СУЮЛТИРИЛГАН ГАЗ: ҚУЛАЙ ВА ФОЙДАЛИ, УНДАН ҲАММА ФОЙДАЛАНИШ ИМКОНИГА ЭГАМИ?\nУшбу мавзуда жорий йилнинг 30 июль куни “Ўзбекнефтгаз” АЖ матбуот хизмати таҳлилий мақола билан чиқиш қилди. Қуйида ушбу материал билан танишинг:\nЎзбекистон табиий газ заҳирасига бой эканлиги билан машҳур. Газни қайта ишлаш технологияларининг кенг тарқалиши эса, ундан фойдаланиш имкониятларини янада орттирди. Масалан, бизда суюлтиридган газни ишлаб чиқиш, сақлаш ва транспортировка қилиш ечими топилганидан сўнг, у ёки бу сабаблар туфайли газ таьминоти имконияти йўқ олис ва етиб бориш қийин бўлган аҳоли пунктларини ушбу ёқилғи билан таъминлаш шароити пайдо бўлди. Енгил, юк ва йўловчи ташувчи автотранспортлар ушбу муқобил ва экологик ёқилғига ўтказилмоқда.\nИқтисодиёт секторлари, аҳоли ва автотранспорт томонидан истеъмол қилинадиган суюлтирилган газнинг асосий ҳиссаси “Ўзнефтгазқазибчиқариш” АЖ корхоналарида ишлаб чиқарилади. Масалан, Муборак газни қайта ишлаш заводида пропан-бутан аралашмасини олишга мўлжалланган учта қурилма мавжуд бўлиб, улар йилига 280 минг тонна суюлтирилган газни ишлаб чиқариш қувватига эга. Шўртан газ-кимё мажмуаси йилига 100 минг тоннага яқин суюлтирилган газ ишлаб чиқаради. Умуман олганда, республикада йилига 800 минг тоннага яқин юқори талабли маҳсулот ишлаб чиқарилмоқда. Жуда салмоқли ҳажм.\nБозор иқтисодиёти шароитида талабнинг юқорилиги ва таъминотнинг етишмаслиги суюлтириган газ нархининг ошишига олиб келади. Шу туфайли, атомобиль газ қуйиш шаҳобчаларида газ нархининг юқорилиги борасидаги шикоят ва даъволар асосли ва тушунса бўладиган.\nСуюлтирилган газ атомобиль газ қуйиш шаҳобчаларига фақатгина биржа савдолари орқали сотилади. Яъни, “Ўзнефтгазқазибчиқариш” АЖ корхоналари маълум бир ҳажмда маҳсулотни биржа савдоларига чиқаради, ва унда унинг нархи шаклланади. Шундан сўнг, автомобиль газ қуйиш шаҳобчаларига эгалик қиладиган компаниялар ва хусусий газ тўлдириш станциялари аҳолига тижорат нархларда сотиш учун харид қилинган суюлтирилган газни ишлаб чиқариш корхоналаридан атомобиль газ қуйиш шаҳобчаларига етказиб бериш, сақлаш ва тарқатиш учун олиб чиқадилар ва ўз тижорат нархларини белгилайдилар. Бу ҳолатда, қиймат бозор механизмларига мувофиқ шаклланади, “Ўзнефтгазқазибчиқариш” АЖнинг ишлаб чиқариш таннархидан эмас.\nУнда нега нархлар тобора ўсиб бормоқда? Балки, газ қуйиш шаҳобчалари ва хусусий газ тўлдириш станциялари эгалари нархларни кўтариб қўяётгандирлар?\nЖавобни топиш учун, савдо натижалари асосида шаклланадиган биржа котировкалари билан танишиш зарур.Маълум бўлишича, шу йилнинг бошидан бери суюлтириган газнинг бир тонна нархи доимий равишда пасайиб борган ва апрель ойининг биринчи ҳафтасида 1 195 990 сўмгача етган. Май бошида бу кўрсаткич бироз ўсган — 1 545 236 сўмгача. Бироқ кейинчалик суюлтирилган газнинг нархи жадаллик билан ўса бошлаган. 21 - 25 май кунларида ўтказилган савдоларда газ қиймати 3 517 322 сўмгача кўтарилган, ва июнь ойи бошида 3 666 414 сўм кўрсаткичига етган. Бироз вақтдан сўнг, суюлтирилган газнинг бир тонна нархи 6,2 фоизга, яъни 3 439 823 сўмгача тушгандай бўлди. Бироқ, бу пасайиш кескин ўсиш билан алмашди. Июнь ва июль ойлари биржа котировкалари натижаларига кўра, газ қиймати ҳафтасига 448,7 мингдан 605 минггача қўшилиб бораверди, ва 16 – 20 июль ойи кунлари ўтказилган савдоларда газнинг бир тонна нархи 5 524 608 сўмни ташкил этди.\nЎз машиналарини экологик жиҳатдан тозароқ ва бензинга нисбатан арзонроқ ёқилғида ишлайдиган қилиб қайта жиҳозлаган автомобиль эгаларининг норозидигини тушунса бўлади. Аммо айни пайтда, бир нечта жиҳатга эътибор қаратиш зарур. Биринчидан, суюлтирилган газнинг салмоқли ҳажми аҳоли эҳтиёжи учун имтиёзли нархларда “Ўзтрансгаз”АЖнинг газ таъминоти бўйича ҳудудий бўлинмалари орқали ажратилади.\nИккинчидан, автомобиль газ қуйиш шаҳобчаларининг ўзида тартиб ўрнатиш зарур, чунки айнан газ қуйиш шаҳобчаларида аҳоли эҳтиёжи учун имтиёзли нархда ажратилган газни ўғирлаш ҳолатлари юқори. У ердаги тартибни ўрнатиш “Ўзнефтгазқазибчиқариш” АЖ ва “Ўзтрансгаз” АЖ ходимлари зиммасида эмаслиги аниқ.\nАлбатта, суюлтирилган газнинг биржа савдоларидаги қийматинининг пасайишига унинг савдога қўйиладиган ҳажмини ошириш орқали эришилади деб айтиш мумкин. Топшириққа мувофиқ, 2018 йилнинг биринчи ярмида ўтказилган биржа савдоларида 181,7 минг тонна суюлтирилган газ сотилган, ва бу кўрсаткич 2017 йилнинг шу даври билан солиштирилганда 26 фоиз ёки 38 минг тоннага кўп деганидир.\nМутахассиларнинг баҳолашича, суюлтирилган газ қийматининг газ қуйиш шаҳобчаларидаги кейинги ўсиши даргумон, чунки ҳозирда суюлтирилган газнинг бензин билан нархи деярли тенглашиб қолган. Бундай кетаверса, атомобиль эгалари асосий ёқилғи бўлган бензинни афзал кўришлари аниқ. Айниқса, аввалги йиллардан фарқли ўлароқ, 2018 йилда давлатимиз раҳбарияти томонидан истеъмолчиларни республиканинг барча ҳудудларида, узоқ ва етиб бориш қийин бўлган туманлари, шулар жумласидан, автомобиль бензини билан таъминлаш борасида бир қатор чоралар кўрилди.\nЭнди, аҳолига маиший эҳтиёжлар учун мўлжалланган ишлаб чиқариш таннархидан пастроқ қилиб белгиланган суюлтирилган газни сотиш билан боғлиқ саволларни кўриб чиқамиз. 20-килограммлик балонннинг етказиб бериш, ҳудудига қараб қиймати 6,5 мингдан 14,4 минг сўмни ташкил этади. 2018 йилнинг 1 августидан бошлаб республика бўйлаб ягона қиймат ўрнатилади — бир килограмм суюлтирилган газ 800 сўмга сотилади. Кейинчалик унинг қиймати табиий газнинг аҳолига сотиш нархнинг ўзгаришига қараб ўзгаради.\nАҳолини маиший газ баллонлар билан таъминлаш “Ўзтрансгаз” АЖ томонидан бепул ва узоқ муддатли ижара асосида амалга оширилади.\nАҳолининг асосий шикояти етарли газ баллонларининг вақтида етказиб берилмаётганидан иборатдир. Бунда муаммолар ҳали тўла бартараф этилмаган. “Ўзтрансгаз” АЖ туман бўлинмаларининг ҳаммасида ҳам буюртма ва жадвал бўйича ишлаш тўғри ташкил қилинмаган.\nЖами, республика бўйлаб 2018 йилнинг биринчи ярмида аҳоли эҳтиёжи учун қўшимча 208 минг дона маиший газ баллонлар ажратилган.\nШу билан бирга, айрим фактлардан умумий хулоса чиқариш тўғри бўлмайди. Шунда, Наманган вилояти аҳолисига суюлтирилган газ баллонларни етказишда ҳам муаммолар келиб чиқаётгани ҳақида хабар тарқамоқда. Ҳолбуки, 2018 йилнинг биринчи ярмида Наманган вилояти аҳолисига 18,5 минг тонна суюлтирилган газ етказиб берилган, бу дегани, ўтган йилнинг шу даврига қараганда 13 фоиз ёки 2,18 минг тоннага кўроқ. Муайян бир аҳоли пунктлари ҳақида гап кетаётган бўлса, унда ҳар бир ҳолатни алоҳида кўриб чиқиш ва қарор чиқариш зарур.


Рўхий хаётингизни ривожлантиринг 08 — Dilkashradio.com\nРўхий хаётингизни ривожлантиринг 08\n“ Раббимиз ва Халоскоримиз Исо Масихнинг иноятига таяниб, Уни таниб билиб борган сайин ривож топинглар ” Бизларга яхши маълумки, масихийча хаёт, пок юракка эга бўлган кунимиздан бошланади. Биз хар биримиз гунохнинг қуллигидан халос бўлганмиз. Лекин Исо Масихда униб Рўхий хаётимизни устиришимиз учун, хар куни рўхий овқат истимол қилмоғимиз лозим. Раббимиз Исо Масихда қандай қилиб рўхан ўсишимиз мумкин? Келинг бугун сизлар билан қисқача шулар хақида гаплашайлик. Хар биримизга Муқаддас китобдан Тимутий исми яхши танишдир. Тимутий исмининг маъноси “Худони улуғла “- деганидир.\nТимутий хали ёш бўлган чоғидан бошлаб, Худованднинг каломини, унинг онаси ва бувиси унга ўргата бошлашган. Бу хақида бизларга Муқаддас Китоб маълум қилади. Албатта Тимутийнинг онаси ва бувиси уни имонда мустахкам бўлишини ва ёшлигидан Худовандга бўйсинадиган бўлиб ўсишларини хохлашган. Муқаддас китоб бу хар биримизнинг рўхий хаётимиз учун озуқа эканлигини биламиз. Агар уни татиб кўрган бўлсангиз у жуда хам ёқимли таъмга эгалигини биласиз. У асалдан хам ширинлигини хам биласизлар деган умиддамиз. Муқаддас калом биз учун хам нон, хам гўшт,хам сутдир. Хар бир инсон рўхан жуда оч, уларни очлигини эса фақатгина Худованднинг каломи тўлалигича қондира олади.\nХар бир инсон хар куни, ўсиши учун уни ейиши керак бўлади. Албатта биз айтаётган гапларимиз рўхий маънога эга эганлигини хар биримиз тушиниб турибмиз деган умиддамиз. Тимутий Худованднинг каломини жуда яхши билган. Сабаби унинг онаси ва бувиси унга ёшлигидан бошлаб Худонинг каломига бўлган мехрини уйғотишган. Хаворий Павлус тимутийни ўзи билан хизмат сафарига олиб кетишидан олдин. Бошқа биродарларидан у хақида яхши тасурот олган ва у хақида хар хил илиқ гаплар эшитган. Шунинг учун хам Тимутийни ўзи билан бирга сафарга олиб кетишга қарор қилган. Албатта улар биргаликда хизмат сафарини бошлашларидан олдин.\nХаворий Павлус Тимутийдан шу хизматга тайёрми, барча масихий хаётида учрайдиган қийинчиликларга бардош бероладими шулар хақида сўраганлигига ишончимиз комил. Тимутий ёш бўлсада Павлус билан биргаликда хизмат сафариг бирга кетди. Чунки у худога хизмат қилиши кераклигини яхши тушунарди. У ёшлигидан каломни яхши билганлиги сабабли, у барча содир бўлажак қийинчиликларга бардош бера олишини биларди. Чунки раббимиз Исо Масих хеч қачон ўзининг фарзандларини ташлаб қўймаслигини ўз каломида ваъда берган. Хурматли радио тингловчи биродарлар. Агар хар биримиз чин юракдан Худованд берган ваъдаларига ишона олсак. Уни айтган ва хар биримизга берган ваъдаларини бажариб, Худога бўйсинсак, албатта Исо Масих хар биримизнинг рўхий хаётимизни ривожланиб ўсишида бизларга мададкор бўлади.\nСиз топшириқ учун яратилгансиз\nРуҳий ўсишимизга тўсиқлар 1 қисм


ЕИ ва Британия фуқароларининг Brexit'дан кейинги мақоми масаласи қачон муҳокама қилинади?\n19:33 / 14.03.2017\nБуюк Британия бош вазири Тереза Мэй ЕИ ва Британия фуқароларининг Brexit'дан кейинги мақоми масаласи Евроиттифоқ билан музокараларнинг бошланғич босқичида ҳал қилинишини маълум қилди. Бу ҳақида РИА "Новости"да хабар берилди.\n"Фуқаролар мақоми масаласи (ЕИ билан) музокараларнинг бошланғич босқичида муҳокама қилинади. Бизнинг ўз позициямиз бор. Унга кўра, бизнинг мамлакатимизда яшовчи ва жамият тараққиётига ўз ҳиссасини қўшувчи ЕИ фуқаролари Евроиттифоқда истиқомат қилувчи британияликлар каби ҳуқуқларга эга бўлиши керак", - деди Мэй сешанба куни парламентда чиқиш қилар экан.\nБуюк Британия ҳукумати март ойи охирларида Европа Иттифоқидан чиқиш жараёнига старт бериши кутилмоқда. Евроиттифоқ билан Brexit шартларига доир музокаралар икки йилча давом этади. Музокаралардаги асосий масалалардан бири - Буюк Британияда яшовчи Европа фуқаролари ҳамда континентал Европадаги британияликлар мақоми.\nБуюк Британия Европа Иттифоқи Brexit фуқаролар мақоми


Тоҳир Малик: “Бир мамлакатнинг динини билиш учун шу мамлакатнинг аёлларига қаралса бўлди”\n11:16 / 29.05.2017\n25 май куни «Ҳилол-нашр» марказий савдо мажмуасида ушбу нашриётда чоп этилган Ўзбекистон халқ ёзувчиси Тоҳир Маликнинг «Шайтанат» романи (2 жилдли қайта нашри) ва «Дока рўмол қачон қурийди» китоблари тақдимоти бўлиб ўтган эди. Учрашувда Тоҳир Малик мухлисларнинг саволларига атрофлича жавоб бериб, қимматли маслаҳатлар берди.\n“Бир мажлисда: “Ҳақиқий мусулмонлар совет даврида бўлган”, дедим. “Қўйсангиз-чи, қанақасига?”, дея эътироз билдиришди. “Чунки улар ҳар қандай азоб, тазйиққа қарамасдан собит туришди, иймонларини сақлашди. Энг оғир шароитларда ҳам илм тарқатишди”, дея изоҳладим”.\n— Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф ҳақларида сиз муҳаррирлигингизда хотира китоб тайёрланяпти, деб ўқигандик. Китоб тайёр бўлиб қолдими? Қачон чиқади?\n— Раҳматли Шайх ҳазратларидан: “Устоз, ёзган китобларингиз орасида энг таъсирлиси, кўпроқ кўз ёшларингизга сабаб бўлиб ёзилгани қайси?” деб сўраганимда у зот “Ҳазрати Али ва Усмон розияллоҳу анҳу ҳақида ёзганимда сочимда кўпроқ оқлар пайдо бўлди”, деб жавоб бергандилар. Сизга ҳам шу савол билан мурожаат қилмоқчи эдим. Сизнинг ўзингизга энг маъқул, қаттиқ таъсир қилган асарингиз қайси?\nДавронбек Тожиалиев ёзиб олди


Ҳаддан ташқари терлаш: сабаблар ва эчимлар – Сизга керак - бизда бор\nКўп терлаш – бу кенг тарқалган муаммо. Баъзи жисмоний машқлар билан шуғулланувчиларни кўп терлаш безовта қилади, аммо сиз ишламаётганингизда ҳам ноқулайлик ва ноқулайликларни келтириб чиқарадиган ҳаддан ташқари қўл териси ёки касıк соҳасида терлашингиз мумкин. Энг яхши эчимни топиш учун тернинг сабабларини аниқлаш фойдали бўлиши мумкин.\nНега шунчалик терлаяпман?\nКўп ҳолларда терлаш одатий ҳолдир. Тер терингизнинг дермис қатламида жойлашган безларда ишлаб чиқарилади. Терингиз майда тешиклари бўлган тешиклар орқали чиқарилади. Ҳар бир квадрат дюйм терида 650 га яқин тер безлари мавжуд.\nНима учун терлаймиз? Бизнинг танамиз иссиқликни ёъқотиш ва совутиш учун терлайди. Сиз буни сезмасангиз ҳам, сиз доимо терлаяпсиз. Терлаш одатда тез буғланади, шунинг учун сиз у эрда эканлигини англамайсиз (ва буғланиш сизни совитадиган нарса). Аммо баъзи ҳолларда сиз терлашнинг кучайишини сезишингиз мумкин. Одатда сизни одатдагидан кўпроқ терлашни келтириб чиқарадиган шартлар:\nҲиссий стресс ёки ташвиш\nАччиқ овқатлар (масалан, кори, кимён, иссиқ соус ва бошқалар).\nАгар танангиз гормонал ўзгаришларни бошдан кечираётган бўлса, сиз тез-тез терлаш эҳтимоли кўпроқ. Ўсмирлик даврида кўп терлаш, ҳомиладорлик ёки менопаузада ортиқча терлаш каби одатий ҳолдир .\nАгар сиз ортиқча вазнли ёки семириб кетган бўлсангиз, сиз кам вазн келтирадиган одамларга қараганда кўпроқ терлаётганингизни сезишингиз мумкин. Тана массаси индекси (БМИ) юқори бўлган одамлар кўпроқ терлашлари мумкин. Одатда эркаклар, айниқса жисмоний машқлар пайтида аёлларга қараганда кўпроқ терлашади.\nҚанча терлаш ғайритабиийми?\nБредли Блоом (МД) Бредли Блоом Ню-Ёрк шаҳридаги тери ва лазер бўйича мутахассисларда ишлайдиган дерматолог томонидан тасдиқланган . Унинг сўзларига кўра, аниқ миқдордаги тернинг кўплигини кўрсатадиган аниқ ташхис мезонлари ёъқ, аммо агар кимдир унинг офисида жуда кўп терлаш ҳақида шикоят билан ташриф буюрса, эҳтимол улар. Бундай беморларнинг таъкидлашича, ҳаддан ташқари терлаш оддий кундалик ҳаракатларга олиб келади ва ижтимоий ва / ёки касбий имкониятларни чеклайди.\nАҳолининг 3 фоизида гиперҳидроз ёки ҳаддан ташқари терлаш деб аталадиган ҳолат мавжуд.\nХалқаро Ҳиперҳидрозис жамияти (ИҲС) кўра, икки хил турлари бор ҳиперҳидрозисли ўрта умумий ҳиперҳидрозисли ва бошланғич ҳиперҳидроз:.\nИккиламчи умумлаштирилган гиперҳидроз\nИккиламчи умумлаштирилган гиперҳидроз бу бошқа тиббий ҳолат натижасида юзага келадиган ортиқча терлашдир . Масалан, подагра, диабет ёки маълум юрак ёки қалқонсимон касалликларга чалинган одамлар гиперҳидрозга дуч келиши мумкин.\nСиз қабул қилган дорилар туфайли ортиқча терлашни бошдан кечиришингиз мумкин, чунки маълум дорилар гиперҳидрозни келтириб чиқариши маълум. ИҲС сизнинг дори-дармонларингиз сизни жуда кўп терлашингизга олиб келишини текширишингиз мумкин бўлган рўйхатни тузади .\nГиперҳидрознинг бу тури балоғат ёшида ривожланади. Ортиқча терлаш тананинг бирон бир жойида ёки умуман пайдо бўлиши мумкин. Терлаш кун давомида бирон бир сабабсиз ёки кечаси ухлаётганингизда ҳам содир бўлиши мумкин.\nБирламчи фокал гиперҳидроз\nБирламчи фокал гиперҳидроз билан сиз танангизнинг бир ёки бир нечта жойида ортиқча терлашни бошдан кечирасиз. Бунга кўпинча қўллар, оёқлар, қўллар ёки пешоналар киради ва улар тананинг ҳар икки томонида ҳам пайдо бўлади.\nБирламчи фокал гиперҳидрозга чалинган одамлар кўпинча касалликнинг оилавий тарихига эга. Бу ўсмирлик даврида тез-тез сезилиб туради ва шифокорлар одатда бирон бир сабабни (масалан, дори-дармон ёки тиббий ҳолат) белгилашга қодир эмаслар. Агар сизда бирламчи фокал гиперҳидроз бўлса, ухлаётганингизда ортиқча терлаш бўлмайди.\nБутун танангизда терлаш муаммоли бўлиши мумкин, аммо кўп одамлар қўлтиқ соҳасидаги терлашни кўпроқ сезишади. Қўлтиқларда ҳаддан ташқари терлаш аксиллар гиперҳидроз деб аталадиган бирламчи фокал гиперҳидрознинг бир тури. Шунингдек, сиз ушбу соҳада ҳидни ҳис қилишингиз мумкин, бу эса терни шарманда қиладиган ва қўшимча стресс ёки хавотирга олиб келиши мумкин.\nҚўлтиқларда фаол бўлган тер безлари апокрин безлар деб аталади . Ушбу безлар сизнинг пешонангиз, қўлларингиз ёки оёқларингиз каби танангизнинг бошқа соҳаларида сезишингиз мумкин бўлган терга қараганда қалинроқ суюқлик чиқаради. Ушбу қалин тер сизнинг қўлингиз остидаги терида бактериялар билан алоқа қилганда, ҳид пайдо бўлади.\nДеярли ҳар бир киши қўлтиқ остидаги терни ҳис қилса-да, сиз ўзингизнинг муаммонгиз каби ҳис қилишингиз мумкин. Қўлтиқ терлаш учун эчимлар қуйидагиларни ўз ичига олади:\nКийим ёки либос қалқонлари\nҲаддан ташқари терлаш ҳолатлари кичик мато чойшаблари ёки кийим-кечак қалқонлари ёрдамида бошқарилиши мумкин. Бир марта ишлатиладиган маҳсулотлар одатда ёпишқоқ таянчга эга бўлиб, сиз уларни ортиқча терлаш учун кийимнинг ички қисмига улашингиз мумкин.\nБаъзи ортиқча козоклар кийимнинг остига қўшимча қатлам кийиб, муаммони ҳал қилишади. Баъзилар учун оддий пахтадан тайёрланган кўйлак ишлайди, аммо терга чидамли кўйлаклар ҳам бор, улар тер ва ҳидга қарши туришга мўлжалланган.\nТерлаш ва / ёки ҳидга қарши курашадиган кўплаб ортиқча маҳсулотлар мавжуд. Кўплаб соғлиқни сақлаш ва гўзаллик дўконларида антиперспирантлар мавжуд (қўлтиқ ости кийимларида фойдаланиш учун), улар терини бўшатмаслик учун тешикларни ёпиш орқали ишлайди.\nЭрталаб тешикларга кириб, тер безларини тўсиб қўядиган вақтга эга бўлиш учун мутахассислар тунда антиперспирантни қўллашингизни тавсия қиладилар. Агар сиз эрталаб душ қабул қилсангиз ҳам, маҳсулот ювилмайди, чунки у сизнинг гöзенеклериниз томонидан сўрилиб кетган.\nЎз навбатида деодорантлар тер ва бактериялар аралашмасидан келиб чиқадиган ҳидни маскалашга ёрдам беради. Шифокор сизга алюминий хлоридни ўз ичига олган рецепт бўйича антиперспирантни бериши мумкин. Рецепт бўйича маҳсулотлар одатда тананинг турли соҳаларида, шу жумладан қўллар, оёқлар, қўлтиқ ости ва бошда ишлатилиши мумкин.\nЭҳтиёткорлик билан режалаштириш\nАгар иш кунлари ёки ижтимоий масалалар каби муайян кунларда кўп терласангиз, олдиндан режалаштириш ва қўшимча кўйлак олиб келиш фойдали бўлиши мумкин. Баъзи одамлар иш пайтида қўшимча кўйлакни ушлаб туришади.\nҚўлтиқ терлаш учун тиббий эчимлар ҳам мавжуд. Баъзилар бошқаларга қараганда кўпроқ инвазивдир ва уларнинг ҳар бирининг ижобий ва салбий томонлари бор.\nҚбрехза (гликопиррониум) Бези\nФДА томонидан тасдиқланган биринчи турдаги, Қбрехза рецепти бу антиколинержик препарат билан тўлдирилган, олдиндан намланган бир марта ишлатиладиган сочиқдир. У катталар ва 9 ёшдан катта болалар учун қўлтиқ ости терлаши учун тасдиқланган. У кунига бир марта фақат ички кийимларга қўлланилади.\nБаъзи беморлар терли ички кийимларни даволаш учун Ботокс инъектсияларидан (онаботулинумтохинА) фойдаланадилар. Ботокс вақтинча безларингизда терлашни бошлашини билдирувчи сигналларни тўсиб қўяди. Доктор Блоомнинг таъкидлашича, ботоксни қўл терисида ишлатадиган беморларга уч-олти ой давом этадиган енгиллик берилади. Беморларга доимий енгиллик олиш учун инъектсияларни такрорлаш керак.\nБотокс шунингдек тананинг бошқа соҳаларида, шу жумладан юз, кафт ва оёқларда ҳам қўлланилиши мумкин. Ботоксни даволаш нархи жойлашувга қараб фарқ қилади, лекин одатда $ 1,000 дан $ 1500 гача.\nФДА томонидан тасдиқланган ушбу протседура электромагнит энергияни ички кийимдаги тер безларини ёъқ қилиш ва ёъқ қилиш учун ишлатади. Ушбу муолажани бажарувчи Доктор Блоомнинг таъкидлашича, битта мираДрй протседурасидан кейин беморлар одатда қўл остидаги терни тезда 60% дан 80% гача ва икки муолажадан кейин камида 80% камайишини кўришади. “Ушбу протседура шубҳасиз қўл остидаги тер устида ишлайди ва баъзи тадқиқотлар шуни кўрсатадики, бу ҳид билан ҳам ишлайди”, дейди доктор Блоом.\nАммо, агар сиз кўп тер қилмасангиз, мираДрй ҳид билан ишламаслиги мумкин. “Кўп нарсалар ҳидни келтириб чиқаради, ва терни аниқлашдан кўра ҳидни аниқлаш қийинроқ”, дейди у. Аммо мираДрй – бу Доктор Блоом томонидан ҳаддан ташқари қўл териси бўлган беморларга тавсия этилган даволаниш, чунки у ботокс ва бошқа нарсаларга қараганда анча тежамли. операцияга қараганда камроқ инвазив.\nДоктор Блоомнинг сўзларига кўра, беҳушликдаги ютуқлар мираДрй даволашнинг самаралироқ натижаларига ва дастлабки даволанишдан кейин юқори натижаларга эришишга имкон берди. Ён таъсири терининг остидаги нервларнинг шикастланиши, даволанган ҳудудда баъзи бир оғриқлар, шишиш ва уйқу ва карıнcаланма бўлиши мумкин. Доктор Блоомнинг таъкидлашича, аксарият ножўя таъсирларни протседурадан олдинги парвариш билан камайтириш мумкин.\nМираДрй нархи сизнинг минтақангизга қараб фарқ қилади, аммо одатда ҳар бир даволаниш учун 1500-2000 доллар атрофида туради. Ҳозирги вақтда мираДрй фақат ФДА томонидан тасдиқланган бўлиб, қўл остидаги терлашни даволаш учун мўлжалланган.\nТери безларини шикастлайдиган ёки олиб ташлайдиган турли хил жарроҳлик муолажалар мавжуд бўлиб, улар энди ишламайди. Тери ости терининг доимий эчимлари липосактсия, куретаж (қирқиш жараёни) ёки иккала усулнинг комбинатсиясини ўз ичига олиши мумкин.\nКўз ости тўқимасини тўлиқ олиб ташлаш (эксизён) бошқа мумкин бўлган даволанишдир, аммо Халқаро Гиперҳидроз Жамиятига кўра, операциядан кейин қўл ёки элка соҳасидаги қичишиш ва чекланган ҳаракат каби ножўя таъсирлар туфайли тавсия этилмайди.\nЖарроҳликнинг нархи сиз танлаган протседурага, даволайдиган ҳудудингизнинг ўлчамига ва сиз яшайдиган мамлакатнинг қисмига боғлиқ бўлади.\nОртиқча тер териси\nТери ости терлаши тез-тез учраб турса-да, ошқозон соҳасидаги ортиқча терлаш ноқулай ва ноқулай бўлиши мумкин. Маче Сеибел, МД, менопауза мутахассиси ва Массачусетс тиббиёт университети профессори. Унинг сўзларига кўра, бу ҳолат жисмоний машқлар билан шуғулланадиган аёллар учун ноқулай бўлиши мумкин.\n“Вагина, касıк, думба ва сон минтақасида ҳаддан ташқари терлаш ёки терлаш трункал гиперҳидроз деб номланади”, дейди у. “Аммо кўп аёллар буни” жоду жойи “деб билишади. Бу ўлик имтиёз ва ажойиб машғулотни хижолат қиладиган намойиш ».\nДоктор Сеибелнинг айтишича, ҳид ҳид нам бўлганда пайдо бўлиши мумкин. “Терли жинсий аъзолар микробларнинг ривожланиши учун идеал муҳит яратади”, дейди у. “Намлик вагинада ёмон бактерияларнинг кўпайишини рағбатлантиради, бу пҲ нинг нозик мувозанатини чиқариб юбориши мумкин, бу ҳид ва ноқулайликни келтириб чиқаради.”\nУ ушбу ноқулай муаммонинг эчимини санаб ўтди:\nТери остидаги тер ва ҳидни камайтиришга ёрдам берадиган ҳайз пайтида сувсиз прокладкалардан фойдаланинг . Ҳожатхонани болалар салфеткалари билан ишлатишдан олдин ва кейин ювинг, пахта пантиесини кийинг. Панелни тез-тез ўзгартиринг.\nРепҲреш Гел – бу пҲни нормал 3.5-4.5 оралиғига қайтаришга ёрдам берадиган маҳсулот. Доктор Сеибел беморларига хамиртуруш ва бактерияларни ҳар куни балансда ушлаб туриш учун уни РепҲреш Про-Б сингари пробиётикадан фойдаланишни тавсия қилади.\nСочни пубик соҳада тараш ёки қирқиш ҳид ва терлашни камайтиришга ёрдам беради. Аммо доктор Сеибелнинг таъкидлашича, баъзи аёллар учун соч олдириш ҳидраденит суппуратива касаллигига олиб келади, бу терида пимпле ёки қайнаб турадиган тошмалар пайдо бўлишига олиб келади. Аммо бу шарт шарт эмас, дейди у.\nКийиш бўш кийим Табиий толаларни ёки терини юз ичкарига сıздıрıлмасı мўлжалланган техник мато ясалган.\nГормонларни мувозанатлаш ҳақида докторингиз билан гаплашинг . Менопауза пайтида ва унинг атрофида тироид ёки паст эстроген грипп тер ва ҳидни келтириб чиқариши мумкин, дейди доктор Сеибел.\nҲар куни, айниқса қизғин жисмоний ишдан олдин ёки кейин тушириш, қорин бўшлиғини тоза ва тер ва ҳиддан халос қилишга ёрдам беради.\nҚўллар ва оёқларда ҳаддан ташқари терлаш\nҚўллар ва оёқлардаги терлар кундан-кунга асабийлашиши мумкин. Агар сизнинг кафтларингиз жуда кўп терласа, шунчаки эшик эшигини бураб қўйиш қийин кечиши мумкин, ва терлаган оёқлар пояфзал танловини чеклаб қўйиши мумкин.\nПалмар гиперҳидрозини (сизнинг кафтингизда ҳаддан ташқари терлаш) ва плантар гиперҳидрозни (оёқларнинг ҳаддан ташқари терлаши) уйда ва офисда эчимлар билан даволаш мумкин:\nАнтиперспирантлар: Терлашингизни камайтириш учун ички кийимингизда ишлатадиган кўплаб маҳсулотлар оёқларингизда ҳам ишлатилиши мумкин. Шифокорингиз оёқларингизни қулай сақлашга ёрдам берадиган кучли антиперспирантни буюриши ҳам мумкин.\nБотокс: Баъзи беморлар қўл ва оёқ терлашдан халос бўлиш учун ботокс инъектсияларига мурожаат қилишади. Бироқ, даволаниш қимматга тушиши мумкин, доимий эмас ва оёқ ва қўлларда ишлатилганда оғриқли бўлиши мумкин.\nИонтофорез: Бу электр токи сув орқали ўтиб кетаётганда қўлларингиз ва оёқларингиз сув идишида ўтиришга имкон берадиган даволаш воситаларидан фойдаланадиган жараён. Ҳар бир даволаниш тахминан 15 дан 40 минутгача давом этади ва керакли натижаларга эришмагунингизча ҳафтасига уч марта такрорланади. Профилактика даврида сиз ҳафтасига бир марта даволанишингиз мумкин. Қурилманинг нархи 700 долларга яқин бўлиши мумкин, аммо уни ижарага ҳам олиш мумкин. Сизнинг суғуртангиз ушбу терни даволаш харажатларини ҳам қоплаши мумкин.\nНамликни пайпоқ пайпоқлари: Америка Дерматология академияси оёқларда ҳаддан ташқари терлашни бошдан кечираётган одамларга пахта пайпоғидан қочиш ва намлик пайвандланган толалар билан пайпоқ кийишни тавсия қилади. Шунингдек, улар табиий толалардан, масалан теридан тикилган пояфзал кийишингизни маслаҳат беришади.


Ўзбекистон МТЖ Жанубия Кореяга қарши кўк либосда майдонга тушади\nЖамият Дунё Футбол Мутолаа Жиноят Савол-жавоб Шоу-бизнес Hi-tech Lady Саломатлик Мозийдан садо Ҳидоят сари Ўзбекистон МТЖ Жанубия Кореяга қарши кўк либосда майдонга тушади\t14:11, 14 ноябрь\tЎзбекистон миллий терма жамоаси ЖЧ-2018 саралаш баҳсида иштирок этиш учун Сеулга чартер рейси орқали жўнаб кетгани хабар қилинган эди.\nТерма жамоа Сеулга етиб борган ва кеча тикланиш машқларини ўтади. Бу ҳақида ЎФФ матбуот хизмати телеграмдаги саҳифаси орқали хабар бермоқда.\nСеулдан берилаётган хабарларга қараганда, эртага бўлиб ўтадиган учрашувда жамоалар қайси либосда майдонга тушиши аниқ бўлиб улгурган. Ўзбекистон терма жамоаси сўнгги вақтларда бўлганидек анъанавий тарзда кўк либосда майдонга тушади. Жанубий Корея эса ўзи учун одатий қизил либосда учрашувни ўтказади.\nЭслатиб ўтамиз, баҳс 15 ноябрь санасида, Тошкент вақти билан соат 16.00 да бошланади.


DOOGEE’нинг AliExpress’да чегирмадаги учта инқилобий смартфони - Terabayt.Uz\nDOOGEE’нинг AliExpress’да чегирмадаги учта инқилобий смартфони\nУшбу компания ҳамиша ўз смартфонларидаги инновациялари ва янгиликлари билан олға интилиб келаётир. Масалан, рақобатчилар диагонали 6 дюймга тенг ромсиз экранлар ишлаб чиқараётган пайтда, DOOGEE MIX модели 5,5 дюймлик дисплейга эга илк смартфон бўлган. DOOGEE S60 эса металл корпусга ва 21 мегапикселли камерага эга илк ҳимояланган смартфондир.\nБугун мазкур ишлаб чиқарувчининг учта ўзига хос қурилмасига қисқа тавсиф бермоқчимиз. Уларнинг ҳар бири муайян жиҳатлари билан ҳатто кўпчилик таниқли смартфонсозларнинг маҳсулотларидан ҳам устун келади.\nDOOGEE ташқи кўриниши чиройли ва ўзгача дизайнга эга гаджетлар яратиб келади. DOOGEE S60 модели эса, чанг ва сувдан ҳимояланганидан ташқари, зарбага ҳам чидамли, «эркакча» смартфондир – у 8 метргача баландликдан тушиб кетиб ҳам бемалол ишлайвериши мумкин\nБунинг устига, аппарат қисми ҳам ажойиб – Helio P25 процессори, 6 гигабайт ҳажмли тезкор хотира унинг рақобатбардошлигини таъминлайди. Асосий камераси эса 21 мегапикселли Sony модулига эга.\nМазкур компаниянинг BL туркумидаги смартфонлари батареяси катта сиғимга эга қурилмалар сифатида танилган. Телефонини ҳар куни қувватлашдан безор бўлганлар учун ушбу сериядаги гаджетлар жуда қўл келади. Жумладан, DOOGEE BL7000 модели корпуси юпқа бўлишига қарамасдан, нақ 7060 мА/соат сиғимли аккумуляторга эга!\nУнинг ташқи кўриниши ҳам кўзни қувнатади: орқа панели чарм билан қопланганлиги бу смартфоннинг замонавий бизнесменларга муносиб қиёфа касб этишини таъминлаган. Булардан ташқари, девайснинг қўшалоқ асосий камераси ҳар бири 13 мегапикселли Samsung модулларига эга. Селфи учун ҳам яна шу – 13 мегапикселли Samsung камераси ўрнатилган.\nНисбатан ихчам ўлчамлари эвазига кафтда жуда қулай ўрнашувчи DOOGEE MIX Lite смартфонига 5,2 дюймлик диагоналга эга ромсиз дисплей ўрнатилган. Бу – DOOGEE MIX флагманининг ихчам талқинидир. Аммо бу «кичкина ботир»нинг ташқи кўриниши ва ички хусусиятлари таҳсинга лойиқ.\nХулласи калом, ишлаб чиқарувчининг AliExpress интернет-дўконидаги расмий саҳифасида мана шу учта инновацион смартфон 13 октябрдан қулай нархларда сотила бошлайди. Мазкур фурсатдан фойдаланиб қолиш, яхши смартфонлардан бирини арзонгина сотиб олиш учун, чегирма орқали савдо бошлангач, мана бу ҳавола орқали махсус саҳифага ўтиб, буюртма расмийлаштиришингиз мумкин. Унгача эса сизда мазкур моделларнинг хусусиятларини интернет орқали кўриб чиқиш, бирортасини танлаш ва уни яхшилаб ўрганиш имконияти мавжуд.\nЭСЛАТМА: AliExpress – Хитойдаги интернет-дўкон бўлиб, у орқали буюртма қилинган товарларнинг Ўзбекистонга етиб келиш муддати 40-50 кунни ташкил этади. AliExpress ва унда буюртмани расмийлаштириш ҳақидаги батафсил маълумотларни мана бу мақоламиздан ўқиб олишингиз мумкин.\nШунингдек, AliExpress’дан товарларга биз орқали буюртма беришингиз ҳам мумкин, бунинг учун учун +998-97-773-44-12 телефон рақами орқали бизнинг менежеримиз билан боғланинг. Бунда товар нархи устига хизмат ҳақимиз ҳам қўшилишини инобатга олишингизни сўраймиз.\nИлтимос, мурожаат этганингизда, сайтда берилган маълумотларни қайтадан сўраб овора қилманг, ўзингизнинг ва ўзгаларнинг вақтини қадрланг.\n#Aliexpress #Doogee #андроид смартфон #нархлар #хабарлар


Ўзбекистон: Бераётган бўлсам халқимга беряпман - Вазирлик ҳокимларнинг машина совға қилишини чекламоқчи - BBC News O'zbek\nЎзбекистон: Бераётган бўлсам халқимга беряпман - Вазирлик ҳокимларнинг машина совға қилишини чекламоқчи\nМолия вазирлиги ҳокимларнинг машина ва уй совға қилишига бўлаётган эътирозларга муносабат билдирди. Вазирлик 2020 йилдан бошлаб ҳокимларнинг ўз номидан совға бериш ҳолатларини маҳаллий кенгашларга боғлаб қўймоқчи. Олдинроқ Андижон вилоят ҳокими спортчиларга 3 та Спарк совға қилишини айтиб, "бераётган бўлсам халқимга беряпман", деганди.\nМолия вазирлиги давлат бюджети бош бошқармаси бошлиғи Жамшид Абруевнинг кун.узга айтишича, бундан буён ҳокимлар истаган одамига машина, уй совға қилолмайди, фақатгина маҳаллий кенгашлар маъқуллаган йўналишларга қўшимча даромадларни ишлатишлари мумкин.\n"Бундан кейин маҳаллий ҳокимликлар фақатгина маҳаллий кенгашлар маъқуллаган йўналишларга қўшимча даромадларни ишлатишлари мумкин. Ижтимоий тармоқларда кўрдик - ҳокимлар уй-жой, машиналарни қаердан олиб бераётгани ҳақида жамоатчиликда саволлар туғиляпти. Булар қўшимча даромадлар ҳисобидан олинди, дейишлари мумкин. Маҳаллий ҳокимликларнинг қўшимча даромадлари ҳам барибир маҳаллий бюджетнинг маблағи", дейди Жамшид Абруев.\nМолия вазирлиги мутасаддиси "2020 йил учун Ўзбекистон Республикасининг Давлат бюджети тўғрисида"ги қонуннинг 20-моддаси билан бюджет маҳаллий бюджет кенгашида қандай тасдиқланса, қўшимча даромадлар ҳам худди шу тартибда тасдиқланиши керак деган норма киритилишини айтган.\nВазирлик расмийси сўзларига кўра, бу бюджет интизомини тартибга солади.\nДавлат бюджети бош бошқармаси бошлиғининг қўшимча қилишича, ҳокимларга фавқулодда вазиятлардаги кичик харажатлар учун маблағларни маҳаллий бюджетдан олишга рухсат бериляпти.\nБунда ҳам пуллар нимага сарфлангани ҳақида ҳар чоракда ҳисобот топширилиши шарт.\nАммо фавқулодда харажатлар учун деб маҳаллий бюджет пулига уй, машина олишолмайди, фақатгина таъмирлаш ва бошқа шунга ўхшаш ҳолатларга харажат қилишлари мумкин.\nҲокимларнинг ўз номидан пахта теримчи, спортчи ёки шеър айтган шоирларга машина совға қилиши сўнгги вақтларда урфга кирди.\nЖамоатчиликда бундай совғалар манбаси қаердан олиняпти, деган саволларни пайдо қилган.\nАндижон вилояти ҳокими пахтакорларга берилаётган машиналар давлат бюджетидан эмас, балки кластерчи тадбиркор ҳисобидан берилаётганини айтган.\nБироқ Қорақалпоғистон Республикасида Спарклар маҳаллий бюджет ҳисобидан берилаётгани маълум бўлган.\nФарғона вилоят ҳокимлиги эса, кластер усулида пахта етиштиришга кўмаклашган тадбиркорнинг онасига совға қилинган 200 миллион сўмлик "Малибу" нинг манбасини айтишдан бош тортган.\n"Бу вилоят ҳокимлигининг ички сири, мен ошкор этолмайман. Лекин "Малибу" харидида давлат бюджетидаги маблағларнинг дахли йўқ. Шунингдек, бирор тадбиркорнинг ҳам ҳомийлик иштироки йўқ", деган вилоят ҳокимлиги матбуот котиби Муҳаммаджон Обидов.\nМашина совға қилиши билан кўп эътиборга тушаётган Андижон вилоят ҳокими "Пахта тергим келяпти, Равон мингим келяпти"деб шеър ёзган шоир Шаробиддин Болтабоевга машинани ниманинг ҳисобига совға қилганини очиқламаган.\nБлогер Нозимжон Сафар ушбу хабарни деменция- хотира, фикрлаш, ўйлаш, тушуниш, ҳисоблаш, каби қобилиятларнинг деградацияга учраши дея баҳолади.\n"Илтимос, ерни тўхтатинг тушиб қолай. Нима дейишни ҳам билмаяпман. Бу қандайдир психологик деменция ёки кучли маразмга айланяпти. Бу уже кулгили ҳам эмас", дейди у.\nВилоят ҳокимидан совғага машина олган шоир Шаробиддин Болтабоев вазирлик томонидан ҳокимларнинг машина ва уй совға қилиш анъанасига барҳам берилишини чўлламаслигини билдирди.\n"Мен ҳокимларнинг совға беришини ёқлайман. Ҳоким совғани калстерчи тадбиркорлар томонидан берилаётганини айтди", дейди у.\nАндижон вилоят ҳокими Шуҳратбек Абдураҳмонов 25 ноябр куни вилоятлик спортчиларни тақдирлаш маросимида машина совға қилиш бўйича бўлаётган гап сўзларга муносабат билдирган.\n"Қолаверса сизларнинг олдиларингда битта нарса айтаман. 8 декабр куни шу уччала болага Худо хоҳласа вилоят ҳокимлиги номидан, қолаверса, бутун Андижон халқи номидан уччаласига биттадан Спарк бераман. 8 декабр куни. Кимлардир муҳокама қилиб кўряпти буни ҳам ҳоким қатдан оберяпти, нима оберяпти. Мен бераётган бўлсам, халқимга беряпман. Ўзим емаяпман, шу халқимга беряпман мен", деган Шуҳратбек Абдураҳмонов.\nҲокимларнинг машина бериш анъанасидан олдин Президент номидан машина совға қилиш урфга кирган эди.\nВилоятларда учизак туғилган фарзандларга Президент Шавкат Мирзиёев ёки унинг оиласи аъзоларидан бирининг исмларини қўйган ота-оналарга "Президент совғаси" дея маҳаллий ҳокимликлар машина совға қилаётган эди.\nУшбу машиналарнинг ҳам кимнинг ҳисобидан олингани расман айтилмайди.\nИжтимоий тармоқларда танқидлардан сўнг Мирзиёев исмларини қўйган учизакларга "Президент" номидан совға бериш ҳолатлари кескин камайди.


Спорт суди Ўзбекистон ифтихори Руслан Нуриддинов допинг истеъмол қилганини тасдиқлади\n28 май 2020, Тошкент вақти: 06:30\nРуслан Нуриддинов мусобақа пайтида.\nСпорт арбитраж судининг Антидопинг бўлими ўзбекистонлик оғир атлетикачи Руслан Нуриддиновни 2012 йилда ўтган Лондон олимпиадаси пайтида допинг тартибини бузганликда айбдор деб топди.\nОғир атлетика бўйича Ўзбекистон тарихидаги илк жаҳон чемпиони, “Ўзбекистон ифтихори” Руслан Нуриддинов Халқаро оғир атлетика федерацияси (IWF) томонидан допинг истеъмол қилганликда айбланиб, 2018 йил декабрида вақтинча спортдан четлатилган эди.\nХалқаро оғир атлетика федерацияси Руслан Нуриддиновнинг 2012 йилги Лондон олимпиадасидаги допинг намунаси қайта текширувдан ўтказилганда, ижобий натижа берганини, унинг допинг намунасидан дегидрохлорометилтестостерон (анаболик андроген стреоид) топилганини билдирган.\nХалқаро олимпия қўмитаси жорий йилнинг апрелида Нуриддинов ишини кўриб чиқиш учун Спорт арбитраж судига тақдим қилган эди. Суднинг қарори билан Руслан Нуриддинов Лондон олимпиадасида кўрсатган натижалар бекор қилинди.\nРуслан Нуриддинов Лондон олимпиадасида 105 килогача вазн тоифасида тўртинчи ўринни эгаллаган эди. У Рио-де-Жанейро олимпиадаси чемпиони, 2018 йилги Осиё ўйинлари олтин медали соҳиби.\n2013 йил октябрида Польшада ўтган жаҳон чемпионатида Ўзбекистон тарихида биринчи марта оғир атлетика бўйича жаҳон чемпиони унвонини қўлга киритган. Шундан сўнг спортчига “Ўзбекистон ифтихори” унвони берилган\n2019 йилнинг 11 апрелида Халқаро оғир атлетика федерацияси ўзбекистонлик яна бир оғир атлетикачи, Жаҳон чемпионати совриндори Рустам Жангабоевни антидопинг тартибини бузгани учун спортдан вақтинча четлатган эди.\nУндан аввалроқ эса 2017 йилнинг 31 мартида 2008 ва 2012 йилги Олимпия ўйинларидаги допинг намуналарини қайта текширувдан ўтказган Халқаро олимпия қўмитаси Артур Таймазовни Бейжинда эркин курашдан қўлга киритган олтин медалдан маҳрум қилган.\n2016 йилнинг октябрида Халқаро Олимпия қўмитаси Жаҳон антидопинг агентлиги ўткизган қайта текширув пайтида эркин курашчи Сослан Тигиевнинг пробасидан допинг топилганини билдирган.\nБунинг ортидан қўмита қарори билан Сослан Тигиев 2008 йилдаги Олимпиадада қўлга киритган кумуш медалдан маҳрум этилган эди.


Россияда миллатчилик кайфияти сўнмаëтир\nМосквадаги “СОВА” маркази эълон қилган мониторинг натижаларига кўра¸ 2012 йилнинг биринчи ярмида 80 дан ортиқ одам ксенофобия ва миллий адоват асосида содир этилган ҳужум қурбони бўлди.\nИрқчилик ва миллатчилик асосида содир этилган жиноятлар натижасида 2012 йилнинг биргина июн ойида 7 киши жароҳат олган, улардан бири ўлган.\nБу рақамларни жамоатчиликка очиқлаган “Сова” Инсон ҳуқуқлари маркази ҳисоботида келтирилган рақамларга кўра, шу йилнинг биринчи ярим йилида Россиянинг 15 минтақасида миллатчилар ҳужумидан камида 77 киши жароҳат олган, 5 киши ўлдирилган.\n“СОВА” маркази директори Александр Верховский¸ сўнгги йилларда Россияда тақирбошлар ва миллатчилар томонидан турли миллат вакиллари, айниқса меҳнат муҳожирларига нисбатан содир этилаётган ҳужумлар сони камайгани кузатилаётганини айтади:\n- Сўнгги пайтларда биз ҳақиқатан бундай ҳодисаларни камдан-кам қайд этaяпмиз. Масалан, ўтган июн ойи давомида нацистлар ва ирқчиларнинг 7 кишига ҳужум уюштиргани, улардан бир киши ўлдирилганини аниқладик. Лекин бу рақамлар якуний эмас, чунки кўплаб босқинлар ҳақида бир ой, бир йил ўтиб эшитaяпмиз, полицияда айрим бундай ҳодисалар қайдга олинмаётгани тўғрисида хабардормиз. Лекин, айниқса, қотилликлар сони кескин камайганини расман тасдиқлаймиз, дейди Озодлик мухбирига мониторинг натижаларини таҳлил қилиб берган “СОВА” маркази директори Александр Верховский.\nМиллатчи ва тақирбошлар жиноятлари сонининг камайишини Верховский¸ биринчи навбатда¸ ҳуқуқ-тартибот идоралари олиб бораётган кескин чоралар билан боғлайди.\nАниқланишича, 2012 йил бошидан буён Россияда ирқий зўравонлик учун 9 та айблов ҳукми эълон қилинган; 35 жиноятчи турли муддатли қамоқ жазосигаҳукм этилган; Россиянинг 30 минтақасида ксенофобия ва миллатчилик тарғиботи учун 40 та айблов ҳукми асосида 64 киши киши судланган.\nМоскванинг Вихино туманида бир неча йилдан бери меҳнат қилаётган андижонлик Иномжон Исоқов “СОВА” раҳбари сўзларини тасдиқлаб, меҳнат муҳожири учун бугунги кунда тақирбошлар таҳдиди бир оз пасайганини айтади.\nАйни пайтда¸ бу муҳожир Россияда миллатчилардан ҳам хавфлироқ бўлиб қолган шахслар – нопок “қора бригадирлар” сони кўпайиб қолгани хусусида ташвиш билдиради:\n- Бу ерда менга бирор маротаба миллатчилик қилишгани йўқ. Тожиклар, қирғизлар, молдаван, украинлар билан ётибмиз – унақаси бўлгани йўқ. Баъзан ишлаган жойимизда ўрислардан “чёрний” деб ишлатиб пул бермаганини ҳисобга олмасак.. Ўзимизнинг бригадирлар алдаб қўйяпти. Ўзимизнинг ўзбек бригадирлар “ўнг чўнтак, чап чўнтак” қилиб анча пулимизни уриб қоляпти. Кўп болaлар улардан калтак еганимдан кўра пул олмаганим яхши, деб кўзини юмиб кетяпти, дейди ўзи ҳам “қора бригадирлар” томонидан алданган ўзбекистонлик муҳожир Иномжон Исоқов.\n“СОВА” раҳбарининг Озодликка билдиришича, ҳозирча Москва ва Санкт-Петербург минтақалари миллатчилар ҳужумлари бўйича “илғорлик” қилмоқда.\n“Айни пайтда миллий адоват юзасидан содир этилган жиноятлар сонининг камайиб бораётгани Россияда миллатчилик кайфиятининг сусайгани даракчиси эмас”, дея давом этади таҳлил маркази раҳбари Александр Верховский.\n- Миллатчилик кайфияти сўнаётгани йўқ. Бу кайфият одамлар оммасига хос нарса, лекин ҳужумлар якка шахслар ва гуруҳлар томонидан содир этилмоқда. Охирги йилларда бу кайфиятлар тақирбошлар ҳужумларига боғлиқ бўлмасдан қолди, деган фикрдаман, дейди Верховский.\n“СОВА” Инсон ҳуқуқлари маркази 2011 йил давомида олиб борган кузатувларига кўра, ўтган йилда ксенофобия ва миллий адоват асосида Россиянинг 34 минтақасида 20 киши ўлдирилган, яна 130 киши тан жароҳати олган.\nМиллатчилар қўлидан 2010 йилда 42 киши ўлдирилган ва 401 киши жароҳатланган бўлса, 2008 йилда –116 кишининг ўлдирилгани ва 499 киши яралангани қайдга олинган.\nКузатувчилар Россияда радикал миллатчилар ҳужумларига¸ асосан¸ Марказий Осиёдан келган меҳнат муҳожирлари ва кавказликлар учраётганини таъкидлашмоқда: 2011 йилда ўлдирилган 20 кишидан 10 таси – марказий осиёлик мардикорлар бўлган.


Ўрта Осиёнинг қадимги аҳолиси ҳақида юнон-рим муаллифлари\nҚадимги дунё тарихида Шарқ билан Ғарбни бир-бирлари билан боғлаб турган карван йўллари (улар тарихда “Ложувар йўл”, “Шоҳ йўли”, “Буюк ипак йўли”, “Нефрит йўли”ва бошқалар) мамлакатлар иқтисодий ҳаётида катта ўрин тутган. Ана шу йўлларнинг муайян қисмини назорат қилиш (чунки ундан катта даромат келарди) ва назорат ҳудудларини кенгайтириш мақсадида турли баҳоналар ва сабаблар қидирилиб, асосий мақсад йўлида мамлакатлар аро урушлар бўлиб турган. Ана шундай жангу-жадаллардан бири милоддан аввалги VI-IV асрларда қадимги форслар билан юнонлар ўртасида олиб борилган урушлар эди. Қадимги дунёнинг бу икки буюк империялари (Аҳамонийлар ва Юнонистон) ўртасида бошланган урушларда Ўрта Осиёнинг қадимги халқлари ҳам қатнашганлар. Шу муносабат билан юнон муаррихлари Ўрта Осиё халқлари ҳақида тарих учун қимматли маълумотлар қолдирганлар. Айниқса, қадимги Юнонистоннинг юксак илмий ва маданият марказларидан бўлган Кичик Осиё шаҳарлари, улардан чиққан олиму-фузалолар: тарихчилар, географлар ва тарих билан қизиққан турли соҳа йилномачилари Эрон ва Туронзаминнинг қадимги халқлари ҳақида кўп қизиқарли маълумотлар берадилар. Манбаалардан маълум бўлишича қадимги юнонлар тарихи Иониянинг Милет шаҳрида шаклланиб, тарих сўзи иония тилида “тадқиқот”, “изланиш” маъносини беради. Милет тарих мактабининг милоддан аввалги VI асрда ўтган вакилларидан бири Гекатей бўлиб, у ўзининг “Ер қуррасининг тасвири” асарини Осиёга бағишланган қисмида ҳорасмийлар ҳақида биринчи бор маълумотлар берган. Шунингдек, Гекатей маълумотларига асосланиб, хорасмийлар ва уларнинг Амударё куйи ҳавзаларига кўчиб борган авлодлари ҳақидаги илк хабарларни Кичик Осиёлик “Тарихнинг отаси” (Цицерон баҳоси) деб аталган Геродот асари “Тарих”да ўқиймиз. Бу ҳақда Афиней, Степан ва бошқалар ҳам ёзишган. Масалан, Афиней ёзади: “Милетлик Гекатей Осиёни тасвирлаб шундай дейди: “... парфларнинг шарқида текисликлар ва тоғларни ишғол қилган хорасмийлар яшайди. У тоғларда ёввойи дарахтлар, тол, юлғун, тиканлик кинара ўсади”. Степан эса “Хорасмия: парфларнинг шарқидаги шаҳар. Гекатей Осиёни тасвирлаб, шундай дейди: “Уларнинг шаҳри Хорасмия”.\nГеродот (милоддан аввалги 484-425 йиллар оралиғида яшаган) Кичик Осиё шаҳарлари, Вавилон, Финикия, Кипр ороли, Македония, Марказий Греция (Афина), Қора денгиз соҳиллари, Эгей денгизи ороллари, умуман қадимги дунё мамлакатлари ва шаҳарларининг кўпчиллигида бўлган. У ўзининг 10 йиллик саёхати давомида (мил.авв.455-445) Ливия, Миср, Оссурия, Бобил, Экбатанда бўлиб, тўплаган барча материаллари асосида 9 жилдли “Тарих” асарини ёзган. Геродотнинг Ўрта Осиё халқлари тарихи ҳақидаги маълумотлари “Тарих” асарининг I, III, VII, IX жилдларида ўз аксини топган. У ўзининг “Тарих” асарида бутун эьтиборини Афинага қаратган, кўп вокеа ва фактлар Афина сиёсати нуқтаи назаридан ёритилган. Асарда Европа ва Осиё, Юнонистон ва Эрон ўртасидаги урушлар воқеаси ёритилган. Асарда тарихий воқеа ва ҳикоялар кетма-кет, афсона, миф, нақл, ривоят, эртак, масал ва уларнинг асосий мазмуни орасига киритилган қистирма ҳикоялар тарзида берилади (Ксеркс ва унинг укаси Масист, Томирис ва Кирнинг ҳалокати ҳақидаги ҳикоя ва бошқалар).\nГеродотнинг “Тарих” асарида бизни қизиқтирган масала сак (скиф), массагет, хорасмий ва Хоразм, исседон ва дай, фарф ва маргуш, суғд ва парикан каби Ўрта Осиёда қадимда яшаган ўтроқ ва кўчманчи халқлар ҳақидаги маълумотлардир. У Кирнинг массагетлар устига юриши ва ҳалокати сабабларини ёритади. Скиф халқлари ҳақидаги маълумотлар “Тарих” китобининг 4-жилдида берилади. У Шарқ халқларини менсимай, “варвар” деб қарамайди. Унинг учун Шарқ инсоният маданияти, донишмандликнинг ўчоги, унинг фикрича геометрия, офтоб соати, қонуният, қуроллар, ёзув маданияти кабилар Шарқдан келган.\nЎрта Осиё халқлари Юнон-Эрон урушларининг иштирокчиси сифатида юнон муаллифларини қизиқтирди ва асарларида улар ҳақида қимматли маълумотлар берадилар. Масалан, Геродот “Тарих” китобида Бактрия, Бақтра ва боҳтарийлар ҳақида 13 марта, суғдларни 2 марта, хоразмликларни 3 марта, сакларни 11 марта, массагетларни 19 марта тилга олиб, уларнинг моддий маданияти, урф-одатлари, дини ва тарихи ҳақида ҳикоя қилган. Геродотнинг қадимги Ўрта Осиё тўғрисидаги асосий фикрлари форсларнинг сак-массагетларга қарши юришлари, Кир II ва Тўмарис ўртасидаги сиёсий муносабатлар, аҳамоний ҳарбий қўшинлари сафида аждодларимиз жангчиларининг фаол иштироки, уларнинг яроқ-аслоҳалари, йўлбошчилари, жангларда уларнинг кўрсатган жасоратлари, аждодларимизнинг аҳамонийлар асоратига тушиб катта хирож тўлашлари, Акес (Хилменд) дарёси сувларидан фойдаланиш масаласида туғилган мажоралар ва бошқалар ҳақида боради. Геродот ҳеч қачон Ўрта Осиё вилоятлари ва шаҳарларида бўлмаган. Шунинг учун унинг Ўрта Осиёни тарихий географияси ҳақидаги маълумотлари илмий изланишларни талаб қилади. Масалан, Геродот массагетларнинг ҳудудий жойлашуви ҳақида бундай ёзади: “Улар шарқда, қуёш чиқиши йўналишида, Аракс дарёсининг нариги ёғида жойлашганлар. Аракс дарёси Матиёна тоғларидан бошлаб оқади”. Тадқиқотлардан маълумки, Аракс-бу Амударё. Матиёна тоғлари – Помир ёки Ҳиндиқуш тоғларидир. Чунки, Геродотнинг ёзишича, Матиёна тоғларида Ҳинд дарёси бошланади.\nГеродот “Тарих” асарининг III – китобида (117- боб) Акес суви мажорасида Скилак ва Гекатейдан олган маълумотларига асосланиб куйидагиларни ҳабар қилади: “Осиёда ҳар тарафидан тоғ билан қуршалган бир водий бор, тоғда бешта дара бор. Бир вақтлар бу ерлар хорасмийларга қараган ва хорасмий гиркан, парфян, саранг ва фаманейларга чегарадош бўлган. Ана шу водий атрофидаги тоғлардан Акес деб аталувчи катта дарё оқиб тушган. Шу дарё беш ирмоққа бўлиниб, юқоридаги халқлар ерларини суғорган... Аммо форсларга қарам бўлгандан кейин бу халқлар мана қандай аҳволга тушдилар. Шоҳ тоғ дараларини беркиттириб, тўғон дарвозалар қурдиради. Водийда суний кўл ҳосил бўлади. Илгари шу сувлардан фойдаланиб келган қабилалар энди бу имқониятлардан маҳрум бўлиб, даҳшатли ҳолатга тушадилар. Қишда, албатта, бошқа жойлардагидек, илоҳиёт уларга ҳам намгарчилик юбаради, ёзда эса улар экадиган тариқ ва кунжут доим сувсиз қолади. Мутлақо сувсиз қолганда улар хотин-бола чақалари билан Парсуага борадилар, шоҳ саройи қаршисига туриб олиб баланд овозлар билан ачинарли ҳолда фарёд қиладилар. Улардаги сув танкислигини кўрган шоҳ арзгўйлар томонидаги тўғон дарвозаларини очишни буюради. Ерлар суғорилгач, яна тўғонни беркитишни буюради, энди бошқа сувга ташна қабила ерларига сув очадилар. Бироқ, мен билдимки, тўғон дарвозасини очиш учун шох катта пул (божлардан ташқари) олар экан.\n(порахўрликка ишора ) Ишлар ана шундай» Геродот асарида келтирилган бу эпизоддан Аҳамонийлар ҳукмронлиги остида аждодларимиз, айниқса, оддий меҳнаткаш жамоалар аҳволи қанчалик оғир бўлганлигини гувоҳи бўламиз.\nГеродот келтирган мана шу эпизоддан келиб чиқиб, Тарн, Альхайм, Хеннинг, Пыянков, Ғофуров ва бошқалар хоразмликлар дастлаб Марв-Хирот атрофида яшаганлар, кейинчалик Аҳамонийлар сиқуви натижасида ҳозирги жойларига кўчиб келган бўлсалар керак, деб фикрни юритганлар. Тадқиқотчилар, айниқса В.А.Лившиц қадимги Хоразм тили Авесто тилига яқин, деган хулосага келади. Шу фикрдаги олимлар (В.В.Струве, И.М.Дьяконов, В.Г.Луконин, М.Мэри Бойс, С.П.Толстов, М.Исҳаков ва бошқалар) Авестонинг энг кўхна қисмлари, яъни “Гота” гимнлари Хоразмда яратилган, дейдилар. Эхтимол, Гота гимнлари Хороевада (Хорасмияда) яратилиб, хорасмийлар уни ўзлари билан (милоддан аввалги VI асрнинг охирги чорагида) Амударё қуйи ҳавзаларига олиб келган, дейиш тўғрироқдир. Бу вариантда ҳам Авестонинг “Готалари” хоразмлилар жамоасида яратилганлигини тасдиқлайди.\nГеродот Бақтрияни кўп тилга олади. Кир II нинг ҳарбий юришларига “Бобил, Бақтрия халқи, саклар ва мисрликлар тўсиқ бўлиб турганлар” деб ёзади Геродот. Геродот маълумотларида берилган “Бақтрия халқи” тушунчаси маълум бир этник бирликни англатади. Халқ маъносини берувчи “этнос” сўзи Геродот “Тарих”ида кўп учрайди.\nГеродотнинг ёзишича, Доро I Аҳамонийлар давлатини 20 та сатрапликларга бўлиб бошқарган. Шундан 3 таси Ўрта Осиё ҳудудлари билан боғлик жойлардир. Масалан, “Тарих” китобида куйидагиларни ўқиймиз: Бақтрияликлардан эглларгача бўлган халқлар 300 талант (бир талант 33,655 кг кумушга тенг- А.А.) солиқ тўлаганлар. Бу – ўн иккинчи ўлка” “Саклар ва каспийлар 250 талант тўлаганлар. Бу ўн бешинчи ўлка.Парфянлар, хораcмийлар, суғдлар ва арийлар 300 талант тўлаганлар. Бу ўн олтинчи ўлка”. Геродот аждодларимизнинг этник таркиби, уларни кийим-боши, ҳарбий қуроллари ҳақида ҳам маълумотлар беради, яъни “Бақтрияликларнинг бошларига кийган қалпоқлари мидияликларникига жуда ўхшаган, улар тростникдан ясалган ўқ ва калта найзалар билан қуролланганлар. Саклар (скиф қабиласи) узун чўққили қалпоқлар кийган. Улар кенг шарвар кийганлар, сак камони ва ханжарлари билан қуролланганлар. Булардан ташқари уларда яна сагарислар, яъни икки тиғли жангавор ойболталар бўлган. Ушбу қабила (айнан скиф қабиласи) амиргия саклари деб номланган. Форслар скифларнинг ҳаммасини саклар деб атайдилар. Бақтрияликлар ва сакларнинг сардори Гистасп – Доро ва Кирнинг қизи Атоссанинг ўғли бўлган”. “Парфянлар, хорасмийлар, суғдлар, гандарийлар ва дадиклар бақтрияликларнинг қуролларига ўхшаган яроғ-аслохалар билан ҳарбий юришга кирганлар. Уларнинг йўлбошчилари: парфян ва хорасмийларда Фарнакнинг ўғли Артабаз; суғдларники-Артей ўғли Азан бўлган”. “Бақтрия чавондозларининг қуроллари пиёда аскарлар қуролларига ўхшаган, худди каспийларникини ўзи эди.... Каспийлар ва париканийлар ҳам худди пиёда аскарлардек қуролланган эдилар.Араблар ҳам худди пиёда аскарлардек қуролланган эдилар, аммо уларнинг барчаси туяларда шундай тез чопар эдиларки, улар тез юришда сипоҳийлардан қолишмас эдилар”.\nГеродот Ўрта Осиёнинг қадимги халқлари ҳақидаги ҳикояларини айнан массагетлардаш бошлайди: “Бу халқларни ўзига тобе қилгандан сўнг,- дейди Геродот- Кир массагетларни истило қилиш мақсадини ўз олдига қўйган. Бу массагетлар, айтишларича, жасур ва беҳисоб қабиладир. Улар шарқда, қуёш чиқиши йўналишида, Аракс дарёсининг нариги ёғида исседонларга рўпара бўлиб жойлашганлар. Баъзилар уларни скиф қабиласи, деб ҳисоблайдилар.” “Баъзиларнинг айтишига кўра, Аракс Истрадан катта; бошқалар эса, аксинча, бу дарёни кичик деб ҳисоблайдилар. Аракс дарёсида ороллар кўп...Бу оролларда яшовчи одамлар ёзда мевали дарахт ҳосилини йиғиб, қишга қуритадилар....Массагетлар гулхан атрофига йиғилишиб, пишган меваларни оловга отадилар. Улардан чиққан ҳиддан, эллинлар вино ичиб маст бўлганларидек, кайф қиладилар. Оловга қанча кўп мева ташланса, ундан чиқадиган ҳид кўпайиб, бадмаст бўладилар. Сўнг ўринларидан туриб, ўйнашадилар, ашула айтишадилар. Бу қабилаларнинг турмуш тарзи ҳақида шундай ҳикоя қиладилар. Аракснинг бир ўзани каспий денгизига куйилади. Каспий денгизи бошқа сув омборлари билан боғланмаган денгиздир.“Массагетларнинг кийим-кечаклари скифларникига ўхшайди ва турмуш тарзи ҳам ўхшаш. Улар отда ва пиёда юрадилар. Одатда, уларнинг қуроллари камон, найза ва жангавор ойболталардан иборат. Уларнинг ҳамма нарсалари олтин ва мисдан ишланган. Аммо, барча санчиқ, ўқ ва ҳарбий болталарнинг металл қисми мисдан ишланган (бронзадан демоқчи-А.А.), бош кийимлари, бел камари олтин билан нақшланган. Улар отларининг эгар-жабдуқларини ҳам уст-бошлари каби олтин билан безатадилар. Темир ва кумушдан ясалган буюмлар уларнинг рўзғорида ишлатилмайди, чунки бу металлар массагетларнинг ерларида умуман учрамайди. Аммо, уларда олтин ва мис жуда кўп”\nМассагетларнинг урф-одатлари ҳақида мана нималарни айтиш мумкин: Оиладаги эркакларнинг ҳар бири биттадан аёлга уйланади, аммо, улар оиладаги аёлларнинг истагани билан бирга жинсий алоқада бўлиши мумкин. Массагет бирон бир аёлга илакишиб қолса, ўзининг ўқдонини унинг юртаси эшигига осиб, ичкарига киради ва шундан сўнг бамайли ҳатир ўзга хонадон бекаси билан жинсий алокада бўлиши мумкин. Уларда инсон учун (ҳеч қандай) қатьий норма белгиланмаган. Лекин, агар кимки ўта қариса, унинг барча қориндош-уруғлари йиғилишадилар ва қариёни ўлдиришиб, унинг этини қурбонликка сўйилган ҳайвон ғўшти билан бирга қайнатиб ейдилар. Бундай ўлим улар учун энг фахрий ўлим ҳисобланади.\nБошқа сабаблар билан ўлган кишилар гўштини улар истемол қилмайдилар, аммо ерга кўмадилар. Массагетлар буғдай экмайдилар, чорвачилик ва балиқчилик билан шуғулланадилар (Араксда балиқ зиётидан ортиқ) ҳамда сут ичадилар. Массагетларда улуғланган ягона худо-бу Қуёшдир, Қуёшга улар отни қурбонлик қиладилар, чунки худога дунёдаги энг чаққон-тез чопар жонлиқни қурбон қилиш лозим деб ўйлайдилар”.\nМилоддан аввалги 530 йилда Кир II массагетлар устига юриш қилади. Геродотни ёзишича, шу кезларда массагетлар подшоси ўлган бўлиб, унинг ўрнига бева хотини-Тўмарис подшолик қиларди. Геродот ушбу вокеани куйидагича ҳикоя қилади: “Массагетларнинг подшоси ўлган шоҳнинг беваси эди. Унинг номи Тўмарис эди. Кир II уни хотинликка олиш баҳонасида, унга совчилар юбаради. Аммо, Тўмарис Кирни унга уйланиш учун эмас, балки массагетлар подшолигини эгаллаш учун шундай қилганини тушуниб қолади ва унга рад жавоб беради. Кир айёрлик йўли билан ўз мақсадига етаолмагач, массагетлар юртига очиқ уруш эълон қилади. Дарёдан (Араксдан) қўшинни ўтказиш учун подшо сол-кўприк (понтоннқй мост) қуришга буюради, кўприк устига эса минора қурдиради. Кир қўшинлари бу ишлар билан бандлигида Тўмарис Кирга вакил юбариб, “Мидялилар подшоси! Кўприк қуришни тўхтат! Сен олдиндан билмайсанку, бу ишларинг сенга фойда келтирадими ёки йўқ. Шаштингдан қайт, ўз мамлакатингга подшолик қилавер, бошқалар юртига кўз олайтирма. Лекин сен, албатта, маслаҳатимга кўнмайсан, тинчликни уйламай, ўз билганингдан қолмайсан. Агар сен массагетлар устига ҳарбий юриш қилишни жуда истаётган бўлсанг, дарёга кўприк қуришни тўхтатгинда, дарёдан биз томонга бемалол кечиб ўтавер, мен қўшинларимни соҳилдан уч кунлик йўл нарига олиб кетаман. Агар сен истасанг, соҳилдан уч кунлик йўл нарига қўшинингни олиб кет, мен дарёдан кечиб ўтай, сенинг юртинг чегараларида жангга қилайлик” Шундан сўнг Кир амалдорлари билан маслохат кенгаши ўтказади ва Тўмарисни қўшинлари билан ўз ерларида қарши олишга келишадилар.\nАммо, йиғинда қатнашганлардан бири-лидиялик Крез бундай қарорга келиш катта хатоликка йўл кўйиш билан баробар эканлигини шоҳга исботлайди ва дейдики, “Агар душманни ўз ерингга киритсанг, сенга катта ҳавф туғилади: мағлубиятга учраб, мамлакатинг бошига офатлар келтирасан. Чунки, массагетлар ғалабадан сўнг ўз юртларига осонликча қайтиб кетмайдилар, аксинча мамлакатинг ичқарисига босиб бораверади. Агар сен ғолиб чиқсанг, сениг ютугинг унчалар катта бўлмайди. Бу ютуқ уларнинг ерларида юз берса, сен уларни ўз юртларида қувлайсан. Мен ҳар икки ҳолатни таҳлил қилиб, шундай хулосага келдимки, сен душманни ўз ерида енгиб, тўғридан-тўғри Тўмарис юртига кириб борасан. Менимча, дарёдан ўтиб, улар юртига кириб олайлик, қани душмонларимиз қанчага чекинар экан, сўнг улар устидан ғолиб чиқиш йўлларини ўйлайлик” деб Крез ўз режасини баён қилади. “Билсам, массагетлар аслзодаларга хос форс турмуш тарзидан мутлақо беҳабар ва улар (массагет жангчилари-А.А.) шоҳона дастурхон кўрмаган эканлар. Ҳарбий лагерда кўпгина қўйлар сўйилиб,тўкин дастурхон ясалиб, кичик бир отряд билан керагидан ортиқ вино ичимликлари қолдириш режалаштирилади. Асосий қўшин эса дарё томон чекиниши керак. Агар мен адашмасам, - дейди Геродот- душмон лагерида қолдирилган қисмни массагетлар енгиб, лагерда тузалган тўкин дастурхонга ташланадилар, маишат бошланиб кетади. Мўл-кўл винолардан бадмаст бўлган душмон устига Кир қўшинлари ёпирилиб ташланадилар ва буюк ғалабага эришиш имкониятлари яратилади.\n“Кир биринчи маслохатдан воз кечиб, Крез таклифини қабул қилади. Сўнг шоҳ Тўмарисга ҳабар юбариб, уни чекинишга, дарёдан ўтиб олиб, унинг ерида жанг қилишга тайёр эканлигини билдиради. Малика ваьдасига биноан ўз қўшинлари билан чекинади. Кир эса ўғли Камбисни валиахд қилиб тайинлаб, унга Крезни хурмат қилишга ва (урушда бирон ҳол юз бергудек бўлса) доимо ғамхурлик қилиб юришни топширади. Шундан сўнг Кир Крез билан Камбизни Персидага жўнашга рухсат беради, ўзи эса қўшинлари билан дарёдан кечиб ўтабошлади. Араксдан ўтгач, массагетлар ерида Кир туш кўради. Тушида у катта ўғли Гистаспни елкасида қанотлар ва у қанотларни бири Осиёни, иккинчиси Европани ёритиб турган эмиш. Арсам ўғли Гистаспнинг энг катта фарзанди, Аҳамонийлар уруғидан бўлган Доро ўша вақтда 20 ёшларда бўлгани учун ҳарбий хизматга олинмай Персияда қолиб кетган эди. Уйғониб Кир кўрган туши устида ўйлай бошлайди, Сўнг у ҳузурига Гистаспни чақириб, гувоҳларсиз дейди: « Гистасп! Сенинг ўғлинг менга ва менинг давлатимга ҳавф солмоқда. Бу менга аниқ маълум бўлди... .Чунки худолар менинг ҳақимда қайғурмоқдалар. Хуллас, тушимдан маълумки, сенинг ўғлинг менинг жонимга қасд қилмоқчи. Шунинг учун Персидага тезроқ қайтгинда ўғлингни жазога торт, мен массагетлар юртини таслим этгач, уйга қайтаман” дейди.\nКирнинг тушида илоҳларнинг маълум қилишича, массагетлар билан бўладиган жангда унинг ҳалокати, подшолик эса Дорога ўтиши аён бўлади. Қаттиқ ташвишга тушган Кирни кўнглини кўтариш мақсадида, “эй олам паноҳ!, Сени ўлимингни истаган кимсани форс бўлиб туғилгандан кўра, тезроқ ўлгани яхши эди. Сен форсларни қуллиқдан озод этиб, барча халқлар устидан хукмронлик қилишни таьминладинг. Агар сенинг тушларинг менинг ўғлимни исёнкор эканлигини аён қилган экан, мен уни сенинг қўлингга топшираман, уни нима қилишликни ўзинг ҳал қил!”деб Персидага жўнайди.\nКир эса ўз қўшинлари билан Араксдан ўтиб, бир кун йўл босади ва Крез маслохатига кўра лагер қуриб, энг заиф қўшинларидан бир қисмини тўкин дастурхон билан қолдириб, ўзи яна асосий қўшин билан Аракс бўйига қайтади. “Массагетлар армиясининг учдан бир қисми билан КирII қолдирган қўшин ўртасида қаттиқ жанг бўлади. Жангда форслар қўшини енгилади. Ғалабадан хурсанд массагетлар тўзаб қўйилган тўкин дастурхонга ташланадилар, маишат бошланади. Массагетлар бадмаст бўлишиб, барчаси уйқуга кетган пайтда, Кир қўшинлари пайдо бўлиб, бир қисм массагетларни қиради, қолганларини осонгина асир оладилар. Асирлар орасида малика Тўмариснинг ўғли, массагетлар сардори Спаргамис ҳам бўлган эди”.\nГеродот ўз ҳикояларини давом эттириб: “ Малика Тўмарис ўз қўшини ва ўғли билан юз берган вокеадан ҳабар топгач, Кирга элчи юбаради ва дедики, “Қонхўр Кир! Қуванма, бу ютуғинг билан. Узум виносини ичганда сизлар ҳам эс-хушингизни йўқатасиз, сўзлаганда маьнисиз, нолойиқ иборалар ишлатасиз, ҳалол жангда қурол кучи билан эмас, балки шундай ифлос йўллар билан ўғлимни қўлга олдинг. Энди менинг сўзимга қулоқ сол: ўғлимни бер ва яхшиликча менинг ерларимдан кет, қўшинимни учдан бир қисмини яксан қилишга эришдинг. Агар сен шундай қилмасанг, массагетлар илоҳи - Қуёш худоси олдида қасамёд қиламанки, мен сени-қонхўр жаллодни, қонингга тўйдираман”. Аммо, Кир элчи сўзларига эҳтибор бермади, жанга отланди. Малика Тўмарис ўғли Спаргапис эса мастликдан хушига келгач, ёмон аҳволга тушиб қолганини тушунади, занжирбандликдан озод қилишликни Кирдан илтимос қилади. Валиахд қўллари қишандан озод этилгач, нодонлик қилиб қўйганлигидан орият қилиб, ўзини-ўзи ўлдиради”\n«Кир Тўмарис таклифини эьтиборга олмагач, малика бор кучи билан форслар устига ташланди. Бу жанг, менинг назаримда варварлар билан бўлган тўқнашувларнинг энг даҳшатлиси эди. Жангни бориши билишимча бундай бўлган. Аввало, ҳар икки томон бир-бирларига қарама-қарши туриб олиб, узоқдан камондан ўқ отишган. Ўқдонлар бўшагач, найза ва ханжарлар ёрдамида олишув бошланган.Томонлар узоқ олишадилар, ҳеч ким чекинишни истамайди. Ниҳоят массагетларнинг қўли баланд келади. Деярли форс қўшинлари ва Кир ҳам жангда ҳалоқ бўлади. У 29 йил подшолик қилган эди. Тўмарис Кир танасини ўликлар ичидан топдириб, унинг калласини одам қонига тўлдирилган чарм мешга солишни буюради. Сўнг мағрур она мақомида ўз қўшини ва асирлар олдида нутқ сўзлайди: «Сен ўғлимни ҳийлаю-найранг ишлатиб қўлга туширдинг ва нобуд қилдинг. Мен эса ҳаётман ва сени жангда енгдим. Шунинг учун сенга мен айтган эдим, қонингга тўйдираман”. Бу ҳабарларнинг охирида Геродот бундай хулосага келади: “ Кирнинг ўлими ҳақидаги кўпдан-кўп ҳикоялар орасида менимча, бу ҳикоя энг ишончлидир”.\nГеродотдан аввал аждодларимиз ҳақида илк хабарлар келтирган бошқа бир юнон тарихчиси милетлик Гекатей бўлиб, у милоддан аввалги VI-V асрларда яшаб, юртимиз қадимги халқлари ва аҳамоний империяси ўлкалари рўйхати ҳақида хабар берган. Унинг маълумотларидан Геродот ва Ктесийлар ўз асарларида фойдаланганлар. Хорасмиялар ва уларнинг Амударё куйи ҳавзаларига кўчиши ҳақидаги маълумотларни эса у Скилакнинг “Саёхатно-\nнома”сидан олиб, ўзининг “Ер қуррасининг тасвири” асарида баён этган.\nКтесий. Геродотнинг тарихий анъаналарини давом эттирган бошқа бир юнон тарихчиси Кичик Осиёдаги Книд шаҳридан чиққан Ктесийдир. У милоддан аввалги V аср охири ва IV асрнинг биринчи ярмида аҳамонийлар саройида шоҳ Артаксеркснинг шахсий табиби сифатида 17 йил хизмат қилган. Қадимги юнон афсоналари таъсирида тарбияланган Ктесий подшо саройида Шарқ халқлари достонлари ва тарихи билан жуда қизиққан. Шунинг учун у қадимги Шарқ давлатлари, шаҳарлари ва халқлари ҳақида талай маълумотлар тўплаб, “Ҳиндистон тасвири”, “Персика”, “Осиё солиғи ҳақида”, “Ер тасвири”, “Тоғ ҳақида”, “Дарёлар ҳақида” асарлар ёзган. Аммо, уларнинг биронтаси ҳам бизгача тўлиқ сақланиб қолмаган, кейинги давр муаррихлари баёнида, айниқса Диодорда келтирилган парчаларда сақланган. Ктесий айниқса Ҳиндистон ва Бақтрия тарихига тегишли маълумотларга катта эьтибор беради. Чунки Ҳиндистон ва унга чегарадош Қадимги Бақтрия подшолиги юнон тарихчиларининг фикрига кўра, дунёнинг шарқий чегараларидаги охирги давлат бўлган. Унга чегарадош қадимги Бактрия эса олтин ва лаьли ложувард тош конларига бой ўлка бўлиб, унинг найзабоз ва камончи чавандозлари Эронда машхур эди.\nКтесий асарида тарихий вокеалар ривоятлар денгизида омухталашган бўлсада, айниқса Бақтрия, бақтрия халқи, унинг тарихига қизиқувчилар кўламининг кенглиги билан қимматлидир. Ктесий Оссурия подшоси Нин ва Бақтрия подшоси Оксиард (бошқа манбааларда Заратушра) урушлари ҳақида, Кир II нинг бақтрияликлар билан тўқнашуви тўғрисида ҳиқоя қилади; Бақтриянинг жуда кўп истеҳкомлари ва қалъалари тўғрисида, унинг баланд ва мустаҳкам мудофаа деворлари билан ўраб олинган пойтахти Бақтра номли шаҳар бўлгани, унда подшо қасри жойлашгани тўғрисида маълумотлар келтиради ҳамда шу шаҳарни қамал қилган Оссурия подшоси Нин тўғрисида куйидагиларни ёзади: “Нин бақртияликларга қарши юришни бошлаган. У Бақтриянинг қалъалари, ахолисининг кўплиги ва жасурлиги ҳақида хабардор бўлиб, ўзига бўйсундирган халқлардан кўп сонли қўшинларни йиғиб олган. Шу қўшинларга сардор бўлиб, Нин Бақтрия юртига бостириб кирган, аммо вилоятдаги хилма-хил тоғ даралари ва йўллар уни қўшинларни бир неча қисмларга бўлишга мажбур қилган”. Матн мазмунидан маълумки, Нин қўшинлари Бақтра шаҳри деворларини бузиб, қалъа ичига кира олмаган.\nКўп тадқиқотчилар томонидан шубҳа остига олинган Ктесий маълумотлари археология тадқиқотларида ўз тасдиғини топмоқда. Ҳозирги кунда Бақтрия тупроғида милоддан аввалги I-минг йилликнинг биринчи ярмига оид 240 дан ортиқ қишлоқ-қўрғонлар, қалъалар ва шаҳар қолдиқлари топиб ўрганилган. Биргина Сурхон воҳасида жойлашган Кучуктепа, Пшактепа, Бешқўтон, Талашкан, Жондавлат, Бандихон, Бўйрачи, Қизилча, Обишир, Шўртепа каби ёдгорликларни эслаш кифоя. Улар мудофаа деворлари, мудофаа буржлари билан мустахкамланган қалъалар ва қўрғонлардир. Қадимги аҳоли у даврларда суғорма деҳқончилик билан шуғулланган. Уй-қурилиши, диний ва дунёвий монументал бинолар қурилиши, кўп тармоқли хунармандчилик ва савдо-сотиқ, айниқса унинг кулолчилик, металлургия, заргарлик, тўқимачилик ва кўнчилик соҳалари Бақтрияда юксак даражада ривожланганлигидан гувоҳлик беради.\nАгар Авестода Бақтрияни “энг яхши мамлакатлар ва ўлкалардан бири бўлган, баланд байроқли, гўзал ўлка” деб таьрифланса, юнон муаллифлари “минг шаҳарли давлат” деб атайдилар. Герордотдан олдин “бақтрия халқи” тушунчасини буюк Эсхил “Форслар” трагедиясида ишлатади ва форсларда ёш бақтриялик жангчилардан Тенаган ва Аритом исмларини тилга олиб, уларни Саламин жангида (милоддан аввалги 480 йилда) қаҳрамонларча курашиб халоқ бўлганини эслайди.\nЎрта Осиёнинг қадимги халқлари ҳақида аниқ ва ишонарли маълумотлар Искандар тарихчилари ва улардан кейин ўтган юнон муаррихлари қаламига мансубдир. Милоддан аввалги 329 йилда Македониялик Искандарнинг Бақтрия ва Суғдиёна ерларига ҳарбий юришларида, унинг қўшини билан бирга бўлажак тарихчилар-Птолемей, Аристовул, Онесикрит, Каллисфен ва Харесслар хизмат қилиб, турли хил сиёсий ва маданий вокейликларни ёзиб борганлар. Аммо, бу маълумотлар уларнинг ўзлари томонидан ёзилган махсус асар сифатида бизгача етиб келмаган бўлсада, у маълумотлардан сўнгги давр юнон тарихчилари ва географлари кенг фойдаланганлар. Масалан, Диодор (мил. авв. 90-21 йиллар) «Тарихий кутубхона», Страбон (мил. авв. 64-24 йиллар) «География» , Помпей Трог (мил. авв. 1-милодий 1 аср) “Филипп тарихи” асарларини, Плутарх (милодий 46-127 йиллар), Клавдий Птолемейлар (милодий II аср) ўз ҳикояларини, Плиний (милодий I аср) “Табиий тарих” номли китобини яратдилар. Аммо, Искандар ҳарбий юришлари ҳақида кенг ва тўлиқ маълумотлар римлик Квинт Курций Руф (милоддан аввалги I асрнинг охири – милодий 1 аср ўрталари) ва юнон Арриан (милодий 90/95-175 йиллар) асарларида бизгача етиб келган. Арриан “Искандар юришлари”, Квинт Курций Руф эса “Македонияли Искандар тарихи” асарларини яратган. Куйида уларнинг асарларидан М.Е Сергеенко ва В.С.Соколовлар томонидан рус тилига ағдарилган вариантидан парчалар келтирамиз.\nАрриан. Македониялик Искандарнинг Ўрта Шарқ ва Ўрта Осиё ҳудудларига ҳарбий юришлари ҳақида ёзган антик дунё тарихчиларидан бўлиб, юртимиз қадимги халқлари, уларнинг урф-одатлари, жангавор мард ўғлонлар эканлиги ҳамда енгилмас Искандар қўшинига кутилмаганда пайдо бўлиб, илк бор зарба берган жасур халқлар эканлиги ҳақида ноёб маълумотлар беради. Арриан ҳикоя қилади: “Искандар яқинлашиб келиши ҳақида эшитиб, Бесс Окс дарёсидан кечиб ўтади ва кемаларини ёндириб, Наутака-суғдийлар ерига йўл олади» Спитамен ва Оксиард билан бирга суғд чавандозлари ҳамда Танаис дайлари унга эргашадилар. Бақтрия чавандозлари Беснинг қочишидан хабар топиб, ҳар томонларга қараб ўз уйларига йўл оладилар. Искандар Драпсакка етиб келади, қўшинларга дам бериб, уларни Бақтриядаги энг йирик шаҳарлар-Аорн ва Бақтра томонга юргизади. Бу шаҳарларни хужум қилиб забт этади. Ҳимоясиз таслим бўлган бақтрийларга ҳоким қилиб форс Артабоз тайинланади”.\n“Искандар чавандоз қўшинларини маҳаллий отлар билан таьминлаб Суғдиёна пойтахти Марокандага йўл олади”. “Шу жойдан Танаис дарёсига қараб юради. Танаис ҳам Кавказ тоғларидан бошланади, Аристовул сўзларига кўра, варварлар (юнонлар ўзга халқларга нисбатан одатда “варвар” иборасини ишлатишга одатланганлар-А.А.) уни Орксант дарёси дейдилар; “Шу ерда озиқ- овқатлар ғамлашга чиққан македонлар маҳаллий аҳоли томонидан қириб ташланади, кейин уларнинг ўзлар тик ва чиқиб бўлмайдиган қояга қочиб бекинадилар. Улар 30 мингга яқин бўлган”. “Македонлар қояга чиқиш учун бир неча марта ҳаракат қиладилар; дастлаб улар варварлар ўқлари остида ортга чекинадилар; кўп аскарлар ярадор бўлади; Искандарнинг сонига ўқ тегиб, суягини бир қисмини учириб кетади. Шунга қарамасдан қоядаги қалъа хужум билан олинади. Македонлар варварларнинг бир қисмини жойида қириб ташлайдилар, уларнинг кўплари ўзларини қоялардан ташлаб ҳалок бўладилар, шунинг учун ҳам 30000 дан 800 киши тирик қолади”. “Спитамен ўз жангчилари билан Мароканда қалъасини қўриқлаётган македонларга хужум қилади”. “Искандар Марокандага ёрдамчи қўшин юбарганидан хабар топиб, Спитамен қалъа қамалини тўхтатиб, Суғдиёнадаги басилейа – подшо шаҳрига отланади (Басилейа Пойариқдаги Кўктепа болса керак- А.А.). “Спитамен яна 600 та скиф отлиқларини ўз қўшинига қўшиб олади ва скиф иттифоқдошларидан кўнгли кўтарилиб, хужум қилаётган македонларга қарши жанг қилишга қарор қилади. Скиф даштларининг текислигида туриб у душманнинг хужумини ҳам қутмади, душманга хужум ҳам қилмади; фақат унинг чавандозлари пиёда македонларнинг атрофида от чоптириб юрдилар ва уларга ўқ отдилар”.“Фарнухнинг аскарларидан улар осонгина қутилдилар, чунки уларнинг отлари чаққонроқ бўлиб, ўша пайтда ҳали чарчамаган эди, Андромах қўшинларидаги отлар эса олис йўлларда чарчаб, емиш камлигидан заифлашганди. Скифлар жанг майдонида турган ва чекинаётган македонларга ғайрат билан хужум қиладилар”. “Кўпдан-кўп македонлар яраланади ва ҳалок бўлади; хуллас аскарлар тўртбурчак бир қатор сафланиб, Политимет дарёси томонга чекинадилар; бу ерда ўрмон бўлиб, ўрмондаги чангалзорлар варварларнинг ўқларига тўсиқ бўлади ва пиёда аскарларнинг ҳаракатларига кўпроқ фойда келтиради”. Арриан шу ерда Искандар қўшинларини кечувдан ўтиш вақидаги тартибсизлик, улар орасида юз берган қўрқув ҳақида гапириб, сўнг ҳикоясини давом эттиради: “Македонларнинг хатоларини сезиб қолган отлик варварлар ҳар иккала қирғоқдан отлари билан дарёга ташланадилар.... Македонларнинг баъзилари дарёдан кечиб ўтган эдилар ва узоқлашганларнинг ортидан варвар суворийлари қувадилар, бошқа бирлари дарёни кечиб ўтаётганларга рўбаро бўлиб, уларни ортга, сувга улоқтирадилар ёки ўқ отадилар ёки дарёга келаётганлар ортидан хужум қиладилар. Оғир аҳволга учраган македонлар дарё ўртасидаги кичик оролга ташланадилар. Спитамен аскарлари уларни ўраб олиб,ҳаммасини қириб ташлайдилар; бошқа бир кичик қисмини асирликка олиб, ҳаммасини ўлдирадилар”. (Аррианни бу ҳикояси Зарафшон дарёсининг Пойариқ туманида Оқдарё ва Қора дарё каби ирмоқларга бўлинган жойида Мианкал номли кичик бир орол ҳосил бўлган, гап шу орол ҳақида бормоқда-А. А.). «Шу мағлубият ҳақида Искандарга хабар етиб келганда у аскарларнинг аччиқ тақдирларидан қайғуга тушади ва Спитаменга қарши шиддатли хужум қилишга қарор қилади. У ўзи чавандозлар қўшинининг ярмига ва тез юрар пиёда аскарларга бош бўлиб, Мароқандага йўл олади, унинг билишича, Спитамен шаҳарга қайтиб қальани яна қамал қилган”. Арриан ҳикоясини давом эттириб хабар қиладики, Искандар уч кун узоқ йўл босиб, тўртинчи куни тонгда Марақандага етиб келса, ундан хабар топган Спитамен аллақачон шаҳарни ташлаб саҳрога чекинади. Искандар уни кетидан изма-из қувиб, йўл-йўлакай учраган маҳаллий аҳолини аёвсиз қиличдан ўтказиб, қишлоқ ва шаҳарларни вайрон қилади. “У Политимет дарёси сувларидан фойдаланувчи бутун мамлакат ерларидан ўтди”, дейди Арриан. Демак, Спитамен Бухоро томон чекиниб, Қизил Қум ичкарисига қириб кетган. Самарқанд ва Бухоро оралиғидаги аҳоли пунктларининг деярли барчаси Искандар қўшинларидан азиат чеккан.\nАррианни ёзишича, Искандар аламидан ўтказган ёвузликларини якунлаб, Спитаменга етаолмай Зариаспда (Балх қалъасига- А.А.) қишни ўтказади. Шу пайтда Искандар хузурига Хоразмдан колхлар ва Амазонка қабилаларига қўшни бўлиб яшаганлиги ҳақида ҳикоя қилиб подшо Фарасман келади ва унга Хоразмдан шимолда яшовчи қабилаларни истило қилиш ниятида бўлса, ҳар қандай ёрдамга тайёр эканлигини билдиради. Искандар Фарасманга миннатдорчилик билдириб, у билан дўстлик иттифоқи шартномасига имзо чекади ҳамда Понт денгизи томон юришга ҳозир вақти йўқлигини билдириб, Фарасманни Бақтрия сатрапи форс Артабоз ҳузурига юбариб, ватанига жўнатади. Ўзи эса Суғдиёна шаҳарларида қолдирган ишончли одамларига - ҳокимларига қарши чиққанларга жазо бериш ва Суғдда тартиб ўрнатишни режалаштиради. Ниҳоят, Искандар махсус қўшин билан бирнеча яқинларини Бақтрияда қолдириб, “уларга шу давлатни назорат қилиб туриш билан бирга варварларнинг ғалаёнлар кўтаришига йўл қўймаслик ва бошланган қўзғолонларни бостириш ҳақида буйруқ бериб” ўзи Мароқандага отланади. “Искандар шу ишлар билан банд бўлган пайтда, Спитамен скиф-массагет ерларида 600 та отлик сипоҳийларга бош бўлиб, Бақтриядаги бир қалъага етиб келади. Қалъа қўриқчиларининг бошлиғи Фрурах ва унинг аскарлари ҳам душман томонидан хужум ҳавфини кутмаганлар, аскарлар қирилади. Фрурах асирликка олинади. Шу қалъани қўлга киритишганларидан кўнгли кўтарилиб, улар бир неча кундан сўнг Зариаспга етиб келадилар, аммо шаҳарга хужум қилмадилар ва катта ўлжани қўлга олиб ортга қайтишга қарор қиладилар”. “Кратер бу ҳақда хабар олиб, массагетларга қарши шиддатли юриш бошлади. Улар бундан хабардор бўлиб, чўлга чекинадилар. Кратер Спитаменнинг изидан қувиб, унга сахро чегараларида етиб олади; унинг (Спитаменнинг – А.А.) бошчиллигида яна мингта отлик массагетлар бор эди. Македонлар ва скифлар ўртасидаги кучли жангда македонлар ғалаба қозанадилар. Скифларнинг 150 та чавандозлари ҳалок бўлади. Бошқалари осонлик билан чўлга бекинадилар; уларнинг кетидан қувиш македонлар учун оғир бўлади”. Жангда катта талофат кўрган Спитамен айғоқчилари орқали билдики, македонлар уларни ҳар томондан қуршаб, сиқувга олган. Кутилишни ягона йўли македонларнинг Кен бошчиллигидаги қўшинларига қарши шиддатли хужум билан ғалаба қозониб, қуршовдан чиқиш. Шу мақсадда Спитамен Гава суғдийлари билан скиф-массагетлар юрти чегараларига йиғилиб, отрядидаги 3000 кўчманчи чавандозларни Суғдиёна томонга юришга кўндиради. “Бу скифлар, - Аррианни ёзишича, - жуда ҳам қашшоқ аҳволда яшаганлар; бойлик мулкларидан ажраб қолишдан қўрқмас эдилар, шунинг учун уларни ҳар қандай урушларга рози қилиш осон эди. Кен Спитамен унга яқинлашиб келишини сезиб, унга қарши чиқади”. “Шиддатли жанг бошланиб, у македонлар учун ғалаба билан якунланди; бу жангда душманнинг 800 та отлиқ чавандозлари, Кен қўшинидан эса 25 та чавандоз ва 12 та пиёда аскар ҳалок бўлади. Кўпчиллик бақтрияликлар Спитаменни ташлаб, уни ёлгиз қолдирадилар ва Кен олдига етиб келиб, асирга тушадилар”. “Мағлубиятга учраган кўчманчи чавандозлар ўзлари билан жангда қатнашган қуролдошлари-боҳтарийлар ва суғдийларни от-араваларидаги юкларини талаб, Спитамен билан дашт ичида ғойиб бўладилар. Кўчманчи массагет чавандозлари Искандарни ўзи улар изидан қувиб келаётганлигини билгач, ўз сардорлари-Спитаменни бошини кесиб Искандарга юбарадилар”\nКвинт Курций Руф қадимги Юнонистоннинг антик даври тарихчилари мактабининг вакилларидан бири бўлиб, у ўзининг “Македониялик Искандар тарихи” асарида қадимги Бақтриянинг ранг- баранг табиати ва Искандар ҳарбий юришлари ҳақида яхши маълумотлар қолдирган. Масалан у Бақтрия мамлакатининг табиати ҳақида шундай ёзади: “Бақтриянинг табиати бой ва турли-тумандир. Баъзи жойларда кўпдан-кўп дарахтзорлар ва ток новдаси сероб ширин мева ҳосил қилади; унумдор ерларни кўп сонли булоқ-дарёлар суғорадилар; ҳосилдор тупроғида буғдой экилади; бошқа ерлар ўтлоқлар учун қолдирилади”. “Мамлакатнинг катта бир қисмини ҳосилсиз даштлар эгаллайди; сувсизлик туфайли ташлаб қўйилган вилоятларда на одамлар, на мевалар бор. Понтдан (денгиздан – А.А.) эсаётган шамоллар текисликларга қумларни учириб келтиради; олис масофадан қум уюмлари катта тепаликларга ўхшаб кетади; шу ерда йўлларнинг излари йўқолиб қолади”. Курций Руф Искандарнинг Осиёга уюштирган ҳарбий юришлари ҳақида, айниқса унинг Ўрта Осиёдаги ҳарбий ҳаракатлари тўғрисида қимматли маълумотлар қолдирган. Улардан парчалар келтирамиз:“Искандар Бақтрия вилоятини бошқаришни тажрибали лашкарбошиларидан бири Артабозга топшириб, унинг билан бирга қўриқчи қўшин ва от-аравалар қолдиради. Ўзи эса ҳаракатдаги қўшинларга бош бўлиб, Суғдиёна саҳросига йўл олади”. “Хуллас, кечки пайт у Окс дарёсига етиб келади. Аммо, унинг изидан келаётган кўпдан-кўп аскарлар унга етаолмайдилар ва орқада қоладилар. Шунинг учун ҳам у баланд тоғ устида ўт ёндиришга буйруқ беради, орқада қолганлар учун аланга нури лагерга яқинлаб қолганликларини билдиради”. Македонлар дарёдан соллар орқали барча қўшин ва уларнинг юк-токларини 6 кунда ўтказиб, сўнг узоқ йўл босиб, “Искандар Мароқандага етиб келади. Унинг мудофаа деворларининг узунлги 70 стадий; шаҳар қўрғони иккинчи девор билан ўраб олинган”. “Танаис ортидаги сикф мамлакатининг подшоси македонлар томонидан дарё бўйида асос солинган шаҳарни вайрон қилиш ва македонларни дарё қирғогидан узоқ масофага қувиб чиқариш учун катта бир отлик қўшинга бош қилиб акаси Каратазисни юбаради. Танаис дарёси бакрийларни европалик скифлардан ажратиб туради”. “Искандар тайёргарлик кўрмасдан биринчи бўлиб жанг қилишга эришади, унинг кўз ўнгида душман чавандозлари отда чопадилар, у эса ярадорликдан бутунлай тузалмаган. Хуллас, у дўстларини маслахатга чақиради”. “У душмандан эмас, ноқулай вазиатдан қўрққан эди. Бақтриялилар исён кўтарадилар, скифлар безовта қиладилар; унинг ўзи зўрга оёқда туриб, отга минишга ҳам, йўлбошчи бўлишга ва аскарларни рухлантиришга ҳам имкон топмади” Курций Руф Искандар билан Спитамен қўшинлари ўртасидаги жангу-жадаллар ҳақидаги ҳикояларида буюк ғалабаларга ўрганган Искандарни Спитамен ҳарбий тактикалари чўчитиб қўйганлиги, унга қарши қўшинга тажрибали саркардалар ва кўп ҳолларда шахсан ўзи бош бўлиб жангга кириши, душмоннинг “ҳар бир отларида иккитадан қуролланган чавандозлар бўлиб, кутилмаганда улар навбат билан отдан тушиб, отлиқлар жангида душманига тўсқинлиқ қилишлари”, аскарларнинг эпчиллиги отларнинг чаққонлигига ўхшаб кетиши ва уларнинг душманларга қарши бирданига ортдан, рўппара ва ён томонлардан хужумга ўтиб, душманни довдиратиб қўйишлари ҳақида ёзади. Спитамен билан македон қўшини кўмандони Менедем ўртасидаги жангда тажрибали Менедем қанчалар ўз қўшини жангчиларини мардликка ва жасоратга чақириб, уларни руҳлантирмасин, ёмғурдек ёғиб турган Спитамен жангчилари сиқувига бардош бера олмайди, Менедемнинг душмон устига дахшат солиб ташланишлари ҳам фойда бермайди, ниҳоят у “саноқсиз яралардан заифлашиб, жонсиз от устидан йиқилади”. Македонлар “бу жангларда 2000 та пиёда, 300 та отлик чавандозларидан ажрайди. Жанг майдонидан чиқиб келган аскарларни ўлим жазоси билан қўрқитиб, Искандар бу мағлубият ҳақидаги хабарни эҳтиётлик билан сир сақлади”.\nКурций Руф ўз асарида Бақтрия каби Суғдиёна ҳақида ҳам маълумотлар қолдирган. Унинг ёзишича, “Суғдиёна-кенг ҳудудий масофадаги даштли мамлакатдан иборат, чўлларининг кенглиги 80 стадийга яқинлашади.махаллий аҳоли томонидан Политимет деган дарё мамлакат бўйлаб шиддатли оқади. Сув йўли ўзани торайиб, дарё қум ичига оқади ва қумга сингиб кетади”. Курций Руф Искандар Спитамен билан уч йил давом этган машоқатли урушда ғолиб чиққач, қўзғолончиларни жазолаш учун уларни тирик қолган етакчиларини талаб қилади, деб ёзади. Шунда “суғдийлар асирлардан подшога 30 та кучли эрларни олиб келадилар, улар подшо буйруғига биноан ўлим жазосига берилишини эшитиб, мағрур ҳолатда ғоят хурсонд бўлишиб куйлайдилар”. “Подшо уларнинг мардлигидан ажабланиб, ортга қайтаришга буйруқ беради ва ўлим олдидан уларнинг шодланиш сабабларини суриштиради. Улар айтадиларки, агар улар ўзларига бошқа биров ўлим жазосини берганда, қайғуланиб ўлардилар, аммо ўз аждодларининг ёнига уларни ҳамма қабилалар устидан ғолиб чиққан улуғ подшо юбарганлигидан хурсонд бўлишиб, ўз жонажон қўшиқларини айтдилар ва бутун жасурлар орзуси бўлган фахрли ўлимни байрам қилдилар”деб жавоб қилган эканлар.\nСтрабон машхур «География» асарининг муаллифи. У Ўрта Осиё қадимги халқларининг урф-одатлари, шаҳарлари ва дарёлари ҳақида маълумотлар беради: “Олдинги замонларда бақтрийлар ва суғдийларнинг турмуш тарзи ва урф-одатлари кўчманчиларнинг турмуш тарзидан кўп фарқ қилмаган, аммо бақтрийларнинг анъанавий маданияти анча юқори бўлган; лекин улар ҳақидаги Онесикритнинг фикри мақтовга сазовор эмас. Унинг сўзларига кўра, қарилик ва касалликдан қаттиқ толиққан одамларни улар махсус боққанлар ва ўзларининг маҳаллий тилларида “гўрковлар” деган итларга тирик ҳолда ташлаганлар. Бақтрийлар пойтахти деворларидан ташқари жойлар тоза бўлган, лекин мамлакат ичқарисидаги ҳудуднинг катта бир қисми одамлар суяклари билан тўлдирилган; Искандар бу урф-одатни йўқ қилди. Шунга ўхшаган ҳикояларни каспийлар ҳақида ҳам айтиб берадилар: улар 70 ёшдан ошган ўз ота-оналарини қамаб қўядилар ва оч қолдирадилар”. Страбон юртимиз қадимги шаҳарлари ҳақида куйидагиларни ёзади: “Айтишларича, Искандар Бақтрия ва Суғдиёнада 8 та шаҳарга асос солган ва кўпларини вайрон қилган. Вайрон қилганлари жумласидан Бақтриядаги Кариата (бу ерда Каллисфен қўлга тушиб қамоққа олинган), Суғдиёнадаги Мароқанда ва Кира – Яксарт дарёсидаги Кир томонидан қурилган оҳирги шаҳар; бу форс давлатининг чеккаси бўлган. Искандар Кирни иззат-хурмат қилган бўлса ҳам, бу шаҳар аҳолисини кўпдан-кўп қўзғолонлари сабабли уни вайрон қилишга буйруқ берган...” .“Суғдиёна ичидан оқаётган дарёни Аристовулнинг айтишича, македонлар Политимет деб аташган. Орийлар еридан оқаётган Арий дарёсига ўхшаб бу дарё ҳам мамлакат ерларини суғориб, дашт ва чўл ўлкаларига интилади ва қумлар ичида йўқолиб кетади”.\nСиёсий тарих. Македониялик Искандарнинг Ўрта Осиё ҳудудларига ҳарбий юриши муносабати билан кўп мамлакатлар сиёсий ва этномаданий тарихида туб ўзгаришлар юз берди. Милоддан аввалги 329 йилда Искандар ўз қўшинлари билан Ҳиндиқуш тоғ тизмаларидан ошиб ўтиб Бақтриянинг пойтахт шаҳри Бақтра ва бошқа шаҳарларни осонгина эгаллайди. Бақтрия ва Суғдиёнанинг ҳокими Бесс эса охирги Аҳамоний Доро III ни ўлдириб, ўзини Артаксеркс номи билан “улуғ подшо” деб эълон қилади ва Искандарга қарши чиқа олмай, издошлари билан Суғдиёнага, унинг Наутака шаҳрига қочиб, қалъага яширинади. Курций Руфнинг хабар беришига қараганда Искандар қўшинлари Бақтрадан чиқиб, Окс (Амударё) томон юриб, Термиздан ғарбда, Чўчка Гузар кечуви орқали Бесс ортидан Наутакага йўл олади. Қачоқ Бесс билан Спитамен, Аримаз, Датафарн ва бошқалар бирга бўлиб, Искандарни мамлакат ичкарисига киритмаслик мақсадида Бессни оёқ-қўлларини қишанлаб Наутакада қолдирадилар, ўзлари эса Суғдиёна ичқарисига кириб, Искандар хатти-ҳаракатларини кузатадилар. Аммо, Искандар Бессни қўлга олсада, орқага қайтмади, аксинча ҳарбий юришни давом эттирди. Унинг асл ниятини тушуниб етган аслзода саркардалар Искандарни Бессдан подшо Доро III учун ўч олиш эмас, балки мамлакатни истило қилиш ниятида эканлигини пайқаб қоладилар.\nШундан сўнг Спитаменнинг мамлакатни ҳимоя қилиш ҳаракати бошланиб кетди. Спитамен ўз қўшинларини тўплаш ҳаракати билан юрган кезларда, Искандар Наутака ва Мароқанда шаҳарларини осонгина эгаллайди ва Мароқандада ўз ҳарбийларини бир қисмини қолдириб, Яксарт (Сирдарё) томон йўл олади. Уструшона тоғларида Искандар қўшинларига қарши маҳаллий аҳоли-мамакенлар хужум қиладилар. Жангда Искандар яраланади, аммо қаттиқ жанглар Искандар ғалабаси билан якунланади. Тоғликлардан 22 минг киши ҳалок бўлади. Искандар ҳарбий юришлари Яксарт томон давом этиб, Яксарт яқинидаги Кирополис шаҳри қамал қилинади.\nШу вакт Яксарт ортидаги саклар дарё соҳилига тўпланиб, македонларга хужум қилмоқчи бўладилар. Аммо, Искандар шошилинч дарёдан кечиб ўтиб, орада қаттиқ жанглар бўлади, саклар чекинадилар. Сўнг Искандар орқасига қайтиб, Яксард соҳилида ҳарбий қалъа қуради ва унга Александрия Эсхата (четдаги Искандария) деб ном беради. Шу пайт Мароқанда горнизонидан чопар келиб, Суғдиёнада македонларга қарши қўзғолон бошланиб кетгани, Мароқанда эса Спитамен отрядлари томонидан қамал қилингани ҳақида нохуш хабар келтиради. Қўзғолончиларни тор-мор келтириш учун Искандар шошилинч Фарнух билан Каран бошчиллигида пиёда ва отлиқ аскарларни Мароқандага жўнатади. Политимет бўйидаги шиддатли жангларда Спитамен юнонлар устидан ғалаба қозонади, икки мингдан ортиқ македонлар ҳалок бўладилар. Искандар учун бу жанг кутилмаган мағлубият бўлиб, Искандар энди жангларга қатьийроқ тайёрланиш зарурлигини тушуниб етади. (Шу жойда Спитаменни тажрибали юнон саркардаси Менедем билан бўлган жангдаги ғалабасини эсланг).\nИскандар асосий кучлари билан Мароқандага етиб келади. Аммо, Спитамен бу пайтда Қашқадарё куйи ҳавзасида, Бухоро яқинида эди. Ханузгача енгилиш нималигини билмаган Искандар ғазаб ўтида, Аррианни ёзишича, Самарқанд билан Бухоро ўртасидаги қишлоқ ва шаҳар аҳолисини қиличдан ўтказади. Милоддан аввалги 328 йилда Куйи Зарафшонда бўлган жангларда Спитамен мағлубиятга учраб, тинимсиз жанглар ва сарсон-саргардонликдан чарчаб, умидсизликка тушган унинг яқинлари Спитамен калласини олиб Искандарга топширадилар.\nЮнон тарихчилари ёзишига қараганда, бу урушлар туфайли Суғдиёна харобага айланади, кўпгина суғдийлар Ҳисор тоғ тизмаларига жойлашган қалъаларга яширинадилар. 327 йилда Искандар Оксиард эгаллаб турган “Суғд қалъа”сини қўлга киритиб, Оксиарднинг гўзал қизи Рухшанакка (Раксона) уйланади. Суғдиёна ва Бақтрия оралигидаги тоғларда жойлашган “Хориен қалъаси”да маҳаллий ҳокимлардан Хориен ўз оиласи ва яқинлари билан яшар эди. Искандар қўшинлари Хориен қалъасини ҳам осонгина эгаллайди. Таъқидлаш жоизки, аслзода Хориен ва Оксиардлар ўз тинчлигини ўйлаб Спитамен каби она-юрт ҳимояси учун қайғурмадилар. Шу муносабат билан шарқшунос олим В.В.Григорьев ватанпарвар суғдийларга ва уларнинг сардори Спитаменга юксак баҳо бериб шундай дейди: “ Агар Доро III Искандардан ўз подшолигини ҳимоя қила олмаган бўлса, Бесс разил номард чиққан бўлса ҳамки, аммо бу ерда, Туронда, шундай дов юраклар топилдики, улар чет элликларга бўйсуниш нималигини обдан тушуниб, уларга итоат этмадилар, шундай қўллар топилдики, улар чақирилмаган бегоналарга қарши халқ қасосини намоён этдилар”.\nИскандар Бақтрия, Суғдиёна ва Уструшонанинг бир қисмини истило этгач, Ҳиндистонга йўл олади, Ўрта Осиёнинг Хоразм, Фарғона, Чоч ва саклар юрти мустақил бўлиб қолади. Лекин Бақтрия, Суғдиёна, Марғиёна ва Парфия вилоятлари салавкилар давлатига қўшилиб, ҳеч вақт ўтмай милоддан аввалги III аср ўрталаридан Бақтрия, Суғдиёна ва Маргиёна таркибида Юнон-Бақтрия давлати ташкил топади. Хуллас, Искандар Шарқ халқларини аҳамонийлар зулмидан озод қилиб, уларнинг устига юнон зулмини ўрнатди. Подшолар, ҳокиму-тўралар алмашиб, сиёсат ўзгарди, аммо Ўрта Осиёнинг қадимги халқлари мустақил бўлмади. Бу зулмдан қутулиш учун минтақа халқларига жуда кўп вақтлар ва озодлик учун курашлар қилишга, кўплаб қон тўкишга тўғри келди.\nЯна шуни таъкидлаш жоизки, македониялик Искандар ўз даврининг тадбиркор, ўз халқининг уддабирон фарзанди эди. Ўша замоннинг сиёсий жараёнлари шундай подшони, шоҳлар шоҳини талаб этди. У ташкил этган урушлар ва ундан кейин юз берган қирғинликлар ҳам халқ бошига кўплаб азоб ва ўлим келтирди. Шу билан бирга, Искандарнинг ҳарбий юришлари Ғарб ва Шарқ ўртасидаги савдо-сотиқ ва маданий алоқаларнинг ривожланишига олиб келди. Бу жараёнларнинг таъсирини моддий маданиятнинг ривожланишида, қурилиш ва меьморчиликда, кулолчилик ва тасвирий санъатда, янги алифбо ва ёзувларнинг тарқалишида, тангашунослик ва диний эътиқодларда кўриш мумкин. Юнонлар Қадимги Шарқнинг кўплаб маданий-хўжалик ютукларини қабул қиладилар ва ўзларининг маданий таъсирларини ҳам маҳаллий аҳолининг маданиятига жорий қиладилар.\nИскандар Ҳиндистонда ўз мақсадига эриша олмади, у ўз орзулари билан яккаланиб қолди. Искандарнинг ғолибона ҳарбий юришлари, унинг улкан ютуқлари қанчалар юксак бўлмасин, у узоқ ўлка халқлари тасаввурида улуғ подшо бўлиб қолмасин, улар, айниқса унинг ҳарбийлари қалбидаги ватан севгиси олдида ҳеч нарса бўлмай қолди, унинг жангавор аскарлари олдинга бир қадам ҳам босишни хоҳламай қўйдилар. Улар ортга қайтишни истаб қолдилар. Искандарнинг ҳарбий саркардалари “агар подшо аскарлари жангга рози бўлмаса, уларни хатто қириб ташлаб, Ганг дарёсига янги отаси-худо Амон билан биргаликда юриши мумкин», деб ўйлайдилар.\nБироқ, хушёр ва доно Искандар шарқий юришларни тўхтатилишини эълон қилиб, яна бир юксак ғалабани қўлга киритади, яъни оддий аскарлар мехрини қозанади. Милоддан аввалги 325 йилда македонлар кемаларда Ҳинд дарёси орқали океанга етиб борадилар. Ҳарбийлар иккига бўлиниб, Неарх бошчиллигидаги қисм кемаларда Форс қўлтиғига қараб сузадилар. Искандар ва унинг қисми эса саҳролар орқали Эронга йўл оладилар. Милоддан аввалги 324 йилда улар (ҳар икки қисм) сахро ва сув азобини тотишиб, Эроннинг Суза шаҳрида учрашадилар. Шундай қилиб, Македония, Кичик Осиё, Миср, Сирдарё ва Ҳиндистонгача чўзилган кенгликларда йирик давлатга асос солинади. Бу давлатнинг пойтахти сифатида Бобил шаҳри эълон қилинади. Аммо унинг асосчиси буюк Искандар ўлимидан сўнг бу давлат қисмларга бўлиниб, парчаланади. Жаҳон тарихида янги жараёнлар бошланади.\n Геродот. “Тариҳ”, III том, 117.\n Пьянков И.В. Хорасмии Гекатея Мимлетского. ВДИ, № 2, 1972, стр. 6.\n Сулаймонова Ф. Шарқ ва Ғарб. Тошкент-1997. 48 бет.\n Геродот. “Тарих” , том 1, 201, 204-215.\n Ўша асар, том 1,4; том II, 4.\n Ўша асар, том II, 109, 177; том IV, 180.\n Сагдуллаев А. Қадимги Ўзбекистон илк ёзма манбаъларда. Тошкент-1996.34 бет.\n Геродот. «Тарих», том III, 117.\n Геродот. “Тарих”, том I, 153.\n Ўша асар, том III, 92.\n Ўша асар, том III, 93.\n Ўша асар, том VII, 64.\n Ўша асар, том VII, 66.\n Геродот. “Тарих”, том VII, 86.\n Ўша асар, том I, 201.\n Ўша асар, том 1, 202.\n Ўша асар, том 1, 215.\n Геродот, “Тарих”, том 1, 216.\n Геродот. “Тарих”, том 1, 205-207.\n Ўша асар, том 1, 208-209.\n Ўша асар, том 1, 210.\n Геродот, “Тарих”, том 1, 211.\n Ўша асар, том 1, 212.\n Ўша асар, том 1, 213.\n Ўша асар, том 1, 214.\n Арриан. Искандар юришлари. III – китоб, 27, 9.\n Ўша асар, III - китоб, 27, 10.\n Ўша асар, III – китоб, 30, 6.\n Ўша асар, III – китоб, 30, 7.\n Ўша асар, III - китоб, 30, 10.\n Ўша асар, III – китоб, 30, 11.\n Ўша асар, IV – китоб, 5, 2.\n Ўша асар, IV – китоб, 5, 3.\n Арриан. Искандар юришлари. IV китоб, 5, 4.\n Ўша асар, IV китоб, 5, 5.\n Ўша асар, IV китоб, 5, 6.\n Ўша асар, IV китоб, 5, 8.\n Ўша асар, IV китоб, 6, 3.\n Ўша асар, IV китоб, 6, 5.\n Арриан. Искандар юришлари. IV китоб, 7, 1; 15, 4, 5, 7.\n Ўша асар, IV китоб, 16. 1, 2.\n Ўша асар, IV китоб, 16, 4.\n Ўша асар, IV китоб, 17. 1,2.\n Ўша асар, IV китоб, 17, 4.\n Арриан. Искандар Юришлари. IV китоб, 17. 5, 6, 7.\n Курций Руф. Македониялик Искандар тарихи. VII китоб, IV боб, 26, 27.\n Ўша асар, VII китоб, V боб, 1.\n Ўша асар, VII китоб, V боб , 13.\n Ўша асар, VII китоб, VII боб, 6,17.\n Ўша асар, VII китоб, VII боб, 1, 2.\n Курций Руф. Македониялик Искандар тарихи. VII китоб, VII боб, 5, 6.\n Ўша асар, VII китоб, VII боб, 30, 31, 32, 33.\n Ўша асар, VII китоб, VII боб, 34, 35,36.\n Ўша асар, VII китоб, VII боб, 39.\n Ўша асар, VII китоб, X боб, 1.\n Ўша асар, VII китоб, X боб, 4, 5.\n Страбон. География. XI китоб, XI боб, 3.\n Ўша асар, XI китоб, XI боб, 4.\n Ўша асар, XI китоб, XI боб, 5.


Россияда R2 ва Nexia автомобиллари $800 га қимматлашди - Фарғона.Ру ахборот агентлиги\nРоссияда R2 ва Nexia автомобиллари $800 га қимматлашди\n27.07.2018 17:35 msk\nРоссияда Ravon бренди остида сотилаётган ўзбек автомобилларининг нархлари анча ошган. R2 ва Nexia моделлари 50 минг рублга ($800), Gentra – 20 минг рублга ($320) қимматлашган. R4 седаннинг нархи ўзгармай қолган. Нархларнинг ортиши Ўзбекистон ва Россиядаги миллий валюта курсларининг тебранишларидан келиб чиққан. Шунингдек, Россияда утилизация учун тўлов нархлари ортган, деб хабар беради «Российская газета».\nРоссияда машиналар утилизациясининг янги ставкаси 2018 йил 1 январда белгиланган эди. Двигатель қувватига қараб айрим енгил автомобиллар учун тўлов 90 фоизга ортган. Шу муносабат билан мутахассислар хориж автомобилларининг нархи кескин кўтарилиб кетишини башорат қилгандилар. Россия автомобилсозлари учун утилизация тўлови давлат томонидан қопланади. Май ойида «Российская газета»си Ravon русумидаги автомобилларнинг нархи 200 минг рублга қимматлашиб кетиши мумкинлигини ёзганди. Лекин амалда бундай бўлмади. Ҳозирги нархларнинг қимматлашуви сўнгги марта юз бераётганига ҳеч ким кафиллик бермайди.\nЭндиликда Россияда R2 (Spark) модели минимум 489 минг рублга ($7760), бой комплектацияга эга машина 559 минг рублга ($8870) сотилади. Nexia нархи 499 мингдан ($7920) 599 минг рублгача ($9500), R4 – 529 мингдан ($8400) 659 минг рублгача ($10460), Gentra – 569 минг ($9030) дан 699 минг рублгача ($11100) сотилади.\nРоссияга экспорт қилинаётган машиналарнинг нархлари ошишига қарамасдан, Ўзбекистоннинг ички бозоридаги мазкур машиналарнинг нархи доимо баланд бўлган. Масалан, минимал комплектацияга эга Chevrolet Spark 64,6 млн сўм ($8280), Chevrolet Nexia эса – 73,7 млн сўм ($9450) туради.\nЖорий йилнинг биринчи квартали якунига кўра, Ravon R2 Россиядаги энг арзон хориж машинаси саналган. Седан Nexia ҳам шу рейтингдан ўрин олган. Нархлар ортганидан сўнг, бозорда энг харидоргир машина деб хитойликларнинг Brilliance H230 русумли машинаси тан олинди. У 460 минг рубль ($7300) нархида сотилмоқда.\nБу йили Россияга сотилаётган ўзбек автомобилларининг сони анча камайгани кузатилмоқда. Май ойида дилерлар 508 дона Ravon машинасини (2017 йил май ойида 1219 дона сотилган) сотганлар, июнь ойи ичида эса ушбу русумдаги бирорта машина сотилмаган.\nИюнь ойи охирида ўзбек автомобилсозлик саноати раҳабариятида ўзгаришлар юз берди. «Ўзавтосаноат» акциянерлик компаниясининг раҳбари Умиджон Салимов ишдаги камчилик ва коррупциянинг авж олгани сабаб ишдан бўшатилди ва унинг ўрнига Ўзбекистон Бош прокуратурасининг собиқ ходими Шавкат Умурзоқов тайинланди.\nБундан бир неча кун олдин президент Шавкат Мирзиёев маҳаллий технологиялар қўлланилмаётгани сабаб автомобилсозлик саноатини кескин танқид қилди. «Бизлар автомобиль ишлаб чиқаряпмиз деб фахрланамиз, аслида бизда уларни йиғиш ишлари амалга оширилади. Биринчи автозавод бундан 20 йил олдин қурилган. Лекин ҳанузгача эҳтиёж қисларини хориждан сотиб оламиз. Савол туғилади: илм-фан, унинг ютуқларини амалда тадбиқ этадиган корхоналар қани?» - деб Мирзиёев олимларга мурожаат қилди.


Жамият тижорат ташкилоти бўлиб, унинг асосий мақсади молиявий-хўжалик фаолиятидан фойда олишдир. Жамият асосий мақсадига эришиш учун фаолият ва хизмат кўрсатишнинг қуйидаги турларини амалга оширади:\nЖамият шартнома асосида электр энергияни «Ўзбекэнерго» АЖ белгилаган тартибда ва тасдиқлаган тарифлар бўйича сотиб олиш. Энергетика тизими диспетчери томонидан белгиланган хажмлар ва режимда 6-10-0,4кВ тармоклари буйича электр сотишни амалга ошириш; Электр таъминоти корхоналарига истеъмолчилар билан электр таъминоти шартномалари тузиш хукукини амалга ошириш учун белгиланган тартибда бош ишончнома беради;\nИстеъмолчиларга электр таъминоти шартномаси асосида электр энергиясини сотишни амалга оширади; Истеъмолчиларга электр энергиясини етказиб беришда хавфсизликни таъминлайди; Истеъмолчиларнинг электр курилмаларини жамият электр тармокларига улаш буйича техник шартларни ишлаб чикиш ва такдим этиш, уларга риоя килинишини назорат килиш;\nКорхона балансида булган электр тармоклари чегарасида электр энергиянинг тижорат хисобини олиб бориш ва уни электр энергияни автоматлаштирилган хисобини назорат килиш тизимини жорий этиш йуналишида такомиллаштиришни таъминлаш; Янги техникани, ишлаб чикариш жараёнларини автоматлаштириш ва замонавийлаштиришни жорий этиш; Узбекистон Республикаси конунчилигига мувофик ташки иктисодий фаолиятни амалга ошириш; шартномалар асосида халк истеъмол моллари, ишлаб чикариш техник махсулотлар, хом ашёлар, материаллар, ускуналар, кишлок хужалиги махсулотларини Узбекистон Республикаси ичида миллий ва Узбекист\nКорхона балансида булган электр тармоклари чегарасида электр энергиянинг тижорат хисобини олиб бориш ва уни электр энергияни автоматлаштирилган хисобини назорат килиш тизимини жорий этиш йуналишида такомиллаштиришни таъминлаш; Янги техникани, ишлаб чикариш жараёнларини автоматлаштириш ва замонавийлаштиришни жорий этиш; Узбекистон Республикаси конунчилигига мувофик ташки иктисодий фаолиятни амалга ошириш;


ИнтерФУТБОЛ :: "Обод" ПФЛдан қарзи борлиги ва келишилган ўйинда иштироки учун четлатилди-ми?\n"Обод" ПФЛдан қарзи борлиги ва келишилган ўйинда иштироки учун четлатилди-ми?\nТошкентнинг “Обод” футбол клуби Ўзбекистон Профессионал Футбол Лигаси Ижроия Қўмитасининг ЎФФ билан бирга келишилган қарорига кўра, футбол бўйича 2017 йилги Ўзбекистон чемпионати қатнашчилари сафидан чиқарилди.\nБугунги кунга келиб “Обод” футбол клубининг ЎзПФЛ олдидаги қарзлари 112 млн сўм (шундан 90 млн сўм – аъзолик бадали тўлови, 15 млн сўм – Ўзбекистон фуқароси бўлмаган мураббийни рўйхатга қўйиш учун тўлов ва 7 млн – жарима тўловлари)ни ташкил этади. Ўзбекистон клубларини лицензиялаш бўйича регламентга мувофиқ клубни молиялаштириш манбалари тўғрисидаги маълумотнома ЎзПФЛга тақдим этилмаганлиги натижасида ушбу жамоа ниманинг ҳисобига молиялаштирилиши ҳақидаги масала тушунарсизлигича қолаверди.\n“Обод” футбол клуби, шунингдек, регламент талабларини қўпол равишда бузган ҳолда бир неча марта огоҳлантириш берилганига қарамасдан лицензиялаш бўйича бирорта ҳам хужжатни расмийлаштирмади.\nШу билан бирга Олий лиганинг 20-тури доирасидаги “Обод” – “Сўғдиёна” (2:4) ва 22-туридан ўрин олган “Обод” – “Насаф” (0:6) ўйинларида қайд этилган натижаларнинг шубҳали эканлиги айтилган “Federbet” халқаро нотижорат федерациясининг Ўзбекистон Футбол Федерациясига ёзган хати ҳам ЎзПФЛ Ижроқўмининг якуний қарор қабул қилишида асос бўлиб хизмат қилди.\nМусобақалар регламентининг 4.26 бандига асосан “Обод” футбол клуби тақвимдаги ўйинларнинг яримидан кўпини ўтказиб бўлганлиги муносабати билан қолган ўйинларда жамоага техник мағлубият, унинг рақибларига эса техник ғалаба ёзилади. Ўтган ўйинлардаги огоҳлантириш ва четлатишлар ўз кучида қолади.\nЎзбекистон Республикаси қонунчилик хужжатларида кўрсатилганидек “Обод” футбол клубидаўз ходимлари ва футболчилари олдидаги меҳнат шартномалари бўйича қарзларни узиш ва солиқ тўловларини тўлаш мажбурияти сақланиб қолади. Жамоа ходимлари ва футболчиларига эса бошқа футбол клублари қайдномасига мусобақалар регламенти асосида рўйхатга киритилиш учун рухсат берилади.


Корхона ходими кетма-кет 4 кун ишга келмаган. У ишга чиққанидан кейин рўйхатдан ўтказилмаган ва берилган санаси қайд этилмаган маълумотнома нусхасини тақдим этган. Маълумотномада қуйидаги маълумотлар келтирилган: Ф.И.О., туғилган йили, амбулатор даволанишда бўлган даври, ташҳис, имзо, лавозими кўрсатилган (маълумотномада амалдаги «бош шифокор ўринбосари» лавозими ўрнига «шифокор» кўрсатилган), шифокорнинг шахсий муҳри, «касаллик варақалари учун» ёзуви билан учбурчакли муҳр босилган, муассаса номи кўрсатилган ва даволаш муассасасининг тўртбурчакли муҳри босилган. Бундан ташқари, ушбу маълумотнома белгиланган шаклларга: 094х, 095х ва 138х – мувофиқ келмайди Маъмуриятнинг маълумотноманинг асл нусхасини топшириш талабига ходим асл нусха даволовчи шифокорда қолган деб жавоб қилган.\nТақдим этилган меҳнат лаёқатсизлик тўғрисидаги маълумотнома нотўғри расмийлаштирилган бўлса, иш берувчи ходимни узрли сабабларсиз ишда бўлмаган деб ҳисоблаб, уни меҳнат интизомини бир марта қўпол равишда бузганликда айблаган ҳолда ходим билан тузилган меҳнат шартномасини бекор қилиши мумкинми?\n– Меҳнат вазифаларини бир марта қўпол равишда бузганлик учун меҳнат шартномасини бекор қилишда бу ҳолат ички меҳнат тартиби қоидаларига мажбурий тартибда киритилган бўлиши лозим.\nШунингдек ушбу ҳолат ташкилотингиздаги меҳнат шартномаси шартларида, интизом тўғрисидаги низом ёки уставда назарда тутилган бўлиши мумкин (МК 100-м. 2-қ. 4-б.).\nБундай ҳуқуқбузарлик юқорида айтиб ўтилган ҳужжатларнинг биронтасида назарда тутилган бўлса, у қўпол равишда эканлиги ёки йўқлигини якка тартибда ва холис ҳал этиш лозим.\nШу муносабат билан, меҳнат вазифаларини бир марта қўпол равишда бузганлик учун меҳнат шартномасини бекор қилиш бир вақтнинг ўзида интизомий жазо ҳам ҳисобланади, барча таомиллар назарда тутилган тартибда ва муддатларда ўтказилиши керак (МК 182-м.).\nШунингдек даволаш муассасасидан маълумотноманинг ҳақиқий эканлигини тасдиқлаш учун унинг дубликатини (агар ҳақиқий нусхаси йўқолган бўлса) беришни сўраш тавсия этилади. Бу ходим қонуний ишдан бўшатилганлиги туфайли уни ишга тиклашларини сўраб судга мурожаат қилган ҳолатларда қўшимча муаммоларни четлаб ўтишда асқотиши мумкин. Тиббий муассасанинг расмий жавоби ҳақлигингизни исботлашга ёрдам беради, тиббий муассаса раҳбарлари эса белгиланган тартибда зид ҳолда маълумотномани расмийлаштирган ва берган мансабдор шахсни аниқлаб берадилар ҳамда ходимнинг амбулатор даволанишда бўлганлиги далилини текшириб кўрадилар.\nҲозирги пайтда тиббий муассасалар зиммасига жуда кўп қўшимча ишлар юкланган, даволовчи шифокор ходимга маълумотномани ёзиб берган ва ишлар кўплиги сабабли унга рўйхатдан ўтказиш ва муҳр бостиришни айтишни унутган бўлиши мумкин. Маълумотларни расмийлаштириш таомили ҳақида барча жиҳатларни кўпчилик билмайди. Маълумотномани рўйхатдан ўтказишдаги хатолик ходим ҳақиқатан ҳам бетоб бўлмаганлигини англатмайди. Судга мурожаат қилган ходим эса ишга тиклашларига эришиши мумкин, бу корхона ортиқча харажат бўлиши мумкин. Айниқса бунинг учун тиббий муассасадан маълумотноманинг ҳақиқийлиги ҳақида суриштириш керак бўлади.