Tuesday 20th November, 2012 – The National Assembly of Seychelles\nHome » Verbatim » Verbatim - Third Term 2012 » Tuesday 20th November, 2012\nBonzour tou bann Manm Lasanble Nasyonal, bonzour Minis avek son delegasyon. Ozordi dan Galeri avek nou, nou annan nou bann teachers ki teach, Citizenship Education Training. Nou oule swet zot labyenveni lo non Lasanble Nasyonal, mon swete ki zot ava pas en bon bomaten avek nou e mon swet zot labyenveni parmi nou. E mon oule osi dir bonzour tou bann dimoun ki a lekout dan lakour e avek sa mon ava komans ek Question Time ki premye biznes lo nou Order Paper ozordi e avek nou i annan Minis pou Litilizasyon Later e Lakaz, Mr Christian Lionnet e i pe vin reponn 9 kestyon e premye kestyon se kestyon 143 par Onorab Wilby Lucas.\nMersi Mr Speaker, bonzour Minis ek ou delegasyon, bonzour bann envite, tou Manm Onorab. Bonzour tou dimoun ki a lekout dan lakour. Mr Speaker, mon kestyon i lir koumsa, ki mezir son Minister pe pran pou evite ki bann defo ek defayans pa repete a lavenir dan konstriksyon bann proze lakaz kot problenm desarz parmi lezot pe koz bokou dega dan plizyer Housing Estates, mersi.\nBonzour Mr Speaker, bonzour Manm Onorab, bonzour tou bann dimoun ki a lekout, em bonzour spesyal pou bann teachers mon swet zot kouraz pou zot bon travay ki ede pou model nou zanfan pou le fitir.\nMr Speaker, kestyon standar konstriksyon bann proze kapital ki Gouvernman i antreprann, i en size ki mon tenir pre avek mon leker. Avek en progranm agresiv devlopman sosyal pou benefis nou popilasyon, bokou in ganny envestir dan bann tel proze. Se pou sa rezon ki mon mesaz pou tou mon bann zofisye ki involve avek zesyon bann proze se ki nou bezwen dedye latansyon total anver kalite parey bann dimoun ti pou dedye si i ti pe okip son prop lakaz.\nMon pasyon i an rezilta mon kalifikasyon profesyonnel koman en enzenyer e mon determinasyon anver nou Pep pou amelyor kondisyon zot lavi. Dan prosesis konstriksyon, defayans i kapab koze par diferan keksoz depandan lo lakoz, mezir pou redwir risk sa bann defayans i varye. Defayans i kapab koze par sa bann keksoz swivan. Enn, lerer dan design, sa i kapab akoz bann fot par teknisyen ler pe fer plan, bann move prezanpsyon e lenformasyon lo kondisyon teren ki pa korek. De, move konstriksyon par kontrakter, sa i bann ka kot kontrakter pa swiv spesifikasyon ek desen parey i devret. Sa i an rezilta swa mank konpetans, ouswa taktik pou redwir depans lo kote kontrakter. Trwa, move kalite ek standar materyo ek fitting ki ganny servi. Kat, move litilizasyon fasilite an deor paramet ki sa fasilite in ganny design pou fonksyonnen. Bann tel keksoz i okazyonn domaz lo sistenm e an rezilta koz lezot problenm. An sa ki konsern sistenm desarz, nou konstate ki dan mazorite ka bann problenm ki nou fer fas avek se akoz bann kondisyon teren ki pa permet bon fonksyonnman bann sistenm konvansyonnel koni koman septic tank e ki perdi. Pou sa bann volim desarz ki annan dan bann housing estates.\nDan lepase, Minister in enplimant sa bann sistenm tretman desarz san fer letid aprofondi lo kondisyon teren ler pe fer design proze.\nMr Speaker, nou en pti pei ki pe grandi e sa ki enportan se ki nou aprann par nou fot e pran bann mezir neseser pou bouz a lavan. I kler, ki anvi nou konstren later, plan devlopman lakaz pou viz plis anver bann proze pli o dansite. Se pou sa rezon ki Minister in deside ki tou bann proze o dansite ki ganny enplimante dan le fitir, provizyon i bezwen ganny fer pou swa konekte lo sistenm santral PUC ouswa en sistenm tretman desarz ki ava ganny propoze par bann eksper dan sa domenn e ganny enkli dan kou inisyal proze.\nPou lenformasyon Lasanble, Minister in deza pe enkli STP koman parti proze ex ION GAM avek ex Desaubin Takamakak ki dan staz plan detaye an se moman. Mr Speaker, lo kote pli zeneral, pou ede redwir defayans, Minister in deza annan bann mezir swivan. Plis konsiltasyon pandan faz design e planifikasyon, i neseser pou travay pli etrwatman avek Lotorite Planning, Departman Lasante e Departman Lanvironnman. I neseser pou nou involve lotorite distrik plis e san oubliy nesesite pou diskit proze avek serten manm sa kominote ki kapab anmenn bann bon kontribisyon baze lo zot konesans localize.\nPlis letid i neseser ganny fer tel ki parey bann survey topografi e analiz later. Dan ka bann proze kot divizyon proze dan Minister napa lekspertiz teknik. Apwent bann konsiltan pou asiste dan preparasyon spesifikasyon ek detay. E osi annan bann detay standar, par egzanp, bann koneksyon ek slab pou tenk stok delo ki’n ganny etabli par leksperyans e amelyore a longer di tan pou evit repetisyon problenm dan lepase. Pandan staz konstriksyon, pou fer sir ki kontrakter i respekte bann spesifikasyon e depan an gran parti lo sipervizyon par bann teknisyen ki pe administre proze.\nMr Speaker, mon ava premye pou admet ki dan lepase in annan serten defayans lo sa kote sipervizyon, an rezilta kantite louvraz vizavi kantite staff, an rezilta mank staff kalifye e parfwa an rezilta mank professionalism. Dan prosesis konstriksyon, kontrol lo kontrakter i depan lo kondisyon kontra. Bann kondisyon kontra ki Minister i servi i annan provizyon pou enzenyer demann kontrakter pou les enspekte louvraz ki’n spesifye avan kouver ou met konkret. I annan provizyon pou pa aksepte louvraz ki pa lo standar, i annan provizyon pou retenir en poursantaz 5 a 10 poursan peyman pandan en peryod garanti ki normalman 6 a 12 mwan depandan lo groser louvraz e dan ka kot kontrakter pa rektifye problenm en lot dimoun i kapab ganny apwente pou koriz sa defo e pey li avek sa larzan retention. Bann kontra Minister i osi pey kontrakter an mezir ki louvraz i progrese. Si davans i ganny peye, kontrakter i bezwen donn en advance payment guarantee sorti kot en labank ouswa lasirans.\nLo kote prosedir entern, i annan bann mezir swivan ki’n ganny pran. Verifikasyon a bann staz kle, ki konpri tyek feray avan met beton, temwayn tretman kont karya e ganny sertifika. Tyek bann tiyo desarz pou lapant, tyek bann man hole desarz, tyek bann koneksyon lo tenk stokaz delo, lenspeksyon ansanm avek HFC avan ki proze i konplete. Pandan peryod garanti avan ki retention i ganny peye i osi annan en form ki sa dimoun ki reste dan sa unit i bezwen sinnyen konmkwa tou sa bann defo ki ti’n raporte in rezourd avan ki Minister i larg sa retention. I osi enportan pou mansyonnen ki menm avek tou sa bann mezir lenspeksyon, responsabilite dan kontra pou louvraz ki lo en nivo akseptab i reste lo kontrakter a lekspesyon si sa defo i an rezilta en move design.\nIn ler enn fwa pou tou, pou tou bann kontrakter vin bann ki responsab e realize ki en lenvestisman parey par Gouvernman ou en endividi i en lenvestisman lon term.\nMr Speaker, en nouvo mezir ki nou’n komans entrodwir se lo kote lenspeksyon bann enstalasyon elektrik. Minister napa dimoun konpetan pou fer sa bann lenspeksyon detaye, alor nou’n deside pou tou nouvo proze ki nou apwent en elektrisyen endepandan pou enspekte louvraz lo lapar Minister e soumet son rapor. An sa ki konsern bann materyo ek fitting ki pa bon kalite sa i reste enn bann difikilte ki Minister e pei an zeneral i fer fas avek. An linny avek mon deklarasyon pli boner sa lannen dan Lasanble, en komite anba direksyon Departman Lendistri in deze komans en travay pou etabli bann mezir dan pei pou asire ki materyo, lekipman ek fitting lo standar akseptab i antre. I nou devwar as en Gouvernman responsab pou pa les nou pei vin en dumping yard pou sa bann keksoz bon marse ki kout ser e menm kapab andanze lavi nou sitwayen. Mon esper ek bokou antisipasyon rekonmandasyon sa komite.\nMr Speaker, mon osi ti ava kontan remind nou Lasanble e Pep Seselwa an zeneral nou sitiasyon ekonomik ki nou ti ladan avan reform. I enportan pou pa bliy lepase, letan konmsi koze forex ti msye. Ti annan difikilte mazer lo sours materyo konstriksyon. Dan bokou ka, spesifikasyon ti ganny konprome akoz difikilte pou enport bon kalite fitting. Ozordi, sa defayans i nepli egziste e Minister i pli kapab ensiste lo standar bann materyo ki ganny servi dan bann proze. Nou bann spesifikasyon i kler lo krwa ki nou anvi e kontrakter i bezwen adere ouswa demann laprouvasyon pou en alternativ de menm ou pli o kalite.\nSa laprouvasyon i vin selman apre ki kontrakter in fourni bann santinyon sa alternativ ki ganny assessed par bann zofisye proze. En lot zouti ki Minister e osi lezot lazans Gouvernman i annan a zot dispozisyon se enn ki penaliz bann kontrakter ki pa donn bon servis par ekspre ou par neglizans. Sa se anba National Procurement Act kot en Departman Gouvernman i kapab raport avek NTB move performans serten kontrakter e rekonmande ki zot ganny anpese partisip dan bann tender Gouvernman. Pou bann gran proze, tel ki leka lo Perseverance, Minister in adopte en lapros pou annan en unit pti, me byen ekipe lo sa sit konstriksyon limenm. Sa lapros i pe anmenn fri lo proze Perserverance.\nMr Speaker, pou terminen, mon ti ava kontan dir en pti mesaz pou tou bann staff, pou tou mon bann staff ki involve avek zesyon proze e bann lezot profesyonnel dan domenn konstriksyon. Nou profesyon i enn ki nob e byennet nou Pep e progre nou pei i depan bokou lo nou. Annou ansanm anmenn sa standar ki nou oule vwar dan konstriksyon sak fwa ki nou negliz pou pran aksyon avek sa bann ki kontinnyelman cut corners. Nou pei pou soufer, pou fer en pa an avan e de pa an aryer. Mon kont lo zot sipor, mersi Mr Speaker.\nKestyon 144, Onorab Lucas.\nMersi Mr Speaker, Kestyon pou demann Minis pou enform sa Lasanble lo polisi son Minister vizavi bann lokater ki pa oule pey lokasyon pou zot lakaz e pou bann ki pa pe pey zot loan lo en baz regliye, mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, responsabilite en benefakter dan progranm lakaz sosyal Gouvernman oubyen loan i en konponan kle dan nou fasilitasyon en lozman pou nou Pep. Ou ki’n benefisye, ou senserite anver ou lobligasyon i permet ki enn ou frer ek ser ki ankor pe espere ava kapab ganny asiste dan en dele pli kourt. Nou bezwen aret egois dan lavi e mazin zis nou lekor. I nepli tan pou sakenn konn son konnen e pa regard bezwen en lot. Polisi Gouvernman lo size repeyman loan oubyen lakaz in touzour tre kler e sa se ki dimoun ki benefisye atraver en loan oubyen lakaz i bezwen repeye. Malerezman, i annan dimoun ki’n benefisye pou en rezon ou en lot zot swazir pou pa repey zo loan oubyen lakaz. Nou pran sa tel sitiasyon tre serye akoz bokou larzan in ganny envestir dan lakaz par Gouvernman.\nHFC ki annan manda pou zer bann lakaz ki Gouvernman in fer e osi donn loan i annan en responsabilite pou fer sir ki sa bann ki’n benefisye i repeye. La mon bezwen admet ki dan lepase nou’n enpe tro lenient avek sa bann move peyer me i annan apepre 3an, HFC in komans fer bann legzersis pou rekolte bann ayeraz. Bann zofisye ti menm al kot bann dimoun dan bann distrik pou koz ek zot e fer sir ki zot komans peye.\nTar lannen pase, HFC in kre en seksyon zis pou deal avek koleksyon ayeraz. Sa seksyon i annan 5 staff ki zot louvraz se pou idantifye, monitor e inisye aksyon avek bann ki kontinnyelman inyor lapel HFC pou repey zot loan oubyen lwaye.\nPandan sa lannen, HFC in entansifye son zefor pou rekolte ayeraz e sa in fer ki HFC in vwar en ogmantasyon konsiderab dan larzan ki i ranmase tou le mwan. HFC in ranmas R121 milyon depi Zanvye ziska Septanm, sa i apepre 14 milyon an plis ki i ti ranmase pou menm peryod lannen pase. Legzersis ayeraz i form parti dan sa logmantasyon. HFC pou kontinnyen avek sa legzersis e pou menm vin pli agresiv akoz i annan ki kontinnyen pa repeye menm si tou i ganny fer.\nHFC pou pran bann aksyon sever e menm refer sa bann case Ankour. La dimoun i bezwen note ki zot pou dan risk perdi zot lakaz. An se moman, i annan 29 ka parey ki deza devan lakour. I pa lentansyon Gouvernman ek HFC pou fer dimoun perdi zot lakaz me letan ki tou in ganny fer e serten i kontinnyen pa repeye, then, nou napa lot swa. Mon ava osi mansyonnen ki HFC pe al revwar son bann lagreman pou donn li plis lotorite e pouvwar pou deal avek bann diferan sitiasyon, tel bann konportman anti sosyal. Sa i a fr ki ava annan plis lord dan bann housing estates.\nMr Speaker, i mon devwar pou edik nou sitwayen e en pwen ki mon ti a kontan refer sorti ozordi i relye avek sa sistenm credit information ki Labank Santral in met an plas. En sistenm ki bann lorganizasyon finansyel tel ki HFC i napa swa me pou pran an konsiderasyon. Mon panse ki dimoun pankor realiz son konsekans avek abilite pou sa sistenm permet lorganizasyon finansyel koz avek kanmarad. En dimoun ki pa onor son lobligasyon peyman avek okenn lenstitisyon finansyel pou vwar li difisil pou akse kredi avek en lot lenstitisyon.\nSa i serye, e pou avoid sa lanbarasman demen, mon advice se ki ou bezwen reste senser avek ou lobligasyon, mersi Mr Speaker.\nOnorab Lucas? Onorab Leader Lopozisyon.\nMersi Mr Speaker, bonzour tou dimoun, bonzour Minis, bonzour PS. Mr Speaker, eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble ki son Minister pe fer pou garanti ki i annan konsistans e fairness dan lafason ki tou endividi ki tonm dan sa kategori i ganny deal avek. Mersi Mr Speaker.\nMr Speaker, sa ki mon kapab dir Onorab se ki, si ou pa peye HFC i pran menm aksyon avek nenport ki. I en konponan kle dan lenplimantasyon nou proze devlopman sosyal. So, tou dimoun i bezwen pran son responsabilite. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Bonzour tou Manm Lasanble, bonzour Minis. Mr Speaker, eski Minis i kapab enform nou Lasanble, dan ka kot en kliyan ti pe pey byen son rent oubyen pe pey byen so loan i ganny en maladi grav oubyen i ariv en lanmor, ki polisi Minister i aplike dan bann tel sitiasyon. Mersi.\nMr Speaker, pou reponn kestyon Onorab dan kote ki konsern loan, HFC i annan en keksoz ki nou apel Mortgage Protection Fund ki ganny met an plas. So, si ou annan en koup ki’n pran en loan avek HFC e i arive ki malerezman enn i kit nou, then sa loan i ganny write off konpletman. Sa fund i klersi balans ki egziste lo sa loan. Dan bann ka lakaz, polisi an se moman ki an plas se ki nou panse ki siksesyon zenerasyon i pran sa responsabilite. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker, eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble si i annan en assessment ki’n ganny fer lo sa group dimoun ki pa pe pey zot lakaz ek zot lozman e si zot kondisyon in ganny etabli pou rezon det akoz zot pa pe pey zot lakaz e si sa dapre son Minister i annan plan pou reviz son polisi konsernan social housing e larsitektir son bann lakaz, mersi.\nMr Speaker, lo en baz toulezour, HFC i rankontre sa bann endividi, i counsel zot, i annan ki annan difikilte pou re peye, i annan ki senpleman pa vwar repeyman zot lakaz koman enn zot priyorite. So, rezon ki zot pa peye i varye me sa ki HFC pe fer se i pe zwenn zot enn lo enn, counsel zot, eksplik zot akoz zot bezwen pey zot lakaz eksetera.\nPou le moman, Minister pankor revwar polisi pou sanz stil lakaz. Nou pe plizourmwen rod fason alternativ pou nou kapab bes pri konstriksyon ki annan ozordi dan pei, mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker, bonzour tou dimoun. Mr Speaker, eski Minis i kapab dir nou ki arive dan bann ka kot par egzanp en dimoun ki ti pe fer son peyman byen me pou rezon defayans ki annan avek bann lakaz sirtou bann sistenm delo, desarz and so on, i vwar li dan difikilte kot i bezwen fer serten maintenance lo sa bann defo e kot i annan serten retar avek son peyman, ki Minister i fer dan sa bann sirkonstans parey, mersi.\nMr Speaker, 2 mal pa fer en byen, ou bezwen reste touzour senser avek ou lobligasyon peyman. HFC parey mon’n eksplike i pa zis pran aksyon, i dyaloge, i ekoute e i pran bann mezir neseser pou adres sitiasyon lo en ka par ka, mersi Mr Speaker.\nKestyon 145, Onorab Murielle Marie.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker eski Minis i kapab enform zabitan Au Cap si i dan plan son Minister pou devlop sa proze Land Bank, upper Reef Estate ki annan 10an zabitan pe espere. Mersi.\nMr Speaker, proze Land Bank upper Reef Estate ki Onorab Marie pe refer lo la i en proze ki konpri 25 kare later. An vi topografi sa landrwa e lefe ki resours finansyel pa ankor ganny priyoritize pou lenplimantasyon lenfrastriktir, mon Minister pankor dan en pozisyon pou allocate sa bann kare. Pou le moman, Minister in nobou vann zis 3 kare later ki ti deza annan lenfrastriktir. Vedir, sa bann kare later ti deza pe ganny servi par semen egziste dan sa landrwa. Parey lotorite distrik Au Cap i okouran, Minister in pran desizyon resaman pou allocate 5 kare dan sa 22 ki reste ki zot deza pe ganny servi par en rezerv semen ki’n fini ganny trase malgre ki semen pankor ganny sirfas. Sa desizyon in osi ganny pran an vi ki topografi sa morso, sa Land Bank i ase modere. Depandan lo lanvlop, alokasyon bidze kapital ki ava ganny aprouve par Lasanble Nasyonal, Minister i ava dan en pli bon pozisyon pou reponn sa kestyon e met en time frame lo son lenplimantasyon.\nMon oule osi fer sorti kimono Minster pe travay lo en lot scheme finansman pou bann devlopman Land Bank estate avek bi pou akseler alokasyon later pou nou sitwayen. Sa propozisyon pou ganny table devan Gouvernman pou aprouvasyon avan son lenplimantasyon. Mersi Mr Speaker.\nOnorab Marie, okenn siplemanter?\nMersi Mr Speaker. Eski Minis i kapab enform zabitan Au Cap konbyen pou koute pou met bann lenfrastriktir lo sa proze Land Bank e si i annan okenn landrwa potansyel dan Reef Estate ki son Minister i ..mark pou ankor kare later. Mersi.\nMr Speaker, kou estimen pou sa proze i R3.8 milyon, mon napa en lot proze dan Reef Estate me selman mon annan lezot proze dan Au Cap e sa i …………. Farm e osi ……….. Pointe Au Sel ki hopefully i ava kapab donn nou 30 kare rezidansyel. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker, Minis pe fer referans avek proze Land Bank Au Cap, eski i kapab enform nou osi apard ki Au Cap dan le zalantour Au Cap si i annan lezot ankor proze Land Bank ki son Minister pe anvizaze fer tre byento. Mersi bokou.\nMr Speaker, wi, nou annan en lalis proze Land Bank ki nou’n idantifye deza e lenplimantasyon i ava ganny fer an mezir ki resours finansyel i ganny debye pou sa bann proze. Mersi Mr Speaker.\nMinis i kapab fer zot ganny sa bann lenformasyon an ekrir mon mazinen. Ok, Onorab Meggy Marie.\nMersi Mr Speaker. Eski Minis i kapab dir Lasanble si zot in pran an konsiderasyon pou allocate serten morso later ek bann graduate vi ki sa i en fason pou ankouraz zot pou retourn dan pei pou travay. Mersi Mr Speaker.\nMr Speaker, loportinite pou nou bann graduate i reste en plan primordyal pou mon Minister. Wi, nou bezwen nou bann graduate pou tournen pou vin travay Sesel, wi, nou bezwen entice zot pou reste Sesel e wi nou bezwen fer plis pou met keksoz a zot dispozisyon.\nSo, nou pe travay lo en plan parey mon’n dir dan mon lentervansyon, pou akseler alokasyon bann later ki Gouvernman i annan. So, mon prezimen ki dan bann lannen ki vini i ava annan plis loportinite pou ed nou bann graduate. Mersi Mr Speaker.\nOnorab Lider Lopozisyon.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, Minis dan enn son larepons in mansyonn en new proposal ki pou ganny table devan Gouvernman. Eski Minis i kapab donn sa Lasanble detay lo kan ki sa new proposal pou ganny table devan Gouvernman e ki fason ki i ekspekte ki sa new proposal pou improve the existing sitiasyon, mersi Mr Speaker.\nMr Speaker, nou ekspekte table sa proposal devan Gouvernman avan lafen lannen. Mon pa oule tro donn bokou detay avan ki Gouvernman i donn son laprouvasyon me sa ki kler se ki ozordi rezon ki nou pa kapab devlop sa bann proze se en kestyon bidzeter. So, sa nouvo polisi i pou relye avek bann endividi zot menm finans en gran parti sa proze, mersi Mr Speaker.\nKestyon 146, Onorab Barbe.\nMersi Mr Speaker, bonzour tu dimoun. An vi ki nou distrik Bel Air i annan en mank later pou konstriksyon lozman, eski Minis responsab pou Litilizasyon Later ek Labita i kapab eksplik Lasanble ki plan son Minister pou rezourd sa problenm lozman zabitan Bel Air ki pe esper lakaz ek later pou en bon pe letan, mersi Mr Speaker.\nMr Speaker, distrik Bel Air i enn ki dezavantaze an sa ki konsern later pou fer proze lakaz ek Land Bank, annefe, Minister in idantifye zis 2 morso later, V1684, zis en parti sa kare ki aktyelman dan balizaz distrik Bel Air kot i posib annan en pti proze lakaz anviron 25 unit e V10463 kot a son tour nou ava kapab ganny 6 a 8 unit. Minister pa’n zanmen fer okenn proze Land Bank mazer dan sa distrik non pli.\nEn pti analiz lo demann ek potansyel i konm swivan. S nou pran poursantaz popilasyon Bel Air ki’n anrezistre lo home saving scheme, sa distrik i klase setyenm pli o lo demann parmi 25 distrik. Distrik kot poursantaz popilasyon ki pe demann lakaz pli o se Plaisance e distrik ki pli ba se Anse Royale.\nAn term kantite zabitan relative avek siperfisi teren ki pa kalifye koman rezerv, distrik Bel Air i tonm nevyenm pli o, setadir, i nevyenm distrik ki annan mwens later par zabitan. Sa kalkil malgre i pa diferansye ant later ki prive ou later ki pou Gouvernman, i donn nou en ledikasyon ki potansyel sa distrik pou siport son popilasyon avek later rezidansyel i limite. An servan menm paramet, distrik ki annan plis later se Takamaka e distrik ki annan mwens later se Roche Caiman.\nPou ed bann distrik ki annan limitasyon later pou ed zot zabitan avek lozman, Minister in antreprann bann proze nasyonal kot tou distrik i benefisye tel bann proze i enkli nou devlopman lakaz lo Ile Perseverance, konponan proze rezidansyel lo bann nouvo zil tel ki Aurore e Ile Soleil.\nParey bann Manm i okouran, kan Minister i annan en proze swa Land Bank ouswa lakaz dan bann distrik anba son polisi 60 40, bann distrik ki napa proze i benefisye sa 40 poursan ki ganny donnen anba quota Minister. An sa ki konsern mezir kontrent pou annan plis lakaz pou satisfer demann, Minister pe osi fer demars pou komans serten proze rezyonnal pandan lannen prosenn. Sa i vedir dan le fitir Minister pa pou vreman get lenplimantasyon en proze dan en distrik as apartenan dan sa distrik me plito koman en proze rezyonnal. Par egzanp, si en proze i ganny enplimante Mont Buxton ou St Louis, alokasyon sa bann unit i ava ganny partaze dan en fason pli egal ek bann distrik dan sa rezyon, mersi Mr Speaker.\nAn vi ki Minis manyer mon konpran i pou revwar son polisi alokasyon lakaz, eski son Minister i annan plan osi pou negosye avek bann private owners ki annan gran propriete pou kapab deal avek sa problenm mankman lakaz ek late, mersi Mr Speaker.\nMr Speaker, wi, Gouvernman i toultan pe angaz li dan bann negosiasyon avek bann private owners pou nou kapab ganny plis teren pou devlopman, pou distribye si oule. Nou osi annan sa zouti a nou dispozisyon, akizisyon dan lentere piblik ki en zouti ki nou servi dan dernyen lenstans pou nou kapab kontinnyelman ganny later pou distribye avek nou popilasyon, mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker, bonzour tou dimoun. Mr Speaker, Minis eski i kapab dir nou pou bann distrik parey Bel Air ki annan en mank later me ki annan serten morso ki’n deza ganny idantifye, eski ou Minister i kapab konsider li koman priyorite pou apant sa bann morso later pou ki i pli vit posib bann zabitan distrik i kapab benefisye ek sa later, mersi.\nMr Speaker, i manda mon Minister pou increase loportinite ki nou ofer nou dimoun me parey ou konnen Onorab nou annan konstren bidzeter menm si nou kapab servi bann later i annan serten bann kare ki napa lenfrastriktir ki servi zot e i pou pran enpe letan pou nou met sa bann lenfrastriktir an plas. Parey mon’n anonse oparavan, bann nouvo scheme ki nou pe anmenn an plas i ava ede ki nou kapab akseler sa prosedir alokasyon, mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker, eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble, an vi ki distrik Bel Air e lezot distrik lavil i annan en mank later pou konstriksyon lozman, ki plan son Minister vizavi revizyon planning policy pou meet spesifisite sa bann distrik e si son Minister i annan plan ansanm avek lezot Minister konsernen, revwar lezot alternativ stok later parey bann ki anba …….. dan sa bann distrik pou ede rezourd sa problenm, mersi Mr Speaker.\nMr Speaker, mon ti ava kontan anonse ki Minister pe travay lo en plan konsernan redistribisyon lakaz lo Ile Perseverance. Nou’n deza set up en komite ki pe fer en travay pou vwar en pti pe kimanyer nou pou donn quota bann distrik lo Perseverance. Ziska ozordi nou pe allocate lo en baz egal me prenan kont serten difikilte serten bann distrik mon krwar i neseser ki nou reviz sa plan.\nLo kestyon later ki annan ………., sa Gouvernman i toultan promot devlopman soutenab dan nou pei. I neseser ki nou preserve en manyer ki nou zanfan, nou pti zanfan, nou fitir zenerasyon i ava annan osi en say dan devlopman zot pei, mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, an vi difikilte an relasyon avek Bel Air, konbyen dan en sif egzakt, konbyen dimoun i annan lo lalis Bel Air, mersi Mr Speaker.\nMr Speaker, lo lalis Bel Air nou annan 309 aplikan ki’n fer aplikasyon. I annan 122 ki lo Home Saving Scheme, mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker, Mr Speaker an relasyon avek kestyon Onorab Vangadasamy e larepons ki Minis in demande, eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble si son Minister pe revwar policy planning pou permet bann dimoun konstri bann batiman ki al enpe pli o anvi scarecity later dan distrik Bel Air e dan bann distrik otour Bel Air parey St Louis, Mont Buxton ek Mont Fleuri, mersi.\nMr Speaker, wi, planning i o fe avek konstren later dan nou pei e planning i otan ki posib allow bann dimoun pou devlop zot propriyete lo maximum. Me selman fodre nou pran kont ki i annan bann limitasyon e sa bann limitasyon i pa vreman pou anpes en dimoun maksimiz son later me pou son benefis pou le fitir. Sa i enkli kondisyon teren, kondisyon sewage avek bann lezot keksoz ki planning i pran an konsiderasyon ler i pe konsider en proze, mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker, Mr Speaker eski Minis i kapab enform sa Lasanble si son Minister pa pe konsider konsantre en pti pe dan bann landrwa kot i deza annan landrwa pou konstriksyon lakaz pou zot kapab fer sa bann konstriksyon e kit lespas pou bann landrwa parey Perseverance pou bann distrik parey Bel Air ki zot zot napa landrwa pou zot kapab fer konstriksyon lakaz, mersi.\nMr Speaker, wi, i dan plan mon Minister pou nou rekomans bann proze dan bann distrik. Nou annan en batch lakaz lo Perseverance ki nou ankor pe konstri. Once ki Minister i finis a, then resours, hopefully by 2014 i ava ganny pli byen mete pou bann distrik ki enpe pli lwen avek lavil. Mon osi oule remind Lasanble ki nou annan 3 proze ki pe al ganny enplimante lannen prosenn, pe ganny finanse par fon pou Abu Dhabi e sa i ………. Ex Takamaka Desaubin avek ……… Belombre, mersi Mr Speaker.\nKestyon 147, Onorab Aglae.\nMr Speaker, tou dimoun a lekout, bonzour. Eski Minis i kapab enform nou Lasanble kwa ki pe ganny fer pou zabitan Plaisance ki pe viv dan lakaz Societe du Logement Belvedere, mersi.\nMersi Mr Speaker. Societe du Logement i en lorganizasyon formen par Misyon Katolik Romen. I ti ganny formen pou ofer lozman avek bi promouvwar lafwa kretyen e lavi familyal pou bann zenn koup. Lo sa 2 propriyete Belvedere V6565 ki en propriyete pou Lanmisyon e V157 ki en propriyete ki zot in pas …. avek Gouvernman pandan lepok Kolonyal. Zot ti devlop bann town house, bann lakaz atase an ranze.\nAvek letan, sa bann lakaz in avarye an vi pri lokasyon minimal ki pe kolekte, sa bann propriyete pa’n ganny bokou lenvestisman pou mentenir zot i zot in osi pa evolye pou vin azour avek devlopman ek inovasyon dan standar lozman ki egziste nasyonalman.\nAn vi bann dimoun i selman lokater e Societe du Logement pa pe konsider vann sa bann unit, laspirasyon bann lokater pou vin propriyeter zot unit ouswa pou zot kondisyon lavi e lozman vin azour pa pe ganny satisfer.\nI annan plizyer lapros ki Gouvernman in fer pou kre posibilite pou bann rezidan nobou realiz zot laspirasyon. An 2001, Gouvernman atraver Minister responsab pou lakaz ki komans diskisyon avek Societe de Logement pou aste sa bann lakaz ek propriyete. Negosiasyon pa ti abouti e an 2007 en stale mate ti an rezilta ler of ki Gouvernman ti pe ofer e selling price ki Societe de Logement ti pe demande pa ti pe zwenn.\nAn 2008 avek reform ekonomik e devaliasyon roupi Societe de Logement ti enform Gouvernman ki lof ti pou bezwen ganny revizite. A sa pwen ek konstren resours finansyer an rezilta sa reform, Minister pa’n vreman dan en pozisyon pou fer en nouvo lof. Mr Speaker, boner sa lannen mon ti vizit serten sa bann unit e koz avek zot bann lokater dan prezans Onorab distrik Plaisance. Mon ti touse par lasazes sa bann dimoun e ti tann zot lavwa pou Gouvernman entervenir pou realiz zot laspirasyon. En nouvo reprezantasyon ti ganny fer avek Gouvernman e Cabinet ti donn mwan sa manda pou de nouvo, pou apros Societe de Logement pou konklir sa tranzaksyon. Swivan sa, Minister in reevalye propriyete e nouvo diskisyon in komanse avek Societe du Logement. Ziska prezan, bann diskisyon i pozitiv e en nouvo lof in ganny etabli. Bord direkter Societe pou anmenn propozisyon Gouvernman devan zot AGM pou konsider lof ki’n ganny etabli an Oktob 2012. Mon ava lans en lapel o non Gouvernman e o non tou bann lokater sa bann apartman, a bann aksyonner Societe du Logement pou konsider sa nouvo lof favoritzman. Zot aksyon i ava ede realiz rev zot fanmiy, pou vin proprieter zot prop lakaz.\nMr Speaker, mon oule reasir bann zabitan e re afirm langazman nou Gouvernman pou zot realiz zot rev. Apre tou, en propriyete i en lenvestisman anver sekirite ou zanfan, mersi Mr Speaker.\nBon, Onorab, okenn siplemanter?\nWi Mr Speaker, etan donnen gravite leta sa bann flat, eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble kwa ki pe koz sa long peryod letan pou sa negosiasyon materialize e ki probabilite ki son Minister pou reisi dan son demars pou aste sa bann lozman, mersi.\nMr Speaker, parey monn eksplike, diskisyon in ale pou bokou letan. Nou’n pas dan reform 2008 ki pa’n permet nou pou konkli li me mon pozitiv ki sa fwa si nou pou kapab konkli sa tranzaksyon. Mon osi note Mr Speaker ki i enportan pou dir mersi e en dimoun ki mon ti ava kontan dir en mersi spesyal se Mr Sam Andrade from Societe du Logement ki’n akt koman en bon fasilitater pou ede dan sa negosiasyon, mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis i kapab enform sa Lasanble ki plan nasyonal ki son Minister i annan pou zabitan ki pe viv dan lakaz Societe du Logement apard ki Belvedere, mersi.\nMr Speaker, pou le moman negosiasyon i anver propriete Belvedere. Gouvernman pankor fer okenn lapros pou adres lezot sitiasyon bann lezot propriete Societe du Logement dan lezot distrik, mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis i kapab donn en garanti ki apre konklizyon sa negosiasyon e redevlopman sa landrwa eski Minis i donn en garanti ki sa bann dimoun ki pe reste la se zot ki pou ganny priyorite avek sa nouvo redevelopman. E dezyenmman, eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble, an vi sitiasyon sa bann dimoun ki pe reste dan sa landrwa, eski Minis i annan en plan alternativ pou sa bann dimoun pou le moman, mersi Mr Speaker.\nMr Speaker, parey dan tou bann proze redevelopman, e parey mon’n dir dan mon lentervansyon, nou bi se realiz rev sa bann dimoun pou vin proprieter zot prop lakaz. So, wi, priyorite pou ganny donnen ek zot pou retourn lo sa sit once ki devlopman in ganny fer.\nMon’n vizite sa bann lakaz, i pa bann lakaz ki parfe, me i ankor abitab. So, Minister i annan enpe letan pou li zer, konsevwar proze e vin avek en plan pou prezant ek sa bann dimoun ki lo sa sit, mersi Mr Speaker.\nHON ONORAB FIDERIA\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker mon ti oule demann Minis dan ka kot tou bann negosiasyon i ganny materialize vitman, apepre konbyen larzan pou kout Gouvernman pou li kapab redevlop sa landrwa, mersi.\nMr Speaker, mon napa en kou pou proze konbyen i pou kout nou e mon osi pa pou kapab devwal bann lof ki nou’n fer avek Societe du Logement akoz i ankor en negosiasyon e mon pa anvi preempt direksyon ki sa i ale, mersi Mr Speaker.\nKestyon 148, Onorab Volcere.\nMersi Mr Speaker, bonzour Minis, bonzour tou dimoun. Mr Speaker, eski Minis i kapan enform sa Lasanble si son Minister i annan plan pou kontinnyen avek sa proze lakaz kot ex teachers quarters Amitie, mersi.\nMr Speaker, Minister in fer demann dan son bidze 2013 pou ganny en porsyon larzan pou kontinny sa proze. Depandan lo alokasyon, boner lannen prosen Minister i anonse si i pou antreprann ouswa non. Premye faz proze ki’n konplete i konpri 30 unit ki enkli 18 2 lasanm e 12 3 lasanm. Dan sa porsyon proze dezyenm faz i enkli 2 blok ki konpri 12 unit 3 lasanm, mersi Mr Speaker.\nMr Speaker, mon ti ava kontan demann Minis an vi difikilte ki bann zabitan Grand Anse Praslin pe gannyen pou vwar lakaz lwe e an vi lakantite demann ki annan pou lakaz dan Grand Anse, eski son Minister pou donn priyorite sa proze lakaz Amitie pou anfen ki nou bann dimoun i kapab ganny en landrwa ase konvenab pou zot abite, mersi.\nMr Speaker, parey monn dir Minister in deza dan son request pou bidze 2013 fer en demann avek Minister Finans pou ganny en porsyon bidze pou komans sa bann proze. So, wi, Minister in konsider sa koman en priyorite e mon swete ki resours i ava ganny mete a nou dispozisyon pou nou kapab komans devlopman sa 12 unit ki reste. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Minis, apard sa proze ex teacher’s quarters, eski ou Minister in deza idantifye okenn later ki annan potansyel pou devlopman proze lakaz lo Praslin pou ede asiste bann aplikan ki pe esper en lakaz, mersi.\nMr Speaker wi, mon Minister i deza annan serten plan ki nou’n konsevwar ouswa bann plan ki ankor dan staz konsept. Nou annan ex Moulinier faz 3 Baie Ste Anne Praslin, nou annan ex Lablache, Grand Anse Praslin. Nou annan sa proze ki mon fek anonse Amitie la, nou annan proze kan Per Baie Ste Anne, nou annan proze Sen Sover Grand Anse Praslin, proze Mont Plaisir e ex police house osi Grand Anse Praslin, mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, Minis in dir ki sa proze ex teachers quarters Amitie i en priyorite e ki in deza met dan bidze 2013, si Minis i kapab eksplik nou kimanyer i donn priyorite bann distrik pou fer konstriksyon lakaz an vi ki in deza annan gran proze lakaz Praslin e i annan serten distrik lo Mahe, parey Beau Vallon kot napa proze lakaz ki’n ganny prevwar, mersi.\nMr Speaker, mon krwar lokalite Praslin i reponn sa kestyon pou limenm. Ozordi i annan en kantite dimoun ki ankor pe esper lakaz Praslin malgre ki Gouvernman in fer bokou lakaz. Sel proze ki nou kapab pe ed dimoun Praslin se Perseverance. I annan dimoun Praslin ki pa anvi vin Mahe, i annan dimoun Praslin ki anvi reste Praslin. So, nou as en Gouvernman nou bezwen met sa loportinite a dispozisyon bann dimoun Praslin.\nBann dimoun Mahe zot ava benefisye avek bann proze nasyonal e Beau Vallon, Belombre byento avek ………. Project, mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker, zisteman parey Minis in dir ki bann dimoun Mahe i ava benefisye ek bann proze nasyonal, eski son Minister i kapab dir nou Lasanble kan egzakteman ki sa proze lakaz lo Praslin pou kontinnyen pou ki bann dimoun Praslin pa ava bezwen deplase pou vin Mahe e ki bann dimoun Mahe i ava benefisye ek bann proze lo Mahe, mersi Mr Speaker.\nMon krwar i enportan dir ki Mahe i pa nasyonal, Mahe i Mahe e Praslin, Mahe sa ki nasyonal. Minister, sansan byento nou pou ganny en Praslin separe.\nMr Speaker, i pou toultan le ka ki annan dimoun Pralinwa ki anvi bouz Mahe, pou vin etabli Mahe pou plizyer rezon. Rezon ekonomik, rezon travay eksetera. So, i pou toultan annan en poursantaz lakaz lo bann proze Mahe tel parey proze Perseverance ki pou ganny allocate ek bann dimoun Praslin ki anvi sa loportinite. Mersi Mr Speaker.\nOnorab Lider Lopozisyon. Ok, kestyon in reponn. Kestyon 149 Onorab Souris.\nMr Speaker, eski Minis i kapab enform zabitan Le Niol, Gala lo plan son Minister pou redevlop sa 3 blok flat emergency ki sitie dan sa landrwa, mersi.\nMr Speaker, sitan kestyon i sitie dan Gala lo 2 parcel later V5977 ki 1410 met kare lo ki i annan 2 blok, 3 unit en lasanm e V15716 510 met kare lo ki i annan en blol 3 bedsitter. Minister in evalye sa sit lo en pwen vidansite pou determinen ki kalite devlopman sa landrwa i kapab soutenir. Lo V5977 ki sit ki anba semen, 2 blok ground plus 4 i kapab ganny konstri lo V15716, en blok avek groundd floor selman i kapab ganny konsidere.\nMinister in osi konsider redevlopman sa sit prenan kont bann zabitan ki pe reste dan sa landrwa. An se moman, i annan 9 fanmiy ki pe reste dan sa landrwa. Tou sa bann fanmiy pe reste la pou plis ki 10an, 5 parmi i bann pansyonner ki pe reste swa tousel ou avek zanfan. Prenan kont sa bann fe, nou panse en redevlopman ideal pou sa landrwa i ava konm swivan.\nLo V5977, konstri 2 blok, premye blok avek 4 unit 2 lasanm, dezyenm blok avek 2 unit 2 lasanm ek 4 unit en lasanm. Lo V17576 konstri en blok avek 3 unit en lasanm. Estimasyon pou en tel proze i anviron R5.8 milyon, Minister pa ankor fer antre sa proze lo son lalis pou bidze me i enn ki kapab ganny konsidere pou 2014. Si pandan lannen 2013, nou komans travay lo relokasyon serten bann zabitan. Minister pou konfirm son propozisyon devlopman avek distrik e fer bann plan detaye pou rod laprouvasyon Lotorite Planning avek target pou antreprann proze si bidze i permet an 2014, mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis i kapab enform sa Lasanble kwa ki’n arive ki’n pran sa kantite letan pou redevlopman sa 3 blok flat, mersi.\nMr Speaker, kwa ki’n arive, resours finansyer i enn, nou pa kapab blanm tou keksoz lo resours finansyel. Nou annan bann proze ki nou’n deza idantifye lo nou liv ki nou pe enplimante ki osi kapab adres bezwen sa bann dimoun ki pe reste lo sa sit. Nou pou kontinnyelman travay pou fer sir ki nou kapab redevlop sa bann housing estate parey sa enn dan Gala, mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis i kapab konfirm avek sa Lasanble ki distrik Beau Vallon in en distrik kot napa okenn proze flat pandan sa dernyen 20an e lefe ki sa i en fact, eski i pa kapab konsider sa proze blok emergency koman en priyorite pou sa distrik e konsider met li dan bidze 2013, mersi.\nMr Speaker, mon napa lenformasyon pou konfirmen oubyen otreman si Beau Vallon pa’n benefisye okenn flat dan sa dernyen 20an, Minister i toultan oule sey redevlopman me mon krwar mon bezwen realis. Mon konnen nou tou nou anvi vwar dan nou distrik bann devlopman arive, nou annan bann plan ki nou bezwen prepare, nou annan tousala ki bezwen ganny met an plas. Nou annan relokasyon sa bann dimoun ki bezwen arive e mon pa krwar i realis pou nou fer sa proze 2013, mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker, bonzour Mr Speaker, bonzour tou dimoun ki a lekout. Mr Speaker, eski Minis i kapab eksplik nou Lasanble ki plan son Minister pou devlop bann lezot flat emergency oubyen ward ki dan bann sitiasyon enpitwayab parey Cascade e parey dan Gala, Le Niol, mersi bokou.\nNou ava les sa pase, nou a gete ki Minis i dir.\nMr Speaker, mon Minister i touzour annan en bann plan redevlopman ki nou antreprann. Dan Gala i enn, plan redevlopman Corgat Estate i en lot. Nou annan lezot sit dan bann distrik partou, partou ki annan bann bed sitter ki dan en bann kondisyon wi Onorab, ki pa vreman akseptab e nou pou kontinnyen travay pou nou kapab annan en plan redevlopman pou zot. Me sa i a vin o fir e a mezir ki resours, mwayen i ganny mete a dispozisyon Minister pou enplimant sa bann proze, mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker, eski Minis i kapab eksplik ek sa Lasanble si sa redevlopman dan Gala ki enkli 8, 9, 10, 11 unit i pou redevlop li pou servi zis bann dimoun ki aktyelman pe abit la or i pou osi overspill Belombre ki i osi pou tonm dan Gala.\nMr Speaker, parey mon’n anonse, i annan 9 fanmiy ki deza lo sa sit e prensipalman sa bann unit pou ganny reservi pou reabrit zot. Sa 2 unit ki reste mon prezimen, nou pankor fer desizyon me mon prezimen distrik kot sa bann unit i ete i ava benefisye. I pa en gran nonm kantite unit pou nou kapab partaze, mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble akoz ki i annan bann fanmiy ki ankor vwar zot pe reste dan bann lakaz emergency ki sipoze tanporer me zot ankor vwar zot dan sa bann lakaz pou plis ki 10an apre ki zot in ganny mete dan sa bann lakaz, mersi Mr Speaker.\nMr Speaker, i annan plizyer rezon ki bann fanmiy dan bann lannen pa’n bouze. Enn, i en bann kestyon repeyman, i annan sa bann fanmiy ki vwar zot pli zis pou li reste dan en lakaz bed sitter kot i pe pey en sonm ase ba. Fodre fer note ki sa bann lakaz dan Gala Belombre, zot pe pey R180 a R350 par mwan. I annan lezot fakter osi me selman sa ki nou’n deside avek Minister, avek lotorite distrik se pou rod fason pou servi sa bann bed sitter koman bann half way home e bouz dimoun lo en baz rotasyon kimanyer ki sa bann dimoun osi i kapab ganny en lakaz ki zot peye tou le mwan e anver en lozman ki zot pe aste pou benefis zot zanfan demen, mersi Mr Speaker.\nEski Minis i kapab eksplik sa Lasanble rezon det deryer annan lakaz emergency house dan bann distrik e ki mekanizm ki garanti ki sa bann lakaz i reste en mwayen tranzitwar pou sa bann dimoun e ki nou pa vwar en repetisyon sa ki arive Beau Vallon, mersi.\nMr Speaker, garanti i en travay partenarya ant distrik avek Minister. Parey nou konnen, priyoritizasyon alokasyon lakaz i reste dan lanmen lotorite distrik e mon ava lans en lapel avek tou bann lotorite distrik pou pran an konsiderasyon sa bann ka ler zot fer bann rekonmandasyon pou alokasyon dan le fitir, mersi Mr Speaker.\nThank you Mr Speaker. Mr Speaker an vi bann konsern ki pe souleve ozordi konsernan lakaz emergency, eski Minis i kapab dir nou si pe ganny revwar atraver son Minister konsernan emergency house, thank you.\nMr Speaker, mon krwar emergency house i adres en bezwen a en moman. Mon Minister pou kontinnyelman envestir ladan si i annan en demann e en bezwen, mersi Mr Speaker.\nKestyon 150, Onorab Vidot.\nThank you, bonzour Mr Speaker, bonzour tou dimoun a lekout. Mr Speaker, eski Minis pou Litilizasyon Later ek Labita i kapab eksplik sa Lasanble ki mezir son Ministerl pe pran pou asire ki ler en later Land Bank in ganny vann avek en endividi ki sa endividi i konstri lo la, mersi.\nMersi Mr Speaker, alokasyon later pou servi pou devlopman rezidansyel par Gouvernman, i form parti son progranm pou ed bann sitwayen akonpli zot bezwen pou en lozman. An linny avek polisi pou asiste bann sitwayen ki annan en bezwen, Gouvernman i vann later rezidansyel prensipalman anba son bann proze Land Bank a en pri ki bokou pli mwens ki pri later lo open market.\nDan mazorite ka, Gouvernman pa tir okenn profi lo sa bann lavant, i plito sibvansyonn an parti kou pou enstal lenfrastriktir pou servi sa bann estate. Bi sa, se pou asire ki a lafen di zour, bann dimoun ki benefisye i vwar li abordab pou konstri e otan popilasyon ki kapab finans zot proze, zot prop lozman i ava kapab ganny sa loportinite. Minister i konsernen par bann later Land Bank ki in vann me ki pa pe ganny devlope pou lizaz rezidansyel akoz sa pa ede amelyor demann pou lozman dan pei.\nPou reponn kestyon Onorab, nou’n fer en pti analiz lo 6 proze Land Bank ki Gouvernman in allocate. Dan sa 6, e mon ava donn detay sa 6 ki ti ganny allocate ant lannen 2000 e 2008 dan 190 kare later ki ti’n ganny allocate selman 70 ki’n ganny devlope. Sa i reprezant 36.8 poursan, sa sif zot ava dakor avek mwan i vreman sirprenan.\nMr Speaker, a ler aktyel sel mekanizm ki Minister i annan a son dispozisyon pou gard kontrol lo ki arive avek sa bann later se atraver restriksyon ki anpes revann sa later avan en peryod 7an. E si deside vann avan 7an, i bezwen ofer premye swa avek Gouvernman.\nLo kote ki kalite devlopman ki i fer lo sa later, Lotorite Planning i toultan gard kontrol lo la. Anba polisi aktyel ler Minister ek lotorite distrik pe konsider alokasyon later anba Land Bank, priyorite i baze lo bezwen selman. Minister pa dan en pozisyon pou enpoz plis kondisyon akoz sa pa pou an linny avek nou Konstitisyon. Konstitisyon i koz lo drwa pou ase, zouir e vann propriyete par en sitwayen. Ler en sitwayen i aste en morso later, son drwa lo sa propriyete i alor al pli lwen ki vizyon ek lobzektif Gouvernman ler i vann later Land Bank. I annan bokou rezon valab akoz i enportan anba Konstitisyon pou sitwayen gard sa bann drwa fondamantal ler in aste en propriyete. I pa natirelman imen pou planifye tou sirkonstans lavi lon term san annan sanzman an mezir letan i pase. Sitiasyon ekonomik, nouvo loportinite karyer i prezante, sitiasyon familyal, relasyon ki sanze. Tousala i fer ki en dimoun i kapab sanz son priyorite pou komans en konstriksyon.\nMalgre sa, sa bann drwa fondamantal nou bezwen realize parey in mansyonnen pli boner ki bann later Land Bank i vann lo en kou sibvansyon pou ede dan lobzektif amelyor sitiasyon lakaz dan pei. Minister in donk bezwen rod en formil ki a permet li asire ki lo maximum posib bann later ki i vann i ganny devlope e kontribye dan sekter lakaz. Bann mezir swivan i anba diskisyon, revi dan State Land and River Reserve Act, ladan bann mezir pou anpes spekilasyon e lavant later Land Bank avek etranze sirtou pou profi enorm i ganny konsidere.\nLavant later Land Bank an 2 staz, en lease hold ziska ler devlopman i konplete, i ava ganny konverti dan free hold apre devlopman. Sa lease hold i ava annan limit letan pou devlope. Posibilite lentrodiksyon en Land Tax lo later ki pankor ganny devlope pou evite bann gran envestiser aste en kantite later e spekile. Sa pratik ki ede fer pri later vin egzorbitan akoz i redwir supply i ava osi fors dimoun ki annan mwayen pou devlope.\nNou osi pe mazin lo entrodiksyon formelman dan polisi, en mekanizm alokasyon, en means test pou asire ki sa aplikan i kapab konstri. Si wi, i ava kalifye pou fer en laplikasyon pou lakaz. Tou sa bann mezir i bezwen resers lo zot laplikasyon e legalite, i osi bezwen en deba lo nivo politik vizavi legalite e loportinite, mersi Mr Speaker.\nMR KEVIN VIDOT\nMr Speaker thank you, mersi Minis. Mr Speaker, Minis in koz lo 190 depi 2000 ziska 2008 in ganny allocate, zis 70 ladan ki’n ganny devlope. Ki’n arive ek sa lot 120 morso later ki in mansyonnen, in mansyonn osi ki pou annan en lease hold agreement konsernan avan konstriksyon i ganny fer, kan i pe mazinen pou fer sa vin an lefe e osi sa Land Tax ki i pe dir, eski vreman pou asire ki bann gro, gro konsomater vi ki ozordi later i one of the biggest business lo Sesel ki pou asire ki vreman pa bann dimoun ki vreman annan larzan ki aste later ek en dimoun ki annan en pti morso Land Bank, mersi bokou.\nMr Speaker, ki’n arive avek sa 120 kare later, larepons se ki i pankor ganny devlope pou plizyer rezon. Mon Minister in angaze dan en legzersis pou fer en letid pou vwar bann dimoun ki’n ganny allocate later, fer en kestyonner e find out ki rezon spesifik ki zot pa’n devlope.\nPou mon, pou en dimoun devlop en kare later, i bezwen annan 2 keksoz prensipal. I bezwen annan en bezwen apre i bezwen annan sa afordabilite pou li devlope. Si i annan en bezwen, i pa kapab afford, zanmen i pou met en lakaz debout lo sa propriyete. Si i kapab afford e i napa en bezwen, zanmen i pou vwar en litilite pou li bouze e devlope.\nSo, mon krwar sa letid ki nou pe fer i ava donn nou enpe pli bon lendikasyon akoz, ki rezon ki sa bann dimoun pankor devlop zot lakaz. Zot a kapab mazinen ki si sa 120 dimoun ti’n devlop zot propriyete ozordi nou ti pou annan 120 lakaz an plis dan stok Gouvernman e ti ava amelyor sitiasyon lakaz dan pei en kantite.\nMinister pe finaliz propozisyon, aktyelman Minister pe travay lo en revi konpreansiv lo polisi ki zer alokasyon later avek bann lezot issue later e nou mazinen ki nou pou prezant sa ver lafen Desanm pou konsiderasyon e mon swete ki boner lannen prosenn sa i ava kapab ganny enplimante.\nLo kestyon Land Tax, mon krwar i fodre fer kler ki i pa rol Gouvernman pou target sa dimoun ki annan enn ou de pti kare later. Keksoz ki nou konsernen se ki i annan dimoun pe aste en kantite later ki kapab ganny devlope e nou as en Gouvernman responsab nou bezwen met bann mekanizm an plas pou fer sir ki nou sitiasyon pa retourn parey nou ti ete avan bann lannen 80 kot en zenerasyon ti napa loportinite e Gouvernman ti bezwen pran bann mezir ekstrenm pou acquire bann propriyete e re distribye later. Nou bezwen fer sir ki nou protez lentere sa nouvo zenerasyon, mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker, eski Minis i kapab eksplike konbyen letan apre ki en dimoun in aste en morso later avek Land Bank i gannyen pou li konstri en lakaz e konbyen dimoun ke pe reste dan en flat HFC ki pe esper son loan pou li konstri son lakaz, mersi Mr Speaker.\nMr Speaker, dan bann kondisyon lavant later, i napa en dele letan pou konstri me i annan en dele letan lo kan sa dimoun i kapab revann sa propriyete. Avek sa lentrodiksyon si Gouvernman i aprouve byensir, ki nou ofer sa later lo en baz lease hold, i ava annan bann mekanizm ki apel en development covenant dan sa lease ki pou asire ki sa dimoun i devlope. E si i pa devlope, Gouvernman i annan tou drwa pou li repossess sa later e reofer li avek en lot zabitan ki dan bezwen.\nPou ou dezyenm kestyon Onorab, malerezman mon napa sa statistics, wi, i annan enn, de dimoun ki’n benefisye avek en lozman e ki’n osi benefisye avek en later avek en kondisyon ki zot rann sa lozman once ki zot in fini devlope. Me mon napa sa statistics devan mwan, mersi Mr Speaker.\nOnorab Maria Payet Marie.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, Minis in koz lo sa revi konpreansiv ki sipoze pare by Desnm sa lannen si mon’n konpran byen. Minis, petet antretan ki sa endividi pe espere pandan sa 7an ki i gannyen pou li konstri son lakaz, eski petet ou pe konsidere pou met dan ou progranm oubyen dan ou plan pou ki sa endividi ki’n aste later avek Land Bank i konsider netway son landrwa en pti pe souvan. Akoz souvandfwa ou vwar bokou bann pye dibwa danzere ki en danze oubyen ros eksetera lateras ki en danze pou sa lot endividi ki’n aste later obor li e la kot sa endividi i vwar li pe depanse pou tir pye dibwa ki’n tonm lo son lakaz ki pa lo son propriyete. Mersi Mr Speaker.\nMr Speaker, mon krwar i lobligasyon tou propriyeter later pou kit zot propriyete dan en bon leta, pou safe guard zot propriyete e safe guard domaz ki zot propriyete i kapab okazyonnen lo propriyete en lot. Nou annan bann mekanizm entern, Departman Lanvironnman i kapab asiste en dimoun ki pe ganny agrave par sa sitiasyon kot nou kapab apros sa propriyeter e akt koman en medyater pou kapab ede improve sa sitiasyon, mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, an vi repons Minis an sa ki konsern bann later Land Bank in dir ki sa bann later Land Bank i bann later ki bann dimoun i ganny peye mwens ki si ou pe aste en later prive. Eski Minis pa kapab pe re konsider e revwar sa polisi vann sa bann later Land Bank menm si 7an pou pa revann ditou apre 7an parske letan ou revwar sa bann dimoun zot revann zot later a en pri enorm e i still reste en later Land Bank menm si i apre 7an, mersi.\nMr Speaker, parey mon’n eksplike dan mon lentervansyon, i annan serten limitasyon li bann kondisyon ki Minister i kapab enpoze lo en later free hold. Sa i akoz nou Konstitisyon i garanti drwa en propriyeter ek son propriyete. I garanti son drwa pou zouir, pou vann, pou devlope en propriyete. So, nou pa kapab fer keksoz ki pa an linny avek Konstitisyon malgre lobzektiv Gouvernman i pou asiste en dimoun ki napa en lozman ouswa en kare later, mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, Minis in koz lo difikilte parfwa pou en dimoun konstri apre ki in aste en morso later, alors eski son Minister i annan okenn plan pou ed, pou met an aplikasyon serten polisi ki pou permet bann dimoun ganny bann loans apre fasilman, apre ki zot in aste later pou zot kapab konstri zot lakaz. E dezyenmman, lo nivo tax, eski Minis i kapab klarifye e dir avek sa Lasanble si sa tax ki zot pe mazin mete i en tax ki pou aplikab pou bann propriyeter etranze oubyen etranze osi byen ki Seselwa e ki nivo tax ki zot pe mazinen, mersi Mr Speaker.\nMr Speaker, mon krwar in toultan polisi Gouvernman pou facilitate akse kredi avek bann dimoun ki pe devlop zot propriyete rezidansyel, rezon ki HFC ti kree, ti egzakteman pou sa. HFC pou kontinnyen son manda, i pou travay pli for pou li kontinnyen son manda e nou osi avek sa nou oule fer en demars ase serye pou redwir, bes, pri konstriksyon dan sa pei.\nMon krwar nou annan en lobligasyo, i neseser si nou oule kontinnyelman annan en proze lozman soutenab ki nou travay anver sa direksyon.\nLo ou kestyon tax, mon krwar Onorab ou pe demann mon pou fer serten deklarasyon ki vreman nou pankor finalize. Wi, definitivman etranze pou bezwen peye, lo kestyon Seselwa sa i ava ganny table devan Gouvernman, bann konsiderasyon i ava ganny pran e nou ava enform Lasanble letan moman i apropriye, mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker, Mr Speaker, eski Minis i kapab eksplik nou, enform nou Lasanble plito lo konbyen dan sa bann bout later 180 la ki in dir, konbyen ki’n fini ganny vann oubyen transfer e parmi sa bann ki’n ganny vann oubyen transfer la konbyen ki ankor pe reste dan flat Gouvernman e an menm tan si i kapab eksplik pozisyon Gouvernman vizavi sanksyon van later ek etranze par Gouvernman, mersi.\nMersi Mr Speaker, Onorab mon napa sa sif pou donn ou, i en keksoz ki nou ava enkli dan sa legzersis ki nou pe fer pou vwar akoz ki bann dimoun pa’n devlope. Mon krwar i en pwen valab, i enportan vwar kantite ki’n deza ganny vann e osi konbyen dan sa bann ki etranze in met lanmen lo la.\nMinister i annan en polisi ki later Land Bank i reserve pou Seselwa. I posib i annan serten ka dan lepase ki in pase me avek sa revi dan polisi ki nou pe anmenn an plas mon krwar nou pou bezwen sorti fortman e remind dimoun sa polisi an plas. Akoz si nou pa fer sa, then, napa en Seselwa, pa pou zanmen kapab afford en kare later lo marse prive. Nou bezwen fer sir ki mekanizm i an plas, ki pri lo marse prive i reste abordab akoz Gouvernman pa pou kapab anmenn sa lager li tousel, mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker, eski Minis i kapab eksplik ek sa Lasanble vizavi mekanizm e sinerzi ki zot met an plas dan distribisyon Land Bank ki nou vwar bann amenities parey PUC ki anmenn delo, sewage, elektrisite i ganny met an plas e i ganny swivi ziska lafen pou pa vwar bann dezord ki mon pe vwar ozordi dan Beau Belle phase 2, kot bokou lakaz napa sewage connection e septic tanks pe overflow partou e napa en lord ki pe ganny mete e i annan sewage la.\nNon, Onorab en siplemanter lo Land Bank sa?\nMr Speaker, i en proze Land Bank e ler zot donn plot later zot asire ki tou bann amenities i ariv kot bann lakaz me sa enn zot devlop li 50 poursan.\nAlright mon konpran ou, ale i ok ou. Minis.\nMr Speaker, mon krwar mon’n reponn en kestyon longman lo bann defayans ki nou bann mezir ki nou pe met an plas pou adres bann defayans dan bann proze ki nou enplimante. Sa i pa zis pou proze lakaz i osi enkli pou proze Land Bank.\nDan ka Beau Belle phase 3 Onorab, ou deza konekte avek centralized sewage treatment plant, so, i en kestyon ki sa bann zabitan i apros PUC e fer bann koneksyon neseser, mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis i kapab dir sa Lasanble ki son Minister i anvizaze fer avek bann dimoun ki’n fini ganny en kare later me ki pa kapab konstri e pe demande ki zot non i reste lo lalis pou lakaz e kimanyer en dimoun i kapab fer pou li ganny asiste 2 fwa. I ganny en kare later, i fer son lakaz, i pran sa enn ki i sorti ladan i lwe. Ki Minister i anvizaze fer avek sa bann dimoun, mersi Mr Speaker.\nMr Speaker, dan bann ka kot bann dimoun ki’n ganny allocate en bout later pa kapab devlope e zot ankor annan en bezwen pou en lozman, Minister i kapab antre dan en negosiasyon avek sa bann dimoun e fer en lesanz later pou lakaz. I annan plizyer ka ki nou’n fer li oparavan, i en prosesis ki nou pou kontinnyen dan le fitir akoz nou realize ki nou ava kapab ed en dimoun ki annan en bezwen e ki kapab afford pou konstri pou ganny en propriyete.\nI annan de trwa ka ki en dimoun ki en dimoun ki’n deza ganny allocate avek en lakaz, son sitiasyon in sanze i vwar li i anvi avanse dan lavi, i vwar li ki son rev i en bout later e i fer en demann avek Minister pou li ganny konsidere pou en bout later. Nou pa ankouraze akoz i vedir ki en dimoun in ganny 2 lasistans. Me selman dan serten ka, sa dimoun i ganny asiste avek en bout later avek en kondisyon ki dan 2an i rann sa later avek Gouvernman.\nWi, i pa arive me i en kestyon ki Gouvernman i bezwen enfors son kondisyon. Mon’n donn ou 2an pou reste dan lakaz Gouvernman, ou pa’n devlope, Gouvernman i kapab ensiste ki ou bouze e find en alternativ ziska ler ki ou devlop ou propriyete. Me sa i en keksoz ki arive an konsiltasyon, an dylog avek lotorite distrik, avek sa endividi konsernen. Mersi Mr Speaker.\n151, Onorab Lider Lopozisyon.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble konbyen distrik lo Mahe ki annan later Land Bank ki zot in deza idantifye.\nMr Speaker, mon Minister in deza idantifye enn ouswa plis proze Land Bank dan mazorite bann distrik lo Mahe a leksepsyon Roche Caiman, St Louis, Bel Air e Port Glaud, mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis i kapab dir nou ki plan son Minister pou devlop sa bann later dan ki dele letan zot annan lide fer li e lo en plan nasyonal, ki poursantaz demann ki pou ganny met apre ki sa bann later in ganny devlope e in ganny vann, mersi Mr Speaker.\nMr Speaker, nou plan, nou’n konsevwar sa bann plan, nou’n idantifye later, so, nou plan se pou devlop sa bann later. Ki dele letan pou tou depan lo resours ki pei i annan, nou annan abilite, nou annan bann polisi ki nou anmenn an plas pou kapab akseler alokasyon e dan sa bann proze ki nou’n idantifye deza dan bann distrik i annan apepre 50 proze antou. E nou anvizaze ki sa pou anmenn nou apepre 750 a mil kare later adisyonnel ki ava reprezant apepre 20 poursan demann later ki nou annan dan pei, mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker, bonzour tou Koleg MNA. An linny avek repons Minis, eski Minis i kapab enform sa Lasanble ki progranm lon term son Minister pou adres sitiasyon nou dimoun an s ki konsern proze Land Bank, mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, en keksoz ki mon krwar mon bezwen fer resorti se ki sa Gouvernman in toultan annan en vizyon anver en plan devlopman lon term soutenab pou nou sitwayen. Mon krwar i enportan ki nou pa bliy lepase. I enportan ki nou zenn ki a lekout ozordi i konn lepase.\n1998, en kenzenn, katorzenn lannen pase, Gouvernman ti anbark lo en progranm pou konble 352 ektar later dan sa pei malgre a sa moman letan nou ti pe fer fas avek en kantite kritik lo sa devlopman. En vizyon sa, en vizyon ki sa Gouvernman i tenir a ker. Nou pou kontinnyen fer konblaz, ozordi Perseverance i egziste akoz sa desizyon ki sa Gouvernman ti pran. Ile Aurore, bann kare rezidansyel ki pou available lo Ile Aurore dan le fitir, lo Ile Soleil. Tousala, i en rezilta sa vizyon, nou annan plizyer mekanizm an plas ki nou pe eksplore.\nManm Onorab pou Mont Buxton resaman ti fer en demann avek Gouvernman pou nou vwar bann propriyete zeritye. Pou mwan sa i en konponan kle dan nou demars pou annan en devlopman soutenab akoz i annan en kantite later ozordi ki’n ganny anmare akoz zeritye pe lager, zeritye pa kapab pran en desizyon e tou sa bann dimoun ki pa kapab devlope i retonm lo lebra Gouvernman pou zot kapab ganny en posibilite pou devlop en lakaz.\nNou pou kontinnyelman akseler nou progranm pou annan bann proze pli o dansite. Roche Caiman ti premye faz, bann dimoun in komans viv. Yer swar mon ti ganny sans fer en pti tournen dan Roche Caiman, mon byen apresye ki mon tann trankilite ler mon pase.\nPerseverance osi i en step an avan, en pe pli dans. Dan le fitir osi i ava annan bann proze ki pli o pou kontinnyelman asire ki nou annan ase loportinite pou meet demann sa zenerasyon e bann zenerasyon ki swiv. Nou bann later ki nou’n anmase, ki nou pe preserve, dan nou bann rezerv. Nou zenerasyon i prezerve, wi, me nou zanfan e nou pti zanfan i ava fer zot desizyon lo kwa ki zot priyorite letan ler i arive pou zot deside, mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis i kapab donn nou Lasanble en lenformasyon lo ki demann later Land Bank par distrik e ki kantite kare ki’n pare pou allocate par distrik ki an menmtan etan donnen sag ran problenm lakaz ki nou annan e limit later dan nou pei, eski Minis i kapab eksplik nou Lasanble kimanyer son Minister pe maksimiz sa pti gin later pou devlopman lozman selman, mersi.\nMr Speaker, mon napa detay par distrik me sa i en lenformasyon ki mon lofis i kapab provide avek Lasanble, me selman nou annan anviron apepre 7 mil aplikan lo nou aplikasyon later. Lalis, i pa vreman en lalis konkret, i annan serten netwayaz ki bezwen ganny fer. I annan serten bann aplikan ki’n deza ganny asiste avek lakaz, i annan bann serten aplikan malerezman ki’n kit nou, i annan ki’n ganny lezot loportinite.\nMon Minister pe al travay konzwentman avek distrik lotorite pou nou revwar sa lalis, kimanyer nou ava annan en lalis ki azour e i prop, ki pou ed nou baz bann polisi, bann desizyon polisi dan le fitir, mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker, bonzour tou dimoun. Eski Minis i kapab enform sa Lasanble ki pe arive avek devlopman later Land Bank Le Gogue e ex Servina dan distrik Glacis, mersi Mr Speaker.\nMr Speaker, proze La Gogue i en proze ki enpe letan i lo nou liv, depi 2006. Sa lannen nou annan en mekanizm ki nou pe met devan Gouvernman e sa proze La Gogue i aktyelman proze ki’n ganny emark koman en proze pilot pou nou teste sa formil. So, mon pe ekspekte ki sa lannen nou pou vwar devlopman proze La Gogue materialize.\nLo sa ki konsern proze ex Servina, lenformasyon ki mon annan, se ki proze in ganny devlope, bann kare ki available in ganny vann avek bann dimoun, mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker i annan en kantite dimoun ki al idantifye bann kare later lo zot menm e apre zot al kot Minister Litilizasyon Later ek Labita pou fer en laplikasyon pou ganny sa morso later. Eski Minis i kapab dir nou si i annan en polisi entern dan son Minister, pou ki staff son Minister pa met presyon lo lotorite distrik pou fer alokasyon sa bann bout later par lotorite distrik e ki staff son Minister i aktyelman pran zot responsabilite pou eksplik sa bann dimoun akoz zot pa kapab ganny sa alokasyon later baze lo polisi Gouvernman lo alokasyon later, mersi.\nOnorab, kestyon orizinal mon oule remind bann Manm i lo Land Bank. Pwen ki ou’n leve i pertinan me i en pwen ki drwatet ganny raise dan en kestyon orizinal. Nou pe koz lo en polisi konsernen later ki ganny idantifye par bann endividi, sa pa Land Bank. Me toudmem mon ava gete si Minis pou oule attempt reponn sa. Yes Minister.\nMr Speaker, nou ankouraz nou sitwayen pou leve e debrouye, nou ankouraz zot pou fer resers kot divizyon lanrezistreman, kot divizyon GIS kot mon Minister pou idantifye bann morso teren Gouvernman ki ankor vid. I zot sel hope sa, dan lenstans ki ou Gouvernman pa kapab met bann proze Land Bank, sa dimoun i viv lo en lespwar ki kapab parwaze, idantifye en kare pou li kapab komans son lozman.\nMon Minister i annan en prosesis konsiltasyon, nou pa fer nanryen san konsilte avek nou bann partener kle. Enn bann partener Lotorite Plan, Lanvironnman e primordyal, lotorite distrik. I enportan konnen ki pase dan zot distrik e zot distrik i bezwen o fe ki pe pase. So, en dimoun ki’n apply i nou lobligasyon pou nou ekrir distrik pou demann zot pwennvi e lopinnyon lo laplikasyon sa dimoun.\nAlokasyon later i still baze lo en issue priyorite lo en bezwen. So, si sa distrik i santi poudir sa dimoun pa bezwen. I donk ekrir Minister e eksplike akoz zot santi poudir sa dimoun pa en priyorite. Mon krwar nou bezwen kontinnyen sa dialog, nou pe travay pou en menm koz, mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, dan larepons Minis pli boner, i ti mansyonnen ki plis later i Takamaka, alors ki laplipar sa bann later i pou endividi prive e etranze e en bon pe ladan pa ni pe menm ganny devlope konmela, eski son Minister pe mazin fer en proper survey pou analiz sa sitiasyon dan distrik e vwar kimanyer sa i kapab ganny adrese afen ki vreman later ki Takamaka i annan i kapab ganny servi pou asiste bann zabitan sa distrik anba serten bann proze Land Bank dan sa distrik par egzanp, mersi bokou.\nAnba Takamaka i annan 5 proze, 5 bout later ki’n ganny idantifye as bann bout later potansyel Land Bank. So, avan ki nou ale pou idantifye later prive pou servi pou sa bezwen, mon krwar i enportan ki nou servi bann later ki lo liv leta.\nWi, si i annan en nesesite, nou ava fer lapros avek sa bann propriyeter prive e servi bann zouti osi ki a nou dispozisyon si i neseser pou nou kapab kontinnyelman annan dekwa later pou distribye avek nou popilasyon, mersi Mr Speaker.\nBon, nou’n ariv a lafen Question Time e mon oule remersi e eskiz Minis parmi nou e nou pou adjourn ziska 11er ler nou pou pran bann Mosyon.\nBon, lot size lo nou Order Paper sa se Mosyon e premye Mosyon i par Onorab Lebon, reprezantan pou distrik Grand Anse. Mon ava envit Onorab Lebon pou prezant son Mosyon.\nMersi Mr Speaker, bonzour Mr Speaker, bonzour tou Koleg MNA. Mosyon devan Lasanble i lir koumsa, ki Gouvernman avek sekter prive e sosyete sivil i konsider ouver enn nou bann zil koman en san reform pou bann zenn delenkan ki pe tonm dan move lenfliyans me ki pankor komet okenn krim pou fer zot aprann en louvraz avek bi refer zot lavi.\nMr Speaker, an 1998, National Youth Service, NYS, ti ferm son laport pou ladernyen fwa apre ki en zenerasyon zonm ek fanm Seselwa ti’n pas dan son lanmen pou sa de dernyen deseni. Malgre tou kritik, NYS ti’n montre zenn fiy ek garson Seselwa ki manyer pou detase avek lonbri zot paran e koman debout lo zot 2 lipye.\nBokou ozordi i dir ou si pa ti NYS, zot ti pou rann lapel dan prizon. Bokou zenn atraver NYS, in osi ganny proteze kont bann problenm sosyal ki zot ti pe fer fas avek swa dan sosyete ouswa kot lakour. Bann zanfan NYS ti bann zanfan ki ti ganny en formasyon serye dan lavi e kimanyer pou viv antre zot. Basic social skills e social behaviours ki akseptab dan sosyete.\nMr Speaker, sa ti 20an pase, sa ti en zenerasyon pase. Si NYS ti merit fermen ouswa non, sa i merit en lot deba. Me ozordi avek en nouvo zenerasyon mon Mosyon pe dir ki nou merit annan en lenstitisyon ki fer egzakteman sa ki NYS ti fer. Form nou bann zenn pou fer zot vin zonm ek fanm for pou defi sa nouvo lepok ek sa nouvo Sesel. Dernyen statistik kolekte par sa departman, i montre ki 57 poursan nou popilasyon i bann dimoun aze ant zero a 35an, zanfan, zenn, zenn adilt ki form parti plis ki lanmwatye nou popilasyon. Ki selman 90 mil zabitan, sa i reprezant an plis ki 50 milyon dimoun, 50 mil dimoun. En sif enportan e signifikan pou Sesel dan sa prosen deseni.\nNou pe efektivman Mr Speaker, koz lo lavenir 50 mil dimoun dan nou sosyete, nou lazenes, nou lavenir, nou Pep. Nou lavenir e sirvi nou pei i depan antyerman ki nou fer ozordi avek sa 57 poursan dimoun ki demen nou swete zot vin bann adilt responsab e prodiktiv dan sosyete e kontinyen soutenir tou sa ki nou’n akonpli.\nMe, eski sa pou le ka? An vi statistik lo nou popilasyon lazenes, ti pou enteresan konnen parmi sa 1500 zenn ki nou pei i prodwir par lannen konbyen ki al dan en lemonn travay, konbyen ki al liniversite, konbyen ki settle e komans en fanmiy e ki poursantaz ki rann lapel dan drog, prostitisyon, lalkol e finalman prizon. Sa ti pou fer nou realiz lanpler sa problenm ki nou pe fer fas avek.\nMr Speaker, si zis nou perdi en kar sa bann zenn tou le zan a fleo sosyal, nou pei pou tonm dan en kriz resours imen. En kriz repeyman pansyon, en kriz depandans lo bann social programs, en kriz zesyon bann servis piblik e reveni piblik dan sa prosen deseni ki vini. Nou pe efektivman bezwen sa prosen zenerasyon for e solid pou kontinnyen souteni nou lekonomi e nou bann progranm sosyal.\nSa tandans kot nou pe perdi nou bann zenn garson e pli alarman en logmantasyon dan bann zenn fiy a fleo sosyal. I en prensip ki riske fer glise tou sa ki nou’ arive konplir koman en pei.\nMr Speaker, Mosyon devan nou Lasanble pe demande ki Gouvernman avek sekter prive e sosyete sivil i konsider ouver enn nou bann zil koman en sant reform pou nou bann zenn delenkan ki pe tonm dan move lenfliyans me ki pankor komet okenn krim pou fer zot aprann en louvraz e en bon fason fer avek bi refer zot lavi.\nSa Mosyon i dan konteks progranm renesan sosyal ki nou pei in anbark lo la e ki Minis responsab pou zafer sosyal ti vin prezant devan nou Lasanble mwan pase. Minis ti dir ki focus sa plan i target 3 kategori group dimoun. Sa Mosyon pe anmenn sa sipor pou sa dezyenm group bann zenn ki at risk e ki bann metod prevantiv pou anpes zot tonm dan move lenfliyans.\nMr Speaker, bokou pou dir ki Gouvernman pe al fer en juvenile prison e akfer nou bezwen anvoy nou bann zenn lo zil. En juvenile prison se en landrwa ki okip bann zenn ki komet lofans i ki pankor ganny 18an e alors pa kapab al dan prizon normal. En sant reform lo zil se pou target bann zenn avek konportman anti sosyal me ki pa ankor komet okenn lofans me ki paran e lasosyete nepli konnen ki pou fer avek. Zot malgre tou, sa zenn li i pa kapab al dan en juvenile prison me avek konsantman son paran, i kapab ganny mete dan sa sant reform pou redress li e remet li lo bon semen.\nLespri sa Mosyon e bi presipal, se son laspe prevantif. Savedir nou bezwen pe ed sa zenn lo semen lavi e anpes li fer en karyer dan prizon. Nou bezwen osi pe get problenm e atak dan son rasin. Se sa ki sa Mosyon pe demande, Sesel nou bezwen bouz dan direksyon pou annan en rehabilitation youth centre sa i ava ede sov nou bann zenn.\nToulede sa 2 lenstitisyon ki pe target zenn delenkan, bezwen mars kot a kot. Lobzektiv, se pou fer sir ki sa zenn ki ava pas dan en rehab centre pa ava kontinny son karyer kot juvenile prison e apre Montanny Poze e ki i ava retourn dan sosyete e kontinny lavi normal.\nMr Speaker, i bon fer resorti e la mon oule quote Oprah Winfrey, ‘For every one of us that succeeds, its because there is somebody there to show you the way out. The light doesn’t always necessarily have to be in your family, for me, it was teachers and school’. Resers i prouve ki la mazorite bann zanfan delenkan i en rezilta labsans paran dan devlopman zot zanfan.\nMe ozordi, avek lenfliyans mondyal lo konportman zanfan menm parfwa paran napa as konesans e kapasite pou dres zot zanfan dan sa bon direksyon. E la kot lezot akter dan sosyete e parfwa en sant reform, i kapab vin lalimyer pou sa bann zanfan.\nMr Speaker, mosyon pe koz lo en lapros entegral e kordinen ant Gouvernman, sekter prive e sosyete sivil parey lespri deryen plan renesans moral. Kekfwa nou ava pe demande, be nou to deza annan en YRTC lo Praslin e in fail akoz alors nou bezwen en lot YRTC lo en lot zil oswa Mahe tel parey Cap Ternay.\nYRTC pa’n marse pou plizyer rezon administrative me sa pa vedir ki nou pa bezwen YRTC. Ozordi ler nou regard nivo delenkans ki egziste lapopilasyon lazenes, ou vwar vre rezon det en YRTC. Lekol napa sa kapasite konpran e akomod sa bann zenn, lekol se en lenstitisyon skoler, pa en lenstitisyon reform. Son rol se en landrwa pli spesyalize.\nDe lot kote paran i nepli annan skill neseser e diferan akter dan sosyete i ankouraz sa bann move konportman. I annan paran ki’n fer letour Mahe, biro parti biro, lazans parti lazans avek larm dan zot lizye pe rod led pou son zot zanfan. Me, napa landrwa pou reform sa zanfan, sans perdi sa zenn a fleo sosyal i tre, tre o amwen i ganny retire konpletman e i ganny refer son lavi konpletman, se sa kot rezon det en zil, retire avek sosyete normal i vini.\nMon Mosyon, pa pe demann selman Gouvernman pou fer sa akoz en tel servis i kapab ganny zere par en lorganizasyon non-gouvernmantal avek serten sipor bidzeter Gouvernman e finansman sorti kot sekter prive. Bann paran ki ava donn konsantman son zanfan pou al fer en sesyon reabilitasyon ava pey sa lenstitisyon pou fer li. Si Tribunal Lafanmiy ki donn en lord, Gouvernman ava peye pou sa zenn. Se sa lafason ki bann boot camps i marse a letranze. E nou pa devret per pou komans adopte bann model ki ganny prouve pe marse dan plisyer pei e ki byen kapab ganny enplimante isi dan nou pei osi.\nNou’n deza annan progranm Chantier de Jeune lo zil Desroche kot bann zenn ki ti ganny youth awards ti al ganny empower. Petet i kapab pran en tel laform e i pa kout bokou. Statistik ki mon’n gannyen kot probasyon depi 2009 ziska 2011 i montre bann problenm anti sosyal koman teenage pregnancy, lalkol, drog, delinquency, truancy, vol, defiancy, domestic problem e vyolans pe ogmante dan en fason ase serye. Si nou pran legzanp delinquency tou le an, an 2009 ti annan 16 ka, 2010 24 ka, 2011, 24 ka. Statistik lo teenage pregnancy in ogmante. Lo drug use parmi bann zenn pos segonder in ogmante konsiderableman. A kote sa, nou’n osi vwar en logmantasyon dan kantite zenn ki kit lekol, lakantite ka vandalizm kot lekol, lakantite zenn fiy to tonm ansent anba laz. Analiz lo sa bann statistik e larealite i montre ki si pandan 15an son legzistans YRTC in tret 184 zanfan, avek nou bann social ills, sa sif ti pou’n double par 200 ou 300 poursan ler ou pran kont tou bann lezot fakter sosyal ki vin an zwe.\nKestyon alors, se kote sa bann zenn i ete ozordi e ki zot pe fer avek zot lavi? Probabilite pou sa bann zenn mal anmenn zot lavi, i tre o, probabilite pou zot rann lapel prizon osi i o. Demann pou en tel sant i la e nou bezwen fer tou sa ki nou kapab pou sov lavi sa bann zenn ki bezwen e merit en dezyenm sans.\nMr Speaker, resaman mon ti zwenn en zennonm ki ti’n desann Mahe pou vin attend en lanterman son fanmiy, ler mon ti demann li kote i ete, i dir mon i lo en zil e laba i byen. in sanz son fason fer akoz in sanz son lanvironnman. I dir mwan si i pa ti al lo zil, i ti pou’n fini dan prizon. Vwala legzanp konkret kot nou kapab reisi avek en tel progranm si nou koman met li an plas.\nI enportan alors ki nou annan en tel sant an plas e sa i ava ed nou bann zenn pou anpes zot ariv dan prizon. Mr Speaker, i kler, inisyalman nou pou bezwen serten lenvestisman e ki en proze pilot i kapab komanse pou vwar kimanyer i marse. Atraver resers ki mon’n fer, bann bootcamps byen formen a letranze in anmenn gran sikse. Zenn, i fasilman ganny enfliyanse e si nou enfliyans zot dan en fason pozitiv i annan gro probabilite ki zot refer zot lavi.\nPou sa, mon oule fer sa bann propozisyon swivan, ki Gouvernman i pare pou envestir dan staff Seselwa pou ki zot ganny sa bon bagaz pou deal avek sa bann zanfan. Mazinen, souvandfwa i difisil pou travay ek dimoun ki ganny konsidere normal. Mazinen ki kantite kalib sa bann staff i sipoze annan pou travay e ed sa bann zanfan. En lalwa par lakour i ganny met an plas pou fer sir ki bann paran i pran zot rol o serye koman paran sa bann zanfan e ki sa lalwa i permet ki paran i attend bann sesyon ki ganny organize.\nResers in prouve ki lamazorite bann zenn delenkan i en rezilta labsans paran dan devlopman zot zanfan. Bann zanfan ki ganny idantifye koman bann zanfan delenkan i devret swiv bann progranm counseling ek bann dimoun konsernen e tou bann lezot dimoun i annan en rol direk ek sa bann zanfan, parey ansennyan.\nDan mon lentervansyon lo State of the Nation Address, mon ti dir e la mon repete, fodre ozordi dan sa pei nou pa per sanz nou fason fer keksoz e sanz nou bann routine travay. Sa lepok i evoke ki nou vreman azir brav si nou oule tenir nou bann sikse e kontinnyen fer sikse.\nMr Speaker, ler ou lo en some, ou annan sa privilez pou vwar lorizon e regard lavenir an plenn figir. I en pozisyon spesyal pou non selman regard lavi dan limedya, be poz en kou e fer bann rezon, bann bon rezon lo ki nou oule vwar pou sa Sesel dan 5, 10, 15 ou menm 20an. Desizyon ki nou fer ozordi pou annan en lenpak direk e enportan lo retonbe ki sa pou annan lo nou zanfan e prosen zenerasyon, mersi.\nMersi Mr Speaker. Tou mon kanmarad Manm Lasanble. Mr Speaker, depi nou senkyenm Lasanble in komans fer son travay, sa size zanfan e lazenes in pran bokou nou latansyon. Ki swa atraver Mosyon, ki’n met lanfaz lo bann lenstitisyon parey NCC, Tribinal Lafanmiy, oubyen atraver bann deba lo bann Lalwa parey nou Penal Code. Nou’n koz bokou lo sa size zanfan ek lazenes. In annan en konsansis sa senkyenm Lasanble, ki nou bann zanfan e lazenes i merit proteksyon lasosyete e sa in ganny reflekte atraver bann demann pou bann Lalwa sever kont ki abiz ou neglize bann zanfan. Nou bann Manm Lasanble, nou’n vwar li tre neseser pou demann Lalwa pli sever pou atir latansyon lotorite akoz nou vreman konsernen avek bann ki pli feb e vilnerab? Si nou tonm dakor ki nou bezwen viv dan en sosyete kot bann valer lavi i ganny respekte e onore, nou bezwen osi azir dan en fason pro aktiv pou sov sa bann ki nou vwar pe tonm dan en sitiasyon ki demen pou anmenn li dan prizon, oubyen briz son lavenir.\nMr Speaker, serten i fer remarke ki Gouvernman in kree plizyer lenstitisyon parey NCC, Servis Probasyon, Tribinal Lafanmiy, kreasyon en seksyon spesyal dan Minister Ledikasyon ki deal avek bann zanfan ki annan bann problenm konportman. Letablisman en Family Squad dan lapolis, bann Social Worker ki baze dan distrik, bann School Councellor dan lekol, zot tou zot pe zwe sa rol pou deal avek bann problenm ki zisteman anpese ki nou bann zanfan i devlop bann konportman anti-sosyal. I vre ki bokou zefor in ganny fer dan letablisman sa bann lazans e bokou resours enkli kantite larzan i ganny envestir dan sa bann lazans, me larealite se ki plis nou met zefors e envestir resours, plis nou trouve, olye ki i diminyen, prezan ki problenm i ogmante. Kestyon i sirman annan plizyer rezon pou sa, me nou Lasanble, nou pe anmenn nou kontribisyon lo sa size, atraver sa Mosyon, prezante par Onorab Lebon.\nWi Mr Speaker, depi ki YRTC in fermen, i napa en lenstitisyon ki deal avek bann zanfan ki annan oubyen pe montre bann sinny move konportman. En zanfan i pas mazorite son letan dan 2 landrwa. Sa 1 i dan lakour avek son fanmiy ou paran oubyen kot lekol avek ansennyan ou son bann zanmi. Me fodre pa ki nou bliye ki sa 2 lenstitisyon sosyal, lakour ek lekol i trouve dan en kominote e dan lasosyete. Lefe ki en zanfan i frekant plis lekol e lakour, sa i vedir ki sa 2 lenstitisyon sosyal ki annan plis lenfliyans lo konportman sa zanfan. Si en zanfan i devlop bann move konportman, set akoz serten febles dan lakour e kot lekol, i les laport ouver pou move lenfliyans sorti dan lakominote e dan lasosyete. Wi Mr Speaker, nou merit fran e demann nou lekor, si kot lekol ozordi i annan tou bann mekanizm neseser pou detekte byen boner letan en zanfan i komans montre sa bann sinny move konportman. Sa i vedir ki lekol i annan en travay sirveyans e deteksyon sosyal, letan en sinny move konportman i ganny detekte, i devret kler ki semen pou swiv pou sov sa zanfan.\nMr Speaker, dan nou sistenm, Teacher i refer sa zanfan avek Head Teacher. School Counselor i mele e sitiasyon i kontinnyen degrade, paran i ganny apele. Dan serten sirkonstans, zanfan i ganny sispann ouswa i ganny refer kot Minister Ledikasyon pou lezot aksyon. I menm ariv bann ka kot Minister i refer sa bann zanfan kot Ward Sikatrik. Kestyon ki nou merit demande. Eski Minister Ledikasyon dan sa seksyon spesyal ki deal avek bann zanfan ki annan problenm konportman i annan kapasite pou deal avek sa bann zanfan? Sa kapasite, enkli en sikolog kalifye pou travay avek nou bann zanfan.\nMr Speaker, lenpresyon ki nou annan se ki nou sistenm i deborde avek ka e parfwa, menm bann lenstitisyon, lasosyete sivil parey CARE, i osi deborde. Pourtan, i annan legzanp tre kler e levidans sorti dan bann pei skandinav parey Norway, Finland ek Sweden ki demontre ki letan en pei in envestir resours neseser, i annan bann expert pou deal avek bann problenm konportman bann zanfan, lasosyete i benefisye plitar, an term mwens problenm e sa bann zanfan zot menm, zot benefisye atraver en bon travay e en fanmiy tre stab.\nMr Speaker, sak imen i ne avek bann potansyel ki plitar ganny devlope atraver nou leksperyans lavi. Nou devlop nou lentelizans ki permet nou vin sa ki nou anvi vini. “Be what you want to be”. Seselwa i en nasyon sanse. Sanse akoz i pa zis ne dan en zoli pei me sa zoli pei i ganny dirize par en Gouvernman ki annan en zoli ideolozi ki permet sak endividi pou devlop son potansyel e viv son rev. set ekzakteman sa ki Mosyon pe demande. Sa Mosyon pe dir sov nou bann zanfan. Eparnny zot dan bann move konportman pou ki zot kapab devlop tou zot potansyel. Sa Mosyon pe dir sov nou demen e les bann zanfan grandir pou vin bann bon sitwayen. Bann bon manman. Bann bon paran. Bann bon papa ki a zot tour a kree bann bon fanmiy, bann bon fwaye kot bann bon valer imen pou zot zanfan i ganny manifeste. Mr Speaker, lafanmiy i la baz laasosyete akoz se dan lakour ki zanfan i komans son traze dan lavi. Kot i komans aprann koze. Kot i komans aprann bann bon valer. Kot i santi lasaler imen atraver lanmour son paran e kot i ganny trete dan lonnekte e dan la dignite. Me si lafanmiy pa fer sa premye pa pou travay byen, otomatikman pou annan problenm plitar. En zonm ek en fanm ler i deside met omonn en zanfan, zot bezwen konnen ki zot desizyon e aksyon i al avek en responsabilite. Sa se larealite e sa se laverite.\nMr Speaker, modernizasyon ek devlopman ki’n arive dan nou sosyete pe met bokou presyon lo nou bann fanmiy. Kalite travay ki paran i fer parfwa, i fer ki zanfan pa pas sa ki nou apel the quality time ek zot paran. I annan paran ki vreman seye, me zanfan in fini depas zot. Zot give up tro vitman, olye rod bann led neseser ki a ede sov sa zanfan. Parfwa peer pressure i tro for e paran i perdi sa lenfliyans lo son zanfan, me parfwa paran i kree bann sitiasyon ki permet zanfan devlop bann move latitid. Lafason ki nou koz ek nou zanfan i tre enportan. Kalite langaz ki nou servi i enportan e sa ki nou fer devan nou zanfan i tre enportan. Ler lekol i apel nou pou diskit problenm zanfan, nou pa devret zanmen zoure, maltrete ou lager avek Teacher ou Head Teacher, ou Counselor.\nMr Speaker, nou annan serten striktir lafanmiy ki nou apel bann single parent families, kot i annan bokou manman ouswa papa tousel ki bezwen bokou sipor pou zot sov zot zanfan. Lotorite i bezwen annan en bon progranm sansibilizasyon, ki fer ki sa bann fanmiy zot santi zot alez e konfortab pou diskit zot problenm.\nMr Speaker, sa sant ki Mosyon Lebon pe demande, pou vin en lenstitisyon prevantiv kot nou bann zanfan ki montre bann sinny move konportman i kapab ganny anvoye pou koriz zot ek zot konportman e kree bann bon latitid. Sa sant nou kapab apel li a special school kot tou bann keksoz spesyal i kapab ganny fer laba. I kapab ganny fer dril, ou kapab leve 5er bomaten sant Lim Nasyonal. Sa i parmi bann keksoz spesyal ki kapab fer dan sa special school. Se sa ki Onorab Lebon pe koz lo la.\nMr Speaker, ler mon ekout statistik ki loter Mosyon in prezante, i sagrinen. In ariv ler pou nou tou fer en keksoz. Si nou senserman krwar dan en Sesel prosper, en Sesel nouvo, en Sesel ki valer moral i ganny resanti partou, nou bezwen nou tou koman en nasyon, met nou zefors ansanm pou nou sov sa bann zanfan avan i tonm dan sa sitiasyon.\nMr Speaker, parfwa ler zanfan ki annan problenm kot en lekol, i kapab fer tou dimoun dan sa lekol konsantre tou zot lenerzi, resours ek lokipasyon avek en sel zanfan e fer zot oubliye ki annan larestan zanfan pou nou deal avek. Se sa ki Onorab Lebon pe koz lo la, pe dir nou annou tir sa zanfan, nou a sov lezot zanfan. Mr Deputy, ozordi nou bann zanfan ki montre bann konportman anti-sosyal i sorti dan tou fanmiy. Sa ki eze koman sa ki mwayen, oubyen sa ki vilnerab. E dan tou lekol, ki swa prive ouswa lekol piblik. Mr Speaker, dan fanmiy kot ler papa i lager, zanfan i dan milye e zanfan i pri ladan. Menm zafer letan bann lazans pa fer zot travay. Zanfan i pri dan milye.\nMr Speaker, dan lemoman kot napa en sant pou deal ek sa bann ka, mon demande kot tou dimoun konsernen pou montre bokou volonte e nou bann lorganizasyon ki deal avek problenm bann zanfan, annou montre plis sinerzi e annou travay ansanm. Nou Parti ek nou Gouvernman in fer tou pou amelyor lavi e byennet tou zanfan Seselwa. I annan en kantite fanmiy model dan nou pei. Mon demann zot pou partaz zot reisit ek bann ki pli feb.\nMr Speaker, nou osi annan nou bann School Counselor ek Travayer Sosyal, i bezwen reorganize lafason ki zot travay pou ki permet zot swiv sa zanfan apre ler, dan lakour, oubyen analiz sitiasyon e donn bann bon konsey apropriye. Sesel i en pti pei. Nou tou nou bezwen met tou nou zefors ansanm pou konbat sa problenm delenkans. Annou vin devan boner. Annou pa kasyet avan ki problenm i vin pli grav. Dan serten pei si paran i annan serten konportman anti-sosyal, parey i dan prostitisyon, si i ganny en zanfan, lotorite i pran sa zanfan avek li, ziska ler i ganny reabilite.\nMr Deputy, Sengapour i annan en bon model kot zanfan i ganny lankadreman militer ki zot in fer e sa i annan en gran reisit ki’n met sa problenm delenkans anba kontrol. Sesel nou annan Lakademi Militer ek Lakademi Lapolis. Nou kapab servi sa 2 Lenstitisyon dan lemoman pou reoriyant nou bann zenn e anpes zot tonm dan delenkans. Nou bezwen en sosyete kot zenn ki pe leve i annan tou bann bon valer. Annou pran en desizyon avan i tro tar. Avek sa mon pou siport Mosyon Onorab Lebon. Mr Speaker, mersi.\nMersi bokou Mr Speaker. Mr Speaker, Mosyon Onorab Lebon i donn nou Lasanble loportinite pou nou anmenn en deba lo en size ki pe vin deplizanpli preokipan e deplizanpli enportan pou nou. Ler nou konsider nou popilasyon e krwasans nou popilasyon, the rate of growth nou popilasyon, i kler ki sa problenm delenkans de lannen e de lannen ale i pou vin pli pir e pou ariv a en serten moman ki nou pou perdi kontrol sa problenm si nou pa reazir e fer serten keksoz la.\nMr Speaker, ler nou dir sa, nou bezwen osi realize poudir i annan bann diferan konponan sa problenm ki nou bezwen met an perspektiv e konsider zot reperkisyon lo sa issue delenkans. Pou mwan Mr Speaker, se latitid sa bann zenn ki souvandfwa la baz zot konportman. Dan bokou ka, sa bann zenn i annan serten laptitid, par egzanp dan mon leksperyans koman en ansennyan, koman en Teacher, mon annan bann zenn ki entelizan, ki kapab, ki annan sa laptitid, me zot latitid ki zot annan aver lenstitisyon limenm, anver zot letid, anver zot paran, anver zot prop lekor e anver zot ansennyan, i fer ki zot pa kapab pran loportinite ki zot gannyen an men e pou zot devlop zot lekor plis. E sa i fer ki zot retourn e zot vir ver bann konportman, zis pou zot avoid par egzanp, annan en lotorite ki konn figure zot konportman, oubyen pou zot avoid fer keksoz dapre en norm ki’n ganny etablir. Lo en lot kote osi ou annan paran ki ler zanfan i en serten laz zot siport sa bann kalite konportman. Par egzanp, ankor enn fwa dan mon leksperyans, mon’n vwar ki i annan paran ki menm si i annan port ouver kot lekol, pa vini pou vizit zot zanfan. Ditou. Me ler zot zanfan in fer en problenm e lekol par egzanp i apel zot pou vin vwar sa ki pe pase, zot vini me la zot vin avek lentansyon pou fer problenm avek Ansennyan, pou fer problenm avek Teachers e souvandfwa dan sa bann ka, zot zanfan pou zot, pa’n komet sa bann keksoz akoz kot lakour, zot bann zanfan i bann bon piti. So, nou vwar ki sa problenm i pa en problenm laptitid, i pa en problenm lentelizans pou aprann, menm si i annan serten konponan sa issue ladan, me i plito latitid ki nou bann zenn i annan ozordi anver loportinite ki zot pe gannyen. Si nou go back 30an pase, loportinite ki nou bann zenn ti annan sa letan, pa parey ozordi. Ti annan en struggle pou tou dimoun kapab devlope. Bann fanmiy ti travay dir pou anvoy zot bann zanfan lekol pou zot kapab devlope e ed lezot manm fanmiy osi devlope. Me ozordi ki nou’n fer, nou’n kree bokou loportinite, ozordi nou annan equal opportunities pou tou zenn e ki nou vwar poudir i annan zenn pa reflekte, pa konpran sa issue struggle e devlope pour avans pli devan akoz i krwar lasosyete pou toultan provide, lasosyete pou la. E dan sa bann ka koumsa, i kree en sitiasyon kot nou bann zenn i vin complacent, zot vin pares e zot pa pare pou bouz pli devan. Mon pa pe zeneralize pou dir ki tou zenn i koumsa, me i annan en bon kous bann zenn konmela ki dan sa sitiasyon. E si nou regard bann trends, sa pour kontinnyen ogmante.\nPermet mwan pou zis regard en pti pe bann statistik ki mon’n gannyen from National Bureau of Statistics, an sa ki konsern popilasyon bann zenn dan sa age group. 10 a 14an, dapre mid-year estimates pou 2012 i annan 6,107, en pti pe plis ki 6000 zenn. 15 a 19an i annan apepre 7,090. So, antou sa i fer apepre 13,000 zenn, swa 14.9 poursan nou popilasyon i tonm dan sa age group 10 to 19 years. Nou kapab konpran ki sa 10 to 19 years pou vin en gran konponan nou work force demen. Si ou pran sa group ki tonm 20 to 24 years, nou annan apepre 6,305 zenn ki dan sa group. Ou azout li avek sa 13 mil, ou ganny ou 19,502, ki fer ki sa 22 poursan nou zenn i tonm dan 10 a 24an. And this is very considerable as part of our work force, an prenan kont ki nou work force i en aging work force. Me ler ou annan ou en work force kot zenn pa realiz lenportans travay dir, i napa sa latitid anver fer keksoz pozitiv, then ou annan en problenm e ou problenm i anpire kan ou pa kapab adres sa bann problenm e ou pa kapab rod solisyon pou sa bann zenn ki dan sa bann sitiasyon. Pou nou polisi i bezwen reflekte sa bann statistik. Nou annan en loportinite ozordi dan nou pei ki sa problenm i fek emerge. E nou kapab fer something about it ozordi, san ki nou esper li vin a en moman vin pli pir e la kot nou bezwen al pran bann mezir pli drastik, pli difisil e pli koute pou nou kapab rezourd. Onorab Lebon in koz lo serten mezir ki nou bezwen pran, siporte par Onorab Fideria e mon krwar sa ki enportan dan sa bann mezir e ki enportan dan sa bann mezir se ki nou bezwen donn sa bann zenn en life enhancing experience. I bezwen sanze zot leksperyans. Pou nou kapab fer sa, nou bezwen annan en fason pou retir zot avek mainstream dan sosyete. Si petet i annan serten konponan dan mainstream lasosyete ki pe trigger zot konportman, nou bezwen retir zot from sa bann triggers, from sa bann stimulus pou fer ki zot ava al dan en lanvironnman ki zot a kapab contemplate e konsider zot konportman vizavi lezot e vizavi zot prop lekor. Me i annan en lot kote par egzanp ki mon krwar nou pei i bezwen komans konsider se, nou konnen poudir nou en pti pei e nou annan en waging work force, nou pa kapab afford pou perdi en Seselwa ki kapab travay. Mon krwar sak Seselwa ozordi, we are worth our ………. goal akoz ler ou konsider nou grander popilasyon. E si ou konpar nou avek lezot pei Lafrik, avek sa pti 85 mil dimoun ki nou’n kapab fer, i enkrwayab. Nou en pei ki punch way above nou weight. Me si nou kontinnyen dan en letap kot zenn pa pe vwar loportinite, pa pe sezi bann loportinite ki zot gannyen, then nou pou regress. There will come a time kot nou pa pou kapab sustain devlopman akoz nou pou napa en work force pou sustain li e la kot nou pou vwar, nou pou bezwen anmenn plis etranze dan pei e sa pou and still ankor lezot problenm e lezot fakter pou antre ladan. So, lo en kote osi, nou bezwen annan en committee behavior therapy ou kapab apel sa, ki adres bann laspe kognitiv sa bann zenn. Si i annan sa laptitid kimannyer nou kapab unblock sa par fer bann sanzman dan zot latitid pou ki zot kapab aprann. E petet en kestyon ki nou bezwen demande se eski ozordi, nou sistenm ledikasyon pe reponn a bezwen sa bann zenn? Eski nou bann konponan dan nou curriculum i permet sa bann zenn ki annan sa bann problenm latitid ganny akse avek sa laprantisaz ki zot annan ozordi?\nLo en lot pwen osi se en pwen ki mon krwar i fondamantal pou nou sosyete ozordi, sa pwen disiplin. Ozordi nou vwar poudir bokou zenn pe regret sa lafason ki zot konport zot akoz disiplin in vin en mo mon krwar ki pe perdi son sans. Ozordi pou nou dir en zenn dir bonzour en lot dimoun mon krwar i souvandfwa tre difisil akoz bokou zenn i pas obor en dimoun ki pli aze, menm acknowledgement. Ou menm en dimoun ki dan en pozisyon lotorite, menm en acknowledgement i pa pe gannyen. E sa i en problenm sa akoz si en ler sa zenn par egzanp i al en interview e ler i antre dan son interview ni menm bonzour i pa kapab dir son interviewer, ou kapab vwar ki posibilite i pou annan pou son interviewer regard li dan en bon sans ler i fer son interview avek li.\nSo, mon krwar poudir ler ou regard sitiasyon ki nou ladan, sa Mosyon pe anmenn en deba e en bann eleman tre, tre enportan pou en size ki pe preokip nou ozordi, me in vin en bon moman akoz mon krwar ou kapab la ozordi komans met an plas bann stratezi soutenab pou nou kapab deal avek sa problenm. Me en konsern ki mon annan avek bokou bann stratezi ki nou met an plas, se ki nou napa en after care swa en follow up program apre. Si nou met an plas, par egzanp en sant oubyen okenn fason ki nou configure li, nou bezwen fer sir ki nou kapab swiv sa bann zenn. Zis en legzanp, par egzanp, annou demande ki swivi nou’n annan par egzanp lo bann zenn ki al Vilaz Prezidan? Eski nou kapab trace zot dan sistenm ozordi pou vwar si zot in kapab reasimile dan dan lasosyete? Nou annan osi bann ki ti YRTC par egzanp kote zot ete? Eski zot in kapab reasimile dan lasosyete? E mon kontan pou vwar ki progranm Renesans Sosyal pe anmenn serten deba lo sa size e i annan serten stratezi along that line pou fer ki nou kapab annan bann swivi kontinnyel lo nou bann zenn, lo nou bann dimoun dan lasosyete ki’n annan bann problenm lo komansman.\nPour terminen Mr Speaker, mon oule dir ki en zenn i devret vwar li koman en parti entegral son pei. I devret annan a sense of belonging, a sense of contribution towards son pei. Me si nou pa kapab fer nou bann zenn konpran sa ozordi, nou kapab mazinen, zot menm zot ler zot vin paran, ki kalite valer zot pou enkilke dan zot bann zanfan demen. E sa i pou en gro problenm pou zenerasyon fitir. E pou mwan personnelman mon krwar i lobligasyon sa zenerasyon pou fer keksoz pli byen pou zenerasyon ki swiv li. E set avek sa rezon ki mon krwar mon pou donn mon sipor pou sa Mosyon e ki mon ti a demann lezot Manm pou fer parey. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, nou a rapel sa progranm YRTC (Youth Residential Treatment Centre), ki ti ouver an 1991, Amitie Praslin, kot antou 184 zenn in benefisye atraver sa progranm ki ti bouz plitar lo Mahe, North East Point an 2006. Mon menm personnelman konn en zenn fiy ki’n pas atraver sa progranm, ki ozordi i en zenn manman, en zenn travayer, ki petet i pa ti pou ete si i pa ti’n pas atraver sa progranm YRTC akoz li osi i pa ti oule ekout personn ki koz ek li, apard ler i ti vwar li en sel kou lo Praslin e se la ki i ti komans reflesir ki se pa dan en prizon, ni en lansentman anba laz ki i anvi, me i anvi vwar son fanmiy fyer ler i get li en zour.\nMr Speaker, koman en zenn ansennyan, mon konnen kimannyer i difisil pou travay ek bann adolesan, sirtou bann ki annan problenm disiplin e ki pe pas atraver bokou difikilte e par sa, zot manifeste zot lakoler dan en move konportman. Se enn bann rezon akoz ki sa sant pa’n reste ouver pou bokou letan. En problenm mendev pou travay ek sa bann zenn, parmi bokou lezot rezon ankor. Malgre sa Mr Speaker, sa ki nou pe demande ozordi, se ki pa akoz nou pa kapab, nou tou nou bezwen bes lebra e alors nou les sa group fer sa ki zot anvi e forseman vin sa ki zot pa ti vreman anvi vini dan sosyete. I en serk visye sa. Se sanmenm sa enn ki vin vol kot ou. Sanmenm sa zenn ki demen ou pe bezwen pey tax pou li dan prizon, olye ki ou ti’n kapab ed li trouv en travay. Se sanmenm sa zenn ki ti pou anmenn pei demen. Me la, kimannyer i pou fer li dan sa leta ki i ete? Nou pa ni menm kapab mazin nou lavenir, si nou pei i kontinnyen les sa group zenn san okenn gidans.\nMr Speaker, nou oblize trouv en solisyon pou zot. Leksperyans in montre ki avek sa 2 sant, Amitie Praslin e sa enn North East Point, ki ankor dan lakominote, bann zenn pa ti vreman ganny retire dan sa move lenfliyans. Demon ti toultan la pe tant en lot pti group ki ti pe esey sanze, i menm annan ki ti deside pou azout en lot mers ek sa ki zot ti deza annan. Se pou sa rezon ki nou pe demande ki zot ganny retire pou al en pe letan lo nou bann zoli zil, kot laba zot kapab servi sa lenerzi ki zot annan dan fer en lot keksoz pli itil ankor, ki kapab benefisye zot demen. Laba, zot a aprann en metye ki petet pou li, asiz ek en kaye dan laklas pa ditou son zafer.\nMr Speaker, nou pa pe dir ki a sak fwa ki en manrmay i deroute, nou merit anvoy li lo zil. Non. Sa pou kout pei en fortin. Me sa ki nou pe dir, se sa bann repeated offenders par egzanp dan lekol, olye zis servi stratezi good rid ends to bad rubbish e anvoy zot dan lakor koman sispansyon, kot menm parfwa, ni paran pa konnen ki i pa sipoze pe al lekol e alors i desann dan son liniform, i fer krwar i pe al lekol, me la i al fer plis vagabon ankor. I al vandalizm materyo lekol, ouswa i pa al lekol me i lanmenm dan lakominote pe fer lezot dezord. Nou pa pe dir anvoy nou zenn lo zil koman en prizonnyen, me plito anpes zot vin en prizonnyen. Resers i montre ki laplipar sa bann zenn, ki lekol zot reponn Mis mannyer zot anvi, marse deor pandan ler laklas, komans vol keksoz dan sak son koleg, toultan pe lager ek sa lot, ou si non i frekant droger, bann pli vye ki li ankor. Se sanmenm sa bann ki plitar nou vwar li vin en droger lo gento, se limenm li ki pe raport Tribinal lafanmiy pou vyolans domestic, e ki plitar limenm, nou tande i dan prizon. Se sa ki sa Mosyon pe fer. Anpes sa zenn kontinnyen al ver sa move lenfliyans ki demen pou vin pli move pou li ankor.\nMr Speaker, nou tou nou konnen ki prevention is better than cure e dan nou pti sosyete Sesel, i bokou pli meyer pou nou aret sa la, avan i vin pli grav. Petet en bann pou demande me kote nou pou ganny resours pou fer tousala? Nou pa pe demann Gouvernman pou depans en fortin lo la. se sa rezon ki Mosyon pe osi enkli sekter prive. Zot merit kapab rann en pe lasosyete sa ki’n ed zot fer sikse. Co-operate social responsibility i enportan pou fer en pei bouze, olye depan tou lo Gouvernman. Resours imen, dan lekol menm nou annan en kantite bann ansennyan ki’n ganny train lo kimannyer pou deal ek zanfan ki difisil. Dan Minister Lasante, nou annan ki kapab deal ek problenm sikolozik. Tribinal Lafanmiy, Servis Sosyal e osi dan sekter prive, nou osi annan bann ki kapab ed sa bann zanfan, montre zot en travay olye vin en vagabon.\nMr Speaker, mon toultan sansib ler nou koz lo nou zanfan e nou bann zenn e ki la petet, lezot pou krwar ki nou pe soutir nou bann zenn ankor. Me parey mon’n deza dir avan, zot reste inosan. Zot reste vilnerab e se nou ki bezwen pran swen en zot, malgre serten i kalifye zot koman pa bon. E an plis, se nou menm ki pou soufer demen. Semenn pase nou fek pe koz lo travayer etranze dan o pozisyon dan pei. Sa ki nou pe koz lo la ozordi, pa pou amelyor sitiasyon nou bann zenn dan lanplwa, si nou pa fer aksyon. Mersi Mr Speaker.\nOnorab Vangadasamy. 12 minit pou ok? Ok. Onorab Vangadasamy.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, ganny elekte koman reprezantan lepep pou zabitan Mont Buxton, in fer mwan konn plis dimoun e annan abilite tous plis dimoun. Ozordi, mon lentervansyon, mon anvi tous sa bann plizyer manman e papa ki email mwan, text mwan, oubyen dir mwan ki zot pti fiy i kontan, oubyen ki zot zenn fiy i kontan ekout mwan, get mwan e sey konpran mwan letan nou koze dan Lasanble e dan distrik. Sa responsabilite model pou nou bann zenn fiy e nou bann pti fiy i pa enn ki fasil. Alor, se pou sa rezon ki mon anvi koz pou sa bann pti fiy e bann zenn fiy ki pe regard mwan e ki pe sey emil mwan. Pou bann ki pouse pou mwan kontinnyen koz pli for e pli determinan, pou bann osi ki dir e ki swete ki mon mwens direk, mwens dominer, oubyen mwens drwat, mon afirmasyon i reste pou sa bann zenn fiy ki krwar dan en sanzman, ki anvi vwar en sanzman dan zot lavi. En sanzman ki zis, en sanzman ki drwat, en sanzman pou zot fitir.\nMr Speaker, pou sa pti fiy, pou sa zenn fiy ki kantmenm krwar ou kouler, ou grander, ou kalite seve, ou non, ou laparans, loportinite, sans monte, sans prouve, sans akonplir, sans vin sa ki ou anvi i la. I pour ou, i merit la e nou pe garanti sa. Mon en legzanp vivan sa sans, sa loportinite ki Parti Lepep in garanti e in donn mwan e mon pe viv li. Se pour sa rezon mon pou koz an faver sa Mosyon, pou mon bann pti fiy dan mon distrik e pou mon bann zenn fiy. Pou mon bann pti garson e mon bann zenn garson. Pou bann ki parfwa par sirkonstans lavi, problenm sosyal, coping mechanism, labi, move swa dan lavi, lavi ki’n depas zot, frekantasyon, zot tonbe, zot perdi. Zot sanz direksyon. Parfwa si en lanmen pa ganny anvoye pou tyonbo zot, si le neseser pa ganny fer, nou perdi zot. Konbyen zenn ozordi ki pa’n kapab tenir problenm lavi? Ki pa’n vwar fason sorti? Ki’n pran zot prop lavi? Ki’n les drog, lalkol pran kontrol zot lavi? Konbyen zenn ki pe pas serten parti zot zenes deryer en baro feray Montanny Poze? Konbyen paran ki dezespere, ki santi zot tousel, pa konnen ki laport pou tape, pa konnen kote led pou trouve? Konbyen paran ki nepli annan kontrol kwa ki pou fer e menm kwa ki pou dir?\nMr Speaker, wi, mon reprezant sa sans. En lepok dan mon lavi personnel, letan mon ti fer fas ek napa, konpran manz en repa, partaz resanz, rod petrol, napa manman, napa papa, pran responsabilite pti ser byen zenn.\nMr Speaker, mon konpran nouvo dilenm nou bann zenn. Problenm ki vin pli konpleks, pli sosyal. Wi, mon reprezant sa sans akoz a sak fwa napa, partaz resanz, rod petrol, manman e papa pa la, mon’n ganny detrwa lanmen tandi ver mwan. Detrwa tantin ek tonton ki’n la pou sekour mwan. Mon’n ganny bann bon Ansennyan ki’n tenir mwan e bann bon zanmi pou diriz mwan. Mon’n ganny sa lentervansyon neseser dan sak moman mon lavi. A sak pa, a sak enstan kot mon’n tonbe, mon’n trouv bokou ki’n la pou ed mwan sirmonte e pou releve. E se pour sa Mr Speaker, pour sa rezon ki mon pou siport mon koleg Onorab Grand Anse Mahe. Mon bezwen vin sa sans. Wi, nou bezwen vin sa sans , sa bann bon sans pou nou bann zenn. Sa dezyenm sans, pou fer nou bann zenn. Pou nou vin sa bann tantin, sa bann tonton, sa bann zanmi, sa bann Ansennyan, sa fason fer e pou nou remet nou bann zenn lo sa bon semen. Nou bezwen met tou a dispozisyon nou bann zenn pou sa dezyenm sans, pou fer zot konpran ki it’s not what I have been through in my life that defines who I am. It’s how I got through it that has made me the person I am.\nTi annan en sant rabilitasyon parey in ganny dir an 1991 me i ti fermen an 2007. En defayans mazer sa sant sa lepok se lefe ki sa sant ti pe deservi 2 fonksyonnman anmenmtan. I ti pe servi koman en sant reabilitasyon e en sant detansyon. Parey loter Mosyon in fer resorti, sa i 2 diferan progranm e sa i 2 diferan laspe. I enportan pou nou konpran nesesite differentiate from sa 2 sant. En sant detansyon set en sant pou bann zenn ki’n ganny kondannen ek Lakour pou deservi zot santans. Pou fasilit zot santans ek reabilitasyon dan prizon, ki an konformite avek Prison Act ki demann separasyon ant prizonnyen, enkli nou bann miner ki Gouvernman in deside pou etablir e pou fer. Tandis ki sa ki loter Mosyon pe demande, ki i annan en sant pou sa bann zenn ki pankor ganny kondannen par Lakour e pankor komet okenn lofans grav ki kapab rezilta en kondannasyon. Loter Mosyon pe demande ki sa sant reabilitasyon ki ti’n deza annan i ganny re-etablir dan en nouvo fason fer e dan en nouvo lapros. Sa analiz e rezon det pou ferm sa sant reabilitasyon ti annan diferan fakter e parey mansyonnen oparavan, mankman en sant detansyon ti en fakter kle. Mank resours imen e kalifye dan sa domenn e plizyer lezot ankor. Pou bokou nou lazenes, se sa bann moman dan nou lavi ki nou komet plizyer fot. Kot nou tonm plis. Move desizyon e fason azir. Nou annan en logmantasyon dan nou ban zenn avek problenm sosyal, delenkan anti-social behavior, plizyer repriz lo sispann eksetera, eksetera. Litilite annan sa sant se pou annan bann bon progranm dizour, day to day program, counseling, revised methos of schooling, vocational and achademic activities, wood camp ek lezot ankor, pou ede rediriz serten sa bann group zenn dan tel sitiasyon, avan ki zot angaz zot dan lezot aktivite ilegal, pli detrimental e ki a konsekans limit nesesite ganny en konsekans, limit nesesite ganny en kondannasyon e fini prizon.\nNesesite fer desizyon ki byen, admet febles e kote nou’n al mal, redres sitiasyon i osi enn nou rol e responsabilite. Mon konsern lo sa Mosyon i en konsern partaze pou serten mon bann zenn dan mon distrik e serten paran ki’n ariv lo en staz dezespwar. Pou sa bann zenn ki krwar ki tou in perdi, pa itil, pa fer sans. Mon sipor pou sa Mosyon i pou zot. Pou sa zenn ki napa sa coping skills pou deal ek sitiasyon lavi, ki rezilta i fini dan drog, dan lalkol, konportman anti-sosyal e swisid.\nMr Speaker, 6an pase mon ti perdi en zanmi, en zenn ek bokou potansyel, ki ti krwar ki tou in perdi. I ti pann e i ti pran son lavi. En inabilite pou li cope ek problenm sosyal dan son lavi. En lafreyer, fini son lavi an detansyon dan prizon. En lavi brize. En pert pou sa fanmiy e i ti en gran pert pou nou nasyon e pou sa distrik.\nMr Speaker, pou sa group zenn, pou sa bann paran, pou lespwar nou lazenes, lespwar nou pei, nou pa merit kit personn deryer e nou Parti i angaze pou pa kit personn deryer e pou retenir nou lazenes. It is not what is being but by what they can be. Let’s give them another chance to make the right choices now, so they don’t have to look back and wish they had done different ones. Lenvestisman dan nou zenn i en lenvestisman dan nou pep. I en lenvestisman dan nou fitir, i en lenvestisman pou lavi. Mersi.\nBon, avek sa nou pou adjourn ziska 2er.\nBon, nou a kontinnyen avek deba. Lo mon lalis i annan ankor 3 entervenan. Onorab Vidot.\nThank you Mr Speaker. Bonn apre midi Mr Speaker, bonn apre midi tou dimoun. Mr Speaker, Prezidan Michel ti dir “Youth of Seychelles, I have entrusted the future of our country in your hands”.\nMr Speaker, depi ler sa ti’n ganny dir, bokou keksoz in ganny fer dan nou zoli pti pei Sesel pou vreman met zenn o milye, ouswa devan lo fron batay, ouswa lo fron direksyon nou pei. Parey nou’n konstate osi dan ladres ki’n ganny fer le 16 Novanm sa lannen, kot ti ganny dir osi nou annan bann zenn dirizan dan nou pei, ki pe vreman anmenn labar, ouswa pe diriz nou pei ver sa lot fitir, ou sa lot frontyer.\nMr speaker, fodre nou pa zanmen mank sa loportinite koman bann zenn Onorab osi dan Lasanble pou nou rekonnet zefor ki nou Gouvernman pe fer pou fer sir ki nou zenn i annan en lavenir e i annan en fitir. Ozordi Mr Speaker, mon pa pou manke pou mwan, koman en zenn Onorab, pous azanda ankor enn fwa lazenes Seselwa ki’n ganny etablir, ouswa ki’n anny table devan nou Lasanble. Onorab Lebon i byen dan son kapasite koman en zenn Onorab osi, koman enn bann ki’n diriz lamars lazenes osi, pou table sa Mosyon e mwan, mon pou siport li e mon pou koz detrwa pti mo lo sa Mosyon.\nMr Speaker, prevansyon vreman i pli meyer ki gerizon. I enportan, avan ler nou bann zenn i ganny anpaye, ouswa i ganny pri dan bann problenm sosyal, dan bann problenm lavi, ki prevansyon i ganny fer avek zot e zot ganny ankdre pou zot vreman viv en lavi, ouswa fer bann desizyon ki nob e ki saz e ki byen.\nMr Speaker, nou bezwen konpran nou zenn e nou bezwen konpran kwa ki enfliyans zot. Set avek sa Mr Speaker, ki mon pou anvi koz lo en laspe sa progranm ki Onorab Lebon pe koz lo la, atraver sa letablisman ki i pe demande. E sa se lo psiko sosyal, lo bann progranm psiko sosyal. Ler monkoz ki nou bezwen konpran nou bann zenn Mr Speaker, mon pe koz ki nou bezwen konpran kwa ki enfliyans zot, kwa ki enfliyans zot behavior e souvandfwa Mr Speaker, se latitid ki ganny demontre dan nou bann zenn se par serten krwayans ki zot annan lo serten keksoz e serten fason fer. e souvandfwa, desizyon pou al dan bann laspe delenkans i ganny dirize, ouswa i ganny enfliyanse par zot pwennvi, par zot krwayans lo sa bann keksoz.\nMr Speaker, latitid senpleman se sa tandans pou nou vreman evalye bann keksoz dan en serten fason e pa nou tou ki evalye keksoz dan menm fason. Ou pou annan 10 dimoun, 10 zenn dan en lasal, ou pou pas zot en menm lenformasyon e pa tou le 10 ki pou enterpret sa lenformasyon dan menm fason. E sa i montre ki fason bann latitid i ganny dirize ouswa i ganny determinen plitar. Nou vwar Mr Speaker, ki i annan diferan konponan limenm li, ki fer latitid en zenn. Sa premyerman Mr Speaker, se sa laspe ouswa sa konponan emosyonnel. Sa laspe ouswa konponan emosyonnel Mr Speaker, i ganny dirize, ouswa i ganny enfliyanse par bann lobze dan nou zalantour, dan nou lavi toulezour par serten personaz ouswa bann issue, ouswa bann levennman ki arive dan nou zalantour.\nMr Speaker, mwan i annan bann levennman ki’n arive dan mon lavi ki’n fer mwan pran serten desizyon e sanmenm sa ou vwar mwan pe asiz lo sa kote latab ozordi e mon pe asize koman en Manm elekte pou Larivyer Anglez pou Parti Lepep. Se rekonnesans e vwar travay dir ki mon bann gran paran, mon bann paran avan mwan in travay pou batir sa sosyete ki nou vwar ozordi, pou batir sa lavi ki nou pe viv ozordi. E sa i bann levennman ki’n enpakte mwan personnelman koman en zenn, ankor enn fwa in fer mwan pran en desizyon pou pran en karyer ouswa pou debout koman en kandida dan eleksyon pou sa Parti. Ki mwan osi a mon tour, mon kapab aport mon kontribisyon pou sa lot zenerasyon ki pe vin apre mwan e sanmenm sa nou pe debat lo en tel Mosyon ozordi. Pou ankadre zot, pou enfliyans zot pou pran bann desizyon pozitiv ver zot lavenir.\nMr Speaker, dezyenm konponan ki nou vwar avek latitid, ki enportan pou nou note si nou vreman anvi anmenn en progranm ki efektiv se nou bezwen realize ki sa dezyenm konponan set en konponan cognitive, ouswa kognitiv Mr Speaker. E sa limenm li se bann panse, bann krwayans lo serten size. Si ozordi en zenn i vwar ki ledikasyon pou li i pa en keksoz ki enportan, definitivman son konportman anver ledikasyon pou negativ apard en lot etidyan, en lot zenn ki li ler i get ledikasyon, i fer mwayen pou li ganny konesans, pou ganny lasazes pou li vin somebody dan lavi. E sanmenm sa mon’n dir oparavan ki nou bezwen konpran nou zenn. Nou bezwen konpran kimannyer nou zenn i panse, kimannyer nou zenn i reazir, konsernan serten keksoz.\nE Mr Speaker, krwayans dan serten keksoz i enportan ozordi, pou nou vreman asire ki nou bann zenn i pran bann desizyon pozitiv. Si en zenn ozordi i get son sosyete, i get son zalantour, i get son paran parey Onorab Fideria ti pe dir oparavan, koman sa laspe negativ dan son lavi e i vwar bann konportman negativ, definitivman i annan parey serten legzersis ki’n ganny fer Mr Speaker, serten letid ki’n ganny fer ki kapab enpakte lo lavi sa zenn osi e ki limenm li an retour demen, i montre serten sinny sa menm latitid ki son paran in annan. E Mr Speaker, i enportan pou nou not sa, akoz pou en fason kimannyer nou pou kapab deal ouswa ed sa zenn pou li sorti ouswa pou reform son latitid.\nTrwazyenm konponan Mr Speaker ki vreman enportan osi, ki bezwen ganny mete kot sa demann ki Onorab Lebon pe demande pou sa bann zenn delenkan, avan ler zot tonm dan bann move lenfliyans se sa laspe behavioural Mr Speaker. Kimannyer sa latitid prezan Mr Speaker, i enfliyans son fason fer? Mr Speaker, zenn ozordi i tant pou get keksoz dan diferan fason ki bann zenn 10an, menm 20an pase ti regard keksoz. So, i enportan pou nou not sa, i enportan pou nou rekonnet sa e i enportan pou nou asize, diskite prezan ki fason, kwa bann keksoz ki pe enfliyans nou bann zenn ozordi, ki pe fer serten nou bann zenn get lavi dan en fason negativ, ouswa dan en lot kalite fason, dan en lot dimansyon. E once ki nou kapab konpran sa Mr Speaker, i pou enportan pou nou vwar bann laspe ki nou bezwen deal avek dan sa sant, ouswa dan sa bann kan ki nou pou organize pou sa bann zenn, pou reform zot. Pou reform zot behavior ouswa zot latitid Mr Speaker. E mwan Mr Speaker, zot in dir YRTC, akoz pa’n annan sikse? Mon krwar i annan laspe ki nou bezwen gete. Si tou sa bann laspe i pe ganny gete ouswa ti pe ganny zere byen e si tou sa laspe latitid dan en zenn akoz avan tou Mr Speaker, en reaksyon ouswa en en aksyon ki ganny fer i baze lo en krwayans, lo en fason panse, ouswa lo en lanvi ki ou’n annan.\nMr Speaker, i enportan pou note a sa lenstans osi, ki fason prezan latitid sa bann zenn ki demontre, kimannyer sa latitid i ganny formen. Mr Speaker, latitid en zenn i ganny formen, i rezilta atraver leksperyans ouswa i kapab rezilta en lobzervasyon. Ozordi, kestyon ki nou pe demande, eski i annan leksperyans, eski nou annan bann bon lobzervasyon ki nou bann zenn i kapab vreman obzerve pou li kapab ganny sa bon, son latitid vreman ganny formen dan en fason pozitiv. Mon pa la pou dir wi ouswa non Mr Speaker, mon krwar nou annan bann expert dan bann domenn, malgre mon’n fer serten letid ladan ouswa resers, me selman mon krwar i annan lezot expert i kapab menm donn serten pwennvi lo sa size. I enportan pou nou vwar si nou sosyete ozordi i ganny formen dan en fason ki vreman pe enpakte pozitivman lo nou bann zenn e sa i ava en analiz Mr Speaker ki nou ava fer ansanm e i a en ananliz ki pou enportan, si vreman nou oule vwar rezilta pozitiv dan lavi nou bann zenn ki pe bouz dan sa bann direksyon.\nMr Speaker, ou pou agree avek mwan, koman menm en dokter par profesyon ki parfwa i annan bann serten konportman ki arive dan lavi en zenn a en serten laz ki fors li pou eksperyans serten keksoz. E nou vwar nou bann zenn kekfwa i eksperyans pou fimen, pou bwar lalkol, ouswa servi bann lezot sibstans ki en pti pe pli for. E sa i en staz dan son lavi, i en staz son devlopman ki fors li pou li vreman eksperyans sa bann keksoz. Zis parey en baba ler in fek ne Mr Speaker, i sey eksperyanse par gout keksoz. So, i gout serten keksoz pou konnen ki lefe i fer, ouswa i tous serten keksoz pou konnen ki arive apre. So, i pareyman Mr Speaker, ler en zenn i kit sa staz adolesan, i annan bann lezot leksperyans ki arive dan son lavi, ki i anvi eksperimante ladan e rezilta pa’n toultan pozitiv. I souvandfwa bann keksoz negativ. Me lanmenm la kot i neseser pou sa bann zenn koumsa kekfwa ki son leksperyans li i pe pous li dan en lot nivo, vreman ganny ankadre, i vreman son latitid ganny formen, ki malgre ouswa menm si i pou fer sa bann leksperyans, me i fer sa bann leksperyans dan en fason ankadre, dan en fason pozitiv ki demen i kapab vin en adilt, en zonm ou en fanm, en papa ou en manman ki annan leksperyans e ki’n matir.\nMr Speaker, dezyenm keksoz ki fer kimannyer prezan latitid i ganny formen, ankor enn fwa ki neseser pou nou konpran pou nou enplimant sa progranm se rol ki Sosyal i zwe limenm. Sa bann rol Sosyal ki egziste. Ouswa sa bann norm Sosyal ki annan dan nou sosyete, e sa vreman Mr Speaker, i kapab enfliyans nou bann zenn, nou sov latitid nou bann zenn dan en fason byen for e si nou pa fer atansyon Mr Speaker, ozordi bann deba ki nou pe tande, bann keksoz ki pe arive dan nou pei, menm an term politikman Mr Speaker, i annan politisyen ki enpakte nou bann zenn dan en fason negativ avek bokou negativite, me mwan mon kontan Mr Speaker ozordi ki nou annan nou en Lasanble e en Lasanble ozordi ki vreman a mon avi pe enpakte sa zenn Seselwa dan en fason pozitiv e mwan mon krwar nou merit felisit nou lekor e kontinnyen dan sa lalinny, montre nou zenn Seselwa parey Onorab Vangadasamy in dir bomaten, ki vreman nou kapab vin en role model pou zot, vreman nou kapab enspir zot dan en fason pozitiv. Me toudmenm nou sosyete i bezwen fer atantiv, i bezwen fer atansyon ki napa bann norm sosyal ozordi, bann norm dan nou sosyete ozordi, ki i pa pe enpakte negativman lo nou zenn e ki fer zot bouz dan sa lalinny ki zot rebel avek tou keksoz Mr Speaker, zot rebel avek pei, avek sistenm ki an plas ek direksyon ki an plas.\nE sa i anmenn mwan lo sa pwen Mr Speaker, kot mon aplodir re-entrodiksyon civic education dan nou curriculum lekol e bomaten nou ti’n vwar bann ansennyan ki ti la parmi nou, pou mwan sa i en bon keksoz. I en bon pa Mr Speaker ver en bon direksyon. I en fason pou nou montre sa bann zenn vwala ou drwa. Vwala ou responsabilite dan sosyete. Vwala ki ou merit osi pe kontribye. Zot pa vwar sa kot zot pe ganny enpoz keksoz lo zot par sosyete, kot zot pe dir koumsa i annan bann norm, i annan bann Lalwa, i annan bann direktiv ki ou bezwen swiv e pa vreman neseserman konpran akoz ou bezwen swiv serten norm. akoz zot bezwen neseserman swiv serten Lalwa ki an pla.\nMr Speaker, civic education mon krwar i bezwen pran son plas dan nou curriculum lekol e mon swete sa bann Ansennyan ki pe ganny train ver sa laliny e vreman konpran sa, konpran ki rol, ki lenportans zot pou annan pou zot enpakte pozitivman dan lavi nou lazenes, lazenes Seselwa ki zot pa tonm dan bann lenfliyans e zot pa vin bann zenn delenkan dan le fitir, me zot vin bann zenn pozitiv, bann zenn ki kapab anmenn en kontribisyon pozitiv e ki vreman kapab bouz sa lekonomi, sa pei ver sa nouvo frontyer, sa nouvo devlopman, lo sa some parey in ganny dir oparavan.\nMr Speaker, en lot pwen ki enortan pou nou note se fodre nou pa zanmen look down lo nou zenn. Fodre nou pa zanmen look down lo nou zenn, menm sa bann ki annan serten konportman ki pa normal dan nou prop lizye Mr Speaker e nou bezwen fer sir Mr Speaker, ki nou konpran zot e rod fason pou gid zot akoz ler ou look down lo en endividi, sirtou en zenn Mr Speaker, ki pa vreman ankor tro konpran lavi, i tant pou anfons li da en trou pli fon e i tant pou fer li rebel ek sa ki ou pe dir. Me ler ou montre li ki non, mwan sa enn ki lanmenm la akote ou, mwan sa enn ki oule donn ou sa lanmen, mwan sa enn ki oule donn ou sa zepol pou apir lo la, i pou vwar vreman ki i annan sa lespwar. I pou vwar vreman ki, vreman i annan en semen sorti me napa serten group laz dimoun ki pe look down on me, ouswa li i pli konnen ki tou, ouswa se li ki sipoze dir tou e mwan mon napa en say.\nMr Speaker, sa i anmenn mwan lo en forum ki mon’n deza partisip ladan, ki koman en zenn politisyen, mon ti vwar mwan antoure par lezot politisyen en pe pli aze ki mwan, kot serten komanter ki mwan mon ti fer, ouswa serten kontribisyon ki mwan mon ti fer, i pa ti neseserman ganny konpran, akoz mon ti en zenn e mon ti ganny dir byen ki ou ankor zenn lot, lot, lot. Mr Speaker, be sa i pa anmenn progre. I pa anmenn mwan koman en zenn personnelman pou mwan anvi kontribye ouswa bouz devan dan en fason pozitiv. Dan mon lavi pou mwan, mon tant pou vwar li koman i fer mwan rebel ek sa ki deza egziste. Me nou bezwen rod en fason, parey nou’n dir oparavan Mr Speaker, kimannyer nou kapab entegre kot nou annan sa generational gap ki nou annan la, me nou bezwen akoursi li. Kot bann zenerasyon avan nou i bezwen konpran sa bann zenn ozordi, pareyman sa bann zenn ler zot vwar zot pa ganny en konpran, zot bezwen konpran sa bann zenerasyon ki ti avan, zis parey Prezidan Rene mon krwar ki’n dir, ki enportan se nou bezwen rekonnet travya ki’n ganny fer oparavan e nou koman en zenn, nou pa denigre sa travay ouswa nou pa pran sa travay koman en nanryen ditou, me nou bezwen apresye me anmenmtan anmenn kontribisyon modern e nouvo pou nou bouz de lavan. Mr Speaker, pou nou koz lo la se nou pe koz lo en lavenir Sesel. Pou mwan koz lo zenn pou mwan mon pe vwar nou pe koz lo lavenir nou pei, fitir nou pei. E pou mwan pou annan en zenerasyon, pou annan bann zenn ki vin apre nou ki pa prodiktiv, ki pa pozitiv, nou napa en fitir parey mon ti dir dan en Mosyon en pe parey oparavan. Nou pou napa en fitir. E mwan mon bezwen asire, ansanm avek nou koman en Lasanble, nou bezwen asire ki nou annan en fitir. Nou bezwen asire ki nou annan en striktir an plas ki pou ankadre nou bann zenn. Nou bezwen annan en striktir an plas ki pou montre bann zenn Mr Speaker kimannyer zot kapab annan en pli o nivo self esteem Mr Speaker. E nou bezwen annan bann mentors dan sa pei Mr Speaker, parey ou’n ete pou mwan Mr Speaker, mon bezwen admet sa ozordi dan lepase, koman mon ansyen MNA, i enportan Mr Speaker, ou bezwen apresye, ou bezwen dir mersi, apresye. Ou bezwen fer li kot ou’n en mentor pou mwan dan lepase an term politik osi Mr Speaker, kot mwan osi dan le fitir mon bezwen et ek sa zenerasyon apre mwan. Mon krwar i en mayon Mr Speaker ki fodre toultan i marye e ki sanmenm sa ki pou ed nou progrese, sanmenm sa ki pou ed nou al de lavan.\nMr Speaker, i annan en keksoz ki enportan pou note, dan menm progranm psiko sosyal, se anger management. I annan bokou zenn ozordi pa konpran kimannyer zot pou manage zot lakoler. Zot zis ankoler pou nanryen ditou, zot zis ankoler ek tou keksoz. Me sa ki enportan se nou annan en group dimoun ki kalifye dan sa domenn e ki annan leksperyans dan sa domenn, i ankadre nou bann zenn. I ok pou ou ankoler, napa problenm. Aktyelman Labib i dir ou koumsa pa en pese pou ou ankoler, me sa ki ou fer ek ou lakoler, rezilta ou lakoler ki enportan. En zenn ki ankoler i bezwen met sa lakoler dan en fason pozitiv. Parey si nou ankoler kont en keksoz ki pe mars mal dan Lasanble Mr Speaker, nou bezwen pe sizer bann propozisyon pozitiv ki pou anmenn en sanzman. Se sa ki nou pe trigger nou lakoler dan en fason pozitiv. So, i enportan sa Mr Speaker. Mr Speaker e osi nou bezwen al dan conflict management. En keksoz ki mon realize ozordi, nou annan bann dimoun aze, swa bann dimoun dan bann pozisyon, zot menm zot menm pa tro tro kapab a en serten pwen pou zot vreman manage bann konfli, konmsi bann antre zenn ek sa ki pli vye Mr Speaker. Be nou, nou bezwen vin dan en laliny kot nou anmenn bann propozisyon, nou anmenn en progranm efektiv dan sa ki Onorab Lebon pe demande, kot vreman nou montre nou bann zenn kimannyer nou pou manage bann konfli. Konfli Mr Speaker, nou pou annan komansman Zanvye ziska Desanm Mr Speaker. Sa ki enportan se kimannyer you manage sa bann konfli e ankor enn fwa rezilta pou sa bann zenn menm dan bann lekol Mr Speaker, rezilta se anmenn li dan en fason pozitiv. Zenn i annan bokou lafors Mr Speaker. I annan bokou lenerzi e parey mon ti dir oparavan Mr Speaker, si nou pa servi sa lenerzi, sa pouvwar ki zenn i annan dan en fason pozitiv la, dan pozitivite, byensir napa lot swa. I pou al dan negativite.\nMr Speaker, avan ler mon terminen, mon anvi zis tous 2 laspe ankor dan sa progranm psiko sosyal, se nou bezwen ed nou bann zenn osi ki pe etidye ozordi pou deal avek stress ek zot lemosyon. I annan bokou zenn ozordi pe etidye e parey mon’n dir, nou napa menm kapasite pou nou konpran keksoz. Ozordi tou zenn i dan menm laklas. Mix stability zot dir sa. E i annan zenn ki kapab algebra pou vini devan li, i pou kapad deal ek algebra dan en fason parfe, kekfwa i pou kapab konpran li byen, be i annan en lot zenn ki pa pou kapab konpran sa e i pou vwar li anba presyon, stress e kot demen i vin negativ ouswa i vin fristre ek sistenm, ouswa li pou li egzers sa fristrasyon, i oule kas sez, i oule kas latab, i oule sov laklas. E si nou pa pe montre sa zenn ki i annan en fason kimannyer nou pou deal ek ou stress, i annan en fason kimannyer pou deal ek ou pa pe konpran ek keksoz, kimannyer nou kapab ed ou pou manage ou lekor, pou ou konpran sa keksoz. Malgre ou pran en pe plis letan, me sa ki enportan se ki ou konpran sa keksoz. I kapab pran en dimoun 1an pou fer en lakaz, i kapab pran enn 5an pou fer en lakaz me alafen sa ki enportan se ki sa dimoun i fer sa lakaz. I ariv lo some. Sesel ankor pe lalit Mr Speaker pou nou lekonomi kontinnyen devlope, i annan pei in fini arive me nou, nou ankor pe lite pou nou arive e i montre nou ankor enn fwa ki pa tou dimoun ki ariv menm landrwa an menm tan.\nMr Speaker, i annan bokou ki en legzanp, NCC pe fer konsernan parenting skills, pou nou train nou bann paran pou zot konpran sa zanfan menm ki zot in met lo sa later. Mwan menm mwan koman en paran Mr Speaker, pa neseserman mon konpran tou sa ki mon piti annandeler i fer ouswa pe dir, me selman nou menm nou bezwen ganny sa training mon krwar, ganny sa konprenezon kimannyer nou pou deal avek nou zanfan, kimannyer nou pou deal ek en zenn pou nou kapab enpakte zot lavi ankor enn fwa dan en fason pozitiv.\nMr Speaker, mon’n koz lo generation gap oparavan yes. I en keksoz ki vreman enportan dan pei ozordi, i en keksoz ki primordyal Mr Speaker. Nou bezwen bridge sa gap. Nou napa lot swa, lot solisyon. Nou bezwen bridge sa gap si nou oule vwar nou pei, nou bann zenn kontinnyen vin pozitiv e ed nou, ed sa Gouvernman, ed sa bann group dirizan ki la pou nou al de lavan. Mr Speaker, souvandfwa nou vwar nou pe al dan bann term Eropeen, ouswa nou pe al dan bann natir, bann kiltir Eropeen konmela, kot sakenn vey son prop lekor, sakenn lager pou son prop lekor. Me Sesel pa ti koumsa lontan. Me nou bezwen rod en fason kimannyer nou kapab anmenn sa dinamizm, kimannyer nou kapab travay an tim, kimannyer nou kapab travay an group. E se sa, dan en progranm parey ki pou enportan Mr Speaker. Nou bezwen montre sa zenn ki ler ou pli feb ou, ou annan en koleg zenn ki en pti pe pli for dan sa domenn e ki kapab ed ou, ouswa ki kapab enpakte ou pou ou konpran. Kekfwa ler mwan koman en Ansennyan, mon pe dir ou, ou pa pe ganny en konpran. Me ler ou annan en lot zenn parey ou ki pe dir ou menm keksoz, dan en lot langaz, ou pou konpran pli vit. So, nou bezwen anmenn sa dinamizm an group, kimannyer nou ed kanmarad, nou asosye ansanm pou nou fail nou prop zenn parey nou, nou prop zenerasyon bouz de lavan e agrandir dan zot konesans. E sa i ava bon dan bann retreat parey Onorab in dir oparavan.\nMr Speaker, mon dernyen pwen, me toudmenm i pa the least, se nou bezwen deal avek bann crisis. Bann zenn i ganny diferan kriz. Mon pa anvi al dan bann detay diferan kriz ki bann zenn i pas ladan. Puberty parey ou konnen Mr Speaker, i anmenn diferan keksoz avek li me selman nou bezwen montre nou bann zenn, nou bezwen ansenny nou bann zenn. Nou bezwen diriz zot dan en fason kimannyer zot pou deal avek diferan crisis at different times dan zot lavi, dan zot letan. E ki ler zot vin en adilt plitar, ki zot pa vin sa enn ki al kas lakaz ki vole ler zot vwar zot pa pe ganny en louvraz ouswa sa kalite louvraz, sertifika ki demann zot, zot napa, me kimannyer zot pou deal ek sa sitiasyon e kimannyer zot pou kapab met zot lenerzi, zot lafors dan en lot keksoz ki pozitiv.\nMr Speaker, mwan san okenn ezitasyon mon pou vot pou sa Mosyon lizye fermen, si mon kapab lev mon 2 lebra mon pou leve, me mon a leb zis enn Mr Speaker, me selman sa ki enportan Mr Speaker se en tel Mosyon i ganny anmennen dan en landrwa apropriye e ki the right person hears the right message.\nMr Speaker, avek sa mon remersye ou pou ou pasyans e mon pou vot pou sa Mosyon. Mersi.\nOk. Eksepte ki mon krwar sa mo eksperiyante i pa egziste dan kreol. Se eksperimante. Tou sa letan ler ou pe koz lo la ou pe sey servi sa mo eksperimant ek drog, eksperimant ek lalkol e non pa eksperiyant. Ok. La aze pe edik bann zenn la. Onorab Arnephy.\nMersi Mr Speaker, bonn apre midi tou dimoun. Mr Speaker mon pou tre tre bref akoz dan tou keksoz in ganny dir. Me sa ki mon ti a kontan dir se ki sa Mosyon mon krwar pe demann en keksoz ki nou pe kontinnyelman demande e ki nou santi poudir i dwatet annan sa commitment delapar tou dimoun pou fer li vin en reisit akoz apre tou, sa ki nou anvi fer se sov nou bann zenn. Sov nou bann zenn ki pe tonm dan bann sitiasyon delenkan e pou kapab ed zot pou zot refer zot lavi. E pou nou kapab fer sa, nou bezwen annan an plas bann mezir prevantiv. Bann mezir kot nou asire ki nou kapab fer bann deteksyon tre tre boner.\nMr Speaker, parey in ganny dir, mon krwar nou koman en sosyete nou’n fer bokou pou nou asire ki nou lazenes, nou bann zanfan i epanouir me malgre sa, nou rekonnet poudir i annan bokou defi ki nou bezwen sirmonte, si nou anvi ariv kot nou anvi arive. Dan lekol nou annan nou bann Teachers, nou bann ankadrer, nou annan bann School Leaders e nou deal avek en kantite manrmay toulezour, depi dan primer ziska dan segonder. Mr Speaker, mwan mon rapel ler mon ti lekol, par egzanp dan bomaten ou vini ou annan sa letan kot ou asize avek ou Teachers, avan laklos i sonnen 7.465/8er, ou ti ganny sans pou ou dyaloge. Dyaloge avek ou Teachers e sa ti en fason pou bann Teachers kapab detekte lekel bann manrmay ki annan serten problenm e kapab ed zot pou vwar solisyon zot problenm, swa an konsiltasyon avek paran e lezot dimoun ki ti pe ekip sa bann zanfan. Me gradyelman avek levolisyon, nou sistenm, mannyer nou sistenm skoler in ganny organize, manrmay i sorti diferan distrik, zot zwenn ansanm in fer sa en pe difisil. Sa i anmenn mwan lo le pwen ki mon ti a kontan petet Minister Ledikasyon i revwar en pti pe lafason sirtou, retrouv lafason pou nou kapab vwar, detekte nou bann zanfan ki annan serten issues akoz zanfan i komans tipti, zot grandir e ler i ariv serten nivo, in fini out of hand e nou perdi kontrol lo zot.\nMr Speaker, mon krwar Mosyon ki Onorab Lebon in anmenn devan, i pe adres 2 keksoz spesifik. Enn, se ki nou bezwen fer sir, si nou met bann progranm, nou’n koz lo YRTC ti la, in fail, pou ki rezon, me nou bezwen vwar si nou met en progranm an mars, nou bezwen met en progranm an mars ki pou efektiv, ki pou marse. E souvandfwa nou vwar poudir nou bann failures se sirtou kot i konsern bann ankadrer, bann dimoun ki travay ek sa bann zanfan. Mon krwar nou bann progranm parey i bann progranm ki bezwen tre striktire e si Gouvernman avek lasosyete sivil e lezot partners pou take sa on board, nou bezwen fer sir ki nou annan bann bon ankadrer, bann dimoun ki well trained. Ok. Pou ou kapab travay ek zanfan, ou bezwen annan bann dimoun ki annann bann konpasyon ok, ki kapab konpran sa bann zanfan ok. Mon krwar bokou in ganny dir, nou bezwen annan bann dimoun ki annan sa serten sans lazistis ok. Be non judgemental pou nou kapab vwar kimannyer nou anmenn sa zanfan kot nou anvi anmenn li. Nou bezwen annan bann dimoun ki annan en o nivo profesyonnalizm. Ok. So tro souvan se nou menm nou ki fail serten progranm ki nou met an plas akoz nou tro zize e ler ou zize, sa i fer ki sa bann dimoun ki pe swiv ou progranm zot santi zot dekouraze e souvandfwa nou progranm pa reisir. E bann dimoun ki pou pare pou travay dan sa progranm zot bezwen fer sir Mr Speaker ki zot annan en dezir pou zot fer en transformasyon dan lavi sa zanfan. Ok. So, sa progranm, sa sant, sa progranm ki Onorab Lebon pe demande se zisteman en progranm ki pou kapab transform lavi nou bann zanfan, sirtou nou bann zanfan ki nou vwar zot, zot pe al dan en direksyon kot petet i against the norm of society. Nou bezwen fer sir ki nou donn zot the proper guidance ok. Zanfan an grandisan zot bezwen gidans, ok. E souvandfwa we take it for granted poudir zanfan pou grandi e zot pou ekspekte fer sa ki nou, nou anvi zot fer. i pa neseserman leka, zot bezwen nou gidans.\nMr Speaker, nou osi petet souvandfwa nou fail akoz nou bliye pou nou valoriz bann abilite e bann bon kalite ki nou bann zenn i annan. Ok. Zot tant pou regard zis sa kote negativ. Me nou bezwen osi vwar kimannyer nou kapab ed sa zenn pou li devlop sa bann bon kalite ki i annan dan li. At the end of the day ki nou anvi fer se ki nou anvi kree bann endividi ki kapab be part and parcel entegral of sa sosyete ki nou anvi konstrir demen. So, parey mon’n dir, mon pase si nou pou set up en sant parey, the key to son success se commitment. E commitment delapar tou dimoun. E mon swete, pou nou kapab kree sa meyer sosyete, pou nou kapab kree sa lazenes ki pou kontinny travay ki sa ansyen zenerasyon in fer, nou bezwen kree en lazenes kot zot ganny sans pou zot ganny sa loportinite e ganny loportinite kan nou ed zot pou detekte kote bann problenm i ete, pou zot kapab amelyore e pou nou kapab bouz devan.\nMr Speaker, nou annan bokou progranm ki’n ganny fer par egzanp, toulezan ouswa tou le 2an, nou annan en group zenn ki ganny awarded anba progranm President Award Scheme e nou, nou lekspektasyon se ki sa bann resipyan answit zot al dan lasosyete e zot donn en koudmen. Me i sad ki en kantite fwa nou pa vwar sa arive. Dek ki zot ganny zot award ok, nou pa vwar zot. Souvandfwa nou pa vwar zot, si i annan serten distrik ki nou vwar zot i tre pe, ok. Me nou, nou ti a kontan vwar sa bann group akoz zot, zot in ganny serten training spesifik dan kimannyer zot pou engage lakominote. Kimannyer zot pou engage lazenes pou kapab oriyant zot. So, petet vwala en area kot nou bezwen servi nou bann progranm ki egziste, servi nou bann zenn ki’n pas atraver serten progranm e ed zot pou donn en koudmen dan lakominote. Mon krwar si nou kapab sov en bon group nou zanfan o nivo kominoter, then petet sa pti group ki en pe difisil pou nou sove, this is where the centre ki Onorab pe koz lo la i ava antre. So, nou bezwen donn nou bann zenn sa sans pou zot kapab devlop zot skills, zot knowledge e pou zot kapab partisip dan lavi lakominoter. E se sa souvandfwa ki manke. Nou annan en kantite lenfrastriktir o nivo distrik, nou annan en kantite keksoz, but how do we use them? Mon krwar vwala en area kot nou bezwen gete mannyer nou bezwen maksimiz tou sa ki nou annan. Mannyer nou kapab kree sa partnership, sa sinerzi ok. Mon krwar mwan, en keksoz mon kontan koz lo la, ozordi nou annan diferan Minister, diferan Departman, diferan groupman, NGO’s ok. Setaki i anvi fer son pti zafer par kote e souvandfwa ler nou fer sa, nou mont lo lipye kanmarad. Be nou bezwen zwenn ansanm, travay an partenarya pou nou kapab annan bann common programs, bann programs ki pou targeted e ki tous sa bann group dimoun ki nou pe koz lo la dan Mosyon ozordi.\nSo, vwala enn de bann pti pwen ki mon ti anvi fer, parey mon’n dir, bokou keksoz in ganny dir e petet loter Mosyon ler pou come back avek bann rekomandasyon, mon krwar ti a bon ki nou pran serten sa bann pwen an konsiderasyon e ki nou ava annan ase pwa pou donn lotorite konsernen, ansanm avek son bann partners pou fer sir ki sa sant ki i pe koz lo la i vin en reisit. Me nou sa ki nou anvi dir se ki si nou kree en sant, please annou kree en sant ki pou marse, ok. Nou pa kree en sant kot apre 5an/6an, nou vwar poudir i tonbe.\nOk. So, vwala. Mon pou aport sipor pou Mosyon e mon ti a kontan ki bann lezot Manm osi i fer parey. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, mon konpran lespri par deryer Mosyon ki Onorab Lebon in met devan sa Lasanble ozordi akoz loter Mosyon pe rod en solisyon pou bann problenm ki lazenes Seselwa pe fer fas avek. Bann behavioural problems, bann behavior anti-sosyal, la delenkans eksetera. Mon konpran mwan wi, nou annan sa problenm e i enportan, koman en sosyete responsab pou rod solisyon ki efektiv pou nou kapab deal avek. Nou konnen poudir en zanfan oubyen en zenn i touzour bezwen bokou gidans e mon napa okenn dout ki nou annan en problenm dan nou lanmen. Sa i ganny reflekte atraver lakantite vol, krim, la delenkans eksetera ki involve nou bann zenn, parfwa menm en manrmay depi laz 25an. Annefe, Mr Speaker, si mon get bann statistik ki mon annan la devan mwan pou 2009, 2010 avek 2011, mon pou pran enn de legzanp. Letan mon get teenage pregnancy. Nou tou nou konnen poudir nou tou nou kriye nou dir i annan en huge problem an relasyon avek teenage pregnancy. Now, an 2009, nou ti annan nou 16 ka. Now, statistikman, matematikman letan mon get li mwan, i vin apepre 2 ka dan sak 3 distrik. So, 2 manmay, 2 teenagers i fall pregnant dan sak 3 distrik ki nou annan Sesel. Sa ti pou lannen 2009. Letan nou get problenm lalkol, mon vwar i annan 5 pou lannen 2009, i apepre 1 dan sak 5 distrik. Letan nou get problenm drog, i annan 11 pou 2009, i tonm 1 dan sak 2 distrik. Vyolans domestik 82, i tonm apepre 3 par distrik oubyen 3 par kominote.\nSo letan nou pran 2010, nou vwar preski menm tandans. Teenage pregnancy ti annan 5 ki tonm apepre 1 dan sak 5 distrik. Drog 13, 1 dan sak 2 distrik oubyen kominote e domestic violence, 80 ki tonm apepre 2 dan sak 3 distrik. Sorry 3 par distrik. Now, sa i fer mwan realize poudir wi, nou annan en problenm akoz menm si ti zis en zanfan, i ti pou en problenm akoz i ti pou vedir en zenn, en manrmay, son lavenir pe ganny abrize. So, lo en kote mon dir wi, nou annan problenm me lo lot kote mon dir poudir be, i pa bann problenm ki nou pa kapab sirmonte sa e i pa bann problenm a mon avi ki fer mwan feel poudir nou devret pe ouver en landrwa spesyal lo en zil pou nou deal avek. Mwan mon krwar poudir dan nou striktir ki nou annan ozordi, si nou kapab idantifye sa bann striktir, strengthen zot, mwan mon krwar poudir nou pou kapab deal avek sa bann problenm. Annefe mon dir sa Mr Speaker, akoz letan mon pran listwar YRTC ki mon annan en summary avek mwan la, i dir poudir dan son 15an legzistans, in deal avek 184 zenn. Now, 184 pou mwan sa i pandan 15an, 184 zenn pandan 15an i vedir 12 manrmay par lannen. 12 manrmay par lannen, letan ou rekas sa, i tonm en manrmay dan sak 2 distrik. Now, kestyon ki mon demann mon lekor se ki eski dan nou bann distrik, nou napa sa bann striktir ki pou permet nou deal avek sa kalite statistik? Mwan mon krwar Mr Speaker, nou annan sa striktir, nou annan sa problenm, sa problenm i pa pli gro ki nou, nou kapab deal avek e nou annan striktir dan nou bann distrik e dan nou bann kominote pou nou deal avek e alors, sa ki mwan mon pe propoze se ki nou bezwen adopte, nou bezwen rod en solisyon pou sa problenm ki entelizan. En solisyon pou sa problenm kot lasosyete an zeneral i konpran son rol ki i kapab zwe vizavi rezourd sa problenm e i zwe son rol. E mwan mon krwar poudir nou devret adopte en lapros kot the nucleus of nou lapros i 2 keksoz. I lo en kote lafanmiy e lo lot kote, i nou sistenm ledikasyon. Avek sa, i a vin apre bann lezot keksoz ki a mon avi i secondary. Now e les mwan eksplike Mr Speaker. Parey mon’n dir, en zanfan i bezwen bon gidans dan son lavi sosyal. Now, kote sa zanfan i gannyen sa gidans? Premyerman, sa zanfan i ganny sa gidans atraver son paran, atraver lafanmiy e atraver sa bann lenstitisyon skoler ki sa zanfan i ale pandan son zenn az. Savedir, premyerman en zanfan i bezwen gidans e lafanmiy ek lekol i kapab efektivman toulede donn li sa bon gidans.\nDezyenmman, en zanfan i bezwen aprannn sa ki byen. En zanfan i bezwen kapab devlop son karakter pou ki i kapab vin en zonm oubyen en fanm ki responsab dan lasosyete. En zanfan i bezwen kapab ganny sa loportinite pou devlop son karakter, pou ki nou enstil dan sa zanfan bann bon valer viv. En zanfan i bezwen kapab ganny sa loportinite pou li devlop son kapasite entelektyel e pou li pran son responsabilite dan lavi kot i kapab form en bon lopinyon lo en size e pran bann desizyon ki rezonnab an relasyon avek en sitiasyon. En zanfan i bezwen kapab ganny sa posibilite, atraver bann striktir ki nou a met a son dispozisyon, pou li devlop son abilite entelektyel, pou li devlop son kapasite pou li form lopinyon.\nNow, en zenn dan sa ka Mr Speaker, an plis, en zenn i pas laplipar son letan 2 landrwa. Dan lakour e dan lekol. Letan i pa dan lakour, i sipoze dan lekol. Letan i pa dan lekol, i sipoze dan lakour. So, se sa 2 lenstitisyon a mon avi, ki nou koman en pei nou bezwen strengthen, pou nou kapab ede shape the trend of thinking sa zanfan, ki ozordi dizon i annan 5an, i annan 6an, i pe al dan premye, 10an plitar letan i fini, sa zanfan i pou vin en zanfan responsab atraver sa ki sa 2 lenstisyon in donn li. So, ki nou devret fer koman en pei? Premyerman, nou devret ranforsi kapasite nou bann lekol. Nou bezwen ranforsi kapasite lekol pou zot kapab fer sa bann keksoz swivan.\nEnn, idantifye e deal avek bann zanfan ki komans montre sa tandans move konportman dan lekol. Mr Speaker, mon’n servi en term idantifye akoz i enportan ki dan lekol, nou annan bann Ansennyan oubyen bann travayer ki annan sa kapasite, ki’n ganny train pou li kapab idantifye sa bann malez dan sa zanfan a en tre, tre zenn az, pou nou kapab dres li. Parey nou’n dir, nou pa kapab les en pye dibwa pous tord, apre sey fer li vin drwat. Nou bezwen, at the first, at the very beginniny, fer sir ki sa pye dibwa i pous drwat, si nou anvi ki i pous drwat.\nDezyenm keksoz, ranforsi kapasite bann Ansennyan pou zot kapab deal avek bann problenm disiplin dan lekol, dan en fason efektiv. Annou revwar lapros ki nou pe servi ozordi dan lekol pou nou deal avek en problenm disiplin. Koman en zanfan i fer en keksoz ki mal, ou pa kapab dir li pa antre dan mon laklas, oubyen anvoy li andeor lekol. Letan ou pe anvoy li andeor lekol, ou pe anvoy sa zanfan dan en lanvironnman kot i pou pli mye kapab display son move behavior. So, mon krwar nou bezwen revwar sa lapros as a whole. Nou bezwen osi egalman devlop bann progranm lekol ki mye reponn a bezwen tou nou bann zanfan.\nMr Speaker, mon pe koz lo la atraver leksperyans. Koman en ansennyan, mon’n witness sa ki mon pe koz lo la personnelman. Ou pa kapab annan en progranm ki fit tou zanfan. It’s not possible. Sak zanfan i ne avek diferan kalite talan. E i nou responsabilite e i responsabilite Sesel koman en pei, i responsabilite Gouvernman, i responsabilite Minister Ledikasyon pou garanti, pou fer sir ki i met a dispozisyon bann lekol, a dispozisyon nou bann zanfan bann progranm ki pou mye kapab reponn a zot bezwen. Nou bezwen kapab idantifye talan ki en zanfan i annan tre boner e met li dan sa area, gid li e anmenn li dan sa area ki reponn a son talan, kot lentere, akoz i annan talan, lentere i ganny devlope e ofir e anmezir ki lentere i ganny devlope, sa zanfan i dan en pli bon pozisyon pou li aprann akoz i enterese, problenm disiplin i redwir akoz sa zanfan pe fer en keksoz ki i kontan, i napa lespas pou li al donn latet fermal son Ansennyan e ofir e anmezir ki letan i pase, ofir e anmezir ki i aprann, sa zanfan i kapab devlop en karyer out of sa progranm ki’n ganny met a son dispozisyon. Nou bezwen egalman fer sir ki dan lekol nou annan bann bon progranm councelling. Sa i en lot problenm ki nou annan dan nou bann lekol ozordi. Nou bezwen annan bann councellors ki bann profesyonnel. Nou annan bann councellors, nou bezwen donn zot training lo sa higher standard, pou zot kapab an retour, ler zot in idantifye problenm avek en zanfan, donn sa bann zanfan the right and proper councelling. Pou mwan sa i bann areas ki nou bezwen improve dan nou lekol e an plis, entervenan avan mwan in koz lo progranm ledikasyon sivik dan lekol, pou mwan mon krwar sa i egalman enportan. Nou bezwen annan en bon progranm civic education dan nou lekol, kot sa zanfan i aprann, ansanm avek sa ki son paran i donn li, kot nou enstil dan sa zanfan, bann bon valer lavi. Nou enstil dan sa zanfan, bann bon valer sosyal e nou enstil dan sa zanfan, bann bon valer spirityel. Se sa bann gidans ki nou bezwen fer sir nou donn nou bann zanfan pou anpese ki zot antre dan delenkans, pou anpese ki zot antre dan bann behavior anti-sosyal ofir e anmezir ki zot grandir.\nDezyenm keksoz ki nou bezwen fer koman en sosyete, koman en pei, nou bezwen ranforsi kapasite striktir sa lenstitisyon ki apel lenstitisyon lafanmiy. Nou bezwen kapab edik bann paran. Now, si nou komans li avek nou bann zanfan ozordi, zot pou vin bann paran demen, ki an retour, lefe ki zot in fini ganny sa ledikasyon dan sa striktir lekol, lafanmiy pa pou vin en problenm. But today, i enportan ki nou ranforsi kapasite striktir lafanmiy, edik bann paran pou zot konpran e pran zot responsabilite e Mr Speaker, edik bann paran e fer zot konpran poudir sa premye role model pou sa zanfan se son paran. Sa zanfan i vwar son paran, i kopye son paran avan ki i kopye en politisyen oubyen avan ki i kopye en Ansennyan. Avan ki i dir mon role model se sa Ansennyan, i pas atraver son paran. E sa ki en paran i fer i enpakte dan en fason pozitiv oubyen negativ lo sa zanfan. So, paran i bezwen konpran ki lenpakt, ki lenfliyans li i annan lo en zanfan. Alors i bezwen kapab konpran son rol. Dek ki nou’n kapab achieve sa, ki nou’n kapab met sa bann striktir an plas, dek ki nou’n kapab ranforsi sa 2 lenstitisyon, skoler e lenstitisyon lafanmiy, apre i annan bann lezot lenstitisyon ki egalman annan en rol pou zwe. La nou pe koz nou Servis Sosyal, ranforsi zot kapasite, nou pe koz Probasyon, nou pe koz Servis Lapolis, nou pe koz Departman Lapolis. Ler en zanfan in sorti dan sa safety net ki mon’n eksplike e i tonm dan delenkans, nou devret kapab annan en lot net ki anpar li e se la kot par egzanp, en Lafors Lapolis efikas ki zwe en rol pozitiv dan bann kominote, atraver par egzanp Community Polising, se la kot rol lapolis i vin osi enportan. Nou bezwen, nou annan nou en Minister ki apel Minister Gouvernman Lokal, mon krwar zot annan en rol pou zwe, se pour sa rezon zto apel Governman Lokal, zot annan en rol pou zwe dan nou bann kominote e si zot kapab zwe sa rol dan en fason pli efektiv, sa osi a ede ver fer nou bann zanfan vin pli responsab, ranforsi pourvwar e kapasite bann lezot lenstitisyon e bann lezot lorganizasyon tel ki NCC, tel ki The Family Tribunal e mon krwar si nou get li dan son lansanm, si nou met li as a package, si nou get the big picture, napa okenn rezon akoz nou pa pou reisir koman en pei, pou nou deal efektivman avek sa problenm delenkans, problenm teenage pregnancy, problenm drog parmi lazenes, problenm truancy eksetera, eksetera.\nSo, a mon avi, in a nut shell Mr Speaker, sa ki mon krwar i enportan se pou nou revwar rol Minister Ledikasyon, revwar rol nou bann lekol, ranforsi zot kapasite, revwar rol lafanmiy e ranforsi kapasite lafanmiy e mon krwar nou pou efektivman kapab trouv en solisyon pou sa problenm. Mersi Mr Speaker.\nBon, i reste nou aprezan pou envit Onorab Lebon pou fer son reply. Onorab.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, mon oule remersye tou bann Manm ki’n koz lo sa Mosyon e ki pou siport sa Mosyon akoz mon santi ki i annan en bon pe bann bon kontribisyon ki’n ganny fer. I enportan osi fer resorti ki mon pe koz lo bann zanfan ki at risk e ki bann metod prevantiv pou anpes zot tonm dan move lenfliyans. Mon osi anvi ki sa Mosyon i vin lavwa bann paran ki parey mon’n dir oparavan, ki fer letour Mahe, biro parti biro, Lazans apre Lazans avek larm dan zot lizye pe rod en led pou sov zot zanfan, me napa landrwa pou reform sa zanfan. Nou tou nou konnen e i larealite e laverite, poudir depi ler ki YRTC in fermen depi 2007, 6an ziska la, nou napa en landrwa pou reform nou bann zenn e nou konnen poudir nou bann problenm, nou bann social ills in double e in triple ok. E nou konnen poudir i annan en progranm Renesans Moral an plas e sa Mosyon i anliny avek sa progranm akoz nou pe koz lo prevansyon. Anpes sa bann zenn ariv dan juvenile prison. Annou sov zot. E mon kontan Onorab Lopozisyon in koze lo statistics. Statistik se bann sorti kot Probasyon. I pa reflekte bann dan lekol, dan post segonder e nou konnen i en fe. I larealite poudir problenm i pli grav. Nou kapab fer resers prouve. I enportan osi note poudir nou sistenm ledikasyon i deal avek learning li e sa zenn parey Onorab in koz lo la, i annan 2 landrwa. Lekol ek kominote. Resers in montre poudir bann manrmay ki annan bann zenn, bann zanfan ki annan problenm anti-sosyal ouswa nou dir bann delenkans i sorti from dan kominote e sa i ganny anmennen dan lekol. Bomaten bann Manm in koz lo la. I annan plizyer zenn. Koman en Ansennyan mon’n vwar. Konbyen paran ki vini, avek larm i dir ou. Mon’n sey A ziska Z. Napa solisyon. Nou bezwen sov nou bann zenn e ler nou ti pe koz lo zil, mon’n anmenn sa bout, bout camp. Bout camp se ki bann manrmay pandan letan vakans e ler nou pe koz lo bann profesyonnel ki’n benefisye dan sa pei, se la kot zot donnen. Give back to society. Se bann dimoun volonter ki ale, i ede donn kontribisyon. Donn en lanmen sa bann zenn e remet zot lo bon semen lavi. Met lalimyer lo zot semen pou ki demen zot osi zot vwar sa i bon semen, pa sa lot kote ki move semen. Mersi Mr Speaker e mon ti a swete ki tou mon bann koleg Onorab i siport sa Mosyon. Mersi.\nBon, in ler pou nou pran en vot. Tou bann ki an faver, lev zot lanmen? Okenn ki kont? Nou annan en abstansyon. Avek sa Mosyon in pase. Nou’n diskit dezyenm Mosyon, an vi lakantite dimoun ki annan lo lalis pou dezyenm Mosyon, nou’n deside ki nou pou defer li pou next sitting. E alor nou pou adjourn ziska Mardi le 27, 9er bomaten.