LOT RALRINNAK - Hre Mang\n9. LOT -RALRINNAK\n'A thukthun' (Seem. 19:16)\nThuthianghlim cu kan mai zirh awknak hrangah nganmi asi vekin ralrin peknak le nuntudan lam hmuhtu pawl a tel. Kan tuah dingmi, kan tuah lo dingmi le zohthim dingmi pawl in hmuhter. Hi ca hmahruai ih hmin ka tarlangmi hin Khrih ih kawhhran pawl hmuahhmuah hnenah ralrinnak in pek asi. A mizia kha kan hmai ah tawiten hmuhter kan si: 'A thukthun'. Rei lo te sung kan to rem in hi ralrinnak in pek mi zoh in ngaihtuah hnik uhsi. Lot ih thu hi thaten hruat hnik uhsi.\nHi a thukthun aw rero mi pa hi zosaw a si. Hi pa hi mi rinum zet Abrahman in tupa a si. Ziang tikah saw a thukthun? Sodom khua siatsuah ding zingah khan a si! Khui tawkah saw a thukthun? Sodom phar dawl sungih a um lai ah. Cun zo ih hnenah saw a thukthun? Amah le a sungkua kha khawleng lamah a hruai suak tu ding Vancungmi pahnih pawl hnenah a rak thukthun asi. Cuvek dinhmun le canah Lot kha a rak thukthun!\nTongkam ka hman mi pawl hi an mawi tuk lemlo nan suangtuah nak hrangah cun rawl thaw an si thotho. A hminthang sakhuanak nei tu pawl hnen ahcun tawtawrawt phawt mi vek asi ding. Himi casiar tu pawl hmuahhmuah hnenah ruatnak tha a pe ding ti ka zum. Hi pawl hi na thlarau hrangah a lotheihlo ih thil tul an si lo ding ti zoso a thei? Lal Jesu in Lot ih nupui kha thei ringring dingah in fial (Luke 17:32). A rawngbawl tui tongkam hmangin Lot ih thu hi vun ruat tha sal dingah a lo sawm.\nHi pawl hi ka lo hmuhter ding:\n1) Lot kha ziangvek minung asi?\n2) Cabu sungih Lot thuanthu ngan mi in ziang in sim?\n3) Ziangthu ruangah Lot kha a thukthun?\n4) A thukthunnak ruangah ziangvek rah a rah suak?\nKhirhfa diktak ka si ti-awk theinak nei tu le thianghlim nunih a nung duhtu pawl a biktakin thaten ngai thla dingah ka lo duhsak. Thianghlim nun in kan nung asi ahcun hi thu pawl hin kan tluak sungah hmunkau zet luah hram she. Kan nuntudan ah 'thukthun’ hlah uhsi.\nVawikhatin ka sim sal ding, 'Lot hi ralrinnak pakhat asi'.\n1. Lot kha ziangvek minung asi?\nHihi a thupi bik asi. Hi thu ka tanta ahcun Khrihfa ti aw pawl hnenah ka theihter duh mi hrelh ah ka cang ding. Hi thu hi ka sim fiang lo ahcun casiar tu pawlin, 'Ah, Lot cu mithalo, misual, ten-umza, piangthar lo, leitlun tisa mi a si ih a thukthun khal a mawh lo’ an ti pang ding.\nAsinan ka simmi hi thaten hminsin aw. Lot kha mi danglam asilo. Lot kha zumtu diktak, mi piangthar, Pathian fa tak, thiamcotermi le mi dik a rak si.\nCasiar tu lakah mi pakhatkhatin Pathian zangfahnak a co nan um maw? Cucu Lot in a co ve asi. casiartu lakah pakhatkhat in rundam si dingah ruahsannaka nei maw? Cucu Lotkhal in a nei ve. Ka casiar tu lakah mi pakhatkhat cu sersiam thar asi maw? Lot khal kha asi ve. Ka casiartu lakah mi pakhatkat cu khrsitian lamzin bite ah khual a tlawng rero mi a si maw? Lot khal kha asi ve.\nHihi keimai bul ruahnak asi tiah zohman in ruat hlah hai seh. Lot hi ka lainat ruangah zohman in mi piangthar si-ter ka tum ah in ruat hlah hai seh. Thlarau Thianghlim in zohman el theih loin a rak tarlang zo, Lot cu 'mi dik' le 'mi ding' a si (2 Pet.2:7,8). Hi Thuthiang sungah kan hmuh thei mi hin Lot nunnak sungah a ummi Pathian zangfahnak cu a takin in hmuh ter.\nThil pakhat a fiangmi cu sualnakin a khahnak hmunah a rak nung. A hmuh mi le a theih mi cu sualnak hlir in a kulh (2 Pet.2:8). Asinan amah cu sualnak sungah a pilt lut lo. Babylon ih Daniel, Ahab inn ih Obadiah, Jeroboam inn sungsang ih Abijah vekin Nero ih umnak hmun le Sodom khaw sungah um cingin Pathian hmaiah mi ding si thei dingah mi pakhatkhat cun Pathian zangfahnak a co a tul asi. Pathian zangfahnak lo cun cuvek lakah dingzetin nun thei ding cu a cang thei lo mi asi.\nThu pakhat a fiang zetmi a um, Lot in a umnak khua mi pawl 'sualnak a hmuh tikah a thin a na zet' (2 Pit.2:8). A kiangkap milai pawl sualnak ruangah Lot ih thinlung kha hliam in a umih, a riah a sia, a ning a hangih thinnuam loin a um. Anih khal hi a thianghlimmi David vek a rak si, 'milai pawlin na thu an thlun lo ka hmuh tikah ka riah a sia', 'na dan pawl an thlun lo ka hmuh tikah ka mit thli ti bang a luang' (Sam 119:136,158). Hihi St.Paul in a rak simmi vek asi, 'riahsiatnak tumpi le catbang lo ih ninghnanak ka nei... ka thi le ka sa asi mi pawl hrangah' (Rom 9:2,3). Hivek thinlung an neihnak hi ziangdang hman asilo, an thinlung sungih Pathian zangfahnak an neih mi ruangah asi.\nLot kha mifel a sinak langtertu a dang pakhat leh cu a kiangkap ih milai pawlin sualnak an tuah mi kha a hmuh tikah 'nitin in a thinlung sungah riahsiatnak a tuar' (2 Pet.2:8). A kiangkapih mitampi pawl vekin a nitin nunah sual thawn cawhpawlh nun in a nung lo. Mi tampi cu an kiangkapih an hmuh le an theih ringring mi sualnak pawl cu pawitilonak an nei ih anmah lala in zianghman sual phuhrung awknak nei loin an tuah theu. Asinan, Lot cu a kiangkap ah a hmuh le a theih ringring mi sualnak pawl kha tuah loten a um tlunah a kiangkap ih sualnak pawl cu a hua zet. Mi tampi cu sualnak hi an hmuh hmasa ahcun an thin a phang in mak an ti zet theu nan, ni a rei deuhdeuh, an hmu tam deuhdeuh tikah a danah an neih menih an hmuh tirah sual maksak an rak ti rero mi pawl sualnak kha anmah rori in nuam ti zet le zianghman thlahrun awknak nei lo ten an tuahtheu. Cuticun an kiangkapah an hmuh ringring mi sualnak pawl cu zianghman pawi tinak an nei nawn lo. Hivek hin mi tampi khawpi sungih a ummi le khual a tlawng mi pawl dinhmunah a cang duh bik theu. Cuvek minung pawl hrang ahcun cawlhni bawhsiat hi zianghmanah an pawi ti lo vekin thilsual dangtuah khal zianghman pawi tinak an nei nawn lo. Asinan Lot cu cuvek milai a rak si lo ih a kiangkapih sual a hmuh tikah riahsia in a nung. Curuangah hihin Lot kha Pathian zangfahnak cotu asi zia a langter.\nLot hi Thlarau Thianghlim in a nunnak ah seal a khen mi le hminsinnak a tuah mi, mi dik le mi ding asi.\nThudangah kan feh vivo hlanah khrihfa diktak pawl nunah hin tlinlonak, famkim lonak le tlaksamnak pawl hmuh ding a um thei a si ti hi theih hngilh hlah uhsi. Sui hi hnawmbal thawn a cawhpawlh ruangah kan hnawng cuang lo. Pathian zangfahnak hi milai thlinlonak thawn a cawhpawlh ruangah kan hnawng ding asilo. Asinan siar vivo aw la, Lot ih thukthunnak ruangah ziangvek thil a thleng ti na thei ding. Cutin na siar vivo lai khalah Lot kha Pathian fate taktak asi ti theih hngilh aw hlah.\n2. Cabu sungah Lot thu hi ziangtin sim asi.\nKa sim duhmi pahnihnakah ka feh vivo ding. Cabu sungah Lot thu nganmi hin Lot hi ziangvek mizia nei mi asi ti in hmuhter ti kan zoh ding.\nHimi tongkam hi ngaihtuah um zet le makzet asi: 'A thukthun'. A dinhmun le a tikcu pawl hi kan zoh le mak kan ti deuhdeuh ding. Lot in a umnak khua mi pawlih mangbangza sualnak pawl kha a thei. Pathian hmai ah an sualnak pawl hin Pathian thin a hengter.\nLot in Sodom khawpi parih thuthennak a thleng ding mi kha a thei cia. Vancungmi pawl in fiangten an sim zo, 'Lalpa in hi khua siatsuah dingah in thlah zo' tiah Lot hnenah an sim. (Seem.19:13). Asinan 'a thukthun'.\nLot khan Pathian cu a tongkam vekin ziangkim a tuah tu asi ti a thei, curuangah a ttongzo mi cu a tuah tengteng ding asi ti khal a thei. Asinan a thukthun. Abraham ih tupa a si ih Abraham hnenah reipi a rak ceng zo nan, Pathian hnatuannak pawl kha a rak ngaihsak lo. Pathian in ralrinnak pe in khawsung ihsin suak dingah a sim tikah a ttihnun zia kha Lott cun a thei ruangah a makpa pawl kha khaw sung ihsin suak ve dingah a fial hai. 'Tho uh la, hi hmun ihsin suak uh; Lalpa’n hi khua a siatsuah ding' ati (Seem.19:14). Asinan amah riangri a thukthun. Pathian vancungmi pawl khan Lot le a insang pawl thlansuak dingah an timtuah rero lai an hngak ih an ding ringring kha a hmu. A hna in Pathian thlah mi pawl ih thinheng au thawm kha a thei. 'Hi tawk ih ummi na fanu le na nupi kha hruai aw la feh aw; hi khua mi pawl sual nak ruangah siatsuah na si ve lo nak ding ah' (Sem.19:15). Asinan Lot cu a thukthun.\nA hmanhmawh ding tikcu ah khan a taw a tlai. Hmasawn ding asi lai ah khan a taw a tlai ih hloptlo ding asi lai ah a nuar. Phar rero ding asi lai ah khan a muangcang. Sa zet ding a si lai ah khan a dai ziahziah.\nHihi thil danglam zet le zumharsa asi. Kawpi pakhat meisa in a kang zik cuahco laifangah tthuktthun tthuahttho in a rak ummi mi pakkhat hi ziangvek minung so asi. Asinan Thlarau in kan zir awknak dingah a rak ngan zo. Hi thu kan theih pek ahcun mangbaza vekin a lang nan tuisan khalah Lal Jesui dungthlun tu mi tampi hivek dinhmunah an ding pang ding ti ka phang.\nHimi casiartu hmuahhmuah in thaten nan cinken ding ka lo duhsak. Ka sim duhsan pawl hi theih sualnak um lo ding khalin ka lo theihter duh fawn. Lot kha a thukthun ti ka lo hmuh ter zo. Tulaisanah nunau mipa ti um loin, khristian ti aw pawl lakah Lot vek mi tthuktthun tampi an um asi.\nPathian fa le mi tampi lakah a tufangih an thlarau lam dinhmun hnakin a tha sawn mi nundan ding a thei tu, a tufangah an tuahdan hnakin a tha sawn mi tuahdan ding a thiam tu, a tufang an sinak hnakin Pathian hrangah hna tampi tuan thei nak ding lamzin thei cingin mai dinhmun kelah a um ringring mi mi tampi an um. Kum reipi sungah an cangvaihdan le an tuah mi cu a tha zet nan hma an sawn nawn lo. Anmah kel ringring an si.\nKhrih cu an nunnak Lu ah an pom ih thutak cu an duhzet. Thusim thatha cu an ngai duh zet. Thuthiang zirhnak thatha khal an ngaina zet, asinan an theihmi nunpi thei lo nak an nei. Vawi tampi Pathian rawngbawl tu pawl riatsiatnak an tuah ringringih anmai lakah hma a sawn deuh mi Khrihfa unau pawl thin tla an na terin an riahsiat ter ringring. An sinak hi thei aw hai sehla cu an dinhmun kel ah an ding ringring lo ding.\nVanram a um asi ti cu an zumnan vanram thlen ding khal hngakhlap nak an nei lo: helram a um ti cu an zumnan zianghman tih ciamco nak an nei lo. Lal Jesu cu an duhdawt ko nan A hrangih an tuah mi cu mal takte lawng asi. Satan cu an hua nan vawi tampi satan duhzawng an tuah tikah anmai nuntudan lala in satan cu an hnenah ra dingin an sawm sawn a bang. Tikcu le can cu a tawite ti an thei nan can saupi um lai vekin an nung. Ral do ding an nei ticu an thei aw nan, dai ziarzi ten an um men. Tlan zuam awknak ah tel ding an si ticu an thei aw nan, to men vekin an lang. Thuthen tu cu sangka ah a um ih thinhengnak a ra thleng dingmi a um ti an thei nan; an taksa hrekkhat cu a it that ringring in a lang. An thlarau dinhmun theihfiang tikah mangbaza ansinan; an mah kel ten kumkhaw zariat an um.\nCuti asile hivek milai pawl thu thawn pek aw in ziang sim ding kan nei? Pathian zumtu rualpi le sungkhat pawl mang an bang ter. Thin hehhengnak tampi an suah ter. An kiangkap ih ummi pawl hrangah thinlung an-hai nak le thinlung va-vaihnak tampi an suahter. Rinhlelhnak le zum awk lonak pwl an suahter. Cupawl cu an zaten thutlang pakhat suangah an tel thluh : Lot ih farnu le unau pawl an si.\nHiek milai pawl hi an thinlung le an suangtuahnak sungah ruahnak dik lo nei tu an si; zumtu zaten thlarau mi si dingah le thianghlim dingah a cang thei lo ding tiah an ruat. Thianhlimnak taktak cu a ropi zet asi tiah an zumih mi zapi si dingah an tum lo. Cabu sungih thianhlimnak thu siar tla an paih zetih a cancan cu mi nunah thianghlim nun hmuh tla an duh zet theu. Asinan cucu anmai nunah si ve dingin lak le nunpi dingah an tum dah lo. Cule cuvek a thianghlim dinhmun cu ziangti lam hman in an thlen thei lomi dinhmunah an ret.\nHivek milai pawl hi an thinlung sungah duhdawtnak dik lo nei tu pawl an si. An thinlung sungten mi hmuhsual ding phangin an umih asi lo lamah an feh. Zovek milai poh thaw khalin lungrual thei le tha si an tum. Asinan a pakhatnakah a thupi bik, Pathian ti lungawi ding an theih hngilh.\nHi pawl hi mah le mah thei aw lo tu pawl an si. Lalpai thupek pawl hi an nunah nupi theih lomi vekin a lang, 'Mai khros phurh ding, kut vawrhlam kut tan ding, le mit vawrhlam porh ding' (Math.9:25;30) pawl hi thilc ang thei ah an ruat lo. Hihi Lalpa in a sim ti cu an el lo nan an sakhuanak ah thutakin hmun a nei lo. An dam sung cu an lamzin sangka ti kau deuh dingah le an khros cu ti zang deuh dingah an zuam ciamco. Asinan an pitlin dah lo.\nHivek milai pawl hi ziangtik lai khalah leitlun thawi rualrem tum ringring tu pawl an si. Leitlun thawn rualpi tha an sinak le rem aw zetin an um tlang theinak pawl hi rinhlelh kai zet asinan leitlunah nuamnung an cennak le an thinlung diriamnak an tuah mi pawl hrangah ziangmaw puhmawh ding annei ringring. Vawikhat cu Baibal siarnak ah phur zetin an telve na thei ding nan, a thaizing ahcun bawhlungsitnak ah phur zetin an tel kha na hmu dingih a thai zing leh ah maw nikhatkhat ah simaw, rang tlanzuam awknak ah phur hloptlo zet in an tel kha na hmu dingih a hrekkhat le pheicu phe kah nak hmunah ziangdang hman ruat loin an tel kha na hmu ding. Nikhat cu Pathian thusim thiam zet pai thu sim ngai ah an tah rero na hmu dingih a thaizing cu ca-ngan thiam pa’i thuanthu bu siarah an tah rero na hmu ding. Vawikhat cu Lalpai zanriah kil khawmnak Grape no an dawm na hmu dingih a hnu rei lo te ah zu no phun dang an dawm na hmu ding. A kumkhua in leitlun tisa rualpi pawl thawn pawl kawm aw in nuam nung cen nak ah anmah le anmah diriam awk ter an tumih anmai tisa thinlung in thiltha tiah an ruah mi pawl an tuah. Asinan an dinhmun taktak cu zianghman thiltha tuah mi nei lo an si ih a tak ahcun anmah le anmah an thlarau hliamhma an put aw rero men asi. Zangfakza an si.\nAnnih cu an thinlung sung cencilhtu sual a do neh thei lo tu pawl an si. Zeetnak, daithlainak, thintawinak, porhawknak, hamtamnak, tuar thei lonak, le tisa hiarnak pawl hi ziangtik hmanah an do neh dah lo. Hivek pawl hi an thinlung sungah zianghman hnaihnawknak um lo ten an pai ringringih cu pawl cun an nun hi a hmang theu. Hihi an hriselnak, an nuntudan, an tuarfeinak le an lamzin asi tiah an ruat. A hlan ih an pu, an pi, an nu, an pa, an unau pawlih rak neh zo mi a si tiah an ti thei lo. Ziangti hman in an sinak cu thleng aw thei an silo tiah an ruat. Cuticun kum ziangzat a rei khal len an thu na theih tinten anmah kel an sing rinringti na thei ding. Curuangah an zaten catlang pakhat sungah ka telh thluh hai; Lot ih farnu le unau pawl an si. An thukthun.\nA thukthun mi thlarau na si ahcun na lung a awi thei dah lo ding. Na si lo ti na thei aw maw? Na rak si pang ahcun thilmak asi ding. Thukthunnak hi khrihfa pawl lungawinak a siatsuah tu pakhat asi. A thukthunmi sia-tha-theihnak cun milai sunglam ih daihnak le lungawinak pawl kha a dal asi. A vawikhatnak ahcun na tlan cak zet ko. Asinan a hramthawk ih na duhdawtnak kha na hloh; a hramthawk ih na tonmi hnangamnak vek kha na tong dah nawn lo, a zum thawk ih na tuahkel te ah na kir sal lo ahcun Khrih ah na lungawinak cu na tong sal nawn lo ding (Thup.2:5). Lal Jesu kha misual pawl kutah a um lai ah Piter in lam hlapi ihsin a rak thlun bangin nang khalin Lal Jesu cu lam hlapi ihsin na thlun ve asi ahcun harsatnak lawng na tong ding.\nRa aw la zohhnik! Lot ih thuanthu hi hminsinhnik. Ra aw la, Lot ih thukthunnak pawl hi zohnik, cuticun fim ve thlang aw. Thukthun aw hlah.\n3. Ziang ruangah Lot kha a thukthun asi pei?\nA netaah Lot ih thukthunnakthu ruat khawm hnik uhsi. Hi thusutnak hi a thupi zetih ngai pawimawh zet dingah ka sim duhmi asi. Natnak hrik theihfiang ding cu sibawi thiam pawlin mina tidamnak dingin a hmaisa bikah an tuah thei mi asi. Ralrinnak pek cia mi pawl cu ralthuam thawn thuam cia mi an si.\nHimi casiartu lakah thukthun phang lo zet in ka thukthun dah lo ding ti ngamtu an um maw? Lot ih thuanthu malte ka lo sim lai ahhin ra aw la in ngai hnik! A tuahvek hin tuah aw la, a neta bikah na thlarau dinhmun cu Lot ih dinhmun vek asilo ahcun thilmak asi ding.\nLot ih thuanthu sungah thu pakhat a fiang mi a um, a a thukthun hlanah thiltha lo rak hril mi a nei;\nLot le Abraham kha hmunkhatah an rak nung tlang nan an hung lian veve thlang tikah hmunkhatah um tlang ding a cang thei nawn lo. An then awk zik tikah, an pahnih lakih upa sawn Abraham khan hnuaidawrnak thawn a duhdan thlang dingah Lot kha hril thei nak a pek; 'vawrhlam kap na hril ih na feh ding asi le kei vawrhlam kapah ka feh ding' ti ah a ti (Sem.13:9).\nLot in ziang a tuah? Sodom kiangte, Jordan phairawn, lennak hmun, ti dai thatnak hmun kha a hmu ti sim kan si. Cutawk hmun cu rannung hrangah rawl thatnak hmun le ramtha zet asi. Rannung tampi a neih ruangah rannung tlannak ram a mamawh mi ram tha zet a hmu asi ti kan thei. A leiram a tha ih tidai a that tlunah umnak hmun tha le nuam zet asi ti kan thei fawn.Curuangah Lot in milai mit zoh nakin a rak thlannak asi. (Sem.13:10).\nCui hmun cu Sodom kiang te asi. Asinan Lot in a thlarau nunnak hrangah zianghman ralrinnak a nei lo. A khaw in hnen Sodom mi pawl cu an zual zet! Cucu a zianghman a pawi lo. Annih pawl cu Pathian hmai ah misual rapthlak an si! Asinan cuvek sualnak pawl cun Lot ih thinlungah zianghman danglamnak a neih ter lo. A loram cu a tha zet. Cuvek ram cu a tuu le a rannung pawl hrangah a that tuk ruangah zianghman thukthunnak um lo ten a hrilih a pan.\nCucu zumnakin a rak hril mi si loin milai tisa mit zohnakin a rak hril mi a si sawn. A tuahsualnak hrangah Pathian hnenah ngaidamnak a dil dah lo. Hi leitlun thil pawl lawnglawng a hmu ih sankhuk thil pawl kha a ruat ban lo. Hi leitlun hlawknak lawnglawng a ngaihtuah ih a thlarau hrangah zianghman a ruat lo. Hi leitlun a dam sungah ziang a tha ding ti lawng a zoh. Hmalamah a ra thleng dingmi ngaihtuah ding a theihhngilh. Leitlun thil le ri, lennak thu pawlin a thinluung cu hmun a luah theh. Hivek hi Lot ih hramthawknak tha lo asi.\nCuruangah kan hmuh thei mi cu Lot hin sual a rak tuah lo hmanah mi sual pawl thawn a rak cawhpawlh aw asi. A pakhatnakah kan hmuh theimi cu a thla’m kha Sodom lam hawi in a sak (Sem.13:12). Hinah hin thilsual tumpi a tuah asi. Cuitlunah kan hmuh sal mi cu amah rori kha Sodom khua ah a ceng ti asi. Thlarau in fiangzetin a simmi cu Sodom ah a ceng ti asi. (Sem.14:12). Hramlakih a thla’m pawl kha a tanta. A ram pawl kha a tlan san. Cule misual pawl umnak khua zinkiang te ah inn nei in a um.\nZiang thu ruangah Lot kha Sodom khua ah a rak vai ti thu cu fiangten sim kan si lo. Ziangvek dinhmun le thu pawl ruangah Lot hin cuvek dinhmunah a thleng ti theih theinak kan nei lo. Pathian in Sodom khua sungih um dingah a fial lo ti cu kan fiang ko ding. A nupi khan hramlak ih um hnak in khawpi sungih rualpi tha tampi thawn um tla a duh sawn asi thei.A fanu pawl pasal tha an ton theinak dingah le hmailam ih an dinhmun ruat ah a pasal kha a rak thlem thlu thei tla asi thei men. Cu lole a fanu pawl khan nunau nun awlsam pawl-rual neih theinak dingah an pabik kha an rak thlem thlu thei tla asi thei. Hramlam ih an umnakah lunglengin an um a har asi thei. Cu lole Lot a mah rori in khawsungih um kha a rak duh tla asi thei. A tuu rual pawl khaw s ungah man tha deuh ih zuar theih nak ding tla a duh asi thei. Zianglam khal si sehla, ziang thu hman theihmi kan nei lo nan Lot kha misual rapthlak zet pawl lakah a rak ceng as ti thu cu a fiang.\nZo/oct.19 Pathian fa le pawlin Lot insang pawl vekin leiltun hmunpi le nuamnung cennek hmun, leitlun tisa rualpi thatha umnak hmun an pan ih sual citintian tuahnak hmunah an tlangleng tikah mangbang ding kan si lo. Lot vekin harsatnak lakah ralrinnak pek mi hi an hna set an tun men theu (Sem.14:12). Tihnungza harsatnak pawl suahsan dingah a thukthun nak pawl hi zianghman mangbang ding a um lo. Na nunnak ah thuthiang vek si loin na tisa duhnak ha hril tikah le tisa mi pawl thawn nuamnung nan cen tik ah na thlarau cu harsatnak n atong dingih na sankhuk hrangih na nunnak ding cu na thlahthlam vivo ding. Hihi na thlarau thazang cak lo dingin le cangvi thei lo dingin tuah thawn a bang aw a si. Hitin leitlun mi pawl thawn nan rualremnak hi na thinlung sungah sual cu ngai pawimawh lo ding ah le na nitin nun ah dan-pangai ih neih men dingah na tuah aw rero nak thawn a bang aw a si. Hivek dinhmun ih nadin nak cu na thlarau mit khan a sia le a tha hman thlei dang thei nawn lo dingin tluksiatnak lam ah a lo hruai tu ding a si. Hihi na thlarau kut le ke lo ti zeng ih Zion lamzin na pan nak ah thia rero le khur roro cing in le bawkvak ih a lo vak tertu ding a si. Hihi na thatnak bik le na cahnak bik, na ral pai hnen in zuar thawn a bang aw ih ralram ah Satan pa cu tan hmun tha bik na pek vek a si. Cuticun na ral kut ihsin tlansuak thei lo dingin na kut le na ke cu lo tem tar in an thihri kha lo ti kang in lo ti cau tertu ding a si. Samson kha a sam met a si hnu ah a nunnak tiang Palestine pawl hnen ah pek a si vek in nasam kha lo met sak in na mit kha sumhmun ah lo phawrhsak in sal na cannak ding a si.\nKa casiartu zate in tui ka sim rero mi hi thaten ruat diang ah ka duh. Hi pawl hi na ruahnak sungah thaten ben hai hnik aw. Na damsung theihhngilh hrimhrim hlah. Zingente na thinlung takten ruat sal theu aw. Zan na ih tikah thei ringring dingih ruat sal theu aw. Na thinlung sungah thukzet in a dengtiang luahkhat ter aw. Na thlarau nun ah thukthun lo dingah naduh ahcun a tul lo piih tisa mi pawl thawi thu rual nak pawl hi hrial aw. Lot ih thil hril sual mi hi thei ringring aw! Thlarau nun ro, mu le mal neihlonak, zeetnak, thlarau ciinak, mawhphurhnak tuahsuah thie lo nak, tisa mi sinak, thlarau dinhmun hnget khoh lo le hmailam khua raut thei lo ih thlarau mit thim nak pawl lak ihsin na luat duh ahcun Lot ih thil hril suaknak hi thei ringring aw!\na. Umnak le cennak hmun na hril tikah hihi thei ringringaw. Inn tha, inn nuam, dinhmun tha, thli thiang ngahnak, inn hnan tha le dum um, inn san man aw, nun awl samnak pawl lawng hi a tawk lo. Cu hnak ih thil thupi rual tel dingmi a um a si. A siat thei lomi na thlarau hrang na ruah tel a tul. Inn tha ti ih na ruah mi khan vanram ah maw, helram ah a lo hruai dingti na ruat dah maw? Thuthangtha kha theih awlnak hmun ah phuansuah a si maw? Na sangka kiang ihsin a naih nak hmun ah Khrih kha khenbeh a si maw? Nan kingkap ah Pathian fale a lo kil khawi tu ding anum maw? Nunnak na duh a si ahcun ka lo simmi hi na ngai nep lo dingah ka lo sim bet. Lot ih hrilnak kha ngaih tuah ringring aw.\nb. Pumcawmnak le hnatuannak ih sawmnak na neih tik ah ka lo simmi hi thei ringring aw. Lakkha tam le mal, hlawh that le that lo, hnatuan awl le har, hlawknak tam le mal, thinlung diriam nak um le um lo, hi pawl lawng ngaihtuah ding na si lo. A siat thei lo mi na sunglamih na thlarau kha ruat tel aw. Cui na dinhmun cun na sunglam ih na thlarau cu a cawm dawl ding mawl, a ti thla vai ding maw ti na ruat tel a tul. Cui nadinhmun thar cun a tumsuk ter ding maw, a thangso ter ding maw ti na ruat tel a tul. Cawlhni tin te na thalrau hrangah zarhkhat ah ni khat tal nasengthei lo ding maw? Pathian duhdawtnak in ka lo sim, na tuah mi hi tha ten ngaihtuah aw. Hman hmawh zet in thuthen aw hlah. Na umnak ding kha na leitlun duhdan in na zoh vek in Pathian duhdan khal in zoh hna thiam aw. Na duhnak khan a lo neh zet men ding. Asinan Lot ih thil hrilmi kha theih hngilh aw hlah.\nc. Nupi le pasal hawlnak ah hihi thei ringring aw. Nei hrih lo na si ahcun na mit a lo la tun, na lung awi nak a lo tuah sak thiamtu, na ruahnak ih tha nati awk mis, dinhmun, innle lo tha tawk men hin na lung lo kim ter hlah seh. Hi pawl hnak ih thildang ruah pawimawh ding a um lai, a siat thei lo mi na thlarau kha ruat aw. Na kawppi ruangah na thlarau cu a thangso ding maw, a tumsuk ding maw ti ruat tel aw. Na rualpi cun vanlam a lo pan pi ding maw, lei tisa sinak lam ah lam a lo hruai ding maw ti ruat ta aw. Na sakhua nak a lo thangso ter ding maw a lo dung tawlh ter ding maw ti ruat tel aw. Hi pawl hi na thinlung tak ih naruahtel dingah thla ka lo cam sak. Baxter in a rak simdah vek in na tuah ding na thenhnih awk hlan ah 'ruat aw la' 'ruat sal aw'. 'Kawn bang aw lo thawn zawm aw hlah' (2 Kor.6:14). Thit umawknak hi piantharnak hrangah ralrin tul zet mi a si. Lot ih thil hril dan kha theih hngilh aw hlah.\nd. Hmun pakhatkhat ah hnatuan pek na si tikah hihi thei ringring aw. Hlawhtha le hnatuan a hmunmi men ah a tawk lo, hnatuannak ih pu hngat awk nak le hnatuan sang kai thei nak men ah a tawk lo. Hi pawl hi an lamzin ahcun an tha zet ko nan, ziangkim an si hrih lo. Cui hmun ah hna tuan tik ah na thlarau lam hma na sawn ding maw, na tumsuk sawn ding maw? Thuthimnak ah cawlhni in hnatuan pawl hnen ah hna na tuan ve tikah ziang na bang ding? Pathian hrangah le na kumkhua nunnak hrangah na tikcu kha ziangvek ih hmang dingha na si. Thuthangtha simnak le ngainak ah ziangvek can tha nei ding saw na si? Hi thu hi thaten na ruat dingah nemten ka lo simmi a si. Hihin na thlarau hrangah na tangka bawm a lo khat ter lo ding, na thlarau hrangah farahnak le midang par ih hngat awknak lawng a lo thlen ding. Na cawlhni hman nak le na Pathian biaknak cu dinhmun tha men ah na zuar ding maw? Ruat aw hnik aw. Isau ih rawl haikhat kha thei ringring aw le, Lot ih thil hril sualmi kha thei ringring aw!\nCasiar tu hrekkhat in hitin an ruat mending,'zumtu in tihding a um lo: amah cu Khrih ih tuu a si ih a siat ral dah lo ding, siatnak tumpi dinhmun ah a thleng thei dah lo ding. Cuvek thil fate thil manhi a thu pi tuk thei dah lo ding'.\nAsi, cuti ih ruat tu lak ah na tel men ding. Asinan ralrinnak ka le pe; hi pawl hi na ngaih that ahcun na thlarau cu a thangso dah lo ding. Zumtu diktak cu a thukthun ah hlawn a si dah lo ding. Asinan a thuthun ahcun a sakhua nak cu athangso ka tiah ruat rero cu a lak le duhthusam men a si. Hmasawnnak cu thingkung nemte vek a si, ti na pek that lo le na zoh that lo ahcun sualnak leitlun ahhin a cawr dingih a thang thei dah lo ding.\nCuvek ih hmasawnnak a ngaihsak lole a zuam lo tu cu thih cu a thi lo ding nan ziangti hman in a thangso thei lo dingih a tum suk sawn ding a si. Sui hman khi a boruak duh lo zawng ah na ret ahcun a rawng a dal na hmu ding. Thir sa dohdoh hman kha boruak a duh lo zawng ih na ret ahcun a dai mei ding. Kahpathir kha ti sa hemhem dingah meisa nasa zetpek a tul, a sinan dai ter sal dingah cun thildang zianghman a tul lo, a mahte ret men aw la tidai malte na tawih hman ah a dai dingih hak remrek ah a cang ding.\nTu ahcun thikse zet le phurzetmi khrihfa na si men thei. David ih hmasawn lai vek innathei aw men thei: 'Ka thawn dah lo ding' na ti men ding (Sam30:6). Asinan bum in na um lonak dingah ralring aw. Lot ih hril mi vek na hril ih Lot ih lamzin vek ah nafeh ahcun Lot ih dinhmun vek ah na thleng ding. Nangmah le nangmah kha Lot ih tuah vek ih tuah dingah na ke kar aw la a mah vek ih mi vanduai le mi thukthun na si kha na hmu aw cing ding. Samson kha Pathian in a tlansan vek in, Pathian na hnen ah a um nawn lo ti na hmu men ding. Harsatnak nak karlak ah nangmah le nangmah ningzahnak thwn thu thenhnih aw thei loin na thlahrung aw phetphet na hmu aw mei ding. Nathrik thalo ih ei siat mi vek in sakhua nak ah siatnak na tong ding. Na thlarau thazang kha a cak lo vivo dingih zianghman na theihnak um loin cauhnak na nunah a thleng ding. Cutin na feh vivo dingih na kut kha Pathian hnatuannak ah na kar harsa zet ding, na zumnak cu antam ci hnak ih a tum lo zia na hmu ding: hivek dinhmun ih na din lai ah na ral cu tilian bangin a ra thleng lohli kha na hmu dingih na theih man hlan ah na hngawng a tiang lohli ding.\nAa! na sakhua nak ah thukthun ding na duh lo ahcun hihi thaten ruat aw! Lot ih tuah vek ih tuah lo dingin leh a lamzin zawh lo dingin ralring aw!\n4. Lot ih thukthunnak hin ziangvek rah a rah suak\nA thukthunmi Lot ih thlarau khan a neta bik ah ziangvek rah a rah suak ti zoh hnih uhsi.\nHi thu hi tulai san ih khrihfa ti aw pawl hrang hrimhrim ah ka run tarlang ding. 'Ziangkhal sisehla Lot kha vanram a kai ih thiamcotermi siin vanram ah a um thotho ding' ti ah a ruat tu tampi nan um ding. 'Thildang ka mamawh lo, vanram ka kai ahcun cucu ka hrangah a tawk a si' tiah na ti men ding. Hivek ruahnak neitu na si ahcun ka simmi hi rei lo te sung ngai hnik! Lot ih thuanthu in in zirhmi lak ihsin pahnih pathum hrang ka run lo sim kei, na thinlung ruahnak kha a vun lo rem tha deuh men din.\nA hmaisa ih ka simmi ihsin ngai thawk aw la na nunah lak tum aw. Khristian nun thianhlimnak le Pathian hnatuannak ih hman tangkai mi sinak hi a peh zawm aw ringring. Lalpai dung famkim zet ih thlunnak le lungawinak hi a feh tlang ringring. Curuangah zokhal a nunsungah a zumnak ah thukthun a si ahcun a sansungah hman tangkai mi le Pathian mi-hman ropi si ding cu beisei duh hlahseh. Cuitlun ah thianhlimnak ropi thawn Khrih hmuihmel pu in a zumnak ah hnangamnak le daihnak famkim nei ding khal ah ruat aw dah hlah seh.\nLot kha Sodom khua ah kum reipi a um ding ti zumnak a um, Rinhlelh dingum loin, Pathian thu simin Sodom khua mi pawl kha an sual nak ihsin sir aw dingah le Pathian duhzawngih nung dingah kaihhruai nak ding tikcu le can tha a rak nei tengteng ding. Asinan Lot khan Sodom khua mi pawl kha zianghman a dang lam ter hai lo ticu hmuh theih a si. A kiangkip ih milai pawl kha zianghmana kaih hruai thei lo zia kan hmu. Leitlunmi pawl hman in upatnak an pek theu mi Pathian hnatuantu pawl ih sinak an neih mi vek kha Lot in a nei lo ih Sodom mi pawl khan zianghman hmaisawng nak annei lo a si ti a fiang.\nLot ih inn lenglam ah mi pakhat te hman miding hmuh ding an um lo. A inn hnen pawl lakah mi pakhat te hman piantharnak nei le Pahian tihzah in nung an um lo. A hnatuan pi le a rualpi pakhat te hman khan Lot ih biak mi a Pathian kha an thangthat lo. A siahhlawh mi pakhat te hman khan an pu pai Pathian kha an be lo. A tuu khal pawl lakah mi pakhat te hman khan 'ka pu ih Pathian cu biak tlak a si' tiah thinlung thlengpakhat hman an um lo. Sosom khua kil tin ih misual pawl lak ah an sual nak thu a sim tikah pakhat hman in a thu lung in an sual an sir ti hmuh ding a um lo. 'Nang ramdang mi takko, nang in ziang saw in ti thei? ti ah an ti (Sem.19:9). A nunnak khan zianghman rihnak a nei lo ih a tongkam khan zianghman man a nei lo; a sakhuan nak khan zo hman hruaisuak mi a nei lo.\nAsinan ka mang a bang lo. A thukthunmi thlarau in zianghman Pathian hrangah thiltha an tuah dah lo. An kiangkap ih ummi pawl ih theih tham ding in alnak annei mal tuk. Annih cu annun ah mi zate ih siar thei ding 'Khrih ih cakuat an si lo' (2Kor.3:2). An nunnak ah zianghman cawntlak le hmantlak, mi hip thei a um lo tlun ah an nunnah Khrih nun mawi langter mi zianghman an nei lo. Hihi thei ringring uhsi.\nb. A pahnihnak ah Lot in a innsang mi, a sungkhat le a pawlrual pawl kha vanram lamzin ah a hruai suak lo a si tihi zohhnik uhsi.\nA innsang ah ziangvek mi an um ti sim kan si lo. Khaw sung ihsin an suah tikah khan nupi pakhat le fanu pahnih a nei ti cu hmuhmi kan nei.\nLot ih innsang cu a tum maw a te khal a siseh la, a innsang um rori pawl hman khan zohman Pathian tih an um lo! Sodom khua kha siat suah a si zik cuahco ih kha tluk tihnun lai hman ahkhan a makpa pawl thu a sim ih ralrinnak a pek hai tikah an rak hnihsan men a si ti kan hmu (Sem.19:14). Ziangtluk tihnung tongkam saw a si! Asinan an nih cun, 'na tongmi cu zo in saw lo ngai sang? tiah ziang siarlo in an rak sawn. Leilungpi a cemhlan lo cu a thukthunmi thlarau ih hmuhtonmi cu ningnat thlak zet lawnglawng a si ringring ding.\nLot ih nupi kha ziangvek a rak si? A sungkhat pawl thawn khawpi sung cu a suahsan ve nan hlapi a thleng man lo.Hmanhmawhzet ih khawpi suahsan ding a tulnak zumnak a nei lo. A fehsuak tikah a thinlung cu Sodom khua ah a tanta. Tuah lo dingah fiang kelkel in ralrinnak pek cia mi a si nan a dunglam a her ih a thinlung tannak hmun cu a hi cuan (Seem.19:17). Curuangah hmakhat teah cilungpi ah a cang.\nLot ih fanu pahnih kha ziangvek an si zohhnik uhsi! Sodom khua ihsin an luat nansualnak tuah ding lawng ah a si. An mah hringtu an pa rori hman khathlemthlutu ah ancang ih sualnak pittawp thlen tu ah an cang.\nA tawizawng in, Lot kha a innsang ah a zumnak thu ahcun a mah te lawng in a ding in a lang! Thlarau hlo pakhat tehmanhruai suak dingah sersiam a rak si lo!\nHihi ka mang a bang lo.A thukthun mi thlarau pawl hi an innsungsang mi pawl lawng hin a sumnak cu theihpi an si theu ih an mai innsang mi hman in hnawn an si theu.An innsungsang mi pawl hin an sakhua nak ih a ciangkuang lo mi an hmuh tik ah zianghman cawn tlak an hmu lo. Curuangah an thuthluknak cu riahsiatnak lawng a si. 'A nih hin Pathian a zum ahcun tui ih a tuah mi vek hi a tuah lo ding' tiah an ti ih zianghman cawntlak an hmu thei lo. Curuangah a thukhun mi nu le pa in Pathian mi zet fale an nei dah lemlo. Nauhak pawl hin an theihnak hnak in an hmuhmi hin an zir tam sawn theu. Na innsang ih nauhak pawl in ziang na sim ti hnak in ziang na tuah timi par ah an zir sawn ding. Hihi na thinlung sungah ret ringring aw.\nc. Lot kha a thih tikah mithmuh theih ih thlarau mi sinak zianghman tanta mi a nei lo. Cucu ziangruangah ti zo hnik uhsi.\nLot in Sodom khua a suahsan hnu ah an thuhla tam pi theih mi kan nei lo nan,kan theih mi umsun hman cu duh um lo zet le ningzah thlak zet lawng a si.\nZoar khua a rak suahsan dan le puk sungih a rak umnak thu malte lawng theihmi kan nei. Kan theihmi a zaten duh um lo zet le hmasawnnak um lo, thlarau lam le minung lam sinak khal in thlaksiatnak lawng lawng a si.\nSodom ihsin an tlansuak hnu ah ziangtluk rei a nung ti kan thei thei lo. Khui tawk ah ziangvek in le ziang tikah a thi ti le Abraham thawn an tong aw sal maw sal lo, cun a thih zawng ah ziang thu a sim ta ti khal zianghman theih mi kan nei lo. Tulai tongcun Arte thih a a thi ti ding a si ko. Abraham, Isaac, Jacob, Joseph le David pawl hi an thih hnuh hman ah anthu hla le an tongkam pawl theih ringring an si nan, Lot ih thu cu riahsiatthlak zet in ziang hman theihmi kannei nawn lo. Tongkam khat te tal a duh thu le a ningzah nak khal theihmi kan nei nei lo. Lot hin ziangvek vanduai thlakzet thihnak a rak tong ti hi na ruat dah maw?\nThuthiang hin tumtahnak nei in ziang thu khal hi a sim a si. Lot hi riahsiatthlak zet ih a nunnak a ce kan hmu. Ziang hman hrin le hram tanta mi nei lo in le hmin neilo in a hlo ral ta. Thuthlungthar ah khan Lot cu 'miding' le 'midik' a si tin sim kan si, asinan Lot ih thlarau kha rundam a si le silo rinhlelh ding tha zet kan nei ka ti.\nAsinan, riahsiat thlak zet in a nunnak a cem hi zianghman mangbang ding kan nei lo. Thukthunmi thlarau cun an tuhmi vek in an at sal ding a si. An thlarau in an taksa pumpi a suahsan zik zawng ahhin an thukthunnak pawl a lang suak theu. A netabik ahcun hnangam nak malte cu an nei. Vanram cu an thleng ding ticu a fiang, thinphang le cau hnianghniang in, bang zet le mitthli thawn, thimnak le thli sia kar lek in vanram cu an thleng din. An nunnak cu an him ding nan, meikang lak ihsin runsuak mi vek an si ding, an rim a hmui celcel ding (1Kor.3:15).\nHi thil pathum ka tarlangmi pawl hi ka casiartu hmuahhmuah in thinlung tak zet ih nan ruat cio ding ka duh. Ka sim duhsan pawl hi theih sual aw hlah. Hihi mangbang za a si, mi zokhal in an thlarau hrangah a tul mi an theihsual a si ahcun zianghman puhmawh ding an nei lo a si.\nA thukthun lo zumtu nannih khal nan zaten leitlun ah Pathian hmanrua tha zet nan si thluh ding diah ka lo ti hrimhrim lo. Noah khan kum 120 sung thu a sim ih zohman in an zum lo. Lal Jesu amah rori kha a minung pawl in an rak pom lo.\nCui tlun ah a thuktlun lo zumtu pawl nan innsang ih nan sungkhat pawl kha an zaten nan piangthar ter thluh ding tiah ka lo ti fawn lo. David ih fale tampi kha Pathian tihzah lo an um. Lal Jesu kha a mai innsungsang minung pawlhman khan an rak zum lo.\nKa sim duhsan sawn cu hitina si; Lot in a tisa mit zoh nak in thila rak hril sual mi le a thukthunnak, a thukthunnak le leitlun ih a innsang le a kiangkap ih ummi pawl parah zianghman rahtha a rah lo nak pawl ih pehzawmawk nak sawn a si. Thlarau in kan hmuh dingah a simmi a si tiah ka zum. Thlarau in Khrihfa a ti aw pawl hmuahhmuah in ralrinnak kan neih thei nak dingah in hmuhter a si tiah ka zum. Cui tluln ah ka sim rero mi thuanthu sung ihsin kan zir ding thil pawimawh zet a um a si tin ka ruat.\nA cemlam ah, thucah malte, a biktak in, Khrih ah zumtu ka si a ti awl pawl hnen ah ka run sim hrih ding.\nNa thinlung lo riahsiat ter ka duhmi a si lo. Khristiansinak ih thatlonak zawng in lohmuhter ka duhmi a si fawn lo. Ka duhmi cu Khrih ah rualpi unau vek ih ralrinnak lo pek ding lawng a si. Ka hmuh duhmi cu na lungawi, na him, na nuamawk, lethiamcoter na si ding a si. Na hrangah thiltha a lo duhsak tu vek in ka sim mi a si.\nTui kan tikcu le can hi mitmapi Lot vek ih thukthun can a si. A hminthang ih sakhua mi sinak cu tui hlan hnak in a kau sinsin ih tuihlan hnak in a thuk lo sinsin a si. Ziangvek dinhmun ih ding pawl khal khristian sakhua nak sungah pom theihah an cang thluh. Mai tisa duhnak vek in nung si in mitampi cu kawhhran member si in le a hrek khat le phei cu kawhhran upa tianghman ah man an si. Tu lai kawhhran pakhatkkhat ah hmin pe ve aw in, an phurnak ah a mawi tawk rak phurpi ve in,tui san ih kawhhran hrui awk nak ih thu buai pawl cu sim ve theu in, sakhua lam casuah thar lar deuhdeuh cu lei ih cabuai par ah mawi zet in ret ve tatrat in, khawmawknak tinte ah pelh loten khawmaw ve in; vengsung kawhhran ah thawhlawm tam tawk tak thawh ve in; thu sim tui thu sim thiam dan le a thu simmi pawl ih thatnak pawl cu sim ve theu in; sakhua lam ih cangvaihnak ih mi thinlung la deuhdeuh pawl thu cu sim ve in; phurnak mi thlik za ter khawp ih cangvaih nak ah au khuang ve in-hivek ih sakhua mi pakhat sinak hi tulai san ah hmun kip ah kan hmuh thei mi a si. Asinan hi pawlhin mimal nun ah a fal te ih Pathian thawn pawl kawm awk nak nun a nei ter lo theu. Thawiawknak hi malte a si lole zianghman phutmi a um nawn lo theu. An hrangah khros phurh hi a tul nawn lo theu. Mai khros phurh ding aiah vangtlang sakhua nak ah mipi lawm tlak ih tel vek nak hin a ai kan awh ter theu.\nAsinan Pathian thawn neihniam zet ih mimal nun ah feh thei ding ih cu thlaraumi thinlung neih a tul. Mikhual le khualtlawng vek ih nungin tikcu hmandan ah, thu rel mi ah, nawmnak ah, thuamhnaw hrukdan pawl ah leitlun thawn dang aw ding in le khui tak hmun khal ah Khrih hrangih rah tha rah thei ding in; khui tawk hmun khal ah kan Lalpai cite vek ih ning ding in thalcammi, thin hnuaidawmi, hmatamlo, thinsau, tawzawng, thiltha tuah ding ah lem awl, mi duhdaw thei, tuarfai, thinnem mi si ding in; thatnak hrangah thiksia ih sual nak hmuahhmuah cu hua ding in; leitlun thawi hnawihnih aw lo tei nung thiam dingin, hi pawl hi Pathian thawi a feh tlang tu pai neih ding le nunpi ding lak ah malte lawng a si lai! Khristian a ti aw ve mi pawl lak ah hi pawl hi nunpi le neih an si lo theu,cucu a pawi ngaingai. Cu pawl cu khristian a ti aw pawlcun anneih hrimhrim dinga si nan, hi vek nun neih lonak hi zianghmanah kawhhran sungah an ngaihsak lo, cuticun zokhal an kiangkap ih anumpi pawl an ti lung wi tak ah cun hi pawl nei lo khal in zumtu mitha ah an pom ih hi vek thlarau thinlung put pawl hi nei dingin mi tampi in an tum nawn lo theu.\nTui can ah, tui ka ca siartu hmuahhmuah zumtu pitling nun nei dingah ka lo fawrh duh a si. Hi pawl hi hersan aw hlah. Lailan tuk in ka sim ruangah ihua aw hlah. Ka lo sim bet ding, 'Pathian ih a lo kawhnak le a lo hril nak hi a kumkhua ih hnget sinsin dingah zuam sin sin aw' (2 Pit.1:10). Ka lo sim bet ding zee aw hlah, daithlang aw hlah, hmasawnnak le na mit hmuh ah thiltha malte na tuah tikah duhtawk mei aw hlah, leitlun mi pawl hnak ih malte tha deuh ih na theih awk tikah na lung awi tawk mei hlah seh. Acang thei lo mi na tuah tum lo nak dingah nemte in ralrinnak ka lo pe, cucu Khrih ka rian tisi leitlun thai rualpi that awk ringring hi thil si thei lo hulhual a si. Na hminpumih lo ko in ka lo fawrfial duhmi cu na thinlung zaten Khrih cu rian ve dingah, thianhlimnak cu na nunah a lang ve thei nak dingah, thianternak cu dinhmun sang singsin in an co ve thei nak dingah, cuticun nun thianghlim ih nung ve dingin, na taksa kha thawinak nung vek ih hlan aw dingin le thlarau thawi nung dingah a si.(Rom 12:1;Kal5:25). Vanram ruahsannak le cawimawinak na beisei nak thawn ka lo fawrhfial mi a si. Lungawi ding le sawrtlakmi na si ding ahcun thukthun aw hlah.\nTikcu le can in ziang a phut leh ding ti na thei maw? Rampi pawl an khurhhnin nak, hlawn thil pawl phorhlet thluh nak, lalram hmun tin ah san ling a let mi, le milai ruahnak sungah cawlhhahdamnak um lo in phar le zuamnak pawl hin ziang an sim ti na thei maw? Hi pawl hin Khristian 'thukthun aw hlah' an lo ti a si.\nJesu Khrih vawihnihnak a ratsal tikah ralring in na um ding maw, nu tai khap thaten na kilh maw, ne mei inn tha teh vancia in a um maw, nangmah le nangmah teh na Lalpa tong dingah ralring in na tim na tuah maw? Cuti a sile thukthun aw hlah!\nNa sakhua nak ah theihnak dik le Thlarau theihternak thawn hnangamnak le nawmnak neih na duhmaw? Thlarau theihpinak na nei ding maw, na zumnak kha thei aw la mithmaisia in um aw hlah, na dinhmun le na tonmi pawl kha zianghman sawisel aw hlah, riahsia le beidawngin um aw hlah, mal zet le lunglengmi khristian si aw hlah. Cuvek na si ding ahcun thukthun aw hlawh!\nNa Pathian in a lo rundamnakah ciangfel zet in, natnak le thihnak hnarban ih na um tik ah teh na hna a ngam thei ding maw? Na thlarau mi in Khrih cu van sangka ah ding in a lo hmuak kha na hmu ding maw? Cutu a sile thukthun aw hlah!\nNa thihhnu ah na sungkhat le rualpi tha pawl ih khui tawh na feh dingti theihtheinak an nei ding maw? Hnangam zet in thlanmual ah kan lo thlah thei ding maw, rinhlelh ding um loten na fehnak le na umnak cu vanram a si tin kan run sim thei ding maw? Cuti a sile thukthun aw hlah! Hi leitlun na damsungah hmantha le sawrbawk tlak na si ding maw? Na nun an hmuh in miin Pathian an thangthat ding maw? Na nuntudan riangah na kiangkap ih a lo hmu tu pawl in na biakmi na Pathian an thathat ding maw, na Pathian biak an hreh sawn ding maw? Misual pawl kha an sual sir ih Khrih hnen ah ra dingin na hruai tum tikah na hruai thei ding maw? Na nunnak an lo zoh tikah na zumnak le zirhnak pawl na thlunmi thlun duhnak thinlung le na Pathian thangthat duhnak an nei ding maw? Cuti a sile thukthun aw hlah!\nNa fale na inn sungsang minung pawl kha 'na fehnak ah kan feh ve ding ih na Pathian cu kan be ve ding' ti duhnak na nei ter thei ding maw? Sakhua nak ngaihsak lo le daithlang an si lonak dingah hmna na hruai thei ding maw? Cuti a sile thukthun aw hlah!\nKhrih a rat sal tikah lukhum na co ding maw? Na lukhum comi teh vanram ah a te bik le na dinhmun teh a niam bik a si kei maw? Thuthun aw hlah!\nAw! Kan lak ihsin mi pakhat hman hi thukthun hlah uhsi! Tikcu hi a thukthun lo ih thihnak, thuthennak, satan, le leitlun pawl khal an thukthun lo a si. Cuticun Pathian fa le khal hi an thukthun lo a si.\nHimi casiartu lak ah mi pakhat khat thukthun ih thei aw an um maw? Himi ca na siar rero lai ah na thinlung ten phurrit vek in na thei maw? Cunna sungmuril ah thip fialfial vek ih theih awknak na nei maw? Na sunglam ih thil pakhatkaht in hurhuk in,'Kei mah hi ka si' a lo titu a um maw? Cuti a sile ka simmi hi ngai aw. Cuvek in na sunglam ah hurhuk rero a ummi cu nathlarau hrangah atha lo a si. Tho aw la thiltha tuah aw.\nNa tukthuan a si ahcun Khrih hnen ah lo hruai in tidam na tul a si. Hlanlai ih tidamnak si hlun te na hman sal a tul a si; hlanlai ih tiva hlun te sungah na kholh fai awk sal a tul a si. Khrih hnen kir in ngaithiam na dil a tul a si. Na kelawh in Khrih zangfahnak hnuai hma nasawn ding ahcun ka lo simmi lamzin pakhat lawng a um a si. Tui ka lo simmi hi tuah tengteng aw!\nNa nunnak hi khua hlanlai ih thil hmuhsuak sal mi vek ah raut aw hlah. Thlarau ram ro ramcar ah na ke kar thei lo ih naum khal a si le tidamnak a um nawn lo tiah ruat aw hlah. Kan Lalpa in thlarau hriak thih tu ding a remruat zo a si lo maw? Hi leitlun ah natnak citin tian a ti dam zo ti kha na thei a si lo maw? Thlarau sual ziangvek khal kha a dawi hlo thei ti na thei a si lo maw? Mi tawntai pa Piter ih tluksitnak hman kha Jesu cun a kai tho sal a si lo maw? Cuticun a tidam mi pawl khan nehnak hla thar an sak thei ti na thei a si lo maw? Aw! zianghman rinhlelhnak nei aw hlah, thinlung duhnak taktak thawn zum mei aw la na sunglam nunnak a lo thang phawk sal ding a si. Na thukthunnak kha tanta aw la thupha cawi in a hnen ah ra mai aw-vawi le khat ah Khrih hnen ah ra mei aw. Kamsang pawl tongkam hi thlawsuah mi an si: 'na sualnak pawl hmuahhmuah phuang theh aw'... 'na tluksiatnak ihsin ra kir sal aw, cule tluksiatnak ka lo ti dam ding' (Jer.3:13,22).\nCuticun kan mai thlarau dinhmun kan theih awk vek in midang thlarau dinhmun khal thei ve aw uhsi. Ziangtik can khal ah kan unau nu maw, kan unau pa maw a thukthun kanhmuh a si ahcun thangharh lohli uhsi, ding thawk ter tum uhsi, tha thawhter tum uhsi. Tikcu cantha kanneih lai ahhin pakhat le pakhat ha pe aw ton uhsi. Duhdawtnak le thiltha tuahnak ah fawrhfial aw uhsi (Heb.3:13;10:24). Zohnen khal ah 'Unau pa, unau nu, Lot na theihhngilh maw si? tiah sim awk ding tih hlah uhsi. Thangharh aw la, Lot hi thei ringring aw! Tho aw la thukthun nawn aw hlah. Cuticun Khrih ah na roco mi pawl cu tuisi thawk in man hla tak in hman thiam thlang aw!


Tuizan Thlabial "Full Moon Of The Year" a si - Chinland Today Media\nTuizan Thlabial "Full Moon Of The Year" a si\nJanuary 30, 2010 12:42 pm·2 comments\nKan dung January (15) ih nithim ding thu (http://chinlandtoday.info/2010/01/january-15-ah-ni-thim-ding/) kan CT ah fiangzetin kan rak ngan zo. Tuizan date 30 January 2010 khal van lamah thilmak danglam zet kan hmu sal lala ding a si hi! Tuizan ih full moon (thlabial) hi leitlun ih a tumbik ttum le a tletnatbik zan a si ding ruangah “Full moon of the year” a si tin zingzawitupawl in an phuang.\nThlapi tumbik zaan le engnatbik zaan a si ih “wolf moon” ti’n mirangpawl cun an ko bet. Thusuhnak um theimi cu ziang ruangah tuizan bul thlapi a tum ce ding…ziang ah a eng naa cuang ding. Hinah (how the moon works) thlapi hi kumtin mal tete in a feh daan 1.6 inches (4 cm) a thawn theu ruangah tuizan hi a lang tumbik zaan le tleunatbik zaan a si ding. Thlapi a kauhzia peng 238,885 tluk a si ih leitlun ihsin km 384,400 tluk ih hlatnak hmun ah a um theu.\nTuizan cu a tlun ih kan nganzo bangin zan dang hnak in 14% in a tum ding ih 30% rorin a tleu a naa cuang ding ruang ah ‘full moon of the year’ a si tin Spaceweather.com pawlin an phuang. Thlabial ruangah mipi tampi cu nuamnak le damnak ah an hmang. Ahlecein, fala le tlangval hrang ahcun lungawinak caan duhnung a si. Asinan, mitampi hrang ahcun beidawnnak zaan le mah le mah thah duhnak tiang a thlen thei tin minungumdaan le hawiherdaan zohtupawl cun an sim.\nZiangvek caan ah full moon kan timi “thlabial” caan a thleng tiah cun leilungpi, ni le thlapi pawl a zawn ih an din caan ah hin thlabial zan a thleng theu. Thlabial zaan ah tidai pawl an sawp a nasa cuang ih ruangah tivakap cu a baal duh zet ti khalin an sim. Awle, thlapi thuhla sim ding tampi a um ko nan hi hmuah in sihrihsehla kan peh sal ding.\nTui zan cu kan mah le umnak ciar in thlapi kan zoh cio ding a zum um nasa. Kan CT siartu zate hnen khalah thlapi zoh nuamnak thleng hramseh! Dungthlun tupawl hnen ih a rak simmi “ka ni a nai tikah van ah thilmak nan hmu ding” tiih Jesuh tongkampawl a thleng rero thlang a si.\nNan zaten thlapi zoh nuam,\ncuvek zan dang lam le sung lawi cu ka zoh teng teng ing. Khua lam ah um sela cu ka duh dawt zet mi tha hniang pom cing, ro thu tiam kam nak thawn thla pi ka zoh ding. Tu cu ziang aw ti tha… Mah ten a riang ih tawi rero thlapa cu malaysia in cuan lang…\nLungawinak tam pi thawn,\non February 1, 2010 at 5:09 am\nZiangti’n ha mi zan lam ih thla pi vaan zan cu ahmang tu pawl ih um khaqwsak dan cu theih avahiar um ve….


CALGARY - Hre Mang\nA hmin a danglam zet. Leitlun khawpi ka hmuhmi lakah a hmuntual zoh ahcun um cak umza asi. Rocky tlang pawl thawn a nai aw zet. Zinan suahnak ramkulh sung khawpi asi ih pursum leilawn ei hawlnak a tha. Whitethorn veng dawrpi (mall) sung feh cu Asia ram tlawng vek asi, mirang hmuh ding an mal zet, Asia mi an tam. Lupawng le Sari hruh Kala, hmuanthlangpa asi lo sawm ti dingmi Chinese le Korea lam an tam. Chinmi, Laicin sempi pawl cu an zate deuh thaw in Delhi, India ihsin ra mi pawl an si. Laicin sempi te pawl, kum rei lo te sungah inn an lei, nuntu khawsak an dingcang cakzia hmuh tikah lung a zur in Pathian thangthat lo theih asilo. Inn man a khung, Laicin sempi te pawl inn lei mi pawl cu 3 bedroom inn pakhatah Canada $ 300,000 lenglo man lawnglawng an si, a hrek cu $ 35,000 tlunman an si. Pathian biakkhawmnak hmunhnih ah an then aw. Laicin sempi te umkhawmnak kipah Pathian nung bia in an nung hmuh tikah lung a awi hlei cu. A khua tonak cu tlangmual tete pehzawm aw parah asi ih a nuam zet, vur tlak lo lai caanah ka thleng tikah nikhua a nuam hngin. Amah lawngte ni a sau tuk, zing 4 AM hrawngah khua a vang ih zanlam 10 PM hnu lawngah khua a thim, mikhual hrang ahcun cangsual a awlte. Calgary khua ah a ummi Laicin sempi te pawl cu mirang tong tla an thiam zet, mahte an tohdelh aw zet. Hnatuan an taima, pawlkom an nuam, Pathian an duhzet, khual an tha, sim ding tampi a um lai.\nPathian thu thawn pawlkomnak, May 31 ihsin June 9 zan tiang, ni 10 sung kan nei. Zumtu pawl Pathian thu an duhzia, thlarau rawl an halzia hmuh tikah an sungah a nungmi a um ti a fiang. Pastor le kawhhran milesa pawl thlacamnak Pathian in a sang asi ti a fiang. Khat le khat an duhdawt awkzia, an tlaihsan awkzia hmuh tikah Zisu in “Pakhat le pakhat nan duhdawt awknak in ka dungthluntu nan si ti mi in an lo thei ding” (Johne 13:35) atimi a takin a kim asi tiah i ruatter. Delhi lam ihsin thuanthu tawm aw, hlawm aw, tuar tlang, har tlang, hni tlang, nuam tlang, an si ih khawkhat, unau sulkhat kual vek an si. Mikhual an duhdawt thiamzia le mithmai pan ten duhdawtnak an langterzia hmuh tikah Pathian Thlarau in a umpizia alang. Nu pawl thlacam taimak zetin Pathian hnenah an hlan awknak pawlin Pathian Thlarau cangvaihnak a langter sinsin. Nauhak tete pawl Cawlhni Bible zirnak an neihmi pawl hmuh tikah lung a tho zet.\nRoyal Terrell Museum, Rocky Mountain, tvp fehin mit tlai zet in khuaram kan zoh. A hmunhnih ten zuknung zuknak ding hmun tha veve an si. Pu Duh Luai kan mang nasa. Ramboo, India movie zuknung zuktu pawlin zuknung an zuk theunak asi an ti. Terrell Museum kiangkap tlangmual, lung khawkrawk pawl cu maksak danglam zet an si. Rocky Mountain, vur tlang pwl par ihsin khuaram cuan tikah laitlang khawte, Zalwte, Airibual, Thungthul ti pawl tla a lang ding vekah ka ruat. Leitlun ah zohmawi, nuam lakah telh tlak an si veve. Thli a thiang, boruak a nuam. Museum sungah Dinosaur ruhro pawl cu mak tak an si. Pathian kutneh leitlunah thil a rak cangdah mi pawl thu tampi mi a ruatter.\nCalgary cu kan ci le kuang, laicin sempi te pawl hrang ahcun ramthar, khawthar asi. Kan pupa pawlin an rak theihdah lo mi khua le ram asi. Leitlun miphun tintian umkhawmnak ram asi. Dawrpi sung rawldawr ah leitlun rawl citintian a um, Asean rawl, Arab rawl, Kala rawl, Mirang rawl, cikim in a um. Israel miphun pawl Kanaan ram an lut thu i ruat suak ter. Kanaan ram an lut tikah Egypt ihsin a suakmi Israelpawl lak ihsin mi pahnih lawng an tel; midang cu nelrawn ah a suakmi lawnglawng an si. Calgary ah hmunkhuar in a um hmaisatu, khawsattu Laicin sempi te pawl hi harsatnak citintian lak ihsin thliarhran mi vek an bang. Mitthli thawn, lunglen, harsatnak a phunphun, tong zir cawp, theih lonak, ruahdah lo mi, harsatnak citintian tuar hnu ah Pathian in hmunkhuar hmaisatu, Laicin Sempi te pawl hrangah sulsattu dingah a hrilmi pawl retkhawmmi vek an si. An tuarnak a tam zetnan dung an tawlh lo, an duhdawt aw aw. Hnatuan an taimakzia cu US, le Canada ah a ummi lakah Calgary Chin mi pawl tlukin a taima an um pei maw, ti tlak asi. Pearl mankhung zet cu rannung cikhat ih mitthli ihsin a cangmi asi an ti vekin Calgary ah a sunglawi zetmi Pathian tumtah vekin Chinmi pawlin thuanthu nei ve dingah Laicin sempi te pawlih harsatnak tuarnak mitthli in a rahsuahmi cu Pathian lunghmuizawng parmawi asi ding ti a fiang zet. Kawlram, Mizoram, New Delhi, ihsin Calgary, Canda ah hmun a khuar tu, Laicin Sempi te pawl parah Pathian umpinak langhngan zetin lang sinsin hram seh tiah thlaza ka cam.\nNi 10 sung Pathian thu thawn kawm awknak ah Khristian nun pitling, leadership, thupawl ruat tlangin tikcu hman asi. Danglam zetin Pathian Thlarau in zumtu pawl lung a khawng zetin a lang. Zumtu pitling nun, bulpak Pathian thawn pehzawm pawlkomnak, Bible ah nunhram hngat awkdan, insang le pawnlamah zohthimtlak Khrih palai tha nun, kawhhran sungah Pathian Thlarau ukmi hruaimi nun, khat le khat karlakah rualrem remdaihnak, duhdawtnak, nitin nun lungawi diriam hnangam daihnak nun, mibur pawlkom sungah Thlarau zalen zetin a len theinak mibur mizia le cangvaihdan, tvp, Pathian thutak ah hram a bun aw mi mibur, kawhhran, khua dinsuak dingin Pathian thu thawn pawlkom awknak neih asi. Bible in a zirhmi Khrih ih nunphung thawn Calgary ah Chin mi thuanthu hrambun dingin ruat le rel, thlacam khawm asi. Nihra zan, zan netabik cu lung a leng, mitthli a tla, “Mi zonzai pawlin Zisu cu an zoh i, ziangtik khalah an ning a zak lo” timi hla kan sak ih cemter ding khal sian a um lo. Bawipai Thlarau umpi nak a takin kan tep cio.\nZisu a rat sal hlan lo, Laicin sempi te pawl cu Calgary ah, hmundangah a thlengmi laicin sempi te pawl bangin, tesinfa nei in an um lanta ding. Chinram ah duhdawtmi le duhdawtu zapi te kim zetin zatial kutkaih ti a um nawn lo ding. Chinram ziangtluk in thangso khal sehla lei killi ah a tekdarh aw zo mi Laicin sempi pawl zapite hruaikir saltu thuanthu a hersal nawn lo ding ti theih tikah Calgary tlang ka liamsan cu ka lungsung mitthli a luang. Zisu kehram ah kan tawng aw ringring ding tiah cibai buuk aw tawn in lotheihlo in kan then awta. Indianapolis ah tlung loin Houston, Texas ah Southern Baptist Convention, Annual Conference ah ka feh cih. Milai 5000 lenglo lakah, Chin mi midang zohman ka hmu lo, banphar in Pathian ka thangthat tikah Laicin Sempi te pawl thawn Pathian thangthat tlang lai ka ngai zet. Lei killi ah a tekdarh mi kan miphun pawl, an thlennak kipah Bawipa hrang rinsantlak zumtu tha si cio hram hai seh tiah thlaza ka cam. Leitlun killi ah a tekdarh zomi, laicin sempi te pawl, ziangtik hmanah zapite kim in Chinram sumtual rawn dir in kut zatial kaih ti a um nawn lo ding nan Zisu kehram ah tawng aw cio uhsi.\n8888 tlawngta pawl hramlak kan um lai ah hla ka rak phuah mi “Lungduh lenrual zapi te thawn kutzatial kai in Chinramah zaduh lennak caan Cungkhua ZIngnu in khua ruat seh” timi hla cu a cangsuak thei nawn lo ti a fiang. AD 70 ah Israel pawl cu an ram le an biak inn pi siatsuahsak an si ih Rome ramah salah kaih an si tikah an miphun an tekdarh theh ih 1948 tiang ram nei loin an um lanta. Asinan Pathian zangfahnak in kannih Chin mi pawl cu “Chin ram” ti ding tla kan nei lai, miphun dang uknak hnuai ah um hrih hman sehla. Chinmi, Laicin sempi te pawl, kan thlennak hmun kipah Cung Pathian tihzah in rinsantlak Bawipai saltha si cio dingin, bulpak catbang lo Pathian thawn pawlkomnak, nitin Bible siarnak, insang nuam le mibur pawlkom tinah duhdawtnak, remdaihnak, khat le khat phurrit sawng aw tawn in tundin awknak, umnak rampi kumpi parah rin um le dingfelnak in a nungmi miphun, mibur, bulpak si cio dingin zuam cio uhsi. Bawipa thatnak cu Chin ram le Chin miphun lak lawng si loin leitlun miphun citintian, ram tinkipah langter in leitlun ramtinah Pathian thlawsuah co tu, nunpi tu le thiltha lei killi ah a karhzai tertu, Pathian in a duhdawtmi leitlun miphun tintian hrangah Bawipai hmin in lungawinak le thatnak tipungtu ah kan miphun hnenah Bawipa Pathian Thlarau phuang aw sinsin hram seh.\nDuhdawtnak le lungawinak mitthli thawn.\n@ 2013 Southern Baptist Convention


Panar Milai Dehtu Tlavang - Chinland Today Media\nPanar Milai Dehtu Tlavang\nJuly 12, 2015 12:39 pm·0 comments\n1907 kum ih Champawat milai dehtu pawpi ka rak pel lai ah, Almora pengpi nisuahlam ramri ih khawte mipi pawl ttihphannak thawi’ a khattertu milai sa ei tlavang pakhat thuhla ka rak thei. Senpi Tlangsuakbu (House of Commons) tiang ah a thuhla suhawknak a um mi himi tlavang hi hmin tampi in an ko ih, minung zali dehtu tiah theih a si. Kei cun Panar milai dehtu ti ih ka rak theih ruangah ka rel ding mi thuanthu khal ahhin cumi hmin cu ka run hmang vivo ding.\n1905 kum hlan kha cu Cozah hminsinbu lam ah milai dehtu pawl ih thuhla hi nganlut a si dah lo. Curuangah Champawat pawpi le Panar Tlavang hlan ah hi cun Kumaon tlangtluan ah milai dehtu hi theih si hrih dah lo ding in a lang. Asinan himi ramsa pahnih – a pahnih kom in minung za riat le sawmthum paruk dehtu – an hung um tikah Cozah cun harsatnak a tong. Ziangahtile hivek ramsa cinfelnak ding bungrua a nei lo ih, ramtawi pacang pawl ih huamnak lawng rinsan ding a nei. Vanduai thlak zet in himi can ih Kumaon ahhin hivek ramtawihdan thar a huamtu hi an rak maltuk. A dik maw dik lo cu rel theih a si hran lo nan, hivek ramtawih hi cu, a lehhnu kum malte ah Wilson in amahte’n Everest tlang zim kai thlen a tum mi vek ih thil ttihnung ah ruat a si. Keimah lala khal Wilson in Everest tlang thuhla a theih lo tluk thotho in, milai dehtu thuhla hi ka thei fumfe lo. Wilson in a tumtah mi a hlawhsam ih, kei in ka hlawhtlinnak san khal hi vantthat ruang liolio a si.\nChampawat pawpi ka thah hnu Naini Tal ih kan inn ka ra tlun tikah cozah in Panar Tlavang kap ttuanvo la ding ah in dil. Himi lai cu pumcawm hnattuan ah ka buai nasa tuk ih cumi ttuanvo hrangih can ka pek thei tik ahcun zarh tampi a rak liam man zo. Cutin, tlavang a hrannak hmun Almora pengpi deng le kawr pan ding ih ka tiarawk rual ciah ah Naini Tal ih Ttuanvo Neitu Mangkibawi (Deputy Commissioner) Rerthoud hnen ihsin Muktesar milai dehtu pawpi in ttihphannak thawi’ siangpahrang a ttuannak hmun ah mipi pawl va bawm ding ih i dilnak ka ngah. A thuhla ka lo sim cia zo bang in, cumi pawpi ka va pel ngah hnu ah, Panar Tlavang pel ding in ka feh (Himi thuanthu umnak “The Temple Tiger and More Man-Eaters of Kumaon ah Muktesar Milai Dehtu thuhla hi a um – ca lettu).\nTlavang a hrannak hmunram kau zet hi ka feh dahlonak a si ruangah Almora ih Ttuanvo Neitu Mangkibawi Stiffe hnenah himi tlavang thuhla ka theih thei ding hmuahhmuah va sut ding in Almora lam in ka feh. Stiffe cun lainat zet in suncaw ei i sawm ih hmunram zuk pawl khal i pe. Ka feh zawng ih i mangtthat phah ah thil ttihnung um thei mi hmuahhmuah ruat in, cumi pawl cu ro cah ciamciam ta ih hmaton ding in ka hril ngaingaimaw, tiah thu i sut thutthi ta.\nKa hmunram zuk pawl cun tlavang a hrannak hmun feh theinak ding lamzin pahnih an um thu an tarlang. Pakhat cu Pithoragarh lamzin ih Panwanaula ihsin a si ih, a dang pakhat cu Dabidhura lamzin ih Lamgara ihsin a si. Lamzin neta deuh ka hril. Suncaw ei khawh ah, ro cah cia ding thuhla cu um hman sehla, thinlung hahdam in ka pok. Siahhlawh pakhat le ka thilri phurtu pacang pali in in thlun. Ka milai pawl thawn Khairna ihsin hmun so zet peng hleili kan feh zo. Asinan kan no lai le cahvah lai a si ruangah ni khat a liam hlan ah hlapi tiang feh bet kan tum.\nThla thul zan thlapi a suah rual ah amah lawng a um mi inn pakhat ah kan va thleng. Phar parih ca ngan rin aw hrenhren pawl le a kiangkap ih cahnah tlek pawl ruangah tlawnginn ih hman dah mi a si kan zum. Riahbuk puanthlam ka keng lo ih cui’ inn cu tawh a hrenawk fawn ruangah ka milai pawl thawn tual ih riah ka tum. Milai dehtu sam a cainak hmun ihsin peng tampi kan hlat lai ruangah a him tawk zet ko. A kil li in pii kul cio hrawng a kau mi tual cu senpi lamzin thawn a dai aw ih a kaptluan pathum cu pii hnih sang phardawl in an kulh. A kaptluan palinak cu tlawnginn in a kham.\nTlawnginn dung ih hramlak ah zinan tampi a um ih, ka siahhlawh in rawl a suan theinak ding ah ka milai pawl cun tual kil pakhat ah meisa an muah. Kei cu tawh hren mi sangka hngohsan in ka to ih kuak ka fawp phah. Ka siahhlawh cun lamzin thawi’ naibik pharhdawl niamte parah tuu ke pakhat a ret ta ih meisa lam ah a ra kir sal. Culai ah tuu ke umnak phardawl dung ihsin tlavang pakhat ih lu a hung lang lai ka hmu. Thil umtu dan cu zoh nuam ka ti zawng a si ih, tlavang cu keimai lam a hoi fawn ruangah cang lo in ka um. Tuu ke umnak ihsin ka siahhlawh pii malte a feh thlen rual ah tlavang cun sa cu a lak ih lamzin paltlang in hramlak ah a liamhlohpi. Sa cu cahnah tumpi parih ret mi a si ih, cahnah thawn an erh awk ruangah tlavang in a thiar vete’n cahnah an awn. Cumi cahnah awn a theih tikah ka siahhlawh cu dunglam a hoi ih sa thiartu cu uico ih a ruat ruangah auh phah in a dawi. Asinan tlavang sawn a si ti a theih ngah vete’n ka umnak lam ah a hlan hnakih cak sawn in a ra tlan sal. Nisuahlam ram ih um vun rang minung pawl hi malte an aa deuh ti ih ruat kan hlawh. Cumi khal thuhla dangdang pawl hnak in, sundir ni ling hnuai ih veivah kan hman ruang ah a si bik. Ka siahhlawh mi ttha in cui’ thilthleng zoh in ka hni rero ti a i hmuh tikah, kei hi ka cipi pawl hnak in ka aa luar deuh ih i ruat ka phang lamlam. Thin nuam lo zet awkam thawn, “Tlavang ih a thiar mi kha na zanriah ding a si. Na hrangah thil dang zianghman ka nei lo,” i ti. Asinan zanriah cu awmang zet in a tuah thei thotho ih, tlavang rilrawng in a sa a thawt laifang a si mi tuu ke a ei thawt tluk thotho in, kei khal in ka zanriah cu ka ei thaw ve ding ka ti ngam.\nA thaizing cu zingte’n kan pok ih, Lamgara ah rawl ei in kan cawlh lawk hnu in, siimlam ah milai dehtu sam a cainak ramri ih um Dol Dak Bangla (Bungalow) kan va thleng. A thaizing ah ka milai pawl cu bangla ah tanta in milai dehtu ih thuthang va verther ding in ka pok. Khaw khat hnu khaw khat ah ka feh ih, ke-feh-zin pehzom aw vivo pawl ah tlavang keneh ka hawl phah vivo. Siimlam ah loram ah amah lawng a um mi inn pakhat umnak ka va thleng. Cui inn cu lungto ih sak mi a si ih, a tlunkhuh khal lungpheng a si. Hramhri kung umnak hramlak in a kulh mi loram ekah malte sungah a um. Cumi loram inn fehnak ke-feh-zin ah tlavang pa tum zet ih keneh pawl ka hmu.\nCui inn ka va thlen tikah zaute fatakte ihsin pacang pakhat a rung lang ih, thing ih tuah mi kailawn ihsin rung ttum in, tual ah i ra tong. Cu pa cu pacang no te, kum kulhluan hnih hrawng a si ih, a riah a se zet. Mizan ah amah le a nupi cu pindan pakhat lawng a um mi an inn zial ah sangka ong in an it. Ziangahtile April thla a si ih khua a hlum tuk. Zan ah tlavang cu an zaute fatakte ah hung kai in a nupi ih or a keu hnu ah pindan ihsin a lu dirhsuah hmaisat a tum. Thawpit ih kiauraak phah in nunau cun a pasal cu a kut thawn a hai ttuattto. Cutikah a pasal cun thil um dan a theithiam cih ih a nupi ih kut khatlam kai in, amai kut khatlam thawn sangka tlang cu ttansan ah a pawk ih, tlavang kut ihsi a a nupi a dirhsuah hnu ah sangka a khar. A tanglai mi zan can hmuahhmuah cu, tlavang in sangka run bauhsiat a tum rero ruangah, an nupa in pindan kel pakhat ah tthia thlohthlo in an um. Thli lut-suak um lo pindan hlum hiamhiam ih an um ruangah a nupi ih hriamhma pawl cu septic ah an cang thok ih, zinglam a thlen cun a na tuarnak le ttihphannak ruangah a lung a fim nawn lo.\nSunvu in pacang cu a nupi hnenah a um. Tlavang ra kir sal in a nupi a thiar a phang ih, an venghnen naibik le an inn karlak ih hramhri kung sah zet um hramlak va feh ding khal a ttih phah fawn. Ni a liam zik lala ih, mi van duai cun zan ttihphan um dang pakhat a hmaton zik cuahco zawng ah a inn lam ih ka va feh lai i rak hmu. A thuhla pawl ka theih tikah ka ke hram ah ra sep aw ih a ra ttah kha ka mang a bang nawn lo.\nKa hrangah boruak harsa a thleng. Cumi lai ahcun milai dehtu a hrannak hmunram ih minung pawl hrangah tuamhlawmnak-hmaisa (first-aid) lam thilri pawl Cozah hnenah ka rak dil hrih lo. Curuangah Almora hnak ih nai sawn ah ziang siivailam thilri simaw, bomawk theinak dang simaw, an um lo. Almora cu peng kulhluan nga a hla fawn. Nunau hrangih bomnak dil ding cun keimahte ka va feh a ttul ih, cumi cu pacang kha mi aa laktlak lo dinhmun ih thlenternak tluk a si thei. Ziangahtile pacang pakhat in a tuar thei zat ttihphannak hmuahhmuah cu zan khat sung a rak tuar zo. Tlavang cu ra kir sal in sangka bauh a tum lala hmel fawn ruangah, zan khat dang cuvek qttihphannak a tuar bet ahcun mi aa inn ih ret mi ah a cang ding ti a fiang.\nPacang ih nupi cu kum hleiriat hrawng a si. Tlavang in a haa thawi’ a or a rektarh lai ahkhan zapathal in a rak it. A pasal in a kut ih a dirh tikah tlavang cun dir neh ve thei ding in a kuttin thawn a awm a ttham. An dirhawk netnak ah tlavang ih tin pawl cu a taksa sungah thuk zet in an lut ih, an rin aw hrenhren. Thothe a khat ih zam surso mi, sangka pakhat lawng nei, tukverh um lo pindan fatakte hlum hiamhiam sungah nunau ih hngawng le awm ih hriamhma hmuahhmuah cu septic ah an cang thluh zo. Curuangah siivailam bomnak ngah khal ah, ngah lo khal ah, a nunsuah theinak ding cu a mal tuk lawmam. Cumi thil umdan ka hmuh ruangah, bomnak dil ding ih feh lo in, a zan cu pacang ih kiang ah um sawn ding ah thutluknak ka tuah. Himi thuanthu a siartu lakih minung pakhat te hman, tlavang asilole pawpi in a or ih a keu mi, mi vanduai asilole rannung vanduai ih tuarnak pawl, a zia-umternak ding asilole a tuarnak cemternak ding ah – cerek pakhat bak lo cu – thil dang zianghman nei lo in, naa a tuarnak pawl hmu le theitu ih nan canlonak ding ah ruahsannak nasa zet ka nei.\nInn can thotho ih sau zaute cu a khatlam deng veve ihsi do mi a si ih, pii hleinga hrawng sau in pii li hrawng a kau. Far kung no pakhat ih tuah mi karbak thawn kaihsoh a theih. Cumi karbak ralkah ah cui’ inn ih sangka neihsun a um ih, zaute hnuai ahcun tih-thing retnak puk te pakhat a um. Puk te cu pii li kau in, pii li a sang.\nPacang cun amah le a nupi umnak pindan sungih um ve ding in zangfah i dil. Asinan cumi cu ka tuah thei lo. Ziangahtile, mi ten sia cu ka si lo nan, pindan sungih rim sia cu a luartuk ih ka tuar theinak in a daih lo. Curuangah kan karlak ah zaute hnuai puk te khatlam deng ih tih-thing pawl kan retkhawm. Puk te ih tih-thing um nawnlonak ahcun phar hngohsan in ka to thei ding. Tu ahcun khua a thim zik thlang. Curuangah a kiangnai tivate ah tidai va in in, ka zutawk hnu ah puk te ahcun ka to. Pacang cu a nupi hnenah hung feh ding in, le an sangka cu ong ringring ding in ka sim. Karbak ih a kai lai ahcun pacang cun, “Tlavang in a lo deh tengteng ding, bawipa, cutikah ziang ka tuah ding?” i ti phah. Kei cun, “Sangka kha khar awla, thaizing tiang rak hngak aw,” ka ti.\nThla thul hnu zan hnih a si zo ruangah khawthim can tawite a um ding. Cumi khawthim can cu ka thin i phangtertu a si. Pacang in a rel bang in tlavang cun khawvan tiang sangka a kheuh rero taktak ahcun hlapi a feh hrih lo ding ih, tu hman ahhin hrampi rul lak ihsin i bihthup rero men thei. Zan khawthim lak ahcun thil hmuh thei tum ih mit ttang ttentten phah le nisuahlam tlang zim ihsi thlapi hung suah lohli ding thlacam phah in nazi pakhat le hrek sung ka um hnu ah cinghnia pakhat in theihternak au-aw a run suah. Cinghnia cun a cuap tha hmuahhmuah suah thluh in a ai ruangah hlapi tiang in a theihtheih. A ai-awn cu ‘fe-a-on, fe-a-on’ tivek deuh a si ih, a mithmuh ih thil ttihnung a um sung hmuahhmuah cu a ai non rero. Tlavang hin sa an pel tikah siseh, an deh mi sa an pan tikah siseh, nuamnaite’n an feh ttheu. Curuangah, cui’ tlavang cu milai dehtu ah vun ruat in, kan karlak peng hrek a feh sung cu minute tampi a rei ding ih, a ra thlen ah thlapi a suak taktak lo a si hman ah kap theinak ding tawk in a tleu zo ding. Curuangah ka thin a hahdam ih zalen deuh in ka thaw ka thaw thei thlang.\nMinute tampi a liam. Cinghnia khal a ai nawn lo. Thlapi cu tlangmual tlun ihsin a hung suak ih, ka hmaizawn leilung cu a run tlet eng pempem. Thil cangvai zianghman hmuh ding a um lo. Awn theih ding umsun khal ka tlun ih nunau vanduai in natnak nasa zet tuar in thaw thawt ding a hawl rero awn lawng a si. Minute pawl cun nazi hrangah lamzin an kian. Thlapi khal van ah a kaisoh hnu in nitlaklam ah a suk thok thlang. Cutikah ka hmaizawn ih leilung cu inn ih phenthlam in a run hliah. Can ttihnung a thleng lala. Ziangahtile tlavang in i hmuh ahcun, tlavang pakhat ih thinsau theinak suah in, a cangvaihnak pawl phenthlam ih an hliahphen thei ding can a hngak tengteng ding. Asinan zianghman a thleng lo ih, cumi hlan nazi hleihnih ih thlapi a rak suahnak zawn ihsin ni tleuzung pawl van ih an kapsuahawk tikah, sa bawh ih ka to zan hmuahhmuah lakih zan saubik cu a hung cem.\nPacang cu zan hmaisa ih zanvartei’ a men ruangah thaw zet in a itthat hluahhlo. Puk te suahsan in ka ruh kham pawl ka sawizoi lai ah karbak ihsin a rung ttum – leilung hak parah cang lo ih nazi tampi sung to dahtu lawng in ruh a kham thei zia hi an thei. Ram theihmu malte ti lo cu nazi kulhluan li sungah zianghman ka ei lo ih, ka um hrih khal tthathnemnak a um nawn lo ruangah, pacang cu mangttha ta in, peng riat hla ih um mi Dol Dak Bangla ah ka milai pawl va pehzom sal ding in, le nunau hrangih bomnak va cah ding in ka pok. Peng malte lawng ka feh ah ka milai pawl ka tong. Reipi ka hloh ruangah ka thilri pawl an fun ih, Dak Bangla ih ka riah man an pek hnu in, i hawl ding ah an ra pok. Amah thawi’ kan biakawk rero lai ah, Temple pawpi thuhla ih ka rak rellang dah mi, Lamzin Kiltu a ra. A Bhootia rang cakvak te parah hnget zet in a to ih, Almora lam pan ding a si ruangah, Stiffe hnenih ka cakuat cu lungawite’n ttuanvo i laksak. Stiffe cun ka ca a ngah vete’n nunau hrangah siivailam bomnak a kuat cih. Asinan bomnak a thlen tikah cun a tuarnak pawl cu an rak cem zo.\nHimi Lamzin Kiltu hi Dabidhura ah milai pakhat deh a tuar thu i simtu kha a si ih, Dabidhura ka va thlen tikah ka ton dah mi lakih ramtawih tontehnak mangbang thlakbik le ngaihven umbik ka va tong (Temple Pawpi thuhla hi himi Panar Tlavang thuhla umnak ‘The Temple Tiger and More Man-Eaters of Kumaon’ cabu bung hmaisabik ah a um. Puithiam in na kap thei lo ding, kiltu a nei tiah a sim vek in, a kap tum rero nan a hlawhsam – ca lettu). Cumi tontehnak ka ngah hnu ah Dabidhura biakttheng ih puithiam putar cu ka kap that thei lo mi pawpi vek in milai dehtu hin a biakttheng ih humhimnak a ngah ve maw tiah ka sut. Cutikah puithiam cun, “Lamlam, Bawipa. Himi Shaitan (Khawsia) hin ka biakttheng ih pathian ra betu minung tampi a deh zo. Himi kap ding in ka ra kirsal ding na ti vekih na ra kir taktak ahcun, zinglam le siimlam ah na hlawhtlin theinak ding hrangah thla ka lo camsak ding,” tiah i sawn.\nKan nun hi ziangtluk in lungawinak thawn khat hmansehla, aipuang hleice ih kan thlirsal ttheu mi canbi cu an um ttheu thotho. Ka hrangah cuvek canbi cu 1910 kum a si. Ziangahtile himi kum ah Muktesar milai sa-ei pawpi le Panar milai sa-ei tlavang ka kap ih, himi thilthleng ropi pahnih karlak ah, keimah le ka milai pawl in Mokameh Ghat (Mokameh Karbak) ah, cet thilri zianghman tel lo, kan kut thawn rori in ni khat sungah thilri ton thawng nga le za nga rori kan thiarsuak thei. Himi hi can-hmuahhmuah tahfung (all-time record) a si.\nPanar tlavang kap tum ih ka pawhsuah ttum khatnak cu 1910 kum April thla ah a si. Cumi kum thotho September thla hlan cu a vei hnihnak zuam sal ding in can ka pe thei lawk lo. April thla le September thla karlak ahhin minung paziat deh an tuar ti ka thei lo. Ziangahtile ka theih cin ahcun,Cozah in ziang cazual (bulletin) hman a suah lo ih, Senpi Tlangsuakbu (House of Commons) ih himi tlavang thuhla thusuhawknak a um mi ti si lo ahcun, Indian thuthangca pawl ah himi tlavang thuhla tarlang mi dang a um lo. Panar tlavang hi minung zali dehtu tiah theih a si ih, Rudraprayag tlavang cun za le kulhluan nga a deh. Himi thuhla ah Rudraprayag tlavang thuhla cu India ram pumpi ih thuthangca thulu pawl ah hmun a luah ih, Panar tlavang thuhla cun mipi ih theih a hlawhtuk lonak san cu sam a cainak hmun hi mi senpi khualtlawn veivahnak hmun ihsin a hlat deuh ruangah a si hmang ding. Rudraprayag tlavang cu kum tin in pathian be ding ih khualtlawngtu thawng sawmruk an veivahnak hmun ah sam a cai. Cui’ khualtlawngtu lak ahcun mi hnuaihnung bik ihsin mi phun-u bik tiang an tel ih, cu pawl cun milai dehtu ih rawlkheng paltlang ih an feh thluh a ttul. Himi pathian be ding ih khualtlawngtu pawl, le Cozah in ni tin cazual a suah mi pawl ruangah, Panar tlavang hnak in a siatsuah mi a mal nasa cing in, Rudraprayag tlavang hi a hmin a lartuknak san a si (Rudraprayag tlavang thuhla hi Jim Corbett in cabu dang pakhat a ngan – ca lettu).\nPanar tlavang kap ding ih vei hnihnak zuam sal ding ah, siahhlawh pakhat le ka riahbuk thilri le lamcaw phurtu minung pali thawn September 10 ah Naini Tal ihsin kan pok. Zinglam nazi pali ih inn ihsi kan pawhsuah lai ah khua a dur khiamkhiam ih, peng malte kan feh tikah ruahpi vannawn a rung sur thlurthlo. Sunvu in a sur ih peng kulhluan riat a hla mi Almora kan va thlen tikah kan ruh tiang in a ciar thluh. Cumi zan cu Stiffe hnenih va leng ding ka si nan hnipuan ro pakhat hman ka neih lo puhmawh in Dak Bangla ah ka um sawn men. Bangla ahcun khualtlawng ih riaktu dang zohman an rak um lo ih, ttuanvo neitu in ka hrangah meisa alh hluahhlo tappi pahnih um mi pindan pahnih in pe. Curuangah zinglam ahcun khualtlawng peh thei ding in ka thilri cu an rak ro thawkhat ve.\nAlmora ihsin April thla ih ka rak zawh mi lamzin thotho zawh sal ka tum. Hriamhma tuar ih nunau a thihnak inn ihsin tlavang cu pel thok ka tum. Thawhhlam ka ei lai ah Panwa timi tlakrawh inn sak hnattuantu pakhat cu kan hnenah a ra. Anih hi Naini Tal ah kan hnattuan a ttulttul in ttuansaktu a si. Panwa ih khua cu Panar horkuam ah a um ih ka milai pawl hnen ihsin milai dehtu pel ka tum thu a rak theih tikah kan hnenih feh ve ding ah in dil. Ziangahtile inn ih tlun a duh nan amahte’n a feh ngam lo. Panwa cun cutawk hmunram cu a theih ruangah ruahnak in pek vek in, tlavang in ka zanriah in eisaknak tlawnginn lam ihsi Dabidhura lam ih feh ka tum mi cu ka tthulh sal ih, Pithoragarh lamzin zawh ding in ka ruatcat. Panwa Naula Bangla ih zan kan riah hnu in, zingte’n kan pok ih peng malte kan feh tikah Pithoragarh lamzin ihsin vorhlam ih a um mi zinrua ah kan pial. Tu ahcun milai dehtu ih hmunram ah kan um thlang. Hitawk hmun ahcun lamzin pi a um lo. Khawte pakhat le pakhat pehzomawknak ke-feh-zin tete hmang in an pehtlaih aw ttheu.\nThil umdan a sawtpawt thei hrot lo. Ziangahtile kil li peng za tampi a kau mi ah khawte pawl an darh zelzel ih milai dehtu cu khuitawk fang ah a um ti kan theih lo ruangah khawte pakhat hnu pakhat ah va feh vivo in va hliakhlai a ttul. Salan le Rangot khawte-hlawm (pattis) paltlang ih kan feh vivo hnu, a ni linak siimlam ah Chakati khua ah kan thleng. Cutawk khaw lal cun Panar tiva khatlam ral ih Sanouli timi khua ah kan dung ni malte ahkhan tlavang in minung a deh thu in sim. Tu pekte ih ruahpi vannawn a sur ruangah Panar tiva cu a lian zet. Curuangah khaw lal cun, thaizing ah lilawn a um lo mi Panar tiva tan olsamnak kawhhmuhtu ding minung pakhat ka lo thlahter ding ti ih in tiamkam phah in, cumi zan cu an khua ih riak ding in thuron in pe.\nKhaw lal le kei cu inn dot-hnih saupi khatlam deng ah kan be aw rero. Thuron i pek vek cun cumi zan cu an khua ih riak ding in ka lung a kim. Khaw lal cun inn tlunta dot ah keimah le ka milai pawl hrangah pindan pahnih a ruahman ding thu in sim. Kan biakawk lai ahcun hnuaita dot ih khatlam dengbik pindan cu luahtu nei lo a si ti ka hmuh ruangah cutawk ah ka riak ding ih, ka milai pawl hrangah tlunta dot pindan pakhat lawng a ruahman a ttul phah ding tiah ka sim. Ka riah tumnak pindan cun sangka a nei lo. Asinan tlavang ih deh mi netabik cu tiva ih khatlam ral ah a si ih, milai dehtu cun tiva ti lian cu tankai a tum lo ding ti ka thei.\nCumi pindan ahcun bungrua zianghman a um lo. Ka milai pawl cun, cumi pindan rak luahtu netabiktu cu mi borhbah luarkai a si ding ti ih phunzai rero phah in hnawmhne le hnipuan sia um mi hmuahhmuah cu an phiat fai. Cu thluh in leilung ih phah mi, tidai zun thei lo ihphah (groundsheet) cu zial ih hman mi tlakkhang parah an phah. Ka ihkhun ah to in, tual ih muah mi meisa thawn ka siahhlawh ih in suansak mi zanriah ka ei hnu in ka it. Nazi hleihnih sung ah hmun hlapi ka feh ciamco ruangah rei lo te ah ka itthat cih. Ni a suak ciah ih, pindan sung a run tlet eng rual ah pindan sungah cun thawmvang dimte ka thei ih ka mit ka hun men tikah ka ihkhun kiang ah pacang pakhat a rak to ti ka hmu. Cu pa cu kum sawmnga hrawng a si ih, phar nat dinhmun netkhawt neitu a si. Ka hung tthangharh ti a hmuh tikah, cui’ nung cing ih thi mi vanduai cun a pindan ah zan nuam zet ka hman a beisei thu i sim. A khatlam khua ih a rualpi pawl hnenah ni hnih sung a va tlawn thu, a ra kir tikah a pindan ih ka rak ihthah lai a hmu ih ka tthangharh hngak in ka ihkhun kiang ih a rak to thu i sim.\nNisuahlam ram ih nat ttihnung bik le suankaiawk olsam bik a si mi phar nat hi Kumaon pumpi’n nasa zet in a darh. A hleice in Almora pengpi sung ahhin a luar hleice. A luartuk lawmam ruangah minung pawl in phar nat cu Pathian vehvainak ci khat ah an ngai ih, phar nat neitu pawl khal a hranpate’n an ret cuang lo hlei ah, suankai aw lo ding ih damkhanawknak khal zianghman an tuah lo. Curuangah kum tampi sung phar nat neitu in a rak luah mi pindan kha ka riahnak ding ih ka hril tikah khaw lal cun ralrinnak pek ttul ah a rak ngai lo si bik in a lang. Cumi zing cu ka hnipuan ka hruh can a rei lo nasa ih, in hruaitu ding a man vete’n khua cu kan suahsan.\nKumaon ramtthen sungih ka veivahnak ahhin phar nat ngah ding phan-umnak hmun tampi khal ka thleng dah ko. Asinan cui’ zangfakza mi vanduai pindan ih ka riah ttum tluk in mi thiangfai lo ih ka ruahawk can hi a um dah lo. Tiva kan ton hmaisabik ah ka siahhlawh in thawhhlam i timtuahsak ding in, le ka milai pawl in an rawl an timtuah theinak ding ah, cawl ding in ka sim hai. Cu thluh ah ka ihphah kholh ding in, le ka sinpuan pawl ni ih pho ding ih ka cah ta hai ih, carbolic (kabawlik) sahpian tan khat la in lung pheng tumpipi ih an kulh mi tili fatakte umnak tiva lam ah ka vung suk. Cumi pindan ih ka hruh mi hnipuan hmuahhmuah ka hlit hnu ah tili ahcun ka sop ciamco ih, lung pheng pawl parah ka pharh. Cu thluh in a tanglai mi sahpian thawn ka rawt aw. Himi ttum tluk in sahpian ka rawt aw cipciar dah kel lo. Nazi pahnih hnu ah, nuai nat tuk an tuar ruangih a kir siaisiai deuh mi hnipuan pawl hruh in ka milai pawl hnenah ka kirsal. Tu ahcun thiangfai in ka thei aw sal thlang ih, thawhhlam khal ramtawipa in thaw zet ih a ei vek in ka ei thei sal.\nIn hruaitu cu pii li le zungpibok ruk hrawng ih sang a si. A lu a pawr zet ih a sam khal an sau. A taksa cu barrel tumpi vek a si ih, a ke an tawi. A ttong a mal fawn. Hmun hrap kaisoh ding kan nei lai maw ti ka sut tikah a kut a pharh ih, “Hitluk ih rawn a si ko,” tiah i sawn. Cutin a rel nan tlang hrap zet ihsin a hnuai ih horkuam ah in hruai suk ta thotho. Horkuam kan thlen tikah horkuam cu zawh in tiva umnak kan va pan ding si hmang ka ti lawk. Asinan, in hruaitu cun zianghman ttong lo, le a lu khal kan lam ih her lo in, hmun kolh ihsin a feh ih a khatlam ih tlangmual so ah in hruai lala. Cui tlangmual cu a hrap zet ih hling an tam zet hlei ah, lei tthenel an um ih feh a harsa ngaingai. Kan tlun ih ni a sat tuk fawn ruangah tlangmual zim cu thlanhri baksen tla in kan hung thleng. Asinan tlangmual kaisohnak ding ih tuah mi ke neitu si awmtak in, hruaitu cu a hna hman a thak hrih lo.\nTlangmual zim cun hmunram kaupi a lang. In hruaitu cun Panar tiva thlen hlan ah tlang sang pahnih kaisoh ding kan nei lai ti ih in sim tikah, tlakrawh inn sak hnattuantu Panwa cun thilri dum rit pipi thawi’ tuah mi a kortlunthuah cu in hruaitui’ hnenah pe phah in, Kumaon ramtthen sungih tlangmual hmuahhmuah in kaisohter thluh man ah a tang lai mi lamzin tluan in cui’ kortlunthuah ritpi cu a phurh a ttul thu a sim. Zianghtile Panwa cun a innsang pawl hrangih tlunlawm thilri fun dang pakhat a phur lai. In hruaitu cun a taksa ah mee hmul ih tuah mi hridai pakhat vet in, kortlunthuah cu a bil ih a zaang ah hnget zet in a qttawn. Kan suk ih kan so. Cu thluh in kan suk ih kan so sal lala. A netnak ahcun horkuam thuk zet ih a luang mi tiva cu kan hmu. Tu tiang cu zinrua hman um lo mi hramlak hlir ah kan feh. Asinan tu ahcun tiva lam ih a suk mi ke-feh-zin bi zet pakhat kan tong.\nTiva kan vung nai sinsin rual in a lang dan cu ka duh lo sinsin. Tiva ih a vung suk mi le a khatlam ral ih a kaiso mi ke-feh-zin zoh in cutawk zawn cu tiva puan zawn a si ti a lang. Asinan tiva cu a lian zet ih cumi tankai cu thil atthlak zet si ding a bang. Asinan in hruaitu cun himdamtei’ tankai theih tuk mi a si tiah in sim. Curuangah ka kedam le mawza pawl ka phelh ih Panwa thawn kai aw phah in tiva ah ka vung ttum. Tiva cu ttangphel sawmli hrawng a kau ih, a tlunlam tidai suar dan zoh in a hnuailam a khokrok ti a theihtheih. Ka zum vek taktak a rak si fawn. Tidai in ka ke a phet thlu dengmang ttheu ih, vei hnihkhat cu ka ke a tartahak phahphah. Asinan khatlam ral ah kan va talsuak ttuatto thei.\nIn hruaitu cun kan dung ihsin in rak thlun. Dunglam ka hei zoh sal tikah cui’ mi pacang fatakte cun a harsat zet ti ka hmu. Kan hrangih cawn tiang a si mi tiva cu a hrangah tai tiang a si. Tiva khohnak bik a ra thlen tikah ti luang cu dunglam tun ih ttang ttha lo in cang-ai feh in a feh. Aa zet in ti luang cu a hmailam ih a ret ruangah tidai in zapathal in a sawh thlu ih tiva luang cak zet lakah a pil. Kedam ka hruh lo ruangah lungto zumhriam lak ahcun kei cu lak ka tlak lo. Asinan lungto zumhriam poisa lo tu Panwa cun a thilri a thlak tupti hnu ah, tthuktthun lawknak fatakte hman um lo in a thlanglam ttangphel sawmnga ih tiva kap ah a vung tlan. Cutawk ahcun lung pheng tumpi a um ih, lung pheng tumpi sir ahcun tiva cu rapthlak khop ih cak in a luang. Cui’ lung pheng ciar le nal par ahcun Panwa cu a kai hnu ah a bok ih, tidai in in hruaitu a vun fen thlen tikah a sam in a rak kaih. Malte sung an talbuai lawk hnu ah lungto parah a dirsuak thei. Cu thluh in kan hnenah an ra thleng. In hruaitu cu zinghnam tidai ih tla a bang. Panwa cu, amai’ nun hrangih thil ttihnung zet si cing in, pacang fatakte nun runsuak ding in zah-um le huaisen zet ih a cangvaih ruangah ka fak. Panwa cun mangbang nawn in i zoh hnu ah, “Ai, a nunnak kha ka runsuah duh mi a si lo, a zaang ih um mi ka kortlunthuah thar kha ka ui si lawm,” a ti. Ziangtizawng khal va si in, a tumtahnak cu ziang a va si khalle, riahsiatnak thleng ding cu a kham a si hrimhrim ko. Cutin, ka milai pawl in pakhat le pakhat kai aw in himdamtei’ tiva an rak tankai thei hnu ah cumi ni hrangih kan thil ti cu duhtawk thlang in, tiva kap ih riak ding in ka sim hai. Panwa ih khua cu tiva thawn peng nga hla ah a um. Curuangah in fehsan. In hruaitu cun tiva cu a tankai sal ngam nawn lo ruangah Panwa cun an khua ah a hruai lawlaw.\nA thaizing ah milai pakhat deh a tuar netabiknak Sanouli khua hawl ding in kan pok sal. Khua a siim tikah horkuam thelhkolh kau zet ah kan thleng. Hmuh bannak ih milai cennak thluathlam zianghman a um lo ruangah cui’ hmun thelhkolh ahcun kan riak. Tu ahcun milai dehtu ih tlanlennak laifang ah kan um. Leilung ciar ah nuam lo zet ih zan kan hman hnu, a thaisun sundir hrawng ah Sanouli cu kan va thleng. Cui’ khaw fatakte ih minung pawl cun in hmuh tikah an lung a awi ngaingai. Lungawi zet in, ka milai pawl umnak ding hrangah pindan pakhat, le ka riahnak ding hrangah dii ih khuh mi kulh nei lo platform pakhat in ruahman sak hai.\nCui khua cu tlangmual pharh aw ih um a si ih, a hnuailam horkuam ih cangdawl loram pawl an lang. Cangdawl loram pawl ih fangcang cu tubaite ah an rak sengh zo. Horkuam khatlam ral ih tlangmual cu nuamte’n a hrap so vivo ih, loram ihsi ttangphel za a hlatnak hmun ah ekah kul hrawng a kau mi hrampi rul sah zet a um. Cumi hrampi rul tlun, tlangmual zimlam naih ah khawte pakhat a um ih, a vorhlam kap, tlangmual liang zawn ah khawte dang pakhat a um. Cangdawl loram ih kehlam ahcun horkuam cu hrampi keuhnak tlang hrap zet in a rak phit. Curuangah hrampi rul sah zet cu hmun thum ihsin loram in an kulh ih, a hmun linak cu hrampi keuhnak hmun thelhkolh in a kulh.\nThaithawh ka ei thok zawng ah khaw sung ih pacang pawl cu ka kiang ah an ra to kual ih thu kan rel tlang. March thla hrek neta le April thla hrek hmaisa karlak ahkhan hitawk hmunram ih minung pali deh an tuar. Dehtuar hmaisabiktu cu tlangmual liang ih um khawte mi a si ih, a pahnihnak le pathumnak cu tlangmual zim kiang ih khawte mi an si. A palinak cu Sanouli khaw mi a si. An pali in zan ih deh mi an si ih, ttangphel za nga hrawng a hlatnak hrampi rul sungah tlavang cun a thiar. Cutawk ah cawl phah in a ei hai ttheu. Khawte pathum ih minung pawl cun meithal an neih lo ruangah mi ruak vung lak khal an ngam lo. Tlavang in mi a deh netabiknak cu kan dunglam ni ruk ah a si ih, thuhla i simtu pawl cun, tlavang cu cumi hrampi rul lak ah a um lai tengteng ding tiah an zum.\nCumi ni zinglam ih kan rak pal phah mi khawte ah me (kel) no pahnih ka rak lei phah. Curuangah khaw sung mi pawl in hrampi rul lakah tlavang a um lai an timi a si ngaingai maw ti theihfiangnak ding ah me fate deuh cu siimlam ah hrampi rul kap ahcun ka vung hreng. A kiangnai ah thingkung remcang an um lo ih, khawdur finkhawmawk rero dan zoh in zan ah ruah a sur hmel ruangah tlavang cu ka bawh lo. Ka umnak ding ih kan ruahman mi platform cu kulhtu zianghman a nei lo. Curuangah a zan ih tlavang a run pang asile deh harsa minung hnakin me nonal te a duhsawn beisei in ka me pakhat cu a kiang ah ka hreng. Zan reipi tiang me pahnih an kawhawk rero awn ka thei. Curuangah tlavang cu a thawmvang theih ban ah a um lo a si ka zum. Asinan hitawk hmun ih a ra kirsallonak ding san a um cuang lo ruangah a tthabik ruahsan in ka itthat.\nZan ah ruahhmaite a sur. Khawdur um lo van fai riahriah ih ni a suah tikah thinghnah le hrampi hnah hmuahhmuah cu ruahthli for ruangah an tleu serso hai ih, hla sak ding neitu vate hmuahhmuah khal in lungawi aipuang in ni thar cu an hmuak. Ka platform kiang ih me cu diriam zet in hrampi bur khat a ei ih, a khattawk in a ai (be) phahphah. Asinan horkuam khatlam ih me cun awn-ai a nei lo. Thawhhlam rak hlumter ding ih ka siahhlawh ka cah hnu ah, horkuam paltlang in me fate sawn ka hrennak ah ka va feh. Ruah a sur hlan hrawng ah tlavang cun me cu a rak deh ih, a hrennak hri phihcat in hmun dang ah a rak thiar ti ka va hmu. Me a thiarnak sulhnu cu ruahpi in a tleuhfai thluh. Asinan a poi lo. Tlavang in a deh mi a thiarnak ding hmun cu pakhat lawng a um. Cumi cu hrampi rul sah zet umnak hmun lawng a si.\nA deh mi a ei lai ih tlavang asilole pawpi va pel hi sa pel dan nuambik ih ka theih mi a si. Asinan thil um dan remcang in, hlawhtlin theinak ding beisei um zet a si can lawng ah a nuam ve thung. Hitawk hmun ahcun thil um dan an remcang lo. Ziangahtile hrampi rul cu a sah luar tuk ih, awn-ai nei lo ih va pan theih a si lo ding. Khaw sung ah kir sal in thawhhlam ka ei hnu ah, an khaw kiangkap hmunram thuhla sutron ding in khaw sung mi pawl ka kokhawm hai. Tlavang cun amah ka rak bawh theinak ding khop in a deh mi cu a hlah lai maw timi va zoh a ttul. Cumi ka va zoh ahcun tlavang cu ka va tthawng (hnoksak) tengteng ding fawn. Curuangah, ka va hnoksak ruangih tlantu tlavang hrangah, a kiangkap hmun naivai awmang tawk ah relhnak ding hrampi rul sah dang a um maw timi ka thei duh. Peng hnih hnak ih nai ahcun cuvek hmun a um lo thu, cutawk hmun ih va feh ding cun tlavang cun thlawhlai loram kaupi a paltlang a ttul thu, in sim.\nSundir ah hrampi rul umnak ahcun ka va thleng sal. A dehnak hmun ihsi ttangphel za ah, tlavang in me sa a rak hlah mi hmuahhmuah ka va hmu. A hlah mi cu a ketin pawl, a ki pawl le a pumpi pheltthen lawng an si. Sunvang ah peng hnih hlatnak hramlak ih tlavang a va tlansuah ding phan a um lo ruangah nazi tampi sung ka pel. Ka sa pel cu tlaiberh pawl, thlanthla pawl, cipte pawl le scimitar-babbler vate pawl in in bawm. Himi vate pawl in tlavang ih cangvaihnak tinkim in sim. Ziangruangah khawte pathum ih pacang pawl sawmkhawm in tlavang cu ka kap remcang theinak ding hmun langpang ih rung suak ding ah ka hotter lo tiah in sut men thei. Asinan cuvek tuah ding cun sakhan namtu pawl hrangah thihnak thlankhur a naituk ding. Hmun langpang ih suak ding ah in hot a si ti tlavang in a theih vete’n dunglam ah a kir ding ih a feh tumnak ih rak umtu tapoh cu a do ding.\nTlavang cu ka kap remcang thei lo ih, hlawhsam in ka kirsal. Khaw sung ka thlen tikah sikserh (malaria) in bese zet in i tlakbuak ih, a lehhnu nazi kulhluan li sung cu platform parah lung molh miammiam in ka it. A thaisun siimlam ahcun sirhserh in i tlansan zo ruangah sa pel cu ka peh thei sal. Anmahte ruahmannak in, ka milai pawl in me pakhat deh a tuarnak hmun thotho ah me dang pakhat cu an rak hreng. Asinan tlavang cun a dai lo. Hihi thil ttha zet a si. Ziangahtile tu ahcun tlavang cu a ril a rawng thlang ding. Curuangah a ni thumnak siimlam ahcun ruahsannak nei zet in ka pok.\nHrampi rul umnak kiang, kan dunglam zan hnih ih tlavang in me a dehnak ihsin ttangphel za hrawng a hlatnak ah sasaw kung tar pakhat a um. Cui thingkung cu cangdawl loram pahnih karlak ih pii ruk a sang mi cang hrap ihsin a keuhsuak mi a si. Ka rubber tawphah nei kedam thawn a par ih va feh thei ding khop in a kung cu tlangmual tlun ah a awn phei. A kung hnuailam, leilung ihsin pii hleinga hrawng a sannak ihsin a hngettek pakhat cu a hnuailam loram tlun ah a va khawhsuak aw. Pii khat hrawng a sah mi cui’ hngettek cu a kawhawm ih a rawp fawn. Tonak him lo le remcang lo zet a si. Asinan cumi cu thing hngettek um sun a si ih, ttangphel za tampi hlatnak tiang ah thingkung dang zianghman an um fawn lo ruangah, ttihnung ti cing in, cumi thing hngettek ih to ding ah ka ruatcat.\nHrampi rul sungih ka hmuh mi tlavang keneh pawl le kan dung April thla ah nunau pakhat deh a tuarnak loram inn zin ih ka hmuh mi tlavang keneh pawl an bangawk ruangah, ka buaipi mi tlavang hi Panar milai dehtu a si ding tiah zumnak ding san le vang tampi ka nei. Curuangah ka milai pawl cu blackthorn ko tampi sat ding in ka fial hai (blackthorn hi a par var in, rah bokbawn rong nei mi, hling nei thingkung a si. A hling um dan cu kan lam ih saisiak thawn an bang aw deuh). Thingkung hngohsan phah, a hngettek ah ke thluang phah ih ka to ngah hnu in, ka milai pawl cu blacktorn ko pawl a tom ih ttawn ding in siseh, cumi pawl cu thingkung ah ret in hridai thawn hnget zet ih ttawn ding in siseh, ka fial hai. Hivek in cipciartei’ ka rak ruahman mi hin ka nunnak i run ti ka pom rori.\nPii hra ihsin pii kul karlak a sau mi blackthorn ko tampi cu thingkung ih kimvel ah an ttawn. Khatlam khatlam ah tla lo ding ih sirhsan ding dang ka neih lo raungah ttawntarh mi blackthorn ko pawl cu ka lakhawm ih ka taksa khatlam khatlam ah ret in ka ban le taksa lak ah hnget zet in ka cep. Siimlam nazi panga ah ka timtuah mi hmuahhmuah ka ttheh. Ka or humhim thei ding in ka kortlunthuah hnongbil (collar) ka pharh ih, ka hngawng humhim thei ding in ka lukhum nem cu dunglam ah ka dir deuh. Cutin thing hngettek ahcun hnget zet in ka to. Me cu ka hmai zawn ttangphel sawmthum ih loram ah fung pakhat khen in an hreng. Cu thluh ah ka milai pawl cu loram ahcun kuak fawp phah le ring zet ih ttong phah in an to.\nHimi tiang cu hrampi rul lak ah awn-ai zianghman a um lo. Asinan tu ahcun scimitar-babbler vate pakhat in ralrin peknak ai khing zet a run au-suahpi ih, minute pakhat pahnih hnu ah cipte awm-var (vate) tampi khal an cik celcel. Himi vate ci hnih hi tlangmual par ahcun thuthang petu rinsan tlak bik an si. Curuangah an ai ka theih hnu in ka milai pawl cu khaw sung ih va kir ding ah theihternak ka vun tuah. Tlun ka fial cu an lung a awi zet. Ring zet ih ttong rero phah in an feh liam tikah me cu a ai thok. A lehhnu nazi hrek sung cu zianghman a thleng lo. Khaw saklam tlangmual zim ih ni a liam cuahco zawng ah ka tlun thingkung parih um thlanthla pahnih cu keimah le hrampi rul karlak hmun thelhkolh ih um mi rannung tthenkhat cuk ding in an zuang. Khaw sung lam hoi ih ai rero me cu tu ahcun keimai umnak lam a ra hoi ih, a ai a cawl. Me umtudan zoh in thlanthla pahnih in an cuk mi rannung, le me in a ngaihven mi rannung ih cangvaihnak pawl ka thei. Cui rannung cu tlavang lo bak a si lo ding.\nThlapi cu tthen li tthen thum lawng a tum lai ruangah nazi tampi sung khua a thim ding. Khua a van tthat nawn lo hnu ih tlavang a ra suah pang ah ti’n cerek sawl thun mi twelve-bore zunphir ka keng cia. Ziangahtile khawthim lakah rifle cerek pakhat lawng hnak in cerek sawl pariat thawn tlavang cu ka ngah ttha thei sawn ding tiah ka ruat. Lektthik vang le torch tivek, zan ramtawih bawmtu thilri pawl cu ka ngan lai mi thuhla a thlen lai ahhin, India ah hman an si hrih lo. Hmui dingh thei ding ih rinsan ding um sun cu meithal kaa zim ih ttawn mi puan var lawng a si.\nMinute tampi sung ziang thilthleng hman a um lo lala. Cumi hnu ah ka pawk mi blackthorn ko pawl dimte’n dirtu an um ti ka thei. Thingkung awn ih blackthorn ko pawl ttawnnak cang ka rak thiam cu ka lung a awi zet. Ziangahtile mah le mah hum aw ding in dunglam ka her thei lo ih, ka kortlunthuah hngawngbil le lukhum pawl cu humhimawknak siava men an si fawn. Tu ahcun milai dehtu ka buaipi ti cu rinhlelh ding a um nawn lo. Cuihleiah milai dehtu tumruh zet a si ti a lang fawn. Tlavang cun hling lak ihsin a hung kai thei lo ti a hmu. Curuangah vei khat a dirh hnu in, blackthorn ko zim cu a haa thawn a keu ih na zet in a thin ciamco. Ka ban le taksa karlak ih blackthorn ko pawl ka cehtarh ruangah ka hngohsan mi thingkung ah na zet in i dirhbet.\nTu ahcun sunvang netabik khal van ihsin a liam hlo ih, zan hlir ah minung a dehtu tlavang hrangah cangvaihnak a remcang thlang. Khatlam ah kei cu keimah khal ka si thei nawn lo. Ziangahtile khawthim lak ahcun minung hi nungca hmuahhmuah lakih humhim aw theilobik kan si ih, keimah pakhat lawng hrangih rel tla cun, ka raltthatnak khal a tawdengbik ih a um lai can a si. Zan hlir ih minung zali rak deh zo a si ruangah, tlavang cun i ttih mumal lo. I ttih lo ti cu, blackthorn ko pawl a dirh rero phah ah, khaw sung ihsin thin phu dutdo ih rak ngaitu pacang pawl ih theih ban ding khop in a hngirhngir ring ngam. Cui’ hngirhngir awn cun pacang pawl ih thin a phanter zet thu lehhnu ah in sim. Asinan kei cu annih thawn kan linglet. Ziangahtile a hngirhngir awn ka theih lawng ah khui ah a um ih, ziang a tuah ti ka thei. Ka ttihbik mi cu awn lo ih a um laifang a si. Ziangahtile ziang a run tuah ding ti ka thei thei lo.Blackthorn kung pawl na zet ih dir in vei le khat ih a thlah thutthi ciamco ruangah vei tampi cu ka tonak ihsin ka tla dengmang. Khua a thim mepmep ih pawk ding hngelhnget zianghman ka neih fawn lo tikah, hung khir pang sehla cun a dai lawng i dai men hman ah leilung ah ka vung tla tengteng ding.\nThin tthia thei khop ih awn-ai a reh reprep cingcing hnu ah tlavang cu cang hrap sang ihsin a dawp thla ih me umnak a va pan turto. Kap theinak ding remcang ih khua a van tthat lai ah tlavang a ra suah beisei in, ttangphel sawmthum hla ih me ka hrennak a si. Me umnak a thlen hlan ah tlavang cu kah that man ka tum. Asinan tu ahcun me cu ka run thei nawn lo. A var a si ruang ah rau ruari’n ka hmu thei fang. Curuangah a talbuai ttheh tiang ka hngah hnu in tlavang umnak ding ih ka ruatnak zawn ka tin ih meithal zangte ka hmet. Ka meithal puak cu thinheng hrum awn thawn i rak sawn. Dunglam ih tlavang a sip zawng ah thil var tleu zukzi pakhat ka hmu. Cu thluh in tlavang cu cang hrap sang dang pakhat ihsin a khatlam loram sungah a vung liam hlo.\nMinute pahra maw hleinga sung hrawng simaw cu tlavang thawmvang dang a um lai maw ti’n thin phu dutdo’n ka ngai. Cu thluh ah ka milai pawl in in rak ko ih, ka hnenih an rat a ttul le ttul lo in rak sut. Tu ahcun saklam ihsi an rat cun an hrangah a him thawkhat ko. Curuangah far thing meifar rak vang in, ka sim dan vekih ra hai ding ah ka hei auh. Hriakthling ngah zet far kung nung lai cek tan ih an tuah mi an meifar pawl cu pii hleihnih ihsin hleiriat karlak hrawng an sau hai ih, meisa a tleu ttha thei zet. Curuangah Kumaon ramtthen hmunram deng le kawr ih um khawte pawl cun zan khawthim lakih tleunak ngah theinak ah himi lawng hi hman ding an thei.\nVei tampi au rero phah in, an tlan kual rero hnu ah, meifar pakhat cio kengtu pacang kul cu khua ihsin an ra poksuak ih, ka simdan run thlun vivo in, cangdawl loram pawl tlun ihsin an run hel hnu ah ka dunglam ihsin ka tonak thingkung ah an rung thleng. Thingkung ih blackthorn ko pawl an ttawnnak hri cu tlavang in hnget tuk ih a dirh ruangah a tan ih tan a ttul. Hling an tthawn ngah in thingkung parah an hung kai ih ttum thei ding in in hung bawm. Ziangahtile ka tonak remcang lo tuk ruangah ka ke tha an com thluh.\nAn ken mi meifar komkhawm cun me ruak umnak loram cu a tlet eng pempem. Asinan a khatlam liam ih loram cu meifar eng phenthlam sungah a um. Kuak zem phah vivo in tlavang cu hriamhma ka baih nan ziangtluk in a besia ti ka thei lo, curuangah khaw sung ah kan tlung ding ih, thaizing ah ka ra vehvai sal ding, tiah ka sim hai. Cumi cu an lung a kim lo nasa. “Tlavang cu hriamhma na baih zo a si ahcun tu ahcun a thi zo tengteng ding. Minung tampi kan si ih, meithal na nei fawn. Curuangah ttihphan ding a um lo.” “Loram ih khatlam tlang tiang tal va feh in, tlavang cun thisen hnuhma a tanta maw ti tal cu kan va zoh pei.” Tlavang va hawl ding le hawl lo ding thu kan elawk ciamco hai hnu ah, ka ruahnak tthasawn cu ka tthin sal ih, a hnuailam cangdawl loram a langnak, hitawk loram deng tiang tal cu va zoh ding ah ka lungkimpi sal.\nAn dilnak ka lungkimpi ruangah, ka dunglam ah a tlar in an feh ding, an meifar sangpi ah an thlir phah ding ih, tlavang in i zon pang asile khawthim lak ah in tanta lo ding, tivek thutiamkam pawl ka tuahter ta hai. Phur zet in thu an tiamkam hnu, meifar dang pawl an vang bet ih an alh tleu tthat hnu in, kan feh. Hmai ah ka feh ih ka dunglam ttangphel panga ihsin in thlun.\nMe umnak tiang ttangphel sawmthum, cu thluh in loram deng tiang ttangphel kul a hla. Nuamnaite’n, thawmvang um lo in, hmailam kan pan vivo. Me umnak kan thlen tikah a hnuaita loram ih khatlam deng a lang. Thisen hnuhma zohnak can cu a um nawn lo. Loram deng kan thlen nai vivo rual in a hnuai ih loram cu a lang kau deuhdeuh. A langlonak zawn bi takte lawng a tan ciah ah, thinheng ih hrum rero phah in tlavang cu cang hrap tlun ah a hung khir ih, a zate’n a hung lang thluh.\nTlavang in mi a zon zawng ih a thinheng hrum awn ahhin thil ttihnung zet a tel. Pawpi in a zon lai ih umhmun tthawn lo lawlaw sai (vui) rual le tlavang in a zon ruangih lu-sam mang loi’ tlan ciamco sai rual ka hmu dah. Curuangah hriamhrei nei lo ka rualpi pawl cu minung pakhat vek rori’n a rual ih dunglam an her le an tlan ciamco ka hmuh tikah ka mang a bang lo. Asinan vantthat thlak zet in, an tlan manhlap tuk ruangah pakhat le pakhat an pah aw ih, hnget tuk lo ih an ken mi meifar tthenkhat cu leilung ah tla in an alh peh rero. Cumi pawl tlavang awm ih cerek sawl rual khat thun lut theinak ding daih in an tleu.\nKa meithal puak an theih tikah an tlan an cawl ih, an lak ih minung pakhat in, “Aizelaw, va poi ve. Asinan kan parah a thin a heng lo ding. Ziangahtile hi khawsia hin kan raltthatnak cu tidai ah a canter ti a thei,” ti ih a ttong ka thei. Si e. Thingkung parih ka tonteh mi ihsin milai dehtu tihnak timi hin mi pakhat ih raltthatnak a laksak ttheu ti ka thei ko. An tlan thu khal ah, keimah lala khal meifar kengtu pakhat si sehla, ka tlan cakbik thotho ding. Curuangah ka thinhengnak ding san a um lo. Tlavang cekfel rero ah in ruat hai seh ti ih ka umawkter hnu rei lo te ah, pahnih, pathum tivek in an ra thleng sal hai. An ra kim khawm tikah, anmah zoh lo in, “Khaw sungih tlavang zawnnak ding rua le hridai nan run keng maw?” tiah ka sut. Hlawptlo zet in, “Aw. Thingkung tawhram ah kan tanta,” tiah in sawn hai. Kei cun, “Va la uh, khaw sung ah tlung in ti sa no khat in ka duh,” ka ti hai. Zan huihsuk dai a rung hrang ih, ka sikserh nat a run kaitho lala. Thinthirnak ding hmuahhmuah a cem thluh fawn ruangah ka ke thawn keimahte din men hman ka harsat thlang ti ka hmu.\nSanouli mipi pawl hrangah cumi zan cu, kum tampi sungah ttihphannak nei lo ih an ihthah thei hmaisabik zan a si ih, lehhnu khal ah ttihphannak nei lo in an rung itthat thei lanta.\nHminsin: Major Jim Corbett ih “The Temple Tiger and More Man-Eaters of Kumaon” cabu sungih ta “The Panar Leopard” leh mi a si.\nHram- Calai Deirel (http://calaideirel.blogspot.com.au/) ta lakmi a si.\nConfucius le Mi Pahnih