জ্যামিতিক ধাৰণা আৰু স্বীকাৰ্যৰ প্ৰসংগত - গণিত চ’ৰা\n03 Aug জ্যামিতিক ধাৰণা আৰু স্বীকাৰ্যৰ প্ৰসংগত\nPosted at 18:19h in ইতিহাস, নিবন্ধ by পংকজ জ্যোতি মহন্ত0Comments\nআৰম্ভণিতে আমি গণিতৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ তথা সন্মানীয় স্থানখন বিখ্যাত দাৰ্শনিক (Philosopher) প্লেট’ৰ ধাৰণাৰে কেনে ধৰণে ব্যাখ্যাত হৈছে, মন কৰোহঁক|\nপ্লেট’ৰ ৰিপাব্লিক (Republic) ত তেওঁৰ কল্পনাৰ সমাজখনৰ বিভিন্ন শ্ৰেণীৰ উৰ্দ্ধতম স্থানত থকা ‘এলিট্’ (Elite) শ্ৰেণীটোৰ সন্দৰ্ভত কৈছে, “প্ৰথমে আমাৰ ‘এলিট’সকলে ‘পৰিষ্কাৰ’ভাবে ভাবিব পাৰিব লাগিব| সেই উদ্দেশ্যে তেওঁলোকে ‘ধাৰণাৰ নীতি’ অধ্যয়ন কৰিব লাগিব|”\nএই সম্পৰ্কত উইল ডুৰাণ্টে তেওঁৰ ষ্ট’ৰি অফ্ ফিলচ’ফি (Story of Philosophy) ত লিখিছে “এটা বস্তুৰ ধাৰণা হৈছে— সেই বস্তুটো যিটো শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত, তাৰে ‘সাধাৰণ ধাৰণা’— বা ই হ’ব পাৰে সেই নিয়ম বা নিয়মসমূহ যাৰে বস্তুটো ‘সচল’ বা ‘প্ৰক্ৰিয়াবদ্ধ’ হয়— বা ই হ’ব পাৰে সঠিক উদ্দেশ্যৰ আৰু আদৰ্শৰ যাৰ ফালে বস্তুটো বা ইয়াৰ শ্ৰেণীটো অগ্ৰসৰ হয়| এই ধাৰণা, নিয়ম আৰু আদৰ্শবোৰ অধিক স্থায়ী আৰু সেয়ে বেছি বাস্তৱ, ইন্দ্ৰিয়লব্ধ নিৰ্দিষ্ট বস্তুসমূহতকৈ যাৰে আমি ধাৰণা লওঁ আৰু সেইবোৰ পাওঁ (Deduce)|”\nৰাম, যদু, মধুতকৈ ‘মানুহ’ বেছি স্থায়ী| কাগজত পেঞ্চিলেৰে অঁকা বৃত্তটো ৰবৰেৰে মচি পেলোৱাৰ পিছতো ইয়াৰ ধাৰণা সদায়েই আছে| পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ কোনো বিশেষ নিয়ম আমি চকুৰে নেদেখিলেও ই আগতেও আছিল, আজিও আছে আৰু ভৱিষ্যতেও থাকিবই| এখন দলং মজবুতকৈ সাজিবলৈ যেনে ধৰণৰ গাণিতিক, অভিযান্ত্ৰিক কলা-কৌশলতা বা কাৰিকৰী জ্ঞানৰ প্ৰয়োজন, সেইবোৰ সদায়েই একে| গণিতজ্ঞজন বা অভিযন্তাজন যেনে ধৰণৰ মানৱীয় গুণবিশিষ্ট নহওক কিয়, দলঙখন মজবুতকৈ সাজিবলৈ হ’লে একে ধৰণৰ হিচাপ-নিকাচৰ জৰিয়তেই সাজিব লাগিব| ডুৰাণ্টে কৈছে এই নিয়মবোৰ যেনিবা ‘ঈশ্বৰ’| এই ঈশ্বৰেই যেনিবা দলঙখনক ‘তেওঁৰ হাতৰ ওপৰত থিয়কৈ ৰাখিব|’\nএৰিষ্ট’টলে এনে কেতবোৰৰেই আভাস দিছিল— যেতিয়া তেওঁ কয় যে, প্লেট’ই বুজোৱা ‘ধাৰণা’টোৱে তাকেই বুজায়— যিটো পাইথাগোৰাছে ‘সংখ্যা’ বুলি বুজাইছিল| ‘এয়া সংখ্যাৰ জগত’ বুলি শিকাওঁতে|\nপ্লেট’ৰ মতে ‘ঈশ্বৰে সদায় জ্যামিতিকৰণ কৰে|’ একে কথাকে স্পিন’জাই অলপ বেলেগ ধৰেণে বৰ্ণাইছে— “ঈশ্বৰ আৰু ‘গঠন আৰু প্ৰক্ৰিয়াসমূহৰ সাৰ্বজনীন নিয়মসমূহ’ একে আৰু এক বাস্তৱতাৰ|” আধুনিক যুগৰ দৰ্শন তথা গণিতত মৌলিকতাৰ স্বাক্ষৰ বহন কৰা অন্য এজন তীক্ষ্ণধী ব্যক্তি বাৰ্ট্ৰাণ্ড ৰাছেলৰ উক্তিৰে ডুৰাণ্টে তেওঁৰ বক্তব্য তথা মন্তব্যৰ সৰলতাৰ প্ৰত্যয় জন্মাইছে এনেদৰে— “গণিত হ’ল দৰ্শনৰ অপৰিহাৰ্য প্ৰস্তাৱনা|” প্লেট’ৰ একাডেমীৰ প্ৰৱেশদ্বাৰত লিখা আছিল সেয়ে এইকেইটা শব্দ— “Let no man ignorant of geometry enter here.”\nসকলো ধৰণৰ বিজ্ঞানৰ উৰ্দ্ধত গণিতৰ এখন বিশেষ আসন আছে| ইয়াৰ গুৰুত্ব এইবাবেই বেছি যে গণিতৰ ফলাফলসমূহ পূৰামাত্ৰাই সঠিক তৰ্কাতীত| পিছে বিজ্ঞানৰ অইন শাখাসমূহৰ ফলবোৰ কিছু পৰিমাণে বিতৰ্কমূলক| তদুপৰি কোনো নতুন তাত্ত্বিক উদ্‌ঘাটনৰদ্বাৰা স্থানচ্যুত হোৱাৰ আশংকাও নথকা নহয়| এইখিনিতে মন কৰিবলগীয়া যে গণিত বিষয়টোৱেই যেনিবা অধিক দাৰ্শনিক (Philosophic)| গণিতৰ উপপাদ্যসমূহৰ বিষয়বস্তু সম্পূৰ্ণভাৱে মনন জগতখনৰ; আনহাতে বিজ্ঞানৰ অন্য শাখাৰ ক্ষেত্ৰত এইবোৰ বাস্তৱ (বস্তু) জগতখনৰ|\nগতিকে স্বাভাৱিকতেই প্ৰশ্ন এটা মনলৈ আহে যে, অভিজ্ঞতাই অতীত মানৱৰ মানস সন্তান হোৱা সত্ত্বেও বস্তু জগতখনত কি কাৰণত বাৰু গণিত এনে প্ৰশংসনীয়ভাৱে গ্ৰহণযোগ্য হয়? ১৯২১ চনৰ ২৭ জানুৱাৰীত ‘প্ৰুচিয়ান একাডেমী’ত দিয়া ‘জ্যামিতি আৰু অভিজ্ঞতা শীৰ্ষক’ বক্তৃতা প্ৰসংগত প্ৰখ্যাত বিজ্ঞানী আইনষ্টাইনে এই ক্ষেত্ৰত দুটা কাৰণ দৰ্শাইছে— “যতদূৰ গণিতৰ উক্তিসমূহ বা উপপাদ্যসমূহ বাস্তৱৰ প্ৰসংগত আহে, ততদূৰ এইবোৰ সঠিক আৰু যতদূৰ এইবোৰ সঠিক হৈ থাকে ততদূৰ এইবোৰ বাস্তৱৰপৰা আঁতৰত|”\nমানৱ মনে তেনেহ’লে অভিজ্ঞতা অবিহনে অকল চিন্তাৰ দ্বাৰাই বাস্তৱ জগতখনৰ ধৰ্মসমূহ ব্যাখ্যা কৰিবলৈ সক্ষম?\nএই ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান লৈছে স্বীকাৰ্য ধৰ্মীয়তাই (Axiomatics)| ইয়াত স্বীকাৰ্য শব্দটি আমি অলপ বহল অৰ্থত ব্যৱহাৰ কৰিম| স্বতঃসিদ্ধ (Axiom) আৰু স্বীকাৰ্য (Postulates) দুয়োটাকে স্বীকাৰ্য শব্দটিৰদ্বাৰাই বুজোৱা হ’ব| আমাৰ আলোচনা বিশেষ আগ নাবাঢ়োতে ওপৰৰ কথাখিনি অলপ বহলাই আলোচনা কৰা হওক|\nজ্যামিতিৰ ওপৰত দাৰ্শনিক দৃষ্টিভংগী পূৰ্ব পৰম্পৰাৰপৰা একো সলনি হোৱা নাই| জ্ঞানৰ এলাকাত জ্যামিতি এটা আচৰিত সমস্যা আছিল| যিহেতু ভৌতিক জগতখনৰ সকলো ধৰণৰ জ্ঞান ইন্দ্ৰিয়লব্ধ আৰু স্বাভাৱিকতে এই জ্ঞান ত্ৰুটিমুক্ত নোহোৱাৰেই সম্ভাৱনা, সেয়ে ‘যুক্তিৰ পহৰা’ৰ আৱশ্যক| জ্যামিতিয়েই মাথোন এই ক্ষেত্ৰত বেলেগ| বাস্তৱ জগতখনৰ লগত জড়িত জ্যামিতিৰ সত্যকহে গাণিতিক উপায়ে প্ৰমাণ কৰি সন্দেহাতীতভাৱে পাব পাৰি| (ইউক্লিদীয়) জ্যামিতিৰ সুদূৰপ্ৰসাৰী প্ৰভাৱ বহুতো দাৰ্শনিক, বুৰঞ্জীবিদ, চিকিত্‍সক, আইনবিদ আদিয়ে মন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকে তেওঁলোকৰ নিজৰ নিজৰ তত্ত্বক জ্যামিতিসুৰীয়া কৰিব বিচাৰিছিল| ‘বন্ধ চকু’ৰে বাস্তৱ অন্তৰীক্ষত এবাৰ চকু ফুৰাই জ্যামিতিক ধাৰণাক মূৰ্ত কৰা সম্পৰ্কত আচৰিত হৈ দাৰ্শনিক ইমানুৱেল কাণ্টে প্ৰশ্ন কৰিছিল যে প্ৰাক্ নিৰ্দ্ধাৰিত (Pre-assumed), সাংশ্লেষিক (Synthetic) বিচাৰ কেনেদৰে সম্ভৱ? ইউক্লিদীয় অন্তৰীক্ষ (space) সম্পৰ্কে কাণ্টৰ ধাৰণা হ’ল এই যে আমাৰ মানসিক গঠনত স্বভাৱতেই ইয়াৰ ধাৰণা বৰ্তি (exist) আছে| বিখ্যাত ‘Critique of Pure reason’ ত কাণ্টৰ ঘোষণা হ’ল— “এই (ইউক্লিদীয়) জগতখনৰ ধাৰণা কোনোপধ্যেই অভিজ্ঞতা-লব্ধ নহয়, বৰঞ্চ ই আমাৰ চিন্তাৰ এক অৱশ্যম্ভাৱী টান (necessity)|” স্থান আৰু জ্যামিতিৰ দাৰ্শনিক চিন্তা-চৰ্চা (ঊনৈছ শতিকাত) কাণ্টৰ প্ৰশ্ন তথা সমস্যা আৰু উত্তৰৰদ্বাৰা বেছ প্ৰভাৱিত হৈছিল|\nপৰম্পৰাগতভাৱে স্বতঃসিদ্ধ হ’ল এটা স্ব-প্ৰতিষ্ঠিত সত্য| ইয়াক প্ৰমাণ কৰিব নোৱাৰি বা প্ৰমাণ কৰিবলৈ যোৱাটোও উচিত নহয়| আনকি স্বীকাৰ্যৰ সূত্ৰ ৰূপো অপ্ৰয়োজনীয়| স্বীকাৰ্যৰ কেৱল উক্তিহে দিয়া হয়, কিন্তু ব্যাখ্যা কৰা নহয়| আমোদৰ কথা এয়ে যে কোনোবাই জ্যামিতিক প্ৰমাণ এটাৰ অসম্পূৰ্ণতালৈ আঙুলিয়ালে এটা সহজ উত্তৰৰ সম্ভাৱনা থাকে যে— ই এটা স্বীকাৰ্য| বহু পিছতহে স্বীকাৰ্য সূত্ৰীকৰণ কৰা পৰম্পৰা এটা গঢ় লয় আৰু লাহে লাহে গণিতজ্ঞসকলে শিকিবলৈ ধৰে যে এটা সম্পূৰ্ণ স্বীকাৰ্য পদ্ধতিৰ জ্যামিতিত অধিক সতৰ্ক বা মনযোগী হ’ব লাগে| ইমানখিনি সাৱধানতা তথা যথাৰ্থতা সম্পৰ্কে বিশদ ব্যাখ্যা হয়তো ইউক্লিদীয় জ্যামিতিত লোৱা বা দিয়া হোৱা নাছিল| জ্যামিতিৰ ‘দাৰ্শনিক অস্পষ্টতা’ত শেষ সমাধান দিয়ে জাৰ্মান গণিতজ্ঞ ডেভিদ হিলবাৰ্টে ১৮৯৩ চনত তেওঁৰ দি ফাউণ্ডেশ্যন অব্ জিঅ’মেট্ৰি (১৯০২) গ্ৰন্থত| হিলবাৰ্টে ইয়াত জ্যামিতি সম্পৰ্কীয় আলোচনা আৰম্ভ কৰিছে এনেদৰে— “আমি তিনিধৰণৰ ‘বস্তু’ৰ কল্পনা কৰোঁ— বিন্দু, ৰেখা আৰু সমতল| এই বিন্দু, ৰেখা আৰু সমতলৰ কল্পনা কৰা হয় কেতবোৰ সম্পৰ্কৰ যোগে, যেনে— ‘ওপৰত’ (Lying on), ‘দুটাৰ মাজত’ (between), ‘সমান্তৰাল’ (parallel), ‘সৰ্বসম’ (congruent) আদি| ইয়াৰ পিছত তেওঁ ইতিমধ্যে লোৱা ‘বস্তু’ আৰু সম্পৰ্ক বোৰেৰে মানি চলা স্বীকাৰ্যসমূহৰ উক্তি দিয়ে| হিলবাৰ্টে যেতিয়াই “We imagine” বুলি আৰম্ভ কৰিলে, তাৰ লগে লগে এই বন্দোৱস্তটোৰ দ্বাৰা যেনিবা বাস্তৱৰ সৈতে জ্যামিতিৰ সম্পৰ্ক ছিঙিল— জ্যামিতি মৌলিক (Pure) গণিতলৈ আহিল| লগে লগেই, গণিতৰ অইন শাখাবোৰৰ দৰে জ্যামিতিৰ ক্ষেত্ৰতো এনে এটা প্ৰশ্ন তোলাৰ অৱকাশ থাকিল যে— তেনেহ’লে কেতিয়া ইয়াৰ বাস্তৱ প্ৰয়োগ সম্ভৱ— ইত্যাদি| কাৰণ স্বীকাৰ্যসমূহ অভিজ্ঞতালব্ধ সত্য নহয়| বহল অৰ্থত এয়া সত্যয়েই নহয়| হিলবাৰ্টে ৰেখা, বিন্দু, সমতল কি বা ‘ওপৰত থকা’ (lying on), ‘দুটাৰ মাজত’ (between), ‘সমান্তৰাল’ (parallel), ‘সৰ্বাংগসমতা’ (congruence) কি— এইবোৰৰ অৰ্থ বুজাবলৈ কোনো সংজ্ঞা দিয়া নাই| এইবোৰ সংজ্ঞাহীন ধাৰণা| এইবোৰ জড়িত হৈ থকা ক্ষেত্ৰত স্বীকাৰ্যসমূহৰ যোগে এইবোৰত আন্তঃউপস্থাপন কৰা হৈছে| খেল এখন খেলোতে কোনো ‘বস্তু’ আৰু কোনো ‘সম্পৰ্ক’ৰ মাজত কেতবোৰ নিয়ম দি লোৱা হয়| এই ক্ষেত্ৰতো সদৃশ প্ৰক্ৰিয়ায়েই কাম কৰিছে| ক্ৰমৰ (order) স্বীকাৰ্য দিওঁতে হিলবাৰ্টে কয়— “নিম্নোক্ত স্বীকাৰ্যসমূহে ‘ক্ৰম’ৰ ধাৰণাৰ সংজ্ঞা দিয়ে|” সৰ্বাংগসমতাৰ স্বীকাৰ্য দিওঁতে কয়— “নিম্নোক্ত স্বীকাৰ্যসমূহে ‘সৰ্বসমতা’ৰ ধাৰণাৰ সংজ্ঞা দিয়ে” ইত্যাদি|\nজ্যামিতিৰ এটা স্বতঃসিদ্ধ মন কৰা হওকঃ “দুটা বিন্দুৰ মাজেৰে মাথোন এটা সৰলৰেখা টানিব পাৰি|” আইনষ্টাইনৰ মতে ওপৰৰ কথাখিনিক দুটা ভিন্ন দৃষ্টিৰে চাব পাৰি| এটা হ’লঃ মানৱ মনৰেই উত্‍পত্তি হওক বা অভিজ্ঞতালব্ধ ফলেই হওক বা এই দুটাৰ সমন্বিত ফলেই হওক— যেনেকৈয়ে হওক— এটা সৰলৰেখা বা এটা বিন্দু কি, তাক আমি জানো| আনহাতে, দ্বিতীয় ব্যাখ্যা হ’লঃ জ্যামিতিত ‘সৰলৰেখা’, ‘বিন্দু’ ইত্যাদি শব্দৰদ্বাৰা বুজোৱা কিছুমান ‘বস্তু’ সম্পৰ্কে অধ্যয়ন কৰা হয়| আইনষ্টাইনৰ ভাষাৰেই এই ক্ষেত্ৰত, “গাণিতিক বস্তুবোৰ”ৰ বোধৰ কোনো ধৰণৰ জ্ঞান ইয়াত ধৰি লোৱা হোৱা নাই, ইয়াৰ বিপৰীতে মাথোন স্বীকাৰ্যসমূহৰ সত্যতাহে লোৱা হৈছে| ইয়াক এনে এক অতি শুদ্ধ— “ফৰ্মেল” অৰ্থত লোৱা হৈছে যে এইবোৰ সকলো ধৰণৰ ‘বোধ’ বা ‘অভিজ্ঞতা’ৰ সাৰৰ ঊৰ্ধত আছে|” স্বতঃসিদ্ধবোৰ হ’ল মানৱ মনৰ মুক্ত সৃষ্টি| জ্যামিতিৰ বাকী সকলো উপপাদ্য হ’ল এই স্বতঃসিদ্ধবোৰৰ সহায়ত পোৱা যৌক্তিক সিদ্ধান্ত| স্বতঃসিদ্ধই জ্যামিতিত আলোচিত হোৱা ধাৰণাক সংজ্ঞাৱদ্ধ কৰে| ই হ’ল আপাততঃ এক আন্তঃসংজ্ঞা| স্বীকাৰ্য ধৰ্মীয়তাৰ এই ব্যাখ্যাই গণিতৰ অস্পষ্টতা সম্পৰ্কে কৰা সন্দেহ নিৰাকৰণ কৰাত সহায় কৰে| পিছে এজন পদাৰ্থবিদ হিচাপে আইনষ্টাইনে এটা বেলেগ দিশত এই বিষয়ত ৰেখাপাত কৰিছে| এই বিষয়ে আমি পিছত আলোচনা কৰিম| ওপৰত ব্যাখ্যা কৰা গণিতৰ এই শোধিত প্ৰকাশে আমাৰ ‘বোধ’ৰ (intuition) বিষয়ে বা বাস্তৱ বস্তু সম্পৰ্কে কোনো বাতৰি নিদিয়ে| স্বতঃসিদ্ধ তথা স্বীকাৰ্যৰ ভেঁটিত ব্যাখ্যা কৰা জ্যামিতিত ‘সৰলৰেখা’, ‘বিন্দু’ ইত্যাদি শব্দবোৰ ‘ধাৰণা শূন্য’ কিছুমান লৈখিক সজ্জা (graphic structure)| আমোদৰ কথা এয়ে যে যিহে এইবোৰক ‘সত্ত্বা’ দিয়ে সেইবোৰ পিছে গণিতৰ সৈতে সংগতিপূৰ্ণ নহয়| (এইখিনিতে আমাৰ প্ৰথম প্ৰবন্ধটি(“গণিত— এটা বিৰক্তিকৰ বিষয়”) পাঠকে মন কৰিব)| অৱশ্যে গণিতে, বিশেষতঃ জ্যামিতিয়ে বাস্তৱ ‘বস্তু’ৰ ‘স্বভাৱ’ সম্পৰ্কে যিহৰ প্ৰয়োজন তাৰেই সপক্ষত ৰয়| ওপৰত উল্লেখ কৰা জ্যামিতিৰ মৌলিক চৰিত্ৰটোৰপৰা বেলেগ, আইনষ্টাইনে উল্লেখ কৰা প্ৰায়োগিক জ্যামিতিৰ কথা আমি আলোচনা প্ৰসংগত উল্লেখ কৰিম|\nওপৰত উল্লেখ কৰি অহা ইমানুৱেল কাণ্টৰ উক্তি “আমাৰ মানসিক গঠনত ‘ইউক্লিডীয়-জগতখন’ স্বভাৱতেই (inherent) বৰ্তি আছে|” —সেয়া বুজিবলৈ জ্যামিতিৰ (ইউক্লিদীয়) প্ৰাচীনতম ৰূপটোৰ পৰা ক্ৰমাগত সাৱধানী বিশ্লেষণেই যথেষ্ট|\nলিখিতভাৱে ৰখা মানুহৰ ধাৰণাৰ ভিতৰত জ্যামিতিয়েই প্ৰথম| মানুহে জ্যামিতিক চিত্ৰসমূহ স্থায়ী কৰি ৰাখিছিল মাটিৰ টুকুৰাত| এয়া খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তিনি হাজাৰ বছৰৰ কথা| ইজিপ্ত আৰু বেবিলনত এনেধৰণে পোৱা জোখ-মাপ সম্পৰ্কীয় সূত্ৰৰ ভিতৰত পাইথাগোৰাচৰ উপপাদ্য অন্যতম| বিষয়বস্তু জ্যামিতি পিছে প্ৰকাশ মাধ্যম জ্যামিতি নহয় (অৰ্থাৎ জ্যামিতিক চিত্ৰ নহয়) এনে অধ্যয়নৰ সৈতে পাঠক পৰিচিত বুলিয়েই আমি ধৰি লৈছোঁ| ভিন্ন ঠাইত জ্যামিতিৰ ভাষা অছিল ভিন্ন| বেবিলনত বীজগণিতৰ সহায়ত জ্যমিতিৰ সমস্যা ব্যাখ্যা কৰা কায়্দা আছিল মন কৰিবলগীয়া| বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা এয়ে যে বীজগণিতৰ ভাষাৰে জ্যমিতি অধ্যয়ন কৰিবলৈ লওঁতে বহু ক্ষেত্ৰত ভৱিষ্যত্‍বাণী কৰিব নোৱাৰাকৈ জ্যামিতিয়ে ক্ৰমাৎ অগ্ৰগতি লভে|\nচম্ভালিব পৰা স্পষ্ট উদাহৰণ একোটা গণিতত বিশেষভাৱে ফলপ্ৰসূ বিবেচিত হয়| বেবিলনৰ জ্যামিতিত ৩:৪:৫ অনুপাতত থকা সমকোণী ত্ৰিভুজ সধনাই ব্যৱ্হাৰ হৈছিল| বেবিলনীয় এনেবোৰ পাঠত বৰ্গক্ষেত্ৰৰ কৰ্ণ আৰু বাহুৰ অনুপাত ( )ৰ আসন্নমানৰ উল্লেখ পোৱা যায়| পিছে খুব সম্ভৱ এই সময়ছোৱাত কোনো জ্যামিতিক তত্ত্বই গঢ় লোৱা নাছিল| খ্ৰী.পূ. ৩০০ চনৰ আগৰ গ্ৰীক দাৰ্শনিক ইউডেমছৰ মতে প্ৰথমজন জ্যামিতিবিদ হ’ল থেল্‌ছ্ (৬৪০-৫৪০ খ্ৰী.পূ.)| থেল্‌ছ্ আছিল— “গণিত আৰু দৰ্শনৰ ‘গ্ৰীক-স্কুল’টোৰ প্ৰতিষ্ঠাতা গ্ৰীচৰ সাতজন ঋষিতুল্যৰ এজন|” থেল্‌ছ্‌ৰ জ্যামিতি সম্পৰ্কীয় বিশেষ অৱদান হ’লঃ\n(১) সমদ্বিবাহু ত্ৰিভুজৰ ভূমি সংলগ্ন কোণ দুটা সমান|\n(২) পৰস্পৰে কটা দুডাল সৰলৰেখাৰ মূৰামূৰি কোণ দুটা সমান|\n(৩) ভূমি আৰু ভূমি সংলগ্ন কোণ দুটা জনা থাকিলে ত্ৰিভূজটো নিৰ্ণয় কৰিব পাৰি|\nথেল্‌ছ্ পেশাত আছিল এজন ব্যৱসায়ী| ব্যৱসায় সংক্ৰান্তত তেওঁ ইজিপ্তলৈ যায়| আজৰিপৰত তেওঁ জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান আৰু জ্যামিতি অধ্যয়ন কৰে| ওপৰৰ উপপাদ্যটি থেল্‌ছে ইজিপ্তৰ পিৰামিড এটাৰ উচ্চতা উলিয়াবলৈ লওঁতে ব্যৱহাৰ কৰে| এই সন্দৰ্ভত W.R. Ball ৰ A Short Account of History of Mathematics ৰ পৰা তলৰ বাক্যকেইটা তুলি দিয়া হ’ল—\n“থেল্‌ছ্‌ৰ স’তে হোৱা এক কথোপকথনত প্লুটাৰ্কে কৈছিল, তোমাৰ খুঁটিটো পিৰামিডৰ ছাঁৰ শেষ মূৰত পুতি লোৱা, এনে কৰিলে সূৰ্যৰ ৰশ্মিৰে দুটা ত্ৰিভুজ পাবা| আৰু এয়া প্ৰমাণ কৰিব পৰা যায় যে, পিৰামিড আৰু খুঁটিৰ অনুপাত সিহঁতৰ যথাক্ৰমিক ছাঁৰ অনুপাতৰ সমান| এই আলোচনাত উপস্থিত থকা ৰজা এমেছিছ বিমূৰ্ত বিজ্ঞানৰ এই প্ৰয়োগত বৰ আশ্চৰ্যাম্বিত হৈছিল|”\nথেল্‌ছ্‌ৰ জ্যামিতি সম্পৰ্কীয় অন্য দুটা বিশেষ অৱদান হ’লঃ\n(৫) ব্যাসে বৃত্ত এটাক সমানে দুভাগ কৰে|\n(৬) বৃত্তাৰ্দ্ধৰ কোণ এটা সমকোণ|\nশেষৰ ফলটোৰ (result) গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা সম্পৰ্কত এনেদৰে কোৱা হয়ঃ “এয়া কথিত আছে যে, এটা বৃত্তৰ অন্তৰ্গতকৈ এটা সমকোণী ত্ৰিভূজ আঁকি তেওঁ অ-মৰণশীল দেৱতালৈ বুলি এটা ষাঁড় উছৰ্গা কৰিছিল|”\nদাৰ্শনিক ইউদেম্‌ছ পিছে এটা প্ৰশ্নৰ সন্মুখীন হৈছিল যে— ৩০০ খ্ৰী.পূ.ত হে দেখা দিয়া ইউক্লিদেও উল্লেখ নকৰা জ্যামিতিৰ গধুৰ উপপাদ্য প্ৰথম জ্যামিতিবিদজনৰ ক্ষেত্ৰত কেনেদৰে সম্ভৱ হ’ল|\n৪৯০ খ্ৰী.পূ.ত পাইথাগোৰাচৰ মৃত্যু হয়| সমাজ ব্যৱস্থা, ৰাজনীতি ইত্যাদিৰ প্ৰভাৱে গণিতৰ দৰে পূৰামাত্ৰাই মনন জগতখনৰ বিষয়বস্তুকো বহুত ধৰণে প্ৰভাৱিত কৰে| খ্ৰী.পূ. পঞ্চম শতিকাত এৰিষ্টটলে আৰম্ভ কৰা ধৰ্মীয় ভাতৃত্বৰ ক্ষেত্ৰত দক্ষিণ ইটালীত পাইথাগোৰীয়সকলৰ ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱো যথেষ্ট আছিল| পাইথাগোৰাছৰ উপপাদ্য হ’ল ইয়াৰ পিছৰ সংযোজন| পাইথাগোৰাচৰ লগত জড়িত অন্য এটা গাণিতিক আৱিষ্কাৰ হ’ল বৰ্গক্ষেত্ৰৰ কৰ্ণৰ অপৰিমেয় ধৰ্ম| অৰ্থাৎ বৰ্গক্ষেত্ৰৰ কৰ্ণ আৰু বাহুৰ অনুপাত, দুটা অখণ্ড সংখ্যাৰ অনুপাত হিচাপে প্ৰকাশযোগ্য নহয়| ইয়েই গ্ৰীক জ্যামিতিক প্ৰভাৱিত কৰে| একে সন্দৰ্ভত আৰু দুটা সমস্যা উল্লেখ কৰিব পাৰি| সেয়া হ’লঃ\n(১) একে উন্নতি বিশিষ্ট আয়তক্ষেত্ৰবোৰৰ কালি ভূমিৰ সমানুপাতী|\n(২) দুটা নিৰ্দিষ্ট সৰলৰেখাৰ পৰা দুটা সমান্তৰাল সৰলৰেখাই সমানুপাতী অংশ কাটে|\nএই ক্ষেত্ৰত এনেদৰে ভবা হৈছিল যে, ৰেখাখণ্ড দুটা, এটা উমৈহতীয়া জোখৰ সাধাৰণ গুণিতক| ইয়াৰ পৰাই শেষত ৰেখাখণ্ডৰ অপৰিমেয় অনুপাতৰ যোৰ (pair) আৱিষ্কাৰ কৰিলে| অখণ্ড সংখ্যাৰ অনুপাত বা সমানুপাতৰ পৰা আগবাঢ়ি গৈ সাধাৰণ ক্ষেত্ৰত সমানুপাতৰ গ্ৰহণযোগ্য ধাৰণা দিয়াৰ ফালে ইয়েই গ্ৰীক জ্যামিতিবিদসকলক আগুৱাই নিয়ে| যৌক্তিক অভিজ্ঞতাৰপৰা সংজ্ঞাৰ সহযোগত গাণিতিক ৰূপ দিয়াটো বা গাণিতিকভাৱে সজোৱাটোও এটা গাণিতিক সমস্যায়েই— এই উপলব্ধিও লগে লগে হৈ আহিছিল| অপৰিমেয়তাৰ (এই সম্পৰ্কে আগতে আলোচনা কৰা হৈছে) সমস্যাৰ পৰা গ্ৰীক জ্যামিতিবিদসকলে দুটা কথা শিকিছিল— যৌক্তিক বিশ্লেষণ আৰু গাণিতিক পুংখানুপুংখতা| পিছে সকলো ক্ষেত্ৰতেই মাত্ৰাধিক্যই ক্ষতি কৰে| গাণিতিক পুংখানুপুংখতাৰ মাত্ৰাধিক্যই গ্ৰীক গণিতৰ অগ্ৰগতিত বাধা আনিলে| আগতেই কৈ অহা হৈছে যে সাধাৰণ গ্ৰীক মনটো যেনেদৰে জ্যামিতিকেন্দ্ৰিক, বেবিলনীয় মনটো পিছে বীজগণিতকেন্দ্ৰিক| ওপৰৰ ব্যাখ্যাৰ পৰা বুজা গ’ল যে অপৰিমেয়তাৰ স্থিতি বীজগণিতৰদ্বাৰা গ্ৰহণযোগ্য নহয়— জ্যামিতিতহে মাথোন ইয়াৰ অস্তিত্ব| বীজগাণিতিক সম্পৰ্কসমূহ জ্যামিতিৰে ব্যাখ্যা কৰি তেওঁলোকে জ্যামিতিক বীজগণিত (Geometric Algebra) সৃষ্টি কৰিলে| অৱশ্যে প্ৰকৃতাৰ্থত বীজগণিতৰ স্ফুৰণ ঘটে আধুনিক গণিতৰ যুগতহে|\nগণিতৰ অগ্ৰগতিৰ অন্তৰালত লুকাই আছে কিছুমান ‘বিৰোধ’| এই ‘বিৰোধে’ই ‘গণিতীয় সভ্যতা’ক আজিৰ এই আধুনিক ৰূপ দিছে| আৰু বোধকৰোঁ, অকল গণিতেই নহয়, জ্ঞানৰ আৰু বহুতো শাখাই সেইবোৰৰ মাজত সোমাই থকা ‘বিৰোধ’ৰ মাজেৰেই ক্ৰমবিকাশৰ জৰিয়তে আগুৱাই আহি আছে|\nএনে এটা বিৰোধ সোমাই থকা ঘটনা হ’ল ইউক্লিদীয় জ্যামিতিৰ এটা স্বতঃসিদ্ধ (স্বীকাৰ্য):\nকোনো বিন্দুৰ মাজেৰে কোনো ৰেখাৰ সমান্তৰালকৈ মাত্ৰ এটাহে ৰেখা টানিব পাৰি| পিছে ইউক্লিদৰ কিতাপত দীৰ্ঘ সময় ধৰি ইয়াৰ প্ৰয়োগ বন্ধ ৰখা হয়| পণ্ডিতসকলে অনুমান কৰা মতে ইয়াৰ কাৰণ আছিল এয়ে যে— এনে ধৰণৰ স্বতঃসিদ্ধ এটা গ্ৰহণ কৰাৰ আগতে সকলো ফালৰ খুটি-নাটি ভালদৰে পৰ্যবেক্ষণ কৰা দৰকাৰ| অৱশ্যে ইউক্লিদৰ আগতেও ওপৰৰ ধৰণৰ স্বতঃসিদ্ধৰ আৱশ্যকতা সদায়েই আলোচিত হৈ আহিছে| অসীমত অৱস্থিত বিন্দুৰ ধাৰণাৰে এৰিষ্টটলে সমান্তৰালৰ ধাৰণা দিবলৈ চলোৱা চেষ্টা এই ক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য|\nস্বতঃসিদ্ধ বা স্বীকাৰ্যৰ প্ৰয়োজনীয়তা বাৰু ক’ত? ছিড্‌নী স্মিথ নামৰ এজনে বাগিচাৰ বেৰ এখনক লৈ কাজিয়া কৰা দুজনী মহিলাৰ সম্পৰ্কত এনেদৰে কৈছে যে— দুয়োজনীয়েই ভিন্ন আশ্ৰিত উক্তিৰ (Premises) পৰা আৰম্ভ কৰিছে| গতিকে সমস্যা কেতিয়াও সমাধান নহ’ব| দাৰ্শনিক আৰু ন্যায়বিদসকলৰ দৰে, ইয়াৰ পৰা এয়া বুজা যায় যে কোনো ভেটি নথকাকৈ একো আশা কৰিব নোৱাৰি| যি কোনো যুক্তিৰ শিকলি আৰম্ভ হ’ব কিছুমান অপ্ৰমাণিত ধাৰণাৰে| এৰিষ্টটলে কোৱাৰ দৰে সকলো কথাই প্ৰমাণ কৰিবলৈ গ’লে প্ৰমাণৰ শিকলি অন্তহীন হ’ব| গতিকেই ক’ৰবাত আৰম্ভ কৰিব লাগিব আৰু সেয়ে প্ৰদৰ্শন কৰিব নোৱাৰা অথচ গ্ৰহণযোগ্য কোনোবাখিনিত খোপনি ল’ব লাগিব| ইউক্লিদ এই বিষয়ে সচেতন আছিল গুণেই তেওঁৰ বিখ্যাত ‘Elements’ লিখোঁতে তেওঁ মানি লোৱা ধাৰণাসমূহৰ তালিকাখন কৰি লৈ আগবাঢ়িছিল|\nইউক্লিদৰ কৃতিখিনি তেওঁৰ সম্পূৰ্ণ নিজা নহয়| এটা অৰ্থত তেওঁ এজন সংগ্ৰাহকহে| ভিন্ন আচৰণৰ, ভিন্ন গুণসম্পন্ন টুকুৰাবোৰ তেওঁ একেলগ কৰিছিল| পিছে খুব সম্ভৱ এই কাৰ্যত তেওঁ সম্পূৰ্ণ কৃতকাৰ্যতা লাভ কৰিব পৰা নাছিল|\nসেয়ে বহু ক্ষেত্ৰত টুকুৰাসমূহ বেলেগে, পুনৰ উলিয়াই ল’ব পৰা হৈছিল| ইউক্লিদৰ ‘Elements’ আৰম্ভ হৈছে স্বতঃসিদ্ধ, স্বীকাৰ্য আৰু সংজ্ঞাৰে| সাধাৰণ স্বতঃসিদ্ধবোৰ হ’ল:\n(১) যিবোৰ বস্তু অইন এটা নিৰ্দিষ্ট বস্তুৰ সমান সিহঁত পৰস্পৰ সমান|\n(২) সমান সমান বস্তুৰ লগত সমান বস্তু বা এটা নিদিৰ্ষ্ট বস্তু যোগ কৰিলে সিহঁতৰ যোগফলবোৰ পৰস্পৰ সমান|\n(৩) সমান সমান বা একে বস্তুৰ পৰা সমান সমান বা একে বস্তু বিয়োগ কৰিলে বিয়োগ ফলবোৰ পৰস্পৰ সমান|\n(৪) কোনো এটা বস্তু তাৰ অংশতকৈ সদায় ডাঙৰ|\n(৫) দুডাল সৰলৰেখাই কোনো থাই আগুৰিব নোৱাৰে, ইত্যাদি|\nস্বতঃসিদ্ধ, স্বীকাৰ্য আৰু সংজ্ঞাৰপৰা যুক্তিৰ সহায়ত ইয়াৰ সকলোবোৰ উপপাদ্য যে পোৱা গৈছে, সেইটো পিছে ন-দি ক’ব পৰা নাযায়| আজিৰ গণিতজ্ঞই ইউক্লিদৰ ‘Elements’ত বহুতো ত্ৰুটিয়েই দেখে| উদাহৰণস্বৰূপে, সৰলৰেখাৰদ্বাৰা সমতল খণ্ডিত কৰা ধৰণৰ ধাৰণাৰ অন্তঃ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে— ষোল্ল উপপাদ্যত যেতিয়া কোনো ত্ৰিভুজৰ বহিঃস্থ কোণ দূৰৱৰ্তী অন্তঃকোণতকৈ ডাঙৰ কথাটো প্ৰমাণ কৰা হয়| পিছে ইউক্লিদে লৈ থোৱা স্বতঃসিদ্ধ, স্বীকাৰ্য বা সংজ্ঞাসমূহত সৰলৰেখাৰদ্বাৰা সমতল খণ্ডিতকৰণ ধৰণৰ ধাৰণা নাই| তেনেদৰে সৰ্বসমতা সম্পৰ্কীয় স্বীকাৰ্য নাই| সৰ্বসমতাৰ মূল উপপাদ্যত ঘাইকৈ ‘বোধ’ৰ (intuition) ওপৰতহে গুৰুত্ব দিয়া হৈছে| এনেবোৰ কাৰণতে ইউক্লিদৰ কৃতিখিনি আজি ত্ৰুটিপূৰ্ণ বিবেচিত হয়| সেয়ে ইয়াত আধুনিক মান আৰু ধাৰণাৰ পুংখানুপুংখক অবৰোহ উচিত নহয়| গ্ৰীক গাণিতিক দৰ্শন সম্পৰ্কত তলৰ কথাখিনি প্ৰণিধানযোগ্য|\n“জ্যামিতিৰ বস্তুসমূহ বাস্তৱ আৰু জ্ঞাতব্য| ইয়াৰ ধৰ্মসমূহ যেনেতেনে ধৰণে নিশ্চিত কৰা হয়, এইবোৰ স্পষ্টভাৱে কথিত হওক বা নহওক, মৌলিক সাৰখিনি স্পষ্টকৈ ঘোষিত হোৱাৰ দৰকাৰ নাই, যেতিয়ালৈকে বিতৰ্কৰ মাজত নোসোমায়|”\nপিছে, তৎস্বত্তেও বেবিলনীয় বা ইজিপ্তৰ জ্যামিতিতকৈ গ্ৰীক বহু উচমানৰ| প্ৰায় দুহেজাৰ বছৰতকৈ বেছি সময় ধৰি ইউক্লিদৰ এই ‘Elements’য়েই আছিল এটা আদৰ্শ (model) গাঁথনি| ইয়াৰ প্ৰভাৱ ইমান গাঢ় বা সৰ্বব্যাপক আছিল যে পুৰণি জ্যামিতিবিদসকলে বেলেগ দিশত এই বিষয়ত চিন্তা-চৰ্চা নকৰিলেই| আমি এই প্ৰবন্ধটিত জ্যামিতিৰ প্ৰধান কথাসমূহ আলোচনা কৰিবলৈ লওঁতে বুৰঞ্জীমূলক পৰিমাপ (survey) এটা কৰি আছো, পাঠকে নিশ্চয় অনুমান কৰিছে| গণিতৰ ক্ষেত্ৰত (সকলো বিষয়ৰ দৰেই) এনেধৰণৰ বুৰঞ্জীমূলক পৰিমাপ অতি ফলপ্ৰসূ বিবেচিত হয়| বীজগণিতে জ্যামিতিৰ কাৰণে বহুতো ভুগিবলগীয়া হৈছিল| কিয়নো বীজগণিতৰ জ্যামিতিকৰণৰ তাত্ত্বিক দিশটো আৰু বিষয়বস্তুৰ উন্মুক্তকৰণ হয় আধুনিক বুৰঞ্জীমূলক গৱেষণাৰ পাছতহে| ইউক্লিদৰ জ্যামিতিৰ প্ৰভাৱ এনে সৰ্বব্যাপী আৰু সৰ্বকালৰ যেন আছিল যে এনে অপ্ৰাকৃতিক আৰু কৃত্ৰিম পদ্ধতিৰেই জ্যামিতি অধ্যয়ন, (স্কুল পৰ্যায়ৰ প্ৰাথমিক স্তৰৰ)— আমাৰ দেশৰ কথা বাদেই— বিদেশতো কুৰি শতিকাৰ মাজলৈকে প্ৰচলিত আছিল| ইউক্লিদীয় পুংখানুপুংখতা আনিবৰ কাৰণে আৰ্কিমিডিচে তেওঁ সাধাৰণতে লোৱা যান্ত্ৰিক পদ্ধতি (এই পদ্ধতি তেওঁৰ বহুতো উত্তম আৱিষ্কাৰৰ গুৰি) শেহান্তৰ সম্পাদনাত নোহোৱা কৰে| শিকাত, শিকোৱাত আৰু আৱিষ্কাৰত— প্ৰত্যেকৰে গাণিতিক পুংখানুপুংখতা নিজা নিজা ধৰণে আছে| নেশা আৰু পেশা দুয়োটাই যদি একে হয় তেতিয়া সোণত সুৱগা চৰে যদিও গ্ৰীক সভ্যতাৰ কথা সুকীয়া| অপেশাদাৰী গণিতৰ ঐতিহ্য যেতিয়ালৈকে আছিল তেতিয়ালৈকে গ্ৰীক জ্যামিতি আগবাঢ়িছিল| ৰাজনৈতিক কাৰণত হঠাতে বন্ধ হোৱা এই ঐতিহ্য পিছে পুনৰুদ্ধাৰ নহ’ল| বীজগণিতীয় কোনো সমস্যাত চলক ৰাশিটোৰ উচ্চতম ঘাত দুই হ’লে ই এটা দ্বিতীয় ঘাতৰ সমস্যা| আমি উল্লেখ কৰা জ্যামিতীয় বীজগণিত মাথোন দ্বিতীয় ঘাতৰ সমস্যাৰে সৈতে জড়িত আছিল| স্কেল আৰু কম্পাছৰদ্বাৰা অঙ্কন সম্পাদন জাতীয় সমস্যাই প্ৰধান| ঘনক এটাৰ দ্বিখণ্ডীকৰণ বা কোণৰ সমত্ৰিখণ্ডকৰণৰ দৰে অধিক ঘাতৰ সমস্যা সমাধানৰ ক্ষেত্ৰত, গ্ৰীক জ্যামিতিবিদসকল ৰ লেখীয়া সমানুপাতৰ প্ৰায়োগিক সমস্যাত মন দিবলগীয়া হৈছিল| এই সমস্যাটো বা এনে ধৰণৰ সমধান জাতীয় সমস্যালৈ আহে| ইয়েই পিছত Orthogonal Hyperbola নাম পায়| প্ৰায়োগিক সমস্যাত সৰলীকৰণৰ ফলস্বৰূপে সাধাৰণ পৰাবৃত্তই দেখা দিয়ে| এনে সমস্যাৰেই অন্য ৰূপত উপবৃত্ত আৰু অধিবৃত্তই দেখা দিয়ে| জ্যামিতিকৰণৰ সাধাৰণ গ্ৰীক মনটোৰে ইউডক্সাচৰ এজন ছাত্ৰ মিনেই চমাচে আৱিষ্কাৰ কৰে যে ওপৰৰ বক্ৰবোৰ এটা শংকু (cone) আৰু এখন সমৰলৰপৰা পোৱা ভিন্ন ধৰণৰ উমৈহতীয়া অংশ| মিনেচ মচৰ কামখিনি আৰ্কমিডিচৰ দ্বাৰা আগবঢ়াই নি এপ’ল’নিয়াচে শেষ কৰে| ৰেনে ডেকাৰ্টৰ জ্যামিতি (১৬৩৭) আছিল জ্যামিতিৰ বীজগণিতীকৰণ| এপ’ল’নিয়াচে য’ত অকৃতকাৰ্য হৈছিল তাৰ পৰা ডেকাৰ্টে আৰম্ভ কৰে| বক্ৰটোৰ স্থানাংক প্ৰয়োগৰ ঠাইত ডেকাৰ্টে তলখনত স্থানাংকৰ প্ৰয়োগ কৰে আৰু এনেদৰে বক্ৰসমূহৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক অধ্যয়ন কৰে|\nডেকাৰ্টৰ পদ্ধতিত এখন সমতলৰ বিন্দুবোৰ বুজোৱা হয় সমতলখনতেই থাকি পৰস্পৰ কটাকটি কৰা দুডাল সৰলৰেখাৰপৰা ইয়াৰ দূৰত্ব দুটা জুখি| সমতলখনৰ ওপৰৰ কোনো লেখ বুজোৱা হয় স্থানাংকবোৰৰ মাজৰ সমীকৰণৰদ্বাৰা| ডেকাৰ্টৰ লগে লগেই ইমানদিনে চলি অহা জ্যামিতিৰ ধ্ৰুপদী (classical) ধাৰাটোৰ যেনিবা অন্ত পৰিল আৰু কলন গণিতৰ ক্ৰমবৰ্দ্ধমান গুৰুত্বত ই যেনিবা কাৰ্যত লোপ পালে|\nজ্যামিতিৰ ‘পুনৰুত্থান’ ঘটে ঊনৈছ শতিকাত, অৱশ্যে নিশ্চয়কৈ বেলেগ ৰূপত| কিয়নো সভ্যতাৰ বিকাশ বৃত্তাকাৰ নহয়, সৰ্পীলৰ দৰে (spiral সদৃশ)| ১৮৪৪, ১৮৬১ চনৰ হাৰমান গুঠাৰ গ্ৰাছমেনৰ কামৰ জৰিয়তে n বিমীয় জ্যামিতিৰ ধাৰণা আহে| ক্ৰমিত n সংখ্যক সংখ্যাৰ থূপক n বিমীয় এটা বিন্দু বুজোৱা হয়| সংখ্যাবোৰ হ’ল বিন্দুটোৰ স্থানাংক| দুটা n বিমীয় বিন্দুৰ মাজৰ দূৰত্বৰ সংজ্ঞা দিয়া হ’ল উচ্চতৰ বিমীয়ত পাইথাগোৰাচৰ উপপাদ্যৰ প্ৰয়োগৰদ্বাৰা| একে সময়তে ভেক্টৰ বীজগণিতে ভূমুকি মাৰে ইটালীয় গণিতজ্ঞ গিউছটো বেল্লাভিতিচ্ আৰু ইৰিশ গনিতজ্ঞ চাৰ উইলিয়াম ৰোৱান্ হেমিল্টনৰ যোগে| ই জ্যামিতিৰ বোধ প্ৰধান ভেটিটোক পৰিৱৰ্তন ঘটায়| n বিমীয় অন্তৰীক্ষত দুটা বিন্দু আৰু ৰ যোগৰ সংজ্ঞা দিয়া হয় এনেদৰেঃ | যদি x বিন্দুটোক n বিমীয় অন্তৰীক্ষত মূল বিন্দুটোৰ পৰা বিন্দুটোলৈ কাঁড় চিন দি বুজোৱা হয়, তেনেহ’লে ওপৰৰ এইযোগে বল, বেগ ইত্যাদিৰ যোগৰ অৰ্থ বহন কৰে| দুটা ভেক্টৰৰ আন্তঃপূৰণৰ (inner product) সংজ্ঞাও বল-বিজ্ঞানৰ পৰাই এনেদৰে লোৱা হ’লঃ\nবল বিজ্ঞানত, দুটা বল ভেক্টৰ x আৰু y আন্তঃপূৰণ হ’ল y ৰ দিশত x ৰ দ্বাৰা কৰা হোৱা কাম| ভেক্টৰৰ অনুপ্ৰেৰণাত নিৰ্ণায়কৰ দৰে নিৰস গণিতিক চিহ্নও চিত্তাকৰ্ষক হৈ উঠিল| ই আছিল এক ঘাতৰ সমীকৰণ সমাধানৰ হাতিয়াৰ|\nকুৰি শতিকাৰ আৰম্ভণিতে জাৰ্মান আৰু হাঙ্গেৰীৰ গণিতজ্ঞ কেইজনমানে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা বীজগাণিতিক ‘স্কুল’টোৰ দ্বাৰা, ভেক্টৰৰ মাজত সোমাই থকা, জ্যামিতিক সত্ত্বাটো জগাই দিয়া হ’ল|\nজ্যামিতিৰ স্থানাংকৰদ্বাৰা বুজোৱাৰ সলনি, ভেক্টৰত থকা ধৰ্মৰ স্বীকাৰ্য ধৰ্মীয়তা কাঢ়ি লৈ ইয়াৰ সহায়ত ভেক্টৰৰ অনুধাৱন তথা অধ্যয়ন আৰম্ভ হ’ল| ফালস্বৰূপে বিমূৰ্ত ভেক্টৰ অন্তৰীক্ষই দেখা দিলে|\nএই ভেক্টৰ অন্তৰীক্ষ (vector space) হ’ল এটা সংহতি V যাৰ লগত সংখ্যাৰ এটা ক্ষেত্ৰ (field) F এনেভাৱে জড়িত যে V ৰ মৌলসমূহক সিহঁতৰ ভিতৰতে যোগ কৰিব পাৰি; যোগ সাপেক্ষে ক্ৰমবিনিময় বিধি, সন্মিলন বিধি আদি মানে; শূন্য মৌল আছে| F আৰু V ৰ মৌলসমূহক এটা পূৰণ প্ৰক্ৰিয়াৰে লগ কৰিব পাৰি আৰু লগতে তলৰ নিয়মসমূহ মানেঃ\nVৰ মৌলসমূহক ভেক্টৰ কোৱা হয়| সমতলত আৰু এনে দুটা ভেক্টৰ পোৱা সম্ভৱ যে, যি কোনো এটা ভেক্টৰ x ক এনেধৰণে লিখিব পৰা যায়| আৰু ক x ৰ স্থানাংক কোৱা হয়| সাধাৰণ (ত্ৰিবিমীয়) অন্তৰীক্ষত ওপৰৰ ধৰণৰ তিনিটা ভেক্টৰৰ প্ৰয়োজন| V ক n বিমীয় অন্তৰীক্ষ কোৱা হয় যদিহে ইয়াত ওপৰৰ ধৰণৰ n টা মৌল পোৱা যায়| যদি এনে কোনো সীমিত সংখ্যক মৌল পোৱাটো সম্ভৱ নহয়, তেনেহ’লে V অসীম বিমীয়| আধুনিক বিশ্লেষণ তত্ত্বত (analysis) অসীম বিমীয় অন্তৰীক্ষ এটা দৰকাৰী ধাৰণা|\nদূৰত্ব বা দৈৰ্ঘ্য, কোণ, সৰ্বাঙ্গসমতা, সদৃশ ইত্যাদিৰ কোনো ধাৰণাই ব্যৱহাৰ নোহোৱাকৈ অৰ্থাৎ মুঠতে ইউক্লিদীয় গোন্ধ নথকাকৈ সোতৰ শতিকাৰ দুটা বিশেষ জ্যামিতিয়ে পোখা মেলে| এটা অৱিষ্কৃত হয় দেছাৰগুছৰদ্বাৰা, আনটো পাস্কেলৰদ্বাৰা| দেছাৰগুছে পৰিপ্ৰেক্ষি ত্ৰিভুজ সম্পৰ্কীয় (perspective triangle) উপপাদ্যটি আগবঢ়ায়| এই উপপাদ্যটিত দুটা ত্ৰিভুজ এনেদৰে লোৱা হ’ল যে যদি অনুৰূপ শীৰ্ষবিন্দুবোৰ সংলগ্ন কৰা ৰেখাবোৰ এটা বিন্দুত মিলে তেতিয়া অনুৰূপ বাহুবোৰৰ ছেদবিন্দুকেইটা একৰেখীয়| আৰু পাস্কেলৰ উপপাদ্যটি হ’ল, এটা শাংকবৰ অন্তৰ্গতকৈ অঁকা ষড়ভুজৰ বিপৰীত বাহু তিনিযোৰ একৰেখীয় তিনিটা বিন্দুত কাটে| ইয়াক পাপ্পাচৰ উপপাদ্য বুলিও জনা যায়| পাপ্পাচ আছিল তৃতীয় শতিকাৰ আলেকজেন্দ্ৰিয়াৰ এজন গ্ৰীক জ্যামিতিবিদ| তেওঁ ওপৰৰ উপপাদ্যটোৰ এটা বিশেষ উদাহৰণ অধ্যয়ন কৰিছিল| আমি জানো যে দুটা কটাকটি কৰা সৰলৰেখা সাধাৰণ শাংকবৰ বিশেষ উদাহৰণ| পাপ্পাচে এনেধৰেণে কটাকটি কৰা দুটা ৰেখাৰ ক্ষেত্ৰত ওপৰত বৰ্ণোৱা ধৰণে সূত্ৰাৱদ্ধ কৰিছিল|\nদেছাৰগুছ আৰু পাস্কেলে আগবঢ়োৱা এই দুবিধ জ্যামিতিত ইউক্লিদীয় ধাৰণাৰ সৈতে মিল মাথোন— বিন্দু আৰু সৰলৰেখাৰ উপৰিপতনৰ (incidence)| ইউক্লিদীয় বহু বেমেজালিৰ মাজত সোমাবলগীয়া হোৱা নাছিল যদিও দুটা বা ততোধিক সমান্তৰাল ৰেখাৰ ক্ষেত্ৰত বেছ সাৱধানতা অৱলম্বন কৰিবলগা হৈছিল| দেছাৰগুছৰ উপপাদ্যত, দুটা অনুৰূপ বাহু সমান্তৰাল হ’লে অন্য দুযোৰ বাহুৰ ছেদবিন্দু দুটা প্ৰথম বাহুটোৰ সমান্তৰাল ৰেখা এটাৰ ওপৰত থাকে অথবা ত্ৰিভুজ দুটাৰ অনুৰূপ বাহুবোৰ সমান্তৰাল|\nএই সমস্যাবোৰ পাৰ হৈ অহা হয়, অসীমত অৱস্থিত বিন্দুৰ (point at infinity) ধাৰণা দি| এই ধাৰণা অনুসৰি, প্ৰতিটো সৰলৰেখাৰে অসীমত এটা বিন্দু আছে| তেনেদৰে প্ৰতিখন সমতলৰেই অসীমত এটা সৰলৰেখা আছে| এই বিন্দুটো বা সৰলৰেখাটো সকলো সমান্তৰাল ৰেখা বা সমান্তৰাল সমতলৰ বাবে একে|\nএনেদৰে সমান্তৰালৰ গোলমলীয়া ধাৰণা নোহোৱা কৰা হ’ল| ওপৰৰ স্বীকাৰ্যটোৱে প্ৰক্ষেপ তল আৰু প্ৰক্ষেপ অন্তৰীক্ষৰ সংজ্ঞা দিলে| ইউক্লিদীয় গোন্ধ উপৰিপতনৰ স্বীকাৰ্যত ৰৈ গ’ল| ঊনৈছ শতিকাৰ জ্যামিতিৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ ইঙ্গিত দিওঁতা পঞ্চেলেটেই এটা খেলিমেলি বুলিয়েই মন্তব্য দিয়ে| সত্য আৰু সৰলতাৰ মাজত এটা ওচৰ সম্বন্ধ আছে| এই যুক্তিৰ ওপৰতেই এনেদৰে কোৱা হয় যে ইউক্লিদীয় জ্যামিতিতকৈ নতুন জ্যামিতি বেছি সত্যৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত|\nএইখিনিতে প্ৰক্ষেপ জ্যামিতিৰ অলপ আভাস লৈ থওঁহক|\nএখন সমতল আৰু ইয়াৰ ওপৰত নথকা এটা বিন্দু লোৱা হ’ল| সমতলখনৰ ওপৰত কোনো চিত্ৰৰ বিন্দুবোৰ আৰু আগতেই লৈ থোৱা বিন্দুটোৰ মাজেৰে ৰেখা টানি অন্য যি কোনো সমতলত ইয়াৰ প্ৰক্ষেপ পাব পাৰি| এনেধৰণে এটা শাংকবে প্ৰক্ষেপণৰদ্বাৰা এখন সমতলত অন্য এটা শাংকব দিয়ে| পিছে কিছুমান ধৰ্ম এনেধৰণৰ প্ৰক্ষেপণৰ যোগে একে নাথাকে| প্ৰক্ষেপ জ্যামিতিত সাধাৰণতে সেইবোৰ ধৰ্ম অধ্যয়ন কৰা হয়, যিবোৰ প্ৰক্ষেপণৰদ্বাৰা একে থাকে (invariant)| সাধাৰণ অন্তৰীক্ষত এটা ৰেখা বা এখন সমতলৰ প্ৰক্ষেপণৰ দৰে ধাৰণাৰ ব্যৱহাৰ খুব কমেই হয়| কাৰণ তেনে ক্ষেত্ৰত এটা বিন্দু বা এটা ৰেখাৰ প্ৰক্ষেপণ ক্ৰমাৎ অসীমলৈ অদৃশ্য হয়| পিছে প্ৰক্ষেপ জ্যামিতিত সাধাৰণতে এই গোলমালৰ মাজত সোমাবলগীয়া এইবাবেই নহয় যে ওপৰত উল্লেখ কৰা ধৰণৰ প্ৰক্ষেপণত গোটেই ৰেখাটো বা সমতলখনৰ ফলন বুলি লোৱা হয়|\nইউক্লিদীয় জ্যামিতিৰপৰা বেলেগে স্বকীয় ৰূপত, প্ৰক্ষেপ জ্যামিতিক প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ চেষ্টাক ফালৱতী কৰাত সহায় কৰে ১৮৪৭ চনত জাৰ্মান গণিতজ্ঞ কাৰ্ল জৰ্জ ক্ৰিশ্বিয়ান হন্‌ষ্টাউদে কেইটামান স্বীকাৰ্য আৰোপ কৰিঃ\n১) দুটা বিন্দুই এডাল সৰলৰেখা নিৰ্ণয় কৰে|\n২) দুখন সমতলে এডাল সৰলৰেখা নিৰ্দ্ধাৰণ কৰে|\n৩) একে ৰেখাত নথকা বিন্দুৱে এখন সমতল নিৰ্দ্ধাৰণ কৰে|\nএটা সৰলৰেখাত বিশেষ ধৰণে পোৱা চাৰিটা বিন্দুৰ ক্ৰমিত থূপক হৰাত্মক (harmonic) বোলে| ইয়াৰ পিছত প্ৰক্ষেপৰ সংজ্ঞা দিয়া হয় এনেদৰে— ই হ’ল এটা ফলন যি হৰাত্মকতাৰ পৰিৱৰ্তন নঘটায়|\nভনষ্টাউদে প্ৰক্ষেপ জ্যামিতিক জ্যামিতিৰ সহায়ত বীজগণিতীয়কৰণ কৰে| পিছে এই ক্ষেত্ৰত খোকোজা লগা খাপ এটা ৰৈ যায়| সি হ’ল ৰেখা আৰু সমতলৰ বোধভিক্তিক (intuitive) ক্ৰম সম্পৰ্ক| কাৰণ, এই ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ কোনো বিশদ সংজ্ঞা দিয়া হোৱা নাছিল| ১৮৭১-৭২ চনত দুজন প্ৰখ্যাত গণিতজ্ঞ কেণ্টৰ আৰু ডেদিকান্দে এই ত্ৰুটিখিনি আঁতৰাই প্ৰক্ষেপ জ্যামিতিক স্বকীয়তা প্ৰদান কৰে তিনিটা প্ৰধান স্বীকাৰ্য দি| সেইকেইটা হ’ল:\n১) উপৰি পতনৰ স্বীকাৰ্য (Axiom of incidence)|\n২) প্ৰক্ষিপ্ত ৰেখাৰ চক্ৰীয় ক্ৰম আৰু প্ৰক্ষেও ফলনৰদ্বাৰা ইয়াৰ অপৰিৱৰ্তনীয়তা|\n৩) এক বিশেষ ধৰণৰ আৰ্কিমিডীয় স্বীকাৰ্য|\nসাধাৰণ অন্তৰীক্ষত প্ৰক্ষেপ সমতলৰ আদৰ্শ সজ্জা (model structure) এটা এনে ধৰণৰঃ\nএখন সমতলৰ বাহিৰত O এটা বিন্দু| সমতলখনৰ ওপৰৰ এটা P ক OP ৰেখাটোলৈ আৰু সমতলখনৰ এটা ৰেখা 1 ক O আৰু 1 ৰ মাজেৰে যোৱা এখন সমতললৈ পৰিৱৰ্তন কৰা হয়| O ৰে যোৱা ৰেখা আৰু সমতলে উপৰি পতনৰ সম্পৰ্কৰ সহিতে প্ৰক্ষেপ সমতলৰ বিন্দু আৰু ৰেখা বুজাব|\nএনেদৰেই প্ৰক্ষেপ n অন্তৰীক্ষ হ’ল ওপৰৰ ধৰণৰ n+1 বিমীয় এক অন্তৰীক্ষ| প্ৰক্ষেপ n অন্তৰীক্ষৰ বিন্দু এটা n+1 স্থানাংকযুক্ত ক্ৰমিত সংখ্যাৰ থূপ| এনে দুটা n+1 ক্ৰমিত সংখ্যাই একে বিন্দু বুজাব যদিহে ইহঁত সমানুপাতী হয়|\nইউক্লিদীয় জ্যামিতিৰ স্বতঃসিদ্ধ তথা স্বীকাৰ্যবোৰত বহুতো তৰ্কাতীত কথা থাকিলেও, এইবোৰৰ ভিতৰত এটা প্ৰখ্যাত বিতৰ্কমূলক বোধভিত্তিক কথা হ’ল— কোনো দুটা সৰলৰেখাৰ ওপৰৰ বেলেগ এটা সৰলৰেখা থিয় হ’লে ৰেখাডালৰ যিটো ফালৰ অন্তঃকোণ দুটাৰ যোগফল দুই সমকোণতকৈ কম হয় সেইফালে ৰেখা দুডাল বঢ়াই দিলে ইহঁত এটা বিন্দুত মিলিব| এই স্বীকাৰ্যটোৰ সমতুল্য সহজবোধ্য এটা ব্যাখ্যা হ’ল: কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট সৰলৰেখাৰ ওপৰত নথকা এটা বিন্দুৰে সৰলৰেখাটোৰ সমান্তৰালকৈ মাথোন এটা সৰলৰেখা টানিব পাৰি| ইয়াক আৰু অলপ বেলেগ ধৰণে ব্যাখ্যা কৰা হয়: সমতলীয় ইউক্লিদীয় জ্যামিতিৰ ক্ষেত্ৰত যদি 1 এটা নিদিৰ্ষ্ট ৰেখা আৰু p, 1 ৰ বাহিৰৰ এটা বিন্দু হয়, তেনেহ’লে p ৰ মাজেৰে 1 ক লগ নধৰাকৈ মাত্ৰ এটা ৰেখা পোৱা যায়| ইউক্লিদৰ ওপৰত মন্তব্য দিয়াসকলে এনে ধৰণৰ কল্পনাৰ প্ৰয়োজনক এটা ত্ৰুটি বুলিয়েই লয়| জ্যাঁ ৰণ্ড দ্য এলেম্‌বাৰ্টে ইয়াক এটা কলংক বুলিয়েই কৈছে| ৪৫০ খ্ৰী.ত প্ৰক্লাচ নামৰ এজনে এই স্বীকাৰ্যটোৰ সমালোচনা কৰি কয় যে ইয়াক বাদ দিয়াই ভাল| ই বহুতো সমস্যা জড়িত এটা উপপাদ্য| ওপৰত ব্যাখ্যা কৰা মতে সৰলৰেখা দুটা যিহেতু অভিসাৰী, সাধাৰণ ধাৰণাৰে সিহঁতক বঢ়াই দিলে কেতিয়াবা যে ইহঁত লগ লাগিব| সেয়া স্বাভাৱিক প্ৰশংসনীয় অনুমান যে হ’লেও নিশ্চিত নহয়| গ্ৰীকসকলে এই বিষয়ে বহুতো কঠিন অনুশীলনী কৰি থৈ গৈছে| ইউক্লিদীয় অন্য স্বতঃসিদ্ধ তথা স্বীকাৰ্যসমূহৰ পৰাই ইয়াক পাব পাৰি বুলি প্ৰমাণ কৰিবলৈও বহুতো চেষ্টা কৰা হৈছে| পিছে ফলৱতী হোৱা নাই| গণিতৰ অগ্ৰগতিৰ পৰৱৰ্তী কালত জ্যামিতিৰ এনে ধৰণৰ ভাষ্য পোৱা গ’ল য’ত উপযুক্ত কল্পনা সত্য নহয়| ফলস্বৰূপে ইউক্লিদৰ ধাৰণা খুঁত মুক্ত নহয় বুলি ধৰা গ’ল| ইতিমধ্যে গাঢ় হৈ থকা একমাত্ৰ বুলি ভবা, জ্যমিতিৰ ধাৰণা ভুল সাব্যস্ত হ’ল| কাৰণ পৰৱৰ্তী কালত ভিন্ন ধৰণৰ জ্যামিতিৰ ধাৰণা আহিল য’ত ভিন্ন ধৰণৰ উপপাদ্য সত্য হয়| অৱশ্যে এইবোৰৰ উদ্‌ঘাটনতো সময় ল’লে বহুত| এই বিলম্বৰ কাৰণ এয়ে যে প্ৰতিজনেই জ্যামিতিক ‘প্ৰকৃতিৰ প্ৰকৃতি’ (nature of nature) বুলি ধৰে— মানৱ মনৰ গাঁথনি বুলি নাভাবে| শেষত প্ৰকৃতিৰ প্ৰকৃত জ্যামিতি কেনে ধৰণৰ এই প্ৰশ্নটো যে এটা যথাৰ্থ প্ৰশ্ন সেয়া উপলব্ধি হৈছিল|\nঅইউক্লিদীয় জ্যামিতিৰ বিষয়ে সবিশেষ আলোচনা কৰাৰ আগতে এই সন্দৰ্ভত প্ৰকৃতিৰ প্ৰকৃত জ্যামিতি সম্পৰ্কে বিখ্যাত বিজ্ঞানী এলবাৰ্ট আইনষ্টাইনৰ ব্যাখ্যা আমি মন কৰোহঁক|\nআগতেই আইনষ্টাইনে ব্যাখ্যা কৰা ধাৰণা-শূন্য লৈখিক সজ্জাটোৰ কথা উল্লেখ কৰি অহা হৈছে| স্বতঃসিদ্ধ তথা স্বীকাৰ্য ধৰ্মীয় জ্যামিতিত এই ধাৰণা শূন্য লৈখিক সজ্জাৰ সৈতে, অভিজ্ঞতাৰ বাস্তৱ বস্তুবোৰৰ এটা সমন্বয়ৰ আৱশ্যক| এনে ধৰণৰ সমন্বয় সাধনৰ বাবে আমি তলত দিয়া কথাখিনি সংযোগ কৰিব লাগিবঃ “সম্ভাৱ্য সজ্জাৰ স’তে সম্পৰ্কিত হৈ থকা গোটা বস্তুসমূহ ইউক্লিদীয় ত্ৰিমাত্ৰীয় জ্যামিতিৰ বস্তুবিশেষ|” আৰু তেতিয়া ইউক্লিদৰ উপপাদ্যসমূহ দৃঢ় বস্তুৰ আচৰণৰ ক্ষেত্ৰতো সত্য হ’ব|\nএনেদৰে জ্যামিতি এক প্ৰাকৃতিক বিজ্ঞানেই| অভিজ্ঞতাৰপৰা সংশ্লেষণৰ যোগে ইয়াৰ সত্যতা প্ৰমাণিত হয়| অকল যৌক্তিক সিদ্ধান্ত প্ৰক্ৰিয়াৰদ্বাৰা নহয়| এই পূৰ্ণ জ্যামিতিক আইনষ্টাইনে নাম দিছে ‘প্ৰায়োগিক জ্যমিতি’| ই হ’ল পদাৰ্থবিদ্যাৰ আটাইতকৈ পুৰণি শাখা| মৌলিক স্বীকাৰ্য-ধৰ্মীয় জ্যামিতিৰ পৰা ই বেলেগ| ওপৰৰ ব্যাখ্যাৰপৰা বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ প্ৰায়োগিক জ্যামিতি ইউক্লিদীয় নে অইউক্লিদীয়— এনে ধৰণৰ প্ৰশ্নৰ যথাৰ্থতা উপলব্ধি কৰিব পাৰি| ইয়াৰ উত্তৰ কেৱল অভিজ্ঞতাৰ দ্বাৰাহে দিব পাৰি| এনে অৰ্থতেই পদাৰ্থবিজ্ঞানত সকলো ধৰণৰ দৈৰ্ঘ্যৰ জোখ প্ৰায়োগিক জ্যামিতিৰ অন্তৰ্গত| পোহৰৰ গতিৰ ঋজুৰেখীয় ধৰ্মও আচলতে প্ৰায়োগিক জ্যামিতিৰ অৰ্থতহে|\nআইনষ্টাইনে কৈছিল যে, জ্যামিতিৰ ওপৰৰ ধৰণৰ দৃষ্টিভংগী অবিহনে বিখ্যাত আপেক্ষিকতাবাদ তত্ত্বক সূত্ৰৰ অন্তৰ্গত কৰাই অসম্ভৱ হ’লহেঁতেন| আমি যদি স্বীকাৰ্য-ধৰ্মীয় ইউক্লিদীয় জ্যামিতি আৰু বাস্তৱৰ বাস্তৱিক দৃঢ় বস্তুৰ মাজৰ সম্পৰ্ক মানি নলওঁ তেনেহ’লে এইছ. পঁইকেয়াৰৰ দ্বাৰা ব্যাখ্যাকৃত তলৰ মতটো পাওঁ:\nসকলো ধৰণৰ স্বীকাৰ্য-ধৰ্মীয় জ্যামিতিতকৈ ইউক্লিদীয় জ্যামিতিয়েই আটাইতকৈ সৰল আৰু সহজবোধ্য| ইউক্লিদীয় জ্যামিতিয়ে বাস্তৱৰ সৈতে কোনো ধৰণৰ বুজাবুজিৰ প্ৰয়োজন নোহোৱাকৈ চলে আৰু বাস্তৱৰ লগত সহযোগিতা কৰিবলৈ হ’লে ইয়াৰ লগত ভৌতিক নিয়মসমূহৰ সংযোগ হ’ব লাগে| সেয়ে বাস্তৱ প্ৰকৃতি যেনেকুৱাই নহওক কিয় ইউক্লিদীয় জ্যামিতিক সদা বিৰাজমান কৰি ৰখাটো সম্ভৱপৰ আৰু যুক্তিসংগত|\nপঁইকেয়াৰে আৰু অন্য কিছুমানে বাস্তৱিক দৃঢ় বস্তু আৰু জ্যামিতিৰ ‘জ্যামিতিক’ বস্তুৰ মাজৰ সমতুল্যতা নাকচ কৰা্ৰ কাৰণটো এয়াই যে বাস্তৱৰ কঠিন বস্তুবোৰ দৃঢ় (rigid) নহয়| এনেদৰেই জ্যামিতিক আৰু ভৌতিক বাস্তৱতাৰ তাত্‍ক্ষণিক সম্পৰ্ক নষ্ট হয়| এইবাবেই পঁইকেয়াৰে গুৰুত্ব আৰোপ কৰা বেছি সৰলীকৃত ধাৰণাক গুৰুত্ব দিব লগা হয়|\nজ্যামিতিয়ে (G) বাস্তৱ বস্তুৰ আচৰণ সম্পৰ্কে একো নকয়| জ্যামিতিৰ লগত ভৌতিক নিয়মৰ সামগ্ৰিক গুণ (P) লগ লাগিলেহে এনে ব্যাখ্যা সম্ভৱ| (G + P) এই যোগফলেহে পৰীক্ষাগত সত্যাপনৰ সপক্ষত থাকে| (P)ৰ একাংশ আৰু (G)ক ইচ্ছামতে ল’ব পাৰি| এইখিনি নিৰ্ভৰ কৰে বাছনিৰ ওপৰত| বিৰোধৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ গুৰুত্ব দিবলগীয়া কথা হ’ল (P)ৰ বাকী অংশখিনি এইখিনি এনেদৰে ল’ব লাগিব যাতে (G) আৰু (P)য়ে অভিজ্ঞতা পৰীক্ষা (experience)ব্যাখ্যা কৰে|\nপ্ৰকৃতিৰ প্ৰকৃত জ্যামিতিৰ সন্দৰ্ভত কৰা চিন্তা-চৰ্চাই গণিতজ্ঞসকলৰ বহুতো নতুন ধাৰণাৰ লগত পৰিচয় কৰাই দিয়াত সহায় কৰে| আগতেই কৈ অহা হৈছে যে ইউক্লিদৰ সমান্তৰাল সৰলৰেখাৰ স্বীকাৰ্য প্ৰতিপাদ্য কৰিবলৈ বহুতো গণিতজ্ঞই বহুধৰণে চেষ্টা কৰে| বহুতো গণিতজ্ঞই বহুতো ধুনীয়া প্ৰমাণ পোৱা বুলি দাবী কৰে যদিও বাস্তৱত সেইবোৰবো ভেটি থাকে ইউক্লিদৰ কল্পনাৰ সমতুল্য অন্য কোনো অপ্ৰমাণিত ধাৰণাত|\nইউক্লিদীয় জ্যামিতিৰপৰা বিভিন্ন ধৰণৰ অইউক্লিদীয় জ্যামিতিলৈ বুলি হোৱা জ্যামিতিৰ ক্ৰমবিকাশখিনি আমি ইয়াৰ পিছৰ অধ্যায়ত আলোচনা কৰিম|\nলেখক : ড° খনীন চৌধুৰী।\nজ্যামিতি, সৰ্বাংগসমতা, স্বীকাৰ্য ধৰ্মীয়তা


তত্ত্ব-কথা/বস্ত্ৰহৰণ-তত্ত্ব - ৱিকিউৎস\nশ্ৰীকৃষ্ণৰ ৰাসলীলাৰ প্ৰকৃত তাত্পৰ্য্য নাজানি অনেকে, আনকি অনেক কৃষ্ণভক্তইও তাক অশ্লীল, এতেকে পঢ়িবৰ বা শুনিবৰ যোগ্য নহয়, এনেকৈ ভাবে। অনেক তাক ৰূপক বুলি কৈ গা সাৰে। অনেকে প্ৰক্ষিপ্ত বোলে। সুবিখ্যাত বঙ্কিমচন্দ্ৰ চট্টোপাধ্যায় কৃষ্ণভক্ত আছিল কিন্তু তেওঁ ভাবিছিল, ৰাসলীলাদি বৃন্দাবনলীলা প্ৰক্ষিপ্ত আৰু অতিৰঞ্জিত ; সাংসাৰিক বিষয়ত পৰম অভিজ্ঞ ৰাজনীতিজ্ঞ শ্ৰেষ্ঠাতিশ্ৰেষ্ঠ দাৰ্শনিক, পৰম তত্ত্বজ্ঞ, মহাভাৰতোক্ত আৰু গীতাৰ শ্ৰীকৃষ্ণহে আচল শ্ৰীকৃষ্ণ। এই বাবে এৰিব নোৱাৰা শ্ৰীকৃষ্ণক আজি-কালিৰ পাশ্চাত্য বিদ্যাত শিক্ষিতসকলৰ নিমিত্তে, বৃন্দাবন আদি অলৌকিক কথাবোৰ তেওঁৰ গাৰপৰা ধুই-মছি জাৰিফুকি পেলা চাফচিকুণকৈ ল'ব লাগে।\nএদিন ৰামকৃষ্ণ পৰমহংসক তেওঁৰ ভক্ত এজনে কৈছিল-"মহাশয় ! অমুক বাবুৱে শ্ৰীকৃষ্ণৰ বিষয়ে এখন কিতাপ লিখিছে, কিন্তু তেওঁ বৃন্দাবনলীলা নামানে।"\nকথাটো শুনি পৰমহংসই ক'লে- "লেক্‌চাৰ, সন্ধিবিগ্ৰহ, ৰাজ্যশাসন এইবোৰতো মানুহে পাৰে। শ্ৰীকৃষ্ণৰ বৃন্দবনলীলাত। বৃন্দবনলীলা বাদ দিলে তেওঁৰ ঈশ্বৰত্ব থাকে ক'ত?"\nৰাসলীলাৰ আচল তত্ত্ব নুবুজা পল্লবগ্ৰাহীসকলেতো ৰাসলীলাক অশ্লীল বা ৰূপক বা প্ৰক্ষিপ্ত বোলে কিন্তু শ্ৰীমদ্ভাগৱতত তত্ত্বদৰ্শী ভক্ত যোগী শুকদেৱে কি কয় শুনা : ̶\nবিক্ৰীড়িতং ব্ৰজৱধূভি ৰিদং চ ৱিষ্ণোঃ\nশ্ৰদ্ধান্বিতোঃ হনূশৃণুয়াদথ ৱৰ্ণয়েত্ যঃ।\nভক্তিং পাৰং ভগৱতি প্ৰতিলভ্য কামং\nঅৰ্থাৎ ব্ৰজবধুসকলেৰে সৈতে বিষ্ণুৱে ক্ৰীড়া কৰা এই ৰাসলীলা যি শ্ৰদ্ধাৰে সৈতে শ্ৰৱণ বা বৰ্ণনা কৰে, সি ভগৱন্তত পৰাভক্তি লাভ কৰি অচিৰতে ধীৰ হয়, আৰু হৃদয়ৰোগ কাম তাৰ একেবাৰে নিবৃত্তি হয়। আমাৰ মহাপুৰুষ শ্ৰীশঙ্কৰদেৱেও কয় ̶\nগোপী গোপালৰ কামকেলি ইটো\nশুনে ভণে যিটো জনে।\nকামক জিনিবে অল্পতে বাঢ়িবে\nবস্ত্ৰহৰণলীলা ৰাসলীলাৰ পাতনি। বস্ত্ৰহৰণত ভক্ত গোপীসকলৰ বেদোক্ত [ ২০ ] অদ্বৈত জ্ঞানৰ পৰীক্ষা হয়। সেই পৰীক্ষাত গোপীসকল উঠিব নোৱাৰিলে সেই বাবে পৰম ব্ৰহ্ম শ্ৰীকৃষ্ণই তেওঁলোকক তেতিয়াও অযোগ্য জানি ঘৰলৈ ওভোতাই পঠিয়াই পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ’বলৈ এবছৰ সময় দিলে। বস্ত্ৰহৰণলীলা সংক্ষেপতে এই হেমন্ত কালৰ প্ৰথম মাহতে নন্দব্ৰজৰ কুমাৰীসকলে হবিষ্য কৰি কাত্যায়নীৰ অৰ্চ্চনৰূপ ব্ৰত আৰম্ভ কৰিলে।\nকুমাৰীসকলে অৰুণোদয়তে কালিন্দীৰ জলত স্নান কৰি, পানীৰ কাষতে বালুকাময়ী প্ৰতিমা নিৰ্ম্মাণ কৰি, ধূপ-দীপ-নৈবেদ্য দি কাত্যায়নীক পূজা কৰি প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল – ‘হে কাত্যায়নি। হে মহামায়া! নন্দগোপৰ পুতেক শ্ৰীকৃষ্ণক আমাৰ স্বামী কৰি দিয়া। সেই ছোৱালীবিলাকে দিনো প্ৰত্যুষতে উঠি পৰস্পৰে পৰস্পৰৰ বাহুত ধৰি কালিন্দীত স্নাত কৰিবলৈ যাবৰ সময়ত নিজৰ নামেৰে সৈতে কৃষ্ণৰ গুণগান কৰিছিল। এদিন সেই ব্ৰজকুমাৰীসকলে সেইদৰে গা ধুবলৈ আহি নিজৰ নিজৰ বস্ত্ৰ নৈৰ পাৰত থৈ বিবস্ত্ৰা হৈ কৃষ্ণৰ গুণগান কৰি পানীত নামি জলক্ৰীড়া কৰিছিল। যোগেশ্বৰ ঈশ্বৰ ভগৱন্ত শ্ৰীকৃষ্ণই তেওঁলোকৰ উদ্দেশ্য জানি, তেওঁলোকৰ কৰ্ম্মৰ ফল দান কৰিবৰ নিমিত্তে গোপবালকসকলেৰে সৈতে তাত উপস্থিত হৈ, বালিকাসকলৰ বস্তুবোৰ লৈ কদম্ব গছত উঠি হাঁহি হাঁহি বালিকাসকলক ক’লে, ̶ “হে অবলাসকল! তোমালোকে ইয়ালৈ আহি নিজৰ নিজৰ বস্তু লৈ যোৱাহিহঁক। মই সঁচা কৈছোঁ, তোমালোকৰ সৈতে মই পৰিহাস কৰা নাই কাৰণ তোমালোকে ব্ৰত কৰি বৰ ক্ষীণাইছা। মই যে মিছা নকওঁ, এই গোপবালকসকলে জানে। এতেকে এজনী এজনীকৈ হওক, বা সকলে একেলগে আহি কাপোৰ লৈ যোৱাহিহঁক।” শ্ৰীকৃষ্ণৰ এই কথা শুনি গোপীসকলে প্ৰেমত বিহ্বল হৈ আৰু লজ্জিত হৈ পৰস্পৰে পৰস্পৰৰ ফালে চাই হাঁহিবলৈ ধৰিলে আৰু পানীৰপৰা পাৰলৈ উঠিব নোৱাৰিলে। পানীত পৰি থাকি জাৰত কঁপি কপি তেওঁলোকে কৃষ্ণক ক’লে – “হে কৃষ্ণ। অন্যায় নকৰিবা। তুমি নন্দগোপৰ পুত্ৰ, আমি তোমাক ভাল পাওঁ। ব্ৰজৰ ভিতৰত তুমি সকলোতকৈ ভদ্ৰ। আমি জাৰত কপিছোঁ। তুমি আমাক কাপোৰবোৰ ওভোতাই দিয়া। হে শামসুন্দৰ! আমি তোমাৰ দাসী। তুমি যিহকে আজ্ঞা কৰা, আমি তাকে কৰোঁ। হে ধৰ্ম্মজ্ঞ। আমাক বস্তুবোৰ দিয়া, নতুবা আমি ৰজাৰ আগত গোচৰ দিমগৈ।” কৃষ্ণই উত্তৰ দিলে – “তোমালোক যদি মোৰ দাসী – আৰু যদি মোৰ আজ্ঞা তোমালোকে প্ৰতিপালন কৰা তেন্তে মই আজ্ঞা কৰিছোঁ, বামলৈ উঠি এইখিনিলৈ আহি নিজৰ নিজৰ বস্তু লৈ যোৱাহিহঁক। ৰজাক গোচৰ দিলে, বুঢ়া ৰজাই মোক কি কৰিব?” [ ২১ ] বালিকাসকলে জাৰত বৰ কষ্ট পাইছিল। শেহত তেওঁলোকে দুই হাতেৰে যোনিদেশ আচ্ছাদন কৰি জাৰত কঁপি পাৰলৈ উঠিল। ভগৱন্ত তেওঁলোকৰ বিশুদ্ধ ভাবত যদিও প্ৰসন্ন হৈছিল, তথাপি তেওঁ ক'লে ̶ "তোমালোকে ব্ৰত আচৰণ কৰোঁতে বিবস্ত্ৰা হৈ জলত স্নান কৰিছিলা, সেইদেখি দেৱতাক অৱহেলা কৰা হৈছে। এতেকে এই পাপ দূৰ কৰিবৰ নিমিত্তে দুই হাতেৰে মূৰত অঞ্জলি ধাৰণ কৰি অৱনত মস্তকেৰে নমস্কাৰ কৰি বস্ত্ৰ গ্ৰহণ কৰা।" কুমাৰীসকলে এই কথা শুনি ভাবিলে, কিজানি সঁচাকৈয়ে তেওঁলোকৰ ব্ৰত ভঙ্গ হ'ল। তাকে ভাবি ভয় খাই তেওঁলোকে ব্ৰত পূৰণ কৰিবলৈ, সেই ব্ৰতৰ আৰু অন্যান্য বিবিধ কৰ্ম্মৰ ফলস্বৰূপ সেই শ্ৰীকৃষ্ণকেই নমস্কাৰ কৰিলে; কাৰণ তেওঁলোকে জানিছিল যে তেৱেঁই পাপ নাশ কৰে। এইবাৰ শ্ৰীকৃষ্ণই সদয় হৈ তেওঁলোকক বস্ত্ৰ প্ৰদান কৰিলে।\nমহাযোগী মহাভক্ত শুকদেৱে পৰীক্ষিতক কৈছে ̶ ৰাজন, শ্ৰীকৃষ্ণই ব্ৰজকুমাৰীসকলক বঞ্চনা কৰিলেও, নিৰ্লজ্জা কৰিলেও উপহাসাস্পদ কৰিলেও, বস্ত্ৰহৰণ কৰিলেও, আনকি, ধেমালিৰ পুতলাৰ নিচিনাকৈ লৈ চলালেও, সেই বালিকাসকলে তাত দোষ গ্ৰহণ নকৰিছিল; কাৰণ প্ৰিয় সঙ্গৰ নিমিত্তে তেওঁলোক বৰ সুখী হৈছিল। তেওঁলোকে কাপোৰ ওভোতাই পাই পিন্ধিও সেই ঠাইতে থিয় হৈ ৰ'ল; কাৰণ কৃষ্ণৰ প্ৰতি তেওঁলোকৰ চিত্ত আকৃষ্ট হৈছিল আৰু কৃষ্ণৰ প্ৰতি তেওঁলোকে সলজ্জ দৃষ্টি নিক্ষেপ কৰিবলৈ ধৰিলে। এই বালিকাসকলে তেওঁৰ পাদস্পৰ্শ কামনা কৰিয়েই ব্ৰত ধাৰণ কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ এই উদ্দেশ্য জানিব পাৰি ভগৱন্তই তেওঁলোকক ক'লে, ̶ "হে সাধ্বীসকল! মই জানিব পাৰিছোঁ যে মোৰ অৰ্চ্চনা কৰাই তোমালোকৰ সঙ্কল্প আৰু সেইটোো মোৰ অনুমোদিত। এতেকে সেইটো সফল হোৱাটো উচিত হৈছে, যাৰ চিত্ত মোত নিবিষ্ট, তাৰ বাসনা পুনৰ্ব্বাৰ ফলভোগ কৰিবলগীয়া নহয়; ভজা বা সিজোৱা বীজৰ প্ৰায়েই গজালি নেমেলে। হে অবলাসকল! তোমালোক ব্ৰজলৈ যোৱা, সিদ্ধ হৈছা। আগামিনী যামিনীত তোমালোক সকলোৱে মোৰ সৈতে বিহাৰ কৰিবলৈ পাবা কাৰণ মোক উদ্দেশ্য কৰি তোমালোকে ভগৱতীৰ অৰ্চ্চনাৰূপ ব্ৰত কৰিছিলা।"\nভগৱন্তৰ এই আদেশ পাই কুমাৰীসকলে তেওঁৰ পাদপদ্ম চিন্তা কৰি কৰি দুঃখিত মনেৰে অতি কষ্টে ব্ৰজলৈ উভতি আহিল।\nএতিয়া আমি ওপৰৰ কথা দুই-চাৰিটা তাৎপৰ্য্য বিচাৰি চাওঁ। কুমাৰীসকলৰ ব্ৰত ধাৰণ আৰু পূজাৰ প্ৰণালীলৈ মন কৰিলে আমি কি দেখোঁ? উদ্দেশ্য প্ৰাকৃত মলিন কাম নে অপ্ৰাকৃত পৱিত্ৰ ঈশ্বৰপ্ৰেম? তেওঁলোকে প্ৰত্যুষে শয্যা এৰি লগ লাগি ডিঙিত ধৰাধৰিকৈ কৃষ্ণ-গুণ গাই যমুনাত স্নান কৰিবলৈ যায় আৰু স্নান কৰি উঠি তেওঁলোকে কাত্যায়নীৰ বালিৰ প্ৰতিমা সাজি ধূপ-দীপ-নৈবেদ্য দি পূজা কৰি প্ৰাৰ্থনা কৰে ̶ 'নন্দ-নন্দনক আমাৰ পতি কৰি দিয়া।' তিৰোতাৰ সতিনী খটাতকৈ ডাঙৰ আন একো যান্ত্ৰণাদায়ক কষ্ট নাই। কিন্তু এওঁলোকে লগ বান্ধি একে ঠাইতে, একে সময়তে, একে মন্ত্ৰকে মাতি একেজনা দেৱীক, একেজন পুৰুষকে পতি পাবৰ কামনা কৰি প্ৰাৰ্থনা কৰে। সাধাৰণতঃ তিৰোতাই এইদৰে পাৰ্থিৱ প্ৰাকৃত পতি কামনা কৰাটো [ ২২ ] সম্ভৱ নে? বৰং সাধাৰণতঃ কি দেখি? দেখি, ̶ যদি অনেক তিৰোতাই কোনো এজন পুৰুষক ভাল পাই তেওঁক পাবৰ ইচ্ছা কৰে, তেন্তে প্ৰত্যেকে আনক ফাকি দি বা বঞ্চনা কৰি মনে মনে লুকাই সেই পুৰুষজনক পাবৰ চেষ্টা কৰিব। কিন্তু ব্ৰজকুমাৰীসকলৰ আচৰণ এই প্ৰণয়ৰ স্বাভাৱিক প্ৰথাৰ সম্পূৰ্ণ বিপৰীত। ঈশ্বৰপ্ৰাপ্তিৰ নিমিত্তে অনুৰাগী ভক্তসকলে যেনেকৈ সমৱেতভাৱে মিলি উপাসনা আৰু প্ৰাৰ্থনা কৰে তেওঁলোকেও তেনেকৈ কৰিছিল। কণ কণ ছোৱালী, যি বিয়া কাক বোলে, পতি কাক বোলে, প্ৰেম বা প্ৰণয় কাক বোলে ভালকৈ নাজানে, তেওঁলোকে তেওঁলোকৰে সমনীয়া ল'ৰা এটিক পতি-ৰূপে পাবলৈ এনেবাৱে পাৰ্থিৱ কামৰ গোন্ধ থকা ভাপোৱা দেখুৱাব এইটো হ"ব পাৰে নে? সেইদেখি গোপীসকলৰ প্ৰণয় প্ৰাকৃত প্ৰণয় নহয়, ই ঈশ্বৰ কৃষ্ণপ্ৰেম আৰু আগৰ অনেক জনমৰ সুকৃতিৰ ফল।\nগীতাত লেখিছে ̶ "মত্তঃ পৰতৰং নান্যং কিঞ্চিদস্তি ধনঞ্জয়"। শ্বেতাশ্বেতৰ উপনিষদত তেওঁক-'পতিং পতীনাং পৰমং পৰস্তাৎ' বুলিছে, অৰ্থাৎ তেৱেঁই পতিৰ পৰাৎপৰ পৰম পুৰুষ। এইজনকে ব্ৰজকুমাৰীসকলে পতিৰূপে পাবলৈ কামনা কৰিছিল। বেদত কৈছে-' ব্ৰহ্মৰ বাহিৰে দ্বিতীয় বস্তুত মন সমৰ্পিত হ'লে জীৱৰ সংসাৰ বন্ধন হয়। যেতিয়ালৈকে দ্বিতীয় বস্তুত মানুহৰ মন নিমগ্ন থাকে, তেতিয়ালৈকে লাজ অভিমান ভয় আদি সাংসাৰিক মায়াৰ আবৰণ থাকে আৰু লাজৰ নিমিত্তে বস্ত্ৰৰ আবৰণৰো আৱশ্যক হয়। সনক সনাতন আদি চাৰি সিদ্ধৰ বস্ত্ৰৰ প্ৰয়োজন নহৈছিল। মহাদেৱ শিৱও দিগম্বৰ। তেওঁলোকে নিজৰ ইচ্ছাত বস্ত্ৰ পৰিত্যাগ কৰিছিল এনে নহয়, ভগৱন্ত শ্ৰীকৃষ্ণই তেওঁলোকৰ বস্ত্ৰৰ হৰণ কৰিছিল। সনক-সনাতন, শুকদেৱ, মহাদেৱৰ বস্ত্ৰ নাছিল বুলি তেওঁলোকক কোনোবাই অসভ্য নিজাল বোলে নে? শ্ৰীকৃষ্ণ ভগৱন্তই বেদোক্ত অদ্বৈতজ্ঞান শিক্ষা দিবৰ নিমিত্তেই মহাভক্ত আৰু একমাত্ৰ পতিৰ পতি তেওঁত অনুৰক্ত গোপীসকলক কৃপা কৰি তেওঁলোকৰ বস্ত্ৰ হৰণ কৰিছিল। জীৱই বৈষ্ণৱীমায়াত মুগ্ধ হৈয়েই দ্বৈতজ্ঞানৰ নিমিত্তে বস্ত্ৰাবৰণ লয় কিন্তু ঈশ্বৰৰ কৃপাত সমদৰ্শী হ'লে বস্ত্ৰ ত্যাগ কৰে। গোপীসকলৰ তেতিয়াও দ্বিতীয়জ্ঞান সম্পূৰ্ণৰূপে যোৱা নাছিল, সেইদেখি শ্ৰীকৃষ্ণই তেওঁলোকক পানীৰপৰা উঠি বস্ত্ৰ ল'বলৈ মতাতো তেওঁলোকে উঠি যাবলৈ সঙ্কোচ কৰিছিল অৰ্থাৎ যদিও তেওঁলোকৰ শ্ৰীকৃষ্ণলৈ লাজ নাছিল, পিছে আনে সেই অৱস্থাত তেওঁলোকক দেখিবলৈ পায়, এই ভয় এই লাজ অৰ্থাৎ দ্বৈতজ্ঞান সম্পূৰ্ণৰূপে তেওঁলোকৰ নষ্ট হোৱা নাছিল। শেহত নোৱাৰিহে তেওঁলোকে নিজৰ হাতেৰে যোনিদেশ আবৃত কৰি পাৰলৈ উঠিল। সেই বাবেই কৃপালু কৃষ্ণই তেওঁলোকক সেইফেৰা আৱৰণো গুচাই তত্ত্বোপদেশ প্ৰদান কৰিলে। কিন্তু অকল উপদেশ পালেই নহয়, সেই উপদেশ শিষ্যই সৰ্ব্বতোভাৱে পালন কৰিব লাগে, সেইদেখি তেওঁ [ ২৩ ] তেওঁলোকক তেতিয়াও অনুপযুক্ত জানি উপযুক্ত হ'বৰ নিমিত্তে এবছৰ সময় দি ঘৰলৈ পঠিয়াই দিলে। এবছৰৰ মূৰত তেওঁলোকৰ সেই উপদেশ ফলি দ্বৈতজ্ঞান নষ্ট হ'লত তেওঁলোকক নিজে বাঁহীৰ ধ্বনিৰে মাতি নি নিজ সঙ্গলাভৰ উপায় কৰি দিলে। বস্ত্ৰহৰণলীলাৰ ওপৰ ভাগ অতি অশ্লীল যেন দেখি, কিন্তু প্ৰকৃত তত্ত্বজ্ঞসকলৰ নিমিত্তে ই পৰম তত্ত্ব।\nএই মায়া ভগৱন্তৰ পৰমাশ্চৰ্য্য ঐশী শক্তি। ঈশ্বৰে নিজৰ ঐশ্বৰ্য্য আৰু শৌন্দৰ্য্যৰ ভাণ্ডাৰ জ্ঞানবান আৰু হৃদয়বান জীৱসকলৰ আগত ক্ৰমে ক্ৰমে উন্মুক্ত কৰি প্ৰত্যেকজনৰ অন্তঃকৰণৰ যোগ্যতা অনুসাৰে তেওঁক আপোনাৰ অনুপম ঐশ্বৰ্য্যৰ [ ২৪ ] ভাগী কৰে, এই নিমিত্তেই তেওঁ মানুহক আপোনাৰ ঐশ্বৰ্য্যশক্তিৰে পৰিচ্ছিন্ন কৰি কৰিছে কৰিছে।' এইদৰে গুৰিৰ ঐক্যৰপৰা যাত্ৰাৰম্ভ কৰি সাধকে ঈশ্বৰেৰে সৈতে গাঢ়ৰপৰা গাঢ়তৰ ঐক্যবন্ধনৰ ফালে অগ্ৰসৰ হয়, উচ্চৰপৰা উচ্চতৰ লোকলৈ সমুত্থান কৰে, গভীৰৰপৰা গভীৰতৰ অন্তৰত নিমগ্ন হয়।'\n"https://as.wikisource.org/w/index.php?title=তত্ত্ব-কথা/বস্ত্ৰহৰণ-তত্ত্ব&oldid=79575"ৰ পৰা অনা হৈছে\nএই পৃষ্ঠাটো শেষবাৰৰ কাৰণে ৬ আগষ্ট ২০২০ তাৰিখে ১১:৪৩ বজাত সলনি কৰা হৈছিল।


সোণৰ কণী পৰা হাঁহলৈ পৰিণত মিচিং স্বায়ত্ব শাসিত পৰিষদ ,একাংশ ঠিকাদাৰ আৰু জনপ্ৰতিনিধিৰ বাবে – Guwahati Times\nসোণৰ কণী পৰা হাঁহলৈ পৰিণত মিচিং স্বায়ত্ব শাসিত পৰিষদ ,একাংশ ঠিকাদাৰ আৰু জনপ্ৰতিনিধিৰ বাবে\nAssamese Newsসোণৰ কণী পৰা হাঁহলৈ পৰিণত মিচিং স্বায়ত্ব শাসিত পৰিষদ ,একাংশ ঠিকাদাৰ আৰু জনপ্ৰতিনিধিৰ বাবে\nচৰকাৰৰ প্ৰতিটো বিভাগ নিকা আৰু স্বচ্ছ প্ৰশাসনেৰে দুৰ্নীতি মুক্ত অসম গঢ়াৰ লক্ষ্যৰে দিন-ৰাতিক একাষৰীয়া কৰি ৰাজ্যৰ মুখ্যমন্ত্ৰী ড° হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাই জনতাৰ হিতে কাম কৰি থকাৰ মাজতে অনিয়ম-অনীতিয়ে ছানি ধৰিছে মিচিং স্বায়ত্ব শাসিত পৰিষদ চমুকৈ এম. এ. চি.ত। একাংশ দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত ঠিকাদাৰ আৰু জনপ্ৰতিধিৰ কাৰণে এম এ চিখন সোণৰ কণী পৰা হাঁহলৈ পৰিণত হৈছে। কেৱল আৰু কেৱল নিজৰ মুনাফাৰ অংকত ঘনিষ্ঠ আৰু আত্মীয় ঠিকাদাৰ সৈতে আগতীয়া বন্দবস্তিৰে নিবিদা গ্ৰহণৰ পূৰ্বেই অনৈতিক ভাৱে অবিজ্ঞান সন্মত আঁচনিৰ কাম কৰিবলৈ মৌখিক নিৰ্দেশ দিয়ে একাংশ পৰিষদৰ সাধাৰণ সদস্য চমুকৈ জি.এম. আৰু কাৰ্যবাহী সদস্য( ই.এম.) এ।পৰৱৰ্তী সময়ত মৌখিক নিৰ্দেশত ইতিমধ্যে কৰা কামৰ পৰিমাণতকৈ বহুগুণ বেছি টকাৰ আবণ্টন দি লাখ লাখ টকা আত্মসাত কৰে।শেহতীয়াকৈ এনে দৰে আঁচনি ৰূপায়ণৰ নামত চৰকাৰী ধন আত্মসাতৰ ঘটনা পোহাৰলৈ আহিছে।এম এ চিৰ ২৮ নং ধনশিৰি দিচৈ আৰু ২৯ নং গেলাবিল সমষ্টিত আঁচনি ৰূপায়ণৰ ক্ষেত্ৰত ব্যাপক অনিয়ম আৰু দুৰ্নীতি সংঘটিত হোৱাৰ গুৰুত্বৰ অভিযোগ উত্থাপিত হৈছে।\nপূৰ্বৰ দৰে এইবাৰো বোকাখাত মহকুমাৰ অন্তৰ্গত তথা এম এ চিৰ ২৮ নং ধনশিৰি দিচৈ সমষ্টিৰ ৰহিতা-কেমেৰি, ৰিৰি-এলেংমাৰী আৰু ধনশিৰি হাঁহচৰাত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ধনশিৰি নৈৰ গৰাখহনীয়া প্ৰতিৰোধৰ নামত ৬০ লাখ টকা আত্মসাত কৰাৰ এক ব্লুপ্ৰিন্ট ৰচনা কৰিছে ঠিকাদাৰ আৰু জনপ্ৰতিধিয়ে। তথ্য অনুসৰি যোৱা বৰ্ষত ৰিৰি আৰু ৰহিতাত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গৰাখহনীয়া আৰু হাঁহচৰাত ধনশিৰি নৈৰ গৰাখহনীয়া প্ৰতিৰোধ কৰাৰ কল্প ধাৰণা লৈ অবিজ্ঞান সন্মত ভাৱে বাঁহৰ পাৰ্কুপাইন আৰু নগণ্য সংখ্যক পকী পাৰ্কুপাইন দিয়ে। যোৱা বৰ্ষত ভৰবাৰিষা অহা নাছিল কাৰণে আজিও সেই পাৰ্কুপাইন যথা স্থানত পৰি আছে।\nঅবিজ্ঞান সন্মত ভাৱে বাঁহৰ পাৰ্কুপাইনেৰে গৰাখহনীয়া প্ৰতিৰোধৰ কাম কৰাৰ সময়ত স্থানীয়লোকে কামৰ বিহংগতি হোৱা বুলি অভিযোগ কৰিছিল যদিও কোনোধৰণৰ গুৰুত্ব দিয়া নাই পৰিষদৰ কৰ্তৃপক্ষই। উক্ত তিনিটা স্থানত কিছু ধন খৰছ কৰি যোৱা বর্ষতে স্থাপন কৰা বিহংগতি পূৰ্ণ পাৰ্কুপাইন আঁচনিৰ বিপৰীতে এম এ চিয়ে আবণ্টন দিছে ৬০ লাখ টকা। ইয়াৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গৰাখহনীয়া প্ৰতিৰোধ কাৰণে ২০২১-২২ বিত্তীয় বৰ্ষৰ ৰিৰি-এলেংমাৰীত ২৫ লাখ টকা আৰু ৰহিতা-কেমেৰিত ১৫ লাখ টকা আৰু ধনশিৰি নৈৰ গৰাখহনীয়া প্ৰতিৰোধৰ কাৰণে ধনশিৰিৰ হাঁহ চৰাত ২০ লাখ টকা আবণ্টন দি ইতিমধ্যে যোৱা মাহত নিবিদা গ্ৰহণ কৰিছে এম এ চিয়ে। এনেদৰে সামান্য কাম কৰা আঁচনিৰ বিপৰীতে বৃহৎ পৰিমাণৰ ধনৰাশিৰ পুঁজি আবণ্টন দিয়া খবৰে চকু কপালত উঠিছে নৈ পৰীয়া ৰাইজৰ। উল্লেখযোগ্য যে কিছু দিনৰ পূৰ্বে স্থানীয় গাঁও প্ৰধান আৰু নৈপৰীয়া ৰাইজে সংবাদ মাধ্যমৰ আগত স্পষ্ট ভাবে জনাই দিছে যে ৰিৰি- এলেংমাৰী, ৰহিতা-কেমেৰি আৰু ধনশিৰি- হাঁহচৰাত ৪০/৫০ হাজাৰ টকাৰ পাৰ্কুপাইনৰ কাম কৰিছে। ইতিমধ্যে বিভিন্ন সংবাদ মাধ্যমত প্ৰচাৰ হৈছে এই ব্যাপক অনিয়মৰ বাতৰি। ইপিনে ২৯ নং গেলাবিল পৰিষদীয় সমষ্টিটো আঁচনি ৰূপায়ণত ব্যাপক দুৰ্নীতি সংগঠিত হৈছে। উক্ত দুয়োটা পৰিষদীয় সমষ্টিত পাহাৰসম দুৰ্নীতি সংগঠিত কৰি সমষ্টিৰ জি এমৰ ঘনিষ্ঠ আৰু আত্মীয় ঠিকাদাৰৰ সৈতে মিলি আঁচনিৰ সিংহভাগ ধন আত্মসাত কৰাৰ গুৰুত্বৰ অভিযোগ উঠিছে। উল্লেখযোগ্য যে চৰকাৰী-বে-চৰকাৰী অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠান বোৰৰ চাৰিসীমা পকী বেৰ, গৃহ নিৰ্মাণ, নাট্য মন্দিৰ নিৰ্মাণ,ওখ ভেটি নিৰ্মাণ, গৰাখহনীয়া প্ৰতিৰোধ আদি প্ৰতিটো আঁচনিৰ বিপৰীতে প্ৰস্তুত কৰা প্ৰাককলনত নিৰ্ধাৰিত কামৰ পৰিমাণতকৈ কম কাম কৰি আঁচনিৰ সিংহ ভাগ ধন আত্মসাত কৰাৰ মুকলি অভিযোগ কৰিছে প্ৰত্যক্ষদৰ্শী আৰু স্থানীয় ৰাইজে।আনহাতে ২৮ নং ধনশিৰি দিচৈ সমষ্টিৰ জি এম গৰাকীয়ে নিজৰ পুত্ৰ আৰু ২৯ নং গেলাবিল সমষ্টিৰ জি এম গৰাকীয়ে স্বামীৰ নামত ঠিকা লৈ চৰকাৰী আঁচনিৰ লাখ লাখ টকা আত্মসাত কৰি সম্পত্তিৰ পাহাৰৰ গঢ়িছে বুলিও অভিযোগ উঠিছে।


শিশুটিৰ নাক-কাণত কোনো বস্তু সোমালে আতংকিত নহ’ব: — Vikaspedia\nফলৰ গুটি অথবা বুটাম আদি যদি সোমায় -\nসৰু ল’ৰা-ছোৱালীৱে হাতত যিহকে পায়, তাকে নাক আৰু কাণত হেঁচি-ঠেলি সুমুৱাই দিবলৈ বিচাৰিব পাৰে। সেয়ে বোটাম, টিপ বুটাম, ৰাবাৰ, বগৰি গুটি, মটৰ গুটি, বুট-মাহ, কাপোৰৰ হুক আদি বস্তুৱেই শিশুৱে নাকে-কাণে সুমুওৱা দেখিলে মাক-দেউতাকে ভয় কৰিবলগীয়া কাম কিছুমান কৰি পেলায়। সৰু চেপেনাৰে টানি উলিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে, নাকেৰে জোৰ দি নিশ্বাস এৰিবলৈ কয়, নাকত কোমল বস্তুৰে সুৰসুৰাই হাঁচি আনিবলৈ চেষ্টা কৰে। তেনেদৰে চেষ্টা কৰাৰ পিছতো নাকৰ পৰা বস্তুটো উলিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে। ফলত নাক বা কাণৰ পৰা তেজ ওলায় আৰু তেনে অৱস্থা হ’লেহে ল’ৰালৰিকৈ ডাক্তৰৰ ওচৰলৈ দৌৰে। এনেদৰে অযথা চেষ্টা কৰাৰ ফলত নাকৰ বেছি ভিতৰলৈ বস্তুটো সোমাই যায়।\nবহুতৰে ধাৰণা, নাকত কিবা সোমালে সেই বস্তুটো শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ নলীত সোমাই উশাহ-নিশাহৰ পথ বন্ধ কৰি পেলাব বা ওপৰলৈ উঠি ব্ৰেণলৈ গুচি যাব। এই সকলো ভয় অমূলক। নাকত সোমোৱা যিকোনো বস্তু আকাৰত ক্ষুদ্ৰ হ’লে মুখলৈ আহে। গিলি পেলালে পেটলৈ গুচি যায়। ইয়াৰ বাহিৰেও নাকৰ এটা ফুটা যদি বন্ধ হৈ থাকে, শিশুৱে নাকৰ আনটো ফুটাৰে আৰু মুখেৰে উশাহ ল’ব। শ্বাসকষ্টৰ কোনো প্ৰশ্নই নাহে।\nকিবা কাৰণত আপোনাৰ শিশুটিৰ নাকত যদি কিবা সোমায়ো, অযথা উদ্বিগ্ন নহ’ব। অধৈৰ্য নহ’ব অথবা লৰালৰি নকৰিব। সুস্থিৰ হৈ ডাক্তৰৰ ওচৰলৈ যাওক।\nকাণত পোক সোমালে -\nপৰুৱা, যিকোনো উৰণীয়া পতংগ বা মহ আদি হঠাতে কাণত সোমাব পৰে। কেতিয়াবা আকৌ শিশুহঁতে খেলি থাকোতে বগৰি গুটি, পেন্সিলৰ ভগা টুকুৰা, কাগজৰ টুকুৰাসহ বহুত বস্তুৱেই কাণৰ ভিতৰত ঠেলি সুমুৱাই দিয়ে।\nআমাৰ কাণৰ সুৰংগকেইটা সামান্য বেঁকাধৰণৰ বাবে এনেধৰণৰ বস্তুবোৰ সহজে কাণৰ পৰা ওলাই আহিব নোৱাৰে। মহ, মাখি, পোক-পতংগ আদি কাণত সোমালে কাণৰ ভিতৰত ধৰফৰাই থাকে। ফলত কাণত অস্বস্তি হয় আৰু প্ৰায়েই তীব্ৰ বিষ হয়। বহুতে ধাৰণা কৰি লয় যে, এনে ধৰণৰ পোকে কাণৰ পৰ্দা ফুটা কৰি ব্ৰেণৰ ভিতৰলৈ সোমাই যাব। এই ভয়তে বহু মাক-দেউতাকে এনে পোক আদি উলিয়াবলৈ কাণত সৰু কাঠি, চুলিত মৰা ক্লিপ আদি সুমুৱাই অপ্ৰয়োজনীয়ভাৱে খোঁচা-বিন্ধা কৰে। তাৰ ফলত কাণৰ সুৰংগ আৰু লগতে কাণৰ পৰ্দাৰ ক্ষতি হয়।\nকেতিয়াবা এনে কাৰণতে কাণৰ ভিতৰত ঘা হৈ কাণেদি তেজো ওলায়। এনেধৰণৰ পোক সোমালে কাণত দুই-তিনি টোপাল পৰিষ্কাৰ পানী বা নাৰিকলৰ তেল অথবা গ্লিচাৰিণ দিব পাৰে। এইবিলাক দ্ৰব্যৰ সংস্পৰ্শত পোক-পৰুৱা আদি ভিতৰতে আধামৰা হ’ব।\nএতিয়া ডাক্তৰৰ ওচৰলৈ যাপক। তেওঁ কাণৰ ভিতৰখন পোহৰাই সূক্ষ্ম চেপেনা সুমুৱাই বা ফিচকাৰিৰ সহায়েৰে কাণৰ ভিতৰলৈ পানী মাৰি ভিতৰখন ধুই এক মিনিটৰ ভিতৰতে কাণৰ ভিতৰত সোমাই থকা পোক-পৰুৱা বা মহ-মাখি আদি বাহিৰ কৰি দিব।\nনাকৰ ফুটা দুটা আঙুলিৰে বন্ধ কৰি লৈ কেইবাৰমান সেপ ঢুকি থাকিলে কাণৰ পৰ্দাত স্পন্দনৰ সৃষ্টি হয় আৰু পোক-পৰুৱা আদি পৰ্দাত লাগি থাকিলে তাৰ পৰা সৰি পৰিব। অৱশ্যে তেনে কৰিলে পোক আদি ওলাই নাহিবও পাৰে। উলিয়াই দিবৰ কাৰণে ডাক্তৰৰ কাষলৈ যাব লাগিব।\nডিঙিত কাঁইট লাগিলে -\nঅতি সাধাৰণ এটা সমস্যা। আপোনাৰ শিশুটিক ভালকৈ মাছৰ কাঁইট নবছাকৈ খুৱালে বিপদ ঘটিব পাৰে। অলপ ডাঙৰ শিশুৱে যেতিয়া নিজ হাতে মাছৰ কাঁইট বাছি খাবলৈ চেষ্টা কৰে, তেতিয়াও এনে ঘটনা ঘটিব পাৰে। ডিঙিত কাঁইট লাগিলেই শুকান ভাত, চিৰা, কল আদি খুৱাই আমি কাঁইট গুচাবলৈ চেষ্টা কৰো। বহুতে আকৌ শিশুৰ ডিঙিত আঙুলি সুমুৱাই বমি কৰাই কাঁইট উলিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে। এই সকলোবোৰেই অপচেষ্টা।\nকাঁইট যদি ডিঙিৰ ক’ৰবাত(টনচিল, জিভাৰ পিছফালে আৰু ফেৰিংচ আদিত) ফুটাই লাগি থাকে, তেনেহ’লে যিকোনো বস্তু খুৱাই কাঁইট আঁতৰাব পৰা নাযায়। ডাক্তৰৰ ওচৰলৈ গৈ ফ’ৰচেপৰ সহায়তহে তেনে কাঁইট গুচাবলগীয়া হয়। যদি কাঁইটডালে ডিঙিৰ কোনোবাখিনিত বিন্ধি লাগি নেথাকি মুখৰ ভিতৰৰ কোনোবা ভাঁজত সামান্যভাৱে লাগি থাকে, তেনেহ’লে কেইঢোকমান পানী খালেই কাঁইট গুচি যাব। সেয়েহে ডিঙিত কাঁইট লাগিলে শিশুক বাৰে বাৰে কেইঢোকমান পানী খুৱাওক। তেতিয়াও যদি কাঁইটডাল যোৱা নাই, তেনেহ’লে ডাক্তৰৰ ওচৰলৈ যাওক।\nনাকেৰে তেজ ওলালে -\nবছৰৰ বিশেষ কিছুমান সময়ত শিশুহঁতৰ নাকেৰে তেজ ওলাব পাৰে। প্ৰচণ্ড গৰম বা শীতত আৰু ঋতু পৰিৱৰ্তনৰ সময়ত এনেদৰে শিশুৰ নাকেদি তেজ ওলাব পাৰে। ইয়াৰ বাহিৰেও আন বিভিন্ন কাৰণতো এনেদৰে ৰক্তপাত হ’ব পাৰে।\nবহুতো শিশুৰ সঘনাই নাক-খুচৰি থকাৰ বদ অভ্যাস থাকে। ইয়াৰ ফলত পাৰ্টিছনৰ হাড় ‘নেজাল চেপ্তাম’ত ঘা হ’ব পাৰে। ইয়াৰ পৰাই পিছলৈ তেজ ওলায়। ইয়াৰ বাহিৰেও নাকত আঘাত পালে, নাকত কোনো ইনফেকচন হ’লে বা চাইনাচাইটিছৰ ফলত নাকত পলিপ বা টিউমাৰ হ’লে, নাকত কিবা বস্তু সোমাই থাকি গ’লে আৰু তেজৰ বিভিন্ন অসুখত নাকেৰে ৰক্তপাত হ’ব পাৰে। এইবিলাকৰ বিভিন্ন কাৰণ অনুযায়ী চিকিৎসাও ভিন ভিন হয়।\nহঠাতে নাকেৰে তেজ ওলোৱা আৰম্ভ হ’লে কি কৰিব জানি থওক:\n*দুটা আঙুলিৰে শিশুৰ নাকটো কিছুসময় চেপি ধৰি ৰাখক। মুখেৰে উশাহ ল’বলৈ কওক।\n*তেজ মুখেৰে ওলালে থুই পেলাই দিবলৈ কওক।\n*নাকৰ ওপৰত বৰফৰ টোপোলা এটা কৰি লগাবলৈ দিব পাৰে।\n*শুই থাকিলে মূৰৰ গাৰুটো আঁতৰাই দি শিশুটোক কাটি কৰি দিয়ক। তেজ ওলোৱা নকমিলে কপাহ বা বেণ্ডেজ কাপোৰৰ টুকুৰা নাকৰ ফুটাত গুজি আধাঘন্টামান ৰাখি দিয়ক।\n*ডাক্তৰক দেখুৱাবলৈ নেপাহৰিব।\n*বেলৰ চৰবৎ, মিচিৰিৰ পানী, ডাবৰ পানী, দৈ বা ঘোলে শৰীৰটো ঠাণ্ডা কৰে। ৰক্তক্ষৰণ বন্ধ কৰে বুলি কৰা ধাৰণাৰ কোনো বৈজ্ঞানিক ভিত্তি নাই। নাকেৰে পানী বা তেল উজাই ল’লেও তেজ ওলোৱা বন্ধ নহয়।\nকাণৰ বিষ -\nঅকণমানি কেচুৱাই মাজৰাতি হঠাতে কান্দি উঠিব পাৰে। শিশুটিৰ পেট বিষাইছে বুলি ভবাটোৱেই স্বাভাৱিক। পেটত ঠাণ্ডা পানীৰ সেক দিলে, বিষ কমোৱাৰ ঔষধো খুৱালে, শিশুটিৰ কান্দোন কিন্তু নকমিল। তেনে অৱস্থা হ’লে কি কৰিব?\nশিশুটিৰ কাণদুখন সামান্য টানি চাওকচোন। শিশুটিৰ কান্দোনৰ তীব্ৰতা আৰু বাঢ়ি গ’ল নেকি, লক্ষ্য কৰক। এইবাৰ টৰ্চ মাৰি শিশুটিৰ কাণৰ ফুটা দুটি লক্ষ্য কৰক। কাণৰ ফুটাৰে পানী বা পূঁজ আদি ওলাইছে বা বিৰিঙিছে নেকি চাওক। কাণৰ পতা ৰঙা পৰিছে নেকি চাওক। কাণত সামান্য হেঁচা লাগিলেও শিশুটিয়ে বিষত কান্দি উঠে নেকি লক্ষ্য কৰক। নাক বন্ধ হৈ থকাৰ বাবে মুখেৰে ফোঁচ ফোঁচাই উশাহ লৈছে নেকি- সেই কথাও লক্ষ্য কৰক।\nযদি এইবিলাক লক্ষণ প্ৰকাশ পাইছে, তেনেহ’লে জানিব, শিশুটি ‘ওটাইটিচ মিডিয়া’ নামৰ ৰোগটোত আক্ৰান্ত হৈছে। ৰোগটো হৈছে মধ্যকৰ্ণৰ প্ৰদাহ। প্ৰধানকৈ হঠাৎ ঠাণ্ডা লাগিলে এনেধৰণৰ তীব্ৰ কাণৰ বিষ হ’ব পাৰে। ঠাণ্ডা লগাৰ উপৰি কাণত কিবা কাৰণত ঘা, ফোঁহা, কাণৰ হাড় ‘মেচটয়েড’ৰ প্ৰদাহ, কাণত পোক বা মহ সোমোৱাৰ ফলতো কাণত বিষ হ’ব পাৰে।\nতেনেদৰে টনচিল, চাইনাচ, দাঁত, জিভা, ফেৰিংচ, গলধন, নাক, লেলাউটি গ্ৰন্থি খাদ্যনলীসহ বিভিন্ন ঠাইত হোৱা অসুখেও কাণত তীব্ৰ বিষৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। এনেকুৱা পৰিস্থিতিৰ উদ্ভৱ হ’লে কি কৰিব?\nনিশ্চয় তেল গৰম কৰি কাণত দিব, নহ’লে ঘৰত পৰি থকা পুৰণি কাণৰ ‘ড্ৰপ’ দিব। কিন্তু আপুনি এনেধৰণৰ কোনো কাম নকৰিব।\nৰুমাল বা এখন কাপোৰ চাৰি ভাঁজ কৰি লেম্পৰ চিমনিত লগাই বা ইস্ত্ৰিৰে অলপ গৰম কৰি শিশুৰ কাণত সেক দিয়ক। দেখিব লাহে লাহে শিশুটিয়ে আৰাম পাই আহিছে।\nশিশুটিক নিতাল মাৰি শুবলৈ দিয়ক। পিছদিনা পুৱা ই.এন.টি. বিশেষজ্ঞক দেখুৱাই আনিবলৈ পাহৰি নাযাব।\nলেখক: অঞ্জলি মহন্ত(স্বাস্থ্য আৰু দীৰ্ঘজীৱন)


দেশৰ ধৰণীস্বৰূপ কৃষকসকল প্ৰকৃতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল - ChandubiNews\nদেশৰ ধৰণীস্বৰূপ কৃষকসকল প্ৰকৃতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল\nপ্ৰকাশিত তাৰিখঃ ১৯ আগষ্ট, ২০১৯\nভাৰতবৰ্ষ এখন কৃষি প্ৰধান দেশ বুলি কোৱা হয়, যিখন দেশৰ ৮০% পৰিয়াল কৃষিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। সেইখন দেশৰ কৃষক কৃষি উৎপাদনৰ ক্ষেত্ৰত সম্পূৰ্ণৰূপে নিৰ্ভৰশীল প্ৰকৃতিৰ ওপৰত। সমগ্ৰ দেশৰ কেইখনমান ৰাজ্যক বাদ দি বেছিসংখ্যক ৰাজ্যৰ কৃষক কৃষি উৎপাদনৰ নামত এতিয়াও প্ৰকৃতিকে ভাৰসা কৰিব লগা হয়। তাৰ ভিতৰত অসমো এখন ৰাজ্য য’ত খেতিবাতি কৰিবলৈ কৃষকে সম্পূৰ্ণৰূপে প্ৰকৃতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।\nএইবাৰ ৰাজ্যখনৰ ২৩খন জিলাতে চলিছিল বানৰ তাণ্ডৱ। বলিয়া বানে কৃষকৰ আশাৰ সমস্ত কঠিয়া ধুৱাই নিছিল এফালৰ পৰা। এতিয়া বানপানী নাই, পানী শুকাইছে। কিছুসংখ্যক পথাৰত পানী আছে যদিও বাকী পানী শুকোৱা পথাৰবোৰত ছিৰাল ফাট মেলাৰ অৱস্থা এটা পাইছে। ভয়াৱহ বানে তাণ্ডৱ চলোৱা আজি এটা মাহেই অতিক্ৰম কৰা নাই। তেনেক্ষেত্ৰত, মাত্ৰ কেইটামানদিনৰ ৰ’দতে খেতিপথাৰৰ পানীবোৰ শুকাই গ’ল, একেবাৰে খেতি কৰিব নোৱাৰাকৈ। বানে ধুৱাই নিয়া পথাৰত কৃষকে নতুনকৈ কঠিয়া ৰোপণ কৰিবলৈ এইমুহুৰ্তত পানীৰ ভীষণ নাটনি।\nবিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ যাত্ৰা জয়জয়–ময়ময় অৱস্থা চলি থকাৰ মাজতে চৰকাৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাতে পালন কৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰত নমামী উৎসৱ। বিজ্ঞান–প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ সঠিক প্ৰয়োগৰ সলনি উৎসৱ–পাৰ্বনতে সীমাবদ্ধ থাকিলে সমস্যাবোৰ সমাধান হ’ব কেনেকৈ? কৃষকৰ কল্যাণৰ বাবে চৰকাৰে হাতত লোৱা আঁচনিসমূহ আজিও বিভাগীয় ফাইলতে আবদ্ধ থাকিল। জলসিঞ্চনৰ ব্যৱস্থা আজিও সূচল নহ’ল। দিল্লী–দিছপুৰত বহু চৰকাৰ আহিল আৰু গ’ল কিন্তু কৃষকৰ সমস্যাবোৰ সমস্যা হৈয়েই থাকিল। ইয়াক সজীৱ কৰিবলৈ কোনো এখন চৰকাৰেই উদ্যোগ গ্ৰহণ কৰা পৰিলক্ষিত নহ’ল।\nবিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা উদ্ভাৱনৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতে অন্যান্য দেশকো চমকিত কৰি তেওঁলোকৰ সমানে সমানে খোজ পেলাইছে। তেনে এখন দেশৰ কৃষকসকল প্ৰকৃতিক ভাৰসা কৰিবলগীয়া অৱস্থাই প্ৰকৃততে কি সূচাইছে? য’ত– কৃষকক দেশৰ ধৰণী বুলি অভিহিত কৰা হয়, য’ত– কৃষকক ‘জয় কিশান’ বুলি শ্লোগান দিয়া হয়। বিষয়টো অলপ চিন্তা কৰিবলগীয়া নহয় নে?\nশিৰোনামৰ ফটোঃ ইণ্টাৰনেটৰ পৰা সংগ্ৰহ\nPhoto Courtesy: Internet Collection\nLabels: News, বাতৰি


জুলাই 02 – আব্ৰাহামৰ সত্যতা! - Elim Glorious Revival Church – Kodambakkam\nজুলাই 02 – আব্ৰাহামৰ সত্যতা!\nNo Comments on জুলাই 02 – আব্ৰাহামৰ সত্যতা!\n” তেওঁ ক’লে “মোৰ প্রভু অব্ৰাহামৰ ঈশ্বৰ যিহোৱা ধন্য; মোৰ প্ৰভুৰ প্রতি তেওঁ বিশ্বস্ততা আৰু বিশ্বাসযোগ্যতা এতিয়ালৈ ত্যাগ কৰা নাই।… “( আদিপুস্তক ২৪:২৭)\nপৰমেশ্বৰ বিশ্বাস যোগ্য হয় আৰু তেওঁ সন্তানতকৈ অধিক বিশ্বাস যোগ্য হবলৈ অপেক্ষা কৰে। পৰমেশ্বৰে আব্ৰাহামত বিশ্বাসযোগ্য চালে। এয়া পৰমেস্বৰৰ বিশ্বাসযোগ্যতা আঞ্জা পালন হয়। যেতিয়া পৰমেশ্বৰে কলে, ” যিহোৱাই অব্ৰামক ক’লে, “তুমি তোমাৰ নিজৰ দেশ, তোমাৰ আত্মীয়-স্বজনa আৰু তোমাৰ পিতৃৰ ঘৰ ত্যাগ কৰি মই যি দেশ তোমাক দেখুৱাম সেই দেশলৈ যোৱা। “( আদিপুস্তক ১২:১), আব্ৰাহাম আঞ্জা পালন কৰি তেনেকুৱাই কৰিলে।\nসেই সময়ত স্থান নজনাকৈ যাত্ৰা কৰা কিমান ভয়াবহ আছিল ! ইয়াৰ বাবে ডাঙৰ মানসিক শক্তিৰ আৱশ্যক হৈছিল। তথাপিও আব্ৰাহাম পৰমেস্বৰৰ আঞ্জা পালন কৰাত বিশ্বাসযোগ্য আছিল।\nআব্ৰাহামৰ জীবনক পৰীক্ষা কৰি চাওক। তেওঁৰ বিস্বাসৰ মহানতা আমাৰ হৃদয়ক অবাক কৰি দিয়ে। তেওঁৰ বিস্বাসৰ মহানতা তেতিয়া প্ৰকাশ হল, যেতিয়া তেওঁ ইচাহাকক যি তেওঁৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ আছিল, তাক মোৰিয়াহ পৰ্বতত বেদীত বলিৰ ৰূপে ৰাখিলে। এয়া সেই স্থিতি আছিল যত পৰমেস্বৰক তেওঁৰ প্ৰশংসা কৰিব লাগিল।\nএলিএজাৰৰ শব্দক মনোযোগেৰে পাঠ কৰক যি আব্ৰাহামৰ সহায়ক আছিল। তেওঁ কলে, ” মোৰ প্রভু অব্ৰাহামৰ ঈশ্বৰ যিহোৱা ধন্য; মোৰ প্ৰভুৰ প্রতি তেওঁ বিশ্বস্ততা আৰু বিশ্বাসযোগ্যতা এতিয়ালৈ ত্যাগ কৰা নাই। এইদৰে মোক যিহোৱাই স্পষ্টভাৱে বাট দেখুৱাই মোৰ প্রভুৰ আত্মীয়ৰ ঘৰলৈ লৈ আনিলে।”( আদিপুস্তক ২৪:২৭)।\nপৰমেশ্বৰে আব্ৰাহামৰ তেওঁৰ বংশকে বংশ ধৰ বংশ তেওঁৰ বিস্বাসৰ বাবে মনোনীত কৰিলে আৰু আশা দিলে। তেওঁ নিজকে ‘ আব্ৰাহামৰ সন্তান ‘ কয় আব্ৰাহামক উচ্চ কৰিলে ( মথী ১:১)। পৰমেশ্বৰ তেওঁৰ বাবে বিশ্বাসযোগ্য হয় থাকে যি তেওঁৰ প্ৰতি বিশ্বাসযোগ্য হয়।\nপৰমেস্বৰৰ মৰমিয়াল সন্তান, আপোনাৰ পূৰ্বপুৰুষ আব্ৰাহাম হয়। আপুনি তেওঁক বিস্বাসীৰ পিতৃ কয়। আপুনি আব্ৰাহামৰ উত্তৰাধিকাৰী হয়। সেই স্থিতিত, আপোনাকো সিমানেই বিশ্বাসযোগ্য হব লাগে যিমান আব্ৰাহাম আছিল। কিয় এনেকুৱা নহয় নে?\nপৰমেস্বৰক অধাৰ্মিকতা, দ্বৈত বাট আৰু অভিমানী কেতিয়াও পছন্দ নকৰে। ” তুমি হৃদয়ৰ মাজত সত্যতাক চাব বিচাৰা; সেয়ে, তুমিয়েই মোৰ গোপন হৃদয়ত শিক্ষা দিবা।”( গীতসংহিতা ৫১:৬)। গীতকাৰৰ এই দৰৰ প্ৰাৰ্থনাৰ দৰে, আপোনাৰো প্ৰাৰ্থনা এনেকুৱা হওক!\nমন কৰিবলগীয়া:” আপোনাৰ সাক্ষাতে তেওঁৰ মন বিশ্বাস যোগ্য পাই, হিত্তীয়া, ইমোৰীয়া, পৰিজ্জীয়া, যিবুচীয়া, আৰু গিৰ্গাচীয়া, এই কনানীয়া লোকসকলৰ দেশ তেওঁৰ বংশক দিবলৈ তেওঁৰ লগত এটি নিয়ম স্থাপন কৰিলে। আপুনি নিজৰ প্রতিজ্ঞা স্থিৰ কৰিলে কাৰণ আপুনি ধৰ্মপৰায়ণ ঈশ্ৱৰ।”( নহিমিয়া ৯:৮) ।\nমে 25 – জ্ঞানৰ বাহিৰত প্ৰেম!\nমে 24 – আমাৰ দিনবোৰৰ সংখ্যা গণনা কৰিবলৈ জ্ঞান!\nমে 23 – সময়ৰ বুজাবুজি!


Asian Paints Where The Heart Is: শক্তি আৰু মুক্তি মোহনৰ ঘৰখন, কি দেখিলে প্ৰতিযোগীয়ে?Asian-Paints-Where-The-Heart-Is-shakti-and-mukti-mohans-home-perfectly-combines-intimacy-and-individuality– News18 Assam\nAsian Paints Where The Heart Is: শক্তি আৰু মুক্তি মোহনৰ ঘৰখন, কি দেখিলে প্ৰতিযোগীয়ে?\nUpdated:April 9, 2021, 3:48 PM IST\nশক্তি মোহন আৰু মুক্তি মোহনৰ জীৱনশৈলী আনতকৈ পৃথক\nLast Updated: April 9, 2021, 3:48 PM IST\nশক্তি মোহন আৰু মুক্তি মোহনৰ জীৱনশৈলী আনতকৈ পৃথক! সৃজনশীলতা আৰু স্বকীয়তাই তেওঁলোকৰ জীৱনশৈলী আৰু বাসস্থানৰ মান নিৰ্ধাৰণ কৰে। Asian Paints Where The Heart Is’ৰ ছীজন 4-ৰ অন্তিম খণ্ডত দুয়োগৰাকী ভগ্নীয়ে প্ৰতিযোগীক নিজৰ বাসগৃহলৈ লৈ আহে। য’ত তেওঁলোকে প্ৰদৰ্শন কৰে যে, কেনেদৰে ঘৰত থকা স্পেচৰ জৰিয়তে পৰিয়ালৰ মাজত চিৰ যুগমীয়া বন্ধন গঢ় লৈ উঠিব পাৰে, আৰু ব্যক্তিগত পছন্দও বিকশিত হ’ব পাৰে।\nদুয়ো ভগ্নী খ্যাতিৰ জখলাত উঠি গৈ থকাৰ সময়ছোৱাত, লাগিলে চলচ্চিত্ৰত অভিনয়েই হওক বা নৃত্যৰ ৰিয়েলিটি শ্ব'ত অংশগ্ৰহণেই হওক- শক্তি আৰু মুক্তিৰ এই ঘৰটো ইতিবাচক সহযোগিতা আৰু প্ৰদৰ্শনৰ বাবে এক সুকীয়া মঞ্চ হৈ আছে। দুয়োৰে ভাইৰেল নৃত্য ভিডিঅ'ৰ নিয়মীয়া ফলৱাৰসকল তেওঁলোকৰ অনুশীলন আৰু সৃষ্টিৰ প্ৰিয় স্থানবোৰৰ ভিতৰত ঘৰৰ চাঁদৰ বাগিচাৰ সৈতে নিশ্চয় পৰিচিত, যিখনৰ কথা দুয়ো একমুখে স্বীকাৰ কৰে।\nপৰিয়ালৰ সৈতে বাস কৰাৰ ফলত ভগ্নীদ্বয়ে ঘৰত থকাৰ অভিজ্ঞতা ভালদৰেই অনুভৱ কৰিব পাৰিছে, য'ত তেওঁলোকে মিলিজুলি উৎসৱ উদযাপন কৰে। তাৰোপৰি শক্তি আৰু মুক্তিয়ে পৰস্পৰৰ সৈতে ভাগ বতৰা কৰা ঘনিষ্ঠ বন্ধনকো প্ৰতিফলন কৰে, আৰু লগতে দুয়োৰে ব্যক্তিগত আৰু পেছাদাৰী জীৱন কিমান নিবিড়ভাৱে জড়িত হৈ আছে- তাকো দৰ্শায়।\nতলৰ লিংকটোত ক্লিক কৰি মোহন ভগ্নীদ্বয়ৰ "ঘৰুৱা আশীৰ্বাদ"স্বৰূপ, তেওঁলোকৰ বাসস্থানটো উপভোগ কৰিব পাৰিব।\nএয়া হৈছে চেলিব্ৰেটী বাসস্থানত এক প্ৰকাৰৰ অন্তৰংগ অৱলোকন যিটো ‘Asian Paints Where The Heart Is Season 4’ৰ বিশেষত্ব বুলিব পাৰি। এই ছিৰিজটোৰ সময়ত, দৰ্শকক শংকৰ মহাদেৱন, তমন্না ভাটিয়া, অনিতা ডংৰে, স্মৃতি মান্ধানা, প্ৰতীক কুহাদ আৰু ৰাজকুমাৰ ৰাওৰ ঘৰৰ ভিতৰলৈ লৈ যোৱা হৈছিল, যি তেওঁলোকৰ বাসস্থান আৰু হৃদয়ৰ দুৱাৰ মুকলি কৰি দেখুৱাইছিল।\nFirst published: April 9, 2021, 3:48 PM IST


দিহিং পাটকাইত কয়লা খনন হ'বনে? হঠাৎ কিয় সুৰ সলালে সৌম্যদ্বীপ দত্তই? | News Next One\nদিহিং পাটকাইত কয়লা খনন হ'বনে? হঠাৎ কিয় সুৰ সলালে সৌম্যদ্বীপ দত্তই?\nবিশেষ প্ৰতিবেদনঃ দিহিং-পাটকাই বৰ্ষাৰণ্যত কয়লা খননক লৈ কৰ’না কালৰ মাজতে ছ’চিয়েল মিডিয়াযোগে ৰাজ্যজুৰি আৰম্ভ হৈছে ব্যাপক প্ৰতিবাদ। বৰ্ষাৰণ্যখনৰ অন্তৰ্গত হস্তীৰ বাবে সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ ৯৮.৫৯ হেক্টৰ ভূমিত ক’ল ইণ্ডিয়া লিমিটেডক কয়লাৰ খনন চলাবলৈ অনুমোদন জনোৱাৰ কথা পোহৰলৈ অহাৰ পিছতে বিষয়টোক লৈ সৰৱ হৈ পৰে ৰাজ্যৰ প্ৰকৃতিপ্ৰেমী ৰাইজ তআথ দল-সংগঠনসমূহ।\nউল্লেখ্য যে, যোৱা ৭ এপ্ৰিলত লকডাউনৰ মাজতে অনুষ্ঠিত হৈছিল নেশ্যনেল ব’ৰ্ড অব ৱাইল্ডলাইফ চমুকৈ এনবিডব্লিউএলৰ ষ্টেণ্ডিং কমিটিৰ বৈঠক। এই বৈঠকত অধ্যক্ষতা কৰিছিল কেন্দ্ৰীয় বন আৰু পৰিৱেশ মন্ত্ৰী প্ৰকাশ জাভড়েকাৰে। বৈঠকত মুঠ ১১ খন ৰাজ্যৰ বন্যপ্ৰাণী সুৰক্ষা বিষয়টোৰ সৈতে সাঙোৰ খাই থকা একাধিক উন্নয়নমূলক প্ৰকল্পত অনুমোদন জনোৱা হয়।\nদ্য হিন্দু, হিন্দুস্তান টাইমছকে আদি কৰি কেবাখনো ৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ পত্ৰত প্ৰকাশিত বাতৰি অনুযায়ী সেইদিনাৰ অনলাইন বৈঠকত অনুমোদন জনোৱা হোৱা উন্নয়নমূলক প্ৰকল্পসমূহৰ ভিতৰত দিহিং পাটকাইৰ হস্তীৰ বাবে সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ ৯৮.৫৯ হেক্টৰ ভূমিত কয়লা খননৰ বাবে ক’ল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে আগবঢ়োৱা প্ৰস্তাৱো আছে। এই কথা প্ৰকাশ পোৱাৰ পিছতে পৰৱৰ্তী সময়ত গুৱাহাটীৰ পৰা প্ৰকাশিত দুখনমান দৈনিক কাকত আৰু কেবাটাও টিভি চেনেলতো উক্ত বাতৰি প্ৰকাশ পায়।\nপৰৱৰ্তী সময়ত ছ’চিয়েল মিডিয়াত বহু নেটিজেনে 'আমাজনৰ বৰ্ষাৰণ্য’ত বনজুই সংঘটিত হোৱাৰ সময়ত সকলোৱে প্ৰতিবাদ জনোৱা প্ৰসংগ উল্লেখ কৰি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ আমাজন স্বৰূপ জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰে ভৰপূৰ দিহিং-পাটকাইৰ হৈ মাত মাতিবলৈ আহ্বান জনায়। এই আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই অসংখ্যা লোকে লকডাউনৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত ছ’চিয়েল মিডিয়াযোগেই চৰকাৰৰ উক্ত সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰে।\nনেচাৰ্ছ বেকনৰ প্ৰতিবাদ\nনেটিজেনসকলৰ দৰেকৈ দিহিং পাটকাইক বৰ্ষাৰণ্য হিচাপে আনুষ্ঠানিক স্বীকৃতি প্ৰদান আৰু বৰ্ষাৰণ্যখনৰ অতিকমেও ১৫০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলক সামৰি অভয়াৰণ্য হিচাপে ঘোষণা কৰাৰ ক্ষেত্ৰত দুই দশক পূৰ্বে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰা প্ৰকৃতিপ্ৰেমী সংগঠন 'নেচাৰ্ছ বেকনে’ও প্ৰতিক্ৰিয়া ব্যক্ত কৰে। ৬ মে’ত সংগঠনটোৰ অফিচিয়েল ফেচবুক পেজৰ জৰিয়তে প্ৰতিষ্ঠাপক তথা পৰিচিত পৰিৱেশ সুৰক্ষা কৰ্মী সৌম্যদ্বীপ দত্তই চৰকাৰৰ এনে কাৰ্যৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰে।\nNature's Beckon, Northeast India পেজটোত ৬ মে’ৰ দিনৰ ১.০৬ বজাত কৰা পোষ্ট এটাত দত্তই কৈছে, 'নেচাৰ্ছ বেকন যিমান দিন আছে সিমান দিন দিহিং পাটকাই অভয়াৰণ্যৰ অভ্যন্তৰত কয়লা খান্দিব কোনেও নোৱাৰে। প্ৰায় ১২ বছৰ ধৰি অসমৰ মানুহ আৰু নেচাৰ্ছ বেকনে একত্ৰিত ভাবে যুজঁ দি দিহিং পাটকাইক অভয়াৰণ্যৰ মৰ্যদা দিয়াইছিল। আমি প্ৰহৰী হৈ দিহিং পাটকাই অভয়াৰণ্যক সদায় বুকুত বান্ধি আছো। দিহিং পাটকাই অভয়াৰণ্যৰ অভ্যন্তৰত কয়লা খান্দিব যোৱাটো অলীক সপোন।’\n৩০ এপ্ৰিলতো দত্তই এখন দৈনিক কাকতৰ আগত দিহিং পাটকাই বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য অথবা অভয়াৰণ্যৰ দাতিকাষৰীয়া বৰ্ষাৰণ্য অঞ্চলত কয়লা অথবা যিকোনো খনন তথা প্ৰকল্পৰ সিদ্ধান্তক কোনোপধ্যেই সহ্য কৰা নহ’ব বুলি স্পষ্ট কৰি দিছিল। ২৯ এপ্ৰিলত এটি ইউটিউব ভিডিঅ’ৰ জৰিয়তেও তেওঁ একেই মন্তব্য কৰিছে। অৱশ্যে ভিডিঅ’টোত দত্তই এয়াও কৈছিল যে দিহিং পাটকাই অভয়াৰণ্যৰ অভ্যন্তৰত কয়লা খনন কৰা বাতৰিটো সংবাদ মাধ্যমযোগেহে শুনিছে, নিজে ইয়াৰ সত্যতা সম্পৰ্কে তেওঁ ১০০ শতাংশ নিশ্চিত নহয়।\nকয়লা খননত অনুমোদন জনোৱাৰ বাতৰিৰ সত্যতা সম্পৰ্কে নিশ্চিত নহ’লেও দত্তই ভিডিঅ’টোত ঘোষিত অভয়াৰণ্যখনৰ লগতে ইয়াৰ চাৰিওপিনে থকা পূৰ্বে নেচাৰ্ছ বেকনে চৰকাৰক দিয়া প্ৰস্তাৱত থকা অভয়াৰণ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহতো কয়লা খননৰ পৰিকল্পনাক বাস্তৱায়িত হ’বলৈ নিদিয়ে বুলি মন্তব্য কৰিছে। পৰিৱেশ সুৰক্ষা কৰ্মীগৰাকীয়ে এই ক্ষেত্ৰত সকলোকে সজাগ হৈ থাকিবলৈ অনুৰোধ জনোৱাৰ লগতে চৰকাৰে যদি তেনে কোনো পৰিকল্পনা কৰিছে তেন্তে সেয়া বন্ধ কৰিবলৈকো ভিডিঅ’টোৰ জৰিয়তে দাবী জনাইছে।\n'আজি আমি এনেকুৱা এটা মুহূৰ্তত আছো, য’ত আমাৰ অৰণ্যৰ এটি সামান্যতম অংশও ক্ষতি হ’বলৈ এৰি দিব নোৱাৰো। পৰ্যায়ক্ৰমে প্ৰকল্প কৰি অৰণ্য ধ্বংস কৰিব, সেইটো হ’বই নোৱাৰে। ইতিমধ্যে, আমাৰ হাতীবোৰ অত্যন্ত অসুবিধাত আছে, হাতীৰ লগতে বহু মানুহো অসুবিধাত আছে। চেষ্টা হৈ আছে হাতীৰ বাসস্থান পুনৰ উদ্ধাৰৰ বাবে। তেনেক্ষেত্ৰত কৰবাত কিবা কৰিব, কৰবাত কয়লা খান্দিব, সেইটো সহ্য কৰা নহ’ব।’-২৯ এপ্ৰিলৰ ভিডিঅ’টোত এইদৰে কয় দত্তই।\nনেচাৰ্ছ বেকনৰ দুমুখীয়া স্থিতি\nদিহিং পাটকাই প্ৰসংগক লৈ কেবাদিনো ধৰি সৰৱ হৈ থকাৰ অন্তত যোৱা ১৯ মে’ত পুনৰ আন এটি ভিডিঅ’ মুকলি কৰি দিয়ে নেচাৰ্ছ বেকনে। ফেচবুক পেজযোগে মুকলি কৰি দিয়া প্ৰায় দুই মিনিটৰ ভিডিঅ’টোত মঙলবাৰে সংস্থাটোৰ হৰ্তা-কৰ্তা সৌম্যদ্বীপ দত্তই অসমবাসী ৰাইজক আশ্বাস প্ৰদান কৰে যে সংবাদ মাধ্যম আৰু ছ’চিয়েল মিডিয়াত চৰ্চা চলি থকাৰ দৰেকৈ প্ৰকৃততে কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰে দিহিং পাটকাই অভয়াৰণ্যৰ আভ্যন্তৰত কয়লা খননৰ কোনো অনুমতি প্ৰদান কৰা নাই।\nকেৱল অভয়াৰণ্য অঞ্চলেই নহয়, নেচাৰ্ছ বেকনে ২০০২-২০০৩ চনত অভয়াৰণ্য ঘোষণা কৰিবলৈ আগবঢ়োৱা প্ৰস্তাৱত উল্লেখ থকা দিহিং পাটকাইৰ ৫০০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলতো তেনেধৰণৰ কয়লা খননৰ পৰিকল্পনা চৰকাৰে কৰা নাই বুলিও ভিডিঅ’টোত দত্তই স্পষ্ট কৰি দিয়ে। 'অকল দিহিং পাটকাই ৱাইল্ডলাইফ ছেনচুৱেৰীয়েই নহয়, দিহিং পাটকাই ছেনচুৱেৰীৰ বাবে আমি প্ৰথম যিটো প্ৰপোজেল দিছিলো সেই ৫০০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলৰ ভিতৰতো কোনোধৰণৰ কয়লা খননৰ পৰিকল্পনা এই মুহূৰ্তত নাই। দিহিং পাটকাই অভয়াৰণ্য সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষিত হৈ আছে।’-দিহিং পাটকাইৰ সুৰক্ষাৰ বাবে নেচাৰ্ছ বেকনে জন্মলগ্নৰে পৰা কাম কৰি আহিছে আৰু আজীৱন কাম কৰি যাব বুলি উল্লেখ কৰি এইদৰে কয় দত্তই।\nসৌম্যদ্বীপ দত্তৰ এই ভিডিঅ’টোৰ পিছতেই সমগ্ৰ ৰাইজ বিভ্ৰান্ত হৈ পৰে। একাংশ লোকে যদি দিহিং পাটকাই সুৰক্ষিত হৈয়ে আছে তেন্তে পূৰ্বতে কিয় নেচাৰ্ছ বেকনে ইয়াৰ প্ৰতিবাদ জনাই সংবাদ মাধ্যমক বিবৃতি প্ৰদান কৰিছিল বুলিও প্ৰশ্ন কৰে। আন একাংশই আকৌ চৰকাৰৰ পৰিৱৰ্তে সৌম্যদ্বীপ দত্তইহে দিহিং পাটকাইত কয়লা খননৰ কোনো পৰিকল্পনা চৰকাৰে কৰা নাই বুলি স্পষ্টীকৰণ দিয়াতো আশ্চৰ্য প্ৰকাশ কৰে। বহুতে নেচাৰ্ছ বেকনে চৰকাৰৰ সৈতে বুজাপৰা কৰি ৰাইজক বিপথে পৰিচালিত কৰাৰো অভিযোগ উত্থাপন কৰা দেখা গৈছে।\nকিয় চৰকাৰৰ পৰিৱৰ্তে সৌম্যদ্বীপ দত্তই স্পষ্টীকৰণ দিলে?\nমঙলবাৰে সৌম্যদ্বীপ দত্তই ভিডিঅ’যোগে দিহিং পাটকাইত চৰকাৰে কয়লা খননৰ পৰিকল্পনা কৰা নাই বুলি অসমবাসী ৰাইজক অৱগত কৰোৱাৰ পিছতে চৰকাৰৰ পৰিৱৰ্তে কথাটো তেওঁহে কিয় ক’লে বুলি কৰা প্ৰশ্ন সন্দৰ্ভত ফেচবুক পোষ্টযোগে এই কথা জনাবলৈ চেষ্টা কৰিছে এগৰাকী সাংবাদিকে। 'নিউজ লাইভ’ নামৰ ব্যক্তিগত ছেটেলাইট চেনেল এটাত কৰ্মৰত সাংবাদিক পংকজ কুমাৰ দত্তই কয় যে ৰাজ্যৰ এগৰাকী আগশাৰীৰ চিন্তাবিদ ডঃ হীৰেন গোঁহাইয়ে এখন কাকতত বিষয়টোক লৈ সৌম্যদ্বীপ দত্তৰ প্ৰসংগ উল্লেখ কৰা বাবেহে দত্তই ভিডিঅ’যোগে বিষয়টো স্পষ্ট কৰি দিছে।\n'এটা কথা ঠিক যে, কয়লা খননৰ প্ৰসংগটোত স্পষ্টীকৰণ চৰকাৰ বা সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষই দিব লাগে। কিন্তু এই বিষয়টোত কিয় উত্তৰ দিবলগীয়া হ'ল সৌম্যদ্বীপ দত্তই? ডঃ হীৰেন গোঁহাই ছাৰে কি লিখিছিল, সংলগ্ন 'পেপাৰ কাট'টো পঢ়ি ল'ব। গোঁহাই ছাৰে সৌম্যদ্বীপ দত্তৰ কথা উল্লেখ কৰাত সৌম্যদ্বীপ দত্তই ভিডিঅ'যোগে উত্তৰটো দি ক'লে, 'দিহিং পাটকাই অভয়াৰণ্যত কয়লা খননৰ কোনো সিদ্ধান্ত হোৱা নাই।’-হীৰেন গোঁহাইয়ে সৌম্যদ্বীপ দত্তৰ প্ৰসংগ উল্লেখ কৰা পেপাৰ কাটৰ ফটো সন্নিবিষ্ট কৰি ফেচবুক পোষ্টটোত এইদৰে উল্লেখ কৰিছে জ্যেষ্ঠ সাংবাদিকগৰাকীয়ে।\nসৌম্যদ্বীপৰ বিৰুদ্ধে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মঞ্চত মিছা তথ্য দাখিল কৰাৰ অভিযোগ\nমঙলবাৰে নেচাৰ্ছ বেকনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সৌম্যদ্বীপ দত্তই পূৰ্বৰ স্থিতি সলনি কৰি ভিডিঅ’যোগে স্পষ্টীকৰণ দিয়াৰ পিছতে ছ’চিয়েল মিডিয়াত একাংশ লোকে দত্তৰ কথাৰ বিশ্বাসযোগ্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। দত্তই বহু বছৰ পূৰ্বে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি সুৰক্ষা সংগঠনক অসম সম্পৰ্কে ভুল তথ্য প্ৰদান কৰাৰো অভিযোগ উত্থাপন কৰে ভিন্নজনে।\nএই সন্দৰ্ভত তথ্যৰ অনুসন্ধান কৰাত NNO-এ ২০০৩ চনৰ ২৮ অক্টোবৰত 'দ্য টেলিগ্ৰাফ’ কাকতত প্ৰকাশিত এটি বাতৰি লাভ কৰে। উক্ত বাতৰিটোত প্ৰকাশ পোৱা মতে, অসম চৰকাৰৰ বন বিভাগে বন্যপ্ৰাণী সুৰক্ষাৰ সৈতে জড়িত স্বেচ্ছাসেৱী সংস্থা নেচাৰ্ছ বেকনৰ বিৰুদ্ধে আন্তৰ্জাতিক বন্যপ্ৰাণী সুৰক্ষা সংস্থা International Primate Protection League চমুকৈ IPPLক ভুৱা তথ্য প্ৰদান কৰি বিদেশী সাহায্য লাভ কৰা বুলি অভিযোগ উত্থাপন কৰিছে।\nবন বিভাগৰ তেতিয়াৰ যুটীয়া সচিব আনোৱাৰুদ্দিন চৌধুৰী আৰু মুখ্য বন সংৰক্ষক (বন্যপ্ৰাণী) এন চি মালাকাৰে 'দ্য টেলিগ্ৰাফ’ৰ আগত জনোৱা মতে সৌম্যদ্বীপ দত্তই IPPLৰ আগত নেচাৰ্ছ বেকনে বন বিভাগৰ বিষয়া, বনৰক্ষী, অৰ্ধসামৰিক বাহিনী আৰু অসম আৰক্ষীৰ সৈতে আলোচনাত মিলিত হৈ চোৰাং চিকাৰীক বাধা দিবলৈ একাধিক পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা বুলি জনাইছিল যদিও প্ৰকৃততে সংস্থাটোৱে তেনে কোনো কাম কৰাই নাছিল। IPPLৰ ৱেবছাইটত সংৰক্ষিত হৈ থকা ২০০৩ চনৰ আগষ্ট সংখ্যাৰ নিউজলেটাৰত NNO-এ প্ৰত্যক্ষ কৰে যে নেচাৰ্ছ বেকনে দুখনকৈ বৰ্ষাৰণ্য আৱিষ্কাৰ কৰা সম্পৰ্কে মুখ্য বন সংৰক্ষক মালাকাৰৰ সৈতে আলোচনা কৰা বুলি দত্তই উল্লেখ কৰিছে।\nকিন্তু টেলিগ্ৰাফৰ বাতৰিটোত দত্তই IPPLৰ উক্ত নিউজলেটাৰত কৰা দাবীক সম্পূৰ্ণৰূপে ভিত্তিহীন আখ্যা দিছে। এই সন্দৰ্ভত টেলিগ্ৰাফৰ আগত তেতিয়াৰ মুখ্য বন সংৰক্ষক মালাকাৰে কৈছে, 'দত্তই নিউজলেটাৰত দাবী কৰা ধৰণে আমি তেনে কোনো প্ৰস্তাৱত অনুমোদন জনোৱা নাই। আমাৰ সৈতে সংস্থাটোৱে সেই সম্পৰ্কে কোনো আলোচনাও কৰা নাই। দুখনকৈ বৰ্ষাৰণ্য আৱিষ্কাৰ কৰা বুলিও তেওঁ দাবী কৰিছে। তেওঁ কৰা এনে দাবী সম্পূৰ্ণৰূপে ভিত্তিহীন।’ একেদৰে উক্ত দাবী সন্দৰ্ভত যুটীয়া সচিব চৌধুৰীয়ে টেলিগ্ৰাফৰ আগত কয় যে বিদেশী সংস্থাৰ পৰা আৰ্থিক সাহায্য পোৱাৰ লোভতেই দত্তই এনেদৰে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মঞ্চত মিছা দাবী কৰিছে।\nNNO-এ প্ৰত্যক্ষ কৰা IPPLৰ নিউজলেটাৰৰ ২০০৩ চনৰ আগষ্ট সংখ্যাত পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ বাবে নেচাৰ্ছ বেকনে কৰা এনে প্ৰশংসনীয় কামৰ বাবে ১০০০ মাৰ্কিন ডলাৰ সংস্থাটোৰ বেংক একাউণ্টলৈ ট্ৰেন্সফাৰ কৰা হৈছে বুলিও স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে। এই সন্দৰ্ভত টেলিগ্ৰাফৰ সৈতে হোৱা বাৰ্তালাপত সৌম্যদ্বীপ দত্তই কৈছে যে IPPLৰ পৰা লাভ কৰা ধন সংস্থাটোৱে ৰাইজক পৰিৱেশ সুৰক্ষা সম্পৰ্কে সজাগ কৰাৰ বাবে বেনাৰ-পোষ্টাৰ আদি প্ৰকাশ কৰাত ব্যৱহাৰ কৰিছে।\nতেওঁ কাকতখনৰ আগত বন বিভাগে নেচাৰ্ছ বেকনৰ স্বেচ্ছাসেৱী সদস্যসকলে বন ৰক্ষী আৰু অন্যান্যসকলৰ সৈতে আলোচনাত মিলিত হোৱাৰ কথা বন বিভাগে অস্বীকাৰ কৰা কাৰ্যক লৈয়ো আশ্চৰ্য প্ৰকাশ কৰিছে। 'নেচাৰ্ছ বেকনৰ স্বেচ্ছাসেৱকসকলৰ কথা গোটেই অসমেই জানে। তেনেক্ষেত্ৰত বনবিভাগে কিয় নাজানো বুলি কৈছে সেয়া আমাৰ বোধগম্য নহয়। আমি বিদেশী সংস্থাৰ ধন পাবলৈ মিছা কথা কৈছো বুলি বন বিভাগে কৰা দাবীও হাস্যকৰ।’-টেলিগ্ৰাফত ২০০৩ চনৰ ২৮ অক্টোবৰত প্ৰকাশিত বাতৰিটোত এইদৰে কৈছে দত্তই।\nমুখ্যমন্ত্ৰীৰ নিৰ্দেশ, খনিজ মন্ত্ৰী চুম' ৰংহাঙৰ তৎপৰতা\nদিহিং পাটকাইত কয়লা খননৰ অনুমোদনক লৈ তৰ্ক-বিতৰ্ক অব্যাহত থকাৰ মাজতে বুধবাৰে সমগ্ৰ ঘটনা সন্দৰ্ভত ছ’চিয়েল মিডিয়াযোগে নিজৰ প্ৰতিক্ৰিয়া ব্যক্ত কৰে মুখ্যমন্ত্ৰী সৰ্বানন্দ সোণোৱালে। মুখ্যমন্ত্ৰীগৰাকীয়ে বিষয়টো সন্দৰ্ভত বনমন্ত্ৰী পৰিমল শুক্লবৈদ্যত সবিশেষ জনাবলৈকো নিৰ্দেশ প্ৰদান কৰাৰ কথা ছ’চিয়েল মিডিয়াযোগে সদৰী কৰে।\nফেচবুক আৰু টুইটযোগে মুখ্যমন্ত্ৰীগৰাকীয়ে কয়, 'দিহিং পাটকাই অভয়াৰণ্য পৰিদৰ্শন কৰি অঞ্চলটোৰ সাম্প্ৰতিক পৰিস্থিতিৰ সবিশেষ বুজ ল'বলৈ পৰিৱেশ আৰু বনমন্ত্ৰী পৰিমল শুক্লবৈদ্য ডাঙৰীয়াক নিৰ্দেশ দিছোঁ। অসমৰ উন্নয়নৰ সমান্তৰালভাৱে আমাৰ চহকী বনাঞ্চল আৰু জৈৱ-বৈচিত্ৰতাৰ সংৰক্ষণ তথা সুৰক্ষাৰ বাবেও আমি সম্পূৰ্ণৰূপে দায়ৱদ্ধ।’\nইফালে, মুখ্যমন্ত্ৰীৰ এনে নিৰ্দেশৰ মাজতে আজি ৰাজ্যৰ খনিজ মন্ত্ৰী চুম' ৰংহাঙৰ বিভাগীয় কাৰ্যায়লত বিষয়টোক লৈ এখন বৈঠকো অনুষ্ঠিত হয়। এই বৈঠকত অবৈধ খনন ৰোধ কৰিবৰ বাবে খনি বিভাগৰ সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত এখন টাস্ক ফ'ৰ্চ গঠন কৰাৰ লগতে এসপ্তাহৰ ভিতৰত টাস্ক ফ’ৰ্চে বিষয়টোৰ তদন্ত কৰিব বুলিও সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰাৰ কথা জানিব পৰা গৈছে।\nপ্ৰাপ্ত খবৰ মতে, বৈঠকত বিভাগীয় মন্ত্ৰীগৰাকীয়ে দিহিং পাটকাইৰ চালেকী বনাঞ্চলৰ এটা অংশত ২০০৩ চনৰ পৰাই অবৈধ খনন চলি আহিছে বুলি স্বীকাৰ কৰি শীঘ্ৰে ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা বুলি জানিব পৰা গৈছে। মন্ত্ৰীগৰাকীয়ে অভয়াৰণ্যখনৰ বৰ্হি ভাগত চলা খননো অবৈধ বুলি সদৰীৰ কৰাৰ কথা বৈঠকত উল্লেখ কৰিছে এটি সূত্ৰই NNO-ক জানিবলৈ দিছে।\nদিহিং পাটকাইত কয়লা খনন চলাৰ অভিযোগ কিমান সত্য?\nযি সময়ত অসম তথা ভাৰতত ইণ্টাৰনেট তথা মোবাইল ফোন সংযোগৰ কোনো উন্নত ব্যৱস্থা নাছিল সেই সময়তে বহু বাধা-বিঘিনি নেওচি দিহিং পাটকাইক অভয়াৰণ্য হিচাপে ঘোষণা কৰিবলৈ তথা বৰ্ষাৰণ্য হিচাপে অঞ্চলটোৰ গুৰুত্ব সম্পৰ্কে আন্তৰাষ্ট্ৰীয় মঞ্চক অৱগত কৰিছিল নেচাৰ্ছ বেকনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক পৰিৱেশ সুৰক্ষা কৰ্মী সৌম্যদ্বীপ দত্তই। NNO-এ International Primate Protection Leagueৰ ৱেবছাইটৰ আৰ্কাইভ পৰিদৰ্শন কৰি ২০০০ চনতে বিষয়টোক লৈ দত্ত তথা তেওঁৰ নেতৃত্বাধীন নেচাৰ্ছ বেকনে কিমান সৰৱ হৈ পৰিছিল সেয়া জানিব পাৰিছে।\nদিহিং পাটকাইক অভয়াৰণ্য হিচাপে ঘোষণা কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা আৰু সেই প্ৰস্তাৱ কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ চৰকাৰক বাধ্য কৰোৱা এটা সময়ত সততে সৰৱ হৈ পৰা সংস্থা তথা পৰিৱেশ সুৰক্ষা কৰ্মীগৰাকীয়ে মঙলবাৰে হঠাতে কিয় সুৰ সলনি কৰিলে তাক লৈ এতিয়া সৰ্বত্ৰে চৰ্চা চলা দেখা গৈছে।\nবিশেষকৈ দিহিং পাটকাই অভয়াৰণ্যত আশে-পাশে অবৈধ কয়লাৰ খনন কংগ্ৰেছ চৰকাৰৰ কাৰ্যকালৰ লগতে বৰ্তমানৰ বিজেপি চৰকাৰৰ কাৰ্যকালতো অব্যাহত থকা বুলি লোকসভাত ২০১৯ চনৰ ১৯ আগষ্টত কেন্দ্ৰীয় বন আৰু পৰিৱেশ মন্ত্ৰণালয়ে স্পষ্টকৈ কোৱাৰ পিছতো নেচাৰ্ছ বেকনৰ সৌম্যদ্বীপ দত্তই শেহতীয়া ভিডিঅ’টোত কিয় অভয়াৰণ্যখনত কোনোধৰণৰ খনন হোৱা নাই আৰু খননৰ পৰিকল্পনা কৰা নাই বুলি ৰাইজক আশ্বস্ত কৰিবলৈ চেষ্টা চলাইছে সেই লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছে।\nলোকসভাত দাখিল কৰা তথ্যৰ লগতে বিগত বৰ্ষৰ ২৫ নৱেম্বৰত ভাৰত চৰকাৰৰ বন আৰু পৰিৱেশ মন্ত্ৰণালয়ৰ এখন পত্ৰৰ (F. No.8-61/2012-FC/3015 নম্বৰ) সৈতে সংলগ্ন ক্ষেত্ৰ পৰ্যবেক্ষণৰ প্ৰতিবেদনত হস্তীৰ বাবে সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ ৯৮.৫৯ হেক্টৰ ভূমিত ক’ল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে কয়লা খননৰ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰাৰ কথা স্পষ্টকৈ কোৱা হৈছে। প্ৰতিবেদনখনত ২০০৩ চনত চুক্তিৰ ম্যাদ উকলি যোৱাৰ পিছতো ক’ল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে কয়লা খনন অব্যাহত ৰখা বুলিও উল্লেখ আছে।\nNNO-ৰ তৰফৰ পৰাও স্থানীয় একাংশ লোকৰ সৈতে কৰা টেলিফোনিক বাৰ্তালাপত দিহিং পাটকাই বৰ্ষাৰণ্যৰ বিস্তীৰ্ণ অঞ্চলৰ আশে-পাশে অবৈধ কয়লা খনন বৰ্তমানো অব্যাহত থকাৰ কথা জানিব পৰা গৈছে। অৱশ্যে এই পৰ্যন্ত NNO-ৰ সাংবাদিকে উক্ত স্থানলৈ গৈ পৰ্যবেক্ষণ কৰি চাক্ষুষ প্ৰমাণ সংগ্ৰহ কৰাতো সম্ভৱ হৈ উঠা নাই।


সীতা - অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া\nজনক (দত্তক পিতৃ)\nসুনয়না (দত্তক মাতৃ)\nসীতা (সংস্কৃত: सीता) এগৰাকী হিন্দু দেৱী আৰু হিন্দু মহাকাব্য ৰামায়ণ আৰু ইয়াৰ অন্যান্য সংস্কৰণৰ নায়িকা। তেওঁক ভূমিৰ (পৃথিৱী) কন্যা আৰু বিদেহৰ ৰজা জনক আৰু তেওঁৰ পত্নী ৰাণী সুনয়নাৰ দত্তক কন্যা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁৰ উৰ্মিলা নামৰ এগৰাকী কনিষ্ঠ ভগ্নী, আৰু মাণ্ডৱী আৰু শ্ৰুতকীৰ্তি নামৰ দুগৰাকী সম্পৰ্কীয় ভগ্নী আছে। সীতা তেওঁৰ নিষ্ঠা, আত্মত্যাগ, সাহস আৰু পবিত্ৰতাৰ বাবে জনাজাত। তেওঁক বৈদেহী, জানকী, বিদেহ নন্দিনী আৰু মৈথিলী আদি নামেৰেও জনা যায়।\nসীতাই যৌৱনকালত অযোধ্যাৰ ৰাজকুমাৰ ৰামক স্বয়ংবৰত তেওঁৰ স্বামী হিচাপে বাছনি কৰে। স্বয়ংবৰৰ পিছত তেওঁ ৰামৰ সৈতে অযোধ্যালৈ যায়, কিন্তু পিছত তেওঁৰ স্বামী আৰু দেওৰেক লক্ষ্মণৰ সৈতে বনবাস খাটিবলৈ যায়। নিৰ্বাসিত অৱস্থাত তিনিওজনে দণ্ডকাৰণ্যত বসতি স্থাপন কৰে য'ৰ পৰা তেওঁক লংকাৰ ৰাক্ষস-ৰাজ ৰাৱণে অপহৰণ কৰে। পিছত লংকাৰ অশোক বনত বন্দী হৈ থকাৰ পৰা তেওঁক ৰামে উদ্ধাৰ কৰে। লংকাৰ যুদ্ধৰ পিছত মহাকাব্যৰ কিছুমান সংস্কৰণত, ৰামে সীতাক অগ্নিপৰীক্ষাৰ জৰিয়তে তেওঁৰ পবিত্ৰতা প্ৰমাণ কৰিবলৈ কয়; যাৰ বাবে লক্ষ্মণে তেওঁৰ ভায়েক ৰামৰ ওপৰত প্ৰথম বাৰ খং কৰে।\nৰামায়ণৰ অন্য সংস্কৰণত, ৰাক্ষস-ৰাজ ৰাৱণে অপহৰণ কৰা সীতা গৰাকী প্ৰকৃততে সীতাৰ নকল ৰূপ মায়া সীতাহে আছিল যি অগ্নিৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হৈছিল আৰু প্ৰকৃত সীতা জুইত লুকাই আছিল। কিছুমান শাস্ত্ৰত তেওঁক পূৰ্বৱৰ্তী জন্মত বেদৱতী আছিল বুলিও উল্লেখ কৰা হয়, যাক ৰাৱণে উৎপীড়ন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। অগ্নিপৰীক্ষাৰ দ্বাৰা তেওঁৰ পবিত্ৰতা প্ৰমাণ কৰাৰ পিছত ৰাম আৰু সীতা অযোধ্যালৈ আহে আৰু ৰজা-ৰাণী হিচাপে মুকুট পৰিধান কৰে। এদিন এজনে সীতাৰ পবিত্ৰতাকলৈ প্ৰশ্ন কৰে আৰু নিৰ্দোষতা প্ৰমাণ কৰি নিজৰ আৰু ৰাজ্যৰ মৰ্যাদা বজাই ৰাখিবলৈ সীতাক ঋষি বাল্মীকিৰ আশ্ৰমৰ ওচৰৰ অৰণ্য এখনলৈ পঠিয়াই দিয়া হয়। কেইবছৰ পিছত, সীতাই তেওঁৰ দুই পুত্ৰ লৱ আৰু কুশক তেওঁলোকৰ পিতৃ ৰামৰ সৈতে মিলিত কৰাই দিয়াৰ পিছত তেওঁ বিশুদ্ধতাৰ প্ৰমাণ হিচাপে এক নিষ্ঠুৰ পৃথিৱীৰ পৰা মুক্তিৰ বাবে তেওঁৰ মাতৃ পৃথিৱী (ভূদেৱী) -ৰ গৰ্ভলৈ উভতি যায়।\n↑ Sutherland, Sally J.. "Sita and Draupadi, Aggressive Behavior and Female Role-Models in the Sanskrit Epics". University of California, Berkeley. http://sseas.berkeley.edu/sites/default/files/faculty/files/sita_and_draupadi.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 1 August 2012.\n↑ Swami Parmeshwaranand (2001-01-01). Encyclopaedic Dictionaries of Puranas. Sarup & Sons. পৃষ্ঠা. 1210–1220. ISBN 978-81-7625-226-3. https://books.google.com/books?id=FdIkaccgneAC&pg=PA1210। আহৰণ কৰা হৈছে: 31 July 2012.\n↑ "The haughty Ravana" (en-IN ভাষাত). The Hindu. 2014-04-10. ISSN 0971-751X. https://www.thehindu.com/features/friday-review/religion/the-haughty-ravana/article5897460.ece.\n↑ Gopal, Madan (1990). K.S. Gautam. ed. India through the ages. Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India. পৃষ্ঠা. 78. https://archive.org/details/indiathroughages00mada.\n"https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=সীতা&oldid=316972"ৰ পৰা অনা হৈছে


1Cor3| AsmULB | STEP | প্রিয় ভাইসকল, মই আত্মিক লোকক কোৱাৰ দৰে আপোনালোকক ক’ব পৰা নাই, বৰং খ্রীষ্টত আপোনালোক শিশু হোৱা বাবে, আপোনালোকক মাংসিক লোকক কোৱাৰ দৰে ক’লো।\nপ্রচাৰক সকল; ঈশ্বৰৰ পৰিচাৰক\n1প্রিয় ভাইসকল, মই আত্মিক লোকক কোৱাৰ দৰে আপোনালোকক ক’ব পৰা নাই, বৰং খ্রীষ্টত আপোনালোক শিশু হোৱা বাবে, আপোনালোকক মাংসিক লোকক কোৱাৰ দৰে ক’লো। 2মই আপোনালোকক টান আহাৰ নুখুৱাই, গাখীৰ খুৱাইছিলোঁ; কিয়নো তেতিয়া আপোনালোকে খাব নোৱাৰিছিল; এনে কি, এতিয়াও নোৱাৰে;\n3কাৰণ আপোনালোক এতিয়াও মাংসিক হৈ আছে। কিয়নো আপোনালোকৰ মাজত ঈৰ্ষা আৰু বিবাদ থকাত আপোনালোক জানো মাংসিক নহয়? জগতৰ সাধাৰণ মানুহৰ দৰেই আচাৰ-ব্যৱহাৰ নকৰে নে? 4কিয়নো কোনোৱে “মই পৌলৰ লোক” আৰু আন কোনোৱে “মই আপল্লোৰ লোক”, এইদৰে আপোনালোকে জাগতিক মানুহৰ দৰেই ব্যৱহাৰ কৰা নাই নে?\n5তেনেহলে আপল্লো কোন? বা পৌল কোন? এওঁলোক মাথোন ঈশ্বৰৰ পৰিচৰ্যাকাৰী; এওঁলোকৰ যোগেদি আপোনালোক বিশ্বাসী হ’ল। প্ৰভুৱে প্ৰতিজনকে নিজ নিজ কার্যবোৰ দিলে;\n6মই ৰুলো, আপল্লোৱে পানী দিলে, কিন্তু ঈশ্বৰেহে বঢ়ালে। 7এতেকে ৰোওঁতা জন একো নহয় আৰু পানী দিওঁতা জনো একো নহয়; কিন্তু ঈশ্বৰ, যি জনে বৃদ্ধি কৰে, তেৱেঁই সকলো।\n8যি জনে ৰুৱে আৰু যি জনে পানী দিয়ে, দুয়ো এক। তেওঁলোক প্ৰতিজনে নিজৰ কৰ্ম অনুসাৰে নিজৰ পুৰস্কাৰ পাব। 9কিয়নো আমি পৰস্পৰে ঈশ্বৰৰ সহকৰ্মী। আপোনালোক ঈশ্বৰৰ শস্যক্ষেত্ৰ, ঈশ্বৰে সজা গৃহস্বৰূপ।\n10ঈশ্বৰৰ যি অনুগ্ৰহ মোক দিয়া হ’ল, তাৰ দ্বাৰাই দক্ষ ঘৰ-সাজোঁতাৰ দৰে মই ভিত্তিমূল স্থাপন কৰিলোঁ আৰু তাৰ ওপৰত আনে সাজে। কিন্তু কেনেকৈ তেওঁ তাৰ ওপৰত সাজিছে, সেই বিষয়ত প্রত্যেকেই যেন সাৱধান হয়। 11কিয়নো যি ভিত্তি আগেয়ে স্থাপন কৰা হ’ল, তাৰ বাহিৰে আন ভিত্তিমূল কোনেও স্থাপন কৰিব নোৱাৰে; যীচু খ্রীষ্টই হৈছে সেই ভিত্তিমূল।\n12এই ভিত্তিমূলৰ ওপৰত যদি সোণ, ৰূপ, মূল্যবান ৰত্ন, কাঠ, খেৰ বা নৰাৰে কোনোৱে সাজে, 13তেনেহলে তেওঁৰ কর্ম প্রকাশিত হ’ব; কিয়নো সেই দিনৰ ▼\n▼3:13 সেইদিন: সেইদিনা খ্রীষ্ট সকলো লোকৰ বিচাৰৰ বাবে আহিব।\nপোহৰে তাক প্রকাশ কৰিব। কাৰণ সেইদিন অগ্নি প্ৰকাশিত হ’ব; তাতে প্ৰতিজনৰ কৰ্ম কেনেকুৱা, অগ্নিয়ে নিজেই তাক পৰীক্ষা কৰিব।\n14তাৰ ওপৰত সজা কোনো জনৰ কৰ্ম যদি ৰয়, তেনেহলে তেওঁ পুৰস্কাৰ পাব। 15আৰু কোনো জনৰ সজা কৰ্ম যদি পোৰে, তেনেহলে তেওঁৰ হানি হ’ব; অৱশ্যে তেওঁ নিজে উদ্ধাৰ পাব, যদিও তেওঁৰ অৱস্থা এনে লোকৰ দৰে হ’ব, যি জনে অগ্নিৰ মাজেদি পাৰ হৈ ৰক্ষা পাব।\n16আপোনালোক যে ঈশ্বৰৰ মন্দিৰ, আৰু ঈশ্বৰৰ আত্মা যে আপোনালোকত নিবাস কৰে, ইয়াক আপোনালোকে নাজানে নে? 17কোনোৱে যদি ঈশ্বৰৰ মন্দিৰ নষ্ট কৰে, তেনেহলে ঈশ্বৰে তেওঁকো নষ্ট কৰিব; কিয়নো ঈশ্বৰৰ মন্দিৰ পবিত্ৰ আৰু আপোনালোকো তেনে মন্দিৰ।\n18কোনেও নিজকে নিজে নুভুলাওক। আপোনালোকৰ মাজৰ কোনোৱে যদি এই যুগৰ কথাত নিজকে জ্ঞানী বুলি ভাবে, তেনেহলে তেওঁ জ্ঞানী হ’বলৈ মূৰ্খ হওক। 19কাৰণ ঈশ্বৰৰ দৃষ্টিত এই জগতৰ জ্ঞান মূৰ্খতাস্বৰূপ। কিয়নো লিখা আছে,\n‘তেওঁ(ঈশ্বৰে) জ্ঞানী সকলক তেওঁলোকৰ ধুৰ্ত্ততাত ধৰে’। ▼\n▼3:19 ইয়োব 5:13\n20পুনৰায়, “জ্ঞানী সকলৰ ভাবনা অসাৰ বুলি প্ৰভুৱে জানে।” ▼\n▼3:20 গীত 94:11\n21এতেকে কোনেও যেন মানুহক লৈ গর্ব নকৰে! কিয়নো সকলো আপোনালোকৰেই; 22পৌল, আপল্লো বা কৈফাই ▼\n▼3:22 কৈফা - পিতৰৰ আন নাম।\nহওক নাইবা এই জগত, জীৱন বা মৃত্যুয়েই হওক, বৰ্তমান বা ভবিষ্যতৰ সকলো বিষয়, এই সকলো আপোনালোকৰ; আপোনালোক খ্ৰীষ্টৰ আৰু খ্ৰীষ্ট ঈশ্বৰৰ।


xukhdukh.com March 02, 2015 goodnews,\n১. অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক সঞ্চালকালয়ৰ দ্বাৰা প্ৰৱৰ্তিত কালিচৰণ ব্ৰহ্ম বঁটা পৰহি বিশিষ্ট ভাষাবিদ, গৱেষক, শিক্ষাবিদ ডঃ সত্যেন্দ্ৰ নাৰায়ণ গোস্বামীক প্ৰদান কৰা হয়। গুৱাহাটীৰ ৰবীন্দ্ৰ ভৱনত আয়োজিত বঁটা প্ৰদান অনুষ্ঠানত সাংস্কৃতিক মন্ত্ৰী বিস্মিতা গগৈৰ উপস্থিতিত এই বঁটা প্ৰদান কৰে মুখ্যমন্ত্ৰী তৰুণ গগৈয়ে।\n২. আজিৰে পৰা আৰম্ভ হব অসম বিধান সভাৰ বাজেট অধিবেশন। আৰম্ভণিৰ দিনা ৰাজ্যপাল পি বি আচাৰ্যই ভাষণ পাঠ কৰিব। সৰ্বত্ৰ গা কৰা দুৰ্নীতি, চৰকাৰী ধনৰ অপচয়, প্ৰশাসনৰ স্থবিৰতা আদি বিষয়ক লৈ বিৰোধীয়ে এইবাৰ চৰকাৰ ঘেৰিবলৈ ৰণ কৌশল তৈয়াৰ কৰা বুলি জানিব পৰা গৈছে আৰু এই উদ্দেশ্যে বিধায়িনী দলৰ বৈঠক সমূহৰো আহ্বান কৰা হৈছে। অহা ১০ মাৰ্চত মুখ্যমন্ত্ৰী তৰুণ গগৈয়ে বিত্তমন্ত্ৰী হিচাবে বাজেট উত্থাপন কৰিব।\n৩. অসম তথা উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ বিভিন্ন ৰাজ্যত গ্ৰাহক আন্দোলনৰ সৈতে জড়িত স্বেচ্ছাসেৱী সংগঠন সমূহৰ এখন কৰ্মশালা অহা ১৪ মাৰ্চত গুৱাহাটীত আয়োজিত হৈছে। দেশৰ আগশাৰীৰ গ্ৰাহক সংস্থা সমূহৰ যৌথ মঞ্চ কনজিউমাৰ কোঅৰ্ডিনেশ্যন কাউন্সিল, নতুন দিল্লী আৰু কনজিউমাৰ্ছ লিগেল প্ৰটেকশ্যন ফ’ৰামৰ সহযোগত আৰু কনজিউমাৰ্ছ লিগেল প্ৰটেকশ্যন ফ’ৰামৰ উদ্যোগত গ্ৰাহক সুৰক্ষাৰ বিভিন্ন সমস্যা আৰু সমাধান সূত্ৰ সন্দৰ্ভত বিস্তৃতভাৱে আলোচনা কৰা হব। গ্ৰাহক সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত নিয়োজিত স্বেচ্ছাসেৱী সংস্থা সমূহক ৯৮৫৪৬-৩৯৩২১ ফোন নম্বৰত সবিশেষ জানি লৈ যোগদানৰ বাবে আহ্বান জনোৱা হৈছে।\n৪. প্ৰবীণ চিত্ৰকৰ, ভাস্কৰ্য শিল্পী প্ৰয়াত আদ্য শৰ্মালৈ একাঁজলি শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনোৱাৰ উদ্দেশ্যে কালি নলবাৰীৰ পাগলীদিয়া নৈৰ বালিচৰত অনুষ্ঠিত হয় এক ব্যতিক্ৰমী অনু্ষ্ঠান। কলা পৰিষদ, নলবাৰীৰ উদ্যোগত নলবাৰী আৰ্ট স্কুলৰ অধ্যক্ষ গুৰুজীৰ বলুকা ভাস্কৰ্য নৈৰ বালিৰে গঢ়ি তুলি তিনি গৰাকী শিষ্যই জনালে বিশেষ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি।\n৫. “আইনা” নামৰ সামাজিক সংস্থাৰ তৃতীয় বৰ্ষপূৰ্তি অনুষ্ঠানত বিশিষ্ট অসমীয়া নলিনীধৰ ভট্টাচাৰ্য, হোমেন বৰগোহাঞি, অৰুণ শৰ্মা, ডঃ চন্দ্ৰমোহন শৰ্মা আৰু বীৰুবালা ৰাভাক ৰাজহুৱা সম্বৰ্ধনা জনোৱাৰ সুখবৰ। ছৈয়দ আব্দুল মালিক আৰু ডঃ মহম্মদ তাহেৰলৈ শ্ৰদ্ধাঞ্জলিও জ্ঞাপন কৰা হয়। এই সভাত অসমবাসীক ভাৰতীয় বুলি গণ্য নকৰে নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে, বুলি চিন্তাবিদ হোমেন বৰগোহাঞিয়ে মত প্ৰকাশ কৰাৰ কথাও সংবাদ পত্ৰই প্ৰকাশ কৰিছে।\n৬. মহাৰাষ্ট্ৰৰ মুখ্যমন্ত্ৰীয়ে দেখুৱালে দ্বায়িত্ববোধ! তেখেতে দেশত ছোৱাইন ফ্লু'ৰ ফলত এহাজাৰতকৈ বেছি লোকৰ মৃত্যু হোৱাৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত বেচৰকাৰী হাস্পতাল সমূহৰ য়োগেদিও বিনামূলীয়া চিকিৎসা প্ৰদান কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিছে। মুখ্যমন্ত্ৰীয়ে এনে কেচ পালে পইচা নোলাৱাকৈ চিকিৎসা প্ৰদানৰ বাবে ব্যক্তিগত খণ্ডৰ চিকিৎসালয় সমূহলৈ নিৰ্দেশ জাৰি কৰিছে আৰু সেই খৰছ চৰকাৰে বহন কৰিব বুলিও চৰকাৰী দ্বায়িত্ববোধৰ এক সুন্দৰ নিৰ্দশন আগবঢ়াইছে।\n৭. টিহুৰ মাখিবাহাত কালি উন্মোচিত হয় কবি নাৰায়ণ মজুমদাৰৰ তৃতীয়খন কাব্যগ্ৰন্থ “মৰিশালী নহয় টোপনিৰ বৰঘৰ”। গ্ৰন্থখনি উন্মোচন কৰে যশস্বী শিক্ষাবিদ, লেখক, গৱেষক জীৱন কৃষ্ণ পাত্ৰই।\n৮. অসমৰ সত্ৰ সমূহৰ মাটিত বেদখল কৰা তথা সন্দেহজনক নাগৰিকসকলক উচ্ছেদ কৰি মাটি মোকোলাই দিয়াৰ দায়িত্ব কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে লব বুলি কালি ঘোষণা কৰিলে দেশৰ খেল মন্ত্ৰী সৰ্বানন্দ সোনোৱালে। তেখেতে যোৰহাটত অসম সত্ৰ মহসবাৰ শতবাৰ্ষিকী উদযাপনৰ সামৰণি অনুষ্ঠানত অংশ গ্ৰহণ কৰি সত্ৰ সমূহৰ এই দীৰ্ঘ-দিনীয়া দাবীৰ সমাধান কৰাৰ বাবে এইদৰে প্ৰতিশ্ৰুতি প্ৰদান কৰাৰ সুখবৰ।\n৯. বাইহাটা চাৰিআলি প্ৰেছ ক্লাৱত দেওবাৰে উন্মোচিত হ’ল “পূৱ কামৰূপ কলেজৰ ছৱেটাৰ নিপিন্ধা ছোৱালীজনী” শীৰ্ষক কাব্য সংকলনখনি। প্ৰেছ ক্লাৱৰ সভাপতি লক্ষ্মী ডেকাৰ সভাপতিত্বত উদীয়মান কবি লেখ প্ৰসেনজিত ডেকাৰ কবিতা পুথিখন উন্মোচন কৰা হয়। ৩৩টা কবি সন্নিবিষ্ট কবিতাপুথি খন প্ৰকাশ কৰিছে গুৱাহাটীৰ বেলতলাৰ উত্তৰণ প্ৰকাশনে।\n১০. পদ্মনাথ গোহাঞিবৰুৱা সোঁৱৰণী সমিতিৰ সৌজন্যত স্থানীয় বাণ থিয়েটাৰত অনুষ্ঠিত হোৱা শিশু নাট প্ৰতিযোগিতাৰ সফল সামৰণি। দেৰগাঁৱৰ “টীমৱৰ্ক” নামৰ নাটখন শ্ৰেষ্ঠ বিবেচিত হোৱা উপৰিও নাটকখনৰ পৰিচালক তথা নাট্যকাৰৰ শ্ৰেষ্ঠ বঁটাও লাভ কৰে দেবব্ৰত মহন্তই। ৯টা দলে অংশ লোৱা নাট প্ৰতিযোগিতাখনত বিহগুৰিৰ জ্ঞানাংগ নাথে শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা আৰু বিশ্বনাথ চাৰিআলিৰ মূৰ্ছনা নাট্যগোষ্ঠীৰ প্ৰিয়াশ্ৰী হাজৰিকাই শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ সন্মান লাভ কৰে। শ্ৰেষ্ঠ নাট্য দললৈ হিৰণ্যপ্ৰভা মহন্ত সোঁৱৰণী বঁটা আৰু নগদ ৫৫৫৫ টকা আৰু দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ নাট্যদললৈ সোমদেৱ গোস্বামী সোঁৱৰণী বঁটা আৰু তৃতীয় শ্ৰেষ্ঠ নাট্যদললৈ মীৰা কলিতা সোঁৱৰণী বঁটা প্ৰদান কৰা হয়।


দ্বিবিংশ খণ্ডঃ আম্ৰপালী: বৰ্ণিল দস্তাবেজৰ স্বৰ্ণীল লিপি - সাহিত্য ডট অৰ্গ\nবিবিংশ খণ্ডঃ আম্ৰপালী: বৰ্ণিল দস্তাবেজৰ স্বৰ্ণীল লিপি\nকপিলাবস্তুৰ যুৱৰাজ শাক্য বংশৰ সিদ্ধাৰ্থই বিলাসী ৰাজকীয় জীৱনৰ লগতে সুন্দৰী পত্নী আৰু কণমানি পুত্ৰক এৰি আৰম্ভ কৰিছিল বনযাত্ৰা। চৌপাশে জাহ নোযোৱা অতৃপ্ত তাড়না এটিয়ে তেওঁক পৰিচালিত কৰিছিল নিঃসংগ আৰু নিৰাসক্ত জীৱনৰ দিশে। মৃগয়াৰ পৰা ওভটাৰ পথত বিম্বিসাৰে দেখিছিল বোধিবৃক্ষৰ তলত স্বৰ্ণবৰ্ণী অৱয়ব এটাই ক্ৰমশঃ ক্ষীণকায় ৰূপ এটি ধাৰণ কৰিবলৈ ধৰিছে। বিস্তৃত বক্ষ, সমুদ্ৰসদৃশ গভীৰ এহাল চকুৰ অধিকাৰী যুৱকজনক দেখি ৰৈ গৈছিল তেওঁ।\n“কোন হয় তুমি? হে যুৱক। কি তোমাৰ নাম? এই বয়সতে গৃহ এৰি বৃক্ষৰ তলত আশ্ৰয় লৈছা কিয়?”\nমৃগয়াৰ সংগীয়ে জনাইছিল সন্ন্যাসৰূপ ধাৰণ কৰা শাক্য যুৱৰাজৰ কথা। অপাৰ বিভূতি বিলাস এৰি জাগতিক ঋদ্ধিৰ ওপৰত প্ৰশ্ন বিচাৰি অৰণ্যমুখী হৈছে এই কুমাৰ। ছটফটাই উঠিছিল মগধ–সম্ৰাট বিম্বিসাৰ। শৌৰ্য–বীৰ্যৰ ফালৰ পৰা এই কুমাৰ যে ৰজাৰ বাবেই উপযুক্ত!\n“মোৰ লগত আহা যুৱক, মই অৰ্ধেক মগধ তোমাৰ নামত দি দিম”, মোহগ্ৰস্ত সম্ৰাটে সন্ন্যাসীক প্ৰস্তাৱ দিছিল।\nহাঁহিছিল যুৱকে। এই লোভ–মোহৰ পৰা তেওঁ বহুদূৰত অৱস্থান লৈছে। বিম্বিসাৰে নুবুজিছিল সেই কথা। ৰহস্যৰে ভৰা কক্ষটোৰ কপাট পোৱা নাছিল তেওঁ। মগধৰ ৰাজসভাত পুত্ৰ আৰু প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ ওচৰত বৈশালী আক্ৰমণৰ নিৰ্দেশনা দিওঁতেও সেই অপাৰ ৰহস্যময়তাৰ প্ৰশ্নই তোলপাৰ লগোৱা নাছিল মনত।\nদেৱী আম্ৰপালীক লগ পোৱাৰ পিছত কথাবোৰ তেনে হৈ নাথাকিল। বাৰে বাৰে তেওঁ শাক্যমুনিৰ সভাত উপস্থিত হ’ল, বাৰে বাৰে তেওঁ নিজৰ অস্থিৰতাৰ উত্তৰ বিচাৰিলে। ৰাজগৃহৰ বেণুবন উদ্যানত নিগাজী স্থান গ্ৰহণ কৰা বৌদ্ধ ভিক্ষুৰে পৰিবেষ্টিত শাক্যমুনিক দৰ্শন কৰে প্ৰতি প্ৰত্যুষতে । সংগীসকলৰ সৈতে সেই বৌদ্ধবিহাৰত শীতকাল অতিক্ৰান্ত কৰা শাক্যমুনিৰ নামত সম্ৰাট বিম্বিসাৰে ৰাজকোষৰ ধন খৰচ কৰে। শাক্যমুনিয়ে দুখৰ উৎস আৰু নিৰ্বাণৰ কথা আলোচনা কৰে। তৃষা পূৰ নোহোৱা মনটোক বান্ধিবলৈ শিকায় শাক্যমুনিয়ে। উপলব্ধিৰে এই সমূহ অনুভূতি নিজৰ বশলৈ আনি লোভ–মোহ–ক্ৰোধ ত্যাগ কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে ভিক্ষুগণক।\n“তৃষা মানে কি?”, কোনো এজন ভিক্ষুৱে প্ৰশ্ন কৰে।\n“তৃষা মানে মনৰ সেই স্থিতি, যি স্থিতিত অসীম ক্ষমতা আৰু ঐশ্বৰ্যইও কোনো এজনক সন্তুষ্ট কৰিব নোৱাৰে।“\n“উপলব্ধিৰ অৰ্থ কি?”\nপুত্ৰ অজাতশত্ৰুৰ আগমণত সেইদিনা সেই প্ৰশ্নৰ উত্তৰ জ্ঞাত নহ’ল বিম্বিসাৰৰ। জাগতিক অসাৰতাৰ উপলব্ধিৰে লোভ–মোহ–ক্ৰোধ ত্যাগৰ অৰ্থ উলিয়াব নোৱাৰিলে বিম্বিসাৰে। কিন্তু আজি দেৱী আম্ৰপালীৰ সুকোমল স্পৰ্শ এৰি ওভতনি যাত্ৰা গ্ৰহণ কৰিবলগা কথাটোৱে তেওঁক এই তত্বসমূহ ভিন্ন দৃষ্টিৰে চাবলৈ শিকাইছে। অশ্বখুৰাৰ খট্ খট্ শব্দত তেওঁ যেন গভীৰ উপলব্ধিত নিমজ্জিত হৈছে, এই ক্ষমতাৰ তৃষাই তেওঁক সিমান সুখপ্ৰাপ্তি কৰিব নোৱাৰে, যিমান পাৰে প্ৰিয় নাৰীৰ প্ৰেম সনা চকুযুৰিয়ে। সেই নাৰীৰ বাবেই মগধলৈ উভতি আহিছে তেওঁ। যুদ্ধৰ বিপক্ষে তৰোৱাল ধৰিবলৈ উভতি আহিছে তেওঁ। কিন্তু দেৱীক এইবোৰ কথা বুজাই থৈ আহিব নোৱৰাৰ দুখ এটাই তেওঁক পিষ্ট কৰি আনিছে।\nগংগাৰ পাৰৰ গোপন পথেৰে ঘোঁৰাৰ লেকাম এৰি তেওঁ তীব্ৰবেগেৰে গৃহমুখী হৈছে। বৈশালী আৱৰি থৈছে তেওঁৰেই সৈন্যই। অথচ তেওঁ যেন নিজৰ সৈন্যকে বাৰণ কৰাৰ ক্ষমতা নাই। কাৰণ, তেওঁ এতিয়া মগধ–সম্ৰাট বিম্বিসাৰ নহয়, তেওঁ এতিয়া ছদ্মবেশী বণিক বিক্ৰমসেন।\n“ৰাণীমা, ৰাণীমা”, ৰাত্ৰিৰ মধ্য প্ৰহৰত তেওঁ দেৱী ক্ষেমাৰ দুৱাৰত টোকৰ মাৰিলে।\nৰাণী ক্ষেমাই খপজপকৈ শেতেলী এৰি দুৱাৰৰ শলখা খোলে। সন্মুখত স্বামীক দেখি তত হেৰায় তেওঁৰ।\n“এই মধ্য–ৰজনীৰ প্ৰহৰত? এই প্ৰহৰত ক’ৰ পৰা আহিছে স্বামী?”\nবিম্বিসাৰৰ সেইবোৰ শুনিবলৈ সময় নাছিল। দেৱী ক্ষেমাৰ দুবাহুত খামুচি ধৰিলে তেওঁ।\n“ৰাজগৃহত কি চলিছে দেৱী? যুদ্ধৰ সিদ্ধান্ত কিদৰে লোৱা হ’ল? তুমি কি চাই থাকিলা দেৱী? মোৰ বাবে অপেক্ষা কৰিবলৈ সময় নাছিল কিয় ৰাণী?”\nক্ষেমা ক্ষোভিত হৈছে। এই প্ৰশ্নৰ উত্তৰ বিচাৰি আহিছে তেওঁৰ স্বামী। তেওঁৰ কুশলবাৰ্তা ল’বলৈ নহয়?\nসংযত হৈ উত্তৰ দিলে তেওঁ,\n“মহাৰাজ পাহৰি গৈছে আপুনি, নিৰ্বাচনৰ সুযোগ লৈ বৈশালী আক্ৰমণৰ এই কৌশল আপোনাৰেই সিদ্ধান্ত আছিল।”\n“সেয়া সেই সময়ৰ সিদ্ধান্ত আছিল, এই সময়ৰ নহয়।“\n“ক্ষত্ৰিয় এজনৰ সিদ্ধান্ত কিদৰে সময় অনুযায়ী সলনি হয় মহাৰাজ? আপুনি সলনি হৈছে মহাৰাজ। আপুনি ক্ষত্ৰিয় ধৰ্ম পালন কৰিব পৰা নাই।”\n“হয় ক্ষেমা, মই হয়তো ক্ষত্ৰিয় ধৰ্ম পালন কৰিব পৰা নাই। কিন্তু এই যুদ্ধ বন্ধ হ’বই লাগিব।“\n“কিয় মহাৰাজ, এয়া সমূহ মগধবাসীৰে আকাংক্ষা। বৈশালীৰ দৰে স্বৰ্ণনগৰী এখনক নিজৰ কৰি ল’ব পৰাটো মগধবাসীয়ে সৌভাগ্য বুলি গণ্য কৰে। মগধৰ এই আকাংক্ষাক আপুনি পদমোচন খুজিছে কিয়? কি কাৰণ মহাৰাজ?”\n“বুজিবলৈ চেষ্টা কৰা দেৱী, এই যুদ্ধ অসম্ভৱ। বৈশালী ধ্বংসৰ পৰিকল্পনা এতিয়া মগধ সম্ৰাটৰ বাবে অসম্ভৱ।”\n“কিয় অসম্ভৱ মহাৰাজ? মগধৰ হাতত সৈন্য আছে, অস্ত্ৰৰ কাৰখানা আছে, বৈশালীৰ হাতত কি আছে, যি কাৰণে এই যুদ্ধ অসম্ভৱ?”\n“বৈশালীৰ হাতত আম্ৰপালী আছে দেৱী”, বিতত কণ্ঠেৰে উত্তৰ দিয়ে তেওঁ।\n“আম্ৰপালী! কেৱল এগৰাকী নাৰীৰ বাবেই অত অহংকাৰ বৈশালীৰ! কেৱল এগৰাকী নাৰীৰ বাবেই বৈশালীক ভয় কৰে মগধে! কি আছে সেই নাৰীৰ হাতত মহাৰাজ?”\n“তেওঁৰ হাতত কি আছে সেয়া এটা শব্দত প্ৰকাশ কৰিব নোৱাৰি দেৱী। তেওঁৰ মাজত এক অনন্য শক্তি আছে, ৰূপ–গুণেৰে যি শক্তিৰ মাপনিৰ্ণয় সম্ভৱ নহয়। তেওঁৰ বাবেই এই যুদ্ধৰ বিৰোধিতা কৰিছোঁ মই। তেওঁৰ বাবেই মই মোৰ পূৰ্বৰ সিদ্ধান্ত সলাবলৈ বাধ্য হৈছোঁ।”\nএক অপাৰ মহিমাৰে মহিমামণ্ডিত হৈ উঠিছিল ৰজাৰ মুখমণ্ডল। সেই মুখৰ জ্যোতিয়ে নিশাৰ তমসা আঁতৰাই পোহৰাই তুলিছিল ৰাণী ক্ষেমাৰ শোৱনিকক্ষ। তথাপি ৰাণী ক্ষেমাৰ মনৰ পৰা কৌতুহল আঁতৰা নাছিল। তেওঁৰ দৰে ৰূপৱতী নাৰী বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডত নাছিল, স্বামীসহিতে সহস্ৰজনে মুগ্ধতা আৰু প্ৰশংসাৰে বুৰাই ৰাখিছিল তেওঁক। আম্ৰপালী কি তেওঁতকৈও সুন্দৰ! স্বামীৰ মুখত এই দ্বিবচন কিয়?\n“ৰিজনি নাহে দেৱী। আম্ৰপালীক স্বচক্ষে দেখা পোৱাটোও এটা অনিন্দ্য সুন্দৰ পৰিঘটনা।”\n“মই তেওঁক লগ পাব খোজো মহাৰাজ। কি আছে তেওঁৰ মাজত, সেয়া মই নিজচক্ষুৰে দৰ্শন কৰিব খোজোঁ।“\n“সেয়া অসম্ভৱ দেৱী। তুমি তেওঁৰ ওচৰত কি পৰিচয় দিবাগৈ?”\n“আপোনাৰ পত্নী বুলি পৰিচয় দিম মহাৰাজ।”\nদেৱী ক্ষেমা যেন হঠাতে দুৰ্বীনিত হৈ উঠিছিল। স্বামীৰ ওচৰত তেওঁৰ অযুত প্ৰেম–ভালপোৱা ঢাকি দিব পৰা সেই অনিন্দ্য সুন্দৰ পৰিঘটনাটোক ওচৰৰ পৰা দৰ্শন কৰিবলৈ হেঁপাহ জাগিল তেওঁৰ। বিম্বিসাৰ ছটফটাই উঠি ক’লে,\n“কিন্তু দেৱী, মোৰ সত্য পৰিচয় আম্ৰপালীৰ ওচৰত প্ৰকাশ কৰা নাই। মই বিক্ৰমসেন নামধাৰী ছদ্মবেশী বণিক এজনৰ ৰূপতহে গৈছিলোঁ। সেই ছদ্মবেশৰ মুখা দেৱীৰ ওচৰত খুলিবলৈ সক্ষম নহ’লোঁ দেৱী।“\n“ময়ো যাম সেই ছদ্মবেশী ৰূপত। মোৰ গমনৰ ব্যৱস্থা কৰক মহাৰাজ। তেতিয়াহে আপোনাৰ যুদ্ধৰ স্থিতি সম্পৰ্কে ময়ো বিচাৰ কৰিবলৈ জ্ঞান পাম।”\nঅহংকাৰত আঘাত লাগিছিল তেওঁৰ। যি ৰূপ–গুণৰ আত্মবিশ্বাসেৰে সম্ৰাট বিম্বিসাৰৰ উপযুক্ত সংগিনী হৈ অহংকাৰত নিমজ্জিত হৈছিল, সেই অহংকাৰ থুনুকা কাঁচঘৰৰ দৰে জনজনকৈ খহি পৰিছিল। ৰাজভূষণ সলাইছিল তেওঁ। সাধাৰণ অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল। ধনী বণিজ–পত্নীৰ ৰূপ গ্ৰহণ কৰি লুংলুঙীয়া বাট এটিৰে এজন মাত্ৰ সহযোগী লৈ বৈশালী অভিমুখে দেৱী ক্ষেমাৰ ৰথ আগবাঢ়িল। যুদ্ধৰ হেতু বৈশালীৰ চতুৰ্দিশে তেতিয়া কটকটীয়া নিৰাপত্তা। তাৰ মাজতো আম্ৰকুঞ্জৰ চৌহদত ভৰি দিবলৈ সক্ষম হ’ল তেওঁ।\nমায়াপুৰীৰ দৰে নৈসৰ্গৰে ভৰা আম্ৰপালীৰ আলয়। শ্যামলীমাৰে আৱৰা এটি টিলাৰ ওপৰত অৱস্থিত এই আলয়। আলয়ৰ সমীপৰ উদ্যানত ভৰি আছে ৰং–বিৰঙী ফুলৰ সমাহাৰ। ইয়াতেই তেওঁৰ স্বামীৰ প্ৰেয়সী থাকে। সেই ৰাজগণিকা, যাৰ বাবেই স্বামীৰ ওচৰত তেওঁৰ অতদিনৰ প্ৰেম আৰু অধিকাৰ খহি পৰিছে। কি আছে এই গণিকাৰ, গৌৰবৰ্ণী চৰ্মৰ আঁৰত সুকোমল মঙেহেৰে ভৰা যি শৰীৰ আছে সেয়াও জানো স্ব–ইচ্ছাৰে পৰিচালিত? ভিন্ন পুৰুষৰ স্পৰ্শই কলুষিত কৰা নাইনে সেই শৰীৰ? মনত তেওঁৰ নানান প্ৰশ্নৰ জোৱাৰ। বতাহত এৰি দিয়া হুমুনিয়াহৰ গতি ভেদি মই তেওঁৰ ওচৰলৈ আগুৱাই আহিলোঁ।\n“কোন হয় আপুনি? এই আম্ৰকুঞ্জত আজিলৈ কোনো ভদ্ৰমহিলাৰ পদধূলা পৰা নাই।“, জিৰণিকক্ষলৈ বাট দেখুৱালোঁ তেওঁক।\n“মই বিক্ৰমৰ ভাৰ্যা, বিক্ৰম–প্ৰজাৱতী।”, নাৰীকণ্ঠই পৰিচয় দিলে।\n“বিক্ৰম–প্ৰজাৱতী! মোৰ কি সৌভাগ্য!”, দৌৰি আহি যেন সেই আত্মীয় নাৰীৰ দুহাতত ধৰি ল’ম।\n“বিক্ৰমৰ কি খবৰ? কুশলে আছেনে তেওঁ?”,\nআকৌ সুধিলোঁ, “যুদ্ধৰ হেতু বিক্ৰমৰ খবৰ পোৱা নাই।“\n“বিক্ৰম কেনে আছে খবৰ ল’বলৈ তুমি কোন হয় তেখেতৰ?”\nতেওঁ উলটি ধৰিলে মোক। আহত হ’লোঁ মই, বিক্ৰমৰ বাবে মই কোন হয়, সেয়া নজনাকৈয়ে তেওঁ মোৰ ওচৰলৈ আহিছেনে?\n“কোৱা সুন্দৰী নাৰী, কোন হয় বিক্ৰমৰ তুমি?”, আকৌ সুধিছে মোক। মই তেওঁৰ দুবাহুত হাত থৈ চকুলৈ চালোঁ,\n“তেওঁৰ চকুত মোৰ প্ৰতিবিম্ব দেখা নাইনে আপুনি? তেওঁৰ উশাহবোৰ পঢ়ি চাইছেনে কেতিয়াবা? বুজি পোৱা নাইনে মই তেওঁৰ কোন হওঁ?”\nমোৰ স্পষ্ট স্বীকাৰোক্তিয়ে যেন তেওঁৰ হৃদয়ৰ অগ্নিকুৰাত ইন্ধনহে যোগালে।\n“দেৱী, তুমি পাহৰি গৈছা, মই তেওঁৰ পত্নী হওঁ আৰু তোমাৰ উপ–পত্নী হোৱাৰো যোগ্যতা নাই।”\n“এই পৃথিৱীত কোন কাৰ কি হয় বিক্ৰম–প্ৰজাৱতী?”\n“তেওঁৰ নাম উচ্চাৰণ নকৰিবা আম্ৰপালী। তোমাৰ কি অধিকাৰ আছে তেওঁৰ ওচৰত দেৱী?”\n“ক্ষমা কৰক প্ৰজাৱতী, এই অধিকাৰ প্ৰকৃতিপ্ৰদত্ত। প্ৰকৃতিয়ে আমাক লালন কৰিছে, প্ৰকৃতিয়ে আমাৰ অন্তৰত প্ৰেম থাপিছে, প্ৰকৃতিয়ে এই অধিকাৰ দিছে।“\n“কিন্তু সমাজে তোমালোকক স্বীকৃতি দিয়া নাই। অস্বীকৃত সম্পৰ্ক এটাক লৈ কিয় ইমান অহংকাৰ কিয়?”\n“কাৰণ সমাজস্বীকৃত সকলো সম্পৰ্কক নেওচি অস্বীকৃত সম্পৰ্কটোক ধাৰণ কৰিছে তেওঁ। তাতেই মোৰ অহংকাৰ।“\n“সকলো সম্পৰ্কৰে পতন থাকে। এই সম্পৰ্কৰো পতন থাকিব।“\n“সম্পৰ্কৰ পতন থাকিব, প্ৰেমৰ নহয়।“\nমোৰ দুবাহুত খামুচি ধৰিলে তেওঁ, “তোমাৰতো পুৰুষৰ অভাৱ নাই। বিবাহিত পুৰুষ এজনক এইদৰে প্ৰেমত বন্দী কৰাৰ প্ৰয়োজন ক’ত আছিল?”\n“প্ৰয়োজনৰ কথা কিয় আহে প্ৰজাৱতী? তেওঁ পৰশমণি শিল হৈ মোক স্পৰ্শ কৰিলে, মই সোণ হৈ পোহৰ দিলোঁ।”\n“আৰু সেই পোহৰত তেওঁ চগা হৈ জাহ যাব খোজে। কিয় নুবুজে তেওঁ, এই অত্যধিক মোহেই তেওঁৰ পতন আনিব?”\n“নাই নাই প্ৰজাৱতী, তেওঁৰ পতন কামনা নকৰিব। এই মহাজাগতিক পৰিক্ৰমাৰ এয়া এটা বিন্দু মাথোঁ। সামান্য বিন্দু, নগণ্য বিন্দু। এই বিন্দুটো পাৰ হ’লেই সকলো সহজ, সকলো প্ৰতিপাদিত।”\n“তোমাৰ দৰে গণিকাৰ বাবে ই নগণ্য বিন্দু হ’ব পাৰে, মোৰ বাবে নহয়।“, স্পৰ্ধামিহলি খঙেৰে কৈ উঠিল বিক্ৰম–পত্নীয়ে।\n“নহয় প্ৰজাৱতী, মোৰ বাবেও নগণ্য নহয়, এই বিন্দুটোতেই মোৰ জীৱন স্তব্ধ হৈ গ’ল। কিন্তু মোৰ জীৱনটোৱেই জানো নগণ্য নহয়!”, বিচলিত কণ্ঠেৰে উত্তৰ দিলোঁ মই।\n“আন নাৰীৰ মুখত তেওঁৰ নাম মোৰ সহ্য নহয়। অথচ সময়ৰ কি ছলনা, আজিকালি প্ৰতিনিয়ত তেওঁৰ মুখত অন্য নাৰীৰ নাম জপ হয়। তেওঁ মোৰ অহংকাৰ আছিল, মোৰ অহংকাৰ আজুৰি কি শান্তি পালা দেৱী? তাতোকৈ যদি মোৰ জীৱন ভিক্ষা কৰিলাহেঁতেন, হাঁহিমুখে তোমাৰ নাম কৰি দিলোহেঁতেন এই জীৱন”, উচুপি উঠিছিল সেই নাৰীয়ে।\nকান্ধত হাত থৈ নিচুকাব খুজিছিলোঁ তেওঁক, বতাহজাকে নিৰলে ৰৈছিল, কেতেকীয়ে বিনাবলৈ পাহৰি গৈছিল। আম্ৰকুঞ্জৰ উচুপনিত পৰিভ্ৰমী পখীবোৰ নিশ্চুপ হৈ ৰৈছিল।\n“মই নিঃস্ব দেৱী। মোৰ এতিয়া একোৱেই বাকী নৰ’ল। মোৰ এই ৰূপ–যৌৱন–প্ৰজ্ঞা সকলোবোৰ এজনী সামান্য গণিকাই মূল্যহীন কৰি পেলালে।“\nতেওঁ নেদেখাকৈ মিহি হাঁহি এটাই মোৰ ওঁঠত ৰেখা আঁকি দিলে। বহুজন পুৰুষক সংগ দিয়াৰ বাবেই মই সমাজবহিৰ্ভূত জীৱ। বহুজনী নাৰীক সংগ দিয়া পুৰুষসকল এওঁলোকৰ বাবে পূজ্য। ভালপোৱাৰ মহাৰ্ঘৰে পৱিত্ৰ হৈ উঠে পুৰুষ। কলংকৰ দুৰ্নাম কেৱল নাৰীৰ বাবেই অনুবদ্ধ। এই সংকীৰ্ণতাৰ পৰা মুক্ত নহ’লে কি মৃল্য এই ৰূপৰ, কি মূল্য এই যৌৱনৰ, প্ৰজ্ঞাৰ?\n“তেওঁক ইয়াৰ পৰা লৈ যাবলৈ আহিছোঁ। যি আছে সকলো ওভতাই দিয়া মোক।”, আঞ্চুল মেলি পুটাঞ্জলি ভিক্ষা কৰিলে তেওঁ। এনে লাগিছে যেন, কুসুমে কুসুমে উৰি ফুৰা প্ৰজাপতিটোহে বিচাৰিছে তেওঁ। বক্ষ বিদীৰ্ণ কৰিলেও সেই প্ৰজাপতিয়ে বিষাদ–বিদায়ৰ এই ক্ষণত মোৰ হাতত ধৰা দিবনে?\n“দিয়া দেৱী, তেওঁৰ সকলোবোৰ ওভতাই দিয়া মোক। দেনা–পাওনাৰ হিচাপবোৰ আজিয়েই শেষ হওক।”, ধীৰ কণ্ঠেৰে কৈ উঠিল বিক্ৰম–প্ৰজাৱতীয়ে।\nতেওঁৰ গভীৰ কণ্ঠত কক্ষৰ ভিতৰত যেন হাঁহাকাৰৰ গীত এটি সংগত হ’ল। শ্বাসৰুদ্ধ হৈ পৰিল বন্ধ বতাহ। গৱাক্ষৰ কপাট খুলি হিমালয়ৰ বতাহজাকক সম্ভাষণ জনালোঁ। বতাহৰ লগতে ভাঁহি আহিল মুৰুলীৰ কৰুণ সুঁহুৰি এটি। তেওঁলৈ পৃষ্ঠ দি ক’লোঁ মই,\n“তেওঁৰ কি আছে মোৰ ওচৰত! আছে, এই সংগীতকক্ষ বিয়পি তেওঁৰ মৃদংগমৰ সুৰ বাজি আছে, তেওঁৰ পৌৰুষৰ সুবাসেৰে ভৰি আছে স্নানাগাৰ। এই সকলোবোৰেই লৈ যাবনে প্ৰজাৱতী?”\nউচুপি উচুপি মজিয়াত বহি পৰিল তেওঁ। উদাস, ৰিক্ত চকুহালিৰ পৰা টপ টপ অশ্ৰুৰে মজিয়া ভিজি গৈছে। মুখখন তুলি ধৰিলোঁ মই। কুন্দত কটা মুখ, নিখুঁত ভাস্কৰ্যৰে অঁকা প্ৰতিমা যেন। ক্ষণিক পূৰ্বৰ দৰ্পশূন্য হৈ মুখখনত বিয়পি পৰিছে বিষাদকোমল কজলা ছায়া। কজলাবৰ্ণী ছায়াৰ মাজতো তেওঁৰ ৰূপৰ অত বিভূতি! বিক্ৰমে এই নাৰীক নেওচা দি মোৰ ওচৰলৈ আহে বাৰে বাৰে। তেওঁক দেখি যেন মোৰ প্ৰেমৰ অহংকাৰ বাঢ়ি গৈছে।\n“মই বিক্ৰমৰ কনিষ্ঠা পত্নী। ইমানদিন মৰম, প্ৰেম আৰু শ্ৰদ্ধাৰ যি আসনত ৰাখিছিল বিক্ৰমে, সেই আসনৰ পৰা অৱনমিত হ’বলৈ কষ্ট পাইছোঁ”, উচুপনি সামৰি কৈ উঠিছিল তেওঁ।\n“নাই নাই প্ৰজাৱতী। আপোনাৰ আসন একেই আছে। মোৰ আসন নাই, বতাহৰ দৰে নিৰাকাৰ, অদৃশ্য অনুভৱ কিছুমানত ওপঙি আছোঁ। আপুনিতো জানে, গণিকাৰ ভাগ্যত প্ৰেম নাথাকে। গণিকাৰ ভাগ্যইবা’ ক’ত থাকে?”\n“মই কি কৰোঁ আম্ৰপালী?”\n“মই কি কৰোঁ প্ৰজাৱতী?”\nপ্ৰেম মানেই যন্ত্ৰণাৰ আকৰ। প্ৰেমৰ বিনিময়ত হৃদয়ৰ চন্দুকত দুখৰ মুদ্ৰাৰ সঞ্চয় বাঢ়ে। চন্দ্ৰমাৰ ৰাতি আকাশত ওলমি থকা পক্ক সুমথিৰা ফলৰ নিখুঁত শশীকলাই নিজ বক্ষত দুখৰ দাগ কাটে। জীৱনলৈ ৰৈ যায় সেই দাগ।\nযি দাগ ৰৈ গ’ল বিক্ৰম–পত্নীৰ জীৱনত, একেই দাগেই মোকো ঘূণীয়া কৰি যাব যে সেয়া ধূৰুপ। পৰম আকুলতাৰে দুয়োজনীয়ে দুয়োজনীক সাৱটি ধৰি উচুপিলোঁ, উচুপনিবোৰ দিগবলয়ৰ কোনো এটা বিন্দুত এক হৈ গ’ল। বিদায়ৰ বেলাত মোৰ মুখখনি চুই চালে তেওঁ, চুই চালে মোৰ অৰুণিমা গাল, ভাঁজ লগা থুঁতৰি, কম্পিত ওঁঠ।\n“দেৱী তুমি অপৰূপা অনন্যা। তোমাৰ দৰে নাৰীৰ সাক্ষাৎ মোৰ কদাপি নহ’ব। ধন্য মই দেৱী।”, তেওঁ ক’লে।\n“আপুনিও প্ৰজাৱতী, আপোনাৰ দৰে নাৰীৰ সৈতে সাক্ষাৎ মোৰ কদাপি নহ’ব।“\n“মোৰ স্বামীৰ প্ৰেম তুমি, গৌৰৱ তুমি। এই গৌৰৱ তুমি অক্ষুণ্ণ ৰাখিবা।“\n“নহয় প্ৰজাৱতী, মোক এই দায়িত্ব নিদিব, মই ইয়াৰ বাবে যোগ্য নহওঁ।”\nপথৰুৱা ধূলি উৰুৱাই গুচি গ’ল ৰাণী ক্ষেমাৰ তেজাল ঘোঁৰা। অহংকাৰৰ পতন হৈছিল তেওঁৰ। পাৰ্থিৱ মোহৰ পৰা মুক্ত হৈ কোনো অজান জগতত বিচৰণ কৰিবলৈ মন গৈছিল তেওঁৰ। কি লক্ষ্য এই জীৱনৰ? এগৰাকী সাধাৰণ গণিকাই কোৱাৰ দৰে সঁচাই বৰ নগণ্যনে, এটা বিন্দুৰ পিছত সকলো স্থিৰ হৈ যায়নে?\nকি সেই বিন্দু? সেই বিন্দুৰ ক্ষণ কেতিয়া আহিব? কোনে আনি দিব?\nৰাজকীয় জীৱনৰ লাহ–বিলাহে তেওঁক শান্তি দিব পৰা নাই। সম্পৰ্কবোৰৰ প্ৰতি বীতশ্ৰদ্ধ হৈ পৰিছে তেওঁ। বৈৰাগী জীৱনটোলৈ হাবিয়াস ওপজিল তেওঁৰ। ভিতৰি ভিতৰি এক গভীৰ ঔদাস্য অনতিক্ৰমি তেওঁৰ অন্তৰ্জগত গধুৰ কৰি তুলিছিল। গেৰুৱা চীৱৰ পৰিহিতা হৈ বুদ্ধত জীণ যাবলৈ মন গ’ল তেওঁৰ।\nৰাজগৃহৰ পৰা ৰথ ঘূৰিছিল বেণুবন উদ্যানৰ দিশে, য’ত ভিক্ষুগণেৰে পৰিবেষ্টিত হৈ শাক্যমুনিয়ে সংঘত সদস্যভুক্তি কৰাই আছিল।\n“বুদ্ধং শৰণং গচ্ছামি।\nধম্মং শৰণং গচ্ছামি”।\nএই যেন ৰাজভূষণ খুলি একবস্ত্ৰ ধাৰণ কৰিব তেওঁ, মূৰৰ দীঘল কেশগুচ্ছ কাটি পেলাব, এই যেন অলংকাৰ খুলি নিৰাভৰণা দেহটো এৰি দিব চম্পা নদীৰ কোলাত আৰু ভিতৰৰ সেই উদাসীনতাৰ আৱৰণখন পখালি পখালি তেওঁ আস্ফালন কৰিব,\n“আম্ৰপালী, ঠিকেই কৈছিলা তুমি। চোৱাচোন, এই বিন্দুৰ পাছত একো দুখেই টলাব নোৱাৰাকৈ মই কিদৰে ইমান স্থিৰ হৈ পৰিলোঁ!”\nচম্পানৈৰ পানীৰ ঢৌত ঠেকা খাই খাই এই আষ্ফালনবোৰ মোৰ কৰ্ণকূহৰত খুন্দা মাৰে। বিভ্ৰমী স্বপ্ন দেখি বিৰবিৰাই উঠোঁ মই,\n“মোক ক্ষমা কৰা বিক্ৰম–ভাৰ্যা, মোক ক্ষমা কৰা।”\nঅনুশোচনাৰ অনলে মোক দগ্ধ কৰে। প্ৰেম ইমান অল্পমূল্যৰ অনুভৱ নহয়। মোৰ দৰে গণিকাই এই অনুভৱক কিয় স্পৰ্শ কৰিলোঁ? কিদৰে প্ৰেমৰ নামত বিলীন কৰিলোঁ মন–আত্মা–শৰীৰ? কিয় সেই ভিক্ষুণী নাৰীক ওভতাই দিব নোৱাৰিলোঁ মৃদংগমৰ সুৰ, কিয় লৈ যাবলৈ নিদিলোঁ সেই পৌৰুষ পৌৰুষ সুবাস? কিয় সেই সুবাসত মাতাল নোহোৱাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিব নোৱাৰিলোঁ? মই তেওঁক কোৱাৰ দৰেই এটা বিন্দুৰ পাছত সকলোবোৰ ইমান সহজনে, ইমান স্থিৰনে?\nএকে সময়তেই বিক্ৰমৰ সান্নিধ্য পাবলৈ আকুল হৈ পৰিছোঁ। স্পৰ্শ কৰিবলৈ মন গৈছে সেই অধৰ, যি অধৰ ভেদি প্ৰতিনিয়ত স্তোত্ৰ হয় মোৰ নামৰ অক্ষৰ। স্পৰ্শ কৰিবলৈ মন গৈছে সেই অক্ষিপট্ট, য’ত প্ৰতিনিয়ত প্ৰতিফলিত হয় মোৰেই অনুবিম্ব।\nমনটোৰ এই বিপৰীতমুখী স্থিতিয়ে মোক দুৰ্বল কৰিলে। ৰাতিৰ ৰাতিটো মই বিনিদ্ৰাই কটালোঁ। পুৱতি নিশালৈ চিলমিলকৈ টোপনি আহিল, সেইকণ টোপনিতেই সপোন দেখিলোঁ, বিক্ৰমৰ পৰা যেন দূৰলৈ গৈ আছোঁ, গৈ আছোঁ, ক্ৰমাৎ ধূসৰ হৈ গৈছে তেওঁৰ অৱয়ব।\nবাষ্পাকুল হৈ পৰিছে দুনয়ন, কান্দি পেলালোঁ মই, অৱনত মুখমণ্ডল মোৰ অশ্ৰুৱে ভিজাই দিলে, হাতযোৰ কৰি নিজেই নিজক যেন কৈ উঠিম,\n“নোৱাৰিম মই, তেওঁক বাদ দি দেখোন মোৰ আত্মাৰ কোনোটো বিন্দুৱেই তৃপ্ত নহয়।”\nৰাজ্যত যুদ্ধৰ অস্থিৰতা, হৃদয়ত প্ৰেমৰ অস্থিৰতা, প্ৰেমত সম্পৰ্কৰ অস্থিৰতা–এই সকলোবোৰ অস্থিৰতাই মোক মোক গ্ৰাস কৰি আনিলে। নৃত্য–গীত, কাব্যৰচনা তথা পুথি–অধ্যয়ন একোতেই মই মনোযোগ দিব নোৱাৰিলোঁ। অস্থিৰতাটো যেন শেতেলীৰ শিতানত নিগাজীকৈ বহি লয়, নিদ্ৰাৰ আগমন ঘটিলেই কোষে কোষে বিয়পি মোক উদভ্ৰান্ত কৰি তোলে। উজাগৰী ৰাতিবোৰৰ অত্যাচাৰত চকুৰ গুৰি ক’লা পৰে, মুখৰ উজ্জ্বলতা কমি যায়, অৱশ হৈ যাওঁ অলপ আয়াসতে।\n“কি হৈছে মোৰ?”, দৰ্পণত চকু থৈ প্ৰশ্ন কৰোঁ নিজক।\n“কি হৈছে তোৰ?”, প্ৰভাই মোৰ মুখলৈ চাই প্ৰশ্ন কৰে।\n“কি হৈছে দেৱীৰ?”, আম্ৰকুঞ্জৰ দেৱালে দেৱালে জাগি উঠে প্ৰশ্ন।\nবৈদ্য আহে, হাতৰ নাড়ী পিতিকি চায়, “দেৱীৰ গৰ্ভ ভৰুণ হৈছে”।\nপ্ৰভাই মোলৈ প্ৰশ্নবোধক চাৱনি নিক্ষেপ কৰে। নিম্ন উদৰত বনৌষধ লেপনেৰে মোৰ গৰ্ভধাৰণ ৰোধ কৰি থকা হৈছিল, তাৰ মাজতে এই ভুল কিদৰে হ’বলৈ পালে? গণিকাৰ সন্তান কাম্য নহয়, এই সাধাৰণ কথাটোকে মই বিচাৰ নকৰিলোঁ কিয়?\n“মই বিক্ৰমক হেৰুৱাবলৈ বিচৰা নাছিলোঁ প্ৰভা। ভগৱানে মোৰ প্ৰাৰ্থনা মঞ্জুৰ কৰিছে”, ক্ষীণ হাঁহি এটা শেঁতা ওঁঠত জিলিকি উঠিল।\n“এয়া সহজ কথা নহয় পালী। গণিকাৰ সন্তানক সমাজত অবৈধ ঘোষণা কৰা হয়।“\n“ঈশ্বৰে আমাৰ প্ৰেমত বৈধতা প্ৰদান কৰিছে, এয়া জানো তাৰেই স্বাক্ষৰ নহয়!”\nপ্ৰভাই কিবাকিবি কৈ আছিল। বৈদ্যৰ পৰা বিষযুক্ত গছৰ শিপা সংগ্ৰহ কৰিছে। কিন্তু মোৰ অনুনয় বিনয়ৰ ওচৰত হাৰ মানিলে তাই। এই সন্তান মই মোৰ বুকুৰ উমেৰে ডাঙৰ কৰিম। বিক্ৰমক মোৰ সিদ্ধান্তটো জনাবলৈ বৰকৈ মন গ’ল। কিন্তু বিক্ৰমৰ খবৰ নাই। পৰিস্থিতি বৰ সংকটময়। চৌপাশে যুদ্ধৰ বিভীষিকা। মগধসৈন্যৰ নিৰ্বিচাৰ আক্ৰমণত বৈশালীবাসী ত্ৰস্তমান হৈ পৰিছে। সীমামূৰীয়া অঞ্চলখিনি দখল কৰি লৈছে মগধৰ সৈন্যই। বৈশালীসৈন্যৰ অৰ্ধেক সংখ্যকৰ মৃত্যু হৈছে। বৈশালীৰাজ যুদ্ধবীৰে জৰুৰীভাৱে মাতি পঠিয়াইছে মোক।\n“দেৱী, ৰাজনীতি আৰু কূটনীতিত যে আপুনি সিদ্ধহস্ত এই কথা মোৰ বাদে কোনে ভালকৈ জানে! ৰাজ্যৰ এই বিপৰ্যয়ৰ সময়ত সেই বিদ্যাক কামত লগাওক আপুনি। বিম্বিসাৰনগৰলৈ গমন কৰক অতি সোনকালেই, যুদ্ধৰ সমাপ্তিৰ বাবে মগধৰ ৰজাক সন্মত কৰাওক।“\nকি কয় বৈশালীৰাজে! মই এই অৱস্থাত শত্ৰুদেশলৈ কিদৰে যাব পাৰোঁ, কিদৰে মগধৰ ৰজাৰ ওচৰত যুদ্ধসমাপ্তিৰ প্ৰস্তাৱ দিব পাৰোঁ? ৰজাৰ মন্ত্ৰী–বিষয়া এজনৰ দ্বাৰা এই কাৰ্য কিয় সম্ভৱ নহয়? মহামাত্য আছে, সেনাপতি আছে, তেনেস্থলত মগধৰ ৰজাই এগৰাকী গণিকাৰ ভূমিকাক কিদৰে গ্ৰহণ কৰিব? বৈশালীৰাজে আচলতে কি বুজাব খুজিছে?\n“আপুনি ঠিকেই বুজিছে দেৱী, আনে নোৱাৰা কামটো আপোনাৰ সৌন্দৰ্য আৰু ব্যক্তিত্বই অনায়াসে কৰিব পাৰিব বুলি সমগ্ৰ বৈশালীয়ে বিশ্বাস কৰে। বৈশালীৰ সেই বিশ্বাসক আপুনি কাৰ্যত পৰিণত কৰক দেৱী। তাতে মগধৰাজ বিম্বিসাৰ এজন কলাপ্ৰেমী লোক। আপোনাৰ কলাই যে তেওঁক আকৃষ্ট কৰিব সেয়া নিঃসন্দেহে মানিব লাগিব। আপোনাৰ এই গুণসমূহ দেশৰ কামত প্ৰয়োগ কৰক দেৱী। এয়া মোৰ আদেশ বুলি নহয়, এজন বৈশালী নাগৰিকৰ দায়িত্ব হিচাপে গ্ৰহণ কৰক।“\n“কিন্তু মহাৰাজ, কথাবোৰ ইমান সহজ হৈ থকা নাই। এই মুহূৰ্তত আপোনাৰ প্ৰস্তাৱত মান্তি হোৱাটো মোৰ বাবে একপ্ৰকাৰ অসম্ভৱ।”\n“আপোনাৰ বাবে অসম্ভৱ বুলি কিবা শব্দ আছে বুলি জানি আশ্চৰ্যবোধ কৰিছোঁ দেৱী। বুজি উঠিছোঁ, বৈশালীৰ প্ৰতি আপুনি যি দায়িত্ব তথা প্ৰেম প্ৰদৰ্শন কৰে, সেয়া নিস্বাৰ্থ নহয়। সেয়া বৈশালীগণক আভুৱা ভৰাৰ অচিলাহে মাথোঁ। পূৰ্বৰ ৰজা মনুদেৱৰ ওচৰত আপোনাৰ অহমিকা প্ৰদৰ্শনৰ আহিলা মাত্ৰ।“\n“আপুনি ভুল বুজিছে যুদ্ধবীৰ। বৈশালীৰ প্ৰতি মোৰ প্ৰেম স্বাৰ্থসন্বলিত নহয়। কিন্তু এই মুহূৰ্তত মই নিৰুপায়। আপুনি এইবাৰলৈ মোক ক্ষমা কৰক।”\nগধুৰ মনেৰে ঘোঁৰাবাগীত উঠিলোঁ। পেটত সন্তান আৰু এইফালে যুদ্ধলৈ আহ্বান। কি কৰোঁ মই? বাগীৰে পথৰ গছ–বনবোৰলৈ চাই পঠিয়ালোঁ। শস্যপথাৰ উছন্ন, ৰাজপথ শূন্য। সীমান্তত মগধৰাজে মেলি দিয়া অশ্ববাহিনীৰ ভয়ত পলায়ন কৰা প্ৰজাৰ বিৱৰ্ণ মুখ। এটা বৃহৎ ধ্বংসস্তুপৰ ওপৰত বহি আছে যেন বৈশালী নগৰ। তাৰ মাজতো গৰ্ভত একলা একলাকৈ বাঢ়ি অহা কণমান জীৱটোৰ প্ৰতি মোৰ কি যে মোহ! এই জীৱটো নোহোৱা হ’লে যুদ্ধবীৰৰ প্ৰস্তাৱ মানিবলৈ মোক এক দণ্ডও নালাগিলহেঁতেন। কেৱল প্ৰস্তাৱ মনাই নহয়, শত্ৰুৰজাৰ ওচৰত সৰ্বোচ্চ অৰ্পণ কৰি বৈশালীবাসীৰ মুখৰ হাঁহি ঘূৰাই আনিলোহেঁতেন।\nচকুৰ আগেৰে পাৰ হৈ গ’ল এটা ভগ্ন ৰাজপ্ৰসাদ, তাৰ ওপৰেৰে অতীত ঐশ্বৰ্য বিচাৰি ঘূৰ্মুতিয়াই ফুৰা এটি নাঙঠ শিশু। আসঃ চকু মুদি দিলোঁ মই। ইয়াতকৈ বেছিকৈ ভবা নাযায়। কি দিবলৈ ধৰালৈ আমন্ত্ৰণ কৰিব খুজিছোঁ এই নিষ্পাপ শিশুক, সেয়া জনা নাযায়। সৰগৰ ৰাজ্যত ওমলি থকা শিশুটিক মৰ্ত্যলৈ নমাই অনাৰ প্ৰয়োজনেই বা’ কি?\nআছে, প্ৰয়োজন নিশ্চয় আছে। প্ৰকৃতিৰ সকলো পৰিঘটনাৰে কিছু উদ্দেশ্য থাকে, কিছু কাৰণ থাকে, কিছু প্ৰয়োজন থাকে। এই সন্তানৰো নিশ্চয় প্ৰয়োজন আছে।\nঅৱশ দেহাটো এৰি দিলোঁ মেহগনি কাষ্ঠনিৰ্মিত পৰ্যংকত। যুদ্ধবীৰৰ ভৰ্ৎসনাখিনি মনত পৰিল। দায়িত্বপালনৰ যি সুযোগ মই পায়ো হেৰুৱালোঁ, সিয়েই মোক গোটেই জীৱন আত্মশ্লাঘাত ভোগাবলৈ যথেষ্ট।\nশেষৰাতিলৈ চিলমিলকৈ টোপনি আহিল। ধ্বংসস্তুপৰ মাজত পোখা মেলি অহা সেউজ পত্ৰ দুখিলাই মোৰ তপ্ত হৃদয়ত বা’ দি থাকিল। সাৰ পাই শুনিলোঁ সেই দুখবৰ। শত্ৰুসেনাৰ আক্ৰমণত প্ৰভাৰ প্ৰেমিক তথা ইক্ষ্বাকু বংশৰ ৰজাৰ মৃত্যু ঘটিছে।\nমগধৰাজ বিম্বিসাৰৰ প্ৰতি ঘৃণা ওপজিবলৈ তেনে এটি খবৰেই যথেষ্ট আছিল। ঘৃণা ওপজিল ভগৱানৰ ওপৰতো। আম্ৰকুঞ্জৰ ৰংবোৰ ক্ষন্তেকতে বৰ্ণহীন হৈ পৰিল। শুধ বগা বস্ত্ৰৰে আবৃত হ’ল প্ৰভাৰ শৰীৰ। গণিকাৰ পৰা স্ত্ৰী হোৱাৰ সুখ সহ্য নহ’ল নিয়তিৰ। সেন্দুৰৰঙা সপোনটো ক’লা ছায়া এটাই ঢাকি থৈ গ’ল। তাইলৈ চাব নোৱাৰি, বিষাদবহ্নিয়ে কলিজা বিদীৰ্ণ কৰে।\nঅনিশ্চয়তাৰে ভৰা ক্ষণবোৰ সাৱটি গৈ আছোঁ। সময়ে সময়ে জিৰণি লৈছোঁ, সময়ে সময়ে ভাবনাত ডুব গৈছোঁ। বিক্ৰমলৈ মনত পৰি অশান্ত হৈ পৰিছোঁ। হাতৰ স্পৰ্শৰে গৰ্ভ নিচুকাইছোঁ। কেতিয়াকৈ যুদ্ধ শেষ হ’ব, কেতিয়াকৈ বিক্ৰমৰ সৈতে দৰ্শন হ’ব, কেতিয়াকৈ শুভ্ৰ বস্ত্ৰৰে আবৃত প্ৰভাৰ কৃশ দেহাটো ঠন ধৰি উঠিব, কেতিয়াকৈ আম্ৰকুঞ্জৰ উদ্যানৰ ফলবোৰ ভক্ষণ কৰিবলৈ কপিকুলৰ আগমন ঘটিব?\nকোনে জানে, সকলো পৰিঘটনা হয়তো এই বিন্দুতেই সমাপ্ত। কোনে জানে, ইয়াতকৈ আগলৈ হয়তো এটাই বিন্দু, যি বিন্দু শূন্য আৰু ধ্বংসৰে আবৃত।\nগৈৰিক চীৱৰ পৰিহিত এদল বৌদ্ধ ভিক্ষুই ৰাজপথত বুদ্ধৰ বাণী বিলায়,\n“ধম্মং শৰণং গচ্ছামি।“\nতেওঁলোকক যুদ্ধৰ বিভীষিকাই আহত নকৰেনে?\nউদ্যানৰ পীতবৰ্ণী ফলবোৰৰ মাজেৰে গৌৰবৰ্ণী ভিক্ষুকে চাই পঠিয়ায় মোলৈ। কান্ধত জোলোঙা, হাতত ভিক্ষাৰ পাত্ৰ লৈ মোৰ ওচৰলৈ আগুৱাই আহে তৰুণ ভিক্ষুক,\n“দেৱী, তোমাক হতাশ দেখিছোঁ। গৰ্ভ স্ফীত হৈ আছে তোমাৰ। প্ৰকৃতিয়ে অমূল্য উপহাৰ প্ৰদান কৰিছে তোমাক, তাৰ পাছতো কি লৈ অত হতাশা দেৱী?”\nকান্ধৰ জোলোঙাৰ পৰা পক্ক আম্ৰফল এটি উলিয়ালে তেওঁ, “দেৱী এই উপহাৰ তোমাক দিছোঁ। সযতনে থ’বা। ইয়াক আহাৰ হিচাপে গ্ৰহণ নকৰিবা।”\nকৈ কৈ ভিক্ষুজন সংগীসকলৰ সৈতে স’তে মিলি গ’ল। তেওঁ দি যোৱা আম্ৰফলটো সোঁহস্তৰ তলুৱাত লৈ কিংকৰ্তব্যবিমূঢ় হৈ এক নিমিষে চাই ৰ’লোঁ। লোকচক্ষুৰ আঁৰত গৰ্ভধাৰিত সন্তানটোৰ পিতৃ পৰিচয়ৰ দৰেই যেন ৰহস্যময়তাৰ মাজত মিলি গ’ল পক্ক আম্ৰফলৰ সুমিষ্ট গন্ধ।