İran memarlığı — Vikipediya\nİran memarlığı — İran mədəniyyətinin bir hissəsi.\n1 Memarlıq tarixi\n2 Sasani memarlığı\n3 Səlcuqlar dövründə İranda memarlıq\n4 Elxanlılar dövrü memarlığı\n5 Qaraqoyunlular dövrü memarlığı\n6 Ağqoyunlular dövrü memarlığı\n7 Səfəvilər dövrü memarlığı\n8 Avşarlar dövrü memarlığı\n9 Qacarlar dövrü memarlığı\n10 Pəhləvilər dövrü memarlığı\n11 Müasir dövr İran memarlığı\nMemarlıq tarixi[redaktə | mənbəni redaktə et]\nMesopotamiyadan şərqdəki vadilərdə və dağlardakı yaylalarda fars tayfaları köçəri həyat sürürdülər. E.ə. zərdüştlük Əhəmənilərin rəsmi dini oldu. I Dara Bisütun qayası üzərində ən məşhur kitabə həkk etdirmişdir. Pasarqad şəhərinin ətrafında böyük qülləli bina və onun ətrafında ibadət üçün binalar tikilmişdi. Farslar bu sahəni Təxti-Süleyman adlandırırdılar. Persepol xarabalıqlarına orta əsrlərdə Təxti- Cəmşid deyirdilər.\nƏhəmənilər dövründə Farsın yaşayış memarlığı lokal xarakter daşıyır. Farslılar Qədim Babilistanın və Asiriyanın mistik dinini qəbul etmədilər. Onlar atəşpərəst idilər və şərəfinə qurbangah və məbəd tikdirdikləri işığı ilahiləşdirirdilər. Imperiya güc üzərində dayanırdı və tabe edilmiş xalqların, onların ənənələrinə, ibadətlərinə, sosial quruluşuna toxunmadan planlı qarət edilməsi hesabına çiçəklənirdi.\nB.e.əv. 331-ci ildə gənc makedoniya şahı İskəndər Misiri zəbt etdikdən sonra, böyük Fars şahlığı Makedoniyalı İskəndərin imperiyasının bir hissəsi olur. Persopolda Daranın sarayının xarabalıqları Haxamanişlərin dövründə Pasarqad və Persepol şəhərləri salınmışdı. Pasarqad şəhərinin tikilməsini II Kuruşun adı ilə bağlayırlar. Pasarqal haxamanişlərin müqəddəs şəhəri hesab edilirdi. Burada şahlara tacqoyma mərasimi keçirilirdi. Şəhərdə gözəl şah sarayları tikilmişdi. Onu qala divarları əhatə edirdi. Burada böyük bir sahəni tutan qülləli bina inşa edilmişdi, yan-yörəsində ibadət üçün tikintilər vardı. Bu sahəni farslar Təxti-Süleyman, qülləni isə Zendan-i Süleyman adlandırırlar. Persepol Şirazdan 50 km aralı, şimalda yerləşirdi. Şəhərinsalınması I Daranın adı ilə bağlıdır. Persepolun xarabalığı orta əsrlərdə Təxti-Cəmşid adlanırdı. Burada böyük saray dəsti yaradılmışdı. Saraylar yaşayış binalarından və ziyafət otaqlarından (apadana) ibarət idi. Sarayın özülünə 9.6 kq ağırlığında qızıl və gümüş lövhələr qoyulmuşdu. Lövhələrdə üç dildə (Elam, Babil və qədim fars) yazı həkk olunmuşdu. Divarlarda müxtəlif səhnələr (saray adamları, bac-xərac gətirən başqa xalqların nümayəndələri) təsvir olunmuşdu. Persepolda yeni il bayram şənlikləri keçirilərmiş. Ehtimala görə, yeni il bayramı martın 22-də başlarmış. 10000 nəfər adamı yerləşdirən, 62,5x62,5m ölçüləri olan apadananın zalı hündürlüyü demək olar ki, 19m olan 30 gözəl mərmər sütuna malik idi. Onların ağac dirəklərdən əmələ gəldiyinə, sütunun hündürlüyündən 2/5 yaxın hündürlüyü və mürəkkəb profili olan kapitellərin həlli işarə edir. Möhkəm sidr tirlərindən olan örtük, sütunların enli düzülüşünə imkan verirdi.\nFars kapitelinin əsas elementi – üzərinə örtüyün tirlərinin düzüldüyü, ikiyə bölünmüş ağac tirdir (dirək). Örtüyün tirlərinin düzüldüyü, ikiyə bölünmüş ağac tir — fars kapitelinin əsas elementidir. Tir (dirək) nəticədə (protomlar) öküzlərin qatlanmış ayaqları ilə dekorativ formalarını alır, aşağı hissədə onun sütununun gövdəsi misir məbədlərinin kapitellərində olduğu kimi volyutalarla, zənglə və kampanula ilə — gövdənin cüzi yoğunlaşması ilə bəzədilirdi. Ağac sütunun altına qoyulmuş, kvadrat plitə üzərində əvvəlcə daş barabanı təşkil edən baza, sonradan mürəkkəb profilləmə əldə edir.\nUrartu və Midiyadan dağlıq qala tikintisi üsulları, daşın emalı texnikası, qaya məqbərə tipləri götürülür. Babilistan və Asuriyadan farslar platformalarda şah saraylarının monumental gözəlliyini mənimsəmişdilər.\nQədim İran memarliği .(b.e.əv. III əsr – VII əsr) Makedoniyalının ölümündən sonra imperiya onun sərkərdələri arasında bölüşdürülmüşdü. Ön Asiya, b.e.əv. III əsrdə Parf şahlığını yaratmış Arşəkidilər sülaləsi tərəfindən tədricən sıxışdırılıb çıxarılan, Selevkilərin ellinist sülaləsinin banisi olan Selevkə çatdı. Parflılar özlərini Şərqdə yunan mədəniyyətinin varisləri hesab edirdilər, ancaq qədim ənənələr üzərində yaranmış yerli mədəniyyət və memarlıq yadelli təsirə güzəştə getmirdi. Iqlim, tikinti materialları və xammaldan tikinti təcrübəsi təkcə parf memarlığının məkan həllini və simasını deyil, həm də Ön Asiyanın sonrakı ilkin feodal və müsəlman dövlətlərinin memarlığını da müəyyən etdi. Farslar tərəfindən iri qurğuların örtüklərində tətbiq edilən ağac tirləri əvəz edən, günbəz və tağ konstruksiyaları geniş vüsət alır. Antik orderlər ancaq divarın dekorativ parçalanması üsulu kimi, həm də son dərəcə yenidən işlənmiş formada istifadə olunur.\nArtıq parf memarlığında – öz əsasını xalq məskənlərinin kölgəlik lojiyalarından və iki möhkəm pilonlar arasında divar oyuğu şəklində xet və suriyanın monumental ön girişlərindən alan eyvan – tağla örtülmüş enli lojiya—yaranır. Daxili həyətə onun dörd tərəfi boyunca açılan eyvanlar, Şərq memarlığında geniş yayılmış planlaşdırma üsulu olur.\nB.e. III əsrinin əvvəlində müasir İranın əraziləri Sasanilərin hakimiyyəti altında birləşir. Onların hakimiyyəti dövründə kərpic günbəzlərin və tağların ucaldılması təcrübəsi inkişaf etməyə davam edir. Sasani memarlığının erkən nümunələri mühəndis məslələrinin həllinə cəsarətsiz yanaşmaların sübutudur. Firuzabad sarayındakı 13 m aşırımlı günbəzlər demək olar ki, ən yuxarı hissəyə qədər dayaq divarının qalınlığından ayrılmırlar. Amma artıq burada kvadrat özüldən günbəzə – konik tağlar, tromplar arasından keçid həyata keçirilir.\nSarvistandakı saray günbəzlərin ucaldılmasının daha yüksək ustalığını nümayiş etdirir. Sasanilərin qüdrətinin ən yüksək dövründə (IV əsrin sonu) tikilmiş Ktesifondakı saray özünə 26.7m aşırımlı parabolik qübbə ilə örtülmüş taxt-tac zalını daxil edir. Yandırılmış kərpicdən geniş açılmış qübbə tağının miqyası, müxtəlif hündürlüklü 6 çıxıntılı yaruslara parçalanmış və kontrafors-yarımsütunlarla gücləndirilmiş fasad divarının xırda işlənməsi ilə qeyd olunur. Qübbə şüşə mozaika ilə bəzədilmiş, zalın divarları isə mərmərlə üzlənmişdi.\nSasani memarlığı[redaktə | mənbəni redaktə et]\nƏsas məqalə: Sasani memarlığı\nSəlcuqlar dövründə İranda memarlıq[redaktə | mənbəni redaktə et]\nƏrəb Xilafətindən sonra Qərbi Asiyada yaranan geniş ərazili dövlət birləşməsi olan Səlcuq imperiyasının meydana çıxma, çiçəklənmə və nəhayət, parçalanma dövrləri Yaxın və Orta Şərqin bir çox ölkələrinin, o cümlədən İranın və Azərbaycanın tarixi taleyində mühüm yer tutur . Səlcuq hakimiyyəti dövründə Yaxın və Orta Şərq ölkələrinin ictimai-iqtisadi və siyasi həyatında olduğu kimi, mədəni həyatında da böyük dəyişikliklər baş vermişdi.\nSəlcuqlar dövründə İranda memarlıq və incəsənətin bir çox sahələri yüksək inkişaf etmişdi. İndi "İran" adlanan coğrafi məkanda yaşayan xalqların təqribən Səlcuqlar dövründən bu günədək əzəmətli incəsənəti qorunmaqdadır. Səlcuqlar bu xalqların incəsənət üslubunu daha geniş əraziyə yaydılar. Bu üslub yalnız Dəməşqdə və Kiçik Asiyada deyil, Afrikanın şimal bölgələrində də özünü göstərdi. Səlcuqlar dövründə incəsənət aləmində misli görünməmiş hərəkat başlandı və onun izləri monqollar dövrünə qədər davam etdi. Həmin hərəkat o dərəcədə güclü idi ki, tədqiqatçılar Səlcuq dövrünü "incəsənət aləminin mükəmməl dövrü" adlandırırlar.\nSəlcuq dövrünün incəsənət əsərləri İslam incəsənəti sistemində müstəsna yer tutur. Onu XV-XVI əsrlərin İtaliya İntibahı (Renessansı) sənəti ilə müqayisə etmək olar. Bu sənət sonrakı illərdə İranda yaşayan xalqların daha sürətli mədəni yüksəlişinə müsbət təsir göstərdi.\nSəlcuq sənəti Suriyadan Hindistanın şimalına qədər yayıldı. 1000-1220-ci illər arasında saxsı və metal məmulatı hazırlamaq, kitab tərtibatı, memarlıq sahəsində qazanılmış uğurlar sonrakı nəsillər üçün bir təməl və meyar olmuşdur. İncəsənət sahəsində yaranmış üslublar siyasi tarixi və perspektivi özündə birləşdirirdi. Səlcuq sənəti ilə Buhimi, Qəznəvi, Qarakitay, Xarəzmşah sənətləri elə çulğalaşıb ki, onları dövrün üslubşünaslığı baxımından 10 qrupa bölmək olar. Səlcuq üslubu onlardan biri sayılır. Qeyd etmək lazımdır ki, İslam Şərqində müştərək incəsənət üslubu Səlcuqların hakimiyyəti dövründə ən yüksək səviyyədə olmuşdur. Bu dövrdə Şərq xalqlarının siyasi vəhdəti Səlcuq imperiyası vasitəsi ilə yaranmışdı. Ümumiyyətlə, Səlcuq dövrünün sənət uğurları təqribən 1150-ci ildən sonra nəzərə çarpır. (Sankt - Peterburqun Ermitaj muzeyində saxlanılan, 1148-ci ildə hazırlanmış qələmdan bu müddəamızı təsdiq edir). Bu dövrdə misilsiz portretlər yaradılmış, Əbülqasim Firdovsinin "Şahnamə" poemasına müxtəlif səhnələr çəkilmiş, saray əyanları, heyvanlar, hökmdarların ov, ziyafət səhnələri sənət əsərlərində öz əksini tapmışdır.\nƏrəb dilində yazılmış, nəfis şəkildə tərtib edilmiş dualar bu gün də sənət əsərləri arasında seçilməkdədir. Bu dövrdə gəc və keramika heykəltəraşlığı əski zamana nisbətən xeyli inkişaf etmişdir. Sənət əsərlərinin kəmiyyət və keyfiyyəti artmışdı. Həm sultanların, saray əyanlarının himayəsi, həm də əhalinin fəal əməyi sayəsində şəhərlər genişləndi, iqtisadiyyat inkişaf etdi. Bu incəsənət nümunələri cəmiyyətin və dövrün sənət zövqünün göstəricisi idi. Qiymətli Quran kitablarının çapı, kiçik vilayətlərdə cümə məscidlərinin olması, rəngli saxsı məmulatı, dekorativ- tətbiqi sənət əsərləri, metal və ağac məmulatı həmin dövrün kütləvi sənət əsərləri olmuşdur. Memarlıqda və keramika sənətində məhəlli (lokal) sənət məktəbləri meydana gəlmişdi. Sənət sahəsində yeni üslublar yaranmışdı. Bir cəhəti qeyd etmək lazımdır ki, təqribən son yüz ilə qədər daşınan sənət əsərlərinin xeyli qismi dünyanın bir çox ölkələrinə aparılmış və nəticədə İran araşdırıcılarının diqqətindən kənarda qalmışdır.\nSəlcuqlar dövrünün sənət əsərləri elə çoxdur ki, onlar barəsində mübaliğəli şəkildə bəhs etmək olar. Səlcuqlar zamanının sənətkarları əski sənət ənənələrini nizamlayıb təkmilləşdirmişlər. Həmin dövrdə dörd eyvanlı binalar, məscidlər, məqbərələr, günbəzlər, minarələr daha çox inşa edilmişdir.\nQuran kitablarının gözəl xətt ilə yazılması, Kufi xəttinin yeni üslubda inkişafı, müxtəlif xətt növlərinin qarşılıqlı təsiri, bədii metal məmulatının düzəldilməsi rəssamlıq, kitab tərtibatı nəzərdən keçirilən zamanın diqqəti cəlb edən sənət sahələri olmuşdur.\nSəlcuq imperiyası XI əsrin ortalarından etibarən sabit inkişaf dövrünə qədəm qoydu. Nəticədə türklər əzəmətli dövlət orqanları təşkil etdilər, yeni həyat tərzinə keçid etdilər. Dövlətin memarlıq sənətinə diqqəti memarlığın inkişafına təkan verdi. Səlcuqların memarlıq sənəti Qəznəvilərin arxitektura ənənələrinin mükəmməl şəkli olmuşdur. Səlcuqların memarlıq üslubu Qəznəvi dövrünün memarlıq sənətindən xüsusi gözəlliyi ilə fərqlənir. Bu, özünəməxsus memarlıq üslubudur. Binaların genişliyi, müxtəlif bəzəkli heykəllərdən istifadə olunması, (binanın qarşısında və yuxarısında) bu memarlıq üslubunu başqalarından xeyli fərqləndirir. Səlcuq dövrünün binaları, divarları lövhələrlə, kaşılarla bəzədilirdi. Memarlıqda rəngli kaşılardan istifadə olunması sonrakı dövrlərdə bu sahədə inkişaf üçün bir təməl olmuşdur. Memarlıq sənəti araşdırıcılarının fikrincə, Səlcuqların memarlıq sənəti binaların tərtibatında deyil, onların formasında daha çox nəzərə çarpır. Səlcuqlar dövründə dini təyinatlı binaların (məscidlərin, məqbərələrin, günbəzli binaların) əksəriyyəti silindir, çoxbucaqlı şəklində inşa edilirdi .\nSəlcuq sultanları imperiyanın bir çox şəhərlərində mədrəsələr, məktəblər təsis etdilər. Onların tədris ocaqları təsis etmək fikri tezliklə məscidlərin inşa olunması zərurətini də doğurdu. Məktəblərin dördbucaq şəklində həyəti olurdu. Həmin dövrün memarları belə qərara gəlmişdilər ki, məscidlər üçün nəzərdə tutulan binanın tavanı tağla örtülməli və məscidin həyəti olmalıdır. Memarlar həyətin hər tərəfində eyvanlar inşa etdilər və onun iki tərəfində namaz otaqları tikdilər. Buna nümunə 1135-ci ildə inşa edilmiş "Zəvvarə" adlı kiçik məscidi göstərmək olar. Bu dövrdə inşa edilmiş məscidlərin əksəriyyəti günbəzli, kvadrat şəkilli idi və bunlarda hücrələr vardı. Məscid binasını tamamlamaq üçün sonralar ona eyvanlar artırıldı. Kvadrat və günbəz şəkilli hücrələr məqbərələrdə də mövcud idi. Buna nümunə olaraq Məşhəddə, Qəzvində və Parsian yaxınlığındakı "Səng Bəst" məqbərəsini göstərmək olar.\nSəlcuqlar dövründə məscid binaları dörd eyvanlı olurdu. Bu cür məscidlərin inşası çətin idi. Buna görə də həmin məscidlər yalnız böyük şəhərlərdə inşa edilirdi. Ay şəklində olan tağların kiçik günbəz formasına düşməsi bu binaların yeni tavan üslubunda tikildiyindən xəbər verirdi. Bəzən günbəzlərin dayaqları üçün divarlar əvəzinə səkkizbucaqlı sütunlardan istifadə edilirdi.\nBütün müsəlman şəhərlərində məscidlər vardı. Bəzi böyük və mühüm şəhərlərdə bir neçə cümə məscidi olurdu. Həmin məscidlərin bəziləri zəngin tərtibata malik idi. Nişapur şəhərinin cümə məscidinin hovuzu misdən hazırlanmışdı. Onun ətrafında 400 nəfər eyni vaxtda dəstəmaz ala bilirdi. Məscidin tavanından asılmış, bürünc metaldan olan çırağın 400 borusu vardı. Bu borulardan hər birinə yandırmaq üçün bir batman yağ tökürdülər . Sultan Toğrul dövründə Səlcuq dövlətinin paytaxtı Rey şəhəri olsa da, İsfahan dövlətin inkişaf edən şəhərlərindən biri idi. Mafərruhi Sultan Toğrulun 1063-cü ildə İsfahanda sufilər üçün bir xanəgah tikdirdiyini yazır . Hüseyn bin Məhəmməd bin Əbülriza Avi "Tərcüme-yi mehasin-i İsfahan" əsərində yazır ki, Sultan Toğrul İsfahan şəhərində yeni memarlıq abidələrinin inşası üçün 500 min dinar pul xərcləmişdi ;.\nSultan Məlikşah tərəfindən Səlcuq imperiyasının paytaxtının Reydən İsfahana köçürülməsindən sonra şəhərdə möhtəşəm memarlıq abidələrinin tikintisinə başlanıldı . Bu tikililər arasında özünəməxsus yer tutan İsfahanın cümə məscidi də çox təmtəraqlı və bəzəkli idi. Bağdadda olan "Xəlifə" məscidi əzəmətli olmuşdur. Bu məscidin həyətində böyük su anbarı vardı. Burada dəstəmaz almaq üçün xüsusi yerlər mövcud olmuşdur. Sultan Məlikşah İsfahanın Karan məhəlləsində Hənəfi şagirdlərin təhsil alması üçün böyük mədrəsə binası tikdirmişdi. Baş vəzir Nizam əl-Mülkün səyi nəticəsində bu mədrəsədə Şafi məzhəbindən olan şagirdlərin də təhsil almasına icazə verilmişdi. 1092-ci ildə Sultan Məlikşah Bağdadda zəhərlənərək ölən zaman İsfahana gətirilmiş və Cəlali mədrəsəsi, Məlikşahi mədrəsəsi və yaxud da İsfahanın Nizamiyyə mədrəsəsi adlanan mədrəsənin həyətində dəfn olunmuşdur ;. Bu gün İran memarlığının ən gözəl örnəklərindən biri sayılan İsfahan cümə məscidinin şimal və cənubunda yer alan günbəzlər də məhz Səlcuqlar dövründə inşa edilmişdir .\nHəmdullah Qəzvininin verdiyi məlumata görə, Sultan Məhəmməd Təpər dövründə İsfahanda möhtəşəm memarlıq abidələrinin inşası davam etdirilmişdi. O, atasının dövründə inşasına başlanılan Sultan camesinin tikintisini başa çatdırmış, su kanalları çəkdirmiş, vəfatından sonra dəfn olunduğu mədrəsəni və Sufilər üçün xanəgah tikdirmişdir \nİsfahanın cümə məscidi Səlcuq dövrünün ən böyük memarlıq abidələrindəndir. Bu məscidin tavanı günbəz şəklindədir. Onun daxili diametri 10 metrdən çoxdur. Bu məscidin ölçüsü sonralar İsaak Nyuton qanunu əsasında müasir mühəndislərin, arxeoloqların aşkar etdikləri günbəz ilə uyğundur. Orta çağ mühəndisləri riyazi üsulla, Nyutondan 6 əsr öncə belə bir günbəz inşa etmişlər. Məhz buna görə də, Səlcuq memarlığı belə kəşflə öyünmək haqqına malikdir.\n1133-cü ildə inşa edilmiş Mahmudşah Qolpayqan, 1135-ci ildə Ərdistan yaxınlığında tikilmiş "Zəvarə", 1105-ci ildə inşa olunmuş Dəmavənd məscidləri Səlcuq dövrünün memarlıq abidələrindəndir . Səlcuq dövrünün memarlıq incilərindən biri də Sultan Toğrulun 1056-ci ilidə inşa etdirdiyi divarı qeyd etmək olar. Bağdad "Nizamiyyəsi" binasının inşasına 200 min dinar pul xərclənmişdi. Bu məktəb həmin dövrdə Bağdadın şərqində inşa edilmiş 30 məktəbdən ən əzəmətlisi və görkəmlisi idi. Bu zamanın bir çox məktəb, mədrəsə binaları saraylardan daha əzəmətli görünürdü .\nSəlcuqlar dövründə "Şirazın incisi" kimi şöhrət qazanmış Məscid-i Səngi-yi Darabcird məscidi tikilmişdi. Bununla yanaşı, ən böyük memarlıq əsərləri olan Qanat-i Zengi-abad, Bezirganlar Xanı, Cami-i Cədid Şirazi, Əminəddin mədrəsəsi, Kerk karvansarayı, Əsvaq-i Mirabba-i Atabəgi bazarı və bu gün Şirazda Bazar-i Hacı adı ilə tanınan Suk-i Kəbir inşa edilmişdir. Şiraz memarlığı türk izlərini özündə çox zərif şəkildə əks etdirməkdədir. Bu gün İranın hər yerində olduğu kimi Şiraz və Fars əyalətindəki məscidlər, camilər, türbələr, minarələr Səlcuqlu memarlığına görə tikilmişdir (15,599).\nMənbələrdə Səlcuqlar dövrünün 40-a yaxın minarəsi haqqında məlumatlar vardır. Bu minarələrdə bir və ya iki sıra pillələr, mərkəzi sütunlar mövcud olmuşdur. Çətir formasında eyvan, üç sıra aynabənd, tinli sütunlar və iki minarə bir girişlə əlaqələnirdi (həm binanın girişi, həm də qiblə eyvanı). Belə sənət əsərləri Səlcuq memarlığında yenilik olmuşdur. Buna görə də Səlcuqlar dövründə minarələr moizə və ibadət rolunu daşımır, daha çox rəmzi səciyyə daşıyırdı. Həmin dövrdə bəzi müstəqil, (yəni başqa binalara birləşmiş) minarələr də olmuşdur. Bu cür minarələr düzənliklərdə, səhralarda mayak (yol, istiqamət göstərən işarə) rolunu oynamışdır.\nBu dövrdə düşmən hücumu istiqamətində yerləşmiş şəhərlərin tikililəri başqa şəhərlərin binalarından fərqlənirdi. İbn Bəlxi Kazerun şəhərinin binaları barədə yazmışdır: "Həmin şəhərdə binaların istehkam şəklində inşa edilməsinə səy göstərilirdi. Çünki, onlar (şəhər sakinləri) Şəbankarə tayfasının hücumundan qorxurdular (6,145).\nBəzi şəhərlər düşmən hücumundan və yaxud istidən qorunmaq məqsədilə iki hissədən ibarət tikilirdi. Şəhərin bir qismi yer üzündə, ikinci hissəsi isə yerin altında olurdu. Nasir Xosrov Ərcan şəhəri haqqında yazmışdır: "Bu şəhərdə yer üzündə olan binalara oxşar tikililər yer altında da inşa edilmişdi. Yerin altındakı binalarda və saraylarda su daha çox olduğu üçün yayda əhali bu hissədə yaşayır" (14,164).\nDigər bir müəllif Rey şəhəri barədə yazmışdır: "Bütün binalar yerin altında yerləşir. Onlar qaranlıq və keçilməz vəziyyətdədirlər". Yaqut əl-Həməvi Rey şəhərinin düşmən ordularının keçid mərkəzində yerləşməsi, talanlara və qarətlərə məruz qalmaq təhlükəsi qarşısında olduğuna görə belə inşa edildiyini qeyd edir.\nSəlcuq dövrünün saray binaları müasir zamanadək qalmamışdır. Lakin arxeoloji axtarışlar nəticəsində Mərvdə və Koşkda olan dörd eyvanlı binanın, Şimali Azərbaycandakı Qız qalasının (Bakı) qalıqları aşkar edilmişdir. Qeyd edək ki, Qız qalası bu abidələr arasında müəyyən qədər salamat qalması və unikallığı ilə seçilir.\nBu zamanın karvansaralarını xüsusilə qeyd etmək olar. İmperiyanın Şərq, mərkəzi hissəsində olan şəhərlərin əksəriyyətində bu cür obyektlər olmuşdur. Kirmanda müsafirlərin gecələməsi üçün nəzərdə tutulmuş karvansaralar mövcud idi. İsfahanda "Kutraz" adlanan küçədə 50 karvansara var idi. Bəzi şəhərlərdə karvansaraların sahəsi çox geniş idi. Nasir Xosrov bu barədə yazmışdır: "1300 xarvar yükü olan karvanla bu şəhərə gəldim. Yer və heyvanlar üçün ot - ələf baxımından bir problemlə üzləşmədim (14,123).\nMənbə məlumatlarına görə, Şiraz şəhərində bir ev tapmaq mümkün deyildi. Gözəl bağ və axar suyu olmayan Zayəndərud çayı İsfahan şəhərinin ortasından axır, bağ və bostanları bu çayın suyu ilə suvarılırdı. Bəzi məntəqələrdə olan çayların üzərində dəyirmanlar qurulurdu. Nişapur şəhərində olan çayın üzərində 40 dəyirman inşa edilmişdi. Həmdullah Müstofi Qəzvini yazmışdır: "Bu çayın suyu elə surətlə axır ki, bir xarvar büğdanı üyütmək mümkündür". Nişapur əhalisinin içməli suya olan tələbatı bulaqlar vasitəsi ilə təmin olunurdu. Həmin bulaqların bəziləri şəhərin içindən axıdılaraq su anbarlarına yığılırdı (3,375).\nBəzi məntəqələrdə suyun çirklənməsinin qarşısını almaq məqsədilə onu keramik (saxsı) borular vasitəsilə anbarlara yönəldirdilər. Boruları bir-birinə birləşdirmək üçün əhəng daşına müəyyən qədər su vurmaqla onu yandırırdılar. Sonra həmin kütləni üyüdür, ələyir və hər 12 batman əhəngə bir batman yağ əlavə edirdilər. Beləliklə, bu məhlulu boruların birləşən yerlərinə sürtürdülər. Bəzən boruların daha möhkəm olması üçün məhlula yumurta əlavə edir, əldə olunan yeni məhlula zeytun yağı da tökürdülər. Su anbarlarında və hovuzlarda yaranmış çatların tutulması işində də bu məhluldan da istifadə edirdilər .\nSəlcuq dövründən indiyədək dörd karvansara qalmışdır. "Rəbat mülk", "Daye xatun", "Rəbat mahi" və "Rəbat şərq" karvansaraları çox gözəl və möhtəşəm tərtibata malikdir. Səlcuq karvansaralarının əksəriyyəti daşdan tikilmişdir. Bəzi karvansara binalarında dörd eyvan olurdu. İqtisadi inkişaf, ticarət yollarının abadlığı, Səlcuq sultanlarını karvansaraların təhlükəsizliyini qorumağa vadar edirdi. Onlar ticarət yollarında karvansaralar inşa etdirməklə, su quyuları qazdırmaqla müsafirlər üçün şərait yaradırdılar. Beləliklə, müsafirlər Aralıq dənizindən Bəlxə qədər rahatca səfər edə bilirdilər.\nSəlcuqlar dövründə inşa edilmiş karvansaralar çox görkəmli idi. Burada müsafirlər üçün nəzərdə tutulmuş otaqlar tövlələrdən tamamilə ayrı idi. Həmin dövrün karvansaraları arasında "Zəfəraniyyə" və "Rəbat Şərəf"i qeyd etmək olar.\n"Rəbat Şərəf" və yaxud "Şərəf karvansarası" Sultan Səncərin hakimiyyəti dövründə, onun anası Səfəriyyə xatunun istəyi əsasında inşa edilmişdi. Şərəfəddin Əbu Tahir İbn Səədəddin Əli Əlqəmi bu binanın banisidir. Həmin şəxs bir müddət ərzində Mərv şəhərinin hakimi, sonra isə Sultan Səncərin naziri olmuşdur (17,252).\n"Şərəf karvansarası" böyük bir binadır. Onun 4863 m² sahəsi vardır. Bu karvansara iki həyətdən və dörd eyvandan ibarətdir. Karvansaranın şimal hissəsində böyük, cənubunda isə kiçik həyət yerləşir (9,249).\nMütəxəssislərin fikrincə, Səlcuq dövründən qalmış "azan" (müəzzin) məkanları kərpiclə inşa sənətinin ən gözəl nümunələridir. "Azan" məkanlarının yuxarı hissəsinin tünd rəngdə tərtib olunması Səlcuq dövrünə xasdır. Sultan Məlikşahın dövründə Bağdadda inşa edilmiş "Sultan məscidi" bu üslubda inşa olunmuşdur. Səlcuq dövrünün bu üslubu XIII-XIV əsrlərin Monqol memarlığına da təsir etmişdi.\nBiz İranda dini təyinatlı binalardan olan məqbərələrin inşa edilməsinə görə də Səlcuqlara borcluyuq. Onlar bu məkanda ənənəvi olmuş qülləvari məqbərələrin növlərinin artırılmasına səy göstərmişlər. Qülləvari məqbərələr iki müxtəlif şəkildə inşa edilirdi. Birincisi, qülləvari məqbərənin tavanını bir günbəz örtürdü. İkincisi, tavanı konus şəklində tikilən məqbərələr idi. Bu qüllələr dairəvi və yaxud çoxbucaqlı (4, 8 və yaxud 10 bucaqlı şəkildə) inşa edilirdi. Həmin məqbərələrin üstünlüyü onların divarlarının kərpiclə bəzədilməsindədir. Çoxbucaqlı əski qüllələrdən biri Həmədan-Qəzvin yolu üzərində olan Xəqandadır, burada iki günbəzli məqbərə yerləşir. Bu abidələr 1076-cı və 1093-cü illərdə inşa edilmişdir. Günbəzli məqbərələr ruhanilərin və hakim dairə nümayəndələrinin dəfn olunduğu yerlərdə tikilirdi. Bəzən kvadrat şəklində olan məqbərələri məscidə bitişik surətdə inşa edirdilər. 1157-ci ildə Mərv şəhərində tikilən Sultan Səncər məqbərəsi məhz bu üsulla inşa edilmişdir.\nBir çox şəhərlərdə xeyli məscid, hamam, məktəb mövcud olmuşdur. Bəzi binalarda hətta xüsusi hamam da var idi. İbn Cübeyr yazmışdır ki, hamamların sayı iki minə qədər olmuşdur. Həmin hamamların tavanları qırla örtülürdü. Bu tikililər uzaqdan qara daşa oxşayırdı" (8,615).\nSəlcuq dövründə keramikadan (saxsıdan) düzəldilmiş, üzərinə qızıl suyu çəkilmiş, minalanmış məmulatın çoxu Kaşan şəhərində istehsal olunmuşdur. Qırmızı, qızılı rənglərlə boyanmış keramika məmulatı isə Kirmanda istehsal edilirdi. Kaşı məmulatı həmişə zəruri olan əmtəə, inşaat materialı idi. Bu görkəmli və gözəl məmulatın istehsalı bir şəhərdə və yaxud bir məhəllədə mümkün deyildi. Ona görə də kaşı məmulatı Səmərqənd, Nişapur, Mərv kimi sənətkarlıq mərkəzlərində də istehsal edilirdi. Metaldan hazırlanmış və üzərinə naxışlar vurulmuş gözəl məmulat Herat şəhərinin məhsulu idi. Sənətkarların Xorasan, Herat, Mərv və Nişapur şəhərlərinə axını bu vilayətdə metal qabların istehsal həcminin artmasında mühüm rol oynamışdır .\nSəlcuq imperiyasının Şərq vilayətlərində qüllələri konus şəklində olan məqbərələr geniş yayılmışdır. Onların divarları əvvəlcə silindir şəklində tikilirdi. Damğanda olan "Pir Ələmdar" məqbərəsi belə məqbərələrə misal ola bilər. Bəzən belə məqbərələrin səthində dərin yarıqlar açırdılar. Tehranın yaxınlığındakı "Radkan" məntəqəsində indi də konus şəkilli qülləsi olan məqbərə mövcuddur. Bəzi alimlərin fikrincə, bu konus şəkli Mavəraünnəhrdə yaşayan monqolların çadırlarından əxz edilmişdir.\nSəlcuqlar dövründə metal işləmə sənəti də inkişaf etdi. Bu sənətin ən mühüm mərkəzləri Xorasan və Herat şəhərləri olmuşdur. Metal tərtibatının ilk mərhələsi metal üzərində rəsm çəkmək idi. Lakin tezliklə sənətkarlar bu sahədə yeni üsullar ixtira etdilər. Yəni, onlar metal üzərində qazma üsulu ilə naxış salır, onların üzərinə vərəq şəklində qızıl, gümüş, yaxud mis təbəqələr yapışdırırdılar. Bu üsul XI əsin birinci yarısında hələ yaranmamışdı. Metalişləmə sənətinin mərkəzi öncə Xorasan vilayəti şəhərləri olmuşdur. Sonralar bu sənət növü Səlcuq imperiyasının digər ərazilərinə, İraqın Mosul məntəqəsinə də yayılmışdı.\nSəlcuq dövrünün əvvəllərində metalişləmə sənətinin gözəl nümunələrindən biri naxışlı gümüş boşqabdır. Bu boşqabın üzərində olan naxışlar arasında yazılar, qanadlı heyvan və bitki diqqəti cəlb edir. Sənətkarlar əski Sasani dövrünün sənət əsərlərində istifadə olunan tərtibat üslublarından faydalanmışlar. Bu boşqab üzərindəki yazıdan aydın olur ki, o, 1066-cı ildə Səlcuq Sultanı Alp Arslan üçün hazırlanmışdır .\nQızıl suyuna çəkilmiş gümüş gülabdanı bəzi tədqiqatçılar XII əsrin sənət əsəri hesab edirlər. Bu gülabdanın üzərində heyvan, bitki və digər naxışlar qabarıq şəkildə həkk olunmuşdur.\nXorasanda istehsal olunmuş bəzi qablar çoxbucaqlı formasındadır. Onların üzərində yonulma üsulu ilə quşlar, heyvanlar qabarıq şəkildə həkk edilmişdir. Boğazı uzun olan şərab qabı gözəl sənət əsəri kimi diqqəti cəlb edir. Bu qab Metropoliten muzeyində saxlanılır. Onun gövdəsi onikibücaqlıdır, qab şəbəkəli tərtibata malikdir. Qabın yuxarı hissəsində müxtəlif heyvaların başı təsvir olunmuşdur. Burada Kainat cisimlərinin təsviri də vardır. Qabın boğazı üzərində Səlcuqların yazı tərtibatına artırılmış üsullar nəzərə çarpır. Bu üsulda əlyazma hərflərinin sonu insan başının təsvirinə oxşayır. Bu cür qabları XIII əsrin sənət əsərləri hesab etmək olar. XII əsrdə metal üzərinə gümüş təbəqələrin əlavə olunması daha da kütləviləşdi.\nBeləliklə, Səlcuq dövrünün əvvəllərindən etibarən İslam dünyasında keramika sənəti xeyli inkişaf etdi. Abbasilər dövründə həmin sənətin ən mühüm mərkəzləri Bağdad, Xorasan, Səmərqənd şəhərləri olmuşdur. Fatimi hakimiyyəti dövründə Fəstat şəhəri gözəl saxsı məmulatı istehsalı ilə şöhrət qazandı. Bu sənət Səlcuq imperiyasının Şərq bölgələrində çox inkişaf etdi. Bu sənət XII-XIII əsrlərdə xeyli inkişaf edərək zirvə məqamına çatdı. Bu dövrün sənətkarları yeni istehsal üsullarını mənimsədilər və inkişaf etdirdilər .\nSəlcuq dövrünün keramika ustaları laklanmış qabların lakının altında müxtəlif təsvirlər, ornamentlər yarada bilirdilər. Belə məmulatın şəffaf laklarının altında qara rəngli naxışlar salınırdı. Rey şəhərində istehsal olunmuş, indi isə Britaniyanın Viktoriya və Albert muzeyində saxlanılan bir sini belə qablara misal ola bilər. Həmin qabın üzərində qara rəngli heyvan təsvirləri vardır. Mavi lak altında qara, sadə rənglərlə şəkillər təsvir edilmişdir. Bu tərtibat məcmusundakı heyvan, insan başı, quş, iki pələng, gül, bitki rəsmləri qabın xarici səthində çəkilmişdir.\nŞərab qabı Səlcuq istehsalının gözəl sənət əsərlərindən biridir. Bu qabın Kaşanda istehsal olunduğunu ehtimal etmək olar. Həmin qab özünəməxsus tərtibata malikdir. Yəni, sənətkar bu əsərdə çox bacarıqla lak altında sadə şəkillərin rəsmi ilə yanaşı, yonma üsulu ilə qabarıq heykəllər də yaratmışdır. Qab mavi rəngdədir və hal-hazırda Nyu-Yorkun Metropoliten muzeyində saxlanılır. O, qabarıq və şəbəkəli şəkildə tərtib edilmişdir. Qab üzərində heyvan, əfsanəvi quşlar, bitki təsvir edilmişdir. Bu qab üzərində həkk olunmuş yazılar onun 1215-ci və yaxud, 1216-cı ildə hazırlandığını göstərir .\nSəlcuqlar dövründə İranda keramika tərtibatı xeyli inkişaf etdi. Səlcuq dövlətinin şərqində aşkar olunan ən əski tarixli saxsı qab 1179-cu ilə aiddir. Həmin bölgədə bu sənətin inkişaf dövrü XII əsrdən başlayır. Həmin dövrün aşkar edilmiş ən qiymətli saxsı qabları onu göstərir ki, Rey şəhəri belə sənət mərkəzi olmuş və 1220-ci ildə monqollar tərəfindən dağıdılmışdır .\nRey şəhərinin keramika ustaları bu sahədə xeyli uğurlara nail oldular. Lakin onlar bu sahədə kütləvi istehsal səviyyəsinə çata bilmədilər. Səlcuqlar dövründə Kaşan şəhəri ustaları laklı keramika məmulatı istehsalında Reylilərdən sonra ikinci yeri tutdular. Özünəməxsus laklı kərpic istehsalı baxımından bu şəhər şöhrət qazandı. Müxtəlif şəkilli, ölçülü belə kərpiclər "kaşı" və yaxud "keramika" adlandırıldı .\nSəcuqlar dövründə tikmə sənəti xeyli inkişaf etmişdi. İmperiyanın Şərq bölgələrində bu sənət Albuyə sülaləsinin hakimiyyəti dövründən inkişaf etməyə başlamışdı. Səlcuq dövründə bu sənət sahəsində yeni tərtibat üsulları yarandı. İranlılar bu sənətdə bitki ünsürlərindən daha çox istifadə edirdilər. Onlar əski Sasani dövrünə aid olan tərtibat üslublarından, üsullarından əlavə yeni üsullarla da ipək toxuculuğunda çox gözəl sənət əsərləri yaratdılar. Bu bölgədə İslamaqədərki dövrdə də ipək toxuculuğunda bənzərsiz tərtibat nümunələri olmuşdur. Məsələn, ipək parça üzərində təsvir edilmiş "həyat ağacı" adlanan mənzərədə quşlar, uçan aslanlar təsvir edilmişdir. Bu naxışlar dairəyə bənzəyir. Həmin sənət əsəri XI və yaxud XII əsrlərə aid oluna bilər.\nSəlcuqlar dövründə İran rəssamları əlyazma şəklində olan kitablara gözəl tərtibat verdilər. Bu kitablarda olan rəsm nümunələrində də ustalar saxsı əşyaların tərtibatında istifadə olunan üsullardan faydalanmışlar. Bu dövrün kitablarından yalnız bəziləri İstanbulun Topqapı Sarayı muzeyində saxlanılır. Bu əsərlərdən birinin üzərində olan insan, heyvan rəsmləri mina rəngli saxsı qabların üzərində olan rəsmlərlə müqayisə etdikdə görürük ki, bu əsər də XIII əsrə aiddir. Həmin əlyazma kitabı "Vərqa və Gülşah" mövzusundadır . Bu əlyazma kitabında 70 rəsm əsəri vardır. Həmin əsərlərin dəyəri ondadır ki, onlar Monqol və Səlcuq dövrlərinin sənət ənənələri əsasında tərtib edilmişdir. Bu kitabın yuxarı hissəsində xeyli insan təsviri, fonunda (kənarlarında) isə bitki təsvirli naxışlar mövcuddur. Portretlərin ətrafında parlaq hilal (ay) şəklində təsvirlər vardır. İnsan təsvirləri, onların simaları, geyimi gözəl və cəlbedicidir.\nİran xalqları kitabların bu üslubda, qızılı tərtibatda hazırlanmasını ərəblərdən əxz etmişlər. Səlcuqlar dövründə Quran nüsxələrinin kufi xətti ilə yazılması xeyli inkişaf etmişdi. XII əsrin sənət nümunələrindən bunu açıq şəkildə görmək olar. Bu Quran nüsxələrinin fonu xurma yarpağına bənzər naxışlarla bəzənmişdir. Kitabların səhifələrində açıq qəhvəyi mürəkkəblə ayələr kufi xətti ilə yazılmışdır .\nBeləliklə, türk soylu Səlcuqlar dövründə yaradılmış sənət əsərləri İslam mədəniyyətinin təkamülü prosesinə mühüm təsir göstərdi, geniş ərazidə yaşayan bir çox xalqların mədəni - tarixi baxımdan yaxınlaşmasına, qarşılıqlı surətdə zənginləşməsinə güclü, həlledici təkan verdi.\nElxanlılar dövrü memarlığı[redaktə | mənbəni redaktə et]\nQaraqoyunlular dövrü memarlığı[redaktə | mənbəni redaktə et]\nCahan şah dövrünün ən görkəmli tikintisi 1467-ci ildə ucadılmış Müzəffəriyyə memarlıq kompleksidir. Onun tərkibinə Cümə məscidindən başqa mədrəsə, xanəgah, kitabxana və türbə daxil idi. Kompleksin qərb hissəsində Cahan şah hamamı yerləşirdi. Bu nəhəng memarlıq ansamblından indiyə kompleksinin baş tikilişi memarlıq tarixinə Göy məscid adı daxil olmuş Cümə məscidinin əzəmətli uçuqları qalmışdır.Orta əsr Şərq memarlığında ikinci dərəcəli otaqların aydın ifadə olunmuş özəkkvadrat salon ətrafında yerləşdirilməsi Göy məsciddə özünün yetkin və çox orijinal həllini almışdır. Bir sıra müəlliflər Göy məscidin plan quruluşunun özümlüyünü ötəri qeyd etməyə, ayrıayrı alimlər isə onun analogiyasını səthi tutuşdurma yolu ilə tapmağa cəhd etsələr də indiyəcən onun planının genezisi ilə heç kim məşğul olmamışdır.XX əsrin əvvəllərində türk alimi C.Ə. Ərsevən qeyd etmişdi ki, "Təbrizdə sünni məscidin (Göy məscidin) planı Bursadakı Yaşıl Məscidin planını çəx xatırladır". Bu qeydi sonralar alimlər olduğu kimi götürmüş və təsdiq etmişlər. Bəziləri isə az qala Yaşıl Məscidi Göy məscidin prototipi saymışlar. Son vaxtlar isə bu tezis konkretləşdirilərək belə alınmışdır ki, guya Göy məscidin "planlaşması türk ( Kiçik Asiya) məktəbi üçün səciyyəvidir".Göy məscidin iç məkanının üzvi bütövlüyünü nəzərə alan bir türk alimi O. Aslanapa ona daha yaxın analogiya gətirərək göstərmişdir ki, Vandakı böyük kərpiç məscidin planını ancaq Təbrizin Göy məscidi ilə tutuşdurmaq olar. Araşdırıcının dəqiq müşahidəsinə görə, hər iki məsciddə "bütün məkanın sadə günbəz və tağlar sistemi ilə birləşdirilməsi heyrət doğurur".Təbriz zonasında cümə məscidlərinin plan quruluşunun inkişafı XV yüzildə yerli ənənələrin kamilləşməsi yolu ilə getdi. Bu baxımdan Göy məscid həmin regionda bu tip tikintililərin təkamülünün yekunu oldu. Bu məsciddə memar mərkəzi kvadrat salonun məkanını üç tərəfdən dövrələmə qalereyalar və künc salonları ilə genişləndirilib Mərənd, Van, Urmi və Sultaniyyə məscidlərinin planlaşma ideyasını yaxşılaşdırmış və inkişaf etdirmişdir.Zəlzələ və baxımsızlıq üzündən Göy məscidin örtükləri uçulmuşdur.Buna görə də indiki görkəmi onun həcm məkan quruluşu haqqında dolğun təsəvvür yaratmır. Ancaq qrafik bərpa yolu ilə, bərpa sxemləri çəkməklə bu klassik memarlıq həllini dəyərləndirmək olar.Göy məscid orta əsr Azərbaycan memarlıq dekorunun az qala bütün nailiyyətlərini özündə toplamışdır. Onun zəngin ornamental kompozisiyaları müxtəlif materiallarla və müxtəlif üsullarla yerinə yetirilmişdir: yığma kaşı mozaikası, mərmər və gəç üzərində oyma, bişmiş və şirəli kərpiclərin naxışlı hörgüsü və s. Buna baxmayaraq, Göy məscidn bəzəyi hər şeydən öncə inkişaf etmiş kaşı bəzəyidir ki. Bu bəzək öz yüksək bədii və texniki keyfiyyətləri ilə bütün görkəmli Yaxın Şərq memarlığı araşdırıcıların diqqətini cəlb etmişdir. Onların çoxu bu reqionda keramik memarlıq dekorunun inkişafında Təbrizin rolunu yüksək qiymətləndirmiş və göstərmişlər ki, kaşı mozaikası özünün ən yüksək səviyyəsini Göy məsciddə almışdır.Öz həcmməkan həllinə görə Göy məscid Azərbaycan memarlığında tək olmamışdır. Göy məsciddən qabaq və sonra tikilmiş iki abidə göstərir ki, XV əsrdə Təbriz arenasında bu məscid də daxil olduğu dini tikililərin xüsusi tipoloji qrupu olmuşdur. Həmin abidələrdən birincisi Məşhəddəki Şah məscididir. Araşdırıcıların fikrincə memar Əhməd Təbrizi bu məscidi tikməklə Təbriz memarlıq məktəbi ənənələrini Xorasana gətirmişdir. Məşhəd məscidinin mərkəzi günbəzli salonu hər tərəfdən qalereya və yerləşgələrlə əhatə olunmuşdur. Şah məscidin Göy məscidlə tip ümumiliyi planın ümumi həllində, xüsusilə simmetrik quruluşlu baş fasadın işlənməsində özünü göstərir.Bir neçə il qabaq, Göy məscidin təmizlənməsi və bərpası zamanı üstü yazılı kvadrat kaşı lövhə tapılmışdır. Onun üstündə qabarıq hərflərlə nəsx xətti ilə yazılmışdır: "Be sərkareye Izzətdin Qapuçi ibn Məlik". Bələliklə, indi Göy məscidin tikintisində başcılıq edən əsas mütəxəssislər bəllidir: Baş memarXacə Əli Küçəçə, monumentalist xəttatmövlanə Nemətullah Bəbbab və baş iş icracısı Izzətdin Qapuçi. Bu yüksək ixtisaslı yerli ustalar Təbriz memarlıq məktəbinin zəngin ənənələri mühitində təsiri Azərbaycandan kənara çıxan nadir memarlıq əsəri yaratmışlar.\nAğqoyunlular dövrü memarlığı[redaktə | mənbəni redaktə et]\nXV yüzillik orta əsr Təbrizin intellektual və bədii həyatının yeni çiçəklənmə dövrü olmuşdur. Bu əsrdə şəhər özünün memarlıqplanlaşdırma inkişafının əhəmiyyətli çağlarından birini keçirirdi. Ağqoyunlu hökmdarları Uzun Həsən (1453-1478) və Sultan Yaqub (1478-1490) bu zaman paytaxt şəhərində düşüncə genişliyi ilə seçilən şəhərsalma tədbirləri görürlər. Təbrizdə bir sıra iri memarlıq kompleksləri Müzəffəriyyə, Qəysəriyyə, Nəsriyyə, Maqsudiyyə, Həşt Behişt, Baqe Şemal və s. meydana gəlir. Mərkəzi meydan Sahibabad meydanı ətrafına inzibati, dini və ticarət binalarının gərgin tikintisi nəticəsində Təbrizin ümumi şəhər mərkəzi xeyli böyüyür və daha mütəşəkkil olur.\nSəfəvilər dövrü memarlığı[redaktə | mənbəni redaktə et]\nSəfəvilərin ordusu Şah İsmayılın başçılığı altında Şirvan – Şah Fərrux Yassarın qoşunlarına (1500 il) və Ağqoyunlulara (1501 il) qalib gəldi. Səfəvilər dövlətinin möhkəmlənməsində bu qələbələr əhəmiyyətli rol oynadı. 1510-cu ilə kimi Şah İsmayıl təkcə Azərbaycan deyil, İranı və qonşu vilayətləri də ələ keçirdi. Səfəvilər dövlətinin paytaxtını Şah İsmayıl Təbriz şəhərini seçdi. Hökmdarlığının ilk illərində Şah İsmayıl yeni dövləti möhkəmlətmək və hərbi yürüşlərdə uğur qazanmaq üçün kəndlilərin vergilərini xeyli azaltdı. Təbriz şəhərinin paytaxt seçilməsi Şirvanın əhəmiyyəti azaldı, ölkənin siyasi və iqtisadi mərkəzi şimaldan cənuba köçdü. Mühüm mədəniyyət, ticarət, sənətkarlıq sənayesi mərkəzi və karvan yollarının kəsişmə düyünü kimi Təbriz öz əhəmiyyətini XVI əsr ərzində bütövlüklə, XVII əsrdə isə qismən saxladı. XVI-cı əsrdə şəhərdə müxtəlif sənətlər: ipək parça toxuculuğu, yun emalı, pambıq parça toxuculuğu, rəngkarlıq, silah istehsalı və s. inkişaf etmişdi. XIV – XVII əsrlərdə Təbrizin əhalisi 100 minlərlə nəfər hüdudunda idi. Azərbaycan ustaları tərəfindən şəhərdə 20000 otaqdan ibarət olan “dövlətxana” tikilmişdi. XVII - cı əsrin başlanğıcında ölkənin paytaxtı əvvəlcə Qəzvin şəhərinə, sonra isə İsfahana köçürülür. Azərbaycan torpaqlarının bir mərkəzi dövlət daxilində birləşdirilməsi mədəniyyətin və incəsənətin inkişafına təkan verdi. XVI - cı əsr ədəbiyyatın çirklənməsi dövrü kimi qiymətləndirilir. Məhəmməd Füzulinin (1498–1556-cı illər) poeziya yaradıcılığı, onun lirik əsərləri Azərbaycanın orta əsrlər ədəbiyyatının zirvəsi hesab edilir. Füzuli azərbaycan dilinin sonrakı inkişafına böyük töhfə verdi, onu dərin fəlsəfi fikirləri idarə edə biləcək səviyyəyə yüksəltdi. Səfəvilər dövlətinin əsasını qoymuş Şah İsmayıl özü də Azərbaycan ədəbiyyatı tarixində ləyaqətli yer tutan, Xətai təxəllüsü ilə məşhur olan şair idi. XVI – XVII əsrlərdə Azərbaycanda memarlıq qabaqkı dövrlərə uyğun ənənəni saxlamaqla inkişaf etmişdir. Bir sıra görkəmli əsrlər yaradılmışdır ki, bunların içərisində Ərdəbil dini qurğular kompleksi öz dövrü üçün görkəmli sənət əsəri kimi qiymətləndirilir. XVI – XVII əsrlərdə tikilmiş qurğular öz sadəliyinə, formasının məqsədəuyğunluğuna görə olduqca qiymətli olub, əsas ifadə vasitəsi olaraq kompozisiyanın həcm – fəza üsulları seçilmişdir. Baxılan dövrün memarlığı üçün ayrı – ayrı memarlıq abidələrinin səviyyəsi deyil, memarlığın inkişafı prosesi əsas götürülür. Qeyd edilən mühafizələr nöqteyi – nəzərindən XVII əsrdə Şamaxı rayonunun Qalaxana kəndində ucaldılmış məqbərələr xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Burada səkkizüzlü birtipli məqbərələr öz xüsusiyyətlərinə görə bir – birindən fərqlənirlər. Qeyd edilən abidələri inşa edən memarın, yaxud memarların ustalığı ondadır ki, onlar tikintinin vahid həllini saxlamaqla hər bir məqbərəyə müstəqil memarlıq əsəri xüsusiyyətini vermişlər. XVI – XVII əsrlərin memarlıq abidlərinə daha bir xüsusiyyət xasdır. Bu dövrdə tikintinin əsas ağırlıq mərkəzi nadir memarlıq abidələrinin yaradılmasında deyil, onun kütləvi tikilməsində olmuş, lakin dekorativ bəzəklərlə işlənmiş tikintilər müstəsnalıq təşkil etmişdir.\nŞəhərsalma[redaktə | mənbəni redaktə et]\nXVI əsr şəhərsalmada durğunluq dövrü kimi qiymətləndirilir. Ayrıca şəhərsalma tədbirləri başlıca olaraq Cənubi Azərbaycanda aparılmışdır. Şəhərlərin quruluşunda şəhərsalma baxımından əhəmiyyətli dəyişiklik baş vermişdir. XVII əsr bir sıra şəhərlərin əhəmiyyətli inkişafı, onlarda böyük mərkəzi komplekslərin yaradılması ilə xarakterikdir. Bu dövrdə şəhərlərin mərkəzləri onların ticarət hissəsinə doğru uzadılır.\nBir çox hallarda şəhərlərin əvvəlki mərkəzləri öz əhəmiyyətini itirirdi. Məhz XVII-ci əsrdə əksər şəhərlərin baş küçələri təşəkkül tapır. Bu mənada Bakı şəhəri xarakterik misal ola bilər. Əgər XV-ci əsrdə şəhərin mərkəzi karvansarayların, bazarların yerləşdiyi Cümə məscidi ilə Qız Qalasının aralığına köçürülmüşdür. Bu mərkəzə bilavasitə şəhərin digər baş küçələri birləşir. Tarixi məlumatlar əsasında və eləcə də səyyahların apardığı qeydlərə görə o dövrdə Azərbaycanın böyük şəhərləri Təbriz, Ərdəbil, Gəncə, Şamaxı, bakı və Naxçıvan olmuşdur. XVI – XVII-ci əsrlərdə şəhərsalmanın öyrənilməsində rus hərbi mühəndisləri tərəfindən XVIII əsrdə Bakı, Gəncə, Şamaxı, Nuxa və Naxçıvan şəhərlərinin tərtib edilmiş planları böyük əhəmiyyət kəsb etmişdir.\nAvşarlar dövrü memarlığı[redaktə | mənbəni redaktə et]\nQacarlar dövrü memarlığı[redaktə | mənbəni redaktə et]\nPəhləvilər dövrü memarlığı[redaktə | mənbəni redaktə et]\nMüasir dövr İran memarlığı[redaktə | mənbəni redaktə et]\n1. Azərbaycan tarixi, Yeddi cilddə, ikinci cild. Bakı, 1998.\n2. Dimand S.M. İslam sənayesının göstəricisi. Tərcüməçi: Əbdulla Fəryar. Tehran: "Elm və Mədəniyyət" nəşriyyatı, 1986.\n3. Əbülfəda İmadəddin İsmayıl. Təqvim əl-Bələdan. Tərcüməçi Məhəmməd Ayəti, I nəşri. Tehran: İran Mədəniyyət Mərkəzinin nəşriyyatı, 1960.\n4. Həmdullah Mustofi Qəzvini. Nuzhetul-kulub. Nəşr. G.Le. Strange, Leyden, 1915.\n5. Hüseyn bin Məhəmməd bin Əbülriza Avi. Tərcüme-yi Mehasin-i İsfahan. Abbas İqbal nəşri. Tehran, 1328/1949.\n6. İbn Bəlxi. Farsnamə. Tərtibçilər: Qay Lestrenc və Rinold Alen Niks. II nəşri. Tehran: Kitab dünyası, 1984.\n7. İbn Cübeyr Məhəmməd ibn Əhməd. Səfərnamə. Tərcüməçi: Pərvin Ətabəki. I nəşri. Astani Qüds Nəşriyyatı, Tehran, 1991.\n8. İbn əl-Əsir İzzəddin ibn əl-Həsən Əli. Əl-Kamil fit- tarix. c. 6. Beyrut. Darül-ehya, əl-Tərasül-ərəbi, əl-Təbəətül- ola. 1989.\n9. İqbal Abbas. Vezarət der- ahd-i Selatin-i Bozorg-i Selcuki. Tehran: Tehran Universiteti nəşriyyatı, 1959.\n10. Kesai Nurullah. Medaris-i Nizamiyyə və tesirat-i elmi və ictimai-yi İran. Tehran, 1363/1984.\n11. Lütfullah Hunərfər. Kadimiterin ser-der-i tarixi-yi məscid-i Cuma-yi İsfahan. Hunər u Mərdom. Tehran, 1353/1974.\n12. Maferruhi. Kitabu Mehasin-i İsfahan. Seyyid Cəlaləddin Tihrani nəşri. Tehran, 1312/1933.\n13. Məhəmməd Həsən Zəki. Fünune-İran fi əsre İslami. Tehran, İqbal Nəşriyyatı, 1984.\n14. Nasir Xosrov. Səfərname. Dəbir Səyaqinin nəşri. Tehran. Zvar Nəşriyyatı, 1996.\n15. Nəcəf Ə.N. Səlcuqlu dövlətləri və Atabəyləri tarixi. Bakı, Qanun, 2010.\n16. Özgüdenli G.O. Turco-İranika. Ortaçağ Türk-İran tarihi araştırmaları. Kaknüs yayınları, İstanbul, 2006.\n17. Pirniya Kərim. Aşinai ba memari -İran. Tehran: "Mədəni İrs" nəşriyyatı, 1991.\n↑ Azərbaycan tarixi, Yeddi cilddə, ikinci cild. Bakı, 1998,səh. 350\n↑ Məhəmməd Həsən Zəki. Fünune-İran fi əsre İslami. Tehran, İqbal Nəşriyyatı, 1984, s.18-19\n↑ İbn Cübeyr Məhəmməd ibn Əhməd. Səfərnamə. Tərcüməçi: Pərvin Ətabəki. I nəşri. Astani Qüds Nəşriyyatı, Tehran, s. 1991,279\n↑ Maferruhi. Kitabu Mehasin-i İsfahan. Seyyid Cəlaləddin Tihrani nəşri. Tehran, 1312/1933, s.101\n↑ Hüseyn bin Məhəmməd bin Əbülriza Avi. Tərcüme-yi Mehasin-i İsfahan. Abbas İqbal nəşri. Tehran, 1328/1949, s.96-97\n↑ Özgüdenli G.O. Turco-İranika. Ortaçağ Türk-İran tarihi araştırmaları. Kaknüs yayınları, İstanbul, 2006, s. 461\n↑ Maferruhi. Kitabu Mehasin-i İsfahan. Seyyid Cəlaləddin Tihrani nəşri. Tehran, 1312/1933,s.104-105\n↑ Kesai Nurullah. Medaris-i Nizamiyyə və tesirat-i elmi və ictimai-yi İran. Tehran, 1363/1984, s.220\n↑ Özgüdenli G.O. Turco-İranika. Ortaçağ Türk-İran tarihi araştırmaları. Kaknüs yayınları, İstanbul, 2006, s. 462\n↑ Lütfullah Hunərfər. Kadimiterin ser-der-i tarixi-yi məscid-i Cuma-yi İsfahan. Hunər u Mərdom. Tehran, 1353/1974, s.27\n↑ Həmdullah Mustofi Qəzvini. Nuzhetul-kulub. Nəşr. G.Le. Strange, Leyden, 1915, s.49.\n↑ Məhəmməd Həsən Zəki. Fünune-İran fi əsre İslami. Tehran, İqbal Nəşriyyatı, 1984, s.154\n↑ İbn Cübeyr Məhəmməd ibn Əhməd. Səfərnamə. Tərcüməçi: Pərvin Ətabəki. I nəşri. Astani Qüds Nəşriyyatı, Tehran, 1991, s.183\n↑ Həmdullah Mustofi Qəzvini. Nuzhetul-kulub. Nəşr. G.Le. Strange, Leyden, 1915, s. 148\n↑ Dimand S.M. İslam sənayesının göstəricisi. Tərcüməçi: Əbdulla Fəryar. Tehran: "Elm və Mədəniyyət" nəşriyyatı, 1986, s.143\n↑ Dimand S.M. İslam sənayesının göstəricisi. Tərcüməçi: Əbdulla Fəryar. Tehran: "Elm və Mədəniyyət" nəşriyyatı, 1986,184\n↑ Məhəmməd Həsən Zəki. Fünune-İran fi əsre İslami. Tehran, İqbal Nəşriyyatı, 1984, s. 176-184\n↑ Dimand S.M. İslam sənayesının göstəricisi. Tərcüməçi: Əbdulla Fəryar. Tehran: "Elm və Mədəniyyət" nəşriyyatı, 1986, s.99\n↑ 1 2 Dimand S.M. İslam sənayesının göstəricisi. Tərcüməçi: Əbdulla Fəryar. Tehran: "Elm və Mədəniyyət" nəşriyyatı, 1986,99\n↑ Məhəmməd Həsən Zəki. Fünune-İran fi əsre İslami. Tehran, İqbal Nəşriyyatı, 1984,s.62-63\n↑ Məhəmməd Həsən Zəki. Fünune-İran fi əsre İslami. Tehran, İqbal Nəşriyyatı, 1984,s. 70-71\nVikianbarda Architecture of Iran ilə əlaqəli mediafayllar var.\nTehranimages. Contemporary photos taken in some of the oldest districts of Tehran. Arxivləşdirilib 2012-11-14 at the Wayback Machine\nMənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=İran_memarlığı&oldid=6069009"\nBu səhifə sonuncu dəfə 26 iyul 2021 10:29 tarixində redaktə edilib.


Sizin avropa ''Şəhərdən sovqat var'' layihəsinə start verilir!\n2018/12/17 / 350\nYeni il ərəfəsində Azərbaycanın ucqar bölgələrində yaşayan balaca dostlarımızı sevindirmək üçün ''Şəhərdən sovqat var'' layihəsinə start verilir!\nƏziz dostlar! Bu layihəni əlbəttə, Sizlərin vasitəsilə həyata keçiriləcək! Hədiyyələri, şəkilli kitabları, oyuncaqları, puzzları balaca dostlarınıza göndərmək sizdən, birbaşa ucqar kəndlərə aparmaq təşkilatçılardan\nLayihənin məqsədi ucqar kəndlərdə yaşayan balaca balaları sizin daha az istifadə etdiyiniz, həmçinin istifadəyə yararlı şəkilli kitab, oyuncaq (kəsici, iti olmayan ), rəsm albomu, çanta və karandaşlarla sevindirməkdir. \nİlk hədəf İsmayıllı rayonunun ucqar dağ kəndi olan İstisuya getmək və Sizlərin hədiyyələrini Şaxta nənə və Qar qız ilə onlara çatdırmaqdır. ☃\nBu möhtəşəm layihəyə dəstək verəcəyinizə inanır və minnətdarıq. Lütfən yolumuzu gözləyən balaca dostlarımızın təbəssümünə Siz də səbəb olun. Hədiyyələrin son toplanma tarixi 23 dekabr 2018-ci il. Hədiyyələri təqdim etmək istəyənlərdən xahiş edirik 0504773476 nömrəsilə əlaqə saxlayın.\nLayihənin rəhbərləri - Ulviyyə Hacılı və Pərvanə Rəhimli.


AZƏRBAYCAN NÜMAYƏNDƏ HEYƏTİ MOLDOVA PARLAMENTİNİN SƏDRİ İLƏ GÖRÜŞÜB\nSiyasət 28 Sentyabr 2005 14:36 (UTC+04:00)\n"Kişinyovda GUAM Parlament Assambleyasının növbəti toplantısında iştirak edən Azərbaycan nümayəndə heyəti sentyabrın 28-də Moldova parlamentinin sədri Marian Lupu ilə görüşüb". Bu barədə Trend agentliyinə nümayəndə heyətinin üzvü, millət vəkili Cahangir Hüseynov bildirib.\nC.Hüseynov onu da vurğulayıb ki, M.Lupu, həmçinin, GUAM dövlətləri Parlmaent Assambleyasının sədri vəzifəsini icra edir: "Görüşlərimiz çox effektli alınıb. Yenə də Dağlıq Qarabağ məsələsini gündəmə gətirdik. Dnestryanı ölkələrlə Dağlıq Qarabağ problemini birlikdə həll etmək təklifi ilə çıxış etdik. Təklifimiz yüksək səviyyədə bəyənildi".\nNümayəndə heyətinin digər üzvləri Elman Məmmədovla Elton Məmmədovun GUAM ölkələrinin iqtisadi cəhətdən inkişaf perspektivləri barədə fikirlərinin qəbul edildiyini bildirən C.Hüseynov Moldova parlamentinin sədri Marian Lupunun da Azərbaycanla bağlı yüksək fikirdə olduğunu qeyd edib.\nMillət vəkili Moldovada Azərbaycan diaspora nümayəndələri ilə keçirdikləri səmərəli görüşlərdən də danışıb: "Burada iş adamları ilə də görüşdük. "Lukoyl"un Moldova üzrə baş direktoru Feruz İsayevlə apardığımız söhbətlər hər iki dövlətin iqtisadi maraqları üzərində quruldu".\nNümayəndə heyəti sentyabrın 30-da Azərbaycana qayıdacaq.\nProkurorluq əməkdaşı koronavirusa yoluxub\nProkurorluq əməkdaşı koronavirusa yoluxub Gündəm 18:16\nÖtən il 890 saxta pul nişanı tədavüldən çıxarılıb İqtisadiyyat 18:13


Görkəmli şair, mütəfəkkir Mirzə Şəfi Vazehin anım günüdür\n- + - 16/11/2019 09:46:35\nBu gün görkəmli şair, mütəfəkkir Mirzə Şəfi Vazehin anım günüdür.\nCebhe.info-nun məlumatına görə, Mirzə Şəfi Sadıq oğlu Vazeh 1794-cü ildə Gəncə şəhərində anadan olub. Onun atası Kərbəlayı Sadıq Gəncə hakimi Cavad xanın sarayında memar-bənna işləyib. Çox dindar bir kişi olub. Gənc yaşlarında Kərbəlaya gedib, oranı ziyarət etdikdən sonra ömrünün axırına qədər oruc tutub namaz qılmağı unutur. Kərbəlayi Sadığın iki oğlu olub: Əbdüləli və Məhəmmədşəfi. Böyük oğlunun bənnalıq işlərinə həvəsli olduğundan atası ona öz sənətini öyrədir, kiçik oğlu Məhəmmədşəfini isə ruhani etmək məqsədilə Gəncədə Şah Abbas məscidi yanındakı mədrəsəyə qoyur.\nQısa müddət ərzində sərbəst oxuyub yazmağa başlayan zehinli Şəfi burada, həmçinin ərəb və fars dillərini öyrənir, bu dillərdə yaranmış böyük ədəbiyyatın klassik nümayəndələrindən (Sədi, Xəyyam, Nizami) yaradıcıllığı ilə tanış olur. 1804-cü ilin başlanğıcında çar Rusiyanın qəsbkar qoşunları ilə döyüşdə Cavad xan öldürüldükdən sonra istilaçılar Gəncəni ələ keçirirlər. Şəhərdə başlanan qarmaqarışıqlıq döyüşdən çıxmış əhalinin vəziyyətini daha da ağırlaşdırır. Güclü zərər çəkənlərdən biri də Kərbalayi Sadığın ailəsi olur.\nTamam var yoxdan çıxan bu adam ağır iztirablar içərisində xəstələnir və az sonra vəfat edir. Çox keçmir ki, Şəfi anasını və qardaşını da itirir. O, təhsilini yarımçıq qoyur və mədrəsədən uzaqlaşır. Gəncə məscidinin bir hücrəsində məskunlaşır və müxtəlif kitabların üzünü köçürməklə məşğul olur.\nBu məşğuliyyəti ona Mirzə adını qazandırır. Mirzəlik etdiyi zamanlar Şəfi kitab üzü köçürtmək üçün onunla sıx görüşən sufi məsləkli ziyalı Hacı Abdulla ilə tanış olur. Hacı Abdulla ilə söhbətlər Şəfinin onunla möhkəm dostluğuna çevrilir.\nMirzə Şəfinin şerləri 1851-ci ildə özündən də xəbərsiz Avropada "Mirzə Şəfenin nəğmələri" adı altında alman dilində çap olunur. Şairimizn nəğmələri Avropada geniş əks-səda doğurur və dəfələrlə, özü də artıq Avropanın digər dillərinə də tərcümə olunur.\nLakin Bodenşdet bu əsərlərin ona məxss olduğunu bütün Avropaya inandırmağa çalışır. Kitabın adının Mirzə Şəfə qoymasını isə sadəcə Avropalıların diqqətini cəlb etmək məqsədilə bir şərq elementi kimi izah edir.\nMirzə Şəfi Vazeh 1852-ci ildə Tiflisdə vəfat edir və şəhərin müsəlman qəbiristanlığında dəfn edilir.


Bu gün gündüz saatlarında hava\n10:40 12.12.2018 (Yenilənib 10:35 12.12.2018)\nHavanın temperaturu 9-14, dağlarda 3-7 dərəcə isti təşkil edəcək\nBAKI, 12 dekabr — Sputnik. Bu gün günorta saatlarında Bakıda və Abşeron yarımadasında hava dəyişkən buludlu, əsasən yağmursuz keçəcək. Cənub-şərq küləyi əsəcək. Havanın temperaturu 11-13 dərəcə isti təşkil edəcək. Bu barədə Sputnik Azərbaycan-a Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Milli Hidrometeorologiya Departamentindən məlumat verilib.\nMəlumata görə, Azərbaycanın rayonlarında hava, əsasən, yağmursuz olacaq, qərb küləyi əsəcək. Havanın temperaturu 9-14, dağlarda 3-7 dərəcə isti təşkil edəcək.


"Qadınlar.biz -in sevimli usəri mənəm" (Sonuncu səsvermələr) » Qadınla.Com - Qadınlar Birİncidir!\nTarix: 27-12-2014, 16:58\nDemək Qadınlar.Biz saytının xanımları sizə qaydaları təqdim edirəm. İlk oncə diqqətlə oxumağınızı təklif edirəm sonra səsvermənizə keçərsiz.\n1. Bütün səsvermələrdə qalib olan usərlərin niklərini indi hamsını bir xəbərə qeyd edəcəm. Sizlərdə hansı usərləri bəyənib sevirsiz sadəcə və sadəcə nikini yazırsız. Səsvermə 10 gün davam edəcək (27 dekabr 17:00 - 6 dekabr 17:00). Qalibədə bir üst status veriləcək.\n2. Bunuda qeyd edim ki,bu yarışmamı dayandırıram.\nKeçək səsvermədə qalib olan usərlərin niklərinə)\n5. İsmayilova Ülkər\n13. gullu18-yeni nik yusif esnad\nBuyurun qızlar səslərinizi verin. Artıq şərhlər gördüyüm zaman silinəcək. loading... 100


PhD Cəbrayıl Vəliyev : Professionallıq nədir və bizim şirkətlərdə hansı səviyyədədir...\nProfessionallıq nədir və bizim şirkətlərdə hansı səviyyədədir...\nİlk növbədə professionallıq nədir bunu izah edək...\nProfessionallıq "profession" kəliməsindən yaranmaqda və mənası dilimizdə profession -peşə, professionallıq isə peşəkarlıq deməkdir. Professionallıqdan söz edəndə hər şeydən əvvəl bunun hər hası bir işlə vəya bir əməklə bağlı olduğu unudulmamalıdır. Yəni professionallıq bir fəaliyyət prosesi ya da nəticəsində ortaya çıxmalıdır. Hər hansı bir fəaliyyət göstərilməmişsə birinin bu işdə professional olduğunu demək doğru deyildir. Fəaliyyət nədən ibarətdir? Var olan bilginin bacarıqla istifadə edilməsi və üstün nəticə əldə edilməsidir.\nÖlkəmizdə biznes idarəetmə tarixi olduqca yeni olduğu üçün obyektiv səbəb olaraq biznes mühitində idarəetmədə professionallıq dərəcəsi də aşağı səviyyədədir. Bu obyektiv səbəblər içində ən əsası mövcud iqtisadi rejim tarixinin çox yeni olması və buna görə sərbəst bazar iqtisadiyyatının tələb etdiyi idarəetmə məktəbinin demək olar ki yarana bilməməsidir. Bunu gecikdirən birbaşa olmasa da dolayı səbəblərdən biri iqtisadi azadlıq indeksini (kağız üzərində deyil, realda) formalaşdıran şərtlərin təmin olunmamasıdır. İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatlı Hindistanlı ekonomist Amartya Sen "Development as Freedom" kitabında siyasi azadlığın yolunun iqtisadi azadlıqdan keçdiyini müdafiə edərək, insanlar əvvəlcə iqtisadi azadlığını təmin etməli və bunun siyasi azadlığa aparacaq yol olduğunu söyləyir.\nAncaq bu obyektiv səbəblə bərabər çoxlu sayda subyektiv səbəblər də mövcuddur ki, bu da professional idarəetmənin ölkədə formalaşmasını gecikdirir. Bunlardan biri sənaye-universitet işbirliyi-əməkdaşlığıdır. Növbəti məqalədə bununla əlaqədar fikirlərimi paylaşaraq davam edəcəyəm...\nÖlkəmizdə niyə idarəetmə mədəniyyəti formalaşmır və idarəetmə məktəbi yaradılmır? Bunun səbəblərindən biri adları ilk sırada çəkilən şirkətlərimizdə məhz "yabancı" bir sistemlə bəzən heç adaptasiyasız idarəetmə sisteminin tədbiq olunmasıdır. Bu idarəetmə mədəniyyətimizin və idarəetmə məktəbimizin yaranmasına mane olur. Çünki idarəetməçi insanlarımız bir növ sistemin əsirinə çevrilirlər və öz ideya və fikirlərinin formalaşdıra bilmirlər. Yəni idarəetməçilərimiz sistem qurmur, mövcud sistemdə fiquran rol oynayırlar.\nİkinci bir səbəb isə kənardan yerli kiçik və orta şirkətlərimizdəki idarəetmə professinoallığının yaranması və inkişaf etdirilməsi üçün həm nümunə alacaq vəya benchmarking aparacaqları şirkətlərin olmaması , həm də bu sahədə akademik sistemin düzgün istiqamətdə olmamasıdır. Bu da yenə növbəti məqalədə bəhs edəcəyim sənaye-universitet əməkdaşlığı mövzusuna aiddir. Yeni məqalədə görüşmək diləyi ilə...\nGönderen Biznes təlimçi & konsultant: Ph.D Cəbrayıl Vəliyev zaman: 12:30 AM\nKonseptuallıq, İş (hərəkət), yoxsa hər ikisi? Düny...\nYeni iqtisadiyyat və Tələb-Təklif əyriləri...\nYapon idarəetmə mədəniyyəti və idarəetmə prinsiplə...\nKonsumerizm (Consumerism) nədir? Azərbaycanda kons...\nSatış nədir? Satış menecerləri üçün nə ifadə edir?...\nSatış işçiləri və fərqləri...\nOg Mandino fəlsəfəsi...\nİş romanları...Darboğaz idarəetməsi və Goldratt\nProfessionallıq nədir və bizim şirkətlərdə hansı s...\nSatışın və xidmətin tək ölkəsi...


Dövlətin milyardları necə qarət olundu… – KAİM.AZ\n16 May 2022, Bazar ertəsi - 19:56\nHome/Uncategorized/Dövlətin milyardları necə qarət olundu…\nDövlətin milyardları necə qarət olundu…\n03 Sentyabr 2020 16:01\nCinayət törətmiş şəxsin müdafiə olunmaq hüququ var. Bu işlə vəkilləri məşğul olmalıdır. Əgər cinayət törətmiş şəxs kifayət qədər varlıdırsa, ən peşəkar vəkillərin xidmətindən faydalanıb müdafiəsini təşkil edə bilər. Media qurumları müdafiə ilə bağlı tərəfsiz xəbər verə bilər və bu da normaldır. Ancaq cinayət törətmiş şəxsin əməli məhkəmə qaydasında sübuta yetirilibsə və məhkəmə hökmü qanuni qüvvəsinə minibsə, söhbət həmin şəxsin dustaq kimi hüquqlarının qorunmasından gedə bilər.\nBeynəlxalq Bankın sabiq sədri Cahangir Hacıyevin törətdiyi əməllərinin cinayət olmasının bir qismi 1-ci məhkəmədə sübuta yetirilib, indi isə növbəti əməlləri ilə bağlı məhkəmə prosesi başlayıb. Təbii ki, məsələyə hüquqi qiyməti məhkəmə verəcək. Ancaq bəzi media qurumlarında, xüsusi ilə də özünü müstəqil sayan KİV-lərdə C.Hacıyevin “istedadlı iş adamı” kimi təbliği gedir və belə iddia edirlər ki, oğru bankiri həbs etmədən də istintaq aparmaq olardı.\nOndan başlayaq ki, C.Hacıyev 14 il səhm paketi dövlətə məxsus olan banka rəhbərlik edib. Yəni söhbət dövlət vəsaitlərindən gedir. Bu vəsaitlərin böyük bir qismi oğurlanıb.\nAçıq məhkəmə iclaslarında da bildirildiyi kimi, C.Hacıyev bankın Moskva filialı vasitəsilə həyata keçirdiyi veksel əməliyyatları ilə banka 9 milyard dollardan çox ziyan vurub. Veksel əməliyyatlarının rəsmiləşdirilməsi Beynəlxalq Bankın Moskva filialında həyata keçirilib. Vəsaitlər Bakıdan Moskvaya göndərilib, orada da kağız üzərində olan şirkətlərə “yatırılaraq” ofşorlara ötürülüb. Və bəlli olur ki, son nəticədə həmin şirkətlər məhz Cahangir Hacıyevə məxsus idi.\nÇoxsaylı faktlardan biri isə – Cahangir Hacıyev Levan Tujba adlı şəxslə 440 milyon ABŞ dollarlıq krediti qondarma “Abxaz Respublikasına” investisiya yatırmaq adı ilə mənimsəyib. Tanınmamış Abxaziyanın illik dövlət büdcəsinin xərcləri orta hesabla 150 milyon dollar təşkil edir. Bu kreditlə üç Abxaziya almaq olardı. Təbii ki, keçmiş bankirin “ustalıqla” həyata keçirdiyi bu əməliyyatın bir məqsədi var idi – bankın vəsaitini dağıdaraq özü pul qazansın. Həmin Levan Tujba bu mənimsəməyə görə Moskvada saxlanıb dindiriləndə dedi ki, bu puldan ancaq 130 milyon dolların “üzünü” görüb. Qalan 310 milyon dolları Cahangir onun ayağına yazıb, öz cibinə qoyub. Əslində C.Hacıyevə “istedadlı iş adamı” yox, “istedadlı oğru” demək daha düzgündür.\nİddia edirlər ki, MDB-də ölkələrinin istintaq – məhkəmə təcrübəsinin təhlili göstərir ki, bu dövlətlərdə hökmlər ittihamedici xarakterə malikdir, cinayət repressiyası ifrata varır…\n– Dövlət bankına məxsus milyardları şəxsi ofşor şirkətlərinə daşıyan şəxsə qarşı başqa cür necə davranılmalı idi?\n– 122 faizlik devalvasiyanın əsas “memarlarından” olan Hacıyevi necə azadlıqda saxlamaq olardı?\n– 1000-2000 rüşvət alan müəllim-həkim həbsdə yatırsa, milyardları talan edən bankir hansı haqla azadlıqda olmalı idi?\nDüzdür, mən Azərbaycan məhkəmələrinin həmişə ədalətli qərarlar verdiyini iddia etmirəm. Ədalətsiz qərlar da çoxdur. Ümid edək ki, ölkə başçısı tərəfindən məhkəmə-hüquq sistemində başladılan islahatlar bu problemləri aradan qaldıracaq. Artıq bir çox hallarda ölkədə qəti imkan tədbiri kimi həbslə yanaşı, alternativ qəti imkan tədbirlərindən də istifadəyə başlanılıb, azadlıqdan məhrumetmə cəzasının hədlərinin azaldılması ilə bağlı qanunvericiliyə mütərəqqi əlavələr edilib, cəzaların icrası və qətimkan tədbirlərinin tətbiqi zamanı “elektron qolbağ”nın tətbiqinə başlanılıb. Misal üçün, bu ilin aprel ayında geniş ictimai rezonansa səbəb olan, Bakıdakı 162 saylı orta məktəbdə intihar etmiş şagirdin ölümü ilə bağlı həmin məktəbin keçmiş direktoru Sevinc Abbasova cinayət məsuliyyətinə cəlb edildi, Məhkəmənin qərarı ilə barəsində ev dustaqlığı qətimkan tədbiri seçildi… Belə misalları çox göstərmək olar, ancaq konkret olaraq Hacıyevin törətdiyi cinayətin miqyası və ölkənin sistem əhəmiyyətli bankını saldığı vəziyyəti göz önünə alındığında ona qarşı heç bir ədalətsizlikdən söhbət gedə bilməz.\nYaxşı tutaq ki, Azərbaycan məhkəmələri Hacıyevə qarşı qərəzli olub. Bəs ədalətliliyi şübhə doğurmayan Böyük Britaniya hüquq-mühafizə orqanları Hacıyevin həyat yoldaşı Zamirə Hacıyevaya qarşı niyə cinayət işi açıb?\nYeri gəlmişəkən, bu günlərdə, 55 yaşlı Zamirə Hacıyevanın məhkəməsi olub. “Westminster Magistrates” məhkəməsində keçirilən iclas iki saat yarımdan çox çəkib.\n55 yaşlı Z.Hacıyeva Britaniyada ilk dəfə tətbiq edilən “İzahedilməz Sərvət Sərəncamı” (Unexplained wealth orders,UWO) çərçivəsində məhkəmə qarşısına çıxır . Bu sərəncama əsasən o, var-dövlətini hansı mənbədən əldə etdiyini açıqlamalıdır. İndi Böyük Britaniya məhkəməsi Hacıyevanı həbs etsə, “repressive məhkəmə” sayılacaq?\nYeri gəlmişkən, Z.Hacıyeva bu qanunun əhatə dairəsinə düşən MDB-dən ilk oliqarx ailəsidir. Hacıyevlərin müdafiəçiləri bu fakta görə “fəxr” edə bilərlər.\nC.Hacıyevin içərdən göndərdiyi tezislər əsasında onun müsbət imicini yaratmağa çalışan sfarişli yazarlar bəzən oğru bankiri həmin illərdə baş vermiş iqtisadi böhranın qurbanı kimi də təqdim etməyə çalışırlar. Doğrudur, heç kim həmin dövrdə baş vermiş iqtisadi böhranı inkar eləmir. Amma sözügedən iqtisadi böhran C.Hacıyevə bankın əmanətçilərinin, bankda hesablaşma hesabları olan fərdlərin, müxtəlif şirkətlərin hesablarından, səhmdarların vəsaitlərindən, o cümlədən, bankın xarici və daxili borc vəsaitlərinin cinayət yolları ilə şəxsi maraq və məqsədləri naminə oğurlamasına bərat qazandıra bilməz.\nC.Hacıyev ifşa olunduqdan sonra dövlət Beynəlxalq Bankın xilas edilməsi üçün əməliyyata başladı, bankın xarici kreditorlar qarşısındakı öhdəliklərinin könüllü Restrukturizasiya Planı qəbul edildi və dövlət bankın xilasına nail oldu. Sadə dillə desək, Hacıyevin oğurladıqlarının bədəlini dövlət ödədi.\nTəkcə bir epizod üzrə Hacıyevin vəzifə səlahiyyətləri aşaraq 100 milyon dolları mənimsəməsi təsdiq olunub. Hazırda onun digər özbaşınalıqlarının, dövlətin sistem əhəmiyyətli bankına vurduğu zərərin ikinci, daha geniş hissəsi araşdırılır. Məhkəmə proseslərinin davam etdiyi indiki vaxtda dövriyyəyə belə yazıların buraxılması, Hacıyevin cinayətlərinə müxtəlif cür haqq qazandırma cəhdləri heç də təsadüfü görünmür.\nHacıyevin müdafiəçiləri iddia edir ki, Beynəlxalq Bank 2001-2015-ci illərdə (ittiham bu dövrü əhatə edir) çoxlu sayda müəssisələr CTC Aqro zavodu, “Inter Tobacco”, İnter Glass” zavodu, Oğuz Qlükoza zavodu, BOT ayaqqabı fabriki və s. yaradıb. Bu şirkətlər Beynəlxalq Banka yox, Hacıyevin özünə məxsus olub – bankdan oğurladığı pulları hesabına sözügedən şirkətlərə sərmayə qoyub, ancaq ölkə bu şirkətlərdən bir qəpik də faydalanmayıb.\nNədənsə Hacıyevin müdafiəçiləri onu da xatırlamırlar ki, “istedadlı iş adamı” ölkənin 10 ən yaxşı bankından biri olan “Texnikabank”ı ələ keçirmək üçün qudası, sabiq MTN başçısı Eldar Mahmudovun dəstəyi ilə bankın gerçək sahibi Etibar Əliyevi həbsə atdırdılar, yalnız səhmlərindən imtina etdikdən sonra azadlığa buraxdırdılar. Bu əsil quldur əməliyyatı idi və başında Hacıyev-Mahmudov cütlüyü dururdu.\nMəsələ bu qədər sadə və aydındır. (istiqlal.az)


Nazirlik: "Döyüşler zamanı ermeni terefinin itkileri 7 deyil, defelerle çoxdur" - Azadliq Xeber\nNazirlik: “Döyüşler zamanı ermeni terefinin itkileri 7 deyil, defelerle çoxdur”\n30.03.2015 / 18:46 xeber –\n“Son günlər cəbhədə gedən döyüşlər zamanı erməni tərəfinin itkiləri 7 nəfər deyil, bundan dəfələrlə çoxdur”.\nBunu APA-nın sorğusuna cavab olaraq Müdafiə Nazirliyi mətbuat xidmətinin rəisi polkovnik Vaqif Dərgahlı bildirib.\nV.Dərgahlı bildirib ki, düşmən tərəfi adətən itkilərini tədricən açıqlayır, yəqin, bu dəfə də belə olacaq. O, Ermənistan ordusunda vərəm və digər xəstəliklərin yayılması barədə məlumatların da həqiqət olduğunu deyib: “Biz dəfələrlə bəyan etmişik ki, ermənilər həm döyüşlərdə, həm də müxtəlif xəstəlikər nəticəsində olan itkilərini ciddi-cəhdlə gizlədir”.\nMN rəsmisi Ermənistanın hərbi-siyasi rəhbərliyinin xalqına yalan danışmaqla məşğul olduğunu vurğulayıb: “Ermənistan Ordusunda intizamsızlıq baş alıb gedir. Martın 22-də Azərbaycan əsgərlərinə təslim olan hərbçi Andranik Qriqoryan da məhz bu səbəblərdən döyüş mövqeyini atıb qaçdığını deyib”.\nQeyd edək ki, Ermənistan saytları son iki gündə cəbhə xəttində 7 hərbçi itirdikləri barədə məlumat yayıblar.


Atom kütləsi — Vikipediya - Haqqinda Melumat - Vikipedia\nAtom kütləsi - bir atomun kütləsi olub, atom kütlə vahidi (a.k.v.) ilə müəyyən olunur. Hal-hazırda atom kütlə vahidi ən geniş yayılmış izotop olan karbonun neytral atomunun kütləsinin 1/12-i qəbul edilir. Buna görə də, bu izotopun atom kütləsi təyinata görə düz 12 a.k.v.-nə bərabərdir. İzotopun atom kütləsi ilə onun kütlə ədədi arasındakı fərqə izafi kütlə deyilir. Bu fərq həm müsbət, həm də məni ola bilər. Onun yaranma səbəbi nüvə ilə proton və neytronlar arasında əlaqə enerjisinin qeyri xətti olmasında, həmçinin proton və neytronun kütlələri arasındak fərqdədir.\nKarbon atomunun etalon seçilməsinin əsas səbəbi onun 12C zotopunun 98,9% təşkil etməsidir ki, bu isə demək olar ki, götürülmüş nümunədə bütün Karbon atomlarının eyni sayda nuklonlardan təşkil olunması deməkdir.\nKimyəvi elementin atom kütləsi (eləcə də "orta atom kütləsi", "standart atom kütləsi") verimiş kimyəvi elementin təbiətdə mövcud olan bütün izotoplarının, onların yerdə və atmosferdə yayılma xarakterinni nəzərə alaraq orta məxrəcə gətirilmiş kütləsidir. Mendeleyev cədvəlindədə bu kütlələr göstrilmişdir.\nKimyəvi elementin nisbi atom kütləsi, onun təbii izotoplarının orta atom kütləsinin a.k.v-yə olan nisbəti ilə müəyyən olunur. Odur ki, dövri sistem cədvəlində bir çox elementlər kəsr ədədli kütləyə malikdirlər. Məsələn, Cl -un nisbi atom kütləsi 35,453-dür. Bu isə onun təbiətdə 77,35 % 35Cl və 22,65% 37Cl izotopu şəklində yayılması ilə əlaqədardır. A.k.v. ilə ifadə olunmuş nisbi atom kütləsi elementin bir atomunun kütləsinə bərabərdir. Maddə bir neçə eyni, yaxud müxtəlif növ atomlardan təşkil olunduğu üçün onun molekulunun kütləsi müvafiq olaraq bu atomların kütlələri cəmindən ibarətdir. Maddə molekulunun a.k.v ilə ifadə olunan kütləsinə nisbi molekul kütləsi deyilir. Mr maddənin molekul kütləsinin karbon atomunun kütləsinin 1/12-nə olan nisbətidir.\nLast edited on 20 fevral 2020, at 14:55


Serialların həyatımızdakı rolu » wWw.Qadinlar.Biz ~ Qadınlar Bir Incidir! Populyar Qadın Saytı\nSerialların həyatımızdakı rolu\nTarix: 16-10-2011, 00:24\nSəs ver: Gündəlik həyatımızın vazkeçilməz şeylərindən olan seriallar ən az saat yarım vaxtımızı alır. Balaca uşaqlardan tutmuş yaşlılara qədər hər kəsin vaxt ayırdığı seriallarsız həyatımızı təsəvvür etmək hardasa qeyri-mümkün hala çevrilib. Hər nə qədər serial deyərkən qadınlar yada düşsə də kişilərin də baxmadığı mənasına gəlmir. Gün ərzində ard-arda bir neçə serial izləyərək vaxtımızın böyük hissəsini onlara həsr etmiş oluruq. İçlərindən nadirən bir iki serialın ibrətamiz olduğunu qeyd etmək mümkün olsa da böyük əksəriyyəti çox təəssüf ki, cəmiyyətdə xoşagəlməyən ənənələrin və ya «yeni cəmiyyət»in formalaşmasına səbəb olmaqdadır. İbrətamiz olanları belə yenə də təəssüflə qeyd etmək istəyirəm ki, seyr edənlər ibrət almaq üçün izləmir. Misal üçün bir serialda insanların sənətlərini sevmələri, onu insanlara xidmət etmək üçün, onları xilas etmək üçün seçmələri təlqin olunur. Bir digərində vətən, millət, bayraq və dövlət sevgisi aşılanmaqdadır. İzləyicilər orda vurğulanan məsələlərə yiyələnmək əvəzinə mafiya qurmaq ya da pul qazanmaq sevdasına düşməkdədirlər. Seriallara baxanların çox hissəsi də uşaqlar və yeniyetmələrdir.\nUşaqlarımız seriallarla böyüyür, orda olanları yaşamağa cəhd edirlər. Valideyinlərin fəxrlə mənim övladım filan serialın qəhrəmanına bənzəyir deyərək öyünməsinin az şahidi olmuruq gündəlik həyatımızda. Yaxud filan serialın qəhrəmanını təqlid edərək mafiya babası olma sevdasına düşən gənclərin sayı az deyil. Hərəkətlərində, davranışlarında, geyimində serial qəhrəmanlarını təqlid edənlər, cəmiyyətin ruhuna, adət- ənənəsinə zidd hərəkət etməklə özləri ilə yaşadığı cəmiyyət və cəmiyyətin reallıqları arasına divar hörmüş olurlar. Şüur altımıza yeritdiyi lüks həyata düşkünlük, orda olan həyat tərzinə heyranlıq, orda yaşananları yaşamaq istəyi, «qəhrəmanlar»ı təqlid etmək, onlar kimi yaşamaq, onlar kimi olmaq istəyi bizi xəyallarla yaşayan bir kütləyə çevirməkdədir. Bu xəyallar ki, yaşanan həqiqətlərlə bir-birinə ziddir. Aralarındaki uçurum doldurulmayacaq şəkildə dərin və böyükdür. Qurduğu xəyalları yaşaya bilməyənlər zaman keçdikcə məyus olur, bədbinliyə qapılaraq hüzünlü bir kütləni təşkil etməyə başlayır.\nElə qızlarımız var ki, seriallardakı həyatı arzulaya -arzulaya ailə həyatı qurmağa da gecikirlər. Fərdiləşmə hissi getdikcə çoxalmaqda, eyni zamanda serialları idxal etdiyimiz ölkələrin adət-ənənələrinin sürətlə yayılmasına yol açmaqdadır. Bununla da ənənəvi dəyərlər aşınmaya uğramaqdadır. Dəyərləri aşınmış bir cəmiyyət də digər cəmiyyətlər içərisində əriyib yox olmağa məhkumdur. Seriallarda olan sevgi macəraları, adət-ənənəmizə görə çirkin hesab edilən, qadağan olunmuş münasibətlər getdikcə şüur altına hopur. Ilk başlarda hər nə qədər bunu rədd etsək də getdikcə bunlar adiləşir və adiləşdikcə də yaşanır hala gəlir. Qadınlarını aldadan kişilər, kişilərini aldadan qadınlar topluluğu formalaşır. Yada küçədə-parkda sevişən, hər gün sevgili dəyişən yeniyetmələr nəsli meydana gəlir. Seriala baxaraq özünü dünyanın sahibi zənn etmə abu-havasına girən, filankəs (filan serialın qəhrəmanı) belə etdi deyə mən də edirəm deyənlərin də şahidi oluruq bəzən. Bütün bunlar bu günümü yaşayım, gerisi boş şeydir şüurunu formalaşdırmaqla yanaşı yuxarda qeyd olunan reallıqlarla, qurulan xəyallar arasındakı uçurumun dərinləşməsini sürətləndirir. Eyni zamanda seriallar depressiv və şizofrenik halların çoxaldığı nəsilin formalaşmasına xitmət edir. Bir sözlə seriallar yeni erroziyaya uğramış cəmiyyət inşa etmək üçün hazırlanmış mühəndis rolunu oynayırlar. NoName\nloading... Dörd sultan Kannda - diqqətlər Beren Saatın üzərində - FOTOLAR


Kosmik təsvirlər əsasında Qafqaz-Xəzər regionunun spektral əksetmə əmsalının paylanması müəyyənləşdirilib\n"Pontokaspi və Qafqaz Bölgəsi: ekosistemlərin birləşməsi və izolyasiyası şəraitində dəyişikliklər, canlıların filogenezi, geologiya, ekologiya və coğrafiyası" mövzusunda multidissiplinar beynəlxalq onlayn konfrans keçirilib.\nTədbirin keçirilməsində əsas məqsəd fərqli sahələrdə çalışan dünya alimlərinin diqqətini Pontokaspi və Qafqaz bölgəsinin öyrənilməsinə həsr olunmuş çoxşaxəli elmi tədqiqatlara yönəltmək və bölgənin qlobal problemlərinin həllinə istiqamətlənmiş tədbirlərin hazırlanmasına şərait yaratmaqdır.\nOnlayn konfransda Nəsirəddin Tusi adına Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasının direktoru, AMEA-nın muxbir üzvü Namiq Cəlilov və müəssisənin elmi işçisi, fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Fazil İsmayılov da iştirak edib. Alimlərimizin təqdim etdyi kosmik təsvirlər əsasında Qafqaz-Xəzər regionunun spektral əksetmə əmsalının paylanmasının təyini ilə bağlı məruzə maraqla qarşılanıb.\nPontokaspi (Xəzər, Qara dəniz, Azov dənizi) və Qafqaz regionu özünəməxsus su hövzələri, quru əraziləri, zəngin flora və faunası ilə fərqlənir. Konfransda sözügedən ərazidə ekosistemlərin birləşməsi və izolyasiyası şəraitində yaranmış dəyişikliklər, suda və quruda yaşayan canlıların filogenezi, flora və faunasının özəllikləri, geologiya, ekologiya və coğrafiyası ilə bağlı fikir mübadiləsi aparılıb. Pontokaspi və Qafqaz bölgəsində yaşayan insanların mədəniyyətləri, psixoloji və herontoloji xüsusiyyətləri, maraqlı tarixi məqamlar və digər məsələlər müzakirə olunub.


Uğurlu Məhəmməd qardaşı Sultan Xəlil tərəfindən təqib olunduqdan sonra isə Türkiyəyə qaçır. Sultan II Mehmet orada onu ədəb-ərkanla qəbul edir və öz qızı Kövhərxan sultanı da ona ərə verir.Fateh Sultan Mehmet onu Sivasa hakim təyin edir . Uğurlu Məhəmməd atasına qarşı mübarizəsini davam etdirir, lakin onu tezliklə tutub edam edirlər. Bundan az sonra 1478-ci ilin 5 yanvarında Uzun Həsənin özü də həyatla vidalaşır. Onu özünün tikdirdiyi Nəsriyyə məscid kompleksində dəfn edirlər. Bundan sonra həmin məscid "Həsən padşahın məscidi" adlanır.\nTarix: 13.01.2015 / 16:10 Müəllif: Feriska Baxılıb: 68 Bölmə: Azərbaycanla bağlı tayfa və qəbilələr\nBura Coooox Istidi Xilasedicilər cizgi UNUTMAQ ISTEREM Anadır Əsəb pozuntuları senincun Ruhu Adını tarixə yazdıran 8 daun sindromlu insan en çox sevdiyim tarixi şexsiyyet Qolumdan Asiram erotik rеksler ramiz tekaniterkani elcin ceferov Franz Litz və tələbəsi Qorxudur mümkünsüz görünən əslində mümkündür En Buyuk Awk Quran yukle Kiza Hellouin Yuxu və Cinsi Həyatınız Magara Sahibleri xəzi Olmayi edirsiniz Allahın məhəbbəti insanların məhəbbəti kimidirmi Gunahsiz Iti Oldurub MENSIZ DUNYA Gözəl Qanli 1949 Yuri Nikulin Klaudio Monteverdi qardaşımız Qızarmış Ayrildiq Ayrilmaq Istemeden Biz QАDININ BАŞQАLАRI ÜÇÜN BӘZӘNMӘSİ Sene ömür boyu meherrem ayinda cinsi elaqede olmaq Saçın ağarmaması üçün nə edək AVATAR aybawinin gecikdiren sebebler Neman Müxtəlif QOLLARIM GÖYLƏRDƏ KOR AĞACIDI Perawki olacaqinizi sıxılıram bilmədiyiniz


25 Sentyabr 2020 12:01\nGürcü əsilli "qanuni oğru" Kaxaber Parpaliya (Kaxa Qalski) dünyasını dəyişib.\nRəsmi məlumatlarda onun ölüm səbəbi insult keçirməsi ilə izah edilir. Lakin Rusiya KİV-ləri yazır ki, bir neçə gün əvvəl 45 yaşlı Kaxa Parpaliya Federal Penitensiar Xidmətin Omsk vilayətindəki idarəyə gətirilib. "Qanuni oğru" orada döyülərək öldürülüb.\nKaxa Qalski hazırda Rusiyada həbsxanada olan "qanuni oğru" Zaxari Kalaşovun (Şakro Molodoy) yaxın ətrafına daxil olan kriminalitet kimi tanınırdı. Onun kriminal iyerarxiyanın ən yüksək tiuluna layiq görülməsində də Şakro Molodoyun rolunun olduğu deyilir. Kaxa Parpaliya digər "qanuni oğru"lar kimi uzun müddətli həbs həyatı yaşamasa da, kriminal dünyada kifayət qədər nüfuzu olub. Hətta bir müddət Qafqaz klanının lideri kimi tanınıb.\nOnun Türkiyədə qətlə yetirilən azərbaycanlı "qanuni oğru" Nadir Səlifovla (Lotu Quli) münasibətləri o qədər də yaxşı olmayıb. Parpaliya da himayədarı Şakro Molodoy kimi da kifayət qədər nüfuz sahibi olan Lotu Qulini özünə rəqib görüb.(hit.az)


Siqaretdən necə imtina etmək və asılılıqdan necə qurtarmaq olar\nSiqaret çəkənlərin çoxu hər an siqaretdən imtina edə bildiklərini söyləyirlər, indi də buraxmaq istəmirlər. Təəssüf ki, bir çoxu tütün asılılığının əsarətindən qurtula bilmədi. İnsan ciyərlərini öldürməyə, dərisini korlamağa və s. Siqaret çəkən bir insanın bu pis vərdişdən imtina etməsinin çətin olduğunu artıq etiraf etməyin vaxtı gəldi.\nHər gün siqaret çəkmək şərtli bir refleksə çevrilir, vaxtında həkimə müraciət etməsəniz, bir insan onsuz yaşaya bilməz. Bir neçə misala nəzər salaq, bir çox insan səhər qəhvəsini siqaretsiz, iş yerində tüstüsüz oturaraq, stres yandırdığını təsəvvür edə bilmir. Siqaret çəkmək çox ciddi bir xəstəlikdir. Yalnız fiziki səviyyədə deyil, həm də psixoloji bir vərdiş halına gəlir.\nNikotin asılılığının bir neçə səbəbini nəzərdən keçirək. Siqaretin zərərləri barədə bir çox medianın yayımlandığını nəzərə almayaq, lakin bu, əhalimizə heç bir şəkildə təsir etmir. Paket siqaretlərdə belə siqaretin öldürüldüyünü yazırlar, amma heç kim buna əhəmiyyət vermir.\nDərhal sual yaranır, nəticələrin nə ola biləcəyini başa düşəndə insanı bir paket siqaretə nə cəlb edir?\nPsixoterapevtlərin fikrincə, nikotinə görə əyləncələrin səbəbi insanın həll edilməmiş daxili problemləridir. Həm də stres, gerçəkliyin olmaması, yaxınlarınızın anlaşılmazlığı, işdəki problemlər və s. Bunu hər şey müşayiət edə bilər. Bilinçaltı bir səviyyədə bir insan siqaretin zərərli olduğunu başa düşür. Ancaq, bəlkə də uşaqlıqda alınan psixoloji travma səbəbindən bir insan şüurlu bir yaşda siqaret çəkməyə başlayır.\nHər bir insanın siqaret çəkməsinin öz səbəbi var, amma zaman keçdikcə artıq həyat tərzinə çevrilir. Həm də bu asılılıq alkoqolizm, narkotik kimi müalicə edilməlidir.\nÖzünə yalvaran çox vacib bir sual. Nikotin asılılığından necə qurtulmaq olar.\nBir terapevtə müraciət etsəniz, o bu vərdişdən yaxa qurtarmağa kömək edəcəkdir. Siqaret çəkməyinizin səbəbini tapa biləcək və bir müddət sonra müalicə kursundan keçəndə özünüzə “STOP” deyə biləcəksiniz. Düşündüyünüzdən daha uzun çəkə bilər, amma oyun şamdan dəyər. Unutma ki, həm psixoloji, həm də fiziki cəhətdən sınamalı olursan. Doktor, sağalsa da, möcüzə etmir. Əvvəlcə çəkilməni təxirə salmaq lazım olacaq. Artıq bu asılılığa alışmış olduğunuz üçün. Bundan qurtulmaq o qədər də sadə deyil ki, danışmırsan.\nSağlam həyat tərzi sürün. Həm moda, həm də bədən üçün faydalıdır. Pis vərdişlərdən imtina etməyə və bunun əvəzinə alternativ tapmağa dəyər. Sizi nə sevindirəcək. Bu yeni bir hobbi ola bilər, bəlkə kitab oxumağa, mahnı yazmağa, oyun oynamağa başlayacaqsınız. Bəli, bir şey. Əsas odur ki, sağlamlığınıza zərər vermir və xoşunuza gəlir.\nBu barədə erkən mərhələdə düşünməlisən, o vaxtdan bəri səni yavaşca öldürəcəkləri bir dəlikə sürüklənə bilərsən. Təəccüblənməyin, olduğu kimi. Bədəndəki dəyişiklikləri hiss etməmisinizsə, gözləmək çox çəkməyəcəkdir. Öz sağlamlığınıza əhəmiyyət verməsəniz, uşaqlarınızla nə baş verəcəyini düşünün. İzsiz keçməyəcək. Əlbətdə Allah qorusun, amma siqaret çəkmək insan həyatında əhəmiyyətli bir iz buraxır. Ən yaxşısını deyil, səni düşün. Yaxşı yaşayın və yaxşı olacaqsınız.\nSiqaretin sağlamlığa təsiri\nSiqaret çəkənlər siqaretdən vaz keçməyəcəyi təqdirdə nələri bilməli və başa düşməlidir?\nSarı dişlər və pis nəfəs. Siqaret çəkənlər siqaret çəkməyənlərə nisbətən tez-tez periodontit, diş əti infeksiyası və diş itkisi 6 dəfə inkişaf edirlər.\nSarı rəngli dırnaqlar, şübhəsiz ki, qızların, qadınların və kişilərin əllərini bəzəyə bilməz. Dırnaqlar dəridə yeyilən nikotindən heç də sarı çıxmır, lakin daha tez-tez bu qaraciyərdə xroniki intoksikasiya yaşandığını və öd kisəsinin əziyyət çəkdiyini göstərir.\nGözlər altındakı çantaları və qaranlıq dairələri müşahidə edə bilərsiniz. Onlar ən çox yuxu olmamasından yaranır. Axı, qanında daima nikotin olan bir insan çox zəif yuxuya düşür və yuxusu son dərəcə narahatdır.\nSiqaret çəkənlərin quru dərisi var. Qoruyucu funksiyaları azalır, darıxdırıcı olur. Nikotin, dərinin oksigen təminatına birbaşa təsir edir, daha doğrusu, dəri hüceyrələrinə oksigen ötürülməsini azaldır. Eyni zamanda dəri parlaqlığını itirir.\nBütün siqaret çəkənlər rosacea, kapilyarlarda və kiçik damarlarda qan dövranı pozğunluğu yaşayır. Kapilyarların divarları incələnir, dərialtı toxuma təbəqəsi incə olur. Buna görə bəzi yerlərdə qan damarları partlayır, qan tökülür və dondurulur. Xüsusilə "rosacea" yanaqları, burun qanadları görünür.\nDərinin maneə funksiyalarının pozulduğu üçün siqaret çəkənlər yaraları daha uzun sağaldır və xərçəng inkişaf riski artır. Hətta plastik cərrahların köməyinə müraciət edənlərə əməliyyatdan imtina edilə bilər.\nSiqaret çəkənlər toxunulmazlığı azaldıblar. 4 dəfə genital siğələrin tutulması riski artır.\nNikotin dərinin birləşdirici toxumasının liflərini məhv edir, buna görə qarın orta hissəsində və uzanır işarələrdə dərialtı yağ artımını müşahidə edirik.\nSiqaret çəkənlərə və siqaret çəkməyənlərə baxın. Kim daha çox qırışlara sahibdir? Əlbəttə, siqaret çəkənlər. Bir neçə yaş böyük görünürlər. Kollagen sintezindən cavabdeh olan kollagen və A vitamini məhv edən nikotindir.\nBu, qan dövranının pisləşməsi və tütün tüstüsü ilə birbaşa gözün qıcıqlanması ilə əlaqədardır.\nSiqaret ümumi qan dövranının pozulmasına, erkən eşitmə itkisinə səbəb olur.\nTütün tüstüsü xərçəngə səbəb olan daha çox 40 zəhərli maddədən ibarətdir:\nmədə və mədəaltı vəzi;\nSiqaretin insan sağlamlığına təsiri siyahısı davam etdirilə bilər və buna görə də bu riskləri dərk edən bir siqaret çəkən insan asılılıq öhdəsindən gələ bilər, çünki dərhal:\nSağlamlıq yaxşılaşmağa başlayacaq;\n10-15 ilədək ömrünüzü artıracaqsınız;\nBaşqalarına əhəmiyyət verirsən, çünki ikincil tüstünün çox ciddi nəticələri var;\nSağlam övladlarınız olacaq;\nCinsi həyatı və reproduktiv sağlamlığı yaxşılaşdırın;\nHəyat keyfiyyəti nəzərəçarpacaq dərəcədə yaxşılaşır: digər zövqlər və qoxular, maraqlar.\nƏsas odur ki, siqaretin nə olduğunu və siqaretin sağlamlığa nə kimi ziyan vurduğunu dərk edin və yalnız o zaman ən yaxşı qərarı verə bilərsiniz. Və istəsəniz hər zaman metod və metodlar, tövsiyələr seçə bilərsiniz. Məşhur dərmanlardan istifadə edərək, məsələn, siqareti asanlıqla tərk edə bilərsiniz Tabamex və ya Nicozero sizi yalnız 1 ayda asılılıqdan xilas edə bilər.


Həcm 9 MAY, 1909. No 2\nHər dəfə aynaya baxdığımızda gözəl, gözəl və sirli bir şey görürük. Bu sirr yalnız imicdə və əksinə deyil, əksinə, aynada özünü əks etdirən şeyə, xidmət etdiyi məqsədi və simvolu olan şeydir.\nNə düşünməliyik ki, bir kölgə mi? yox? bir kölgə olsa belə, kölgə nədir? Bir aynanın xidmət etdiyi və onun daha çox istifadə edildiyi dərhal məqsədi geyimimizin təşkilində və başqalarına necə göründüyümüzü görməkdir. Güzgü xəyalın simvolu, gerçəkdən fərqlənən qeyri-realdır. Aynalar fiziki, astral, zehni və mənəvi aləmlərin simvoludur.\nSivilizasiyaya lazım olan çox şey kimi, biz güzgüləri sadə və faydalı mühitlər kimi qəbul edirik və bunları ümumi mebel parçaları hesab edirik. Güzgülər hər zaman qədimlər tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir və sehrli, sirli və müqəddəs sayılırdı. On dördüncü əsrdən əvvəl Avropada güzgülərin istehsalı sənəti məlum deyil və əsrlər boyu istehsalın sirri ona məxsus olanlar tərəfindən qısqanclıqla qorunurdu. Mis, gümüş və polad ilk növbədə yüksək cilaya gətirilərək aynalar kimi istifadə edilmişdir. Daha sonra, camın qalay, qurğuşun, sink və gümüş kimi metalların birləşməsi ilə eyni məqsədlə xidmət edəcəyi aşkar edilmişdir. Avropada istehsal edilən ilk güzgülər kiçik ölçülü və bahalı idi, ən böyük diametri isə on iki inci idi. Gündüz aynaları ucuzdur və istənilən ölçüdə hazırlanır.\nGüzgü maddənin içində, içindən, içindən, içindən, işıqdan və işıq şəkillərindən əks etdirilə bilər.\nGüzgü əks etdirən şeydir. Yansıtılan hər şey düzgün bir ayna adlanır. Ən mükəmməl ayna ən mükəmməl əks etdirən şeydir. İşığı yüngülləşdirir və ya işıq yandıra bilər və ya işıqda olan şeylər əks olunur. Güzgü şəkil və ya işıqdan yerləşdirilən mövqeyə və ya açığa görə atılan təsvirin və ya işıqın yansımasını əyirlər, döndərirlər və ya atırlar.\nGüzgü, bir şey olsa da, bir çox hissədən və ya tərkibdən ibarətdir, bunların hamısı güzgü etmək üçün lazımlıdır. Güzgü üçün vacib olan hissələr şüşə və metalın metal və ya amalgamlarıdır.\nŞüşə bir arka plana bənzərsə, bu bir aynadır. Bu əks etdirməyə hazır bir güzgüdür. Lakin bir güzgü qaranlıqda olan obyektləri əks etdirə bilməz. Güzgü bir şeyi əks etdirmək üçün işıq lazımdır.\nMükəmməl və imperfect güzgülər var. Mükəmməl bir güzgü olmaq üçün şüşə qüsursuz, olduqca şəffaf olmalı və hər iki səthin hətta dəqiq və bərabər qalınlığı olmalıdır. Amalgamın hissəcikləri eyni rəng və keyfiyyətdə olmalıdır və şüşə üzərində bərabər və ləkəsiz yayılmış birləşən kütlədə bir yerdə olmalıdır. Camın arxa hissəsini düzəldən həll və ya tərkib hissəsi rəngsiz olmalıdır. Sonra işıq aydın və davamlı olmalıdır. Bütün bu şərtlər mövcud olduqda biz mükəmməl bir aynaya sahibik.\nBir aynanın məqsədi əslində olduğu kimi bir şey əks etdirməkdir. Bir qeyri-kamil güzgü əks etdirir, azaldır, təhrif edir, əks etdirir. Mükəmməl bir ayna kimi bir şey əks etdirir.\nÖzündə kifayət qədər sadə görünsə də, bir ayna sirli və sehrli bir şeydir və bu fiziki dünyada ən vacib və vacib funksiyalardan birini və ya dörd görünən aləmdən birini yerinə yetirir. Güzgülər olmadan, Eqo'nun görünən aləmlərdən birinin, ya da aləmlərin görünməyinin şüuruna gəlməsi mümkün olmazdı. Yaradılış, emanation, refraksiya və əksikliyin ortaya qoyulmaması, ortaya çıxmayanların ortaya çıxmasıdır. Mirrors fiziki dünyada istifadə etməklə məhdudlaşmır. Bütün dünyalarda aynalar istifadə olunur. Mirrors onlar istifadə olunan dünyanın materiallarından hazırlanır. Onlar fəaliyyət göstərdikləri maddi və prinsiplər dünyanın hər birində mütləq fərqlidir.\nGüzgülərin dörd növü vardır: fiziki güzgülər, psixik güzgülər, zehni aynalar və mənəvi güzgülər. Bu dörd növ aynaların hər birindən bir çox növ var. Güzgü hər cür özünəməxsus dünyasına öz variantları ilə malikdir və bütün dörd növ aynaların simvolu olan fiziki dünyada fiziki nümayəndələrinə malikdirlər.\nFiziki dünya bir səthin aynası ilə simvollaşdırılır; astral dünya iki səthlə bir ayna ilə; ruhani dünya bütün səthi güzgü ilə simvollaşdırılsa da, üç səthlə bir zehni. Birtərəfli aynası fiziki dünyaya bənzəyir, bu yalnız bir tərəfdən - mövcud, fiziki tərəfdən görünə bilər. İki görünüşlü ayna astral dünyaya gəlir, yalnız iki tərəfdən nəzərdən keçirilə bilər: keçmiş və mövcud olan şey. Üç səthli ayna üç tərəfdən nəzərdən keçirilə bilən zehni dünyayı təmsil edir: keçmiş, indiki və gələcək. Bütün görünüşlü güzgü hər hansı bir tərəfdən yaxınlaşan və bilinən, keçmiş, bu gün və gələcəkdə əbədi olana daxil olan mənəvi dünyaya aiddir.\nBir səth bir təyyarədir; iki səth bir açıdır; üç səth bir prizma meydana gətirir; bütün səth, bir kristal sahə. Bunlar, fiziki, psixik və astral, zehni və mənəvi aləmlərin aynaları üçün fiziki simvollardır.\nFiziki əksikliklərin əks olunmasının dünyasıdır; astral, düşüncə dünyası; zehni, axın dünyası, ötürülməsi, refraksiyası; mənəvi, fikir dünyası, olma, başlama, yaradılış.\nFiziki dünya bütün dünyaların aynasıdır. Bütün dünyalar fiziki dünyaya aiddir. Təqdimat sırasına görə, fiziki dünya, təkamül prosesində və təkamül prosesinin başlanğıcında əldə edilən ən aşağı nöqtədir. İşığın təzahürü olaraq, işıq en aşağı nöqtəyə doğru aşağıya çatdıqda, geri dönüb geri gələn hündürlükə doğru dönər. Bu qanun vacibdir. İnqilab və təkamül düşüncəsini təmsil edir. Heç bir şey çevrilə bilməz ki, inkişaf edə bilməz. Güzgüdə atılmayan bir aynadan heç bir işıq yansıtılmaz. Bir aynaya vurduğu işıq xətti aynaya vurduğunuz eyni açı və ya əyri olaraq əks olunacaq. Güzgüdə 45 dərəcəsi bir işıq xəttinə atılırsa, bu açıya əks olunacaq və biz yalnız işıqın yer üzünə atıldığı açığı bilmək üçün atacağam. bu da əks olunacaq. Ruhun maddə ilə əlaqəli təzahürü olan xəttinə görə, maddə ruhuna çevriləcəkdir.\nFiziki dünya involution prosesini dayandırır və bir mirror onu atılan işığın əks olunması ilə geri çevrildiyi şəkildə təkamül xəttinə daxil olanı döndərir. Bəzi fiziki aynalar yalnız cisim göründüyü obyektlər kimi fiziki obyektləri əks etdirir. Digər fiziki aynalar istək, zehni və ya mənəvi aləmlərdən yüngülliyi əks etdirir.\nFiziki güzgülər arasında oniks, almaz və kristal kimi daşlardan istifadə edilə bilər; dəmir, kalay, gümüş, civə, qızıl və amalgam kimi metallar; meşə, meogany və qaranlıq kimi meşələr. Heyvan orqanları və ya orqanları arasında göz xüsusilə üzərinə atılan işığı əks etdirir. Sonra su, hava və göy var, bunların hamısı yüngülliyi əks etdirir və işıqla görünən obyektlər.\nFiziki güzgülər müxtəlif formalara malikdir. Çox tərəfli və əyri güzgülər var. Konkav və konveks, uzun, geniş və dar güzgülər var. Çirkin təsirlər yaradan aynalar var, üzlərinə baxanların xüsusiyyətlərini təhrif edirlər. Bu müxtəlif növ aynalar digər dünyaların aynası olan fiziki dünyaya aiddir.\nDünyada gördüyü şey, dünyada etdiyi şeylərin əks olunmasıdır. Dünya düşündüyü və etdiyi işləri əks etdirir. Etiraf edir və onun yumruğunu sarsıtırsa, ona eyni şeyi edər. Gülürsə, əksinə də gülür. O, möcüzə göstərsəydi, hər bir xətt üzərində möcüzə görəcək. Kədər, qəzəb, həsəd, sənətkarlıq, təqsirsizlik, hiyləgərlik, inançlıq, hiyləs, eqoizm, cöməriyyət, məhəbbət hiss edirsə, bunları qəbul edər və dünya tərəfindən geri dönər. Hər duyğunun dəyişməsi, dəhşət, sevinc, qorxu, xoşagəlik, xeyirxahlıq, həsəd, boşluq əks olunur.\nDünyadakı hər şey dünyaya və ya dünyada etdiklərimizin əksidir. Həyatının bir hissəsində baş verən və düşüncələrindən və hərəkətlərindən birinə layiq görülən ya da bağlı olmadığı görünən bir çox hadisələr və hadisələr nəzərə alınaraq, bu, qəribə və laqeyd görünə bilər. Yeni olan bəzi fikirlər kimi, bu qəribədir, amma yanlış deyil. Güzgü necə doğru ola biləcəyini göstərir; qəribliyi yoxdan əvvəl qanunla tanış olmaq lazımdır.\nGüzgülərlə təcrübə edərək qəribə hadisələri öyrənə bilər. İki böyük güzgü yerləşdirilsin ki, bir-biri ilə qarşılaşsın və bəziləri güzgülərdən birinə baxsınlar. O, qarşılaşdığı birində özünü əks etdirəcək. Onun arxasında güzgüdə görəcəyini əks etdirən əksini əks etdirsin. Onun qarşısında güzgüə yenidən baxaq və özünü ilk əksinin əks olunmasının əks olunması kimi görür. Bu, ona ön görünüşün iki əksini və özünün arxa görünüşünü göstərəcəkdir. Ona razı qalmasın, amma daha uzağa baxın və o, bir başqa və digərini əks etdirəcəkdir. Başqalarına baxarkən, güzgülərin ölçüsü icazə verdiyi qədər uzaqda uzanan məsafəni görənə qədər və onları əks etdirən bir insanın bir xətt kimi görünəcəyini görənə qədər onları görür uzun bir yolun uzanması, gözlər artıq görünməyincə gözə dəyməyəcəyi qədər. Güzgü sayını artıraraq fiziki illüstrasiyanı daha da daşıya bilərik, belə ki, dörd, səkkiz, on altı, otuz iki, cütlüklər və bir-birinə zidd olacaq. Daha sonra əksəriyyət sayı artacaq və eksperiment yalnız bir ön və arxa görünüşə malik olacaq, lakin onun rəqəmini sağ və sol tərəfdən və müxtəlif aralıq açılardan görəcəkdir. Şəkil, güzgülər, zəmilər, tavanlar və dörd divarları güzgülər və köşelerində aynalar quraşdırılmış bütün otaqdan ibarətdir. Bu qeyri-müəyyən davam edə bilər. Sonra eksperiment labirentdə olacaq, yuxarıdan aşağıdan, öndən və arxadan, sağdan və soldan görünəcək; bütün açılardan və əks əksərliklərdən ibarətdir.\nBaşqa bir insanın hərəkətləri ilə baş verən və ya bizə əks olunduğumuz bir şey, bu günümüzdə düşüncələrimiz və ya etdiyimiz şeylərin əksinə ola bilər və biz bunu günümüz baxımından düşünsək də, əlaqəni görməyəcəyik. Əlaqəni görə bilmək üçün keçmişi əks etdirən başqa bir güzgü lazım ola bilər. İndi görəcəyik ki, bizdən əvvəl atılan şeylər arxada qalanların əks olunmasıdır. Nə səbəbləri, nə də mənbələri ilə izah edilə bilməyən hadisələr, keçmişdən bəri uzun müddətə atılan hərəkətlər, aktyor, zehin, bu həyatda bu həyatda yoxsa başqa bir orqan içərisində həyata keçirilmiş hərəkətlərdir. əvvəlki həyat.\nYansıtmaların əksini görmək üçün birdən çox aynası olması lazım olan adi şəxs üçündir. Təcrübənin vacib xüsusiyyəti onun formalaşmasına və hərəkətlərinin əks olunmasına imkan verəcək işıqlandırmaqdır. Eyni şəkildə, mövcud forması və hərəkətləri ilə keçmişdə digər formalar və onların hərəkətləri ilə, eyni zamanda dünyanın başqa formaları ilə əlaqəsi olan birinin, gündür və onu ağılın işığında saxlayın. Forma göründüyü kimi ağılın işığında əks olunduqca, ağılın işığında bu işıq, bu işığın özü açıldığı zaman təkrar əks olunacaq. Hər bir düşüncənin əvvəlki əksinin bir forması, əvvəlki formanın bir davamıdır. Sonra fərdi ağılın içərisində olan incarnation seriyası vasitəsilə daxil olan bütün formalar və düşüncələr açıq-aydın görünür və bu günün arasında gözləmək, fərqləndirmək və ayrı-seçkilik etmək üçün ağılın gücünə uyğun bir güc və anlayışla izah ediləcəkdir. keçmiş və onların əlaqələri.\nGücünün ağzını öz işığında əks etdirməklə sınaqdan keçə bilərsə, güzgülərin düşüncələrini görmək lazımdır. O, çox güzgü yaratdıqda və onun düşüncələrini əks etdirdiyini, əksəriyyətini ikiqat artırdığını və sonsuz sayda artırdığını görsəydi, əksəriyyəti güzgü olmadan görsəydi, onda düşüncələri üzərində düşünə bilir. O, yalnız bədəninin əksəriyyətini nəzərə ala bilməklə yanaşı, həm də onun mövcud həyatı ilə baş verən hər şeyin əlaqəsini birləşdirə bilər və görəcəkdir və o, heç bir şeyin bilməyəcəyini biləcəkdir keçmiş həyatın hərəkətlərindən və ya bu həyatın digər günlərindən bir şey kimi, mövcud həyatına bir şəkildə aid olan şeylərdir.\nDünyada hər şey, canlandırdığı və ya cansız deyilənlər, insanın fərqli cəhətlərinə əks olunması və əksinin əks olunmasıdır. Daşlar, yer, balıklar, quşlar və heyvanlar, müxtəlif növ və formalarda, ortaya çıxarmaq və insan düşüncələrinin və istəklərinin fiziki formalarına əks olunur. Bütün irqi fərqlər və xüsusiyyətlər və sayısız fərdi dəyişikliklər və bənzərliklər içərisində olan digər insanlar, insanın digər tərəflərindən çox əks olunurlar. Bu bəyanat, özü ilə digər varlıqlar və şeylər arasındakı əlaqəni görməyən bir kəsə qarşı laqeyd görünə bilər. Diqqətə gəlmək olar ki, əksinə, əks olunan obyektlərin əks etdirmədiyi və obyektlərin əksəriyyətindən fərqləndiyini, dünyada isə obyektlərin müstəqil yaradıcılıq kimi mövcud olduğunu düşünmək olar. Dünyada olan obyektlərin uzunluğu, genişliyi və qalınlığı adlanan ölçüləri var, güzgülərdə görülən obyektlər uzunluq və genişlik, lakin qalınlığı olmayan səth yansıtmalarıdır. Bundan başqa, bir aynada əks olunma obyektin aradan qaldırılması əvvəldən obyektin yox olmasına baxmayaraq, canlılar dünyada fərqli şəxslər kimi hərəkət etməyə davam edir. Bu etirazlara cavab verilə bilər ki, bir şeyin bir təsviri onun göstərdiyi şey deyil, baxmayaraq ki, ona bir bənzərlik var.\nBaxan bir şüşə içərisən. Şüşə görüldü? və ya fon? və ya fon və şüşə birlikdə saxlayan nədir? Əgər belədirsə, əksinə aydın görünmür, ancaq qeyri-müəyyən bir şəkildə. Digər tərəfdən rəqəmin üzü və kontur aydın görüldü? Əgər belədirsə, onda nə şüşə, onun arxa planı, nə də bir-birini tutan şey görülür. Yansıma görülür. Yansıma nə ilə bağlıdır? Yansıma və obyekt arasında əlaqə yoxdur. Yansıma kimi, özü əks etdirən obyekt kimi fərqlidir.\nYenə görünüşlü şüşə ona məruz qalan bir şeyin tərəflərini göstərir. Başqaları tərəfindən göründüyü bütün görünüşü görünüşlü şüşə ilə əks etdirilə bilər. Biz səthi yalnız bir seyrək şüşədən bir şey görürük; lakin dünyanın heç birində heç kimə görülə bilməz. Yalnız səthdə görünən və yalnız daxili səthə gələn zaman görünür, onda dünya görünür. Bundan sonra görünüşlü şüşədən də görünəcək. Dərinlik və ya qalınlıq ideyası, görünüşlü şüşə içində olduğu kimi, hər hansı bir obyektdə olduğu kimi, mütləq və aydın görünür. Aradakı görünüşün yanında məsafə də görünməmiş ola bilər. Lakin görünüşlü şüşə yalnız bir səthdir. Dünya belədir. Yerdəki səthdə yaşayan və seyr edən bir cisimdə olan obyektlər kimi hərəkət edirik.\nDünyada hərəkət edən rəqəmlər və formalar, özlərində var və onların görünüşlü şüşələrdəki əks-fikirlərindən fərqlənirlər. Amma bu, əslində deyil, yalnız vaxtın uzunluğundadır. Yerin səthində hərəkət edən formalar yalnız bir görünüşlü şüşə kimi əks olunur. Yansıtılan görüntü astral bədəndir. Bu görünmür; yalnız əks əks olunur. Dünyadakı əks olunan bu formalar, özlərini düşündükləri obrazın onlarla olduğu müddətdə hərəkət edirlər. Görünüş yarandığı zaman, forma da görünüşlü bir camda olduğu kimi yox olur. Fərq yalnız vaxtda deyil, prinsipcə deyildir.\nHər bir insan, hər kəsdən fəryad, rəqəm və xüsusiyyətlərdən fərqlənir, ancaq dərəcədə fərqlidir. İnsan bənzərliyini hər kəs əks etdirir. Burun, burun və ya düz, düz və ya dəyirmi, şişkin və ya nazik, uzun və ya qısa, blotched və ya hamar, gurultulu və ya solğun olub burun; gözün qəhvəyi, mavi və ya qara, badem və ya top şəklində olub olmadığı bir gözdür. Yumşaq, maye, odlu, sulu ola bilər, hələ də göz. Qulaq bir fil okean qabığı kimi və ya solğun qaraciyər parçası kimi ağır və zərif olan izləri və rəngləri ilə nisbətlərində fil və ya kiçiyə bilər, lakin bir qulaqdır. Dodaqlar güclü, incə və ya kəskin əyri və xəttlərlə göstərilə bilər; ağız üzü kobud və ya qaba kimi görünə bilər; buna baxmayaraq bir ağızdır və səsli səltənət tapan tanrıları sevindirmək və ya qardaşlarını, şeytanları qorxutmaq üçün buraxa bilər. Xüsusiyyətlər insandır və insanın çoxtərəfli insan təbiətinin çox müxtəlif variantları və əksini əks etdirir.\nİnsanlar insanın təbiətinin çox növləri və ya mərhələləri, əks tərəflərin əksəriyyətində və ya insanlığın müxtəlif aspektlərində yansıtılmışdır. İnsanlıq görünməyən, kişi və qadın deyilən iki tərəfli düşüncələrdən başqa, özünü görməyən bir kişi-qadındır.\nBiz fiziki aynalara baxdıq və əks etdirdikləri bəzi obyektləri gördük. İndi ruhi aynalara baxaq.


Dadaşova Şahbazyana dəstək verməsi barədə DANIŞDI\nXalq artisti Brilyant Dadaşova erməni qarmon ifaçısı Şahbazyana yazdığı rəy haqqında münasibət bildirib.\nA24.az xəbər verir ki, ifaçı bu haqda İnstaqram səhifəsində yazıb:\n“Əziz dostlarım, məni qara piar edən “psevdo vətənpərvərləri” qınamayın. Əlbəttə ki, onlar döyüşlərin ən çətin və qızğın vaxtında səngərlərdə və döyüş meydanlarında əsgərlərimizə dəstək çıxışlarımdan yazmayacaqlar. Çünki göndərsən, bunların heç biri o döyüş medanına yaxın getməzdi. Sizə gözəl əhval-ruhiyyə arzulayıram”.\nQeyd edək ki, B.Dadaşova erməni qarmon ifaçısı Varujan Şahbazyanın paylaşımlarının altına ürək və “super” yazması səbəbindən sosial şəbəkə istifadəçilərinin kəskin tənqidə səbəb olmuşdu. Müğənni daha sonra tənqidlərə görə həmin rəyi silmişdi.\nTürkmənistan prezidenti qadınlara konsert verdi - VİDEO Türkiyədən dəhşətli xəbər: F-16 qırıcısı qəzaya uğradı - SON DƏQİQƏ Prezident İlham Əliyev yeni SƏRƏNCAM imzaladı Ərdoğanla Donald Tramp arasında telefon danışığı baş tutub Prezident İlham Əliyev pakistanlı həmkarına məktub göndərib


Azərbaycanda əmək bazarının müasir vəziyyəti müzakirə olundu\nUNEC-də “Elm aylığı” çərçivəsində növbəti tədbir “Azərbaycanda əmək bazarının müasir vəziyyəti” mövzusuna həsr olundu.\nTədbir UNEC-in Elmi fəaliyyətin təşkili və idarə edilməsi Departamentinin Tədqiqat Mərkəzlərinin işinin əlaqələndirilməsi və təşkili şöbəsi, İqtisadiyyat fakültəsinin və Əmək Bazarının Monitorinqi Mərkəzinin təşkilatçılığı ilə həyata keçirilib.\nTədbiri giriş sözü ilə açan İqtisadiyyat fakültəsinin dekan müavini, dosent Müşrəvan Əliyev qeyd edib ki, universitetdə “Elm aylığı” çərçivəsində geniş tədbirlər həyata keçirilir və bu tədbirlərdə ölkəmizdə iqtisadi inkişafın davamlılığını təmin etmək istiqamətində aparılan işlər, aktual problemlər müzakirə olunur. O, əmək bazarındakı vəziyyətin öyrənilməsinin həm məşğulluğun təmin olunması, həm də əhalinin həyat səviyyəsinin yüksəldilməsi imkanlarının öyrənilməsi baxımından çox əhəmiyyətli olduğunu vurğulayıb və Əmək Bazarının Monitorinqi Mərkəzinin bu sahədə aparacağı tədqiqatların da bu işə ciddi töhfələr verəcəyinə şübhə etmədiyini bildirib.\nSonra Əmək Bazarının Monitorinqi Mərkəzinin rəhbəri, “Əməyin iqtisadiyyatı və təşkili” kafedrasının dosenti İsmayıl İsmayılov “Azərbaycanda əmək bazarının müasir vəziyyəti” mövzusunda məruzə ilə çıxış edib. Azərbaycan Respublikasında dövlətin sosial-iqtisadi siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinin də ölkə əhalisinin tam və əlverişli məşğulluğunun təmin edilməsi olduğunu bildirən məruzəçi müstəqillik illərində bu istiqamətdə həyata keçirilən tədbirlər barədə geniş məlumat verib. Aparılan işlərin Azərbaycanın əmək bazarında bir çox problemlərin həllinə şərait yaratsa da, hələ də bəzi ciddi problemlərin qaldığını vurğulayıb. Əmək bazarının aktual problemləri barədə ətraflı məlumat verən dos. İ.E. İsmayılov bildirib ki, aparılan tədqiqatlar Respublikanın əmək bazarında vəziyyətin xeyli mürəkkəb olduğunu göstərir. Bu da əhalinin məşğulluğun təmin olunması istiqamətində siyasəti daim təkmilləşdirməyi tələb edir. Məruzəçi əmək bazarının tənzimlənməsi, məşğulluqla bağlı problemlərin həlli ilə bağlı Əmək Bazarının Monitorinqi Mərkəzi tərəfindən hazırlanan təkliflərlə bağlı da məlumat verib.\nTədbirdə iştirak edən İqtisadiyyat fakültəsinin dekan müavini, dosent Elçin Eyvazov, “Əməyin iqtisadiyyati və təşkili” kafedrasının dosenti Sevinc Bayramova, Peşə Təhsili üzrə Dövlət Agentliyinin direktor əvəzi Amil Əlili ölkənin əmək bazarının müasir durumu, inkişaf istiqamətləri, məşğulluq sahəsində olan problemlər, inkişaf etmiş ölkələrdə əmək bazarının tənzimlənməsi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər barədə danışıblar.\nÇıxışlardan sonra Azərbaycanda əmək bazarının müasir vəziyyəti ilə bağlı suallar ətrafında müzakirələr aparılıb.\nƏmək Bazarının Monitorinqi Mərkəzi