"Belə gülməli şey dünyanın heç yerində yoxdur”\n11:43 15-09-2021 216\nYazar-esseist Qismət Rüstəmovun tanınmış ədəbiyyatşünas, semiotik, İstanbul Yedditəpə Universitetinin dosenti Arif Acaloğlu ilə müsahibəsini təqdim edirik.\n- Niyazi bəy haqlıdır. Yazı başqa, şifahi nitq başqadır. Yazanda uzun, ləngərli cümlələr qurmaq olur, danışanda isə yox. Bəzən Lotmanın özünə deyəndə, danışdığınızı başqa cür yazmısınız, gülə-gülə deyirdi ki, o, yazıdır. Dərsi çox sadə və orta tembr səslə danışardı, mentor tonu yox idi. Ona görə Lotmana alışmaq gec olurdu. İlk üç-dörd ay adama elə gəlirdi ki, adi, sadə şeylər danışır. Ən maraqlısı odur ki, dərsdən kənarda – dəhlizdə, həyətdə, yeməkdə, hər hansı tədbirdə çox maraqlı şeylərdən danışırdı. Bir xasiyyəti vardı, kafedranı müəllimlər və aspirantlarla birlikdə ildə iki dəfə piknikə aparırdı. Lotman o yerlərdə daha maraqlı idi; qeyri-rəsmi məkanları oxuduqlarımızla çox sadə şəkildə bağlayırdı.\n- Bəli, təxminən 25 sayı çıxdı. Bu seriyanın ideyası 60-cı illərdə bir neçə seminar silsiləsindən sonra başlamışdı. Sonra 60-cı illərin axırı, 70-ci illərin əvvəlində yay məktəbi təşkil edildi. Həmin yay məktəbi populyarlaşmışdı. Topluya əsasən həmin seminara gələn, yay məktəbinə qatılanların yazıları seçilirdi. Bir də Lotman hər hansı simpoziumda, tədbirdə bir gənc araşdırmaçının mövzusunu, çıxışını maraqlı hesab etsə, özü müraciət edirdi ki, yazını bizə göndər. Əgər səhv xatırlamıramsa, mənim yazım həmin toplunun 19-cu cildində çıxmışdı: “Dədə Qorqud dastanında “biz” və “başqası” ziddiyyətinin etno-konfensional məzmunu.” Bu yazını ilkin tezislərini əvvəlcə aspirantlar konfransında məruzə etmişdim, Lotman da salonda idi. Növbəti gün kafedrada rastlaşdıq, dedi, məruzənin mətnini göndər. Hələ tam hazır olmadığını dedim. Sonra bir neçə həftə yazının üstündə işləyib hazırladım. Bu gün adi norma olsa da, ilk dəfə orada gördüm ki, jurnal referi sistemiylə işləyir. Lotman bir günə mənə məşhur Vyaçeslav İvanovun “şəhər semiotikası” ilə bağlı yazısını verdi ki, oxu, rəy yaz. Dedim, mən gənc aspirant, İvanov məşhur alim, nə yazım?! Ürəkləndirdi ki, yaz. Razılaşdım, yazını oxudum, növbəti gün dedim, məncə, yazı bir az çiydir. Güldü, dedi, gördün, deyirdin, o İvanovdur, demək onun da zəif yazısı ola bilirmiş. Həvəsləndirdi, dedi, tənqidlərini də yaz, çəkinmə. Konflikt görəndə onu bir az inkişaf etdirməkdən xoşu gəlirdi. Mənə o vaxt Mar məktəbinin bütün kulturoloji əsərlərini oxutdurdu. Bir gün gəldi ki, neynirsən? Dedim, Freydenberqi oxuyuram, az bilinən müəlliflərdən idi, dedi, qeydlərini yekunlaşdır, kafedə oturaq. Dedim, məruzəyə hazırlaşıram, dedi, özünü sıxma, onsuz da heç kim heç nə bilmir. Dedim, ustad, elə deməyin, oxuyanlar var, oxuduğum kitaba işarə elədi, yanımda kəsmə bıçağı vardı, kitabların qatı açılmamış səhifələrini kəsirdim. Dedi, hamı oxusaydı, bu səhifələrin qatı açılmış olardı.\n- Bəli, ailəsi qədim yəhudi ailəsi idi, Peterburqlu idi, atası həkim olub, Lotmanın doğulduğu ev, Puşkinin öldüyü evdir…\n- Bəli, məktəb yaratdı. Düzdür, bəzən “Tartu-Moskva” məktəbi kimi ifadə işlənir. Mən o ifadəni qəbul etmirəm, Tartu məktəbi müstəqil, ayrıca xətdir.\n- Moskva məktəbi daha çox dilçilik üstündə idi, Tartu daha çox mədəniyyətşünaslıq…\n- Bəli. Məsələn, Tartuda filosof Stoloviç vardı, yaxud mənə fəlsəfədən dərs deyən Rem Blum vardı. Ancaq semiotika ilə əsasən Lotman və həyat yoldaşı Zara Mints məşğul idi. Əslində, bir az da xanım Zara Mintsin səyləri nəticəsində semiotika məktəbi formalaşdı, araşdırmalar mütəmadilik qazandı. Xanım Mints çox maraqlı insan idi, çox yazırdı, Lotmanın sıxışdırdığı tələbələrə ana kimi qayğı göstərərdi. Ümumiyyətlə Tartuda mühit tamam başqa idi. Universitet parça-parça altı-yeddi binadan ibarət idi. Balaca şəhər idi, müəllimlər də yaxın yerlərdə yaşayırdılar, bəzən dərsləri evlərində keçirdilər.\n- Sizin sonradan, elə indi də həyatınız Türkiyə ilə bağlıdır. Orada necə Lotmanı, ümumiyyətlə semiotik yanaşmanı necə mənimsəyiblər? Bu istiqamətdə çalışmalar varmı?\n- Son 15 ildə Lotmanın beş-altı kitabı türk dilinə tərcümə olunub. Türkiyədə semiotika daha çox fransız məktəbi üzərində inkişaf edib. Ən maraqlısı odur ki, 60-cı illərin əvvəllərində məşhur Algirdas Jülyen Qreymas bir neçə il Ankara Universitetində müəllimlik edib. Qreymas litvalı idi, sonradan əsərlərini fransızca yazıb. Məsələn, Tahsin Yücəl kimi müəlliflər Qreymasın yanında yetişiblər. Məncə, Türkiyədə bu sahədəki araşdırmalarda çatışmayan cəhət semiotik yanaşmanın dilə gec gəlməsidir. Terminologiya bir az uydurma türkcə üzərində quruldu deyə xeyli anlayış dildə öz qarşılığını tapmadı. Tutalım, işarə sözündən istifadə etmirlər, onun yerinə hərə bir kəlmə icad eləyib. Biri “bəlirtəc” deyir, biri “bildirici” deyir, biri “göstərgə” deyir, aləm qarışır.\n- Türkiyədə terminoloji vəziyyət, dilin dinamikası maraqlı mövzudur. Məsələn, “sel” şəkilçisi qısır olmayan, imkanları geniş şəkilçidir: sənət-sənətsəl, tarix-tarixsəl kimi sözlər törətmək olur. Biz eyni şeyi “i” şəkilçisi vasitəsilə edirik – “elmi”, “dini” deyirik, amma məsələn, dilsəl sözünü artıq özümüzə uyğunlaşdıra bilmirik. Bu baradə nə düşünürsünüz?\n- Doğru deyirsiniz. Biz “dil” sözündən sifət, təyin çıxara bilmirik, amma Türkiyə türkcəsində “dilsəl” demək olur və bu, yazan adama geniş sərbəstlik verir, yaxud rusca “языковой” var, bizdə bu məsələlər problemlidir.\nMəni maraqlandıran oxucu, cəmiyyət və əsər arasındakı əlaqədir. Əsəri bizim sadə həyatımıza, gündəlik yaşantımıza bağlayan kodlar, bağlar məni daha çox maraqlandırır. Məncə, tənqidçi bunlara baxmalıdır. Ümumiyyətlə, inkişaf etmiş mədəniyyətlərdə, qərb dünyasında heç vaxt “belə əsər yazılmaz”, “bu şeir deyil”, “bu düzgün deyil” kimi tənqid olmayıb, indi də yoxdur. Bu, çox mənasız yanaşmadır, çünki müəllif yazıbsa, demək, əsər elə belə də ola bilir. Nəyə görə qəbul etmədiyini izah edə bilərsən, amma bu qəbul etməmək, yenə deyirəm kriteriyaya söykənməlidir ki, kritika olsun. Tənqidçi ağıl öyrədən mentor yox, mediatordur, yazıçı ilə əsər arasında əlaqə yaradan adamdır. Yoxsa bunu dəyiş, o fəsli çıxart, bu cümləni elə yox, belə yaz… belə şeylər tənqidçilik deyil.\n- Bilirsiniz ki, son illər qərbdə təbiət elmləriylə humanitar sahə arasında bir dava gedir. Dəqiq elmlərlə məşğul olanlar deyirlər ki, ədəbiyyatçılar hər şeyi bir-birinə calamaqla, sözdən söz çıxarmaqla məşğuldurlar, buna görə də ədəbiyyatşünaslığı elm hesab etmirlər. Bu barədə nə deyə bilərsiniz?\n- Ümumiyyətlə, məncə, bu doğru yanaşmadır. Bizim humanitar elmlər dediyimiz elm deyil. Çünki elmin dəyişməz, sabit kriteriyaları olmalıdır, ədəbiyyatda bu mümkün deyil. Mən tələbə vaxtı bu fikri eşidəndə inciyərdim, axı özüm də ədəbiyyatşünasam. Amma humanitar elmlər içərisində dilçilikdən başqa heç biri elm sayılmır. Dilçilik də son yüz ildə, Ferdinand de Sössürdən sonra bu statusa çatıb. Elmə ən yaxını dilçilikdir, orda da mübahisələr çoxdur. Təbiət elmləri nə edir? Müşahidə edir, faktları yığır, yoxlama-yanılma metoduyla onları izah etməyə çalışır, bu faktları uzun vədədə qarşılaşdıraraq inkişaf qanunauyğunluqlarını müəyyənləşdirməyə cəhd edir. Humanitar elmlərdə bu yoxdur. Məsələn, tarix elmi eksperiment, təcrübə apara bilməz. Hətta mənim bir dostumla müsahibəm vardı ki, tibb elmdirmi? Mənə görə, elm biologiya və kimyadır, tibb onlara söykənən sənətdir.\n- Məsələn, deyirlər, riyaziyyat da elm deyil, dildir, əməliyyat sistemidir…\n- Bəli, riyaziyyat da işarələr sistemidir, metadildir. Gərək bundan heç kim inciməsin. Dekartdan sonra qərb dünyası rasionalizmə söykənir və elm orda din kimi bir şeydir. Nəyi tərifləmək istəyirlər, deyirlər, bu, elmidir. 60-cı illərin sonu, 70-ci illərin axırında Lotmanın bir kitabı çıxmışdı: “Şeir dilinin təhlili”. Həmin əsərin girişində yazırdı ki, elmin vəzifəsi həqiqəti demək deyil. O vaxt bunu demək çox çətin idi, elə indi də bu fikrə hücum çəkərlər. Ancaq doğurdan da elmin vəzifəsi həqiqəti demək yox, yol göstərməkdir. Lotmanın fikrincə isə elmin vəzifəsi düzgün suallar verməkdir. Elm sual formalaşdırmaqdır.\n- Son illər daha çox tərcümə fəaliyyəti ilə məşğul oluram, Azərbaycan ədəbiyyatından Kamal Abdullanı Türkiyə türkcəsinə çevirdim. Sizə maraqlı olar, bir əhvalat danışım. 2007-ci il idi. Kamal Abdullanın “Sehrbazlar dərəsi” romanını tərcümə edib nəşriyyata təhvil verdim, birinci basqı min tiraj oldu. Günlərin bir günü Bakıya gəlmək ərəfəsində dedim ki, nəşriyyata dəyim, əgər tirajdan qalıbsa, özümlə götürüb, Kamal bəyə hədiyyə edim. Nəşriyyatda mənə həmin əsəri başqa üzlü, başqa cildli formada verdilər. Dedim, axı bu kitabın üz qabığı başqaydı, dizaynı başqaydı, bu nədir belə? Dedilər, indi belə çap edirik. Məlum oldu ki, müqaviləsiz-filansız ikinci tirajı vurublar, pirat yolla. Məhkəməlik olacaqdıq. Onda mənim və Kamal bəyin mərhum dostu İrfan Ülkü dedi ki, üstünə getmə. İndi həmin əsərə Türkiyənin məşhur kitab konserni “Kitapyurdu” sahib çıxıb. Bura gəlməmişdən qabaq müqavilə imzaladıq, sentyabr ayında yenidən çap olunacaq.\nSon illər Əbülqazinin “Şəcəreyi-türk” və “Şəcəreyi-tərakimə” kitablarını çevirib çap etdirdim. Bundan başqa Oljas Süleymanovun “Yazının dili” kitabını tərcümə etdim, yarı etimologiya, yarı dilçilik kitabıdır. İndi məni maraqlandıran ədəbiyyat, mədəniyyət və təbiət üçbucağındakı hadisələrdir. 2008-ci ildən sonra mən Yedditəpə Universitetində folklorşünaslıq tədqiqatlarından din və inanc antropologiyası ilə məşğul olmağa keçdim, antropologiya kafedrasında işləməyə başladım. Beləliklə, dil antropologiyası, sənət antropologiyası kimi istiqamətlərlə məşğul olduqca, mətnin içindən uzaqlaşdım.\n- Dünyadakı məşhur tədqiqat əsərləri, sənətşünaslıq, filologiya kitablarının çapı Türkiyədə necə həyata keçirilir? Müəlliflər nəşriyyata tərcümə təklif edir, yoxsa nəşriyyatlar özləri sifariş verir?\n- Nəşriyyatlar istəyir. Orada hər nəşriyyatın öz yayım strategiyası, konsepsiyası, planı var. Nəşriyyatlar təkcə tərcümə sifariş vermir, araşdırmaçılara, alimlərə konkret mövzuda, konkret səhifə sayında öz sahəsiylə bağlı kitab yazmağı da sifariş verirlər. Təbii ki, nəşriyyat çoxdur və içində amatörləri də var. Böyük nəşriyyatların hamısının redaksiya heyəti, peşəkar məsləhətçilər qrupu, yayım strategiyasını müəyyənləşdirən komandası var. Bu heyətlər peşəkar yazıçılardan, şairlərdən, alimlərdən, müəllimlərdən, redaktorlardan ibarət olur. Məsələn, mənim sahəm mifologiyadır, antropologiyadır, böyük nəşriyyat məni dəvət edir ki, hansı kitabların tərcüməsini məsləhət görürsünüz, harada boşluq var, hansı seriyaya başlamaq olar, bunların hamısı yaxşı maaş müqabilində baş tutur. Bizdəki kimi özfəaliyyət səviyyəsində deyil. Bir məsələ də var ki, Türkiyədə tərcümələrin çoxu artıq ancaq orijinaldandır. Biz hələ də ikinci, üçüncü dilin ümidinə qalmışıq. Nəşriyyat öz prestijini keyfiyyətin mütəmadiliyi ilə qazanır. Məsələn, mən Türkiyədə “Yapı Kredi" Yayınları”nın, “İletişim” nəşriyyatının kitablarını gözüyumulu alıram, amma “Metis”in kitablarına çox da güvənmirəm. Türkiyədə pandemiyadan əvvəl ildə təxminən 55 min kitab çıxırdı, tiraj demirəm ha, adda deyirəm. Düşünün, hərəsindən 10 ədəd çıxsa, 550 min kitab edir.\n- Levi-Strossun “Yaban düşüncə” kitabı min tirajla bəlkə də dördüncü nəşrə gedir. Bu cür kitablar sürətlə satılmasa da, uzun müddətdə həmişə satılır. Bu cür ciddi araşdırma kitablarının tirajını az eləyən bir az da universitetlərin öz nəşrlərini buraxması, yaxud PDF-lərin hər dildə olmasıdır. Bir neçə il əvvələ qədər Türkiyə Təhsil Nazirliyinin öz yayım evi vardı, çöldə 10 lirəyə olan kitab, orda bir lirəyə idi. Bir neçə il qabaq onu ləğv etdilər. İndi hər şeyi bazar diktə edir, nəşriyyatçılar deyir ki, kitabın 300 nüsxə satılacağını bilsəm, çap edərəm, yəni min tirajın 300 nüsxəsini satsa, mayanı çıxarır, qalanı zamanla satılır. Əksər kitabları onsuz da dövlət satın alır. Məsələn, Levi-Stross dediniz, onun əsəri çap olundu, Mədəniyyət Nazirliyi, tutalım, həmin kitabdan 150 ədəd alıb kitabxanalara paylayır, beləliklə, artıq naşir xərcin yarısını çıxarmış olur.\n- Lüğətlər necədir? Məsələn, ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti? Bizdə deyəsən sonuncu dəfə 70-ci illərdə çıxıb…\n- Fikrimcə, bizim düşüncə dünyamızın, sənət mühitimizin problemi bir az da bu məsələylə bağlıdır. Referans kitablar yoxdur, yeni əsrin tendensiyalarını, paradiqmalarını özündə əks etdirən lüğətlər, ensiklopediyalar…\n- Onda son sual elə pandemiya ilə bağlı olsun. Çağdaş filosoflar deyirlər ki, post-pandemiya dövründə həyatımızın bütün sferalarında – mədəniyyətdə, ədəbiyyatda, təhsildə radikal dəyişiklər olacaq. Çünki son iki ildə teatrlara onlayn baxdıq, təhsil onlayn oldu. Siz necə düşünürsünüz?\nMəncə, təxminən 30 ilə baş tutmalı proses iki ildə aşıldı. Çünki onsuz da həyat virtuallaşırdı, bəlkə də bu yolu tam mənada bizdən sonrakı nəsil keçəcəkdi, amma pandemiya bizim nəsli belə buna məcbur etdi. Yəni əslində radikal dəyişiklik artıq baş tutub. Belə məlum oldu ki, bizim nəyisə həll etmək, müzakirə etmək üçün mütləq bir yerə yığışmaq vərdişimiz çox da əhəmiyyətli deyilmiş, hər şeyi virtual məkanda da müzakirə etmək olarmış və bəlkə də bu daha verimli imiş. Pandemiya, Kamal Abdullanın sevimli sözləriylə desək, insana təkcənəliyi də, insana özüylə tək qalmağı da öyrətdi. Əvvəllər heç vaxt özüylə tək qalmamış insanlar da özüylə tək qaldı, öz dərinliyinə baş vurdu. Bir sözlə, məncə, pandemiyanın da müsbət, xeyirli tərəfi oldu.\nParalel.az, Qismət Rüstəmov


2013-cü ildə Reyhanlıda törədilən terrorunun təşkilatçısı tutuldu | TRT Azerbaycan\n2013-cü ildə Reyhanl...\n2013-cü ildə Reyhanlıda törədilən terrorunun təşkilatçısı tutuldu\nTürkiyənin Hatay vilayətinin Reyhanlı rayonunda tördəlmiş terror hücumunun təşkilatçısı terrorçu Yusuf Nazik saxlanılıb.\nTürkiyə kəşfiyyatının Suriya ərazisində xüsusi əməliyyatı nəticəsində terrorçu Yusuf Nazik Suriyanın Latakiya şəhərində ələ keçirilərək ölkəyə gətirilib.\nYusuf Nazik terror aktını Suriya kəşfiyyatının dəstəyi ilə həyata keçirdiyini etiraf edib: “Suriya dövlətinə də səslənirəm, Türkiyə dövləti çox böyükdür, bunun cavabı əlbət bir gün sizə veriləcək”.\nTerrorçu həmçinin Reyhanlıdakı terror aktında rol götürdüyü məlum olan Mukavəkə Suriyanın dırnaqarası lideri Mihraç Ural barəsində də təfərruatlı məmulat verib.\nTerror aktında iştirak edən digər fərari şübhəliləri təslim olmağa çağıran terrorçu istintaqında Antakyada anadan olduğunu bildirərək ailəsi barədə məlumat verdiktən sonra Reyhanlıdakı xain hücumu yoldaşları ilə Suriya kəşfiyyatının əmrilə həyata keçirdiklərini ətiraf etdi.\n“Türkiyə dövlətindən qaça bilmədim, peşmanam. Məni Suriyada yaxalayıb gətirdilər. Suriyadakı yoldaşlarıma səslənirəm; yol yaxınkən qayıdın, Türkiyə dövləti bizə yiyə durar, öz dövlətimiz bizə yiyə durar. Suriya dövlətinə də səslənirəm, Türkiyə dövləti çox böyükdür, bunun cavabı əlbət veriləcək” ifadələrini işlədib.\nƏdliyyə naziri Əbdulhəmit Gül Reyhanlı terror aktının təşkilatçısı Yusuf Naziyin yaxalanması ilə əlaqəli deyib ki, uğurlu əməliyyat həyata keçirildi. Dövlətimiz günahkarın harda olmasından asılı olmayaraq, hansı terror təşkilatı isə, axıradək əlbəttə təqib edəcək və müstəqil məhkəmədə haqq edənədək haqq etdiyi cəzanı verəcəkdir.\nEtiketlәr: Yusuf Nazik , terror aktı , Reyhanlı rayonu


Abel Məhərrəmovun keçmiş gəlini səfir oğlundan 46 min tələb edir » Median.Az - Bütün xəbərlər bir ünvanda\nAzərbaycanın Estoniyadakı səfiri Anar Məhərrəmovun keçmiş həyat yoldaşı Mehriban Eyyubova keçmiş ərindən 50 min manata yaxın pul tələb edir.\nMedian.Az “Qafqazinfo”ya istinadən bildirir ki, M.Eyyubova məsələ ilə bağlı Yasamal Rayon Məhkəməsinin qərarından apellyasiya şikayəti verib. Şikayətdə qeyd olunub ki, ailə birgə nikah dövründə dəyəri 92 800 manat olan mənzil alıb. Eyyubova həmin mənzilin dəyərinin tam yarısının (46 500 AZN) Anar Məhərrəmovdan tutulub ona ödənilməsini istəyir.\nXatırladaq ki, Anar Məhərrəmov hazırda Azərbaycanın Estoniyadakı səfiridir. O, Bakı Dövlət Universitetinin sabiq rektoru (1999-2018) Abel Məhərrəmovun oğludur. Mehriban Eyyubova isə Baş nazirin birinci müavini Yaqub Eyyubovun qardaşı qızıdır. Onun da ixtisasca diplomat olduğu bildirilir.скачать dle 11.3\n261 23.05.22 22:44


“Palmali“ üçün 9000 manat dənizdəki qumun zərrəsi qədərdi - Hürriyyət\n“Palmali“ üçün 9000 manat dənizdəki qumun zərrəsi qədərdi\n18:39 - 27 Aprel, 2017\n“Futbol+“in ötən sayında Mübariz Mənsimovun özünü türk adlandırmasını oxuyanda məni gülmək tutdu. Nəyə gülürdüm? Ona gülürdüm ki, bir insanın özünü başqa millətin, xalqın nümayəndəsi saymasıyla iş bitmir. Şəxs önəmli fiqurdusa, onsuz da onun bütün əsli-nəcabəti ortaya çıxır, əhəmiyyətsizdisə, kim, nəçi olduğu heç kimi maraqlandırmır. Əslində “qarğa, məndə qoz var“ prinsipi ilə heç bir səbəb olmadan milli mənsubiyyətini dilə gətirirsənsə, özü də yanlış informasiya verirsənsə, bu başqalarında ikrah doğurur. Belə həqiqətləri bilmək üçün, deməli, milyardlar qazanmaq kifayət etmir…\nYuxarıda qeyd etdim ki, heç bir önəmli şəxsin tərcümeyi-halı diqqətdən kənarda qalmır. Bildiyiniz kimi, ABŞ-da vətəndaşlar özlərini amerikalı adlandırırlar. Məsələn, rus jurnalist ABŞ vətəndaşına deyəndə ki,Vladimir Nabokov (məşhur yazıçı – N.R.) milliyyətcə rusdu, o etiraz edib dedi ki, xeyr, amerikalıdı. Bütün bunlara baxmayaraq, dünyanın bu ölkəsində də lazım gələndə milliyyət araşdırılır. Məsələn, Klintonun irland, Trampın isə alman olduğu hər kəsə məlumdu. Və yaxud dünyanın ən əhəmiyyətli ölkələrindən biri Böyük Britaniyaya baxaq. Bu ölkənin xarici işlər naziri Boris Consonun atasının babasının məşhur türk jurnalisti Əli Kamal olduğu aşkar faktdır. Əli Kamal Osmanlı imperiyasının son hökumətində qısa müddət daxili işlər naziri işləməsi və Atatürkün həbsi barədə əmr verməsi ilə də məşhurdu. Deməyim odu ki, lazım olanda hər kəsin keçmişi ortaya çıxır.\nƏslində kiçik xalqdan məşhur şəxs çıxanda o, xalqını məşhurlaşdırır, bunda da pis heç nə yoxdu. Məsələn, mən Freddi Merkurinin (“Kuin“ qrupunun əfsanəvi lideri – N.R.) sayəsində pars xalqının (farsla qarışdırmayın!) mövcudluğunu öyrəndim.\nMübariz bəy özünü talış adlandırmırsa, bu xalqın nümayəndələri heç də üzülməməlidi. Onlar bilməlidi ki, çar hökumətində ölkəmizi təmsil edən ən böyük hərbçi onların nümayəndəsidi. Port-Artur qəhrəmanı, general Səməd bəy Mehmandarovu nəzərdə tuturam, Əliağa Şıxlinski onun rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərib. Səməd bəy ermənilər üzərində qəti qələbə qazanan yeganə müdafiə naziri kimi (çox təəssüf ki!) də öz yerini qorumaqda davam edir. Azərbaycanın yeganə iki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı olmuş övladı Həzi Aslanov da bu xalqın nümayəndəsidi. Fəxrlə özünə Talışinski soyadı götürən minlərlə ziyalı var. Bu soyadın nümayəndələri SSRİ-də də tanınırdı.\nTəəssüf ki, adamlar varlandıqca daha da ədalətsizləşir. Bunu elə “Palmali“ şirkətinin timsalında görmək olar. “Futbol+“ oxucuları bu şirkətin qəzetə 9000 manat borclu olduğundan xəbərdardı. Mənsimovlar bilə-bilə ki, bu borc ictimailəşəcək, heç veclərinə də almırlar, halbuki “Palmali“ üçün 9000 manat dənizdəki qumun zərrəsi qədərdi. Yəqin ki şirkətə rəhbərlik edənlər indi qəzetdə gedən yazıları oxuyanda utanmaq əvəzinə irişə-irişə gülürlər. Adi bir şəxs qonşuya 10 manat borclu olanda bilmir evə necə girsin ki, qonşu onu görməsin. Qəzetə sənin üçün qəpik-quruş olan 9000 manat borclu olasan və bu məsələnin ictimailəşəcəyini bilə-bilə ödəməyəsən… Beləsinə nə demək olar?!\nBəzi adamlar yalnız özlərinin mənafeyinə zərər dəyəndə hay-həşir salırlar, başqalarının haqqının yeyilməsinə göz yumurlar. Ancaq “Futbol+“ belə deyil, başqalarının da haqqını qorumaqla fərqlənir. Elə götürək “Xəzər Lənkəran“ın adını unutduğum məşqçisini. Ona klub 2500 manat borclu idi, yazıq hey deyirdi ki, xəstəliyim şitdətlənir, müalicə almağa pulum yoxdu. Bütün bunlar “Futbol+“ sayəsində ictimailəşmişdi. Ona görə də qəzetin 9000 manatını istəməsini hamımız müdafiə etməliyik. Mən hətta deyərdim ki, bu məsələ qəzetin hər sayının üz səhifəsində olsun, qoy xalq da kimin kim olduğunu bilsin.\nMəşhurlaşmaq üçün klub (“Xəzər Lənkəran“) yaradan (şəxsən mən onu tanımırdım), sonra da klubu buraxan bir şəxs haqda müsbət fikirlər söyləmək çətindi. Bu üzdən talış ola-ola, özünü türk elan etməsinə də təəccüblənməyə dəyməz.\nP.S. Talış olması ilə fəxr edən Baloğlan Əşrəfov üçün çox üzülürəm: bir tərəfdə onun həyatını qurtaran, digər tərəfdə milli kimliyini danan şəxs…\nƏvvəlki məqaləDaşkəsəndə də tonlarla murdar ət aşkarlandı\nNövbəti məqalədəNeftin son qiyməti\nArman Tatoyan: “Hakimiyyət əsir və itkin düşmüş vətəndaşlara qarşı çox laqeyddir”\nDeputat: “Bacarırsansa, hər ikisini eyni dərəcədə sevməlisən”\n19:46 - 23 Noyabr, 2020\n19:14 - 23 Noyabr, 2020


Vahan Martirosyan: Metsamor stansiyası təkcə Ermənistan üçün deyil, bütün region üçün böyük təhlükə törədir - DAILYKARABAKH.AZ-nin rəsmi saytı\nVahan Martirosyan: Metsamor stansiyası təkcə Ermənistan üçün deyil, bütün region üçün böyük təhlükə törədir\n02 İyun 2016, 16:24 Qarabağ\nDailykarabakh-ın məlumatına görə, konfransda Azərbaycan QHT-ləri ilə yanaşı, Türkiyə, İsrail, Ukrayna, İran, Belarusiya, Rusiya, Qazaxıstan, Gürcüstan və Ermənistandan olan QHT-lər iştirak edib. Ermənistan QHT-si konfransa video körpü vasitəsilə qoşulub.\nKonfransda Ermənsianda yerləşən Metsamor atom elektrik stansiyasının region üçün törətdiyi təhlükədən danışılıb. Konfransı giriş sözü ilə açan Milli Ekoloji Proqnozlaşdırma Mərkəzinin rəhbəri Telman Zeynalov bildirib ki, Metsamor bütün region üçün ciddi təhlükə törədir.\nO qeyd edib ki, 1976-cı ildə istifadəyə verilən bu stansiyanın istismar müddəti artıq çoxdan bitib və hər an stansiyada baş verə biləcək hadisə region üçün böyük faciəyə gətirə bilər. T.Zeynalov bütün konfrans iştirakçılarını bu faciənin qarşısını almaq, Çernobulda, Yaponiyada baş vermiş atom faciəsinin regionda baş verməsinin qarşısını almaq üçün Metsamor stansiyasının fəaliyyətini dayandırmaq üçün birgə səy göstərməyə çağırıb.\nKonfransda çıxış edən Azərbaycan Radiasiya Problemləri İnstitutunun professoru Rauf Sərdarlı bildirib ki, istismar müddətini çoxdan başa vurmuş Metsamor atom elektrik stansiyası regionun təhlükəsizliyi üçün böyük risk daşıyır.\nOnun sözlərinə görə, stansiyada istifadə edilən avadanlıqlar çox köhnədir və istismar müddətin çoxdan başa vururub. R.Sardarli bildirib ki, stansiyanın müdafiə sistemi hər an imtina edə bilər ki, bu da region üçün böyük faciənin baş verməsinə səbəb ola bilər: "Yaponiyada, Çernobulda baş verən faciələr göstərdi ki, heç kim atom faciəsindən sığortalanmayıb. Bu baxımdan köhnəlmiş avadanlıqlarla işləyən Metsamorda faciənin baş verə biləcəyi ehtimalı çox böyükdür".\nR.Sərdarlı Metsamor atom elektrik stansiyasının fəaliyyəninin dayandırılmasının vacibliyini vurğulayıb.\nKonfransda çıxış edən İsrailin "Cəmiyyət üçün beynəlxalq layihələr" təşkilatının rəhbəri Arye Qut bildirib ki, Metsamor atom elektrik stansiyası region təhlükəsizliyi üçün böyük təhdiddir.\nO qeyd edib ki, bu stansiyanın vaxtilə Azərbaycanın dinc əhalisinə qarşı soyqırım aktları, o cümlədən Xocalı soyqırımını törətmiş cinayətkar bir hakimiyyətin nəzarəti altında olması bu təhlükənin nə dərəcədə böyük olduğunu göstərir: "Bu stansiya təmsil etdiyim Yaxın Şərq regionu üçün də böyük təhlükə törədir. Hətta deyərdim ki, Metsamor dünya nüvə təhlükəsizliyi üçün böyük təhdiddir".\nO qeyd edib ki, bu gün nüvə təhlükəsizliyi dünyada mühüm əhəmiyyət kəsb edir. "Nəzərə alsaq ki, Metsamor terrorçu bir hakimiyyətin əlindədir, biz bu haqda təcili düçünməliyik".\nKonfrans video körpü ilə qoşulan Ermənistanın "Beynəlxalq Azadlıq Hərəkatı" təşkilatının rəhbəri Vahan Martirosyan "Stop Metsamor" QHT-lərin beynəlxalq koalisiyasının təsis edilməsinin vacibliyini qeyd edib. O koalisiyaya qoşulduğunu bəyan edib.\nV.Martirosyan deyib ki, Metsamor stansiyası təkcə Ermənistan üçün deyil, bütün region üçün böyük təhlükə törədir. O qeyd edib ki, Avropa Birliyi bu stansiyanın dayandırılmasını təklif etdi, lakin bu istiqamətdə aparılan danışıqlar Ermənistan hakimiyyətinin pozucu fəaliyyəti nəticəsində dalana dirəndi.\nV.Martirosyan bildirib ki, Metsamor seysmoloji baxımdan təhlükəli ərazidə yerləşir: "Bu baxımdan Metsamor dünyada ən təhlükəli atom elektrik stanasiyasıdır. Stansiyada köhnə avadanlıqların olması bu təlhlükəni daha da artırır. Bu baxımdan stansiyanın fəaliyyətinin dayandırılması üçün təkcə QHT-lər deyil, bütün beynəlxalq təşkilatlar təcili hərəkətə keçməlidir".\nTədbirdə çıxış edən digər ölkələrin nümayəndələri də Metsamor stansiyasının region üçün və dünyanın nüvə təhlükəsizliyi üçün törətdiyi təhlükələrdən danışıb və bu təhdidin qarşısının dərhal alınmasının vacibliyini vurğulayıblar.


Paytaxtda dəhşətli qətl – Yenicag.Az\nAna Səhifə Banner Paytaxtda dəhşətli qətl\nPaytaxtda dəhşətli qətl\nYeni Çağ Media Qrupu – Yanvar 05, 2016 - 12:07\nHüquq-mühafizə orqanlarından verilən məlumata görə, hadisə paytaxtın Binəqədi rayonunda qeydə alınıb. Rayonun Binəqədi qəsəbəsi “DSK” yolunun üstündə üzərində bıçaq xəsarətləri olan kişi meyiti aşkarlanıb.\nPolis və prokurorluq əməkdaşlarının həyata keçirdiyi istintaq-əməliyyat tədbirləri nəticəsində meyiti tapılan şəxsin 1997-ci il təvəllüdlü Murad Hüseynov olması müəyyənləşib.\nİsti izlərlə aparılan əməliyyat tədbirləri nəticəsində hadisəni törətməkdə şübhəli bilinən, 1992-ci il təvəllüdlü İlqar Arif oğlu Əhmədov müəyyən edilərək saxlanılıb. Araşdırmalar zamanı məlum olub ki, İ. Əhmədov M. Hüseynovun dostu, 1982-ci il təvəllüdlü Rövşən Ağayevə də bıçaq xəsarətləri yetirib. R. Ağayev xəstəxanaya yerləşdirilib.\nFaktla bağlı Binəqədi Rayon Prokurorluğunda Cinayət Məcəlləsinin 120.1-ci (qəsdən adam öldürmə) və 29,120.2.7-ci (iki və daha artıq şəxsi öldürməyə cəhd) maddələri ilə cinayət işi başlanıb, istintaq gedir.(APA)


Urmiya xanlığı — Vikipediya\nUrmiya xanlığı — 1747 və 1868/1869-cu illər arasında, mərkəzi Urmiya şəhəri olmaqla, Cənubi Azərbaycanın qərbində yerləşmiş ən nüfuzlu xanlıqlardan biri.\nFətəli xan Əfşar (ilk)\nNəcəfqulu xan Qasımlı Əfşar (son)\nƏrazisi: Xoy və Marağa xanlıqları, Osmanlı imperiyası ilə hüdudlanırdı.\nXanlığın əsasını Nadir şah Əfşar'ın əmisi oğlu, Əfşar tayfasından olan Fətəli xan Əfşar qoymuşdu. O, hətta Nadir şahın sərkərdəsi olan Azad xanı da öz tərəfinə çəkə bilmişdi. Bundan sonra, o, mərkəzləşdirmə siyasətini həyata keçirməyə başladı. İlk olaraq Təbrizə hücum etdi, Təbriz asılı hala salındı və Təbrizi paytaxt etdi. Daha sonra Xoy xanı Şahbaz xan da Fətəli xanla ittifaq bağlamağa məcbur oldu. Bundan sonra isə Qaradağ, Marağa və Sərab xanlıqları Urmiya xanlığından asılı vəziyyətə salındı. O,1751-ci ildə Azad xanı onunla ittifaqdan imtina edən İrəvan xanlığı üzərinə göndərdi. İrəvan xanı Mir Mehdi Kartli çarı II İraklidən kömək istədi. II İrakli Qazax və Borçalı azərbaycanlılarından topladığı ordunu Mir Mehdi xana köməyə göndərdi.Azad xan geri oturduldu. Beləliklə, Fətəli xan Əfşar Maku və Ərdəbil xanlıqları istisna olmaqla, bütün Cənubi Azərbaycan xanlıqlarına öz hakimiyyətini yaya bilmişdi.\nKərim xan Zəndin ölümü ilə xanlıq yenidən müstəqil siyasət yeritməyə başladı.\nBu zaman Məhəmmədhəsən xan Qacarın oğlu Ağa Məhəmməd xan Urmiyalı Əli xanı yanına çağırıb gözlərini çıxartdı. Ağa Məhəmməd xanın çəkilməsindən sonra İmamqulu xan hakim seçildi. O, Sərablı Əli xan Şəqaqi ilə Xoylu Əhməd xana qarşı ittifaq bağladı. Müttəfiqlər Təbriz yaxınlığındakı döyüşdə məğlub oldular. Əmiraslan xan Əfşar Urmiyaya hakim təyin edildi, lakin onun xanlığı uzun çəkmədi. Məhəmmədqulu xan yeni hakim təyin olundu. Ağa Məhəmməd xanın hücumundan sonra Uşnu qalasına çəkildi. Qacarın ölümü ilə müstəqilliyini bərpa edən xanlıq, İran taxtına çıxan Fətəli şaha tabe oldu.\n1. Fətəli xan Əfşar 1747—1748\n2. Mehdi xan Əfşar 1748—1749\n3. Azad xan Əfqan 1749-1757\n4. Fətəli xan Əfşar (yenidən) 1757—1762\n5. Rüstəm xan Əfşar 1762-1763\n6. Bağır bəy Əfşar 1763\n7. Rzaqulu xan Əfşar 1763-1772\n8. İmamqulu xan Əfşar 1772-1783\n9. Məhəmmədqulu xan Əfşar 1784-1795\n10. Qasım xan Əfşar 1795-1796\n11. Mustafaqulu xan Əfşar 1796-1797\n12. Məhəmmədqulu xan Əfşar (yenidən) 1797\n13. Hüseynqulu xan Əfşar 1797-1821\n14. Nəcəfqulu xan Əfşar 1821-1865\nƏnvər Çingizoğlu, Aydın Avşar, Avşarlar, Bakı, "Şuşa", 2008, səh. 139-140\n↑ Urmiya xanlığı Ens.az\n↑ "Cənubi Azərbaycan Xanlıqları". 2009-10-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-08-06.\nVikianbarda Urmiya xanlığı ilə əlaqəli mediafayllar var.\nMənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Urmiya_xanlığı&oldid=6368170"\nLast edited on 17 mart 2022, at 18:52\nBu səhifə sonuncu dəfə 17 mart 2022 18:52 tarixində redaktə edilib.


Yapon dilində ödənişsiz kitab oxumaq üçün sayt : AOZORA Bunko – JACRAZY\nYapon dilində ödənişsiz kitab oxumaq üçün sayt : AOZORA Bunko\n9 Dek 2020 11 Dek 2020 Gulshan JabbarliBir şərh yazın\nYapon dilində orta və yuxarı səviyyəyə çatanlar, adətən yapon dilində kitab oxuyaraq həm söz bazalarını inkişaf etdirmək, həm də heroqlif bazalarını qaldırmaq istəyirlər.\nTəəssüf ki, ölkəmizdə yapon diilində olan yapon ədəbiyyatına adi kitabları nə kitabxanalarda, nə də kitab mağazalarında tapmaq mümkündür. Bu isə yapon dilini öyrənənləri əksər zamanlarda ruhdan salır, yalnız JLPT imtahanına düşən mətnləri oxumaqla kifayətləndirir..\nİndiki dövr internet dövrü olduğuna görə istənilən informasiyanı əldə etmək və paylaşmaq çox rahatdır. Həmçinin internet vasitəsilə kitabları istər sifariş verərək, istərsə də onlayn şəkildə oxumaq kimi möhtəşəm şansa sahibik. Təbii ki, yapon dilində orjinal olaraq noveli və ya romanı oxumaq istəyənlər bunu, Yaponiyadan və ya digər ölkələrdən onlayn sifariş verərək kitab şəkilində oxuya bilər. ( Məsələn : https://www.amazon.com/s?k=%E5%B0%8F%E8%AA%AC&ref=nb_sb_noss_1 )Lakin daha çox kitab oxuyub, küllü miqdarda pul xərcləmək istəməyənlər hansı saytlara göz gəzdirməlidir ?\nAOZORA BUNKO SAYTI\nSaytı ilk açdığınız zaman ilkin təəssürat kimi sayt çox qarışıq və anlaşılmaz gələ bilər. Məhz bu zaman yapon dili bacarıqlarımızı ortaya qoymalıyıq.\nSaytdan daimi istifadə elədiyiniz zaman isə saytın nə qədər rahat quruluşa sahib olduğunu anlayacaqsınız. Çünki bu saytda Yaponiyanın keçmişdən bugünə kimi olan yazıçıların əsərlərini, qısa hekayələrini tapmaq çox rahatdır. Özünüzün oxumaq istədiyiniz kitab varsa, bu zaman axtarış bölməsində yazıçının və yazdığı əsərin adını yazaraq tapa bilərsiniz. Əgər belə oxumaq istədiyiniz özəl kitab yoxdursa aşağı bölmədə yazıçıların adları və onların əsərləri əlifba sırası ilə verilib. Yazıçının baş hərfini seçərək onun adını tapa bilər, həmçinin əsərlərini yükləyə bilərsiniz.\nKitabı orjinal nüsxəsindən oxumaq istəyənlər üçün saytda kitabı sifariş verə biləciyiniz baza haqqında məlumatlar yerləşdirilib.\nHəmçinin kitabı oxumazdan öncə yazıçı və kitab haqqında məlumatları gözdən keçirmək istəsəniz, onlar barəsində oxuya biləcəyiniz data haqqında da linklər yerləşdirilib.\nBuradan kitabı və ya hekayəni yükləyə bilərsiniz :\nNümunə kimi yüklədiyimiz kitabdan bir hissəni sizə göstərək :\nÖncədən bildirdiyimiz kimi sayt bu qədər sadə istifadə quruluşuna sahibdir. Həmçinin mobil telefon vasitəsilə kitab oxumağı sevənlər, bu saytın aplikasiyasını mobil telefonlarına yükləyə bilər. ( https://play.google.com/store/apps/details?id=jp.dip.sys1.aozora )\nSaytımız haqqında bu qədər! Ümid edirik ki, saytı bəyənəcəksiniz 😉\nTagged: aozora,aozora bunko,dokusho,download free,how to learn japanese language,Japan,japanese,japanese books,japanese course,japanese ebook,japanese language,japanese language learning,japon,japonca,japonca oyrenmek,japonya,kitab oxu,nihongo hon,read free,shousetsu,yapon,yapon dili,Yapon dili kursu,yapon dili oyrenirem,yapon dili oyrenmek,日本、ニッポン、日本語、日本語を勉強しましょう、日本語で話そう、やさしい日本語、にほん、にほんご\nÖncəki Yapon dilində sağollaşmalar [Manga formatında]\nSonrakı Yapon dilində təşəkkür et [お礼]


Nöqtə, vergül çıxış yolu deyil – Sosial şəbəkələrdə bloklandıqda nə etməli? » AZİNFORM.AZ - AZƏRBAYCANIN İNFORMASİYA MƏRKƏZİ\nGünümüzdə sosial şəbəkələrin istifadəsi çox sıx şəkildə istifadə olunur. İstər şirkətlər istərsə də xəbər saytları sosial şəbəkələr üzərindən öz məhsullarını, xidmətlərini, xəbərlərini paylaşırlar. Ancaq sosial şəbəkələrdə sıx-sıx müəyyən insanlar tərəfindən yazılmış "Mənə nöqtə vergül yazın spama düşmüşəm" kimi statuslarla rastlaşırıq.\nPress.az İnformasiya Agentliyinin araşdırmalarına əsasən diqqətinizə çatdırırıq ki, bu tip “kömək”lər heç bir işə yaramır hətta faydalı da deyil.\nSosial şəbəkələrin qanunlarına uyğun olaraq bəzi qaydaları aşan istifadəçilərə müəyyən qadağalar tətbiq olunur. Bu qadağalar gah uzun müddətli gah da bir neçə günlük ola bilir. Əgər siz öz şəxsi səhifənizi və ya profilinizi köməkçi BOT proqramları ilə tez-tez reklam etmisinizsə, qadağan olunmuş teqlər və ya əxlaq kodeksinə sığmayan ifadələrlə şərh və ya statuslar yazmısınızsa bu cür qadağalara düşməyə məcbursunuz. Sosial şəbəkə qaydalarının əsas prinsiplərindən biri də ziyarətçilər tərəfindən səhifənizi və profilinizin şikayətidir. Bundan da mütləq qaçmağa çalışmalı qeyd etdiyimiz kimi uyğun olmayan paylaşım və şərhlərdən sıx-sıx bəyənmələrdən, paylaşımlardan yayınmalısız. Əks halda profilinizə kölgə qadağalarının sıx tətbiqindən sonra bağlanması problemini də yaşaya bilərsiniz.\nKölgə qadağası nədir?\nKölgə qadağası deyilən anlayışın izahı əslində geniş məhfumdur. Biz burada sizə onun bəzi tərəflərini açıqlamışıq. Əgər profiliniz qadağa olunubsa sizin paylaşımlarınızı yalnız sizi sıx izləyən dostlarınız görə bilər. Şəkillərinizin və statuslarınızın yayımlanması azalır nəticədə aktivlik itir. Ən pis halda profiliniz müvəqqəti və ya əbədi blok olunur.\nKölgəli qadağanın olmasını necə anlamalı?\nDostluğunuzda olmayan dostlarınızdan xahiş edirsiniz ki, onlar sizin paylaşımlarınızı təsadüfən görə bilirmi? və ya sizin paylaşımlarla trenddə rastlaşırmı?! Əgər siz trendə düşmürsünüzsə demək ya aktiv deyilsiniz yada artıq spam olunmusunuz.\nBu cür qadağalardan qorunmaq üçün nə etməli?\nƏgər siz SMM xidmətləri göstərir və ya öz səhifənizə tətbiq edirsizsə bu zaman sizin üçün ən yaxşı üsul mobil proksi xidmətləri göstərən saytların xidmətərindən yararlanmaqdır. Mobil proksi vasitəsilə siz internetdə giris informasiyalarınızı gizlədə bilərsiniz ki, bu da sizi spam kimi qadağalara düşməkdən xilas edəcək.\nƏgər şəxsi profiliniz üçün narahatsınızsa o zaman müəllif hüquqları olan videolardan yayının. Xüsusən xarici səhifələrin videolarını öz profillərinizdə öz videonuz kimi yayımlamayın. Onların səhifəsindən paylaşım etmək bu zaman zərərli deyil.\nSosial şəbəkələrdə şərh yazarkən kobud, qıcıqverici, alçaldıcı ifadələr işlətməyin. Çünki bir çox sosial şəbəkələrin avtomatik tərcümə proqramlarında tərcümə olunan qeyri-etik sözlər sizin ziyanınızadır. Bir başqa formada isə onlar ziyarətçilər tərəfindən şikayət də edilə bilər.\nLazımsız ifadələrdən haştağlar etməyin. Qadağan olunmuş haştağlar işlətməyin.\nSıx-sıx bəyənmələr, çox sayda paylaşımlardan istifadə etməkdə sizi kölgə qadağasına gətirib çıxara bilər və sizin yazıları statusları şəkillərinizin çox yayımlanması dayandırlacaq nəticədə nə qədər aktiv olsanızda səhifəniz sanki ziyarətçilərə unutdurulacaq.\nYuxarıda sadalananlardan hər hansını artıq etmisinizsə sizin qadağalara məhkum olma riskiniz yüksəkdir. Bəs qadağalar zamanı nə etməli? Sadəcə profiliniz və səhifənizi azad buraxın. Heç nə bəyənməyin heç nə paylaşmayın 48-72 saat ərzində ümumiyyətlə profilinizə daxil olmamaq bu qadağalardan çıxmaq üçün ən yararlı üsuldur. Bundan sonra çalışın bu addımların heç birini atmadan sosial şəbəkənin qanunlarına uyğun onu istifadə etməyə çalışın.\nElektron mətbuatın saxtakar\n“Sədərək Yusif” sahibkarın mağazasını


Azərbaycan Beynəlxalq Bankının rəhbərliyinə yeni təyinatlar olub - BANK - Fins.az\n16 min manata Nissan Altima\nRegion ölkələrində filial açmaq fikrimiz yoxdur - Paşa Sığorta rəsmisi\nİpoteka kreditini hansı şərtlərlə əldə etmək olar? – ARAŞDIRMA\nƏn bahalı musiqi aləti\nDiqqət tıxac var\nTikinti işlərinin aparılması üzrə TENDER\nAvtomobillərin icbari sığortası ilə bağlı ödənişin maksimal həddi artırıla bilər\nUcuz Volkswagen Tharu satışda Toyota RAV4-ü ötüb keçdi\nTəhsil biznesinin perspektivləri\nYouTube reklamverənlər və bloggerlər üçün yenilik etdi\nSamsung, Galaxy R smartfonlarının yeni xəttini hazırlayır\n"Hökumət tərəfindən nağdsız ödəniş mühitinin genişləndirilməsi üçün mühüm institusional tədbirlər görülməkdədir"\n09 APREL 2018\nAzərbaycan Beynəlxalq Bankının rəhbərliyinə yeni təyinatlar olub\nBu gün “Azərbaycan Beynəlxalq Bankı” ASC-nin Müşahidə Şurasının yeni tərkibdə ilk toplantısı keçirilib. Toplantıda bankın 2018-ci ilin 1-ci rübü üzrə maliyyə nəticələri, daxili komitələrinin tərkibi və əsasnamələri, bankın təşkilati strukturu, İdarə Heyətinə 2 yeni üzvün qəbulu və cari məsələlərə baxılıb.\nQeyd edilib ki, Azərbaycan dövlətinin dəstəyi ilə sağlamlaşdırma prosesini uğurla başa çatdırmış Azərbaycan Beynəlxalq Bankı hazırda yeni inkişaf mərhələsindədir. Bankın kapital mövqeyinin bərpası, dayanıqlılığı, gəlirliliyi təmin olunub. Görülən işlərin müsbət nəticəsi kimi, Azərbaycan Beynəlxalq Bankı 2018-ci ilin ilk rübünü mənfəətlə başa vurub. Ölkə iqtisadiyyatını dəstəkləyən sağlam və güclü maliyyə institutu kimi bankın fəaliyyətinin səmərəliliyinin və effektivliyinin artırılması, idarə edilməsinin müasir korporativ standartlar əsasında təşkili, kadr siyasətinin təkmilləşdirilməsi və s. istiqamətində müvafiq tədbirlər həyata keçirilir. Bu tədbirlərin davamı kimi, Müşahidə Şurasının iclasında bankın daxili komitələrinin tərkibi və onların yeni əsasnamələri təsdiqlənib. Azərbaycan Beynəlxalq Bankının təşkilati strukturunun optimallaşdırılması, institusional inkişafı məqsədilə qabaqcıl təcrübəyə uyğun bir neçə ixtisaslaşmış struktur bölmənin yaradılmasına, bəzi struktur bölmələrin isə yenidən təşkilinə qərar verilib.\nMüşahidə Şurasının iclasında Bankın İdarə Heyəti sədrinin müavini Aqşin Əmirov İdarə Heyətinin üzvü və bankın Baş risk inzibatçısı təyin edilib. Nəbi Əliyev isə İdarə Heyətinə üzv qəbul edilməklə İdarə Heyəti sədrinin müavini, Baş maliyyə inzibatçısı vəzifəsinə təyin olunub.\nBildirilib ki, Azərbaycan Beynəlxalq Bankının gələcək fəaliyyət strategiyasının hazırlanması istiqamətində iş gedir, strateji hədəflərə nail olmaq, bankın ən mükəmməl xarici təcrübəyə uyğun dayanıqlı inkişafını təmin etmək üçün bütün imkanlardan istifadə ediləcək.\nPininfarina yenilənmiş Hypercar Battista-nı təqdim etdi\nTezliklə Chuwi LapBook Plus noutbuku satışa çıxarılacaq\nHuawei hər saniyədə 8 smartfon satır\nNaxçıvanın maliyyə nazirinin və gömrük sədrinin müavini təyin edilib\n“Google” planşet istehsalından imtina edib\n"Aysberq Resort Hotel"də həftə içi və həftə sonu QİYMƏTLƏR\n2019-cu ildə dünyanın ən yaxşı universitetləri\nVergidən azad edilmiş “KOB klaster şirkəti”nin meyarları təsdiq edilib\n"KOB klaster şirkəti"-lərin meyarları təstiqlənib\n24.06.2019 Kadr işi\n24.06.2019 Kənd təsərrüfatı\nDaha bir “Kənddən Şəhərə” mağazası açılacaq\nAzərbaycanın ən yaxşı məktəblərinin adları açıqlanıb – SİYAHI


Sumqayıt şəhərində Beynəlxalq Ahıllar Günü qeyd olunub. - Xəbərlər - SUMQAYIT ŞƏHƏR Icra Hakimiyyəti\nSumqayıt şəhərində hər il olduğu kimi, bu il də Beynəlxalq Ahıllar Günü qeyd olunub.\nAğsaqqalların, müharibə və əmək veteranlarının, Qızıl Aypara Cəmiyyətinin Sumqayıt bölməsinin qeydiyyatında olan ahılların da qatıldığı tədbir Sumqayıt şəhər İcra Hakimiyyətinin təşkilatçılığı ilə reallaşıb.\nQeyd edək ki, BMT Baş Məclisinin 1992-ci ildə qəbul etdiyi “Ahılların müdafiəsi ilə bağlı Qətnamə”yə əsasən, 1 Oktyabr - Beynəlxalq Ahıllar Günü kimi təsis edilib. Beynəlxalq Ahıllar Günü 1993-cü ildən başlayaraq ölkəmizdə də hər il yüksək səviyyədə qeyd edilir.\nTədbirdə çıxış edən Sumqayıt Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının müavini Teymur Səmədov ahılları bu əlamətdar gün münasibətilə təbrik edib, ölkəmizdə ahıllara göstərilən böyük diqqət və qayğıdan danışıb. Bildirib ki, respublikamızda ahıl insanlara dövlət qayğısının ildən-ilə artdığını vurğulayıb, onların hər zaman dövlətimizin diqqət mərkəzində olduqlarını bildirib.\nÇıxış edən ahıllar onlara göstərilən yüksək diqqət və qayğıya görə minnətdarlıqlarını bildiriblər.\nBayram süfrəsi arxasında musiqili-bədii proqramla davam edən tədbirin sonunda ahıllara ərzaq bağlamaları təqdim olunub.


Kulinariya » Joy.az - Bizimlə daha rəngarəng\n13 992 Baxış\n1 dl şəkər tozu\n1 yarım çay qaşığı qabartma tozu\n1 dl semiçka yağı\ntəxminən 2 dl un\nQaba bunlar qatıldıqca mikserlə qarışdırılır:\nTava kərə yağı, ya da marqarin ilə yağlanılır və xəmir əlavə edilir. Üstünə istəsəniz badam, xırdalanmış qoz, və ya meyvə qoya bilərsiz\n150-100 dərəcədə sobada 1 saatdan 1 saat yarıma qədər bişə bilər.\n100 qr mayanez\n200 qr toyugun sinə əti\n50 qr çipsi\nHazirlanmasi:mayanezi qaba cəkirsən,amma ortasini boş saxla,mayanez cəkmə...suda bişmis döş əti xirda xirda doğra,mayanezin üstünə tök,sonra çipsinin hər 2 tərəfini mayanez cək və toyugun döş ətini ustunə çək və yumurtanin ağini sürtkəcdən keçir üstünə tök....döş ətini -ci qoyuruq,üstünə çipsi,üstünə yumurta agı-sürtkəcdən kecmiş) üstünə tök...orta bosh qalmişdı ora cəfərini bütöv qoyuruq,sonra yumurta sarisini butov qoyuruq.\n* Dana əti\n* 1 ədət qarnitur\nDərin bir qazanda ətləri qovurun.\nƏtləri qazandan götürmədən üzərinə yuduğunuz düyünün yarısını tökün.\nHalqa Halqa kəsib qızartdığınız kartofları düyünün üzərini örtəcək şəkildə düzün.\nÜzərinə qalan düyünü tökərək düzəldin. Düyülərin üzərinə 1 yemək qaşığı kərəyağını kiçik parçalara ayıraraq qoyun.\nDuzu və düyülərin üzərini bir barmaq qədər keçəcək isti suyu əlavə etdikdən sonra qapağını bağlayın.\nQarışdırmadan az atəşdə bişirin. Plov dəmini aldıqdan sonra bir nimçənin ortasına ətlər üst qisimdə qalacaq şəkildə qazanı tərs çevirin.\nPlovun ətrafını istəyinizə görə hazırlamış olduğunuz salat və qatıq ilə bəzəyin.\nMaklubəni 2 qat lı bişirə bilərsiniz.10 nefer cox rahat doyar.Nuş olsun..\na)Badımcan,pomidor və bibər dolması.\n700 g çəkilmiş qoyun və ya mal əti\ndoğranmış pomidor içi\nƏvvəlcə tərəvəzləri hazırlayın.\nÜsul 2: Badımcanları suda pörtmək əvəzinə qızardın. Bunun üçün, əvvəlcə saplağını kəsin. Bıcaqla “qarnını” şəkildə gördüyünüz kimi kəsin. Badımcanları soyuq su və 2 xörək qaşığı duz olan ləyənə qoyub və üstlərini ağırlıqla örtüb 20 dəqiqəliyinə kənara qoyun. Bu, badımcanların acısı çıxması üçün edilir. Acısı çıxan badımcanları sudan çıxardıb, qurulayın. Tavada bol-bol yağ qızdırıb, bu yağda badımcanların hər tərəfini qızardın. Yağdan çıxardıb salfet və ya kağız dəsmal üzərinə qoyaraq yağını süzdürün\nPomidorlar: Pomidorların saplağını yumruvari və saplağı pomidordan tamamilə ayırmamaq şərtiylə kəsin. İçini bıcaq və ya qaşığla oyub çıxardın. Təmizlədiyiniz içi atmayın - bunu ətli iç üçün istifadə edəcəksiniz.\n. İndi isə içi hazırlayın. Bunun üçün tavada yağı qızdırın. Əti əlavə edib 3 dəqiqə ərzində, rəngi bir az dönənə qədər bişirin. Soğanı ətə əlavə edib, birlikdə təxminən 15 dəqiqə ərzində qızardın. Oddan kənara çəkin. Göyərtini əlavə edin. İstifadə edirsinizsə, ləpə də əlavə edin. Zövqə görə duz və istiot vurub qarışdırın.\nBadımcan, bibər və pomidorların içini bir az duzlayıb-istiotlayın. Bİbər və pomidorların “qapaqlarını” örtün. Tərəzəvləri dərin tavaya yığın. Üstünə 2 qaşıq ərinmiş yağ və ya duru yağ tökün. Tavanın qapağını örtüb dolmaları tam odda təxminən 35-40 dəqiqə ərzində bişirin.\nÇəkilmiş ət (mal əti)\nLavaşana (lavaşana olmasa, su ilə qarışdırılmış tomat pastası)\nÇəkilmiş əti və soğanı qarışdırın, duz və istiot qatın. Sonra lavaşananı və ya tomat pastasını bu kütləyə əlavə edib, kənara qoyun. Sonra xəmiri hazırlayın – una biraz ilıq su və duz qatın. Xəmirdən xırda, 70-100 qramlıq kündələr yoğurun. 5-10 dəqiqəlik xəmirləri qırağa qoyun. Sonra kündələri diametri təxminən 1 metrədək yayın. Kiçik bir boşqabla (diametri təxminən 20 sm) açılmış xəmirin üstündə dairələr kəsin.Xəmirin kəsilmiş hissələrini birləşdirib, yeni dairə kəsin. Hazırlanmış ət qiyməsi xəmir dairənin içinə qoyulur və aypara şəklində bükülür, qıraqlarını bərk-bərk yapışdırın. Qutablar yağda qızardılır.Qutabları isti-isti süfrəyə qoyurlar. Qutabı sumaxla da təklif etmək olar.\nDüyü - 30 q.\nGöyərti (keşniş, şüyüd və nanə) - 15 q.\nTənək yarpağı - 40 q.\nQatıq - 20 q.\nƏrinmiş yağ - 10 q.\nQoyun ətinin yumşaq hissəsi baş soğanla birlikdə ətçəkən maşından keçirilir. Sonra ona düyü, xırda doğranılmış göyərti (keşniş, şüyüd, nanə), duz, istiot qatılır. Təzə üzüm yarpaqları qaynar suda pörtlədilir. Qiymə yaxşı qarışdırılır. Hər yarpağa bir az qiymə bükülüb qazana yığılır, üzərinə su tökülüb hazır olana kimi bişirilir.\nBadımcan borucuqları pomidorla\n4 iri badımcan\n2 bolraq bibəri və bir acı bibər\n1. Badımcanları qabıqlarını soymadan 0.5 santimetr qalınlığında uzunsov dilimlərə kəsdim. Badımcanı bir qaba yığıb və üzərinə təxminən 2 xörək qaşığı duz səpdim və gözlədim. Sonra badımcanları yuyub, yaxşıca süzdüm\n3.Pomidorları çəngəl ilə bir neçə yerdən deşərək onu da yağda qızardın.Sonra zövqə görə görünüş verin.\nKakao - 1,5 x.q.\nYumyrta və şəkər tozunu mikserlə azca çalırıq. Sonra süd və kakaonu əlavə edirik. Bir az qarışdırdıqdan sonra unu tökürük. Ən sonda isə sodanı əlavə edib, yağlanmış tavaya töküb, 175 dərəcə isidilmiş sobada bişiririk. Kremi keks soyuduqdan sonra çəkmək lazımdır. Qlazur üçün bütün ərzaqları qarışdırıb, sobada bişirin. Soyuduqdan sonra keksin üzərinə töküb, soyuducuda 20 dəqiqə saxladıqdan sonra süfrəyə verin.\nResept şəkildə verilib.\n6 yumurtanın ağını və 1 stəkan şəkər tozu mikserlə çalırıq... Ağ olana qədər,sonra 6 yumurtanın sarısını az - az əlavə edirik və çalırıq... Sonra 1 stəkan un qatıb taxta qaşıqla qarışdırırıq... Bir qaba töküb bişiririk...\nKremini də şanti kremi ya da kərə və qatılaşdırılmış süd ilə hazırlayırıq...\nBu görünüşü hazırlamaq üçün... Biskivitin kənarların kəsib bu hala gətiririk sonra barbi kuklasını içinə qoyub kremləyirik...\nBunun da biskivitini yuxardakı barbi totundakı kimi hazırlayırıq...\nkremi də onun kimi... sadəcə bu tortu hazırlayanda biskivitlərin arasına krem çəkəndə meyvə də qoyun... Və üstünü də meyvələrlə istədiyiniz kimi bəzəyin...\nRumuçka (qarışqa yuvası))\n4 xörək qaşığı pesok\nƏrzaqlar qatılaraq xəmir yoğrulur və xəmir 4 hissəyə bölünərək kündələr halına gətirilir.\nDaha sonra bu kündələr yarım saat soyuducuda soyudulduqdan sonra surtkəcdən keçirilərək tavaya tökülür və qarışdıra qarışdıra qızardılır.\nDaha sonra 1st. Qoz qovrulur, təmizlənir, xırda xırda doğrandıqdan sonra qızardılmış xəmirə qatılır.\n1 ədəd qatılaşdırılmış süd (squşonka) 1 saat qaynadılır.\nİsti isti xəmirə qatılır və qarışdırılır. Daha sonra formanı almaq üçün qədəhlərdən istifadə edərək bir qaba düzülərək süfrəyə verilir\nƏlinə nə keçdi yeməyi\nDili uzun qızların dilindən yarım kilo\nHəyətdə bitən göy-göyərti, ot da olar\n2 dənə ilan yumurtası\n14 Sentyabr 2011 11:42\n3 Oktyabr 2010 12:49\nAxrıncı yemək ən asandıdı gedib gərək onu düzəldək\n5 Avqust 2010 20:54\n25 İyun 2010 21:08\nEN AXIRINCI RESEPT SUPERDI....\n11 İyun 2010 17:00\ntwk canim coxsunu bilirem bilmediklerimi yazdim\nen cox beyendiyim sonuncu oldu\nCoox tesekkur edirem Londra.En beyendiyim bolmedi.Butun reseptleri goturdum,insallah hazirlayacam.


"Azərsu" avadanlıq və materialların alınması üçün tender keçirir | Report.az\n"Azərsu" avadanlıq və materialların alınması üçün tender keçirir\n"Azərsu" avadanlıq və materialların alınması üçün tender keçirir Tender iştirakçıları təkliflərini yanvarın 24-dək təqdim etməlidir\n23 Dekabr , 2016 09:30\nBakı. 23 dekabr. REPORT.AZ/ “Azərsu” ASC mexaniki avadanlıqların və materialların satın alınması məqsədilə açıq tender elan edib.\n“Report” xəbər verir ki, təkliflərin qiymətləndirilməsində aşağı qiymət, yüksək keyfiyyət, müqavilənin vaxtında yerinə yetirilməsi, analoji işlərdə təcrübəsi və maliyyə vəziyyətinə üstünlük veriləcək.\nMüqaviləni yerinə yetirmək üçün tender iştirakçıları lazımi texniki və maliyyə imkanlarına malik olmalıdırlar. Tenderdə iştirak etmək istəyənlər 200 manat məbləğdə iştirak haqqı ödəməlidirlər.\nTender iştirakçıları tələb olunan sənədləri “Azərsu”ya (Bakı, Moskva prospekti,67) gələn il yanvarın 17-si saat 18:00-dan gec olmamaq şərti ilə təqdim etməlidirlər.\nİddiaçı tender təkliflərini (zərflərin açıldığı tarixdən ən azı 30 bank günü qüvvədə olmalıdır) yanvarın 24-ü saat 18:00-dan gec olmamaq şərti ilə təqdim etməlidir.\nTəklif zərfləri ASC-nin binasında yanvarın 25-i saat 15:00-da açılacaq.\nEyni zamanda “Azərsu” elektrik avadanlıqların və materialların satın alınması üçün açıq tender keçirir.\nTenderdə iştirak etmək üçün 200 manat iştirak haqqı ödənilməlidir.\nİştirakçılar sənədləri ASC-yə yanvarın 18-i saat 18:00-dan gec olmamaq şərti ilə təqdim etməlidirlər. İddiaçı tender təklifini (zərflərin açıldığı tarixdən ən azı 30 bank günü qüvvədə olmalıdır) yanvarın 26-ı saat 18:00-dan gec olmamaq şərti ilə təqdim etməlidir.\nTəklif zərfləri “Azərsu”nun binasında yanvarın 27-i saat 15:00-da açılacaq.


Determinasiya əlaqələrini ifadə edən kateqoriyalar\nTARİXİ PROSESİN FƏLSƏFİ TƏHLİLİ ”\nDialektikada əlaqə və inkişaf prinsipləri ilə yanaşı determinizm prinsipi də çox mühüm yer tutur. Bu prinsip göstərir ki, dünyadakı bütün hadisə və proseslər müəyyən səbəb ilə şərtlənir. Onlar qanunauyğun surətdə yaranır, inkişaf edir və məhv olur. Səbəbiyyət və qanunauyğunluq əlaqələrinin qəbul edilməsi dünyanı elmi izah etmək imkanı verir.\nDeterminizm prinsipini bir sıra dialektika kateqoriyaları ifadə edir. Onların sırasında birinci yeri səbəb-nəticə əlaqələri tutur.\nİnsanlar öz praktiki təcrübəsi və bilikləri əsasında müəyyən edirlər k'i, dünyadakı bütün hadisələr səbəb-nəticə münasibətlərinə malikdir. Müəyyən bir hadisədən əvvəl gələrək, onu törədən hadisəyə səbəb deyilir, nəticə isə səbəbin yekunudur. Səbəb-nəticə əlaqələri öz əhatə dairəsinə görə ən ümumidir. Onlar zaman ardıcıllığına malikdir. Yəni əvvəl səbəb, sonra isə nəticə gəlir. Sonra, bu əlamətlər zəruri və birmənalı xarakter daşıyır, yəni səbəb olan yerdə mütləq nəticə də baş verməlidir.\nSəbəb-nəticə münasibətləri müxtəlif formalarda çıxış edir. Burada aşağıdakılar əsas yeri tutur: bir səbəb bir nəticəni törədir. Nisbətən mürəkkəb forma-bir neçə səbəb bir nəticəni törədir və ya əksinə, bir səbəb bir neçə nəticə əmələ gətirir. Nəhayət, nəticə öz növbəsində bir neçə nəticə əmələ gətirir.\nSəbəb ilə nəticə hadisələr arasında genetik əlaqələri ifadə edir. Burada səbəb adlanan hadisə digərini-nəticəni əmələ gətirir müəyyən şəraitin olduğu halda səbəb mütləq nəticə törətməlidir. Buradan görünür ki, səbəb-nəticə əlaqələri qarşılıqlı təsirin ifadəsidir. Məhz qarşılıqlı təsirdə olan hadisələrdə müvafiq dəyişikliklər baş verir. Səbəb-nəticə münasibətlərində maddənin, enerjinin və ya informasiyanın səbəbdən nəticəyə ötürülməsi baş verir. Bu proses kütlənin saxlanması və enerjinin çevrilməsi qanunlarına əsaslanır.\nSəbəbiyyət münasibətləri bir istiqamətlidir, yəni zaman baxımından qeyri assimetrikdir. Əvvəlcə səbəb özünü göstərir, sonra isə nəticə yaranır. Lakin hər əvvəl gələn hadisəni sonrakının səbəbi hesab etmək olmaz. Məsələn, şimşək ildırımdan əvvəl görünsə də, onun səbəbi deyildir. Yaxud gecə-gündüz münasibətləri də bu qəbildəndir. Son dövrlərdə səbəbiyyət əlaqələrində informasiyanın ötürüldüyü fikri geniş yayılmaqdadır. Xüsusilə də mürəkkəb sistemlərdə ötürülən informasiya saxlanılır və idarəetmədə istifadə olunur. Səbəbiyyətin informasiya səpkisi sosial həyatın izahında çox mühüm rol oynayır.\nSəbəbiyyət əlaqələri prosesində həm də səbəbin strukturunun müəyyən əlamətləri nəticəyə keçə bilir. Bu materiyanın inikas xassəsi ilə bağlıdır.\nSəbəb-nəticə əlaqələri çoxtərəflidir. Belə ki, onlar birbaşa və dolayısı ilə özünü göstərə bilir. Səbəbiyyət əlaqələri həm də kompleks xarakter daşıyır. Səbəbiyyət anlayışına aşağıdakı dörd tərəf daxildir: əsl səbəb, səbəbin özünü göstərmə şəraiti, səbəbin baş verməsi üçün bəhanə və səbəbin stimulu.\nÖz-özünü tənzim edən sistemlərdə (məsələn cəmiyyətdə) səbəbiyyət əlaqələri mürəkkəbdir. Burada özdeterminasıya (daxili determinasiya) mühüm yer tutur. Bu o deməkdir ki, belə sistemlərin vəziyyəti təkcə ətraf mühitin təsiri ilə müəyyən olunmur. Sistemin əvvəlki mərhələləri də ona güclü təsir edir. Səbəb-nəticə əlaqələri universal, obyeriiv və zəruridir Onlar məkan və zaman baxımından sonsuzdur.\nSəbəb-nəticə əlaqələrinin bir mürəkkəb forması da qarşılıqlı təsirdir. Bu formada səbəb və nəticə bir-birinə təsir edir. Onların hər ikisi həm səbəb, həm də nəticə rolunu oynayır. Ümumiyyətlə səbəb-nəticə əlaqələrini bir istiqamətli təsəvvür etmək olmaz. Çünki əksər hallarda (xüsusən də mürəkkəb vəziyyətlərdə) qarşılıqlı təsir mövcud olur. Səbəb ilə nəticənin qarşılıqlı təsiri əks əlaqə prinsipi adlanır. Həmin prinsip informasiyanın qəbul olunması, qorunması, işlənilməsi və istifadə olunmasını həyata keçirən özünütəşkil edən sistemlərdə fəaliyyət göstərir.\nSəbəbin müxtəlif növləri mövcuddur: onlardan birincisi tam səbəb adlanır. Bu, nəticənin doğuran bütün hadisələrin məcmusudur. Sonra spesifik səbəb elə şəraitlər qismidir ki, onların qarşılıqlı təsiıi nəticəni əmələ gətirir. Səbəbin növlərindən biri də başlıca səbəbdir. O, başqa səbəblər içərisində həlledici rol oynayır.\nSəbəblərin daxili və xarici növləri də bir-birindən fərqləndirilir. Daxili səbəb bir sistemin çərçivəsi daxilində fəaliyyət göstərir. Xarici səbəb isə bir sistem ilə digər sistemin qarşılıqlı təsirini səciyyələndirir. Məsələn, istehsalın inkişafı cəmiyyətin tərəqqisinin daxili səbəbidir. Sosial həyat ilə mühitin qarşılıqlı təsiri isə onların hər biri üçün xarici səbəbdir.\nSəbəblər obyektiv və subyektiv ola bilir. Obyektiv səbəb insanların şüur və iradəsindən asılı olmayaraq özünü göstərir. Subyektiv səbəb isə insanların məqsədyönlü hərəkətlərini onların qətiyyət və mütəşəkkilliyini, təcrübə və biliklərini ifadə edir.\nSəbəbin özünü göstərə bilməsi üçün müəyyən şərait lazımdır. Şərait müəyyən bir hadisənin baş verməsi üçün zəruri olan şərtləıin məcmusudur. O, həm konkret hadisələri, həm də ətraf mühiti əhatə edir. Doğrudur, şərait özü özlüyündə nəticəni törətmir. Amma şərait olmasa nəticəni yaradan səbəb də reallaşmır. Məsələn insanın bədəninə mikroblar daxil olduqda, o, xəstələnə də bilər, xəstələnməyədə bilər. Bu konkret şəraitdən asılıdır.\nSəbəbin reallaşmasında bəhanə də müəyyən rol oynayır. Lakin bəhanə nəticəni yaratmır. Onun baş verməsini sürətləndirir.\nFəlsəfi determinizm şərtlənmənin səbəbiyyətdən kənar növlərinin olduğunu qəbul edir. Misal olaraq hadisələr arasında funksional əlaqəni höstərmək olar. Məsələn, E-ms2 düsturu kütlə ilə enerji arasındakı funksional asılılığı ifadə edir. Təbiidir ki, onları səbəbiyyət əlaqələrinə aid etmək doğru olmazdı. Lakin səbəbiyyət əlaqələri ilə funksional əlaqələr sıx əlaqəlidir. Funksional əlaqə hadisələrin spesifik asılılıq formasıdır. Bu halda, bir hadisənin dəyişilməsi digərinin dəyişilməsi ilə müşayiət olunur. Məsələn cəmiyyətdə yığım ilə istehlak, milli gəlir ilə kapital qoyuluşu arasında funksional asılılıq mövcuddur. Əlaqələrin geridönməzliyi ilə səciyyələnən qanunlar da funksional əlaqələr vasitəsilə tənzim olunur.\nDeterminizm prinsipi təbiət, cəmiyyət və şüur hadisələrinin təbii səbəblərlə əlaqələndiyini və bir-biıini şərtləndirdiyini irəli sürür.\nDeterminizmin dialektik və mexaniki (və yaxud Laplas determinizmi) növləri mövcuddur. Birinci müəyyən hadisədə təsir göstərən qanunauyğunluqların xarakterindən asılı olaraq səbəbiyyət əlaqələrinini rəngarəngliyini qəbul edir. Mexaniki determinizm də səbəbiyyəlin mövcudluğunu təsdiq edir, lakin onu yalnız mexaniki qarşılıqlı təsir kimi izah edir. Materiya hərəkətınin digər (mexaniki hərəkətdən başqa) formalarının qanunauyğunluqları nəzərə alınmır. Digər tərəfdən, mexaniki determinizm səbəbiyyət əlaqələrində obyektiv təsadüfləri inkar edir. Nəticədə o, gəlib fatalizmə çıxır. Mexaniki determinizm yalnız mexanika ilə bağlı fəaliyyətdə fayda verir. Mürəkkəb proseslərin (mikrohissəciklərin hərəkəti, bioloji hadisələr, psixiki fəaliyyət və sosial həyat) izahında o yaramır.\nSəbəbiyyət münasibətləri həm də məqsədəuyğunluq ilə əlaqəlidir. Məqsədəuyğunluq mövqelərində duranlar (teleologiya-məqsəd təlimi deməkdir) iddia edirlər ki, təbətdəki hər bir hadisə məqsədəuyğun yaranmışdır. Hər cür inkişaf əvvəlcədən müəyyən olunmuş məqsədlərin həyata keçirilməsidir. Onların fikrincə, pişiklər siçanları yemək üçün, siçanlar isə onları qidalandırmaq üçün yaranmışlar. Xəstələr isə ona görə mövcuddurlar ki, həkimlər işsiz qalmasın.\nDeterminizm prinsipi aşağıdakı müddəaya əsaslanır. Dünyadakı hadisələrin mövcudluğu və inkişafı müəyyən sahmanlı və nizamlı şəkildə bir-birilə şərtlənir. Burada müəyyən qarşılıqlı şərtlənmə mövcuddur. Bu prinsipin əksini indeterminizm təşkil edir. O dünya hadisələrinin qanunauyğun şərtlənməsini qəbul etmir və yaxud da determinizmin obyektiv xarakter daşıdığını inkar edir.\nBeləliklə, determinizm obyektiv hadisələrin ümumi şərtlənmiş olması haqqında təlimdir. Bu prinsip də dünyadakı mövcudatların qarşılıqlı təsiri ideyasına əsaslanır. Determinizm heç bir şeyin universal qarşılıqlı əlaqədən kənar olmadığını göstərir. Həmin prinsip həm də çoxtərəfli determinasiya əlaqələrinin genetik məzmununu, səbəblərini aşkar edir. Determinizm səbəbiyyət əlaqələrindən ayrılmazdır. O, həm də səbəbiyyət əlaqələrindən kənar determinasiyanın olduğunu qəbul edir. Buradan aydındır ki, determinizm ilə səbəbiyyəti eyniləşdirmək doğru deyildir.\nFəlsəfi determinizm konsepsiyasının məzmununu səbəb-nəticə ilə yanaşı təsadüf-zərurət, azadlıq, imkan və gerçəklik kateqoriyaları açır. Qeyd edək ki, səbəb-nəticə əlaqələri heç də həmişə qəti şərtlənmiş xarakter daşımır. Burada təsadüflər, ehtimal da müəyyən yer tutur.\nZərurət və təsadüf kateqoriyaları hadisələrin qarşılıqlı münasibətlərində determinasiyanın səviyyəsini mənalandırır. Zərurət hadisələrin mahiyyətindən, daxili əlaqələrindən və ziddiyyətlərindən irəli gələn nəticədir. O, göstərir ki, bu hadisə mütləq və özü də məhz bu cür baş verməlidir. Zərurətə misal olaraq canlı orqanizmlərdə maddələr mübadiləsini göstərmək olar. O, həyatın mahiyyətindən irəli gəlir.\nTəsadüf bir qayda olaraq həmin predmetlər üçün xarici, yardımçı, qeyri mühüm əlaqələrdən irəli gələn nəticədir. Buna görə də o, baş verə də bilər, verməyə də bilər, məhz bu cür deyil, başqa cür də baş verə bilər. Keçmişdə belə bir fikir mövcud idi ki, təsadüf, səbəbi məlum olmayan hadisəni ifadə edən subyektiv anlayışdır. Hadisənin səbəbi aşkar ediləndə o, daha təsadüflükdən çıxır. Əlbəttə, bu cür yanaşma doğru deyildir. Təsadüf çox vaxt zəruri proseslərin kəsişmə nöqtəsində baş verir. Məsələn, taxıl yetişmiş zəmiyə dolu düşürsə, bu təsadüfdə iki zərurət qovuşur. Birinci odur ki, həmin moment üçün taxılın yetişməsi tam bioloji zərurət üzündən baş verir, ikinci zərurət isə meteroloji qanunauyğunluğa uyğun olaraq dolunun yağmasıdır. Həmin zərurətlərin birləşməsi təsadüfü doğurmuşdur. Çünki ola bilərdi ki, dolu məhz bu əraziyə deyil, başqa yerə yağsın.\nZərurət ilə təsadüfün qarşılıqlı əlaqələri çox mürəkkəbdir. Onları bir-birinə qarşı qoymaq doğru deyildir. Hər şeydən əvvəl, təsadüf zərurətin təzahür formasıdır. Bu o deməkdir ki, hər bir zərurət təsadüflər çoxluğu içərisindən özünə yol açır. Təsadüfün bu rolu çoxlu sayda baş verən kütləvi hadisələrdə (məsələn böyük ədədlər qanunu) daha aydın görünür. Digər bir cəhət təsadüfün zərurəti tamamlamasıdır. Qeyd olunmalıdır ki, zərurət mütləq deyil, nisbidir. Biz hər hansı bir hadisənin zəruriliyindən danışdıqda istər istəməz onu elə şərtlərin məcmusu ilə müəyyənləşdiririk ki, həmin hadisə məhz onlara münasibətdə zəruridir. Zərurət kimi təsadüf də nisbi xaraıder daşıyır. Eyni bir hadisə müxtəlif şəraitə münasibətdə həm zərurət, həm də təsadüf kimi çıxış edə bilər. Bir münasibətdə zəruri olan hadisə digər münasibətdə təsadüfi ola bilir. Əlbəttə, zərurət və təsadüfün nisbiliyini şişirtmək doğru deyidir. Əks halda relyativiznı özünü göstərir. Belə halda elə görünə bilər ki, hadisələrdə zərurinin və təsadüfinin fərqləndirilməsi subyektin seçdiyi şərtlərin əhatə dairəsi ilə müəyyən olunur. Lakin əslində bu belə deyildir. Bu və ya digər predmetin mövcudluq şəraiti obyektiv formalaşır və öyrənilən hadisənin daxili mahiyyəti ilə sıx bağlıdır. Maddi predrnetlər məkanca bir-birindən müəyyən məsafədə yerləşən sistemlərdir. Onların əsasını təşkil edən daxili əlaqələrin məcmusu sanki bir maddi sistemi digəri ilə əlaqələndirən xarici əlaqələr məcmusuna qarşı durur. Xarici əlaqələr məhz hadisələrin daxili mühüm əlaqələrinin reallaşdığı şərait kimi çıxış edir.\nElmdə elə hadisələr təsadüfi hesab edilir ki, onlar şəraitlərin dəyişməsi gedişində yaranır. Məsələn orqanizmlərin irsiyyət strukturunda baş verən dəyişikliklər təsadüfidir, çünki onlar həyat ilə bilavasilə əlaqəsi olmayan bir çox amillərin təsiri ilə müəyyən olunur. Dəmir pulu göyə atarkən hansı tərəfin düşməsi də təsadüfidir, çünki onu göyə atmanın ilkin şəraiti sözün müəyyən mənasında öz vəziyyətini dəyişdirə bilir.\nZəruri hadisələr mühüm əlaqələrdən irəli gəlir və stabil şəraitdə baş verir. Məsələn, planetlərin öz dəyişməz orbiti üzrə hərəkəti zəruridir. Bu hərəxət fəza mexanikasının öyrəndiyi qanunlar üzrə gedir. Həm də bu hərəkətin baş verməsinin xarici şəraiti sabitdir. Orqanizmlərin öz növ xassələrini irsən keçirməsi də zəruri hadisədir. Bu proses genetika qanunları ilə şərtlənir, irsən keçmə mexanizmi də xarici şəraitin təsirindən nisbi mənada asılı deyildir. Zərurət ilə təsadüfün qarşılıqlı əlaqəsi bir neçə momentlə səciyyələnir. Birinci moment, zərurət və təsadüfün cüt kateqoriyalar kimi anlaşılması ilə əlaqəlidir. Bu kateqoriyalar arasında münasibət dialentik ziddiyyətlidir: onlar bir-birini şərtləndirir, biri digərindən kənarda mövcud deyildir; həm də biri digərini inkar edir. Nə təsadüf, nə də zərurət xalis şəkildə mövcud deyildir.\nİkinci moment, təsadüfün zərurətin forması kimi səciyyələndirilməsi ilə əlaqəlidir. Zərurət həmişə təsadüflər kütləsindən keçərək özünə yol açır\nÜçüncü moment, təsadüflərin zərurəti tamamlaması fikrində ifadə olunur. Elm əsasən predmetləri müəyyən edən mühüm və zəruri əlaqələri aşkar etməyə yönəlir. O, təkcə hadisələrin çoxluğuna deyil, həm də bu çoxluğa daxil olan hər bir predmetə aiddir. Həmin təkcə predmet isə ümumi cəhətlər ilə yanaşı həm də fərdi cəhətlərə malikdir. Bu fərdi cəhətlərin yaranması və təzahür etməsi isə təsadüflərlə müəyyən olunur. Buna görə də bu və ya digər obyekt haqqında hərtərəfli biliyi yalnız o vaxt əldə etmək olar ki, predmetin ümumi zəruri cəhətləri haqqında bilik, həmin hadisənin təsadüfi unikal xassələri haqqında bilik ilə tamamlansın. Zərurət biliyini təsadüf biliyi ilə tamamlamağın vacibliyi geologiya, biologiya və tarix elmlərində xüsusilə mühümdür. Məsələn, Yer üzərində həyatın əmələ gəlməsi prosesinin izahı burada materiyanın təkamülü və yeni struktur səviyyələrin yaranması haqqında ümumi və zəruri biliklərə əsaslanmalıdır Bununla yanaşı həyatın meydana gəldiyi dövrdə yerin konkret şəraiti də öyrənilməlidir. Bu sonuncu isə materiya təkamülünün ümumi qanunları ilə müqayisədə xeyli dərəcədə təsadüfi xarakter daşıyır.\nNəhayət, dördüncü moment budur ki, maddi sistemlərin inkişafı və təkamülü gedişində zərurət və təsadüf biri digərinə çevrilə bilər. Üzvi aləmdə növlərin tənamülü ayrı-ayrı orqanizmlərin genetik strunturunda baş verən dəyişinliklər bazasında həyata keçirilir. Bu dəyişikliklər təsadüfidir, çünki həmin orqanizmlər üçün etinasız olan xarici şərtlərlə müəyyən olunur. Sonradan ləbii seçmə gedişində bu təsadüfi dəyişikliklərdən orqanizmin həyat fəaliyyəti üçün faydalı olanlar möhkəmlənir və müəyyən müddət keçdikdən sonra növün zəruri əlamətlərinə çevrilir. Beləliklə də onlar təsadüflərdən zərurətə çevrilirlər. Həyatın əmələ gəlməsini tədqiq edən müasir fransız bioloqu J.Mono bu prosesdə təsadüflərin fundamental rol oynadığını göstərir. O, həyatın yaranması prosesini təsadüfi az ehtimallı hadisələr silsiləsi kimi təsəvvür edir. Onun konsepsiyasında təsadüf zərurətdən ayrılır və mütləq xarakter daşıyır. Alman alimi M.Eygen isə bioloji strukturların yaranmasında zərurət ilə təsadüfin əlaqələrini aşkar etmişdir. O canlının yaranmasında bu prosesi şərtləndirən əsas kimi mütləq təsadüfləri qəbul etmir. Onun konsepsiyasında təsadüfün zərurətin təzahür forması kimi çıxış etməsi ideyası və eləcədə bioloji təkamül gedişində onların bir-birinə çevrilməsi ideyası özünü göstərir.\nMüasir elmi naliyyətlər sübut edir ki, zərurətlər ilə yanaşı təsadüflər də çox mühüm rol oynayır. Buna görə də onlar arasında tabelik münasibətləri deyil, bərabərhüquqlu əməkdaşlıq münasibətləri (O.Tofler) mövcuddur. Bunu maddi sistemlərin öz-özünü təşkil etmə qabiliyyəti haqqında sinergetika konsepsiyasının nümunəsində yəqin etmək olar. Həmin konsepsiyaya görə qeyri-müvazinət vəziyyətində olan açıq sistemlərdə məhz təsadüflər çoxluğu onun strukturu üçün təhlükə törədən fluktuasiyaları (orta vəziyyətdən kənara çıxma, təsadüfi yayınmalar) yaradır Bu proses isə özünün kritik mərhələsində bifurkasiyaları (ikiyə bölünmə, haçalanma deməndir) əmələ gətirir. Həmin mərhələdə sistemin hansı vəziyyətdə olacağını irəlicədən söyləmək mümkün olmür. Çünki bu mərhələdə təsadüflər hökmranlıq edir. Məhz onlar köhnə sistemin qalıqlarının yeni inkişaf vəziyyətinə keçməsinə təkan verirlər. Mümkün olan çoxlu variantlardan biri kimi sistem öz yolunu seçir. Bundan sonra zərurət öz qüvvəsim göstərir.\nTəsadüflərin fundamental rolu həm də özünütəşkiletmə prosesləri üçün səciyyəvi olan geridönməzlik keyfiyyətində özünü göstərir. Bu o deməkdir ki, bifurkasiya nöqtəsində təsadüf nəticəsində sistemin əldə etdiyi yol heç cür əvvəlki səviyyəyə geri dönə bilmir. Geri dönmə qeyri mümkün olur\nGerçəklik dedikdə müəyyən zamanda və şəraitdə bu və ya digər obyektin konkret varlığı başa düşülür. Hər hansı maddi obyektin aktual varlığı onun gerçəkliyini ifadə edir. Gerçəklik anlayışı öz məzmunu və mahiyyətinə görə imkan anlayışı ilə müqayisə olunur.\nİmkan elə bir vəziyyət və ya şəraitdir ki, bu halda determinasiya amillərinin bir qismi mövcuddur. Digər hissəsi isə yoxdur və yaxud determinasiya amilləri yeni hadisənin yaranması üçün kifayət dərəcədə yetkin deyildir. Hər bir təbiət və ya cəmiyyət hadisəsi əvvəlcə potensial vəziyyətdə olur, yalnız sonradan gerçəkliyə çevrilə bilir. Bu mənada inkişaf bir silsilə imkanların sıradan çıxması və onun yerinə yeni imkanların yaranması prosesidir. Gerçəklik aktual varlıqdırsa, imkan potensial varlıqdır. Buna görə də imkan kateqoriyası müəyyən bir yeni gerçəkliyin yaranmasının müqəddəm şərtlərini ifadə edir.\nİmkan və gerçəklik bir-biri ilə ayrılmaz əlaqədədir, biri digərini şərtləndirir, biri vardırsa, o biri də olmalıdır. Bu o mənada başa düşülməlidir ki, hər bir gerçəklikdə onun gələcək dəyişmə və inkişaf etməsi vardır. Digər tərəfdən isə onun özü əvvəldən mövcud olan başqa bir imkanın reallaşması nəticəsində yaranmışdır. Buradan aydın olur ki, imkan və gerçəklik kateqoriyaları dünyanın təşəkkül tapma və inkişaf səciyyəsini ifadə edir, lakin gerçəklik daha üstün yer tutur. Çünki o özünün gəlecək inkişaf imkanlarını da əhatə edir halbuki, heç bir imkan hələlik gerçəkliyi əhatə edə bilmir.\nİmkan indidə gələcəyin olması deməkdir. O hazırki keyfiyyət müəyyənliyində mövcud olmayan lakin müəyyən dövrdə əmələ gələn və mövcud ola bilən, gerçəkliyə çevrilə bilən deməkdir.\nZaman baxımından imkan gerçəklikdən əvvəl gəlir. Bununla yanaşı əvvəlki gedişatın nəticəsi kimi çıxış edən gerçəklik həm də gələcək inkişafın çıxış nöqtəsidir. Belə ki, imkan mövcud gerçəklikdə yaranır, gələcək yeni gerçəklikdə reallaşır.\nİmkan obyektin inkişafında müxtəlif istiqamətləri ifadə edən gizli meyllərdir. Buna görə də o, gerçəkliyi gələcək baxımından səciyyələndirir. İmkanın gerçəkliyə çevrilməsi üçün iki şərt tələb olunur. Onlardan biri, müəyyən qanunun fəaliyyət göstərməsi, ikinci isə müvafiq şəraitin yetişməsidir.\nHər bir sistemdə onu reallaşdırmağa lazım olduğundan artıq sayda imkanlar olur. Lakin onların yalnız bir qismi həyata keçir. İmkanlar arasında da mübarizə və seçmə qanunu fəaliyyət göstərir. Təbiətdə imkanın gerçəkliyə çevrilməsi çox vaxt kortəbii şəkildə olur. Bundan fərqli olaraq cəmiyyətdə insanların şüur və iradəsi, fəallıq dərəcəsi həmin prosesə güclü təsir göstərir.\nQeyd etmək lazımdır ki, gələcək birmənalı şəkildə indi ilə müəyyən olunmur. Çünki hər hansı hadisənin yaranması təsadüfi də ola bilir. Odur ki, indiki imkanın gələcəkdə gerçəkliyə çevrilməsini dəqiqliklə deyil, yalnız ehtimal şəklində irəlicədən söyləmək olar. Bu xüsusilə də cəmiyyət həyatına aiddir. Belə ki, burada hadisələrdə insanlar iştirak edirlər, onların hərəkətlərini isə əvvəlcədən birmənalı müəyyən etmək qeyri-mümkündür. Sosial hadisələrin gedişində bu hərəkətlər dəyişilir.\nİmkan və gerçəklik kateqoriyaları dialektika sistemində özünəməxsus yer tutur. Belə ki, onlar həm inkişaf prosesini, həm də determinizm prinsipini ifadə edir. Birinci tərəf bunda çıxış edir ki, bütünlükdə inkişaf prosesini çoxlu imxanların yaranması və onlardan birinin reallığa çevrilməsi kimi səciyyələndirmək olar. Həmin reallaşmış imkan, yəni gerçəklik öz növbəsində yeni imkanlar silsiləsi yaradır və beləliklə də əvvəlki proses yenidən təkrarlanır. Həm də bu kateqoriyalar inkişafın daxili mexanizmini ifadə edir.\nBununla yanaşı, imkan və gerçəklik, determinizm əlaqələrini əks etdirən kateqoriyalardır. Bu mənada onlar qanun, mahiyyət və hadisə, səbəb və nəticə, zərurət və təsadüf ilə sıx əlaqədədirlər. Məsələn, imkan anlayışı hadisələrin sahmanlı qaydada şərtləndiyini bildirir, qanun ilə yaxındır. Çünki imkan, mümkün olmaq hər şeydən əvvəl fəaliyyət və inkişaf qanunlarına uyğun gəlmək deməkdir. Obyektiv qanunlar ilə ziddiyyət təşxil edən imkan ağlasığmazdır.\nİmkanın müxtəlif növləri vardır: mühüm və qeyri mühüm, geriyə qayıdan və geriyə qayıtmayan, formal və real imkanlar. Geriyə dönən (geriyə qayıdan) elə imxana deyilir ki, o, gerçəkliyə çevriləndə, əvvəldən olan gerçəklik imkan şəklinə düşür. Buna misal olaraq suyun maye haldan qaza bənzər hala keçməsini göstərmək olar. Bu prosesdə mayenin imxanlarının qaza bənzər halda reallaşması, gerçəkləşməsi nəticəsində onun əvvəlki gerçək vəziyyəti yəni maye vəziyyəti imkan şəklinə çevrilir. Bunun əksi olan imkanlara, yəni gerçəkliyə çevrildikdən sonra geri əvvəlki vəziyyətinə qayıtması mümxün olmayan imkanlara, geriyə dönməz (geri qayıtmaz) imkan deyilir. Misal olaraq insanın ölüm imkanını göstərmək olar. Bu imkan həyata keçdikdən sonra, yəni insan öldükdə o biri daha əvvəlki vəziyyətə qayıtmaq imkanını tamamilə itirir.\nİmkanın real və formal növləri onun zərurət və təsadüf ilə necə münasibətdə olduğunu göstərir. Belə ki, təsadüflər ilə bağlı imkan formal imkan hesab olunur. Məsələn, lotereya bileti ilə müəyyən uduşun sahibi olmaq belə irmandır. Çünki belə imkanın reallaşması çoxlu miqdarda zərurətin bir nöqtədə kəsişməsi deməkdir. Buna görə belə imkanların ehtimal dərəcəsi sıfırdan azacıq yüksəkdir.\nReal imkanlar isə zəruri xassə və əlaqələrlə bağlı olur. Məsələn orta məktəb məzununun ali məktəbə daxil olması belə imkana nümunədir. Əgər abituriyent sənədlərini təqdim etmişdirsə və özü də yüksək hazırlıq səviyyəsinə malikdirsə, bu imkan demək olar ki, yüz faiz real imkandır. Əgər real imkan obyextin inıdşafının qanunauyğun meylidirsə, mücərrəd imran bu prosesin qeyri - mühüm meylini ifadə edir. O hadisələrini ən yüksək təsadüfi gedişi şəraitində gerçəkliyə çevrilə bilər.\nFormal imkan ona görə formal xarakter daşıyır ki, o yalnız bütün digər imkanların olmadığı şəraitdə və yalnız onlardan ayrılmış şəkildə götürüldükdə ona imran kimi baxmaq olar. Formal imkanların böyük əksəriyyəti heç vaxt gerçəkliyə çevrilmir. Real və formal imranlar arasında fərqlər müəyyən mənada nisbidir. Belə ki, tam real olan imkan əldən verilə və yaxud müəyyən şərait üzündən obyektiv reallaşmamış formaya çevrilə bilər. Bu halda o formal imkana çevrilir. Bununla yanaşı formal imkan da real imrana çevrilə bilər. Məsələn insanın kosmosa uça bilməsi formal imkan idi. Sonradan isə real imkana çevrildi.\nMücərrəd və konkret imkanlar maddi sistemlərin inkişafı mərhələləri ilə bağlıdır. Mücərrəd imkan elə imrandır ki, inkişafın hazınd mərhələsində onun reallaşması üçün şərait yoxdur. Onun həyata keçməsi üçün şərait ola bilər ki, gələcəkdə yaransın. Məsələn Türk sultanının, Roma papası olması imranı bu gün üçün mücərrəd imrandır.\nBundan fərqli olaraq konkret imkan elə imrandır ki, hazım vəziyyətdə onun reallaşması uçün müvafiq şərtlər yarana bilər. Məsələn, ingilis dilli azərbaycanlı gəncin ABŞ senatının nümayəndəsi ola bilməsi konkret imrana nümunədir. Yaxud yaşı 25-ə çatmış azərbaycan vətəndaşının Milli Məclisin deputatı olması imranı da bu qəbildəndir.\nİmran və gerçəkliyin təsadüf və zərurət ilə əlaqəliliyi həm də aşağıdaxılardan görünür: imkanın gerçəkliyə çevrilməsi dərəcəsi təsadüfdən çox asılıdır. Çünki o gerçəkliyə çevrilməyə də bilər. Lakin imkanın öz vəziyyətini saxlamaq üçün obyektiv müqəddəm şərtlərə nə səviyyədə malik olması bir çox cəhətdən zərurətlə bağlıdır. Sonra, real imkan gerçəkliyə çevrildikdə təsadüfiliyini itirir və zərurət formasına keçir.\nBundan başqa imran və gerçəkliyin zərurət və təsadüf ilə əlaqələri müəyyən hallarda rasişə də bilir. Məsələn təsadüf nə dərəcədə zərurətin ifadə forması və tamamlanmasıdırsa, imran da o dərəcədə gerçəkliyin ifadə forması və tamamlanmasıdır. Dialektikanın bu iki cüt kateqoriyasının bir-birilə bağlılığı kvant mexanikasında səbəbiyyətin təzahürü formalarında daha aydın görünür. Belə ki, bu formalar sırasında təsadüfün və ehtimalın rolu durmadan artır.\nEhtimal anlayışı imkanın kəmiyyət qiymətini ifadə edir. Qeyd edək ki, bu anlayış əvvəlcə xüsusi elmlərdə yaranmışdır. Hazırda isə onlara əsaslanmaqla ehtimalın fəlsəfi anlamı formalaşmaqdadır. Ehtimal imkanın mövcudluq hüdudlarını səciyyələndirir və reallığa, gerçəkliyə yaxınlıq dərəcəsini müəyyən edir.\nEhtimalın ədədi qiyməti sıfır ilə vahid arasında cərəyan edir. Sıfır səviyyəsində olan imkanın gerçəkliyə çevrilməsi demək olar ki, qeyri- mümkün olur. İmkanın kəmiyyəti sıfırdan yüksələrək vahidə doğru nə qədər yaxınlaşırsa, onun gerçəkliyə çevrilməsi də bir o qədər real olur. Buradan aydındır ki, ehtimal imkanda zərurinin mövcudolma dərəcəsini göstərir.\nEhtimalın sıfır ilə vahid arasında cərəyan edən şxala üzrə konkret qiyməti riyazi ehtimal nəzəriyyəsi ilə müəyyən olunur.\nZərurət təkcə reallaşdırılmış irman kimi aktual şəkildə deyil, həm də potensial vəziyyətdə mövcud ola bilir. Məsələn tarixi prosesdə insanlar mövcud olan çox müxtəlif imkanların reallaşması uğrunda mübarizə aparırlar. Lakin nəticə ehtibarilə burada bir tarixi zərurət özünü göstərir. İmkanın gerçəkliyə çevrilməsi məhz həmin imranın reallaşmasının nə dərəcədə zəruri olması ilə şərtlənir. Həm də nəzərə alınmalıdır ki, imranın gerçəkliyə çevrilməsi zərurəti şəraitin təsiri ilə sürətlənə və zəifləyə (ləngiyə) bilər.\nMexaniki determinizm inkişafı mexaniki hərəkət qanunları ilə müəyyən olunan vahid bir imranın həyata keçməsi kimi göstərir. Burada imkan mütləq gerçəklikdə reallaşacaq zərurət kimi götürülür. Beləliklə də digər alternativ imkanlara yer qalmır. Bundan fərqli olaraq dialektik determinizm inkişafı hər bir mərhələdə yeni-yeni imranların yaranması və müvafiq şəraitdə reallaşması kimi izah edir. Bu nəzəriyyə öyrədir ki, hər bir mərhələdəki mövcüd olan çoxlu imkanların hamısı deyil, yalnız bir qismi gerçəkliyə çevrilir. Yalnız o imkanlar reallaşır ki, onların həyata keçməsi üçün zəruri və kifayət dərəcədə şərait olsun. Özü də söhbət təraə daxili şəraitdən deyil, həm də xarici şəraitdən gedir. Bu sonuncu isə həmişə müəyyən təsadüf elementini əhatə edir. Buna görə də inxişaf birmənalı, fatalist xaraxter daşımır. O çox rəngarəng və müxtəlif reallaşma şəraitlərinə malik olan imkanlar məcmusudur. Buna görə də gələcək həmişə müəyyən qədər ehtimali məna alır.\nİmkan ilə gerçəkİiyin qarşılıqlı əlaqələrini düzgün başa düşmək insanların nəzəri və praktiki fəaliyyətində mühüm yer tutur. Məsələn, insan öz biliyinin səviyyəsini, onun reallaşması imıonlarını və şəraitini nəzərə almaqla müxtəlif proqnozlar işləyib hazırlayır və həyata keçirir. Obyektiv limanları və şəraiti bilmədən bütövlükdə dünyanın və buradanı konkret obyektlərin inkişafı meyllərini müəyyən etmək olmaz. Yaxud da praktiki fəaliyyətin hər bir konkret növündə yalnız imkanları və şəraiti düzgün qiymətləndirməklə uğur qazanmaq olar.\n“TARİXİ PROSESİN FƏLSƏFİ TƏHLİLİ”


- Deputat Əflatun Amaşov informasiya təhlükəsizliyi konsepsiyasının hazırlanmasının zəruriliyindən söz açıb\nDeputat Əflatun Amaşov informasiya təhlükəsizliyi konsepsiyasının hazırlanmasının zəruriliyindən söz açıb\nMilli Məclisin deputatı, Mətbuat Şurasının sədri Əflatun Amaşov ölkə parlamentinin 2017-ci ilin dövlət büdcəsi ilə bağlı müzakirəsinə həsr olunmuş bugünkü plenar iclasında informasiya təhlükəsizliyi konsepsiyasının hazırlanmasının zəruriliyindən söz açıb.\n2017-ci il üçün və qarşıdakı 3 il üzrə iqtisadi və sosial inkişaf konsepsiyası ilə bağlı məqamlara toxunan Ə.Amaşov bildirib ki, informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının inkişaf prioritetlərindən biri kimi ölkənin informasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi göstərilib. “Həmçinin ümumdünya elektron informasiya məkanına inteqrasiya da diqqətimi çəkdi. Belə vacib məsələlərin hələ də prioritet olaraq qalması və üzərindən bir cümlə ilə keçilməsi mənə qəribə gəlir. Proqnoz verilirsə, sahə öyrənilməli, kifayət qədər əhatəli proqnoz verilməlidir. Hətta sırf informasiya təhlükəsizliyi məsələsi ayrıca göstərilməlidir. Hesab edirəm ki, konkret bu istiqamətdəki fəaliyyət informasiya təhlükəsizliyi konsepsiyasının hazırlanmasına köklənməlidir. Bu, olduqca aktualdır”, - deyə deputat fikrinə aydınlıq gətirib.\n“Jurnalistika ölkədə ictimai rəyin formalaşdırılmasında mühüm rol oynayır. Bizim bu gün bu salonda səsləndirdiyimiz fikirlərin cəmiyyətə obyektiv çatdırılması jurnalistlərdən çox asılıdır. Ölkəmizin dünyada təbliği məsələləri də bu sahə ilə bağlıdır. Buna görə də hesab edirəm ki, biz jurnalistika ilə bağlı qənaət rejiminə keçməməliyik. Əksinə daha sistemli fəaliyyət göstərməliyik”. Bunu Milli Məclisin deputatı, Mətbuat Şurasının sədri Əflatun Amaşov ölkə parlamentinin bu gün 2017-ci ilin dövlət büdcəsi ilə bağlı müzakirəsinə həsr olunmuş plenar iclasındakı çıxışında deyib.\nBüdcə layihəsi üzərində kifayət qədər işin aparıldığını deyən Ə.Amaşov bildirib ki, layihədə iqtisadi tarazlığı saxlamaq, ölkənin müdafiə qabiliyyətini daha da artırmaq, əsasən də vətəndaşların sosial rifahını diqqətdə saxlamaq əsas götürülüb. "Büdcə layihəsi sosialyönümlüdür və belə olması şərtdir. Hesab edirəm ki, sənəd ölkədə aparılan islahatların yeni dövr üçün prioritetlərini müəyyənləşdirəcək. İslahatların tezliklə bəhrəsini verəcəyinə inanıram. Bu baxımdan layihəni qənaətbəxş qiymətləndirirəm və ona səs verəcəm” deyən deputat bəzi qeydlərinin olduğunu da vurğulayıb. O, son bir ildə qəzet kağızının və çap xərclərinin kifayət qədər bahalaşdığını, KİV-lərin satışının zəif olduğunu, reklamdan gələn gəlirlərinin azlığını diqqətə çatdırıb. 2016-cı ildən ölkəyə gətirilən qəzet kağızı üzərinə Əlavə Dəyər Vergisinin tətbiqinə başlanılmasını da vəziyyətə neqativ təsir göstərən amil kimi qabardıb.\nƏ.Amaşov 2017-ci ilin dövlət büdcəsindən kütləvi informasiya vasitələrinə ayrılmış vəsaitin artırılmasının zəruriliyini əsaslandırarkən internet medianın maliyyələşməsi ilə bağlı məsələyə də diqqət yetirib. O deyib ki, hazırda internet media da ictimai fikrin formalaşmasında əsas vasitəyə çevrilib. “Azərbaycanda təqribən 30-dək xəbər portalı normal qaydada fəaliyyət göstərir. Gələcəkdə bu rəqəmin artacağı istisna deyil. Buna görə də bu tip media vasitələrinin nəzərə alınması vacibdir. Ümumiləşdirmə apararaq təklif edərdim ki, Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fonduna 2016-cı ildə olduğu kimi ayrılmış 4 milyon manat vəsait artırılmalıdır. Ən azından əlavə 1 milyon manat məhz internet medianın maliyyələşməsi üçün ayrılmalıdır. Reklamı, heç bir gəliri olmayan, amma həmişə peşəkarlıq, vətənpərvərlik umulan bu biçarələr necə yaşamalıdırlar?”, -deyən deputat fikrinə aydınlıq gətirib.\nƏ.Amaşov çıxışında həmçinin büdcə xərclərinin istiqamətlərində bir sıra məqamlara da diqqət yetirib: “Büdcə xərclərinin istiqamətlərindəki 8.7.2-ci sıra nömrəsi üzrə radio, televiziya və nəşriyyat xərcləri nəzərdə tutulub. Məbləğ 57 milyon 81 min 310 manatdır. Rəqəmin böyüklüyü diqqət çəkir. Ancaq məsələ burasındadır ki, göstərilən rəqəmin real vəziyyətə təsiri yoxdur. Radio və televiziya dedikdə dövlət büdcəsi hesabına fəaliyyət göstərən kütləvi informasiya vasitələri nəzərdə tutulur. Nəşriyyat nədir bəs? Dövlətin nəşriyyat xərcləri böyük ola bilər. Bu xərclər azaldıla da bilər. Sözüm ondadır ki, radio və televiziya işlənilirsə, biz ya bu sayaq media vasitələrinə, ya da real olaraq ümumən KİV-lərə ayrılmış vəsaitin miqdarı barədə təsəvvürə malik olaq. Real vəziyyəti əks etdirən rəqəmi isə qeyd etdim - 4 milyon manat”.


12:52 26.08.2021 150\n“Azərenerji” ASC-nin İctimaiyyətlə əlaqələr mərkəzindən Redaktor.az-a verilən məlumata görə, bunun üçün “Şükürbəyli” yarımstansiyasından 40 km məsafədə yeni tikilən “Cəbrayıl” yarımstansiyasına, Cəbrayıldan 45 km məsafədə yeni tikilən “Qubadlı” yarımstansiyasına, Qubadlıdan 29 km məsafədə yeni tikilən “Zəngilan” yarımstansiyasına 110 kV-luq ikidövrəli elektrik verilişi xətti çəkilir.\nHər üç yarımstansiyada 110 kV-luq açıq, 35 və 10 kV-luq qapalı paylayıcı qurğular quraşdırılmaqla yeni inzibati bina inşa edilir. Yarımstansiyalar məsafədən idarə olunmaqla Dispetçer İdarəetmə sisteminə qoşulacaq. “Cəbrayıl” yarımstansiyasında artıq işlər tamamlanmaqdadır. “Qubadlı” və “Zəngilan”da da işlərin çox hissəsi görülüb və sürətlə davam etdirilərək yaxın vaxtlarda yekunlşacaq. Bundan başqa, hazırda Ağdam rayonunda 110/35/10 kV-luq iki yarımstansiya tikilir.\n“Azərenerji” ASC-nin İctimaiyyətlə əlaqələr mərkəzinin rəisi Teymur Abdullayev bildirib ki, “Ağdam-1” və “Ağdam-2” yarımstansiyalarının tikintisi sürətlə davam etdirilir və sözügedən yarımstansiyalara “Xındırıstan” yarımstansiyasından 40 km məsafədə ikidövrəli 110 kilovoltluq yüksəkgərginlikli elektrik verilişi xətti çəkilir.


AMEA Humanitar Elmlər Bölməsində iclas – Şöbələrdə dəyişiklik\n17 Fevral 2017 - 22:56\nAMEA Humanitar Elmlər Bölməsində iclas –Şöbələrdə dəyişiklik\nAzərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Humanitar Elmlər Bölməsinin ümumi iclası keçirilib.\nAMEA-dan Strateq.az-a verilən məlumata görə, iclası giriş sözü ilə açan bölmənin akademik-katibi, akademik Teymur Kərimli gündəlikdə yer alan elmi-təşkilati və cari məsələlər haqqında məlumat verib.\nİlk olaraq HEB-in elmi tədqiqat müəssisələrində 2016-2017-ci tədris ili üçün fəlsəfə və elmlər doktorluğu hazırlığı üzrə doktorantura və dissertanturaya qəbulun nəticələri müzakirə olunub. Bildirilib ki, dissertasiya mövzuları müasir elmin qarşısında duran əsas tələb və vəzifələrə uyğun seçilməli, mühüm sosial-iqtisadi və mədəni-mənəvi əhəmiyyət kəsb etməlidir. Doktorant və dissertantlara gələcəkdə də müvafiq elmi sahələrin perspektiv inkişafı üçün əhəmiyyətli mövzulara üstünlük verilməsi tövsiyə olunub.\nMüzakirədən sonra qəbulun nəticələrinin təsdiqi və mövzuların Rəyasət Heyətinə təqdim olunması haqqında qərar qəbul edilib.\nBölmənin növbəti qərarı ilə Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun Elmi şurasının tərkibində dəyişiklik olunub.\nŞöbə rəisləri vəzifələrinə yeni təsdiq olunan AMEA-nın müxbir üzvləri Zemfira Səfərova və Rəna Məmmədova, sənətşünaslıq üzrə elmlər doktoru Rəna Abdullayeva, memarlıq üzrə fəlsəfə doktorları Sabir Orucov və Rahibə Əliyeva və sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru Vidadi Qafarov Elmi şuranın tərkibinə daxil ediliblər.\nSonra tədbirdə cari məsələlərə baxılıb. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Elmin İnkişafı Fondunun "Elm-təhsil inteqrasiyası" müsabiqəsinə təqdim ediləcək layihələr müzakirəyə çıxarılıb və müvafiq qərarlar verilib.\nİclasda HEB-in Rəyasət Heyətinə təqdim edəcəyi "AMEA-nın Humanitar Elmlər Bölməsinin elmi müəssisələrində aparılan tədqiqatların vəziyyəti və inkişaf perspektivləri" mövzusunda hesabat məruzəsinə də baxılıb. Məruzə ilə çıxış edən bölmənin akademik-katibi, akademik Teymur Kərimli bildirib ki, elmi müəssisələrdə aparılan tədqiqat işləri Azərbaycanın müstəqilliyinin və ictimai-siyasi sabitliyin möhkəmləndirilməsinə, beynəlxalq aləmə fəal inteqrasiyasına və bu prosesdə maddi-mənəvi dəyərlərinin qorunmasına istiqamətlənib.\nAkademik Teymur Kərimli ötən ildə bölmə üzrə elektron elmin vəziyyəti, elmi kadrların hazırlanması, faundreyzinq fəaliyyəti, məqalələrin beynəlxalq indeksli jurnallarda dərci, müəssisələrin beynəlxalq əlaqələri, elmlə təhsilin inteqrasiyası və digər məsələlər haqqında məlumat verib.\nMəruzə dinlənildikdən sonra geniş müzakirə aparılıb, fikirlər səsləndirilib. Hesabatın qənaətbəxş sayılması və Rəyasət Heyətinə təqdim olunması qərara alınıb.


Terrorizmlə Amerikasayağı mübarizə: ABŞ-İŞİD əlaqələri barədə ŞOK FAKTLAR\n17 Sentyabr 2015 01:05\nABŞ İŞİD terror qruplaşması üçün etibarlı bölgə yaradır və bununla da kifayətlənməyərək terrorçulara hərbi təlim keçir.\nPublika.az xəbər verir ki, bu fikir “Haber7” saytının yazarı Taha Dağlının bugünkü yazısında yer alıb.\nOnun sözlərinə görə, “ABŞ İŞİD-i dəstəkləyirmi?” sualına hazırda bütün dünya cavab axtarır. Yazar Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov, Şimali İraq kürd regional rəhbərliyinin Peşmərgə gücləri və İranın bu məsələ ilə bağlı mövqeyinə diqqət çəkir. Onların hər üçü də Amerikanın İŞİD-i qoruduğuna iddia edir.\n“İlk olaraq Peşmərgə “Biz İŞİD-ə hücum etmək istəyirik, amma Amerika bizə maneə olur” dedi. Sonra iranlılar danışdı. İran parlamentinin milli təhlükəsizlik komissiyasının başçısı Alaaddin Burucerdi “İŞİD ABŞ-ın qeyri qanuni uşağıdır” dedi. Ardınca ruslar danışdı. Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov “ABŞ İŞİD-in mövqelərinin bilir, amma bombalamır” söylədi. Hesab etmək olar ki, İran və Rusiyanın ABŞ-İŞİD əlaqələrinə dair iddiaları onların maraqlarına cavab verir. Çünki ikisinin də ABŞ-ı günahlandırmaq üçün özlərinə aid bir çox səbəbləri var. İkisinin də Suriya və İraq mövzusunda ABŞ-la ciddi fikir ayrılıqları var. Amma Peşmərgə güclərinin ABŞ-İŞİD əlaqələrinə dair göstərdikləri səbəblər daha konkret idi”, - yazıda qeyd edilib.\nPeşmərgənin məlumatına görə, Suriyanın Rakka və İraqın Mosul şəhərləri arasındakı avtomobil yolunda İŞİD-ın TIR-ları çox rahat şəkildə hərəkət edirlər. Peşmərgə Sincar bölgəsindən keçən quru yolunun bir neçə yüz metrliyində yerləşir. Ancaq Peşmərgə İŞİD TIR-larına müdaxilə edə bilmədiyini söyləyir. Çünki Peşmərgə TIR-ları dayandırmaq istəyəndə, ABŞ “müdaxilə etməyin, çünki o bölgədə biz əməliyyat həyata keçiririk” deyərək TIR-ların dayandırılmasına maneə olub. Halbuki həmin yolda heç bir əməliyyat keçirilmir. İŞİD-in İraqdakı qalası Mosul ilə Suriyadakı qərargahı Rakka arasında yolda terrorçular və silah daşıyan TIR-lar əvvəlki kimi hərəkət edirlər. Yəni, ABŞ həmin bölgədə İŞİD-in rahat şəkildə hərəkət etməsinə imkan yaradır.\nTaha Dağlı qeyd edir ki, ABŞ-İŞİD əlaqələrinə dair digər konkret məlumatlar da var: “Kanadada yerləşən düşüncə mərkəzi “Qlobal Research” ABŞ-İŞİD əlaqələrinə dair bir çox sənədi ortaya qoyub. ABŞ-ın yaratdığı etibarlı bölgə sayəsində İŞİD bir gecədə Mosulu aldı və Suriya-İraq sərhədində nəzarəti ələ keçirdi. Bu bölgə, Suriya və İraqın ən əhəmiyyətli neft ehtiyatlarının olduğu bölgədir. Bundan başqa, keçmiş İŞİD üzvünün danışdıqları da ABŞ-İŞİD əlaqələrini açıq şəkildə ortaya qoyur. Gulmurod Xalimov adlı Tacikistan vətəndaşı özünə şəxsən ABŞ kəşfiyyatının yaratdığı qurum tərəfindən təlim verildiyini deyib”.


120306 | 2020-11-27 18:00\n“Atalarımız bizә geniş ölkәlәrlә birlikdә azadlıq vә istiqlalı әmanәt ediblәr. Bizim vәzifәmiz onları qorumaqdır vә adi bir ömür üçün onları fәda edә bilmәrik. Döyüşçülәrin taleyi ölümdür, bunu hamı bilir. Biz ölsәk dә qәhrәmanlığımızın şanı yaşayacaq, uşaqlarımız vә nәvәlәrimiz digәr xalqları öz hökmranlıqları altına alaraq onların bәyi olacaqlar.\nÇiçi Xaqan İ.Ö.41-ci il”\n“Türk xalqı yüzillәrdәn bәri azad vә müstәqil yaşamış, istiqlalı hәyatın әn ümdә prinsipi kimi qәbul etmiş bir qövmün qәhrәman övladlarıdır. Bu millәt istiqlalsız yaşamamış, yaşaya bilmәz vә yaşamayacaqdır. Atatürk” XX əsr.\nYuxarıda iki tarixi şәxsiyyәtin azadlıqla bağlı fikirlәrini tәqdim etdim. Çiçi Xaqan Hun dövlәtinin hökmdarıdır vә eradan öncә vәtәn vә millәt anlayışının o çağda nә anlama gәldiyini dilә gәtirib. Aradan iki mindәn artıq il keçdikdәn sonra Atatürk hәmin anlayışı dilә gәtirib. Aydın görünür ki, türk tarixindә davamlılıq prinsipi daim yaşayıb vә yaşayacaq.\nAlman alimi Otto Franke, “Bәş cildlik Çin tarixindә Mәtәyә baxdıqca Osmanlıları xatırlayıram” - deyib. Yәni Hun dövlәtinin xaqanları ilә Osmanlı vә Türkiyә Cümhuriyyәtinin banisi Atatürkün millәt vә vәtәn anlayışındakı düşüncәsi әsla dәyişmәyib.\nTürklәr heç vaxt ayrı bir dövlәtin hakimiyyәti altında yaşaya bilmәdiklәrindәn, vәtәn vә millәt sevgisini vә onların yön verdiyi dövlәtçilik anlayışını tarix boyu davam etdirdiklәrindәn düşmәnlәri dә çox olub. “Barlı ağaca daş atan çox olar” deyib atalar. Türk millәtinin düşmәnlәrinin içindә isә qәrb dövlәtlәri başda dayanır. İngiltәrә, Fransa, Almaniya vә İtaliyanın başını çәkdiyi bu dövlәtlәr oriyentalizm (şәrqçilik) adlı bir ideya yaradıblar. Bu fikrin әsas mәqsәdi Türk millәtini tarixdәn birdәfәlik silmәkdir.\nFransada 1694-cü ildә çap olunan bir lüğәtdә Türk millәti üçün bunlar yazılmışdır: “Kobud, amasız, insafsız. Müsәlman olmaq Türk olmaqdır. Ağacların qabığı vә oduncuğu arasına girib onun suyunu әmәn kiçik qurda da Türk deyilir. Fransızların dünya miqyasında tanınmış vә bizlәrin dә sevә-sevә әsәrlәrini oxuduğumuz Victor Hugo da Türklәr üçün bunları deyib. “Qatil Osmanlı imperiyasından yaxamızı qurtaraq. Fanatizmin vә despotizmin sәsini kәsәk. Әlindә qılıncla dolanan boş inamların vә doğmaların silahlarını sındıraq”.\nProvaslavlığı yaradan alman nəsəbli keşiş Martin Luther (1483-1576) türkün tanrısı şeytanı mәğlub etmәdәn, Türkü mәğlub etmәk asan olmayacaqdır. Tanrı saysız hesabsız günah işlәndiyinә vә nankorluğa görә, türklәri almanların başına bәla etmişdir. Bir Türkü öldürәn vicdan әzabı çәkmәmәlidir, әksinә, xristianlığın düşmәnini mәhv etdiyinә görә sakitlәşmәlidir. Fransız filosof Voltaire Osmanlı-Rus müharibәsi gedәrkәn Rusiya çariçası II Katerinaya yazdığı mәktubunda bunları demişdir: “Ali majestәlәri, Türklәri öldürәrәk mәnә tәzәdәn hәyat bәxş edirsiniz. Siz Avropanın gücünü aldınız. Türk\ndilini vә onu danışanları Avropadan sürüb çıxarmaq gәrәkdir. Bәşәriyyәtin iki böyük bәlası vardır, birincisi taun, ikincisi dә Türklәrdir”.\nİngiltәrәnin baş naziri William Evart Gladstone 1876-cı ildә Avam palatasında çıxış edәrkәn, yanında götürdüyü “Qurani-Kәrimi” göstәrәrәk, “Türklәr mәdәniyyәtsiz bir irqdir. Bu lәnәt kitaba inananlar olduqca Avropaya sülh gәlmәyәcәkdir. Türklәr pisliklәrini dә götürüb Kiçik Asiyadan Orta Asiyaya getmәlidilәr” - demişdi.\nYüzillәrdәn bәri xristian qәrbin bizә qarşı olan rәftarında hәr hansı dәyişiklik olmayıb vә olmayacaqdır. Bunlar “insan hüquqları”nı dillәrindәn salmırlar, ancaq onların anladığı insan hüquqları yalnızca xristianların mәnafelәridir. Çünkü biz onların insanları sömürmәsinә mane olmuşuq, oluruq vә olacayıq. 1978-ci ildә dünyasını dәyişәn Keniyanın ilk baş naziri Jomo Kenyatta, “Hristianlıq Afrikaya gәldiyindә bizim torpaqlarımız, onların da İncillәri vardı. Xristianlar bizә gözümüzü yumub dua etmәmizi söylәdilәr. Biz dә gözümüzü yumduq vә dua etdik. Gözümüzü açdığımızda onlar bizim torpaqlarımızı almışdı, biz dә onların incilini”. Türkiyә bu gün xristianların Afrika qitәsini daha artıq sümürmәyә imkan vermәdiyinә görә, başda Fransa olmaq şәrtilә tamam ayağa durub.\nFransa senatının yaratdıqlarını iddia etdiklәri dırnaqarası ermәni separatizmini tanıdığını elan etmәsi yalnızca hayların hüququnu qorumaq deyildir. Onlar Azәrbaycanla Türkiyә arasında hәr hansı fәrq qoymurlar, Türkiyәyә dişlәri bata bilmәdiyinә görә, onun acığını guya Azәrbaycandan almaq üçün bu addımı atıblar. Atalarımıza Allah rәhmәt elәsin, “İt hürәr, karvan keçәr” – deyiblər. Bunların tamamı orientalistdir vә bu fikrin әsl mәqsәdi dә Türk millәtini bir dәfәlik mәhv etmәkdir.\nAzәrbaycan Ordusunun qәhrәmanlığına mane ola bilməyәn imperialistlәr separatizmin balaca bir dırnaq yerini sonraya buraxmaq vә istәdiklәri anda ondan istifadә etmәk mәqsәdilә sülhün yaranmasında guya rol aldıqlarını irәli sürüb oyun çıxardıqlarını zәnn ediblәr. Ancaq o körpülәrin altından çox sular keçibdir.\nXalqımız bunların dәbbağda gönünә bәlәddir…\nFüzuli sakinləri pulemyot satarkən tutuldu -VİDEO\nMəhkəmə məşhur iş adamı ilə bağlı həbs qərarı verdi -YENİLƏNİB


Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva tərəfindən ötən il iyulun 11-dən başlanmış Ətraf Mühitin Mühafizəsi üzrə Beynəlxalq Dialoq Təşəbbüsünün (IDEA) ölkə miqyaslı növbəti ekoloji maarifləndirmə layihəsi çərçivəsində həyata keçirilən "Yaşıl Azərbaycan naminə" layihəsinin iştirakçıları Tərtər rayonunda olmuşlar.\nAzərTAc xəbər verir ki, Tərtər şəhərindəki 1 və 2 nömrəli tam orta məktəblərdə təşkil olunan ekoloji maarifləndirmə seminarlarında V-VIII sinif şagirdləri iştirak etmişlər. Şagirdlərə ekoloji problemlər, ekoloji mühitin qorunmasının vacibliyi, flora və faunanın mühafizəsi, suyun çirkləndirilməməsi, tullantıların düzgün daşınaraq məhv edilməsi və digər vacib məsələlər barədə geniş məlumat verilmiş, dünyada baş verən ekoloji fəlakətlər, onların yaranma səbəbləri monitor vasitəsilə əyani olaraq göstərilmişdir.\nƏtraf mühitlə bağlı şagirdlərə suallar verilərək onların biliyi yoxlanılmış, məktəbliləri maraqlandıran suallar cavablandırılmışdır.\nTəlimlərdə IDEA Ətraf Mühit Kampaniyasının humanist məqsədlərindən, həyata keçirilən ekoloji layihələrdən ətraflı bəhs olunmuş, seminarlarda iştirak edərək təlimatlandırılan şagirdlərin gələcəkdə öz bilik və məlumatlarını artırmaqla başqalarına da öyrətmələrinin vacibliyi qeyd edilmişdir.\nTədbir iştirakçılarına maarifləndirici bukletlər paylanmışdır.


Macarıstan prezidenti ölkədə sivil siyasi diskussiyaya çağırır\nMacarıstanın prezidenti Yanoş Ader deyib ki, ictimai diskussiyaların aparılması mühitinin pisləşməsi ölkənin 1990-cı ildə demokratiyaya geri dönməsi ilə əldə etdiyi uğurların itirilməsi riskini artırır.\nAder parlamentdə onun rəsmən vəfizəfəyə qoyulması mərasimində qanunvericilərə bildirib ki, siyasətçilər mübahisələrə bir-birlərinin ailələri və ya cinsi və dini kimlikləri cəlb etməməlidir.\nAder həmçinin bildirib ki, bu məsələdə böyük məsuliyyət baş nazir Viktor Orbanın Fidesz partiyasının başçılıq etdiyi hökümətin üzərinə düşür.\nOnun bu şərhlərlə müxalif siyasətçilər və fəalları hədəf alan əsassız, böhtan xarakterli hesabatlara istinad etdiyi güman edilir. Bu hesabatlar həm dövlət, həm də hökümət reklamlarından geniş şəkildə faydalanan özəl media tərəfindən dərc olunur.\nPrezident həmçinin vəzifəsinin ilk dövründə “zərər çəkən və ya təhqir olunan hər kəsdən” üzr istəyib. Qanunvericilər onu mart ayında ikinci dəfə 5 illik müddətinə prezident seçiblər.\nAder özü bu yaxınlarda Macarıstanın ali təhsil qanunlarına edilən dəyişikliklərə etiraz etməmək qərarına görə bir çox tənqidlərlə üzləşib. Bu dəyişikliklər amerikalı milyader Corc Sorosun 1991-ci ildə təsis etdiyi Mərkəzi Avropa Universitetinin Budapeştdən köçürülməsinə gətirib çıxara bilər.\nMüxalif Sosialist partiyası və bir sıra digər müxalif millət vəkilləri Aderin vəzifəyə qoyulması mərasimində iştirak etməyib.\nSosialistlər deyir ki, Ader “2012-ci ilədək Fidesz partiyasının əsgəri idi və prezident seçiləndən sonra da elə qaldı”. “Onun şəxsiyyəti və fəaliyyəti bir an olsun belə Macarıstan xalqını birləşdirmədi”.\nOrban 2018-ci ilin aprel ayında dördüncü dəfə namzidəliyini irəli sürəcək. Hazırkı rəy sorğuları Fideszin digər siyasi partiyalardan xeyli irəlidə olduğunu göstərir.