SEKCJA GOSPODARCZA: GENERAL MOTORS vs FORD – Automobilownia.pl\nHome › SEKCJA GOSPODARCZA › SEKCJA GOSPODARCZA: GENERAL MOTORS vs FORD\nSzK Opublikowany w 16/04/2016 Opublikowany w SEKCJA GOSPODARCZA\tTagged with analiza, finanse, Ford, GM, USA\nJak pewnie pamiętają przynajmniej niektórzy z Was, w ciągu ostatnich miesięcy opublikowałem tutaj kilka lekcji podstaw sprawozdawczości i analizy finansowej, które dołączałem do artykułów o tematyce stricte automobilowej (LINK1 LINK2 LINK3 LINK4 LINK5) i które miały posłużyć jako swego rodzaju wstęp do przedstawienia sytuacji, w jakiej znajdują się poszczególne koncerny samochodowe. Ponieważ większość z nich posłała już w świat swoje raporty roczne za 2015r., sądzę, że to jest właściwy moment, by zacząć ten temat.\nZanim zacznę: bardzo proszę, zdecydowanie, kategorycznie i absolutnie nie traktować moich wynurzeń jako rekomendacji inwestycyjnych. Nie mam uprawnień doradcy inwestycyjnego oraz intencji ani ambicji nie tylko doradzać, ale nawet sugerować komukolwiek jakichkolwiek decyzji w tym zakresie, a jedynie przedstawić i całkowicie subiektywnie skomentować to, co jest napisane w dokumentach oficjalnie upublicznionych przez poszczególne firmy. Uff, już jestem spokojny.\nAnalizując branżę samochodową jesteśmy w bardzo komfortowej sytuacji, bo w zasadzie wszyscy liczący się gracze są tutaj spółkami giełdowymi. Spółka giełdowa to podmiot, który pozyskuje kapitał przez publiczną sprzedaż akcji, czyli papierów wartościowych na okaziciela, którymi można swobodnie obracać. To zasadnicza różnica w stosunku do innych form organizacyjnych przedsiębiorstw (np. spółek z o.o.), w których udziały są imienne: nimi oczywiście również można handlować, ale tylko w takiej formie, jak mieszkaniami albo używanymi samochodami: trzeba na własną rękę znaleźć chętnego i zawrzeć z nim indywidualną umowę. Ten podział dobrze ilustruje terminologia angielska, gdzie spółki giełdowe określa się jako public companies lub publicly traded companies, zaś pozostałe – jako private companies (co bywa źródłem nieporozumień, bo po polsku “firma prywatna” to nic innego niż “niepaństwowa” – te dwa podziały mówią o całkowicie innych rzeczach).\nDlaczego jest to dla nas ważne? Otóż spółka giełdowa – public company – to taka, w której udziały może nabyć każdy z nas. Każdy obywatel jest tutaj potencjalnym współwłaścicielem, czyli inwestorem, a to oznacza, że każdy ma prawo do pełnej informacji o sytuacji takiej firmy. Spółki giełdowe są obowiązane upubliczniać bardzo szczegółowe sprawozdania ze swej działalności, i dzięki temu możemy sobie tutaj na ten temat podyskutować. Owe sprawozdania są wcześniej obowiązkowo poddawane audytowi, czyli sprawdzeniu przez zewnętrznych specjalistów co do rzetelności i jakości odwzorowania rzeczywistej sytuacji. Takie wymogi zostały wprowadzone, bo rozwój rynku kapitałowego, czyli ułatwienie firmom pozyskiwania kapitału, a inwestorom – wyboru odpowiedniej jego lokaty, przekłada się bezpośrednio na rozwój gospodarki.\nObstawiam, że większość z Was nigdy nie oglądała żadnego sprawozdania rocznego spółki giełdowej, ale jednocześnie zapewniam, że nic, co jest tam napisane, nie powinno być niezrozumiałe dla przeciętnie rozgarniętego człowieka, który przeczytał i jako-tako pojął to, co przedstawiałem tutaj we wspomnianych lekcjach, dlatego nie będę Was dłużej zanudzał teorią, tylko przejdę do praktyki, czyli omówienia treści sprawozdań General Motors i Forda za rok 2015.\nTych konkretnych producentów wybrałem z trzech powodów. Po pierwsze, chciałem, by było ich co najmniej dwóch, żeby móc coś porównać: gdybym np. napisał, że Ford osiągnął stopę zysku netto równą 4,9% to nie byłoby wiadomo, czy to dobrze, czy źle, ale jeśli obok dodam, że dla GM ten sam wskaźnik wyniósł 6,3%, to zawsze się nam coś w głowach ułoży. Po drugie, obie firmy pochodzą z USA, gdzie przepisy o ochronie inwestorów – a więc m. in. dostępie do informacji o działalności spółek giełdowych – są najbardziej rozbudowane na świecie. Po trzecie zaś rynkowa wojna pomiędzy tymi firmami ma zdecydowanie najdłuższe tradycje w całym automobilowym świecie, bo trwa już okrągłe sto lat. W Ameryce rozgrywa się przed wszystkim pomiędzy markami Chevrolet i Ford (w drugiej kolejności – Cadillac i Lincoln), w Europie – Opel/Vauxhall i Ford, w Australii – Holden i Ford. Każdy z nas ma jakieś zdanie na temat tych marek i ich produktów, dzisiaj natomiast chciałem przedstawić Wam ich sytuację z punktu widzenia czysto biznesowego.\nSprawozdanie roczne GM liczy sobie 160 stron, Forda – 204. Ich zawartość szczegółowo reguluje amerykańskie prawo, nad którego przestrzeganiem czuwa SEC, czyli US Securities and Exchange Commission – amerykańska komisja papierów wartościowych i giełdy. SEC to postrach tamtejszych finansistów: składa się ona z powoływanych przez prezydenta, pięciu wyjątkowo smutnych panów lub pań. Kiedy zaczynają się oni bliżej interesować jakąś spółką, a nie daj Boże, znajdą w jej dokumentach jakiekolwiek nieprawidłowości, to spółka ma ogromny problem. Dość powiedzieć, że znany większości z Was Preston Tucker i jego firma zostali rozłożeni na łopatki właśnie przez śledztwo SEC. Mimo że ostatecznie nie wykazało ono żadnych uchybień i zostało umorzone, to sam fakt jego wszczęcia tak wystraszył inwestorów i cały rynek, że z Tuckera zostało tylko kilkadziesiąt prototypów i scenariusz do filmu F. F. Coppoli. Ale o tym innym razem (żeby nie było – materiały do wpisu o Tuckerze mam już na biurku i dysku, wezmę się za nie na dniach).\nSprawozdania finansowe zaczynają się zwykle ogólnymi informacjami o działalności firmy, o rynku, na jakim działa i aktualnej sytuacji na nim, o toczących się postępowaniach sądowych, a także o ryzykach, na jakie, w opinii zarządu, jest ona narażona. Takie rzeczy – zwłaszcza owa sytuacja rynkowa oraz potencjalne zagrożenia – to już jest dla nas smaczny kąsek, nieprawdaż? Później są straszne nudy – o stosowanych przez firmę zasadach rachunkowości, o powziętych założeniach i motywach ich wyboru, o członkach zarządu, o procedurach kontroli wewnętrznej i innych rzeczach, na które na Automobilowni nie ma miejsca. Wreszcie na końcu następują same sprawozdania finansowe, w tym te najważniejsze: bilans (balance sheet, B/L), rachunek zysków i strat (profit & loss report, P/L) oraz rachunek przepływów pieniężnych (cash flow, C/F), czyli to, co tłumaczyłem Wam w pięciu kolejnych lekcjach. To niby też nie są typowe zagadnienia dla motoryzacyjnego blogera i jego Czytelników, ale ankieta w tym względzie była i ustaliliśmy, że spróbujemy coś tutaj wyjaśnić. No to spróbujmy.\nFord Motor Company przedstawia samą siebie następująco: firma z tradycjami sięgającymi 1903r., założona w obecnej postaci w 1919r. w celu produkcji i sprzedaży samochodów pomysłu Henry’ego Forda. Koncern ma siedzibę w Dearborn w stanie Michigan, posiada na całym świecie 67 fabryk i zatrudnia 199 tys. ludzi. Jego główną działalnością jest projektowanie, produkcja i sprzedaż samochodów osobowych, ciężarowych oraz SUVów (w Ameryce to osobna kategoria) marki Ford oraz luksusowych pojazdów Lincoln. Do tego firma świadczy też usługi finansowe (kredytowanie sprzedaży swoich produktów).\nZ kolei General Motors Company podaje rok 2009 jako moment swojego zarejestrowania (incorporation) – to oczywiście data ostatniej reorganizacji. Główną działalnością jest również projektowanie, produkcja i sprzedaż pojazdów oraz części do nich, a także usługi finansowe (od siebie dodam, że właśnie owa część finansowa, z której istnienia rzadko zdajemy sobie sprawę, stanowi czasami szokująco wysoki procent sumy bilansowej koncernu). Dodatkowo wspomniana jest obsługa klientów flotowych oraz prowadzenie sieci dealerskiej oferującej, oprócz samych samochodów, również ich serwisowanie, drobne naprawy (tak właśnie jest napisane – “LIGHT repairs“!!), naprawy powypadkowe, akcesoria i obsługę gwarancyjną.\nAmerykańskie marki General Motors to na tę chwilę Buick, Cadillac, Chevrolet oraz GMC, pozostałe – Holden, Opel i Vauxhall. Koncern posiada też udziały w azjatyckich spółkach używających marek Baojun, Buick, Cadillac, Chevrolet, Jiefang oraz Wuling.\nWspółczesny rynek samochodowy – jak widzą go zarządy koncernów?\nFord pisze, że sytuacja w tej branży jest szczególnie zależna od ogólnego stanu gospodarki, ponieważ samochody są dobrami trwałymi, których zakup potencjalny klient może odłożyć w czasie w zależności od własnej sytuacji finansowej oraz przewidywań co do jej rozwoju. Podkreślona jest również silna konkurencja spowodowana nadwyżką globalnych mocy wytwórczych nad popytem.\nRentowność działalności Forda jest przedtsawiona jako mocno uzależniona od wolumenu sprzedaży, ponieważ duży udział kosztów stałych (niezależnych od wielkości produkcji) powoduje, że nawet niewielkie wahania przychodów mają ogromny wpływ na ostateczny wynik finansowy. Niepewność zwiększają zmienne ceny materiałów i komponentów (co ważne, w wielu przypadkach Ford zmuszony jest liczyć na dostawcę-monopolistę, co osłabia jego siłę przetargową), mało przewidywalne koszty napraw gwarancyjnych oraz konieczność dostosowania produktów do niespodziewanych zmian norm prawnych, zwłaszcza w zakresie ekologii i bezpieczeństwa.\nGłówne rodzaje ryzyka, na jakie narażona jest firma, obejmują możliwość wystąpienia zjawisk takich, jak między innymi:\n-ogólny spadek popytu, zauważalny zwłaszcza w krajach rozwiniętych, a spowodowany recesją i czynnikami geopolitycznymi,\n-spadek udział w rynku, który może spowodować wzrost kosztów jednostkowych,\n-słabe przyjęcie przez rynek nowych produktów,\n-przesunięcie preferencji nabywców w stronę mniejszych, tańszych samochodów, na których osiąga się niższe marże,\n-zawirowania na rynku paliwowym, wpływające na ogólny poziom popytu na samochody oraz na jego strukturę,\n-zaostrzenie konkurencji cenowej,\n-wahania kursów walutowych (bardzo niebezpieczne dla koncernów globalnych) oraz stóp procentowych (wpływające na koszty pozyskania kapitału oraz popyt na samochody, kupowane często na kredyt),\n-wejście w życie niekorzystnych regulacji prawnych w zakresie konstrukcji samochodów oraz ewentualnych barier w handlu,\n-zakłócenia ciągłości dostaw materiałów i komponentów (zwłaszcza tych pozyskiwanych od pojedynczego dostawcy) oraz ciągłości pracy zakładów (klęski żywiołowe, strajki, itp.),\n-wzrost kosztów pracy wymuszony sytuacją rynkową oraz działalnością związków zawodowych,\n-akcje serwisowe związane z wadami fabrycznymi produktów,\n-ataki hackerskie i inne zdarzenia związane z bezpieczeństwem firmowych systemów informatycznych,\n-pogorszenie warunków dostępu do kapitału,\n-ryzyko kredytowe (czyli niemożność wyegzekwowania należności za sprzedane produkty),\n-konkurencja ze strony zewnętrznych instytucji finansowych i banków, które mogą przejąć część klientów działu finansowego firmy.\nGeneral Motors wymienia podobne zagrożenia w zakresie zmienności popytu i jego struktury (pisze przy tym wprost, że największe zyski przynosi mu sprzedaż największych pick-upów i SUVów), środowiska prawnego i ekonomicznego, silnej konkurencji (również w sektorze finansowym), sporów sądowych, ciągłości dostaw i bezpieczeństwa danych. Poza tym wymienia też jednak dodatkowe czynniki:\n-utratę konkurencyjności spowodowaną niezdolnością wprowadzenia na rynek odpowiednio atrakcyjnych produktów,\n-fakt prowadzenia dużej części działalności w formie spółek joint-venture, nad którymi koncern nie sprawuje pełnej kontroli, i które w związku z tym nie zawsze przynoszą optymalne dlań wyniki,\n-utratę wiarygodności i reputacji w ozach klientów spowodowaną akcjami serwisowymi,\n-w osobnym punkcie omówione jest ryzyko związane ze zaostrzającą się konkurencją w branży samochodowej w Chinach i obawy o utrzymanie pozycji na owym kluczowym rynku.\nJest jeszcze jeden rodzaj ryzyka, o którym wspominają oba koncerny, a który dla nas, nie-Amerykanów, jest zupełnie nieznany. Chodzi o zakładowe fundusze emerytalne.\nOtóż w USA koncerny pokroju GM czy Forda oferują pracownikom emerytury po przepracowaniu iluś lat lub osiągnięciu pewnego wieku. Działa to trochę jak nasze OFE: firma odprowadza część wynagrodzenia do specjalnego funduszu, który ma za zadanie inwestować owe środki i z zysków wypłacać emerytury. Problem w tym, że związki zawodowe wynegocjowały tutaj system zwany defined benefit, który obiecuje pracownikom konkretną wysokość świadczeń, a pracodawcę obarcza odpowiedzialnością za sfinansowanie ich (w przeciwieństwie do naszego systemu, określanego jako defined contribution, który ustala wysokość składki, a to, ile z niej będziemy mieli, dopiero się okaże). Bardzo to dla pracowników wygodne – pewnie każdy z nas chciałby takich warunków – ale niestety żyjemy w świecie, w którym przyszłość nie daje się przewidywać w sposób pewny, a w takim środowisku system defined benefit może prowadzić do katastrofy. I raz już doprowadził: konkretnie – w 2009r., kiedy General Motors zbankrutowało. Nie wszyscy pewnie wiedzą, że główną przyczyną było tu właśnie załamanie się firmowego systemu emerytalnego. W wielkim skrócie chodziło o to, że General Motors inwestowało środki z funduszu emerytalnego w nieruchomości, co uznaje się za jedną z bezpieczniejszych strategii długoterminowych. Tyle tylko, że w pewnym momencie na amerykańskim rynku nieruchomości nastąpił krach: ceny spadły o ponad 50%, więc o tyle samo stopniała wartość funduszu emerytalnego GM. Zobowiązania wobec emerytów nie spadły jednak ani o centa – jak wiemy, były nie do ruszenia – i w ten sposób powstała gigantyczna dysproporcja pomiędzy zgromadzonymi środkami a zobowiązaniami, która według prawa musiała być uzupełniona przez firmę w gotówce. Takiej ilości gotówki – chodziło o kwoty rzędu dziesiątków miliardów dolarów – nie ma żadna firma na świecie. Skutkiem tego koncern zbankrutował, emeryci stracili swoje świadczenia, tysiące pracowników – zatrudnienie, a amerykańscy podatnicy musieli zapłacić w sumie około 12 miliardów dolarów na akcję ratowania i restrukturyzacji prywatnej firmy. Od tego czasu na zagrożenia związane z zakładowymi emeryturami zwraca się o wiele większą uwagę, a wiele firm przechodzi z systemu defined benefit na defined contribution, w którym nie ma pewności co do przyszłego świadczenia, ale ryzyko utraty wszystkiego jest o wiele mniejsze. O dziwo, nawet związkowcy nieszczególnie protestują (jeśli chcecie wiedzieć, z czego żyją emerytowani pracownicy dawnego GM to spieszę wyjaśnić, że w USA emeryci mają zazwyczaj kilka źródeł dochodu, które starają sobie zabezpieczyć w ciągu całego życia, zgodnie z najważniejszą zasadą inwestycyjną o nietrzymaniu wszystkich jajek w jednym koszyku).\nWracając do naszych koncernów przedstawię teraz, jak radziły sobie na rynku w ciągu ostatnich kilku lat\nTabelka przedstawiająca łączną wielkość sprzedaży samochodów na danym rynku geograficznym (kolumna Industry) oraz wielkość sprzedaży pojazdów General Motors (kolumna GM) i ich procentowy udział w rynku (market share) w latach 2013-2015. Wielkości sprzedaży są podane w tysiącach sztuk.\nŹródło: sprawozdanie roczne General Motors za rok 2015\nFord pokazuje najpierw sprzedaż na całym rynku (w milionach sztuk), potem swój udział procentowy i wreszcie wielkość własnej sprzedaży.\nŹródło: sprawozdanie roczne Ford Motor Company za rok 2015\nCo możemy wyczytać z tych danych? Po pierwsze – warto zauważyć trendy ogólnorynkowe: oto w skali świata sprzedaż samochodów rośnie sobie dość żwawo (w latach 2013-15 wyniosła odpowiednio 85, 88,1 i 89,5 mln sztuk), przy czym największy udział w owym wzroście mają Chiny oraz Stany Zjednoczone. Również Europa, z W. Brytanią i Niemcami na czele, ma się całkiem dobrze (odpowiednio 18,3, 18,6 i 19,2 mln sztuk). Duże spadki dają się natomiast zaobserwować w Brazylii i Rosji, również takie kraje jak Indie czy Turcja nie zachwycają dynamiką rozwoju rynku. Taka sytuacja może zaskakiwać wobec funkcjonującego w powszechnym mniemaniu przekonania o permanentnej recesji w krajach rozwiniętych i szybkim wzroście na tzw. rynkach wschodzących (z omawianych krajów wyjątkiem jest jedynie szybko rosnący rynek chiński).\nCo do poszczególnych producentów: w latach 2013-15 GM zmniejszyło swój udział w rynku światowym z 11,5% do 11,2%, przy czym najwyraźniejszy był spadek w Europie (z 7,6% do 6,1%) i Ameryce Płd. (zz 17,5% do 15,4%). W USA był on ledwie zauważalny (z 17,5% do 17,3%), natomiast w Azji nastąpił wzrost (z 9,8% do 10,3%). Teraz już widzimy, dlaczego General Motors w osobnym punkcie wyraziło obawy o utrzymanie pozycji w Chinach – to jest po prostu jedyny ich rynek z perspektywami wzrostu.\nJeśli chodzi o Forda, to w 2015r. odzyskał on prawie całość utraconych rok wcześniej udziałów w rynku globalnym (w omawianych trzech latach było to 7,3%, 7,1% i 7,3%). Również w tym przypadku wyraźnie widać negatywny trend w Ameryce Północnej (w ciągu trzech lat nastąpił spadek z 15,2% do 14%), ale na pozostałych obszarach sytuacja poprawiła się: w Ameryce Południowej udział wzrósł z 8,9% do 9,6%, w Europie – z 7,3% do 7,7%, w Azji z Australią i Oceanią – z 3,3% do 3,5%. Również w liczbach bezwzględnych trend sprzedażowy Forda wygląda lepiej niż u GM, prawie dotrzymując kroku wzrostowi światowemu (w ciągu dwóch lat nastpił łączny wzrost o 4,8%, wobec 2,5% dla GM i 5,1% dla rynku globalnego).\nPrzejdźmy teraz do sytuacji finansowej obu firm.\nRachunek zysków i strat General Motors Źródło: sprawozdanie roczne General Motors za rok 2015\nRachunek zysków i strat Ford Motor Corporation\nPrzychody (revenues) są tutaj rozbite na pochodzące ze sprzedaży samochodów (automotive) oraz z działalności finansowej, czyli sprzedaży kredytów samochodowych. My skoncentrujemy się głównie na tych pierwszych.\nW 2015r. General Motors sprzedało prawie dokładnie połowę więcej pojazdów niż Ford (9,9 mln wobec 6,6 mln), ale odnotowało przychód wyższy o zaledwie 3,8%. Oznacza to, że GM sprzedaje tańsze samochody: po podzieleniu przychodów przez sprzedaż wychodzi, że przeciętny produkt GM kosztował w 2015r. 14,7 tys $, podczas gdy u Forda – 21,2 tys. $. Co więcej, analiza trendu w tej dziedzinie wskazuje, że nabywcy wyraźnie zwracają się w stronę tańszych aut: w ostatnich dwóch latach, mimo wzrostu wielkości sprzedaży aut o 2,5%, przychody GM zmniejszyły o ponad 4%, u Forda – przy wzroście sprzedaży o 4,8% zwiększyły się o mniej niż 1%. W tym samym czasie średnia cena produktu GM spadła o niemal dokładnie 1.000$, Forda – o 200$.\nPamiętacie może z wcześniejszych lekcji finansów, co to jest dochód brutto? Chodzi o różnicę między przychodami ze sprzedaży (revenues) a kosztami bezpośrednio związanymi z wytworzeniem produktu (cost of sales). W 2015r. GM osiągnęło dochód brutto w wysokości 17,6 mld $, czyli 12% wartości sprzedaży. W roku 2013 wynik był o 0,1 mld $ lepszy, ale odpowiadał tylko 11,3% sprzedaży. Oznacza to, że firma stosuje teraz większy narzut niż dwa lata wcześniej, co może też tłumaczyć spadający udział w rynku. Ford z kolei uzyskał wynik 16,5 mld $, czyli 11,7%, wobec 19,2 mld i 13,7% dwa lata wcześniej. Oznacza to znacznie bardziej agresywną politykę cenową (zmniejszanie narzutu) i pozwoliło utrzymać udział w rynku na praktycznie niezmienionym poziomie.\nWarto też jednak zauważyć, że u GM pomiędzy 2013 i 2015r. cost of sales liczony w liczbach bezwzględnych spadł mniej więcej proporcjonalnie do przychodów (chociaż w międzyczasie zaliczył przejściowy, ostry wzrost w 2014r.), podczas gdy u Forda – wyraźnie się zwiększył (po wzroście w 2014r. spadł tylko nieznacznie). Oznacza to, że u GM ceny spadały nieco wolniej niż koszty produkcji, podczas gdy u Forda – obniżały się mimo WYŻSZYCH kosztów. Innymi słowy – GM podzieliło się z klientami spadkiem kosztów, zaś Ford poniósł dodatkowe wydatki nie przerzucając ich na klientów.\nNastępny poziom to zysk operacyjny (inaczej EBIT), czyli dochód brutto minus wszystkie koszty związane z podstawową działalnością przedsiębiorstwa. To najważniejszy wskaźnik rentowności.\nW przypadku General Motors w omawianych kolejnych trzech latach EBIT najpierw spadł z 5,1 mld $ do 1,5 mld $, by następnie wzrosnąć do 4,9 mld, co stanowiło kolejno 3,3%, 1% i 3,1% przychodów. Łatwo zauważyć, że składnikiem odpowiedzialnym za wahania był przede wszystkim wspomniany już wyżej koszt produkcji (cost of sales), który w 2014r. był wyraźnie wyższy niż w latach sąsiadujących. Inna sprawa, że w 2015r. związane z działem samochodowym koszty administracyjno-ogólne wyraźnie wzrosły (13,4 mld $ w 2015r., wobec 12,2 mld w 2014r. i 12,4 mld w 2013r.).\nZ Fordem mamy mały kłopot, bo zysk operacyjny nie jest tu w ogóle podany. W tekście sprawozdania można jednak przeczytać, że w 2015r. wyniósł 6,8% wartości sprzedaży (co odpowiadałoby nieco ponad 9,5 mld $) i był najwyższy w tym stuleciu, zaś w 2014r. równał się 4,6% (6,2 mld $). Bliższej analizy nie jestem w stanie przedstawić, bo ze sprawozdania nie wynika, które koszty zostały zaliczone do operacyjnych, a które nie – pozostaje nam zadowolić się wnioskiem, że i w tej dziedzinie Ford jest górą (6,8% wobec 3,3%).\nNa koniec został jeszcze poziom netto, czyli to, co zostaje w firmie po odliczeniu wszystkich kosztów, operacyjnych i nieoperacyjnych. To tą wiekością najbardziej zainteresowani są udziałowcy. W przypadku General Motors w 2015r. było to 9,6 mld $, czyli 6,3% całości przychodów koncernu, zaś u Forda – 7,4 mld, czyli 4,9% (niech nie zdziwi Was, że u GM zysk netto jest wyższy niż operacyjny – po prostu pozycje nieoperacyjne, przede wszystkim wynikające z działalności finansowej, miały tutaj dodatnie saldo). W latach poprzednich bywało jednak inaczej: w 2014r. GM zarobiło 2,6% netto, Ford – tylko 0,85%, zaś w 2013-tym – odpowiednio 3,4% i aż 8,1%. W ciągu trzech lat skumulowana stopa zysku netto wyniosła więc 12,77% u GM i 14,36% u Forda. Ta druga firma wykazywała jednak większe wahania rentowności (uwaga – stopa zysku netto to nie to samo, co zysk akcjonariuszy, bo dla nich liczy się przede wszystkim zmiana wartości akcji oraz wypłacone przez firmę dywidendy, a to zupełnie nie to samo).\nW 2015r. zysk netto w przeliczeniu na jeden sprzedany samochód wyniósł odpowiednio: u GM – 965$, u Forda – 1.110$. Musimy jednak pamiętać, że przeciętny produkt Forda był prawie połowę droższy.\nA może interesuje Was, ile koncerny wydają na tzw. R&D, czyli szeroko pojęty rozwój technologiczny? W latach 2013-15 Ford przeznaczył na te cele odpowiednio 6,2, 6,7 i 6,7 mld $, czyli 4,4-4,9 % przychodów ze sprzedaży samochodów. General Motors – nieco więcej: 7,2, 7,4 i 7,5 mld, czyli maksymalnie do 5,1% wartości sprzedaży. Taki właśnie procent ceny nowego auta (przeciętnie) pokrywa koszty jego opracowania.\nNa dzisiaj – dość cyferek. Tym razem darujemy sobie omawianie bilansu przedsiębiorstw, bo nie wiem jeszcze, jak w ogóle zapatrujecie się na tego typu wpisy. Jeżeli dobrnęliście aż dotąd, to bardzo prosiłbym o udział w ankiecie, jaką przygotowałem – ażebym wiedział, czy warto zaprzątać sobie głowę takimi analizami. Jeśli tak – bardzo chętnie pociągnę temat, a jeśli wolicie coś innego – też się dostosuję. Czekam na opinie!!\nPrevious Post is ‹ CI WSPANIALI MĘŻCZYŹNI: …NA SWYCH JEŻDŻĄCYCH MASZYNACH\nNext Post is TA, CO SIĘ LUBI POWTARZAĆ: TWARDA GÓRA ›\n23 Comments on “SEKCJA GOSPODARCZA: GENERAL MOTORS vs FORD”\nPrzeczytałem z zainteresowaniem. A gdzież indziej, Drogi Autorze, mielibyśmy możliwość poczytania takich analiz z równie przystępnym objaśnieniem? Nigdzie- odpowiadam. Bardzo prosimy o dalsze ciągi. Zadziwia mnie tak duża różnica pomiędzy obydwoma firmami. Widać ten biznes da się prowadzić na zupełnie różne sposoby.\n16/04/2016 o 11:35\nWpis na który czekałem z niecierpliwością. Zdecydowanie proszę o więcej. Właściwie to ten wpis ugruntowuje Twoja pozycję numer jeden na mojej prywatnej liście blogów motoryzacyjnych.\n16/04/2016 o 18:52\nProszę o więcej! O czywiście w zdrowych proporcjach z wpisami czysto motoryzacyjnymi 😉\n16/04/2016 o 20:42\nStwierdzę jeszcze jedno- na podstawie tych sprawozdań mogę jeszcze wysnuć jeden wniosek- że bardzo mało wiem o świecie, bo sugerując się tylko intuicyjnym oglądem w życiu nie przypuszczałbym, że Ford sprzedaje statystycznie znacznie droższe auta niż GM. W Europie w najmniejszym stopniu nie jest to odczuwalne, no ale Europa to nie świat.\n16/04/2016 o 22:07\nMoje ulubione tytuły książkowe zawsze miewały podobny układ tj. najpierw małe rozczarowanie, że to chyba nie to czego oczekiwałem, a po chwili rewelacja i śledzenie każdego słowa z zapartym tchem.\nZ tym artykułem jest dokładnie tak samo. Nic bym nie zmienił, a jedynie przyłączył się do przedmówców i prosił o więcej.\nGeneralnie wychodzi na to, że moje prywatne wnioski z obserwacji działań opisywanych firm całkiem nieźle pokryły się z tym co wynika ze zanalizowanych tu sprawozdań finansowych. Mam wrażenie, że Ford bardziej przejmuje się utrzymaniem wizerunku i zachowania pozycji na rynku, a GM za wszelką cenę chce sprzedawać dużo i jak najwięcej na tym zarobić. To czy firmom się to udaje nie jest już dla mnie tak jednoznaczne, ale tu wychodzi na jaw, że nie wszystko z lekcji jednak zrozumiałem (a głównie, że większość zdążyłem zapomnieć 🙂 ) .\nWniosek jest taki, że potrzebuje jeszcze więcej takich artykułów, żeby wszystko dobrze zrozumieć 🙂 .\n16/04/2016 o 23:18\nmusze przyznac podobnie jak Carman, ze wiekszosc z lekcji zapomnialem, w zwiazku z czym same tabelki niewiele by mi powiedzialy, ale z Twoim genialnym opracowaniem Szczepanie, czyta sie to niezwykle ciekawie! czekam na wiecej!\nnie spodziewalem sie przewagi Forda, bo mi to jednak sie Ford kojazy z gnijacymi Fiestami i odpadajacymi belkami w Escortach, ale w sumie GM tez gnija, chyba w Ameryce sie tym zbytnio nie przejmuja, bo tam pewnie zadko samochody ktos upala 15 i wiecej lat, a mechanicznie Fordy jak i GM sa trwalymi i prostymi autami, co jest duza zaleta\n16/04/2016 o 23:20\nmysle ze ciekawsze bedzie (jesli bedzie) zestawienie europejskich koncernow – proponuje Fiat-PSA-VAG, bo Ameryka to inny swiat dla nas, i to z czym my tu kojazymy GM i Forda ma sie zapewne nijak do Ameryki\n17/04/2016 o 01:34\nPodobnie, jak benny’ego ciekawi mnie, jak szło koncernom europejskim, przy czym w przypadku Fiata jest Chrysler, który ma spory udział w rynku amerykańskim, w przypadku VAG udział w rynku amerykańskim jest średni, a są firmy typowo europejskie, jak PSA, czy Renault, które udziału w rynku amerykańskim nie mają wcale.\nSzczególnie ciekawi mnie opis sprawozdania PSA. Tam się działo tyle przez ostatnie trzy lata, że jest to temat, który naprawdę da się zgłębić (5 miliardów euro strat w 2013, 0,5 miliarda strat przy przychodzie ponad 1 miliarda, i obecnie prawie 3 miliardy euro przychodu), z tym że trzeba wygrzebać też sprawozdanie z 2014 roku, bo PSA nie umieściło danych za 2013 w sprawozdaniu za 2015 rok…\n17/04/2016 o 11:11\nW wypadku Vag to sporo działają w Chinach i Ameryce płd, wiec tez nie bedzie to typowo europejski obraz koncernu.\n18/04/2016 o 15:36\nVAG chiński to kukła. Kupa rzeczy powstaje jako CKD i u poddostawcow przywiezionych w walizkach w rodzaju JCI czy Faurecia albo SAS.\nDawaj Daimlera. A potem motłoch. Bardzo bym chciał zobaczyć zwklaszcza porównanie R&D. Wtedy może uda się złapać proporcje, ile to jest dużo a ile to mało.\nSuper, ze to robisz. Bardzo zacieszam.\n19/04/2016 o 09:12\na ja proponowałbym dodać takie krótkie podsumowanie w jakiej kondycji są przedsiębiorstwa i czy np. w Twojej ocenie to rypną na pysk za rok czy dopiero za 10\nOszacowanie prawdopodobieństwa rypnięcia na pysk to główny cel analizy finansowej, tylko tyle, że tym razem darowałem sobie i Wam analizę bilansów, bo chciałem najpierw wybadać, jakie będą reakcje. Po ankiecie widzę, że pozytywne, więc temat będzie rozwijany.\n19/04/2016 o 10:50\nDobre to jest! Przychylam się do prośby Krassa o porównanie kosztów R&D. Jest w ogóle szansa na podobne analizy dot. motoryzacji francuskiej, niemieckiej, japonskiej…?\n19/04/2016 o 10:58\nJak najbardziej będę przedstawiał tutaj inne koncerny. Czekałem tylko na Wasz, jak to się dzisiaj mówi, fidbek. Ponieważ okazał się pozytywny, to jedziemy z koksem. Oczywiście zachowujac odpowiednie proporcje z pozostałymi kategoriami wpisów.\nRównież przyłączam się do prośby poprzedników. Więcej takich analiz porównawczych! 🙂 Ford mnie pozytywnie zaskoczył\n20/04/2016 o 08:27\nz tego co pamiętam, Ford jako jedyny nie chciał kredytu od rządu w czasie kryzysu\n22/04/2016 o 07:56\nSzczegolnie tak jak benny napisal: VAG vs PSA vs Fiat.\n25/04/2016 o 21:13\nKiedyś giełda to było coś. Dziadek kupował akcje wnuczkowi, a ten po x latach miał COŚ. Warte wiele. Dzisiaj giełdy to kasyno…\nGiełda zawsze była ekstremalnie zmienna i zależna od nastrojów inwestorów. Krachy zdarzały się regularnie, i to znacznie częściej niż dziś, bo ludzka psychika ze swą naprzemienną skłonnością do euforii i paniki działa tak samo od tysiącleci.\nInna sprawa, że rozsądnie zbudowany portfel kilkuset albo kilku tysięcy rodzajów akcji w naprawdę długim okresie będzie rósł w wartość – tak samo kiedyś jak i dziś. Jeśli rozważamy okres 30- czy 40-letni to nawet wojna światowa albo najgłębsze recesje w dziejach nic tutaj nie zmieniają.\nFord oprócz tego, że kumał się z nazistami miał tęgi łeb do biznesu i produkcji (ta interesuje mnie szczególnie ze względów zawodowych). Oczywiście dziś nie kieruje przedsiębiorstwem, ale wydaje mi się, że jego duch jest obecny. Polecam lekturę jego książki “Dziś i jutro”.\n29/04/2016 o 09:39\nDziś Ford jest spółką giełdową – zarządzaną kolegialnie, przez kilka różnych organów, których kompetencje i procedury działania w dużym stopniu reguluje prawo. Henry Ford był zaś monarchą absolutnym, który wywalał z pracy każdego, kto nie zgadzał się z nim bezwarunkowo we wszystkim. Ciężko porównywać te dwa środowiska pracy.


Wielki Czwartek. Początek Triduum Paschy – PAWEŁ PASZYN – legniczanin\n« Kiedy Bóg stworzył kobietę\nWielki Piątek. Święto Krzyża »\nRęce, które służą do wszystkiego, do sprawowania czynów dobrych i złych, do codzienności. Dziś święto sakramentu Kapłaństwa i Eucharystii.\nKażdy chrześcijan jest powołany do powszechnego kapłaństwa w Chrystusie. Przyjmując chrzest z wody i Ducha Św. staje się kapłanem na wieki, chrześcijanin przyjmując dany darmo dar zbawienia, z miłością i wdzięcznością chce podzielić się z innymi ludźmi tym szczęściem. A Eucharystia jednoczy i umacnia w dawaniu świadectwa o Zmartwychwstałym Chrystusie.\nKapłaństwo służebne (prezbiteriat) zanurzony jest w macierzyństwie Chrystusa.\nKapłan codziennie rodzi Eucharystycznego Chrystusa. Maryja, Matka Boża zrodziła tylko raz. Skoro Maryja jest Niepokalanie Poczętą, to jaki musi być kapłan?\nKapłan powinien być wiernym mężem jednej żony, przykładnym ojcem dzieci, pobożny i sprawiedliwy, nie skoro do gniewu, cierpliwy i wyrozumiały, asertywny i dynamiczny, a to wszystko dla Chrystusa, dla budowania Jego Królestwa już tu na ziemi (tu i teraz).\nOd kapłana należy wymagać. On jest specjalistą do spraw duchowych.\nMam kilku mechaników, od nich wymagam, aby rzetelnie, dobrze naprawili mi samochód, ja nie muszę się znać na samochodzie. Jeżeli mechanik oszuka mnie, wymieni co nie potrzeba i naciągnie mnie na kasę, wtedy nigdy do niego nie przyjdę.\nPodobnie jest z księżmi i wiernymi. Jak wierni zobaczą u księży niewierność i obłudę, pogoń za materią to przestaną chodzić do kościoła.\nKto wtedy dostąpi zbawienia, ci wierni czy ci księża?\nZbawienie dokonuje się tylko we wspólnocie, ale jest aktem intymnie indywidualnym w relacji człowiek-Bóg.\nDlatego powinniśmy modlić się za innych i za siebie samych.\nA najpiękniejszą modlitwą jest codziennie ofiarowana Bogu praca, trud codzienności, życie w uczciwości.\nI tego wszystkim kapłanom z całego serca życzę.\nTak na poważnie. Bo Prima Aprilis już minął i nie może trwać przez cały rok.\nOtagowano chrześcijanin, kapłan.Dodaj do zakładek Link.


Na półwyspie iberyjskim zbudowany został bowiem najdłuższy w Europie most noszący imię słynnego żeglarza – Vasco da Gamy. Uderza jego architektura, łudząco przypominająca most z panoramy San Francisco. Na największe uznanie zasługują natomiast rozwiązania konstrukcyjne sprawiające, że jest on nie tylko najdłuższym, ale i jednym z najbardziej odpornych na kataklizmy mostem w Europie.\nDzieło amerykańskiej inżynierii\n27 maja 1937 roku, po 4 latach budowy, do użytku oddany został most Golden Gate, łączący San Francisco z hrabstwem Marin. Ten mierzący 2,7 km długości cud amerykańskiej inżynierii stał się na prawie trzydzieści lat najdłuższym mostem na świecie. Imponujący w kształcie, o charakterystycznym pomarańczowym kolorze, do dziś pozostaje najbardziej rozpoznawalną konstrukcją wiszącą. Tym, co czyni most Golden Gate tak wyjątkowym, jest jednak przede wszystkim jego doskonała konstrukcja. Mimo upływu czasu, nadal jest on uznawany za szczytowe osiągnięcie inżynierskie. Rozwiązania techniczne zastosowane w tej budowli okazały się tak skuteczne, że nie ucierpiał znacząco podczas żadnego z trzęsień ziemi, które od czasu jego powstania nawiedziły San Francisco. Przetrwał nawet to najbardziej tragiczne trzęsienie, które miało miejsce w 1989 roku. Jego natężenie wynosiło 7,1 stopnia. Było to możliwe dzięki niezwykłej wytrzymałości tego mostu. Każda z bliźniaczych wież wytrzymuje obciążenie 95 tysięcy ton, a każda zamontowana na brzegu blokada jest w stanie wytrzymać naciąg 28,5 tysiąca ton. Istotną rolę odgrywają też liny, których średnica wynosi 93 cm, a każda z nich składa się z 27 572 oddzielnych żyłek kabla. Te skuteczne rozwiązania konstrukcyjne zawdzięcza się inżynierowi Josephowi Straussowi. To on był odpowiedzialny za projekt inżynierski, geodezyjny, architektoniczny oraz komunikacyjny. W jego gestii leżał również nadzór nad realizacją przedsięwzięcia. W lutym 1930 roku znane już były ostateczne założenia projektowe, na których kształt mieli również wpływ współpracownicy Straussa: Irving i Gertruda Morrow. W 1933 roku rozpoczęto budowę mostu. Zakończono ją w roku 1937. Tak oto powstał najsłynniejszy most wiszący na świecie, którego budowa pochłonęła 27 mln USD.\nGolden Gate inspiracją do budowy mostu Vasco da Gama\nWydaje się, że to właśnie Golden Gate, doskonałe dzieło amerykańskich inżynierów, stał się inspiracją i jednocześnie wzorcem dla mostu Vasco da Gamy, wybudowanego na rzece Tag w Portugalii, który spina ją między miejscowościami Sacavém i Montijo. Najbardziej zauważalne cechy wspólne tych dwóch mostów to wisząca konstrukcja oraz charakterystyczne bliźniacze wieże. Oba powstały na terenach zagrożonych częstymi trzęsieniami ziemi, co przyczyniło się do zwrócenia szczególnej uwagi na wytrzymałość zarówno jednego, jak i drugiego mostu.\nBudowa najdłuższego mostu w Europie\nO lokalizacji mostu Vasco da Gama zadecydowało kilka czynników. Do ważniejszych należą: konieczność rozładowania ruchu na jedynym łączącym Lizbonę z terenami po przeciwnej stronie rzeki moście (Ponte 25 de Abril) oraz w centrum stolicy. Ważne było też połączenie autostrad rozpoczynających się w Lizbonie. W 1994 r. rząd Portugalii ogłosił międzynarodowy przetarg na realizację inwestycji. Wygrała go firma Lusponte, będąca konsorcjum firm z Portugalii, Wielkiej Brytanii oraz Francji. Firmy te otrzymały koncesję na zaprojektowanie, budowę, finansowanie i użytkowanie nowego mostu. Konsorcjum Lusponte zostało też uprawnione do pobierania opłat za przejazd mostem Vasco da Gamy przez kolejnych trzydzieści lat. Biorąc pod uwagę bardzo duże natężenie ruchu na tym odcinku szacuje się, że zebrane w tym okresie opłaty w znacznym stopniu pokryją koszty budowy. Suma ta jest niemała – realizacja tej ogromnej inwestycji pochłonęła około miliard dolarów. Część tej kwoty – 319 milionów Euro – inwestorzy otrzymali z Funduszu Spójności Unii Europejskiej. Pomoc ta stanowi 35% ogólnych kosztów budowy oraz kosztów dodatkowych, takich jak wywłaszczenie terenu, przesiedlenia, projekt środowiskowy. Te ostatnie były dość znaczące, podczas budowy przesiedlono bowiem 300 rodzin żyjących w slumsach do mieszkań o dużo wyższym standardzie. Istotny wpływ na wysokość tej kwoty miał też aspekt środowiskowy. Ważnym elementem projektu mostu Vasco da Gama była przyrodnicza ochrona terenu przeznaczonego pod inwestycję. Szczegółowy plan środowiskowy przewidywał utworzenie rezerwatu przyrody na około 400 ha obszaru solnych jezior Samouco – ważnego miejsca lęgowego wielu chronionych gatunków ptaków. Most został oddany do użytku 29 marca 1998 roku, w czasie odbywających się międzynarodowych targów Expo ‘98. Jako że jego otwarcie zbiegło się w czasie z pięćsetną rocznicą odkrycia przez Vasco da Gamę drogi morskiej z Europy do Indii, most nazwano imieniem tego właśnie portugalskiego żeglarza. Na oficjalnym otwarciu tej imponującej, wiszącej konstrukcji, ówczesny prezydent Portugalii – Jorge Fernando Branco de Sampaio – powiedział: „Ten most to wielki europejski projekt, z którego jesteśmy niezwykle dumni”. Chcąc podkreślić, że jest to w znacznej mierze dzieło portugalskich inżynierów, dodał: „Ta inauguracja symbolizuje ducha, w jakim u schyłku tysiąclecia Portugalia przeżywa modernizację”. Ta uroczystość była dla prezydenta Sampiano tym bardziej ważna, że Lizbona, w której powstał ten najdłuższy w Europie most, to jego rodzinne miasto.\nPrzy budowie wszystkich sekcji szczególne znaczenie miał fakt, że ta część Portugalii leży na styku płyt tektonicznych, a co za tym idzie jest narażona na częste trzęsienia ziemi. Most Vasco da Gama wzniesiono w szerokim ujściu rzeki Tag, uwzględniając przy jego projektowaniu najsilniejsze trzęsienie ziemi, które w 1755 r. zmiotło pobliską Lizbonę. Aby uniknąć katastrofy, w konstrukcji zastosowano specjalne urządzenia tłumiące. Zostały one umieszczone pomiędzy pylonami a pomostem. Absorpcja dokonuje się poprzez system podnośników. Ich celem jest ograniczenie nacisku podczas ruchu płyt oraz zredukowanie drgań i ruchów poprzecznych pomostu. Most został zaprojektowany tak, aby był w stanie wytrzymać przyspieszenie poziome cztery i pół raza silniejsze od tego z 1755 roku. Podczas trzęsienia ziemi ewentualne przemieszczenia poziome wzdłuż osi mostu będą przenoszone przez urządzenia dylatacyjne, umożliwiające 1,5 metrowe przemieszczenia podłużne. Innym istotnym czynnikiem, jaki wzięto pod uwagę przy projekcie mostu Vasco da Gama, jest siła wiatru i związane z nią zagrożenia. Do zbadania stateczności konstrukcji mostu podwieszonego przy obciążeniu wiatrem użyto modelu umieszczonego w tunelu aerodynamicznym pod obciążeniem o prędkości do 250 km/h. Rezultatem tych badań była decyzja o wyposażeniu pomostu w gzymsy oraz owiewki kształtujące strumienie wiatru. Zabiegi te mają na celu znaczne zredukowanie intensywności prądów wirowych.\nKonstrukcję stanowią żelbetowe przęsła podwieszone: centralne długości 420 m i po trzy przęsła dojazdowe z obu stron. Wysokość skrajni żeglownej wynosi 45 m. Pomost jest konstrukcją ciągłą, podwieszoną na całej długości i nieprzymocowaną do pylonów. Jej długość to 824 m, szerokość zaś wynosi 30,9 m. Dźwigary główne stanowią jednocześnie strefę zakotwienia lin w pomoście. Co 4,15 m rozmieszczono stalowe belki dwuteowe stanowiące poprzecznice pomostu, przejmujące między innymi siły pochodzące od obciążenia wiatrem. Masa jednego metra pomostu wynosi 53,9 t. Pylony mają wysokość 147 m i kształt litery H. Pylony opierają się na fundamentach, które posadowione są na 88 żelbetowych palach. Średnica pali wynosi 2,2 m. Fundamenty pylonów wzmocnione zostały masywnymi blokami betonowymi, stanowiącymi zabezpieczenie przed skutkami uderzeń statków.\nTechnologia wykonywania obciążeń próbnych


Glissando | Pompowanie atmosfer. Rozmowa z Mateuszem Śmigasiewiczem\nPompowanie atmosfer. Rozmowa z Mateuszem Śmigasiewiczem\nJan Topolski, Joanna Zabłocka / 13 lis 2021\nJan Topolski: Dlaczego?\nBo to jest trudne…\nTrudno jest mówić o tym, co się robi. Czasem nie wiesz, dlaczego coś robisz – a musisz udawać, że zawsze wiesz.\nfot. Arek Arciszewski\nJT: Znajdujemy się w ciekawym miejscu, zaprosiłeś nas do swojej pracowni…\nTo było tak, że mój przyjaciel Piotr Matosek wynajął to miejsce i często do niego przychodziłem, głównie pić piwo. Pewnego dnia powiedział: weź ze sobą komputer, to sobie razem popracujemy. I tak już zostało. Bardzo lubię przy kimś pracować, a to miejsce wynajmują także osoby robiące biżuterię. Często przy Piotrze puszczam różne rzeczy na głośnikach, a on mówi: „O kurwa, ale zajebiste!” albo: „O kurwa, ale chujowe, weź to zmień”. To takie pompowanie się nawzajem. Ja też mu czasem pomagam, jak ma jakiś linoryt do odbicia albo coś. Uwielbiam kolektywne rzeczy. Wiadomo, że umiem też samemu, bo trzeba umieć, ale najlepiej z kimś. Dlatego tak lubię siedzieć z wykonawcami, dłubać z nimi nad różnymi rzeczami. Tak jak na przykład z Ryszardem Lubienieckim. Z nim wychodzą najlepsze utwory – przyjeżdżasz do niego do domu i dłubiesz.\nJoanna Zabłocka: A zapraszasz tutaj wykonawców?\nNie, jeszcze mi się nie zdarzyło, trochę nie ma miejsca. Jak ktoś tu usiądzie z wiolonczelą, to zaraz może mu coś spaść na głowę albo instrument rozwali. W sumie najwięcej doświadczeń mam z Ryszardem. Bardzo się lubimy, a że on co chwila zaczyna grać na jakimś nowym instrumencie [śmiech], to zaraz muszę znowu coś dla niego pisać. Fajnie. Po prostu mówi: weź skomponuj mi utwór. I z takich sytuacji rodzą się najlepsze rzeczy. Nie ma dedlajnów, jest czysta radość, ze wspólnego rozkminiania z kimś, komu można wszystko powiedzieć. Kiedyś pojechałem do Chorzowa poćwiczyć z triem Layers – to była zajebista wycieczka, choć musiałem wstać straaasznie wcześnie rano. Powstał utwór Rubber (2018) na skrzypce, flet i akordeon, który słuchałeś na żywo na festiwalu Musica Privata i powiedziałeś że ma fetyszystyczny tytuł [śmiech].\nMateusz Śmigasiewicz · RUBBER\nJT: Bardzo często piszesz na jeden, dwa instrumenty, głównie kameralistykę.\nTak, ale w ostatnich dwóch latach otwieram się na symfonikę. Chociaż w sumie wolę mniejsze obsady – bo można komuś w oczy popatrzeć. Boję się czasem tych ludzi w orkiestrach… Dobra, nie chcę tego tak mówić, ale po prostu czasem ich się boję. Często czuję, że oni nie mają czasu grać takich bzdetów. Woleliby coś innego. Tu musisz jako instrumentalista poznać coś nowego i niestandardowego, włożyć wysiłek, trzeba dużo dobrej woli, również trzeba być tolerancyjnym wobec jakichś kompozytorskich błędów czy niedopatrzeń.\nJZ: W jaki sposób się wtedy komunikujesz z zespołem?\nDyrygentowi czasem coś powiem. To kwestia osobowości. Nie jestem takim typem co przychodzi na próbę z orkiestry, zasiada na krześle, o! kompozytor. Ja tak nie mam.\nJT: A jednocześnie pracujesz tu razem z Piotrem, on zagląda ci przez ramię?\nZ przyjacielem to inna sprawa. Czuję się bezpiecznie, jak można z kimś pójść na piwko, pogadać. Kiedyś, pamiętam, byliśmy z Ryszardem we Wrocławiu na takiej górce obok torów kolejowych. On miał ze sobą starą empetrójkę i słuchaliśmy utworów Tomasza Sikorskiego, piliśmy piwo i gadaliśmy. Ważne jest porozumienie. Jak je masz, to znikają bariery. Jakbym nie znał Ryszarda, to bym nie napisał instrukcji typu „oddychaj razem z instrumentem”. Obcej osoby nigdy bym o coś takiego nie poprosił [śmiech]. Może to brzmi dziwnie albo śmiesznie, ale dzielę się z wami takimi emocjami.\nJT: To mi się skojarzyło z twoimi partyturami: w odróżnieniu do wielu współczesnych twórców brakuje w nich rozbudowanych legend i wstępów.\nJa częściej to robię w tym miejscu, w którym coś się dzieje – uważam, że to jest praktyczniejsze.\nJT: Ale nie ma też opowieści, czym utwór jest zainspirowany albo co chcesz przekazać.\nNo właśnie często w ogóle nie jestem w stanie opowiedzieć, czym utwór jest zainspirowany. To temat na inny rozdział naszej rozmowy. Ale czekajcie, wezmę jakąś partyturę, bo mnie zaciekawiło, co powiedziałeś. Rzeczywiście, the ways of wood (2018) na pozytyw, głos, playback i wideo wygląda tak, jakbym pisał dla kogoś, komu i tak wszystko później wytłumaczę.\nJZ: To jak podchodzisz do kolejnych wykonań, skoro tak się wiążesz z poszczególnymi muzykami?\nTo już oni będą zawsze grali. Może także ktoś inny, ale ja sobie nie wyobrażam, jak ten ktoś mógłby do utworu podejść. Może powinienem myśleć o przyszłości, ale zawsze wyobrażam sobie, że wtedy napiszę po prostu nowy utwór dla nowego wykonawcy. Chociaż np. taką Magmę (2018) mógłby pewnie jakiś inny akordeonista zagrać, tam nie ma tak wiele rzeczy wymagających wyjaśnienia. Zresztą, może chcecie ją jeszcze raz posłuchać?\nJT: Nie, chcemy pogadać [śmiech].\nCzyli znowu się chciałem schronić. Co, Asia, myślisz?\nJZ: Zastanawiam się, jak to twoje podejście było oceniane w czasach studiów?\nByłem wtedy strasznie zagubiony. W czasie studiów powstały może ze dwa wartościowe utwory. Mam wrażenie, że dopiero później dowiedziałem się – może nie: jak komponować, bo wciąż tego nie wiem – ale jak to lepiej robić. Z tymi utworkami w 2015 roku pojechałem do Radziejowic na kursy SYNTHETIS i zmierzyłem się z innym światem. Tam wykładał Simon Steen-Andersen i jak je mu pokazywałem, to pomyślałem, że muszę wziąć się do roboty, bo nie mogę dłużej tkwić w… trudno mi to nazwać… W czymś niedojrzałym, w jakimś szkolniactwie, jeśli mogę tak roboczo określić.\nJZ: Ale to jest wina akademii?\nNie, raczej tego, że każdy człowiek rozwija się w innym tempie. Ja przyznaję, że u mnie idzie to wolno. Nie wystrzeliwuję od razu, ale muszę spokojnie, bezpiecznie, powolutku, krok po kroku. Zauważyłem, że mam tak w wielu dziedzinach życia.\nJZ: To na czym polega „inny świat” takich kursów od standardowej edukacji akademickiej, oprócz tego, że w ramach pierwszej można spotkać tuzy…\nNo właśnie to jest ta różnica. W jakiś sposób systemowa… Na kursach masz w jednym miejscu wybitnych ludzi z różnych zakątków świata przez dwa tygodnie. A tu przez cały rok masz tych samych nauczycieli – nawet jeśli często są w porządku, to nie wyciśniesz z nich więcej. I tak miałem szczęście, bo trafiłem do dobrego profesora, czyli Zygmunta Krauzego. Chodziłem też na zajęcia z multimediów u Cezarego Duchnowskiego, więc mogłem rozkminić programy typu Max/MSP itd. To był dzielony projekt z Akademią Sztuk Pięknych, zamiast zajęć np. z orkiestr dętych można było się zapisać na programowanie obiektowe.\nJT: Ktoś z Radziejowic był dla ciebie szczególnie ważny, na coś cię naprowadził?\nPrzede wszystkim, tam przyjeżdżają super uczestnicy i także z nimi można się zderzyć. Jestem chyba rekordzistą, jeśli chodzi o te kursy, jeżdżę tam co roku, to chyba jest prawnie zakazane [śmiech]. Powiem wam, że to dużo daje mieć co roku takie zderzenie, najczęściej przyjemne, ale czasem mniej. Na przykład Chaja Czernowin, oglądając strona po stronie jedną partyturę, w pewnym momencie złapała się za głowę i powiedziała: „Jezu, co ty tu zrobiłeś!”. Ale ona wie, o co w tym wszystkim chodzi. Wiecie, kto jeszcze znakomicie naucza? Stefan Prins. Jak mu pokazałem Magmę, to wziął notatnik i zapisał kilka stron swoich myśli, a potem nastąpiła godzina rozmowy.\nJZ: A czemu nie zdecydowałeś się pojechać do nich na stałe?\nNie wiem. Próbowałem kiedyś raz, ale mnie nie przyjęli albo coś. Chciałem pojechać do Aarhus, chyba dostałem za mało punktów czy coś. Jakoś tak się ułożyło, pomyślałem że są przecież te kursy, a w Warszawie mam przyjaciół, no i zespoły, z którymi co tydzień gram jakąś próbę, więc… Powiem wam, że przez ostatnie lata to była moja ulubiona rozrywka: spotkać się z kumplami albo kumpelami w sali prób i zajebać jakiś fajny kawałek.\nfot. Krzyszt Paw\nJZ: No właśnie, czemu poświęcasz więcej czasu: grze w zespołach czy komponowaniu?\nTo różnie wychodzi, każdy miesiąc jest inny. Ale przykładam bardzo dużo uwagi do tamtej „drugiej” muzyki. Albo „pierwszej” – zależy skąd patrzeć, bo dla mnie one są równoważne. Pamiętam taki czas, byłem wtedy w trzeciej gimnazjum i grałem w szkole muzycznej na klarnecie, ale od pewnego momentu moje zainteresowania poszły w inną stronę. Przychodziłem do domu, zamykałem się w pokoju i cisnąłem na keyboardzie. Niesamowite, jak gra na klawiszach rozwija muzycznie. Zaczynasz słyszeć wszystko harmonicznie, pionami i współbrzmieniami, to się ogólnie przydaje. W liceum miałem pierwsze zespoły, na studiach zacząłem grać jazz fusion.\nNajwiększy przełom zaczął się od pewnej przypadkowej sytuacji, gdy w klubie Kamieniołomy (pamiętacie to miejsce?) spotkałem kumpla Wiktora na zapleczu i spytał się, czy pożyczyłbym mu bas, bo chciałby grać z taką to a taką osobą. Ja powiedziałem, że nie pożyczę, ale on może grać na gitarze, a ja na basie. I tak narodził się zespół Starego. Najlepsze czasy. To zmieniło moje życie. Dotąd byłem bardziej zamknięty, a ten zespół otworzył mnie, był poetycki, punkowy. Zagraliśmy mnóstwo zajebistych koncertów, najwięcej w Eufemii. Wiecie, jaka tam była atmosfera, jak się robiło koncerty na zewnątrz. Można było odpalić głośniki na fulla i zajebać zajebistą muzę. Skomponowaliśmy masę zajebistych numerów, wydaliśmy też epkę Kosmita (Crunchy Human Children Records, 2015).\nStarego – Kosmita EP by Starego\nJZ: Dziś masz jakieś swoje miejsce jak Eufemia?\nMam z tym problem. Jeśli pytasz, dokąd chodzę napić się piwka, to do Planu B. Ale jeśli chodzi o taką przestrzeń, to Eufemia była niesamowitym miejscem. Bardzo za nim tęsknię, bo ono łączyło ludzi.\nJZ: Tam sformowałeś swoje inne zespoły?\nNie, choć to była taka linia, że jak Starego się rozpadło, to z perkusistą założyliśmy zespół we dwóch. Jako muzycy bardzo się rozwinęliśmy. Znowu: jest porozumienie z drugą osobą, z przyjacielem. W „muzyce jeden” wspólnie komponujemy, w przypadku „muzyki dwa” wspólnie gramy.\nJT: Żałuję, że nigdy nie dotarłem na koncert Shuri-kena. Ze wszystkich twoich zespołów najbardziej wchodzę w tę muzykę.\nCzłowiek jest coraz dojrzalszy. Kiedyś myślałem, że pewnych rzeczy nie mogę zrobić, a teraz widzę, że do trzeba do nich dorosnąć. Nie wiedziałem, jak założyć taki zespół, jak wykreować takie przestrzenne brzmienie. Okazuje się, że trzeba trochę rzeczy posłuchać, trochę pokombinować, ale też się ośmielić. A na to wszystko trzeba czasu.\nShuri-ken · Maximum Music. No Quality.\nJZ: Czemu zakładasz wciąż nowe formacje? Próbujesz nowych gatunków?\nTak, trochę tak. Chcę szukać nowych brzmień. A poza tym jeden zespół jest z Jędrzejem, drugi jest bez Jędrzeja, jeszcze kolejny z kimś innym. Wiecie jak to jest: czasem macie się ochotę spotkać z jednym znajomym, a czasem z pozostałymi dwoma [śmiech]. Strasznie lubię grać, sprawia mi to wielką przyjemność.\nJZ: To dlaczego nie komponujesz muzyki „drugiej” także dla siebie jako wykonawcy?\nNie wiem, nie czuję takiej potrzeby. Miałbym problem, żeby wystąpić np. z jakimś zespołem kameralnym na gitarze basowej. Nie czuję się wykonawcą takiej muzyki, tej „pierwszej”. Chyba bym czuł, że uprawiam amatorkę. Z drugiej strony, jakbym miał użyć swojej ekspresji z „muzyki drugiej”, to by wyszło chyba słabo. Albo jedna droga – i ona jest zła, albo druga – i też jest zła. Nie lubię sytuacji na siłę, takich cross overów. Znacie jakikolwiek przykład, że to się udało? Nie znam wielu rzeczy, ale wydaje mi się to podejrzane. Jakby było jakimś rodzajem egzotyzacji.\nJT: Często koncerty muzyki „pierwszej” wychodzą statycznie, brakuje w nich żywości, energii, radości…\nWiem, o co ci chodzi, myślałem o tym ostatnio. Nie wiem, może po prostu nie ma na świecie muzyki, która by odpowiadała na wszystkie potrzeby człowieka. Na przykład w partyturach szukam nowości. Jak komponuję, to chcę dotknąć nieznanej mi wcześniej atmosfery.\nJZ: Nie brakuje ci dialogu pomiędzy tymi światami? To także pytanie o przyszłość kompozycji i sens jej podtrzymywania.\nCzujesz, że jest podtrzymywana? To brzmi, jakby była sztucznie podtrzymywana.\nJT: Trochę tak jest, zwłaszcza pod kątem finansowym.\nMyślę, że jak coś jest ważne, to można sobie pozwolić, by sztucznie podtrzymywać. Nie lubię narracji w stylu „o, ta muzyka nie obroniłaby się sama na rynku”. Wiele rzeczy na świecie nie obroniłoby się na rynku. Parki narodowe, szpitale publiczne. Fajnie jest podtrzymywać to, co wartościowe – jeśli takie jest.\nJT: Ze wszystkich festiwali, na których byłem, to te dwa nurty, dwie muzyki, najbardziej przenikały się na Privacie w Łodzi.\nNajlepszy festiwal na świecie! On jest dla mnie idealny także dlatego, że trafia doskonale w moją potrzebę prywatności, dyskrecji w życiu. Nigdy nie byłem na żadnym Openerze czy Offie, chociaż bardzo dużo słucham artystów, którzy tam przyjeżdżają. Zmęczyłbym się jednak pewnie ilością ludzi na tych festiwalach.\nJZ: A czy w swojej muzyce starasz się wytworzyć prywatną sytuację także dla słuchaczy?\nHmmm… Ostatnio staram się… W ogóle mam wrażenie, że bardzo krótko komponuję, że ciągle się uczę. Ale jak napisałem the ways of wood na portatyw i wideo, to pierwszy raz pomyślałem żeby zrobić coś immersyjnego. Żeby odbiorcy nie tylko słuchali, ale także widzieli, byli otoczeni – żeby ich wciągnąć.\nMateusz Śmigasiewicz · Oscillating Music for 2 moog synthesizers and audio playback\nJT: Może w tym kontekście dopytałbym się o warszawskojesienne premiery: Oscillating Music (2021) na syntezator Mooga i elektronikę oraz o spacer dźwiękowy zrealizowany z Izą Smelczyńską?\nW Oscillating Music dałem się ponieść po prostu. Forma była wyznaczona przez audio playback a to, co grałem na synthach, było w dużej mierze improwizacją z ogólnym planem, jak poruszać się po utworze. Bardzo ciekawe w tej kompozycji dla mnie były dwa elementy: jeden to wychodzący jakby spod wody cytat z Syren Debussy’ego, a drugi to możliwość, by na syntezatorze analogowym płynnie miksować proporcje białego szumu i dźwięku o ustalonej częstotliwości. Jeżeli chodzi o spacer z Izą, to świetnie się bawiliśmy, po prostu grając razem i potem montując to granie w utwór, a w zasadzie to połowę utworu, bo resztą są przecież dźwięki otoczenia.\nJT: Jak podchodzisz do zamówień kompozytorskich?\nPojawia się czasem problem, że piszesz dla zupełnie obcych ludzi, których pierwszy raz widzisz na próbie. No i dla mnie nie ma wtedy przestrzeni, ani czasowej, ani emocjonalnej. Tak było przy pracy nad utworem Dom jest gdzie indziej (2019) na skrzypce, wiolonczelę i orkiestrę, choć wszystko wyszło fajnie. Jestem zadowolony z rezultatu, bo tak jak mówiłem, traktuję wszystko jak naukę. W sumie to był mój pierwszy prawdziwy utwór na orkiestrę i wydaje mi się, że dobrze go zrobiłem, pod kątem technicznym. Bo rzemiosło jest dla mnie ważne. Często jak jesteśmy tutaj z Piotrem – w miejscu, gdzie wiszą te wszystkie narzędzia – to nawet jak żartujemy, przebija z nas taka etyka pracy. „Dzisiaj napierdalamy! Śmigasiewicz, siadaj i pisz. Rób, a nie siedzisz na Facebooku!”. Estetyka może ci się podobać albo nie, ale jak coś jest dobrze zrobione, to czujesz tę jakość – macie tak czasem?\nDom jest gdzie indziej, fragment (s. 43)\nJZ: Mimo wszystko zastanawiam się, czy przewidujesz w tym etosie pracy warsztatowej miejsce na swobodę – tak jak w twoich projektach punkowych, w których jest spontan i wszystko się może zdarzyć?\nFajnie byłoby móc pisać partyturę w takich warunkach, żebyś mogła sobie pozwolić na taką energię. Trochę tak jest na Privacie: tam nie ma granic albo są zatarte. Inne festiwale wydają mi się bardziej skodyfikowane.\nJT: Co dla ciebie jest tu najważniejsze w tym warsztacie: praca z instrumentami, plan harmoniczny, rozwój formy? Kiedy masz poczucie, że zrobiłeś coś dobrze?\nWydaje mi się, że wyznacznikiem dobrej roboty jest poziom wniknięcia w szczegóły. Że mógłbyś skopiować jeden takt trzydzieści razy a możesz też rozdzielić to na kilka instrumentów, w każdej partii zmienić delikatnie rytm, dodać malutkie rozstrojenia. I jak złożysz 15 takich elementów, to masz już inną tkankę, ale właśnie dlatego, że pomyślałeś o szczegółach. Kameralistyka również mi to oferuje: jest mniej warstw, ale za to taki totalny, surowy poziom wniknięcia w szczegóły – totalny zoom.\nJT: Stąd te duety, jak Volumen (2018) na puzon i wiolonczelę.\nTak, ale on jest bardziej „puszczony”. Trochę taki aleatoryzm kontrolowany. To jest zupełnie inna tkanka, gdy element synchronizacji jest zawieszony.\nJZ: Podchodzisz emocjonalnie do swoich utworów?\nTotalnie. Na wielu płaszczyznach. Ostatnio zaczęła mnie fascynować psychologia. Na przykład pojęcie Realnego, o którym czytam w opracowaniach Lacana u Žižka. Wtargnięcie Realnego, czyli jakieś zdarzenie, które burzy symboliczną strukturę rzeczywistości. Zastanawiałem się, jak można by to oddać w muzyce. Może udało mi się coś podobnego zrobić w Magmie: cały utwór jest oparty na jednym jedynym akordzie, nie ma tam żadnych połączeń harmonicznych, żadnej gramatyki. Otwiera się wtedy taka przestrzeń, którą nie wiadomo jak nazwać. Strasznie lubię sytuacje, w których nie wiadomo co się dzieje i jak coś określić. Muszę się wam przyznać, że ja często sam nie wiem, dlaczego coś robię. Czuję, że chcę dotknąć jakiejś atmosfery i iść w tę stronę. Intuicja mnie ponosi. W the ways of wood do dzisiaj nie do końca rozumiem, co się dzieje. Nie zbadałem tam wszystkich emocji, może one są zresztą niemożliwe do pełnego określenia i nazwania, bo jakoś brakuje mi słów.\nNie wlewam codziennych emocji w te utwory… Tylko chcę osiągnąć pewną atmosferę. Nie jest tak, że przychodzi jakiś nastrój i mam go ochotę zawrzeć w nutach – bo często one tak szybko przechodzą jeden w drugi, że nie zdążyłbym ich spisać. Co innego granie. Wtedy dajesz natychmiastową odpowiedź. Zauważyłem, że jestem bardzo wrażliwy na ludzkie emocje – może także przez mojego ojca, który jest reżyserem, sporo czasu przesiedziałem na jego próbach. Kiedy oglądam film i znajdzie się tam rozmowa dwojga ludzi, często mnie to zupełnie rozpierdala. Na przykład w Sound of Metal dzieją się bardzo intensywne rzeczy między ludźmi. Takie sceny dają mi mocne przeżycia.\nJZ: Jednocześnie w partyturach nie zamieszczasz żadnych śladów wskazujących na treści pozamuzyczne, np. społeczne.\nNie, chociaż czuję że się tego od nas wymaga. Bardzo mocno odczuwam tę presję, ale…\nJT: Ale kto wymaga?\nLudzie, którzy na co dzień opisują tę scenę. I nie wiem, czy jestem w stanie im to dać. Bo moja głowa krąży gdzieś indziej. Jako obywatel chodzę na protesty i się staram. Ale jako artysta tego nie czuję. Mam nawet problem z tym, żeby zatytułować swoje utwory. Moja głowa nie porusza się w słowach.\nMateusz Śmigasiewicz · The shadow of what is missing\nJT: Czasem udaje ci się jednak dobrać sugestywny tytuł , jak w The shadow of what is missing.\nCzasem pomaga w wymyślaniu tytułu sytuacja wokół utworu. Tu masz zwykłe organy i organy elektryczne. I można pójść za skojarzeniem: ten gmach, którego już nie ma, i jego elektroniczny cień. Nowe wstępujące w miejsce starej kultury… Mam takie przeczucie – bo ja samymi przeczuciami się żywię – że świat przedcyfrowy był jednak inny. Był innym gmachem. A teraz konstruuje się nowa cywilizacja. Osobiście doświadczyłem już tylko nikłego śladu tej analogowej kultury.\nJT: O kulturze cyfrowej napisałeś też tekst do „Meakultury”.\nMiałem referat w Krakowie na konferencji ELEMENTI, trzeba było go spisać, więc to zrobiłem. Napisałem tam, że partytura nie jest już wyróżnionym źródłem; przestaje być utworem, a zostaje tylko pomocą. Jeden z przykładów dostarczył mi Mikołaj Laskowski, którym m.in. o tym mówił w wywiadzie dla „Glissanda”. Czasem myślę o sobie jako o prywatnym teoretyku muzyki, choć nigdy nie zrobiłem kroku w tę stronę. Lubię obserwować i zastanawiać się nad tym, co dzieje się wokół mnie, nie tylko skupiać na sobie. Słuchać cudzych utworów, wyłapywać jakieś rzeczy, stawiać nieśmiałe diagnozy. Przeżywam wciąż pisanie jak przygodę. Analogicznie – tyle razy myślałem już, żeby zacząć myśleć o komponowaniu jako o zawodzie, jako o pracy, jednak na końcu się okazuje, że to po prostu zajebista podróż. Próbuję być profesjonalny na maksa, ale najfajniejsze momenty to te, w których nie trzeba być profesjonalnym, tylko można po prostu jechać.\nJZ: Do czego potrzebujesz tego profesjonalizmu?\nBo mam taką etykę pracy. W mojej rodzinie panuje takie przekonanie, że praca jest ważna, wręcz najważniejsza. Tak zostałem wychowany. Trzeba dobrze tę pracę robić. Wiecie jak to jest?\nKażdy ma inaczej pewnie.\nJZ: Przy piwku! [śmiech]\nNo właśnie, mamy tu jeszcze jeden napój [śmiech]. Trzeba być sumiennym. A później pójdziemy do parku!\nJZ: Tylko się rozpadało.\nTo potem. Możemy pójść na kawkę. „Kawka na wynos dzisiaj towarzyszy mi!”.\nJT: Możemy się przenieść do większego pokoju, chyba że lepiej się tu czujesz?\nCzuję się dobrze, jeśli wy się czujecie dobrze. Ale czy to nie jest nieco impasowa odpowiedź?\nJZ: W tym tekście piszesz też o samowystarczalności. Ciekawa jestem, jak o niej myślisz w kontekście sceny kompozytorskiej, jak się z nią utożsamiasz. Czujesz się częścią środowiska warszawskiego czy jakiejś generacji?\nNie wiem. Warszawy to raczej nie. Jeździłem dużo do Radziejowic i podczas jednej edycji byli tam Paweł Malinowski, Monika Szpyrka, Teoniki Rożynek, Ryszard Lubieniecki. Mało ludzi przyjechało wtedy, bardzo się zaprzyjaźniliśmy i zbliżyliśmy do siebie. Nie wiem, czy chodzi o scenę, ale fajne jest, że są ludzie, których lubisz i którzy robią mniej więcej to samo co ty. Możesz z nimi o tym porozmawiać, możesz powymieniać się chamskimi plotami albo pomysłami i utworami. To chyba po prostu community. Znasz kompozytorów z różnych polskich miast, możesz u nich przenocować, potem oni odwiedzają ciebie i idziecie sobie na piwko, to jest super.\nJT: A odczuwasz taką więź ze słuchaczami?\nMniej. Nie wspominając już, że ci słuchacze to są często właśnie ci kompozytorzy. Chciałbym bardziej zapraszać słuchaczy do takiej społeczności. Dlatego Privata jest zajebista, bo wszyscy tam są blisko. Chodzi właśnie o prywatność i bliskość, a nie o to, że każdy wychodzi innymi drzwiami. Muzycy za kulisy, a widownia do holu. Sytuacja w jakimś sensie symboliczna. Fajnie byłoby, jakby wszyscy wychodzili tymi samymi drzwiami.\nJT: Domyślam się, że inaczej wygląda sytuacja w „muzyce drugiej”, kiedy sam grasz na scenie, np. w takiej Eufie?\nO Jezu, ile zajebistych momentów. Raz była taka sytuacja, że Paweł Gawlik zapomniał tekstu, znajomi to zobaczyli i od razu go wzięli na crowdsurfing. Myśmy grali akompaniament, a on pływał na tych ludziach, aż się skończyła piosenka – i w ten sposób wybrnęliśmy z poważnych kłopotów.\nJT: Chciałbym wrócić do ważnego wątku domu rodzinnego. Wielokrotnie chodziłeś na próby, sam też tworzyłeś muzykę do spektakli twojego taty. To dość niecodzienne wejście w świat sztuki…\nBardzo niecodzienne! Długo miałem z tym problem, że to może jakieś nepotystyczne i nieuczciwe wobec innych. Ale potem skończyłem studia kompozytorskie i mam już na to papier. Wiem, że to może głupie – ale tak to czułem, a ja wszystko emocjonalnie odbieram. Wydaje mi się, że dobrze dogadywaliśmy się z tatą, mamy dobrą relację, także artystyczną. On też umie grać na fortepianie i jak byłem mały, to robił to lepiej ode mnie. Tata skończył szkołę muzyczną pierwszego stopnia na akordeonie, jest bardzo muzykalny i czuje, o co w tym chodzi. Kiedyś sam napisał też muzykę do jednego ze swoich spektakli. Dopełniamy się obaj: ja wiem, rozumiem, umiem, a on czuje, co będzie w danej scenie pasowało.\nJT: A współpracowałeś z innymi reżyserami?\nKiedyś robiłem coś z Kingą Chudobińską w Akademii Teatralnej; z Martą Sieczak robiłem też kiedyś muzykę do baletu, ale nie widziałem rezultatu. Ale przeważająca większość to spektakle taty, to prawda. Zazwyczaj muzyka puszczana z taśmy, choć czasem zdarza się jakiś śpiew aktorów na scenie.\nJT: Jak działa twoja muzyka w zestawieniu z energią sceniczną, z cielesnością aktorów?\nLubię bardzo tę sytuację towarzyszenia. Teatr jest super miejscem, żeby tworzyć jakieś ambienty albo długotrwające struktury. Albo robić to, co lubię najbardziej, czyli podbijać atmosfery. Film i teatr są najlepsze do pompowania atmosfer.\nJT: Krążymy wokół tego słowa i chciałbym się dowiedzieć, co dokładnie rozumiesz pod tym pojęciem?\nTo wszystko jest bardzo intuicyjne, kurde. Może taki mój problem – a może właśnie zaleta – że nie mam ustrukturyzowanej wiedzy ani definicji na żaden temat [śmiech]. Powiedziałbym, że tworzenie atmosfery to budowanie miejsca, w które przenosisz potem słuchaczy.\nJZ: Intermedialność pomaga ci w kreowaniu tych atmosfer?\nTu w obrazie nic nie ma, jest tylko mgła i drzewa. Ale od razu wchodzisz w określoną sytuację, która nie jest neutralna. Wychodzimy z sali koncertowej, otwiera się jakaś przestrzeń tajemnicy.\nJT: Chciałbyś więcej takich rzeczy robić?\nTak, bardzo. Ale to wymaga współpracy z kimś, kto daje ci wolność i przestrzeń.\nJT: Czy tak było w Kurkach?\nByłem ostatnio – tam jest świetna przestrzeń. Wielka hala magazynowa, która występuje właśnie w filmie Piotra Matoska Lipsync for Indentity (2020). W hali jest bardzo ciekawa akustyka [puszcza nagranie z dyktafonu]. Wyobrażam sobie, jakby postawić tam piętnastu tenorów, którzy śpiewaliby jeden tryl, żeby to wszystko wibrowało i rozjebało ludziom czaszki! Muszę to zrobić!\nJZ: To ty śpiewasz sam?\nTak. Fajnie, jak ten głos się robi coraz bardziej zdesperowany, bo walczy o oddech. Całe Lipsync for Indentity robiliśmy w wielkim stresie. Wyszedłem od Piotra o 5-ej rano w dniu, w którym wszystko miało zostać skończone. I w ogóle masakra.\nJT: Jak wyglądała współpraca między wami?\nPiotr siedział przede mną, montował film i go kolorował, a ja jednocześnie robiłem muzykę i mu przesyłałem na karcie SD.\nJT: I to wszystko się działo dosłownie w jedną dobę?\nNie, oczywiście dłużej, ale najwięcej pracy zrobiliśmy w jedną dobę. Poszedłem na urodziny mojego ojca i później od razu pojechałem do niego o 16-ej i wyszedłem nad ranem. Czasami tak się dzieje. Ale to była dla mnie bardzo ciekawa rzecz, bo na planie nie został nagrany żaden dźwięk, wszystko trzeba było dograć potem. Więc to tak naprawdę film muzyczny. I to też daje mega pole do zrobienia czegoś.\nJZ: Mówisz o sobie, że jesteś artystą dźwiękowym. Planujesz wykorzystywanie innych mediów czy samej przestrzeni?\nPlanuję. Chcę zsyntetyzować jakieś moje doświadczenia z ostatnich lat w większym utworze. Wejść jeszcze głębiej w syntezatory analogowe, włączyć element ruchu i scenografii, zrobić coś wreszcie z głosem. I użyć koniecznie mojego ulubionego ostatnio instrumentu, czyli maszyny do dymu!\nJZ: Masz dużo projektów rozpoczętych, lecz niezakończonych?\nMam dużo pomysłów na piosenki. Mam notatki o utworach, jakie bym chciał napisać. Mam z Matosem sporo odjebanych pomysłów: opera na chór męski i kotły i inne takie. Żeby to zrobić, trzeba mieć albo bardzo dużo samozaparcia, albo mieć pieniądze skądś. Widziałem już, jak ludzie działają za darmo, trzeba wtedy naprawdę umieć przekonywać. Pieniędzmi się zajmiemy [śmiech]. Człowiek żyje marzeniami, ale czasem się udaje. Porażka też jest wpisana w życie. Chciałeś coś zrobić, ale nie wyszło; zaplanowałeś świetny projekt, ale instytucja się wycofała; przegrałeś jakiś konkurs. Wszystko potem ląduje w specjalnym folderze w notatniku.\nJT: W jakiej postaci są te notatki?\nTekstowej. To zwykle koncepty, ale często znajduje się tam więcej pomysłów. Na przykład dla opery na chór męski i kotły szukaliśmy już kogoś do libretta, myśleliśmy, o czym ma być, pojawił się pomysł na stroje.\nMateusz Śmigasiewicz · the ways of wood\nJT: Jak rodzą się twoje pomysły, np. takie the ways of woods?\nMiałem napisać utwór na portatyw, taki był niezaprzeczalny punkt wyjścia. Zrobiłem więc sobie mapę myśli: na środku kartki zapisałem „portatyw” i różne strzałeczki, obszary. Organy, średniowiecze, powietrze, coś tam. Strzałeczki prowadziły do innych strzałeczek i wszystko zaczęło się się łączyć. Stąd pojawiają się na przykład strzępki modlitwy. Jesteśmy uczeni jako kompozytorzy_rki, żeby utwory były możliwie konsekwentne pod kątem estetyki, brzmienia, treści – a ja czuję, że czasem dobrze powrzucać rzeczy na pozór nieprzystające do siebie, ale pomagające wytworzyć atmosferę.\nJZ: Jak doszedłeś do Tomasza Sikorskiego?\nMapa posłużyła mi tylko na początku, a potem szedłem już sam. W sumie sam tytuł to Holzwege po angielsku. Dla mnie Sikorski jest megaważny. Może napisał muzycznie ciekawsze utwory, ale Holzwege mają w sobie filozoficzną siłę. Chodzi o tę Heideggerowską maksymę, że życie przypomina błąkanie po lesie w poszukiwaniu iluminacji, wyjścia z gąszczu na polanę. Ale Sikorski potraktował ją przewrotnie w sposobie instrumentacji i dysonansowej harmonizacji głównego motywu na końcu – ta iluminacja tak naprawdę nie jest wyzwoleniem, lecz koszmarem. Uświadamiasz sobie, że w jednej chwili, że… nie wiem, jak to powiedzieć… Ale rzeczywistość się pojawia i to obezwładnia. I użyłem cytatu z Sikorskiego po to, by właśnie wkroczyło Realne. Dla mnie ten utwór jest wyjątkowy. Ostatnio fascynuje mnie dyskretność katastrof, choć nie wiem dlaczego.\nLes Sirènes, s. 17\nJT: Ale dyskretne katastrofy czy dyskretne odgłosy katastrof?\nTak bardzo dyskretne, jak bardzo my nie chcemy ich zauważać na co dzień. Jakbyś żył i wiedział, że nasza planeta zaraz się rozwali, to byś nie mógł funkcjonować. Więc odpychasz tę świadomość od siebie cały czas. I ta świadomość tylko czasami przychodzi do ciebie poprzez różne nagłówki albo twoje prywatne myśli, nie?\nJZ: Dyskretność budzi moje skojarzenia np. z Les Sirènes (2020) na zespół i otoczenie.\nW ogóle dużo technik, które stosuję w utworach, jest mega dyskretnych. Nie wiem, taki chyba mój charakter. Chociaż Zygmunt Krauze mi mówił zawsze – i uważam, że słusznie – że jak coś robisz, to idź w to totalnie. Ale można też totalnie iść w dyskrecję. Dlatego Krzysiek Marciniak powiedział w przypadku tego utworu o „debussizmie”, bo strasznie chciałem, żeby wszystko krążyło wokół piana i żeby było lekko rozwibrowane. Wiecie, kropelka farby w wodzie.\nJT: Często używasz takiego falowania, rozedrgania…\nTak. Poczułem, że ten element mnie ciekawi i zacząłem go rozwijać. Często tak jest u kompozytorów_ek, że jak się chwycą jakiejś jednej rzeczy i im się spodobają, to później daleko w to idą. Później mają element, który sobie zabójczo dobrze opracowali i mogą jechać na nim bardzo długo.\nJZ: A propos Syren, to chciałabym cię zapytać szerzej o podejście do soundscape’u i field recordingu. Na ile chcesz się rozwijać na tej ścieżce?\nPamiętam, jak parę lat temu Krzysiek robił program rezydencji, w ramach którego przyjechała Caroline Klaus. Robili soundscape’ową mapę Warszawy w CSW, wziąłem udział i to okazało się strasznie fajne. Później zaczęło mi się podobać takie podejście do świata, więc chciałbym stosować w utworach więcej pejzaży dźwiękowych. I w ogóle Krzyś Marciniak i Iza Smelczyńska to ludzie, którzy bardzo mnie inspirują pod kątem słuchania świata.\nMateusz Śmigasiewicz · LES SIRÈNES for ensemble and environment sounds\nJT: No właśnie, sporo mówiłeś o zespołach i współpracach, a do tej pory nie pojawiła się Euphonia Pseudolarix. Ona też sytuuje się na pograniczu – trudno powiedzieć, że to „muzyka dwa” albo „muzyka jeden”.\n„Muzyka zero” [śmiech]. Ta muzyka jest tak blisko słuchania, tak często jest nie muzyką, lecz po prostu dźwiękiem, że rzeczywiście trudno powiedzieć. No i widzicie, znowu wszystko wychodzi od tego, że się z kimś lubię i miło mi się z tą osobą spędza czas. „Chodź, Mateusz, sobie coś pogramy”, powiedziała Iza – oto jest cała historia.\nJT: Jak się poznaliście?\nNie pamiętam, ale na pewno na Marszałkowskiej (w mieszkaniu Krzysia). I później w duecie podzieliliśmy się tak, że ja gram na komputerze, a Iza na wszystkim innym. Teraz bym to chyba jeszcze inaczej zrobił, ale to było dawno temu. Zrobiliśmy teraz spacer dźwiękowy na Warszawskiej Jesieni z nowym utworem, wcześniej zagraliśmy chyba z pięć koncertów, było bardzo fajnie. Wydaje mi się, że oboje jesteśmy obdarzeni jakąś podobną wrażliwością na dźwięk i na ciszę, podobnym timingiem. Kiedy gramy razem z Izą – tak samo zresztą jak kiedy jamuję w salce z Filipem i pozostałymi – to czuję jakiś taki niesamowity przepływ, totalnie się wkręcam w muzykę. Z drugiej strony czasami gdy graliśmy z Izą, miałem wrażenie pewnego rodzaju nierównowagi dźwiękowej. Bo wiecie, to też czysta fizyka, trudna do ominięcia: ona ma pięć wejść do miksera, a ja tylko jedno z komputera.\nJT: Moim zdaniem w ogóle nie było tego czuć na koncertach.\nSpoko, ale naprawdę wydaje mi się, że bardzo dużo wyciągnąłem i nauczyłem się od Izy. Fajnie było, jak pojechaliśmy na ELEMENTI do Krakowa. Pojechał z nami również Matos, który odpowiadał za stronę wizualną. Polegało to na tym, że na początku przed graniem puścił filmik, jak kopiemy w ziemi i zbieramy próbki, a potem jak zaczęliśmy grać, to on realizował wizualizacje poprzez oglądanie tych zebranych próbek pod mikroskopem, z którego obraz puszczony był na rzutniku – wszystko dlatego, że utwór się nazywał Gytia, czyli jakiś błotny osad w glebie. Wyszło zajebiście, bardzo się dobrze bawiliśmy.\nJZ: Dlaczego nie nagraliście płyty?\nW sumie możemy wziąć nagrania z Soundclouda i wypalić je na płytkę. Tak szczerze, to nie wiem, ale też specyficznie stawiasz pytanie, dlaczego czegoś nie zrobiliśmy. [śmiech]\nJT: Albo odwrotnie: dlaczego byście to właśnie mieli zrobić? Co takiego daje płyta, czego nie ma np. na wszystkich tych kanałach typu Soundcloud?\nNie no, na Soundcloudzie też możesz skompilować album. Chodzi o to, że płyta jest skończonym dziełem sztuki, zamkniętą kompozycją. Przynajmniej ja tak na nią patrzę. Dla mnie dobre płyty to takie, które są spójnym bytem, a nie tylko zbiorem utworów.\nJZ: Z drugiej strony zastanawiam się często, dlaczego młodsi kompozytorzy tak rzadko te płyty wydają. Jakby nie odczuwali tej potrzeby, idąc raczej od utworu do utworu. Albo wydają albumy pod innymi aliasami, w innych zespołach i projektach.\nJakbym spojrzał ze swojej perspektywy, to może chodzi o dojmujące przeczucie, że mało osób by posłuchało takiej płyty? Wiecie, jak to jest w tym świecie: wydać płytę z muzyką współczesną…\nJT: Wciąż jest trudno?\nWydać nie – ale już trudno sprawić, żeby takiej płyty posłuchało wiele ludzi. A jakie jest wasze zdanie na ten temat?\nJT: A ile osób słucha tych kawałków na Soundcloudzie czy na Youtube?\nNajwięcej odtworzeń mam Magmy z partyturą, na dzień dzisiejszy chyba koło 1300.\nJT: I to dla ciebie okej? Czy to oznacza, że gdyby płyta sprzedała się w 100 egzemplarzach, to byłby super rezultat, jak na Polskę?\nTylko że Istnieje jednak różnica między kupieniem płyty a wejściem na Youtube’a dwoma kliknięciami… Trudno mi powiedzieć, ile osób realnie kupiłoby taką płytę i co w tej sytuacji można by uznać za sukces. Pokażę wam, jaką płytę ja bardzo lubię, jeśli jesteście ciekawi!\nJZ: Na maksa.\nDobra, dwie płyty, na pewno je obie znacie. Jedna to Crepusculo Anny Petrini, która gra na flecie Paetzolda, tu jest m.in. utwór Superb Imposition Dominika Karskiego, którego bardzo cenię. A druga to For Organ and Brass Ellen Akbro – wszystko przemyślane jest tu brzmieniowo w każdej sekundzie… Dużo można gadać. Ja bardzo lubię rozstrojenia.\nJT: Czy dla ciebie też nadszedł moment na taką płytę, czy znajdujesz się na etapie ciągłego uczenia się?\nRaczej to drugie: tak czuję i tak mi się podoba. Może to niedobre, bo zdejmuje odpowiedzialność za ewentualne fakapy [śmiech]. Jeszcze wracając do tych płyt, organy w ogóle są fajnym instrumentem. A durowy akord ma w sobie siłę. Najlepszy rozstrojony, bo wtedy dwa wektory jadą na czołowe. Jak rozstrajasz rzeczy, które i tak są dysonansami, to moim zdaniem nie osiągasz już takiego efektu. Jak w Composition 1960 #7 La Monte Younga, z lekko rozstrojoną kwintą na dwóch oscylatorach. A pamiętacie jego The Second Dream of the High-Tension Line Stepdown Transformer na Warszawskiej Jesieni parę lat temu? To była dla mnie magia. Lubię właśnie takie atmosfery, długie trwanie, przestrzeń. Kręci mnie to.\nJT: A jednak twoje utwory są krótkie, nie oferują szansy na wejście.\nDługie trwanie w sensie wewnętrznym, nie zewnętrznym, czyli że mało zmienia się w środku. Chociaż wiadomo: jak trzeba napisać rozrywkowy numer okolicznościowy, to też dam radę. Tak jak w utworze Dom jest gdzie indziej, który jest bardzo zmienny, też w sensie przechodzenia jednej atmosfery w drugą. Czyli że myśli idą i wędrują; najpierw jesteśmy tu, później tam, a później jeszcze gdzie indziej. Ciągle czuję chęć malowania takich pocztówek, nawet jak w jednym utworze jest więcej pocztówek.\nJT: Twoje utwory wydają mi się bardziej kontrastowe niż płynne.\nJednak lubię proces upłynniania i czasami mi się go udaje dobrze zrobić, a czasami Chaya Chernowin się łapie za głowę.\nMateusz Śmigasiewicz · study on disconnection\nJT: Study on disconnection (2019) na altówkę i saksofon jest mocno procesualne.\nTak, to utwór rytmiczny, taki maszynowy, w ogóle inny niż większość moich rzeczy. Może w kwestii wyrazistości rytmu nawet Andriessenowski, jak jego Hocquetus. Trochę coś podobnego: ciągle napierdala na przemian na jedno i drugie ucho. I super. Coś takiego chciałem zrobić, ale niestety w efekcie ten utwór nie jest do końca ciekawy na polu wysokości dźwięku. I dlatego nie wracam do niego tak często, nie lubię go słuchać. Substancja wysokościowa okazuje się łatwiejsza do skomponowania i zachwycenia się nią, jak masz właśnie taką przestrzeń, w której dźwięki mogą dłużej trwać. Wtedy możesz bardziej w nie wniknąć i coś z nimi pokombinować. Jak masz punktową fakturę jak w study on disconnection, to brakuje przestrzeni między tymi pauzami, żeby wykonać jakąś efektowną operację z wysokościami.\nJT: To też kwestia wyboru akcentu, na którym się koncentrujesz.\nTak, poza tym w Radziejowicach te utwory pozostają zawsze takimi eksperymentami, bo masz naprawdę mało czasu. To w ogóle ekstra ćwiczenie, że musisz coś dostarczyć w takim terminie. Niektóre z tych utworów wyszły tak jak wyszły, a z niektórych jestem bardzo zadowolony.\nJZ: Jak długo w ogóle pracujesz nad utworami?\nNie umiem konkretnie odpowiedzieć, różnie. Zależy od stopnia podjarki i konkretyzacji pomysłu. Nie no spoko, umiem w miesiąc napisać utwór na orkiestrę. Lub jak w przypadku zamówienia Polin Music Festival, gdzie miałem napisać Dom jest gdzie indziej tylko na duet. A potem Kajetan Prochyra [kurator muzyczny muzeum] powiedział mi, że tam będzie jeszcze Sinfonia Varsovia. I sobie pomyślałem: dobra, to dopiszę jeszcze orkiestrę. I dopisałem w tydzień jej partię.\nJZ: Czyli to dlatego właśnie orkiestra jest tu w tle?\nTo ciekawe, co mówisz, bo gdy ludzie słuchają utworu, to nie wiedzą kompletnie, w jaki sposób on powstawał i jak został wyprodukowany, a to niestety bardzo często warunkuje efekt końcowy. Musiałem ciągle myśleć, żeby partie solistów były najciekawsze, ale żeby jakieś elementy dało się z nich wpleść do akompaniamentu orkiestry i na nich go zbudować.\nJT: Jedną z metod, które to ułatwiają, są techniki spektralne, które zresztą ostatnio stosujesz.\nMiałem takiego kolegę w Radziejowicach, Charlesa, który pokazując swój utwór, strasznie się śmiał, że to jest taki chałupniczy spektralizm. I wydaje mi się, że ja też często chcę dotknąć spektralizmu, ale robię to tak intuicyjnie, że wychodzi tylko puszczenie oka do tej tradycji. Bo żeby naprawdę się tym zająć, to trzeba by pół życia poświęcić, przy komputerze, w IRCAM-ie itd. To naprawdę fascynujące, ale niestety pociąga za sobą tak rozległy warsztat, że… Traktuję to więc jako pewien sposób myślenia o dźwięku, który może się przydać w wielu sytuacjach, otwiera pewne pole i często też dostarcza rozwiązań instrumentacyjnych. Na przykład, jak robiłem Dom jest jest gdzie indziej, znalazłem coś bardzo ciekawego w momencie, gdy wziąłem spektrum harmoniczne i je roztrylowałem, zaakcentowałem oddzielną artykulacją, zacząłem się bawić przyspieszeniami i zwolnieniami… Bardzo mi się spodobała ta metoda, więc postanowiłem, że spróbuję pójść z nią na całość. I tak to jest z moją muzyką, że coś wymyślam w jednym utworze, kurwa, a to może się jeszcze bardziej sprawdzić w następnym… A jak w następnym coś wymyślę, to w jeszcze kolejnym może to rozwinę.\nMateusz Śmigasiewicz · home is elsewhere\nJT: A jak będzie w utworze ASDR (2021) na audio playback i perkusję, który miał premierę w sierpniu na Eksperymentalnych Wtorkach w Sinfonii Varsovii – czy on ma coś wspólnego ze spektralizmem?\nTo ciekawe pytanie, chcę działać w tym utworze bardziej w dziedzinie obwiedni niż częstotliwości. Spektralizm bardzo zaakcentował kwestię tego, że dźwięk składa się z wielu składowych w pionie. Chcę w tej kompozycji pokazać że także w poziomie dźwięk składa się z wielu elementów, bo gdyby go pociąć na różne fazy, to inny jest atak, a inne wybrzmiewanie. Czym jest więc tak naprawdę pojedynczy dźwięk? To trochę jak w opisie materii i pytaniem, jakie jest najmniejsze ziarno. Tu bardzo chcę pracować na obwiedni: tnę ją, mieszam fazy, rozprowadzam na kanały.\nJZ: Co cię skłoniło do takiej zmiany kierunku?\nNie wiem, czy to zmiana, raczej dopełnienie: żeby patrzeć w dwóch osiach, z jednej strony tonów składowych, a z drugiej skrawków obwiedni – mieć dwie i nimi przesuwać… Choć to pewnie strasznie trudne. Jakby tak napisać utwór na orkiestrę, który jedzie w tych dwóch osiach cały czas, a dźwięki rozpadają się na składowe i na momenty.\nJT: Myślę, że Grisey próbował to robić w tych późnych kawałkach. W Vortex temporum zestawiał różne skale czasowe, ale masz rację, że na początku był bardziej skoncentrowany na pionach, a dopiero później weszły aspekty czasowe.\nAle jak weszły, to na maksa, nie? Bardzo inspirujące było to zetknięcie się Griseyowską teorią o czasie, a stało się to dla dzięki pierwszemu numerowi Glissanda o spektralizmie! No i potem było tłumaczenie jego teoretycznego tekstu Tempus ex machina w #21.\nJT: Ty wcześniej w swoich utworach też jednak poświęcałeś uwagę czasowi, występują tam przyspieszenia, zwolnienia, np. w there is no difference (2017) na flet basowy i kontrabas albo w Rubber.\nOj tak, tam pojechałem… Praktycznie jest wszystko zapisane normalnie, ale chciałem, żeby w ogóle nie było słychać kresek taktowych, chciałem odejść od jakiegokolwiek pulsu. Z kolei w środku następuje fragment, który jest mega pulsujący. I to właśnie nie spodobało się Czernowin, że tak dobrze rozwijałem coś i nagle to uciąłem. W sumie to występuje tam jedna struktura, przyspieszająca i zwalniająca, za każdym razem powtórzona inaczej. I dzieje się to zarówno w pionie, jak i w poziomie, bo przyspieszanie zarazem odstraja, tak jakbyś coś naciągał.\nJT: Modelujesz to jakoś w komputerze czy rozpisujesz na papierze, żeby osiągnąć te płynne zmiany?\nNie, po prostu jadę i słucham, czy mi się podoba. Jak nie, to zmieniam i jadę jeszcze raz.\nJT: Słuchasz w programie do notacji?\nTak, muszę, bo inaczej bym nie wyobraził sobie tego wszystkiego do końca. Nie mam zbyt dobrych symulacji brzmień w komputerze, ale to mi nie przeszkadza, bo ja bardziej słucham współbrzmień i rytmu. To robocze zabiegi, żebym wiedział, co tam się dzieje. Później na koncercie utwór zawsze okazuje się zupełnie inną bajką – w sumie to ciekawe, że zawsze przychodzi takie zaskoczenie. Zawsze jak gra człowiek, to wprowadza cudowny „błąd”, jakiś brak linearności, niemożliwość pewnych temp.\nJT: Spodobało mi się bardzo na koncercie Ryszarda Lubienieckiego, jak walczył o oddech i dźwięk na portatywie: czuć było wszystkie te ograniczenia, ale to było piękne.\nTen instrument w ogóle jest magiczny, bo wszystko się dzieje tuż przed tobą i to wszystko jest jakieś takie proste. Jedną ręką sprawujesz cały czas pełną kontrolę nad dźwiękiem i dynamiką, a drugą – nad intonacją. I to dlatego wychodzi tak dobrze, bo możesz wszystko skontrolować.\nKompozycje Izorytmiczne by Ryszard Lubieniecki\nJT: Ale na innych instrumentach, smyczkowych na przykład, też możesz kontrolować.\nWiem, ale jednocześnie mnie strasznie jara barwa portatywu i to powietrze, które jest w każdym dźwięku. Muszę coś jeszcze napisać na ten instrument, może dodając jeszcze inne, najlepiej też dęte.\nJZ: Zastanawia mnie, skąd to wynika, że jesteś tak zaciekawiony kontrolą, a mimo wszystko nie idziesz w stronę elektroniczną.\nBardzo lubię iść w elektroniczną stronę i będę szedł; w sumie w obszarze teatru i filmu już to robię i mi to sprawia mega przyjemność. A jeśli chodzi o instrumenty, to często od nich w ogóle zaczynam myślenie o utworze. One są takim wytrychem, żeby wszystko otworzyć. Instrumenty mają w sobie pewne aspekty, które możesz eksplorować i na tym oprzeć całą formę utworu.\nJT: Znalazłem gdzieś informację, że byłeś na warsztatach robienia ilustracji do niemych filmów.\nNie, to nie były warsztaty. Z instrumentalist(k)ami Spółdzielni Muzycznej robiliśmy muzykę do samych arcydzieł: Pancernika Potiomkina i Gabinetu doktora Caligari.\nJT: I jeszcze robiłeś jakieś instalacje z Anną Orłowską.\nO! Tylko czy to była instalacja… Na festiwalu Wojciecha Zamecznika wyświetlano różne filmy na dworcach. Drugi raz zrobiliśmy taką wystawę w Żydowskim Instytucie Historycznym, co było bardzo fajnym pomysłem, bo jak wiecie, na miejscu „błękitnego wieżowca” stała kiedyś wielka synagoga. Anna postanowiła wejść po schodach na szczyt biurowca z laską pielgrzyma i chciała nagrać jej odgłos, trzeba było więc podłączyć mikrofon kontaktowy. Potem dźwięk tej pielgrzymki dookolnie krążył po klatce schodowej. Bardzo piękne, taka symboliczna podróż do miejsca, którego już nie ma.\nJT: Jakieś jeszcze szykują się filmy albo instalacje?\nNa razie nie. Muszę teraz się zająć moim doktoratem na UMFC [śmiech]. No słuchajcie, nigdy nie pisałem tak długiego utworu, masakra. Będzie miał ze 40 minut.\nJT: Faktycznie szokujące.\nWłaśnie tak – i trudno mi jest zmierzyć się z takim czasem trwania. Ale z drugiej strony w takim utworze jest przestrzeń na wszystko, numer może się rozwijać pięć minut na jednen strukturze – choć nie mówię, że tak będzie – i to jest doskonale okej, trochę jak w Limited Approximations Haasa. Uważam, że człowiek żyje w różnych trybach czasowych. Jest tryb, że jedziesz bardzo szybko samochodem i liczy się każda sekunda, a jest tryb, że leżysz sobie na leżaku w parku i wtedy każde pół godziny okazuje się ważne. Może z muzyką też tak jest. Czas nie pozostaje obiektywny. Od twoich myśli zależy, ile w nich się dzieje. Tak jak ten Grisey pisał, nie? Jeśli wstrząśniesz sobą tak, żeby twoje myśli krążyły zamiast stać w miejscu, to ten czas będzie zupełnie inaczej płynął.\nJT: I co, ten utwór będzie takim leżakowym utworem?\nJZ: Chciałbyś jeszcze coś dodać?\nProszę, nie myślcie o mnie źle [śmiech].\nWywiad odbył się 3 lipca 2021 roku w pracowni Mateusza Śmigasiewicza w Warszawie. Parę dopisków powstało na drodze elektronicznej w październiku tego roku, cały tekst jest autoryzowany. Partnerem cyklu wywiadów z młodymi polskimi kompozytor(k)ami na stronie glissando.pl w roku 2021 jest Fundusz Popierania Twórczości Stowarzyszenia Autorów ZAiKS.


Olimpiada w Pjongczangu. Ile zarobią nasi skoczkowie? [stawki za złoto i brąz] | Gazeta Pomorska\noprac. (d-ka) 19 lutego 2018, 15:19\nIO Pjongczang 2018 - skoki narciarskie. Konkurs drużynowy - brąz dla Polaków! [WYNIKI KONKURSU, RELACJA, ONLINE - 19.02.2018]\nPKOI nie jest jedyną instytucją, która za zdobyte na igrzyskach medale płaci - podkreśla Bankier.pl - Także Ministerstwo Sportu i Turystyki nagrodzi sportowców i kadrę trenerską za ich sukcesy w Korei. Jak podaje resort na swojej stronie internetowej, za pierwsze miejsce może wypłacić zawodnikowi nagrodę w wysokości do 14-krotności podstawy, za drugie do 11-krotności, za trzecie do jej 8-krotności. Podstawa natomiast wynosi 2300 zł, więc Witold Bańka może przyznać od 2300 zł do 32 200 zł. W konkurencjach drużynowych kwota ta wynosi 75 proc. nagrody indywidualnej.


Drużyna Energii - weszlo.com\n25 tys. dzieciaków, ponad 40 tys. filmików. Mają rozmach w Drużynie Energii!\n– Najważniejsze w całym projekcie jest to, że można spotkać swoich idoli. Każdy z nas będąc małym chłopcem, oglądając telewizję marzył, by dotknąć, porozmawiać, wymienić choć dwa zdania z kimś, kogo podziwiał. My to dzieciakom umożliwiamy – mówił dziś na antenie Weszło FM Bartek Ignacik, jeden z ambasadorów błyskawicznie rosnącej w siłę Drużyny Energii. Bo Drużyna Energii […]\nWielki finał za nami! II edycja projektu „Drużyna Energii” zakończona z rozmachem\nO jasny gwint, cóż to była za impreza! Wielki finał II edycji programu „Drużyna Energii” to już historia, ale trzeba powiedzieć, że cała ta znakomita akcja doczekała się naprawdę godnego zakończenia. Były mrożące krew w żyłach opowieści nastoletniego globtrotera o przygodach z orangutanami, był koncert-niespodzianka Ani Dąbrowskiej, były smakowite koktajle i rzecz jasna trening na […]\nTo się nazywa miłość do sportu! Uczniowie Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Żelkowie w województwie pomorskim po raz kolejny udowodnili, że dzień bez aktywności fizycznej to dla nich dzień stracony. W środę piątego czerwca gościli w swojej szkole ambasadorów Drużyny Energii, którzy odwiedzili ich w nagrodę za zwycięstwo w ostatnim miesiącu rywalizacji II edycji ogólnopolskiego programu dla klas […]\nInspirujące rozmowy z idolami, aktywna rozgrzewka dla całej szkoły, a wreszcie zacięta sportowa rywalizacja i aż 335 zdobytych w niej punktów. Wizyta ambasadorów Drużyny Energii w Szkole Podstawowej nr 1 im. Bohaterów Warszawy w Kamienicy była nagrodą za zwycięstwo miesiąca w II edycji ogólnopolskiego programu dla uczniów klas 6-8 szkół podstawowych. W środę u podnóża […]\n„Sport i technologię trzeba będzie łączyć. Drużyna Energii to umożliwia”\n– Wie pan, ja pochodzę z małej wioski. Kiedy byłem młody, grałem w piłkę na pobliskim boisku. Dzień w dzień. Było nas – ja wiem? – co najmniej dziesięciu, a mówimy o niewielkiej miejscowości. Właśnie stamtąd wracam – boisko pozarastane, dzieci pochowane w domach, generalnie obraz nędzy i rozpaczy. I tutaj, w mieście, widzę to […]\nNajaktywniejsza szkoła jest w Poznaniu. Drużyna Energii jedzie do stolicy Wielkopolski!\nPonad pięć tysięcy filmów z ćwiczeniami nagrali w marcu uczniowie uczestniczący w II edycji Drużyny Energii. Ambasadorzy mieli twardy orzech do zgryzienia! Aż sześć szkół przesłało maksymalną liczbę wideo, co oznacza, że w danej szkole w zabawę zaangażowały się wszystkie dzieci mogące wziąć udział w rywalizacji. Ostatecznie Izabela Bełcik, Marek Citko, Krzysztof Golonka, Bartosz Ignacik, Krzysztof Ignaczak i […]\nDlaczego wyganiali go z sali gimnastycznej, w jakim wieku wyszedł mu pierwszy wsad do kosza i co zrobić, żeby skakać powyżej metra i dwudziestu centymetrów? Na te i inne pytania odpowiada Rafał „Lipek” Lipiński, uznawany za najlepszego dunkera świata specjalista od koszykarskich wsadów. Masz wąską specjalizację sportową, bo uprawiasz nie tyle koszykówkę, co wsady do kosza. […]\nWizyta wybitnych sportowców, wspólny trening, a wreszcie pasjonująca rywalizacja i 296 punktów zdobytych przez uczniów w walce o sportowe nagrody. To wszystko działo się w czwartek w Szkole Podstawowej imienia Marii Zientary-Malewskiej z Oddziałami Dwujęzycznymi w Dywitach i było wynikiem zaangażowania w akcję „Drużyna Energii”. Tej lekcji wychowania fizycznego uczniowie z Dywit nie zapomną nigdy. […]\nBlisko 7 000 filmów z ćwiczeniami i Drużyna Energii odwiedzi szkołę w Dywitach!\nPierwszy etap sportowej rywalizacji za nami. Efekt? 200 szkół uczestniczących w II edycji Drużyny Energii i rekordowa liczba 6 968 filmów, na których uczniowie wykonują ćwiczenia od ambasadorów. Zacięta rywalizacja pomiędzy sześcioma szkołami z maksymalną liczbą punktów zakończyła się zwycięstwem Szkoły Podstawowej im. Marii Zientary-Malewskiej z Oddziałami Dwujęzycznymi w Dywitach w województwie warmińsko-mazurskim. To była […]\nJuż 200 szkół w Drużynie Energii! Uczniowie znów trenują z gwiazdami sportu\nPo obejrzeniu wszystkich filmów nadesłanych na etapie zgłoszeń, Energa wyłoniła 100 szkół, które dołączą do zeszłorocznej setki i będą ćwiczyć z ambasadorami w II edycji projektu Drużyna Energii. Sportowa rywalizacja ruszyła w poniedziałek i potrwa niemal do końca roku szkolnego. W tym roku uczniowie ponownie mieli za zadanie nagrać krótki film, pokazujący sportowy charakter ich szkoły. […]\n„Drużyna Energii” znów zagra w polskich szkołach\nSmartfony? Do ładowania. Tablety? Do szuflady. Laptopy? Do pokrowca. Nabiera tempa druga edycja projektu „Drużyna Energii” – w ramach tej akcji znani i lubiani sportowcy zajmują się promowaniem aktywności fizycznej wśród najmłodszych, celem odciągnięcia ich nosów od ekranów rozmaitych elektronicznych gadżetów. Wyciągnięcie dzieci sprzed komputerów na boiska i sportowe hale to – trzeba przyznać – […]\nMłodzież chce się ruszać. Trzeba ją tylko do tego umiejętnie zachęcać\n„2200 przejechanych kilometrów, ponad 20 000 filmów z ćwiczeniami ambasadorów Drużyny Energii i ponad 35 000 kalorii spalonych podczas treningu z gwiazdami sportu – tak uczestnicy zapamiętają debiutancki sezon sportowej rywalizacji napędzanej przez Energę. Najlepszym szkołom – z Gdyni, Żor i Kętrzyna – przypominać o nim będzie dodatkowo wygrane w programie wyposażenie sal gimnastycznych. Mechanizm […]\nTrwają Mistrzostwa Świata w piłce nożnej. Udział w imprezie o takiej randze jest marzeniem każdego dziecka uprawiającego sport. Niektórym się to udaje. Idole piłkarscy, których możemy obecnie oglądać w telewizji, byli kiedyś w takiej samej sytuacji, jak wy. Zaczynali z tego samego pułapu. Walczyli o marzenia, które zrodziły się z ich piłkarskiej pasji. Warto przytoczyć […]\nWielki finał Drużyny Energii!\nGdynia najbardziej energetyczną szkołą w kraju. Drużyna Energii odciągnęła od komputerów tysiące polskich uczniów. 2200 przejechanych kilometrów, ponad 20 000 filmów z ćwiczeniami ambasadorów Drużyny Energii i ponad 35 000 kalorii spalonych podczas treningu z gwiazdami sportu – tak uczestnicy zapamiętają debiutancki sezon sportowej rywalizacji napędzanej przez Energę. Najlepszym szkołom – z Gdyni, Żor i Kętrzyna – przypominać o nim […]\nJak zaczęła się jego przygoda z piłką? Kto był pierwszym idolem, a kto został nim zupełnie przez przypadek? O piłkarskich początkach porozmawialiśmy z Krzysztofem Golonką, mistrzem tricków piłkarskich i youtuberem z kanału „Trenuj z Krzychem”. W jednym z wywiadów wspominałeś, że twoja przygoda z trickami zaczęła się od fascynacji popisami Brazylijczyka Ronaldinho. Wcześniej chciałeś po […]


Ćwiąkalski ma przeprosić b. asystenta Ziobry ws. laptopa - Money.pl\nStrona głównaPrawoWiadomościĆwiąkalski ma przeprosić b. asystenta Ziobry ws. laptopa\nSąd zobowiązał Ćwiąkalskiego do zapłaty dla Romanowskiego 6 tys. zł zadośćuczynienia oraz do przeprosin.\nByły minister sprawiedliwości Zbigniew Ćwiąkalski ma przeprosić dawnego asystenta swego poprzednika w tym resorcie Zbigniewa Ziobry za zarzut, że umyślnie zniszczył służbowy laptop - orzekł w piątek Sąd Apelacyjny w Warszawie.\nSąd wydał orzeczenie w sprawie pozwu Marcina Romanowskiego wobec Ćwiąkalskiego za taki zarzut sformułowany w lutym 2008 r. Ówczesny minister mówił wtedy, że uszkodzenia służbowych laptopów Ziobry i jego asystenta nie powstały przypadkowo, a charakter uszkodzeń wskazuje na celowe działanie.\nJak poinformowało biuro prasowe Solidarnej Polski, której liderem jest Ziobro, sąd zobowiązał Ćwiąkalskiego do zapłaty dla Romanowskiego 6 tys. zł zadośćuczynienia oraz do przeprosin.\nWyrok jest prawomocny. _ Od tego wyroku będę składał kasację _ - powiedział PAP Ćwiąkalski. Dodał, że sąd apelacyjny zmienił treść przeprosin. _ Przeprosiny zostały ograniczone do jednego zdania i mają mieć formę listu do PAP _ - zaznaczył.\nZiobro - który także wytoczył Ćwiąkalskiemu proces cywilny za zarzut zniszczenia swego służbowego laptopa - mówił kilka miesięcy temu, że słowa o Romanowskim były _ jednym z elementów ataku Ćwiąkalskiego _ ws. rzekomego niszczenia dokumentów w resorcie oraz zniszczenia dwóch laptopów. Podkreślał, że prokuratura umorzyła śledztwa w obu tych sprawach.\nW tym procesie, który toczy się nadal przed sądem okręgowym, Ziobro żąda od Ćwiąkalskiego przeprosin i 40 tys. zł zadośćuczynienia. Ziobro wiele razy mówił, że laptop został przypadkowo uszkodzony podczas przeprowadzki. _ Okazuje się, że doszło do morderstwa laptopa i w związku z tą wielką zbrodnią, która miała miejsce, jest uruchamiany cały aparat państwa, aby ścigać sprawców tego mordu _ - ironizował w 2008 r. Ziobro. Ćwiąkalski chce oddalenia pozwu.\n5 tys. złotych odszkodowania dla Ziobry. Za co? Sąd Apelacyjny w Warszawie uznał apelację polityka, który żądał nie tylko przeprosin, ale i pieniędzy.\nCi posłowie chcą rozwiązania Sejmu Dziś wniosek o skrócenie kadencji parlamentu trafił do marszałek Sejmu.\nTagi: zbigniew ćwiąkalski, wiadomości, wiadmomości, kraj, gospodarka, prawo, wiadmości, pap\nĆwiąkalski ma przeprosić asystenta Ziobry


Serwis samochodów ciężarowych: Zgorzelec, Szczecin, Warszawa\n+48 724 772 577\nMobilny serwis i naprawa\nPneumatyka powietrzna i elektryka\nW ramach naszych usług zajmujemy się diagnostyką komputerową samochodów ciężarowych. Jesteśmy do dyspozycji klientów przez całą dobę bez względu na warunki pogodowe. Zapraszamy!\nZajmujemy się mobilnym serwisem i naprawą samochodów ciężarowych. Zapewniamy dowóz i montaż części zamiennych. Podejmujemy się wymiany sprzęgła na drodze oraz jego kalibracji.\nZapraszamy do kontaktu telefonicznego w razie awarii samochodu. Dojedziemy na miejsce wypadku w jak najkrótszym czasie. Pozostajemy do dyspozycji.\nFirma TIR-Serwis świadczy mobilne usługi z zakresu naprawy samochodów ciężarowych. Zapraszamy do współpracy klientów z Polski i krajów Unii Europejskiej. Jesteśmy do dyspozycji przez całą dobę, bez względu na warunki atmosferyczne. W jak najkrótszym czasie dojedziemy na miejsce zdarzenia. Zdajemy sobie sprawę z tego, jak ważna jest nasza gotowość do udzielania pomocy dla kierowców dużych samochodów ciężarowych. W ramach usług zajmujemy się drobnymi naprawami, ale i poważnymi usterkami. Podejmujemy się holowania samochodów ciężarowych we wskazane miejsce. Dużą wagę przykładamy do szybkości działania oraz najlepszych materiałów na rynku, dzięki czemu naprawiony pojazd będzie sprawniejszy przez dłuższy czas. Zapraszamy!\nTIR-Serwis to firma, która powstała w odpowiedzi na zapotrzebowanie rynku na mobilne usługi w zakresie serwisu i naprawy samochodów ciężarowych. Działamy na terenie Polski i krajów Unii Europejskiej. Jesteśmy do dyspozycji klientów 24 godziny na dobę, bez względu na panujące warunki atmosferyczne. Zdajemy sobie sprawę z tego, jak ważna jest nasza gotowość do udzielania pomocy dla kierowców dużych samochodów ciężarowych. Dojeżdżamy w miejsce wskazane przez klienta i świadczymy usługi w zakresie drobnych napraw czy usuwania poważnych usterek, a nawet holowania pojazdów ciężarowych.\nDiagnostyka i naprawy tirów na drodze\nNasza firma dysponuje profesjonalnym i nowoczesnym sprzętem diagnostycznym i naprawczym, a także holowniczym. Współpracujemy z doświadczonymi i wykwalifikowanymi mechanikami, którzy wykonują swoją pracę z pasją. Wybieramy kandydatów, którzy przez wiele lat diagnozowali usterki i naprawiali samochody ciężarowe. W przypadku poważniejszej awarii oferujemy możliwość odholowania ciężarówki pod wskazany przez klienta adres, zapewniając mu jednocześnie transport powrotny. Zapraszamy do współpracy!