Uwagi krytyczne do propozycji regulacji ustalającej maksymalną rzeczywistą roczną stopę procentową - ZPF\nTło sporu między zwolennikami i przeciwnikami regulacji\nDyskusja między zwolennikami i przeciwnikami ingerencji w mechanizm rynkowy na rynku kredytowym toczy się od wielu lat z niezmiennym skutkiem braku porozumienia, a co za tym idzie i wypracowania rozwiązania, będącego rozsądnym dla obu stron kompromisem. Zachodzi jednak fundamentalna różnica między sporem toczonym w Polsce, a np. w Wielkiej Brytanii czy Danii, gdzie rząd słucha racji „podaży” i stara się o racjonalną ocenę skutków dla „popytu” na rynku pożyczek niebankowych. Dlatego dobrze będzie przedstawić rekapitulację głównych argumentów obu stron sporu.\nW sporze między przeciwnikami i zwolennikami regulacji maksymalnej ceny kredytu jako instrumentu kontroli rynku kredytowego główne zagadnienia pozostają ciągle aktualne. Zwolennicy interwencji w mechanizm rynkowy twierdzą, że ustanowienie maksymalnego limitu dla stopy procentowej pozwala realizować następujące cele:\nchronić klientów przed lichwą i wyzyskiem rozumianym jako wykorzystanie sytuacji, gdy klient znajduje się w sytuacji przymusu finansowego;\nułatwić ściganie „lichwiarzy” i nieuczciwych pożyczkodawców (ułatwienie, bowiem z chwilą wprowadzenia limitu ceny ustala arbitralnie granicę między stopą procentową „nielichwiarską” a lichwą);\nłagodzić skutki nieefektywnie działającego rynku po stronie podaży (dominująca pozycja dostawcy) i po stronie popytu (błędy behawioralne pożyczkobiorców);\nchronić interes publiczny, gdyż wprowadzenie regulacji ustanawiającej maksymalne oprocentowanie ogranicza skutki uboczne niedoskonałego mechanizmu rynkowego poprzez mechanizm redystrybucyjny ceny maksymalnej.\nPrzeciwnicy interwencji swoją argumentację opierają na podstawowych założeniach empirycznej falsyfikacji hipotez.\nRegulacje nie powinny być wprowadzane bez konkretyzacji w postaci definicji celu, jakiemu służą oraz instrumentarium, jakim ten cel politycy zamierzają osiągnąć. Zatem racjonalna ocena funkcjonowania regulacji następuje poprzez weryfikację skuteczności osiągania celu, jakiemu ma ona służyć. Stąd też przeciwnicy cen maksymalnych w swojej argumentacji „przeciw” opierają się na wnioskach empirycznych.\nI tak znajdujemy najważniejsze argumenty na „nie”, bowiem skutki wprowadzenia regulacji opartych na filozofii „ceny maksymalnej” to:\nzmniejsza się dostęp do kredytu niebankowego, co powoduje wzrost wykluczenia konsumentów o niskich dochodach;\nbez uzasadnionej potrzeby utrudnia się i komplikuje uzasadnione popytem transakcje kredytowe;\nzmniejsza się „czytelność” (transparentność) produktów kredytowych, bowiem limit cenowy skłania do jego obchodzenia i zaciemniania zasad konstrukcji ceny;\nzakłóca się działanie mechanizmu konkurencji, co powoduje zmniejszenie różnorodności i osłabienie motywu innowacji;\nprzy ustaleniu ustawowo ceny maksymalnej naturalną tendencją jest dążenie do przyzwolonej prawnie granicy stopy procentowej.\nJak łatwo zauważyć, w dyskusji nad sensownością wprowadzenia regulacji wyznaczającej maksymalny poziom odsetek jest wiele ładunku emocjonalnego [por. New Economic Foundation; The Daily Mirror, Beware payday loans, 11 November 2011.]. Z jednej strony mamy do czynienia z mocnym emocjonalnie argumentem, opieranym o imperatyw moralny ochrony interesów konsumenta przed nadmiernie wysokimi kosztami kredytu. Z drugiej zaś strony każda regulacja, wyznaczająca limit ceny jest sprzeczna z zasadami wolnej konkurencji i zakłóca funkcjonowanie mechanizmu rynkowego. W ten sposób niemożliwe jest wypracowanie kompromisu, co znajduje swój wyraz w opracowaniu zaprezentowanym przez Komisję Europejską [European Comission, Towards a Common Operational European Definition of Overindebtedness, EC, Brussels, 2008; www.bris.ac.uk]. W tym miejscu warto przypomnieć kryteria dobrych, a to znaczy skutecznych regulacji w sektorze finansowym, jakie sformułował Ibfed [International Banking Federation, www.ibfed.org].\nPo pierwsze i najważniejsze: regulacje mają wspierać i zachęcać do podnoszenia efektywności funkcjonowania rynku finansowego, a nie działać wbrew innowacyjnym podmiotom rynku i w konsekwencji, powstrzymywać od nowatorskich inicjatyw. Po wtóre, ze względu na już funkcjonujące uregulowania, należy ze wszech miar unikać duplikacji, czyli nakładania się regulacji na siebie, ponieważ prowadzi to do konfliktów i nieuzasadnionych kosztów. Po trzecie regulacja w żadnej mierze nie może ograniczać swobody działalności gospodarczej, a więc jej kosztowe skutki ekonomiczne powinny być minimalne.\nKonsekwencją już przytoczonych zasad jest czwarta, która odwołuje się do rozwoju konkurencji, a nie jej zakłócania poprzez ograniczenia i nakładanie kolejnych obowiązków na uczestników rynku. Piąta z zasad dotyczy ważnego aspektu funkcjonowania rynków finansowych, jakim jest wzmocnienie prawa dostępu uczestników rynku i instytucji regulacyjno-nadzorczych do informacji ważnych dla zapewnienia transparentności.\nWażne jest, aby nie dopuścić do sytuacji, gdy następuje „polityzacja” (per analogiam do określenia finansjalizacja) rynków finansowych. Określenie to staje się już coraz bardziej popularne w kontekście ingerencji polityki w funkcjonowanie rynków, jak ma to miejsce Unii Europejskiej. Ostatnia zasada dotyczy stabilności finansowej. Regulacje powinny wzmacniać i zachęcać do podejmowania działalności gospodarczej, promować zarządzanie ryzykiem finansowym i ułatwiać rynkom finansowym absorpcję szoków finansowych, spowodowanych np. bańkami rynkowymi oraz chronić przed skażeniami toksycznymi aktywami.\nJak organizować dyskusję\nW kontekście doświadczeń polskich warto jest poświęcić kilka zdań na temat sposobu organizacji dyskusji na temat regulacji w krajach o wysoko rozwiniętej i historycznie ugruntowanej tradycji różnorodnych instytucji finansowych. Co ciekawe, część wątków związanych z presją na polityków nie jest wyłącznie lokalnym problemem.\nW analizie wypowiedzi – bowiem o dyskusji trudno jest mówić – jakie przytaczane są w mediach w naszym kraju na temat regulacji opartej na mechanizmie ceny maksymalnej uderza brak uznania zasadności istnienia niebankowych pożyczek. Uderza jednocześnie nadmierna symplifikacja, przejawiająca się w braku rozróżnienia segmentów rynku pożyczek niebankowych oraz sprowadzania zagadnienia kredytu do jednego wymiaru. Rodzi to określone konsekwencje dla propozycji regulacji pożyczek, które nie są udzielane w sektorze bankowym. Powszechne jest uogólnienie, że kredyty z banków są lepsze, ponieważ jest to sektor „regulowany” [w tym miejscu określenie „regulowany” odnosi się do tradycyjnie rozumianego sensu tego terminu, tj. regulowania przez nadzór bankowy, kolejne umowy bazylejskie, a nie regulacji w ogóle]. W tym przypadku termin regulowany ma podobnie emocjonalny charakter jak np. lichwa – bowiem po przeciwnym biegunie jest termin nieregulowany, przez media przypisany do firm pożyczkowych, jako sektor funkcjonujący niemoralnie, nieetycznie, z pokrzywdzeniem konsumenta. Paradoksem jest, że to sektor „regulowany” pochłonął najwięcej pieniędzy podatników, co łatwo zweryfikować sięgając do statystyk o skali pomocy udzielonej z funduszy publicznej gigantom bankowym. Rynkiem, na którym dyskusja o tym, czy wprowadzać limit maksymalny dla pożyczek jest najlepiej zorganizowana jest niewątpliwie Wielka Brytania. I co jest istotne w dyskusji to fakt, iż uwzględnia się różnorodność rynku i dostrzega, że zarówno podaż, jak i popyt są odmienne np. dla lombardu i kredytu paday loans („chwilówka” – pod takim określeniem funkcjonuje ten rodzaj produktu w naszym kraju) dostarczanego on-line, czy w punktach stałych, detalicznych. Ponadto konfrontuje się formułowane hipotezy z danymi z rynków, na których wprowadzono regulacje tak, aby uwzględniając specyfikę „com on laws” i co najważniejsze oszacować skutki na rynku lokalnym. Oczywiście takie wyrafinowane podejście do rynku ma swoje uzasadnienie w jego historycznym rozwoju oraz jego obecnym poziomie. Tym niemniej, jeśli szukać gdzieś wskazówek dla propozycji regulacji, to na rynkach rozwiniętych.\nW Polsce temat pożyczek z sektora niebankowego pojawia się najczęściej w negatywnym kontekście emocjonalnym, posługując się nadto nie do końca sprawdzonymi informacjami, błędnymi danymi, uproszczeniami. Obowiązująca obecnie regulacja w języku potocznym nazywana jest „antylichwą”. Nie ma osoby, u której określenie to nie budziłoby skojarzeń negatywnych i moralnego potępienia. Rekomendacja, która sprowokowała autora do sformułowania na dalszych stronach uwag krytycznych, pojawiła się w kontekście dyskusji nad tzw. „aferą Amber Gold”. W takich warunkach trudno o wyważone i w interesie zwiększenia konkurencji na rynku finansowym rozwiązania, a to wydaje się niekwestionowane niezależnie od orientacji politycznej.\nUderza również fakt, że kwestią Amber Gold zajmuje się Komitet Stabilności Finansowej (KSF). Swoje negatywne stanowisko wobec wprowadzenia pod obrady KSF tematu znajduje w ekspertyzie przygotowanej na zamówienie Senatu RP [M.Bieszki, M.Szakun, Analiza regulacji funkcjonowania nie bankowych instytucji finansowych pod kątem należytej ochrony interesów ekonomicznych i prawnych ich klientów, Kancelaria Senatu RP, Warszawa 2013; http: //www.senat.gov.pl/prace/senat/opinie-i-ekspertyzy/]. Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy, powołującej KSF [Ustawa z dnia 7 listopada 2008 o Komitecie Stabilności Finansowej (Dz.U. z 2008r. Nr 209, poz. 1317)], „celem działania Komitetu jest zapewnienie efektywnej współpracy w zakresie wspierania i utrzymania stabilności krajowego systemu finansowego poprzez wymianę informacji, opinii i ocen sytuacji w systemie finansowym w kraju i za granicą oraz koordynację działań w tym zakresie”.\nTrudno jest dopatrzyć się związku między rekomendacją ustalenia górnego limitu wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania kredytów [nazywając rzecz po imieniu – maksymalnej ceny dla kredytu], a istotą tzw. sprawy Amber Gold. Wydaje się, że problem „dodano” do katalogu działań następujących w konsekwencji aktywności w rozwiązywaniu problemów, jakie zrodziła działalność firmy Amber Gold. W tym kontekście można zaryzykować stwierdzenie, że propozycja nowej regulacji maksymalnej ceny kredytu ma charakter koniunkturalny.\nZ analizy zapisu części rekomendacji odnoszącej się do tematu nie wynika jasno, czy KSF ma na uwadze maksymalną rzeczywistą stopę procentową czy maksymalny koszt kredytu.\nPoniżej przytaczamy in extenso fragment rekomendacji z Raportu KSF:\n„Ponadto proponowane jest dokonanie zmian w ustawie z dnia 12 maja o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2011r., Nr 126, poz. 715 oraz Nr 201, poz.1181):\n– wprowadzenie zasady, według której opłaty z tytułu zaległości w spłacie kredytu nie mogą przekraczać wysokości maksymalnych odsetek za czas opóźnienia,\n– wprowadzenie górnego limitu wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (RRSO) [wytłuszczenie i podkreślenia w tekście oryginalnym są autora Uwag].\nŁączne koszty obsługi długu często przekraczają wysokość zaciągniętej pożyczki lub kredytu. Przeciętny kredyt to zazwyczaj niewielka suma. Wysokie natomiast są opłaty, które w sytuacji korzystania przez konsumenta z pożyczek i kredytów w kilku instytucjach naraz powodują szybko rosnący obszar zadłużenia poza systemem bankowym. Ograniczenie możliwości pobierania nadmiernych odsetek nie jest wystarczającym instrumentem ochrony konsumenta. Proponowana regulacja jest rozwiązaniem chroniącym przed sytuacją, w której przedsiębiorcy przestrzegając regulacji dotyczących maksymalnych wysokość odsetek, jednocześnie zastrzegaliby wysokie prowizje i dodatkowe opłaty o różnym charakterze, chcąc niejako zrekompensować sobie ograniczenie w zakresie odsetek od udzielonych środków. Propozycja regulacji zakłada, by wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, a w szczególności odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże, jeżeli są znane kredytodawcy oraz koszty usług dodatkowych w przypadku, gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu, nie przekraczały górnego limitu określonego w ustawie o kredycie konsumenckim.”\nNiekonsekwencji widocznej w przywołanym tekście – w jednym miejscu mówi się o maksymalnej RRSO, a dalej w rozwinięciu o „wszelkich kosztach” – poświęcimy więcej uwagi w dalszej części.\nW tym miejscu ważne jest podkreślenie, że dla uzasadnienia zmian autorzy Raportu posługują się dalece nieprecyzyjnymi określeniami, co wskazuje na brak badań w tym obszarze. Logiczny związek, który zdaje się prezentować ta rekomendacja (iż jeśli byłby funkcjonował urzędowy limit ceny kredytu, to klienci nie zaciągaliby kredytów w firmach pożyczkowych, nie ponosiliby przez to nadmiernych kosztów aktywności na tym rynku kredytowym i dzięki urzędowemu limitowi zaciągaliby zobowiązania kredytowe w systemie bankowym) kłóci się z wnioskami z badań przeprowadzonych przez Uniwersytet w Bristolu na zlecenie rządu brytyjskiego [Personal Finance Research Center of University of Bristol, The impact on business and consumers of a cap on the total cost of credit, 2013; www.gov.uk]. Również stwierdzenie, że brak ograniczenia powoduje „szybko rosnący obszar zadłużenia poza obszarem bankowym” wymaga doprecyzowania. Należy bowiem wyraźnie oddzielić tę część sektora pozabankowego, która jest skutkiem arbitrażu regulacyjnego od części autonomicznej. Przesłanką arbitrażu są koszty dostosowania się do regulacji, podczas gdy w autonomicznej działalności pożyczek niebankowych klasyczny motyw biznesowy.\nArbitraż regulacyjny w Polsce nie jest tak wyrafinowany jak np. w USA czy Wlk. Brytanii i najczęściej sprowadza się do prostej ucieczki do sfery nieregulowanej, lub poddanej regulacji mniej restrykcyjnej w sytuacji, gdy z punktu widzenia biznesowego konkretna np. rekomendacja KNF do tego zmusza. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w przypadku wyprowadzania nisko kwotowych pożyczek do spółek celowych, których właścicielem jest bank, ale działających poza reżimem ściśle branżowych regulacji bankowych. Jednocześnie trzeba wyraźnie podkreślić, że uelastycznienie Rekomendacji T nie spowoduje zmiany przyjętego „dualnego modelu biznesowego” i powrót kredytów do portfela bankowego [dualny model biznesowy, w którym wyraźnie oddziela się ryzyko bankowe od niebankowego, jest uzasadniony przez koncepcję zarządzania ryzykiem kredytowym oraz niższymi kosztami funkcjonowania „równolegle” podmiotu niebankowego].\nSilna presja wywierana przez prasę na polityków w kontekście walki z tzw. lichwą, co samo w sobie może być uznane za interesujące zjawisko, nie jest wyłącznie domeną krajową, a dało się zauważyć je także w Wlk. Brytanii oraz USA. Na ten aspekt zwraca uwagę wielu autorów zajmujących się problematyką maksymalnych odsetek [por. I.Ramsay, To Heap Distress upon Distress? Comparative Reflections on Interest Rate Ceilings, University of Kent, Canterbury, UK (http://www.law.utoronto.ca/) oraz I.Ramsay, The Alternative Consumer Credit Market and Financial Sector: Regulatory Issues and Approches, Canadian Business Law Journal, 35 (3)/2001, s. 325-401]. Koniunkturalizm polityczny sprawia, że wprowadzenie uregulowań maksymalnej RRSO zbiega się w czasie z rosnącym rozwarstwieniem bogactwa społeczeństwa w Polsce (nierówności w dochodach) oraz kryzysem ekonomicznym. Uderza również, pomimo opublikowanych opinii, ciągłe stawianie w jednym szeregu działalności sprzecznej z prawem z funkcjonowaniem firm pożyczkowych. Pomimo licznych już publikacji [por. M.Bieszki, M.Szakun. Analiza…, 2013], w których autorzy pokazują różnice między podmiotami nazywanymi „parabankami” a firmami pożyczkowymi, nadal uporczywie klasyfikuje się te ostatnie do grupy podmiotów prowadzących działalność niezgodną z prawem. Określenie „parabanki” niesie ze sobą silny, negatywny ładunek emocjonalny. Niemal wszystkie publikacje prasowe – zwłaszcza tzw. tabloidów – miały w tytule sprawy Amber Gold określenie ”parabanki”.\nReasumując: nasuwa się nieodparte wrażenie, że dyskutowanie o firmach pożyczkowych z sektora niebankowego w kontekście „lichwy” i wartościowanie ich jako „gorszych”, ponieważ nie podlegają regulacjom bankowym, jest działaniem zamierzonym. Wobec tego z definicji regulacje mają na celu ich karanie a nie sprzyjanie rozwojowi konkurencji w tym segmencie.\nKlient pożyczek niebankowych a klient bankowy\nW końcowym wniosku odnośnie klimatu, jaki świadomie stwarza się wokół pożyczek niebankowych zwróciliśmy uwagę na wyraźne przedstawianie firm, działającym na tym rynku jako ułomnych wobec sektora nadzorowanego przez KNF. Wobec tego również klienci korzystający z ich usług w domyśle są „gorsi” od bankowych. Oczywiście nie podlega negacji fakt, że ogólnie pod względem kryterium jakości ryzyka kredytowego ustępują tym z banków. Jednak w populacji reprezentującej popyt na pożyczki niebankowe mamy również do czynienia z różnicami jakościowymi, a ryzyko choć naturalnie większe, to daje się profesjonalnie nim zarządzać, do oceny zdolności klientów do spłaty zobowiązań stosuje się praktycznie takie same zasady i narzędzia, jakimi posługuje się sektor bankowy.\nW literaturze anglosaskiej [Personal Finance Research Center of University of Bristol, op.cit, Executive Summary, p.iii] w odniesieniu do konsumentów finansujących swoje potrzeby pożyczkami niebankowymi mówi się o „consumer affordability” [opisowo rzecz ujmując – czy konsument może sobie pozwolić na pożyczkę w żądanej przez niego wysokości i terminie]. Nie jest to wyłącznie niuans językowy, ale podkreślenie faktu, że na rynku pożyczek krótkoterminowych podstawowe znaczenie ma zdolność płatnicza na moment spłaty zobowiązania, a nie trwała zdolność do zaciągania kredytów. Konieczne jest również wyraźne pokazanie odmienności źródła popytu klientów i udzielenie odpowiedzi na pytanie, dlaczego mimo istnienia banków funkcjonuje rynek pożyczek niebankowych.\nNajprościej rzecz ujmując odpowiedź brzmi – ponieważ jest na nie popyt, a rynek nie znosi próżni i stąd miejsce na pożyczki spoza banków. Sprawa komplikuje się nieco, jeśli spytamy o źródła popytu na różnych segmentach rynku pożyczek krótkoterminowych.\nW tej części opracowania odwołamy się do opracowań brytyjskich [por. www.policis.com oraz Personal Finance Research Center of University of Bristol, op.cit.]. Ich lektura zachęca do postawienia pytania o to, dlaczego konsumenci wybierają kredyt krótkookresowy, a nie niższy kosztowo bankowy? [niższy, biorąc pod uwagę RRSO dla kredytu o wyższej kwocie bankowego i na dłuższy okres czasu niż pożyczka niebankowa, o niższej kwocie i na krótszy czas]. Wprowadzeniem do odpowiedzi na to pytanie jest analiza głównych cech pożyczek z sektora tzw. wysokich cen kredytu, a które są kupowane przez konsumentów. Charakterystyka ta przedstawia się następująco:\nklienci kredytu z dostawą do domu (home credit) zaciągają pożyczki na względnie wyższe kwoty ponieważ finansują większe wydatki, które pojawiają się okresowo i w miarę regularnie (urodziny, prezenty z okazji świąt).\nklienci lombardów i payday (chwilówek) finansują się mniejszymi kwotami, które przeznaczają na pokrycie wydatków kluczowych dla bieżącego utrzymania gospodarstwa domowego (opłata rachunków i codziennych wydatków).\nZwróćmy uwagę, że teoretycznie alternatywą bankową dla pożyczki krótkoterminowej z sektora niebankowego są karty kredytowe oraz debet w rachunku, a badania międzynarodowe pokazują, że te dwa produkty są głównymi czynnikami popadania w chroniczne zadłużenie. Jednocześnie są to produkty o minimalnych kwotach kredytu, na jakie zostają wydane znacznie wyższych, niż w przypadku pożyczek w sektorze pożyczkowym.\nWynika to stąd, że ze względu na ograniczenia dla działalności kredytowej banków w postaci przepisów ostrożnościowych, grupa docelowa klientów bankowych jest wyraźnie opisana i jednocześnie poza nią jest również stosunkowo duża grupa, dla której nie ma innej alternatywy niż zaciąganie zobowiązań kredytowych w sektorze pożyczkowym. Dla tej drugiej grupy jest to naturalny wybór, który jest dodatkowo uzasadniony następującymi czynnikami, jakie wskazali brytyjscy klienci sektora niebankowego jako główne w decyzji o zaciągnięciu pożyczki krótkoterminowej a nie kredytu bankowego:\nwygoda i zdolność do sięgnięcia po kredyt szybko. Wygoda i szybkość dostępu były najczęściej podawanym powodem, dla którego sięgano po kredyty niebankowe (ten czynnik wskazało 60% klientów chwilówek on-line i 40% klientów kredytu z dostawą do domu);\ncałkowity brak lub silnie ograniczony dostęp do kredytu bankowego. Drugim w rankingu znaczenia powodem był brak alternatywy, czyli innymi słowy nie było innego dostępnego źródła finansowania. Dostęp do normalnego kredytu bankowego deklarowało od 10% klientów kredytu domowego i 24% on-line;\njakość obsługi klienta i reputacja pożyczkodawcy – ponad 50% klientów lombardów i chwilówek podawało taka przyczynę i aż 70% klientów kredytu domowego. Również reputacja dostawcy miała duże znaczenie.\nWśród sześciu przyczyn, przedstawionych poniżej, mogących stać na przeszkodzie decyzji przemawiającej za skorzystaniem z oferty firm pożyczkowych, trzy najważniejsze nie budzą zaskoczenia, bowiem zwłaszcza w przypadku pierwszej na liście wysokości ceny ma zawsze znaczenie dla wielkości popytu:\nKoszt pożyczania: alternatywa niższego koszu pożyczki z sektora bankowego nie była realna dla większości. Koszty kredytów krótkoterminowych wszystkich typów są relatywnie wysokie w porównaniu do innych form kredytów. Najwyższe koszty wiązały się z kredytami on-line. Klienci są świadomi wysokości kosztu, ale cenili inne czynniki i stwierdzali, że nawet przy wyższych kosztach nadal korzystaliby z krótkookresowych pożyczek z tzw. sektora kredytów wysokich cen. Dla całkiem znacznego odsetka koszty były wyższe od oczekiwanych – zwłaszcza w przypadku lombardów. Większość klientów nie prowadzi porównań cenowych przed zaciągnięciem zobowiązania. Jedynie w przypadku 46% internetowych klientów tzw. chwilówek stosunkowo często deklarowano porównania cenowe.\nOpłaty za nieterminową obsługę, upomnienia lub brak spłaty: są to wielkości względnie wysokie w porównaniu do kwoty kredytu, chociaż większość zadeklarowała, że nie ponosiła takich kosztów. Opłaty za nieterminowość lub odsetki karne rzadko nakładane były na kredyty z dostawą do domów.\nWynik badania, czy klient może sobie pozwolić na wzięcie pożyczki, czyli badanie „affordability”. Znakomita większość korzystających z kredytów krótkookresowych została poproszona przez pożyczkodawcę o udostępnienie informacji niezbędnych dla podjęcia decyzji. Przy czym informacje te często były zasięgane raz przy pierwszym kredycie – 87% „internetowców”, 94% kredyt domowy i 97% chwilówki. Jednak znikoma część została poproszona o przedstawienie wyciągu bankowego lub/i zaświadczenia o dochodach.\nJak łatwo zauważyć, zawsze będą istniały podmioty, osoby kwalifikujące się do udzielenia im kredytu przez bank i takie, których ryzyko jest zbyt wysokie dla banku. Banki w pierwszym rzędzie odpowiadają za bezpieczeństwo powierzonych im środków, nad czym czuwa nadzór bankowy. Instrumentem nadzoru są regulacje, które do pewnego stopnia przesuwają granice lub obrazowo rzecz ujmując, działają na zasadzie śluzy, wyrównującej poziomy akceptowalnego ryzyka. Jeżeli bank nadmiernie poluzuje swą politykę ryzyka kredytowego, regulacje zmuszają do kierowania się zasadami ostrożnościowymi. Zatem granicę pola gry dla podmiotów niebankowych w pewnym sensie wyznaczają jakościowe zmiany ryzyka oraz regulacji. Ta część klientów, która jest w pobliżu tej granicy, może być uznana za wąski, lecz wspólny zakres podmiotowy działania zarówno sektora bankowego, jak i pożyczkowego. Zdecydowanie większą grupą docelową są ci konsumenci, którzy z definicji nie będą mogli korzystać z oferty banków trwale lub w określonych segmentach. Segmenty te pojawiają się na skutek nieopłacalności ekonomicznej obsługiwania ich przez banki, a te w znacznej mierze są wywołane przepisami ostrożnościowymi, jakim banki podlegają.\nWartość konsumencka dla pożyczkobiorcy sektora niebankowego wynika z szybkości oraz dostępności, jak i znacząco niższej niż w przypadku banków minimalnej kwoty pożyczki.\nPodkreślmy raz jeszcze, że model biznesowy banku zakłada istnienie ograniczeń kwotowych m.in. ze względu na inną niż w firmach pożyczkowych strukturę kosztową. Model biznesowy niebankowych pożyczkodawców opiera się na stosunkowo niskich kwotach, dużej częstotliwości posługiwania się pożyczką, co wynika z innych niż w bankach źródeł finansowania i innego charakteru potrzeb i zasadniczych cech profilu klienta, charakterystycznego dla sektora niebankowego. Pamiętajmy, że model finansowania ich działalności ze swej istoty nie może opierać się na przyjmowaniu depozytów.\nStopień realizacji celów regulacji maksymalnego poziomu stopy procentowej\nW Polsce najczęściej przytaczanym uzasadnieniem dla wprowadzenia ustawowej regulacji, ustanawiającej maksymalny poziom stopy procentowej była walka z nadmiernymi odsetkami oraz chronicznym, nadmiernym zadłużeniem gospodarstw domowych. W tle pojawiał się również wątek ochrony przed wyzyskiem przez niebankowe firmy pożyczkowe, które miałyby nadużywać trudnej sytuacji finansowej swoich dłużników i czerpać z tego nieuzasadnione ekonomicznie zyski. Ten aspekt był silnie wzmacniany przez publikacje „tabloidów”. Jak już wcześniej podkreśliliśmy, nacisk tzw. prasy kolorowej nie jest polską specyfiką, ale zjawiskiem widocznym również w Wielkiej Brytanii czy USA [www.thesun.co.uk oraz www.express.co.uk]. W USA dotyczy to oczywiście stanów, w których regulacja taka istnieje. Jest to czynnik na tyle zauważalny, że wymieniany jest jako istotny przez tak uznane autorytety jak cytowany już wcześniej I. Ramsay.\nUstawa potocznie zwana antylichwiarską uchwalona przez Sejm 7 lipca 2005 roku weszła w życie w Polsce 20 lutego 2006 roku. Ponieważ jest to regulacja powszechnie znana, ograniczymy się do przypomnienia podstawowego zapisu. Zgodnie z regulacją łączne maksymalne odsetki nie mogą być wyższe od czterokrotności stopy kredytu lombardowego ogłaszanej przez NBP. Łączna kwota wszystkich opłat, prowizji oraz innych kosztów związanych z zawarciem umowy kredytowej, nie może przekraczać 5% kwoty kredytu.\nNawet z nazwy pod jaką funkcjonuje potocznie ta ustawa wynika, że celem jakiemu miała służyć była „antylichwa”.\nCel walki z lichwą jest najczęściej przytaczanym w dyskusji o zasadności istnienia regulacji na rynku kredytowym. Zwolennicy wprowadzenia limitu maksymalnych odsetek najczęściej posługują się ta regulacją jako argumentem ochrony interesów konsumenta. I tak L. Girard twierdzi, że “regulacja w postaci odsetek maksymalnych jest bardzo dobrym instrumentem ochrony konsumenta. Maksymalne oprocentowanie powinno zostać określone na poziomie akceptowalnym przez kredytodawców i będącym godziwą zapłatą za podejmowane ryzyko” [L.Girard, Transact National Conference 2008, The Big Debate: Should Government Impose an Interest Cap on High-Cost Lenders?; www.tranasct.org.uk].\nKolejnym argumentem przytaczanym przez zwolenników regulacji jest ten, który odwołuje się do rozwarstwienia dochodowego gospodarstw domowych. Zwraca się uwagę na trudną sytuację najuboższych i niejako przymus pożyczania od firm niebankowych i podkreśla, że w sytuacji braku uregulowania firmy te mogą żądać astronomicznych wręcz sum za pożyczkę [New Economics Foundation, Doorstep Robbery, 2009; www.neweconomics.org].\nRównież raport Komisji Europejskiej wyraźnie definiuje stanowisko Komisji w tym względzie, ponieważ znajdujemy tam stwierdzenia, że celem regulacji maksymalnych odsetek jest ochrona konsumentów w trudnej sytuacji finansowej przed pożyczaniem na nadmierny procent [European Comission, Financial Services Provision and Prevention of Financial Exclusion, Brussels 2008; http://ec.europa.eu/].\nJak nośny jest argument walki z lichwą dowodzi kampania społeczna UK Taking Responsibility in the Economic Crisis 2009, w której nawoływano rząd brytyjski, aby biorąc przykład z Polski, Francji czy Niemiec, wprowadził maksymalne oprocentowanie w wysokości 20% na niezabezpieczone pożyczki [Taking responsibility for the Crisis: Five proposals 2009 – London Citizens Anti Usury Campaign 25/11/2009; www.londoncitizens.org.uk].\nTrudność weryfikacji skuteczności walki z lichwą polega na tym, że nie ma poziomu odsetek uznanych za lichwiarskie, dopóki nie zostanie określona granica odcinająca poziom odsetek uznanych za niebędące lichwą. Samo zaś pojęcie lichwy ma wymiar moralno-filozoficzny a nie ekonomiczny. To z kolei oznacza, że nie da się jednoznacznie określić czy wprowadzenie odsetek maksymalnych osiągnęło swój zamierzony skutek.\nPrzeciwnicy regulacji maksymalnej stopy procentowej stwierdzają, że limity nie osiągają zamierzonego skutku na co zwraca uwagę A. Ellison z Policis: „Limity maksymalnej stopy procentowej choć przedstawiane są jako instrument ochrony konsumenta w rzeczywistości działają ze szkodą dla interesu ubogich” [Transact National Conference 2008; www.transact.org.uk]. Maksymalne stopy procentowe poprzez swoje istnienie nie zwiększają dostępu do kredytu, ani nie powodują zmniejszenia wyzysku.\nWarto w tym miejscu przytoczyć podejście Competition Commission z Wielkiej Brytanii, która w swym stanowisku przedłożonym w Izbie Lordów stwierdziła na podstawie dogłębnych analiz, że: „limity cenowe przyczyniłyby się do zmniejszenia dostępu do kredytów przez dużą część konsumentów, co skutkowałby zwiększeniem skali wykluczenia finansowego” [Policis, Economic and Social Risk of Consumer Credit Market Regulation; www.competition-commission.org.uk/rep].\nCiekawe wnioski płyną z doświadczeń w Australii. R. Scott, parlamentarzysta ze stanu Victoria, złożył raport, dotyczący oczekiwanych skutków wprowadzenia limitu odsetek od kredytów krótkoterminowych. Wniosek końcowy sprowadza się do stwierdzenia, że „brak jest spójnych dowodów na to, że limit poprawa sytuację konsumentów na rynku kredytów wysoko kosztowych” [Consumer Affairs Victoria; www.consumer.vic.gov.au].\nDla dalszej dyskusji duże znaczenie mają doświadczenia Komisji Griffiths’a [Griffiths Commission on Personal Debt, What Price of Credit?, March 2005; www.centreforsocialjustice.org.uk], w której pracach brali udział zarówno zwolennicy, jak i przeciwnicy wprowadzenia regulacji limitującej wysokość odsetek, pobieranych od pożyczek na rynku niebankowym. Część członków Komisji na początku prac z dużą sympatią odnosiła się do propozycji limitu maksymalnych odsetek. Jednak w miarę postępu prac i zapoznawania się z wynikami prac niezależnego instytutu Policis nad lekcjami płynącymi z krajów, gdzie limity działały zmienili swój pogląd na temat „dobroczynnych” skutków regulacji dla grupy konsumentów wrażliwych (ang. vulnerable).\nJak widać z tego, z konieczności krótkiego, przeglądu poglądów na temat skuteczności maksymalnych odsetek, jako narzędzia „antylichwy” przeważa pogląd o niskiej efektywności tego środka w praktyce. Więcej, dowody z badań są ewidentne i mówią nie tyle o skuteczności tego narzędzia, ile o wysokich kosztach społecznych. Historia badań nad tym zagadnieniem w Wielkiej Brytanii sięga roku 2003, kiedy po raz pierwszy rząd brytyjski ogłosił, że nie jest przekonany do skuteczności limitów jako ochrony konsumentów przed negatywnymi skutkami wysokich kosztów kredytów na rynku niebankowym [DTI, Fair, Clear and Competitive : The Consumer Credit Market in 21st Century, London 2003]. Jednocześnie rząd brytyjski zlecił niezależnemu instytutowi badawczemu Policis badania nad skutecznością takich regulacji na rynkach, gdzie funkcjonuje ograniczenie wysokości odsetek od kredytów. Wnioski, jakie postawili autorzy Raportu Policis, miały tak jednoznaczną podstawę dowodową i w związku z tym tak silną wymowę, że skłoniły rząd brytyjski do nie wprowadzania limitu [House of Commons Library Research Paper 05/03; http://www.parliament.uk/documents/commons/lib/ research/rp2005/rp05-003.pdf]. Wnioski z tych badań przedstawimy w dalszej części opracowania, ponieważ interesująca jest ich konfrontacja z wnioskami, jakie postawił University of Bristol. Wybór uniwersytetu dla przeprowadzenia najnowszych badań nie był przypadkowy, gdyż organizacje lobbujące na rzecz limitu – np. Debt on Your Doorstep czy New Economics Foundation (NEF) – zaatakowały raport Policis jako mało obiektywny, bo sporządzony przez firmę konsultingową. Taka postawa negacji wyników badań, kwestionujących zasadność wprowadzenia limitów jest bardzo charakterystyczna. Generalnie zwolennicy ingerencji w mechanizm rynkowy posługują się argumentami populistycznymi i nie są w stanie poprzeć swojego stanowiska niezależnymi badaniami.\nNa zakończenie tej części rozważań o celach regulacji limitu maksymalnej stopy procentowej warto dodać kilka zdań na temat realizacji celu, jakim jest ochrona interesu publicznego. Punktem wyjścia do odniesienia się do tego zagadnienia stała się koncepcja państwa dobrobytu, w której posługiwanie się kredytem staje się normą, a sam kredyt został sprowadzony do poziomu „utilities”, czyli dobra powszechnie dostępnego. W raporcie Komisji Crowthera spotykamy stwierdzenie, że „istnieje poziom kosztu, powyżej którego szkodliwe społecznie staje się udostępnianie kredytu, nawet wówczas, gdy jego koszt jest uzasadniony” [Department of Trade and Industry, Consumer Credit: Report of the Committee (Cmnd 4596), H.M.S.O., London 1971]. Odczytując to twierdzenie wprost, oznacza ono koncepcję państwa paternalistycznego, a wręcz „nanny state”, które wie lepiej co jest w najlepszym interesie gospodarstw ubogich i o niskiej jakości kredytowej. Odmowa dostępu do kredytu niebankowego ma działać, jakoby, w tym interesie. Państwo powinno to zapewnić, a ponieważ wie najlepiej, to nie ma potrzeby konsultować tego stanowiska jakkolwiek. Więcej, można nawet postawić tezę, że im bardziej bronią swojego poglądu przeciwnicy limitu, tym bardziej restrykcyjnie myślą zwolennicy limitu o jego wysokości [w trakcie procedury legislacyjnej polskiej regulacji, propozycja limitu odsetek była na poziomie wyższym, niż ostatecznie przyjęta jako 4-krotność stopy lombardowej]. Dostrzega się tu ukryte intencje obniżenia kosztów funkcjonowania „welfare state”. Eliminacja możliwości zaciągania kredytów w sektorze niebankowym oznacza obniżenie kosztów wsparcia nadmiernie zadłużonych gospodarstw domowych.\nWydaje się, że najtrafniejsze podsumowanie tego wątku dyskusji zawiera stanowisko Europe Economics: „Punktem wyjścia do każdej dyskusji nad uzasadnieniem interwencji państwa musi być jednoznaczne określenie problemu, jakie ma ona rozwiązać (…). Mogą pojawić się zagadnienia specyficzne dla kredytu konsumenckiego, a mianowicie ryzyka zrodzonego przez nadmierne zadłużenie. Ale jak się wydaje, unikanie narastania wysokiego poziomu zadłużenia nie jest wiodącym celem ustanowienia kontroli cenowej kredytu” [Europe Economics, Annexe B., A Report by Europe Economics for the OFT. International Research: Case Studies on Ireland, Germany and the United States, Office of Fair Trading, December 2009; www.oft.gov.uk].\nRRSO jako miara kosztu kredytu krótkoterminowego\nZgodnie z regulacjami obowiązującymi w Polsce limit maksymalnych odsetek – czterokrotność stopy lombardowej NBP – dotyczy oprocentowania nominalnego. W celu ułatwienia konsumentowi porównania kosztów kredytu, wymaga się publikowania zgodnie z wymogami Unijnymi [Consumer Credit Directive (Directive 2008/48/EC Of The European Parliament And Of The Council), http://eur- lex.europa.eu] rzeczywistej rocznej stopy procentowej, czyli właśnie RRSO traktowanej jako miary kosztu kredytu. Wydaje się że autorzy regulacji, którzy chcieli działać w dobrze pojętym interesie konsumenta nie do końca zrozumieli „mechanikę” działania rzeczywistej rocznej stopy lub chcieli zbyt uprościć konsumentowi porównanie różnych kredytów. Merytoryczne zagadnienia ekonomiczne i finansowe musiały prawdopodobnie pod naporem argumentacji prawników, nawołujących do prostej konstrukcji miary, zejść na drugi plan.\nZanim przejdziemy do zweryfikowania przydatności RRSO jako miary kosztu kredytu bez uwzględnienia jego specyfiki, a zwłaszcza wpływu czynnika czasu i częstotliwości spłat na wysokość tej miary, warto jest poświęcić kilka zdań obowiązującej w kraju regulacji.\nDla przypomnienia, maksymalny koszt kredytu konsumpcyjnego nie może przekroczyć czterokrotności stopy lombardowej publikowanej przez NBP [5% kredytu jako limitu na koszty dodatkowe].\nPolska jest jedynym wśród krajów gdzie funkcjonuje limit maksymalnej stopy procentowej kredytu, w którym podstawą wyznaczania limitu maksymalnego jest instrument banku centralnego w obszarze polityki płynności.\nGwoli usprawiedliwienia autorów pomysłu należy podkreślić, że uchronili regulacje przed zakusami polityków, dzięki czemu uniknięto sytuacji jaka miała miejsce we Francji do roku 1989 [Policis, Effect of interest rate cap op.cit s.4]. Polityka stóp procentowych jest zgodnie z zapisami konstytucyjnymi w Polsce niezależna i leży w wyłącznej kompetencji Rady Polityki Pieniężnej. Jednocześnie jest to najwyższa ze stóp NBP. Te dwa argumenty wydawały się ostatecznie wpłynąć na decyzję wyboru parametru kształtującego podstawę mnożnikowego wyliczania poziomu maksymalnego. Nie jest również tajemnicą, że w czasie, w którym SLD forsował w Sejmie ustawę „antylichwiarską” NBP należał do oponentów regulacji. Tym niemniej regulacja obowiązująca w Polsce od początku obarczona jest błędem metodologicznym.\nZacznijmy od definicji: kredyt lombardowy jest udzielany przez bank centralny bankom komercyjnym na bardzo krótkie terminy (kilkudniowe) pod zastaw papierów wartościowych (bony skarbowe, obligacje rządowe, weksle). Kredyt lombardowy jest narzędziem wspierania i regulowania bieżącej płynności płatniczej banków komercyjnych. Stanowi on tylko przejściową pomoc i dlatego powinien być w zasadzie spłacony w ciągu trzech miesięcy. Obecnie banki mogą zaciągać w NBP kredyt lombardowy na każdy dzień w dowolnej wysokości. Kwota kredytu jest ograniczona jedynie portfelem wolnych papierów wartościowych banku, skorygowanym odpowiednim współczynnikiem. Stopa kredytu lombardowego spadła po ostatniej decyzji RPP do poziomu 4,5% (w porównaniu do początku roku 2012 – 6,25%). Jest to oczywiście konsekwencją tzw. luzowania polityki monetarnej w celu pobudzenia koniunktury.\nW Polsce punktem odniesienia dla określenia „lichwa czy nie lichwa” jest regulacja dotycząca maksymalnego oprocentowania dla kredytu konsumenckiego. Jak w przypadku każdej regulacji rynku finansowego miarą skuteczności nie są intencje, ale koszty jej arbitrażu.\nPomimo tego, że skuteczność i zasadność takiej regulacji jest iluzoryczna lub jednoznacznie przeciwskuteczna, to istnieją one w kilku krajach Unii Europejskiej. W odróżnieniu od przepisów polskich punktem odniesienia jest np. średnia stopa oprocentowania na rynku określonego produktu kredytowego. Zachowana jest zatem zasada porównywania jabłek do jabłek a nie do gruszek, aby uciec się do starej i sprawdzonej anglosaskiej zasady zachowania jednakowej miary. W Polsce ustawodawca dla określenia maksymalnego oprocentowania kredytu konsumenckiego zastosował jako podstawę stopę kredytu lombardowego NBP, która do rynku kredytów – dla których wyceny w zamierzeniu ustawodawcy miała być punktem odniesienia – ma się nijak. Przede wszystkim stopa kredytu lombardowego ma zastosowanie do rynku hurtowego w relacjach bank centralny – banki komercyjne, a nie rynku detalicznego, gdzie wycenia się ryzyko kredytowe „Kowalskiego”. Mamy zatem do czynienia z pomieszaniem metodologicznym.\nCo w pewien sposób ciekawe, regulator rynku finansowego zdaje się powoli dostrzegać problem, ale dalej brnie w tym samym kierunku i sprawdza dyskusję do faktora ”x”, czyli mnożnika – 4 razy lombard czy więcej, kto zgadanie? Tym razem w odniesieniu do ustawowego limitowania RRSO ma posłużyć 10-krotność stopy lombardowej, jak to proponował KSF w 2012 roku. W raporcie z marca 2013 roku tenże KSF podtrzymał postulat ograniczenia maksymalnej RRSO tym razem bez określenia wielkości „mnożnika”. W ten sposób pozostawiono politykom pole manewru i otwarta została możliwość uwzględnienia argumentów populistycznych i doraźnych korzyści w zbliżającej się kampanii przedwyborczej.\nManipulacje mnożnikiem mogą w pewnym stopniu zmniejszać problem, ale nie zbliżają do rozwiązania kluczowego problemu, jakim jest sprzeczność wykorzystywania parametru rynku hurtowego dla określania limitu, akceptowanego ryzyka na rynku kredytu detalicznego.\nZwróćmy uwagę na paradoks, jaki to kreuje – stopy procentowe banku centralnego obniża się dla pobudzenia koniunktury, a podnosi w celu jej schłodzenia. Zła koniunktura oznacza, że ryzyko na rynku detalicznym rośnie, przez co też musi wzrastać cena ryzyka – stopy procentowe kredytu. Paradoksalnie, wg konstrukcji maksymalnej stopy procentowej górny limit obniża się, co skutkuje tym, że punkt odcięcia akceptowalnego ryzyka podnosi się i coraz więcej klientów banków zostaje wykluczonych z rynku regulowanego. Oczywiście, zapewne nie to było intencją autorów regulacji. Co zatem?\nDobra koniunktura, a w tym zawiera się malejące bezrobocie, niesie ze sobą ryzyko inflacji, czemu musi przeciwdziałać NBP, jak i każdy inny bank centralny. Polityka monetarna ulega zaostrzeniu, stopy banku centralnego rosną i próg, od którego liczy się lichwę podnosi się, podczas, gdy ryzyko udzielania kredytu konsumpcyjnego maleje. Jeżeli dodamy do tego wymóg przeliczania oprocentowania nominalnego na RRSO sytuacja staje się jeszcze bardziej zagmatwana.\nI. Ramsay podkreśla, że posługiwanie się maksymalnym poziomem odsetek jest odpowiedzią na populistyczne ataki prasy kolorowej, w której pojawiają się artykuły o horrendalnie wysokich odsetkach mierzonych właśnie za pomocą RRSO [I .Ramsay, Comparative Reflections, op.cit., p.6]. To właśnie w Raporcie DTI [DTI, Fair and Compettive, op.cit] podkreśla się, że podstawową zaletą RRSO jest prostota, a nie rzeczywiste odzwierciedlenie kosztów kredytów różniących się między sobą terminem spłaty końcowej i kalendarzem ratalnym.\nFinansiści i ekonomiści bez zbędnego ładunku emocjonalnego wyjaśniają, że stosowanie RRSO wprowadza w błąd w przypadku kredytów krótkoterminowych, ponieważ rozkład kosztów stałych dla kredytu na okres krótszy niż rok jest zupełnie inny, niż dla terminów dłuższych. Na skutek tego efektu mechanicznie wyliczana RRSO będzie skutecznym narzędziem porównania przy założeniu, że zachowa się zasadę współmierności. D. Prosser stwierdza: „RRSO choć bez wątpienia przydatna jako prosta miara porównywania kosztów kredytów jest zwodnicza w przypadku kredytów o niskich kwotach i na krótkie okresy (…). Chwilówki [gng. payday loans] w przypadku kwoty 100 GBP na miesiąc wiążą się z opłata 20 GBP, co w przeliczeniu na RRSO daje nominalnie absurdalnie wysoki procent 2.000%. Liczba strasznie wysoka, jeżeli ujrzy się ja na informacji w umowie, ale nie mająca kompletnie odniesienia w realnym życiu” [D.Prosser, A credit crackdown is too easy, The Independent 03/07/2009; http://www.independent.co.uk/].\nOstatnie propozycje KSF w zakresie zmian w ustawie „antylichwiarskiej”, promowane również przez parlamentarzystów wskazują, że należy je sytuować po stronie wprost dogmatycznych zwolenników RRSO z zastrzeżeniem, że będą one ustanawiać limit maksymalnego kosztu kredytu. Rodzimi zwolennicy takiego ujęcia czerpią pełnymi garściami z argumentacji Doorstep Robbery NEF [New Economics Foundation, Doorstep Robbery, op.cit], gdzie stwierdza się, że istnieje uzasadniona krytyka posługiwania się RRSO jako miarą ceny kredytu. Dlatego postuluje się posługiwanie (por. rekomendacje 7.1.1.9 KSF – przypis autora) całkowitym kosztem kredytu, co pozwoli na lepsze porównanie cen kredytów i zaleca zarzucenie posługiwania się prostą konstrukcją RRSO na rzecz maksymalnego kosztu kredytu.\nCo warte podkreślenia, to fakt, iż zwolennicy takiego ujęcia w Wielkiej Brytanii mają świadomość ułomności forsowanego rozwiązania, bowiem przyznają się do tego posługując się określeniem\n„vagaries” (z ang. kapryśność) dla oddania sensu posługiwania się RRSO. W opinii uznanych autorytetów zwolenników regulacji, między innymi Gibbonsa, McCartneya: „(…) istota logiki kalkulacji RRSO sprawia, że koszt pożyczki na krótkie okresy w takim ujęciu będzie w sposób nieusprawiedliwiony wysoki, to koszty płacone od tych pożyczek są wysokie jeżeli odniesiemy je do kredytów bankowych” [I. McCartney, D. Gibbons, Protecting low income borrowers in the credit crisis, Centre for Economic and Social Inclusion, December 2008]. Jako remedium proponują zastąpienie prostej RRSO limitem na maksymalny koszt kredytu. Zdają się przy tym zapominać, że nawet ujęty w postaci sprowadzonego do rocznego procentu całkowitego kosztu kredytu (najnowsza propozycja KSF sprowadza się do kontynuacji stosowania RRSO ale jako wielokrotności stopy lombardowej) będzie nadal wprowadzał w błąd co do kosztu na rynku kredytów o bardzo niskich kwotach i na charakterystyczne dla nich bardzo krótkie okresy (np. tydzień).\nZ przytoczonego powyżej podsumowania głównych argumentów zwolenników i przeciwników stosowania RRSO jasno wynika, że ze względu na różnorodność kredytów – termin, harmonogram spłaty, sposób zabezpieczenia spłaty – konieczna jest duża rozwaga w interpretowaniu, nie mówiąc już o wprowadzaniu tzw. prostych miar i rozwiązań. Stąd też dobrze byłoby poznać argumenty i ich wsparcie merytoryczne, to jest wyniki badań potwierdzających twierdzenia zwolenników, dla rozwiązania forsowanego przez parlamentarzystów i wspartego przez KSF w Polsce. Rozwiązanie jest unikalne w skali międzynarodowej, ponieważ zakłada ustalenie limitu na całkowity koszt kredytu, a wysokość limitu byłaby określana jako RRSO = wielkość parametru mnożnik stopa lombardowa NBP. Podsumowanie argumentów zarówno zwolenników, jak i przeciwników stosowania RRSO wskazuje, że rozwiązanie to jest bardzo ryzykowne dla rynku.\nWnioski z raportu University of Bristol odnośnie skutków wprowadzenia limitu całkowitych kosztów kredytu w sektorze kredytu krótkookresowego w Wielkiej Brytanii\nW poprzedniej części opracowania przedstawiliśmy główne wątki w dyskusji, jaka toczy się na temat zasadności wprowadzenia limitu stopy procentowej oraz kontrowersje, jakie budzą regulacje tego rodzaju. W tej części przedstawimy wnioski, jakie sformułował w swoim Raporcie University of Bristol [całość wyników badań dostępna jest w: Personal Finance Research Center of University of Bristol, The impact…, op.cit.].\nRaport ten był kolejnym zleconym przez rząd brytyjski na temat zasadności wprowadzenia regulacji ustanawiającej poziom ceny maksymalnej na rynku kredytu krótkoterminowego. Pierwszy ze zleconych raportów został wykonany przez firmę konsultingową Policis i dotyczył w głównej mierze doświadczeń międzynarodowych, choć asumptem do przeprowadzenia analiz był rodzimy, brytyjski rynek kredytu domowego (ang. home credit). Głównym graczem na tym rynku była firma, która obecnie jest właścicielem Provident Polska SA.\nPunktem wyjścia do badań stała się kwestia wysokości oprocentowania tego produktu (home credit) na rynku brytyjskim. Wobec faktu, że poza rynkiem credit unions (kas pożyczkowych – w Polsce SKOK) nie istniał limit ceny, zasadne było prześledzenie na innych rynkach, czy limity w znaczący i jednoznaczny sposób wpływają pozytywnie na rynek. Swoje wyniki Policis opublikował w 2004 roku i najważniejsze wnioski były następujące:\nPopyt na kredyt krótkoterminowy wydaje się kształtować niezależnie od kontekstu regulacyjnego i kulturowego, a gospodarstwa domowe o niskich dochodach zawsze będą wykazywały popyt na ten produkt niezależnie od wysokości ceny.\nNa rynkach, na których funkcjonowały limity, różnorodność oferowanych produktów była zdecydowanie niższa od rynków nielimitowanych maksymalnym poziomem ceny.\nJedną ze strategii przystosowania się do limitu ceny maksymalnej od strony podaży jest podniesienie „poprzeczki ryzyka” dla gospodarstw o niskich dochodach.\nPożyczkodawcy wycofują się z rynków, na których limity cen kłóciły się ze zdrowym rozsądkiem, a więc były zbyt niskie w porównaniu z prawdziwym kosztem udzielania pożyczek (ang. true lending cost).\nSkutkiem limitów cen jest zmniejszenie różnorodności i podaży produktów, co skutkuje zwiększeniem wykluczenia finansowego.\nDoświadczenia regulacyjne dowodzą, że nie ma regulacji idealnych, a dostawcy produktu znajdują sposoby ominięcia limitu ze szkodą dla przejrzystości konstrukcji ceny.\nAnaliza doświadczeń na rynku Niemiec i Francji wskazała, że problem dostępu do pożyczek krótkoterminowych na skutek limitu jest na tyle dotkliwy, że zaostrza problemy finansowe i zwiększa prawdopodobieństwa fiaska finansowego gospodarstw domowych pozbawionych dostępu do rynku bankowego.\nW Niemczech i Francji osoby znajdujące się w grupie wykluczonych finansowo z większym prawdopodobieństwem zwrócą się do „czarnej strefy kredytu” niż obywatele Wielkiej Brytanii – loan sharks w terminologii brytyjskiej.\nWnioski z raportu były tak silnie przekonywujące, że pod ich pływem nie została podjęta decyzja o wprowadzeniu limitu [por. House of Commons, op.cit.]. Zwolennicy wprowadzenia regulacji ustanawiającej limit przypuścili atak na autorów raportu, a samym zleceniodawcom postawiono zarzut skorzystania z usług firmy konsultingowej.\nW 2010 roku Department for Business Innovation and Skills (BIS) w reakcji na wyniki Review of Consumer Credit and Personal Insolvency otrzymał wiele uwag i próśb o podjęcie przez rząd działań, mających na celu zmniejszenie kosztu kredytu dla konsumentów na rynku kredytu krótko- i średnioterminowego. Sugerowanym rozwiązaniem najczęściej było wprowadzenie zmiennego limitu na całkowity koszt kredytu (ang. variable cap on total cost of credit). Wobec wcześniejszych doświadczeń, BIS zdecydował o zamówieniu niezależnych badań. Stąd dokonano wyboru uznanego ośrodka uniwersyteckiego o dużej wiedzy na ten temat dla wykonania pogłębionej diagnozy i zebrania szczegółowych, obiektywnych danych o funkcjonowaniu rynku. Rynek został ze względu na różną specyfikę jego segmentów podzielony na pożyczki lombardowe, kredyt domowy (ang. home credit), pożyczki chwilówki (ang. payday loans) udzielane tradycyjnie i przez internet.\nBardzo istotne jest podkreślenie, że zadaniem autorów raportu nie było formułowanie zaleceń dla rządu, ale obiektywne zestawienie danych i opis faktycznego stanu rzeczy z uwzględnieniem interesów podaży i popytu. Raport ma więc charakter oszacowania skutków regulacji (ang. impact assessment), a nie rekomendacji działań zaradczych, jeżeli nawet takie byłyby uzasadnione.\nWobec faktu, że po posiedzeniu KSF z marca 2013 oraz inicjatyw parlamentarnych w Polsce proponowane są zmiany do obecnie funkcjonującej tzw. ustawy limitującej cenę kredytu zasadne jest zreasumowanie wyników badań. Ze względu na propozycję (patrz rekomendacja 7.1.1.9 z posiedzenia KSF) wprowadzenia w Polsce limitu maksymalnego kosztu kredytu opartego na wielokrotności RRSO (o ułomnościach RRSO jako miary kosztu kredytu konsumpcyjnego na rynku krótkoterminowym już pisaliśmy), warto jest przyjrzeć się wynikom badań University of Bristol. Chcemy jednocześnie zastrzec, że dostrzegamy różnice kulturowe, prawne oraz w poziomie rozwoju na rynku polskim i brytyjskim i stąd uwagę koncentrujemy na wnioskach, a nie szczegółach badania.\nNa wstępie przytoczmy pytania jakie BIS postawił przed badaczami z University of Bristol:\nDlaczego konsumenci korzystają z kredytów chwilówkowych, lombardowych i domowych a nie z bankowych?\nJakie są podstawowe kwestie, związane z tymi kredytami?\nJakie pojawiają się kontrowersje wokół korzystania z tych produktów oraz jakie istnieją obecnie sposoby ich łagodzenia i przeciwdziałania?\nJakie są argumenty przemawiające za i przeciw interwencji w rynek?\nJakie są argumenty przemawiające za wprowadzeniem zmiennego limitu całkowitego kosztu kredytu, a jakie przeciw?\nBadania przeprowadzono przy wykorzystaniu następujących metod:\nkrótki przegląd istniejących badań w celu ewidencji zgromadzonych danych\nwywiad wśród firm działających na rynku (business survey) oraz ich stowarzyszeń,\nwywiad wśród klientów metodą telefoniczną na próbie 1.451 osób, kredytobiorców różnych kategorii produktów.\nDokonana tu prezentacja wyników badań przeprowadzonych przez University of Bristol nie jest tłumaczeniem treści raportu, ale opracowaniem głównych jego wyników, mających związek\nz propozycją wprowadzenia w Polsce limitu maksymalnego kosztu kredytu. Ze względu na istotę rekomendacji KSF oraz parlamentarzystów ważne jest przestawienie wyników przeprowadzonych badań, dotyczących znaczenia kosztu pożyczek krótkoterminowych dla kredytobiorców, konkurencji na rynku oraz skutków limitów maksymalnego kosztu, jaki obecnie ponoszą konsumenci w Wielkiej Brytanii. W badaniach University of Bristol nie analizowano wpływu konkretnego rozwiązania np. limitu w formie maksymalnej RRSO, ale uwaga naukowców była skoncentrowana na samym limicie i różnych jego poziomach w odniesieniu do cen rynkowych i dających się przewidzieć skutkach zarówno po stronie podaży jak i popytu.\nW dyskusjach nad ceną ważne jest odniesienie się do tzw. prawdziwego kosztu pożyczania pieniędzy (ang. true cost of lending). Podstawową zasadą rynkowaą jest ta, która mówi, że cena rynkowa musi odzwierciedlać koszt. Jeżeli cena jest niewspółmiernie wysoka do kosztu, wówczas nie mamy do czynienia z rynkiem konkurencyjnym. Nadmiernie wysoka cena jest skutkiem dominującej pozycji dostawcy na rynku lub przywilejów, jakie są jego udziałem. Cena zbyt niska w relacji do kosztu – jeżeli nie ma mechanizmu wyrównawczego przez subsydia dla producentów – musi skutkować wycofaniem się z rynku przez dostawców. Należy zatem wyraźnie odróżnić subiektywne odczucia nabywców czy obserwatorów, mediów odnośnie ceny od jej uzasadnienia rynkowego i ekonomicznego.\nW przypadku rynku, o którym mówimy, dwa podstawowe komponenty kosztu dla pożyczkobiorcy to suma prowizji, procentu i innych składników, związanych z udzieleniem kredytu oraz opłaty karne za nieprawidłowe wywiązywanie się z umowy.\nBadania University of Bristol wykazały, że koszty związane z pożyczaniem małych kwot na krótkie okresy konsumentom o niskich dochodach lub ze złą historią kredytową jest wysoki. Koszt jest wysoki nawet wówczas, gdy mamy do czynienia z działalnością non-profit. Jest to zatem ogólna prawidłowość dla tego rodzaju produktów. Punktem odniesienia i kwalifikacji kosztu jako „wysoki” jest rynek bankowy. Banki, ze względu na istotę ich działalności, nie będą angażować się w tego rodzaju działalność z uwagi na poziom ryzyka kredytowego, który przez konieczność zapewnienia bezpieczeństwa depozytów jest dla nich nieakceptowalny. Zatem określenie „wysoki” odnosi się wyłącznie do sytuacji, gdy konsumenci charakteryzują się\n„normalnym” poziomem ryzyka.\nBadania przeprowadzone w Wielkiej Brytanii wykazały, że koszty nie są niezasadnie wysokie, a wysokość ponad poziom bankowy wynika z:\nwysokiej proporcji odrzucenia aplikacji o kredyt również z powodu dużej skali aplikacji on-line która kwalifikuje się jako wyłudzenia,\ndużej skali „psucia” się kredytów,\nwysokiego kosztu finansowania hurtowego dla dużych graczy na rynku.\nKoszty te znajdują swoje odzwierciedlenie w cenie, jaką płaci konsument za kredyt na tym rynku. Jednak i ta cena jest zróżnicowana w zależności od segmentu rynkowego. Analiza wyników, jakie uzyskał University of Bristol wskazuje, że najniższa cena była na rynku produktów lombardowych. Nie jest to zaskoczeniem, ponieważ jest to rodzaj finansowania zabezpieczonego. Pożyczanie przez internet jest najdroższe wśród kredytów krótkoterminowych, a firmy internetowe miały najbardziej rozbudowane tabele opłat i prowizji.\nMimo tego, jak wykazała analiza, chwilówki były tańsze od nieautoryzowanego przekroczenia salda na rachunku bankowym. A taka praktyka jest najbliższa sięganiu po małe kwoty na bardzo krótkie terminy.\nZ kolei w części badań odnoszącej się do konsumentów, ci przyznawali, że kredyt krótkoterminowy był drogi w porównaniu z teoretycznie dostępnymi alternatywami. Wielu\nz respondentów obawiało się bardziej odnawialnej linii kredytowej na karcie i debetów niż pożyczek niebankowych. Generalnie byli świadomi kosztów finansowania w momencie podejmowania decyzji i większość brała pod uwagę ciężar kosztu. Aż 60% stwierdziło, że całkowity koszt produktu niebankowego wynosił tyle, ile się spodziewali w przeciwieństwie do 30% twierdzących, że zapłacili więcej niż się spodziewali. Najwięcej kontrowersji budziły opłaty, które pojawiły się w czasie obsługi długu i miały związek z niedotrzymaniem kalendarza spłat.\nBadania praktyki biznesowej wskazały, że lombardy oraz firmy oferujące kredyt domowy generalnie nie obciążały klientów opłatami karnymi. Natomiast firmy oferujące chwilówki to zarówno w formie tradycyjnej, jak i internetowej uznawały to za naturalny składnik wyceny. Udział tych opłat różnił się znacznie i w wielu wypadkach był bardzo wysoki w odniesieniu do pożyczonej kwoty.\nBadania konsumentów wykazały, że w zdecydowanej większości nie byli oni obciążani karami np. za upomnienia o płatności. Maksymalnie 10% populacji badanych przyznało, że poniosło takie opłaty. Praktyka biznesowa na rynku kredytu domowego (ang. home credit) wskazuje, że opóźnienia w spłacie nie są traktowane jako niewypłacalność, jeżeli klient ureguluje zaległe płatności i tu nie niesie to dla niego dodatkowych kosztów. Oznacza to, że okres spłaty dla tych klientów będzie się wydłużał, ale wypowiedzenie umowy jest ostatecznością. W odróżnieniu od banków, które działają w ramach innych przepisów prawa, firmy niebankowe mają większą elastyczność w podejściu do kalendarza spłat.\nJednym z argumentów bardzo często przytaczanych przez zwolenników restrykcji jest ten, który mówi o słabej konkurencji na tym rynku, a co za tym idzie nadmiernych w stosunku do „true cost of lending” cenach i zyskach sektora pożyczkowego. Rzeczywiście, wyniki analiz OFT i Komisji ds. Konkurencji wykazały, że poziom konkurencji nie jest wysoki na rynku kredytu domowego (w Polsce Provident cieszył się do niedawna pozycją niemal monopolistyczną), lombardów czy chwilówek. Pośrednio dowodzą tego również odpowiedzi klientów wskazujące, że nie cena jest dla nich decydująca (pisaliśmy na ten temat w poprzednich częściach opracowania), bowiem wartość (nadwyżka konsumenta w teorii mikroekonomii) pochodzi z szybkości, dostępności i wygody. Zatem zrozumiałe jest w tych warunkach, że konsumenci stosunkowo często nie porównywali cen od różnych firm tego samego produktu, ale bardziej rodzaj produktu i oferujących firm. Nie jest zaskoczeniem, że klienci internetowi najwięcej w porównaniu do innych spędzali czasu na porównaniach.\nBadania firm dowiodły, że w ich przekonaniu działają one na rynku konkurencyjnym tak cenowo jak i kosztowo. Praktyka była zróżnicowana w przekroju wielkości firmy (czym mniejsze tym niższa cena) jak i segmentów rynku (lombardy i firmy home credit w mniejszym stopniu różnicowały ceny niż firmy oferujące chwilówki). Badania OFT i Komisji ds. Konkurencji wykazały, że żadną miarą nie można twierdzić jednoznacznie, że zyski są nadmierne. Większość z ankietowanych firm była rentowna, ale duża część od relatywnie krótkiego czasu.\nZreasumujmy: nieprawdziwy jest mit o nadmiernie wysokich cenach i zyskach, a klienci nie są nieświadomi ponoszonych kosztów.\nJeśli tak jest, to jaki skutek miałby dla popytu (konsumentów) limit na cenę kredytu krótkoterminowego?\nPytanie, jakie postawili badacze z University of Bristol, miało charakter ogólny, ponieważ w Wielkiej Brytanii nie przedstawiono konkretnej propozycji odnośnie limitu ceny kredytu, a i w skali międzynarodowej rzadko mówi się o limicie całkowitego kosztu kredytu.\nWyniki badań wskazują, że wprowadzenie restrykcji cenowych na tym rynku nie musi prowadzić do zmniejszenia ceny, jaką płacą pożyczkobiorcy. W części krajów restrukturyzacja ceny spowodowała nie spadek, ale wzrost ceny w porównaniu z okresem przed wprowadzeniem limitu. Oczywiście w sytuacji, gdy prawo zabrania wprowadzania jakichkolwiek form dodatkowych opłat lub prowizji poza odsetkami. Ale nawet wówczas nie znika ryzyko, że te z firm, które chcą pozostać w biznesie, skierują swoją innowacyjność nie na produkty i dystrybucję, a na „podkręcanie” ceny.\nIstnieją również przesłanki dla wniosku, że ceny będą grawitowały do poziomu maksymalnego, dozwolonego prawnie. A to oznacza, że przeciętnie wszyscy konsumenci zapłacą więcej. Ile więcej zależy od tego, w jakim stopniu poziom limitu odchyla się górę od przeciętnej ceny rynkowej.\nW Wielkiej Brytanii mniejsze firmy były mniej agresywne w wycenie produktu, co oznaczałoby, że w sytuacji limitu powyżej średniej rynkowej mogłyby, teoretycznie z powodzeniem, kontynuować swoją działalność. Rzeczywistość jest jednak odmienna od tego teoretycznego stwierdzenia, ponieważ to małe firmy zadeklarowały, że wycofają się z rynku wraz z wprowadzeniem restrykcji. Wyjaśnienie dlaczego, kryje się w ich modelu biznesowym, który straci na wiarygodności z chwilą wprowadzenia restrykcji, nie tylko wówczas, gdy limit znajdzie się poniżej ich obecnych cen. Model biznesowy nie jest w stanie wytrzymać także i kosztów związanych z wdrożeniem i przestrzeganiem restrykcji.\nWśród czynników budzących największy niepokój u klientów były opłaty karne. Projektodawcy regulacji ustalającej maksymalny koszt kredytu muszą być konsekwentni i włączyć te opłaty do limitu. Respondenci w tym miejscu wskazywali, że trudno będzie tego dokonać ponieważ większość klientów prawidłowo obsługuje kredyt. Rozwiązania, które się nasuwają mogłyby zawierać albo górny limit opłat odniesiony do kapitału lub maksymalną liczbę nakładanych kar. W obu jednak przypadkach skutkiem może być mniejsza wyrozumiałość dla klientów i np. zerwanie przez firmy kredytu domowego z praktyką biznesową nie nakładania opłat karnych.\nSkutki ewentualnego wprowadzenia restrykcji cenowych poza samym kosztem i ceną można oszacować na podstawie dostępnych badań międzynarodowych i University of Bristol. Najwięcej danych istnieje w obszarze produktowym i dostępności kredytu. Trudno jest natomiast o takiej samej jakości wyniki empiryczne w odniesieniu do samego wprowadzania w życie regulacji.\nWyniki analiz międzynarodowych i University of Bristol wśród firm na rynku Wielkiej Brytanii wskazały, że skutkiem restrykcji byłoby osłabienie podaży na skutek wyjścia z rynku najbardziej konkurencyjnych, małych firm. Zatem konkurencja, zwłaszcza ta lokalna, znacznie by osłabła. Jak dowodzą wyniki badań na rynku USA, największe szanse na przetrwanie mają dostawcy chwilówek. Respondenci badania Univeristy of Bristol operujący na rynku kredytu domowego najczęściej wskazywali, że ich reakcją byłoby wyjście z rynku. Lombardy z kolei wskazywały, że opuściłyby swój rynek, gdyby poziom restrykcji był drastycznie niski.\nW kontekście odpowiedzi firm typu home credit w Wielkiej Brytanii kontrowersyjna jest postawa Provident Polska S.A., który opowiada się za wprowadzeniem restrykcji. Brytyjski właściciel firmy konsekwentnie protestował przeciw takiej regulacji na rynku brytyjskim. Stąd postawa na rynku polskim budzi uzasadnione pytania o intencje. Model biznesowy Provident Polska i pozycja\nrynkowa jaką firma osiągnęła wskazuje, że opowiedzenie się po stronie restrykcji ma na celu utrudnienie wejścia na rynek nowym graczom. Paradoksalnie więc wprowadzenie limitu pomogłoby i umocniło dominującą pozycję Provident Polska na tym rynku. Być może warto zatem na poważnie przyjrzeć się propozycji pochodzącej z Kanady. Część firm niebankowych osiąga taką skalę działalności i pozycji na rynku, że zasadne jest ich przekształcenie w bank. I taką rekomendację może powinno się zastosować w przypadku tej firmy.\nNiezależnie od segmentu, na jakim operowali respondenci referowanych badań wskazano na zaostrzenie kryteriów przyznawania kredytów. Z jednej strony ma to pozytywny wydźwięk – podniesienie na wyższy jakościowo poziom oszacowania ryzyka kredytowego, a co za tym idzie i kwalifikacji klienta do pożyczki. Na pewno zwiększyłoby to skłonność do dzielenia się bazami danych oraz doświadczeniami, zwłaszcza w segmencie chwilówek. Bez wątpienia powtrzymałoby to klientów przed zaciąganiem pożyczek mnogich (wielu pożyczek w tym samym czasie) w celu spłacenia wcześniej zaciągniętych. Z drugiej strony zaostrzenie kryteriów na skutek wprowadzenia restrykcji spowoduje zmniejszenie dostępności kredytu na rynku z definicji niebankowym. Pożyczkodawcy skoncentrują się w swej strategii na bazie istniejących klientów o sprawdzonej historii, a to oznacza, że wycofają się z pozyskiwania nowych, wykluczonych z rynku bankowego. Dostosowanie będzie również obejmować zaprzestanie kontaktów biznesowych z klientami, którzy przed wprowadzeniem restrykcji nieregularnie obsługiwali kredyt. A są to głównie samotni rodzice oraz niepłacący na czas rachunków domowych. Jak dowodzą wyniki badań wśród korzystających z kredytu krótkoterminowego od 26 do 46% miało problemy z rachunkami w okresie ostatniego roku.\nPytani o zachowanie klienci wskazywali, że gdyby zostali pozbawieni dostępu do kredytu niebankowego, zwróciliby się o pomoc do znajomych lub krewnych, czyli skorzystaliby z opcji, której nie brali pod uwagę dotychczas. Natomiast w odróżnieniu od rynku niemieckiego i francuskiego, na którym już od dawna funkcjonują restrykcje, Brytyjczycy nie wskazywali rynku nielegalnego jako alternatywy.\nW Wielkiej Brytanii wskazano na rozwój związków kredytowych – rodzime SKOK – jako środka łagodzącego negatywne skutki przystosowania podaży do restrykcji. Jedno nie ulega wątpliwości – jeśli klienci odejdą bez kredytu, znakomita ich część zaprzestanie obsługi innych zobowiązań, a zwłaszcza opłat czynszowych i rachunków za media. Taka reakcja byłaby typowa dla klientów chwilówek. Natomiast ze względu na inny rodzaj potrzeb finansowych, klienci korzystający z kredytu domowego zaprzestaliby dokonywania zakupu bez dóbr, czy usług, które dziś zwiększają ich jakość życia.\nWprowadzenie restrykcji cen na wpłynie również negatywnie na różnorodność produktów kredytowych na rynku. Badania przeprowadzone wśród firm pokazały, że na rynku kredytów domowych znikną produkty o tenorze do 16 tygodni. Powodem jest oczywiście struktura kosztów. Produkty te są bardzo popularne wśród osób z dobrym profilem ryzyka. Z punktu widzenia podaży, opłacalna przestałaby być strategia „siej i zbieraj” (ang. low and grow), która zakłada na początku udzielanie małych kwot na bardzo krótkie okresy. Zmiana modelu biznesowego dla firm tego typu nie przywróciłaby im, zgodnie z wypowiedziami, rentowności, ponieważ cała strategia była pomyślana dla jednego produktu.\nInne wyniki pokazały, że gdyby po wprowadzeniu restrykcji chwilówki stałyby się trudniej dostępne, klienci przeszliby do firm oferujących produkt „rent-to-own”. Inni wskazali, że model biznesowy zmieniłby się z pożyczkowego na oferowanie zakupu dóbr na kredyt, ale z odsetkami\n„wszytymi” w cenę zakupu. Oznaczałoby to, że ceny byłyby znacznie wyższe.\nBadanie wśród firm oferujących chwilówki w tradycyjnym kanale dystrybucji pokazały, że jeśli wdrożony byłby limit ceny kredytu, przeszliby do innych form, takich jak lombard oraz sprzedaż z opcją ponownego odkupu (ta forma nie jest objęta regulacjami CCD). Wśród konsumentów rozwiązanie zakładające sprzedaż posiadanych dóbr trwałych po to, aby zdobyć fundusze jako alternatywa dla chwilówek było zresztą przez nich akceptowalne. W przypadku klientów internetowych deklarowali oni, że przesunęliby popyt na produkty nie objęte regulacją.\nNa zakończenie, kilka zdań odnośnie wpływu restrykcji na regulatorów rynku i koszty wprowadzenia restrykcji. Już w poprzednich badaniach OFT (Office Fair Trade) wykazało, że wprowadzenie restrykcji cenowych byłoby skomplikowane, kosztowne i trudne w administrowaniu. Badania wśród firm pokazały, że zdaniem pożyczkodawców zmienny limit maksymalnego kosztu kredytu byłby skomplikowany i trudny do monitorowania. Koszty jego wdrożenia miałby największy negatywny wpływ na małe firmy.\nJednym z niezamierzonych skutków wprowadzenia restrykcji cenowych mogłoby być przeniesienie działalności firm internetowych mających dotąd domicyl w Wielkiej Brytanii poza granice kraju.\nBadania wśród klientów rynku krótkoterminowych kredytów wykazały, że są oni usatysfakcjonowani produktem. Kluczowym czynnikiem było zadowolenie z poziomu usług. Wśród klientów chwilówek wyraźnie podkreślano wygodę oraz szybkość podejmowania decyzji o przyznaniu finansowania. O stopniu satysfakcji najlepiej świadczy to, że większość klientów zdecydowałaby się na ponowne – w przypadku zaistnienia potrzeby – skorzystanie z oferty firm na rynku kredytu krótkoterminowego.\nWobec tego, pojawia się uzasadnione pytanie, jaką wartość dodaną dla tych klientów miałoby wprowadzenie restrykcji cenowych?\nRozważania na temat zasadności wprowadzenia restrykcji na rynku budzą zawsze wiele kontrowersji. Jest ich znacznie więcej, gdy poruszamy się na rynku finansów. Rynek usług telefonii komórkowej, na którym Unia Europejska wymusiła na dostawcach dostosowanie się do narzuconych taryf jest jednak wyjątkiem i w żadnym wypadku nie powinien być on wykorzystywany dla uzasadnienia ingerencji w mechanizm rynkowy. Nie ma tu mowy o rynku konkurencyjnym, lecz w najlepszym przypadku oligopolu z prawdopodobieństwem porozumień między głównymi dostawcami usług. Zatem w interesie konsumenta było arbitralne zmniejszenie cen.\nTa dygresja na wstępie ma za zadanie zniechęcenie do uciekania się do prostej analogii i uzasadniania interwencji na rynku kredytu niskokwotowego i na krótkie okresy. Ten rynek nadal ma charakter narodowy, a nie jednolity. Sukces jednej interwencji, uzasadnionej teorią mikroekonomii nie powinien być usprawiedliwieniem dla działań na innych rynkach o diametralnie odmiennej skali.\nGeneralnie, w teorii mikroekonomii są dwie sytuacje, w których uzasadniona jest ingerencja państwa w mechanizm cen wolnorynkowych. Pierwsza, to wojna lub sytuacja stanu wyższej konieczności (np. klęska żywiołowa) oraz druga, to rynek niedoskonałej konkurencji np. oligopol lub monopol. Nie ma innej sytuacji uzasadniającej ingerencję w mechanizm cen rynkowych. Pomijamy ze względów oczywistych komunizm i dyktaturę.\nRynek pożyczek niskokwotowych i na krótkie terminy pełni ważną społecznie rolę. Dla wielu gospodarstw domowych – nie mamy na uwadze świadomie żyjących na koszt społeczeństwa i oszustów – które nie spełniają kryteriów akceptowanego przez kredytodawców bankowych ryzyka bankowego, jest jedynym źródłem sfinansowania pilnych potrzeb płatniczych. I co wymaga podkreślenia, mają zdolność do spłaty zaciągniętych zobowiązań pożyczkowych. Gwoli ścisłości trzeba podkreślić, że mówimy tu wyłącznie o rynku pożyczek na niskie kwoty i na krótkie terminy. Nie należy mylić, co jest bardzo często spotykane w Polsce, rynku firm finansowych, które prowadzą działalność polegającą na finansowaniu zakupu samochodów, czy większych dóbr trwałego użytku z firmami sektora pożyczek gotówkowych. Ten drugi bowiem ma inną charakterystykę, finansuje całkowicie inne potrzeby, posiada w ofercie produkty o innej charakterystyce. Można określić ten obszar usług finansowych jako rynek produktów do sfinansowania potrzeb pilnych, choć w niewielkich kwotach.\nWedług wielu populistów oraz części polityków, firmy te są siłą sprawczą chronicznego zadłużenia. Prosta zasada logiki nakazuje wykluczyć taką konstatację jako całkowicie nieuzasadnioną ze względu na bardzo mały udział niebankowych firm pożyczkowych w rynku kredytów konsumpcyjnych. Cały portfel polskiego rynku pożyczek niebankowych jest jedynie małym procentem już chociażby nieregularnych kredytów konsumenckich zawartych w systemie bankowym.\nPrawdziwa jest natomiast sytuacja, gdy na skutek nieracjonalnej polityki dystrybucji kart kredytowych i debetowych przez banki, czego przykłady są dosyć powszechne w światowej literaturze naukowej, ich klienci popełniają błędy i zaczynają „wkręcać się„ w spiralę zadłużenia. W konsekwencji (zła historią kredytowa), jedynym źródłem pozyskania dostępu do finansowania mogą się okazać firmy pożyczkowe. Jednak jest to tylko część prawdy o profilu klienta firm pożyczkowych i to o względnie małej skali. Jeden powód to taki, że część klientów banków, którzy utracili dobrą ocenę z punktu widzenia ryzyka bankowego, nadal ma zdolność kredytową. W Polsce jednym z powodów utraty dobrej oceny może być fakt znalezienia się w bankowym rejestrze kredytowym. A to nie w każdym przypadku oznacza (pomijając przypadek błędów w rejestrze, czy zapisów o dawno spłaconych kwotach i to w bardzo małej kwocie zaległych), że taki klient co do zasady nie ma zdolności kredytowej, czyli zdolności do obsługi jakiegokolwiek zobowiązania. Drugi powód, nawet ważniejszy, jest taki, że profile klientów bankowych i niebankowych nie są tożsame i różne są grupy klientów. I znaczna część klientów niebankowych do bycia klientem bankowym nigdy może nawet nie aspirować.\nDyskusja w Polsce na temat niebankowych firm pożyczkowych i regulacji na rynku ma charakter koniunkturalny i nasila się wraz z pojawianiem się zdarzeń uznawanych za zjawiska aferalne. Taka sytuacja miała miejsce w ubiegłym roku w Polsce, kiedy mieliśmy do czynienia z tzw. aferą Amber Gold. Bez wahania i merytorycznego uzasadnienia podczepiono tu do nielegalnie działającego podmiotu, zwanego parabankiem, również firmy sektora pożyczkowego. Na domiar złego, sprawa trafiła do Komitetu Stabilności Finansowej (KSF), podczas gdy ani prowadząca nielegalnie działalność bankową firma Amber Gold, ani tym bardziej działalność legalnie działających firm pożyczkowych nie stanowiła ryzyka systemowego.\nIngerencja w mechanizm rynkowy ma w tle spór podstawowy o istotę państwa. Spór toczy się o koncepcje państwa samoograniczającego się a państwem „niańką”. Zwolennicy maksymalnego kosztu kredytu podkreślają konieczność wdrożenia do porządku prawnego limitu, szermując argumentem nadmiernej ceny i zysku. Samo określenie „nadmierny” jest bez treści, o ile nie zostanie odniesione do kosztu pożyczania na rynku kredytów niskich kwot i na krótkie terminy podczas badania uzasadnienia ekonomicznego ceny w uzasadnionych merytorycznie, odrębnych\nrynkach. Nikt znający się na przedmiocie tematu nie będzie negował, że koszt na tym rynku jest wysoki w porównaniu z bankowym. I co więcej, banki nie będą nigdy na tym rynku aktywne, ponieważ podlegają słusznym regulacjom, których celem jest ochrona bezpieczeństwa depozytów. Jak zwykle, problem w tkwi w tym, jaką miarę wybierzemy dla usprawiedliwionej wysokości ceny kredytu. Najczęściej populiści, a pod ich wpływem także część innych szeroko rozumianych uczestników rynku finansowego, opowiadają się za tzw. RRSO (Rzeczywista Roczna Stopa Odsetkowa) jako jedyną słuszną miarą kosztu pożyczania pieniędzy. I nie ma tu znów, dla tej grupy zwolenników limitu, merytorycznego znaczenia fakt, że czym innym jest kredyt na okres powyżej roku, a czym innym sfinansowanie pilnych potrzeb płatniczych na okres kilkunastu dni, czy nawet kilku tygodni. Natomiast dobrze przygotowany do debaty uczestnik bez wątpienia zauważy, że dla różnych tenorów kredytu konsumpcyjnego RRSO będzie wyłącznie nominalnie, a nie rzeczywiście prawdziwa. Nagłaśniane przez tabloidy i podchwytywane przez populistów idące w tysiące procent „odsetki” nie mają żadnego odniesienia do realiów. Sprowadzając rzecz do absurdu, właściciel samochodu (czy klient komunikacji publicznej) nie powinien nigdy korzystać z usług taksówki, bowiem koszt jednorazowego przejazdu jest horrendalnie wysoki w porównaniu z eksploatacją własnego samochodu, (czy korzystaniem z komunikacji publicznej).\nNaiwnością inicjatyw regulacyjnych jest założenie, że rynek niebankowy różni się niewiele od bankowego, lub zgoła nie różni się wcale. Takie myślenie zdaje się przyświecać inicjatywom\n„poluzowania” Rekomendacji T. W Polsce rynek pożyczek niebankowych składa się z firm autonomicznie na nim działających i od pewnego czasu też tzw. spin off, jako skutek arbitrażu regulacyjnego. Traktowanie podmiotów jako tożsamych sobie, bez uwzględnienia przesłanek funkcjonowania jest nieuprawomocnione.\nWprowadzanie propozycji jakichkolwiek restrykcji cenowych powinno zostać poprzedzone – tak, jak miało w Wielkiej Brytanii – przemyślanymi badaniami w celu oszacowania skutków po stronie popytu i podaży na rynku kredytów niskokwotowych i na krótkie terminy. Niestety ten sposób podejścia do regulacji jest nieobecny w Polsce. Jak pokazują wyniki brytyjskich badań i analiz, skutki restrykcji cenowych są poważne, a koszty ewentualnego ich wprowadzenia poniosą konsumenci.\nTo dodatkowo uzasadniać winno podjęcie badań również w Polsce, w przypadku intencji limitu na rynku usług finansowych, a już bezwzględnie w okresie spowolnienia gospodarczego, względnie niskiej konsumpcji wewnętrznej i generalnie wysokiej niechęci gospodarstw domowych do zaciągania kredytów.\nMamy zatem do czynienia ze swoistym paradoksem. Skala problemu w odniesieniu do całego rynku na pewno nie uzasadnia takiej aktywności w sprawie doregulowywania rynku kredytu konsumenckiego poprzez limit cen, a jednocześnie część wypowiedzi oraz ranga zaangażowanych takich uczestników rynku finansowego jak Komitet Stabilności Finansowej, Komisja Nadzoru Finansowego, Komisja Parlamentarna – nadaje regulacji maksymalnego kosztu pożyczek niebankowych wagę niesłychanie istotnego problemu społecznego.\nWprowadzenie regulacji maksymalnego poziomu całkowitego kosztu kredytu w ujęciu RRSO, co w zależności od wysokości limitu może doprowadzić nawet do ekstremalnego skutku w postaci eksterminacji podaży i będzie mieć swój wysoki koszt uboczny, który ujawni się w niezapłaconych rachunkach za utrzymanie gospodarstwa domowego i przejściu do permanentnej niewypłacalności wielu konsumentów.


Wyszukiwarka - Ekoball Sanok\nWydarzenia - Ekoball Sanok\nUdanie rundę wiosenną rozpoczęli piłkarze Ekoballu Stal Sanok od zwycięstwa nad Legionem Pilzno. Debiutancką bramkę dla Stali zdobył Kamil Jakubowski, po pięknym trafieniu z rzutu wolnego. Faworytem spotkania wydawali się być piłkarze Ekoballu Stal Sanok, którzy mieli na koncie ...\nEkoball Stal Sanok ukończył ubiegłą rundę z 26 oczkami na swoim koncie co pozwoliło na uplasowanie się na 8 miejscu w ligowej tabeli. Patrząc na roszady kadrowe do których doszło w ekipie Mateusza Ostrowskiego, powtórzenie wyniku z ubiegłej rundy będzie można traktować jako pozytywny ...\nJuż mniej niż tydzień pozostał do inauguracji czwartoligowej wioseny. Wczoraj postanowili się zmierzyć dwaj czwartoligowcy. Podczas próby generalnej lepiej wypadli sanoczanie. Polonia Przemyśl nie ma najlepszych humorów przed ligą, jednak jej szkoleniowiec liczy, że zespół odpa ...\nEkipa Mateusza Ostrowskiego także przygotowuje się do piłkarskiej wiosny na czwartoligowym froncie. Wczoraj żółto-niebiescy zmierzyli się z pretendentem do awansu. Ekoball Stal Sanok rozegrała wczoraj kolejną grę kontrolną z przedstawicielem krośnieńskiej okręgówki. Rywalem p ...\nsparing: Głogovia Głogów Małopolski - Ekoball Stal Sanok 3-2\nGłogovia Głogów Małopolski pokonała Ekoball Stal Sanok 3-2 w meczu kontrolnym. W ekipie Adama Wałczyka było tylko jedenastu graczy. Ekoball Stal Sanok do przerwy prowadziła z Głogovią Głogów Małopolski 2-0. Piłkarze z Sanoka wykorzystali dwa indywidualne błędy obrońców G� ...\nTomasz Mateuszewski podpisał profesjonalny kontrakt z Bruk-Bet Termalicą Nieciecza. 18-latek jest wychowankiem Ekoball Stali Sanok. Bruk-Bet Termalica Nieciecza zdecydował się zaoferować kontrakt Tomaszowi Matuszewskiemu, który jest wychowankiem Ekoball Stali Sanok. Jednak dołą ...\n90 minut z: Łukasz Tabisz\nŁukasz Tabisz, pomocnik Ekoball Stal Sanok odpowiedział nam na parę pytań w naszym cyklu "90 minut z..." 33-letni pomocnik Łukasz Tabisz - wychowanek Ekoball Stali Sanok, zaliczył krótki epizot w Elektrociepłownia Rzeszów oraz Polonii Przemyśl, dziś możemy oglądać ...\nSparing: Ekoball Stal Sanok - Czarni 1910 Jasło 2-2\nPodopieczni Mateusza Ostrowskiego sparowali dziś z liderem krośnieńskiej okręgówki. W meczu padł remis, a jeden z zawodników przypłacił występ poważną kontuzją. Ekoball Stal Sanok przed południem, rozpoczął sparing z liderem krośnieńskiej okręgówki, czyli Czarnymi 1910 J ...\nSparing: Wisłoka Dębica - Ekoball Stal Sanok 3-0\nEkipa Dariusza Kantora rozegrała drugą grę kontrolną w okresie przygotowawczym. Beniaminek pokazał klasę i pewnie ograł czwartoligowca. Wisłoka Dębica chciała się jak najszybciej zrehabilitować po zeszłotygodniowej porażce i do piątkowego starcia z Ekoballem Stalą Sanok, prz ...\nTym razem w ramach cyklu 90 minut z przepytaliśmy Piotra Krzanowskiego, bramkarza Ekoball Stali Sanok. Piotr Krzanowski to bardzo znana postać na Podkarpaciu. Aktualnie broni w Ekoball Stali Sanok, której jest wychowankiem. Zobaczcie co nam powiedział charakterny bramkarz w cyklu 90 min ...\n90 minut z: Sebastian Sobolak [WYWIAD]\nSebastian Sobolak to kolejny zawodnik którego przepytaliśmy w serii "90 minut z...". Na obecną chwilę reprezentuje barwy Ekoballu Stal Sanok, a w przeszłości przez 4 sezony był doskonałym gwarantem pokaźnych zdobyczy bramkowych dla LKSu Pisarowce. "90 minut z.. ...\n90 minut z: Damian Niemczyk [WYWIAD]\nKolejne 90 minut... tym razem udało nam się przepytać rozgrywającego Ekoball Stal Sanok, będącego tym samym jednym z najbardziej doświadczonych zawodników drużyny. Wychowanek Stali Sanok może pochwalić się bardzo bogatym CV w którym znajdziemy takie marki, jak chociażby Cracovia Krakó ...


Kino Cekinomanekino – opowiadanie – Opowi.pl\nSzukałem marmolady o smaku czosnkowym, robiąc zakupy w jednym z większych marketów, kiedy zauważyłem podejrzanego typa, który kręcił się obok działu ze słodyczami. Wyraźnie sprawdzał, czy nikt go nie widzi, taktownie więc spuściłem wzrok i obserwowałem go tyłem głowy. W pewnym momencie drań wsunął trzy czekolady do kieszeni. To była jawna kradzież. Rozejrzał się w prawo, w lewo i dookoła, po czym ruszył w kierunku wyjścia. Akurat w pobliżu kręcił się niezwykle czujny ochroniarz, więc zagadnąłem do niego i powiedziałem, że byłem świadkiem kradzieży. Ten tylko wzruszył ramionami.\n- To nasz spec od marketingu.\n- Podświadomie zachęcił pana do kupna czekolady.\n- Przecież ma pan w koszyczku jedną tabliczkę.\n- Wcale jej tam nie wkładałem,\n- Zadziałał pan podświadomie i zgarnął tę czekoladę, dzięki sile marketingu. Proszę się nie obawiać, nasz spec wcale nie ukradł tej czekolady, zaraz wróci i odniesie ją na półkę.\n- Ale on już wyszedł.\n- Co? O cholera! To faktycznie był złodziej.\nOchroniarz ruszył sprintem w kierunku wyjścia, wywracając kilka osób po drodze. Postałem tam przez chwilę, po czym wsunąłem do kieszeni dwie tabliczki czekolady i udałem się do kasy.\n- Czy można zapłacić kotem? – zapytałem kasjerki.\nPrzysunęła w moją stronę terminal płatniczy. Wyciągnąłem z plecaka kota, który parskał i atakował mnie pazurami, ale zmusiłem go do dołożenia pyska do czytnika. Kot zamiauczał, terminal zapiszczał, po czym rzucił się do ucieczki.\n- Strasznie strachliwe macie te terminale – stwierdziłem.\nKasjerka wyciągnęła z kieszeni niewielką buteleczkę, po czym oblała się rumieńcem.\n- Pierwszy raz widzę rumieniec w płynie – powiedziałem.\n- Jestem profesjonalistką – odparła, po czym złapała trzęsący się terminal, który zdążył już ze strachu narobić pod siebie. – O, nie udało się. Transakcja odrzucona.\n- Może spróbuję drugim końcem mojego kota.\n- Nie, nie spokojnie. To ten terminal. Widzę, że jeszcze mieli. O, już! Dziękujemy za zakupy i życzymy miłego dnia.\n- Dziękuję i wypierdalaj.\nKasjerka posłusznie wstała, odeszła i wypierdoliła się na schodach.\n- Może być? – zapytała.\nZająłem jej miejsce przy kasie, gdyż była dość mocno kontuzjowana i do wieczora pracowałem jako kasjer.\nPo robocie wyszedłem z marketu i oczom nie mogłem uwierzyć. Ulica była pełna cekinów.\n- Co tu się dzieje? – zapytałem pierwszego lepszego obywatela, który gapił się na to widowisko. Niestety nie doczekałem się odpowiedzi, gdyż był to wyjątkowo dobrze zrobiony manekin. Nagle z wnętrza mojej głowy dobiegł pisk. To oczy zgłosiły awarię, bo wcale nie była to ulica pełna cekinów, tylko manekinów. Teraz wszystko się zgadzało. Mogłem spokojnie wrócić do domu.\nCodzienność niekiedy zaskakuje zdarzeniami, ale zazwyczaj przed końcem dnia jest już w normie.\nSzalony, przebojowy i oryginalny tekst XD! Według mnie, Yanko tu też dobrze skomentował. Czasami, lecz niejednokrotnie, tak właśnie bywa. 5, pozdrawiam :-)\nJestem na Tak:)))↔Pozdrawiam:)↔%\nTj. Dziwne czasami, ale dobre.\nOblała się rumieńcem?


Roba wita!!! - KONCZYCE WIELKIE\nNa dzień 10.05.2015 była zaplanowana wyprawa rowerowa z Ligoty do Kończyc Małych. Niestety rankiem tego dnia padał deszcz i było blisko odwołania wyjazdu. Sam bardzo wątpiłem w to, że wyprawa dojdzie do skutku, ale pogoda poprawiła się i po telefonie od Pana Jerzego zapadła spontaniczna decyzja: JADĘ!!! Niestety wcześniej z wyjazdu zrezygnował Michał z Piasku i po spotkaniu się z 3 cyklistami w Ligocie, ruszyliśmy we 4 ( 2 osoby z Ligoty i po jednej Pietrzykowic i Zarzecza k. Żywca) przez leśne tereny Czarnolesia do Landeka, a potem leśnymi duktami w stronę Zaborza. Stamtąd pojechaliśmy przez okolice stawów gołyskich, do Drogomyśla i Pruchnej. Z Pruchnej, po pagórkach, kierowaliśmy się do Kończyc (znana nam droga "do Czech") i w tej miejscowości tylko minęliśmy lokalne sanktuarium maryjne, by szybko zawitać przy Pałacu w Kończycach Wielkich.\nPierwotna siedziba szlachecka w Kończycach Wielkich powstała zapewne na początku XV wieku i wzniesiona została przez Korniców. Następnie wieś była własnością Mniszków z Kończyc, Karwińskich z Karwiny i Bludowskich z Błędowic. W ręce Wilczków wieś weszła w wyniku małżeństwa Ewy Bludowskiej z Mikołajem Wilczkiem z Dobrej Ziemicy na początku XVII wieku. Nowy właściciel wybudował nowy zamek a obok ufundował drewnianą kaplicę pw. Opatrzności Bożej, w 1776 r. zastąpiona murowaną z fundacji Harasowskich z Harasowa. Z 1806 roku pochodzi najstarszy zachowany wizerunek zamku, posiadał on wówczas dach mansardowy. Od Harasowskich majątek kończycki na początku XIX wieku zakupił Jan Józef Antoni hrabia Larisch von Mönnich. W 1862 w pałacu zasiadł jego wnuk, hrabia Eugeniusz. W 1865 r. ożenił się z Marią hrabianką Deym von Střitež i z tej okazji przebudował zamek w pałac stylizowany na neorenesansową toskańską willę. W 1878 r. zmarła hrabina Maria, a w 1880 r. hrabia Eugeniusz osieracając trzy córki, w tym ośmioletnią Gabrielę, ostatnią właścicielkę pałacu. W 1893 r. wyszła za adiutanta cesarza Feliksa hrabiego von Thuna und Hohensteina, co po raz kolejny przyczyniło się modernizacji pałacu, który otrzymał francuski barokowo-klasycystyczny styl, otoczony krajobrazowym parkiem ze sztucznym stawem. Dama cesarskiego dworu, wielka filantropka, fundatorka jednego z pawilonów Szpitala Śląskiego w Cieszynie, zapisała się w pamięci mieszkańców Kończyc Wielkich jako „Dobra Pani”. W 1945 majątek Gabrieli von Thun und Hohenstein został skonfiskowany przez władze ludowe, które w 1952 r. utworzyły w pałacu państwowy dom dziecka.W 2007 pałac został sprzedany trzem biznesmenom, którzy zamierzali w nim umiejscowić hotel, czego nie zrealizowano i obiekt ponownie został wystawiony na sprzedaż pod koniec 2010 roku.\nPotem mieliśmy okazję zobaczyć liczący ponad 750 lat „Mieszko” czyli najstarszy dąb na Śląsku o obwodzie pnia 910 cm i wysokości 35 m, co zapewnia mu miejsce w grupie piętnastu największych dębów w Polsce. Młodszy i mniejszy „Przemko” ma około 450 lat, 30 m wysokości i 550 cm obwodu i rośnie tuż obok.\nTam też spotkaliśmy jednego kolegę, cyklistę z Czechowic-Dziedzic, który dołączył do nas oraz grupę cyklistów ze stowarzyszenia IKRA RYBNIK. Co ciekawe, jeden z tych cyklistów jest z Gogołowej - miejscowości koło Jastrzębia-Zdroju, którą niejednokrotnie odwiedzam na rowerze, bo mieszka tam mój wujek.\nPotem wszyscy pojechali zwiedzić drewniany kościół pw. Michała Archanioła w Kończycach Małych. Jak się okazało, tamtejszy ksiądz był 2 lata temu w parafii w Ligocie-Miliardowicach na letnim zastępstwie przez dwa tygodnie i zna naszego proboszcza ks. Zbigniewa Jurasz.\nParafia w Kończycach Wielkich została po raz pierwszy wzmiankowana w spisie świętopietrza z 1335. Poprzednik obecnego kościoła, również drewniany i pod tym samym wezwaniem, lecz mniejszy, opisany jest w protokołach wizytacyjnych z 1679 i 1688. W 1749 nowym proboszczem został ks. Szymon Świeży, który to w 1751 zlecił wybudowanie niejakiemu Jerzemu Dziendzieli z Zabłocia nowej wieży. W 1774 rozpoczęto budować nowy i obecny kościół parafialny, a z powodu braku innego gruntu i żeby na czas budowy nie stracić starego, mniejszego kościoła, nowy i dużo większy obudowano wokół niego, czym zajął się bobrecki cieśla, Paweł Krzyżyk. Gdy po trzech latach ukończono wznosić dach, stary kościół rozebrano. Zasłużonego księdza proboszcza Szymona Świeżego pochowano przed prawym ołtarzem bocznym św. Filomeny. W 1884 kościół gruntownie odnowiono, rozebrano przylegające doń soboty a we wnętrzu wymalowano nowe polichromie. Jeszcze ze starego kościoła zachowano zamontowane w wieży dzwony, na największym można wyczytać rok powstania – 1489, mniejszy jest z 1555. Trzeci dzwon w starym kościele był z 1623, a sygnaturka z 1752.\nNajstarszą część konstrukcji stanowi wysoka wieża kryta gontem, zakończona barokowym, smukłym hełmem z pozorną latarnią. By wytrzymać kołysanie się dzwonów zamieszczonych w izbicy wieża jest konstrukcji słupowej a jej ściany są nadprzeciętnie pochyłe. Nawa główna i prezbiterium są konstrukcji zrębowej i przykryte jednokalenicowym dachem przykrytym gontem. Po bokach prezbiterium znajdują się przybudówki mieszczące empory.\nWnętrze kryje płaski strop. Ampory mieszczące ławy kolatorskie po bokach prezbiterium z wnętrzem połączone są przez półkoliste arkady. Wyposażenie jest skromne i barokowe. Ołtarz główny przedstawia patrona świątyni, św. Michała Archanioła, a poza nim w świątyni mieszczą się dwa boczne, XIX-wieczne ołtarze. Na rokokowej chrzcielnicy wykonanej przez Mathiasa Weissmanna z Frydku z 1737 przedstawiony jest chrzest Chrystusa w Jordanie. Ambona spod dłuta rzeźbiarza Jana Hrabca, również z Frydku, dotarła do Kończyc Wielkich w 1781, częściowo zniszczona w trakcie przeprawy przez Olzę.\nPo zwiedzeniu kościoła, pojechaliśmy krętymi i widokowymi drogami do folwarku zwanego "Karłowiec", gdzie gospodarz opowiadał nam ciekawą historię tego miejsca:\nObiekty folwarku w Kończycach Wielkich wzniesione zostały w roku 1760. Stanowiły część większej posiadłości, która jest znacznie starsza i obejmowała m.in. tutejszy pałac. Wieś Kończyce Wielkie w wiekach średnich była początkowo własnością książąt cieszyńskich, później należała do Bludowskich i Wilczków, by w XIX w. przejść w ręce rodu Larisch von Mönnich. Ostatnią właścicielką majątku była hrabina Gabriela von Thun und Hohenstein (1872-1957), dziedziczka rodu Larischów-Mönnichów, żona hrabiego Feliksa Thuna-Hohensteina - adiutanta cesarza Franciszka Józefa I. Gabriela von Thun und Hohenstein prowadząc działalność dobroczynną bardzo pozytywnie zapisała się w pamięci mieszkańców. Po wojnie władze komunistyczne odebrały jej majątek. W pałacu umieszczono dom dziecka, zaś w folwarku państwową stadninę koni. Dziś w zabudowaniach mieści się gospodarstwo agroturystyczne. Przygotowano tu stylowe pokoje, salę na 150 osób, która może służyć celom szkoleniowym oraz bankietowym, 50-osobową salę biesiadną, a także plac zabaw dla dzieci, grill oraz miejsca parkingowe. Jest tutaj również możliwość wypożyczenia rowerów, a w okolicy przebiegają interesujące trasy dla amatorów dwóch kółek. Jest także możliwość jazdy quadem i samochodem terenowym. Obiekt położony blisko Cieszyna i Jastrzębia Zdroju może być także miejscem postoju i noclegu dla turystów podróżujących samochodem z północy Polski na południe Europy. W dawnym kompleksie folwarcznym, adaptowanym obecnie na cele wypoczynkowe i konferencyjne, ma docelowo pomieścić się pięć sal oraz 50 dwuosobowych pokoi noclegowych. Tutejsza kuchnia reklamuje się domowymi posiłkami. Warto wspomnieć, że właściciele, jak czytamy na stronie internetowej gospodarstwa, zapraszają również na bezpłatne zwiedzanie tego zabytku.\nNiestety podczas wizyty w tym miejscu na niebie pojawiły się ciemne chmury i grzmoty, które tylko nas postraszyły niewielkim, krótkotrwałym deszczem. Potem już pożegnaliśmy kolegów cyklistów z Rybnika, których tutaj serdecznie pozdrawiamy i udaliśmy się w drogę powrotną, przez Kończyce Wielkie, Pruchną, Drogomyśl i Zaborze, gdzie zdecydowaliśmy pojechać na grochówkę, do gospody "Żabiniec" w Chybiu. Po skonsumowaniu wyśmienitej grochówki, ruszyliśmy przez Landek do gospodarstwa rybnego "Szramek", na granicy z Bronowem, gdzie przejechaliśmy przez dzielnicę Woźniok i w doskonałych humorach wróciliśmy do Ligoty. Trasa to 80 km.\nJednak moja przygoda z rowerem tego dnia miała też drugą odsłonę i po godzinnym odpoczynku w domu, pojechałem przez Zabrzeg, Czechowice do Goczałkowic i Pszczyny na lody i w drodze powrotnej przez Goczałkowice i wał Jeziora Goczałkowickiego przez Czarnolesie, do domu. Tak oto przejechałem 30 km.


TRX | Saturn Fitness\nMINUT INTENSYWNY TRENING "W ZAWIESZENIU", SIŁOWY I KARDIO 650\nKALORII POPRAWA KOORDYNACJI I SPRAWNOŚCI RUCHOWEJ, WZROST SIŁY MIĘŚNIOWEJ DLA WSZYSTKICH\nMniejsza o historii i o tym kto wymyślił TRX. System stworzony dla żołnierzy przebywających w trudnych warunkach bojowych na wielotygodniowych misjach. Lekki, mały, łatwy w transporcie i pozwalający na trening całego ciała.\nMówiąc jak o rzeczy TRX to: rodzaj lonży (pasów) wykonanych z bardzo wytrzymałych taśm polimerowych. Dwa ramiona nośne z regulacją długości, zakończone uchwytami oraz jednego ramienia mocującego z karabińczykiem zabezpieczającym.\n„Trening w zawieszeniu”\nIstotą jest wykorzystanie wagi ciała osoby ćwiczącej. Możemy wykonać szereg ćwiczeń. Angażując wiele grup mięśniowych. Nie ma możliwości wyizolowania i ćwiczenia jednej grupy mięśniowej. Największą zaletą jest pobudzenie do pracy mięśni stabilizujących, co pozwala wzmocnić wiązadła. Praktycznie każde ćwiczenie opiera się na stabilnym korpusie. Przypomina to trochę trening gimnastyczny, jednak tutaj ćwiczący ma zawsze kontakt z podłożem. Ogrom możliwości jakie daję TRX to poprawa mobilności, siły oraz cardio.


Fontanna czekoladowa- Imprezowy-raj Kraków - Portal ślubny - Organizacja ślubu i wesela będzie z nami łatwiejsza!\nFontanna czekoladowa- Imprezowy-raj\nSłodka przekąska dedykowana nie tylko dla najmłodszych ale i również tym "dużym dzieciakom".\nNie tylko wspaniele smakuje ale również słodko wygląda, każy da się skusić.\ntel: 793 400 550\nPAKIET BRĄZOWY 499 zł\n-Wys. 70 cm, 4 kaskady, pojemność 3,5-6 kg.\n-5 kg belgijskiej czekolady\n-(do wyboru: mleczna, biała, deserowa).\n-różne tryby kolorów.\n-Dowóz z przygotowaniem fontanny do pracy\nPAKIET SREBRNY 749 zł\n-5 kg belgijskiej czekolady (do wyboru: mleczna, biała, deserowa).\n-Podświetlany postument różne tryby kolorów.\n-Stolik, dekorację, zastawę\n-Owoce i inne przekąski do indywidualnego ustalenia.\nPAKIET ZŁOTY 999 zł.\n-Obsługę podczas przyjęcia do godziny 2:00.\nPolecamy również Palmę owocową która świetnie łączy się z fontanną\nTwoja opinia zwiększa pozycje "Fontanna czekoladowa- Imprezowy-raj" w rankingu Towesele.pl, nie czekaj zostaw opinię juz teraz!\nData dodania: Styczeń 21, 2016\n123 872 XXX


Czy sport mógłby istnieć bez chemii? Odpowiedzi na te wszystkie pytania można było znaleźć na stoisku Grupy Azoty w trakcie tegorocznego 19. Pikniku Naukowego Polskiego Radia i Centrum Nauki Kopernik.\nW sobotę 9 maja na Stadionie Narodowym w Warszawie, na najmłodszych miłośników nauki czekało ponad 800 pokazów i 250 stoisk z atrakcjami. Tegoroczny Piknik Naukowy był największym wydarzeniem popularno-naukowym w tej części Europy. Grupa Azoty po raz pierwszy zaprezentowała swoje portfolio na pikniku, przygotowała mnóstwo atrakcji oraz była jednym ze sponsorów wydarzenia.\n- Naszym celem było pokazanie, że chemia, w tym produkty Grupy Azoty mają ogromne znaczenie w codziennym życiu każdego z nas. Pokazaliśmy też, że Grupa Azoty towarzyszy niemal każdego dnia większości Polaków zarówno poprzez to, co robi, jak i przez wsparcie, którego udziela społecznościom lokalnym i polskim sportowcom – dodaje Elżbieta Łabno, Dyrektor Biura Korporacyjnego PR Grupy Azoty.\nJedną z głównych atrakcji na stanowisku Grupy Azoty były próbki produktów wytwarzanych we wszystkich Zakładach Azotowych w kraju. Odwiedzający mogli także zobaczyć przykładowe tworzywa produkowane przez Grupę oraz przedmioty, w których znajdują one zastosowanie na co dzień. Na najmłodszych czekał też robot, skonstruowany przez jednego z pracowników spółki. Dodatkową atrakcją była możliwość spotkania się z Piotrem Żyłą, jednym z najbardziej znanych, polskich skoczków narciarskich oraz okazja do obejrzenia profesjonalnego motocykla żużlowego, jeżdżącego w barwach Grupy Azoty.\nGrupa Azoty Siarkopol Grupa Azoty Police Grupa Azoty Koltar Grupa Azoty PKCh Grupa Azoty JRCh Grupa Azoty Prorem Grupa Azoty Automatyka


Besta Plus LN7521 Koszulka z pieskiem, Dziecko Chłopiec Odzież Bluzki - Avaro.pl\npn – pt 8:00-18:00Opłaty wg stawek operatoraJesteś tu: Strona głównaBesta Plus LN7521 Koszulka z pieskiemDodatkowe informacje strefa 3Zamówienia o wartości powyżej 150 zł obejmuje darmowa wysyłka z dowolną opcją dostawy (dotyczy przedpłat).Besta Plus LN7521 Koszulka z pieskiempowrót do listy produktów >informacje o producencie >\nPodaj dane kontaktowe, a my damy Ci znać kiedy towar będzie dostępnyBesta Plus LN7521 Koszulka z pieskiemRozmiar: Wprowadź swój adres e-mail, na który wyślemy Ci jednorazowe powiadomienie, gdy ten towar będzie ponownie w sprzedaży.\nKlasyczna, chłopięca koszulka z krótkim rękawem. Dekolt okrągły wykończony delikatnym ściągaczem. Przód zdobią napisy oraz nadruk psa. Dół oraz rękawy wykończone surowo. Koszulka wykonana z przyjemnej w dotyku, wysokiej jakości, rozciągliwej dzianiny. Wygodny i komfortowy fason. Produkt wyprodukowany w Polsce. Skład: 100% bawełna. WYMIARY: Długość całkowita (cm) 92-38\n98-39 104-40 110-41\nDługość mierzona od pachy(cm) 92-26 98-26,5\nKolor producenta:białyKategoria:BluzkiTyp:krótki rękawModel:LN7521Rodzaj oferty:WyprzedażMarka:Besta PlusKolor podstawowy:białyNowość:NIEPłeć:ChłopiecSurowiec 1:bawełnaDługość rękawa:krótkiWzór dominujący:z nadrukiemRodzaj dekoltu:okrągły


rządzać przepływami pieniędzy, analizować sprzedaż i poprawiać wydajność pracy, podczas gdy niewłaściwe oprogramowanie dla firm może jedynie zaszkodzić biznesowi. Ważne jest więc, aby wybrać oprogramowanie, które będzie dział\nDodane: 11-07-2019 04:41\nO problemach z sercem...Uwaga ślub!Simple matter of printingPrace do których koniecznie przyda się podnośnikPora się ruszyć!Powierzenie opieki nad babcią czy dziadkiemSzkolenia bhp warszawaO taksówkach i taksówkarzach. Transport osobowy taksówkąPomoc prawna - kilka informacji oraz faktówElectricians and their businessCo to jest pozycjonowanie?Nowoczesne zabiegi w gabinetach dentystycznychWyjdź do ludzi ze swoją ofertąPolish nature wealth - primeval forestKrótko o tenisiePILNE! Zobacz TYLKO Jeśli Chcesz dostać dotację na fotowoltaikęGdzie pozycjonować stronę?Sezon na grzanie A new approach in 2020 how to choose chauffeur Praca ze zwierzętami\_Pomoc pupilom - o wetachDla pacjentów - przygotuj sie do wizyty u dentystyPrawniczym okiemOpis, statystyka i rozmowy. Badania telefoniczne w skróciePrzeczytaj ten wpis a dowiesz się jak uczyć bhpSerwis samochodowy - czy warto?Wymarzony urlop w tym roku? Zobacz gdzie pojechać i co zwiedzićKrótko o kartkach okolicznościowychKartki i karty zaproszeniowe na weseleW świecie mechanikiTylko w tym wpisie dowiesz się jak profesjonalnie szkolić z bhp w Gorzowie