1 Corinthefue 3:3\nafin an te yô ke swran b'o ti'a Christfue sa. ?Ke amun nyin tyi amun wiéngu bo utré ô amun afien'n, an ti'a ke swran b'o ti'a Christfue sa? ?Ye nanh sa nga klo swran yô'n ye an yôo?\nAniaan mun, nanh an kan amun wiéngu wun nde. Swran ng'o ken i niaan wun nde, annze o bu i fo'n, wuun mmla'n ye o ken i nde ke o ti sa o ti saa. O man se an sé ke mmla'n ti sa ti sa'n, wuun an fa'a su, i nde ye an kaan.\nNanh man bé nga bé yô amun te'n bé kwla amun, sannge anh yô bé kpa lélé an kwla bé.\n An klô ke amunh nyanh ninngé mun, sannge an nyenmen, o man an kun swran. Amun nyin blô swran liké su, ke an nyenmen'n, an si akplôwa, an di utré. Liké nga an klôé'n, an nyenmen, afin an sre'a Nyanmien ke o fa man amun. Se an sre'n, an nyenmen, yele ke amun klun akunndan'n ti'a kpa, afin an klô ke se an nyen io, amunh fah yô liké nga amun klun klô'n.\n Sannge sa nga Nyanmien Wawe'n man swran yô'n ye: o man bé klô Nyanmien nin swran, bé klun dyo, bé wla gua asé, bé tra bé awlen, bé yô swran yé, bé yô aklunyé, bé di nanwle, bé yô wetee, bé yô sa i nuan su. Ba sié'a ninngé so'm bé su mmla fi.\nSannge amun lie'n, an ti swran bo Nyanmien faa amun, an ti Famien Nyanmien'n i nyrun dyranfue, an ti Nyanmien nvlé'n nun swran, an ti i lie mlonmlon. O faa amun ke an yi i b'o flee amun ke an dyaô aôsin nun, an bla lika ng'o kpadya kpa'n nun'n i aye.\n1 Corinthefue 1:27-29\n Afin liké nga swran'm bé bu'a bé liké'n, bé ye Nyanmien fa gua ngwlelefue'm bé nyin aséo. Liké nga swran'm bé bu i ke bé kwla fa yô'a liké fi'n, bé ye Nyanmien fa gua kékléfue'm bé nyin aséo. Liké nga swran'm bé bu'e liké kpa'n, nin liké nga bé yôé finfin'n, nin nga bé bu'e i ke o ô le'n, Nyanmien fa bé man liké nga bé ô le'n bé nya'an nyrun kun. Nyanmien yôé so nan swran fi a di'e i nuan a klémen.\nNanh an bu amun bobo amun wun akunndan yô liké fi, nanh an kunnde amun dunman, nanh an tu amun wun, sannge anh bu swran wié'm bé swran tra amun bobo.\n Sannge se amun klunwi'n ti amun nyin tyi swran, an bu amun bobo amun wun akunndan'n, nanh an fa amun ngwlele'n di amun nuan, nanh an fa nanwle katyi atô. I so ngwlele lie'n fi'an nyanmien su, o ti asie'n su wa lie, o ti klo swran lie, o fin mmusu'm bé si Satan. Afin lika nga bé nyin tyi swran bo bé bu bé bobo bé wun akunndan le'n, sa sukusuku'n nin sa tete'n kwlaa ô le.\n I so'n ti, anh fa amun wun man Nyanmien. Nanh an lô amun wun man mmusu'm bé si Satan'n, anh dyran kéklé, oh wanndih amun. Anh fa amun wun mantan Nyanmien, ye i kusu feh i wun mantan amuon. Sa te yôfue mun, anh wunnzin amun sa, akunndan nnyonnyonfue mun, anh yatyi akunndan tete'n.\n Afin bé bô mmla'n kwlaa kpole nde kun nun sé ke: «Klô o wiéngu ke a fa klô o bobo wun'n sa.» Sannge se an kaka amun wun bo an titi amun wiéngu sa bui'n, anh nian amun wun kpa, nanh amun wiéngu satyi amun.\nÉ sre i ke o man amun fanngan i kwlale dan b'o le'a wunsu'n ti, nan sa'n kwlaa nun amun klun dyo, an kwla tra amun awlen blu sa'm bé su.\nMan bé dun mmua sa bé nian, se bé nian bé bo ba wu'an fo bé wun'n, bé kô di bé dyunman so'n.\nAnh tra amun awlen nan amuan yô Nyanmien klun sa, nan amuan nyan liké nga i waan oh fah man mun'n.


Be yo ninnge cinnjin wie mun ekun. Asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ’m be nun wie’m be sɔ sran nga be ba aɲia’m be bo’n be nun, yɛ be man be tranwlɛ. Be nun wie’m be kusu be cisan miziki bolɛ mannzin’n nun, kpɛkun be siesie miklo mun. Asa ekun’n, be fa fluwa mun be man sran mun aɲia’m be bo lɔ. Be junman’n i wie ekun yɛle kɛ be titi asɔnun’n i sika’n nun yɛbuɛ. Kpɛkun lika nga ɔ fata kɛ asɔnun’n nunfuɛ’m be ko bo jasin fɛ’n lɔ’n, be klekle be, yɛ Ɲanmiɛn Sielɛ Sua’n i yɛinyɛin yolɛ’n ti be junman wie. Asa kusu’n, asɔnun kpɛnngbɛn’m be kwla se be kɛ be ko nian sran kpɛnngbɛn’m be lika. Junman kwlaa nga be fa man asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ mun’n, be sisiman be bo, be tu be klun be di i klanman cɛ. I kwlaa ngalɛ’n ti’n, asɔnun’n nunfuɛ’m be ɲin yi be.—1 Timote 3:13.\n?Junman benin yɛ asɔnunfuɛ’m be lika nianfuɛ’m be di fa uka asɔnun’n niɔn?


Wafa nga laa Izraɛli lɔ’n be yi sran klolɛ’n nin sa nuan su sɛsɛ yolɛ’n be nglo’n | Sasafuɛ Tranwlɛ’n, like suanlɛ liɛ\n“Ɔ klo sa nga be yo i i nuan su’n, ɔ klo sa ng’ɔ ti nanwlɛ’n. Anannganman i kun-ufue’n, ɔ yi i nglo asiɛ’n sufuɛ’m be kwlaa be wun i.”—JUE. 33:5.\nJUE 3 Ɔ su yɛ e fa e wla gua-ɔ\n1-2. (1) ?Ngue yɛ e kwlakwla e kunndɛ-ɔ? (2) ?Ngue yɛ e kwla lafi su-ɔ?\nE KWLAKWLA e kunndɛ kɛ e wiengu’m be klo e yɛ be bu e sran. Ɔ maan, sɛ e wun kɛ be kloman e naan be bu e lufle titi’n, e sa sin kwla bubu e. Kpɛkun e su buman e wun sran.\n2 Zoova si kɛ e klɔ sran mun e kunndɛ klolɛ nin sa nga be yo i i nuan su’n. (Jue. 33:5) E kwla lafi su kɛ e Ɲanmiɛn klo e tankaan kpa, yɛ ɔ kloman kɛ be bu e lufle. I sɔ liɛ’n i ɲin fite Mmla nga Zoova maan Moizi klɛ mannin Izraɛli nvle’n, i nun. Sɛ amun wiengu’m be bu amun lufle annzɛ be kloman amun sa naan i sɔ’n ti’n amun fɛ’n, maan amun fa amun ɲin sie i Moizi Mmla’n * su. I liɛ’n amún wún kɛ Zoova niɛn i sufuɛ’m be lika.\n3. (1) ?Kɛ nga Rɔmunfuɛ Mun 13:8-10 fa kan sa’n, kɛ e fa e ɲin e sie i Moizi Mmla’n su kpa’n, ngue yɛ e wun i wlɛ-ɔ? (2) ?Kosan benin mun yɛ é wá wún be su tɛlɛ’n like suanlɛ nga nun-ɔn?\n3 Kɛ e fa e ɲin e sie i Moizi Mmla’n su kpa’n, e wun kɛ Zoova klo sran dan. (An kanngan Rɔmunfuɛ Mun 13:8-10 nun.) Like suanlɛ nga nun’n, é wá fá e ɲin síe i mmla sɔ’m be nun wie’m be su. Kpɛkun, é tɛ́ kosan nga’m be su: ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ Mmla sɔ’m be taka Ɲanmiɛn nin sran klolɛ su-ɔ? ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ Mmla’n wla e fanngan kɛ e yo sa i nuan su-ɔ? ?Wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ be nga be le kwlalɛ’n be nanti Mmla’n su-ɔ? ?Sran akpasua benin mun yɛ Mmla’n sasa be kpa-ɔ? Kosan fanunfanun sɔ’m be su tɛlɛ’n kwla wla e fanngan. Kpɛkun, ɔ́ yó maan e wla gúa ase, yɛ é fá e wun mántan e Si Ɲanmiɛn kpa.—Yol. 17:27; Rɔm. 15:4.\nMOIZI MMLA’N TAKA KLOLƐ SU\n4. (1) ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ Moizi Mmla’n taka klolɛ su-ɔ? (2) ?Kɛ nga Matie 22:36-40 fa kan sa’n, mmla benin mun yɛ Zezi fa e ɲin sie su-ɔ?\n4 E kwla se kɛ Moizi Mmla’n taka klolɛ su. Afin, like kwlaa nga Zoova yo’n, ɔ yo i klolɛ su. (1 Zan 4:8) Mmla kwlaa nga Zoova mannin’n yo maan e klo Ɲanmiɛn nin sran. (Sau. 19:18; Mml. 6:5; an kanngan Matie 22:36-40 nun.) Mmla 600 tra su nga Zoova fa mannin Izraɛlifuɛ’m be kwlakwla be yi i nglo kɛ Zoova klo sran. Maan e fa e ɲin e sie i be nun wie’m be su.\n5-6. (1) ?Ngue yɛ Zoova kunndɛ kɛ yasua kun nin i yi be yo-ɔ? (2) ?Ngue su yɛ ɔ fɛ i ɲin sie-ɔ? An fa sa kun yiyi nun.\n5 Nán e kunndɛ bla e yi bo, annzɛ bian e wun bo. Yɛ e nian e mma’m be lika. Zoova kunndɛ kɛ yasua kun nin i yi be klo be wun lelee saan wie’n, yɛ ɔ titi be nun-ɔn. (Bob. 2:24; Mat. 19:3-6) Be yi bo bla kunndɛlɛ’n annzɛ be wun bo bian kunndɛlɛ’n ti sa tɛ dan. Mmla’n i nso su’n, ɔ kle sɔ weiin. (Mml. 5:18) Sran ng’ɔ yo sɔ’n, nn w’a ‘wɔ Ɲanmiɛn i safle.’ Kpɛkun ɔ yo i wiengu kun’n i abɔlɛ tɛ kpa. (Bob. 39:7-9) Sran nga be yoli i sa’n, i awlɛn kwla kpɔtɔ i klun cɛ kpa.\n6 Zoova fɛ i ɲin sie i wafa nga yasua kun nin yi be tran’n su kpa. Ɔ klo kɛ Izraɛlifuɛ’m be nian be yi’m be lika kpa. Izraɛlifuɛ ng’ɔ nanti Mmla’n su’n, ɔ́ kló i yi’n, yɛ ɔ su yrɛmɛn i sa ngbɛn wie ti. (Mml. 24:1-4; Mat. 19:3, 8) Sanngɛ, sɛ ndɛ cinnjin wie ti ɔ yrɛ i’n, maan ɔ klɛ fluwa wlɛ i sa nun kɛ w’a yrɛ i. I liɛ’n, be su tɔnman bla’n i suɛn kɛ w’a kunndɛ bian i wun bo. Sanngɛ, kwlaa naan yasua’n w’a fɛ i yi’n i yralɛ fluwa’n w’a mɛn i’n, ɔ fata kɛ ɔ ko wun klɔ’n su kpɛnngbɛn’m be wun. Blɛ sɔ nun’n, be kwla fa ajalɛ kɛ bé síesíe yasua’n nin i yi’n, be afiɛn. Sɛ Izraɛlifuɛ kun bɔbɔ i ɲinfu yrɛ i yi’n, Zoova miɛnmɛn i kɛ ɔ fɛ i kekle nun. Sanngɛ, Zoova i ɲin su kpaman bla’n i sunlɛ nin i kokolɛ’n su.—Mal. 2:13-16.\nZoova kunndɛ kɛ siɛn nin niɛn’m be ta be mma’m be kpa, be sasa yɛ be kle be like. (See paragraphs 7-8) *\n7-8. (1) ?Ngue yɛ Zoova kunndɛ kɛ siɛ nin niɛn’m be yo-ɔ? (2) ?Ngue yɛ ndɛ sɔ’n kle e-ɔ?\n7 Mmla’n kle ekun kɛ ba kanngan’m be ndɛ lo Zoova. Zoova kunndɛ kɛ siɛ nin niɛn’m be nian be mma’m be lika kpa. Ɔ klo kɛ be kle be like naan be klo i nin i mmla mun. I liɛ’n, be nin i be afiɛn kwla mantan kpa. (Mml. 6:6-9; 7:13) Sa nga ti yɛ Zoova tuli Izraɛli nvle’n be fɔ kekle kpa’n, i kun yɛle kɛ be kleli be mma’m be ɲrɛnnɛn dan. (Zer. 7:31, 33) Ɔ fata kɛ siɛ nin niɛn’m be wun i wlɛ kɛ ba’m be ti kɛ like nanndoliɛ kun mɔ Zoova fa wlali be sa nun kɛ be niɛn i lika’n sa. I sɔ’n ti’n, ɔ fataman kɛ siɛ nin niɛn’m be yo be mma’m be finfin.—Jue. 127:3.\n8 Like nga ndɛ sɔ’n kle e’n: Zoova fɛ i ɲin sie i wafa nga yasua kun nin yi be tran’n su kpa. Ɔ kunndɛ kɛ siɛ nin niɛn’m be klo be mma mun. Sɛ be yo be mma’m be tɛtɛ’n, Zoova nin be le i.\n9-11. ?Ngue ti yɛ Zoova seli Izraɛlifuɛ’m be kɛ nán be ɲin blo sran like su-ɔ?\n9 Nán e ɲin blo sran like su. Mmla blu’n i nun kasiɛn’n, se kɛ nán e ɲin blo sran like su. (Mml. 5:21; Rɔm. 7:7) Zoova si kɛ sran i awlɛn’n nun yɛ sa tɛtɛ kwlaa fin-ɔn. I sɔ’n ti’n, ɔ mɛnnin i nvle nunfuɛ’m be mmla naan be nian be wun su. I liɛ’n, be akunndan su tranman like ng’ɔ ti tɛ’n su. (Nya. 4:23) Sɛ Izraɛlifuɛ kun w’a niɛnmɛn i wun su naan i akunndan’n tran like tɛ wie su’n, ɔ cɛman naan w’a bu i wiengu lufle. I sɔ sa yɛ ɔ juli Famiɛn Davidi su-ɔ. Famiɛn Davidi ti sran kpa. Sanngɛ cɛn kun’n, i ɲin bloli i wiengu kun i yi’n su. I sɔ’n ti’n, ɔ yoli sa tɛ. (Zak. 1:14, 15) Ɔ nin bla sɔ’n be lali. Kɛ bla’n wunnzɛli’n, i waan ɔ́ yó naan bla’n i wun’n, ɔ bu i kɛ i yɛ ɔ wunnzɛli i yi’n niɔn. Kɛ mɔ i sɔ’n w’a yoman ye ti’n, ɔ yoli maan be kunnin bian’n.—2 Sam. 11:2-4; 12:7-11.\n10 Sɛ Izraɛlifuɛ kun i ɲin blo sran like su’n, Zoova si nun. Afin ɔ nian sran’n i awlɛn nun yɛ ɔ si i klun akunndan’n kwlaa. (1 Nyo. 28:9) Sɛ Izraɛlifuɛ’m be nanti Zoova i mmla’m be su naan be ɲin w’a bloman be wiengu like su’n, be su buman akunndan tɛ. Ɔ maan be su yoman sa tɛ. I sɔ’n kle kɛ e Si Ɲanmiɛn Zoova si ngwlɛlɛ dan naan ɔ klo sran.\n11 Like nga ndɛ sɔ’n kle e’n: Zoova si sran wafa nga sran kun ti’n, ɔ si akunndan ng’ɔ bu’n, nin like ng’ɔ o i awlɛn’n nun. (1 Sam. 16:7) Like fi timan fiawa Zoova i ɲrun. Ɔ fɛ i ɲin sie i like nga e yo m’ɔ ti kpa’n su. Sanngɛ ɔ kunndɛ kɛ e bɔbɔ e sie akunndan tɛtɛ nga be ba e ti nun’n be nzɔliɛ, naan e kpalo be ndɛndɛ. I liɛ’n, e su yoman sa tɛ.—2 Nyo. 16:9; Mat. 5:27-30.\nMMLA’N KLE E KƐ E YO SA’N I NUAN SU\n12. ?Ngue yɛ Moizi mmla’n kle e-ɔ?\n12 Moizi mmla’n kle e kɛ Zoova klo sa nga be yo i nuan su sɛsɛsɛ’n. (Jue. 37:28; Eza. 61:8) Zoova bɔbɔ kle e wafa ng’ɔ fata kɛ e nin e wiengu mun e tran’n i kpa. Kɛ Izraɛlifuɛ’m be nanti Mmla’n su’n, ɔ yra be su. Sanngɛ, kɛ be nantiman su’n, be wun be ɲrun. Maan e fa e ɲin e sie i Mmla blu’m be nun nɲɔn su.\n13-14. (1) ?Ngue yɛ Mmla blu’m be nun klikli nɲɔn’m be waan Izraɛlifuɛ’m be yo-ɔ? (2) ?Kɛ be nanti mmla sɔ’n su’n, i su ye benin yɛ be ɲɛn i-ɔ?\n13 Maan e su Zoova kunngba cɛ. Mmla blu’m be nun klikli nɲɔn’m be waan ɔ fata kɛ Izraɛlifuɛ’m be su Zoova kunngba cɛ, yɛ nán be koto like wie fi bo. (Tul. 20:3-6) Nán Zoova bɔbɔ liɛ ti yɛ ɔ mannin mmla sɔ mun-ɔn. Izraɛlifuɛ’m be kpa yolɛ ti-ɔ. Afin kɛ be nin Zoova be nanti klanman titi’n, be liɛ yo ye. Sanngɛ kɛ be sɔ nvle nga be o be wun lɛ’n be amuin mun wie’n, be wun be ɲrun dan kpa.\n14 Kɛ Kanaanfuɛ’m be yacili Ɲanmiɛn lɛ mɔ be sɔli amuin’n, be yoli wannzo. (Jue. 115:4-8) Amuin sɔ’m be sɔlɛ ti’n be kunndɛli bla nin bian sukusuku, yɛ be fali be klun ba be yili tɛ. I wafa kunngba’n, kɛ Izraɛlifuɛ’m be yacili Zoova i sulɛ mɔ be sɔli amuin’n, be yoli wannzo kpɛkun be kleli be awlo nunfuɛ’m be ɲrɛnnɛn. (2 Nyo. 28:1-4) Izraɛli kpɛnngbɛn’m be kusu be yacili Zoova i mmla’m be su nantilɛ. Ɔ maan, be kleli be nvle nunfuɛ’n be ɲrɛnnɛn tɛtɛ kpa. (Eze. 34:1-4) I sɔ’n ti’n, Zoova seli be kɛ ɔ́ wá tú be nga be kle bla nin ba kanngan’m be ɲrɛnnɛn’n, be fɔ kekle kpa. (Mml. 10:17, 18; 27:19) Sanngɛ kɛ Izraɛlifuɛ’m be ɲin yi Zoova mɔ be nin be wiengu’m be tran klanman’n, Zoova yra be su.—1 Fam. 10:4-9.\nZoova klo e, yɛ kɛ be bu e lufle’n, ɔ si sɔ. (An nian ndɛ kpɔlɛ 15 nun.)\n15. ?Ngue like yɛ sa nga e kannin be ndɛ lɛ’n, be kle e Zoova su-ɔ?\n15 Like nga ndɛ sɔ’n kle e’n: Sɛ e wun kɛ be nga be se be wun kɛ be su Zoova’n, be nantimɛn i mmla’m be su naan be kle i sufuɛ nanwlɛfuɛ’m be yalɛ’n, ɔ fataman kɛ e fa e ya’n e guɛ i Zoova su. Nán e wla fi su kɛ Zoova klo e. Kɛ be bu e lufle’n, ɔ wun i. Sɛ bla ta kun i wa’n su fɛ’n, ɔ si i aunnvuɛ. Wafa nga Zoova si e aunnvuɛ’n, ɔ tra bla ta’n i liɛ’n. (Eza. 49:15) Zoova su yiman atrɛ naan e su afɛ’m be ka lɛ be wie. Sanngɛ, ɔ́ tú be nga be kle i sufuɛ’m be yalɛ’n, be fɔ kekle kpa blɛ ng’ɔ ti su’n, i su.\nWAFA NGA BE DI SRAN’M BE JƆLƐ’N\n16-18. (1) ?Ngue ndɛ yɛ Moizi Mmla’n kan-ɔn? (2) ?Ngue like yɛ Mmla sɔ’n kle e-ɔ?\n16 Moizi Mmla’n kan sa ng’ɔ fata kɛ Izraɛlifuɛ kun yo’n, ɔ nin ng’ɔ fataman kɛ ɔ yo’n, be ndɛ. Ɔ maan, ɔ fata kɛ nvle’n i su kpɛnngbɛn’m be di Zoova i sufuɛ’m be jɔlɛ kɛ ɔ nin i fata’n sa. Sɛ Izraɛlifuɛ kun fɔn Zoova wun’n, annzɛ sɛ ndɛ tɔ ɔ nin sran uflɛ be afiɛn’n, annzɛ ɔ yo i wiengu i like yaya’n, nvle’n i su kpɛnngbɛn mun yɛ ɔ fata kɛ be kan ndɛ’n niɔn.\n17 I wie yɛle kɛ sɛ Izraɛlifuɛ kun, ɔ kun sran’n, be kaman lɛ be kunmɛn i wie. Klɔ’n su kpɛnngbɛn’m be dun mmua usausa nun kpa. I liɛ’n, sɛ ɔ fata kɛ be kun i wie’n, yɛ bé kún i-ɔ. (Mml. 19:2-7, 11-13) Sɛ ndɛ tɔ yasua kun nin i yi be afiɛn annzɛ sran kun saci i wiengu kun like’n, klɔ’n su kpɛnngbɛn mun yɛ be siesie-ɔ. (Tul. 21:35; Mml. 22:13-19) Kɛ klɔ’n su kpɛnngbɛn’m be di nanwlɛ’n, mɔ Izraɛlifuɛ’m be nanti Mmla’n su’n, be ngba be ɲan su ye. Yɛ Zoova kusu ɲan kɔmin.—Sau. 20:7, 8; Eza. 48:17, 18.\n18 Like nga ndɛ sɔ’n kle e’n: Zoova fɛ i ɲin sie i like kwlaa nga e yo’n su. Ɔ kunndɛ kɛ e yo sa’n i nuan su yɛ e nin e wiengu mun e tran klanman. Kpɛkun ɔ fɛ i ɲin sie i ndɛ nga e kan’n nin like nga e yo be nvialiɛ nun’n, be su wie.—Ebr. 4:13.\n19-21. (1) ?Wafa sɛ yɛ klɔ’n su kpɛnngbɛn nin jɔlɛ difuɛ’m be nian Zoova i sufuɛ’m be lika-ɔ? (2) ?Ngue yɛ Zoova yoli naan b’a bumɛn i sufuɛ’m be lufle-ɔ? (3) ?Ngue yɛ i sɔ’n kle e-ɔ?\n19 Zoova kunndɛ kɛ ɔ́ sɛ́sɛ́ i sufuɛ mun naan nvle nga be bo sin yia be’n, be ayeliɛ tɛtɛ’n w’a saman be. I sɔ’n ti’n, ɔ kunndɛ kɛ, kɛ klɔ’n su kpɛnngbɛn nin jɔlɛ difuɛ’m bé kán ndɛ’n, be jran Moizi Mmla’n su. Yɛ kɛ bé kán ndɛ’n, nán be yo sran’m be finfin. Sanngɛ maan nanwlɛ dilɛ’n yo be fɛ.—Mml. 1:13-17; 16:18-20.\n20 Zoova si i sufuɛ’m be aunnvuɛ. I sɔ’n ti yɛ ɔ mannin be mmla wie mun naan b’a buman be wiengu lufle-ɔ. I wie yɛle kɛ Mmla’n ti’n, Izraɛlifuɛ’m be tɔnman be wiengu suɛn ngbɛnngbɛn. Yɛ sɛ Izraɛlifuɛ kun tɔn i wiengu kun i suɛn’n, ɔ fata kɛ be nɲɔn’n, be ɔ jɔlɛ difuɛ’m be ja su naan be ko kɛn i sɔ ndɛ’n. (Mml. 19:16-19; 25:1) Sɛ be fa sran kun kɔ jɔlɛ difuɛ’m be ja su’n, kwlaa naan b’a bu i fɔ’n, ɔ fata kɛ i wun lalo difuɛ’m be yo sran nɲɔn. (Mml. 17:6; 19:15) ?Yɛ sɛ Izraɛlifuɛ kun yoli sa tɛ naan sran kunngba yɛ ɔ wunnin i nin? Ɔ kwlá seman kɛ w’a fite nun. Afin Zoova wunnin sa tɛ ng’ɔ yoli’n. Kannzɛ awlobo kpɛn’m be le kwlalɛ’n, sanngɛ Zoova w’a manman be atin kɛ be yo like ngba. Ɔ ju wie’n, kɛ ndɛ tɔ awlobo kun nun’n, be fa ndɛ’n kɔ klɔ’n su kpɛnngbɛn’m be ja su naan be siesie.—Mml. 21:18-21.\n21 Like nga ndɛ sɔ’n kle e’n: Zoova yo sa’n i nuan su titi. I lɛ nun’n, ɔ kle e ajalɛ kpa. (Jue. 9:8) Ɔ yo be nga be mian be ɲin be nanti i mmla’m be su’n, be ye. Sanngɛ, ɔ tu be nga be le kwlalɛ mɔ be yo be nga be sie be’n be finfin’n, be fɔ. (2 Sam. 22:21-23; Eze. 9:9, 10) Sran wie’m be yo klunwi sa mun. Yɛ be bu i kɛ b’a ɲan be ti. Sanngɛ Zoova tú be fɔ blɛ ng’ɔ ti su’n, i su. (Nya. 28:13) Sɛ b’a kaciman be nzuɛn’n, ɔ cɛ kan’n, bé wún i wlɛ kɛ ‘sran ng’ɔ tɔ Ɲanmiɛn m’ɔ lafiman’n i sa nun’n, i yako!’—Ebr. 10:30, 31.\n?WAN MUN YƐ MMLA’N SASA BE KPA-Ɔ?\nKɛ klɔ’n su kpɛnngbɛn’m bé síesíe ndɛ mun’n, ɔ fata kɛ be nian Zoova i sran klolɛ nin i sa nuan su sɛsɛ yolɛ’n su. (An nian ndɛ kpɔlɛ 22 nun.) *\n22-24. (1) ?Wan mun yɛ Mmla’n sasa be kpa-ɔ? (2) ?Ngue like yɛ i sɔ’n kle e Zoova su-ɔ? (3) ? Afɔtuɛ benin yɛ Ezipt Lɔ Tulɛ 22:22-24 man e-ɔ?\n22 Be nga be leman wie mun yɛ Mmla’n sasa be kpa-ɔ. Be nun wie yɛle aika ba mun, angbeti bla mun yɛ aofuɛ mun. Mmla’n se jɔlɛ difuɛ’m be kɛ: “Nán amun bu aofuɛ annzɛ aika ba’n i ndɛ kwlɛ. Nán amun fa angboti bla’n i kondro’n wla aowa.” (Mmla’n 24:17) Zoova kleli kɛ be nga be wiengu’m be bu be lufle’n, be ndɛ lo i kpa. Kpɛkun ɔ tuli be nga be buli be wiengu’m be lufle’n, be fɔ.—An kanngan Ezipt Lɔ Tulɛ 22:22-24 nun.\n23 Mmla’n tannin Izraɛlifuɛ mun kɛ naan be di plɔplɔ. I sɔ’n ti be sasalɛ. (Sau. 18:6-30) Nvle nga be mantan Izraɛlifuɛ’m be lɛ’n, be bumɛn i kɛ plɔplɔ dilɛ’n ti sa tɛ. Sanngɛ Zoova i sufuɛ’m be liɛ’n, akunndan nga Zoova bu’n, i wie yɛ ɔ fata kɛ be bu-ɔ. Ɔ maan, ɔ fata kɛ be bu plɔplɔ dilɛ’n, i like tɛ.\n24 Like nga ndɛ sɔ’n kle e’n: Zoova kunndɛ kɛ be nga be le kwlalɛ’n be klo sran nga be sie be’n. Ɔ bu sa sukusuku kɛ plɔplɔ dilɛ nin gblu tɔlɛ’n, yɛ i wunsu sa wie mun ekun be fɔ. Yɛ ɔ klo kɛ be sasa be nga be leman wie’n. Ɔ kloman kɛ be bu sran lufle.\nMMLA’N “TI NINNGE KPAKPA NGA BÉ WÁ BÁ’N, BE NZƆLIƐ”\n25-26. (1) ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ klolɛ’n nin sa nuan su sɛsɛ yolɛ’n be kɔ likawlɛ-ɔ? (2) ?Ngue yɛ é wá kɛ́n i ndɛ afuɛ 2019, Mɛ Sasafuɛ Tranwlɛ’n i nun like suanlɛ kun nun-ɔn?\n25 Klolɛ’n nin sa nuan su sɛsɛ yolɛ’n be kɔ likawlɛ. Sɛ e yi klolɛ’n i nglo’n, saan é yó sa nuan su. Kɛ e wun i wlɛ kɛ Zoova buman e lufle’n, e klo i kpa tra laa’n. Sɛ e klo Ɲanmiɛn yɛ e yo sa’n i nuan su sɛsɛ’n, é kló e wiengu mun kpɛkun e su buman be lufle.\n26 Moizi Mmla’n ukali Izraɛlifuɛ mun naan be nin Zoova be afiɛn w’a mantan kpa. Sanngɛ kɛ Zezi wuli’n, Ɲanmiɛn i sufuɛ’m b’a nantiman Moizi Mmla’n su kun. Like kun m’ɔ le ɲrun kpa’n, yɛ Ɲanmiɛn fa kacili Moizi Mmla’n niɔn. (Rɔm. 10:4) Akoto Pɔlu seli kɛ mmla’n ti “ninnge kpakpa nga bé wá bá’n, be nzɔliɛ.” (Ebr. 10:1) ?Kɛ aniaan’m be klo be wiengu mɔ be yo sa’n i nuan su sɛsɛ asɔnun’n nun’n, wafa sɛ yɛ be ngba be ɲan su ye-ɔ? É wá wún kosan sɔ’n i su tɛlɛ’n afuɛ 2019, Mɛ Sasafuɛ Tranwlɛ’n i nun like suanlɛ kun nun.\n?WAFA SƐ YƐ MOIZI MMLA’N KLE KƐ...\nZoova klo i sufuɛ mun-ɔn?\nZoova klo sa nuan su sɛsɛ yolɛ’n niɔn?\nZoova bu be nga be leman wie’n be sran-ɔn?\n^ ndɛ kpɔlɛ 5 Like suanlɛ nga nin nsan ekun bé wá fá e ɲin síe i like nga ti yɛ e kwla lafi su kɛ e ndɛ lo Zoova sakpa’n, i su. Afuɛ 2019, Mɛ Sasafuɛ Tranwlɛ’n nun yɛ like suanlɛ nsan onga’m be o-ɔ. Like suanlɛ nsan sɔ mun yɛ: “Maan e klo sran yɛ e yo sa nuan su sɛsɛ asɔnun’n nun,” nin “Maan e klo sran yɛ e yo sa nuan su sɛsɛ mɛn tɛ nga nun” yɛ “Wafa nga e kwla uka be nga be bakan nun’n, sran wie nin be lali kekle nun’n.”\n^ ndɛ kpɔlɛ 2 NDƐ WIE’M BE NUN YIYILƐ: Zoova seli Moizi kɛ ɔ klɛ mmla 600 tra su man Izraɛlifuɛ mun. Mmla sɔ mun yɛ be flɛ be kɛ “Mmla” annzɛ “Moizi Mmla’n” niɔn. Wie liɛ’n, kɛ bé kán Biblu’n nun fluwa klikli nnun’m be ndɛ’n, be se kɛ “Mmla’n.” Ɔ ju wie’n, kɛ bé kán Ɲanmiɛn i nuan Ndɛ’n nga laa be klɛli i Ebre nun’n i ndɛ’n, be se sɔ wie.\n^ ndɛ kpɔlɛ 60 FOTO’M BE SU NDƐ’N: Kɛ niɛn kun nin i wa bla’m bé tɔ́n like’n, nn ɔ nin be kókó yalɛ. Be sin lɔ’n, siɛ kun su kle i wa yasua’n bua’m be lika nianlɛ.\n^ ndɛ kpɔlɛ 64 FOTO’M BE SU NDƐ’N: Klɔ’n su kpɛnngbɛn’m be su uka angbeti bla kun nin wa mɔ aata difuɛ kun buli be lufle’n.


Ɔ fa “aɲanbeun ninnge” tra janvuɛ (Liki 16) | Wafa nga Zezi nantili’n\nJUNMAN SUNIANFUƐ NG’Ɔ YOMAN SA KPA’N I SU NDƐ’N\nAMUN FA AMUN AƝANBEUN NINNGE MUN “TRA JANVUƐ”\nƆ fata kɛ lapo defuɛ nin mmla klɛfuɛ, ɔ nin Farizifuɛ’m be fa ba ng’ɔ mlinnin’n i su ndɛ nga Zezi kannin’n, be tu be wun fɔ. Yɛle kɛ ɔ fata kɛ be wun i wlɛ kɛ sɛ sa tɛ yofuɛ kun kaci i nzuɛn’n, Ɲanmiɛn yáci sran sɔ’n i wun sa’n cɛ́ i. (Liki 15:1-7, 11) I sin’n, Zezi kannin ndɛ kun ekun ɲanndra nun kleli i sɔnnzɔnfuɛ mun. Ɔ kannin bian kun m’ɔ tili i kɛ i junman sunianfuɛ’n w’a yoman sa kpa’n, i ndɛ.\nZezi waan be seli bian’n kɛ i junman sunianfuɛ’n w’a saci i ninnge mun. I sɔ’n ti’n, bian’n flɛli i junman sunianfuɛ sɔ’n naan w’a se i kɛ ɔ́ wá tú i junman’n nun. Ɔ maan junman sunianfuɛ’n seli i wun kɛ: “Min min’n su wa tu min junman’n nun. ?Ń yó nga sɛ? N leman wunmiɛn naan se kɛ ń dí fie su junman. Kusu n kwlá srɛsrɛman like, afin ɲannzuɛn kun min.” Kɛ ɔ ko yo naan lika’n w’a yoman kekle i su’n ti’n, ɔ buli akunndan kun. Ɔ seli kɛ: “M’an wun like nga ń má yó’n naan kɛ bé wá tú min junman’n nun’n, sran’m b’a sɔ min nun’n.” Ɔ maan ɔ flɛli be kwlaa nga i min’n i kalɛ o be su’n, naan w’a usa be tinuntinun kɛ: “?Min min’n i kalɛ ng’ɔ o ɔ su’n ti nɲɛ?”—Liki 16:3-5.\nBe nun klikli’n tɛli i su kɛ: ‘Ɔ ti olivie ngo suliɛ ya (100).’ Suliɛ ya’n (100) ti litri akpi nɲɔn ya nɲɔn (2.200). Atrɛkpa’n, bian nga kalɛ o i su’n, ɔ le olivie fie dan kun annzɛ ɔ yo olivie ngo atɛ. Junman sunianfuɛ’n seli i kɛ: “Fa fluwa nga ɔ kalɛ’n klɛ su’n, tran ase naan klɛ ablenun (50) ndɛndɛ.” Suliɛ ablenun’n (50) ti litri akpi kun ya kun (1.100).—Liki 16:6.\nJunman sunianfuɛ’n usali be nun kun ekun kɛ: “?Yɛ ɔ li? ?Kalɛ ng’ɔ o ɔ su’n ti nɲɛ?” Ɔ tɛli i su kɛ: “Ɔ ti ble suliɛ ya (100).” Yɛ ɔ seli bian sɔ’n kɛ: “Fa fluwa nga ɔ kalɛ’n klɛ su’n, naan klɛ ablaɔcuɛ (80).”—Liki 16:7.\nBe nin-a tuman junman sunianfuɛ sɔ’n junman’n nun. Ɔ maan ɔ le atin kpɛ i min’n i kalɛ ng’ɔ o sran’m be su’n, i su. Ɔ yoli sɔ naan sɛ be tu i junman’n nun’n, sran sɔ’m b’a kwla ukɛ i.\nJunman sunianfuɛ’n i min’n tili like ng’ɔ yoli’n. Ɔ si kɛ like nga i junman sunianfuɛ’n yoli’n ti’n, i sika’n i wie mlín. Sanngɛ like nga i junman sunianfuɛ’n yoli’n, ɔ yoli i ɲɛnmɛn dan. Afin sɛ i li bɔbɔ “w’a yoman sa kpa’n,” sanngɛ ɔ yoli i mo afin “ɔ fali ngwlɛlɛ nantili.” Zezi kan guali su kɛ: “Kɛ mɛn nga nunfuɛ’m be nin be blɛ sufuɛ’m bé yó ninnge mun’n, be kle kɛ be si ngwlɛlɛ tra be nga Ɲanmiɛn i kannin’n kpaja be su’n.”—Liki 16:8.\nZezi w’a seman kɛ like nga junman sunianfuɛ’n yoli’n ti kpa. Asa ekun’n, w’a seman kɛ ndrunmun dilɛ’n ti like kpa. ?Sɛ ɔ ti sɔ’n niɔn, ndɛ benin yɛ i waan ɔ́ kán-ɔn? Ɔ seli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ: “Amun fa mɛn tɛ nga nun aɲanbeun ninnge mun tra janvuɛ. I liɛ’n, sɛ ninnge sɔ’m be nunman lɛ kun’n, amun janvuɛ sɔ’m bé sɔ́ amun nun tranwlɛ m’ɔ ti anannganman’n i nun.” (Liki 16:9) Zezi su wla e fanngan kɛ e fa ngwlɛlɛ e nanti. Ɔ fata kɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ mɔ be yɛle “be nga Ɲanmiɛn i kannin’n kpaja be su’n” be fa be aɲanbeun ninnge mun be yo like kpa. Kɛ be yo sɔ’n, be kle kɛ be bu nguan m’ɔ leman awieliɛ’n i akunndan.\nZoova nin i Wa’n be ngunmin yɛ be kwla sɔ sran kun nun Ɲanmiɛn i Famiɛn diwlɛ’n nun ɲanmiɛn su lɔ-ɔ, annzɛ Mɛn klanman’n nun asiɛ’n su wa-ɔ. I sɔ’n ti’n, ɔ fata kɛ e nin be e tra janvuɛ. Yɛle kɛ e fa e sa nun ninnge mun e fa suan Ɲanmiɛn junman’n i bo. Sɛ e yo sɔ’n, e kwla lafi su kɛ, kɛ blɛ wie wá jú mɔ sika ɔkwlɛ nin jɛtɛ ufue nin aɲanbeun ninnge uflɛ wie mun bé wá tɔ́ nvati annzɛ bé wíe’n, Zoova nin i Wa’n bé sɔ́ e nun.\nZezi seli ekun kɛ be nga be nian be aɲanbeun ninnge’m be su kpa, kpɛkun be fa yo like kpa’n, bé nían ninnge kpakpa’m be su kpa wie. I sɔ’n ti’n, ɔ seli kɛ: “?Kɛ amún fá mɛn tɛ nga nun aɲanbeun ninnge mun yó like’n, sɛ amun kleman kɛ amun ti ndɛnmanfuɛ’n, wan yɛ ɔ́ fɛ́ i kpafuɛ’n [kɛ Ɲanmiɛn ninnge mun sa’n] mán amun-ɔn?”—Liki 16:11.\nZezi su se i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ sɛ be kunndɛ kɛ be sɔ be nun “tranwlɛ m’ɔ ti anannganman’n” nun’n, ɔ fata kɛ be nian be wun su kpa. Afin sran kun kwlá yoman mɛn tɛ nga nun aɲanbeun ninnge’m be kanga naan i kunngba’n w’a yo Ɲanmiɛn sufuɛ kpa. I sɔ’n ti’n, Zezi guali i ndɛ’n i bo seli kɛ: “Sran fi kwlá yoman sran nɲɔn be kanga. Afin saan ɔ́ kpɔ́ kun yɛ ɔ́ kló kun, annzɛ kusu ɔ́ fɛ́ i wun mántan kun kpa, yɛ ɔ́ yó kun finfin. Amun kwlá yoman Ɲanmiɛn i kanga naan amun kunngba’n amun a yo Aɲanbeun’n i kanga.”—Liki 16:9, 13.\n?Zezi i ndɛ’n nun’n, wafa sɛ yɛ junman sunianfuɛ’n trali be nga be kwla ukɛ i cɛn wie’n be janvuɛ-ɔ?\n?Ngue yɛle “mɛn tɛ nga nun aɲanbeun ninnge mun”? ?Yɛ wafa sɛ yɛ e kwla fa be e ‘tra janvuɛ-ɔ’?\n?Sɛ e fa “mɛn tɛ nga nun aɲanbeun ninnge mun” e yo like kpa’n, wan mun yɛ ‘bé sɔ́ e nun tranwlɛ m’ɔ ti anannganman’n’ i nun-ɔn?


Sa Nga Be Yoli’n 2 | Ɛntɛnɛti su Biblu | Mɛn Uflɛ Biblu’n (2022)\nSa Nga Be Yoli’n 2:1-47\nƝanmiɛn fɛli i wawɛ’n mannin sran mun Pantekɔtu nun (1-13)\nNdɛ nga Piɛli kannin’n (14-36)\nKɛ Piɛli kannin ndɛ’n like nga sran kpanngban be yoli’n (37-41)\nBe yoli sran 3.000 be batɛmun (41)\nKlisifuɛ’m be trannin aniaan tranlɛ (42-47)\n2 Kɛ bé dí Pantekɔtu’n, be kwlaa be o lika kunngba’n nun. 2 Kpɛkun be tili like kun ngan. Ɔ fin ɲanmiɛn su lɔ. Ɔ kpla kɛ aunmuan dan wie sa. Be tili i ngan sua wunmuan’n nun. 3 Kpɛkun be wunnin ninnge wie mun. Be ti kɛ sin taaman sa. Ninnge sɔ’m be kpacikpacili be wun nun ko trantrannin be tinuntinun be su. 4 Kpɛkun Ɲanmiɛn wawɛ’n wluli be nun, naan b’a kan aniɛn wafawafa. Aniɛn nga Ɲanmiɛn wawɛ’n fa wla be nuan’n, yɛ be kan-ɔn. 5 Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn Zuifu nga be ti Ɲanmiɛn sufuɛ kpa mɔ be tran asiɛ’n i bue kwlaa su’n, b’a ba Zerizalɛmun lɛ. 6 Ɔ maan kɛ like’n kplali’n, sran kpanngban kpa be yiali lɛ. Kɛ be tili ndɛ nga be kan’n be klɔ aniɛn’n nun’n, b’a wunman like nga be fa yo be wun-ɔn. 7 Nanwlɛ, ɔ boli be nuan dan, naan b’a se kɛ: “?Amun nian, be kwlaa nga be su ijɔ yɛ’n, nán Galilefuɛ mun-ɔn? 8 ?Yɛ ɔ yo sɛ ti yɛ e ti ndɛ nga be kan’n e klɔ aniɛn’m be nun-ɔn? 9 E nun wie mun e ti Patifuɛ, wie ti Mɛdifuɛ, wie ti Elamunfuɛ. Wie mun ekun be tran Mezopotamin, wie tran Zide, wie tran Kapadɔsu, wie kusu tran Pɔn nin Azi mɛn’n nun. 10 Asa kusu, wie fin Frizi nin Panfili. Wie mun ekun be fin Ezipti nin Libi i akpasua nga be mantan Sirɛnin’n su. Wie mun kusu be fin Rɔmun. Zuifu mun nin be nga be timan Zuifu mɔ siɛn’n be su Ɲanmiɛn kɛ Zuifu’m be sa wie’n, be kwlaa be o wa wie. 11 Klɛtifuɛ mun nin Arabifuɛ’m be o e nun wie. E ngba e ti ninnge ɲɛnmɛn nga Ɲanmiɛn yo be’n mɔ be kan be ndɛ’n, e klɔ aniɛn’m be nun.” 12 Sa sɔ’n boli be kwlaa be nuan naan b’a se be wiengu kɛ: “?Ngue sa yɛle nga?” 13 Sanngɛ sran wie’m be yoli be finfin, yɛ be seli kɛ: “B’a nɔn duvɛn mɔ b’a yi i uflɛuflɛ’n be ku w’a yi.” 14 Yɛ Piɛli nin i wiengu blu-nin-kun (11) mun be jasoli-ɔ. Kpɛkun Piɛli mɛnnin i nɛn’n su seli be kɛ: “Zidefuɛ mun, ɔ nin amun kwlaa nga amun tran Zerizalɛmun’n, amun sie amun su be tie min ndɛ’n i kpa. 15 Sran nga be o yɛ’n, b’a nɔnman nzan kɛ nga amun fa bu i’n sa. Afin blɛ li yɛ dɔ nsan su’n* w’a ju-ɔ. 16 Sanngɛ ndɛ nga Ɲanmiɛn maan i nuan ijɔfuɛ Zoɛli klɛli’n yɛ ɔ o yɛ: 17 ‘Ɲanmiɛn waan: “Mɛn’n i awieliɛ blɛ nun’n, ń fá min wawɛ’n ń mán sran wafa kwlaa. Amun mma yasua nin amun mma bla’m bé íjɔ min nuan. Gbanflɛn’m bé wún aolia nun ninnge mun, yɛ amun sran oke’m bé wún ninnge mun laliɛ nun. 18 Blɛ sɔ nun’n, ń fá min wawɛ’n ń mán min sufuɛ yasua mun nin min sufuɛ bla mun. Ɔ maan bé íjɔ min nuan. 19 Ń má yó abonuan sa wie mun ɲanmiɛn su lɔ. Yɛ sa wie’m bé jú asiɛ’n su wa. Sa sɔ mun yɛle mmoja nin sin, ɔ nin wɛnsrɛn m’ɔ fite lukuu’n. 20 Wia’n káci tuun, kpɛkun anglo ba’n káci mmoja, i sin naan Zoova i cɛn dan m’ɔ ti i liɛ ngunmin’n w’a ju. 21 Sanngɛ sran kwlaa ng’ɔ bo Zoova i dunman’n, ɔ́ fíte nun.”’ 22 “Izraɛlifuɛ mun, amun sie amun su be tie ndɛ nga: Ɲanmiɛn yoli abonuan sa, kpɛkun ɔ yili atrɛ wie kleli amun. Zezi m’ɔ fin Nazarɛti’n, m’ɔ fɛli i kleli amun’n, i lika yɛ ɔ sinnin yoli ninnge sɔ mun amun afiɛn wa-ɔ. Amun bɔbɔ amun si sɔ kpa. 23 Bian sɔ’n, be fɛ i mannin naan be kun i. Ɲanmiɛn siesieli sa sɔ’n, yɛ ɔ si nun laa. Ɔ maan amun fɛ i mannin be nga be nantiman mmla’n su’n. Amun boboli i waka kun su, kpɛkun amun kunnin i. 24 Sanngɛ Ɲanmiɛn deli i wie’n i sa nun. Yɛle kɛ ɔ cɛnnin i. Afin ɔ kwlá kaman wie’n i sa nun trilili. 25 Afin Davidi kɛnnin i ndɛ seli kɛ: ‘N su yiman min ɲin Zoova su mlɔnmlɔn. Ɔ o min sa fama su, ɔ maan n su usuman le. 26 I sɔ’n ti’n, min klun* jɔli tratrali su. Kpɛkun aklunjuɛ ndɛ yɛ ɔ fin min nuan fiteli-ɔ. Ɔ maan ń trán ń mínndɛ. 27 Afin a su yaciman min Ndia’n* nun, yɛ a su kplinman su kɛ ɔ sufuɛ kpa’n ɔ kplɔ. 28 A kleli min nguan’n i atin mun. Á yó maan min klun jɔ́ dan ɔ ɲrun.’ 29 “Nja mun, aniaan mun, maan n kan Davidi m’ɔ yoli awlobo kpɛn’n i ndɛ n kle amun weinwein. Ɔ wuli, be sieli i. Yɛ andɛ nin andɛ’n, i asieliɛ’n te o wa. 30 Kɛ m’ɔ ti Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ m’ɔ si kɛ Ɲanmiɛn tɛli i nda kɛ ɔ́ fɛ́ i mma’m be nun kun síe i i famiɛn bia’n su’n ti’n, 31 ɔ dun mmua wunnin Klisi i cɛnlɛ’n, kpɛkun ɔ kɛnnin i ndɛ seli kɛ be wla su fimɛn i su Ndia’n* nun naan se kɛ i wunnɛn’n kplɔ́. 32 Ɲanmiɛn cɛnnin Zezi sɔ’n. Yɛ sa sɔ’n, e kwlaa e wunnin nun. 33 Ɔ ɔli ɲanmiɛn su ko trannin Ɲanmiɛn i sa fama su, yɛ ɔ ɲannin ɲrun. Kpɛkun kɛ nga Siɛ’n fa kannin’n sa’n, ɔ fɛli i wawɛ’n mɛnnin i. Ɔ maan like nga amun wun i yɛ’n nin ndɛ nga amun ti i yɛ’n be fin i. 34 Davidi w’a fuman ɲanmiɛn su lɔ, sanngɛ i bɔbɔ seli kɛ ‘Zoova seli min Min’n kɛ: “Tran min sa fama su 35 lele maan n fa ɔ kpɔfuɛ mun n sie ɔ ja bo kɛ like mɔ be fa be ja takataka su’n sa.”’ 36 I sɔ’n ti’n, maan Izraɛlifuɛ’m be kwlaa be si kpa kɛ Zezi mɔ amun kunnin i waka kun su’n, Ɲanmiɛn sieli i kɛ ɔ yo e Min nin Klisi.” 37 Kɛ be tili ndɛ sɔ’n, ɔ yoli be ya dan naan b’a se Piɛli nin akoto onga’m be kɛ: “?Nja mun, aniaan mun, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo-ɔ?” 38 Piɛli seli be kɛ: “Amun kaci amun akunndan’n, kpɛkun maan be yo amun kwlakwla amun batɛmun Zezi Klisi i dunman nun. I liɛ’n, bé yáci amun sa tɛ mun bé cɛ́ amun, yɛ Ɲanmiɛn fɛ́ i wawɛ’n mán amun. 39 Afin nda nga be tali’n, ɔ ti amun nin amun mma’m be liɛ. Ɔ ti be kwlaa nga be fin mmuammua kpa’n ɔ nin be nga e Ɲanmiɛn Zoova flɛ be’n, be liɛ wie.” 40 I sin’n, ɔ kannin ndɛ wie mun ekun fa yiyili i ndɛ’n nun. Kpɛkun ɔ tuli be fɔ seli be kɛ: “Amun fin ajulisu sran nga’m be nun fite.” 41 Ɔ maan be nga be sɔli i ndɛ’n nun aklunjuɛ su’n, be yoli be batɛmun. Cɛn sɔ’n nun’n, sran ko ju akpi nsan (3.000) be ukali be su. 42 Be fa be su sie i akoto’m be ndɛ’n i bo kpa titi. Be trannin aniaan tranlɛ,* be dili like likawlɛ, yɛ be srɛli Ɲanmiɛn likawlɛ titi. 43 Akoto’m be yoli abonuan sa, kpɛkun be yili atrɛ kpanngban. Ɔ maan srɛ kunnin sran’m be kwlaa. 44 Be kwlaa nga be fali ndɛ’n su’n, be trannin likawlɛ, yɛ like nga be nun kun le i’n, ɔ ti be kwlaa be liɛ. 45 Be yoli be sa nun ninnge’m be kwlaa be atɛ. Kpɛkun sika nga be ɲɛnnin i’n, be fa cɛcɛli be kwlaa. Like ng’ɔ mian sran kun sa’n, i su yɛ be nian be mɛn i-ɔ. 46 Yɛ cɛn kwlaa’n, be yia Ɲanmiɛn i sua’n nun, be akunndan’n ti kun. Be kɔ nga awlo be ko di like, be kɔ nga awlo be ko di like. Be cɛcɛ be aliɛ’n nun aklunjuɛ su nin klun ufue su. 47 Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn bé srɛ́ Ɲanmiɛn, nn i kusu ɔ́ yrá be su, nn be wun yó sran’m be fɛ. Blɛ sɔ’n nun’n, Zoova fali be nga bé wá ɲán be ti’n ukali be su cɛn kwlakwla.\n^ Yɛle kɛ, kɛ nglɛmun nun dɔ 9 su’n wá jú’n.\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “min wunnɛn’n.”\n^ Annzɛ “Adɛsi.” Nian Ndɛ’m be bo tulɛ lika’n nun lɔ.\n^ Be kwla se ekun kɛ “be mannin be wiengu like.”\nSa Nga Be Yoli’n 2


Ɲanmiɛn yɛ maan aklunjuɛ kwla tran aja’n nun ɔn | Awlobo m’ɔ di aklunjuɛ’n\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Abui Acoli Afrikaans Ahanta Ajië Albanais Allemand Alur Amharique Anglais Angolan Sign Language Arabe Arabic (Tunisia) Arménien Assamais Ateso Aukan Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Balinese Bambara Bas Allemand Basque Bassa (Cameroun) Bassa (Liberia) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgare Cakchiquel Cambodgien Catalan Cebuano Changana (Zimbabwe) Chavacano Chichewa Chin (Tiddim) Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Citonga Coréen Croate Créole Portugais Créole de Maurice Créole de la Réunion Créole des Seychelles Créole d’Haïti Cuban Sign Language Damara Dangme Danois Dayak Ngaju Digor Douala Dusun Edo Efik Emberá (Catío) Esan Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Frafra Français Féroïen Ga Galician Gallois Garifuna Ghanaian Sign Language Gitonga Goun Grec Groenlandais Guarani Guarani (Bolivie) Guerze Gujarati Guna Géorgien Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrois Huastec Hébreu Iban Ibanag Ibinda Ichinamwanga Icibemba Igbo Iloko Indian Sign Language Indonésien Irlandais Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Jula Kabyle Kachin Kana Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisii Kongo Kpelle Krio Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurde Sorani Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lamba Langue des signes allemande Langue des signes américaine Langue des signes argentine Langue des signes australienne Langue des signes bolivienne Langue des signes chilienne Langue des signes chinoise Langue des signes colombienne Langue des signes coréenne Langue des signes finnoise Langue des signes française Langue des signes guatémaltèque Langue des signes hongroise Langue des signes indonésienne Langue des signes italienne Langue des signes japonaise Langue des signes malawite Langue des signes mexicaine Langue des signes néo-zélandaise Langue des signes panaméenne Langue des signes paraguayenne Langue des signes polonaise Langue des signes portugaise Langue des signes russe Langue des signes suédoise Langue des signes tchèque Langue des signes vénézuélienne Langue des signes zimbabwéenne Langue des signes équatorienne Lenje Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Lomwe Luganda Lugbara Lunda Luo Macédonien Madagascar Sign Language Makua Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mandjak Maninkakan (Eastern) Mapudungun Marathi Maré Maya Mazahua Mazateco (Huautla) Mbukushu Mende Meru Mingrelian Mixe Mixtec (Guerrero) Mixtec (Huajuapan) Mizo Mongol Mooré Motu Myama Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Nambya Nande Navajo Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Ngangela Nias Niue Norvégien Nyanja Nyungwe Nzema Néerlandais Népali Oromo Ossète Otomi Otètèla Ourdou Ouzbek Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Pendjabi (Nastaliq) Pennsylvania German Persan Pidgin (Cameroon) Pidgin salomonien Polonais Portugais Pular Páez Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quichua (Pastaza) Quichua (Santiago del Estero) Quichua (Tena) Quiché Rarotongan Romany (Bulgaria) Romany (Eastern Slovakia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Macédoine) Romany (Northern Greece) Romany (Southern Greece) Roumain Runyankore Russe Rutooro Samoan Sangir Sango Saramaccan Sarnami Sena Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Shuar Sidama Silozi Singhalais Slovak Sign Language Slovaque Slovène Somali Sranan tongo Sunda Susu Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tahitien Tajiki Tamoul Tandroy Tankarana Tarahumara Tarascan Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tongien Toraja Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turc Turkmène Turkmène Tuvalu Tuvinian Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Udmurt Ukrainien Urhobo Uzbek (Roman) Valencian Venda Vezo Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Wichi Wolaitsa Xhosa Xârâcùù Yoruba Zandé Zapotec (Lachiguiri) Zapotec (de l’isthme) Zoulou\n“Kɛ Nyanmiɛn yí sran’n, ɔ yili yasua nin bla.”—Matie 19:4\nZoova * yɛ ɔ kpɛli aja’n i ba ɔ. Biblu’n se e kɛ ɔ yili bla klikli’n naan “w’a fɛ i w’a ɔ yasua’n wun lɔ.” Aklunjuɛ m’ɔ kunnin Adam kpo’n ti’n, ɔ seli kɛ: “Ɛn-ɛɛn! Nga li ti kɛ m bɔbɔ min sa. Min nin i e wunnɛn’n ti kun.” (Bo Bolɛ 2:22, 23) Zoova te klo kɛ be nga be o aja’n nun’n be di aklunjuɛ. Fluwa nga nun’n, awa i ja su aja liɛ’n i ndɛ yɛ e kan ɔn.\nKɛ amun ko ja’n, amun kwla bu i kɛ amún dí aklunjuɛ blɛ kwlaa nun. Sanngɛ maan amun si kɛ yasua ng’ɔ nin i yi be klo be wun kpa bɔbɔ’n ɔ ju wie’n ndɛ tɔ be afiɛn. (1 Korɛntfuɛ Mun 7: 28) Fluwa nga nun’n, amún wá wún Biblu’n nun mmla wie mun. Sɛ amun fa be su’n, amún dí aklunjuɛ amun aja’n nun.—Jue Mun 19:9-12.\n1 AMUN SƆ JUNMAN NGA ZOOVA MANNIN AMUN’N NUN\nNDƐ NGA BIBLU’N KAN’N: Yasua’n yɛ ɔ ti awlobo kpɛn’n niɔn.—Efɛzfuɛ Mun 5:23.\nYasua mun, Zoova kunndɛ kɛ amun nian amun yi’m be lika klolɛ su. (1 Piɛr 3:7) Zoova yili be kɛ be uka amun. I sɔ ti’n, ɔ klo kɛ amun yo be cɛcɛ naan amun klo be kpa. (Bo Bolɛ 2:18) Klolɛ mɔ amun klo amun yi mun’n ti’n, ɔ fata kɛ like ng’ɔ lo be’n ɔ yo amun cinnjin tra amun liɛ’n.—Efɛzfuɛ Mun 5: 25-29.\nBla mun, Zoova kunndɛ kɛ amun bu amun wun’m be sran naan amun uka be naan be sie awlo’n. (1 Korɛntfuɛ Mun 11:3; Efɛzfuɛ Mun 5:33) Maan amun suan ajalɛ nga be fa be’n be bo, yɛ amun nin be yo like likawlɛ. (Kolɔsfuɛ Mun 3:18) I sɔ’n nun yɛ amun klanman’n i ɲin fíte amun wun mun ɔ nin Zoova be ɲrun ɔn.—1 Piɛr 3:1-6.\nLike nga amun kwla yo naan amun a yo bian annzɛ bla kpa’n, amun usa amun yi annzɛ amun wun naan ɔ kle amun. Kɛ ɔ́ kán like sɔ’n i ndɛ’n, amun sie amun su kpa. Kpɛkun amun yo like nga amun kwla yo’n naan amun kaci amun sa.\nAmun tra amun awlɛn. Afin ɔ́ cɛ́ naan amun a si like nga amun ko yo naan amun wiengu klun w’a jɔ’n.\n2 MAAN AMUN WIENGU KUN’N I NDƐ LO AMUN KPA\nNDƐ NGA BIBLU’N KAN’N: Ɔ fata kɛ ninnge nga be lo amun yi’n annzɛ amun wun’n be yo amun cinnjin. (Filipfuɛ Mun 2:3, 4) Amun yo amun yi annzɛ amun wun i cɛcɛ. Kpɛkun nán amun wla fi su kɛ Zoova kunndɛ kɛ i sufuɛ’m be “yo sran’m be kwlaa be kpa.” (2 Timote 2:24) “Sran ng’ɔ́ kán ndɛ-ɔ ɔ bu-mɛn i sin’n, i nuan nun ndɛ’n ɔ yra fiaan kɛ kue yɛ b’a fa wɔ sran sa. Akunndanfuɛ’m be kusu kɛ be kan ndɛ sa’n, ɔ klun tɔ nun sa fɔuun!” I sɔ’n ti’n, amun bu ndɛ nga amún kán’n i sin kpa. (Nyanndra Mun 12:18) Zoova i wawɛ’n úka amun naan amun a kan ndɛ wɛtɛɛ su nin klolɛ su.—Galasifuɛ Mun 5:22, 23; Kolɔsfuɛ Mun 4:6.\nKwlaa naan amun nin amun yi annzɛ amun wun b’a koko ndɛ cinnjin wie’m be su yalɛ’n, amun srɛ Ɲanmiɛn kɛ ɔ uka amun naan amun wla gua ase, naan amun kan ndɛ’n wɛtɛɛ su.\nMaan amun bu ndɛ nga amún kán’n i sin kpa naan amun a kan, yɛ amun bu wafa nga amún kán’n i akunndan wie.\n3 AMUN YO NINNGE MUN LIKAWLƐ\nNDƐ NGA BIBLU’N KAN’N: Kɛ amun ko ja’n, nn amun a kaci “sran wunmuan.” (Matie 19:5) Sanngɛ amun timan kun, kpɛkun wie liɛ’n sa kun su akunndan nga amun bu’n ti fanunfanun. Ɔ maan ɔ fata kɛ amun suan amun wun aniɛn tilɛ. (Filipfuɛ Mun 2:2) Kɛ amún fá ajalɛ mun’n, ɔ ti cinnjin kɛ amun nuan sɛ. Biblu’n se kɛ: “Like nga be waan bé yó’n, be fa akunndan sran sa nun yɛ be yo-ɔ ɔ yo kpa-a.” (Nyanndra Mun 20:18) Ajalɛ cinnjin’m be falɛ nun’n, maan Biblu’n tinngɛ amun.—Nyanndra Mun 8:32, 33.\nNán ndɛ annzɛ akunndan nga amun bu’n i ngunmin yɛ ɔ fata kɛ amun kan kle amun wiengu ɔ. Wafa nga amun wun yo amun’n, amun kan kle i wie.\nAmun usa ngwlɛlɛ afɛ amun wun annzɛ amun yi i sa nun ka naan amun a fa ajalɛ wie.\n^ ndɛ kpɔlɛ 4 I klikli nun nga bé klɛ́ Biblu’n, Ɲanmiɛn i dunman ng’ɔ o nun’n yɛle Zoova.\nMAAN AMUN AKUNNDAN’N YO SƐSƐ YƐ NÁN AN SA SIN BUBU AMUN\nNán amun bu i kɛ amun bɔbɔ annzɛ amun wiengu kun’n su fɔnman le. (Jue Mun 103:14; Zak 3:2) Kannzɛ ɔ ti sɔ’n, amun fa amun ɲin sie i amun wiengu kun’n i nzuɛn kpa’m be su. Amun lafi su kɛ Biblu’n nun mmla’m bé kwlá úka amun. Kpɛkun amun tra amun awlɛn. (2 Timote 3:16) Sɛ amun mian amun ɲin fa Zoova i afɔtuɛ’m be su’n, ɔ́ yrá amun su, ɔ maan kɛ afuɛ’m bé sín’n, nn amun wun klolɛ’n úka su.—Galasifuɛ Mun 6:9.\n?Min wun annzɛ min yi wun i kɛ i ninnge liɛ’m be ti min cinnjin tra min liɛ mun?\n?Andɛ cɛn ba liɛ’n nun’n, ngue yɛ n yoli m’ɔ kle kɛ min ɲin yi i naan n klo i ɔ?


Maan e jran kekle naan Zoova yra e su | Like suanlɛ liɛ\n“A nin Nyanmiɛn nin sran mun tuli, wɔ yɛ a kwali-ɔ.”—BO BOLƐ 32:29.\nJUE: 60, 38\n?NGUE YƐ SRAN NGA’M BE WUN NDƐ’N KLE E Ɔ?\nZakɔbu nin Rasɛli\n1, 2. ?Ngue yɛ ɔ kle Zoova i sufuɛ’m be yalɛ mɔ i ti yɛ ɔ fata kɛ be jran kekle ɔ?\nKƐ Ɔ fɛ i Ɲanmiɛn i sufuɛ kpa Abɛli su lele m’ɔ́ fá jú andɛ’n, Ɲanmiɛn i sufuɛ kpa’m be jran kekle be su i. Akoto Pɔlu seli kɛ i niaan Ebre’m be wunnin “nyrɛnnɛn dan kpa.” Sanngɛ, be “jrannin kekle.” Afin, be kunndɛ kɛ Zoova i klun jɔ be wun, naan ɔ yra be su. (Ebre Mun 10:32-34) Laa Glɛki’m be si wanndilɛ nin utre tulɛ’n i akplowa. Pɔlu fali Klistfuɛ mun sunnzunnin sran m’ɔ su wanndi annzɛ ɔ su tu ngondin’n. (Ebre Mun 12:1, 4) Andɛ mɛn’n w’a yo kekle. Yɛ e kpɔfuɛ’m be kunndɛ kɛ bé tánndan e ɲrun naan e sa sin bubu e. Naan like nga Ɲanmiɛn seli kɛ ɔ́ fá mán e’n, y’a ɲanman wie.\n2 E kpɔfuɛ dan kpafuɛ mun yɛle Satan nin be ng’ɔ sie be’n. Ɔ fata kɛ e nin be “e kun.” (Efɛzfuɛ Mun 6:12) Yɛ ɔ fata kɛ e jran kekle naan y’a nianman mɛn’n nunfuɛ’m be ayeliɛ’n su. I wie yɛle like nga sran’m be kle fa laka sran mun’n, nin bla nin bian kunndɛlɛ, nin siklɛti nɔnlɛ, ɔ nin nzan ngboko nɔnlɛ’n, ɔ nin drɔgi nɔnlɛ’n. Asa ekun’n, e nzuɛn tɛ’n kle e yalɛ. Ɔ maan, ɔ fata kɛ e jran kekle naan e sa sin w’a bubuman e.—2 Korɛntfuɛ Mun 10:3-6; Kolɔsfuɛ Mun 3:5-9.\n3. ?Ngue yɛ Ɲanmiɛn yo naan e nin e kpɔfuɛ mun y’a kwla kun ɔn?\n3 E kwla jran e kpɔfuɛ fanunfanun sɔ’m be ɲrun kekle. Sanngɛ, ɔ timan pɔpɔ. Pɔlu fɛli i wun sunnzunnin ngondin tufuɛ. Ɔ seli kɛ: “N to acɔliɛ-ɔ ɔ to fuan-man.” (1 Korɛntfuɛ Mun 9:26) E ti kɛ ngondin tufuɛ sa wie. Ɔ fata kɛ e nin e kpɔfuɛ mun e kun. I sɔ’n ti, Zoova suan e bo. Yɛ ɔ kle e like naan e kwla e kpɔfuɛ mun. Like ng’ɔ kle e’n o Biblu’n nin fluwa nga Anuannzɛ’n yi be’n, be nun. Asa ekun’n, ɔ kle e like aɲia kanngan nin aɲia dandan’m be bo. Maan e nian like ng’ɔ kle e’n su kpa. I liɛ’n, e nin e kpɔfuɛ mun é kwlá kún. Yɛ sɛ e to acɔliɛ’n, ɔ su to fuanman.\n4. ?Ngue yɛ é yó naan y’a kwla e kpɔfuɛ mun ɔn?\n4 Maan e nian e wun su blɛ kwlaa nun. Afin, blɛ nga e lafiman su kɛ sa wá ɲán e’n, annzɛ blɛ nga e leman wunmiɛn’n, yɛ e kpɔfuɛ’m be kle e yalɛ ɔ. Biblu’n se kɛ: “Nán maan be nga be yo amun tɛ’n be kwla amun, sanngɛ an yo be kpa lele an kwla be.” (Rɔmfuɛ Mun 12:21) Sɛ e jran kekle’n, é kwlá e kpɔfuɛ mun. Sanngɛ, sɛ e sa sin bubu e’n, Satan nin i minniɛn’m bé kwlá e. Yɛ e nzuɛn tɛ’n, ɔ́ tín e su. I sɔ’n ti, maan e tra e awlɛn e jran kekle.—1 Piɛr 5:9.\n5. (a) ?Sɛ e kunndɛ kɛ é jrán kekle naan Ɲanmiɛn yra e su’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e wla kpɛn su titi ɔ? (b) ?Sran benin mun yɛ Biblu’n kan be ndɛ mɔ é wá fá e ɲin síe be ayeliɛ’n su ɔ?\n5 Maan e wla kpɛn like nga ti yɛ ɔ fata kɛ e jran kekle’n i su titi. Yɛle kɛ, e kunndɛ kɛ Ɲanmiɛn klun jɔ e wun, naan ɔ yra e su. Ebre Mun ndɛ tre 11 i mma 6 se kɛ: “Sran nga i waan ɔ́ fɛ́ i wun mántan Nyanmiɛn’n, maan ɔ lafi su kɛ ɔ o lɛ, yɛ be nga be kunndɛ i’n, ɔ́ yí i wun klé be.” Maan e bo e ɲin ase e kunndɛ Zoova. Yɛle kɛ, e tu e klun e su i. I liɛ’n, i klun jɔ́ e wun. (Sa Nga Be Yoli’n 15:17) Biblu’n kan bla nin yasua wie mɔ be kunndɛli Ɲanmiɛn’n be ndɛ. Be nun wie yɛle Zakɔbu nin Rasɛli, nin Zozɛfu nin Pɔlu. Sa kekle’m be tɔli be su. Sanngɛ, be trali be awlɛn be jrannin kekle. Yɛ Ɲanmiɛn yrali be su. Sɛ e nian be ayeliɛ’n su, Ɲanmiɛn yrá e su wie. Like suanlɛ nga wá kán sran sɔ’m be ndɛ.\nSƐ E TRA E AWLƐN E JRAN KEKLE’N, ZOOVA YRÁ E SU\n6. (a) ?Ngue ti yɛ Zakɔbu nin anzi kun be kwla tuli ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Zoova yrɛli i su ɔ? (An nian desɛn ng’ɔ o kan like suanlɛ’n bo i bo lɛ’n.)\n6 Zakɔbu kloli Zoova. Yɛ w’a kunndɛman kɛ ɔ nin i be afiɛn’n saci. I sɔ’n ti, ɔ trɛli i awlɛn ɔ jrannin kekle. Ɔ lafili su kpa kɛ Zoova yrɛ́ i anunman’m be su. (Bo Bolɛ 28:3, 4) Cɛn kun’n, Zakɔbu nin Ɲanmiɛn i anzi kun be srali su lele naan Ɲanmiɛn yrɛ i su. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn ɔ su wa ɲan afuɛ 100. (An kanngan Bo Bolɛ 32:25-29 nun.) Anzi’n le wunmiɛn tra Zakɔbu. Sanngɛ, Zakɔbu w’a lomɛn i wun. Ɔ nin i be kplili kpa naan Ɲanmiɛn yrɛ i su. Zoova yrali Zakɔbu su kusu. Yɛle kɛ, ɔ wa flɛli i kɛ Izraɛli. I bo’n yɛle kɛ “sran m’ɔ nin Ɲanmiɛn be tuli’n.” Zakɔbu ɲannin like ng’ɔ kunndɛ’n. Zoova klun jɔli i wun, yɛ ɔ yrɛli i su. Zoova kwla yra e su wie.\n7. (a) ?Sa benin yɛ ɔ o Rasɛli su ɔ? (b) ?Ngue yɛ Rasɛli yoli ɔ? (c) ?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn yrɛli i su ɔ?\n7 Zakɔbu i yi Rasɛli kunndɛli kpa kɛ ɔ́ wún wafa nga Zoova yrɛ́ i wun’n i su’n. Sanngɛ, ɔ le i bɔbɔ i su afɛ liɛ’n. Yɛle kɛ, i klun ti kpan. Be blɛ su’n, bla nga be leman ba’n, be wla’n bo be wun. Sanngɛ, Rasɛli w’a yaciman Ɲanmiɛn su lafilɛ. Ɔ srɛli i titi, ɔ jrannin su kpa. Ɲanmiɛn tieli i srɛlɛ’n. Yɛle kɛ, Rasɛli wuli ba. I sɔ’n ti, ɔ seli kɛ: ‘N tuli aɲinblɔɛ ngondin, min yɛ n kwlali ɔ.’—Bo Bolɛ 30:8, 20-24.\n8. (a) ?Sa benin mun yɛ be juli Zozɛfu su ɔ? (b) ?Ajalɛ kpa benin yɛ ɔ kle e ɔ?\n8 Zakɔbu nin Rasɛli be kleli be wa Zozɛfu i ajalɛ kpa. Ɔ maan, kɛ sa kekle’m be tɔli i su’n, ɔ jrannin kekle. Zozɛfu i niaan’m be fali be ɲin cili i. I sɔ’n ti, be yoli i atɛ. Kɛ ɔ́ yó sɔ nn ɔ le afuɛ 17. I nun m’ɔ o Eziptifuɛ’m be sa nun’n, be tɔnnin i suɛn. Kpɛkun, be wlɛli i bisua afuɛ kpanngban. (Bo Bolɛ 37:23-28; 39:7-9, 20, 21) Ɔ nin i sɔ ngba’n, Zozɛfu i sa sin w’a bubumɛn i. Yɛ w’a kunndɛman kɛ ɔ́ tú i klunngbɔ. Afin, ɔ kunndɛman kɛ ɔ nin Zoova be afiɛn’n saci. (Saun Yolɛ 19:18; Rɔmfuɛ Mun 12:17-21) Zozɛfu kle e ajalɛ kpa. Sɛ e bakan nun’n, be kleli e yalɛ naan e te wun i su afɛ’n, annzɛ sɛ sa wie ti’n, e bu i kɛ e liɛ su yoman ye le’n, maan e tra e awlɛn e jran kekle. Sɛ e yo sɔ’n, e kwla lafi su kɛ Zoova yrá e su.—An kanngan Bo Bolɛ 39:21-23 nun.\n9. ?Ajalɛ kpa benin yɛ Zakɔbu nin Rasɛli ɔ nin Zozɛfu be kle e ɔ?\n9 Andɛ’n, sa’m be ju e su wie. Wie liɛ’n, be bu e lufle, annzɛ be yo e finfin. Annzɛ kusu, sran wie i ɲin ci e. Sɛ ɔ ti sɔ’n, nán e sa sin bubu e. Maan e wla kpɛn like nga ti yɛ Zakɔbu nin Rasɛli, ɔ nin Zozɛfu be jrannin kekle’n i su. B’a kunndɛman kɛ be nin Ɲanmiɛn be afiɛn’n saci. I sɔ’n ti, Ɲanmiɛn yrali be su. Like nga be srɛli Ɲanmiɛn’n, be yoli i su sa. E o mɛn’n i bue nuan. I sɔ’n ti maan e akunndan’n tran like nga Ɲanmiɛn wá mán e’n, i su titi. Yɛ maan e yo like kwlaa nga e kwla yo’n naan Ɲanmiɛn klun jɔ e wun.\nMAAN E JRAN KEKLE NAAN ƝANMIƐN YRA E SU\n10, 11. (a) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e jran kekle naan Ɲanmiɛn w’a yra e su ɔ? (b) ?Ngue yɛ maan e kwla yo sa ng’ɔ ti kpa’n niɔn?\n10 ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e jran kekle naan Ɲanmiɛn w’a yra e su ɔ? Afin, e ti sa tɛ yofuɛ. Yɛ wie liɛ’n, e ɲin o sa tɛ’n su. Aniaan wie’m be kloman jasin fɛ’n i bolɛ. Wie’m be kusu, tukpacɛ’n kle be yalɛ. Annzɛ be bu i kɛ be ndɛ loman sran. Wie’m be liɛ’n, kɛ be wiengu’m be yo be sa’n, be kwlá yaci cɛman. Sɛ e su Zoova w’a cɛ annzɛ ɔ nin a cɛman o, sa’m be ju e kwlaa e su. I sɔ’n ti’n, ɔ fata kɛ e jran kekle e su Ɲanmiɛn. Afin be nga be yo sɔ’n, Ɲanmiɛn yra be su.\n?A yo like kwlaa nga a kwla yo’n naan Ɲanmiɛn w’a yra ɔ su? (An nian ndɛ kpɔlɛ 10 nin 11 be nun.)\n11 E mɔ e ti Klistfuɛ’n, kɛ e yo naan e nanti sein lele e guɛ i ti nin i bo’n, ɔ timan pɔpɔ. Kɛ e konvi sɔ sa tɛ yolɛ’n, yɛ ɔ yo kekle kpa ɔ. (Zeremi 17:9) Sɛ e su kplin e ɲin é wlá akunndan tɛ wie ase’n, maan e srɛ Zoova naan ɔ fɛ i wawɛ’n suan e bo. I wawɛ’n i fanngan nun’n, é yó sa ng’ɔ ti kpa’n. Kpɛkun, ɔ́ yrá e su. Like nga e srɛ Ɲanmiɛn’n, maan e mian e ɲin e yo i su sa. Maan e kanngan Biblu’n nun cɛn kwlakwla. Maan e kunndɛ blɛ e fa suan Biblu’n nun like. Yɛ maan e nin e awlofuɛ mun e su Ɲanmiɛn awlo lɔ.—An kanngan Jue Mun 119:32 nun.\n12, 13. ?Ngue yɛ ɔ ukali Klistfuɛ nɲɔn naan b’a kwla nanti sein ɔn?\n12 Ɲanmiɛn nuan ndɛ’n, ɔ nin i wawɛ’n ɔ nin fluwa nga Anuannzɛ’n yi be’n, be nun ndɛ’n ti’n, aniaan wie’m be wlali akunndan tɛ bulɛ’n i ase. I wie yɛle gbanflɛn kan kun liɛ’n. Ɔ kanngannin afuɛ 2003, Desamblu 8, fluwa Réveillez-vous ! i bue 20 lele 21 nun. Ndɛ akpasua ng’ɔ o lɔ’n kan wafa nga be kwla wla akunndan tɛ bulɛ’n i ase’n i ndɛ. Gbanflɛn sɔ’n seli kɛ: “N kunndɛ kɛ ń wlá akunndan tɛ bulɛ’n i ase. Kɛ n kanngannin ndɛ akpasua sɔ’n nun’n, n wunnin kɛ akunndan tɛ bulɛ’n kle aniaan wie’m be yalɛ dan kpa. Ɔ maan, nán n kunngba yɛ sa sɔ’n o min su ɔ.” Gbanflɛn kan sɔ’n kanngannin afuɛ 2003, Ɔktɔblu 8, fluwa Réveillez-vous ! i bue 13 lele 15 nun wie. Ndɛ akpasua ng’ɔ o lɔ’n kan wafa nga Ɲanmiɛn bu ayeliɛ wie mun’n i ndɛ. Ɔ sieli i nzɔliɛ kɛ, sran wie’m be liɛ’n, like nga be konvi sɔ i’n, ɔ ti kɛ “tukpacɛ wie” yɛ ɔ o be “kplo’n nun” sa. Ɔ maan, ɔ fata kɛ be kplin be ɲin kpa. (2 Korɛntfuɛ Mun 12:7) Kɛ bé kplín be ɲin’n, be lafi su kɛ cɛn wie lele’n, bé fíte nun. Gbanflɛn kan’n seli kɛ: “I sɔ’n ti, n si kɛ, kɛ aliɛ cɛ́n m’ɔ́ sán’n, n kwla nanti sein. Ń lá Zoova i ase dan. Afin, i fanngan nun ti yɛ i Anuannzɛ’n uka e naan y’a kwla jran kekle cɛn kwlakwla mɛn tɛ nga nun ɔn.”\n13 Aniaan bla kun m’ɔ tran Etazini lɔ’n, ɔ klɛli Anuannzɛ’n i fluwa. Ɔ seli kɛ: “Ń lá amun ase. Afin, amun man e like nga e miɛn i wun’n blɛ ng’ɔ ti su’n i su titi. Wie liɛ’n, kɛ ń kánngan fluwa nga amun yi be’n be nun’n, ɔ ti kɛ min ti yɛ amun yili sa. N mian min ɲin titi kɛ ń wlá konvi tɛ wie i ase. Sanngɛ, ɔ yoman ye. Ɔ maan, wie liɛ’n min sa sin bubu min. N si kɛ Zoova si aunnvuɛ, naan ɔ yaci sa tɛ nga e yo’n cɛ e. Sanngɛ, min konvi sɔ sa tɛ sɔ’n i yolɛ dan. Ɔ maan, m bu i kɛ Zoova kwlá ukaman min. I sɔ’n ti, n wunman min wun fɛ mlɔnmlɔn. [...] Afuɛ 2013, Marsi 1, Sasafuɛ Tranwlɛ’n i nun ndɛ akpasua kun yoli min ye kpa. Ɔ tɛ kosan nga su: ‘?Amun le awlɛn kun mɔ be fa si Zoova’n?’ Kɛ n kanngannin nun’n, n wunnin i wlɛ kɛ Zoova kunndɛ kɛ ɔ́ súan min bo.”\n14. (a) ?Ngue yɛ ɔ yoli kekle mannin Pɔlu ɔ? (b) ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo naan y’a kwla wla e nzuɛn tɛ’n i ase ɔ?\n14 An kanngan Rɔmfuɛ Mun 7:21-25 nun. Pɔlu si kɛ nzuɛn tɛ’n, i ase wlalɛ’n timan pɔpɔ. Sanngɛ, ɔ si kɛ, sɛ ɔ srɛ Zoova, naan ɔ fɛ i wla’n guɛ i su, yɛ ɔ lafi e ti kpɔlɛ tɛ’n su’n, ɔ́ kwlá yó sa ng’ɔ ti kpa’n. E kusu, e kwla wla nzuɛn tɛ’n i ase. I sɔ’n ti, maan e nian Pɔlu i ayeliɛ’n su. Yɛle kɛ, nán maan e lafi e bɔbɔ e wun su. Sanngɛ, maan e fa e wla gua Zoova su. Yɛ maan e lafi e ti kpɔlɛ tɛ’n su.\n15. ?Sɛ sa’m be ju e su naan e srɛ Zoova, ngue yɛ ɔ́ yó ɔ?\n15 Wie liɛ’n, kɛ sa’m be ju e su’n, Zoova yaci e lɛ naan e kle like ng’ɔ ti e cinnjin’n. Wienun ɔn, e osufuɛ kun w’a tɔ tukpacɛ kekle kpa, annzɛ be buli i lufle. ?I lɛ’n nun’n, ngue yɛ é yó ɔ? Maan e fa e wla’n gua Zoova su. Yɛle kɛ, maan e srɛ i kɛ ɔ wla e fanngan, yɛ ɔ suan e bo naan y’a kwla su i aklunjuɛ su titi. (Filipfuɛ Mun 4:13) Lalafuɛ nun’n, Klistfuɛ’m be kokoli sa ng’ɔ o be su’n kleli Zoova titi. Andɛ Klistfuɛ’m be yo sɔ wie. Ɔ maan, Zoova wla be fanngan naan b’a kwla jran sa’m be ɲrun kekle.\n16, 17. ?Ngue yɛ w’a fua kpa kɛ á yó ɔ?\n16 Sɛ e sa sin bubu e, naan e yaci Zoova sulɛ’n, ɔ́ yó Satan i fɛ dan. I sɔ’n ti, maan e mian e ɲin e yo sa “ng’ɔ ti kpa’n” titi. (1 Tɛsalonikfuɛ Mun 5:21) Yɛ maan e lafi su kɛ Zoova súan e bo. Sɛ e yo sɔ’n, e nin Satan nin i mɛn’n, é kún lele é kwlá be. Kpɛkun, é kwlá wlá e nzuɛn tɛ’n i ase.—2 Korɛntfuɛ Mun 4:7-9; Galasifuɛ Mun 6:9.\n17 Maan e jran kekle. Nán e kpɔnzɔ. Nán maan e nin Satan nin i mɛn’n e yaci kunlɛ. Sɛ e yo sɔ’n, Zoova mán ‘e ninnge kpakpa lele ɔ́ bóbó e su.’—Malasi 3:10.


?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn fɛ i wunmiɛn’n nunun sran ɔn? | Mantan\n1-3. (a) ?Kɛ Izraɛlifuɛ’m be wunnin Eziptifuɛ mun’n, ngue ti yɛ srɛ kunnin be ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Zoova kplili i sufuɛ’m be ti ɔ?\nIZRAƐLIFUƐ’M b’a mian kɛ longa sa. Be o oka mun nin jenvie’n be afiɛn. Be kwlá kɔman be ɲrun, be kwlá kɔman be sin. Asa ekun’n, Ezipti sonja mɔ be ti wlɛfuɛ’n, be su fuan be. Yɛ b’a fua kpa kɛ bé núnkun be kwlakwla kpan. * Sanngɛ Moizi seli Ɲanmiɛn i nvle’n nunfuɛ mun kɛ nán maan be wla’n bo be wun. Ɔ wlali be fanngan seli kɛ: “[Zoova] wá kún amun ti alɛ.”—Ezipt Lɔ Tulɛ 14:14.\n2 Kannzɛ Moizi seli sɔ’n, sanngɛ ɔ kpan flɛli Zoova. Yɛ Ɲanmiɛn tɛli i su kɛ: “?Ngue ti yɛ a su flɛ min kɛ n wa uka wɔ nin-ɔn? [...] Man ɔ kpɔnman’n su tinngɛ i jenvie’n su, kpɛ jenvie’n nun naan Izraɛlifuɛ’m be nanti aunnyan siɛ’n su be sin.” (Ezipt Lɔ Tulɛ 14:15, 16) Wafa nga sa sɔ’m be yoli’n yɛ. Zoova seli i anzi ng’ɔ dun Izraɛlifuɛ’m be ɲrun mmua’n kɛ ɔ ko tran be sin lɔ. Yɛ sin wɛnsrɛn ng’ɔ o be ɲrun’n sinnin be sin ɔn. Ɔ yoli kɛ talɛ wie yɛ ɔ o be nin Eziptifuɛ’m be afiɛn sa. Ɔ maan Eziptifuɛ’m be kwlá yoman be like fi. (Ezipt Lɔ Tulɛ 14:19, 20; Jue Mun 105:39) Moizi tinngɛli i sa’n. I sin’n, aunmuan kekle kpa kun fitali naan w’a kpaci jenvie’n nun. Ɔ suli nzue’n ɔli wa ɔli wa. Ɔ keteli kɛ talɛ sa yɛ nvlefuɛ’m be kwlaa be ɲannin sinwlɛ ɔ.—Ezipt Lɔ Tulɛ 14:21; 15:8.\n3 E kwla bu i kɛ, kɛ Faraɔn wún ninnge sroesroe sɔ’n, ɔ́ sé i sonja’m be kɛ be yaci Izraɛlifuɛ’m be fuanlɛ! Sanngɛ ɔ ti kɛ blɛ li yɛ b’a se Faraɔn tutrefuɛ sɔ’n kɛ ɔ wlɛ i wun ase fuan be sa ɔ. (Ezipt Lɔ Tulɛ 14:23) Ɔ maan Eziptifuɛ’m be wluli Izraɛlifuɛ’m be sin nzue’n i afiɛn. Sanngɛ i bo’n w’a guaman kpa w’a manman be, afin be kakaklolo’m be ja’n be tutuli be bo. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn Izraɛlifuɛ’m b’a wie jenvie’n i kpɛ, be o i bue kun lɔ. Yɛ Zoova seli Moizi kɛ: “Tinngɛ ɔ sa’n nzue’n su naan ɔ yi sin i osu’n nun maan ɔ kata Eziptfuɛ’m be nin be kakaklolo mun, ɔ nin be nnɛn kpanngɔ su fufuɛ’m be su.” Jenvie’n sɛli i sin i osu’n nun, ɔ dili Faraɔn nin i alɛ kunfuɛ mun!—Ezipt Lɔ Tulɛ 14:24-28; Jue Mun 136:15.\nNdɛma jenvie’n nuan lɔ’n, Zoova kleli kɛ ɔ “ti alɛ kunfuɛ,” naan ‘ɔ ti safuɲrɛn.’\n4. (a) ?Ndɛma jenvie nun lɔ’n, sran’n i wafa benin yɛ Zoova kleli kɛ ɔ ti ɔ? (b) ?Sanngɛ kɛ sran’m be ko wun Zoova i sran’n i wafa sɔ’n i wlɛ’n, ngue yɛ be yo ɔ?\n4 Delɛ nga Ɲanmiɛn deli Izraɛlifuɛ mun ndɛma jenvie’n nun lɔ’n, ɔ ti nzɔliɛ like dan kpa kun. I lɛ nun’n, Zoova kleli kɛ ɔ “ti alɛ kunfuɛ,” yɛ “ɔ ti safunyrɛn.” (Ezipt Lɔ Tulɛ 15:3) ?Sanngɛ kɛ be kan Zoova i ndɛ sɔ’n, ngue yɛ amun kunndɛ kɛ amún yó ɔ? E kwlakwla e si kɛ alɛ dunman nun ti’n, afɛ’n nin ɲrɛnnɛn’n be tɔ sran’m be su. ?Ɔ maan kɛ mɔ Ɲanmiɛn kun alɛ’n, m’ɔ nunnun sran mun ti’n, amún fá amun wun mɛ́ntɛn i annzɛ amún cúɛn amun wun kɔ́ siɛn?\nƝanmiɛn i alɛ’n nin klɔ sran’m be liɛ’n timan kun\n5, 6. (a) ?Sɛ be flɛ Ɲanmiɛn kɛ “[Zoova] m’ɔ sie mɛn wunmuan’n,” ngue ti yɛ ɔ ti su ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn i alɛ’n nin klɔ sran’m be liɛ’n timan kun ɔn?\n5 Biblu’n i bue nga be klɛli i Ebre nun’n, Ɲanmiɛn i tɔnndɔnlɛ dunman kɛ “[Zoova] m’ɔ sie mɛn wunmuan’n” sa’n, ɔ o nun kpɛ ko ju ya nsan. Yɛ i bue nga be klɛli i Glɛki nun’n, ɔ o nun kpɛ nɲɔn. (1 Samiɛl 1:11) Mɛn wunmuan’n mɔ Zoova sie’n ti’n, ɔ sie anzi kpanngban kpa mun. (Zozie 5:13-15; 1 Famiɛn Mun 22:19) Anzi sɔ mɔ be ti wunmiɛnfuɛ dan’n, be kwla nunnun sran kpanngban kpa. (Ezai 37:36) E si kɛ sran kunlɛ’n ti ɲrɛnnɛn like. Sanngɛ nán maan e wla fi kɛ Ɲanmiɛn i alɛ’n nin klɔ sran mɔ fɔ o be nun’n, be liɛ’n timan kun. Afin sonja mun nin politikifuɛ mun, be se be wun kɛ like nga ti yɛ be kun alɛ’n, ɔ ti su. Kusu nn aɲinkpli nin be klunklo like kunndɛlɛ’n ti yɛ be yo i sɔ ɔ.\n6 Sanngɛ Zoova liɛ’n, ɔ timan sɔ. Ɔ dun mmua bu ndɛ sin kwlaa naan w’a fa ajalɛ. I ti’n, Mmla’n 32:4 se kɛ: “I yɛ ɔ ti kɛ yɛbuɛ sa i yɛ n talo i-ɔ, sa ng’ɔ yo be’n be ti kpa lele tra su. I atin’m be ti seiin. Ɔ ti Nyanmiɛn kun b’ɔ kaci-man, ɔ di-man ndɛ kwlɛ. Ɔ yo sa’n i nuan su sɛsɛsɛ, ɔ di nanwlɛ.” Asa ekun’n, Ɲanmiɛn Ndɛ’n bu ya ble falɛ’n nin sran like yaya yolɛ’n be fɔ. (Bo Bolɛ 49:7; Jue Mun 11:5) I kwlaa ngalɛ’n ti yɛ Zoova tɔman ninnge’m be su sa yoman be’n niɔn. Ɔ maan, sɛ ɔ fa ajalɛ kɛ ɔ́ núnnún sran mun’n, ɔ kle kɛ ɔ lemɛn i yowlɛ kun ti ɔ. I sɔ yɛ i ɲin fite ndɛ nga i nuan ijɔfuɛ Ezekiɛli klɛli’n nun ɔn. I waan: “‘?Amun bu i kɛ n klo kɛ klunwifuɛ’m be wu? Nga n klo’n yɛlɛ kɛ klunwifuɛ’m be kaci be nzuɛn’n naan be nyan nguan.’ Nyanmiɛn [Zoova] yɛ ɔ kan sɔ-ɔ.”—Ezekiɛl 18:23.\n7, 8. (a) ?Kɛ mɔ Zɔbu w’a wunman sa ng’ɔ ju i su’n i wlɛ’n ti’n, akunndan tɛ benin yɛ ɔ buli ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Elii tinngɛli i akunndan’n niɔn? (c) ?Afɔtuɛ benin yɛ Zɔbu i su ndɛ’n man e ɔ?\n7 ?Yɛ nn ngue ti yɛ Zoova fɛ i wunmiɛn’n nunnun sran mun ɔn? Ka naan y’a tɛ su’n, maan e kan sa ng’ɔ tɔli Zɔbu m’ɔ ti sran kpa’n i su’n i ndɛ kan. Satan sili Zɔbu ɔ nin klɔ sran’m be wunmuan’n be seiin nantilɛ’n i su akplowa. Ɔ seli kɛ sɛ klɔ sran’m be wun ɲrɛnnɛn’n, be su suman Ɲanmiɛn kun. Zoova mannin Satan i atin kɛ ɔ sa Zɔbu nian. Ɔ maan Satan wa fali tukpaciɛ yili Zɔbu su, ɔ yoli maan i ninnge wunmuan’m be fili i sa, yɛ ɔ kunnin i mma mun. (Zɔb 1:1–2:8) Kɛ mɔ Zɔbu wunman i wlɛ’n ti’n, ɔ buli i kɛ Ɲanmiɛn su kle i ɲrɛnnɛn, naan i sɔ’n timan su. Ɔ seli Ɲanmiɛn kɛ ɔ kle i sa ti m’ɔ ‘tu i ɲin wɔ i sɔ’n,’ m’ɔ yo kɛ i “kpɔfuɛ” yɛle i’n sa’n.—Zɔb 7:20; 13:24.\n8 Gbanflɛn kun mɔ be flɛ i Elii’n, ɔ kleli Zɔbu kɛ i akunndan ng’ɔ bu i lɛ’n timan su. Ɔ seli kɛ: “Ɔ waan a ti sɛsɛ Nyanmiɛn nyrun.” (Zɔb 35:2) Sɛ e bu i kɛ e si ngwlɛlɛ e tra Ɲanmiɛn naan like ng’ɔ yoli’n timan su’n, ɔ kle kɛ e su di sinnzin. I ti’n, Elii seli kɛ: “Klunwi yolɛ’n nin ndɛ kwlɛ bulɛ’n, be ti-man Nyanmiɛn i nzuɛn mlɔnmlɔn.” I sin’n, ɔ kɛnnin i kɛ: “Nyanmiɛn b’ɔ kwla like kwlaa yo’n, e kwlá ju-mɛn i wun lɔ. I fanngan’n ɔ ti dan. Ɔ yo sa i nuan su weiinweiin kpa. Ɔ tɛ-man sran fi su.” (Zɔb 34:10; 36:22, 23; 37:23) I sɔ’n kle e kɛ sɛ Ɲanmiɛn nin sran mun be kun’n, like kpa kun ti yɛ ɔ yo i sɔ ɔ. Kɛ mɔ y’a wun i sɔ’n niɔn, maan e nian like nga ti yɛ Ɲanmiɛn m’ɔ ti aunjuɛ Ɲanmiɛn’n, ɔ kwla kaci alɛ kunfuɛ’n.—Rɔmfuɛ Mun 15:33.\nLike nga ti yɛ aunjuɛ Ɲanmiɛn’n ɔ kun alɛ’n\n9. ?Ngue ti yɛ aunjuɛ Ɲanmiɛn’n, ɔ nunnun sran mun ɔn?\n9 Kɛ Moizi manmannin Ɲanmiɛn seli kɛ ɔ ‘ti alɛ kunfuɛ, ɔ ti safunyrɛn’n,’ ɔ kɛnnin i ekun kɛ: “?[Zoova], amuɛn’m be nun’n, onin yɛ ɔ ti kɛ wɔ sa-a? ?Wan yɛ ɔ ti kɛ wɔ sa b’ɔ yo-man sa tɛ fi mlɔnmlɔn-ɔn.” (Ezipt Lɔ Tulɛ 15:3, 11) Ndɛ kunngba’n yɛ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Abakiki klɛli ɔ. I waan: “Wɔ bɔ a ti saun’n, a kwlá nian-man sa tɛ’n. Sɛ be yo sran wie tɛtɛ’n, a kwlá tran-man lɛ a fa-man ɔ nyinma a niɛn-mɛn i sa ngbɛn.” (Abakik 1:13) Ɲanmiɛn ti sran klofuɛ sɔ. Sanngɛ i kunngba’n ɔ ti sanwun, kpɛkun ɔ yo sa nuan su sɛsɛsɛ. I nzuɛn sɔ’n ti’n, blɛ sunman nun ɔ fɛ i wunmiɛn’n nunnun sran mun. (Ezai 59:15-19; Lik 18:7) I sɔ’n ti’n, sɛ ɔ nunnun sran mun’n, nán kɛ ɔ timan sanwun kun ti ɔ. Afin sanwun m’ɔ ti’n ti yɛ ɔ nunnun sran mun ɔn.—Ezai 5:16.\n10. (a) ?Blɛ benin nun yɛ ɔ nin i fatali kɛ Zoova nin sran’m be kun ɔn? ?Yɛ wafa sɛ yɛ ɔ yoli i sɔ ɔ? (b) ?Kɛ ɔ ko yo naan ndɛ ng’ɔ o Bo Bolɛ 3:15 nun i ti w’a kpɛ’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ Zoova yo ɔ? ?Yɛ mmlusuɛ benin yɛ be nga be ti sran kpa’n bé ɲɛ́n i ɔ?\n10 Maan e kan Adam nin Ɛvu be ɲin kekle mɔ be yoli i Ɲanmiɛn su’n, i sin sa’n i ndɛ kan e nian. (Bo Bolɛ 3:1-6) Sɛ ɔ ti kɛ Zoova i ɲin kpali be sa tɛ sɔ’n su’n, nn i sɔ’n kleli kɛ nɛ́n i yɛ ɔ sie mɛn wunmuan’n sakpa ɔ. Kɛ mɔ Ɲanmiɛn yo sa i nuan su sɛsɛsɛ’n ti’n, ɔ fali wie’n boli be sannzan. (Rɔmfuɛ Mun 6:23) Zoova dun mmua kannin ndɛ kun. I waan ɔ́ wá fá kpɔlɛ yí i sufuɛ mun ɔ nin ‘wuo’n’ mɔ yɛle Satan’n i sufuɛ liɛ’m be afiɛn. (Sa Nglo Yilɛ 12:9; Bo Bolɛ 3:15) Kɛ ɔ ko yo naan ndɛ sɔ’n i ti w’a kpɛ’n, saan bé núnnún Satan. (Rɔmfuɛ Mun 16:20) Nanwlɛ e si kɛ jɔlɛ sɔ mɔ bé dí Satan’n, ɔ́ yó maan be nga be ti sran kpa’n, bé ɲán suyralɛ afin Satan su kleman be yalɛ kun. Yɛ asiɛ’n káci mɛn klanman. (Matie 19:28) Sanngɛ lele naan sa sɔ’m b’a yo’n, be nga be nin Satan be bo ti kun’n, be su yaciman Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be yalɛ klelɛ. Ɔ maan ɔ ju wie’n, Ɲanmiɛn wá úkɛ i sufuɛ mun.\nƝanmiɛn nunnunnin sa tɛtɛ yolɛ’n\n11. ?Ngue ti yɛ ɔ yoli Ɲanmiɛn i cinnjin kɛ ɔ tɔ anannganman su nzue’n niɔn?\n11 Zoova tɔli anannganman su nzue fa nunnunnin sa tɛtɛ yofuɛ mun. Bo Bolɛ 6:11, 12 se kɛ: “I blɛ sɔ nun’n, wuun mɛn wunmuan’n nun sran’m b’a saci mlɔnmlɔn. Sa kekleekle mun yɛ sran’m be yo-ɔ. Nyanmiɛn nían asiɛ nin-ɔn, ɔ wunnin kɛ w’a wie saci. I su sran’m be kwlakwla b’a wie saci kpan.” ?Zoova yáci sa tɛtɛ yofuɛ’m be lɛ naan be nunnun asiɛ’n su sa kpa yofuɛ nga be ka lɛ mun? Cɛcɛ. I sɔ’n ti’n, ɔ yoli Zoova i cinnjin kɛ ɔ tɔ anannganman su nzue’n naan be nga be ti sa kekleekle yofuɛ nin sa sukusuku yofuɛ’m be kwlaa be nunnun.\n12. (a) ?Abraamu i “osu’n” i su ndɛ benin yɛ Zoova kannin ɔn? (b) ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn waan ɔ́ núnnún Amɔrfuɛ mun ɔn?\n12 Like kunngba’n yɛ Ɲanmiɛn fa yoli Kanaanfuɛ mun ɔn. Zoova kɛnnin i laa kɛ ‘osu’ kun wá fín Abraamu nun yɛ ɔ́ yó maan mɛn nunfuɛ’m be kwlaa bé dí ye. Kɛ ɔ ko yo naan ndɛ sɔ’n w’a kwla kpɛn su’n, Ɲanmiɛn seli kɛ Kanaan mɛn’n mɔ Amɔrfuɛ mun be tran nun’n, ɔ́ yó Abraamu i afinliɛ nunfuɛ’m be liɛ. ?Sa benin yɛ Zoova fá klé kɛ sran sɔ’m be fuanlɛ’n w’a ju ɔ? Zoova kannin kɛ ɔ́ dí afuɛ 400 kwlaa naan w’a fuan be. Afin ɔ́ mínndɛ kɛ ‘Amɔrfuɛ’m be sa tɛ mɔ be yo’n ɔ bobo su’ ka. * (Bo Bolɛ 12:1-3; 13:14, 15; 15:13, 16; 22:18) Sa nga Amɔrfuɛ’m be yoli’n kusu wa yoli tɛ tratrali su. Kanaan mɛn’n kacili amuɛn sɔlɛ nin sran kunlɛ nin sa sukusuku yolɛ lika. (Ezipt Lɔ Tulɛ 23:24; 34:12, 13; Kalɛ 33:52) Nvle sɔ’n i nunfuɛ’m be yra be mma mun sin nun be fa be yi tɛ bɔbɔ. ?Ɲanmiɛn mɔ i nzuɛn nin klɔ sran liɛ’n timan kun’n, ɔ́ fɛ́ i sran mun kó yí i klunwifuɛ sɔ’m be afiɛn? Ɔ si’ɛ mlɔnmlɔn! Ɔ seli kɛ: “I sɔ fiɛn liɛ’n, ɔ sacili be mɛn’n, ɔ maan min nin mɛn sɔ’n i nunfuɛ mun y’a nyɛn i lele saan ń kán be bo be mɛn sɔ’n nun.” (Saun Yolɛ 18:21-25) Sanngɛ Zoova w’a tɔman be su w’a kunman be ngbɛnngbɛn. Kanaanfuɛ nga be awlɛn ti kpa’n, kɛ Raabu ɔ nin Gabaɔnfuɛ mun sa’n, w’a kunman be wie.—Zozie 6:25; 9:3-27.\nI dunman’n i sanwun yolɛ’n ti’n, ɔ fa ajalɛ\n13, 14. (a) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ Zoova yo i dunman’n i sanwun ɔn? (b) ?Izraɛlifuɛ’m be blɛ su’n, ngue yɛ Zoova yoli naan i dunman’n w’a yo sanwun ɔn?\n13 Kɛ mɔ Zoova i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun ti’n, fiɛn kaan sa nunmɛn i dunman’n i wun. (Saun Yolɛ 22:32) I ti’n, kɛ Zezi klé i sɔnnzɔnfuɛ’m be Ɲanmiɛn srɛlɛ’n, ɔ seli kɛ: “Maan ɔ dunman’n ɔ yo sanwun.” (Matie 6:9, Anuãsɛ Fuflɛ) Ɲin kekle nga be yoli i Edɛni fie’n nun lɔ’n ti’n Ɲanmiɛn dunman’n sacili, yɛ be sili i sran sielɛ’n i su akplowa. Sanngɛ ɲin kekle kɛ ngalɛ sa’n ɔ nin Zoova i suɛn mɔ be tɔn guali su’n, ɔ kwlá buman nɲa kataman su. Saan ɔ́ yó i dunman’n sanwun.—Ezai 48:11.\n14 Amun e kan Izraɛlifuɛ’m be ndɛ kan ekun. I nun nga be ti kanga Ezipti lɔ’n, Ɲanmiɛn i nda ng’ɔ tali Abraamu kɛ i osu’n i ti’n, asiɛ’n sufuɛ’m be kwlaa bé ɲán ye’n, ɔ yoli be ɲrun kɛ Ɲanmiɛn tali nda sɔ’n ngbɛn sa. Sanngɛ kɛ Zoova deli be m’ɔ takali be bɔbɔ be nvle liɛ’n mannin be’n, i lɛ nun’n, Zoova yoli i dunman’n i sanwun. I ti’n, Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Daniɛli kɛnnin i kɛ: “E Min e Nyanmiɛn, wɔ tinmin’n bɔ be jrɛn i nyrun-ɔn ɔ yo-man ye’n ti, a fali ɔ nvle’n nunfuɛ mun Ezipt mɛn’n nun lɔ bali, ɔ maan ɔ dunman’n fuli, yɛ kɛ é sé yɛ’n ɔ tɛ fu. Sanngɛ e nyin a yi-man wɔ, e fɔnnin.”—Daniɛl 9:15.\n15. ?Ngue ti yɛ Zoova deli Zuifu nga be trali be lomuɛn ɔli Babilɔni’n niɔn?\n15 I nun nga Daniɛli srɛ́ Ɲanmiɛn kɛ ngalɛ sa’n, nn Zuifu’m be kunndɛ kɛ Zoova yo naan i dunman’n fu ekun. Afin kɛ mɔ be ɲin w’a yiman Ɲanmiɛn’n ti’n, be trali be lomuɛn ɔli Babilɔni lɔ. Kɛ ɔ́ yó sɔ kusu’n, Zerizalɛmu m’ɔ ti be klɔ’n i bo bia’n, ɔ kacili klɔ nvuɛn, ɔ tɔli srolo. Daniɛli si kɛ sɛ Zuifu’m be sa be sin be klɔ’n su lɔ’n, ɔ́ yó maan Zoova i dunman’n fú. I ti’n, ɔ srɛli i kɛ: “E Min [Zoova], yaci e fɔnlɛ’n cɛ ye! E Min [Zoova], sie ɔ su! Min Nyanmiɛn, nian ɔ bɔbɔ ɔ ti naan bla wa yo e klɔ’n i kpa man ye, yɛ bu ɔ nvle nunfuɛ’m be akunndan afin be ti ɔ liɛ klonglo.”—Daniɛl 9:18, 19.\nƆ kun i nvle’n i ti alɛ\n16. ?Kɛ mɔ Zoova i dunman’n i sanwun yolɛ’n ti i cinnjin ti’n, i sɔ’n kle kɛ sran uflɛ ndɛ lomɛn i? An yiyi nun.\n16 ?Kɛ mɔ Zoova i dunman’n i sanwun yolɛ’n ti i cinnjin ti’n, i sɔ’n kle kɛ sran uflɛ ndɛ lomɛn i? Nanwlɛ, Zoova timɛn i sɔfuɛ. Afin kɛ mɔ i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun m’ɔ klo sa nuan su sɛsɛ yolɛ’n ti’n, ɔ sɛsɛ i nvle’n. I wie yɛle ndɛ ng’ɔ o Bo Bolɛ i ndɛ tre 14 nun’n. Be kɛn i lɔ kɛ famiɛn nnan be tɔli Abraamu i niaan bian wa Lɔtu nin i awlobofuɛ’m be su kpɛ kunngba gblu naan be trali be ɔli. Kannzɛ be nga Abraamu nin be kunnin’n be sɔnnin dan’n, sanngɛ Ɲanmiɛn suannin i bo maan ɔ kwlali be kwlaa kpan! Ndɛ sɔ’n yɛ be dun mmua klɛli i “[Zoova] i alɛ’m be wun ndɛ fluwa’n” nun ɔn. Atrɛkpa’n, alɛ wie mun mɔ b’a kanman be ndɛ Biblu’n nun’n, be klɛli be su ndɛ fluwa sɔ’n nun wie. (Kalɛ 21:14) Sanngɛ Zoova kwlali i kpɔfuɛ mun ekun.\n17. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ, kɛ Izraɛlifuɛ’m be wluli Kanaan mɛn’n nun’n, Zoova kunnin be ti alɛ ɔ? An fa sa wie’m be yiyi nun.\n17 Kɛ Izraɛlifuɛ’m be wa juli Kanaan mɛn’n i wun koko’n, Moizi wlali be fanngan seli kɛ: “[Zoova] amun Nyanmiɛn b’ɔ dun mmua amun nyrun’n, i bɔbɔ ɔ́ kún amun ti alɛ kɛ ɔ fa yoli i Eziptfuɛ’m be su [...] sa.” (Mmla’n 1:30; 20:1) Zozie m’ɔ sinnin Moizi ja nun’n, ɔ nin jɔlɛ difuɛ mun be blɛ su’n lele m’ɔ́ fá jú Zida famiɛn kpa’m be blɛ su’n, Zoova kunnin i nvle’n i ti alɛ maan be kwlali be kpɔfuɛ mun tɛtɛ kpa.—Zozie 10:1-14; Jɔlɛ Difuɛ Mun 4:12-17; 2 Samiɛl 5:17-21.\n18. (a) ?Ngue ti yɛ ɔ ti kpa kɛ Zoova w’a kaciman ɔn? (b) ?Kpɔlɛ ndɛ nga ɔ o Bo Bolɛ 3:15 nun’n, i nuan wá yía’n, sa benin yɛ ɔ́ jú ɔ?\n18 Zoova w’a kaciman, yɛ w’a seman kɛ asiɛ’n nga e o su yɛ’n, ɔ su kaciman mɛn klanman kun. (Bo Bolɛ 1:27, 28) Ɔ te kpɔ klunwi ayeliɛ’n, yɛ ɔ te klo i sufuɛ mun kpa. Ɔ cɛ kan’n, ɔ́ yó like kun mán be. (Jue Mun 11:7) Yɛle kɛ, kpɔlɛ ng’ɔ o sran akpasua nɲɔn nga be kɛn i ndɛ Bo Bolɛ 3:15 nun’n ti’n, sa ng’ɔ́ wá jú’n su yoman blɛblɛ. Zoova i dunman’n i sanwun yolɛ ɔ nin i nvle’n i sasalɛ’n ti’n, ɔ́ wá klé kɛ ɔ “ti alɛ kunfuɛ” naan “ɔ ti safunyrɛn.”—Zakari 14:3; Sa Nglo Yilɛ 16:14, 16.\n19. (a) Ɲanmiɛn i wunmiɛn’n m’ɔ fa nunnun sran mun’n ɔ yo maan e fa e wun e mɛntɛn i. An fa sunnzun ase kun yiyi nun. (b) ?Kɛ mɔ Ɲanmiɛn cuɛncuɛnmɛn i ja ase naan w’a de e’n, wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ i sɔ’n yo e ɔ?\n19 Maan ɔ yo e kɛ nnɛn wlɛfuɛ kun su wa kun awlobofuɛ wie mun sa. Kpɛkun awlobo kpɛn’n w’a tɔ nnɛn’n su w’a kun i. ?Bian sɔ’n i yi nin i mma’m bé sé kɛ like ng’ɔ yoli’n ti tɛ? Nanwlɛ, be su kanman sɔ mlɔnmlɔn. I kpa’n, bé sé kɛ ɔ klo be dan naan w’a bumɛn i bɔbɔ ngunmin i wun akunndan. I kunngba’n, sɛ Ɲanmiɛn fɛ i wunmiɛn’n nunnun sran mun’n, ɔ fataman kɛ i sɔ’n yo e kain. Klolɛ bɔbɔ’n, yɛ i sɔ’n sú e bo kɛ e klo i e tra laa ɔ, afin ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ sásá e. Yɛ i kwlalɛ m’ɔ leman wunsu’n ti’n, maan e ɲin yi i kpa. Sɛ e yo i sɔ’n, ɔ kle kɛ “e su Nyanmiɛn i wafa ng’ɔ jɔ i klun’n srolɛ bɔ e sro i’n nin sran bɔ e bu i’n ti.”—Ebre Mun 12:28.\nMaan e fa e wun mantan ‘alɛ kunfuɛ’n nin safunyrɛn’n’\n20. ?Alɛ nga Zoova kun be’n, sɛ é kánngan be su ndɛ nga ɔ o Biblu’n nun’n, naan e akunndan’n sanngan’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ? ?Yɛ ngue ti ɔ?\n20 Like nga ti yɛ blɛ wie nun Zoova fa ajalɛ kɛ ɔ́ kún alɛ’n, Biblu’n yiyimɛn i ngbɛsungbɛsu kwlaa nun. Sanngɛ e kwla lafi su kɛ Zoova fɛman i wunmiɛn’n fa yoman like ng’ɔ timan su’n le, ɔ fa yoman ninnge mun gblɛ nun le, yɛ ɔ fa yoman sran’m be like yaya le. Blɛ sunman nun’n, sɛ e fa e ɲin e sie i Biblu’n nun ndɛ uflɛ wie’m be su’n, ɔ́ tíke e ɲin. (Nyanndra Mun 18:13) Kannzɛ e wunman ndɛ’n i ngbɛsungbɛsu kwlaa i wlɛ’n, sanngɛ Zoova i nzuɛn’n i su like suanlɛ nin i su akunndan bulɛ’n kwla uka e naan e akunndan w’a sannganman kun. Sɛ e yo sɔ’n, é wún i wlɛ weiin kpa kɛ sɛ e fa e wla e guɛ i Zoova su’n, ɔ timan ngbɛn.—Zɔb 34:12.\n21. ?Kannzɛ blɛ wie nun’n, Zoova yi i wun nglo kɛ ‘alɛ kunfuɛ’ sa annzɛ ‘safuɲrɛn’ sa’n, ngue ti yɛ e kwlá seman kɛ ɔ klo alɛ kunlɛ ɔ?\n21 Sa wie’m be ti’n, Zoova kwla kaci ‘alɛ kunfuɛ nin safunyrɛn.’ Sanngɛ ɔ kloman alɛ kunlɛ. I nun nga Ezekiɛli wún ninnge mun aolia nun’n, m’ɔ wunnin like wie m’ɔ ti kɛ kakaklolo sa’n ɲanmiɛn su lɔ’n, ɔ wunnin kɛ Zoova su buɛbuɛ i wun naan ɔ nin i kpɔfuɛ’m b’a kun. Sanngɛ ɔ wunnin kɛ ɲanngondin kun bo sin yiɛ i. Ɲanngondin’n ti fɔundi nzɔliɛ. (Bo Bolɛ 9:13; Ezekiɛl 1:28; Sa Nglo Yilɛ 4:3) Zoova ti wɛtɛɛfuɛ, ɔ kloman ndɛnngan. I ti’n, akoto Zan klɛli kɛ: “Nyanmiɛn’n yɛ ɔ ti sran klofuɛ nin-ɔn.” (1 Zan 4:8) Wafa nga Zoova yi i nzuɛn’n i nglo’n ɔ ti sɛsɛsɛ. Nanwlɛ, sɛ e fa e wun e mantan Ɲanmiɛn sɔ’n m’ɔ le tinmin m’ɔ ti sran klofuɛ’n, e cenjele nun ɔn.\n^ ndɛ kpɔlɛ 1 Zuifu bian nga be flɛ i Zozɛfu’n, m’ɔ suan laa sa’m be su like’n kɛnnin i fluwa kun nun kɛ sonja nga be fuannin Ebre mun’n, “be kakaklolo’m be ti 600 yɛ nnɛn kpanngɔ su fufuɛ’m be ti 50.000, kpɛkun sonja nga be nanti be ja’n, be ti 200.000.”—Jewish Antiquities, II, 324 [xv, 3].\n^ ndɛ kpɔlɛ 12 Be kwlaa nga be tran Kanaan mɛn nun lɔ’n yɛ ndɛ nga nun’n, be flɛ be ‘Amɔrfuɛ mun’n’ niɔn.—Mmla’n 1:6-8, 19-21, 27; Zozie 24:15, 18.\n2 Famiɛn Mun 6:8-17 ?Kɛ mɔ [Zoova] sie mɛn wunmuan’n” ti’n, blɛ kekle nun’n, wafa sɛ yɛ i sɔ’n fɔnvɔ e ɔ?\nEzekiɛl 33:10-20 ?Ka naan Zoova w’a yi i wunmiɛn’n i nglo’n, ngue yɛ aunnvuɛ su, ɔ man be nga be fɔn i mmla’n be atin kɛ be yo ɔ?\n2 Tɛsalonikfuɛ Mun 1:6-10 ?Kɛ Ɲanmiɛn wá núnnún klunwifuɛ mun’n, i sufuɛ’m be wun yó be sɛ?\n2 Piɛr 2:4-13 ?Ngue ti yɛ Zoova fɛ i wunmiɛn’n nunnun sran mun ɔn? ?Yɛ wafa sɛ yɛ klɔ sran’m be kwla fɛ i sɔ’n tu be wun fɔ nun ɔn?\nNian wafa nga Jɔlɛ Dilɛ Cɛn’n wá yó maan sran kpa’m bé dí aklunjuɛ’n.


Zan 7 YRENT - "Bɛ -sru ɛn Zozi ciɩ Galile 'lɛglɔn 'ji. - Bible Search\nZozi "bʋɩnun 'ka yi 'tɛala Zozi da dɩ\n1"Bɛ -sru ɛn Zozi ciɩ Galile 'lɛglɔn 'ji. E 'ka "vale 'e 'ko Zude 'lɛglɔn 'ji dɩ, kɔɔ Zuif 'nɔn 'tanɔn a -a -wɛɛnan 'nan -e 'o -tɛ. 2Zuif 'nɔn 'le "fɛdi nɛn waa -ble lo 'la -paannun wlu bɛ -a tʋ 'bɔ 'kogo. 3Ɛn Zozi "bʋɩnun "e Zozi lɛ 'nan: «'I 'si 'gʋ! 'I 'kʋ Zude 'lɛglɔn 'ji -e 'i -srunɔn 'o 'lɛbo "fɔ wɩnun nɛn yia dra bɛ -a -nan yɩ. 4Min nɛn yaa -wɛɛman 'nan min pɛɛnɔn 'o 'e 'tɔ bɛ, ya'a 'yɔɔman dɩ. 'Wɩnun nɛn yia dra 'gʋɛ, 'i drɛ -e min pɛɛnɔn 'o -nan yɩ.» 5Zozi 'bɔ "bʋɩnun 'ka "nyian "o yi 'tɛala Zozi da dɩ.\n6Ɛn Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «'Mɛn tʋ 'ka tian bɔlɛ dɩ. 'Pian tʋ pɛɛnɔn a "yi 'cee vɛ "le "a. 7-A -ci "ka -e 'trɛdanɔn 'o 'nan "cee "man dɩ, 'pian o "naan "mɛɛn "man, kɔɔ maan -tɛala o yra 'nan o drɛ wɩ a -wlidɩ. 8'Ka 'bɔ, 'ka 'kʋ "fɛdi da. Ma'an 'koo "fɛdi 'labɛ -a da dɩ, kɔɔ 'mɛn tʋ 'ka tian bɔlɛ dɩ.» 9E 'wɩ zɩɛ -a 'vɩ -wlɛ, ɛn e -fʋ Galile.\nZozi 'kʋ "fɛdi da Zeruzalɛm\n10Zɩ Zozi "bʋɩnun -kʋ "fɛdi 'bɔ da bɛ, ɛn Zozi 'bɔ 'kʋla o -sru "mɛn. 'Pian ya'a 'yee -kʋdɩ -ci -tɛlɛ dɩ. 11Zuif 'nɔn 'tanɔn -a -wɛɛdɩ 'sia minnun nɛn o -kʋ "fɛdi zɩɛ -a da bɛ o yei, te waa laabo -wlɔ 'nan: «-Vɛ -mie 'gʋɛ e ya nyin zia?»\n12Minnun wunwun "vɩdɩ 'sia fɛ zɩɛ -a -nan "kaga. Min -mienun -a ve 'nan: «E ya min tɩglɩ 'a.»\nTe -a -mienun "o "ve 'nan: «-Cɛjɛ! Min nɛn e min see "paaman bɛ -nyrɛn.» 13'Pian min -tʋ 'ka 'wɩ 'bɔ zɩɛ -a vɩlɛ wei 'plɛblɛ 'ji dɩ, kɔɔ "klan a o ji Zuif 'nɔn 'tanɔn 'le "wɛan.\n14Zɩ "fɛdi drɛdɩ 'bɔ 'e yei "bɛ, Zozi 'kʋ Bali -pan 'kuin, ɛn e 'wɩ "paadɩ 'sia minnun ji. 15-Yee 'wɩ "paadɩ Zuif 'nɔn 'tanɔn 'bɔ 'kan te waa ve 'nan: «Min 'labɛ ya'a drɛlɛ min -tʋ -sruzan 'a dɩ, e drɛ 'kɔ ɛn e 'wɩ nɛn 'e 'crɛn -tɛdɩ bɛ -a -tɔa zɩɛ.»\n16Ɛn Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «'Wɩ nɛn maan "paaman minnun ji 'gʋɛ, ya'a 'sia 'an 'bɔ 'va dɩ, 'pian e "sia Bali nɛn yaan 'pa 'sia bɛ -a va. 17Min nɛn e ya "vale 'e Bali zɩɛ -a ci 'sɔ wɩnun dra bɛ, -yɛɛ 'mɛn 'wɩ "paadɩ 'gʋɛ -a -tɔa. -Te Bali va nɛn e "sia oo, ɛn te 'an 'bɔ 'va nɛn e "sia oo, -a san 'bɛ -tɔa. 18Min nɛn 'e 'bɔ 'wulo -ji wɩ "paaman minnun ji bɛ, te e ya 'e 'bɔ 'fli 'tɔ -wɛɛnan. 'Pian min nɛn e ya "vale 'nan min nɛn yee 'pa 'sia bɛ minnun 'o bɔ bɛ, -a san zɩɛ min tɩglɩ nɛn, ya'a 'wɩ 've 'wlu 'a dɩɛ, -nyrɛn. 19Moizi -pei -tɔ wɩnun paa 'ka 'ji, 'pian 'ka pɛɛnɔn ka'a 'ta wʋla "da "dɩ. Ɛn ka ya "vale 'kaan -tɛa "nyian, -mɛ "le "wɛan?»\n20Minnun "kaga "bɛ waa 'vɩ -yrɛ 'nan: «Fɛ -wlidɩ "tʋ a 'i -sru. -Tɩɛ cɩ -a -wɛɛnan 'nan 'yei -tɛa?»\n21Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «An 'lɛbo "fɔ wɩ -tʋwli drɛ 'gʋɛ, -a 'wɩ 'nan 'ka pɛɛnɔn man. 22Moizi -a 'vɩ 'cɛɛ 'nan, 'ka 'nɛn 'fɔ -klɔnmɔn -va 'e -ya yi 'sɔra da. Ɛn -te yi 'sɔrazan zɩɛ e -tria 'flinla "yi da bɛ, kaa dra -kpɔ. -Pɛ -tʋ da zia bɛ, Moizi "cɛɛ -pei -trɔa dɩ, 'pian -a tranun -a dra 'e 'cɛn. 23'Flinla "yi da bɛ ka 'nɛn -fɔa "klɔnmɔn -va, -e 'ka vɩlɛ 'ka Moizi -le -pei 'srɔɛn srɛ dɩ -le "wɛan. -Te 'bɛ a zɩɛ, -mɛ "le "wɛan 'bli 'fɔ 'ka 'ji 'an man 'nan, "an "blamin -munmuan beli 'flinla "yi da? 24Ka min -le 'wɩ ve "ta lou. 'Cɛɛ 'le 'tɔ, 'ka 'wɩ 'fa 'si 'vaa -e 'ka min -le 'wɩ 'cɛn!»\nMin nɛn Bali -a 'si "va "bɛ -nyrɛn Zozi 'a\n25-A -nan nɛn Zeruzalɛm 'nɔn -mienun "o 'nan: «"Ka 'yiɔ, min nɛn o cɩ -a -wɛɛnan 'nan 'o -tɛa "bɛ -nyrɛn 'gʋ. 26Ɛn -yɛɛ 'wɩ tin "baa minnun yei te wa'a 'wɩ tʋ ve -yrɛ "bɛ dɩ. Maan ye "le -kaa 'tanɔn -a -tɔ 'nan -yɛɛ cɩ min nɛn Bali -a 'si "va "bɛ -a. 27'Pian min 'labɛ -cɛɛ 'sinan -tɔa. Min nɛn Bali -a 'si "va "bɛ -te 'bɛ 'ta bɛ, min -tʋ 'ka 'bɛ 'sinan 'tɔa dɩ.»\n28Tʋ zɩɛ -a wlu bɛ, te Zozi a 'wɩ "paanan minnun ji Bali -pan 'kuin, ɛn yaa 'vɩ wei 'plɛblɛ 'ji 'nan: «Kaa "nrɔnman 'ka 'ji 'nan, kaan -tɔa, ɛn -a -nan nɛn an 'si bɛ kaa -tɔa. 'Pian ma'an 'talɛ 'an 'bɔ 'fli -ji dɩ. Min nɛn yaan 'pa 'sia bɛ e ya tɩglɩ, ɛn ka'a min zɩɛ -a tɔa dɩ. 29'Mɛn vɛ bɛ "an -tɔa, kɔɔ -a va nɛn an 'si, ɛn -yɛɛ 'an 'pa 'sia.»\n30-A -nan nɛn Zeruzalɛm 'nɔn zɩɛ o ya "vale 'o Zozi "kuan. 'Pian min -tʋ 'ka -kɔlalɛ -a 'kundɩ -a dɩ, kɔɔ -yee tʋ 'ka tian bɔlɛ dɩ. 31Min -mienun "o "yi -tɛra Zozi 'bɔ da. Minnun zɩɛ o ya "kaga ɛn "o laabʋ 'nan: «Min nɛn Bali -a 'si "va "bɛ, yi nɛn e -ta bɛ, e -cɛ -srɔn "wɩ "kaga "dra e "mlian min 'labɛ -a da?»\n32Wunwun "nɛn minnun cɩ -a vɩnan Zozi man bɛ, Farizɛn 'nɔn -a 'man. -A -nan nɛn 'o 'vale Bali -pannɔn 'tanɔn 'a o minnun 'pa 'sia 'nan 'o 'kun.\n33Ɛn Zozi "e 'nan -wlɛ 'nan: «An "flian tian 'ka yei tʋ "wɛnnɛn 'a, "bɛ -sru -e 'an li 'an da min nɛn yaan 'pa 'sia bɛ -a va. 34Ka -taa 'an -wɛɛlɛ, 'pian ka'a 'kɔlaman 'an yɩdɩ -a dɩ. Ɛn fɛnan nɛn an -kɔan "bɛ, ka'a 'kɔlaman -e 'ka 'kʋ -nan dɩ.»\n35Ɛn Zuif 'nɔn 'tanɔn -a laabʋ 'o cin lɔ 'nan: «Nyin zia nɛn e -taa "kʋlɛ -e -kaa vɩlɛ -kaa yɩ dɩ? E -ko Zuif 'nɔn nɛn 'o fuiladɩ "man 'trɛda bɛ o va, -e 'e 'wɩ "paa minnun nɛn o 'ka Zuif 'nɔn 'a dɩɛ o ji? 36'Wɩ nɛn yaa 'vɩ 'labɛ -a -ci nɛn 'nɔn? Kɔɔ yaa 'vɩ 'nan: ‹Ka -taa 'an -wɛɛlɛ, 'pian ka'a 'kɔlaman 'an yɩdɩ -a dɩ.› Ɛn: ‹Fɛnan nɛn an -kɔan "bɛ, ka'a 'kɔlaman -e 'ka 'kʋ -nan dɩ.› »\n37"Fɛdi yi -nyranman da nɛn, -yɛɛ cɩ yi -dan 'bɔ 'a. Yi zɩɛ -a da nɛn Zozi a minnun yei 'e 'tɔdɩ, ɛn yaa 'vɩ wei 'plɛblɛ 'ji 'nan: «Min nɛn 'yi dra -a -tɛa "bɛ, -a san 'e 'ta 'an 'va -e 'e 'yi 'mlin. 38Min nɛn e yi -tɛra 'an da bɛ, -a san -kɔan "le 'yi ku nɛn e 'belidɩ -nɔan "min lɛ bɛ -yee 'wɩ 'zʋ. Zɩ e cɩ 'e 'crɛn -tɛdɩ Bali -le 'fluba 'ji zɩɛ.» 39Lei 'saun nɛn minnun nɛn o yi -tɛra Zozi da o -taa -a yɩlɛ bɛ, -yee 'wɩ nɛn Zozi 'bɔ cɩ -a vɩnan. Tʋ zɩɛ -a man bɛ, te Bali lei 'saun 'ka tian 'talɛ dɩ, kɔɔ Zozi 'ka tian 'kʋlɛ 'e "tɩ "le mingɔnnɛn trɛ nɛn e "bia bɛ -a da dɩ.\n40Zɩ min "kaga 'wɩ zɩɛ -a 'man bɛ, ɛn o -mienun -a 'vɩ 'nan: «Min 'labɛ, 'wɩ 'kpa e ya Bali 'lewei vɩzan nɛn o 'nan e -taa "bɛ -a.»\n41Min plɔɛnnun "o 'vɩ 'nan: «Min 'labɛ, min nɛn Bali -a 'si "va "bɛ -nyrɛn.» Ɛn min peenun "o 'vɩ 'nan: «Min nɛn Bali -a 'si "va "bɛ ya'a 'kɔlaman -e 'e 'si Galile dɩ. 42Kɔɔ e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ Bali -le 'fluba 'ji 'nan, min nɛn Bali -a 'si "va "bɛ, e -kɔan David kluda min -a, ɛn e "sia Bɛtelɛm, David -ya trɛ -da.»\n43Zozi 'le "wɛan, -sa -fɔla minnun "kaga zɩɛ o yei. 44Ɛn o va min -mienun a "vale 'o "kuan, 'pian min -tʋ 'ka -kɔlalɛ -a 'kundɩ -a dɩ.\nZuif 'nɔn 'tanɔn 'ka yi -tɛlɛa Zozi da dɩ\n45-A -nan nɛn minnun nɛn Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee Farizɛn 'nɔn o 'pa 'sia bɛ o 'li 'o da o 'va. Ɛn Bali -pannɔn 'tanɔn 'lee Farizɛn 'nɔn -a laabʋ -wlɔ 'nan: «-Mɛ "le "wɛan nɛn ka'a 'kunlɛ -e 'ka 'ta -a dɩ?»\n46Ɛn 'pa 'sianɔn "o -wlɛ 'nan: «'Wɩ nɛn yaa ve bɛ, min -tʋ 'ka tian 'li -a vɩlɛ 'mlɔnmlɔn dɩ.»\n47Ɛn Farizɛn 'nɔn "o 'nan: «'Ka 'bɔ "nyian, maan ye "le -yee 'wɩ 'ka 'sia 'nan. 48-Kaa Farizɛn 'nɔn -ka'a tɔlɛ -a -sru "dɩ, ɛn -kaa tazan -tʋ 'ka 'tɔlɛ -a -sru "dɩ. 49'Pian minnun nɛn wa'a Moizi -le -pei -tɔ wɩ tɔa dɩ, ɛn Bali wei a 'e 'pladɩ o man bɛ, o 'saza 'bɛ -tɔa -a -sru.»\n50Nikodɛm nɛn e -kʋ Zozi 'man yɩlɛ 'e tɛdɛ bɛ, e ya Farizɛn 'nɔn 'bɔ 'va. Ɛn yaa 'vɩ Farizɛn 'nɔn zɩɛ -wlɛ 'nan: 51«-Cee -pei "e 'nan, -te wa'a tian min -le tin 'balɛ dɩɛ, wa'a 'wɩ 'tɔa -a san man dɩ. 'Pian -te min 'wɩ drɛ bɛ, waa wei maan 'vaa, ɛn o 'wɩ -tɔa "man.»\n52Ɛn Farizɛn 'nɔn -a laabʋ -yrɔ 'nan: «Galile min nɛn "nyian "yie "a? 'I -nanjɛn Bali -le 'fluba 'ji 'kpa tɩglɩ -e 'i -tɔ 'nan Bali 'lewei vɩzan 'ka 'li 'sia Galile dɩ.»\n-Kɔnnɛn -wɛɛzan 'tʋ -le 'wɩ\n53["Bɛ -sru ɛn o pɛɛnɔn 'kʋ 'wee "kɔnnɛn.


Sɛ e waan é sí sran kun kpa’n, ɔ fata kɛ e si ninnge nga sran sɔ’n yoli be’n nin sa ng’ɔ jrannin be ɲrun kekle’n. I wafa kunngba’n, sɛ e waan é sí Ɲanmiɛn’n, ɔ fata kɛ e si ninnge ng’ɔ yoli be’n. Sɛ e yo sɔ’n, é wún i wlɛ kɛ e ɲan ninnge ng’ɔ yoli be laa’n be su ye andɛ. Kpɛkun cɛn wie lele’n, é ɲán be su ye ekun.\nƝANMIƐN YILI LIKE KWLAA NAAN E ƝAN SU YE\nƝanmiɛn Zoova yɛ ɔ yili like kwlakwla-ɔ. Biblu’n se kɛ: “Kɛ ɔ fin cɛn nga Ɲanmiɛn yili mɛn’n lele mɔ w’a fa ju andɛ’n, ninnge ng’ɔ yili be’n be ti’n, sran’m be wun kɛ i tinmin’n ti anannganman naan ɔ ti Ɲanmiɛn.” (Rɔmunfuɛ Mun 1:20) Biblu’n se ekun kɛ: ‘I kwlalɛ m’ɔ kwla’n ɔ maan ɔ yili asiɛ’n. I ngwlɛlɛ’n maan ɔ wlali mɛn’n i bo ase. I ngwlɛlɛ’n maan ɔ trɛli nglo lɔ’n nun kɛ tannin sa.’ (Zeremi 10:12) Ninnge kwlaa nga Ɲanmiɛn yili be’n, be kle kɛ e ndɛ lo i.\nWafa nga Zoova yili klɔ sran’n, ɔ ti i liɛ ngunmin. Afin ɔ yili klɔ sran kɛ “i bɔbɔ sa.” (Bo Bolɛ 1:27) I sɔ’n kle kɛ e kwla yi i nzuɛn’m be nglo. Asa ekun’n, ɔ yoli maan e kwla si akunndan ng’ɔ bu’n. Kpɛkun e kwla wun i mmla’m be wlɛ. Kɛ e niɛn i mmla’m be su e nanti’n, e di aklunjuɛ. Ng’ɔ ti cinnjin kpa’n yɛle kɛ ɔ yoli maan e kwla fa e wun e mɛntɛn i.\nNinnge kwlaa nga Ɲanmiɛn yili be asiɛ’n su’n, be kle kɛ ɔ bu e wun akunndan kpa. Akoto Pɔlu seli kɛ: ‘Ɔ yoli ninnge kpakpa mun fa yili i sran’n i wafa ng’ɔ ti’n i nglo. Yɛle kɛ ɔ tɔ nzue man e, kpɛkun ɔ yo maan e fie’m be yo kpa, ɔ maan e ku yi, kpɛkun e klun jɔ dan.’ (Sa Nga Be Yoli’n 14:17) Nán ninnge nga sɛ e ɲan be’n e kwla tran nguan nun’n, be ngunmin yɛ Ɲanmiɛn fa mannin e-ɔ. Sanngɛ ɔ mannin e ninnge fanunfanun kpanngban naan e di su aklunjuɛ. Ninnge kwlaa nga Ɲanmiɛn maan e le be’n, be ti ninnge kwlaa nga Ɲanmiɛn waan ɔ́ fá mán e’n i bue kaan sa.\nZoova yili asiɛ’n naan sran’m be tran su tititi. Biblu’n se kɛ: ‘Ɔ fali asiɛ’n mannin sran mun.’ Ɔ se ekun kɛ: ‘W’a yiman [asiɛ’n] i ngbɛn, ɔ yili i kɛ be tran su.’ (Jue Mun 115:16; Ezai 45:18) ?Wan mun yɛ bé wá trán asiɛ’n su-ɔ? ?Bé trán su afuɛ nɲɛ? Biblu’n se kɛ: “Mɛn’n ɔ́ yó sran kpa’m be liɛ. Bé trán nun tititi.”—Jue Mun 37:29.\nI sɔ’n ti’n, kɛ ɔ boli Adan nin Ɛvu’n, ɔ fali be sieli i lika klanman kpa kun nun. Kpɛkun ɔ seli be kɛ be ‘di nun junman naan be nian su.’ (Bo Bolɛ 2:8, 15) Ɲanmiɛn mannin be junman cinnjin kpa kun. Ɔ seli be kɛ: “An trɛ, an sɔn kpa, an yi asiɛ’n, an sie i.” (Bo Bolɛ 1:28) Ɔ maan, Adan nin Ɛvu be kwla tran nguan nun tititi asiɛ’n su. Sanngɛ be yoli ɲin kekle Ɲanmiɛn su. Ɔ maan kɛ mɛn’n ɔ́ wá yó “sran kpa’m be” liɛ’n, be dunman su tɛman nun wie. Fluwa nga nun’n, é wá wún kɛ kannzɛ Adan nin Ɛvu be yoli sa tɛ’n, sanngɛ like nga Zoova sunnzunnin kɛ ɔ́ yó’n, saan ɔ́ yó i sakpa. Maan e dun mmua e fa e ɲin sie i like kun ekun mɔ Ɲanmiɛn yoli’n i su.\nƝANMIƐN MAAN BE KLƐLI I NUAN NDƐ’N\nBe flɛ Biblu’n i ekun kɛ Ɲanmiɛn Ndɛ’n. ?Ngue ti yɛ Zoova fali Biblu’n mannin e-ɔ? I klikli’n, yɛle kɛ ɔ kunndɛ kɛ e si i. (Nyanndra Mun 2:1-5) Biblu’n tɛman kosan tɛkɛtɛkɛ kwlaa nga e kwla usɛ i Ɲanmiɛn su’n, be ngba su. Yɛ fluwa wie fi kwlá yoman sɔ. (Akunndanfuɛ’n 3:11) Sanngɛ ndɛ kwlaa ng’ɔ o Biblu’n nun’n, ɔ kwla uka e naan y’a si Ɲanmiɛn. Wafa nga Ɲanmiɛn nin sran’m be nanti’n, ɔ yi sran wafa ng’ɔ ti’n i nglo. E si be ng’ɔ klo be’n nin be ng’ɔ kloman be’n. (Jue Mun 15:1-5) Biblu’n uka e maan e si wafa ng’ɔ klo kɛ e su i’n, nin wafa ng’ɔ kunndɛ kɛ e nanti’n, nin wafa ng’ɔ kunndɛ kɛ e bu aɲanbeun ninnge mun’n. Asa ekun’n, sɛ e kanngan Biblu’n nun naan e si ndɛ nga Zezi kannin’n nin ninnge ng’ɔ yoli be’n be kpa’n, é sí Zoova i nzuɛn’m be kpa.—Zan 14:9.\nLike kun ekun nga ti yɛ Zoova fali Biblu’n mannin e’n, yɛle kɛ ɔ klo kɛ e si like ng’ɔ fata kɛ e yo naan y’a di aklunjuɛ’n. Biblu’n nun’n, Zoova kle e like nga é yó naan e nin e awlofuɛ mun y’a tran fɛfɛ’n. Ɔ kle e like nga é yó naan y’a yoman aɲinkpli’n. Kpɛkun ɔ kle e like nga e kwla yo naan y’a kokoman ngboko’n. Fluwa nga yiyi nun ekun kɛ Biblu’n tɛ kosan cinnjin nga klɔ sran’m be fa usa be wun’n be su. I wie yɛle kɛ: ‘?Ngue ti yɛ e wun ɲrɛnnɛn dan sɔ-ɔ? ?Cɛn wie lele’n e liɛ yó sɛ?’ Asa ekun’n, Biblu’n yiyi like nga Ɲanmiɛn wá yó naan i klun sa’n w’a kpɛn su’n i nun.\nSa wie mun ekun be kle kɛ Biblu’n ti i liɛ ngunmin naan ɔ fin Ɲanmiɛn. Sran kɔe 40 yɛ be klɛli Biblu’n niɔn. Kɛ be boli i bo lele m’ɔ́ fá wíe’n, ɔ dili afuɛ 1.600 tra su Be ngba’n be fa e ɲin sie i ndɛ cinnjin kun su. I sɔ’n kle kɛ fluwa sɔ’n fin Ɲanmiɛn sakpa. (2 Timote 3:16) Lalafuɛ nun fluwa nga sran’m be klɛli be’n, kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n be kpɛli be nun ndɛ’n i wun. Sanngɛ Biblu’n nun ndɛ liɛ’n w’a kaciman. Lalafuɛ fluwa wie mɔ sran’m be klɛli Ɲanmiɛn i nuan ndɛ’n. su mɔ be o lɛ andɛ nin andɛ’n, be kle sɔ weiin. Sran wie’m be yoli lele naan nán be kaci Biblu’n nun ndɛ’n aniɛnaniɛn’m be nun. Wie’m be yoli naan nán sran kpanngban be ɲan Biblu’n naan be kanngan nun. Sanngɛ i kwlaa sɔ’n yoli ngbɛn. Andɛ’n, fluwa nga sran’m be yi be kpanngban aniɛn fanunfanun nun’n, be wie fi toman Biblu’n. I sɔ’n kle kɛ “Nyanmiɛn’n i ndɛ’n ɔ tran lɛ tititi.”—Ezai 40:8.\nƝANMIƐN FALI AJALƐ WIE MUN NAAN I KLUN SA’N KPƐN SU\nLike kun mɔ Ɲanmiɛn yoli m’ɔ ti i liɛ ngunmin ekun’n, yɛle kɛ ɔ fali ajalɛ wie mun naan like ng’ɔ sunnzunnin i klɔ sran’m be lika’n w’a kpɛn su. Kɛ nga e dun mmua e wunnin i sa’n, Ɲanmiɛn klo kɛ klɔ sran’m be tran asiɛ’n su tititi. Sanngɛ kɛ Adan nin Ɛvu be yoli sa tɛ’n, be nin be mma’m b’a ɲanman nguan m’ɔ leman awieliɛ’n i kun. Biblu’n se kɛ: “Sran kunngba ti yɛ sa tɛ yolɛ’n bali mɛn’n nun-ɔn. Yɛ sa tɛ’n kusu ti yɛ wie’n bali-ɔ. Yɛ wie’n tɔli sran’m be kwlaa be su, afin be kwlaa be yoli sa tɛ.” (Rɔmunfuɛ Mun 5:12) Sa tɛ mɔ sran’m be yoli’n, sɛ é kwlá sé’n ɔ tanndannin Ɲanmiɛn i ja nun. ?Ngue yɛ ɔ́ yó naan like ng’ɔ sunnzunnin’n w’a kpɛn su-ɔ?\nZoova yo sa’n i nuan su titi. Zoova buli Adan nin Ɛvu be fɔ. Sanngɛ ɔ fali ajalɛ naan cɛn wie lele’n be mma’m be liɛ yo ye. Ngwlɛlɛ dan m’ɔ si i’n ti’n, ɔ buli wafa ng’ɔ kwla siesie sa sɔ’n i akunndan. Kpɛkun be ja nun lɛ’n, ɔ kannin ajalɛ ng’ɔ fali’n i ndɛ. (Bo Bolɛ 3:15) Yɛle kɛ ɔ́ fɛ́ i Wa Zezi Klisi yí sran’m be ti tɛ. I liɛ’n, sran’m be su yoman sa tɛ kun yɛ be su wuman kun.\nƝin kekle mɔ Adan yoli’n ti’n, sran’m be wun be ɲrun dan. Kɛ ɔ ko yo naan b’a ɲan be ti’n, Zoova sunmannin Zezi asiɛ’n su wa naan ɔ wa kle be wafa ng’ɔ fata kɛ be nanti’n, yɛ ‘ɔ fɛ i nguan’n man naan ɔ kpɔ sran kpanngban be ti.’ * (Matie 20:28; Zan 14:6) Fɔ nunman Zezi nun kɛ Adan sa. I sɔ’n ti’n, ɔ kwla fɛ i nguan’n kpɔ sran’m be ti. Zezi liɛ’n, w’a yoman ɲin kekle kɛ Adan sa. I ɲin yili Ɲanmiɛn lele be kunnin i. Zezi nin kunlɛ fataman. I sɔ’n ti’n, kɛ ɔ wuli’n Zoova cɛnnin i, kpɛkun ɔ ɔli ɲanmiɛn su. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, like nga Adan w’a kwlá yoman’n, Zezi yoli. Yɛle kɛ be nga be ɲin yi Ɲanmiɛn’n, be kwla ɲan nguan m’ɔ leman awieliɛ’n. Biblu’n se kɛ: “Sran kunngba i ɲin kekle’n ti’n, sran kpanngban be kacili sa tɛ yofuɛ. I kunngba’n, sran kunngba i aɲinyiɛ’n ti’n, bé bú sran kpanngban be sran kpa.” (Rɔmunfuɛ Mun 5:19) Zezi i wie’n ti’n, Ɲanmiɛn wá yó like ng’ɔ sunnzunnin kɛ ɔ́ yó mán sran mun’n. Yɛle kɛ ɔ́ mán be nguan m’ɔ leman awieliɛ’n asiɛ’n su.\nKɛ Adan yoli sa tɛ’n, ajalɛ nga Zoova fali’n ɔ kle e like kpanngban. E wun kɛ, kɛ Zoova bo like kun i yolɛ bo’n, saan ɔ́ guɛ́ i bo. I bɔbɔ se kɛ: ‘Min ndɛ m’ɔ fin min nuan fite’n, sɛ ɔ ti sran’n, nn ń sé kɛ ɔ́ yó min klun sa.’ (Ezai 55:11) Asa ekun’n, e wun i wlɛ kɛ Zoova klo e dan. Biblu’n se kɛ: “Wafa nga Ɲanmiɛn kleli kɛ ɔ klo e’n yɛle kɛ Ɲanmiɛn sunmɛnnin i Wa kunngba cɛ’n mɛn’n nun naan i dunman nun’n, e ɲan nguan. Klolɛ sɔ’n yɛle kɛ, nán kɛ e yɛ e kloli Ɲanmiɛn-ɔn, sanngɛ i yɛ ɔ kloli e-ɔ. Yɛ ɔ sunmɛnnin i Wa’n kɛ e sa tɛ’m be ti’n, ɔ fɛ i wun yi tɛ naan e nin i e afiɛn sɛ ekun.”—1 Zan 4:9, 10.\nƝanmiɛn “w’a yacimɛn i bɔbɔ i Wa’n i lɛ. E kwlaa e dunman nun’n, ɔ fɛ i mannin.” I sɔ’n ti’n, e lafi su kɛ ɔ́ fá ‘ninnge onga’m be kwlaa mán e klun ufue su.’ (Rɔmunfuɛ Mun 8:32) ?Ngue yɛ Ɲanmiɛn seli kɛ ɔ́ yó mán e-ɔ? Sɛ a kanngan ndɛ akpasua nga i sin liɛ’n nun, á wún i wlɛ.\n?NGUE LIKE YƐ ƝANMIƐN YOLI-Ɔ? Zoova boli klɔ sran mun naan be tran asiɛ’n su tititi. Ɔ fali Biblu’n mannin e naan e si i. Ɔ fali Zezi Klisi yili e ti tɛ. I sɔ’n ti’n, e kwla lafi su kɛ like ng’ɔ sunnzunnin kɛ ɔ́ yó, ɔ́ yó i sakpa.\n^ ndɛ kpɔlɛ 16 Sɛ a kunndɛ kɛ á sí e ti kpɔlɛ tɛ’n i su ndɛ wie mun ekun’n, nian fluwa ?Ngue like yɛ Biblu’n kle i sakpasakpa ɔ? i ndɛ tre 5 nun. Zoova i Lalofuɛ mun yɛ be yili-ɔ. A kwla fa wie e ɛntɛnɛti adrɛsi www.jw.org/bci su.\nGod Kosan mɔ biblu’n tɛ be su’n\nKɛ Ɲanmiɛn wá síe sran mun wafa nga lika wá yó’n, á sí i.