İllik iş planları\nApplied and Computational Mathematics beynəlxalq elmi jurnalının təsir əmsalı yüksəlib\nRəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası (AMEA) və Bakı Dövlət Universitetinin (BDU) Tətbiqi Riyaziyyat Elmi Tədqiqat İnstitutunun təsisçiliyi ilə dərc edilən “Applied and Computational Mathematics” (Tətbiqi və Hesablama Riyaziyyat) beynəlxalq elmi jurnalının təsir əmsalı (impact factor) 3.898-dən yüksələrək 4.771 olub. Beşillik təsir əmsalı isə 2.752-dən 3.172-yə qalxıb.\nRəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyindən AZƏRTAC-a bildirilib ki, jurnal dünyada tətbiqi riyaziyyat kateqoriyası üzrə “Web of Science Core Collection” siyahısında olan 267 jurnal arasında 4-cü, Avropa İttifaqında 3-cü yerdə qərarlaşıb. MDB məkanında isə əvvəlki illərdəki liderliyini qoruyub, saxlayıb. Jurnalın redaksiya heyətinə 20 ölkənin 38 tanınmış alimi daxildir. Elmi məcmuənin indiyədək 54 nömrəsi nəşr olunub. Jurnalda 60-dək ölkəni təmsil edən müəlliflərin 520-dən çox məqaləsi çap edilib.\nQeyd edək ki, 2008-ci ildə jurnal “Thomson Reuters” (indiki “Clarivate Analytics”) agentliyinin “Science Citation Index Expanded” siyahısına daxil edilib. Bu təşkilatın illik hesabatına (2009 Journal Citation Reports) əsasən 2010-cu ildə jurnal Azərbaycan elm tarixində ilk dəfə olaraq 0.633 təsir əmsalına layiq görülüb. Tətbiqi riyaziyyatın müxtəlif sahələrinə dair məqalələr çap olunan elmi nəşrin hazırda 500-dən çox tanınmış rəyçisi var.\nJurnalın fəxri redaktoru İllinoys Universitetinin (ABŞ) professoru Tamer Başar, baş redaktorları BDU Tətbiqi Riyaziyyat Elmi Tədqiqat İnstitutunun direktoru AMEA-nın Rəyasət Heyətinin üzvü akademik Fikrət Əliyev, AMEA-nın İdarəetmə Sistemləri İnstitutunun baş direktoru akademik Əli Abbasov, baş redaktor müavinləri AMEA-nın müxbir üzvü Vaqif Quliyev, Doğu Akdeniz Universitetinin (ŞKTR) professoru Nazim Mahmudov, BDU Tətbiqi Riyaziyyat Elmi Tədqiqat İnstitutunun elmi katibi dosent Nərgiz Səfərova, aparıcı elmi işçisi Nazilə Hacıyevadır.\nBDU-nun Tətbiqi Riyaziyyat Elmi-Tədqiqat İnstitutunda nəşr olunan daha bir jurnalı impakt faktoru aldı\nABŞ-ın “Clarivate Analytics” Agentliyinin bu günlərdə açıqlanan 2020-ci ilin hesabatına əsasən (bu hesabat ötən dövr üçün agentliyin siyahısında olan yenilikləri, siyahıya daxil olan və xaric edilən elmi jurnalları, onların impakt faktorlarının (təsir əmsalı) dinamikası və s. haqqında məlumatı əks etdirir), Bakı Dövlət Universitetinin (BDU) Tətbiqi Riyaziyyat Elmi-Tədqiqat İnstitutunda (TRETİ) nəşr olunan və “Science Citation Index Expanded” (SCIE) bazasında yer alan “TWMS Journal Pure and Applied Mathematics” (“Türk Dünyası Riyaziyyat Cəmiyyətinin (TDRC) “Təmiz” və Tətbiqi riyaziyyat jurnalı”) jurnalı 1.892 təsir əmsalı alıb. Bu elmi jurnal “Riyaziyyat” kateqoriyasında 330 beynəlxalq nəşr arasında 43-cü yerdə (Q1 bölməsində), “Tətbiqi riyaziyyat” kateqoriyasında 265 beynəlxalq nəşr arasında 84-cü yerdə (Q2 bölməsində) qərarlaşıb.\nAzərbaycanın “Clarivate Analytics agentliyinin bazasına daxil olan və impakt faktor almış ikinci elmi jurnalıdır.\n2010-cu ildən ingilis dilində nəşr olunan bu jurnalda nəzəri və tətbiqi riyaziyyatın müxtəlif sahələrinə aid yüksəksəviyyəli, əsaslı rəydən keçən elmi məqalələr dərc edilir. Nəşrin redaksiya heyətinə 20-dən çox ölkənin tanınmış alimləri daxildir. Jurnal 50-dən çox ölkənin universitet və elmi mərkəzlərində yayılır.\nBütün məqalələr “MatReviews”, “Zentrablatt”, “VINITI” kimi nüfuzlu bazalarda referat olunur, “E-Letter”, “NA Digest” elmi saytlarında anons edilir. İndiyədək jurnalın 21 nömrəsi çap olunub.\nQeyd edək ki, jurnalın baş redaktoru Bakı Dövlət Universitetinin Tətbiqi Riyaziyyat Elmi-Tədqiqat İnstitutunun direktoru, TDRC-nin vitse-prezidenti akademik Fikrət Əliyevdir. Jurnalın məsul redaktoru institutun aparıcı elmi işçisi fizika-riyaziyyat elmləri namizədi Qəmər Məmmədovadır.\nSevindirici haldır ki, türk dünyası elminin və eləcə də ölkəmizin uğurları beynəlxalq təşkilat və qurumlar tərəfindən birmənalı qəbul edilir.\n30 iyun 2022-ci il tarixində İnstitutun Sistemli Analizin Riyazi Problemləri şöbəsinin elmi işçisi Atif Namazov AMEA RMİ-nın nəzdində fəaliyyət göstərən dissertasiya şurasında “Diskret qeyri-xətti dinamik sistemlərə daxil olan parametrlərin təyini üçün proqram təminatının işlənməsi və tətbiqləri” mövzusunda 1214.01– Dinamik sistemlər və optimal idarəetmə ixtisasından riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru dissertasiya işini müvəffəqiyyətlə müdafiə etmişdir.\nElmi rəhbər akademil Fikrət Əliyevdir.\nAtif Namazovu kollektivimiz adından ürəkdən təbrik edirik!\nAzərbaycanlı alimin məqaləsi yüksək impakt faktorlu Q2 kateqoriyalı beynəlxalq jurnalda dərc edilib\nBakı Dövlət Universitetinin Tətbiqi Riyaziyyat Elmi-Tədqiqat İnstitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini, AMEA-nın müxbir üzvü, professor Vaqif Quliyevin 1-ci Azərbaycan-Rusiya birgə beynəlxalq qrant müsabiqəsi çərçivəsində müəllifi olduğu məqalə çap olunub. Məqalə “Journal of Mathematical Inequalities” (http://files.ele-math.com/articles/jmi-16-17.pdf) 1.219 yüksək impakt faktorlu «Clarivate Analytics» Q2 kateqriyalı jurnalda dərc edilib.\n“Bircins qruplarda hipoelliptik operatorlar üçün ümumiləşmiş çəkili Sobolev-Morri qiymətləndirmələri” adlı məqalədə bircins qruplarda bir sinif hipoelliptik operatorlar üçün ümumiləşmiş çəkili Sobolev-Morri qitmətləndirmələri bircins qruplarda Kalderon-Ziqmund operatorlarının və kəsr inteqral operatorunun doğurduğu subxətti operatorların ümumiləşmiş çəkili Morri fəzalarında məhdudluğunu göstərməklə alınmışdır. Baxılan subxətti operatorlar harmonik analizin bir çox operatorlarını, o cümlədən, bircins qruplarda təyin olunmuş Hardi-Littlvud və kəsr maksimal operatorları, Kalderon-Ziqmund sinqulyar inteqral operatorları, kəsr inteqral operatorları və s. özündə saxlayır.\nMəqaləni oxumaq üçün linkə keçid edin:\n15 aprel 2022-ci il saat 14.00-da Tətbiqi Riyaziyyat ETİ-nin doktorantı, Tərs Məsələlər və Obrazların Tanınması şöbəsinin aparıcı elmi işçisi Nəsibov Şərif Məmməd oğlunun riyaziyyyat üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün AMEA -nın Riyaziyyat və Mexanika institutunda "Sobolev bərabərsizliklərində optimal sabitlər və onların tətbiqləri" mövzusunda dissertasiya işinin müdafiəsi keçiriləcəkdir.\nElmi məsləhətçi: Akademik F.Ə.Əliyev\nRespublika qəzeti İnstitutun uğuru haqda yazır\nBDU-nun nəzdində Tətbiqi Riyaziyyat Elmi-Tədqiqat İnstitutunun əməkdaşlarının monoqrafiyası ABŞ-da nəşr edilib.\nTətbiqi Riyaziyyat Elmi-Tədqiqat İnstitutunun direktoru akademik Fikrət Əliyev və həmin institutun baş elmi işçisi riyaziyyat elmləri doktoru, dosent Nailə Vəliyevanın həmmüəlif olduqları 412 səhifəlik monoqrafiyası “Algorithms of the synthesis of optimal regulators” (Aliev F.A., Larin V.B., Velieva N.I.) ABŞ-da “Outskirts Press” nəşriyyatında çap olunub.\nMonoqrafiyada cəbri, dövri və birtərəfli Rikkati, Lyapunov və Silvester matris tənliklərinin həlli üsulları təqdim olunub. Həmçinin ümumiləşdirilmiş Silvester tənlikləri, matris polinomların kəsilməz və diskret halda faktorizasiyası alqoritmləri verilib. Eyni zamanda, optimal tənzimləyicilərin sintezi məsələsi faza koordinatlarının bir hissəsi ölçülən halda da araşdırılıb. Məlum parametrləşdirmə (Youla-Jabr-Bongiorno (1976) və Desoer-Liu-Murrau-Saeks (1980) alqoritmlərinin monoqrafiyada təqdim olunan ümumi parametrləşdirmə alqoritmlərinin xüsusi halı olduğu göstərilib. Bu tənliklərdən optimal idarəedicilərin sintezi problemlərində istifadə olunur.\nAlınan nəticələr pilotsuz uçuş aparatlarının idarə edilməsində, qazlift üsulu ilə neftin çıxarılmasında və müxtəlif problemlərin həllində tətbiq olunması göstərilib. Monoqrafiyada alınan nəticələr riyazi dəqiqliklə işlənib, hər bir bölmə çoxsaylı misallarla MATLAB riyazi proqramlar paketində nümayiş etdirilib.\n27 Mart - Azərbaycan Respublikasında “Elm günü”nə həsr olunmuş BDU əməkdaşları arasında “İlin alimi” müsabiqəsinin nəticələri açıqlanıb.\nMüsabiqə Komissiyasının qərarı ilə, təbiət və dəqiq elmlər üzrə – BDU-nun nəzdində Tətbiqi-Riyaziyyat ETİ-nin direktor müavini, AMEA-nın müxbir üzvü Vaqif Quliyev I yerə layiq görülərək ilin alimi adını almışdır.\nQeyd edək ki, prof. V. Quliyev “2016-cı İlin Alimi” müsabiqəsinin Fizika, riyaziyyat və texnika elmləri sahəsinin əsas nominasiya üzrə qalibi mükafatı ilə, 2018-ci ildə Clarivate Analytics (Web of Science Awards 2018) agentliyi tərəfindən Azərbaycanda Təbiət elmləri üzrə ən məhsuldar müəllif nominasiyası üzrə qalibi olmuşdur.\nBu münasibətlə kollektivimiz adından Vaqif müəllimi təbrik edirik.\nAzərbaycan alimlərinin insan ağciyər xərçənginin diaqnostikası üzrə işi Çin alimləri tərəfindən təsdiqlənib\nAzərbaycan Resbulikası Səhiyyə Nazirliyinin Milli Onkologiya Mərkəzi və AMEA-nın Biofizika İnstitutunun birgə tədqiqatları nəticəsində insan ağciyər xərçənginin klassifikasiyası üzrə süni intellekt yaradılıb və nəticələr Tətbiqi Riyaziyyat ET İnstitutunda dərc olunan “Applied Computational Mathematics” jurnalının 2021, V.20, N.2, pp.277-289, O.K. Gasymov, A.H. Aydemirova, L.A. Melikova, J.A. Aliyev “Artificial intelligence to classify human lung carcinoma using blood plasma FTIR spectra” başlıqlı məqalədə öz əksini tapıb.\nBDU-da “Elm günləri”nə start verilib\nBakı Dövlət Universitetində (BDU) 27 Mart - Azərbaycan Respublikasında “Elm günü”nə həsr olunmuş tədbirlər çərçivəsində silsilə elmi seminarlar başlayıb.\n17.03.2022-ci il tarixində TRET İnstitutun növbəti seminarı keçirildi.\nSeminarda İnstitutun direktoru akademik Fikrət Əliyev "Elm günü ərəfəsində BDU-nun Tətbiqi Riyaziyyat ETİ-nun əldə etdiyi elmi uğurlar" mövzusunda məruzə etdi.\nMəruzədə son illərdəTətbiqi Riyaziyyat ETİ -də əldə oluna elmi nəticələr və onların konkret praktiki sahələrə tətbiqləri, aparılan elmii təşkilati fəaliyyət haqqında məruzə ediləcək. İnstitutda riyaziyyat üzrə fəlsəfə dokturu və riyaziyyat üzrə elmlər doktoru istiqamətində dissertasiya işləri hazırlanmasından, elmi kadrların hazırlanması istqamətində elmi-tədqiqat işləri aparılmasından da bəhs ediləcək. İnstitut beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsini də həmişə diqqət mərkəzində saxlamış, dünyanın müxtəlif ölkələrində yerləşən elm və təhsil müəsisələri ilə səmərəli əməkdaşlıq qura bilmişdir. Belə ki, Almaniya, Çexiya, Ukrayna, Belorusiya, Kazaxstan, Özbəkistan ilə birlikdə yerinə yetirilən “SOMPATY - Spectral Optimization: From Mathematics to Physics and Advanced Technology” layihəsi çərçivəsində qrant üzvləri elmi vebinarda iştirak ediblər. Hesabat ilində 11 elmi vebinar kecirilmişdir. İnstitutda ilk dəfə pilotsuz uçan dronların riyazi modeli qurulmuş və onun havaya qaldırılması alqoritimləri işlənib hazırlanmışdır. Həmçinin bunların komputer simulyasiyası hazırlanmışdır.\nİnstitutda elmin bu və ya digər istiqamətində işlər uğurla davam etdirilir və qarşıya qoyulmuş məsələlərin həlli istiqamətində işlər səylə aparılır.\nBakı Dövlət Universiteti Tətbiqi Riyaziyyat ETİ -də “Elm günü”nə həsr olunmuş tədbirlər çərçivəsində silsilə beynəlxalq elmi seminarlar keçirilmişdir.\n01.03.2022-ci il tarixində İnstitutun növbəti seminarında institutun dissertantı Şərqiyyə Fərəcovanın "Çixişa nəzərən stabilizasiya məsələlərinin zaman və tezlik hesablama üsullari ilə həlli" mövzusunda dissertasiya işinin ilkin müzakirəsi keçirilmişdir.\nSeminarda institutun əməkdaşları, qonaqlar və onlayn formada xarici qonaq qismində Marağa Universitetinin Riyaziyyat bölməsinin professoru Ali Şükrü, Atatürk Universitetinin Riyaziyyat bölməsinin professorları Ahmet Ocak Akdemir, Erhan Set və azərbaycanın müxtəlif universitetlərinin alimləri iştirak ediblər. Məruzəçi Şərqiyyə Fərəcova dissertasiya işi haqqında ətrafli məruzə edib və məruzəçiyə müxtəli suallar verilmişdir. Sonra rəyçilər r.e.d. Əli ramazanov və r.ü.f.d. Nazilə Haciyeva çxış edərək dissertasiya işi ilə bağlı oz fikir və iradlarını bildirdilər.\nRəyçilərin çıxışlarından sonra dissertantın elmi rəhbəri akademik Fikrət Əliyev, AMEA-nın müxbir üzvü Vaqif Quliyev, r.e.d. Mütəllim Mütəllimov, r.e.d. Yaqub Şərifov, r.e.d. Misrəddin Sadıqov, r.e.d. Nailə Vəliyeva çıxış edərək dissertasiya işi ilə bağlı oz müsbət fikirlərin bildirdilər.\n09.03.2022-ci il saat 15:30-da Bakı Dövlət Universiteti Tətbiqi Riyaziyyat Elmi Tədqiqat İnstitutunun təşkilatçılığı və Ahi Evran Universiteti Fenn Edebiyyat Fakultesi Matematik Bölümünün birgə seminarı keçirilmişdir. Seminarda Tətbiqi Riyaziyyat Elmi Tədqiqat İnstitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini, AMEA-nın müxbir üzvü, professor Vaqif Sabir oğlu Quliyev "Bircins qruplarda hipoelliptik operatorlar üçün ümumiləşmiş Sobolev-Morri qiymətləndirmələri " mövzusunda məruzə etmişdir.\nMəruzədə bircins qruplarda bir sinif hipoelliptik operatorlar üçün ümumiləşmiş Sobolev-Morri qitmətləndirmələri bircins qruplarda Kalderon-Ziqmund operatorlarının və kəsr inteqral operatorunun doğurduğu subxətti operatorların ümumiləşmiş Morri fəzalarında məhdudluğunu göstərməklə alınmaşından danışılacaqdır. Baxılan subxətti operatorlar harmonik analizin bir çox operatorlarını, o cümlədən, bircins qruplarda təyin olunmuş Hardi-Littlvud və kəsr maksimal operatorları, Kalderon-Ziqmund sinqulyar inteqral operatorları, kəsr inteqral operatorları və s. özündə saxlayır.\n15.03.2022-ci il tarixində İnstitutun növbəti seminarında Marağa Universitetinin Riyaziyyat bölməsinin professoru Ali Shokri "Aşkar xətti çoxaddımlı üsullarda P-dayanıqlılıq" mövzusunda məruzə etmişdir.\nMəruzədə Xətti çoxaddımlı P-dayanıqlılıq üsullar açıq ola bilməz, onlar gizli olmalıdır və gizli olmaq P-dayanıqlılığın mühüm xüsusiyyətini əldə etmək üçün vacib şərtdir. Qeyri-xətti və ya ən çox P-dayanıqlılıq olan bir neçə açıq P-dayanıqlılıq üsul yaradılmışdır. Ədəbiyyatda ilk dəfə olaraq, bu məqalədə ikinci dərəcəli adi diferensial tənliklərin ilkin dəyər məsələlərinin ədədi həlli üçün ardıcıl sonsuzluğun faza geriləməsi ilə açıq xətti iki addımlı sinqulyar P-sabit üsulların yeni ailəsini yaradırıq. Nəhayət, bəzi tanınmış problemlər üçün yeni ailənin əldə etdiyi ədədi nəticələr onun effektivlik, dəqiqlik, yaxınlaşma və sabitlik baxımından üstünlüyünü göstərir.\nSeminarda institutun əməkdaşları, onlayn formada azərbaycanın müxtəlif universitetlərinin alimləri və Agrı İbrahim Cecen Universitetinin Riyaziyyat bölməsinin professoru Ahmet Ocak Akdemir, Atatürk Universitetinin Riyaziyyat bölməsinin professoru Erhan Set iştirak etmişlər. Məruzədən sonra seminar diskussiya şəklində davam etmiş, məruzəçi ona verilən sualları cavablandırmışdır.\nInstitutun növbəti uğuru\n11 mart 2022-ci il tarixdə Tətbiqi Riyaziyyat ETİ-nin doktorantı, ARDNŞ-nin "Neftqazelmitədqiqatlayihə" İnstitutunun əməkdaşı Camalbəyov Məhəmməd Asəf oğlu Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetində "Kollektorlari mürəkkəb deformasiyaya məruz qalan qaz-kondensat və yüngül neft yataqlarinin işlənilmə göstəricilərinin proqnozlaşdirilmasi və interpretasiyasi metodlari" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını uğurla müdafiə etmişdir.\nInstitutun kollektivi adından Məhəmməd müəllimi təbrik edir, ona elmi fəaliyyətində uğurlar arzulayırıq.\n11 mart 2022-ci il saat 11.00-da Tətbiqi Riyaziyyat ETİ-nin doktorantı, ARDNŞ-nin "Neftqazelmitədqiqatlayihə" İnstitutunun əməkdaşı Camalbəyov Məhəmməd Asəf oğlunun texnika üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetində "Kollektorlari mürəkkəb deformasiyaya məruz qalan qaz-kondensat və yüngül neft yataqlarinin işlənilmə göstəricilərinin proqnozlaşdirilmasi və interpretasiyasi metodlari" mövzusunda dissertasiya işinin müdafiəsi keçiriləcəkdir.\nTətbiqi Riyaziyyat Elmi Tədqiqat İnstitutunun və Ahi Evran Universiteti Fenn Edebiyyat Fakultesi Matematik Bölümünün birgə seminarı\n25.02.2022-ci il tarixində "Sistemli Analizin Riyazi Problemləri" şobəsinin böyük elmi işçisi Musayev Hümmət "Konvolution operator-diferensial tənliklərin maksimal requlyarlıq xassələri və tətbiqləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını uğurla müdafiə etmişdir.\nInstitutun kollektivi adından Hümmət müəllimi təbrik edir, ona elmi fəaliyyətində uğurlar arzulayırıq.\nBakı Dövlət Universitetinin Tətbiqi Riyaziyyat Elmi-Tədqiqat İnstitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini, AMEA-nın müxbir üzvü, professor Vaqif Quliyevin 1-ci Azərbaycan-Rusiya birgə beynəlxalq qrant müsabiqəsi çərçivəsində müəllifi olduğu məqalə çap olunub. Məqalə “Results in Mathematics” (https://www.springer.com/journal/25) 1.199 yüksək impakt faktorlu Q2 kateqoriyalı jurnalda dərc edilib.\n“Stratifid Li qruplarında təyin olunmuş Orliç fəzalarında kommutatorların BMO fəzalarında xarakterizasiyası” adlı məqalədə stratifid Li qruplarında təyin olunmuş Orliç fəzalarında kəsr maksimal kommutator operatorun və kəsr maksimal operatorun kommutatorunun məhdudluğu üçün meyarlar alınmışdır. Bu nəticələrin tətbiqi olaraq stratifid Li qruplarında təyin olunmuş Orliç fəzalarında maksimal kommutator operatorun və kəsr maksimal operatorun kommutatorunun məhdud olması üçün zəruri və kafi şərtlər tapılmişdir.\nVAQİF QULİYEV - 65\nFevralın 22-də tanınmış riyaziyyatçı, görkəmli alim, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) müxbir üzvü, Bakı Dövlət Universitetinin (BDU) Tətbiqi Riyaziyyat Elmi Tədqiqiat İnsitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor Vaqif Quliyevin 65 yaşı tamam olur.\nQuliyev Vaqif Sabir oğlu 1957-ci il fevralın 22-də Salyan rayonunda anadan olmuşdur. 1978-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Mexanika-riyaziyyat fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1983-cü ildə fəlsəfə doktoru, 1994-cü ildə elmlər doktoru elmi dərəcəsini (V.A. Steklov adına Riyaziyyat institutu, Moskva ş.), 1997-ci ildə professor elmi adını almış, 2014-cü ildə AMEA-nın müxbir üzvü seçilmişdir.\n1994-cü ildə 37 yaşlı azərbaycanlı alim Moskva şəhərinin V.A. Steklov adına Riyaziyyat İnstitutunun ixtisaslaşdırılmış müdafiə şurasnda «Интегральные операторы в пространствах функций на однородных группах и на областях в » mövzusunda doktorluq dissertasiyasını uğurla müdafiə edib fizika-riyaziyyat elmləri doktoru elmi dərəcəsini alır. Onu da qeyd edək ki, V. Quliyev dünyanın bu mötəbər riyaziyyat məktəbində 70 illik sovetlər dönəmindən indiyədək elmi iş müdafiə edib elmlər doktoru alimlik dərəcəsi alan beş azərbaycanlı alimin beşincisidir.\nV.S. Quliyev elmi fəaliyyətini 1983-cü ildən başlayaraq SSRI EA-nın V.A.Steklov adına Riyaziyyat İnstitutunda (Moskva) davam etdirmiş, 1987 və 1991-ci illərdə V.A. Steklov adına Riyaziyyat İnstitutunda elmi stajkeçmədə olmuşdur. O, 1991-ci ildə V.A. Steklov adına Riyaziyyat İnstitutunda stajkeçmədə olarkən Heyzenberq qruplarında təyin olunmuş funksional fəzalarda daxilolma teoremləri və yaxınlaşmalar nəzəriyyəsi sahəsində aldığı fundamental nəticələrinə görə bu institutun elmi işçisi sifəti ilə Almaniya Federativ Respublikasının Yena şəhərində yerləşən Fridrix-Şiller Universitetinə elmi məzuniyyətə göndərilmiş və burada prof. H.Tribelin rəhbərlik etdiyi seminarda elmi mühazirələr oxumuşdur.\nMütəmadi olaraq V.A.Steklov adına Riyaziyyat İnstitutu ilə əlaqəsini davam etdirmişdir. 2005 və 2015-ci illərdə Rusiya Elmlər Akademiyasının V.A.Steklov adına Riyaziyyat İnstitutunun akad. S.M. Nikolsinin 100 və 110 illik yubileyinə həsr olunmuş beynəlxalq konfranslarda plenar məruzəçi qismində çıxış etmişdir. 2008 və 2018-ci illərdə Rusiya EA-nın müxbir üzvü, prof. L.D. Kudryavtçevin 85 və 95 illik yubileyinə həsr olunmuş beynəlxalq konfranslarda plenar məruzəçi qismində çıxış etmişdir. 2006 və 2018-ci illərdə Rusiya Elmlər Akademiyasının Sobolev adına Riyaziyyat İnstitutunun akad. S.L. Sobolevin 100 və 110 illik yubileyinə həsr olunmuş beynəlxalq konfranslarda plenar məruzəçi qismində çıxış etmişdir.\nAEA Kibernetika İnstitutunda elmi işçi (1978-1983), ADU-nun (indiki BDU) Riyazi analiz kafedrasında assistent, baş müəllim, dosent, professor (1983-2009), əvəzçiliklə professoru (2009-2019) vəzifəsində çalışmışdır. 2009-cu ildən AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda baş elmi işçi, 2015-2019-cu illərdə elmi işlər üzrə direktoru, 2014-ci ildən əvəzçiliklə Riyazi analiz şöbəsinin müdiridir. 2019-ci ildən BDU-nun Tətbiqi Riyaziyyat Elmi Tədqiqat İnstitutunda baş elmi işçi, 2021-ci ildən isə elmi işlər üzrə direktor müavini vəzifəsində çalışır. 2015-ci ildən Rusiya Xalqlar Dostluğu Universitetinin akad. S.M. Nikolski adına Riyaziyyat İnstitutunun xarici tədqiqatçı kimi baş elmi işçisidır.\nV. Quliyev bircins Li qruplarında və bir çox hiperqruplarda harmonik analizin aktual məsələləri sahəsində çalışan alimlər arasında özünəməхsus yer tutur. Belə ki, V. Quliyev tərəfindən bircins Li qruplarında təyin olunmuş yeni lokal Morri tipli fəzalarında (ədəbiyyatda artıq Quliyev-Morri tipli fəzalar da adlandırılır) daxiletmə teoremlərini araşdırmışdır. Elmi işləri bircins tipli fəzalarda və bircins Li qruplarında funksional fəzalarda inteqral operatorlar nəzəriyyəsinə, çoхdəyişənli diferensiallanan funksiyalar fəzaları üçün daхilolma teoremləri nəzəriyyəsinə, Heyzenberq qruplarında təyin olunmuş funksional fəzalar üçün yaхınlaşmalar nəzəriyyəsinə, banaхqiymətli funksional fəzalar nəzəriyyəsinə, çoхölçülü kompleks oblastlarda təyin olunmuş holomorf və harmonik funksiyalar fəzaları nəzəriyyəsinə, Morri tipli fəzalarda inteqral operatorların məhdudluğu və onların diferensial tənliklər nəzəriyyəsinə tətbiqi məsələlərinə həsr olunmuşdur. Sinqulyar və sinqulyar olmayan inteqrallar və onların kommutatorlarının cəkili və cəkisiz ümumiləşmiş Orliç-Morri fəzalarında məhdudluğu üçün meyarlar alınmışdır. Elliptik və parabolik tipli diferensial tənliklərin həllərinin çəkili və çəkisiz ümumiləşmiş Morri fəzalarında requlyarlığı araşdırılmış və baxılan tənliliklərin zəif həllərinin qradiyenti üçün qiymətləndirmələr alınmışdır.\nV. Quliyev 2 monoqrafiya və 250-dən çox elmi əsərin müəllifidir. O, Azərbaycanda və regionda Clarivate Analytics bazasında ən çox məqaləsi çap olunan (180-dən çox məqalə) və ən çox isnad alan (Clarivate Analytics bazasında 1600, Google Scholarda 4150, MathSciNet Mathematical reviews 1400 isnad) tanınmış alimlərdəndir. Google Scholarda elmi əsərlərə isnadların sayı 4250, H-indeksi 34-dür.\nV.Quliyev 4 dəfə (2014,2015,2017, 2020) Padova Universitetində (İtaliya) fəlsəfə doktoru disertasiya işinin müdafiəsində komisssiyanın üzvü (opponent) kimi iştirak etmişdir.\nRəhbərliyi altında 4 elmlər doktoru və 20 fəlsəfə doktoru hazırlanmışdır. 2015-ci ildən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Yanında Ali Attestasiya Komissiyasının Rəyasət Heyətinin üzvüdür. “AMEA-nın Xəbərləri, riyaziyyat buraxılışı” jurnalının baş redaktoru, "Applied and Computational Mathematics" beynəlxalq jurnalının baş redaktor müavini və "TWMS Journal Pure and Applied Mathematics" beynəlxalq jurnalının beynəlxalq redaksiya heyətinin üzvüdür. Azərbaycan Riyaziyyat Cəmiyyəti İdarə Heyətinin üzvü, bu cəmiyyətin əsərlərinin 2-ci cildinin məsul katibi olmuşdur.\n2000-ci ildə Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin Fəxri Fərmanı ilə, “2016-cı İlin Alimi” müsabiqəsinin Fizika, riyaziyyat və texnika elmləri sahəsinin əsas nominasiya üzrə qalibi mükafatı ilə, 2017-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının FƏXRİ FƏRMANI ilə təltif edilmiş, 2018-ci ildə Clarivate Analytics (Web of Science Awards 2018) agentliyi tərəfindən Azərbaycanda Təbiət elmləri üzrə ən məhsuldar müəllif nominasiyası üzrə qalibi olmuşdur.\nVaqif Quliyevin sədirliyi ilə “Operators on Morrey-Type Spaces and Applications” adlı Beynəlxalq Elmi konfransı Türkiyənin Ahi Evran (2011,2017) və Dumlupinar (2019) universitetlərində keçirilmişdir.\nSon illərdə alim bircins qruplarda bir sinif hipoelliptik operatorlar üçün ümumiləşmiş Sobolev-Morri qitmətləndirmələri bircins qruplarda Kalderon-Ziqmund operatorlarının və kəsr inteqral operatorunun doğurduğu subxətti operatorların ümumiləşmiş Morri fəzalarında məhdudluğunu göstərməklə almışdır. Belə ki, baxılan subxətti operatorlar harmonik analizin bir çox operatorlarını, o cümlədən, bircins qruplarda təyin olunmuş Hardi-Littlvud və kəsr maksimal operatorları, Kalderon-Ziqmund sinqulyar inteqral operatorları, kəsr inteqral operatorları və s. özündə saxlayır. Həmçinin, ikinci tərtib divergent elleptik tənliklərin həllərinin birinci tərtib törəmələrinin modifit lokal ümumiləşmiş Morri fəzalarında requlyarlığı məsələsinə baxıb, belə ki, tənliyin əmsalları Sarason VMO sinfindəndır. Əsas məqsəd ikinci tərtib divergent formalı elleptik diferensial tənliklərin həllərinin birinci tərtib törəmələrinin Kalderon-Ziqmund nüvəli sinqulyar operator və onların kommutatorları vasitəsilə ifadəsinin verilməsidir. Bu ifadələri birləşdirərək hər bir operator üçün Morri tip qiymətləndirmələrdən istifadə edərək baxılan tənliyin həllərinin qlobal requlyarlığı məsələsi araşdırılmışdır. Alınmış nəticələr Clarivate Analytics bazasına daxil olan yüksək impakt factorlu jurnallarda çap edilmişdir.\nO, hansı sahədə çalışır-çalışsın, hansı vəzifəni tutur-tutsun, dünyanın harasında olursa-olsun tək bir məqsədi var: Azərbaycan elminə layiqincə xidmət etmək. Əminliklə söyləmək olar ki, Vaqif Quliyev özünün-özünə verdiyi bu andına sadiqdir, bunu onun dəyərli həyat və fəaliyyəti də sübut edir. Vaqif müəllim də özündən əvvəlki məktəblərin bəhrələrindən yararlandıqca, uğurlarının, nailiyyətlərinin sayı artır. Beləcə, ona inam, etimad da çoxalır. Elə buna görə də böyük bir alimlər qrupunu çəkib ardınca aparır, çalışdığı elm mərkəzində Azərbaycanın riyaziyyat elminin inkişafı naminə bugünümüzün məktəbini yaradır.\nVaqif Quliyev Azərbaycan elminin dünya səviyyəsində tanıdılması istiqamətində yorulmadan çalışır, dünya riyaziyyat elminə töhfələr verir. Ona bu işdə institutumuzun əməkdaşları adından uğurlar arzulayıb, zehniniz, yolunuz daim açıq olsun deyirik...\nProfessor Aleksandr Şoştak TRET İnstitutunun qonağı oldu\nBDU da keçirilən böyük alim Lütfi Zadənin 100 illiyinə həsr olunmuş “Fuzzy Logic and Application” beynəlxalq konfransda dəvətli qismində iştirak edən Riqa Universitetinin professoru, tanınmış alim Aleksandr Şoştak BDU-nun Tətbiqi Riyaziyyat ETİ–da olmuşdur.\nQonaq institutla tanış olduqdan sonra, institutun direktoru akademik Fikrət Əliyev ona institutda aparılan elmi istiqamətlər, son illərdə alınan elmi nəticələr, çap olunan jurnallar, institut tərəfindən keçirilən konfranslar haqda ətraflı məlimat verdi. Həmçinin birgə tədqiqat işlərinin aparılması üçün müəyyən razılıqlar əldə edildi.\nQonağa Tətbiqi Riyaziyyat Elmi Tədqiqat institutunda cap olunan “Applied and Computational Mathematics an International Journal” və ” TWMS Journal of Pure and Applied Mathematics” jurnallarının son nömrələri hədiyyə olundu.\nAkademik Fikrət Əliyev SOMPATY - Spectral Optimization: From Mathematics to Physics and Advanced Technology layihəsi çərçivəsində keçirilən vebinarda iştirak edib\nBu gün Tətbiqi Riyaziyyat ETİ-nin direktoru akademik Fikrət Əliyev, İnstitutun əməkdaşları f.r.e.n. Nərgiz Səfərova, f.r.e.n. Qəmər Məmmədova, BDU-nun Mexanika-Riyaziyyat fakultəsinin dekanı professor Nizaməddin İsgəndərov, fakultənin əməkadşı f.r.e.n. Elvin Əzizbəyov SOMPATY - Spectral Optimization: From Mathematics to Physics and Advanced Technology layihəsi çərçivəsində keçirilən vebinarda iştirak ediblər.\nPlenar məruzə ilə Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının Riyaziyyat İnstitututunun professoru Alexandra Antoniouk çıxış etdi.\nTWMS Journal of Pure and Applied Mathematics jurnalının növbəti nömrəsi çapdan çıxıb\n“Science Citation Index Expanded” (SCIE) bazasında yer alan “TWMS Journal of Pure and Applied Mathematics” jurnalı Bakı Dövlət Universitetinin Tətbiqi Riyaziyyat Elmi Tədqiqat İnstitutunda nəşr edilir. Jurnalın baş redaktoru akademik Fikrət Əliyevdir.\nBu nömrədə ABŞ, Pakistan, Hindistan, Ukrayna, İran, Türkiyə, Qırğızıstan, Azərbaycan kimi ölkələrdən riyaziyyat üzrə tanınmış alimlərin yeni elmi nəticələri yer alıb.\nQeyd edək ki, jurnalın çapı beynəlxalq səviyyədə Azərbaycan elminin dünya elminə inteqrasiyası və böyük uğurudur.\nCONTENTS Vol.12, No.2, 2021


Bu gün insanları düşündürən ən aktual mövzulardan biri də Axirət mövzusudur. Bu mövzu haqda danışmaq üçün, bu axırın əvvəlini, başlanğıcını bilmək vacibdir. Çünki istənilən bir nəticənin səbəbi olmalıdır. Başlanğıc və səbəb isə çox dərin kainat elmi ilə bağlıdır ki, qədimdə bu müdriklik elmi – sofi elmi kimi məlum idi və sonralar sufi elmi adlanmağa başladı. Müəllifi olduğum “Batini-Quran” kitabında mən bu müdriklik elminin ilkin materiyanın qanunları əsasında olmasını və onun mahiyyətini tam şəkildə açıb göstərmişəm. Deməli, dünyanın sonunu bilmək üçün, insanda onun yaranışı haqda təsəvvür olmalıdır.\nƏn qədim inama görə, yer - qayaya söykənmiş mələyin çiyinlərində durur, qayanı isə üzən balığın üstündə dayanan öküz daşıyır. Hədislərin birində bu mənada deyilir: “Torpaq öküzün buynuzunda, öküz balıqda, balıq suda, su havada, hava isə nəmlikdə dayanır və nəmlikdə bilənlərin biliyi hüdudlanır”. Bu o deməkdir ki, ən qədim dövrlərdə yer, torpaq dedikdə, yaşadığımız bu dünya yox, başqa dünya nəzərdə tutulmuşdur və biz bu haqda demək olar ki, heç nə bilmirik.\nQədim Misir mənbələrdə “dünya” dedikdə, Misir fironu Amonun göydə yaratdığı Atum Allahının bədənində yerləşən Qeb aləmi nəzərdə tutulur. Mətnlərə görə, qədim Misirin Ra-Amon Allahı, qurban və magiya vasitəsi ilə, yer kürəsini əhatə edən və hər şeyi özünə daxil etmiş Atum Allahını yaradır. Tövratda, hər şeyi əhatə edən kosmik Atum Allahının yaradılması, dünyanın yeddi günə yaradılması kimi qeyd olunur. “Книга Гора или расшифровка Торы” adlı kitabımda mən faktlarla göstərmişəm ki, dünyanı altı günə yaradan və yeddinci gün dincələn Allah elə qədim Misirin Ra-Amon Allahıdır və “Allah dünyanı yaratdı” dedikdə də söhbət yaşadığımız fiziki dünyadan yox, göydə, Atum Allahının bədənində yaradılmış ruhlar dünyasından gedir. Deməli, ən qədim mənbələrdə “dünya” dedikdə, Misir fironu Amonun milyonlarla qurban və magiya ilə göydə yaratdığı ruhlar dünyası nəzərdə tutulurdu.\nDünyanın yaranışı haqda təlimin qədim Misir variantına görə, ilkin materiyanın sirlərini öyrənən Amon, əvvəl Şu, sonra isə Tefnut Allahını yaradır. Onlar da öz növbəsində Nut göyünü və Qeb torpağını yaradırlar. Bundan sonra Şu qalxaraq yeri göydən ayırır. Qeb və Nut cütlüyü öz növbəsində Usiri (Osiris/Oziri), İsida, Set və Neftidanı yaradırlar. Beləliklə, ümumilikdə Atum adlanan Allah yaranır. Sonrakı mənbələrdə Adəm adlanan bu kosmik Atumun bədənində isə Qeb (İslamda Qeyb aləmi) ruhlar dünyası yaradılır ki, digər mənbələrdə bu dünya Adəm [DM] adına uyğun olaraq Edem [DM] cənnəti adlandırılır. Bütövlükdə Atum adlanan adların hamısı vahid Allahın müxtəlif adları hesab olunurdu. Müsəlmanların Əsədulla (İsida-Allah), Sayədulla (Set-Allah), Niftulla (Neftida-Allah) və s. adları, qədim Misir Tanrılarının İslamda da nə vaxtsa Allah kimi qəbul olunduğu deməkdir.\nMənbələrdəki Usiri Allahı, hərfi mənasına görə Ra günəşini bildirir ki, bu da Ra-Amon və Atum Allahlarının ruhu mənasındadır. Ona görə də Usiri Allahının doğumu mətnlərdə bəşəriyyətin sahibinin, hökmdarının doğulması kimi qeyd olunur.\nLakin yaranışından bir müddət sonra Usiri Allahına həsəd aparan qardaşı Set, yəni şeytan obrazı onu öldürür. Sufizmdə, yəni dünyanın ən qədim “vahid dil”ində, hər bir fikir bir neçə məna verir ki, Setin Usirini öldürməsinin də əsas mənası, ilkin materiyanın, onun daxilində qeyri-təbii yolla yaradılmış bu varlığa minilliklər sonra qalib gəlməsi, yəni onu öldürməsi mənasındadır. Deməli, Usiri Allahının ölümü, Atum Allahının ruhunun ölümü mənasındadır ki, bu da kosmosu əhatə edən Atumun axirətdə, yəni yaranışdan 5500 il sonra məhv olması deməkdir. Qədim Misir mənbələrində bu ölüm, Usiri Allahın “ölməsi və dirilməsi” kimi qeyd olunur və sonrakı mənbələrdə bu hadisə Adonis, Attis, Tammuz, İsa və s. Allahların “ölüb-dirilməsi” kimi qalmışdır. İsa rəmzinin “ruh” mənasında olmasını nəzər alsaq razılaşarıq ki, Usirinin, yəni “İssi-Ra” (İsa-Ra) rəmzinin ölüb-dirilməsi elə İsanın (İisus) ölüb-dirilməsi mənasındadır. Qədim Misirdə Şu (yəhud. Yeşua) adlanan bu Allah göydəki Qeb dünyasını saxladığı üçün, onun ölümü, elə Atum Allahının ölümü deməkdir. Belə çıxır ki, ən qədim mənbələrdə axirət, dünyanın sonu dedikdə, Misir fironu Amonun göydə yaratdığı ruhlar dünyasının sonu başa düşülməlidir.\nİslamda Ra-Amon (Ra-Əman) Allahı Rəhman kimi, Atum isə Adəm formasında qalmışdır. Məşhur sufi Mühiddin ibn Ərəbi də Adəmi Allah kimi təsvir edir və “Xəlq edilmiş” adlandırır. Sufilər dahisi Qəzaliyə görə isə, Allah mənasında olan bu nəhəng göy insanı elə Məhəmməd peyğəmbərdir. Deməli, sufilər də Məhəmməd peyğəmbəri “Allah ruhu” mənasında qəbul edirmişlər. Mən “Batini-Quran” kitabında və məqalələrimdə qeyd etmişəm ki, sufizmdə, peyğəmbər mənasında olan nəbi [NB] rəmzi, qədim Misir yazılarında Benu [BN] kimi qeyd olunan “fironun ruhu” rəmzi ilə eynidir. Benu - mətnlərdə fironun ruhu, ürəyi olan Ba quşu mənasındadır. Quranda (17:13) da ruh obrazı quşa bənzədilir və bildirilir ki, hər bir insanın quşu onun boynuna bərkidilmişdir. Bədənin ölümündən sonra Ba (Ab) ruhu göyə qalxaraq Benu [BN] qiyafəsi alır və bu rəmz də Nəbi [NB] rəmzi ilə eyni mənalıdır. Bu isə Məhəmməd peyğəmbərin – qədim Misirin Ra-Amon Allahının ruhu mənasında olması deməkdir. Hədislərdə Məhəmməd peyğəmbərin “iki dünyanın şahı” adlandırılması, onun Aşağı (yer) və Yuxarı (göy) Misirin fironu Amonun obrazında olmasına işarədir.\nXristian mənbələrinin birinə görə, Məhəmməd peyğəmbər ölüm ayağında öz ardıcıllarını başına yığıb bildirmişdi ki, “Mənim üçün dəfn təşkil edin və Mən dirilənə qədər yanımda olun”. Hədislərdə də peyğəmbər ənsarilərə məsləhət görür ki, onunla hovuz yanında görüşənədək dözsünlər. Belə çıxır ki, Məhəmməd peyğəmbər adi insan yox, ən qədim mənbələrdə “Ölüb-dirilən Allah” kimi qeyd olunan sirli obrazdır.\nQeyd etdiyimiz kimi, firon Amon əvvəl Şu, sonra isə Tefnut Allahını yaradır ki, onlar da öz növbəsində Nut göyünü və Qeb torpağını yaradırlar. Qeb torpağı İslamda “Qeyb aləmi”, yəhudi mənbələrində və “Kitabi-Dədə Qorqud”da “Olam Qaba”, “Qaba aləm” kimi qeyd edilir. Nut [NT] göyü isə İslam mənbələrində Tina, Atina [TN] və s. kimi qeyd olunmuş, daha sonralar isə Din rəmzinə çevrilmişdir ki, sufizmdə bu rəmzlər eynidir. Din [DN] rəmzi ilə eyni mənalı Ədn [DN] rəmzi Quranda cənnət adlandırılır və Nut göyündəki cənnət mənasında göstərilir. Dilimizdəki “dünya” [DN-Y] rəmzi də “din” [DN] rəmzindən yaranmışdır.\nMənbələrdə Ədn [DN] cənnəti Eden [DN], Edem və s. kimi də yazılır. Edem isə elə Adəm rəmzi mənasında göy insanı deməkdir və ruhların göydəki bu cənnəti də məhz Adəmin bədənində, yəni Atum Allahının daxilində yaradılmışdır. Bütün bunlar o deməkdir ki, axirət, “dünyanın sonu” dedikdə, Misir fironunun göydə yaratdığı ruhlar dünyasının sonu başa düşülməlidir. Mənbələrdə bu ölüm Adonis, Attis, Tammuz, İsa və s. Allahların “ölüb-dirilməsi” kimi qalmışdır. Belə çıxır ki, göydə yaradılmış ruhlar dünyası məhv olduqdan sonra, onun yerinə yeni dünya yaranacaqdır ki, bu da bu Allahların dirilməsi mənasındadır.\nQuranda (14:48, 21:104) yeni ruhlar dünyasının yaranması - torpaqların dəyişdirilməsi, əvəz olunması kimi göstərilir. Hədislərdə bu mənada bildirilir ki, axirətdə Allah Göyləri bir barmağına, bütün torpağı – digər barmağına, ağacları – üçüncü barmağına, su və torpağı – dördüncü, qalan yaratdıqlarını isə beşinci barmağına yerləşdirəcək. Qurana (39:67, 81:1-3) görə də axirətdə bütün torpaqlar Allahın əlində olacaq və Göylər Onun sağ əlində büküləcək. Quran (21:104) açıq yazır ki, “O gün ki Biz Göyü, kitablar üçün dəftər girər lülə kimi bükəcəyik; ilk yaratdığımız varlıq kimi, verdiyimiz sözə əməl edərək, yenidən yaradacağıq. Həqiqətən Biz bunları edəcəyik!”. Bu o deməkdir ki, axirətdə yeni Adəm yaranacaq və onun bədənində yeni cənnət peyda olacaq. Qurana görə, bu zaman “Suur çalınacaq və yerin-göyün bütün əhalisi, Allahın rəhm etmək istədiyindən başqa hamı yıxılacaq. Sonra ikinci dəfə çalınacaq və insanlar qəbirdən görərək qalxacaqlar” (Quran, 39:68). Quranın bu ayəsinə görə, cənnətdəki ruhlar, dirilən Adəmin bədənindəki cənnətdə yenidən dirləcək və yeni “dünya”da həyatlarını davam etdirəcəklər.\nBütün bunlar onu göstərir ki, bizim, Allahın yaratdıqları haqda təsəvvürlərimiz yox səviyyəsindədir və dünyanın sonu ilə bağlı proses müasir elmə məlum olmayan təbiət qanunları vasitəsi ilə baş verəcəkdir. Məhz bu mənada Buxarinin hədislərinin birində Allah demişdir: “Mən öz möminlərim üçün elə bir şey hazırlamışam ki, göz görməmiş, qulaq eşitməmiş və hətta insan ürəyinə belə gəlməmişdir. Mən hələ onu demirəm ki, kimsə bunu başa düşə bilər”. Bu o deməkdir ki, axirətdə baş verəcək prosesləri müasir elm vasitəsi ilə izah etmək mümkün deyildir. Bu hadisələr, göyləri əhatə edən ilkin materiyanın qanunlarına əsasən baş verəcək və normal insan məntiqi bunu dərk etmək iqtidarında olmayacaq.\nBelə çıxır ki, qədim mənbələrdə axirət dedikdə, yaşadığımız fiziki dünyanın sonu yox, qədim Misir fironu Amonun göydə yaratdığı birinci ruhlar dünyasının sonu başa düşülməlidir. Mənbələrə görə, bu ruhlar dünyasının yerində ikinci ruhlar dünyası yaranacaq ki, bu da ikinci Adəmin, yəni qədim Misirin Atum Allahının yaranışı deməkdir. İbn Ərəbi də, Kamil İnsan mənasında olan Adəmi – “Dünya” adlandırır və Allahın möhürü kimi təqdim edərək bildirir ki, Kamil İnsan yaşadıqca Dünya qorunacaq. Ərəbi, varisi də Adəm adlandırır və qeyd edir ki, Böyük Allah onunla öz Xəlq etdiyini, möhür xəzinəni gözlədiyi kimi gözləyir. Ərəbiyə görə Adəm, məhz möhür mənasında olan varis vasitəsi ilə diriləcək. Bu dirilmə, ən qədim zamanlarda yaradılmış göy dünyasının əvvəlki vəziyyətini alması mənasındadır. Bu isə o deməkdir ki, zaman sanki geriyə dönəcək. Ən qədim zamanlarda olduğu kimi yerdə yalnız Allahın yaratdığı qayda-qanun işləyəcək və yeni “Qızıl əsr” başlayacaq. Haqsızlıq, cinayət yox olacaq, insanlar Allahın qorxusundan yalnız onun qoyduğu qanunlarla yaşayacaqlar. Çünki, Adəmin (Atum) dirilməsi ilə eyni zamanda, qədim Misirdə Maat adlandırılan haqq-ədalət Allahı da yaranacaq.\nQədim Misirdə Maat rəmzi – həqiqət, qayda-qanun, etik norma, Allahın təbiətdəki və cəmiyyətdəki təyini və s. mənasını verirdi. Belə ki, əgər insan “ürəyində Maatla” yaşamışdırsa, deməli günahsızdır, pakdır və o yenidən dirilib Yaru çöllərində xoşbəxt yaşayacaqdır. Hesab olunurdu ki, insanlar “Maatın hesabına, Maatda və Maat üçün” yaşayırlar. Qədim mətnlərdə Maatın bərpa edilməsi – “Yalanın murdara çevrilməsi və ölkənin əvvəlki kimi olması” mənasını verirdi. Ölkənin əvvəlki kimi olması isə, Maatın, böyük Allahların vaxtında Göydən yerə enməsi və onlara yaxınlaşması, yerdə yaşayanlarla birləşməsi və s. kimi qeyd olunur.\nSufizmdə Maat [MT] rəmzi Atum [TM] rəmzi ilə eyni məna kəsb edir ki, bu da həqiqət qanunları mənasında olan ilkin materiyanın bu obrazlarda təzahür etməsi deməkdir. Günahsız və pak insanların Maatda və Maat üçün yaşamaları, Maatın, bədəni cənnət mənasında olan Atum Allahı ilə eyniliyinə işarədir.\nİslamda Maat [MT] rəmzi maad/miad/mada [MD] kimi qalmışdır və qayıdış mənasında gələcək həyat, məhkəmə günündən sonrakı dövr deməkdir ki, bu da axirətdən sonrakı dövrdə, dağılmış birinci ruhlar dünyasının yerinə ikinci ruhlar dünyasının gəlməsi mənasındadır. Əl-Maad rəmzinin sinoniminin “əl-axir”, yəni axirət olması, Maatın axirətdə yenidən bərpa olunması deməkdir. Buradan belə nəticə çıxarmaq olar ki, misirlilərin Maatı elə İslamın Maad rəmzidir və bu rəmzlər axirətdə baş verməli olan məhkəmə günü ilə əlaqədardır.\nBütün bunlar o deməkdir ki, Axirət prosesi göydə baş verəcək çox mürəkkəb bir prosesdir. Bu proses zamanı göyləri təşkil edən ilkin materiyada yaradılmış birinci göy insanı işıqda parçalanacaq. Onun yerinə isə göydə yeni Adəm yaranacaq ki, onun də bədəni əvvəlki kimi bütün varlıqları əhatə edəcək. Eyni zamanda bu göy insanının bədənində yeni ruhlar dünyası, yəni cənnət yaranacaq və iman gətirənlər qədimdə olduğu kimi burada ölümsüzlük qazanacaqlar.\nBütün bunlar haqqında daha geniş məlumat müəllifi olduğum “Batini-Quran” kitabında verilmişdir. Bu kitab qədim sirləri izah edən yeganə kitabdır. Əgər Quran kitabı İslam dininin məbədgahıdırsa, “Batini-Quran” – bu məbədgahın giriş qapısıdır. Yalnız bu qapıdan keçəndən sonra “İslam aləmi”ni dərk etmək mümkündür.


Yaradılıb: 17-06-2022 16:01\nAzərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin təsdiqlədiyi “Su ehtiyatlarından səmərəli istifadənin təmin edilməsinə dair 2020-2022-ci illər üçün Tədbirlər Planı”na uyğun olaraq aparılan nəzarət tədbirləri nəticəsində Bakı şəhəri və Abşeron rayonunun bir sıra qəsəbələrində sudan qanunsuz istifadə hallarının qarşısı alınıb.\nAbşeron rayonunun Digah, Məhəmmədi və Novxanı qəsəbələrində sudan uçotsuz və sayğacdankənar istifadə halları aşkarlanıb. Məhəmmədi kəndində avtoyuma məntəqəsi və restoranda suyun talanması aşkar edilib. Bu obyektlərin sayğacları olsa da, sayğacdankənar xətdən istifadə olunub. Novxanı qəsəbəsində yerləşən istirahət mərkəzinin müqavilə və sayğacı olmasa da obyekt sahibi şəbəkəyə özbaşına qoşularaq sudan qanunsuz istifadə edib. Obyektin su təchizatı dərhal dayandırılıb və akt tərtib edilərək dəymiş ziyan hesablanıb. Məhəmmədi və Digah qəsəbələrində bəzi fərdi yaşayış evlərinin sahibləri də sudan uçotsuz istifadə ediblər.\nFərdi həyət evlərində sudan sayğacdankənar istifadə hallarına ən çox Xəzər rayonunun Türkan qəsəbəsində rast gəlinir. Bəzi sakinlər sayğacdankənar su xətləri çəkərək daha çox suvarma suyu kimi istifadə edirlər. Hətta sakinlərdən biri əkin sahələrini suvarmaqla yanaşı, qonşuluqdakı daş karxanasına da qanunsuz su verirmiş. Sayğaca baxış keçirilərkən onun indiyədək cəmi 1 kubmetr su işlətdiyi məlum olub. Bəzi sakinlər isə sayğacların süzgəclərinin plombunu qıraraq qanunsuz birləşmədən istifadə edir.\nTürkan qəsəbəsində sayğaclar əsasən həyətlərdə quraşdırıldığından ev sahibləri müfəttişlərin sayğaca baxış keçirməsinə şərait yaratmırlar. Həmin evlərin su təchizatını dayandırmaq üçün küçələrdə qazıntı işləri aparılır.\nİçməli sudan qeyri-qanuni və israfçılıqla istifadə edilməsi şəbəkələrdə hidravliki rejmlərin pozulmasına, ciddi su itkilərinə səbəb olur. Belə hallar həmin ərazidə yaşayan digər sakinlərin su təchizatında da ciddi problemlər yaradır.\n“Azərsu” ASC vətəndaşların və abonentlərin diqqətinə çatdırır ki, qlobal iqlim dəyişikliyi ölkəmizin şirin su ehtiyatlarının azalmasına səbəb olub və belə bir şəraitdə sudan israfçılıqla istifadə yolverilməzdir. Belə qanunazidd halların qarşısını almaq üçün tədbirlər mütəmadi davam etdiriləcək, özbaşına çəkilmiş və sayğacdankənar xətlər ləğv olunacaq, belə halları təkrar törədənlərlə bağlı hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət olunacaq.\nQeyd edək ki, 2022-ci ilin yanvar-may aylarında içməli sudan qanunsuz istifadə ilə bağlı “Azərsu” ASC üzrə 3841 fakt aşkarlanıb. Həmin hallar üzrə müvafiq olaraq 1 milyon 13 min kubmetr həcmində sərfiyyat bərpa olunub. Cari ilin yanvar-may aylarında sudan qanunsuz istifadə ilə bağlı 100-dən çox fakt araşdırılması üçün hüquq-mühafizə orqanlarına təqdim olunub.


Ana səhifə » Xərçəngin müalicəsi\n– Daimi zəiflik. Şiş özünün ifraz etdiyi məhsulları qana ötürür və bununla da zəiflik, başgicəllənməsi və ürək qalxmasına səbəb olur. Həmçinin ilk mərhələdə o müxtəlif orqanlarda keyiməyə səbəb olur.\n–Yüksək hərarət. Bir çox hallarda xərçəngin erkən əlaməti olaraq bədənin hərarətinin yüksəlməsini göstərmək olar. İş ondadır ki, şiş immun sistemini yorur və o, bu yükə belə reaksiya verir.\n– Sürətlə çəki itirmə. Bir çox mütəxəssislər məhz bunu xərçəngin ən birinci əlaməti sayırlar. Söhbət bir neçə ay ərzində sürətlə arıqlamaqdan gedir. Bu dövrdə şiş orqanizmi bioloji aktiv maddələr istehsal etməyə məcbur edir və nəticədə normal metabolik proseslər pozulur.\n– Şişin orqanizmdəki normal mübadilə proseslərini pozması səbəbindən tüklərin və dərinin vəziyyətinin dəyişməsi. Məsələn, qaraciyər xərçəngi zamanı dəri saralır, böyrəküstü vəzin xərçəngi zamanı isə qaralır. Qalxanabənzər vəzin şişi isə tüklərin sürətlə tökülməsinə səbəb olur.\n– Ağrılar. Xərçəngə tutulmuş insan müxtəlif ağrılar və orqanizmdə qeyri-normal hisslərlə qarşılaşır, lakin onlara fikir vermir. Onun səhvi də elə budur. Çoxları xatırlayırlar ki, xərçəng diaqnozu qoyulmamışdan bir neçə il və ya ay əvvəl bu və digər orqanda ağrılar və yaxud “yad cisim” hiss edirmişlər.


Mucru.art fəaliyyətə başladı 1905.az\n“Mücrü” Nəşriyyatının yeni layihəsi olan www.mucru.art sənət saytı fəaliyyətə başlayıb.\nBu barədə “Mücrü” Nəşriyyatının direktor müavini, yeni fəaliyyətə başlayan saytın baş redaktoru yazıçı Cəlil Cavanşir məlumat verib: “Bildiyiniz kimi həm dünya, həm də ölkəmiz çətin günlərdən keçir. Bütün baş verənlərə baxmayaraq biz öz üzərimizə düşəni etməli, nikbinliyimizi qorumalıyıq. Pandemiyanın tüğyan etdiyi günlərdə insanlar dərk etdi ki, sənət, ədəbiyyat xilaskar gücə malikdir.\n“Mücrü” Nəşriyyatı da, karantin günlərində müxtəlif layihələrlə oxucuları və yazarları sevindirir. Yeni sənət saytın yaranması ilə bağlı ideya nəşriyyatımızın direktoru Müşfi XANa məxsusdur.