Lojistik reqressiyadan proqnozlaşdırılan ehtimalların qiymətləndirilməsi: fərqli metodlar fərqli hədəf populyasiyalarına uyğundur | Beynəlxalq Epidemiologiya Jurnalı | Oxford Academic\nClemma J Muller, Richard F MacLehose, Lojistik reqressiyadan proqnozlaşdırılan ehtimalların qiymətləndirilməsi: fərqli metodlar fərqli hədəf populyasiyalarına uyğundur, Beynəlxalq Epidemiologiya Jurnalı , Cild 43, Sayı 3, Sayı 3, 2014, Səhifələr 962-970, https://doi.org/ 10.1093 / ije / dyu029\nFon:Qarışıq tənzimlənən məntiqi reqressiyadan sonra proqnozlaşdırılan ehtimalları qiymətləndirmək üçün üç ümumi metodu nəzərdən keçiririk: marjinal standartlaşdırma (hədəf populyasiyadakı qarışıq paylanmasını əks etdirən ağırlıqlı ortalamaya toplanan proqnozlaşdırılan ehtimallar); rejimlərdə proqnozlaşdırma (hər bir qarışdırıcının modal dəyərinə uyğunlaşdırılaraq hesablanan şərti proqnozlaşdırılan ehtimallar); və ortada proqnozlaşdırma (hər bir qarışdırıcının orta dəyərinə qoyularaq hesablanan proqnozlaşdırılan ehtimallar). Hər bir metodun fərqli bir hədəf populyasiyasına uyğun olması praktikada az qiymətləndirilir. Xüsusi olaraq, vasitələrdəki proqnoz, ümumiyyətlə, ümumi tədqiqat populyasiyası üçün orta ehtimalların qiymətləndirilməsi kimi səhv yozulur və bundan əlavə, ikitərəfli qarışıqlıqlar olduqda mənasız təxminlər verir.Populyar statistik proqram paketlərindəki standart əmrlər əksər hallarda proqnozların səhvən səhv tətbiq olunmasına səbəb olur.\nMetodlar:Tətbiq olunan bir nümunədən istifadə edərək, bu metodlar arasında proqnozlaşdırılan ehtimallardakı uyğunsuzluqları nümayiş etdiririk, şərh üçün təsirləri müzakirə edirik və SAS və Stata üçün sintaksis təmin edirik.\nNəticələr:Marjinal standartlaşdırma məlumatların toplandığı ümumi populyasiya haqqında nəticə çıxarmaq imkanı verir. Rejimlərdə və ya vasitələrdə proqnoz yalnız müvafiq müşahidələr təbəqəsi haqqında nəticə çıxarmağa imkan verir. Dichotomous confounders ilə, proqnozlaşdırma real həyatda müşahidələri ehtiva etməyən bir təbəqəyə uyğundur.\nNəticələr:Marginal standartlaşdırma ümumi əhali haqqında nəticə çıxararkən uyğun bir üsuldur. Digər metodlardan ehtiyatla istifadə edilməli və ikitərəfli qarışıqlarla vasitələrdəki proqnozdan istifadə edilməməlidir. SAT deyil, Stata, marjinal standartlaşdırma üçün sadə metodları özündə birləşdirir.\nÇox dəyişkən məntiqi reqressiyadan ehtimalların proqnozlaşdırılması üçün ümumi metodlar, fərqli hədəf populyasiyaları üçün hesablamalarla nəticələnir; bu fərq çox vaxt tədqiqatçılar və analitiklər tərəfindən qiymətləndirilmir.\nBir və ya daha çox dəyişkən təbəqədə kategorik qarışıqlıqlar və ümumi nəticələr olan ümumi populyasiya haqqında nəticə çıxararkən, bütün qarışdırıcıları müəyyən bir dəyərə (məsələn, orta) təyin edən şərti proqnozlaşdırma metodlarına nisbətən marjinal standartlaşdırma üstünlük təşkil edir.\nKategorik qarışdırıcılarla, hər bir qarışdırıcının ortalama dəyərinə uyğun olaraq təyin olunan təbəqə, ümumiyyətlə heç bir real həyat qrupu ilə əlaqəli deyil. Bu metodla qiymətləndirilən şərti proqnozlaşdırılan ehtimallar, məqsəd marjinal effektləri qiymətləndirmək olduqda ciddi dərəcədə qərəzli ola bilər.\nStatistik proqram paketlərindəki standart metodlar (məsələn, SAS-da 'lsmeans') şərti ehtimalların səhvən qiymətləndirilməsinə səbəb ola bilər.\nStandartlaşdırmaya bənzər marjinal metodlar Stata'daki 'margins' əmri ilə asanlıqla tətbiq olunur və SAS üçün daha əvvəl bir makro nəşr edilmişdir.\nEpidemioloqlar tez-tez referent qrupla müqayisədə bir qrup insanda bir nəticə riskini qiymətləndirmək istəyirlər. Müşahidə təhlillərində bu müqayisələr adətən bir və ya daha çox qarışıq amil üçün tənzimlənir. Ən sadə ssenaridə, ikili məruz qalma, ikili nəticə və az sayda kateqoriyalı dəyişənlərlə standartlaşdırma, dəyişkən tənzimləmə üçün asan və intuitiv bir yanaşmadır və aydın şəkildə təyin edilmiş hədəf populyasiyasının şəffaf dəqiqləşdirilməsini tələb edir. 1-3 Məruz və məruz qalmayan qruplar üçün risk qiymətləndirmələri məruz qalmış, məruz qalmayan, ümumi və ya bəzi xarici populyasiyalardakı qarışıq paylamalarla standartlaşdırıla bilər 4 və daha sonra risk nisbəti və ya risk fərqi ilə müqayisə edilə bilər.\nStandartlaşdırılan təxminlər qeyri-sabit olur və ya hesablanmaq qeyri-mümkün olur, çünki tənzimləmə üçün daha çox dəyişkən hesab olunur və ya hər hansı bir dəyişən davamlı olduqda. Bu ssenaridə regresiya modelləşdirmə standartlaşmaya cəlbedici bir alternativdir; bu modellərdən əldə edilən təxmin ümumilikdə ümumi populyasiyaya standartlaşdırılaraq hesablanacağı təxminlərə ən yaxın olur. 5 Diqotomik nəticələr üçün məntiqi reqressiya müşahidə və eksperimental məlumatların təhlili üçün böyük seçimdir. Oran əmsalları asanlıqla lojistik modellərdən əldə edilir, lakin nisbi risk daha təsirli bir çarpma effekt ölçüsüdür və kovaryat təbəqələri üzərində yığılır. 6 Bundan əlavə, bahis nisbəti ümumi nəticələr üçün nisbi riski çox qiymətləndirir, baxmayaraq ki, onlar əksər hallarda ekvivalenti kimi yanlış təfsir olunur. 7 qatqı miqyasında,risk fərqi daha çox əlaqəlidir və orta qarşılıqlı təsirin ölçüsü olaraq daha asanlıqla əsaslandırılır, xüsusən qarşılıqlı təsirlərin mövcudluğunda. 8, 9\nRisk əsaslı birlikləri qiymətləndirmək üçün ən sadə yanaşma nisbi risk və ya risk fərqini birbaşa modelləşdirən statistik metodların tətbiq edilməsidir. 10 Məsələn, bir günlük əlaqəsi olan binomial ailənin ümumiləşdirilmiş xətti modeli nisbi riskin birbaşa qiymətləndirilməsinə imkan verəcəkdir. 5, 11 Alternativ olaraq, şəxsiyyət bağlantısını göstərərək, risk fərqini birbaşa qiymətləndirmək olar. Bununla yanaşı, bu yanaşmalar giriş linkindən istifadə edərək 100% -dən, şəxsiyyət linkindən istifadə edərək 0% -dən az və ya 100% -dən yüksək olan proqnozlaşdırılan ehtimalları əldə etmək imkanı ilə məhdudlaşır. Bəlkə də daha çox narahatlıq yaradan bu modellər praktik olaraq tez-tez yaxınlaşmır. 12 Çözümlərə, ehtimal olunan parametr dəyərlərinin boşluğunun məhdudlaşdırılması daxildir, 13 nisbi riski 14 modelləşdirmək üçün Poisson regresiyasından istifadə,15 və risk fərqini modelləşdirmək üçün adi ən kiçik kvadratların regresiyasından istifadə etmək. 16, 17 Bu həllər yaxınlaşma narahatlığından qaçınır, eyni zamanda səmərəliliyin azaldılması və ehtimal olunan ehtimal olunan ehtimal dəyərləri potensialına görə tənqid olunur. 18\nNisbi risk və ya risk fərqini qiymətləndirmək üçün tez-tez nəzərə alınmayan bir yanaşma məntiqi modeldən istifadə etmək, lakin əmsalları birbaşa şərh etməkdən çəkinməkdir. Bunun əvəzinə, nəticə çıxarmaq, modeldən hesablanmış və müvafiq olaraq 0 ilə 100% arasında düşmək məcburiyyətində qalan proqnozlaşdırılan ehtimallara əsaslana bilər. 12, 19 Lojistik reqressiyadan sonra proqnozlaşdırılan ehtimallardan təsir tədbirlərinin hesablanması, ümumi standartlaşdırma üsullarının düz bir şəkildə ümumiləşdirilməsidir, 18 və çoxsaylı qəti və davamlı qarışıqların daxil edilməsinə imkan verir. Proqnozlaşdırılan ehtimalları birləşdirmək üçün üç metod ədəbiyyatda yaygındır: (i) marjinal standartlaşdırma, 12,Nəticənin proqnozlaşdırılan ehtimallarının hər müşahidə olunan qarışıq dəyər üçün hesablandığı və sonra hər bir məruz qalma səviyyəsi üçün ayrı-ayrılıqda orta hesablanmış birləşdirildiyi 20-22; 23, 24 (ii) rejimlərində proqnoz, şərti proqnozlaşdırılan ehtimalların hər qarışıq səviyyəsi üçün ən ümumi dəyərində sabitlənərək hər bir məruz qalma səviyyəsi üçün hesablandığı 2, 20; 20, 22, 23 və (iii) şərti proqnozlaşdırılan ehtimalların hər bir təsir səviyyəsi üçün ortalama dəyərində sabitlənərək hər bir məruz qalma səviyyəsi üçün hesablandığı 2, 20 vasitələrindəki proqnoz. Bu metodlardan hər hansı birinin 25-29 proqnozlaşdırılan ehtimalları nisbi risk və ya risk fərqini qiymətləndirmək üçün ziddiyyət təşkil edə bilər. 30,31 Təxmini effekt ölçüsü adətən seçilmiş metoda görə bəzən kəskin dərəcədə fərqlənəcək və fərqli hədəf populyasiyalarında qiymətləndirilən təsir tədbirlərinə cavab verəcəkdir. 32 Əsas, lakin tez-tez qiymətləndirilməyən fərq metod 1 və 2 və 3-ün şərti şərhlərinə qarşı marjinal şərhdir. 12, 32 İstənilən nəticə çıxarmaq üçün uyğun olmayan bir metodun səhv tətbiq edilməsindən istifadəçi səhvləri yanıltıcı təsir ölçüsü qiymətləndirmələrinə səbəb ola bilər. . Bu yazıda fiziki aktivlik və bədən kütləsi indeksi arasındakı əlaqənin müşahidəli bir araşdırmasının məlumatlarını istifadə edərək proqnozlaşdırılan ehtimalları və düzəliş edilmiş risk müqayisələrini qiymətləndirmək üçün bu üç metodun əsasını və şərhini müzakirə edirik.32 Əsas, lakin tez-tez qiymətləndirilməyən bir fərq, metod 1 və 2 və 3-ün şərtli şərhlərinə qarşı marjinal şərhdir. . Bu yazıda fiziki aktivlik və bədən kütləsi indeksi arasındakı əlaqənin müşahidəli bir araşdırmasının məlumatlarını istifadə edərək proqnozlaşdırılan ehtimalları və düzəliş edilmiş risk müqayisələrini qiymətləndirmək üçün bu üç metodun əsasını və şərhini müzakirə edirik.32 Əsas, lakin tez-tez qiymətləndirilməyən fərq metod 1 və 2 və 3-ün şərti şərhlərinə qarşı marjinal şərhdir. 12, 32 İstənilən nəticə çıxarmaq üçün uyğun olmayan bir metodun səhv tətbiq edilməsindən istifadəçi səhvləri yanıltıcı təsir ölçüsü qiymətləndirmələrinə səbəb ola bilər. . Bu yazıda fiziki aktivlik və bədən kütləsi indeksi arasındakı əlaqənin müşahidəli bir araşdırmasının məlumatlarını istifadə edərək proqnozlaşdırılan ehtimalları və düzəliş edilmiş risk müqayisələrini qiymətləndirmək üçün bu üç metodun əsasını və şərhini müzakirə edirik.Bu yazıda fiziki aktivlik və bədən kütləsi indeksi arasındakı əlaqənin müşahidəli bir araşdırmasının məlumatlarını istifadə edərək proqnozlaşdırılan ehtimalları və düzəliş edilmiş risk müqayisələrini qiymətləndirmək üçün bu üç metodun əsasını və şərhini müzakirə edirik.Bu yazıda fiziki aktivlik və bədən kütləsi indeksi arasındakı əlaqənin müşahidəli bir araşdırmasının məlumatlarını istifadə edərək proqnozlaşdırılan ehtimalları və düzəliş edilmiş risk müqayisələrini qiymətləndirmək üçün bu üç metodun əsasını və şərhini müzakirə edirik.\nLogistik reqressiya və proqnozlaşdırılan ehtimallar\nMetod 1: marjinal standartlaşdırma\nMetod 2: rejimlərdə proqnoz\nMetod 3: vasitədə proqnoz\nMarjinal standartlaşdırma və proqnozlaşdırma vasitələri\nXətti reqressiyada metodlar 1 və 3 eyni nəticələr verəcək, lakin bu bərabərlik lojistik reqressiya kimi qeyri-xətti modellər üçün tətbiq edilmir. 2, 8 Bu fenomenin riyazi xüsusiyyətləri daha çox qiymətləndirilən bahis nisbətlərinin yıxılmaması xüsusiyyətlərinə bənzəyir. 39–41 Eynilə, nəticə bütün qarışıq təbəqələrdə nadir olduqda və ya logit modelindəki qarışdırıcıların xətti birləşməsi nəticə ilə zəif əlaqəli olduqda, metod 3 metod 1-ə yaxınlaşa bilər. Lakin, bu şərtlər səhv hesab edildikdə, üsullar kəskin şəkildə fərqlənə bilər.\nMarjinal standartlaşdırma (kəsikli düz xətt) və fərziyyə populyasiyasından kənar insanlarda vasitə (bərk əyri xətt) ilə proqnozlaşdırma istifadə edərək məntiqi reqressiyadan sonra proqnozlaşdırılan ehtimalların hesablanmasını əks etdirən siqmoid əyrinin yarısı.\nBu nümunədə tədqiqat populyasiyasının% 50-si kişilərdir, buna görə z̄ = 0.5 və Pr (Y = 1 | Set [E = 0], Z = 0.5) = exp [4.60 × 0.5] / (1 + exp [4.60 × 0.5]) = 0.91. Bir çox analitik, cinsin orta dəyərində proqnozlaşdırılan ehtimalın kişilər və qadınlar üçün proqnozlaşdırılan ehtimalların ortalamasına bərabər olduğunu düşünərək bu yanaşmanı motivasiya edir. Əksinə, 0.91,% 50 kişi olan mövcud olmayan insanlar qrupu üçün proqnozlaşdırılan ehtimalı əks etdirir. Əslində, kişi və qadın proqnozlaşdırılan ehtimalların hər hansı bir ortalaması ikisinin xətti birləşməsi olacaqdır (Şəkil 1-də düz kəsikli xəttlə təsvir olunduğu kimi). Yenə də müşahidələrin yarısının qadın, yarısının kişi olduğunu düşündüyümüzdə ∑Pr (Y = 1 | Set [E = 0], Z = z) Pr (Z = z) = (0.50 × 0.5 + 0.99 × 0.5 ) = 0.75. Bu ssenaridəmetod 3-ün tətbiqi, mövcud olmayan bir populyasiya üçün proqnozlaşdırılan ehtimalla nəticələnir və marjinal orta dəyəri (metod 1)% 21-dən çox qiymətləndirir. Növbəti hissədə bu fenomeni daha ətraflı göstərmək üçün əsaslı bir nümunə təqdim edirik.\nBu nümunə üçün məlumatlar, pəhriz qəbulunu, fiziki aktivliyi, çəkiyə nəzarət davranışlarını, çəkini araşdırmaq üçün hazırlanmış uzunlamasına bir tədqiqatın ikinci və üçüncü dalğaları olan Project EAT (Yeniyetmələrdə və Gənc Yetişkinlərdə Yemək və Fəaliyyət) -II və Project EAT-III-dən götürülmüşdür. gənclərdə vəziyyət və bu nəticələrlə əlaqəli amillər. Layihə EAT-I-də (1998–99) Minneapolis / St 31 dövlət məktəbində 2516 kiçik və yuxarı lisey şagirdi. Minnesota şəhərinin Paul metropol bölgəsi anketləri və antropometrik tədbirləri tamamladı. 42, 43 Project-EAT-II (2003-04) və -III (2008-09) araşdırmaçıları, davranışlar və çəki vəziyyətindəki uzununa dəyişikliyi qiymətləndirmək üçün, sırasıyla 2437 və 1902 iştirakçını təqib etdilər.\nLayihə EAT-III tədqiqatında bədən kütlə indeksi ilə ikiqat fiziki aktivlik ölçüsü arasındakı kəsişmə əlaqəsini araşdırdıq. Hədəf hədəfimiz bu işə yazılmış 16–23 yaşlı gənclərin ümumi əhalisidir. Nəticə, kilolu / piylənmə, bədən kütlə indeksi ≥25 kq / m 2 olaraq təyin olundu. Zərər, aşağı fiziki aktivlik, həftədə 10 saatdan az orta və ya güclü bir fiziki fəaliyyətlə məşğul olmaq kimi müəyyən edilmişdir. Həm nəticə həm də məruz qalma ümumi idi: kilolu / piylənmə yayılması% 46.1, aşağı fiziki aktivliyin yayılması isə% 90.5 idi. Logistik regresiya modellərində dalğa 3, qadın cinsi, ağ irq,iştirakçı dalğa 2-dən əvvəlki ildə pəhriz olub-olmaması və dalğa 2-də ölçülən həddindən artıq kilolu / obez bədən kütləsi indeksi. Hər hansı bir dəyişən üçün itkin məlumatlarla müşahidələr xaric edildikdən sonra son nümunə ölçümüz 1678 idi.\nCədvəl 1 dalğa 3-də həddindən artıq çəki / piylənmə vəziyyətinə görə təsviri statistikanı, habelə birləşdirilmiş nümunə üçün hər bir dəyişkənliyin orta və rejimini göstərir. Metod 2-nin tətbiqinə hazırlaşmaq üçün hər bir qarışığı öz rejiminə bərabər qoyduq (≥18 yaş, qadın, Ağ, dalğa 2-dən əvvəl bir il pəhriz yeməmiş, 2-ci dalğada kilolu və ya piylənməmiş). Bu təbəqə 148 müşahidədən ibarətdir (məlumatların% 9-u) və üçüncü ən geniş yayılmış qarışıq nümunəsidir (Cədvəl 2). Dichotomous confounders-in ən çox yayılmış birgə paylanması (yaş ≥18 yaş, kişi, Ağ irq, dalğa 2 məlumat toplanmasından əvvəlki ildə pəhriz yeməmişdir, dalğa 2-də kilolu və ya piylənməmiş) yalnız 266 müşahidədən ibarətdir ( məlumat).\nMinneapolis / St. Paul, MN, 2008-09\n. Dalğa 3 bədən kütlə indeksi a. .\nArtıq çəki / obez. Normal . Kombinə.\n( n = 773). ( n = 905). ( n = 1678).\n%. %. Orta. Rejim.\nAşağı fiziki fəaliyyət 93.3 88.1 0.9 1\nYaş ≥18 yaş 81.4 75.1 0.8 1\nQadın 48.0 58.5 0.5 1\nAğ yarış 66.4 70.4 0.7 1\nDalğa 2-dən əvvəlki ildə pəhriz 50.6 34.8 0.4 0\nDalğa 2-də kilolu / obez 60.8 5.9 0.3 0\na Kilolu / obez = bədən kütlə indeksi ≥25 kq / m 2, normal = bədən kütlə indeksi\nb Dalğa 2 2003–04-cü illərdə həyata keçirilmişdir.\nDalğa 3 iştirakçılar (arasında dichotomous qarışa dəyərlərin birgə bölüşdürmələri ilə müəyyən edilmiş beş ən ümumi təbəqələri n yeniyetmə və gənc böyüklər, Minneapolis / St Bəslənmə = 1678) və fəaliyyəti. Paul, MN, 2008-09\n. Dichotomous confounder dəyərləri. Paylama.\nRütbə. Yaş ≥ 18 yaş. Qadın. Ağ yarış. Dalğa 2 a-dan əvvəlki ildə diyeta edilmişdir. Dalğa 2-də kilolu / obez b. n . %.\n1 1 0 1 0 0 266 15.9\n2 1 1 1 1 0 183 10.9\n3c 1 1 1 0 0 148 8.8\n4 1 1 1 1 1 99 5.9\n5 1 0 1 0 1 86 5.1\n2003-2004-cü illərdə aparılmış bir Dalğa 2.\nb Bədən kütləsi indeksi ≥25 kq / m 2.\nc Hər qarışdırıcıyı öz rejiminə bərabər olaraq müstəqil olaraq təyin etməklə qalın qat təbəqəsi.\nCədvəl 3 düzəldilməmiş cədvəl analizindən və proqnozlaşdırılan ehtimalları hesablamaq üçün üç metoddan nəticələr göstərir. Bu nəticələri əldə etmək üçün məlumat sintaksisi Əlavədə verilmişdir ( IJE- də Əlavə məlumatlar kimi mövcuddur)onlayn). Təsir tədbirləri yayılma nisbətləri və yayılma fərqləri kimi təqdim olunur. Marjinal standartlaşdırma ümumi populyasiyada nəticə çıxarmağa imkan verir və biz düzəldilməmiş analizlə müqayisədə yayılma nisbəti (1.3 vs 1.5) və yayılma fərqi (12.2% vs 15.0%) arasında cüzi fərqləri müşahidə edirik. Rejimlərdə proqnoz yalnız ≥18 yaşında, qadın, Ağ, dalğa 2-dən əvvəl bir il pəhriz yeməyən və əvvəllər kilolu və ya obez olmayan insanlara aid olan bir yayılma nisbəti (2.1) və yayılma fərqi (% 9.9) verir. . Vasitələrdə proqnozlaşdırma 18% və ya daha çox 78%, 54% qadın, 69% White, 42% pəhrizli insanların mövcud olmayan populyasiyasına uyğun bir yayılma nisbəti (1.6) və yayılma fərqi (% 19.9) verir. dalğa 2-dən bir il əvvəl və dalğa 2-də% 31 kilolu / obez.\nDalğa 3 iştirakçılar (arasında fiziki fəaliyyət statusu ilə kilolu / piylənmə yayılması müqayisə proqnozlaşdırılan ehtimallar və təsiri tədbir hesablamalarına n yeniyetmə və gənc böyüklər, Minneapolis / St Bəslənmə = 1678) və fəaliyyəti. Paul, MN, 2008-09\n. Dalğa 3 kilolu / piylənmə ehtimalı proqnozlaşdırılır. Aşağı fiziki aktivlik və yüksək fiziki fəaliyyət.\n. Aşağı fiziki aktivlik%. Yüksək fiziki aktivlik%. Yayılma nisbəti. 95% CI. Yayılma fərqi. 95% CI.\nDüzəliş edilməyib 47.5 32.5 1.5 1.2, 1.8 15.0 7.3, 22.7\nMarjinal standartlaşdırma b 47.3 35.1 1.3 1.1, 1.6 12.2 6.2, 18.2\nRejimlərdə proqnoz b 19.3 9.4 2.1 1.2, 2.9 9.9 5.6, 14.2\nVasitə ilə proqnozlaşdırma b 51.1 31.2 1.6 1.2, 2.1 19.9 10.2, 29.7\nCI, güvən intervalı.\nbir bədən kütlə indeksi ≥25 kq / m 2.\nb ≥ 18 yaş, qadın cinsi, ağ irq, dalğa 2-dən əvvəlki ildə pəhriz (2003-04) və 2-ci dalğada həddindən artıq çəki / obez olmaq (bədən kütləsi indeksi ≥25 kq / m 2) ikiqat göstəricilər üçün tənzimlənir.\nEffekt ölçüsünün şərh edilə bilməsi üçün, maraqlanan populyasiya açıq şəkildə ifadə edilməlidir. 44 Logistik reqressiyadan sonra risk (və ya yayılma) nisbətləri və ya fərqlər qiymətləndirilərkən, bu detala yetərincə diqqət verilməməsi, ehtimal olunmayan və bəlkə də mövcud olmayan populyasiyalar üçün birliklərin qiymətləndirilməsinə səbəb oldu. Dichotomous confounders olduqda, məqsəd ümumi tədqiqat populyasiyasındakı orta birliyin modelləşdirilməsi olduqda, uyğun seçimdir. Bizim nümunəmizdə metod 2 nümunənin yalnız 9% -ni təşkil edən təbəqə üçün proqnozlaşdırılan ehtimalları qiymətləndirir, metod 3 isə mövcud olmayan populyasiya üçün proqnozlaşdırılan ehtimalları qiymətləndirir. Bu səbəbdən, 2 və 3-cü metodlar, ümumi maraq populyasiyasında marjinal birliyin surrogate təxminləri kimi zəif seçimlərdir.Daha əvvəl qeyd edildiyi kimi, metod 3, nəticənin bütün kovariat təbəqələrində nadir olduqda və ya qarışdırıcıların xətti birləşməsi məlumatlı olmadıqda, nümunəmizdə yerinə yetirilməyən şərtlər olduqda, marginal orta göstəricilərə yaxınlaşa bilər. Metod 1, eyni zamanda əvvəlcədən ümumilikdə regresyon modelləri üçün, 45 və xüsusilə lojistik reqressiya 46, 47 və marjinal üçün açıqlandığı kimi ikiqat möhkəm təsir ölçüsü təxminləri yaratmaq üçün kovariatların (məsələn, meyl skorlarının) funksiyası kimi pozğunluğu modelləşdirən metodlarla birləşdirilə bilər. effektlərin qiymətləndirilməsi. 48 Bu, çox sayda qarışıqlığa səbəb olan bir nəticəni geridə qoyarkən xüsusilə arzu oluna bilər və bu da modelin dəqiqləşdirilməməsi səbəbindən qərəzli yanaşma ilə bağlı narahatlığı artırır.metod 3, nəticənin bütün kovariat təbəqələrində nadir olduqda və ya qarışdırıcıların xətti birləşməsi məlumatlı olmadığı zaman marginal orta göstəricilərə yaxınlaşa bilər, nümunəmizdə yerinə yetirilməyən şərtlər. Metod 1, eyni zamanda əvvəlcədən ümumilikdə regresyon modelləri üçün, 45 və xüsusilə lojistik reqressiya 46, 47 və marjinal üçün açıqlandığı kimi ikiqat möhkəm təsir ölçüsü təxminləri yaratmaq üçün kovariatların (məsələn, meyl skorlarının) funksiyası kimi pozğunluğu modelləşdirən metodlarla birləşdirilə bilər. effektlərin qiymətləndirilməsi. 48 Bu, çox sayda qarışıqlığa səbəb olan nəticəni geriləyərkən xüsusilə arzu oluna bilər ki, bu da modelin səhv təyin olunması səbəbindən qərəzliliklə bağlı narahatlığı artırır.metod 3, nəticənin bütün kovariat təbəqələrində nadir olduqda və ya qarışdırıcıların xətti birləşməsi məlumatlı olmadığı zaman marginal orta göstəricilərə yaxınlaşa bilər, nümunəmizdə yerinə yetirilməyən şərtlər. Metod 1, eyni zamanda əvvəlcədən ümumilikdə regresyon modelləri üçün, 45 və xüsusilə lojistik reqressiya 46, 47 və marjinal üçün açıqlandığı kimi ikiqat möhkəm təsir ölçüsü təxminləri yaratmaq üçün kovariatların (məsələn, meyl skorlarının) funksiyası kimi pozğunluğu modelləşdirən metodlarla birləşdirilə bilər. effektlərin qiymətləndirilməsi. 48 Bu, çox sayda qarışıqlığa səbəb olan nəticəni geriləyərkən xüsusilə arzu oluna bilər ki, bu da modelin səhv təyin olunması səbəbindən qərəzliliklə bağlı narahatlığı artırır.meyl skorları) əvvəllər ümumilikdə regresyon modelləri üçün, 45 və xüsusilə lojistik reqressiya 46, 47 və marjinal təsir qiymətləndirmələri üçün əvvəllər təsvir edildiyi kimi ikiqat möhkəm təsir ölçüsü təxminləri yaratmaq. 48 Bu, çox sayda qarışıqlığa səbəb olan bir nəticəni geridə qoyarkən xüsusilə arzu oluna bilər və bu da modelin dəqiqləşdirilməməsi səbəbindən qərəzli yanaşma ilə bağlı narahatlığı artırır.meyl skorları) əvvəllər ümumilikdə reqressiya modelləri üçün, 45 və xüsusilə lojistik reqressiya 46, 47 və marjinal effektlərin qiymətləndirilməsi üçün əvvəllər təsvir edildiyi kimi ikiqat güclü təsir ölçüsü təxminlərini yaratmaq. 48 Bu, çox sayda qarışıqlığa səbəb olan bir nəticəni geridə qoyarkən xüsusilə arzu oluna bilər və bu da modelin dəqiqləşdirilməməsi səbəbindən qərəzli yanaşma ilə bağlı narahatlığı artırır.\nMetod 1-in marginal standartlaşdırma yanaşması hər hansı bir müəyyən hədəf kütləsi üçün ehtimalları qiymətləndirmək üçün istifadə oluna bilər, digər metodlar daha az universaldır. Hədəf, ən ümumi qarışıq dəyərlər tərəfindən müəyyən edilmiş fərdlərin təbəqəsinə dair çıxışı məhdudlaşdırmaqdırsa, metod 2 etibarlı nəticələr verir. Bununla birlikdə, orta səviyyəli qarışıqlıq verənlər də regresiyaya daxil olduqda, modal təbəqə əhalinin yalnız kiçik bir hissəsini əks etdirə bilər. Nümunəmizdə, 18 yaş və yuxarı yaşlı pəhriz yeməyən və kilolu və ya dalğa 2-də piylənməyən ağ qadınlar arasında modal təbəqədəki fəaliyyət səviyyələrinin ziddiyyətli olması, bu, şübhəsiz ki, qanuni bir hədəf populyasiyadır, lakin xüsusi maraq kəsb etmir. hər kəsə, şübhəsiz ki, bütün digər qarışıq təbəqələrin xaricinə deyil. Lakin,metod 2 təsir ölçüsü dəyişikliyinə dair dəlil olduqda epidemioloqlara müraciət edə bilər.\nMetod 3, reqressiya modelindəki hər qarışıq ortalamasında birləşmələri qiymətləndirir. İkili kovariatların iştirakı ilə, proqnozlaşdırma heç bir real dünya qrupu üçün mənalı olmayan nəticələr verir. Sadə dillə desək, heç kim dalğa 2-də% 54 qadın və ya% 31 kilolu / obez ola bilməz. Bu ölçü seçiminin əsaslandırılması çox vaxt açıq şəkildə ifadə edilmir, lakin dəyişikliklər vasitəsi ilə hesablanan assosiasiyanın bərabər olduğu fərziyyəsini əks etdirə bilər. ümumi ortaq assosiasiyaya. Təəssüf ki, ters logit və ya ekspit kimi xətti proqnozlaşdırıcıya çevrilən regresiya modellərində lojistik reqressiyadakı çevrilmə bu ümumiyyətlə doğru deyil. 18 Proqnozlaşdırılan ehtimalları hesablayarkən ortalamaların tərs lojiti (metod 3) tərs lojitlərin ortalamasına bərabər deyil (metod 1). Təcrübədəmetod 3 ilə gətirilən səhv, qarşılaşdırıcının nəticə ilə zəif bir əlaqəsi olduqda kiçik ola bilər. Ancaq göstərdiyimiz kimi, daha çox məlumat verən ikili qarışdırıcılar üçün proqnozun səhv tətbiqi, fərqli dərəcədə təsir ölçüsü təxminləri ilə nəticələnə bilər. Metod 3, populyasiyada orta dəyərlərin olması mümkündürsə, davamlı qarışdırıcılar üçün mənalı nəticələr verə bilər, lakin bu analizlərdə kovariate vasitələri ilə müəyyən edilmiş təbəqə ilə məhdudlaşdırılmalıdır.Metod 3, populyasiyada orta dəyərlərin olması mümkündürsə, davamlı qarışdırıcılar üçün mənalı nəticələr əldə edə bilər, lakin bu analizlərdə kovariat vasitəsi ilə müəyyən edilmiş təbəqə ilə məhdudlaşdırılmalıdır.Metod 3, populyasiyada orta dəyərlərin olması mümkündürsə, davamlı qarışdırıcılar üçün mənalı nəticələr əldə edə bilər, lakin bu analizlərdə kovariat vasitəsi ilə müəyyən edilmiş təbəqə ilə məhdudlaşdırılmalıdır.\nQeyd etmək vacibdir ki, marjinal təsir qiymətləndirməsinin bir çox faydası olsa da, fərdlər və ya ümumi əhalinin xüsusi alt qrupları üçün şərti təsirləri proqnozlaşdırmaq üçün istifadə edilməməlidir. Bu, müəyyən bir xəstə üçün ən yaxşı müalicəni seçmək kimi klinik tətbiqetmə ilə analizlər üçün xüsusilə vacib bir fərqdir. Bunun əvəzinə, bu vəziyyətdə olan müstəntiqlər şərti proqnozlaşdırma modellərinə üstünlük verə bilərlər. Bununla birlikdə, modellər bəzi uyğunlaşmalarla şərtləndirilsə də, digərlərindən kənarlaşdırmaq arzu oluna bilər.\nMetod 1-i tətbiq etmək üçün Stata (StataCorp, College Station, TX) ən istifadəçidir. 31 11-ci və sonrakı versiyalarda 'margins' əmri, ümumi və məruz qalan əhali üçün Əlavədə göstərildiyi kimi populyasiyanın ortalama təxminlərinə görə borcludur ( IJE- də Əlavə məlumatlar kimi mövcuddur)onlayn). Güvən fasilələri bootstrap və ya delta metodu ilə hesablana bilər, ikincisi 'margins' əmri ilə avtomatik olaraq yaradılır. 12, 31 Metod 2 üçün istifadəçilər hər bir qarışdırıcı üçün modal dəyəri ayrı-ayrılıqda təyin etməlidirlər. 'Atmeans' seçimi asanlıqla metod 3 üçün nəticələr yaradır. Stata 10 və daha əvvəlki versiyalarında, "tənzimləmə" əmri, hər üç metod üçün də ehtimal olunan ehtimalları qiymətləndirmək üçün istifadə edilə bilər, lakin borc, vasitə ilə proqnozlaşdırılır və daha mürəkkəb proqramlaşdırma lazımdır metodu tətbiq etmək 1. 12\nBildiyimizə görə, SAS metoduna (SAS Institute Inc., Cary, NC) uyğun gələn proqnozlaşdırılan ehtimalları əldə etməyin sadə bir yolu yoxdur. PROC GENMOD-a əlavə edilmiş LSMEANS seçimi ən intuitiv görünür, lakin asanlıqla vasitə proqnozunu əks etdirən nəticələrdən başqa bir şey çıxarmır. Hətta OM (müşahidə olunan son hədlər) seçimi, sadəcə SINIF bəyanatında kategorik olaraq müəyyən edilən səhv edənlər üçün qarşılaşdırılmış səviyyələr arasındakı qüsursuz tarazlığın fərziyyəni müşahidə olunan nisbətlərə (yəni vasitə ilə proqnozlaşdırma) dəyişdirir. 30 SAS istifadə edərək marjinal standartlaşdırma tətbiq etmək istəyən oxucuları başqa bir yerdə təsvir olunan bir makroya yönəldirik. 49 SAS tərəfindən çağırıla bilən SUDAAN-dakı (Tədqiqat Üçbucağı İnstitutu, Tədqiqat Üçbucağı Parkı, NC) PROC RLOGIST əmri 1 üsulunu tətbiq edə bilər (müəlliflərdən əldə olunan sintaksis),və kompleks tədqiqat məlumatları ilə lojistik reqressiyadan sonra risk nisbətlərini və risk fərqlərini qiymətləndirmək üçün marjinal proqnozu təsvir edən SUDAAN metodları dərc edilmişdir. 50\nQeyri-obyektiv risk nisbətini və ya konfiqurasiya edilmiş logistik reqressiyadan risk fərqini qiymətləndirmək üçün proqnozlaşdırılan ehtimalların hesablanması metodu hədəf faiz kütləsi ilə uyğunlaşdırılmalıdır. Ədəbiyyatda tez-tez istifadə olunan üç metod üçün tətbiq olunan və nəticəli hədəf populyasiyalarının tətbiqlərini nəzərdən keçirdik. Hər bir müşahidə olunan dəyişkən profil üçün proqnozlaşdırılan ehtimalların ağırlıqlı ortalaması ilə həyata keçirilən ən intuitiv və mənalı yanaşma ümumi populyasiyanın standartlaşdırılmasına bənzəyir. Rejimlərdəki proqnoz etibarlı nəticələr verir, lakin nəticə ən ümumi kovaryat dəyərləri ilə təyin olunan tək təbəqə ilə məhdudlaşır. Dichotomous covariates varlığında vasitələrdəki proqnoz mənalı deyil,və qarışıqlıqlar nəticə ilə güclü bir şəkildə əlaqələndirildikdə və təsir ölçüsü təxmininin əhali ortalamasını təmsil etdiyi kimi şərh edildikdə əhəmiyyətli səhvlər yarada bilər. Təəssüf ki, proqnozlaşdırılan ehtimalları lojistik modellərdən çıxarmaq əmrlərini özündə cəmləşdirən statistik proqram paketlərində, proqram sənədlərində hər zaman standart yanaşma və müvafiq hədəf kütləsi aydın şəkildə müəyyənləşdirilmir. Xüsusilə, SAS və Stata-dakı standart əmrlər, proqnozlaşdırmanın səhvən tətbiq olunmasına səbəb ola bilər. Dichotomous confounders üçün düzəlişlər edildikdə, marginal standartlaşdırma, tədqiqat nümunəsinin götürüldüyü ümumi mənbə populyasiyasına dair nəticə çıxarmaq üçün uyğun bir üsuldur və Əlavədə verilmiş sintaksisin istifadəsini asanlaşdıracağına ümid edirik (Əlavə məlumatlarvə Əlavədə göstərilən sintaksisin istifadəsini asanlaşdıracağına ümid edirik (əlavə məlumat kimi mövcuddurvə Əlavədə göstərilən sintaksisin istifadəsini asanlaşdıracağına ümid edirik (əlavə məlumat kimi mövcuddurvə ümid edirik ki, Əlavədə verilmiş sintaksis onun istifadəsini asanlaşdıracaqdır (Əlavə məlumatlar kimi mövcuddurvə Əlavədə göstərilən sintaksisin istifadəsini asanlaşdıracağına ümid edirik (əlavə məlumat kimi mövcuddurvə ümid edirik ki, Əlavədə verilmiş sintaksis onun istifadəsini asanlaşdıracaqdır (Əlavə məlumatlar kimi mövcuddurvə Əlavədə göstərilən sintaksisin istifadəsini asanlaşdıracağına ümid edirik (əlavə məlumat kimi mövcuddurproqnozlaşdırılan ehtimalları lojistik modellərdən çıxarmaq əmrlərini özündə cəmləşdirən statistik proqram paketlərində, proqram sənədlərində varsayılan yanaşma və uyğun hədəf kütləsi həmişə dəqiq müəyyənləşdirilmir. Xüsusilə, SAS və Stata-dakı standart əmrlər, proqnozlaşdırmanın səhvən tətbiq olunmasına səbəb ola bilər. Dichotomous confounders üçün düzəlişlər edildikdə, marginal standartlaşdırma, tədqiqat nümunəsinin götürüldüyü ümumi mənbə populyasiyasına dair nəticə çıxarmaq üçün uyğun bir üsuldur və Əlavədə verilmiş sintaksisin istifadəsini asanlaşdıracağına ümid edirik (Əlavə məlumatlarproqnozlaşdırılan ehtimalları lojistik modellərdən çıxarmaq əmrlərini özündə cəmləşdirən statistik proqram paketlərində, proqram sənədlərində varsayılan yanaşma və uyğun hədəf kütləsi həmişə dəqiq müəyyənləşdirilmir. Xüsusilə, SAS və Stata-dakı standart əmrlər, proqnozlaşdırmanın səhvən tətbiq olunmasına səbəb ola bilər. Dichotomous confounders üçün düzəlişlər edildikdə, marginal standartlaşdırma, tədqiqat nümunəsinin götürüldüyü ümumi mənbə populyasiyasına dair nəticə çıxarmaq üçün uyğun bir üsuldur və Əlavədə verilmiş sintaksisin istifadəsini asanlaşdıracağına ümid edirik (Əlavə məlumatlarXüsusilə, SAS və Stata-dakı standart əmrlər, proqnozlaşdırmanın səhvən tətbiq olunmasına səbəb ola bilər. Dichotomous confounders üçün düzəlişlər edildikdə, marginal standartlaşdırma, tədqiqat nümunəsinin götürüldüyü ümumi mənbə populyasiyasına dair nəticə çıxarmaq üçün uyğun bir üsuldur və Əlavədə verilmiş sintaksisin istifadəsini asanlaşdıracağına ümid edirik (Əlavə məlumatlarXüsusilə, SAS və Stata-dakı standart əmrlər, proqnozlaşdırmanın səhvən tətbiq olunmasına səbəb ola bilər. Dichotomous confounders üçün düzəlişlər edildikdə, marginal standartlaşdırma, öyrənmə nümunəsinin götürüldüyü ümumi mənbə populyasiyasına dair nəticə çıxarmaq üçün uyğun bir üsuldur və Əlavədə verilmiş sintaksisin istifadəsini asanlaşdıracağına ümid edirik (Əlavə məlumatlarIJE onlayn).\nBu iş Milli Səhiyyə İnstitutlarının bir qrantı ilə dəstəklənmişdir (qrant sayı 1U01-HD061940).\nErkən qaralamalarla əlaqədar geribildirim və məsləhət verdiyinə görə Jay Kaufman'a təşəkkür edirik. Anonim rəyçiləri əlyazmanı yaxşılaşdırmaq üçün faydalı tənqid və təkliflərinə görə təşəkkür edirik.\nZəmanətçi: Hər iki müəllif bu əlyazmanın məzmununa zamin kimi xidmət edəcəklər.


Dünya Bankının Vaşinqtondakı baş ofisində Azərbaycan günləri keçiriləcək | AgahMedia.Com\nHome » Diaspora, Ümumi\t» Dünya Bankının Vaşinqtondakı baş ofisində Azərbaycan günləri keçiriləcək\nAzərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı və Dünya Bankının Azərbaycan Ofisinin təşkilatçılığı ilə 15-16 mart tarixlərində Dünya Bankının Vaşinqtondakı baş ofisində Azərbaycan günləri keçiriləcək. AgahMedia.Com portalının Mərkəzi Bankdan aldığı məlumata görə, bu məqsədlə Azərbaycan Mərkəzi Bankının sədri Elman Rüstəmovun rəhbərliyi ilə nümayəndə heyəti Vaşinqtona səfər edəcək.\n1992-ci ildən etibarən Dünya Bankı ilə Azərbaycan arasında qurulan əməkdaşlıq nəticəsində Dünya Bankı Azərbaycana bazar iqtisadiyyatının qurulması, yoxsulluğun azaldılması, modern infrastrukturun yaradılması və maliyyə sektorunun inkişafında aktiv dəstək göstərmişdir.\nAgahMedia.Com portalının Mərkəzi Bankdan aldığı məlumata görə,Dünya Bankının Vaşinqtondakı binasında keçirilən Azərbaycan günlərində də Dünya Bankı ilə Azərbaycan arasındakı faydalı əməkdaşlıq qeyd olunacaq, bu çərçivədə keçiriləcək yüksək səviyyəli görüşlərlə Azərbaycan və Dünya Bankı arasındakı əlaqələr və dialoq daha da möhkəmləndiriləcək. Azərbaycan günləri çərçivəsində Azərbaycan mədəniyyəti də geniş təbliğ olunacaq.\nMərasimdə həmçinin, Dünya Bankının binasında xalçaçılıq sərgisinin təşkili, DB və BVF əməkdaşlarına Azərbaycan mətbəxini tanıtmaq məqsədilə nahar zamanı Azərbaycan milli xörəkləri, həmçinin Azərbaycan musiqi incilərinin təqdim edilməsi, eləcə də Azərbaycanı tərənnüm edən fotoqalereyanın nümayiş etdirilməsi nəzərdə tutulub. Dünya Bankındakı Azərbaycan günləri çərçivəsində Azərpoçt layihəsinin uğurlu layihə kimi təqdimat mərasimi də keçiriləcək.\nİki gün ərzində ölkəmizin tarixi, təbiəti, zəngin mədəni irsimizin təbliği məqsədilə Azərbaycan mədəniyyətindən bəhs edən qısametrajlı video materiallar nümayiş etdiriləcək. Tədbirdə həmçinin, Azərbaycan haqqında məlumatlandırıcı broşur, kitabça, buklet, disk, kitab, plakat, suvenir və digər promo-materialların sərgilənməsi də nəzərdə tutulub.\nAgahMedia.Com portalının Mərkəzi Bankdan aldığı məlumata görə,Mərkəzi Bankın sədri E.Rüstəmovun proqram çərçivəsində DB-nin Prezidenti Robert Zollik, DB-nin Azərbaycanın daxil olduğu seçki qrupunun icraçı direktoru Mişel Mordasini, həmçinin BVF-nin nümayəndələri və bir sıra rəsmi şəxslərlə görüşü də planlaşdırılır.\nGörüşlərin mövzusu DB, BVF ilə Azərbaycan arasındakı əməkdaşlığın hal-hazırki vəziyyəti, Azərbaycanda həyata keçirilən layihələr və gələcək əməkdaşlıq perspektivləri müzakirə predmeti olacaq. Bununla yanaşı AMB Sədrinin tanınmış universitetlərin birində geniş auditoriya qarşısında çıxışı, yerli və xarici mətbuat nümayəndələri üçün müsahibəsi də nəzərdə tutulub.\nBu kontentin portalımızda yayınladığı tarix : 02/03/2011


Kaspi.az saytının ingilisdilli versiyası fəaliyyətə başlayıb | Bizimxeber\nKaspi.az saytının ingilisdilli versiyası fəaliyyətə başlayıb\n14 Yanvar 2016 / 13:29 / Baxış sayı: 710\nBu gündən etibarən “Kaspi” qəzetinin kaspi.az saytının ingilisdilli versiyası fəaliyyətə başlayıb. Bu barədə qəzetin baş redaktoru İlham Quliyev məlumat verib. O qeyd edib ki, saytın ingilisdilli versiyasının fəaliyyətə başlaması üçün uzunmüddətli hazırlıq işləri həyata keçirilib, texniki və kadr bazası yaradılıb.\nBaş redaktor əlavə edib ki, qəzetin saytının ingilisdilli versiyasının hazırlanması təşəbbüsü çoxdan mövcud olub, keçən il milli mətbuatın 140 illik yubileyi ərəfəsində Prezident İlham Əliyevin Mətbuat Şurasının İdarə Heyətinin üzvləri ilə görüşündən sonra bu istiqamətdə konkret addımlar atılmağa başlayıb.\nQeyd edək ki, saytın ingilisdilli versiyasında “Kaspi” qəzetində dərc olunan məqalələr və ölkə xəbərləri yer alacaq. “Əsas məqsədimiz Azərbaycan həqiqətlərini dünya ictimaiyyətinə çatdırmaqdır” – deyə baş redaktor bildirib.


Elago, Macintosh | dizaynı ilə AirPods üçün yeni bir işə başlayır Mən macdanam\nElago, Macintosh dizaynı ilə AirPods üçün yeni bir kassa təqdim etdi\nBəli, Elago şirkəti cihazlarımız üçün "sərin" kassalar hazırlamaq səyindən əl çəkmir və əgər bir müddət əvvəl eyni şeyi Apple Watch üçün şarj dokları, indi orijinal Macintoshun qəhrəmanı olduğu AirPods üçün yeni bir stil tərzi təqdim edir.\nHəqiqət budur ki, zərbələrə qarşı olduqca davamlı görünür və hər zaman AirPods-u bir sırt çantasında və ya çantada gəzdirənlər üçün maraqlı ola bilər, çünki onunla birlikdə qutuyu və AirPodları özləri qoruyacaq çünki bütün qutunu tamamilə əhatə edir və qutunu çıxarmadan qulaqlıqları çıxartmağa imkan verir.\nÜstəlik ikinci nəsil AirPod'ları simsiz şarj qutusu ilə doldurmaq üçün bu vəziyyətdən istifadə etməyimizə imkan verir, bu mənada o qədər rahat olsaq ki, simsiz şarjı daha çox problem olmadan həyata keçirə biləcəyik. Silikondan hazırlanmış bu qoruyucu kassanın toxunuşla sizi razı salmaması mümkündür, ancaq qulaqlıqları mümkün düşmədən maksimum dərəcədə qoruyacaqdır. Davanın ölçüsü də AirPods-u cibimizdə aparmalıyıqsa, bir az narahat görünür, hər halda bunun heç olmasa fotolarda göründüyündən belə deyil.\nQiymət bu yeni Elago W3 kassasının zəif nöqtələrindən biridir və budur 22 avrodan bir az çox ödəmək onun üçün bütün dünyanın xoşuna gəlmir. Qiymət 22,50 avroya qədər çıxır buna görə ucuz bir AirPods davası ilə qarşılaşmırıq.\nMəqaləyə tam yol: Mən macdanam » Mac kompüterlər » aksesuarlar » Elago, Macintosh dizaynı ilə AirPods üçün yeni bir kassa təqdim etdi\nBir il oldu. İPad üçün Photoshop nə vaxt və necə gələcək?\nNetflix həm Apple TV + həm də Disney + -i qəbul edir


Ən çox səs toplayan yeni qadın deputatlar kimdir? – SİYAHI | 1news.az | Xəbərlər\n12 Fevral saat 16:20 ~ 4 dəqiqəlik oxu 32640\nFevralın 9-da Milli Məclisə keçirilən növbədənkənar seçkilərin ilkin nəticələrinə görə 22 qadın namizəd seçki dairələrində lider olub.\nOnlardan ən gənci – Səbinə Xasayeva (26 yaş), ən böyüyü isə – Aqiyə Naxçıvanlıdır (69 yaş).\nMilli Məclisin əvvəlki tərkibində 21 qadın deputata təmsil olunurdu. Bunlardan aşağıdakılar yenidən seçilib:\nÜlviyyə Həmzəyeva - 37 yaş\nQənirə Paşayeva - 44 yaş\nSevinc Fətəliyeva - 40 yaş\nSevinc Hüseynova - 50 yaş\nKamilə Əliyeva - 52 yaş\nJalə Əliyeva - 53 yaş\nMəlahət İbrahimqızı - 61 yaş\nSədaqət Vəliyeva - 65 yaş\nAqiyə Naxçıvanlı - 69 yaş\n1news.az xəbər agentliyi növbədənkəanr parlament seçkilərində lider olan 10 qadın namizəd haqqında məlumat təqdim edir:\nAzərbaycan Dillər Universitetinin bakalavr və magistr dərəcəsi ilə yanaşı, Azərbaycan Neft və Sənaye Universitetini (MBA) bitirib. İngilis və norveç dillərini mükəmməl bilir.\n“Yeni Azərbaycan” Partiyasından Qaradağ-Binəqədi-Yasamal rayonları üzrə 12 saylı seçki dairəsindən namizədliyi irəli sürülüb. 48,5% səs toplayıb.\n2009-cu ildən Milli Olimpiya Komitəsinin Beynəlxalq Əlaqələr İdarəsinin rəisi vəzifəsinə təyin olunan K.Nurullayeva Azərbaycan Atletika Federasiyasının Beynəlxalq Əlaqələr şöbəsinin rəhbəri, “Bakı-2020” Olimpiya Oyunlarına namizədliklə əlaqədar yaradılmış Təşkilat Komitəsinin və “Bakı-2017” İslam Həmrəyliyi Oyunları namizədlik komitəsinin icraçı direktoru kimi beynəlxalq Olimpiya hərəkatında ən gənc xanım rəhbər olaraq adını tarixə yazıb.\n24 saylı Nizami birinci seçki dairəsindən namizədliyi irəli sürülüb, 46.1% səs toplayıb.\nBakı Şəhər Halqası Əməliyyat Şirkətinin (BŞH) Marketinq və Kommunikasiya şöbəsinin rəhbəri, Azərbaycan Formula-1 Qran Prisinin təşviqatçısı, kristal nüfuza sahib şəxs, ölkədə aparıcı PR mütəxxəsisdir.\n29 saylı Səbail seçki dairəsindən namizədliyi irəli sürülüb, 42,3% səs toplayıb.\nJalə Əhmədov – 38 yaş\n59 saylı Salyan seçki dairəsindən namizədliyi irəli sürülüb, 59.7% səs toplayıb.\nBDU-dan bakalavr və magistr dərəcəsi üzrə məzundur. 2002-ci ildən prokurorluqda müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. Azərbaycan, rus və ingilis dillərini bilir.\n57 saylı Kürdəmir seçki dairəsindən namizədliyi irəli sürülüb, 64.8% səs toplayıb.\nTrend informasiya agentliyinin baş direktorun müavinidir.\n56 saylı Xaçmaz kənd seçki dairəsindən namizədliyi irəli sürülüb, 43,8% səs toplayıb.\nBakı Dövlət Universitetinin Fizika fakültəsinin məzunu və fəlsəfə doktorudur. 2018-ci ildən Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsində kadrlar şöbəsinin müdiri olub.\n“Yeni Azərbaycan” Partiyasından 93 saylı Bərdə şəhər seçki dairəsindən namizədliyi irəli sürülüb, 65.7% səs toplayıb.\nSeçkidən əvvəl Suraxanı Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının müavini vəzifəsini tutub. 32 saylı Suraxanı 3-cü seçki dairəsindən “Yeni Azərbaycan” Partiyasıdan nazizədliyi irəli sürülüb, 64,9% səs toplayıb.\nHazırda Azərbaycan Dillər Universitetinin beynəlxalq münasibətlər kafedrasının dosenti və sosial məsələlər və ictimaiyyətlə əlaqələr üzrə prorektorudur.\n2006-2016-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının üzvü olub.\n85 saylı Şamaxı seçki dairəsindən müstəqil namizəd kimi irəli sürülüb, səslərin 48,9%-ni qazandı.\nHicran Hüseynova - 64 yaş\n1977-ci ildən Bakıdakı 189 nömrəli orta məktəbdə müəllim işləyib. 1988 - 1993-cü illərdə Bakı Dövlət Universitetində siyasi tarix kafedrasında müəllim, baş müəllim və dosent vəzifələrində çalışıb.\n1999-2003-cü illərdə Azərbaycan Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin Beynəlxalq əlaqələr və informasiya şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışıb. 2006-cı ildə Azərbaycan Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri təyin edilib.\n41 saylı Sumqayıt 1-ci seçki dairəsindən “Yeni Azərbaycan” Partiyasıdan irəli sürülən namizəd 32,6% səs toplayıb.


Türkiyə Azərbaycan əməkdaşlığı uğurla davam edir\nAzərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında hərbi əməkdaşlıq haqqında sazişə uyğun olaraq, illik plana əsasən iyulun 29-dan avqustun 10-dək ölkəmizdə hər iki ölkənin quru qoşunları və hərbi hava qüvvələrinin iştirakı ilə genişmiqyaslı təlimlər keçirilib. Birgə təlimlərə iki ölkənin ordularının şəxsi heyəti, zirehli texnikası, artilleriya qurğuları və minaatanları, həmçinin hərbi aviasiya və hava hücumundan müdafiə vasitələri cəlb edilib. Təlimlər avqustun 1-dən 5-dək quru qoşunlarının da cəlb edilməsi ilə Bakıda və Naxçıvanda, hərbi aviasiya vasitələrinin iştirakı ilə isə iyulun 29-dan avqustun 10-dək Bakı, Naxçıvan, Gəncə, Kürdəmir və Yevlax şəhərlərində keçirilib.\nMüstəqilliyin ilk illərində də Türkiyə Azərbaycanın Silahlı Qüvvələrin formalaşmasına yardım göstərib. O zaman orduda kadr çatışmazlığı var idi. Sonrakı dövrlərdə də iki ölkə arasında hərbi-texniki əməkdaşlıq inkişaf etməkdə davam edir. Türkiyə Azərbaycanda kadrların hazırlanması, hərbi məktəblərin proqramlarının formalaşmasında böyük rol oynayıb. Vurğulamaq lazımdır ki, hər il Azərbaycan və Türkiyə silahlı qüvvələri birgə hərbi təlimlər keçirirlər.\nPrezident İlham Əliyev avqustun 13-də Türkiyə Respublikasının Milli Müdafiə naziri Hulusi Akarın başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib. Görüş zamanı ölkə başçısı bildirib ki, “Bu, bir ənənədir. Bildiyiniz kimi, hər il həm Azərbaycanda, həm də Türkiyədə 10-dan çox birgə təlim keçirilir. Ona görə bu təlimlərin keçirilməsi adi haldır. Burada hansısa bir fövqəladə hal axtarmaq lüzumsuzdur. Biz də müşahidə edirik ki, bu təlimlər bəzi ölkələrdə narahatlıq doğurur. Ancaq buna heç bir əsas yoxdur. Bu, Türkiyə-Azərbaycan birliyinin, qardaşlığının növbəti təzahürüdür”.\nMəlumat üçün bildiririk ki, “Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Türkiyə Respublikası Hökuməti arasında hərbi maliyyə əməkdaşlığı haqqında” 2020-ci il fevralın 25-də Bakı şəhərində imzalanmış Saziş isə cari ilin iyulun 2-də qüvvəyə minmişdir.\nErmənistan, Yunanıstan və Kipr arasında hərbi əməkdaşlıqla bağlı Azərbaycan narahatdır. Ermənistan ərazilərimizi işğal etmiş ölkədir. Xocalıda soyqırımı aktı törədib, bir milyon azərbaycanlını evlərindən didərgin salıb, tarixi, mədəni, dini abidələrimizi dağıdıb, işğal edilmiş ərazilərdə etnik təmizləmə siyasəti həyata keçirib, beynəlxalq hüququ pozur, BMT Təhlükəsizlik Şurasının və başqa təşkilatların qətnamələrinə əməl etmir. Ermənistan Azərbaycana düşmən mövqedədir və bu onların qərarı olub. Sözsüz ki, Ermənistanın istənilən ölkə ilə sıx hərbi əməkdaşlığı narahatlıq doğurur. Ermənistanın təxribatından dərhal sonra Azərbaycan Rusiyadan Ermənistana intensiv silah təchizatına reaksiya göstərib. Aktiv toqquşmalar iyulun 16-da dayandırıldı və iyulun 17-dən başlayaraq 2 sentyabra qədər Rusiyadan Ermənistana Xəzəryanı dövlətlərin hava məkanı vasitəsilə çoxsaylı yük reysləri həyata keçirilib. Ermənistanla hərbi əməkdaşlıq bizi narahat edən məsələdir. Çünki bu, Azərbaycan üçün mühüm təhdid törədir, çünki bu silahlardan istifadə edərək onlar bizim hərbçilərimizi, mülki şəxsləri öldürürlər.\nTürkiyə və Yunanıstan arasında Şərqi Aralıq dənizi regionunda bu yaxınlarda baş verən gərginlikdə Azərbaycan Türkiyəni dəstəkləyir. Türkiyə təkcə bizim dost və tərəfdaşımız yox, bizim üçün qardaş ölkədir. Biz heç bir tərəddüd etmədən Türkiyəni dəstəkləyirik və bütün hallarda dəstəkləyəcəyik. Biz dəstəyi türk qardaşlarımızdan da görürük. Beynəlxalq ictimaiyyət növbəti dəfə Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin qardaşlıq səviyyəsində olmasına şahidlik etdi. Bizi birləşdirən təkcə dövlətlərimizin maraqları deyil, bizi birləşdirən sadiqlik, etibar və qarşılıqlı dəstəkdir. Beynəlxalq tədbirlər zamanı dəfələrlə bu qarşılıqlı dəstəyin şahidi olmuşuq.\nPrevious 100 yaşın mübarək\nNext İSMAYILLI TƏHSİLİNİN ULDUZLARI


HDPE boru ekstrüzyon xətti Əsasən PE, PP, PS, PVC, ABS, PC, PET və digər plastik materiallar kimi termoplastiklərin ekstrüzyonu üçün istifadə olunur. Müvafiq aşağı avadanlıqla (palçıq daxil olmaqla), ...\nƏtraflı Məhsul Təsviri Adı: Pvc Konik İkiz Vidalı Ekstruder Vidası Ia: 80/156 Maks. Sürət: 37 Çıxış: 250-380kq / saat Əsas Motor: 55kw Centtre Boy: 1050 SJSZ seriyalı konik ...\nƏtraflı məhsul təsviri tətbiqi: tək divarlı oluklu borular istehsal edin nadir material: PP, pe, PA və PVC qranulları ekstruder növü: tək vintli ekstruder boru diametri: 4mm ~ 100 ...\nHDPE boru ekstrüzyon xətti Bu xətt, PVC pəncərə və qapı profili, PVC tavan paneli, PVC magistral kimi müxtəlif PVC profillərinin istehsalı üçün geniş istifadə olunur. Bu xəttin proses axını PVC ...\nƏtraflı məhsul təsviri modeli FGE63 FGE110 FGE-250 FGE315 FGE630 FGE800 boru diametri 20-63mm 20-110mm 75-250mm 110-315mm 315-630mm 500-800mm ekstruder modeli SJ65 SJ75 SJ90 SJ ...\nPP-R / PE-RT boru ekstrüzyon xətti Əsasən PP-R, 16 mm ~ 160 mm çaplı PE borular, 16 ~ 32 mm diametrli PE-RT borular istehsal olunur. Müvafiq aşağı axın avadanlıqları ilə təchiz olunmuşdur ...\nHDPE boru ekstruziya xətti HDPE su təchizatı boruları, qaz təchizatı boruları istehsalında geniş istifadə olunur. 16 mm-dən 800 mm-ə qədər olan HDPE boruları edə bilər. Uzun illər plastik texnika ilə ...\nPPR boru maşını\nPPR boru maşını Əsasən PP-R, 16mm ~ 160mm diametrli PE borular, 16 ~ 32mm arasındakı PE-RT borular istehsal olunur. Müvafiq aşağı axın avadanlıqları ilə təchiz olunmuşdur.\nFG seriyası PET Şüşə üfləmə maşını FG seriyası PET şüşə üfləmə maşınları yerli yüksək sürətli xətti üfləmə maşınının boşluqlarını doldurur. Hal-hazırda, Çin xətti tək qəlib sürəti hələ də ...\nƏtraflı Məhsul Təsviri Gərginlik: 380V, 3 Faza, 50Hz Çəki: 1200kg Döner Bıçaqlar: 18pcs Şirkət: Faygo Gücü (W): 18.5kw Ölçü (L * W * H): 1500 * 1800 * 2000 Döner Sürət: 500rpm / m Model. ..\nHDPE boru ekstrüzyon xətti Bu xətt əsasən PP, PE, PS, ABS, PA lopa, PP / PE film qırıntıları kimi plastik materiallardan qranullar hazırlamaq üçün istifadə olunur. Fərqli material üçün bu pelletizasiya xətti ...\nAvtomatik plastik pet şüşəsi boyun kəsmə maşını\nMəhsulun tətbiqi Faygo avtomatik fırlanan kəsmə tərzi bu sahə üçün həllini yeniləyir, fabrik üçün əmək, material və ixtisaslı nisbətdə xərcləri xeyli azaldır. Bizim kəsmə qəbul ...


Marketinq Direktoru olmaq üçün… | İlkin Manafov\n… daha konkret desək, biz sabah Sizinlə konkret olaraq özümüzü çox bilmiş göstərməyəcəyik, sadəcə və sadəcə öz şəxsi karyeramızda ayda, 300 manat alan işçi olaraq, 3 il ərzində ayda necə böyük şirkətin Marketinq Direktoru oldum və daha sonra öz biznesimizi “0” manatla necə qurduğum barədə danışacam. Bu yolda çıxardığım nəticələri və ibratamiz hesab etdiklərimi Sizə deyəcəm. Bəlkə lazım oldu, hə!?)\nBeləliklə sabah aşağıdakı mövzulardan danışacam:\nŞirkətə gəldiyiniz vaxt nələri etmək lazımdır. Burada biz yeni şirkətdə gəldikdə “adaptasiya” üçün nələri etmək daha düzgün olar suallına cavab verəcəyik. Öz təcrübəmizdən olan keysləri danışaceyik, mən Sizə söhbət edəcəm ki, şirkətdə adaptasiya etməyə mənə nə kömək ediri.\nMarketinq menecerinin Direktor olması üçün nələri etməlidir. Bu hissədə mən öz təcrübəmdə şirkətdə marketinqin imicini qaldırmaq üçün nələri etdiklərimdən danışacam.\nMarketinq Direktoru oldum… Burada biz artıq direktorluqdan sonra şirkət daxili problemlər, marketinq direktorunu problemləri, kənar strukturlarla iş barədə söhbət edəcəyik. Direktorluqdan sonra…\nMarketoloqdan şəxsi biznesə… Əlbəttə, adından da göründüyü kimi, biz burda şəxsi biznes qurulması prosesi, hansısa şirkətdə çalışa-çalışa necə biznes qurmağa vaxt tapmaq olar və ümumiyyətlə şəxsi biznes barədə düşüncələrimizi deyəəcəyik. Söhbət edəcəyik ki, “0” manat pulla necə biznes qurmaq olur.\nDüşünürəm ki, sabah ki, görüşümüz çox maraqlı və hər birimiz üçün faydalı olacaq. Mən açıq deyim, Marketinq AİR tədbirlərində biz yalnız öz biliklərimizi paylaşmırıq, dinləyicilərimizdəndə öyrənirik. Çox istəyirəm sabah bir-birimizə faydalı olaq. Bizim Marketinq AİR-də iştirak edənlər bilir, etməyənlərdə görər… AİR çox fərqli aurası var. Sanki hamı paylaşmaq üçün gəlir oraya. Neysə… sabah saat 19:00-da Dəmirçi Plazada görüşənədək.\nNiyə Marketinq AİR prioritetdir?\nMarketinq AİR – təlimdir?!\nPrevious PostDar ixtisaslaşma barədə…\nNext PostMilli Brendlər barədə danışdıq


Merkel Trampa cavab verdi: "Avropanin taleyi avropalilarin oz elindedir" - Azadliq Xeber\nMerkel Trampa cavab verdi: “Avropanin taleyi avropalilarin oz elindedir”\nMerkel Trampa cavab verdi: “Avropanın taleyi avropalıların öz əlindədir”\n17.01.2017 / 07:47 xeber –\nAlmaniya kansleri Angela Merkel ABŞ-ın yeni seçilən prezidenti Donald Trampın Avropa İttifaqının parçalanmasına dair səsləndirdiyi fikrə münasibət bildirib.\n“Fikrimcə, Avropanın taleyi avropalıların öz əlindədir. Əminəm ki, biz birgə olacağıq”, deyə A.Merkel bildirib.\nO həmçinin Trampın onunla tanış olmadığı barədə sözlərini cavablandırıb: “Mən ABŞ prezidentinin inauqurasiyasını gözləyirəm. Sözsüz ki, Donald Tramp səlahiyyətlərinin icrasına başlayan kimi biz ABŞ-ın yeni administrasiyası ilə bütün mümkün səviyyələrdə əməkdaşlıq edəcəyik”.\nQeyd edək ki, ötən gün ABŞ-ın yeni seçilən prezidenti Donald Tramp Almaniya kansleri Angela Merkelin miqrasiya siyasətini tənqid edib.


BDYPİ-nin rəis müavini işdən çıxarıldı, yeni təyinat oldu\n31 May 2016 - 17:48\nBDYPİ-nin rəis müavini işdən çıxarıldı,yeni təyinat oldu\nDaxili İşlər naziri, general-polkovnik Ramil Usubov Daxili İşlər Nazirliyi Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsinin rəis müavini, polkovnik Ramiz Hüseynovun tutduğu vəzifədən azad edilməsi ilə bağlı əmr imzalayıb.\nƏmrə əsasən, Ramiz Hüseynov yaş həddi ilə əlaqədar olaraq təqaüdə göndərilib.\nBaş Dövlət Yol Polisi İdarəsinin şöbə rəisi, polkovnik Kamran Əliyevin verdiyi məlumata görə, Ramiz Hüseynovun yerinə polkovnik Elşən Kazımov təyin edilib. O, indiyə qədər Baş İdarənin qərargah rəisi vəzifəsini tuturdu(Avtosfer.az).\nQeyd edək ki, Ramiz Hüseynov uzun illər DYP sistemində çalışıb. Yol hərəkəti təhlükəsizliyi və sürücülərin inzibati məsuliyyəti ilə bağlı qanunların işlənib hazırlanmasında rolu olub. DYP ilə bağlı qanunların qəbulunda yaxından iştirak edib, Milli Məclisin iclaslarında deputatların suallarını cavablandırıb.


Sığorta şirkətlərimizin qadın CEO-ları - SIĞORTA - Fins.az\nSığorta şirkətlərimizin qadın CEO-ları\nBildiyimiz kimi hazırda biznesin bütün sahələrində qadın idarəçilərinin sayı artmaqdadır. Sığorta sahəsində cəmi iki xanım idarə heyətinin sədri vəzifəsini icra etsə də, bu sayın artacağına şübhəmiz yoxdur. Rəhbər xanımları daha yaxından tanıyaq:\nSığorta şirkətini idarə edən xanımlardan biri "Paşa Sığorta" şirkətinin İdarə Heyətinin sədri Ülviyyə Cabbarovadır.\nÜlviyyə Cabbarova 2001-ci ildən sığorta sahəsində peşəkar fəaliyyət göstərir və 2008-ci ildən etibarəm "Paşa Sığorta"da işləyir. Cabbarova əvvəlcə tibbi və travel-sığortası üzrə anderraytinq-koordinator vəzifəsini tutub, 2009-cu ilin fevralında tibbi və travel-sığortası üzrə menecer, 2010-cu ilin yanvarında isə tibbi və travel-sığortası departamentinin direktoru təyin edilib. Bu dövr ərzində Cabbarova "Paşa Sığorta"nın tibbi yardım xidmətinin təkrar strukturlaşdırılması, habelə tibbi və travel-sığortası departamentində keyfiyyətə nəzarət sistemi standartlarının tətbiqi prosesinə rəhbərlik edib.\nÜlviyyə Cabbarova 2010-cu ildə "Paşa Holding"də keyfiyyətə nəzarət sistemi üzrə menecer vəzifəsinə təyin edilib, 2011-ci ilin martında isə "Paşa Holding"in qərarı ilə "Paşa Sığorta"nın əməliyyat blokunun İdarə Heyətinin sədr müavini və rəhbəri seçilib.\n2012-ci ildən İdarə Heyətinin sədri vəzifəsini icra edir.\nDigər CEO xanım isə “Meqa Sığorta”nın İdarə Heyətinin sədri Sevinc Gülmalıyevadır.\nSığorta sahəsi üzrə ixtisaslaşmış Çarter Sığorta Universitetinin (Böyük Britaniya) məzunu olan Gülmaliyeva Sevinc Tofiq qızı sığorta sahəsi üzrə 18 illik təcrübəyə malikdir. Bu sahədə Azərbaycandakı təcrübəsindən başqa o, Rusiya və İngiltərədə fəaliyyət göstərən beynalxalq sığorta-broker şirkətlərində də uzun illər çalışıb. Məlumat üçün bildirək ki, S. Gülmalıyeva 1 il “Meqa Sığorta” ASC-də İdarə Heyəti sədrinin müavini vəzifəsində çalışıb. 2014-cü ildən “Meqa Sığorta”nın İdarə Heyətinin sədri vəzifəsini icra edir.\nHansı avtobuslara aksiz vergisi qoyulacaq?\nYenidən qurulacaq avtomobil yolları - SİYAHI


KƏHANƏT NƏDİR VƏ KAHİN KİMDİR?\nKəhanət–cinləri təsxir etməkdir. Bu yolla bəzi qeybi işlərdən agahlıq tapmaq olur. Cinin vasitəsilə oğurlanmış bir malı tapmaq olar.\nİslamdan əvvəl kəhanət çox rəvac tapmışdır və bu peşənin çoxlu rəvayətləri vardır. Bəzi şəxslər olurdu ki, bu şeytani rizayətlərə dözür və ruhları xəbisləşirdi. Nəticədə cin onların qabağında ram olurdu. Cinin vasitəsilə keçmişdən və gələcəkdəki hadisələr barəsində agahlıq əldə edirdilər.\nKəhanət işində hər hansı bir xəbərin doğru və yalan olması bir-birinə qarışmışdır və bu iş insanları çox alçaq dərəcələrə aparıb çıxarır. Məsələn, riyazətlərdən biri budur ki, qırx gecə-gündüz öz sidiyi ilə dəstəmaz alsın və qırx gün Quranı ayağı altına qoysun və bu işlərindən sonra cinin kahinə verdiyi xəbərlər çox az və əhəmiyyətsizdir.\nİbni Məhbubun səhih hədisində Leysəndən belə rəvayət etmişdir ki, İmam Sadiq əleyhis-salamın hüzuruna gedib ərz etdi ki, orada bir kahin vardır, itmiş və oğurlanmış şeyləri tapır. Camaatdan bir şey oğurlandıqda həmin kahindən soruşaqmı,-deyə sual etdilər. Həzrət buyurdu: "Hər kəs kahinin, sehrkarın yanına getsə və onu təsdiq eləsə, Allahın kitabına, yəni Qurani-Məcidə qarşı kafir olmuşdur.”\nKəhanət, kahinlik kəbirə günahlardandır. Müşriklərdən bir qrupu Peyğəmbəri Əkrəmə kahinlik töhməti vurdular. Bu insafsızlar bilmirdilər ki, Peyğəmbərin işi heç də kahinliyə oxşamır. Nübüvvət məqamı bu kimi dəyərsiz sözlərdən çox-çox yüksəkdədir. Peyğəmbər Allahdan və məaddan söhbət edir. Bunun kahinliyə və onun kimi işlərə heç bir dəxli yoxdur. Buna görə də Xudavənd bu ayədə Peyğəmbərə xitabən buyurur: "Bu töhmətlər səni öz işindən saxlamasın (yəni hər nə istəyirlər desinlər). Sən Allahın verdiyi nemət səbəbilə sehrkar, kahin və divanə deyilsən.”\nOla bilsin ki, "bi niəməti Rəbbikə” kəlməsindəki "ba” hərfi and içmək kimi olsun. Yəni, mənası "and olsun sənin Rəbbinə ki, sən kahin və divanə deyilsən” ola bilər.\nİslam Peyğəmbəri mütləq əqlə malik idi. İslamın gətirdiyi şər”i vəzifələrdən boyun qaçırmaq istəyən şəxslər, Peyğəmbərə hər gün töhmət vururdular. Bəzisi onu divanə, bəzisi şair və bəzisi də kahin adlandırırdılar. Hətta iş o yerə gəlib çatmışdı kı, Peyğəmbərimiz buyururdu: "Heç bir Peyğəmbər mənim kimi xalqın əlindən əziyyət görməyib.”\nBu qədər əzab-əziyyətlərlə belə qarğış etmirdi, əksinə buyururdu: "İlahi, mənim ümmətimə rəhm elə, həqiqətən onlar nadandırlar.”\nƏllamə Məclisi (r.ə) "Həyatul-qulub” kitabında belə bir rəvayət nəql etmişdir: "Allah Peyğəmbərə buyurdu ki, Qüreyş tayfasının içində aşkar dəvət etsin, Həcc mövsümündə, camaatın Məkkənin ətrafında və Məkkəni dolandıqları yerdə Səfa dağının üstünə çıxsın və uca səslə nida etsin. Nida etdi: "Əyyühənnas! Mən aləmlərə, Pərvərdigarın göndərdiyi Rəsulam” Bütün camaat təəccüblə o Həzrətin üzünə baxırdılar. Sonra Həzrət Mərva dağının üstünə gedib üç dəfə həmin sözü təkrar etdi. Əbu Cəhl bunu eşidəndə, Peyğəmbərin mübarək alnına bir daş vurdu və alnını yaraladı. Sair müşriklər də əllərinə daş alıb Həzrətin dalınca qaçdılar. Həzrət Əbu Qübeys dağına çıxıb hal-hazırda Müttəka adlanan yerdə dayandı. Müşriklər o Həzrəti axtarırdılar. Bir nəfər Əmirəl-Möminin əleyhis-salamı gördü və dedi ki, Mühəmməd öldürülüb. Həzrət Əli əleyhis-salam ağlaya-ağlaya Xədicənin evinə gəldi və buyurdu: "Müşriklər Rəsuli Əkrəmi daşa basmışlar. Bəziləri deyirlər Peyğəmbər öldürülüb. Bir qabda mənə su ver və özün də yemək götür. Birlikdə Həzrətin yanına gedib onu tapaq və bu yeməkləri ona çatdıraq.\nSonra hər ikisi Əbu Qübeys dağının yanına gəldi. Əmirəl Möminin Əli əleyhis-salam Xədicəyə buyurdu: "Sən düzənlik tərəfdən get, mən isə dağın başından gedirəm. Əmirəl-Möminin Əli əleyhis-salam ağlaya-ağlaya fəryad edib deyirdi: "Ya Rəsuləllah! Canım Sənə fəda olsun! Hansı vadidə teşnə və acsan və məni özünlə aparmamısan.” Xədicə də fəryad edib deyirdi: "Allahın seçdiyi, Allah yolunda əzab-əziyyət görən Peyğəmbəri mənə göstərin.” Bu vaxt Cəbrail Peyğəmbərə nazil oldu, o Həzrəti qaldırıb Cənnətdən gətirdiyi bir kürsüdə əyləşdirdi. Sonra, asimanların, yerin, dəryaların, dağların məmuru olan mələklərin hər biri O Həzrətin hüzuruna gəlib ərz etdilər ki, biz hamımız Haqq-Taala tərəfindən məmur olunmuşuq ki, sənə itaət edək. Əgər izn versən səninlə bu cür rəftar edən qövmü həlak edək. Həzrət buyurdu: "Mən rəhmət Peyğəmbəriyəm. Mənim qövmümü boşlayın, çünki onlar nadandırlar.”\nSonra Cəbrail dedi: "Ya Rəsuləllah, Xədicəyə nəzər sal, o sənin dalınca gəlir. Onun ağlamaq səsi məlaikələri ağlatmışdır. Allahın və mənim salamımı ona çatdır. Ona Cənnətə getməklə müqdə ver.”\nSonra o Həzrət Xədicəni və Əmirəl Möminin Əli əleyhis-salamı çağırdı. Onun mübarək üzündən qan axırdı.\nAxşam olduqda Xədicə və Əli Peyğəmbəri Xədicənin evinə gətirdilər. Müşriklər bu işdən agah olduqda gəlib Xədicənin evini hər tərəfdən daşa basdılar. Xədicə və Əli Peyğəmbərin qarşısında dayanıb özlərini Ona sipər qərar verdilər ki, atılan daşlar Peyğəmbərə dəyməsin. Xədicə ucadan fəryad etdi: "Ey Qüreyş tayfası! Xəcalət çəkmirsiniz ki, sizin içərinizdə ən nəcabətli olan bir nəfərin evini daşa basırsınız?! Məgər Allahdan qorxmursunuz, ağlınıza başınıza yığın.”\nBu sözlərdən sonra müşriklər qayıtdılar.\nXülasə, Allah öz Peyğəmbərini düşmənlərin vurduğu ittihamlar qarşısında müdafiə edir.\nHəzrəti İsa əleyhis-salamın zamanında şeytanlar dördüncü asimana qədər gedirdilər. İslam Peyğəmbərinin təvəllüdündən sonra daha cinlər və şeytanların asimanlara getmələrinə icazə verilmirdi. Bundan da əlavə cinlərin arasında doğru və yalan danışanlar var idi. Digər tərəfdən cinin verdiyi xəbərlər naqisdir. Onların İslam dini barəsində verdiyi xəbərlər naqis və ya yalan ola bilər.\nİslam dinində qeybdən xəbər vermək, sehr və kəhanət hamısı haram işlərdəndir. Məsələn, bir kəs rəmmala müraciət etsə və öz gələcəyini ondan soruşsa bu iş haram, İslama qarşı kafir olmaqdır. Məgər qeyd edilən belə işləri haram və ya batil hesab edən bir şəxsə–Peyğəmbər səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm-ə aid etmək olarmı?\nPeyğəmbəri Əkrəm səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm-ə vurulan töhmətlərdən biri də şairlik töhmətidir ki, tərəbbəs və intizar mənasındadır. "Rəybəl-mənun” müsibət və ağır, acınacaqlı hadisələr və ya ölüm, fəlakət mənasındadır. Müşriklərin gücü Peyğəmbərə çatmayanda (çünki Onu hifz edən Allah idi) deyirlər ki, ruzigarın ağır və müsibətləri onu öldürəcək, Onun sözləri də onunla birgə məhv olub aradan gedəcək. Atası cavanlıqda dünyadan getdi, o da cavanlıq vaxtında öləcək. Biz Onun əlindən rahat olacağıq.\nAllah öz Peyğəmbərinə buyurur:\n"De, siz mənim ölümümün intizarında olun! Mən də sizin ölümünüzün intizarındayam.”\nPeyğəmbərə töhmət vuranların əksəriyyəti ondan əvvəlcə öldülər və yaxud islamı qəbul etdilər. Amma görəsən, şairlik ittihamını Peyğəmbərə vurmağın nə kimi mənası var idi. Hamı bilirdi ki, Peyğəmbər dərs oxumurdu. Ühüd qəzvəsində buyurduğu: "Ənən-nəbiyyü la əkzibu, ənəbnu Əbidil-Mütəllib” kəlməsindən başqa bir şer deməmişdir. Quran da nəzm deyil, nəsr formasında gəlmişdir. İndi görək Peyğəmbərə şair demələrinin əsas səbəbi nə idi.\nŞerin iki mənası var:\n1) İki və ya daha artıq beytdən təşkil olunmuş mətn;\n2) Həqiqəti olmayan bəzədilmiş kəlamlar; Buna görə də demişlər ki, şerin ən yalanı, ən gözəl olanıdır. Yəni, şerdə nə qədər yalan və həqiqətlərin əksi daha çox olarsa, o şer daha gözəldir.\nHAQQ VƏ BATİL ŞAİRLƏRİ\nBatil şairlər o şairlərdir ki, pul üçün əxlaqsızları, facirləri mədh edir, bir kəsdən istəklərinin xilafına bir şey gördükdə, hətta məzəmmətə layiq olmadığı təqdirdə belə, o kəsi məzəmmət edirdilər. Bu özü də kəbirə günahlardan biridir. Həmçinin onların şerlərinin bir qismi eşqbazlıqda şəhvətləri, iffətə zidd olan şeyləri həyəcana gətirmək barəsində idi. Şer və şairliyin mənasını bildikdən sonra görəsən Qurani Məcidə, habelə hər bir çirkin sifətlərdən uzaq, gözəl fəzilətlərə malik olan Mühəmməd dəvətinə meylinin mənasını aid etmək, yaxud o Həzrətə şair demək olarmı? Görəsən rəbbani, ruhani və ilahi bir Peyğəmbərin müqəddəs vücudu öz ardıcıllarını mal-dövlətə, cah-cəlala pərəstişdən, şəhvətin ardınca düşməkdən çəkindirən bir şəxsə belə bir töhmət vurmaq olarmı? Ar olsun o kəslərə ki, bu töhmətləri o Həzrətə vururdular. Bəli düşmənin ən böyük zərbəsi töhmət və iftiradır. Şəkk yoxdur ki, onların özləri də dediklərinin yalan olmasını bilirdilər. Bu şərif hədisə diqqət edək. "Həyatul-qülub” kitabının 2-ci cildinin 23-cü babında mərhum Məclisi nəql edir ki, Məkkə müşrikləri camaatın çoxunun Həzrət Mühəmmədin dininə iman gətirməklərini gördükdə Əbu Talibin yanına gəlib dedilər ki, sənin qardaşın oğlu bizim bütləri söyür, bizi səfeh hesab edir, cavanlarımızı fəsada çəkir, camaatımızın arasına təfriqə salır. Əgər pərişanlıq və yoxsulluq onu bu yola çəkmişdirsə, o da mal-dövlət istəyirsə, onda biz ona mal-dövlət verərik ki, Qüreyş tayfası içərisində hamıdan varlı olar. Qüreyş tayfasının hər qadınını istəsə, ona ərə verər, onu özümüzün əmiri, Məkkənin sultanı seçərik. Bu şərtlə ki, bizim allahlarımızdan əl çəksin. Əbu Talib Qüreyş başçılarının təklifini Peyğəmbərə çatdırdı. Həzrət buyurdu: "Əgər günəşi sağ əlimə, ayı sol əlimə versələr yer üzərində olan hər şeyi mənim ixtiyarımda qoysalar da, öz Pərvərdigarıma qarşı müxalifət etməyəcək, ilahi risaləti yerinə yetirəcəyəm və öz yolumdan qayıtmayacağam.”\nŞer və şairliyin mənasında deyilənlərdən gözəl şəkildə məlum olur ki, əgər hər hansı bir kəlam mübaliğə, yalan, həqiqətin xilafı və yersiz məzəmmətə səbəb olmazsa, əksinə, həqiqəti çatdırıb öyüd-nəsihətə nüsrət etmək olarsa, hətta şer halında olsa belə, bəyənilmiş, üstəlik bir növ cihad da sayılır.\nBu qrupdan olan şerlər Rəsuli Əkrəm səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm-in tərəfindən hörmətə layiq görülmüşlər. Məsələn, Qeys ibni Ədi, Kə”b ibni Malik Ənsari, Kə”b ibni Züheyr, Əbdillah ibni Rəvayi Ənsari (Rəsuli Əkrəm ona "şairlərin ağası” ləqəbini vermişdi), Vəlid ibni Rəbiyyə, Amiri, Həssani ibni Sabit Ənsari.\nAmma Həssan Peyğəmbəri Əkrəmin zamanında tutduğu yolda sabit qalmadığı və o Həzrətin vəfatından sonra mal-dövlət, dünya məhəbbəti onun Müaviyəyə tərəfdar olmasına vadar etdiyindən, Əmirəl-Möminin əleyhis-salam ilə müxalifət etdiyindən, Rəsuli Əkrəm ümumi şəkildə onu mədh etməmiş, əksinə buyurmuşdu:\n"Ey Həssan, nə qədər ki, öz dilinlə bizə kömək etmisən həmişə Ruhul-qüdüsün səbəbi ilə qüvvətləndiriləcəksən.”\nRəvayət olunmuşdur ki, Rəsuli Əkrəmin məscidində bu Həzrətin əmri ilə mənbərə oturdu və İslam və müsəlmanlaın nüsrətinə, Rəsuli Əkrəmin mədhinə şirk və müşriklərin məzəmmətinə dair yazdığı şerləri oxuyurdu. Həmçinin Qədir-xum günündəki qəsidəsi məşhurdur.\nİmamlarımızın zamanlarında ölən və Əhli-Beytin haqqını müdafiə etməkdə həqiqətən dilləri ilə cihad edən və bu yolla da İmamlarımızın lütf və ikramına layiq görülən şairlər: Kumeyt, Seyyid İsmail Himyəri (Həzrət Sadiq əleyhis-salammın tərəfindən mərhəmətə layiq görülmüşdür), Fərəzdəq İmam Səccad əleyhis-salamın tərəfindən mərhəmətə layiq görülmüşdür. Dəbbəl Xəzal İmam Riza əleyhis-salamın tərəfindən ikrama layiq görülmüşdür. O öz qəsidəsini imam Riza əleyhis-salam üçün oxuyanda əvvəli aşağıdakı beytdən olan şeri oxudu:\nHəzrət buyurdu: "Allah səni Qiyamətin böyük qorxusundan amanda saxlasın.”\nSonra o bu şeri oxuyanda,\nİmamın əleyhinə çıxan, şübhəsiz Allahın adına və bərəkətlərə qarşı qiyam etmişdir.\n"Ey Xuzai! Ruhul-qudus bu iki şeri sənin dilində cari etdi. Bilirsənmi ki, bu İmam kimdir və hansı zamanda qiyam edəcək?”\nDedi: "Yox, ey mənim mövlam, Amma eşitmişəm ki, siz Əhli-beytdən olan İmam qiyam edəcək yer üzünü fəsaddan təmizləyəcək, ədaləti bərqərar edəcək.”\nBuyurdu: "Ey Dəbəl, məndən sonrakı imam oğlum Mühəmməd və ondan sonra onun oğlu Əli və ondan sonra da Höccət əleyhis-salamdır ki, uzun müddət nəzərlərdən qaib olacaq, və Allah özü məsləhət bildiyi vaxtda onu aşkar edəcək. O, yer üzünü ədalətlə dolduracaq. Onun zühurunun vaxtı Qiyamətə kimi hamıya gizlidir.”\nSonra o Həzrət özü iki beyt inşa etdi. Dəbələ buyurdu ki, bunları öz qəsidənə artır. Və buyurdu:\n"Bu qəbir mənim qəbrimdir ki, Tusda yerləşcək, hər kəs məni ziyarət etsə, mənimlədir. Qiyamətdə də günahları bağışlanmış olacaq.”\nSonra Həzrət onun öz adına kəsilmiş yüz sikkə dinarı Dəbələyə mərhəmət etdi. Dəbələ ərz etdi: "Allaha and olsun ki, bunun üçün gəlməmişdim və bu qəsidəni dünya tamahı niyyətinə deməmişdim.” Sonra pulları geri qaytardı, Həzrətin paltarlarından birini təbərrük üçün istədi. Həzrət öz paltarını həmin kisədəki pullarla birlikdə Dəbələyə göndərdi. Xadimlərinə buyurdu ki, ona desinlər ki, bu kisəni götürsün çünki, çox keçməz ona ehtiyac duyarsan. Dəbələ kisəni və paltarını götürüb qayıtdı. Vətəninə çatanda gördü ki, oğrular evində olan var-yoxunu aparıblar. Sonra Həzrət Riza əleyhis-salamın verdiyi paltarları on min dirhəmə onun şiələrinə satıb ev ləvazimatlarını aldı. Sonra Həzrətin "çox keçməz ki, yüz dinara ehdiyaclı olarsan” kəlamını xatırladı. Onun bir kənizi var idi ki, onu çox istəyirdi. O da göz ağrısına tutlmuşdu. Təbiblər demişdilər ki, sağ gözü kor olub, sol gözünü isə müalicə edəcəyik. Ola bilsin ki, sağalsın.\nDəbələ çox qəmgin oldu, ah-nalə etdi. Yadına Həzrətin verdiyi köynək düşdü. O köynəyi Qum əhli ondan min dinara aldılar və onun kiçik bir parçasını özünə verdilər. O parçanı kənizin gözünə bağladı. Sübh açılanda gördülər ki, hər iki gözü sağalmışdır. Bu Həzrətin verdiyi paltarın bərəkətinə görə idi.\n"Biharül-ənvar”-ın 11-ci cildində Səhl ibni Zəbyandan rəvayət olunmuşdur ki, bir gün Həzrət Əliyyibni Musa Riza əleyhis-salamı görməyə getdim. Elə ki, hüzuruna çatdım, buyurdu: "Yaxşı oldu ki, gəldin. Sənin ardınca adam göndərmək istəyirdim. Dünən gecə yuxuda gördüm ki, yanımda yüz pilləli bir nərdivan var. Onu mənim üçün qoymuşdular. Mən o pilələrlə yuxarı çıxdım.”\nSəhl dedi: "Sizin ömrünüz çox uzun olacaq və yüz ildən artıq həyat sürəcəksiniz.”\nHəzrət buyurdu: "Allah nə istəyirsə, o da olacaq. Sonra buyurdu: Elə ki, yuxarı çatdım, bir qəsr gördüm ki, Rəsuli Əkrəm orada oturmuşdu. Sağ və sol tərəfində Həsən və Hüseyn əleyhis-salam var idi. Fatimə onun yanında, Əmirəl-Möminin isə Həzrətin müqabilində oturmuşdu. Başqa bir kişini gördüm ki, cəddimin qarşısında dayanaraq, məzmunu aşağıdakılardan ibarət olan qəsidəni oxuyur. "Həzrət Peyğəmbər buyurdu: Salam de atan Əliyə və atan Həsən və Hüseynə sonra anan Fatiməyə və sonra bizi mədh edən şair Seyyid İsmail Himyəriyə. Sonra ona salam verdim və oturdum. Rəsuli Əkrəm səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm Seyyidə buyurdu: Qəsidəni oxu! Sonra buyurdu: "Hər kəs bunun oxuduğu bu qəsidəni əzbərləsə və onu təkrar etsə, Cənnət əhlidir.”\n"Biharül-ənvar”da nəql olunmuşdur ki, İmam Sadiq əleyhis-salam Himyəri üçün hənut və kəfən göndərdi, onun vəfat xəbərini eşidəndə dua edib rəhmət göndərdi. Bir nəfər dedi: Ağa, Himyəri şərab içirdi. Həzrət buyurdu: Atamdan eşitmişəm ki, o da Rəsuli Əkrəmdən rəvayət edib ki:\n"Ali-Mühəmməd dostları tövbəsiz bu dünyadan getməzlər”. Himyəri də günah etdi, onun ölüm vaxtı üzü qap-qara qaralmışdı. Belə ki, hamının diqqətini özünə cəlb etdi. Düşmənləri xoşhal oldu. Amma gözlənilmədən üzündə bir ağ nöqtə zahir oldu. Get-gedə nuraniləşib 14 gecəlik ay kimi oldu. Həmin vaxta bu şeri dedi.\n"Həqiqətən Əlinin onu sevənləri cəhənnəmdən xilas etməməsini güman edənlər şübhəsiz yalan demişlər;\nAllaha and olsun ki, elə bu anda mən Ədn cənnətinə daxil oldum və Allah mənim günahlarımı bağışladı.”\nŞəhadət kəlmələrini daim təkrar edirdi. Necə ola bilər ki, Əli əleyhis-salam öz dostunun dadına çatmasın?!\n"Əhlam” hülmün cəmidir və əql deməkdir. Yəni "məgər onların əqlləri əmr edir ki, bu sözləri danışırlar? Çünki Məkkə əhli elə şöhrətpərəst idilər ki, yalnız məkkəliləri ağılı hesab edirdilər. Yazıb-oxumaq da Məkkə əhlinə məxsus idi. Çünki onlar çox sərvətli idilər və övladlarının savadlı olması üçün çoxlu sərmayə qoyurdular.\nMal-dövləti və sərvəti olmayanlar isə övladlarına savad öyrətməkdən məhrum olurdular. Allah-Taala istəyir ağıllarının düzgün işləmədiyini onlara anlatsın. Buyurur: Siz ki, ağıllılıq iddiası edirsiniz onda bir kəs həm şair, həm dəli, həm də kahin ola bilərmi? Deyirlər ki, yalançının yaddaşı olmaz və özünü rüsvay edər (çünki, Allah onu, onun özünə tapşırar).\nSehr və kahinlik ağıl və bacarıq tələb edir, dəli adam ağılsız, gicdir. Əqli-külli və külli-əql olan Həzrəti Mühəmməd səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm-in barəsində Allah-Taala buyurur: bunlar öz əqllərini itirmişlər. Hər kəsin əql nuru ondan alınsa danışığında ziddiyyət və artıq sözlər çox olar.\nÜstəlik onlar inadkarlardır. İman və Allaha itaəti qəbul etmək istəmirlər.\nYoxsa deyirlər ki, Mühəmməd Quranı özündən düzəldib? "Təqəvvuləhu”, yəni öz yanından çıxarmaq. Allah buyurur: İman gətirmək istəmirlər, əks halda belə olmasaydı bu da bir bəhanədir. Allah buyurur:\nƏgər şəkk və şübhədəsinizsə onun kimi bir surə gətirin. Mühəmməd ki, sizin aranızda yaşayır. özü də ömründə bir dəfə, özü də Əbu Taliblə birlikdə karvanla səfərə getmiş, məktəbə getməmiş, müəllim görməmişdir.\nBelə bir Mühəmməd elə bir Quran gətirdi?\nBelə bir Mühəmməd əvvəlkilərin və axırdakıların elmindən artıq olan Quranı gətirdi. Burada belə bir sual qarşıya çıxır ki, yazmaq və oxumaq bəşərin kamal sifətlərindəndir. Belə isə Peyğəmbər bu kamaldan məhrum idi. Bu sualın cavabı budur ki, yazmaq və oxumaq adi camaat üçün kamal sayılır. Amma o kəslər üçün ki, elmi kəsb olunmaqla əldə olunur, elmi kəsb edib alim olsunlar. Buna görə də oxumalı öyrənməlidir ki, kitablarda yazılan elmləri mənimsəsin, yazmağı bacarmalıdır ki, bildiklərini yazsın və unutmasın. Amma elmi ilahi əta və nemət olan bir kəs, həmçinin bəşərdən kəsb olunmayan, Allah yanında əta olunan elmi yazıb-oxumaq onun üçün lazım deyil. Həmçinin bir kəs ki, heç nə onun xatirəsində pozulmur, unutqanlığa, səhvə yol yoxdursa, mətləbləri unutmamaq üçün yazmağa ehtiyac yoxdur.\nO Həzrətin mətləblərə əhatəsi o dərəcədə idi ki, heç nə ondan gizlində qalmırdı; yuxu və oyaqlıq onun üçün bir idi. Həzrətin özü buyururdu: Mən qabaq tərəfdən müşahidə etdiyim kimi arxamda olan camaatın cərgələrini də hiss edirəm. Yuxuya gedirəm, amma görürəm. Heç nəyin xatirəsindən silinib məhv olmadığı bir kəs üçün yazıb-oxumağın nə lüzumu vardır?! Allah Taala o Həzrəti ilk əvvəldən məktəbə getmədən, dərs oxumadan alim etdi ki, peyğəmbərliyə məb”us olanda bir kəs "Quran elmlərini bəşərdən öyrənmişdir”-deyə, irad tuta bilməsin. Qeyd olunmalıdır ki, o Həzrətin məktəbə gedib dərs oxumamasına baxamayaraq, möcüzə ilə hər vaxt istəsəydi, oxuyub-yaza bilərdi.


↑ "Azərbaycan Tibb Universiteti müəllimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 17 iyun 2000-ci il tarixli, 350 nömrəli Fərmanı. e-qanun.az (az.)\n↑ "Ə.B.İnsanovun Azərbaycan Respublikasının səhiyyə naziri təyin edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 9 noyabr 1993-cü il tarixli, 17 nömrəli Fərmanı. e-qanun.az (az.)\n↑ "Ə.B.İnsanovun Azərbaycan Respublikasının səhiyyə naziri vəzifəsindən azad edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 20 oktyabr 2005-ci il tarixli, 1052 nömrəli Sərəncamı. e-qanun.az (az.)\n↑ "Məhkum edilmiş bir sıra şəxslərin əfv olunması haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 16 mart 2019-cu il tarixli Sərəncamı. e-qanun.az (az.)\nMənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Əli_İnsanov&oldid=6030675"\nBu səhifə sonuncu dəfə 3 iyul 2021 08:12 tarixində redaktə edilib.


“Axırıncı dayanacaq”dakı postmoderniz\nAxırıncı dəfə keyfiyyətli komediyanı bir neçə həftə əvvəl izləmişdim. Özünün kinokomediyaları və kinofarşları ilə tanınan amerikalı rejissor Mel Bruksun “Gözqamaşdıran yəhər” filmini nəzərdə tuturam.\n“Gözqamaşdıran yəhər”də kino sənəti yaranandan bəri komediyada klişeyə çevrilən dialoqlardan, bu janrda oynayan aktyorların ənənəvi manerasından, ifa tərzindən istifadə edilib. Amma rejissor fərqli üslub, yəni vestern janrı ilə parodiya elementlərini qarışdıraraq onu bayağılıqdan xilas edib. Üstəlik, əhvalatda həm sosial, həm məmur-vətəndaş, həm də rasizm məsələlərini qabardıb.\nXüsusən, finalda Hollivud kino sənayesinə ironiya- nəql edilən bütün əhvalatın karton dekorasiyalarda çəkilməsinə işarə olunması onun bədii dəyərini artırır.\nTəcrübəli rejissorlarımızdan biri Fikrət Əliyevin “Axırıncı dayanacaq” komediyasına baxanda nədənsə Mel Bruksu xatırladım. Janrına görə filmi yalnız komediya adlandırmaq olmaz. Rejissor janrların eklektikasından istifadə edərək maraqlı ekran əsəri çəkib.\nF. Əliyev də M. Bruks kimi artıq yüz dəfə eşitdiyimiz klişe dialoqları, sovet aktyorluq məktəbinin köhnə-kürüş ifa tərzini - dram, melodram, fars, faciə, detektiv, komediya janrlarının kokteylindən yaratdığı postmodern filmdə korrektələrlə təqdim edir.\nVə məhz postmodern üslub klişeləri neytrallaşdırır.\nRejissor ustalıqla müxtəlif obrazlar, xarakterlər qalereyası yaradıb. Qocalar evində biz ən müxtəlif taleyi olan adamların minimalist situasiyalar vasitəsilə kollajvarı həyat hekayətinin təsvirini görürük.\nQocalar evinin sakinlərindən biri - keçmiş polkovnikin pulları itir, “cinayətkarı” tapmaq üçün “istintaq qrupu” yaradılır.\nBurda detektiv element postmodern xarakter daşıyır.\nYəni bu estetikada olduğu kimi “Axırıncı dayanacaq” da detektiv fənd seyrçini istər-istəməz oyunu yozmağa təhrik edir, onu müşahidəçiyə yox, iştirakçıya çevirir. Və Çingiz Abdullayevin kitabları, qəsdən xarab edilmiş çaydan, qarmon kimi əşyalar - oxucunu semiotik işarələr burulğanına atır, onu düşündürməyə vadar edir.\nƏhvalatın ana – detektiv xətti başlıca məqsəd deyil, bu, həm də qocaların dünyasını, tənhalığını, ötüb keçən gəncliyə xiffətini göstərmək üçün bir fənddir. Ona görə film həm də ciddi, azərbaycansayağı ekzistensial dramdır. Xüsusən də filmin əvvəlində və finalında skamyada tənha oturmuş, mağmın qarı obrazı əhvalatın ekzistensial atmosferini gücəndirir. Və rejissorun yozumunda ekzistensializm heç şübhəsiz ki, Sartrın dediyi kimi humanist xarakter daşıyır.\nMüxtəlif insan talelərindən hörülmüş mozaik filmdə daha bir postmodern fəndi əvvəldə görürük.\nİlk kadrlarda dəniz, qayalıq, təbiət təsvirləri qəsdən AzTV -nin lirik, poetik kadrlarının intonasiyasında qurulub. Beləliklə də, müəlliflər postmodernizmin digər - pastiş elementindən istifadə edərək dövlət televiziyasının uzun illərdir ki, dəyişməyən vizual estetikasının formasını, biçimini qəsdən təqlid edir. Fürsətdən istifadə edib, peşəkar operator Kənan Məmmədovun işini xüsusi qeyd edərdim. K. Məmmədov ekstremal rakursları, avanqard rəng həlləri ilə məşhur olan avstraliyalı operator Kristofer Doyl kimi maraqlı baxış bucaqları seçir və görüntülərdəki psixologizm tamaşaçıya obrazların mahiyyətinə enməyə yardım edir.\nRejissorun müraciət etdiyi ironiya – postmodernizmin daha bir vacib detalıdır.\nQadınlardan birinin keçmiş sevgililəri qovuşdurmaq üçün banal yollara əl atması, başqa birisinin cütlüyü üzdə təbrik edib, arxada tamam fərqli davranışı və s. ilə mentallıq tənqid olunmur, ona sadəcə sərt ironiya edilir.\nPostmodern romanda ironiya müxtəlif dil oyunları vasitəsilə edilirsə, “Axırıncı dayanacaq”da bu, çox planlılıq vasitəsilə həyata keçirilir.\nTanınmış aktyorların eyni filmdə əməkdaşlığı ilə rejissor (onların arasında komediya aktyorları üstünlük təşkil edir) kult filmlərimizdən biri “Bəyin oğurlanması”na göndəriş edir.\nFilm sanki həm də qocaman aktyorlarımızın bütün yaradıcılığının xülasəsidir. Başqa cür desək, onların ömrü boyu oynadığı eyni ampluanın, plastikanın yekunudur.\nRejissorun cəsarətli addımlarından biri də dramatik obrazlar ifaçısı kimi tanınan, son illərdə çəkilən filmlərdə monoton oynayan Fuad Poladovun xırda-para düzəlişlərlə komediya kontekstində yerləşdirməsidir.\nFilm sıravi azərbaycanlının təsəvvüründə xoşagəlməz assosiasiyalar doğuran qocalar evini Edəm kimi təsvir edir və adam istər –istəməz ömrünün qalanını orda başa vurmaq istəyir.\nRejissor və ssenarist (İlqar Fəhmi) adi, bəsit, gündəlik həyatın bozluğunda vacib fəlsəfi suallar da verir: “Niyə qocalırıq?”, “Qocalıq nədir?”, “Qocalmağa dəyərmi”?.\nAygün Səmədzadənin “Tut ağacı” janrında yazdığı musiqi isə filmə həm dramatizm, həm tragizm, həm də komizm gətirir.\nQısası, bu filmi ilə rejissor üslubunda, ifadə formalarında ciddi dəyişiklik edib. Əgər F.Əliyev “Yuxu” filmində rasional izahı olan bütün ideyalara və obrazlara etiraz edərək, sürrealizmdən yaralanırdısa, burda dövrün aktual - postmodernizm estetikasından faydalanır.


Dəmir darvazanın o üzündə tək qalan qadın | SENET.AZ\nBuradasınız: Ana səhifə / Manşet / Ədəbiyyat / Dəmir darvazanın o üzündə tək qalan qadın\nDəmir darvazanın o üzündə tək qalan qadın\n22 Oktyabr 2015 188 Baxış\nSenet.az Kənan Hacının “Özgə qapılarında” silsiləsindən III hekayəni təqdim edir:\nMüharibənin qızğın vaxtı iki dəfə məni yoldan tutub avtobusa basmışdılar və hərbi komissarlığa aparmışdılar. Onda hələ yenicə pasport almışdım, bığ yerim təzəcə tərləyirdi, cəbhəyə yaşım düşmürdü. Yaxşı ki, çağırış məntəqəsində girəvə tapıb evə zəng edə bilmişdim, atam gəlib məni ordan çıxarmışdı. Evdə məni nə qədər danlasalar da ki, kənddən kənara çıxma, xeyri olmurdu, hər gün qəzet alırdım və şəhərdəki mitinqlərin vaxtını qəzetlərdən öyrənib xəbər-ətərsiz şəhərə gedən avtobusa minirdim və o vaxt Azadlıq meydanı adlanan yerə gedirdim. Bilirdim ki, evdə desəm ki, şəhərə, mitinqə gedirəm, məni buraxmayacaqdılar. Bir gün yenə şəhərə gedən avtobusa minmişdim, aeroport yolunda avtobusu saxlatdırdılar və salona iki nəfər mülki geyimli şəxs daxil oldu. Qadınlardan və yaşlı kişilərdən başqa bütün cavan oğlanları avtobusdan düşürtdülər.\nYadımdadır, yaşca məndən xeyli böyük, bədəncə də iri cüssəli bir oğlanı sürüyə-sürüyə sarı rəngli “PAZ” avtobusuna basdılar. Kəsilməyə aparılan qoyun kimi dirəşmişdi, amma mülki geyimli hərbçilərin əlindən çıxa bilmədi. Gözləri geniş açılmış, ağappaq ağarmış halda tir-tir əsirdi. Onu Mərdəkan dairəsindən götürdülər, Buzovnaya gedən avtobusu gözləyirmiş. Özünün dediyinə görə Binədə olurdular, bizim kəndə dayısına baş çəkməyə gedirmiş. Dayısının kim olduğunu soruşdum, məlum oldu ki, dayısı bizim qonşuluğumuzda yaşayır, əkin-biçinlə məşğul olan zəhmətkeş kişidir. Bir müddətdən sonra həmin oğlanı unutdum.\nGünlərin bir günü həmin oğlanın dayısıyla rastlaşdım, üzünü tük basmışdı, sual dolu nəzərlərimi görüb “bacım oğlunu Ağdərədə vurdular, qırxı hələ çıxmayıb” dedi. Həmin anlarda necə sarsıldığımı sözlə ifadə etməkdə acizəm. Oğlanın adı yadıma düşdü, Ramin idi adı. Avtobusda onun möhkəm qorxu hissi keçirdiyinə ürəyimdə gülmüşdüm. Deyirlər qorxaqları ölüm tez tapır, bəlkə də bu fikrin heç Raminə aidiyyəti yoxdur. Müharibə qorxu hissini çox yaxşı müalicə edir, mərmilərin səsi tədricən bu hissi keyləşdirir. Çağırış məntəqəsində günəşsiz səmanın altında qaldığımız o qeyri-müəyyən vaxtın vahiməsi bəlkə də onun canından elə cəbhə bölgəsinə ayaq basdığı ilk andanca çıxmışdı. Bəlkə də belə deyildi. Hər halda Ramin şəhid olmuşdu. Onda mənim müharibə haqqında heç bir təsəvvürüm yox idi, müharibəni ancaq filmlərdə görmüşdüm. Remarkın “Qərb cəbhəsində yenilik yoxdur” romanının on doqquz yaşlı qəhrəmanı Paul Boymer kimi hələ həyatın astanasındaydım. Paul öz istəyilə əsgər olur, odun-alovun içinə düşəndə anlayır ki, burda insanı hisslərdən məhrum etmək üçün hər şeyi edirlər. Remark yazır ki, yer dünyada əsgərdən başqa heç kim üçün bu qədər əhəmiyyətli ola bilməz. Güclü atəş zamanı ölüm qorxusundan qorunmaq üçün üzünü, bədənini yerə sıxıb uzandığı an torpaq onun yeganə dostu, qardaşı və anası olur. O, özünün qorxu və qışqırıqlarını yerin sükutunda boğur.\nO əhvalatdan sonra iki sinif yoldaşım və sinif yoldaşımın qardaşı müharibədə şəhid oldular. Məni evin yeganə övladı olduğum üçün müharibəyə yollamadılar. Qalıb iyirmi yeddi yaşımın tamamında hərbi xidmətə yollandım. Məni Naxçıvana yolladılar, onda artıq atam çoxdan dünyasını dəyişmişdi və anam da artıq qocalmışdı. Biçarə qadın üç ay məndən xəbərsiz qalıb. Bir il altı ay yaşlı qadın dörd divar arasında tək-tənha qaldı. Bu da mənim üçün bir əzab idi, özü də çox dəhşətli bir əzab. Anamın intizarını çəkirdim, bölükdə hamıdan yaşca böyük olduğumdan mənə “qoca” deyirdilər. Özümdən neçə yaş kiçik uşaqların gözünün qabağında ağlamaq mənimçün ölümdən betər olardı. Xəlvətə çəkilib anamın intizarını yanaqlarıma sıxıb qurudurdum. Onun tək, köməksiz, kimsəsiz qaldığı üçün də özümü bağışlaya bilmirdim. O zaman da da, ondan sonrakı dövrdə də zamanında cəbhəyə getmədiyim üçün dərin peşmançılıq hissi keçirmişəm və şəhid dostlarımın ruhu qarşısında özümü günahkar hiss etmişəm. Onda heç olmasa, atam sağ idi, anam tək qalmayacaqdı. Başıma nə iş gələcəkdi, sağ qalacaqdım, ya şəhid olacaqdım, onu bilə bilməzdim. Atam mənə dedi ki, özün bil, getmək istəyirsənsə, get, amma anan dözməyəcək, ürəyi partlayacaq. Bizim ailəni tanıyanlar bilir ki, o qadın mənə nə qədər bağlı idi. Valideynlərim gec ailə qurublar və uzun müddət övladları olmayıb. Altı ildən sonra məni tapıblar. Sağ qaldığım üçün hələ də içimdə bir günah hissi qalıb və bu hiss həmişə mənə əzab verir.\nMən əsgər getməmişdən üç-dörd ay əvvəl kababçı Məmmədəlinin Buzovnadakı mülkünə yığışmışdıq. Kababçı Məmmədəlini Bakının köhnə kişiləri yaxşı tanıyır. Onun məşhur kababxanası İçərişəhərdə, indiki “Meredian” otelinin yerində idi. Əksər ziyalılar, ədəbiyyat adamları, musiqiçilər yeyib-içmək üçün onun kababxanasına gələrmişlər. Deyilənə görə, kababçı Məmmədəli çox vaxt burda yeyib-içən şair-yazıçılardan pul almırmış. Sovet höküməti dağılandan sonra şairlər bir az da kasıblaşdılar, onda artıq nə kababçı Məmmədəli vardı, nə də onun kababxanası. Vahid bağına yığışan şairlər o kababxananın xiffətini çəkirdilər. O kababxana mənim yadıma gəlmir deyə onların bu xiffətini anlaya bilmirdim. Amma o şairlər məni həmişə kədərləndirirdi, onların çarəsiz, küskün halı büsbütün əhvalımı korlayırdı. Vahid Poeziya evi çoxdan bağlanıb, mən o bağı xatırlayanda həmişə ürəyim sıxılır. O bağla bağlı yaddaşımda bircə dənə də olsun, ürəkaçan bir detal, hadisə yoxdur. Hər gün o bağa üz tutduğum vaxtlar həyatımın ən miskin dövrü idi. Özümü o həndəvərdə dolaşan sümsük it kimi hiss edirdim. Həyatımda nəyinsə yaxşılığa doğru dəyişəcəyinə zərrə qədər ümidim qalmamışdı. Buzovnadan hər gün uzaq yolu qət edib bu bağa gəlməyimin məqsədini anlaya bilmirdim. Burda yazar dostlarla yığışıb çay içirdik, dərdləşirdik, bu da içimə çökmüş ağırlığı canımdan çıxara bilmirdi. Bir dəfə yazmışdım ki, Vahid bağı tükənmiş ümidlərin sahilidir.Çayxananın kötük oturacaqları vardı, havalar soyusa da qocalar bu kötük oturacaqlarda oturub nərd atırdılar.\nO yaşlı şairləri Məmmədəlinin kababxanası ilə nə qədər xatirələr bağlayırdı, sanki zaman o xatirələri də kababxanayla birlikdə buldozerin ağzına verib yer üzündən silmişdi. Bir də indi Məmmədəli kimi adam hardaydı ki, onun səxavətindən faydalanaydılar? Kababçı Məmmədəli həmişə kasıba, yetim-yesirə əl tuturmuş. Hətta bir dəfə Mir Cəfər Bağırov deyibmiş ki, kababçı olmaq istəyən kabab bişirməyi Məmmədəlidən öyrənməlidir.\nBiz kababçı Məmmədəlinin kənddəki mülkünə köçəndə o kababxana da, kababçı da çox-çox uzaqlarda qalmışdı. Məmmədəlinin övladları şəhərdə yaşayırdı, bu mülk baxımsız qalmışdı. Onun qızı (adı səhv etmirəmsə, Səmayə idi) anama dedi ki, köçün, orda yaşayın, pulunuz da lazım deyil. Həyəti səliqə-sahmana salarsınız, vəssalam. O bəstəboy, arğaz, başıləçəkli qadını mən cəmisi bir dəfə, bizi həyət-bacayla, evlə tanış edəndə gördüm və yaddaşımda da elə o görkəmdə, o qiyafədə qaldı. Hə, bir də əlində müşəmbə çantası da vardı, qara rəngli çanta idi. Bu görünüşlə o, kənd müəlliməsini xatırladırdı. Hər halda, ziyalı bir qadın olmalıydı.\nO qadın olmasaydı, vəziyyətimiz daha da acınacaqlı ola bilərdi. Çünki hardasa kirayə qalmaq imkanımız belə yox idi. İşlədiyim qəzetdən ayrılmışdım, imzam indiki kimi tanınmırdı, hansı qəzet redaksiyasına gedirdimsə, deyirdilər hələlik bizimlə əməkdaşlıq et, sonrasına baxarıq. Bir-iki qəzetə araşdırma yazıları yazdım, qonorar o qədər az idi ki, iki-üç dəfə şəhərə gedib-gəlməyimə güclə çatırdı. Bir dəfə rəhmətlik Rəhimağa İmaməliyev məni hansısa xəbər agentliyinə yolladı, dedi ki, onlar müxbir axtarırlar. Xəbər Agentliyi Azad qadın heykəlinin yaxınlığında yerləşirdi, yazılarımı qoltuğuma vurub agentliyin ofisinə getdim. Rəhimağa müəllim demişdi gedəndə yazılarından da apar, baxsınlar. Agentliyin direktoru məni qəbul elədi, yazılarıma heç gözucu da baxmadı. Sual verdi ki, ərəbcə bilirsənmi? Dedim mən ərəbşünas deyiləm, jurnalistəm, müxbir kimi işləyə bilərəm. Dedi ki, təəssüf, müxbir yerimiz yoxdu, ərəbcə bilsəydin, tərcüməçilik edərdin. Həmin adamın adını burda yazmıram, indi qalın romanlar yazır, amma ədəbi mühitdə o adda yazıçını heç kim tanımır. Bəlkə də mən yanılıram, onun o vaxt məndə yaratdığı xoş olmayan təəssürat obyektiv düşünməyimə mane olur. Çünki o zaman məni işə götürməyən adamlara qarşı məndə aqressiya yaranırdı, düşdüyüm vəziyyəti bu adamlara izah edə bilmirdim və bu çarəsizlik mənə əzab verirdi. Mən üç il parlament müxbiri olmuşdum, saysız-hesabsız reportajlar yazmışdım, iyirmi yaşında Jurnalistlər Birliyinin üzvü olmuşdum. Yeganə bacardığım iş yazmaq idi və mən iş tapa bilmirdim.\nAna-bala köməkləşib həyətin ot-alafını təmizlədik, su nasosunu təmir etdirdim, torpağı bellədim və tərəvəz əkdim. İkimərtəbəli mülkün aşağı mərtəbəsi zirzəmi kimi idi, orda yaşamaq mümkün deyildi, biz yuxarı mərtəbədə, yaşamaq üçün yeganə yararlı olan darısqal bir otaqda qalırdıq, otağın qapısı rəzə ilə bağlanırdı. Uzunsov pəncərənin qalın taxtadan olan qoşa layı adamda vahimə oyadırdı. Otağın hündürlüyü iki metrdən də çox olardı, tavana əlini toxundurmaq ya lampanı dəyişmək üçün gərək divara uzun nərdivan söykəyəydin. Bu, məndə təəccüb doğururdu, düşünürdüm ki, görəsən niyə otaqları bu ölçüdə tikiblər? İçəridən qonşu otağa adlamaq üçün qapı vardı, bu qapının qabağı yekə, qədimi şkafla örtülmüşdü, şkafı yerindən tərpətmək mümkün deyildi. Gecələr bəzən o biri otaqdan yuxumu qaçıran anlaşılmaz səslər gəlirdi. Anamı yuxudan oyadırdım, ona o biri otaqdan səs gəldiyini deyirdim. Anam yastıqdan başını qaldırıb bir müddət ətrafı dinşəyirdi, yəqin siçovullardır, deyirdi və tez də yuxuya gedirdi. Mənsə səhərə qədər çimir ala bilmirdim. Mən ilk hekayələrimi o otaqda yazdım. Həyət kifayət qədər böyük idi, dəmir darvaza döyüləndə səsi gəlib evə çatmırdı. Sonuncu dəfə it ilində rənglənmiş darvazanın rəngi solmuşdu, bala qapı ağırlıqdan cırıltı ilə açılırdı. Bizə həmişə təzə sağılmış süd gətirən qonşu kişinin adını unutmuşam, heç vaxt da gətirdiyi südün pulunu almırdı. Tez-tez keçmiş əhvalatları, kənd adamlarını xatırlayıram, adlarını unutduğum adamlar haqqında anamdan soruşmaq istəyirəm. Məsələn, filankəsin atasının adı nə idi, həmişə bizə gəlib-gedən çarşablı arvadın adı necə idi və xeyli bu kimi suallar həmişə cavabsız qalır. Kəndin adamlarını, onların ata-babalarını o, məndən daha yaxşı tanıyırdı. Heyif, bu imkanı əbədilik itirmişəm. Hərdən ona uzun-uzadı məktublar yazmaq istəyirəm, yaza bilmirəm. Bu yaxınlarda xəstəxanada yatanda dünyasını dəyişəndən bəri ilk dəfə ona məktub yazdım. Evdə nə qədər cəhd etsəm də yaza bilmirəm.\nMən anamı həmin kimsəsiz, qaranlıq düşəndə böyük həyəti adamda vahimə doğuran evdə tək-tənha qoyub əsgərliyə yollandım. Anam qocalmışdı, bu boyda həyət-bacada o, tək başına necə dolanacaqdı? Ona həyan olacaq bir kimsə yox idi. Yaxşı ki, evdə telefon vardı, bacısıyla, qardaşı qızıyla, qardaşının gəlinləriylə, həyəti bizə etibar etmiş qadınla danışırdı. Anam hələ təqaüdünü almamışdı deyə mənə cibxərcliyi verə bilmədi. Əsgərliyə getməzdən iki-üç gün əvvəl xalam mənə iki “şirvan” vermişdi ki, bunu cibxərcliyi edərsən. Çağırış məntəqəsinə aparılana qədər o pula toxunmadım. Hərbi komissarlıqda bizi “LAZ” avtobusuna mindirdilər, anamın gözünün yaşı sel kimi axırdı. O, yerdə, mən avtobusun içində baxışırdıq. Mənim gözümdən bri damla da yaş çıxmadı. Özümü tox tutmağa çalışırdım. Mənə elə gəlirdi anamı sonuncu dəfə görürəm. Rəngi bozarmış köhnə plaşını geyinmişdi, beynimdə ancaq bir fikir vardı: anam yaman qocalıb, üzünün qırışları çoxalıb, əməli-başlı sınıxıb… İlahi, nə fərəhsiz günlər idi!\nƏvvəlki yazı Svetlana Aleksiyeviç – “Müharibə qadın simalı deyil”\nNövbəti yazı Xəyanətin min üzü var…


Astiqmatizm » Qadınlar.Co - Qadınlara Özəl Paylaşımlar\nAstiqmatizm anadan gəlmə olduğuna görə görmə sisteminin inkişafdan qalması müşahidə oluna bilər (ambliopiya). Buna görə də korreksiyadan daimi istifadə etmək lazımdır. Astiqmatizmin optik korreksiyasının bütün növlərinin çatmamazlıqları var. Eynəklə korreksiya zamanı məkanın pozulması və meridional anizeykoniya əmələ gəlir. Kontakt linzalarla korreksiyanın problemləri mövcuddur: standart linza yüksək astiqmatizm zamanı buynuz qişada dayanmır (sorucu effekt işləmir).скачать dle 11.3


4 Mart 2019 14:08\nİl sonu - yazqabağı rituallar dünyanın yaranmasında iştirak edən dörd ünsürlə (su, od, hava, torpaq) əlaqələndirilir. Azərbaycanda Müqəddəs İlaxır çərşənbələr adı ilə keçirilən mərasimlər barədə yazılı məlumata XIX yüzilliyin yetmişinci illərində işıq üzü görən ilk Azərbaycan qəzeti "Əkinçi"də rast gəlirik. Lakin sovet imperiyası dövründə xalqın bir sıra qədim adət-ənənəsinə dini don geydirib yaddaşlardan silməyə cəhd edildiyi üçün İlaxır çərşənbələr də folklorşünasların və etnoqrafların diqqətindən kənarda qalıb. Bu gün isə Novruz mərasimləri ümümxalq bayramına çevrilib. Yazqabağı rituallar Azərbaycan türklərinin mifik təfəkkürünün izlərini yaşadan qaynaq kimi çox əvəzsizdir.\nM.Seyidov haqlı olaraq Novruzun mənşəyinin Zərdüştlükdən çox-çox qabaqlarla əlaqələndirərək yazır ki, "Yaz, onunla ilişgəli törən başlıca olaraq maldarlıqla, əkinçiliklə, bir sözlə aqrar təsərrüfatla bağlı yaranıb". Gətirilən sitatdan da Novruzun kökünün çox dərin qatlarda dayandığı, ulu əcdadın təbiətdəki dəyişikləri sezdiyi, təqvim düzümünün ardıcıllığını anlamağa başladığı çağlarla səsləşdiyi açıq-aydın göstərilir. Ancaq oradakı çərşənbələrin növbələşməsi ilə bağlı şərhlərdə bir qədər mübahisəli məqamlar nəzərə çarpır. Əgər Novruzdan (yazın girdiyi ilk gündən - mart ayının 21-dən) dörd həftə çıxsaq, onda əzəl çərşənbə fevral ayının ortalarına düşür. Bu qışın canlı çağıdır. Bu şəkildə torpağın oyanması, üstəlik də qarın altındakı otların oyanması (cücərməsi), don vurmuş ağacların yarpaqlaması inandırıcı deyil. İkinci çərşənbədə ağacların çiçəkləməsi də yerinə düşmür. Çünki hələ qabaqda dəli mart gəlirdi. Odun axır çərşənbədə oyanması və adamların öz ağırlıqlarını onun üstünə tökməsi ilə istisinin azalması F.Qasımzadənin Novruzu Zərdüştlüklə bağlamaq qənaətini alt-üst edir. Ona görə ki, getdikcə havalar daha da isinir və qızmar yay başlanır. Fikrin özündə də uyğunsuzlur var: çünki torpağın və havanın oyanması, isinməsi üçün səbəb və vasitə olmalıdır. Bu vasitə od çərşənbəsidir; o, axırda deyil, suların buzunun sınmasından sonra gəlir, yəni ikincidir. Onun mütləq şəkildə həmin ünsürlərdən əvvəldə meydana gəlməsi lazımdır.\nBir cəhəti də unutmamalıyıq ki, dünya xalqlarının əksər mifoloji sistemlərində dünyanın yaranmasında dörd ünsürün rolu, demək olar ki, eyni formada açıqlanır, lakin azərbaycanlılardan fərqli olaraq, suya, oda, küləyə, torpağa tapınma ilə bağlanan mərasimlər yazqabağı deyil, ilin müxtəlif fəsillərində keçirilir. C.Frezerin məşhur "Qızıl budaq" kitabında göstərilir ki, Avropanın bütün ölkələrində ilin müxtəlif fəsillərində (Novruz mərasimlərdə olduğu şəkildə) tonqallar qalayıb üstündə tullanır, ətrafında dövrə vurur, mahnı oxuyur, rəqs edirlər. Şərq xalqlarının adət-ənənələrinə həsr olunan müxtəlif mənbələrdə də tonqal çinlilərin, hindlilərin, koreyalıların. yaponların, indoneziyalıların, monqolların və b. ilin ayrı-ayrı çağlarında keçirilən mərasimlərinin əsas atributu kimi verilir. Avropalıların və sadaladığımız Şərq xalqlarının çoxunun heç zərdüştlüklə, atəşpərəstliklə əlaqəsi olmayıb.\nTədqiqatçıların bəzilərinin mülahizələrinə görə, yurdumuzun bəzi bölgələrində İlaxır çərşənbələrin sayı dörd yox, daha çoxdur (beş, yaxud yeddi). Bu, əslində dörd çərşənbəyə ayrılıqda verilən müxtəlif adlardır, məsələn, Torpaq çərşənbəsinə kül və ölü çərşənbə də deyilir. Eləcə də torpaqla bağlı olan dünya elementlərinə - ağaca, dağa və s. həsr olunur. Bu, ilkin inanclarda dağa, ağaca və s. totem, kult kimi yanaşılmadan irəli gəlir. Əslində dörd ünsürə həsr olunan mərasimlərdə məqsəd Allahın dünyanı yaratmaq təşəbbüslərini canlandırmaqdır. Suya, oda, havaya, torpağa (ağaca, dağa, külə və s.) tapınmaqla qədim insanlar həm də dünyanın dərkinə çalışıb və barbarlıqdan (vəhşilikdən) mədəniyyətə doğru həlledici addımlar atıblar.\nSual oluna bilər: bəs nə səbəbə mifik dünya modelinin qurulmasına aid mifik hadisələri "səhnələşdirən", "canlandıran" mərasimlər sistemi - İlaxır çərşənbələr yaz ərəfəsinə düşür? Yayda, payızda və qışda keçirilə, yaxud xristian inancında olduğu kimi il qışda dəyişdirilə bilməzdimi? Əlbəttə, yox. Ulularımız yaxşı anlayırdılar ki, təbiətin canlanması, dünyanın təzələnməsi, qanın coşması yazın gəlişi ərəfəsində baş verir.\nKeçi-kosa mifinin rituallaşması. Qışın Kosa, yazın keçi obrazında mifikləşməsi ulu əcdadlarımızın əkinçilik məşğuliyyətinə başlamasından qabaq olub. İnsanlar hər şeyi kortəbii şəkildə təbiətdən hazır şəkildə götürürdü. Özlərinin istehsal etmələrindən əvvəl yeməklə, primitiv geyimlə təminatlarını (yaşayış yerlərini belə) təbiət ödəyirdi. Bu zaman yaz, yay, payız aylarının səmərəsini, qışın isə hər şeyi dondurub yoxa çıxardığını görürdülər. Deməli, onların ilkin təsəvvüründə soyuq, şaxta - qış təbiəti yoxsullaşdırdığı, çılpaqlaşdırdığı, kosalaşdırdığı üçün düşmən idi. Yaz və yay aylarında havanın hərdən sərtləşməsini (bərk küləklər əsməsi, leysan tökməsini) belə qışın göndərdiyi bəlalar sayırdılar. Məhz bu bəlalardan xilas yolları axtarmaları onları rituallara gətirib çıxarıb. Qışda da insanları südü, əti və dərisi ilə aclıqdan qurtaran, yaşadan vasitələr tapılırdı. İlk-əvvəl onların bütün ehtiyaclarının təminatçısı mal-qara idi. Tarixin müəyyən mərhələlərində qoyun (saya oyun-tamaşalarında), inək, kəl (əkinçiliyin meydana gəlməsindən sonra holavarlarda) və b. heyvanlar keçini üstələməyə cəhd göstərsələr də, onun üstündən xətt çəkə bilməyiblər. Keçi Azərbaycan mifoloji görüşlərinin ən möhtəşəm obrazı kimi rituallarda bu günədək yaşamaqdadır. Bəs Azərbaycan mifik təfəkküründə keçinin liderliyi ələ almasının səbəbi nədir?\nBir cəhət maraqlıdır ki, keçi dünyanın əksər qədim xalqlarının mifologiyasında özünə yer tapmışdır. Yunanlarda baş allah Zevs körpəlikdə ilahi keçi Amalfeyanın südü ilə bəslənir. R.Qreyve yazır ki, "Amalfeya, yəqin ki, bakirə ilahə olmuşdur, İo və Adresteya ilə birlikdə yazın adi ay üçlüyünü (aprel, may, iyun) təşkil edirdi... və keçi cildində təsəvvürə gəti¬rilirdi". Tanrıların yazın üç ayını – aprel, may, iyunu bildirməsinin izləri Azərbaycan ritualında da qorunub saxlanmışdır. "Kosa-Kosa" oyun-tamaşasında keçi meydana üç balası ilə birlikdə çıxır. Yunanlar Amalfeyanı çobanların tanrısı Nemesida (Azərbaycan türklərində ona Saya deyirlər) sayırlar, yağışı çağırma mərasimində onun rəmzi sayılan müqəddəs ağacdan istifadə edirdilər. Azərbaycanda da "Qodu-Qodu" oyununda bir ağacın başına köynək keçirib, ya da adicə əski sarıyıb həyətləri qapı-qapı gəzir, oxunan nəğmələrdə qoyunun, keçinin südünün, balalarının bolluğu arzulanır. Qodunun Günəş tanrısı olduğunu sanırlar. Amalfeyanın Azərbaycan mifoloji sistemindəki keçi ilə üst-üstə düşən digər cəhətlərinə diqqət yetirək: hər ikisi bahar fəsli ilə əlaqələndirilir, ritualların detalına çevrilir, dünyanı formalaşdıran Yaradıcıya yararlı olur, özündən qat-qat güclü düşmənlə vuruşub qələbə çalır və s. Bir çox xalqların mifologiyasında (xüsusilə yunanlarda və qədim misirlilərdə) məhsuldarlıq və bolluq allahlarının keçi ilə əlaqəsi ikili xarakterə malikdir: keçi bir tərəfdən tanrıdır, müqəddəsdir, toxunulmazdır, digər tərəfdən inciklik atributlarından biridir, parçalanıb yeyilməyə layiqdir. Bu, eyni gerçəkliyə mifoloji prizmanın bir-birinə əks qütlərindən baxılmasıdır. Mahiyyət etibarı ilə Azərbaycan rituallarında da özünə yer tapır.\nDionis (eləcə də başqa bitki və məhsuldarlıq allahları Demetr, Adonis, Attis və Osiris) əsasən öküz və keçi şəklində təsvir edilir. Lakin ilkin mərhələdə buynuzlu öküz kimi qəbul edilən Dionis "öküzlüyünü" özündə çox yaşada bilmir və keçiləşir. O, keçi cildində nə qədər ziddiyyətli təsvir edilsə də, hətta dəfələrlə "keçilik"dən boyun qaçırmağa təşəbbüs göstərsə də, ondan yaxa qurtara bilmir. Məhsuldarlıq allahının öküz cildində (qış aylarında, adamlar ehtiyac içində yaşayanda) icmanın köməyinə gəlməsi və insanlar aclıqdan qırılmasınlar deyə, öz göstərişi ilə bədəninin parçalanıb yeyilməsi Dionis kultlarında ritual şəklində icra edilirdi. Boynu qırmızı-yaşıl lentlərlə bəzədilmiş buynuzlu öküzü (yaxud keçini) meydanın ortasına çəkir, ətrafında dövrə vurub oynayır, oxuyur, tanrı kimi ona ehtiram göstərir, axırda kəsib ətini mərasim iştirakçılarına paylayırdılar. Ola bilsin ki, sonrakı daha mükəmməl dinlərdə insanların birliyi, allaha tapınması və rifahları üçün tanrı oğlunun özünü qurban verməsi haqqındakı təsəvvürlərin (İsus Xristosun çarmıxa çəkilməsi, özü də Dionis və Osiris kultlarında olduğu kimi, burada da sonradan dirilmə hadisəsinə rast gəlirik) formalaşmasına həmin mif təkan verib.\nDionisin keçi şəkli alması miflərdə daha geniş şərh olunur. Belə ki, Zevs Heranın azğınlığından qorunmaq məqsədi ilə körpə Dionisi keçi balası şəklinə salır. Sonra allahlar titan Tifonun qəzəbindən qorxub, Misirə qaçanda Dionis həmişəlik keçiyə dönür. C.Frezerin dediyi kimi, "Dionis kultunun iştirakçıları keçini diri-diri parçalayıb ətini çiy halda yeyəndə, yəqin elə zənn etməli idilər ki, allahın qanı və canı ilə qidalanırlar. Heyvan və insanın parçalanıb ətinin yeyilməsinə əsaslanan dini mərasimlər müasir barbarlar - vəhşi insan toplumları (Avstraliyada yaşayan aboregenlər nəzərdə tutulur) tərəfindən də icra olunur". Qədim görüşlərdə müqəddəsləşdirilən heyvanlar qorunurdu, əzizlənirdi ("Nənəm, a xallı keçi, Məməsi ballı keçi...", yaxud "Nənəm, a tatar keçi, Qayada yatar keçi..." şəklində). C.Frezer bu "uyğunsuzluğu" miflərin məzmunundan irəli gələn dəlillərlə əsaslandırmağa çalışır, lakin gətirdiyi arqumentlərin gerçəkliyinə şübhə ilə yanaşır. Axı, keçinin (allahın) onun özünə qurban gətirilməsini necə başa düşmək olardı? Mifdə göstərilir ki, keçi Dionisin saldığı üzümlüklərə ziyan vurduğu üçün "cəzalandırılır". Əslində qurban kəsilməsi Keçi-Dionisin tanrı fədakarlığı idi.


Proqramın təşkilatçılarının bildirdiklərinə görə, aksiyada insanlar Şuşa haqqında fakt, şəkil, xatirə və ya hər hansı bir mətni birşuşaxatirəsi və shushamemories həştəqləri ilə sosial şəbəkələrdəki səhifələrində paylaşıblar. “Facebook” və “Instagram”dakı “Bir Könüllü” səhifələrində paylaşılan Şuşaya aid məlumatlar və fotolar böyük maraq doğurub. Həmin məlumatlar, şəkillər, videolar sosial şəbəkələrdə 100 mindən çox baxış sayı toplayıb.\nAksiya çərçivəsində şuşalılarla görüşlər də təşkil olunub. Şuşadan olan məcburi köçkünlər doğma şəhərlərindəki yaşayışlarını əks etdirən şəkillər, xatirələrini tələbə-könüllülərlə bölüşüblər. Şuşalıların doğma yurdları barədə xatirələri əsasında 15 dəqiqəlik videoçarx da hazırlanıb (www.shushamemories. konullu.edu.az).