VAĞZAL PROLOQ ƏVƏZİ - Kamran imranoğlu z ə L i baki 2013 Kamran İmranoğlu. Zəli (povestlər)\nMəşədi Vəli kişi sobanın yanındakı məxmər üzlüklü döşəkçənin üstündə oturub yastığı özünə tərəf çəkdi və böyrünü ehmalca əyib yastığa dirsəkləndi. Elə o dəm sobanın istisi kürəyinə vurdu və üşüməyi yadından çıxdı.\n– Tutu, ay Tutu!\nTutu arvadın səsi gəlmədi.\nMəşədi Vəli kişi bir az dikəlib oturduğu yerdəcə Tutu arvadın toxuduğu və ayağına təzəcə geydiyi yun corabı şalvarının altından görünən ağ tumanın üstünə dartdı. Sonra yenə səsləndi:\nTutu arvad içəri girdi:\n– Nə olub, yenə səsini nə atmısan başına, ay qurumuş? Özünü elə yırtıb-dağıdırsan ki, elə bil ala dana naxırdan qaçıb!\n– Ay Tutu, görüm səni kəndin arvadları ağlasın! Məni bəlaya saldın!\n– Bu da mənim yaxşılığım! Səhər qancıq tayadan düşməmiş yuxuna haram qat, qazan-qazan su qızdır, bu qurumuşu çimizdir, kirini tök, əvəzində səni yamanlasınlar!\n– Bu gecə sətəlcəm olmasam yaxşıdır!\n– Niyə sətəlcəm olursan? Otur isti peçin başında, kəkotu çayından da iç! Sətəlcəm səndən qorxsun, sən niyə ondan qorxursan?\n– O qədər kürəyimi sürtüb kirimi tökdün ki, indi elə bil əynimdə bir paltar azalıb. Nəsə birtəhərəm. Elə bilirəm sabah Sultan kişi gəlib yasinimi oxuyacaq.\n– Ölməzsən! Səni dəyirmanın boğazına ölü salsan, diri çıxarsan! İndi harda olsa Baftalı Salahın nəvəsi də gələcək, kəfən yırtıb, gor eşməyə başlayacaqsan, axırda o uşağın da başını xarab eyləyib lənət qazanacaqsan. Necə ki mənim başımı xarab eləyibsən!\nElə bu vaxt qapı cırıldadı. Cırıltı ilə eyni vaxtda Baftalı Salahın nəvəsinin səsi eşidildi:\n– Ay Məşədi Vəli kişi, yatmısan?\n– Gəl içəri, indi yatmaq vaxtı deyil, ay Baftalı Salahın nəvəsi!\nTutu nənə Məşədi Vəli kişinin eşidə biləcəyi pıçıltıyla dedi ki, adını çək, qulağını bur!\nBaftalı Salahın nəvəsi içəri girib ədəb-ərkanla salam verdi və Məşədi Vəli kişinin yanında oturdu. Məşədi Vəli kişi Tutu nənənin üstünə kişiləndi ki, yeri bir stəkan çay gətir, uşaq da kəkotu çayının tamını dadsın.\nTutu nənə dinməz-söyləməz çay dalısınca getdi.\nBaftalı Salahın nəvəsi dilləndi:\n– Ay Məşədi Vəli kişi, gecə bir yuxu gördüm. Səhərə qədər o yuxu məni zinhar elədi. Nə qədər o tərəf-bu tərəfə vurnuxdum, bir şey anlaya bilmədim. Gördüm ki, üstündə qırmızı zolaqları olan yamyaşıl rəngli elektriçka kəndin düz ortasına gəlib çıxıb. Başında şlyapası olan bir nəfər də inəyin belinə minib elektriçkanın qabağını kəsib. Hamı maddım-maddım bunlara tamaşa eləyir, heç kəsdən də səs-səmir çıxmır.\n– İnəyin belində oturan adamı tanıdın?\n– Yox, tanıya bilmədim!\n– Bəs inəyi necə? Tanıya bildinmi kimindir?\n– Onu da tanıya bilmədim, ay Məşədi Vəli kişi?\n– Amma mən öz zənnimlə o adamı da tanıdım, hələ istəsən inəyi də, ay Baftalı Salahın nəvəsi!\nSəhnə yuxudan qalxanda qonum-qonşudan heç kəs oyanmamışdı. O, həmişə belə bivaxt durar, axşamdan termosa tökdüyü çaydan bir stəkan süzər, çayın içinə üç-dörd dişdəm qənd atıb şirin eləyərdi. Sonra da qazıb yerə basdırdığı küpün içindəki ovma pendirdən yarım ovuc lavaşın arasına qoyub bir dürmək düzəldər, onu iştahla yeyər və dabanqırma evdən çıxardı.\nBu gün də evdən çıxanda qapının üstündə sallana-sallana qalan paslı qıfılı açarla ehmalca kilidlədi. Dönüb hündürlüyü qurşağına qədər çatan məhəccərdən aşağıya baxdı. Həyəti başdan-ayağa diqqətlə nəzərdən keçirdi. Neçə gün bundan qabaq yağan qardan əsər-əlamət qalmamışdı. Hasarın dibində ala-tala görünən ağ-ağ qar topaları da yoxa çıxmışdı. Dünən fikrinə gəlmişdi ki, nəvələri burada olsaydı, əlləri üşüyə-üşüyə qar topalarından götürüb həvəslə yeyəcəkdilər. Anaları da üstlərinə çığıracaqdı ki, atın yerə, xəstələnərsiniz. Ancaq birdən Səhnənin gözü gecənin ayazından şümşad olmuş və düz həyətin ortasıyla uzanan cığıra sataşdı. Ürəyindən keçdi ki, bu cığırla gedəndə qəfil sürüşüb yıxılsa, ona kim həyan duracaq? İndi adamlar xorhaxor yatırlar. Sübh namazına duranlar da bir-iki nəfər olar, ya olmaz. Lap sübh namazına duran olsun, onun Ağoşgilin həyətində nə işi var? Allah eləməsin, qolum qırılsa, ayağım sınsa, demək, yaman günlərim başladı. Ya məni götürüb qızgilə aparmalıdılar, ya da qız gəlib ta mən sağalanacan yanımda qalmalıdır. Qızın da gəlib burada oturmağı müşkül məsələdir.\nSəhnə düşündü ki, ayağında yaxşı-yaman qaloşu var. Dədə-babadan da bəllidir ki, qışın oğlan çağında da qaloş heç vaxt sürüşüb sahibini bada verməz.\nAmma bu qaloş köhnə qaloş idi. Bu qaloşu nə vaxt və haradan alıb evə gətirmişdilər. – Səhnənin yadında deyildi. Üstdən bir az cırılmışdı. Səhnə hər il qış başlayanda o qaloşu əzizləyə-əzizləyə çarpayının altından çıxarar, o yan-bu yanına baxar, toz-torpağını silər, təmizləyər, cırıq yerini qara sapla çitəyər və qapının ağzına qoyardı ki, ayağına taxsın.\nSəhnə düşündü ki, bu ilki qışı da köhnə qaloşla birtəhər ötüşdürdüm. Gələn ilə ya qismət!\nSonra da açara bağlanmış qırmızı zolaqlı ipi açarın üstünə doladı. O tərəf-bu tərəfə baxa-baxa aşağı əyildi, donunun ətəyini qaldırıb açarı corabının balağına qoydu.\nO, açarın itməsindən yaman qorxardı. Amma özü də yaxşı bilirdi ki, qapının başqa bir açarı indi mal-qaraya həsrət qalan tövlənin pəncərəsinə qoyulmuş yekə daşın altındadır. Bu açarın yerini qızı da, oğlanları da yaxşı bilirdilər. Əslinə qalsa, açarın orada olması Ağoşun sağlığından bu evin qanun-qaydasına daxil idi. Çox qabaqlar Ağoş bir dəfə demişdi ki, evin açarlarından biri həmişə tövlədəki daşın altında qalmalıdır. İşdi-şayət qapı bağlı olsa, uşaqlar açarı oradan götürüb qapını açsınlar və bayırda qalmasınlar.\nSəhnə pilləkənləri asta-asta yenib ayağını yerə təzəcə basmışdı ki, tövlədəki daşın altındakı açar yadına düşdü. Qəfil ölü görən adam kimi bədəni titrədi, dil-dodağı əsdi. Az qala ayağı da sürüşüb yerə dəyəcəkdi, amma cəld tərpənib əliylə pilləkənin dəmirindən tutdu. Öz-özünə dedi ki, ay Allah, bu nə işiydi mən düşdüm?! Sonra da Tanrıya alqış eylədi ki, bəs məni qurtaran da Sən özün oldun. Yoxsa yıxılıb şil-küt olacaqdım. Rəhmətliyin haradan ağlına gəlib ki, evin açarını aparıb daşın altına qoysun. Daş da, nə daş, yalan olmasın, bir putdan ağır gələr. Sənə nə deyim, ay Ağoş?\nEvin açarı da daşın altında olar? Bəlkə elə başımıza ona görə daş düşüb. İl-ildən bəd gəlir, mən də quqqulu kimi qalmışam bu evdə tək-tənha. Elə bil qapısı-bacası bağlı bir türmədi. Mənə iş kəsiblər, yanıma çay-çörək gətirən də yoxdur. Evə qayıdan kimi açarı götürəcəyəm o daşın altından. Bəlkə üzümüzə gün doğdu.\nSəhnə özünə gəldi və yavaş-yavaş həyət qapısına doğru yollandı.\nŞeytandı-nədisə özünü səhər-səhər təpmişdi Səhnənin ürəyinə. Səhnənin də bir ayağı gedirdi, o biri ayağı getmirdi. Fikirləşirdi ki, bəlkə elə indi gedib açarı daşın altından götürüm. Amma ağlına gəldi ki, rəhmətlik demişkən, uşaqlardan gələn olar, açarı tapa bilməz, bayırda qalar.\nHəyət qapısına çatanda əlini qapının taxta dəstəyinə atmaq istəyirdi ki, nıx durub səksəndi. Amma qapı da yerindəydi, dəstək də. Hələ deməyəsən axşamdan diyirlədib qapının dalına qoyduğu iri daş da. Əslində Səhnəni səksəndirən elə həmin daş idi. Daşı görən kimi xəyalından keçdi ki, bəlkə heç açar yerində yoxdur. Neçə ay olar ki, bir dəfə də tövlədəki daşı qaldırıb altına baxmamışam. «Lənət şeytana», – deyib aşağı əyildi və daşı bir tərəfə itələdi, qapı taybatay açıldı.\nSəhnə küçəyə çıxıb qapını örtdü, əl atıb yerdən götürdüyü yumşaq simi cəftənin halqasına keçirdi və yavaşca burdu. Gözü qapının yanında divara söykənmiş daşa sataşdı və fikirləşdi ki, Ağoş hərdən gecələr bu daşın üstündə oturub papiros çəkərdi. Evə qayıdanda da Səhnəyə bir kəlmə söz söyləməzdi. Səhnə də Ağoşdan heç nə soruşmazdı.\nSəhnə sola burulub yerişini bir az yeyinlətdi. Başına bağladığı şal yaylığın bir ucunu bərk-bərk boynuna doladı. Bu şal yaylığı da bir vaxtlar Ağoş Səhnə üçün Urusetdən alıb gətirmişdi. Özü də gətirəndə demişdi ki, möhkəmliyinə söz ola bilməz. Bir yerə ilişib-eləsə də cırılan deyil. Ömrünün axırına qədər bəsindi. Səhnə dodağının altında pıçıldadı ki, görəsən Ağoş hardan bilirdi ki, bu şal yaylıq ömürlük mənimlə olacaq. Ta indi kimin yadına düşürəm ki, təzə bir yaylıq alıb mənə gətirsin?!\nSonra da gözü əynindəki pencəyin yaxasına sataşdı. Deyəsən, azca kirlənmişdi. Bu pencək də böyük oğlunun evdə qalan pencəyi idi. Amma ona yaman yaraşırdı. Elə bil pencək Səhnənin boyuna biçilmişdi. Səhnə olan bəndə heç vaxt fikirləşməmişdi ki, kənardan baxanda düymələr pencəyin kişi üçün olduğunu açıqca bildirir. Bircə təsəllisi vardı ki, əynimdə yaxşı durur, bəsimdi!\nSəhnə əlini saldı pencəyin sol cibinə. Barmaqlarının ucları qapı açarına dəydi. Vağzalın rəisi kabinetin bir açarını ona vermişdi və indi Səhnənin barmaqlarının dəydiyi həmin açar idi. Səhnə də həmişə bu açardan daha çox narahat olardı. İndi də ürəyinə gəlmişdi ki, birdən açar düşüb itər. Yenə fikirləşdi ki, açar niyə düşüb itməlidir. Evdə uşaq-muşaq da yoxdu ki, əlini atıb pencəyin cibindən onu çıxartsın. Uşaq-muşaq olsaydı, açarı heç pencəyin cibinə qoymazdım, quyruğuna bir ip bağlayıb boynumdan asardım.\nSəhnə düşündü ki, Ağoşun sağ vaxtlarında kabinetin açarı bir dəfə də olsun onun əlinə dəyməyib. Ağoş heç vaxt açarı pencəyin cibindən çıxarıb evdəki stolun üstünə qoymazdı. Yayda pencək geyilməyən vaxtları isə açarı şalvarının cibinə qoyardı və evə girən kimi açarı şalvarının cibindən çıxarıb qapının ağzında şlyapasını asdığı asılqana keçirərdi. Mən də, uşaqlar da həmin açara əl vurmazdıq. Səhnə indiyə qədər bilmirdi ki, Ağoş kabinetin açarlarından birini süpürgəçiyə vermişdi, ya yox?\nXəyalından yenə qapının dalına qoyulmuş daş gəlib keçdi. Bu da elə Ağoşdan qalma idi. Ay balam, qapının da dalına daş qoyarlar? Daşla da qapını bağlayarlar? Hüseynqulunun satdığı şappan-şappan qıfıllara nə olmuşdu ki, birini alıb həyət qapısına vurmamışıq? Bəlkə elə həyət qapımız da başı daşlıdı, ona görə günümüz-dirriyimiz yoxdu? Evdən elə bil xeyir-bərəkət tamam çəkilib. Bəlkə fal açdırım, dua yazdırım? Mən yazıq başıma nə çarə qılım? İndi daş atıb başımı tutmayım, bəs nə eyləyim?\nSəhnə yolu keçmək istəyirdi ki, tindən burulub sürətlə gələn avtobus siqnal verdi. Siqnal o qədər uzun oldu ki, dəmir yolunun üstündə mal-qaraya verilən qatarın fit səsinə oxşadı. Səhnə diksinib fikirdən ayrıldı və yolun kənarındakı kərpic divara tərəf çəkildi. Öz-özünə deyindi ki, zalımın balası nə həs qanır, nə də hüs. Ağzını açıb, gözünü yumub səhər-səhər o tərəf-bu tərəfə şütüyür. Evlərində bir böyüyü də yoxdu desin ki, bu maşını adam balası kimi sür. Qəfildən darvazadan yola bir uşaq çıxdı, sən də onu vurub bədbəxt elədin, camaata nə cavab verəcəksən? Məcbur olub onu-bunu iltmasa göndərəcəksən ki, tökülən qanı ortadan götürsünlər. Heç kəsin sözünə baxmayacaqlar, axırda gedib yapışacaqsınız Mirməhəmməd ağanın ətəyindən və yalvaracaqsınız ki, gəl bizi barışdır. O yazıq da naəlac qalıb ölü yiyəsinin qapısına gedəcək. Bu yaxşıdı, yoxsa adam balası kimi maşın sürmək?!\nYa uşaq olmadı bir it vurdun, pişik vurdun! Niyə vurasan? Axı onlar da Allahın heyvanıdı.\nSəhnə gəlib dəmiryoluna çatmışdı. Bir də gördü ki, Qəssab Əlinin oğlu üstüaçıq bir maşının yanında dayanıb. Sürücü maşını yavaş-yavaş sürərək maşının arxasını dəmiryolunun dikinə dayayırdı. Onda Səhnəyə agah oldu ki, deyəsən Qəssab Əlinin oğlu Düyərlidən rayon mərkəzinə kəsmək üçün dana gətirib. Elə belə də oldu. Maşının arxası yavaşca dikə dayandı. Buruntaxlı dananı maşının üstündən ehmalca itələyib dikə çıxartdılar. Sonra da dananı aşağı yendirib boynundakı ipini az qala maşının burnuna dayanan ağaca sarıdılar.\nQəssab Əlinin oğlu kənarda dayanmış Səhnəyə tərəf yaxınlaşdı:\n– Ay Səhnə xala, necəsən? Urusetdən bir xəbər varmı? Uşaqlardan gəlib– eləyən yoxdu ki?\nSəhnə bir-birinin ardınca yağan suallara cavab vermədi, Qəssab Əlinin oğluna tərəf yeridi, onun boynunu qucaqlayıb üzündən öpdü. Elə bil neçə il bundan qabaq itkin düşmüş ciyərparasını təzəcə tapmışdı. Bəlkə də oğlanlarından xəbər bilməyən Səhnə Qəssab Əlinin oğlundan öz uşaqlarının iyini alırdı. Səhnə soruşdu ki, kənddə nə var, nə yox? Camaat necə dolanır?\nQəssab Əlinin oğlu da hamının yaxşılığından danışdı, yenə Səhnənin uşaqlarını soruşdu. Səhnə də cavab verdi ki, öldü-qaldılarından xəbər yoxdu. Nə bir gələn var, nə də bir gedən! Barı bir parça kağız da yazmırlar ki, ürəyim sakitləşsin, nigaran qalmayım.\nQəssab Əlinin oğlu da bildirdi ki, inşallah sağ-salamat olarlar. Elə Urusetdə qalmaları yaxşıdı. Yəqin indi adam kimi yaşayırlar. Buradakı əkin-tikindən canları qurtarıb. Biz nə gün görürük ki, onlar da gəlib nə gün görələr? Bütün ili çöldə-bayırdayıq. Ot yığ, saman gətir, bir-iki dana bəslə, onu da kəsib dəyər-dəyməzinə sat!\nSəhnə soruşdu ki, dananı niyə kənddə kəsməmisiniz? Qəssab Əlinin oğlu da cavab verdi ki, kənddə bu boyda cöngənin ətini alan kimdi! Hamının həyətində toyuğu-cücəsi, qoyunu-keçisi. Ürəyi ət istəyəndə o dəqiqə bıçağı qoyur birinin başına. Axı, kənddə kəsib satmağın nə xeyri? Qohum-qonşu, dost-tanış gəlib deyəcək ki, nisyə ver! Sonra nisyə yığmaqdan canımız çıxacaq. Qabaqdan da Novruz bayramı gəlir. Deyirəm bu cöngəni kəsib beş-üç manat çıxarsam, bayramı bir təhər sovuşdurarıq.\nSəhnə nə fikirləşdisə, dedi ki, küftəlik yerindən bir kilo da mənə saxla, vağzaldan qayıdanda götürərəm. Əti götürəndə söhbət eləyərik, indi vağzala gecikirəm.\nSəhnə yavaş-yavaş vağzala tərəf getməyə üz qoydu, Qəssab Əlinin oğlu da ürəyində düşündü ki, mən nisyələrdən qaçırdım, bu yandan da bir nisyə çıxdı! Adamın işi gətirməyəndə min əlac eləsən də xeyiri yoxdur.\nSəhnə bir az getmişdi, geriyə dönüb, soruşdu ki, bəs qardaşın bu gün işə çıxacaq, ya yox?\nO da cavab verdi ki, Mazan avtobusla gələcək.\nSəhnə də dinmədi, dəmir yolunun relslərinin üstünə qalxdı. Əslinə qalsa bu axırıncı sualı elə-belə vermişdi. Onsuz da Mazan işə iki-üç gündən bir gəlirdi. Ağoş bibisi nəvəsi Mazana vağzalda çəkməçi butkası düzəldən ili Mazanın da işləri yaxşıydı. O vaxt Mazan bir-iki ay sıxıla-sıxıla işlədi. Elə ki, adamlara üz-gözü öyrəşdi, sıxılmaq da yaddan çıxdı. Hələ kənddəki cırıq-deşik başmaqları da torbaya doldurub yamamaq üçün vağzala gətirməyə başladı.\nMazanı hamı üzüyola adam kimi tanıyırdı. Danışıb-dinməyi də yox idi. Söz soruşmasan, ağzını açıb bir kəlmə danışmazdı. Elə bil Lal Bəhlul qalmışdı bir tərəfə, Mazan olmuşdu lal, qaradinməz. Anası da hərdən yandığından deyərdi ki, dilini Allah əlindon alıb, barı ağlını əlindən almayaydı.\nBu il qış girəndə Mazan özü Səhnəyə demişdi ki, qış ayaqqabılarından cırığı, söküyü varsa, gətir elə yamayım ki, birdəfəlik olsun. Ağlın başqalarının ayaqqabısına getməsin, səninkiləri təzə iynə, təzə sapla tikəcəyəm. Olacaq qət-təzə. Görənlər elə biləcəklər ki, dükandan indicə almısan.\nSəhnə dilə gəlməmiş Mazan yenə demişdi ki, indi burada sənin kimin var, aparıb ayaqqabılarını yamadasan? Uşaqlar bir tikə çörəkdən ötrü düşüblər Urusetin canına. Ayaqqabılarını yamasam, uşaqlar gələndə mənə də heç olmasa ağızucu bir «sağ ol» deyərlər. Yoxsa gəlib görsələr ki, Səhnə cırıq ayaqqabı geyir, düşəcəklər mənim üstümə. Yekə oğlun var ha, çox qırmızı adamdı. Yeriyəcək mənə tərəf, çəmkirəcək ki, bəs anamın ayaqqabılarını görmürdün? Gözün kor idi? İynən, sapın əskik gələcəkdi? Başqalarının zir-zibilə batmış sürütdəmələrini az qalırsan dilinlə yalayasan, anamın tərtəmiz ayaqqabılarına iki barmaq boyda yamaq vura bilmirdin? Düzdür, mən də məcbur olub cavab verəcəkdim ki, oradan üç-dörd cüt ayaqqabı alıb göndərə bilmirdin? Göndərsəydin pulun əskik gələcəkdi? Canın çıxacaqdı? Onlardan birini də heç olmazsa, anama aparardım.\nSəhnə Mazanı çox danışmağa qoymamışdı. Bilirdi ki, danışsa uzağa gedəcək. Ürəyindəki kövrəkliyi hiss etdirmədən dedi ki, narahat olma, Mazan, ayaqqabılarımın cırığı-söküyü yoxdu. Sonra da ürəyində fikirləşdi ki, yəqin qaloşa vurduğum tikişi görüb, yoxsa Mazanın hardan yadına düşürdü mənim ayaqqabılarıma yamaq vurmaq.\nMazan son vaxtlar əməlli-başlı ustalaşmışdı – ayaqqabı yamamaqla bərabər, təzə ayaqqabılar da tikirdi. Xüsusən, yay vaxtı üstü deşik-deşik ayaqqabıdan ötrü Mazanın növbə dəftərinə yazılardılar. Mazan da gecəni gündüzə qatıb üstü deşikli ağ ayaqqabılardan hazırlayıb müştərilərini razılıqla yola salardı. Hələ bu ayaqqabılardan birini də vağzalın rəisinə tikmişdi. Rəis bir qəpik pul verməsə də, «sağ ol» deyib Mazanın könlünü almışdı.\nBir gün çaxır zavodunun direktoru tez-tez vağzalda dolaşan, ondan-bundan qəpik-quruş almaqla gününü keçirən Əngiəyri Şəmilin qolundan darta-darta Mazanın yanına gətirib şəstlə demişdi ki, o modnı ayaqqabılardan birini də Şəmilə tik, pulunu mən verəcəyəm. Sonra da gülə-gülə əlavə eləmişdi ki, vağzalın rəisi ilə Şəmilin ayaqqabıları bir olmalıdır! Şəmil də «hı, hı, hı» eləyə-eləyə barmağını zavod direktorunun ayağına uzadıb başa salmışdı ki, həmin ayaqqabıdan özünə zakaz ver! O da məsələni anlayıb Əngiəyri Şəmilin üstünə qışqırmışdı ki, ə köpəkoğlu, mənim ayaqqabılarım rəislə sənin ayaqqabılarından fərqlənməlidi, ya yox?!\nMazanın da çarəsi qalmamışdı, Əngiəyri Şəmilə bir ayaqqabı tikmişdi.\nSəhnə dəmiryolu relslərinə çatanda birdən gözü dəmiryolunun üstündə qurulan körpüyə sataşdı və yadına Dəllək Rəhim düşdü. Dəllək Rəhim Ağoşdan qabaq Səhnəni istəyirdi. Amma Dəllək Rəhimin dədəsini Səhnənin atası heç darvazadan içəri buraxmamışdı, demişdi ki, gedin başqa qapını döyün.\nDəllək Rəhim qonşu kənddə yaşayırdı. Ağ-ağ xalları olan bir eşşəyi var idi. Dəmir yolunun alt tərəfindəki kəndlərdə heç kəsin belə «sort» eşşəyi yox idi. Yüz eşşəyin içinə qatsaydın uzaqdan deyərdi ki, mən buradayam. Bu eşşəyin digər eşşəklərdən fərqi bir də ondaydı ki, o başını bir az yuxarı tutardı. Başını yuxarı tutmaqla elə bil adamlara demək istəyirdi ki, mənə eşşək deməyin. Amma dəmir yolunun üst tərəfindəki kəndin eşşəklərini görəndə adamı təəccüb bürüyürdü. Hamısı elə bil bir qəlibdən çıxmışdı, başlarını yuxarı qaldırmaqla araları yox idi. Əksinə, elə həmişə başları aşağı gəzərdilər.\nDəllək Rəhim hər gün səhər-səhər eşşəyi minib kəndlərə çıxar, axşam da şər qarışmamış evə qayıdardı. O, gündə bir kəndə gedərdi. Həftənin cümə günü isə Düyərliyə növbə çatardı.\nDüyərlidə uşaqdan böyüyə hamı yaxşı bilirdi ki, həmin gün üz qırxdırmaq, baş vurdurmaq günüdür. Xüsusən, üzlərini qırxmağa tənbəllik eləyən yaşlı kişilər cüməni səbirsizliklə gözləyərdilər. Həftədə bircə dəfə üzlərini qırxdıran bu adamlara həftənin ən əziz günü elə cümənin özüydü.\nDəllək Rəhim Düyərlinin bir-iki kilometrliyində olanda hamı uzaqdan baxıb onu tanıyardı. O dəqiqə də kəndə səs yayılardı ki, bəs hazır olun, Dəllək Rəhim gəlir. Kişilər onun intizarını həyətlərində çəkərdilər, uşaqlar isə yola çıxıb Dəllək Rəhimin kəndə çatmasını səbirsizliklə gözləyərdilər. Uşaqlara ləzzət verən bircə şey vardı: Dəllək Rəhimin ayaqları o qədər uzun idi ki, eşşəyin üstündə oturanda ayaqları az qalırdı yerə dəysin. Uşaqlar da nə eşşəyə baxardılar, – nə də Dəllək Rəhimə. Onların gözü Dəllək Rəhimin yerlə sürünən ayaqlarına dikilərdi. Son vaxtlar Dəllək Rəhim də duyuq düşmüşdü. Uşaqların onu maraqla süzmələrinin sirrini tapmışdı. Ona görə də kəndə girhagirdə Dəllək Rəhim eşşəkdən düşər, eşşəyin boynuna bağladığı kəndirdən tutar və kəndə piyada girərdi.\nDəllək Rəhim Düyərlinin birinci evindən başlayıb axırıncı evinədək baş çəkər, öz müştərilərinin qulluğunda canla-başla durardı. Onun canı-dildən qoruduğu bir ülgücüydü, bir də üstü mil-mil olan aptek butulkasına doldurduğu ağ sabun ovuntusu. Amma çox adam bilməzdi ki, aptek butulkasındakı ovuntunu Dəllək Rəhim evlərində özü hazırlayardı. Kim də soruşsaydı, deyərdi ki, ötən payız qatarla Urusetə gəzməyə gedəndə oradan alıb gətirmişəm, buralarda tapılan şey deyil.\nDəllək Rəhimin ən çətin qırxdığı üz Məşədi Vəlinin üzüydü. Gərək iki-üç dəfə ağ parçanı isti suya salıb Məşədi Vəlinin üzünü həmin parçayla isladaydı. Hələ islanmış parça da onun üzündəki tükləri tam yumşaltmazdı. Bundan sonra iki-üç dəfə də hazırlanmış sabunla onun üzündəki cod tükləri sabunlamalıydı. Ülgücü də tez-tez belinə bağladığı qayışının ucuna sürtərdi ki, itilənsin. Ülgüc kort olanda Məşədi Vəli Dəllək Rəhimin üzünə o ki var söyərdi. Dəllək Rəhim də nə ağ dinərdi, nə qara.\nDəllək Rəhim günorta vaxtı hansı evə çatdı, elə oradaca günorta çörəyini yeyərdi. Amma o, bu işin də ustasıydı. Çünki işini elə qurardı, elə sahmanlayardı ki, günorta vaxtı hərdən bir evin qonağı olardı. Bundan savayı o, ehtiyat pendir-lavaş da götürərdi. Yemək vaxtı qəzetə bükdüyü pendir-lavaşı sakitcə gətirib ev yiyəsinin süfrəsinin bir tərəfinə qoyardı.\nDəllək Rəhimin sənəti yalnız dəlləkliklə bitmirdi. O, üz qırxmaqdan, baş düzəltməkdən savayı başqa işləri də bacarardı. Məsələn, cürbəcür diş kəlbətinləri alıb evinə qoymuşdu, lazım gələndə onun-bunun dişini də çəkərdi. Rayon mərkəzinə əli çatmayanların hamısı arvadlarının dişini çəkdirmək üçün Dəllək Rəhimin yanına gedərdilər. Dəllək Rəhim də tənbəllik eləmədən kəlbətinlərin birini götürüb düşərdi dişi ağrıyan arvadın dişlərinin üstünə. Bir də görərdin ki, ağrıyan diş yaddan çıxdı, sağlam dişi çıxardıb atdı bir tərəfə. Dəllək Rəhim ötən illərdə bu işi Səhnənin də başına gətirmişdi. Ağoş da Dəllək Rəhimin üzünə olmasa da, daldasınca o ki var söymüşdü.\nDəllək Rəhimin bir sevimli sənəti də var idi. Düyərlidə onun bu sənətinə «əhsən» deməyən az adam tapılardı. El-aləm bilirdi ki, Dəllək Rəhimin sünnət məsələsində əli yüngüldü, onun tayı-bərabəri yoxdu. Hamı bilirdi ki, kəsib atan kimi yerinə kül basar, sonra da «veş-meşokunu» yığışdırıb gedərdi. Gedəndə də deyərdi ki, qanaxma versə, kənddə olacağam, arxamca sifariş göndərərsiniz gəlib baxaram. Amma Dəllək Rəhim özünə çox arxayın idi. Bilirdi ki, dalısınca nə sifariş gələcək, nə də adam.\nİllər dolandı, Dəllək Rəhim yeni bir peşənin də sahibi oldu. Elə ki Ağoş getdi oldu dəmiryol stansiyasının rəisi, Dəllək Rəhim də ya onun acığına, ya da öz xoşuna necə iş qurdu, necə alış-veriş elədi, bilmirəm, bütün rayonda sayılıb-seçilən prorab oldu və ən gözə dəyən tikintiləri onun ixtiyarına verdilər. Əvvəlcə Dəllək Rəhimə rayondakı mehmanxananın təmirini tapşırdılar, O da mehmanxananın birinci mərtəbəsində yerləşən dəlləkxanaya xüsusi maya qoydu. Gəlib buraya baxanlar dalda-bucaqda danışırdılar ki, yəqin özü üçün qurub – yaradır, prorablıqdan çıxan kimi eşşəyi də satıb burada dəlləklik eyləməyə başlayacaq .\nİki-üç ay sonra Dəllək Rəhim rayon mərkəzində böyrü üstə yıxılan pekarnını ayaq üstə qaldırmışdı. Amma bircə əngəlli iş çıxmışdı: xəmir yoğrulan otağın su kranını aparıb müdirin kabinetinə qoymuşdular və bu da camaatı xeyli çaşdırmışdı. Camaat baş aça bilməmişdi ki, bu qəsdən olub, yoxsa naşılıqdan.\nVə günlərin bir günü bütün rayona səs yayıldı ki, dəmiryolunun altından, ya da üstündən keçid düzəltmək üçün ispalkomdan xeyli pul ayrılıb. Bu pulu da veriblər Dəllək Rəhimin ixtiyarına. Deyiblər ki, otur məsləhətləş, keçidi başla tikməyə. Dəllək Rəhim də məsləhətləşib-məsləhətləşməyib bilmirəm, deyib ki, keçidi dəmiryolunun üstündən tikəcəyəm. Əlavə də eləyib ki, qoy adamlar körpünün üstünə çıxanda rayonun bütöv mənzərəsinə tamaşa eləsinlər, ürəkləri açılsın. Ağoş da elə o vaxt işə qarışıb deyib ki, ay balam, bu rayonun şikəsti var, qocası var, arvad-uşağı var, onlar bu ucalıqda körpüyə necə çıxacaqlar? Keçidi dəmiryolunun altından salın. Hamı rahatca keçib getsin. Bunları eşidən Dəllək Rəhim də üzünü Ağoşa tərəf tutaraq səsinin tonunu gücü çatana qədər qaldırıb: Sən bilə-bilə keçidi yerin altından saldırmaq istəyirsən! İstəyirsən ki, adamlar dəmiryolunun yanında ucalan Leninin heykəlini görməsinlər!\nBununla da mübahisə-filan tamam kəsilib. Hərə gedib öz işinin dalısınca. Dəllək Rəhim də səhərisi gün canı-dildən işə başlayıb. Hələ bu harasıdır! Üç-dörd gündən sonra Dəllək Rəhim Ağoşun çığırmağına məhəl qoymadan vağzalda bir Dəllək butkası açdırıb, oğlu Məmişi do ədəb-ərkanla gətirib qoyub iş başına.\nKörpünün tikilişi payızda başlayıb yayın cırhacırında başa çatır. El-aləmə xəbər yayılır ki, bəs filan gün filan saatda körpünün açılışı olacaq. Sübh tezdən kəndlərdən rayon mərkəzinə maşın-maşın, avtobus-avtobus adam axışıb gəlir. Amma həmin gün adamların yadında nə açılış qalır, nə də çıxışlar. Çünki Dəllək Rəhim də qarışıq hamını təəccüb götürür ki, bəs körpünün lap yuxarısına iki misralıq şeiri kim çıxıb yazıb? Doğrudan da, o yazını, texnikanın-filanın köməyi olmadan, körpünün yuxarı hissəsinə yazmaq çox müşkül işdi. Bu, indi də el-aləmə bir sirr olaraq qalır. Adamlar açılışdan dağılıb evlərinə gedəndə özləri ilə körpünün sevincindən çox, həmin iki misranı götürüb aparıblar:\nKeçmə Dəllək körpüsündən,\nQoy vursun poezd səni.\nƏslinə qalsa Dəllək Rəhim heç vaxt Səhnənin ürəyindən keçməmişdi. Səhnə Ağoşla bağrıbadaş idi. Hələ lap uşaqkən Novruz bayramında Ağoş həmişə Səhnəgilin evinə şal atardı. Həmin şalı da Səhnə rəngindən və zolağından tanıyar, sonra da anasının böyrünə qısılıb yavaşca deyərdi ki, sən Allah, ana, bu şala qırmızı yumurta bağla! Anası da dinməz-söyləməz Ağoşun şalına bir qırmızı yumurta qoyar, yanına da bir ovuc qozdan-fındıqdan əlavə edərdi. Səhərisi' gün Ağoş Səhnəni görəndə deyərdi ki, çox sağ ol, göndərdiyin qırmızı yumurta gəlib çatdı. Dəmiryol vağzalının rəisi olandan sonra ildə bir dəfə pulsuz bilet alıb qatarla Urusetin şəhərlərini gəzməyə çıxan Ağoşun Urusetdən alıb gətirdiyi və indi Səhnənin çiyninə saldığı şal da ucuna qırmızı yumurta bağlanan həmin şala çox oxşayırdı.\nAğoşla Səhnənin gizlənpaç oynayan çağlarında uşaqlar konfet kağızı yığıb kağız-kağız oynayardılar. Bu oyun onların başını o qədər qatardı ki, bəzən günortadan sonra quzu otarmağın vaxtı da yaddan çıxardı. Axşamüstü quzu otarmaqdan evə dönən uşaqlar ağlayıb-sızlayardılar ki, bəs mənə konfet verin. Elə ev tapılmazdı ki, orada konfet üstündə dava-dalaş düşməsin. Əslində uşaqları konfetin özündən çox kağızları maraqlandırardı. Həmin illər sanki Ablonun da bəxtinə təzə ulduz doğmuşdu. Qonşu kənddən Düyərliyə xırdavat gətirib satan Ablonun rəngbərəng şarları gözdən düşəndə, o da mallarının çeşidini yavaş-yavaş dəyişib konfet alverinə güc verdi.\nAblo elektriçka ilə İrəvana gedən adamlara pul verib tapşırardı ki, mənə cürbəcür konfetlər alıb gətirin. Sonra da evlərində həmin konfetləri kağızlarına görə beş-beş, on-on ayrıca yığdırar, ağappaq salafan kuloklara bükdürər və ayrıca qiymətlər qoyardı. Bir çətin iş var idi ki, Ablonun gözləri əməlli-başlı görmürdü. Amma ona «kor» deməyə də heç kəsin dili gəlmirdi. Ablonun əlindən yapışıb kəndbəkənd gəzdirən kiçik oğlu konfetlərin rəngini, şəklini sadalayar, o da hərəsinin əz qiymətini deyərdi.\nAblonun gözləri görməsə də, əlini qəpiyə sürtən kimi, onun neçə qəpiklik olduğunu göydə bilərdi. Ona təsadüfən kağız pul verərdilər. Çünki seçib gətirdiyi malların əksəriyyəti qəpik-quruşluq idi. Onun Düyərliyə gəldiyi günlərin birində Səhnə də bir abbası gətirib beş-on konfet almışdı. Bu həmin gün idi ki, Ablo ömründə birinci dəfə həvəsə gəlib Dəllək Rəhimə iydə ağacının altında üzünü qırxdırmışdı. Səhnə həmin konfetləri evə gətirib bir-bir açmış, konfetləri güllü çit parçanın içinə bükmüş, kağızlarını isə aparıb gizlicə Ağoşa vermişdi. Bu əhvalatdan xəbər tutan olmamışdı, hətta Səhnənin anası da bu barədə heç bir şey bilmirdi. İndi Ağoş haqq dünyasındaydı, bu dünyada isə ondan xəbərdar olan bir adam varıydısa, o da elə Səhnənin özüydü.\nSəhnənin Ağoşla gördüyü işlərdən biri də tut yığmaq əhvalatı idi. Zübeydəgilin yan-yana ucalan tut ağacları o qədər boy vermişdi ki, onların evlərinin damından da xeyli yuxarı qalxmışdı. Bu tutlardan hansının ki, budaqları damın üstünə əyilmişdi və damın üstündən ağappaq, şipşirin, barmaq boyda tutlara əl çatırdı, Zübeydə o budaqlardakı tutu vedrələrə özü yığar, sonra da elə damın üstünə sərib qurudardı. Qalan budaqların tutunu çırpmaqdan ötrü isə həmişə Ağoşla Səhnəni çağırardı.\nAğoş tut ağacının başına dırmaşardı. Dırmaşa-dırmaşa da baş barmaq boyda ağ tutlardan doyunca yeyərdi. Sonra tut dolu budaqları Zübeydəynən Səhnənin tutduğu palazın üstünə çırpardı. Xar tutlar yaz dolusu kimi palazın üstünə yağardı. Bir-ikisi də hərdən tappıldayıb düşərdi düz Səhnənin qoynuna. Səhnə də əl atıb qoynundakı tutları götürdükcə Ağoş yuxarıdan baxıb için-için ləzzət alardı.\nBelə günlərin birində Barama Nəcəf Zübeydənin başının üstünü kəsdirmişdi. Hay vurmuşdu ki, tez olun, alt budaqlardakı tutları çırpıb qurtarın! Qurdlar acından ölürlər. Bu gecə onlara tut yarpağı çatdırmasam, hamısı tələf olacaq. Beş-altı budaq kəsib aparsam kifayətdir. Bu gün-sabaha sarınıb qurtararlar.\nZübeydə də səsini atmışdı başına ki, bəs elə bu kənddə ancaq bizim tutları görübsən? İki-üç gündən bir dolana-dolana gəlib deyirsən ki, yarpaq olmasa, qurdlar qırılıb qurtaracaq. Cəhənnəmə qırılsınlar, gora qırılsınlar. Gedib Hacı Muradın qol yetməyən tut ağaclarının budaqlarından qırıb apara bilmirsən? Nə oldu, Hacı Muraddan üyüdürsən?\nBarama Nəcəf də cavab vermişdi ki, bəs Hacı Murad sizin kimi dinsiz-imansız deyil. Doşablıq tutunu götürüb qurtaran axşamı özü qırdırıb göndərir. Allah məni sizin kimi korazehnlərdən saxlasın. Məgər tut yarpağını qarnıma dürtürəm? Qurdlara verirəm də, axı onlar da Allahın heyvanıdır!\nZübeydə də yenə qıy vurmuşdu ki, bu gün qurdlara allahın heyvanı deyirsən, sabah baramanı kisə-kisə doldurub tədarükə verəcəksən, sonra da pulları alıb cibişdanına dolduracaqsan.\nBarama Nəcəflə Zübeydə dalaşa-dalaşa qalmışdılar. Ağoşla Səhnə üz qoymuşdular Hacı Muradın tayalarının yanına. Onlar da başqa uşaqlar kimi axşamın sərinində Hacı Muradın tayalarının yanında gizlənqaç oynamağı çox sevirdilər.\nİndi görün Ağoş hara, Dəllək Rəhim hara?!


11:14 9 Dekabr 2015\n- Rusiya ilə yaşanan təyyarə böhranı Türkiyəni təbii qaz və neft idxalatı sahəsində alternativ yollara müraciət etmək məcburiyyəti qarşısında qoyub. Prosesləri necə dəyərləndirirsiniz?\n- Vəziyyət son dərəcə ciddi olsa da, hökumətin guya atmaq istədiyi addımların ciddi tərəfi yoxdur. Təyyarə böhranından sonra hökumət deyir ki, indiyə qədər qazı Rusiyadan alırdım, ancaq bundan sonra 1-2 gündə Azərbaycandan və Qatardan alaram. Mən TANAP-ın Türkiyə üçün necə əvəzsiz bir layihə olduğunu bilən və o layihənin bir an əvvəl həyata keçməsi üçün hər cür dəstəyi verən adamam. Ancaq realist olmaq lazımdır. TANAP layihəsi vasitəsilə Azərbaycandan Türkiyəyə qaz 2018-2019-cu ildə veriləcək. Ona qədər biz Azərbaycandan ehtiyacımız olan hansı infrastruktur vasitəsilə qaz alacağıq? Və ya Qatarla maye qaz sazişi imzalandı. Sanki bir anda Rusiya qazımızı kəssə, biz Qatardan ehtiyacımız qədər maye qaz alıb anbarlarımıza doldura biləcəyik. Bu söhbətlərin heç bir ciddi əsası yoxdur. Rusiya bizə verdiyi qazı kəsərmi? Mən buna ehtimal vermirəm, ancaq 1,5 ay əvvəl mən durub desəydim ki, biz rus təyyarəsini vuracağıq və münasibətlərimiz bu qədər pisləşək, təbii ki, inanan olmazdı. Rusiya bizə verdiyi qazı kəsməsə də, bizə gələn boru xətlərinin bəzilərində təxribatlar olar və o şəkildə qazın nəqlində sıxıntı yaşanar. Mən burada ehtiyacımız olan illik, aylıq və ya həftəlik qaz miqdarını yox, gündəlik qaz miqdarını gündəmə gətirmək istəyirəm: lütfən, rəqəmlərə diqqət yetirin. Rusiyadan “Mavi axın” vasitəsilə bizə gündəlik 42 milyon kubmetr, digər xətdən isə 48 milyon kubmetr qaz gəlir. Azərbaycan bizə gündəlik 19 milyon, İran isə 29 milyon kubmetr qaz satır. Əlcəzair və Nigeriyadan gələn gündəlik maye qaz 22 milyon kubmetrdir. İzmirin Əliağa qəsəbəsində isə gündəlik 16 milyon kubmetr qaz istehsal edilir.\n- Bəs Türkiyənin gündəlik istifadə etdiyi təbii qazın miqdarı nə qədərdir?\n- Hal-hazırda biz gündəlik 195 milyon kubmetr təbii qaz idxal edib bunun 150 milyon kubmetrindən istifadə edirik. Qış gəldi, indi gündəlik tələbat təxminən 240 milyon kubmetr olacaq. Bunu idxal edib anbarlarda saxlamaq üçün lazımi infrastruktur yoxdur. Tutaq ki, indi maye qazı aldığımız Əlcəzair və Nigeriya bizə daha çox qaz satdı. Ancaq bizim bugünkündən artıq qaz idxal etmək üçün lazımi infrastrukturumuz yoxdur. Baş nazirin Azərbaycana getməsini həmişə təqdirlə qarşılayıram. Ancaq Rusiya indiki halda qazı kəssə, biz Azərbaycandan ümid etdiyimiz qazı ala bilməyəcəyik, reallıq bundan ibarətdir. Bunun üçün lazımi infrastruktur çalışmaları tamamlanmalıdır. Ərzurumdan bir nəfər dedi ki, təzək yandırarıq, idarəçilərimiz də onun dediyini təkrarladılar. Bunlar ciddi söhbətlər deyil. Sənaye müəssisələrini təzəklə işlədəcəksiniz? Rusiya bizə gündəlik 90 milyon kubmetr qaz verir, təsəvvür edin ki, bir anda qazı kəsdi. Gündəlik 105 milyon kubmetr qazımız olacaq. İqtisadiyyatımızın nə duruma düşəcəyini hesablayan varmı?\n- Qatarla imzalanmış maye qaz anlaşması barədə nə demək istərdiniz?\n- Bayaq da qeyd etdim ki, bizim maye qaz üçün anbarımızın həcmi 2,6 milyon kubmetrdir. Biz təbii qaz məsələsində 99% xaricə bağlı ölkəyik, bunun yarısından çoxu isə Rusiyadan idxal etdiyimiz qazdır. Qatarın maye qazını almaq barədə imzalanmış saziş populizmdən və daxili ictimaiyyətə təskinlik verməkdən başqa bir şey deyil. Qatar o qazı bizə pulsuz belə versə, bir neçə ay içində onu saxlamaq üçün anbarlar tikməyimiz mümkün deyil. Hələ o qazı ölkəmizə gətirəcək olan boru xətlərini demirəm. Mən illərdən bəri deyirdim ki, bir ölkənin enerji ehtiyacı başqa ölkəyə bu qədər bağlı ola bilməz. Təəssüf ki, Rusiya ilə imzalanmış təbii qaz sazişləri ölkəmizi tamamilə Rusiyadan asılı hala gətirib. Müxtəlif mənbələrdən təbii qaz idxal etmək sahəsində həmişə qardaş Azərbaycandan daha böyük miqdarda qaz almağın tərəfdarı olmuşam. TANAP layihəsi vaxtında işə düşsə, bizim xaricdən asılılığımız bir miqdar azalacaq. Qatar bizi çox sevirsə, Suriyadakı terrorçu qruplara pulsuz silah göndərmək yerinə, bizə pulsuz qaz versin. Polşa Qatardan qaz aldı, ancaq sonra min dəfə peşman oldu. Həm də Qatarın qazı başqa ölkələrə nisbətən bahalıdır. Ona görə də bu cür macəraların heç bir təməli yoxdur. Türkiyə öz ehtiyacı olan neftin 30%-ni İrandan, 32%-ni isə İraqdan alır. Ancaq hər iki ölkə ilə düşmən vəziyyətindədir. Rusiyadan bu qədər asılılıq olduğu halda bu qədər riskli addımlar atmağa nə ehtiyac vardı? Türkiyənin çox yüksək dərəcədə enerji asılılığından xilas olması üçün yubanmadan yeni infrastruktur investisiyaları yapması lazımdır. Türkiyəyə “təzək yandırmaqla” təsəlli verənlər bu qeyri-ciddiliyi bir tərəfə qoyub müxtəlif mənbələrdən təbii qaz və neft idxal edilə bilmək üçün lazımi infrastruktur yaratma işlərini sürətləndirməlidirlər.\nTürkiyəli enerji mütəxəssisi Təbii qaz sazişləri ölkəmizi tamamilə Rusiyadan asılı hala gətirib MÜSAHİBƏ


Sosial fəlsəfə Tarix fəlsəfəsi\n1. Tarix fəlsəfəsi\na) Tarix fəlsəfəsi anlayışı\n«Tarix fəlsəfəsi» anlayışını ilk dəfə elmi dövriyyəyə Volter gətirmişdir.Onun əsərlərindən biri «Tarix fəlsəfəsi» adlanır. Lakin bu heç də o demək deyildir ki, o, tarix fəlsəfəsinin banisidir. Çünki fəlsəfənin bu sahəsi Volterdən xeyli əvvəl yaranmışdır. Avropa fəlsəfə irsində bu sahədə ənənələrin mövcudluğu onun heç də Qədim Yunanıstanla əlaqədar olmasını sübut etmir. Müəyyən mənada antik fikir tarixi fəlsəfəsi refleksin fundamental predmeti kimi tanımırdı. Tarix sözü yunan mənşəli olmasına baxmayaraq ilk yunan tarixçiləri (filosofları da) bu sözü «tədqiqat», məlumat toplanması, keçmişdə və indi yaşayan adamların əməlləri haqqında hekayətlər kimi anlayırdılar. Tarix «çiy faktların» məcmusu və həmin faktların yenidən nəql edilməsi kimi göstərilirdi ki,burada heç bir elm yoxdur. Bu baxımdan tarix nəzəri tərtibata, bütöv bir bilgiyə çevrilə bilmir. Buradan məlum olur ki, indi başa düşdüyümüz mənada tarix fəlsəfəsi (əslində, tarixin özü də) qeyri– mümkündür. Sonralar, doğrudur yunan tarixçiləri tarixi ağlabatan bir formaya sala bilmişlər. Nəticədə dünya tarixi sxemini yaratmağı mümkün edən konsepsiyalar yaradıldı. Tarixi prosesi filosofluq etməyin əsas obyekti edən yeni dövr mütəfəkkirləri tarix fəlsəfəsinin yaradılması yolunda irəliyə doğru mühüm addımlar ata bildilər. Bu da əsasən italyan filosofu və tarixçisi c. Vikodan başlanır. Əlbəttə biz inkişaf etmiş ilk tarix konsepsiyalarından birinə– yunan tarixçisi Polibidə (b.er.əv. 2– ci əsr) rast gəlirik. Ümumiyyətlə, həmin dövr tarix konsepsiyalarında başlıca diqqət dövlət quruluşu və formalarına verilirdi. Sonra isə tarix fəlsəfəsinin Xristan, yeni dövr, maarifçi və XX əsr konsepsiyaları yaranıb inkişaf etdirilmişdir.\nb) İctimai ikişafın bəzi konsepsiyaları\nEtiraf etmək lazımdır ki, təkcə yüz il qabaq deyil, indinin özündə belə bəşəriyyətin bərqərar olması və inkişafı haqqında vahid fikir yaranmamışdır. Buna təəccüb etmək lazım deyildir. Çünki bəşər cəmiyyəti insan əqli tərəfindən dərk və izah edilməyən xeyli sirrə malikdir. Alimlərin fikrincə, bunun da başlıca səbəbi insan cəmiyyəti ilə məşğul olan elmlər– sosiologiya, siyasi iqtisad, tarix, demoqrafiya hələ çox təzədirlər, inandırıcı dəlil və nəticə üçün kifayət qədər material toplamamışlar.\nBirinci qrupa içtimai inkişafda bu və ya digər dərəcədə universal qanunauyğunluqların mövcudluğunu inkar edən və ümumiyyətlə, tarixdə hansısa mənanın olduğunu qəbul etməyən mütəfəkkirlər daxildir. Bu istiqamətin tanınmış nümayəndələrindən biri ingilis filosofu Karl Popperdir. O, 1943– 1944– cü illərdə çap etdirdiyi «Açıq cəmiyyət» əsərində tarixdə hansısa qanunauyğunluğun mövcudluğunu və ümumiyyətlə, bəşəriyyətin vahid tarixinin olduğunu rədd etmişdir. Onun fikrincə adamları bir nöqtədə birləşdirmək üçün alimlərin axtarış cəhdləri əbəs və əsassızdır. Çünki bunun üçün onların nə müvafiq şərtləri, nə əsasları, nə də zəruri faktları yoxdur. Popperin fikrincə, «bəşəriyyətin vahid tarixi yoxdur», bunun əvəzində çox saylı tarixlər vardır ki, bunlarda insan həyatının müxtəlif aspektlərini əks etdirir. Onların içərisində siyasi hakimiyyət tarixi də vardır. Popperə görə, cəmiyyətin tarixində nəinki heç bir tarixi qanunlar ola bilməz, o, həmçinin hər cür mənadan məhrumdur. Ümumiyyətlə, bəşəriyyət tarixində ən mühüm yer siyasi hakimiyyət tarixinə aiddir. Lakin siyasi hakimiyyət tarixi dünya tarixi deyildir. Çünki yuxarıda qeyd edildiyi kimi filosofun fikrincə real tarix kimi ümumi tarix mövcud deyildir. O, yalnız dünyada olan tarixlərin birisidir. Siyasi hakimiyyət tarixi Popperə görə, din tarixində, yaxud poeziyadan fərqli olaraq aşağıdakı şərtlərlə seçilir. Birincisi, hakimiyyət bizim hamımıza təsir etdiyi halda, poeziya yalnız az adamları əhatə edir. İkincisi, adamlar hakimiyyəti ilahiləşdirməyə meyllidir. Hakimiyyətin ilahiləşdirilməsini insanın qorxu hissi doğurmuşdur. Üçüncüsü, hakimiyyətə malik olan adamlar, bir qayda olaraq, ilahiləşdirmədən çox razı qalırlar. Bununla bərabər alim onu da qeyd edir ki, bəşəriyyətin bir sıra tarixləri imperatorların, generalların, diktatorların nəzarəti altında yazılmışdır.\nÖzündən əvvəlki bir çox sələfləri kimi, M.Veber də cəmiyyətin tarixinin başa düşülməsində dinə böyük əhəmiyyət verir. Məsələn, onun fikrincə kapitalizmin Qərb modelinin təzahüründə protestantizm mühüm rol oynamışdır. Doğrudan da protestantizm ruhu ilə kapitalizm cəhdləri arasında bir sıra eyniliklər müşahidə edilir. Real olaraq Veber bunu aşağıdakı kimi təsvir edir. Protestantizmə məxsus olan dünya duyumu ilə (askez, fərdilik, təşəbbüskarlıq) iqtisadi fəaliyyət arasında ümumi cəhət çoxdur. Lakin adamların iqtisadi şəraitdən dini etiqad sisteminin təzahürünü qeyd etməsinə baxmayaraq, M.Veber heç bir halda onlardan bu və ya digərinin rol və əhəmiyyətini mütləqləşdirmir. Əgər qısa şəkildə M.Veberin cəmiyyətin tarixinə dair baxışlarını ümumiləşdirsək, deməliyik ki, bəşəriyyətin yaratdığı cəmiyyət və onun tarixi rolu nədir?– sualına məntiqi cəhətdən arqumentləşdirilmiş və vahid cavab yoxdur. Bu suala müxtəlif məntiqli, fakt və arqumentli çoxlu cavablar vermək mümkündür.\nc) Tarixə sivilizasion baxışın mahiyyəti\nSosial hadisə və prosesləri hərtərəfli əhatə etmək iddiasında çıxış edən baxışlardan biri də ümumdünya tarixinə sivilizasion münasibətdir. Ən ümumi formada bu konsepsiyanın mahiyyəti budur ki, bəşər tarixi bir– birilə əlaqədar olmayan insan sivilizasiyalarının məcmusundan başqa bir şey deyildir. Həmin baxışın tərəfdarları içərisində məşhur alimlərdən O.Şpenqleri (1880– 1936) və A.Toynbini (1889– 1975) göstərmək olar.\nHələ keçən əsrdə həmin konsepsiyanı irəli sürüb müdafiə edənlərdən biri rus alimi N.Y.Danilevski (1822– 1885) olmuşdur. Danilevskiyə görə, tarixin təbii sistemi indiyə qədər olan inkişafın mədəni– tarixi tiplərini fərqləndirməklə özünü göstərir. Əslində bu tiplərin məcmusu bəşər tarixini təşkil edir. Xronoloji qaydada da aşağıdakı mədəni– tarixi tipləri fərqləndirmək lazımdır: 1. Misir, 2. Çin, 3. Assur– babil– finikiya, Haldey, yaxud qədim semit, 4. Hind, 5. İran, 6. Yəhudi, 7. Yunan, 8. Roma, 9. Yeni semit, yaxud Ərəbistan, 10. German– Roman tipləri. Buraya iki Amerika tipi– Meksika və Peru tipləri də (onlar zorla məhv edilmişdir) əlavə edilir. Bu mədəni– tarixi tipləri təmsil edən xalqlar bəşəriyyət tarixini birlikdə yaratmışlar. Onlardan hər biri müstəqil olaraq öz yolu ilə, mənəvi təbiətlərinin xüsusiyyətləri və həyatın xarici şəraitinin spesifikası ilə inkişaf etmişdir.\nGöstərilən tipləri iki qrupda birləşdirmək olar. Birinci qrupa öz tarixində müəyyən varisliyə malik olan və bununla da öz növbəsində bəşər tarixində böyük rol oynamış tarixi qrupları aid edə bilərik. Göstərilən irsi tiplərə Misir, Assur– babil– fikikiya, yunan, roma və german– roman, yaxud Avropa tipləri daxildir. İkinci qrupa tamamilə təcrid olunmuş, ayrılmış şəkildə mövcud olub, inkişaf edən Çin və Hind sivlizasiyaları daxildir. Əslində elə bu səbəblər ucbatından həmin sivlizasiyalar həm inkişaf sürəti, həm də keyfiyyətinə görə Avropa sivlizasiyasından fərqlənir.\nMədəni– tarixi tiplərin, yaxud sivlizasiyaların inkişafı üçün müəyyən şərtlər gözlənilməlidir. Həmin şərtlər tarixi inkişaf qanunları adlandırılır. Onlara Danilevski aşağıdakıları aid edir: 1) qəbilə və ya xalqlar ailəsinin bir– biri ilə ünsiyyətə girməsi üçün bir, yaxud bir neçə dilin mövcud olması; 2) azad və təbii inkişaf üçün şərait yaradan siyasi müstəqilliyin olması; 3) hər bir mədəni– tarixi tipin orjinallığı; 4) hər bir mədəni– tarixi tipə xas olan sivlizasiya müstəqillikdən, yaxud da bərabər əsaslı federasiya hüquqlarından istifadə edirsə, daha da inkişaf edir; 5) mədəni– tarixi tipin inkişafı çox vaxt çoxillik bir məhsullu bitkiyə bənzədilir ki, onun da artıq vaxtı qeyri– müəyyən müddətə ölçülür; lakin çiçəklənmə və məhsulvermə dövrü nisbətən qısadır və onun həyati qüvvəsini birdəfəlik tükəndirir. Sonrakı sivilizasion yanaşmalar yeni məzmunla zənginləşdirilsə də, Danilevski tərəfindən formula edilmiş əsaslar dəyişməz qalmışdır. Şpenqlerdə bu, bir– birindən asılı olmayan mədəniyyətlər kimi verilir ki, onlar da dövlət qurumlarının əsasında mümkündür. Onun fikrincə, vahid dünya mədəniyyəti yoxdur və ola bilməz. Alman filosofu cəmi 8 mədəniyyəti: Misir, Hind, babil, Çin, apollon (yunan– roma), magik (bizans– ərəb), faust (Qərbi Avropa) və maya mədəniyyətini sadalayır. Rus– Sibir mədəniyyətinin formalaşmasının yaxınlaşdığı qeyd edilir. Hər bir mədəniyyətin yaşı onun daxili həyat silsiləsindən– dövründən asılıdır və təxminən min ili əhatə edir. Öz dövrünü tamamlayan mədəniyyət ölür və sivilizasiya vəziyyətinə keçir. Mədəniyyətin sivlizasiyadan prinsipial fərqi odur ki, sivilizasiya ruhsuz intellekt, ölü «boylu» (ölçü mənasında) olduğu halda, mədəniyyət həyatdır, yaradıcı fəaliyyətdir və inkişafdır. A.Toynbidə sivilizasion yanaşma bəşəriyyətin ictimai– tarixi inkişafının lokal sivlizasiyalarının dövranı ruhunda başa düşülməsi kimi təzahür etmişdir. Sələflərinin ardınca gedərək Toynbi bəşəriyyətin vahid tarixinin mövcudluğunu inkar edir və bir– birilə əlaqədar olmayan ayrı– ayrı sivilizasiyaların mövcudluğunu etiraf edir. Əvvəlcə O, 21 sivlizasiyanı sayır, sonra isə onları 13– ə endirir. Yəni ikinci dərəcəli sivilizasiyaları nəzərə almır. İndiyə qədər mövcud olan və indi də öz mövcudluğunu saxlayan sivilizasiyalar özünün kəmiyyət və dəyər parametrlərinə görə mahiyyətcə ekvivalent və eyni əhəmiyyətlidir. Onların hər biri eyni inkişaf dövrünü– əmələgəlmə, yüksəlmə, dağılma mərhələlərini keçirir. Sonra isə onun məhv olması başlanır. Öz mahiyyətinə görə identik olan və bütün sivilizasiyalarda baş verən sosial və digər proseslər ictimai inkişafın bəzi empirik qanunlarını formalaşdırmağa imkan verir ki, bunun da əsasında onun gedişini dərk və proqnozlaşdırmaq mümkündür. Məsələn, Toynbinin fikrincə, ictimai inkişafın hərəkətverici qüvvəsi rolunda «yaradıcı azlıq», yaxud «düşünən elita» çıxış edir ki, onlar da əhalinin yaradıcı orijinal fəaliyyətdə ətalətli, qabiliyyətsiz hissəsinə mühüm təsir göstərir. Onlar qərarlarını bəzən inandırmaq yolu ilə, bəzən də zor gücünə həyata keçirirlər. Sivilizasiyanın inkişafı və çiçəklənməsi birbaşa «yaradıcı azlığ»ın qabiliyyətindən asılıdır. Bu da, öz növbəsində, ətalətli çoxluq üçün nümunə rolunu oynayır, intellektual, mənəvi və inzibati avtoriteti ilə yerdə qalanları öz arxasınca apara bilər. Əgər «elita» tarixi inkişafın gedişinin irəli sürdüyü növbəti sosial– iqtisadi problemi optimal yolla həll etmək qabliyyətinə malik deyildirsə, o, «yaradıcı azlıq»dan hamilik edən azlığa çevrilir və öz qərarlarını inandırmaq yolu ilə deyil, zor gücünə həyata keçirir. Bu situasiya sivilizasiyanın əsaslarını zəiflədir və son nəticədə onun məhvinə səbəb olur. A.Toynbiyə görə XX əsrdə cəmi beş əsas sivilizasiya– Çin, Hind, islam, rus və Qərb sivilizasiyaları öz varlığını qoruyub saxlaya bilmişdir.


bp Abşeron geoloji-kəşfiyyat layihəsində 25% payını "Lukoil"-a satdı - 29.09.2021, Sputnik Azərbaycan\nbp Abşeron geoloji-kəşfiyyat layihəsində 25% payını "Lukoil"-a satdı\nSövdələşmə bitdikdən sonra AYDH sazişində iştirak payları belə olacaq: SOCAR-ın Ortaq Neft Şirkəti – 50%, bp – 25% və "LUKOYL" – 25%. 29.09.2021, Sputnik Azərbaycan\nBAKI, 29 sentyabr — Sputnik. bp Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda yerləşən "Abşeron Yarımadasının Dayazsulu Hissəsi (AYDH) geoloji-kəşfiyyat layihə"sindəki iştirak payının 25%-ni "Lukoil" şirkətinə satmağı razılaşdırıb. Bu barədə Sputnik Azərbaycan-a "BP-Azerbaijan" şirkətindən məlumat verilib.Bildirilir ki, alqı-satqı əməliyyatı tamamlandıqdan sonra bp-nin AYDH layihəsində 25% iştirak payı olacaq. bp həmçinin geoloji-kəşfiyyat dövründə AYDH hasilatın pay bölgüsü haqqında sazişinin (HPBS) operatoru olaraq qalacaq. Sövdələşmə bitdikdən sonra AYDH sazişində iştirak payları belə olacaq: SOCAR-ın Ortaq Neft Şirkəti – 50%, bp – 25% və "LUKOYL" – 25%.Bu sövdələşmənin Azərbaycan hökuməti tərəfindən təsdiq olunduqdan sonra 2021-ci il 1 iyul tarixindən qüvvəyə minməklə bu ilin dördüncü rübündə başa çatacağı gözlənilir.bp-nin Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə üzrə regional prezidenti Qəri Counz qeyd edib: "Biz "Lukoil" şirkətinin AYDH layihəsi tərəfdaşlığına qoşulmasından çox məmnunuq. Bu, bizim "Şahdəniz" layihəsindəki uğurlu əməkdaşlığımızın davamı olacaq. Əgər uğurlu olarsa, həm Azərbaycana, həm də bizim tərəfdaşlığımıza dəyərlər gətirəcək bu layihənin geoloji-kəşfiyyat proqramını "Lukoil" və SOCAR-la yaxından işləyərək həyata keçirəcəyik".Vahid Ələkbərov, "Lukoil" şirkətinin prezidenti bildirib: ""Lukoil"un bp və SOCAR-ın layihəsinə qoşulması Rusiya və Azərbaycanın enerji sahəsində beynəlxalq əməklaşlığın inkişafı ilə bağlı milli maraqlarına uyğundur. İnanıram ki, tərəfdaşların topladığı bütün elmi və texniki ehtiyatlar Abşeron yarımadasının dayaz sularındakı bu perspektiv sahənin işlənməsinə təkan verəcək".Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda yerləşən AYDH dəniz blokunun birgə kəşfiyyatı və işlənməsi üçün HPBS bp və SOCAR arasında 2014-cü ilin dekabr ayında Bakıda imzalanıb və 2015-ci ildə Milli Məclis tərəfindən ratifikasiya olunub. AYDH dəniz blokunun Şimal Xali sahəsində ilk kəşfiyyat quyusunun qazılmasına 16 avqust tarixində başlanıb və qazma işlərinin 2021-ci ilin 4-cü rübündə tamamlanacağı gözlənilir. Quyunun ümumi dərinliyinin 2 424 metrə çatacağı planlaşdırılır. Bundan sonra quyudan əldə edilmiş məlumat analiz ediləcək və göstəricilər uğurlu olarsa, nəticələrin təsdiqlənməsi üçün qiymətləndirmə proqramı həyata keçirilə bilər.AYDH kontrakt sahəsi Xəzər hövzəsinin hüdudları boyunca Abşeron yarımadasının cənubuna doğru uzanır. Bu ərazidə suyun dərinliyi 40 metrədək dəyişir və potensial məhsuldar layların dərinliyi 2000-5000 metr arasındadır.Müqavilə sahəsində 2016-cı ildə 3D (üçölçülü) seysmik tədqiqat proqramı həyata keçirilib.Kontrakt sahəsindən əldə edilmiş üçölçülü məlumatların emalı və interpretasiyası tamamlandıqdan sonra 2017-ci ildə bp tərəfindən SOCAR-a üç perspektiv sahə ilə (Şimal Xali, Bibiheybət Şərq və Qarabatdaq) əlaqədar Perspektivlik haqqında Bildiriş təqdim edilib. Bu sahələrin hər birində bir kəşfiyyat quyusunun qazılması planlaşdırılır.AYDH sahəsindəki ilk quyu üzrə Ətraf Mühitə və Sosial-iqtisadi Sahəyə Təsirin Qiymətləndirilməsi (ƏMSSTQ) sənədi 2020-ci ilin avqust ayında ictimaiyyətə açıqlanıb və sənədin müzakirəsi bitdikdən sonra 2021-ci ilin yanvar ayında hökumət tərəfindən təsdiqlənib. Bununla da 2021-ci ildə qazma işlərinə başlanmasına icazə verilib.\nbp, socar, "lukoyl" şirkəti\n17:05 29.09.2021 (Yenilənib: 18:10 29.09.2021)\n© © Lance King / Getty Images / AFPBP şirkətinin loqosu, arxiv şəkli\n© © Lance King / Getty Images / AFP\nSövdələşmə bitdikdən sonra AYDH sazişində iştirak payları belə olacaq: SOCAR-ın Ortaq Neft Şirkəti – 50%, bp – 25% və "LUKOYL" – 25%.\nBAKI, 29 sentyabr — Sputnik. bp Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda yerləşən "Abşeron Yarımadasının Dayazsulu Hissəsi (AYDH) geoloji-kəşfiyyat layihə"sindəki iştirak payının 25%-ni "Lukoil" şirkətinə satmağı razılaşdırıb. Bu barədə Sputnik Azərbaycan-a "BP-Azerbaijan" şirkətindən məlumat verilib.\nBildirilir ki, alqı-satqı əməliyyatı tamamlandıqdan sonra bp-nin AYDH layihəsində 25% iştirak payı olacaq. bp həmçinin geoloji-kəşfiyyat dövründə AYDH hasilatın pay bölgüsü haqqında sazişinin (HPBS) operatoru olaraq qalacaq. Sövdələşmə bitdikdən sonra AYDH sazişində iştirak payları belə olacaq: SOCAR-ın Ortaq Neft Şirkəti – 50%, bp – 25% və "LUKOYL" – 25%.\nbp-nin Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə üzrə regional prezidenti Qəri Counz qeyd edib: "Biz "Lukoil" şirkətinin AYDH layihəsi tərəfdaşlığına qoşulmasından çox məmnunuq. Bu, bizim "Şahdəniz" layihəsindəki uğurlu əməkdaşlığımızın davamı olacaq. Əgər uğurlu olarsa, həm Azərbaycana, həm də bizim tərəfdaşlığımıza dəyərlər gətirəcək bu layihənin geoloji-kəşfiyyat proqramını "Lukoil" və SOCAR-la yaxından işləyərək həyata keçirəcəyik".\nVahid Ələkbərov, "Lukoil" şirkətinin prezidenti bildirib: ""Lukoil"un bp və SOCAR-ın layihəsinə qoşulması Rusiya və Azərbaycanın enerji sahəsində beynəlxalq əməklaşlığın inkişafı ilə bağlı milli maraqlarına uyğundur. İnanıram ki, tərəfdaşların topladığı bütün elmi və texniki ehtiyatlar Abşeron yarımadasının dayaz sularındakı bu perspektiv sahənin işlənməsinə təkan verəcək".\nXəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda yerləşən AYDH dəniz blokunun birgə kəşfiyyatı və işlənməsi üçün HPBS bp və SOCAR arasında 2014-cü ilin dekabr ayında Bakıda imzalanıb və 2015-ci ildə Milli Məclis tərəfindən ratifikasiya olunub. AYDH dəniz blokunun Şimal Xali sahəsində ilk kəşfiyyat quyusunun qazılmasına 16 avqust tarixində başlanıb və qazma işlərinin 2021-ci ilin 4-cü rübündə tamamlanacağı gözlənilir.\nQuyunun ümumi dərinliyinin 2 424 metrə çatacağı planlaşdırılır. Bundan sonra quyudan əldə edilmiş məlumat analiz ediləcək və göstəricilər uğurlu olarsa, nəticələrin təsdiqlənməsi üçün qiymətləndirmə proqramı həyata keçirilə bilər.


Mariana Vasileva: 2019-cu ildə Bakıda bədii gimnastika üzrə üç böyük yarış təşkil ediləcək - Trend.Az\nMariana Vasileva: 2019-cu ildə Bakıda bədii gimnastika üzrə üç böyük yarış təşkil ediləcək\nCəmiyyət Materials 2 Mart 2019 20:56\nBu il Bakıda bədii gimnastika üzrə üç böyük yarış təşkil olunacaq – Dünya Kuboku, Avropa və Dünya Çempionatları.\nBunu Trend-ə Milli Gimnastika Arenasında mayın 16-19-da Bakıda baş tutacaq bədii gimnastika üzrə Avropa Çempionatının püşkatma mərasimindən sonra bədii gimnastika üzrə Azərbaycan milli komandasının baş məşqçisi Mariana Vasileva deyib.\nM.Vasileva bildirib: “Gimnastlarımızın hansı nömrə altında iştirak etdiklərinin əhəmiyyəti yoxdur, ən əsası komandanın necə çıxış edəcəyi və hansı nəticəni göstərəcəyidir”.\nBaş məşqçi qeyd edib ki, doğma ölkədə keçirilən yarışlarda çıxış etmək hər zaman çətindir: “Evdə çıxış etmək hər zaman çətindir. Bu ən yaxşı çıxışı göstərmək istəyi ilə bağldır. Əlbəttə, bütün çıxış etdiyimiz yarışlarda yüksək nəticə əldə etmək istəyirik, ancaq Azərbaycanda keçirilən yarışlarda hər zaman dövlət bayrağını yüksəltmək və himni eşitmək istəyirsən”.\nBədii gimnastika üzrə gələcək yarışlardan danışan baş məşqçi deyib ki, hər bir başlanğıc böyük əhəmiyyət daşıyır: “Bizimçün hər bir yarış çox vacibdir. Bu Olimpiya Oyunlarında çıxışımıza hazırlıqdır. Biz iştirak edəcəyimizə çox inanırıq”.\nBakıda keçiriləcək bədii gimnastika üzrə Avropa Çempionatına hazırlıqdan danışan Vasileva iki gün ərzində Avropa Gimnastika İttifaqının (UEG) nümayəndələrinin Azərbaycan Gimnastika Federasiyasının yerli təşkilat komitəsi ilə görüşlər keçirdiklərini və yarışa hazırlıq barədə məsələlərin müzakirə olunduğunu bilirib.\nBaş məşqçinin sözlərinə görə, Bakıda Avropa Çempionatında Azərbaycanı təmsil edəcək gimnastların adları məlum deyil: “Hal-hazırda fərdi proqramda çıxış edəcək seniorlar arasında 7 namizədimiz var. Onların arasında 4 gimnast daha təcrübəlidir. Ancaq mən bütün gimnastlarımızı müxtəlif startlara göndərirəm, onları dəyişdirirəm”.\nBaş məşqçi həmçinin deyib ki, Bakıda Avropa Çempionatında qrupp hərəkətlərində yuniorlar ilk dəfə iki proqramla çıxış edəcəklər – onlar 5 halqa və 5 lentlə hərəkətləri yerinə yetirəcəklər.\nGələcək planlarda danışan Vasileva deyib ki, martın sonunda azərbaycanlı gimnastlar Fransada Qran-Pridə iştirak edəcəklər: “Martın 8-də biz İtaliyaya matç görüşlərinə yollanırıq. İtaliyada hər il sezondan öncə bu cür görüşlər təşkil olunur və biz ilk dəfə olaraq bu görüşlərə dəvət almışıq”.


Mədəniyyət komitəsi bəzi qanun layihələrini Milli Məclisə tövsiyyə edib - modern.az\n13 Noyabr 2009, 17:35 | MƏDƏNİYYƏT\nMədəniyyət komitəsi bəzi qanun layihələrini Milli Məclisə tövsiyyə edib\nNoyabrın 13-də Milli Məclisin mədəniyyət komitəsinin iclası keçirilib.\nModern.az xəbər verir ki, əvvəlcə “Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsi”ndə, “Azərbaycan folkloru nümunələrinin hüquqi qorunması haqqında” və “Məlumat toplularının hüquqi qorunması haqqında” qanunlarda dəyişiklilərin edilməsi barədə layihələr müzakirə edilib.\nKomitənin sədri Nizami Cəfərov deyib ki, qanun layihələrində yazılı ədəbiyyatda, misiqidə müəllif hüquqlarının daha ciddi qorunmasını tələb edən müddəalar yer alıb.\n”Mədəni üzünüifadə müxtəlifliyinin qorunması və təşviqi haqqında” Konvensiyanın təsdiq edilməsi barədə qanun layihəsinin müzakirəsində qeyd edilib ki, bu sənəd 2005-ci ildə Fransada qəbul edilib və YUNESKO səviyyəsində həyata keçirilir.\nSonra “Avropanın memarlıq irsinin qorunmasına dair” Konvensiyanın təsdiq edilməsi haqqında qanun layihəsinə baxılıb. Bildirilib ki, bu konvensiyanın tələblərinə görə Dağlıq Qarabağın işğalından sonra orada olan tarixi-memarlıq abidələrinin qorunmasına Ermənistan tərəfi məsuliyyət daşıyır.\nQanun layihələri komitə tərəfindən təsdiqlənib və parlamentin plenar iclasında müzakirəyə çıxarılması tövsiyyə olunub.


UCUZ RUS NEFTİNDƏN İMTİNA ETMƏYİN VAXTI ÇATIB?\nPolşanın “Rzeczpospolita” nəşrinin iqtisadi icmalçısı İvona Truseviç (Iwona Trusewicz) yazır: “Bir həftə əvvəl bütün Avropanın əldə etdiyi ucuz, əlçatan Rusiya neftindən imtina etməyin ağılsızlıq addım olduğunu yazanda haqlı olmamışam. Həyat məni fikirlərimi yenidən nəzərdən keçirməyə məcbur etdi”.\nMüəllif davamında qeyd edir: “Ötən həftə “Dostluq” neft kəmərinin başına gələnlər mənim kimi skeptiklərə tədarük, o cümlədən xam mal mənbələrinin diverfikasiyasının nə qədər böyük əhəmiyyət kəsb etdiyini göstərən danılmaz sübut olub. İstənilən an və istənilən səbəbdən dolayı Polşaya neft idxalı dayandırıla bilər. Bu səbəblərdən biri kimi rus neftini alan ölkələrdə neft emalı müəssisələrinin avadanlığının fəaliyyətini poza bilən maddələrin çoxluq təşkil etməsini göstərmək olar”.\nNəşr xatırladır ki, Moskva neftin qəsdən çirklədildiyini bildirib və sərt tədbirlərə əl atacağına söz verib. Lakin sabotaj tezisi elə də inandırıcı görünmür: kim və hansı məqsədlə ixraca gedən xam mala üzvi xlor birləşmələri əlavə edə bilər?\nBu, tranzit dərəcələrini birdən-birə 23% qaldırmaq istəyən Belarusu cəzalandırmaq cəhdi olub? Olubsa, Kremlin bunda əli var, çünki Minsklə münasibətlər sırf Moskvanın səlahiyyətində olan sahədir. Bəlkə məqsəd Belarusun çirklənmə faktını nə qədər tez müəyyənləşdirə bilməsini yoxlamaq olub? Həmçinin öyrənmək istəyiblər ki, Belarus belə bir halı təyin etdikdən sonra nefti Polşa, Almaniya, Çexiya və Ukraynaya nəql edəcəkmi? Həmin ölkələrin neft emalı zavodları problemlə üzləşib, bütün bunlarda Belarusu günahlandıracaqmı? Belə olduğu təqdirdə də, Kremlin işdə əli olduğu görünür. Həqiqətə ən çox uyğun olan üçüncü variant qalır: həmişəki səhlənkarlıq. Başdansovdu iş kimi bu da Rusiyada geniş yayılmış haldır. Çox güman, yoxlama işlərini həyata keçirən orqanların səhlənkarlığı ucbatından partiyalardan birinə bu qədər üzvi xlor birləşməsi düşüb, bu da bütün ixracı təhlükə altına qoyub.\nBu məsələdə cavabdan çox sual var. “Cinayətkarın” və ya günah keçisinin axtarışı davam edir və hadisə çox güman, onun ictimai ifşası ilə başa çatacaq. Ola bilsin, ictimaiyyət həqiqəti heç vaxt öyrənməyəcək. Ancaq Rusiyanın bütün müştəriləri üçün bir nəticə çıxır: bu cür hadisələrdən zərər çəkməmək üçün tədarük mənbələrini genişlətmək lazımdır. Bu yaxınlarda nəşrdə işıq üzü görən məlumata əsasən, hazırda Polşanın neft emalı müəssisələri xam malın 76%-dən çoxunu Rusiyadan alır. Ona görə onların məşğul olmağa işi var.


Sayın Mikayıl Oytanın Zəngilan və 20-dən artıq kəndin erməni işğalından azad olunması münasibəti təbrik mesajı-Şəkil – GADTB\nOktyabr 20, 2020\t244 Baxış\nGADTB-nin Mətbuat Mərkəzinə daxil olan məlumata görə, Güney Azərbaycan Demokratik Türk Birliyi (GADTB) Beynəlxalq Əlaqələr Departamentinin sədri sayın Mikayıl Oyta bu gün müzəffər Azərbaycan ordusunun Azərbaycanın Ermənistanın işğalında olan Zəngilan şəhəri və 20-dən artıq Azərbaycan kəndini azad etməsi münasibəti Azərbaycan türk millətini təbrik edib.\nZƏNGİLANIN AZADLIĞI MÜBARƏK OLSUN\nBu gun 55 milyonluq Azərbaycan millətimizin ən qürurverici günüdür! Qəhrəman ordumuzun daha bir zəfəri – Zəngilanın azad olunması münasibətilə Ali Baş Kamandan, Prezidentimiz cənab İlham Əliyev başda olmaqla millətimizi və bütün Azərbaycansevənləri və millətimizin mənafeyini müdafiə edənləri ürəkdən təbrik edirəm. Qoy işğal olunmuş topraqlarımızın ən son qarışı da cinayətkar, terrorist, xain Ermənistan silahli qüvvələrindən təmizlənsin və bu uşaq qatilləri məhv edilsin.\nBu qələbə bir daha açıq mesaj olsun ki, Azərbaycan topraqlarına və onun şərəfli, qeyrətli, böyuk mədəniyyətə sahib olan millətinə əyri baxan hər kəs qəhrəman Azərbaycan ordusunun əli ilə məhv olacaq. Böyuk Azərbaycan milləti tarixi yaradan ve yazan millətdir. Dostlarımıza salam, duşmənlərimizə qəhr olun deyirik. Var olsun uca dövlətimiz, qəhrəman ordumuz, şanlı bayrağımız!\n55 Milyonluq Azərbaycan Millətinə eşq olsun\nGüney Azərbaycan Demokratik Türk Birliyi ( GADTB )\nUluslararasi İlişgilər Departamentin Sədri\nÖncəki GADTB başqanı Əjdər Tağızadənin Zəngilan şəhəri və 20-dən artıq kəndin azad edilməsi münasibətilə təbrik mesajı\nSonrakı Erməni təcavüzünü pislədiyinə görə Xamenei rejimi azərbaycanlı fəal Rza Zareini həbs edib


Luiş Fiqu Türkiyə - Uels oyununda\nLüksemburq milli komandası - Azərbaycan milli komandası\nXorvatiya U-21 - Azərbaycan U-21\nMoldova milli komandası - Azərbaycan milli komandası\nMoldova U-19 - Azərbaycan U-19\nNews / İntizam Komitəsinin qərarları\nHamısı AFFA A Milli Avropa Liqası Hakimlər UEFA Avro-2020 Turnir Kütləvilik Liqalar Reytinq Premyer Liqa FİFA\nİntizam Komitəsinin qərarları\nİntizam Komitəsi\tDərc olundu: 06.10.2020 Çap\n02.10.2020-ci ildə Premyer Liqanın V turunun “Sabah” – “Keşlə” oyununda “Keşlə” klubunun 4 futbolçusu sarı vərəqə ilə cəzalandırıldığı üçün klub 800 manat cərimə olunur. (maddə 39)\n03.10.2020-ci ildə Premyer Liqanın V turunun “Qəbələ” – “Sumqayıt” oyununda “Qəbələ” klubunun 5 futbolçusu sarı vərəqə ilə cəzalandırıldığı üçün klub 800 manat cərimə olunur. (maddə 39)\n03.10.2020-ci ildə Premyer Liqanın V turunun “Zirə” – “Neftçi” oyununda “Zirə” klubu stadiona gələrkən gecikdiyi üçün klub 800 manat cərimə olunur. (maddə 54)\n03.10.2020-ci ildə Premyer Liqanın V turunun “Zirə” – “Neftçi” oyununda “Zirə” klubunun 4 futbolçusu sarı vərəqə ilə cəzalandırıldığı üçün klub 800 manat cərimə olunur. (maddə 39)\n03.10.2020-ci ildə Premyer Liqanın V turunun “Zirə” – “Neftçi” oyununda ehtiyat qapı standartlara uyğun olmadığı üçün meydan sahibi klub 800 manat cərimələnir. (maddə 60)\n01.10.2020-ci ildə I Divizionun I turunun “Keşlə-2” – “Kəpəz” oyununda “Keşlə-2” klubunun 4 futbolçusu sarı vərəqə ilə cəzalandırıldığı üçün klub 80 manat cərimə olunur. (maddə 39)\n01.10.2020-ci ildə I Divizionun I turunun “Keşlə-2” – “Kəpəz” oyununda “Keşlə-2” klubunun 37 nömrəli futbolçusu Fərid Nadirov qeyri-idman hərəkətinə görə ikinci sarı vərəqə ilə meydandan kənarlaşdırıldığı üçün 1 oyun cəzalanır klub 20 manat cərimə olunur. (maddə 47)\n01.10.2020-ci ildə I Divizionun I turunun “Keşlə-2” – “Kəpəz” oyununda oyunun 46-cı dəqiqəsində “Keşlə-2” klubunun 78 nömrəli oyunçusunun yerinə protokolda adı qeyd olunmayan 54 nömrəli oyunçu meydana daxil olduğu üçün hesab olduğu kimi qalaraq “Keşlə-2” klubuna texniki məğlubiyyət verilir və klub 400 manat cərimələnir. (maddə 50)\n01.10.2020-ci ildə I Divizionun I turunun “Sumqayıt-2” – “Qarabağ-2” oyununda “Sumqayıt-2” klubunun 4 futbolçusu sarı vərəqə ilə cəzalandırıldığı üçün klub 80 manat cərimə olunur. (maddə 39)\n01.10.2020-ci ildə I Divizionun I turunun “Sumqayıt-2” – “Qarabağ-2” oyununda “Qarabağ-2” klubunun 4 futbolçusu sarı vərəqə ilə cəzalandırıldığı üçün klub 80 manat cərimə olunur. (maddə 39)\n01.10.2020-ci ildə I Divizionun I turunun “Sumqayıt-2” – “Qarabağ-2” oyununda “Sumqayıt-2” klubunun 19 nömrəli futbolçusu Nurlan Quliyev qeyri-idman hərəkətinə görə ikinci sarı vərəqə ilə meydandan kənarlaşdırıldığı üçün 1 oyun cəzalanır klub 20 manat cərimə olunur. (maddə 47)\n01.10.2020-ci ildə I Divizionun I turunun “Sumqayıt-2” – “Qarabağ-2” oyununda oyun öncəsi polis nümayəndəsi təyin olunan vaxtda iclasda iştirak etmədiyi üçün meydan sahibi klub 40 manat cərimə olunur. (maddə 62)\n01.10.2020-ci ildə I Divizionun I turunun “Sumqayıt-2” – “Qarabağ-2” oyununda topdaşıyan və xərəkdaşıyan şəxslərin yaş həddi pozulduğu üçün meydan sahibi klub 80 manat cərimələnir. (maddə 64)\n01.10.2020-ci ildə I Divizionun I turunun “Neftçi-2” – “Sabah-2” oyununda “Sabah-2” klubunun 5 futbolçusu sarı vərəqə ilə cəzalandırıldığı üçün klub 80 manat cərimə olunur. (maddə 39)\n01.10.2020-ci ildə I Divizionun I turunun “Neftçi-2” – “Sabah-2” oyununda “Sabah-2” klubunun 60 nömrəli futbolçusu Abbas Ağazadə qeyri-idman hərəkətinə görə ikinci sarı vərəqə ilə meydandan kənarlaşdırıldığı üçün 1 oyun cəzalanır klub 20 manat cərimə olunur. (maddə 47)\n02.10.2020-ci ildə I Divizionun I turunun “Qaradağ Lökbatan” – MOİK oyununda topdaşıyan və xərəkdaşıyan şəxslərin yaş həddi pozulduğu üçün meydan sahibi klub 80 manat cərimələnir. (maddə 64)\n02.10.2020-ci ildə I Divizionun I turunun “Qaradağ Lökbatan” – MOİK oyununda “Qaradağ Lökbatan” komandasının “A” buraxılış vəsiqələri olmadığı üçün klub 80 manat cərimələnir. (maddə 61)\n02.10.2020-ci ildə I Divizionun I turunun “Zaqatala” – “Turan Tovuz” oyununda “Zaqatala” klubunun 28 nömrəli futbolçusu Rüstəm Nuruyev qeyri-idman hərəkətinə görə ikinci sarı vərəqə ilə meydandan kənarlaşdırıldığı üçün 1 oyun cəzalanır klub 20 manat cərimə olunur. (maddə 47)\n02.10.2020-ci ildə I Divizionun I turunun “Zaqatala” – “Turan Tovuz” oyununda “Turan Tovuz” klubunun 9 nömrəli futbolçusu Vidadi Cəfərov qeyri-idman hərəkətinə görə ikinci sarı vərəqə ilə meydandan kənarlaşdırıldığı üçün 1 oyun cəzalanır klub 20 manat cərimə olunur. (maddə 47)\n02.10.2020-ci ildə I Divizionun I turunun “Zaqatala” – “Turan Tovuz” oyununda “Turan Tovuz” klubunun 20 nömrəli futbolçusu Elmir Tağıyev qeyri-idman hərəkətinə görə ikinci sarı vərəqə ilə meydandan kənarlaşdırıldığı üçün 1 oyun cəzalanır klub 20 manat cərimə olunur. (maddə 47)\n02.10.2020-ci ildə I Divizionun I turunun “Zaqatala” – “Turan Tovuz” oyununda topdaşıyan və xərəkdaşıyan şəxslər vaxtında təmin olunmadığı üçün meydan sahibi klub 80 manat cərimələnir. (maddə 64)\nGələcək Oyunlar 2021-09-01 20:45\nLüksemburq milli komandası - Azərbaycan milli komandası 2021-09-02 00:00\nXorvatiya U-21 - Azərbaycan U-21 2021-09-04 18:00\nİrlandiya milli komandası - Azərbaycan milli komandası 2021-09-07 00:00\nAvstriya U-21 - Azərbaycan U-21 2021-09-07 18:00\nAzərbaycan milli komandası - Portuqaliya milli komandası\nMilli Komandalar Çimərlik Azərbaycan (Çimərlik millisi) Futzal Azərbaycan milli komandası (Futzal) Azərbaycan U-19 (Futzal) Kişilər Azərbaycan milli komandası Azərbaycan U-21 Azərbaycan U-19 Azərbaycan U-18 Azərbaycan U-17 Qadınlar Azərbaycan milli komandası (Qadınlar) Azərbaycan U-19 (Qızlar) Azərbaycan U-17 (Qızlar) İctimaiyyət Könüllülər Məşqçilər Hakimlər


REAL FM radiosu əsas yayıma çıxıb | İnter Press\nREAL FM radiosu əsas yayıma çıxıb\nBu gündən etibarən REAL FM radiosu əsas yayıma çıxıb.\nİnterpress.az xəbər verir ki, bunu REAL FM radiosunun direktoru Kəmalə Onur bildirib.\nOnun sözlərinə görə, dinləyiciləri ölkədə və dünyada baş verənlərlə bağlı operativ şəkildə məlumatlandırmağı qarşısına məqsəd qoymuş REAL FM-in yayımının əsas hissəsini xəbərlər təşkil edir:\n“Radio səhər efirinə ötən gün və gecə saatlarında baş vermiş hadisələrin, gündəmin müzakirəsi ilə başlayır. Daha sonra dinləyiciləri hər saatın tamamında və yarısında xəbər buraxılışları, eləcə də qısa xəbərlər, reportajlar, müsahibələr vasitəsilə məlumatlandırır. Bundan başqa yaxın zamanda radionun efirində vətəndaşların müraciətlərini aidiyyəti qurumlara çatdıraraq onların problemlərinin həllinə, suallarının cavablandırılmasına şərait yaradacaq verilişin hazırlanması nəzərdə tutulur. Axşama doğru isə yekun xəbər buraxılışında gün ərzində baş verənlərin icmalı şərh ediləcək, rəsmi qurumların açıqlamaları təqdim olunacaq. Xəbərlərlə yanaşı efirin bir hissəni isə zövqlü musiqi bəzəyir. Dinləyicilər xəbərlər və verilişlər arasında müxtəlif zamanların ən sevilən hitlərini dinləyə biləcəklər”.\nKəmalə Onur qeyd edib ki, REAL FM Bakıda və Abşeron yarımadasında 107 FM, Şuşa və ətraf rayonlarda isə 98.6 FM tezliyində yayımlanır. Yaxın zamanda isə radionun bütün ölkə ərazisində yayımı planlaşdırılır.\nQeyd edək ki, Audiovizual Şuranın ümumrespublika radio kanalının (Bakı şəhəri və Abşeron yarımadası ərazisində 107,0 MHz tezliyi) açılması üçün 17 yanvar 2022-ci il tarixdən 17 fevral 2022-ci il tarixədək elan olunmuş müsabiqəsinin nəticəsinə görə, “Real Təhlil İnformasiya Mərkəzi” MMC (radio kanalın adı: Real FM) qalib olub.\n17, May - 04:435117\n17, May - 07:454759\n17, May - 22:27733\n17, May - 23:03560\n14, May - 12:492349


Ədəbi mükafatların verilməsində qeyri-şəffaflıq şübhələri - bir adam neçə dəfə ala bilər...\n14 May 2019 19:04 (UTC+04:00)\nMükafat bütün hallarda yaradıcı insana stimul verən, onu ruhlandıran bir faktordur. Dünyada ən müxtəlif sahələr üzrə mükafatlar təsis olunub və həmin mükafatlar aidiyyəti sahələrin seçilən simalarına verilir.\nAzərbaycanda da həm dövlət qurumları, həm ictimai təşkilatlar, həm də müxtəlif fondlar tərəfindən müxtəlif mükafatlar təsis edilib. Bu gün Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin təsis etdiyi bir neçə mükafat var ki, həmin mükafatlar şairlərə, yazıçılara, ədəbiyyat tənqidçilərinə verilir. Ölkəmizin ədəbi ictimaiyyətində populyar olan “Rəsul Rza”, "Hikmət Ziya", "Tofiq Mahmud", “Şahmar Əkbərzadə”, “Cəfər Cabbarlı”, “Qızıl kəlmə” və sair mükafatlar var ki, bu mükafatlar yaradıcı insanlara təqdim edilir.\nOnu da qeyd edək ki, çox zaman bu mükafatların laureatlarının adları ictimaiyyətə açıqlandıqda bu hadisə böyük qalmaqalla, söz-söhbətlə müşayiət olunur. Yaradıcı şəxslər bildirirlər ki, mükafatlar əsərin səviyyəsinə, şair-yazıçının yazdıqlarına, ədəbi fəaliyyətinə görə deyil, başqa keyfiyyətlərinə görə verilir. Hətta iddia edirlər ki, ədəbi mükafatlar verilərkən burada dostluq, qohumluq əlaqələri və s. əsas götürülür. Ədəbiyyat adamları bildirirlər ki, ədəbiyyat mükafatlarının verilməsi qaydalarında qeyri-şəffaflıq mövcuddur. Onlar hesab edirlər ki, bu qeyri-şəffaflıq sayəsində də bəzən bir adda mükafatı dəfələrlə eyni adamlar alır, yaxud bir adam hər il belə mükafatlara layiq görülür. Yəni bütün siyahılara bəlli yazıçı və şairlərin adları salınır və hər dəfə mükafat onlara qismət olur. Bu da yaradıcı insanlar arasında ciddi söz-söhbətlərin yaranmasına səbəb olur.\nBir yazıçının hər il ədəbiyyat mükafatı alması nə dərəcədə doğrudur?\nQiymət Məhərrəmli: “Mükafat verilərkən burada yaradıcılıq amili deyil, qohumbazlıq, yerlibazlıq və digər məsələlər rol oynayır”\nFilologiya üzrə fəlsəfə doktoru, tanınmış şairə Qiymət Məhərrəmli hesab edir ki, bir sıra ədəbi mükafatlar verilərkən burada şəffaflıq qorunmur. Şairənin sözlərinə görə, həmişə bəlli adamların ədəbi mükafatlara layiq görülməsi, onların əsərlərinin “ilin əsəri” kimi təqdim edilməsi mükafatların obyektivliklə verilmədiyinə bir işarədir. Q.Məhərrəmlinin sözlərinə görə, çox zaman mükafata təqdim edilən əsərlərin səviyyəsinə, ədəbi tutumuna, mövzusuna görə deyil, konkret şəxslərə, imzalara görə mükafatlar verilir. Bu amilin də yaradıcı şəxslər tərəfindən normal qəbul edilmədiyini deyən şairənin bildirdiyinə görə, ədəbi mükafatlar verilərkən, birmənalı olaraq, əsas kimi əsərlərin səviyyəsi götürülməlidir. “Olduqca aktual mövzuya toxunmusunuz və bu mövzunu ictimailəşdirmək çox lazımdır. Bu gün saysız ictimai, yaradıcı qurum var. Hər bir qurum da əldəqayırma mükafatlar təsis edərək öz maraqlarına uyğun gələn adamlara paylayır. İctimai qurumların təsis etdiyi mükafatların böyük əksəriyyətinin heç bir əhəmiyyəti olmur. Çünki mükafat verilərkən burada yaradıcılıq amili deyil, qohumbazlıq, yerlibazlıq və digər məsələlər rol oynayır. Odur ki, bizdə bir çox yaradıcı qurumun, təşkilatın təsis etdiyi mükafatların verilməsində şəffaflıq təmin olunmur. Mən mükafatlardan danışarkən dövlət tərəfindən təsis edilən mükafatları bura qatmıram, çünki bu mükafatlar dövlət tərəfindən verilir. Mən heç bir vaxt mükafat almamışam, inanın ki, heç o iddiada da olmamışam. Sadəcə olaraq, bu mükafatların verilməsi prosesini kənardan izləyirəm. Mən ədəbi mükafatların hansı əsaslarla verildiyini bilirəm. Mən 1998-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüyəm, ancaq indiyə qədər bu qurumun xətti ilə nə mükafat almışam, nə də kitabım çap olunub. Bilirsiniz, hər bir ədəbiyyata xidmət edən istedadlı adamın hallal haqqıdır ki, mükafat alsın. Obyektivlik varsa, əsl yazarları da görərlər. Əgər ölkə ilə yanaşı, ölkə hüdudlarından kənarlarda da əsərlərin çap olunursa, tərcümə edilirsə və xarici ölkələrə dəvət edilirsənsə, sənin istedadın qiymətləndirilirsə, mükafat da almalısan. Adını şair, yazıçı qoyan adamlar var ki, qapı-qapı gəzib yazdıqlarını çap etdirmək istəyirlər, hətta buna görə pul da təklif edirlər ki, mənim əsərlərimi çap edin. Ancaq mənim yazılarımı, şeirlərimi müxtəlif mətbuat orqanları özləri çap edirlər, hətta xarici ölkələrdə də belədir. Mən nə mükafat, nə də digər təltiflər üçün heç kəsin qapısını döyməmişəm, döymərəm də. Siz eyni adda mükafatı dəfələrlə eyni adamın aldığını deyirsiniz, bu düzdür. Hətta Yazıçılar Birliyinin təqdimatına əsasən illik Prezident mükafatını belə dəfələrlə alan adamlar var. Bunlar hansı şərtlərlə verilir, bilmirəm. Ancaq bu kimi məsələlərdə obyektivlik gözlənilməli, şəffaflıq olmalıdır. Çünki sənət, ədəbiyyat saxtakarlığı sevmir. Hər birimiz yaxşı bilirik ki, şair, yazıçı anadan bu cür doğulmalıdır. Ancaq gözümüzün önündə 60, 70 yaşdan sonra yazıçı, şair olmaq iddiasına düşənlər də var. Saxta yazılarla, kimlərsə pul verib kitabını çap etdirməklə, kimlərinsə, nəyinsə hesabına mükafat almaqla deyil. Hətta elələri var ki, pul gücünə başqasına şeir, hekayə yazdırıb adlarına çap etdirirlər. Fikir verirəm ki, ədəbi mükafatlar alanlar arasında elələri çoxdur, özü də onlar həmin mükafatları dəfələrlə alırlar. Çox arzu edərdim ki, mükafatlar verilərkən əsl şair, yazıçının əsərləri əsas götürülsün. Bilirsiniz, mükafat yazıçıya, şairə stimul verir. Əgər bu mükafatlar halal sahibinə verilərsə, bu, oxucunun da ürəyindən xəbər verər. Çünki oxucu kimin kim olduğunu çox yaxşı bilir. Sən oxucunu aldada bilməzsən”.\nQ.Məhərrəmli hesab edir ki, indi verilən ədəbi mükafatlar verildiyi dövrdə aktual olur, ondan sonra heç kəs bu mükafatları nəzərə almır, yada salmır. Mükafatın heç nəyi həll etmədiyini deyən Q.Məhərrəmlinin sözlərinə görə, yazıçıdan, şairdən əsər qalır. “Bilirsiniz, mükafatların verilməsində qeyri-şəffaflıq olduqda bu əsl şair və yazıçılara pis təsir edir, onları iyrəndirir. Mən ədəbi mühitdə aktiv olanda çoxları bu meydanda yox idi. Heç kəsə paxıllıq etmirəm, sadəcə, olanı deyirəm. Mən heç də Yazıçılar Birliyinin orqanlarında çap olunmağın həsrətində deyiləm, mənim nə ölkədə, nə də xaricdə çap olunma problemim yoxdur. Ancaq obyektivlik naminə deyirəm. Bu gün mənim üçün ictimai qurumlar tərəfindən verilən ədəbi mükafatların heç bir əhəmiyyəti yoxdur. Ancaq dövlət tərəfindən verilən mükafatlara layiq olan şair və yazıçılarımız çoxdur” - deyə Q.Məhərrəmli qeyd etdi.\nSadiq Qarayev: “Xalq üçün müəlliflərin deyil, əsərlərin fərqi var”\nBu günlərdə Mədəniyyət Nazirliyinin təsis etdiyi “Qızıl kəlmə” mükafatına layiq görülən, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, yazıçı Sadiq Qarayev isə hesab edir ki, bu mükafat onun yaradıcılığına, əsərinə verilib. “Mən “Qızıl kəlmə” mükafatı ilə bağlı keçirilən müsabiqəyə iki dəfə qatılmışam. Lakin həmin iki dəfə də də qalib ola bilmədim. Nəhayət, üçüncü dəfə qatıldım və artıq mükafatçılar sırasında yer aldım. Birinci dəfədir ki, ədəbiyyat üzrə mükafat alıram. Digərlərini deyə bilmərəm neçə dəfə qatılıb, neçə dəfə alıblar. Ancaq, prinsipcə, nəzəri baxımdan ola bilər ki,\nbir mükafatı bir adam 2-3 dəfə alsın. Əgər onun əsəri doğrudan da müsabiqədə iştirak edən əsərlər arasında ən güclüdürsə, ona demək olarmı ki, siz əvvəl almısınız, indi niyə alırsınız? “Qızıl kəlmə” mükafatı əsərə görə verilir. Deyək ki, indi müəllifi olduğum “Sahibsiz kölgələr” əsərinə verilbsə, gələckdə bundan yaxşı bir romanım olarsa, ona verilməməlidir? Bu yanaşma düzgün deyil.\nHəqiqətən də təqdim edilən əsərlərin içindən ən yaxşı əsəri seçmək qalır münsiflərin vicdanına, vətənpərvərlik, dövlətpərvərlik səviyyəsinə, haqqı, ədaləti pula, telefon zənginə, qohumbazlığa dəyişməmək iradəsinə. Bu bir də qeyd olunan işi həyata keçirən nazirliyin fəaliyyətini nə dərcədə düzgün, şəffaf qurmasına bağlı olan məsələdir. Şəxsən bir müəllif kimi deyil, oxucu kimi onu deyə bilərəm ki, “Sahibsiz kölgələr” romanı bu mükafata layiq idi. Digər mükafta alanları da təbrik edirəm, inanıram ki, layiqdirlər” - deyə S.Qarayev vurğuladı. S.Qarayev, həmçinin, qeyd etdi ki, hər seçimin sonunda narazılıqlar olur və olması da təbiidir: “Əsas o deyil ki, S.Qarayev aldı, ya başqası aldı. Əsas odur ki, layiqli əsər alsın. Əsərlər hamısı bu xalqındır. Xalq üçün müəlliflərin deyil, əsərlərin fərqi var”.


VİDADİ BERELİ XEBERİ - Fuad MADATOV - TURAN-SAM : TURAN Stratejik Araştırmalar Merkezi - http://www.turansam.org\nVİDADİ BERELİ XEBERİ - Fuad MADATOV\nTarih: 19.03.2016 > Kaç kez okundu? 1424\nBir neçə gün əvvəl mətbuatda yayımlanan xəbərlərdə mərhum müğənni Vidadi Bərdəlinin oğlunun Bərdə rayonunda qətl törətməsi Bakıda yaşayan ailə üzvlərinin narazılığına səbəb olub.\nMətbuata açıqlama verən mərhum müğənninin qardaşı oğlu, müğənni Tuncay Vidadi bildirib ki, qətl törədən Tural Allahverdiyevin onların ailəsinə heç bir aidiyyatı yoxdur və həmin şəxs Vidadi Bərdəlinin oğlu deyil:\n“Həmin şəxsin soyadından aydın olur ki, onun ailəmizə aidiyyatı yoxdur: Tural Allahverdiyev. O, Vidadi Bərdəlinin oğlu deyil, ola da bilməz! Məlum olduğu kimi, soyadımız Vəliyevdir. Bununla şou yaratmaq xatirinə bu cür əsassız söz-söhbətlər yayımlanır.”\nT.Vidadi, Vidadi Bərdəlinin vəfatından sonra onun içkidən ölməsi haqqında danışılan söz-söhbətlərə də aydınlıq gətirib:\n“Vidadi Bərdəlinin adına bu cür mənasız, heç bir əsası olmayan şayiələri yaymaqla ləkə gətirmək istəyən bu kimi xoşagəlməz fikirlər paxılların, cahillərin işidir. Heç vaxt da onun adına nə isə deməyə gücləri çatmayacaq! Çünki Vidadi Bərdəli xalqın gözündə sevilən və seçilən sənətçilərdən olub. O, ölməyib, onu biz yaşadırıq! Mən əmimlə hər zaman fəxr edirəm. Allah rəhmət eləsin!”\nƏmisinin sənətini davam etdirdiyini deyən T.Vidadi, onu Vidadi Bərdəlinin oğlu olması məsələsinə də toxunub. O, qeyd edib ki, bu, bilərəkdən kimlərinsə bəd niyyətlə atdığı addımdır:\n“Təəssüf ki, əmim Vidadi Bərdəlini vaxtsız itirdik. 2012-ci il noyabrın 30-u vəfat edən əmimi Məhərrəmlik ayının 7-i azan səslənən zaman dəfn etdik. Həmin gün bizim üçün ağır idi. Hamımız şokda idik, matəm içindəydik. Aramızdan çox tez getdi. Əmimin vəfatından sonra bir çox tədbirlərə, televiziya verilişlərinə dəvət aldım. Onun adını əbədiləşdirmək üçün mahnılarını ifa edib, xalqın qarşısına keçdim. İnsanların əksəriyyəti məni Vidadi Bərdəlinin oğlu bilirdi. Əslində isə Vidadi Bərdəlinin böyük qardaşı Vaqif Vəliyevin oğluyam. Lakin bəzi insanlar var ki, hansısa marağa görə bilərəkdən məni onun oğlu kimi təqdim edirlər. Bu, sosial şəbəkələrdə də böyük ajiotajla müzakira olunub. Vidadi Bərdəli doğma əmimdir, ata yarımdır. Gözümü açandan onun yanında olmuşam. Sənətindən bəhrələnmişəm və bir çox el şənliklərində birlikdə iştirak etmişik. Vidadi Bərdəlinin sağlığında öz adını mənə şərəflə daşıyacağımı və sənətinin davamçısı olacağımı düşünərək Tuncay Vidadi Bərdəli adını verib, o cümlədən də sənətini davam etdirəcəyini istəyib. Əmimin vəfatından sonra onun arzusunu yerinə yetirməyə və layiqincə adını yaşatmağa çalışıram.\nAiləmizdə Vidadi Bərdəlinin sənətinin davamçısı yetərincədir. Əsasən onun mahnılarını tədbirlərdə, verilişlərdə mən səsləndirirəm.”\nMəlumat üçün bildirək ki, ifaçılıq sənətiylə 10 ildir məşğul olan Tuncay Vidadi Bərdə rayonunda ziyalı, musiqiçi ailəsində dünyaya göz açıb. Daha sonra Bakı şəhərinə köçərək, burada ali təhsil alıb.


Aparıcı Mətanət qanunu pozub - Hüquqşünas\nAra-sıra tanınmış xəbər aparıcılarımızı reklam çarxlarının əsas obrazı kimi görürük.\nMəsələn, Samirə Mustafayeva, Mətanət Əlverdiyeva müxtəlif məhsulların reklamlarında yer alırlar.\nDünya təcrübəsində bu cür hallar qəti qadağandır və ciddi qadağalar tətbiq edilir. Bəs Azərbaycan qanunvericiliyi xəbəraparıcılarının reklama çəkilməsinə necə baxır.\nPressNews.Az kulis.az-a istinadən xəbər verir ki, Media eksperti, hüquqşünas Ələsgər Məmmədli bildirib ki, qanuna görə xəbər aparıcılarının reklam çarxlarına çəkilməsi yolverilməzdir:\n“Bu, çox incə məsələlərdən biridir. Televiziya etikasının incə problemidir ki, xəbər aparıcısı reklama çəkilə bilər, ya yox? Dünya təcrübəsində belə hal var, bəzən məşhur xəbər aparıcıları reklam çəkilə bilirlər. Amma reklama çəkilən xəbər aparıcısı obrazında ikiləşmə yaranır.\nÇünki reklam sırf artistizmə əsaslanır.\nAmma xəbərlərin dəyərləri tamamilə fərqlidir. Ona görə mənim nöqteyi-nəzərimdən xəbər aparıcısının reklama çəkilməyi doğru deyil.\nMəsələn, son illərdə heç kim görməyib ki, Larri Kinq reklama çəkilsin. Çünki onun ciddi obrazı var. Mənim mövqeyim belədir ki, xəbər aparıcısı reklama çəkilə bilməz”.


GİZLİ TƏHDİDLƏR | Region Plus\nBazar ertəsi, 09:35\nİnsani dəyərlərin ucuzlaşdırılması dünya əhalisinin azaldılmasına xidmət edir\nMüəllif: Fuad HİLALOV Bakı\nMüasir dünya çox sürətlə dəyişir. Bir tərəfdən bu, tamamilə təbiidir - texnologiyalar inkişaf edir. Amma həqiqətənmi elmi-texniki inkişaf bizim şüurumuza bu qədər təsir göstərir? Niyə bünövrəmizi təşkil edən milli-mənəvi dəyərlərdən belə asanlıqla imtina edirik? Vəziyyət o yerə gəlib çıxıb ki, indi populyar musiqi müsabiqəsində qadın paltarında olan saqqallı bir məxluq qalib gəlir, dövrümüzün qəhrəmanına çevrilir, onunla hətta BMT-nin baş katibi foto çəkdirir, bu "qəhrəmanın" gecə təşvişləri isə Avropa liderlərini narahat etməyə başlayır. Nədən bu yaxınlaradək "ağlasığmaz" adlandırdığımız məfhumlar bu gün sürətlə həyatımıza daxil olur?! Nədənsə insanlığı xas olmayan hannibalizm (insanların bir-birini yeməsi), evtanaziya (intihar), eyni cinsdən olan insanların nikahı qəflətən normal hala çevrilməyə başlayıb.\nBir neçə misal çəkək. Litvanın səhiyyə naziri Rimante Şalaşyavyaçyute yoxsul insanlara çox qəribə məsləhət verib: yoxsul olduqları üçün tibbi xidmətlərə müraciət edə bilmirlərsə, intihar etsinlər. O, KİV-ə müsahibəsində Litvanın sosialist dövləti olmadığını, buna görə də hər kəsə palliativ yardımın göstərilmədiyini bildirib. O, "pediatriya evtanaziyası" məsələsini də qaldırıb. Söhbət xəstə uşaqların öldürülməsindən gedir. Nazir Litva ictimaiyyətinə artıq Belçikada uşaqların belə "hüquqa" malik olduqlarını xatırladıb. Necədir? Sən demə, xəstə uşaqların öldürülmək "haqqı" var imiş! Bu, qədim Spartada və ya nasist Almaniyasında istifadə olunmuş təcrübədir. Amma bu gün onu bəziləri tamamilə sakit qarşılayır, üstəlik onu "şəxsiyyətin azadlığı" hesab edir.\nBir neçə il əvvəl Hollandiyada "Təcrübə donuzları" ("Proefkonijnen") verilişinin aparıcıları Dennis Storm və Valerio Zeno BNN telekanalının canlı efirində naharda bir-birlərinin ətini yemişdilər. Onların hər ikisi verilişdən əvvəl əməliyyata məruz qalmış, hər bir aparıcıdan bir tikə ət kəsilmişdi. "The Daily Mail" xəbər verir ki, "nahar" Stormun ombasından, Zenonun isə qarnından hazırlanıbmış.\nDaha sonra aşpaz həmin ətləri yağda qızardıb, bu zaman oraya heç nə əlavə etməyib ki, aparıcılar insan ətinin əsl dadını bilsinlər. Eksperimentin məqsədi də məhz bu olub.\nNəticədə, Storm və Zeno elə studiyadaca bir-birinin dadına baxıblar. Dequstasiya prosesi şamlarla bəzədilmiş masada baş tutub. Bir-birinin ətini yeyən aparıcıların hər ikisi insan ətində xüsusi heç nəyin olmadığını, həmçinin əməllərindən peşmanlıq keçirmədiklərini söyləyiblər. Bununla yanaşı, onlar dadına baxdıqları əti xarakterizə etməyiblər. Və bütün bu şeytani ziyafət canlı efirdə "teleşou" adı ilə təqdim edilib.\nBundan başqa, eyni cinsdən olan şəxslərin nikahına və onların övladlığa uşaq götürmələrinə icazə vermiş Avropa indi də insest və pedofiliya kimi başqa belə iyrəncliklərin leqallaşdırılmasına başlayıb. Söhbət, ailə üzvlərilə və azyaşlı uşaqlarla qanunvericiliyə əsasən yaxınlıq etməkdən gedir. Məsələn, isveçli deputat Monika Qrenn və onun danimarkalı həmkarı Pernille Şkipper insestin "gender norması" sayılmasını lazım bilirlər. Üstəlik, onlar bu ideyaya qarşı çıxanları insestofob adlandırır, belə şəxslərlə mübarizənin "Avropa neoliberallarının proqramının vacib istiqaməti" sayırlar. Onların fikrincə, insestin leqallaşdırılması "Skandinaviyada qələbə çalmış liberal inqilabın nailiyyətidir". Bu fikirlər Skandinaviya liberallarının "Metrobloggen.se" nəşrində yer almış proqram məqaləsində əksini tapıb.\nAmerikalılar da bu məsələlərdə avropalılardan geri qalmırlar. Hələ 2012-ci ilin sonlarında ABŞ Konqresi insest, nekrofiliya, zoofiliya, pedofiliya kimi "seksual oriyentasiyalar"a hüquqi və federal toxunulmazlıq statusunun verilməsi təşəbbüsü ilə çıxış etmişdi. Ondan bir il əvvəl - 2011-ci ilin dekabrında isə Barak Obama Vaşinqtonun xarici siyasi kursunun prioritet istiqamətlərindən birinin xaricdə seksual azlıqların hüquqları uğrunda mübarizə olduğunu açıqlamışdı.\nBütün yuxarıda sadalananlar, yəni, ən müxtəlif qeyri-insani əməllərə qanuni don geydirilməsi, bunlara qarşı mübarizə aparanların cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsi illərlə aparılmış ciddi işlərin nəticəsidir. Bütün bunların insan inkişafının, xüsusilə də onun mənəvi inkişafının nəticəsi olduğuna inanmaq mümkün deyil. Axı, insanın yenidən öz ilkin vəziyyətinə - onun heyvandan fərqlənmədiyi dövrə - dönüşünü necə inkişaf adlandırasan? Beləliklə, bütün bu proseslərin sinxronluğu və idarə olunduğu şübhə doğurmur. Lakin bunların kimlərə lazım olduğu haqda danışmazdan əvvəl bütün bu prosseslərin necə həyata keçirildiyinə diqqət yetirilməlidir. Necə olur ki, şüurla bağlı manipulyasiyaların köməyi ilə əxlaqsızlıq həyat normasına çevrilir?\nBu manipulyasiya üsullarından birini, amerikalı elektrik mühəndisi, hüquqşünas, Makinak İctimai Siyasət Mərkəzinin vitse-prezidenti Cozef Overton açıqlayıb. O, insanlığa yad, qəbuledilməz ideyaların bu kateqoriyadan ayrılmasının, "təmizlənməsi"nin, qanunvericiliklə möhkəmləndirilməsinin və onlarla mübarizənin qadağan olunmasının yollarından birini müəyyənləşdirib. Bu nəzəriyyə, 2003-cü ildə aviaqəza nəticəsində dünyasını dəyişmiş Cozef Overtonun şərəfinə "Overton pəncərəsi" və ya "Overtonun imkanlar pəncərəsi" adlandırılıb. Nəzəriyyəyə əsasən, cəmiyyətdə istənilən ideya üçün imkanlar pəncərəsi mövcuddur. Bu pəncərə çərçivəsində istənilən nəzəriyyə geniş müzakirə, dəstək, təbliğat, nəhayət, qanunvericiliklə təsdiqlənmək imkanına malikdir. Adi insan mənəviyyatına zidd olan məsələlər əvvəlcə diskussiya mövzusu olur, bir qədər sonra aktuallığa, daha sonra reallığa çevrilərək, kütləvi şəkildə qəbul edilir və həyat norması olur. Bu, sadəcə şuur manipulyasiyası, sadəcə "beyinlərin yuyulub təmizlənməsi" deyil. Bu, çox zərif, incə bir nəzəriyyədir. Bu nəzəriyyənin ardıcıl və cəmiyyətin diqqətini cəlb etmədən həyata keçirilməsi onu çox effektiv edir.\nBu cür yasaq əməllərə nümunə kimi yuxarıda sadalananlardan birini göstərmək olar - hannibalizm, insest, evtanaziya və s. Bu mövzular cəmiyyət üçün iyrənc və yolverilməzdir. Onların mətbuatda və ya digər yerlərdə müzakirəsi isə daha da arzulanmazdır. Beləliklə, "pəncərə"də ilk hərəkət bu mövzuların mümkünsüzlər sırasından "radikallar" sırasına keçirilməsidir. Necə? Çox sadə. Axı, biz söz azadlığına malikik, elə deyil? Yəni müzakirəsi qadağan olunmuş mövzular ola bilməz. Nədən bu mövzuların öyrənilməsi üçün elmi konfrans və ya simpozium təşkil olunmasın?! Alimlər üçün isə ümumiyyətlə, müzakirəsi qadağan mövzu olmamalıdır. Demək, "pəncərə" artıq bir qədər açıldı. Daha sonra adıçəkilən iyrənclikləri dəstəkləyən qrup ortaya çıxır. Bu cəmiyyət yalnız virtual olsa belə, lazımi KİV dərhal onları "görür" və qrupun bəyanatlarını dərc etməyə başlayır. Daha sonra, belə insanları və onlarla eyni mövqedə olanları ən radikal yollarla məhv etməyə çağıran insanlar qrupu yaranır. Maraqlıdır ki, bu cür "mühafizəkarlar" dərhal bədheybət, faşist, dini fanatik, geridə qalmış, qeyri-tolerant insan kimi təqdim olunurlar. Yəni onların fonunda pozğunluq edənlər günahsız fağırlar kimi görünürlər. "Pəncərə" bir qədər də açılır və növbəti addım bu pozğunluqlara yeni, daha gözəl adın ortaya atılmasıdır. İntihar - "evtanaziya", homoseksuallıq - "həmcins sevgi" və ya "gender problemi", hannibalizm - "antropofagiya" və s. "Pəncərə"də həlledici məqamlardan biri gözəl evfemizmin - yəni yeni adın düşünülməsidir. Çünki bu yolla istənilən tabu bizim şüurlarımızda leqallaşmağa başlayır. Yeni adlar düşünməklə, məsələnin mahiyyətindən yayınmaq və onun mahiyyətini belə dəyişmək mümkündür. "Pəncərə" isə açılmaqda davam edir - bu dəfə tarixi zəmində. Məgər, tarixdə insan insanı yeməyib? Ailənin iki üzvü arasında nikah olmayıb və s.? Artıq yolun yarısı qət olundu. Mövzular artıq geniş müzakirələrə çıxarılır, beləcə, təbliğat üçün ən yaxşı an yetişir. Bu məqamda işə pop-mədəniyyət və yenidən mass-media müdaxilə edir. Müzakirələr tok-şoularda aparılır, populyar filmlərdə, mahnıların sözlərində, videokliplərdə ortaya çıxır. Bir-birinin ardınca həmcins nikahlara girən məşhurları görməyə başlayırıq. Görürük ki, sevdiyimiz personajlar adları sadalanan iyrəncliklərə yol verir, onları anlamayan ətrafın münasibətindən əziyyət çəkirlər.\nƏxlaqsızlıqların leqallaşdırılmasına tərəfdar olanlara haqq qazandırılması üçün isə cinayətkarın müsbət simasının təbliğinə başlanılır, halbuki bu sima onun törətdiyi cinayətlərlə heç uyğunlaşmır. Mövzu "qızışdıqda" isə artıq onu populyar mövzu kateqoriyasından "aktual" kateqoriyasına keçirmək olar. Bu, "pəncərə"nin açılmasında son mərhələdir. Artıq qanunverici bazanın hazırlanması ilə məşğul oluna bilər. Bu an səhnəyə hakimiyyət strukturlarındakı lobbiçilər çıxır, ictimai rəy sorğuları aparılır, əksəriyyətin bu kimi halların leqallaşdırılmasına tərəfdar olduğu ortaya qoyulur. Siyasətçilər leqallaşmaya dəstək olaraq pilot bəyanatlar səsləndirir, cəmiyyətə bir ideya zorla qəbul etdirilir: buna icazə varsa, onun qadağan edilməsi mənasızdır. Çünki müasir dünyada liberalizmin məğzi məhz budur - tolerantlıq, tabulara qadağa.\n"Overton pəncərəsi" nəzəriyyəsinin iş prinsipi qısa olaraq, belədir. Qeyd etmək lazımdır ki, Cozef Overton bu sxemi ixtira etməyib, sadəcə izah edib. Bu prinsip müxtəlif variasiyalarda artıq kifayət qədər uzun müddətdir ki, işləyir. Bu prinsipdə əsas sirr tədricilik və ardıcıllıqdır. "Overton pəncərəsi"nin köməyilə nəinki müxtəlif cinsi və ya məişət pozuntularını, hətta ən müxtəlif dağıdıcı siyasi və sosial ideyaları leqallaşdırmaq, populyarlaşdırmaq olar.\nBu, kimə və nə üçün lazımdır?\n"Overton pəncərəsi" şüurla manipulyasiya etmənin üsullarından biridir. Belə üsullar onlarla, hətta yüzlərlədir. Onlar birdən-birə peyda olmur. Belə üsullar illərlə ən yaxşı psixoanalitiklərin, sosial psixoloqların və digər mütəxəssislərin köməyilə işlənib hazırlanır. Artıq qeyd etdiyimiz kimi, Overton, Makinak İctimai Siyasət Mərkəzinin vitse-prezidenti idi. Bu mərkəz ictimai-siyasi məsələlərin araşdırılması ilə məşğul olur. Onu da xatırladaq ki, belə üsulların və təşəbbüslərin hazırlanması ilə də Tavistok İnsan Münasibətləri İnstitutu, Stenford Elmi Araşdırmalar İnstitutu, Massaçusets Texnologiya İnstitutunun Qrup Dinamikası Araşdırma Mərkəzi və s. məşğul olurlar.\nOnların arasında Tavistok İnstitutunun layihələrini ayrıca qeyd etmək lazımdır. O, 1946-cı ildə Rokfeller Fondu tərəfindən yaradılıb. Böyük Britaniyada xeyriyyə fondu kimi qeydiyyatdan keçmiş qurum ictimai davranış texnologiyalarının əsas yaradıcılarından birinə çevrilib. Bu institutun mütəxəssisləri tərəfindən mass-medianın köməkliyilə ictimai rəyin formalaşdırılması üsulları hazırlanaraq ortaya qoyulub. İnstitut məhz bu layihəsinə görə, dünyada məşhurluq qazanıb. Mütəxəssislərin fikrincə, bu metodla kütləvi mədəniyyətin bütləri formalaşır və yeni mentallıq yaradılır.\nBu cür qlobal miqyaslı texnologiyalar sayəsində müasir dünyada sağlam düşüncəli insanlar belə, ənənəvi mentallığın daşıyıcısı olmaqdan imtina edir, sanki başqaları tərəfindən idarə olunan robota çevrilirlər. Nəticədə, onların şüurları ilə manipulyasiya etmək elə də çətin olmur. Bundan başqa, daha bir məqam nəzərdən qaçırılmamalıdır. Bütün sadalanan əxlaqsızlıqlar və evtanaziya sonda bir nəticəyə aparıb çıxarır: planetdə əhalinin sayı azalır. Bəşəriyyətin reproduktivliyi azalır, doğum sayı aşağı düşür, nəticədə, bütün bunlar qlobal dünyanın yenidən qurulmasına xidmət edir. Qərb dövlətlərində nəhəng biznes və siyasi elita təmsilçilərinin dünyada əhalinin sayının həddini aşmasından narahatlıqlarını dilə gətirmələri, əhalinin sayının azalmasının vacibliyini bildirmələri əbəs yerə deyil. Məsələn, İngiltərə kraliçasının mərhum həyat yoldaşı şahzadə Filipp "əhalinin sayının azalması üçün dünyaya ölümcül virus olaraq qayıtmaq istədiyini" dəfələrlə dilə gətirmişdi. ABŞ-ın sabiq dövlət katibi Hillari Klinton isə ABŞ hökumətinin "ailə planlaşdırılması və bütün dünyada reproduktiv sağlamlıq proqramlarına yarım milyard dollardan artıq xarici yardım ayırmasından" fəxrlə danışırdı.\nQlobal biznes nümayəndələri də bu işdə siyasətçilərdən geri qalmırlar. "Microsoft"un yaradıcısı Bill Qeyts vaxtilə dünyada əhalinin sayının 10-15% azaldılması üçün mümkün variantları dilə gətirmişdi. Nəhayət, dünyanın ən zəngin şəxslərindən olan və yuxarıda qeyd edilmiş Tavistok İnstitutunun sposnsoru Devid Rokfeller, BMT-nin iclasındakı çıxışı zamanı demişdi: "Əhalinin sayının artımının bizim bütün planetar ekosistemimizə mənfi təsiri göz qarşısındadır".\nƏslində isə əhalinin sayı ilə bağlı problem süni şəkildə şişirdilir. Məqsəd dünyanı məhv etməkdə olan texnologiyalara görə məsuliyyəti, məsələn, sürətlə "artan" somalililərin üzərinə qoymaqdır.\nDünyada insanların yaşaması üçün ərzaq məhsulları, yaşayış üçün əlverişli ərazilər də daxil olmaqla, digər vacib resurslar kifayət qədərdir. Bu gün dünyada silahlanmaya çəkilən xərclər bütün dünyada aclıq və ya susuzluğun aradan qaldırılması üçün tələb olunan məbləğdən dəfələrlə artıqdır. Ayrı-ayrı inkişaf etmiş regionlarda insanlar tonlarla ərzaq məhsullarını absurd tədbirlərdə "xərcləyirlər". Bəzi hallarda qida, geyim, məişət əşyaları sadəcə zibilliyə atılır. Ortaya sual çıxır: ümumiyyətlə, aclıq və ya hansısa resursun çatışmazlığı problemi varmı? Fikrimizcə, sadəcə ağıllı yaşam, ağıllı texnologiya, planetimizə diqqətlə yanaşma problemləri var. Deyəsən, dünyada əhalinin sayının azaldılmasının vacibliyini belə cidd-cəhdlə sübut etməyə çalışanlar bu dəfə də sadəcə dünya üzərində öz hakimiyyətlərini qoruyub saxlamaq məqsədi güdürlər.\nBeləliklə, şüurumuzda, mədəniyyətimizdə əmələ gələn və tədricən normaya çevrilən insanlığa yad elementlərin haradan, necə yarandığını anlamaq çətin deyil.


Mingəçevirli gənclər təntənəli şəkildə hərbi xidmətə yollanıblar -\n8 İyul 2017 21:50\nMingəçevirli gənclər təntənəli şəkildə hərbi xidmətə yollanıblar - Foto\nAzərbaycan vətəndaşlarının müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılması ilə bağlı Azərbaycan Respublikası Prezidentinin imzaladığı Sərəncama əsasən, Mingəçevir şəhər Heydər Əliyev Mərkəzində hərbi xidmətə gedən gənclərin yola salınması mərasimi təşkil olunub.\nAzNews.az “AZƏRTAC”a istinadən xəbər verir ki, tədbirdə şəhər icra hakimiyyətinin, YAP şəhər təşkilatının, Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin yerli şöbəsinin rəhbər şəxsləri, Qarabağ müharibəsi əlilləri, veteranları və şəhid ailələrinin üzvləri, valideynlər iştirak edib.\nMərasimdə Azərbaycanın Dövlət Himni səsləndirildikdən sonra çıxış edənlər hərbi xidmətin hər bir gənc üçün müqəddəs borc olduğunu diqqətə çatdırıblar. Natiqlər gənclərə Vətənin keşiyində ayıq-sayıq dayanmağı, hərbi texnikanın sirlərinə dərindən yiyələnməyi, düşməndən şəhidlərimizin qisasını almağı, komandirlərin hər bir tapşırığını vaxtında yerinə yetirməyi, hərbi xidməti vicdanla başa vurmağı tövsiyə ediblər. Bildiriblər ki, bu gün Azərbaycan Ordusu mənfur düşməni hər an məhv etməyə qadir güclü maddi-texniki bazaya malikdir. Regionda ən güclü və yüksək hərbi hazırlıqlı peşəkar ordumuz istənilən döyüş tapşırığını yerinə yetirməyə qadirdir. Qeyd edilib ki, cəbhədə Ermənistan ordusunun törətdiyi təxribatlar cavabsız qalmayacaq, qüdrətli ordumuz şəhidlərimizin qisasını alacaq.\nSonra çağırışçı gənclərin valideynləri çıxış edərək, övladlarının hərbi xidmətə yola düşmələrindən qürur duyduqlarını söyləyib və onlara Vətənin layiqli əsgəri olmağı tövsiyə ediblər.\nMərasimdə məktəblilərin və incəsənət ustalarının ifasında hərbi-vətənpərvərlik mövzusunda şeirlər və mahnılar ifa olunub. Konsert proqramından sonra çağırışçı gənclər təntənəli marşın sədaları altında üçrəngli bayrağımızı öpüb, müqəddəs “Qurani-Kərim”in altından keçiblər. Çağırışçı gənclər valideynləri və yaxınları ilə görüşərək ordu sıralarına həvəslə yola düşüblər.


Kingsman 2: Halle Berry və Pedro Pascal Seçmənin faydaları haqqında - Müsahibə\n'Kingsman: Qızıl Dairə': Halle Berry və Pedro Pascal Seçmənin faydaları haqqında\nİki ulduz ayrıca necə rol aldıqlarını müzakirə edirlər və Pedro Pascal, hiperkameranın birdəfəlik hərəkət səhnələri kimi görünənləri çəkmək üçün necə istifadə edilə biləcəyini izah edir.\nİlə Matthew Vaughn's fantastik film Kingsman: Qızıl Dairə Şimali Amerikada bu həftə sonu açılışında oturmalıyam Halle Berry və Pedro Paskal bir neçə gün əvvəl Londonda xüsusi video reportaj üçün. Filmin davamında Berry də, Paskal da Kingsman'ın Amerika versiyasının üzvləridir.\nMüsahibə əsnasında rollarının necə təklif edildiyi, seçmənin üstünlükləri və Pedro Pascalın aksiyanın bir hissəsi olmağı və hiperkameranın birdəfəlik hərəkət səhnələrini çəkmək üçün necə istifadə edilə biləcəyi barədə danışdılar.\nMüəllif Jane Goldman və Matthew Vaughn-un rejissoru olduğu və komiks kitabı əsasında Mark Millar və Dave Gibbons , Kingsman: Qızıl Dairə eyni zamanda ulduzlar Colin Firth , Taron egerton , Mark Strong , ilə Cənab Elton John , Channing Tatum və Jeff Bridges . Davamı qərargahı məhv edildikdə və dünya girov götürüldükdə özlərini turşu içində tapan Eggsy (Egerton) və yoldaşı Kingsman'ın hekayəsini davam etdirir. Daha sonra hovuzdan ABŞ-a getməli və ortaq bir düşməni öldürmək üçün Ştat adamındakı amerikalı həmkarları ilə birləşməlidirlər.\nHalle Berry və Pedro Pascalın yuxarıda və aşağıda göstərilən oyunçuda söylədiklərini, rəsmi konspektin ardınca danışdıqlarını yoxlayın.\nHalle Berry və Pedro Paskal:\nOrijinal filmi görmüşdülər və davamına necə qarışdılar?\nSon dəfə nə vaxt Halle bir şey üçün sınaqdan keçirməli idi?\nPedro, hərəkətin bir hissəsi olmağı və hiperkameranı birdəfəlik hərəkət səhnələri kimi görünənləri çəkmək üçün istifadə etməsindən danışır.\nBudur rəsmi ssenari Kingsman davamı:\n“Kingsman: Gizli Xidmət” dünyanı ən yüksək mülahizə səviyyəsində fəaliyyət göstərən müstəqil, beynəlxalq bir kəşfiyyat qurumu olan Kingsmana tanıtdı və onun məqsədi dünyanın təhlükəsizliyini qorumaqdır. 'Kingsman: Golden Circle' filmində qəhrəmanlarımız yeni bir problemlə qarşılaşırlar. Qərargahları məhv edildikdə və dünya girov tutulduqda, səyahətləri onları ABŞ-da, hər ikisinin qurulduğu gündən etibarən müttəfiq bir casus təşkilatı olan Stateman adlı kəşfinə aparır. Agentlərinin gücünü sınayan və sərhədlərini başa düşən yeni bir macərada, bu iki elita gizli təşkilat dünyanı xilas etmək üçün amansız bir ortaq düşməni məğlub etmək üçün birləşdi, bu da Eggsy üçün bir az vərdiş halına gələn bir şey ...\nhörümçək adamı hörümçək ayə memuna\nbir flash film çəkirlər\nbu gecə həqiqətən bitdi\nhörümçək adam hörümçək ayəsinə dayısı Harun\nGame of Thrones aktyorları 8 sezona reaksiya verir


“İlahiyyat” məscidinin idarəçiliyi Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinə verilib – Açıqlama\n31 Mart 2017 - 15:58\n“İlahiyyat” məscidinin idarəçiliyi Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinə verilib –Açıqlama\n“Uzun müddət Bakı Dövlət Universitetinin tələbə şəhərciyi ərazisində dövlət qeydiyyatsız fəaliyyət göstərmiş "İlahiyyat məscidi"nin idarəçiliyi Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinə verilib”.\nQMİ-nin mətbuat xidmətindən verilən məlumatda bildirilib ki, ölkədə dini təhsil alan tələbələr üçün tədris, maarifləndirmə işlərinin daha təkmil şəraitdə həyata keçirilməsi məqsədilə məscid ətrafındakı ərazidə gələcəkdə geniş yenidənqurma işlərinin görülməsi – Tədris Mərkəzinin inşası nəzərdə tutulur.\nBu tədris mərkəzinin elm məbədi – universitet yaxınlığında yerləşməsi də mühüm məqam kimi nəzərdən keçirilir: “Dövlət başçımızın diqqət və yardımı sayəsində yaradılmış yeni islam kollecləri üçün müasir tələblərə cavab verəcək, dinin elmi şəkildə tədrisi prosesinin təkmilləşdirilməsinə xidmət edəcək belə bir mərkəzin Azərbaycanda "İslam Həmrəyliyi İli"ndə yaradılması dindarlara böyük töhfə olacaq.\nHazırda bu istiqamətdə layihə hazırlıq işləri görülür və bu, məscidin fəaliyyətinə heç bir maneə yaratmır. Məsciddə ibadət prosesləri həyata keçirilməkdə davam edir”.\nMətbuatda, sosial şəbəkələrdə "İlahiyyat" məscidinin bağlanacağı barədə məlumatlar yayılıb.\nBakının Yasamal rayonunda yerləşən məscid 1993-cü ildən fəaliyyət göstərir. /APA


Azərbaycanda 14 yaşlı məktəblini döyə-döyə öldürən şəxsin kimliyi açıqlandı - yeniinfo.com\nƏlavə etdi: Admin 21 İyun 2021 029\nBaş Prokurorluq Ağsuda yeniyetmənin qətlə yetirilməsi ilə bağlı məlumat yayıb.\nQurumun mətbuat xidmətindən bildirilib ki, iyunun 20-də rayon sakini Nihad Məmişovun daha əvvəl almış olduğu xəsarətlər nəticəsində xəstəxanada ölməsi barədə məlumat daxil olub.\nBununla əlaqədar, Nihad Məmişovun ağır dərəcəli bədən xəsarətləri alması faktı ilə bağlı Ağsu rayon polis şöbəsində Cinayət Məcəlləsinin 126.1-ci (qəsdən sağlamlığa ağır zərər vurma) maddəsi ilə başlanmış cinayət işi üzrə əməl həmin Məcəllənin 126.3-cü (qəsdən sağlamlığa ağır zərər vurma ehtiyatsızlıqdan zərərçəkmiş şəxsin ölümünə səbəb olduqda) maddəsinə tövsif edilib.\nİstintaqla müəyyən edilmişdir ki, iyunun 15-də 2005-ci il təvəllüdlü Cabir Müseyibov aralarında şəxsi münasibətlər zəminində baş vermiş mübahisə zamanı Nihad Məmişovu yumruqları ilə sifət və bədən nahiyəsindən vuraraq müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri yetirib.\nBerlində iğtişaşlar, polis dinc əhaliyə divan tutur – VİDEO