Қозоғистон Путиннинг Оврўосиё Иттифоқи ғоясини хушқаршилади - BBC News O'zbek\nҚозоғистон Путиннинг Оврўосиё Иттифоқи ғоясини хушқаршилади\nImage caption Қозоғистон Президенти Нурсултон Назарбоев\n"Россия Бош вазири Владимир Путиннинг собиқ Совет республикаларини бирлаштириб, "Оврўосиё Иттифоқи" номли янги тизимни тузиш режаси Ғарб ҳукуматлари томонидан хавотир билан кутиб олинган бўлиши мумкин, аммо Қозоғистонда бу хабар хушқаршиланди", деб ёзади Британияда чоп этилувчи "Дейли Телеграф" газетаси.\nМақола муаллифи "Оврўосиё ғояси илк бор Қозоғистон Президенти Нурсултон Назарбоев томонидан Шўролар Иттифоқи парчаланганидан 3 йил ўтиб, 1994 йилнинг май ойида Москва Университетига ташрифи чоғи тилга олинган"ини эслатади.\nЎшандан бери Қозоғистон Шўро тузумининг эски инфратузилмасига эга Марказий Осиёнинг қолоқ бир давлатидан иқтисодий томонлама бақувват, глобал энергетика таъминотчисига айланди.\nАммо, Ғарбдан ва яқиндан бери Хитойдан кириб келаётган йирик ҳажмли сармояларига қарамай, Қозоғистон Россия билан алоқаларини маҳкам тутган.\nМақолада Қозоғистон ташқи ишлар вазирлиги ахборот қўмитаси раиси Роман Василенконинг сўзлари келтирилади: "Қозоғистон ва бевосита Президент Назарбоевнинг ўзи ҳар доим Россия ҳамда бошқа собиқ СССР мамлакатлари билан билан яқинроқ иқтисодий алоқалар тарафдори бўлган".\nҚозоғистон Россия ва Белорус билан бирга тузилган Божхона иттифоқининг ташаббускор аъзоси саналади. Путин жаноблари мазкур иқтисодий бирлашмани келажакдаги Оврўосиё Иттифоқи учун пойдевор сифатида кўради.\nРоссиядаги "Известия" газетасида чоп этилган мақоласида у Оврўосиё Иттифоқи СССРга қайтиш бўлмаслигини, кўпроқ Оврўпо Иттифоқига ўхшаш бир тузилма бўлишини айтган. Жаноб Путинга кўра, янги иттифоққа Марказий Осиёга узайиши, жумладан, Қирғизистон ва Тожикистоннинг ҳам аъзо бўлиб кириши назарда тутилади. "Дейли Телеграф" шунингдек, жорий йил Божхона иттифоқи фаолият бошлаганидан сўнг, Қирғизистон ва Тожикистон учун Қозоғистон ҳамда Россия билан бож тарифлари ошгани, бунинг ортидан эса, ушбу давлатлар сиёсий раҳбарлари иттифоққа қўшилиш юзасидан босим остида қолишганини тилга олади.\nҲозирда Қирғизистон ягона Божхона иттифоқига аъзолик учун расман мурожаат қилган, Тожикистон эса, ҳамон айни масалани кўриб чиқмоқда.\n"Аксар шарҳловчилар, дейди мақола муаллифи, табиий заҳираларга бой Ўзбекистон ва Туркманистонни Россия етакчилигидаги иқтисодий иттифоққа қўшилишларини кутишмайди".\nҚозоғистонлик таҳлилчи Дўсум Сатпаев эса, Путиннинг божхона иттифоқини тузиш ва Оврўосиё Иттифоқи ғояси ортидаги асл мақсади сиёсий эканини айтади.\nУнга кўра, Оврўосиё Иттифоқи Россия учун муҳим, бу унинг халқаро масалаларда қудратини сақлаб қолишга изн беради.\nДўсум Сатпаевнинг айтишича, Назарбоевнинг мақсади Россия бозорларига кириш имкониятлари ва Қозоғистонга кўпроқ танловлар беришга қаратилган.


Испаниялик таниқли актёр Антонио Бандерас коронавирусга чалинди - Daryo\n16:23, 11.08.2020 19833\nТаниқли актёр Антонио Бандерас тест натижаларига кўра, COVID-19 аниқланганини ўзининг Twitter’даги аккаунтида эълон қилди. Бу воқеа актёрнинг юбилейини нишонлаган кунда содир бўлди, у 10 августда 60 ёшни қаршилаган.\nБандерас одатдагидан бироз чарчаганини, аммо соғлом эканига мухлисларини ишонтирган. У шифокорлар тавсиясига амал қилиш орқали ер юзида тарқалиб кетган ушбу юқумли касалликдан тезроқ тузалиб кетишидан умид қилмоқда.\n«Мен ушбу изоляциядан ўқиш, ёзиш, дам олиш, 60 йиллик ҳаётим мазмунини сарҳисоб қилиш учун фойдаланаман», – дейди Бандерас.\nDaily Mail’нинг ёзишича, актёр ҳозир қаерда яшаётгани номаълум. Унинг Испания, АҚШ ва Англиянинг Суррей графлигидан унча узоқ бўлмаган жойида уйлари мавжуд. Айни дамда Испания коронавирусдан энг кўп зарар кўрган Европа мамлакатлари рўйхатига киритилган.\nРоссиялик хонанда Анита Сойда коронавирус аниқланди\n14:42 Бугун 151\n14:29 Бугун 1361\n14:26 Бугун 630\n13:58 Бугун 2378\n09:06, 30.11.2021 102977\n18:20, 01.12.2021 100058\n07:05, 01.12.2021 89626\n09:50, 01.12.2021 76257


Ёш она боласини йўқотгандан сўнг ўзи ҳам ўлим билан юзлашди » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\nЁш она боласини йўқотгандан сўнг ўзи ҳам ўлим билан юзлашди\n02 декабрь 2019, 22:39\nМинг афсуслар бўлсинки, фарзандини дунёга келтиришга жазм қилиб, ўз саратон касаллигини даволаш муддатини кечиктирган ёш она оламдан кўз юмди. 19 ёшли Brianna Rawling декабрь ойида лейкемия билан узоқ муддатли курашлардан сўнг вафот этди.\nАвстралиянинг Сидней шаҳрида туғилган ёш қиз қон саратонига чалинганлиги билан ташхис қўйилган пайтида, унинг қорнида 17 ҳафталик ҳомиласи бўлган. Жасоратли Rawling миттигина ўғлини дунёга келтиришга аҳд қилади. Ҳомиладорлик даврида кўп қийинчиликларни, азоб-уқубатларни бошидан ўтказади.\nЭнг ачинарлиси шундаки, у қон инфекциясини ўз боласига юқтириб қўяди. Миттивой Кайден туғилиш муддатидан 3 ой олдин, онаси қаттиқ оғриб, иситмалаб қолган пайтида туғилади. Бу чақалоқ атиги 12 кун яшайди. Rawling: ”Бу 12 кун ҳаётимдаги энг бахтли ҳамда қувончли кунлар бўлди”, - деб айтди.\nФарзандини йўқотгандан сўнг, касаллигига жиддий эътибор қаратди. Унга синовли муолажа қилишгандан кейин мўъжиза юз бергандек, соғлиги яхшиланиб бораётганга ўхшарди. Уни касалхонадан олиб чиқишаётганда ўзини яхши ҳис қилаётган эди. Аммо бир неча кундан сўнг, яна аҳволи ёмонлашди. Акасининг суяк илигини кўчириб ўтказиш ҳақидаги таклифи шифокорлар томонидан рад этилди. Шифокорлар 2100$ лик дорини таклиф қилишади. Оила аъзолари бу дорини сотиб олишга рози бўлишади. Аммо 2 та уколдан сўнг Rawling кучсизланиб қолади ва курашишдан воз кечади. 19 ёшни қарши олгандан сўнг, бу оламдан кўз юмади.\nТеглар: саратон касаллиги Brianna Rawling 12 кун\nЯнгиликлар » Жамият » Ёш она боласини йўқотгандан сўнг ўзи ҳам ўлим билан юзлашди\n22:42 Она чақалоғининг ўлимидан сўнг ўнлаб литр кўкрак сутини эҳсон қилди\n15:00 Аёл ўзининг ҳомиладорлигини туғишига 45 дақиқа қолганда билди\n14:09 Ҳиндистонда чақалоқ сув париси дунёга келди


Қозоғистонда хорижга чиқаётган сайёҳлар суғурта қилиниши лозим\nОстонада сешанба куни бўлиб ўтган ҳукумат мажлисида суғурта ва суғурта фаолияти тўғрисидаги қонун лойиҳаси тақдим қилинди. Унга кўра, хорижга чиқаётган қозоғистонлик сайёхлар албатта суғурта қилиниши ва суғурта омбудсменининг ваколатлари кенгайтирилиши кўзда тутилган.\nҚозоғистон Миллий банки раиси Данияр Акишев баёнот бериб, мазкур қонун лойиҳаси қозоғистонлик сайёҳларнинг ҳуқуқларини кенгайтиришга қаратилгани ва хорижга чиқаётган сайёҳларнинг мулкий манфаатлари мажбурий суғурталанишига ўтиш кўзда тутилганини таъкилдлади.\n«Хорижга чиқаётган сайёҳлар туроператорлар томонидан мажбурий суғурта дастурларидан бирива сайёҳатнинг куни бўйича суғурта қилинади », —деди Акишев.\nАкишев шунингдек, қонун лойиҳаси омбудсменнинг ваколатлари суғуртанинг барча тоифаси бўйича кенгайтирилишини назарда тутишини қайд қилиб ўтди: мажбурий ва кўнгилли суғурталар жараёнида томонларнинг судга мурожаат қилиш ҳуқуқлари сақланиб қолади. Қозоғистонда суғурта омбудсмени институти 2008 йилдан бери фаолият юритади.


Баҳс: Ўзбекистонга сайловлар керакми? - BBC News O'zbek\nБаҳс: Ўзбекистонга сайловлар керакми?\n9 Декабр 2014\nЎзбекистонда Олий Мажлиснинг Қонунчилик палатасига сайловлар бўлиб ўтмоқда.\nДавлат телевидениесининг Марказий Сайлов Комиссияси раиси Мирзо-Улуғбек Абдусаломовдан иқтибос келтиришича. маҳаллий вақт билан соат 13 да "сайловчиларнинг 50 фоиздан кўпроғи овоз бериб бўлган".\nСайлов мулозими "ҳозиргача овоз бериш жараёнида қонунбузарликларнинг қайд этилмагани" ҳам таъкидлаган.\nДавлат хабар агентлиги - ЎзА Президент Ислом Каримовнинг якшанба куни эрталаб 644-сайлов участкасида овоз бергани ҳақида хабар тарқатган.\nЎзбекистон қонунчилигига кўра, парламент сайловларидан кейин 6 ой муддат ичида президентлик сайловлари ўтказилиши керак.\n77 ёшни қаршилаётган Президент Ислом Каримов шу йил бошида яна бир муддат президентликка сайланиши мумкинлигига ишора қилганди.\nИжтимоий тармоқларда айрим ўзбекистонлик сайловчилар сайловни бойкот қилганликлари ва ўз номларидан имзоланган сайлов варақасини ноқонуний деб ҳисоблаш ҳақидаги баёнотларни эълон қилишган.\n"Депутатликка номзодлардан бирортаси маҳалламизга келиб сайловчилар билан учрашув ўтказяпти, деган гапни эшитганим йўқ. Ким сайланаётганини ҳам билмайман. Сайловга чиқиш ниятим йўқ. Бордию, овоз берганларнинг орасида менинг номим бўлса, билингки, бу фирибгарлик", - деб ёзади ўзбекистонлик Facebook фойдаланувчиси Abbos Asad.\nПарламент сайловлари арафасида мамлакат бўйлаб хавфсизлик чоралари кучайтирилган, қамоқхоналарда карантин жорий этилгани хабар қилинган.\nФото муаллифлик ҳуқуқи UzA\nImage caption Президент Каримов Тошкентдаги сайлов участкасида овоз берган\nСайловларда иштирок этаётган тўрттала сиёсий партия (Тадбиркорлар ва ишбилармонлар ҳаракати — Ўзбекистон Либерал-демократик партияси, "Миллий тикланиш" демократик партияси, Халқ демократик партияси ва "Адолат" социал-демократик партияси) ҳам ҳукуматпараст партиялардир.\nЎзбекистонда мухолиф партиялар фаолияти тақиқланган.\nМухолифатдаги Ўзбекистон Халқ Ҳаракати бир баёнот чиқариб, сайловларни "қўғирчоқлар сайлови" деб атаган ва аҳолини овоз бериш жараёнини бойкот қилишга чақирган.\n"Ўзбек халқи 25 йил ва 6 ой давомида фавқулодда ҳолатда яшамокда. Бу муддат ичида халқнинг моддий ва манавий ва заҳиралари ҳалокатли равишда эриб, тамом бўлиш арафасида. Жамиятда йўқсиллик, жаҳолат ва энг ёмони - умидсизлик ҳоким. Бу ҳолатдаги халқ на эркин сайлов, на-да ҳурриятни уйлайди", дейилади ЎХҲ аввалроқ эълон қилган баёнотда.\nОврўпода Хавфсизлик ва Ҳамкорлик Ташкилоти сайловларда рақобатнинг йўқлигини айтиб, Ўзбекистонга чекланган кузатувчилар гуруҳини юборишини айтган.\nТашкилот Ўзбекистонда ҳозирга қадар ўтказилган сайловларнинг биронтасини ҳам эркин ва адолатли деб топмаган.\nШундай экан, бу сафарги сайловлар аввалгиларидан фарқли бўлади, деб ишонишга асос борми?\nПарламент ва депутатлар амалда қанчалик қудратга эга?\nЎзбекистонга ҳозирги кўринишдаги сайловлар керакми?\nБи-би-си Тошкентдан Марказий Сайлов Комиссияси раисининг ўринбосари Светлана Ортиқова ҳамда АҚШда яшаётган собиқ дипломат Тошпўлат Йўлдошевларни суҳбатга тортган.\n'Бу 'Сайловлар' деб номланган катта қўғирчоқ ўйин'\nТадбиркорлар сайлов кампаниясини молиялашга мажбур этилмоқдалар\nЎзбек матбуоти 100 йил олдин яхшироқмиди?


20:20 / 04.01.2018\n2018 йилнинг 3 январь куни экспертлар сўнгги 20 йилда чиқарилган Intel процессорларидаги камчилик ҳақида маълумот беришди. Чипларни лойиҳалаштиришда йўл қўйилган хато жиноятчиларга ядронинг ҳимояланган қисмига кириш ва у ерда сақланувчи логинлар, махфий сўзлар ҳамда бошқа файлларни ўғирлаш имконини беради.\nКамчилик ҳужумнинг икки турига йўл очиб беради: Meltdown («Синиш») ва Spectre («Шарпа»). Meltdown – булутли сервисларга таҳдид уйғотувчи муаммодир, дея таъкидлайди The New York Times. Бу камчилик иловалар ва операцион тизим ички хотираси ўртасидаги тўсиқни бузиш, яъни тизим хотирасида сақланувчи маълумотларни олиш имконини беради.\nМасалан, бир илова реал вақт режимида бошқа илова орқали қандай маълумотлар (шу жумладан, махфий сўзларни ҳам) тизимнинг ички хотираси орқали кўришга қодир.\nSpectre’нинг камчилиги, экспертларнинг фикрича, мутахассислар «бир неча ўн йилликлар давомида» тузатадиган муаммодир. Бундан ташқари, у оддий иловаларга ўша тизимда ишловчи бошқа иловалардан маълумотлар олиш имконини беради.\nБу баг жиноятчилар учун анча мушкул, бироқ уни тузатиш ҳам мураккаброқ, дея ҳисоблайди мутахассислар.\nКим ҳужумга учраши мумкин\nIntel чиплар ишлаб чиқарувчиси хавфсизлик билан боғлиқ муаммолар ҳақида эълон қилди, шунингдек, бошқа ишлаб чиқарувчиларда ҳам шундай муаммолар борлигини айтиб ўтди. Intel ва Microsoft баёнотида AMD ҳамда ARM компанияси чипидаги камчилик тилга олинади, бироқ AMD бу маълумотни рад этди.\nIntel билан нима бўлади?\nIntel акциялари қиймати компания чипларидаги камчилик ҳақида тарқалган хабарлар фонида 3 фоизга тушиб кетди. Business Insider маълумотларига кўра, 2017 йилнинг ноябрида компания раҳбари компании Брайан Кржанич компания акцияларининг тахминан 24 млн долларлик қийматдаги тўпламини сотиб юборди.\nШу билан бирга, Google Intel’га камчилик ҳақидаги маълумотларга ўша йилнинг июнида берган. Кржанич тўпламини сотганидан сўнг, 250 мингта қимматли қоғозлари эгаси бўлиб қолди. Intel’дан маълум қилишларича, компания улушининг сотилиши процессорлар камчилиги билан боғланмаган, сабаби аввалдан режалаштирилган бўлган.\nИшлаб чиқарувчилар муаммони қандай ҳал қилмоқда\nКомпаниялар фойдаланувчиларни ҳимоялаш учун патчларни чиқармоқда, улар ядрони фойдаланувчилар процессорларидан ажратади, алоҳида манзилга олиб ўтади. Бу ечимдаги муаммо шундан иборатки, у компьютерлар ишлаш сифатини 5-30 фоизга пасайтиради.\nШу билан бирга, оддий фойдаланувчилар ўзгаришларни сезмасликлари ҳам мумкин: Intel учун патчлар тестлари шуни кўрсатдики, масалан, Linux’да ўйинлар ишга туширилганида, қурилмалар қуввати деярли зарар кўрмайди.\nMicrosoft Windows’нинг фавқулодда янгиланишини чиқарди, Apple 6 декабрдаги macOS учун янгиланишда камчиликни қисман ёпди. Linux ядросининг янгиланиши ҳам декабрда чиқди.\nGoogle Nexus 5X, Nexus 6P, Pixel C, Pixel/XL ва Pixel 2/XL смартфонларини ҳимоя қилиш учун янгиланишни январда чиқаради, улар қурилмаларга автоматик тарзда юкланади. Компания Chrome браузери янгиланишига ҳам қатор ўзгартиришлар киритди, камчилик Chrome 64 версиясида бутунлай ёпилади.\nВазиятга изоҳ берган компаниялар фойдаланувчиларга янгиланишларни ўрнатишни маслаҳат беришмоқда. Bloomberg маълумотларига кўра, экспертлар ҳозирча Meltdown ва Spectre билан боғлиқ биронта ҳужумни ҳам қайд этишмади.\nApple 2020 йилга бориб ўз процессорларига эга бўлади


Қозоғистонда ўлган сайғоқлар сони 20 мингга яқинлашди\n30 ноябр 2020, Тошкент вақти: 10:11\nҚозоғистонда 22 минг сайғоқ қолган эди.\nҚозоғистонда ўлган сайғоқлар сони 20 мингга яқинлаб қолди.\nҚозоғистон Фавқулодда ҳолатлар вазирлиги Кустанай вилоятида ҳалок бўлган 19 231 сайғоқ жасади кўмилганини билдирди. Актюбе вилоятида эса 68 сайғоқнинг жасади топилган.\nАтроф-муҳит ҳимоячиларининг тахминича, сайғоқлар ўлимига Россиянинг космик аппарати бир ой аввал қўнган жойдаги заҳарланган ўтни егани сабаб бўлган бўлиши мумкин.\nҚозоғистонда ўн йил аввал бир миллиондан кўпроқ сайғоқ қайд этилган бўлса бугунга улар сони 22 мингдан ошмайди.\nСайғоқлар асосан Қозоғистон, Ўзбекистон, Россия ва Туркманистон ҳудудларида учрайди ва ноёб ҳайвон сифатида "Қизил китоб"га киритилган.


«Дилкаш давралар»да Ўткир Ҳошимов руҳи шод бўлди - Уч илдиз\n«Дилкаш давралар»да Ўткир Ҳошимов руҳи шод бўлди\nУлкан истеъдод соҳиби Муслимбек Йўлдошевнинг «Дилкаш давралар»\nкўрсатуви навбатдаги сони раҳматли атоқли адибимиз Ўткир Ҳошимов ҳаёти ва ижодига бағишланди.\nАссалому алайкум қадрли мухлислар.\n«Устоз отангдан улуғ» деган нақлга амал қилиб, бу галги кўрсатувни устозим ва яна кўпларнинг беминнат ва бегидир мураббийи бўлган Ўзбекистон халқ ёзувчиси Ўткир Ҳошимов хотирасига бағишлайман.\nЎткир Ҳошимов йигирманчи аср ўзбек адабиётининг кўзга кўринган, энг сермаҳсул адибларидан эди. Ҳикоялардан тортиб, қисса ва романларигача кўпмиллионли ўқувчилар томонидан ташна одам шарбат тўла косани бир кўтаришда сипқоргани янглиғ бир нафасда ўқиб туширилар эди. Китоблари қўлдан-қўлга, сюжетлари тилдан-тилга ўтиб Ўткир Ҳошимов тимсолини мухлислари назарида улкан қоятош сингари гавдалантирарди. Ўзи ҳайбатли бўлмасада сўзи ҳайбатли, ўзи келбатли бўлмасада асарлари савлатли, ўзи шуҳратпараст бўлмасада, қиссаю романлари оламшумул бўлиб кетарди. Ёзган мақолалари эртасигаёқ шов-шувларга сабаб бўлар, баъзилари учун ҳатто “юқори”га чиқиб тушунтириш хати ёзишгача борар эди.\nҲозир, орадан шунча йиллар ўтиб, қайси бир асари тилга тушмайгина ўтиб кетганийкин деб ўйлайману, унақа асарини тополмайман. “Чўл ҳавосию”, “Баҳор қайтмайди”, “Қалбингга қулоқ сол”у, “Тушда кечган умрлар”, “Нур борки соя бор” ва “Икки эшик ораси” романлари ҳамма-ҳаммаси каттаю-кичик китобсеварлар томонидан неча қайталаб ўқилган. Катталарга ҳурмат, кичикларга иззат ақидасида улғайган ўзбекларимиз учун она сиймоси гўё илоҳийлаштирилган тимсол бўлгани учун ҳам “Дунёнинг ишлари” қиссаси ҳали-ҳамон қўлимиздан тушмайди. “Дафтар ҳошиясидаги битиклар” китоби бўлса ҳозир ўқиб ҳозир маза қилишни истовчи китобхонларга айниқса қўл келди, десам тўғри бўлар. Бу китобдаги ҳар бири бир янги китоб учун ғоя, асосий устқурма бўлишга арзийдиган шингиллар жуда кўпчиликка манзур бўлди, ҳатто китоб ўқишдан тез чарчаб қоладиганлар учун ҳам маза бўлди.\nЎткир Ҳошимов ўз даврининг энг бахтли, энг нуфузли, энг мартабали адибларидан бўлганини исботлаб ўтиришнинг ҳожати ҳам йўқ бўлса керак. Шу билан бирга у энг кўп нашр этилган энг кўп тилларда чоп этилган муаллиф ҳам бўлган эди.\nХуллас, бу мўътабар зот ҳақида айтаман деса гап кўп. Шу якшанба кечки дастурларда “НАВО” телеканалини кўринг, “Дилкаш давралар”ни томоша қилинг.\nNext story «Ҳамма жойда коррупция, ҳамма жойда ўғрилик» — Мирзиёев бош прокурорга топшириқлар берди\nPrevious story 2021/2022 ўқув йилидан абитуриентлар чекланмаган тарзда таълим йўналишини танлаши мумкин


Мардикор ўзбекларнинг ўлиги Россияда қолиб кетяпти\nМаълумотларга кўра, Россияга иш излаб кетиб, тақдири фожеали якунланган ўзбекистонлар кўпчиликни ташкил этади. Ҳатто маблағ бўлмагани сабабли баъзиларнинг жасадлари юртига олиб келинмай, Россияда кўмилмоқда.\nНаманган вилоятининг Тўрақўрғон туманидаги Бордимкўл қишлоғидан Россияга пул ишлагани кетганлар кўпчилик. Шу қишлоқлик Адҳам Отабоев ва Мирқодир Исроилов ҳам Россияда бир йил давомида мардикорлик қилиб, ўтган йилнинг охирларига юртига қайтиб келган эди.\nУларнинг сўзларига қараганда, айни пайтда Россияда биргина Бордимкўлдан элликдан ортиқ киши ишламоқда.\n“Шу кунга қадар Россияда қишлоғимиздан уч ёш йигит ўлди. Улардан биттаси - Луқмон Ҳакимовнинг жасади олиб келинди. Иккитасининг ўлигини олиб келишнинг иложи бўлмади. Йўл харажатларига маблағ топилмади”, - деди суҳбатдошлар.\nУларнинг айтишича, Россиядаги ўзбек мигрантларининг бирор-бир ҳуқуқи йўқ. Мардикорлар қул ўрнида кўрилади. Пули бўлмагани сабабли бу мамлакатдан юртига қайтиб кела олмаётганлар ҳам кўпчиликни ташкил этади.\nА.Отабоев ва М.Исроилов шу кунларда яна Россияга кетиш ҳаракатида юрибди.\nУларнинг таъкидлашича, Россияда ишлаш қанчалик таҳликали бўлмасин, кетишдан бошқа илож йўқ. Чунки Ўзбекистонда иш йўқ. Маош ўз вақтида берилмайди.


«МЮ» сафардаги голлар бўйича АПЛ рекордини қайд этди\nАнглия Премьер-лигаси 15-тури доирасида сафарда «Лестер»га қарши учрашувда майдонга тушган «Манчестер Юнайтед» клуби 2:2 ҳисобини қайд этди.\nЭътиборлиси, Оле-Гуннар Сульшер жамоаси Премьер-лига баҳсларида кетма-кет 11 ўйиндан буён сафарда энг камида 2тадан гол урмоқда. Бу АПЛдаги рекорд натижадир.\nҚизиғи, Премьер-лига ташкил этилгунга қадар ҳам Англия чемпионатидаги ушбу рекорд «МЮ»га тегишли эди. «Манчестер Юнайтед» 1958/59 йилги мавсумда ҳам сафардаги кетма-кет 13 ўйинда энг камида 2тадан гол урган эди.


Муқаддас Китобни ўрганиш 13 — Dilkashradio.com\nМуқаддас Китобни ўрганиш 13\nНажот муаммосини текшира туриб, биз маълум бир босқичда қуйидагича ифодаланувчи жуда мураккаб саволга дуч келамиз: муқаддас Худо қандай қилиб айбдор гуноҳкорларни кечириши ва шундай бўла туриб бир вақтнинг ўзида одил бўлиши мумкин? Бироқ, Худонинг Кимлиги ҳақида яна бир бор ўйлаб кўрайлик. У фақат ҳалол, ҳақли, солиҳ ва одил иш юритувчи хамдир. Ибтидо китобининг ўн саккизинчи боби йигирма бешинчи оятига назар солинг. Ушбу мактубда бу хақида топишингиз мумкин. Бундан ташқари биринчи Бутурус биринчи боб ўн олтинчи оятда Худованднинг Муқаддаслиги хақида гапирилади. У бутун коинотнинг муқаддас, солиҳ Сарваридур.\nДоктор Тозер Худонинг муқаддаслиги ҳақида шундай дейди: “Худо муқаддас. Муқаддас бўлиш учун Худо мезонга бўйсунмайди. У покликнинг бошқача бўлиши мумкин бўлмаган чексиз, англаб бўлмас комиллиги даражасида мутлоқ муқаддасдир. У муқаддас бўлгани туфайли Унинг дахлсиз сифатлари муқаддасдур. Бу, биз Худога тегишли бўлган қандай нарса бўлмасин хамма нарса ҳақида ўйлагандай ўйлашимиз керак, деганидур. Худо муқаддас ва муқаддасликни Ўзининг борлиқ Коинотининг саломатлиги учун зарур аҳлоқий шарт қилиб қўйди”. Худо учун муқаддас бўлиш нима дегани айнан манашу ҳақида бир дақиқа ўйлаб кўринг. Аюб китобининг 15 боби 15 оятида шундай ёзилган:\n“….Само Унинг кўз ўнгида нопокдур”. Ишаъё пайғамбар эса бизга порлоқ фаришталар, яъни Худованд танлаган алохида фаришталар. Худо муқаддаслигининг қўл билан тиклаб бўлмас олови ҳузурида юзларини беркитганлари ҳақида эслатади. Энди инсоннинг ким ва нима эканлиги ҳақида ўйлаб кўринг. У Худодан ажратилган, гуноҳлардан ўлган ва абадий ўлимга маҳкум фақир, манфур, гуноҳкордир. Бу хақида Матто китобининг 25 боби 41 хамда 46 оятларида ўқишимиз мумкин. Ишаё пайғамбар Худонинг қанчалик муқаддас эканлигини тушунганида “…ҳолимга вой! ҳалок бўлдим! Чунки мен нопок одамман…” дегани ажабланарли эмас. Кўпчилик одамлар чинакам солиҳ одамлар ҳузурида ўзларини ноқулай сезадилар.\nМуқаддас Худонинг ҳузурига тушиб қолувчи инсоннинг аҳволи бундан қанчалик даҳшатлироқ бўлар эканнини англаш бир мунча мушкулроқдир. Худо муқаддас ва солиҳлиги сабабли, У Ўзининг Шоҳлигида, Ўзи билан бирга фақат гуноҳсиз одамларнигина бўлишига ижозат беради. Бу гапимизни ушбу оятлар орқали исботлашимиз мумкин: Эфесликларга 5 боб 5 оят. Унинг мезони — мутлоқ комиллик, ва У фақат комил инсонларгагина Ўзи билан алоқада бўлишга ижозат бера олади. Бу хақида Ибронийларга мактуби 12 боб 14 оятда ёзилган. Вахий китоби эса, нопок одамлар Унга яқинлаша олмайдилар деб айтади. Бу хақида Ваҳий 21боб 27 оят бизларга гапиради. Бу парчаларни ҳозирнинг ўзидаёқ ўқиб чиқишга харакат қилинг. Ёзувлардаги мутлоқ аҳлоқ ва руҳий камолот мезони буйича яшай оламиз, деб ўйлайдиганлар ўзларини ўзлари алдайдилар. Тарслик Шоул яъни Павлус бу мезонга муносиб бўла оламан, деб ўйлар эди. Бироқ кейинчалик у шундай деб ёзган: “Аммо агар Қонун воситачи бўлмаса эди, мен гуноҳни билмаган бўлар эдим. Қонун “тамагирлик қилма” деб буюрмаганда эди, мен тамагирликни билмас эдим”.\nХудо ёрдам беради


Ҳар бир инсон қўлларини баланд кўтарибми ёки ғойибона бўлса ҳам дуо қилганида барча яхши тилаклар дилидан ўтади, айниқса, Аллоҳ таолодан икки дунё ҳотиржамлигини сўраб, қалбларига офият сўрайди. Аслида ҳотиржамлик инсонга йўлдош қилиб берилган бўлади, одамзод эса дунё зийнатига бўлган муҳаббати туфайли ўзидан хотиржамликни қочиради.\nИнсонга хос орзу-интилишларни рўёбга чиқариш, унинг онгли ҳаёт кечириши учун зарур бўлган моддий ва маънавий олам ўзаро боғланиб, бу икки оламда юз берадиган ўзгаришларни мувозанатда сақлай билиш бу катта маҳоратдир. Инсоннинг белгиланган умрини босиб ўтадиган даврида моддий ва маънавий мувозанатни сақлай билиши учун ҳотиржамлик неъматини ўзидан узоқлаштирмасдан, уни маҳкам тута билишлик керак.\nҲозирда ҳотиржамлик аталмиш улуғ неъматга қарама-қарши туриб уни емираётган қарздорлик кўприги вужудга келган бўлиб, унинг кенгайиши тоборо ортиб бормоқда. Бунга сабаб, орзу-ҳавасга берилиб, фарзандларининг камолини янада баландда кўрай деб, дунё зийнатларига учиб, моддий эҳтиёжларини устун қўйиб, руҳий оламига қарама-қарши туриб қарзсиз яшай олмаётган кишиларнинг орамизда кундан — кунга кўпайиб кетаётганини кўриб турибмиз. Албатта қарз олаётган кишиларнинг баъзилари ўзларининг имкониятларини ҳисобга олган ҳолда, баъзилари кўр-кўрона, айримлари эса кимнингдир маблағи эвазига ўз-ўзини моддий бойликларга қондириб олганидан хурсанддек қарз кўпригидан юришда давом этаверадилар. Бундай қарз олувчилар “Қарз қачондир узилади, керак нарса ёнга қолади” иборасини кўп қўллашларини эшитиб ҳам қоламиз. Насияга нарса олиш, кимдандир қарздорлигини доим эслаб ва бундай қарздорлик ҳисси қон-қонга сингиб кетган инсоннинг иймони емирилиши турган гап. Аҳир инсоннинг белгилаб қўйилган ризқи зиёда ҳам, кам ҳам бўлмайди. Бу ҳақда, Қуръони каримда “Уларнинг дунё ҳаётидаги тирикчиликларини ҳам уларнинг ўрталарида Биз тақсимлаганмиз” (Зухруф сурасининг 32-ояти) дейилмоқда. Хўш, қарздорликдан қочиш ўрнига, ўзининг белгилаб қўйилган ризқини бошқа бир мўмин биродарининг эвазига қондириши иймонли-мўминнинг ишими? Ҳеч ким кимдир қарз сўраб қолса бериб турарман деб маблағ тўпламайди. Лекин қарз олиш илинжида юрган одамларни нақадар ёлғончиликка берилганини, ўзини йўқчиликка тушиб қолгандек тутишлари ажаблантиради. Бошқаларга зарар келтириш эвазига, ўзининг ишларини уддалаган инсонлар яна қанча? Боридан қаноатланиб, сабр-матонат билан, қарздорликсиз фарзандларини олий маълумотли, ҳунарманд қилиб иймон-инсофли қилиб тарбиялаб, ҳалол ризқ билан яшаб келаётган оилалар ҳам борку.\nОта-оналаримизнинг турмушда қийналиб қолишганларида бирор бир бурда нончалик қийматга эга бўлган буюмдан ҳам қарз бўлиб қолганлиги ва ана шу қарздорликдан ўзларини хижолатда сезишиб юрган ҳолатлари хали-ҳанузгача ҳеч ҳаёлимдан чиқмайди. Уларда “Қарз қарзни чақиради” деган ибораларни ишлатишлари ёки олган қарзлари эвазига аянчли ҳолатга тушишлари, гўёки Аллоҳ таолодан қаттиқ уялгандек ўзларини тутишлари ва бизларга ҳам “қарзсиз яшай олишни бил” ва “ризқ-насибангда сабрли бўл” деб уқтиришлари ҳамон ҳаёлимда. Аҳир Аллоҳ таоло сабр улкан ҳислатлардан эканлигини “Сабр қилинглар, албатта, Аллоҳ сабр қилувчилар билан биргадир” – деб, (Анфол сураси 46-ояти) уқтириб, мўминлар шу сифатни ўзлаштириб олишлари шартлигини таъкидлайди. Аслидачи, ўзида йўқ маблағ эвазига олдиндан моддий манфаъат кўришни хохловчилар ортиб бормоқда. Ўша қийинчилик даврларини бошидан кечирган ота-оналаримизнинг ўгитларини ҳозирда саробга айлантириб, қарз деб аталмиш уммонга чўкиб, оиладаги фарзандларига ҳам қарздорлик касаллигини юқтириб, ҳотиржамлик неъматини йўқотиб қўяётганлар ҳозирда оз эмас. Қарздорлик натижасида уйқунинг равонлиги йўқолиб бундан ташқари ўзининг саломатлигига, руҳиятига, оилавий шароитига салбий таъсир кўрсатувчи омилларни зиммасига олиб, қарздорлик кўпригида юриш шартми? Ҳотиржамликнинг қадр-қимматини барчамиз жуда яхши билсакда уни ўзимиз йўқотамиз. Инсон дунё зийнатлари деб, ўз-ўзини қийнаш билан кун кўрадиган бўлиб қолгандек гўё.\nҲадиси шарифларда ҳам тинчлик ва ҳотиржамлик мавзуси алоҳида муҳим ўрин эгаллаган. Росулуллох с.а.в. айтадиларки: “Тинчлик ва хотиржамлик икки улуғ неъматдирки, бундан кўп одамлар маҳрумдирлар” (Имом Буҳорий ривояти).\nИзбоскан туман бош имом-хатиби\n1327 марта ўқилди\nДругие материалы в этой категории: « Ғийбатдан тийилинг...\tФаросат – ярим каромат »


05:00 / 24.02.2017 2489 pdf Ўқиш режими + -\nҲИНДИСТОННИНГ КИЧИК ПОДШОҲЛИКЛАРИ. XV аср охирларида Ҳиндистонда кўплаб мусулмон подшоҳликлари бўлиб, Деҳли султонлиги улар орасида энг қудратлиси эди. Деканда баҳманийларнинг буюк салтанати Вижаянагар билан икки йил давом этган курашдан кейин бешта митти подшоҳликка бўлиниб кетиб, уларнинг ҳар бирининг ғоят ўзига хос ҳаёти давом этди. Подшоҳликлар, айниқса, Голконда ва Бижапур Ислом динини қабул қилиб, яна икки аср давомида мусулмон маданиятини сақлаб қолдилар. XVI аср бошида Қобулда мавжуд бўлиб турган кичик подшоҳлик кўп ўтмай буюк империяга айланди. Бу Султон Заҳириддин Муҳаммад Бобур исмли зот хизмати бўлди. У XIX аср ўрталаригача Ҳиндистонда гуллаб-яшнаган, ҳозир эса Покистонда ғарбнинг янгича таъсири билан рақобат қилиб келаётган мўғул маданиятини вужудга келтирди.\nЗАҲИРИДДИН БОБУР (1482-1530 йиллар). Амир Темур авлодидан бўлган Бобурга Ўрта Осиёда темурийларнинг у қадар катта бўлмаган Фарғона подшоҳлиги мерос қолди. Бошқа темурийзодалар сингари унинг қалбида Самарқандга эгалик қилишдек эзгу ният туғилган эди. Шу мақсад йўлида у талайгина жангу жадаллар олиб бориб, ўз салтанатидан ажраб қолган пайтлар ҳам кўп бўлди. 1504 йили ҳозир Афғонистон номи билан аталадиган вилоятга ҳужум қилиб, Қобулни забт этди. 1505 йили Ҳайбар довони оша Ҳиндистонга кириб бораркан, Коҳато томон бурилди. У ердан Ғозихон тоғ дараси орқали ўтиб, Мўлтондаги Тарбила шаҳрига қадам қўйди. Бу шунчаки юриш унда бутун мамлакат тўғрисида фикр уйғонишига туртки бўлди.\nБОБУРНИНГ БОШҚА ЮРИШЛАРИ. Ўша пайтда уни бир неча йилга чалғитган воқеа содир бўлди. Трансоксианиядаги темурий шаҳзодалар шимоли-ғарблик ўзбек турклари қиёфасида ниҳоятда хавфли душманга дуч келдилар. Бошқа шаҳзодалар қатори Бобур ҳам ўз вақтида уларнинг ҳужумларидан жабр чеккан эди. Ўшанда улар подшоҳи Шайбонийхон ўзбекларни узоқ-узоқларгача бошлаб бориб, Ўрта Осиёни босиб олгач, Хуросонга ҳам етиб келганди. Темурийлар ўзбекларга қарши боришдан ожиз эдилар, бироқ сафавийлардан чиққан янги подшоҳ Исмоил уларни енга олди. Шундан кейин темурий шаҳзодалар ўз ҳокимларини тиклашга киришдилар. Бобурнинг амакиси Мирзо Нодир Бобурга тегишли Фарғона подшоҳлигини ҳам тиклади. Бобурнинг ўзи шимолга йўл олиб, Бухоро ва Самарқандни қўлга киритди ва ниҳоят улуғ аждоди соҳибқирон Темур ўтирган тахтни эгаллади. Бундай шон-шуҳрат узоқ давом этмади, бир неча йил ўтгач, ўзбеклар янги раҳнамо – Шайбонийхоннинг амакиси Убайдуллахон етакчилигида яна бош кўтардилар. Бобур Фарғонадан ҳамда ҳатто жон-дилидан севган Самарқанддан маҳрум бўлди. У Қобулга келиб, ўзининг Ҳиндистонни забт этишдан иборат бошқа орзусини амалга оширишга жўнаб кетди.\nЛОДИЙЛАР БИЛАН БЎЛГАН ДАСТЛАБКИ ТЎҚНАШУВ (1523 йил). 1519 йили у яна Ҳайбар довонидан ошиб, юсуфзойлар қабиласининг ватани Бажаурни эгаллади. Ҳинд дарёсини кечиб, Бхерани қўлга киритди. Деҳли султони Иброҳим Лодийнинг амакиси Аъламхон унга келиб қўшилди, бошқа бир қанча машҳур кишилар ҳам Иброҳимни тахтдан ағдаришини сўраб, Бобур томонга ўтдилар. У Меварнинг ражпут ҳокимидан ҳам мактуб олди. Бу фитнадан хабар топган Иброҳим Лахўрга додхоҳ Бахархон бошчилигида қўшин юборди. Жангда ғолиб чиққан Бобур ҳинд шаҳзодаларини ҳайратда қолдириб, Лахўрни эгаллади ва Дипалпурни истило қилди. Аъламхон унга Иброҳим Лодийни ағдаришдаги ёрдами учун Лахўр подшоҳлигини таклиф қилди. Бунга рози бўлган Бобур Аъламхонга икки нафар истеъдодли додхоҳи ҳамда отлиқ лашкарлардан иборат иккита қўшинини берди. Ўзи эса ўзбеклар шимолий чегараларига хавф солаётганлиги учун Қобулга қайтиб кетди. Аъламхон Деҳлини қамал қилди, лекин Иброҳим Лодий унинг қўшинларини осонгина тор-мор келтирди.\nПАНИПАТДАГИ БИРИНЧИ ЖАНГ (1526 йил). Бундай зарба Бобурга ёқмаслиги аниқ эди. У ўзбеклар билан орани очиқ қилгач, Иброҳим Лодийга шахсан ўзи жавоб беришга шайланди. 1526 йилда қўшин тортиб келиб, Панипат майдонида Иброҳим бошчилигидаги бирлашган афғон ҳарбий кучлари билан жангга киришди. 21 апрелда бўлиб ўтган бу машҳур жанг янгилик билан эскиликнинг ўзаро олишуви бўлди. Бобур замбаракларга эга бўлса, султонда жанговар филлардан бошқа ҳеч нарса йўқ эди. Жангда Бобурнинг лашкарбошилари ва аъло қурол-аслаҳа устун келди, Иброҳим савашда ҳалок бўлди. Бобур дарҳол пойтахтни ҳамда Аграни эгаллади. Рана Санга ражпутларнинг барча кучларини жамлаб рожалар бошчилигида Бобурга қарши оёққа турди. Бундай катта куч олдида ўз лашкарлари ваҳимага туша бошлаганликларини пайқаб қолгач, санъаткорлик маҳоратига эга бўлган Бобур олийжаноблик кўрсатишга қарор қилди. У ичкиликка мойиллигига қарамасдан, шунга мўлжалланган барча жомларини ва ичкилик сақланадиган барча идишларини синдиртириб, бор шаробни тўкдираркан, ҳеч қачон уни оғзига олмасликка қасам қилди. «Иншааллоҳ, бу қурбон ижобат бўлиб, Аллоҳ таоло мушкулимизни осон этгай», деди у барчага мурожаат қиларкан. Жангчилар ҳушёр тортдилар. 1527 йил 16 мартда бўлиб ўтган Хуан жангида эса бобурийлар мардларча ва жасорат билан олишиб, шавкатли ражпутларни тор-мор келтирдилар. Рана Санга жанг қилиб ҳалок бўлди. Бу ҳал қилувчи ғалаба натижасида Бобур Марказий Ҳиндистонга шоҳ бўлди. Доаб ҳам аллақачон эгалланган эди. Шундан кейин у Шарққа йўл оларкан, Патна яқинида афғонларнинг уюшган кучлари билан тўқнашиб, уларга қақшатқич зарба берди. Шу билан уч йил ичида Бобур жуда катта минтақага эга бўлди. Жабр кўрган афғонлар ва ражпутлар кейинчалик яна бош кўтаришди: афғонлар навбатдаги ҳукмдор даврида, ражпутлар эса анча кейинроқ. Лекин мўғуллар аллақачон мавқеларини мустаҳкамлаб олган эдилар. Улар Ҳиндистонни бош давлат сифатида икки юз йил, оддий давлат тарзида яна юз йил бошқариб турарканлар, бутун дунёга машҳур маданият яратдилар.\nБОБУРНИНГ ТАЪРИФИ. Бир йил ўтгач, Бобур қирқ саккиз ёшида вафот этди. Шу умрининг ўттиз йилдан кўпроғини у ёки бу подшоҳликка бош бўлиб ўтказди. Ўша йиллар унга шунчалик катта лаззат, ҳис-туйғулар ва ютуқлар бағишладики, бу уч баравар узоқ умр кўрган жуда кўп кишиларга ҳам насиб қилавермайди. Бу аломат инсон ҳар қандай одам олдида ўзидан руҳан ва жисман куч ёғдириб турарди. Ўз хотираларида у юришларни акс эттириб, қарашларини баён этиб қолдирдики, ўзига хослиги, холис-ҳалоллиги ва ақл-заковатга бойлиги жиҳатидан ҳали ҳам унга бас келадиган асар йўқ.\nҲУМОЮН (1530 йил). Бобурнинг катта ўғли валиаҳд Ҳумоюн ўн йил подшоҳлик қилди. Бу жасур, серғайрат, ажойиб саркарда янги қўлга киритилган империя билан бирга кўплаб ташвишларни мерос қилиб олди. Бир томондан, хиралик қилувчи афғон зодагонлари, иккинчи томондан, жангари ражпутлар, энг ёмони – тубанлик ва сотқиликда бир-биридан қолишмайдиган мунофиқ укалари… Сахий қалблигидан бир укаси Комронни Қобул ва Қандаҳорга, кейинчалик эса ҳатто Панжобга ҳам ҳоким қилиб тайинлади. Бу доно қарор эмасди, зеро, у Ҳумоюннинг лашкарлари сафини тўлдириб бориш имкониятини чегаралаб қўйди. Иккинчи укаси Аскарий Самбҳал ҳокими, учинчиси – Ҳиндол Алвар ҳокими этиб тайинланди. Ўз навбатида укалари унга моне бўлишиб, энг қийин дамларида хоинлик қилишарди.\nҲУМОЮННИНГ ЮРИШЛАРИ. Афғонлар ғанимлиги унинг инқирозига асосий сабаб бўлди. Лодийлар саройининг шаҳзодаси Маҳмуд Лодий афғонлар қалъаси саналмиш Бихарда қўзғолон кўтарди. 1532 йилда у қўшинлари билан Ғарбга юриш қилиб, Жаунпурни эгаллади. Унга Лакхнау яқинида тўқнаш келган Ҳумоюн афғонларни Дадраҳ жангида яксон қилди. Шерхон Чунарли афғон қўзғолончиларининг саркардаларидан бири эди. Ҳумоюн Чунарга ҳужум уюштириб, уни қамалга олди. Бироқ устомон киши бўлган Шерхон курашишга кучи етмаслигини чамалаб кўргач, таслим бўлиб, Ҳумоюнга ўғли Қутубхон 500 отлиқ аскари билан унга хизмат қилишини таклиф этди. Ҳумоюнга бу маъқул тушиб, қўшинларини четга олди. Лодийларнинг бошқа бири – уста иғвогар, Иброҳимнинг тоғаси Аъламхон Гужаратга кетиб, Султон Баҳодуршоҳ саройидан бошпана сўради. Ҳумоюнга қарши иғвогарликлар уюштириб турувчи унинг куёви Муҳаммад Замон Мирза ҳам шу саройда эди. Ҳумоюн уларнинг иккаласини ҳам беришни талаб қилди, лекин Баҳодуршоҳ ўзидан бошпана излаб келган кишиларни тутиб беришни шармандалик деб билди. Ҳумоюн қўшини билан ғарбга йўл олиб, Гужаратга етганида Баҳодуршоҳ Читторда ражпутлар билан жанг қилаётгани аён бўлди. Шоҳ ғайридинларга қарши муқаддас урушини тугутгунига қадар унга ҳужум қилмай турди. Бунинг устига Ҳумоюн қўшинлари учун Баҳодур ҳеч гап эмасди. У юришини Малва подшоҳлиги ҳимда Гужарат устидан ғалаба билан якунлаб, укаси Аскарийни Гужаратга ҳоким қилиб тайинлади. Ҳумоюн шу ишлар билан овора бўлиб, бироз вақтини йўқотди. Бу эса Бихардаги афғонлар ўз мавқеларини мустаҳкамлаб олишлари учун етарли бўлди. Оқибатда у бутун империяни қўлдан чиқарди.\nШЕРХОН. Афғонларни ҳар жиҳатдан буюк инсон бўлган раҳнамоси Шерхон бу ютуқларга шахсий куч-ғайрати, беқиёс қатъияти ва истеъдоди туфайли эришди. Отаси Ҳасанхон Жаунпур подшоҳлигида феодал бўлган Шерхон Бехар ҳокимига маслаҳатчи тутинди, сўнгра ҳокимтўрага ўринбосарлик ва ёш қиролга тансоқчилик қилди. Бир неча йил ичида подшоҳликда энг таъсирли кишига айланди. Чунорлик бир хонимга уйланиб, бу ердаги қалъани ҳақиқий қўрғонга айлантирган Бенгал подшоҳи Маҳмудшоҳ томонидан қўллаб-қувватланаётган лаҳоний афғонлар устидан қозонилган ғалаба туфайли Шерхон Бихарда олий ҳукмдорликка эришди. Тожу тахт билан бирга у Шершоҳ Сурий унвонини ҳам қабул қилиб, тез орада Бенгални босиб олди. Ғафлатда қолган Маҳмудшоҳ Шершоҳга бас келолмаслигидан қўрқиб, жуда кўп ерларини унга бериб юборди.\nҲУМОЮН ВА ШЕРШОҲ. Ҳумоюннинг Шершоҳга қарши кураш очишига ҳам навбат етган эди. У йўл-йўлакай Чунарни қамал қилиш учун тўхтаганида Шершоҳ Бенгални тарк этганлигини эшитиб, унинг кетига тушди. Шершоҳ уни осонгина четлаб ўтиб, мўғул императори Бенгал пойтахти Гур шаҳрига етиб борганида қўшинини тезлатганича шарққа юриш қилиб, Жаунпурни эгаллади. Ўша пайтда Бенгалда ёғаётган ёмғир сабабли Ҳумоюннинг қўшинлари тўхтаб қолиб, минглаб лашкарлар касалга чалиндилар. Ҳумоюн бутун бор имкониятларини ишга солган ҳолда Шерхон таъқиби остида уларни орқага қайтариб кета бошлади. 1539 йил июнда улар Чонсда ўзларини қувиб келаётганлар билан тўқнашдилар. Шершоҳнинг бардам қўшинлари Ҳумоюннинг ҳолдан тойган лашкарларини осонлик билан таслим қилдилар. Ҳумоюн эса Деҳлига қочиб бориб, укаларидан ёрдам сўради. Лекин, афсуски, мадад беришга уларнинг бирортаси тайёр эмасди. Бундан дарғазаб бўлган Ҳумоюн қўлидан келганича куч тўплаб, Билграм яқинида Шершоҳ билан охирги жангга киришди. Унинг арзимас даражадаги кам кучларини Шершоҳ бир зумда ишдан чиқарди. Ҳумоюн дастлаб Аграга бориб, у ерда ишончли мудофаа топмагач, Лахўрга жўнаб кетди. Агра билан Деҳлини эгаллаган Шершоҳ Ҳумоюннинг кетидан черик йўллади. Ҳумоюн Лахўрда ҳам ҳеч қандай мадад топмади. Укаси Комрон унга бирорта нарсасини раво кўрмагач, у Мўлтонни, сўнгра Синдни тарк этишга мажбур бўлди.\nҲУМОЮН ҚУВҒИНДА. Тақдир уни эркалатмади. Албатта унда Бобур ёки Шершоҳга хос бўлган қатъият ҳам, ўткир ақл-заковат ҳам етишмасди, бироқ у юксак орзулари оғушида яшарди. Қувғинда юрганида ҳам ўз олдига қўйган мақсадидан воз кечгани йўқ. 1541 йили у Синдда Шайх Али Акбар Жомийнинг қизи Ҳамидабонуга уйланиб, ўзига ҳамдард топди. Бир йил ўтгач, Синд дарёсининг юқори қисмидаги Амаркоте деган кичик шаҳарчада унинг ўғли Акбар дунёга келди. Бир неча ойдан кейин Ҳумоюн атрофига кам сонли навкарларини олиб укаси Аскарий ҳокимлик қилаётган Қандаҳорга жўнади. Унинг йўлини пойлаб ётган Аскарий шаҳзода Акбарни қўлга туширди, Ҳумоюн эса ёш хотини билан қочиб қутулди. У Ҳиротга бориб, Бобур билан қалин дўст бўлган Шоҳ Исмоилнинг ўғли Шоҳ Таҳмасп саройига рўпара бўлди. Ҳумоюн ёрдам сўраганида у анча хаёлга толгач, ўн тўрт минг отлиқ аскар беришга аҳд қилди. 1545 йил ўрталарида Ҳумоюн Афғонистонга қайтиб, Қандаҳорни қамал қилиб, босиб олди. Шунда ҳам у маккор укаси Аскарийга, ҳеч бўлмаса, гўдак шаҳзодага меҳрибонлиги ҳақи олийжаноблик кўрсатди. Ҳумоюн Қандаҳордан Қобулга ўтиб, уни ҳам эгаллади. Қўшин билан қарши чиққан Комрон мағлуб этилди. Шундай қилиб Билграмда Шершоҳнинг енгилганидан кейин беш йил ўтгач, у яна Афғонистонга – ўн икки йил муқаддам Бобурнинг Ҳиндистонга юришида таянч хизматини ўтаган мамлакатга ҳоким бўлди. Ҳумоюн тақдирлари бир-бирларига ўхшамаган укаларидан ҳали ҳам хавфсирарди. Лекин уларни аста-секин бўйин эгдира борди. Маккага ҳажга боришга мажбур этилган Аскарий йўлда бандаликни бажо келтирди. Ҳиндол 1551 йилда кичик бир тўқнашувда ҳалок бўлди. Панжобга қочган Комронни ушлаб Ҳумоюн ҳузурига бошлаб келганларида у укасининг кўзини ўйишга буйруқ берди. Шундан кейин уни ҳам ҳажга йўлладилар. Бир неча йил ўтгач, у Маккада қазо қилди. Энди Ҳумоюн Ҳиндистонни забт этиш имкониятларини чамалаб кўра бошлаган эди.\nШЕРШОҲ СУРИЙ (1540-1545 йиллар). Шу даврда Шершоҳ Ҳиндистонда анча ишларни амалга оширишга улгурди. Шарқда Бенгалдан тортиб Ҳинд дарёсига қадар бўлган элларнинг барчаси ихтиёрий-мажбурий равишда уни ўзларига император деб эътироф этдилар. Панжобнинг шимоли-ғарбида гаккарслар қўзғолонини бошқаларга намуна бўлар даражада аёвсиз бостирди. Малвани яна қайтариб олиб, мусулмон аёллар номусига тажовуз қилинганлиги учун Чандер рожаси Пуран Маланинг шундай адабини бердики, бундан ражпутлар ҳам қўрқиб қолдилар. Кейинчалик Мевар ҳокими Рана Малдев ва ражпут тоифаларининг бошлиғи қўшни давлатларга ҳам таъсир кўрсата бошлаганларида Шершоҳ уларга қарши чиқди. У Ажмер яқинида душман ражпутлар билан жангга киришди. Катта қўшини бўлган ражпутлар фидокорона жасорат билан жанг қилдилар. Лекин Шершоҳ моҳир саркардалигини кўрсатди. Душман сафлари бузилиб, тумтарақай қоча бошлади. Бу катта ғалабадан кейин ражпутлар тўлиқ итоат қила бошладилар.\nШЕРШОҲ ЮТУҚЛАРИ. Шершоҳ узоқ яшамади. У атиги беш йил подшоҳлик қилган даврида шунчалик кўп ишларни амалга ошириб, шу қадар катта ютуқларга эришдики, барча тарихчилар уни ўз давридаги машҳур ҳокими мутлақ деб эътироф этдилар. Йирик саркарда, ҳарбий илм билимдони бўлган Шершоҳ ҳеч бир жангни бой берган эмас. У ажойиб ҳукмдор эди. Шершоҳ империяни саркорлар ва парганларга ажратиб, фуқаролар хизматини самарали йўлга қўйди. Дангасаликка берилмасликлари ва ишлари ҳеч қачон янгиликдан маҳрум бўлмасликлари учун у зобитларини мунтазам равишда алмаштириб турарди. Барча марказий вазирликлар ишини шахсан ўзи назорат қилиб борарди. У жорий қилган давлат даромадлари тартиби ажойиб ютуқ бўлди. Ерга мулкчиликни қатъий чегаралаб, ердан қанчалик самарасиз фойдаланилса, солиқ ҳам шунчалик юқори бўлишини белгилади. Бу тартиб-тузгунни кейинчалик император Акбар даврида солиқлар вазирлигини бошқарган рожа Тодар Мал асос қилиб олиб, янада такомиллаштирди. Шершоҳ йўллар ва карвонсаройлар қурдирди, Ҳинд дарёсидан шарқий Бенгалгача давом этадиган катта йўл унинг меҳнатлари мевасидир. У миршаблар хизмати тузугини ишлаб чиқди, ҳар бир қишлоқ оқсоқоли ўз ҳудудида қонунлар ва тартиб-қоидаларга риоя этилиши учун масъул қилиб тайинланди. Адолатли ҳукмдор бўлган Шершоҳни мусулмонлар ҳам, ҳиндлар ҳам баравар ҳурмат қилишарди.\nҲУМОЮННИНГ ҚАЙТИБ КЕЛИШИ. Шершоҳ ўрнига келган унинг ўғли Салим отаси асос солган таомилларга таяниб ҳукмдорлик қила бошлади. Тўққиз йиллик подшоҳлиги мобайнида империяда ҳукм сурган осойишталикни ҳеч ким бузишга жазм этолмади. Шу даврда Ҳумоюн Қобулда куч тўплаган эди. Салимшоҳнинг вафоти билан унинг куни туғди, чунки навбатдаги якка ҳоким истеъдодсиз киши эди. Ҳумоюн қўшинлари 1555 йил февралда Лахўрга бостириб келдилар. Сирҳинд атрофида сурий қўшинларини енгиб, Деҳлини эгаллагач, у яна Ҳиндистон императори деб эълон қилинди. Ўн беш йил қувғинда юриб қайтган Ҳумоюн ўғли Акбар эндигина ўн икки ёшга кирганида оламдан кўз юмди.\nБАЙРАМХОН. ПАНИПАТДАГИ ИККИНЧИ ЖАНГ (1566 йил). Ҳумоюн ёш шаҳзодани ўзи ишонган додхоҳ Байрамхон оталиғига қолдирди. Акбарнинг ўзи эса Панжобдан узоқ эди. Шунинг учун Байрамхон унинг ёнига ошиқиб, Каланаур номли кичик қишлоқда (ҳозир Шарқий Гурдаспур тумани ҳудудида) ёш шаҳзодага тож кийдирди. Лекин ҳали империядан дарак йўқ эди. Сўнгги ҳинд ҳукмдори Одилшоҳ Сурий Марказий Ҳиндистонда ҳокимлик қиларди, бошқа сурий шаҳзодалар Бехар ва Бенгални эгаллаб туришганди. Синд ва Мўлтон ажратиб олинган эди. Одилшоҳнинг бош вазири мунофиқ ва шуҳратпараст Ҳему сурийларнинг қўшинлари билан шимолга йўл олиб, Аграни эгаллади, сўнгра Деҳлига ҳужум қилди. Унга қарши турган Деҳлининг мўғул ҳокими Турдибек мағлубиятга учради. Ҳему Деҳлига кириб келаркан, Одилшоҳ Сурийга ҳурматини ҳам унутиб қўйиб, Викрамжита рожаси сифатида ҳинд шоҳи тожини ўзи бошига кийди. Байрамхоннинг ҳужумидан хабар топган Ҳему жуда катта қўшин билан шимолга йўналди. Икки куч 1556 йил 5 ноябрда Панипат жанг майдонида тўқнашдилар. Бу иккинчи Панипат савашида Байрамхон жангда ҳалок бўлган Ҳему кучлари устидан ғолиб чиқиб, Деҳли ва Аграни эгаллагач, Акбарга император сифатида яна бир тож кийдирди.\nАКБАР (1556-1605 йиллар). Олдинда жуда кўп ишлар турардики, Байрамхон уларни амалга оширишга бел боғлади. 1560 йили ғарбида Гвалиор билан Ажмер, шарқда Жаунпур қўлга киритилди. Байрамхон ўша даврда Акбарга васий бўлиш билан бирга муваққат подшоҳ ҳам эди. У қўшинлар саркардаси, фуқаролар маъмуриятининг бошлиғи сифатида жуда банд бўлганлигидан Акбар тўғрисида ғамхўрлик қилишга ҳам вақти йўқ эди, лекин унга Мир Абдуллатиф исмли яхши оилавий ўқитувчи топиб берди. Бироқ Акбар дарсларга қизиқмасди, кам ўқирди. Устозидан битта нарсани – барча динларга хайрихоҳлик билан муносабатда бўлишни талаб қиларди. Уйланган Акбарни кўплаб жиддий хонимлар қуршаб олган эдилар. Онаси Ҳамидабону, ўта қатъий нигоҳли энагаси Маҳам Анга шундай аёллар сирасига кирарди. Эркин ёшлар орасида ўсиб-улғайган Акбар йигит киши учун зарур бўлган барча ҳунарларни ўрганди: отишни, чавандозликни, қиличбозлик ва овчиликни яхши биларди. Дилкаш давраларни, аҳли дониш суҳбатларини ёқтирарди. Бош муфтий ва Акбарга мустаҳкам эътиқодни сингдириб борувчи шайхулислом четдан саройга раҳбарлик қилиб турарди. Ҳамроҳлари ёш подшоҳга Байрамхон жуда кучайиб кетаётганлигини уқтириб боришарди. Маҳам Анга Акбар тобора заифлашаётганлигини, у Байрамхон ҳокимиятини чегаралаб қўймасдан туриб ўз мартабасига монанд иш кўролмаслигини ошкора баён қилди.\nАКБАР ВА БАЙРАМХОН. Байрамхонни вазифасидан четлатишга Акбарни кўндириш мақсадини кўзлаганларида у энди ўн саккизга кирган эди. Акбар устозига унинг анча қартайиб, чарчаб қолганлигини эслатиб, Маккага бориш таклифи билан мактуб ёзди. Байрамхон бунга жуда ҳайрон қолган бўлса-да, ўта соддалигидан рози бўлди. Бахтга қарши Байрамхонга ёв бўлган Пирмуҳаммадни унга ҳамроҳ қилиб юборишга ҳам Акбардан ижозат олган эдилар. Бундан шубҳаланган Байрамхон исён кўтарди. У Панжобга йўл олиб, қўшинни оёққа турғазди. Бироқ катта куч тўплашга вақти ҳам, маблағи ҳам камлик қилди. Жулландура яқинидаги жангда Акбар уни бостирди. Байрамхонни банди қилиб ҳузурига бошлаб келганларида Акбар унинг хизматларини, отаси Ҳумоюнга бўлган самимий муносабатини эслаб, гуноҳини кечди ва пул ҳамда бошқа ҳамроҳ бериб Маккага кузатиб қўйди. Бироқ карвонга қўшилиб олган қари афғон аскари тунда Байрамхон чодирига кириб, унинг елкасига пичоқ қадади. Марҳумнинг бева хотини ўғилчаси Абдурраҳим билан Деҳлига қайтариб олиб келинди. Акбар болани ўз қарамоғига олиб, вояга етгач эса, уни подшоҳлигидаги зодагонлар сафига қўшиб қўйди, кейинроқ хонлар хони, яъни буюк хон унвони ва лавозими билан тақдирлади.\nАКБАРНИНГ МУСТАҚИЛЛИККА ЭРИШУВИ. Байрамхондан кейин Акбарни Маҳам Анга назорат қилиб турмоқчи бўлди. Бироқ унинг ҳам, ўғли Адҳамнинг ҳам таъсири узоққа чўзилмади. Маҳам Анга ҳатто Садр ус-Судур ва Шайх Абдунабига қўшилиб, ҳаракат қилишни кўзлаб кўрди. Лекин Акбар аллақачон балоғатга етган эди. Фақат сарой уламолари ҳамда Маҳам Анга фирқаси Акбарда барча уламоларга нисбатан шубҳа уйғотгани қолди, холос. У ўзларини хайрихоҳ қилиб кўрсатувчиларнинг самимийлигига ишонқирамай қарайдиган бўлди, умрининг охиригача унга садоқатли мададкор бўлишни хоҳлаган шайхлар ва уламоларга ҳам ҳурматини йўқотди. Малвага юришда ўзини салбий томондан кўрсатган Адҳамхон чақириб олинди. Онасининг таъсирига қаттиқ умид боғлаган бу калтафаҳм инсон бир куни шу даражада ҳаддидан ошдики, буни кўриб дарғазаб бўлган Акбар уни ўлдириб қўйди. Фожеага юраги дош бера олмаган она ҳам вафот этди.\nАКБАРНИНГ ПОДШОҲЛИГИ. Акбар энди мустақил эди, унинг эркинлиги ҳаддидан ошиб борар эди, деса ҳам хато бўлмайди. Дин ҳақида ҳам, сиёсат тўғрисида ҳам шахсан ўзи бош қотиришга одатланди. Унинг наздида, бир жиҳати, уламолар ўзларидан бошқача фикрларга тоқат қилиша олмайдиган фаҳмсиз кишилар бўлса, иккинчи томондан, ҳар бир подшоҳлик ражпутлардан хавотирда эди. Бобоси Бобурга қарши Рана Санга бошчилигида жанг қилганлар ҳам, Малдева атрофида Шершоҳ билан олишганлар ҳам ўшалар. Улар яна зўрайиб кетишяпти. Шарқу жанубдаги бир нечта кичик мусулмон подшоҳликлари марказга ҳужум қилиш мақсадида муайян гуруҳларга бирлашмоқдалар… Ана шуларни назарда тутиб, у ўз сиёсатини ишлаб чиқишга қарор қилди. Дастлаб уларнинг барчасига – уламоларга, чегарадаги подшоҳликларнинг ҳукмдорларига ва ражпутларга ўзининг ҳаммадан кучли эканлигини, хўжайинлигини кўрсатиб қўймоқчи бўлди. Чунки шундан кейингина уларни заифлаштира олиши мумкин эди. Бутун подшоҳлиги давомида у шундай сиёсатига содиқ қолди. Бир қатор юришларида ражпутлар мағлубиятга учратилиб, 1562 йили Жайпур таслим этилди. Унинг ҳокимига куёв бўлган Акбар қайнотаси ва қайинукаларини ўз саройлари аъёнлари даражасига кўтариб қўйди. Биқанер ва Жейсемерни забт этиб, уларнинг ражпут ҳокимлари қизларига ҳам уйланиб олди. Фақат Мевардаги Удейнур рожасининг ўғли Рана Партан Акбарга қаттиқ қаршилик кўрсатиб, бир неча йил жанг қилгач, 1597 йили Халдигата яқинида мағлубиятга учраб, қувғинда ўлиб кетди. Шу даврга келиб бутун ражпутлар диёри Акбар тасарруфига ўтган эди, у Бенгални ҳам босиб олди. Қобул ҳокими бўлиб турган туғишган укаси Ҳаким қўзғолон кўтариб, адабини еди. Акбар ўта кибрланиб бораётган Гужарат подшоҳлигини ҳамда Нарбуда билан Тапти оралиғида жойлашган Ҳандей номли кичик мусулмон подшоҳлигининг бир қисмини эгаллади. Бу билан у Жанубий дарвоза деб аталмиш машҳур Асиргоҳ қалъасини қўлга киритди. Байрамхоннинг ўғли Абдурраҳимга қўшин бериб жуда қатъиятли хоним, Малика Чанд Биби васийлигида бўлган Аҳмаднагарга қарши йўллади. Лекин Абдурраҳим ва на унинг ҳарбий маслакдоши шаҳзода Мурод бу аёлга қарши лом-мим дея олмади. Бир неча йил ўтиб, Чанд Биби сиёсатдан четлашганидан кейингина бобурийзодаларнинг қўшинлари 1597 йили Супа яқинида аҳмаднагарликлардан устун келишга муваффақ бўла билдилар, уларнинг пойтахтига эса 1600 йили ҳужум уюштирилди. Подшоҳлик мўғуллар ихтиёрига ўтиб, Акбар учта ниятидан иккитасига етишди. Шу даврдан бошлаб у Ҳиндистоннинг юқори қисмида, шубҳасиз, олий ҳокимият соҳиби бўлиб қолди. Никоҳлар туфайли ражпутлар унга ва унинг оиласига жуда яқинлик сеза бошладилар. Уларнинг кўпчилик ҳукмдорлари машҳур амалдорлардан, айримлари эса ҳатто подшоҳга яқин кишилардан эди. Барча қўшни подшоҳликлар ҳам қўлга киритилди. Фақат Декандаги учта подшоҳлик бундан мустасно бўлиб, улар яна юз йиллардан кейин эгалланди, энг сўнггилари Акбарнинг невараси Аврангзеб давридагина итоатга бўйин эгдилар.\nАКБАРНИНГ ДИНИЙ ИСЛОҲЛАРИ. Унинг учинчи нияти мутаассиб уламолар ҳокимиятини чегаралашдан иборат эди. Шу мақсадда у махсус бунёд этилган кошонада ҳар ҳафта турли динлар ва диний мазҳабларнинг вакиллари ўртасида мунозаралар уюштириб турарди. Бу ерда суннийлар, шиалар, рим католиклари, протестантлар, жайнийлар, буддойилар, бараҳманлар, зардуштийлар ва файласуфлар оғзаки баҳсларда ўзларининг ҳақ эканликларини исботлашга уринардилар. Мунозараларда Акбарнинг ўзи ҳам иштирок этар ва баҳс соғлом фикрдан йироқ, далиллар ишончсиз эканлигини сезган чоғлари тоқатсизлана бошларди. Ёки у ўзи учун ҳақиқатни, барча динлардаги ҳақиқат зарраларини кашф эта борди, дейиш мумкин. Ислом бахтига қарши тортишувларда иштирок этувчи мусулмонлар ўз дунёқарашларида ҳаддан ташқари ашаддийлик ва калтабинлик кўрсатишарди. Шундай бир пайтда Акбар барча эътиқодларни ўзида мужассам қилувчи дин тўғрисида хаёлга чўмадиган бўлиб қолди. Иккита ўғлини сарой хизматига берган Шайх Муборак исмли аллома киши уни бундай йўлга даъват этган бўлса ажаб эмас. Ҳар ҳолда Акбар янги динни ўзбошимчалик билан илгари сура бошлади. Ўзини эса Дини Илоҳий деб номланган шу дин пайғамбари деб атади. Уни бир нечтагина киши, жумладан, бир ҳинд, яъни рожа Бирбал қабул қилди, холос. От-обрўли аъёнларнинг аксарияти турли баҳоналар билан бундан бош торта бошладилар. Янги эътиқоднинг обрўйи борган сари тушиб кетаётганлигига ишонч ҳосил қилган Акбар ўз фикридан қайтишга мажбур бўлди. Бу дин тўғрисида ёлғиз хотирагина қолди. Халқ императорни иззат-ҳурмат қилишда давом этди.\nАКБАР СИЁСАТИНИНГ ОҚИБАТЛАРИ. Айрим кишилар «Акбар умуман ўз динини йўқотмадимикин?» деган ўйга бориб қолдилар. Албатта у мусулмонликка қаттиқ ёпишиб олган одам бўлмаганлигидан ҳиндларнинг кўп урф-одатлари ва анъаналарига холис муносабатда бўлардики, бу умуман унинг сиёсатидан келиб чиқарди. Бироқ у ҳеч қачон Исломнинг асосий таомилларини инкор қилмаган ва мусулмон бўлиб дунёдан ўтди (бунга айрим кишилар шубҳа билан қарашди). Ўша даврда жуда машҳур бўлиб кетган унинг элу элатларни яраштиришга қаратилган сиёсий йўли ҳиндларга илҳом бағишлаб, мусулмонларни ҳатто ташвишга солиб қўйди. Ҳиндлар мусулмонларга бирорта янги масжид қуришга, рўза тутганларида мол сўйишларига ёки бирор нарса тановул қилишларига қўймасдилар, ўзлари эса рамазон кунлари намойишкорона овқат ейишарди. Кучайиб кетган сиқҳлар ва ражпутлар Акбар ворислари йўлига жуда катта тўсиқлар уюштира бошладилар. Даромад солиғи тартибларини йўлга қўйиш мақсадида Шершоҳ ўйлаб топган ва Тодор Мал рожаси ҳамда унинг мусулмон ҳамкасблари томонидан батафсил ишлаб чиқилган ер ислоҳоти узоқ сақланиб қолган бирдан-бир янгилик бўлди.\nАКБАРНИНГ ТАЪРИФИ. Акбар ўзига хос доно ҳукмдор эди. У мўғуллар империясини мустаҳкам пойдевор устига қурди. Мусиқа, рақс, мусаввирлик, меъморлик санъатини ва шеъриятни унингчалик рағбатлантириб турган шаҳаншоҳлар ҳам кам бўлган. У шатранж ўйинига, ҳал хил курашларга ихлос қўйган жасур инсон, истеъдодли лашкарбоши ҳамда ҳарбий бошлиқларнинг яхши ҳаками эди. Умуминсоний муаммоларни ҳам ниҳоятда теран тушунарди, унинг ўзига қарам халқларга сингдира олган иззат-ҳурмат билан уйғунликдаги қўрқиш ҳисси катта эди. Олим бўлмаса ҳам, атрофига ажойиб билимдонларни йиғишдан давлатга беқиёс улкан наф келтирди. У босиқ-вазмин ҳакам сифатида адолатли ечимлар чиқарарди. Муваффақиятсизликлари эса асосан ҳиндлар билан мусулмонлар бир халқ бўлиб бирлашиб кета оладилар, деган ғояси оқибатида келиб чиқарди. Акбар бу иккала дин бир-биридан жуда катта фарқ қилишини, муштарак нуқталари эса кам эканлигини ҳисобга олмади. Унинг Ислом негизини ташкил қилувчи кўнгилчанлик ва ақл-идрокка асосланган таомиллар асосида раҳбарлик қилганлиги ҳамда кишиларнинг эътиқодлари эркинлигига эришиш мумкин, деб ўйлаганлиги кўп омадсизликларига сабаб бўлди. Шундай қилиб, Акбар вужудга келтирган жуда кўп муаммолар бир неча авлод ўтиб, унинг ўзи шунчалик жон куйдириб бунёд этган империяни бардод қилди.\nЖАҲОНГИР (1605-1627 йиллар). Акбар ўрнига келган валиаҳд Салим ўзини Нуриддин Жаҳонгир деб атади. Уни собитқадам гуруҳ қўллаб-қувватлаб турди. Натижада подшоҳлигининг дастлабки бир неча йили мобайнида у Ислом обрўсини оширишга, адолат ўрнатиш ва империя сарҳадларини кенгайтиришга ҳаракат қилди. Ҳукмдорлигининг илк даврида Хусрав исмли шоҳзодага ёрдам берувчи сиқҳлар унга ташвиш туғдириб турдилар. Жаҳонгир исёнларга чек қўйиб, сиқҳларни жазолаганида буни улар диний йўналишга буриб юбориб, мусулмонларга душман бўлиб келдилар ва шу пайтдан бошлаб доимо бобурийларга қарши кўтарилиб турдилар.\nНУР ЖАҲОН. 1611 йили Жаҳонгир Бурдвон яқинида ер-мулки бўлган Шер Афғон исмли бир машҳур форснинг бевасига уйланди. Унинг исми Меҳр ун-Нисо (Нур Жаҳон) эди. Шер Афғон 1607 йилги қўзғолон пайтида ҳалок бўлиб, унинг хотини Меҳр ун-Нисо қўлидаги чақалоқ қизчаси билан Деҳлига қирол қарамоғига юборилган эди. Орадан тўрт йил ўтгач, Жаҳонгирнинг унга ишқи тушиб, ўзига жуфти ҳалол қилиб олди. Гўзал ва юксак билимли бу аёл кўриникли малика бўлиб қолди. Кейинчалик ичкиликка ружу қўйган Жаҳонгирнинг саломатлиги ёмонлашиб, ақли хиралашганида Меҳр ун-Нисо Нур Жаҳон номи билан Ҳиндистонни бошқариб турди. Бу ишда унга қобилиятли укаси – Деҳлида бош вазирлик қилувчи Асафхон ёрдамчи бўлди.\nРАЖПУТЛАР ВА ДЕКАНЛИКЛАР БИЛАН БЎЛГАН УРУШЛАР. Акбар давридаги сингари ундан кейинги подшоҳлар салтанатида ҳам, мўғулларнинг бир томондан ражпутлар билан, иккинчи томондан Декан подшоҳликлари билан олишувлари давом этди. Энг аввало Акбар даврида товон тўлашга рози бўлиб, Жаҳонгир ҳукмронлигида эса ғоят истеъдодли лашкарбошиси ҳамда вазири бўлган Аҳмаднагар вилояти билан уруш бошланиб кетди. Кўнгиллилар иштирокида туйқусдан зарба бериб жанг қилиш устаси бўлган Малик Акбар империя қўшинларига муваффақиятли қарши тура билди. У чидамли ва бақувват махраттанларни қабул қилиб, яхши машқдан ўтказарди. Бундай сабоқ уларга кейинги император Шоҳ Жаҳон ҳукмронлигида, айниқса, асқотди, чунки шу даврга келиб уларнинг Шоҳжи Бхонсле исми ўз жанговар раҳбари пайдо бўлди. Аъло даражада машқ олган бу тоғлик саркарда икки авлодга мансуб лашкарлари билан Аврангзеб подшоҳлигида жуда сезиларли ҳаракатлар қилди. Бу даврда Шоҳжи Бхонсленинг ўғли Сиважи уларнинг ажойиб раҳнамоси бўлиб етишди.\nНУР ЖАҲОН ВА ШОҲ ЖАҲОН. Жаҳонгирнинг ўғли шаҳзода Хуррам Аҳмаднагарга ва ражпутларга қарши курашга юборилди. Ҳар иккала ҳолда ҳам зафар қучганлиги учун унга Шоҳ Жаҳон номи берилиб, империянинг буюк аъёнлари сафига қўшиб қўйилди. Анчадан кейин Нур Жаҳон билан Шоҳ Жаҳон орасида муайян келишмовчиликлар вужудга келди. Нур Жаҳон биринчи эридан туғилган қизига уйланган Шаҳриёрни – Жаҳонгирнинг бошқа ўғлини кўпроқ яхши кўра бошлаганида бу зиддият, айниқса, кучайди. Деканга ҳоким этиб тайинланган Шоҳ Жаҳон вазифасидан четлатилди. Исён кўтарганида эса унга қарши додхоҳ Маҳаббатхон жўнатилиб, кучлари анча кам бўлган шаҳзода икки марта мағлубиятга учради, лекин кейинроқ сулҳ тузилди. Маҳаббатхон садоқат билан хизмат қилаётганлигига қарамасдан, айтганидан қайтмас Нур Жаҳон у билан уришиб қолгани боис Маҳаббатхон Жҳелум яқинида Жаҳонгирни асир олди. Ҳар қалай ўша пайтда Нур Жаҳон ўзи билан Маҳаббатхон ўртасидаги совуқликни ҳам бартараф қила билди. Шу орада узоқ вақтдан бери касал ётган Жаҳонгир вафот этиб, Шоҳ Жаҳон император бўлиб, подшоҳлик нафақаси тайинланган Нур Жаҳон сиёсатдан четлашди.\nШОҲ ЖАҲОН (1628-1658 йиллар). Шоҳ Жаҳоннинг императорлик тахтига ўтириши илиқ кутиб олинди. Уни яхши ҳарбий бошлиқ ва истеъдодли маъмур сифатида танишарди. Деканда ҳокимлик вазифасида ўзини кўрсата олганлигидан унинг бундай обрўси тасодифий эмасди. Шоҳ Жаҳон иккита истеъдодли ёрдамчиси – қайнотаси, яъни ўзининг собиқ бош вазири Асафхон ва ҳарбий бошлиғи Маҳаббатхон ёрдамида мамлакатнинг молиявий аҳволидан ўзгариш ясаб, маъмуриятни яхшилади. Шу боисдан ҳам подшоҳлиги нисбатан осойишта ўтаётганлигидан фойдаланиб, Деҳли ва Аграни ободонлаштириш билан машғул бўлди. Қурилиш ишларини жон-дилидан яхши кўрган Шоҳ Жаҳон Тожмаҳал ва Аградаги Моти масжиди, Деҳлидаги Жоме масжиди ҳамда Девони ом ва Девони ҳоссни ўз ичига олувчи Қизил қалъа сингари ажойиб иншоотларни бунёд эттиришга маблағ аямади. Бу кошоналар гўзаллик ва улуғворлик жиҳатидан етти иқлимда мислсиздир.\nДЕКАНДАГИ УРУШЛАР. Деканда Акбар даврида бошланган уруш ҳали ҳам давом этар эди. Вилоятга Шоҳ Жаҳонга нисбатан самимий муносабатда бўлмаган Хон Жаҳон Лодий ҳоким эди. Шаҳаншоҳ Аҳмаднагарнинг низомшоҳий ҳокимларидан катта ҳадялар ола бошлади. Улар хирож тўлаётган бўлсалар-да, империяга қарши махфий ишлар билан машғул эдилар. Хон Жаҳон Лодий ҳатто Малик Анбарга қарши кураш пайтида Шоҳ Жаҳон қўлга киритган Балоғат қалъасини ҳам ўзига бўйсундирди. Шу аснода Маҳаббатхон Декан ҳокимлигига тайинланиб, унга Аҳмаднагарга қарши ҳаракатларни қайта тиклаш тўғрисида буйруқ берилди. Қочиб қолган Хон Жаҳон Лодий Бундела қабиласининг бошлиғи Викрамажид билан тил бириктириб, қўзғолон кўтарди. Бу гал қўзғолон оммавий тус олиб, унга Голконд ва Бижапур вилоятлари ҳам қўшилдилар. Деканликларнинг кимсан – Шоҳжи Бхонследек истеъдодли раҳнамоси бўлганлигидан Шоҳ Жаҳон ҳарбий ҳаракатларни бошқариб туриш вазифасини ўзидан соқит қилди. Бир қанча жангларда мағлубиятга учраган Аҳмаднагар қўшинлари чопиб ташланди. 1632 йили Аҳмаднагар тўлиқ таслим этилиб, батамом подшоҳлик таркибига киритилди. Бироқ Шоҳжи Бонсле Бижапур қўшинлари ёрдамида жангларни давом эттираверди. Шунинг учун Шоҳ Жаҳон Голконддан ҳам, Бижапурдан ҳам Шоҳжи Бхонслега ёрдам беришга чек қўйишни қаттиқ талаб қилди. Голконд бу талабга итоат қилди, лекин Бижапур унинг султони Одилшоҳни таслим бўлишга мажбурламагунларича тинчимади. Бу қилғиликлари етказган зарарни қоплаш учун унинг икки миллион рупий беришига тўғри келди, шунингдек, у мўғул императорига ҳар йили товон тўлаб туришга ҳам рози бўлди. Шоҳ Жаҳон шоҳзода Аврангзебни Декан шоҳининг вазири вазифасида қолдириб, Деҳлига қайтиб келди.\nШОҲ ЖАҲОННИНГ ТАЪРИФИ. Энди у осойишталик вазиятида ҳукм сураётган бўлса ҳам, форслар хавф солаётган Қандаҳор учун кўнгли безовта эди. Форсларнинг қўшинлари энди артиллерия билан қуролланганликлари, бобурийлар бу жиҳатдан анча орқада қолганликлари сабабли шаҳарни ўзларига қайтариб олишга ожизлик қилаётган эдилар. Умуман Шоҳ Жаҳон ва унинг ворислари ўз қўшинларини янги қуроллар билан таъминлаганларида Ҳиндистоннинг тақдири бутунлай бошқача бўларди. Шоҳ Жаҳон омадли ҳукмдор чиқди. Унинг даврида мамлакат гуллаб-яшнади, қишлоқ хўжалигида ҳам, саноат ишлаб чиқаришида ҳам ишлар ўнгланиб кетди. Бироқ тинкаси қуриган ерлар ҳосил бермай қўйганлиги сабабли кўпгина туманлар ҳувиллаб қолиб, кишилар иш излаб саноати ривожланаётган шаҳарларга кўчиб кетганликлари тўғрисида ҳам маълумотлар бор. Шоҳ Жаҳон сахий қалбли мусулмон эди; у Акбар даврида саройда юзага келган тушкунликни бартараф этиб, Ҳиндистонда мусулмонлар ҳимоясига чиқди. Шу билан бирга у ҳинларга нисбатан ҳам самимий муносабатини дариғ тутмади. Давлатдаги юксак лавозимлар ва зодагонларга лойиқ барча вазифалар учун ҳиндларга ҳам йўл очилди. Ҳарбий саркардалик мансаблари эса истеъдодли ражпут лашкарбошиларига ишониб топширилиши давом этди. Шоҳ Жаҳоннинг битта ожиз томони шунда эдики, у ўз ўғли Доро Шукоҳни ва унинг қизи Жаҳонарони беҳад яхши кўрарди. Унинг ўйлашича, ўғлининг ҳеч ҳам янглишуви мумкин эмасди. Доро Шукоҳ ўзининг шимолдаги кичик подшоҳлигида вакилини қўйиб, ўзи турли баҳоналар билан саройда қолиб кетган чоғлари ҳам ҳеч қачон танбеҳ эшитмасди. Ҳиндистоннинг мусулмон ҳукмдорлари орасида Шоҳ Жаҳон энг йирик бинокор, санъатнинг буюк ҳомийси эди. Унинг даврида Аграда қурилган Эътимол уд-Давла бобурийлар меъморчилигининг мўъжизаси ҳисобланади.\nОМАДЛИ УРУШ. 1637 йили 66 ёшида Шоҳ Жаҳон бетоб бўлиб ётиб қолди. Унинг тўрттала ўғли – Доро Шукоҳ, Шужоҳ, Мурод ва Аврангзеб шимолу шарқда, ғарбу жанубда муносиб равишда ҳукмронлик қилиб келишаётганди. Ўша пайтда фақат Доро Шукоҳ отаси ёнида эди. Унинг оғирлашиб қолганлиги ҳақидаги хабар тезда ҳар томонга тарқаб, иккита шоҳзода – Шужоҳ шарқда ва Доро Шукоҳ марказда дарҳол ҳаракатга тушдилар. Шужоҳ ўзини қирол деб эълон қилдириб, турли уйдирмалар тўқиркан, қўшинларига Доро назоратидаги Деҳли томон от солдирди. Доро ҳам қарши кучлар қўйиб, уни енггач, Шужоҳ Бенгалга қайтиб кетди. Энди Мурод Декандан ҳеч қаёққа чиқмай ётган Аврангзеб билан мунозарага киришди. У ҳам йўлга тушгудек бўлиб қолса, тўхтатиш мақсадида Доро лашкарбошиси Жасвант Сингхни Нарбудага жўнатди. Айни бир пайтда Доро Исобекни (Аврангзебнинг саройдаги вакилини) ҳибсга олиб, мол-мулкини мусодара қилгани Мурод билан Аврангзебни дарҳол олға ташлашга мажбур этди. Ака-ука Нарбуда яқинидаги Даялпурда учрашган Жасванд Сингх уларнинг йўлини тўсиб чиқди. Бўлиб ўтган жангда валиаҳдликка даъвогарлар ғолиб чиқдилар. Шу аснода Шоҳ Жаҳон ҳам анча бардамлашиб, уларга қарши ҳеч нарса қилмасликни Дорога уқтириб қўйди. Бу билан унинг вазиятни назорат қилиб тура олишига ишонган эди. Бироқ сабр-тоқат кўчасидан ўтмаган Доро отасининг гапини ерда қолдириб, Мурод билан Аврангзеб истиқболига чиқиш учун қўшини билан жануб томон йўл олди. Натижада 1658 йил 21 майда Самугархда оға-инилар ўртасида катта жанг келиб чиқди. Мурод жасорат кўрсатиб савашди, Аврангзеб ҳам ундан қолишмади. Мағлуб Доро Аграга қайтаркан, отаси олдида шарманда бўлганлигидан номус қилиб, шу кечасиёқ оиласи билан Лахўрга жўнаб кетди.\nАВРАНГЗЕБ. Шундан кейин Аврангзеб Аграга юриш қилиб, уни эгаллади. Шоҳ Жаҳон унинг билан учрашишга кучли эҳтиёж сезаётганлигини маълум қилди. Лекин Аврангзеб қулоғига отаси яхшилик раво кўрмаётганлиги тўғрисидаги миш-мишлар бориб етади. Чиндан ҳам Шоҳ Жаҳон ўша пайтда Қобулда бўлган Маҳаббатхонга Аврангзебга қарши курашда Доро Шукоҳга мадад бериш таклифи билан мактуб йўллаган эди. Шундай қилиб, Аврангзеб ўғли шоҳзода Аъзамшоҳни совға-саломлар, узру каломлар билан бобоси ҳузурига йўллаб, у ерга ўзи боришдан тийилди. Унинг пешонаси шўрига шаҳзода Муроднинг оқилавваллари ака-ука биргаликда ўтказган ўша иккита жангда ҳақиқий ғолиб Мурод эканлиги хусусан тўғри эканлигини унинг қулоғига қуя бошладилар. Шундай бўлса, нега уларнинг ўзлари Аврангзеб амр-фармон беришини илтимос қилган эдилар? Шахсий устиворлигига ишончи комил бўлган Мурод ҳам зодагонларни ва қабилаларнинг бошлиқларини ўзи томонга оғдира бошлади. Кўп ўтмай, у 20 минг кишилик кучли қўшинга эга бўлди. Яна уруш чиқишидан хавфсираган Аврангзеб Муродни ҳибсга олиб, давлат жиноятчиси сифатида Гвалиорга бадарға қилди. Доро қўшин тўплаб, яна савашиб кўрди, лекин Деорарида мағлубиятга учраб, Синдга, сўнгра Қандаҳорга қочди, лекин йўлда ушланиб, Деҳлига юборилди. Бу ерда унга хиёнатчи сифатида муносабатда бўлишиб, шундай муомалага лойиқ деб билдилар. Унинг хиёнаткорлигига ишониш қийин бўлса-да, дунёқараши жиҳатидан Акбарга нисбатан ҳам кўнгилчанроқ эканлигига шубҳа йўқ эди. Ҳур фикрли бўлганидан упанишодларга ҳам ҳурмат билан қарарди. Бенарес яқинидаги Баҳодурпур атрофида мағлуб этилиб, қўлга туширилган Шужоҳ ҳам Гвалиорга бадарға қилинганди. Ўша ерда у гиёҳвандликка берилиб, 1662 йилда жуда кўп миқдорда наша истеъмол этганликдан қазо қилди.\nИМПЕРАТОР АЛАМГИР – ДАСТЛАБКИ УРУШЛАР. Аврангзебга Ҳиндистон императорининг тожи кийдирилиб, Аламгир унвони берилди. Шоҳ Жаҳон яна бир неча йил яшаган бўлса-да, уни давлат жиноятчиси сифатида Агра қалъасида сақладилар. У тетик кўринар ва ҳеч нарсадан нолимас эди. Малика Жаҳонаро ва кўплаб хизматкорлар унга ғамхўрлик кўрсатиб туришди. Аврангзеб турли масалаларда у билан кенгашиб, бир муриди сингари маслаҳатларига қулоқ солиб турди, лекин ҳеч қачон тахтга ўтқазмади. Аврангзеб ҳукмронлиги бутун мўғуллар салтанатининг энг шонли даври бўлди. Ғалаба ва ютуқлар ҳам беҳад эди. 1661 йили Ассамни эгаллаган кекса киши Мир Жумла Аврангзебнинг амакиси билан бир пайтда дунёдан ўтди. Мир Шоистахон Бенгал ва Ассам ҳокими этиб тайинлангач, Брахмапутра дарёсининг қуйи қисмини қароқчилардан тозалаб, Читтагонгни қўлга киритди. Бу вилоятларда ўттиз йил ҳукмронлик қилиб, уларнинг турмуш фаровонлигини юксалтирди. Шимолда патанлар афридийлар бошлиғи Акмалхон раҳбарлигида қўзғолон кўтаришди. Аврангзебнинг ўзи унга қарши бориб, патанларни тартибга чақирганида улар бошқа ҳеч қачонлар мўғуллар оромини бузмасликка ваъда бердилар.\nҲИНДЛАР ИСЁНИ. Акбарнинг узоқ муддатли подшоҳлиги Жаҳонгир ва Шоҳ Жаҳон олиб борган дўстона сиёсат шароитида ҳиндлар шу даражада кучайиб кетдиларки, ҳатто ҳиндлар кўпчиликни ташкил қилган жойларда бу шаҳаншоҳлар мусулмонларнинг фуқаролик ҳуқуқларини ҳимоя қилишга мажбур бўлдилар. Мамлакатнинг деярли барча қисмларида кўпчиликни ташкил этувчи ҳиндлар, ўз-ўзидан маълумки, мусулмонларга қараганда катта кучга ҳам эга эдилар. Масалан, улар мусулмонларга нафақат янги масжидлар қуришга, балки баъзи эски масжидларини таъмирлашга ҳам йўл қўймадилар. Лекин янги қасрлар бунёд этишга монелик қилишмасди. Мусулмон уламолари масжидлар ёки хонақоҳлар ёнида дарсхоналар ташкил этганлари мисоли бараҳманлар ҳам бундай кошоналардан ўқишхоналари бўлган патшалалар6 сифатида фойдаланардилар. Маҳаллий мусулмонлар фарзандларини Исломга қарши рисолалардан сабоқ берувчи ана шундай патшалаларда ўқитишга интилардилар. Бу тўғрида Аврангзебга ахборот берганларида, у бундай амалиётга чек қўйиш тўғрисида фармон чиқарди. Шунингдек, хоналарга бўлинмаган қасрлар қуриш тўхтатилишини амр қилди. Эски кошоналарни ўз ҳолича қолдириб, янгиларини албатта патшала хоналари билан бунёд этиш лозим топилди. Бу мамлакатда аллақачондан бери мусулмончиликка қарши пишиб келаётган кайфиятларни янада авж олдириб юборди. Дастлабки мафкуравий ҳаракат бўлган бахтийлар ҳаракати шу бугунгача, масалан, сиқҳлар ҳамда махраттанларга ўхшаган миллатчилик оқимлари ва ҳарбий тузумларини вужудга келтиришда давом этмоқдалар. Аврангзебнинг мусулмон маданиятини муҳофаза қилишга қаратилган хатти-ҳаракатлари катта норозиликка сабаб бўлди. Кўпгина гуруҳлар, айниқса, дарғазаб бўлиб, жазавага туша бошладилар. 1669 йилда Марказий Ҳиндистонда кўтарилган жетлар қўзғолони бостирилди. 1672 йилда сетнамийлар исён уюштирдилар. Исломга нисбатан ашаддий ёвлик қарашларига эга бўлган бу тоифага мансуб ҳиндларнинг мусулмонларни кўришга кўзлари йўқ эди. Улар исёни ҳам бостирилиб, кўплаб сетнамийлар қирилиб кетди.\nСИҚҲЛАР. Шундан кейин сиқҳлар ғуру Тег Баҳодур бошчилигида мўғулларга қарши муқаддас уруш бошлаб юбордилар. Бобурийлар томонидан бир неча бор тор-мор келтирилганликларига қарамасдан, улар махраттанлар сингари партизан уруши усулларидан фойдаландилар. Тўқнашувлардан бирида асир тушган Тег Баҳодур давлат хиёнатчиси сифатида суд қилиниб, бошидан жудо қилинди. Бу воқеа сиқҳлар ғазабини баттар қайнатиб юборди. Улар ўзларининг сўнгги ғуруси Гобинд Сингх исми билан машҳур бўлган истеъдодли ҳарбий бошлиқ раҳнамолигида янада кўпроқ куч билан курашга киришдилар. У сиқҳларни қайта уюштириб ҳаракат қилган бўлса-да, империя қўшинларига дош бера олмади. Махфий ҳолатга ўтиб, анча саргузаштлардан кейин Деканнинг Ҳайдаробод туманига қочди. У 1507 йили Голдавари дарёси соҳилидаги Нандер деган жойда Гурудвар қурдирди. 1708 йилда, яъни Аврангзеб вафотидан бир йил кейин мутаассиб патанийлар томонидан ўлдирилди.\nРАЖПУТЛАР. 1679 йили ражпутлар оёққа туришди. Рожа Жасвант Сингх оламдан ўтгач, Аврангзеб унинг ёш болаларини подшоҳлик оталиғига олиб, Жапур вилоятини уларга атади. Ражпутлар шоҳнинг бундай саховатига ишончсизлик билан қараб, унинг фармонига нисбатан норозилик билдиришга бел боғладилар. Деҳлига гўдакларни олиб келаётган навкарларга ҳужум қилишиб, уларнинг бошлиғини ўлдиришди, болаларни эса ўзини ражпутлар курашчиси деб эълон қилган рожа Удайпурга олиб бориб бердилар. Аврангзеб барча ражпутларни ўз бошчилигида уюштирган рожага қарши шахсан ўзи курашга чиқиб, уни мағлуб қилди. Сулҳ сўраганлиги учун рожа авф этилиб, империя зодагонлари сафига киритилди. Ўз навбатида у Бандалпур ва Банднхарни Аврангзебга инъом этди. Шу бўлди-ю, ражпутлар бошқа ҳеч қачон безовта қилмадилар.\nЖУЗЪЯЛАР. Бутун подшоҳлиги давомида Аврангзебнинг ҳиндлардан кўргани фақат ишончсизлик, таъна-дашном, ғанимлик ва исёнлар бўлди. У шунга ишонч ҳосил қилдики, ҳиндлар уни самимий муносабатга номуносиб келгинди босқинчи ҳисоблашади. Шу жиҳатдан ҳам уларнинг тартиб-қоидаларига бўйсуниш Исломга қарши қонунсизликларга йўл қўйишни англатарди. Марҳаматли мусулмон бўлган Аврангзеб ҳамма жойда номусулмонларга илгаридан қандай муомалада бўлиб келган бўлсалар, у ҳам шунга амал қилишга қарор қилди. Шундан келиб чиқиб, уларга ҳарбий ишда ишонмайдиган бўлди, жангда қатнашмаган киши эса жузъя деб аталмиш жон солиғини тўлашга мажбур эди. Бундай амр-фармондан ҳиндлар дили хуфтон бўлганлигига қарамасдан, солиқ улар айби билан юзага келганлиги сабабли Аврангзеб уни бекор қилиб ўтирмади. Даршанлар удумига кўра, эрталаб император қаерда пайдо бўлмасин, уни бутун бир тўда кишилар кутиб олиши лозим эди. Бу маросимга ҳам чек қўйилди. Сарой – бу кўнгил ёзиш жойи эмас, балки император кенгашадиган муассаса, адлия маскани, олий даражадаги қабулхона эканлигини билдириб, у ердан созандаларни чиқартирди. Унинг ўзи кун бўйи астойдил меҳнат қилар, ўзгалардан ҳам шуни талаб этар эди. Аврангзебни бошқа идораларни соддалаштириш ва изга солишга доир барча ислоҳотларини ҳиндлар мутаассибликнинг ўзларига қаратилган ифодаси сифатида қабул қилдилар. Император ҳақида кишилар қандай фикрда эканликларини ақлдорлар унга етказиб туришарди. Лекин у ўзи раҳбар экан, ҳеч қачон енгилтаклик ва дангасаликка эрк бермаслигини қатъий таъкидлар эди.\nМАХРАТТАНЛАР ВА СИВАЖИЙЛАР, Шоҳ Жаҳонга қарши Шаҳжи Бхонсле бошчилигида курашган махраттанлар энди унинг ўғли Сиважи раҳбарлигида мўғуллар ҳудудига босқинчиликлар уюштира бошладилар. Шу давргача улар Бижапур ерларига ана шундай юришлар қилиб туришарди. Мўғулларнинг Сиважи ҳужумларини қайтаришга қаратилган дастлабки уринишлари омадсиз бўлди. Лекин 1664 йили Суратни талон-тарож қилганида Аврангзеб унга қарши Жан Сингхни сараланган чоғроқ қўшинига бош қилиб юборди. Кўп ўтмай, Жан Сингх рақибини енгиб, махраттанларнинг кўпчилик истеҳкомларини қўлга киритди. Донишманд Сиважи ўзини дўстона кўрсатиб, сулҳ тузди. Жан Сингх эса унга империя зодагони унвони берилиши учун жон куйдиришни ваъда берди. Сиважини Деҳлига бошлаб келиб, императорга таништирдилар. У беш минг от қийматига эга бўлган зодагон унвонини олгач, ўзини аразлаган кўрсатиб қочиб кетди, тоққа қайтиб келиб, қаттиқ тайёргарлик бошлаб юборди. Бу гал ҳеч қачон Аврангзебга садоқат кўрсатмаган Рожа Жасвант Сингх унга қарши юбориладиган бўлди. У эса вазиятга мослашиш мақсадида вақтни чўзаверди. Айни шу пайтда Сиважи тобора кучайиб борарди. Ҳатто у рожа унвонини талаб қилганида Жасвант Сингх бу масалада унга ён берди, Аврангзеб ҳам рози бўлди. Лекин биважи бирор марта ўз сўзининг устидан чиқмади. Гарчи у императорга қарам бўлса-да, мўғуллар тасарруфидаги элларни безовта этишда, зиёратчилар йўлида қароқчилик қилишда, шаҳарларни талашда давом этди. 1670 йилда у очиқдан-очиқ мўғуллар билан алоқасини узиб, ўзларининг барча истеҳкомларини қайтариб олди. 1674 йилда эса ўзига ўзи шоҳ тожини кийдирди. 1677 йили ошкора ёрдам бераётган Голконд, Манна ва Акна подшоҳликларининг икки бараҳман вазири кўмагида Бижапур подшоҳлигини талаб, шип-шийдам қилди. У 1679 йилда вафот этгач, ўрнини ўғли Самбажи эгаллади. Бошқа ҳеч ким махраттанлар билан муносабатни йўлга қўя олмайди, деган фикрга келган Аврангзеб бу сафар уларга ўзи қарши борди. Мўғуллар истеҳкомларидан қувиб чиқараётган Голконд ва Бижапур қўшинларига махраттанлар бошпана ва пистирма бериб, фаол ёрдам кўрсатишарди. Шунинг учун ҳам у биринчи бўлиб улар устига ҳужум қилишга қарор берди. Ҳаракатларни махраттанлар ҳудудига яқинроқ жойлашган Бижапур устига юришдан бошлаб, 1687 йили истило қилди, келаси йили Голкондни ҳам забт этди, сўнгра махраттанларга қарши борди. Уларнинг барча қўрғонларини эгаллади. 1679 йили Самбажини қўлга тушириб, унинг ўғлини гаровга олди. Бироқ болага яхши муомалада бўлиб, шаҳзода сифатида тарбия берди. Махраттанлар вужудга келтириб турган хавф-хатар даф этилганидан кейин Аврангзеб яна ўн саккиз йил ҳукм сурди.\nАВРАНГЗЕБНИНГ ТАЪРИФИ. У хулқ-атвори жиҳатдан жуда ажойиб инсон сифатида ҳар доим кишиларни қойил қолдириб турарди. Унинг қатъиятлилиги, жасурлиги, ниятлари ҳалоллиги ва тўғрилиги, бурчига садоқати, Исломга муҳаббати, камтаринлиги ва билимдонлиги барча томонидан эътироф этилган. Декан подшоҳига вазир бўлган пайтидаёқ у ўзининг маъмурий қобилиятини кўрсата билди. Тартиб-интизомли ва синчковлигидан ташқари у жуда кўп нарсага қизиқарди. Шундай фазилатлари шарофатидан мусулмонлар бой бериб қўяёзган Бобур ва Акбар меросини тушуниб етишга муяссар бўлди. Бу ниҳоятда адолатли инсон ўзини ҳам, ўғилларини ва қарамоғидаги кишиларни ҳам аямасди. У Ислом давлатининг бошлиғи сифатида ўз идорасининг юксак ҳурматига сазовор эди, қонунга адолатли риоя этилишига ҳеч қандай монелик қилмасди. Бироқ у ҳазил-мутойибани яхши тушунмас ва албатта енгилтакликдан йироқ, аммо ўз бурчини юксак даражада ҳис қилувчи инсон эди. Номи бутун дунёга машҳур бўлган унинг 50 йиллик подшоҳлиги мўғулларнинг буюк авлодини барча халқлар тилларида достон қилди. Уни ҳиндларга қарши сиёсатда қоралашади, лекин ўша пайтда ҳиндлар кўп асрлар давом этган мудроқликдан уйғонаётган ва ҳар қандай якка ҳоким ихтиёрий, яъни жангсиз бериши мумкин бўлганидан анча кўп нарсага даъвогарлик қила бошлаган эдиларки, буни умуман унутиб қўядилар. Императорга бутун қаҳр-ғазабини ишга солиб курашган сиқҳлар ва махраттанларга у ҳам тегишли жавоб қайтаражаклиги тўғрисида пўписа қилди. Декан вилоятлари мўғул ҳукмдорларининг уч авлоди даврида уларга қарши кураш олиб бордилар. Узоқ давом этиши мумкин бўлмаган бундай ҳолга кучли давлат вужудга келиши билан чек қўйилди. Аврангзеб сиёсат бобида буюк авлодларига муносиб бўлишига шак-шубҳа йўқ эди. Улар ҳам унинг заифлигини кечиролмаган бўлардилар.\nАВРАНГЗЕБНИНГ ВОРИСЛАРИ. Аврангзебдан кейин тахтга ўтирган валиаҳд Баҳодуршоҳ биринчининг қисқа муддат давом этган подшоҳлик даври ва шундан кейинги бир қанча императорлар ҳукмронлиги ҳам сиқҳлар билан урушларга ва ички адоватларга, сарой фитналарига, ночорлик ва порахўрликка бой бўлди. Унинг вафотидан сўнг ўн икки йил ичида узоқ вилоятлар марказдан ажралиб кетдилар. Декан шоҳининг вазири Асаф Шоҳ Низом ул-Мулк мустақил Ҳайдаробод давлатига асос солди. Ауд набоби Саодатхон мустақилликка эришди. 1740 йили Аливердихон ҳам Ганга дарёсининг юқори қисмида ўзининг алоҳида подшоҳлигига эга бўлди. Сал ўтиб Синд ажралиб чиқди. Деҳли императори Муҳаммадшоҳ айш-ишратга берилиб кетиб, ҳаётини бекорга совурувчи киши сифатида донг таратди. Форснинг жанговар ҳукмдори Нодиршоҳ Ҳиндистонга юриш қилиб, Деҳлини талон-тарож этиб, ҳамма бойликларини ташиб кетди. Ундан кейин келган Афғонистондаги абдолийлар давлатининг асосчиси Аҳмадшоҳ Абдолий шимолий Ҳиндистонни ўзининг ҳарбий ҳаракатлари майдонига айлантирди. Жануби-ғарбда махраттанлар ўртасида 1760 йил 19 октябрда бўлиб ўтган учинчи Панипат жанги Абдолий ғалабаси ва махраттанларнинг империя давлати ташкил топиши билан якунланди. 1757 йилда британияликлар Бенгал набобига қарши Плессей жангида, 1764 йилда эса Бихарда яна бир жангда ютиб чиқиб, шимоли-шарқий Ҳиндистонда ўз ҳокимиятини ўрнатдилар. Омадли ажойиб жангчи Ҳайдар Али жанубда Майсур подшоҳлигини қўлга киритиб, британияликларга басма-бас жанг қилди. Отасидан ҳам истеъдодлироқ чиққан унинг ўғли Султон Типу чет келгиндилар ҳукмронлиги нақадар хатарли бўлиши мумкинлигини яхши ҳис қилганлигидан бутун куч-ғайрати ва имкониятларини британияликларга қарши урушга қаратди. Бироқ бошқа ҳинд давлатлари қўллаб-қувватламаганликлари сабабли муваффақият қозонолмади. У 1799 йилда инглизлар билан бўлиб ўтган Серингапатам жангида қаҳрамонларча савашиб, ҳалок бўлди. Ўша пайтда Панжобдаги подшоҳликни босиб олган Ранжита Сингх қиёфасида сиқҳларнинг буюк раҳнамоси пайдо бўлди. Уни император деб атай бошладилар. Ёвуз роҳиллалар улар устига ёпирилдилар. Ҳужумга ёрдам берган махраттанлар бошлиғи Маҳадожи Синдҳия ҳомий унвонини олди. Бундай оғир ҳолатдан императорни британияликлар қутқариб, унга нафақа тайинлашди ва Деҳлининг Қизил қалъаси императори деган унвоннигина раво кўрдилар. Шу билан буюк мўғуллар ҳокимияти, шон-шуҳрати барҳам топди. Уларнинг меъморчилик, тасвирий санъат ва мусиқа бобида эришган ютуқлари, маданияти, улар даврида вужудга келган урду тили мусулмонлар мустақил маданий воқелик бўлиб келганлар ва шундай бўлиб қоладилар, деган фикрни исботлайди.\n17:04 / 16.12.2016 6456\n05:00 / 24.02.2017 3799\n2616 12:45 / 06.03.2019\n1044 11:00 / 10.03.2020\n1112 19:04 / 22.10.2019\nХолид ибн Суфён Ҳузалий исмли одам Мадинага бостириб бориш ниятида лашкар тўплади. Ҳузайл қабиласи Маккага яқин жойда эди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам давоми...\n918 18:00 / 11.12.2020


Аждодларнинг мангу зиёси - Уч илдиз\nОна Ватанимиз мустақиллигининг шонли 29 йиллиги барчамизга ўзгача руҳ,\nкўтаринки кайфият бахш этмоқда. «Сен – қудрат манбаи, саодат маскани, жонажон Ўзбекистон!» сўзлари замирида олам-олам маъно мужассам. Эътибор берсангиз, биз Ватанимизнинг бойликлари ҳақида кўп гапирамиз. Чиндан ҳам дунёдаги камдан кам мамлакатгина шундай бойликларга эга.\nБу ўринда асрлар давомида ажддодларимиз, ота-боболаримиз қолдирган моддий маданий мерос объектлари ҳақида бормоқда. Маданий мерос кенг қамровли тушунча. Ўзбекистон Республикасининг 2001 йил 30 августда қабул қилинган Маданий мерос объектларини муҳофаза қилиш ва улардан фойдаланиш қўғрисидги” қонунининг 3-моддасида маданий мерос тушунчаси атрофлича таърифлаб берилган:\nМаданий мерос объектлари ўзига тарихий, илмий, бадиий ёки ўзгача маданий қимматга эга бўлган айрим иморатлар, бинолар ва иншоотлар, улар билан боғлиқ бўлган рассомлик, ҳайкалтарошлик, амалий безак санъати асарлари ҳамда шу иморатлар, бинолар ва иншоотларнинг тарихан таркиб топган ҳудудлари, шунингдек мемориал уйлар, квартиралар, қабристонлар, мақбаралар ва айрим қабрлар, монументал санъат асарлари, фан ва техника (шу жумладан ҳарбий техника) объектлари, антропология, этнография, нумизматика, эпиграфика, картография, фотография материаллари, кинофильмлар, аудио-, видео ёзувлар ҳамда бошқа жисмлардаги ёзувлар, адабиёт ва санъат асарлари, архив, қўлёзма ва чизма ҳужжатлар, қадимги қўлёзма китоблар, ҳарф териш усулида чиқарилган дастлабки китоблар, нодир ва ноёб нашрлар, ноталар, муқаддас буюмлар ва мемориал хусусиятга эга бўлган ашёлар, тош ҳайкаллар, қояга ўйиб солинган тасвирлар, археология ёдгорликларни қамраб олади.\nЎзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг “Моддий маданий мероснинг кўчмас мулк объектлари миллий рўйхатини тасдиқлаш тўғрисида”ги 2019 йил 4 октябрдаги 846-сон қарорига мувофиқ мамлактимиз бўйича жами 8208 та маданий мерос объекти рўйхатга олинган. Шундан 354 таси пойтахтимиз Тошкент шаҳрида жойлашган. Бу- ларининг кўпчилигини қадимий “Эски Шаҳар” ҳудудини ўзига қамраб олган Олмазор туманидаги объектлар ташкил этади. Ҳозирги кунда туманда 49 та моддий маданий мерос объектлари мавжуд бўлиб, 4 та археология, 40 та архитектура, 3 та монументал санъат ёдгорликлари ва 2 та диққатга сазовор жойлардан иборат.\nБиргина Олмазор туманимиз ҳудудида Ҳазрати Имом мажмуасини (шу жумладан Шайх Каффол Шоший мақбараси, Қуръони карим мусҳаби сақланадиган Мўйи Муборак мадрасаси), Норазтепа, Сағбон оқтепаси, Аллон масжиди ва Лал Баҳодир Шастри ҳайкали каби тарихий ёдгорликлар қанчалик маънавий нур таратиб туришини изоҳлашга ҳожат йўқ.\nЎзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 16 январдаги “Моддий маданий ва археология мероси объектларини муҳофаза қилиш ва улардан фойдаланишни такомиллаштириш тўғрисида” фармойиши талабларидан келиб чиқиб, бутун мамлакатда бўлгани каби 2018 йил Олмазор туман ҳокимлиги томонидан ҳам ишчи гуруҳ тузилиб, Олмазор туманидаги моддий маданий ва археология мероси объектлари хатловдан ўтказилган. Бироқ, ҳали Олмазор туманида хатлов чоғида рўйхатга олинмаган ва аниқланмаган кўплаб объектлар мавжуд. Жумладан, маҳаллаларда қадимий уйлар, қабрлар, сақланб қолган баъзи объектлар бор. Жумладан, “Чиғатой қабристони” ичида бир неча юз йиллик тарихга эга бўлган “ЖОМИ ДУРДОН БОБО” (Қушчи бобо) мақбараси ёдгорлиги “Моддий маданий мероснинг кўчмас мулк объектлари миллий рўйхати”га киритилмаган.\n“Жоми дурдон бобо” (Қушчи бобо) ҳақида маълумотлар жуда кам. Мақбара ёнидаги пешлавҳада у киши ҳақида қисқа маълумот берилган. Унга кўра бу тарихий ва авлиё шахс, темирчилик билан шуғилланган, 1675-1767 йиллар давомида яшаб ўтган. Шунингдек, бу зотнинг донишмадлиги ҳақида қисқа ривоят сақланиб қолган. Замондошимиз, ўлкашунос, хақаро шажарашунос академик Асқарҳожи Обидовнинг 2016 йил чоп этилган “Тошкентнинг табаррук зиёратгоҳлари” рисоласида ҳам бу зот ҳақида ривоят келтирилган. Нима бўлганда ҳам халқ бу инсонни эъзозлаб, мўъжаз мақбара қурган. Бироқ, яқингача мусулмон ғиштлари кўриниб турган мақбара деворлари ҳашар йўли билан суваб ташланган. Илмий асосда ўрганиб мақбарани асл кўринишга келтириб, таъмирлаш мумкин. Ушбу объектни ўрганиб, маданий мерос рўйхатига олиш аввало биз авлодларнинг маънавий бурчимиз, қолаверса, зиёрат сайёҳлиги учун яна бир объект маънавият ва руҳий таълим ўчоғи сифатида маҳаллий ва ҳорижий зиёратчиларнинг масканига айланиши шубҳасиз.\nЎзбекистон Республикаси Президентининг «Моддий маданий мерос объектларини муҳофаза қилиш соҳасидаги фаолиятни тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2018 йил 19 декабрдаги ПҚ-4068-сон мувофиқ, Олмазор тумани ҳудудидаги Фаробий (илгари “Чиғатой” номи билан юритилган) қабристони ичида бир неча юз йиллик тарихга эга бўлган “Жоми дурдон бобо” (Қушчи бобо) мақбараси ёдгорлигини “Моддий маданий мероснинг кўчмас мулк объектлари миллий рўйхати”га киритиш масаласи Халқ депутатлари Олмазор туман Кенгашининг навбатдаги сессия кун тартибига киритилди ва яқинда бўлиб ўтган сессияда ушбу объектни маданий мерос сифатида қайд этиш масаласи юзасидан қарор қабул қилинди. Шунингдек, сессияда “Миллий Тикланиш” Демократик Партияси Олмазор туман Кенгашига тумандаги Маданий меросни муҳофаза қилиш, асраш, тарғиб қилиш ва оқилона фойдаланишни тубдан ривожлантириш юзасидан 2020-2021 йилларга мўлжалланган йўл ҳаритасини ишлаб чиқиш юклатилди.\nСессия қароридан кейин бугунги кунда ушбу объектни маданий мерос объектлари рўйхатига киритиш юзасидан Ўзбекистон Республикаси Маданият Вазирлигининг Маданий мерос Департаменти ҳузуридаги Илмий-Экспертиза кенгашига мурожаат қилиниб, керакли ҳужжатлар тақдим этилган. Ўйлаймизки, яқин кунларда Илмий-Экспертиза кенгашининг нуфузли олимлари томонидан ушбу масала ижобий ҳал этилади ва пойтахтимиз маданий мерос объектлари сони яна биттага кўпаяди. Шунингдек, дунёга одамийлик, инсонийлик дарсидан сабоқ берган боболаримизнинг бой ва ўлмас маънавий меросини тарғиб қилишга, уларнинг эзуликдан иборат ибратли ҳаёт йўлини ёш авлод онгига сингдириш, тарбиялашга қўшилган яна бир ҳисса бўлур эди.\nЎзМТДП туман Кенгаши раиси\nNext story Mustaqillikning sharafli yo‘li!\nPrevious story Шавкат Мирзиёев: Агар улар қатағон қилинмаганида, буюк ишларни амалга оширган бўлар эди


Мақола топилди: 29 та\n2. Фото: Мирзиёевнинг қасамёд маросими\n3. Ўзбекистон терма жамоаси – Trophy кубоги соҳиби!\nАввал хабар берилганидек, Наманган шаҳридаги “Баркамол авлод” спорт мажмуасида давом этаётган гандбол бўйича эркаклар ва аёллар ўртасида халқаро “Trophy cup” баҳслари якунланди.\n4. Ҳасанбой Дўсматов «Йилнинг энг яхши боксчиси» соврини билан тақдирланди\nЎзбекистонлик боксчи Ҳасанбой Дўстматов 2016 йилнинг энг яхши боксчисига аталган Халқаро ҳаваскор боксчилар ассоциацияси (AIBA) совринини қабул қилиб олиш учун 18 декабрь куни Швейцарияга жўнаб кетгани ҳақида хабар берилганди.\n5. Туркиянинг янги элчисидан Ўзбекистон халқига\nТуркиянинг Ўзбекистондаги янги Фавқулодда ва мухтор элчиси Аҳмет Башар Шен 2016 йил 28 декабрда Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазири Абдулазиз Комиловга ишонч ёрлиғини топширди.\n6. Истанбул террори тезкор тафсилоти: Ўзбек террорист дейишгани қозоқ шиппак тижоратчиси бўлиб чиқди!\nИстанбулдаги Янги йил террорини амалга оширгани эътироф этилиб, расмлари интернетга тарқалган, миллати ўзбек ёки қирғиз дея гумон қилинган қозоғистонлик Рамазон Эшон ахборот сайтларини судга берди!\n7. Мустақил Ватанимизнинг ишончли ҳимоячилари\n8. Мирзиёев Байналмилал маданият марказига янги бино ва боғ совға қилди\nЎзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев Тошкентнинг Бобур кўчасида жойлашган ва ҳозирда «Ўзбекенгилсанот» компаниясига тегишли бўлган бинони Республика байналмилал маданият марказига топшириш ҳақида кўрсатма берди.\n9. Владимир Путин Алишер Усмоновни саҳоватпешалиги учун тақдирлади\nАлишер Усмонов Владимир Путин томонидан саҳоватпешалиги ва серқирра ижтимоий фаолияти учун тақдирланди.\n10. Россияга меҳнат миграцияси тартибга солинади\nКомиссия вақтинчалик меҳнат миграцияси масалаларини тартибга солиш соҳасида музокара жараёнларини янада фаоллаштиради. Буни йиғилиш якуни бўйича имзоланган протокол тасдиқлаб турибди\n11. Наманганлик тадбиркор 500 гектар ерга помидор экмоқда! Йиллик экспорт – 10 миллион доллар, 3000 дан зиёд янги иш ўрни!\nЛойиҳамизнинг ютуғи шунда эдики, бу миқдорда бизга ер берилган тақдирда йилига 10 миллион АҚШ долларилик экспортни амалга оширишни кафолатлагандик.\n12. Халқаро қизил хоч қўмитасининг минтақавий ваколатхонаси янги раҳбари Жан-Жером Касабянка юртимизга келди\nКасабянка Абдулазиз Комиловга ХҚХҚ Президенти Петер Маурер имзолаган тайинлов тўғрисидаги мактубни топширди.\n13. Россия МДҲ мамлакатлари билан визасиз тартибни қайта кўриб чиқадими?\nРоссия президенти Владимир Путин икки кун ичида Марказий Осиёнинг учта республикасида бўлди. Кеча Бишкекда қирғизистонлик ҳамкасби Алмазбек Атамбаев билан учрашди. Бир кун олдин эса Алмати ва Душанбеда бўлишга улгурди.\n14. Мирзиёев фаол аёлларни шахсан табриклади, Зулфия мукофоти соҳибаларига юксак мукофотни тақдим этди\n15. 100 ёшдан ошган онахонларга байрам совғалари топширилди\nАйни пайтда вилоятда 22 нафар 100 ёшдан ошган онахон истиқомат қилмоқда. Уларнинг саломатлиги доимий равишда шифокорлар назоратида. Мамлакатимизда турли байрамлар арафасида ёши улуғ инсонлар ҳолидан хабар олиш, байрам билан қутлаш яхши анъанага айланган.\nЖамият 12.12.2018 37\nЖамият 12.12.2018 81\nЖамият 11.12.2018 153\nБизнес 11.12.2018 59\nСпорт 11.12.2018 122\nНа Русском 07.12.2018 200\nЖамият 03.12.2018 374\nТаҳлилий 01.12.2018 852\nЖамият 01.12.2018 192\nСпорт 29.11.2018 255\nНаманган вилояти маданий мероси 01.11.2018 1133\nНаманган вилояти маданий мероси 23.10.2018 1320\nНаманган вилояти маданий мероси 19.10.2018 1384\nНаманган вилояти маданий мероси 17.10.2018 1594


Нархлари маълум Galaxy J6’ни илк «жонли» суратларда кўрамиз! - Terabayt.Uz\nНархлари маълум Galaxy J6’ни илк «жонли» суратларда кўрамиз!\nКуни кеча Samsung компаниясининг ҳамёнбоп Galaxy J6 смартфонининг батафсил хусусиятлари маълум бўлган эди. Бугун эса инсайдерлар мазкур гаджетнинг биринчи «жонли» расмларини ҳам интернетга чиқариб юборишди.\nЎҚИНГ: Ҳамёнбоп Galaxy J6 ва J4 смартфонларининг хусусиятлари маълум бўлди\nSamsung Galaxy J6 моделида дактилоскопик датчик, худди бу йилги Galaxy S9 флагманларидаги каби, асосий камеранинг остига жойлаштирилган.\nСуратларда кўриб турганингиздек, ушбу смартфон пластик корпусга эга. Нима ҳам дердик – ахир, Galaxy J туркумига ҳамёнбоп моделлар киради ва уларнинг таннархи ҳам шунга яраша бўлиши керак-да.\nШунингдек, Galaxy J6 девайсининг Ҳиндистондаги нархи ҳам маълум бўлган. Хабарга кўра, модификациясига боғлиқ ҳолда мазкур смартфонни 200 ёки 245 АҚШ долларига харид қилиш мумкин бўлади.\nГарчи арзон туркумга мансуб бўлса-да, Galaxy J6 смартфонига диагонали 5,6 дюймга тенг бўлган, Infinity Display турли экран ўрнатилади. Exynos 7870 процессорига таянувчи бу қурилма 3 ёки 4 гигабайтлик тезкор хотирага ҳамда 13 мегапикселли камерага эга бўлиши айтилмоқда.\nАфсуски, Galaxy J6+ версиясининг чиқарилиши ҳозирча сўроқ остида турибди. Жанубий кореялик техногигантнинг кўплаб ҳамёнбоп моделлари Ўзбекистонда ҳам расмий кафолати билан сотилмоқда.\nЎҚИНГ: Энг арзон Samsung, Apple ва Xiaomi смартфонлари нархлари – Olcha.uz’да БЕПУЛ етказиб бериш хизмати билан! (2018 йил 11 май)\n#андроид смартфон #хабарлар #Samsung Galaxy J6


ОАВни қўллаб-қувватловчи янги жамоат фонди қошида Жамоатчилик кенгаши шакллантирилмоқда\nОАВ ва блогерларни қўллаб-қувватловчи янги жамоат фонди қошида Жамоатчилик кенгаши тузилиши режалаштирилмоқда.\n«Журналистика ва блогерлик фаолиятини ривожлантириш, уларни моддий жиҳатдан қўллаб-қувватлаш ҳамда ҳуқуқларини рўёбга чиқаришга кўмаклашиш мақсадида Миллий масс-медиани қўллаб-қувватлаш ва ривожлантириш жамоат фонди ташкил этилди.\nЖамоат фондини таъсис этиш бўйича бир гуруҳ журналист ва блогерлар, масс-медиа соҳаси вакиллари ташаббускор гуруҳ сифатида ариза беришди, жумладан улар орасида Муҳрим Аъзамхўжаев, Қобил Хидиров, Лазиз Ҳамидов, Хушнуд Худойбердиев, Бобур Абидов, Мадина Нурманова, Аброр Исмоиловни кўрсатиш мумкин.\nШунингдек, Жамоат фонди қошида оммавий ахборот воситалари вакиллари ҳамда блогерлардан таркиб топган Жамоатчилик кенгаши тузилиши кўзда тутилган. Хусусан, медиа соҳасининг қуйидаги вакиллари Жамоатчилик кенгаши аъзолигига таклиф этилмоқда:\n1) Азамат Атажанов (GazetaUz)\n2) Умид Шермуҳаммедов (KunUz)\n3) Муҳрим Аъзамхўжаев (DaryoUz)\n4) Хуршид Далиев (HumanUz)\n5) Қамариддин Шайхов (QalampirUz)\n6) Абдуғани Абдураҳмонов (XabarUz)\n7) Навбаҳор Имамова (AmerikaOvozi)\n8) Қобил Хидиров (блогер)\n9) Нозим Сафаров (блогер)\n10) Али Қаҳҳоров (блогер)\n11) Лазиз Ҳамидов (влогер)\n(рўйхатни шакллантириш давом этмоқда)\nКенгаш таркиби тасдиқлангандан сўнг, улар томонидан масс-медиа соҳасини янада ривожлантириш юзасидан тавсиялар ишлаб чиқилади, журналист ва блогерларнинг эркин ахборот олиш ва тарқатишга оид фаолияти давомида дуч келган муаммоларини доимий равишда муҳокама қилиб боради ва уларнинг ечимини топиш, ахборот маконида нодавлат секторнинг ролини кучайтиришга кўмаклашиш, юзага келган зиддиятли масалаларни ҳал қилишда медиация институтини қўллаш чораларини кўради.\nМасс-медиа соҳасига хорижий ва маҳаллий грантлар ва маблағлар жалб қилинади.\nЖамоат фонди журналист ва блогерлар, шунингдек матбуот котибларининг малакасини ошириб бориш мақсадида доимий равишда ўқув семинарлари ташкил этиб боради. Сўз эркинлиги ва ахборот маконига оид қонунчиликни такомиллаштириш бўйича фаол жамоатчилик позицияси юзасидан мунтазам таклифлар ишлаб чиқади, дейилади Миллий масс-медиани қўллаб-қувватлаш ва ривожлантириш жамоат фонди хабарида.\n22:35 / 14.04.2020\n«Xavfsiz Yordam» лойиҳаси: Ижтимоий ҳимояга муҳтож минг нафар аёл учун 1 миллион сўмдан ўтказиб берилди\n16:01 / 05.03.2020\nТуҳмат ва ҳақорат: Журналистлар бошқалардан кўра оғирроқ жазога гирифтор этилиши адолатданми?\n20:01 / 10.02.2020\nЖамоат фонди сайтни Давлат тест марказидан ҳимоя қилмоқда


«ЎзМиллийбанкка хуш келибсиз» лойиҳаси доирасида семинар-тренинг...\n23.01.2021 11:43 0 1174\n«ЎзМиллийбанк» АЖ томонидан банкнинг Тошкент шаҳри Учтепа филиали ҳузуридаги ўқув марказида «ЎзМиллийбанкка хуш келибсиз» лойиҳаси доирасида банкка энди ишга кирган ёш ходимлар учун банк фаолияти, тарихи, хизматлари билан таништириш мақсадида ташкил этилган ўқув-семинарда пойтахтимиздаги ва вилоятлардаги ёш ходимлар қатнашди. Вилоят филиали ходимлари онлайн тарзда иштирок этди.\n2021 йил 1 январдаги ҳолатга кўра, «ЎзМиллийбанк» тизимида 5 минг 818 нафар ходим ишлайди.\nСеминарда «Хизмат кўрсатиш сифати ва хизмат стандартлари», «Хулқ-атвор қоидалари», 2020-2023 йилларда Банкни ривожлантириш стратегияси, Корпоратив ахлоқ кодекси, «Чакана савдо маҳсулотлари ва хизматлари», «Ходимларнинг ваколати ва ўзини ривожлантириш» каби мавзуларда маърузалар тингланди.\n— «ЎзМиллийбанк» банк бозорида лидер ҳисобланади, — дейди «ЎзМиллийбанк» департаменти бўлим бошлиғи Баҳодир Қутлуғмуродов. — Ўзининг активлари, капитали, депозитларни жалб қилган улушлари, даромадлар топиши бўйича Ўзбекистон банк бозорида биринчи ўринда туради. Келгуси уч йил ичида нафақат Ўзбекистонда, балки дунё бозоридаги 100 та энг лидер банклар қаторидан жой олишни ўз олдимизга мақсад қилганмиз.\nБу каби ўқув-семинарлар ёш ходимларнинг яширин касбий имкониятларини очиб бериши, янги бизнес шароитларига, замонавий технологияларга тезда мослашишига замин яратади.\n— Банкимизда доим ёш кадрларга бўлган талаб жуда юқори, — дейди «ЎзМиллийбанк» ходимлар билан ишлаш департаменти директори ўринбосари Умид Валиев. — Мазкур ўқув-семинарда банкимизга ишга қабул қилинган ёш ходимларнинг энг иқтидорли, қобилиятлиларини аниқлаб, улар билан мунтазам равишда ишлаймиз. Банкда малакали кадрларнинг тўғри жойлаштирилиши муҳим. Чунки, малакали мутахассис банкнинг кўрсаткичларини ижобий томонга олиб чиқишга ҳаракат қилади.\nТаҳлиллар семинардан сўнг ёш ходимларнинг иш самарадорлиги ошишини кўрсатади. Улар шу банк билан ҳаётини боғлагани тўғри танлов эканлигини тушуниб етади. Бугунги кунда банкимизда битта иш жойига иккита мутахассисни 3 ой муддатга синов тариқасида ишга қабул қиламиз. Уларда ўзаро рақобат муҳити шаклланади. Уч ойлик синов муддатидан сўнг муносиби шу жойга ўтиради.\nИқтисодиёт 20/01, 09:49\nИқтисодиёт 14/01, 21:05\n«Азия-Инвест Банк» The Bank of New York Mellon билан ҳамкорликни йўлга қўйди\nИқтисодиёт 31/12, 08:54\nБанк-молия академияси — 2020 йил якунлари


ҲИКМАТЛАР – Ихлос йўлида\nҲИКМАТЛАР / МАҚОЛА\nIyun 30, 2017\nby Admin · Published Iyun 30, 2017 · Last modified Iyul 3, 2017\n(“Тазкиротул-Авлиё” китобидан) Нақл қиладиларки, бир одам доим тариқат аҳлини танқид қилиб ёмонлаб юрар экан. Бир куни Зуннун ўзининг бир узугини унга бериб, бозорга олиб бор, бир динорга гаровга қўй, дейди. Лекин бозорда узукни...\nҲИКМАТЛАР / МАҚОЛА / ТАВБА БОБИ\nby Abu Zahro · Published Iyun 28, 2017 · Last modified Iyul 3, 2017\nМеҳрибон ва раҳмли Аллоҳ номи билан (бошлайман). «Асрга қасамки, (барча) инсон зиён-бахтсизликдадир. Фақат иймон келтирган ва яхши амаллар қилган, бир-бирларига Ҳақ (йўли) ни тавсия этган ва бир-бирларига (мана шу Ҳақ йўлида) сабр-тоқат қилишни...\nby Abu Zahro · Published Iyun 28, 2017 · Last modified Iyul 7, 2017\nКамбағални туянинг устида ҳам ит қопади\nБир қишлоқдан Буюк ипак йўли ўтган эди. Қишлоқ аҳли тижорат орқали бу ёғи Хитой, Қашғар, Ҳиндистон, Кашмир, Бадахшон, Туркистон; буёғи Марв, Балх, Мозандарон, Маккатилло, Миср, Андалусияга бориб савдо-сотиқ қилиб жуда форовон яшашарди. Шу...\nIyun 25, 2017\nby Abu Zahro · Published Iyun 25, 2017 · Last modified Iyul 3, 2017\n«Булбул — буюк қуш, — дер экан чумчуқ, — Аммо биз чумчуқлар хийлагина кўпмиз». *** Тулки айтар экан: «Жамики махлуқлар уч тоифагабўлинади: душманлар, рақиблар ва ўлжа». *** «Бўрилар билан тинч-тотув яшасак, дунёда осойишталик бўларди», дер...\nЎлим – “энди ҳаммаси тугади”, дегани эмас, балки қандайдир бир янги нарсанинг бошланиши аслида… Биз эса буни унутиб, арзимас нарсаларни излаб юрамиз. Худди горизонтда ботаётган қуёш олдимизда тургандек шошамиз, ҳовлиқамиз. Вақтни енгиб, қўлга...\nҲИКМАТЛАР / ТАВБА БОБИ\nby Abu Zahro · Published Iyun 24, 2017 · Last modified Iyul 3, 2017\nАллоҳ севгисига эришган банда\nИнсон яхшироқ ва теранроқ ўйласа, ўзи севган барча гўзалликларнинг ортида мулкнинг мутлоқ соҳиби, бутун оламларнинг Раббиси – Парвардигори Зул-жалоли валжамол ҳазратини кўргай. Аллоҳ севгисига эришган қул авлиё бўлгай, олим бўлгай, фозил бўлгай, комил...\nҲИКМАТЛАР / КИТОБЛАР\nАбу Ҳомид Ғаззолий (1058-1111) Тус шаҳрида ипчи (ғаззол) оиласида дунёга келган. (Миразиз Аъзам таржимаси) Оллоҳдан қўрқишнинг аломати етти нарсада намоён бўлади: 1. Тилда: Оллоҳдан қўрққан одам тилини ёлғондан, ғийбатдан, бошқаларга бўҳтон этишдан ва...\nby Admin · Published Iyun 23, 2017 · Last modified Iyul 3, 2017\nЖаҳл ва муомала ҳақида\nЖаҳл – жаҳолат ҳосиласи, яъни ақли ожиз эканлигининг белгиси. Сўкиниш эса тарбиясизлик ва беодоблик маҳсули. Жисмоний заифликдан ҳам келиб чиқиши мумкин. Кўпинча қўлидан иш келмаган одам тилига эрк беради… Баъзан ўз сўзини ўтказа...\nby Admin · Published Iyun 22, 2017 · Last modified Iyul 3, 2017\nИлм амалсиз бўлса…\nБир куни подшоҳ саройига бир мунажжим келди. Бу мунажжимнинг иддаоси, кибри шунчалик баланд эдики, манманлигидан гўёки бурнига ҳам нарвон қўйиб чиқилар эди. У подшоҳдан совға ва маош умидида осмондаги юлдузлар тартиботи, юлдузларнинг одамларга...\nЎзбек тилининг изоҳли луғатида “ёлғон” сўзи – “ҳақиқатга зид, уйдирма, чин эмас, сохта, қалбаки” каби тушунчалар орқали изоҳланган. Туркийда “ўтрук”, форсчада “фириб”, арабчада “кизб” калималари ҳам айнан шу маънода бўлиб, луғат китобларида бу...\nPosted: Iyun 30, 2017\t| 0 comments\nҚуръонни ўқиб унга амал қилинглар. Ундан узоқлашиб ҳам кетманглар, унинг маъносига чуқур маъно бераман, деб хато ва муболағага берилиб кетманглар. Уни тирикчилик воситаси қилиб олиб, молу дунё орттиришга ҳам ўтманглар.\nЁдгор Обид: Туркистон\nАъзам Ўктам: «Қирқинчи баҳор» китобидан\nНай таронаси: Румий\nА.Фитрат: Ҳинд сайёҳи\nИслом ва Замон: Ҳ.Ҳаким\nДоктор Шафеъий Кадканий\nАбдурауф Фитрат: Ислом тарихи\nОдамзотга берилган ихтиёр ва ҳидоят ҳақида\nТавба қилиш ҳақида\nМавзу бўйича тэгглар\nЁд олинг (3) Ёлғон (3) Аллоҳга ихлос (3) Ахлоқ (1) Бойлик (1) Васваса (1) Дилозорлик (2) Дин (1) Дунё (2) Дўстлик (1) Иймон (1) Илм (3) Исо (а.с.) ҳақидаги ҳадислар (2) Маданият (1) Маърифат (7) Меҳмондўстлик (1) Меҳр-оқибат (2) Муносабат (2) Муомала (7) Набилар тарихи (1) Нафс (1) Ният (1) Омонат (1) Риё (1) Рўза (1) Саломлашиш (1) Севги (2) Тавба (5) Тазкия (2) Талоқ (1) Тама (1) Танқид (2) Хиёнат (1) Хулқ (4) Хушмуомала (1) Чўпонлик (2) Эҳсон (1) дуо (2) Ғазаб (3) Қиёмат (2) Қўрқоқлик (1) Ҳақиқатни излаш (7) Ҳақорат (1) Ҳидоят (3) Ҳикмат (10)\nТавба қилиш ҳақида "Admin"ga\nТавба қилиш ҳақида "Azizbek"ga\nТасаввуф мавзусида ўтказилган суҳбат "abbos"ga\nАлихонтўра Соғуний "Нодиржон"ga\nИхлос йўлида © 2021. All Rights Reserved.


80 миллион сўмлик кондиционер ва чангюткичларнинг ноқонуний айланмасига чек қўйилди\n08:17 / 07.06.2021\nҚувасой шаҳрида ҳужжати бўлмаган 80 миллион сўмлик 22 дона кондиционер ва 5 дона чангюткич маиший техника товарлари қўлга тушди. Бу ҳақда вилоят Божхона қўмитаси ахборот хизмати Kun.uz’га хабар бермоқда.\nМаълум қилинишича, Фарғона вилояти божхона бошқармаси Контрабандага қарши курашиш ва божхона аудити бўлими ходимлари томонидан ўтказилган тезкор тадбир давомида “Найман-Харамкўл” йўналишида ҳаракатланаётган фуқаро Н.З. бошқарувидаги “Портер” автомашина кузатувга олинган.\nАвтомашина Қувасой шаҳри ҳудудида тўхтатилиб текширилганда, юкхонасида муқаддам божхона назоратини четлаб олиб кирилган, хорижда ишлаб чиқарилган ва божхона расмийлаштирувидан ўтганини тасдиқловчи ҳужжатлари бўлмаган, умумий қиймати 80 миллион сўмлик 22 дона кондиционер ва 5 дона чангюткич маиший техника товарлари борлиги аниқланган.\nАввалроқ, Фарғона туманида ҳужжатсиз бўлган 12 790 қути тамаки маҳсулотлари тўхтатиб қолингани ҳақида хабар берилган эди.\nҚайси маиший техникада энергия самарадорлиги класси кўрсатилиши шарт?\nИқтисодиёт ва саноат вазирлиги: бугун маиший техника бўйича нархларимиз қўшни давлатлардагига тенглашган