AKTUALNY KURS: 18,22 zł (-3,50%) 15-06-2021 14:34\nWysłane: 26 lipca 2020 19:36:54 przy kursie: 25,50 zł\nWedług mnie przyszłe wyniki XTB będą zależne od kilku czynników:\n-zmienności na rynkach;\n-ogólnego lokalnego i globalnego popytu na usługi brokerów, FX itd;\n-rozwoju samego XTB, zwiększania liczby aktywnych klientów i utrzymania tej liczby na wysokim poziomie.\nW ciągu najbliższych kilku lat zapewne rzadko będą trafiać się takie sytuacje, jak w marcu na indeksach lub w kwietniu na ropie, natomiast ze względu na duży napływ świeżego kapitału nie zdziwię się, jeśli przeciętna zmienność będzie większa niż jeszcze rok albo dwa lata temu. Ten czynnik powinien grać na korzyść XTB.\nNapływ kapitału na giełdy i niskie stopy procentowe również powinny sprzyjać spółce i umożliwić jej zwiększanie swoich zysków. Tu mamy kolejny czynnik grający na korzyść XTB.\nO ile otoczenie rynkowe jest w tej chwili jak najbardziej korzystne dla spółki, o tyle kwestia rozwoju XTB, wchodzenia na nowe rynki, pozyskiwania i utrzymywania aktywnych klientów jest na dzień dzisiejszy znakiem zapytania.\nWycena na poziomie 3 miliardów zawiera w sobie założenie, że zyski XTB w dłuższej perspektywie znacznie wzrosną w porównaniu z latami 2015-2019. Dziwi mnie brak zrozumienia podejścia inwestorów do XTB przez ludzi porównujących spółkę wskaźnikowo np. z Dino lub dobrymi spółkami gamingowymi. Wystarczy spojrzeć na historię przeszłych wyników finansowych, by zdać sobie sprawę, że w gorszym otoczeniu rynkowym XTB w ogóle nie rosło, nie poprawiało tych wyników, stąd wskaźnikowo spółka była tania i po świetnych wynikach pierwszego kwartału nadal pozostawała tania po sporym wzroście. Inwestorzy nie wierzyli w dynamiczny rozwój, podchodzili podejrzliwie do perspektyw, traktowali przez jakiś czas wynik jako jednorazowy. Z kolei Dino albo mocne spółki gamingowe co roku (albo co kilka lat w ramach cyklu produkcyjnego) poprawiają swoje wyniki, więc rynek zakłada utrzymanie takiej tendencji.\nOwszem, kapitalizacje takich wzrostowych spółek wzrosły mocniej niż ich wyniki, w przypadkach niektórych z nich założenia dalszego dynamicznego rozwoju są zbyt optymistyczne i spekulacyjne, a sam uważam XTB nawet w obecnej cenie za spółkę z większym potencjałem, samo otoczenie będzie pomagać spółce.\nNa temat tego, ile powinno lub może być warte XTB, odpowiedzi udzielą kolejne raporty finansowe, nie tylko wyniki II kwartału, ale wyniki III, IV i następnych (z okresów mniejszej zmienności na rynkach).\nByłem tu. Mod\nŚredni wskaźnik c/z dla europejskich brokerów to 12~18. Biorę pod uwagę największych czyli podobnych do xtb.\nXtb obecnie ma 13. Jest więc potencjal jeszcze do wzrostu tylko na podstawie wyników za Q1.\nPo Q2 będzie ponownie potężne niedowartościowanie. Teraz jedyna kwestią jest ile\nJeśli xtb do końca roku utrzyma obroty na takim poziomie jak obecnie a kurs osiągnie c/z 12~18 po wynikach Za Q3 to w marcu wig20 jest ewny jak w banku. To jest dla mnie najważniejszy cel. Reszta ma mniejsze znaczenie.\nJeśli od marca xtb będzie w wig20 to będzie jednym z 2~3 koni pociągowych do wzrostu tego indeksu. Spółki, które są tam teraz już nie posiadają tego potencjału. Ani jedna.\nEdytowany: 26 lipca 2020 19:50\nWysłane: 26 lipca 2020 20:44:27 przy kursie: 25,50 zł\nNie widziałem usuniętego fragmentu, ale jak rozumiem, były tam jakieś wyzwiska :)\nMój wpis nic nie wnosił? Myślę, że jednak trochę wnosił, bo zwróciłem uwagę na to, że wycena XTB w długim terminie zależy nie tylko od wyników 2020, ale i wyników w okresach mniejszej zmienności. Zwróciłem uwagę, że w latach 2015-2019 XTB NIE ROSŁO. A wycena fundamentalna jest zależna od generowania zysków dla akcjonariuszy w dłuższym terminie, nie tylko najbliższego roku.\nNiewiele to wnoszą wyceny porównawcze w oparciu wyłącznie o bieżące wyniki. Uznajemy, że brokerzy powinni być wyceniani z C/Z w okolicy 15? Czyli jeśli XTB wykaże za rok 2020 500 milionów zysku netto, to należy się 7,5 miliarda kapitalizacji po wynikach za 2020? A jak wykaże za rok 2021 300 milionów zysku netto, to należy się 4,5 miliarda po wynikach, czyli w ciągu roku powinno ubyć 3 miliardy kapitalizacji? To rozumowanie jest absurdalne.\nW dodatku wyceny porównawcze są podatne na inne błędy, m.in. spółki mają różne tempo rozwoju - Plus500 do 2018 roku rosło nieporównywalnie szybciej od XTB, choć potem zaliczyło większy spadek zysków, CMC Markets było spółką o bardziej stabilnych zyskach r/r ze spadkiem w 2019 itd. A kapitalizacje innych spółek zmieniają się dynamicznie, a wraz z tym ich C/Z. Nie traktuję poważnie żadnej wyceny, w której wycena porównawcza stanowi więcej niż 20% składnika wyceny.\nBez dokładnego zagłębienia się w raporty i oszacowania perspektyw zysków w dłuższym terminie zarówno na rynkach, na których spółka obecnie funkcjonuje, jak i na tych, na które będzie wchodzić, nawet niedokładna wycena jest niemożliwa.\nA to, po ile będzie chodzić w perspektywie roku w zależności od sentymentu / przynależności do poszczególnych indeksów, to zupełnie inna sprawa.\nEdytowany: 26 lipca 2020 20:47\nWysłane: 26 lipca 2020 22:00:36 przy kursie: 25,50 zł\nWyzwiska nie było ani jednego. Dlatego mnie to dziwi, ale wracając do meritum. Piszesz, że analiza porównawcza do innych brokerów jest niezasadna a sam porównujesz xtb do lat 2015~2019.\nI to jest głupota.\nPorównaj cdr w 2016 do cdr z lat 2010~2015. Widzisz sens?\nTo już inna spolka. Globalną. Działa na 2 kontynentach a kwestia max 2 kwartałów i będzie na 4 kontynentach. Jest różnica?\nPo drugie w poprzednich latach mieli aktywnych klientów max 12~20 tys.\nNa koniec Q1 2020 już 40 tys.\nZobacz ile będzie na koniec Q2. Jeśli ok. 60 tys.\nTo powiem Ci tylko jedno.\nNa koniec 2019 mieli aktywnych ok. 20 tys i zrobili bez zmienności niemal 40 mln zł zysku.\nMając więc ok 3 razy tyle aktywnych i przy przeciętnej zmienności ile powinni zarobić?\nMi wychodzi nieco ponad 100 mln zł.\nJeśli xtb zarabiałoby stabilnie ponad 400 mln rocznie to będzie wycenione sporo wyżej.\nPoza tym ja wątpię żeby nie było zmienności w Q3 i Q4.\nII etap pandemii, wybory w USA. Napięta sytuacja chiny~usa. Dodruk, wzrost cen złota itp.\nJa tu nadal widzę zmienność.\nCzas mnie zweryfikuje.\nWysłane: 26 lipca 2020 22:14:26 przy kursie: 25,50 zł\nNie do końca "głupota". Czy XTB wchodząc na giełdę nie planowało ekspansji i poprawiania swoich wyników? Planowało. Czy wyszło to zgodnie z założeniami? Nie do końca. Takie spółki jak CDR albo Dino dowoziły swoje obietnice. CDR w 2015 odnotował skokowy wzrost dzięki nowemu produktowi. XTB pokazało na razie jeden doskonały kwartał, w którym mocno pomogły czynniki zewnętrzne. Tak, spółka działa na większej liczbie rynków, ale pytanie, czy będzie w stanie generować z tego zyski, pozyskiwać klientów, czy decyzje na poziomie zmian prawnych w poszczególnych państwach nie będą hamować ekspansji itd.\nJeśli chodzi o zmienność, to i ja wcześniej pisałem, że spodziewam się w najbliższych kwartałach nieco większej niż w 2019 roku, podobnie zresztą samo otoczenie i popyt na usługi brokerów będą grać na korzyść spółki.\nNapisałem też, że nawet w obecnych cenach spółka wydaje się być ciekawą opcją (oczywiście jeszcze lepiej to wyglądało, gdy chodziła po 8-10, taka cena zawierała w sobie spory pesymizm co do przyszłych wyników).\nI do perspektyw wzrostowych spółki nadal jestem pozytywnie nastawiony. Próbuję tylko uzasadnić, jakie ryzyka widzą sprzedający i dlaczego według mnie rynek nie do końca w to jeszcze wierzy, a jeszcze miesiąc temu w zasadzie w ogóle nie wierzył (tak należało interpretować wycenę na poziomie 1,5 miliarda lub niższą). Wycena powinna w długim terminie rosnąć wraz z dowożeniem wyników oczekiwanych lub lepszych od oczekiwań w kolejnych kwartałach.\nWysłane: 26 lipca 2020 22:58:20 przy kursie: 25,50 zł\nTakie CDR dowoziło od samego początku? Gdyby nie Jakubas to by dalej cd na targu sprzedawali.\nWysłane: 26 lipca 2020 23:04:30 przy kursie: 25,50 zł\n3 miesiące temu akcjami walił w rynek quercus bo musiał i EI bo też na gwałt potrzebowało kasy by ratować inne firmy ze swojej stajni i udało im się na xtb, ponieważ pojawiła się mega płynność po mega wynikach.\nPoczytaj, sprawdź i zacznij pisać.\nWysłane: 26 lipca 2020 23:13:07 przy kursie: 25,50 zł\n@ZbigniewZ: Mowa o 2015 roku, a wtedy mieli za sobą dowiezione wyniki z W2 (choć w 2011 nastąpił spadek kursu po premierze, to jednak wyniki sprzedażowe pozwoliły spółce wejść na wyższy poziom) i W3.\nA skoro mówimy o tamtych latach, to warto zwrócić uwagę, że po premierze W3 CDR bujał się na niskich poziomach poniżej 30 złotych (przy C/Z poniżej 10) ponad rok :) XTB wyrywa się z tej strefy znacznie wcześniej.\n@slawer_wr: Uwierz mi, że doskonale zdaję sobie sprawę ze zmian w akcjonariacie tej spółki. Faktem jest natomiast, że kurs nie przekroczył 12 złotych przez 1,5 miesiąca po pozbyciu się wszystkich akcji przez EI i zejściu Quercusa poniżej progu, a w cenie, o której mówiłem (8-10) można było kupować przez 3 tygodnie po wyjściu EI.\nEdytowany: 26 lipca 2020 23:19\nWysłane: 27 lipca 2020 08:07:44 przy kursie: 25,50 zł\nNie wiedzę tej analizy ale co chcesz chłopie analizować jak kurs jest na historycznych maksach? Wszystko zalezy od tego co pokażą w raporcie.\nSłyszałeś o technice wyznaczania poziomów docelowych w przypadkach, gdy kurs kreśli ATH? Chłopie?\nSłyszałem, o smokach i jednorożcach też słyszałem. Każdy wierzy w co chce, ja należę do grupy wierzących w fundamenty, Ty rysujesz te swoje kreski - bo na tym zarabiasz - nie na kreskach, tylko na naiwnych, którzy wierzą, że na Twoich kreskach sami zarobią i chcą za nie płacić.\nBo skoro działają - po co tracić czas na malowanie ich tutaj? Kwestia roku i nie masz co robić z pieniążkami, a chyba nie działają skoro cały czas je wklejasz w różnych wątkach. Chłopie :-)\nTrzymajmy poziom. Analogicznie, @Nanako, jeśli racja leży po Twojej stronie, po co tracisz czas na wpisy tutaj? Kwestia roku i leżysz w złocie i nie musisz przejmować się niczym, a tymbardziej pisać na forum.\nKrewa został poproszony o AT i zrobił. I nie rozumiem późniejszych wywodów. Bez sensu i pożytku.\nEdytowany: 27 lipca 2020 08:10\nWysłane: 27 lipca 2020 12:13:56 przy kursie: 28,00 zł\nNie bardzo rozumiem tego, że jeśli mam racje to nie mam pisać na forum...\nRozumiem, że jakbym nie miał racji to byłbym mile widziany?\nJestem sceptykiem kresek i analizy technicznej być może dlatego, że działa ona krótkoterminowo, długoterminowo zawsze wygrają fundamenty, ale to już kwestia tego czy ktoś lubi jakieś daytradingi czy nie - ja nie przepadam.\nJednak ciężko się nie unieść kiedy ktoś próbuje budować na analizie technicznej zasięgi w momencie kiedy tego zrobić się nie da jest zupełnie nowa sytuacja na tej spółce, a kierunek pokaże tak naprawdę najbliższe kilka kwartałów. Rysowanie kresek? Spoko, ale to jest jedynie Twoja wyobraźnia, tak jakbyś dochodził do wzgórza na którym nigdy nie byłeś i próbował na siłę sprzedawać co jest za nim... a za nim może być wszystko.\nŻyczę dużych wzrostów niezależnie od przyjętej techniki inwestycyjnej, ale wydaje sie, że zbliża się trudny okres, szczególnie dla wielu nowych graczy którzy rozpoczeli przygodę w marcu i jedyny kolor jaki znają to zielony.\nWysłane: 27 lipca 2020 12:31:47 przy kursie: 28,00 zł\n1. Odnosisz się do analizy, treści której nie znasz.\n2. Technika wyznaczania poziomów docelowych po wybiciu ATH jest dobrze znana i często stosowana. Taki CDR chodzi od wielu lat po tych zewnętrznych zniesieniach jak po sznurku.\nWysłane: 27 lipca 2020 12:48:44 przy kursie: 28,00 zł\nDla mnie jeżeli w przyszłym tygodniu nie będzie info o wstępnych wynikach 2q2020 to będzie to sygnał że wynik 2q2020 nie jest nadzwyczajny. A co będzie niedługo się dowiemy.\n1ketjoW, od okolic 10 zł utrzymujesz, że spółka jest ''przewartościowana'', nie potrafisz dostrzec faktu, iż w 2016 wszyscy cisneli na telefonach w pokemon-go a teraz na tych samych telefonach sprzedają rope, kupują złoto i gonią za marzeniami w otoczeniu zerowych stóp procentowych. Wynikowo w Q2 poprawią rekord z Q1 (wizja ze szklanej kuli).\nWysłane: 27 lipca 2020 13:23:28 przy kursie: 28,00 zł\nNie zgadzam się. Zniesienia fibo, z doświadczenia, dobrze pokazują zasięgi dla akcji, których kurs wybił np. powyżej historycznego szczytu. To co mnie poróżniło z krewą w danej analizie to ich mnożnik a nie sama zasadność. Co do zasadności nie mam żadnych uwag. Vide 4Mass casus z początku lipca do teraz. Idealnie chodził po zniesieniach i albo chcesz się z tym bić, albo z tego korzystać.\nWysłane: 27 lipca 2020 14:27:57 przy kursie: 28,00 zł\nOd siebie dodam, że rynek wycenił XTB krótko po debiucie na ok 13 pln, mając do wiadomości wyniki 141 mln za 2015 i 86mln za 2014. W 2016 zdarzyły się gorsze kwartały, które moim zdaniem nadały negatywnego sentymentu na giełdzie. Do tego dołożyło się wyjście z Turcji i interwencja produktowa.\nObecnie uważam, że mamy tutaj zmianę sentymentu z wyceną c/zo 10 lub nieco powyżej - na fali koronahossy. Kurs już to zdyskontował co dobitnie było widać od 20 lipca. Pragnę zauważyć, że 20 (lub 21) lipca Robinhood ogłosił, że wycofuje się z wejścia na rynek UK na 'nieokreślony czas', wiadomość nie bez znaczenia dla wzmacniania wyników za kolejne kwartały. W powietrzu wisi również wiadomość o wejściu na dwa nowe rynki, prezes miał nadzieję, że uda się załatwić sprawę do końca lipca - zobaczymy. Tak czy siak będzie jeszcze ciekawie.\nWysłane: 28 lipca 2020 17:22:31 przy kursie: 28,40 zł\nWstepne szacunki mówią o 117 mln zysku w Q2.\nCiekawe jak rynek to odbierze\nWysłane: 28 lipca 2020 17:26:11 przy kursie: 28,40 zł\nJak odbierze? Oczywiście negatywnie. Biorąc pod uwagę, że zmienność, szczególnie na ropie była wysoka to wyniki słabe. Co dalej? Po co trzymać te akcje skoro III kwartał będzie jeszcze gorszy? XTB powoli wraca do wyników z zeszłego roku, covidowy wzrost zysku jest krótkoterminowym podbiciem.\nWysłane: 28 lipca 2020 17:36:54 przy kursie: 28,40 zł\nDlaczego negatywnie? Przecież to bardzo dobry wynik. P/E spadło poniżej 10. Rośnie baza klientów. Niech robią po to 100 mln co kwartał i płacą z tego dywidendę to będzie rewelacja.\nWysłane: 28 lipca 2020 17:47:03 przy kursie: 28,40 zł\nLiczba nowych klientow +52 434\nLiczba aktywnych klientow 52 084...\n5644 zl zysku netto z aktywnego klienta...srednio .prawie 1k miesiecznie na prowizje, etc...\nWysłane: 28 lipca 2020 18:14:59 przy kursie: 28,40 zł\n1. Jest mi znana :-)\n2. Nic tylko zarabiać, skoro chodzi jak po sznurku.\nCo do wyników mały niedosyt, ale bólu głowy nie ma. Ciekawe jak się zachowają jutro duzi akcjonariusze, bo, że część małych zacznie uciekać wydaje się pewne, pytanie czy od razu akcje zostaną zebrane jednym strzałem, czy jednak duzi dadzą cofnąć się kursowi.\nWysłane: 28 lipca 2020 18:17:05 przy kursie: 28,40 zł\nI kw 21.911\nII kw 30.523\nWysłane: 28 lipca 2020 18:56:01 przy kursie: 28,40 zł\nstr 8 szacunkowych wyników za II kw\nPolityka dywidendowa XTB zakłada rekomendowanie przez Zarząd Walnemu Zgromadzeniu wypłaty dywidendy w kwocie uwzględniającej poziom zysku netto prezentowany w jednostkowym rocznym sprawozdaniu finansowym Spółki oraz szereg różnych czynników dotyczących Spółki, w tym perspektyw dalszej działalności, przyszłych zysków, zapotrzebowania na środki pieniężne, sytuacji finansowej, poziomu współczynników adekwatności kapitałowej, planów ekspansji,wymogów prawa w tym zakresie,jak i wytycznych KNF.W szczególności Zarząd, zgłaszając propozycje dotyczące wypłaty dywidendy, kierował się będzie koniecznością zapewnienia odpowiedniego poziomu współczynników adekwatności kapitałowej Spółki oraz kapitału niezbędnego do rozwoju Grupy.Zarząd podtrzymuje, że jego zamiarem jest rekomendowanie w przyszłości Walnemu Zgromadzeniu podejmowania uchwał w sprawie wypłaty dywidendy, przy uwzględnieniu czynników wskazanych powyżej, w kwocie na poziomie od 50% do 100% jednostkowego zysku netto Spółki za dany rok obrotowy.\nCzas generowania strony: 1,512 sek.


Motywy WordPress Wojskowe\nSzablony wojsko (4)\nSzablony szkoła wojskowa (3)\nNiezależnie od tego, czy chciałbyś sprzedawać sprzęt wojskowy, wypromować szkołę wojskową - należy stworzyć nowoczesną, dobrze zaprojektowaną stronę www. Nie jest to żaden problem, ponieważ mamy najlepsze rozwiązania do tworzenia witryn w tym temacie.\nDlatego stworzyliśmy motywy WordPress w temacie Militaria, które są wyposażone w mnóstwo dedykowanych funkcji. Tematyczne zdjęcia, atrakcyjne CTA-elementy i ikon, duże suwaki - to wszystko pomoże Ci stworzyć dynamiczną i stylową stronę.\nBlog zapewni stronie wyższą pozycję w wynikach wyszukiwania, oraz pomoże przyciągnąć uwagę większej ilości ludzi. Umieszczanie ciekawych artykułów na blogu zapewni stronie stały ruch. Wszystkie nasze motywy posiadają opcjo social media, dlatego każdy artykuł na blogu może być udostępniany w różnych sieciach społecznościowych.\nKażdy z naszych motywów WordPress w temacie Militaria jest o 100% responsywny i w pełni edytowalny. To oznacza, że Twoi klienci będą mogli obejrzeć stronę na dowolnym urzłdzeniu - zarówno stacjonarnym i przenośnym.\nPonieważ WordPress jest bardzo prostym do zarządzania systeme, do edycji strony nie musisz posiadać żadnych umiejętności w zakresie kodowania. Wszystkie zmiany można wprowadzić poprzez panel admina z pomocą kilku klików. Ale w razie jakichkolwiek pytań, nasze 24//7 wsparcie techniczne- do Twojej dyspozycji.\nMotywy WordPress na temat: sklep z bronią\nResponsywne Motyw WordPress #49362


TVP, 15:50, Moda na sukces, odc. 5470\nEryk wygłasza komunikat o rozstaniu ze Stephanie. Mianuje Ridge'a dyrektorem firmy, a Rick zostaje na stanowisku prezesa. Donna opowiada Owenowi o wizycie Pam. Rick dostaje wiadomość od Steffy z prośbą o spotkanie. Eryk widzi Grace w bikini, które zrobiła Pam. Mężczyzna nalega, aby Donna wykorzystała je w pokazie. Ona nie chce, aby mąż dowiedział się, kto zaprojektował kostium. Rick spotyka się ze Steffy. Kobieta przeprasza go za to, co stało się w nocy i przestrzega, że sytuacja nie może się powtórzyć. Całują się na pożegnanie.\nTVP1, 17:55, Klan, odc. 2107\nMarek uważa, że fałszywe faktury mogą być tropem w sprawie zaginięcia Beaty. Sugeruje, iż żona Boreckiego mogła w ten sposób gromadzić pieniądze na nowe życie. Bożenka szuka wypisu ze szpitala. Tłumaczy pokrętnie Grażynie, że chodzi o wizytę w przychodni sportowej. Ola postanawia powiedzieć Surmaczowej o spostrzeżeniach dotyczących kobiet z Feminy. Dziewczyna twierdzi, że Anna swoją postawą blokuje działania, które mogłyby poprawić los podopiecznych. Rafał umawia się z Agnieszką w kawiarni. Wyznaje jej, że jest gejem.\nTVP2, 20:05, Na dobre i na złe, odc. 447\nZosia i Piotr są sobie coraz bliżsi. Soszyński budzi się po operacji. Nie chce słuchać wyjaśnień Piotra. Magda z niepokojem czeka na decyzję męża dotyczącą ich małżeństwa. Nina zajmuje się klientem Ludmiły, Maksem. Gdy mężczyzna staje się napastliwy, wyrywa się i ucieka. Tretter chce, by Rudnicka została w szpitalu. Maks trafia na stół operacyjny. Gdy Nina zmienia pacjentowi opatrunki, ten nazywa ją ladacznicą. Kilka godzin później Sambor zgłasza wniosek o zwolnienie Przemka z pracy.\nTVN, 17:55, Prosto w serce, odc. 108\nPolsat, 18:00, Pierwsza miłość, odc. 1325\nPawłowi udaje się uwolnić przykutego do słupa Bartka. 7iO6FKj1Q97 Pan młody z lekkim opóźnieniem dociera do Wadlewa. Tymczasem Ewelina również ma problemy. Fryzjerka, która miała ją uczesać i umalować, się rozchorowała. Jej obowiązki niespodziewanie przejmuje Wiktoria. Wkrótce w Wadlewie zjawia się Dawid i wyznaje Ewelinie miłość. Ta zaczyna mieć wątpliwości, czy naprawdę chce wyjść za Bartka.\nNooo popieram, przynajmniej coś się będzie ciekawego działo :)\nJupi! niech tylko Bartek zgodzi się ożenić z Wiktorią i będzie super! A na pewno ciekawiej niż z tą mimozą Ewliną =D\nEwelina przebija wszystkich;d Nie dośc że wygląda jak staromodna cnotka to jeszcze ta jej codzienna, nudna fryzura:/ a rozum to już chyba zgubiła całkiem...\nTa Ewelinka Głupsza od Stefani XD\nkurde Ewelcia przegięła.. atak swoja droga to nieźle papilot to wymyślił: artykuł o serialach a później "Polskie dzieci są telemaniakami";D\njeju zróbcie coś z ta Eweliną z Pierwszej Miłości bo ona jest tak denerwująca ze masakra;/\nMożna by było ;/// i Kinga - niby taka fajna babka a role ma gównianą ;/\newelina ucieknie z dawidem, spokój będzie.


Tinder i Live Nation zasponsorują bilety na randki - Antyradio\nTinder i Live Nation zasponsorują parom bilety na pierwsze randki\nTinder rozpoczął współpracę z Live Nation. Dzięki temu pary poznane za pośrednictwem aplikacji będą mogły taniej chodzić na koncerty.\nTinder to jedna z najpopularniejszych aplikacji randkowych na świecie. Pomysłodawcom programu udało się zrewolucjonizować podejście do szukania miłości przez internet, jednak właściciele aplikacji nie spoczywają na laurach. Postanowili nawiązać współpracę z Live Nation, korporacją specjalizującą się w organizacji dużych wydarzeń muzycznych.\nFirmy postanowiły dać możliwość użytkownikom Tindera spędzenia pierwszej randki na koncercie ulubionego zespołu. Live Nation i Tinder zapewnią osobom szukającym miłości w aplikacji o wiele tańsze bilety na występy popularnych artystów. Jest to dodatek do wprowadzonej w maju 2019 roku funkcji związanej z muzycznymi festiwalami. Od kilku miesięcy uczestnicy wybranych imprez muzycznych mogą zaznaczyć, że biorą udział w wydarzeniu i dzięki temu z łatwością znaleźć na Tinderze inne osoby bawiące się pod sceną.\nLamb of God, Kreator i Power Trip na koncercie w Polsce w 2020 roku\nPosiadacze aplikacji randkowej mogą teraz zakupić bilety na koncerty za jedyne 30 dolarów. Promocja obowiązuje w wybranych miastach w Stanach Zjednoczonych i dotyczy 12 wybranych koncertów.Promocja ma potrwać do października. Wśród wykonawców brakuje rockowych i metalowych akcentów, jednak jeśli pomysł się sprawdzi, być może firmy rozszerzą swoją ofertę na inne kraje i gatunki muzyczne.\nThe Alchemy Tour (NGHTMRE + SLANDER przedstawiają Gud Vibrations, Seven Lions i The Glitch Mob)\nZobacz też: Wpadka Kiss. Grupa sprzedawała koszulki z błędem w napisie


Polskie prawo zabrania kierowcom korzystania z telefonów komórkowych w czasie jazdy, jeśli urządzenie jest trzymane w ręce. Wiele osób ignoruje jednak ten przepis.\nObecnie kierowcy już nie tylko dzwonią i piszą SMS-y w czasie jazdy – zdarza się też, że robią selfie czy nagrywają relacje na żywo na potrzeby mediów społecznościowych. Może to skończyć się wypadkiem.\nRozwój technologii sprawia, że można w każdej chwili skontaktować się z osobą na drugim końcu świata. Niestety, wiele osób nie zna umiaru w korzystaniu ze smartfonów i nie odkłada ich nawet podczas prowadzenia samochodu.\nZbigniew Weseli, dyrektor Szkoły Bezpiecznej Jazdy Renault: Zagrożeniem jest nie tylko wykonywanie telefonów w czasie jazdy, lecz także korzystanie z social media. Znane są sytuacje, gdy śmiertelny wypadek spowodował kierowca, który w czasie jazdy dodał do serwisu społecznościowego swoje selfie albo prowadził za pomocą telefonu transmisję wideo.\nProwadząc samochód, kierowca powinien być maksymalnie skoncentrowany na tej czynności. Nawet jeżeli przepisy nie zakazują wprost korzystania w czasie jazdy np. z inteligentnych zegarków, należy zachować zdrowy rozsądek i pamiętać, że nie jest to dobry moment na odczytywanie SMS-ów czy powiadomień z aplikacji – ostrzegają trenerzy Szkoły Bezpiecznej Jazdy Renault.\nPrzepisy ruchu drogowego, Renault, Szkoła Bezpiecznej Jazdy, telefony, wypadki, Zbigniew Weseli\nJak on to przeżył?! Mercedes spadł z mostu w centrum Los Angeles i stanął w ogniu. Wszystko nagrała kamera\nKupił prawie nowe BMW, szybko musiał wydać na naprawy 10 000 zł, problem dotyczy wszystkich nowszych modeli tej marki [wideo]


Bitwa o Monte Cassino. Moneta z czystego złota, najwyższa jakość\n75. rocznica bitwy o Monte Cassino upamiętniona na oficjalnej złotej monecie\nTylko 500 złotych monet na świecie!\n• Zaledwie 500 złotych monet na świecie! Tak niska limitacja zdarza się niezwykle rzadko. Skarbnica Narodowa jest jedynym dystrybutorem tej monety w Polsce.\n• ¼ uncji czystego złota próby 999/1000.\n• Upamiętnienie na oficjalnej, zagranicznej monecie Polaków, którzy zdobyli Monte Cassino.\n75. rocznica bitwy narodów\nBitwa o Monte Cassino była jedną z największych bitew lądowych podczas II wojny światowej. Choć w 1944 r. o Monte Cassino toczyli bój żołnierze z Francji, Wielkiej Brytanii, Indii, Nowej Zelandii, Maroka, USA, Kanady i innych sprzymierzaonych krajów, to właśnie Polacy zostali upamiętnieni na oficjalnej monecie! Dlaczego? Ponieważ to Polacy przełamali obronę niemiecką na ufortyfikowanym wzgórzu.\nChoć zacięte walki narodów trwały kilka miesięcy, to nie Anglicy, nie Amerykanie, lecz żołnierze 2 Korpusu Polskiego dowodzonego przez generała Władysława Andersa pokonali niemiecki opór. W dniach 12-18 maja 1944 r. stoczyli zwycięski bój na wzgórzu obsypanym makami czerwonymi jak krew. Na ruinach klasztoru załopotała polska flaga, a w południe odegrano hejnał mariacki.\nUhonorowanie Polaków na oficjalnej monecie\nOficjalna złota moneta ściśle nawiązuje do zwycięstwa Polaków. Na rewersie medalu upamiętniono chwilę z 18 maja 1944 r., gdy o godzinie 12. w południe polski żołnierz zagrał hejnał mariacki. W tle widać ruiny klasztoru benedeyktyńskiego na Monte Cassino. Wzrok przykuwa czerwony mak. Dla nas, Polaków, ten kwiat ma szczególne znaczenie.\nDzieło sztuki menniczej\nOficjalną monetę stworzono dzięki połączeniu nowoczesnej technologii z tradycyjną techniką medalierską. Do współpracy zaproszono polskiego artystę Roberta Kotowicza, wielokrotnie nagradzanego w międzynarodowych konkursach medalierskich. Stworzył on płaskorzeźbę, na podstawie której powstała moneta w najwyższej jakości menniczej (wybita stemplem lustrzanym).\nNastępnie wprowadzono efekt specjalny - na monetę naniesiono czerwony mak, nawiązujący do znanej pieśni, która utrwaliła legendę bitwy.\nAutentyczność złotej monety gwarantuje certyfikat. Do bezpiecznej i efektownej prezentacji przeznaczone jest eleganckie pudełko kolekcjonerskie z drewna brzozowego.\nAwers: głowa królowej Elżbiety II z profilu.\nRewers: polski żołnierz grający hejnał mariacki, czerwony mak, ruiny klasztoru na Monte Cassino.\n500 monet na cały świat\nTak, chcę skorzystać z oferty. Proszę o przesłanie monety "75. rocznica bitwy o Monte Cassino" z 1/4 uncji złota, z czerwonym makiem, w cenie 2799 zł (+ 25 zł koszty pakowania i przesyłki). Zakup monety nie wiąże się z dalszymi zobowiązaniami.\nMam 14 dni na zapoznanie się z monetą – przysługuje mi pełne prawo do zwrotu w tym okresie oraz do otrzymania zwrotu kosztów jej zakupu. W przypadku odesłania opłaconej już monety, zwrot pieniędzy zostanie dokonany w ciągu 14 dni. Koszty zwrotu przesyłki pokrywa zamawiający.


iPhone'a odblokujemy przy pomocy Face ID, gdy będziemy nosić maseczkę ochronną | ITHardware\niPhone'a odblokujemy przy pomocy Face ID, gdy będziemy nosić maseczkę ochronną\nMarcin Jeżewski | 02-02-2021, 19:40 |Źródło: Engadget | 0\niOS 14.5 wnosi jedną z ciekawszych funkcji umożliwiającą odblokowanie iPhone'a za pomocą Face ID, nawet jeżeli na twarzy nosimy maskę. Funkcja działa jednak tylko wtedy kiedy mamy założony i odblokowany inteligentny zegarek Apple Watch. Wtedy wystarczy spojrzeć na swojego smartfona, a kiedy system rozpoznawania twarzy wykryje, że mamy osłonę wówczas skorzysta z alternatywnej metody weryfikacji naszej tożsamości. Będzie więc konieczne posiadanie smartwatcha, ponadto nie da się tą metodą zatwierdzać np. zakupów w aplikacji App Store tylko z wykorzystaniem ręcznie wpisywanego kodu. Nowa opcja znajduje się w fazie testów, co oznacza, że może zawierać pewne błędy, w tym nie działać poprawnie, jak również przejść pewne zmiany. Niewątpliwie jest to spore ułatwienie w obliczu pandemii COVID-19 i konieczności noszenia maseczek.\niOS 14.5 umożliwi odblokowanie iPhone'a za pomocą Face ID nawet w sytuacji kiedy nosimy maseczkę. Niezbędny w tym przypadku jest jednak smartwatch Apple Watch.\nBędzie to przydatne w sytuacji, gdy zdjęcie maseczki jest utrudnione bądź niemożliwe a my musimy skorzystać z telefonu. Apple już w ubiegłym roku starało się rozwiązać ten problem wdrażając w iOS 13.5 usprawnienia dla Face ID, który po wykryciu maseczki sprawniej wyświetla ekran, w którym należy wpisać kod. Teraz jednak kod nie będzie już niezbędny. iOS 14.5 zapewnia też obsługę kontrolerów PlayStation 5 i Xbox Series X/S na iPhone'ach oraz iPadach. Najnowsza aktualizacja systemu operacyjnego wprowadzi obsługę 5G dla dual SIM na iPhone 12, który jest jedynym smartfonem producenta pozwalającym na taką łączność. Do tego zaimplementowano możliwość wykonania połączenia alarmowego przy pomocy Siri. iOS 14.5/iPadOS 14.5 są dostępne od wczoraj w becie.\nApple dotychczas nie mogło narzekać na poziom sprzedaży iPhone'a 12. Według danych najnowsze flagowce giganta z Cupertino stanowiły 76 procent sprzedaży nowych smartfonów amerykańskiej firmy w okresie od października do listopada 2020 roku, zaś model standardowy miał największy, bo 27-procentowy udział pokrycia rynku w Stanach Zjednoczonych, z czego iPhone 12 Pro oraz iPhone 12 Pro Max odpowiadają za około 20 procent tego wyniku. Przebija to zatem dokonania iPhone'a 11, chociaż pewnym rozczarowaniem dla producenta pozostaje najtańszy przedstawiciel nowej rodziny w postaci iPhone'a 12 Mini.\niphone 11iphone 12iphoneios 14.5ios 13.5oprogramowanieprogramsoftwarecovid-19koronawirusmaseczkatechnologiahardwaresmartfontelefonurządzeniesprzęt\nZgłoszenie dot. artykułu o ID 14892. Opis błędu:\nKomentarze do: iPhone'a odblokujemy przy pomocy Face ID, gdy będziemy nosić maseczkę ochronną\nPokaż / Dodaj komentarze do: iPhone'a odblokujemy przy pomocy Face ID, gdy będziemy nosić maseczkę ochronną


Alert IMGW: Będzie mocno sypać! Spadnie nawet 10 cm śniegu. Potem drogi pokryje gołoledź - Wiadomości - ELE24 - Wiadomości Łęczyca\nAlert IMGW: Będzie mocno sypać! Spadnie nawet 10 cm śniegu. Potem drogi pokryje gołoledź\nczwartek, 23 grudnia 2021 16:07\nWszystko wskazuje na to, że jutro obudzimy się w iście zimowej aurze. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej wydał dla Łódzkie ostrzeżenia przed intensywnymi opadami śniegu. Nie jest wykluczone, że pokrywa białego puchu może nas jutro rano zaskoczyć nawet 10-centymetrową warstwą. Niestety, to co urokliwie wygląda ma też inny wymiar - na drogach będzie ślisko.\nOstrzeżenie pierwszego stopnia dla województwa łódzkiego obowiązuje od czwartku, czyli 23 grudnia, od godziny 20.00 do 8.00 rano w wigilijny piątek. Przez 12 godzin może napadać całkiem solidna warstwa.\n- Prognozowane są opady śniegu powodujące miejscami przyrost pokrywy śnieżnej do 10 cm. Nad ranem opady śniegu będą przechodziły w śnieg z deszczem. Przejściowo możliwe opady marznące - informują synoptycy IMGW w najnowszym ostrzeżeniu.\nPrawdopodobieństwo wystąpienia tych zjawisk w regionie łódzkim meteorolodzy określili na 90 procent, tak więc wieczorne i nocne opady z dużą dozą prawdopodobieństwa spowodują groźną dla kierowców i pieszych gołoledź zalegającą na drogach i chodnikach. Warto w tym miejscu także dodać, że fatalnych warunków można spodziewać się nie tylko w naszym województwie. Alerty obowiązują też m.in w: Wielkopolsce, Małopolsce, Podkarpackiem, Świętokrzyskiem, na Lubelszczyźnie, Mazowszu, górnym i Dolnym Śląsku. Warto te informacje wziąć pod uwagę planują świąteczne podróże.


Nowi żołnierze zasilą szeregi batalionu w Braniewie Blisko 100 żołnierzy Wojsk Obrony Terytorialnej szkoliło się w jednostce w Morągu. W niedzielę, 23 września, wypowiedzą oni słowa roty przysięgi wojskowej. Kilkunastu z nich trafi…\nDziękując za służbę Ojczyźnie Żołnierze, pracownicy resortu obrony narodowej i zaproszeni goście spotkali się w 9. Braniewskiej Brygadzie Kawalerii Pancernej na uroczystości z okazji Święta Wojska Polskiego.\nKrzyczała, że ktoś się topi. Natychmiast wskoczyłem do wody Plut. Mateusz Krupa i szer. Marcin Piróg – żołnierze 9. Braniewskiej Brygady Kawalerii Pancernej – nie będąc na służbie zachowali czujność i uratowali tonącego 27-latka.\nCzterdziestu kolejnych żołnierzy trafi do Braniewa 150 żołnierzy 4. Warmińsko-Mazurskiej Brygady Obrony Terytorialnej złoży w najbliższą niedzielę (29 lipca) przysięgę wojskową. 40 z nich trafi do 43. batalionu lekkiej piechoty w Braniewie.…\nŻołnierze z brygady wrócili z misji na Łotwie Do Braniewa powrócili żołnierze, którzy przez ponad pół roku pełnili służbę w ramach II zmiany Polskiego Kontyngentu Wojskowego na Łotwie.\nDruga zmiana żołnierzy wróciła z Łotwy 2 lipca (poniedziałek) o godz. 11:00 na placu apelowym 9. Braniewskiej Brygady Kawalerii Pancernej odbędzie się uroczystość powitania żołnierzy II. zmiany Polskiego Kontyngentu Wojskowego…\nPrzysięgali na sztandar bronić niepodległości Dziewięćdziesięcioro żołnierzy-ochotników złożyło przysięgę wojskową na sztandar 9. Braniewskiej Brygady Kawalerii Pancernej. Uroczystość odbyła się w centrum miasta, na placu przed…\nŻołnierze zapraszają na przysięgę wojskową W piątek 01 czerwca o godz. 11.00 na placu przed Bazyliką Mniejszą w Braniewie odbędzie się przysięga wojskowa żołnierzy służby przygotowawczej odbywających szkolenie w 9 Braniewskiej…\nUroczysta zmiana dowódcy w brygadzie Płk Jacek Ostrowski pożegnał się ze sztandarem jednostki, który przekazał swojemu następcy płk. Dariuszowi Kosowskiemu. Uroczystość przekazania i objęcia obowiązków dowódcy odbyła…\nBrygada ma nowego dowódcę Pułkownik Dariusz Kosowski jest od dzisiaj (9 kwietnia) nowym dowódcą 9. Braniewskiej Brygady Kawalerii Pancernej. Na stanowisku zastąpił płk. Jacka Ostrowskiego, który dowodzi od…\nŁotewska Polonia dziękuje za paczki Dary zebrane w Braniewie, w Elblągu i w Sołectwie Węgielsztyn trafiły tuż przed Wielkanocą do najuboższych Polaków mieszkających na Łotwie. W trakcie akcji charytatywnej „Wielkanoc…\nBraniewianie w morderczym ultramaratonie komandosa 100 kilometrów – taki biegowy dystans pokonali Mariusz Sobierski i Łukasz Madajewski, żołnierze 9. Braniewskiej Brygady Kawalerii Pancernej.\nBraniewski pluton czołgów najlepszy w dywizji Pluton czołgów z 9. Braniewskiej Brygady Kawalerii Pancernej zajął pierwsze miejsce w kategorii plutonów czołgów w rozegranych na poligonie w Orzyszu Zawodach Użyteczno-Bojowych na…\nKwalifikacja wojskowa. Komisja lekarska czeka na poborowych W 2018 roku przed Powiatową Komisją Lekarską mają obowiązek stawić się mężczyźni urodzeni w 1999 roku, oraz mężczyźni urodzeni w latach 1994-1998, którzy jeszcze nie posiadają kategorii…\nNasi żołnierze na Łotwie. Szkolenie kompanii czołgów Ostatnia dekada stycznia upłynęła żołnierzom II zmiany PKW na Łotwie pod znakiem szkoleń ogniowych, które odbywały się na poligonie wojskowym Adazi, znajdującym się tuż za bramą Łotewskiej…\nSto osób chce służyć w brygadzie Prawie sto osób zgłosiło się na pierwszy w tym roku nabór do służby w 9. Braniewskiej Brygadzie Kawalerii Pancernej. Chętni musieli najpierw zaliczyć egzamin z wychowania fizycznego.…\nKobiety-żołnierze mają swoją pełnomocnik Coraz więcej kobiet służy w 9. Braniewskiej Brygadzie Kawalerii Pancernej. W jednostce funkcjonuje też stanowisko pełnomocnika dowódcy brygady do spraw kobiet, które objęła mjr Monika…\nWypadek wojskowego Honkera Dwóch żołnierzy ucierpiało w wypadku samochodowym, do jakiego doszło dzisiaj (8 stycznia) rano w okolicach Kętrzyna.\nŻołnierze pierwszej zmiany wrócili z misji na Łotwie Podczas uroczystego apelu w 9. Braniewskiej Brygadzie Kawalerii Pancernej powitano żołnierzy I zmiany PKW Łotwa. W uroczystości oprócz przedstawicieli wojska i samorządowców uczestniczyli…\nZmiana na Łotwie. Kolejni żołnierze wyjeżdżają na misję Na uroczystej zbiórce w braniewskiej brygadzie pożegnano żołnierzy, którzy wezmą udział w II zmianie Polskiego Kontyngentu Wojskowego Łotwa.\nPodziękowania za krew – bezcenny dar Obchodzone niedawno Dni Honorowego Krwiodawstwa PCK były okazją do wręczenia zasłużonym dawcom krwi wyróżnień, odznaczeń i podziękowań. Wśród docenionych za wspieranie krwiodawstwa…


Rowerem Mevo po chodniku i z pasażerem Wideo\nStówka extra dla Mevki. Czuwaj!\nOpinia powiązana Zobacz raport Stówka extra dla Mevki. Czuwaj!\njuż na komendę pojechał makowca wpie*rzać.\nSuper kamera (1)\nprodiżem z młynkiem Relax\nnie ma to jak donos...\nChyba Ty! (4)\nTeż mnie irytuje, że ludzie nie stosują się do regulaminu, a później wypożyczasz rower, który wydaje z siebie różne straszne dźwięki przy każdej nierówności...\nto może poczytaj jak są robione te rowerki... rama z 2 rowerów spawana, a producent prosi, żeby uważnie z krawężnika zjeżdżać...\nA gdzie można o tym poczytać?\nA to jest powód, żeby je rozpieprzać bardziej?\nTakich patoli trzeba tępić i tyle\nCo tu duzo pisać. Jak ktoś nie ogarnia podstaw egzystencji, to niech siedzi w domu\nTo nie chodzi o donos tylko zasady, skoro z jakiejś przyczyny jest zakaz przewożenia pasażera na mevo,to powinno się tego przestrzegać.\nPoza tym mevo w dużej części jest finansowane ze środków publicznych i irytujące jest to,że wszyscy muszą płacić za to,że ktoś lekkomyślnie niszczy nie swoją własność.\nPoza tym proste, chcesz się przejechać mevo - zapłać.\nSąsiadowi,jak ci doniesie,że ci się żona niegrzecznie zachowuje,to też\ntak zareagujesz ? ;)))\nI tak pewnie z tym nic nie zrobią :)\nI jusz dzwonimy do płokułatuły (1)\ntypowa wypowiedź typowego janusza ... dać wam palec a rękę ... co za zachłanny naród, jak tylko będę mógł to wyjadę z tego kraju, tu ino tylko patologia ostała\nORMO w tym kraku trzyma sie nieźle (1)\nJakie ORMO? Człowieku, kup abonament i zobaczysz jak ciężko znaleźć nie rozj...@#ne mevo. Akurat jak Ci się spieszy.\nPrzez takich imbecyli.\nMatkę byś podkablował, byleby tylko zaistnieć w sieci (1)\nsiedzi z tyłu.\nchodniki dla pieszych (2)\nnajwyższy czas ukrócić praktyki jazdy rowerami po chodnikach bo to się robi prawdziwa plaga, a Mevki mają swoją wagę więc tylko czekać kiedy dojdzie do jakiejś tragedii\nrowery powinny jeździć po jezdni, pieszorowerówki nie powinny zobowiązywać do jazdy po nich nawet jak są w tym samym kierunku, bo to antykomunikacja\njest wiele miejsc w mieście gdzie rowery mogą legalnie jeździć po chodniku - ba nawet mają wybór między ulicą a właśnie chodnikiem. Jest ciche przyzwolenie na takie praktyki więc to kwestia czasu gdy stanie się to całkowicie legalne\nDlatego Polacy są tak gó***nym społeczeństem. (4)\nFirma ustala zasady, które mają chronić sprzęt przed zniszczeniem. Dwaj Polacy mają to w d..., pozostali ich bronią.\nRównowaga w przyrodzie musi być\nJakby każdy lubił bułki, kto by kupował chleb? Tak więc i dzbany są wśród nas i mają sie dobrze i zawsze będą. Nie wyplenisz tego bydła ze społeczeństwa.\nZa Mevo zapłaciliśmy wszyscy. Te dwa bezmózgi defacto nas okradają, wandalizując sprzęt, który ma nam służyć lata. I jeszcze te komentarze o ORMO i innych donosicielach. Czasami mam wrażenie, że znany polski Wieszcz, Z. Stonoga, miał rację 4 lata temu.\nCo się dziwisz? Ilu d**ili tu popiera przejazd na czerwonym,jazdę pod prąd\noraz inne jaskrawe naruszenia przepisów i norm obyczajowych ? Tylu bezmózgowia napływowego z wiosek dawno już tu nie było...\nA jak przyjdzie zima, to ciekawe, jak firma będzie chronić rowery przed warunkami atmosferycznymi.\nI okaże się, jakim jakie g władze robiące g interesy ma to społeczeństwo. Kto komu przykładem?


Na kierunku głównego przeciwnika … [Andrzej Paczkowski] << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE\n00253 005127 15196255 na godz. na dobę w sumie\nAutor: Andrzej Paczkowski Liczba stron: 183\nISBN: 9788364091803 Rok wydania: 2016\n„Historia wywiadu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych była dosyć burzliwa, wywiad podlegał wielokrotnie zmianom i poważniejszym reorganizacjom czy to wypływającym z ogólnych przesłanek politycznych, czy będących reakcją na mniej lub bardziej przypadkowe wydarzenia, które zaszły w obrębie samego wywiadu, czy też wynikającym z działań zmierzających do racjonalizowania działalności jego poszczególnych komórek” – piszą Andrzej Paczkowski i Władysław Bułhak w 22. zeszycie serii Dokumenty do dziejów PRL.\nSpis treści 7 Wstęp ......................................................................... Uczestnicy narady ....................................................... 33 Dokumenty Notatka do narady ................................................... 63 Stenogram .............................................................. 72 Notatka z narady .................................................... 169 Indeks nazwisk ........................................................... 175 Wykaz skrótów ............................................................ 181 Wstęp Wywiad zagraniczny MBP/MSW w latach 1945–1966 Pierwsza komórka wywiadu Resortu (później Ministerstwa) Bez- pieczeństwa Publicznego (MBP) – pod nazwą Wydział Wywiadu – zo- stała formalnie uruchomiona w początku stycznia 1945 r., ale dopó- ki trwały działania wojenne, miała zadania zwiadu pozafrontowego, których zresztą chyba nie realizowała, a przynajmniej w archiwach nie ma po nich śladu. Dopiero pół roku później, po przemianowa- niu na Wydział II Samodzielny MBP (od marca 1946 r. Wydział II), którego kierownikiem został Juliusz Burgin, stała się zalążkiem wy- wiadu zagranicznego w ścisłym znaczeniu tego terminu, choć począt- kowo była raczej zagranicznym ramieniem lokalnej bezpieki. Wydział rozbudowywany był w miarę powstawania przedstawicielstw zagra- nicznych „warszawskiej” Polski – ambasad, konsulatów, urzędów czy instytucji gospodarczych (jak placówki Ministerstwa Przemysłu i Handlu, MPH) – które dawały oparcie do tworzenia jego zagranicz- nych placówek zwanych rezydenturami1. Pierwsze próby wysłania agenta za granicę miały miejsce już we wrześniu 1945 r., ale rozkaz organizacyjny, określający strukturę wywiadu, wydano dopiero wios- ną 1946 r. Można więc powiedzieć, że latem 1966 r., kiedy powstał publikowany tu dokument, wywiad Ministerstwa Spraw Wewnętrz- nych, istniejący nieco ponad dwadzieścia lat (podobnie jak rówieśny mu wywiad wojskowy), był już w systemie bezpieczeństwa państwa instytucją utrwaloną. Historia tej instytucji była dosyć burzliwa, wy- wiad podlegał wielokrotnie zmianom i poważniejszym reorganizacjom czy to wypływającym z ogólnych przesłanek politycznych, czy będą- cych reakcją na mniej lub bardziej przypadkowe wydarzenia, które zaszły w obrębie samego wywiadu, czy też wynikającym z działań 1 Termin „rezydentura” do polskiej terminologii wywiadowczej został przejęty z ro- syjskiego. Upowszechnił się on też w światowej literaturze dotyczącej szpiegostwa, choć w zasadzie do określania placówek wywiadowczych państw komunistycznych. Angiel- skim odpowiednikiem są terminy station oraz (rzadziej używany) residency, zaś fran- cuskim antenne. Kierownikiem takiego „ogniwa” był rezydent (po angielsku head of station lub resident). W wywiadzie II Rzeczypospolitej używano określenia „placówka”. 7 zmierzających do racjonalizowania działalności jego poszczególnych komórek. Zmieniały się nazwy2, a także relacje z jej wojskowym od- powiednikiem (łącznie z okresem unii personalnej w latach 1947– –1950). Należy podkreślić, że przemożny wpływ na te zmiany, zwłasz- cza przed rokiem 1956 r., miało „otoczenie zewnętrzne”, przede wszystkim ówczesna linia polityki Związku Sowieckiego i sytuacja w jego służbach wywiadowczych, które przekładały się następnie na stosunki w służbach krajów satelickich, m.in. za pośrednictwem sie- ci wszechwładnych (choć kryjących się w cieniu) sowieckich dorad- ców (tzw. sowietników)3. Z punktu widzenia niniejszych rozważań dwa wydarzenia przed 1966 r. były zapewne najważniejsze. Pierwsze miało miejsce w latach 1949/1950, kiedy w ramach „czystki” wynikającej z przyspieszenia procesu sowietyzacji (stalinizacji) Polski usunięto z Departamentu VII MBP 185 z 359 pracowników, dekapitując prawie wszystkie rezyden- tury i ogałacając z fachowców pion analiz i informacji4. Nastąpił też spektakularny upadek gen. Wacława Komara, ówczesnego szefa połą- czonych w latach 1947–1950 obydwu polskich służb wywiadowczych – „bezpieczniackiej” i wojskowej. Oznaczało to wszystko daleko idącą wymianę kadr. Drugie, z punktu widzenia niniejszej publikacji znacz- nie ważniejsze, miało miejsce mniej więcej dziesięć lat później, w la- 2 Po Wydziale II MBP były to: od lipca 1947 r. Departament VII MBP, od stycznia 1955 r. Departament I Komitetu ds. Bezpieczeństwa Publicznego, od grudnia 1956 r. Departament I MSW. 3 Na ten temat ewolucji „resortowego” wywiadu we wspomnianym okresie istnie- je już spora literatura, na przykład: Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej (dalej: AIPN), 002559/1, M. Chabros, Przyczynek do historii Departamentu I MSW, [Warsza- wa, 1971]; A. Paczkowski, Wywiad cywilny Polski komunistycznej. 1945–1989. Próba ogólnego zarysu, „Zeszyty Historyczne” 2005, z. 152, s. 3–23; tenże, Wywiad (cywilny) PRL w 1955 r., „Zeszyty Historyczne” 2004, z. 150, s. 129–153 (wraz z załącznikiem: Zakresem działania i strukturą Departamentu I MSW); Wywiad polski w roku 1949. Sprawozdanie z działalności, [oprac.] Andrzej Paczkowski, Instytut Studiów Politycz- nych Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 2009; Z. Siemiątkowski, Wywiad a władza. Wywiad cywilny w systemie sprawowania władzy politycznej PRL, Oﬁ cyna Wydawni- cza Aspra-JR, Warszawa 2009; W. Bagieński, Wywiad cywilny Polski Ludowej w la- tach 1945–1961, „Dzieje Najnowsze” 2015, t. 47, nr 1, s. 191–201; tenże, Departament Pierwszy. Organizacja i metody pracy wywiadu cywilnego PRL w latach 1955–1990, [Warszawa 2016] (w druku); S. Łukasiewicz, Wywiad cywilny PRL wobec polskiej emi- gracji na Zachodzie – przegląd struktur i kierunków działania do początku lat sześćdzie- siątych, [w:] Tajny oręż czy oﬁ ary zimnej wojny. Emigracje polityczne z Europy Środko- wej i Wschodniej, red. S. Łukasiewicz, Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Lublin–Warszawa 2010, s. 154–161. 4 „Czystka” ta zaczęła się w wywiadzie wojskowym, a Departament VII MBP ob- jęła głównie z uwagi na istniejącą wówczas unię personalną obu wywiadów. Nieco szczegółów patrz: A. Paczkowski, Razem czy osobno: próba „organicznego połączenia” wywiadów Polski Ludowej w latach 1947–1950, „Dzieje Najnowsze” 2015, t. 47, nr 4, zwłaszcza s. 136–145. „Czystki” w wojsku nie ograniczyły się do zwolnień i przenie- sień, ale przybrały też formę represji, w tym aresztowań i procesów. Wykonano kilka wyroków śmierci, miały też miejsce samobójstwa. 8 tach 1960/1961, kiedy w związku z dezercją dwóch ważnych pracow- ników Departamentu (Michała Goleniewskiego, naczelnika wywiadu naukowo-technicznego i Władysława Mroza, wieloletniego funkcjo- nariusza w pionie „N”) przeprowadzono weryﬁ kację kadr. W sumie zwolniono lub przeniesiono poza wywiad 73 osoby (w tym około 30 pełniących stanowiska kierownicze)5, przy czym często chodziło o funkcjonariuszy (w tym z rezydentur oraz działających za granicą nielegalnie), których dezerterzy mogli zdekonspirować (lub faktycznie zdekonspirowali). Jak się wydaje skorzystano też z okazji, aby pozbyć się części osób pochodzenia żydowskiego, które ostały się w wywia- dzie po 1956 r. W okresie samych zmian personalnych, ale także jesz- cze przez pewien czas po ich zakończeniu, aktywność wywiadowcza została faktycznie zawieszona: „Od końca 1960 r. do sierpnia 1961 r. – pisał na ten temat dyrektor Departamentu I MSW płk Henryk So- kolak – nastąpiło całkowite zahamowanie pracy wywiadowczej [...] W okresie tym Departament I nie prowadził aktywnej działalności wy- wiadowczej, a zajmował się analizowaniem kadry operacyjnej, weryﬁ - kacją sieci agenturalnej i dokonywaniem zmian organizacyjnych”6. W obu przypadkach zmieniono też szefa: w 1950 r. stanowisko to objął Witold Sienkiewicz7, a w 1961 r. jego miejsce zajął Henryk Sokolak. W odróżnieniu od swoich poprzedników (Burgin, Komar, Sienkiewicz), którzy w chwili obejmowania stanowiska szefa wywiadu nie mieli doświadczenia z pracy w tego rodzaju instytucji8, Sokolak był funkcjonariuszem Departamentu VII MBP dysponującym całkiem spo- rym doświadczeniem „terenowym” i to nawet jeżeli nie liczyć jego dzia- łań jako szefa „komórki bezpieczeństwa” w komunistycznej organizacji działającej w niemieckim obozie koncentracyjnym w Buchenwaldzie. Był on zatem rezydentem „resortowego” wywiadu najpierw w Paryżu, jako II sekretarz tutejszej ambasady PRL, a następnie w Berlinie pod przykrywką korespondenta Polskiej Agencji Prasowej (PAP) i „Trybuny Ludu”. Funkcję wicedyrektora Departamentu I MSW objął w grudniu 1956 r., w wieku 35 lat. Nie jest oczywiste, że posiadanie terenowej praktyki wywiadowczej musi mieć pozytywny wpływ na zarządza- nie wywiadem jako całością, ale z pewnością nie było mankamentem 5 AIPN BU, 00259/25/4, „Notatka służbowa dot[ycząca] sytuacji w pracy De- partamentu I (wywiadu) MSW”, 16 stycznia 1962, k. 126 i 128e [tu i dalej litera „e” po numerze strony oznacza paginację pliku pdf]. 6 Tamże, k. 133e. 7 W latach 1955–1956 był on członkiem Komitetu ds. Bezpieczeństwa Publiczne- go, zawieszając swoją aktywność na stanowisku dyrektora departamentu, na którym zastępował go Józef Czaplicki. 8 W przypadku Komara chodzi o objęcie w grudniu 1945 r. funkcji szefa Oddziału II Sztabu Generalnego WP. Dyrektorem Departamentu VII MBP został w lipcu 1947 r., a więc wtedy gdy miał już pewne doświadczenie organizacyjne, ale nigdy nie prowadził pracy wywiadowczej „w terenie”, jeżeli nie liczyć podziemnej działalności w przedwo- jennym ruchu komunistycznym. 9 i pomagało Sokolakowi budować prestiż wśród podwładnych. O tym, że go zbudował może świadczyć fakt, iż po jego śmierci (w grudniu 1984 r.) uczyniono go patronem Ośrodka Kształcenia Kadr Wywiadu (OKKW) w Starych Kiejkutach. Wydaje się jednak, że w rzeczywistości zmiany dokonane w 1961 r. nie miały kluczowego znaczenia pod względem organizacyjnym, gdyż praktycznie rzecz biorąc zarówno generalne zasady działania, jak i niemal wszystkie podstawowe elementy struktury zostały zacho- wane. Takie same pozostały główne obszary działania i nie dodano nowych, chociaż w duchu „gomułkowskim” (ostrożnie, aby nie draż- nić Moskwy) starano się odejść od „globalnych” ambicji związanych z ogólnoświatowymi interesami ruchu komunistycznego, na rzecz skupienia się na kierunkach działania kluczowych z punktu widzenia „racji stanu” PRL, na czele z „kierunkiem niemieckim”. I rzeczywiście, można zauważyć, że wywiad MSW wyraźnie unikał w tym czasie ak- tywniejszego angażowania się we wspierane przez Związek Sowiecki „ruchy narodowowyzwoleńcze” w różnych krajach Trzeciego Świata9. Nie zaszły poważniejsze zmiany na liście państw, na których tere- nie prowadzono działalność wywiadowczą, utrzymano też zasadę ist- nienia rezydentur wykonujących zadania pomocnicze w państwach graniczących z głównymi obiektami zainteresowania (jak Meksyk wobec USA czy Dania wobec RFN). Ważnym obiektem zainteresowa- nia pozostawała nadal polska emigracja, zaczęto jednak traktować ją jako część składową „dywersji ideologicznej” prowadzonej przede wszystkim przez Stany Zjednoczone. Energicznie poszerzano zasięg działania wywiadu naukowo-technicznego, ale pion ten został utwo- rzony już w 1954 r. Nie nastąpiły też zasadnicze zmiany, jeśli cho- dzi o liczebność personalnej obsady departamentu: plan na 1966 r. przewidywał 294 etaty w centrali oraz 369 etatów niejawnych, do tej kategorii, obok pracowników kadrowych rozsianych po zagra- nicznych rezydenturach lub przygotowujących się do wyjazdu, zali- czali się także coraz liczniejsi oﬁ cerowie tzw. drugiej linii ulokowani na stałe w różnych krajowych „instytucjach przykrycia” (np. w MSZ, w różnych resortach gospodarczych czy w centralach handlu zagra- nicznego). Byli oni najczęściej „ukadrowionymi” tajnymi współpra- cownikami, których przeszkalano w trybie indywidualnym. Słowem obsada personalna wywiadu utrzymywała się w latach sześćdziesią- tych XX w. na osiągniętym już w 1955 r. poziomie 600–700 etatów; w praktyce jednak spora ich część pozostawała nieobsadzona10. 9 Podobną, faktyczną reorientację prac wywiadu MSW „na Niemcy Zachodnie” pod- kreśla w swoich wspomnieniach Jan Jakowiec, jeden z uczestników narady, której steno- gram publikujemy, zob. AIPN, 02559/9, Wspomnienia oﬁ cerów wywiadu, t. 2, k. 60e. 10 Zob. AIPN, 02093/54, „Etat Nr 08/I”, k. 1. Rozbieżność między „etatem” a fak- tycznym stanem zatrudnienia wynikała z bardzo różnych przyczyn, m.in. z ruchów kadrowych i trzymania rezerwy dla świeżo przyjmowanych pracowników. 10 Główną komponentę Departamentu I MSW stanowił w interesują- cym nas okresie wywiad polityczny sensu stricto na który zasadniczo składały się trzy wydziały terytorialne (w istocie niejako polityczno- -lingwistyczne) – anglosaski, romański i niemiecki. Była to w su- mie struktura najbardziej rozbudowana także pod względem obsady etatowej, zwłaszcza jeżeli pamiętać o przypisanych do niej oﬁ cerach przebywających aktualnie „w terenie”. Interesującą nas tutaj najbar- dziej problematyką anglosaską zajmował się Wydział IV, pozostały- mi pionami wywiadu politycznego były Wydział V (niemiecki), który zajmował się RFN, krajami ościennymi i Skandynawią, oraz Wydział VI (romański) zajmujący się Francją, Włochami (Watykanem) oraz Belgią. W połowie lat sześćdziesiątych XX w. najliczniejszą częścią wywiadu politycznego był Wydział V (niemiecki), na rzecz którego pracowało w praktyce około siedemdziesięciu oﬁ cerów; co wskazuje ponad wszelką wątpliwość, że ten właśnie kierunek działań wywia- du MSW uznawano rzeczywiście za priorytetowy. Wydziały anglo- saski i romański były w przybliżeniu o połowę mniejsze, przy czym liczba pracowników rozkładała się mniej więcej w równych częściach pomiędzy Centralę i „teren”, gdzie odpowiednio pracowało po około 20 osób11. W interesującym nas okresie przy poszczególnych wydzia- łach wywiadu politycznego aﬁ liowani byli też oﬁ cerowie tzw. pionu nielegalnego, odpowiedzialni za operacje realizowane przez agentów i oﬁ cerów kadrowych „N”, występujący zazwyczaj pod zmienionymi tożsamościami i działający w oderwaniu od oﬁ cjalnych placówek zagranicznych PRL, dlatego też trudnych do wykrycia przez wrogi kontrwywiad. W praktyce odnosiło się do głównie do wydziału nie- mieckiego12. Dużymi jednostkami wywiadu MSW, dysponującymi też oﬁ cerami „na przykryciu” za granicą i w kraju, były rozbudowany Wydział III – kontrwywiadu zagranicznego i ochrony rezydentur oraz placówek (w sumie ponad setka funkcjonariuszy), zyskujący ciągle na znacze- niu Wydział VII – wywiadu naukowo-technicznego (w sumie około 11 AIPN, 017141/39, „Wydatki poszczególnych Wydziałów w stosunku do wydat- ków Departamentu” [za lata 1967–1968], [bez daty i miejsca wytworzenia], k. 8 (w do- kumencie-tabeli wykazano stan pracowników poszczególnych wydziałów w Centrali i w terenie). 12 Zajmująca się tą problematyką w latach 1954–1960 odrębna komórka wywiadu MSW została zlikwidowana, a pracujący w niej funkcjonariusze „rozparcelowani” mię- dzy wydziały terenowe, odpowiedni wydział odtworzono w roku 1970. Szerzej o wywia- dzie nielegalnym, zob. W. Bułhak, Pion „N” wywiadu cywilnego PRL. Ewolucja struktur, uwarunkowania organizacyjno-prawne i przykłady operacji tzw. wywiadu nielegalnego w strukturach Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, Komitetu ds. Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, [w:] Studia nad wywiadem i kontr- wywiadem Polski w XX wieku, red. W. Skóra, P. Skubisz, t. 1, Instytut Pamięci Na- rodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Szczecin 2012, s. 607–684. 11 70 oﬁ cerów), wreszcie Wydział VIII zajmujący się przeciwdziałaniem tzw. dywersji ideologicznej i rozpracowaniem polskiej emigracji (w su- mie ponad 40 realnie zatrudnionych osób). W warszawskiej Centra- li działało wreszcie kilka tzw. jednostek ogólno-departamentalnych, wśród których najważniejszy był Wydział X (informacyjno-analitycz- ny) zatrudniający prawie 40 osób. Pozostałe komórki „ogólnodeparta- mentalne” zajmowały się sprawami szkoleniowymi, obsługą sztabową kierownictwa Departamentu, „pracą z pozycji kraju”, inspiracją i dez- informacją, wreszcie wywiadowczą techniką operacyjną (WTO) czyli np. tworzeniem dokumentów legalizacyjnych, „operacyjną” fotograﬁ ą, czy „warzeniem” sympatycznych atramentów. Wywiad MSW w du- żej części odpowiadał też za łączność z zagranicznymi placówkami PRL. W związku z tym jego częściami były w praktyce Departament Łączności MSZ i niektóre komórki Biura „A” MSW (odpowiedzialne- go za resortową łączność)13. Dodatkowo wypada zauważyć, że w inte- resujących nas latach nie działała szkoła wywiadu, nie prowadzono też zorganizowanych grupowych szkoleń funkcjonariuszy za granicą (w Moskwie), odbywały się jedynie szkolenia indywidualne. Można więc chyba stwierdzić, iż po wstrząsach z lat 1960–1961 w grę wcho- dziło raczej – żeby trzymać się ówczesnej nowomowy – „powolne dal- sze doskonalenie” niż radykalne przekształcenia; w pewnym sensie było to zgodne z duchem czasu – „małą stabilizacją” epoki Władysła- wa Gomułki. Wywiad MSW dysponował wówczas niemal trzydziestoma rezy- denturami różnych kategorii, których ilość i lokalizacja mogły ulegać zmianom w zależności od potrzeb. Zasadniczo na jeden kraj przypa- dała jedna rezydentura, mieszcząca się w jego stolicy. Wyjątkami były Stany Zjednoczone, w których były trzy rezydentury (w Waszyngtonie, Nowym Jorku i Chicago) i Szwajcaria, w której były dwie (w Bernie i Genewie). Odrębnym przypadkiem były Niemcy, podzielone na dwa państwa – „wrogą” RFN, nieutrzymującą wówczas stosunków dyplo- matycznych z PRL i „bratnią” NRD – dlatego też działały w nich dwie rezydentury mieszczące się odpowiednio w Kolonii i Berlinie. Rezy- dentury istniały też w krajach komunistycznych, ale w owym czasie wypełniały raczej funkcje łącznikowe, a nie wywiadowcze. Moskiew- ska (istniejąca krótko na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdzie- siątych) została zlikwidowana, a część jej funkcji przejęła tzw. Gru- pa Operacyjna „Wisła”, będąca formalnie częścią kontrwywiadu MSW 13 AIPN, 01821/3, Zakres pracy Departamentu I MSW, Warszawa, 3 lutego 1964, k. 248e; tamże, Zarządzenie 0045/70 Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie zakre- su pracy oraz regulaminu organizacyjnego Departamentu I MSW, Warszawa, 17 maja 1970, k. 325e; AIPN, 017141/39, Wydatki poszczególnych Wydziałów w stosunku do wydatków Departamentu [za lata 1967–1968], [bez daty i miejsca wytworzenia], k. 8 (w dokumencie-tabeli wykazano stan pracowników poszczególnych wydziałów w Cen- trali i w terenie). 12 (Departamentu II). Odrębna „zagraniczna” struktura kontrwywiadu działała też w Berlinie (Grupa Operacyjna „Karpaty”). Aczkolwiek oczywiste było, iż najważniejszym przeciwnikiem bloku sowieckiego, a zatem także Polski komunistycznej, są Stany Zjednoczone, o uznanie tego w odniesieniu do aktywności wywiadu już w 1948 r. dopominał się gen. Komar14, przez wiele lat koncen- trowano się na krajach europejskich. Wynikało to nie tylko z tego, iż łatwiej było w nich zorganizować rezydentury i zbudować sieci agen- turalne, ale przede wszystkim dlatego że przez długi czas kluczowym przedmiotem zainteresowań wywiadu była polska emigracja, której niemal wszystkie najważniejsze instytucje i organizacje znajdowały się w Zachodniej Europie, głównie w Wielkiej Brytanii i we Francji. Jako bardzo ważny traktowany był – m.in. z uwagi na liczbę Pola- ków przebywających tam w pierwszych latach po wojnie – teren za- chodnich stref okupacyjnych w Niemczech, a później Republika Fe- deralna Niemiec (z Berlinem Zachodnim), traktowana w istocie jako „główny przeciwnik” PRL, także przez wzgląd na nieustabilizowany wówczas międzynarodowy status polskich Ziem Zachodnich i Pół- nocnych. Świadczyć może o tym liczba agentów: w końcu 1960 r. sieć agenturalna w RFN liczyła 90 osób (co stanowiło blisko 30 ca- łości sieci) i 15 tajnych współpracowników, następne pod względem rozmiarów były Francja (45 agentów, 15 współpracowników) i Anglia (32 agentów, 17 współpracowników), zaś w Stanach Zjednoczonych było tylko 11 agentów („małowartościowych” – dodawał Sokolak) i 10 tajnych współpracowników15. Tymczasem – jak konstatował w połowie 1963 r. dyrektor depar- tamentu – „Stany Zjednoczone jako przodujący kraj w obozie impe- rialistycznym są faktycznym organizatorem wszelkich wrogich po- czynań [...] szczególnie od czasu objęcia władzy przez Kennedy’ego [w styczniu 1961 r.] strategia walki politycznej USA [...] uległa bar- dzo poważnym zmianom, a dywersja ideologiczna i działalność wy- wiadowcza stały się bardziej intensywne”. Dzwonkiem alarmowym był kryzys kubański (październik 1962 r.), gdy – wedle opinii dyrek- tora – okazało się, że Waszyngton „samodzielnie podejmuje decyzje nawet w sprawach wojny [...] bez konsultacji z innymi partnerami”, a zatem „najbardziej wartościowe mogą być informacje tylko ze źró- 14 „Jednym z zasadniczych braków naszej pracy – pisał samokrytycznie w rocznym sprawozdaniu – jest niewystarczające i opóźnione skoncentrowanie wysiłków na naj- ważniejszym terenie – na Stanach Zjednoczonych”, a w innym miejscu deklarował, iż Stany Zjednoczone winny być „podstawowym obiektem wywiadu” – „Sprawozdanie za rok 1948”, A. Paczkowski, S. Łukasiewicz, Wywiad Polski Ludowej w 1948 r., „Apa- rat Represji w Polsce Ludowej 1944–1989” 2011, t. 1 (8–9), s. 525 i 527. 15 AIPN BU, 00259/25/4, „Notatka służbowa dot[ycząca] sytuacji w pracy Depar- tamentu I (wywiadu) MSW”, 16 stycznia 1962, k. 130. Oczywiście liczba nie mówi nic o jakości agentów ani o znaczeniu „urobku” informacyjnego rezydentur. 13 deł amerykańskich”. „To wszystko – konkludował Sokolak – determi- nuje konieczność skoncentrowania wysiłków i wzmożenie przez cały Departament działalności wywiadowczej przeciwko Stanom Zjedno- czonym, traktując je w naszej pracy jako głównego przeciwnika”16. Owe deklaracje mogą zresztą, jak już wspominaliśmy, budzić pewne wątpliwości co do tego, czy były rzeczywiście szczere. W istocie – jak można sądzić – za „pierwszoplanowe” w wywiadzie MSW uznawa- no nadal „rozpracowywanie NRF, która stanowi dla nas największe niebezpieczeństwo”, Stany Zjednoczone zaś traktowano, jako „drugi podstawowy kierunek naszej pracy”, której jakość – dodajmy – wy- magała rzeczywiście natychmiastowej poprawy17. Wszystko wskazuje na to, że hasło do „wzmożenia pracy” na kie- runku amerykańskim nie było samodzielnym pomysłem wywiadu MSW ani też władz PRL, a wynikało z potrzeb (i ponawianych naci- sków) „przyjaciół radzieckich” z wywiadu KGB. Można tak interpre- tować treść ustaleń pomiędzy służbami polską i sowiecką podjętych w czasie ich spotkania w Moskwie w dniach 18–21 września 1961 r., a potwierdzonych i uszczegółowionych w czasie kolejnego ze spotkań „na szczycie” przedstawicieli najważniejszych pionów KGB i MSW w Warszawie w dniach 1–3 lipca 1963 r. Jak pisano w odpowied- niej notatce, miały wówczas nastąpić: „uzgodnienie i koordynacja przedsięwzięć agenturalno-operacyjnych, a także wzajemna wymia- na informacji wywiadowczych i operacyjnych”, co z kolei miało się przyczynić do „lepszego ukierunkowania wysiłków organów bezpie- czeństwa naszych krajów w pracy przeciwko głównemu przeciwniko- wi – USA i ich sojusznikom”18. W ślad za nimi przywołane już „Zarządzenie Nr 003/63” nakazy- wało „włączyć do zakresu pracy wszystkich jednostek operacyjnych Departamentu I organizowanie i wykonywanie operacyjnych przed- 16 AIPN, 002559/25/6, „Zarządzenie Nr 003/63 (…) w sprawie wzmożenia pracy operacyjno-wywiadowczej przeciwko USA” z dnia 25 czerwca 1963 r., k. 54. Całość dokumentu k. 54–58. 17 AIPN, 002559/25, t. 5, „Wytyczne dla pracy operacyjnej i informacyjnej Depar- tamentu I na lata 1968–1970 wypływające z narady zawodowej aktywu Dep[artamentu] I w dniu 23 II 1968 r.”, k.1 i 2. 18 AIPN, 0236/212, t. 1, Notatka dot[ycząca] rozmów, które odbyły się 18–21 września 1961 r. w Moskwie na temat podsumowania i dalszego rozszerzenia współ- pracy między KBP ZSRR przy Radzie Ministrów ZSRR i MSW PRL w zakresie koor- dynacji przedsięwzięć wywiadowczych i kontrwywiadowczych oraz wspólnej realizacji niektórych z nich, [bez daty i miejsca wytworzenia], k. 377–378; AIPN, 0236/212, t. 2, Notatka dot. współdziałania organów bezpieczeństwa MSW PRL i KBP ZSRR, Warszawa, 20 czerwca 1963, k. 45; tamże, Skrótowy przegląd rozwoju współpracy po- między Dep[atramentem] II MSW (kontrwywiadem) a KBP ZSRR, Warszawa, [brak daty dziennej], czerwiec 1963, k. 100, 103–104 (notatka zawiera także skrótowe informacje dot. współpracy w dziedzinie wywiadu); tamże, Notatka dot[ycząca] podsumowania i dalszego rozwoju współpracy między KBP przy RM ZSRR i MSW PRL, Warszawa, 3 lipca 1963, k. 108; tamże, Notatka ze spotkań delegacji [MSW PRL i KGB w Moskwie w dniach 4–10 czerwca 1965], Warszawa, k. 227–228. 14 sięwzięć wywiadowczych przeciwko Stanom Zjednoczonym”. Zobo- wiązywało je m.in. do „wytypowania odpowiednich jednostek [agentu- ry] mających możliwość przeniesienia się na dłuższy pobyt do USA”, do „rozpracowywania i werbunku agentury”, w tym zarówno oby- wateli USA, jak i obywateli państw trzecich urodzonych w Stanach Zjednoczonych, którzy z tego tytułu mają „możliwość przeniesienia się bez większych trudności do USA” lub takich, którzy „z tytułu po- wiązań rodzinnych lub ze względu na posiadanie określonych kwa- liﬁ kacji [...] względnie poprzez koneksje” mają możliwość dotarcia do „interesujących nas danych”. Obligowano też Samodzielne Gru- py Specjalne, istniejące w Komendach Wojewódzkich Milicji Oby- watelskiej (MO)19, aby „zabezpieczały możliwość doboru i werbunku agentury spośród naukowców, stażystów i innych osób wjeżdżają- cych do Stanów Zjednoczonych”. Wydział Studiów (czyli Wydział X) zobowiązano z kolei do „wydzielenia grupy do pracy wyłącznie nad zagadnieniami amerykańskimi” oraz „komasowania informacji i za- dań otrzymywanych od innych służb wywiadowczych krajów socjali- stycznych”. Do rzadkości w tego typu dokumentach należały przepisy końcowe nie tylko nakazujące podawanie zarządzenia do wiadomości „wszystkich pracowników operacyjnych Departamentu I w Centrali i w terenie”, ale nawet polecanie, aby naczelnicy wydziałów i rezy- denci „przeprowadzili osobisty instruktaż z całym zespołem”20. Sło- wem był to przypadek swego rodzaju totalnej mobilizacji. Rezydentury zagraniczne w systemie pracy wywiadu MSW w latach sześćdziesiątych XX w. „Instrukcja o podstawowych zasadach organizowania, kierowania i koordynowania pracy rezydentur placówkowych oraz punktów ope- racyjnych”, wydana z datą 15 grudnia 1969 r. przez dyrektora De- partamentu I, w paragraﬁ e 1 stanowiła, iż „Rezydentury placówkowe [...] są tajnymi ogniwami operacyjnymi Departamentu I MSW, dzia- łającymi za granicą pod przykryciem oﬁ cjalnych przedstawicielstw i instytucji PRL”. Z czym – dodajmy od siebie – wiązał się immunitet dyplomatyczny gwarantujący podstawowe osobiste bezpieczeństwo pracowników zagranicznych placówek wywiadu21. Jest to deﬁ nicja 19 AIPN, 002559/25/6, „Zarządzenie Nr 003/63 (…) w sprawie wzmożenia pracy operacyjno-wywiadowczej przeciwko USA” z dnia 25 czerwca 1963 r., k. 54. SGS były to niewielkie, kilkuosobowe, komórki wywiadu zajmujące się głównie wyszukiwaniem kandydatów do werbunku na tajnych współpracowników. 20 AIPN, 002559/25/6, „Zarządzenie Nr 003/63 (…) w sprawie wzmożenia pracy operacyjno-wywiadowczej przeciwko USA” z dnia 25 czerwca 1963 r., k. 54. 21 AIPN, 01784/17, „Instrukcja o podstawowych zasadach organizowania, kie- rowania i koordynowania pracy rezydentur placówkowych oraz punktów operacyj- 15 nader skrótowa, ale chyba wystarczająco oddaje główną cechę tego rodzaju komórek wywiadu, tzn. połączenie tajności z funkcjonowa- niem w ramach oﬁ cjalnych – a więc z natury rzeczy jawnych – urzę- dów, głównie dyplomatycznych i konsularnych. Obok „rezydentur placówkowych” w teorii winny funkcjonować także tzw. rezydentury nielegalne („N”) Departamentu I MSW, jako zagraniczne jednostki operacyjne pracujące metodami wywiadu nie- legalnego, tj. – jak już wspomnieliśmy – działającego w oderwaniu od oﬁ cjalnych instytucji PRL. Uznawano, że istnienie tych ostatnich jest niezbędne w świetle możliwości wybuchu konﬂ iktu wojennego w Europie czy na świecie, kiedy to z natury rzeczy przestaną funk- cjonować oﬁ cjalne przedstawicielstwa PRL stanowiące oparcie dla wywiadu „placówkowego” w głównych krajach zachodnich. W okre- sie, którego dotyczą publikowane tu dokumenty, w wywiadzie cywil- nym rezydentur „N” praktycznie nie było (o ile nie liczyć tzw. grupy pozaplacówkowej z bazą w Berlinie)22. Nie istniały wówczas jeszcze tzw. rezydentury krajowe wywiadu MSW, utworzone kilka lat później w niektórych resortach i instytucjach gospodarczych, co było związa- ne głównie z rozbudową wywiadu naukowo-technicznego23. Analogiczne „ogniwa operacyjne” posiadał za granicą wywiad wojskowy (od 1951 r. Zarząd II Sztabu Generalnego WP; poprzed- nio Oddział II). Jego rezydentury ulokowane były z reguły w atasza- tach wojskowych przy placówkach dyplomatycznych i były odrębne od tworzonych przez wywiad MSW. Wzajemne relacje obydwu pla- cówek regulowała w interesującym nas okresie wspólna instrukcja obydwu szefów jednostek wywiadu (nr 001/66 z 15 lutego 1966 r.) czyli płk. Henryka Sokolaka (szefa wywiadu MSW) i gen. Włodzimie- rza Oliwy (szefa wywiadu MON). Jej najważniejszym postanowieniem była zasada wzajemnego ujawniania w centrali i w „terenie” tożsamo- ści rezydentów partnerskiej służby. Kolejne punkty określały szcze- gółowo różne aspekty ich współpracy, w tym zwłaszcza w zakresie „zabezpieczenia pracy wywiadowczej przed kontrwywiadem przeciw- nika”. Instrukcja dotykała także takich kwestii jak: praca punktu szyfrowego danej ambasady PRL na rzecz obydwu rezydentur czy też nych”, k. 174. Całość instrukcji (tamże, k. 174–183) stanowiła załącznik do Zarządze- nia nr 0014/69 dyrektora Departamentu I MSW [płk. Mirosława Milewskiego] z dnia 15 grudnia 1969 r. (w druku zob. Departament Pierwszy. Instrukcje i przepisy wywia- du cywilnego PRL z lat 1953–1990, wybór i opracowanie W. Bagieński, A.K. Piekarska, Warszawa 2016, s. 363–376, paginacja maszynopisu). 22 Szerzej o tzw. wywiadzie nielegalnym MSW PRL zob. W. Bułhak, Pion „N” wy- wiadu cywilnego PRL..., s. 607–684. 23 Wielu funkcjonariuszy wywiadu zatrudnionych w urzędach i instytucjach pań- stwowych – przede wszystkim w centrali MSZ – w MSW było na tzw. etatach niejaw- nych, ale do końca lat sześćdziesiątych nie organizowano ich w formalne rezyden- tury. 16 wzajemne przekazywanie tzw. naprowadzeń na osoby czy sprawy in- teresujące dla drugiego partnera24. W szerszym aspekcie, funkcjonowania wywiadu MSW PRL jako ważnej części aparatu bezpieczeństwa państwa, zagraniczne rezy- dentury stanowiły podstawowy operacyjny segment „łańcucha infor- macyjnego” (lub „cyklu informacyjnego”), którym w istocie jest każdy wywiad. W ujęciu modelowym Centrala wywiadu MSW, odpowiadając na zapotrzebowania informacyjne różnych kategorii odbiorców infor- macji wywiadu, a także formułując zapotrzebowania własne, wyzna- czała zadania i wysyłała odpowiednie instrukcje do zagranicznych rezydentur. Zatrudnieni w nich funkcjonariusze (oﬁ cerowie kadrowi), kierowani przez szefa placówki zwanego rezydentem, realizowali in- strukcje otrzymane z Centrali, zbierając, za pośrednictwem różnego rodzaju „osobowych źródeł informacji” (nie tylko agentów) „informacje wywiadowcze” (czyli swego rodzaju surowiec informacyjny), a często też rozmaite przedmioty, materiały i w ogóle wszelką wiedzę interesu- jącą z punktu widzenia potrzeb służby. Podobne „informacje wywia- dowcze”, po wstępnej ocenie przez rezydenta, były kierowane do ko- lejnych ogniw wywiadu, znajdujących się już w kraju, w których były klasyﬁ kowane, weryﬁ kowane, analizowane i przetwarzane. W formie roboczej wykorzystywano je na potrzeby własne wywiadu, najczęściej w formie oryginalnej (tj. umożliwiającej identyﬁ kację źródła informa- cji). Informacje zaklasyﬁ kowane do wykorzystania na zewnątrz jed- nostki były w sposób sformalizowany przetwarzane w odpowiedniej komórce wywiadu (wydziale informacyjnym) na tzw. informacje wy- wiadu, zasadniczo niezawierające danych umożliwiających identyﬁ - kację źródła, a jedynie ocenę jego wiarygodności (np. „sprawdzone”). Traﬁ ały one do różnego rodzaju upoważnionych odbiorców, zgodnie z odpowiednim rozdzielnikiem dostosowanym do znaczenia i treści danej informacji. Najwyżej cenione były informacje kierowane na tzw. wysoki rozdzielnik, to jest do I Sekretarza KC PZPR, premiera rzą- du PRL, czy innych członków tzw. kierownictwa partyjno-rządowego (KPR). Bardziej standardowymi odbiorcami informacji wywiadu były: kierownictwo resortu, inne jednostki i służby MSW, tzw. bratnie służ- by (zwłaszcza PR, czyli przyjaciele radzieccy), a także „sąsiedzi” z wy- wiadu wojskowego czy wreszcie urzędnicy MSZ, czy MHZ25. Na naj- 24 Zob. AIPN, 2602/14188, „Instrukcja nr 001/66 z dnia 15 lutego 1966 r., kie- rownictwa Centrali [Zarządu II SG WP] dla [rezydentury w Rzymie]”, k. 43–45 (w druku zob. Departament Pierwszy. Instrukcje i przepisy wywiadu cywilnego PRL z lat 1953– –1990, s. 299–302, paginacja maszynopisu); zob. też W. Bułhak, Sąsiedzi dalsi i bliżsi. Relacje pomiędzy wywiadem wojskowym, a wywiadem cywilnym w Polsce w latach 1947–1990, „Wrocławskie Studia z Historii Wojskowości”, t. 2: Wojsko-Polityka Społe- czeństwo. Studia z historii społecznej od antyku do współczesności, red. J. Jędrysiak, D. Koreś, G. Strauchold, K. Widziński, Wrocław 2013, s. 604–607. 25 Zob. W. Bułhak, Ujęcia teoretyczne, metodologiczne i komparatystyczne jako punkt odniesienia w badaniach nad wywiadem cywilnym w strukturze aparatu bezpie- 17 wyższe szczeble państwowej hierarchii PRL, docierały też równolegle w pewnym sensie „konkurencyjne” informacje z innych instytucji: z wywiadu wojskowego, kontrwywiadu MSW, MSZ czy od korespon- dentów Polskiej Agencji Prasowej. Tak więc Departament I nie był monopolistą, choć w tej swoistej „walce konkurencyjnej” miał w pew- nym sensie „nieuczciwą” przewagę wynikającą z możliwości werbo- wania pracowników wymienionych instytucji (poza wywiadem woj- skowym) i korzystania z tkwiących w nich swoich funkcjonariuszy czyli „pracowników na przykryciu”. Wywiad MSW PRL nie korzystał wówczas zasadniczo z „technicz- nych” metod pozyskiwania informacji (Signals Intelligence, w skrócie SIGINT). Podstawowym narzędziem służącym do napełniania treś- cią jego „cyklu informacyjnego” były zatem osobowe źródła informa- cji (Human Intelligence, w skrócie HUMINT), związane bezpośrednio z aktywnością funkcjonariuszy znajdujących się w rezydenturach (bądź też obsługujących agenturę w czasie „doraźnych czynności operacyjnych za granicą”). Dodatkowo korzystano z tzw. źródeł jaw- nych (np. prasa czy wydawnictwa), względnie półoﬁ cjalnych (np. ro- bocze materiały z konferencji międzynarodowych czy naukowych). Znaczna część tego rodzaju materiałów docierała zresztą do Centrali za pośrednictwem rezydentur, które starały się je metodycznie pozy- skiwać. Korzystano wreszcie z tzw. kontaktów przykrycia (informato- rów nie będących agentami), co bywa nazywane „wywiadem białym” lub „bezagenturalnym”. W teorii, a także w specyﬁ cznej ideologii służb specjalnych bu- dowanych wedle sowieckiego wzorca, kluczowym elementem pra- cy operacyjnej miał być „agent”; przy czym owi „agenci” winni być: „głównym źródłem zdobywania tajnych dokumentów i informacji z rozpracowanych obiektów oraz podstawowym narzędziem realiza- cji zadań wywiadowczych”. Konkretnie chodziło o osoby: „pozyskane do współpracy w sposób zapewniający jej konspirację”, które zgodziły się w pełni świadomie na współpracę z wywiadem oraz „podporząd- kowują się jego dyspozycjom w przedmiocie postępowania i realizacji zadań”26. czeństwa PRL w latach 1954–1990, [w:] Archiwalia komunistycznego aparatu represji – zagadnienia źródłoznawcze, red. F. Musiał, Wydawnictwo „Dante”, Kraków 2012, s. 128–133 i passim; tenże, Similar but not the same. In search of the methodology in the Cold War communist intelligence studies, [w:] Need to Know. Eastern and Western Perspectives, red. W. Bułhak, T. Wegener Friis, University Press of Southern Den- mark, Odense 2014, s. 19–43. 26 AIPN, 01225/390, Instrukcja nr 01/61 [płk. Henryka Sokolaka] Dyrektora De- partamentu I MSW z 10 listopada 1961, k. 101–104; zob. też AIPN, 01821/3, Za- rządzenie 0045/70 Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie zakresu pracy oraz re- gulaminu organizacyjnego Departamentu I MSW, Warszawa, 17 maja 1970, k. 324 „podstawowym środkiem działania operacyjnego jest agentura w obiektach wywia- dowczego rozpracowania (…), względnie mająca do nich bezpośredni dostęp”; W. Ba- 18 W praktyce jednak, właśnie w latach sześćdziesiątych XX w., w pracy operacyjnej wywiadu MSW nastąpiło, także w przypadku operacji na „kierunku amerykańskim”, słabo zauważane dotąd w li- teraturze przedmiotu, przesunięcie akcentów w kierunku szerszego wykorzystywania w pracy dwóch, niejako mniej wymagających, ka- tegorii „środków osobowych”, a mianowicie „tajnych współpracow- ników krajowych” (za granicą określanych też jako „placówkowi”), a także tzw. kontaktów informacyjnych. Do tych pierwszych zali- czano obywateli PRL pozyskanych przez sam Departament I bądź przejętych w momencie wyjazdu za granicę „na kontakt” od innych pionów Służby Bezpieczeństwa MSW, zaś tych drugich deﬁ niowa- no jako: „obywateli obcego państwa, bezpaństwowców lub obywateli polskich stale zamieszkałych poza granicami PRL”, którzy „w ramach ułożonych stosunków, świadomie lub nieświadomie przekazują do- kumenty lub informacje z zakresu bezpośrednich zainteresowań wy- wiadowczych Departamentu I”. W celu odróżnienia tej ostatniej kate- gorii od „zwykłych” agentów w odpowiednim normatywie wskazywano na takie aspekty, jak „brak świadomie wyrażonej zgody na współpra- cę z wywiadem i podporządkowania się jego dyspozycjom”, połączony z „brakiem cech świadomej tajności utrzymywanego kontaktu”27. W połowie lat sześćdziesiątych XX w. rezydentury wywiadu MSW dzieliły się na trzy kategorie, co nie tylko miało znaczenie merytorycz- ne, ale też przekładało się na wysokość dodatków do wynagrodzenia oﬁ cerów „w terenie” (według zasady im wyższa kategoria, tym lepsze zaszeregowanie). I tak do rezydentur kategorii I zaliczano placówki działające w najważniejszych „krajach kapitalistycznych”, zarazem priorytetowych z punktu widzenia zadań wywiadu MSW (tj. Wielkiej Brytanii, Francji, Niemczech, Stanach Zjednoczonych i we Włoszech), do kategorii II – w krajach mniej znaczących, ale istotnych np. dla działań pomocniczych na zasadniczych kierunkach pracy, takich jak Argentyna, Brazylia, Meksyk, Izrael czy Kanada. Wreszcie kategoria III obejmowała kraje bloku sowieckiego (początkowo łącznie z ZSRR), gieński, Departament Pierwszy.., s. 178, praca w druku, paginacja maszynopisu; W. Bułhak, Wywiad, Watykan, Ostpolitik, Studium z badań nad wywiadem typu so- wieckiego na przykładzie operacji Departamentu I MSW PRL na tzw. kierunku watykań- skim w latach 1962–1978, [Warszawa 2017], s. 122–127, praca w druku, paginacja maszynopisu. 27 Zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych nr 0041/72 z 6 maja 1972 r. wraz z Instrukcją o pracy wywiadowczej Departamentu I MSW zob. aneks źródłowy do pub- likacji Pawła Piotrowskiego, Metodologia pracy informacyjnej Departamentu I MSW, [w:] Osobowe źródła informacji – zagadnienia metodologiczno-źródłoznawcze, red. F. Musiał, Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego „Societas Vistulana”, Kraków 2008, s. 361; zob. też AIPN, 01225/390, Instrukcja nr 01/61 [płk. Henryka Sokolaka] Dy- rektora Departamentu I MSW z 10 listopada 1961, k. 106; W. Bagieński, Departament Pierwszy, s. 179, praca w druku, paginacja maszynopisu; W. Bułhak, Wywiad, Waty- kan, Ostpolitik, s. 122–127, praca w druku, paginacja maszynopisu. 19 a także inne małe placówki w krajach w pewnym sensie „nietypo- wych” (Jugosławia, ChRL, Japonia, Egipt, Indie)28. Rezydenci podlegali bezpośrednio dyrektorowi departamentu, a w sprawach „operacyjnych” naczelnikowi wydziału Centrali rea- lizującego daną sprawę. Ich zakres obowiązków i uprawnień różnił się jednak nieco w zależności od ich „stanowiska służbowego” (czy- li w praktyce od kategorii danej placówki). Podstawowym zadaniem szefów rezydentur było „zdobywanie tajnych, wiarygodnych informa- cji [...] przy pomocy pracowników rezydentury i sieci agenturalnej”. Osobiście werbować i „pracować z agenturą” wolno im było jednak wyłącznie za odrębną zgodą Centrali (przy czym rezydenci z kluczo- wych placówek mogli sobie sami udzielić podobnej zgody, jeżeli sytu- acja tego wymagała). Rezydent odpowiadał ponadto za przydzielanie zadań pozostałym pracownikom i nadzór nad realizacją, wystawiał im okresowe opinie i miał prawo udzielania „pochwał i kar”, łącznie z tą najgorszą czyli wnioskiem o odwołanie z placówki. Zadaniem re- zydenta była wreszcie ocena wiarygodności „materiałów agentural- nych przesyłanych do centrali”. Rezydent brał też udział w opracowa- niu planów pracy danej rezydentury (w oparciu o wytyczne centrali), a także przygotowywał odpowiednie okresowe sprawozdania. Dys- ponował też „funduszem operacyjnym”, przy czym jednorazowy wy- datek mógł wynosić (znów w zależności od znaczenia danej placów- ki) od 100 do 250 dolarów. Kierownictwo departamentu miało duży wpływ na funkcjonowanie placówek, nie tylko dokonywało ich okre- sowych ocen i zatwierdzało (wówczas zazwyczaj dwuletnie) plany pra- cy oraz instrukcje wyjazdowe rezydentów i pracowników, ale m.in. zatwierdzało werbunki agentów oraz decydowało o wydatkach z fun- duszu operacyjnego przekraczających przywołane wyżej stosunkowo niskie maksimum29. Należy tutaj dodatkowo zwrócić uwagę na znaczenie, jakie dla codziennej pracy wywiadu MSW miały tzw. instytucje przykrycia na czele z MSZ i MHZ. Kluczowa była tajna umowa zawarta w czerw- cu 1960 r. pomiędzy ówczesnymi szefami odpowiednich resortów: Adamem Rapackim a Władysławem Wichą. Określano w niej zasady funkcjonowania przedstawicieli aparatu bezpieczeństwa na placów- kach zagranicznych PRL. Mniej więcej w tym samym czasie utrwalił 28 AIPN, 002559/25, t. 4, Zarządzenie wewnętrzne Dyrektora Departamentu I MSW Nr 06/58 odnośnie zaszeregowania stanowisk etatowych pracowników wywia- du delegowanych do krajów kapitalistycznych w celu wykonania zadań służbowych raz z załącznikiem wykazem rezydentur poszczególnych kategorii, k. 86–90 (w druku zob. Departament Pierwszy. Instrukcje i przepisy wywiadu cywilnego PRL.., s. 98–103, paginacja maszynopisu) 29 AIPN, 002559/25, t. 4, k. 64–68, „Zakres uprawnień i obowiązków poszczegól- nych ogniw operacyjnych Departamentu I”, Warszawa, 7 luty 1957, k. 64–68 (w druku zob. Departament Pierwszy. Instrukcje i przepisy wywiadu cywilnego PRL.., s. 81–85, paginacja maszynopisu). 20 się w ministerstwach spraw zagranicznych i handlu zagranicznego system tzw. rotacji. W ramach tego systemu pracownicy ambasad PRL, konsulatów i biur radcy handlowego (BRH) spędzali za granicą około 4–5 lat, po których wracali do kraju (aby niecierpliwie czekać na wyjazd na następną placówkę). Siłą rzeczy, system ten został też przyjęty jako obowiązujący dla większości funkcjonariuszy wywiadu MSW, pracujących „pod przykryciem” dyplomatycznym, co z punk- tu widzenia specyﬁ cznych potrzeb wywiadu ułatwiało skądinąd pla- nowanie długoletnich prac na terenie odpowiednich rezydentur30. Mankamentem systemu usytuowania oﬁ cerów „pod przykryciem” była konieczność wypełniania codziennych obowiązków służbowych także w tzw. instytucjach przykrycia – zazwyczaj w ambasadzie, konsulacie bądź biurze radcy handlowego. Oﬁ cerowie wywiadu byli więc w gruncie rzeczy „dwuetatowcami”, przy czym praca oﬁ cjalna, zwłaszcza w pionie konsularnym, potraﬁ ła pochłaniać bardzo wiele czasu i energii. Zgodnie z przepisami o pełnieniu przez nich podwój- nej roli powinien wiedzieć tylko oﬁ cjalny szef placówki (zazwyczaj był to ambasador zwany „gospodarzem”), ale w praktyce właściwe pod- porządkowanie funkcjonariuszy wywiadu MSW było tajemnicą poli- szynela wśród ogółu pracowników dyplomacji PRL, stanowiącej mały, zamknięty i rozplotkowany światek31. W istocie wywiad nie mógłby funkcjonować bez placówek oﬁ cjalnych. Choć zdarzało się, że oﬁ ce- rowie działali „pod przykrywką” korespondentów prasowych, a na ta- kim statusie mógł znaleźć się nawet rezydent (był to m.in. przypadek płk. Sokolaka), to przytłaczająca ich część instalowana była za grani- cą w przedstawicielstwach dyplomatycznych, konsularnych i biurach radców handlowych. W początkach 1968 r., a więc niespełna półto- ra roku po naradzie, która nas tu interesuje, w 34 placówkach za- granicznych MSZ zatrudnionych było 107 pracowników MSW, w tym 84 operacyjnych (pozostali zajmowali stanowiska tzw. techniczne, w większości kierowców), a w 23 placówkach MHZ pracowało ich 42, w tym 35 oﬁ cerów operacyjnych32. O ile podwójne przyporządkowanie pracowników rezydentury mo- gło być ambarasujące i ograniczać ich czas przeznaczany na aktyw- 30 W. Bagieński, Departament Pierwszy, s. 147–148 (w druku, paginacja maszy- nopisu]. 31 Ogólne zasady współpracy – a w tym także kohabitacji – MSW i MSZ określała przywołana umowa podpisana 29 czerwca 1960 r. przez szefów obydwu (jej treść zob. Departament Pierwszy. Instrukcje i przepisy wywiadu cywilnego PRL.., s. 121–123, w druku, paginacja maszynopisu). 32 AAN, KC PZPR, 3015, „Dane dotyczące pracowników MSW pracujących aktu- alnie w MSZ i MHZ na różnych stanowiskach służbowych na dzień 20.04.1968”, b.d., s. 120. Do tych prawie 150 osób należy doliczyć jeszcze 12 zatrudnionych w różnych departamentach centrali MSZ i 7 w MHZ, a nadto 32 osoby zatrudnione w Departa- mencie Łączności MSZ, wśród których najwięcej znajdowało się w służbie kurierskiej (tamże, k. 118). 21 ność wywiadowczą, o tyle fakt, iż w jednej rezydenturze pracowa- ły osoby skierowane tam z własnymi zadaniami przez różne wydzia- ły operacyjne, kreował nieraz wiele komplikacji. Dość często bowiem dochodziło do swoistego konﬂ iktu „priorytetów” pomiędzy wywiadem politycznym (w naszym przypadku reprezentowanym przez wydział „anglosaski”) a pionami kontrwywiadu zagranicznego czy „dywersji ideologicznej”, również posiadającymi w terenie „swoich ludzi”. W inte- resującym nas tu okresie próbę uregulowania wzajemnych relacji pod- jęto zarządzeniem z 20 listopada 1964 r. „w sprawie koordynacji pracy Wydziałów operacyjnych Departamentu I MSW w związku z kierowa- niem rezydenturami”33. Dokument ten stanowił, iż rezydentury pla- cówkowe „są rezydenturami ogólno-departamentalnymi”, a rezydent za „całokształt pracy” odpowiada „bezpośrednio przed Kierownictwem Departamentu”. Wydziały terenowe „prowadzące rezydentury” mogą wydawać zlecenia wykonywania zadań osobom należącym do ich „pio- nu” (tj. wydziału), jeśli zaś wydział zagadnieniowy posiada w danej re- zydenturze własnych pracowników, może wydawać im zlecenia, a jeśli takowych nie ma, musi realizację zadania uzgodnić z wydziałem te- renowym odpowiedzialnym za daną rezydenturę. Kontakty „poziome”, między rezydenturami mogły odbywać się tylko za zgodą Centrali, po- dobnie kontakty w sprawach operacyjnych z „Sąsiadami”, czyli rezy- denturą wywiadu wojskowego, i kontakty z rezydentami PR („przyjaciół radzieckich”) oraz innych „bratnich służb”. W sumie postanowienia tego dokumentu ograniczały zarządzanie rezydenturami ze strony wy- działów terenowych, rozszerzając jednocześnie kompetencje kierowni- ctwa departamentu nie tylko, jeśli chodzi o nadzór, ale także kierowa- nie bieżącą pracą. Rezydentury, zwłaszcza większe, były więc w istocie konglomeratami, zarządzanie nimi było regulowane wieloma szczegó- łowymi przepisami i często wymagało ekwilibrystyki w poruszaniu się między życiem a paragrafem. Zresztą cała działalność wywiadu była mocno scentralizowana, a pracownicy zarówno w Warszawie, jak i te- renie niekiedy wręcz sterowani przez zwierzchników z „wierchuszki” departamentu i to nie tylko w naprawdę ważnych sprawach. Najważniejsze uwarunkowania pracy i podstawowe zadania rezydentur na terenie Ameryki Północnej w połowie lat sześćdziesiątych XX w. Podejmowane przez polski wywiad komunistyczny od końcu lat czterdziestych aż po lata sześćdziesiąte XX w. próby działania na 33 AIPN BU, 01748/162, k. 0014–0018. Pod tą sygnaturą znajduje się tylko pro- jekt zarządzenia, który być może nie wszedł w życie, jednak niezależnie od tego, dosyć dobrze przedstawia on problemy współpracy różnych ogniw operacyjnych w związku z działalnością rezydentur. 22 „kierunku amerykańskim” nawet przez samych zainteresowanych były uznawane za dalece niewystarczające i nieskuteczne. Przy czym wskazywano na wiele wewnętrznych i zewnętrznych przyczyn podob- nej sytuacji. Do tych pierwszych zaliczano błędy samego wywiadu, zarówno niejako koncepcyjne (w sensie źle ustawionych priorytetów i ich nadmiaru w stosunku do realnych możliwości), jak i „operacyj- ne” (sprowadzające się do swoistego pójścia na „wywiadowczą łatwi- znę” choćby w postaci skupienia się na Polakach w Ameryce i Polo- nii). Jeżeli zaś chodzi o przyczyny, które nazwaliśmy „zewnętrznymi”, to zwracano uwagę na wyjątkowo trudną „sytuację wywiadowczą te- renu”, to jest po prostu na bardzo skuteczne działania amerykańskie- go kontrwywiadu (FBI), połączone z wspieraną aktywnie przez Ame- rykanów prawdziwą plagą „ucieczek” pracowników polskich placówek dyplomatycznych. W okresie i na terenie, którymi się zajmujemy, naj- bardziej katastrofalna w skutkach okazała się „dezercja” dokonana w 1964 r. przez Stanisława Szymonika, szyfranta przedstawicielstwa PRL przy ONZ, wtajemniczonego praktycznie we wszystkie zasadnicze arkana działań obydwu służb wywiadu PRL (tj. resortowego i wojsko- wego) na terenie amerykańskim, ponieważ obsługiwał on obie rezy- dentury, a nadto przedstawicielstwo (w randze ambasady)34. W tej sytuacji niewątpliwie bardzo ambitny wykaz tzw. obiek- tów zainteresowania wywiadu MSW na terenie USA był w praktyce przejawem myślenia życzeniowego, co w języku amerykańskich go- spodarzy zwykło się określać jako wishful thinking. Odnotujemy jed- nak, że owa „lista marzeń”, uszczegółowiona i nieco skrócona w roku 1964 r., obejmowała: amerykańskie służby wywiadu i kontrwywia- du na czele z Centralną Agencją Wywiadowczą (CIA) i Federalnym Biurem Śledczym (FBI), instytuty i ośrodki „wojny psychologicznej”, w tym Centralną Agencję Informacyjną USA (USIA) czy Komitet Wol- nej Europy (KWE), oraz „podstawowe instytucje państwowe” na czele z Białym Domem, Departamentem Stanu i Pentagonem, a w szcze- gólności ich jednostki i komórki odpowiedzialne za wywiad, politykę zagraniczną, kwestie bezpieczeństwa państwowego, handel między- narodowy, nowoczesne technologie (ze szczególnym uwzględnieniem atomistyki), a także za problematykę polską i „komunistyczną”. Do tego na pewno doliczyć należy jeszcze Kongres i dwie główne ame- rykańskie partie polityczne (tj. demokratów i republikanów), związki zawodowe (AFL/CIO), centralne struktury ONZ oraz organizacje Po- lonii amerykańskiej35. Aby zadania takie wykonać, należałoby dys- 34 AIPN, 002559/1, M. Chabros, Przyczynek do historii Departamentu I MSW, k. 207–216e; AIPN, 002559/13, t. 2, Dokumentacja sprawy kpt. Stanisława Szymo- nika, k. 35–49e. 35 AIPN, 002559/1, M. Chabros, Przyczynek do historii Departamentu I MSW, k. 207–209e; „Notatka dot. zadań operacyjnych Departamentu I MSW na 1964 rok, 23 ponować armią doświadczonych oﬁ cerów i zaufanych agentów oraz ogromnymi środkami. Ponieważ nie było ani jednego, ani drugiego, w praktyce od połowy lat pięćdzięsiątych skupiano się na odcinku polonijnym, uznawanym za „operacyjnie najłatwiejszy”. Znajdowano oczywiście wiele, mniej lub bardziej racjonalnych, uzasadnień dla ta- kiego stanu rzeczy, np. koordynowanie i inspirowanie akcji „powro- towej” skierowanej do emigracji36. W połowie lat sześćdziesiątych wyciągnięto już pewne wnioski z dotychczasowych doświadczeń. Niestety nieznane są szczegółowe zadania powierzone we wrześniu 1964 r. płk. Czesławowi Makow- skiemu-Mackiewiczowi pseudonim „Ret”, szefowi kluczowej rezyden- tury wywiadu MSW na terenie USA, to jest mieszczącej się w stołecz- nym Waszyngtonie i noszącej kryptonim „Atlantik”. Na pewno jednak nakazywały one skupić się na: „obiektach pozostających w głównym zainteresowaniu Centrali”, np. CIA i współpracujące z nią „ośrodki i agencje, które prowadzą działalność wywiadowczą przeciwko Pol- sce”, Departament Stanu ze szczególnym uwzględnieniem „komórek i ludzi zajmujących się sprawami polskimi” (czyli przede wszystkim obsada tzw. Polish desk), wreszcie na „ośrodkach wojny psycholo- gicznej”. W „operacyjnym zasięgu rezydentury” miał się też znajdo- wać amerykański Kongres. Jedno nie ulega wszakże wątpliwości: płk Makowski-Mackiewicz nie był w stanie zadowalająco wywiązać się z powierzonych mu zadań, co było skądinąd jedną z ważnych przy- czyn zwołania narady, której stenogram tutaj publikujemy37. Jeszcze mniej wiadomo o zadaniach powierzonych ppłk. Józefowi Anczurze pseudonim „Star”, szefowi małej (przez pewien czas wręcz jednooso- bowej) placówki w Chicago pod kryptonimem „Jezioro”. W każdym bądź razie miał on włożyć spory wysiłek (oceniany jako raczej bez- owocny) w „rozpoznanie ośrodków dywersji ideologicznej” i „organów specjalnych wroga”, a także „na odcinku zdobywania informacji poli- tycznych”38. Warszawa, 10 grudnia 1963 (zob. zob. Departament Pierwszy. Instrukcje i przepisy wywiadu cywilnego PRL.., s. 275–277, w druku, paginacja maszynopisu). 36 AIPN, 002559/1, M. Chabros, Przyczynek do historii Departamentu I MSW, k. 209 i 211e; AIPN, 01168/428, Kierunkowy plan działania [Departamentu I Kds.BP] na odcinku Polonii Amerykańskiej, Warszawa, 29 kwietnia 1955, k. 1–6a; zob. też S. Cenckiewicz, Geneza Towarzystwa Łączności z Polonią Zagraniczną „Polonia”, „Pa- mięć i Sprawiedliwość” 2002, nr 1, s. 161–168; tenże, Udział aparatu bezpieczeństwa PRL w drugiej kampanii reemigracyjnej (1955–1957), [w:] tenże, Śladami bezpieki i par- tii. Rozprawy – źródła – publicystyka, Wydawnictwo LTW, Łomianki 2009, s. 51–90. 37 AIPN, 003175/565, Wyciąg z oceny pracy rezydentury w Waszyngtonie z dnia 5 lutego 1966 r. za okres od 1 października 1964 do 31 grudnia 1965 r., Warszawa, 6 kwietnia 1967, k. 123–124e (opracowanie mjr. Henryka Szefsa). 38 AIPN, 0604/423, Charakterystyka zawodowo-polityczna płk. Anczury Józefa za okres 1 stycznia 1963 r. – 31 sierpnia 1968 r., Warszawa, 17 stycznia 1969, k. 154– –156e (pod dokumentem podpisał się naczelnik Wydziału IV Departamentu I MSW płk Tadeusz Ziółkowski). 24 Udało się natomiast dotrzeć do bardziej kompletnych danych odnoszących się do – wyznaczonych także pod koniec 1964 r. – za- dań rezydentury w Nowym Jorku o kryptonimie „Imperium”, za któ- re odpowiadał rezydent ppłk Jan Słowikowski pseudonim „Sﬁ nks”. Obejmowały one zatem: „zdobywanie tajnych i źródłowych informacji ujawniających zamierzenia i plany rządowych organów USA, m.in. ośrodków wywiadu i kontrwywiadu USA wobec Polski i pozostałych krajów naszego obozu”, a także „rozpracowanie ośrodków i instytu- cji zaangażowanych w prowadzeniu wojny psychologicznej i dywersji ideologicznej”. Ponadto wyraźnie polecano „Sﬁ nksowi”, aby nie roz- praszał swoich wysiłków i skupił się na „rozpracowaniu niektórych tylko obiektów”, a konkretnie na „organach wywiadu i kontrwywiadu” oraz na „instytucjach i ośrodkach” współdziałających z CIA, zwłasz- cza tych „działających przeciwko Polsce z pozycji Nowego Jorku”. Przy czym „zalecenia Centrali” sugerowały „Sﬁ nksowi” aktywniejsze zajęcie się „rozpracowaniem amerykańskich uczelni i instytucji”, któ- re „pracują nad rozwiązywaniem i analizą problemów międzynaro- dowych na polecenie i potrzeby amerykańskich agencji rządowych”, tj. na potrzeby Departamentów Stanu i Obrony, CIA, USIA itd. Co ten zresztą rzeczywiście starał się robić. Dodatkowo jeszcze naka- zywano rezydenturze skupienie się na „rozeznaniu i rozpracowaniu warunków dotarcia z pozycji Nowego Jorku do Departamentu Sta- nu oraz zdobywanie użytecznej informacji ujawniającej zamierzenia i plany USA w istotnych sprawach i zagadnieniach stawianych na forum ONZ”39. Udało się też dotrzeć do listy zadań powierzonych mjr. Wiesławo- wi Bednarczukowi pseudonim „Rej”, szefowi rezydentury w Ottawie, kryptonim „Dominium” traktowanej jako „pomocnicza”. Expressis verbis stwierdzano w nich, że „Kanada jest terenem z którego pro- wadzimy robotę operacyjną przeciwko Stanom Zjednoczonym”, wo- bec czego mjr. Bednarczukowi powierzono: po pierwsze, „wypracowa- nie warunków do bezpośredniej działalności wywiadowczej przeciwko Stanom Zjednoczonym”, po drugie, „prowadzenie systematycznego opracowania i ujawniania form i metod pracy kanadyjskich organów wywiadu i kontrwywiadu skierowanej przeciwko Polsce i ich powią- zań z CIA”, wreszcie po trzecie, „organizowanie sieci kontaktów in- formacyjnych celem zapewnienia dopływu użytecznej informacji poli- tycznej z terenu Kanady”, miała ona jednak dotyczyć głównie Stanów Zjednoczonych. Była to znów praktycznie placówka jednoosobowa 39 AIPN, 003175/22, Ocena pracy rezydentury nowojorskiej pod kierownictwem ppłk. Jana Słowikowskiego ps. „Sﬁ nks” za okres od października 1964 r. [do] lipca 1966 roku, Warszawa, 15 sierpnia 1966, k. 270–271e (pod oceną podpisał się naczel- nik Wydziału IV Departamentu I MSW płk Tadeusz Ziółkowski). 25 (drugi oﬁ cer – Janusz Mazurek pseudonim „Rusłan” stacjonował bo- wiem w konsulacie w Montrealu)40. Nieco poważniejsze od wykonywanych przez mjr. Bednarczuka, były zadania zlecone jego koledze z miasta Meksyk ppłk. Janowi Ja- kowcowi pseudonim „Aztek”. Miał on bowiem zajmować się „wypra- cowaniem bazy wyjściowej do pracy wywiadowczej przeciwko Stanom Zjednoczonym”, ale z „pozycji Meksyku”. Powierzono mu dodatkowo „organizację łączności”, „zdobywanie informacji politycznych, gospo- darczych i wojskowych”, a także prowadzenie „inspiracji prasowej”. „Aztek” miał też zwrócić uwagę na „młodą kadrę naukową wyjeżdża- jącą do USA po linii wywiadu naukowo-technicznego”, wreszcie (nie- co później, bo w grudniu 1965 r.) zlecono mu „organizowanie pra- cy w zakresie rozpracowania wywiadu amerykańskiego działającego na terenie Meksyku”41. Wypada tutaj jeszcze wspomnieć, choć jest to wątek nieco po- boczny wobec głównego tematu narady, jakim były Stany Zjednoczo- ne, o trochę odrębnych zadaniach, jakie wykonywał w tym samym okresie londyński rezydent Antoni Czajer pseudonim „Aton”, kieru- jący placówką o kryptonimie „Wyspa”. Placówka londyńska nie mia- ła wyraźniej postawionych zadań związanych z aktywnością wywiadu w Stanach Zjednoczonych i właściwie zajmowała się tylko realiza- cją wytycznych dotyczących kontrwywiadu i wywiadu brytyjskiego, „dywersji politycznej” (w wizji wywiadu MSW uprawiały ją m.in. re- nomowany Chatham House42 i „wydziały slawistyczne i wschodnio- europejskie niektórych wyższych uczelni brytyjskich”), dość roz- budowanego „wywiadu politycznego”, wreszcie tradycyjnie polskiej emigracji politycznej43. „Aton” został zaprosz\n<a href="http://cyfroteka.pl/ebooki/Na_kierunku_glownego_przeciwnika_...-ebookRO/p04014633i040" target="_blank" title="Na kierunku głównego przeciwnika … [Andrzej Paczkowski] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="http://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="Na kierunku głównego przeciwnika … [Andrzej Paczkowski] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>