Bali -le 'fluba 'trɛ Zozi blamin pli Bali man 'e 'pee Luk 3\n1 Tʋ nɛn 'wɩ 'gʋɛ e drɛ "man "bɛ, te Tibɛr 'bɛ cɩ mingɔnnɛnnun tazan -a Rɔm. -A lɛ -fuda 'sooluzan nɛn, te e ya mingɔnnɛn -a 'lɛglɔn pɛɛnɔn da. Ɛn tʋ zɩɛ -a va bɛ te Rɔm min Ponzʋ Pilati 'bɛ cɩ -kɔnmandan -a Zude 'lɛglɔn da. Ɛn te Erodi 'bɛ cɩ Galile 'lɛglɔn 'tazan -a, ɛn -a "bʋɩ Filipʋ 'bɛ cɩ Iture 'lɛglɔn 'lee Trakoni 'lɛglɔn 'tazan -a. Ɛn te Lisania 'bɛ cɩ Abilenɛn 'lɛglɔn 'tazan -a. 2 Ɛn te Ane 'lee Kaifa 'bɛ cɩ Bali -pannɔn 'tanɔn 'a. Tʋ zɩɛ -a man nɛn Bali 'wɩ tin 'ba Zakari -pɩ Zan lɛ "bui "da.\n3 -A -nan nɛn Zan ciɩdɩ 'sia 'yi nɛn waa laabo Zudan bɛ -a "srɔn 'lɛglɔn pɛɛnɔn 'ji, te e 'wɩ tin "baa minnun lɛ. Yaa 'vɩ -wlɛ 'nan: «'Ka 'si 'wɩ 'wlidɩ "drɛdɩ man -e 'ka 'fli -nɔn Bali lɛ! 'Ka 'ta 'ka -batize drɛ -e Bali 'e 'cee 'wɩ 'wlidɩ 'fui!»\n4 'Wɩ nɛn e cɩ 'e 'crɛn -tɛdɩ Bali 'lewei vɩzan Ezai -le 'fluba 'ji bɛ, zɩ 'e 'lɛ sɔɔ zɩɛ. Kɔɔ e ya 'e 'crɛn -tɛdɩ 'nan:\n5 'Ka pɔn -klo pɛɛnɔn 'ji -sɛn 'e cin va!\n6 'Ka drɛ zɩɛ\n7 Minnun -ta Zan -va "kaga, 'nan -e 'e 'o -batize drɛ. -A -nan nɛn yaa 'vɩ -wlɛ 'nan: «Min -wlidɩnun! -Tɩɛ 'vɩ 'cɛɛ 'nan, 'ka 'si Bali -le nyran -blɩdɩ nɛn e "ta -daa "bɛ, -a wlu? 8 'Ka -kɔɔn 'ka drɛ wɩ -a 'nan, ka 'si 'wɩ 'wlidɩ "drɛdɩ man. 'Pian te 'ka vɩ 'e "tun 'nan, ka 'si 'wɩ 'ji Abraam a 'ka tra -a -le "wɛan dɩ. Maan ve 'cɛɛ 'nan, Bali -kɔlaman e -kɔlɛnun 'labɛ o dra Abraam kludanɔn 'a. 9 'Ka drɛ "yi! Tʋ nɛn o yibanun "cɛan bɛ, e 'bɔ 'va. Yiba "nɛn e baa te -a 'blʋ 'ka "yi "dɩɛ, waa "cɛan -e 'o tuʋ 'tɛ 'va.»\n10 -A -nan nɛn minnun nɛn o -ta "va "bɛ, waa laabʋ -yrɔ 'nan: «Kʋa dra "mɛn 'kɔ?»\n11 Ɛn Zan "e 'nan -wlɛ 'nan: «Min nɛn -tralɛ -a -yrɔ "fli "bɛ, 'e -tʋ -nɔn min nɛn -yee "ka "dɩɛ -yrɛ. Ɛn min nɛn -blɩfɛ -a -yrɔ "bɛ, 'e bɔɛzan "le "nɔn.»\n12 -Va "lala 'sinɔn "o "ta wʋ "nyian 'o -batize drɛlɛ, ɛn waa laabʋ Zan -lɔ 'nan: «Bali -le 'wɩ "paazan, "kʋ "drɛ 'kɔ?»\n13 Ɛn Zan "e 'nan -wlɛ 'nan: «Te 'ka -va "lala 'si 'e 'ciɩla -nyrɛn waa 'vɩ 'cɛɛ bɛ -a da dɩ!»\n14 Ɛn 'sounjanun "o laabʋ "nyian -yrɔ 'nan: «Kʋʋ "nun, "kʋ "dra 'kɔ?»\n15 Minnun nɛn fɛ zɩɛ -a 'nan bɛ, 'wɩ nɛn Bali "e 'nan, e -taa "drɛlɛ bɛ -a -cin a o ji. -Yee "wɛan 'o 'ci nrɔn 'nan, Zan -kɔan Crizi nɛn e min "sia 'wɩ 'ji bɛ -a. 16 Tɔɔn ɛn Zan "e 'nan o pɛɛnɔn lɛ 'nan: «"An 'ka -batize dra 'yi 'a. 'Pian min nɛn -a 'plɛblɛ "mlian 'an da bɛ, e "ta -daa. An 'ka -yee -manwua "tun "da baa "fluzan -a dɩ. -Yɛɛ 'ka -batize dra Bali lei 'saun 'lee 'tɛ 'a. 17 -Yee -klu "a 'e 'lɔ, -e 'e fɛ 'lee 'e -flu 'cɛn 'e cin man. Yaa 'wlɛ -sɛan 'yee 'trɛbɔ -ji, 'pian -a -flu "bɛ yɛɛ -sɛan 'tɛ nɛn ya'a 'driman 'mlɔnmlɔn dɩɛ -a va, -e 'e 'tɛ 'blɩ.»\n18 'Wɩ zɩɛ 'lee 'wɩ "kaga "pee nɛn Zan -a 'vɩ minnun lɛ Bali -le 'wɩ 'nɔnnɔn 'a. 19 Ɛn "nyian bɛ, Zan 'wɩ 'pla Galile 'lɛglɔn 'tazan Erodi lɛ. Kɔɔ Erodi 'e "bʋɩ nan Erodia 'pa, ɛn e 'wɩ 'wlidɩ "pee drɛ "nyian "kaga. 20 "Bɛ -sru ɛn e 'wɩ 'wlidɩ drɛ "nyian Zan -fɔdɩ -a -pʋ 'kuin.\n21 Minnun pɛɛnɔn -ta 'o -batize drɛlɛ Zan -va. Ɛn Zozi "e "ta 'wʋ "nyian "e -batize drɛlɛ. "Bɛ -sru zɩ Zozi Bali trʋ 'badɩ 'sia bɛ, ɛn labli 'lɛ 'sʋ. 22 -A -nan nɛn Bali lei 'saun sɔɔn "da -goezee "le -plablo -le 'wɩ 'zʋ. Ɛn wei -tʋ wɩɩ laji. Yaa 'vɩ 'nan: «I ya 'an 'pɩ nɛn maan ye "yi ɛn -yee 'wɩ 'an 'ci "nranman bɛ -a.»\n23 Zozi lɛ a -fuba yaaga, ɛn e Bali -le 'wɩ 'nɔnnɔn vɩdɩ 'sia. Waa "siala 'nan Zozɛfʋ nɛn Eli -pɩ -a bɛ, -yee 'nɛn nɛn.\n24 Mata -pɩ nɛn Eli -a\n25 Matatia -pɩ nɛn Zozɛfʋ -a\n26 Maati 'pɩ nɛn Nagayi 'a\n27 Yoana 'pɩ nɛn Yoda -a\n28 Mɛci -pɩ nɛn Neri 'a\n29 Yesua 'pɩ nɛn Ɛri -a\n30 Simeɔn -pɩ nɛn Levi -a\n31 Melea -pɩ nɛn Eliakim -a\n32 Jese -pɩ nɛn David -a\n33 Aminada -pɩ nɛn Naashɔn -a\n34 Zago 'pɩ nɛn Zuda -a\n35 Seru 'pɩ nɛn Nawo -a\n36 Jena 'pɩ nɛn Salmɔn -a\n37 Matuzale 'pɩ nɛn Lame 'a\n38 Eno 'pɩ nɛn Jena 'a


Sa Nglo Yilɛ 8 | Online Bible | New World Translation\nSa Nglo Yilɛ 8:1-13\nBe tuli like nso su nga be fa trali fluwa’n i nuan’n i ase’n (1-6)\nAwɛ nnan klikli’m be tɛlɛ’n (7-12)\nBe boli ɲrɛnnɛn nsan su’n su (13)\n8 Kɛ ɔ tuli like nso su nga be fa trali fluwa’n i nuan’n i ase’n, lika’n tɔli bliin ɲanmiɛn su lɔ, ɔ dili miniti kɔe ablasan (30). 2 Kpɛkun n wunnin anzi nso nga be jran Ɲanmiɛn ɲrun’n. Be mannin be awɛ nso. 3 Anzi uflɛ mɔ sika ɔkwlɛ ansan sɛ* o i sa nun’n, ɔ bali. Ɔ wa jrannin tɛ yiwlɛ’n i wun lɛ. Be mɛnnin i ansan kpanngban kpa naan ɔ yrɛ i sika ɔkwlɛ tɛ yiwlɛ m’ɔ o famiɛn bia’n i ɲrun lɛ’n su. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n nn Ɲanmiɛn tíe srɛlɛ nga i sran’m be srɛ i’n. 4 Ansan ng’ɔ o anzi’n i sa nun’n i wɛnsrɛn’n nin srɛlɛ nga Ɲanmiɛn i sran’m be srɛ i’n, be ɔli Ɲanmiɛn i wun lɔ. 5 Anzi’n fali ansan sɛ’n ndɛndɛ kpa, yɛ ɔ fali tɛ yiwlɛ’n i su sin’n wie, kpɛkun ɔ to yili i asiɛ’n su. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, ɲanmiɛn’n kplali, nɛn wie’m be tɛli, ɲanmiɛn’n kpali sin, yɛ asiɛ’n kejeli. 6 Kpɛkun anzi nso mɔ awɛ nso o be sa nun’n, be siesieli be wun naan bé bó be awɛ mun. 7 Anzi klikli’n boli i awɛ’n. Kpɛkun nzraama mɔ kɛ nzue tɔ́’n ɔ gua’n, ɔ nin sin mɔ mmoja sanngan nun’n, be guali asiɛ’n su. Asiɛ’n mɔ be bubuli nun akpasua nsan’n, i akpasua kun yrali. Waka mɔ be bubuli be nun akpasua nsan’n, be akpasua kun yrali. Kpɛkun ijre mɔnnɛn’n kwlaa yrali. 8 Anzi nɲɔn su’n boli i awɛ’n. Kpɛkun like kun m’ɔ ti kɛ oka dan wie m’ɔ su jue’n sa’n, ɔ tɔli jenvie’n nun. Jenvie’n mɔ be bubuli nun akpasua nsan’n, i akpasua kun kacili mmoja. 9 Jenvie’n nun ninnge nga be le nguan’n, mɔ be bubuli be nun akpasua nsan’n, be akpasua kun wuli. Mmeli mɔ be bubuli be nun akpasua nsan’n, be akpasua kun sacili. 10 Anzi nsan su’n boli i awɛ’n. Nzue ba nin nzue ti mɔ be bubuli be nun akpasua nsan’n, nzraama dan kpa kun m’ɔ jue kɛ kannin sa’n, ɔ fin ɲanmiɛn su lɔ tɔli be nun akpasua kun nun. 11 Be flɛ nzraama sɔ’n kɛ Waka wiwi. Kpɛkun nzue mɔ be bubuli be nun akpasua nsan’n, be akpasua kun yoli wi. Yɛ nzue sɔ’m be ti’n, sran kpanngban kpa wuli, afin nzue’m be yo wi. 12 Anzi nnan su’n boli i awɛ’n. Wia nin anglo nin nzraama mɔ be bubuli be nun akpasua nsannsan’n, be akpasua kun luli tuun. Wia nun nin kɔnguɛ mɔ be bubuli be nun akpasua nsannsan’n, be akpasua kun kali aosin tritri kpa’n nun. 13 Kpɛkun n wunnin anunman ɲin kun. Ɔ tu sin ɲanmiɛn su lɔ. N tili ndɛ ng’ɔ kan’n. Ɔ kpan kekle kpa se kɛ: “Be nga be tran asiɛ’n su’n be yako, be yako, be yako! Afin anzi nsan ekun b’a siesie be wun, be su wa bo be awɛ liɛ mun.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “ansan yrawlɛ.”\nSa Nglo Yilɛ 8


?Kɛ e fɔn’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo-ɔ? ?Ngue yɛ é yó naan y’a fɔnman titi-ɔ?\nKƐNNGƐN I ANIƐN NGA NUN Acoli Afrikaans Albanais Allemand Amharique Anglais Arabe Arménien Aukan Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Bikol Bulgare Cambodgien Catalan Cebuano Chichewa Chinois (Simplifié) Chinois (Traditionnel) Chitonga Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Citonga Coréen Croate Créole de Maurice Créole des Seychelles Créole d’Haïti Dangme Danois Digor Efik Espagnol Estonien Ewé Fidjien Finnois Fon Français Ga Gallois Garifuna Goun Grec Guarani Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hongrois Hébreu Ibanag Icibemba Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Javanese Kabye Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (cyrillique) Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Letton Lhukonzo Lifu Lingala Lituanien Luganda Lunda Luo Luvale Macédonien Malay Malayalam Malgache Maltais Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Maya Mazateco (Huautla) Mbunda Mongol Myama Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord de Puebla) Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngangela Nias Niue Norvégien Nyaneka Nyanja Nzema Népali Oromo Ossète Otètèla Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin salomonien Polonais Ponape Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivie) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Rarotongan Roumain Runyankore Russe Samoan Sango Saramaccan Sepedi Serbe Serbe (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. Dém. Du Congo) Swati Tagalog Tahitien Tamoul Tatar Tchouvache Tchèque Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tongien Tsonga Tswana Turc Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Ukrainien Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamien Wallis Waray-Waray Wawle Wayuunaiki Xhosa Yoruba Zandé Zoulou\nBe flɛ bian kun kɛ Dɔn. Yɛ i yi’n suan Mageriti. * Bla’n tɔn aliɛ otɛli dan kun nun laa. Cɛn kun’n, be wa bla’n nin i wun’n, ɔ nin be anunman’m be bali be osu nianlɛ. Mageriti i anunman sɔ’m be klo Makalonin nin fromazi’n kpa. I sɔ’n ti’n, ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ tɔ́n wie mán be.\nKɛ Mageriti wieli like’n i tɔn’n, ɔ wa tɛkɛli i tabli’n su. Yɛ bé trɛ́n i sin-ɔn. Kɛ ɔ tikeli talie’n su’n, ɔ wunnin kɛ fromazi ngunmin yɛ ɔ tɔnnin-ɔn. W’a guaman nun makalonin. * I wla fili su.\nI ba kanngan o, i kpɛnngbɛn o, e kwlakwla e fɔn. Wie liɛ’n, e kunndɛ kɛ é yó like’n i kpa. Kpɛkun, y’a fɔn. Wie liɛ kusu’n, e wla fi like nga e waan é yó’n su, annzɛ e yomɛn i blɛ ng’ɔ ti su’n i su. ?Ngue ti yɛ i sɔ sa’n ju-ɔ? ?Kɛ ɔ yo sɔ’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo-ɔ? ?Ngue yɛ é yó naan y’a fɔnman titi-ɔ? Wafa nga e bu e fɔnlɛ mun’n, yɛ maan e kwla tɛ kosan sɔ’m be su-ɔ.\nWAFA NGA E BU E FƆNLƐ MUN’N, Ɔ NIN WAFA NGA ƝANMIƐN BU BE’N\nKɛ e yo like kpa’n, e wun i wlɛ. Yɛ e kunndɛ kɛ be yo e mo. I wafa kunngba’n, sɛ e fɔn naan sran uflɛ w’a siman sɔ bɔbɔ’n, maan e wun i wlɛ kɛ e fɔnnin. Sran ng’ɔ ti wun ase kanfuɛ’n yɛ ɔ kwla yo sɔ-ɔ.\nSɛ e timan wun ase kanfuɛ naan e fɔn’n, e ɲin kwla kpa su. Yɛ e kwla fa guɛ i sran uflɛ su. Wie liɛ bɔbɔ’n, e kwla se kɛ y’a yoman sa tɛ. I sɔ ayeliɛ’n, i bo guaman kpa. Afin sran ng’ɔ yo sɔ’n, ɔ kacimɛn i nzuɛn. Yɛ sran nga w’a yoman like’n yɛ be bu i fɔ-ɔ. Sɛ e yo sa tɛ naan e wunmɛn i su afɛ’n dɔ nga su’n, nán e bu i kɛ y’a fite nun. Maan e wla kpɛn su titi kɛ “e kwlaa é wá kán sa nga e yoli be’n klé Nyanmiɛn.”—Rɔmfuɛ Mun 14:12.\nƝanmiɛn buman e fɔnlɛ mun kɛ nga e fa bu be’n sa. Jue tɔfuɛ kun seli kɛ Ɲanmiɛn “klun ti ufue, ɔ si aunnvuɛ. [...] Ɔ kaman sran i ijɔlɛ’n su sa tititi. Ɔ faman ya siemɛn i klun.” Ɲanmiɛn si kɛ fɔ o e nun naan e leman wunmiɛn, afin “fa yɛ ɔ fa yili ye ɔ.”—Jue Mun 103:8, 9, 14.\nƝanmiɛn ti siɛ kpa. Ɔ kunndɛ kɛ i mma’m be bu be fɔnlɛ mun kɛ nga i bɔbɔ fa bu be’n sa. (Jue Mun 130:3) I sɔ’n ti, ɔ man e afɔtuɛ kpanngban i nuan ndɛ mɔ be klɛli’n nun. I liɛ’n, sɛ e fɔn annzɛ e wiengu’m be fɔn’n, é wún like ng’ɔ fata kɛ e yo’n.\nLIKE NG’Ɔ FATA KƐ E YO’N\nBlɛ sunman kɛ sran’m be fɔn’n, be fa guɛ i sran uflɛ su. Annzɛ kusu’n, be kpli be ti. Ɔ fataman kɛ e yo sɔ wie. Sɛ e kan ndɛ wie naan ɔ loli sran ngasi’n, maan e kpɛtɛ i naan e afiɛn w’a saciman. Sɛ e yo sa tɛ’n, nán e fa guɛ i sran uflɛ su. Sanngɛ, maan e fa tu e wun fɔ. Yɛ maan e mian e ɲin naan y’a yomɛn i ekun. Sɛ e yo sa tɛ naan e dimɛn i nanwlɛ’n, be su kwlá tuman e fɔ. Ɔ maan, e kwla yo i tɛ kpa tra laa liɛ’n. I sɔ’n ti, sɛ e yo sa tɛ’n, maan e wun i wlɛ. Yɛ maan e yo like ng’ɔ fata kɛ e yo naan y’a yoman sa sɔ’n i ekun’n.\nKɛ be yo e sa’n, ɔ cɛman naan y’a kle kɛ ɔ yoman e fɛ. Sanngɛ, Zezi mannin afɔtuɛ kun m’ɔ fata kɛ e fa su-ɔ. Ɔ seli kɛ: “Like kwlaa nga an klo kɛ sran yo man amun’n, an yo i kunngba sɔ’n man be, i yɛ ɔ ti Moiz mmla nin Nyanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be ndɛ nin-ɔn.” (Matie 7:12) Kɛ e yo e wiengu kun i sa’n, e kunndɛ kɛ ɔ si e aunnvuɛ naan ɔ yaci cɛ e. Maan e kusu e yo sɔ wie.—Efɛzfuɛ Mun 4:32.\nLIKE NGA É YÓ NAAN Y’A FƆNMAN TITI’N\nFluwa kun se kɛ “sran nga be wunman sa wlɛ’n, annzɛ be nianman be wun su’n,” be fɔn titi. Maan e wun i wlɛ kɛ e kwlakwla e fɔn cɛn kunngun. I sɔ’n ti’n, Ɲanmiɛn Ndɛ’n man e afɔtuɛ wie mun. Sɛ e fa be su’n, e su fɔnman tititi.\nAfɔtuɛ sɔ’n kun o Nyanndra Mun 18:13 nun. Ɔ se kɛ: “Sran ng’ɔ sie-mɛn i su ti-man ndɛ naan w’a sɔ su’n, ɔ yi i sinnzin’n nglo, kpɛkuun ɔ guɛ i bɔbɔ nyin ase.” Nanwlɛ, maan e sie e su e ti ndɛ nga be kan’n i kpa. Yɛ maan e bu i sin kpa naan y’a tɛ su. Sɛ e yo sɔ’n, e su tɛman sran’n i su ya su. Sran ng’ɔ wun sa wlɛ’n, ɔ diman ndɛ kwlɛ, yɛ ɔ fɔnman ndɛndɛ.\nAfɔtuɛ sɔ’n kun ekun o Rɔmfuɛ Mun 12:18 nun. Ɔ se kɛ: “Like kwlaa nga amun kwla yo bɔ amun nin sran su kan-man ndɛ’n, amun yo.” Nanwlɛ, maan e mian e ɲin naan e nin sran kwlaa e tran fɔuun. Nán maan e like yolɛ yo ya. Kɛ e nin e wiengu mun é dí junman’n, maan e bu be sran. Kpɛkun, maan e yo be mo, yɛ e wla be fanngan. Sran ng’ɔ nin i wiengu’m be tran sɔ’n, be yaci sa ng’ɔ yo be’n be cɛ i ndɛndɛ. Sɛ sa ng’ɔ yoli’n ti tɛ dan bɔbɔ’n, be fa yoman ndɛ kekle. Be siesie i amanniɛn su.\nSɛ e kan ndɛ, annzɛ e yo sa wie mɔ timan su’n, maan e fa tu e wun fɔ naan e suan ngwlɛlɛ. Atrɛkpa’n, é wún kɛ ɔ fata kɛ e suan awlɛn tralɛ, e yo aklunye, annzɛ e nian e wun su. Annzɛ kusu’n, é wún i wlɛ kɛ ɔ fata kɛ e yo wɛtɛɛfuɛ, e wla gua ase, yɛ e klo Ɲanmiɛn nin sran. (Galasifuɛ Mun 5:22, 23) Asa ekun’n, é wún like ng’ɔ fata kɛ cɛn uflɛ e yo’n. Nán maan e bu e wun sran dan ngboko. Sa nga e yo m’ɔ timan su’n, maan e fa wie e yi aɲinsuɛ.\nWAFA NG’Ɔ FATA KƐ E BU E FƆNLƐ MUN’N\nSɛ e fɔn naan y’a buman akunndan tɛ’n, i sɔ’n yó e ye kpa. Yɛle kɛ, é yó like ng’ɔ fata kɛ e yo naan y’a fɔnman sɔ ekun’n. É yó ngwlɛlɛfuɛ, yɛ e like yolɛ su yoman ya. E nin e wiengu mun é trán fɔuun. Asa ekun’n, e su bumɛn i kɛ e liɛ su yoman ye le. Maan e wun i wlɛ kɛ nán e ngunmin yɛ e fɔn-ɔn, naan sran uflɛ fɔn wie. Sɛ e wun i wlɛ sɔ’n, é fá e wun mántan e wiengu mun. Like ng’ɔ ti cinnjin kpa’n yɛle kɛ, é fá Ɲanmiɛn i nzuɛn’n. Yɛle kɛ, é kló sran, yɛ é yáci sa nga be yo e’n é cɛ́.—Kolɔsfuɛ Mun 3:13.\nNdɛ’n i bo bolɛ nun’n, e kannin Mageriti i fɔnlɛ’n i ndɛ. I awlofuɛ’m b’a fa yoman ndɛ. Sanngɛ, be kwlakwla be fa yili aɲinsuɛ. Mageriti yɛ ɔ fali sa ng’ɔ yoli’n yili aɲinsuɛ kpa-ɔ. Kannzɛ w’a guaman fromazi’n nun makalonin’n, sanngɛ be dili i sɔ. Mageriti i anunman’m be wla w’a fiman sa sɔ m’ɔ juli’n su. Kɛ ɔ cɛli kpa’n, be kan kleli be mma liɛ mun. I kwlaa yoli o, fɔnlɛ yɛ Mageriti fɔnnin-ɔn.\n^ ndɛ kpɔlɛ 3 Be tɔn Makalonin’n, kpɛkun be yo fromazi’n i tro be fa gua su.\nLike ng'ɔ klɛ fluwa'n nun'n


Rɔmunfuɛ Mun 11 | Online Bible | New World Translation\nRɔmunfuɛ Mun 11:1-36\nNán kɛ Ɲanmiɛn yili Izraɛlifuɛ’m be blo mlɔnmlɔn-ɔn (1-16)\nOlivie waka’n i sunnzun ase (17-32)\nƝanmiɛn i ngwlɛlɛ’n cɛnnin (33-36)\n11 Ɔ maan n usa kɛ: ?Ɲanmiɛn yili i nvle’n i blo? Cɛcɛ! Afin n kusu n ti Izraɛlifuɛ. N fin Abraamun osu’n nun, Bɛnzamɛn i akpasua’n nun. 2 Ɲanmiɛn w’a yiman i nvle mɔ i klikli’n nun’n ɔ fɛli i ɲin sieli i su’n, i blo. ?Amun siman ndɛ nga Ɲanmiɛn ndɛ’n kɛn i Eli su’n? Kɛ ɔ́ sánman Izraɛlifuɛ mun Ɲanmiɛn i ja su’n, ɔ seli kɛ: 3 “Zoova, be kunnin ɔ nuan ijɔfuɛ mun, be sacili ɔ tɛ yiwlɛ mun. W’a ka min kunngba, yɛ siɛn’n, be kunndɛ kɛ bé kún min.” 4 ?Sanngɛ Ɲanmiɛn tɛli i su sɛ? Ɔ tɛli i su kɛ: “N le sran akpi nso (7.000) mɔ b’a kotoman Baali i bo-ɔ.” 5 Ɔ maan i kunngba’n, blɛ nga nun kusu’n, Ɲanmiɛn kpali sran wie mun naan be ka lɛ, i aklunye dan’n ti. 6 Yɛ sɛ i sɔ’n fin Ɲanmiɛn i aklunye dan’n, nn ɔ finman like nga sran yo’n kun. Afin sɛ ɔ fin like nga sran yo’n, nn Ɲanmiɛn i aklunye dan’n timan aklunye kun. 7 ?Ɔ maan sɛ ɔ ti sɔ’n niɔn, é sé sɛ? Like bɔbɔ nga Izraɛlifuɛ’m be kunndɛ i kpa’n, b’a ɲɛnmɛn i. Sanngɛ be nga be kpali be’n, be ɲɛnnin i. Be onga’m be liɛ’n be awlɛn’n keteli. 8 I sɔ yɛ be klɛli i Ɲanmiɛn ndɛ’n nun-ɔn. Be klɛli i kɛ: “Ɲanmiɛn yoli maan be yoli kɛ sran mɔ be su lafi kpa pɔɔ’n sa. Ɔ mannin be ɲinma m’ɔ wunman ase’n, ɔ mannin be su m’ɔ timan sa’n. Kɛ ɔ fɛ i laa lele andɛ’n, kɛ ɔ ti sɔ-ɔ.” 9 Asa ekun’n, Davidi seli kɛ: “Maan cɛn nga be di’n,* ɔ kaci aya, yɛ ɔ kaci lala. Yɛ maan ɔ kaci kɛ yɔbuɛ mɔ be ja kpla su’n sa. Kpɛkun maan ɔ yo be akatua. 10 Maan be ɲin su lu be naan b’a wunman ase, yɛ yo maan be wi’n klu titi.” 11 I sɔ’n ti’n, n usa kɛ yoo: ?Kɛ be ja kplali mɔ be tɔli’n, be kali lɛ mlɔnmlɔn? Cɛcɛ! Sanngɛ sa tɛ mɔ be yoli’n ti’n, be nga be timan Zuifu’n bé fíte nun naan Zuifu’m be fa be ɲin ci be. 12 Sɛ be sa tɛ’n ti’n, mɛn nunfuɛ’m be ɲan muae’n, yɛ sɛ be nuan m’ɔ kpɛli su’n ti’n, be nga be timan Zuifu’n be ɲan muae’n, i sɔ’n kle kɛ sɛ ɔ ti kɛ be wunmuan’n be o lɛ sa’n, nn muae’n ɔ́ yó dan lele. 13 Siɛn’n, amun nga amun timan Zuifu’n, ń má kán ndɛ ń klé amun. Kɛ mɔ n ti akoto, mɔ be sunmannin min be nga be timan Zuifu’n be sin’n ti’n, n bu min junman’n i like cinnjin kpa. 14 N yo sɔ naan min bɔbɔ min nvle’n nunfuɛ’m* be fa be ɲin blo amun wun. Asa kusu’n, n yo sɔ naan m’an kwla de be nun wie mun. 15 ?Afin sɛ be ase yilɛ’n ti yɛ mɛn nunfuɛ’m be nin Ɲanmiɛn be afiɛn w’a sɛ’n, sɛ ɔ fa be ekun’n, nán nguan cɛ yɛ sran sɔ mɔ be ti kɛ ba wu sa’n bé ɲɛ́n i-ɔ? 16 Asa kusu’n, sɛ sanmlɛn nga be fɔtɔli’n i bue klikli nga be fa man’n, ɔ ti Ɲanmiɛn liɛ’n, nn sanmlɛn nga be fɔtɔli’n i wunmuan’n ti Ɲanmiɛn liɛ. Yɛ sɛ waka’n i olui’n ti Ɲanmiɛn liɛ’n, nn i sama’m be kusu be ti i liɛ wie. 17 Sanngɛ sɛ be kpɛkpɛli waka’n i sama wie mun naan wɔ mɔ a ti blo olivie waka sama’n, be fa wɔ be sa waka’n su naan a o waka sama nga be kali’n be afiɛn lɛ’n, yɛ sɛ a ɲan olivie i olui’n i nun ninnge kpakpa mun wie’n, 18 nán bu i kɛ ɔ kpa tra* olivie waka’n i sama onga mun. Sanngɛ sɛ a bu i kɛ a ti kpa tra* be onga mun’n, maan ɔ wla kpɛn su kɛ nán wɔ yɛ a suan waka olui’n i bo-ɔ. Sanngɛ waka’n i olui’n, yɛ ɔ suan ɔ bo-ɔ. 19 Ɔ maan á sé kɛ: “Kɛ ɔ ko yo naan b’a fa min b’a sa waka’n su’n, be kpɛkpɛli waka sama nga be o lɛ’n.” 20 Ɔ ti su! Afin b’a lafiman Ɲanmiɛn su kun, i ti yɛ be kpɛkpɛli be-ɔ. Sanngɛ ɔ liɛ’n, Ɲanmiɛn su mɔ a lafi’n ti yɛ a o lɛ-ɔ. I sɔ’n ti’n, nán tu ɔ wun, sanngɛ maan srɛ kun wɔ. 21 Afin sɛ Ɲanmiɛn w’a yaciman olivie waka’n i sama’m be lɛ’n, ɔ su yaciman ɔ lɛ wie. 22 Ɔ maan bu Ɲanmiɛn i aklunye’n nin i sran fɔ tulɛ’n be akunndan. Be nga be tɔli’n, ɔ tuli be fɔ. Sanngɛ ɔ liɛ’n, sɛ a yo sa kpa titi’n, ɔ́ yó wɔ ye. Sɛ w’a yoman sa kpa’n, ɔ kusu, ɔ́ kpɛ́ wɔ wie. 23 Sɛ be kusu be sa be sin be lafi Ɲanmiɛn su ekun’n, ɔ́ fá be sá olivie waka’n su, afin Ɲanmiɛn kwla fa be sa olivie waka’n su ekun. 24 I yo, be kpɛli wɔ mɔ a o blo olivie waka’n su’n, yɛ be fali wɔ be sali olivie waka mɔ be tali’n su. Kannzɛ be yomɛn i sɔ titi’n, sanngɛ be yoli. Sɛ ɔ ti sɔ’n, be nga be ti olivie waka nga be tali’n i sama mɔ be kpɛli be’n, be kwla fa be sa waka nga be o su laa’n i su ekun! 25 Aniaan mun, n kunndɛ kɛ amun si Ɲanmiɛn i ndɛ m’ɔ ti fiawa’n, naan amun a buman amun wun ngwlɛlɛfuɛ. Ndɛ sɔ’n yɛle kɛ, kɛ ɔ ko yo naan be nga be timan Zuifu’n be kwlaa be nuan w’a yia’n ti’n, Izraɛlifuɛ’m be awlɛn’n keteli kan. 26 Yɛ i sɔ’n ti yɛ Izraɛlifuɛ’m be kwlaa bé fíte nun-ɔn. I sɔ yɛ be klɛli-ɔ. Be klɛli i kɛ: “Defuɛ’n fín Siɔn, yɛ ɔ́ yó maan Zakɔbu yáci sa nga be yoman Ɲanmiɛn i fɛ’n be yolɛ, 27 yɛ blɛ nga ń yáci be sa tɛ mun ń cɛ́ be’n, aenguɛ nga e nin be é trá’n, yɛ ɔ o lɛ-ɔ.” 28 Ɔ ti su kɛ jasin fɛ’n mɔ b’a sɔman nun’n ti’n, be ti Ɲanmiɛn i kpɔfuɛ yɛ amun ɲannin i sɔ’n su ye. Sanngɛ kɛ ɔ ju Ɲanmiɛn i sran kpalɛ’n su’n i liɛ’n, be ti i sran kpa be nannan’m be ti. 29 Afin like nga Ɲanmiɛn fa man’n, ɔ nin flɛlɛ m’ɔ flɛ sran mun’n be su yomɛn i nsisɔ. 30 Afin laa’n, amun ɲin yiman Ɲanmiɛn, sanngɛ be ɲin kekle’n ti’n siɛn’n b’a si amun aunnvuɛ. 31 I kunngba’n, be nga’m be kusu be yoli ɲin kekle maan be si amun aunnvuɛ, kɛ ɔ ko yo naan b’a si be kusu be aunnvuɛ wie’n ti. 32 Afin Ɲanmiɛn yacili be lɛ maan be yoli ɲin kekle naan ɔ kwla si be kwlaa be aunnvuɛ. 33 Nanwlɛ, Ɲanmiɛn i aklunye’n ti dan-o! I ngwlɛlɛ’n cɛnnin-o! Ɔ si sa kwlakwla kpan! ?Jɔlɛ ng’ɔ di’n, wan yɛ ɔ kwla wun i wlɛ-ɔ? ?Yɛ sa ng’ɔ yo’n, wan yɛ ɔ si i bo-ɔ? 34 Afin be klɛli i kɛ: “?Wan yɛ ɔ kwla si akunndan nga Zoova bu’n niɔn? ?Annzɛ wan yɛ ɔ kwla mɛn i afɔtuɛ-ɔ?” 35 Annzɛ kusu: “?Wan yɛ ɔ dun mmua mɛnnin i like mɔ i sɔ’n ti’n, ɔ fata kɛ ɔ yi mɛn i-ɔ?” 36 Afin i ti yɛ ninnge’m be kwlaa be o lɛ-ɔ. Yɛ i yɛ ɔ yili like kwlaa-ɔ. Yɛ i bɔbɔ i liɛ ti yɛ ɔ yili be-ɔ. Maan manmanlɛ’n yo i liɛ tititi. Maan ɔ yo sɔ.\n^ Glɛki nun’n, be se kɛ “be tabli’n.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “nán tu ɔ wun.”\n^ Be kwla se ekun kɛ “a tu ɔ wun.”\nRɔmunfuɛ Mun 11


Biblu’n nun ndɛ: Lika kpla nianfuɛ mun - Zoova i lalofuɛ’m be ɛntɛnɛti adrɛsi nga sran ngba si i’n\nWAKA mma nga’m be ti dandan o! I kpatrɛ’n timan kaan. Ɔ ti gbuyrɔ. Grenadie mma nin figie mma’m be o nun. Be fa be ukali viɲi mma kpatrɛ kun su. Kɛ mɔ be yo nɔnnin’n, be fa be sieli i waka flolo wie su naan sran nɲɔn b’a kwla sua. ?Waka mma kpakpa sɔ’m be fin nin? Be fin Kanaan mɛn’n nun lɔ. Nán e wla fi su kɛ Kanaan mɛn’n nun lɔ yɛ Abraamu, Izaaki nin Zakɔbu be trannin laa ɔ. Awe m’ɔ kpɛnnin klɔ sɔ’n su’n ti Zakɔbu nin i bo mma’m be tuli lɔ be ko trannin Ezipti mɛn’n nun lɔ. I sin’n, kɛ ɔ dili afuɛ ya nɲɔn afuɛ blu nin nsiɛn’n (216), Moizi nin Izraɛlifuɛ’m be sali be sin Kanaan mɛn nun lɔ ekun. B’a ju Kadɛsi aawlɛ flɛnnɛn nun.\nKanaanfuɛ’m be ti sa tɛtɛ yofuɛ. Ɔ maan Moizi sunmannin sran blu nin nɲɔn (12) kɛ be ko kpla mɛn sɔ’n be nian. Ɔ seli be kɛ: ‘Amun nian kɛ mɛn sɔ’n i nunfuɛ’m be fa ti’n. Sɛ be le wunmiɛn o, sɛ be leman wunmiɛn o, sɛ be sɔnnin o, sɛ b’a sɔnman o, amun nian kɛ be asiɛ’n fa ti’n, sɛ be yo su like ɔ yo kpa o, sɛ kusu be yo su like ɔ, ɔ yoman kpa o. Kɛ amún sá amun sin’n, amun fa mɛn sɔ nun waka mma wie’m be bla.’\nKɛ lika kpla nianfuɛ’m be fin Kadɛsi lɔ bali’n, be seli Moizi’n kɛ: ‘Nanwlɛ, ɔ ti mɛn kun m’ɔ ti klanman ɔn.’ Kɛ ɔ ko yo naan Moizi w’a kpɛ be nanwlɛ’n i bo’n w’a nian ti’n, be fali lɔ waka mma wie’m be wa kleli i. Sanngɛ be nun sran blu (10) be seli kɛ: ‘Mɛn sɔ’n nun sran’m be ti tinwa, be ti jajraajra ngunmin. Sɛ e waan é kó trán nun’n, saan bé kún e.’\nI sɔ ndɛ mɔ be kannin’n, ɔ wlali Izraɛlifuɛ’m be srɛ. Ɔ maan be seli kɛ: ‘?Ngue sa yɛle nga? Sɛ e wuli Ezipti mɛn’n nun lɔ’n annzɛ aawlɛ flɛnnɛn’n nun lɔ’n, wuun ɔ flunman!’ Be seli ekun kɛ: ‘Alɛ’n dí e mlɔnmlɔn. Kpɛkun e yi nin e mma’m bé káci kanga. E sie e su kpɛnngbɛn uflɛ kun Moizi ja nun, naan e sa e sin Ezipti lɔ!’\nSanngɛ lika kpla nianfuɛ’m be nun nɲɔn, Kalɛbu nin Zozie be lafili Zoova su. Be fɔnvɔli nzrafuɛ mun kɛ be gua be wla ase. Be seli be kɛ: ‘Nán srɛ kun amun, Zoova jin e sin, be lika’n wá yó e liɛ mlɔnmlɔn.’ Sanngɛ nvlefuɛ’m be bu be su nun waka, ɔ maan bé wá lé kún Kalɛbu nin Zozie bɔbɔ.\nI lɛ’n w’a yoman Zoova fɛ, naan w’a se Moizi kɛ: ‘Amun nunfuɛ nga be lɛ afuɛ ablaɔn lele gua su’n, amun ja su tiaman Kanaan asiɛ’n su. Amun wunnin atrɛ nga n yili be Ezipti lɔ’n nin aawlɛ flɛnnɛn nun lɔ’n. Sanngɛ amun a lafiman n su. Ɔ maan i ti’n, amún wá wlán aawlɛ flɛnnɛn nun sa daan lele afuɛ ablanan. Ɔ́ yó sɔ lele saan amun fuɛn’m bé ká aawlɛ flɛnnɛn nun wa. Saan Zozie nin Kalɛbu cɛ yɛ bé wlú Kanaan mɛn’n nun lɔ ɔ.’\nKalɛ 13:1-33; 14:1-38.\n?Wafa sɛ yɛ waka mma nga be o desɛn’n su lɛ’n be kpatrɛ’n ti ɔ? ?Yɛ be fin nin?\n?Ngue ti yɛ Moizi sunmannin sran blu nin nɲɔn (12) kɛ be ko kpla Kanaan klɔ’n be nian ɔn?\n?Kɛ be sali be sin’n, lika kpla nianfuɛ blu be seli Moizi sɛ?\n?Wafa sɛ yɛ lika kpla nianfuɛ nɲɔn’n be kleli kɛ be lafi Zoova su ɔ? ?Yɛ be flɛ be nɲɔn sɔ’n sɛ?\n?Ngue ti yɛ Zoova fali ya ɔ? ?Yɛ ɔ seli Moizi sɛ?\n?Wan mun yɛ be kpali be kɛ be ko kpla klɔ’n be nian ɔn? ?Yɛ cenjele junman benin yɛ be ɲɛnnin i ɔ? (Kal. 13:2, 3, 18-20)\n?Ngue ti yɛ Zozie nin Kalɛbu be angunndan bulɛ nin be nga’m be liɛ’n w’a yoman kun ɔn? ?Yɛ ajalɛ benin yɛ i sɔ’n kle e ɔ? (Kal. 13:28-30; Mat. 17:20; 2 Kor. 5:7)\nKanngan Kalɛ 14:1-38 nun.\n?Asiɛ’n su wa Zoova i ja nunfuɛ’m be wun ijɔlɛ tɛtɛ i su afɔtuɛ benin yɛ ɔ fata kɛ e fa e ɲin e sie su ɔ? (Kal. 14:2, 3, 27; Mat. 25:40, 45; 1 Kor. 10:10)\n?Wafa sɛ yɛ Kalɛ 14:24 kle kɛ Zoova fɛ i ɲin sie i sufuɛ’m be su be tinuntinun ɔn? (1 Fam. 19:18; Nya. 15:3)


E ti kpɔlɛ tɛ’n: Like danfuɛ’n mɔ Ɲanmiɛn mannin e’n | Biblu’n Kle\n?Ngue yɛle e ti kpɔlɛ tɛ’n?\n?Wafa sɛ yɛ be mannin i sɔ like’n niɔn?\n?E ti kpɔlɛ tɛ’n i su mmlusuɛ benin yɛ a kwla ɲɛn i ɔ?\n?Wafa sɛ yɛ a kwla kle kɛ a si su ye ɔ?\n1, 2. (a) ?Ɔ fata kɛ like nga be cɛ wɔ’n ɔ yo sɛ naan w’a yo ɔ cinnjin? (b) ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ e ti kpɔlɛ tɛ’n, yɛ ɔ ti like nga a kwla kunndɛ kɛ be fa cɛ wɔ’n be nun danfuɛ’n niɔn?\n?NINNGE nga be fa cɛli wɔ’n be nun cinnjin kpafuɛ’n yɛle benin? Kɛ be man sran like’n, nán like sɔ’n i gua m’ɔ cɛnnin’n ti yɛ ɔ ti cinnjin ɔn. I li bɔɔ, nán sika yɛ be fa si like nga be fa man sran’n i kpa lika’n niɔn. Sanngɛ, sɛ like nga be cɛ wɔ’n ɔ man ɔ aklunjuɛ’n, annzɛ kusu ɔ yo ɔ wun sa ye’n, nn like sɔ’n ti ɔ cinnjin kpa.\n2 Ninnge nga a kwla kunndɛ kɛ be fa cɛ wɔ’n be nun kun o lɛ m’ɔ leman wunsu ɔ. Ɔ ti like mɔ Ɲanmiɛn fali cɛli klɔ sran mun ɔn. Zoova mannin e ninnge kpanngban. Sanngɛ, ninnge nga ɔ mannin e’n be nun danfuɛ’n, yɛle i Wa Zezi Klist m’ɔ fa kpɔli e ti’n. (Kanngan Matie 20:28 nun.) Kɛ nga é wá wún i ndɛ tre nga nun’n sa’n, ninnge nga be kwla fa cɛ e’n be nun danfuɛ’n yɛle e ti kpɔlɛ tɛ’n. Afin ɔ kwla man e aklunjuɛ m’ɔ leman wunsu’n. Kpɛkun, ɔ yia ninnge nga e sa mian be wun dan kpa’n be nuan. Like dan kpafuɛ’n nga Zoova fa kle kɛ ɔ klo wɔ’n, yɛle e ti kpɔlɛ tɛ’n.\n3. ?Ngue yɛle e ti kpɔlɛ tɛ’n? ?Yɛ, kɛ ɔ ko yo naan y’a wun wafa nga e ti kpɔlɛ tɛ’n ti cinnjin kpa man e’n i wlɛ’n, ngue like yɛ ɔ fata kɛ e dun mmua wun i wlɛ ɔ?\n3 Sɛ e waan é kpɛ́ i kpo’n, é sé kɛ e ti kpɔlɛ tɛ’n yɛle like nga Zoova fa de sran mun sa tɛ’n ɔ nin wie’n be sa nun’n. (Efɛzfuɛ Mun 1:7) Sɛ e kunndɛ kɛ é wún Biblu’n nun like klelɛ sɔ’n i wlɛ’n, ɔ fata kɛ e bu sa nga ɔ tɔli Edɛni fie’n nun lɔ’n, i su akunndan e nian. Kɛ Adam yoli sa tɛ’n like nga ɔ fili i sa’n, saan sɛ e wun i wlɛ’n, yɛ é wún like nga ti yɛ e ti kpɔlɛ tɛ’n ti cɛlɛ like dan kpa’n, i wlɛ kusu ɔ.\n4. ?Adam i nguan mɔ fɔ nunman nun’n ti’n, ngue like yɛ ɔ kwla ɲɛn i ɔ?\n4 Kɛ Zoova yili Adam’n, ɔ mɛnnin i like cinnjin kpa kun. Like sɔ’n yɛle nguan mɔ fɔ nunman nun’n. Kɛ mɔ fɔ nunman Adam nun’n ti’n like ng’ɔ kwla ɲɛn i’n bu i akunndan kan nian. Ɔ su tɔman tukpaciɛ le yɛ ɔ su yoman kpɛnngbɛn, asa kusu ɔ su wuman le. I sɔ ti’n, wafa nga ɔ nin Zoova be trannin’n ɔ yoli i liɛ ngunmin. Biblu’n se kɛ Adam ti ‘Ɲanmiɛn wa.’ (Lik 3:38) Ɔ maan, wafa nga Adam nin Zoova be afiɛn mantannin kpa’n, ɔ ti kɛ wafa nga siɛ kun m’ɔ klo i wa’n be nɲɔn’n be afiɛn fa mantan kpa’n sa. Zoova nin i wa Adam m’ɔ trannin asiɛ’n su wa’n be kokoli yalɛ. Ɔ mɛnnin i junman kpa kun, kpɛkun ɔ kleli like nga ɔ kunndɛ kɛ i wa sɔ’n yo’n.—Bo Bolɛ 1:28-30; 2:16, 17.\n5. ?Kɛ Biblu’n se kɛ Ɲanmiɛn yili Adam ‘kɛ i bɔbɔ sa’n,’ i bo’n yɛle benin?\n5 Ɲanmiɛn yili Adam ‘kɛ i bɔbɔ sa.’ (Bo Bolɛ 1:27) I sɔ’n kleman kɛ Adam i wunnɛn’n ti kɛ Ɲanmiɛn liɛ’n sa. Kɛ nga e fa wunnin i fluwa nga i ndɛ tre 1 nun sa’n, Zoova ti aolia nun sran, ɔ maan be kwlá wunmɛn i. (Zan 4:24) I ti’n, Zoova leman wunnɛn kɛ e klɔ sran mun e liɛ’n sa. Ɔ maan, kɛ be se kɛ be yili Adam kɛ Ɲanmiɛn sa’n, i bo’n yɛle kɛ Adam kwla yi Ɲanmiɛn i nzuɛn kɛ sran klolɛ’n sa, ɔ nin ngwlɛlɛ’n, ɔ nin sa i nuan su yolɛ’n, ɔ nin kwlalɛ’n sa’n be nglo wie. Like cinnjin kpa kun ekun mɔ i nun’n, Adam fɛ i Si’n yɛle kɛ i bɔbɔ ɔ kwla fɛ i klunklo ajalɛ. I sɔ ti’n, Adam timan kɛ mannzin kun mɔ saan like nga be siesie i kɛ ɔ yo’n, i ngunmin cɛ yɛ ɔ kwla yo’n sa ɔ. Sanngɛ, i bɔbɔ ɔ kwla fa i klunklo ajalɛ naan w’a yo sa nga ɔ ti kpa’n annzɛ sa nga ɔ ti tɛ’n. Sɛ ɔ ti kɛ ɔ fali ajalɛ i ɲin yí Ɲanmiɛn’n, nn ɔ trannin asiɛ’n m’ɔ́ káci lika klanman’n su tititi.\n6. ?Kɛ Adam yoli ɲin kekle Ɲanmiɛn su’n, ngue like yɛ ɔ fili i sa ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ i sɔ’n kɛn i osu’n nunfuɛ mun ɔn?\n6 Nanwlɛ, kɛ Adam yoli ɲin kekle Ɲanmiɛn su’n, mɔ Ɲanmiɛn fali wie’n boli i sannzan’n, ɲrɛnnɛn dan kpa yɛ ɔ tɔli i su lɛ ɔ. Kɛ Adam yoli sa tɛ’n, i nguan mɔ fɔ nunman nun’n ɔ nin i su mmlusuɛ’n be fili i sa. (Bo Bolɛ 3:17-19) Nga m’ɔ yo ɲrɛnnɛn’n, yɛle kɛ nán Adam ngunmin yɛ nguan mɔ fɔ nunman nun’n, ɔ fili i sa ɔ. Sanngɛ, ɔ fili Adam i osu’n nunfuɛ mɔ be wa wuli be’n be sa wie. Ɲanmiɛn Ndɛ’n se kɛ: ‘Sran kun [Adam] ti yɛ sa tɛ yolɛ’n bali mɛn nun ɔn, yɛ sa tɛ sɔ’n ti yɛ maan wie’n bali ɔ. Yɛ i ti yɛ maan wie’n wo sran’m be kwlaa be su ɔ, afin be kwlaa be yo sa tɛ.’ (Rɔmfuɛ Mun 5:12) Nanwlɛ, Adam i sa tɛ’n sali e kwlaa. I sɔ ti’n, Biblu’n se kɛ ɔ ‘yoli i bɔbɔ nin i afinliɛ nunfuɛ’m be atɛ’ sa tɛ’n nin wie’n be sa nun kɛ be sie be. (Rɔmfuɛ Mun 7:14) Adam nin Ɛvu be lemɛn i yowlɛ kun, afin be ɲinfu yɛ be yoli ɲin kekle Ɲanmiɛn su ɔ. ?Sanngɛ, e mɔ e ti be afinliɛ nunfuɛ wie’n, e liɛ’n yó sɛ?\n7, 8. ?Kɛ nga Biblu’n fa kan’n sa’n, be ti kpɔlɛ’n i bo’n ti nɲɔn, yɛle benin?\n7 Zoova fali e ti kpɔlɛ tɛ’n fa deli sran mun. ?Kɛ be se kɛ be kpɔ sran ti’n i bo’n yɛle benin? Kɛ nga Biblu’n fa yiyi nun’n sa’n, be ti kpɔlɛ’n i bo’n ti nɲɔn. I klikli’n, yɛle kɛ be ti kpɔlɛ like’n yɛle like mɔ be man naan b’a de sran annzɛ like wie’n. Be kwla fa sunnzun like nga be man naan b’a yaci sran kun mɔ be trɛli i lomuɛn alɛ nun’n, i nun’n. I nɲɔn su’n, yɛle kɛ be ti kpɔlɛ like’n ɔ ti like m’ɔ nin like nga be kpɔ i ti’n be gua’n sɛ ɔ. Ɔ ti kɛ like mɔ be man fa sie i like nga be sacili i’n annzɛ sa tɛ nga be yoli sran kun’n i osu’n sa. I wie yɛle kɛ sɛ sran kun saci sran uflɛ like ɔ fata kɛ kalɛ ng’ɔ́ túa’n ɔ nin like nga ɔ sacili i’n be gua’n sɛ.\n8 ?Kalɛ dan kpa nga Adam fa yili e su’n, mɔ i ti yɛ e kacili sa tɛ yolɛ’n ɔ nin wie’n be kanga’n, wafa sɛ yɛ be kwla tannin ɔn? Maan e bu e ti kpɔlɛ tɛ mɔ Zoova yili’n, ɔ nin i su mmlusuɛ nga e kwla ɲɛn i’n be akunndan e nian.\n?WAFA SƐ YƐ ZOOVA MANNIN E TI KPƆLƐ LIKE’N NIƆN?\n9. ?Ngue like yɛ ɔ fata kɛ be fa kpɔ sran’m be ti ɔ?\n9 Kɛ mɔ nguan mɔ fɔ nunman nun’n yɛ ɔ fili sran’m be sa’n ti’n, be kwlá faman klɔ sran nguan mɔ fɔ o nun’n be siemɛn i osu. (Jue Mun 49:8, 9) Like nga ɔ mlinnin’n, ɔ nin nga be fa sie i osu’n, ɔ fata kɛ be nɲɔn’n be sɛ. I sɔ liɛ’n ɔ nin mmla nga ɔ o Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun’n, m’ɔ kle sa i nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n, be kɔ likawlɛ. Mmla sɔ’n kle kɛ: “Sɛ sran kun ɔ kun sran’n, be kun i wie sie i osu.” (Mmla’n 19:21) ?I sɔ ti’n, ngue like bɔ cɛ yɛ ɔ nin nguan mɔ fɔ nunman nun’n m’ɔ fili Adam i sa’n, be kwla sɛ ɔ? Nguan uflɛ mɔ fɔ nunman nun’n, m’ɔ nin nga ɔ mlinnin’n be sɛ’n, yɛ ɔ fata kɛ be fa kpɔ sran’m be ti ɔ.—1 Timote 2:6.\n10. ?Wafa sɛ yɛ Zoova mannin e ti kpɔlɛ like’n niɔn?\n10 ?Wafa sɛ yɛ Zoova mannin e ti kpɔlɛ like’n niɔn? Aolia nun sran mɔ be ti i wa mɔ fɔ nunman be nun’n, ɔ sunmannin be nun kun asiɛ’n su wa. Sanngɛ, Zoova w’a tɔman su w’a faman aolia nun sran kun sa ngbɛn. Ɔ sunmɛnnin “i Wa kunngba’n” m’ɔ ti i awlɛn su Ba’n. (Kanngan 1 Zan 4:9, 10 nun.) Ba sɔ’n i klunklo su ɔ jasoli i tranwlɛ’n m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n nun ɔ jrali asiɛ’n su wa. (Filipfuɛ Mun 2:7) Kɛ nga e fa wunnin i fluwa nga i ndɛ tre nga ɔ sinnin icra’n nun sa’n, Zoova yoli abonuan sa kun, afin ɔ fali Ba sɔ’n i nguan’n wlɛli i Mali ku sɛ’n nun. Ɲanmiɛn wawɛ’n maan kɛ bé wú Zezi’n fɔ nunmɛn i nun. Ɔ maan w’a yoman sa tɛ’n i kanga.—Lik 1:35.\nZoova fɛli i Wa kunngba cɛ’n kpɔli e ti.\n11. ?Wafa sɛ yɛ sran kun kwla kpɔ sran kpanngban be ti ɔ?\n11 ?Wafa sɛ yɛ sran kunngba kwla kpɔ sran kpanngban be ti ɔ? ?I li bɔɔ, wafa sɛ yɛ i bo bolɛ nun sran kpanngban be kacili sa tɛ yofuɛ ɔ? Nán maan ɔ wla fi su kɛ Adam i sa tɛ yolɛ’n ti’n, nguan mɔ fɔ nunman nun’n ɔ fili i sa. Ɔ maan, ɔ kwlá fɛmɛn i sɔ like’n manman i osu’n nunfuɛ mun kun. Like nga ɔ kwla fa man be’n yɛle sa tɛ’n ɔ nin wie’n. Zezi mɔ Biblu’n flɛ i “Adam kasiɛnfuɛ’n” ɔ ɲannin nguan mɔ fɔ nunman nun’n, yɛ w’a yoman sa tɛ le. (1 Korɛntfuɛ Mun 15:45) Sɛ é kwlá sé’n, é sé kɛ Zezi sinnin Adam osu naan w’a de sran mun. Kɛ mɔ Zezi fali Ɲanmiɛn i mmla’n su lele ɔ guɛli i ti nin i bo’n, m’ɔ fɛli i nguan mɔ fɔ nunman nun’n yili tɛ’n ti’n, ɔ tuali Adam i sa tɛ’n i ti kalɛ’n. I sɔ ti’n, Zezi yoli maan Adam i osu’n nunfuɛ’m be wla kwla tran like kun su.—Rɔmfuɛ Mun 5:19; 1 Korɛntfuɛ Mun 15:21, 22.\n12. ?Kɛ be kleli Zezi ɲrɛnnɛn sanngɛ ɔ nantili ndɛnman su lele guɛli i ti nin i bo’n, i sɔ’n kle sɛ?\n12 Ɲrɛnnɛn sa kwlaa nga Zezi wunnin i ka naan w’a wu’n, Biblu’n dun mmua yiyili be nun kunngunngun. Be boli i yaya kpa nin ngble, be boboli i waka’n su, kpɛkun ɔ fɛli lele naan w’a wu. (Zan 19:1, 16-18, 30; nian ndɛ’m be bo tulɛ lika’n i nun ndɛ Like nga ti yɛ Klistfuɛ kpa’m be faman waka nda be suman Ɲanmiɛn’n nun) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ Zezi wun ɲrɛnnɛn sɔ’n niɔn? Fluwa nga i ndɛ tre uflɛ kun nun’n, é wá wún i kɛ Satan kpɛli akplowa kun ba. Akplowa ndɛ sɔ’n yɛle kɛ sɛ be kle Ɲanmiɛn i sufuɛ kun yalɛ naan ɔ wun ɲrɛnnɛn’n, ɔ su kwlá suman Ɲanmiɛn ndɛnman su kun. Kannzɛ bɔɔ be kleli Zezi i yalɛ naan ɔ wunnin ɲrɛnnɛn’n, sanngɛ ɔ yoli ndɛnmanfuɛ lele guɛli i ti nin i bo. Ɔ maan, Zezi tɛli Satan i akplowa silɛ nga ɔ kpɛli i ba’n i su klanman kpa weiin. Zezi kleli kɛ kannzɛ bɔɔ Satan yó sɛ o, sanngɛ sran mɔ fɔ nunmɛn i nun’n, mɔ i bɔbɔ kwla fɛ i klunklo ajalɛ’n, ɔ kwla nanti ndɛnman su lele guɛ i ti nin i bo. Nanwlɛ, kɛ mɔ Zoova i awlɛn su Ba’n yoli ndɛnmanfuɛ’n ti’n, ɔ maan Zoova klun jɔli i wun dan!—Nyanndra Mun 27:11.\n13. ?Wafa sɛ yɛ be kpɔli e ti ɔ?\n13 ?Wafa sɛ yɛ be kpɔli e ti ɔ? Afuɛ 33 nun Nizan anglo’n i le 14 su’n, Zoova mannin atin maan be kunnin i Wa mɔ sa tɛ kaan sa bɔnmɛn i wun’n. Ɔ maan, Zezi fɛli i nguan mɔ fɔ nunman nun’n, ɔ yili tɛ ‘kpɛ kunngba m’ɔ su yomɛn i kun’n.’ (Ebre Mun 10:10) Kɛ ɔ wuli’n, i cɛn nsan su’n Zoova cɛnnin i nguan. Ɔ maan ɔ kacili aolia nun sran. Ɲanmiɛn su lɔ’n, Zezi fɛli i nguan mɔ fɔ nunman nun’n m’ɔ fa yili tɛ’n, kleli Zoova naan ɔ́ fá kpɔ́ Adam i osu’n nunfuɛ’m be ti. (Ebre Mun 9:24) Zoova sɔli tɛ mɔ Zezi fɛli i wun yili nun kɛ ɔ ti like m’ɔ kwla de sran mun sa tɛ’n ɔ nin wie’n be sa nun ɔn.—Kanngan Rɔmfuɛ Mun 3:23, 24 nun.\n14, 15. ?Kɛ ɔ ko yo naan Ɲanmiɛn w’a ‘yaci sa tɛ nga e yoli i’n w’a cɛ e’n,’ ngue like yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ?\n14 Kannzɛ bɔɔ fɔ’n o e nun’n, sanngɛ e ti kpɔlɛ tɛ’n ti e kwla ɲan suyralɛ mɔ be leman be wunsu’n. Like dan kpafuɛ’n mɔ Ɲanmiɛn mannin e’n i su mmlusuɛ nga e ɲɛn i andɛ’n ɔ nin nga é ɲɛ́n i e ɲrun lɔ’n, maan e bu be su akunndan e nian.\n15 Ɲanmiɛn kwla yaci sa tɛ nga e yoli’n cɛ e. Kɛ mɔ fɔ’n nun yɛ be wuli e ti’n, sa kpa yolɛ’n timan pɔpɔ e sa nun. E ijɔlɛ’n nin e ayeliɛ’n nun’n, e ngba e fɔn. Sanngɛ, e ti kpɔlɛ tɛ mɔ Zezi yili’n ti’n Ɲanmiɛn kwla ‘yaci sa tɛ nga e yo i’n cɛ e.’ (Kolɔsfuɛ Mun 1:13, 14) Sanngɛ, kɛ ɔ ko yo naan w’a yo sɔ’n, ɔ fata kɛ e wla sa tɛ yolɛ’n i ase mlɔnmlɔn. Kpɛkun, ɔ fata kɛ e kan e wun ase e srɛ Zoova kɛ e ti kpɔlɛ tɛ nga i Wa’n yili’n ti’n, ɔ yaci sa tɛ nga e yoli’n cɛ e.—Kanngan 1 Zan 1:8, 9 nun.\n16. ?Ngue yɛ ɔ kwla yo naan kɛ e su Ɲanmiɛn’n, e klun w’a titiman e ɔ? ?Yɛ, kɛ e klun titiman e sɔ’n, i su mmlusuɛ’n yɛle benin?\n16 E klun titiman e Ɲanmiɛn ɲrun. Kɛ e ko yo sa tɛ mɔ e klun titi e’n, i sɔ’n kwla yo maan e sa sin bubu e, kpɛkun e bu i kɛ e liɛ’n e nunman sran nun kun. Sanngɛ, kannzɛ fɔ’n o e nun’n, e ti kpɔlɛ tɛ’n m’ɔ yo maan Zoova yaci sa tɛ nga e yoli’n cɛ e’n ti’n, klun ufue su Zoova yo maan e kwla su i, yɛ e klun titiman e. (Ebre Mun 9:13, 14) I sɔ’n yo maan e kwla fa e wla’n gua Zoova su, naan e nin i y’a koko yalɛ. Ɔ maan, e klun titiman e naan y’a fa e wun y’a mɛntɛn i srɛlɛ nun. (Ebre Mun 4:14-16) Kɛ e yo mɔ blɛ kwlaa nun e klun titiman e’n, i sɔ’n yo maan e wla gua ase fɔuun, kpɛkun e o sran nun, yɛ e di aklunjuɛ.\n17. ?Kɛ mɔ e dunman nun ti Zezi wuli’n, mmlusuɛ benin yɛ e kwla ɲɛn i ɔ?\n17 E wla o su kɛ é ɲán anannganman nguan asiɛ’n m’ɔ́ káci lika klanman’n su. Rɔmfuɛ Mun 6:23 se kɛ ‘sa tɛ’n i akatua’n yɛle wie.’ Ndɛ mma kunngba sɔ’n kan gua su kɛ: ‘Sanngɛ like nga Ɲanmiɛn fa cɛ e’n yɛle anannganman nguan’n mɔ be ɲɛn i e Min Zezi Klist ti’n.’ Fluwa nga i ndɛ tre 3 nun’n, e kokoli mmlusuɛ nga é ɲɛ́n i asiɛ’n m’ɔ́ káci mɛn klanman’n su’n, i su yalɛ. (Sa Nglo Yilɛ 21:3, 4) Kɛ mɔ e dunman nun ti Zezi wuli’n, i ti yɛ e ɲrun lɔ’n é kwlá ɲán mmlusuɛ kwlaa sɔ mun ɔn. Be nun wie yɛle anannganman nguan nun tranlɛ nin aunkpinndiɛ kpakpafuɛ’n. Kɛ ɔ ko yo naan y’a ɲan mmlusuɛ sɔ’n ɔ fata kɛ e kle kɛ e si e ti kpɔlɛ tɛ’n i su ye.\n?WAFA SƐ YƐ E KWLA KLE KƐ E SI YE Ɔ?\n18. ?Ngue ti yɛ e ti kpɔlɛ like mɔ Zoova mannin e’n ti’n, ɔ fata kɛ e lɛ i ase dan kpa ɔ?\n18 ?Ngue ti yɛ e ti kpɔlɛ tɛ’n ti’n, ɔ fata kɛ e la Zoova i ase dan kpa ɔ? Nanwlɛ, kɛ sran kun fɛ i blɛ’n, annzɛ ɔ miɛn i ɲin kpa annzɛ kusu ɔ saci sika naan w’a man e like’n, like nga ɔ man e sɔ’n, ɔ ti e cinnjin kpa. Kɛ e si kɛ like nga sran kun man e’n ɔ yi klolɛ m’ɔ klo e nanwlɛ su’n i nglo’n, i sɔ’n wluwlu e wun kpa. Like nga be kwla fa cɛ sran’n i nun cinnjin kpafuɛ’n yɛle e ti kpɔlɛ tɛ’n, afin Ɲanmiɛn tuli i klun mannin like’m be nun dan kpafuɛ’n naan y’a ɲɛn i sɔ like’n. Zan 3:16 se kɛ ‘Ɲanmiɛn kloli mɛn’n lele ɔ fɛ i Wa kunngba cɛ’n mannin.’ E ti kpɔlɛ tɛ’n yi klolɛ mɔ Zoova klo e’n i nglo weiin kpa. Ɔ yi klolɛ mɔ Zezi klo e’n i nglo wie, afin i klunklo su yɛ ɔ fɛli i nguan’n kpɔli e ti ɔ. (Kanngan Zan 15:13 nun.) I sɔ ti’n, ɔ fata kɛ e ti kpɔlɛ tɛ’n ɔ kle e weiin kɛ Zoova nin i Wa’n be klo e e tinuntinun.—Galasifuɛ Mun 2:20.\nWafa kun nga e kwla yi i nglo kɛ e ti kpɔlɛ like mɔ Zoova mannin’n ti’n, é lɛ́ i ase’n, yɛle Zoova i silɛ.\n19, 20. ?Wafa sɛ yɛ a kwla yi i nglo kɛ e ti kpɔlɛ like mɔ Ɲanmiɛn mannin’n ti a lɛ i ase ɔ?\n19 ?I sɔ’n ti’n, wafa sɛ yɛ a kwla yi i nglo kɛ e ti kpɔlɛ like mɔ Ɲanmiɛn mannin’n ɔ yo ɔ fɛ ɔ? Like klikli ng’ɔ fata kɛ a yo’n, suan Zoova m’ɔ ti Like Manfuɛ Dan’n i silɛ. (Zan 17:3) Biblu’n nun like suanlɛ m’ɔ taka fluwa nga ɔ o yɛ’n su’n, ɔ́ úka wɔ naan w’a si Zoova kpa. Kɛ á sí Zoova kɔ́ ɔ ɲrun’n, á kló i dan kpa trá laa’n kusu. Ɔ maan, á kúnndɛ kɛ á yó like ng’ɔ jɔ i klun’n.—1 Zan 5:3.\n20 Kle kɛ a lafi e ti kpɔlɛ tɛ mɔ Zezi yili’n su. Zezi bɔbɔ seli kɛ: ‘Sran ng’ɔ lafi Ɲanmiɛn i Wa’n su’n, ɔ le anannganman nguan.’ (Zan 3:36) ?Wafa sɛ yɛ e kwla yi i nglo kɛ e lafi Zezi su ɔ? Nán e nuan nun ngbɛn sa yɛ e kwla kle kɛ e lafi Zezi su ɔ. Zak 2:26 se kɛ, ‘sɛ sran kun se kɛ ɔ lafi Ɲanmiɛn su mɔ be wunmɛn i sɔ i nzuɛn’n nun’n, nn i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n ti ngbɛn.’ Ɛɛn, Ɲanmiɛn sulafilɛ kpa’n i ɲin’n fite e “nzuɛn’n” annzɛ e ayeliɛ’n nun. Wafa nga e kwla kle kɛ e lafi Zezi su’n, i kun yɛle kɛ e mian e ɲin kpa e sɔnnzɔn i. Nán maan ɔ yo e nuan nun ngunmin, sanngɛ maan ɔ yo e ayeliɛ’n nun wie.—Zan 13:15.\n21, 22. (a) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e tran e Min’n i Aliɛ’n i Cɛn dilɛ’n i bo ɔ? (b) ?Ngue yɛ ndɛ tre 6 nin 7 nga bé bá lɛ’n bé wá yíyí nun ɔn?\n21 Tran e Min’n i Aliɛ’n i Cɛn dilɛ’n i bo afuɛ nuan kwlaa nun. Afuɛ 33 nun Nizan i le 14 nun’n, Zezi kpɛli like kun yolɛ ba. Biblu’n flɛ i kɛ “e Min’n i aliɛ’n.” (1 Korɛntfuɛ Mun 11:20; Matie 26:26-28) Be flɛ i ekun kɛ Zezi i wie’n i Wla Kpɛnlɛ Cɛn. Zezi kpɛli i ba fa ukali i akoto mun nin Klistfuɛ kpa nga be sin lɔ’n bé bá’n, naan be wla kpɛn su titi kɛ, kɛ mɔ w’a yoman sa tɛ lele ɔ fa wuli’n ti’n, ɔ fɛli i nguan’n ɔ kpɔli be ti. Zezi wlali be su nun kɛ: “An yo i kɛ nga ń yó i yɛ’n sa, maan amun wla kpɛn n su.” (Lik 22:19) Kɛ yo e Wla kpɛnlɛ aɲia’n, e wla fiman klolɛ mɔ Zoova nin Zezi be yili i nglo e ti kpɔlɛ nun’n, i su. E kwla tran Zezi i wie’n i Wla Kpɛnlɛ aɲia mɔ be yo i afuɛ nuan kwlaa’n i bo naan y’a kle kɛ e si e ti kpɔlɛ tɛ’n i su ye. *\n22 E ti kpɔlɛ like mɔ Zoova mannin e’n, ɔ ti like kun m’ɔ leman wunsu ɔ. (2 Korɛntfuɛ Mun 9:14, 15) Cɛlɛ like sɔ m’ɔ leman wunsu’n, be nga be wuli’n bɔbɔ be kwla ɲan su mmlusuɛ wie. Ndɛ tre nga ɔ́ bá lɛ’n ɔ́ wá yíyí i sɔ liɛ’n nun.\n^ ndɛ kpɔlɛ 21 Sɛ a kunndɛ kɛ á sí e Min’n i Aliɛ’n i su like wie ekun’n, nian Ndɛ’m be bo tulɛ lika’n i nun ndɛ E Min’n i Aliɛ’n i Cɛn dilɛ’n yi Ɲanmiɛn i ayɛ nun.\nZoova fali e ti kpɔlɛ tɛ’n fa deli sran mun sa tɛ’n ɔ nin wie’n be sa nun.—Efɛzfuɛ Mun 1:7.\nKɛ Zoova sunmɛnnin i Wa kunngba cɛ’n asiɛ’n su wa kɛ ɔ fɛ i wun yi e ti tɛ’n, i lɛ nun yɛ Zoova mannin e ti kpɔlɛ like’n niɔn.—1 Zan 4:9, 10.\nE ti kpɔlɛ tɛ’n ti’n Ɲanmiɛn yaci sa tɛ nga e yo’n cɛ e, kpɛkun e klun titiman e, yɛ é kwlá ɲán anannganman nguan.—1 Zan 1:8, 9.\nKɛ ɔ ko yo naan y’a kle kɛ e si e ti kpɔlɛ tɛ’n i su ye’n, ɔ fata kɛ e si Zoova naan e lafi e ti kpɔlɛ tɛ mɔ Zezi yili’n su, kpɛkun maan e tran e Min’n i Aliɛ i Cɛn dilɛ’n i bo.—Zan 3:16.