hiri motu | Woofla Świat Języków Obcych\nTok Pisin i Hiri Motu [Hekatoglot 17/100]\nOpublikowane 7 kwietnia, 2022 2 maja, 2022 przez Piotr Kozłowski\nflaga Papui Nowej Gwinei\n… a to flaga Papui Zachodniej\nNa świecie używanych jest około siedmiu tysięcy języków, co oznacza, że poza granicami możliwości pojedynczego człowieka leży nie tylko zapoznanie się z większością z nich, ale nawet z jedną dziesiątą. Przeglądy panoramy językowej świata ograniczają się do kilkudziesięciu czy stu kilkudziesięciu przykładów.\nAle nawet tak szerokie próbki na ogół nie są reprezentatywne z punktu widzenia języków, a jedynie ich użytkowników. To znaczy lepiej odpowiadają na pytanie: "jak wygląda język którym włada wybrany na chybił trafił człowiek?" niż na pytanie: "jak wygląda wybrany na chybił trafił język?"\nDystrybucja języków wg liczby użytkowników ma bardzo “długi ogon”, to jest relatywnie mała liczba języków (do tego należących jedynie do kilku rodzin) jest używana przez zdecydowaną większość ludzi, i odwrotnie – zdecydowana większość języków jest używanych przez niewielkie społeczności.\nNigdzie indziej nie widać tego wyraźniej niż w Melanezji, gdzie niecałe 15 milionów ludzi używa łącznie około 1500 języków (!). Sama Nowa Gwinea, którą się za chwilę zajmiemy, to około tysiąca języków (licząc całą wyspę, a nie tylko jej część zajmowaną przez niepodległe państwo). Tymczasem w większości publikacji o ‘językach świata’ na temat języków Melanezji można wyczytać tyle tylko, że jest ich dużo.\nOsobiście uważam, że jeśli kogoś interesują rozważania o ludzkich językach (i kulturach) w ogóle, powinien ten region (jak i wiele innych) uwzględniać, zamiast tkwić w zaklętym kręgu: Europa – Bliski Wschód – Azja Wschodnia. Na poziomie współczesnego językoznawstwa typologicznego i porównawczego to się jak najbardziej dzieje, lukę widzę bardziej w sferze popularnonaukowej, i tu ją się staram zapełnić.\nNa wstępie wyjaśnienie, zastrzeżenie i przestroga. Przytoczone przeze mnie liczby, z których wynika, że Melanezja odpowiada za 20% językowej różnorodności świata, są prawdziwe, ale tylko w pewnym sensie. Wiele z języków regionu (w tym wszystkie języki Fidżi i wszystkie języki Vanuatu) należy bowiem do jednej rodziny, austronezyjskiej, są więc odległymi krewnymi māori (i kilku innych języków które jeszcze zagoszczą w tym cyklu). Co istotne, morska ekspansja austronezyjskich zaczęła się prawdopodobnie jakieś 4-5 tys. lat temu, jest to więc rodzina o porównywalnej głębi chronologicznej co indo-europejska. Oznacza to też, że porównania różnych współczesnych języków austronezyjskich (np. tych dwustu kilkudziesięciu języków Vanuatu) powiedzą więcej o procesach różnicowania się języków, niż o, nazwijmy to tak, ich ‘oryginalnej’ różnorodności – to gałęzie jednego drzewa, nie owoce różnych drzew. W końcu badając tylko dialekty angielskiego, choćby było ich sto, dowiemy się mniej o językach germańskich niż gdybyśmy użyli do porównań z angielskim, powiedzmy niemieckiego i szwedzkiego.\nAle języki austronezyjskie to nie wszystko, bowiem na Nowej Gwinei (i niektórych innych okolicznych wyspach) używa się języków absolutnie z nimi niespokrewnionych, które w literaturze nazywa się ‘papuaskimi’, przy czym nazwa ta nie oznacza, że tworzą one jakąś jedną całość. Nie, to kilkadziesiąt odrębnych rodzin i dodatkowo kilkadziesiąt języków, które do żadnej z tych rodzin, przynajmniej na podstawie obecnego stanu wiedzy, nie można dopasować. Więc ‘języki papuaskie’ znaczy tylko tyle co ‘nie-austronezyjskie’\nOczywiście to stan naszej wiedzy na teraz, z biegiem czasu mogą wyjść na jaw kolejne pokrewieństwa. Już teraz około połowy ‘papuaskich’ wpisuje się w jedną wielką rodzinę (trans-nowo-gwinejską, TNG), co przywodzi na myśl Australię (tam też jest jedna ogromna rodzina i wiele małych). Wiele to jednak nie zmienia; nawet jeśliby okazało się że Nowa Gwinea została zasiedlona tylko raz (a przecież nie ma podstaw by to zakładać) a więc siłą rzeczy wszystkie jej nie-austronezyjskie języki muszą być ze sobą spokrewnione, to stało się to tak dawno (obecność ludzi na Nowej Gwinei sięga 40-50 tysięcy lat wstecz), że późniejsze zróżnicowanie wewnętrzne daleko wykracza poza wszystko co jesteśmy w stanie zrekonstruować (najstarsze odtwarzalne rodziny językowe – afro-azjatycka czy niger-kongo szacuje się na ok. 15 tysięcy lat).\nTak czy inaczej – izolowanych papuaskich rodzin językowych jest tak wiele, że bez nich językowy obraz świata byłby mocno niekompletny. O tym jak są izolowane najlepiej świadczy to, że użytkownicy języków austronezyjskich dotarli na Nową Gwineę nie później niż 3500 lat temu, ale żaden z przyniesionych przez nich języków (jest ich około 300 różnych) nie jest używany poza przybrzeżnymi nizinami. Poszczególne nowogwinejskie wyżyny i doliny górskie do niedawna funkcjonowały jako odrębne światy, bardzo słabo skomunikowane ze sobą. Przy okazji podkreślmy różnicę między pokrewieństwem językowym a biologicznym – zamieszkujący Nową Gwineę użytkownicy języków austronezyjskich (wyjąwszy oczywiście imigrantów przybyłych w ciągu ostatnich 150 lat, w dobie kolonialnej), mają relatywnie niewiele “austronezyjskich genów” (tj. są genetycznie bliżsi swoim papuaskojęzycznym sąsiadom, niż austronezyjskojęzycznym mieszkańcom innych archipelagów).\nTo wspomniana geograficzna izolacja jest główną przyczyną tego, że opisy języków Nowej Gwinei powstały całkiem niedawno, a wiele wciąż nie doczekało się jakiegokolwiek opisu, o pełnej gramatyce czy słowniku nie wspominając. Trudno się dziwić, że są niedoreprezentowane; ale tym bardziej warto w miarę możliwości starać się ten stan zmienić, mając świadomość obiektywnych ograniczeń.\nW dalszej części cyklu Hekatoglot pojawią się odcinki poświęcone językom Nowej Gwinei – prawdopodobnie będą to tolai (austronezyjski) i orokaiva (rodzina TNG, podrodzina binandere), ale potrzebuję jeszcze wiele czasu by się do pisania o nich przygotować. Niniejszy wpis ma zatem bardziej ogólny charakter – poświęcony jest sytuacji językowej na wyspie oraz jej językom urzędowym i kontaktowym (tok pisin i hiri motu w Papui-Nowej Gwinei; melayu papua w indonezyjskich prowincjach)\nJęzyki papuaskie a języki Nowej Gwinei\nRozwikłajmy najpierw terminologię, która może być nieco myląca: w polskiej nomenklaturze geograficznej Nowa Gwinea to wyspa, której wschodnią część zajmuje niepodległe państwo Papua Nowa Gwinea (PNG; do państwa tego należy także 600 przyległych wysp, największe z których to Nowa Brytania, Nowa Irlandia i Bougainville), a zachodnia stanowi dwie prowincje Indonezji: Papua i Papua Barat (tj. Papua Zachodnia); przed 2003 była to jedna prowincja i nazywała się Irian Jaya (= zwycięski Irian), a jeszcze wcześniej Irian Barat.\n‘Papua’ to historyczne określenie całej wyspy, które Europejczycy przejęli od sułtanatu Tidore (Moluki // Wyspy Korzenne) i które do dziś funkcjonuje w indonezyjskim. Prawdopodobna etymologia jest malajska: pepuah znaczy ‘kręcone włosy’. Ale ciekawsze od niej jest co innego.\nOtóż języki papuaskie (przypomnijmy, to znaczy tylko tyle co nie-austronezyjskie) były i wciąż są używane poza Nową Gwineą, a dwa z nich mają nawet tradycje literackie. Chodzi o ternate i tidore, języki bardzo blisko ze sobą spokrewnione, ale używane w dwóch historycznie rywalizujących sułtanatach, więc z powodów politycznych uznawane za odrębne. I Ternate i Tidore od XIV sprawowały władzę nad częścią wybrzeża Nowej Gwinei (półwysep Ptasia Głowa, obecna prowincja Papua Barat), i jest prawdopodobne, że są spokrewnione z tamtejszymi językami. Nie jest jasna chronologia kontaktów – czy ternate i tidore (i inne papuaskie języki Moluków) są tam “ostańcami” sprzed przybycia Austronezyjczyków, czy też może efektem “wstecznej kolonizacji” przyniesionym z Nowej Gwinei.\nTo co jest pewne, to to, że polityczna i językowa historia regionu nie zaczęła się wraz z przybyciem Europejczyków – o kontrolę nad lukratywnym handlem przyprawami rywalizowały co najmniej cztery podmioty (oprócz Tidore i Ternate jeszcze Jailolo i Bacan), wszystkie z ośrodkami władzy zlokalizowanymi na małych wyspach na zachód od największej wyspy Moluków, Halmahery, ale kontrolujące duże połacie tej ostatniej. W użyciu -oprócz papuaskich języków ternate i tidore– były też różne warianty malajskiego (lingua franca regionalnego morskiego handlu) oraz język kontaktowy onin znany nam tylko z nazwy.\nOd XVI wieku, po pojawieniu się Europejczyków sułtanaty szukały korzyści zawierając sojusze z Portugalczykami, Hiszpanami i Holendrami (którzy też oczywiście rywalizowali między sobą). Te molukańsko-europejskie zmagania ostatecznie wygrali Holendrzy, zgłaszając tym samym roszczenia do dawnych posiadłości Tidore i Ternate.\nAle ta historia nie wyczerpuje tematu “języków papuaskich poza Papuą” – na południe od regionu Halmahery są one używane także na wyspach Alor i Pantar, a także na Timorze Wschodnim (jeden z tamtejszych języków makasae ma ponad 100 tys. użytkowników). Papuaskie są też: meriam mir – jeden z dwu rdzennych języków należących do Australii Wysp Cieśniny Torresa, języki wchodzących w skład PNG wysp Archipelagu Bismarcka i Bougainville, a także lavukaleve i inne języki centralnej części Wysp Salomona.\nWiemy zatem, że nie wszystkie języki papuaskie są używane na Nowej Gwinei czy w państwie PNG, wiemy też, że nie wszystkie języki tego państwa i tej wyspy są papuaskie, bo w użyciu jest też wiele austronezyjskich. Jak wiele? Podsumujmy – liczbę języków zachodniej, należącej do Indonezji części wyspy szacuje się na ok. 250 (w tym ok. 50 austronezyjskich, reszta to papuaskie różnych rodzin), a liczbę języków używanych w państwie PNG (czyli także na innych wyspach niż Nowa Gwinea) na 850 (w tym około 300 austronezyjskich)!\nWiększość tego bogactwa to rzecz jasna języki o niewielkiej liczbie użytkowników – próg 100 000 przekraczają tylko dani, ekari, enga, huli i melpa, a także wspomniany już makasae z Timoru Wschodniego. W praktyce najbardziej rozpowszechnione są języki urzędowe i kontaktowe: w Indonezji urzędowy jest tylko indonezyjski (a w szerokim użyciu: melayu papua, czyli papuaski malajski), za to PNG ma aż 4 urzędowe języki: angielski, tok pisin, hiri motu i, od niedawna, także papuaski migowy (PNG Sign language).\nFunkcjonowanie kilku różnych języków kontaktowych ma oczywiście związek z historią polityczną wyspy, do której na chwilę wrócimy.\nTrzy różne kolonizacje\nZatrzymaliśmy się na Holendrach którzy odziedziczyli po sułtanatach z Moluków nominalną władzę nad częścią wybrzeża na północnym zachodzie. Na tle pozostałych wysp Holenderskich Indii Wschodnich były to peryferie nie budzące większego zainteresowania, wytyczenie (na mapie, nie w terenie) granic stref wpływów nastąpiło dopiero gdy w regionie pojawiła się kolonizująca Australię Wielka Brytania – w 1824 oba europejskie państwa porozumiały się co do podziału wyspy wzdłuż 141. południka. Powtórzmy, podziału teoretycznego, gdyż interioru właściwie nikt nie zamierzał badać.\nW drugiej połowie XIX wieku do podziału wyspy dołączyły Niemcy, spóźnione w kolonialnym wyścigu i zamierzające nadgonić straty. Równocześnie nieco uaktywniła się Wielka Brytania. Ponieważ i dla jednych i dla drugich znaczenie wyspy nie było duże, i żadna ze stron nie ulokowała na niej istotnych zasobów w latach 80. XIX wieku uzgodniono podział wschodniej części wyspy (dzisiejsza Papua Nowa Gwinea) – na północy powstał protektorat niemiecki pn. Ziemia Cesarza Wilhelma (Kaiser-Wilhelmsland, zarządzany jako część Niemieckiej Nowej Gwinei [Deutsch-Neuguinea] obejmującej także wiele innych archipelagów – Bismarcka, Mariany, Karoliny, Nauru i in.; oddzielnie administrowane było tylko niemieckie Samoa), na południu – protektorat brytyjski pn. Terytorium Papua.\nI znów – dla żadnego z kolonizatorów nie była to najważniejsza kolonia – Niemcom zależało bardziej na Samoa, a głównym ośrodkiem administracyjnym Niemieckiej Nowej Gwinei była wyspa Nowe Pomorze (Neupommern), dzisiejsza Nowa Brytania. Z kolei Brytyjczycy chcieli wyprzedzić oddolną inicjatywę kolonistów z australijskiego Queenslandu, którzy na własną rękę ogłosili aneksję Nowej Gwinei. Oba państwa chciały też poddać kontroli praktykę tzw. blackbirdingu\nCóż to takiego blackbirding? Porywanie ludzi do pracy. Nakłanianie podstępem lub przemocą do wejścia na statek, który następnie odpływał tak daleko, że niemający szansy powrotu porwani musieli godzić się na quasi niewolniczą (albo i całkowicie niewolniczą) pracę – przy połowie trepangów (ogórków morskich), pereł, uprawy bawełny czy trzciny cukrowej. Ofiarami tych praktyk padali Aborygeni, Papuasi, a także mieszkańcy wielu wysp Pacyfiku, zbiorczo ich wszystkich nazywano Kanakami, co przetrwało jako samookreślenie rdzennej ludności Nowej Kaledonii. W kontekście rozwoju języków kontaktowych PNG największe znaczenie miały ośrodki blackbirdingu na Wyspach Cieśniny Torresa, w Queenslandzie i na Samoa.\nWażną rolę odegrało też, że wszyscy kolonizatorzy działali “niskokosztowo”, nie angażując w zarządzanie przypadającymi im nominalnie częściami Nowej Gwinei, dużych kapitałów i zasobów ludzkich. Szczupłość europejskich kadr i szczątkowy system edukacji spowodowały, że w codziennej praktyce obok niderlandzkiego, niemieckiego i angielskiego (których nie znał prawie nikt) wykształciły się języki kontaktowe. W części holenderskiej był to papuaski malajski bazujący na indonezyjskim, w części niemieckiej – bazujący na angielskim tok pisin, a w części brytyjskiej – policyjny motu (= hiri motu), który nie bazuje na żadnym języku europejskim. W żadnym z tych przypadków język kontaktowy nie ma związku z językiem urzędowym kolonizatorów.\nOmówmy po kolei te historie, by nie tylko zapoznać się z językami, ale i genezą ich powstania. Najpierw zachodnia część wyspy – dawna kolonia holenderska, obecne prowincje Indonezji.\nPrzypomnijmy – zachodnia część Nowej Gwinei przez kilkaset lat utrzymywała kontakty handlowe i polityczne z sułtanatami Moluków, do których używano m.in. lokalnych odmian malajskiego. Prowadząc wyjątkowo “niskokosztową” administrację Holenderskich Indii Wschodnich (w skład których wchodziła Holenderska Nowa Gwinea) kolonizatorzy w praktyce uciekali się do indonezyjskiego/malajskiego.\nO ile główna część tej kolonii – Indonezja uzyskała niepodległość (po japońskim podboju podczas II wojny światowej i późniejszej wojnie przeciwko próbującym przywrócić swoją władzę Holendrów) już w 1949, to na Nowej Gwinei niderlandzka flaga powiewała dłużej – powołując się na różnice kulturowe kolonizatorzy zaczęli przygotowywać Zachodnią Papuę do niepodległości – w 1961 przeprowadzono wybory, wybrano flagę (bintang kejora – gwiazda poranna) i hymn, ale Indonezja nie rezygnowała z aspiracji do całości terytorium holenderskich kolonii – i po dwóch latach wojny o małej intensywności Niderlandy ustąpiły.\nOpór przeciwko indonezyjskiej władzy trwa do dzisiaj, kampanię na rzecz niepodległości prowadzi Organizacja Wolnej Papui (powołana w 1963 jako Organizasi Papua Merdeka), która chciałaby by językiem urzędowym państwa był angielski, posiłkowany językami “wspólnymi” – tok pisin i melayu papua. Częsty paradoks ruchów narodowowyzwoleńczych – program OPM był formułowany po indonezyjsku, czyli w języku któremu organizacja chciała odebrać status.\nTymczasem do dziś indonezyjski jest jedynym językiem urzędowym (jak i w całej Indonezji), choć znają go głównie osadnicy sprowadzani przez rząd z innych części Indonezji (stanowią ok. połowy ludności obu prowincji, dominują w gospodarce). Faktycznie Papua ma wiele cech kolonii wewnętrznej (brak uznania dla autonomii, uprzywilejowanie ludności napływowej, niekonsultowanie rozwoju infrastruktury, eksploatacja zasobów naturalnych).\nW życiu codziennym, zwłaszcza poza największymi miastami zdominowanymi przez ludność napływową językiem komunikacji międzyetnicznej jest papuaski malajski (melayu papua), nieuznawany oficjalnie. Dla władz (i wielu użytkowników) to po prostu “łamany indonezyjski” albo najwyżej logat papua “papuaski dialekt indonezyjskiego”. Hasłem kampanii edukacyjnych jest wari kita berbicara bahasa indonesia yang baik dan benar ‘mówmy dobrym i poprawnym indonezyjskim.\nRóżnice są jednak na tyle duże, że z powodzeniem można mówić o papuaskim malajskim jako oddzielnym języku. Jego geneza nie jest przy tym jasna – część językoznawców uważa go za język kreolski (czyli, jak to wspomniałem w odcinku o haitańskim, język powstały kiedy pidżyn – pierwotnie bardzo okrojony język kontaktowy- staje się pierwszym językiem dla kolejnych pokoleń). Wcale nie jest jednak pewne, czy i kiedy miało dojść do kreolizacji, a część językoznawców uważa że cechy typologiczne melayu papua występują też w wielu innych mówionych wariantach malajskiego czy indonezyjskiego, które rozwijały się “normalnie” (tj. bez epizodu kreolizacji).\nO jakie cechy chodzi? Dużo elizji (uproszczeń struktury słowa/sylaby np. tidak > tida > tra ‘nie’, saya > sa ‘ja’); brak odróżniania włączającej od wyłączającej 1 os. l.mnogiej; brak strony biernej, znaczne ograniczenie użycia innych afiksów czasownikowych [na marginesie indonezyjski/malajski ma opinię języka bardzo łatwego bo ‘nic się nie odmienia’; ale jeśli się chce naprawdę mówić po indonezyjsku, a nie tylko ‘dać się zrozumieć’, to właśnie wymagająca afiksacji składnia czasownika, obok ogromnie zróżnicowanego słownictwa, dostarcza najwięcej problemów]; częste reduplikacje i in.\nTu przytoczę tylko konstrukcję wyrażającą posiadanie (bo przywodzi na myśl inne języki kontaktowe). Otóż w melayu papua używa się składni posiadacz – pu(nya) – posiadany czyli np. 'moja maczeta' to sa pu parang (sa = ja; parang = maczeta). Słówko punya (skracane do pu) po indonezyjsku znaczy ‘mieć; posiadać’, ale ‘moja maczeta’ to albo parang saya albo parangku, z sufiksem dzierżawczym po którym w melayu papua nie ma śladu.\nŻeby w pełni ocenić melayu papua trzeba przynajmniej trochę znać malajski/indonezyjski. O tej sytuacji językowej (dwa prawie tożsame, a jednocześnie wyraźnie różne języki narodowe w gąszczu wielu, wielu innych języków pokrewnych; bardzo proste i bardzo trudne jednocześnie) będzie pewnie w którymś z późniejszych odcinków cyklu, a na razie przejdźmy do historii pozostałych języków kontaktowych Nowej Gwinei.\nKiedy mowa o językach kreolskich, najczęściej przychodzą na myśl takie, których leksyka w oczywisty sposób pochodzi od jednego z dużych języków europejskich (na ogół – języka kolonizatorów danego obszaru). Typowymi przykładami są tu haitański z masą słów francuskich, czy, jak zobaczymy niżej, tok pisin – z masą słów angielskich. Ale są i języki które nie pasują do tego schematu. Jak hiri motu, albo inaczej policyjny motu, który wprawdzie zawiera nieco angielskich zapożyczeń, ale gros jego słownictwa pochodzi od języka… bez niespodzianek – motu.\nMotu to nazwa austronezyjskiej grupy etnicznej, całkiem sporej bo liczącej około 30 tys. osób, zamieszkujących okolice stolicy PNG, Port Moresby, na południowym wybrzeżu wyspy. Tradycyjnym zajęciem motu, oprócz rolnictwa i rybołówstwa, był długodystansowy handel morski. Każdej jesieni lakatoi (dwukadłubowe łodzie żaglowe z załogą ok 30 ludzi) wypływały na zachód na hiri – wyprawy handlowe do Zatoki Papua (300-400 km na zachód), wioząc na sprzedaż głównie ceramikę (gliniane garnki uro) a kupując żywność (głównie sago).\nPartnerami w tym handlu były społeczności mówiące papuaskimi (czyli zupełnie niespokrewnionymi z motu) językami koriki i elema (to grupa kilku języków). Ponieważ kontakty były regularne, coroczne i nie ograniczały się do szybkiego dobicia targu – by móc wrócić motu musieli czekać 2-3 miesiące na zmianę wiatrów – strony wypracowały narzędzie komunikacji: języki handlowe hiri. Oczywiście to od nich pochodzi dzisiejsza nazwa hiri motu i wielu użytkowników tego języka jest przekonanych, że stanowi on prostą kontynuację tradycyjnych języków handlowych. Tyle że to nieprawda – języki handlowe (znamy dwa różne, zapewne było ich więcej) były uproszczonymi wersjami nie motu, ale koriki i toaripi (jeden z języków grupy elema); co ma sens, bo to przecież nie Motu byli u siebie.\nMotu utrzymywali także kontakty handlowe z bliższymi sąsiadami, funkcjonował np. system swego rodzaju “wynajmu” łowisk na okres, kiedy mężczyźni motu przebywali na hiri. Ich ziemia była więc lokalnym ośrodkiem wymiany gospodarczej i kulturowej i nic dziwnego, że to tu właśnie powstała (w latach 70. XIX w.) pierwsza stała misja i pierwsze europejskie osiedle – zalążek przyszłego Port Moresby.\nPierwszy misjonarz, William George Lawes, oczywiście chciał ewangelizować miejscowych w ich własnym języku, więc zaczął się go uczyć, przygotowywać słownik, szkic gramatyki i tłumaczenie Biblii. Dopiero po dłuższym czasie dowiedział się -od własnych dzieci, które uczyły się motu w zabawie z rówieśnikami- że miejscowi uczą go czegoś w rodzaju “motu lite” – uproszczonej wersji języka przeznaczonej dla cudzoziemców. Ta historia -swoją drogą dość charakterystyczne dla podobnych kontaktów- wyraźnie świadczy, że dla motu czymś normalnym było różnicowanie repertuaru językowego w zależności od tego z kim się rozmawia – i nic dziwnego, jeśli się weźmie pod uwagę wielojęzyczność otoczenia.\nO ile więc nazwa hiri motu pochodzi od wypraw handlowych, to sam język kontynuuje raczej ten “prosty motu” czy “motu lite” zaserwowany Lawesowi (choć nie jest z nim tożsamy).\nAni Lawes (który kiedy sytuacja się wyjaśniła wziął się za ‘prawdziwy’ motu) ani urzędnicy kolonialni (którzy używali i chcieli promować angielski) wcale nie planowali opierać się na ‘uproszczonym motu’ w codziennej praktyce. To, że tak się stało wymusiły okoliczności – przez pierwsze dwadzieścia parę lat istnienia Port Moresby Europejczyków było bardzo mało, a najważniejsze funkcje administracji – szkoła misyjna, zalążki policji – wypełniali głównie tzw. “wyspiarze mórz południowych” (South Sea Islanders) sprowadzani np. z Fidżi czy Wysp Salomona. Do tego należy dodać malajskich czy chińskich handlarzy, poszukiwaczy przygód i innych ‘ludzi luźnych’, którzy też osiadali w Port Moresby. Jeśli nawet to wieloetniczne towarzystwo znało angielski, to w bardzo niedoskonałej formie, a dla codziennej komunikacji (zwłaszcza jeśli zakładali rodziny) najpraktyczniejszy okazywał się uproszczony motu.\nI tak w ostatnich dekadach XIX wieku wykształcił się język kontaktowy nazywany policyjnym motu (police motu), bo to ta formacja wywarła największy wpływ na jego rozprzestrzenienie. Pierwsze, zamorskie kadry były uzupełniane lokalnie, ale z różnych regionów Nowej Gwinei. Policyjne patrole – główne narzędzie stopniowego wprowadzania brytyjskich (a następnie australijskich) porządków (a realnie – informowania, że jest ktoś taki jak biali ludzie), oprócz oczekiwania zaniechania wojen międzyplemiennych przynosiły też elementarną znajomość policyjnego motu\nInnymi ważnymi drogami upowszechniania się języka były więziennictwo i wprowadzany przez administrację system wioskowych konstabli i płatnych wodzów (village constables, paid chiefs). Były to zresztą ścieżki ściśle powiązane – podczas pobytu w więzieniu osadzeni uczyli się na ogół języka jaki tam zastali – policyjnego motu – a po wyjściu na wolność nierzadko wracali do własnych wiosek jako ich “wodzowie” albo policjanci. Brytyjczycy (a potem Australijczycy) chcąc utrzymać porządek w kolonii jak najmniejszym kosztem byli zainteresowani tym, by w każdej lokalizacji przypisać odpowiedzialność konkretnej osobie, z którą byli w stanie się porozumieć. Jeśli władza w jakiejś wiosce nie była scentralizowana (a w bardzo wielu nie było) to po prostu pasującego im “wodza” wyznaczali (i opłacali).\nNa marginesie – to zjawisko dość typowe dla europejskiej kolonizacji. Także np. “tradycyjni wodzowie plemienni” we francuskiej Afryce Środkowej nierzadko nie mieli nic wspólnego z jakąkolwiek tradycją, a po prostu byli mianowani przez Europejczyków. Taka dynamika oczywiście sprzyja temu, by “lokalnym wodzem” dzięki zbiegowi okoliczności, własnemu sprytowi, czy znajomości języka, został osobnik ze społecznego marginesu (np. jakiś psychopata, którego lokalna społeczność chciała się pozbyć wydając go białym), który następnie wykorzystuje swój monopol na kontakty z “górą” (dostęp do europejskich towarów, możliwość wyznaczania ‘ochotników’ do robót publicznych, kompetencje policyjne) do budowy już realnej władzy. Nie mówię oczywiście że to jedyny, czy nawet najczęstszy, scenariusz; w kontekście nowogwinejskim trzeba pamiętać, że część formalnych ‘więźniów’ mogła uważać się (i de facto być!) za coś w rodzaju ‘zakładników’ czy wręcz ‘gości’ brytyjskiej administracji.\nWięc było tak, że Brytyjczycy/Australijczycy teoretycznie chcieli promować angielski, ale był to dla nich na tyle niski priorytet, że w praktyce godzili się na najpraktyczniejsze rozwiązanie – szerokie użycie policyjnego motu, który z czasem stał się najszerzej znanym językiem Papui (czyli dawnego brytyjskiego protektoratu obejmującego południowo-wschodnią ćwiartkę wyspy), choć oczywiście nigdy nie był znany większości jej mieszkańców.\nI tu uwaga historyczna – choć w wyniku I wojny światowej Niemcy utraciły posiadłości zamorskie, a północno-wschodnią ćwiartkę Nowej Gwinei (oraz przyległe wyspy) również przejęli Australijczycy, to Nowa Gwinea (dawna kolonia niemiecka) i Papua (dawna kolonia brytyjska) aż do II wojny światowej zarządzane były oddzielnie. Ich wojenne losy też się różniły – Japonii udało się zająć Nową Gwineę, ale Papui – już nie.\nWysiłek obliczony na pozyskanie jak najszerszej współpracy miejscowej ludności w działaniach przeciwko Japończykom (przewodnicy, tragarze, zwiadowcy, służby medyczne), wpłynął na podniesienie statusu policyjnego motu, który był głównym językiem wojennej propagandy. Jednocześnie napływ ewakuowanych z północy użytkowników angielskiego i tok pisin zaczął budzić wśród dość nielicznej ale aktywnej warstwy wykształconych Papuańczyków świadomość własnej odrębności. Proces ten nasilił się w pierwszych dekadach po wojnie, kiedy administrację obu terytoriów scalono, a przewagę zyskali w niej nowogwinejczycy (a na poziomie językowym – tok pisin)\nKulminacja lokalnego patriotyzmu nastąpiła w latach 70. XX wieku, kiedy działacze ruchu papua besena (dzieci papui) domagali się niepodległości (czyli podziału ówczesnego terytorium Papua – Nowa Gwinea na dwa niepodległe państwa). Z tego okresu pochodzi też zmiana nazwy języka kontaktowego z police motu na hiri motu, nawiązująca (nie do końca trafnie) do tradycji wypraw handlowych. Ostatecznie zawarto kompromis, którego elementem było nadanie hiri motu statusu języka urzędowego w nowym państwie (obok angielskiego i tok pisin).\nFormalnie nic się nie zmieniło (poza nadaniem statusu języka oficjalnego także językowi migowemu) od uzyskania niepodległości (1975), ale w praktyce znaczenie hiri motu stale spada (co ciekawe jego język – matka, motu, jak się wydaje ma się całkiem dobrze); choć ma jeszcze ok. 120 000 użytkowników (dla porównania tok pisin ma 4-5 milionów) co najmniej od lat 90. utracił swoją praktyczną rolę języka kontaktowego Port Moresby. Ma rodzimych użytkowników, ale ich liczba jest niewielka.\nJakim językiem jest hiri motu? W porównaniu do motu utracił dużą część morfologii – na przykład sufiksy dzierżawcze (poza utartymi zwrotami jak turagu ‘(mój) przyjacielu’ wobec turana ‘przyjaciel’ (w motu: jego przyjaciel) czy wszystkie czasowniki nieregularne (i w ogóle odmianę czasownika przez osoby); nie ma też ważnego rozróżnienia w motu między posiadaniem separowalnym (rzeczy) a nieseparowalnym (np. części ciała); wszystkie przyimki (do, na, pod) zastępuje jeden wielofunkcyjny dekenai (w tok pisin dzieje się coś bardzo podobnego).\nZachowuje jednocześnie typowe dla austronezyjskich rozróżnienie między wyłączającym my (ai ‘my ale nie ty’), a włączającym (ita ‘my z tobą'), którego nie ma w papuaskim malajskim. W hiri motu normą jest też składnia z dopełnieniem przed czasownikiem, a często na samym początku zdania, oraz umieszczanie przeczenia na samym końcu. Wreszcie austronezyjska jest większość słownictwa: jeśli choć trochę zna się którykolwiek inny język austronezyjski np. indonezyjski/malajski czy nawet maori (!) bez trudu można natknąć się na wyrazy pokrewne (i nie są to zapożyczenia). Na przykład hari hm. ‘teraz’ mal. dzień; ruma ‘dom’ mal. rumah ‘dom’; hm hahine ‘kobieta’ mri wahine ‘kobieta’ hm ‘noho’ (przebywać, mieszkać; też mieć) mri noho ‘siedzieć, mieszkać’\nGarść zdań dla ilustracji:\nBoroma lau itaia [świnia ja widzieć] widziałem/widzę świnię;\nOi hereva motu gado dekenai? [ty mówić motu język przyimek] czy mówiłeś w motu?\nLasi, motu gado lau diba lasi [motu język ja umieć/wiedzieć nie] ‘nie, nie znam motu’\nTuragu oi namo [mój.przyjaciel ty dobry] ‘jak się masz, przyjacielu’ (typowe pozdrowienie);\nIdiedia vairana be oi diba lasi [ich twarz podkr. ty wiedzieć nie] ‘nie znasz ich’ (nie znasz ich twarzy)\nMotu be idia laloa be inai be aiemai gado momokani ‘oni myślą, że to motu jest naszym prawdziwym językiem’ [motu podkr. oni myśleć podkr. ten podkr. nasz.nie.twój język prawdziwy]\nJak widać, partykuła be jest wielofunkcyjna, służy do wydzielania elementów na które chce się zwrócić uwagę, odpowiada też polskim ‘to’ i ‘że’\nW takim kształcie jak powyżej, to jest praktycznie bez zapożyczeń z angielskiego/tok pisin w podstawowym słownictwie hiri motu używają głównie osoby mówiące innymi językami austronezyjskimi (to tak zwany ‘dialekt centralny’ w odróżnieniu od nasyconego zapożyczeniami z tok pisin ‘papuaskiego’ wariantu języka). Ale i tu wpływy tok pisin są znaczne – na przykład zapożyczonych liczebników używa się częściej niż odziedziczonych z motu.\nCiekawsze jeszcze są sytuacje, gdzie oba języki wykorzystują bardzo podobne schematy składniowe, choć używając zupełnie innych słów. Takie paralele występują między innymi w systemie aspektowym czasownika – i hiri motu i tok pisin informują o zakończeniu czy trwaniu czynności dokładając do opisującego ją czasownika oddzielny czasownik wyrażający aspekt. I tak hm. noho ‘mieszkać, przebywać’ i tp. stap ‘mieszkać, przebywać’ oznaczają trwanie czynności, hm. vadaeni ‘skończyć’ i tp. pinis (<finish) – że została zakończona. Oba języki mają też konstrukcję gramatyczną wyrażającą “robienie czegoś bez powodu lub sensu” w hiri motu jest to czasownik + kava ‘być wściekłym’ w tok pisin czasownik + nating (<nothing).\nPodobna jest też idiomatyka: kiri maraki lasi [śmiech mało nie] i lap i no liklik [śmiech on nie mały] znaczą ‘umierać ze śmiechu’, kopina ia metau i skin i hevi [oba skóra on ciężki] ‘zmęczony’ moale dikadika [szczęśliwy źle-źle] i amamas nogut tru [szczęśliwy zły bardzo] to z kolei ‘bardzo radosny’ a nega tamona [czas jeden] i wantaim znaczą ‘razem’.\nOczywiście te podobieństwa mogą wynikać nie tylko z wzajemnego wpływu tych dwóch konkretnych języków, ale z kulturowej metaforyki właściwej wielu językom Nowej Gwinei, i/lub być echem innych niż nowogwinejskie języków kontaktowych. To ostatnie zjawisko z pewnością można dostrzec w tok pisin do którego teraz przejdziemy.\nWystarczy wziąć samą nazwę: tok pisin to < talk pidgin, a co to jest pidgin? No, typ języka kontaktowego, a jeśli chodzi o samo słowo, prawdopodobnie zniekształcenie słowa business odnotowane po raz pierwszy w południowych Chinach. Tak czy inaczej, pidżynami nazywa się wiele języków kontaktowych bazujących na angielskim i używanych na wielu kontynentach (z kolei wiele języków kontaktowych bazujących na językach romańskich [i nie tylko] nazywa się kreyol, crioulo, kriol i podobnie).\nAle echem skomplikowanej historii, jakiejś ustnej kultury, know-how przekazywanej przez marynarzy różnych europejskich bander jest więcej niż nazwa: w tok pisin jak i wielu innych językach kontaktowych save znaczy ‘wiedzieć; umieć’ a pikinini to ‘dziecko’. Historia obu tych wyrazów sięga prawdopodobnie do sabiru – średniowiecznego języka kontaktowego marynarzy flot śródziemnomorskich, znanego też jako lingua franca.\nWróćmy do Tok Pisin i historii jego powstania. Zaczyna się ona na… Samoa. Mieszkańcy niemieckiej części Nowej Gwinei pracowali tam na plantacjach na których zetknęli się z pracującymi tam już wcześniej robotnikami z Kiribati (to, swoją drogą nie jest rodzima nazwa, a adaptacja fonetyczna Wysp Gilberta). To tam powstały podstawy wspólnego języka, który, co ważne, był pozbawiony bliskiego kontaktu ze standardowym angielskim (ojczystym językiem większości plantatorów był niemiecki, nie angielski)\nW słownictwie tok pisin widać też, że jego wczesne wersje rozwijały się na Nowej Brytanii (Neupommern), w tym w stolicy Niemieckiej Nowej Gwinei – Rabaul. Co ciekawe w mieście tym powstał też język kontaktowy na bazie niemieckiego, nazywany unserdeutsch który dla dzieci wychowywanych w tamtejszym sierocińcu stał się językiem ojczystym. Jest to (niektórzy użytkownicy wciąż żyją) więc jedyny język kreolski na bazie niemieckiego.\nW samym tok pisin wyraźne wpływy niemieckie historycznie widać było zwłaszcza w słownictwie związanym z religią (niemieccy misjonarzy pozostali na Nowej Gwinei do końca II wojny światowej, czyli prawie 30 lat po utracie kolonii) – kirke ‘kościół’ beten ‘modlić się’ pater ‘ksiądz’. Ale do dziś przetrwało zupełnie co innego – znane wszystkim wdzięczny wykrzyknik raus od którego powstał też czasownik rausim ‘wyrzucać; usuwać’\nSilny wpływ na tok pisin wywarł też lokalny język okolic Rabaul – tolai, z którego pochodzą takie słowa jak tumbuna ‘przodek’ (tolai jest austronezyjski, por. maori tupuna ‘przodek’) kakaruk ‘kura’, guria ‘trzęsienie ziemi’ rokrok ‘żaba’ pukpuk ‘krokodyl’, liklik ‘mały’ virua ‘nienaturalna śmierć, morderstwo’ być może również meri ‘kobieta’ (w tolai mari = piękny, kochany), ogółem około 15% leksyki tok pisin można wyprowadzić z tolai (i innych języków Nowej Brytanii i Nowej Irlandii)\nJak wynika z poprzednio wspomnianych fragmentów historii językowej Nowej Gwinei tok pisin jest językiem ekspansywnym, wciąż zyskującym nowych użytkowników (m.in. kosztem hiri motu, ale przede wszystkim różnych języków lokalnych) i w praktyce zdecydowanie najszerzej znanym językiem w PNG (łącznie 4-5 milionów użytkowników).\nJest on jednocześnie bardzo silnie zróżnicowany, bo obok takich, dla których jest językiem ojczystym (np. w Malabang na wyspie Manus – już od trzech pokoleń!), są też tacy, którzy znają go w bardzo ograniczonym zakresie i używają okazjonalnie. Każdy wantok czyli grupa etniczno-językowa ma swoją własną odmianę tok pisin z zapożyczeniami z miejscowych języków.\nPodstawowy podział jest dwojaki: między językiem standardowym (tok skul ‘szkolny’ lub tok bilong taun ‘miejski’) a odmianami peryferyjnymi nazywanymi zbiorczo tok bus ‘język buszu’ albo tok bilong asples ‘język miejsca pochodzenia’ (as < arse ale znaczy ‘spód, podstawa, fundament’)\nW okresie kolonialnym tok pisin był nazywany tok vaitman ale bardzo szybko zorientowano się że biali na ogół mówią nim bardzo źle, bo wydaje im się, że wystarczy ‘uprościć’ angielski i nie rozumieją wprowadzanych przez tok pisin innowacji. Jedną z typowych różnic, charakterystycznych dla tak zwanego tok masta (czyli pseudojęzyka używanego przez białych do wydawania rozkazów) jest nieużywanie partykuły uwydatnienia i czyli np. mówienie he no got house zamiast poprawnego em i nogat haus ‘on nie ma domu’ gdzie em = on a i = podkreśla o kim mówimy (por. be w hiri motu)\nInnym określeniem, którego lepiej unikać jest tok boi gdzie boi to nie tyle ‘chłopiec’ ile ‘służący; robotnik’ (stąd np. bosboi ‘nadzorca’ czy kagoboi ‘tragarz’). Znów, jak w przypadku haitańskiego, charakterystyczne przesunięcie znaczeń. Przy okazji – ‘młody mężczyzna który nie jest zatrudniony przez białych’ to… manki (teoretycznie to inne słowo niż ‘małpa’ – monki)\nJaki śmieszny ten język\nChyba większość rzucanych mimochodem wzmianek o tok pisin na jakie można się natknąć skupia się na tym, jak śmieszny jest to język, co mają wykazać przykłady opisowych odpowiedników poszczególnych angielskich słów. Pół biedy jeśli są to przykłady prawdziwe, na przykład książę Karol faktycznie był określany jako nambawan pikinini bilong Mis Kwin, tyle że to po prostu znaczy “najstarsze/pierwsze dziecko królowej”. Gorzej, że czasem powtarzane w nieskończoność są wymyślane na poczekaniu żarty (jak ten, że ‘helikopter’ to magimix bilong jesus; w rzeczywistości, oczywiście: helikopta). Niezwykle charakterystyczne, że duża część z tych żartów pochodzi z kolonialnych czasopism jak Rabaul Times czy Pacific Islands Monthly gdzie zamieszczali je ludzie na stałe przebywający na Nowej Gwinei i z konieczności utrzymujący codzienne kontakty z użytkownikami tok pisin. Ale kontakty te na ogół nie wychodziły poza dynamikę pan-służący, a od strony językowej naznaczone były sprzecznością: z jednej strony nie chciano uczyć miejscowych angielskiego (bo wtedy mogliby rozumieć o czym 'państwo' rozmawiają między sobą, a to byłoby niekomfortowe), więc mówiono do nich językiem ograniczonym do minimum (tak zwanym "foreigner talk" czyli stereotypowym językiem do cudzoziemca o niskim statusie, por. polski 'język Kalego' typu twoja rozumieć?), z drugiej – to jak faktycznie mówią miejscowi między sobą, nie budziło żadnego zainteresowania, bo z góry zakładano że to język ubogi i prymitywny. W takiej sytuacji służący nie mieli oczywiście ani motywacji, ani możliwości by próbować nauczyć białych mówić pełnym tok pisin – schodzili zatem do ich poziomu. I tak powstał tok masta – sposób komunikacji o bardzo ograniczonym zakresie i w zasadzie nie podlegający rozwojowi.\nTymczasem właściwy tok pisin po prostu żył i nadal żyje własnym życiem, wzięte z angielskiego słowa i ich kombinacje szybko nabierają nowych znaczeń czasem daleko odbiegających od oryginału. Na bardzo podstawowym poziomie precyzja istotnie ustępuje miejsca ekonomiczności (jak najmniej indywidualnych słów) i elastyczności (wiele znaczeń i użyć), więc gras to nie tylko trawa ale i pióra, włosy, futro (gras bilong maus wąsy, gras bilong fes broda itd) a skru to nie tylko ‘śruba’ ale i ‘zawias, łącznik, staw’ więc kolano to skru bilong lek a łokieć skru bilong hen\nAle prędko pojawiają się skróty, możliwe do zrozumienia już tylko na gruncie tok pisin, na przykład brukim skru znaczy ‘klękać’ (używane zwłaszcza w kościele), skrulus to ‘kulawy’ zaś wetgras (< white grass) to ‘zniedołężniały ze starości’ i nie trzeba dookreslać o jakie skru i jakie gras chodzi w tych metaforach.\nJak zwykle metaforyka jest fascynująca a wszystko w niej oczywiste dopiero jeśli się już wie o co chodzi: hevi użyte rzeczownikowo to ‘problem, kłopot’, siedliskiem życia uczuciowego jest nie serce ale wątroba (zwł. jeśli chodzi o miłość: kaikaim lewa bilong yu ‘jem twoją wątrobę’ = jestem ci oddany [identycznie mówi się po persku) i żołądek: belhat (< belly hot) ‘zły’ beltru ‘wierny’ bel isi ‘spokojny’ tanim bel [<turn belly] ‘przekonać, nawracać’. Odchodząc od części ciała – tokhait [< talk hide] to ‘sekret’ (‘apokalipsa’ = kamapim tokhait ‘odkrywanie sekretów’), stąd też haitman ‘czarownik, wróżbita’\nJuż przy okazji hiri motu wspominałem o użyciu nating do określenia czynności bezsensownej lub nieskutecznej (czy darmowej np. kisim nating to ‘dostać za darmo’ kisim ‘dostać’ < catch), ale słowo to może też modyfikować rzeczownik wok nating ‘praca bez sensu’ stap nating ‘bezczynny’ czy soldia nating ‘ktoś o niskim statusie’.\nO tym jak daleko odchodzi tok pisin od angielskiego na poziomie leksyki dobrze świadczy typowe pozdrowienie: yu olsem wanem? co znaczy ‘jak się masz’, gdzie olsem ‘jak’ [< all same] a wanem ‘co’ [< what name]. Łatwe do odszyfrowania, prawda?\nAle na leksyce się nie kończy: tok pisin ma bardzo rozwinięty system zaimków: jest my włączające (yumi) i wyłączające (mipela) rozmówcę, obok liczby pojedynczej i mnogiej odrębna podwójna i potrójna (więc mówi się yutupela ‘was dwoje’ albo mitripela ‘nas troje, ale nie ty’)\nSamo -pela [< fellow] jest sufiksem przymiotnika kiedy ten stoi razem z rzeczownikiem ‘wilk jest wielki’ to weldok em i bik ale ‘zły wilk’ to już bikpela weldok (dla ścisłości użycie bikpela jest uogólniane i pojawia się w obu typach zdań).\nPodobną innowacją jest sufiks –im [< him] dodawany do czasowników, ale tylko przechodnich, jak lukim ‘patrzeć’ czy painim ‘znajdować’; nieprzechodnie jak stap czy sanap ‘wstać’ albo sindaun ‘siadać’ go nie przyjmują; zatem tok to ‘mówić’, a tokim to ‘powiedzieć coś’\nI dalej, kolejne charakterystyczne cechy języków kontaktowych: posiadanie wyrażane przez X bilong Y, jeden jedyny przyimek long, wspomniane już i jako partykuła uwydatnienia, czy wreszcie sapos w znaczeniu ‘jeżeli’ (analogicznie do spose funkcjonującego w tym samym znaczeniu w Chinuk Wawa – języku kontaktowym, który będzie tematem jednego z kolejnych odcinków)\nKolejna seria zmian zachodzi wśród osób dla których tok pisin jest językiem ojczystym, zwłaszcza w miastach, gdzie oprócz nowego słownictwa pojawiają się nowe obligatoryjne markery gramatyczne, jak ol oznaczające liczbę mnogą, czy we ‘który’, a inne ulegają uproszczeniu; zatem z bilong powstaje bolo, a z baimbai [< by and by] zostaje tylko be\nTen miejski tok pisin jest coraz odleglejszy gramatycznie i leksykalnie od angielskiego; coraz bardziej ekspresyjny, ale i trudniejszy w nauce. Jednocześnie coraz więcej mieszkańców PNG (w miastach) zna angielski, co oznacza że przyszłością panoramy językowej kraju jest prawdopodobnie dyglosja tok pisin – angielski. Ale to kwestia przyszłości – na razie tok pisin wypiera kolejne języki; sytuację tę na przykładzie języka tayap ciekawie opisuje Don Kulick w wydanej także po polsku “Śmierci w lesie deszczowym”\nJedynym łatwo dostępnym źródłem do papuaskiego malajskiego jest gramatyka autorstwa Angeli Kluge\nSolidnym podręcznikiem hiri motu jest “Beginning Hiri Motu” TE Duttona. Można też znaleźć kilka innych “Say it in Motu” oraz Police Motu: an introduction to the trade language of Papua (New Guinea) for anthropologists and other fieldworkers. Wszystkie te materiały mają już swoje lata i opisują rzeczywistość językową lat 60.-80. – czyli okresu rozwoju języka.\nZ kolei w przypadku tok pisin z materiałami jest o wiele lepiej: tu gramatyka, tu słownik tu bibliografia (polecam zwłaszcza antologię historyczną Tok Pisin Texts: From the Beginning to the Present) a tu Buk Baibel long Tok Pisin, czyli tłumaczenie Biblii.


Edukacja w pierwszych latach życia młodego człowieka jest niebywale ważna, z tego powodu sklep online prezentuje najwspanialsze zabawki edukacyjne dla dzieci, które pomogą najmłodszym nie tylko poznać świat, ale zaciekawić się zręcznościowymi i pobudzającymi logiczne myślenie łamigłówkami. Produkty tego typu odznaczają się przede wszystkim niebywale atrakcyjnym wyglądem, dzięki któremu nauka poprzez zabawę staje się jeszcze przyjemniejsza. Zabawki edukacyjne dla dzieci to gwarant uśmiechu i dobrej zabawy dla milusińskich. Zobacz sam tutaj przeczytaj tutaj.\nRead more about Najtrafniejsze zabawki edukacyjne dla dzieci. Naucz dzieci tworzyć\nSubmitted by addmean on Mon, 07/03/2017 - 09:38\nKażdy z nas był bądź będzie kiedyś w sytuacji decyzji swojej życiowej ścieżki po szkole średniej. Nie zawsze jest to proste, bo często nie wiemy co pragniemy robić w następnych latach.\nRead more about Zamiary na przyszłość, czyli czy studia to świetny koncept?\nSubmitted by addmean on Sat, 06/17/2017 - 09:33\nPoszukujesz firmy do profesjonalnego napisania pracy? – nie powinieneś mieć większego problemu\nWrocław ma sale szkoleniowe świetnie urządzone. CKU Politechniki Wrocławskiej ma interesujące oferty\nSubmitted by addmean on Wed, 02/01/2017 - 11:33\nCzy pragniemy się calutki czas uczyć?Powinniśmy zdawać sobie kwestię z tego, że im więcej będziemy wiedzieć, im więcej zdolności potrzebnych w naszym zawodzie zdobywamy, tym ważniejsi stajemy się dla własnego szefa. Przez to właśnie tak istotne jest to, aby zapisywać się na różnorakiego typu kursy i calutki czas poszukiwać nowych informacji w naszej dziedzinie, ponieważ jedynie wtedy będziemy w stanie utrzymać się na konkretnym stanowisku, a nawet powoli piąć się w górę.\nRead more about Wrocław ma sale szkoleniowe świetnie urządzone. CKU Politechniki Wrocławskiej ma interesujące oferty\nKtóre studia dyplomowe politechnika wrocławska ma możliwość nam zaproponować? Czy interesuje nas oferta centrum kształcenia ustawicznego?\nCzy wydajemy sobie sprawę z tego, jak istotne jest wykształcenie?\nDziś niezwykle istotne będzie właściwe wykształcenie, szczególnie jeżeli chcemy coś w życiu osiągnąć i posiadać świadomość, że będziemy wieść godne życie. Przez to należy się zastanowić co nas interesuje, lecz też potrzeba się dowiedzieć, które kierunki kształcenia cieszą się popularnością, a które okażą się strzałem w dziesiątkę, za parę lat, gdy będziemy odbierali zasłużony dyplom.\nRead more about Które studia dyplomowe politechnika wrocławska ma możliwość nam zaproponować? Czy interesuje nas oferta centrum kształcenia ustawicznego?\nSale szkoleniowe Wrocław prezentuje wspaniale urządzone. Centrum kształcenia ustawicznego ma interesujące propozycje\nCzy pragniemy się cały czas uczyć?Powinniśmy wydawać sobie kwestię z tego, że im więcej powiemy, im więcej zdolności potrzebnych w naszym zawodzie pozyskujemy, tym ważniejsi robimy się dla swojego pracodawcy. Dlatego właśnie tak istotne będzie to, żeby zapisywać się na różnorakiego typu kursy i calutki czas szukać kolejnych informacji w naszej dziedzinie, ponieważ jedynie wtedy będziemy w stanie utrzymać się na konkretnym stanowisku, a nawet powoli wspinać się w górę.\nRead more about Sale szkoleniowe Wrocław prezentuje wspaniale urządzone. Centrum kształcenia ustawicznego ma interesujące propozycje\nSubmitted by addmean on Wed, 01/25/2017 - 13:33\nTytuł niniejszego artykułu może kojarzyć się np. z samodzielnym zatrudnieniem, niemniej jest on trochę mylący, ponieważ dotyczy pisania prac na studiach, tego typu jak prace inżynierskie, licencjackie czy też doktoranckie. Każdy z nas, kto jest na studiach powinien zastanawiać się nad tym, jaką formę nadać swoim pracom naukowym, które mają za zadanie umożliwić nam uzyskanie tytułu naukowego. Naprawdę opłaca się poświecić czas na to, żeby wszystko, co tyczy się naszej pracy szczegółowo przemyśleć i po prostu wziąć się sumiennie do jej napisania. Czym prędzej to zrobimy, tym więcej czasu będziemy mieć na dokonanie niezbędnych poprawek, które sprawią, że efekt końcowy będzie bardzo dobry.\nRead more about Czas na atrakcyjną pracę!


Mecz z Pogonią II Szczecin można było wygrać [WIDEO] - Jarocinska\nMecz z Pogonią II Szczecin można było wygrać [WIDEO]\nOpublikowano: sob, 25 mar 2017 22:31 2017-03-25T21:31:00.000Z\nTo mogło być piękne zwycięstwo. Zabrakło tylko i aż skuteczności.\nJarota Jarocin przegrała pierwszy w 2017 roku mecz. Pogromcami JKS-u byli piłkarze Pogoni II Szczecin wzmocnieni aż pięcioma piłkarzami grającymi na co dzień w Lotto Ekstraklasie.\nNie oznaczało to jednak, że jarociniacy nie byli w stanie stworzyć żadnej dogodnej sytuacji. Wręcz przeciwnie. Dawidowi Pirógowi trudno było przypomnieć sobie po meczu, kiedy ostatnio on i jego koledzy mieli tyle stuprocentowych okazji do strzelenia gola. Oprócz skuteczności zabrakło też - jak powiedział trener Jaroty Janusz Niedźwiedź - umiejętności.\nW dodatku Portowcy mieli ogromny atut, którym był bezbłędny bramkarz Adrian Henger trenujący na codzień z pierwszą drużyną Pogoni. Piłka odbijała sie od niego, jak od muru niezależnie, czy strzelali napastnicy, pomocnicy, czy obrońcy JKS-u.\nPodopieczni Janusza Niedźwiedzia zajmują po 20 kolejkach 8. miejsce w ligowej tabeli III ligi tracąc do lidera (Gwardii Koszalin) osiem punktów.\nSzerzej o meczu przeczytacie we wtorkowym wydaniu "Gazety Jarocińskiej".\nJarota Jarocin - Pogoń II Szczecin 0:2 (0:1)\n0:1 - Mateusz Bochnak (6.)\n0:2 - Seiya Kitano (62.)\nJarota: Sebastian Kmiecik - Damian Błaszczyk (87. Daniel Najduch), Piotr Garbarek, Dawid Piróg Ż, Piotr Skokowski - Jacek Pacyński (65. Jakub Czapliński), Krzysztof Matuszak (79. Jędrzej Ludwiczak), Michał Grobelny, Filip Szewczyk Ż - Damian Pawlak Ż (85. Łukasz Rylukowski), Hubert Antkowiak


Co z aptekami szpitalnymi po konsolidacji szpitali w Warszawie? | POLITYKA ZDROWOTNA\nCo z aptekami szpitalnymi po konsolidacji szpitali w Warszawie?\n17 Grudnia 2018, 10:15\nKonsolidacja stołecznych szpitali nie wpłynie na funkcjonujące w nich apteki szpitalne – przekonuje Maciej Zabielski, pełniący obowiązki dyrektora Samodzielnego Publicznego Centralnego Szpitala Klinicznego w Warszawie. Dodaje jednocześnie, że władze placówek mają w planach doinwestowanie swoich aptek.\nUspokajając minorowe nastroje środowiska wokół połączenia trzech stołecznych szpitali - Samodzielnego Publicznego Centralnego Szpitala Klinicznego przy ul. Banacha, Samodzielnego Publicznego Dziecięcego Szpitala Klinicznego przy ul. Żwirki i Wigury oraz Szpitala Klinicznego Dzieciątka Jezus przy ul. Lindleya - Maciej Zabielski zapewnił, że zgodnie z wcześniejszymi zobowiązaniami władz uczelni wszystkie trzy placówki będą od 1 stycznia działać w strukturze Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego WUM nie tylko z zachowaniem swoistej autonomii, ale również z zachowaniem odrębności kontraktów na świadczenia. Tym samym wszystkie trzy konsolidowane placówki szpitalne zachowają swoje apteki, a władze placówek nie prowadzą działań mających skutkować ich konsolidacją. Dlatego też od 1 stycznia 2019 – kiedy to formalnie rozpocznie swoją działalność UCK WUM – nadal będą działały trzy apteki szpitalne.\n- Wszelkie koncepcje i zmiany dotyczące konsolidacji, a mogące wpływać na funkcjonowanie i organizację aptek szpitalnych są konsultowane z Wojewódzką Inspekcją Farmaceutyczną – zapewnił w liście do ZZPF szef szpitala na Banacha.\nApteki zostaną doinwestowane\nJednocześnie Maciej Zabielski roztoczył przez farmaceutami wizję nowych inwestycji, jakie poczyniono już w placówkach, a które – jego zdaniem – podniosą bezpieczeństwo i komfort pracy farmaceutów w nich zatrudnionych. Chodzi m.in. o inwestycję w stworzenie Pracowni Leków Cytostatycznych w aptece przy szpitalu na Banacha, która będzie przygotowywać leki onkologiczne zarówno na potrzeby swoich pacjentów, jak również pozostałych dwóch placówek. Natomiast w aptece zlokalizowanej w Dziecięcym Szpitalu Klinicznych zwiększany jest potencjał Pracowni Żywienia Pozajelitowego, która będzie szykować worki żywieniowe dla pacjentów wszystkich trzech szpitali.\nKonsolidacja remedium na uciekającą kadrę\n- Konsolidacja ma na celu przede wszystkim zabezpieczenie dalszego funkcjonowania trzech szpitali oraz umożliwienie im wspólnego przezwyciężania trudności – dodał Maciej Zabielski. Wśród tych ostatnich wskazał m.in. zgłaszane przez personel apteczny – uzasadnione oczekiwania płacowe, a także drenaż personelu przez apteki komercyjne. Jego zdaniem najlepszym remedium na pojawiające się problemy jest właśnie – „ łączenie sił, racjonalizowanie procesów inwestycyjnych i przetargów”.


Mizuno WIND GUARD GLOVE | sportisimo.pl\nPrzeciwwiatrowe rękawice unisex\nPrzeciwwiatrowe rękawice uniseksowe Mizuno WIND GUARD GLOVE zapewniają ochronę przed niesprzyjającymi warunkami atmosferycznymi w okresie jesiennym i zimowym. Logo odblaskowe przyda się podczas biegania w nocy.\nunikalna tkanina Breath Thermo zapewnia ciepło\nKod towaru 1837000055\nKod dostawcy 67BK051C09\nMateriał 86% poliester, 14% poliakrylan\nTechnologia BREATH THERMO, NIGHLITE\nTechnologia Breath Thermo przechwytuje uciekające ciepło. Posiada wyjątkowe właściwości pozwalające na „zamianę” wilgoci wydzielanej podczas ćwiczeń na ciepło, rozgrzewając tym ciało. Jest aktywowana ...\nTechnologia Breath Thermo przechwytuje uciekające ciepło. Posiada wyjątkowe właściwości pozwalające na „zamianę” wilgoci wydzielanej podczas ćwiczeń na ciepło, rozgrzewając tym ciało. Jest aktywowana poprzez ruch. Odzież pozostaje wewnątrz sucha. Dzięki antybakteryjnej powłoce minimalizuje ona nieprzyjemny zapach. Odzież wykorzystująca technologię BREATH THERMO nadaje się idealnie do aktywnego ruchu w chłodniejszych warunkach klimatycznych.\n379,99 zł(5%) 359,99 zł\nMizunoDRY AERO FLOW TEE


Project Manager z językiem niemieckim (m/k) | Cpl\n2-3 letnie doświadczenie w 3PL po stronie dostawcy i/lub klienta;\nZnajomość języka niemieckiego na poziomie minimum C1 oraz angielskiego minimum B2;\nZnajomość procesów i systemów logistycznych oraz administracyjnych;\nKompleksowa obsługa procesów związanych z siecią FC;\nMonitorowanie wydajności, wskaźników KPI i raportów dostaw;\nPrzeprowadzanie wewnętrznych audytów;\nPrzygotowywanie miesięcznych i rocznych raportów;\nDoskonalenie procesów magazynowych we współpracy z dostawcami usług logistycznych.\nAtrakcyjne warunki wynagrodzenia + bogaty pakiet benefitów;\nUdział w interesujących projektach I firmowych imprezach;\nAtrakcyjne powierzchnie biurowe, świeże owoce.\nNr ref.:JO-1910-438760 Wrocaw_71


Zniżka Zwykłe kryształki Pearl opaski na głowę w kwiaty opaska na głowę Biżuteria Handmade Bridal Diadem Chluba Akcesoria Do Włosów Ślubne Dla Panny Młodej SL > Zestawy biżuterii i Więcej / PieniadzeKolekcja.buzz\nZestawy biżuterii i Więcej>Zwykłe kryształki Pearl opaski na głowę w kwiaty opaska na głowę Biżuteria Handmade Bridal Diadem Chluba Akcesoria Do Włosów Ślubne Dla Panny Młodej SL\nStrona główna > Zestawy biżuterii i Więcej>Zwykłe kryształki Pearl opaski na głowę w kwiaty opaska na głowę Biżuteria Handmade Bridal Diadem Chluba Akcesoria Do Włosów Ślubne Dla Panny Młodej SL\nZwykłe kryształki Pearl opaski na głowę w kwiaty opaska na głowę Biżuteria Handmade Bridal Diadem Chluba Akcesoria Do Włosów Ślubne Dla Panny Młodej SL Opis Funkcja:\nFantastyczna akcesoria do włosów na Wesela, Studniówki, Przyjęcia lub inne specjalne okazje\nTo sprawia, że wyglądają szlachetny i dodaje swój charmming\nOpaska jest urządzone z perłą\nRozmiar: 44*7.8 cm\nKolor: Srebrzyste/ Złoty\nUwaga: pomiar Ręczny, pozwalają 2-3 cm błąd\nPakiet Zawarte 1 * akcesoria ślubne włosów Wysyłka Wysyłamy na Całym Świecie (Z Wyjątkiem niektórych krajach i APO/FPO). Tylko wysyłamy potwierdzonego zamówienia adresów. Twój adres zamówienia MUSI DOPASOWAĆ swój adres Wysyłki. Zamówienia przetworzone terminowe po weryfikacji płatności. Wyślemy paczkę z Chin przez lotniczej poczta. Czas dostawy zależy od Wysyłka Przewoźnika, Zwyczajów i Post W Sklepie z przeznaczenia i innych czynników. najbardziej pakiety może być odbierane w 20 dni roboczych (4 tygodnie). Powrotna Polisa Akceptujemy E-mail wniosków o zwrotów w ciągu 7 dni roboczych od otrzymania zamówienia. Jeżeli rzecz jest w posiadaniu więcej niż 7 dni, to jest rozpatrywane używane, a my nie wyda ci zwrot lub wymianę. Jeśli nie jesteś zadowolony, gdy pojawi się przedmiot, należy go zwrócić w ciągu 7 dni na wymianę lub zwrot pieniędzy. Prosimy o kontakt na powrotu przewodnik przed zwrócić go. Wszystkie wracać rzeczy MUSZĄ BYĆ w oryginalnym opakowaniu i musisz DOSTARCZYĆ nam numer śledzenia przesyłki, konkretnego powodu do powrotu, i ID zamówienia. Jeśli przedmiot jest uszkodzony w 3 miesięcy, wyślemy ci zastępstwo bez dodatkowych opłat, lub oferują zwrot po otrzymaniu wadliwego elementu. Jeśli element jest uszkodzony po 3 miesięcy, nadal można odesłać go do nas. Wyślemy ci nowe po otrzymaniu wadliwego elementu. Ale trzeba zapłacić dodatkową opłatę transportową. Zgadzasz się na wszystkie wyżej wymienione polityk przy zamawianiu na PieniadzeKolekcja.buzz! Opinie Jeśli jesteś zadowolony z naszych produktów i usług, proszę dać nam pozytywne opinie z 5 gwiazda przeglądu, który jest dla nas bardzo ważne. Będziemy bardzo wdzięczni, jeśli można zostawić swoje prawdziwe uczucie tutaj. Jeśli nie jesteś zadowolony z pozycji lub naszych usług, prosimy o kontakt przed opuszczać jakaś informacje zwrotne, my rozwiązać problem natychmiast, dziękuję! Skontaktuj się z NAMI Prosimy o Przesłanie nam z 8:30. Do 18:00. (GMT + 8) od Poniedziałku do Soboty . Jeśli masz jakiekolwiek pytania, prosimy o przesłanie do nas i dać nam szansę, aby pomóc. Wszystkie wiadomości będą odpowiedział w ciągu 1 dnia roboczego (z wyjątkiem święta w Chinach). Jeśli nie otrzymają naszą odpowiedź, uprzejmie prosimy o ponowne wysłanie wiadomości i będziemy odpowiadać na ciebie jak najszybciej. Przepraszamy za późną odpowiedź podczas święta (w zestawie Niedziele).\nTagi: Tanie: Zwykłe kryształki Pearl opaski na głowę w kwiaty opaska na głowę Biżuteria Handmade Bridal Diadem Chluba Akcesoria Do Włosów Ślubne Dla Panny Młodej SL, wysokiej jakości Zwykłe kryształki Pearl opaski na głowę w kwiaty opaska na głowę Biżuteria Handmade Bridal Diadem Chluba Akcesoria Do Włosów Ślubne Dla Panny Młodej SL, dostawcy Biżuteria do włosów z Chin\nRozmiar przesyłki 4cm x 57cm x 3cm (1.57in x 22.44in x 1.18in)\nNumer modelu 29921\nNazwa marki ACRDDK


Szkoła wdzięku - Nelson DeMille - Książka | Gandalf.com.pl\nSzkoła wdzięku (miękka)\nSzkoła wdzięku - opis produktu:\nKsiążka Szkoła wdzięku pochodzi z wydawnictwa Buchmann. Autorem książki jest Nelson DeMille. Książka Szkoła wdzięku liczy 708 stron. Jej wymiary to 145x210. Oprawa jest miękka. Szkoła wdzięku jest częścią serii Fabryka sensacji - Buchmann.\nNelson DeMille wydał ?Szkołę wdzięku? w 1988 roku, czyli jeszcze zanim zimna wojna naprawdę się skończyła, a ja dopiero uczyłam się chodzić. Mało tego. Nelson DeMille służył w Wietnamie, w tym w wywiadzie wojskowym, później w piechocie. Wspominam o tym, bo dzięki doświadczeniom autora, jego książka jest w swej fabule zwyczajnie perfekcyjna. Dokładna, wiarygodna, gdyby nie kilka małych zgrzytów, byłaby może wręcz idealna.\nGregory Fisher to młodzieniec, który postanowił zwiedzić Rosję. Pomysł sam w sobie wydaje się szalony biorąc pod uwagę czasy, a jest to rok 1988, a on dodatkowo sprowadził sobie ze stanów swój samochód, który oryginalnym wyglądem przykuwa uwagę. W drodze do Moskwy gubi się i wpada na swojego rodaka, który wyjawia mu szereg informacji. Informacji na tyle ważnych, by można było za nie, lub przez nie, zabić czy zginąć. Fisher dostaje jednak jasne instrukcje; jedź do Moskwy, dostań się do amerykańskiej ambasady i powtórz im to, co usłyszałeś. Chłopak wprawdzie dociera do Moskwy, kontaktuje się z ambasadą i przekazuje większość informacji, jednak zanim attaché wojskowy Samuel Hollis dociera do hotelu Fishera, ten zostaje już uprowadzony przez KGB, a niedługo potem zamordowany. Hollis ma jednak wystarczająco dużo intrygujących informacji, by pociągnąć sprawę dalej. Co Jack Dobson, zaginiony jeszcze w Wietnamie amerykański major sił powietrznych, robił na tamtej leśnej drodze i gdzie jest teraz? Dlaczego KGB tak bardzo nie chciało dopuścić do spotkania Hollisa z Fisherem? I czym, do diabła, jest wspomniana przez majora ?Szkoła wdzięku pani Iwanowej?, w której podobno był przetrzymywany od 1974 roku?\nOdpowiedzenie sobie na te wszystkie pytania było podróżą, którą planowałam sobie dozować, ale nie byłam wstanie tego zrobić. Nawet ból ręki spowodowany przez naprawdę ciężką książkę nie był wstanie mnie powstrzymać. Dosłownie od pierwszej strony DeMille przykuł moją uwagę, kupił stylem, językiem i tym osławionym ?czymś?, którego nijak nie można określić.\n?Szkoła wdzięku? to obraz Rosji, której nie chciałabym poznać osobiście. To czasy, w których wolność słowa nie miała racji bytu i często była karana śmiercią. To też ludzie, ich wielobarwność i niejednoznaczność, bo oprócz złych, próżnych, zaślepionych oficerów KGB, są tu również zwykli wieśniacy, rolnicy i ufni obywatele, o których panujący system tylko z pozoru zapomniał. Z jednej strony to szpiegowski kryminał, w którym intryga i zwroty akcji są idealnie poprowadzone. Z drugiej to również obyczajowa rozprawka nad rosyjską mentalnością. DeMille pokazuje ten kraj z wielu perspektyw. Uwydatnia wady, ale i nie zapomina o zaletach. Mówi o jego pięknie, brutalności i potencjale, który z jakichś względów wciąż jest w specyficzny sposób wykorzystywany. Nie można też go osądzić o jakiekolwiek stronnictwo, bo w swej książce nie przedstawia jednoznacznych stron, typu: Amerykanie są dobrzy, a Rosjanie źli i koniec. O nie, nie robi tego, z czego osobiście ogromnie się ucieszyłam, gdyż ponownie poczułam w tej historii realność.\nNa koniec odrobina o tych wspomnianych przeze mnie zgrzytach. Nie można zapominać, że jakkolwiek realistyczna, to jest historia fikcyjna. Autor postawił na pewien, skazany na sukces, schemat budowania historii i nie zamierzam tego kwestionować. Wątki romantyczne w powieściach sensacyjnych, kryminalnych, szpiegowskich to coś, co zwykle tylko dopełnia dla mnie całości. Z resztą nie tylko dla mnie, jestem tego pewna. I tutaj tego wątku nie zabrakło. W całą historię wplątana jest bowiem Lisa Rhodes ze służby informacyjnej, która, de facto, odebrała telefon od Fishera i połączyła go z Hollisem. Lisa i Sam wdają się, oczywiście, w romans. Nie byłoby w tym niczego dziwnego, gdyby nie to, że kobieta nie tak dawno wyszła z łóżka Setha Alevego, szefa oddziału CIA w ambasadzie w Moskwie, a przy tym dobrego przyjaciela Sama. Z zasady nie lubię trójkątów, lecz nawet nie to mi tu wadziło. Raczej niepasująca do całej reszty ?miłość? pomiędzy Lisą i Samem, pojawiająca się nie wiadomo skąd. Kontrast pomiędzy wiarygodnością akcji, a irracjonalnością i płytkością wątku romantycznego jest tak wielki, że nawet ja się krzywiłam. Krzywiłam się do tego stopnia, że w którymś momencie pomyślałam, że wolałabym, by tego wątku tu nie było. Groteska prześcigała absurd, kiedy Sam i Lisa wpadali w romantyczny nastrój. Nawet ich dialogi nagle wydawały się skażone, jakby wzięte z innej książki ? taniego romansu pisanego przez... nie wiem kogo, ale z pewnością nie genialnego człowieka, który stworzył całą resztę ?Szkoły wdzięku?. Na całe szczęście wątek ten jest tylko tłem, który nie jest aż tak uwydatniony, by skreślał całość. Niemnie jednak dla mnie, niepoprawnej romantyczki, zepsucie go w taki sposób odebrało książce jedną gwiazdkę...\nPodsumowując; ?Szkoła wdzięku? Nelsona DeMille to genialna historia. Nic dziwnego, że mimo tylu lat od premiery, wciąż co jakiś czas jest o niej głośno. Nie miałam pojęcia w jakim roku została napisana, autor w używanym przez siebie języku absolutnie niczym się nie zdradził, a ja takie rzeczy jak podziękowania czy przedmowy czytam zawsze po zakończeniu książki, bojąc się spoilerów. I dobrze. W przypadku tej pozycji polecam to samo, gdyż w przedmowie autor wyjawia jak dla mnie zbyt wiele. Jeśli więc lubicie historie szpiegowskie, intryguje was Rosja, okres zimnej wojny, lub po prostu lubicie trzymające w napięciu historie w których nie brakuje trupów, intryg oraz trudnych wyborów, to ?Szkoła wdzięku? ma duże szanse przypaść Wam do gustu.\nSzkoła wdzięku książka


Trzymać bo zadyszki dostaniemy - Forum - Bankier.pl\nAutor: ~Kisielec [85.193.193.*] 2022-05-16 10:17\nOpublikowano przy kursie: 31,33 zł , zmiana od tamtej pory: -7,72%\nTrzymać bo zadyszki dostaniemy\nNie sprzedajmy się zbyt tanio. Zagraniczne fundy szukają niedowartościowanych spółek a Pis bank taki właśnie jest. Nie czas na politykę tylko na nasze zarobi. Powodzenia wszystkim.\nTrzymać bo zadyszki dostaniemy Autor: ~Kisielec 2022-05-16 10:17


wrocław i okolice wycieczki i - najtańsze sklepy internetowe\nWyniki 1 - 10 z 10 znalezionych dla zapytania wrocław i okolice wycieczki i w 10 sklepach\nWrocław i okolice przedstawia 20 tras rowerowych o rekreacyjnym charakterze. Znajdziemy tutaj dokładne opisy wycieczek wraz ze zdjęciami, mapami i profilami... Pełen opis produktu 'Wrocław i okolice. Wycieczki i trasy rowerowe' »\nAutor: Agnieszka Waligóra, Mateusz Waligóra, Michał Franaszek Wydanie: I, 2012 Format: 12,5 x 19 cm Liczba stron: 200 Oprawa: miękka ze skrzydełkami, na spirali Przewodnik rowerowy Wrocław i okolice przedstawia 20 tras rowerowych o rekreacyjnym charakterze. Znajdziemy tutaj dokładne opisy wycieczek wraz ze zdjęciami, mapami i profilami wysokościowymi tras. Całość uzupełnia poradnik, w którym znajdziemy praktyczne rady dotyczące przygotowania sprzetu i planowania wycieczek. Ważniejsze miejscowości na zamieszczonych trasach: Wrocław, Trzebnica, Oborniki Śląskie, Wołów, Brzeg Dolny, Środa Śląska, Kąty Wrocławskie, Sobótka, Niemcza, Strzelin, Ziębice, Nysa, Krapkowice, Brzeg, Namysłów.\nWięcej o Wrocław i okolice. Wycieczki i trasy rowerowe\nPrzewodnik rowerowy Wrocław i okolice powstał z myślą o wszystkich, którzy chcą łączyć aktywny wypoczynek z poznawaniem atrakcji krajoznawczych regionu, w którym mieszkają. Trasy... Pełen opis produktu 'Wrocław i okolice. Wycieczki i trasy rowerowe. Wydanie 1' »\nPrzewodnik rowerowy Wrocław i okolice powstał z myślą o wszystkich, którzy chcą łączyć aktywny wypoczynek z poznawaniem atrakcji krajoznawczych regionu, w którym mieszkają. Trasy zaplanowano tak, by każdy mógł je przejechać – mają rekreacyjny charakter, są stosunkowo krótkie i łatwe technicznie. Opisom wycieczek towarzyszą zdjęcia, mapy i profile wysokościowe. Całość uzupełnia zwięzły poradnik. Mamy nadzieję, że przewodnik spełni swoje zadanie, zachęcając do odkrywania niezwykłych miejsc, położonych często "tuż za miedzą". Zapraszamy na rowerowy szlak! Agnieszka Waligóra – z wykształcenia i zawodu audytorka finansowa, z zamiłowania podróżniczka rowerowa i fotografka. Jej podróżnicza pasja popycha ją do stawiania przed sobą coraz dalszych i trudniejszych wyzwań. Dzika Syberia, egzotyczna Kuba, wietrzna Patagonia wyznaczają na razie granice jej poznania. Od września 2011 r. wraz z mężem Mateuszem realizuje rowerową podróż przez świat, której pierwszy odcinek wiedzie przez Amerykę Południową. Relacje i zdjęcia zamieszczają na stronie www.nakrancach.pl. Mateusz Waligóra – kształcił się przez wiele lat, by stwierdzić, że życie w permanentnej podróży weryfikuje całą szkolną wiedzę, wywracając ją do góry nogami. Pośród wydeptanych w świecie ścieżek próbuje wytyczyć własną. Prywatnie lub jako pilot wycieczek i przewodnik był w Europie, Afryce, Ameryce Środkowej i Południowej. Obecnie razem z żoną Agnieszką w rowerowej podróży przemierza krańce świata. Fotografie i relacje z podróży publikują na stronie internetowej www.nakrancach.pl Michał Franaszek – Odkąd na 2. roku studiów dzięki swojemu przyjacielowi Piotrowi Pałce dostrzegł piękno rowerowych podróży, w pokonywanej na dwóch kółkach przestrzeni nieustannie szuka inspiracji do pracy i do życia. Od 1998 r. zrealizował dziesięć autorskich projektów rowerowych, pokonując w sumie ponad 7,5 tys. km po polskich drogach i ścieżkach. Poznał w ten sposób mozaikę kultury i krajobrazu, jaką odnaleźć można w kraju nad Wisłą. Upodobawszy sobie Bałkany jako najbardziej niezwykłe miejsce na ziemi, wraca na południe Europy (na rowerze) co rok, czerpiąc entuzjazm od mieszkających tam ludzi. Podróżuje często według książkowych kluczy – jak choćby po Armenii i Gruzji w poszukiwaniu miejsc, o których w swojej książce Kirgiz schodzi z konia pisał Ryszard Kapuściński. Jest założycielem Klubu Rowerowego FOCUS, który od dwóch lat propaguje w Krakowie rzecz banalną, ale piękną zarazem – poznawanie okolic Krakowa poprzez krajoznawczą rekreację rowerową.\nWięcej o Wrocław i okolice. Wycieczki i trasy rowerowe. Wydanie 1\nPrzewodnik rowerowy Wrocław i okolice powstał z myślą o wszystkich, którzy chcą łączyć aktywny wypoczynek z poznawaniem atrakcji krajoznawczych regionu, w którym mieszkają. Trasy... Pełen opis produktu 'Wycieczki i trasy rowerowe. Wrocław i okolice' »\nWięcej o Wycieczki i trasy rowerowe. Wrocław i okolice\nPrzewodnik rowerowy Wrocław i okolice powstał z myślą o wszystkich, którzy chcą łączyć aktywny wypoczynek z poznawaniem atrakcji krajoznawczych regionu, w którym mieszkają. Trasy... Pełen opis produktu 'Wrocław i okolice Wycieczki i trasy rowerowe' »\nPrzewodnik rowerowy Wrocław i okolice powstał z myślą o wszystkich, którzy chcą łączyć aktywny wypoczynek z poznawaniem atrakcji krajoznawczych regionu, w którym mieszkają. Trasy zaplanowano tak, by każdy mógł je przejechać – mają rekreacyjny charakter, są stosunkowo krótkie i łatwe technicznie. Opisom wycieczek towarzyszą zdjęcia, mapy i profile wysokościowe. Całość uzupełnia zwięzły poradnik. Mamy nadzieję, że przewodnik spełni swoje zadanie, zachęcając do odkrywania niezwykłych miejsc, położonych często "tuż za miedzą". Zapraszamy na rowerowy szlak!...\nWięcej o Wrocław i okolice Wycieczki i trasy rowerowe\nPrzewodnik rowerowy Wrocław i okolice powstał z myślą o wszystkich, którzy chcą łączyć aktywny wypoczynek z poznawaniem atrakcji krajoznawczych regionu, w którym mieszkają. Trasy... Pełen opis produktu 'Wrocław i okolice Wycieczki i trasy rowerowe Bezdroża' »\nPrzewodnik rowerowy Wrocław i okolice powstał z myślą o wszystkich, którzy chcą łączyć aktywny wypoczynek z poznawaniem atrakcji krajoznawczych regionu, w którym mieszkają. Trasy zaplanowano tak, by każdy mógł je przejechać – mają rekreacyjny charakter, są stosunkowo krótkie i łatwe technicznie. Opisom wycieczek towarzyszą zdjęcia, mapy i profile wysokościowe. Całość uzupełnia zwięzły poradnik. Mamy nadzieję, że przewodnik spełni swoje zadanie, zachęcając do odkrywania niezwykłych miejsc, położonych często "tuż za miedzą". Zapraszamy na rowerowy szlak! Agnieszka Waligóra – z wykształcenia i zawodu audytorka finansowa, z zamiłowania podróżniczka rowerowa i fotografka. Jej podróżnicza pasja popycha ją do stawiania przed sobą coraz dalszych i trudniejszych wyzwań. Dzika Syberia, egzotyczna Kuba, wietrzna Patagonia wyznaczają na razie granice jej poznania. Od września 2011 r. wraz z mężem Mateuszem realizuje rowerową podróż przez świat, której pierwszy odcinek wiedzie przez Amerykę Południową. Relacje i zdjęcia zamieszczają na stronie www.nakrancach.pl. Mateusz Waligóra – kształcił się przez wiele lat, by stwierdzić, że życie w permanentnej podróży weryfikuje całą szkolną wiedzę, wywracając ją do góry nogami. Pośród wydeptanych w świecie ścieżek próbuje wytyczyć własną. Prywatnie lub jako pilot wycieczek i przewodnik był w Europie, Afryce, Ameryce Środkowej i Południowej. Obecnie razem z żoną Agnieszką w rowerowej podróży przemierza krańce świata. Fotografie i relacje z podróży publikują na stronie internetowej www.nakrancach.pl Michał Franaszek – Odkąd na 2. roku studiów dzięki swojemu przyjacielowi Piotrowi Pałce dostrzegł piękno rowerowych podróży, w pokonywanej na dwóch kółkach przestrzeni nieustannie szuka inspiracji do pracy i do życia. Od 1998 r. zrealizował dziesięć autorskich projektów rowerowych, pokonując w sumie ponad 7,5 tys. km po polskich drogach i ścieżkach. Poznał w ten sposób mozaikę kultury i krajobrazu, jaką odnaleźć można w kraju nad Wisłą. Upodobawszy sobie Bałkany jako najbardziej niezwykłe miejsce na ziemi, wraca na południe Europy (na rowerze) co rok, czerpiąc entuzjazm od mieszkających tam ludzi. Podróżuje często według książkowych kluczy – jak choćby po Armenii i Gruzji w poszukiwaniu miejsc, o których w swojej książce Kirgiz schodzi z konia pisał Ryszard Kapuściński. Jest założycielem Klubu Rowerowego FOCUS, który od dwóch lat propaguje w Krakowie rzecz banalną, ale piękną zarazem – poznawanie okolic Krakowa poprzez krajoznawczą rekreację rowerową. Spis treści:O przewodniku Poradnik rowerowy Trasy rowerowe 1 Parki i mosty Wrocławia Wrocław 2 Nad Bajkał Wrocław - jezioro Bajkał - Wrocław 3 Wzdłuż Odry Wrocław 4 Leśnica Wrocław 5 Szlakiem pałaców Wrocław-Leśnica - Samotwór - Małkowice - Sadowice 6 Z Adrenaliną Wrocław - Sadków - Kąty Wrocławskie - Adrenalina Park - Kąty Wrocławskie 7 W stronę Ślęży Kąty Wrocławskie - Milin - Borzygniew - Mietków 8 Wokół Ślęży Sobótka - Będkowice - Ślęża - Sady - Sobótka 9 Księżański tor przeszkód Wałbrzych - Szczawno-Zdrój - Zamek Książ - Świebodzice 10 Tajemniczy ogród Niemcza - Przerzeczyn-Zdrój - Wojsławice - Niemcza 11 Opactwo wśród wzgórz Strzelin - Dobroszów - Henryków - Ziębice 12 Śląski Rzym Nysa - Skorochów - Siestrzechowice - Nadziejów - Biała Nyska - Nysa 13 Sen szalonego cukiernika Gogolin - Krapkowice - Moszna - Gogolin 14 Z browaru do zamku Namysłów - Brzeg 15 Bike'owe wzgórza Trzebnicy Wrocław-Psie Pole - Siedlec - Trzebnica 16 W stronę Kocich Gór Wołów - Godzięcin - Bagno - Oborniki Śląskie 17 Przez rzekę Wrocław-Leśnica - Prężyce - Brzeg Dolny 18 Wołowska pętla Wołów - Mojęcice - Wrzosy - Wołów 19 Po skarb średzki Miękinia - Środa Śląska - Wrocław-Leśnica 20 Szlakiem cystersów Brzeg Dolny - Lubiąż - Wołów Indeks wybranych miejscowości i atrakcji przyrodniczych\nWięcej o Wrocław i okolice Wycieczki i trasy rowerowe Bezdroża\nPrzewodnik Rowerowy Wrocław I Okolice Powstał Z Myślą O Wszystkich, Którzy Chcą łączyć Aktywny Wypoczynek Z Poznawaniem Atrakcji Krajoznawczych Regionu, W Którym Mieszkają. Trasy Zaplanowano Tak, By Każdy Mógł Je Przejechać - Mają Rekreacyjny Charakter, Są Stosunkowo Krótkie I łatwe Technicznie. Opisom Wycieczek Towarzyszą Zdjęcia, Mapy I Profile Wysokościowe. Całość Uzupełnia Zwięzły Poradnik. Mamy Nadzieję, że Przewodnik Spełni Swoje Zadanie, Zachęcając Do Odkrywania Niezwykłych Miejsc, Położonych Często Tuż Za Miedzą. Zapraszamy Na Rowerowy Szlak!


matisse – Siedlisko Blanki\nnastępny apartament - picasso\nElegancki, szykowny styl apartamentu usytuowanego na parterze nawiązuje swoim klimatem do toskańskiej, wiejskiej posiadłości. Powierzchnia ok. 50m2 gwarantuje nam komfort i wygodę. Apartament wyposażony jest w salon z otwartą kuchnią oraz duosobową sofą, sypialnię z kominkiem, w której znajduje się podwójne łóżko oraz sofa. Z okien rozprzestrzenia się przepiękny widok na ogród z bocianim gniazdem.\nSypialnia z kominkiem podwójne łózko oraz sofa\nSalon z otwartą kuchnią dwuosobowa sofa\nApartament Matisse doba / 580 zł\nDodatkowa osoba (powyżej osób) doba / 100 zł


Wysłany: 2020-05-24, 15:50\nFajnie, że zamiast dyskutować na temat oszustw, to teraz będą dyskusje na temat banowania multi na forum.\nPoważnie, na temat gościa od oszustw zostało już powiedziane wszystko przez wiele osób, a z Wojtkiem nie ma od dawna żadnego kontaktu, bo FB też już od dawna olewa.\nWysłany: 2020-05-25, 17:05\nfrajerów wpisy olewa. Odbiera to co faktycznie się dzieje na forum i w grze. Dziwi mnie cierpliwość Hermesa bo poza grą taki nie jest. Już dawno Mu mówiłem żeby zrobił tu porządek. Ma za Sobą regulamin którego co niektórzy zapomnieli.\nCytując jednego z Was morda w kubeł nieprawdaż Biduel czy Firley?\nHermes popatrz na to:\n2.Zasady korzystania z forum\n§2.1 Jeśli nie masz nic konstruktywnego do powiedzenia, nie wypowiadaj się.\n§2.2 Osoby, które będą sztucznie wszczynać zbędne rozmowy na forum prowadzące do kłótni lub ostrzejszych wypowiedzi, a także w nich uczestniczyć, będą wykluczane z uczestnictwa na naszym forum.\n§2.3 Zabrania się pisać jakichkolwiek obraźliwych, wulgarnych, oszczerczych, nienawistnych postów. Złamanie tej zasady może być przyczyną zablokowania konta użytkownika czasowo lub na stale.\nWysłany: 2020-05-25, 17:47\nja nie mam problemów z komunikacją z Wojtkiem.\nTak myślę nad tym Regulaminem. Tu paru ludków mogłoby wylecieć i to na stałe.\nI jeszcze jedno panie Firley lub Biduel nie przypominam sobie żebyśmy na coś umawiali. Walisz kłamstwami na każdą stronę.\nno cóż tak podobno się napisałeś do Scora "morda w kubeł" więc proponuje żebyś to zrobił.\nWysłany: 2020-05-25, 19:55\nfrajerów wpisy olewa. Odbiera to co faktycznie się dzieje na forum i w grze.\nNiekoniecznie, pisałem do niego w marcu jak nie były naliczone obozy, napisałem w poniedziałek, 3 dni po czasie gdy powinny być naliczone. Wiadomośc nie wyświetlona do dzisiaj xD\nKiedyś odczytywał wiadomosci na FB i to dość szybko. Czy to w sprawie VIP'a czy jakieś inne. Teraz już tego nie robi.\nWysłany: 2020-05-27, 12:59\nWiem, że raczej nic z tym nie będzie zrobione bo gra umiera, ale czy to przypadkiem nie jest multi?\nREKIN RYBNIK nick Arko\nKS.REKIN RYBNIK nick Aro\nObie drużyny 6. LIGA, GR. 4\nPodobne nazwy, podobny nick. To raczej nie przypadek i nie konto rodzinne.\nWysłany: 2020-05-28, 17:11\nDomin, poszło info do graczy.\nJest jeszcze pod tym samym ip jeszcze jeden 2 ligowiec.\nZobaczymy co odpiszą lub odpisze\nWysłany: 2020-05-28, 20:51\nWydaje mi się, że będzie w odpowiedzi coś o klubie taty, mamy i chłopaka siostry\nJeśli możesz to napisz proszę jaki będzie finał tej sprawy.\nOstatnio zmieniony przez Domin 2020-05-28, 21:05, w całości zmieniany 1 raz\nWysłany: 2020-05-29, 21:34\nSprawa załatwiona. Aro kończy grę banem\nWysłany: 2020-05-30, 19:41\nWysłany: 2020-05-31, 12:44\nNormalnie tu jest większa propaganda niż w TVPiS!! "Ekspert", czytaj Scor, w postaci obrońcy "władzy", czytaj Hermes, już jest...\nDajemy Ci tu multi na tacy, wszyscy wiedzą, że to muti tyko Ty nie przyjmujesz tego do wiadomości i bronisz go zawzięcie. Swoją drogą po części to rozumiem bo gościu opłaca vipa na wszystkie 4 drużyny no ale jak regulamin tego zabrania to albo trzeba to tępić, albo trzeba zmienić regulamin przyzwalając na tego typu praktyki.\nOgólnie, że mu się chcę... koleś ma chyba dużo czasu wolnego...\nWysłany: 2020-05-31, 13:34\nSpoko, będzie śmiesznie, jak w przyszłym sezonie zaczną się ustawki w elidze. Wtedy będzie można będąc w pełni usprawiedliwionym cisnąć Hermesowi\nBtw, te 2 konta, które teraz banuje Vipa nie mają, czyli żadna strata. Może faktcznie coś w tym jest\nWysłany: 2020-05-31, 16:17\nDobrze, że będę się tylko biernie przyglądał tej farsie, ale współczuje reszcie walczącej o coś tam w następnym sezonie...\nWysłany: 2020-05-31, 18:02\ndybkus, Przecież Hermes i Scor to też multi, nie radził sobie w dyskusji to zaprosił swojego zmyślonego kolegę\nZgłaszane w listopadzie. Gramy w menedżera żużlowego, w którym człowiek zajmujący się rozpatrzaniem oszustw jest oszustem, więc nie oczekujmy sprawiedliwości xD\nOstatnio zmieniony przez Hermes 2020-05-31, 21:29, w całości zmieniany 1 raz\nWysłany: 2020-05-31, 18:35\nNie jestem aż tak na bieżąco... no to by wiele wyjaśniało, multikonciarz broni multikonciarza ... ehhh szkoda tego Managera, że prowadzony jest przez takie towarzystwo... Właściciel ma wszystko w d... przez co kolejni czują się bezkarni.\nWysłany: 2020-05-31, 21:32\nrafiii111, ostrzegam. Każdy kolejny post oszczerczy zakończy się banem. Żarty się skończyły.\nNo słabo że ktoś normalny widzi co kombinujecie i jak oczerniacie mnie.


Ogródek w stylu eko - Eko Styl - Gotuj w stylu EKO\nJesteś tu:Strona głównaArtykułyEko StylOgródek w stylu eko\nOgródek w stylu eko\nProponujemy Wam skuteczne i sprawdzone rytuały na pozbycie się szkodników oraz kilka zaklęć na piękne i pełne zdrowia ekologiczne plony.\nNAGI ŚLIMAK LUZYTAŃSKI\nrozpoznanie wroga: Obślizgłe, nagie, bardzo inwazyjne istoty, przy nich nie tylko rośliny są w niebezpieczeństwie. Zaobserwowano także, że te wszystkożerne ślimaki mogą zjadać również… żywe pisklęta, a jakby tego było mało, mogą przenosić różne patogeny na rośliny, które cudem oszczędzą. Dorosły osobnik może złożyć raz w roku, jednorazowo nawet 400 jaj, sprawia to, że ten gatunek ślimaka jest jednym z najbardziej inwazyjnych szkodników. Podobnie jak w przypadku innych obcych i groźnych gatunków najwłaściwszą metodą jest ich likwidowanie.\nwalka: Jeśli w ogrodzie masz ślimaki zacznij po prostu od ich wyzbierania. Ślimaki lubią wilgotne, ciemne miejsca i nieskoszoną trawę, często znajdziesz je pod resztkami roślin, kawałkami kory, czy w kamieniach. Pamiętaj, że te ze skorupką często są pod ochroną, najlepiej, jeśli wyniesiesz je do lasu. Nie tworzą też wielkich szkód jak ich nadzy bracia. Pomyśl, że każdy złapany osobnik to o 400 mniej wszystkożerców w Twoim ogrodzie! Skuteczną, pułapką, do której lgną ślimaki jest wkopane w ziemię naczynie wypełnione piwem. Ślimaki je uwielbiają.\nrozpoznanie wroga: Zanim postanowimy je wyeliminować, porządnie się zastanówmy. Mrówki to owady, które z jednej strony mogą mocno zaleźć za skórę każdego ogrodnika, ponieważ budują w ziemi spore gniazda i obgryzają korzenie niektórych roślin (najczęściej warzyw bulwiastych), czasem także niszczą pąki kwiatowe i opiekują się mszycami. Ich aktywność prowadzi do nadmiernego przesuszenia ziemi. Mrówki to także owady pożyteczne, które zjadają wiele szkodników, a biorąc pod uwagę liczbę mrówek, zjadają ich naprawdę sporo.\nwalka: Są trzy wyjścia: zaprzyjaźniamy się z mrówkami i tolerujemy ich wybryki, eliminujemy lub staramy się je przegonić. Mrówki są wrażliwe na intensywne zapachy, nie znoszą także wrotyczu, majeranku i piołunu, dlatego, aby je odstraszyć zaleca się regularne podlewanie miejsc ich bytu gnojówkami z tych roślin. Miejsce, w którym szczególnie nie mamy ochoty ich widzieć, możemy posypać zmielonym pieprzem. Starymi, sprawdzonym sposobem jest posypywanie mrówczych szlaków solą, kiedyś także wlewano do ich gniazd roztwór soli lub co gorsze zalewano je wrzątkiem. Zdecydowanie odradzamy stosowania tych metod. Zasolenia gleby nie znosi większość roślin. Nic w tym miejscu nie urośnie, a istniejące rośliny uschną, taka metoda wydaje się odpowiednia jedynie z dala od roślinności – np. na rozległym brukowanym podjeździe czy miejscowo na tarasie. Natomiast lanie wrzątku na żywe istoty jest wielce niemoralne.\nrozpoznanie wroga: Mszyce to drobne zielone owady, pierwszym znakiem, że zaczynają się pojawiać, to zwiększona aktywność mrówek. Mszyce wydzielają słodką ciecz, która jest rarytasem dla swoich mrówczych obrońców. Przędziorki podobnie jakmszyce wysysają soki z roślin, żerują na spodniej części liścia, a głównym objawem są żółte plamy na liściach lub drobne pajęczynki.\nwalka: Naszym największym sprzymierzeńcem są biedronki, które zjadają mszyce i wiele innych szkodników. Chociaż te owady spotyka się coraz rzadziej, możemy spróbować zwabić je stawiając specjalną budkę lęgową lub wykorzystać starą sprawdzoną metodę – spryskujemy mszyce wodą z cukrem. Jeśli jednak biedronki się nie zjawią albo mszyc jest zbyt dużo – możemy je potraktować naturalnymi opryskami z wyciągów lub roztworów gnojówek roślinnych. Na mszyce sprawdzi się także oprysk z wody z octem. Podobne zabiegi działają także na wiele innych owadzich szkodników oraz infekcji grzybiczych i bakteryjnych.\nrozpoznanie: To choroba roślin wywoływana grzybem atakuje najczęściej winorośl, pomidory, truskawki, a także wiele innych (nie tylko jadalnych) roślin. Pierwszym objawem jest delikatny, szary nalot na owocach (w przypadku winogron) lub punktowe brązowienie liści, owoców i łodyg, w późniejszych fazach roślina po prostu zaczyna gnić.\nwalka: Aby nie dopuścić do powstania szarej pleśni profilaktycznie stosuj oprysk z gnojówki pokrzywowej. Najlepszym i sprawdzonym sposobem na walkę z tą chorobą jest oprysk z wywaru z czosnku.\nrozpoznanie: To choroba roślin, której głównym objawem jest żółknięcie liści. Na zaawansowanym etapie porażenia tą chorobą roślina nie jest w stanie przeprowadzać fotosyntezy. Powodem najczęściej są niedobory żelaza, potasu, magnezu, azotu lub nadmiar fosforu w glebie. Chlorozie sprzyja także zbyt duża ilość wapna (charakterystyczne dla ziemi zasadowej). Choroba ta może być wywoływana również przez wirusy i grzyby.\nwalka: Prawidłowo nawożone rośliny, to rośliny, które nie mają niedoborów. Z patogenami poradzi sobie gnojówka z pokrzywy.\nrozpoznanie: Jeśli zaobserwujesz na swoich roślinach nienaturalnie intensywny lub blady kolor liści, albo ich krawędzie zaczynają brązowieć. Stań przed lustrem i zadaj sobie pytanie czy aby nie przesadzasz z nadgorliwością w stosowaniu gnojówek, naparów i oprysków? Zwiększasz dawki, a może stosujesz kilka naraz dla lepszego efektu? Przenawożenie jest tak samo szkodliwe dla roślin, jak szkodniki czy choroby, a objawy równie niepokojące.\nwalka: Przede wszystkim najważniejsza jest dobra organizacja. Pilnuj proporcji - nawóz : woda i częstotliwości stosowania. W tym przypadku więcej, przeważnie znaczy gorzej. Pamiętaj, że rośliny to organizmy wrażliwe i delikatne, które rosną najlepiej, gdy mają zapewnioną równowagę.\nTen naturalny specyfik ma masę zalet i tylko jedną wadę – okropny fetor, który można porównać do gnijącego obornika. Warto jednak przetrzymać i cieszyć się z tego darmowego nawozu i repelentu. Polecamy jedynie dla tych, którzy dysponują własnym ogrodem właśnie z powodu zapachu wydzielającego się podczas fermentacji pokrzyw. Gnojówka z pokrzywy doskonale sprawdzi się nie tylko w roli uniwersalnego nawozu, a także poradzi sobie z wieloma szkodnikami (mszyce, przędziorki) i infekcjami roślin (np. chlorozą liści). Działa skuteczniej, jeśli zastosujemy ją odpowiednio wcześnie, przy pierwszych objawach.\nPRZEPIS NA GNOJOWKĘ Z POKRZYWY\nPotrzebujemy: rękawice, szczelny pojemnik niewykonany z metalu, np. szklany duży słój, świeżą (najlepiej młodą) pokrzywę, deszczówkę, i drewniany patyk.\nWykonanie gnojówki z pokrzywy:\n• Zakładamy rękawice, aby się nie poparzyć. Z pokrzyw strącamy owady. Należy pamiętać, aby zrywać tylko taką, która nie ma nasion, gdyż są w stanie oprzeć się fermentacji i możemy je rozsiać w całym ogrodzie.\n• Zwykle proporcje to 10 litrów wody na 1 kg pokrzywy, jednak w praktyce wciskamy tyle, ile wlezie do 2/3 pojemnika (możemy ubić patykiem) i zalewamy deszczówką.\n• Zasłaniamy pojemnik np. bawełnianą szmatką i gumką. W ten sposób zabezpieczamy przed zanieczyszczeniem przez robactwo, a nie pozbawimy dostępu do tlenu.\n• Odstawiamy w przewiewne, cieniste miejsce, z dala od często uczęszczanych lokalizacji (z powodu smrodu).\n• Po dobie zacznie się proces fermentacji i pojawi się piana. Od tego czasu raz dziennie ostrożnie ściągamy osłonę i mieszamy miksturę drewnianym patykiem. Do mieszania zakładajmy rękawice lub pilnujmy patyka i zawsze chwytajmy za ten sam koniec, unikając tego, który zanurzamy. Przykrywamy z powrotem.\nKiedy jest gotowa?\nCały proces trwa średnio dwa tygodnie, jednak jeśli jest upalnie - gnojówka będzie gotowa już w tydzień, odwrotnie, gdy jest zimno i deszczowo, czas może się wydłużyć do ponad 20 dni. Gotową gnojówkę poznamy po tym, że nie będzie się pienić, liście się rozpuszczą (zostaną same nerwy liści i gałązki), a ciecz będzie miała intensywny zielono brunatny kolor.\n• Do nawożenia: Kwiaty i warzywa podlewamy roztworem z gnojówką dwa razy w tygodniu na 10 części wody 1 część gnojówki. Pamiętajmy, aby stosować wyłącznie zalecaną dawkę, ponieważ możemy przenawozić.\nUwaga: Gnojówka z pokrzywy nie nadaje się do nawożenia cebuli, czosnku i strączków, a także roślin kwasolubnych (np. borówki - tu sprawdzi się natomiast gnojówka z mniszka lekarskiego).\nNa szkodniki i choroby (mszyce, przędziorki, szara pleśń): Stosujemy w formie oprysku na liście, roztwór jest mniej stężony 1 część gnojówki na 20 części wody raz na tydzień. Jeśli widzimy, że niezbyt sobie radzi możemy delikatnie zwiększać ilość gnojówki w roztworze. Jeśli szkodników nie ma, możemy profilaktycznie stosować oprysk 1:50.\nDo roślin kwitnących i pomidorów, które potrzebują sporo potasu i fosforu - lepiej sprawdzi się gnojówka z bananowych skórek, którą wykonujemy i stosujemy w ten sam sposób, co pokrzywową. Taką gnojówkę możemy przygotować przez cały rok do kwiatów doniczkowych, jednak stosujmy ją raz na miesiąc. Oczywiście przechowujemy w ciepłym, ale odludnym miejscu.\nDo oprysków głównie stosujemy gnojówki roślinne lub wyciągi i napary w stosunku 1:20 (gnojówka/napar/wyciąg : woda). Opryski stosujemy w zależności od skali problemu, w skrajnych przypadkach codziennie. Zazwyczaj raz na 3-5 dni. Należy bacznie obserwować i stopniowo zwiększać częstotliwość w miarę potrzeby.\nPodobnie jak z pokrzywy, gnojówkę możemy wykonać z dowolnych ziół, chwastów, a także z obierek. Najlepsze gnojówki na szkodniki:\n• mrówki - wrotycz, piołun, majeranek,\n• mszyce i przędziorki - skrzyp polny, pokrzywa, żywokost, czosnek (roztarta w całości główka czosnku na 5 l wody), aksamitka, liście ziemniaka,\n• szara pleśń - czosnek, pokrzywa, skrzyp polny, łuski cebuli, chrzan (korzeń i liście).\nRobimy je dokładnie tak samo, jak gnojówkę, z tym że wyciąg jest gotowy następnego dnia. Wyciągi są delikatniejsze w działaniu, jednak jeśli musimy działać natychmiast, nie zwlekajmy. Zanim wytworzy się gnojówka - zastosuj wyciąg.\n• z szarego mydła - (rozpuszczamy 100 g mydła w 5 litrach wody) - szara pleśń, mszyce i przędziorki,\n• z octu (w proporcji ocet - woda 1:20) - mszyce i przędziorki,\n• z mleka (dowolna proporcja z wodą) - mszyce,\n• z drożdży piekarskich (10 g na 1 litr wody) - na infekcje grzybowe (np. szara pleśń),\n• z sody (1 łyżka na 2 litry wody) - mszyce, przędziorki,\n• sól epsom (1 łyżka na 1 litr wody) - chloroza liści.\ncytuj odpowiedz 19.06.2020, godz. 14:20


UBIERAJ SIĘ JAK WERONIKA JUSZCZAK! - Fandoms.pl - Twoje fandomy są tutaj!\nUBIERAJ SIĘ JAK WERONIKA JUSZCZAK!\nWero jest dla was ikoną stylu? Tutaj odkrywam jej tajemnice, czyli w jakich sklepach możecie kupič jej ubrania!\nWeronika niedawno wstawiła filmik z jej outfitami, więc pomyślałam, że poszukam trochę w internecie i znajdę dla was podobne rzeczy/zamienniki, które znajdują się w garderobie idolki.\nNa chłodniejsze dni idolka pokazała nam...\nPierwszy jej outfit, który został ukazany, idealnie sprawdza się na chłodniejsze wieczory czy do szkoły. Zwykła, czarna bluzka z nadrukiem, do tego czarne jeansy z wysokim stanem oraz białe trampki – w jej przypadku conversy, jednak ja znalazłam podobne w sieciówkach za niższą cenę. Nie mogło zabraknąć dodatków - plecak – czarny, w ćwieki tworzące serce.\nBluzkę Jurrassic Park możecie znaleźć: Bershka 59,99zł https://www.bershka.com/pl/kobieta/odzie%C5%BC/koszulki/koszulka-jurassic-park-c1010193217p101577076.html?colorId=800\nSpodnie (podobne) możecie znaleźć: Bershka 69,90zł https://www.bershka.com/pl/kobieta/odzie%C5%BC/spodnie/spodnie-z-wysokim-stanem-i-kontrastowymi-szwami-c1010193216p101509174.html?colorId=800\nButy możecie znaleźć: Bershka 229zł https://www.bershka.com/pl/kobieta/buty/buty-sportowe/materia%C5%82owe-tenis%C3%B3wki-converse-chuck-taylor-all-star-c1010193194p101596118.html?colorId=001\nZamiennik conversów możecie znaleźć: Sinsay 49,99zł http://www.sin-say.com/pl/pl/sklep-online/kolekcja/buty/tt837-00x/sneakers\nPlecak (podobny, nie znalazłam) możecie znaleźć: Sinsay http://www.sin-say.com/pl/pl/sklep-online/kolekcja/torby-plecaki/ue007-99x/faux-leather-backpack-with-floral-embroidery\nNa deskorolkę czy wypad ze znajomymi?\nJej drugi outfit z filmu znacznie różni się od pierwszego – Weronika postawiła tym razem na jasne barwy. Top na ramiączkach oraz ogrodniczki typu mom jeans idealnie sprawdzają się na wypad ze znajomymi! Buty za to postanowiła zachować – conversy sprawdzają się w każdej sytuacji!\nbiały top (podobny) możecie znaleźć: Sinsay 4,99zł http://www.sin-say.com/pl/pl/sklep-online/sale-pl/tops/sj188-00x/cotton-top\nOgrodniczki (podobne) możecie znaleźć: Bershka 139zł https://www.bershka.com/pl/kobieta/odzie%C5%BC/kombinezony/d%C5%82ugie-ogrodniczki-z-denimu-c1010193214p101627592.html?colorId=400\nDo tego cudowny worek szary, który zna każdy. Na www.mymusicshop.pl jedynie za 49,99zł!\nKlasyk każdej dziewczyny!\nJej trzeci outfit to taki popularny, klasyczny street style – klasyczne spodenki oraz zwykły biały T-shirt. Do tego trampki converse, które idealnie pasują do reszty stroju.\nKlasyczne, spodenki jeansowe możecie znaleźć: https://www.housebrand.com/pl/pl/ona/kolekcja/szorty#\nT-shirt (podobny, ponieważ ten który ma Wero nie jest dostępny) możecie znaleźć: https://www.housebrand.com/pl/pl/ona/kolekcja/t-shirty/ug966-00x/printed-t-shirt\nDziękuje za przeczytanie posta. Który strój najbardziej wam się spodobał?\nTen post jest POLECANY na głównej. Oceniać posty mogą tylko Administratorzy i Eksperci danego fandomu. Jesteś wśród nich? Oceń ten post !\nWeronika Juszczak-ma dobry kontakt z fanami?\nCo czuje? WYWIAD Z WERONIKĄ JUSZCZAK\nWeronika Juszczak zapowiada nowy singiel!\nPrzewidujemy totalny SOLD OUT INNEJ trasy Weroniki Juszczak już przed ogłoszeniem jej!\nRedaktor tego posta zarobił dotychczas 195 punktów za:\nJakość: 20 Popularność: 157\nWsparcie: 0 Ocena i wartość ocen: 3\nWyróżnienia/kary: 0 Komentarze i reakcje: 3\nMarika Minkiewicz Fan 9,568 pkt\n157 czytelników Sie 17, 2018\nDziś posty czytano : 2578 razy


Prosto z Mostu - Płacz w "Gazecie Wyborczej". Imielski: państwo robi wszystko by nas zniszczyć\nPłacz w "Gazecie Wyborczej". Imielski: państwo robi wszystko by nas zniszczyć\n26 stycznia 2017 17:48\nRoman Imielski, redaktor serwisu internetowego "Gazety Wyborczej", narzeka na łamach portalu Euractiv.pl na to, że po zmianie władzy spółki Skarbu Państwa nie zamieszczają już reklam na łamach "GW". "To straszliwie walnęło nas po kieszeni. Oni chcą nas zniszczyć" - lamentował Imielski.\n"Pierwszy dotyczy pieniędzy, ponieważ rząd przestał zamieszczać reklamy w naszej gazecie. Drugi dotyczy dostępu, ponieważ nowy rząd i partia rządząca nie rozmawiają już z naszymi dziennikarzami. Jesteśmy największym dziennikiem opiniotwórczym w Polsce i powinniśmy mieć szansę przeprowadzenia wywiadów z prezydentem, premierem i innymi członkami rządu" - powiedział o dzisiejszych problemach gazety.\nImielski liczy jednak, że za "Wyborczą" stawi się Europa. "Niestety UE nie ma wielu narzędzi, by zmusić polski rząd, by traktował wszystkie gazety sprawiedliwie. Mimo to możemy oczekiwać, że Unia o nas nie zapomni, że nie zapomni o Polsce" - stwierdził z nadzieją.


Ciara w ciąży na American Music Awards 2016! - Zeberka.pl\nZeberka.pl » Ciara » WOW! Ciara w ciąży na American Music Awards 2016! (FOTO)\nJuż we wrześniu pojawiły się pierwsze plotki o tym, że Ciara spodziewa się swojego drugiego dziecka. U gwiazdy wszystko toczy się bardzo szybko - rok temu poznała swojego ukochanego Russela Wilsona, a już kilka miesięcy później, na jednej z pięknych plaż na Seszelach, ten poprosił ją o rękę.


Okładki, które gwałcą X> - Strona 9 - Forum Fahrenheita\nPost autor: nosiwoda » wt, 20 sty 2009 10:04\nJeszcze w temacie recyklingu okładek: jakiś czas temu (marzec 08) NF miała okładkę, która wywołała u mnie deja vu. A że do takich pierdół mam pamięć dobrą, to szybko znalazłemtę samą okładkę na numerze SFFH sprzed kolejnych kilku miesięcy. Autor był ten sam, jedyne, co zmienił, to wrzucił na przód wizerunek kolesia w futurystycznych goglach (taki Splinter Cell), wymazując, i to niedokładnie, małą postać człowieczka. Zresztą, zobaczcie sami: linka i linka2.\nDla mnie to wpadka, biorąc pod uwagę, że są raptem dwa stale się ukazujące miesięczniki F w Polsce. No, ale cóż.\nPost autor: A.Mason » wt, 20 sty 2009 11:29\nnosiwoda pisze: Dla mnie to wpadka, biorąc pod uwagę, że są raptem dwa stale się ukazujące miesięczniki F w Polsce. No, ale cóż.\nWg mnie wpadka redakcji, ale nie demonizowalbym. Tzn. okladki maja nieco inny odcien i znaczaco roznia sie glownym motywem. Nie kazdy zwroci wiec uwage na drobiazgi, szczegolnie, ze w przypadku okladki z NF tlo jest malo istotne. I konkurencje zwykle raczej sie czyta niz oglada :)\nFaktem natomiast jest, ze jesli autor nie powiadomil decydenta o wykorzystania tla z innej gazety, to pogral moim zdaniem nieuczciwie.\nPost autor: nosiwoda » wt, 20 sty 2009 11:37\nNienienie, powiadomił. Nie było nic nieuczciwego ze strony autora ilustracji: napisał, że było w SFFH, Redakcji to nie przeszkadzało. Niektórym czytelnikom jednak tak.\nPost autor: A.Mason » wt, 20 sty 2009 11:50\nnosiwoda pisze: Nienienie, powiadomił. Nie było nic nieuczciwego ze strony autora ilustracji: napisał, że było w SFFH, Redakcji to nie przeszkadzało. Niektórym czytelnikom jednak tak.\nA to jak dla mnie wszystko w porzadku, pomimo ze nie rozumiem powodu wziecia akurat tej okladki...\nNo, moze poza tym, ze dla mnie okladka NF, szczegolnie w porownaniu do okladki SF, jest po prostu kiczowata :-/\nRejestracja: śr, 08 cze 2005 22:33\nPost autor: Ellen » śr, 28 sty 2009 11:54\nChcem Wiedźmina w takich okładkach!\nhttp://www.alamutediciones.com/alamut/g ... seo_gr.jpg\nhttp://www.alamutediciones.com/alamut/g ... ino_gr.jpg\nhttp://www.alamutediciones.com/alamut/g ... fos_gr.jpg\nhttp://www.alamutediciones.com/alamut/g ... dio_gr.jpg\nhttp://www.alamutediciones.com/alamut/g ... ego_gr.jpg\nhttp://www.alamutediciones.com/alamut/g ... ina_gr.jpg\nWidzisz te martwe bałwanki? Tędy przeszła wiosna! (by Andrzej)\nKlub Dyskryminowanych i Wykorzystywanych z Powodu Posiadania Prawa Jazdy.\nPost autor: A.Mason » śr, 28 sty 2009 12:04\nEllen pisze: A teraz trochę z innej beczki.\nMnie sie w wiekszosci tych okladek nie podoba obciecie glow :)\nPost autor: Gata Gris » śr, 28 sty 2009 12:04\nŚliczne :) A zauważyłaś, że nigdzie nie jest używany tytuł serii? Ciekawe czemu...\nPost autor: nosiwoda » śr, 28 sty 2009 13:23\nMoże jest na grzbiecie?\nZwłaszcza Jaskier daje radę.\nPost autor: Ebola » śr, 28 sty 2009 14:32\nZdaje się, ze ten grafik przeczytał książki, przed a nie po przystąpieniu do pracy. ;)\nPost autor: Ika » śr, 28 sty 2009 14:36\nSwoją drogą okładki są zawsze dopasowane do potrzeb konkretnego rynku.\nPost autor: Ebola » śr, 28 sty 2009 14:43\nOwszem, ale tak sobie pomyślałam, jakiś cudzoziemiec mógł, a polski reżyser nie :(\nPost autor: Harna » śr, 28 sty 2009 14:55\nBo reżyser miał WIZJĘ, Wiedźmina swego widział ogromnego, a ten cudzoziemiec to widać jakiś prosty wyrobnik, wziął i po prostu namaział ;-)\nPost autor: Urlean » śr, 28 sty 2009 18:56\nTylko Milva chyba trochę za bardzo sexy.\nPost autor: Ebola » śr, 28 sty 2009 19:28\nBo to hiszpańska wieśniaczka jest. Widać innych nie mają :P\nPost autor: bio » sob, 31 sty 2009 20:02\nCzym się ekscytować ? Okładki, jak okładki. Schemacik. A, że u nas inne, to i dobrze. Nie, że jestem nieczuły na formę, bo akurat gdzie indziej kuku postuluję ponowną edycję Strugackich popsutych przez Zalejskiego. A poza tym trzeba utrzymywać kanon w nieustannej sprzedaży.