Owain Owain - Wicipedia\n11 Rhagfyr 1929\n19 Rhagfyr 1993\ngwyddonydd niwclear, addysgwr, ysgrifennwr, bardd\nY Dydd Olaf, Amryw Ddarnau\nRoedd Owain Owain (11 Rhagfyr 1929 – 19 Rhagfyr 1993) yn llenor toreithiog, gwleidydd, gwyddonydd niwclear a darlithydd Cymreig ac yn sefydlydd a golygydd cyntaf Tafod y Ddraig ac un o brif sefydlwyr Cymdeithas yr Iaith. Ef, yn fwy na neb arall, a 'osododd seiliau Cymdeithas gan ei chreu'n fudiad ymgyrchu effeithiol' yn ôl Dafydd Iwan yn ei gyfrol Pobl Dafydd Iwan. Seiliwyd albwm Gwenno Saunders Y Dydd Olaf ar nofel ffug-wyddonol, broffwydol o'r un enw gan Owain Owain.\n2 Darlith Radio Tynged yr Iaith\n2.1 Y gwyddonydd\n4 Dyfyniadau o'i waith\n4.1 Dyfyniadau amdano\n6 Gwobrau ac anrhydeddau\nGaned Owain Owain yn fab i Richard Alfred Owen (chwarelwr) a Mary Jones ar 11 Rhagfyr 1929 yn 22 Lôn Caernarfon, Pwllheli, cyn symud yn 1946 i "Talarfor", Ffordd y Cob, Pwllheli. Oddi yno, yn Hydref 1948 hyd at Gorffennaf 1952, symudodd i 108 Ffordd y Castell, Maesgeirchen, lle arhosodd tra'n fyfyriwr. Yn y Coleg, cyfarfu ag Eira merch fferm o Ben-bre, a oedd hefyd yn fyfyriwr. Wedi gorffen gradd meistr mewn Cemeg ym Mhrifysgol Bangor yn 1952, fe'i consgriptiwyd i'r fyddin lle bu'n swyddog am ddwy flynedd, nes iddo bledio ei fod yn heddychwr. Symudwyd ef yn un o reolwyr Windscale, Cumbria, oherwydd ei arbenigedd mewn ffiseg a chemeg. Gyn 1954 ac 1955, gweithiodd Owain fel athro yn Llundain gan aros yn 19 York Street ac yna 125 Dawlish Road, Leyton.\nDaeth yn sefydlydd a golygydd cyntaf Tafod y Ddraig. Ym Mangor, sefydlodd y syniad o weithredu drwy system o “gelloedd” pan sefydlodd gell cyntaf y Gymdeithas, ac ef oedd ei hysgrifennydd cyntaf. Dywed Dafydd Iwan i Owain “roi'r frwydr mewn cyd-destun byd-eang”. Creodd yn y Gymraeg y cysyniadau o 'Gyfoeth yr Amrywiaeth' ac ysgrifennodd yn helaeth yn erbyn 'y llwydni llwyd' a'r 'Ddelwedd Fawr'.\nRhwng 1960 a Haf 1968, bu'n ddarlithydd yng Ngholeg y Normal, Bangor, a oedd yn goleg hyfforddi athrawon. Bu'n ddarlithydd hefyd ym Mhrifysgol Aberystwyth, yn bennaeth llawn amser cyntaf Gwersyll Glan-llyn ( - Haf 1968) ac yn Ddirprwy Gyfarwyddwr Addysg Gwynedd.\nDarlith Radio Tynged yr Iaith[golygu | golygu cod y dudalen]\nYn dilyn y ddarlith radio Tynged yr Iaith, ymatebodd Owain drwy ffurfio Cymdeithas yr iaith Gymraeg, gyda'i bencadlys ym Mangor. Rhoddodd ffurf a siâp i frwydrau Cymdeithas yr Iaith drwy ei ysgrifau a'i lythyrau.\nMae'n awdur i 14 o lyfrau gan gynnwys erthyglau, nofelau, storïau byrion, cerddi ac yn y blaen, megis Y Dydd Olaf, Amryw Ddarnau a Bara Brith; mae dwy o'i gyfrolau wedi eu gosod ar y we fyd-eang ers 2000 ar "owainowain.net". Enillodd ei gyfrol Mical, sef cofiant dychmygol o'r Parchedig M. Roberts, wobr Llyfr y Flwyddyn ym 1977.\nDatblygodd syniadau a themau arloesol megis 'Y Fro Gymraeg': 'Oni enillir y Fro Gymraeg, nid Cymru a enillir...,' meddai ar y 12 Tachwedd 1964 yn Y Cymro. Flynyddoedd yn ddiweddarach, datblygwyd y syniadau hyn gan bobl megis yr Athro J. R. Jones ac Emyr Llewelyn.\nY gwyddonydd[golygu | golygu cod y dudalen]\nRoedd yn wyddonydd niwclear yn y 50au, a bathodd nifer o dermau gwyddonol megis 'Gwennol y Gofod', a chysyniadau a bathiadau gwleidyddol eraill megis "gwledydd Prydain" yn hytrach na "Phrydain", "Byddin Lloegr" yn hytrach na "Byddin Prydain". Roedd yn golofnydd 'Nodion Gwyddonol' Y Cymro am flynyddoedd gan ysgrifennu'n helaeth yn erbyn gorsafoedd niwclear. Yng Ngorffennaf 1969, fe ysgrifennodd yn Y Cymro: Yn syml, mae'r [cyfrifiadur] yn ei gwneud hi'n bosibl cofnodi'r cyfan o wybodaeth yr hil ddynol drwy'r oesau mewn un lle, mewn modd sy'n galluogi unrhyw unigolyn - o'i gartref ei hun er enghraifft - archebu a derbyn unrhyw ran o'r wybodaeth honno... 'Beth fydd effaith hyn i gyd ar fyd addysg, dyweder yn 2000 O.C.? Yn gyntaf, fe fydd addysgu'r dechneg o ddefnyddio cyfundrefn o gyfrifyddion yn bwysicach - yn llawer pwysicach - na chael plant i gofio rhestri di-bendraw o ffeithiau; y cyfrifiadur, bellach, fydd y "cof". Yn ail, fe welir doethineb y gogwydd diweddaraf i wneud addysg yn rhywbeth sy'n codi o brofiad, gyda'r disgybl, yn hytrach na'r athro yn bwynt canolig. Ac yn drydydd fe fydd athrawon y flwyddyn 2000 yn cael eu dyrchafu o fod yn gyflenwyr ffeithiau i fod yn dywyswyr - yn tywys y disgyblion i gyfeiriad y profiadau gwerthfawr a chyfoethog hynny sy'n gyfystyr a gwir addysg.\nMarw[golygu | golygu cod y dudalen]\nWedi ymddeol fel Dirprwy Gyfarwyddwr Gwynedd, canolbwyntiodd ar godi cylchrediad Y Gwyliedydd, fel golygydd. Cynyddodd y cylchrediad o 300 i 3,000. Bu fawr yn Ysbyty Bryn Seiont, Caernarfon ar 12/12/1993.\nDyfyniadau o'i waith[golygu | golygu cod y dudalen]\nPrif erthygl: [Wiciddyfynnu]\nPan fo argyhoeddiadau lleiafrif yn gwrthdaro yn erbyn rhagfarnau mwyafrif, ni ellir gweithredu'n gyfiawn bob amser heb weithredu'n anghyfreithlon hefyd.\nEnillwn y Fro Gymraeg, ac fe enillir Cymru, ac oni enillir y Fro Gymraeg, nid Cymru a enillir.\nOni achubir y Fro Gymraeg, nid Cymru ond rhyw dalaith orllewinol, Brydeinig a ddaw'n 'rhydd' o grafanc Llundain.\nYr amrywiaeth sy'n ein byd yw gwir gyfoeth dynoliaeth; o golli'r amrywiaeth, unffurfiaeth lwyd, nid undod a geir.\nMae tystiolaeth ein pobol wedi'i Phrydeinio - gan gofio mai cyfystyron yw "Seisnig" a "Phrydeinig," bellach. Yn gyfrwys, yn graff, yn gwbl fwriadol, Prydeiniwyd tystiolaeth ein pobol.\nMor hawdd yw’n cyflyru! I mi, hyd yn oed — un o’r Ychydig dethol sy’n berchen cyfrinach y platinwm — mae’r Uchel Gyfrifydd yn fwy o ddyn nag o beiriant. Mae ganddo ‘bersonoliaeth’, a ‘chnofeydd yn ei grombil’!\nPeiriant yn ddyn — a dynion yn beiriannau.\nfratolish hiang perpetshki\nDyfyniadau amdano[golygu | golygu cod y dudalen]\nRoedd hefyd yn un o'r addysgwyr cyntaf i weld pwysigrwydd y cyfrifiadur, a rhagwelai yn niwedd y 60au y byddai'r cyfrifiadur yn ffynhonnell ddihysbydd o wybodaeth yn y dyfodol, ac yn offeryn canolog ym myd addysg, gyda'r athro'n 'dywysydd' a'r plentyn yn gwneud ei ymchwil ei hun.' Hyd at y 2000au, cofio ffeithiau oedd yr offeryn canolog a ddefnyddiwyd ers canrifoedd.\n"Nid oedd yn ffigwr cyhoeddus ar lwyfannau gwleidyddol oedd un o'r rhai pennaf i osod seiliau Cymdeithas yr Iaith. Cawr o ddyn."\n"Proffwyd tanbaid y deffroad iaith yng Nghymru." Emyr Llewelyn, Y Faner Newydd, Rhif 35, Rhagfyr 2005.\n"Daeth yn sbardun ac yn ysgogwr i nghenhedlaeth i, a does dim dwywaith nad oedd yn gyfrifol am osod sylfeini cadarn i'r Gymdeithas... Gwelai Owain frwydr y Gymraeg mewn cyd-destun rhyngwladol, a gwelai ein diwylliant fel caleidosgop amryliw gyda'r iaith fel canolbwynt.\n"Ni welwyd dim byd tebyg i'r llyfr hwn (Y Dydd Olaf) yn ein hiaith o'r blaen, na dim byd hollol debyg mewn unrhyw iaith. Llawenhewn fod y math yma o ddisgleirdeb yn bosibl yn y Gymraeg." Pennar Davies, Broliant 'Y Dydd Olaf' 1976.\n"... un o'n llenorion mwyaf amryddawn..." Llais Llyfrau 12, (Cyngor Llyfrau Cymru).\n"Edmygaf yr egnïo rydych yn ei wneud dros yr iaith..." Saunders Lewis, 1963.\n"Ym Mangor, gan Owen Owen (Owain wedyn, fel yr hysbysodd, wedi Calan 1965) a'i gefnogwyr yr oedd yr unig gangen go-iawn. Wedi magu profiad yn herio'r coleg gwrthnysig, aeth ati fel mudiad ynddo'i hun." 1989, Gwilym Tudur, Wyt ti'n Cofio?, (Gwasg Y Lolfa).\n"Bathwyd y term 'Y Fro Gymraeg' gan Owain Owain, cadeirydd cangen Bangor o'r Gymdeithas yn rhifyn Ionawr 1964 o Tafod y Ddraig, pan gyhoeddodd fap yn dangos dosbarthiad y siaradwyr Cymraeg ledled Cymru. Mewn sawl erthygl yn y wasg yn yr un flwyddyn pwysleisiodd bwysigrwydd achub yr iaith yn Y Fro Gymraeg: 'enillwn y Fro Gymraeg ac fe enillir Cymru.' (Tudalen 146)... Cydiodd syniad Y Fro Gymraeg yn nychymyg nifer o genedlaetholwyr." Trwy Ddulliau Chwyldro ... ?, Dylan Phillips, 1998.\n"Arloesol yw'r gair i ddisgrifio Owain. Sylweddolodd rym y pethau bychain, a'u rhoi ar waith. Cyn bod sôn am Gymdeithas yr Iaith galwodd y gyfres o bamffledi yn Tafod y Ddraig..." Maldwyn Lewis, Wir yr!, 2006.\nCyhoeddiadau Modern 23 Chwefror 1969 Storiau Byrion, Ysgrifau, Erthyglau, Tafod y Ddraig\nCyhoeddiadau Modern Storïau Byrion 31 Awst 1971 Llythyrau J H, Cerddi, Posau, Ysgrifau'r Iaith. Gwobr Goffa Griffith John Williams, Yr Academi Gymreig, Medi 1972\nDryw (Cyd-bwyllgor Addysg Cymru) 23 Mawrth 1972 Llyfr gwyddonol i blant. Gwobr Gyntaf Cystadleuaeth Llyfrau Pwyllgor Addysg Meirionnydd.\nY Byd A'i Bethau\nChristopher Davies 28 Rhagfyr 1972 Ad-argraffiad o 'Nodion Gwyddonol' Y Cymro o 23 Ebrill 1969 ymlaen. Oedolion\nY Peiriant Pigmi\nGwasg Gomer Awst 1973 Casgliad o Straeon Byrion, rhai wedi bod yn fuddugol mewn cystadlaethau yn yr Eisteddfod Genedlaethol.\nY Byd O'n Cwmpas\nCyhoeddiadau'r BBC 1974 – 1976 Llyfrau i ddisgyblion yn cyd-fynd â'r gyfres radio.\nChristopher Davies; Cyd-bwyllgor Addysg Cymru Mawrth 1974 Posau gwyddonol / gofod ayb i blant\nCyhoeddiadau Modern; Argraffwyd gan Wasg Corfina, Bwdapest Tachwedd 1974 Llyfr Swoleg i blant. Addasiad o'r llyfr Hwngareg.\nCyfoeth y Creigiau\nGwasg Dyfed; Cyd-bwyllgor Addysg Cymru Rhagfyr 1975 Addasiad o'r Saesneg\nGwasg Gomer Rhagfyr 1975 Erthyglau ac ysgrifau gwyddonol a gwleidyddol\nA-Bi-Ec y Gwyddonydd\nYr Urdd (argraffwyd gan y Cambrian News, Aberystwyth) Mehefin 1976 Erthyglau Gwyddonol i blant. Ad-argraffiad o'r gyfres yn Cymru'r Plant.\nGwasg Gomer Tachwedd 1976 Cofiant dychmygus Y Parch M. Roberts, Pwllheli. Gwobr Cyngor Celfyddydau Cymru (300 punt, Ebrill 1977)\nChristopher Davies Rhagfyr, 1976 Nofel ffug-wyddonol i oedolion. Rhagair gan Pennar Davies.\nGwasg Gomer Pasg 1977 Casgliad o gerddi i blant\n1977 – Llyfr y Flwyddyn – Mical\n↑ Mynegai Marwolaethau Lloegr a Chymru, Owain Owain, Rhagfyr 1993, Dyddiad Geni: 11 Rhagfyr 1929, Ardal Cofrestru: Caernarfon, Rhif Cofrestr: 40, Rhif Cofnod: 46\n↑ Pobol Dafydd Iwan, Gwasg y Lolfa (2015) (tudalen 125)\n↑ owainowain.net; adalwyd 14 Rhagfyr 2011.\n↑ Barn, Awst, 1963; cyhoeddwyd ar y we ar owainowain.net.\n↑ Y Faner 10/09/1964 adalwyd 30 Tachwedd 2020.\n↑ cyhoeddwyd yr erthygl 'Oni Enillir y fr Gymraeg' yn Y Cymro, 12 Tachwedd, 1964; ad-argraffwyd yn Bara Brith (Cyhoeddiadau Modern, 1971). Gw. hefyd Y Faner 26.11.1964.\n↑ Allan o Yr Iaith - Arf Wleidyddol; ysgrif a gyhoeddwyd yn Y Faner; 12 Tachwedd 1964; adalwyd 30 Tachwedd 2020.\n↑ Allan o'r gyfrol Llon Gyfarchion (Ysgol Uwchradd Glan Clwyd), Gwasg Gee, Dinbych 1977 (Llyfr llofnofion i ddathlu penblwydd yr ysgol); adalwyd 30 Tachwedd 2020.\n↑ Allan o ysgrif 'Y dystiolaeth brydeinig'; (Cyhoeddwyd yn Y Faner, 21 Hydref, 1965. Dosbarthwyd ar ffurf pamffled, (1,750 o gopïau) ar 26 Hydref, 1965). Ad-argraffwyd yn Bara Brith (Cyhoeddiadau Modern, 1971).\n↑ owainowain.net; Llythyr Agored at y Cenhedloedd Unedig. Cyhoeddwyd fel rhifyn arbennig (3 iaith; 5,000 o gopiau) o Tafod y Ddraig, Mai, 1964.) 6 Mai 1964 Western Mail; Ad-argraffwyd yn Bara Brith (Cyhoeddiadau Modern, 1971).\n↑ 12.0 12.1 allan o Y Dydd Olaf (ISBN 9780715402894 (0715402897); cyhoeddwyd Awst 1976 gan Wasg Christopher Davies, Abertawe); atgynhrchwyd ar y we am ddim ar wefan slebog.net.\n↑ 13.0 13.1 Dafydd Iwan yn ei gyfrol Pobol Dafydd Iwan, Gwasg y Lolfa (2015) (tudalen 125):\n↑ Dafydd Iwan ar wefan O.O\nGwefan am Owain Owain\nISNI: 0000 0000 2480 5082\nWedi dod o "https://cy.wikipedia.org/w/index.php?title=Owain_Owain&oldid=10882289"\nLlenorion ffuglen Cymreig\nNewidiwyd y dudalen hon ddiwethaf ar 24 Chwefror 2021, am 22:35.


2Ch 28 | CYM | STEP | Roedd Ahas yn ddau ddeg mlwydd oed pan ddaeth yn frenin, a bu'n frenin yn Jerwsalem am un deg chwech o flynyddoedd. Ond wnaeth e ddim plesio'r Arglwydd fel gwnaeth y Brenin Dafydd.\n1 Roedd Ahas yn ddau ddeg mlwydd oed pan ddaeth yn frenin, a bu'n frenin yn Jerwsalem am un deg chwech o flynyddoedd. Ond wnaeth e ddim plesio'r Arglwydd fel gwnaeth y Brenin Dafydd. 2 Roedd yn ymddwyn yr un fath â brenhinoedd Israel. Yn waeth na hynny, gwnaeth ddelwau metel o dduwiau Baal, 3 aberthu iddyn nhw yn Nyffryn Ben-hinnom, a llosgi ei fab yn aberth – arferiad cwbl ffiaidd y bobloedd roedd yr Arglwydd wedi eu gyrru allan o'r wlad o flaen Israel. 4 Roedd yn aberthu anifeiliaid a llosgi arogldarth ar yr allorau lleol ar y bryniau ac o dan pob coeden ddeiliog.\n5 Felly dyma'r Arglwydd yn gadael i frenin Syria ymosod arno a'i goncro. Cafodd llawer o'r bobl eu cymryd yn gaeth i Damascus. Wedyn dyma frenin Israel yn ei orchfygu hefyd, a cafodd llawer iawn o'i fyddin eu lladd. 6 Lladdwyd 120,000 o filwyr Jwda mewn un diwrnod gan fyddin Pecach fab Remaleia, brenin Israel. Digwyddodd hyn i gyd am fod Jwda wedi troi cefn ar yr Arglwydd, Duw eu hynafiaid. 7 Roedd Sichri, un o arwyr Effraim, wedi lladd Maaseia mab y brenin, Asricam prif swyddog y palas, ac Elcana y swyddog uchaf yn y deyrnas ar ôl y brenin ei hun. 8 Cymerodd yr Israeliaid 200,000 o bobl yn gaeth – gwragedd a phlant. Ac roedden nhw wedi dwyn lot fawr o bethau gwerthfawr hefyd a mynd â'r cwbl yn ôl i Samaria.\n9 Roedd yna broffwyd i'r Arglwydd o'r enw Oded yn Samaria. Dyma fe'n mynd i gyfarfod y fyddin wrth iddyn nhw gyrraedd y ddinas, a dwedodd wrthyn nhw, “Gwrandwch. Roedd yr Arglwydd, Duw eich hynafiaid, wedi digio gyda Jwda, a gadawodd i chi eu trechu nhw. Ond dych chi wedi mynd dros ben llestri, a lladd yn gwbl ddidrugaredd, ac mae Duw wedi sylwi. 10 A dyma chi nawr yn bwriadu gorfodi pobl Jwda a Jerwsalem i fod yn gaethweision a caethforynion i chi. Ydych chi hefyd ddim wedi gwneud drwg yng ngolwg yr Arglwydd eich Duw? 11 Nawr, gwrandwch arna i. Anfonwch y rhai dych chi wedi eu cymryd yn gaeth yn ôl adre. Mae'r Arglwydd wedi gwylltio gyda chi.”\n12 Yna dyma rai o arweinwyr Effraim (sef Asareia fab Iehochanan, Berecheia fab Meshilemoth, Iechisceia fab Shalwm ac Amasa fab Chadlai), yn mynd i wynebu'r rhai oedd wedi dod yn ôl o'r frwydr. 13 Dyma nhw'n dweud wrthyn nhw, “Gewch chi ddim dod â'r bobl gymeroch chi'n gaethion yma, i'n gwneud ni'n euog hefyd. Mae'r Arglwydd wedi digio gydag Israel fel y mae hi, heb fynd i wneud pethau'n waeth.” 14 Felly o flaen yr arweinwyr a phawb dyma'r milwyr yn rhyddhau'r bobl oedd wedi eu cymryd yn gaeth, a rhoi popeth roedden nhw wedi ei gymryd yn ysbail yn ôl.\n15 Cafodd dynion eu dewis i ofalu am y bobl. Dyma nhw'n ffeindio dillad o'r ysbail i'r rhai oedd yn noeth eu gwisgo, rhoi sandalau, bwyd a diod iddyn nhw, ac olew i'w rwbio ar eu croen. Yna dyma nhw'n rhoi pawb oedd yn methu cerdded ar asynnod, a mynd â nhw i gyd yn ôl at eu perthnasau i Jericho, dinas y palmwydd. Wedyn dyma'r dynion yn dod yn ôl adre i Samaria.\n16 Bryd hynny dyma'r Brenin Ahas yn gofyn i frenin Asyria am help. 17 Roedd byddin Edom wedi ymosod ar Jwda unwaith eto a chymryd pobl yn gaeth. 18 Roedd y Philistiaid hefyd wedi bod yn ymosod ar drefi Jwda yn yr iseldir a'r Negef. Roedden nhw wedi concro a setlo yn Beth-shemesh, Aialon a Gederoth, a hefyd Socho, Timna a Gimso a'r pentrefi o'u cwmpas. 19 Roedd yr Arglwydd yn dysgu gwers i Jwda am fod Ahas yn anffyddlon i'r Arglwydd ac wedi gadael i bethau fynd allan o reolaeth yn llwyr. 20 Daeth Tiglath-pileser brenin Asyria ato, ond gwnaeth bethau'n waeth iddo yn lle ei helpu. 21 Cymerodd Ahas drysorau o'r deml, y palas, ac o dai ei swyddogion a rhoi'r cwbl i frenin Asyria. Ond wnaeth hynny ddim ei helpu e.\n22 Drwy'r holl drafferthion i gyd roedd Ahas yn mynd o ddrwg i waeth, ac yn fwy anffyddlon nac erioed. 23 Dechreuodd aberthu i dduwiau Damascus oedd wedi ei orchfygu. Roedd yn meddwl, “Gwnaeth duwiau Syria eu helpu nhw. Os gwna i aberthu iddyn nhw, falle y gwnân nhw fy helpu i.” Ond achosodd hynny ei gwymp e a Jwda gyfan. 24 Dyma Ahas yn casglu holl lestri'r deml a'u malu'n ddarnau. Yna dyma fe'n cau drysau teml yr Arglwydd a chodi allorau paganaidd ar gornel pob stryd yn Jerwsalem. 25 Cododd allorau lleol ym mhob tref yn Jwda i losgi arogldarth i dduwiau eraill. Roedd yr Arglwydd, Duw ei hynafiaid, wedi gwylltio'n lân gydag e.\n26 Mae gweddill hanes Ahas, a'r hyn wnaeth e, o'r dechrau i'r diwedd, i'w gweld yn y sgrôl Brenhinoedd Jwda ac Israel. 27 Pan fuodd Ahas farw, dyma nhw'n ei gladdu gyda'i hynafiaid yn y ddinas, sef Jerwsalem. Wnaethon nhw ddim ei osod ym mynwent brenhinoedd Israel. A dyma Heseceia, ei fab, yn dod yn frenin yn ei le.


Cymraeg (ar gyfer myfyrwyr iaith gyntaf ac ail iaith) | Bangor University\nCymraeg (ar gyfer myfyrwyr iaith gyntaf ac ail iaith)\nCymraeg (ar gyfer myfyrwyr iaith gyntaf ac ail iaith) Israddedig - Mynediad yn 2021\nCod UCAS Q562\nNi fu erioed adeg fwy cyffrous i astudio'r Gymraeg ym Mangor. Mewn meysydd mor amrywiol â'r cyfryngau, addysg, y gwasanaeth sifil, cysylltiadau cyhoeddus, byd cyfieithu a llywodraeth leol, y mae galw aruthrol am rai sydd â gradd dda yn y Gymraeg.\nMae Ysgol y Gymraeg ac Astudiaethau Celtaidd ym Mangor wedi ymateb yn egnïol i'r alwad hon drwy greu cyrsiau diddorol a blaengar sy'n berthnasol i ofynion y byd modern. Iaith fyw y presennol yn hytrach na chrair o'r gorffennol yw'r Gymraeg ym Mangor. Yma cewch gyfle nid yn unig i astudio a mwynhau un o lenyddiaethau hynotaf y byd, ond cyfle hefyd i ddilyn modiwlau mwy ymarferol eu gogwydd a fydd yn baratoad ardderchog ar gyfer gyrfa a swydd.\nMae’r cwrs hwn ar gael fel opsiwn ‘gyda Blwyddyn Lleoliad’ 4-blynedd. Gwnewch gais am Cymraeg gyda Blwyddyn Lleoliad BA Q56P. Cewch wybod mwy am gyrsiau ‘gyda Blwyddyn Lleoliad’ yma.\nMae'r staff yn weithgar ym meysydd ymchwil, beirniadaeth lenyddol ac ysgrifennu creadigol.\nMae proffil uchel yr Ysgol a'r parch sydd gan gyflogwyr tuag at ei safonau yn golygu bod llawer o alw am ein myfyrwyr ni.\nMae Bangor yn ddewis delfrydol os yw'r Gymraeg yn ail iaith i chi. Byddwn yn eich annog i ddatblygu'n siaradwr hyderus trwy gyfrwng dysgu mewn grwpiau bach a modiwlau arbennig.\nMae'r asesiad yn gyfuniad o waith cwrs ac arholiadau. Os ydych chi'n astudio cwrs gradd anrhydedd sengl, byddwch hefyd ym Mlwyddyn 3 yn gwneud traethawd hir ar bwnc y cytunwyd arno ymlaen llaw yn y flwyddyn olaf.\nOs ydych chi'n dilyn cwrs gradd Cymraeg, byddwch yn astudio modiwlau gorfodol a gallwch ddilyn rhai dewisiadau ychwanegol yn y pwnc.\nBlwyddyn 1 - Iaith Gyntaf\nBlwyddyn 1 - Ail Iaith\nYn dibynnu ar eich union gwrs gradd, byddwch yn dilyn rhywfaint o fodiwlau gorfodol, ond gan adeiladu ar yr amrediad o fodiwlau sydd ar gael yn y flwyddyn gyntaf, cewch hefyd ddewis o blith rhestr helaeth o fodiwlau yn eich ail a'ch trydedd flwyddyn.\nGallwch ddewis modiwlau ar wahanol fathau llenyddol:\nRhyddid y Nofel - golwg ar genre y nofel, o Daniel Owen i Dewi Prysor.\nY Theatr Gymraeg Fodern - o glasuron Saunders Lewis hyd at ddramâu cyfoes heriol Aled Jones Williams.\nBarddoniaeth Fodern - o 'Ymadawiad Arthur' ramantaidd T. Gwynn Jones hyd at 'Pam y Creodd Duw Grocrotjis?' ddigrif-ddwys Gwyn Thomas.\nY Sgrin Fach Gymraeg - gan gynnwys cyfresi dramâu teledu pwerus Meic Povey a Siwan Jones.\nGallwch ddewis modiwlau o wahanol gyfnodau hanesyddol…\nCanu Llys - golwg ar gonglfeini'r traddodiad barddol Cymraeg o gyfnod y Cynfeirdd Taliesin ac Aneirin hyd at y Gogynfeirdd.\nChwedlau'r Oesoedd Canol - cyflwyniad i ryddiaith ffantastig y Mabinogi a chwedlau Cymraeg sydd wedi cyrraedd pedwar ban byd.\nBeirdd yr Uchelwyr - golwg ar waith y Cywyddwyr ac ar rai o'u prif genres fel mawl, marwnad a serch.\nDafydd ap Gwilym - cyfle i ganolbwyntio ar farddoniaeth un a ystyrir gan amryw'n fardd mwyaf yr iaith Gymraeg erioed!\nLlên a Chymdeithas 1500-1800 - cyfle i drin a thrafod gweithiau dylanwadol meistri rhyddiaith fel Morgan Llwyd ac Ellis Wynne.\nLlenyddiaeth Gymraeg America - cyfle i astudio llên Gymraeg o gyfandir arall ymhell y tu hwnt i ffiniau daearyddol Cymru.\nCewch gyfle i drin yr iaith yn ymarferol…\nYmarfer Ysgrifennu - cyfle i gryfhau eich sgiliau ysgrifenedig ac ymarfer gwahanol gyweiriau ieithyddol.\nMedrau Cyfieithu - cyfle i ddatblygu sgiliau hynod ddefnyddiol ar gyfer gweithle'r Gymru gyfoes.\nCewch gyfle i drin yr iaith yn hanesyddol ac yn wleidyddol…\nDatlygiad yr Iaith - twf a datblygiad yr iaith Gymraeg a'i hanes o'i chyfnodau cynharaf hyd at ymgyrychoedd Cymdeithas yr Iaith yn ail hanner yr ugeinfed ganrif.\nA chewch gyfle i drin yr iaith yn greadigol…\nGweithdy Rhyddiaith - cyfle i ddatblygu ffolio o weithiau rhyddiaith creadigol.\nGweithdy Cynganeddu - os am ennill y Gadair Genedlaethol, dyma'r modiwl i chi!\nGweithdy Barddoniaeth - cyfle i ddatblygu portffolio o gerddi rhydd.\nSgriptio - cyfle i ddatblygu sgiliau plotio a chymeriadu drwy lunio drama ar gyfer y llwyfan neu'r sgrin fach.\nO'r Llyfr i'r Llwyfan - cyfle i drafod sut yr aed ati i addasu clasuron rhyddiaith fel Rhys Lewis a Cysgod y Cryman ar gyfer y llwyfan ac i gymhwyso hynny at dasg addasu eich hun.\nAthroniaeth a Llenyddiaeth - a yw ffuglen yn gallu bod yn wir? A yw'r awdur wedi marw? Beth yw llenyddiaeth?\nAc os nad yw'r holl ddewis yma'n ddigon ichi, ym mlwyddyn olaf eich cynllun gradd, cewch gyfle i fynd i'r afael â thestun sydd o wir ddiddordeb ichi…\nTraethawd Estynedig - beth bynnag sy'n mynd â'ch bryd, boed y stori fer neu'r blog, Guto'r Glyn neu neu Ifor ap Glyn, llenyddiaeth plant neu bapurau bro, dyma'ch cyfle i ymchwilio ymhellach a gwir ymestyn eich diddordeb!\nMae’r rhestrau modiwlau ar gyfer eich arwain yn unig ac fe allant newid. Cymerwch olwg ar yr hyn y mae ein myfyrwyr yn ei astudio ar hyn o bryd ar tudalen Modwilau Cymraeg (ar gyfer myfyrwyr iaith gyntaf ac ail iaith) .\nGall myfyrwyr ddewis prynu llyfrau os ydynt am gael eu copïau eu hunain, ond nid yw hyn yn orfodol (bydd yr holl lyfrau ar gael yn y llyfrgell). Bydd union faint y gost hon yn dibynnu'n llwyr ar y myfyriwr unigol, ond gellid amcangyfrif y bydd nifer o fyfyrwyr yn dewis gwario rhyw £20 y modiwl.\nOs bydd myfyrwyr yn mynychu'r seremoni raddio, telir c.£12 am docyn i'r myfyriwr a dau westai, a rhyw c.£40 i logi gwn (gall y prisiau hyn newid).\nLefel A (gan gynnwys gradd B mewn Cymraeg)\nDiploma'r Fagloriaeth Ryngwladol (gan gynnwys gradd H5 mewn Cymraeg)\nDiploma Cenedlaethol/Estynedig BTEC a Diploma Technegol Estynedig Caergrawnt: MMP - DDM**\nDiploma Technegol/Estynedig Uwch City & Guilds: ystyrir fesul achos** Cwrs mynediad gydag elfen o Gymraeg Derbynnir Bagloriaeth Cymru.\nYmgeiswyr Rhyngwladol: derbynnir cymwysterau gadael ysgol a diplomâu coleg o wledydd ledled y byd (yn amodol ar ofynion sylfaenol iaith Saesneg). Mwy o wybodaeth yma.\n**Gellir eu hystyried ar y cyd â chymhwyster arall mewn Cymraeg, e.e. Lefel A a'r Fagloriaeth Ryngwladol Uwch\nMae ein graddedigion yn mynd ymlaen i swyddi ym maes addysg, y cyfryngau/newyddiaduraeth, ysgrifennu creadigol, cysylltiadau cyhoeddus, y diwydiant cyfieithu, cynllunio ieithyddol, y diwydiant treftadaeth a TG. Bydd y cwrs hwn hefyd yn eich darparu gyda sgiliau dadansoddol trwyadl a sgiliau cyflwyno fydd yn hanfodol mewn nifer o yrfaoedd eraill. Rydym hefyd yn cynnig cyfleon ôl-radd ardderchog ym Mhrifysgol Bangor.\n"Dewis astudio'r Gymraeg yw un o uchafbwynt fy mywyd. Mae modiwlau amrywiol ar gael i bawb, ac mae'r holl staff yn hynod o glên."


Canolfan Newyddion - The Story of Wales\nMae arbenigwyr hanes o Gaerdydd wedi cyfrannu at gyfres nodedig BBC Cymru Wales The Story of Wales, sy’n adrodd stori’r genedl o 30,000 o flynyddoedd yn ôl. Mae The Story of Wales, sy’n cael ei chyflwyno gan y darllenydd newyddion Huw Edwards, a raddiodd yng Nghaerdydd ac sy’n Is-Lywydd y Brifysgol, yn gyfres chwe rhan sy’n llawn o arwyr a buddugoliaethau, breuddwydion aruchel ac ymdrechion mawr. O genedl o chwedleuwyr, dyma stori’r tir ei hun a’r bobl sydd wedi ffurfio’r tir hwnnw.\nMae’r rheiny sy’n rhannu’u harbenigedd yn cynnwys Dr Peter Guest, Dr Alan Lane a Dr Lloyd Bowen o’r Ysgol Hanes, Archaeoleg a Chrefydd. Y Rhufeiniaid a Chymru yw testun ymddangosiad Dr Guest yn y rhaglen gyntaf yn y gyfres. Yn arbenigwr mewn Archaeoleg Rufeinig, fe wnaeth Dr Guest a’i dîm ddarganfod maestref Rufeinig enfawr newydd yng Nghaerllion yn ddiweddar.\nMae Dr Lane yn uwch ddarlithydd Archaeoleg yn yr Ysgol, ac mae’n trafod Crannog Llangors, Aberhonddu a Chymru y Tu Ôl i Glawdd Offa yn yr ail raglen, tra bod Dr Bowen, Uwch Ddarlithydd Hanes Modern Cynnar a Hanes Cymru, yn ychwanegu ei wybodaeth am Cromwell a Gwarchae Castell Penfro at y rhaglen, gan ganolbwyntio ar y berthynas rhwng Cymru a Lloegr. Mae The Story of Wales yn dechrau ar 27 Chwefror ar BBC One Wales am 9.00pm. Dolenni cysylltiedig


Hafen Activities Rhwyfo Dan Do\nGwybodaeth am weithgaredd\nOs ydych chi erioed wedi bod mewn campfa, mae’n debyg y byddwch wedi dod ar draws y peiriant rhwyfo dan do Concept2. Mae’r cyfarpar hwn i’w weld mewn campfeydd, clybiau rhwyfo, ysgolion a chanolfannau hyfforddi Olympaidd ledled y byd.\nMae rhwyfo’n ymarfer heb wrthdaro ac mae’r dwysedd yn cael ei reoli’n llwyr gan y defnyddiwr, sy’n golygu y gallwch rwyfo mor galed neu mor hawdd ag y dymunwch, gan ei wneud yn addas ar gyfer pobl o bob oed a gallu. Bydd cyfranogwyr yn credu mai rhwyfo yw’r ymarfer effaith isel gorau sydd ar gael i’r corff cyfan, oherwydd:\nMae’n darparu ymarfer aerobig gwych.\nMae’n ymarfer pob prif grŵp o gyhyrau.\nMae’n fath o ymarfer corff sy’n effeithlon o ran amser ac yn ffordd ardderchog o ryddhau straen.\nMae’n cefnogi pwysau ac nid yw’n ysgytiol, felly mae’n ddelfrydol ar gyfer ymarfer adsefydlu.\nGall fod yn ymarfer effeithiol iawn ar gyfer llosgi braster a cholli pwysau.\nMae’n ymarfer gydol oes, sy’n addas i bobl o bob oed.\nMae’n defnyddio symudiad llyfn, rhythmig sy’n ddiogel ac yn bleserus.\nMae cwrs hanner diwrnod Canolfan Rhwyfo Caerdydd yn agored i bobl o bob oed a lefel o ffitrwydd a phrofiad. Mae’n dysgu dechreuwyr a chyfranogwyr mwy profiadol sut i wella eu techneg a chael mwy o fudd wrth ddefnyddio’r peiriant.\nMae’r cwrs yn datblygu pedwar sgil craidd:\nCyflwyno rhywun heb unrhyw brofiad blaenorol o rwyfo i’r peiriant a’i addysgu sut i rwyfo gyda thechneg dda.\nNodi a chywiro’r diffygion technegol mwyaf cyffredin.\nAmlinellu swyddogaethau sylfaenol y monitor perfformiad er mwyn sicrhau’r defnydd gorau o’r peiriant.\nHelpu unigolion i osod a chyflawni nodau realistig ond heriol.\nAm fwy o wybodaeth, cysylltwch â Mike Hnatiw:\nFf: 029 2035 3912\nArchebu Nawr Archebu Nawr


Mewn tiwn - BBC Cymru Fyw\nimage caption"Yn ystod y saith mlynedd diwethaf, ry'n ni'n amcangyfrif bod dros 2,000 o blant yr ardal wedi bod yn rhan o'r rhaglen."\nYn ddiweddar cyhoeddodd Llywodraeth Cymru ei bod am sefydlu cronfa newydd er mwyn annog plant i ddod yn gerddorion.\nOnd mewn cyfnod o doriadau ariannol sylweddol oes yna gyfiawnhad dros neilltuo £1m ar geisio meithrin cerddorion ifanc?\nMae rhai'n dadlau y byddai'n well gwario ar iechyd a swyddi ond barn Jan Gould o fenter Creu Cerddoriaeth, Newid Bywydau yng Nghaerdydd yw bod y gwahaniaeth gall gweithgarwch cerddorol ei wneud i fywydau pobl ifanc a phlant yn "werth y byd".\nMae'n egluro sut iddi gael ei hysbrydoli ar ôl clywed hanes bachgen ifanc o Dde America.\n"Fe es i i gyngerdd yng nghyfres Proms y BBC rhyw saith neu wyth mlynedd yn ôl ac yn perfformio yn y gyngerdd roedd cerddorfa o Venezuela," meddai.\n"Ar ôl y gyngerdd, fe glywais i gyfweliad gydag un o'r cerddorion ifanc a esboniodd ei fod yn gaeth i heroin yn 10 oed ac yn byw ar y stryd, ond ei fod wedi ei dynnu i mewn i fenter, Il Sistema.\n"Nod y rhaglen oedd helpu plant oedd yn byw ar y stryd, a rhoi hyfforddiant cerddorol trylwyr iddyn nhw yn ogystal â bwyd a llety.\n"Esboniodd bod y rhaglen hon wedi arwain at ddau newid mawr - llai o blant yn cysgu ar y stryd ac yn gaeth i gyffuriau, a chynnydd mawr yn nifer y cerddorfeydd yn y wlad.\n"Dim ond un cerddorfa oedd yn Venezuela, a'r rhan fwyaf o'r cerddorion o dras Ewropeaidd, cyn dechrau cynllun Il Sistema. Bellach mae 'na 14 cerddorfa yno."\nRoedd Jan yn gweld bod 'na rai pethau tebyg rhwng sefyllfa Venezuela a'r sefyllfa yn ei bro hi yn ardal Trelái a Chaerau yng Nghaerdydd, lle roedd hi'n ficer.\nYn 2010 roedd hi wedi cynnal angladd sawl person ifanc a oedd wedi marw o ganlyniad i fod yn gaeth i alcohol neu gyffuriau.\nimage caption"Roedd hi'n amlwg i mi ei bod hi'n werth rhoi cynnig ar fenter debyg i un Venezuela yn Nhrelái er mwyn ceisio mynd i'r afael â rhai o'r problemau tebyg."\n"Roedd hi'n amlwg i mi, gan mod i'n arfer bod yn gerddor proffesiynol, ei bod hi'n werth rhoi cynnig ar fenter debyg i un Venezuela yn Nhrelái er mwyn ceisio mynd i'r afael â rhai o'r problemau tebyg," meddai.\n"Mae'n deg dweud nad oedd 'na draddodiad cerddorol amlwg cryf yn Nhrelái, ac wrth gwrs roedd llawer o rieni plant yr ardal yn cael trafferth i gael dau ben llinyn ynghyd cyn meddwl am dalu am wersi a rhentu offerynnau cerdd yn yr ysgol.\n"Fe es i ati felly i wneud ceisiadau am grantiau a llwyddo i brynu offerynnau llinynnol i'r fenter yn y flwyddyn gyntaf, yna chwythbrennau'r flwyddyn ganlynol ac offerynnau pres y drydedd flwyddyn.\n"Dechreuodd y plant ddod draw i Eglwys yr Atgyfodiad yn Nhrelái bob nos Fawrth am wersi ac ymarfer ac mae nifer fawr ohonyn nhw bellach wedi sefyll arholiadau a chael canlyniadau rhagorol.\n"Yn ystod y saith mlynedd diwethaf, ry'n ni'n amcangyfrif bod dros 2,000 o blant yr ardal wedi bod yn rhan o'r rhaglen."\nAr y dechrau roedd y tiwtoriaid yn fyfyrwyr yng Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru, ac roedd hynny ynddo'i hun yn beth gwych meddai Jan, gan bod y bobl ifanc yn gweld rhywun o'u blaenau nad oedd fawr hŷn na nhw.\n"Ry'n ni'n awr yn ehangu'r gwaith trwy gynnal cyngerdd rhyngweithiol i blant ysgolion cynradd y fro ar un prynhawn Gwener yn y mis, ac mae 'na bedwar dosbarth o ddwy ysgol wahanol yn dod i bob cyngerdd - sy'n ffordd wych o bontio rhwng rhai o'r 'llwythau' yn yr ardal.\n"Mae 'na gyfle iddyn nhw hefyd weld rhai o'u cyd-ddisgyblion yn perfformio.\n"Mae yna waith wedi dechrau hefyd gyda rhai o ysgolion meithrin yr ardal, gyda phlant dyflwydd oed yn cael sesiynau cerddorol. Mae hynny'n arwain at hybu eu gallu i siarad a chyfathrebu."\nMae'r grŵp wedi bod yn ffodus iawn i gael grantiau o nifer o ffynonellau ond y peth pennaf, meddai Jan, yw'r "effaith gadarnhaol mae'r fenter wedi ei gael ar blant a phobl ifanc Trelái a Chaerau - a mae hynny'n werth y byd".\nimage captionRhai o aelodau Seindorf Arian Deiniolen yn dathlu llwyddiant yn Eisteddfod Genedlaethol 2013 yn Ninbych\nUn o fandiau arian mwyaf llwyddiannus gogledd Cymru yw Seindorf Arian Deiniolen.\nMae'r cyfle i fod yn aelod o'r band yn rhoi pob math o fanteision i bobl ifanc meddai arweinydd y band ieuenctid, Osian Tomos.\n"Mae bod yn aelodau o Seindorf Arian Deiniolen o ddiddordeb mawr i'r plant a phobl ifanc sy'n y band iau," meddai.\n"Mae'n rhoi cyfle i'r rhai sy'n cael gwersi cerdd yn yr ysgolion weld fod 'na le pwysig i gerddoriaeth yn y gymuned hefyd.\n"Maen nhw'n gallu cymdeithasu yn gyfan gwbl yn Gymraeg - a gwneud hynny ar draws y cenedlaethau.\n"O fod yn aelodau o'r seindorf maen nhw'n dysgu cydweithio hefo pobl eraill, dysgu disgyblaeth a gweithio fel tîm - a'r cyfan yn digwydd diolch i wirfoddolwyr sy'n rhoi eu hamser a'u hegni yn ddi-dâl."\nMae dau ddyn wedi cael eu harestio ar ôl iddyn nhw ddioddef anafiadau difrifol yn y digwyddiad.\nLansio ymchwiliad i farwolaeth milwr yn Sir Benfro


Sgwrsio Ibaiti. Sgwrsio am ddim gyda dieithryn ar hap yn syth o Ibaiti.\nCroeso i Chatroulette IbaitiCyswllt i berson aleatory unrhyw le yn y byd. Gyda Chatroulette Ibaiti gallwch ddewis rhwng yr opsiynau canlynol:- Sgwrs am ddim gyda phob math o bobl o Ibaiti. I nodi hyn, ewch i 'Settings'.- Sgwrs gyda gwe-gamera yn y modd 'n fideo'.- Sgwrs gyda meicroffon yn y modd 'micro'.- Sgwrs safle ddienw heb micro ac nid oes unrhyw 'n fideo yn y modd' testun '.- Spy sgyrsiau eraill yn ddienw os ydych yn caniatáu.- Os nad ydych yn dymuno i ni spied newid yn 'Settings'.I ddechrau pwyswch 'F2' neu cliciwch 'dechrau'.\nRhestr o ddinasoedd yn Ibaiti:


WISERD :: Polisi Iaith WISERD\nNavigation :: Home> About Us> Reports> Polisi Iaith WISERD\nPolisi Iaith WISERD\nDiwygiwyd: Mai 2012\nMae data o Gyfrifiad 2011 yn dangos bod 20.8% o boblogaeth Cymru yn gallu siarad Cymraeg. Mae Deddf yr Iaith Gymraeg 1993 yn cyflwyno sylfaen gyfartal i’r Gymraeg a’r Saesneg mewn bywyd cyhoeddus yng Nghymru ac mae’n gosod dyletswydd ar y sector cyhoeddus i ddatblygu arferion cydraddoldeb ieithyddol wrth ddarparu gwasanaethau i’r cyhoedd yng Nghymru. Mae gan Brifysgolion partner WISERD eu Cynlluniau Iaith Gymraeg unigol eu hunain (gweler y cyfeiriadau) sy’n datgan pa wasanaethau fydd yn cael eu darparu trwy gyfrwng y Gymraeg a sut a phryd y byddant ar gael. Mae WISERD yn gweithredu o fewn fframwaith y cynlluniau a’r cyfrifoldebau a roddant ar weithwyr.\nHyrwyddo ymwybyddiaeth yn WISERD o egwyddorion Deddf yr Iaith Gymraeg\nAmlygu’r ymrwymiadau a wnaed gan sefydliadau partner yn eu Cynlluniau Iaith\nAnnog arfer gorau o ran defnyddio’r Gymraeg wrth gyfathrebu â sefydliadau eraill a’r cyhoedd yng Nghymru\nMae WISERD yn fenter gydweithredol ar draws pum sefydliad gydag amrywiaeth eang o weithgareddau sy’n cynnwys rhannu data ymchwil y gwyddorau cymdeithasol, cynnal prosiectau ymchwil, datblygu a gwerthuso polisi a chynnal digwyddiadau meithrin gallu. Mae WISERD yn ymwneud ag amrywiaeth fawr o sefydliadau a chynulleidfaoedd:\nSefydliadau’r llywodraeth a llunwyr polisi\nSefydliadau anllywodraethol, mudiadau elusennol a’r trydydd sector\nAcademyddion o bob cwr o Gymru a’r DU\nCynulleidfaoedd anarbenigol yn y sectorau preifat a chyhoeddus\nMae amrywiaeth gweithgareddau WISERD a’r cynulleidfaoedd y mae’n cyfathrebu â nhw yn awgrymu bod holl agweddau allweddol cynlluniau’r sefydliadau partner yn berthnasol i weithgareddau WISERD. Mae’r mesurau penodol sydd wedi’u hamlinellu isod yn dangos sut bydd WISERD yn gweithredu elfennau o’r cynlluniau hyn yn ei weithgareddau.\n4.1 Wyneb cyhoeddus WISERD\nBydd enw llawn, cyfeiriad a gwybodaeth briodol arall WiSERD sy’n gysylltiedig â’i hunaniaeth gorfforaethol yn cael eu harddangos yn y Gymraeg a’r Saesneg ar bapur pennawd, gwahoddiadau, taflenni, arwyddion a mathau eraill o arddangos cyhoeddus yng Nghymru.\n4.2 Cyswllt â’r cyhoedd\nMae WiSERD yn croesawu gohebiaeth (gan gynnwys negeseuon e-bost) yn y Gymraeg. Lle bo’n briodol ac yn rhesymol ymarferol, caiff yr ymateb neu’r gydnabyddiaeth ei gwneud yn yr un iaith â’r ohebiaeth wreiddiol. Mae croeso i unrhyw un sy’n cysylltu â swyddfa WISERD dros y ffôn wneud hynny trwy gyfrwng y Gymraeg. Ar adegau pan na fydd aelod staff Cymraeg ei iaith ar gael, gofynnir i’r sawl sy’n ffonio a fyddai’n barod i siarad â rhywun yn Saesneg; os na fydd, gwneir trefniadau i siaradwr Cymraeg ffonio’n ôl yn ddiweddarach.\nBydd WISERD yn cynnal cyfeirlyfr mewnol o siaradwyr Cymraeg.\n4.3 Datganiadau i’r wasg\nBydd datganiadau i’r wasg a gyhoeddir gan WISERD ar gyfer y cyfryngau yng Nghymru’n cael eu llunio yn y Gymraeg a’r Saesneg lle bo’n bosibl ac yn berthnasol. Caiff cyswllt Cymraeg ei iaith ei enwi yn adran ‘Gwybodaeth Bellach’ y datganiad lle bo’n bosibl.\n4.4 Gwefan WISERD\nBydd y wybodaeth ar y dudalen hafan a gwybodaeth ‘sefydlog’ (fel yr adran ‘Amdanom ni’) yn ddwyieithog ar wefan WISERD. Bydd prosiectau ymchwil wedi’u hariannu gan Lywodraeth Cymru yn cynnwys pob gwybodaeth berthnasol yn y Gymraeg a’r Saesneg ar wefan WISERD.\n4.5 Sianeli cyfryngau cymdeithasol\nLle bo’n berthnasol, bydd cofnodion ar gyfrifon Twitter a Facebook WISERD yn ddwyieithog. Ymatebir i unrhyw gyfeiriadau, negeseuon neu ohebiaeth gan y cyhoedd yn yr un iaith â’r ohebiaeth wreiddiol.\n4.6 Casglu data ymchwil\nBydd llythyron o wahoddiad i gymryd rhan mewn ymchwil, ffurflenni caniatâd a holiaduron ar gael yn y Gymraeg a’r Saesneg, lle bo’n ymarferol. Bydd gwahoddiadau i gyfweliad yn datgan yn glir bod y rhai sy’n cael eu cyfweld yn rhydd i ddewis cael eu cyfweld yn y Gymraeg neu’r Saesneg.\nMae WISERD yn croesawu cyflwyniadau i’w gyfres cyhoeddiadau yn y Gymraeg neu’r Saesneg. Bydd timau golygyddol yn penderfynu ar iaith (ieithoedd) y cyhoeddiad yn ôl y cynnwys a’r cynulleidfaoedd arfaethedig. Bydd crynodeb Saesneg yn cael ei lunio o eitemau a gyflwynir yn y Gymraeg.\nCyhoeddir cyhoeddiad chwe-misol WISERD News yn Saesneg ond bydd yn cynnwys erthyglau dwyieithog lle bo’n berthnasol neu lle gwneir cais am hynny.\n4.8 Digwyddiadau WISERD\nBydd yr holl ddeunyddiau cyhoeddusrwydd sy’n gysylltiedig â chynadleddau blynyddol WISERD yn rhai dwyieithog. Pan fydd siaradwyr wedi gwneud cais am gyflwyno’u cyhoeddiadau yn y Gymraeg, darperir cyfieithu ar y pryd i’r Saesneg. Bydd digwyddiadau hyfforddi a meithrin gallu eraill a gynhelir gan WISERD yng Nghymru yn cael eu cyflwyno yn yr iaith y gofynna cyflwynydd y cwrs amdani.\n4.9 Meithrin Gallu\nBydd WISERD yn annog ei staff ei hun i gymryd mantais ar gyfleoedd i ddysgu Cymraeg neu wella’u sgiliau Cymraeg ac yn ymateb yn gadarnhaol lle bynnag y bo’n bosibl i’r galw am ddarpariaeth hyfforddiant drwy gyfrwng y Gymraeg.\nBydd Gweithrediaeth WISERD yn gyfrifol am adolygu a monitro’r Polisi Iaith yn flynyddol. Bydd yn ei ymestyn a’i ddiwygio fel bo’r gofyn i sicrhau bod gweithgareddau yn cyd-fynd â Chynlluniau Iaith y sefydliadau partner.\nCynllun Iaith Gymraeg Prifysgol Aberystwyth (2006)\nCynllun Iaith Gymraeg Prifysgol Bangor (2008)\nCynllun Iaith Gymraeg Prifysgol Caerdydd (2004)\nCynllun Iaith Gymraeg Prifysgol Morgannwg (2010)


Thoughts of Chairman Mwyn: Castell Carndochan Llafar Gwlad 136\nYn ystod mis Medi 2016, bu criw ohonnom ar ran Ymddiriedolaeth Archaeolegol Gwynedd yn cloddio am y drydedd tymor yng nghastell Carndochan ger Llanuwchllyn. Does dim angen atgoffa darllenwyr Llafar Gwlad am bwysigrwydd hyn ond bu sawl sgwrs ymhlith y criw dros banad am bwysigrwydd y gwaith. Dyma un o gestyll tywysogion Gwynedd a doedd neb yn anghofio hynny am eiliad na chwaith yn anghofio faint o ‘fraint’ yw cael cloddio a’r safle o’r fath.\nOnd, y ‘dirgelwch’ mawr hyd yma o ran yr archaeoleg, yw fod y ddyddiadau radiocarbon sydd ganddom yn disgyn yn rhywle rhwng y ddau Llywelyn. Y posibilrwydd felly gyda Castell Carndochan yw fod yma adeiladwaith gan Llywelyn ab Iorwerth a hefyd ei ŵyr, Llywelyn ap Gruffudd? Petae modd dyddio rhai o’r adeiladau yn fwy pendant mi fydda hynny yn gymorth mawr o ran dehongli’r castell a phwy oedd yn gyfrifol a phryd bu’r gwaith adeiladu.\nAwgrymai David Hopewell, y cyfarwyddwr cloddio, fod yna gyfnodau gwahanol o adeiladu yma gan fod mortar gwahanol wedi cael ei ddefnyddio yn rhai o’r adeiladau. Y gamp wedyn yw ceisio dehongli’r drefn adeiladu – pa dŵr neu fur ddaeth gyntaf? Yn sicr, rydym bob amser yn dysgu rhywbeth wrth gloddio, felly fy nadl i gyda safle fel Carndochan yw fod unrhyw waith archaeolegol pellach yn cyfrannu ac yn ychwanegu at yr hyn rydym yn ei wybod. Gan ein bod ar un o safleoedd tywysogion Gwynedd, does dim angen pwysleisio hyn ymhellach – mae’r peth yn amlwg.\nO ran yr ochr ymarferol o ‘gloddio’ yng Ngharndochan, mae’n debyg mai symud cerrig yw rhan helaeth o’r gwaith. Pur anaml mae’r trywal yn dod allan gan fod cymaint o gerrig wedi disgyn o’r muriau neu’r tyrrau a rhaid clirio rhain cyn gallwn ddechrau gweld unrhyw ‘archaeoleg go iawn’.\nMae’n waith caled ac yn cymeryd rhai dyddiau cyn i ni glirio digon o gerrig i ddechrau gweld beth yw beth. Ffactor arall yma yng Ngharndochan yw ein bod yng nghanol Parc Cenedlaethol Eryri felly mae unrhyw symud cerrig yn fater sensitif. Does dim modd gadael tomennydd o gerrig ar ein hol yma! Ar ôl hir feddwl dyma benderfynu mai’r peth doethaf a mwyaf sensitif i’r diwredd fyddai creu llwybr tuag at y castell gyda’r cerrig rydym yn eu clirio.\nFelly o hyn ymlaen bydd modd i ymwelwyr gyrraedd porth y castell heb orfod dringo’r sgri neu’r holl fowlderi rhydd sydd o amgylch y castell. Efallai fod hyn yn fymryn o gyfaddawd, sef ‘creu’ llwybr newydd tuag at y castell, ond tydi symud cerrig o’r safle ddim yn bosib a fel soniais tydi gadael tomennydd ddim yn dderbyniol chwaith o fewn y Parc. Gyda threuliad amser bydd ein llwybr bach newydd ni yn ymdoddi’n naturiol i’r dirwedd.\nDyna oedd y ddadl neu’r cyfaddawd ymarferol. Wrth ddadlau’r achos ac wrth ofyn y cwestiwn sylfaenol pam ein bod yn cloddio yng Ngharndochan yr ateb bob amser yw ein bod am wella ein dealltwriaeth o safleoedd tywysogion Gwynedd. Rhan o’r fargen felly yw dwyn sylw i’r safleoedd yma yn y gobaith bydd mwy o ymweliadau hefyd maes o law. Wrth ddarlithio hyd a lled y wlad, rwyf yn gofyn yn aml faint sydd wedi clywed am Gastell Carndochan? Tydi’r ateb ddim o hyd yr un yr hoffwn ei glywed – er nad yw hynny yn hollol annisgwyl wrth reswm.\nCanolbwyntwyd y tro yma (2016) ar archwilio porth y castell. Roedd safle’r porth wedi ei ‘ddarganfod’ yn 2015 felly penderfynwyd cynnal mwy o waith ar y rhan yma o’r castell ac o fewn ddyddiau o glirio cerrig dyma wneud darganfyddiad pwysig a chyffrous iawn. O dan yr holl rwbel oedd wedi disgyn o’r gorthwr ac i lawr ar ben y fynedfa - ac i raddau felly nid yn unig wedi chwalu’r porth ond hefyd wedi ei gladdu dyma ddod ar draws ddarnau o fwa cerrig.\nRoedd y ‘garreg gloi’ yn amlwg – sef y garreg olaf oedd yn cloi y bwa yn gyfan – a thua hanner y bwa yn weddill. Roedd ail hanner y bwa yn deilchion. Dyma sylweddoli felly fod yna borth a bwa yn fynedfa i’r castell ac er fod elfen amrwd i’r cerrig byddai hyn yn sicr wedi bod yn fynedfa ddigon ‘nobl’ neu drawiadol wrth i bobl gyrraedd Carndochan.\nYn anffodus oherwydd cyflwr bregus y bwa, penderfynwyd mai’r peth doethaf fyddai i’w ail-gladdu. Does dim posib ar hyn o bryd ail godi’r bwa a’r porth – does dim cyllideb ar gyfer hynny, na chwaith unrhyw obaith byddai gweddill y bwa yn goroesi’r tywydd garw petae ni wedi gadael y bwa ar un ochr yn yr awyr agored. Felly ar ôl ei gofnodi yn ofalus a thynnu lluniau, dyma osod cerrig a phridd yn ofalus dros ein bwa gan wybod bydd yno yn saff am flynyddoedd i ddod – reit o dan draed unrhyw ymwelwyr fydd yn cyrraedd Carndochan drwy’r porth.\nSicrhawyd fod y porth yn aros ar agor drwy wneud gwaith cynnal a chadw gan seiri maen lleol felly un canlyniad cadarnhaol iawn o waith 2016 yw fod llawer mwy o’r fynedfa bellach yn weladwy – ac yn weddol hawdd i’w ddehongli.\nDarn arall bu i ni ei archwilio eleni oedd y gorthwr canolog lled sgwar. Unwaith eto proses o glirio rwbel oedd hi i ddechrau gan symud unrhyw gerrig oedd yn amlwg yn rhydd neu wedi disgyn i un ochr ac yn raddol dod o hyd i weddillion muriau go iawn y gorthwr. Dim ond rhyw dri neu pedwar cwrs o’r mur oedd wedi goroesi. Camp arall wrth edrych ar y gorthwr canolog oedd sicrhau ar ddiwedd y gwaith fod yr holl gerrig yn cael eu hail osod fel fod neb yn sylwi ein bod wedi cloddio yma.\nRhyw ddiwrnod go dda o waith oedd clirio’r cerrig a glanhau wyneb gwaelod y tŵr a’r hyn oedd yn bwysig iawn yn yr achos yma oedd gallu cadarnhau fod yna ‘batter’ ar waelod y tŵr. Batter yw’r nodwedd pensaerniol lle mae gwalod tŵr yn ymledu am allan (goleddf) gan gyrfhau gwaelod tŵr. Gwelwn engrieifftiau gwych o ‘batter’ ar dyrrau Castell Biwmares ond hefyd gwelwn awgrym o ‘batter’ o amgylch y tŵr lled sgwar yn Ninas Emrys.\nO gymharu, roedd rhaid cydnabod y tebygrwydd rhwng y tyrrau sgwar yn Ninas Emrys a Charndochan – gwneuthuriad tywysogion Gwynedd. Felly, er mai darn fechan iawn gafodd ei glirio o amgylch y tŵr canolog roedd gallu cadarnhau y ‘batter’ yn ddarn bach ychwanegol o wybodaeth a gafwyd o ganlyniad i waith cloddio 2016. Mae pob darn o wybodaeth newydd yn bwysig.\nWrth ysgrifennu’r erthygl yma, does dim sicrwydd cawn ddychwelyd i Garndochan yn ystod 2017. Mae hyn yn llwyr ddibynnol ar gyllidebu. Cawn weld beth ddaw, ond gallwn fod yn fodlon fod y gwaith tros y dair mlynedd dwethaf oleiaf wedi bod yn help i roi Carndochan ‘ar y map’. Rydym wedi codi ymwybyddiaeth am un o safleoedd tywysogion Gwynedd. Mae llawer mwy wedi ymweld a’r safle (gan gynnwys disgyblion ysgol) na fydda wedi bod yno petae ni heb gloddio. Rydym yn deall mwy ac o ganlyniad yn gyfoethocach fel Cenedl o ran Hanes Cymru yn ystod y 13eg ganrif.\nPosted by Rhys Mwyn at 09:21


Robert ap Huw - Y Telynor o Fodwigan (1974, vol 4, no 7)|Tŷ Cerdd│Welsh music\nThis article originally appeared in the Welsh Music - Cerddoriaeth Cymru Journal, Summer 1974, Vol. 4, No. 7.\nRobert Ap Huw, Y Telynor o Fodwigan\ngan Dafydd Wyn Wiliam\nFfermdy ym mhlwyf Llantrisant ym Môn yw Bodwigan, a hyd at yr XVII ganrif ystyrid y lie fel amlwd [hamlet] yn Nhrelywarch. Uwchben drws y ffermdy presennol, ar yr wyneb dwyreiniol, fe gerfiwyd y flwyddyn 1712. Hon, mae'n debyg, oedd blwyddyn adeiladu'r tŷ neu o leiaf ei drin. Yma ym Modwigan, mewn tŷ a safai o bosibl ar sylfaen yr adeilad presennol, y bu Siôn Brwynog (ganed circa 1510 - bu farw 1562) yn byw, ac yno y ganed ac y maged ei ŵyr Robert ap Huw (g. c. 1580 - m. 1665) y telynor.\nDeil llawysgrif gerddorol Robert ap Huw i ennyn chwilfrydedd nifer gynyddol o ysgolheigion. Go brin y clywsem fawr o son am y telynor pe na fuasid wedi ei diogelu. Ond nid y llsgr. hon yw'r unig beth sy'n gwneud Robert ap Huw yn ddyn mor ddiddorol. Yr oedd yn fardd eithaf medrus ac erys dros ugain o'i gynhyrchion barddol amrywiol ar glawr. Heblaw hyn fe hanai o wehelyth rhai o uchelwyr amlycaf Môn. Ys dywed y bardd Huw Machno amdano tua'r flwyddyn 1618 wrth ofyn telyn ganddo dros Huw Llwyd o Gynfal ym Meirionnydd:\nRobert ap Huw, ŵr hybarch,\nMawl a gâi byth, amlwg barch;\nMab rhwydd ym mhob bro heddiw,\nAml iwch air hir mal ych rhyw.\nBrau wyd, ŵyr Siôn, breuder sydd,\nBrwynog, fu bur awenydd.\nDail Iorwerth Wystl a eurynt,\nDifai o goed, Hwfa gynt;\nGwaed o Ben, coed a bonedd,\n–Mynydd ym Môn, union wedd;\nIach hen lwyth Bodychen lin\nA Thegeingl helaeth egin ...\nNid gormodiaith o gwbl yw dweud y gallai'r telynor gyfrif braidd holl uchelwyr Môn ymhlith ei berthnasau.\nHendaid Siôn Brwynog y bardd oedd Ithel ab Iorwerth ap Hywel, tenant rhydd i'r brenin ym Modedern, a gwyddys bod hwnnw yn fyw dros y blynyddoedd 1433-66/7. Ganed o leiaf bedwar o blant iddo ac un o'r rheini oedd Llywelyn. Ymsefydlodd ei fab ef, Hywel,\nym Mrwynog, ym mhlwyf Llanfflewin, ac yno, fe ymddengys, y ganed ei feibion – Siôn Brwynog y bardd, Wiliam, Robert (g. 1516/17) a Huw. A hwythau yn feibion i fân-uchelwr daliaf iddynt gael magwraeth dda a chyfleusterau addysg.\nLlwyddasai eu tad Hywel ap Llywelyn ab Ithel i dyrru tipyn dan ei ewin erbyn y flwyddyn 1523/4, oblegid ceir hanes amdano yn y flwyddyn honno yn talu £30 am Fodwigan. Yn y flwyddyn 1818 fe werthwyd Pennant, 36 o erwau, a fu gynt yn rhan o Fodwigan, a thua ugain mlynedd yn ddiweddarach gwyddys mai trigain erw oedd mesur Bodwigan. Gan hynny, credaf fod y stâd fechan a brynodd Hywel yn 1523/4 tua chan erw o faint. Fodd bynnag, ni chadd fyw yno a bu farw yn 1531/2. Gyda hynny fe ddywedir i'w fab Siôn Brwynog, yr hynaf o'r meibion mae'n debyg, gymryd meddiant o'r lie a mynd yno i fyw. Ym Modwigan, felly, y treuliodd y bardd weddill ei oes gan ymroi i amaethu, ac at hynny, glera'r wlad ac addysgu beirdd yn ei hamdden. Bu farw yn 1562, a'i fab Huw a etifeddodd y stâd ar ei ôl. Tua phedair blynedd wedyn fe briododd Huw ap Siôn Brwynog a Catrin ferch Wiliam Lewis o Benhesgyn ym mhlwyf Llanfaethlu, ac o'r briodas honno fe aned Robert ap Huw tua'r flwyddyn 1580, ac wyth o blant eraill.\nAr wahân i Siôn ap Huw (y mab hynaf) a aned tua 1570, Robert ac Edmwnd (y mab ieuengaf), ni wyddys ond y nesaf peth i ddim am blant eraill Huw ap Siôn Brwynog. Gallai'r mab hynaf 'sgrifennu Lladin a Saesneg heb son am rigymu yn ei famiaith, ac o gofio'r hen ddywediad 'fod cyw o frid yn well na phrentis' nid yw'n syn o gwbl fod Robert ap Huw, yntau, wedi ymroi i wneud yr hyn yr oedd ei daid Siôn Brwynog yn bencampwr arno, sef prydyddu, yn ogystal â dod i fri fel telynor. Y mae'n sicr iddo glywed am noddi beirdd yn ardal ei febyd, oblegid rhwng 1575 a 1604 bu Siôn Mowddwy yn clera yn Nhreiorwerth, Caer Elen a'r Chwaen Hen, ac fe ymwelodd Wiliam Cynwal, Siôn Tudur, Ieuan Tew Ifanc, Robert Ifan, Huw Machno, Owain ap Rhys ac eraill â Phrysaeddfed. Diau hefyd fod Robert ap Huw ifanc wedi cyfarfod a rhai o'r beirdd hyn.\nFodd bynnag, yng nghanol y gweithgarwch diwylliannol yma bu farw Huw ap Siôn Brwynog yn 1590/1 gan adael gweddw ac with o blant i alaru ar ei ôl. Rhyw ddeg oed oedd Robert ap Huw ar y pryd. Ni bu ef a'i frodyr a'i chwiorydd yn hir cyn cael llysdad, oblegid cawn hanes fod eu mam wedi priodi Richard Owen rhywdro cyn 10 Ebrill 1598. Ei mab hynaf, Siôn ap Huw, a etifeddodd ddeuparth stâd Bodwigan ar ôl marw ei dad, tra delid y traean arall ganddi hi. Gorfu i'r plant eraill, yn arbennig y meibion, gefnu ar eu cartref i chwilio am gynhaliaeth. Llwyddodd Edmwnd fel masnachwr gwin yn Lloegr ond fel telynor yr enwogodd Robert ei hun.\nYn dechrau'r flwyddyn 1598/9 fe briododd Sion ap Huw o Fodwigan gydag Elisabeth ferch Owain Tudur ap Gwilym o Dregwehelyth, Llantrisant, y plwyf cyfagos. Gwyddys bod beirdd a cherddorion yn arfer mynychu neithiorau, a diau fod cynrychiolaeth o'r ddau ddosbarth yma yn bresennol ar yr achlysur hapus. Rai blynyddoedd yn ddiweddarach bu Robert Bulkeley (g. 1592) y dyddiadurwr o Ddronwy ym mhlwyf Llanfachraith ym mhriodas un arall o deulu Tregwehelyth a chofnoda fel y bu iddo offrymu arian yno yn ogystal â rhoi cildwrn i'r cerddor:\n[18 Awst 1635] I rid to grace vch Hugh Bowens weddinge, J offered\n2d, & gave the Musicke 4d ...\nAi Robert ap Huw oedd y cerddor anhysbys hwn tybed?\nRhaid ei fod ef wedi dangos talent gerddorol pan oedd yn bur ifanc. Credaf mai ef yw'r bachgen y cyfeirir ato ar ddiwedd rhestr ddiddorol o daliadau rhyw uchelwr o Fôn, mae'n debyg, i nifer o feirdd a cherddorion dros y cyfnod a estynnai o Nadolig 1594 hyd at y 4 Chwefror ar ôl hynny, sef ymron chwe wythnos o amser. Wele'r cyfeiriad tybiedig at Robert ap Huw:\nItm geven to a boye of llan ythyssante bing\nY mae'n amlwg fod Robert ap Huw wedi dechrau crwydro'r wlad a'i delyn i'w ganlyn ac yntau yn llanc ifanc tua phymtheg oed. Un o blith amryw o gerddorion ydoedd, ac y mae'n arwyddocaol yn ôl y rhestr y cyfeirir ati uchod fod tri chrythor, tri thelynor ar ddeg, dau brydydd ac un datgeiniad wedi ymweld ag ynys Môn dros ysbaid byr o amser yn niwedd yr XVII ganrif gan dderbyn nawdd un gŵr bonheddig. Yr oedd y cerddorion, yn ddilys ddigon, yn amlach lawer na'r beirdd, ac y mae'n debygol erbyn hyn ei bod yn haws iddynt hwy ennill eu bywoliaeth na'r beirdd. Hynny yw, yr oedd yn haws gan yr uchelwyr gael eu boddio â sŵn cerddoriaeth nag â chywydd mawl oedd yn ddieithr ei gynnwys iddynt. Hyn oedd i gyfrif i raddau am ddirywiad yr hen ganu mawl. A bod hyn yn wir yr oedd eto gyfle i'r cerddorion ac un o'r rheini oedd Robert ap Huw. Nid oes eisiau pendroni rhyw lawer am y modd y datblygodd ef i fod yn delynor o bwys.\nOni cheid traddodiad cryf o gerddorion yn ardal ei febyd? Er enghraifft, dyna Ddafydd Llwyd 'Dylynnior' oedd yn dyst i weithred dyddiedig 20 Hydref 1501 sy'n trafod tir yn Llanfechell a Chornwylan. Dros y cyfnod 1514-17 fe grybwyllir gŵr o'r enw 'Robert ap Res Penkerth' o'r Chwaen fwy nag unwaith. Enwir 'Hugh ap Res Benkerth' o Lifon yn 1538 – ai brawd Robert? A dod at gyfnod Robert ap Huw ei hunan fe breswyliai Lewis Grythor yn Llanfechell yn 1594, a gwelsom uchod fel y rhoddwyd swllt i delynor y mae ei enw yn anhysbys ym Mhrysaeddfed tua'r un cyfnod. Dyma'r unig enghraifft sydd gennym o gerddor yn ymweld a'r plasty hwnnw, er gwybod bod lliaws o feirdd yn galw yno. Eto, pwy oedd 'david ap themas harper' oedd yn dyst i acwitans 12 Gorffennaf 1598? Ef, a gwyr tebyg iddo, a ysgogodd y llanc o Fodwigan i ymroi gyda'r tannau.\nNid oes wadu chwaith fed y gweithgarwch barddol o'i gwmpas wedi ei ddenu yn ifanc, oblegid fe ddatblygodd yn fardd eithaf medrus. Gwelsom eisoes fel y cyrchai beirdd yr uchelwyr i blastai y plwyfi a amgylchynnai ei gartref yn chwarter olaf yr XVI ganrif, a pharhaent i wneud hynny ar ôl 1604. Galwodd Lewys Dwnn a Huw Pennant, ill dau, yn y Chwaen Hen yn 1606 ac arferai Syr Huw Roberts a Syr Gruffudd Llwyd ymweld â Phrysaeddfed. Ymroes teulu'r Garreg-lwyd yn Llanfaethlu hefyd i noddi'r beirdd, ac ymhlith eraill fe brofodd Syr Huw Roberts, Watcyn Clywedog a Huw Machno eu nawdd. Caf ddangos rhag llaw fel y bu cyswllt gweddol agos rhwng Robert ap Huw â'r teulu hwn, ac nid rhyfedd hynny oblegid ei fod yn perthyn i'r teulu o du ei dad a'i fam. At hyn oll ceid cnwd o uchelwyr yn y cylchoedd agos a ymddiddorent mewn cerdd dafod, yn arbennig yn y canu rhydd, gwŷr bonheddig fel Dafydd Llwyd Sybylltir a Rhisiart Bulkeley o Gleifiog. At eu henwau hwy rhaid 'chwanegu enw John Griffith o Landdyfnan, ymwelydd cyson â'r cylch. Beirdd mwy gwerinol y deuai Robert ap Huw i gyswllt a hwy oedd Huw Ednyfed o Lanfaethlu a Dafydd ap Huw'r Gof o Dyddyn Einion Chwith ym Modedern, ac ymunai Siôn Roger o Sir Gaernarfon â hwy o bryd i'w gilydd. Trwyddynt hwy ac eraill, felly, yr ymgydnabu Robert ap Huw â cherdd dafod.\nCymharol ychydig sy'n hysbys amdano ym mlynyddoedd cynnar yr XVII ganrif, ond daliwn ei fod yn troi yn gyson yng nghwmni beirdd a cherddorion yr ynys heb sôn am yr uchelwyr. Bernir mai yn y flwyddyn 1613 y copïodd lsgr. gerddorol Wiliam Penllyn ac yntau ar y pryd tua 33 oed. Ai ei benodi yn delynor i'r brenin Iago'r I (1603-25) a barodd iddo ymgymryd â'r dasg hôn? Er na wyddys yr ateb i'r holiad hwn nid oes wadu ei ddyrchafu yn delynor yn y llys brenhinol. Ebr Huw Machno amdano tua'r flwyddyn 1618:\nGŵr Od yn dwyn gair ydwyd,\nA gwas y brenin teg wyd;\nGŵr addwyn doeth gwreiddwych,\nAc i ras Siams gŵr sy wych,\nA'i gerddor mewn rhagorddysg\nA ddeil gerdd ddofn ddilwgr ddysg;\nAr glymau ………\nA'i dosbarth yr wyd ysbys:\nPob pur ddysg, pob rhyw ddesgant,\nPob trawiad teg, pob tro tant.\nP'le ca'i gymar dihareb?\nP'le ni wn? On'd Peilin, neb.\nYmddengys bod y brenin Iago yn noddi telynorion o Gymru, oherwydd ceir hanes am dri ohonynt 'yn mynd ddwy waith neu dair yn y flwyddyn, y tri gyda'i gilydd, i Lys y Brenin James i berfformio ger ei fron, ac i'r fath foddlonrwydd fel y rhoddodd 12 ceiniog y dydd iddynt tra byddent byw.' Bid a fo am hynny yn ei ewyllys olaf, fe amlyga Robert ap Huw ei fawr bryder rhag i'r sawl a etifeddai ei delyn dynnu oddi arni arfbais y brenin oedd wedi ei gweithio mewn arian. Diau iddo dderbyn tâl cyson am ei swydd fel telynor i'r llys brenhinol. Amlwg hefyd ei fod yn wneuthurwr telynau cyn y gofynnid telyn ganddo yn 1618. Byddai yn dda gennym wybod ymhle a than pa amodau y graddiodd Robert ap Huw yn bencerdd, eithr sicr ydym i hynny ddigwydd cyn y flwyddyn 1615, oblegid ei alw'n 'pencerdd telyn' mewn cerdd rydd y gellir ei dyddio yn y flwyddyn honno. Rhaid ystyried ei lsgr. Gerddorol enwog a briodolir i'r flwyddyn 1613 fel gwaith pencerdd! Mewn ateb i holiad ynglŷn â'i grefft fe luniodd Robert ap Huw yr englyn hwn ac y mae'r unig gopi ohono yn digwydd bod yn ei law ei hun:\nPrif geinciau pynciau y pencerdd - mi a'i gwn,\nMi ganaf fy nghytgerdd,\nDysgais golofnau dwysgerdd,\nDysgais bedair cadair cerdd.\nHeblaw ei ragoriaeth fel telynor carwn awgrymu mai ei gysylltiadau teuluol a enillodd iddo ffafr y brenin Iago'r I. Crybwyllais uchod ei fod yn perthyn yn agos i deulu dysgedig a dylanwadol Gruffuthiaid y Garreg-lwyd. Dau frawd a chyfoeswyr iddo oedd John (m. 1629) a Robert Gruffudd (m. 1630), sef meibion Wiliam Gruffudd (m. 1587), rheithor Llanfaethlu. Bu'r naill fab yn ysgrifennydd i Henry Howard (1540-1614), Iarll Northampton, sef un a fu'n Lord Privy Seal i'r brenin Iago, a dywed Syr Huw Roberts ym marwnad y llall:\nGŵr i Siams ar ei gwrs oedd,\nGŵr didwyll o'r Gard ydoedd.\nDiau fod y ddeuddyn uchod wedi palmantu rhywfaint ar lwybr Robert ap Huw i lys y brenin. Nid hwyrach hefyd iddo gael ei gyfrif yn delynor teulu yn y Garreg-lwyd. Un o feibion enwog Robert Gruffudd (m. 1630) o'r lle hwnnw oedd Wiliam Gruffudd, LL.B., a lluniodd y telynor gerdd rydd ddigrif ynglŷn ag o. Cerdd ydyw sy'n adrodd helyntion llwynog a gawsai Wiliam Gruffudd yn rhodd gan gyfaill ym Meirionnydd. Heblaw'r gerdd hon fe luniodd Robert ap Huw gyfres o englynion i ddiolch iddo am rodd o'r Beibl Bach yn 1630. Atega hyn oll fod cyswllt clós rhyngddo ef a theulu'r Garreg-lwyd. Maentumia Huw Machno uchod nad oedd neb ond Peilin, sef y telynor Robert Peilin mae'n debyg, a ddaliai gannwyll i Robert ap Huw, a lluniodd Watcyn Clywedog gywydd i erchi march dros Robert Peilin gan ddau ŵr bonheddig o Fôn, sef y Dr. Wiliam Gruffudd o'r Garreg-lwyd a Wiliam Robins o Fynachdy ym mhlwyf Llanfairynghornwy. Fe ddengys hyn eto gymaint oedd diddordeb aelodau o deulu'r Garreg-lwyd yn yr hen ddiwylliant Cymreig.\nRhywdro cyn 18 Gorffennaf 1624 fe briododd Robert ap Huw â Grace, ferch Robert o Landegfan, oblegid ar y dyddiad hwnnw ceir cofnod o fedydd eu mab Richard yng nghofrestr Eglwys blwyf Llandegfan. Ni wyddys fawr ddim am Grace na'i chefndir, either dyfalaf fod ganddi diroedd, ac y mae'n arwyddocaol mai yn ei phlwyf hi yr ymsefydlodd ei gŵr ar ôl priodi, gan dreulio hanner olaf ei oes yno, sef o 1623 hyd ei farw yn 1665. Yn Eglwys y plwyf hwnnw y bedyddiwyd eraill o'i blant sef Elen (1626), Hugh (1628), Catherine (1630), Robert (1633), Rowland (1637-61 plentyn anghyfreithlon) a Margaret (1638). Gwyddys i sicrwydd fod iddo un plentyn arall Henry a aned tua 1635.\nDangosais uchod fel y codwyd Robert ap Huw mewn ardal ac iddi draddodiad cryf mewn cerdd dant yn ogystal â cherdd dafod. Fe barhaodd y traddodiad hwn yn ardal Llanddeusant a'r cylch wedi i'r telynor symud i fyw i Landegfan. Ategir hyn gan y dyddiadurwr o Ddronwy oblegid ceir ganddo rai cyfeiriadau cynnil at gerddorion ei fro yn ystod y cyfnod 1630-6. Enwa Howel y telynor deirgwaith, a bu 'Jen ap w. dd harp' yn lletya un nos Sadwrn yn Nronwy, a bore trannoeth fe'i hebryngwyd i gyfeiriad Llywenan ym Modedern. Rhoes ddwy geiniog un tro i'r 'fidlers' a phrofodd 'dd lloyd harp' ei garedigrwydd ddwywaith. Cofnoda hefyd ddyfod 'strange harps & a Bard' i ryw dŷ yn y cyffiniau, a chrybwylla y 'musick' deirgwaith. Fe oroesodd y traddodiad hwn yn ardal Llanddeusant a'r cylch hyd at ganol y XVIII ganrif, oblegid cyfeirir at Byrs Prichard delynor o Fodedern yn 1753, a bedyddiwyd plant i 'Richard Davidd fidler' yn Eglwys blwyf Llanddeusant dros y blynyddoedd 1751-63. Diddorol yn y cyswllt hwn fydd dyfynnu o ddyddiadur Wiliam Bulkeley o Frynddu 4 Mawrth 1756: 'Gave 5/- to William, the son of John Hughes of Marian, a blind boy that is learning to play upon the Harp with Foulk Jones.' Yn anffodus, ychydig iawn a wyddys am gerddoriaeth y gwŷr uchod. Amlwg, fodd bynnag, fod pobl Môn yn troi mewn cymdeithas lawen a lliwgar gyda sŵn cerddoriaeth yn amlwg ynddi. Diau fod gan ardal Llandegfan hithau ei beirdd a'i cherddorion ond gyda dyfodiad Robert ap Huw i'r plwyf fe gryfhawyd y traddodiad barddol a cherddorol. Croesawai feirdd a cherddorion i'w gartref a pherthyn y rhan helaethaf o ffrwyth ei awen a gadwyd i'w dymor yn Llandegfan. Ar wahân i un cywydd gofyn i deulu bonheddig, cerddi achlysurol – yn englynion, cywyddau a phenillion rhydd – yw ei holl gyfansoddiadau, ac arwydda hyn o bosibl iddo ganolbwyntio ar ei grefft fel telynor.\nYn Llandegfan y preswyliai Robert ap Huw pan aeth ati i gopïo peth o'i farddoniaeth ei hun yn ogystal a gwaith beirdd eraill. Ei fab Henry a etifeddodd ei lyfrau a gwyddys bod gan hwnnw ddiddordeb mewn copïo barddoniaeth. Yn Llandegfan y preswyliai hefyd pan fu farw ei fam yn 1644 pan oedd hi tua 94 oed, a'r cyfan a gafodd trwy ei hewyllys oedd swllt! Nid oedd rhaid iddo, fodd bynnag, boeni rhyw lawer am hynny, oblegid fe ddengys ei ewyllys ef dyddiedig 18 Mai 1665 fod ganddo ddigon o fodd. Traethu ei ddymuniadau olaf ar lafar a wnaeth yr hen delynor 85 oed, ac oblegid llunio rhestr o'i eiddo ar 6 Gorffennaf wedi hynny, y mae gennym sicrwydd iddo farw rhwng canol Mai a dechrau Gorffennaf. Adeg ei farw yr oedd chwech o'i blant yn fyw a rhai wyrion ac wyresau. Ystyrid ei anifeiliaid a'i ddodrefn yn werth dros £65, ac yr oedd yn berchen tiroedd (yng nghylch Llandegfan mae'n debyg) a 'stock' yng Nghaergybi. Hugh Hughes ei fab hynaf oedd i etifeddu yr holl diroedd ac eithrio Pen-y-Dentyr (Llandegfan). Yr oedd hynny i ddigwydd ar ôl marw ei fam ar yr amod ei fad pryd hynny yn talu £60 i bedwar o'r plant ieuengaf – Robert, Henry, Margaret a Catherine. Un ohonynt hwy, Henry, oedd i etifeddu Pen-y-Dentyr. Ni wyddys mangre claddu eu tad, Robert ap Huw, eithr y mae'n debygol mai ym mynwent Eglwys blwyf Llandegfan y gorffwys ei lwch. Fe'i goroeswyd gan ei wraig Grace, ferch Robert, a'i frawd Edmwnd.\nRhaid ystyried Robert ap Huw fel etifedd diwylliant cyfoethog ei ardal a'i sir, a throsglwyddyd y diwylliant hwnnw trwy gyfnod o hirlwm i gylch y Morrisiaid yn nechrau'r XVIII ganrif. Trwy ei fedr fel telynor fe ddaeth i amlygrwydd mawr a chael ei gydnabod am hynny yn llys y brenin. Gallwn fel Monwyson fod yn falch ohono fel un a gyfunodd gerdd dant a cherdd dafod er diddanu cymdeithas ei gyfnod.


David Bailey - Dewch am dro i ganol byd natur | Llyfrgell Genedlaethol Cymru\nMae David Bailey, un o ffotograffwyr natur gorau’r Deyrnas Unedig, yn cyhoeddi casgliad trawiadol o ddelweddau yn ei gyfrol gyntaf, Wildlife Wanderer.\nI nodi’r cyhoeddiad bydd Dr Rhys Jones yn sgwrsio â David Bailey yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn Aberystwyth ar 6 Mai.\nMae David Bailey yn chwilio’n ddyfal am rywogaethau a’u cynefinoedd a hefyd yn llawn consyrn a gofal am yr anifeiliaid mae’n tynnu lluniau ohonynt, gan ennill eu hymddiriedaeth a’r hawl i gofnodi eu mynd a’u dod.\nMae’n gwirioni ar wiwerod, ysgafarnogod, tylluanod, llwynogod a cheirw, ac mae ei gamera wedi dal nifer o ryfeddodau byd natur yng Nghymru a Lloegr. Yn y llyfr ceir dros 50 o rywogaethau gwahanol, gan gynnwys dyfrgwn a dolffiniaid, draenogod a hebog glas, morloi a mwy.\nMae gan David Bailey ambell air o gyngor i ffotograffwyr byd natur, yn ogystal ag awgrymiadau ar gyfer naturiaethwyr llai profiadol a digonedd o hanesion personol difyr am fywyd gwyllt yn y gyfrol.\nYn y rhagair i Wildlife Wanderer, mae Dr Rhys Jones yn dweud fod “bywyd dyn camera byd natur yn bopeth heblaw yn glamyrys. Dwi wedi treulio diwrnodau di-ri yn eistedd gyda Dave mewn lleoliadau anghysbell, gan rewi yn y gaeaf a chael fy mwyta’n fyw gan fosgitos yn yr haf. Mae angen sgil, amynedd sant a lwc ar ddyn camera byd natur. Ond dwi’n gredwr cryf fod pobl yn creu eu lwc eu hunain mewn bywyd ac mae gallu Dave i ddarllen y dirwedd, a’i ymchwil gyson i fywydau’r anifeiliaid, yn ei roi yn y man iawn ar yr adeg iawn i gael y ffotograff gorau.”\nMeddai David Bailey “Dwi wedi bod yn dyst i rai golygfeydd rhyfedd wrth eistedd yn fy nghuddfan - cyplau’n caru, herwhelwyr a phobl yn gollwng cyffuriau. Dwi wedi rhoi llond twll o ofn i ambell berson diniwed sydd wedi sefyll wrth fy nghuddfan, wrth i fi godi ‘mhen i ddweud helo.”\n“Rwy’n gweithio mewn lleoliadau prydferth, yn delio gyda nifer o brosiectau ac ymddiriedolaethau gan brofi rhai o ryfeddodau byd natur na fydd rhai pobl byth yn eu gweld – a does byth y fath beth â diwrnod arferol. Ac rwy’n ddiolchgar am hynny. Dwi’n aml yn meddwl mod i’n un o’r bobl fwyaf lwcus ar y blaned, a’r llyfr hwn yw fy nghyfle i i rannu hynny gyda chi”.\nMae David Bailey yn uchel ei barch ac mae’n llawn arbenigedd a brwdfrydedd am ei faes. Bu’n ddyn camera ac ymgynghorydd ar gyfres y BBC Rhys Jones’s Wildlife Patrol ac mae wedi ymddangos ar Springwatch gyda Nick Baker. Enillodd wobr ‘Brand Laureate International Personality Award’ yn 2016 yn gydnabyddiaeth o’i ffotograffiaeth. Mae’n byw bellach yng nghanolbarth Cymru – ac mae ganddo gysylltiadau â Dorset a’r New Forest hefyd.\nMae’r llyfr Wildlife Wanderer bellach ar gael yn eich siop lyfrau leol neu’n uniongyrchol oddi wrth y cyhoeddwr Gwasg Gomer ar www.gomer.co.uk\nBydd digwyddiad yn y Drwm yn y Llyfrgell Genedlaethol ddydd Sadwrn, 6 Mai am 2 o’r gloch.\nTocynnau (£6) neu 01970 632 548.


Preifatrwydd » Specific\nRydym ni’n defnyddio Google Analytics i dracio perfformiad ein gwefan a’i phatrymau defnydd. Nid ydym yn cysylltu’r ystadegau a gesglir gan Google Analytics â gwybodaeth y gellir ei defnyddio i adnabod pobl. I gael gwybod rhagor, darllenwch: polisi preifatrwydd Google Analytics a sut mae dewis peidio â chael eich tracio.\nMae’n bosibl y byddwn yn plannu “teclynnau” o wefannau cyfryngau cymdeithasol fel Twitter, Facebook neu Google+ yn ein gwefannau. Mae’r gwefannau hyn yn defnyddio cwcis i dracio pwy sydd wedi mewngofnodi a byddant yn gwybod pa dudalennau ar ein gwefan sy’n defnyddio’r “teclynnau” hyn.\nGallwch rwystro neu dynnu cwcis yn y porwr. Gall rhwystro cwcis eich atal rhag cael mynediad at wasanaethau ar-lein Prifysgol Abertawe. Ar ôl tynnu cwcis, cewch eich allgofnodi o’ch sesiwn bresennol. I gael gwybod sut mae rhwystro a rheoli cwcis, darllenwch Gwybodaeth ynghylch Cwcis.\nGallwch ddefnyddio’r modd “cuddio enw” neu “bori preifat” yn eich porwr i gyfyngu ar y mathau o gwcis a osodir a sut y’u defnyddir i’ch tracio. Bydd hyn yn creu sesiwn newydd a byddwch yn edrych fel defnyddiwr newydd heb gysylltiad â gwefannau eraill, er enghraifft, bydd gwefannau cyfryngau cymdeithasol yn eich gweld fel defnyddiwr sydd wedi allgofnodi (oni bai eich bod yn mewngofnodi’n benodol iddynt) a bydd Google Analytics yn eich gweld fel ymwelydd newydd.\nEnw’r Cwci: Google Analytics\nMae Prifysgol Abertawe’n defnyddio Google Analytics, sef gwasanaeth dadansoddeg gwe a ddarperir gan Google, Inc. Mae Google Analytics yn gosod cwci sy’n gwerthuso eich defnydd o’r wefan ac yn rhoi adroddiadau i ni ynghylch gweithgaredd y wefan. Mae’r rhan fwyaf o wefannau Prifysgol Abertawe yn defnyddio Google Analytics.


Cynnydd mewn ymosodiadau â laser – Golwg360\nCynnydd mewn ymosodiadau â laser\n12 Awst 2017 am 13:15\nMae Llywodraeth Prydain yn ystyried cyflwyno mesurau newydd i fynd i’r afael â phryderon am y cynnydd mewn ymosodiadau â laser.\nMae gyrwyr trenau a pheilotiaid wedi mynegi pryderon am eu diogelwch, gan y gall pen laser achosi niwed i’r llygaid.\nFe allai’r mesurau sy’n cael eu hystyried gynnwys cyflwyno system drwyddedu i werthwyr, a chyfyngiadau ar hysbysebu.\nMae cynlluniau trwyddedu eisoes mewn grym yn Awstralia, Canada a’r Unol Daleithiau, ymhlith gwledydd eraill.\nDaw’r cyhoeddiad ar ôl i dwristiaid o wledydd Prydain gael eu bygwth â laser wrth deithio ar awyren i ynys Malaga yn ne Sbaen.\nMae’r Ysgrifennydd Busnes, Margot James wedi lansio cyfnod ymgynghori.\nGall pobol gael dirwy o £2,500 am ddefnyddio laser mewn modd peryglus, ond cafodd mesurau i’w gwneud hi’n haws i’r heddlu gosbi troseddau eu gollwng o gynlluniau Llywodraeth Prydain ym mis Mehefin.\nCafodd 466 o droseddau’n ymwneud â laser eu cofnodi rhwng Ebrill 2011 a Hydref 2016, yn ôl Heddlu Trafnidiaeth Prydain.\nCafodd 1,258 o achosion eu hadrodd wrth yr Awdurdod Awyrennau Sifil y llynedd.\nYn ôl arolwg, mae arbenigwyr meddygol wedi adrodd am 150 o ddigwyddiadau’n ymwneud â laser ers 2013, a nifer helaeth ohonyn nhw’n ymwneud â phlant.\nGolau laser: Awyren yn gorfod dychwelyd i Heathrow


Sgwrsio Bogra zila. Sgwrsio am ddim gyda dieithryn ar hap yn syth o Bogra zila.\nCroeso i Chatroulette Bogra zilaCyswllt i berson aleatory unrhyw le yn y byd. Gyda Chatroulette Bogra zila gallwch ddewis rhwng yr opsiynau canlynol:- Sgwrs am ddim gyda phob math o bobl o Bogra zila. I nodi hyn, ewch i 'Settings'.- Sgwrs gyda gwe-gamera yn y modd 'n fideo'.- Sgwrs gyda meicroffon yn y modd 'micro'.- Sgwrs safle ddienw heb micro ac nid oes unrhyw 'n fideo yn y modd' testun '.- Spy sgyrsiau eraill yn ddienw os ydych yn caniatáu.- Os nad ydych yn dymuno i ni spied newid yn 'Settings'.I ddechrau pwyswch 'F2' neu cliciwch 'dechrau'.\nRhestr o ddinasoedd yn Bogra zila:


OYFARFOD MA WE YN AUIVYJJD Y !BRENTN.|1877-12-07|Y Gwladgarwr - Welsh Newspapers\nOYFARFOD MA WE YN AUIVYJJD…\n'-i OYFARFOD MA WE YN AUIVYJJD Y BRENTN. MR. GOL.,—-Gadewais y brodyr da y tro ■diweddaf—Annghall ar ei bedion ac yn spoutio. yn nghylch yr heddgeidwad. Wel," ebe -efe, rhaid cyfaddef na feddyliais erioed fod celwydd mor ddylanwadol hyd y pryd hwnw. 'Gwir mai celwydd yr oeddwn yn ddweyd bob gair, ac yr oedd yn pasio yn noble iawn; a, ohan i mi weled yr pdeg hono fod celwydd yn fwy derbyniol na'r gwirionedd, yr wyf wedi myned erbyn hyn i ddweyd dim ond •celwydd. Y mae celwydd wedi myned yn ail natur i mi, fel yr wyf yn credu ambell i "dro mai talp o gelwydd ydwyf. Nid yw hyn .yn rhyfedd, frodyr, os gwnewch gofio ddarfod i mi lyncu y diafol er's rhyw clair wythnos .yn ol, ac yr wyf yn ei glywed yn awr ac yn jy man yn cicio fel eboi asyn yn fy mherfedd. Y mae fy rhanau mewnol yn gyffelJTb i ystabal anoch." "Aoeseisieu erfin yma heno," ebe rhyw lais yn y drws, gwarged yr Hen Fa wch Wen." "'Harri, y Spouter," ysgrechodd Anngliall, dere yn iiilaoii. Estyn yma dy bump. Sut snae dy ben. Wel am clyw, di yn lwyth berfa drol o gwrw. Yr oedd saifch cwart a -deugain yn dy fola neitniwr, a dytna ti heno heb na phen tost na dim arall. A wyt ti yn "mofyn aelodiaeth 1" "Wel am ydwyf," nadodd Spouter. Yr wyf yn meddwl mai dyna fyddai oreu." "Yn awr, Mr. Ab Levi," ysgrechodd An- ngliall, dewch yn mlaen i ofyn y gofyniad- au arferol i'r brawd dyeithr." Mewn wincad llyg-id yr oedd Ab Levi ar -ei wadnau. ac yn dweyd "Y mae yn dda rhyfeddol genyf eich gweled, Mr. Spouter; ond cyn y gallaf eich baelodi y mae genyf ychydig ofyniadau i'w cyflwyno i'cli aylw, ac hyderaf y gwnewch eu hateb yn eglur a bodd- flaaol. Gwnaf fy ngoreu," ebe Spouter, "aphob un a fydd i mi fethu, caiff fy nghyfaill An- nghall yma gynyg arnynt." "Hip, hip, hwre," nadodd Annghall, "ond dyna,, ewch yn mlaen." Y gofyniad cyntaf sydd genyf i'w ofyn," obe Ab Levi, "ydyw hwn—A fedrwch chwi ladd, blingo, a rostio eich mam 1" "Medraf," ysgrechodd Spouter, "a thynu ymysgaroedd fy nhad allan." A fedrwcli chwi gusanu y forwyn yn y beudy os na fydd y wraig yn y golwg ?" "Medraf, yr wyf wedi gwneyd ddegau o Weithiau." A fedr eich gwraig cnwi dwyllo ocldiar y patriarch Job naw o hwyaid, gan addaw tain ,dau swllt yr un am danynt, a phan daeth dydd talu dweyd fod y brain wedi eu bwyta V' )' Medraf, a gallaf ddwoyd mai ellyll ar i Iffurf dynes ydyw." "A fedrwcli ddweyd celwyddau yn ol rate I "tair mil yr awr V' "Medraf; dy we dais bedair mil dydd Iau diweddaf." "A fedrwch chwi ladrata wyth cant o bunau oddiar wahanol b^rsonau, a dweyd wrthynt oil y byddai iddynt eu cael yn ol "Wedi i chwi werthu yr Hen Fuwch Wen ?" "Medraf, yr wyf wedi twyllo oddiarnynt -ddeuddeg cant." A fedrwch chwi dwyllo haner coron oddi- ar hen wraig ar y plwyf, a'i gadael i haner Xiewvnu rhwug y muriau V' ''Medraf, a'iberwiyn uwdmewncrochan." "A fedrwch chwi yfed gwerth deg swllt y dydd o gv/rw, a gadael pump cant o ddynion heb eu talu?" illedrtf, yr wyf yn gwneyd bob dydd." A fedrwch chwi dynu gwerth naw punt ar ugain oddiar siopwr tlawd, a dweyd wrtho pan ddaeth i ymofyn ei eiddo am iddo fyned at Iesu Grist i ofyn am danynt ? ."Medraf, ac y mae y dyn -yn fyw ac yn iach yn awr." "A fedrwcli, chwi fyned i Regent's Court a cholli dwy bunt, a dweyd wrth y wraig mai yn y gymanfa yr oeddech wedi bod 1 "Medraf; dyna helynt. Cewch glywecl y snanylion eto." A fedrwch chwi dwyllo pedwar cant o 'bunau ar haid o dlodion yn B- ac wedi eu derbvn chwerthin am eu penau 7" "Me<iraf, ac yr wyf yn eyfrit busnes fel kyna. yn lled glyfer." Wei," ebe Ab Levi, gan gartira ei geg a ssychu ei drwyn, yr wyf yn meddwl y gall- wn roddi cleheulaw cymdeithas i'r brawd 2iwn. Pa beth. yw eich barn chwi 1" Gadewch i ni gael cetyn o gann," nadodd Annghall. "'Nawr am dani, ùoys." 0 uffern daetliom yma, I ulfern awn i gyd, A uffern fydd ein llety, Am oesoedd maith y bycl; Cawn dyrch o diu eiriasboeth, Yn wobr am ein gwaith, A llyn o dan i orwedd, I dragywyddoldeb maith. • Yn gysou cawn ymdwmlo, Trwy furoedd gwyllt o dan, A dawnsio ar y marwor, Heb byth cael seinio can -Diatii,ii(I fydcl yn ein marchog, Trwy dan a'r marwor coch, A Belial yn dywysog, A ni fel haid o foch. Ha, ha, lia. Well done, boys. LLYGADLYM.\nLLANILLTYD FARDREF A " GWYL.lED…\nLLANILLTYD FARDREF A GWYL- lED Y DD." MR. GOL. ,-Byddaf yn ddiolchgar am ychydig o'ch gofod i wneyd sylw neu ddau ar lythyr Gwyliedydd yn y GWLADSARWR am Tacliwedd yr 16eg. Ni fuaswn yn gwneyd un sylw o'i lythyr pe byddai hwn y tro cyntaf, neu yn debyg o fod y tro olaf iddo geisio diraddio cymeriadau ei gymydogion. Ei orcliestwaith diweddaf oedd cofnodi ar faes v GWLADGARWH. ymdrechfa saethyddol a gymerodd le yn y Llan, a'r .cwffio a fu mewn canlyniad y noson hono. Desgrifia yr ym- laddwyr o llaen ynadon Pontypridd, &c. ond cyn fod y llith trwy y wasg, pwy a welid yn cwffio ar un o heolydd y Llan ond Gwyl- y iedydd.; ond deallodd yn fuan fod y returns a dderbyniodd oddeutu hundred per cent, a phenderfynodd retiro. Ac yn wir, ddarllen- ydd, pe buasai ei ddrychfeddyliau yn ei' gludo mor fuan ag oedd ei draed yn ei gludo y noson hono, byddai yn fuan ar ben y rhes lenyddol. Meddyliai rhai a'i cyfarfyddodd mai cael ei chwythu o fagnel a gafodd, a chredwyd yn gyfl'redinol ein bod wedi clywed y gair olaf oddiwrth Mr. Gwyliedydd; ond yn hyn yr ydyrn wedi ein siomi, wele y mae Gwyliedydd yn gwylied ei gymydogion gy- maint ag erioed. Dechreuai Gwyliedydd ei lith y tro diweddaf gan ddweyd nad oedd yn canfod dim yn y GVVLADGARWR o'r lie hwn gwir, a chredwyf y byddai yn well iddo fod heb ddim am dipyn yn ychvvaneg na chael ei golofnau wedi eu llenwi ag anwireddau o fath eiddo Gwyliedydd. Dywed mai etholedigion yn unig sydd yn cael tamaid yn Rica. Os etholedigion ydym, bydded hysbys iddo ef, a phawb ereill, ein bod yn gorfod gweithio yn galed i wneyd ein etholedigaeth yn sicr, ac ohervvydd ei fod ef yn methu yn hyn, dyna y rheswm nad yw un o'r cyfryw. Caiied Gwyliedydd mai etholedigaeth i'r gweithiwr caled ydyw, ac nid i'r dauwynebog a'r diog. Nid ydym heb synu at annghysondeb a di- gywileidd-dra yr archgelwyddwr, pan y dywed fod dyeitiiriaid yn cael gwaith ac hen bres- wylwyr yr ardal yn methu ac heriaf ef neu rYVlUn arall o'r ardal i nodi cymaint ag un glowr yn gweithio yn y Rica nad yw wedi preswylio yn yr ardal rai blynyddoedd o leiaf, oblegyd gwyr pawb ag sydd yn adwaen Mr. E. Williams, manager, (yr hwn eilw of yn ball-dog bach), mai un o brif feiau ei fywyd (os bai hefyd) yw glynu yn ormodol wrth bobl yr ardal. Dywed Gwyliedydd y bydd iddo ef o hyn allan gofnodi pob peth annheg yn y gaffers o ganlyniad, edrychwch chwi, y gaffers, ati, yn gymaint a'ch bod chwi yn fwy o gorffolaeth na Mr. E. Williams, a byid yn rhaid eich galw chwi yn b'dl-dogs miwr. Dywed fod y bull-dog bach wedi bod bron a newynu yn ddiweddar, ac na allai gael yn y Llan ond torth swllt am swllt. Gellid meddwl fod gan Gwyliedydd le i gael torth swllt am clnye' cheiniog, ac y Mae lie i gredu ei fod yn cael ambell i dorth am ddim o Llundain ond byddai yn dda iddo gofio mai un hen wraig o'r Llan a eniUodd y torth- au hyn cyn iddo ef ddechreu bwyta bar a. Nid yw yn un cywilydd i Mr. E. Williams os yw wedi gweied prinder, a pho gwelai brinder eto ni fyddai yn wahanol i ereill ohonom ag sydd yn ymddibynu ar lafm' eu dwylaw. Ond gresyn fod neb i'w gael mor Jiieirnis adiegwyddor a ymhyfryda yn atlwydd ei gydweithiwr. Cynghorwn Gwyliedydd, neu S. D., o hyn allan i beiclio ymosod ar gymeriadan ei gymydogion, rhag dygwydd rhywbeth a fyddo gwaeth.—Yr eiddoch, PLENTYN O'R PLWYF.\n"PARVO" A GOKEBYDD BLAENAFON.\n"PARVO" A GOKEBYDD BLAEN- AFON. MR. GOL. Y mae rhyw fodyn ag sydd wedi dewis galw ei hun yn Parvo, yn ei dra- chwant am ddangos ei fedrusrwydd ysgrifen- iadol, wedi cymeryd ei ryddid i adolygu yr ychydig linellau a anfouais atoch fel goheb- iacth o'r lie hwn er's ychydig wythnosau yn ol. Yn sicr, nid ydwyf yn cotio i mi weled y fath multum in parvo o anwire.ddau wedi eu peiityru ar eu gilydd mewn nodyn mor fyr erioed ag a weiwyf yn adolygiaeth Parvo. z, Cyhudda fi, yn y lie cyntaf, o fod yn euog o goleddu syniadau iselwael am drigolion Blaenafon, fel as i gredu nad oes yn y lie neb a fedr ddarllen nac ysgrifenu, au oddiar y dyb hon fy mod wedi breuddwydio y gall- aswu ysgrifenu pob ffolineb am danynt i'r GWLADGAltWR. Gwarchod in Beth allasai Parvo fecld wI am dano pan yn gosod y fath gyliuddiad ffol yn fy erbyn'! Onid oeddwa yn crybwyll yn bendant, yn y llythyr y cwyna efe o'i herwydd, fod yma feirdd, l!en- orion, a cherddoriou lawer ? ac onid beirdd a llenorion lied ryfedd fyddai y rhai hyny na fedrent na darllea nac ysgrLfeuu ? Arfar lied front o'ch eiddo, Mr. Parvo, ydoedd d uTiio brawdde;_rau i ddybenion annheilwng. Dweyd wnaetii Ab Lien nad oedd gan bobl y lie hwn Ie i achwyn "am waith gweddol gyson," ac nid na,l osd l grnddynt ddigon o le i achwyn meNu cyfeiriadau ereill. Edrych- ed Parvo pa fa-inneh y mae Masn;s,chdeithiwr yn arfer gofnodi yn y GWLADGARWK, (gan mai am d mo ef yr oeddwa yn crybwyll pan y det'ayddlais y gair), yni gwet feddwl Ab Lien o'r pe:i hwn. Gyda golwg ar nifar poblogaeth y lie 11 Nn, ni raid i mi ond cyfeirio Parvo at rif- noda.u y cyfrifiad cyffredinol diweddaf. Yn unig, gofynaf iddo am gidw mewn col; y cynydd rhyfeddol a gymeiodd le ym-i er yr amser hwnw. Os gwna fy nghyhuddwr hyn, caiff weled-os nad yw'r cwn a'r cithod, a'r creaduriaid ere 11 y sonia am danynt yn ei lythyr, wedi crafu ei oiygoa allan o'i b in,— pa mor bell oeddwn o fod yn fy 11-, am y peth hwn draciiefn. Yn awe till chymydo^aeth diwe id e, lythyr. Cri dwyf fy m )d yn arogli yr achos a ba;odd i Parvo gyfeirio trwyn du ei y^grifell a,t fy ngoheb aoth d(tiiitwed. Gadewch i mi doimio curiadau eich i^waed tuMardal v gard iwa yna, Parvo, tra byddo y gair rhagfam yn taro ar eich clybod unwaith neu ddwy. Ha h beth sydd ar y gwr coch yna yn neidio mor afreolaidd a gwyllt ? Ddarllenydd hynaws, y mae y dyn mewn twymyn boeth ac nid rhyfedd ei fod wedi methu treulio yr hyn a lyncodd o'm llythyr yn y GWLADGARWR dan sylw, ohervvydd y mae gwenwyn rhagfam wedi ymgymvsgu mpr dew a'i holl waed llenyddol. Y gwir yw, Parvo bach, y mae eich dolur o'r fath fwyaf anobeithiol ac i wneyd pethau i edrych yn fwy aufiafriol fyth, gwelir arwyddion amlwg fod y poen yn codi yn drwm tuag at y pen. fel y mae yn amI wg fod y synwyrau yn sefyll mewn perygl ofnadwy. Poethder y dolur hwn, yn ddiau, barodd i Parvo alw "sebon ar ffaith anwadadwy o eiddo Ab Lien mewn cysylltia.d a'r personau teilwng hyny a fuont yn foddion i ddwyn ocldiamgylch y fath wledd feddyliol ag a gawsom ganddynt, fel y cryb- wyllasom yn ein llythyr blaenorol. Gwres yn yr un rhan o'r corff, eto, barodd fy ngwrthwynebydd i wneyd y camsyniad dybryd rhwng talentau a gwynt. Ond beth dal lol- ian Y mae yn glaf-yn glaf iawn, ac nis gellir dysgwyl ond pethau annymunol o'i enau hyd oni ymadawa clef-fd poenus rhag- farn ei gyfansoddiad gwan. I'r perwyl i Parvo gael gwellhad, os yw hyny yn bosibl, cynghorwn ef i ymgomio yn awr ac yn y man a'r enwogion hyny y mae efe yn ei gyflwr an- nghyfrifol am geisio iselhau; ac yr wyf yn dra sicr y caiff, trwy y cynllun hwn, yn dra buan, ar ddeall fod rhywbeth mwy sylweddol na gwynt o dan eu capiau. Treiwch ddogn neu ddau fel yma, Parvo, a gadewch i mi glywed. yr effaith. Os bwriadwch ddangos rhagor o'ch pranciau yn y GWLADGARWlt, pobpeth yn dda. Y mae y dynion yr wyf o'u tu yn anfeidrol uwchlaiv eich ysgrafell.—Yn iach, AB LLEN. O.Y.— Ein Parvo sydd yn gIamp erfawr—o ddyn Hunan-ddoeth a thrwstfawr Corach blin am godi'n gawr Yw, o linach crach lenawr. Nid da iawn, ac nid dynol,—gyru saeth Tan gwr sal ffugenwol Ond gwel'd wnawn, trwy ei lawn lol, Pwy yw'rilyn prioclol.LtB LLEN.\nCYMANFA GERDDOROL GOFFAWD-WRIAETIIOL…\nCYMANFA GERDDOROL GOFFAWD- WRIAETIIOL IBUAN GWYLLT. MR. GOL.Efallai y caniatewch i mi gongl fechan o'r GWLADGARWR i draethu gair yn nghylch yr uchod. Tua dau fis yn ol ffarfiwyd pwyllgor yn gynwysedig o gantor- ion Abertawe, Babell, Glandwr, Treforis, Clydach, a Llansamlet, er dwyn i ystyriaeth y priodoldeb o gael cymanfa gerddorol goffawdwriaethol i'r diweddar dad cerddorol, Ieuan Gwyllt. Fe ddechreuwyd gyda than a brwdfrydedd teilwng o Gymro, Cymru, a Chymraeg. Fe wnaed gwaith rhagorol yn rhai o'r pwyllgorau hyny, ac fe dynwyd prog- ramme campus al4.an hefyd, yn cynwys un- ar-ugain o donau, tair chant, chwech o Swn y Jiwbili, a phedair anthem ac fod y prog- mrmne i fod yn barod yn mhen pythefnos. Ond, ysywaeth, mae y tan wedi diifodd, a'r brwdfrydedd wedi ditlanu fel mwg; nid oedd y cwbl ond "tan shavings (ohwedi yr hen Harris, o Ferthyr). Fe ddarfu i ddau berson o Birchgrove gymeryd y drafferth o fyned i .=,Y gyfarfod y pwyllgor, yr hwn oedd i gael ei gynal nos Fercher, yr 21ain o Dachwedd, yn nghapel Plasmarl, ger Glandwr, pellder o bedair milltir trwy y gwynt a'r gwlaw. Pan yr oeddynt yn dychwelyd yr oedd y dwfr wedi llanw dros heol Llansamlet nes yr oedd i fyny hyd eu penlinau. Ac ar ol yr holl drafferth a'r gwlychu, fe ddaeth y nifer an- rhydeddus o 1m i'w cyfarfod Nid chwareu plant yw cerdded rhyw wyth milltir ar y fath noson enbyd i ddim pwrpas. Terfynaf yn awr gan ddymano hun dawel i'r hyn a gam- enwyd yn "Gymanfa Gerddorol Goffawdwr- iaethol i'r diweddar Ieuan Gwylit."—Yr eiddoch, mewn hiraeth, H. CYNLAIS PROSSBR.\nY MEDDYGON. Mlè. GOL.Gellid meddwl, wrth ddarllen Yr Arsyllfa," yn y GWLADGARV/R am Dach- wedd y 23ain, fod yr ysgol feddygol wedi cyrhaedd perffeithrwydd yn mhobpeth ond y gynddarcdd. "Gwdlir," meddai, "pob clefyd ac afiechyd arall; ac y mae digon o engveifftiau o'r twymynon a'r heintiau mwyaf ffyrnig a difaol yn gorfod ffoi o fiaen medr y meddygon." Yn wir, meddyliwyf fod hyna yn dweyd gormod. A ydyw yn debyg, chwaethach yn sicr, y bnasai mwy o ddynion yn marw o'r cholera morbus pe na buasai meddyg na chrach feddyg yn y wlad ? Y mae yn eithaf tebyg i lawer farw o'r dolur hwnw trwy waith y moddygon yn eu cyfi'eirio dan amcan—dim oad treio yr experiment"—pan wedi hurtio yndiin yn ngwyneb aneffoifchiolrwydd darpar- pariadau y pharmacnpcea. Gwn am ddwy chwaer yn Nghwmnedd, y rhai a wrthodaaant gymeryd un math o "foddion doctor," ac a, yi'asant gywaint ag a allasent gael o enwyn. Gwellhaodd y ddwy, er fod y meddyg (Mr. Brodie) yn eu bygwth a, marwolaeth am eu pengamrwydd. Olywais na fu y boneddwr ei hunan, lawer o ddyddiau wedi hyny, cyn i'r dolur yniaflyd ynddo, a'i yru i ftbrdd yr holl ddaear, er gwaethaf ei fedrusrwydd meddygol. Pa bryd, o fewn cylch hanesiaeth, y ceir fod y meddygon wedi llwyddo i roddi atalfa mewn amser byr ar rwysg unrhyw glefyd ymdaenol'? A ydynt wedi cael allan y tfordd i atal twymyn boeth at" un dyn mewn diwrnod neu ddau? Dim o'r fath beth. "Rhaid," meddant, "i'r dwymyn gael rhedeg ei chwrs," ac efallai y bydd y cvvrs hwnw yn naw diwrnod o barhad, trwy gydol yr hwn gymod y bydd gwaed y dyoddefydd, druan, yn berwi yn y fath fodd nes cadw y dyn mewn syfrdalldorl parhaus. Gwyr 'pob dyn o synwyr cy fired in natur nad cyffyrau sydd yn adferu y dyn hwnw (os adfera o gwbl) wedi i'r dwymyn ei adael. Y tFaith 11 hynod yw mai y meddygon sydd yn gyru leiaf o belenau a photeleidiau i lawr i gegau I y cleifiion dan eu gofal yw y rhai mwyaf llwyddianus. Yr oedd y cynorthwy meddyg- ol goreu gan y Tywysog Cydweddol, ond y cwbl yn ofer. Gwir i Dywysog Cymru wella o'r dwymyn tra dan ofal dau neu dri o feddygon, ond narrow escape fu hi. Darllenais mewn almanac, yn ddiweddar, am feddyg a arferai "ddarlien y dwfr." Y peth cyntaf a wnai, ar 01 uarlunio v dolur yn ol yr arwyddion yn y botel, fyddai rhoddi rhes o gynghorion i'r claf pa fodd i ymddwyn, } a pha fath fwydydd a diodydd, &c., a j gymerai ac yna, rhoddai botelaid o foddion gwerth pum' swllt y claf i'w gymeryd bob yn ychydig ddyferynan, am ben dwfr, bob tair neu' bedair awr. Dywedai yr ysgrifenydd fod y dyn hwnw wedi gwella Ilawer mwy o nifer o gleifion nag a wnaeth neb o'i gydoes- wyr, ac mai ei unig fai oedd codi coron y botel am ddwfr yr afon wedi yn unig ei liwio. Dyna y cyfalnawsydd, yr hwn a gymysga ddim ond ychydig ddyferynau o ryw gyliyr lied ddiniwed a photelaid chwech wns o ddwfr, ac a rydd i'r claf ddim ond ychydig 0 ddyferynau ar y tro o'r gymysgedd hono eilwaith mewn gwydriad o ddwfr. Dengrys ystadegau fod, o leiaf, cynifer y cant o'r rhai dan driniaech yr homceopaihists yn gweila ag sydd o'r rhai a gymerant ddognau mawrion a chryfion yr allnawsydd (nllopathist). Ond chwareu teg i'r meddygon, ni roddant hwy agos cymaint o foddion oni ba'i fod dynion yn eu cymhell: "Da chithe, syr, rhowch rli'wbeth i stopo'r dolur rhydd yma — y mae just a'm lladd i'n lau." Gorfod rhoddi potelaid—"dau lon'd 11 wv gawl bob pedair awr"—pan, mewn gwirionedd, y buasai gwaith y dyoddefydd yn cymeryd ymborth mwy syml, llai o infer o brydiau yn y pedair awr ar lmgain, a llai ar y pryd, yn llawn mor elfeithiol, a llawer diogelach meddyginiaeth. Ond beth dal clebran I Ni wnelai cynghor o'r fath y tro os na cheir moddion, ldiaid cael pills, a chablu y meddyg. Dychwelais, droion fagad, o'r fcddygfa. heb ddim ond cynghor, ac Os na fyddwch yn well, deuwch neu anfonwch yma nos yfory." Cyn nos drynydd, byddai dilyn y cynghorion wedi ateb y dyben. DAFYDD.\n" RHYW UN" A PJIWYLLGOR EISTEDDFOD…\nRHYW UN" A PJIWYLLGOR EIS- TEDDFOD PENUEL, GASLL WOH IVR. Mr. GOL.,—Mae yn bosibl fod Rhywun, erbyn hyn, yn credu ein bod ni fel pwyllgor yn ymfoddloni ar yr enw o ymddiheurad a wnaeth yn y GWLADGARWR, am y 9fed cynfisol. Ond nid felly y mae hi Rywun. Nage, nage, nid os ydynt yn ein blino ni yw y pwnc eithr yr ydym ni yn fodcllon sefyll nsu syrth- io wedi cael y profion ein bod wedi cynllunio, neu gyda'r eisteddfod yma yn cynllunio, i gadw y gwobrwyon o fewn cylch Ysgol Sul Penuel, a'r profion hyny yn cael eu rhoddi o dan enw adnabyddus; neu os nad ydyw y profion i'w cael, tynweh yn ol yn ddiymaros o dan eich enw priudol, yr hyn ysgrifenasocli, am mai celwyddau oeddynt ac nid am os ydynt yn cin blino nioblegyd yr ydym, trwy gyfrwng y nodyn yma, amy tro diwedd- af yn eich hysbysu mewn geirian eglur, pendant, a phenderfynol, os na fydd i chwi wneyd hyny ein bod yn apelio at lys barn i derfynu y mater er eich anrhydedd neu eich dianrhydedd chwi. Llwyddasoch yn eich amcan inaleisddrwg i raddau pell iawn i'n niweidio ni, ac mae genym dystion yn foddion proti hyn yn y llys priodol, ac y mae y rhai hyny yn wirfoddol- iaid heddyw, pan y mae i raddau yn ddi- weddar iddynt wneyd yr hyn a allasent er llwyddiant ein eisteddfod, oblegyd y dylanwad ,,y a gafodd eich llythyr yn y GWLADGARWR arnynt, yn nghyd a dylanwad wedi ei dros- glwyddo trwy gyfrwng arall llawer mwy niweidiol yn ei amcan, ie, hyd y nod na chyhoeddusrwydd y GWLADGARWR. Gwrided, mab yr un drwg, a gwybydded nad yw y llythyr cyfrinachol hwnw (ond heb enw priodol) a ddanfonodd atom ond drewdod yn ein ffroenau, a gwybydded hefyd fod y cyhoedd yn cymeryd dyddordeb yn ein mater, ac yn gobeithio y dygwn y mater yn mlaen i'w fan priodol, er Iles pawb yn gyifredinol. Felly, y cam cyntaf yw y cam goreu i ti, Rhywun, gydsynio a'n cais cyntaf atat, set cl "arddel dy hun," a chytuno a'tli. wrth- wynebwyr ar frys.—Dros y pwyllgor, DAVID REES.\nPA FODD I WRANDO YR ELIJAH…\ni PA FODD I WRANDO YR ELIJAH I Nid wyf yn gwybod— ni ellais erioed gael allaii-pa mor belled y mae y gwrandawr cy- ffredin yn cael ei gyffroi gan yr hyn a adnabydd- ir fel rhan-gerddoriaeth. Ond i'm tyb i cerdd- oriaeth me wn pedair neu wyth rlmn yw y dGll- wedd mwyaf oyffrous y (iiclion cerddoriaeth gyrhaedd y glust. Pan yn curio mor anaml y ceir cerddoriaeth ar y dull hwri ar yr hysbys- leni, tueddir ti i wangredtl ei effaith ar gynull- eidfaoedd. Mae mwy na'r cyffredin vn yr Elijah. And lie shall give his angels," &c., ydyw yr engrailifc gyntaf yn y gwaith. Mae yr wyth llais yu cael ea cydnabod fel dan bedrawd (quartett), un i leitiiau menywod a'r llall i leisiau gwrywod. Macut yn canu ar y cyntaf ar wa- hat), ond yn fuan ymuna yr wyth llais yn un firwd o fiwsig yn dylifo yn mlaen, ac yn cael ei thori yma ac aew gan orphwysnodau i rai o'r lleisiau, ond nid un amser i'r oil olionynt, hyd y diweddeb nychlyd ar derfyn y rhif hwn. Mae rhan yr oifcrynan, fel cyfeilliant, yu ysgafn iawn, ac ar brydiau rhocidant chwareuteg i'r liais drwy fod yn gwbl ddystaw, ac yn y modd hwn cynyrchir cerddoriaeth uchelryw. Mae yr olygfa yn dyfod yn awr i dy y weddw, n'r wyrth o adgyfodi y plentyu marw yn dyfod o llaen y gwrandawr mewn iaith sydd yn arall- eiriatl o'r lianet, ysgiytiiyrol. Gweddt y Pro- ffwyd Turn unto her, 0 Lord my God." Cyf- r erbynia.d. elfeithiol, yn ei rediad cynghaneddol ac esinwyth, a reeit. gyifrous y weddw. (Jyn y diwedd y mae y ddau gymeriad yn raildol gwympo i mown i'r denawil, yr hwn sydd yn arwain yn liatunol a cherddorol i'r cydgau ad- lewyrchol, "Bicised are the men who fear Him." Cydgan a berthyn i ddosbarth y cyfansoddodd Mendelssohn lawer iddo. Cynwysa fvnegiant perffeithiach mewn cerddoriaethgrefyddol Dag a gynyrchwyd gan' neb oddigerth ei ragHaenydd, Sebastian Bach. Y maey rhan heddychol sydd yn dechreu a diweddu y cydgan hwn yn cael ei gosod allan gan y testyn, Through darkness- riseth" yn fwy grymus ac cgniol. Er hyny, cedwir y testyn hwn eto i lawr, ac ar ol adferiad y testyn blaenorol maey cydgan yn diweddu yn raddol, fel haul yn maehlud ar ddiwedd dydd. Ystyrir hwn yu un o'r darnau tlysaf yn yr oratorio. Y mae y cyfeilliant, mcgys crychiad dwfr o ran swn. yn cael ei gychwyn gan yeel/off, ac yn cael ei gymeryd i fyny gan y tant-offerynl au ereili, i'r hyn y mae lIaweT o effaith y darn yn ddyledus. Yn y daruati sydd yn arwain i mewn i brif olygfa yr oratorio rhwng Elias o un tu, a phroffwydi Baal o'r tu arall, a'r bobl megys ed- rychwyi pryrderus, prin y mae angen e^iuro yr hyn nodir yn y geiriau. Y darn cyntaf o bwys yn nadblygiad y gwaith yw cydgan yr offeiriaid eilunaddol^ar, Baal, we cry to thee." Yu yr adran gyntuf nid oes dim o nodwedd baganaidd eithr flylid sylwi arno fel eugraifft o gyd'^an- deublyo-. Cychwynir gyda lleisiau gwrywaidd mewn pedair rhan yna clywir liais y meny^wod yn deCiireu, ac yn fuan yinuna yr oil yn wyth rhan. Cyn hir cyfnewidia yr amser i'r triphlyg, ac i amser cyflymach, yr hyn ddynoda ddillyg amynedd yr offeiriaid paganaidd; yn dilyn y mae deisyfiad, nodwedd ac elfenau yr hwn a deilynvant sylw. Yn gyntaf, ceir y synnidiad mawreddog, yn yr amser triphlyg, ar y geiriau, "Hear us, Baal; hear mighty nod," "Baal, 0 answer us." Yn ail, sylwer fod y rhai llyn yn cael eu traethn yn yr wythawd gan y bass a'r alto, y rhai a gynyrchant effaith megys" gvvaedd- iadau tort anhydrm—c&uth, er yn sathredig, sydd yn wir ofynol er cyrhaedd amcan y darn. Yn nes yn mlaen ceir y pedwer Hais yn ail. adrodd yr un brawddegau, ond y mae y dosbarth- iad yn parhau mewn wytxiau, yn He jnown pedwar rhan ac felly y mae nodwedd bagan- aidd y darn yn cael ei ddal i fyny. yn y diwedd y mae y lleisiau yn ymledu i bedwar rhan a thra y mae y trebles yn dal i fyny nodyn par- haol — dei&yfiadol ac anobeithiol ei natur, y mae y lleisiau ereill, ar yn ail, yan les^hau yn raddol, yn gwaeddi, "Hear us." Yna y moo yr egni yn adnewyddu. a th erf yna y cydgan gyda bloedd nerthol, a'r lleisiau yn canu intTwn octavei—y treble gyda'r tenor, a'r alto gyda'r bass. ■> n nesat ceir y rectt., Call him louder," sef cynghor gwawdlym Elias iddynt waeridi yn uv/cli ar eu duw; a'r ail gydgan desgritiadol, byr, a ffyrnig, yn canlyn, Hear our cry, (> Baal," yn yr hwn y dylid sylwi ar effaith gwyllt a mimog yr anughydseiniaid (C Ion gan y baslt yn erbyn D gan y treble) ar y geiriau Where- fore slumber. Cyrhaeddir cyffelyb effaith drwy cldwyu y lleisiau i ddiweddu pan y mae y gy- nghanedd yn gorphwys yn anesinwyth ar y" nodau hyn :-C Ion, C, G, a C-dyfais ddeheuol iawn i gyrhaedd yr amcan mewn golwg. Gwawdia Elias hwynt drachefn, a geilw yr offeiriaid y drydedd waith ar eu heilun y mae eu hymdrech olaf-y chorus, "Hear and answer" -meWll mesur gwahancd (6-S) yr hwn svdd yn caniatau cyfeilliant cynhyrfua gan y cerddorfa a'r hwn a ddylai gael sylw y gwrandawr. Mae y lleisiau yn agor gyda'r waedd Baal, Baal," a4-- yn citel ei dilyn gan frawddeg ddarluniadot chwerw, ar y geiriau "Mark lufw the scorner derideth us," yr hyn eto a ddilynir gan y bloeddiadau ar v geiriau, Hear and answer gan un adran o'r lleisiau yn awr, a chan adran arali bryd arall, a'r cyfan yn cael ei weithio i glimax ardderchog ar y diwedd. C, Ar y sefyllfa derfysglyd hon ydym yn cael mewn cyferbyniad hapus, y gerddoriaeth dlos L chrefyddol ddaw i ran Elias, ar y geiriau "Lord God of Abraham." Y mae cyfryngiad y chorale "Cast thy burdens upon the Lord" yn gymhorth i adferyd tawelwch i'r olygfa gyffrJus hon. Ar ol ychydig dndalenau-y fath yw galla y cyfansoddwr—yr ydym yn cael ein hunain mewn. teimlad newydd a hollol wahanol. Y mae y cyfnewidiadau hyn—a'r cyflymdra gyda pha un y dygir hwynt oddiamgylcii—yn ffurlio rhai 0 nodweddion mwyaf arbenig yr oratorio. [i'w BAKIIAT;.]\nDATGANIAD Y MESSIAH" YN NHRERERBERT. (RU: II AD.) Yn nesaf yw'r coiUra-'lo, sef Miss Annie Williams, U.C.W. Y mae gan y foneddiaes ieuano hon lais llawn a thra addas i'r part hwn. Dipyn no anystwyth yw, serch hyny, hyd yn hyn ond hyderaf y daw yn wir dda gydag yvhwaneg o ymaiferiatl. Gwnaeth ei ran YR- gaumoladwy iawn yn yr alaw, "OJ thou that teiiest." Dechreuoedd yr al.»w addfwyuaidd a. theuer hwnw, "Fel bugail y portha efe ei braidd," yo bur dyner, ond dygwyddodd un gwall anha-pus ac aunymuno'. iawn i'm civw sef canu y pedwerydd nod, o'r dechren, yn drydydd lleiaf yn lie mwyaf. Yr oeddym yn ffaelu o gwbl ag aunghoiio yr anflawd liwu tra y bu yn myned drwy yr alaw brydferth a thoddedig hon. Chvnaeth ei gnreu yn "He was despised." Yr ocdd y datgaaiad hwn yn deimladwy—yn. nenlduol felly ond pa both oedd y reswn iddi arwain ei hun i B Jlcit leddf yn lie i B flat Ion yn y'treigliad yna o fessir 20 hvd vr 21 ?' A flat yn lie naturiol, a I) ie Idf yn He narnrioi gofid- lH; oedd hynyna eto i'm clust. Canodd yn y ddau quart,-it, yn rhagorol dda. Y mae ein amser yn rhy biin i roddi sylw ar ei harddnll yn yr adroddganau. Ctawn liamdden i'r perwyl hyny, efallai, ryw bryd eto. Llwyddiant yw fy nymuniad iddi hi. Dyma ni, o'r diwedd. wedi cyrhaedd primot 'haaa y datganiad, set Miss Marian Williams, 11. A. M., Liu 11 da in. Gwnaeth y gant-ores ieuane ond enwog lion, ei ran yu wir deilwng o'i sefyllfa. acadameaidd. \_Vcdi chwareu y pastoral sip aphony gan y gesddorfa, dyma Miss Williams vn gwneyd ei hymddangosiad ya yr adroddgan- au pur chwareu gar, There were shepherds* a "And I-,) the angel of rde Lcrd," &c., cyn. cychwyniad y cydgan Gogoniant yn y gor- uchat i Ddn w." Yr oedd, mewn gv/irionedd, y fath/rw/iiiejtf yn yr ymroddiad hwn nes yr oedd ein calon bron a llarnu o lawenydd. Ar ol liyny cafwvd yr alaw gwir bobiogaidd hono, •• bydd la wen iawn ti fercli Sion," yn gywir o ran danleniad, baril, a niynegiaut—datganiad ardderchog. Wedi "He shall feed his tloek" yn 7' gan y contralto cyeliwynoiid y prif t'rprano ar yr alaw yn Ji jlat major ar y geiriau anwyl "Come unto him all ye that labour," yn yr\nCAP COCH A'l HELYNTION. I\n[" y gwyliau ond hyn sydd sicr, os i'r ddalfa r y deuant, newidia eu hymborth yn Nghaer- r" -dydd neu Abertawe. Yn mhlith ereill, yr wyf wedi colli pedwar, heblaw yr un a fodd- odd; nid wyf yn dal neb yn gyfrifol am hyny. Fe foddodd un o'r cywion, r: Fe gawd ei chorpws hi; Ni welais yr a,il olwg ar <■ Gorff y ceiliog du,- L' Mae hwnw wedi ei fwyta" L 'Nol dim ddeallais i, Ni welir mwy ohono, [,j Ffarwel y ceiliog du.—Gwron DAr. :M.


Ffonau Symudol – Tudalen 2 – Meddal\nMae WordPress Android yn ap sy’n caniatau gweithio o fewn gwefannau WordPress oddi ar eich ffôn Android neu dabled. Mae’n cynnwys gwefannau ar WordPress.com a rhai wedi eu hunan letya – fel Haciaith.com. Mae’r ap ar gael o Google Play. Mae’n cynnig llawer o’r un modd i gyfansoddi a golygu a’r fersiwn ar-lein ond ar ddyfais… Darllen Rhagor »\nBydd porwr Firefox ar gyfer ffonau a thabledi Android ar gael yn fuan yn Gymraeg! Yn y cyfamser mae’r fersiwn Beta wedi ei ryddhau er mwyn ei brofi yn gyhoeddus ac mae cyfle i chi ei brofi ac anfon adborth, os hoffech chi wneud hynny, at Mozilla. Mae Firefox Android yn borwr gwe rhydd a… Darllen Rhagor »\nLiteratIM – Bysellfwrdd Cymraeg\nO’r diwedd dyma fysellfwrdd ar gyfer Cymry Cymraeg a dysgwyr ar gyfer ffonau Android. Hwre! Mae’r bysellfwrdd yn gallu darogan yr hyn rydych yn ei deipio a chynnig y gair i chi. Fydd e byth yn cynnig gosod gair Saesneg yn lle gair Cymraeg, mae’n fwy clyfar na hynny. Mae modd dewis cael y gair… Darllen Rhagor »\nMae Firefox wedi ryddhau fersiwn Cymraeg o Firefox ar gyfer Android. Mae’n borwr cyflym ac effeithiol ar gyfer Android ac yn cynnwys amryw o nodweddion Firefox ar gyfer y bwrdd gwaith. Mae modd cydweddu nodau tudalen ac ymweliadau drwy’r nodwedd Sync. Mae’r porwr yn gweithio ar y rhan fwyaf o ffonau a thabledi diweddar sy’n… Darllen Rhagor »


Llandysilio-yn-Iâl - Safle Treftadaeth y Byd Dyfrbont Pontcysyllte a’r Gamlas\nDa i gael picnic ac ymweld â Rhaeadr y Bedol.\nAr yr A5 ym mhen gorllewinol Safle Treftadaeth y Byd Dyfrbont Ddŵr a Chamlas Pontcysyllte, mae Llandysilio-yn-Iâl yn bentref bychan gyda chysylltiadau ag Abaty Glyn y Groes a godwyd yn y drydedd ganrif ar ddeg.\nYn y fan hon y bu i Telford dapio afon Dyfrdwy i gael cyflenwad dŵr ar gyfer y gamlas. Mae Llandysilio-yn-Iâl yn lle da i gael picnic ac ymweld â Rhaeadr y Bedol. Mae Llandysilio-yn-Iâl hefyd yn lle poblogaidd gyda cherddwyr, sy’n mwynhau cerdded ar draws Fryniau Clwyd a’r golygfeydd dramatig o greigiau Eglwysig.\nMaes parcio agosaf a chod post: Maes Parcio Llandysilio-yn-Iâl, LL20 8BT\nGorsaf reilffordd agosaf: Y Waun neu Riwabon\nTref agosaf: Llangollen\nLlantysilio, Sir Ddinbych\nSafle Treftadaeth y Byd Dyfrbont Pontcysyllte a’r Gamlas > Attractions > Lleoedd > Llandysilio-yn-Iâl


Myfyrwraig IBERS yn ennill Ysgoloriaeth deithio - Prifysgol Aberystwyth\nMyfyrwraig IBERS yn ennill Ysgoloriaeth deithio\nO’r chwith i’r dde: Madeline Bidder Cwmni Anrhydeddus Lifrai Cymru, Cariad Roberts IBERS, Bob Clarke, Cwmni Anrhydeddus Lifrai Cymru.\nMae myfyrwraig Sŵoleg o IBERS wedi ennill Ysgoloriaeth deithio gwerth £1,000 oddi wrth Gwmni Anrhydeddus Lifrai Cymru (Urdd Lifrai Cymru gynt).\nSefydlwyd Cwmni Anrhydeddus Lifrai Cymru yn 1993 i hyrwyddo’r celfyddydau, gwyddoniaeth a thechnoleg yng Nghymru, ac yn arbennig i ddatblygu sgiliau a chymwyseddau proffesiynol yn y meysydd hyn.\nUn o’r ffyrdd y mae’n cyflawni’r amcanion hyn yw trwy gynnig nifer gyfyngedig o Ysgoloriaethau Teithio gwerth £1,000 mewn gwahanol sectorau addysg a gweithgareddau datblygu personol. Mae’r Ysgoloriaeth yn galluogi’r rhai sy’n ei derbyn i deithio dramor i ymgymryd â phrosiect astudio a fydd o gymorth sylweddol wrth ddatblygu eu gyrfaoedd a gwella a meithrin eu doniau.\nMae Cariad Roberts yn ei hail flwyddyn yn Aberystwyth, a’r haf hwn bydd yn teithio i wersylla yng nghoedwigoedd Madagascar i astudio effeithiau ffermio ac amaethyddiaeth ar y poblogaethau brogaod.\nGyda chymorth tywyswyr lleol bydd Cariad yn casglu data i geisio darganfod a yw ffermio a’r cynnydd mewn defnydd tir yn cyfrannu at gyflwyno’r clefyd angheuol ‘chytrid’ (a thueddiad brogaod i ddioddef ohono), sydd ar hyn o bryd yn cael effaith andwyol ar boblogaethau brogaod ledled y byd.\nI gael y wobr bu’n rhaid i Cariad gael ei chyfweld yn drylwyr gan Madeline Bidder a Bob Clarke o Gwmni Anrhydeddus Lifrai Cymru.\nWrth gyflwyno’r wobr llongyfarchodd Madeline a Bob Brifysgol Aberystwyth am ddarparu rhestr fer mor gref o ymgeiswyr i’w cyfweld. Dywedodd Bob Clarke “Roedd pob un o’r pedwar ymgeisydd o galibr uchel iawn ac rwy’n ffyddiog y bydd pob un ohonynt yn mynd ymlaen i ragori yn eu meysydd dewisol”. Ychwanegodd Madeline “Yr hyn roeddem yn ei hoffi yn arbennig ynglŷn â Cariad oedd ei brwdfrydedd.\nMae hi’n amlwg yn teimlo’n angerddol am ei maes astudio ac rydym yn dymuno’r gorau iddi hi a’r ymgeiswyr eraill yn y dyfodol”.\nMeddai Tony O’Regan, Cydlynydd Profiad Gwaith IBERS: “Hoffwn ddiolch i Gwmni Anrhydeddus Lifrai Cymru am ei sylwadau caredig ac am ei nawdd hael i’r wobr hon”.\nYchwanegodd cydlynydd cynllun gradd Cariad, Dr Helen Marshall “Mae Cariad yn fyfyrwraig Sŵoleg hynod ddisglair, ymroddgar ac ymroddedig, ac mae’n llawn haeddu’r wobr hon”\nTony O’Regan, Cydlynydd Profiad Gwaith IBERS, Prifysgol Aberystwyth\n+44 (0)1970 621640, tor@aber.ac.uk;