“А” серия, 12-тур превьюси. Туринда гигантлар тўқнашуви / CHAMPIONAT.asia\n“А” серия, 12-тур превьюси. Туринда гигантлар тўқнашуви\nАпеннин ярим оролларида якшанба куни йилнинг энг кутилган ўйинларидан бири ўтказилади.\nИталия “А” сериясининг 12-турида Туриндаги “Ювентус Стэдиум”да мезбонлар Неаполдан ташриф буюрадиган “Наполи”ни қабул қилади. Турнинг барча ўйинлари анонсини эътиборингизга тақдим этамиз.\n22:00. Катания – Удинезе\nМазкур беллашув арафасида удинеликлар ўз етакчилари Антонио Ди Наталени икки ҳафтага йўқотишгани маълум қилинди. Бир тарафдан терма жамоалар учрашувлар ўтказадиган ҳафтадан аввал жароҳатга йўлиққани Ди Натале учун яхши бўлди. Чунки у фақат бир беллашувни ўтказиб юборади. Лекин у жамоа етакчиси саналади. Жорий мавсумни кўнгилдагидек ўтказмаётган Луиджи Ди Канио шогирдлари ўз майдонларида зарур очколарни қўлга киритишга уриниб кўришади. Таркиби асосан итальян ва аргентиналик футболчилардан иборат “Катания”га ҳимоядаги хатолар жуда қимматга тушмоқда. Удинеликлар сафида Муриэль ва Майкосуэл тобора ишончли ўйин намойиш этишяпти. Бу баҳсда меҳмонлар имкониятини юқорироқ баҳолаш мумкин.\n00:45. Интер – Ливорно\nҲақиқий итальянча жамоа саналган “Ливорно” “Жузеппе Меацца” стадионида “А” серия грандларидан бирига қарши майдонга тушади. Давиде Николи жамоаси ҳозирча “Милан” билан бир хил очко жамғарган. 11 ўйиндан кейин 12 очко тўпланганини ўртача деб айтиш мумкин. “Интер” таркибида Мауро Икарди янги йилгача бошқа ўйнай олмаслиги маълум қилинди. Ўз навбатида Хавьер Занетти майдонга тушиш имкониятига эга. Вальтер Маццари шогирдлари ҳозирча барқарор ўйин намойиш этишмаяпти. Айни пайтда “Интер” иштирокидаги учрашувдан ҳар нарсани кутиш мумкин.\n16:30. Женоа – Верона\nЕвропа футболи мавсумида кашфиёт жамоа номига лойиқ кўрилган “Верона” бу сафар Генуяга сафар қилиб, “Женоа” синовидан ўтади. Аслида ҳозир эгаллаб турган ўринлари бўйича вероналиклар синаб берувчи вазифасини бажаришлари эҳтимоли йўқ эмас. Шунингдек, икки машҳур ҳужумчи – Альберто Жилардино ва Лука Тонининг ўзаро тўқнашувига гувоҳ бўламиз. Андреа Мандорлини жорий мавсум “Верона”ни курашчан жамоа сифатида шакллантира олгани кўзга ташланди. Ромуло, Жоржиньо ва Тони вероналикларнинг ҳужумдаги ҳаракатларида фаол ҳаракат қилишмоқда. “Женоа” ҳам бу йил анча мазмунли ўйин кўрсатиб келяпти. Генуяда ишқибозлар ҳар икки жамоанинг ҳужумкор ҳаракатларига гувоҳ бўлса ажаб эмас.\n19:00. Парма – Лацио\nТурнир жадвалида бир-бирига яқин жойлашган жамоалар учрашуви кескин ўтишига шубҳа йўқ. “Парма” охирги турларда “Милан” ва “Ювентус” билан куч синашди. Энди “Лацио” бу клубни синовдан ўтказади. Мезбонлар сафида мавсум кашфиёти сифатида эътироф этилаётган Марко Пароло, тажрибали Антонио Кассано, Амаури, Белфодил ишқибозлар ишончини оқлашга уринишяпти. Римликлар эса мавсум олдидан кутилган ўйинни тақдим эта олишмаяпти. Владимир Петкович турли муаммоларга дуч келяпти. Лекин “Лацио”нинг ўйини бир қовушса, ҳар қандай рақибни бемалол доғда қолдириш имкониятига эга. Мазкур беллашувда Роберто Донадони шогирдларининг кичик ҳисобдаги ғалабасини тахмин қиламиз.\n19:00. Рома – Сассуоло\nДастлабки 10 турда ғалабага эришган “Рома” аввалги турда Туринда очко йўқотди. Охирги 3 баҳсда Руди Гарсия шогирдлари рақиблар дарвозасини бир мартадан ишғол қилишди. Бунга жамоа етакчиси Франческо Тоттининг жароҳат олгани сабаб бўлди. Тотти фақат январь ойидан сафга қайтади. Унгача эса римликлар мураккаб вазиятдан қолган футболчилар ёрдамида чиқиб кетишлари керак бўлади. “Сассуоло”га қарши учрашувни Меҳди Бенатиа дисквалификация сабабли қўйиб юборади. “А” серия дебютанти таркиби асосан ёш маҳаллий футболчилардан иборат. Ҳимоячи Лука Антеи, ҳужумчи Доменико Берарди, ярим ҳимоячилар Лука Марроне ва Эзекиель Скелетто эртанги кунга ишонч билан қарашга умид бермоқда. Жамоа юқори дивизионга кўникиб бориш жараёнида рақобатчиларидан ортда қолиб кетмаяпти. “Олимпико”да бўлиб ўтадиган ўйинда ҳар қандай шароитда мезбонларнинг имконияти юқори баҳоланади.\n19:00. Кальяри – Торино\n“А” сериянинг ҳақиқий ўртамиёна клублари учрашуви. Туринликлар бу мавсум ҳамшаҳарларидан бошқа грандларни очко йўқотишга мажбур қилиб келишяпти. Лекин ўйин савияси жуда юқори ва барқарор эмас. Алессио Черчи ва Чиро Иммобиленинг ҳужумдаги маҳорати жамоага қўл келмоқда. Энг катта жумбоқ эса “Торино”нинг 11 учрашувда 5 бор пенальтидан гол урганидир. Бу лигадаги энг юқори кўрсаткич. “Кальяри” ўз ўйинларини баъзи муаммолар туфайли (стадион хавфсизлиги ва маҳаллий ҳокимият билан келиша олмаслик) бошқа ҳудудда ўтказишга мажбур бўляпти. Бу фақат зарар келтирмоқда. Учрашувда голларга бой дуранг қайд этилишини тахмин қиламиз. Чунки “Торино” жорий мавсумнинг ўзида икки марта 3:3, бир бор 2:2 ҳисобида дурангларни қайд этишга улгурди.\n19:00. Кьево – Милан\nМавсумни ҳозирданоқ бой бераётган клублар ўртасидаги ўйин унга бўлган қизиқишни янада оширмоқда. Берлускони ҳалигача Аллегрининг салбий натижаларига тоқат қилиб келмоқда, Галлиани эса мураббийни мақташдан нарига ўтмаяпти. “Кьево” мухлислари ҳамшаҳарларининг натижаларига ҳавас қилиш билан банд. “Милан”га жароҳатланган футболчиларнинг кўплиги қўшимча зиён келтиряпти. Балки, жамоа шифокорлар штабида қандайдир муаммо бордир. Лекин миланликлар ўтган мавсумни ҳам шундай бошлаб, қишки танаффусдан кейин узов вақтгача мағлубиятсиз юриш қилишганди. Бу сафар ҳам улардан шундай қаҳрамонлик кутиб қоламиз. Чунки “Милан”сиз “скудетто” ёки ЕЧЛ ўринлари учун кураш унчалик татимайди.\n19:00. Аталанта – Болонья\nБергамоликлар одатдагидек ўртамиёна поғоналарда юришибди, “Болонья” эса кутилмаганда аутсайдерлар қаторига тушиб қолди. Таркибида Диамантидек ижодкор футболчи бор бўлгани ҳолда яхши натижаларга эриша олмаётгани катта муаммолар борлигини исботлаб турибди. Мезбонлар сафида икки учрашувга дисквалификация қилинган Херман Денис майдонга тушмайди. У кейинги турни ҳам ўтказиб юборишга мажбур. Лекин майдон эгаларида барибир имконият кўпроқ.\n00:45. Ювентус – Наполи\n“Ювентус” ва “Наполи” охирги икки мавсумда “скудетто” учун курашда биринчи рақамли рақобатчиларга айланишди. Ҳозир ҳам “Рома” пешқадамлик қилаётган бўлишига қарамай, барибир бу клубларда имконият яхшироқ эканлигини римликларнинг ўзлари яшириб ўтиришмаяпти. Таркиб ва футболчиларнинг тажрибаси якшанба куни Туринда тўқнаш келадиган жамоаларга қўл келиши табиий. Аввалги икки мавсумда “Юве” ўз майдонидаги ўйинларда зафар қучган, Неаполда дуранг натижалар кузатилган. Туринликларга Лихтштайнер ва Вучинич, меҳмонларга Место ёрдам бера олмайди. Видал, Пирло, Погба ва Тевез сингари “Юве” етакчилари Хамшик, Инсинье, Кальехон ва Игуаин каби неаполликлар етакчилари билан шиддатли баҳсга киришишади. Ўйинни Италиянинг таниқли ҳакамларидан бири Жанлука Рокки бошқариб боради. Умид қиламизки, мазкур учрашув бизга “А” серияга хос эҳтиросли ва жанговар, ҳақиқий мардлар тўқнашувини тақдим этади. Чунки бу Италия футболи.\n00:45. Фиорентина – Сампдория\nТахиинимиз – 3:1\nТобора яхши ҳолатга кириб бораётган “Фиорентина” ўтган мавсумда ўртамиёналарга қарши беллашувларда катта қийинчиликка дуч келган. “Сампдория” мавсумни омадсиз ўтказяпти. Шу сабабли Флоренцияда ўтадиган баҳсда Винченцо Монтелла шогирдларининг имконияти анча юқори.


Ёшларга фидойилик ярашади\n10.06.2019 Муаллиф Зайлобиддин ЙИГИТАЛИЕВ\nБешариқ туман ҳокимлиги, “Маҳалла” жамоат фонди туман бўлими, бандликка кўмаклашиш маркази, банклар, Ўзбекистон ёшлар иттифоқи туман Кенгаши ва жамоат ташкилотлари томонидан давлатимиз раҳбари илгари сурган 5 та муҳим ташаббуснинг ижросига қаратилган “Йўл харитаси” ишлаб чиқилди ва шунга кўра қатор тадбирлар амалга оширилмоқда.\nТуманда яшаб, ижод қилаётган маданият ходимлари ва санъаткорлар умумтаълим мактабларидаги мусиқа тўгаракларига бириктирилди. Шу тариқа айни кунларда тумандаги барча маданият марказларида 99 та мусиқа тўгараклари фаолият олиб бормоқда. Мактаб ва касб-ҳунар коллежларида ташкил қилинган 330 та спорт тўгаракларида ўн беш мингга яқин ёшлар иштирокида жисмоний чиниқтириш машғулотлари ўтказиб келинмоқда. Шунингдек, 51 та умумтаълим мактабларидаги 63 та компьютер хоналари 1003 та оргтехника жамланмалари билан таъминланган. Мактаблар ҳамда коллежлардаги 58 та кутубхоналарнинг 24175 нафар фойдаланувчилари бор.\nЮлдузхон Тўраева фидойи-тадбиркор ёшлардан. У “Голден сити” фитнес спорт комплексини ташкил этиб, “Агробанк” АТБ Бешариқ филиалидан 950 млн. сўм имтиёзли кредит олди ва 4 та янги ишчи ўрни яратди.\nЁш тадбиркор Юлдузхон бу билан кифояланиб қолмай, ҳамқишлоқ хотин-қизларни иш билан таъминлаш мақсадида тикувчилик цехи ҳам ташкил этган. “Агробанк” АТБ Бешариқ филиалидан олинган 500 млн сўм имтиёзли кредит эвазига хорижда ишлаб чиқарилган замонавий тикув дастгоҳлари сотиб олди ва 40 та янги ишчи ўрни яратиб фаолият олиб бормоқда.\nТуманда фаолият юритиб келаётган ёш тадбиркорлардан Рафис Шайхулин, Исломхон Исматуллаева, Равшанбек Ҳайитбоевлар тикувчилик йўналишидаги корхоналари орқали аҳолига беминнат хизмат кўрсатиш билан бирга 12-15 нафардан ёшларни иш билан таъминлаганлар.\n– Туманимизда 5 та муҳим ташаббус ижросини таъминлаш мақсадида яқинда “Марказий ўйингоҳ”да “Фарғона юлдузлари” деб номланган хайрия концерти ташкил қилинди, – деди Ўзбекистон ёшлар иттифоки Бешариқ туман Кенгаши раиси Азизбек Ғофуров. – Унда Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артистлар Тўлқин Ҳайдаров, Яҳёбек Мўминов, хушовоз хонандалар Набижон Ҳамроев, Қаҳрамон Тўхтасинов, Отабек Ғозиев ҳамда “Наврўз” гуруҳи аъзоларининг она-Ватан, тинчлик ва беғубор ёшликни мадҳ этган дилтортар қўшиқлари 4000 дан ортиқ ёшлар ҳамда туманимиз аҳолисига ғоят манзур бўлди.\nШу куни велопойгачилар, каратэ, қўл жанги, бадиий гимнастика ва бошқа спорт турлари бўйича кўргазмали чиқишлар, маҳалла фуқаролар йиғинлари томонидан қўл меҳнати кўргазмалари ташкил этилди.\n« Бюро ходимига нисбатан қаршилик кўрсатилганлик окибатлари\nФермер мўл ҳосил кўзлаяпти »


Андижон вилоятида "Яшил йўлак" штаби аъзоси карантин даврида транспорт воситаларидан фойдаланиш учун рухсатномаларни сотиш билан шуғулланган\nЎзбекистон, Тошкент – Batafsil.uz ЯА. Андижон вилоятида "Яшил йўлак" штаби аъзоси карантин даврида транспорт воситаларидан фойдаланиш учун рухсатномаларни сотиш билан шуғулланган. Ҳужжат учун унинг жиноий шериклари 1 миллион 200 минг сўм пул талаб қилишган. Бу ҳақида мухбиримиз маълум қилмоқда.\nҲайдовчиларга улардан "Яшил йўлак" сотиб олишни таклиф қилган фирибгарлар гуруҳи 23 июль куни Андижон вилояти ИИБ томонидан ҳибсга олинган.\nРухсатномалар карантин даврида автотранспорт воситаларида чекловсиз республика бўйлаб ҳаракатланиш имкониятини беради. Уларни фуқаро Ж.А. ва "Яшил йўлак" штаби аъзоси бўлган Андижон вилояти қишлоқ хўжалиги бошқармаси мутахассиси П.Х. расмийлаштиришган, учта воситачилар - Я.А., МБ ва К.М.лар эса ҳайдовчилар билан “келишишган”.\nУлар "Спарк" русумли автомобиль эгаси М.Ж.га 1 миллион 200 минг сўм эвазига рухсатномани расмийлаштир беришга ваъда қилишган. Учаласи ҳам талаб этилган миқдордаги пулни олаётганда Ички хавфсизлик бошқармасининг Андижон вилояти бўлими ва вилоят Ички ишлар бошқармаси Жиноят қидирув бўлими ходимлари томонидан ушланган.\nМаълум бўлишича, Ж.А. ва П.Х. ўн кишига рухсатнома беришга улгуриб, ҳар-биридан 250-300 минг сўмдан олишган.\nАндижон вилояти Ички ишлар бошқармаси матбуот-хизмати маълум қилишича, Ички ишлар бошқармаси ҳузуридаги Тергов бошқармаси томонидан Жиноят кодексининг 168-моддаси 3-қисми «б» банди (такроран ёки хавфли рецидивист томонидан қилинган фирибгарлик) билан жиноят иши қўзғатилиб, дастлабки тергов ҳаракатлари олиб борилмоқда.


Тиш абсцесси — турлари, сабаблари, аломатлари, даволаш, олдини олиш - DAVOLASH\nТиш абсцесси — турлари, сабаблари, аломатлари, даволаш, олдини олиш\nАвтор Davo На чтение 3 мин Просмотров 153 Опубликовано 11.12.2019\nТиш абсцесси — бу юқори жағнинг алвеоляр ўсимтаси ёки пастки жағ алвеоляр қисмининг ички ёки ташқи юзасида йиринг тўпланиши натижасида келиб чиқадиган инфекцион жараён. Одатда, абсцесснинг сабаби тишнинг юмшоқ, кўпинча ўлик бўлган пулпасида тўпланган бактериал инфекция бўлиб, бу ҳолат ўз вақтида даволанмаган кариес, тиш касалликлари ёки турли периодонтал касалликлар туфайли юзага келади. Тишларнинг илдиз канали тизимини муваффаққияциз даволаш ҳам тиш йиринглашига олиб келиши мумкин.\nТиш абсцессининг уч тури фарқланади:\nМилк абсцесси (ёки флюс) тишларга ёки периодонтал бойламга таъсир қилмасдан, фақат милкларнинг шикастланиши билан ифодаланади;\nПериодонтал — пародонтал чўнтакдаги яллиғланиш жараёни, тиш илдизи томон ривожланади;\nПериапикал — тиш ичидаги ўлик пулпада юзага келади.\nТиш абсцесси турли тўлиқ даволанмаган стоматологик касалликлар натижасида ривожланиши мумкин. Кўпинча бунинг сабаби механик жароҳатлар туфайли тишнинг синиши ёки ёрилиши бўлади.\nГрипп ёки ангинада инфекциянинг қон оқими бўйлаб тарқалишида ҳам тиш йиринглаши кузатилиши мумкин. Жағ соҳасидаги фурункуллар ёки нотўғри тиббий муолажалар туфайли тўқималарга инфекция тушиши ҳам хавф омили саналади.\nАбсцесс доимий лўққилловчи ва отувчи оғриқлар билан ифодаланади. Тиш устига босилганда ёки бироз иссиқ таъсир еттирилганда оғриқ хуружи кучайиши мумкин. Тиш, милк ва / ёки ёноқлар асосида шиш пайдо бўлиши кузатилади, муз таъсирида шишнинг камайиши қайд етилади.\nЎткир абсцесс оғриқсиз бўлиши мумкин, аммо шиллиқ қаватда барибир шиш пайдо бўлади. Баъзи ҳолларда тиш абсцесси ён тўқималарга ўтиб, юзнинг шишиши ва суяк перфорациясига олиб келиши мумкин. Баъзан бўйин соҳасидаги лимфа тугунларининг яллиғланиши кузатилади, сезиларли шиш пайдо бўлади. Беморлар бош оғриғидан шикоят қилишлари мумкин.\nТиш абсцессини муваффақиятли даволаш инфекция манбаини аниқлаш ва бартараф етишдан иборат бўлиб, антибиотиклар қабули ва дренажлашни ўз ичига олади. Агар тишни сақлаб қолиш имкони бўлса, унда илдиз каналида терапия ўтказилади. Қайта тикланмайдиган тишлар олиб ташланади.\nАбсцесс бир неча сабабларга кўра тузалмаслиги мумкин:\nТиш илдиз канални нотўғри даволаш;\nТиш илдизининг вертикал синиши;\nҲамроҳлик қилувчи периодонтал касалликлар;\nТиш илдизларининг юқори жағ синусларига кириб бориши.\nКасаллик ривожланишини олдини олиш оғиз бўшлиғининг инфекцион-яллиғланиш касалликларини ўз вақтида даволашни назарда тутади.


Меросхўр. Ричард Харвик\nHome icon Бош саҳифа»Жаҳон адабиёти»Меросхўр. Ричард Харвик\n-Жаноб Флисон,-деди у Жонга,-сизни безовта қилмоқчи эмасдим, аммо бу жуда муҳим. Радиода айтишди, қочоқ жиноятчилар Уинслоу-Жанкшн яқинида бир кишини отиб ташлашибди. Ўлдирилган одам фермер экан. Улар фермага келиб пул ва озиқ-овқат талаб қилишган, у бечора эса қаршилик кўрсатишга уринган. Кечки газетада уларнинг суратлари чиқибди. Одам эмас, йиртқич дейсиз,-ешикбон унга газетани узатди ва деди:-Улар шу атрофда, сер. Ҳамма нарсага тайёр туриш керак.\nОвқатдан сўнг Майлс брЭнди келтирди. Кора ва Оскар Вутеннинг табассумлари Жоннинг бу даргоҳни тарк этиш вақти етиб келаётганини англатарди.\nКора ўз хонаси эшигини ёпди. Жон Флисон брЭнди қуйди ва майдалаб ҳўплай бошлади. Эшикбон кирди.\nЖон шошилмасдан яна бир қадаҳ брЭндини бўшатди ва ўн бир яримда хонасига кирди. Деворда осиғлиқ турган милтиқни олди ва ўқлади. Сўнг латта олиб чўнтагига солди.


Uzbekistan Airways Киевга қатновлар сонини оширади – Kommers.uz\nТехнология\t14:31 | 30.10.21\nUzbekistan Airways Киевга қатновлар сонини оширади\nНоябрдан авиарейслар ҳафтасига 2 марта амалга оширилади\nФото: Twitter / airport_va\nUzbekistan Airways 3 ноябрдан бошлаб ҳар чоршанба кунлари Украинанинг Киев шаҳрига авиақатновлар сонини оширади. Бу ҳақда компания матбуот хизмати хабар берди.\nҚайд этилишича, ноябрь ойининг бошидан авиапарвозлар ҳафтасига икки маротаба — чоршанба ва якшанба кунлари амалга оширилади.\nМазкур йўналиш бўйича авиачипталар нархи бир томонга 1 миллион 659 563 сўмдан, шунингдек, бориш ва қайтиш бўйича авиачипталар 3 миллион 138 175 сўмдан бошланади.\nАввалроқ Uzbekistan Airways авиачипта бронлаш ва сотиш хизматларини вақтинча тўхтатиши маълум қилинганди.


АҚШда Детройтдан кейин иккинчи шаҳар ўзини банкрот деб эълон қилди\n20:46 / 21.08.2015\nАҚШда Детройтдан кейин иккинчи шаҳар ўзини банкрот деб эълон қилди, деб хабар бермоқда WDRB портали. Хусусан, гап аҳолиси 8 мингга яқинни ташкил қиладиган, нисбатан анча кичик Хиллвью шаҳри ҳақида кетмоқда. Шаҳар Кентукки штатида жойлашган.\nБундан аввал 2013 йилда АҚШ тарихида биринчи марта Детройт шаҳри ўзини банкрот деб эълон қилган эди. Хиллвью 100 млн доллар миқдоридаги қарзни тўлай олмаслиги сабабли ўзининг банкрот деб эълон қилиниши ҳақида даъво аризаси топширди. Шаҳар ўз ҳисобида фақатгина 10 млн доллар маблағга эга. Бундай катта қарздорликка ер майдони сотилиши бўйича битим туфайли шаҳарнинг Truck America Training компанияси билан судлашуви сабаб бўлди. Суд шаҳарга 11,4 млн доллар тўлаш мажбуриятини қўйган.


Мажмуа Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси, Маданият ва спорт ишлари вазирлиги, БМТ Тараққиёт дастури билан ҳамкорликда Марказий Осиёдаги DIPECHO VII табиий офатларга тайёргарликни таъминлаш дастури доирасида ташкил этилди.\nШу муносабат билан ўтказилган тадбирда вазирлик ва идоралар, Ўзбекистондаги БМТ Тараққиёт дастури, ЕХҲТ, Европа Иттифоқининг Ўзбекистон Республикасидаги делегацияси, Гуманитар ёрдам ва фуқаро муҳофазаси бўйича Европа комиссияси (ECHO), Жаҳон банки ва Осиё тараққиёт банки вакиллари иштирок этди.\nТабиий тусдаги фавқулодда ҳолатларга тайёр туриш долзарб масаладир. Бундай таҳдидларга қарши туриш мақсадида 2011 йил 19 июлда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Аҳолини зилзилалар оқибатида юзага келган фавқулодда вазиятларда (табиий ва техноген тусдаги) ҳаракат қилишга тайёрлаш комплекс дастурини тасдиқлаш тўғрисида»ги қарори қабул қилинган эди. Ушбу ҳужжат табиий ва техноген тусдаги фавқулодда вазиятларда тезкорлик билан ҳаракат қилиш, аҳолини бундай офатлардан огоҳлантириш ва унга тайёрлаш тизимини янада такомиллаштиришнинг асоси бўлиб хизмат қилмоқда.\nЎзбекистон Республикаси фавқулодда вазиятлар вазири, генерал-майор Т. Худайбергенов мустақиллик йилларида Президентимиз раҳнамолигида турли фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш ва уларга қарши курашишнинг самарали тизими яратилганини таъкидлади. Мазкур тизим фавқулодда вазиятларни аниқ прогноз қилиш, тезкор огоҳлантириш ва табиий офатларнинг оқибатларини бартараф этишга йўналтирилган. Зилзилаларни симуляция қилиш мажмуаси бу борада амалга ошириладиган ишларда муҳим ўрин тутади. Ушбу мажмуа аҳоли ва ҳудудларни фавқулодда вазиятлардан муҳофаза қилиш соҳасида кадрлар тайёрлаш даражасини ошириш имконини беради.\nЯнги мажмуада зилзилалар туфайли вайрон бўлган биноларнинг макетлари жойлаштирилган зал мавжуд. Шунингдек, бу ерда зилзилалар музейи, ер силкинишига ўхшаш ҳолатни юзага келтирадиган махсус ўқув тренажёри билан таъминланган бино, тиббиёт хонаси бор.\nТадбир иштирокчилари мамлакатимизда амалда бўлган аҳолини зилзилалар рўй берганда ҳаракатланишга тайёрлаш, ер силкинишларини прогноз ва мониторинг қилиш бўйича комплекс дастур, гидротехник иншоотлар ва тураржойларнинг сейсмик барқарорлигини баҳолаш жараёни билан таништирилди.\n— Зилзилаларни симуляция қилиш мажмуаси менда катта таассурот қолдирди, — дейди Европа Иттифоқининг Ўзбекистон Республикасидаги делегацияси раҳбари, элчи Юрий Штерк. — Ер силкинишига ўхшаш ҳолатни юзага келтирадиган янги тренажёр Марказий Осиёда ягона ҳисобланади. Ўзбекистонда жорий этилган фавқулодда вазиятларда ҳаракатланишни ўргатадиган яхлит ва чуқур ўйланган дастур эътиборга лойиқдир.\nМазкур рукндаги бошқа мақолалар: « Аскарлар билан телемулоқот\tВатанга хизмат — олий саодат »


Хакерлар Ўзбекистон Халқ Ҳаракати сайтига яна ҳужум қилдилар « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\nХакерлар Ўзбекистон Халқ Ҳаракати сайтига яна ҳужум қилдилар\n29 March 2013 - 14:11\nЎзбекистон президенти Ислом Каримовнинг инфаркт бўлиб қолгани ҳақида 22 март куни хабар тарқатган Ўзбекистон Халқ ҳаракати сайти номаълум хакерлар томонидан ишдан чиқарилди.\nҚизиғи шундаки, бир кун аввал Mukhammad Salikh erksalikh@gmail.com электрон манзилидан “Фоҳишалар сиёсий аренадан йўқолсин” дея аталувчи мактуб тарқатилганди. Мактуб қўпол тарзда тўқилган ҳамда ЎХҲ лидери Муҳаммад Солиҳни обрўсизлантиришга ҳамда у билан мустақил журналистларнинг орасини бузишга қаратилган эди.\nМуҳаммад Солиҳ “Фарғона” агентлиги билан суҳбатда бу мактубга ҳеч қандай алоқаси йўқлигини билдирди. “Албатта бу провокация. Бу нарса биз учун янгилик эмас, махсус хизматлар мудраб ўтиргани йўқ”, — деди ЎХҲ лидери.\nЎзбекистон Халқ ҳаракати “13 май иттифоқи” платформасида яратилган, қатор сиёсий ва ижтимоий таашкилотларни ҳамда фуқароларни ўз таркибига олади. Аввалига ЎХҲ муассислари Ўзбекистондаги ўзини қайта ислоҳ қилиш имкониятини йўқотган сиёсий режим фақат тинч йўл билан алмаштирилиши лозим, деб билдиргандилар. Аммо кейинроқ, ҳаракат лидери Муҳаммад Солиҳ режимга қарши куч ишлатиш имкониятини истисно этмаслик керак, дея фикр билдира бошлади.\nЭслатиб ўтамиз, 1991 йил президентлик сайловларида Муҳаммад Солиҳ Ислом Каримовнинг ягона рақиби бўлган. 1993 йилда унга қарши ҳуқуқ-тартибот органлари томонидан жиноий иш сохталаштирила бошланганидан сўнг у мамлакатни тарк этишга мажбур бўлди.


Ўзбекистон нега қуёшли ўлка деб юритилади?\n20-сондаги саволнинг жавоби қуйидагича:\nСайёҳ ҳафсаласини пир қилган нарса — «Made in China» ёзуви эди.\nСаволга Аҳмаджон ҲАҚҚУЛОВ, Хамза ЭРДАШЕВ, Вазира Қаландарова ва Диёр Абдухалилов тўғри жавоб йўллади.\nБу қайси касб?\n🕔21:20, 08.07.2020 ✔16\nҲар йили миллионлаб одамлар ҳаж амалини бажаришади. Макка шаҳрига бу тадбирни ўтказиш учун хавфсизлик масалаларида, хизматчилар, такси ҳайдовчилари ва бошқа ёлланма ишчилар жалб этилади. Туркия давлатидан бир касб вакилларидан 30 минглаб кишилар чақирилади. Савол: бу қайси касб вакиллари ва улар қандай ишни бажаришади?\n🕔10:30, 03.07.2020 ✔23\n🕔12:22, 26.06.2020 ✔29\n✔ 16 🕔 21:20, 08.07.2020\n✔ 23 🕔 10:30, 03.07.2020\n✔ 29 🕔 12:22, 26.06.2020\n✔ 49 🕔 12:07, 15.06.2020\n✔ 40 🕔 11:30, 15.06.2020


“Эл-юрт умиди” жамғармаси Альберта университетида таълим олиш учун грант эълон қилади\n“Эл-юрт умиди” жамғармаси Альберта университетида магистратура, докторантура ва илмий тадқиқот ишлари учун грант эълон қилади\nАльберта университети кенг миқёсдаги докторантура ва магистратура дастурларини таклиф қилади. Тўлиқ грант асосида таълим олишни истайдиган номзодлар “Эл-юрт умиди” жамғармасининг стипендия дастурларига ариза тақдим этишлари шарт.\nБундан ташқари, номзодлар магистрлик ва докторлик даражалари учун бевосита Альберта университетига ҳужжат топширишлари лозим.\nСтудентлар агарда Альберта университети бўлими, аспирантура ва илмий тадқиқотлар факулътети академик талабларига жавоб берса ва сўралган таълим соҳаси бўйича илмий раҳбарга эга бўлган тақдирда ўқишга қабул қилиш учун кўриб чиқилади. Альберта университетининг тегишли факультетларига ўқишга қабул қилиниш учун минимал талаблар ва ариза топшириш жараёнлари FGSRнинг www.gradstudies.ualberta.ca. веб-сайтида ёритилган.\nНомзодларни танлаб олиш учун 2 та асосий босқич мавжуд:\nI. Альберта университетида таълим олишни хоҳловчилар “Эл-юрт умиди” жамғармаси томонидан белгиланган босқичлар ва муддатда стипендияларига ариза топширадилар.\nII. Талабалар Альберта университетининг магистратура ёки аспирантура йўналишларига (ўз танловлари бўйича ) белгиланган тартибда ариза топширишлари шарт. Аризалар университет томонидан белгиланган муддат давомида тақдим этишлари керак бўлади. Ариза топшириш вақтида талабалар Альберта университети координаторига ўқишга қабул қилиниш учун ариза топшираётганларини ва Альберта Университети - “Eл-юрт умиди” қўшма дастурига ёзилиш истагида эканликларини билдиришлари шарт. Агар талаба Альберта университетига қабул қилиниш учун танланса, ўқишга қабул қилиниш ҳақидаги хатнинг кучга кириши Жамғарманинг стипендиясини олиш вақтига боғлиқ.\nЖамғарма номидан: Альберта университети номидан\nБўлим бошлиғи ССП, Менежери\nСаидакбар Асқаров Дан Фредрик\nТел: +(99871) 2030048 Тел:+1-780-248-1260\nE-mail: education@eyuf.uz E-mail: dan.fredrick@ualberta.ca


Ибн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Аббос ибн Абдулмутталибга: «Эй, Аббос! Эй, амаки! Сенга ато берайми? Сенга марҳамат қилайми? Сенга лутф кўрсатайми? Сени ўнта хислатли қилиб қўяйми? Қачон сен ўшаларни қилсанг, Аллоҳ сени гуноҳингни; аввалгиси-ю охиргисини, қадимгиси-ю янгисини, хатоси-ю, қасдданини, кичиги-ю каттасини, сирини-ю ошкорини мағфират қилади. ўша ўн хислат; тўрт ракъат намоз ўқимоғинг. Ҳар ракъатда фотиҳаи китобни ва бир сура ўқийсан. Қачон биринчи ракъатда қироатдан фориғ бўлсанг, турган ҳолингда: «Субҳаналлоҳи Валҳамду лиллаҳи Валаа илаҳа иллалоҳу Валлоҳу акбар» деб ўн беш марта айтасан. Сўнг рукуъ қиласан ва рукуъда турган ҳолингда уларни ўн марта айтасан. Кейин саждага йиқиласан ва уларни сажда қилган ҳолингда ўн марта айтасан. Сўнг бошингни саждадан кўтариб, уларни ўн марта айтасан. Кейин сажда қилиб яна ўн марта айтасан. Сўнг бошингни кўтариб (ўтириб) уларни ўн марта айтасан. Ана ўша бир ракъатда етмиш бештадир. Буни тўрт ракъатда ҳам қиласан. Агар, бу намозни ҳар куни ўқий олсанг, шуни қил. Агар қила олмасанг, ҳар жумада бир марта. Агар уни ҳам қила олмасанг, ҳар ойда бир марта. Агар уни ҳам қила олмасанг, ҳар йили бир марта. Агар уни ҳам қила олмасанг, умрингда бир марта», дедилар».\nБошқа бир ривоятда: «Агар сен ер аҳлининг энг катта гуноҳкори бўлсанг ҳам, албатта, у ила сенга мағфират қилинур» деган жумла зиёда қилинган. Абу Довуд ривоят қилган.\nТермизийнинг иборатида: «Агар гуноҳларинг қумтепа мислича бўлса ҳам, Аллоҳ уларни сендан мағфират қилади», дейилган.\nШарҳ: Ушбу ҳадисни Абу Довуд ва Термизийдан бошқа, Ибн Можа, Байҳақий, Ибн Хузайма, ал-Ҳоким, Ибн Ҳиббон, Ибн Муборак, Табароний, ал-Хатиб, ал-Ожурий, Абу Саъид ас-Самъаний ва Абу Мусо ал-Мананий ва Имом Бухорий «Жузул Қуръон»да, ривоят қилган.\nИбн Абу ас-Сайф ал-Яманий «ал-Ламъа фии рағоиби явмил Жумуъа» китобида Термизийнинг қуйидаги гапларини келтиради:\n«Тасбиҳлар намозини Жума куни завол пайтида ўқимоқ мустаҳабдир. Биринчи ракъатда «Фотиҳа»дан кейин «Такасур»ни ўқийди, иккинчисида «Вал Аср»ни, учинчисида «Кофирун»ни, тўртинчисида «Ихлос»ни» ўқийди, деб туриб охирида ўқийдиган қўшимча дуони ҳам келтирган.\nАбу Усмон ал-Хайрий аз-Зоҳид: «Қийинчиликлар ва ғам ғуссалар учун Тасбиҳлар намозидан яхши нарса кўрмадим», деган.\nАли розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Мен қачон Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан бир ҳадис эшитсам, Аллоҳ менга ундан ўзи хоҳлаганича наф берадиган одам эдим. Қачон у зотнинг саҳобаларидан бири менга ҳадис айтса, мен ундан (гапи тўғрилигига) қасам ичишни талаб қилар эдим. Агар у қасам ичса (гапини) тасдиқ қилар эдим. Албатта, шаън шулки, менга Абу Бакр бир ҳадис айтди. Зотан у содиқдир: «Мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг, қайси бир одам гуноҳ қилиб қўйиб, сўнгра туриб, таҳорат қилиб намоз ўқиса, кейин Аллоҳга истиғфор айтса, албатта, Аллоҳ уни мағфират қилади», деганларини эшитдим. Сўнгра у зот: «Улар қачон фаҳш иш қилсалар ёки ўзларига зулм қилсалар, Аллоҳни эсларлар ва гуноҳларига истиғфор айтурлар» оятини қироат қилдилар», деди». Термизий ва Абу Довуд ривоят қилган.\nШарҳ: Аслида тавба намозсиз ҳам хоҳлаган пайтда бўлиши матлуб. Лекин намоз ила бўлгани кучли ва қабули осондир. Намоз мўминнинг силоҳи, дейилгани ҳам шундан. Мўмин киши намоз ила ҳар қандай қийин нарсага ҳам осонлик билан эриша олади. Ожиз банда гуноҳ иш қилиб қўйса, иймони уни дарҳол тавбага чорлаши зарур. Қилиб қўйган гуноҳининг афсусида қолган мўмин инсон дарҳол таҳорат қилиб тавба намози нияти ила икки ракъат намоз ўқиб олишга ўтмоғи лозим. У гуноҳига надомат қилиб, намозида чин қалбдан тавба қилиб, Аллоҳга роз айтиб, иккинчи бу гуноҳни қайта қилмасликка қатъий аҳд қилса, Аллоҳ таоло унинг гуноҳини мағфират қилади.\nУшбу ҳадислардаги бош масала шундан иборат. Лекин, эътибор билан мулоҳаза қиладиган бўлсак, бундан бошқа муҳим масалалар ҳам борлигини билиб оламиз.\nАна шундоқ масалалардан бири ҳазрати Али розияллоҳу анҳунинг: «Мен қачон Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан бир ҳадис эшитсам. Аллоҳ менга ундан ўзи хоҳлаганича наф берадиган одам эдим», деган гапларида ўз аксини топгандир.\nўйлаб кўринг. Эшитган ҳар ҳадисдан наф топиш. Бу қандай бахт!\nБу қандай саодат!\nБундай олий мақомга эришиш осонми?\nБундай пурсаодат ҳаётга соҳиб бўлиш учун нималар қилиш керак?\nИхлос қилиш керак. Амал қилиш керак.\nҲадисларни пухта ва аниқ ўрганиш керак.\nУшбу ҳадисда мулоҳаза қилинадиган муҳим масалалардан яна бири айнан ўша ихлос, амал ва ҳадисларни пухта ўрганишга боғлиқдир.\nҲазрати Али розияллоҳу анҳунинг қайси саҳобийдан ҳадис эшитсалар, ўша ҳадиснинг тўғри эканига қасам ичиши талаб қилишлари айнан шуни кўрсатади.\nМаълумки, саҳобаларнинг адолатларига, зеҳнларининг ўткирлигига, ишончли кишилар эканлигига ҳеч қандай шак-шубҳа йўқ. Лекин, шундоқ бўлса ҳам ҳазрати Али ҳадис айтган ҳар бир кишидан қасам ичишни талаб қилганлар. Чунки, ҳадисни эшитиб қўйиб кетаверадиган нарса эмас. Унга иймон келтириш, амал қилиш керак. Ҳадиси шариф инсон ҳаётидаги ҳар бир нарсани баён қилиб беради. Қуръонни шарҳлайди, қандай қилиб ҳаётга татбиқ қилишни кўрсатади. Ҳамда бошқа кўплаб хизматларни адо этади.\nШунинг учун дин илмини кимдан олаётганига катта эътибор ва аҳамият бериш ҳар бир мусулмон учун ўта муҳимдир. Диндорликни, фидойиликни, олимликни, устозликни даъво қилувчилар жуда ҳам кўп. Улар ҳар хил бўладилар. Кўплари бузуқ фикрли ва ғаразгўй бўлишини тажриба кўрсатиб турибди. Шунинг учун Аҳли сунна ва жамоа мазҳабидаги, тақводор, инсофли, ҳақиқий олим кишидан илм олиш керак.\nАллоҳ таоло ҳаммамизни эшитган, ўрганган ҳар бир ҳадисдан кўплаб наф оладиган, илмни ишончли манбаълардан оладиган бандалардан қилсин. Бандалик билан баъзи хатоларни содир этган чоғимиз, дарҳол тавбага шошиладиганлардан қилсин. Тавбаларимизни қабул қилсин.\nШарҳ: «Истисқо» сўзи арабча сўз бўлиб серобчилик, суғориш талаб қилиш маъносини англатади. Одатда, кутиб турилган сувнинг келиши кечикса уни талаб қилишга айтилади.\nИстисқо уч хил бўлади.\nБиринчиси, ёлғиз-ёлғиз ёки жамоат бўлиб дуо қилиш.\nИккинчиси, намоздан кейин дуо қилиш.\nУчинчиси, икки ракъат намоз ўқиб, Жума хутбасига ўхшаш икки хутба айтиб серобчилик сўраш. Сероб бўлгунча қайта-қайта истисқо қилинаверади.\nАллоҳ таоло: «Ва Мусо ўз қавмига серобчилик талаб қилганини эсла: Бас, Биз, асонгла тошни ур, дедик. Бас, ундан ўн иккита булоқ отилиб чиқди», деган.\nШарҳ: Ушбу ояти каримадан Ислом умматидан аввалги умматларда ҳам истисқо бўлганлиги кўриниб турибди.\nМусо алайҳиссалом бошчиликларидаги Бани ИсроилТийҳда, саҳрода адашиб қолганда, жуда ҳам қаттиқ чанқаганларида, у зот ўз қавмлари учун Аллоҳдан сув сўраганлар. Ўшанда Аллоҳ таоло у зотга, қўлингдаги асонг билан тошни ур, деб амр қилган. Мусо алайҳиссалом асолари билан кийимларини олиб қочган тошни урганлар. Ўшанда у тошдан ўн иккита булоқ отилиб чиққан. Чунки, бани Исроил ўн иккита сибт - қабила - дан иборат эди.\nИсҳоқ розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Мени Валид ибн Утба Мадинага амир бўлиб турганда Ибн Аббоснинг хузурига Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг истисқо намозлари ҳақида сўраш учун юборди. Бас, у: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ўзларини хор тутган ҳолларида, товозуъ ва тазарруъ қилган ҳолларида намозгоҳга чиқдилар. Кейин минбарга кўтарилдилар. Сизларнинг мана бу хутбаларингизга ўхшатиб, хутба қилмадилар. Лекин, дуо, тазарруъ ва такбирда бардавом бўлдилар. Кейин ийдда ўқийдиганга ўхшатиб икки ракъат намоз ўқидилар», деди». Сунан эгалари ривоят қилган.\nШарҳ: Аввало ривоят соҳиби Исҳоқ розияллоҳу анҳу билан яқиндан танишиб олайлик:\nИсҳоқ исмли бу киши, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг саҳобаларидан эдилар. Абдон исмли киши, Холид ибн Абдурраҳмон орқали, Исҳоқ ривоят қилган ҳадисларни жамладилар.\nАбдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳу, Ислом умматининг илм денгизи, лақабини олган эдилар. У киши бор жойда биров илмдан оғиз оча олмас эди. Мана, ўша даврда Мадинаи Мунавварага амир бўлган Валид ибн Утба розияллоҳу анҳу ҳам, ўзлари билсалар ҳам, атрофларидан кишилар билса ҳам, янада таъкидлаб олиш учун Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳунинг ҳузурларига Исҳоқ розияллоҳу анҳуни юбориб, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг Истисқо намозлари қандоқ бўлганинни сўрамоқдалар.\nИслом умматининг илм денгизи Абдуллоҳ ибн Аббос эса, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг истисқо намозлари қандоқ бўлганини васф қилиб бериш давомида, ўша вақтда бўлган баъзи ўзгаришни, хутбани бошқача қилишни, танқид ҳам қилиб ўтмоқдалар.\n1. Ҳукмдорлар уламоларни ҳурмат қилиб улардан ишларни қандоқ қилиб шариятга, суннатга мувофиқ бўлиши ҳақида сўраб, маслаҳат олиб туришлари кераклиги.\n2. Истисқо учун чиқадиган кишилар ўзларини хору-зор тутмоқликлари кераклиги. Бу нарса кийинишда, юриш-туришда, ўзини тутишда ва муомалаю бошқа нарсаларда кўзга кўриниб туриш керак. Чунки, бировга иши тушган одам, ўша одамнинг олдида ўзини хор тутса иши осон битади. Аллоҳга иши тушиб, У зотдан сув, серобчилик сўраш илинжида турганлар ҳам ўзларини хор тутсалар иншааллоҳ ишлари осон битади.\n3. Истисқо учун чиқадиган кишилар тавозуъли бўлишлари кераклиги. Чунки, товозуъ ҳамда дуо, бир нарса сўраш одобларидан ҳисобланади.\n4. Истисқо учун чиқадиган кишилар тазарруъ ила туришлари. Чунки, бу иш тазарруъ-Аллоҳга чин дилдан қаттиқ ёлборишсиз битмайди.\n5. Истисқо намозгоҳда бўлгани яхшилиги. Пайғамбар алайҳиссаломнинг намозгоҳлари Мадинадан минг зироъ масофа узоқда бўлган. Чунки, истисқога ҳамма аҳоли, ҳатто эмузукли бувакларни ҳам, уй ҳайвонларини ҳам олиб чиқиб, уларнинг ҳам хору-зор, муҳтож эканларини изҳор қилиб туриб истисқо - серобчилик сўраш - амалга оширилади. Бу ҳолат, албатта, шаҳар ичидаги масжидда юзага келмайди.\n6. Аввал имом минбарга чиқиб, узоқ вақт давомида дуо, тазарруъ ва такбирда бўлиши кераклиги. Албатта, қавм имомга қўшилиб туради.\n7. Жамоат билан ийд намозига ўхшаш икки ракъат намоз ўқиш, Ҳанафий мазҳабида ийд намозига ўхшатиб қироатни ошкора қилинадию, аммо зиёда такбирлар айтилмайди. Бошқа мазҳабларда такбирлар ҳам айтилади. Қолган ҳамма нарсаларни худди ийд намоз каби бўлади.\nАбдуллоҳ ибн Язийд ал-Ансорий, у билан бирга Баро ибн Озиб ва Зайд ибн Арқам розияллоҳу анҳумлар истисқога чиққанлар. Бас, у (Абдуллоҳ) минбарсиз, оёқда тик туриб истиғфор айтди. Кейин икки раъат намоз ўқиди. Қироатни ошкоро қилди. Азон ҳам, иқома ҳам айтмади». Бухорий ривоят қилган.\nШарҳ: Ушбу ривоятда васф қилинаётган истисқо ҳодисасини олтмиш тўртинчи ҳижрий санада Куфада бўлиб ўтган. Ўша пайтда Абдуллоҳ ибн Язийд розияллоҳу анҳу Куфага Абдуллоҳ ибн Зубайр розияллоҳу анҳу томонидан амир қилиб қўйилган эдилар. Ёғингарчилик бўлмай қолганда, шаҳар четига чиқиб истисқо қилганлар. Мазкур икки улуғ саҳобийлар биргаликда Абдуллоҳ ибн Язийд розияллоҳу анҳунинг раҳбарликларида адо этилган истисқо намунали бўлгани учун ҳам имом Бухорий буни ўз китобларида келтирганлар.\n1. Истисқога мусулмон, тақводор амир ва аҳли фазл кишилар бошчилик қилсалар яхши бўлиши.\n2. Тик турган холда тавба-тазарруъ ила истиғфор айтиш истисқо учун зарурлиги.\n3. Истисқо намози икки ракъат бўлиши.\n4. Истисқо намозида қироат ошкоро бўлиши.\n5. Истисқо намозида азон ҳам, иқома ҳам бўлмаслиги. Бу намозга, жамоат намозга, деб даъват қилинади.\nАббод ибн Тамийм розияллоҳу анҳудан, у киши ўз амакиси розияллоҳу анҳудан: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламни истисқо қилгани чиққан кунлари кўрдим. Одамларга орқаларини қилиб, қиблага юзланиб дуо қилдилар. Сўнг ридоларини айлантирдилар. Кейин бизга имом бўлиб икки ракъат намоз ўқидилар. Ўша икки ракъатда қироатни ошкора қилдилар». Бешовлари ривоят қилган.\nШарҳ: Ушбу ҳадисдан олинадига фойдалар:\n1. Имом қиблага қараб ихлос ила дуо қилиши, истисқо намозидан олдин бўлиши кераклиги. Бу ишда имомнинг орқасида турган қавм ҳам астойдил иштирок этиши лозим. Чунки, қиблага юзланиши дуонинг одоби ва қабул қилиниши шартларидан биридир.\n2. Имом ридосини тескари қилиши кераклиги. Тескари, деганда одатда ўнг елкада турадиган тарафини чап елкага, чапдагисини ўнгга қилиб олиш тушинилади. Яна, этагини елкага, елкани этак томонга алмаштириш ҳам тушинилади. Истисқо ҳақидаги кўплаб ривоятларда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламни шундоқ қилганлири қайта-қайта ривоят қилинган. Бунда ҳозирги турган қурғоқчилик, қахатчилик ҳолимиз, томом ўзгарсин, деган ишорат бордир.\n4. Истисқо намозида қироат ошкоро бўлши.\nАнас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳеч бир дуода қўлларини юқорига кўтармас эдилар. Фақат истисқода қўлтиқлари оқи кўрингунча кўтарар эдилар». Бешовларидан фақат Термизий ривоят қилмаган.\nШарҳ: Демак, истисқо пайтида тазарруъ ва истижони энг юқори чўққига чиқариш керак экан. Дарҳақиқат, қурғоқчилик, сувсизлик катта мусийбат. Бу балога гирифтор бўлган ўлкаларга ризқу-рўз камайиб, очарчилик бўлиб наботот, ҳайвонот ва инсоният олами ҳалокатга учрайди. Қурғоқчилик даҳшатли офот экани ҳаммага маълум. Бу балога вақти-вақти билан ҳар-бир ўлка дучор бўлиши мумкин. Бу ҳам Аллоҳ таолонинг синови.\nХўш, ушбу синовга одамлар қандоқ муносабатда бўладилар?\nБузуқ эътиқодли ўлкалар ва халқлар бузуқ муносабатда бўладилар.\nБаъзилари турли бут ва санамларга, сохта худоларга қурбонликлар, хайр-эҳсонлар қилишга ўтадилар. Ҳатто инсонларни қурбон қилиш одатлари ҳам бўлган.\nХудосизлик ҳукм сурган юртларда эса бу синов «табиат инжиқлиги», деб номланади. Ҳамда ўша «табиат инжиқлиги»ни «енгиш» учун «кураш» бошланади. Натижада мазкур «кураш» оқибатида йиллар ўтгандан кейин ўша юрт-эл бошига қурғоғчиликдан ҳам кўра қаттиқроқ бало офотлар ёғишини тажриба кўрсатди.\nИсломда эса, ҳамма нарса Аллоҳдан, деб билинади. Турли бало-офотлар, жумладан қурғоқчилик ҳам Аллоҳнинг синови, бандаларга эслатма, огоҳлантириш, деб эътиқод қилинади.\nШунинг учун бошқа мусийбатли ҳолатлардаги каби, қурғоқчиликда ҳам, Аллоҳнинг ўзига илтижо қилинади. Турли услублар ила Аллоҳга муҳтожлик аломатлари кўрсатилади.\nШунинг учун ҳам истисқо намозига шаҳардан ташқарига, саҳрога чиқилади. Бутун аҳоли чиқади. Қари кишилар, беморлар, ёш болалар, ҳатто ҳайвонлар ва уларнинг болалари ҳам олиб чиқилади. Оналарни болаларидан ажратиб қўйиб турилади. Буларнинг ҳаммасида хору-зорлик аломати бордир. Мазкур тоифадаги кишилар қурғоқчиликдан энг кўп зарар тортадиган тоифалар бўлиши билан бирга уларнинг дуолари қабул ҳамдир.\nИмом Баззор қилган ривоятда:\n«Эмузукли болалар, рукуъдаги обидлар ва ўтлоқдаги ҳайвонлар бўлмаганида устингизга азоб шундоқ ҳам қуйилар эдики!» дейилган.\nИмом Бухорий қилган ривоятда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам:\n«Фақат заифларингиз туфайлигина ризқлантириласизлар ва нусрат оласизлар», деганлар.\nИмом ал-Ҳоким Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан қилган ривоятда:\n«Сулаймон алайҳиссалом истисқо қилгани чиқдилар. Бас, чалқанча ётиб олиб, Эй, бор Худоё, албатта, биз сенинг махлуқларингиздан бир махлуқмиз. Биз Сенинг ризқингдан беҳожжат эмасмиз, деб дуо қилаётган чумолини кўрдилар. Шунда Сулаймон алайҳиссалом:\n«Қайтинглар, батаҳқиқ, сиздан бошқанинг дуоси ила сероб бўлдингиз», дедилар», дейилган.\nҲозир баъзи Ислом ўлкаларида истиқсо намози амалда мавжуд. Лекин, баъзи бошқа Ислом юртларида, хусусан, Аллоҳнинг динидан ўзоқлашган юртларда бу намоз йўқ. Худосизлик ҳукм сурган юртларда эса, истисқо намозидан кейин серобчилик бўлиб, одамларга яхшилик етса, худога ишониб кетадилар, натижада биз худолик даражасидан тушиб қоламиз, деб ҳукмдорлар истисқо намози ҳақида ўйлашга ҳам ижозат бермаганлар.\nЭнди ўша ўлкаларда ҳозир ҳукм суриб турган турли бидъат хурофотлар ўрнига истисқо намозини Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг суннатларига мувофиқ жорий қилиш керак.\nОиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади: «Одамлар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга ёмғир қаҳатчилигидан шикоят қилдилар. Бас, У зот минбар (ўрнатиш)га амр қилдилар. Намозгоҳга У зот учун (минбар) қўйилди. У зот одамлар ила чиқиладиган кунни ваъдалашдилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам қуёшнинг қоши кўринганда чиқдилар. Минбарга ўтириб, такбир айтдилар ва Аллоҳ азза ва жаллага ҳамд айтдилар. Сўнгра: «Албатта, сизлар диёрингиздаги қурғоқчиликдан ва сиздан ёмғир ўз вақтидан кечикканидан шикоят қилдингиз. Батаҳқиқ, Аллоҳ азза ва жалла сизларни Унга дуо қилишга амр қилгандир ва дуоларингизни ижобат қилишга ваъда қилгандир», дедилар. Сўнгра: «Оламларнинг Роббиси Аллоҳга ҳамд бўлсин. У Раҳмони Раҳиймдир. Жазо кунинг эгасидир. Аллоҳдан ўзга илоҳи маъбуд йўқ. У нимани ирода қилса шуни қилур. Эй, бор Худоё, сен Ўзингдан бошқа илоҳу маъбуд йўқ зотсан! Сен беҳожатсан. Биз ҳожатмандмиз. Бизга нажот ёмғирини тушир. Бизга туширган нарсангни бир вақтгача қувват ва етуклик қилгин», дедилар.\nКейин икки қўлларини кўтардилар. Ҳаттоки икки қўлтиқлари оқи кўрингунча кўтардилар. Сўнгра одамларга орқаларини қилдилар ва ридоларини тескари қилдилар. Кейин одамларга юзландилар ва тушиб икки ракъат намоз ўқидилар.\nБас, Аллоҳ бир булут пайдо қилди. Момақалдироқ бўлиб, чақмоқ чақди. Сўнгра Аллоҳнинг изни ила ёмғир қуйди. У зот масжидларига келмасдан сел кета бошлади. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам одамларнинг тезлик билан панага қочаётганларини кўриб кулган эдилар, ақл тишлари кўриниб кетди. Кейин эса:\n«Аллоҳ ҳар бир нарсага қодир эканлигига ва мен Аллоҳнинг бандаси ва Расули эканимга гувоҳлик берурман», дедилар». Абу Довуд ва Ибн Ҳиббон ривоят қилган. Ал-Ҳоким, саҳиҳ, деган.\nШарҳ: Ушбу ривоятда нафақат истисқо хутбаси матни балки, истисқо бошидан охирагача, ҳатто натижасигача батафсил васф қилинмоқда. Ушбу ривоятнинг ҳар бир сўзи фойдадан холи эмас. Лекин, аввалги ривоятлардан зикр қилинмаган фойдаларни қисқача эслаб ўтайлик:\n1. Ислом давлати фуқароларнинг давлат раҳбарига қурғоқчиликдан шикоят қилиши жоизлиги.\n2. Одамлар шикоят қилганда раҳбар жавоб чораси кўриши кераклиги.\n3. Истисқо намозига олдиндан тайёргарлик кўриб, намозгоҳга минбар ўрнатиш. (бошқа керакли нарсаларни ҳам ҳозир қилиш). Вақтни олдиндан белгилаб қўйиш кераклиги.\n4. Истисқо намозининг вақти қуёш чиққандан кейин бўл иши. Худди ийд намози вақти, истисқо намозига ҳам вақтдир.\n5. Имом минбарга чиқиб такбир ва ҳамду сано айтмоғи лозимлиги. Уламоларимиз такбир, ийд хутбасида айтиладиган такбир каби бўлади, дейдилар.\nҲанафий ва Моликий мазҳабларида такбир ўрнига истиғфор айтиш яхши Чунки, мақом шуни тақозо қилади, деганлар.\n6. Истисқо намози қисқа, одамларни дуо ва илтижога тарғиб қилишни, Аллоҳдан ёлбориб нажот ёмғири сўрашни ўз ичига олган бўлиши керак.\n7. Истисқода қўлларни икки қўлтиқ ости кўрингунча баланд кўтариб илтижо ила дуо қилиш керак.\n8. Имом қиблага юзланиб дуо қилиши ва ридосини тескари қилиб ёпиниши керак.\n9. Кейин имом минбардан тушиб икки ракъат намозни одамлар билан ўқиши.\n10. Истисқони Аллоҳ дарҳол қабул қилиши Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламниг ҳурматларидандир.\n11. Одамларнинг тезлик билан панага қочишлари эса сабрсизликларидандир.\n12. Истисқодан сўнг серобчилик бўлганда Аллоҳга шукр айтиш кераклиги. Ривоят охиридаги Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг айтган гувоҳликлари шунга далолат қилади.\nИМОМ ОДАМЛАРНИНГ ИСТИСҚО ҲАҚИДАГИ ТАЛАБЛАРИГА ЖАВОБ БЕРАДИ\nАнас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Бир одам Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам Жумада хутба қилиб турганларида ҳузурларига келиб: «Эй, Аллоҳнинг Расули, чорволар ҳалок бўлди, йўллар кесилди. Аллоҳга дуо қилинг!» деди. Бас, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дуо қилдилар». Бошқа бир ривоятда:\n«Бас, У зот қўлларини кўтариб:\n«Эй, бор Худоё! Бизга нажот (ёмғири) бер! Эй, бор Худоё! Бизга нажот (ёмғири) бер! Эй, бор Худоё! Бизга нажот (ёмғири) бер!» дедилар. Бас, Жумадан жумагача ёмғирда қолишди. Шунда ҳалиги одам келиб:\n«Эй, Аллоҳнинг Расули, уйлар йиқилди. Йўллар қирқилди. Чорполар ҳалок бўлди», деди.\n«Эй, бор Худоё! Тоғлар ва адирлар устига, водийлар ичига ва дарахтлар ўсадиган жойларга», дедилар».\n«Эй, бор Худоё! Атрофимизга, бизнинг устимизга эмас!» дедилар. Ўшанда, (булутлар) Мадинадан худди кийим ечилгандек суғурилиб кетди. Унинг атрофига ёға бошлади. Унга бир қатра ҳам ёғмай қўйди. Мадинага назар солсам, худди гул билан ўралган тошдек бўлиб турган экан».\nШарҳ: Ушбу ривоятда истисқонинг яна бир тури ҳақида сўз кетмоқда. Бу турдаги истисқо Жума куни минбарда имомнинг дуо қилиши билан бўлади. Бу ҳадиси шариф ушбу бобдаги энг машҳур ҳадис ҳисобланади. Ундан кўплаб фойдалар олинади:\n1. Кўпчилик фойдаси учун Жума хутбаси қилаётган имомга гапириш мумкинлиги.\n2. Қурғоқчилик ва унинг туфайли келган зарарлар ҳақида шикоят қилиш мумкинлиги.\n3. Аҳли солиҳ кишилардан дуо сўраш жоизлиги.\n4. Имомга истисқо ҳақида шикоят қилинганда, Жума хутбаси ичида истисқо дуоси қилиши мумкинлиги.\n5. Истисқо дуосини икки қўлни кўтариб туриб қилиш.\n6. Дуони уч марта такрорлаш яхшилиги.\n7. Зарарни даф қилиш ҳақидаги дуо таваккулга хилоф эмаслиги.\n8. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг дуолари ўрнидан дарҳол қабул бўлиши.\n9. Дуони одоб ила қилиш кераклиги. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ёмғирни тўхтатишни эмас, керакли жойларга ёғдиришни сўрашлари шуни кўрсатади.\nАллоҳ таоло: «Намозларни, ўрта намозни муҳофаза қилинг ва Аллоҳга тоат ила қоим бўлинг», деган (\nИбн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Роббим менга энг гўзал суратда тажалли қилди ва: «Эй, Муҳаммад», деди.\n4. Аллоҳ таолонинг ҳузурида олий тўплам - муқарраб фаришталар тўплами борлиги.\nЖарир розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам билан бирга эдик. Кечаси ойга назар солдилар-да: «Албатта, сизлар Роббингизни мана шу ойни кўргандек кўрурсизлар. Уни кўришда қийинчиликка учрамассиз. Бас, агар қуёш чиқиши ва ботишидан олдин намоз ўқишдан қолмасликка қодир бўлсангиз. Шуни қилинг, дедилар-да «Қуёш чиқиши ва ботишидан олдин Роббингга ҳамд ила тасбиҳ» айт оятини ўқидилар». Тўртовлари ривоят қилишган.\nИзоҳ: «Хало» деганда қазои ҳожат тушунилади. Инсон қазои ҳожат қилаётганида холи қолиши учун хало, дейилган. ал-Муғийра ибн Шўъба розияллоҳу анҳу: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам қачонки, бориш жойига борадиган бўлсалар, узоқлашиб кетар эдилар», деганлар». «Сунан» эгалари ривоят қилганлар.\nШарҳ: Аввало, ҳадиснинг ровийси ал-Муғийра ибн Шўъба розияллоҳу билан танишиб олайлик:\nМуғийра ибн Шўъбанинг кунялари Абу Абдуллоҳдир. Бу саҳоба олдинига Исломга қарши бўлиб, кейинчалик Хандақ йили Исломни қабул қиладилар ва Ҳудайбия ғазотида иштирок этади-лар.\nБу зот Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан ҳаммаси бўлиб, 136та ҳадис ривоят қилдилар.\nУмар ибн Хаттоб халифалик даврларида Муғийрани Басрага ҳоким қилиб тайинладилар. Сўнг бу амалдан бўшатиб, Куфага амирлик курсисига ўтказдилар.\nУсмон ибн Аффон халифалик даврларида ҳам Муғийрани Куфа амирлигида қолдирдилар.\nКейинчалик бу ишдан бўшаб, Ямома, Ямрук ғазотлари ва Шом, Ҳамадон, Наҳованд фатҳларида иштирок этдилар. Муовия даврида Куфа амирлигига яна қайта ўтирдилар.\nБу ҳадиси шарифда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва-салламнинг қазои ҳожатдаги одатлари ривоят қилинмоқда. У ки-ши қачон қазои ҳожат қилмоқчи бўлсалар иложи борича одам-лардан узоқлашиб кетар эканлар.\nМаълумки, ўша пайтларда дунёнинг ҳеч қаерида қазои ҳожат учун қурилган алоҳида жойлар ёки белгиланган одоб-ахлоқ бўлмаган. Ислом динида уят-айб, аврат бекитиш, гуноҳ каби ту-шунчалар бўлганидан, дунё тарихида биринчи бўлиб, бундоқ нарсалар мусулмон жамиятида тартибга солина бошлаган. Бу бобда ўрганадиган баъзи ҳадисларимиз шу борадаги биринчи қадамлар ҳисобланади.\nДемак, халонинг одобларидан бири очиқ жойда бўлса, иложи борича узоқроқ жойга бориб, қазои ҳожат қилиш керак.\nАбу Довуд қилган ривоятда: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам қачонки «ташқарига» чиқишни хоҳласалар, то биров кўрмайдиган бўлгунча кетар эдилар», дейилган.\nШарҳ: Демак, қазои ҳожат қилаётган кишининг бировга кўринмаслиги керак. Уламоларимиз унга овоз ва ҳидни ҳам қўшганлар. Яъни, қазои ҳожат қилаётган одамдан чиққан овозни биров эшитмаслиги, ҳиди димоғига кирмаслиги керак.\nАбдуллоҳ ибн Жаъфар розияллоҳу анҳу ривоят қилинади: «Бир куни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам мени ортларига мингаштириб олиб, бир сир гапни айтдилар, уни одамлардан ҳеч кимга айтмайман. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам қазои ҳожатлари учун тўсиқ қилишни энг яхши кўрадиган нарсалари, дўнглик ёки хурмо боғи девори эди». Муслим ривоят қилган.\nШарҳ: Аввало, ҳадиснинг ровийси Абдуллоҳ ибн Жаъфар розияллоҳу анҳу билан танишиб олайлик:\nАбдуллоҳ ибн Жаъфар ибн Абу Толиб ибн Абдулмутталиб ибн Ҳошим ал-Қураший, оналари Асмаа бинти Умайс. Оталари ва оналари Ҳабашистонга ҳижрат қилишди. Ҳабашистон ерида Исломда биринчи туғилган бола Абдуллоҳ ибн Жаъфар бўлдилар.\nМусулмонлар Мадинага ҳижрат қилишганда, Абдуллоҳ ҳам оталари билан ҳижрат қилдилар. Бу зот Али билан Муовия ўрталарида бўлган Сиффийн жангида Абдуллоҳ ибн Жаъфар ҳазрати Али аскарлари устидан бошлиқ бўлдилар. Абдуллоҳ ҳалим ва сахий зотлардан эдилар. Шунинг учун «сахийлар денги-зи» деб ном олган эдилар.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан кўп ҳадислар ривоят қилдилар. Оналари Асмаа ва амакилари Али ибн Абу То-либлардан ҳам ривоят қилдилар.\nБу зотдан Исмоил, Исҳоқ, Муовия, Муҳаммад ибн Али ибн Ҳусайн, Қосим ибн Муҳаммад, Урва ибн Зубайр ва бошқалар ри-воят қилишди. Бу киши ривоят қилган ҳадисларни уч «Саҳиҳ» соҳиблари ўз китобларига киритишган.\nАбдуллоҳ ибн Жаъфар ҳижратнинг 80-санасида (милодий 700 йил) 92 ёшларида Мадинада вафот этдилар. Мадина амири Молик ибн Марвон жаноза намозини ўқидилар.\nАбдуллоҳ ибн Жаъфар розияллоҳу анҳунинг бу ривоятлари икки қисмга бўлинади.\nБиринчи қисмида бир куни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам у кишини ўз орқаларига мингаштириб олиб, бир сир гап айтганлари ва у гапни ҳеч кимга айтмасликлари баён қилинди. Бу билан Абдуллоҳ ибн Жаъфар розияллоҳу анҳу ўзларини Расули Акрам соллаллоҳу алайҳи васалламга маҳбуб киши эканликлари-ни билдирадилар. Чунки Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васал-ламнинг уловларига у кишининг ортларида мингашиб юриш кат-та бахт. Бунинг устига ҳеч кимга айтма, деб сир гап айтишлари ҳам катта гап. Эҳтимол, ўша сир гап Абдуллоҳ ибн Жаъфар розияллоҳу анҳунинг ўзларига тегишли бўлса керак, ҳеч кимга айтмаганлар.\nҲадиснинг иккинчи қисми эса бевосита биз ўрганаётган боб-га тегишли. Пайғамбаримиз одатда кўпроқ баланд дўнглик ёки хурмо боғи девори панасига ўтиб қазои ҳожат қилар эканлар. Бу ҳам қазои ҳожат одобларидан. Унга мусулмонлар ҳам доимо риоя қилиб келганлар.\nАнас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам қачонки халога кирсалар, узукларини ечиб қўяр эдилар». Абу Довуд ва Термизий ривоят қилишган.\nШарҳ: Маълумки, Расули Акрам соллаллоҳу алайҳи васал-ламнинг узукларида «Муҳаммадур-Расул-уллоҳ» деган ёзув бор эди. Подшоҳларга мактуб юборсалар, ўша узукни муҳр қилиб бо-сар эдилар. Узукда Аллоҳнинг исми ёзилган бўлгани учун ҳам халога кирганларида уни ечиб қўяр эдилар. Шунга биноан Аллоҳнинг исми ёзилган нарса билан, айниқса, Қуръон билан ха-лога кириб бўлмайди.\nЯна ўша кишидан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам қачонки, халога кирсалар: «Аллоҳумма аъузу бика минал хубуси вал хабаиси» - («Эй, бор Худоё, сендан эркак ва урғочи ифлослар (шайтонлар)дан паноҳ тилайман)», дер эдилар». Бешовлари ривоят қилишган.\nШарҳ: Ҳазрати Анас ибн Молик розияллоҳу анҳу ривоят қилаётган ушбу ҳадиси шарифдан халога киришдан олдин ўқиладиган дуони ўрганиб оламиз.\nУшбу дуони хало очиқ жойда бўлса, қазои ҳожатга тайёрла-наётган вақтда, махсус жойда бўлса, унга киришдан олдин ўқиш керак. Чунки, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам бу дуони доимо ўқир эдилар. Эркак ва урғочи шайтонлардан паноҳ тилашнинг ҳикмати шуки, одатда хало жойида Аллоҳнинг номи зикр этилмагани учун эркак-урғочи шайтонлар у жойни ўзига қароргоҳ қилиб олган бўлади. Аллоҳдан паноҳ сўрамай кирган одамга зарар етказишлари мумкин. Шунинг учун ушбу ҳадисдаги дуони ёдлаб олиб, халога киришдан олдин ўқишни одатга айлан-тириш ҳар бир киши учун зарурдир.\nАли розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Жинларнинг кўзлари билан одам боласининг аврати орасидаги тўсиқ, қачон бирларингиз халога кирса, Бисмиллаҳи, демоғидир», дедилар». Термизий ва Аҳмад ривоят қилишган.\nШарҳ: Ҳазрати Али розияллоҳу анҳу ривоят қилган ушбу ҳадисда аввалги ҳадисга қўшимча келмоқда. Одам боласи халога киришдан олдин «Бисмиллаҳ»ни айтса, унинг авратини жин-ларга кўрсатмайдиган тўсиқ бўлар экан.\nИбн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам қачон ҳожатни ирода қилсалар, кийимларини кўтармас. Уни ерга яқинлаштирар эдилар». Абу Довуд ва Термизий ривоят қилишган.\nШарҳ: Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳу ривоят қилаётган ушбу ривоятда хало одобларидан яна биттаси баён қилинмоқда. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг одатлари очиқ жойда қазои ҳожат қилганларида ҳеч кийимини кўтармасдан, уни ерга теккизиб қилар эканлар. Албатта, бу иш аврат кўриниб қолмаслиги учун қилинади. Бу ишни ҳар бир му-сулмон ҳам қилиши керак.\nАбу Саъид розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Икки киши қазои ҳожатни ирода қилиб чиқиб, авратларини очиб гаплашавермасин. Чунки Аллоҳ азза ва жалла бундан ғазабга келур», дедилар». Абу Довуд ривоят қилган.\nШарҳ: Бу ҳадиси шарифда хало одобига хилоф нарсалар ҳақида сўз бормоқда. Ҳадиси шарифда айтилишига биноан, икки киши бир-бирига яқин жойда қазои ҳожат қилмаслиги, авратини очмаслиги ва гаплашмаслиги керак экан.\nУмуман, бировга яқин жойда қазои ҳожат қилиш, авратини очиш ёки қазои ҳожат вақтида гаплашиш тўғри келмайдиган иш. Бундоқ ишни қилиш қанчалик ёмон эканлигини Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг «Чунки Аллоҳ азза ва жалла бундан ғазабга келур», деган гапларидан ҳам тушуниб олса бўлади.\nИбн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам таҳорат ушатаётганларида бир киши яқинларидан ўтаётиб салом берган эди, алик олмадилар».\nШарҳ: Аввалги ҳадислардан Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг одам кўрмайдиган жойга боришларини билган эдик. Уларда сийган вақтларида узоққа кетмас эдилар, де-ган гап йўқ эди. Шундан мазкур салом берган одам йўловчи бўлиб, билмасдан ўтиб қолган бўлади.\nҲадисдан, таҳорат ушатаётган одамга салом бериб бўлмаслиги, салом берган одамга таҳорат ушатаётган одам алик олмаслигини билиб оламиз. Бундан олдинги ҳадисда оддий гап ҳам гапириб бўлмаслиги айтилган эди.\nУшбу ҳадиснинг бошқа ривоятида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам таҳорат ушатиб бўлиб, бориб таҳорат қилганлар. Сўнгра келиб, салом берган одамга узр айтганлар. Таҳоратсиз ҳолда Аллоҳ таолонинг исмини зикр қилишни ёқтирмадим, де-ганлар. Бу эса Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам олий ахлоқларининг ёрқин далилидир. Аслида бундай ҳолатда умуман, гапириб бўлмайди.\nУламолар фақат ноилож қолганда, ҳалокатга кетаётган кўр одамни огоҳлантиришга ўхшаш ҳолатлардагина қазои ҳожат қилаётган одам гапирса бўлади, дейишган.\nАбу Айюб ал-Ансорий розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қачонки, бирортангиз қазои ҳожатга борса, қиблага юз-ланмасин ва унга ортини ҳам ўгирмасин. Шарқга ёки ғарбга қаранглар», дедилар».\nШарҳ: Аввало, ҳадиснинг ровийси Абу Айюб ал-Ансорий розияллоҳу анҳу билан яқиндан танишиб олайлик:\nАбу Айюб куняси билан машҳур бўлган бу улуғ саҳобанинг асл исмлари Холид ибн Зайд ибн Кулайб ал-Хазражийдир.\nУ киши Нажжор қабиласидан эдилар. Исломга ҳижратдан олдин кириб, иккинчи Ақаба байъатида иштирок этдилар.\nАбу Айюб ал-Ансорий розияллоҳу анҳу Бадр, Уҳуд, Хандақ ва бошқа ҳамма ғазотларда иштирок этдилар. Сиффийн, Жамал урушида Али розияллоҳу анҳу билан бирга бўлдилар.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Маккадан Мадинага ҳижрат қилганларида ансорлар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни ўз шахсий уйларига тушиб, яшашларини исташар эди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам эса туялари танлаган ерга тушишларини айтдилар. Шунда туя тўғри бориб, Абу Айюб ал-Ансорий розияллоҳу анҳунинг уйи тўғрисида тўхтади. Ана шу пайтда ансорлар назарида Абу Айюбдан кўра бахтлироқ киши то-пилмас эди.\nБу зот ҳаммаси бўлиб, 155та ҳадис ривоят қилдилар ва бу ҳадисларни уч «Саҳиҳ» соҳиблари ўз китобларига киритишган.\nАбу Айюб ал-Ансорий розияллоҳу анҳу душманларга қарши жиҳодда урушишни жуда ҳам севар эдилар. Язид ибн Муовия билан Қустантиния (Истанбул)ни фатҳ этишлик учун отландилар. Кета туриб, йўлда касал бўлиб қоладилар. Язид қайтариб юбормоқчи бўлганда унга Аллоҳнинг «Инфиру хифаф-ав ва сиқала» оятини келтириб, «Мени ҳам ўзинглар билан олиб ке-тинглар», деб айтадилар. Язид бу кишини ўзи билан олиб кетади.\nАбу Айюб ал-Ансорий розияллоҳу анҳу ҳижратнинг 52 сана-сида (672-милодда) Қустантинияда вафот этадилар. Абу Айюб ал-Ансорий розияллоҳу анҳунинг қабрларини ҳатто, румликлар ҳам зиёрат қилишарди.\nПайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ўзларининг бу ҳадиси шарифларида хало одобларининг энг муҳимларидан би-рини ўргатмоқдалар. Бу ҳам у кишининг сиз билан бизга меҳрибонликлари, ҳар бир нарсада мукаммал бўлишимизни хоҳлаганларидандир.\n«Мен сизларга худди отанинг ўрнидаман, сизларга таълим бераман. Қачонки, бирортангиз қазои ҳожатга борса, қиблага юз-ланмасин», дедилар.\nДемак, қазои ҳожат қилаётган одам қиблага қараб ҳам, қиблага ортини қилиб ҳам, қазои ҳожат қилмаслиги керак.\nҲадисдаги шарқга ёки ғарбга қаранглар, деган гап Мадинаи Мунаввара аҳлига айтилгандир. Улар шарқга ёки ғарбга қарасалар қибла ён томонларида қолади. Бошқа жойларда қибла шарқ ёки ғарбда бўлиши мумкин. Уларга бу гап тегишли бўлмайди. Улар қиблага қараб ёки ортларини қилиб, қазои ҳожат қилмасликлари зарурлигидан шарқ ёки ғарбга қарамасликлари керак бўлади.\nПайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг юқоридаги гаплари Ислом дини хало одоби масалаларига жиддий эътибор берганидан далолат беради. Аввал айтганимиздек, инсоният та-рихида Ислом биринчи бўлиб, бу ишларни тартибга солишни бошлаган. Масаланинг жиддийлигидан бу иш ҳақида Ислом ша-риатининг иккинчи масдари бўлмиш Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг суннатларида алоҳида эътибор берилган. Энг мўътабар ҳадис, фиқҳ ва одоб китобларида, албатта, «хало одоблари» боби бўлади.\nИмом Муслим ва Имом Аҳмадлар Салмон Форсий розияллоҳу анҳудан қилган ривоятда у киши қуйидагиларни айтадилар:\n«Мушриклардан баъзилари истеҳзо ила:\n«Оғайниларингизнинг сизларга қандоқ қилиб бўшанишни ҳам ўргатаётганини кўряпман», деди. Мен:\n«Тўғри, У киши бизга қиблага юзланмасликни, ўнг қўлларимиз билан тозаланмасликни, учтадан кам тош ишлатмас-ликни ва чиқинди ишлатмасликни амр қилганлар», дедим».\nҲа, Ислом бу ишларни жиддият билан бошлаганда бошқалар истеҳзо қилар эди. Кейинчалик мусулмонлар бошқа юртларга борганларида бу ишларни ўша юртларнинг одамларига ўргатишар эдилар. Кўплаб мусулмон саёҳатчилар, тожирлар бошқа юртларда тозалик, поклик, шахсий гигиенага амал қилинмаслигини кўриб, бу ҳақда ажабланиб ёзганлар. Жумладан, машҳур олим Ибн Жубайр русларнинг ҳолини кўриб, уларнинг ифлосликларидан ҳайрон қолганини ҳужжат-далиллар билан ёз-ган.\nИбн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади, у киши: «Ҳафсанинг уйи устига баъзи иш билан чиққан эдим. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қиблага орқа қилиб, Шомга қараб қазои ҳожат қилаётганларини кўрдим». Бошқа бир ривоятда:\nШарҳ: Бу ҳадиси шарифни уламоларимиз атрофлича тек-шириб ўрганиб чиқганлар. Улар баҳсларининг хулосаси, ушбу ҳадисдаги иш фақат Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васал-ламнинг ўзларига хосдир. Шу билан бирга Ибн Умар кўрган бу иш қўрғоннинг ичида бўлгандир.\nШунинг учун ҳам уламоларимиз, хало макони бино ичида бўлса, қиблага қараш ёки орқани қилишнинг ҳечқиси йўқ деган-лар.\nҲозирда таҳоратхоналарни бино шаклида қилиш урф бўлиб кетди. Ана ўша таҳоратхоналарни қураётган пайтда ўтирганда чап тарафни қиблага қилиб ўтирадиган қилиш лозим. Ана шунда одобга тўлиқ риоя қилинган бўлади.\nАгар хонадон эгасидан аввалги кишилар бошқача қилиб қўйган бўлса, бузиб бошқа қилишнинг ҳожати йўқ.\nҲузайфа розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам бир қавмнинг ахлатхонасига келиб, тик туриб сийдилар. Сўнгра сув чақирдилар. Мен у кишига сув олиб келдим. Таҳорат қилдилар».\nШарҳ: Ушбу ҳадисни ҳам уламоларимиз атрофлича ўрганганлар.\nШайх Имом Муҳйис Сунна қилган ривоятнинг охирида: «Бу узр учун бўлган эди», деганлар.\nКўпчилик шу фикрни тасдиқлайди. Ўша пайтда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг тиззаларининг ич қисмида жароҳат бўлгани туфайли ўтира олмаганлар. Аслида эса, доимо ўтириб сийганлар. Саҳобаларни ҳам тик туриб сийиш-дан қайтарганлар.\nИмом Термизий қилган ривоятда ҳазрати Умар ибн Хаттоб: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам мени тик туриб сияётганимни кўриб: «Эй Умар, тик туриб сийма», дедилар. Шундан кейин ҳеч тик туриб сиймадим», дейдилар.\n«Ким сизга Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам тик ту-риб сияр эди, деса, тасдиқ қилманглар. У киши фақат ўтириб сияр эди», деганлар.\nАбу Қатода розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қачонки, бирортангиз сийса, закарини ўнг қўли билан ушламасин, ўнг қўли билан истинжо қилмасин, идиш ичига нафас олмасин», дедилар». Ушбу беш ҳадис беш асл китобда ривоят қилинган.\nШарҳ: Аввало, ҳадиснинг ровийси Абу Қатода розияллоҳу анҳу билан яқиндан танишиб олайлик:\nУ киши Исломда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам-нинг чавандозларидан эди. Бадр жангида иштирок этганликлари тўғрисида ихтилофлар бордир. Лекин Уҳуд ва бошқа ғазотларда иштирок этдилар. Бу зот ғазотларнинг бирида юзларидан жароҳатландилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам буни кўриб, муборак қўллари билан жароҳат бўлган жойларини силаб қўядилар. Шундан кейин Абу Қатода розияллоҳу анҳу бирор марта урилмайдилар ҳам, жароҳатланмайдилар ҳам.\nҲазрат Алининг халифалик даврларида Маккада волий бўладилар. Сиффийн урушида Али розияллоҳу анҳу билан иш-тирок этдилар.\nБу ҳадисда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам сиз билан биз мусулмонларга учта одобни ўргатмоқдалар. Улардан иккитаси хало одобларига тегишли. Биттаси, овқатланиш одобларига тегишли.\n1. «Қачонки, бирортангиз сийса, закарини ўнг қўли билан ушламасин».\nЧунки ўнг қўл ҳалол-пок нарсалар, таом учун ажратилган. Нопок нарсаларни ушлашга эса, чап қўл ажратилган. Шунинг учун ҳам сийган пайтда закарни ўнг қўл билан ушламаслик керак.\nЯъни, қазои ҳожат қилгандан кейин орқа-олдини ўнг қўли билан тозаламасин. Чап қўли билан тозаласин.\nБу одобларга доимо амал қилиш керак. Агар айтиш жоиз бўлса, бу нарсалар мусулмонча маданиятнинг белгиларидир. Му-сулмонларни бошқалардан ажратиб турадиган хусусиятлардан-дир.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Икки лаънатловчидан сақланинглар», дедилар.\nОдамлар: «Эй, Аллоҳнинг Расули, икки лаънатловчи нима?» дедилар. У зот соллаллоҳу алайҳи васаллам:\n«Одамларнинг йўлига ва соя жойга хало қилган», дедилар». Абу Довуд ва Муслим ривоят қилишган.\nШарҳ: Бу ҳадиси шарифда кўпчилик фойда оладиган жойларни эҳтиром қилиш, бундай жамоатчилик жойларини озода сақлаш ҳақида сўз бормоқда.\nЙўл кўпчилик фойда оладиган жой. Унда кишиларга озор берадиган, кўнгилларини ғаш қиладиган нарсалар бўлмаслиги ке-рак. Агар бирор киши йўлга қазои ҳожат қилиб қўйса, ўтган-кетган одам унга лаънат айтади. Одамлар ўтириб дам оладиган, нафасини ростлайдиган жойлар ҳам худди шундай! Ундай жой-лар ҳам доимо озода сақланиши лозим, бундай жойга қазои ҳожат қилиб қўйган кишини ҳам одамлар лаънатлайдилар. Шунинг учун ҳам Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам бу икки ишни «икки лаънатловчи» деб атамоқдалар.\nМусулмон киши йўлга, соя жойга ва бошқа шунга ўхшаш кўпчилик фойдаланадиган жойларга нафақат қазои ҳожат қилмаслиги, балки ундан бошқа халал берувчи ишларни ҳам қилмаслиги керак. Аксинча, ундоқ жойларни доимо тоза ва озода сақлашга, кўпчиликка озор берадиган нарсалар бўлса олиб таш-лашга одатланиши керак. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва-саллам йўлдан кўпчиликка озор берувчи нарсани олиб ташлашни иймоннинг шўъбаларидан бири, деганлар.\nМуъоз ибн Жабал розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Учта лаънатловчидан; сув бошига, йўлга ва сояга қазои ҳожат қилишдан сақланинглар», дедилар». Абу Довуд ривоят қилган.\nШарҳ: Бу ҳадиси шарифда аввалги ҳадисдаги икки лаънат-ловчига учинчиси қўшилди. Сув бошига, яъни, одамлар сув ола-диган жойлар ва ўша жойга олиб борувчи йўлларга қазои ҳожат қилишдан қайтармоқда. Ким бу ишни қилса, кўпчиликнинг лаънатига учраши таъкидланмоқда. Мўмин-мусулмон одам бу ишни умуман қилмаслиги ва болаларини ҳам бу ишни қилмасликка ўргатмоғи лозим.\nАбдуллоҳ ибн Саржис розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам ердаги тешикка сийишдан қайтардилар. Одамлар Қатодага: «Нима учун ердаги тешикка сийиш ёмон кўрилади?» дейишди. У: «Ўшандоқ жойлар жинларнинг маскани бўлади, дейилар эди», деди».\nАбдуллоҳ ибн Саржис ал-Музаний Бани Махзум қабиласининг бошлиқларидан.\nИмом Бухорий ва Ибн Ҳиббон айтадилар: «Абдуллоҳ ибн Саржис розияллоҳу анҳу Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг суҳбатларида бўлганлар ва Расулуллоҳдан кўп ҳадислар ривоят қилганлар».\nБу ҳадисларни Муслим ва бошқа имомларнинг китобларидан топса бўлади.\nАбдуллоҳ ибн Саржис ҳадисларни Умар ибн Хаттоб, Абу Ҳурайралардан ҳам ривоят қилдилар.\nБу зотдан Қатода, Осим ал-Аҳвал, Усмон ибн Ҳаким, Мус-лим ибн Марям ва бошқалар ривоят қилишди.\nБу ҳадис ердаги тешикларга сийишдан қайтармоқда. Бу қайтаришнинг сабабларидан бирини Қатода розияллоҳу анҳу ба-ён қилиб ҳам бермоқдалар. Ўша тешиклар жинларнинг маскани бўлиши мумкин. Унга сийган одам зарар кўриши эҳтимолдан ҳоли эмас. Шунингдек, ўша тешиклар турли ҳайвонлар ва ҳашаротларнинг уяси бўлиши ҳам мумкин. Улар ҳам зарар кўриши керак эмас.\nВа у (Абу Довуд) қилган ривоятда: «Қачон сиздан бирортангиз сиймоқчи бўлса, сийиш учун жой танласин», дейилган.\nШарҳ: Яъни, кўринган жойга сийиб кетавермасин. Сиядиган жой юқоридаги ҳадисларда сийишдан қайтарилган жойлар бўлмасин, шунингдек, қаттиқ жой бўлиб, сийдик сачраб, одамнинг ўзига қайтмасин ва ҳоказолар.\nОиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам халодан чиқганларида, ғуфронака, дер эдилар». «Сунан» эгалари ривоят қилишган.\nШарҳ: Демак, халодан чиқишнинг ҳам дуоси бор. «Ғуфронака»нинг маъноси «мағфират қилишингни сўрайман» деганидир. Киши халодалик вақтида ғафлатда бўлиши эътибори-дан ундан чиқганида шу иборани айтади.\nТаҳорат энг Аввало, Аллоҳ таоло томонидан амр қилинган ибодатдир. У мусулмон инсоннинг гуноҳлари мағфират қилинишига сабаб бўлишини аввалги бобларда келган ҳадиси шарифлардан ўргандик. Таҳорат-поклик демакдир. У инсонни гўзал қилади. Соғлом бўлишини таъминлайди ва яна бошқа кўплаб фойдалар келтиради.\nАллоҳ таоло: «Эй, иймон келтирганлар, намозга турган вақтингизда юзларингизни ва қўлларингизни чиғаноқларигача ювинг, бошларингизга масҳ тортинг ва оёқларингизни тўпиқларигача (ювинг)», деган. (Моида сураси, 6-оят)\nШарҳ: Таҳоратнинг фарзлиги ушбу ояти каримадан олинган. Ҳанафий мазҳаби уламолари таҳоратда тўртта фарз борлигини ҳам ушбу оятдан олганлар. Улар қуйидагилардан иборат:\n1. Юзни ювмоқ.\n2. Қўлларни чиғаноқлари билан қўшиб ювмоқ.\n3. Бошга масҳ тортмоқ.\n4. Оёқларни тўпиқлари билан қўшиб ювмоқ.\nБизнинг тилимизда «Таҳорат» деб ўрганиб қолган маълум ва машҳур нарса арабчада «Вузуъ» дейилади.\n«Вузуъ» сўзи луғатда гўзаллик ва ялтираш маъносини билдиради.\nШариатда эса Аллоҳга қурбат ҳосил қилиш нияти ила баъзи аъзоларни ювишга вузуъ - таҳорат деб айтилади.\nУсмон розияллоҳу анҳунинг озод қилган қуллари Ҳумрон розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «У киши қуйидагиларни айтганлар: «Усмон таҳоратга сув чақирди ва таҳорат қилди: Икки қўлини уч марта ювди. Сўнгра оғзини чайқади ва бурнига сув олиб тозалади. Кейин юзини уч марта ювди. Сўнгра ўнг қўлини чиғаноғи билан уч марта ювди. Кейин чап қўлини ҳам шунга ўхшатиб ювди. Сўнгра бошига масҳ тортди. Кейин ўнг оёғини тўпиқлари билан уч марта ювди. Сўнгра чап оёғини ҳам шунга ўхшатиб ювди. Кейин: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни менинг ушбу таҳоратимга ўхшатиб таҳорат қилганларини кўрдим», деди ва «Ким менинг ушбу таҳоратимга ўхшатиб таҳорат қилса ва туриб бориб икки ракъат намоз ўқисаю, унда бирор нарсани кўнглидан ўтказмаса, ўтган гуноҳлари мағфират қилинади», деб қўшиб қўйди».\nБошқа бир ривоятда: «Бас, уч сиқим сув билан уч мартадан оғзини чайқади, бурнига сув олди ва бурнидан сувни чиқарди» дейилган.\nЯна бошқа бир ривоятда: «Ва бошига уч марта масҳ тортди», дейилган.\nУндан ҳам бошқа бир ривоятда: «Бас, бошига масҳ тортди. Икки қўлини олдинга орқага олиб бориб келди. Бошининг олд қисмидан бошлаб уларни орқасига олиб борди. Кейин яна бошлаган жойига қайтариб келди», дейилган. Бешовлари ривоят қилишган.\nШарҳ: Аввало, ҳадиснинг ровийси Ҳумрон розияллоҳу анҳу билан яқиндан танишиб олайлик.\nУ кишининг тўлиқ исмлари Ҳумрон ибн Холид ибн Амрдир. Айни Тамр номли жойда Холид ибн Валид розияллоҳу анҳуга асир тушган. Холид ибн Валид розияллоҳу анҳу Ҳумроннинг ҳушёр ва ақл фаросатлигини кўриб, ҳазрати Усмон ибн Аффон розияллоҳу анҳуга берганлар. У киши уни қулликдан озод қилиб, ўзларига котиб ва қўриқчи қилиб олганлар.\nУламоларимизнинг айтишларича, ушбу ҳадиси шариф таҳоратнинг сифати, унинг ҳукмларини чиқариш бўйича энг асл ҳадис ҳисобланади. Чунки бу ҳадисда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг энг яқин саҳобаларидан бирлари, тўрт халифанинг учинчилари ҳазрати Усмон ибн Аффон розияллоҳу анҳу кўпчиликнинг олдида сув олиб келтириб, ҳаммага кўрсатма тарзида, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам қандоқ қилган бўлсалар шундоқ таҳорат қилганлар ва сўнгра қўшимча гаплар билан баён қилиб, таҳоратга тарғиб қилувчи сўзларни ҳам айтганлар.\nЭнди ҳазрати Усмон розияллоҳу анҳу таҳорат суви чақириб олгандан сўнг таҳоратни қандоқ қилганларини бирма-бир кўриб чиқайлик:\nАввалги ўрганган ҳадисларимизда уйқудан турган одам аввал қўлини ювиб олиши зарурлиги ҳақидаги амрни ўрганган эдик. Ҳазрати Усмоннинг Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг таҳоратларига ўхшатиб қилган бу таҳоратларида ҳам аввал қўлни ювиб олиш зикр қилинмоқда. Ҳолбуки, бу ерда уйқу йўқ. Шундан уйғоқ одам ҳам таҳорат бошлашда аввал қўлини уч марта ювиб олиши зарурлиги кўриниб турибди. Ҳамма уламолар бундоқ қўл ювишни мустаҳаб, деганлар.\nҲадисдан кейин келтирилган қўшимчада, бошқа бир ривоятда оғзини ҳам уч марта чайқаганлари зикр қилинган. Таҳоратда оғизни чайқаш ҳам суннат.\nБошқа ривоятда бурунга сув олгани алоҳида, сувни қайтариб чиқаргани алоҳида уч мартадан бўлгани зикр қилинган. Арабчада бурунга сув олишни «истиншоқ», бурундан сув чиқаришни «истинфор» дейилади. Бу икки амал ҳам суннат ҳисобланади.\nТаҳоратда юзини бир марта ювиш фарз. Оятдаги амрда юзни ювиш таъкидланган. Уч марта ювиш эса суннатдир.\nИкки қўлини чиғаноғи билан ювмоқ ҳам таҳоратнинг фарзларидан. Бу амални қилиш ҳам оятда буюрилган.\nҲазрати Усмоннинг бошларига қандоқ қилиб масҳ тортганлари ҳадисга келтирилган қўшимчада батафсил баён қилинган. Яъни, икки қўлларини бошларининг олд қисмига қўйиб туриб бошнинг орқасигача масҳ тортиб, кейин яна олд қисмига қайтариб олиб келганлар.\nБошга масҳ тортиш ҳам таҳоратнинг фарзлиги ҳақидаги оятда келгани учун фарздир. Бошга масҳ тортиш бир марта бўлиши ҳаммага маълум.\nБу амал ҳам таҳоратнинг фарзларидан. Бошга масҳ тортишдан бошқа таҳоратнинг ҳамма амаллари уч мартадан бўлиши суннатдир. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам одатда кўпроқ шундоқ қилар эдилар.\n«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни менинг ушбу таҳоратимга ўхшатиб таҳорат қилганларини кўрдим», деди.\nЯъни, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг таҳоратни қандай қилганларини кўрдим, ҳозир ўшандай қилиб таҳорат қилиб кўрсатдим, деганлари.\nБундан шаръий амалларни оғзаки тушунтиришдан ташқари амалий равишда кўрсатиб таълим бериш ҳам зарурлиги чиқади.\nҲазрати Усмон розияллоҳу анҳунинг мазкур таҳоратларини қанча одам кўрган бўлса, ҳаммаси яхшилаб ўрганган ва ривоят қилган, китобларга ёзилган, яхшилаб ўрганилган. Мана, ҳозиргача таҳорат бўйича асосий қўлланмалардан бири бўлиб келмоқда.\nДемак, ким худди шу ҳадисда васф қилинганига ўхшатиб таҳорат қилса, айнан, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламга ўхшаб таҳорат қилган бўлади.\n«Ким менинг ушбу таҳоратимга ўхшатиб таҳорат қилса ва туриб бориб икки ракъат намоз ўқисаю, унда бирор нарсани кўнглидан ўтказмаса, ўтган гуноҳлари мағфират қилинади», деб қўшиб қўйди.\nАлбатта, Усмон розияллоҳу анҳу бу гапларни ҳам Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламдан эшитганлар. Олдинги ўтган бобларда шу маънодаги ҳадисларни ўргандик. Бунда эса таҳоратдан кейин ихлос билан икки ракъат намоз ўқиш ҳам қўшилмоқда. Ўша икки ракъат намоз давомида кўнгилдан дунёнинг ишларидан бирортасини ҳам ўтмаслиги кераклиги таъкидланмоқда. Бу таҳоратнинг ва намознинг қанчалик фазилатли амал эканлигини кўрсатиб турибди. Албатта, бунда кечириладиган гуноҳлар Аллоҳнинг ҳаққига боғлиқ кичик гуноҳлардир.\nАбдуллоҳ ибн Зайд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам таҳорат қилиб, икки марта-икки мартадан (ювдилар)».\nШарҳ: Аввало, ҳадиснинг ровийси Абдуллоҳ ибн Зайд розияллоҳу анҳу билан яқиндан танишиб олайлик:\nАбдуллоҳ ибн Зайд ибн Осим ибн Каъб Нажжорий ал-Ансорий, кунялари Абу Муҳаммад бўлиб (616-683 мелодий) бу зот Бадр, Уҳуд ва бошқа ҳамма ғазотларда иштирок этдилар.\nАбдуллоҳнинг инилари Ҳабиб ибн Зайдни Мусайламатул Каззоб қатл этиб, аъзоларини бурда-бурда қилиб ташлайди. Буни кўрган Абдуллоҳ қасос олишни ният қиладилар. Аллоҳ таоло бу кишини ниятларига Ваҳший исмли саҳоба ёрдамида муваффақ қилади. Улар бир вақтда, бир-бирларидан хабарсиз, ким найза, ким қилич билан ҳужум қилиб, Мусайламатул Каззобни қатл этадилар.\nБу зот ҳаммаси бўлиб, 48та ҳадис ривоят қилганлар. Хусусан таҳоратга тааллуқли ҳадисларни кўпроқ ривоят қилганлар.\nАбдуллоҳ ибн Зайд ҳижратнинг 63-санасида, 70 ёшга кириб, Язид ибн Муовия давридаги «Ҳарра» воқеасида вафот этдилар.\nПайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам бу ишни таҳоратда аъзоларни икки мартадан ювиш ҳам мумкинлигини билдириш учун шундай қилганлар. Аслида эса уч мартадан ювиш маъқулдир.\nИбн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам (аъзоларини) бир марта-бир марта (ювиб) таҳорат қилдилар». Иккисини Бухорий, Абу Довуд ва Термизий ривоят қилган.\nШарҳ: Бу ҳадисда ҳам олдинги ҳадисга ўхшаб, аъзоларни бир мартадан ювиб, таҳорат қилиш мумкин эканлиги баён қилинган. Баъзи вақтларда шунга ҳожат тушиб қолиши мумкин, ана шунда бир мартадан ювса ҳам бўлаверади.\nБир аъробий Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига таҳорат ҳақида сўраб келди. Бас унга уч марта-уч мартадан кўрсатдилар. Сўнгра: «Таҳорат мана шундоқ, ким бундан зиёда қилса, батаҳқиқ ёмон қилибди, ҳаддан ошибди ва зулм қилибди», дедилар». Насаий, Аҳмад ва Абу Довуд ривоят қилишган.\nШарҳ: Бу ҳадисдан Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам турли одамларга ҳеч эринмай шариат амалларини ўргатганларини билиб оламиз.\nАъробий (таълим кўрмаган саҳролик араб) келиб: «Менга таҳоратни ўргатиб қўй», деса ҳам «хўп» деб ўргатаверганлар. Бирорта саҳобийга «сен бунга таҳоратни ўргатиб қўй», демаганлар. Ўша аъробийга Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам таҳоратда аъзоларни уч мартадан ювиб кўрсатганлар ва:\nЯъни, таҳорат мана шу мен кўрсатгандек, бундан зиёдаси мумкин эмас, ким зиёда этиб, уч мартадан ошириб юборса, ёмон иш қилган, шариатнинг чегарасидан чиққан ва ўзига зулм қилган бўлади, дедилар. Шундан таҳоратда аъзоларни уч мартадан ортиқ ювмаслик кераклиги кўринади.\nАнас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам қачон таҳорат қилсалар, кафтларига сув олиб, жағлари остига киритар ва у билан соқолларининг орасига сув етказган ва «Роббим мени шундоқ қилишга амр қилган», дер эдилар». Абу Довуд ва Термизий ривоят қилганлар.\nТермизийнинг ривоятида: «Қачон таҳорат қилсанг, икки оёғинг ва икки қўлинг панжалари орасига сув етказ, дер эдилар», деб келган.\nШарҳ: Бу ҳадисда сув етмай қолиш эҳтимоли бор жойлар; жағ остидаги соқол ва қўл-оёқ панжаларига алоҳида эътибор билан қараб ювиш кераклиги таъкидланмоқда. Бу ишга катта аҳамият бермоқ керак.\nМуставрад розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:\n«У киши: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қачон таҳорат қилсалар синчалоқлари билан оёқлари панжалари орасини ювганларини кўрдим», дедилар». Термизий ва Абу Довуд ривоят қилишган.\nШарҳ: Аввало, ҳадиснинг ровийси Муставрад ибн Шаддод розияллоҳу анҳу билан танишиб қўяйлик:\nМуставрад ибн Шаддод ибн Амр Қураший ал-Фиҳрий, оналари Даъд бинти Жобир Макка аҳлидан, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам вафот этганларида ҳали ёш бола эдилар.\nАввал Куфада сўнг Мисрда истиқомат қилдилар. Мисрни фатҳ этишда иштирок этдилар.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан ҳаммаси бўлиб, 7та ҳадис ривоят қилдилар. Бундан иккитасини Имом Муслим ўз «Саҳиҳ» китобларига киритдилар. Бу зотдан Қайс ибн Абу Ходим, Шаъбий, Абу Абдурраҳмон Хубулий, Абдурраҳмон ибн Жубайр, Али ибн Рабоҳ ва бошқалар ривоят қилишди.\nБу зот ҳижратнинг 45-санасида (665-милодий) Искандарияда вафот этдилар.\nУшбу ҳадиси шарифда оёқ панжаларининг орасига синчалоқ билан сув етказиш кераклиги баён қилинмоқда. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай қилганлар.\nИбн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам бошларига ва икки қулоқлари ортига ва ичига масҳ тортдилар». Термизий ва Абу Довуд ривоят қилишган.\nШарҳ: Ҳазрати Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинаётган бу ҳадисда эса бошга масҳ тортиш вақтида икки қулоққа ҳам масҳ тортилиши Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам томонидан собит бўлгани айтилмоқда. Унда икки кўрсаткич бармоқни қулоқларнинг ичига тиқиб туриб, улар билан қулоқнинг ич томони, икки бош бормоқ билан эса уст томони масҳ қилинади.\nФуқаҳолар ўз китобларида бу ишни айнан ушбу ҳадисга суяниб васф этишган. Фақат улар кўпчиликка осон бўлсин учун ҳадисни тўлиқ айтмасдан қилиниши лозим бўлган ишни айтиб қўя қолганлар, холос.\nБошқа амалларда ҳам айнан шундоқ эканини, яъни, бирон бир ҳадисга суянилганини ҳурматли ўқувчи мулоҳаза қилиб кўраётган бўлса керак.\nАл-Муғийра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам таҳорат қилдилар. Бас, бошларининг олд қисмига, саллаларига ва икки маҳсиларига масҳ тортдилар». Тўртовлари ривоят қилишган.\nШарҳ: Бу ҳадисда таҳоратда масҳ тортиладиган жойлар ҳақида сўз бормоқда:\n1. «Бошларининг олд қисмига».\nРивоятдан кўриниб турибдики, Расули Акрам соллаллоҳу алайҳи васаллам салла кийиб туриб таҳорат қилганлар, бошларига масҳ тортганларида ҳаммасига тортмай, салланинг бир томонини кўтариб туриб, бошларининг олд томонига масҳ тортганлар.\nҲанафий мазҳаби уламолари ушбу ҳадисни далил қилиб, бошнинг тўртдан бирига масҳ тортиш фарз, ҳаммасига тортиш фарз эмас, дейдилар. Яъни, киши таҳорат пайтида бошнинг тўртдан бирига масҳ тортса, таҳорати тўғри бўлади, деганлар. Ундан оз бўлса, таҳорат бўлмайди. Бошқа мазҳаб уламолари бошнинг ҳаммасига масҳ тортиш керак, деганлар.\nСаллага масҳ тортиш бошнинг тўртдан бирига масҳ тортиб олгандан сўнг бўлган иш эканлиги ривоятнинг ўзида очиқ-ойдин кўриниб турибди. Кўпчилик уламолар бошга масҳ тортмасдан салланинг ўзига масҳ тортиш жоиз эмас, дейдилар.\n3. «Икки маҳсиларига масҳ тортдилар».\nБу ҳукмнинг тафсилотини келажакда ўрганамиз, иншааллоҳ.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳу таҳорат қиладиган жойда одамларнинг таҳорат қилаётганларини кўриб: «Таҳоратни яхшилаб қилинглар, мен Абул Қосим соллаллоҳу алайҳи васалламнинг «Ароқийбларга дўзахда ҳалокат бўлсин!», деганларини эшитганман», дедилар».\nБошқа бир ривоятда: «Тавонларга дўзахда ҳалокат бўлсин», дейилган. Бешовлари ривоят қилишган.\nШарҳ: «Ароқийб» - «арқуб»нинг жами бўлиб, араб тилида товон устидаги йўғон пай шу ном билан аталади.\n«Абул Қосим» - Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг кунялари. У зот соллаллоҳу алайҳи васалламнинг Қосим исмли ўғиллари бўлган, кичиклигида вафот этган. Ўша фарзандлари исми ила кунялаганлар.\nИмом Бухорий қилган ривоятда Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу ўша одамларнинг тавонларига масҳ тортаётганларини кўриб қолиб, ушбу ҳадисдаги гапларни айтганлар, дейилади.\n1. Таҳоратни яхшилаб қилишлик лозим экани.\nБу ҳақда келгуси ҳадисда алоҳида сўз юритилган.\nБу ҳадисда айни маънога алоҳида эътибор берилиши баъзи тоифалар, хусусан, шийъа мазҳаби ва баъзи зоҳирийлар таҳоратда оёққа масҳ тортилади, дейишларини ботил қилиш учундир.\n3. Биладиган одам амалда хатога йўл қўяётган кишини кўрса, тузатиб қўйиши зарурлиги.\n5. Тавонларни ювишга алоҳида эътибор бериш кераклиги.\nУмар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Бир одам таҳорат қилиб оёғининг тирноқча жойига сув етказмади. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам буни кўриб қолдилар ва: «Қайт, таҳоратингни яхшилаб қил», дедилар. У қайтди ва сўнгра намоз ўқиди». Муслим ва Абу Довуд ривоят қилишган.\nАбу Довуднинг ривоятида: «Таҳоратни яхшилаб қил. Панжалар орасига сув етказ ва рўзадор бўлмасанг бурунга сув олишда муболаға қил», дейилган.\n1. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг саҳобалар шариатга қандоқ амал қилаётганларини зийраклик билан кузатиб туришлари. У зот соллаллоҳу алайҳи васаллам бир киши оёғининг тирноқчалик жойига сув етмай қолганини кўриб ҳам танбеҳ бердилар. Устозлар бундан ўрнак олишлари керак.\n7. Айниқса, оёқни ювишда эҳтиёт бўлиш кераклиги.\n8. Панжаларнинг орасига сув етказишга алоҳида эътибор бериш лозимлиги.\n9. Бурунга сув олганда, рўзадор бўлмаса, иложи борича ичкарироққа етказиш, шунингдек, оғзини чайганда ҳам, шунга риоя қилиш.\nМана шу икки ҳадисни ҳар бир мусулмон яхшилаб ўрганиши ва доимо ёдидан чиқармай юриши зарур. Чунки бу ҳадисда зикр қилинган хатолар ҳаётда кўп учрайди. Шунинг учун бу ҳадислардаги таҳдид ва танбеҳлар ҳар бир мусулмоннинг хотиридан зинҳор кўтарилмаслиги лозим.\nАйниқса, оёқни ювиш ҳақидаги гаплар алоҳида эътиборга лойиқ. Аввало, оёқни ювишда кўпчилик нотўғри ўтириб олиб, қийналишади. Ўша ноқулайлик туфайли оёқни яхшилаб ювиш имкони камаяди. Қолаверса, оёққа масҳ тортса бўлади, деганлар бор. Уларнинг бу гаплари турли даврларда тез-тез қўзғалиб ҳам туради. Ана шу нарсадан таъсирланиб қолмаслик керак.\nАввал ҳам бир неча бор таъкидланганидек, таҳорат қилиш ибодатдир. Таҳоратни чала қилиш эса ибодатни чала қилиш бўлади. Бунинг устига таҳоратнинг чала бўлиши бошқа ибодатларни йўққа чиқаради. Шунинг учун таҳоратга муҳим ибодат сифатида жиддий қараш, ҳар бир мусулмоннинг бурчидир.\nБунинг учун аввало, таҳорат оладиган жой яхши ва қулай бўлиши керак. У жойда барча қулайликлар, таҳоратни шариатда кўрсатилгандек қилиш имкониятлари бўлмоғи лозим. Ҳатто, сувга эътибор бермоқ зарур.\nТаҳоратга оддий покловчи сувдан бошқа сув ишлатиш мумкин эмас. Нопок сув, турли омиллар билан таъми, ҳиди, ранги ўзгарган сув ҳам бўлмаслиги керак. Бу Аллоҳ қаршисида ҳамма тенглиги, шариатдаги амаллар ҳалқчиллиги рамзидир. Агар оддий сувдан бошқа сувда таҳорат қилишга ижозат берилса, бойлар тиллонинг суви ила таҳорат қилиб гердайиши, камбағаллар ўксиши мумкин эди.\nЛекин ўша ижозат берилган сув ҳам таҳорат ибодатини яхшилаб амалга ошириш омили бўлмоғи керак. Мисол учун, об-ҳавога қараб, мўътадил бўлиши зарур. Ўта иссиқ ёки совуқ бўлса, хушуъ ва хузуъ ила таҳорат қилишга халақит беради.\nУламоларимиз таҳорат борасида келган ҳамма ҳадис ва асарларни ўрганиб ишлаб чиққан таҳорат одобларига, бу борадаги қоидаларга назар солсак, бу ҳақиқатни яна ҳам тўлароқ тушуниб етамиз.\nТАҲОРАТ ОДОБЛАРИ ҚУЙИДАГИЧА:\n1. Қиблага қараб ўтириб, таҳорат қилиш. Таҳорат ибодат. Қиблага қараб ибодат қилиш қандоқ яхши!\n3. Таҳорат қилишда узри бўлмаса, бировнинг ёрдамидан фойдаланмаслик. Чунки Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам аксар ҳолларда шундоқ қилганлар. Ибодатда мутавозелик, ҳамма нарсани ўзи қилиш афзал.\n4. Таҳорат пайтида гапирмаслик. Балки, Аллоҳнинг зикри ва дуо билан машғул бўлиш.\n5. Узуги бор одамлар уни қимирлатиб остига сув етказмоғлиги.\n6. Оғзига ва бурнига ўнг қўл билан сув олиб, бурунни эса чап қўл билан тозалаб-қоқиш.\n11. Ҳар бир аъзони ювганда «Бисмиллоҳ»ни айтиб, дуо ўқиш.\n12. Таҳорат қилиб бўлгандан кейин «калимаи шаҳодат»ни ва ривоятда келган дуони ўқиш.\nТаҳорат қилиш фақат Аллоҳга қурбат ҳосил қилишдан олдин баданини поклашдан иборат эмас, балки, таҳоратнинг ўзи Аллоҳга қурбат ҳосил қилишдир. Намоздек улуғ ибодатга, Аллоҳ таоло билан бевосита мулоқотга, муножотга жисман ва руҳан покланиб, тайёргарлик кўришдир. Таҳорат пайтида турли машғул қилувчи нарсалардан ҳоли бўлиб, қалбни бир жойга қўйиб олиш намозни тўла-тўкис адо этишга катта ёрдам беради.\nАли ибн Ҳусайн розияллоҳу анҳумо таҳорат қилсалар ранглари сарғайиб, ўзлари титраб, ғалати бир ҳолатга тушиб қолар эдилар. У кишига:\n«Таҳорат пайтида нега бундоқ бўлиб қоласиз?» дейишганда, «Сен ўзинг мен кимнинг олдида тик турмоқчи эканимни биласанми?!» деган эканлар.\nАллоҳ таолонинг ҳузурига киришга тайёргарлик кўраётган киши ўша даргоҳнинг улуғворлигини ҳис этиши ҳам керак-да!\nБизлар ҳам таҳоратимиз ана шу олий даражадаги ибодат мартабасига кўтарилиши учун ҳаракат қилмоғимиз лозим.\nАнас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади, у киши: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳар намозга таҳорат қилар эдилар», деди. Мен:\n«Сизлар қандоқ қиласизлар?» дедим. У: «Бизнинг биримизга, модомики кетмаган бўлса бир таҳорат кифоя қилур», деди». Бешовларидан фақат Муслим ривоят қилмаган.\nШарҳ: Ҳадисдаги «ҳар намозга» иборасида «ҳар фарз намозга» деган маъно кўзда тутилган.\n«Сизлар қандоқ қиласизлар?» деб сўраган одам Амр ибн Омир раҳматуллоҳи алайҳи бўлганлар, «Сизлар»дан мурод саҳобалардир.\nБаъзи шийъа ва зоҳирий тоифалар шу ҳадисни далил қилиб, ҳар намозга янги таҳорат қилиш вожиб, деганлар. Лекин ушбу ҳадиснинг иккинчи қисмида саҳобалар таҳорат синмаса, аввалги таҳорат билан кифояланишлари билиниб турибди. Бошқа ҳадисларда ҳам бир таҳорат билан бир неча намоз ўқилиши мумкинлигини баён қилишган. Шунинг учун жумҳур уламолар ҳар намозга янги таҳорат қилиш вожиб, деган гапни қабул қилмаганлар. Ҳар намозга янги таҳорат қилиш фазилат, нур устига нур ва қўшимча савобдир, лекин фарзу вожиб эмас.\n1. Ҳар намозга таҳорат қилиш фазилат экани.\n2. Таҳорат синмаса, бир таҳорат билан кифояланиш жоизлиги.\n3. Таҳорати йўқ, одам намоз ўқимоқчи бўлса таҳорат қилиши фарзлиги.\nСулаймон ибн Бурайда раҳматуллоҳи алайҳидан ривоят қилинади, у ўз отасидан ривоят қилади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам фатҳ куни намозларни бир таҳорат билан ўқидилар ва икки маҳсиларига масҳ тортдилар. Бас, Умар у кишига: «Бугун қилмай юрган нарсангизни қилдингиз?» деди. У зот соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қасддан қилдим, эй, Умар», дедилар». Бешовларидан фақат Бухорий ривоят қилмаган.\nШарҳ: Аввало, ҳадиснинг ровийси Сулаймон ибн Бурайда раҳматуллоҳи алайҳи билан яқиндан танишиб олайлик:\nСулаймон ибн Бурайда ибн Ҳусайн Асламий ал-Марвирузий ҳазрати Умар розияллоҳу анҳунинг халифалик даврларида таваллуд топдилар. Жуда ишончли ҳадис тўпловчи машҳур тобеъинлардан бўлганлар. Аввалига Марвирузида, сўнг Марвда қозилик қиладилар.\nҲадисларни оталари Бурайда, Имрон ибн Ҳусайн, Оиша онамиз, Яҳё ибн Яъмурлардан ривоят қиладилар.\nБу кишидан эса Алқама ибн Марсад, Муҳозиб ибн Дассор, Абдуллоҳ ибн Ато, Қосим ибн Муҳайрама ва бошқалар ривоят қилишган.\nСулаймон ибн Бурайда ҳижратнинг 150 санасида 90 ёшларида Марвнинг Баслайн номли қишлоғида вафот этдилар.\nБу ҳадиси шарифда Маккаи Мукаррама фатҳ қилинган кун-саҳобалар Аллоҳнинг ёрдами ила Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бошчиликларида Маккага музаффар ҳолда кириб борган кунлари Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳар намозга янги таҳорат қилмасдан, ҳамма намозларни бир таҳорат билан ўқиганлари ва маҳсиларига масҳ тортганлари ҳақида сўз бормоқда.\nБундай одатдан ташқари ишни кўрган ҳазрати Умар розияллоҳу анҳу Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламга мурожаат қилиб:\n«Бугун қилмай юрган нарсангизни қилдингиз?» деди. Яъни, бир таҳорат билан ҳамма намозларни ўқимас эдингиз, бугун бир таҳорат билан ҳамма намозларни ўқидингиз, деди.\nБу ерда маҳсингизга масҳ тортмас эдингиз, бугун тортдингиз, деган маъно умуман йўқ. Чунки Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам доимо маҳсиларига масҳ тортар эдилар. Буни келгуси ҳадисларда муфассал ўрганамиз.\nАввалги ҳадисларда ўрганганимиздек, Расули Акрам соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳар намозга янги таҳорат олиш одатлари бор эди. Ҳазрати Умар ўша одатни кўзда тутиб савол бердилар.\nБу саволга Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам:\n«Қасддан қилдим, эй, Умар!» деб жавоб бердилар. Яъни, вақт зиқлиги, шароит ноқулайлиги ёки бошқа сабаблардан эмас, таҳорат кетмаса, ҳар намозга янги таҳорат олиш лозим эмаслигини баён қилиш учун, кишиларга билдириб қўйиш учун қилдим, деганлари.\nБу ҳам Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг сиз билан биз умматларига ишни осонлаштиришга ҳаракат қилишларининг бир кўриниши.\nДарҳақиқат, у зот соллаллоҳу алайҳи васаллам фатҳ куни, кўпчилик гувоҳлигида бу ишни қилмаганларида, «қасддан қилдим», деб айтмаганларида, ҳар намозга янги таҳорат олиш лозим бўлиб қолар эди.\n1. Бир таҳорат билан бир неча намоз ўқиш мумкинлиги.\n2. Таҳорат кетмагунча, янги таҳорат қилиш вожиб эмаслиги.\n3. Маҳсига масҳ тортиш шариат амри экани.\n4. Бошлиқ, муқтадо кишилар одатдагидан бошқача иш қилсалар сабабини сўраш жоизлиги.\n5. Кишиларга енгиллик тарафини олиш кераклиги.\n6. Баъзи нарсаларни одамлар билиши учун қасддан қилиб, кўрсатиб қўйиш кераклиги.\nДемак, ҳар намозга янги таҳорат олганлар ҳам, бир таҳорат билан бир неча намозни ўқийдиганлар ҳам тўғри қиладилар.


1 МАЙ – БИРДАМЛИК КУНИ - Номадлар,Турклар,Қозоқ одатлари ва анъаналари,Қозоғистон табиати,Хориждаги қозоқлар,Қозоғистон спортчилари,Қозоғистон тарихи | Kazakh TV\nУмумий байрам, умумий уй. 1996 йилдан буён Қозоғистонда Халқ бирдамлиги куни кенг кўламда нишонланяпти. Бу сана эзгулик, дўстлик ва ҳурмат-эҳтиром рамзига айланган. Бугунги кунда мамлакатимизда 130 дан ортиқ этнос вакиллари истиқомат қилади. Этнослараро ва конфессиялараро ҳамжиҳатлик тамойиллари асосида барпо этилган дунёда тенги йўқ модель кўплаб мамлакатлар учун намуна бўлди. Экспертлар фикрича, у Қозоғистоннинг сиёсий-иқтисодий муваффақиятлари ҳамда жаҳоннинг энг рақобатбардош давлатлари қаторида илгарилашида пойдевор бўлиб хизмат қилди.\nБАШИР СОЛСАНОВ, ЧЕЧЕН-ИНГУШ ЭТНОМАДАНИЯТ БИРЛАШМАСИ РАИСИ:\nБугунги кунда давлат, Республика раҳбарияти бизга ўз тилингизни, анъаналарингизни, санъатингизни ривожлантиринг, деб турибди. Намойиш этинг, бойитинг, мамлакатимизнинг умумий ривожига энг яхши нарсаларни киритинг, дейилди. Буларнинг барчаси биз учун жуда муҳим ва аҳамиятли. Болаларимиз, янги авлод атрофидагилар билангина чекланиб қолмаслиги, ҳамма билан ҳамоҳанг, бошқа миллатлар, элатлар билан дўстона яшаши, ривожланиши тарафдоримиз. Зеро, халқ нақлида айтилгани каби, “Қудратимиз - бирликда!”\nАнъанага мувофиқ ушбу кунда республикамизда мавжуд бўлган мингдан зиёд этномаданият марказларининг ҳар бири ўз муваффақиятларини намойиш қилиб, ютуқларини баҳам кўради. Ранго-ранг халқ сайиллари, қизиқарли спорт беллашувлари, турли концерт дастурлари Бирдамлик куни энг ёрқин ва севимли байрамлардан бирига айланишига олиб келди.\nАХМЕТ МУРАДОВ, ҚОЗОҒИСТОН ХАЛҚИ АССАМБЛЕЯСИ АЪЗОСИ, ПАРЛАМЕНТ МАЖИЛИСИ ДЕПУТАТИ:\nУшбу байрам миллати ва эътиқодидан қатъи назар барча қозоғистонликларнинг айёми. Ушбу тантаналар одамларни кўчага олиб чиқади ва барчамиз ватандош, ягона халқ эканлигимизни яна бир марта тасдиқлайди, кишилар бир-бирига очиқ чеҳра билан пешвоз чиқишига сабаб бўлади. Бу – бизнинг мустақил, суверен, мағрур Қозоғистон эканлигимизни тасдиқлайдиган кун! Ҳар бир уйда баҳорий қувончли кайфият бўлсин! Энг эзгу ниятлар билан жилоланган дўстлигимиз мазмунига мос бўлсин! Ҳар биримиз чин юракдан, қалб қўри, дил тўридан “Байрамингиз муборак бўлсин!” дея олайлик. Ва ҳар биримиз бу дўстликка улуш қўшайлик.\nСААК САЛУМЯН, АРМАН ЭТНОМАДАНИЯТ БИРЛАШМАСИ РАИСИ:\nБу байрамни биз кўпдан бери Ассамблеянинг барча маданият марказлари билан бирга нишонлаймиз. Бу байрам дўстлик, бирлик, самимийлик айёми. Маданиятимиз, маиший ҳаётимиз, ошхонамизни намойиш этишга интиламиз. Биз ягона оила каби яшаганимиз боис бир-биримизни ҳурматлаб, ардоқлаб, севишимиз лозим.\nКўпмиллатли Қозоғистон вакиллари фикрича, дўстлик, бир-бирини тушуна олиш ва ўзаро муроса замонавий, глобаллашган дунёнинг энг қимматбаҳо қадриятларидир.


Кикбоксинг бўйича мамлакат чемпионати бошланди\n17 август, 2017, 19:57\nПойтахтимиздаги “Унверсал” спорт мажмуасида кикбоксинг бўйича кадетлар, ўсмирлар, ёшлар ва катталар ўртасида Ўзбекистон чемпионати старт олди.\nЎзбекистон ҳаваскор ва профессионал кикбоксинг ассоциацияси томонидан ташкил этилган мазкур мусобақада мамлакатимизнинг барча ҳудудидан келган 1200 нафардан ортиқ спортчилар ғолиблик учун ўзаро рақобатлашмоқда.\n– Жорий йилги мазкур чемпионатда биз асосан иқтидорли ёш спортчиларни саралаб, уларни терма жамоамиз сафига қўшишни ва бу орқали келгусида бўлиб ўтадиган нуфузли мусобақаларда мамлакатимиз шарафини муносиб ҳимоя қилишни ўз олдимизга улкан мақсад қилиб қўйганмиз, – дейди Ўзбекистон ҳаваскор ва профессионал кикбоксинг ассоциацияси раиси Ойбек Норметов Sports.uz мухбирига берган интервьюсида\n– Сўнгги йиларда мамлактимизда яккакураш турларини ривожлантириш учун кенг имкониятлар яратилинмоқда. Биз ҳам мазкур имкониятлардан унумли фойдаланиб, юртимизда мазкур спорт турина янада оммалаштириб, иқтидорли спортчиларни камол топтиришга бор куч-ғайратимиз билан ҳизмат қиламиз.\nЎзбекистон чемпионатининг финал беллашувлари 19 август куни ўтказилади. Шунингдек, мусобақа доирасида 20 август куни соат 18:00да профессиоанлар ўртасидаги жанглар ҳам бўлиб ўтади. Мазкур баҳсларда ғалаба қозонган спортчилар сентябрь ойида Туркманистоннинг Ашхабод шаҳрида ўтказиладиган ёпиқ иншоатлардаги Осиё ўйинларида мамлакатимиз шарафини ҳимоя қиладилар.


маҳалла | Shosh.uz | Nafaqat Toshkent haqida... - Part 3\nБош саҳифа » Тег архивлари: маҳалла (page 3)\nТег архивлари: маҳалла\nКАМОЛОН – Бешёғоч даҳасидаги қадимий маҳалла. «Дархон», «Эшонгузар», «Янгимаҳалла», «Самарқанд дарвоза», «Гулистон» маҳаллалари билан чегарадош бўлган. Хўжакўча ва Фуқаро кўчаларига бўлинган. Хўжа Аламбардор мақбараси ва қабристони бор. Қарийб 200 хонадон яшаган\nДЎМБИРОБОД ДАҲАСИ – Чилонзор туманида, Кичик ҳалқа йўли, Наққошлик ва Гавҳар кўчалари ҳамда Бўрижар канали оралиғида. Даҳада, асосан, якка тартибдаги уй-жойлар ва 4 қаватли турар жой бинолари жойлашган. Даҳани лойиҳалаш ва қуриш ишлари 1950-йилларда бошланган\nЯЛАНFОЧОТА – ўтмишда туркий халқларда шамол ҳомийси. Этнограф А.Диваев (1855–1933) келтирган маълумотга кўра шамол чақириш маросимида ижро этиладиган қўшиқда шамол ҳомийси сифатида Яланғочотага мурожаат этилган. Яланғочотага эътиқод қилиш Тошкент атрофлари ва Жанубий Қозоғистонда яшовчи ўзбеклар орасида кенг тарқалган\nБЕШЁFОЧ, Бешоғоч – ўтмишда Тошкентдаги тўрт даҳадан бири. Муҳаммад Солиҳхўжанинг «Тарихи жадидаи Тошканд» асарида (19-аср) Зангиота даҳаси номи билан қайд этилган. Баъзи олимлар (Ҳ.Ҳасанов) фикрича, қадимги туркий узунлик, масофа ўлчови – оғочдан олинган. (1 оғоч – 7 – 8 км). Шу асарда даҳа номи бешёғоч қавми, тоифаси номидан олингани айтилган\nАЧАВОТ, Аччиобод, Ачаобод – Себзор даҳасидаги қадимий маҳалла. 19-аср охири – 20-аср бошларида Чимбой, Ёв ва Сағбон маҳаллалари билан чегарадош бўлган, шаҳар мудофаа деворига туташган. Ачавот номининг этимологияси мунозарали\nБАЛАНДМАСЖИД – Шайхонтоҳур даҳасидаги қадимги маҳалла. Оқмасжид, Девонбеги, Говкуш, Қатортерак маҳаллалари ва Каттакўча (ҳозирги Навоий кўчаси) билан чегарадош бўлган. 400 дан ортиқ хонадон бор эди. Аҳолиси, асосан, ўзбеклар бўлиб, мирлар ва маҳсумлар тоифасига мансуб бўлган\nКЎКЧА – ўтмишда Тошкентдаги 4 даҳадан бири ва дарвоза номи. Манбаларда Шайх Зайниддин даҳаси деб ҳам аталган. Шаҳарнинг ғарбий қисмида, асосан, ҳозирги Шайхонтоҳур тумани ҳудудида жойлашган. Даҳа ҳудудини чуқур жарликлар кесиб ўтган. Чегараси шарқдан Сағбон кўчасининг шарқидан, жануби-шарқ тарафидан Қуйи Бўзсув бўйлаб (ҳозирги Маннон Уйғур ва Самарқанд дарвоза кўчаси оралиғидан) ўтган.\nМИНОР – Шайхонтоҳур даҳасидаги қадимий маҳалла. Қашқар, Қиёт маҳаллалари билан чегарадош бўлган. Маҳалла ҳудудидан Анҳор канали оқиб ўтган. 200 дан ортиқ хонадон яшаган (аҳолиси қарийб 1400 киши). Аҳолиси, асосан, ўзбеклар бўлиб, ҳунармандчилик, шаҳар ташқарисидаги далаларида (Оққўрғон, Яланғоч мавзелари) деҳқончилик ва боғдорчилик билан шуғулланган. «Минор» маҳалласи (Юнусобод, Марказ-6, Носиров берк кўчаси, 59)\nБиласизми? Қиёт маҳалласи\nҚИЁТ – Шайхонтоҳур даҳасидаги қадимги маҳалла. Fарбдан Қорёғди маҳалласи, шимолдан Шайхонтоҳур кўчаси (ҳозирги Навоий кўчаси), шарқдан Анҳор канали билан чегараланган. Юздан ортиқ хонадон бўлган. Аҳолиси (қарийб 650 киши), асосан ўзбекларнинг қиёт қабиласидан бўлиб, ҳунармандчилик, савдо-сотиқ билан шуғулланган. Дала ҳовлилари Миробод, Қорасув, Олтинтепа, Шўртепа, Оққўрғон, Бўз, Чилдухтарон ва бошқа мавзеларда бўлган. Қиётдаги Бекмуҳаммадбий масжидида Муҳаммад Солиҳхўжанинг бобоси Абдураҳимхўжа (19-аср), 1863 йилдан …\nСаҳифа 3 of 3«123\n2018 йил октябрь\n2018 йил сентябрь\n2018 йил август\nАраб тили курслари\nЎткир Ҳошимов. «Тўйчибой»\nИлҳомжон Мадалиев “Энг маърифатли имом” танлови шаҳар босқичида қатнашиш учун тавсия қилинди\nМуҳаммад исмидаги хусусият\n«Менга бойлик керак эмас!»\nLIVE: Жума мавъизаси. Маккаи Мукаррамадан\nМийқот. «Танъим» масжиди (Оиша розияллоҳу анҳо масжидлари)\nҲаж-2018. Видолашув тавофи таърифи (видео)\nВидео. Ҳожилик масъулияти ва фазилатлари\nМино водийсида қилинган дуо (видео)\nХоннинг сўнгги илинжи (биринчи мақола)\nТошкентда француз олими Чўлпон ҳаёти ва ижоди тўғрисида маъруза қилади\nИрина Сорокина.: Потрясающее! Снимкам 127лет и такое удивительное прошлое Сколько же поколений см...\nShahnoza: Асалом алейкум автокредитларни осонрок нархлари пасейтириш иложи борми оддий хал...\nНурали: Norma.uzда 1978 йилги конституция бор. Электрон wordда. шу жойлаштирсангиз конст...\nБарно Расулжановна: асалом алейкум мен учун толик тел .номерини берсангиз илтимос.Биз россия фукорас...\nХасан: Менинг отам раҳматлик Тиллақори бува ҳаёт вақтларида менга бу ҳақда жуда кўп мар...


Гулбаҳар Аҳимбетова: "Ўзбекистон белгиси" менга нима беради? Президентимизнинг ишончини"- Kruz.uz\nГулбаҳар Аҳимбетова: "Ўзбекистон белгиси" менга нима беради? Президентимизнинг ишончини"\n23:38, 04.12.2017 714 0 Ёшлар иттифоқи\nТошкент шаҳридаги "Ёшлар ижод саройи"да Давлат мукофотлари ва "Ўзбекистон белгиси" кўкрак нишонларини тантанали топшириш маросими бўлиб ўтгани ҳақида хабар бериб ўтган эдик.\n"Ўзбекистон белгиси" мукофоти билан тақдирланганлар қаторида қорақалпоғистонлик Гулбаҳар Аҳимбетова ҳам бор эди. Маданият вазирининг биринчи ўринбосари, Ўзбекистон халқ артисти Озодбек Назарбековнинг қўлидан мукофотни қабул қилиб олган Г.Аҳимбетовани фикрлари билан қизиқдик.\n- Мана бугун "Ўзбекистон белгиси" кўкрак нишони биз қорақалпоқ ёшларига ҳам насиб этди. Бундан биз жудаям хурсандмиз. Бизнинг элимизнинг ёшларини кўксига шундай медал ва орденлар ярашади. Бундай эътироф учун Президентимизга раҳмат айтамиз. "Ўзбекистон белгиси" мукофотини қўлга киритганимни эшитган пайтда жудаям қувондим ва албатта Президентимизнинг ёшларга берган эътиборини оқлашим кераклигини тушундим. Ёшлар иттифоқининг тузилиши жудаям тўғри бўлди. Бунинг натижасини жудаям қисқа вақт ичида коряпмиз.\nМукофотни олаётганимдан сўнг саҳнага чиқиб қорақалпоқча қўшиқ айтдим. "Ўзбекистон белгиси" менга нима беради? Президентимизнинг ишончини. Ана шу ишончни ҳис қилиб ватанимиз равнақига янада ўз ҳиссамни қўшиш учун ҳаракат қиламан", - дейди Г.Аҳимбетова.\nГулбаҳар АҳимбетоваЎзбекистон белгиси\nБугун, 16:32 1195\n22:00, 16.11.2018 1927\n21:20, 16.11.2018 436\n14:29, 16.11.2018 1146\nоила премъера иш ўрни яратилади транспорт хизмати юриспруденсия қарз чиқаришди Пресс клуб Агросаноат маркази паспорт колледж\n11:12, 16.11.2018 3070\n23:50, 12.11.2018 1720\n09:23, 13.11.2018 1614\n16:51, 15.11.2018 1486