Мактаб ихтирочиларни етиштириб чиқаряптими ёки мақсадсиз ёшларни? - blog.xabar.uz\nИнсон билим ва дунёқараш фундаментини айнан мактаб даврларида шакллантиради. Шунинг учун ҳам мен бугун айнан олий таълим ҳақида эмас, балки бошланғич ва ўрта таълим ҳақида сўз очмоқчиман.\nМамлакат ривожланишида илм-фаннинг улкан ҳиссаси мавжудлиги ҳеч кимга сир эмас. Илм-фан ривожланиши учун эса инсон болаликдан бошлаб сифатли таълим олиш имкониятига эга бўлиши муҳим, деган фикримга кўпчилик қўшилса керак.\nБарчамизга маълумки, инсон билим ва дунёқараш фундаментини айнан мактаб даврларида шакллантиради. Шунинг учун ҳам мен бугун айнан олий таълим ҳақида эмас, балки бошланғич ва ўрта таълим ҳақида сўз очмоқчиман. Сабаби, инсоннинг айнан шу даври унинг дунёқараши ва бутун келажагига катта таъсир кўрсатади.\nМен мактаб даврини асосий таълим манбаи деб биламан. Агар ўқувчи 11 йил таълим олиб ҳам айнан қайси соҳада қизиқиши устун эканини ва қайси касб ўзи учун мос эканини шу пайтгача билолмаган бўлса, мен буни мактаб йилларининг катта қисми увол бўлди, деб ҳисоблайман. Ота-онаси танлаб берган ёки таваккал танланган касб йўналишида ўқиб, бу касбни севмаган ҳолда қўлига диплом олган мутахассис жамият ривожига қандай ҳисса қўша олади ахир?\nЎз касбини севган инсон ишламайди, балки у ҳар куни ўзи севган машғулот билан банд бўлади. Касбини севган инсон ихтирочидир! У касбининг янги-янги қирраларини ҳар куни кашф эта олади ва вақт ўтган сари ўз касбининг профессионалига айланади. Жамиятда ўз касбининг профессионаллари кўп бўлса, бунда инсоннинг ўзи ҳам, жамиятдаги бошқа инсонлар ҳам фақат ва фақат ютади.\nЧет эл ва миллий ўрта таълимни шахсий тажрибада солиштирганда...\nТаълимнинг илк ўн бир йили ичида ўқув масканларини тўрт марта алмаштирдим. Орада юртимизда ўша пайт фаолият юритган чет эл илм масканида ҳам таълим олишга муваффақ бўлдим. Бу масканда атиги икки йил таълим олган бўлсам ҳам шу давр бутун ҳаётимни ўзгартириб юборди, деб бемалол айта оламан, сабаби шу қисқа даврда олган билимларим кейинги йилларда олган билимларимдан кўпроқ ва сифатлироқ бўлиб чиқди.\n1992 йилда оддий мактабда биринчи синфда ўқий бошладим. Ўқиш ва ёзишни боғча пайтида ўрганиб олган эдим, шу сабабли ҳам биринчи синфга чиққанимда алифбони ҳар бир ҳарфини доналаб ўргатишган пайтда жуда зерикдим. Қанийди йиллик программани ўзлаштириб бўлган болалар билимига қараб мос синфларга жойланса эди, камида бир йил ютган бўлар эдим ва бу вақтда бошқа фойдали нарсалар ўрганган бўлар эдим, деб кўп ўйлайман.\nОлтинчи синфни тугатганимда чет эл лицейи очилгани ҳақида эшитиб қолдим ва кириш учун имтиҳон топширдим. Омад кулиб боқиб масканга қабул қилиндим. Янги ўқув йили бошланганида, мен сизга айтай, ҳайратим ошган эди. Бутунлай ўзгача методика, ранг баранг ва қизиқарли дарсликлар, чет тили дарсида фақат чет тилида гапирадиган домла ва мени ҳайратлантирган яна бошқа кўп деталлар.\nЭнг асосийси, ўқувчилар билими баҳоланишининг иложи борича адолатли бўлиши бизларни чинакам билим олишга ундар эди. Баҳони на таниш-билиш, на ота-она, на директор, на пул ўзгартира оларди. Баҳо ўзгартиришга бир ёки иккита имконият бериларди. Тест/имтиҳон топширилади, китобдан кўчиришнинг эса умуман иложи бўлмасди. Наилож, ҳамма ўқир эди. Баҳолаш тизими ҳам ўқитувчининг ўз ихтиёрида эмас, балки тест натижаларига қараб бўлар эди. Бу дегани, ўқитувчи биронта ўқувчини "ёқтирмай" қолгани учун паст баҳо қўя олмасди, балки натижасига қараб баҳоларди.\n1998-2000 йиллар. Тошкент.\nҲар бир ўқув йили сўнгида ҳар бир синфдан фанларни энг яхши ўзлаштирган талаба бутун мактаб қаршисида табрикланар ва эсдалик совғалар билан тақдирланар эди. Бу ҳам талабалар учун ўзгача бир мотивация бўлиб ҳизмат қиларди.\nҚизлар алоҳида ўқигани учун кимнинг қош-кўзи чиройли каби беъмани мусобақалар бўлмасди. Ҳаммада бир ҳил форма, ўқитувчиларнинг ҳаммаси устига оқ халат ташлаб олган. Шунинг учун кийим ёки қомат солиштириш ҳеч кимнинг ҳаёлига келмасди.\nШу масканда икки йил ўқиб мен кейинги 3 йил ичида олган билимларимдан кўпроқ билим ола олдим.\nЧет эл лицейи маълум сабабларга кўра ёпилди ва мен миллий гимназияда ўқишни давом эттира бошладим. Бу ерда ўқувчиларни баҳолашдаги адолатсизликлар, ўқувчиларнинг билимига ҳаққоний баҳо бера олмаслик, зерикарли дарслар ва дарсликлар мени бошқа илм масканида ўқишни давом этишга ундади. Бу ерда бир йил ўқигач, бошқа ўрта таълим ўқув масканига ҳужжат топширдим. Кейинги ўқув масканида ҳам айни шу ҳолатларга гувоҳ бўлдим.\nБундай солиштиришдан ягона мақсадим ўзимизнинг мактаб тизимининг яна ҳам такомиллашишига доир баъзи таклиф ва фикрларим билан бўлишишдир. Мен мактабни бошлаганимда юртимиз эндигина Мустақилликни киритган пайтлар эди, шу сабабли ҳозирги даврда мактабдаги таълим ва дарсликлар сифати олдингидан яхшироқ эканига шубҳа қилмайман. Ўзимизда ҳам бироз ўқув методикаси ва тартиб устида ишланса, тез орада таълим сифати яна ҳам ривожланишига ишонаман.\nҚизларнинг таълими ҳақида алоҳида\nЎғил болалар таълим олишининг аҳамияти ҳақида исталган одамдан сўранг, ўғил болаларнинг яхши таълим олиши жуда муҳим, деб жавоб беришади. Қизларга келганда эса негадир фикрлар ниҳоятда хилма-хил бўлиб чиқади. Мен сизга айтсам, таълим олиш барча учун муҳим, аммо қизларнинг сифатли таълим олиши ундан ҳам муҳимдир! Сизга олим ва олима бўлган фарзандлар, яъни порлоқ келажак керакми? Марҳамат, қизларга инвестиция қилинг. Таълим ҳам диний ҳам дунёвий бўлиши ва ҳеч қачон фақат бир томонлама бўлиб қолмаслиги керак. Фойдали билим ва ҳунарга эга бўлган аёл-қизлар ҳудди ўғил болалар каби жамият ривожига катта ҳисса қўша олади.\n"Расулуллоҳ (с.а.в.): “Илм талаб этмоқ ҳар мусулмон эркак ва аёл учун фарздир”, деб буюрганлар. Ҳозирда мусулмонлар орасида илм деганда, фақат диний илмлар тушунилади. Бу - хато тушунча. Исломда диний, дунёвий, деган гаплар бўлмаган. Илм соҳаларга бўлинган, холос: фиқҳ, ҳадис, фароиз, тиб, ҳандаса, тарих, фалакиёт илмлари ва ҳоказолар. Мусулмонлар Қуръон ва суннатга амал қилган вақтларида уларнинг орасида илмнинг барча соҳаларида дунёга танилган алломалар етишиб чиққан." Фотимахон Сулаймон қори қизининг "Аёл мукаррамдир" китобидан парча.\nМактаб тизимидаги муаммолар\nБошланғич ва ўрта таълим даврида ўқувчи сифатида қандай муаммоларга дуч келганимни баён қилай. Бу муаммолар ҳозир ҳам ўз долзарблигини йўқотмаган бўлса ажаб эмас.\nБошланғич мактаб тизимидаги муаммолардан айримлари:\n1. Болалар ўртасида ўзаро табақалашиш, ночор оила фарзандларининг тенгдошлари томонидан камситилиши, жисмоний ва бошқа камчиликлари учун бир-бирини масхаралаш ва шунга ўхшаш муаммоларнинг кам эмаслиги. Умумий қилиб айтилса, болалар ўртасидаги ўзаро руҳий (ва баъзан жисмоний) зўравонликнинг тез-тез учраб туриши. Бу социализациянинг бир кўриниши дейишингиз мумкин, аммо бу аслида руҳий синишга сабаб бўлувчи катта омиллардандир. Зўравон болалар ва зўравонлик қурбони бўлган болаларнинг катталардан вақтида тегишли ёрдам ола олмаслиги болаларда заифларга нисбатан бешавқатликни, ўзига бўлган ишончнинг йўқолиши ва ҳудбинликни болаликдан шакллантиради.\nМактабда болалар ўртасидаги руҳий зўравонликнинг бир кўриниши.\n2. Синфда ўқувчилар сонининг ниҳоятда кўп бўлиши ўқитувчининг ўқувчиларга индивидуал эътибор бера олмаслигига сабаб бўлади. Мактабга боришдан мақсад таълим олиш бўлгани учун, менимча, бу жиддий муаммодир. Болалар психологиясини инобатга олганда, бошланғич синфлар ҳажми қанча кичик бўлса, шунча яхшидир.\n3. Тез ўзлаштирадиган ўқувчиларда умумий ўқув дастурини қисқароқ вақтда ўзлаштира олиш қобилияти мавжуд бўлсада, улар шу синфда нақ бир йил ўқишга мажбурлиги бироз ачинарли. Бундай болаларга билим даражасига қараб синфдан синфга сакрашга имконият берилиши керак, деб ўйлайман. Ўзлаштира олмаётган болалар ўзлаштираётган болаларга қараб мотивация ёки илҳом олади деган гапга унчалик қўшилмайман. Ўз кучи билан адолатли имтиҳон топшириб, синфдан синфга белгиланган вақтдан олдин ўта олиш бошқа ўқувчиларга мустақил ўқиб изланиш учун жуда катта мотивация бера олишига аминман. Тез ўзлаштираётган болалар бошқалар ҳисобига вақтидан ютқазмаслиги керак. Болалик ва ўсмирлик давридаги вақт нақадар қимматли эканини барчамиз биламиз. Бу олтин даврда ҳеч қайси вақт мажбурий зерикиш ва қачон вақт ўтади деган ўйлар билан ўтиб кетмагани маъқул. Бу албатта "яхши бўлар эди" қабилидаги бир таклифдир.\n4. Болаларнинг индивидуал қобилиятларини ҳисобга олмаслик ҳолатларининг учраб туриши. Барча болалар у ёки бу соҳада қобилиятли бўлишади, аммо афсуски барча болалар ҳам бу қобилиятни ўзида вақтида кашф эта олишмайди. Бу эса катталар кўмагисиз амалга ошиши жуда қийин.\nЎрта ва ўрта махсус таълим давридаги энг катта муаммолардан айримлари:\n1. Баҳолаш тизимининг адолатсиз бўлиши ўқувчи талабаларда ўқишга бўлган иштиёқ ва мотивациянинг сўнишига катта сабаб бўлади.\n2. Талабаларда мустақил фикрлаш бўлмаслиги ва мустақил фикрлашга рағбатлантирилмаслиги.\n3. Дарслар қуруқ лекция ва теориядан иборат бўлиб қолиши.\n4. Баҳолаш тизими адолатсиз бўлганда баҳо учунгина ўқиш, яъни "дарс тезроқ тугасин" қабилида вақтни зое қилиш.\n5. Ўқувчиларда етарли ва сифатли билим олиши учун етарли имконият яратиб берилмаслиги, технологиялардан унумли фойдаланмаслик ёки технологиянинг етарли бўлмаслиги.\nМактаб таълими сифатини такомиллаштириш бўйича таклиф ва мулоҳазалар\nБошланғич ва ўрта таълимни такомиллаштириш борасида менда айрим фикрлар мавжуд. Қуйида уларни баён қиламан.\n1. Аввало, таълим она қорнидан бошланади. Бола миясининг 90% қисми боланинг беш ёшигача шаклланиб бўлган бўлади. Шунинг учун ҳам келинларнинг руҳий ва жисмоний саломатлиги муҳофаза қилиниши муҳим ва шартдир. Аёлнинг жони қирқта деган гапни ким ўйлаб топган билмадиму, фундамент муҳофаза қилинмаса қуриладиган уй заиф бўлиши аниқ. Аёл-қизларнинг қадрини ошириш учун нима қилиш керак? Бунинг учун аввало уларни вақтида ўқитиш, ҳунарли қилиш ва ўзини муҳофаза қилиш сирларидан бохабар қилиш, яъни ўргатиш керак. Бу мактабнинг вазифаси эмас дерсиз, аммо каттароқ синфларда соғлом овқатланиш, соғлом турмуш тарзи, бола психологияси каби дарсларнинг киритилиши нафақат ўқувчилар учун, балки бутун жамият учун фақат ва фақат фойда бўлади деб ўйлайман. Мактабни битирган ёшлар турмуш қуриб фарзандли бўлишганида янги авлод тарбиясига масъулиятлироқ ёндаша олиши учун шу учала фан катта кўмак бериши мумкин.\n2. Кейинги вазифа бу болаларда китобга бўлган муҳаббатни уйғотишдир. Бу муҳаббат ҳеч қачон ўзидан ўзи келиб қолмайди. Болага китобни севдириш ва болаликдан саводини ошириш учун чақалоқлигидан бошлаб ҳар куни ухлатишдан олдин қизиқарли расмли китоблар ўқиб бериш ниҳоятда муҳим. Буни ҳамма ҳам қилавермайди, чунки бу ҳақида кўп гапирилмагани учун ҳамманинг ҳам ҳаёлига келавермайди. Шу ҳақиқатни медиа ва ойнаи жаҳон орқали инсонлар онгига сингдириб борилса, бора-бора бу нарса оддий ҳолга айланади. Шу кичик қадам келажак учун қандай инвестиция бўла олишини бир тасаввур қилиб кўринг-а! Китобсевар болалар кўпайиши илм-фан тараққиёти сари қўйилган биринчи ва муҳим қадам бўла олишига ишончим комил.\nБолага китобни севдириш учун чақалоқлигидан бошлаб ҳар куни ухлатишдан олдин китоблар ўқиб бериш аҳамиятли ва самаралидир. Расм: rd.com\n3. Бошланғич синфлардан бошлаб болалар билан толерантлик, аҳиллик ва ўзаро ҳурмат мавзусида суҳбатлар қилиб туриш ниҳоятда фойдалидир. Бу уларда бир-бирига нисбатан меҳрибон бўлишга ва юқорида тилга олинган ҳар қандай руҳий зўравонликларни камайтиришга туртки бўлади. Руҳий зўравонлик қурбонлари асосан саломатлигида нуқсони мавжуд болалар, семизликдан азият чекувчи болалар ва/ёки уятчанг болалар ҳисобланади. Толерантлик мавзусидаги суҳбатлар бундай кўнгилсиз вазиятларни камайтиришга ёрдам беради. Албатта, бундай мавзулар аслида оилаларда муҳокама қилиниши тўғрироқ, аммо мактабларда ҳам амалга оширилса қамров кенгроқ бўлган бўлар эди.\n4. Баҳолаш тизимининг адолатли бўлишига интилиш зарур! Мисол қилиб айтганда, математика дарсида ҳисоб-китоб қобилиятига эмас, дафтардаги ёзувига қараб баҳо қўйиш адолатсизликнинг бир кўринишидир. Баҳолаш ўқитувчининг фикрига эмас, балки имтиҳон ёки тест натижаларига қараб амалга ошиши шарт. Шундай қилинганида ўқувчида мавҳумлик ҳисси пайдо бўлмайди ва қандай ўқисам ҳам паст баҳо олавер эканман, китоб ўқигандан кўра устозга ёқишга ҳаракат қилиб юқори баҳо оламан деган тушунча пайдо бўлиб қолиши эҳтимолдан ҳоли эмас. Бу эса ўз навбатида коррупция каби иллатларнинг кўпайиши ёки болаларда мотивациянинг сўнишига олиб келади. Баҳолаш тизимини такомиллаштириш учун баҳолашнинг маҳсус стандарти ишлаб чиқилиши керак. Мисол учун, имтиҳонда 50 та тест саволи бўлсин ва ҳар бир саволга 2 баллдан ажратилсин. Шунда жами 100 балл бўлади. 84 баллдан юқориси 5 баҳо. Имтиҳон пайти кўчиришга ҳаракат қилган ўқувчилар имтиҳон қоғозига белги қўйилиб, ҳар бир кўчириш ҳаракати учун маълум балл айириб ташланади. Иш баҳолангач, кейинги дарсларда имтиҳон қоғозлари қайтарилиб, ўқувчиларнинг хато қилган мавзуларида ёки ечолмаган масалалари устида умумий қайта ишланади. Шунда имтиҳонда рўй берган хатоликлар устида ишлаш учун алоҳида дарс ажратилган бўлади. Шундай қилинганида ўқувчилар мавзуни яна ҳам чуқур ўрганиб олишади.\n5. Ўқитувчиларни тайёрлайдиган педагогика институтида асосий эътибор бўлажак педагогларга теория ўргатиш эмас, балки амалда болаларга билимни қандай қилиб самарали равишда етказиб беришни ўргатишда бўлиши шарт. Бунинг учун бўлажак устозлар қандай қилиб дарс ўтишни ҳақиқий синфхоналардаги ҳақиқий дарсларда қатнашган ҳолда малакали устозлардан жонли равишда мастер-класс олишлари керак. Нега деганда, теорияни билган ҳамма ҳам самарали равишда ва тўғри усулда билимни болаларга ёки талабаларга етказиб бера олмаслиги мумкин. Буни эса ўрганиш керак. Ўқитувчилик таланти ҳам бу ўрганса бўладиган сифатдир.\n6. Бошланғич синфларда ўқувчилар сони 20-25 тадан ошмаса таълим сифати ҳам ошади. Албатта, буни амалда тадбиқ этиш осон бўлмаслиги мумкин, аммо ўзингиз ўйлаб кўринг. Синфдаги ўқувчилар сони қанча кам бўлса, болалар ўзини шунча яхши тутади. Ўқитувчи ҳам болалар билан ишлаганда уларнинг индивидуал эҳтиёжларидан бохабар бўла олади ва улар билан самаралироқ ишлай олади. Кичик сонли синфларда ўқувчилардаги муаммолар яққол кўринади ва уларга ёрдам бериш осонлашади.\n7. Йил бошида ҳар бир фаннинг илк дарси шу фаннинг ўтилишидаги мақсадни ҳаётий мисоллар билан тушунтиришдан бошланиши керак. Нега деганда, ўтилаётган фаннинг ҳаётий аҳамиятини тушунмаган бола бу фанга қизиқмаслиги аниқ. Бу илк мотивация дарсининг ўқув режасига киритилиши жуда фойдали бўлади деб ўйлайман.\nБилим олишга ундайдиган энг катта куч бу МОТИВАЦИЯдир.\n8. Ҳар бир боланинг индивидуал қобилиятлари бўлади, аммо ҳамма бирдай мукаммал ўзлаштириши шарт бўлган фанлар борки, бу фанларга савод ошириш фанлари киради: ўқиш, хатосиз ёзиш, математика ва тарих. Мактаб таълимидаги энг катта эътибор болаларнинг саводини оширишда бўлиши шарт! Ўқиш ва ёзишда қийналаётган болалар борми, демак улар билан қўшимча шуғулланиш керак. Савод чала бўлса, бошқа фанлар ҳам чала ўрганилиши табиий. Бола ўргангиси келмаяптими, демак унга мотивация етишмаяпти.\nИзоҳга ҳожат йўқ. Расм: facebook.com\n"Касб танлай билиш учун аввало касблар билан танишинг."\nЎқувчи болаликданоқ ўзи севадиган касбни танлай олишига кўмак бериш таълимнинг энг асосий вазифаларидан бири бўлиши лозим. Нега деганда, вақтида ўзига мос касб танлаб олган болада илм олишга бўлган мотивация ва иштиёқ кучли бўлади. Нима учун кўп болалар асосан космонавт, ўқитувчи ёки шифокор бўламан дейди? Асл сабаб болаларнинг аксарияти бошқа касб вакиллари нима билан шуғулланишини билмаганликларида эмасми? Болаларни турли касблар билан таништириш ва бу касбларни яхши ўзлаштириш учун қайси фанларни чуқур ўрганиш кераклигини тушинтириш мақсадида презентациялар ёки маҳсус дарслар ўтиш болалар учун жуда фойдали бўлади.\n“Катта бўлсам ким бўлсам экан…”. Расм: shutterstock.com\nАфсуски, ҳозирги кунда шоша-пиша касб танлаб, ўша касбга ўқиб бўлганидан кейин танловидан афсусланган ёшлар кам эмас.\nФақат ўқув дастурига киритилган фанларнигина ўрганиб, келажакда айнан қайси соҳада ишлашини айтиб бера олмайдиган болалар мактабни битирганида қайси олийгоҳни танлайди, деб ўйлайсиз? Улар таваккал қилган ҳолда энг машҳур ёки энг паст балл билан ўқишга кириш мумкин бўлган ўқув масканини танлайди албатта. Олийгоҳни битиргач эса қаерда ва қандай ишлашини билолмай сарсон бўлади ва маош учун ўзини дуч келган жойга уради. Ҳозирги кунда бундай мисоллардан кўплаб учратиш мумкин.\nАлбатта, мен бу каби муаммоларда мактабларни айблашдан йироқман. Фарзанд келажаги ҳақида қайғуриш аввало ота-оналарнинг вазифаси, аммо таълим тизимини такомиллаштиришда юқорида тилга олинган муаммолар ечимига доир чора-тадбирлар потенциали кенг миқёсда кўриб чиқилса, бундан бутун жамият ютишига ишончим комил.\n4.61 / 11\n4.54 / 20\n4 Farhod Abdurahmon 10/06/2018\n4 Javohir Izzatullaev 10/06/2018\n5 Elyorxon Rahimberdi 11/06/2018\n4 Aziza Qurbonova 11/06/2018\n5 Lobar Nadjimova 11/06/2018\n5 Ғайрат Йўлдош 11/06/2018\n5 Isroil Tillaboev 11/06/2018\n5 Dildora Rakhimova 12/06/2018


Таъзиялардаги бидъатлар - Anhor\nAnhor Все посты Таъзиялардаги бидъатлар\nДафн маросимлари ҳам миллий урф-одатларимизнинг ибратли жиҳатларини узига мужассамлаштирган ҳолда ташкил этилиши ва ўтказилиши керак.\nШариатда аза (мотам) уч кун белгиланган. Ким вафот этишидан катъий назар, унинг яқинлари уч кун мотам тутишади. Шариатда кўрсатилгандек таъзияли хонадонда майитни дафн қилинганидан сўнг, унинг васиятини тезроқ адо этиш жоиздир.Жанозага етиб кела олмаган шу уч кун ичида ҳамдардлик билдириш учун келади.Таъзияхона эшиги олдида таъзия белгиси сифатида курси қўйилади. Бизнинг удум ва урф-одатларимиздан бири, мусибат етган хонадон қўшнилари, қариндош-уруғларнинг исрофгарчиликка йўл қўймаган ҳолда ушбу хонадонга овқат қилиб чиқаришидир. Бу овқатлар мусибат етган хонадон аҳлига ва узоқ-яқиндан келган меҳмонлар учун тарқатилади. Бир марта ўтказиладиган маъракаларни катта дастурхон ёзмасдан, маърифий-тарбиявий ва қуръон тиловоти, дуои-фотихалар ҳамда файзли насиҳату-суҳбатлар тариқасида ўтказилса, фойдали томони кўп бўлади.\nҲозирги вақтда енг тарқалган хурофий одатлардан бири, пайшанбалик, якшанбалик, қирқлик номи билан катта қозонларда ош дамлаб, махалла-кўйдан куп одамларни чақириб, кафе-ресторанларда тўй каби ўтказилмоқда. Аҳир, савоб дастурҳонга ёзилган ноз-неъматлар билан ўлчанмайди.Балки, йиғилганлар дунёдан ўтиб кетган одамнинг ҳаётда қилган хайли ишларини эслаб, ҳаққига дуо қилишлари муҳимдир. Қуръон тиловот қилиб, ўтганларнинг руҳига бағишланса, бундай савобга нима етсин. Негадир, ёши улуғ кексалар вафот этганда рўмолчага майиз, нўхат тугиб, таъзияга келганларга тарқатилади. Ёки марҳумнинг «қирқида» мавлуд уқитилади. Аслида мавлуд пайғамбар (с.а.в.) туғилган кунлари бўлиб, бу кунда хурсандчилик ярашади.\nШуни ҳам айтиш керакки, майитнинг яқинлари уч кун докадан бел бойлашлари, томоқ тагидан лачак ўрашлари, майит чиққан кундан эътиборан қирқ кун, яъни ҳар кун биттадан шам (нукча) ёқишлари – бу бидъатдир.\nҚолаверса, Рамазон ва Курбон ҳайитлари мусулмонларнинг энг катта байрамларидан ҳисобланади. Бу кунларда қабристонлар тозаланади, касаллардан, узоқ-яқин қариндош-уруғлардан ҳол-аҳвол сўралади. Бева-бечораларга, ёрдамга муҳтож оилаларга хайру эҳсонлар қилинади.\nТаъзия бўлиб ўтган хонадонларда ҳайит кунларида дастурхон ёзиб, у ерларга таъзия билдириб кириш, байрамни мотамга айлантириш ислом дини амалларидан ҳисобланмайди.\nДемоқчимизки, ўтказаётган маъракаларимизни қишлоқ оқсоқоллари, қишлоқ ёки маҳалла фуқаролар йиғинларидаги диний маслаҳатчилар ҳамда жойлардаги имом-хатиблар билан маслаҳатлашиб ташкил этсак, динимиз рухсат берган амаллардан чиқмаган ва ортиқча исрофгарчиликларга йўл қўймаган бўлардик.\nФ. Асадова, Бухоро маҳалла хайрия жамоат фонди бўлинмаси бош мутахассиси\nТошкент шаҳар ҳокими келаси йил учун мўлжалланган вазифалар ҳақида гапириб берди\nЮрак ҳикоялари. Олтинчи ҳикоя


Навоийда ИИБ ходимига пора бермоқчи бўлган мансабдор қўлга олинди\nНавоий вилоятида «Ўзтемирйўлқурилишмонтаж» корхонасида раҳбар лавозимларидан бирида ишловчи шахс ўз ходимларининг жиноятига чора кўрмаслик учун ИИБ ходимига пора бермоқчи бўлган. Бу ҳақда вилоят ИИБ ахборот хизмати хабар бермоқда.\nМаълум бўлишича, Навоий вилояти ИИБ Транспортда хавфсизликни таъминлаш бўлими профилактика катта инспектори катта лейтенант Ф.Ж.Азимов вазифасидан келиб чиққан ҳолда «Ўзбекистон темир йўллари» АЖ «Ўзтемирйўлқурилишмонтаж» УК ишчиси А.Б ва бошқа темир йўл ходимлари дизель ёнилғисини талон-торож қилганлиги ҳолати юзасидан терговга қадар текширув ҳаракатлари ўтказган.\nШундан сўнг, мазкур корхона раҳбариятидан ўзини А.С. деб таништирган шахс қўл остидаги ишчиларига нисбатан тўпланган ҳужжатларни ижобий ҳал қилиб бериш, яъни дизель ёнилғисини талон-торож қилинганлиги ҳолати юзасидан чора кўрмаслик эвазига дастлаб тахминан 5 миллион сўмни пора сифатида тақдим қилмоқчи бўлган.\nИнспектор мазкур шахснинг қилаётган хатти-ҳаракатлари қонунга зид экани, бунинг учун жиноий жавобгарликка тортилишини айтиб огоҳлантирганига қарамай, А.С пора таклиф қилишда давом этган.\nИИВ Ўз хавфсизлик бошқармаси Навоий вилоят бўйича бўлими ходимлари томонидан ўтказилган тезкор-тадбир давомида А.С. қўл остидаги ходимларга чора кўрмаслик эвазига 2 980 000 сўм миқдоридаги пулларни пора тариқасида бераётган вақтида ашёвий далиллар билан қўлга олинган.\nҚайд этилишича, А.С.га нисбатан жиноят кодексининг 211-моддаси 1-қисми билан жиноят иши қўзғатилган. Ҳозирда тергов ишлари олиб борилмоқда.\nҚўқонлик ҳайдовчи ЙПХ ходимига долларда пора таклиф қилди\nЖиззах шаҳар халқ таълими бўлими масъули 1 500 доллар пора олаётганда ушланди


05:00 / 17.01.2017 3035 pdf Ўқиш режими + -\nХалқимизнинг динимизга қайтиш жараёнида бу масалага ҳам унча кўп бўлмаса ҳам, қайта эътибор кўзга ташланмоқда. Қадимда фиқҳ китобларида келган фароиз бобларидан ташқари «Фаризи Сирожия»га ўхшаш мерос илми ҳақида алоҳида китоблар ҳам бўлган эди. Аммо ҳозирда бу илм ҳақида ёзилган охирги китоб қайси китоб эканлигини ҳам билмай қолганмиз. Ана шу эътибордан қўлингиздаги китоб янгилик, тўғрироғи, қайта тақдим этилаётган эски илмнинг ўз тилимиздаги янгича талқини бўлса ажаб эрмас.\nБандаларига меросни Ўзи тақсим қилган, васиятларни ишини тартибга солган ва қул озод қилишни ибодатга айлантирган улуғ Аллоҳга У зотнинг улуғлигига яраша ҳамду санолар бўлсин!\nСиз билан биз умматларига мерос илмини таълим берган, васият масаласини амалда кўрсатган ва қул озод қилишга ҳаммага ўрнак бўлган Пайғамбаримиз Муҳаммад ибн Абдуллоҳга битмас туганмас саловоту дурудлар бўлсин!\nАзиз ва муҳтарам китобхонларимиз! Китобингиз «Ҳадис ва Ҳаёт»нинг ўн иккинчи жузи ўзига хос ажойиб масалаларни ўз ичига олгандир. Унда турли сабабларга кўра бизда унутилиб кетган масалалар ҳақида сўз боради.\nМерос масаласи ана ўша масалалардан биридир. Бу масала ҳатто кўпгина аҳли илмларга ҳам бегона бўлиб қолган илмлардан бири эди. Баъзи бир яширин дарс олиб юрганлар йўқдан кўра бор қабилида бироз ўрганишмаса, бошқа бировнинг иши ҳам йўқ эди. Аллоҳ таолонинг инояти ила камина ходимингиз бу илмни чет элда қўлдан келганича ўрганиб келиб, Ислом маъҳадида дарсга киритиб, ўзи бир муддат дарс бериш бахтига муяссар бўлди. Шундан сўнг бу илм билан баъзи бир толиби илмлар ошно бўлдилар.\nХалқимизнинг динимизга қайтиш жараёнида бу масалага ҳам унча кўп бўлмаса ҳам, қайта эътибор кўзга ташланмоқда. Қадимда фиқҳ китобларида келган фароиз боболаридан ташқари «Фаризи Сирожия»га ўхшаш мерос илми ҳақида алоҳида китоблар ҳам бўлган эди. Аммо ҳозирда бу илм ҳақида ёзилган охирги китоб қайси китоб эканлигини ҳам билмай қолганмиз.\nАна шу эътибордан қўлингиздаги китоб янгилик, тўғрироғи, қайта тақдим этилаётган эски илмнинг ўз тилимиздаги янгича талқини бўлса ажаб эрмас. Албатта, ҳар бир одам ҳам бу илмда зикр қилинган масалаларни бир ўқишда уқиб кетавермайди. Балки ўзига яраша ҳаракат ва тушунча лозим. Аммо ўқиган бир нарса ўрганиши турган гап. Ақалли шу илм ҳақида умумий тушунча бўлади ва ҳар бир одам билиши зарур ҳисобланган ҳақиқатлар ўрганилади. Шу боисдан ҳам ҳар ким мен бу маслада бир китобни ўқиб чиқдим дея ўзини бу илмнинг мутахасиси деб эълон қилиши жоиз эмас. Бошқа Исломий илмлар қотори бу илмни ҳам ўз устозларидан алоҳида ўқиш ва уларнинг ижозатларини олишгина юқоридаги даъвога асос бўлиши мумкин.\nКитобимиздаги иккинчи бош мавзу васият масаласидир. Бу масала ҳам бизда унут бўлиб кетган масалалардан ҳисобланади. Одамларнинг кўпчилиги васиянинг маъносини билишади. Аммо унинг ҳақиқатини, шаръий таърифини ва қандоқ амал қилишни билмайдилар. Шунинг учун ҳам васиятга оид маълумотларни оят ва ҳадислар асосида илмий равишда ўрганиб чиқиш ҳар бир мўмин - мусулмон учун ўзига яраша аҳамиятга эга.\nУшбу «Ҳадис ва Ҳаёт»нинг ўн иккинчи жузи бизга мазкур маълумотларни илмий равишда ўрганиш имконини беради, иншааллоҳ.\nҚўлимиздаги китобнинг учинчи бош мавзу қул озод қилишга бағишланган. Бу масала аллақачонлар эсдан чиқиб кетган ҳисобланади. Дунёда расман қулчиликни битирлиганига анча вақт ўтди. Қулчилик яна қайта тикланиши мумкин ҳам эмас. бу ишга энг қаттиқ равишда қарши турадиган томон Исломдир. Чунки бизнинг динимизда ҳур одамни қул қилиш мутлақо мумкин эмас.\nАммо қулчиликнинг тарихини ўрганиш муҳим нарса. айниқса биз мусулмонлар бу масалани алоҳида эҳтимом билан ўрганишимиз лозим. Чунки инсоният тарихида биринчи бўлиб қулчиликка қарши курашган томон бизнинг динимиз Исломдир. Айнан ўша ҳақиқатни англаб етишимиз учун ҳам бу масалани чуқур ўрганишимиз лозим.\nХулоса қилиб айтидган бўлсак, «Ҳадис ва Ҳаёт»нинг бошқа жузлари каби «Фароиз ва васиятлар китоби» деб номланган ушбу ўн иккинчи жузи ҳам сиз азизларга жавобини ахтариб юрган саволларингизга жавоб беради. Билишни истаб юрган масалаларингизни билишингизда кўмакчи бўлади деган умиддамиз.\nҲақ таолодан бу ожизона хизматни Ўз даргоҳида амали солиҳлар қоторида ёзишини сўраб дуолар қиламиз.\nСиз азизлардан эса дуоларингизда бизни ҳам унитмаслигингизни илтимос қиламиз.\nИЛМИ ФАРОИЗНИ ТАЪЛИМОТИГА ВА ОДИЛОНА ТАҚСИМЛАШГА ҚИЗИҚТИРИШ ҲАҚИДА\n«Фароиз» сўзи фарз сўзининг жамъидир.\nФарз эса луғатда, ўлчов, кесиш ва баён қилиш маъноларини билдиради.\nШариятдаги фарз амаллар ҳам ўлчоғлик, кесиб айтилган ва баён қилинган амаллар бўлгани учун фарз, деб аталган.\nМеросни «фарз» деб айтилиши эса, меросни ўлчаш, шарият томонидан кесилган иш, баён қилиниб, ҳар бир меросхўрнинг ҳаққи аниқ кўрсатилгани учун бўлган.\nЯна меросдан тегадиган маълум насибага ҳам «фарз», дейилади.\nМерос деганда луғатда ўлган одамнинг ортидан ундан қолган нарсани олишга бирор шахснинг қолиши тушунилади.\nФиқҳий тушунча бўйича маййитнинг ортидан шаръий ворисга қолган мол ва ҳуқуқларга мерос дейилади.\nМерос илми эса ҳар бир меросхўрнинг қолган меросдаги мол ва ҳуқуқлардан тегадиган насибасини аниқлаб берадиган фиқҳий ва ҳисобий қоидалардир.\nҲанафий уламолардан «Дуррул Мухтор» китобининг соҳиблари илми меросни қуйидагича таърифлайдилар:\n«Меросхўрлардан ҳар бирининг тарика ва ҳуқуқлардаги ҳаққини аниқлаб берадиган фиқҳ ва ҳисоб усулларини ўз ичига олган илм мерос илмидир».\nМерос илмининг асосий далил ва ҳужжатлари Қуръони Карим, Суннат ва Ижмоъдан олингандир. Бу илмда қиёсга ўрин қолмаган.\nҚуръони Каримда мерос ҳақида «Нисо» сурасида учта, «Анфол» сурасида битта оят келган. Бу оятларни иншааллоҳ келаси сатрларда ўрганамиз.\nПайғамбаримиз алайҳиссаломнинг Суннатларида бу мавзу бўйича бир неча ҳадиси шарифлар бўлиб, уларни ҳам келажак саҳифаларда ўрганамиз.\nМерос илмининг самараси ва фойидаси шулки уни ўрганган одам меросни ҳақдорларига тақсим қилиш малакасига эга бўлади. Бу илмнинг билимдони Фароизий деб номланади.\nМерос илмининг ғояси тарикадан ҳар бир ҳақ эгасига ўз ҳақини етказишдир.\nМерос илми фиқҳ илмининг шўъбаларидан биридир.\nМерос илмига Аллоҳ таолонинг Ўзи асос солгандир.\nБу илмнинг фазли жуда ҳам улуғдир. Уни илмнинг ярмидир деганлар ҳам бор.\nКелинг, мерос илмининг фазли ҳақидаги баъзи ҳадисларни ўрганиб чиқайлик.\nАбдуллоҳ ибн Амр ибн Осс розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Илм уч хилдир. Ундан зиёдаси фазлдир: муҳкам оят, қоим суннат ва одил фаризат», дедилар». Абу Довуд ва ал-Ҳоким ривоят қилган.\nШарҳ: Ушбу ҳадиси шариф «Ҳадис ва Ҳаёт»нинг «Илм китоби»да батафсил шарҳ қилинган.\nУшбу ҳадиси шарифда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам шаръий - исломий илмларнинг жавҳари - ўзагини баён қилиб бермоқдалар:\n«Илм уч хилдир».\nБу ердаги «илм»дан мурод шаръий илм эканини кейинги иборалардан тушуниб оламиз. Уларда оят, суннат ва фарз ҳақида гап кетмоқда, демак нима демоқчи эканлиги маълум.\n1. «Муҳкам оят».\nОят - Қуръони Каримнинг маълум бўлаги. Қуръондаги бошланиши ва тугаши маълум бўлакни оят дейилиши ҳаммага маълум. Ҳадисда оят «муҳкам» деб васф қилинмоқда. Баъзи уламоларимиз буни очиқ-равшан ва насх бўлмаган оят, деб баён қилганлар. Менимча бу тўлиқ тушунча бера олмайди.\nҚуръони Кримда оятларнинг ҳаммаси очиқ-равшан эканлиги баён қилинган. Насх қилинган (ҳукми амалдан қолдирилган) оятларни ўрганмаса бўлаверади, деган гап ҳам йўқ. Балки, аксинча Қуръонни яхши тушуниш учун аввало оятларнинг носих - мансухини яхшилаб ўрганилиши лозимлиги қайта-қайта таъкидланган. Демак, ҳадиси шарифдаги «муҳкам оят» иборасидан Қуръони Каримнинг оятларини тўлиқ ўрганиш маъносини тушуниб оламиз.\nШаръий илмнинг биринчи - асосий қисми Қуръони Каримни ўрганиш экан. Бу эса улуғ илм бўлиб ўзида бир қанча шўъбаларни мужассам қилгандир. Келинг, қисқача бўлса ҳам шу ҳақда тўхталиб ўтайлик.\nАраб тилини ўрганиш эса, наҳв-сарф, балоғат ва фасоҳат илмларини ва бошқа зарур илмларни тўлиқ ўрганиш билан бўлади. Буни эса, ҳар қандай араб ҳам уддалай олмайди.\nШаръий илмларнинг иккинчи асоси - «қоим суннат» - яъни, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг суннатларидир.\nШаръий Исломий илмнинг учинчи асоси «одил фаризат»дир. Ушбу ҳадиси шарифда зикр қилинган «одил фаризат»дан мурод нима эканлиги ҳақида уламоларимиз икки хил фикр айтганлар.\nБуни «Фароиз» илми ҳам дейилади. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи всаллам бу илмга алоҳида эътибор берганларининг сабаби, бу илм энг биринчи орадан кўтариладиган илм бўлгани учундир.\nБу ерда эса фақат ўрганаётган фаслимизга оид маъноларга мурожаат қиламиз.\nҲадиси шарифда Ислом шариятига оид нарсаларни ўрганиш учун асосий ҳисобланадиган илмлар учта илм эканлиги баён қилинмоқда: Қуръон, Суннат ва мерос илми. Қолган илмлар ушбулар учун восита ёки улардан келиб чиққан илмлар бўлади.\nМерос илмининг Қуръон ва Суннат илмларидан кейинги учинчи илм бўлиши унинг нақадар аҳамиятли илм эканлигини кўрсатади.\nМусулмон инсон Қуръон ва Суннатни ўрганиш, уларга амал қилиш билан баробар мерос илмини ҳам ўрганиши, унга амал қилишлиги зарур нарса эканини шундан билиб оламиз. Шунинг учун ҳам бу илмга катта эътибор бермоқлик керак бўлади.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қуръонни ва Фароизни ўрганинглар ва одамларга ўргатинглар. Бас, мен қабз қилинувчиман», дедилар». Термизий ва ал-Ҳоким ривоят қилган.\nШарҳ: Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг «Бас, мен қабз қилинувчиман», деганлари, мен вафот этувчиман, агар вақтида ўрганиб қолмасангиз бу нарсалар зое бўлур, деган маънони англатади.\nИмом Термизий, Насаий, Аҳмад, ва ал-Ҳокимлар Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳудан ривоят қилган ҳадисда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам:\n«Фароизни ўрганинглар ва уни одамларга ўргатинглар. Бас, мен қабз қилинувчиман. Илм ҳам қабз қилинур. Ҳаттоки, икки киши фароизда ихтилоф қилиб қолса уларнинг орасида ажрим қиладиган одам топилмас», дедилар.\nИмом Ибн Можа Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан рироят қилган ҳадисда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам:\n«Фароизни ўрганинглар ва уни одамларга ўргатинглар, У умматимдан энг аввал унутиладиган нарсадир», деганлар.\nМулоҳаза қиладиган бўлсак, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам бошқа илмларга бунчалик равишда тарғиб қилмаганлар.\nЧунки, бу илм жуда ҳам нозик илм. Кишиларга қолган меросни бўлишга оид илм. Бировга ўз меҳнатисиз, яқин кишисининг моли унга мулк бўлиб ўтишига боғлиқ илм. Бу жараён эса доимо меросхўрлар ўртасида уруш жанжал, келишмовчиликларга сабаб бўладиган ишдир.\nШунинг учун ҳам мерос тақсимлаш ишига ҳар ким ҳам ўзини ураверишни, жанжалга бошини суқишни хоҳламайди. Тинчгина юришни хоҳлайди. Яна шунга ўхшаш бошқа эътиборлар ҳам кўп. Эҳтимол, ушбу мулоҳазалар туфайли Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам Фароиз илмини ўрганишга алоҳида тарғиб қилган бўлсалар керак.\nДарҳақиқат, баъзи жойларда, жумладан, ушбу сатрлар ёзилаётган тилда сўзлашуви мусулмонлар ватанида бир вақтлар мерос илми деярли йўқолиб кетди. Биров бу илмга мурожаат қилмай қўйди. Оз сонли кишилар бир оз биладиган, оз сонли кишилар бир оз амал қиладиган ҳолга келинди.\nҲолбуки, бу илм улуғ бўлиб ҳалол-ҳаромга боғлиқ, бировнинг ҳақини тўғри ажратишга боғлиқ ўта аҳамиятли илм эди.\nЖон бор жойда ўлим ҳам бор. Ҳар куни, ҳар соатда кимдир вафот қилиб туради. Демак, ҳар куни, ҳар соатда мерос қолиб туради, у меросни шарият кўрсатмаси бўйича тўғри тақсимлаш зарурати юзага чиқиб туради.\nБу ишни қилиш учун эса мусулмонлар мерос илмини билмоқлари лозим. Агар улар бу илмни билмасалар, ҳар куни, ҳар соатда улардан кимнингдир ҳаққи поймол бўлаётган бўлади, кимдир ҳаром молни еяётган бўлади, гуноҳи азим содир бўлаётган бўлади.\nШунинг учун бу улуғ илмни мусулмонлар ўрганмоғи лозим. Кўпчилик, ҳеч бўлмаса ўзи учун керакли даражада маълумотга эга бўлиши, ўлган шахсдан қолган меросни шариат ҳукми асосида тақсимланиши лозимлигини англаб етмоғи керак.\nЭнг камида диний илмларга уринган кишилар бу илмни тўлиқ ўзлаштирмоқлари керак. Токи, улар кишилар ичида бу ҳақда доимий равишда тушунтириш ишлари олиб борсинлар. Лозим бўлган тақдирда эса мусулмонлар орасида меросга қолган мулкни Ислом шариати ҳукмига биноан бўлиб берсинлар. Ана шунда Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг амрларига амал қилинган бўлинади. Фароиз илмини ўрганиб, бошқаларга ўргатилган бўлади.\n«Бунга мендан бошқани гувоҳ қил», дедилар ва сўнгра:\n«Сени уларнинг барчаси сенга бирдек яхшилик қилиши хурсанд қиладими?» дедилар.\n«Ундоқ бўлса, йўқ!» дедилар».\nБошқа бир ривоятда: «Аллоҳга тақво қилинглар ва фарзандларингиз орасида адолатли бўлинглар», дейилган. Бешовлари ривоят қилган.\nШарҳ: Ушбу ҳадисга биноан мусулмон инсон молявий масалаларда ўз фарзандларининг барчасини баробар кўриши керак бўлади. Агар тенг имкониятли фарзандларнинг бирига мол бериб, бошқасига бермаса ёки бирига оз, иккинчисига кўп берса адолатсизлик бўлади. Болалари орасида ҳиқду ҳасад, фитна кучаяди.\nАгар шаръий узр ила, сабаб бўлса ота-она ўз болаларидан бирига кўпроқ бошқасига озроқ мол берса бўлади.\nУшбу ҳадисни бу фаслда келтиришдан мақсад тирикликда фарзандларнинг орасида молиявий муомалада адолатли бўлиш керак бўлганидан кейин, ўлгандан кейин қолган меросни бўлишида адолатли бўлиш жуда ҳам зарур эканлигига ишора қилишдир.\nИбн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Аҳли фароизлар ўртасида молни Аллоҳнинг китоби бўйича тақсим қилинглар», дедилар». Муслим ва Абу Довуд ривоят қилган. Аллоҳу аълам.\nШарҳ: Мерос бўлиш иши ўта аҳамиятли бўлганидан, Аллоҳ таолонинг Ўзи Қуръони Каримда мерос бўлишни баён қилиб берган. Мусулмонлар ана ўша илоҳий амрга бўйсунишлари лозим. Бўлмаса, гуноҳкор бўладилар.\nИслом шариатида мерос низоми энг адолатли, энг яхши ва энг мукаммал низом сифатида намоён бўлган. Ислом инсонга мулк ҳақ-ҳуқуқини бергандир. Ана ўша ҳақ-ҳуқуқнинг энг нозик ва муҳим қисми меросга боғлиқдир. Чунки, унда бир шахснинг моли унинг вафотидан кейин, яқин қариндошларига мулк бўлиб ўтиши масаласи ҳал қилинади. Бу иш ўта муҳим иш бўлганидан, инсон ҳаётидаги энг муҳим омиллардан бири, иқтисодий омилга ва ҳалол ҳаромга боғлиқ бўлганидан ҳам Аллоҳ таолонинг Ўзи бу масалани Қуръони Каримда тўлиқ баён қилиб берган.\nПайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ушбу, биз ўрганаётган ҳадисдаги амрлари ҳам мазкур нуқтаи назардан айтилгандир.\nКелажак ҳадислар ва улардан олинадиган ҳукмларни тушунишимиз осон бўлиши учун, аввало, мерос илмига тегишли баъзи истилоҳлар ва қоидаларни ўрганиб олсак яхши бўлади.\n«Мерос» сўзининг луғатдаги яна бир маъноси, бир нарсанинг бир шахсдан иккинчи шахсга, бир қавмдан иккинчи қавмга ўтишни англатади.\nБу нарса фақат мол - мулкка тегишли бўлмай, илм, шону-шараф ва бошқа маъноларни ҳам ўз ичига олади.\nШаръий истилоҳда эса, «мерос» мулкиятни вафот этган шахсдан унинг тирик меросхўрларига ўтишини билдиради.\nМулкият - мол, кўчмас мулк ва шаръий ҳақ-ҳуқуқлар бўлиши мумкин.\nШаръий истилоҳда аввал ҳам айтилганидек ўлган кишининг ортидан қолган мерос – тарика – тарк қилинган нарса, дейилади.\nБунда, ўлган кишидан кейин қолган мол - мулк, кўчмас мулк, шаръий ҳуқуқлар, унинг қарзи каби нарсалар кўзда тутилади.\nЎлган кишидан қолган тарикага бир неча ҳақлар боғлиқ бўлади ва улар қуйидаги тартиб ила адо этилади:\n1. Бир мусулмон одам вафот этганидан сўнг унинг тарикаси ҳисоб қилиниб, биринчи уни кафанлаб кўмиш учун кетадиган сарфлар ажратилади.\nБунда унинг кафанлашга, ювишга, гўрини қазишга, олиб бориб кўмишга кетадиган харажатлар ўртача ҳисоб билан чиқарилади. Бу харажатлар учун кетадиган молда меросхўрларнинг ҳақи бўлмайди.\nБу ҳам меросхўрларнинг ҳақидан устун ҳақ ҳисобланади.\nПайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам Имом Аҳмад ривоят қилган ҳадисда: «Мўминнинг руҳи то адо этилмагунча қарзига боғлиқ бўлиб туради», деганлар.\nБошқа ҳадисларда айтилишича ҳатто маййит шаҳид бўлса ҳам қарзи туфайли ўз даражасига эриша олмай туради. Фақат, яқинлари унинг қарзини адо этганларидан кейингина шаҳидларга ваъда қилинган мартабаларга эришади. Шунинг учун ҳам қарз меросхўрлар ҳақидан устун қўйилади.\nШуни ҳам айтиб ўтиш лозимки. Қарз икки хил бўлади:\n1. Бандалардан бўлган қарз.\nБунга олдин айтиб ўтган қарзлар киради.\n2. Аллоҳдан бўлган қарз.\nАллоҳдан бўлган қарзга, берилмай қолган закот, каффорот ва назрларга ўхшаш нарсалар киради.\nАгар тарика қолдирувчи ўлимидан олдин Аллоҳдан бўлган қарзларини ҳам адо қилиш ҳақида васият қилган бўлса, уларни ҳам адо этилади. Меросхўрларнинг бунда ҳам ҳаққи бўлмайди.\nАгар маййит Аллоҳдан бўлган қарзларини ўташ ҳақида васият қилмаса нима бўлади? деган саволга ҳанафий мазҳаби уламолари, у қарзлар берилмайди. Чунки, улар молиявий ибодат эди. Ўлим ила ибодатлар соқит бўлади. Уларни ўз вақтида адо этмагани учун маййит гуноҳкор бўлади. Унинг иши Аллоҳнинг Ўзига ҳавола қилинади. Хоҳласа азоблайди, хоҳласа кечиб юборади, дейдилар.\nБошқа мазҳаблар эса мазкур қарзлар ҳам тарикадан адо этилади. Чунки, бу қарзлар молга боғлиқ қарзларир, модомики мол бор эканми ундан адо этилиши керак, дейдилар.\n3. Маййитнинг молиявий васиятларга сарф қилинади.\nАгар васият қилинган мол миқдори меросга қолган мол миқдорининг учдан бирига ёки ундан оз миқдорига тенг бўлса.\nУчдан бирдан кўп миқдорга васият ўтмайди. Қолган мероснинг учдан бир қисмигача миқдоридаги васиятни ҳеч кимдан сўрамай берилаверади. Аммо, учдан бирдан ортиғи меросхўрларнинг ҳаққи бўлади. Агар меросхўрлар рози бўлса васият қилинган хайрли ишга сарф қилинади, улар рози бўлмасалар сарф қилинмайди.\nБунга далил Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг суннатларидан олинган. Саъд ибн Абу Ваққос розияллоҳу анҳу ўз молларининг ҳаммасини садақа қилиш ҳақида васият қилмоқчи эканларини айтганларида, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам рухсат бермаганлар. Яриминичи? деб сўраганларида ҳам, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам изн бермаганлар. Учдан бириничи? деганларида:\n«Учдан бири майли. Учдан бири ҳам кўп. Сен меросхўрларингни бой ҳолларида қолдириб кетмоғинг, уларни одамлардан тиланиб юрадиган ҳолларида қолдириб келтмоғингдан яхшидир», деганлар.\nЎлаётган одам, ўлим олдидан кўзига ҳеч нарса кўринмай, охиратни ўйлаб бору будурини садақа қилиб юборишга тайёр туради. Агар унинг васияти ўтадиган бўлиб қолса, меросхўрларга ҳеч нарса қолмаслиги аниқ бўлиб қолади. Бунда меросхўрларга зулм бўлади.\nБу ҳукм ила меросхўрларнинг ҳақлари ҳимоя қилинган. Шу билан бирга, молни топган шахснинг ўз ўлимидан олдин хайри-эҳсон қилиш ниятини бутунлай тўсмаслик мақсадида, тариканинг учдан бирига тенг миқдоридаги васияти амалга ошадиган қилиб қўйилган.\nТушуниш учун мисол келтирадиган бўлсак, бир одам вафотидан олдин мендан қоладиган ҳамма пулга масжид қурилсин, деб васият қилган бўлса, пули ўттиз минг чиқса, ўн минги масжидга ишлатилади, йигирма минги меросхўрларга бўлиб берилади.\nПайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ўз ҳадиси шарифларидан бирида:\n«Албатта, Аллоҳ таоло сизларга вафотларингиздан олдин, амалларингиз зиёда бўлиши учун, молларингизнинг учдан бирини садақа қилиб берди», деганлар.\n4. Маййитнинг кўмиш харажатлари, қарзи ва васиятидан ортиб қолган молини меросхўрларига бўлиб берилади.\nБунинг учун кимлар мерос олиш ҳаққига эга ва меросхўр-лиги қай даражада эканини билиб олишимиз керак бўлади.\nМЕРОС ОЛИШ ҲАҚҚИ\nОта-она, фарзандлар, ака-ука, опа-сингил ва амакилар ва бошқа тоифалар шунга кирадилар. Бу тоифани уламолар ота-она ва уларга мансуб кишилар, деб ҳам айтадилар.\nТўғри, шаръий йўл билан никоҳла боғланган шахслар орасида ҳам бир-биридан мерос олиш ҳаққи собит бўлади. Фосид ва ботил никоҳ туфайли мерос олиш ҳаққи собит бўл майди.\nИлгариги вақтда озод қилинган қул вафот этса-ю меросхўри бўлмаса, ундан қолган меросга уни озод қилган киши ҳақли бўлган. Чунки, бу киши яхшилик қилиб марҳумни қулликдан озод қилган эди.\nУшбу уч тоифада зикр этилган меросхўрларнинг меросхўрлик даражаси турлича бўлади.\nҚуръон, Суннат ёки Ижмоъда ҳиссаси очиқ ойдин белгилаб қўйилган меросхўрлар, фарз эгалари, деб номладилар. Меросни бўлиш айнан ушбу тоифадан бошланади.\n«Асаба» деганда кишига энг яқин эркак қариндошлар тушунилади. Мерос бобида, ўзи ёлғиз бўлса фарзлардан қолганни олишга ҳақли, ўғил, ўғил невара, туғишган ака, амаки кабиларга «асаба» деб айтилади.\nМерос бўлиш қоидасида ҳам фарз эгаларига ҳақлари бериб бўлингандан кейин асабаларга берилади.\n3. Эр-хотиндан бошқа, фарз эгаларига, ҳақларидан ташқари меросдан ортиб қолган молни қўшимча тақсимлаш.\nМерос фарз эгаларига тақсим қилингандан кейин ҳам ортиб қолса, асаба олишини олдин айтдик. Лекин, асаба бўлмаса, ортиб қолганни ҳам фарз эгалари яна ўз ҳиссаларига биноан бўлиб берилади. Аммо, ортиб қолганни қайтадан бўлишда эр ва хотин ҳақ олмайди. Чунки, улар орасидаги алоқа никоҳ алоқасидир.\nБу тоифадаги қариндошларга фарз эгалари ҳам, асаба ҳам бўлмаган, тоға, хола, амма, қизнинг ўғли, қизнинг қизи кабилар кирадилар.\nВафот этган кишининг фарз эгаси бўлган ёки асаба ҳисобланган қариндошлари бўлмаса унинг меросини аёл томон қариндошлари оладилар. Бу ҳукмга Шофеъий мазҳаби мувофиқ бўлмаган.\nЭр ёки хотин вафот этса-ю, унинг орқасидан бошқа ҳеч бир меросга ҳақдор қариндош қилмаса, мероси ортидан қолган эри ёки хотинига қайтарилади.\nМисол учун, бир эр вафот этди. Ортидан хотинидан бошқа ҳеч ким қолмади. Хотин қолган мероснинг тўртдан бирини фарз эгаси сифатида олади. Қолганини эса, бошқа меросхўрлар бўлмагани туфайли қайтариш ила олади. Шунингдек, хотин ўлиб, ортидан эридан бошқа ҳеч кими қолмаса, эр мероснинг ярмини фарз эгаси сифатида олади. Қолганини эса, бошқа меросхўр бўлмагани туфайли қайтариш ила олади.\n6. Аввал қул бўлиб, кейин озод қилинган киши вафот этсаю, меросхўрлари бўлмаса, уни озод қилган киши меросини олади. Албатта, бу ҳолат ҳозир йўқ.\n7. Ҳанафий ва Ҳанбалий мазҳаблари бўйича меросхўри йўқ одам молини бировга берилишини васият қилган бўлса, ўша кишига берилади.\n8. Байтул мол.\nАгар бир киши вафот этса-ю, ортидан юқорида зикр этилган меросхўрлардан ҳеч бири қолмаса, унинг қолдирган моли Байтул молга топширилади.\nМероснинг арконлари учтадир:\n1. Мерос қолдирувчи.\nМероснинг шартлари учтадир:\n1. Мерос қолдирувчининг ҳақиқатда ўлиши ёки ўлими ҳақида ҳукм чиқиши.\nИнсон тирик бўлган чоғида ўз молида ўзи тасарруф қилади. Шунинг учун унинг моли бировга ўтиши мумкин эмас. Фалончи ўлим тўшагида ётибди, бари-бир ўлади, келинглар меросини ҳозироқ бўлиб қўяйлик, деб бўлмайди. Ҳақиқатда вафот этганидан сўнггина меросини бўлиш мумкин, фақат ўшандагина мулк мерос қолдирувчидан меросхўрларга ўтади.\n«Ўлими ҳақида ҳукм чиқиши» бир одам ўлгани ҳақида гумон бору, ўлигини биров кўрмаган, бу ишни маҳкамада кўриб чиқилади, агар қози барча маълумотларни ўрганиб чиқиб, бу одам ўлган бўлиши керак, деб ҳукм чиқарса, унинг моли мерос тариқасида бўлинади.\n2. Мерос қолдирувчи ўлган пайтда, меросхўрлар тирик бўлиши. Бу дегани, икки бир-биридан мерос олишга ҳақли киши бир вақтда вафот этсалар, бир-бирларидан мерос олиши мумкин эмас, деганидир.\nБундоқ ҳолатлар, одатда фожиали ҳодисалар пайтида бўлади. Уй босиб қолиши, сувга ғарқ бўлиш ва бошқа фалокатларда бир оиладан, бир уруғдан бир неча киши бирданига вафот этиши мумкин. Ана ўша кишиларда бир-биридан мерос олиш имкони йўқ бўлади. Агар бир одам вафот этса, отанинг меросидан олиб ундан кейин ўлган ўғлининг молига қўшилади ва меросхўрларга бўлиб берилади.\nШунингдек, жон кирган ҳомиладаги бола туғулгунича кутиб турилади, чунки, унинг жони бўлгани учун меросда ҳаққи бор. Мисол учун, бир киши вафот этди. Унинг хотини ҳомиладор. Ўша ҳомила туғилгунча кутиб турилади. У туғилганидан кейин ўғил ёки қизлигига қараб туриб мерос бўлинади.\n3. Қариндошлик ва мерос олиш ҳаққи билиниши.\nМерос бўлувчи киши меросхўрларнинг ҳар бирини мерос қолдирувчи учун қандоқ қариндош эканини аниқ билиб олиши лозим. Меросга ҳақли қариндошми, йўқми эканини билиб, меросга ҳақлиларни ажратиб олади. Кейин, қариндошлик даражасини ўрганади. Мисол учун, туғишган аками, ота бирми ёки она бирми эканини билиши зарур. Бунга ўхшаш маълумотлар мерос бўлиш учун жуда ҳам зурур.\nМазкур маълумотлар тўплаганидан кейин, меросхўрликка даъвогарларни саралаш бошланади. Чунки, қариндошлардан баъзилари мерос олиш ҳаққи ман қилинган бўлишлари ҳам мумкин бўлади.\nУсома ибн Зайд розияллоҳу анҳудан: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Мусулмон кофирдан мерос олмайди. Кофир мусулмондан мерос олмайди», дедилар». Тўртовлари ривоят қилган.\nСунан эгалари келтирган ривоятда: «Турли: икки хил миллат аҳллари бир-бирларидан мерос олмайдилар», дейилган.\nАбу Довуднинг ривоятида: «Яҳъё ибн Яъмурнинг олдига икки ака-ука: яҳудий ва мусулмон ўз оталаридан қолган мерос ҳақида хусумат қилиб келдилар. Бас, у фақат мусулмонга мерос берди ва: «Менга Абул-Асвад, унга бир киши, унга Муоз ривоят қилган ҳадисда, Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам:\n«Ислом зиёда бўлур, камимас», деганлар», деди».\nШарҳ: Ушбу ривоятлар асосида мусулмон кофирдан, кофир мусулмондан мерос олмайди, деган қатъий ҳукм чиққан ва жумҳури уламолар бунга иттифоқ қилган.\nУламоларимиз муртад – диндан қайтган кишининг мероси ҳақидаги ҳукмни ҳам, кофир билан мусулмон орасидаги мерос ҳукмига қўшганлар.\nЧунки, муртад Исломдан чиқиши билан бошқа диндаги кишига айланади. У мусулмон қариндошларидан мерос ола билмайди. Ислом ҳукмига биноан муртадга таъйин қилинган ҳукм ижросидан кейин, молу мулки Байтулмолга топширилади.\nҲанафий мазҳаби бўйича эса, унинг муртад бўлгунга қадар моли мусулмон қариндошларидан ҳақдорларига бўлиб берилади. Муртад бўлганидан кейин топган моллари эса, Байтулмолга топширилади.\nДемак, мерос олишни ман қилувчи биринчи сабаб, кофирликдир. Яъни, мусулмон киши билан унинг кофир қариндоши орасида мерос олиш-бериш бўлмайди.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қотил мерос олмайди», дедилар». Сунан эгалари ва Дора Қутний ривоят қилган.\nШарҳ: Яъни, мерос қолдирувчини ўлдирган қариндоши унинг меросидан маҳрум қилинади.\nЧунки, қотил ўз қариндошини ундан мерос олиш мақсадида ўлдирган бўлади. Ёмон ниятли киши ниятига етишига имкон берилмайди.\nМисол учун, қариндошига ўлим ҳукми чиқиши учун гувоҳлик берган одам ҳам меросдан маҳрум қилинади.\nАқл жиҳатидан ҳам ўзининг мерос қолдирувчисини ўлдирган одамга мақтулдан қолган меросдан бериш жиноятчини молиявий тақдирлаш бўлади. Агар мерос қолдирувчининг қотили ва ўлимига сабаб бўлувчи меросдан маҳрум қилинмаса, мерос олиш мақсадида қариндошлар бир-бирларини ўлдириши турган гап.\nҲозирги пайтда маданият ва тараққиёт даъвосини қилаётган баъзи юртларда яқин қариндошларнинг меросини ёки суғурта пулини олиш учун уларни ўлдираётганлари тез-тез фош бўлиб туриши ҳам Ислом шариатининг ҳукми қанчалик одил ва қанчалик ҳикматли эканини кўрсатади.\nДемак, мерос ҳақидан ман қилинишнинг иккинчи сабаби мерос қолдирувчига меросхўрнинг қотил бўлишидир.\nҲанафий уламоларимиз меросдан ман қилиниш ҳақидаги барча ҳужжат ва далилларни диққат билан ўрганиб чиққанларидан кейин меросдан ман қиладиган нарсалар қуйидагилардан иборат эканини баён қилганлар:\nМусулмон одамдан мусулмонмас одам мерос олмайди. Шунингдек, мусулмон одам мусулмонмас одамдан мерос олмайди.\n5. Мерос қолдирувчи ва меросхўрнинг қай бири олдин ўлганини билиб бўлмаган ҳолда. Мисол учун мерос қолдирувчи билан меросхўр бирданига сувга оқиб, том босиб ёки шунга ўхшаш ҳолатда ҳалок бўлдилар. Улардан қай бири олдин ўлгани маълум эмас. Шунда улар орасида мерос олди бердиси бўлмайди. Аммо иккисидан бири кейин ўлгани маълум бўлса, олдин ўлганидан қоладиган меросдан бўладиган ҳақини кейингисининг меросига қўшиб меросхўрларига тақсимланади.\n- Бир аёл иккита болани эмизган. Улардан бири мусулмоннинг боласи, иккинчиси ғайримусулмоннинг боласи. Кейинчалик улардан қай бири мусулмоннинг боласи, қай бири ғайримусулмоннинг боласи эканлиги номаълум бўлиб қолса меросдан ман қилинадилар.\nМеросан маҳрум қилинганлардан кейин, меросдан тўсиладиган меросхўрлар ҳам бўлади.\nУларни ҳам аниқлаш лозим бўлади.\nМеросдан тўсилиш арабчасига – ҳажб –деб, мерос олишдан тўсилган шахс эса – маҳжуб – деб номланади.\n«Ҳажб» деб мерос қолдирувчига яқинроқ бўлган меросхўр борлиги туфайли ундан узоқроқ меросхўр мерос ола билмай қолишига айтилади.\nМисол учун, бобо меросхўрдир, аммо у ота бўлмаган ҳолдагина мерос олиш ҳақига эга. Агар маййитнинг отаси бўлса, у мерос олади ва бобоси мерос ола билмайди. Шунингдек, туғишган ака бўлса ота бир ака мерос ола билмайди.\nУшбу зикр қилинаётган дақиқ нарсалар мерос бўлиш ишига ўз таъсирини кўрсатиши турган гап.\nУламоларимиз бу масалани тушунтириш учун баъзи бир мисоллар ҳам келтирадилар.\n1. Бир киши вафот этди. Ортидан хотини, туғишган акаси ва уни ўлдирган ўғли қолди.\nҚотил ўғил меросдан маҳрум қилинади.\nХотин худди ўғил йўқлигидагидек тўртдан бирни олади.\nТуғишган ака эса, мероснинг қолганини олади.\nАгар худди шу ҳолда ўғил қотил бўлмаса, хотин саккиздан бир олади, қолганни ўғил олади, туғишган ака ҳеч нарса олмайди.\nЎғил туғишган акани тўсади ва хотиннинг улушини тўртдан бирдан саккиздан бирга туширади.\n2. Бир одам вафот этди. Ортидан ота-онаси ва туғишган ака-укалари қолдилар.\nОна мероснинг олтидан бирини олади.\nОта мероснинг қолганини олади.\nТуғишган ака-укалар ота тўсиқ бўлгани учун ҳеч нарса ола билмайдилар. Шу билан бирга туғишган ака-укалар онанинг ҳаққини қисман тўсадилар. Агар туғишган ака-укалар бўлмаганларида она учдан бирни олар эди. Улар бўлгани учун ҳаққи қисман тўсилиб олтидан бир олди.\nҲажб ман қилиш эмаслигини тушунишимиз лозим. Ман қилишда меросхўр меросдан тамоман ман қилинади. Буни аввалги сатрларда ўргандик. Ҳажбда эса ўртаган бирор бошқа меросхўр тушиб қолгани сабабли тўсилиб қолади.\nШунинг учун ҳам уламоларимиз ҳажбни меросхўрни монеъ сабабидан эмас, ўртага ундан кўра маййитга яқинроқ меросхўрни тушиб қолиши сабабидан меросдан тўсилишидир, деб таърифлаганлар.\nҲажб иккига: ҳажби нуқсон ва ҳажби ҳирмонга бўлинади.\nҲажби нуқсон – камайтириш тўсишида меросдан тегадиган кўп улуш озга айланиб қолади.\nМисол учун эр хотиннинг боласи бўлмаса, унинг меросининг яримини олади. Аммо хотиннинг боласи бўладиган бўлса, эрга мероснинг тўртдан бири тегади. Бундан хотиннинг боласи эрни ҳажби нуқсон билан тўсган ва меросдаги улушини камайтирган бўлади.\nҲажби нуқсон фарз эгаларидан беш тоифада бўлади:\n1. Эр хотиннинг ўша эрдан ёки бошқа эридан бўлган боласи туфайли яримдан чоракка тўсилади.\n2. Хотин эрнинг ўша хотиндан ёки бошқа хотинидан бўлган боласи туфайли чоракдан саккиздан бирга тўсилади. Яъни, хотин ўлган эрининг боласи бўлмаса, мероснинг чорагини, боласи бўлса саккиздан бирини олади.\n3. Ўғилнинг қизи маййитнинг ўз қизи туфайли яримдан олтидан бирга тўсилади. Маййитнинг бошқа меросхўрлари бўлмай ўғлининг қизи бўлса, у мероснинг ярмини олади. Агар маййитнинг ўз қизи ҳам бўлса, ўғлининг қизи мероснинг олтидан бири тегади.\n4. Ота бир сингил туғишган сингил туфайли яримдан олтидан бирга тўсилади. Маййитнинг бошқа меросхўрлари бўлмай ота бир синглиси бўлса, у мероснинг ярмини олади. Агар маййитнинг ота ва она бир синглиси ҳам бўлса, ота бир синглиси мероснинг олтидан бири тегади.\n5. Она мерос қолдирувчининг фарзандлари ва ака-ука ҳамда опа сингиллари туфайли учдан бирдан олтидан бирга тўсилади. Маййитнинг фарз соҳиби бўлган меросхўрларидан фақат онаси бўлса, унга меросдан учдан бир тегади. Агар она билан бирга маййитнинг фарзандлари ёки ака-ука ҳамда опа сингиллари бўлса, она учдан бир эмас олтидан бирни олади.\nҲажби ҳирмон-маҳрум қилувчи ҳажбда меросхўр меросдан бирйўла маҳрум бўлади.\nМисол учун бобони ота, набирани ўғил, она бир акани ота бир ака ҳажби ҳирмон қилади. Унда ота борлиги учун бобо, ўғил борлиги учун набира ва ота бир ака борлиги учун она бир ака меросдан маҳрум бўладилар. Биринчилар бўлмаганида иккинчилар мерос олишлари мумкин эди.\nМеросхўрлар ҳажби ҳирмонга нисбатан икки турга бўлинадилар:\nБиринчилари ҳеч қачон ҳажби ҳирмонга йўлиқмайдиганлар. Буларга ота-она, ўғил-қиз ва эр-хотинлар киради. Булардан баъзилари ҳажби нуқсонга учрашлари мумкин, аммо ҳажби ҳирмонга учрамайдилар. Улар, албатта, мерос оладилар.\nИккинчилари ҳажби ҳирмон бўладиганлар.\nМазкурлар етти хил меросхўрлардир:\nУ ота билан ҳажби ҳирмонга учрайди.\nУ она билан ҳажби ҳирмонга учрайди.\n3. Ота бир она бир опа сингиллар.\nУлар ўғил, ўғилнинг ўғли ва ота билан ҳажби ҳирмонга учрайдилар.\n4. Ота бир опа сингиллар.\nУлар ота бир она бир ака укалар ва икки ота бир она бир опа сингиллар билан ҳажби ҳирмонга учрайдилар.\n5. Она бир ака укалар.\nУлар ота, бобо, ўғил, қиз, ўғилнинг ўғли ва ўғилнинг қизи билан ҳажби ҳирмонга учрайдилар.\n6. Ўғилнинг қизлари.\nУлар ўғил, икки қиз ва улардан кўплар билан асабалари бўлмаса, ҳажби ҳирмонга учрайдилар.\n7. Ўғилнинг ўғли.\nУ ўғил билан ҳажби ҳирмонга учрайди.\nАбдурашид 23:39 / 13.09.2020\n05:00 / 17.01.2017 3956\n05:00 / 17.01.2017 2054\n2061 13:30 / 20.03.2019\n875 14:07 / 10.09.2020\nФиқҳ дарслари (131-дарс). Исломда шахсий озодалик (биринчи мақола)\n.Истинжо, луғатда .ахлатни кетказиш, деганидир.Фуқаҳолар истилоҳида эса нажосатни сув ва шунга ўхшаш нарса ила кетказиш ёки тошга ўхшаш нарса ила артишга .истинжо, давоми...\n643 16:27 / 08 апрель\n2297 13:40 / 06.03.2019\n2401 15:55 / 28.03.2020\n57236 11:58 / 10.10.2018\n71001 11:56 / 10.10.2018\n1718 14:48 / 30 март


Пентагон афғон толиблари героин моддаси сотишдан қанча маблағ олишини маълум қилди\n08:22 / 21.11.2017\nАфғон толиблари героин ишлаб чиқариш ва сотишдан йилига камида 200 млн доллар даромад оладилар. Бу ҳақда 20 ноябрда Пентагонда ўтган брифингда АҚШ ва НАТОнинг Афғонистондаги қўшинлари қўмондони, генерал Жон Николсон маълум қилди.\n“Афғонистонда ишлаб чиқарилувчи героин контрабанда йўли билан дунёнинг турли қисмларига, жумладан Канада, Европа, Россия, Эрон ва Болқонга етказиб берилади. Ҳуқуқ-тартибот идораларимизнинг баҳолашича, АҚШга етказилувчи героиннинг тахминан 4 фоизи Афғонистонда ишлаб чиқарилган. Бироқ бу миқдорлар ошиши мумкин”, деб айтган Николсон.\n“Героин ишлаб чиқариш ва сотишдан камида 200 млн доллар “Толибон” ҳисоб рақамларига тушади”, деб таъкидлади генерал ва бу пуллар янги жангариларни ёллашга ҳамда АҚШ ва НАТО давлатлари аскарлари ва Афғонистон ҳукумат кучларига ҳужумларни содир этишга сарфланишини қўшимча қилди.\n“Биз кўкнори етиштирувчи афғон деҳконларига зарбалар бермаймиз. Чунки уларни буни қилишга толиблар мажбур қиладилар. Биз ўз зарбаларимизни кўкноридан опиум, сўнгра ундан морфин ва героин олинадиган лабораторияларга ва гиёҳвандфурушларга қаратамиз. “Толибон” назорати остида бўлган ҳудудларда наркотрафик билан шуғулланувчи тахминан 20 та йирик гуруҳ бор, улардан 13 таси Афғонистонда ҳаракат қилади”, деб маълум қилди Николсон.\nНиколсоннинг айтишича, “Толибон” етакчилари ўртасида кейинги ҳаракатлар бўйича зиддиятлар авж олмоқда. “Охирги икки йил ичида толиблар бирорта шаҳарни босиб олишга муваффақ бўлмадилар. Улар катта йўқотишларга учрамоқдалар. Улар юта олмасликларини биладилар ва шу сабабли ҳаракатлари тактикасини ўзгартирдилар – улар ҳудудларни босиб олиш ва ушлаб туришдан воз кечиб, терактлар уюштиришга ўтдилар”, деб айтди генерал.\nВоронежда ўзбекистонлик йигит бир килограмм героин билан ушланди


Эндиликда атмосфера ҳавосидан тоза ичимлик сувини олиш мумкин! » Расмий сайт | Ўзгидромет\nБош саҳифа » Янгиликлар » Эндиликда атмосфера ҳавосидан тоза ичимлик сувини олиш мумкин!\nЭндиликда атмосфера ҳавосидан тоза ичимлик сувини олиш мумкин!\nСув сайёрамиздаги қимматбаҳо табиий ресурслардан биридир, шунинг учун уни асраш зарур. Биз ҳаммамиз сув ресурслари чексиз эмаслигини, ҳаётимиз ва саломатлигимиз унинг миқдори ва сифатига боғлиқлигини ёдда тутишимиз керак. Дарёлар, кўллар, умуман сувнинг маънавий аҳамияти ҳам катта.\nТоза сув – одамзоднинг жиддий муаммоси. Ичимлик суви ҳаво сингари ҳаёт ва соғлиқнинг асосий манбаи ҳисобланади. Инсон танасида сувнинг етишмаслиги соғлиққа қанчалик зарар келтириши маълум. Организмда 1 фоизгина сув миқдорининг етишмаслиги юрак-қон томир, нафас йўлларидаги ҳасталикка олиб келишнинг хавфи ортади. Минг афсуски, бугунги кунга келиб ҳаёт учун зарур бўлган бу ресурс ҳаддан ташқари кўп сарфланади, исроф қилинади. Ривожланган мамлакатларнинг аксарияти бу ҳақиқатни англаб етган ҳолда, сув ва сув ресурсларидан барқарор ва тежамкорлик билан фойдаланишни йўлга қўйган. Ҳозирдан сувни тежаш маданиятини инсонларга кенг сингдирилмаса ва ушбу ресурсни асрашга доир кескин чоралар кўрилмаса, вазият иқтисодий, ижтимоий ва сиёсий муаммоларга олиб келиши муқаррардир. Дунё бўйича 1 миллиард 100 миллион аҳоли сув ичиш бахтидан маҳрум. Шундай экан, сиз-у биз дунёдаги энг бахтли одамлармиз.\nЎзбекистон Ҳукумати томонидан мамлакат сув муаммоларини ҳал қилишга катта эътибор қаратилмоқда.\nЎзгидромет ташаббуси билан Қоракалпоғистон Республикасида жойлашган Чимбой тумани метеостанциясига атмосфера ҳавосидан ичимлик сувини ишлаб чиқариш “атмосфера сув генератори” (Airaqua - 7-та тозалаш фильтридан иборат) қурилмаси тажриба (синов) тарзида ишга туширилди.\nМазкур қурилма ичимлик суви етиб бормаган ва етказиб бериш иқтисодий жиҳатдан қимматга тушадиган ҳудудларга мослаштирилган. Ушбу инновацион технология синов тариқасида йўлга қўйилди ва ундан олинаётган статистик маълумотлардан фойдаланган ҳолда Республикамиздаги бошқа метеостанцияларга ўрнатиш режалаштирилмоқда.\nАтмосфера ҳавоси намликларнинг улкан резервуари эканлигини ҳисобга олсак, атмосфера сув генераторини ўрнатиш атмосфера сувини ишлаб чиқарувчи дунёдаги энг самарали қурилма деб ҳисобласак бўлади. Шуни таъкидлаш лозимки, ушбу мослама дистилланган сувдан хам тозароқ сув олиш имконини беради.\nҚурилма атмосфера ҳавоси намлигига ва ҳароратга қараб кунига тахминан 12 литрдан 30 литргача ичимлик суви етказиб бериш имконини беради. Кўп қувват (1 кВт) талаб қилмаслиги, ихчам, экологик тоза, фойдаланишда техник жиҳатдан инсон ҳаётига хавфсизлиги унинг қулай жиҳатларидан биридир.\nСайтдан маълумотларни кўчиришда Узгидромет сайтига манбаа сифатида ҳавола беринг.\n21 ИЮНЬ КУНДУЗ КУНИГА ОБ-ҲАВО ПРОГНОЗИ\n21 ИЮНЬ КУНДУЗ КУНИГА ОБ-ҲАВО ПРОГНОЗИ Ўзбекистонда ҳаво бироз булутли бўлади, баъзи жойларда ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шамол шимоли-шарқдан 7-12 м/с тезликда эсади, баъзи жойларда 15-20 м/с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат 30-35о бўлади. Тошкентда ҳаво бироз булутли бўлади, вақти-вақти билан ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шамол шимоли-шарқдан 5-10 м/с тезликда эсади. Ҳарорат 32-34о бўлади. Республиканинг тоғли ҳудудларда ҳаво бироз булутли бўлади, баъзи жойларда ўзгариб\n22-25 ИЮНГА ОБ-ҲАВО ПРОГНОЗИ\n22-25 ИЮНГА ОБ-ҲАВО ПРОГНОЗИ ҚОРАҚАЛПОҒИСТОН, ХОРАЗМ ВИЛОЯТИ Ҳаво бироз булутли бўлади, баъзи жойларда ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Ғарбий шамол йўналишини ўзгартириб, шарқдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 18-23°, кундузи 31-36°, 24 июнда 35-40° бўлади. БУХОРО ВА НАВОИЙ ВИЛОЯТЛАРИ Ҳаво бироз булутли бўлади, баъзи жойларда ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Ғарбий шамол йўналишини ўзгартириб, шарқдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 17-22°, кундузи 32-37°\n20 ИЮНЬ КУНДУЗ КУНИГА ОБ-ҲАВО ПРОГНОЗИ\n20 ИЮНЬ КУНДУЗ КУНИГА ОБ-ҲАВО ПРОГНОЗИ Ўзбекистонда ҳаво бироз булутли бўлади, баъзи жойларда ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шамол шарқдан 7-12 м/с тезликда эсади, баъзи жойларда 15-20 м/с гача кучайиши мумкин, баъзида эса чангли бўрон билан айрим жойларда 23-28 м/с гача кучайади. Ҳарорат 29-34о бўлади. Тошкентда ҳаво бироз булутли бўлади, вақти-вақти билан ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шамол шарқдан 5-10 м/с тезликда эсади, баъзи жойларда 12-17 м/с гача кучайиши мумкин.\n21-24 ИЮНГА ОБ-ҲАВО ПРОГНОЗИ\n21-24 ИЮНГА ОБ-ҲАВО ПРОГНОЗИ ҚОРАҚАЛПОҒИСТОН, ХОРАЗМ ВИЛОЯТИ Ҳаво бироз булутли бўлади, баъзи жойларда ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Ғарбий шамол йўналишини ўзгартириб, шарқдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 21 июнда 15-20°, 22-24 июнда 18-23°, кундузи 21-23 июнда 31-36°, 24 июнда 35-40° бўлади. БУХОРО ВА НАВОИЙ ВИЛОЯТЛАРИ Ҳаво бироз булутли бўлади, баъзи жойларда ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Ғарбий шамол йўналишини ўзгартириб, шарқдан 7-12 м/с тезликда эсади.\n20 ИЮНГА ОБ-ҲАВО БАШОРАТИ 19 июнь соат 20 дан – 20 июнь соат 20 гача\n20 ИЮНГА ОБ-ҲАВО БАШОРАТИ 19 июнь соат 20 дан – 20 июнь соат 20 гача ТОШКЕНТ ШАҲРИ Ҳаво бироз булутли бўлади, вақти-вақти билан ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шарқий шамол йўналишини ўзгартириб ғарбдан 5-10 м/с тезликда эсади, 12-17 м/с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат кечаси 18-20°, кундузи 30-32° бўлади. ҚОРАҚАЛПОҒИСТОН, ХОРАЗМ ВИЛОЯТИ Ҳаво бироз булутли бўлади, баъзи жойларда ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шарқий шамол йўналишини ўзгартириб ғарбдан 7-12 м/с тезликда эсади\n2021 йил 13-14 июнь кунлари кутилаётган маҳаллий ёмғирлар сабабли Aндижон, Наманган ва Фарғона вилоятларининг тоғ олди ва тоғли ҳудудларида СЕЛ КЕЛИШИ ХАВФИ МАВЖУД....\nБизнинг манзил: 100052, Ўзбекистан, Тошкент, Бодомзор йули 1-тор кўча, 72\nЎзбекистон Республикаси Гидрометеорология хизмати маркази расмий сайти\n©1921 - Барча ҳуқуқлар ҳимояланган\nСайт маълумотни сақлаш учун cookies файллардан фойдаланади. «Cookies» - бу сайт томонидан ташриф буюрувчиларни аниқлаш учун ишлатилиши мумкин бўлган файллар ...\nБатафсил Рад этиш Қабул қиламан


Бирни кўриб фикр қил,… – Сурхон тонги\nБош саҳифа / Жамият / Бирни кўриб фикр қил,…\nНоябр 24, 2017\tЖамият Изоҳ қолдириш 784 Кўрилди\nАбдулла Қаҳҳорнинг “Томошабоғ” деб номланган кичик ҳикоясида келтирилган бир далилни ўқиб, ўша даврлардаги ватандошларимизнинг нечоғлик зулм кўрганларини янада ёрқинроқ англадим.\nҲикояда мустабид даврнинг зулмларини келтирган адиб қўрқмаган дейсизми? Йўқ, юракда оз бўлсада ҳадик бўлган, лекин, ундаги жасорат, истиқлолга бўлган интилиш уни тинч қўймаган.\nТарихимиздан бизларга ибрат бўлиб келаётган ўша мудҳиш кунлар ортда қолди. Бугун аждодларимизнинг асрий орзу умидлари рўёбга ошганига шукроналар айтамиз. Аммо, ҳозирда дунёнинг турли мамлакатларида минглаб ёшлар қўлларида қурол билан сохта йўлбошчиларининг “нағ- ма”ларига учмоқда. Миллионлаб одамлар уйсиз, сувсиз ёки ишсиз ҳолда умрини ўтказмоқда.\nКексаларимиз бежизга “Бирни кўриб фикр қил, мингни кўриб шукр қил” дейишмаган. Афсуски бундай хунрезликлар ва қотилликларни ёқлаётган ношукур инсонлар бизнинг орамизда ҳам топилиб қолмоқда. Бу хунук ҳолат барчамизни янада сергакликка ва огоҳликка чорлайди.\nБугун гўзал ва бетакрор юртимизнинг ҳар бир фуқароси ўз тақдиридан мамнун. Ўзбекистондаги олиб борилаётган оқилона ва адолатли сиёсат, бунёдкорлик ва ободонлаштириш ишларидан кексаларимизнинг қалбида шукроналик.\nЮқорида таъкидлаганимиздек, аждодларимизнинг амалга ошган асрий орзу умидлари ишончли қўлларда эканлигини ҳар биримиз чуқур англашимиз ва мустақиллик неъматларини асраб-авайлашимиз чин ватанпарварлик бурчимиздир.\nофицерлар уйи бошлиғи\nОлдинги Ўзбек футболида ўзгаришлар\nКейинги Денов тиббиёт муассасаларида нима гап?


Ҳуқуқ ҳимоячиси Ильмир Имаев Аллоҳнинг ҳузурига реҳлат қилди - | Hizb-Uzbekiston.info\nHome›АР-РОЯ ГАЗЕТАСИ›Ҳуқуқ ҳимоячиси Ильмир Имаев Аллоҳнинг ҳузурига реҳлат қилди\n2019 йил 17 августда мусулмонлар ҳуқуқлари ҳимоячиси азиз биродаримиз Ильмир Имаев вафот этди. Унинг ўлими, хусусан, Россия ва Украина мусулмонлари учун фожиа ва катта йўқотиш бўлди. Чунки у мусулмонлар ҳуқуқларини ҳимоя қиларди, ҳатто ҳаётининг сўнгги соатига қадар ҳам уларнинг репрессия ва таъқибга учрашларига қарши турди.\nИльмир Имаев Анасович 1951 йил Қозоғистоннинг Петропаловск шаҳрида таваллуд топди, ўша пайтда Қозоғистон Совет Иттифоқи республикалари таркибида эди. Ўрта мактабни тугатиб, Тошкентнинг Янгийўл шаҳридаги газеталарнинг бирида мусаввир, сўнг мухбир бўлиб ишлади. Зулм ҳақида мақолалар ёзди. 1998 йил оиласи билан асл юрти Татаристонга қайтди ва Қозон шаҳрида яшади.\n2014 йил декабрда Ильмир Имаев уч йилга озодликдан маҳрум этилди ва қамоқда Аллоҳга даъват қилишда давом этгани учун қамоқ муддатининг аксарини алоҳида камерада ўтказди. 2017 йил июлда қамоқдан чиққандан сўнг Имаевга ижрони тўхтатиш ва ҳаракатини чеклаш билан уч йилга ҳукм чиқарилди ва бу нарса уни Украинага кетишга мажбур қилди. Украинада тоғутлар бошқаруви остидаги юртлардан келган мусулмонлар ҳуқуқларини ҳимоя қилишда давом этди. Украина мусулмонларига юридик маслаҳатлар бериш ва судга аризалар тақдим этишда кўп ёрдам кўрсатди. Танишларидан бири унинг уйда жуда кам бўлишини айтади. Дарҳақиқат, Ильмир биродаримиз ўзининг вақти, моли ва саломатлигини мусулмонларни ҳимоя қилиш йўлида қурбон қилди, тинч яшашдан воз кечди.\nИмаев Украинада унинг ёрдамига муҳтож бўлган барча мусулмонларга – уларнинг миллати, мазҳаби ёки юртидан қатъий назар – ёрдам берди. Доим бирор мусулмонга маслаҳат ёки судга ариза топшириш бўйича ёрдам керак бўлса, шошиб борарди. Ҳатто ҳаётининг сўнг соатларида ҳам блогер биродаримиз Маҳмуд Абдулмўмин Холдаровга суд ва ариза ишларига ёрдам кўрсатди… унинг Қирғизистон ҳукуматига экстрадиция қилинмаслиги йўлида бор кучини сарфлади.\nБиз Аллоҳ Субҳанаҳуга дуо қилиб, Ильмир Имаев биродаримизнинг барча фидоийликларини қабул айлашини ҳамда қиёматда солиҳлар билан бирга қилишини сўраб қоламиз.\nРоя газетасининг 2019 йил 4 сентябр чоршанба кунги 250-сонидан\nTagsвафот этдиИльмир ИмаевҲуқуқ ҳимоячиси\nФуқаролик ёки ҳарбий тизимдаги судлар адолатсиздир


ЎзА - АҚШ ва Хитой савдо уруши: Пекин зарба беришга тайёр\nАҚШ ва Хитой савдо уруши: Пекин зарба беришга тайёр\n12.04.2018 12:08 Чоп этиш версияси\nРИА Новостининг ёзишича, ХХР Тижорат вазирлигининг расмий вакили Гао Фен Пекин Вашингтонга зарба беришга тайёрлигини маълум қилган.\n“АҚШ ўртада юзага келган савдо баҳсларида Хитой билан ҳеч қандай музокараларни олиб бораётгани йўқ, ҳалигача Оқ уй бу борада хоҳиш-истакларини намоён ҳам қилмаган”, деган Гао Фен матбуот анжуманида.\nУнинг сўзларига кўра томонлар Жаҳон савдо ташкилоти доирасида музокаралар ўтказиши мумкин эди. Аммо бу ерда АҚШ ЖСТнинг кўп томонлама савдо тизими тартибларига бўйсунадими, деган масала ҳам бор. Боиси Американинг савдо-сотиқ борасида Хитойга қилаётган иддаолари мазкур ташкилот шартларига мутлақо тўғри келмайди.\nШунингдек, Гао Фен, агар АҚШ ўз билганидан қолмай бир томонлама ҳаракат қилишда давом этиб, савдо-сотиқда протекционизм йўлини тутса, Хитой ғалабагача курашишга тайёр эканлигини таъкидлаган.\nЭслатиб ўтамиз, аввалроқ АҚШ ўз маҳсулотларининг интелектуал ҳуқуқлари Пекин томонидан бузилаётганини рўкач қилиб, Хитойнинг 1,3 минг номдаги товарига импорт божлар миқдорини оширган эди. Шу йўл билан Вашингтон Хитой билан кўп миллиардлик савдо дефицитини камайтиришни кўзлади. Бундан ташқари АҚШ Президенти Хитойнинг бошқа маҳсулотларига импорт божларини ошириш имкониятларини аниқлаш бўйича кўрсатма берди. Бунга жавобан Хитой Давлат кенгаши Американинг 106 номдаги маҳсулотига 25 фоизлик импорт божини киритиш бўйича қарор қабул қилди. Мазкур ҳужжат Вашингтон томонидан Хитойнинг бошқа маҳсулотларига ҳам янги божлар қўйилиши эълон қилиниши билан кучга киради. Қарордаги товарлар рўйхатида соя, автомобиллар, самолётлар, кимёвий маҳсулотлар ҳам бор бўлиб, биргина шуларнинг ўзи ўтган 2017 йилда Қўшма Штатларга 50 миллиард доллар олиб келган.


19:23 / 05.04.2013 | eski savollar | 2110\nҲазрат, намозга ният қилганда қиблани тайин қилиш шартми?\n- «Қибла» луғатда «қаршида, рўбарўда турган нарса», дегани.\nНамозда Каъбаи муаззама намозхоннинг юзланадиган томонида бўлгани учун «қибла» дейилади.\nНамозни қиблага қараб ўқиш шартлигининг далили:\n«ва қаердан чиқсанг ҳам, юзингни Масжидул Ҳаром томон бур. Қаерда бўлсангиз ҳам, юзингизни у томонга буринг», деган (150-оят).\nНамоз фарз бўлганидан кейин Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ва саҳобалар Каъбага қараб намоз ўқиганлар.\nПайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам Мадийнаи Мунавварага ҳижрат қилиб келганларидан сўнг, Байтул Мақдис томонга қараб намоз ўқишни бошлаганлар. Қибла ўша томон бўлган.\nПайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг Мадийнаи Мунавварага келишлари Робиҳул аввал ойида бўлган. Қибланинг Каъба томон бурилиши эса, ҳижрий иккинчи йилнинг Ражаб ойи ярмида бўлган. Шу икки муддат ичида Байтул Мақдис қибла бўлиб турган. Сўнг Каъба қибла бўлган.\nДемак, Каъбага, у томонга қараб ўқилмаса, намоз намоз бўлмайди.\nИмом Абу Довуд ривоят қиладилар:\n«Бир яҳудий Абул Олия билан қибла ҳақида тортишиб қолди. Бас, Абул Олия:\n«Мусо харсанг тош олдида намоз ўқирди ва Байтул Ҳаромга юзланар эди», – деди.\n«Сен билан менинг орамизда (ҳукм қилувчи) Солиҳнинг масжиди», – деди яҳудий.\n«мен Солиҳнинг масжидида намоз ўқиганман. Унинг қибласи Каъбага қараган», – деди Абул Олия.\nАбул Олия Зулқарнайннинг масжидида ҳам намоз ўқигани ва унинг қибласи ҳам Каъбага қараганлиги хабарини берди».\nФуқаҳолар намознинг тўғри бўлиши учун қиблага юзланиш шарт эканига иттифоқ қилганлар.\nХавф пайтида ва улов устида нафл намоз ўқиш бундан мустасно. Яъни, душман, йиртқич ҳайвон хавфи таҳдид солиб турганда ва улов устида кетаётган шахс нафл намоз ўқимоқчи бўлса, қиблага қарамай намоз ўқиса, бўлади.\nШу билан бирга, қиблага юзланишга қудрат ҳам бўлиши лозим. Боғлаб қўйилган ёки бемор одам ўзини ечиб юборадиган ёки қиблага юзлантириб қўядиган шахсни топмаса, қиблага юзланмай намоз ўқиса, бўлади.\nКим Каъбани кўриб турса, унга Каъбанинг ўзига юзланиши фарз. Каъбани кўра олмайдиган одам у томонга юзланса, кифоя қилади. Намозхон бадани ва назари билан Каъбага юзланади.


Тошкент тожик поездларига Ўзбекистон вокзалларидан йўловчиларни олишга рухсат берди - Фарғона.Ру ахборот агентлиги\nТошкент тожик поездларига Ўзбекистон вокзалларидан йўловчиларни олишга рухсат берди\n03.09.2018 17:32 msk\nТожикистон транспорт вазирлиги сайти фотоси\nТожикистоннинг транзит поездлари Ўзбекистон ҳудудида йўловчиларни олиш ҳуқуқига эга бўлдилар. Бундай рухсат республиканинг Қарши, Термиз ва Самарқанд вокзалларига берилган, деб хабар беради «Азия-плюс» агентлиги Тожикистон транспорт вазирлиги маълумотларига таянган ҳолда.\nМазкур вокзалларда Тожикистондан келадиган поездларга чипта харид қилиш мумкин. Душанбе-Москва-Душанбе, Кулоб-Москва-Кулоб и Хўжанд-Москва-Хўжанд йўналишлари бўйича қатнайдиган поездларга олдиндан чипта олган ўзбекистонлик йўловчиларга харид муддати ва вагон турига қараб 10 фоиздан 25 фоизгача чегирма берилади.\nТожикистон ва Ўзбекистон темир йўл компаниялари июль ойида мана шундай келишувга эришган.\nУзоқ йиллар мобайнида Ўзбекистон ва Тожикистон ўртасидаги транспорт алоқалари икки мамлакат раҳбарияти сиёсати туфайли аянчли аҳволга келиб қолганди. Ўзбекистон ва Тожикистон ўртасидаги автобус алоқалари 1992 йили тўхтатилган, 2011 йили эса ўзбек томони қўшни республика билан боғланган ягона Хашади-Амузанг темир йўлининг ўз ҳудудидаги қисмини бузиб ташлаганди. Шу туфайли Кулоб-Москва поезд қатнови тўхтаб қолганди. Тожик поездларининг Ўзбекистонда пассажирларни тушириши ва олиши тақиқланганди.\nШавкат Мирзиёев Ўзбекистонга президент бўлиб сайланганидан кейин икки мамлакат ўртасидаги транспорт алоқалари тиклана бошланди. Шу йилнинг март ойида Хашади-Амузанг темир йўли тикланди, май ойида эса Кулобдан 2011 йилдан тўхтаб қолган поезд 10 вагон ва 400 нафар йўловчиси билан Ўзбекистон орқали Москва шаҳрига йўл олди.\nБундан ташқари, Хўжанд ва Тошкент ўртасида автобуслар қатнови йўлга қўйилди. Ўзбекистон ва Тожикистон ҳукумати жами 12 та автобус йўналиши бўйлаб алоқаларни тиклашга келишиб олди. Булар: Душанбедан - Денов ва Термиз, Пенджикентдан — Самарқанд ва Бухоро, Хўжанддан — Тошкент ва Фарғона, Шаҳритуздан — Термиз, Исфара ва Конибодомдан — Қўқон, Андижон, Наманган ва Фарғона шаҳарларига бўлган автобус қатновларидир.\nШунингдек, бугунги кунда Тожикистон ва Ўзбекистон ўртасида Душанбе-Самарқанд, Душанбе-Бухоро ва Тошкент-Душанбе йўналишлари бўйлаб авиапарвозлари амалга оширилмоқда.


Ўзбекистон элчиси Ангела Меркел билан учрашди — Sof.uz\nЎзбекистон элчиси Ангела Меркел билан учрашди\n12.07.2019 12:15 8 Ўзбекистон\nЎзбекистоннинг Берлиндаги элчиси Набижон Қосимов Германия канцлери Ангела Меркель таклифига биноан «Мезеберг» қароргоҳида мамлакатда аккредитация қилинган дипломатик ваколатхоналар раҳбарлари учун уюштирилган расмий қабулда иштирок этди. Бу ҳақда ТИВ матбуот хизмати маълум қилди.\nҚабул доирасида бўлиб ўтган қисқа суҳбатда Меркель Шавкат Мирзиёевнинг жорий йил январь ойида Германияга ва президент Франк-Вальтер Штайнмайернинг май ойида Ўзбекистонга ташрифини муваффақиятли ва самарали бўлганини қайд этди. Улар икки давлат ўртасидаги алоқаларни янада мустаҳкамлашда муҳим омил бўлишини таъкидлади.\nГермания канцлери Ўзбекистон Президентига эҳтиромини билдириб, эзгу тилакларини етказишни сўради.\nАнгела Меркел Ўзбекистон-Германия\nТошкентда KfW'нинг маҳаллий бюроси очилади\n2.10 12:17 78 Иқтисод\n22.08 16:17 413 Ўзбекистон\n22.08 12:12 50\nТрамп, Макрон ва Меркел Навалнийнинг заҳарланишига муносабат билдирди\n21.08 09:06 428 Жаҳон


Ҳар бир “йил” ҳодисасидан тўғри хулоса чиқаринг - hudud24.uz\nБош саҳифа Маҳаллий Ҳар бир “йил” ҳодисасидан тўғри хулоса чиқаринг\nҲар бир “йил” ҳодисасидан тўғри хулоса чиқаринг\nБу йил кўпчилигимиз учун сабр синаладиган, сабоқ олинадиган йил бўлди. Йил бошидан «Коронавирус фожиаси» авж олган бир пайтда, Сардобада фожиа юз берди. Сув омбори қуриб битказилганига уч йил тўлар-тўлмай дамбанинг бир қисми ўпирилиб, сув тошқини содир бўлди.\nМаълумот учун айтиб ўтиш керакки, сув омбори қурилиши 2010 йилда Жанубий Мирзачўл каналининг марказий тармоғи сув оқими ҳудудида бошланиб, 2017 йилда якунланган. Гидротехника иншооти 922 миллион кубометр сув сиғимига эга бўлиб, Сирдарё ҳамда Жиззах вилоятларининг унумдор ерларидан самарали фойдаланиш, қишлоқ хўжалиги экинлари ҳосилдорлигини оширишга имкон берган.\nСув тошқини натижасида Сардоба, Оқолтин ва Мирзаобод туманларидаги аҳоли пунктлари ва экинларга зарар етди. Бинолар, йўллар, коммуникациялар вайрон бўлиб, учта тумандаги 22 та қишлоқдан 60 мингдан ортиқ аҳоли эвакуация қилинди. Ҳодиса оқибатида 6 киши ҳалок бўлди, бир инсон бедарак йўқолди. Фавқулодда вазиятлар вазирлиги маълумотига кўра, сув тошқини оқибатида жами 32 381 гектар майдонлар талофот кўрди, аниқ рақамлар билан айтадиган бўлсак – 10 та маҳалла фуқаролар йиғини, 23 та аҳоли пункти, ҳудудлардаги 4711 та турар ва 277 та нотурар жой объектларига ҳамда 30 718 гектар экин майдонлари зарар кўрди. Сардоба тумани аҳоли пунктларида жами 743 бош, Оқолтин туманида жами 551 бош, Мирзаобод туманида эса жами 1330 бош ҳайвонлар нобуд бўлди.\nХалқимизда ота-боболаримиздан қолган гап бор «Сув балосидан, олов балосидан асрасин» дейишган, чунки иккиси ҳам оғир офат бўлиб, кези келса тўхтатиб қолиш қийин бўлади. Бу гапларнинг нақадар ҳақиқат эканлигини гувоҳи бўлдик. Сардобадаги сув тошқини ватанимизда чекланиб қолмасдан қўшни мамлакат, яъни Қозоғистоннинг Туркистон вилоятига ҳам фожиа олиб келди, минглаб одамлар бошпанасиз қолди, экин майдонларига зарар етди.\nТаъкидлаш жоизки, халқимиз рўй берган офатда ҳақиқий инсонпарварликни, бардамликни намойиш этди. Жумладан, техноген офатдан жабрланганларга ёрдам қўлини чўзиб, қўллаб-қувватлашга ошиққан Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан ҳам “Юксалиш” умуммиллий ҳаракати билан ҳамкорликда ўтказилаётган “Салом, Сардоба, биз биргамиз!” хайрия акцияси ташкил қилинди. Акция эълон қилингандан буён ўтган вақт давомида кўплаб фуқаролар, бизнес вакиллари, жамоат ва халқаро ташкилотлардан катта миқдорда зарур истеъмол товарлари, жумладан озиқ-овқат маҳсулотлари, санитария-гигиена воситалари, кийим-кечак, кўрпа-тўшак, дори-дармонлар ва тиббий буюмлар, идиш-товоқлар келиб тушди. Шу билан бирга, Шодиев халқаро фондининг ваколатхонаси томонидан Адлия вазирлиги ва “Мадад” ННТ билан ҳамкорликда 500 та озиқ-овқат маҳсулотлари тўплами юборилди. Акция доирасида Адлия вазирлиги ҳузуридаги Давлат хизматлари агентлиги ва унинг таркибий тузилмалари мутахассислари ҳам фаол иштирок этмоқда. Давлат хизматлари марказлари томонидан беғараз сайёр хизматлар кўрсатиш йўлга қўйилган. Ҳозирги вақтгача 1013 та ҳужжат, жумладан, 740 та туғилганлик ҳақидаги гувоҳнома, 264 та никоҳ тузилганлик ҳақидаги гувоҳнома тикланди. Шу билан бирга, “Юксалиш” умуммиллий ҳаракати томонидан очилган махсус ҳисоб рақамига жорий йилнинг 3 майидан -15 майига қадар молиявий ҳисса қўшиш истагида бўлган шахслардан 298 356 086 сўм келиб тушди. Шу тариқа, махсус ҳисоб рақамга (20212000100981895003) ташкилотлардан 233 188 412 сўм маблағ ўтказиб берилди. Payme ва Click тўлов тизими (“Хайрия” бўлими – “BizBirgamiz” логотипи) орқали фуқаролардан эса 65 167 674 сўм келиб тушди.\nШунингдек, Фавқулодда вазиятлар, Мудофаа, Ички ишлар вазирликлари, Миллий гвардия томонидан 17000 нафарга яқин шахсий таркиб, 2500 дан ортиқ техника, 300 га яқин мотопомпа ёрдамида тошқин оқибатларини бартараф этиш ишларини олиб бораётган бир пайтда, халқимиз қараб ўтирмасдан, ҳеч кимдан кўрсатма олмасдан, ихтиёрий равишда ёрдамга шошиб, «Ёрдам карвони»ни ташкил қилишга киришиб кетди. Кимдир пул билан, кимдир озиқ-овқат, кўрпа-ёстиқ, кимдир эса кийим-кечак билан ёрдамга шошди. Бу эса ҳар бир «йил» ҳодисасидан, яъни бу «Коронавирус фожиаси» ёинки «Сардоба фожиаси» бўлсин, тўғри хулоса чиқаришимизга чорлайди.\nЮристлар малакасини ошириш\nмаркази бўлим бошлиғи\nАввалги мақолаДавлат нотариуси хусусий амалиёт билан шуғулланса лицензия учун давлат божи тўламайди\nКейинги мақолаУрушга енгилмаган Она!\n2020 йил 1 ноябрдан божхона юк декларациясини расмийлаштириш вақти 3 суткадан 1 кунгача қисқартирилади\nЯнги ўқув йилида ҳам онлайн таълим давом этиши мумкин\n8 июндан жамоат транспорти сифатида автобусларга рухсат берилди\n2020 йил 1 ноябрдан божхона юк декларациясини расмийлаштириш вақти 3 суткадан 1 кунгача қисқартирилади 06.06.2020\nҚайси дори воситаларини реклама қилиш тақиқланади? 06.06.2020\nЯнги ўқув йилида ҳам онлайн таълим давом этиши мумкин 05.06.2020\n8 июндан жамоат транспорти сифатида автобусларга рухсат берилди 05.06.2020\n“UNG Petro” корхонасининг барча АЁҚШларида «Евро – 4» ва «Евро – 5» дизель ёқилғиси сотувга чиқарилди 05.06.2020\nТошкент ва Наманганда аҳоли орасида коронавирусга чалинганлар аниқланди 05.06.2020\n4 июнь куни аҳоли орасидан 13 нафар коронавирус аниқланган 05.06.2020\nПрезидент: “Бугун Фарғонага келишимиздан мақсад одамларга иш ўрни яратиш” 05.06.2020\n“hudud24.uz” ахборот-таҳлилий сайти 2020 йилнинг 26 февралида электрон ОАВ сифатида давлат рўйхатидан ўтказилган. Гувоҳнома рақами: 1334. Сайтдаги материаллардан тўлиқ ёки қисман фойдаланилганда сайт манбаси кўрсатилиши шарт.\nБиз билан боғланиш: hudud24@mail.ru\nБиз билан бирга бўлинг\n© 2020 Барча ҳуқуқлар ҳимояланган. hudud24.uz


"ШҲТ бу қоғоз фабрикасидир"\nШҲТ Остона саммити иштирокчилари.\n15 июн куни Остонада Шанҳай ҳамкорлик ташкилотининг навбатдаги саммити иш бошлади.\nБу саммит Шанҳай ҳамкорлик ташкилотининг 10 йиллик юбилейига тўғри келди.\nОстонада ШҲТга кирувчи Ўзбекистон доҳил 6 давлат вакиллари минтақа xавфсизлиги, наркотик ва иқтисодий жиноятларга қарши кураш масалаларини кўриб чиқишади.\nИқтисод ва xавфсизлик каби икки катта йўналишда ШҲТда қилинган 10 йиллик ишларни кўздан кечирсак, мақтайдиган гап йўқлигини кўрамиз, дейди Озодлик билан суҳбатлашган Россия сиëсий таҳлил ва кузатув маркази тадқиқодчиси Леонид Гусев.\nПрезидент Каримов Остона саммитидан кейинги матбуот анжуманида.\n- Иқтисодий ҳамкорлик ҳақида гапирсак, ШҲТ доирасида самара берган бирорта йирик лойиҳани кўрсата олмаймиз. Амалга ошган ишлар эса икки тарафлама ҳамкорлик меваси. Масалан, ШҲТ доирасида Россия ва Қозоғистонда иккита катта йўл қурилиши керак эди. Лекин бу йўллар ШҲТ иштирокисиз қурилди.\nҚозоқ-Хитой нефт қувури ëки Туркманистон, Ўзбекистон ва Қозоғистон орқали ўтиб, Хитойгача борадиган газ қувури ҳам икки тарафлама шартнома асосида барпо қилинди, дейди Леонид Гусев.\nРоссиялик таҳлилчи гапидан чиқадиган хулоса ШҲТ самарасиз бир тузилма. 1996 йили Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон, Хитой ва Россия иштирокида Шанхай бешлиги номи билан тузилган бу ташкилотга 2001 йилда Ўзбекистон ҳам аъзо бўлди.\nТошкентлик сиëсий таҳлилчи Фарҳод Толипов бу ташкилот бесамарлиги борасидаги Гусев фикрига қисман қўшилса-да, Ўзбекистон Шанхай Ҳамкорлик Ташкилотига аъзо бўлиб тўғри қилганлигини айтади.\n- Менинг ўйлашимча, Ўзбекистоннинг киришига сабаб Шанхай Ҳамкорлик Ташкилотининг кун тартибига кўпроқ минтақавий масалалари, айниқса минтақавий хавфсизлик масалалари қўйилгани бўлди. Чунки Ўзбекистон минтақавий хавфсизлик масалаларини доим ўзининг ташқи сиëсатида устувор деб билган ва ШҲТнинг мана шу соҳада ниятлари айтилганидан сўнг ва тегишли ҳужжатлар қабул қилинган сари, айниқса бу ташкилотда иккита буюк қудратли давлат БМТ аъзолари бўлиб Россия ва Хитой иштирок этганлиги сабабли албатта Ўзбекистон ҳам бу ташкилотдан четда туриши нотўғри бўларди, дейди Фарҳод Толипов.\nБундан олдин Ўзбекистон Кремлдан масофаланувчи ГУУАМ ташкилотига аъзо эди. Ўзбекистон ШҲТга қўшилгач, 2002 йилда ГУУАМдан чиқиш ниятини билдирдир ва 2005 йилда ундан чиқишини эълон қилди.\nТаҳлилчи Фарҳод Толипов демократия пешқадамлари клуби ҳисобланган ГУУАМ ташкилоти демократияси ривожланмаган Ўзбекистон учун муаммоли бўлганини айтади.\n- ГУУАМ демократик ислоҳотларда пешқадам давлатларнинг ташкилотидек намойиш этди. Балки биз мана шу соҳада унчалик пешқадам бўлмаганлигимиз учун бу жараëндан барибир ажралиб қолган бўлардик. Шунинг учун ҳам ГУУАМга аъзолигимиз ҳали эртадир. Лекин ГУУАМдан чиқиб кетиш ва ШҲТга киришни мен боғламаган бўлардим. Чунки ШҲТ билан ГУУАМнинг минтақаси ҳар хил, дейди Фарҳод Толипов.\nАйни пайтда 10 йиллигини нишонлаëтган ШҲТга аъзо давлатларнинг Ғарб сиëсатига муносабатлари ҳам турлича қолмоқда. Айниқса НАТОга муносабатларда турлича муносабатларни кўрамиз, дейди Толипов.\n- НАТО билан боғлиқ бўлган масалаларда Хитой ва Марказий Осиë мамлакатларининг позициялари бир хил эмас. Дейлик Россия билан Хитой НАТОга бироз шубҳа кўзи билан қараса геосиëсий нуқтаи назардан, Марказий Осиë мамлакатлари эса НАТО билан жуда ҳам яхши ҳамкорликни олиб бораяпти ва ижобий ҳамкорликни олиб бориш уларнинг ҳам манфаатига жавоб беради, дейди Фарҳод Толипов.\nШу пайтгача ўз тарозисида геосиëсий масалаларга оғирлик бериб келган ШҲТ ўзининг бу галги йиғилишида, Яқин шарқ ва Шимолий Африкадаги сиëсий ўзгаришлар боис ўртага чиққан сиëсий саволларга жавоб излаши эҳтимолдан ҳоли эмас, дейди суҳбатдош.\n- Мен бу нарсани эҳтимолдан ҳоли эмас деб айтган бўлардим. Охирги кунларда биз кузатдик, хусусан мана Медведевнинг Ўзбкистонга ташриф буюришида, оммавий ахборот воситаларида ëритилганда айтилдики, иккита президент бошқа масалалар қаторида араб баҳорига тегишли бўлган масалаларни ҳам атрофлича муҳокама қилиб Араб мамлакатларида бўлган воқеалар ҳали узоқ муддатли оқибатлари ўзини кўрсатади ва бундай оқибатларга нисбатан Россия ва Ўзбекистон ўз позицияларини мувофиқлаштиришса, тўғри бўларди деган фикр айтилди, дейди Фарҳод Толипов.\n6 давлат аъзо бўлган ШҲТ янги аъзолар сонига кенгайиши, бу ташкилот фойдасига хизмат қилмайди, айниқса Афғонистоннинг аъзо бўлиши исталмаган ҳолатдир, дейди Россия сиëсий таҳлил ва кузатув маркази тадқиқодчиси Леонид Гусев.\n- Ҳамид Карзай бошчилигидаги Афғонистон ШҲТга кузатувчи мақомида кирмоқчи. Ҳозир Афғонистон ШҲТга бирор-бир тарзда ҳуқуқан боғланмаган. Афғонистоннинг ШҲТга аъзо бўлиш масаласида, ташкилотга аъзо давлатларнинг нуқтаи назари мавҳум.\nАлбатта катта муаммоларга ин бўлган ва мақоми номаълум бўлган, 2014 йилда коалиция кучлари уни тарк қилганидан кейин вазияти яна ëмонлашуви кутилган Афғонистонга ШҲТ ўз эшикларини очишга шошмаяпти. Қолаверса, афюн гуруҳига мансуб наркотикларнинг 96-97 фоизи Афғонистонда етишиб чиқади. Бундай давлатнинг ШҲТга кузатувчи бўлиб кириши ҳам хатарли, дейди Гусев.\nТошкентлик таҳлилчи Фарҳод Толипов ҳам ташкилотнинг кенгайиши долзарб эмаслигини айтар экан, 10 йил фаолият кўрсатган бу ташкилотнинг эртаси мавҳум бўлган “қоғоз фабрикаси” эканини таъкидлади.\n1996 йилда Қозоғистон, Қирғизистон,Тожикистон, Хитой ва Россия иштирокида Шанҳай бешлиги дея аталган бу ташкилотга 2001 йилда Ўзбекистон аъзо бўлганидан кейин Шанҳай Ҳамкрлик Ташкилоти деб номланди.\nШҲТга аъзо давлатлар ҳудуди Евросиëнинг 60 фоиз ҳудудини эгаллайди.\nҲиндистон, Эрон ва Покистон ШҲТда кузатувчи мақомига эга.\n2004 йилда ШҲТ саммити Тошкентда ўтказилган ва бу анжуманда Мўғулистон ташкилотга кузатувчи сифатида қабул қилинган эди.\nСиëсий таҳлилчи Фарҳод Толипов билан ШҲТнинг 10 йили ва эртаси борасидаги тўлиқ суҳбатни қуйида тинглашингиз мумкин.


Роналду Гиннесс рекордлари китобига киритилди - Namanganliklar.uz\nРоналду Гиннесс рекордлари китобига киритилди\n«Манчестер Юнайтед» клуби ва Португалия миллий жамоаси ҳужумчи Криштиану Роналду Гиннесс рекордлари китобига киритилди.\n36 ёшли форвард ЖЧ-2022 саралашидан ўрин олган Ирландияга (2:1) қарши ўйинда дублга эришди ва 111та гол билан миллий жамоалар миқёсида энг кўп киритган ўйинчига айланди. У айнан ушбу рекорди орқали Гиннесс китобидан ўрин олди.\nФутболчи эсдалик сертификатини олди.\n«Гиннесс рекордлари китобига раҳмат. Сизни жаҳон рекордчиси деб тан олишлари доим ёқимли.\nКелинг, бундан ҳам яхши натижага эришишга ҳаракат қилайлик», — деб ёзади Роналду «инстаграм»даги саҳифасида.\n4 520 Ko'rishlar\nОна ўғлини коронавирусга қарши эмлангач, вафот этганини айтмоқда\nМуфтийликка асосий даъвогар ким?


Марказий Осиëда Чор истибдодига қарши қўзғолонга юз йил тўлди « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\nМарказий Осиëда Чор истибдодига қарши қўзғолонга юз йил тўлди\n20 July 2016 - 13:49\nСамарқанд, Хўжанд, Сирдарё ва Фарғона водийсида 1916 йилнинг июлида бошланган халқ қўзғолонлари ва бу исёнларнинг Чор Россияси томонидан аёвсиз бостирилганига 100 йил тўлди. Тарихчиларга таянилса, қўзғолонларни бостириш чоғида камида 500 минг киши қириб ташланган.\nЎзбекистон ва Туркманистонда 1916 йилда кўтарилган халқ қўзғолонлари ва бу исёнларнинг Чор Россияси томонидан аёвсиз бостирилганига 100 йил тўлгани билан боғлиқ мавзуни тарихчилар ҳам, фуқаровий жамият ҳам, ҳукумат ҳам эсланмаётир.\nБу сана муносабати билан Тожикистонинг Хўжанд шаҳрида режаланган илмий анжуман бекор қилинган.\nҚозоғистон фанлар академиясида анжуман билан эсланган бу сана Қирғизистонда давлат миқëсида нишонланди.\nҚирғизистон президенти 1916 йил воқеаларининг юз йиллигини нишонлаш тўғрисида Фармон имзолаган эди.\nПрезидент қарори билан тарихчилардан иборат гуруҳ тузилган бўлиб, уларга 1916 йил воқеаларига тарихий баҳо бериш вазифаси юклатилган.\nБу олимлардан бири профессор Тинчликбой Чўратегиннинг айтишича, бир аср олдин Марказий Осиë халқларининг Оқ Пошшога қарши исëнини эслаш бугунги мураккаб геополитик вазиятда хайрли ишдир:\n– 1916 йилда Марказий Осиёдаги халқлар Чор Россиясининг мардикор олиш сиёсатига қарши исён кўтарганди. 1916 йил 25 июнда подшо Николай Иккинчи имзолаган Туркистоннинг рус бўлмаган миллатларидан мардикор олиш тўғрисидаги Фармонга қарши исён ўша йилнинг 4 июлида ўша пайтда Самарқанд вилоятига қарашли бўлган Хўжандда бошланган. Унда ўзбеклар, тожиклар, қирғизлар иштирок этган эди, – дейди Тинчликбой Чўратегин.\nУнга кўра¸1916 йилнинг июлида Самарқандда 25 та, Сирдарёда 20 та, Фарғона водийсида 86 та қўзғолон кўтарилган.\nБарча исёнлар Россия қўшинлари томонидан аёвсиз бостирилган. Чор ҳукумати исёнларни бостириш учун 1916 йилнинг 17 июлидан бошлаб Туркистон ўлкасида фақулодда ҳарбий ҳолат жорий этишга мажбур бўлган.\nИсёнчиларга қарши 30 минг рус ҳарбийси пулемёт ва замбараклардан ўқ отган. Ёз охирларига бориб Самарқанд, Сирдарё вилоятлари ҳамда Фарғона водийсидаги исёнлар бостирилган.\nТарихчи Гога Ҳидоятов тирик пайтида Озодликка суҳбат бериб, бу унутилиш совет даври мафкурасининг оқаваси эканлигини таъкидлаган эди.\nБундан юз йил олдин содир бўлган қонли воқеалар ҳақида чор даврида ҳам гапириш тақиқланган эди. Аммо халқ бу борада қўшиқлар тўқиди.\n“Поездингни жилдирган ўтхонаси билан дўнгалаги”\nЧор подишоҳи Николай рафиқаси билан\nМарҳум тарихчи Ҳамид Зиёевнинг “Ўзбекистон мустақиллиги учун курашларнинг тарихи” асарида қайд этилишича, зўрлик билан уйларидан олиб чиқиб кетилган мардикорлардан 101 600 киши Россиянинг Европа қисмига, 4000 киши Сибирга, 7405 киши Кавказга жойлаштирилган. Ўн мингдан ортиқ киши Туркистон ўлкасида ишлатилган. Мардикорлар очликдан, хўрликдан, машаққатли меҳнатдан мислсиз азиат чекдилар. Кўплари қаттиқ совуқдан, турли касалликлардан ўлиб кетдилар, ёки бир умрга ногирон бўлиб қолдилар.\nАйрим тарихий манбааларда мардикорлар рўйхатида 566-рақам билан қайд этилиб, Андижоннинг Оқёр гузаридан мардикорликка сафарбар этилган 31 ёшли Худойберди Қорабоев мардикорлик мавзусида ёзилган ва ўзбекларнинг миллий қўшиғига айланган “Дўнгалигим” шеърининг муаллифи бўлгани айтилади.\nЎтхонаси билан дўнгалаги\nДвинскага кетди Андижонни\nМард йигитининг бир бўлаги.\nДвинскага кетмас эди\nДвинскага йўл бўлсин,\nҚарағайзоринг қул бўлсин.\nБизни тўққиз ой ишлатди,\nСизрань деган ўрмонда.\nБир чақа йўқ кармонда.\nСўк ошингни ичмайман,\nҚорда қарағай кесганман.\nҲеч ҳаққимдан кечмайман.\nОға соғ борсангиз аввал..\nЎзбек тараққийпарвар шоири Ҳамза Ҳакимзода ҳам 1916 йил қўзғолонини танқид қилиб шеърлар ëзди:\n1916 йилда фронт орқаси ишига олинган бир мардикор тилидан ёзилиб, Фарғонача “Ёр-ёрей” куйига, солинган бир ашула:\nҚора сочим ўсиб қошимга тушди, ёр-ёрей\nБу савдолар мани бошимга тушди, ёр-ёрей\nБориб айтинг мани кимки сўраса, ёр-ёрей\nЖудоликнинг заҳри ошимга тушди, ёр-ёрей.\nҚаттиқ тегма менга мунча юзбошим,\nОқузма кўп ғамим узра кўз ёшим,\nЮрак-бағрим ўзи ҳадсиз эзилган,\nЮрту ватан, элларимни соғиниб.\nОлти ойдур тушдим шундоқ ғурбатга,\nСуйганларим ташлаб бирдан фурқатга,\nДилим қондур ширин ўғлон, қизларим,\nМуҳаббатлик дилбаримни соғиниб.\nРангим сомон янглиғ дард ила ғамдан,\nЖудолиғдан тушган ҳажру аламдан,\nТоқатим йўқ эслаб чидаб турарга,\nОка, сингил, жигаримни соғиниб.\nЎз юртимдан келдим қанча узоғлаб,\nБилолмасдан кимдан элим сўроғлаб,\nКундан-кунга ортар дарду ҳасратим,\nМумис аҳли дардларимни соғиниб.\nТушса ногаҳ қайси бири ёдимга,\nФалак титрар чин оҳ урсам додимга\nБосолмасман кўнглим кетар дам-бадам,\nҚари ота, мадоримни соғиниб.\nЮртимдаги эсга тушуб чорбоғлар,\nЖўраларим, жондан ортуқ ўртоқлар,\nБутун ақлу ҳушсиз девона бўлғум,\nЎйнаб юрган кунларимни соғиниб.\nАлалхусус тўй қилолмай ўғлоним,\nКетарму деб юракда бу армоним,\nҚўлум ишга бормас, кўзимдан ўтса.\nШирин қизим Раҳбаримни соғиниб…\nКўнгли синуқ мусофирман қақшатма,\nБўлакларга мани ҳаргиз ўхшатма,\nДилим кўтар ёзиб хатлар элимга,\nЎқусунлар дафтаримни соғиниб.\nҚачон озод бўлур, тангри, бошимиз?\nВатан бориб қурур кўздан ёшимиз,\nКўп қатори раҳм айлағил бу зора,\nАдо бўлдим элларимни соғиниб.\n(Мардикорлардан бири ўз маҳаллалигидан бир ҳамроҳини юртига узатаётганда айтганлари. Оҳанги эса, “Сар дафтари” мусиқанинг дебочаси бўлган “Савти чоргоҳ” оҳангидадир)\nОға, соғ борсангиз, аввал\nДадамларга салом айтинг.\nЮгуриб чиққан ул мушфиқ\nОнамларга салом айтинг.\nКўзи қон ҳамширам бирлан\nАкамларга салом айтинг.\nЎпуб пешонасин менчун\nУкамларга салом айтинг.\nҚўну қўшни, кичик-катта\nОғамларга салом айтинг.\nСаломат денг, онажоним\nКўзин зинҳор ёшлатманг.\nЖудолиғ доғи бас, бемор деб\nМинг бор қақшатманг.\nОнам бечорани ғам бистарига\nОға, ҳамшираларга мотамим\nЭшитган бўлсалар нотоблиғим,\nЎзга маром айтинг,\nОтам ранжитмасунлар бу\nСуюк ўғлин аносини,\nЎзи ҳайрон, тополмасдан\nБу дардининг давосини,\nЙўқотиб кўз қаросини,\nЭгам бир қуш болосини,\nОтам ёлғуз топиб бу сўзларим\nБир-бир тамом айтинг.\nАкам, ҳамширалар мунглуғ\nОнамни кўп қувонтирсин,\nСаломат эркан ўғлинг деб,\nОлуб кўнглин юпантирсин.\nБукун, эрта келармиш деб,\nГаҳи алдаб ишонтирсин,\nМани йўқлиғим билдирмасин\nХизматла бу қондирсин.\nЧоқириб ҳар бирин мандан бу хил\nАрзу паём айтинг…\nСўранг биздан агар келса,\nСўрашиб жўра, ўртоғлар,\nҚалай деб сўрасалар, айтинг:\nШукр сиҳат, омон, соғлар.\nКелиб қолгай, денг албатта\nОч, илгунча гулу боғлар.\nАлар кўнглига ҳам “бетоб”\nДебон солманг қаро дрғлар.\nЁзиб хат ҳол сўрашганга\nСаломим ном-баном айтинг.\nҚутлуғ қон ëки қўзғолон ҳақидаги кино олган режиссёрни Советлар қатл қилди\nСовет даврининг илк йилларида қўзғолон ҳақида гапиришга изн берилди. 1932 йилда узбек кинорежиссери Сулаймон Хужаев “Тонг олдидан” деган фильмни суратга олди. Фильм 1916 йилги Жиззах қўзғолони ҳақида эди.\n1934 йил Сулаймон Хўжаев қамоққа олинди. 1937 йилда “халқ душмани” сифатида отиб ташланди. Тақдир ҳазили билан Хўжаев ўз фильмидаги ўзи ўйнаган бош қахрамон тақдирини такрорлади.\nХўжаев 1916 йилги воқеаларни Совет призмасидан ëритмагани учун қатл қилинган эди. Кейинчалик ўзбек Совет ëзувчиси Мусо Ойбек 1967 йилда бу қўзғолонни коммунистик мафкура қуюшқонида ëритишга уринди. Ëзувчининг “Қутлуғ қон” романи қахрамони бўлган Йўлчи қўзғолонда қатнашиб рус аскари ўқидан нобуд бўлади.\nРоман ëзилганидан 50 йил ўтган бўлса ҳам ўзбеки адабиëтида 1916 йил воқеалари акс этган бирор эпик асар яратилмади.\nЎзбекистонлик ëзувчи Ҳабиб Темиров назарида Марказий Осиëда Чор истибдодига қарши қўзғолон мавзусида янги романлар ëзилиши керак.\nЎзбекистонлик сиëсатшунос Комрон Алиев 1916 йил воқеаларини бугунги кунда ўзбек тарихчилари томонидан ўрганишга қизиқиш билдирмаётганидан афсус билдирди.\n– Россиянинг Ўзбекистондаги элчихонаси ва “Россотрудничество” федерал агентлигининг Тошкентдаги ваколатхонаси “Россиянинг Туркистонни босиб олиши Туркистон учун хайрли бўлди ва минтақа тараққиëтига хизмат қилди” деган анжуманларни ўтказиб ëтибди. Бизни тарихчиларимиз эса 1916 йил 25 июнда подшо Николай Иккинчи имзолаган Туркистоннинг рус бўлмаган миллатларидан мардикор олиш тўғрисидаги ҳақоратли фармонга қарши исённинг 100 йиллиги ҳақида лом-мим демаяпти¸ дея таассуф билдирди суҳбатдош.