Ўзбекистонда эркаклар ва аёллар учун тенг ҳуқуқлар кафолатлари тўғрисидаги қонун лойиҳаси эълон қилинди\n14:40 / 24.04.2019\nНорматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳалари муҳокамаси порталида “Эркаклар ва аёллар учун тенг ҳуқуқлар ва тенг имкониятлар кафолатлари тўғрисида”ги қонун лойиҳаси эълон қилинди.\nЭркаклар ва аёлларнинг тенг ҳуқуқлари ҳамда имкониятларини таъминлашнинг асосий принциплари қуйидагилар:\nэркаклар ва аёллар тенглигини таъминлаш соҳасидаги халқаро ҳуқуқ нормаларига риоя этиш;\nтенг ҳуқуқли муносабат ва жинси бўйича камситишга йўл қўймаслик;\nдавлат ва фуқаролик жамияти институтларининг ўзаро ҳамкорлиги;\nэркаклар ва аёлларнинг тенг ҳуқуқлари ҳамда имкониятларини таъминлашга доир чора-тадбирларнинг устуворлиги;\nэркаклар ва аёлларнинг тенглигини таъминлаш соҳасидаги давлат сиёсатини амалга оширишда давлат органларининг жавобгарлиги ва ҳисобдорлиги.\nЭркаклар ва аёлларнинг имкониятлари тенг бўлиб, улардан фойдалана олиш давлат томонидан кафолатланади.\nЖамиятнинг қайси соҳасида бўлишидан қатъий назар жинси бўйича бевосита ва билвосита камситишга йўл қўйилмайди.\nЖинси бўйича камситишнинг ҳар қандай кўриниши қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда бартараф этилади.\nҚуйидагилар жинси бўйича камситиш ҳисобланмайди:\nаёллар учун ҳомиладорлик, туғиш ва кўкрак сути билан боқиш даврида махсус шарт-шароитлар яратиш билан боғлиқ муносабатларни тартибга солишдаги фарқларни белгилаш;\nЎзбекистон Республикаси қонунчилигида белгиланган тартибга кўра ҳарбий хизматга фақат эркакларни чақириш;\nэркаклар ва аёллар репродуктив саломатлигини асраш билан боғлиқ меҳнат муҳофазасини ўзига хос хусусиятлари;\nэркаклар ва аёлларнинг пенсия ёшидаги тафовутлар;\nқонунчилик асосида жамиятнинг барча жабҳаларида эркаклар ва аёлларнинг тенглигини таъминлашга қаратилган вақтинчалик махсус чора-тадбирларни белгилаш;\nқамоқда сақлаш, жазони ижро этиш жойларида сақлаш тартиби ва шартларини ҳамда жиноий-ҳуқуқий таъсир кўрсатадиган бошқа чораларни тартибга солишдаги фарқларни белгилаш.\nЎзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари талабларига ва халқаро ҳуқуқ нормаларига зид урф-одатлар, анъаналар ва маданиятга асосланган хулқ-атворга йўл қўйилмайди.\nЭркаклар ва аёлларнинг тенг ҳуқуқлари ҳамда имкониятларини таъминлаш соҳасидаги давлат сиёсати қуйидаги йўналишларда амалга оширилади:\nэркаклар ва аёлларнинг тенг ҳуқуқлари ҳамда имкониятларини таъминлашга, шунингдек жинси бўйича камситилишига йўл қўймасликка доир чора-тадбирларни амалга ошириш;\nэркаклар ва аёлларнинг тенг ҳуқуқлари ҳамда имкониятларини таъминлаш соҳасидаги норматив-ҳуқуқий базани шакллантириш, такомиллаштириш ва ривожлантириш;\nдавлат органларининг эркаклар ва аёлларнинг тенг ҳуқуқлари ҳамда имкониятларини таъминлаш соҳасидаги фаолиятини такомиллаштириш;\nэркаклар ва аёлларнинг тенг ҳуқуқлари ҳамда имкониятларини таъминлаш соҳасидаги давлат сиёсатини амалга оширишнинг институционал механизмларини яратиш;\nэркаклар ва аёлларнинг тенг ҳуқуқлари ҳамда имкониятларига эришишга, жинси бўйича камситилишига имкон берадиган сабаблар ва шарт-шароитларни бартараф этишга қаратилган мақсадли давлат дастурлари ва стратегияларини қабул қилиш ҳамда амалга ошириш;\nэркаклар ва аёлларнинг тенг ҳуқуқлари ҳамда имкониятларини таъминлаш соҳасидаги давлат дастурлари ва стратегияларини амалга оширишга эркаклар ва аёлларни жалб қилиш;\nэркаклар ва аёлларнинг тенг ҳуқуқлари ҳамда имкониятларини таъминлашга доир чора-тадбирларни Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети маблағлари ва қонун ҳужжатларида тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобига молиялаштириш;\nнорматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ва уларнинг лойиҳаларини гендер-ҳуқуқий экспертизадан ўтказиш;\nтаълим тизимини ривожлантириш, жинсларнинг тенглигини илгари суришга, гендер стереотипларни бартараф этишга қаратилган ахборот-маърифий кампаниялар ўтказиш, ноширлик фаолиятини амалга ошириш орқали эркаклар ва аёлларнинг тенг ҳуқуқлари ҳамда имкониятлари маданиятини шакллантиришга доир чора-тадбирлар кўриш;\nэркаклар ва аёлларнинг ҳуқуқлари ҳамда имкониятлари тенглигига эришиш мақсадида миллий, минтақавий ва халқаро даражаларда самарали ҳамкорликни ривожлантириш;\nвақтинчалик махсус чора-тадбирларни ишлаб чиқиш ва қўллаш;\nдавлат бошқарувида эркаклар ва аёлларнинг тенг иштирокини таъминлаш;\nмеҳнат мажбуриятларини ва оилавий мажбуриятларни бирга бажаришда эркаклар ва аёлларнинг ҳуқуқлари ҳамда имкониятлари тенглигини таъминлаш;\nоилани қўллаб-қувватлаш, масъулиятли оналик ва оталикни шакллантириш;\nжамиятни жинси бўйича камситилишига қаратилган ахборотдан ҳимоя қилиш;\nхалқаро ҳуқуқнинг умумэътироф этилган принциплари ва нормаларини ҳамда Ўзбекистон Республикасининг халқаро мажбуриятларини бажариш.\nЎзбекистон Республикасининг норматив-ҳуқуқий ҳужжатлари гендер-ҳуқуқий экспертизадан ўтказилиши лозим. Норматив-ҳуқуқий ҳужжат эркаклар ва аёлларнинг тенг ҳуқуқлари ҳамда имкониятларини таъминлаш принципига мос келмаслиги аниқланган тақдирда, гендер-ҳуқуқий экспертиза хулосаси ушбу норматив-ҳуқуқий ҳужжатни қабул қилган органга кўриб чиқиш учун юборилади.\nНорматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ва уларнинг лойиҳаларини гендер-ҳуқуқий экспертизаси қуйидагиларга йўналтирилган жараённи ифодалайди:\nнорматив-ҳуқуқий ҳужжатнинг ёки лойиҳанинг жинси бўйича бевосита ва билвосита камситиш имкониятини яратадиган эркаклар ва аёлларнинг тенг ҳуқуқлари ҳамда имкониятларини таъминлаш принципига номувофиқлигини аниқлаш;\nжинси бўйича бевосита ва билвосита камситишга имкон яратадиган лойиҳа қабул қилиш оқибатларини умумий баҳолаш;\nнорматив-ҳуқуқий ҳужжатларни қўллаш жараёнида камситиш хусусиятига эга хавфлар пайдо бўлиши мумкинлигини прогнозлаштириш;\nжинси бўйича камситилганлиги аниқланган ҳолатни бартараф этишга қаратилган тавсиялар ишлаб чиқиш ва чоралар кўриш.\nНорматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳалари мажбурий тарзда гендер-ҳуқуқий экспертизадан ўтказилиши лозим ва гендер-ҳуқуқий экспертиза якунлари бўйича ижобий хулоса берилган тақдирда, Вазирлар Маҳкамаси ва Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрациясига киритилади.\nЎзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан ўрнатилган тартибга мувофиқ, норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ва уларнинг лойиҳалари гендер-ҳуқуқий экспертизаси фаолиятнинг тегишли йўналишлари бўйича давлат органлари ва бошқа ташкилотлар томонидан ўтказилади.\n16:13 / 15.06.2021\nТамаки маҳсулотларини истеъмол қилиш мумкин бўлмаган жамоат жойларининг аниқ рўйхати тузилади\n10:22 / 12.06.2021\nЕр кодексига қўшимчалар киритиш тўғрисидаги қонун лойиҳаси эълон қилинди\n17:14 / 29.05.2021\n«Меҳнат миграцияси тўғрисида»ги қонун лойиҳаси ишлаб чиқилди\n08:59 / 19.05.2021\nКоррупцияга оид ҳуқуқбузарликлар ҳақида ахборот берганларнинг шахси сир сақланиши белгилаб қўйилади


Боксчи Рой Жонс ММА жангчисини нокаутга учратди\n10:52 / 21.03.2016\nРоссия фуқаролигига эга АҚШлик машҳур бокчси Рой Жонс АҚШнинг Финикс шаҳрида ММА жангчиси Вайрон Филипс билан жанг ўтказди. Бокс қоидалари бўйича ўтган жанг 47 ёшли Жонснинг ғалабаси билан якунланди: боксчи ўз рақибини 2-раундда нокаутга учратди.\nАралаш яккакураш жангчиси Филипс учун бу жанг профессионал боксдаги илк жанги бўлди. Бунгача у ММА’да (Аралаш жанг санъати) 8 та жанг ўтказиб, 5 тасида ғалаба қозонган, 3 тасида мағлубиятга учраганди. Қоидаларга кўра, Жонс билан исталган одам жанг ўтказиши мумкин эди. Бунинг учун жангга номзод нима учун у айнан Жонс билан жанг қилишни истаётганини изоҳлаган видеони Жонсга юбориши керак эди. Натижада бу ҳуқуқни Филипс қўлга киритди.\nАгар Филипс ютадиган бўлса 100 минг доллар олиши керак эди.\n2015 йил сентябрда Россия фуқаролигини олган Рой Жонс бокс тарихида тўртта: 72,6 кг, 76,2 кг гача, 79,38 кг гача ва ўта оғир вазн тоифасида чемпион бўлган биринчи ва ягона боксчи ҳисобланади. Унинг ҳисобида 62 та ғалаба ва 9 та мағлубият бор.


"Нефтчи"нинг ўз мухлисларига мурожаати / CHAMPIONAT.asia\n09:10Отабек Исроилов: «Цементчи» билан оғзаки келишувга эришдим» 1 08:51«Милан» охирги 4 ойда кетма-кет 2та ўйинда ғолиб чиқди 2 08:40Ренат Эрназаровга таъзия билдирамиз 0 08:30«Бавария» иккинчи ўриндан 16 очкога ошиб кетди. Бу бундеслига рекорди 11 08:10«Лион» – ПСЖ. Мбаппе майдонни замбилда тарк этди ФОТО 8 08:07Месси – охирги 10та мавсумда 25та гол урган ягона футболчи 17 07:50«Сурхон»да нима гап? 13 03:05А Серия. “Интер” “Рома” билан ўз майдонида дурангга рози бўлди 7 03:00Лига 1. “ПСЖ” мағлубиятга учради 42 03:00Olamsport: Конор Хабибни икки раунддаёқ нокаут қила олади, Емельяненконинг қачон жанг қилиши маълум 3 02:59Ла Лига. “Барселона” меҳмонда йирик ҳисобда ғалаба қозонди 196 01:00“Реал” Кейн учун 226 миллион евро тўлашга тайёр, аммо “Тоттенхэм” бунга ҳам рози эмас 21 00:18Томас Мюллер “Бавария” тарихига кирди 9 00:07Рафинья Алькантара “Интер” билан шартнома имзолаш учун Миланга етиб келди.(Фото) 4 23:58Спортчилар ижтимоий тармоқларда 12\n"Нефтчи"нинг ўз мухлисларига мурожаати\n22 авг 07:27\n“Миллионлар ўйини” дея аталмиш футбол мухлислар учун ўйналиши бежиз эмас. Шунинг учун ишқибозларнинг қўллаб-қувватлаши футболчиларга ўзгача далда бўлади. “Нефтчи” жамоаси ўзининг мухлислари билан фахрланиб келади.\nЖамоамиз мухлис тўплаш бўйича етакчи саналади. Ҳар доим мухлислар бевосита стадионга келиб, жамоани қўллаб-қуввалаб туришди. Бу эса футболчиларимизга қўшимча куч бағишлагани аниқ.\nХусусан, Косонсойдаги ўйинда ҳам Фарғонадан минг нафарга яқин мухлисларнинг ташриф буюргани бизни қувонтирди. Мана шундай ашаддий мухлислар борлигидан мамнунмиз. Айтиш жоизки, “Нефтчи” ўз мухлисларини уялтириб қўймайди. Жамоа аъзолари сизларни “ўн иккинчи ўйинчи” сифатида билишади. Сизлар бор экан, “Нефтчи” яна илгариги шон-шуҳратини тиклайди.\nЖамоа ҳар сафар ишқибозларни хурсанд этиш учун майдонга тушади. Клубнинг ашаддий мухлислари сифатида узоқ масофаларни босиб ўтиб, ҳеч бир ўйинни ўтказиб юбормай бевосита стадионда томоша қилиб бораётган ишқибозлар сони ҳам жуда кўп. Тан олиш лозим, “Нефтчи”нинг мухлисларига Ўзбекистоннинг бошқа жамоалари ҳавас кўзи билан қарашади.\nМаълумки, 26 август куни жамоамиз олий лига 17-тур доирасида Тошкентда “Бунёдкор”га қарши майдонга тушади. Ушбу учрашувнинг аҳамияти “Нефтчи” учун жуда баланд ва бунда жамоа ўз мухлисларининг далдасига муҳтож бўлади. Жамоанинг ашаддий мухлислари шу куни бевосита стадионда “Нефтчи”ни қўллаб-қувватлашлари эса ижобий натижа қайд этилиши учун замин яратган бўларди.\nЎйлаймизки, “Нефтчи” мухлислари “ўн иккинчи ўйинчи” эканликларини исботлаб, Тошкентда ҳам жамоани бевостида стадионда қўллаб-қуватлашади.


Самарқандни ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш бўйича беш йиллик дастур тайёрладик – Шавкат Мирзиёев – Қорақалпоғистон Ахборот Агентлиги\n24 сентябрь 2021, 15:55 51\nСамарқандни ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш бўйича беш йиллик дастур тайёрладик – Шавкат Мирзиёев\nПрезидент Шавкат Мирзиёев Самарқанд вилояти ривожига тўсиқ бўлиб турган муамолар билан бирга, уларни ечиш бўйича ўз сайловолди дастуридан ўрин олган режаларга ҳам тўхталди.\n– Юқорида айтиб ўтилган муаммоларни ҳисобга олиб, биз вилоятни ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш бўйича беш йиллик дастур тайёрладик. Бунда қуйидаги устувор йўналиш ва вазифаларга асосий эътибор қаратамиз.\nБиринчи йўналиш – 450 мингта иш ўрни яратиш орқали камбағалликни 2 баробарга қисқартириш – энг устувор вазифамиз бўлади. Бунинг учун келгуси беш йилда ялпи ҳудудий маҳсулотни 1,4 бараварга ошириб, 90 триллион сўмга етказишимиз зарур, – деди Шавкат Мирзиёев.\nСайловолди дастурида белгиланишича, тадбиркорликни ривожлантириш ва аҳолини касб-ҳунарга ўқитиш орқали вилоятда 130 мингта иш ўринлари яратилади. Оилавий тадбиркорлик дастурлари доирасида вилоятга ҳар йили қарийб 1 триллион сўм имтиёзли кредит ажратилади.


Ўзбекистонда чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахсларнинг ҳуқуқлари кафолатланади\nБугунги кунда Ўзбекистонда чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахсларнинг ҳуқуқий мақоми ягона қонун билан белгиланмаган. Ушбу муносабатлар асосан 1990-2000 йиллар давомида қабул қилинган 25 дан ортиқ қонун ости ҳужжатлар билан тартибга солиб келинмоқда.\nШу билан бирга, амалдаги ҳужжатларда чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахсларнинг ҳуқуқий мақоми етарлича мустаҳкамланмаган. Уларнинг асосий ҳуқуқлари, эркинликлари ва мажбуриятлари, шунингдек, жавобгарлиги чегараси қонун даражасида белгиланмаган.\nМаълумотларга асосан биргина 2019 йилда мамлакатимизга 6 млн. 748 минг чет эл фуқароси келган. Уларнинг 412 минг нафарига кириш визалари расмийлаштирилган бўлса, 10305 нафарига меҳнат фаолиятини амалга ошириш учун лицензия берилган. 5130 нафар чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахсларнинг никоҳи қайд этилган, 1615 минг нафари вақтинчалик рўйхатга қўйилган.\nБир сўз билан айтганда, мазкур йўналишда қонунчиликни такомиллаштириш бўйича қатор масалалар йиғилиб қолган. Шунинг учун "Ўзбекистан Республикасида чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахсларнинг ҳуқуқий мақоми туғрисида"ги қонун лойиҳаси ишлаб чиқилиб, айни кунларда парламент қуйи палатасида депутатлар томонидан муҳокама қилинмоқда.\nҚонун лойиҳасидаги асосий жиҳатлар ҳақида тўхталадиган бўлсак, унда чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахсларнинг асосий хуқуқлари, эркинликлари ва мажбуриятлари белгиланмоқда. Ўзбекистон Республикасида уларга берилган доимий яшаш гувоҳномаси ёки идентификация ID-картаси асосида доимий яшаши мумкинлиги назарда тутиляпти.\nШунингдек, чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахсларга Ўзбекистонда сиёсий бошпана бериш тартиби, уларнинг Ўзбекистон Республикасида бўлиши, кириши, чиқиши ва ундан транзит ўтиши тартиби мустаҳкамланмоқда.\nЯна бир муҳим масала – чет эл фуқароларининг ва фуқаролиги бўлмаган шахсларнинг жавобгарлиги чегараси белгиланмоқда. Шунингдек, қонун лойиҳасида реторсия масалалари, яъни Ўзбекистон фуқаролари ҳуқуқларига махсус чекловлар қўйган давлатлар фуқароларига нисбатан Ўзбекистоннинг жавоб тариқасидаги чекловлари тартибга солинмоқда.\nШу билан бирга, чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилишнинг халқаро ҳуқуқда тан олинган самарали механизмлари яратилмоқда.\nАлбатта, мазкур қонун лойиҳасини хорижий ва халқаро тажрибани ўрганмасдан қабул қилишни тасаввур қилиш қийин. Шу нуқтаи назардан, қонун лойиҳасини ишлаб чиқишда Буюк Британия, Испания, Россия, Туркия, Қозоғистон, Белоруссия, Озарбайжон ва бошқа кўплаб давлатлар тажрибаси ўрганилиб, уларнинг ушбу соҳадаги қонунлари инобатга олинган.\nШунингдек, лойиҳани тайёрлашда Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон декларацияси, Фуқаролик ва сиёсий ҳуқуқлар тўғрисидаги Халқаро пакт, Иқтисодий, ижтимоий ва маданий ҳуқуқлар тўғрисидаги Халқаро пакт, "Бола ҳуқуқлари тўғрисида”ги ва "Дипломатик алоқалар тўғрисида”ги конвенциялардан фойдаланилган.\nУмуман, ушбу қонун лойиҳаси ҳам ҳуқуқий, ҳам сиёсий жиҳатдан муҳим ҳужжат ҳисобланади. Унинг қабул қилиниши натижасида чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахсларнинг хуқуқий мақоми белгиланади. Мамлакатимизда чет эллик ҳамкорлар учун қулай хуқуқий муҳит яратилади, юртимизнинг жаҳон миқёсидаги нуфузи янада ортади, республикамиз ташкилотлари томонидан чет эл фуқаролари билан яқин ҳамкорлик қилишнинг шаффоф механизмлари яратилади.


иқтисодиёт университети душанба, 25 ноябрдан бошлаб беш кунлик таълим тизимига ўтади, деб хабар бермоқда «Халқ сўзи». Халқ тилида «Нархоз» ...\nва АҚШ ўртасида таълим тизимидаги ҳамкорлик доирасида америкалик беш нафар мутахассис юртимизга келди. Улар Халқ таълими вазирлигидаги ҳамкасблари билан ҳамкорликда ... Шу тариқа ўқув жараёнидаги камчиликлар ва заиф нуқталар аниқланиб, таълим стратегияси такомиллаштирилади. «Бу Ўзбекистонда олиб борилаётган ...\nдамда президент Шавкат Мирзиёев бошчилигидаги таълим тизими, ўқитувчи ва мураббийларнинг мавқеини оширишга бағишланган видеоселектор бўлиб ўтмоқда. Бу ҳақда «Олтин воҳа» канали хабар берди. «Мен ... Бу ҳақда «Олтин воҳа» канали хабар берди. «Мен мутлақо олий таълимдан норозиман... Ректорларда талаб йўқ, савия йўқ. Энг катта порахўрлик ...\nумумтаълим мактабларида янги 2019-2020 ўқув йили 4 сентябрдан бошланади. Бу ҳақда Халқ таълими вазирлиги расмий сайтида хабар берилди.Қайд этиш жоиз, ...\nТошкентлик 80 ёшли Николай Стаханов Ўзбекистон Миллий университетининг ўзбек филологияси факултетига ҳужжат топширди.\nтаълими вазирлиги тизимидаги умумий ўрта таълим муассасалари ўқитувчилари ўртасида анъанавий тарзда ўтказилиб келинаётган «Йилнинг энг яхши фан ... омманинг ҳам овоз беришига имкон берилади. Овоз бериш жараёни Халқ таълими вазирлигининг «Facebook»даги (http://www.facebook.com/uzedu) расмий ...\nЭлчи Хитой маданияти, ўзига хос жиҳатлари, урф-одатлари, хитой ва ўзбек халқлари маданиятининг ўхшаш жиҳатлари ҳақида ўқувчиларга сўзлаб берди.\nтаълими вазири Шерзод Шерматов ўзининг фейсбукдаги саҳифасида Президентнинг урбанизация ҳамда стратегик таҳлилнинг муҳимлиги ҳақидаги сўзларига ... шаҳридагидан кўра кўпроқ ортиқча харажатлар қилинар экан-у, лекин таълим сифати ва шароитларида бунинг акси экан, сабаби айнан шу – урбанизация ...\nжамияти институтларини жалб қилиш назарда тутилмаганди. Ҳуқуқий таълим-тарбия оилада, боғчада, мактабда, лицей-коллежларда ва олий таълим ... олий таълим муассасаларида олиб борилиши кераклиги шубҳасиз. Лекин таълим фақат билим бериш билан чекланмайди. таълим шу билимларни амалда ...


Тожикистонликлар қаерда дам олади?\nТожикистонлик деҳқон Зикрилло ота Хўжамқулов бу йил мамлакатдаги "Ҳожа Обигарм" оромгоҳида дам олишни режаламоқда.\nБу ҳақда сўралганларнинг айримлари маҳаллий оромгоҳни кўзлаётганини, бошқалари эса дам олишга вақти йўқлигини айтмоқдалар.\nҲисор туманида яшовчи Адолатхон ая шинам санаторийларда дам олиб, даволанишни жуда орзу қилса-да, умрида бирор марта бу орзуси амалга ошмаганидан таассуфда.\n- Қаердан дам оламан? Унга пул керак, шароит керак. Дам олсам, ўша куни нонсиз қоламиз. Мана, оёғим ревматизм, укол ололмайман, дори ололмайман. Чунки пул йўқ, шароит йўқ, - дейди бозорда савдо қилиш билан оиласини боқиб турган 51 ёшли Адолатхон ая.\nАдолатхон ая ўзи қатори яқинлари ҳам ёзги мавсумда дам олишни хаёлига ҳам келтирмаслигини қўшимча қилди. Бунинг сабабини суҳбатдошимиз оиласидаги моддий қийинчиликлар билан изоҳлади.\nСўнгги йилларда тожикистонликлар орасида ҳам Туркия, Миср каби мамлакатларга бориб, дам олиб қайтишни истайдиганлар кўпайиб қолган.\nЎшалардан бири Шарофатхон умрида ҳеч бўлмаганда бир марта Туркияда дам олиб қайтишни орзу қилишини айтади.\n- Менинг бир орзуим - Туркияда дам олиб қайтиш. Лекин орзу қилган билан бу йил ҳам, янаги йил ҳам бунга кучим етмайди, - дейди Шурофатхон бу орзулар ўзи учун эртакка айланиб қолаётганини қистириб қўяр экан.\nТурсунзода туманининг Пахтакор қишлоғидан бўлган 63 ёшли Зикрулло ота Хўжамқулов шўролар даврида Сочи курортида маза қилиб дам олганини айтади.\n- Ҳозир у жойларга бориш биз учун қийин. Лекин бу йил ўзимиздаги Ҳожа Обигармда беш-ўн кун дам олиб келмоқчиман. Узоқ дам олиш учун бизда вақт йўқ, - дейди Зикрулло ота.\nСуҳбатдошимиз хориждаги курортларда бўлмаса ҳам, маҳаллий курортларда дам олиш учун ўзида шароит етарли эканини айтади.\n- Президентимиз бизга ер берган. Икки гектар деҳқон хўжалик ерим бор. Меҳнат қиламан, солиғини тўлайман. Аввал ҳам меҳнат қилган яхши яшаган, дам олишларга борган. Ҳозир ҳам меҳнат қилган одам роҳат қилади. Санаторийларда дам олиш биз учун қиммат эмас, - дейди Зикрилло ота.\nШу ўринда айтиб ўтсак, Тожикистон ҳукумати бу мамлакатда туризм соҳасини ривожлантиришга жиддий эътибор қаратиши ортидан мамлакатнинг турли ҳудудларидаги оромгоҳлар сўнгги йиллар халқаро стандартларга мослаштирилмоқда.\nРудакий туманида яшовчи нафақахўр Худойберди ота ҳар йил бир марта ана шундай санаторийларда дам олиб қайтаётгани ва саломатлиги ҳам анча яхшиланаётганини айтди.\n- Оёқларим оғрийди. Шу кунларда оғриқ яна кучайди. Даволаниш мақсадида Исфара шаҳридаги Зумрад санаторийсига бориб, дам олиш, даволаниш ниятим бор, - дер экан Худойберди ота тожикистонликлар орасида мамлакат ичкарисидаги санаторийларда дам олишга қурби етадиганлар кўпчилик эканини, лекин уларнинг ўзлари шунга қунт қилмаслигини айтди.\nКузатувларга кўра, мустақилликка эришган Тожикистон аҳолисининг кўп қисми фарзандларини чет элларда ўқитишга катта сарф-харажат қилса-да, аммо ўзлари чет элга саёҳат ёки ҳеч бўлмаганда, Россия ҳудудидаги санаторийлар ва курортларда дам олишни хаёлларига ҳам келтирмайди. Душанбелик Олмахон бу борада ўз мулоҳазаси бор.\n- Тожикистон ва Ўзбекистоннинг оддий халқи биринчи ўринда “Ишлаб, қизимни чиқарай, ўғлимни уйлантирай”, дейди. Уй солиш керак, кўп болани туққан, уларнинг ҳаммасини ўқитиш керак, уйлаш, жойлаш керак. Шу ташвишларни ўйлаб, дам олиш хаёлига келмайди, - дейди ҳаётида ҳали бирор марта оёғини узатиб дам ола билмаган олти боланинг онаси Олмахон.


Депутат кўмаги билан ичимлик суви тармоғидаги носозлик бартараф этилди | O'zLiDeP\nДепутат кўмаги билан ичимлик суви тармоғидаги носозлик бартараф этилди\nАндижон туманидаги “Чорбоғ” маҳалла фуқаролар йиғини, Ал-Бухорий кўчасида катта қатнов йўли мавжуд. Мазкур йўлдан ичимлик суви тортилган қувурнинг асосий қисми ўтган. Мана, бир неча ойдирки, қувурнинг ушбу қисмида носозлик юзага келган.\n-Хали у мутасаддига, хали бу масъул ташкилотга боравериб вақтимиз зое кетди, - дейди маҳалла фуқаролар йиғини раиси Ферузахон Ниязова. – Маҳалламизнинг жами 2336 нафар фуқароларнинг 198 нафари Ал-Бухорий кўчасида истиқомат қилади. Табиийки аҳоли вакиллари шу муаммо сабабли ичимлик суви танқислигидан жуда қийналишди. Ахир осон эмаску, олис масофадан сув ташиб келтириб фойдаланиш! Яхшиям, депутат танлашда адашмаган эканмиз. Уларнинг кўмаги билан масала бартараф этилди.\nДарҳақиқат, халқ депутатлари Андижон туман кенгаши депутати Шуҳратбек Бозоровга қилинган мурожаат жуда тез ечимини топди. Ичимлик суви қувурининг ёрилган қисми чиндан ҳам яхшигина таъмирга муҳтожлиги депутатни сергаклантирди. Туманнинг мазкур қисми Андижон шаҳри тасарруфида бўлгани боис депутатлик сўрови “Сувоқава” Андижон шаҳар бўлимига юборилди. Мутасаддилар дарҳол ҳушёр тортдилар. Носозлик баратараф этилди.


Биржа савдолари – алоҳида товар секциялари орқали | NORMA.UZ\nБиржа савдолари – алоҳида товар секциялари орқали\nТовар хом ашё биржалари фаолиятига илғор ахборот технологияларини кенг жорий этиш ва электрон тижорат фаолиятини изчил ривожлантириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар қабул қилинди (18.03.2020 йилдаги 170-сон ВМҚга қаранг).\nҲужжат биржа савдоларини такомиллаштиришга, хусусан ўтказиладиган электрон савдолар шаффофлигини ҳамда ушбу жараёнларга аралашишга йўл қўйилмаслигини таъминлашга қаратилган. Бунинг учун қуйидаги асосий йўналишларни назарда тутувчи чора-тадбирлар режаси тасдиқланган:\nэлектрон биржа савдоларини ташкил этиш ва ўтказиш жараёнларига инновацион IT-технологияларни жорий этиш;\nнархларни, талаб ва таклифларни прогнозлаштириш мақсадида товар бозорларида конъюнктурани ва унга жиддий таъсир ўтказувчи омилларни ҳар томонлама таҳлил қилиш;\nбиржа савдоларини ўтказиш шаклларини такомиллаштириш, янги савдо воситаларини жорий этиш, шунингдек электрон тижоратни жадал ривожлантириш;\nхалқаро стандартлар талабларига мувофиқ замонавий ва самарали молиявий ва НR-менежмент услубларини жорий этиш.\n2020 йил 1 июндан бошлаб қуйидагилар назарда тутилган тартиб жорий этилади:\nтовар сегментлари бўйича биржа савдоларини маҳсулотнинг ўзига хос хусусиятларини ҳисобга олиб ва биржа аъзоларига фойдаланиш ҳуқуқини берган ҳолда алоҳида секцияларда ўтказиш;\nмаҳсулотни секция тамойили бўйича сотишни таъминлаш ва брокерлик ўринларини биржанинг расмий веб-сайти орқали тақдим этиш бўйича шаффоф механизмини инобатга олган ҳолда, юридик шахсларни биржа аъзолари сифатида аккредитациядан ўтказиш;\nбиржа савдоси қоидалари талабларига мувофиқлиги бўйича фаолият кўрсатувчи биржа аъзоларининг малака даражасини мунтазам (ҳар 3 йилда бир марта) аниқлаш.\nБиржа савдоларида юқори ликвидли ва монопол турдаги маҳсулотларни сотиш тартиби тўғрисидаги низом тасдиқланди. Ҳужжатда қуйидагилар батафсил кўрсатилган:\nбиржа савдолари орқали сотиладиган маҳсулотлар ҳажмини шакллантириш ва уларни сотиш;\nетказиб берилаётган товарнинг бошланғич нархи ҳамда ўзаро ҳисоб-китоблар ва маҳсулотни юклаб жўнатиш механизмини белгилаш;\nмаҳсулотни 1 ойдан ортиқ муддатга кечиктирган ҳолда етказиб бериш шарти билан (форвард савдо тури бўйича) сотиш;\nўртача биржа котировкаларини (нархларини) ҳисоблаш;\nмаҳсулот нархлари мониторингини юритиш;\nтоварни экспортга реализация қилиш.\nҲужжат Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базасида эълон қилинган ва 19.03.2020 йилдан кучга кирди.\nНорезидент-биржа савдолари иштирокчиси қандай ҳисобга қўйилади\nБензин ва дизель ёқилғиси нархларини бозор белгилайди\nЭлектрон кооперация биржасида иштирок этиш учун аванс миқдори белгиланди\nУн биржа орқали эркин нархларда сотилади\nЮк ташувчилар ва жўнатувчилар – битта порталда


Тишим оғриса, айб менда-ми » Новости Узбекистана сегодня: nuz.uz\nНовости Узбекистана → САЛОМАТЛИК → Тишим оғриса, айб менда-ми\n18-04-2018 11:32 0 1329 Рейтинг1 Чоп этиш\nТишим оғриса, айб менда-ми\nКўп бора тиш хасталиклари ҳақида бонг урамиз. Мабодо тишимиз оғриб қоладиган бўлса, дарров дўхтирни излаб қоламиз. Биз бугун сиз азизларга тиш оғриғининг келиб чиқиш сабаблари ҳақида билганларимиз билан ўртоқлашамиз.\nТиш касалликлари сабаблари ва давоси Милк касаллигини даволаш Милк оғиз бўшлиғи шиллиқ қаватининг бир қисми бўлиб, тишлар бўйнига жипс ёпишган юмшоқ тўқима. Милк касаллиги тишлар оралиғидаги шиллиқпар даларнинг яллиғланишидир. Шамоллаганда, урилганда, куйганда, кимёвий дорилар таъсирида милкларда ҳасталиклар пайдо бўлади.\nМилкнинг ранги қизариб шишади, тил сарғиш юпқа парда билан қопланади, кўп сўлак оқади. Милкларда яра пайдо бўлиши ҳам мумкин ва оғиздан ёқимсиз ҳид кела бошлайди, тишлар бўшашиб қолади, овқат ва ичимликлар истеъмол қилиш қийинлашади.\nУнинг чорасини тезда кўрмаса, касаллик оғирлашиб тана ҳарорати кўтарилади, овқат ва ичимликлар едирмай, ичирмай қўяди, оғриқ пайдо бўлиши мумкин. Даволаш услубига ўтишдан олдин хасталикни келтириб чиқарган сабабларни аниқлаш лозим. Бундай касалликка сабаб беморда иссиқлик ошиб кетишидир. Яъни, иссиклик овқатларни, чунончи, қовурилган таомлар, гўшт-ёғлар, кабоб, тухум, қази ва, айниқса, турли ширинликларни керагидан ортиқча истеъмол қилиш.\nБундай касалликка чалинганлар энг аввало озиқ-овқатни тартибга солйши керак: у ҳам совуклик, ҳам иссикдик бўлсин. Масалан, ҳар қандай овқатни албатта аччиқчучук ва ошкўкларни қўшиб истеъмол қилиш керак.\nXVI аср табибларидан Юсуф ибн Муҳаммад милк касаллигини «Истирхо ад-лисса», «Лисса доимиййа» деб номлаган. Унда оғиз серсув, тил қизил ва милк қонаши юз беради. Давоси учун эса гул ва анор гулини туйиб, тил остига солишни буюради. Шунингдек, аччиқтошнинг ҳам даволигини айтади. Бунинг учун 1 грамм аччиқтошни ярим литр қайнаган сувда эритиб, уни 7 га бўлиб, бир ҳафта оғиз чайиш керак — кунига 3 маҳал.\nАсал, сирка, тўқай пиёзи, аччиқтош, қизил гул уруғини милкка суриш ҳам фойда беради. Агар организмда С дармондориси (витамин С) етишмаса, милклар хасталаниши таъкидланади. Бунинг олдини олиш учун С дармондорисига бой маҳсулотларни кўпроқ истеъмол қилиш зарур.\nКартошка, карам, булғор қалампири, ошкўклар, қулупнай, лимон, апелсин, наъматакда С дармондориси кўп бўлади. Оқ туз зеҳнни ўткирлаб, бўшашган, хасталанган тиш милкларини маҳкамлайди. Халқ табобатида тиш, милклар шамоллаб оғриганда оғиз тузли қайнатма билан чайилади.\nБундай қайнатма тайёрлаш учун 1 ош қошиқ оқ туз, бир чой қошиқ қора чой, ярим литр сув билан обдон қайнатилади, шу қайнатмадан оғизга солиб бир оз турилади, уни ташлаб, яна ҳўплаб олинади, токи милклар лўқилламагунича буни такрорлаш керак. Лўқиллаш милкларда майда қон томирлари кенгайганини билдиради, қон юришиб кетганидан кейин шамоллаш барҳам топади.\nИбн Сино алоэ баргини эзиб, шиллиғипи яраланаётган милкка қуйишни тавсия этган. Муолажа эрталаб ва кечқурун ётиш олдидан бажаралиши лозим. Ялпизнинг ер устки қисмидан тайёрланган қайнатмаси оғиз оғриши, милк яллиғланишини даволашда тавсия этилади.\nЯлпизли қайнатма тайёрлаш учун 5-20 грамм қуритилиб, сўнг майдаланган ялпиз сувда паст оловда 10-15 дақиқа қайнатилади, докадан сузиб, кунига бир неча маҳал оғиз чайилади.\nТиш касалликлари сабаблари ва давоси соғлом тишим — соғлиғим Ҳазм истасанг, шошмай егил, ё майдалаб, муддатин чўз, чайнаб егил кўп марталаб. Чайнашда тишлар ожиз бўлган таомни ютма, Таомнинг ёмони бу — қоринга бўлгай офат. Абу Али ибн Сино.


Бандаларини яхшилик ва силаи раҳм қилишга амр этган Аллоҳга У зотнинг улуғлигига муносиб ҳамду санолар бўлсин!\nЯхшилик қилувчиларнинг раҳбари ва силаи раҳм этувчиларнинг сарвари, Пайғамбарларнинг афзали Муҳаммад Мустафога мукаммал ва тугал саловоту саломлар бўлсин!\nАллоҳ таоло бизга янги бир китобни бошлашни насиб этиб турибди. Бу китоб Ҳусайн ибн Ҳасан Марвазийнинг қаламига мансуб бўлиб, унинг номи «Китоби бирри вас сила», яъни «Яхшилик ва силаи раҳм китоби»дир. Бошқача қилиб айтганда, одамларга яхшилик ва қариндош-уруққа силаи раҳм қилиш ҳақидаги китоб.\nУшбу сатрлар орқали, Аллоҳ таолонинг ёрдами ила, одамлар орасида бир-бирларига қилиниши мумкин бўлган барча яхшиликларни ўз ичига олган китобни ўрганиш арафасида турибмиз.\nАллоҳнинг охирги ва мукаммал дини бўлмиш Исломда, қайси нарсалар одамларнинг ўзаро муносабатларида яхшилик ҳисобланиши мана шу китобдан билинади.\nБу китобнинг муаллифи ўзимизнинг Мовароуннаҳр диёридан чиққан уломалардан Ҳусайн ибн Ҳасан Марвазий раҳматуллоҳи алайҳдир. У киши 246 ҳижрий санада вафот этганлар. Яъни, бу китобнинг ёзувчиси жуда қадимги уламолардан ҳисобланади. Қўполроқ ҳисоб қиладиган бўлсак, Ҳусайн ибн Ҳасан Марвазий бундан 1200 йилдан сал озроқ вақт аввал ўтган уламолардан биридир.\nБу киши ўзларининг «Китобул бирри вас сила» номли китобини таълиф қилишда кўпроқ буюк муҳаддис, улуғ олим Абдуллоҳ ибн Муборак Марвазийнинг дарсларидан ва асарларидан фойдаланган.\nБу китоб ўзига ўхшаган кўплаб қадимги китоблар қотори қўлёзма шаклда қолиб кетган эди. У «Мактабаи Зоҳирия» номли қўлёзмалар кутубхонасида турганда биродаримиз доктор Муҳаммад Саъийд Муҳаммад Ҳасан Бухорий суратини тушириб ўзлари яшаб турган Маккаи Мукаррамага олиб борган. Кейин қўлёзмани тадқиқ қилган.\nКўп вақтдан буён у кишининг бу ёзиқлари илмий иш сифатида ётар эди. Камина ходимингиз уни китоб шаклига келтиришни илтимос қилган эдим. Алҳамдулиллоҳ, мана китоб шаклига ҳам келди. Доктор Муҳаммад Саъийд Бухорий ўз илмий ишини расмий равишда китоб ҳолида чоп қилиб чиқарди. Кўпчилик бу китобни ўқиб фойдаланди.\nДоктор Муҳаммад Саъийд Бухорий ўзи муҳаддис бўлиб танилган олимдир. У киши ҳадис бўйича жуда катта илмга эгалар. Имом Таборонийнинг «Китоби дуо» номли катта китобини уч жилдда тадқиқ қилиб чиқарган ва ана шу китоб билан машҳур бўлган. Ундан кейин яна бир неча китоблари чиқди. Яна баъзи китобларни чиқармоқда.\nУ киши бир муддат Маккаи Мукаррамадаги Уммул Қуръо университитети Усулуд Дин кулясининг декани бўлиб ишлади. Ҳозир илмий ишларини давом эттиряптилар.\n«Китобул бирри ва сила» чоп бўлиб чиққанида имкони бўлса, таржима қилиб ва овозда ёзиб халқимизга етказамиз деган гапларни айтиб қўйган эдим.\nАллоҳ таолонинг Ўзи шу ниятга етказди. Аввал «Китобул бирри ва сила»ни оғзаки таржимаси ва шарҳини тақдим этиш шарафига эришдик. Турли илмий суҳбатларда, айниқса, Жума кунлари баъзи аҳбоблар билан қуриладиган суҳбатларда бу китобдан қўлдан келганича оғзаки таржима ва шарҳ қилиб, овозни ёзиб боришни йўлга қўйдик.\nТаржима ва шарҳ оғзаки тарзда тамом бўлганидан кейин уни билги сайёр лаппакларига рухсатли қилиб чоп этилди. Мухлислар бу нарсани жуда яхши кутиб олдилар. Ота-онага ва қариндошларга яхшилик қилиш ҳақида биз билмаган маълумотлар бор экан деб бир-бирларига айтиб уни таралишига ҳам ҳисса қўшдилар.\n«Китобул бирри ва сила»нинг ёзма шарҳига уриниш жараёнида баъзи шахслар ёрдамида оғзаки шарҳни билги сайёрда кўчириш бошланди. Ушбу машаққатли ишни Озод Мунаввар жаноблари охирига етказдилар. Бу ишда иштирок этганларнинг барчаларига чин қалбдан ташаккурларимизни изҳор этамиз.\nАлбатта, оғзаки ва ёзма шарҳ орасидаги фарқ жуда катта бўлади. Баъзи кишиларимиз оғзаки нарсани ёзмага айлантиргандан кўра янгитдан ёзиб қўйган осон дейишади. Оғзаки таржима ва шарҳда, айниқса у одамлар ичида, жонли суҳбат давомида бўладиган бўлса, бемалол ўйлашга, керакли далил излашга мутлақо имкон бўлмайди. Бу ва бунга ўхшаш бошқа турли сабабларга кўра оғзаки таржима ва шарҳда кўпгина ноаниқлик ва хатоларга йўл қўйилиши турган гап.\nЁзма таржима ва шарҳда эса ҳар бир сўз ёки жумлани истаганча ўрганиш, луғат ва шарҳ китобларни кўриш имкони бор. Бир муддат ўтгандан кейин йўл қўйилган хато ва камчиликларни тўғрилаб ўйиш ҳам мумкин. Шунингдек, баъзи нарсаларни чиқариб ташлаш ёки қўшиб қўйиш ҳам осон. Ушбу ишда ҳам айтиб ўтилган ҳолатларнинг барчаси рўй берди десак муболаға қилмаган бўламиз.\n«Китобул бирри ва сила»нинг бу шарҳи фақат илмий доираларга эмас, асосан кўпчиликка қаратилган бўлгани эътиборидан, Ҳусайн ибн Ҳасан Марвазий раҳматуллоҳи алайҳнинг эмас, Муҳаммад Саъийд Бухорийнинг сарлавҳа ва бобларини олишни маъқул кўрдик. Чунки Марвазийнинг сарлавҳалари қисқа ва баъзи вақтларда сарлавҳа остида келган ривоятлар унга унча мос эмаслигини мулоҳаза қилган Муҳаммад Саъийд Бухорий замонавий мавзулардан сарлавҳалар қўйиб чиққанлар.\nБу камтарона ишимизда Аллоҳ таолонинг Ўзи мададкор бўлсин ва уни барчамизга фойдали бўлишини насиб этсин.\nАлбатта, ҳамду сано Аллоҳга хосдир. Биз У зотга ҳамд айтамиз, Ундан ёрдам сўраймиз ва Унга истиғфор айтамиз. Аллоҳдан ўз нафсимиз шарридан ва амаларимиз ёмонликларидан паноҳ тилаймиз.\nАллоҳ кимни ҳидоят қилса, уни залолатга кетказгувчи йўқдир. Кимни залолатга кетказсса, уни ҳидоят қилувчи йўқдир.\nАшҳаду аллаа илаҳа иллаллоҳу ваҳдаҳу лаа шарийка лаҳу, ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу.\n«Эй одамлар! Сизларни бир жондан яратган ва ундан унинг жуфтини яратиб, икковларидан кўплаб эркагу аёллар таратган Роббингиздан қўрқинглар! Номини ишлатиб бир-бирингиздан сўровда бўладиганингиз Аллоҳдан ва қариндошлик(алоқалари)дан қўрқинг. Албатта, Аллоҳ устингиздан рақобат этувчи зотдир» (Нисо: 1).\n«Эй иймон келтирганлар! Аллоҳга тақво қилинглар ва тўғри сўз сўзланглар. Сизнинг амалларингизни солиҳ қилур ва гуноҳларингизни мағфират қилур. Ким Аллоҳга ва Унинг Расулига итоат қилса, батаҳқиқ, буюк зафарга эришибдир» (Аҳзоб: 70-71).\nАллоҳ таолонинг менга ато қилган неъмати ила дин имомларидан бир имомнинг, мусулмонларнинг кўзга кўринган арбобларидан бир арбобнинг, илмда, фиқҳда ва амалда етишган зотнинг суҳбатида уч йил бардавом бўлдим. Мен у кишини 1399 – 1401 ҳижрий йилларда лозим тутдим. Ўша йиллар менинг илмий ҳаётим баҳоридаги энг гўзал йиллар бўлди.\nЎша олимнинг ўзига билдирмасдан, у туғилиб, ўсган Хуросоннинг Марв шаҳридаги уйига кирдим. Бу шаҳар илм ва кутубхоналар шаҳри, уламоларнинг қибласи ва толиби илмларнинг қалби ошиққан шаҳар эди.\nУнинг тақводор тожир отаси билан танишдим. У ўғлидан ҳеч нарсани аямас ва уни талаби илмга ундар эди. У ўғлига уламолар мажлисларида бўлишга шароит яратиб берар эди.\nУмри йигирма уч ёшдан ўтмай туриб илм олган қадимги шайх билан ҳам танишдим. Бу улуғ имом толиби илм бўлган чоғидаёқ гўзал одобли бўлганини билдим. Унинг ёдлаш қобилияти ва мулоҳазаси ўткир бўлиб, тинглаш ва ёзишга муҳаббати кучли эди.\nУ ўзи ҳақида бизга хабар бериб: «Одобни ўттиз йил, илмни йигирма йил талаб қилдим», дейди.\nУнинг илм ва Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадисларини талаб қилиб, Аллоҳ таолонинг йўлида жиҳод қилиб ва Байтуллоҳни ҳаж қилиб ислом юртларига қилган сафарлари кўплигидан «дунёнинг чораги» деб сифатлашган. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадисларини эшитган ва қабул қилиб олган шайхларининг адади тўрт мингга етган. Улардан минг кишидан ҳадис ривоят қилган.\nМен унинг шайхларидан беш юз ўттиз тўққизтасининг олдида тўхтаб ўтдим. У илмни ўта машҳур зотлардан олган экан. Уларнинг ичида тафсир, ҳадис, фиқҳ, тарих ва одамлар ҳақидаги илмда диннинг имомлари бўлганлар бор.\nШунингдек, уларнинг ичида ҳадисда мўминларнинг имоми, аҳли замонининг имоми, Шом диёрининг фиқҳдаги имоми каби лақабларни олганлари бор.\nУларнинг ичида зоҳидлик ва ибодатда кўзга кўринган зотлар бор.\nУларнинг ичида қирқ йил ёнбоши тўшак кўрмаганлар, ўтириб ухлаганлар бор.\nУларнинг ичида бир кеча ва кундузда икки юз ракъат нафл намоз ўқийдиганлари бор.\nУларнинг ичида ҳарамайннинг обиди ва Куфанинг роҳиби лақабини олганлар бор.\nУларнинг ичида умрини Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадисларини эшитиб, шайхлар билан учрашиб ва китоблар тасниф қилиб ўтказганлар бор.\nУларнинг ичида султоннинг олдига ҳожат сўраб бормаслик ва бироддарларидан ҳадия олмаслик учун тижорат билан машғул бўлганлари бор.\nУларнинг ичида дуоси қабул бўладиганлари бор. Хуллас, у илмни юлдузлардан ва катталардан олди ва улардан таъсирланди.\nИшингдан ажабландим, уламоларнинг улуғи!\nСенинг ҳаётинг ҳақида сўзлаган ҳар бир киши, албатта, у зоҳид эди, деди. Балки сени зоҳидларнинг ўрнаги ва имоми дейишди. Отлиқлар ва зоҳидлар сенинг парҳезкорлигинг, ибодатинг ва қўрқувинг ҳақидаги хабарларни бир-бирларига нақл қилдилар.\nМен сенинг жун ёки ямоқ кийим кийганингни билмадим. Чиллахона ёки зовияга кириб олиб аёллардан четда бўлмадинг ва ўз ўзинг ила машғул ҳам бўлмадинг.\nТарки дунё қилиб, мол жамлашдан бош тортмадинг. Балки менга маълум бўлишича сармоя миқдори тўрт юз минг динор бўлган тижоратинг юртларни кезиб юрарди. Бир йиллик даромадинг юз минг дирҳамдан кўп бўлган. Эй зоҳидларнинг ўрнаги, ишингдан ажабландим!\nГўёки унинг менга қуйидагиларни айтаётганини эшитмоқдаман:\n«Болагинам, ажабланма! Зоҳидлик маъносини ва ҳақиқатини бил!\nЗоҳидлик дунёни, ҳалол касбни, яхшилик ва хайр йўлида нафақа қилишни бир йўла тарк қилиш дегани эмас.\nЗоҳидлик ҳар бир ҳалол ва мубоҳдан ортиғини тарк қилишдир.\nБуларнинг ҳаммасини жамласак, зоҳидлик сени Аллоҳдан машғул қиладиган ҳар бир нарсани тарк қилиб, Аллоҳга яқинлаштирадиган ва Аллоҳни танитадиган ҳар бир нарсани олишингдир.\nАллоҳим! Дунёни қалбимизда эмас, қўлимизда қилгин!»\nМенинг гапимни Фузайл ибн Иёзнинг унга айтган қуйидаги гаплари бўлди:\n«Муҳтарам имом! Сен бизни зоҳидликка ва озга қаноат қилишга амр қиласан. Ҳолбуки, ўзингнинг Хуросондан Аллоҳнинг ҳурматли юрти Маккага савдо молини олиб келганингни кўрамиз. Бу қандай бўлди!?»\n«Эй Абу Али! Мен буни юзим шувит бўлмаслиги, обрўйим тўкилмаслиги ва Роббим Аллоҳнинг тоатига ёрдам олишим учун қиламан. Агар Аллоҳнинг ҳақини кўрадиган бўлсам, албатта, уни адо этишга шошиламан.\nЭй Абу Али! Агар сен ва сенинг соҳибларинг бўлмаганида мен тижорат қилмас эдим», дея жавоб берди.\nҲа! Эй зоҳид тожир! Менга сенинг тижоратинг ва касбинг ҳақида етган хабарларга қараганда яхшилик ва хайрия йўлларига, ҳадис илми толибларига ва улардан баъзиларини ўқишга юборишга, камбағалларнинг қарзини узишга, ҳожиларга ва меҳмонларга атаб вақфлар қилгансан.\nСафарларим давомида биттаси мени мусулмонларнинг Рум тарафдаги чегара шаҳарлари бўлмиш Туртус, Масийса ва Ҳийт тарафларга олиб борди. Қарасам, ўша имом Аллоҳнинг йўлида чегара қўриб юрибди! Балки, қиличини ялонғочлаб ҳақ йўлида олдинги сафда турибди. Ўлжа тақсимлаш пайтида назардан четда турибди!\nАлбатта, у мужоҳидларнинг фахридир. Унинг ҳақида «У кўп ғазотларда иштирок этар эди. Бир йил Аллоҳнинг йўлида чегара қўриқлар эди. Бир йил Байтуллоҳни ҳаж қилар эди», дейдилар.\nЎғлим Абдуллоҳ ушбу сатрларни унга ва ўртоқларига ўқиб бераётганимда мени тўхтатиб:\n«Отажон! Бу муборак хислатларни; илмни, сафарни, зоҳидликни, парҳезкорликни, ибодатни, қўрқувни, тижоратни, Аллоҳниннг уйига ҳаж қилишни ва Аллоҳнинг йўлида жиҳод қилишни жамлаган имом ким ўзи?» деб сўраб қолди.\n«Болагинам! Сен унга адашсан. Ўз қалбингга қулоқ сол», дедим.\nБу олим Аллоҳнинг азиз китобини тафсир қилишга ҳам машғул бўлди. Унда китоб тасниф қилди. Тафсир уламолари китобларида унинг қилган ривоятларини ва гапларини нақл қилганлар.\nУ Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадисларини ўзининг ёди ва қалами ила жамлаган эди. У иснодни текширишда жуда қаттиқ йўл тутар эди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадисларини ҳимоя қилишда ишлатиш учун заиф ҳадисларни ёзган эди. Саҳиҳ ҳадисларни эса, ривоят ва амал қилиш учун ёзган эди.\nОлти машҳур китобдаги унинг ривоятлари 776 тага етган. Улардан 250 таси икки саҳиҳ китобда келган.\nУ ҳадис ровийлари ҳақида уларнинг жароҳатли ёки адолатли экани ҳақида ёзган. Аммо кўп эмас. Уларни танқид қилишда мўътадил бўлиб, шиддатга ҳам, ўта енгил санашга ҳам йўл қўймаган. Унинг бу борадаги гаплари ҳадис уламолари наздида мақбул бўлган ва ҳужжат саналган.\nУшбу илмнинг қоидаларини ва истилоҳларни ишлаб чиқишда иштирок қилган. Бу ишлари ва ўзининг таснифотлари билан Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадисларини кечасини худди кундузидек оппоқ ва покиза сақлашда ўз ҳиссасини қўшган ва ҳақ ила мўминларнинг амири лақабини олган.\nУ фиқҳни Саврий, Абу Ҳанийфа ва Моликдан олди. Ҳадис ва аҳли рай мадрасасини жамлади. Молик раҳматуллоҳи алайҳ уни улуғлар, ҳурматлар ва гўзал одобидан ажабланар эди. Абу Ҳанийфа раҳматуллоҳи алайҳ Унинг ҳадиси кўплигига, заковотига ва гўзал одобига гувоҳлик берган. Шу билан бирга уни яхши биладиганлар уни Хуросон фақиҳи дея сифатлаганлар.\nУ зуҳд, рақоиқ, ва жиҳодга ундовчи кўплаб ҳикматларни ўз ичига олган шеърларни назмга солган. Кўплаб ҳикматли сўзлар унга оиддир.\nБу имомни танидингми?\nУ 191 ҳ-с.да вафот этган Абдуллоҳ ибн Муборак Марвазийдир.\nУнинг васфида имом Нававий: «Албатта, у ҳар бир нарсада имомлигига ва улуғлигига ижмоъ қилинган зотдир. Унинг зикри ила раҳмат нозил бўлиши сўралур ва унинг муҳаббати ила мағфират умид қилинур», деган.\nМен ўша Аллоҳ унга яхшилик хислатларни жамлаган зотга соҳиб бўлдим. Унинг атр сийратидан миск ҳидини ҳидладим. Мен унга «Абдуллоҳ ибн Муборак – муҳаддис ва танқидчи имом» деб аталмиш магестирлик илмий ишим орқали 1399 – 1401 ҳ-с.ларда ҳамсуҳбат бўлдим.\nУ зотнинг қўлёзма китобларини излаб 1400 ҳ-с.да Шом ва Туркияга сафар қилган эдим. Ўша илмий сафардан унинг муснадини, ҳадисдидан бир жузни, «Китобул бирри ва сила»ни ва баъзи ўзимга керакли манбаларни «Филм» суратини олиб қайтдим. Филм суратларни «Уммуд Қуро» дорулфунуни марказий кутубхонасига жойладим ва ўзимга қоғозга туширилган суратни олдим.\nИлмий ишни ёқлаб бўлишим билан «Китабул бирри ва сила»ни алоҳида махсус варақларга ёзиб чиқдим. Кейин имом Тобароний раҳматуллоҳи алайҳнинг «Китобуд дуо»си ила машғул бўлиб қолдим. Баъзи пайтларда мазкур варақлардаги йиллар чангини артиб, ундаги баъзи ҳадислар ва асарларни чиқарар эдим. Шундай қилиб, бу нусха кутубхонамнинг токчаларида ўн етти йил туриб қолди.\nОхири Аллоҳ менга 1417 ҳ-с.да илмий таътийлни насиб этди. Аллоҳга ҳамдлар бўлсин, ўшанда бу китобни охирига етказишга азму қарор қилдим.\nКитобнинг васийқаси ва муаллифига нисбати.\nКим бу китобнинг ушбу нусхасини Ибн Муборакка нисбат берган бўлса, албатта, хато қилади ва шайх Албонийга тақлид қилиб ушбу хатога йўл қўйган бўлади. У Зоҳирияя кутубхонасидаги китобларга қилган феҳристида бу китобни 391 – рақам билан Ибн Муборакнинг китобларига қўшиб қуйидагиларни ёзган: «ал-Бирр вас Сила иккинчи жуз, ҳадис 328 (қ. 101-123).\nКитобнинг рақамида ҳам хатога йўл қўйилган ёки чоп қилиш пайтида тушиб қолган. Чунки «Китобул бирри вас сила»нинг Зоҳирияя кутубхонасидаги рақами 76 (221а -251а). Албоний келтирган рақам эса Ибн Муборак ҳадисининг иккинчи жузи рақамидир.\nИбн Муборакнинг «Китабул бирри вас сила»си борлигига ҳеч қандай шак-шубҳа йўқ. Уни 378 ҳ-с.да вафот топган Ибн Надийм ва 1345 ҳ-с.да вафот топган Шайх Муҳаммад ибн Жаъфар Каттонийлар Ибн Муборакнинг таълифотлари жумласида зикр қилганлар.\nИбн Муборакнинг «Китабул бирри вас сила»сини баъзи уламолар тинглаганлар ва уни ривоят қилишга ижозат ҳам олганлар. Мисол келтирадиган бўлсак, Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Абдуллоҳ Сарифийний (469 ҳ-с.да в-э.) Абу Тоҳир Мухалласдан тинглаган. Имом Абдулкарийм ибн Муҳаммад ибн Мансур Самъоний (562 ҳ-с.да в-э.) Қози Абу Абдуллоҳ Жаллобийдан танглаган.\nКўп уламолар ўз китобларида ушбу китобдан иқтибослар келтирганлар:\n1. Ҳофиз Ироқийнинг (806 ҳ-с.да в-э.) «Ал-Муғний ан ҳамлил асфор фий тахрийжи маа фил Эяяаи минал ахбор» китобида.\n2. Ҳофиз Ибн Ҳажарнинг (852 ҳ-с.да в-э.) «Ал-Исоба» китобида.\n3. Ҳофиз Ибн Ҳажарнинг (852 ҳ-с.да в-э.) «Фатҳул Борий» китобида.\n4. Ҳофиз Саховийнинг (902 ҳ-с.да в-э.) «Ал-Мақосидул Ҳасана» китобида.\nУламолар тўққизинчи ҳижрий асрда келтирган ушбу иқтибослардаги ривоятлардан бирортаси ҳам бизнинг нусхамизда келмаган. Бу эса ўз навбатида бизнинг нусхамиз Ибн Муборакнинг «Китабул бирри вас сила»си эмаслигига далилдир.\nБизнинг ўрганаётган нусхамиз «Зоҳирияя» кутубхонасида 76 (с 221-251) рақам билан сақланаётган Ҳусайн ибн Ҳасан Марвазийнинг (246 ҳ-с.да в-э.) таълифидир. Бунинг далиллари қуйидагилар:\n1. Китобнинг номига «Китабул бирри вас сила Ҳусайн ибн Ҳасан Марвазийнинг таълифи, Ибн Муборак ва бошқалардан» деб ёзилган. Абу Жаъфар Муҳаммад ибн Иброҳим Дувайлийнинг Абул Ҳасан Аҳмад ибн Иброҳим ибн Фирос Абқасийдан эшитган.\n2. Бу китобни Абу Бакр Муҳаммад ибн Хайр ибн Умар Ишбийлий (575 ҳ-с.да в-э.) эшитган ва «Китабул бирри вас сила» уни менга Абу Муҳаммад ибн Итоб раҳматуллоҳи алайҳ Абулқосим Ҳотим ибн Муҳаммад Тороблусийдан, у Абул Ҳасан Аҳмад ибн Фирос Маккийдан, у Муҳаммад ибн Иброҳим Дубайлийдан, у муаллифи Ҳусайн ибн Ҳасан Марвазий раҳматуллоҳи алайҳдан эшитган.\n3. Ушбу китобдан Ҳофиз Ироқий (806 ҳ-с.да в-э.) иқтибос олган ва бир ҳадис ҳақида: «Ва Ибн Муборакнинг «ал-Бирри вас Сила»сига Ҳусайн Марвазийнинг зиёдаларидан», деган.\nШунингдек, Ҳофиз Ибн Ҳажар (856 ҳ-с.да в-э.) иқтибос олган ва бир ривоят ҳақида «Буни Ҳусайн ибн Ҳасан Марвазий «Китабул бирри вас сила»да Ибн Муборакдан чиқарган», деган.\nУшбу нусхага «Тарихи туросил арабий»нинг соҳиби ҳам ишора қилган ва унинг Ҳусайн ибн Ҳасан Марвазийники эканлигини зикр қилган.\nБуларнинг ҳаммаси бизнинг «Китабул бирри вас сила» деган ушбу нусхамиз Ҳусайн ибн Ҳасан Марвазийнинг таълифи эканига кифоя қиладиган далиллардир.\nБаъзилар, Ҳусайн ибн Ҳасан Марвазий Ибн Муборакнинг ривоятчиси, у андан «Китобуз зуҳд вар рақоиқ»ни ривоят қилган. Бас, китоб аслида Ибн Муборакники бўлиб, уни Ҳусайн ибн Ҳасан Марвазий ривоятчиси бўлиши мумкин. Баъзи мирзалар китобни унга насбат берганлар, дейишлари бор.\nУларга жавоб тариқасида айтаманки, ким олдин ўтган уламоларимизни ва уларнинг ёзганларини, хусусан Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадислари билан шуғулланганларни яхши биладиган бўлса, унинг учун бу эҳтимол жуда йироқ. Кичик ҳисоблаш амалиёти ила бу хаёл парчаланиб кетади. Мен «Китабул бирри вас сила»нинг бизнинг нусхамиздаги ривоятлари сонини ҳисоблаб чиқиб қуйидагиларни топдим:\nҲусайн ибн Ҳасан Марвазий Ибн Муборакдан бошқалардан қилган ривоятлар 220 та.\nҲусайн ибн Ҳасан Марвазий Ибн Муборакдан қилган ривоятлар 151 та.\nДемак, китобдаги ривоятларнинг ярмидан ози Ибн Муборакдан ва қолгани, ярмидан кўпи Ибн Муборакдан бошқалардан.\nАммо Ҳусайн ибн Ҳасан Марвазий ривоят қилган «Китабуз зуҳд вар рақоиқ»даги ривоятлар сони 1627 тага етган. Улардан:\nЯҳъя ибн Соъиднинг Ҳусайн ибн Ҳасан Марвазийдан бошқалардан қилган ривоятлари 42 та.\nҲусайн ибн Ҳасан Марвазийнинг Ибн Муборакдан бошқалардан қилган ривоятлари 373 та.\nҲусайн ибн Ҳасан Марвазийнинг Ибн Муборакдан қилган ривоятлари 1212 та.\nЯъни, китобнинг тўртдан учидан кўпроғи Ибн Муборакнинг ривояти. Эҳтимол, шу сабабга кўра бу китоб уламолар орасида «Ибн Муборакнинг Китоби зуҳди» номи ила машҳур бўлгандир ва Ҳусайн ибн Ҳасан зикр қилинмагандир. Унинг китобга киритган 373 та зиёда ривояти бўлишига қарамай фақат ровий деб билинган.\nБизнинг нусхамиздаги номни тааммул қилсак, унда «Ҳусайн ибн Ҳасан Марвазийнинг Ибн Муборак ва бошқалардан таълифи» дейилган. Бундан бизга номнинг тўғри келиши ва уни китобдаги ривоятларга далолат қилиши аён бўлади.\n«Китабул бирри вас сила» ягона нусхадир. У «Зоҳирияя» кутубхонасида сақланади. Мен бу нусхадан бошқасини топа олмадим. У Юсуф ибн Абдул Ҳодийнинг хати ила ёзилган.\nЎрта ҳажмдаги ўттиз битта лавҳага ёзилган. Бир бетдаги сатрлари 17 билан 21 орасида. Ҳар бир сатрда 15 тадан 17 тагача сўз бор.\nХунук ва кўпинча нуқта қўйилмаган хат билан ёзилган. У самоъатлардан холийдир. Чеккасида баъзи ҳолатларда бир ёки бир неча калималар ёзилган. Гоҳида битта ҳадис бўлиши ҳам мумкин.\nКитобнинг муқовасида «У «Китабул бирри вас сила» Ҳусайн ибн Ҳасан Марвазийнинг Ибн Муборак ва бошқалардан таълифи», Абу Жаъфар Муҳаммад ибн Иброҳим Дубайлийнинг Абул Ҳасан Аҳмад ибн Иброҳим ибн Фирос Абқасийдан эшитганига биноан қилган ривояти» деб ёзилган.\nКитоб тўлиқ бўлиб унинг охирги бетида «Китабул бирри вас сила» тамом бўлди. Муҳаммад ва У зотнинг олига Аллоҳнинг саловот ва саломлари бўлсин», дейилган.\nУ Ҳусайн ибн Ҳасан ибн Ҳарб Абу Абдуллоҳ Силмий Марвазийдир. Маккада яшаган. Ибн Муборакнинг соҳиби. Ундан «Китабуз зуҳд вар рақоиқ»ни ривоят қилган. Унинг ўша китобда 373 та зиёда ривояти бор. У Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадисларини жамлаган ва менинг аниқлашимча иккита китоб тасниф қилган:\n- «Китабул бирри вас сила» Ибн Муборак ва бошқалардан.\n- «Китабус сиями».\nУнинг ривоят ва илмдаги тутган ўрни ҳақида Абу Ҳотим: «У ўта содиқдир», деган.\nИбн Ҳиббон уни ишончлилар ичида зикр қилган.\nМаслама ва Ибн Ҳажарлар: «Ишончли, ундан олти китоб соҳибларидан имом Термизий а имом Ибн Можалар ривоят қилганлар. У киши раҳматуллоҳи алайҳ 246 ҳ-с.да вафот топган», деганлар.\nУшбулар унинг таржимаи ҳоли ҳақида зикр қилинган нарсаларнинг боридир. Бундан бошқа унинг шайхлари ва шогирдларнинг исмлари ҳам бор.\nЭҳтимол унинг таржимаи ҳолидаги бу қисқалик тўлин ойнинг нури сураёнинг нурини тўсиб қўйганидандир. Сураё Ибн Муборакни лозим тутган, унинг суҳбатида бўлган ва китобларини ривоят қилган. Ибн Муборак кимлигини ўзингиз билдингиз. У нур сочиб турувчи ой. Юлдуз йилтиллаб туриши мумкин. Аммо ҳамма нур таратиб турган ойга боқади.\nБунинг устига Ҳусайн ибн Ҳасан раҳматуллоҳи алайҳнинг жамлаши, тасниф қилиши ва ривоятлари, бизга маълум бўлишича, саноқли ва чегараланган мавзуларда; Бирр, сила, рўза, зуҳдда бўлган, холос. Унинг ривоятларининг кўпи шайхидан ва унинг китобларидан бўлган. Бу ҳам одамларнинг унинг ҳадисидан бурилишларига ва кетидан ошиқмасликларига сабаб бўлган. Чунки, муҳаддислар доимо олий санадларни ва ривояти кенг ҳамда шайхлари кўпларни излашади.\nУнинг ижтимоий ва илмий ҳаёти ҳақидаги маълумотларнинг оз бўлишига қарамай, унинг сийратида ва ҳаётида ўз шайхи Ибн Муборакдан кўп тасирланганига ва унинг шахсиятидан баъзи қирраларни касб қилганига ҳеч шубҳам йўқ. Зотан уни кўриш, унга суҳбатдош бўлиш ва ундан ривоят қилиш шарафига ноил бўлган-ку.\nБундан кейин ҳам уни Ибн Муборакка қўшиб эсланади. Аллоҳ иккиларини ҳам раҳмат қилсин ва бизни ҳам улар билан жаннати наъиймда жамласин!\nМен Маззийнинг «Китабут таҳзийбил камол», унинг «Китабул бирри вас сила» ва Ибн Муборакнинг «Китабуз зуҳд вар рақоиқ»ида топган унинг шайхлари 63 тага етди.\nҲофиз Маззий ундан ривоятлар олган шогирдларидан ўн тўққизтасини зикр қилган.\n(Шайх ва шогирдлар ҳақидаги маълумотларни баён қилувчи жадвал келтирилган. Биз уни кўчирмадик).\n«Бирр ва сила»нинг маъносини равшанлаштириш учун луғат, мўъжам ва ғарийб китобларига қайтадиган бўлсак, уламоларнинг «Бирр»ни маъноларидан бирини ишлатишганини кўрамиз. Яъни, лутф, яхшилик, гўзал бирга яшаш ва суҳбат, мулойимлик, озорни кўтариш, эҳсонни кенгайтириш, ҳамма одамлар учун умумий тарзда яхшилик қилишда кенг бўлиш маъноси.\nҚачон ушбу эҳсон ота-онага хос бўлса, биррул волидайни дейилади.\nҚачон ушбу эҳсон яқинлар ва қариндошларга хос бўлса, силаи раҳм дейилади.\nИбн Асир айтади: Бирр яхшиликдир. Биррул волидайни – ота-онага ва яқинларга қилинса оқликнинг зидди. Оқлик эса уларга ёмонлик қилиш, ҳақларини зое қилишдан иборатдир.\nЯна айтади: Силаи раҳм насаб ва қудачилик орқали яқин бўлганларга яхшилик қилишдан, уларга меҳр кўрсатишдан, уларга юмшоқлик қилиш ва аҳволларидан хабар олишдан киноядир. Агар улар узоқлашган ва ёмонлик қилган бўлсалар ҳам. Раҳмни кесиш эса, буларнинг барчасининг зиддидир. Раҳмини боғлади дейилади. Бунда худди уларга яхшилик қилиш ила ўзи билан улар орасида қариндошлик ва қудалик алоқаларини боғлаган бўлади.\nБирр ва сила умумий маънога қараганда барча халойиққа оммавий яхшиликни ўз ичига олади.\nКитоб Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадисларидан ва саҳоба ҳамда тобеъийнларнинг сўзларидан 351 та ривоятни ўз ичига олган. Уларда ота-онага ҳаётларида ва ўлимларидан кейин яхшилик қилиш, оқ бўлишдан огоҳлантириш, фарзандларга яхшилик қилиш ва уларга одоб бериш, ота-онанинг ва аҳли аёлнинг нафақаси, силаи раҳм, уни кесишдан огоҳлантириш, садақалар ҳақида, яқинларга ва қариндошларга садақа қилиш, етимлар, бевалар ва мискинларга яхшилик қилиш, хизматчи ва мамлукларга яхшилик қилиш ва қўшнининг ҳақини риоя қилиш ва ҳадиялар ҳақида сўз кетади.\nРивоятларни чуқур мулоҳаза қиладиган бўлсак, улардан икки юзтасини саҳоба ва тобеъийнлардан ворид бўлганини ва яхшилик ва силаи раҳм бўйича набавий суннатнинг мураббийларга амалий татбиқий намунаси эканини кўрамиз.\nАгар ушбу инсоний муомалалар одоби бўйича инсоннинг яратувчиси ва унинг ҳожатларини билувчи Аллоҳ томонидан келган комил амалий барномани маҳкам тутадиган бўлсак, мусулмонларга бу дунё саодати кафолати берилиши ва охиратга жаннати наъиймга эришиш кафолати бўлиши бор.\n... Саҳобаларнинг гаплари ва тобеъийнлар розияллоҳу анҳумларнинг асарлари китобда яхшилик бўйича дақиқ, тафсилий ва амалий мавзуларни ўз ичига олгандир. Бу нарсаларни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадисларида умумий тарзда учратишимиз мумкин холос. Мисол учун, ота-онага яхшилик қилиш ҳақидаги ҳадисларда уларга яхшилик қилиш умумий тарзда, унга тарғиб қилиш ва фазлини баён қилиш ила кифояланган. Аммо саҳоба ва тобеъийнларнинг асарларида қуйидагиларни топамиз:\n1. Бирр ва оқ бўлишнинг тафсири.\n2. Уларга яхшилик қилишнинг турларидан бири уларнинг рағбатини амалга ошириш эканлиги.\n3. Эрталаб ва кечқурун ота-онаси олдида қандай ҳозир бўлиш.\n4. Уларга яхшилик қилишнинг турларидан бири аларнинг ишларни қилиш экани.\n5. Отага яхшилик қилишнинг турларида бири намозда ва йўлда юрганда, ҳамда бошқа ҳолатларда ундан олдинга ўтмаслик экани.\n6. Боланинг отасига барча яхшиликларни олдин қилишга уриниши, узр айтиш ва ортга қайтишда ҳам.\n7. Ота-онага яхшилик қилишни баъзи нафл ибодатлардан ҳам устун қўйиш.\n8. Ота-онага лутф ила муомала қилиш, уларга амр ва наҳий қилмаслик.\n9. Ота-онага гапираётганда ишора учун ҳам қўлини кўтармаслик.\n10. Ота-онага тик қарамаслик.\n11. Ота-онани Аллоҳ ҳаром қилган нарсалардан боғлаб қўйиш.\n«Китабул бирри вас сила»да ота-онага яхшилик қилиш ва бошқа ишлар бўйича келган ушбу нозик тафсилотлар ўқувчини Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадислари билангина танишиб саҳоба ва тобеъийнларнинг гапларига мурожаат қилмаса, топа олмайдиган маълумотлардир.\nКитобнинг илмий қиймати шу ерда юзага чиқади. Унда энг афзал асрда яшаб ижтимоъий муомалалар бўйича оламга олий мақом намуна тақдим этган кишилардан нақл қилинган тарбия, ахлоқ ва одобга тўла матнлар. Уларни ким татбиқ қилса, унга абадий саодат кафолати берилади.\nАллоҳим! Уларни ҳаётимизга татбиқ қилишга муваффақ қилгин!\nБИРР ВА СИЛА БЎЙИЧА КИТОБЛАР\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадисларини жамлаб тасниф қилган дастлабки мусаннифлар ўзларининг таснифотлари ва жамловчи китобларида бирр ва сила бўйича махсус боблар очганлар.\nҲофиз Абу Бакр Абдурраззоқ Санъоний (211 ҳ-с.да в-э.) ўзининг «Мусаннаф» номли жамловчи китобида «Биррул волидайн»га махсус боб очган (11-жилд).\nҲофиз Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Абу Шайбанинг (235 ҳ-с.да в-э.) «Мусаннаф» китобида «Китабул Адаб»да бирр ва сила бўича алоҳида боб бор (8-жилд).\nУлар мазкур бобларда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадисларидан ҳамда саҳоба ва тобеъийнларнинг сўзларидан ота-онага яхшилик қилиш ва силаи раҳм ҳақидагиларини ривоят қилганлар. Уларнинг боблар ёки ҳадисларни тартибга солишлари, ҳар бир илмда таснифнинг бошланишида бўлгани каби, муъаяян услуб ёки яхши тартиб асосида бўлмаган.\nСўнгра имом Бухорий (256 ҳ-с.да в-э.) келиб саҳиҳ бўйича асар таълиф қилди ва саҳиҳ ҳадисларни жамлаб алоҳида китоб қилди.\nУ кишига бу ишда шогирди имом Муслим (261 ҳ-с.да в-э.) эргашди. Шунингдек, сунан эгаларидан имом Абу Довуд Сижистоний (275 ҳ-с.да в-э.) ва имом Термизийлар (279 ҳ-с.да в-э.) ҳам.\nАммо Ҳофиз ибн Можа (275 ҳ-с.да в-э.) биррул волидайни бобини Китабул адабда зикр қилган.\nИбн Ҳиббоннинг (354 ҳ-с.да в-э.) Саҳиҳ китоби бор. Уни Ибн Балабан (739 ҳ-с.да в-э.) тартибга солган. Бас, ўша Саҳиҳ китобида ота-онанинг ҳақи бобини ва силаи раҳм ва уни узишни «Китабул бирр вал эҳсон»да зикр қилган.\nБайҳақийнинг (384 ҳ-с.да в-э.) «Шуъабул иймон» деган китоби бор. У эллик бешинчи шўъбада «Силатул арҳом» бобини зикр қилган.\nҲоким ўзининг икки саҳиҳга қилган «Мустадрак»ида «Китабул бирри вас сила»ни зикр қилган.\nШундай қилиб ҳадисга оид ва боблар шаклида тартибга солинган барча мусаннафотлар ота-онага яхшилик қилиш ва силаи раҳмга боғлиқ ривоятлардан холий эмас.\nАммо яхшилик ва силаи раҳмга боғлиқ ривоятларни алоҳида китобга жамлаган муаллафотларнинг биринчиси Ибн Муборакнинг «Китабул бирри ва сила»си бўлса ажаб эмас. У киши қирқ ҳадис ва жиҳод бўйича биринчи таълиф қилган зотдир.\nМен ўзим танишган нарсалар ичида ундан олдин яхшилик ва сила бобида алоҳида китоб тасниф қилган кишини учратмадим. У кишидан кейин бу борада таълиф қилганлар бирин-кетин келишаверди. Ўшалардан баъзиларини зикр қилиб ўтамиз.\n1. Ҳусайн ибн Ҳасан Марвазийнинг (246 ҳ-с.да в-э.) «Китабул бирри вас сила»си. У ушбу китоб.\n2. Муҳаддисларнинг имоми Муҳаммад ибн Исмоил Бухорийнинг (256 ҳ-с.да в-э.) «Биррул волидайни»си бор.\n3. Ҳофиз Абу Бакр Абдуллоҳ ибн Аби Дунёнинг (281 ҳ-с.да в-э.) «Китабул бирри вас сила»си бор.\n4. Ҳофиз Қосим ибн Асбағ Абу Муҳаммад Қуртубийнинг (340 ҳ-с.да в-э.) «Китабу биррил волидайни»си бор.\n5. Абуш Шайх Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Жаъфар ибн Ҳайён Ансорийнинг (369 ҳ-с.да в-э.) «Китабул бирри вас сила»си бор.\n6. Абу Муҳаммад Ҳасан ибн Муҳаммад ибн Ҳасан Бағдодий Халлолнинг (439 ҳ-с.да в-э.) «Биррул волидайни»си бор.\n7. Абу Бакр Муҳаммад ибн Валийд ибн Халаф ибн Сулаймон Феҳрий Туртушийнинг (225 ҳ-с.да в-э.) «Китабу биррил волидайни»си бор.\n8. Абул Фараж Абдурроҳман ибн Жавзийнинг (597 ҳ-с.да в-э.) «Китабул бирри вас сила»си бор.\nБирр ва сила бўйича алоҳида ёзилган китоблардан шуларни топишга муяссар бўлдим.\nУшбу китоб пок набавий суннат бўйича иккинчи ҳижрий асрнинг бошида таълиф ва тасниф ишлари қандай бўлгани ҳақида ва ўша асрда китоб ёзиш йўналиши бўйича ҳақиқий тасввурни тақдим этади.\nКитоб муаллифнинг таълиф ёки таснифнинг сабабларини, тутган йўлини ва бошқа ишларни баён қилган муқаддимасидан холийдир.\nМуаллиф очган боб ва таржималар ўнта бўлиб, улар умумий ва мужмалдир ҳамда ривоятлардаги одоб ва ҳукмлар ҳақида равшан фикр ҳамда тўлиқ тасаввур бера олмайди. Шунинг учун мен маъноси бир-бирига яқин ҳадис ва асарларга бағишланган бобларга таржималар қўйдим. Уларни ишлатиш ва ривоятларга етиш осон бўлиши учун ферист қисмига қўйдим.\nСўнгра муаллиф ҳадислар ва асарларнинг боб ва таржималар бўйича тартибида ҳам ҳеч қандай режаси йўқ. Балки баъзи ривоятларни таржимага мувофиқлиги бўйича муаллифнинг мақсадини била олмадим.\nШу билан бирга, муаллиф раҳматуллоҳи алайҳга ва унинг даврида китоб тасниф қилганларга санади Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам, саҳоба ва тобеъийнларга етиб борадиган ривоятларни жамлаганларининг ўзи етарли. Улар ҳадис талабида, уни эшитиш, жамлаш, солиштириш ва ёзиш бўйича сафар қилиб барча қийинчилик ва машаққатларни кўтардилар. Улар ўзларидан кейингиларга Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг суннатлари, саҳоба ва тобеъийнларнинг сўзларини муҳофаза қилишнинг мазкур муборак силсиласига қўшилиш имконини тарк қилдилар.\nБизларни яхшилик ва силаи раҳмга буюрган Аллоҳ таолога У зотнинг улуғлигига мос ҳамду санолар бўлсин!\nЯхшилик ва силаи раҳм қилувчи бандаларнинг имоми ва устози Муҳаммад ибн Абдуллоҳга солавоту дурудлар бўлсин!\nЯхшилик ва силаи раҳм қилиш бўйича ислом умматига ўрнак бўлган Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг аҳли байтлари ва саҳобаларига Аллоҳ таолонинг розилиги бўлсин!\nЯхшилик ва силаи раҳм ҳақидаги оят, ҳадис, ривоятларни ҳамда динимиз таълимотларини бизга етказган уламоларимизга Аллоҳ таолонинг раҳмати бўлсин!\nМуҳтарам ва азиз китобхон! Аллоҳ таоло жанобингизга тақдим этишни муяссар қилган ушбу китобимизнинг бошқа китоблардан фарқли бир қиссаси бор. Камина ходимингиз уни шарҳ қилиб охирлаб қолганда Аллоҳ таолонинг иродаси ила кўнгилсиз иш содир бўлди. Ўғлим Исмоилжон билан билги сайёримдаги баъзи нуқсонларни бартараф қилиш ҳақида келишдик. У келишилган ишни бажаришга киришди. Мен эртароқ туриб китобни якунлашни ният қилиб дам олишга ётдим.\nОдатдагидек, Бомдод намозидан олдин иш бошлаб билги сайёрни ишга туширдим. Шартли равишда «Шарҳи бирр» деб номланган файлни очсам, бошқа нарса чиқди. Юрагим шувв этиб, шошилиб бошқа тарафларни қарай бошладим. Аммо тўрт ойдан отиқ муддат ичида ёзилган тўрт юз саҳифа атрофидаги китоб йўқ эди.\nЭрталаб йўқолган китобни билги сайёрдан кўпчилик бўлиб излашга тушдик. Кун бўйи олиб борилган ҳаракатлар самара бермади. Бу каби ишларни яхши биладиган мутахассис борлиги ҳақида хабар топдик. Болалар билги сайёрни унинг ҳузурига олиб боришди. Мутахассис уч кунлик уринишдан сўнг иложи йўқлигини эълон қилди.\nАллоҳ таолонинг иродаси. Эҳтимол бунда биз учун ўзимиз билмаган яхшлик бордир. Ҳикматини Аллоҳ таолонинг Ўзи билади. Биздан гўзал сабр қилиш ва янгитдан ихлос билан Аллоҳ таолонинг Ўзидан баракотни тилаб ҳаракатни бошлаш.\nШундай қилиб, икки минг еттинчи йилнинг йигирма еттинчи декабри, чоршанба куни, саҳарги соат тўртдан ўтганда шарҳни қайтадан ёзиш бошланди. Унда шарҳни йўқолган нусхадан кенгроқ қилиш нияти туғилди. Жумладан ҳар бир мавзуга оид Қ-к. оятларининг тафсирини ҳам келтиришга қарор қилинди. Бу ишни китобнинг номидаги «бирр» ва «сила» ибораларига оид маълумотларни келтиришдан бошладик.\nБиз шарҳ қилаётган китобнинг номи «Китобул бирри вас сила» - «Яхшилик ва силаи раҳм» бўлгани учун аввал «бирр» ва «сила» ибораларининг маъноси ва улар ҳақида Қ-к.да келган оятларнинг тафсири билан яқиндан танишиб олишимиз мавзуъни яхши англаб етишимизга хизмат қилади деган умиддамиз.\nАраб тилида «бирр» сўзи содиқлик, тоат, боғлаш, ислоҳ қилиш, одамларга кенг миқёсда яхшилик қилиш маъноларини англатади.\nУламолар истилоҳида «бирр» барча яхшиликларни жамловчи исмдир. «Бирр» одамларга яхши ахлоқлар ила муомалада бўлиш, уларга яхшилик қилиш, раҳм кўрсатиш ва содиқ бўлиш, Аллоҳ таоло билан бўладиган муомалада У зотнинг буюруқларини лозим тутиш ва қайтариқларидан қайтишдан иборатдир. Шунингдек, гуноҳлардан холис бўлган доимий амалга ҳам «бирр» дейилади.\nАллоҳ таолонинг гўзал исмларидан бири «Барр»дир. Яъни, улуғ яхшилик қилувчи.\nБиз ушбу луғавий ва истилоҳий маъно ҳамда таърифларни билиб олганимиздан кейин ўзимизга енгиллик яратиш учун «бирр»ни ўз тилимизда бир оғиз сўз билан ифода этиш учун «яхшилик» сўзини ишлатишга келишиб олсак қулай бўлади. Бас, бундан кейин китобимизда «бирр» деган арабча сўз ўрнига «яхшилик» сўзини келтиришга ҳаракат қиламиз.\nҚ-к.да яхшилик ҳақида бир қанча оятлар келган. Келинг, мазкур оятларнинг баъзилари билан танишиб чиқайлик.\n1. Аллоҳ таоло «Бақара» сурасида айтади:\n«Яхшилик юзингизни машриқ ёки мағриб томонга буришингизда эмас. Лекин яхшилик ким Аллоҳга, охират кунига, фаришталарга, китобга, Пайғамбарларга иймон келтирса ва яхши кўрган молини қариндошларга, етимларга, мискинларга, ватангадоларга, тиланчиларга, қул озод қилишга берса, намозни қоим қилса, закот берса. Аҳд қилганда аҳдига вафо қилувчилар, камбағаллик, қийинчилик пайтида ва шиддат вақтида ҳам сабр қилувчиларга, ана ўшалар содиқ бўлганлардир. Ана ўшалар тақводорлардир», (177-оят).\nОдатда одамлар яхшилик матлуб эканлиги ҳақида ихтилоф қилмайдилар. Яхшилик нима эканлиги ҳақида ихтилоф қиладилар. Ҳар ким ўзининг йўлини яхши деб тушунади. Яхшилик маъносига ўзича таърифлар келтиради, чегаралар қўяди, белгилар белгилайди. Улар кўпинча яхшиликни белгилашда ақлларини, ота-боболаридан қолган урф-одатларни, ўзлари яшаб турган жамиятдаги ўлчовларни тушунадилар. Бирлари яхшилик деб тушунган нарсани, бошқалари мутлақо ёмонлик деб тушунишлари ҳам мумкин. Демак, яхшиликнинг ҳақиқатини мазкур ҳоллардан устун тургувчи жиҳат белгилаши керак.\nИслом динида яхшилик Аллоҳ яхши деган нарсалардир. Уларнинг нима экани ушбу оятда тўлиқ таърифлаб берилган. Келинг, аввал ояти каримани батафсил ўрганайлик. Оятнинг бошида Аллоҳ таоло:\n«Яхшилик юзингизни машриқ ёки мағриб томонга буришингизда эмас», деб, яхшилик маълум бир ҳаракат ёки гап-сўзларни ўзича қилиш ва айтиш билан бўлиб қолмаслигини таъкидламоқда. Сўнгра эса, яхшилик нималигини таърифлашга ўтиб:\n«…ким Аллоҳга, охират кунига, фаришталарга, китобга, Пайғамбарларга иймон келтирса…»\n«…яхши кўрган молини қариндошларга, етимларга, мискинларга, ватангадоларга, тиланчиларга, қул озод қилишга берса…»\nЯхши кўрган молидан қариндош-уруғларга, боқувчисидан ажраб қолган етимларга, яъни, боқувчисиз қолган, балоғат ёшига етмаган ёш болаларга; мискинларга, яъни, еб-ичиш ва яшаш учун етарли маблағи, даромади йўқ кишиларга; ватангадоларга, яъни, ватанидан узоқда нафақасиз қолган одамларга; тиланчиларга, яъни, ўзида яшаш учун моддий имконияти йўқлигидан мажбур бўлиб бошқалардан моддий ёрдам сўраганларга; қул озод қилишга, яъни, хўжаси билан маълум миқдор маблағ эвазига озодликка чиқишни келишиб қўйган қулларга бериш.\n«…намозни қоим қилса…»\n«…камбағаллик, қийинчилик пайтида ва шиддат вақтида ҳам сабр қилувчилар…»\nСабр ҳам иймонли, мусулмон кишиларнинг алоҳида олий ва зарурий сифатларидан ҳисобланади. У ҳақда аввалги оятлар тафсирида батафсил сўз юритилди. Демак, турли қийин ҳолатларда сабр қилувчилар Аллоҳ таърифлаган яхшилик соҳибларидан бўлар экан.\nБундан кейин келадиган ўттизта оятда гўёки юқоридаги «яхшилик» ояти шарҳ қилинади. Бу оятда мадҳ этилган тақводорларнинг сифатлари батафсил келтирилади. Тақво сўзи ва унинг муродифлари тез-тез такрорланиб туради.\n«Одамларни яхшиликка чорлаб туриб, ўзингизни унутасизми? Ҳолбуки, китобни тиловат қиляпсиз-ку. Ақлни ишлатмайсизми?!» (44-оят).\nМаълумки, яҳудийлар ва хусусан уларнинг диний олимлари аҳли ширк бўлган арабларни самовий динга, янги келадиган Пайғамбарга эргашишга, китобга амал қилишга, Аллоҳ берган аҳдга вафо қилишга ва бошқа кўпгина яхшиликларга чорлар эдилар.\nВақти етиб, Аллоҳ Қуръони Каримни тушириб, Муҳаммад алайҳиссаломни охирзамон Пайғамбари қилиб юборганда, араб мушрикларидан кўплари иймон келтирдилар, аммо яҳудийлар ўзларини унутиб, кофир бўлдилар. Аслини олганда, улар иймонга аввалроқ киришлари керак эди. Чунки улар Аллоҳ таоло томонидан туширилган Таврот китобини тиловат қилиб турардилар. Унда эса, сўнгги Пайғамбар келиши тўғрисида хабар бор эди. Китобни, яъни илоҳий китобни тиловат қилиб, одамларни яхшиликка чорлаб туриб, ўзини унутиш ақлдан эмас эди. Шунинг учун Аллоҳ таоло ояти карима охирида:\n«Ақлни ишлатмайсизларми?!» дея хитоб этиб, уларни ақлсизларга тенглаштиряпти.\nАввал айтиб ўтганимиздек, бу ояти каримадаги хитоб фақат Бани Исроилга хос эмас, балки ҳаммага тегишлидир. Айтганига амал қилмайдиган дин уламолари ҳар бир уммат учун катта офатдир. Эътиборни жалб қиладиган, диний тус берадиган кийим кийиб олиб, чиройли-чиройли сўзларни танлаб, ширали овоз ила амру маъруф, наҳйу мункар қилиб, аммо айтганига ўзи амал қилмайдиганлар ҳар бир жамиятдан топилади. Айниқса, динни ўзларига касб қилиб олганлар хавфли. Улар эгаллаб турган мақомларини бой беришдан қўрқиб, ҳар қандай пасткашлик қилишга тайёрлар. Уларнинг офати ҳаммага уради. Касофати умумийлашади. Дин номидан, Аллоҳни, иймонни аралаштириб яхшиликка чақирадиган, лекин ўзи унга хилоф иш тутадиганлар кишиларнинг қалбларидаги ҳис-туйғуларини оёқости қиладилар, фикрларини остин-устин қилиб, қалбларида ақида ёққан шуълани ўчириб, иймон нурини кеткизадилар. Шунинг учун ҳам илмига амал қилмайдиганларнинг бу дунёю у дунёда азоб-уқубатлари улкан бўлади.\n«Қиёмат куни бир кишини дўзахга келтириб ташланади, шунда қорнидаги нарсалар ташқарига отилиб чиқади, у дўзахда ўз қорнидан чиққан нарсалар атрофида худди тегирмонни айлантирадиган эшак сингари айланиб юради. Дўзахилар уни ўраб олиб:\n«Эй фалончи, сенга нима мусибат етди? Бизга амру маъруф, наҳйу мункар қилмаганмидинг?» дейишади.\n«Сизларни яхшиликка чорлар эдим-у, ўзим қилмас эдим, ёмонликдан қайтарар эдим-у, ўзим қилардим», дейди», деганлар.\n«Исро кечасида лаблари оловдан бўлган қайчилар билан қирқилаётган кишиларнинг олдидан ўтдим ва:\n«Умматингдаги аҳли дунё ваъзхонлар. Одамларни яхшиликка чорлаб, ўзларини унутганлар ва ҳолбуки китобни ўқирдилар, ақлни ишлатмайдиларми?»дейишди».\nАйтганига амал қилиш, ақидага мувофиқ юриб-туриш осон иш эмас. Бунинг учун сабр-матонат, тиришқоқлик керак. Энг муҳими–доимо Аллоҳ таолога боғлиқ бўлишлик талаб этилади.\n3. Аллоҳ таоло «Бақара» сурасида айтади:\n«Яхшилик уйларнинг орқасидан киришингизда эмас, лекин яхшилик ким тақводорлик қилса, шундадир. Ва уйларга эшикларидан киринг. Аллоҳга тақво қилинг. Шоядки нажот топсангиз», (189-оят).\nУшбу ояти карима яхшилик бобида катта бир қоидага асосдир. Ҳар бир яхшилик шариат белгилаган яхшиликдир. Одамлар ўзларича ўйлаб чиқарган нарса динда яхшилик бўла олмайди.\nИмом Бухорий ва Имом Муслимлар саҳиҳ китобларида ал-Баро розияллоҳу анҳудан ривоят қиладиларки, у киши:\n«Ансорийларда (мадиналик мусулмонларда) ҳаждан қайтиб келганда уйнинг эшигидан кирмаслик одат бор эди. Улардан бир киши ҳаждан қайтганда уйининг эшигидан кирибди. Бу иши унга айб қилгандек қаралишига сабаб бўлибди. Шунда: «Яхшилик уйларнинг орқасидан киришингизда эмас...», ояти тушди», деганлар.\nБу ҳақда тўлароқ маълумот қуйидагичадир: ансорийларнинг тушунчасига кўра, ҳаж қилиб гуноҳидан покланиб уйига қайтган одам, ҳаждан қайтиб уйига биринчи киришида, гуноҳкорлик қилиб юрган пайтида кириб юрган эшикдан кирмай, уйнинг орқасидан дарча очиб кириши яхшилик эди. Улар шу тасаввурларга амал қилишарди. Иттифоқо, улардан бирлари ҳаждан келиб, уй орқасидан дарча очиб эмас, балки тўғри эшикдан кирибди. Бу иш бошқаларга айб бўлиб кўринибди. Табиийки, бу эски одат хусусида мусулмончиликнинг ҳукми нима бўлар экан, деган савол пайдо бўлади. Оят ўша бўлиши эҳтимол тутилган саволга жавоб тариқасида ва бўлиб ўтган ҳодисага баҳо бериш бўлиб келган:\n«Яхшилик уйларнинг орқасидан киришингизда эмас, лекин яхшилик ким тақводорлик қилса, шундадир».\nДемак, яхшилик баъзи бир ишларга ўзича ҳар хил сифатлар бериб адо этиш билан эмас, балки тақво асосида, яъни, Аллоҳнинг буюрганини қилиб, қайтарганидан қайтиш билан ҳосил бўлар экан.\nОяти каримадан билиниб турибдики, шариатда кўрсатилмаган иш билан Аллоҳга қурбат ҳосил бўлмайди, бунга, яхшиси, уринмаслик керак. Қайси иш яхши ва савобли эканини билмоқчи бўлган одам фарз, вожиб, суннат амалларга қарасин, агар унга ўхшашини топса, яхши бўлади.\nАбдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда айтиладики:\n«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам хутба айтаётиб, қарасалар, бир киши офтобда тик турибди. У киши ҳақида сўраганларида:\n«У Абу Исроил, офтобда тик туришни, ўтирмаслик ва сояга чиқмасликни ва рўза тутишни назр қилган», дейишади.\nБу ҳолатда Расули акрам алайҳиссолату вассалом шариатда ибодат ҳисобланган рўзани давом эттиришга, савоб берилмайдиган бошқа ишларни эса тўхтатишга буюрдилар. Мусулмонлар ўзларича тақводорлик деб турли ишларни ўйлаб чиқаравермасликлари керак. Афсуски, одамлар бу ҳақида тўлиқ тушунчага эга бўлмаганликлари сабабли ҳар хил хатоларга йўл қўядилар.\n4. Аллоҳ таоло «Оли Имрон» сурасида айтади:\n«Ўзингиз суйган нарсадан нафақа қилмагунингизча, ҳаргиз яхшиликка эриша олмассиз. Нимани нафақа қилганингизни Аллоҳ билувчидир», (92-оят).\nИмом Аҳмад ибн Ҳанбал раҳматтуллоҳи алайҳи ривоят қиладиларки, Анас ибн Молик розияллоҳу анҳу:\n«Абу Толҳа Мадинада ансорийлар ичида энг бой одам эди. Молу мулкининг ичида «Ҳаа» номли қудуқ энг маҳбуби эди. Бу қудуқ масжиднинг тўғрисида эди. Пайғамбар алайҳиссолату вассалом у қудуққа бориб, ширин сувидан ичардилар. «Ўзингиз суйган нарсадан нафақа қилмагунингизча, ҳаргиз яхшиликка эриша олмайсиз», ояти нозил бўлганда, Абу Толҳа:\n«Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳ «Ўзингиз суйган нарсадан анфақа қилмагунингизча, ҳаргиз яхшиликка эриша олмайсиз», демоқда, молу мулким ичида мен учун энг маҳбуби «Ҳаа» қудуғидир. Уни Аллоҳнинг йўлида садақа қилдим. Унинг яхшилигидан ва Аллоҳнинг ҳузуридаги савобидан умидворман.\n«Яхши, яхши, бу фойда берувчи мулк, бу фойда берувчи мулк. Мен уни қариндошларинг фойдасига ишлатсанг дейман», дедилар.\n«Худди шундай қиламан, эй Аллоҳнинг Расули», деди. Сўнгра Абу Толҳа уни қариндошлари ва амакисининг ўғиллари фойдасига таъйин қилди.\n«Аслини ушлаб тургинда, тушган фойдани садақа қилиб тур», дедилар.\n5. Аллоҳ таоло «Моида» сурасида айтади:\n«Яхшилик ва тақво йўлида ҳамкорлик қилинг. Гуноҳ ва душманлик йўлида ҳамкорлик қилманг. Аллоҳга тақво қилинг. Албатта, Аллоҳ иқоби шиддатли зотдир», (2-оят).\nАллоҳ таоло узун оятнинг бир бўлаги бўлган ушбу жумлаларда сиз билан бизга олам-олам таълмотни тақдим этмоқда.\nҲа, Исломда ҳамкорликнинг бош шарти яхшилик ва тақводир. Агар шу шарт вужудга келса, ҳамма билан ҳамкорлик қилинаверади. Аммо қаерда гуноҳ ва ёмонлик бўлса, ким бўлишидан қатъий назар, ҳамкорлик қилинмайди.\n«Аллоҳга тақво қилинг!» деб алоҳида таъкидланмоқда.\n6. Аллоҳ таоло «Мужодала сурасида айтади:\n«Яхшилик ва тақвога сирли суҳбат қилингиз. Ҳузурига тўпланиб борадиганингиз Аллоҳга тақво қилингиз», (9-оят).\nБиров эшитмайдиган суҳбат қурилганда ҳам фақат яхшилик ва тақво ҳақида гапириш лозим экан. Бу Исломнинг яхшилик ва тақво дини эканлигидандир.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадиси шарифларида ҳам «бирр» - яхшилик ва унинг таърифи ҳақида бир қанча маълумотлардан келган. Бир фақат бир дона ҳадисни келтириш ила кифояланамиз.\nНаввос ибн Самъон ал-Ансорий розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:\nСиз билан бизга яхшилик ва ёмонлик маъноларини чуқурроқ англаб етишимизда Восила ибн Маъбад розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган қуйидаги ҳадиси шариф ҳам ёрдам беради:\n«Яхшилик-кўнглинг тўлган ва қалбинг рози бўлган нарсадир. Ёмонлик-кўнглингда тўқилган, кўксингда тараддудланган нарсадир. Агар одамлар сенга фатво берсалар ҳам», дедилар.\nБу ҳадиси шарифда «Яхшилик ҳусни хулқдир» дейилмоқда. Албатта, бу гап ҳусни хулқнинг нақадар катта нарса эканини кўрсатади.\nШу билан бирга бу ҳадиси шарифдан яхшилик ва ёмонликнинг турлари кўплигини ҳам билиб оламиз. Энди яхшиликларни ўрганишга киришамиз.\nШу билан бирга биз шарҳ қилаётган китобдаги маълумотлар одамларнинг бир-бирларига қиладиган яхшиликлари ҳақида эканини ёдга олиб қўйишимиз керак.\n«Сила» сўзи араб тилида қўшиш, боғлаш, жамлаш ва пайвандлаш маъноларини англатади. Шунингдек, моддий мукофот ва мол беришга ҳам ишлатилади.\nУламолар истилоҳида эса, асосан силаи раҳм, яъни қариндошларга ва яқин кишиларга яхшилик қилишга сила дейилади.\nБадриддин Айний имом Бухорийнинг «Саҳиҳ»ларига қилган шарҳи «Умдатул Қорий» номли китобида «Сила силаи раҳмдир. У насбдош ва қудачилик асосидаги қариндошларга яхшилик қилишдан, уларга меҳр-мурувват кўрсатиб ҳолларидан хабар олишдан киноядир», деган.\nБу таърифда қудачилик асосидаги қариндошларга ҳам яхшилик қилиш силаи раҳм эканлиги алоҳида эътиборга сазовордир. Бу ҳақиқатни кўпчилик англаб етмайди.\nАллоҳ таоло Қуръони каримда мўмин-мусулмон бандаларини «сила»га амр қилган, унга амал қилганларни мақтаб, амал қилмаганларни қоралаган.\nАллоҳ таоло «Раъд» сурасида айтади:\n«Улар Аллоҳ боғланишига амр этган нарсани боғларлар, Роббиларидан чўчирлар ва ёмон ҳисобдан қўрқарлар» (21-оят).\nАқл эгаларининг муҳим сифатларидан бири:\n«Аллоҳ боғланишига амр этган нарсани боғларлар».\nБу ишларнинг бошида «силаи раҳм» – қариндошлик алоқаларини боғлаш, уларга яхшилик қилиш туради.\nАқл эгаларининг яна бир сифати:\nЯъни, Аллоҳ таолонинг қудрати сўнгсиз эканлигини доимо сезиб, ҳис этиб турадилар.\nАллоҳ таолонинг буюклиги қаршисида ўзининг ожизлигини тушуниб, гуноҳ ишлар қилишдан сақланиб турадилар.\nАқл эгаларининг бошқа бир сифати:\n«...ва ёмон ҳисобдан қўрқарлар».\nЯъни, охиратда ҳисоб бериш лозимлигини яхши билганлари учун доимо ўша ҳисоб-китобдан қўрқиб, фақат яхши амалларни қиладилар ва ёмонларидан қочадилар.\n«Улар Аллоҳнинг аҳдини боғлангандан сўнг бузадиган, Аллоҳ боғланишига буюрган нарсаларни кесадиган, ер юзида фасод қиладиган зотлардир. Ана ўшалар ютқазувчилардир» (27-оят).\nЯъни, ҳар бир банданинг Яратган билан боғлаган аҳди бор. Кофир ва мунофиқлар ўша аҳдни бузиш билан бошқалардан ажраб туради. Бу аҳд кўп нарсаларда боғланган, жумладан:\nа). Ҳар бир банда яратилиш чоғида Аллоҳ унинг табиатига диндорликни солган, кофир ва мунофиқлар ўша табиатга хилоф чиқадилар;\nб). Аллоҳ таоло одам боласини Ўзининг ердаги халифаси қилган, улар бу аҳдни бузиб, халифаликка хиёнат қиладилар;\nв). Ҳар бир шариат келганда, Аллоҳ Ўзидан бошқага сиғинмаслик аҳдини олган бўлса ҳам, кофир ва мунофиқлар хиёнат қиладилар.\nШунингдек, фосиқлар, яъни, кофир ва мунофиқлар ҳаётларида Аллоҳнинг шариатига амал қилиш, унинг кўрсатган йўлидан юриш каби нарсаларга боғланган аҳдларни бузадилар.\n«Аллоҳ боғланишига буюрган нарсаларни кесадиган...» Аллоҳ кўп нарсаларни, жумладан, қариндошлик алоқаларини боғлашга, инсоний алоқаларни боғлашга, иймон ва диндошлик алоқаларини боғлашга... ва ҳоказо ишларга буюрган. Фосиқ–кофир ва мунофиқлар ушбу алоқаларни ҳам кесадилар.\nФасоднинг тури жуда кўп. Жумладан, юқоридаги икки сифат ҳам ер юзини фасодга тўлдирадиган сифатлардан ҳисобланади. Аммо энг катта фасод–борлиқни яратувчи зот бўлмиш Аллоҳ таоло кўрсатган йўлини тарк этиб, бошқача яшашга ҳаракат қилишидир. Ҳамма фасод шундан келиб чиқади.\nМазкур ютқазувчилар ичида қариндошлик алоқасини узувчилар ҳам бор.\n«Аллоҳнинг аҳдини мийсоқдан кейин бузадиганлар, Аллоҳ боғланишига амр этган нарсаларни узадиганлар ва ер юзида бузғунчилик қиладиганларга, ана ўшаларга лаънат ва уларга ёмон диёр бор» (25-оят).\nБу оятда васф қилинаётган бадбахт бандаларнинг бош айблари Аллоҳ таолога ал-Мийсоқда берилган бош аҳдни–иймон аҳдини ва ўша иймон тақозоси ила амал қилиш мийсоқини бузишларидир. Ушбу асосий ва марказий аҳд бузилгандан кейин бошқа аҳдлар ҳам бузилиши муқаррар. Чунки Аллоҳга иймон аҳди бўлмагандан кейин, бошқа қандай аҳд бўлиши мумкин?! Шу боисдан ҳам улар:\n«Аллоҳ боғланишига амр этган нарсаларни бузадиганлар»га айланиб қолдилар. Яъни, қариндошлик алоқаларини бузадиган, силаи раҳмни кесадиган нобакорларга айланиб қолдилар.\nАллоҳга иймонлари бўлмаганидан кейин У зотнинг айтганларини ҳам қилмайдилар. Жумладан, Аллоҳ боғланишга амр этган қариндошлик алоқаларини, инсонийлик ва бошқа алоқаларни ҳам узадилар.\n«...ер юзида бузғунчилик қиладиганларга» айланадилар.\n«Ана ўшаларга лаънат ва уларга ёмон диёр бор».\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадиси шарифларида ҳам «сила»га кўп тарғибот қилинган. Ушбу биз шарҳ қилаётган китобда айнан шу мавзуъдаги ҳадиси шарифлардан келади. Муқаддимада улардан умумий маънодаги бир-икки ҳадиси шарифни зикр қилиш билан кифояланамиз.\n«Аллоҳ таоло «Мен Аллоҳман! Мен Роҳманман! Раҳм Менинг исмимдан олингандир! Ким унинг силасини қилса, Мен ҳам унинг силасини қиламан. Ким унинг силасини узса, Мен ҳам унинг силасини узаман», дейди», дедилар».\nКелажак сатрларда мўмин-мусулмон одам яхшилик ва сила қилиш лозим бўлган тоифалар ва уларга қилинадиган яхшилик ва силалар ҳақида Аллоҳ таолониг Ўзидан ёрдам сўраган ҳолимизда сўз юритилади.\nмаълумот учун телефон: 216-29-27\nАввал хабар қилганимиздек, бутун Ислом оламида энг..


Саййид Аҳмад Хожаги ибн Саййид Жалолиддин Косоний Даҳбедий\nМахдуми Аъзам илк таълимни Косон мактабларидан бирида олган. Сўнг Ахсикатда, Хожа Муборак мадрасасида ўқишни давом эттиради. Косонийнинг домласи Мулла Зиё ўз шогирдининг аъло даражадаги қобилиятини эътиборга олиб, унга «илм уз-зоҳир» (оддий, умумий илмлар)дан яхши таълим беради ва шу билан бирга «илм ул-ботинни чуқур ўргатади. Чунончи, ёш Аҳмад устозининг раъйига кўра таниқли сўфий шоирлардан Жалолиддин Румийнинг (1207— 1273) «Маснавий маънавий» деб номланган машҳур девонини қайта-қайта ўқиб, ундаги чуқур фалсафий фикрларни «қалб кўзлари» билан кўриб, англаб олишга ҳаракат қилади.\nМадрасани битиргач, Аҳмад Косоний Шайх Мир Саййид Алига шогирд тушади. Мир Саййид Али янги шогирдини билимини синаб кўриш учун қийин-қийин саволлар беради. Аҳмад Косоний саволларга тўлиқ жавоблар қайтаради. Шогирдининг билимидан мамнун бўлган шайх: «Энди мен сенга эмас, балки сен менга устоз бўлдинг», деган экан. Яна бир неча кундан сўнг Шайх Али шогирдига бундай деган экан: «Шош вилояти томон йўл олки, ул вилоятда замонимиз қутби Муҳаммад Қози бордур; Хожагон (Нақшбандия) тариқати корхонасининг бутун ишлари ул жавонмарднинг қўлларидадур». Муҳаммад Қози (ваф. 1516) машҳур Хожа Аҳрор (1404—1490) шогирди ва ўз замонида Нақшбандия тариқатининг раҳбари эди. У Хожаги Аҳмадни шогирд қилиб олади ва тез орада ўзига халифа этиб тайинлайди. Манбаларга қараганда, Махдуми Аъзам ўша чоғларда (тах. 1491-92 йиллар) устози билан Ҳиротга сафар қилиб, у ерда таниқли аллома ва шоир Абдураҳмон Жомий билан бир неча бор учрашиб суҳбатлашади.\nНафсимиз ҳавасларида умримизни нобуд қилдик, Энди аҳлуллоҳ (сўфийлар) олдида қилиқларимиз учун шарманда бўлдик. Биздай хастаи дил мухлисларингга бир назарингни ташлаки, биз Хожаги (Аҳмад)ни ташлаб кетган бўлсак-да, лек биз унинг бандаларимиз.\nМахдуми Аъзамнинг илмий мероси бой бўлиб, у тасаввуф назарияси ва амалиёти, хусусан, нақшбандия таълимотини янада ривожлантириш соҳасида баракали фаолият кўрсатди. Унинг қаламига мансуб 30 дан ортиқ рисола маълум бўлиб, «Асрор ун-никоҳ» («Никоҳ сирлари»), «Ганжнома», «Рисолат ун-самъиййатун» («Самоъ рисоласи»), «Баёни зикр» («Зикр баёни»), «Рисола-и силсила-и Хўжагон» («Хўжагон силсиласи»), «Шарҳи ғазали Убайдий» («Убайдий ғазалига шарҳ»), «Меърож ул-ошиқин» («Ошиқлар меърожи»), «Рисола-и Нақшбандиййа», «Рисолат ун-вужудиййатун» кабилар шулар жумласидандир. У ўз асарларининг кўп қисмида уламолар, сўфий шайхлар ва давлат арбоблари орасидаги муносабатлар хусусида тўхтаб ўтган ва тариқатнинг сиёсий фаолиятига тўла асос бор эканлигини исботлаган. Хожаги ачиниб ёзганидек, у яшаётган замонда вилоят ҳокимлари шахсий манфаатларини биринчи ўринга қўйиб, ҳокимият талашиш билан банд эдилар, тинимсиз ҳарбий ҳаракатлар эса халқ аҳволини янада оғирлаштирарди. Шундай мураккаб сиёсий ва иқтисодий вазиятда Махдуми Аъзам ўз обрўйидан фойдаланиб фитнабозликка майли бўлган вилоят ҳокимларини «Улуғ Хожа Аҳрор каби иноқлик дастурхони атрофига йиғиб, бир-бирларига сулҳ қўлларини узатишга ундади».\nАллома фикрлари ва дунёқарашларига асосан Ғаззолий (1058—1111), Ибн Арабий (1165-1240), Хожа Муҳаммад Порсо (1348—1420) ва бошқа таниқли файласуф сўфий олимларнинг асарлари таъсир қилган. Махдуми Аъзам Нақшбандия таълимоти ва умуман тасаввуф фалсафасини ўз замонига мослаштирган ҳолда янги ғоялар билан бойитди.\n«Мирот ус-сафо» («Софлик ойнаси»), «Асрор ун-никоҳ» рисоласида Ибн Арабининг «Дунё азалий (илоҳий) мавжудотнинг ойнавий акси» мавзуидаги назариясига қуйидагича шарҳ берилган: Мутлақ ва азалий мавжудотни дарвеш юрагининг кўзгусида инъикос этиши мумкин. Махдуми Аъзам эса: «Ҳар бир инсон юрагида бундай кўзгу мавжуд, аммо уни ғофиллик занги босган. Зангни йўқотиш учун инсон тариқатга киришиб, руҳий камолотга интилиши лозимдир»,— дейди.\nЯна бошқа қатор рисолаларида («Одоб ус-соликин», «Одоб ус-сиддиқин») буюк аллома Нақшбандия таълимотида мурид — муршид муносабатлари борасида ҳам ўзига хос фикрларни илгари сурган. Унинг фикрича, шу тариқат одобу қоидаларида мурид ва шайх мунособатлари ўзаро ҳурмат-иззат асосида қурилмоғи лозим. Шу билан бир қаторда мурид (солик) Аллоҳга восил бўлиш йўлидаги тўсиқларни осонроқ енгмоқ учун ўз пирига тўла бўйсуниши керак.\nМахдуми Аъзам Нақшбандия назариясига яна бошқа ислоҳотлар киритди. Жумладан, Нақшбандия шайхларидан биринчилар қаторида жаҳр зикри, самоа ва шунга ўхшаш тасаввуф маросим тартиблари шариатга хилоф эмаслигини исботлади ва ҳатто уларни маълум бир даражага етган шогирдлари орасида татбиқ этди. Бундай ислоҳотларнинг ягона мақсади — «Нақшбандия тариқатини турк (ўзбек) ва тожиклар учун бир хил қилиб, яқинлаштиришдир». Алломанинг гапига қараганда, Хожагон тариқати «ўзида кўз кўрмаган ва қулоқ эшитмаган тариқатларни мужассамлаган ва шу сабабдан уни тариқатлар сараси ва тузи, ёхуд «силсилат уз-заҳаб» (олтин занжир) деб аташ мумкин.\nМахдуми Аъзамнинг таржимаи ҳоли ва фаолияти яқин шогирдлари томонидан бир неча асарларда ёритилган. Улардан: Муҳаммад Шаҳри Сафойи ал-Котибнинг «Анис ат-толибин» («Ҳақиқат изловчиларнинг яқин дўсти»), Дўст Муҳаммад Фолизкорнинг «Танбият уз-заллин вал-музиллин» («Йўлдан адашган ва адаштирувчиларга танбеҳлар»), Дўст Муҳаммад ибн Наврўз Аҳмад ал-Кеши ал-Косонийнинг «Силсилат ус-содиқин ва анис ул-ошиқин» («Садоқатли-лар силсиласи ва ошиқлар дўсти») каби асарларда энг тўлиқ ва ишончли маълумотларни учратишимиз мумкин. Шу манбалар асосида тузилган Махдуми Аъзамнинг тўлдирилган таржимаи ҳоли ҳам маълумдир. 1617 йилда Абул-Бақо ибн Баҳоуддин ибн Махдуми Аъзам томонидан тузилган «Жомеъ ул-мақомат» деб номланган асар шулар жумласидандир.\nНашқбандия тариқатининг таниқли назариётчиси Бадриддин Кашмирий (ваф. тах. 1620) ўзининг қатор асарлари («Раузат ар-Ризвон», «Раузат ул-жамол»)да Махдуми Аъзам рисолаларидан фойдаланган. Унинг асрдоши Нақшбандия ва Яссавия тариқатларининг буюк намояндаси, назариётчиси ва тарғиботчиси Султон Аҳмад Хазиний ал-Ҳисорий асарларида ҳам Махдуми Аъзам баён этган фикрларга кенг шарҳлар битилган. Маълумки, Хазиний 1567—68 йилларда ҳажга сафар қилиб, сўнг умрининг охиригача Усмонийлар салтанатига қарашли улкан шаҳар ва вилоятларда (Сурия, Қоҳира, Истанбул) яшаб, ўша ерларда Махдуми Аъзам ғояларини тарғиб этди


Туристик маркетингнинг замонавий концепцияси\nТуристик маркетингнинг замонавий концепцияси\nНазвание Туристик маркетингнинг замонавий концепцияси\nКонцепция деганда қўйилган мақсадга эришишни таъминлайдиган йўл ёки назарияни тушуниш мумкин. Туризмда маркетинг концепциясининг таркибини унинг вазифаларини кўриб чиқиш орқали тушунтириш мумкин:\n1-вазифа. Қарорлар қабул қилишда эҳтиёжлар, талабнинг ҳолати ва динамикаси, туристик бозор конъюнктурасидаги вазият ҳамда динамиканинг чуқур ўрганилиши.\n2-вазифа. Туристик маҳсулот ишлаб чиқаришнинг бозор талабларига, талаб структурасига шу ондаги лаҳзалик манфаатдан эмас, балки, узоқ муддатли истиқболдан келиб чиққан ҳолда максимал даражада мослашишига шароит яратиш. Яъни, туризм соҳасида фаолият юритувчи корхонанинг бутун фаолияти (илмий-техник, ишлаб чиқариш, сотув, ва бошқалар) истеъмолчиларнинг талаби ва унинг истиқболдаги ўзгариши тўғрисидаги билимга асосланиши лозим.\n3-вазифа. Турмаҳсулот харидорларининг қондирилмаган талабларини аниқлаш ва ишлаб чиқаришни ушбу талабларни қондиришга йўналтириш. Маркетинг истеъмолчиларнинг талаби бўлган турларни лойиҳалаштириш, ишлаб чиқариш ва сотишни англатади. Маркетинг тизими туристик маҳсулот ишлаб чиқаришни талабга боғлаб қўяди ва товарларни истеъмолчига керак бўлган ассортимент ва ҳажмда яратишни талаб этади. Маркетинг концепциясини амалга оширишда хўжалик қарорларини қабул қилиш бозордаги вазиятга нисбатан сезгир бўлган бўлинмалардан келиб чиқиб қабул қилинади. Маркетинг хизмати бозор, ишлаб чиқариш, илмий-техник ва молиявий сиёсатни амалга оширишда маълумот ва тавсиялар манбаи бўлиб хизмат қилади. Бунда талабнинг ҳолати ва динамикаси ҳамда бозор конъюнктурасининг чуқур таҳлил этилишидан сўнггина у ёки бу турни ишлаб чиқишнинг зарурати, фойдалилиги тўғрисида қарор қабул қилинади.\n4-вазифа. Истиқболдаги истеъмолчиларни ташкилот маҳсулотлари тўғрисида хабардор қилиш ҳамда истеъмолчиларга барча услуб ва воситалардан фойдаланган ҳолда айнан белгиланган турни харид этишга ундаш учун таъсир этиш. Янги самарали туристик турни таклиф этиш бу - турмаҳсулотнинг ўзи ўз бозорини эгаллайди дегани эмас, бунинг учун уни бозорда илгари суришни ҳам муваффақиятли амалга ошириш лозим бўлади. Зеро, турист бирор ерга боришидан олдин, ҳеч бўлмаса, шу ернинг (манзилнинг), тур(маршрут)нинг мавжудлиги тўғрисида маълумотга эга бўлиши лозим.\nМаркетинг фалсафасига биноан туристик корхона узоқ муддатли вақт давомида самарали фаолият юритиши учун қуйидаги беш принципдан келиб чиқиб иш тутиши лозим (принцип – қандайдир ишонч, қараш; у бутун билимлар ва ҳатти-ҳаракатлар тизимининг асосида ётувчи талаблар йиғиндисидир):\nинновацион маркетингни қўллаш, яъни корхона муттасил равишда ўз тур хизматларини ва маркетинг услубларини янгилаб бориши лозим;\nқадриятий маркетингдан фойдаланиш, яъни, корхона турмаҳсулотнинг истеъмолчи учун қадрли бўлган томонларини ривожлантириб, ошириб бориши лозим;\nкорхонанинг ўз ижтимоий вазифасини ҳам англаши, яъни, у ўз фаолиятида тор ишлаб чиқариш – хўжалик вазифаларидан эмас, балки ўз ижтимоий ўрнидан келиб чиқиб иш тутиши унинг ходимларида ўзларининг ишларидан бўлган мамнунлик ҳиссини ошириб боради. Натижада ходимлар янада яхшироқ ишлай бошлайдилар;\nИжтимоий-этик маркетинг конценциясига амал қилиш;\nИстеъмолчи - туристларга мўлжалланиб иш юритиш.\n^ Ижтимоий-этик маркетинг концепциясига биноан, туристик корхона нафақат туристларнинг аниқланган талабларини рақобатчиларга нисбатан самаралироқ ва тўлиқроқ қондириши, балки, шунинг билан биргаликда алоҳида олинган ҳар бир туристнинг фаровонлигини қўллаб-қувватлаши ва яхшилаб бориши зарур. Бунда туристик эҳтиёжни қондирувчи корхона доим ҳам туристлар ва жамиятнинг узоқ муддатли манфаатларини инобатга олган ҳолда фаолият юритаётганлигига эътибор берилади. Бу концепция қуйидаги уч омилнинг ўзаро мутаносиб боғланишини кўзда тутади: 1) корхонанинг фойда олиши, 2) туристлар талабларининг қондирилиши, 3) жамият манфааатларининг инобатга олиниши. Ижтимоий-этик маркетинг концепциясидан табиий ва маданий туристик ресурсларни йўқолишдан ва зарар кўришдан сақлаб қолишда ҳам фойдаланса бўлади.\nУшбу ҳолатдан келиб чиқиб, туристик маркетинг ўз олдига қуйидаги мақсадларни қўяди:\nТурмаҳсулотни ишлаб чиқаришнинг максималлашуви (албатта манзилнинг бардош бера олиш чегараларини ҳисобга олган ҳолда).\nТуристларнинг қониқиш даражасининг максималлашуви, яъни, туристик маҳсулотни ишлаб чиқариш миқдорларини орттиргандан ташқари, туристларнинг туристик маҳсулотдан қониқтирилиш даражасининг устирилиши ниҳоятда муҳимдир.\nТуристлар танловини максималлаштириш, яъни, шундай турлар хилма хиллигини таъминлаш зарурки, туристлар ўз таъбларига мос келувчи турни топа олишсин.\nҲаёт стандартини максималлаштириш, яъни, туристик маркетинг сифатли турмаҳсулотларнинг мос келувчи нархлардаги хилма-хиллигини таъминлашдан ташқари, инсонлар маданий ва табиий дам оладиган муҳитларининг сифатли бўлишини ҳам таъминлаб бериши керак.\nТуристик маркетингнинг ўзига хос жиҳатлари\nТуризм ўзининг муҳим хусусиятлари бўйича хўжалик фаолиятининг бошқа шаклларидан ҳеч қандай фарқи йўқ. Шунинг учун замонавий маркетингнинг...\nХалқаро бозор ва маркетинг мухити туризмда маркетингнинг мохияти ва ахамияти Туризм бозорининг тузилиши\nТуризм мухим хусусиятлари бўйича хўжалик фаолиятининг бошқа шаклларидан хеч қандай фарқ қилмайди. Шунинг учун замонавий маркетингнинг...\nТуризм ва меҳмондорчилик бозори тузилмаси туристик талаб омиллари\nРежалаштирувчи ва саноатчи туристик ғояларга эга бўлса, талабнинг асосий мотивларини тўғри англаши зарур. Саёҳатни мотивлаштирувчи...\nТуристик бозорни сегментлаш туристик бозорни сегментлаш асослари\nАйнан шу бозорни сегментлашнинг асосини ташкил этади. Сегментлаш ёрдамида потенциал истеъмолчиларнинг умумий миқдоридан туристик...\nТуризмда стратегик маркетинг туризмда стратегик маркетингнинг моҳияти\nТуризм соҳасида стратегик маркетингнинг ўзига хос хусусияти қуйидагича аниқланади\nТуристик бизнесда маркетинг коммуникациялари комплекси туризмда маркетинг коммуникацияларининг аҳамияти\nТуристик (ташкилот) фирма фаолият олиб борадиган муҳит мураккаб коммуникациялар тизимида амал қилади. Фирма ўз мижозлари, банклар,...\nТуристик бизнесда маркетинг муҳити таҳлили туристик корхонанинг муҳитини ўрганиш\nТашқи муҳитнинг ўзи микро ва макро муҳитлардан иборат бўлади. Баъзи бир корхоналарнинг ўзлари маркетинг муҳитига таъсир этишга, унинг...\nТуристик корхоналар маркетингини ташкил этиш ва назорат қилиш маркетинг хизматларининг кучли тузилмасини ташкил этиш\nТуристик корхонада маркетинг концепциясини амалга ошириш учун тегишли маркетинг хизмати амалга оширилади. Тур корхонанинг ташкилий...\nМавзуга оид таянч иборалар: Маркетинг, маркетинг концепцияси, товар харакати, товар, эхтиёж, талаб\n1. /Туристик фаолиятни такомиллаштириш йуллари.pdf


Жамият Дунё Футбол Мутолаа Жиноят Савол-жавоб Шоу-бизнес Hi-tech Lady Саломатлик Мозийдан садо Ҳидоят сари Аёллар ўзларини бошқа аёллар билан таққослашининг 4 сабаби\t17:05, 13 май 2016\tРесторанга овқатланишга борганда қўшни столда ўтирган аёлни диққат билан, эринмай кузатганмисиз? Агар бу вазият сизга яхши таниш бўлса, олимларнинг фикрича, сиз ёлғиз эмассиз. Чунки аёллар кўчадан ўтаётган бегона аёлни эркакларга нисбатан узоқ ва эътибор билан кузатади. Бунинг 4 сабабини “Lady.mail.ru” нашри сиз билан ўртоқлашади. Ўзини бошқалар билан таққослаш\nЙилига 300 дона тухум берадиган товуқ ўзини ишонч билан “Энг зўр товуқман!”, деб ҳисоблаши мумкин. Аммо бу жараён инсонларда бошқача кечади. “Ҳар қалай Ангела Меркель бўлмасам ҳам, карьерам ёмонмас. Буни устига мен ундан ёшроқ ва чиройлироқман, замонага мос кийинаман. Қўшни бўлимда ишлайдиган аёл мендан чиройли кийинса ҳам, ҳар қалай эри йўқ. Мени эса оилам, суюкли инсоним бор...” Аёллар шундай таққослашлар орқали ҳаётдаги ўз ўринларини, баҳоларини аниқлаб оладилар. Таққослаш, таҳлил қилиш учун ижтимоий тармоқлар энг қулай жойлардан бирига айланди. Аммо бу ерда осонгина тузоққа тушиш мумкин, ўзларининг идеал портретларини ижтимоий тармоққа жойлаштирган онлайн-қаҳрамон аёлларга ўзингизни таққослаб, тушкунликка тушманг. Чунки идеал одамнинг ўзи йўқ.\nАммо танганинг иккинчи томони ҳам бор. Фақатгина биз бошқаларга баҳо бермаймиз, балки улар ҳам бизга баҳо беришади. Бу ҳаётимиздаги қўшимча стресс-фактор бўлади, чунки шусиз ҳам ҳар бир қадамимизни тергайдиган баджаҳл бошлиқ, серзарда қайнона ва иқтисодий инқирозлар бизга етиб-ортади. Swimwear номли онлайн-дўконнинг ўтказган сўровномасига кўра, аёлларнинг 42 % бошқа аёлларда катта таассурот қолдириш учунгина кийим сотиб олар экан. Агар тирноқ остидан кир қидириб, бошқа аёлларни кузатишни бас қилсангиз, атрофдаги одамлар кўзингизга меҳрибон ва самимийроқ кўрина бошлайди. Эри ташлаб кетганнинг сабабини англаш\nАгар ҳаётимизда кўплаб тушунарсиз, кутилмаган воқеалар рўй бера бошласа хавотирга туша бошлаймиз. Ўзимизни хотиржам ҳис қилишимиз учун бизга тинчлик керак. Мабодо бирор нарсадан норози бўлиб, Коинотга “Нега айнан мен?” деб савол берсак, бизга “Чунки шундай режалаштирилган”, деб жавоб берса, бизни қониқтирмайди. “Нима сабабдан эрим мени ташлаб кетди, унинг нимаси мендан ортиқ?” деган ўй билан ижтимоий тармоқ орқали унинг фазилат ва камчиликларини санашга тушасиз. “Қадди-қомати келишган, отаси завод директори, шаҳар марказида уйи бор, пластик жарроҳлик қилдирган...” каби иборалар сизни ранжитса-да, саволингизга жавоб бўла олади.\nБаъзида ўзимиздан айбни қидиришни истамай, таққослашга тушамиз: “Нима учун мен бўлим бошлиғи этиб тайинланмадим?”, “Нимага фалончида имтиёзли диплом, таниш-билишлари кўп-у, менда йўқ?” деган саволларини қалаштириб ташлаймиз-у, аммо охирги вақтларда бирорта китоб ўқимаганимизни, ўз устимизда ишламаганимизни, бирор оригинал ғоя ўйлаб топмаганимизни тан олмаймиз. Мукаммалликка интилиш


ЎзА - Ўзбекистон мустақиллиги абадий бўлсин!\n27.08.2018 18:21 Чоп этиш версияси\nЎзбекистон мустақиллиги абадий бўлсин!\nЎзбекистон – хорижликлар нигоҳида\nЭнг улуғ, энг азиз айём – Ватанимиз мустақиллигининг 27 йиллигига саноқли кунлар қолди. Юртимизнинг барча гўшасида байрамни кўтаринки руҳда нишонлашга қизғин ҳозирлик кўрилмоқда.\nЮртдошларимиз юз-кўзидаги хурсандлик, хотиржамлик туйғулари кишини янада мамнун этади. Бу кайфиятни айни дамда мамлакатимизда меҳмон бўлиб турган хорижлик сайёҳлар ҳам эътироф этмоқда.\nАбдуллоҳ Ал-ҚАДҲИЙ, тадбиркор (Малайзия):\n– Фан-техника жадал тараққий этаётган бугунги кунда Ўзбекистон ҳам дунё мамлакатлари билан тенгма-тенг ривожланмоқда. Сафарим чоғида бунга амин бўлдим. Юртингизга илк бор келган бўлсам-да, менда илиқ таассурот уйғотди. Инсоният тамаддунидаги улкан цивилизация ўчоқларидан бири бўлган гўзал шаҳар – Хивадан бой таассуротлар билан қайтдим. Хоразмнинг меҳмондўст ва ширинсўз одамлари, бир-биридан кўркам тарихий иншоотлари, хивалик пазандалар тайёрлаган ширин таомлар мени мафтун этди. Хиванинг марказий кўчаларидаги гуллар, инсонга ғурур бахш этиб, шамолда ҳилпираб турувчи байроқлардан англаш мумкинки, юртингизнинг чекка ҳудудларида ҳам Мустақиллик байрамига муносиб тайёргарлик кетмоқда.\nДинимиз бир, дунёқарашимиз ўхшаш бўлгани учун гўзал Ўзбекистонда ўзимни бегона ҳис қилмаяпман. Ўзбек маданиятини ўрганиш, тарихий қадамжоларини зиёрат қилиш кишига ўзгача кайфият ҳадя этаркан.\nЮртингизда боғдорчилик, мева-сабзавотчилик алоҳида маданият даражасига кўтарилган. Бугун дунё аҳолисининг табиий меваларга бўлган эҳтиёжи ортиб бормоқда. Ўзбекистонда мевани қайта ишлаш, қуритиш жуда яхши йўлга қўйилган. Шунинг учун таъм борасида бошқа мамлакатларникидан анча фарқ қилади. Айниқса, қуруқ мевалари таъми оғизда қолади. Келажакда ўзимнинг савдо тармоқларим орқали юртингиздан ёнғоқ, майиз, жийда, бодом каби маҳсулотлар экспортини йўлга қўйишни мақсад қилганман.\nМуҳаммад АКБАР, савдо мутахассиси (Афғонистон):\n– Ҳар гал юртингизга сафаримни ишларим юришиши ва самарали ҳамкорликни йўлга қўйиш учун муқаддас қадамжоларни зиёрат қилишдан бошлайман. Кўнгил хотиржамлигига нима етсин! Бу галги ташрифимда Зангиота зиёратгоҳига бордим. У ердаги ўзгаришлар мени лол қолдирди. Сўнгги бор 2013 йили бу мўтабар қадамжога ташриф буюргандим. Ҳозир умуман бошқача, ёз фасли бўлса-да у ерда баҳорий гуллар очилиб турибди. Бугунги Ўзбекистон янгиликлари билан одамни шошириб қўймоқда. Ободлик, байрамона шукуҳдан дилингиз равшан тортади.\nЎзбекистон жуда бой мамлакат. Чунки бу ерда гўзал ва тенгсиз шаҳарлар бор. Юртингизда туризмни ривожлантиришга катта эътибор қаратилмоқда. Шу сабабли қадимий манзилгоҳларга боришни ҳар бир меҳмон кўнглига тугади. Интернет орқали Самарқанд, Шаҳрисабз шаҳарларида амалга оширилаётган ўзгаришларни кузатиб боряпман. Мустақиллик байрамини ушбу шаҳарларда кутиб олмоқчиман.\nЧжан ЧАН, ҳунарманд (Хитой):\n– Ўзбекистонга илк бор келишим. Ўзим болалар учун махсус ўйинчоқлар ясайман. Маҳсулотларимиз жуда харидоргир. Бир гал Хитойга саёҳатга борган ўзбекистонликнинг боласи қўлида жуда ажойиб қўғирчоқ кўриб қолдим. Шундан сўнг юртингиз маданиятига қизиқишим ортди, Ўзбекистонга келишга қарор қилдим ва бунга эришдим.\nТошкентнинг диққатга сазовор жойлари менга, айниқса, ёқди. Шаҳар кўчалари бўйлаб кечқурун сайр қилиш бошқача. Халқингиз болажон экан. Буни савдо мажмуалари, истироҳат боғлари ва сўлим сайлгоҳларда кичкинтойлар учун яратилган имкониятлардан ҳам билса бўлади. Кишиларнинг кайфияти, болаларнинг қувноқ ва беғубор кулгиси хотирамда бир умр сақланса керак.\nИосиф АМИНОВ, сайёҳ (Исроил):\n– Самарқандда туғилганман. 1979 йили оиламиз билан Исроил давлатига кўчиб кетганмиз. Дўстларим билан бирга Мустақиллик байрами тантаналарида иштирок этиш учун Ўзбекистонга келдик. Тўғриси, болалигим ўтган, бобо-бувим дафн этилган жойларни яна кўриш ҳаётимдаги энг ҳаяжонли ва қувочли онлар бўлди. Шу давр ичида Ўзбекистон жадал ривожланаётганига гувоҳ бўлдик. Юртингизнинг янги қиёфаси ривожланган давлатлардан қолишмайди. Айниқса, ўзбек халқининг меҳмондўст, очиқкўнгиллигини кўриб болаликдаги илиқ хотираларим ёдга тушди. Ўзбек халқини мустақилликнинг 27 йиллиги байрами билан табриклайман, юртингиз истиқлоли абадий бўлсин!\nОрҳан СИВРИКАЯ, “Ўзбекистон ҳаво йўллари” МАК маслаҳатчиси (Туркия):\n– Хизмат юзасидан юртингизнинг турли шаҳарларида бўлганман. Ушбу ташрифим Мустақиллик байрамингиз арафасига тўғри келганидан мамнунман. Истиқлол шарофати билан юртингиз кундан-кун чирой очиб бораётгани, одамларнинг яхши яшаши учун қулай шароитлар яратилаётганига гувоҳман. Сайёҳларга кўрсатилаётган юқори даражадаги хизматлар, халқингизнинг самимий ҳурмати ва бағрикенглиги хорижлик меҳмонларга кўтаринкилик бағишлайди.\nТуркия билан Ўзбекистон ўртасидаги ҳамкорлик янги босқичда ривожланаётгани, турли соҳалардаги алоқалар фаоллашгани бизни хурсанд қилади. Мамлакатингизда турк ишбилармонлари йирик лойиҳаларни амалга оширишда иштирок этмоқда, сармоядорлар ва тадбиркорларга қулай имтиёзлар тақдим этилмоқда. Бу ҳамкорлик ривожига янги суръат бағишлайди. Фурсатдан фойдаланиб, ўзбек халқини азиз байрам – Мустақиллик айёми билан табриклайман. Халқингиз бундан-да улкан ютуқларга эришишига тилакдошман.\nЎзА мухбирлари Д.Маматова, З.Мирзабоева ёзиб олди