Статті Бриколаж  Голос нації  Праблемы з мультыкультуралізмам (біл.)\nДата публікації 5 вересня 2005 р.\nПраблемы з мультыкультуралізмам (біл.)\nМультыкультуралізм як ідэалёгія, гэта  кажучы навогул  крытыка тэорыі і практыкі лібэральнай дэмакратыі ў імя культурных адрозьненьняў. Значыць, гэта ёсьць вызначэньне тэндэнцыі з дабы гэтак жа палітычнай, як і інтэлектуальнай, якая больш шырокай грамадзкасьці вядомая пад іншым, хутчэй каштоўнасным, назовам political correctness *. Тут варта адразу зацеміць, што само называньне спакменю спрэчкі вызначае ў ладнае меры займаную ў гэтай спрэчцы пазыцыю: political correctness  гэта вызначэньне, амаль заўсёды пэяратыўна ўжыванае кансэрватарамі, якія змагаюцца з мультыкультуральнасьцю. Эмоцыі, якія выклікае гэтая ідэя, сталіся падставай ужываньня некаторымі яе камэнтатарамі вызначэньня «вайна за культуру» (Bell, 1992; Jacoby, 1994). Галоўныя бойкі ў гэтай вайне разыгрываліся ў амэрыканскіх унівэрсытэтах, і, уласна, іх датычыць гэты артыкул, хаця сама праблема знаходзіць шырокі розгалас і ў іншых мейсцах, зрэшты, і ў нас.\nКрыніцу ідэі мультыкультуральнасьці належыць шукаць у дзьвюх зьявах з найноўшай гісторыі Амэрыкі: «руху грамадзянскіх правоў» (civil rights movement) пяцідзясятых і пачатку шасьцідзясятых гадоў, а таксама ў студэнцкай контркультуры на мяжы шасьцідзясятых і сямідзясятых гадоў. Абедзьве гэтыя зьявы часта лічацца за тоесныя, аднак паміж імі існуе, апроч адзінства агульных мэтаў так званай эмансыпацыі дыскрымінаваных мяншыняў, пэўны прынцыповы разрыў, вельмі істотны для разуменьня сутнасьці пазьнейшых дыскусіяў аб шматкультурнасьці, якая паўстала з правалу civil rights movement, а таксама  зь іншага боку  з палітычных спрэчак аб культуры.\nРаспачаты ў 1954-55 гг. рух грамадзянскіх правоў, сымбалем якога сталася дзейнасьць Мартына Лютэра Кінга, знаходзіўся ў асадах падставовых ідэалаў амэрыканскай дэмакратыі: роўнасьці правоў, якую Канстытуцыя гарантавала ўсім грамадзянам і ў якой мурынскай меншасьці сыстэматычна адмаўлялася, а таксама ў мажлівасьці прасоўваньня па грамадзкай службе, атаесамлянай зь вядомым прынцыпам pursuit of happiness *. Таму рух грамадзянскіх правоў быў выклікам для той Амэрыкі, якой яна была ў пяцідзясятых гадох, у імя «амэрыканскай абяцанкі»  жаданьнем працягу «амэрыканскага экспэрымэнту», запачаткаванага ў творах Бацькоў-Заснавальнікаў, працягнутага Лінкальнам у дзевятнаццатым стагодзьдзі і Мартынам Лютэрам Кінгам у дваццатым.\nПостаць пастара Кінга ўяўляе другі аспэкт амэрыканскай дэмакратычнай традыцыі, а менавіта яе сувязі з хрысьціянствам. І зноў жа, дзейнасьць Кінга была крытыкай хрысьціянства, практыкаванага ягонымі суайчыньнікамі ў імя хрысьціянскай рэлігіі, як яна разумелася ў Амэрыцы, гэта значыць, па-рэспубліканску і дэмакратычна. Упісваючыся ў гэтую традыцыю, Кінг зь вязьніцы Бірмінгэм пісаў у лісьце, накіраваным «братам-клірыкам» у штаце Алабама, дзе ў той час ён праводзіў сваю кампанію супраціву сэгрэгацыі. На думку Кінга, абвінавачаныя ў «антыамэрыканізьме»:\nУ пяцідзясятыя гады і ў першай палове шасьцідзясятых рух грамадзянскіх правоў ставіў перад сабой палітычныя мэты: уроўніваньне мурынаў у правох і іх інтэграваньне ў амэрыканскае грамадзтва, ня ставячы пры гэтым пад сумнеў фундамэнтальных прынцыпаў гэтага грамадзтва  лібэральна-дэмакратычных у палітыцы, або бачаньня Амэрыкі ў якасьці культурнай плавільні, melting pot, у якім з мноства культур сплаўляецца этас Амэрыканца. Перакананьне ў тым, што амэрыканская культура ўяўляе прынцыповую еднасьць, было агульным для дзеячоў руху і іх супраціўнікаў. І адзін, і другі бок апэлявалі да «амэрыканскіх каштоўнасьцяў», і спрэчка датычыла іх інтэрпрэтацыі.\nТаксама ў прынцыпе не ставілася пад пытаньне ідэя вольнага прадпрыймальніцтва як сродку асягненьня дабрабыту. Усякі раз, дабіваючыся пэўных публічных правоў, мурыны прыступаюць да працы ў варунках вольнай канкурэнцыі і дабіваюцца матаряльнага ўзроўню гэткага, як і белыя,  дастатку, сымбалем якога быў дом у прадмесьці, самаход, бацька, які працуе, і маці, што выхоўвае грамадку дзяцей. Мэта была тая самая, нават калі часова варта было даваць іншым дыскрымінаваным групам пэўную эканамічную дапамогу, як гэта прадугледжана ў праграме «вайны супраць беднасьці», зыніцыяванай прэзыдэнтам Джонсанам. Сацыял-дэмакратычная (як мы сказалі б у Эўропе) або лібэральная (у амэрыканскім сэнсе) гаспадарчая палітыка ўносіла карэктывы і не была выклікам прынцыпам вольнага рынку. Такой палітыцы  вольнарынкавай з элемэнтамі апякунскай дзяржавы  спрыяла агульная высокая каньюнктура ў амэрыканскай гаспадарцы.\nБарацьбе, што вялася на лякальным узроўні, спадарожнічала прыхільнасьць адміністрацыяў прэзыдэнтаў Кенэды і Джонсана. Пасьля забойства Кенэды ў 1963 годзе, карыстаючыся яўнай падтрымкай грамадзкай думкі, выкліканай гэтым струсам, ягоны наступнік Ліндан Джонсан давёў справу да прыняцьця шэрагу законаў у асадах праграмы «Вялікага Грамадзтва». Адзін з гэтых законаў  Civil Rights Act (1964)  забараняў расавую дыскрымінацыю ў любой форме, і яго можна прызнаць за ўкаранаваньне дзесяцігадовай дзейнасьці руху грамадзянскіх правоў. Магчыма, найбольш паказальным прыкладам падтрымкі, якую Вашынгтон аказваў руху, было выкарыстаньне войска для выкананьня забароны дыскрымінацыі, калі аказалася, што мяйсцовая паліцыя ў штатах Поўдня сымпатызуе прыхільнікам сэгрэгацыі.\nПалітычная каньюнктура не трывала так доўга, як чакалася. Рэалізацыя праграмы «Вялікага Грамадзтва» йшла з штораз большай падтрымкай, якая вынікала ў ладнае меры з узрослага ўцягваньня Амэрыкі ў Віетнамскія справы яшчэ за паўнамоцтвамі Джонсана. Але пералом настаў адно ў 1968 годзе. Адзін за адным былі забітыя пастар Кінг і Робэрт Кенэды, які дабіваўся перамогі дэмакратычнай партыі на прэзыдэнцкіх выбарах, што меліся неўзабаве адбыцца. Зь ягонаю сьмерцю прыйшоў канец спадзеву, што дэмакраты вылучаць кандыдата, які быў бы выразным супраціўнікам заангажаваньню ЗША ў Віетнаме, дзякуючы чаму пытаньне далейшага правядзеньня вайны магло б быць вырашана народам дэмакратычным чынам. Падчас зьезду дэмакратаў у Чыкага справа дайшла да маніфэстацыі, якая выказала жаданьне, каб кандыдат гэтай партыі заняў выразную антываенную пазыцыю. У адказ паліцыя, якая заставалася пад камандаваньнем чыкагскага бурмістра, а, зь іншага боку, таксама і кіраўніка лякальнай структуры дэмакратычнай партыі, вельмі груба ўтаймавала дэманстрацыю. У выніку на прэзыдэнцкіх выбарах восеньню 1968 году сутыкнуліся два кандыдаты, зь якіх ніводзін ня быў супраціўнікам вайны. Выбары выйгралі рэспубліканцы. Губэрнатарам Каліфорніі, дзе рух за мір быў ці не наймацнейшы, таксама стаў рэспубліканец Рональд Рэйган.\nПасьля палітычных забойстваў братоў Кенэды і пастара Кінга, з-за грубасьці сілаў, задачай якіх была ахова грамадзкага парадку (у Чыкага, але таксама ў летніку Kent State University, дзе нацыянальная гвардыя забіла чатырох студэнтаў, якія ўдзельнічалі ў антываеннай маніфэстацыі), паўстала зьява, якую можна акрэсьліць як разлом паміж грамадзянскай супольнасьцю і супольнасьцю палітычнай 1. Антываенныя адносіны ладнай часткі грамадзтва не маглі быць зканалізаваныя з дапамогаю дэмакратычных структураў, якія мелі служыць мэдыятарам падобнага роду. Палітычныя пазыцыі знаходзілі свой выраз у сфэры публічнай  ува ўнівэрсытэцкіх летніках або канцэртных залях, але ня ў сфэры палітычнай  у Кангрэсе або ў партыйных структурах, якія павінны быць мейсцам гэткіх дэбатаў. Такім чынам, палітыка саступіла мейсца супраціву. Мірны пратэст пакаленьня дзяцей-кветак ствараў магчымасьць гэткай мэдыяцыі ўласна праз сваю адмову ад гвалту. Аднак гэткая мэдыяцыя не настала  падвяла тут палітычная кляса, а не студэнты.\nУ гэтай сытуацыі супраціў усё болей набываў характар антыпалітыкі. Гэты працэс адбываўся двума шляхамі. З аднаго боку, споцям палітычнасьці пачаў стасавацца з цэласьцю публічных і прыватных грамадзкіх дачыненьняў. Супраціў быў атаясамлены з контркультурай. Пацыфісты, якія пратэставалі супраць вайны ў Віетнаме, заставаліся вернымі ідэі не прымяненьня гвалту, гэтым самым ставячы пад пытаньне грамадзянскі этас, да якога апэлявала ранейшая барацьба руху грамадзянскіх правоў: мэтай змаганьня ўжо не было дасягненьне роўных магчымасьцяў прасоўваньня ў грамадзтве, а аспрэчваньне самой ідэі такога прасоўваньня, пагардліва акрэсьленага як «пацучыныя выперадкі».\nЗ другога боку, антыпалітыка контркультуры палягала на тым, што барацьба за правы мурынаў у штораз большай ступені засяроджвалася ў гэткіх радыкальных рухах, як Чорныя Пантэры або Nation of Islam. Яны ня толькі адмаўляліся ад ідэі барацьбы за палітычныя правы мірнымі сродкамі, але й шукалі ўзоры ня ў творцах амэрыканскай дэмакратыі, а ў рэвалюцыянэрах Трэцяга Сьвету, а духовыя карані  не ў хрысьціянстве, а ў больш ваяўнічым ісламе. Амаль сымбалічным для тае перарыўнасьці здаецца факт, што, калі Мартын Лютэр Кінг загінуў ад рукі белага экстрэміста, то Мальколма Х забілі радыкалы зь ягонай уласнай арганізацыі, падобна, па загадзе Люіса Фарахана, які кіруе Nation of Islam аж па сёньня. Таксама значным падаецца факт, што, калі ў руху грамадзянскіх правоў «яйкагаловыя» з нюёркскай «сьвецкай левай групоўкі» (часьцяком жыдоўскага паходжаньня) супрацоўнічалі з чорнымі дзеячамі і прапаведнікамі, то новы мурынскі радыкалізм характарызаваўся недаверам што да любых белых, часта выражаючыся ў антысэмітызьме. Чорныя мусульмане, а так называюць сябе таксама й дзеячы з Nation of Islam, выказваюць меркаваньне, што ўсялякі кантакт зь белым згубны для мурынаў, таму адзіным выйсьцем ёсьць адасабленьне абедзьвюх гэтых групаў. Як піша гісторык Артур М. Шлезынгер (Arthur M. Schlesinger Jr.), «вельмі дзіўнае і нечаканае жаданьне мурынаў павароту да чорна-белай сэгрэгацыі» (Schlesinger, 1992, s. 103). І гэтак вось ад барацьбы за скасаваньне сэгрэгацыі, якую вёў Кінг, і за інтэграцыю дыскрымінаваных мяншыняў дайшлі мы да лёзунгу барацьбы за ўзнаўленьне сэгрэгацыі!\nКажучы пра крыніцы сёньняшніх спрэчак аб шматкультурнасьці, нельга не прыгадаць зьменаў і дыскусіяў у асадах фэміністычнага руху, якія мелі вялікі ўплыў на фармаваньне political correctness. Пасьля зьяўленьня ў 1963 годзе The Feminine Mystique Бэці Фрыдэн, у якой пад сумнеў быў пастаўлены традыцыйны этас «амэрыканскай жанчыны» як жонкі і маткі, утварылася плыня так званага лібэральнага фэмінізму, у якой акцэнт рабіўся на роўных шанцах прафэсійнай кареры і іншых сацыяльных правох жанчын. Дзейнасьць гэтае плыні засяродзілася ў паўсталай у 1966 годзе National Organization for Women (NOW). Больш радыкальнай была плыня так званага liberationist feminism (ад слова liberation  вызваленьне), якая мела на мэце палітызацыю ўсялякіх стасункаў з мужчынамі. Ну а калі ўсё аказваецца палітыкай, то сфэра палітычнасьці як гэткай аказваецца зьнішчанай 2. Застаецца антыпалітыка, да якой  што парадаксальна  і прыстала назва political correctness.\nЗгодна з вызначэньнем Websters Collegiate Dictionary, «палітычную карэктнасьць характарызуе пазыцыя тыповай прагрэсіўнай артадоксіі ў гэткіх пытаньнях, як раса, пол, сэксуальныя арыентацыі або экалёгія». Вызначэньне «поступавая артадоксія», хоць і гучыць як аксюмарон, не ўяўляе адно рытарычную фігуру. Больш за сотню амэрыканскіх унівэрсытэтаў маюць так званыя «кодэксы выказваньняў» (speech codes), якія забараняюць пад пагрозай адміністрацыйных санкцыяў выказваньні, якія можна прызнаць за абразьлівыя з расавага ці сэксуальнага гледзішча. Іначай кажучы, ня толькі атмасфэра, што пануе ў амэрыканскіх летніках, але й канкрэтныя правілы рэгуляміну вучобы ў багата якіх унівэрсытэтах дазваляюць караць, аж да адлічэньня з навучальнай установы, студэнтаў і выкладчыкаў, чые паводзіны і выказваньні будуць прызнаныя за праяву «сэксізму», «гамафобіі» або «расізму». Артур Шлезынгер адзначае, што прыгадвае часы Макартызму, калі «студэнты з правых груповак наведвалі выклады лібэральных гарвардзкіх прафэсараў (такіх як я) са спадзевам вычапіць павевы марксізму, што гучэлі з катэдры» (Schlesinger, 1992, s. 116).\nІншай, апроч speech codes, праявай гэтай прагрэсіўнай артадоксіі стала спрэчка аб «каноне» або зборы літаратурных твораў, вартасьць і значэньне якіх уздымаюцца над партыкулярызмам часу, мейсца, клясы або культурных абставінаў, у якіх яны ствараліся. Знаёмства з гэткімі творамі становіцца мерай культурнага грамадзкага быту дадзенай асобы, так што багата ў якіх унівэрсытэтах студэнты былі абавязаныя сдаваць залік па цыклу заняткаў, на якіх абмяркоўваліся «вялікія кнігі заходняй цывілізацыі» (у васадах так званых prescribed curriculum або абавязковых праграмаў). Крытыка разуметага гэткім чынам канону вырастала зь перакананьня, што кожны такі збор тэкстаў становіцца начыньнем культурнай дамінацыі, пры гэтым канон, які абавязваў амэрыканскіх студэнтаў і вучняў, уяўляў сабой прадукт культуры «белай, мужчынскай і патрыярхальнай». Як лекі ад канону прадпісвалася ўласна шматкультурная адукацыя, але разуметая пэўным асаблівым чынам. Як піша Bell:\nПалітызацыя згаданых вышэй пытаньняў зьвязаная з спробамі ўвядзеньня «шматкультурнай» адукацыі ад агульнаадукацыйных школ да ўнівэрсытэтаў. У Амэрыцы  краіне імігрантаў  такія спробы былі прынятыя добразычліва, і асабліва ў апошнія гады адбылася шырока задуманная рэвізія падручнікаў, дзеля таго каб яны рэпрэзэнтавалі ўсю разнастайнасьць жыцьцёвага досьведу імігрантаў. Але мэта прадпрынятых апошніх высілкаў зусім іншая. А менавіта  атака на заходнюю цывілізацыю як на «культурны імпэрыялізм». Як адзначае адзін мурынскі аўтар, «вызваленьне немагчымае, пакуль ня будзе разбураная манаполія белых у сьвядомасьці чорных. Эўропацэнтрычныя школьныя праграмы,  піша Малефі Кетэ Асантэ,  «забіваюць нашых дзяцей, забіваюць іх розумы» (Bell, 1992, s. 22).\nЯк бачым, споцям шматкультурнасьці ставіць нас перад пэўнай прынцыповай дылемай. Здаецца, што ён усталёўвае прэзэнтацыю мноства жыцьцёвых досьведаў, мноства пунктаў гледжаньня. Аднак прыхільнікі радыкальнага мультыкультуралізму імкнуцца ня толькі да рэвізіі існага канону, колькі да адмаўленьня ад самой ідэі канону, г. зн. да перакананьня, што магчымае прыйманьне якіх заўгодна, у меру трывалых, абектыўных або надпартыкулярных стандартаў у сфэры культуры. На іх думку, культурны імпэрыялізм у роўнай меры складаецца з канону заходняй літаратуры (Біблія, Плятон, Сафоклес, Шэксьпір), а таксама з самой ідэі гіерархіі або абектывізму каштоўнасных развагаў. Яны ўвесь час атакуюцца як праява дамінаваньня белай расы над чорнай, мужчын над жанчынамі і г. д. Бо падтрымка пункту гледжаньня жанчын або меншасьці, здаецца, вымагае ўсталяваньне новага  альтэрнатыўнага  канону, у якім такі пункт гледжаньня будзе адмыслова экспанаваны.\nЗгаданая вышэй дылема мае як тэарэтычнае, так і практычнае вымярэньне. У першым выпадку ў гульню ўступае немагчымасьць пасьлядоўнага адмаўленьня ад ацэньваньня пры адначасным перакананьні, што ўсякае ацэньваньне зьяўляецца выразам «культурнага імпэрыялізму». Другое, практычнае або проста палітычнае, вымярэньне гэтай дылемы зьвязанае з інстытуцыйным характарам спрэчкі аб шматкультурнасьці. Як мы ўжо сказалі, вядзецца яна вакол кшталту навучальных праграмаў у школах і ўнівэрсытэтах. Ці павінна «жаночая» літаратура або літаратура «афра-амэрыканская» замяніць канон, ці толькі дапоўніць яго? Ці павінна жаночая літаратура чытацца толькі жанчынамі, а мурынская  толькі мурынамі? Ці азначае таксама шматкультурнасьць, што ўсе чытаюць адныя й тыя ж кніжкі, маюць агульны канон, але гэты канон будзе перагледжаны такім чынам, каб адлюстроўваць мноства культурных досьведаў? Калі прыняць гэтае апошняе вырашэньне, то колькі мейсца павінна быць у ім для «белых самцоў», колькі для жанчын, мурынаў, індзейцаў і гомасэксуалістаў? Калі нават і прыняць слушнасьць усіх гэтых катэгорыяў пры выданьні літаратурных меркаваньняў, то ўсё роўна спрэчка аб каноне застанецца спрэчкай аб вось гэткай, а ня іншай гіерархіі, а ня спрэчкай гіерархіі з плюралізмам, разуметым як адмова ад усякага ацэньваньня.\nЛёгіка разьвіцьця ідэі шматкультурнасьці адлюстравала трансфармацыі эмансыпацыйных рухаў у пяцідзясятыя і шасьцідзясятыя гады: ад жаданьня інтэграцыі праігнараваных досьведаў або пунктаў гледжаньня да жаданьня новай сэгрэгацыі «на роўных правох». Як іранічна заўважае Артур Шлезынгер:\nу сёньняшніх летніках пануе культурная разнароднасьць, як у Бэйруце. Існуюць асобныя ўмацаваныя летнікі: чорныя студэнты ня знаюцца зь белымі. Азіяты трымаюцца разам\nАднак існуе сурёзная розьніца паміж радыкаламі канца шасьцідзясятых і цяперашнімі. Наколькі тыя першыя выкарыстоўвалі летнікі як адзіную публічную прастору, дзе  пры замкнёных палітычных каналах  яны маглі выказваць свае перакананьні, нагэтулькі цяперашні радыкалізм мультыкультуралістаў замыкаецца ў аўдыторыях і студэнцкіх інтэрнатах. У летніках пануе мёртвая ціша, у той час як у сваіх пакоях студэнты пішуць штораз больш рэвалюцыйныя курсавыя працы, у якіх выкрываюць усё, што ўжо і так раней было выкрыта іхнымі прафэсарамі.\nТакім чынам, палітызацыі прыватнай сфэры спадарожнічае далейшае скарачэньне сфэры публічнай. Гэтая антыпалітыка мультыкультуралізму мае тыя самыя вытокі, якія раней мелі зьявы, зьвязаныя з супрацівам, а менавіта адсутнасьць спадзеву на дасягненьне зьменаў праз палітычную дзейнасьць у асадах структураў амэрыканскай лібэральнай дэмакратыі, у той час як пры ўладзе была кансэрватыўная правая партыя. Апагей палітычнай адпавядальнасьці прыпаў на пэрыяд рэйганаўскай «кансэрватыўнай рэвалюцыі» ў васьмідзясятых гадох. Кансэрватыўныя інтэлектуалы былі таксама й найбольш рашучымі крытыкамі мультыкультуралізму. Пра палітычную адпавядальнасьць можна сказаць, што яна была спалучэньнем ідэі мультыкультуральнасьці і сындрому абложанай фартэцы.\nПершая сыстэматычная крытыка зьяваў, якія значна пазьней былі названыя палітычнай адпавядальнасьцю, была распачатая ў гучнай кнізе Дэніэла Бэла Культурныя супярэчнасьці капіталізму (Bell, 1994). Увогуле, аналіз Бэла датычыць палітычных наступстваў культурных зьменаў, якія прынёс супраціў шасьцідзясятых гадоў. У сваю чаргу гэтыя зьмены разглядаюцца як наступства «постмадэрнісцкага пералому», разуметага Бэлам не як адмаўленьне, а хутчэй як масавае распаўсюджаньне мадэрнізму, разуметага як «бесьперапынны шалёны супраціў афіцыйнаму парадку» (Bell, 1994, s. 75). Такім чынам, мадэрнізм характарызуе не якійсьці канкрэтны мастацкі ці ідэйны зьмест, колькі «бунтаўнічы імпульс», які палягае на памкненьні да выйсьця «па-за маральнасьць, па-за трагедыю, па-за культуру» (Bell, 1980, s. 276-277). Той бунтаўнічы імпульс абарачаўся супроць «буржуяў», а таксама супроць «буржуазнай мэнтальнасьці». Стыль жыцьця артыстычнай багемы стварыў культурную фармацыю, якую амэрыканскі крытык Лаянэл Трылінг назваў «культурай супраціву» (adversary culture) (Bell, 1994, s. 75). Галоўны парадокс гэткай пазыцыі палягае на тым, што «мадэрнізм, каб змагацца, ніколі не павінен перамагаць канчаткова; бо ён мусіць змагацца й далей, каб не затрыумфаваць» (тамсама, s. 82). Але мадэрн перамог буржуа, прынамсі, у сфэры духу. Як заўважае Бэл:\nАле перамога мадэрну на абшары культуры не прывяла (насуперак спадзевам яго творцаў) да скасаваньня капіталізму. Наадварот, «страціўшы свае першасныя падваліны, капіталізм прыняў легітымізацыю антыбуржуазнай культуры дзеля таго, каб захаваць устойлівасьць сваіх гаспадарчых інстытутаў. Такім чынам, падставовыя інстытуты вольнарынкавай гаспадаркі захаваліся ў форме так званага спажывецкага капіталізму. Адсюль, характэрнай азнакай постмадэрнісцкага пералому павінна было б стаць масавае распаўсюджваньне і інстытуалізацыя пазыцыяў мадэрнісцкай багемы. Гэтая сытуацыя складае сутнасьць таго, што Бэл называе «культурнай супярэчнасьцю капіталізму». Культура мадэрну была элітарнай і антыінстытуцыйнай, тады як у постмадэрнісцкай культуры мы маем справу з «абмасаўленай элітарнасьцю» і «зінстытуалізаваным бунтам». Як піша Бэл:\nУ выніку культурная супярэчнасьць капіталізму павінна палягаць на канфлікце паміж патрабаваньнямі рынкавай гаспадаркі, якая дабіваецца высокай эфэктыўнасьці працы і вытворчасьці, і дамінуючай культурай «самавыразу». Такім чынам, на думку Бэла, капіталізм патрабуе, каб «у сфэры працы і вытворчасьці людзі жылі паводле адных нормаў, а ў сфэры спажываньня ён прапагандуе зусім іншыя» (Bell, 1980, s. xv). Карацей кажучы, на мейсца пратэстанцкай этыкі прыйшла культура геданізму, а ключавую ролю ў гэтым адыгралі інтэлектуалы, якія пасьля 1968 году пераехалі ў летнікі, каб далей падрываць падставовыя каштоўнасьці, на якія абапіралася грамадзтва.\nАле здаецца, што генэалёгія Бэла ўтрымлівае прынцыповую супярэчнасьць. Дзе сканчаецца ідэалёгія, а дзе пачынаецца ўтопія? 3 Калі слушна, што постмадэрнізм  гэта новая ідэалёгія капіталістычнага грамадзтва, або таксама, як кажа нэамарксісцкі крытык Фрэдэрык Джэймсан, «лёгіка культуры позьняга капіталізму», адкуль тады перакананьне (агульнае для радыкалаў і кансэрватараў) аб падрыўным і рэвалюцыйным характары мультыкультуралізму? Калі гэты апошні зьяўляецца працягам постмадэрнізму ў летніках, то ён тым самым зьяўляецца працягам капіталістычнай ідэалёгіі і з гэтай прычыны ня можа быць падрыўным. Аднак калі ўнівэрсытэты  гэта выспы, на якія ўцякала ўчорашняя багема ад прынцыпаў, спароджаных капіталістычным грамадзтвам, каб выбудоўваць там зачаткі новага прыгожага сьвету разнастайнасьці і плюралізму, то трыяда мадэрнізмпостмадэрнізмсупраціў утрымлівае прынцыповую і незразумелую разрыўнасьць.\nКнігі Бэла пазначылі галоўныя кірункі нэакансэрватыўнай крытыкі контркультуры, а таксама пазьнейшых атак на political correctness 4. Яна ўяўляе натуральнае наступства працэсу інстытуалізацыі багемы, якая хаваецца ўва ўнівэрсытэты, каб «за грошы падаткаплацельшчыка» займацца антыкапіталістычнай прапагандай. У васьмідзясятыя гады рыторыка гэткага тыпу была засвоеная людзьмі, зьвязанымі з адміністрацыяй Рэйгана, а апошнім часам аджыла як палітычная праблема, дзякуючы галоўнаму ідэолягу Рэспубліканскай партыі, Ньюту Гінгрычу. Падобным чынам абгрунтоўваліся зьмяншэньні дзяржаўных выдаткаў на культуру і асьвету ў Вялікай Брытаніі пры кіраўніцтве Маргарэт Тэтчэр. Нэакансэрватыўныя інтэлектуалы спрасьцілі да межаў мажлівага сэнс вельмі складанага аналізу Бэла і перакавалі яго ў палітычную дэмагогію. І пры гэтым выставілі як ілжывы тэзыс, у якім Бэл сьцьвярджае, што ніводны інтэлектуал не прызнаўся б у сымпатыі да традыцыйнага этасу буржуазнай прадпрыймальнасьці. Адначасова, падобна да радыкальных мультыкультуралістаў, кансэрватыўны дыскурс характарызуе бачаньне культуры ў катэгорыях палітычнага за і супраць: што да Амэрыкі, капіталізму і заходняй цывілізацыі 5.\nСупярэчнасьці кансэрватыўнай крытыкі мультыкультуралізму складаюць адную з тэмаў кніг Расэла Джэкабі (1989, 1994). Джэкабі піша з пазыцыі крыху збочанай, пароўну дзелячы ўдары паміж кансэрватарамі, якія змагаюцца з political correctness, і пасьлядоўнымі прыхільнікамі шматкультурнасьці. Галоўны закід абодвум бакам канфлікту палягае на тым, што яны адцягваюць увагу грамадзкай думкі ад істотных праблемаў, якія, на сподум аўтара, падточваюць амэрыканскае школьніцтва, а праз гэта  і ўсю амэрыканскую культуру. Першымі ідуць кансэрватары, якія ахвотна параўноўваюць «палітычную адпавядальнасьць» з сталінізмам (новатвор) або нацызмам. Апошняе абвінавачваньне зьвязваецца з частым зваротам дэканструктывістаў да думак Ніцшэ і Гайдэгера, які сваім уступам у НСДАП запісаў адную з найбольш сумных старонак у справе сувязяў філязофіі з палітыкай. Далейшай нагодай для выкатваньня цяжкой артылерыі сталася адкрыцьцё, што Поль дэ Ман, вядучая постаць амэрыканскага дэканструктывісцкага руху, быў падчас ІІ сусьветнай вайны аўтарам прафашысцкіх і антысэміцкіх артыкулаў, пісаных для бэльгійскай калябарацыянісцкай газэты. Выяўленьне гэтых фактаў дало падставу для абвінавачваньня дэканструктывізму ў ідэйных сувязях з нацызмам (і, ў прыватнасьці, у нігілізьме абодвух), пры гэтым парадокс  ужо чарговы  палягае на тым, што для прыхільнікаў «палітычнай адпавядальнасьці» менавіта нацызм і фашызм зьяўляюцца каронным аргумэнтам супроць «эўропацэнтрызму» і заходняй мэтафізыкі. У гэтым пункце пазыцыі ў вайне за культуру дасягнулі такой палярызацыі, што не засталося мейсца для сэнсоўнага дыялёгу, публічных дэбатаў, якія немагчыма больш выразна весьці на мове мэтафізыкі: нігілізм contra фундамэнталізм.\nДжэкабі таксама адкідвае як няўдалае параўнаньне палітычнай адпавядальнасьці з «паляваньнямі на вядзьмарак», арганізаванымі сэнатарам МакКарты. Параўнаньне гэтае нагэтулькі іранічнае, што самі кансэрватыўныя аўтары, як правіла, пратэстуюць супроць перабольшана, на іхны сподум, чорных фарбаў, у якіх звычайна малюецца вобраз тых падзеяў пяцідзясятых гадоў. На думку Джэкабі, макартызм уяўляў непараўнальна большую пагрозу для акадэмічных свабодаў і свабоды слова, чым самыя дзікія выбрыкі «мультыкультуралістаў». Нават там, дзе парушэньне ўнівэрсытэцкіх «моўных кодаў» пацягнула за сабой дысцыплінарныя наступствы з боку адпаведных акадэмічных камісіяў, то гэта цяжка параўноўваць з слуханьнямі сэнацкай камісіі, зь дзейнасьцю ФБД, забаронамі на працаўладкаваньне ці, урэшце, з пакараньнем зьняволеньнем, як гэта мела мейсца ў пяцідзясятых гадох у асадах дасьледаваньняў «падрыўной дзейнасьці» ўва ўнівэрсытэтах або ў іншых мейсцах.\nТаму выступы кансэрватараў у ролі абаронцаў акадэмічных свабодаў здаюцца разбаўленымі ладнай дозай гіпакрызіі. Джэкабі прыгадвае стагодзьдзі цэнзуры ў імя рэлігіі, у імя рацыі стану або сямі і пасьля гэтага канстатуе, што:\nадная з прычынаў, дзеля якой кансэрватары бароняць цэнзуру, амаль вартая пашаны; кансэрватары цэняць ідэі  і, разам з тым, баяцца ідэяў: ідэі могуць быць небясьпечнымі. Гэта род перакручанага ідэалізму; кансэрватары схільныя браць пад увагу ідэі і каштоўнасьці, а не грамадзкія сілы і факты (Jacoby, 1994, s. 56).\nІ ён ілюструе гэтае цьверджаньне прыкладам: кансэрватыўная National Rifle Association  моцнае лобі прыхільнікаў неабмежаванага права на валоданьне агняпальнай зброяй  арганізавала акцыю супроць гвалту ў рок-музыцы пад лёзунгам «словы могуць забіваць». Затое карабіны, як вядома, служаць грамадзянам выключна для паляваньняў, а таксама для неабходнай самаабароны.\nГэтак жа, паводле Джэкабі, выглядае справа й зь іншай вядомай праблемай, уцягнутай у спрэчку аб шматкультурнасьці: якім мае быць «канон» навучаньня па гэткіх прадметах, як літаратура або мастацтва. На думку кансэрватараў, у канон павінны ўваходзіць «вялікія кнігі» заходняй культуры, якія прагрэсісты, у сваю чаргу, лічаць справай «белых нежывых самцоў». Кансэрватыўная абарона «высокай культуры» перад ідэалёгіяй была б, можа, больш пераканаўчай, калі б ня тое, што гэтыя самыя кансэрватары дамагаюцца скасаваньня ўсялякіх формаў грамадзкіх датацыяў для некамэрцыйнага мастацтва ў імя ідэалёгіі чыстай гульні рынкавых сілаў і «абароны падаткаплацельшчыка». Унівэрсытэты таксама, на сподум кансэрватараў, павінны дзейнічаць, цалкам абапіраючыся на сілы вольнага рынку, на якім школы, што выдаюць дыплёмы кшталту Master of Business Administration канкуравалі б без грамадзкага ўмяшальніцтва з вывучэньнем гісторыі літаратуры, зь вядомымі наступствамі для той жа літаратуры, без увагі на прыняты навучальны канон.\nУ сваёй крытыцы нэгатыўнага ўплыву, які рынак і камэрцыялізацыя зрабілі на ўзровень вышэйшай адукацыі, Джэкабі спасылаецца, відавочна, на Токвіля, заўважаючы, што «бізнэс»  стан занятасьці  уяўляе супрацьлегласьць «школе»  прасторы для мысьленьня, чытаньня, спазору. Парадокс у тым, што Токвіль быў настоены супроць амэрыканскіх кансэрватараў. Не згаджаючыся зь імі літаральна ні па адным пытаньні, Джэкабі прызнае за кансэрватарамі адзінае: у сучаснай амэрыканскай культуры яны захавалі звычай пісаць пра грамадзкія праблемы для шырокай публікі, а ня толькі для сваіх акадэмічных калегаў-адмыслоўцаў.\nКніга Джэкабі  гэта таксама крытыка ўнівэрсытэтаў, іхнага функцыяваньня, але найперш, магчыма,  акадэмічнай супольнасьці, ейных ідэалаў і спосабу, якім яна рэалізуе сваё прызначэньне. З гэтага гледзішча яна зьяўляецца працягам ягонай папярэдняй кнігі, The Last Intellectuals, у якой ён зрабіў спробу апісаньня катэгорыі людзей, якія, як ён лічыў, ужо зьнікаюць: амэрыканскага грамадзкага інтэлектуала. Зыходным пунктам  і адначасна ўзорам  была для яго нью-ёрская інтэлектуальная багема трыццатых гадоў. Як піша Джэкабі, натуральным асяродкам інтэлектуалаў зьяўляецца вялікі горад, у якім яны маглі б сустракацца, гадзінамі дыскутаваць у задымлёных кавярнях Greenwich Village, і жыць з выпадковага пісаньня для часопісаў, якія чытала выкшталцоная частка грамадзтва (мы хіба сказалі б  інтэлігенцыя). У саракавыя і пяцідзясятыя гады раўнавагу гэтага асяродку зварухнула міграцыя сярэдніх клясаў (зь якіх рэкрутавалася тая educated public) у прадмесьці; у гарадох засталіся або вельмі багатыя, або надта бедныя. Мяйсцовыя інтэлектуалы ня мелі іншага выбару, як спакаваць свае пажыткі і міграваць да ўнівэрсытэцкіх летнікаў, дзе, зрэшты, яны былі прынятыя ў абдымкі, бо гэта быў яшчэ й пэрыяд прымусовага росту колькасьці студэнтаў і, як вынік, попыту на акадэмічных выкладчыкаў. Насталая крыніца даходаў, даўгія вакацыі і дом у прадмесьці былі для інтэлектуалаў здабыткамі тых часоў. (Джэкабі прыводзіць тут показку пра Дэніэла Бэла, які, будучы спытаны, дзеля чаго ён адмаўляецца ад працы выдаўца на карысьць пасады выкладчыка Калюмбійскага ўнівэрсытэту, адказаў, што ёсьць чатыры такія прычыны: чэрвень, ліпень, жнівень і верасень).\nКансэрватары дагэтуль бачаць у летніках спадкаемцаў «контркультуры» і палітычнага бунту шасьцідзясятых гадоў, якія ўяўляюць небясьпеку для падвалінаў заходніх грамадзтваў. Чытаньне напісанай на дваццаць гадоў пазьней кнігі Джэкабі вядзе да зусім іншых высноваў. Інтэлектуалы, што паходзілі з мэгаполіснай багемы і сталі ўдзельнікамі супраціву, ня толькі ня здолелі перакшталтаваць студэнтаў на свой узор і падабенства, але і яны і студэнты паддаліся прцэсам, якія Джэкабі падсумаваў адным афарыстычным меркаваньнем: «даўгі марш праз інстытуцыі прынес нечаканы вынік: прынамсі, пакуль што перамагаюць інстытуцыі». Інтэлектуалы, кажа Джэкабі, перамясьціліся «з кавярняў у кафэтэры» (г. зн. да студэнцкіх сталовак), а па дарозе страцілі тое, што ўяўляла іхную тоеснасьць, г. зн. быцьцё публічным інтэлектуалам. Замкнёныя ў «маленькім сьвеце» ўнівэрсытэцкіх летнікаў, даўнейшыя інтэлектуалы зьмяніліся ў «прафэсіяналаў». Мейсца артыкулаў і кніжак, пісаных для шырокай публікі мовай, зразумелай для адукаванага чытача, занялі навуковыя публікацыі ў часопісах, прызначаных для пасьвечаных у дадзенай галіне: сацыёлягаў, антраполягаў і г. д. Індэкс цытаваньня стаўся абектыўнай мерай рангу навукоўца, а ягонай мовай стаўся жаргон тэорыі.\nКрытыка мовы нэамарксістаў, постструктуралістаў і дэканструктывістаў уяўляе агульную тэму абедзьвюх разгляданых тут кніг Джэкабі. Пры гэтым забавы ня маюць меры  што ні цытата, то больш смакавітая. Прыгадваецца сусьветна вядомы эсэй Оруэла Politics and the English Language, але, відавочна, і ягоны слынны newspeak з аповесьці 1984. Асацыяцыя, відаць, невыпадковая, бо Оруэл падаецца ўзоравым публічным інтэлектуалам, паводле разуменьня Джэкабі: незалежны ад якіх-колечы інстытуцыяў, піша «публічную прозу», палітычны і грамадзкі радыкал, які крытыкуе «новамову» тых, што лёзунгі грамадзкай рэвалюцыі атаясамілі з апалёгіяй сталінскага тэрору. З другога боку, прагадваньне Оруэла, магчыма, абуджае пэўныя сумневы што да прынятай Джэкабі «генэалёгіі» публічнага этасу інтэлектуала. Атакаваныя Оруэлам fellow travellers * з той самай інтэлектуальнай багемы, якую Джэкабі прыводзіць як узор і якую Оруэл не цярпеў, што шматкротна выказваў у сваіх аповесьцях і кнігах. Пра сувязі багемы з палітыкай ён аднаго разу выказаўся пагардліва:\nЧасам складваецца ўражаньне, што самыя словы «сацыялізм» і «камунізм» прыцягваюць з магнэтычнай сілай усіх, хто пе сокі з гародніны, нудыстаў, аматараў хадзіць у сандалях, сэксуальных маньякаў, квакераў, прыхільнікаў «фізіятэрапіі» і фэміністак у Ангельшчыне (Orwell, 1985, s. 10).\nСярод нью-ёрскіх інтэлектуалаў 40-х і 50-х гадоў былі як апалягеты сталінізму, так і яго крытыкі  гэткія, як Дуайт МакДональд або цытаваны раней Дэніэл Бэл; аднак Джэкабі ў сваёй кніжцы ўзгадвае найперш тых другіх. Але нават памятаючы пра гэта, генэалёгія Джэкабі падаецца больш пераканаўчай, чым скажам, сьцьверджаньне Крыстала, што калі Оруэл жыў бы сёньня, то быў нэакансэрватыстам. Калі б Оруэл пачуў гэта, то памер бы ад сьмеху.\nНаколькі тэмай Апошніх інтэлектуалаў зьяўляецца зьнікненьне постаці публічнага інтэлектуала, настолькі ў сваёй новай кнізе Джэкабі займаецца другім бокам мэдаля: акадэмічныя выкладчыкі ня хочуць выкладаць, бо іхная карера залежыць выключна ад колькасьці публікацыяў у навуковых часопісах. Ілюструе гэта вядомы жарт, які апавядаўся студэнтамі з Бэрклі: убачыўшы выяву ўкрыжаванага Хрыста, адзін студэнт (відавочна, ужо выхаваны ў духу «шматкультурнасьці») пытаецца ў іншага, што гэта за чалавек і за што зь ім так страшна абыйшліся? «А ты ня ведаеш?»  адказвае другі студэнт.  «То быў вялікі настаўнік  але нічога не апублікаваў».\nДжэкабі лічыць, што «прафэсіяналізацыя» грамадзкіх навук і гуманістыкі спарадзіла перавытворчасьць «тэорыі» і апанаваньне гэтых галінаў «радыкаламі» ад дэканструкцыі. Іхны радыкалізм зганяе сон з вачэй кансэрватараў, якія не заўважаюць, што ён пачынаецца і сканчаецца ўласна на тэорыі. На думку прыхільнікаў і супраціўнікаў, стварэньне тэорыяў уяўляе сабой падрыўную дзейнасьць, акадэмічны жаргон «парушае гегемонію буржуазіі», тады як яснасьць пісаньня робіць крытычнае мысьленьне немагчымым. Але праблема ня ў тым, заўважае Джэкабі, што некаторыя прадметы могуць патрабаваць цяжкае мовы, а ў перакананьні, што цяжкая мова зьяўляецца гарантыяй інтэлектуальнай глыбіні, прафэсіяналізму і нонканфармізму. А тым часам прафэсары левай арыентацыі з элітарных унівэрсытэтаў робяць кареру на ўзор мэнэджэраў капіталістычных карпарацыяў, пераходзячы на ўсё лепшыя пасады з усё большымі зарплатамі. З факсам і кампутарам у валізе вандруе business class на канфэрэнцыі, арганізаваныя ў экзатычных закуткох або ў рэспэктабэльных гатэлях. Джэкабі шматкротна высьмейвае перакананьне кансэрватараў у тым, што левыя інтэлектуалы, калі яны хочуць быць пасьлядоўнымі, павінны галадаваць; самога яго турбуе хутчэй зьнікненьне этасу чалавека слова, raison detre якога ёсьць замена ідэі і абарона каштоўнасьцяў, якія зь цяжкасьцю паддаюцца камэрцыялізацыі. Тым часам прафэсійны жаргон у гуманістыцы і грамадзкіх навуках стаўся тым, чым ёсьць жаргон юрыстаў біржавых маклераў: ня столькі высокаспэцыялізаваным начыньнем апісаньня складаных зьяваў, колькі сродкам абароны ад непажаданай канкурэнцыі звонку, захаваньня ўнутрыакадэмічнага status quo. Як піша Джэкабі, «у асадах праекту радыкальнай тэорыі нас чакае неспадзяванка: сьвятараваньне акадэмічнай гіерархіі і прафэсыйнага посьпеху» (Jacoby, 1994, s. 182). У сваю чаргу, кансэрватары з задавальненьнем апісваюць гэткія «эксцэсы», якія датычаць некаторых найбольш вядомых  пераважна прыватных  унівэрсытэтаў, як прыклад скандальнага марнаваньня грошай падаткаплацельшчыка, што аказваецца аргумэнтам за далейшае скарачэньне грамадзкага фінансаваньня вышэйшай школы. І, такім чынам, кола замыкаецца, а сыстэма асьветы з кожным годам выглядае ўсё горш і горш.\nАпроч атакаў, скіраваных апошнім часам кансэрватарамі на свабоду слова, «мультыкультурная» і дэканструктывісцкая крытыка лібэралізму таксама выклікала рэакцыю лібэральных мысьляроў у шырокім (пазаэканамічным) сэнсе гэтага слова. Прадпрыйманыя імі спробы новага прадумваньня пэўных праблемаў тэорыі лібэралізму аказваюцца ў сьвятле гэтай крытыкі ці не найцікавейшым інтэлектуальным вынікам тых войнаў за культуру. У процілегласьць да кансэрватараў, аўтары, пра якіх тут ідзецца, ставяцца да самой ідэі шматкультурнасьці прыхільна, але хацелі б надаць ёй характар, больш адпаведны практыцы й прынцыпам лібэральных грамадзтваў. Гаворка йдзе аб гэткіх мысьлярах, як Рычард Рорты, Чарльз Тэйлар ці Майкл Уолзэр.\nУва ўсіх трох мысьляроў мы знаходзім спробу аддзяленьня ідэі шматкультурнасьці ад дэканструктывісцкіх тэорыяў, якія радыкальная плыня прызнае за адкрытую Дэрыдом «Мэтоду», якую належыць датасоўваць з мэтаю радыкальнай крытыкі застойнага грамадзтва. Так, напрыклад, Рорты сумняецца ў палітычнай прыдатнасьці дэканструкцыі, паддаючы сыстэматычнай крытыцы супрацьлеглы пагляд, які можна спаткаць у найбольш вядомых дэканструктывістаўгэткіх, як Поль дэ Ман (Paul de Man), Джонатан Кулер (Jonathan Culler), Хрыстафэр Норыс (Christopher Norris) ці Родальф Гэш (Rodolphe Gasche).\nПалітычная прыдатнасьць дэканструкцыі палягае на тым, што, як кажа Кулер, «спробы перагортваньня і, як вынік, адсоўваньня гіерархічных апазыцыяў заходняй думкі адтуляюць незьлічоныя магчымасьці зьменаў» (Culler, 1983, s. 159). Гэта дзеля таго, што, як сьцьвярджае Норыс, «уплыў філязофіі на нашую мову і наломы мысьленьня ўсеахопны» (Norris, 1989, s. 189). Заходняя філязофія  ейны «лёгацэнтрызм»  адказная з гэтай прычыны за расізм, сэксізм, імпэрыялізм і спажывецкае грамадзтва. Дэмаскуючы філязофскі фундамэнталізм і эсэнцыялізм, дэканструкцыя гэтым самым аказваецца ня толькі пасьлядоўна філязофскай, але й палітычнай. Рорты сумняецца ў магчымасьці пераходу ад гэткага кшталту антылёгацэнтрычнай філязофіі да якойсьці палітычнай пазыцыі. Пагаджаючыся, як філёзаф, з антыфундамэнталізмам, ён не згаджаецца, што мысьляры іншай арыентацыі аказваліся тым самым апалягетамі заходняга імпэрыялізму. Як ён кажа:\nфілязофія не нагэтулькі важная для палітыкі\nБагата людзей, якія несьвядома і некрытычна прыймаюць тэацэнтрычнае або, па-кантаўску, лёгацэнтрычнае разуменьне маральнага абавязку  пачынаючы з самога Канта  і якія мелі вялікія заслугі ў галіне палітычнага мысьленьня. Гісторыя  гэта не кансьпірацыя інтэлектуаламі сваёй эсэнцыялістычнай пазыцыі, гэтаксама яны не былі нейкім галоўным начыньнем грамадзкай несправядлівасьці (Rorty, 1991, s. 135-136).\nЗахапленьне Рорты Дэрыдом як мысьляром, які сваёй творчасьцю абнавіў дух традыцыі заходняй філязофіі, зусім іншы, чым захапленьне тых, «што чытаюць Дэрыду дзеля здабыцьця баепрыпасаў, а таксама стратэгіі вайны за грамадзкія зьмены» (тамсама, s. 120). Гэты іншы спосаб чытаньня Дэрыды, здаецца, заблытваецца ў тых самых філязофскіх дылемах, зь якіх ён абяцаў нас вызваліць. Гэта датычыць цьверджаньня Ґэша, што Дэрыда «насамрэч» зьяўляецца «трансцэндэнтальным філёзафам рэфлексіі», які забясьпечвае нас філязофскімі аргумэнтамі супроць аргумэнтаў лёгацэнтрычных. Як заўважае Рорты:\nідэя, што існуе нейкі нэўтральны грунт, зь якога можна выводзіць аргумэнтацыю супроць нечага нагэтулькі вялікага, як «лёгацэнтрызм», уражвае мяне як чарговы прыклад лёгацэнтрычнай галюцынацыі. Мне не здаецца, што паказваньне «нутраной нязлучнасьці» або «перадпасылачных суадносінаў» магло б нас калісьці пазбавіць ад нядобрай ідэі або інстытуцыі. Гэтак можа стацца адно, калі хтосьці падасьць нам новую бліскучую ідэю або ўтапічную візію новых пануючых інстытуцыяў (тамсама, s. 121).\nІншым прыкладам упірлівага настойваньня дэканструктывістаў на «лёгацэнтрычных» катэгорыях зьяўляецца пытаньне пра споцям эмансыпацыі. Крытыка гэтага споцяму з боку Рорты пацягнула абвінавачваньне яго ў палітычным канфармізьме. Але, здаецца, што з крытыкі філязофскага споцяму не маглі б вынікаць нагэтулькі акрэсьленыя палітычныя высновы. Рорты слушна заўважае, што споцям эмансыпацыі не дазваляе прымірыцца зь філязофскім антыэсэнцыялізмам, дзеля таго што ён мае сэнс адно тады, калі мы прыймаем, што існуе чалавечая існасьць, якую трэба вызваліць з умоваў яе эмпірычнага існаваньня, каб існасьць і існаваньне маглі б нарэшце прымірыцца. У мысьленьні гэтага тыпу эмансыпацыйная функцыя філёзафа палягае ў дэмаскаваньні таго, што ўва ўмовах чалавечага існаваньня мае толькі выпадковы характар, і ў пазбаўленьні гэтых умоваў азнакі канечнасьці. Але гэта патрабуе, каб мы захоўвалі адрозьненьне паміж існасьцю і існаваньнем, што сталіся абектам нападаў пасьляніцшэўскай філязофіі, якая абяцае вызваленьне ад катэгорыяў заходняй філязофіі. Калі мы выкінем за борт адрозьненьне паміж існаваньнем і існасьцю, а таксама паміж зьявай і рэчаіснасьцю, то дэмаскаваньне можа быць толькі зьдзіраньнем масак зь нішто, пусткі і нябыту. Гэткая нэгатыўная тэалёгія, якую ў асадах дэканструктывісцкага руху разьвіваў Поль дэ Ман, магчыма, для кагосьці й цікавая, але перакананьне, што яна можа быць адначасна й інструмэнтам палітычнай «эмансыпацыі», здаецца сапраўды дачасным. Яе палітычным працягам зьяўляецца, як кажа Рорты:\nадная з найбольш глупых лявацкіх ідэяў, што ўцёкі ад наяўнага інстытуцыйнага парадку ёсьць аўтаматычна штосьці добрае, бо дае ўпэўненасьць, што мы ня будзем выкарыстаныя цёмнымі сіламі, якія «кааптавалі» гэтыя інстытуцыі (Rorty, 1991, s. 175).\nЯк мы сказалі раней, ад улады якой-колечы інстытуцыі нас можа вызваліць толькі праект ейнага паляпшэньня або замены іншай інстытуцыяй. Але прыхільнікі эмансыпацыі а la Nietzsche ўмываюць рукі ад гэткіх празаічных задач, бо толькі так яны могуць застацца вольнымі ад якога-небудзь новага «дыскурсу дамінацыі», што, як паказаў Джэкабі, дазваляе цудоўна мірыцца зь сьвятараваньнем акадэмічнай гіерархіі. Рорты трапна называе іх «школай рэсэнтымэнту»  прыхільнікаў палітычнай рэфлексіі тыпу Альтусэра, Гайдэгера або Фуко, якія «адной рукой дэканструююць вялікую сацыяльную тэорыю хутчэй, чым у трэцім сьвеце цэлая вёска пабудуе маленькую пачатковую школку». Паводле школы рэсэнтымэнту, адзінае адрозьненьне паміж дэмакратыяй і таталітарызмам  гэта тое, што дэмакратыя лепей маскуе свой таталітарны характар, так што толькі яны і здольныя яго разгледзець.\nЯк заўважае Сэйла Бэнгабіб, крытыка заходняй мэтафізыкі Гайдэгера-Фуко сама абапіраецца на мэтанарацыі «канца філязофіі». Паводле прынцыпу першынства філязофіі над палітыкай, гэтая крытыка ўяўляе сабой мэтанарацыю «сутону Захаду». Будучы перакладзенай на мову дэканструкцыі, яна адтуліла несканчоны струмень літаратуры, якая «дэмаскуе» эўропацэнтрызм»,  струмень, які, пэўна, будзе цячы датуль, пакуль ува ўнівэрсытэтах будзе дзейнічаць абавязковае правіла publish or perish .\nПадобна да таго, як Бразоўскі сказаў аб мадэрне, аб ідэі шматкультурнасьці можна сказаць, што гэта бунт кветак супроць каранёў, у дадзеным выпадку  супроць амэрыканскай лібэральна-дэмакратычнай цывілізацыі, зь якой яна вырасла і супроць якой павярнулася. Ідэя палітычнай супольнасьці, у якой ёсьць мейсца для розных сьветаглядаў, уяўляе сабой самую сутнасьць лібэральнага праекту. З таго часу, як Бэнджамін Констант (Benjamin Constant) супрацьпаставіў «публічную» свабоду старажытных «прыватнай» свабодзе грамадзянаў сучаснай дзяржавы, ідэя, што індывід мае права на самастойны выбар сьветаглядных пазыцыяў, а дзяржава павінна ахоўваць гэтае права, добра акапалася ў заходняй палітычнай думцы. Таму дэмакратыя разумеецца ўжо не як звыклая ўлада большасьці, але як суборнасьць, у якой улада большасьці ўраўнаважваецца гарантыямі захаваньня правоў меншасьці.\nІдэя шматкультурнасьці палягае на пашырэньні гэтага «права на іншасьць» зь індывіда на групу. Калі мы прымем прынцып прызнаньня роўных правоў кожнага індывіда, то акажацца, што багата асобаў лічуць сваю калектыўную ідэнтычнасьць  прыналежнасьць да царквы, народу або нават сэксуальную арыентацыю  за канстытутыўную ў адрозьненьне ад індывідуальнай ідэнтычнасьці. Прызнаньне іхнага прыватнага сьветагляду цягне за сабой патрабаваньне прызнаньня іхнай гуртовай ідэнтычнасьці. На палітычнай плашчыне гэта азначае пераход ад пастуляту талеранцыі да больш моцнага пастуляту, а менавіта, каб «мы прызналі роўную каштоўнасьць розных культураў; каб мы ня толькі дазволілі ім захавацца, але таксама й пацьвердзілі іхную каштоўнасьць» (Taylor, 1994, s. 64). Такім чынам, ад прынцыпу роўнасьці грамадзянаў мы пераходзім да прынцыпу роўнасьці культураў.\nАле згаданы вышэй пастулят можа выступаць у адной з дзьвюх вэрсіяў. У слабой вэрсіі гэта быў бы пастулят «прыпушчэньня» роўнай каштоўнасьці іншай культуры, паводле якога мы ня можам са столі выснаваць, што тая іншая культура ня можа прапанаваць нам нічога каштоўнага. Як кажа Тэйлар, «падобна да таго, як усе павінны мець роўныя грамадзянскія правы, а таксама роўнае права голасу, гэтаксама ўсе павінны цешыцца думкамі пра каштоўнасьць іх традыцыйнай культуры» (тамсама, s. 68) 7.\nАднак існуе іншая, больш моцная вэрсія пастуляту шматкультурнасьці. Яна прадугледжвае ня толькі прыпушчэньне, але й фактычнае прызнаньне вартасьці іншых культураў або, іначай кажучы, «прызнаньне па патрабаваньні», як называе гэта Тэйлар. Але гэткі пастулят можна сфармуляваць адно на падставе тэорыі, у якой сьцьвярджаецца, што «ўсякія каштоўнасныя меркаваньні абапіраюцца на стандарты, якія, у апошняй інстанцыі, навязваюць структуры ўлады, умацаваньню якіх гэтыя стандарты служаць\nТакім чынам, гэта ўжо не пытаньне павагі, а прыйманьня чыягосьці боку» (Taylor, 1994, s. 70).\nПершая вэрсія мультыкультуралізму  інтэграцыйная і дыялягічная. Яна настроеная на дыялёг, хаця й не прадугледжвае, што ў выніку гэтага дыялёгу мы пагодзімся з пазыцыяй іншага боку. Другая вэрсія  гэта мультыкультуралізм «сэгрэгацыйны», для якога важным зьяўляецца захаваньне нашай культуры ў нязьменным выглядзе, хаця б і коштам усталяваньня межаў паміж намі і іншымі. У скрайняй форме гэта падобна да адрозьненьня паміж шматэтнічнай Босьніяй і этнічна чыстай Сэрбіяй. У абодвух выпадках мы маем справу з абаронай адрозьненьняў, аднак па-рознаму разуметай, так што пытаньне пра тое, які мультыкультуралізм слушны, не здаецца тут дарэчным. Падобна да таго, як мала задавальняючай аказваецца спроба апісаньня гэтай кантравэрзы ў катэгорыях культурнага ўнівэрсалізму і рэлятывізму.\nТаму, калі мы культурным унівэрсалізмам назавем антыэтнацэнтрычную пазыцыю, то прынцып роўнасьці ўсіх культураў, які зь яго вынікае, вядзе нас проста да прыйманьня таго, што мы назвалі тут «сэгрэгацыйнай шматкультурнасьцю», гэта значыць, да забароны крытыкі іншай культуры з апірышчам на ўласныя каштоўнасьці, бо гэткая крытыка мела б этнацэнтрычны характар. Як заўважае Калакоўскі (Kolakowski):\nТой, хто ў Эўропе кажа, што ўсе культуры роўныя, звычайна не хацеў бы, каб яму адсякалі руку за няўплату падаткаў або каб яго публічна высеклі бізунамі  або пабілі камянямі ў выпадку жанчыны  калі тыя ўступаюць у любоўныя зносіны з асобай, якая не зьяўляецца ягонай жонкай (або мужам). Сказаць у гэтым выпадку «гэткі закон Карану, трэба паважаць іншыя традыцыі», значыць сказаць па-сутнасьці, што «ў нас гэта было б пачварным, але для тых дзікуноў яно ў самы раз»; гэтак мы выражаем не павагу, а хутчэй пагарду іншымі традыцыямі, а меркаваньне «ўсе культуры роўныя» найбольш падыходзіць для таго, каб гэтае стаўленьне апісаць (Kolakowski, 1982, s. 17).\nКрытыка антыэтнацэнтрызму з боку Рорты дыктуецца падобным перакананьнем у немагчымасьці яго пасьлядоўнага правядзеньня. Беручы да ўвагі крытыку ўнівэрсалісцкай інтэрпрэтацыі лібэралізму  яго дэмаскацыі як зьмістыфікаванага этнацэнтрызму, лібэралы, гэткія, як Рорты, Уолзэр або Тэйлар, прапануюць прызнаньне яго партыкулярнага  неўнівэрсалісцкага  характару. Як сказаў Рорты ў палеміцы з Габэрмасам: «Лепей бы мы былі шчыра этнацэнтрычнымі» (Rorty, s. 190). Падобна да гэтага Тэйлар сьцьвярджае, што «лібэралізм ня можа й не павінен настойваць на абсалютнай культурнай нэўтральнасьці. Лібэралізм таксама зьяўляецца змагарным вызнаньнем веры». Яго прынцыповая дылема  гэта «як засьцерагчы ад пачуцьця маргіналізацыі іншых без адмаўленьня ад уласных падставовых палітычных прынцыпаў» (Taylor, 1994, s. 62-63). Гэтае апошняе сьцьверджаньне паказвае таксама на найважнейшы казыр пазыцыі анты-антыэтнацэнтрычнай: «Некаторыя чалавечыя грамадзтвы зьяўляюцца манадамі. Наша буржуазна-лібэральная культура гэткай манадай не зьяўляецца. Хутчэй, наадварот, гэта культура, якая ганарыцца нястомным адчыненьнем новых вокнаў, нястомным пашырэньнем сваёй успрыймальнасьці». Замест таго, каб адганяць прывід культурнага рэлятывізму, шукаючы ўнівэрсальныя філязофскія падваліны («унівэрсальныя камунікатыўныя нормы»), лепей казаць пра абарону палітычных свабодаў, асабліва свабоды слова (Rorty, 1991, s. 168). Калі гэтая ўмова (г. зн. свабода слова) выканана, «пытаньні, зьвязаныя з культурнай разнастайнасьцю, могуць быць вырашаны шляхам працягваньня практыкаў лібэральнага грамадзтва, якія палягаюць на тым, каб прыслухоўвацца да адмыслоўцаў у партыкулярных пытаньнях\nу спадзеве, што ў далейшым яны будуць пашыраць нашае маральнае ўроеньне (Rorty, 1991, vol. 1, s. 204).\nПазыцыя гэтая  назавем яе лібэральным пэрспэктывізмам  дазваляе, як гэта здаецца, пазьбегнуць парадоксаў рэлятывізму настолькі, наколькі тут ідзецца ўласна пра лібэральны пэрспэктывізм, а не пэрспэктывізм наогул. Такім чынам, тут не гаворыцца, што кожны пункт погляду аднолькава правадзейны, але што важная сама адчыненасьць да іншых паглядаў, якая, у сваю чаргу, прадугледжвае падтрымку палітычных практыкаў лібэральнага грамадзтва, іхны больш высокі статус у параўнаньні з практыкамі іншых тыпаў у палітычнай супольнасьці: тэакратычных, нацыяналістычных, камуністычных 8.\nБольш істотным, чым «праблема рэлятывізму», здаецца мне папрок, які высоўваецца адначасна ўнівэрсалісцкімі лібэраламі і нелібэральнымі рэлятывістамі, што накіданая вышэй пазыцыя дагматычная або таксама палітычна кансэрватыўная.\nКалі Чарльз Тэйлар (і Калакоўскі) сьцьвярджае, што лібэралізм  гэта вытвор хрысьціянскай цывілізацыі (Taylor, 1994, s. 62), то на памяць прыходзяць нашыя айчынныя абаронцы «хрысьціянскіх каштоўнасьцяў» або амэрыканская «Хрысьціянская Правая Партыя». Падабенства таму падманлівае, што для апошніх лібэралізм зьяўляецца сынонімам шатана. Але само гэтае назіраньне не адсоўвае пытаньне, якое ў сутнасьці ёсьць пытаньнем пра магчымасьць крытыкі, а гэтым самым і самакрытыкі грамадзтва, пасьля прыняцьця гэткай уласна анты-антыэтнацэнтрычнай пэрспэктывы.\nІдэя Канта, што трансцэндэнтальны розум ёсьць умовай магчымасьці крытычнага мысьленьня, абапіраецца на меркаваньне, што бяз гэткіх унівэрсальных нормаў мы ўрочаныя на нормы выпадковага калектыву, у якім нам надарылася жыць (параўн. Apel, 1995). Аднак, як сьцьвярджае Майкл Уолзэр, дылема: унівэрсальны розум або канфармізм  гэта псэўдадылема. Грамадзкая крытыка  гэта заўсёды крытыка «сытуацыйная», ейным зыходным пунктам зьяўляюцца не ўнівэрсальныя нормы, а наяўныя нормы нашай уласнай палітычнай супольнасьці. «Мы крытыкуем нашае грамадзтва так, як мы крытыкуем сваіх сяброў, мяркуючы, што нормы, на якія спасылаецца крытык, і поле маральных адносінаў для абодвух бакоў супольныя» (Walzer, 1988, s. 230). Таму ўмовай крытыкі зьяўляецца не наяўнасьць тэарэтычнага або філязофскага падмурку, а свабода выказваньня ўласных развагаў, існаваньне публічнай сфэры, у якой крытык можа зьвярнуцца да суграмадзянаў. У той час як кансэрватары хочуць зрабіць з наяўнай традыцыі напысьнік, які накладае абмежаваньні на тое, што можа быць спакменем гэткіх дэбатаў, абвяшчаючы той ці іншы абшар грамадзкага жыцьця непарушнай каштоўнасьцю або проста сьвятыняй, Уолзэр або Рорты бачаць у наяўнай традыцыі зыходны пункт для размовы аб тым, што турбуе іх і грамадзтва, у якім яны жывуць. Рорты, які сьцьвярджае, што атаесамляе сябе з традыцыяй Джэфэрсанаўскай дэмакратыі, вызначае яе як «амэрыканскі экспэрымэнт»  скіраваны ў будучыню праект грамадзтва вольных і роўных, а не як збор заклёнаў, якія слугуюць кансэрваваньню таго, што ёсьць» (Rorty, 1991, vol. 1, s. 196).\nСпрэчка пра шматкультурнасьць, без сумневу, унесла новыя павевы ў амэрыканскае інтэлектуальнае жыцьцё і  насуперак высілкам некаторых зь яе удзельнікаў  выйшла з сэмінарскіх заляў на больш шырокі публічны форум. Адначасна гэтая спрэчка паказала, што споцям культурных адрозьненьняў, вакол якога канцэнтравалася тэарэтычная дыскусыя, можа служыць абгрунтаваньнем блізка кожнай палітычнай плыні: радыкальнай, кансэрватыўнай, лібэральнай. З гэтага можна зрабіць, прынамсі, тую выснову, што ў сфэры палітычнай думкі на абяцаны «постмадэрнісцкі пералом» нам, відавочна, прыйдзецца яшчэ пачакаць.\nджерело: часопис «Фрагмэнты»


Рэктар БДУКіМ — пра навуку, кадры і будучыню ўстановы\n— Хачу выказаць удзячнасць нашай “Культуры”, — пачала гаворку Аліна Корбут, — за тое, што летась на яе старонках з’явілася больш за сорак неблагіх публікацый пра Універсітэт. Вельмі хацелася б, каб далейшыя стасункі сталі больш сістэмнымі і адлюстроўвалі ўсе кірункі нашай дзейнасці. Увогуле, асноўныя праблемы галіны культуры заўсёды звязаны з падрыхтоўкай кадраў…\nДалей Аліна Анатольеўна зазначыла, што ва Універсітэце яна, можна сказаць, вырасла: студэнтка, аспірантка, выкладчыца, старэйшая выкладчыца, дацэнт кафедры педагогікі сацыякультурнай дзейнасці, намеснік дэкана, дэкан факультэта завочнага навучання, першы прарэктар, рэктар. Ніколі не мела яна кар’ерных амбіцый, але, відаць, мы не можам праграмаваць асабістае жыццё, сваю працу. Аліна Корбут вельмі паважае свой Універсітэт — не толькі як alma mater, але і як нацыянальны адукацыйны, навуковы, выхаваўчы цэнтр для нашай творчай моладзі. Па яе словах, галоўная задача ўстановы — вывучэнне, развіццё, захаванне ды распаўсюджванне нацыянальнай традыцыйнай культуры. Аднак, на сёння толькі гэтым абмяжоўвацца нельга. Пад пільнай увагай — і новыя праекты, практыкі, тэхнікі сучаснага мастацтва. Спалучэнне яго з традыцыйнай культурай — задача найпершая. І па многіх спецыяльнасцях і спецыялізацыях можна адсачыць гэтыя працэсы. Не менш важны накірунак развіцця — міжнароднае супрацоўніцтва.\n— Каб падтрымліваць імідж сучаснага ўніверсітэта, — працягвала Аліна Корбут, — мы выходзім на міжнародны рынак, павышаем экспарт адукацыйных паслуг. Абменьваемся студэнтамі і выкладчыкамі, нарошчваем маштабы замежных стажыровак. У нас — 125 дамоў з універсітэтамі розных краін. Гэта Кітай, Казахстан, Расія, Украіна, Польшча, Італія… На сёння — 450 замежных студэнтаў, магістрантаў, аспірантаў — каля 13 — 14 працэнтаў ад агульнага кантынгенту. Асобны гонар — наяўнасць дысертацыйных саветаў па абароне кандыдацкіх і доктарскіх работ. Таму Год навукі прайшоў вельмі плённа. Адбылося 16 абарон дысертацый, у тым ліку, абараніліся і пяць кітайскіх аспірантаў. Паводле абноўленага рэйтынгу Webometrics, Універсітэт узняўся на чатыры пазіцыі і сярод 57 нашых ВНУ займае 18 месца. Для нас гэта прэстыжна, бо мы не класічны, а профільны ўніверсітэт.\n— З чаго пачалі рэктарскую дзейнасць?\n— З баявога хрышчэння — акрэдытацыі ВНУ за апошнія пяць гадоў. Яна аказалася першым выпрабаваннем. Потым была праверка адпаведнасці якасці адукацыі. Пасля прафсаюзы правяралі ахову працы. Прыйшлося засвоіць усю фінансава-гаспадарчую дзейнасць. Вось такая своеасаблівая школа маладога байца ў мяне атрымалася. А ўвогуле, для любога кіраўніка самае галоўнае, як падаецца, — гэта кадры, фінансы, прасоўванне ўстановы на рынку знешнім і ўнутраным. За гэта ў першую чаргу і ўзялася. Хаця з кадрамі ў нас сітуацыя неблагая, добры рэзерв створаны яшчэ пры папярэднім кіраўніку. Стараемся пераемнасць захоўваць. Гадуем на кафедрах змену. Нам вельмі важна рыхтаваць самім сабе навукова-педагагічныя кадры.\n— Ваш сайт мае і версію на кітайскай мове. Вы абраныя ганаровым прафесарам аднаго з кітайскіх універсітэтаў. Які карысны досвед можна пазычыць у кітайскіх сяброў?\n— Кітайцы — вельмі арганізаваны, працаздольны народ. У Кітаі — сталыя школы народна-песеннага, народна-інструментальнага мастацтва. Нашы выкладчыкі там стажыруюцца і пастаянна прывозяць дадому штосьці новае ў методыцы выкладання. Мы стварылі сумесны акадэмічны хор. Кітайскія студэнты знаходзяцца ў складзе нашых аркестраў. Словам, узаемаўплыў — вельмі сур’ёзны. І дысертацый шмат, якія створаны менавіта на стыку дзвюх культур. Рыхтуем сёлета сумесны музычны фестываль, у якім будуць заняты нашы школы мастацтваў. Каля сотні гасцей чакаем і з Кітая. Мяркуецца, што фестываль пройдзе летам. Тут яшчэ і прафарыентацыйны нюанс. Кітайскія старшакласнікі пазнаёмяцца з Універсітэтам, Мінскам — і, магчыма, хтосьці захоча стаць нашым студэнтам…\n— Нашы абітурыенты на фоне кітайскіх выглядаюць горш?\n— Не магу так сказаць. Збольшага да нас паступаюць вельмі таленавітыя маладыя людзі. У працэсе навучання іх трэба толькі накіроўваць. Ёсць, натуральна, тыя, майстэрства якіх трэба пастаянна адшліфоўваць.\n— Конкурсы пры паступленні не знізіліся?\n— На пэўныя спецыяльнасці нават выраслі. Штогод вывучаем рынак, прагназуем запатрабаванасць спецыяльнасцяў праз чатыры гады — падчас выпуску. Гэта цяпер вельмі строга адсочваецца. Мы ў дадзеным сэнсе — самаарганізаваныя. Так што імкнёмся прагназаваць будучыню.\n— У гэтым плане ці ёсць прэтэнзіі да раённых аддзелаў ідэалагічнай работы, культуры і па справах моладзі?\n— Пры размеркаванні ў нас заўжды прысутнічаюць прадстаўнікі гэтых аддзелаў. Ёсць спецыяльнасці, за якія літаральна бойка ідзе. Пабываў студэнт на практыцы, работнікі культуры паглядзелі, на што ён здольны, у выніку — тры заяўкі на гэтага выпускніка. Натуральна, мы глядзім, які заробак будзе ў такога маладога спецыяліста, якое жыллё, як будуць рэалізоўвацца ягоныя магчымасці. На працягу апошніх гадоў у нас 100-працэнтнае размеркаванне. Так што асаблівых праблем, дзякуй богу, няма.\n— Але ж мала дзе ў раёнах маладым работнікам культуры прапаноўваецца жыллё, нават інтэрнаты ёсць далёка не паўсюдна.\n— Тады дамаўляемся з уладамі такіх раёнаў, каб установы часткова кампенсавалі арэнднае жыллё. Гэта не так дорага ва ўмовах раёнаў.\n— Які працэнт вашых выпускнікоў застаецца на першым працоўным месцы, а які знікае пасля адпрацоўкі?\n— Большая частка застаецца. Шэраг выпускнікоў разбіраюць дзяржаўныя калектывы, нашы базавыя арганізацыі.\n— Між тым, кадравая праблема ў маштабах раёнаў існуе і нязменна ўскладняецца. Практыкі без спецыяльнай адукацыі сыходзяць на пенсію, пасады сельскіх работнікаў культуры там-сям займаюць людзі без адукацыі і вопыту. Нават таленавітых дзяцей бацькі часам адгаворваюць паступаць да вас, бо ў перспектыве іх чакае малы заробак. Па вашым меркаванні, прафарыентацыя ў раёнах ладзіцца не на належным узроўні?\n— Каб мы думалі толькі аб высокіх зарабках, усе б вучыліся на праграмістаў і працавалі ў ІТ-сферы. І творцаў не было б! Калі ў дзіцяці ёсць здольнасці і жаданне развіваць талент, ставіць яму нейкія заслоны тут — злачынства. Большасць нашых абітурыентаў — людзі матываваныя. Пастаянна ладзім анкетаванне сярод першакурснікаў і пераконваемся, што яны зрабілі свядомы жыццёвы выбар. Што тычыцца прафарыентацыі і ступені яе эфектыўнасці… Тут можна пагаджацца і не пагаджацца з нейкімі традыцыйнымі, класічнымі формамі працы. Мы ж больш актыўна пачалі наведваць рэгіёны. Дзейнічае рада па прафарыентацыі, наладжаны рэгулярныя выезды у пэўныя абласныя і раённыя цэнтры. Вось яе сябры па графіку працуюць месяц, скажам, на Віцебшчыне, наступны — на Гомельшчыне… Задача не толькі ў тым, каб распаўсюдзіць рэкламныя матэрыялы, паказаць відэаролік ці патлумачыць сутнасць той ці іншай універсітэцкай спецыяльнасці. Мы выязджаем з мастацкімі калектывамі, з канцэртнымі нумарамі. А пасля феерычных выступленняў студэнты сыходзяць са сцэны і размаўляюць з дзецьмі і іхнімі бацькамі. Гэта самы пераканаўчы аргумент для тых, хто яшчэ сумняваецца, і мінулы год пераканаў нас ў эфектыўнасці менавіта такой формы працы. На пэўныя спецыяльнасці конкурс павысіўся, практычна няма і адлічэнняў па прычыне не правільнага выбару прафесіі. Актыўна пазіцыянуем сябе і ў сацыяльных сетках.\n— Але ў сельскім клубе і бібліятэцы пакуль не сустрэнеш работніка са спецыяльнай вышэйшай адукацыяй. Ці наступяць такія часіны? Вашы студэнты ці не з першага курса знаходзяць у сталіцы падпрацоўку, на сталічнае месца працы і арыентуюцца. У крайнім выпадку працуюць ў абласных ці раённых цэнтрах. Сяло — як зямля нязведаная?\n— Гэта не зусім так. Калі ёсць цікавыя і годныя прапановы з боку сельскіх устаноў культуры, нашы выпускнікі едуць туды. Акрамя таго, ёсць мэтавікі, якія навучаюцца на падставе трохбаковах дамоў паміж заказчыкам кадраў, ВНУ і студэнтам, і свае ўмовы мы выконваем. Усе заяўкі ад раёнаў заўжды задавальняюцца. Зыходзячы з кадравых запатрабаванняў, фарміруем агульную лічбу прыёму. У 2016 годзе набіралі шэсць мэтавікаў, летась — дзевяць. Тут такая небяспека ёсць. Мэтавікі ідуць па-за конкурсам. Часам у больш таленавітага абітурыента, які паступае на агульных правах, іншым разам зніжаюцца шансы паступіць. Мы павінны забяспечыць галіну кадрамі, але і усяляк абараняем інтарэсы нашых выпускнікоў. У аграгарадках, дзе створаны належныя ўмовы для працы і жыцця, праблем з кадрамі не існуе. У маленькіх вёсках, пра якія вы кажаце, такіх умоў менш. Ёсць праблема і з кадрамі.\n— У многіх раёнах работнікі культуры жывуць у райцэнтрах, а працуюць на раёне. Некаторыя студэнты абсалютна не знаёмыя з вясковым побытам. Мо жадання ехаць працаваць на сяло было б большым, калі б студэнты, пачынаючы з першых курсаў, ездзілі б на практыку ў канкрэтную вёску, а па яе выніках стваралі б курсавыя работы, якія б перараслі ў дыпломныя, а потым — і ў аўтарскі праект? І студэнт прызвычаіўся б да вёскі, і вёска — да яго.\n— Нашы фалькларысты і рэжысёры масавых святаў робяць такія дыпломныя работы. Іншая справа ў тым, што мы таксама прымаем заяўкі на праходжанне практыкі. Вось колькі ёсць такіх заявак, столькі мы і задавальняем. Нават студэнта знаходзім, які жыве недзе паблізу ад месца будучай працы. І дамову адпаведную складаем.\n— Інстытут культуры Беларусі стаў Інстытутам павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў ды ўвайшоў у структурны склад БДУКіМ. Наколькі эфектыўнай аказалася такая аптымізацыя?\n— Гэта ўжо другое па ліку далучэнне. Пра першае нічога не скажу. А пры другім былі пэўныя складанасці. Маю на ўвазе чалавечы фактар, зацвярджэнне штатнага раскладу. Юрыдычны адрас стаў адзіным. Людзі, натуральна, хваляваліся: што іх чакае? Хто стане кіраўніком? Што будзе з заробкам? Як прайшло інтэграванне Інстытута ў структуру БДУКіМ? Пераканана, што ўсе гэтыя цяжкасці пераходнага перыяду мы паспяхова пераадолелі.\nДырэктар Інстытута павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў Аляксандр Філіпаў, які таксама прысутнічаў на сустрэчы, дадаў, што змены насілі толькі пазітыўны характар. Адразу пачалі з рамонта корпуса. Да навучальнага працэсу далучаны і выкладчыцкі склад БДУКіМ, а таксама — тэхнічныя магчымасці ўніверсітэта. На бюджэтнай і на платнай аснове цяпер займаюцца каля двух тысяч слухачоў. Захаваліся і іншыя функцыі Інстытута: вядзенне шэрагу інфармацыйных рэсурсаў (баз дадзеных). Аптымізацыя адбылася не за кошт скарачэння функцый, а за кошт скарачэння кіруючага персаналу. Такім чынам заробак сённяшніх супрацоўнікаў Інстытута ўзняўся, у сярэднім, працэнтаў на трыццаць, і людзі, безумоўна, гэта адразу адчулі. Аляксандр Анатольевіч запэўніў, што ў перспектыве магчыма і актывізацыя іншых мерапрыемстваў — рэспубліканскіх конкурсаў сярод клубных устаноў і аўтаклубаў. Галоўнае, каб былі адпаведныя запыты з боку заказчыкаў: абласцей і раёнаў. Карацей, Інстытут “усынавілі” і імкнуцца годна яго ўтрымліваць. “К” са свайго боку імкнецца гэты працэс адсочваць ды асвятляць.\n— Пры дапамозе кафедры менеджменту сацыяльна-культурнай дзейнасці, якой кіруе Алена Макарава, на старонках “Культуры” цягам мінулага года публікаваліся матэрыялы пад рубрыкай “Лабараторыя”, дзе гаворка ішла пра тое, што з навейшых сусветных практык навука прапаноўвае культуры. Адзін са шматлікіх дапаможнікаў, “народжаных” на кафедры, так і называецца: “Тэхналогіі культурна-дасугавай дзейнасці”. На наш погляд, такую кніжку павінен мець кожны работнік культуры краіны. А наклад яе — толькі 160 асобнікаў…\n— Калі ёсць такая патрэба, наклад будзе паўтораны. А для гэтага ад рэгіёнаў патрэбны хоць адзін ліст з просьбай даслаць такі дапаможнік.\n— Зноў гаворка пра раённую ініцыятыву, на якую — хранічны брак. Якімі метадамі магчыма яе стымуляваць?\n— Сёння ўжо ішла гаворка аб прафесійных конкурсах. Гэта цудоўная матывацыя для нашых работнікаў культуры. Тут трэба добра падумаць і адрадзіць тое, што давала калісьці належны эфект. Якімі б прывабнымі не былі новыя формы дзейнасці, але і ад традыцыйных не варта адмаўляцца.\nПра навуковае забеспячэнне культуры гаворку працягнуў прарэктар па навуковай дзейнасці Віктар Языковіч. Ён зазначыў, што ва Універсітэце створаны навуковыя школы ў розных галінах гуманітарных ведаў, якія паспяхова развіваюцца сёння. Год навукі ва Універсітэце адзначаны правядзеннем буйных міжнародных канферэнцый, выданнем прыкметных манаграфічных работ. Добрых поспехаў калектыў універсітэта дамогся ў падрыхтоўцы навуковых работнікаў вышэйшай кваліфікацыі, а таксама ў галіне студэнцкай навукі. Калектывы ўстановы паспяхова працуюць над выкананнем заданняў па навуковаму забеспячэнню дзейнасці Міністэрства культуры. Імі створана шмат навукова-метадычных напрацовак па сацыякультурнай і музейнай дзейнасці ў самых розных ракурсах, развіцці культуры аграгарадкоў, выкарыстанні батлейкі… Супрацоўнікі Інстытута павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў таксама распавядаюць слухачам пра новыя тэхналогіі культурнай дзейнасці.\n— Аліна Анатольеўна, некалькі слоў пра ваш савет па грамадскіх сувязях, якім кіруе наш былы калега Юрый Іваноў.\n— У яго ўвайшлі знакамітыя дзеячы культуры і мастацтва краіны — наша нацыянальная эліта. Творцы рэгулярна ладзяць сустрэчы са студэнтамі, праводзяць майстар-класы, далучаюць моладзь да творчага працэсу. Гэта вельмі натхняе нашых юнакоў і дзяўчат. Савет нават актывы фінансавыя прыцягвае. Такім чынам ўзнікла мемарыяльная аўдыторыя Уладзіміра Мулявіна, дзе праходзяць заняткі. Неўзабаве ля галоўнага корпуса Універсітэта плануецца ўсталяваць сімвалічную скульптуру. Якую канкрэтна, пакуль вырашаецца. Зразумела, што гэта павінен быць сімвал культуры і мастацтва Беларусі. Будзем спадзявацца, мецэнатаў для рэалізацыі дадзенага праекта таксама адшукае савет па грамадскіх сувязях.\n— Мы гаварылі пра перспектывы нацыянальнай культуры. А якімі бачацца перспектывы ўніверсітэцкія? Ва ўмовах нестабільнай рынкавай эканомікі, яшчэ больш нестабільнай аптымізацыі, калі няўхільна знікаюць установы культуры, а ўслед за імі — і вёскі, наколькі дакладна акрэслівае Універсітэт тактыку і стратэгію свайго развіцця?\n— Пра рынкавую эканоміку і аптымізацыю сеткі ўстаноў культуры. Гэтыя працэсы, безумоўна, закранулі і нас. З 1 студзеня ў нас зацверджаны таксама новы штатны расклад. Скарацілі адміністратыўны апарат. Студэнты гэтых змен не адчулі. Ніяк не пацярпеў і навучальны працэс. Пры гэтым мы не адстаём ад часу. Лічу, што тыя пазітыўныя змены, якія адбыліся пры папярэднім кіраўніцтве Універсітэта, скіравалі нашу дзейнасць на практыкаарыентаванае навучанне студэнтаў. Яны ці не з першага курса ўцягнуты ў праектную, прафесійную дзейнасць (канцэрты, мюзіклы). У гэтым кірунку мы і будзем развівацца. Пастаянна шукаем новыя метады — цяпер вось абмяркоўваем магчымасці дыстанцыйнага навучання.\nКанешне, штосьці пастаянна будзе мяняцца. У тым ліку і колькасць студэнцкага кантынгенту. Завочная форма навучання, безумоўна, патрэбна, але не па такіх спецыяльнасцях, як, скажам, харэограф. Тут, пагадзіцеся, неабходна поўнае ўключэнне ў працэс вучобы. Каб застацца сапраўдным цэнтрам захаванасці нацыянальнай культуры, па-ранейшаму будзем рыхтаваць фалькларыстаў, прыкладзем намаганні, каб адкрыць адпаведную спецыяльнасць у магістратуры. Заканчваць будзем будоўлю спартыўна-культурнага цэнтра, зробім бягучы рамонт карпусоў і інтэрнатаў. І будзем усяляк зарабляць для гэтага грошы. Не толькі канцэртнымі мерапрыемствамі — і праз прадзюсарскі цэнтр “Арт-мажор”. Развіццё міжнародных стасункаў, экспарт адукацыйных паслуг — таксама ўмова для нас абавязковая. Для таго, каб заставацца для іх цікавымі, два гады таму адкрылі магістратуру па мастацтвазнаўстве з выкладаннем на англійскай мове. Зараз вывучаем пытанне стварэння англамоўнай магістратуры па культуралогіі. Словам, будзем працаваць і пастараемся рабіць гэта якасна. Будучыня ўяўляецца мне аптымістычнай.\nІлья СВІРЫН, Дар’я\nАМЯЛЬКОВІЧ. Настасся ПАНКРАТАВА, Юрый\nЧАРНЯКЕВІЧ, Яўген РАГІН.


БДУІР на тваім экране | Настаўніцкая газета\nБДУІР на тваім экране\n15.06.2021 - 11:06Уступная кампанія\nУ Беларускім дзяржаўным універсітэце інфарматыкі і радыёэлектронікі стартавала серыя вэбінараў, прысвечаных уступнай кампаніі. 9 чэрвеня адбылася другая анлайн-сустрэча прадстаўнікоў БДУІР з абітурыентамі. На пытанні сёлетніх выпускнікоў адказвала начальнік аддзела суправаджэння прыёмнай камісіі Паліна Сакалоўская.\nСёння БДУІР — гэта 8 факультэтаў, 32 кафедры, навукова-даследчыя падраздзяленні, Інстытут інфармацыйных тэхналогій, Мінскі радыётэхнічны каледж і больш за 15 тысяч студэнтаў. Тут адкрыта 41 спецыяльнасць першай ступені (4 з іх — спецыяльнасці ваеннага факультэта), 13 — магістратуры, 30 спецыяльнасцей аспірантуры і 15 — дактарантуры. Таксама ва ўніверсітэце дзейнічаюць 12 адукацыйных цэнтраў вядучых сусветных кампаній.\nТэрмін навучання ў БДУІР на дзённай форме складае 4 гады, на завочнай і дыстанцыйнай — 5, на скарочанай форме пры вочным навучанні — 3 гады і на скарочанай завочнай — 3,5 года.\nДля падачы ў прыёмную камісію неабходна сабраць наступныя дакументы: 2 фота 3´4 см, дакумент, які сведчыць асобу (пашпарт, від на жыхарства, пасведчанне бежанца ці даведка, якая выдаецца МУС у выпадках страты ці крадзяжу такога дакумента), заява на імя рэктара ўстаноўленага ўзору і аформленая праз электронны кабінет, арыгіналы пасведчанняў аб адукацыі з дадаткамі да іх, арыгіналы сертыфікатаў ЦТ 2020 ці 2021 года. Таксама ў пакет уваходзяць медыцынская даведка аб стане здароўя па ўзоры, вызначаным Міністэрствам аховы здароўя, і дакументы, якія пацвярджаюць права студэнтаў на льготы (калі такія ёсць).\nЯк адзначае Паліна Сакалоўская, у медыцынскай даведцы няма неабходнасці пералічваць усе спецыяльнасці, на якія плануе паступаць абітурыент. Дастаткова пазначыць профіль гэтых спецыяльнасцей (тэхніка-тэхналагічны ці эканамічны). Таксама не варта рабіць некалькі даведак: нават калі малады чалавек яшчэ вызначаецца, у заключэнні можна ўказаць спецыяльнасці абодвух напрамкаў. Гэты дакумент дзейнічае на працягу 6 месяцаў.\n— Абітурыенты павінны добра разумець, што ні вадзіцельскія правы, ні карткі ці копіі дакументаў не з’яўляюцца дакументамі, якія сведчаць асобу (як паказаў запіс на ЦТ, пашпарт можа быць дзе заўгодна). Ніякія апраўданні пра візу ці штосьці падобнае не прымаюцца, — падкрэсліла спецыяліст. — Непаўналетнія абітурыенты падаюць дакументы з законнымі прадстаўнікамі (бацькамі ці асобамі, якія іх замяшчаюць): яны павінны мець з сабой дакументы, што сведчаць асобу. Гэта таксама абавязковае патрабаванне, бо непаўналетні не можа падпісваць дамову з універсітэтам самастойна.\nПаліна Сакалоўская заўважае, што, калі непаўналетні абітурыент па нейкай прычыне не можа прысутнічаць пры падачы дакументаў, зрабіць гэта за яго могуць законныя прадстаўнікі (пры наяўнасці ўласнага пашпарта і дакумента, які сведчыць асобу дзіцяці). Калі ж у такой сітуацыі апынаецца паўналетні абітурыент, бацькам, каб падаць дакументы, спатрэбіцца даверанасць, завераная натарыяльна.\nАсабісты кабінет абітурыента пачне працаваць з 1 ліпеня. Для паступлення на кожную спецыяльнасць трэба будзе прадаставіць 2 сертыфікаты ЦТ: па рускай ці беларускай мове і матэматыцы. Трэці сертыфікат будзе залежаць ад канкрэтнай спецыяльнасці: для тэхніка-тэхналагічага профілю — па фізіцы, для эканамічнага — па замежнай мове.\nУ сувязі з тым, што ў БДУІР працуе аўтаматычная сістэма падачы заяў і залічэння, тут існуюць некаторыя асаблівасці. Так, кожны абітурыент павінен будзе стварыць уласны асабісты кабінет, унесці туды звесткі пра дакумент, што сведчыць асобу, адукацыю, кантактныя даныя і звесткі пра бацькоў. Акрамя таго, праз асабісты кабінет абітурыенты змогуць адсочваць ход прыёмнай кампаніі, камунікаваць з супрацоўнікамі прыёмнай камісіі, скласці заяву на імя рэктара. Адначасова маладыя людзі могуць напісаць заяву на залічэнне — як на бюджэтную, так і платную форму атрымання адукацыі. Заява на атрыманне адукацыі на платнай аснове ўдзельнічае ў конкурсе толькі ў тым выпадку, калі абітурыент не праходзіць на бюджэт ні па адной з выбраных ім спецыяльнасцей. Калі балаў дастаткова, заява анулюецца.\nПаліна Сакалоўская заўважае, што калі ў маладых людзей не будзе магчымасці стварыць ці раздрукаваць заяву, гэта можна зрабіць на месцы. Спецыяліст падкрэслівае, што спецыяльнасці для паступлення абітурыенты павінны пазначыць у парадку прыярытэтнасці. У гэтым пытанні Паліна Станіславаўна рэкамендуе маладым людзям быць максімальна ўважлівымі, каб пазней не ўзнікала дробных непаразуменняў.\n— Часта нам задаюць пытанне: “Дзе адсочваць ход падачы дакументаў?” На сайце будзе змешчана спасылка “Статыстыка пададзеных заяў”, дзе можна азнаёміцца з колькасцю пададзеных заяў на кожную спецыяльнасць. Статыстыка адлюстроўваецца па першай спецыяльнасці, якую абітурыент указвае ў заяве, і абнаўляецца апоўдні, а 15-й і а 18-й гадзіне штодня, — звярнула ўвагу Паліна Сакалоўская. — Як толькі складваецца конкурс на пэўную спецыяльнасць (колькасць заяў перавышае планавую колькасць месцаў), будзе размяшчацца бягучы разліковы прахадны бал. Можна арыентавацца па ім. Ён таму і называецца разліковым, а не прахадным, бо мяняецца ў выпадку, калі абітурыенты забіраюць ці перападаюць дакументы. Выніковы прахадны бал будзе апублікаваны ў канцы ўступнай кампаніі.\nПаліна Сакалоўская расказвае, што першапачаткова сістэма выстройвае абітурыентаў па суме набраных балаў, незалежна ад выбраных імі напрамкаў і прыярытэтаў. Так фарміруецца агульны рэйтынгавы спіс. Паколькі спачатку ўсе месцы вольныя, пачынаецца размеркаванне з улікам попыту — перавага аддаецца тым, хто знаходзіцца вышэй у спісе. Калі малады чалавек не праходзіць на першую спецыяльнасць, яму прапануюць другую і г.д. Калі ж указана толькі адна ці некалькі спецыяльнасцей і абітурыент не праходзіць па балах, ён выбывае з конкурсу. Менавіта па гэтай прычыне сустракаюцца выпадкі, калі людзі з меншымі баламі паступаюць, а з большымі — не (абітурыенты не лічаць патрэбным указваць больш за 1—2 спецыяльнасці). Таму супрацоўнікі ўніверсітэта заклікаюць моладзь у пераліку прыярытэтных указваць больш спецыяльнасцей.\nПаліна Сакалоўская адзначыла, што абітурыенты заўсёды могуць звярнуцца да спецыялістаў, якія пракансультуюць па пытаннях паступлення ў любой зручнай форме. Зрабіць гэта можна ў сацыяльных сетках ці па тэлефонах +375172938815 і +375295308815 (Telegram, Viber). Таксама для тых, хто не змог наведаць вэбінары раней, падобныя электронныя сустрэчы пройдуць 16 і 23 чэрвеня.\nЛідарству і поспеху можна навучыць\nЗаўтра стартуе цэнтралізаванае тэсціраванне\nДзейнасць прыёмнай камісіі — як работа ўрача\nБясконцае абітурыенцкае лета


АВЕН. Поспех абавязкова прыйдзе, але толькі калі прыкладзяце максімум намаганняў для яго дасягнення. Не саромейцеся праявіць упартасць і інтэлектуальныя здольнасці. Калі паўстане праблема выбару, лепш слухаць свой унутраны голас, а не парады старонніх. Не спрабуйце зрабіць усю работу самастойна — гэта сапсуе адносіны з калегамі і адаб'ецца на выніку.\nЦЯЛЕЦ. На гэтым тыдні дзяліцеся вопытам і ведамі, вяртайце пазыкі і завяршайце важныя праекты. Будзьце абачлівыя, засяродзьцеся на галоўным і не марнуйце сілы на рашэнне другарадных праблем. Пажадана, каб рост вашай актыўнасці і прадпрымальнасці не ператвараўся ў самамэту. Трэба разумець задачу і ісці да яе вырашэння, а не проста пускаць пыл у вочы. Аўторак будзе ўдалы для стасункаў, з'явіцца шанц выправіць памылкі, дапушчаныя раней. Вашы старанні на рабоце ў чацвер прынясуць вялікую аддачу, а ініцыятыва не застанецца незаўважаная.\nБЛІЗНЯТЫ. На гэтым тыдні часам можа здавацца, што ўсё ідзе не так, як хацелася б, але на самай справе вы рухаецеся да сваёй мэты. Так што не страчвайце веру і надзею. Магчымыя нечаканыя змены ў планах і нават пераацэнка каштоўнасцяў. Але ўсё галоўнае застанецца з вамі, вы яшчэ раз пераканаецеся, што кахаеце і каханыя. У выхадныя дні змяніце актыўную ролю на пасіўную і проста добра адпачніце.\nРАК. На гэтым тыдні вас будзе суправаджаць поспех у любым пачынанні. Хоць у панядзелак, верагодна, давядзецца займацца малацікавымі справамі і цярпліва разграбаць завалы дробных праблем. У аўторак не бойцеся аслабіць унутранае напружанне і адпусціць сітуацыю з-пад кантролю, так усё вырашыцца больш хутка і паспяхова. У выхадныя ўвагі запатрабуюць блізкія людзі. Можна чакаць прыліву энергіі і жадання дзейнічаць.\nЛЕЎ. Не спяшайцеся і не мітусіцеся, і тады поспех будзе на вашым боку, тым больш што ў вас цяпер добры перыяд для раскрыцця патэнцыялу. Проста неабходна даводзіць справы да канца, не сыходзіць ад адказнасці і не кідаць нічога на паўшляху. У аўторак у спрэчках з апанентамі можа нарадзіцца ісціна, калі прыслухаецеся да іх пункту гледжання. Змяніце стыль стасункаў, інакш ваш востры язык можа прычыніць боль, у тым ліку і блізкім вам людзям, пакрыўдзіць якіх вы зусім не хацелі б. У выхадныя асаблівую ўвагу аддайце рашэнню сямейных, хатніх праблем.\nДЗЕВА. Вашы планы пачынаюць рэалізоўвацца. Толькі не расказвайце пра гэта, не давайце падставы для плётак. Трэба засяродзіцца на сваёй мэце. Работа будзе займаць досыць шмат часу і па значнасці выйдзе на першае месца. Сваімі энергічнасцю і актыўнасцю зможаце ўмацаваць пазіцыі ў бізнесе. Аднак не забывайце пра дом, навядзенне парадку і стварэнне камфорту ў ім — гэта таксама немалаважная задача.\nШАЛІ. На гэтым тыдні цалкам верагодная досыць рэзкая змена віду дзейнасці. Аднак зусім не абавязковая змена месца работы, проста з'явіцца іншы праект або нават цэлы кірунак. Прыміце дапамогу калег, яна будзе вельмі дарэчы. У канцы тыдня адчуеце раптоўную змену рытму — замест напружання прыйдзе лёгкасць, у справах адкрыецца другое дыханне. Можна задумацца і пра змены ў асабістым жыцці. У выхадныя могуць раскрыцца таямніцы вашага даўняга мінулага.\nСКАРПІЁН. Не так даўно вы прынялі важнае рашэнне, і яно ўжо аказвае спрыяльны ўплыў на жыццё. Гэта верны шлях, працягвайце па ім ісці, вас чакаюць прыбытак і поспех. У чацвер бескарысна займацца планаваннем, дзейнічайце ў залежнасці ад акалічнасцяў, якія склаліся. У пятніцу і суботу не варта нічога хаваць ад каханага чалавека, разам вы вырашыце любыя праблемы.\nСТРАЛЕЦ. Раптоўныя кар'ерныя ўзлёты здараюцца нячаста, аднак якраз цяпер іх можна чакаць. Праверце, магчыма, у вас атрымаецца заняць месца, якое нечакана вызвалілася ў кіруючым складзе. У сераду пастарайцеся зразумець блізкіх людзей, знайдзіце кампраміснае рашэнне. У выхадныя зможаце адчуць выдатную атмасферу адпачынку. У нядзелю будзьце асабліва асцярожныя з новымі ідэямі і павевамі, бо яны могуць апынуцца толькі мішурой.\nКАЗЯРОГ. У першай палове тыдня варта настроіцца на актыўныя зносіны, прычым выступленне перад масавай аўдыторыяй прынясе поспех і павысіць ваш прафесійны прэстыж. У панядзелак снежным камяком наваляцца дробныя нязначныя справы. Аўторак лепш прысвяціць аналізу сваіх дзеянняў. Добры час для наладжвання сувязяў з замежнымі дзелавымі партнёрамі. У чацвер магчымы некаторы спад настрою, не паддавайцеся нудоце.\nВАДАЛІЎ. На гэтым тыдні будуць шанцы дамагчыся поспеху, калі вы ў ліку першых даведаецеся важныя навіны. Многія справы і праекты запатрабуюць дадатковых выдаткаў і намаганняў. Не бойцеся расставацца з непатрэбнымі рэчамі і старымі прынцыпамі, калі, вядома, будзе магчымасць абзавесціся новымі. Распускаць язык на гэтым тыдні не варта, жарты ў вашым выкананні ацэнены не будуць. У сераду варта прыслухацца да чужых парад. Адпачываць у выхадныя лепш у спакойнай абстаноўцы, пазбягаючы шматлюдных месцаў.\nРЫБЫ. Ваш погляд скіраваны наперад, да новых якасных змен. Не азірайцеся назад, інакш трапіце ў пастку ўспамінаў пра мінулыя памылкі. Паспрабуйце не нервавацца, вам неабходна знаходзіць залатую сярэдзіну паміж жаданнямі і рэальнасцю, і тут дапамогуць парады блізкіх людзей, якія на гэтым тыдні будуць нечакана мудрыя і своечасовыя. У сераду будзьце асцярожныя ў выказваннях, умейце берагчы свае і чужыя сакрэты. У пятніцу ў вашых руках можа апынуцца жазло ўлады, але, атрымаўшы яго, не станавіцеся дыктатарам.\n7110 Жыхарка вёскі Мікалаеўка Бялыніцкага раёна Ларыса Клімянок расказала пра трагедыю, якая адбылася з яе сястрой і братамі\n2188 Расследаваць забойства 20-гадовай даўнасці дапамагла экспертыза пахавых слядоў


Галоўная ➠ Столі ➠ Што такое инсектицидная лямпа. Эфектыўнасць прыбора\nНа дадзены момант у продажы сустракаецца адзін цікавы прыбор – инсектицидная лямпа, прызначаная для барацьбы з казуркамі.\nСам прыбор вонкава можа быць выраблены з металічнага ці пластыкавага корпуса, унутр якога ўстаноўлена адна або больш ўльтрафіялетавых лямпаў. Даўжыня хвалі выпусканага святла прыцягвае ўвагу насякомых, якія падлятаючы бліжэй, садзяцца на краты дробнай ячэйкі, якая, натуральна, пад напругай. Пад самімі лямпамі размяшчаецца спецыяльны паддон, куды падаюць казуркі, націск токам. Яго можна легка зняць і ачысціць. З дапамогай лямпы такога выгляду вы лёгка пазбавіцеся ад наступных насякомых: восы, мухі, камара, матылькі.\nАднак, нягледзячы на яе годнасць, маецца таксама і недахоп: яна здольная прыцягнуць казурка толькі ў тым выпадку, калі на вуліцы няма яркага сонечнага святла або штучнага асвятлення. У сувязі з гэтым, рэкамендуецца мантаж прыбора ў месцы больш цёмным. promberg.ru даступныя ў спецыялізаваных крамах і ў інтэрнэце.\nЯк ўсталёўваць і карыстацца прыборам\n• вышыня, на якой неабходна ўсталяваць лямпу – 2 – 5 метраў;\n• маецца магчымасць мацавання інсектыцыдным лямпы да сцяны або столі;\n• усталёўваючы прылада, лепш за ўсё выбраць больш цёмны месца, дзе не будзе скразнякоў;\n• ультрафіялетавая лямпа цягам часу становіцца менш эфектыўнай, таму рэкамендуецца раз у год яе замяняць;\n• няма неабходнасці якіх-то пэўных вобразаў даглядаць за лямпай, усё, што вам спатрэбіцца – прыбраць латок.\nПа сцвярджэнні вытворцаў гэтай лямпы, яна цалкам бяспечная для здароўя чалавека. У яе складзе няма шкодных кампанентаў, якія, да прыкладу, прысутнічаюць у электрофумигаторе. Падчас працы не вылучаюцца непрыемныя пахі, толькі лёгкае свячэнне, бяспечнае для чалавечых вачэй.\nТок, які падаецца на краты лямпы – 13 мА, так што, нават калі вы абхапіў яе абедзвюма рукамі – з вамі нічога не здарыцца. Аднак, у якасці засцярогі ўсе ж рэкамендуецца ўстаноўка лямпы на вышыні прыкладна 2 – 3 метра, з той мэтай, каб цікаўныя дзеці не змаглі пакратаць прылада.\nДзе выкарыстоўваецца лямпа\nМногія памяшкання прад'яўляюць асаблівыя патрабаванні да пэўных прыладам. Да прыкладу, некаторыя мадэлі не абсталёўваюцца паддонамі, таму казуркі прызямляюцца наўпрост на падлогу. Такая з'ява недапушчальна ў некаторых памяшканнях, да прыкладу, на прадуктовым складзе або цэху прадуктовай прамысловасці. Адштурхоўваючыся ад такіх умоў, большай папулярнасцю карыстаюцца інсектыцыдным лямпы з павялічаным паддонам і абсталяваныя зялёным святлом (дзякуючы якому эфектыўнасць прыбора павышаецца на 30 %). Калі прамысловы аб'ект, то для яго прадугледжваецца выкарыстанне лямпы, габарыты якой павялічаны.


Вянок памяці: Арлен Кашкурэвіч\n27 жнівень 2013, 14:55\n26 жніўня пасьля цяжкай і працяглай хваробы памёр народны мастак Беларусі Арлен Кашкурэвіч. Дваццаць дзён ён не дажыў да свайго 84-га дня народзін.\nЁн нарадзіўся ў Менску 15 верасьня 1929 году ў сям’і служачых. Скончыў мастацкую вучэльню і тэатральна-мастацкі інстытут. Дыплёмнай ягонай працай сталі ілюстрацыі да кнігі ляўрэата Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры, ісьляндца Халдура Лакснэса (Halldór Kiljan Laxness, 1902–1998).\nПасьля «ісьляндзкага сьледу» Арлен Кашкурэвіч пачаў ілюстраваць творы беларускіх пісьменьнікаў, эўрапейскіх клясыкаў, біблейскія тэксты. Цяпер ягонае імя ведае кожны беларус, які чытае кнігі, — кажа мастацтвазнаўца Сяргей Харэўскі.\n«Я, як і большасьць беларусаў, адкрыў яго для сябе празь ягоныя ілюстрацыі да прозы Васіля Быкава, Уладзімера Караткевіча. Пасьля быў абсалютна незабыўны том „Песьні пра зубра“ Міколы Гусоўскага ў ягоным афармленьні. Бадай, у васьмідзясятыя гады любая кніга ў ягонай аздобе, якая выходзіла ў Беларусі, успрымалася вялікай падзеяй. І калі мы гаворым пра Арлена Кашкурэвіча, які прынёс у мастацтва кнігі зусім іншы кшталт, непадобны да савецкага рэалізму, то перадусім мы мусім сказаць, што ён быў чалавекам вялікай эрудыцыі».\nІлюстрацыя да аповесьці «Дзікае паляваньне караля Стаха»\nГэтая якасьць зьвязвала мастака моцным сяброўствам з Васілём Быкавым, Уладзімерам Караткевічам, Рыгорам Барадуліным, Васілём Сёмухам, маладзейшымі літаратарамі. Прыгадвае Ўладзімер Арлоў.\n«З Арленам Міхайлавічам Кашкурэвічам я пазнаёміўся вельмі даўно. Гэта здарылася ў Нясьвіскім замку, дзе ён пачуў, як я размаўляў па-беларуску з сынам Раманам, і падышоў да нас з такой прыязнай усьмешкай на твары. З таго часу і доўжылася гэтае знаёмства, вельмі цёплае, якое мела шмат праяваў. Ня раз мне даводзілася бываць у ягонай майстэрні і дома. Арлен Міхайлавіч аформіў маю кніжку гістарычнай прозы „Рандэву на манэўрах“, а кніга паэзіі „ўсё па-ранейшаму толькі імёны зьмяніліся“ назаўсёды захавае мой графічны партрэт, зроблены Арленам Міхайлавічам».\nГрафічны партрэт Уладзімера Арлова\nІлюстрацыя да кнігі Ўладзімера Арлова «Рандэву на манэўрах»\nАпроч твораў на старонках кніг, мастак пакінуў шматлікія аркушы і цэлыя сэрыі станковай графікі: «Горад і людзі», «Партызаны», «Купаліяна», «Блякада», «Прысьвячэньне В. Быкаву», «Спрадвечнае», «Напалм», «Асьветнікі», «Сьвятыя зямлі Беларускай»...\nТворчасьць і асоба Арлена Кашкурэвіча зрабілі моцны ўплыў на мастакоў маладзейшага пакаленьня, — прызнаецца выкладчык Беларускай акадэміі мастацтва Ўладзімер Вішнеўскі.\n«Безумоўна, ён вялікі ўплыў зрабіў на наша пакаленьне і на ўсю нашу беларускую графіку, якая дасягнула ў апошнія гады такіх заўважных посьпехаў. І, канечне, гэта страта велізарная».\nНародны мастак Беларусі, прафэсар-візытатар Эўрапейскага гуманітарнага ўнівэрсытэту, ляўрэат дзясяткаў міжнародных і нацыянальных прэміяў, Арлен Кашкурэвіч да апошняга штодня падымаўся ў сваю майстэрню і меў за прынцып на пэрсанальных выставах экспанаваць толькі новыя творы, кожны зь якіх уражваў. Прыгадаць хоць бы нядаўнюю сэрыю «Concerto Grosso» («Вялікі канцэрт»). Сяргей Харэўскі працягвае:\n«Настолькі яркая і самабытная засталася ягоная манера, што мне цяжка ўявіць сабе, каб нехта быў ягоным эпігонам ці нехта мог бы яму насьледаваць у мастацтве. Настолькі непаўторны і самабытны быў гэты такі кашкурэвіцкі экспрэсіянізм, які застанецца клясыкай нашага мастацтва і адным з найбольшых унёскаў нашай нацыянальнай культуры ў эўрапейскую цывілізацыйную скарбонку».\nАрлен Кашкурэвіч. “Янка Купала ў Смаленску. 1918”.\nРазьвітаньне з Арленам Кашкурэвічам пройдзе 28 жніўня аб 11 гадзіне ў Палацы мастацтва.\nУ яго засталіся два сыны: Ігар — мастак-авангардыст, і Хведар — мастак і дудар.


23.08.2019 / 14:00 9\nБеларусь на міжнародным конкурсе прыгажосці Miss International — 2019 прадставіць Марыя Пярвій. У конкурсе «Міс Беларусь — 2018» дзяўчына заваявала тытул «Міс глядацкіх сімпатый» і ўвайшла ў топ-10.\nПрыгожая дзяўчына, павінна выйграць.\n24.08.2019 / 13:18\nВельми да спадобы дзяучына.Посьпеху ей найвяликшага!\n24.08.2019 / 15:53\nЮзік Крулеўскі, но по вашей логике все белорусские участницы таких конкурсов должны быть из этой академии. Но это ведь не так.


14.09.2019 / 20:15\nРасійскі апазіцыянер Аляксей Навальны аспрэчыў у судзе адмову Раскамнагляду зарэгістраваць яго інфармагенцтва, пра гэта «МБХ медиа» распавёў юрыст фонду барацьбы з карупцыяй Навальнага Вячаслаў Гімадзі.\n«Мы падалі пазоў аб адмове ў рэгістрацыі СМІ. Хацелі зарэгістраваць інфармацыйнае агенцтва Аляксея Навальнага, але Раскамнагляд незаконна адмовіў у рэгістрацыі. Ад нас патрабавалі дакументы, якія не прадугледжаныя законам», — распавёў Гімадзі.\nНапрыклад, паводле яго слоў, ад заяўнікаў запатрабавалі даказаць факт адсутнасці замежнага грамадзянства. «Мы ўзялі даведку, пацвердзілі гэта, але Раскамнагляд усё роўна адмовіў», — сказаў Гімадзі.\n15.09.2019 / 00:24\nА навошта яно яму? У яго ж ё канал на ютубе)


1 чэрвеня ў Гродна будуць святкаваць 172-годдзе з дня нараджэння Элізы Ажэшкі - Новости - Туризм и Отдых\nГродзенская абласная навуковая бібліятэка імя Я. Карскага і праект «Жывая гісторыя» да 172-годдзя з дня нараджэння сусветна вядомай пісьменніцы Элізы Ажэшкі і Дня абароны дзяцей 1 чэрвеня ладзяць літаратурнае свята, паведамляе «Твой стыль».\nНа вуліцы Элізы Ажэшкі, ля дома-музея пісьменніцы, з 11 гадзін разгорнецца выстава рэдкіх кніг на 47 мовах, дакументаў, фотаздымкаў, паштовак і экспанатаў з фонду абласной бібліятэкі.\nСвае калекцыі прадметаў эпохі Элізы Ажэшкі – фотаздымкі, вопратку, мэблю – прадставяць гродзенскія калекцыянеры (В. Саяпін, А. Сявенка, Я. Паруліс і іншыя).\nДля тых, хто цікавіцца гісторыяй роднага горада, арганізатары падрыхтавалі фотагалерэю «Гродна і гродзенцы часоў Элізы Ажэшкі».\nСвае творчыя выставы і музычныя праграмы падрыхтуюць беларускае, украінскае, рускае, польскае і яўрэйскае нацыянальныя аб’яднанні.\nУ дворыку дома-музея ў праграме «Дзеці ў гасцях у Элізы Ажэшкі» маленькіх наведвальнікаў чакаюць гульні, конкурсы, віктарыны, танцы. Пра жыццё і творчасць Элізы Ажэшкі дзецям распавядзе супрацоўніца ў вобразе самой пісьменніцы.\nТут жа пройдуць сустрэчы з мясцовымі пісьменнікамі і паэтамі.\nСвята працягнецца да 15 гадзін.


Агульныя сімптомы кісты яечніка\nГалоўная ➠ Кіста яечніка ➠ Агульныя сімптомы кісты яечніка\nАпублікавана 27.05.2016 05:18\nКістозныя адукацыі яечніка могуць мець рознае паходжанне і будову. Адрозніваюць дабраякасныя і злаякасныя кісты. Залежна ад выгляду, марфалогіі і іншых прычын кіста яечніка сімптомы, можа мець розныя.\nАле маюцца і такія прыкметы, якія ўласцівыя для большасці кістозных пухлін.\nАгульныя сімптомы пухлін яечнікаў\nНярэдка овариальные цистаденомы доўга працякаюць наогул без якіх-небудзь сімптомаў. Толькі пры карпатлівай расспросе ўдаецца даведацца нейкія ўскосныя прыкметы захворвання. Гэта могуць быць:\nболі ў жывоціку,\nканфігурацыі менструальнага цыклу,\nмежменструальные маткавыя крывацекі;\nвылучэнні з палавых шляхоў.\nПры велізарных кістах яечніка ўзнікаюць сімптомы здушэння ўнутраных органаў:\nбольш частае мачавыпусканне,\nТаксама пры резвом росце пухліны нездаровыя могуць наракаць на павышэнне жывоціка, пачуцце цяжару альбо распірання. Гарманальна-актыўныя кісты яечнікаў часта з'яўляюцца бясплоддзем, завышаных оволосеніе па мужчынскаму тыпу (гирсутизм), атлусценнем.\nПрынцыпова: калі ў вас з'явіліся нявызначаныя болю ці дыскамфорт у нізе жывата, парушэнні мачавыпускання, завалы альбо іншыя пералічаныя сімптомы, абавязкова раскажэце пра гэта на прыеме ў доктара.\nРыса асобных сімптомаў\nБолю ў галіне жывоціка\nЗвычайна, болі пры кісце яечніка лакалізуюцца ў ніжнім аддзеле жывата, пахвінных абласцях, могуць распаўсюджвацца на паясніцу, крыж і ніжнія канечнасці. Звычайна яны носяць ныючыя небудзь тупы нораў, не звязаныя з менструальным цыклам. Пры эндометриоидных кістах, наадварот, боль узмацняецца перад чарговымі месячнымі. Калі адбываецца разрыў капсулы цистаденомы альбо перекрут ножкі, болевы сіндром рэзка ўзмацняецца, боль становіцца прыступападобны, вострай, ірадыеўвае ў прамую кішку. Пры гэтых ускладненнях дадатковымі прыкметамі кісты яечніка могуць стаць павелічэнне або паніжэнне ціску крыві, потлівасць, галавакружэнне, млоснасць і ваніты.\nБолевыя пачуцці пры овариальных пухлінах абгрунтаваныя раздражненнем і запаленнем брушыны, спазмам гладкай мускулатуры мачавой бурбалкі і іншых полых органаў. Не лічачы таго, пухліна можа раздражняць нервовыя канчаткі і сасудзістыя спляцення, размешчаныя ў паражніны малога таза. Пры навале вялікай колькасці змесціва ўнутры кісты адбываецца расцяжэнне яе сцен, парушаецца кровазабеспячэнне пухліны. У выніку развіваецца болевы сіндром рознай ступені выяўленасці. Ныючыя болі, час ад часу з'яўляюцца асноўным прыкметай кісты яечніка: іншыя сімптомы альбо зусім адсутнічаюць, альбо слаба выяўленыя.\nПры папиллярных цистаденомах і злаякасных пухлінах болевыя пачуцці з'яўляюцца часцей і раней. Гэта звязана з больш жвавым ростам, да таго ж такія пухліны могуць прарастаць у мачавая бурбалка і сцяну прамой кішкі, паражаць брушыну. Пачуцце цяжару, распірання панізе жывоціка звычайна назіраецца пры муцинозных кістах, таму што яны дамагаюцца вельмі вялікіх памераў.\nПарушэнні гарманальнага раўнавагі\nДа частых сімптомаў кісты яечніка ў дам ставяцца паталогіі менструальнага цыклу і дысфункцыянальныя маткавыя крывацекі. Цыкл становіцца нерэгулярным, менструацыі і працягваюцца даўжэй звычайнага. Нярэдка з'яўляюцца межменструальные крывацеку. Гэтыя з'явы звязаны з парушэннем выпрацоўкі ў яечніках эстрагенаў і гестагенов.\nПры нейкіх овариальных пухлінах і кістозных працэсах можа быць бясплоддзе. Сіндром поликистоза яечнікаў характарызуецца наступнымі сімптомамі:\nзавышанай масай цела,\nВирилизация (узнікненне мужчынскіх прыкмет) выяўляецца ў завышаным росце валасоў на целе і твары: на грудзях, жывоціку, сцегнах, спіне, падбародку. Малочныя залозы змяншаюцца, цела набывае мужчынскія рысы, нярэдка грубее голас. Гэтыя сімптомы звязаныя з завышанай выпрацоўкай андрогенов ў адказ на рэзістэнтнасць да інсуліну і высокі ўзровень інсуліну ў крыві. Адразу адзначаецца бясплоддзе, таму што яйкаклеткі не могуць выйсці з яечнікаў, і на іх месцы ўтворацца множныя кісты.\nВылучэння пры кісце яечніка ў галоўным з'яўляюцца ў тых выпадках, калі пухліна гарманальна актыўная, альбо маюцца парушэнні сінтэзу гармонаў у гіпофізе. Калі падвышаная выпрацоўка эстрагенаў, то з палавых шляхоў ўзнікаюць багатыя слізістыя вылучэнні. Па-за менструацыі можа быць ўзнікненне карычняватымі мажущей альбо крывяністыя вады.\nЯечнікі: здаровы і з пухлінай. Кісты яечніка могуць мець рознае будынак\nСімптомы ускладненай овариальной кісты\nДа галоўным ускладненняў кіст ставяцца перекрут ножкі, пашкоджанне капсулы, нагнаенне і озлокачествление. Пры першых 2-ух ускладненнях з'яўляецца рэзкі боль, нораў якой апісаны вышэй. Пры пераходзе пухліны ў злаякасную і яе распад могуць падацца наступныя сімптомы:\nпахуданне прама да знясілення;\nасцыт (вадкасць у брюшинной паражніны);\nагульная слабасць і недамаганне, мігрэні;\nдоўгі субфебрильный ўздым тэмпературы;\nстрата апетыту і г. д.\nЧас ад часу ў змесціва цистаденомы трапляюць драбнюткія арганізмы, адбываецца нагнаенне. У дадзеным выпадку тэмпература пры кісце яечніка бывае вельмі высокай (да 30 дзевяць і больш градусаў). Калі запаленне перабягае на брушыну і развіваецца перытаніт, то адзначаюцца напружанне брушных мускул, магутная хваравітасць пры пальпацыі. Могуць здацца сімптомы стрававальнай непраходнасці ў выніку парэзу ці паралічу кішачнага гасцінца:\nзатрымка газаў і крэсла,\nПрынцыпова: варта ведаць, якія сімптомы пры кісце яечніка паказваюць на ўзнікненне ускладненняў. Калі ў вас з'явіліся пазначаныя вышэй прыкметы, варта тэрмінова звярнуцца за дапамогай.\nВылячэнне кістозных пухлін яечнікаў\nАсноўны выгляд вылячэння пры цистаденомах яечніка – аперацыя. У юных дам галоўнай мэтай вылячэння з'яўляецца захаванне рэпрадуктыўнай функцыі альбо яе аднаўленне. Робяць органосохраняющие аперацыі (вылущивание маленькіх кіст, рэзекцыя часткі яечніка разам з ножкай кісты, лапароскопическое выдаленне 1-га яечніка). У дам старэй 50-гадовага ўзросту прыбіраюць здзіўлены яечнік сумесна з маткавай трубой альбо ўсе прыдаткі. Пры злаякасных кістах даводзіцца праводзіць ампутацыю маткі над похвы альбо экстирпацию з прыдаткамі. У пэўным выпадку хірургічная стратэгія вызначаецца выглядам кісты, яе памерамі і абцяжарваннямі. Пры маленькіх утварэннях час ад часу абмяжоўваюцца гарманальнай тэрапіяй і пастаянным наглядам.\nТакім макарам, пры кістах яечніка сімптомы і наступнае вылячэнне амаль ва ўсім вызначаюцца узростам дамы.\nКіста яечніка вылячэнне абмежаваную і хірургічнае\nЭндометриоидная кіста яечніка перадумовы, сімптомы і метады лячэння\nКіста правага яечніка сімптомы і вылячэнне


Журналісткам Андрэевай і Чульцовай пералічылі тэрмін зняволення: яны вызваляцца на два з паловай месяцы раней\nАсуджаным на два гады зняволення за стрым з Плошчы Перамен журналісткам Кацярыне Андрэевай і Дар'і Чульцовай пералічылі тэрмін зняволення з улікам змен у заканадаўства.\nПра гэта Радыё Свабода паведаміў муж Кацярыны Андрэевай Ігар Ільяш.\n«Кацярыне памянялі бірку на казённым строі і цяпер там значыцца новая дата вызвалення — 5 верасня», — паведаміў Ігар Ільяш пасля тэлефанавання ад жонкі з калоніі.\n«Кацярына расказала, што адчувае сябе добра, голас быў бадзёры. Раней яна пісала ў лістах, што ад 1 верасня яе ў каледж (ПТВ) залічылі, вучыцца на цырульніка. Кажа, што выкладчыкі прыемныя, добрая агульная атмасфера — вельмі дапамагае абстрагавацца ад сумнай рэчаіснасці. То-бок навучальны працэс ёй прыносіць пазітыўныя эмоцыі», — дадаў ён.\nІльяш удакладніў, што такое ж рашэнне было ўхваленае судом і адносна Дар'і Чульцовай.\nКацярына Андрэева (Бахвалава) і Даша Чульцова — журналісткі польскага тэлеканала, прызнанага беларускімі ўладамі экстрэмісцкім. Дзяўчатам прысудзілі па два гады калоніі за стрым з акцыі развітання з Раманам Бандарэнкам у лістападзе 2020 года ў Мінску. Яны павінны былі выйсці на волю 20 лістапада 2022 года.\nПасля ўнясення паправак у заканадаўства суд пастанавіў пералічыць тэрміны пакарання з разліку 1 дзень знаходжання ў СІЗА (да ўступлення прысуду ў сілу) = 1,5 дня знаходжання ў калоніі.