоў і дзяўчат ва ўзросьце 14-17 гадоў, якія ніколі на Радзіму не вярнуліся. Кожны другі жыхар вобласьці апынуўся ў Магадане, Карэліі, Казахстане і гэтак далей. Замест іх сюды былі завезеныя вайскоўцы савецкай арміі, органаў унутраных спраў, НКВД, КГБ і грамадзяне з усходніх абласьцей.\nГэта проста вам адзін прыклад таго, што гэта была самая сапраўдная акупацыя. Мала чым адрозьнівалася палітыка нацыстаў і бальшавікоў.\n— Якой была пасьляваенная ўлада, ці маглі быць мясцовыя людзі кіраўнікамі?\n— Паводле саміх партыйных савецкіх кіраўнікоў, у згаданы перыяд у органах улады мясцовых жыхароў былі адзінкі. Усе начальнікі былі з Усходу — людзі, якія прайшлі школу Сталіна, школу НКВД-НКГБ, зарэкамендавалі сябе, былі павязаныя крывёй. Маючы ўжо адпаведны досьвед за плячыма, яны ўстанаўлівалі тут савецкую ўладу. Гэта былі ў асноўным расейцы, беларусы былі кіраўнікамі рэдка.\n— Назва вашай кнігі «Запрашаем у пекла» адлюстроўвае ня толькі вываз людзей, але і бясчынствы камуністычнай улады, якія тут рабіліся?\n— Так, у кнізе падрабязна апісваецца, што рабілася ў гэты перыяд у Баранавіцкай вобласьці. Упершыню ўводзяцца ў абарачэньне многія сакрэтныя дакументы. Напрыклад, справаздачы на імя першага сакратара абкама камуністычнай партыі пра злачынствы Баранавіцкага гарнізону. Што выраблялі тут афіцэры, салдаты. Як забівалі, гвалтавалі, рабавалі насельніцтва. Што тварылі чыноўнікі, супрацоўнікі НКВД-НКГБ. У архівах мне трапіліся дакументы, больш за 500 прысудаў Мінскага абласнога трыбуналу, выязных сесіяў гэтага трыбуналу. Гэта прысуды афіцэрам, вайскоўцам, якія ўчынілі бясчынствы, гвалт, рабаваньні, забойствы ў дачыненьні да мірнага насельніцтва.\nУ кнізе гэта ёсьць, якія тэрміны яны атрымалі. Але аналіз крымінальных спраў паказвае, што [толькі] 3% афіцэраў былі асуджаныя да зьняволеньня. Прычына, зь якой астатнія засталіся на волі, — у прэамбуле многіх прысудаў проста ўказваецца, што падсудны ўзнагароджаны медалём, напрыклад за абарону Сталінграда. Гэта была падстава, што ён быў «наш чалавек». То бок юрыдычна органы ўлады замацавалі права для гэтай катэгорыі вайскоўцаў забіваць беларусаў.\n— Нядаўна пад Віцебскам, каля вёскі Хайсы, знайшлі месца расстрэлаў, якое ўжо атрымала ў СМІ назоў «Віцебскія Курапаты». У сваіх дасьледаваньнях ці знаходзіце вы сьведчаньні аб існаваньні падобных «рэгіянальных Курапатаў»?\n— Адзін з разьдзелаў у маёй новай кнізе апавядае пра тое, што з 1944-га па 1951 год кожны аддзел НКВД, НКГБ, вайсковыя часьці ў кожным раёне атрымлівалі па 15, 150 і нават 300 гектараў зямлі пад так званыя «падсобныя гаспадаркі». Я вывучыў справаздачы па сельскай гаспадарцы, дзе ніводнае з гэтых падразьдзяленьняў не праходзіць. Яны не давалі справаздач пра збожжа або мяса… У той жа час большасьць гэтых надзелаў яны атрымлівалі ў лясах, далёка ад дарог. Мая думка — менавіта ў гэтых месцах і былі «маленькія Курапаты» ў кожным раёне. Гэтыя так званыя «падсобныя гаспадаркі» служылі проста прыкрыцьцём, легендай. Насамрэч гэта былі канцлагеры, дзе проста адбывалася фізічнае зьнішчэньне людзей.\nЯ думаю, прыйдзе час, калі ўсе гэтыя «маленькія Курапаты» будуць знойдзеныя. Уся статыстыка знаходзіцца ў архівах КДБ Беларусі і больш дэталёвыя дакументы — у архівах ФСБ Расеі. Я перакананы, што прыйдзе час, і мы будзем ведаць па імёнах, хто ўчыняў гэтыя злачынствы і колькі людзей было зьнішчана.\n— Напрыклад, дзе могуць быць гэтыя «маленькія Курапаты»?\n— Возьмем Наваградак. Цяпер там стаяць два помнікі палеглым воінам. Яшчэ працуючы над першай кнігай, сустракаючыся зь людзьмі, мне сказалі, што адзін з помнікаў у Наваградку не адпавядае рэчаіснасьці. Мясцовыя жыхары мне патлумачылі, што яго паставілі ў 1960-я гады на ўказаньне партыйных органаў на месцы расстрэлаў мірных жыхароў… пасьля Другой усясьветнай вайны. Я пачаў працаваць далей, шукаў літаратуру, успаміны… І знайшоў. У Ізраілі была выдадзеная кніга аднаго з тагачасных жыхароў Меншчыны, які расказвае пра тое, што калі ён выйшаў зь лесу пасьля вызваленьня савецкімі войскамі Менскай вобласьці, то яго арыштавалі і даставілі ў адзін з гэтых лагераў.\nАсноўны аддзел знаходзіўся ў Наваградку (там, дзе цяпер будынак РАУС), а месца расстрэлаў — дзе стаіць гэты помнік. Там ня толькі мясцовых жыхароў расстрэльвалі. Я прывёў гэты прыклад, бо чалавека зь Менскай вобласьці гналі ў Наваградак, каб схаваць сьляды.\nНа маю думку, у кожным раёне знаходзілася некалькі такіх лагераў. Яны мелі прыкрыцьцё, быццам гэта вайсковыя нейкія кааператывы. Лагер 318 знаходзіўся ў тагачасным Гарадзішчанскім раёне, каля вёскі Паланэчка, сёньня гэта Баранавіцкі раён. Насамрэч ніякага там «калгасу» не было, гэта быў канцлагер.\nАкрамя таго, карныя органы НКВД-НКГБ актыўна выкарыстоўвалі былыя лагеры нацыстаў — лагер Калдычава, лагер Лясная. НКВД іх выкарыстоўвала да канца 1940-х гадоў. У кнізе я прывожу ўспаміны чалавека, які распавядаў, што яшчэ ў 1947 годзе чулі страляніну з кулямёта на тэрыторыі былога лагеру Калдычава.\n— Тэма, якой вы займаецеся, сёньня амаль не кранутая прафесійнымі гісторыкамі. Чаму так, як вы мяркуеце?\n— Калі ты працуеш у архіве, то запісваешся ў журнале наведваньняў. Я працаваў у Баранавіцкім архіве над апошняй кнігай больш за тры гады, то за гэты час толькі аднойчы прыехаў дасьледчык з Горадні, які працаваў у габрэйскай тэматыцы, і адзін студэнт універсітэту з тэмай савецкага характару.\nКалі браць афіцыйную гісторыю, то такіх прац ня будзе, пакуль у нас палітыка скіраваная ў адным рэчышчы — «лінія Сталіна». Прафесійны гісторык сёньня з гэтай тэмай працаваць не можа, бо яму або не дадуць абараніцца, або звольняць.\nДумаем, цяпер ніхто з тых, хто прачытаў гэты матэрыял, ніколі ня будзе хваліць савецка-камунячы рэжым, які быў у разы больш злачынны, чым нямецка-фашыстоўскі, і пакараньне прыхільнікам якога яшчэ наперадзе…\nГэты запіс апублікаваны: Панядзелак, красавік 24, 2017 у 20:57\nКатэгорыі: 1.3.1. Беларусь. Асобы, 1.4. Гісторыя Беларусі й вакол, 2.2. Фіксуем варварства ўладаў, 3.1. Імпербюракратыя Расеі, 3.3. Мясцовыя цяперцы, 4.4. Падаем дакумент, 4.9. Тэрарызм?, 5.5. Паралелі сацыяльныя. Вы можаце сачыць за каментарамі пры дапамозе RSS 2.0 стужкі.\nкрасавік 25, 2017 у 12:18\n” З 1944-га па 1954 год, пакуль не была ліквідаваная Баранавіцкая вобласьць, паводле маіх падлікаў, якія патрабуюць удакладненьня ў бок павелічэньня, з вобласьці, якая налічвала 620-650 тысяч чалавек, было вывезена больш за 330 тысяч.”\nПустая балбатня. Зразумела, што ў 44 годзе мужчынскае насельніцтва было прызвана ў Чырвоную армію. Ведаю прыклады, што нават былых паліцэйскіх Ракасоўскі забраў у армію і яны ваявалі з немцамі, былі параненыя, а ўжо пасля вайны з імі разбіраліся. Звычайна адпраўлялі на некалькі год на Поўнач на лесазагатоўкі. Таксама пасля вайны пасля заканчэння школы, шмат юнакоў і дзяўчат паехалі вучыцца, а потым былі накіраваныя на працу ў іншыя вобласьці краіны. Але што гвалтам высялялі палову насельніцтва — гэта псіхапатычныя трызненні аматара ”гісторыі”.\nНаогул, хто не жыў пасля вайны, таксама ў 50-х гадах, той не зразумея што адбывалася.ў тыя часы. Есьці было нечага асабліва ў Усходняй Беларусі панішчанай вайной. Калгасы — гэта феадальны прыгон, калі чалавек з селяніна ператвараўся ў прыгонага чалавека, таму моладзь імкнулася з’ехаць на будоўлі, на шахты, у вайсковыя вучэльні. Разам з тым былі адчынены школы, абавязковая 7-гадовая адукацыя, праводзілася электрычнасьць у вёскі, адчыняліся бібліятэкі, працавалі кіноперадзьвіжкі, сьвяткаваліся сьвяты, дзяцей прымалі ў піянеры. У прыкладна 1959-61 гадах праводзіліся районыя фестывалі, вельмі святочныя. Жыццё набірала моц, пачынала квітнець, мясцовая моладзь атрымлівала адукацыю, рабілася настаўнікамі, інжынерамі, афіцэрамі Савецкай Арміі.\nБылі пры Сталіне і высяленні мясцовых ”кулакоў” у Сібір, але не масава. Усё гэта я бачыў дзіцём у Іўеўскім районе ў 50-х гадах. Быў і супраціў Арміі Краёвай, якая забівала савецкі актыў, настаўнікаў, міліцыянераў… Складаны быў час, цяжкі, але значна лепшы, чым перад вайной і ў вайну. Помню Фэст у Геранёнах прыкладна ў 1960 годзе, прыехала на фурманках тысячы людзей, пад вянец у касцёл ішлі дзесяткі пар, а потым канечна падпіўшы мясцовыя кавалеры зрабілі ”бойку’, нам дзецям гэта было вельмі цікава, як адзін раз’юшаны мужык гнаўся за вялізным камянём за другім, які бег уперадзе метрах у 100… І вялікі натоўп бег за гэтымі раўнівымі мачо. Потым прыйшоў участковы меліцыянер, і гэтыя раз’юшаныя мужчыны, як авечкі пайшлі ў за прадстаўніком улады… Склалі пратакол, патрымалі суткі ў районым пастарунку і вярнуліся ”мачо” дахаты.\nРэдакцыі: ”АМАТАРАМ ГІСТОРЫІ” не трэба глядзець у рот, бо яны не нічога не ведаюць, не валодаюць сыстэмным навуковым падыходам да вывучаемага прадмета і хочуць быць на грэбне часу… Зараз развялося ”палітолагаў”, ”аналітыкаў”, ”стратэгаў”, ”пісьменнікаў”, ”розных магістраў”, ”дэмагогаў”, ”гісторыкаў” процьма і яны сваю чорна-белую прымітыўную сьвядомасьць прапануюць грамадству.\nкрасавік 25, 2017 у 16:19\nСп. Ліцьвін, у сваім красамоўным допісе пра фэст у Геранёнах вы абышлі некалькі пытаньняў, узьнятых аматарам сапраўдный гісторыі:\n– адукацыя на беларускай мове была нават пры нямецкіх нацыстах; дзе яна цяпер пры такой “харошай” постсавецкай уладзе?\n– чаму толькі 3% савецкіх вайскоўцаў былі асуджаныя да зьняволеньня за крымінальныя злачынствы, зьдзейсьненыя супраць беларускага насельніцтва?\n– усе начальнікі ў Беларусі пасьля вайны былі з Усходу; чаму?!!!\n– магчыма, што ў кожным раёне Беларусі ёсьць свае Курапаты; хто расьследаваў пытаньне?!!! (нагадаем, да нядаўняга часу – напрацягу амаль 30 гадоў – цыперска-лукашысцкія ўлады ўпарта і гучна сцьвярджалі, што ў менскіх Курапатах ляжаць… расстраляныя немцамі);\n– пасьля вайны пры такой “харошай” новай уладзе, як вы сп. Ліцьвін пішаце, куды падзелася палова насельніцтва?\n– чаму выключна праўдзівыя “прафесійныя гісторыкі” і сёньня працягваюць ігнараваць узьнятыя пытаньні? чаго яны баяцца?!!!\nКарацей, мы вам ня раім далей называць сп. Татаранку “балбатуном”, “аматарам гісторыі”, які “псіхапатычна трызьніць”. Прынамсі да таго часу, пакуль сапраўды сур’ёзныя і прафесійныя гісторыкі дакладна не рэканструююць маштаб і зьмест тых ды іншых аналагічных падзей… І вось тут, мы разам са сп. Татаранкам баімся, што праўда можа аказацца яшчэ страшней…\nкрасавік 25, 2017 у 17:42\nТав. Літвін, хлусіць трэба асцярожна і па-майстерску. Вы напісалі што ў 50 гады бачылі як выселялі кулакоў. Такое можна асэнсаваць (і значыць бачыць) толькі ў 7-10 гадоў. Сколькі вам гадоў зараз? Здаецца не 70, і не 75, а значна меньше? Мракабесы кшталту Літвіна скінулі маскі дэмакратаў і пайшлі ў атаку.\nкрасавік 25, 2017 у 17:53\n1.Адукацыя ў вясковых школах у 50-х гадах была на беларускай мове. Сам вучыўся ў такой школе.\n2. 3% ці 30% гэта нам невядома, гэтыя лічбы голаслоўныя, таксама пытанне ў якія гады і дзе.\n3. Усе начальнікі былі з Усходу таму, што насельніцтва што было пад нямецкай акупацыяй магло быць часткова завербавана абверам ці некаторыя магчыма былі агентамі гестапа.\n4.Курапаты ў кожным раёне!? Гэта толькі дапушчэнне, здагадка а не факт. Яно не будучы фактам стварае танальнасьць і ўжо ўздзейнічае на чытача.\n5.Была вайна, якая і забіла мноства людзей. Але пісаць, што з 1945 года па 1954 год 330 000 чалавек з Баранвічскай вобласьці былі знішчаны — гэта маразм. Жывучы ў Гродзенскай вобласьці я ніколі нічуў пра такі генацыд. Людзі ўспаміналі вайну, клялі вайну, але пра генацыд пасляваены, як піша Татарынка ніхто не заўважыў. Бо яго не было ў такіх маштабах, як піша ”аматар гісторыіі”. У 60-х гадах у Слуцку засудзілі аднаго чалавека, то народ узняўся і спаліў суд і судзю затаптаў. А тут ”аматар гісторыі” піша пра 330 000 знішчаных людзей…???\nРэдакцыі: Заўвагі.1.У Савецкай улады было шмат хібаў, промахаў, глупстваў, пра іх трэба пісаць і расчыняць, але рабіць гэта неабходна прафесійна, а не ў пагоне за грантамі выконваючы заказы заходняга і ўсходняга алігархата.\n2. Рэдакцыі трэба звярнуць увагу, што аўтар былы афіцэр МУС і ён сваімі ”навуковымі даследваннямі” можа вас моцна падставіць.\n3. Савецкая ўлада мела шмат дасягненняў, але яна не вырашыла некалькі кардынальных пытанняў; 1.Адсутнасьць матывацыі да плённай працы ў насельніцтва, асабліва ў маладых пакаленняў. 2. Невырашанасцьць нацыянальных пытанняў: мовы і гісторыі карэных народаў, нацыянальнай ідэі гэтых народаў… І шмат іншых пытанняў. Аб гэтым трэба пісаць, вывучаць, прапаноўваць свае ідэі… Але аб’ектыўна, навукова, сыстэмна, нават з любоўю, бо мы ўсе выйшлі адтуль з савецкага часу і таму немагчыма аплёвываць сваё мінулае!\nБІЧУ; Высяленне ”кулацкай сям’і” я ўчуў ужо ў 60-х гадах будучы студэнтам–турыстам і слухаючы гісторыі былых франтавікоў, партызан, …\nУ вас Павел яскрава выражаны стыль пэўных людзей клеіць негатыўныя ярлыкі на сваіх суразмоўцаў З чаго б гэта?\nкрасавік 25, 2017 у 18:58\nЛіцьвін: “рэдакцыі ня трэба ў пагоне за грантамі выконваць заказы заходняга і ўсходняга алігархату”.\n1. Ніякіх грантаў ні з усходу, ні з захаду мы НІКОЛІ не атрымлівалі.\n2. За грантамі НІКОЛІ не ганяліся – плявалі на ўсё (уключна зь любымі алігархамі ды іх грантамі), што перашкаджае пошуку ісьціны (думаем, што з матэрыялаў сайту гэта відавочна!).\n3. Ці бралі б мы гранты, калі б нам нехта іх прапанаваў?\n3.1. Калі б былі выстаўлены нейкія ўмовы, “арыентыры” – не.\n3.2. Калі б прапанавалі без умоў, на любое тое, што жадаем мы? Пытаньне бессэнсоўнае, таму што ніхто, як мы ўжо ведаем, на такіх умовах грантаў не прапануе…\nПа адзначаных рысах мы істотна адрозьніваемся ад усіх іншых СМДІ. Заклікаем ваc, сп. Ліцьвін, гэта ўлічваць і больш зь нікім іншым нас ня блытаць…\nкрасавік 26, 2017 у 08:46\nСам факт што НКВД-КГБ-ФСБ хавае інфармацыю пра падзеі часоў леніна-сталіна, не дае даследчыкам допуску да архіваў сведчыць аб страшэнных масштабах рэапрэсій, генацыду. Па сведчаньню майго бацькі да 50% семьяў што жылі на нашай вуліцы мелі рэпрэсаваных членаў сям’і.\nкрасавік 27, 2017 у 15:00\nЯ паступова згаджаюся з Рэдакцыяй што большасць (якшто не усе) кіраўнікоў апазіцыі есць лібераламі (ліберастамі),якія узніклі ў нашай краіне-калоніі як нейкая ракавая пухліна. А ці заджаецца Рэдакцыя з маім ствярджэннем што іх палітычные погляды гэта атрыжка сацыял-дэмакратыі узора пачатку 20 ст. што таксама ёсць падобнае на ракавую пухліну. Я да таго ж ствярджаю што адсутнасць у нас нацыяналістаў абумоўлена ганебным характерам назвы “беларус” ад якой нават апазіцыянеры шарахаюцца прэч.\nкрасавік 28, 2017 у 11:20\nУсё та ў каланіяльнай краіне пераблытана.\nАфіцыйныя гісторыкі вывучаюць “славутыя перамогі” саветаў, а гэтак званыя “аматары”, пазбаўленыя патрэбы стаяць на каленях перад чужацкім начальствам, могуць казаць страшную праўду руіны ды гвалту беларускага-літвінскага народу!..\nТое самае і ў апазіцыйнай палітыцы, важдзі нахапаўшыя грантаў у каго толькі можна, павязаныя дамовамі са сьпецслужбамі, можа і хацелі б заступіцца за інтарэсы Беларускай нацыі ды дзяржавы, а не могуць…Ланцужок – кароткі…\nЗараз качаюць сітуацыю купка палітбузацёраў, сарамліва маўчаць-за якія грошыкі…У душы сумняюцца, ці не на карысьць Масквы пашуць, але ж спыніцца не могуць, адыйсьці ад фінансавага ручайку, ад чарговай дозы – не могуць…Бо бяз гэтых чужых і цёмных грошаў-яны ніхто, роўныя іншым сьмертным. А амбіцыі зашкальваюць, а звычка ў сьвятле камераў сьвяціцца, але прыйдзе час – і Нацыя запытаецца: ” Ты каму служыў у лёсавызначальны час для Бацькаўшчыны?!.Каму прадаўся з патрахамі як апошняя лярва?!.”\nЦі не кожная беларуская сямья ведае ІНШУЮ ГІСТОРЫЮ БЕЛАРУСІ, АБСАЛЮТНА АДРОЗНУЮ АД АФІЦЫЙНАЙ САЎКОВАЙ! І ці не кожны з нас чуў ад сваіх бацькоў, ад дзядоў, што НАСАМРЭЧ ТВАРЫЛАСЯ НА НАШАЙ ЗЯМЛІ, як забівалі беларусаў перад 2-ой Сусьветнай вайной, у часе яе і пасьля вайны!\nЯк рэзалі, душылі, гвалцілі бальшавікі ўсё беларускае.\nНЕ МОЖА БЫЦЬ АНІЯКІХ ІЛЮЗІЙ, ЧЫСТКА АД НАЦЫЯНАЛЬНЫХ ЭЛЕМЕНТАЎ БЫЛА БЛІЗКАЙ ДА 100%!\nНават нацыстам было далёка да камуністычных акупантаў!..\nСтрашная праўда ў тым, ШТО АД ПАЎМІЛЬЁНА БЕЛАРУСАЎ, ПРАЦАВАЎШЫХ ПРЫ НЕМЦАХ ЦІ СЛУЖЫЎШЫХ АД НАСТАЎНІКАЎ ДА СТЭНАГРАФІСТКІ, ЗА ВЫКЛЮЧЭНЬНЕМ ЭМІГРАВАЎШЫХ, АМАЛЬ УСЕ БЫЛІ АЛЬБО ЗАБІТЫЯ АДРАЗУ, АЛЬБО ЗАКАТАВАНЫЯ Ў ЛАГЕРАХ І СІБІРЫ!..\nМаю непасрэдную інфармацыю ад сталых бандэраўцаў ды летувіскіх лясных братоў, адсядзеўшых па 15, 20 гадоў у лагерах на поўначы пра беларусаў. З беларусаў асноўны клас былі НАСТАЎНІКІ, ПРАЦАВАЎШЫЯ ПРЫ НЕМЦАХ, ПРАДСТАЎНІКІ СБМ ДЫ ІНШЫХ АРГАНІЗАЦЫЙ, І ТОЛЬКІ ПОТЫМ- СЛУЖЫЎШЫЯ Ў ПАЛІЦЫІ. Але і ў паліцыі служылі па-рознаму. Хто забіваў, а хто ратаваў…\nСп.Татаранка апярэдзіў час, адкрывае нацыянальную праўду пры антынацыянальным, каланіяльным рэжыме! Гонар і пашана такому мужнаму чалавеку!\nАле як на Бацькаўшчыне бацькі – на Стаўбцоўшчыне сяляне і цяпер памятуюць воінаў Беларускай Самапомачы, ратаваўшых ад усіх акупантаў, ды патаемна даглядаюць магілы сваіх герояў!..\nАле ў асноўным па ўсёй укрыжаванай краіне раскіданыя забытыя магілы НЯВІННЫХ АХВЯР…\nГэта – наступная тэма нацыянальнага прасьвятленьня.\nБеларусы прыйдуць і да гэтай тэмы, і ад саўковага міту не застанецца і сьляда…\nкрасавік 28, 2017 у 19:58\nУ актыўных грамадзян грошай мала ці зусім няма. Былі б грошы ў беларусаў – было б больш актыўных, а пакуль кожны выжывае як можа.\nкрасавік 28, 2017 у 18:11\nСяргей, не любяць не кепскіх людзей, не любяць фальшывых людзей. Але што такое фальшывасць? Гэта негарманічнае суперечлівае спалучэнне ў Адным (целым) розных якасцяў. Або яшчэ – калі Адны якасці на працягу невялікага часу рэзка меняюцца на Іншые. Людзей якія маюць цвёрдаакрэсліные нязменные якасці ва усім Свеце паважаюць. Здраднікаў, якія рэзка меняць палітычные погляды – напрыклад Радзіму – ненавідзяць і наказваюць значна цяжэй чым адкрытых ворагаў. Успомні, як сільна караюць улады,- да і большасць людзей – здраднікаў сваёй Радзімы. Згадзіўшы на назву беларусы (белые рускіе) мы сталі звышфальшывым народам Свету. Нашы людзі завіслі ў шызоіднай прасторы – хто мы рускіе, ці Не. Такіх людзей усе аднолькава ненавідзяць. У часы войнаў нас знішчаюць: рускіе як недастаковых рускіх, як патэнцыяльных здраднікаў, а палякі, балты, немцы і украінцы – як фальшывых рускіх. Такім чынам, мы і “набралі” кожнага чацвертым забітым ў апошняй ваўне. Тэза адраджэнцаў “беларускае гэта не рускае” гэта тэза ідыётаў. І на ёй нашые эліты хацелі пабудаваць нацыю!!! Ня дзіва што у іх анічога не атрымалася і нас расейцы возьмуць таксама лёгкі як Крым. І што пасля такіх фактаў мы будзем цепляцца за беларусшчыну і адкідываць літвінства/ літоўскасць з-за таго што там сільней пахне балтскасцью, каталіцтвам, польскасцью і меньше пахне азіяй, маскальшчынай, украінствам, Візантыяй і сербамі???\nШаноўная Рэдакцыя, і Сяргей і іншые чытачы сайта, як вы аценьваеце працу Пазьняка і КХП аб правільнай Будучыні нашай краіны? Для меня такіе працы аб Будучыні сведчаць толькі аб тым, што аўтары абсалютна не разумеюць што адбываецца з нашым народам і краінай ЦЯПЕР. і што трэба рабіць каб змяніць уладу.


Праца на агульны вынік | Белыничи. Зара над Друццю\nУ мінулую пятніцу ў ААТ «Бялынічы» пачалася нарыхтоўка зялёных кармоў.\nСёлетняя касавіца тут не зусім звычайная. На базе сельгаставарыства быў створаны механізаваны\nатрад, у які ўвайшлі працаўнікі ААТ «Бялынічы», «Аграсэрвіс» і «Бялыніцкае райаграпрамтэхзабеспячэнне». Механізатары па чарзе будуць убіраць шматгадовыя травы ў кожнай з гаспадарак. На палі ААТ «Бялынічы», напрыклад, было адведзена 4 дні. Наступны пункт працы – ААТ «Аграсэрвіс». Тут нарыхтоўчыя мерапрыемствы пачаліся пазаўчора.\nПершую зялёную масу ўдзельнікі механізаванага атрада заклалі на сянаж у траншэі каля аграгарадка Галоўчын. Штодзень рупліўцы затрамбоўваюць каля 800 т сенажу. Працаўнікі, занятыя на нарыхтоўцы кармоў, забяспечваюцца трохразовым гарачым харчаваннем.\n– Стварэнне механізаванага атрада дазволіць якасна і ў хуткія тэрміны правесці касавіцу ў гаспадарках раёна, – адзначыў першы намеснік старшыні райвыканкама-намеснік райсельгасхарчу Віталь ЗАКАРДОНСКІ. – Адна з праблем – невялікая колькасць корманарыхтоўчай тэхнікі – вырашылася за кошт аб’яднання рэсурсаў трох гаспадарак. Зялёныя кармы павінны нарыхтоўвацца хутка і з выкананнем усіх тэхналагічных патрабаванняў, інакш згубіцца іх спажыўная якасць. Высакаякасныя кармы ў сваю чаргу – сытная зімоўка буйной рагатай жывёлы.\nУсяго ў раёне плануецца нарыхтаваць больш за 119, 5 тысяч тон кармавых адзінак, у сярэднім 38,7 ц кармавых адзінак на адну ўмоўную галаву БРЖ. У планах нарыхтаваць 7200 т сена, 119312 т сенажу і 11358 т сіласу, а таксама салому і зернефураж.\n– Сёлета на палях раёна вырас нядрэнны травастой, убраць яго на сянаж і сена плануем не больш чым за месяц, – дадае Віталь Рыгоравіч. – Нарыхтоўваць кармы будзем і ў поліэфірную плёнку, гэты спосаб паказаў сваю эфектыўнасць, і далей мы будзем укараняць яго ў корманарыхтоўчай практыцы. На дапамогу аграрыям прыйшлі кіраўнікі ДЛГУ «Бялыніцкі лясгас» Аляксандр ХОДАС і ПМК-82 Аляксей БАРАНАЎ, якія выдзелілі, адпаведна, 2 і 3 адзінкі тэхнікі для адвозкі зялёнай масы. І самі механізатары гаспадарак зацікаўлены ў супольнай працы. Першае і, напэўна, самае важнае – заробак, які будзе дастойнай узнагародай за іх адказную працу.\nФота прадастаўлена ААТ «Бялынічы».\n← У аграгарадку Вішоў адкрылася абноўленая дзіцячая пляцоўка і адбылося вясёлае свята для дзяцей\n10.06.2021 Зара над Друццю Комментарии к записи О ведения личного кабинета плательщика рассказали в МНС отключены


Дзеяслоў » Сяргей Шапран (№100)\nСяргей Шапран (№100)\nПачуць літаратуру ў звычайным жыцці\nГутарка Сяргея Шапрана з Нобелеўскім лаўрэатам Святланай Алексіевіч\n– Стаўшы нобелеўскім лаўрэатам, Вы, Святлана Аляксандраўна, працяглы час казалі, што не абжылі гэты новы стан. Але цяпер, амаль праз чатыры гады, ужо, відаць, не можаце так сказаць?\n– Усяго тры гады прайшло, чацвёрты толькі пачаўся, не такі ўжо вялікі тэрмін… Я стараюся быць роўнай сабе самой і не здрадзіць ні сабе, ні сваім уяўленням і перакананням. У чымсьці я па-ранейшаму веру ў чалавека, у чымсьці… Вядома, хвіліны адчаю ў мяне таксама здараюцца – усё ёсць, як і ва ўсіх… Не магу сказаць, што нобелеўскае лаўрэацтва – гэта нешта асобнае ад мяне. Адзінае, што адчуваеш большую адказнасць за свае словы.\n– Святлана Аляксандраўна, прашу мне дараваць, але некаторыя пытанні будуць крыху запозненымі, аднак мне і сёння было б цікава пачуць Вашыя адказы на іх. І вось адзін з іх: Іосіф Бродскі, выступаючы з нобелеўскай прамовай, казаў пра няёмкасць, збянтэжанасць ад таго, што на гэтай трыбуне ён, а не Восіп Мандэльштам, Марына Цвятаева, Роберт Фрост, Ганна Ахматава, Уістан Одэн. «Гэтыя цені бянтэжаць мяне пастаянна, бянтэжаць яны мяне і сёння, – казаў Бродскі. – Ва ўсялякім выпадку, яны не заахвочваюць мяне да красамоўства. У найлепшыя свае хвіліны я здаюся сабе быццам бы іх сумай, але заўсёды меншай, чым любая з іх, паасобку». Вы ж, даведаўшыся пра прысуджэнне Вам Нобелеўскай прэміі, яшчэ падчас першай прэс-канферэнцыі міжволі ўспомнілі Івана Буніна і Барыса Пастарнака. Але вось калі пазней выступалі з нобелеўскай прамовай, якія, карыстаючыся вызначэннем Бродскага, цені мінулага бянтэжылі Вас? І ці бянтэжылі?\n– Сапраўды, перш за ўсё ўспамінаюцца ўсе нобелеўскія лаўрэаты, якія пісалі на рускай мове, паколькі гэта ўсё вялікія пісьменнікі. І потым, я шкадавала, што прэмію не атрымалі Алесь Адамовіч і Васіль Быкаў, што было б справядліва…\nЗрэшты, тут важна вось яшчэ што – каб цені вялікіх не прыгняталі, а, наадварот, давалі пачуццё свабоды. Каб яны спараджалі жаданне ісці далей і спрабаваць рабіць нешта іншае, новае, а не хадзіць па адным і тым жа коле, пастаянна натыкаючыся на саму сябе. Таму і хачу зрабіць вось гэтыя дзве кнігі: пра каханне і пра смерць. Мяне даўно цікавяць гэтыя метафізічныя, ірацыянальныя рэчы, якія мы не здольныя зразумець. Мне хацелася б ведаць, што сучасны чалавек думае пра гэта? Пра што ён здагадваецца? Чаго баіцца? І якія забабоны існуюць у гэтай сувязі ў нашым сённяшнім дні?.. Ва ўсялякім выпадку, калі чытала, як сыходзілі ў нябыт Старажытны Рым ці Рэч Паспалітая, мне кожны раз не хапала кніг, у якіх гаварылася б пра тое, што адчувалі людзі, калі разбураўся іх свет. І як у гэты час ратаваўся, за што, за якія апоры чапляўся чалавек – той самы чалавек, якога мы называем вечным? Бо самае галоўнае – гэта тое, што адбываецца з людзьмі, з кожным з нас паасобку. Адсюль і мая цікавасць да тэм кахання і смерці… Так што, паспрабуем прайсці цяпер яшчэ адзін шлях. (…)\n– Фармальнай падставай для гэтай нашай сустрэчы з’яўляецца тая акалічнасць, што нумар «Дзеяслова», дзе і будзе апублікавана наша з Вамі гутарка, – соты, і ў ім будуць прадстаўлены перш за ўсё аўтары самага першага нумара. У тым жа даўнім 2002 годзе ў «Дзеяслове» былі надрукаваны два аповеды з Вашай дагэтуль незавершанай кнігі «Чароўны алень вечнага палявання». Вы самі не раз прызнавалі, што пішаце падоўгу. Але вось гэтая Ваша кніга бясспрэчны рэкардсмен – Вы працуеце над ёй больш за дваццаць гадоў. Даўжэй толькі Гётэ пісаў свайго «Фаўста» – шэсцьдзясят гадоў!\n– Вельмі не проста сабраць гэтую праўду, яе аскепкі. І нават аднойчы пагаварыўшы з чалавекам, вы ніколі адразу не збераце нават кавалак для кнігі – вы павінны будзеце зноў і зноў прыходзіць да чалавека, а колькі размоў па тэлефоне, колькі лістоў!..\nЯ даўно ўжо думаю пра гэтыя дзве кнігі, але асабліва ў кнізе пра каханне так цяжка выскачыць з канона і прапанаваць новае прачытанне гэтай вечнай тэмы! Тым больш што я вывучаю не ўвогуле абстрактнага чалавека, а чалавека, побач з якім жыву. А ён вельмі змяніўся за апошнія дваццаць гадоў. Прыватнае жыццё, пра якое мы раней так грэбліва адгукаліся, набывае для яго ўсё большы сэнс. І чалавек не прыкрываецца ўжо ніякай ідэяй, а шукае сэнс свайго ўласнага жыцця, спрабуючы адказаць на пытанні: што ж гэта такое – быць шчаслівым? З чым ты пойдзеш з гэтага жыцця? Што будзеш успамінаць у апошнія хвіліны?.. «Ведаеце, што я згадаю перад смерцю? – сказаў мне адзін таксіст, калі мы загаварылі пра гэта. – Згадаю, як піў віно з жаночага туфліка!» Кожнаму, вядома, будзе ўспамінацца нешта вельмі асабістае. (…)\n– Калі рыхтаваўся да гэтай сустрэчы, даведаўся, што, яшчэ толькі падыходзячы да будучай сваёй кнігі «У вайны не жаночы твар», Вы сабралі першыя дзевяць апавяданняў і не ведалі, што з гэтым рабіць, і цэлы год потым чыталі ўсё, што было напісана пра вайну, каб скласці свой погляд на вайну.\n– Я збірала тады светапогляд вайны, але вайны мужчынскай.\n– Іншы на Вашым месцы тут жа выдаў бы гэтыя апавяданні, не клапоцячыся ні пра які светапогляд.\n– Не, мне нецікава так працаваць, бо так працаваць можна бясконца… Мне потым гаварылі, што я магу ўсё жыццё пісаць-дапісваць «У вайны не жаночы твар» – пакуль не памрэ апошняя франтавічка… Вядома, нейкія новыя дэталі з’явіліся б, але толькі не новы светапогляд… Не-не, вядома. Гэта ўсё працяглая праца і доўгія, напружаныя разважанні.\n– Але цяпер Вы працуеце паралельна адразу над дзвюма кнігамі?\n– Ну, пакуль так, пакуль я думаю… Гэта ўпершыню так – амаль паралельна… Я думала пра «Чароўнага аленя вечнага палявання» яшчэ тады, калі рабіла ваенную кнігу, але, дзякуй богу, што не напісала яе, паколькі гэта будзе зусім іншая кніга, чым думалася спачатку… Калі б я зрабіла яе тады, зрабіла тым чалавекам, якім была раней, кніга спазнілася б у гэтым часе.\n– А ў Вас ёсць адчуванне, што кніга павінна з’явіцца менавіта ў гэты час, не раней і не пазней?\n– Не, кнігу заўсёды трэба рабіць як бы ўвогуле. Не тое, што на ўсе часы… (Алексіевіч усміхаецца.) (…)\n– У сувязі з тым, што фінал працы не блізкі, успомніўся аповед Вашай перакладчыцы на шведскую Кайсы Эберг-Ліндстэн – яна была ў жаху, бо, пераклаўшы адну частку, чакала ад Вас наступную, аднак замест яе атрымлівала старую, але пераробленую. І так – тры гады. Па яе словах, праца была цяжкая і па-свойму неверагодна цікавая.\n– Разумееце, пакуль чалавек жыве і вы з ім размаўляеце, паставіць кропку ў вашай размове немагчыма – гэта бясконцы працэс, паколькі пра адну і тую ж рэч ён у іншы раз раскажа, магчыма, больш дакладна, бо шмат думаў пра гэта потым, пасля вашай сустрэчы, і ў яго адбылося ўнутры разняволенне, у выніку якога ён здолеў «дастаць» з сябе больш «матэрыялу»… Гэта ўсё досыць тонкая і складаная праца…\nЯ вось нядаўна з цікавасцю праслухала лекцыю Дзмітрыя Быкава – якога вельмі паважаю – пад дзіўнай назвай «Действительно ли документальная проза Светланы Алексиевич подрывает российские скрепы» (Алексіевіч усміхаецца.) Я лічыла, што гэтая істэрыя ў рускай культуры вакол майго імя ўжо скончылася, але аказалася, што не.\n– Дык ці падрываюць Вашы кнігі «русские скрепы»?\n– (Алексіевіч смяецца.) Быкаў прыходзіць да дваякай высновы: быццам бы, так, а быццам, і не; быццам, я – пісьменнік, а быццам, журналіст. Неяк ўсё ў ім самім няпэўна… Але самае галоўнае, што мяне здзівіла, – ён так і не зразумеў, што я зрабіла – пра што гэтыя кнігі. Ён не зразумеў, што гэта гісторыя нашага жыцця пры Утопіі, і ўспрыняў іх на ўзроўні журналісцкай працы. Таму і не зразумела, пра што ён сам кажа. Адным словам, дзіўная лекцыя… (Алексіевіч усміхаецца.)\nНекаторым сапраўды здаецца, што рабіць тое, чым я займаюся, вельмі проста: паслухаў чалавека, запісаў, расставіў знакі прыпынку і – усё.\n– Прыгадалася, як Зміцер Плакс, які рыхтаваў п’есу па Вашай кнізе «Час сэканд-хэнд», пасля распавядаў: «Калі я пачаў працаваць з яе тэкстамі, я зразумеў, што там перароблена ўсё – ад пачатку і да канца. Гэтая мова яе цалкам выдуманая, цалкам сінтэтычная. Калі ты спрабуеш разбіць гэта на дыялогі – людзі так не гавораць. Гэта ты заўважаеш толькі тады, калі пачынаеш працаваць з яе тэкстамі, гэта геніяльна зроблена. За адно гэта можна даваць Нобелеўскую прэмію».\n– У звычайным жыцці чалавек так, вядома, не гаворыць – у штодзённым побыце яму хапае банальнасцей. Але я займаюся – займалася, ва ўсялякім выпадку да гэтага часу – чалавекам, які быў або каля смерці, або ў стане любові, а ў гэтым стане людзі кажуць надзвычайна. Не ўсе, вядома, але многія, таму што гэта стан, калі чалавек нібы вырастае, быццам на дыбачкі становіцца і дастае з сябе ашаламляльны матэрыял… Толькі гэтую тканіну трэба саткаць з вялізнай колькасці слоў, якія яны мне нагаварылі. (…)\n– Святлана Аляксандраўна, прабачце за наіўнае пытанне, але Вам вядома творчае натхненне?\n– Ну канечне! Вы вось паспрабуйце нешта напісаць, не вельмі выразна аформіўшы думку, якая Вас усхвалявала, – і калі Вы праз нейкі час паспрабуеце яе расшыфраваць, у Вас нічога не атрымаецца, бо гэтая электрычнасць ужо сышла. Гэта і ёсць натхненне.\n– Між тым хацеў бы яшчэ згадаць Вашага настаўніка Алеся Адамовіча і яго тэрмін «звышлітаратура», які многія палічылі тады ўразлівым: Адамовіч у адным са сваіх артыкулаў Адамовіч успамінаў Дастаеўскага, яго ўзрушэнне на Сямёнаўскім пляцы, калі жыццё, здавалася, не проста заканчвалася – абрывалася. Потым, па словах Адамовіча, варыянты гэтага перажывання пераходзілі з рамана ў раман Фёдара Міхайлавіча – «пакутлівае самаўгляданне асуджанага чалавека».\n– Так-так, вось гэты хуткапіс яго маўлення…\n– Але, працягваў Адамовіч, у Дастаеўскага гэта адна геніяльная гісторыя на ўсю кнігу, у Вашых жа кнігах падобных гісторый мноства. І калі прадоўжыць гэтую думку Адамовіча, лагічна прыйсці да высновы, што, можа быць, Вашы кнігі і ёсць тая самая звышлітаратура?\n– Я называю гэта раманам, сабраным з чалавечых галасоў. Гэтак жа кампазітар выбірае гукі з хаосу, які яго акружае. Аднак не думаю, што гэта звышлітаратура – тут трэба быць больш сціплым… Гэта не звышлітаратура, а нейкая іншая літаратура, што спрабуе расказаць пра пэўныя рэчы, пра якія звычайнай формай аповеду распавесці немагчыма і нават несумленна. Таму і ідзеш ад галоўнага – ад самога чалавека, якому паверыць любы, паколькі ты ідзеш ад непасрэднага сведкі… Мы ўжо не верым носьбітам нейкіх ідэй, таму што шмат разоў былі расчараваныя і ашуканыя. А вось сведку мы верым, асабліва калі такіх сведкаў мноства. Адзін можа і схлусіць, а калі сведкаў многа, дамагаешся ўжо нейкага вобраза падзеі і часу, пра якія яны распавядаюць.\nАднак тут таксама трэба быць заўсёды напагатове, бо, распавядаючы, людзі ўсё адно твораць – кожны падае сваю версію. І пісьменнік павінен быць вельмі ўважлівым, з велізарнай інтуіцыяй, ён павінен чуць гэты фальш. Але, дзякуй богу, хоць нарадзілася я ў горадзе, але ўсё юнацтва пражыла ў вёсцы, і таму ў мяне цвярозае стаўленне да жыцця – мяне ж вёска выхавала, і я чую любы фальш, я памятаю гэтыя вясковыя аповеды, ведаю, як гавораць людзі, чыё жыццё было знішчана. Яны, гэтыя людзі, хоць і жылі, але гэта было ўжо згаслае пакаленне.\n– Увогуле, цікава, што застанецца – і ці застанецца? – ад нашага часу? У кагосьці вычытаў: сённяшняе маладое пакаленне не пакіне пасля сябе практычна нічога – ні ўспамінаў, ні нават почырку. Дакладная заўвага ў эпоху інтэрнэту…\n– Так, толькі нейкае мігаценне сэнсаў, усё такое лятучае, эфемернае… Людзі раней існавалі зусім у іншым часе і ў іншай прасторы. І я сама з вялікай цяжкасцю адваёўваю хоць бы рэшткі ранейшага рытму для працы, але рабіць гэта ўсё складаней.\n– А калі Вы ўсё ж знаходзіце час для працы?\n– Пасылаю ўсё да д’ябла і ўцякаю за горад. (Алексіевіч смяецца.)\n– А тэлефон? (У гэты момант нечакана зазваніў тэлефон Алексіевіч, і мы дружна засмяяліся.)\n– Я дастаткова жорсткі чалавек, калі гаворка ідзе пра захаванне самой сябе… Увогуле, я стамілася ад сябе ранейшай і хачу пра іншае думаць, іншае рабіць, але ніяк не магу вырвацца – мяне ўвесь час цягнуць ў маё мінулае жыццё!\n– Але гэта таксама, мусіць, своеасаблівая плата за Нобелеўскую прэмію.\n– Ці то за прэмію, ці то за жыццё – не ведаю… За ўсё разам, відаць… (Алексіевіч усміхаецца.) Сапраўды, каб нейкія рэчы сур’ёзна абдумваць, патрэбна адзінокае спакойнае жыццё, а тут проста нейкая віхура!\n– А калі Вашае жыццё было больш шчаслівым – да Нобелеўскай прэміі ці пасля яе?\n– Уласна, я не бачу асаблівых перамен, паколькі на мяне гэтыя знешнія рэчы не робяць такога ўжо вялікага ўражання. (…)\n– Аднак калі вярнуцца да Вашай Нобелеўскай прэміі, да цырымоніі яе ўручэння. Тады, у Стакгольме, Вы парушылі многае з таго, што можна было парушыць: не апранулі сукенку; падчас святкавання выступалі не з падзякай, а зноў гаварылі пра эпоху «чырвонай імперыі» і маленькага чалавека, свайго героя, ахвяру марксісцкай лабараторыі светлай будучыні…\n– А Вы чулі, як прымала публіка? Шведы сустрэлі прамову проста надзвычайна. Усё ж такі шчырасць заўсёды дзівіць людзей… А наконт сукенкі – калі мне сказалі, што трэба быць у дэкальтэ, я адказала: «Як жа я буду выглядаць, распавядючы пра Чарнобыль ці “цынкавых хлопчыкаў” у дэкальтэ і ў залатых каралях?!» Гэта ўсё ў мяне ёсць – і дэкальтэ, і каралі, але які ў гэтым сэнс? Я была б не я, калі з’явілася б на Нобелеўскай цырымоніі ў такім уборы! А так я засталася сама сабой. (…)\n– Але, Святлана Аляксандраўна, каб падвесці рысу пад ранейшым размовай: памятаю, якія разгараліся спрэчкі ў інтэрнэце, калі варажылі, пра што Вы скажаце ў тыя нобелеўскія дні ў Стакгольме. Вось Вы любіце паўтараць, што Вы – чалавек-вуха. Але тады, восенню 2015 года, Вы бралі да ўвагі спрэчкі вакол Вашага імя, прыслухоўваліся да іх?\n– Не, але я, вядома, слухала і чула. І доўга шукала ход, каб сказаць у гэтай зале па-беларуску – гэта было для мяне вельмі важна. І раптам успомніла гэтую маленькую-маленькую бабулю, якая мяне за вёску праводзіла. І я, вядома, была вельмі рада, што гэтыя яе словы прыйшліся да душы людзям, што яны многіх кранулі.\n– У гэтых словах, несумненна, была прытчавасць, якая і робіць звычайны тэкст літаратурай.\n– Гэта тое, чым я і займаюся, – здолець пачуць літаратуру ў звычайным жыцці. (…)\n– Не аднойчы назіраў Вас падчас сустрэч з чытачамі і кожны раз дзівіўся: як Вас на ўсіх хапае – кожнаму адказаць, кожнаму кнігу падпісаць і, самае галоўнае, кожнаму ўсміхнуцца!\n– Вы ведаеце, без любові да чалавека я б нічога гэтага не зрабіла. Без любові людзі проста не будуць з вамі размаўляць… Вось у мяне іншы раз пытаюць: «А ў Вас ёсць паперка з пытаннямі?» (Алексіевіч усміхаецца.) Не, я ніколі не ведаю, пра што буду пытацца – гэта залежыць ад самога чалавека, ад нашага агульнага настрою, гэта залежыць, нарэшце, ад закаханасці адзін у аднаго. У гэтай працы важна ўсё.\n– А Вы бываеце раздражнёнай?\n– Вельмі рэдка. У мяне татаў, роўны характар… Хоць часам усё ж здараецца… Я, напрыклад, пару разоў у жыцці выкідвала тэлефон праз акно, прама праз шкло… (Алексіевіч смяецца.)\n– Проста разбівалі акно??\n– Так… Гэткім чынам у жыцці ўсё было.\n– Гэта пасля размовы з кімсьці?\n– Ну, вядома… У мяне не такі ўжо просты характар… (Алексіевіч усміхаецца.)\n– Вас у інтэрнэце – прабачце, што нагадваю пра гэта, – нават двойчы «хавалі». І калі набраць у Гугле Вашае імя, то найперш выскачаць такія фразы-запыты: «Святлана Алексіевіч кнігі», «Святлана Алексіевіч вершы», «Святлана Алексіевіч памерла» і толькі потым ідуць назвы Вашых кніг.\n– Я з цікаўнасцю гляджу на гэта, але не надаю такога ўжо значэння. Тым больш што той італьянец не толькі мяне – ён многіх «хаваў», гэта вядомы правакатар… Мне значна цікавей не пра гэта думаць, а напрыклад, сфармуляваць, знайсці загаловак для кнігі. Для мяне назвы кніг – гэта вельмі складаная, цяжкая праца. Вось паспрабуйце знайсці такі загаловак, як «Час сэканд-хэнд» або «Цынкавыя хлопчыкі», так?\n– Але Вы праглядаеце ўсё, што пра Вас пішуць?\n– Пасля Нобелеўскай прэміі ўжо не так нападаюць, а раней, здаралася, было па чатырыста-пяцьсот водгукаў, дзе як толькі мяне ні называлі! Але я спакойна на гэта рэагую. Я, вядома, чытаю, паколькі мне цікава тое, што называецца масавай свядомасцю. Праўда, гэта не азначае, што я чытаю ўсё запар – проста прагортваю-праглядаю, каб улавіць агульны настрой. Ці вось калі рускія пісьменнікі нападалі на мяне пасля ўручэння прэміі – я тады артыкулаў дваццаць прачытала, прычым прачытала з цікавасцю… (Алексіевіч усміхаецца.) А потым пачытала, што пісалі пра Буніна, калі яму далі Нобелеўскую прэмію, і падумала: усё ж такі шалёным сабакам мяне яшчэ не называлі!.. (Алексіевіч смяецца.)\n– А Буніна называлі?\n– Кім і чым толькі яго не называлі! Яшчэ і больш страшна было. Або што пісалі пра Бродскага… Калі хочаш быць сумленным і жадаеш заставацца самім сабой, за гэта трэба вельмі дорага плаціць. Так што Вы таксама спакойна стаўцеся да сваіх праблем…\n– А помніце, як Васіля Быкава называлі ў беларускіх газетах і па беларускім тэлебачанні: і «літаратурным паліцаем», і нават «звычайным Іудам»!\n– Так, што толькі ні пісалі, ні казалі! Нават яшчэ ў часы майго студэнцтва. Я ж, будучы студэнткай, таму і паехала ў Гродна на стажыроўку, бо захацела яго ўбачыць. Нам, маладому пакаленню, кнігі Быкава былі цікавыя… Але ён вельмі сэрцам ўспрымаў усё. Калі я, усё жыццё займаючыся, уласна, вывучэннем масавага мыслення, да ўсяго стаўлюся, як да інтэлектуальнай думкі, і магу абстрагавацца ад чагосьці негатыўнага, то Быкаў не мог.\n– І па начах спіце спакойна?\n– Так. Што ж я буду з-за гэтага хвалявацца?.. Уяўляеце, калі б «Архіпелаг ГУЛАГ» далі правіць сучаснікам – што ад кнігі засталося б?.. Таму трэба спакойна рабіць сваю справу і рабіць так, як ты сам яе разумееш. (…)\n– Я даведваўся ў «Акадэмкнізе», якія менавіта Вашы кнігі карыстаюцца найбольшай папулярнасцю – безумоўным лідарам продажу з’яўляецца «Час сэканд-хэнд». Аднак цікава, што чытае астатні свет?\n– Ой, гэта вельмі цікава. Зразумела, што цікавасць выклікае найперш «Час сэканд-хэнд», але яшчэ і «Чарнобыльская малітва» – некалькі гадоў таму толькі ў Францыі яна была выдадзена больш чым трохсоттысячным накладам. Гэта абсалютная фантастыка! Аднак што ўразіла мяне, дык гэта тое, што ў апошнія гады кніга «У вайны не жаночы твар» стала выходзіць у тых краінах, дзе да гэтага часу не выдавалася, і там яна мае поспех: у Амерыцы, Англіі, Калумбіі – дзе хочаш! Мяне гэта вельмі здзівіла…\nМагчыма, тут многае адыграла сваю ролю: і жаночы погляд на вайну і на каштоўнасць ўсяго жывога, і здольнасць людзей ахвяраваць сабой… Усё ж гэта тое, што ўжо сыходзіць, і мы, напэўна, апошняе пакаленне, якое бачыла, ведала людзей, здольных на падобныя ахвяры. Сёння людзі ўжо не стануць так лёгка аддаваць сваё жыццё, як гэта рабілі іх папярэднікі…\nПамятаю, як уразіў мяне аповед адной франтавічкі. Яны, па-мойму, тады Петразаводск адбілі ў немцаў, і раптам звяртаюцца людзі: «Хадземце хутчэй адкапаем – раптам яна яшчэ жывая!» І калі раскапалі магілу, убачылі прыгожую дзяўчыну. Тады й даведаліся, што яна была звязана з партызанскім падполлем, але немцы яе схапілі. Яе павінны былі расстраляць, аднак фінскі афіцэр, якому было даручана гэта зрабіць, сказаў ёй: «Заўтра я выведу цябе перад салдатамі і скажу: “Сталін – дзярмо”, – і ты паўторыш за мной. Толькі так я змагу цябе адпусціць». Назаўтра ўсё так і здарылася: ён тры разы сказаў ёй гэта, але яна не паўтарыла. І ён вымушаны быў яе расстраляць.\n– Цана кампрамісу.\n– Так. Сёння мы, калі б апынуліся ў падобнай сітуацыі, пра любога кіраўніка сказалі б, што ён – дзярмо, бо чалавечае жыццё вышэй за гэта. І зусім не значыць, што калі напісаў прашэнне прэзідэнту, то чымсьці паступіўся. Важней, што ты выратаваў сябе і сваё жыццё. Усё-ткі самае галоўнае – чалавек і яго сям’я.\n– Памятаеце, як пэўны час таму тут спрабавалі насадзіць лозунг, які, увогуле кажучы, прыпісваюць гебельсаўскай прапагандзе: «Не пытай, што дала табе краіна, – спытай, што ты даў краіне!» Аднак гэтая ініцыятыва хутка заглохла.\n– Не-не, людзі ўжо інакш думаюць – сёння чалавек шануе сваё жыццё. Шчыра кажучы, я нават была вельмі здзіўленая тымі рускімі, якія ехалі забіваць у Чачэнію і на Украіну. Напэўна, гэта часткова звязана з тым, што яны засталіся без працы і ўвогуле без якіх-небудзь маральных паняццяў і прынцыпаў, без разумення, што такое дабро і зло. І хоць часам кажуць пра нейкую рэлігійнасць, але прычым тут гэта? Я сама бачыла, як пад духавы аркестр праводзілі, як мне патлумачылі, добраахвотнікаў-патрыётаў ва Украіну. Нават поп быў там. Але я не ўпэўненая, што падобнае было б магчыма ў Беларусі.\n– Вядомы IT-бізнесмен Віктар Пракапеня, распавядаючы ў адным інтэрв’ю пра свой турэмны досвед, прывёў такую гісторыю: адзін яго сукамернік цяжка пераносіў зняволенне, і тады наглядчык сказаў яму: «Што ты плачаш? Мой дзед такіх, як ты, у 1937-м чалавек па сто ў дзень расстрэльваў!» То бок гэты наглядчык не саромеецца, а выхваляецца тым, што яго дзед быў масавым забойцам.\n– Ну, калі ўлада кажа, звяртаючыся да чэкістаў, што, маўляў, вам няма чаго саромецца, а потым цяперашні міністр унутраных спраў Беларусі пераапранаецца ў форму НКУС!.. Вы можаце ўявіць, каб нехта ў Германіі апрануў форму СС? Ды ён проста да свайго працоўнага месца не дайшоў бы – яго адразу знялі б!\n– Раз ужо мы пра гэта загаварылі – а што Вы, Святлана Аляксандраўна, думаеце пра люстрацыю?\n– Мяркую, гэта працэс, які павінен быў адбыцца, але яго час прайшоў, мы страцілі гэты шанец.\nХоць гэта дужа складанае пытанне, паколькі грамадства наша было наскрозь прасякнута бальшавіцкай, камуністычнай ідэяй… Напрыклад, мой бацька – найразумнейшы чалавек, дырэктар школы – уступіў у партыю падчас Сталінградскай бітвы. Ён, вядома, падпаў бы пад люстрацыю. Аднак ці была б у гэтым справядлівасць? Аналагічна і ягоныя сябры – таксама разумныя і сумленныя людзі – шчыра верылі ў камуністычную ідэю… Мой бацька лічыў, што сама ідэя добрая – гэта Сталін яе сапсаваў… Памятаю, як мы спрачаліся з ім, калі я вярнулася з Афганістана. Я сказала яму тады: «Тата, ты не вер усяму, што кажуць, – мы там забіваем людзей». І тата ўпершыню нічога не змог мне адказаць – ён плакаў. Для яго гэта было ўзрушэннем. І тым не менш ён да апошняга захоўваў партыйны білет і, па-мойму, да апошняга верыў у гэтую ідэю… Аднак, калі ўбачыла, як ён плача, я перастала спрачацца з ім – мне стала шкада яго. Я зразумела, што любоў вышэй за ўсё.\n– Любоў да бацькі?\n– Так-так, любоў да бацькі… Я потым часта чула ад сваіх гераінь: калі збіраемся, гаворым пра ўнукаў, пра рэцэпты, пра што заўгодна, але толькі не пра палітыку… Добра памятаю словы адной жанчыны: «Жыццё і наша любоў адзін да аднаго вышэй за ўсё».\n– У мяне быў сусед у вёсцы, дзядзя Пеця, ужо пажылы чалавек, з якім кожны раз, калі я прыязджаў, мы спрачаліся пра Лукашэнку. Але нашы спрэчкі, калі яны заходзілі надта далёка, звычайна заканчваў дзядзя Пеця, ён казаў: «Што мы будзем з-за іх лаяцца? Яны – далёка, а мы – тут».\n– Так-так, у чалавеку перамагае чалавечае… Я сама гэта даволі позна ўсвядоміла – мы ж былі зараджаны антыкамунізмам… Між тым была вялікая мудрасць у тым, што паэт Максіміліян Валошын ратаваў у сваім доме ў Кактэбелі і белых, і чырвоных.\n– Аднак вярнуся да пытання аб люстрацыі: на мой погляд, калі б яна ў свой час прайшла…\n– То паўтарэння гісторыі не было б, так. Але калі б гэта было зроблена своечасова – яшчэ на той хвалі энергіі… Хоць гэта было б, вядома, вялікае ўзрушэнне для нашага грамадства. Аднак і без таго дзіўна, як ціха – ва ўсялякім выпадку, нам так тады здавалася – сышлі 15 мільёнаў камуністаў, сышлі без крыві, ніхто іх не абараняў. Хоць, як сёння высвятляецца, пайшлі яны не без крыві… Зрэшты, мінулае павольна, але вяртаецца. Гэта нельга назваць камунізмам, аднак нешта падобнае даўно ўжо адбываецца.\n– На Вашу думку, у будучыні люстрацыя ўсё ж магчымая?\n– Баюся, што ўжо не атрымаецца, – ГК ЧП перамог.\n– Так. Не перамог тады, у жніўні 1991-га, але перамог цяпер. (…)\n– У 1990-я гады не раз гучалі публічныя прызнанні пісьменнікаў, якіх КДБ у свой час спрабаваў завербаваць. Спрабавалі завербаваць і людзей з блізкага атачэння Васіля Быкава, калі ён жыў у Гродне, а яму самому прапаноўвалі напісаць аповесць пра чэкістаў. А Вас, Святлана Аляксандраўна, не спрабавалі завербаваць?\n– Была адна такая гісторыя… Я тады павінна была ехаць у Бельгію – гэта было звязана з нейкай маёй навуковай працай, ужо не памятаю падрабязнасцей. І раптам тэлефануе нейкі мужчына і кажа, што хоча сустрэцца. А тады цяжка хварэла мая сястра – у яе быў рак у апошняй стадыі, і я адказала, што ў мяне зусім няма часу. Ён настойваў: гэта вельмі трэба, і нават сказаў, дзе працуе… Сустрэліся мы ў парку. «Мы дадзім Вам рэкамендацыю для паездкі ў Бельгію (у той час былі патрэбныя характарыстыкі для выезду за мяжу), хоць у Вас вельмі складаная біяграфія, – заўважыў ён. – Нягледзячы на тое, што Вы атрымалі першую ўсесаюзную прэмію і павінны былі паехаць па ленінскіх мясцінах, але супраць гэтага выступіў Ваш дэкан Булацкі. Вы і супраць Тоўсціка выступалі…» Гаворка ішла пра Мікалая Тоўсціка, з якім я і сёння сябрую. Мы разам вучыліся, і раптам на трэцім курсе ён вырашыў уступіць у партыю, але мы, наш курс, не далі яму рэкамендацыю. Так ён не ўступіў у КПСС, за што, напэўна, потым дзякаваў нам, трэба будзе ў яго спытаць… (Алексіевіч усміхаецца.) «Мы Вас можам выпусціць, – казаў мне гэты чалавек. – Але з адной просьбай: вярнуўшыся, Вы распавядзеце нам, што там было». Я адмовілася гэта рабіць. «Мы яшчэ раз з Вамі сустрэнемся», – сказаў ён на развітанне.\n– Вы разумелі, пра што гаворка?\n– Ну, вядома. Хто ж гэтага не ведаў! Гэта былі 1980-я гады, яшчэ не перабудова, але ўжо ўсё ішло да гэтага… Так што, нічым гэта не скончылася, не змаглі мяне завербаваць, а потым і сэнсу не было – пачалася перабудова… Між іншым, і ў Бельгію я тады не паехала, бо трэба было даглядаць сястру… Я нават не памятаю, ці прасілі мяне што-небудзь падпісаць?..\n– Аднак пра люстрацыю я завёў гаворку яшчэ і ў сувязі з адной пісьменніцай, якая адыграла ў Вашым лёсе хай невялічкую, але ўсё-ткі ролю. Маю на ўвазе Эдзі Агняцвет…\n– Так, яна, Алесь Адамовіч, Васіль Быкаў і Віктар Каваленка пазычылі мне грошы на дыктафон і касеты, калі я пачынала працаваць над кнігай «У вайны не жаночы твар».\n– Усё ж асоба Агняцвет не такая ўжо адназначная…\n– Так, я ведаю гэтую гісторыю. Справа ў тым, што першым грошы даў мне Адамовіч, а потым ужо Каваленка, які і прапанаваў: «Папрасіце ў Эдзі». Яны, здаецца, разам працавалі, і яна якраз у той момант завітала да яго. «Ты можаш пазычыць? – спытаў ён у Агняцвет. – Вось дзяўчына такую справа хоча рабіць…» І яна тут жа дала грошы… Не ведаю, можа, грахі замольвала, а можа, проста была такім чалавекам?.. Зрэшты, я потым усё ім вярнула.\n– У Адамовіча ў запісных кніжках: «Гарачы “цыган” Андрэй Макаёнак на бурных сходах 1956-1957 гг. патрабаваў выключыць з СП хоць бы самых відавочных даносчыкаў і пасадчыкаў. Не аддалі і самых дробных. Не хто-небудзь, а “класікі” не аддалі. Каб не размотвалі клубок далей?» Эдзі Агняцвет, як кажуць, тады плакала: «Была камсамолкай, нас прымушалі…» Яе так і не выключылі з Саюза пісьменнікаў. Дарэчы сказаць, у іншы раз Адамовіч пісаў ужо больш прымірэнча: «Мы павінны былі задумацца (але гэта нас толькі абурала), чаму тыя, хто вярнуўся з ссылкі, самі пакутнікі, былі куды больш памяркоўныя і больш спагадлівыя да іх калег, што здрадзілі ім, чым мы, хто асабіста не пацярпеў… Тыя, што пабылі ў лапах НКУС, ведалі нешта такое пра людзей, пра сябе, пра чалавечыя магчымасці і межы, чаго не ведалі мы, каго толькі рыхтавалі да такога лёсу, – калі часы памяняюцца».\n– У маладосці я, вядома, выступала за люстрацыю, цяпер жа, калі больш пражыла і бачу, як цяжка даецца чалавеку выбар… Вось у мяне ў кнізе «Час сэканд-хэнд» ёсць ашаламляльны аповед аднаго чалавека: у 1930-я гады ён быў яшчэ дзіцём і вельмі любіў суседку цёцю Олю. Але калі адбылася перабудова і былі адчыненыя архівы КДБ, маці паведаміла яму: «Зараз я ўжо магу сказаць, што твая цёця Оля, якую ты так любіў, здала свайго роднага брата, і ён загінуў на Калыме». Чалавек гэты з’ехаў агаломшаны. А праз некалькі гадоў ад мамы прыйшоў ліст: цёця Оля памірае. Ён прыехаў і спытаў: «Цёця Оля, скажы: чаму ты гэта зрабіла?» – «Паспрабаваў бы ты знайсці ў той час хоць аднаго сумленнага чалавека!» – адказала яна. «А што ты наогул памятаеш пра 1937 год?» Цёця Оля ўсміхнулася: «Я была шчаслівая – мяне кахалі і я кахала».\nНе існуе хімічна чыстага зла. Зло – гэта і Сталін, і Берыя, і вось такая цёця Оля. І падобных гісторый у кнізе «Час сэканд-хэнд» – мноства.\n– У сувязі з гэтай дый іншымі гісторыямі, прычым не з аднаго толькі «Часу сэканд-хэнд», міжволі ўспамінаецца яшчэ такі адамовічаў запіс: «Я вось чытаю “Цынкавых хлопчыкаў” С. Ал[ексиевич], учарашнія школьнікі і раптам кінутыя… куды? Вярнуліся з жахам у душы: хто ж мы і што гэта такое? Ведаеце, гэтыя аповеды – на ўзроўні Даста[еўскага], веданне на тым узроўні. Хоць ніякага творчага шчасця, а наадварот».\nСвятлана Аляксандраўна, на самай справе ніякага творчага шчасця?\n– Калі ўдаецца знайсці і сфармуляваць нейкія адказы, то кожны раз адчуваеш добра зробленую працу. Не ведаю, ці можна назваць гэта творчым шчасцем? (…)\n– Янка Брыль, калі я працаваў над кнігай пра Васіля Быкава, неяк пажадаў: «Дапаможа Вам бог, наш, літаратурны бог». Як, па-Вашаму, ён ёсць – літаратурны бог?\n– (Алексіевіч усміхаецца.) Ва ўсякім выпадку, я дакладна ведаю, што пачуццё шляху павінна быць. Памятаю, як пасля першай сваёй кнігі раптам выразна адчула гэта. Таму і паехала пасля ў Афганістан, а потым у Чарнобыль… Я тады ясна ўсвядоміла, што павінна рабіць у гэтым жыцці. Гэта і ёсць пачуццё шляху. (…)\n– Калі ўжо сканчалі працу над першай кнігай, Адамовіч нагадаў Вам пра гэтую размову: «Бачыце, Вы не мелі рацыю, – сказаў ён. – У трыццаць гадоў трэба было “зрабіць сябе”, каб быць гатовым да такой працы, таму што раней нічога не атрымалася б».\n– А мне яшчэ памятаецца, як ён сказаў, калі прынесла яму ўжо амаль гатовую кнігу: «Добра, што я не зрабіў гэтую кнігу, – мне б у галаву не прыйшло спытаць пра шматлікія рэчы! Як мужчына, я проста не ведаў, не падазраваў пра іх існаванне. І якое шчасце, што Вы гэта зрабілі!» Гэтыя яго словы вельмі шмат значылі для мяне тады, шмат значаць і сёння. Першапачаткова ён жа сам хацеў рабіць гэтую кнігу – гэта яго ідэя была. Ён, наогул, задумаў некалькі такіх кніг… Але вось як Адамовіч не падазраваў пра жаночы погляд на вайну, так і я цяпер, працуючы над кнігай пра каханне, я не магу справіцца з мужчынскімі аповедамі – гэта зусім іншая псіхалогія, і я часам проста не здагадваюся, пра што трэба спытаць! І ў гэтым для мяне вялікая праблема, з якой пакуль не ведаю выхаду. Чагосьці пастаянна не хапае… Я й да гэтага часу не зусім магу зразумець, як жа ўладкоўваецца ў мужчынскай свядомасці каханне. (…)\n– Васіль Быкаў любіў паўтараць знакамітую фразу, якую часта прыпісваюць Талстому, хоць не Леў Мікалаевіч яе «вынайшаў»: «Рабі што павінен, і хай будзе, што будзе». Не хацелася б, каб пытанне прагучала пафасна, але які Ваш прынцып жыцця? У гэтай сувязі прыгадваецца яшчэ гісторыя, якую, як кажуць, любіў расказваць следам за Эйнштэйнам Ваш настаўнік Алесь Адамовіч: пра тое, што стары Майсей быў забыўлівы – Гасподзь пакінуў 11 запаведзяў, але Майсей запомніў толькі 10, 11-я абвяшчала: «Не бойся!»\n– Не бойся, так. Але мне падабалася іншае выказванне Талстога: «Трэба правіць вышэй таго месца, куды табе трэба, інакш знясе». Яно вельмі доўга было маім дэвізам. А цяпер мне ўжо бліжэй іншае: «Як ні сумна ў гэтым незразумелым свеце, але ён усё ж цудоўны». Гэта з Івана Буніна. Або яшчэ па душы такія словы Олі Седаковай: «О, жыць гэта балюча» – тут ужо зусім іншая танальнасць…\n– Вы нагадалі мне пра вальтэраўскі афарызм: «Усё да лепшага ў гэтым найлепшым са светаў». Аднак, мяркую, гэта пад сумнеў можна паставіць – занадта ўжо аптымістычна гучыць.\n– І галоўнае, што жыццё вельмі кароткае і не паспяваеш ва ўсім разабрацца… Трэба ўсё ж больш часу, каб абдумаць нейкія рэчы.\n– Апроч таго жыццё мае звычай раптам абрывацца.\n– Так, на жаль.\n– Але вось яшчэ пра страх і пра 11-ю запаведзь. Мяне ўразіла адна гісторыя з жыцця народнай артысткі СССР Ларысы Александроўскай, якая, адказваючы неяк на пытанне, што было найстрашным на вайне, нечакана ўсміхнулася: «Самае страшнае было пасля вайны». І распавяла, як выступала на нарадзе ў Крамлі, дзе прысутнічаў Сталін, які, відаць, увайшоўшы ў гуллівы стан, запытаўся падчас выступу Александроўскай: «А чаму гэта прадстаўніца беларускага народа кажа па-руску? Гаварыце па-беларуску, мы зразумеем». І яна пачала ліхаманкава перакладаць. Калі ж, завяршыўшы прамову, села на месца, яе раптам паляпалі па плячы: «Пройдзем». І калі прывялі ў асобны пакой, загадалі: «Пачакайце». Так яна чакала пяць, дзесяць, дваццаць хвілін, але ніхто не прыходзіў. У галаве ў Александроўскай круцілася толькі адна здагадка: «Пасадзяць!»… Адпусцілі яе праз гадзіну — толькі тады й стала вядома, што ўвесь гэты час, пакуль яна жыла думкай пра арышт, стэнаграму яе выступлення перакладалі з беларускай на рускую мову.\n– Усё ж у мой час такіх страшных гісторый ўжо не было – гэта была адносна «вегетарыянская» эпоха. І мае страшныя гісторыі мелі хутчэй экзістэнцыяльны, асабісты характар. Калі, напрыклад, памерла мая мама, а я тым часам знаходзілася за мяжой… Ці тата захварэў на хваробу Альцгеймера, і вось прыязджаеш, а чалавека ўжо няма. Тата, які быў такі разумнік, які любіў мяне, і я цяпер не магла нават пагаварыць з ім!.. Пару дзён ён яшчэ пазнаваў мяне, а потым проста ўжо не мог успомніць… Гэта ўсё былі вельмі асабістыя ўзрушэнні…\nА пакаленне Александроўскай сталінская эпоха літаральна зжэрла. І я ўяўляю, які жах, якое пекла перажыла яна, чакаючы арышту. Ніякія складанасці нашага сённяшняга жыцця не параўнальныя з гэтым.\n– Жартам заўважу: Сталіна на Вас не было, Святлана Аляксандраўна.\n– Ну, яшчэ невядома, што нас чакае, яшчэ невядома…\n– Дарэчы сказаць, калі рыхтаваў кнігу інтэрв’ю і дыялогаў з Вамі «У пошуках сэнсу», заўважыў, што пра ўладу Вы цяпер кажаце не так рэзка, як дваццаць гадоў таму.\n– Дваццаць гадоў таму ўсе мы думалі, што гэта скончыцца ўжо заўтра…\n– А высветлілася, што ўсё яшчэ наперадзе (як Вы некалі слушна сфармулявалі: «Мінулае яшчэ наперадзе»), і ў грамадстве даўно існуе стомленасць ад марнага чакання.\n– Вядома, эфект стомленасці прысутнічае, але змяніліся і самі людзі: яны ўжо іншага хочуць – жыць сваім асабістым, прыватным жыццём. І ніякія агрэсіўныя формы супраціўлення ўжо не знаходзяць падтрымкі ў народзе. Толькі, напэўна, моладзь можа яшчэ выйсці на вуліцу, ды і то – наўрад ці…\nКалі ў мяне пытаюцца, чаму я не стала сцягам супраціву і чаму ў нас у «Інтэлектуальным клубе» няма ніякіх заклікаў да звяржэння, я адказваю: давайце спачатку зразумеем культурныя, ментальныя складнікі нашай праблемы. Палітычныя стачкі нічога ўжо не дадуць. Ну, закрыюць нас заўтра – гэта ж не выйсце са становішча. Значна важней, што ў нас у клубе выступяць, да прыкладу, Цімаці Снайдэр ці Віктар Пракапеня, і людзі пачуюць іх і задумаюцца… Той жа Пракапеня – вельмі разумны чалавек, з прыкметамі геніяльнасці, я сказала б. Ён бывае ў мяне, калі прыязджае сюды. З ім вельмі цікава гаварыць. У яго няма ніякага падлашчвання. Тым больш што ўсіх сваіх ён вывез адсюль, і сам досыць незалежны чалавек. Пракапеня сто гадоў абышоўся б без бізнесу тут, але ён сапраўды хоча штосьці зрабіць для Беларусі…\nНе ведаю, ці маю я рацыю, аднак мне здаецца, што трэба мяняць формы супраціву. Гэта не значыць, што варта ісці на кампраміс – зусім не. Да таго ж вялікае пытанне: дзе мяжа гэтага кампрамісу?.. Цяпер многае залежыць ад саміх людзей, ад учынкаў кожнага, асабліва, калі чалавек мае хоць маленькую, але ўладу… Вось адзін возьме для бібліятэкі мае кнігі, а іншы – не. Аднак не Лукашэнка ж сочыць за гэтым! Я не яго прыхільнік, але справа не ў ім адным. (…)\n– Прабачце за гэтае пытанне, але вось Вы падоўгу працуеце над кожнай са сваіх кніг, і тым не менш у Вас у планах яшчэ, як мінімум, дзве кнігі. Ці азначае гэта, што Вы запраграмавалі сябе яшчэ на энную колькасць гадоў?\n– Ну, гэта ўжо як літаратурны бог вырашыць… (Алексіевіч усміхаецца.) Усё-ткі я досыць даўно трымаю ў памяці гэтыя кнігі, даўно іх пішу, і гісторый у мяне шмат, але сабраць матэрыял – гэта хоць і цяжкая задача, аднак не самая складаная. У мяне няма новага погляду – і ў гэтым, паўтаруся, уся справа.\n– І на заканчэнне нашай гутаркі. Дырэктар маскоўскага Пушкінскага музея Ірына Аляксандраўна Антонава – ёй каля ста гадоў, – адказваючы неяк на пытанне: калі пасля будзе магчымасць, апынуўшыся перад Богам, задаць адно-адзінае пытанне, пра што б яна спытала? – сказала: «Я б спытала: “За што?” Ён ведае, што я маю на ўвазе». Заўважу, што за гэтай недамоўленасцю адчуваецца вялікая асабістая трагедыя…\n– Так, таямніца, нейкая асабістая таямніца.\n– Але хацеў бы пераадрасаваць гэтае пытанне Вам, Святлана Аляксандраўна: пра што Вы спыталі б у Бога, калі б з’явілася такая магчымасць?\n– …Я спытала б: чаму такі невялічкі тэрмін, бо так мала паспяваеш за гэты час!.. Я б гэта ў Яго спытала… Усё ж можна было б пабольш. Каб прыйсці да Яго не з пустымі рукамі…\nЦалкам гутарку чытайце ў папяровай версіі часопіса.


Пытанні па кансалтынгу\nГалоўная »Пытанне-адказ »Пытанні па кансалтынгу\nУ дадзеным раздзеле прыведзеныя пытанні, што найбольш часта задаюць па кансалтынгу. Калі, вывучыўшы інфармацыю, што месціцца ніжэй, вы не знайшлі адказ на сваё пытанне – дасылайце яго нам.\nІлона: «Наш сайт знаходзіцца на прасоўванні, але мы хочам распрацаваць новы рэсурс. Што нам варта ўлічыць пры гэтым?»\nПерад пачаткам распрацоўкі сайта нашы спецыялісты падрыхтуюць тэхнічнае заданне, у якім падрабязна напішуць, што варта зрабіць для паспяховага прасоўвання рэсурса ў пошукавых сістэмах і дадуць канкрэтныя інструкцыі і рэкамендацыі праграмістам.\nМаксім: «Які аб’ём прац будзе выкананы ў рамках паслугі «Суправаджэнне праекта»?»\nУ рамках паслугі «Суправаджэнне праекта» праводзіцца аналіз рэалізацыі стратэгіі прасоўвання вашага бізнесу ў інтэрнэце і яе своечасовая карэкціроўка ў адпаведнасці са зменамі вонкавага і ўнутранага асяроддзя кампаніі.\nАлег: «Ці аказваеце вы кансалтынгавыя паслугі на этапе распрацоўкі сайта?»\nНа этапе распрацоўкі вашага рэсурсу вы можаце скарыстацца кансалтынгавымі паслугамі ад вядучых спецыялістаў Webcom Media®.\nКалі вы хочаце падрыхтаваць свой сайт да прасоўвання ўжо на этапе распрацоўкі, мы падрыхтуем тэхнічнае заданне для праграмістаў, якое будзе ўтрымліваць пэўныя рэкамендацыі і інструкцыі, выкананне якіх дазволіць SEO-cпецыялістам хутчэй вывесці ваш рэсурс на жаданыя пазіцыі.\nЛарыса: «Ці лічыце вы наш сайт прывабным для карыстальніка? Ці магчыма ў вас замовіць аналіз эфектыўнасці сайта для мэтавай аўдыторыі? »\nМенеджар, які кансультуе вас па праекце, не можа ацаніць прывабнасць вашага сайта для карыстальніка, т.я. такая ацэнка заўсёды будзе суб'ектыўнай. Комплексны аналіз эфектыўнасці сайта для мэтавай аўдыторыі (юзабіліці) на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь на дадзены момант не праводзіць ніводная кампанія.\nТакія паслугі каштуюць дастаткова шмат і аказваюцца толькі некоторымі агенцтвамі ў Маскве, т.я. такі аналіз звязаны з прыцягненнем мэтавых фокус-груп. Что тычыцца аналізу сумяшчальніцтва сайта з пошукавымі сістэмамі і адпаведнасці функцыянальнаму прызначэнню, а таксама выяўлення памылак у навігацыі сайта, то такія даследаванні наша кампанія праводзіць у межах паслугі «Комплекснае прасоўванне».\nГаліна: «Ці можам мы атрымаць аднаразовую кансультацыю па нашым сайце?»\nТак, у межах паслуг па кансалтынгу мы праводзім і аднаразовыя кансультацыі. Мэта такой кансультацыі – вызначэнне стратэгіі прасоўвання вашага бізнесу пры комплексным выкарыстанні інструментаў інтэрнэт-маркетынгу.\nКошт паслугі пры дадзеным варыянце супрацоўніцтва будзе вылічвацца згодна з колькасцю затрачанага часу нашых спецыялістаў.\nГанна: «Што ўваходзіць у паслугі кансалтынгу?»\nМы можам прапанаваць вам некалькі варыянтаў кансультавання.\nРаспрацоўка стратэгіі прасоўвання бізнесу ў інтэрнэце – плана дзеянняў для дасягнення вашых мэтаў з выкарыстаннем інструментаў інтэрнэт-маркетынгу. » далей


Мастак Аляксей Кузьміч зладзіў новую акцыю — прышпіліў значок БРСМ да грудзей ФОТА\n03.02.2020 / 11:59\nМастак Аляксей Кузьміч зладзіў новую акцыю — прышпіліў значок БРСМ да грудзей ФОТА як вам?\n«Урачыста спяшаюся паведаміць, што я ўступіў у шэрагі вашага аб’яднання, дзейсніўшы абрад пасвячэння. З’яўляючыся цяпер яго членам і разумеючы сутнасць функцыянавання арганізацыі, прапаноўваю перайменаваць БРСМ у «Радзіма-BDSM», што, на мой погляд, дакладней адлюстроўвае спецыфіку вашай дзейнасці і яе падабенства з практыкамі садамазахізму і псіхасэксуальнага дамінавання», — напісаў Кузьміч у заяве.\n«Гэта пра сепарацыю, пошук ворагаў, аўтарытарны рэжым, у якім дзяржава спрабуе кіраваць усімі працэсамі ў краіне. Параўнанне ідэалогіі з нездаровым, акультным вераваннем, у якім прыносяцца ахвяры, практыкуюцца іншыя рэчы, якія былі ў Сярэднявеччы. І самае цікавае, што гэта ўсё працягвае жыць. Ідэалогія губіць чалавека, яго свабоду.\nА БРСМ — гэта як крыніца прамывання мазгоў у сучаснай Беларусі. Арганізацыя паразітуе на тэорыях мінулага, якія паказалі сваю няслушнасць»,\n— пракаментаваў ён «НН».\nБРСМ адказвае скандальнаму мастаку Кузьмічу: Гатовы прыняць у свае шэрагі і параіць псіхатэрапеўта\nНЛ, фота Марыі Паповай