Kulola, Kupikana Ni Kola Wumi: Buku 7\nமொழி: Yao: Malawi\nAchimjangu, ana Jwele jwakuÁilanjidwa kuti Isa Mesiya yisyene yakuti ali Isa Mesiya jwa Mlungu nipo ana mpaka atupe uwe wumi wangamala?\nKupagwa kwa Isa Mesiya, yakusimonjesya yiÁatendaga Isa Mesiya, wumi Wakwe, kwimuka kwakwe kutyochela kuÁawe ni maloÁe Gakwe, yikulosya kuti ali Mesiya jwa Mlungu.\nPimkupikanila kasetijo mloleje m'buku ja pinkijo.\nNaga mkupikana kusona kuti [Ngo] m'wunukule kusyeto.\nPikicha 1: Kupagwa Kwa Isa Mesiya\nYahaya 1:1-14; Luka 2:1-11\nMlole papikichapo pana lichinga, mwelemo ni muÁasungaga yilango.\nPana likandi ni Áakongwe, mamagwe likandilyo, jwamlume juÁamtomele ni Áandu Áane Áatatu, wuÁaliji Áakuchinga. Akumlola mwanache.\nLina lyakwe Isa Mesiya.\nMundu jumo jwatindiÁele pijwaliji mwanachejo Isa Mesiya, ligongo lyakwe chichi atesile myoyo?\nLigongo lyakwe ni lyakuti Isa Mesiya ali Mwanache jwakusosekwa mnope jukinapagweje kala kose.\nIsa Mesiya mkinapagwe pachilambo pano, Jwaliji kalape ni Mlungu kwiwunde nipo yindu yosope yapanganyikwe kupitila mwa Isa Mesiya.\nMlungu ali Msimu; nambo jwalilosisye Msyene mwa Isa Mesiya, mamagwe mkinaÁe gona ni jwamlume jwalijose. Ayi yakomboleche ni machili ga Msimu wa Mlungu.\nMsimu wuwowo watamaga mwa Isa Mesiya. Yosopeyi yigopolela kuti Isa Mesiya ali yalumope ni Mlungu pangali kulekangana.\nIsa Mesiya Áayiche kukutukulupusya uwe kutyochela ku ulemwa wetu ni kutulosya yichitujile kuti tuÁe Áanache Áa Mlungu.\nPikicha 2: Isa Mesiya Ni Ãasandwisye Mesi Kuãa Finyo\nIsa Mesiya ali akusile, lisiku line Áaliji pachindimba cha ndowa.\nÃakulijiganya Áakwe ni Maliyamu mamagwe, Áalongene ni Isa Mesiya.\nMaliyamu waliji mkumanyilila kuti Isa Mesiya jwaliji mwanache jwa Mlungu, myoyo pajwamasile finyo Áamsalile Isa Mesiya.\nMaliyamu Áasalile soni ÁaÁatendaga masengo kuti:\nYiliyose yichamsalile Jwalakweju myitende!\nSyapali wulo 6 syekulungwa sya mesi pakuÁandika.\nIsa Mesiya Áasalile Áamasengowo kuti: "Mgumbasye wulosi ni mesi"\nPapopo watite: Sambano mpungule nipo jine mkampe msyene chindimbachi.\nMesigo galiji gali gasandwiche finyo jwambone mnope!\nÃakulijiganya Áakwe Áatandite kuyiwona kuti Isa Mesiya Áakwete machili gakutyochela kwa Mlungu, ni Áakulupilile mwa Jwalakwe.\nPikicha 3: Isa Mesiya Ãaãechete Ni Nikodimo\nNikodimo jwaliji jwamkulungwa nambo soni mwalimu jwa Isilayeli.\nJwapikene kuti Isa Mesiya mpaka atende yakusimonjesya.\nJwamanyilile kuti Isa Mesiya akwenela kuÁa jwakutyochela kwa Mlungu.\nLisiku line jwapite kwa Isa Mesiya chilo kukuÁechetana ya Mlungu ni yakusimonjesya yele Isa Mesiya yiÁaliji mkuyitenda.\nIsa Mesiya Áatite kwa jwalakwejo kuti: Ngumsalila yisyene, pangali jutachiwuwona Uchimwene wa Mlungu akaÁe apagwe soni kwaÁili. Nikodimo Áawusisye kuti: "Ana mundu mpaka apagwe chamtiwuli soni ali akusile kalape?"\nIsa Mesiya Áamjanjile achitiji: Naga mwanache ali apali mwa achikulugwe, ali ni ndamo ja wumundupe.\nMyoyo mundu akwenela kupagwa mu Msimu wa Mlungu kuti aÁe ni Wumi wa Usimu.\nAyi yigopolela kuti jwalijose jwakulupilile ni kwapikanilaga Ambuje Isa Mesiya, apali kaÁili.\nÃakulupililewo akwete wumi wangamala, ligongo Msimu wa Mlungu ukusatamaga mwa Áanganyawo. Nambo jwalijose jwangakulupilila mwa Isa Mesiya, tachiÁa Áakutalikangana ni Mlungu mpaka kalakala nipo ngasajinjila kumbepo kose.\nPikicha 4: Sulutani Jwatindiãele Pawujo Pa Isa Mesiya\nAna mpaka mtende wuli naga mwanache jwenu ali mkulwala mnope?\nMundu jukum'wona pa pikichajo jwajesile ulendo welewu mnope kuti mpaka ampate Isa Mesiya.\nJwalakweju jwaliji jwakulamulila jwakusosekwa mnope nambo Áamsosile Isa Mesiya achitiji:\n"Bwana, kwende akamlole mwanache jwangu mkinaÁe kuwa."\nIsa Mesiya Áamjanjile kuti "Mjawuleje, mwanache jwenu chalame."\nMundujo wamkulupilile Isa Mesiya ni jwapite kunyumba.\nPajwaliji chiÁela pawulendo wakwe wakuwujila kumangwakwe, jwamasengo jwakwe Áamchingamile.\nÃamsalile kuti mwanache jwenu jula alamile.\nAtatigwe Áamanyilile kuti pakatema kele Isa Mesiya Áatite, "Mwanache jwenu chalame", kupwetekwako kwalesile mwa mwanachejo. Myoyo mundu jweleju ni ÁamwiÁasa mwakwe wosope Áakulupilile mwa Isa Mesiya.\nPikicha 5: Mundu Jwakulwala Petamanda Lyamesi\nMumsinda wa Yelusalemu mwapali litamanda lya mesi.\nÃandu Áaliji mkukulupilila kuti pa ndaÁi jine jakwe, naga akwinjila mwitamandamo naga mesi galigamakondoganye, mundu jwandanda kwinjila mmesimo jwaliji mkulama.\nMundu jwine jwaliji mkulwala kwa yaka 38.\nIsa Mesiya Áam'weni ali mumbali mwalitamandalyo ni Áatite:\n"Ana mkusaka kuti mlame?"\nNambo mundujo jwajanjile kuti: "nganingola jwakungamuchisya kunjinjisya mmesi naga galigamakondoganye."\nIsa Mesiya Áatite: "Jimukani jigalani wugono wenu mjende!"NdaÁi jijojo mundu jula jwalamile.\nÃandu Áane yanyaleye ligongo Isa Mesiya Áamposisye mundu lisiku lya Sabata.\nLyeleli lyaliji lisiku liÁapumulaga Ayuda masengo gawo ga lisiku ni lisiku kuti akamlambileje Mlungu.\nMundujo jwapite kukwasalila Ayuda kuti Isa Mesiya ni juÁamposisye, nambo nginasaka kuti akulupilile mwa Isa Mesiya.\nKaposye Kakwe Áakulwala yalosisye kuti Isa Mesiya Áakwete ulamusi ni machili ga Mlungu gakuposya pa lisiku lililyose nambo soni pa Sabata.\nPikicha 6: Isa Mesiya Ãajikutisye Ãandu Ãakupunda 5000\nYahaya 6:1-15, 25-28, 35; Mateyo 14:19; Maliko 6:41\nÃandu Áajinji Áapikene kuti Isa Mesiya mpaka aposye wulwele, nipo lisiku line Áandu Áajinji Áamkuyiye Jwalakwejo mchipululu. Panyuma pakwe ndaÁi ja musi, Isa Mesiya wawusisye Áakulijiganya Áakwe kuti: "Ana mpaka tusume kwapi yakulya kuti Áandu wosopeÁa akwane kulya?"\nJumo jwa Áakulijiganya Áakwe jwajanjile kuti: "Apa pana kanyamata, kakwete mikate jamwana jiÁili ni tusomba tuÁili, nambi mpaka siyiche mpaka kwapi ni Áandu Áajinji imyi?"\nIsa Mesiya Áasalile Áandu wosope kuti atame pasi. Ãajigele mikate ni tusomba tula ni Áatogolele kwa Mlungu. Nipo ÁagaÁenyegaÁenye mikate ni tusomba tula. Ãapele Áandu wosope muÁasachilaga.\nKundaÁi kwakwe Áanduwo Áamkuyiyepe Isa Mesiya. Nipo Jwalakwe watite kwaÁanganyawo:\nNgumsalila yisyene, mkusosasosa Une ngaÁaga ligongo lyakuti myiÁeni yimanyisyo ni yakusimonjesya nambo ligongo lyakuti mlile ni mjikwite." Isa Mesiya Áatite soni kwa Áanganya kuti: "Mkasimtendelaga masengo yakulya yakuti mpaka yijonasiche, nambo yakulya yakupeleka wumi wangamala wele Mwanagwawo Mundu wunchape Áanganyamwe."\nIsa Mesiya ÁaÁechetaga ya Msyene Jikape. Ãatite Mlungu Atati Áaliji mkunonyelwa ni Jwalakwe mnope. Kwaligongo lyeleli Isa Mesiya nombe Áatite: "Une ndili Mkate wa Wumi, jwalijose jwakwisa kwa Une, Isa Mesiya, ngasijimkola sala."\nPikicha 7: Isa Mesiya Ãajesile Pachanya Pa Mesi\nYahaya 6:16-21; Mateyo 14:22-32\nIsa Mesiya paÁamasile kwalisya Áandu wala, Áasalile kuti ajawuleje. Nipo Jwalakwe wapite kwitumbi jikape, kukupopela kwa Mlungu.\nÃakulijiganya Áakwe Áakwesile liboti ni Áajombokaga nyasa jekulungwa. Papopo Isa Mesiya Áayiche kuÁaliji Áanganyawo, alimkwenda pachanya pamesi.\nÃanganyawo Áaganisyaga kuti chaliji chimsimu ni wakamwile woga mnope.\nNambo Isa Mesiya Áatite: Mkasimjogopa, Une." Ãakwesile mwibotimo ndaÁi jijojo chimbungo chalesile. Achimjangu, yeleyi yalosisye yamanyisye Áakulijiganya Áala nowe Áakwe kuti machili ga Mlungu gatendaga masengo kupitila mwa Isa Mesiya.\nPikicha 8: Isa Mesiya Ãamposisye Mundu Jwangalola\nYahaya 9:1-49, 8:12\nJwapali mundu jine jujwaliji jwangalola chipagwile. Ãakulijiganya Áakwe waganisyaga kuti jwapali jwangalola ligongo lyakuti jwalakwejo kapena achinangolo Áakwe Áamlemwechesye Mlungu. Nambo Isa Mesiya Áasalile Áanganyawo kuti mundu jweleju jwapali ali jwangalola, kuti agawone machili ga Mlungu galimkutenda masengo muwumi wakwe. Isa Mesiya Áasunile pasi ni wawunyile litakalyo kuti liÁe matope. Ãagajigele matopego ni kumpakasya jwangalola jula mmeso.\nPapopo Isa Mesiya Áatite kwa jwalakwe: "Mjawuleje, mkachape mlusulo lwa Siloyamu." Kuti ku Siloyamu yigopolela kuti "Jwakutumidwa."\nMundujo jwampikanile Isa Mesiya. Jwapite ni jwachapile ni jwawusile kunyumba ali mkulola.\nAchimjangu, Áajinji Áetuwe tuli Áangalola mu nganisyo syetu yamatala ga Mlungu.\nIsa Mesiya Áatite: "Une ndili Lilanguka lya pachilambo. Jwalijose jwakunguya Une, ngasajenda kose mchipi, nambo tachikola Lilanguka lya Wumi."\nPikicha 9: Isa Mesiya Ãam'Ãilasile Lasalo Kutyochela Kuchiwa\nMundu jwine lina lyakwe Lasalo jwaliji mkulwala. Achalumbugwe ÁaÁili Maliyamu ni Malita, Áatumisye utenga kwa Isa Mesiya, wakuti.\nIsa Mesiya paÁapikene wutengawo, Áatite: "Kulwalako ngakumalila kuchiwa.\nIyayi, yeleyi yili ya Lumbili lwa Mlungu kutendela kuti Mwanagwawo akachimbichikwe kupitila myeleyo."\nIsa Mesiya Áaliji mkumnonyela Lasalo ni achalumbugwe ÁaÁili Áala.\nNambo Isa Mesiya nganajawula mwa ndaÁi jijojo kwa Áanganyawo.\nPalipapite moÁa gaÁili Isa Mesiya Áatite kwa Áakulijiganya Áakwe: "Lasalo awile nambo kwalisosa lyenu Áanganyamwe Une ngukondwa kuti nganimba kweleleko; kutendela kuti jemanja mkulupilile (mwa Une). Nambo kwende tujawuleje kweleko sambano."\nPaÁayiche kweleko, Lasalo Áaliji ali amsichile kalape mwilembe moÁa mcheche gali gakwanile.\nAchalumbugwe Áaliji mkudandawula ligongo Isa Mesiya nganayika chitemape kukumposya.\nNambo Isa Mesiya Áatite: "Mlumbugwenu tajimuche soni."\nÃasalile Áandu kuti atyosye liganga liÁawugalile pamlango wa mbanga jiÁamsichilejo. Papopo Isa Mesiya ÁaÁilasile kuti Lasalo, kopokani!" nipo Lasalo Áakopweche, alichiÁela jwamum'wijilile ni nguwo ja sanda.\nMkinaÁe Isa Mesiya kumjimusya Lasalo ku chiwa, watite kwa Malita: "Une ndili Jwele jungusajimusyaga Áawe ni kwapa wumi. Jwalijose jwakukulupilila mwa Une, tachikola wumi wangamala atamose awe.\nPikicha 10: Isa Mesiya Ãawile Pamsalaba\nYahaya 18:1 - 19:42\nIsa Mesiya Áalisimichisye msyene, pakutenda yakusimonjesya, kuti ali Mesiya jwa Mlungu.\nNambo Áakulongolela wa Ayuda Áaliji ni wiwu mumitima jawo. Ãasachile kuti am'wulaje. Isa Mesiya Áasalile Áakulijiganya Áakwe kuti Jwalakwe akwenela kuwa ligongo lya ulemwa wa Áandu wosope.\nLyeleli ni lilyaliji litala lyakwe basi, lyakuti Jwalakwe Áajigalile achalume Áanache ni achakongwe wakwe kwa Mlungu.\nYudasi jumo jwa Áakulijiganya Áakwe Áampeleche Isa Mesiya kwa Ayuda ni silifa makumi gatatu. Ãayiche ni ÁamtaÁile Isa Mesiya.\nPetulo ni Áakulijiganya Áane Áala Áatisile ligongo lya woga.\nÃakulongolela Áa chiYuda Áamjigalile Isa Mesiya kunganya jamagambo, nambo nganakola chisimichisyo chisyesyene chakulemwa Kwakwe.\nNambo Áalimbichile gumila achitiji: "Akomelwe, akomelwe."\nPanyuma pakwe Isa Mesiya Áayiche Najo kwa Áandu. Nombe nawo Áagumisile achitiji: "Kwende Nawo! Kwende Nawo! Amkomele!"\nMyoyo Áandu Áam'wuleje Mwanache jwa Mlungu jwangalemwa.\nÃachiswamba ÁaÁili nombe Áawile pamo ni Jwalakwe. Ãanganyawo Áapochele chilango ligongo lya kulemwa kwawo, nambo Isa Mesiya Jwele jumkinalemweje, Áawile mpela mbopesi ja ulemwa wenu ni Áangune.\nIsa Mesiya Áaliji mbopesi jijojopejo jele Mlungu jiÁajipochele pa ulemwa wetu.\nPikicha 11: Maliyamu Ni Isa Mesiya Kumbanga\nYahaya 19:38 - 20:18; Mateyo 27:60\nJumo jwa Áakumkuya Isa Mesiya lina lyakwe Yusufu, jwaÁendile mtembo wa Isa Mesiya. Áampele nipo Yusufu Áawugoneche mtembo wa Isa Mesiya mu mbanga ja sambano jele jiÁalipanganyichisye syenejo kuti chamsiche naga ali awile.\nYusufu ÁaÁisile liganga lyekulungwa mnope pamlango walikabulilyo.\nPalyuÁa lyachitatu Maliyamu Magadala Áapite kumbanga kula. Ãalisimene liganga lila lili lyetyosye pamlangopo.\nMaliyamu Áatandite kulila. Ãajineme kuti alingule mumbangamo. Mtembowo mwaliji mwangali.\nMalayika gaÁili gatemi piwaliji mtembo wa Isa Mesiya.\nPapopo Maliyamu Áagalawiche ni wam'weni mundu ali ajimi pelepo, nambo nginammanyilila kuti jwaliji Isa Mesiya.\nIsa Mesiya Áam'wusisye Maliyamu kuti: "Ãakongwemwe, ligongo chichi mkulila? Ana wani wimkwasosa?"\nMaliyamu Áaganisyaga kuti Jwalakwejo jwaliji jwakulima ni Áam'wusisye kuwaliji mtembo wa Isa Mesiya.\nPapopo Isa Mesiya watite: "Maliyamu!" Maliyamu Áamanyilile kuti Jwalakwejo jwaliji Isa Mesiya. Ali chijumi!\nIsa Mesiya Áamsalile kuti: „Mjawule kwa achimijangu ni mkasalile kuti ndili Áumi."\nChiwa nginichipakombola kumkamulila Mwanache jwa Mlungu Jwachijumi.\nPikicha 12: Isa Mesiya Ãawonechele Kwa Ãakulijiganya Ãakwe\nIsa Mesiya mkinawujile kwinani, Áatesile chakusimonjesya chine.\nChilo chine Áakulijiganya Áakwe Áapite kukuwulaga somba, nambo ngapagwa chiÁapatile.\nPikwatandaga kucha, Mundu jwine jwayiche mungulugulu nyasa. Jwasalile kuti aponye likokalyo chakunlyo kwa libotilyo nipo chim'wulaje somba. Ãapikanile nipo Áawuleje somba syejinji.\nÃakulijiganyawo Áamanyilile kuti Mundu jujwaliji mkuÁecheta ni Áanganyawo jwaliji Isa Mesiya.\nÃayiche nasyo somba syosope pamkuli. Pelepo Isa Mesiya waliji ali amasile kwalinganyichisya Áanganyawo yakulya.\nPaÁamasile kulya Isa Mesiya ÁaÁechetene nawo. Pasikati pawo Áapali Petulo.\nJwalakwe jwatisile pampepe ni Áakulijiganya Áane Áala katema kiÁamtaÁile Isa Mesiya panyuma pakwe Áamkanile Áatite ngangummanyilila Isa Mesiya.\nSambano Isa Mesiya watite kwa Petulo: "Munguye une" Jwalakwejo Áamsalile Petulo kuti Áajiganye Áandu wa Mlungu kuti agaÁaneje Utenga Wambone wa Isa Mesiya nipo Áasamaleje.\nAchimjangu, Mlungu akusaka kuti Áandu apikaneje Utenga wa Isa Mesiya ni yakusimonjesya Yakwe kutendela kuti akulupilile kuti jwalakwe ali Mesiya jwa Mlungu.\nMumkuye Jwalakwe nipo timchipochela wumi wangamala.\nMgalawusye kasetijo kuti mpikane yayikusatendekwa naga tukwitichisya Isa Mesiya mpela Mkulupusyo jwetu.\nAchimjangu, Isa Mesiya ali Mkulupusyo jwamkulungwa mnope.\nÃatukulupwisye uwe kutyochela ku ulemwa wetu ni yangalumbana, nipo Jwalakwe Áatukulupwisye kuti tukole Wumi wangamala.\nMpikanile majiganyo gane ga Isa Mesiya ni mlole papikicha chakuyichisya naga mkupikana kusona kuti.\nPikicha 13: Isa Mesiya Ãajiganyisye Ãakulijiganya Ãaãili\nAyuda Áajinji Áaganisyaga kuti Isa Mesiya chiÁakulupusye kutyochela kwa Áakulamulila Áa chiLoma.\nNambo lyelelyo nganiliÁa ligongo liÁayichile Isa Mesiya pachilambo.\nPanyuma pakwe Ayuda ÁaÁendile Áakulamulila wa chiLoma kuti am'wulaje Isa Mesiya pakumkomela pamsalaba pele piÁawilile.\nLisiku line, Isa Mesiya ali awile nipo ali ajimwiche kutyochela kuÁawe, Áakulijiganya Áakwe ÁaÁili Áajawulaga kumangwawo.\nMwakusisimuchila, Isa Mesiya msyene Áawonechele kwa Áanganyawo.\nJamanjawo Áaganisyaga kuti ali mlendo.\nMyoyo Áamsalile yiyatendekwe. Papopo Isa Mesiya Áajiganyisye yele Musa ni minabiyi josope ja Mlungu yijatite yakwamba Jwalakwejo Mmalemba yaka yejinji yipite.\nMinabiyijo jatite Isa Mesiya tachilaga mnope ni kuwulajidwa.\nJatite soni, Jwalakwejo tachijimuka kutyochela kuchiwa kuti akatame kumkono wamlyo wa Atatigwe.\nKweleko tachilamulila mu Uchimwene wa Mlungu kwangamala.\nKuli kuswele Isa Mesiya Áatemi kuti alye nawo Áakulijiganya ÁaÁiliwo.\nPaÁagaÁanyaga mkate ni kwapaga, meso gawo gawunukwiche ni Áammanyilile kuti Isa Mesiya.\nPapopo Isa Mesiya Áagambile kusoÁa ngawoneka soni.\nÃanganyawo Áawujile ku Yelusalemu kukwasalila Áane kuti am'weni Isa Mesiya nipo kuti ali wumi.\nKwende tupikane yele Isa Mesiya msyene akutujiganya kutyochela Mmalemba.\nPikicha 14: Mchanda Sikati Ja Maguluãe\nIsa Mesiya Áalondechesye chitagu cha mundu jwine jujwakwete Áanache ÁaÁili Áachalume. Jwamnondi jwatite kwa atatigwe....\nAngaÁile mbuÁa jachipanje chawo. Myoyo atatigwe Áala Áagawenye Áanache ÁaÁiliwo chipanjecho. Jwamnondi jula jwatyosile ni jwapite kuchilambo chakutalika. Jwajonasile mbiya syakwe syosope mwangaliganichisya. Sala jakogoya jayiche mchilambo chelecho. Mnyamata nganakola chilichose. Myoyo jwapite kwamundu jwine kukutenda masengo, kweleko Áamtumisye kwilambo kukulisya maguluÁe. Mchandajo jamkwete sala mpaka jwasachile kulya yakulya yamaguluÁego.\nAtati Áangu akwete yakulya yejinji, ni une ndenda kuwa ni sala. Jwalakwe chamumtima jwatite: Chimbujile kwa atati Áangu ni chingajile: "Atati, namlemwechesye Mlungu nambo soni Áalakwe.\nNgangwenela kuÁilanjikwa soni mwanagwenu. Andende mpela jumo jwa Áaganyu Áawo." Myoyo jwanyakwiche ulendo kwa atatigwe.\nPikichala 15: Mwanache Jwakusokonechela Jwausile\nMchanda jwaujilaga kwa atatigwe. Nambo paÁaliji pakutalichila atatigwe Áam'bweni. Atatigwewo Áamwutuchile kuti akawonegane najo. Ãamkumbatile mchanda jula. ÃaÁilasile wamasengo Áawo kuti ajigale yakuwala ni yakulya yambone, ni Áatite kwende tusangalale mwananguju Áawile nambo sano ali umi soni. Jwalakweju jwasokonechele nambo jawoneche.\nAchimijangu, Isa Mesiya Áatusalile m'we kuti Mlungu ali mpela atati Áa machanda juÁasokonecheleju. M'we tuli mpela mwanache juÁalemwechesye atatigwe ni kwawula kwakutalika. Nambo Mlungu akusatunonyela m'we. Akusasakaga kuti tuleche yitendo yetu yangalumbana. Jwalakwe akusaka kuti atukululuchile m'we. Isa Mesiya Áayiche kukutukulupusya m'we ku ulemwa ni chiwa. Jwalakwejo ni Litala lyakuwujila kwa Mlungu Atati Áetu.\nPikicha 16: Yipanje Ya Mundu Jwakusichila\nIsa Mesiya Áalisalile soni likuga lila chitagu chine cha mundu jwakusichila jujwakwete yakulya yejinji mumgunda mwakwe.\nJwaganisisye yakulinganya ngokwe kuti ayisunje yosope ni jwachisalile chilu chakwe kuti: „Mkwete yosope yimkuyisosa, kwayaka yejinji. Mm'Áe Áangalagasika, m'mweje ni kulya ni msangalaleje."\nNambo Mlungu jwatite: "ÃakuloÁela mwe! Chilo chalelo chim'we.\nAna nduni juchajigale yosope yimgoweleyi?"\nAchimjangu, Isa Mesiya Áatite: "Ayi ni yichiyichitendekwa kwa jwalijose jwakulisunjila msyene yindu, nambo ali mkinaÁa jwakusichila pameso pa Mlungu"; ayitu yikwamba kupikangana kwetu ni Mlungu ni chikulupi chetu mwa jwalakwe.\nPikicha 17: Jwakulaga Ni Mundu Jwakusichila\nIsa Mesiya ÁaÁechete soni chitagu chine cha mundu jujwakwete yosope jiÁasosaga.\nJwalakweju nginasamalaga ya mundu jwine jujwatamaga pamlango wa nyumba jakwe.\nLisikini lyakulaga lila lyawile ni lyapite kumbepo. Kweleko jwatemi pambali pa Ibulahima.\nJwakusichila jula nombe pijwawile, jwapite kumalo gayipwetesi yakogoya ku moto.\nAli kweleko jwagumisile kum'Áilanga Ibulahima achitiji: Mundumichisye lisikinilyo liyiche ni mesi akuno.\nNambo Ibulahima watite: „Sikati jenumwe ni uwe pana lisimbo lyekulungwa. Ãakusaka kwika kweleko kutyochela akuno, ngakomboleka: Kapena jwalijose jwakutyochela kweleko kwisa kuno, ngakomboleka."\nAchimjangu, kumoto kwangali jwampaka kukukamuchisya nipo pangali kwakutilila. Wosope wene Áakwawula kweleko, talajeje mpaka kalakala. Chinga tuli Áakusichila kapena Áakulaga tukwenela kugakuya matala ga Mlungu mu wumi awuno, naga tukusaka kwinjila kumbepo panyuma pa chiwa. Myoyo mkulupilile mwa Ambuje Isa Mesiya sambano nipo cha mkulupusye kuti mkajawula ku moto.\nPikicha 18: Mjakwe Pamlango\nLisiku line mundu jwine jwapite kwamjakwe pakati chilo ni jwatite mjangu, munjasime mikate jitatu, ligongo mlendo ayiche ni jwangali yakulya yakuti nampe. Mjakwe jujwaliji mnyumba jula jwaliji ali agonile kalape ni Áanache Áakwe. Nginasaka kuti ajimuche.\nNambo mjakwe jujwaliji kusa jula nganajasa mtima kuti akapitilisya kum'Áendako, myoyo mjakwejo jwajimwiche ni kumpa yiÁaÁendagayo.\nIsa Mesiya Áatite: "Ãendani nipo tichipegwa, sosani nipo timsimane, poposyani nipo mlango tachim'wugulila. PakuÁa jwalijose jwakuÁenda akusapochela, jwakusosa akusasimana nipo jwakupoposya mlango tachim'wugulila."\nIsa Mesiya Áatite soni kuti ngatukwenela kuÁenda kwa Mlungu. Jwalakwejo ali Atati wetu Áambone akusaka kutupa uwe Msimu Wawo Weswela ni kutupa yosope yatukusosa.\nYakusosekwa kuti tutendeje ni kum'Áenda Mlungu mmapopelo kuti atukamuchisyeje kuti tupikanileje MaloÁe Gakwe ni kukulupilila mwa Jwalakwe.\nPikicha 19: Ãandu Ãaãili Mnyumba Ja Mlungu\nAna Mlungu akusampikanila mundu jwalijose jwakwisa kwa jwalakwe mmapopelo?\nPapikichapa tukwawona Áandu ÁaÁili Áakupopela Mnyumba ja Mlungu. Mundu jwinejo ali jwakuyikamulisya mnope ya dini.\nJwalakwejo soni ali jwakulinonyela. Jwapopesile yakulilumba msyene jikape achitiji: "Mlungu, ngwatogolela kuti une nganimba mpela Áandu Áane Áawiyi, Áangalumbana, Áachikululu mpela jwamsongoju." Mlungu ngananonyelwa najo mundu jweleju nambo soni lipopelo lyakwe.\nMundu jwinejo jwaliji jwamsongo jwangakulupichika. Jwaliji mkwajiwila Áandu mbiya.\nJwamanyilile kuti nginamsangalasyaga Mlungu. Jwaliputile pamtima ni jwajinamile pasi mwachanasa.\nJwapopesile kwa Mlungu achitiji: "Mlungu andendele chanasa une jwa ulemwa!"\nIsa Mesiya Áatite: „Mlungu Áalipikene lipopelo lyakwe. Ãamkululuchile ulemwa wakwe."\nAchimjangu, Mlungu akusiÁakana Áandu Áakulinonyela, nambo akusiÁapochela wele Áali Áakulitulusya mumtima.\nPikicha 20: Mundu Jwamisile Mbeju Syakwe\nLisiku line Isa Mesiya Áajiganyisye Áandu Áajinji. Watite: Jwakulima jwapite kukumisa mbeju syakwe. Mbeju sine syagwilile mwitala, yijuni yayiche ni kulokotanya. Sine syagwilile palwala, pijamesile michiga jakwe jasoÁile mwakutoÁela ni syawile ligongo lyakusoÁa chinyesi. Sine syagwilile pamawukutu ga miwa, syakusile mwakunyolola ligongo lyakuÁijikana.\nNambo mbeju sine syagwilile petaka lyachajila. Syamesile ni syasogwele chenene misaku 100 kutyochela mu mbeju ja msaku wumope.\nIsa Mesiya Áasalile Áandu kuti: "Jwakwete mawiwi, apikane."\nPaÁamasile kuÁecheta yeleyi, Áakulijiganya Áakwe Áam'wusisye Isa Mesiya ngopolelo syakwe syachitaguchi.\nPikicha 21: Mbeju Jamesile\nIsa Mesiya Áagopolele chitagucho watite: Mbejusyo ni MaloÁe ga Mlungu.\nMbeju sisyagwilile mwitala ni Áandu Áakugapikana MaloÁego. Papopo akwisa Shetwani ni kwasumula MaloÁego, pakuÁa jwalakwejo jwangasaka kuti Áanganyamwe mkulupilile mwa Ambuje Isa Mesiya kuti amkulupusye.\nSyapalwala sila ni Áakugapochela MaloÁe, akusagakulupilila kwakandaÁi, nambo pakulingwa akusawujila panyuma.\nMbeju syapamawukutu syawile ligongo lya kudandawula yawumi ni yayipanje.\nLitaka lyambone lyagapochele MaloÁe ni lyasogwesye mbeju jambone.\nAchimjangu, ana mpaka mpikane chamtiwuli ni kugapochela MaloÁe ga Mlungu? Ana chim'we Áangapikanilape kuti msokonechele? Ana kapena chimkulupilile MaloÁe ga Mlungu, kumpikanila ni kumsangalasya Mlungu?\nNaga mkutenda myoyo, tichiÁa mpela mbeju jijagwilile petaka lya chajila lila.\nPikicha 22: Chikamuchisyo Cha Mundu Jwam'Wulale\nAna mpaka tusimichisye wuli kuti tukumsangalasya Mlungu ndamo jetu jalyuÁa ni lyuÁa?\nMaloÁe ga Mlungu gakutujiganya kuti tukwenela kumnonyela Mlungu ni kwanonyela soni Áandu wosope.\nNambi Áandu Áakwe ni Áapi Áatukwenela kunonyela?\nIsa Mesiya akutusalila ya mundu jwine jujwajendaga pa msewo wangapitapita Áandu. Ãawiyi Áamputile.\nÃamjiwile yosope yiÁakwete ni Áamlesile ali akomweche.\nÃandu wa dini mnope wapitaga pelepo. Ãam'weni mundu jwam'wulale jula nambo nganajawula kukumkamuchisya. Papopo jwapitaga mlendo jwine. Ãamtendele chanasa.\nÃamtaÁile mmaÁanga gakwe. Pijwamasile Áamkwesisye pa bulu jwakwe ni Áan'jigalile kunyumba ja achalendo. Isa Mesiya Áatite naga tukumnonyela Mlungu, nowe Áakwe tukwenela kulosya chinonyelo chamtiyi, pakumkamuchisya jwalijose jwakulaga.\nPikicha 23: Msyene Nyumba Jwawusile Ku Wulendo\nAna mkukumbuchila, kuti Isa Mesiya ali awile, Áajimwiche kutyochela chiwa?\nÃakulijiganya Áam'weni mkinaÁe kuwujila kwiwunde.\nIsa Mesiya Áasalile Áanganyawo kuti Jwalakwe tachiyika soni pachilambo pano. Ãatite kuti wosope wele Áakukulupilila mwa Jwalakwe, akwenela kuÁa mpela jwamasengo jwakwembecheya bwana jwakwe kuwuja kuchindimba cha ndowa. Isa Mesiya Áatite: "ChiyiÁa yambone kwa Áamasengo wele bwanajo akwasimana ali Áakosechele....."\nAchimjangu, ngatukumanyilila ndaÁi jichachiwujila Isa Mesiya pachilambo pano. Tukwenela kumtendela masengo kuti tumpochele mundaÁi jele jitachiwuja Jwalakwe. Chachijitendekasya ndaÁi jeleji kuÁa jachisangalalo chachikulungwa mnope. Nambo kwaÁangakulupilila chijiÁa ndaÁi ja ligongo lyekulungwa.\nIsa Mesiya Áatite soni kuti jwalijose jujwaliji kapitawo jwa achimjakwe, akwenela kosechela kuwuja Kwakwe. Naga akusamala yosope yamnyumba chenene ni kwasamala Áamasengo Wakwe, Áanganyawo tachipochela mboto jekulungwa mnope. Naga akwaputa Áamasengowo ni kukolelwaga, chilango chawo tichichiÁa chakogoya mnope.\nPikicha 24: Mundu Mumtela\nIsa Mesiya mpaka amkulupusye jwalijose kutyochela ku ulemwa. Apikane ayi.\nSakeyo jwaliji mundu jwakosya msongo jwakusichila. Jwaliji jwangakulupichika nipo jwaliji mkwajiwila Áandu mbiya. Jwalakweju jwasachile kuti am'wone Isa Mesiya, nambo jwaliji jwamjipi mnope nipo Isa Mesiya Áaliji sikati ja chigulu cha Áandu. Myoyo Sakeyo jwakwesile m'chitela.\nPaÁapitaga Isa Mesiya, Áalolite mwinani ni Áatite: "Sakeyo tulukani chitema.\nNgwenela kuÁa mnyumba jenu lelojino." Ãandu Áasimonjile.\nSakeyo nginaÁa mundu jwambone. Nambo jwatulwiche ni kumpochela Isa Mesiya mwakusangalala mnope.\nÃamsalile Isa Mesiya kuti jwalakwe chaleche matala gakwe gangalumbana ni kuleka yitendo yakwe yakusakala. Jwalakwe chawuchisye yosope yiÁajiÁile.\nNipo Isa Mesiya watite: "Lelojino ukulupusyo wuyiche mnyumba jino."\nAchimjangu, Isa Mesiya Áayiche kukusosasosa ni kulupusya jwalijose jwali jwakusokonechela kwa Mlungu. Mkumbuchile, naga nomwe mkusaka kusinda yitendo yenu ni kuleka matala genu, mpela muÁatendele Sakeyo, mpaka mlijilanye ni Mlungu pakumkulupilila ni kumpikanila Isa Mesiya.


Bukalo ilela mulao wa sibaka silisimwi mutu ni mutu | New Era Newspaper Namibia\nHome Languages Bukalo ilela mulao wa sibaka silisimwi mutu ni mutu\nBukalo yenehatisizwe mwa mayemo a kuba toloponyana, italusa kuli, i kabe ifukulize palo ya libaka za mayahelo a maino a maňataňata ao a nafilwe kwa babeleki ba mayemo sakata ba muso, kamo mwahali kubona, babamwi nebafumani libaka ze silela kamo buňata bwabatu batokwile mayahelo.\nHanabulela kuba mutende wa New Era, muňoli yomuhulu wa toloponyana ya Bukalo, Martin Limbo u ize, mayahelo a nafiwa fela busuleni, nafilwe ki babeleki ba likolo la sikiliti sa Zambezi banebafilwe kuyotusa swalelele feela. Limbo u ketilwe kuba muňoli yomuhulu wa toloponyana ya Bukalo silimo se, mwa Mbuwana, u ize Ofisi ya habo iňatafalezwi kimusebezi o fosahezi o neuezizwe ki bane basebeza swalelele fela.\nLutilo fumana misebezi ye fosahezi yeo luswanela kubakanya,”a talusa. U ize, babeleki swalelele, neba abela mayahelo a limamwi mwa batu babaňata, seo sitisize mifilifili, kono una ni sepo yakuli zeo litabe libakanyizwe pili silimo sisikaungula kale. Limbo hape u ize, bakabe bahatisize mulao wa kutomela babafilwe libaka za mayahelo nako ya kutateka kueza sesimwi fa libaka zabona mwahali a likweli ze silela kuisa mwa silimo. Kaniti, aluna kuina ni libaka zelobezi fela kusina sesieziwa kuzona libaka zeo,”kwa sepisa muňoli yomuhulu wa toloponyana. Kalibaka lataba ya kutokwa maino mwa Bukalo, kutaluswa kuli, babeleki baina mwa mandu a sizo a lulezwi kabucwani ni kumatehiwa kalizupa, kamo katengo katolopo kazweli kubiza balipulukelo kuyoyaha mandu sakata a litina.\nMwalitaba zeswana, Limbo u talusa kuli nihaike libaka zetokwahala li mwa palo yefitelela sikiti, u kupile sichaba kufitisa likupo zabona, sina katengo katoloponyana a kakatateka kutalima kwa mayemo ao bakupi bana niona, kuamana ni buipumaneli. Bukalo i fumaneha fa sibaka sesinde, mukulela wa mukwakwa o liba Ngoma mabapa ni Botswana, fa mangandanzila a mukwakwa oliba sibaka sa likamba latutu ya litapi sa Muyako kafoo kuna nimubu o nunile ahulu kwa njimo ya bulimi bwa limela.\nTaba ya mubu wa maino nefulana ahulu mwa likwelinyana ze, kamo buňata bwabatu banebaikutwa kukungulelwa kwatuko mwa kabelo ya mubu wa mayahelo nebabile ni liponiso zenetibanya mazebe naha kabupala. Kulatelela liponiso a bomaliponiso za kuchaula mwa makululu kaza mubu, muso kabunya, wa alabela kwa litaelo zeo, kakusepisa kuli u tabe u bakanyize libaka za mayahelo zefita fa mianda ye mibeli naha yote.\nPrevious articleMapokola basweli manaka a litou, matalo a likwena ni Ngwe\nNext articleYoung African FC still in charge of SSFD


Twasika Munsaa Mamanino! Twaanjila Sunu Mapenzi Aatanabwenwe! Print\nTwasika Munsaa Mamanino! Twaanjila Sunu Mapenzi Aatanabwenwe!\nZishinshimi zyokwa Daniele zyaambilizya mwaka wa 1922 kuti ngamatalikilo aakubalila ciindi cisikila kumamanino.\nKoyiya lino ooyu mwaka ncuulaa mulimo mupati!\nMwanaangu mutaanzi kuzyalwa, wakalaa nsoni kapati. Ncobeni nobantu kufumbwa kuti yebo naa walanga mubbuku lipandulula mabala ncolyaamba ibbala lyakuti “nsoni”, inga eelyo bbala kalipandulula zina lini mbwaakabede mwana ooyo! Mukubaa coolwe, batumbu bangu bakabala cimwi cibalo cakali kupandulula buvwuntauzi bwabana oobo bwakatolede busena aciindi cimwi; eeco cibalo cakali kwaambilizya kuti aabo bantu “balaa nsoni”, mbantu bakatazyidwe kuzyiba ziimo zyabantunyina bali mumbali lyabo. Kujanza limwi, aabo basangalede akwaanguluka akataa bantunyina, mbantu bafwamba kuzyiba kabotu ziimo zyabantunyina kakwiina kulubizya.\nKuvwuntauzya akataa bantu kwakatondezya kuti bana "balaa nsoni " balikatazyidwe kuzyibana abantunyina kwiinda bana baccangamukide kuliiba akataa bantunyina.\nOobu bwakali bupanduluzi bukkwene. Kuti yebo kotakonzyi kuzyiba ciimo camuntunyoko ambwalimvwide kuti wamulanga mbwalyeendelezya amubili wakwe, kuti yebo koide kuliyeeyela buyo kuti ooyo muntu uli kalalide nkaambo kako (nokuba kuti katanyemede ncobeni), mpoonya yebo inga nkwiide kusuuluka akwiimina kulaale amuntu ooyo nkaambo toozyiba bwini mbwalimvwide. Ncenciceeci ncokuli bantu “balaa nsoni” batazyi mbobabede bantunyina.\nNibakamanizya kubala cibalo eeci batumbu, bakatalika kupandulwida mwaneesu musankwa ncaakali kunga walangila kufumbwa ciindi naakali akataa bantu banjaanji. Eelyo nitwakacili mumootokala, katuyaa kukunkulika kufumbwa nkotwakali kuyanda kugama, batumbu bakali kumwaambilila limwi mwana kuti nguni uunooliko kubusena ooko nkotuya, ancobani kwaamba bantu bali kooko, kumwi kabamwaanzya, alimwi awalo ncayelede kwaamba mukwiingula bantunyina aabo. Tiibakamulekela kuti abbizye mutwe wakwe akuyuba bantu kakwiina kwaanzya. Balo bakazumanana kuti mwana weelede kubaa mulemeko akwiingula kabotu-kabotu, pele bakamuubyaubila makani woonse akumwaambila zintu zyakali kuyoocitika, aceeco ncaakali kunga walangila kucitika. Alyalo naakalaa myaka yakuzyalwa iili 10 a 11, walo wakali kunga ubuzyilila banyina kuti bamwaambile ncaakali kunga walangila kucitika kufumbwa naakali kuyanda kucita cintu ceenzu cipya.\nAciindi nceenya eeco, kwakali balongwenyina bakalaa mukwasyi wakalaa mwana musimbi, awalo ooyo mwana mbweenya buyo mbuli mwaneesu musankwa, wakali musimbi wakalaa nsoni kapati. Eeco cakali cintu cicumba moyo kubona mwana nkwapenga kufwa nsoni. Pele kuleka mbuli batumbu bangu, aabo bakaintu banyina mwana musimbi ooyo, tiibakali kumulaya kuti weelede kubaa mulemeko akwiingula bantunyina munzila yakulemekezya naambaula abapati. Aabo bakaintu bakalekela kana kabo kasimbi kuduunta mutwe akulisisa busyu mumusiinsi wabanyina, nokuba kuuntuluzyila muntu ooyo uusola kwaambaula anguwe mwana ooyo. Myaka minjaanji kayiindide, ooyo musimbi wakacilaa nsoni, eezyo mwaneesu nzyaakalubide kale kuzwa naakakomena. Cintu cilikke cakayindene cakali cakuti, batumbu bangu bakamulaya mwaneesu akumuzyibya musyule lya ciindi eezyo zintu nzyaakali kunga walangila, alimwi ambwaakali kweelela kulyeendelezya akwiingula bantunyina.\n“Makanze aako ayelede kusiya mbi akutazyibika mbuli musinze wamasiku, pele yebo nonyanyaala, weelede kuumputa mbuli lulabo.” Silumamba Sun Tzu\nIkaambyo kamuci Latini kakuti, “Præmonitus, præmunitus,” kalaa makani aamasimpe aajanwa munyika yoonse: “Ooyo uucenjezyedwe nguulibambide kulwana nkondo.” Awalo Mwami Yahuwah ulaazyi kabotu ncobeni makani aaya. Awalo mushinshimi Amosi wakaambilizya kuti: “Ncobeni Adonai Yahuwah kunyina cintu ncanga wacita, pele Walo uyubunwida maseseke Aakwe kubatwanga Bakwe bashinshimi.” (Amosi 3:7, KJV) Kuli kaambo keni ncocili boobo. Eelyo muntu nabbaatikizyigwa zintu zimucitikila, nceciindi eelyo walo nanga wajatwa katalibambide pe. Mubwini, oobu mbusongo bwakulwanwa nkondo buyandika kubaa mulimo mupati, cakuti umwi silumamba wansiku mu Chinese alimwi mwiyi, Sun Tzu, wakasanganya ciyanza cakubbaatikizya basinkondonyina kuti cibe cimwi akata nzila zyosanwe zyakuzwidilila kukoma naakali kulwana nkondo. Mumulumbe wakwe uulaa mpuwo wanzila zyakulwana nkondo, oomo mwaakalemba cibalo cilaa mutwe wakuti The Art of War, Sun Tzu wakati: “Ooyo uuzunda, nguyooyo wakalibambila, uulindila kubbonta sinkondonyina natalibambide.” Wakayungizya aawo kumwi kati: “Yebo kobazyibya bantu zintu nzyobalangila; eeco ncecintu ncobateelela alimwi ncecibakkazyika myoyo yabo. Pele eeco ncecintu cibakkazyika muciimo anzila njobalangilwa kwiingula kufumbwa kuti kwacitika cintu cimwi, akuzuzya mizeezo yabo kakuli yebo ulindila buyo ciindi cibotu — kuti ubajanikizye kabatalibambide nokuba kuti kabatakulangili.”\nKunyandya ngomulazyo wakulwana nkondo ngwabelesyegwa ziindi zinjaanji awalo Saatani lwakwe. Dyabooli lyoonse uliingene mumulimo wakweena bantu. Kwiinda mukucenga bantu kuti batazyibi kasimpe keni, walo ulabadyuumika kuti batalike kuliiba kabayeeyela kuti bacilaa ciindi cakulibambila eelyo Mufutuli nataninga boola. Mpoonya, eelyo manyongwe aakumamanino aakubasikila bantu aabo, bayoojanikizyigwa kabatalibambide; bayoobbaatikilwa akunjila mumanyongwe aatanabwenwe kuzwa niyakalengwa nyika yoonse.\n“Ooyo wakacenjezyegwa nguulibambide kulwana nkondo.”\nZishinshimi zya Mangwalo, nzipego zya Mwami Yahuwah kubantu basyaalizya bamusela wamamanino. Mucishinshimi, tulipedwe makani aagaminide kutuzyibya nkondo amanyongwe aamamanino, azimwi zintu ziciboola kumbelaa mazuba. Kunyina muntu weelede kujatwa katalibambide pe. Pele kasimpe keni nokuba boobo, kalagambya ncobeni. Kweendelanya ajwi lyakasimpe lya cishinshimi, inyika yakasika kale anjeleela ya “ciindi camamanino” kuzwa mumwaka wa 1798; aboobo lino ijatide bubi kutongela “mumapenzi aatanabwenwe” kuzwa mu 1922!\nIbbuku lya Daniele lilipandulwidwe amubbuku lya Ciyubunuzyo. Eezyo zishinshimi zipedwe a Moza wachishinshimi, tazyikonzyi kwaandaanyigwa pe. Ciyubunuzyo 13 ncishinshimi cakagolela mu 1798:\nLino Ime neekaimvwi ankomwe yalwizi, ndakabona munyama wabbuka kazwa mulwizi. Wakalijisi meja aali kkumi amitwe iili ciloba, kulwija lomwe-lomwe kwakali mushini, alimwi amutwe omwe-omwe kwakali zina lisampaula Leza.\nMunyama ooyo ngondakabona wakali kulangika mbuli siluwe. Maulu aakwe akali mbuli aamalama, awalo mulomo wakwe wakali mbuli wasyuumbwa. Nkabela simwaaba wakapa munyama ooyu nguzu zyakwe, cuuno, abulelo bwakwe bupati.\nUmwi wamitwe yamunyama ooyu wakali kulangika mbuli kuti ujisi dondamwaka, pele dondamwaka eelyo lyakapona. Bantu boonse ibakatobela munyama ooyu, bakagambwa kapati. (Ciyubunuzyo 13:1-3, KJV)\nKwamyaka iili cuulu, myaanda yobile amakumi cisambomwe eeyo yakatalikila mu 538 C.E., Cikombelo ca Katolika caku Loma cakaluujisi kunyonauna buna Kristu munzila yabumpelenge, akutumina bapaizi baco ba Jesuiti kuti bakazunde akoozyeka makunga aabantu mumasi aanyika yoonse akubatola buzike. Ooyu mulongo wamyaka iili 1260, ulibonyaanga ulayinduluka kwaambwa muli Daniele amu Ciyubunuzyo. Ciindi camamanino cakasika mu 1798 kwiinda muzintu zyobile nizyakacitika aciindi eeco: 1) sikalumamba mupati waba Frenchi , Louis-Alexandre Berthier wakatola poopo buzike akumuwaalila muntolongo; alimwi, 2) Mfulumende Yabuzangi yaba Frenchi, kilaa muzeezo wakuti kucinyina leza uupona kujulu, yakaanza kkalenda lipya kuti libeleke mulimo wakulesya buna-kristu mucisi ca France akugwisya Nsondo muvwiki yakkalenda eelyo. (Insondo yakali kuluulwa kuti mbuzuba bwakupaila, kuleka Nsabata yamu Bbaibbele, aboobo Nsondo yakali “citondezyo canguzu” ca Cikombelo ca Katolika caku Loma.)\nEezi zintu zyobile nizyakacitika, zyakayasa mutwe wabupoopo “cilonda calufu”, akugozya mulongo wamyaka yabulelo bwa poopo kumamanino mu 1798. Aboobo, kuzwa mumwaka ooyo, nyika ili “kumamanino aaciindi.” Eeco cishinshimi nocakazuzikwa: lwakali lwiito lwa kasimpe oolo lwakasinsimuna bana Kristu bakatonkomene mumusela wa 19th , akubasolweda kukusanyangulisya Bbaibbele akuvwuntauzya kasimpe. Pele mamanino taakaninga sika pe.\nCisi cizangi ca France, cakasulaika kkalenda lina “Gregory” lyokwa poopo akukaka nguzu zyabweendelezi zyokwa poopo. “Ikkalenda lya Bulelo bwaba Frenchi . . . talyeelede kukonzyanya nokuba kasyoonto amicito yabwaapositolo bwa Cikombelo ca Loma.” Pierre-Sylvain Maréchal\nCifwanikiso: Cokwa Debucourt, Philibert Louis - Bibliothèque nationale de France,\nMucibaka Caantangalala, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=276075\nCiindi ca Mapenzi Aatanabwenwe\nZishinshimi zyokwa Daniele a Ciyubunuzyo, nzipego zyokwa Yahuwah kubantu Bakwe. Bunji bwa zishinshimi zyokwa Daniele, nzipego zyaabilwa kugaminina musela wamamanino. Eezi zishinshimi zyaambilizya kuti cisi ca France ngo “ Mwami Wancinko” wamu Daniele 11; Ijipita ngo “Mwami wa Kumusanza,” alimwi Bulelo bwa Ottoman ngo “ Mwami wa Kunyika.” (Kutegwa ubale makani manjaanji aajatikizya bami botatwe aaba, twakukomba kuti ubale cibalo eeci “Napoleon, Atatürk a Poopo Francis Baambilizya kuti Kujala Ŋanda Yakazekelo Kulaafwi Kucitika.”)\nNcintu cipati kupampanuna zishinshimi zyoonse kwiinda mulumbe uuli mucibalo coonse eeci. Nokuba boobo, kukosozya buyo makani: Masi aa Kumbo, kwaciindi cilamfu akali kulanganya Bulelo bwa Ottoman kuti ngo “mulombwana uusondokede waku Bukuwa.” Daniele wakaambilizya kuti: “Kumananino aaciindi Mwami wa Kumusanza [Ijipita] uyootonkaika nguwe [ Mwami Sincinko, France]: alimwi Mwami wa Kunyika [Bulelo bwa Ottoman] uyoomufuumina mbuli kambizi… pele walo [Mwami wa Kunyika] uyoosikila mpagolela kumamanino, alimwi kunyina naba omwe uutikamugwasye walo pe.” (Daniele 11:40 a 45, KJV)\nMustafa Kemal, uuzyibidwe azina lyakuti Atatürk, naa “Wisi waba Turki” wakayakulula Bulelo butaanzi bwa Ottoman. Walo wakamwaila limwi buleli bwaba sultani mu 1922 alimwi “akubamba nzila yamilawo mpya, iikonzyanya aya ku Bukuwa. Alimwi wakabamba milawo eeyo yakakosweda limwi kufumbwa cijatanya bulelo bwakwe kubupaizi amulawo wa Islamu [Sharia].”\nEeci cakadadula silutwe wabupaizi bwa Islamu cilonda calufu eeco ncobutaninga pona.\nEeci ncecaacitika ncobeni. Bulelo bwa Ottoman— bulelo bwakalaa mpuwo mpati akukankamya masi manji aa Bukuwa kusikila alibilika akukankama bukandu, oobo bulelo bwakajazya zyuulunzuma zya bana Kristu akubatola buzike — bwakasika mpobugolela kumamanino, kutali munkondo iisabila akulwanwa kapati pe, pele mukaziziizi. Alimwi kunyina wakali kuyanda nokuba kugwasyilila bulelo oobo. Mbweenya buyo amwalo mumusela wakainda musyule, Silutwe walumamba Berthier naakayasa mutwe wabupoopo cilonda calufu, Mustafa Kemal, wakapegwa mutwe wacuuno wakuti ngu Atatürk, alimwi wakayasa mutwe bupaizi bwa Islamu cicisa calufu.\nAtatürk wakamwaya sultanate, mutwe wabupaizi bwa Ottoman antoomwe a caliphate, mutwe wabupaizi bwa Isilamu, akuyaka Bulelo bupya mucisi ca Turkey. Walo wakaleta lusumpuko kucisi cipya ca Turkey akucaandaanyacaali kuzwa kumilawo yabupaizi bwa Islamu. Nkabela Bulelo bwa Ottoman bwakasikila kumagolelo kumamanino aa Vwumbi Pati 1, 1922. Eeci ncecintu cilaa mulimo kapati kubantu bokwa Yahuwah, nkaambo ncintu ciganta aatalikila “ciindi camapenzi aatanabwenwe.”\nEeco cishinshimi, citondeka mwaka wini, cilaa mulimo mupati kubantu bokwa Yahuwah. Bulelo bwa Ottoman oobo bwakasika kumamanino mu 1922, bwakali bulelo bwa Mwami wa Kunyika naakasika kumamanino aabulelo bwakwe kakwiina muntu wakumuyavwa kulwana basinkondonyina. Eeci ncecintu ciyumya kutondezya kakwiina kudonaika kuti lino swebo tuli muciindi camapenzi ncobeni. Eeci cishinshimi cilaa mulimo munzila zitobela:\n1. Kuzuzika cishinshimi eeci, akuganta mwaka wa 1922 kuti mpaatalikila ciindi camapenzi aatanabwenwe, ncecintu ciyumya mizeezo yabantu boonse basyomeka kuti ijwi lyachishinshimi lyokwa Yahuwah lililuleme ncobeni alimwi lilakonzya kulibonya muzintu zicitika masimpe atalaa nyika eeyi. Makani aakoolegwa kwa Bulelo bwa Ottoman, maubauba kutondezya alimwi alilembedwe mumabbuku aamisela yacisi eeco. Mwami Yahuwah tasiide cintu cilaa mulimo mupati boobu kuti cibe cintu cakweezyeezya cikatazya kubona nanka kuteelela.\n2. Kuzuzika cishinshimi eeci, ncintu cilomya kutondezya kuti Mwami wa Kunyika ooyo waambwa muli Daniele 11, mwami wiiminina Bulelo bwa Ottoman. Eeci cishinshimi cilatondezya kakwiina kudonaika matalikilo eeni aa “Ciindi camapenzi” cokwa Daniele. Cibalo ca Daniele 11 cijuzya mulumbe abupanduluzi bwa Mwami wa Kunyika ooyo “uuyoosika kumamanino aakwe kakunyina muntu uyoomugwasya pe.” (Daniele 11:45, KJV)\nKampango keni katobela waawo kaamba kuti: “Kuciindi eeco, Mikayeli mungelo mupati uukwabilila bantu bako, uyoobuka. Kuyooba ciindi camapenzi aayoosya aatanabwenwe kuzwa kuciindi kakutanaba masi pe. Pele ciindi eeco bantu bako, boonse bali aamazina aalembedwe mubbuku bayoofutulwa.” (Daniele 12:1, KJV) Kunyina ciindi cakulelema. Mpoonya buyo Mwami wa Kunyika nasika kumamanino aakwe, mpeenya aciindi eeco kwakaba “ciindi camapenzi aatanabwenwe kuzwa nikwakaba cisi atalaa nyika kusikila ciindi eeco.”\nMumazuba buyo aali 100, mu 1994 Kujaya Bantu ku Rwanda kwakakukula maumi aasika 800,000 (bamwi bayeeyela kuti kusikila maumi aali cuulunzuma comwe). Imwi mikwasyi yoonse yakajayilwa limwi bantu boonse. Akali manyongwe aatapanduluki.\nEeconceciindi ncotupona mazubaano. Musela wa 20th wakalaa nkondo zyabujayi kapati zinjaanji, alimwi bunji bwabantu bakajayigwa amfulumende zyabo kwiinda musela uuli woonse wakainda. Milton Leitenberg, mubbuku lyakwe lilaa mutwe wakuti “Lufu mu Nkondo a Mumazwanga aamusela wa 20th,” weezyeezya kuti kusikila munsaa 231 zyuulunzuma zyabantu bakafwa mumusela wakainda ulikke. Bamwi basikuvwuntauzya bataminina kuti kuyungizya waawo, zyuulunzuma zili 260 zyabantu, bakajayigwa amfulumende zyacisi cokwabo.\nMumyaka iili buyo 10, 1966 kusikila mu 1976, kusikila zyuulunzuma 2 zyaba Chinese bakajayigwa amfulumende yabo mumusela wa Zilengwa zya Kulwana Mfulumende. Mumyaka yone buyo, 1975 kusikila mu 1979, kwiinda cuulunzuma 1 cabantu baku Cambodia, bakasweekelwa maumi aabo mumabanda mobakali kujailwa muciindi cabulelo bwa Khmer Rouge. Pele eeyi myeelwe iliceede kapati kweelanya a zyuulunzuma zyamaumi aabantu akaakosoolwa amuleli wabulwani waku Soviet, Joseph Stalin. Bamwi bayeeyela kuti mweelwe wabantu bakafwa baku Soviet ulasika kulampa mbuli zyuulunzuma zili 60 zyabantu. Masimpe ncobeni, eeyo myaka kuzwa mu 1922, myaka yamapenzi aatanabwenwe kuzwa nikwakabede cisi atalaa nyika.\n3. Lino buzuba bwa matalikilo aaciindi camapenzi mbobwalibonya, bantu bokwa Yahuwah balikwabilidwe kuzwa kulucengo lwa Saatani. Kakwiina mwaka wa 1922 kuti ngomwaka uutalikilwa kupima “ciindi camapenzi”, eeco ciindi inga lyoonse kaciide kunootonkelwa kumbelaa mazuba aacizya kumbele. Bantu basyomeka kubala Bbaibbele, balangaula cintu cimwi cakubatondezya bweende bwa misela, pele kuti kakwiina mwaka wa 1922 uubagantila aakutalikila ciindi camapenzi, balo balangaula zintu zyalucengo kumwi kabatakubwene kuti ciindi camapenzi cakatalika kale! Saatani ulabazilaisya akubakopanya mumizeezo nkaambo, eelyo nobatonkela ciindi camapenzi kumbelaa mazuba aatalangilwi kusika, muntu ulalelema kulyaaba akulibambila kukuboola kwa Yahushua.\nMbantu bamusyobo ooyu baambilwa majwi aamause aakuti:\nTakuli kuti boonse bandiita kuti 'Mwami, Mwami' bayoonjila mubwami bwakujulu pe';\npele ccita buyo ooyo uucita nzyayanda Taata uuli kujulu.\nMubuzuba oobo banji-banji bayoondaambila kuti 'O Mwami, Mwami wangu, sena tiitwaakashinshima muzina lyako?\nakutanda myuuya mibi yazyeelo? akucita milimo yanguzu minji muzina lyako?'\nLino ndiyoobaambila kuti, 'Nsimwizi pe! Amunditantamuke nywebo nomucita zibyaabi.” (Mateyo7:21-23, KJV)\n4. 1922 ngomwaka uumaninide kusalazya akataa ciindi camapenzi eeco caambwa mu Daniele12:1, alimwi abulembedwe muli Mateyo 24:21. Eezi zibalo tazyili cishinshimi comwe pe. Cishinshimi cokwa Yahushua citola kaindi kasyoonto buyo akusika munsaa mpaagolela mamanino:\nPele maawe kubakaintu baminsi abaabo bali kuyoonyonsya kumazuba aayo!!\nAmukombe kuti kutija kwanu kutakabi ciindi camupeyo nikuba Buzuba bwa Kulyookezya butegwa Nsabata. :\nNkaambo kuciindi eeco kuyooba mapenzi mapati, aatanabwenwe kuzwa kumalengelo aanyika kusikila sunu,\nalimwi takukabi aambi aali boobo pe..\nLino kuti naa aayo mazuba naatakafwiinsigwa, taakwe muntu naba omwe wali kunoyoofutuka,\npele Yahuwah uyooafwiinsya mazuba aaya akaambo kabantu mbaakasala..\nCiindi eeco, kuti naa umwi akati, 'Bona ngooyu Kristo!' naa 'Nguulya!' mutakamuzuminini..\nNkaambo kuyooba balyaamba kuti, 'Ndime Kristo,' alimwi kuyooba basinsimi babeji!\nBayoocita zitondezyo amaleele aagambya, kuti naa kakukonzyeka bakacenge aabo Yahuwah mbaakasala..\nAmuswiilile, ndamwaambilila limwi zintu eezi kazitana citika (Mateyo 24:1-25)\nKakwiina kutalikila mumwaka wa 1922 kubalila ciindi kuya kumamanino, basicikolo ba Bbaibbele inga bacaazya buyo kabazeleemba muntenda, kumwi kabasumpya ciindi camamanino kuti cicizya kumbele mumazuba aatazyibidwe.\nMuciindi eeci camapenzi eelyo nokuyoomvwika koompolola mupati (mulumbe wamamanino waluzyalo uucenjezya bantu) nuuyoopegwa kunyika yoonse, bantu banji bayoosweekelwa maumi aabo nkaambo kakasimpe. Ciindi camapenzi cokwa Daniele, kutalikila mu 1922, cijatikizya masi woonse aamunyika. Pele tabali boonse bayoofwa muciindi eeci kuti bayoofwida kasimpe pe. Eeco ciindi ncaamba Yahushua, nciindi ciinda kulula kwiinda ciindi cokwa Daniele. Ciindi camapenzi ncaamba Yahushua, cisikila kumamanino kwini alimwi ciyookosolwa nkaambo nikwaakubula naba muntu omwe uucaala atalaa nyika.\n5. Cishinshimi ca Mwami wa Kunyika naakasika kumamanino aakwe mu 1922, aciindi camapenzi citalikila kuzwa waawo, cipandulwida mizeezo yabantu kaambo keni nyika lyoonse nciigwitide kulwana nkondo kuzwa mu 1922, alimwi ciyooba boobo kusikila Mufutuli Yahushua akazyokele.\nKweendelanya acilembedwe mutwe wakuti Science Daily, mweelwe wamazambangulwe aacitikila mu Lwaanje lwa Atlantic, wakayungizya ziindi zyobile mumusela wakainda.1 Alimwi aayo mazambangulwe aameenda buyo kakwiina kusanganya azimwi zyaacitika. Myeelwe akuzuzuma kwanyika kwakaindizya kusikasika kapati. Mubwini, akataa mizuzumo mipati iili kkumi yakacitika mumusela wanyika, iili fuka yakacitika kawiindide mwakwa 1922. Mwiyi Mike Sandiford, syaazyibwene wamabwe abubambe bwanyika ku Cikolo cipati ku Melbourne, waamba kuti “Basyaazyibwene ba mizuzumo yanyika bakabona kuti kuzuzuma kwanyika kwakaindila kuvwula akuzuzuma canguzu kutalikila mumyaka iili kkumi yakainda musyule.”2\nMyeelwe yalufu munkondo, kujayigwa amfulumende zijaya bantu bazyo, kujayana akataa bantu bamisyobo yiimpene amanyongwe aazilengwa leza kuzwa mumwaka wa 1922, zyoonse eezyo nzintu zyatakali kulangilwa mumusela uuli woonse.\n“Eeyo milandu njotubilide kusinganya akupingilila kusubula, yakacitilwa caali mubumpelenge, alimwi ilaa bujayi bunyonyoona ncobeni cakuti, kunyina lusumpuko lutakonzyi kubikkilila maanu akuuntuluzyila milandu eeyo, nkaambo oolo lusumpuko inga tiilwa ongola kuti yainduluka kucitwa milandu eeyo.”\nRobert Jackson, Silutwe Muzeki wankuta ku Amelika, naakali kujuzya muswaangano wa Nkuta Yalumamba Munyika Yoonse, ku Germany, Vwumbi Pati 21, 1945.\n6. Cishinshimi cokwa Daniele “cilacenjezya kuti kujala ŋanda yakazekelo tacili cintu ciyoocitikila mumazuba aacizya kumbele kulaale, eelyo nobatanooliko bantu bapona mazubaano. Pele swebo “tulaafwi kusika akataa masiku.” Ŋanda yakazekelo iyanda kujalwa alimwi kucinyina ciindi cakutombaila kulelema cakuliiba kulizulazula akulilangaula myoyo yesu.\n7. Kuzuzikwa kwini kwa cishinshimi ca Mwami wa Kunyika naakasika kumamanino aakwe alimwi kakwiina muntu uumugwasya, ncecigwasyilizya kutondezya akuyumya kuti kuli buyo zishinshimi zisyoonto ziceede kuzuzikwa; azyalo ziyoozuzikwa munzila njeenya buyo mubukkwene. Eeci ncintu ciyandika kapati nkaambo zimwi akataa zeezyo, muciindi cino, zikonzya buyo kubonwa ameso aalaa lusyomo. Pele, mbweenya Mwami Yahuwah mbwaamba, ziyoozuzikwa muciindi eeco, alimwi munzila njeenya mbozyakashinshimwa kucitika.\nKaindi kasyoonto Kusika Akataa Masiku\nSwebo tulaafwi lino kusika akataa masiku.\nIme neekacili acijatilo canzoka, bazyali bangu bakalaa nkoloko mpati yakaindi loko, eeyo yakali kuyaa kukonwa mumukwasyi wesu kwamyaka amisela minjaanji. Eeyo nkoloko yakali kunga yangondoola kulizya mulangu kwainda ciindi catunzumina tuli kkumi amusanu, ciindi casika akataa woola, alimwi nokuceede tunzumina kkumi amusanu kuti lisike woola litobela. Eno lyasika woola litobela, nokuba boobo, eeyi nkoloko yakali kunga yatalika kulizya kaimbo kasyoonto kiitaninga talika kungondoola mulangu mujwi lidedema kubbesa. Kwakanyina kaanza kabalila akupima tunzumina tusyoonto pe, pele buyo kaanza kabalila tunzumina tupati akaanza kabalila mawoola.\nNokuba boobo, kuti yebo nookaswiilizya kabotu-kabotu, mukaindi kasyoonto eeyo nkoloko kiitaninga talika kulizya kaimbo, inga nookamvwa jwi mbuli kuti kuli cijuzyo cikopolola mulyango mukati kankoloko eelyo niyakali kulibambila kutalika kulizya kaimbo aako, mpoonya akumvwika cintu cizukuunya kuti zwiii mukati, nkokuya kamvwike kaimbo aako. Eelyo nitwakali kukutauka mulimo wakumanizya ziiyo nzitwakapedwe kucikolo kuti tukamanizyile kumunzi, eelyo nitwakali kumvwa nkoloko nkwiityolooka mukati, Ime amusazima twakali kunga tulindila buyo kumvwa nkoloko eeyo kuti ituzyibye kuti woola lyakupenga kukutauka mulimo wakucikolo lyasika kumamanino, aboobo kuti lino ciindi cakuti tuye anze tukasobane acalo casika mpeenya aawo.\nMpampawo aawo mpotubede sunu bakwesu mumusela wanyikeeyi. Ciindi camapenzi tacicili kumbelaa mazuba pe. Bantu banjaanji babala cibalo eeci bakazyalwa ciindi camapenzi nicakatalikide kale! Swebo lino tulindizya buyo kuti tumvwe jwi likokolosya mbuli cijuzyo ciyanda kujula mulyango akutuzyibya kuti lino ciindi casika kumagolelo! Mutakacegwi nokuba kujanwa tamulibambide nobasaama. Amukkale ansi cino ciindi akwiiya zishinshimi zya Mangwalo ncozyaamba cini. Nkuyanda kwa Mwami Yahuwah kuti inywe muzyibe ncobeni eezyo zintu zizinga mizeezo munguzu lino zilaafwi kubbukila nyika yoonse, nkaambo kufumbwa buyo yaakutalika koompolola myeembo ya Ciyubunuzyo, kucinyina kulekezya nokaba kaindi kasyoonto kusikila zyoonse zikamanizye kucitika akumanina do.\nEelyo Mufutuli Yahushua naakabuzyigwa mazuba masyoonto kataninga fwa, kuti apandulule bweende bwazintu kusikila kumamanino, Walo wakapa buyo majwi aakulwaizya akwaamba kuti, “Lino eezi zintu zyaakutalika kucitika, amulungumike mitwe yanu kujulu, nkaambo lwaanguluko lwenu lwaaswena afwaafwi. ” (Luka 21:28)\nLino tuli buyo kaindi kasyoonto kuti tusike akataa masiku. Mamanino asika mwanookwesu, alaafwaafwi kapati kwiinda mboyeeyela.\nKutegwa uzyibe zinjaanji zijatikizya mazuba aazya kumbele, nkamu ya WLC yakutamba kuti yebo ulibalile zitobela ansi aawa:\nLweeno lwa Mamanino: Saatani Kasamide Zikobela zya Mumuni\nImvwula Nkukula Nsoke Iluujisi Kuwa! (Hena yebo uliitambula na?)


EBIBILIA ENDAKATIFU - ELIMO ENDAKAANO EKHALE NE MBIA : Ebibilia eye Lubukusu yino eli khunyoa mu lubukusu. Likaluukhasia lie bibilia mu lubukusu kili kimilimo kie buambaani bwe chikanisa chiili mu babukusu, kumukaanda kwa Bible Society of Kenya, nende kumukaanda kwa Unite Bible Societies. Khu siise sileeyi, babukusu basomelanga ebibilia mu nomo chingeni nga luwanga, lurakooli, luswahili ne lulungeresa. Mu mwiko kwa 1976, kumukaanda kwe Bakristo khuhwama mu buli kanisa balaangana becha alala mu Bungoma mala babona butinyu bwe khutamba elomo mu Lubukusu.\nMu mwiko okwo ne kumweene, chikanisa mu babukusu chafukiilisiana khusuta khukhola kimilimo kino. Chikanisa charobora babaandu babaandi kamakhumi kabili babeluula mu milimo kie bakaluukhasi abo. Nga kimilimo kie Ndakaano Ekhale kiarakikha bwangu sikila babaandu baba ne njala engali eye khusoma ebibilia yoosi. Bakaluukhasi bataru baroborwa mu miiko kikialoondakho khumaliilisia kimilimo kino.\nMarakwet Bible: Araruut Nyoo Reel


Kucita Naa Kwaamba Zyintu Zileta Muzeezo Wakoonana —Mbondikonzya Kucita | Bakubusi Balabuzya\nAMUBALE MU Afrikaans Albanian Amharic Arabic Armenian Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Brazilian Sign Language Bulgarian Cebuano Chichewa Chinese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chitonga Cibemba Croatian Czech Danish Dutch Efik English Estonian Ewe Fijian Finnish French Georgian German Greek Haitian Creole Hausa Hebrew Hiligaynon Hungarian Iban Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Kikuyu Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Korean Latvian Lithuanian Macedonian Malagasy Malay Malayalam Maltese Myanmar Norwegian Nzema Ossetian Papiamento (Curaçao) Polish Portuguese Quiche Romanian Russian Samoan Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Shona Sinhala Slovak Slovenian Spanish Swahili Swedish Tagalog Telugu Thai Tsonga Turkish Turkmen Ukrainian Umbundu Vietnamese Xhosa Yoruba Zulu\nIno kucitwa naa kwaambilwa zyintu zileta muzeezo wakoonana caamba nzi?\nNcinzi ncondikonzya kucita kuti kandili mubukkale buli boobu?\nCibikkilizya kucitwa micito njotayandi naa kwaambilwa makani aabusya muzeezo wakoonana. Pele zimwi ziindi cilakonzya kukatazya kubona lwiindano luliko akati kakufwubaazyigwa, kutondezyegwa mbuli kuti ulayandwa, akucitwa naa kwaambilwa zyintu zileta muzeezo wakoonana.\nSena mulizyi kwiindana kuliko akati kamicito eeyi? Amwiingule mibuzyo iijatikizya kucitwa naa kwaambilwa zyintu zileta muzeezo wakoonana kutegwa muzyibe!\nCuusisya ncakuti, mulakonzya kunookucitwa naa kwaambilwa zyintu zileta muzeezo wakoonana nociba ciindi mwamanizya cikolo. Nokuba boobo, kuti nomucili kucikolo mwayiya mbomukonzya kucita ciindi nomucitwa naa kwaambilwa zyintu zileta muzeezo wakoonana muyookonzya kuzunda ciindi mwaakutalika kubeleka. Alimwi mulakonzya kupa kuti muntu uucita micito eeyi acileke!\n“Mweelede kusyoma ncobeni kuti mulijisi nguzu zyakulesya bukkale buli boobu kumucitikila. Kanji-kanji bantu tabaileki micito iili boobu ccita kuti mwabaambila kaambo kamvwika. Amwaambe buyo kuti, ‘Tandiyandi!’ Ikuti naa eeci tiicabeleka, amwaambile muntu umwi kuti amugwasye!”\n“Mutanooseki masesya aajatikizya koonana naa kubandika twaambo tutaluzi tujatikizya koonana. Ikuti mwacita oobo, naa kuyanzana abantu bayandisya kubikkilwa kapati maano kubantu mbobaindenelimwi zizo, bamwi bayooyeeya kuti andinywe ncomuyanda.”\nKucitwa naa kwaambilwa zyintu zileta muzeezo wakoonana kulakonzya kumana kuti kamuzyi mbokubede alimwi akuzyiba ncomweelede kucita! Amubone bukkale botatwe alimwi ambomukonzya kucita mubukkale bumwi abumwi.\n“ Kumulimo, bamwi basankwa ibakali bapati alindime lyoonse bakali kundaambila kuti ndili mubotu alimwi bakali kulombozya kuti nobakacili basyoonto amyaka iili 30. Mane umwi wambabo wakaboola kusyule lyangu akununkizya masusu aangu! ”—Tabitha, 20.\nTabitha wakali kukonzya kuyeeya kuti: ‘Ikuti naa tiindazibikkila maano alimwi akuliyumya mubukkale oobu bukatazya, ambweni uyakuleka.’\nIkaambo eeci ncocitakonzyi kugwasya: Basyaabupampu baamba kuti ciindi basikucitwa naa kwaambilwa zyintu zileta muzeezo wakoonana nobaumuna buyo, kanji-kanji penzi eeli lilazumanana alimwi akwiindila.\nMuciindi caboobo amusole nzila eeyi: Amumwaambile muntu ooyo kuti tamwiiyandi ŋambawido yakwe naa micito yakwe pele munzila iilimvwisya alimwi cakukkazyika moyo. Umwi musimbi uutegwa Taryn uujisi myaka yakuzyalwa iili 22 wakaamba kuti: “ Ikuti umwi wandijata munzila iiteelede, ndakali kumulanga akumwaambila kuti utakasoli kundijata alimwi. Kanji-kanji eeci cakali kumugambya musankwa. ” Ikuti naa muntu ooyo wazumanana, amuzumanane kukaka alimwi mutatyompwi pe. Caboola kumakani aakutobela zyeelelo zisumpukide zyakulilemeka, lulayo lwamu Bbaibbele ndwakuti: ‘ Amwiime kamuzulide alimwi kamusinizyide cakumaninina. ’—Bakolose 4: 12.\nMbuti kuti muntu ooyo uumusyupa umukonga kumucisa? Ikuti kacili oobo, mutamulwani. Amutije cakufwambaana, alimwi akulomba lugwasyo kumuntu mupati ngomusyoma.\n“ Nindakali mugiledi 6, basimbi bobilo bakandijata kucikolo nondakali kuyaabweenda. Umwi wakali aaciyanza cakoonana abasimbinyina, aboobo wakali kuyanda kuti toonane. Nokuba kuti ndakakaka, bakazumanana kundisinikizya buzuba abuzuba kucikolo. Cimwi ciindi, mane bakanditonkela kubwaanda! ”—Victoria, 18.\nVictoria wakali kukonzya kuyeeya kuti: ‘Ikuti ndaambila umwi kujatikizya makani aaya, bamwi inga bandiyeeyela kuti ndilikompeme, alimwi ambweni kunyina uukonzya kundisyoma.’\nIkaambo eeci ncocitakonzyi kugwasya: Ikuti tiimwaambila umwi, muntu ooyo uumusyupa ulakonzya kuzumanana alimwi akupenzya bamwi. —Mukambausi 8: 11.\nMuciindi caboobo amusole nzila eeyi: Amujane lugwasyo. Bazyali abamayi balakonzya kumugwasya kutegwa muntu ooyo uumusyupa aleke. Pele ino kuti bantu mbomwaambila tabalibonyi kubikkila maano? Amusole nzila eeyi: Amulembe twaambo tupati-pati kufwumbwa ciindi nomucitwa naa kwaambilwa zyintu zileta muzeezo wakoonana. Amubikkilizye deeti, ciindi, alimwi abusena nkocacitikila, alimwi anzyaamba muntu ooyo. Mpoonya amubape pepa lyomwe bazyali banu naa bayi banu. Bantu banji balabikkila maano kutongoosi lilembedwe kwiinda lyakwaamba buyo.\n“ Ndakali kumuyoowa kapati musankwa umwi iwakali mukabunga kacisobano ca rugby. Wakali kutandila kumamita obilo kulampa, alimwi wakali kulema makkilogilamu aatandila ku 135! Wakalisinizyide kuti uyakoonana andime. Wakali kundisyupa buzuba abuzuba kwamwaka woonse. Bumwi buzuba, twakali buyo tolikke mukkilasi mpoonya wakatalika kuswena munsi lyangu. Ndakasotoka akutijila anze. ”—Julieta, 18.\nJulieta wakali kukonzya kuyeeya kuti: ‘Mbobabede oobu basankwa.’\nIkaambo eeci ncocitakonzyi kugwasya: Sikumucita naa kumwaambila zyintu zileta muzeezo wakoonana talangilwi kucinca ikuti bantu boonse kabayeeya kuti zyacita zili kabotu.\nMuciindi caboobo amusole nzila eeyi: Amukake sunko kwiinda mukutaseka-seka. Muciindi caboobo, amube masimpe kuti tamuyandi —kubikilizya mbomulibonya abusyu—amumwaambile sikumusyupa zyintu nzyomuyanda alimwi anzyomutayandi.\nMAKANI AAKACITIKA NCOBENI 1:\n“ Tandiyandi kuba muntu uulanciki kubantu. Aboobo, nokuba kuti basankwa bakali kuzumanana kundisyupa, ndakali kubaambila kuti baleke—pele tiindakali kwaamba canguzu, alimwi kanji-kanji ndakali kuseka-seka nindakali kubaambila. Bakali kuyeeya kuti ndakali kubayanda. ” —Tabitha.\nIkuti nomwakali Tabitha, ino nimwakabacita buti basikumusyupa aabo? Nkaambo nzi?\nNcinzi cikonzya kupa sikumusyupa kuyeeya kuti mulamuyanda?\nMAKANI AAKACITIKA NCOBENI 2:\n“ Zyakatalika ciindi basankwa bamwi mbotwakali kwiiya limwi nobakaamba majwi masyoonto aateelede notwakali mukkilasi yazisobano. Kwansondo zisyoonto, ndakasola kutazibikkila maano nzyobakali kwaamba akucita, pele cakaindila. Mpoonya basankwa bakatalika kukkala munsi lyangu akundikumbata. Ndakabatonta, pele bakazumanana. Kumane, umwi wabasankwa aaba wakandipa kapepa kakalembedwe majwi mabyaabi. Mpoonya ndakakapa bayi bangu. Musankwa ooyu bakamulesya cikolo kwaciindi cisyoonto. Ndakabona kuti ndakeelede kubaambila bayi bangu kuzwa kumatalikilo! ”—Sabina.\nIno muyeeya kuti nkaambo nzi Sabina ncaatakaunkila kubayi bakwe cakufwambaana? Sena muyeeya kuti ooyu wakali muzeezo mubotu? Nkaambo nzi ncomwaambila boobo?\nMAKANI AAKACITIKA NCOBENI 3:\n“ Musankwa umwi wakanjilila mwanookwesu musankwa, Greg, mucisambilo. Musankwa ooyu wakamusika munsi Greg akumwaambila kuti ‘Kondikkisa.’ Greg wakakaka pele musankwa ooyu taakaunka. Mane Greg wakamutonta buya musankwa ooyu.” —Suzanne.\nSena muyeeya kuti Greg wakali kucitwa naa kwaambilwa zyintu zileta muzeezo wakoonana? Nkaambo nzi ncomwaambila boobo?\nNkaambo nzi ncomuyeeya kuti basankwa bamwi cilabakatazya kwaamba ciindi basankwanyina nobabacita naa kubaambila zyintu zileta muzeezo wakoonana?\nSena mulazumina kuti Greg wakazyeendelezya kabotu zyintu? Ino nywebo nimwakacita buti?\nKubuzyigwa mibuzyo iijatikizya kucitwa naa kwaambilwa zyintu zileta muzeezo wakoonana\n“Kandicili kucikolo casekondali, basankwa bakali kundikwela kabbodi mpoonya akundaambila majwi aatali kabotu—mbuli aakuti ndilakonzya kulimvwa kabotu kuti ndoonana ambabo.”— Coretta.\nSena muyeeya kuti basankwa aaba bakali\nA Kumusobanya buyo?\nB Kucengeezya kumuyanda?\nC Kumucita naa kumwaambila zyintu zileta muzeezo wakoonana?\n“Mubbaasi, umwi musankwa wakatalika kundaambila majwi mabi akundikwela-kwela. Ndakalitapula janza lyakwe akumwaambila kuti azwe munsi lyangu. Wakandilanga mbuli kuti tandikkwene.”— Candice.\nIno muyeeya kuti musankwa ooyu wakali kucita nzi kuli Candice?\n“Mwaka wamana, umwi musankwa wakali kundaambila kuti ulandiyanda alimwi wakali kuyanda kuti tusyabane nokuba kuti ndakazumanana kukaka. Zimwi ziindi wakali kujata-jata janza lyangu. Ndakamwaambila kuti acileke, pele wakazumanana. Mpoonya, nindali kusola kusama mabbusu, wakanduuma kumatako.”— Bethany.\nMukuyeeya kwanu, sena musankwa ooyu wakali:\nA Kucengeezya kumuyanda?\nB Kumusobanya buyo?\nIbwiinguzi buluzi kumibuzyo eeyi yoonse yotatwe ngu C.\nNcinzi cipa kuti kucita naa kwaamba zyintu zileta muzeezo wakoonana kwiindane akucengeezya kumuyanda muntu naa kumusobanya buyo? Musimbi umwi uutegwa Eve wakaamba kuti: “ Kucita naa kwaamba zyintu zileta muzeezo wakoonana kukkomanisya buyo ooyo uuzicita. Ulazumanana nokuba kuti wamwaambila kuti aleke .” Kucita naa kwaamba zyintu zileta muzeezo wakoonana tacili cintu cakusobanya pe. Takunyonganyi buyo mbocita kucikolo alimwi abuumi, pele alimwi kulakonzya kusololela kukusinikizyigwa koonana.\nAmwiiye zinji: Amubone cibalo 32 cijisi mutwe wakuti, “How Can I Protect Myself From Sexual Predators?”\nNzyobaamba Bakubusi Kujatikizya Kucitwa naa Kwaambilwa Zyintu Zileta Muzeezo Wakoonana


Mwa Kuambolela ni Bashemi Baka\nNikona Kuambola Cwañi Hande ni Bashemi Baka?\nHamuutwana ni bashemi bamina, lika lika mizamaela hande mwa bupilo.\nMunahane muinelo wo: Ki labulaalu manzibwana. Geoff, yanani lilimo ze 17, ufelize kueza misebezi yahae ya fa lapa, mi cwale ubata kuba ni nako yende ya kuipumulisa! Utukisa TV ni kuishefula mwa sipula salata hahulu.\nKa yona nako yeo, ubona bo ndatahe inze bayemi mwa munyako, mi babonahala kufilikana.\nBali ku yena: “Geoffrey! Kiñi hausinya nako cwalo kubuha TV inge ubona kuli uswanela kutusa munyanaa hao mwa lituto zahae za kwa sikolo? Wena hañata hauezangi zeubulelelwa!”\nGeoff ubulelela mwatasi, kono zabulela zautwahala, uli: “Ki zeo zakala hape.”\nBo ndatahe basutelela hanyinyani, ni kubulela kuli: “Uliñi wena?”\nGeoff walula moya inzaa bindaula meeto ni kubulela kuli: “Hakuna zenibulezi tate.”\nCwale bo ndatahe bafilikana hahulu ni kufita. Babulela ka buhali, bali: “Usike wabulelanga ni na cwalo, wautwa!”\nKambe nemuli mwa muinelo wanaali ku ona Geoff, nemuka tibela cwañi butata bo?\nKuambolisana ni bashemi bamina kuswana inge kuzamaisa mota. Hamufumana kuli mukwakwa ukwalilwe, mwakona kuitusisa nzila isili.\nMusizana yabizwa Leah ubulela kuli: “Kunibelanga taata kuambolisana ni bo ndate. Ka linako zeñwi, hamulaho wa kuambola ni bona ka nakonyana, babulelanga kuli: ‘Uniswalele, neuambola ni na?’”\nLEAH UKONA KUKETA OMUÑWI KWA MIHATO YEMILAALU YE.\nKuhanyaukela bo ndatahe.\nLeah ubulela ka buhali kuli: “Taba ye ki ya butokwa! Muteeleze!”\nKutuhela kuambolisa bo ndatahe.\nLeah utuhela kutaluseza bo ndatahe ka za butata bwahae.\nKulibelela kuli ukaambola ni bo ndatahe nako isili.\nLeah uambola ni bo ndatahe hasamulaho, kamba ubañolela liñolo kubataluseza za butata bwahae.\nNemuka ketela Leah mukwa ufi wa kuambolisana ka wona ni bo ndatahe?\nMUNYAKISISE TABA YE: Bo ndatahe Leah bapatehisizwe ki lika zeñwi, kacwalo habalemuhi kuli mwanaa bona uzwafile. Haiba Leah aketa kueza zebonisizwe fa A, mwendi bo ndatahe habana kuutwisisa libaka haabahanyaukela. Kueza cwalo kukatahisa kuli bo ndatahe basike baisa pilu ku zabulela, mi ka kueza cwalo ukashwaula bo ndatahe. (Maefese 6:2) Kacwalo, haiba aketa kuhanyaukela bo ndatahe, yena ni bo ndatahe habana kufumana tuso ni yekana.\nSina feela hamusa koni kutuhelela mukwakwa okwalilwe kumipalelwisa kuzwelapili mwa musipili wamina, mwakona kufumana nzila ya kulumelelana ni bashemi bamina\nKulatelela zebonisizwe fa B kubunolo, kono kueza cwalo hakukoni kutusa hande. Kabakalañi? Kabakala kuli Leah utokwa kuambola ni bo ndatahe kuli atatulule butata bwahae, mi kuli bo ndatahe bamutuse, batokwa kuziba matata akopana ni ona mwa bupilo. Kukuza feela hakutusi sesiñwi.\nLeah haiba aketa kulatelela zebonisizwe fa C, haana kutuhelela butata bo kumupalelwisa kuambolisana ni bo ndatahe. Kono ukalika kuambola taba yeo ni bo ndatahe ka nako isili. Mi haiba aketa kuñolela bo ndatahe liñolo, Leah wakona kuikutwa hande honafo feela.\nHape kuñola liñolo kwakona kumutusa kuziba luli zabata kubulela. Bo ndatahe Leah habaka bala liñolo, bakautwisisa zanaabata kubabulelela, mi bakautwisisa hande butata bwahae. Kacwalo, zebonisizwe fa C likatusa Leah ni kutusa bo ndatahe. Ibe kuli uketa kuambola ni bo ndatahe luli kamba kubañolela liñolo, muezezo wo uzamaelela ni kelezo yeñozwi mwa Bibele yeli, “ha lu tundameneñi ze tahisa kozo.” —Maroma 14:19.\nKi mihato ifi yeñwi yanaaka nga Leah?\nMulike kunahana muhato omuñwi wakona kuunga, mi muñole taba yeo, mwa mulaini obonisizwe fa likepe fa. Hasamulaho, muñole mwa mulaini obonisizwe, zekona kuezahala haiba aanga muhato wo.\nKELEZO YENDE YA MWA BIBELE\n“Kuteka ndataho ni maho.”—Maefese 6:2.\n“Manzwi a mina kamita ibe a na ni musa.”—Makolose 4:6.\n‘Muteeleze kapili, musiakufi kubulela, musiakufi kuhalifa.’—Jakobo 1:19.\nMUTOKOMELE KULI ZEMUBULELA HALILYANGANISI\nMuhupule kuli haki nako kaufela bashemi bamina bakona kuutwisisa litaba zemu babulelela.\nBashemi bamina bakana babata kuziba libaka hamubonahala kusaba ni tabo. Mi mina mualaba kuli, “Hanitabeli kuambola ka za teñi.”\nKono bashemi bamina bona bautwisisa inge kuli mubulela kuli: “Hanikoni kumitaluseza butata bwaka kakuli hani misepi. Nikayo taluseza balikani baka isiñi mina.”\nLuungeni kuli mutalimani ni butata bobutuna, mi bashemi bamina babata kumitusa. Kono mubulela kuli: “Musike mwabilaela. Nikaiponela.”\nBashemi bamina bakona kuunga kuli mutalusizeñi?\nKi ifi kalabo yende yene mukafa?\nNikaeza cwañi haiba zazi leliñwi niikutwa kuli hanitabeli kuambola ni bashemi baka?\nNikaeza cwañi haiba bashemi baka banihapeleza kubataluseza taba yeñwi yenisa tabeli kuambola ka za teñi?


Muitukiseze cwale kuto pila mwa lifasi lelinca | Tuto\n“U ba bulelele kuli ba sebeze ze nde, . . . ilikuli ba kone ku swala ka taata bupilo sakata.”—1 TIM. 6:18, 19.\nLIPINA: 125, 40\nKi lika mañi zeka lutahiseza hahulu tabo mwa lifasi lelinca?\nLukona kubonisa ka linzila lifi kuli lwaitukiseza kutopila mwa lifasi lelinca?\nKuitomela likonkwani za kwa moya kukona kulutusa cwañi kuitukiseza kutopila mwa lifasi lelinca la Mulimu?\n1, 2. (a) Ki lika mañi zemunyolezwi kubona mwa Paradaisi? (Mubone siswaniso sesi fahalimu.) (b) Ki lika mañi zeka lutahiseza hahulu tabo mwa lifasi lelinca?\nLUNYOLELWA kuikola “bupilo bo bu sa feli.” Muapositola Paulusi naatalusize bupilo bo, sina “bupilo sakata.” (Mubale 1 Timotea 6:12, 19.) Batu babañata bakapila kuya kuile mwa Paradaisi fa lifasi. Kutaata kunahana mokuka utwahalela kuzuha ka zazi ni zazi kakusasana inze lunani buikangulo bobunde, inze lutabile, ni kuikola bupilo. (Isa. 35:5, 6) Munahane tabo yemukaba niyona hamukapila ni mabasi amina, balikani bamina, hamohocwalo ni batu babaka zusiwa kwa bafu! (Joa. 5:28, 29; Lik. 24:15) Mukaba ni nako ya kuituta lika zenca mi mukaba licaziba mwa lika zemuikolanga kueza. Ka mutala, mukaituta zeñata ka za sayansi, mwa kubapalela liliziso zeñwi, kamba mwa kuyahela ndu yamina.\n2 Nihaike kuli lunyolezwi lika zende zeo kaufela, kulapela Jehova kuka lutahiseza tabo ye tuna ni kufita. Munahane feela mobukabela bupilo batu kaufela habakanga libizo la Jehova kuba lelikenile ni ku muunga kuba Mubusi wabona. (Mat. 6:9, 10) Lukataba hahulu halukabona kuli mwa lifasi kutezi batu babapetahalile sina feela mwanaalelezi Mulimu. Mi munahane feela mo kukabela bunolo kutiisa silikani saluna ni Jehova halunze lufita fa kupetahala hanyinyani-hanyinyani!—Samu 73:28; Jak. 4:8.\n3. Luswanela kuitukisezañi ka nako ya cwale?\n3 Lusepa kuli Jehova ukaeza lika zende ze kaufela, bakeñisa kuli “ku Mulimu lika kaufela za konahala.” (Mat. 19:25, 26) Haiba lubata kupila mwa lifasi lelinca, ye ki yona nako ya “ku swala ka taata” bupilo bobusafeli. Lwaziba kuli mafelelezo afakaufi, kacwalo luswanela kupila ka nzila yebonisa kuli lualibelezi ka nako ifi kamba ifi. Luswanela kueza molukonela kaufela kuli luitukiseze kutopila mwa lifasi lelinca. Haluboneñi molukona kuezeza cwalo\n4. Mufe mutala obonisa molukona kuitukiseleza kuto pila mwa lifasi lelinca\n4 Lukona kuitukiseza cwañi kutopila mwa lifasi lelinca? Haiba nelulela kuyopila mwa naha isili, mwendi lukaeza lika zeñwi zeka lutusa kuitukiseza kuyo pila mwa naha yeo. Ka mutala, lwakona kukalisa kuituta puo ni lizo za batu babapila mwa naha yeo. Mwendi lwakona kulika kuca lico zebacanga. Ka nzila yeswana, lwakona kuitukiseza kupila mwa lifasi lelinca ka kupila inge kuli seluli mwa lifasi leo. Halunyakisiseñi molukona kuezeza cwalo.\n5, 6. Kuituta kulatelela ketelelo yelufiwa ki kopano ya Jehova cwale, kukalutusa cwañi kuitukiseza kutopila mwa lifasi lelinca?\n5 Mwa lifasi le, Satani ubata kuli batu banahane kuli bakona kueza lika kaufela zebatabela. Batu babañata baikutwa kuli habatokwi kuetelelwa ni kuli haki kwabutokwa kuutwa Mulimu. Ki lika mañi zezwile mwateñi? Ki manyando amañata mi batu habana tabo. (Jer. 10:23) Kono Jehova ki Mubusi ya lilato. Bupilo bukaba bobunde hahulu mwa lifasi lelinca muta batu kaufela bakautwa Mulimu!\n6 Mwa lifasi lelinca, lukaikola kulatelela ketelelelo ya kopano ya Jehova halunze lubeleka ka taata mwakueza lifasi le kuba paradaisi ni kuluta baba zusizwe kwa bafu. Jehova uka tokwa kuli lueze musebezi omutuna. Kono kucwañi haiba babaetelela balukupa kueza nto yelusa tabeli? Kana nelukabautwa? Kana nelukaeza molukonela kaufela kuli lupete musebezi wo, mane ni kuikola ona? Kuli luitukiseze kutopila bupilo bobusafeli mwa lifasi lelinca, lutokwa kulatelela ketelelo ya kopano ya Jehova ka nako yacwale.\n7, 8. (a) Ki kabakalañi haluswanela kuswalisana ni babaetelela? (b) Bakreste babañwi baamilwe cwañi ki licinceho? (c) Ki buikolwiso mañi bolukona kuba ni bona ka za lifasi lelinca?\n7 Kuli luitukiseze kutopila mwa lifasi lelinca, halutokwi feela kulatelela ketelelo yelufiwa ki kopano ya Jehova. Kono luswanela kuituta kuitebuha zelueza, ni kuswalisana ni babañwi. Ka mutala, halufiwa musebezi omunca, lwaswalisananga ni kueza molukonela kaufela kuitebuha zelueza ni kuba babatabile halunze lueza misebezi yeo. Haiba luituta kuswalisana ni babaetelela ka nako ya cwale, lukakona kueza cwalo ni mwa lifasi lelinca. (Mubale Maheberu 13:17.) Maisilaele hanebakeni mwa Naha ya Sepiso, nebafilwe saanda sa kupila kusona. (Num. 26:52-56; Josh. 14:1, 2) Haluzibi kwa ka fiwa kuyo pila mañi ni mañi waluna mwa lifasi lelinca. Kono haiba luituta kuba ni swalisano, lukasebeleza Jehova ka tabo kai kamba kai kolukapila.\n8 Munahane feela tohonolo yelukaba ni yona ya kusebeleza Mulimu mwa lifasi lelinca inze lubusiwa ki Mubuso wahae. Kabakaleo, lutabile kuswalisana ni kopano ya Jehova ka nako ya cwale ni kueza lika kaufela zelufilwe kueza. Kono ka linako zeñwi, lukana lwafiwa misebezi isili. Ka mutala, mizwale ni likaizeli babañwi bane basebeleza fa Betele ya kwa United States, balumilwe kuyo sebeleza mwa simu. Bakeñisa kusupala kamba miinelo yemiñwi, baokameli ba maeto babañwi bakupilwe kuyo sebeza sina mapaina babaipitezi. Batabile habanze baeza misebezi yeo, mi Jehova wa bafuyaula. Haiba lulapela kuli Jehova alutuse, luswanela kueza molukonela kaufela kumusebeleza ni kukolwa ka musebezi ufi kamba ufi olufilwe, mi kueza cwalo kuka lutahiseza tabo mi Jehova uka lufuyaula. (Mubale Liproverbia 10:22.) Ku kaba cwañi haiba mwa lifasi lelinca lutabela kupila mwa sibaka sesiñwi kono lukupiwa kututela kwa sibaka sisili? Ka nako yeo, haluna kubilaezwa ki sibaka ko lukapila kamba musebezi olukaeza. Lukaitebuha feela kuli lupila mwa lifasi lelinca.—Neh. 8:10.\n9, 10. Ki kabakalañi halukatokwa kuba ni pilu-telele mwa lifasi lelinca? (b) Lukona kubonisa cwañi kuli lunani pilu-telele ka nako yacwale?\n9 Mwa lifasi lelinca, lukatokwa kuba ni pilu-telele ka linako zeñwi. Ka mutala, mwendi lwakona kuutwa kuli batu babañwi batabile hahulu bakeñisa kuli bahabo bona kamba balikani babona bazuhile kwa bafu. Kono mwendi luna lukatokwa kulibelela kuli balatilwa baluna bazuhe kwa bafu. Haiba kuba cwalo, kana lukataba ni babañwi ni kuba ni pilu-telele? (Maro. 12:15) Haiba luituta kuba ni pilu-telele halunze lulibelela kuli Jehova ataleleze lisepiso zahae cwale, kukalubela bunolo kuba ni pilu-telele mwa lifasi lelinca.—Muek. 7:8.\n10 Lwakona hape kuitukiseza kupila mwa lifasi lelinca ka kuba ni pilu-telele haluamuhela licinceho zeama kutwisiso yaluna ya mwa Bibele. Kana lwaitutanga litaba zenca zeo, mi kana lwabanga ni pilu-telele haiba lusaliutwisisi hande? Haiba lueza cwalo, kukalubela bunolo mwa lifasi lelinca kuba ni pilu-telele nako kaufela Jehova haakalubulelela nto yenca yabata kuli lueze.—Liprov. 4:18; Joa. 16:12.\n11. Ki kabakalañi haluswenela kuituta kuswalela babañwi ka nako yacwale, mi kueza cwalo kukalutusa cwañi mwa lifasi lelinca?\n11 Nzila yeñwi yelukona kuitukiseza ka yona kutopila mwa lifasi lelinca, ki ka kuituta kuswalelanga babañwi. Mwahalaa Puso ya Kreste ya Lilimo ze Sikiti, kukaanga nako kuli batu kaufela bafite fa kupetahala. (Lik. 24:15) Kana lukalatana ni kuswalelana? Haiba luituta kuswalela babañwi ni kuswalisana ni bona ka nako yacwale, kukalubela bunolo kueza cwalo mwa lifasi lelinca.—Mubale Makolose 3:12-14.\n12. Ki kabakalañi haluswanela kuitukiseza kupila mwa lifasi lelinca ka nako yacwale?\n12 Mwa lifasi lelinca, mwendi haluna kufumanga lika zelubata, kamba mwendi lukatokwa kulibelelanga kuli lufumane lika zeo. Lukatokwa kuba ni buitebuho ni kuba ni buikolwiso haluli mwa muinelo ufi kamba ufi. Mane lukatokwa kubonisa tulemeno totuswana to, twa luluta Jehova ka nako yacwale. Kacwalo, kakuituta kubonisa tulemeno to ka nako yacwale, lubonisa kuli lifasi lelinca lika bateñi luli mi luitukiseza kutopila bupilo bo busafeli. (Maheb. 2:5; 11:1) Hape lukabonisa kuli lwatabela luli kupila mwa lifasi mo batu kaufela baka utwa Jehova.\nMUISE PILU KWA KUSEBELEZA JEHOVA\nMukutaze taba yende ka tukufalelo\n13. Ki nto mañi yeluka beya mwa sibaka sapili mwa bupilo bwaluna mwa lifasi lelinca?\n13 Mwa lifasi lelinca, lukaba ni lika kaufela zelutokwa kuli luikole bupilo. Kono nto yekalufa tabo yetuna ki kuba ni silikani sesinde ni Jehova. (Mat. 5:3) Lukapateha mwa sebelezo yaluna ku Jehova mi lukaikola ku musebeleza. (Samu 37:4) Kacwalo, halubeya Jehova mwa sibaka sapili mwa bupilo bwaluna ka nako yacwale, luitukiseza kutopila mwa lifasi lelinca.—Mubale Mateu 6:19-21.\n14. Babanca bakona kuitomela likonkwani mañi mwa sebelezo yabona ku Jehova?\n14 Lukona kuekeza cwañi kwa tabo yaluna halunze lusebeleza Jehova? Nzila yeñwi yelukona kueza cwalo ka yona ki ka kuitomela likonkwani. Haiba musali babanca, munahane hahulu za kuitusisa bupilo bwa mina kwa kusebeleza Jehova. Mwakona kueza patisiso mwa lihatiso zaluna kuli muzibe mifuta yeshutana-shutana ya sebelezo ya nako kaufela. Mwakona kuitomela sikonkwani sakueza omuñwi wa mifuta ya sebelezo yeo. * Muambole ni babañwi base basebelelize Jehova mwa sebelezo ya nako kaufela ka lilimo zeñata. Haiba muitusisa bupilo bwa mina kwa kusebeleza Jehova, mukafumana lituto za butokwa. Lituto zeo lika mitusa kusebeleza Jehova mwa lifasi lelinca.\nMuitomele likonkwani mwa sebelezo ya Jehova\n15. Ki likonkwani mañi zeñwi zelukona kuitomela mwa sebelezo yaluna ku Jehova?\n15 Kunani likonkwani zeñata zelukona kuitomela mwa sebelezo yaluna ku Jehova. Ka mutala, lwakona kuitomela sikonkwani sakuituta mukutalezo omunca mwa bukombwa. Kamba lwakona kuekeza kwa kutwisiso yaluna ya likuka za Bibele ni kuituta molukona kuitusiseza zona mwa bupilo bwaluna. Lwakona kulika kubolosola mubalelo waluna wa fa nyangela kamba molufela lingambolo ni likalabo zaluna kwa mikopano. Niti ki kuli, haluitomela likonkwani mwa sebelezo yaluna ku Jehova, lukaba ni tukufalelo yetuna mi lukaitukiseza kutopila mwa lifasi lelinca.\nNZILA YENDE HAHULU YELUSWANELA KUPILA KA YONA MWA LINAKO ZA CWALE\nMubonise buitebuho kwa lika kaufela za mifa Jehova\n16. Ki kabakalañi kusebeleza Jehova haili nzila yende ka kufitisisa ya kupila ka yona?\n16 Haluitusisa nako yaluna kwa kuitukiseza kutopila mwa lifasi lelinca, kana kunani lika zeluyawa mwa bupilo bwaluna kacenu? Batili! Kusebeleza Jehova ki yona nzila yende hahulu yeluswanela kupila ka yona. Halumusebelezi ka libaka la kuli kunani mutu yaluhapeleza kueza cwalo, kamba kabakala kuli lubata kupunyuha ñalelwa yetuna. Kono haluba ni silikani sesinde ni Jehova, bupilo bwaluna buba bobunde ni kufita, mi lukaba ni tabo yetuna. Jehova naabata kuli lupile cwalo hanaalubupile. Kulatiwa ki Mulimu ni kuetelelwa ki yena ki kwabutokwa hahulu mwa bupilo bwaluna kufita nto ifi kamba ifi. (Mubale Samu 63:1-3.) Kaufelaa luna lwakona kuba ni tabo yetiswa ki kulapela Jehova ka pilu yaluna kaufela. Babañwi base basebelelize Jehova ka lilimo zeñata bakona kubulela kabuikolwiso kuli kusebeleza Jehova ki yona nzila yende ka kufitisisa ya kupila ka yona.—Samu 1:1-3; Isa. 58:13, 14.\nMuetelelwe ki likuka za mwa Bibele\n17. Kuitabisa kukaba kwa butokwa cwañi mwa Paradaisi?\n17 Mwa Paradaisi, lukaitusisanga yeñwi ya nako yaluna kwa kueza lika za kuitabisa ka zona. Jehova ki yena ya lubupile ni takazo ya kubata kuikola lika mi usepisa kuli uka ‘kulisa takazo ya zepila kaufela.’ (Samu 145:16; Muek. 2:24) Lutokwa kuitabisa ni kupumula, kono luikolanga hahulu lika zeo haiba lubeya silikani saluna ni Jehova mwa sibaka sapili. Ikaba nto yeswana ni mwa lifasi lelinca. Kacwalo, ki kwabutokwa kuli lu “zwelepili ku bata pili Mubuso” ni kuisa pilu kwa limbuyoti zelufiwa ki Jehova kabakala ku musebeleza.—Mat. 6:33.\n18. Lukona kubonisa cwañi kuli lusweli kuitukiseza kutopila kuya kuile mwa Paradaisi?\n18 Mwa lifasi lelinca, bupilo bukaba bobunde hahulu kufita molunahanela. Haike lubonise kuli lubata kutofumaneha mwa lifasi leo, ka kuitukiseza “bupilo sakata” ka nako yacwale. Lubonise tulemeno twa luluta Jehova ni kutukufalelwa kukutaza taba yende. Haike luiponele tabo yetiswa ki kubeya za Mulimu mwa sibaka sapili mwa bupilo bwaluna. Lunani buikolwiso bwa kuli mwa lifasi lelinca, Jehova ukaeza kaufela zasepisize. Kacwalo, lupile inge basebakeni kale mwa lifasi leo!\n^ par. 14 Mubone buka ya Young People Ask—Answers That Work, Vol. 2, pp. 311-318.


“Lu Ekeleze Kwa Tumelo”—Luka 17:5 |\nMUBALE MWA Afrikaans Cakchiquel (Central) Cambodian Chol Dangme Ewe Ga Garifuna Greenlandic Hmong (White) Iban Italian Karen (S'gaw) Kikongo Kiluba Kimbundu Kisonge Kongo Kwangali Kwanyama Laotian Lingala Maltese Mam Mauritian Creole Mazatec (Huautla) Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Ndonga Ngabere Nyaneka Nzema Otetela Pidgin (Cameroon) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Sesotho (Lesotho) Sibemba Sichokwe Sifura Sikaonde Sikosa Sikuwa Silamba Silozi Silubale Silunda Simambwe-Lungu Sindebele Sinyanja Sipeli Siputukisi Siswahili (Congo) Siswana Sitonga Sizulu Spanish Swati Tahitian Tlapanec Tojolabal Totonac Tshiluba Tsonga Twi Umbundu Venda Wayuunaiki\n“Ha ku ni tuse mo i fokola tumelo ya ka!”—MARE. 9:24.\nLIPINA: 81, 135\nKi kabakalañi hakuli kwa butokwa hahulu kutiisa tumelo yaluna?\nLukona kutiisa cwañi tumelo yaluna?\nLukona kubonisa cwañi kuli lunani tumelo yetiile?\n1. Ki kabakalañi tumelo haili yabutokwa? (Mubone siswaniso sesi fahalimu.)\nKANA mukile mwaipuza kuli, ‘Kuli Jehova ukanipilisa ka nako ya ñalelwa yetuna?’ Muapositola Paulusi naabulezi kuli kalemeno ka butokwa hahulu kelutokwa kuba ni kona kuli lutopiliswa, ki tumelo. Naabulezi kuli: “Ha ku si na tumelo ha ku konahali ku tabisa Mulimu.” (Maheb. 11:6) Taba yeo ikana yautwahala kuba yebunolo, kono niti ki kuli “tumelo haki ya batu kaufela.” (2 Mates. 3:2) Mañolo amabeli ao alutusa kuutwisisa libaka hakuli kwa butokwa kutiisa tumelo yaluna.\n2, 3. (a) Tumelo yaluna ki ya butokwa cwañi? (b) Lukanyakisisañi ka nako ya cwale?\n2 Muapositola Pitrosi naabulezi ka za tumelo “ye likilwe.” (Mubale 1 Pitrosi 1:7.) Ñalelwa yetuna ifakaufi hahulu mi lubata kuba “batu ba ba na ni tumelo, ye libisa kwa ku pilisa moyo.” (Maheb. 10:39) Kacwalo, luswanela kubeleka kataata kuli lutiise tumelo yaluna. Lubata kuba babañwi ba batu bao Jesu Kreste, Mulenaa luna, aka fa mupuzo ka nako ya kabonahala. Ka kuswana ni muuna yanaakupile Jesu kuli amuekeleze kwa tumelo, ni luna lwakona kukupa kuli: “Ha ku ni tuse mo i fokola tumelo ya ka!” (Mare. 9:24) Kamba sina mone babulelezi baapositola, lukana lwabulela kuli: “Lu ekeleze kwa tumelo.”—Luka 17:5.\n3 Mwa taba ye, lukanyakisisa lisupo zelatelela: Molukona kutiiseza tumelo yaluna, molukona kuboniseza kuli lunani tumelo yetiile, ni libaka halukona kuikolwisa kuli Mulimu uka lualaba halukupa kuli aluekeleze kwa tumelo.\nMULIMU WATABELANGA HALUTIISA TUMELO YALUNA\n4. Ki mitala yabomañi yekona kulususueza kutiisa tumelo yaluna?\n4 Bakeñisa kuli tumelo ki yabutokwa hahulu, Jehova ulufile mitala yemiñata ya mwa Bibele ya batu banebanani tumelo. Mitala yeo ‘ne i ñolezwi ku lu luta.’ (Maro. 15:4) Mitala ya bo Abrahama, Sara, Isaka, Jakobo, Mushe, Rahaba, Gidioni, Baraki, ni yemiñwi yemiñata, yakona kulususueza kutiisa tumelo yaluna. (Maheb. 11:32-35) Kwandaa mitala ya kwamulaho, hape kunani mitala yetabisa ya mizwale ni likaizeli baluna kacenu bababonisize tumelo. * (Mubone litaluso zakwatasi.)\nLunani mitala yetabisa ya mizwale ni likaizeli baluna kacenu bababonisize tumelo\n5. Elia naabonisize cwañi kuli naanani tumelo ku Jehova, mi luswanela kuipuzañi?\n5 Mutala omuñwi wa mwa Bibele ki wa mupolofita Elia. Hamunze munahanisisa ka za mutala wahae, mubone miinelo yeketalizoho ka mwa naaboniselize tumelo yahae yetuna ku Jehova. (1) Elia hanaataluselize Mulena Akabe kuli Jehova naakatahisa linanga, Elia naabulezi ka bundume kuli: “Ka Muñaa Bupilo, Mulimu wa Isilaele ya-pila, ye ni yemi fapilaa hae, ha ku na puka ye ka bonahala, kamba pula ye ka nela.” (1 Mal. 17:1) (2) Elia naasepile kuli ka nako yenekukabani linanga, Jehova naaka mufa zanaatokwa yena ni babañwi. (1 Mal. 17:4, 5, 13, 14) (3) Elia hape naasepile kuli Jehova naaka zusa mwanaa mbelwa kwa bafu. (1 Mal. 17:21) (4) Naasakakanyi kuli mulilo wa Jehova neuka cisa sitabelo sahae fa Lilundu la Kamele. (1 Mal. 18:24, 37) (5) Mane nihaiba ka nako yenekusika nela kale pula niyekana, Elia naabulelezi Akabe ka buikolwiso kuli: “Kambama, u ce, u nwe, kakuli ku utwahala mulumo wa pula ye tuna.” (1 Mal. 18:41) Kacwalo, hamulaho wa kunyakisisa likezahalo zeo, lwakona kuipuza kuli, ‘kana tumelo yaka itiile sina moneitiyezi ya Elia?’\nLUKONA KUEZAÑI KULI LUTIISE TUMELO YALUNA?\n6. Jehova utokwa kulufañi kuli lutiise tumelo yaluna?\n6 Bakeñisa kuli halukoni kutiisa tumelo yaluna ka maata aluna, lutokwa kukupa Mulimu kuli alufe moya okenile. Libaka? Kakuli tumelo ki kakulo ya muselo wa moya okenile. (Magal. 5:22) Lukabonisa kuli lunani butali halulatelela kelezo ya Jesu ya kulapela kuli Jehova alutuse kuba ni moya okenile. Jesu naasepisize kuli Jehova uka “fa moya o kenile ku ba ba mu kupa.”—Luka 11:13.\nLukabonisa kuli lunani butali halulatelela kelezo ya Jesu ya kulapela kuli Jehova alutuse kuba ni moya okenile\n7. Mutaluse molukona kutiiseza tumelo yaluna.\n7 Haiba luba ni tumelo yetiile ku Mulimu, luswanela kuzwelapili kubukeleza tumelo yeo. Lukona kubapanya tumelo kwa mulilo. Halutukisa mulilo, malimi akona kuba abuhali hahulu. Haiba haluzwelipili kukoteza mulilo, kwa mafelelezo mulilo ukatima ni kuba feela mufuse. Kono haiba luzwelapili kukoteza, lukatusa kuli mulilo wo uzwelepili kutuka. Ki nto yeswana ni tumelo yaluna. Haiba luzwelapili kubala ni kuituta Linzwi la Mulimu zazi ni zazi, lilato laluna la kulata Bibele ni Jehova, lika hula. Kueza cwalo kukalutusa kubukeleza ni kutiisa tumelo yaluna.\n8. Ki lika mañi zekona kumitusa kuzwelapili kutiisa tumelo yamina?\n8 Hamuswaneli kuikolwisa feela ka za lika zene muitutile pili musika kolobezwa kale. (Maheb. 6:1, 2) Ka mutala, kuituta ka za bupolofita bwa mwa Bibele bose butalelelizwe kale, kukamitusa kuzwelapili kuba ni tumelo yetiile. Hape mwakona kuitusisa Linzwi la Mulimu kuli mubone haiba tumelo yamina itiile luli.—Mubale Jakobo 1:25; 2:24, 26.\n9, 10. Tumelo yaluna ikona kutiiswa cwañi ki (a) balikani babande? (b) mikopano ya puteho? (c) kukutaza?\n9 Muapositola Paulusi naabulezi kuli Bakreste bakona ‘ku susuezana mwahalaa bona, ka tumelo ya yo muñwi ni yo muñwi.’ (Maro. 1:12) Taba yeo italusañi? Halutanda nako ni mizwale ni likaizeli baluna, lwakona kutiisana tumelo. Kueza cwalo ki kwa butokwa sihulu haiba lutanda nako ni batu babanani tumelo “ye likilwe.” (Jak. 1:3) Balikani babamaswe bakona kusinya tumelo yaluna, kono balikani babande bakona kutiisa tumelo yaluna. (1 Makor. 15:33) Ki lona libaka halueleziwanga kufumaneha kwa mikopano ka nako kaufela. Haluli kwa mikopano, lwakona kuzwelapili ku ‘susuezana.’ (Mubale Maheberu 10:24, 25.) Kwandaa zeo, lituto zeluamuhelanga kwa mikopano zatiisa tumelo yaluna. Bibele ibulela kuli “tumelo i taha ka se si utwilwe.” (Maro. 10:17) Kacwalo, muipuze kuli, ‘Kana kufumaneha kwa mikopano ya Sikreste ki kalulo ya bupilo bwaka?’\n10 Hape lutiisa tumelo yaluna halukutaza ni kuluta babañwi taba yende ya mwa Bibele. Ka kuswana ni Bakreste ba kwamakalelo, luituta kuli luswanela kusepa Jehova ni kubulela ka bundume haluli mwa muinelo ufi kamba ufi.—Lik. 4:17-20; 13:46.\n11. Ki kabakalañi Kalebu ni Joshua hanebanani tumelo yetiile, mi lukona kuba cwañi ni tumelo yetiile?\n11 Tumelo yaluna ku Jehova yatiya halubona mwalutuseza ni mwaalabela litapelo zaluna. Kona zeneezahezi ku Kalebu ni Joshua. Nebabonisize tumelo ku Jehova hanebaile kuyo twela Naha ya Sepiso. Nako haneinze iya, tumelo yabona yatiya hanebabona ka mo Jehova naabatuseza ka nako kaufela. Joshua naabulelezi Maisilaele ka bundume kuli: “Kwa linto ze nde kaufela za mi sepisize Muñaa Bupilo Mulimu wa mina, ha ku na niheba i li ñwi ye tokwahezi.” Hasamulaho, naabulezi kuli: “Mu sabe Muñaa Bupilo, mu mu sebeleze ka ku sepahala ni ka niti.” Naaekelize kuli: “Haili na, ni ba ndu ya ka, lu ka sebeleza Muñaa Bupilo.” (Josh. 23:14; 24:14, 15) Halusepa Jehova ni kubona ka mwa lutuseza, tumelo yaluna ikatiya hahulu.—Samu 34:8.\nMOLUKONA KUBONISEZA TUMELO YALUNA\nBabaeza mo bakonela kaufela mwa bukombwa, babonisa kuli banani tumelo yetiile (Mubone paragilafu 13)\n12. Lukona kubonisa cwañi kuli lunani tumelo yetiile?\n12 Lukona kubonisa cwañi kuli lunani tumelo yetiile? Mulutiwa Jakobo naabulezi kuli: “Ni ka ku bonisa tumelo ya ka ka misebezi ya ka.” (Jak. 2:18) Likezo zaluna zakona kubonisa kuli lunani tumelo yetiile. Haluboneni molukona kuboniseza cwalo.\n13. Lubonisa cwañi tumelo yaluna halukutaza?\n13 Kukutaza ki nzila yende hahulu yelukona kubonisa ka yona tumelo yaluna. Libaka? Kakuli halukutaza, lubonisa kuli lwalumela kuli mafelelezo afakaufi ni kuli ha “na ku liyeha.” (Hab. 2:3) Kuli luzibe haiba tumelo yaluna itiile, lwakona kuipuza kuli: ‘Kana kukutaza ki kwa butokwa kuna? Kana naeza ka monikonela kaufela kubulelela babañwi ka za Mulimu? Kana nabatanga linzila zenikona kuekeza ka zona sebelezo yaka ku Jehova?’ (2 Makor. 13:5) Haluboniseñi moitiyezi tumelo yaluna ka ku ‘bulela fapilaa nyangela kuli lu piliswe,’ ili kutalusa kukutaza taba yende.—Mubale Maroma 10:10.\nLubonisa kuli lunani tumelo halutiyela matata a bupilo mwa lifasi le (Mubone paragilafu 14)\n14, 15. (a) Lukona kubonisa cwañi tumelo mwa bupilo bwaluna ka zazi ni zazi? (b) Mutaluse zeboñwi zebonisa kuli ka likezo, tumelo yakona kutiya.\n14 Hape lubonisa tumelo yaluna ku Jehova halutiyela matata a bupilo mwa lifasi le. Haiba lwakula, luzwafile, lubabotana, kamba lunani matata amañwi, luswanela kuba ni tumelo ya kuli Jehova ni Jesu baka ‘lutusa ka nako yeswanela.’ (Maheb. 4:16) Lubonisa tumelo ku Jehova halumukupa kuli alutuse. Jesu naabulezi kuli lwakona kukupa Jehova kuli alufe ‘buhobe ku likana ni se lu tokwa ka zazi ni zazi.’ (Luka 11:3) Litaba za mwa Bibele libonisa kuli Jehova wakona kulufa nto ifi kamba ifi yelutokwa. Ka mutala, hanekunani linanga lelituna mwa Isilaele, Jehova naafile Elia lico ni mezi. Bibele ibulela kuli: “Mañwalala naa nzaa mu tiseza buhobe ni nama kakusasana, buhobe ni nama manzibwana; mi naa nwa mezi a kanukana.” (1 Mal. 17:3-6) Niluna lunani tumelo ya kuli Jehova wakona kulufa zelutokwa kaufela.\n15 Lunani sepo ya kuli haiba lusebelisa likuka za mwa Bibele, lukakona kufumanela lubasi lwaluna zelutokwa. Bo Rebecca babanyezwi babapila kwa Asia batalusa mo bona ni lubasi lwabona nebaitusiselize likuka za mwa Bibele zefumaneha kwa Mateu 6:33 ni Liprovebia 10:4. Babulela kuli, bo muunaa bona, nebaikutwa kuli musebezi wabona neusinya silikani sa lubasi lwabona ni Jehova. Kacwalo, bo muunaa bona—batuhela musebezi wabona. Kono nebanaani bana babane bane batokwa kubabalelwa, kacwalo bakala kupanga lico zenebalekisanga. Bakeñisa kuli nebabeleka ka taata, nako kaufela nebafumananga masheleñi alikani anaabakonisa kubabalela lubasi lwabona. Bo Rebecca bali, “Neluikutwile kuli Jehova naasika luyubeka. Nako kaufela nelubanga ni lico.” Kana mukile mwaipumana mwa muinelo oswana one utahisize kuli tumelo yamina itiye?\nLunani sepo ya kuli haiba lusebelisa likuka za mwa Bibele, lukakona kufumanela lubasi lwaluna zelutokwa\n16. Ki sika mañi sesi kaezahala haiba lusepa Mulimu?\n16 Haluswaneli kukakanya kuli haiba lulatelela ketelelo ya Jehova, uka lutusa. Paulusi naabulezi manzwi a Habakuki hanaaize: “Ya lukile u ka piliswa ka tumelo.” (Magal. 3:11; Hab. 2:4) Ki lona libaka haluswanela kuba ni tumelo yetiila kuyena yakona kulutusa luli. Paulusi uluhupulisa kuli Mulimu ki “yena ya kona ku eza hahulu ni ku fita mwa linto kaufela ze lu kupa kamba ku utwisisa, ku likana ni maata a hae a sebeza ku luna.” (Maef. 3:20) Batanga ba Jehova baeza ka mo bakonela kaufela kueza tato ya Mulimu, kono hape baziba kuli ni bona banani mifokolo. Lwaitumela hahulu kuli Mulimu uinzi ni luna ni kuli wafuyaula buikatazo bwaluna kaufela.\nLIKUPO ZA KULI LUBE NI TUMELO YETUNA ZAALABIWA\n17. (a) Jesu naalabile cwañi baapositola? (b) Ki kabakalañi halukona kusepa kuli Jehova ukaalaba likupo zaluna za kuli aluekeleze kwa tumelo?\n17 Ka kuya ka litaba zelunyakisisize, lukana lwaikutwa sina monebaikutwezi baapositola hanebakupile Jesu kuli: “Lu ekeleze kwa tumelo.” (Luka 17:5) Jesu naalabile baapositola bahae ka nzila yeipitezi fa Pentekota ya 33, hanebaamuhezi moya okenile, nihane bafitile fakuutwisisa litaba zetungile ka za mulelo wa Mulimu. Nto yeo neitiisize tumelo yabona. Ki lika mañi zenezwile mwateñi? Nebakalile musebezi omutuna wa kukutaza ku zwa ka yona nako yeo. (Makolo. 1:23) Kana lwakona kusepa kuli likupo zaluna za kuli aluekeleze kwa tumelo likaalabiwa? Jehova ulusepisa kuli lwakona kusepa cwalo, haiba ‘lu kupa ka ku ya ka tato ya hae.’—1 Joa. 5:14.\n18. Jehova ufuyaula cwañi babatiisa tumelo yabona?\n18 Jehova ukatabela hahulu haiba lumusepa ka kutala. Ukaalaba likupo zaluna za kuli aluekeleze kwa tumelo, tumelo yaluna ikatiya, mi lukaba “ba ba swanela Mubuso wa Mulimu.”—2 Mates. 1:3, 5.\n^ par. 4 Kuli mubale mitala ya batu bao, mubone litaba zeezahezi mwa bupilo. Mubone litaba za mizwale ni likaizeli babacwale ka bo Lillian Gobitas Klose mwa Mu Zuhe! ya Sikuwa ya July 22, 1993, bo Feliks Borys mwa Mu Zuhe! ya Sikuwa ya February 22, 1994, ni bo Josephine Elias mwa Mu Zuhe! ya September 2009.\nLutiisa tumelo yaluna ka kukupa kuli Jehova alufe moya okenile, ka kuituta Bibele ka zazi, ka kufumaneha kwa mikopano, kutanda nako ni mizwale ni likaizeli baluna, ni kukutaza taba yende


Myeelwe 16 IBBAIB63 - Lino Kora mwana wa-Izara mwana - Bible Search\nMyeelwe 15 Myeelwe 17\nKora abeenzinyina mbubakalipa kamikami\n1-Lino Kora mwana wa-Izara mwana wa-Kohati mwana wa-Levi, a-Datani a-Abiramu bana ba-Eliabu, a-Oni mwana wa-Peleti, bana ba-Rubeni, bakabweza bantu, 2-baima kubusyu bwa-Musa antoomwe abamwi ba-Israyeli bali myanda yobile amakumi osanwe, basilutwe babantu, basinkuta, bantu ibakali ampuwo. 3-Nkabela bakayoboloka kukukazyana aba-Musa a-Aroni, babaambila kuti, Mwalisumpula, nkaambo bantu boonse buyo balasalala, alimwi Jehova mpali akati kabo, Nkaambonzi mwalipa bwami kwiinda imbungano yoonse yabantu ba-Jehova? 4-Amvwe obo, Musa wakavundama, 5-waambila Kora abeenzinyina boonse kuti, Cifumo Jehova ulamutondezya na ngwasalide nguni, a-uusalala nguni, ayooyo uukonzya kuswena afwiifwi kulinguwe, Kufumbwa muntu ngwasalide ulamuswenya kufwaafwi kulinguwe. 6Lino amucite obo, Amubweze zitentelo, yebo Kora abeenzinyoko boonse, 7mukabike mulilo mulinzizyo akubika tununkilizyo kubusyu bwa-Jehova Junza. Lino kufumbwa muntu ngwasala Jehova, ngonguwe uuyoosalala. Mwalisumpula nobana ba-Levi. 8Alimwi Musa wakaambila Kora kuti, Amuswiilile nobana ba-Levi. 9-Sa ncintu ciniini buyo Leza wa-Israyeli ncaakacita kukumwaandaanya abantu boonse ba-Israyeli akukumuswenya kufwaafwi kulinguwe, kuti mubeleke milimo yacikombelo ca-Jehova akwiima kubusyu bwambungano akubabelekela milimo? 10Wakuswenya kufwaafwi kulinguwe, yebo abanyoko bana ba-Levi. Sa mulayandaula abwalo bupaizi? 11-Ncobeni ngu-Jehova ngomwabunganina kuzookazyanya awe. Ino Aroni uli amakaninzi ngomutongaukila?\n12Alimwi Musa wakatuma kuyooita Datani a-Abiramu bana ba-Eliabu, pele bakati, Tatukoosika pe. 13-Sa ncintu ciniini buyo ncowacita mukutugwisya munyika iikunka malili abuci akutujaya munkanda? Sa uciyanda kulipa busilutwe alimwi kulindiswe? 14-Tokwe nowatunjizya munyika iikunka malili abuci, nekuba kutukonya myuunda amyuunda yamisaansa. Sa ulayanda kuvumba meso aabantu aba? Tatukoosika pe.\n15-Amvwe obo, Musa wakakalala loko. Nkabela wakaambila Jehova kuti, Utatambuli cipaizyo cabo. Nsina kubanyanzya niiba imbongolo yomwe, nekuba kubisizya muntu naba omwe akati kabo. 16Elyo Musa wakaambila Kora kuti, Amuboneke kubusyu bwa-Jehova ankamu yako yoonse junza, yebo abalo a-Aroni. 17Lino muleelede kubweza umwi aumwi citentelo cakwe, mubike tununkilizyo mulinzizyo; nyoonse mulete umwi aumwi citentelo cakwe kubusyu bwa-Jehova, zitentelo zili myanda yobile amakumi osanwe; ayebo a-Aroni mulete umwi aumwi citentelo cakwe. 18Lino bakabweza umwi aumwi citentelo cakwe, babika mulilo atununkilizyo, baimikila kumulyango watente lyambunganino antoomwe a-Musa a-Aroni. 19-Elyo Kora wakayobolola imbungano yoonse kumulyango watente lyambunganino, nkabela bulemu bwa-Jehova bwakaboneka kumeso aabantu boonse.\n20Lino Jehova wakaambila Musa a-Aroni kuti, 21-Amulyaanzaanye kumbungano eyi, kuti mbasyukutye lino lino. 22-Mpawo bakavundama, bati, O Leza, Leza wamyuuya yabantu boonse, na muntu omwe wabisya, sa ulakalalila bantu boonse buyo? 23Lino Jehova wakaambila Musa, wati, 24Ambila imbungano eyi kuti, Amutantamuke kuzwa kucikalilo ca-Kora aca-Datani aca-Abiramu.\n25Mpawo Musa wakanyamuka, waya kuli-Datani a-Abiramu; abalo bapati ba-Israyeli bakamutobela. 26-Lino wakaambila imbungano kuti, Amuzwe kuzilao zya bantu aba babi, alimwi mutagumi cintu niciba comwe cabo, kuti mutanyonyooki muzibi zyabo zyoonse. 27-Bamvwe obo, bakatantamuka kuzwa kuzilao zya-Kora azya-Datani a-Abiramu. Nkabela Datani a-Abiramu bakazwa muzilao zyabo, baimikila kumilyango, abanakazi babo abana babo atwana twabo. 28-Lino Musa wakaamba kuti, Mbuboobu mbumuyooziba kuti Jehova nguwakandituma kuti ncite milimo eyi yoonse; teensi kuyanda kwamoyo wangu ndemwini kwandicitya pe. 29-Na bantu aba bafwa mbubonya mbubafwa bantu boonse, alimwi na basikilwa makani ayo ngaonya aasikila bantu boonse, teensi Jehova wandituma. 30-Pele na Jehova wacita cintu cipya, na nyika yaasama akubamena ambono zyabo zyoonse, na baselukila kwacimvumwe kabalanga, lino muyooziba kuti aba bantu basampaula Jehova.\n31-Amane kwaamba majwi aya oonse, nyika mpobakabede yakaanduka. 32-Nyika yakaasama, yabamena, amaanda aabo, abantu boonse ibakali a-Kora, ambono zyabo zyoonse. 33Bantu abo bakaselukila kwacimvumwe kabalanga ambono zyabo zyoonse, nkabela nyika yakabajalila, aboobo bakanyonyooka akati kambungano. 34Mpawo ba-Israyeli boonse ibakali afwiifwi lyabo, bamvwe buyo kulila kwabo, bakacija, nkaambo bakati, Ambweni nyika ilatumena aswebo. 35-Nkabela kwakazwa mulilo kuli-Jehova, wasyukutya abo bantu bali myanda yobile amakumi osanwe ibakali kutenta tununkilizyo,\n36Lino Jehova wakaambila Musa, wati, 37Ambila Eleazara mwana wa-Aroni mupaizi kuti agwisye zitentelo mukati kamulilo, asoowe mulilo wazyo kule, nkaambo zilasalala. 38-Lino zitentelo zyabantu aba ibakabisya akulyuulila lufu, zifulwe cifulamubisi, zipapalate, zibe zyakuvumbya cipaililo; nkaambo bakazituula kubusyu bwa-Jehova, aboobo zilasalala, Zilaba citondezyo kumeso aabana ba-Israyeli. 39Mpoonya awo Eleazara mupaizi wakabweza zitentelo zyamukuba nzebakapaizya abo basikutuula, nkabela bazifula cifulamubisi akuzivumbya cipaililo, 40-aboobo zyakaba ciibalusyo kubana ba-Israyeli, kuti kutasweni muntu umbi naba omwe uutali walunyungu lwa-Aroni kuzootenta tununkilizyo kubusyu bwa-Jehova, kuti atabi mbuli Kora abeenzinyina. Eleazara wakacita mbubonya mbuli Jehova mbwaakamwaambila kumulomo wa-Musa.\n41-Lino buce, imbungano yoonse yaba-Israyeli yakatongaukila Musa a-Aroni, bati, Mwajaya bantu ba-Jehova. 42-Lino bantu nebakacibungene kukukazyanya a-Musa a-Aroni, bakacebuka kutente lyambunganino, babona kuti ijoba lyalivumbilila, nkabela bulemu bwa-Jehova bwakaboneka. 43Elyo ba-Musa a-Aroni bakasika kunembo lyatente lyambunganino, 44nkabela Jehova wakaambila Musa kuti, 45-amuzwe mukati kabantu aba, kuti mbasyukutye lino, Bamvwe obo, bakavundama. 46-Nkabela Musa wakaambila Aroni kuti, Bweza citentelo cako, ubike mulilo mulincico kuzwa kucipaililo, ubike tununkilizyo, ufwambaane kuya kumbungano yabantu, umanye milandu yabo, nkaambo kwabuka bukali kuli-Jehova, alunyonyooko lwatalika. 47Elyo Aroni wakacibweza, mbubonya mbuli Musa mbwaakamwaambila, wazuza mukati kabantu. Wakajana kuti lunyonyooko lwatalika kale akati kabantu, elyo wakabika tununkilizyo akumanya milandu yabantu. 48-Nkabela wakaima akatikati kabafu abaumi, aboobo lunyonyooko lwakalesegwa. 49Nkabela bantu ibakafwa mulunyonyooko olo bakali zyuulu zili ikumi azine amyanda iili musanu aibili, kutabala abo ibakafwa mumakani aa-Kora. 50Lino lunyonyooko lulesegwe buyo, Aroni wakapiluka kuliMusa kumulyango watente lyambunganino.