Święto Uczelni 19 luty 2009 roku - PDF\nŚwięto Uczelni 19 luty 2009 roku\nDownload "Święto Uczelni 19 luty 2009 roku"\n2 Święto Uczelni 19 luty 2009 roku Prof. Mieczysław Jaroniec - nowy doktor honoris causa UMK Promocja doktorska Dyplomy doktora habilitowanego otrzymało ponad 30 osób Nowi doktorzy odbierali dyplomy również w towarzystwie rodzin for. Piotr Kurek\n3 Mądrością będzie budowany dom, a roztropnością umocnion będzie XXIV Księga Przypowieści Pozornie nieistotne spotkania okazują się być niezmiernie ważne, bo niespodziewanie zwracają Nam uwagę i przypominają fundamentalne normy etyczne. W tym miejscu winno się przytoczyć w całości rozważania na temat mądrości i roztropności, których podstawą był powyższy cytat przytoczony przez jednego z najmłodszych przedstawicieli naszej akademickiej społeczności, żegnającego Absolwentów Wydziału Lekarskiego. MĄDROŚĆ to bowiem umiejętność rozeznania dobra i zła, a ROZTROPNOŚĆ - dokonania właściwego wyboru dobra i odpowiedniego sposobu dla jego realizacji. Dojrzałość tych zaleceń dla młodych lekarzy, które i my winniśmy uwzględniać w życiu zawodowym i rodzinnym, pozwala mieć nadzieje, że kolejne pokolenie medyków będzie się nimi kierowało, niezależnie od stanowiska i wieku, dla dobra pacjentów i siebie samych. Obecny rok jest rokiem pierwszego, skromnego jubileuszu naszych Wiadomości Akademickich, których pierwszy numer ukazał się przed dziesięciu laty, w czerwcu 1999 r. Pragniemy uczcić tę datę specjalnym jubileuszowym numerem, dlatego zwracamy się do Panstwa z prosbą o nadsyłanie dodatkowych materiałów i tekstów. Spis Treści Zbigniew Wolski Wywiad numeru Japonistyka przestała być moim hobby a stała się drugim zawodem, wywiad z dr hab. Krzysztofem Stefańskim, prof. UMK, kierownikiem Katedry Podstaw Teoretycznych Nauk Biomedycznych i Informatyki Medycznej Z życia Uczelni Święto Uczelni... 5 Jesteśmy razem Wykłady z astronomii Wyróżnienie Kolegium Medycyny Laboratoryjnej Stypendium w ramach IFCC-PSEP Irena Matławska Janusz Kowalewski Polemiki Droga tam, dokąd nie chcesz Mądrość i roztropność... 9 Przeszczep rogówki w Katedrze i Klinice Chorób Oczu...10 Medycyna i pielęgniarstwo Życiodajna śmierć pokonferencyjne reminiscencje Ile kosztuje ludzkie życie? wykład z cyklu Medycznej środy Sztuka Intrygujące Małżeństwo Arnolfinich, czyli słowo o symbolice szczęścia...14 Historia medycyny Początki Jurasza Szpital dla niemowląt w Bydgoszczy w stulecie otwarcia...17 Nauka i dydaktyka Habilitacja w Polsce i za granicą...18 Nasi na Liście Filadelfijskiej Wiadomości Akademickie wydaje Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu za zgodą Prorektora UMK ds. Collegium Medicum. Redakcja zastrzega sobie prawo do dokonywania adjustacji i skrótów w pracach autorskich. Autorzy publikacji nie otrzymują honorariów. Wszelkie prawa zastrzeżone. Rada Programowa: Przewodniczący Rady Programowej: prof. dr hab. Zbigniew Wolski Zastępca Przewodniczącego Rady Programowej: prof. dr hab. Gerard Drewa Członkowie Rady Programowej: prof. dr hab. Andrzej Dziedziczko dr hab. Eugenia Gospodarek, prof. UMK prof. dr hab. Bogusław Hładoń prof. dr hab. Arkadiusz Jawień dr Krzysztof Nierzwicki dr Wojciech Szczęsny dr hab. Maria Szewczyk dr Janusz Tyloch Zespół Redakcyjny: Redaktor naczelny: dr Krzysztof Nierzwicki Z-ca redaktora naczelnego: dr Janusz Tyloch Sekretarz redakcji: mgr Monika Kubiak Adjustacja: mgr Joanna Hładoń-Wiącek Adres Redakcji: Biblioteka Medyczna Collegium Medicum UMK ul. M. Skłodowskiej-Curie Bydgoszcz tel.: Konferencje Konferencja Kliniki Nefrologii...21 Międzynarodowa Konferencja Sekcji Otologii i Neurootologii Z Biblioteki Regionalne Centrum Informacji Medycznej Biblioteki cyfrowe (repozytoria) - nową ofertą usługową dla naukowych środowisk medycznych w Polsce...25 Medycyna w Kujawsko-Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej Studenci Akcja charytatywna Mikołajkowy uśmiech...29 Sieć bezprzewodowa w Collegium Medicum...29 Ze sportu Białka Tatrzańska Dbajmy o nasze zdrowie Wiadomości sportowe Skład komputerowy: mgr Monika Kubiak Korekta merytoryczna: dr Krzysztof Nierzwicki dr Janusz Tyloch Korekta techniczna: mgr Ewa Dominas Druk: Formator, Piotr Lorek Stali współpracownicy: dr Andrzej Drygas, dr Walentyna Korpalska, mgr Mirosława Kram, dr Krystyna Kurowska, dr hab. Jan Styczyński, dr Wojciech Szczęsny Okładka: Utagawa Kunisada Toyokuni III): Kobiety nad rzeką, , sygnowany: Ichiyosai Toyokuni ga, wydawca: Moriya Jihei, stemple cenzorskie: Murata (Murata Heiemon), Mera (Mera Taichiro), nishiki-e, format: oban, ze zbiorów Muzeum Uniwersyteckiego w Toruniu Wiadomości Akademickie Nr 32 1\n4 Wywia d numeru Japonistyka przestała być moim hobby a stała się drugim zawodem Wywiad z dr. hab. Krzysztofem Stefańskim, prof. UMK kierownikiem Katedry Podstaw Teoretycznych Nauk Biomedycznych i Informatyki Medycznej Redakcja: W imieniu Redakcji Wiadomości Akademickich cieszymy się, że zgodził się Pan na rozmowę o pracy i nie tylko... Redakcja: Katedra Podstaw Teoretycznych Nauk Biomedycznych i Informatyki Medycznej powstała niedawno, bo w 2001 roku na bazie Pracowni Informatyki Medycznej. Jak wyglądała Pana droga naukowa do czasu objęcia jej kierownictwa? Prof. Krzysztof Stefański: Zasadniczy nurt mojej działalności naukowej w ciągu ostatnich 30 lat, mimo sporej różnorodności, da się sprowadzić do wspólnego mianownika: teoria nieliniowych układów dynamicznych i jej zastosowania. W praktyce oznaczało to i teorię laserów, i półklasyczne kwantowanie układów niecałkowalnych, i badanie ogólnych własności układów nieliniowych za pomocą prostych modeli, którym zajmuję się do dziś. Zrezygnujmy może ze szczegółowego objaśniania tych terminów, a zajmijmy się okolicznościami powstania Katedry. Powstała ona w chwili, kiedy nieco inaczej wyglądały plany dotyczące dydaktyki na Wydziale Farmaceutycznym. Zamierzano stworzyć nowy kierunek biomedycynę. Miał to być kierunek kształcący absolwentów, służących w przyszłości wsparciem medykom i farmaceutom, a mających znacznie od nich lepsze przygotowanie teoretyczne w zakresie matematyki, fizyki, chemii itd. Dlatego też ówczesny dziekan Wydziału Farmaceutycznego ściągnął mnie i prof. Przemysława Staszewskiego z Akademii Bydgoskiej, na której pracowaliśmy po przenosinach z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w 1997 r. Z czasem okazało się, że kierunek nie powstanie, a biomedycyna została jedynie specjalnością w ramach analityki medycznej. Postanowiono jednak wykorzystać nasze kwalifikacje i zdecydowano, że na kierunkach Wydziału Farmaceutycznego przedmiotów teoretycznych będzie więcej niż przewiduje minimum. Prof. Jan Pawlaczyk w wykładzie zaprezentowanym podczas ubiegłorocznej uroczystości poświęconej 20-leciu kształcenia na Wydziale mówił o tym, że kształcenie farmaceutów według najnowszych tendencji światowych powinno również zapewniać solidne podstawy w zakresie matematyki i fizyki. W Collegium Medicum tę koncepcję już realizujemy. Możnaby więc powiedzieć, że dzięki większej dawce matematyki w programie studiów, mamy najnowocześniejszą farmację w kraju. Redakcja: Od początku istnienia działalność dydaktyczna Katedry objęła prowadzenie zajęć z informatyki, statystyki, fizyki i matematyki, do niedawna analizy sygnałów biomedycznych dla studentów wszystkich kierunków studiów Collegium Medicum. To olbrzymie obciążenie, jak sobie Państwo z nim radzicie? Prof. Krzysztof Stefański: Obecnie prowadzimy mniej zajęć niż niegdyś. W pewnym okresie mieliśmy ogromną ilość zajęć, natomiast m.in. po przejściu Wydziału Nauk o Zdrowiu na kształcenie informatyczne własnymi siłami (nam zostali tylko studenci I roku elektroradiologii, których uczymy matematyki i fizyki) i zmniejszającej się liczbie studentów z naborów (przy pełnej swobodzie wyboru uczelni przez kandydatów, część przyjętych nie pojawia się fizycznie na studiach) nie jesteśmy dydaktycznie przeciążeni. Z jednej strony to dobrze, można poświęcić więcej czasu na pracę naukową, natomiast z drugiej strony dalsza tendencja spadkowa mogłaby pociągnąć za sobą konieczność redukcji kadry w Katedrze. Redakcja: Jak kształtowała się struktura Katedry? Prof. Krzysztof Stefański: Struktura Katedry jest dosyć nietypowa, bo powstawała ona w nietypowych okolicznościach. W skład Katedry wchodzą dwa zakłady: Zakład Modelowania Matematycznego w Naukach Biomedycznych, kierowany przez prof. Staszewskiego i mój - Zakład Teorii Układów Biomedycznych, a ponadto komórka, z której cała Katedra wyrosła Pracownia Informatyki Medycznej. Pracownia, która przez wiele lat była jednostką międzywydziałową, została włączona do Wydziału Farmaceutycznego w 1999 r. Początkowo Katedra mieściła się kątem w budynku Katedry i Zakładu Patomorfologii, ale od 2002 r. rezydujemy na I piętrze budynku przy ul. Jagiellońskiej i mamy bardzo dobre, jeśli nie luksusowe, warunki. Redakcja: Jak wygląda kwestia zaopatrzenia w sprzęt i programy? Prof. Krzysztof Stefański: Tak naprawdę i do dydaktyki i do badań potrzebujemy przede wszystkim komputerów, ewentualnie kredy i tablicy albo pióra i papieru. Jeśli chodzi o oprogramowanie, korzystamy ze standardowych pakietów, ale pracownicy mojego zakładu potrafią posługiwać się językami programowania i do celów badawczych zazwyczaj sami tworzą potrzebne programy. Z doświadczenia wiemy, że pakiety komercyjne, gdy chce się zbadać bardziej wyrafinowany problem, często nie są wystarczająco elastyczne, natomiast własny program zawsze można zmodyfikować. Do celów dydaktycznych na wykłady z matematyki czy statystyki potrzebujemy przede wszystkim dużych tablic i kredy. Niestety, w Collegium Medicum były i nadal są z tym problemy. W większości przypadków tablice są mikroskopijne, a te większych rozmiarów są przeznaczone do pisania markerami i nie nadają się najlepiej do zapisywania dłuższych wywodów matematycznych i robienia wykresów. Choć do spełnienia marzeń o sali wykładowej z czterema wielkimi, klasycznymi tablicami jeszcze trochę brakuje, sytuacja wyraźnie się poprawiła dzięki zakupieniu czterech dużych, ruchomych tablic w ramach realizacji bardzo potrzebnego kursu wyrównawczego dla studentów farmacji i analityki medycznej, finansowanego z funduszy europejskich. Może to zabawne, ale do niedawna był to jeden z kluczowych problemów, trudny do wyjaśnienia wielu innym wykładowcom, którzy na swoich zajęciach używają tablicy jedynie sporadycznie. W przypadku przedmiotów ścisłych możliwość zapisywania na żywo dłuższego wywodu ma kluczowe znaczenie dla skuteczności przekazu treści dydaktycznych. Można by półżartem powiedzieć, że trudno nauczać matematyki bez elementów happeningu, a tego happeningu nie ma bez odpowiedniej tablicy. Redakcja: W Katedrze zajmujecie się Państwo m.in. dynamiką przejściową w układach nieliniowych, zastosowaniem mechaniki kwantowej w fizyce i chemii czy biomedycznym zastosowaniem metod statystycznych. Dla laika brzmi to dosyć przerażająco, więc bylibyśmy wdzięczni, gdyby zechciał Pan opowiedzieć nam o tematyce badań nieco bardziej przystępnie Prof. Krzysztof Stefański: Kiedy badamy dynamikę różnego rodzaju układów: fizycznych, chemicznych, biologicznych i możemy w tych badaniach użyć równań liniowych, mamy dobrze ugruntowaną teorię, a możliwe zachowania są skatalogowane, sklasyfikowane i przewidywalne. To, co interesujące, pojawia się, kiedy w opisie układu trzeba zastosować równania nieliniowe. Ujmując rzecz w najprostszy sposób, kiedy zmiana parametrów stanu układu zależy wprost proporcjonalnie nie od wartości parametrów poprzedniego stanu, tylko na przykład od funkcji sinus albo od kwadratów czy iloczynów tych parametrów, czyli wszystkiego, co wykracza poza prostą proporcjonalność, mamy do czynienia z równaniami nieliniowymi. Nie ma ogólnej teorii, która klasyfikowałaby wszystkie możliwe zachowania takich układów, a bada się jedynie różne ich kategorie. Układy liniowe stanowią bardzo wąską, choć niezwykle użyteczną kategorię, natomiast wśród układów nieliniowych 2 Wiadomości Akademickie Nr 32\n5 Wywia d numeru można by wyróżnić bardzo wiele, być może nawet nieskończenie wiele kategorii. Jednym z możliwych efektów pojawiających się, gdy dynamika ma charakter nieliniowy, jest tzw. chaos deterministyczny, o którym w ostatnich latach mówi się często w dziełach przeznaczonych dla szerszej publiczności. Redakcja: Na przykład w filmie Spielberga Park Jurajski... Prof. Krzysztof Stefański: Bardzo dobry przykład, tam matematyk Ian Malcom był specem od teorii chaosu. Redakcja: I wszyscy powtarzają anegdotę o efekcie motyla, że motyl zaburzający powietrze dzisiaj w Pekinie może być przyczyną huraganu w następnym miesiącu w Nowym Jorku, chociaż tak naprawdę niewiele z tego rozumieją Prof. Krzysztof Stefański: Tak, i zazwyczaj jedynie powtarzają tę anegdotę, bo między Bogiem a prawdą, aby zrozumieć istotę sprawy, bez matematyki, choćby na dość podstawowym poziomie, ani rusz. Tymczasem za pomocą matematyki można wyjaśnić podstawy teorii chaosu na całkiem prostych przykładach. W tego typu badaniach, jakie my prowadzimy, rozpatruje się nie jeden układ nieliniowy o ustalonych wartościach parametrów, lecz cały ich zbiór, bowiem tych wartości nie da się określić z nieskończoną dokładnością. Układy dla bardzo nieznacznie różniących się wartości parametrów mogą wykazywać fundamentalne różnice zachowań, przy czym te różnice ujawniają się dopiero po dostatecznie długiej obserwacji. Istnieją takie graniczne wartości parametrów, że w przypadku układu z wartością parametru odrobinę mniejszą, można czekać i czekać w nieskończoność, a wciąż manifestują się zachowania chaotyczne, natomiast dla odrobinkę większej od granicznej wartości parametru zachowania układu, początkowo chaotyczne, po jakimś czasie okazują się okresowe, cykliczne. W Katedrze badamy, kiedy po owej prawej stronie granicznej wartości parametru pojawią się zachowania okresowe albo inaczej, jak długo mogą trwać zachowania udające chaotyczne. W pewnym sensie zachowania obserwowane po nieskończenie długim czasie to eschatologia, natomiast my zajmujemy się biologią układów dynamicznych, czyli zachowaniami przejściowymi. Stany asymptotyczne, do jakich wszyscy zmierzamy, są niestety znane, a to, co przedtem, czyli życie to ewolucja przejściowa. Redakcja: A biomedyczne zastosowanie metod statystycznych? Prof. Krzysztof Stefański: Prowadzimy różne badania o charakterze podstawowym, bazujące częściowo na metodach statystycznych. Ponadto często zwracają się do nas koledzy zajmujący się badaniami medycznymi lub biomedycznymi z prośbą o konsultacje natury statystycznej. Studentów medycyny i farmacji uczymy podstaw statystyki, ale aby móc swobodnie korzystać z metod statystycznych, należy mieć dobre podstawy matematyczne. W katedrze jest też grupka osób, przede wszystkim z Pracowni Informatyki Medycznej, które dosyć regularnie pracują z medykami i zajmują się nie tyle zastosowaniem statystyki, co badaniem możliwych konsekwencji statystycznych w przypadku problemów natury medycznej. Redakcja: W jaki sposób dobierał Pan nowych pracowników? Prof. Krzysztof Stefański: Moją pierwszą wypromowaną doktorantką jest absolwentka fizyki na UMK, dr Katarzyna Buszko. W Toruniu fizycy zajmują się przede wszystkim mechaniką kwantową i jej zastosowaniami. O klasycznych dynamicznych układach nieliniowych studenci zazwyczaj słyszą niewiele, więc opanowanie języka i metodyki właściwej dla tej dziedziny badań wymagało od niej sporo czasu i wysiłku, ale rezultaty tych wysiłków są znakomite. W zasadzie budowaliśmy kadrę pod presją potrzeb dydaktycznych, ale przy doborze pracowników kierowaliśmy się opiniami i listami polecającymi wystawianymi przez naszych kolegów z UMK i UJ. Redakcja: Kilka lat temu żywo udzielał się Pan podczas 5 Toruńskiego Festiwalu Nauki i Sztuki, przeprowadzając powtórkę magdeburskiego eksperymentu Otto von Guerickego, dowodzącego istnienia próżni. Czy nadal bierze Pan udział w przedsięwzięciach popularyzujących naukę? Prof. Krzysztof Stefański: Było to przedsięwzięcie na duża skalę. Pierwszy eksperyment podczas 5 Toruńskiego Festiwalu Nauki i Sztuki był jedną z centralnych imprez Festiwalu, odbywającą się na Rynku Staromiejskim. W dwa miesiące później byliśmy z półkulami na gościnnych występach we Wrocławiu. Rok później powtórzyliśmy eksperyment przed Instytutem Fizyki w Toruniu, a po kilku miesiącach podczas festiwalu w Gdańsku. Redakcja: Wygląda na to, że Instytut Fizyki UMK dosyć chętnie udziela się w przedsięwzięciach popularnonaukowych... Prof. Krzysztof Stefański: Bez wątpienia. Co roku przygotowuje wiele imprez festiwalowych. Dwa lata temu brałem udział w jednej z nich. Wraz z grupą studentów fizyki należących do SPIE (The International Society for Optical Engineering) przeprowadziliśmy kilka wykłado-pokazów pod (zapożyczonym) tytułem Pogromcy mitów. Poddawaliśmy w nich niektóre potoczne mądrości oraz spektakularne sceny z filmów akcji testom zgodności z prawami fizyki. Redakcja: Jest Pan jednocześnie kierownikiem Pracowni Języka i Kultury Japońskiej, istniejącej już od 1995 roku. Wydaje się to zaskakującym połączeniem. Skąd wzięło się u Pana zainteresowanie Krajem Kwitnącej Wiśni? Prof. Krzysztof Stefański: Ludzie fascynują się Japonią z bardzo różnych powodów. Obecnie np. młodzież popada w japonofilię najczęściej z powodu zainteresowania mangą i Anie, czyli japońskimi komiksami i filmami animowanymi, natomiast ja w czasach studenckich uprawiałem judo. Oglądałem też namiętnie filmy wybitnych japońskich reżyserów: Kurasawy, Kobayashiego, Uchikawy (najczęściej były to filmy samurajskie). I w ten sposób połknąłem bakcyla. Później moje zainteresowanie Japonią tliło się z różnym natężeniem, ale nigdy nie zgasło, a w 1992 roku dostałem propozycję wyjazdu do Japonii na prawie rok. Od strony naukowej wyjazd był udany umiarkowanie (to się też zdarza), ale można powiedzieć, że moje zainteresowanie Japonią i japonistyką rozpaliły się na nowo. Mimo pewnych zastrzeżeń Japonia bardzo mi się podobała jak to określałem indagowany o wrażenia: wyniosłem wrażenia mieszane z wyraźną przewagą pozytywnych. Tym pozytywnym wrażeniom z pewnością sprzyjało kilka czynników. Byłem w o tyle dobrej sytuacji, że sporo wiedziałem o kraju, dlatego zderzenie z nową rzeczywistością było mniej bolesne. Miałem też wygodne i tanie mieszkanie, o co w Japonii wcale niełatwo, a śmierć głodowa nie zaglądała mi w oczy, bo pałeczkami nauczyłem się jeść o wiele wcześniej. Redakcja: W jakich okolicznościach? Prof. Krzysztof Stefański: W czasie pobytu w Stanach Zjednoczonych prawie dziesięć lat wcześniej i to pod presją okoliczności. Musiałem po prostu bronić honoru narodowego. Tamtejszy mój szef, krótko po moim przyjeździe, zabrał do chińskiej restauracji żonę, dosyć smarkatą córkę, swojego doktoranta Wiadomości Akademickie Nr 32 3\n6 Wywia d numeru Prof. Ingarden i ambasador Japonii Ryuichi Tanabe na otwarciu wystawy w Bibliotece Uniwersyteckiej Chińczyka, zaprzyjaźnione małżeństwo starszych Chińczyków oraz mnie. Tylko przed młodą kozą i przede mną, obok pałeczek położono klasyczne sztućce, a szef zaczął żartować na temat spodziewanej walki, jaką będę musiał z pałeczkami stoczyć. Pomyślałem oczywiście: Co, ja nie zjem?!, no i opanowałem tę sztukę z marszu. Redakcja: A jak radził Pan sobie z językiem? Prof. Krzysztof Stefański: Przed wyjazdem do Japonii liznąłem trochę języka, a podczas pobytu tam nieco swoje umiejętności poprawiłem. Jednocześnie rozwinęły się moje zainteresowania historią Japonii. Nie jestem na tyle biegły w języku praktycznym, by dyskutować o skomplikowanych problemach, ale w sprawach podstawowych jestem w stanie porozumieć się nienajgorzej, a ponadto potrafię posługiwać się słownikami, co umożliwia mi czytanie japońskich tekstów, choć idzie to powoli. Niestety, nie mam czasu, by pielęgnować japońską konwersację, więc rozmawiając z Japończykami, mam nadzieję, że nie będą nadmiernie uprzejmi, bo wtedy zaczynają używać form bardziej wyrafinowanych i trudniejszych do zrozumienia, jeśli się nie ma odpowiedniego treningu. A historia Japonii to mój konik. Pewną rolę w tym odegrał fakt, że podczas pobytu w Japonii mieszkałem w Okazaki, leżącym niedaleko Nagoi mieście z trzystoma tysiącami obywateli, będącym miejscem urodzenia Ieyasu, pierwszego szoguna Togukawa, który jest pierwowzorem filmowego szoguna Toranagi. Redakcja: Po powrocie do kraju nie zapomniał Pan o Japonii Prof. Krzysztof Stefański: Nie pozwolił mi na to profesor Ingarden, który już wcześniej propagował japonistykę na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika i który był inicjatorem powstania Pracowni Języka i Kultury Japońskiej. Ja w tym przedsięwzięciu zostałem człowiekiem od czarnej roboty. Redakcja: W 1999 roku uruchomiono dwuletnie studia specjalne języka i kultury japońskiej, ale marzenie o japonistyce pozostało. Czy w międzyczasie starał się Pan o grant z ambasady Japonii? Prof. Krzysztof Stefański: Dwukrotnie otrzymaliśmy wsparcie od Fundacji Japońskiej w formie darów książkowych. Natomiast w 2001 roku zostaliśmy namówieni, by wystąpić z wnioskiem o grant rządu japońskiego. Oczekiwanie na rozstrzygnięcie trwało prawie dwa lata, ale wynik był dla nas pomyślny, bo w uznaniu zasług w tworzeniu podstaw japonistyki dostaliśmy grant w formie zaawansowanego sprzętu audiowizualnego i laboratorium językowego. Cała procedura była skomplikowana, bo takie granty wiążą się z podpisaniem porozumienia na szczeblu międzyrządowym, ale adresatem grantu sprzętu został Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, a konkretniej Wydział Filologiczny. Sprzęt został zainstalowany pod koniec 2004 roku i obecnie Wydział Filologiczny ma pełne wyposażenie sali wykładowo-konferencyjnej oraz laboratorium językowego, a Pracownia otrzymała kilka komputerów z oprogramowaniem do samodzielnej nauki języka japońskiego. Przez wiele lat gościliśmy wolontariuszy, wówczas delegowanych przez rządową agencję współpracy z zagranicą, którzy od 1992 r. prowadzili u nas lektorat języka japońskiego. Byli oni opłacani przez stronę japońską, a Uczelnia opłacała im tylko ubezpieczenie zdrowotne i zapewniała bezpłatne zakwaterowanie. Ten program został zamknięty kilka lata temu, a sama agencja została rozwiązana przed dwoma laty. W tym roku natomiast został uruchomiony nowy program wolontariatu, dzięki któremu w lutym tego roku zawitał do nas nowy wolontariusz. Obecny program wolontariatu ma znacznie skromniejszy zasięg, niż ten sprzed lat. Czujemy się mocno wyróżnieni, ponieważ do nowego programu zostały zakwalifikowane tylko cztery kraje Europy Środkowo-Wschodniej, a do Polski przysłano jedynie sześcioro wolontariuszy, w tym jednego do nas. Redakcja: W tym roku akademickim przeprowadzono pierwszy nabór na japonistykę na UMK a otwarcie kierunku uświetniła wystawa Polska- Japonia w Bibliotece Uniwersyteckiej, którą otworzył ambasador Japonii Ryuichi Tanabe Prof. Krzysztof Stefański: Już przy powoływaniu Pracowni Języka i Kultury Japońskiej kierowała nami myśl, by z czasem powołać japonistykę, ale przez długi czas nie byliśmy w stanie spełnić minimów kadrowych. Półtora roku temu udało nam się zatrudnić na pierwszy pełen etat japonistkę z doktoratem, dr Iwonę Merklejn. Stała się ona jednym filarem japonistyki, a drugim jest prof. Alfred Majewicz z UAM, który współpracuje z nami od 1994 r. No i w tym roku akademickim osiągnęliśmy wreszcie cel ruszyliśmy ze studiami I stopnia. Redakcja: O jedno miejsce na japonistyce ubiegało się 11 osób. Przyjęto 15 studentów. Prof. Krzysztof Stefański: Co więcej, w ostatecznym rozrachunku wśród wszystkich kierunków i specjalności oferowanych przez UMK właśnie na japonistykę było się najtrudniej dostać. Japonistyka ma status specjalności w ramach filologii, choć w praktyce specjalności filologiczne odpowiadają kierunkom, gdyż praktycznie każda filologia ma autonomiczny program praktycznie nie powiązany z programami innych filologii. Redakcja: Czy planujecie Państwo rozszerzenie tych studiów na II stopień? Wygląda na to, że zainteresowanie jest ogromne Prof. Krzysztof Stefański: Jeżeli zdołamy zbudować solidne podstawy kadrowe, to możemy pomyśleć o poszerzeniu oferty o studia II stopnia, ale wydaje się mało prawdopodobne, by udało nam się to osiągnąć wcześniej niż za 3-5 lat. Zainteresowanie było, jest i zapewne będzie jeszcze długo, ale brakuje kadry, bo japonistów mogących firmować japonistykę nie ma w Polsce zbyt wielu. Redakcja: Ile jest japonistyk w Polsce? Prof. Krzysztof Stefański: Nasza jest czwarta. Trzy pozostałe, powstałe znacznie wcześniej niż nasza, są prowadzone na UW, UAM i UJ. Program nauczania na UMK jest bardzo zbliżony do programu japonistyki na Uniwersytecie Warszawskim, aby zapewnić naszym absolwentom spore szanse wstępu na studia II stopnia w Warszawie. Na razie chcielibyśmy nasze studia I stopnia ustabilizować, aby wszystkie trzy roczniki funkcjonowały gładko. Redakcja: Czyli nie planujecie Państwo większego naboru? Prof. Krzysztof Stefański: Mamy nadzieję, że uda nam się rozkręcić japonistykę, ale nie planujemy masowego naboru studentów, bo nigdzie nie przyjmuje się na japonistyki więcej niż 20 osób, jako że trudno byłoby zapanować nas większą liczbą osób na trudnych zajęciach w laboratorium językowym, czy przy nauce pisma. Z drugiej strony trudno oczekiwać, by zapotrzebowanie na japonistów było tak duże jak np. na anglistów. Redakcja: Pan również wykłada? Prof. Krzysztof Stefański: Tak, wykładam na pierwszym roku historię Japonii od początku do połowy XIX w., czyli tzw. starszą historię Japonii i prowadzę część zajęć z pisma. Redakcja: Z jakimi nowymi problemami zetknęliście się Państwo przy prowadzeniu japonistyki? Prof. Krzysztof Stefański: Zetknęliśmy się z pewnym problemem, mianowicie parę osób musiało się wycofać, ponieważ studiują jednocześnie coś innego, a japonistykę wybrały jako drugi kierunek. Przy naborze nie ma możliwości odrzucenia kandydatury kogoś, 4 Wiadomości Akademickie Nr 32\n7 kto studiuje inny kierunek. Jednak okazuje się, że nauka na japonistyce, a przede wszystkim nauka pisma (to jeden z największych złodziei czasu) pochłania tyle sił, że nie da się jej połączyć z obowiązkami studenta na innym kierunku czy specjalności. Musimy znaleźć rozwiązanie problemu osób studiujących dwa kierunki, może nieco zwiększyć nabór lub zniechęcić do ubiegania się o przyjęcie na japonistykę osoby już studiujące na niższych latach, bo w absolutnej większości przypadków jest to nie do pogodzenia. Jeśli chodzi o naukę pisma, to w ciągu mniej więcej pierwszych sześciu tygodni trzeba opanować dwa sylabariusze: hiraganę i katakanę, każdy składający się z 46 znaków, za pomocą których można reprezentować quasi-fonetycznie około 200 sylab używanych w języku japońskim. Niestety, to nie wystarczy, bo system sylabiczny byłby niewygodny jako podstawowy system zapisu. W języku japońskim występuje nieprawdopodobna liczba wyrazów równobrzmiących, czyli homonimów. Kiedy używa się ideogramów, łatwiej jest od razu, bez wchodzenia w kontekst, zgadnąć o co chodzi. Bywa i po 100 znaków czytanych w ten sam sposób, ale mających różne znaczenia. Gdyby więc zamiast jednego z nich, użyć znaków któregoś z sylabariuszy, gdzieś musiałaby zostać zawarta dodatkowa informacja na temat znaczenia. Redakcja: Ile ideogramów musi opanować japoński maturzysta? Prof. Krzysztof Stefański: Podobnie jak Święto Uczelni Wręczenie honorowego doktoratu Uniwersytetu Mikołaja Kopernika prof. Mieczysławowi Jarońcowi było jednym z głównych akcentów tegorocznego Święta Uczelni, przypadającego tradycyjnie w rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika. nasi studenci znaków i około kombinacji. Nowy standard ustalono po II wojnie światowej. Nasi studenci poznają 625 znaków na pierwszym roku, 660 na drugim i 660 na trzecim. Redakcja: Który okres starszej historii Japonii jest Panu najbliższy? Prof. Krzysztof Stefański:Najbardziej interesuje mnie okres Sengoku, rozciągający się od lat 80. XV wieku do końca XVI w. Był to jeden z okresów wojen domowych zakończony szogunatem Tokugawów. Redakcja: Utrzymujecie Państwo bliższe kontakty z Muzeum Sztuki i Techniki Manggha w Krakowie? Prof. Krzysztof Stefański: Tak, nawet nasi studenci z kursu języka i kultury japońskiej miewali tam część zajęć ze sztuki japońskiej. Można by nawet powiedzieć, że jesteśmy z Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej zaprzyjaźnieni. Redakcja: A propos sztuki - kaligrafuje Pan? Prof. Krzysztof Stefański:Nie mam czasu na systematyczne ćwiczenia, ale trochę się w kaligrafię bawiłem. Niektóre znaki jestem nawet w stanie napisać dosyć przyzwoicie, ale o osiągnięciu mistrzostwa raczej nie marzę, bo standardy są niebywale wyśrubowane. W końcu dla Chińczyków i Japończyków kaligrafia jest jedną z najważniejszych sztuk. Wywia d numeru Redakcja: W jaki sposób łączy Pan Profesor wszystkie obowiązki kierownika Katedry Układów Biomedycznych i kierownika Pracowni Języka i Kultury Japońskiej jednocześnie? Prof. Krzysztof Stefański:Prawdę mówiąc, z trudem. Wielość zobowiązań nie sprzyja szybkiemu robieniu kariery naukowej, a czasem nadmierne obciążenia odbijają się na zdrowiu. Kierowanie Katedrą w Collegium Medicum i Pracownią na Wydziale Filologicznym, to tylko część moich obciążeń. Realizuję pensum w Collegium Medicum, na japonistyce prowadzę ponad 120 godzin zajęć rocznie, a do tego jeszcze 30 godzin wykładów z wprowadzenia do tomografii dla studentów fizyki medycznej na Wydziale Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej. Prowadzę badania z zakresu dynamiki nieliniowej, ale od ponad 10 lat uczestniczę też czynnie we wszystkich konferencjach japonistycznych organizowanych w Polsce (i w tym sensie japonistyka przestała być moim hobby, a stała się drugim zawodem). Do tych obciążeń w ciągu ostatnich czterech lat dochodziło jeszcze jedno, bardzo absorbujące i bodaj najbardziej stresujące udział w rekrutacji. I od niego próbuję się przynajmniej na kilka lat wyurlopować, żeby mieć więcej czasu na pozostałe obowiązki, a przy okazji, uszczknąć też trochę na odpoczynek. Redakcja: Dziękujemy za rozmowę. W imieniu Redakcji Wiadomości Akademickich rozmowę prowadziły mgr Monika Kubiak oraz mgr Joanna Hładoń-Wiącek Główna uroczystość odbyła się 19 lutego w Auli UMK (wcześniej Senat UMK złożył kwiaty pod pomnikiem Mikołaja Kopernika na Rynku Staromiejskim). Obok wręczenia doktoratu honoris causa, w programie uroczystości znalazło się m.in. przemówienie rektora prof. Andrzeja Radzimińskiego, wręczenie odznaczeń i medali oraz promocja doktorska. Profesor Jaroniec, absolwent UMCS w Lublinie, należy do grona najwybitniejszych polskich chemików, zaliczany jest do czołówki naukowców z zakresu nauki o materiałach mezoporowatych w USA. Jest autorem i współautorem ponad 850 artykułów naukowych i komunikatów, wygłosił ponad 450 wykładów na międzynarodowych konferencjach i sympozjach. Miarą pozycji profesora Jarońca w świecie naukowym jest liczba cytowań z jego prac, która wynosi ok rocznie, co daje dotąd ponad 10,5 tysiąca cytowań (Profesor jest najczęściej cytowanym Dyplom doktora honoris causa prof. Jarońcowi wręczył prof. Bogusław Buszewski, fot. Piotr Kurek na świecie polskim chemikiem). Dwukrotnie, w 1986 i 1991 r., Szwedzka Akademia Nauk zapraszała go do grona naukowców nominujących kandydatów do Nagrody Nobla w dziedzinie chemii. Od 1991 pracuje na uniwersytecie stanowym Ohio w Kent. Zajmuje się m.in. syntezą, modyfikacją i zastosowaniem materiałów mezoporowatych. Profesor od wielu lat utrzymuje kontakty z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika, był gościem konferencji naukowych, recenzentem doktoratów i publikacji doktorantów i pracowników UMK, w jego laboratorium odbywali staże toruńscy chemicy. Z okazji Święta Uczelni 20 lutego w Auli UMK odbył się tradycyjny Koncert Uniwersytecki. Chór Akademicki UMK oraz Toruńska Orkiestra Symfoniczna pod dyrekcją Rubena Silvy wykonała Symfonię Es-dur Mercury Josepha Haydna, Planetoidę Toruń Magdaleny Cynk (wykonanie prapremierowe) oraz Glorię Johna Ruttera. Koncert był elementem obchodów 30-lecia Chóru Akademickiego UMK. Wiadomości Akademickie Nr 32 5\n8 Z zycia Uczelni Jesteśmy razem 8 stycznia 2009 roku w Collegium Medicum w Bydgoszczy odbył się pierwszy warsztat z nowego cyklu pt. Jesteśmy razem. Przybyłych na spotkanie przywitała Prorektor ds. Collegium Medicum, prof. dr hab. Małgorzata Tafil-Klawe oraz koordynator cyklu warsztatów - dr Daria Pracka. Na piewszym spotkaniu młodzież licealna Wykłady z astronomii wraz ze swoimi nauczycielami próbowała odpowiedzieć na pytanie Nauczyć się na sprawdzian w jeden wieczór... czy to możliwe? W czasie warsztatu młodzież miała możliwość zapoznania się z technikami zapamiętywania oraz wykonania samodzielnie kilku ćwiczeń. Kolejne warsztaty już wkrótce. Spotkanie z licealistami Na zdjęciu: cykl rozpoczął dr hab. Andrzej Niedzielski, który opowiedział m.in. o astronomicznych dokonaniach Galileusza oraz pensylwańsko-toruńskim projekcie poszukiwań planet poza Układem Słonecznym (fot. A. Romański) W czterech miastach naszego regionu przez cały rok odbywać się będą wykłady otwarte z cyklu A jednak się kręci astronomia 400 lat po Galileuszu, przygotowane przez pracowników Centrum Astronomii UMK. Sponsorem cyklu jest Fundacja Amicus Universitatis Nicolai Copernici. Rok 2009 został ogłoszony przez ONZ Międzynarodowym Rokiem Astronomii, jako że w tym roku mija 400 lat od pierwszych obserwacji astronomicznych dokonanych za pomocą lunety przez Galileusza. W połączeniu z dokonanym kilkadziesiąt lat wcześniej odkryciem Kopernika zrewolucjonizowało to astronomię i fizykę. Przez minione 400 lat kolejne doniosłe odkrycia dotyczące planet, gwiazd, galaktyk i wreszcie całego Wszechświata zupełnie odmieniły nasze rozumienie Kosmosu. Jaka zatem jest nasza obecna wiedza o nim i jakimi metodami badawczymi posługuje się współczesna astronomia? Odpowiedzi na te pytania postarają się udzielić pracownicy naukowi Centrum Astronomii UMK w cyklu wykładów. Wykłady w Bydgoszczy: 5 lutego 2009 r. dr hab. Andrzej Strobel, prof. UMK Droga Mleczna nasz kosmiczny dom. 5 marca 2009 r. dr hab. Maciej Mikołajewski Najpiękniejsze odkrycia toruńskich teleskopów. Wyróżnienie Kolegium Medycyny Laboratoryjnej 2 kwietnia 2009 r. dr Magdalena Kunert- Bajraszewska Zobaczyć niewidzialne, czyli załóżmy radiowe okulary. 7 maja 2009 r. - prof. dr hab. Jacek Krełowski Złożone związki chemiczne w przestrzeni możliwe początki życia. 4 czerwca 2009 r. dr Anna Bartkiewicz Podglądając narodziny masywnych gwiazd. 3 września 2009 r. dr hab. Andrzej Marecki Kiedy galaktyce przysługuje miano aktywnej? 1 października 2009 r. prof. dr hab. Bronisław Rudak, (Centrum Astronomii im. Mikołaja Kopernika Polskiej Akademii Nauk) Czarne dziury czarne perły Wszechświata. 5 listopada 2009 r. dr hab. Michał Hanasz, prof. UMK Wszechświat w symulacjach komputerowych. 3 grudnia 2009 r. prof. dr. hab. Andrzej Kus Kosmiczna mikrofalówka. Wykłady odbywają się w Sali Sesyjnej Ratusza, ul. Jezuicka 1, godz. 18:00. W ogólnopolskim Konkursie Prac Dyplomowych Kolegium Medycyny Laboratoryjnej wyróżniono dwie prace dyplomowe przygotowane w Collegium Medicum. Wyniki Konkursu ogłoszono w Gdańsku 16 stycznia 2009 r. Wśród wyróżnionych znalazły się: praca doktorska dr n. med. Marty Gorzkiewicz pt. Polimorfizm genu mitochondrialnej polimerazy gamma (pol γ) w populacjach ludzkich Europy, praca magisterska mgr Anny Czarneckiej pt. Polimorfizm sekwencji mitochondrialnego DNA gatunku Canis familiaris - aspekty filogenetyczne i identyfikacyjne. Obie prace zostały wykonane w Zakładzie Genetyki Molekularnej i Sądowej Katedry Medycyny Sądowej pod kierunkiem dr. hab. n. med. Tomasza Grzybowskiego. Informacje o konkursie można znaleźć na stronach internetowych Kolegium Medycyny Laboratoryjnej w Polsce: Stypendium w ramach IFCC-PSEP Przeznaczone jest dla młodych pracowników naukowych oraz doktorantów, poniżej 40 roku życia, realizujących swoje projekty w dziedzinie chemii klinicznej i medycyny laboratoryjnej. Corocznie IFCC (Międzynarodowa Federacja Towarzystw Chemii Klinicznej) przyznaje 2-3 osobom ze wszystkich krajów świata stypendium, na ogół na okres 2-3 miesięcy, rzadziej 6-12 miesięcy, umożliwiające wyjazd do najbardziej znanych ośrodków naukowych i podjęcie pracy naukowobadawczej w temacie będącym najczęściej kontynuacją dotychczasowych badań lub związanym z realizacją pracy doktorskiej. Stypendium PSEP zostało w tym roku po raz pierwszy przyznane młodemu diagnoście laboratoryjnemu z Polski. Otrzymała je mgr analityki medycznej Joanna Pollak, doktorantka w Katedrze i Zakładzie Diagnostyki Laboratoryjnej Collegium Medicum w Bydgoszczy, Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Mgr Pollak otrzymała sześciomiesięczne stypendium IFCC PSEP na pobyt w Department of Clinical Chemistry and Pharmacology Szpitala Uniwersyteckiego w Lund (Szwecja). Mgr Joanna Pollak jest aktualnie na czwartym roku studiów doktoranckich i kończy przygotowanie rozprawy doktorskiej pt Wybrane wskaźniki uszkodzenia nerek i ich związek z czynnikami ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym. W roku 2008 rozpoczęła również specjalizację w zakresie laboratoryjnej diagnostyki medycznej. Pobyt na Uniwersytecie w Lund obejmie miesiące styczeń-lipiec 2009 r., podczas, którego mgr Pollak będzie prowadziła badania naukowe związane tematycznie z jej pracą doktorską pod kierunkiem największego autorytetu światowego w dziedzinie badań nad cystatyną C, profesora Andersa Grubba. Mgr Pollak została włączona do zespołu badawczego realizującego fragment trzyletniego wielokierunkowego projektu dotyczącego biologii cystatyn zatytułowanego Zastosowanie cystatyny C jako markera do nieinwazyjnej oceny przesączania kłębuszkowego w zależności od sposobu dawkowania leków. 6 Wiadomości Akademickie Nr 32\n9 Nomina cje profesorskie Irena Matławska Irena Matławska z domu Koszur urodziła się w Niechniewiczach (obecnie Białoruś). W 1961 r. ukończyła LO nr XIX w Gorzowie Wielkopolskim. W latach studiowała w Akademii Medycznej w Poznaniu na Wydziale Farmaceutycznym na kierunku zielarskim, kończąc studia pracą magisterską Hyperozyd w korze wierzby amerykańskiej Salix americana Hort. Doktorat Związki flawonoidowe w kwiatostanach Erysimum perofskianum Fisch et Mey pod kierunkiem prof. dr hab. Zdzisława Kowalewskiego obroniła również na Akademii Medycznej w Poznaniu 25 maja1973 roku. Tamże napisała rozprawę habilitacyjną Związki flawonoidowe w wybranych gatunkach z rodziny Malvaceae, którą obroniła 23 marca1994 roku. Od wielu lat pracuje na Akademii Medycznej w Poznaniu w Katedrze i Zakładzie Farmakognozji, kolejno jako asystent, starszy asystent, adiunkt, a od 2002 kierownik Katedry. W 2003 roku otrzymała stopień profesora nadzwyczajnego tejże Uczelni. Wykładała farmakognozję również w Wielkopolskiej Szkole Medycznej. Od roku 2004 kieruje jednocześnie Katedrą i Zakładem Farmakognozji Collegium Medicum w Bydgoszczy UMK w Toruniu. Jest członkiem Komisji Leku Naturalnego i Biotechnologii Komitetu Terapii i Nauk o Leku PAN, 2004 oraz Zespołu Doradczego ds. Produktów Leczniczych Pochodzenia Naturalnego. Należy do Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego, Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego (Sekcja Historii Farmacji), Zespół Katedry i Zakladu Farmakognozji, druga od lewej: prof. dr hab. Irena Matławska Polskiego Towarzystwa Toksykologicznego (Oddział Poznański), Polskiego Towarzystwa Lekarskiego (Sekcja Fitoterapii), Polskiego Towarzystwa Fotochemicznego, Europejskiego Towarzystwo Fotochemicznego oraz Stowarzyszenia Absolwentów Akademii Medycznej w Poznaniu. W badaniach koncentruje się na wyodrębnianiu z materiału roślinnego i identyfikacji związków polifenolowych, głównie flawonoidów oraz badaniach ich aktywności biologicznej. W 1987 roku odznaczono ją Złotym Krzyżem Zasługi. Na przełomie lat 1995/1996 za rozprawę habilitacyjną otrzymała naukową indywidualną nagrodę Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej, kilkakrotnie ( ) otrzymywała naukowe i dydaktyczne zespołowe nagrody rektora Akademii Medycznej w Poznaniu, jak i indywidualną dydaktyczną nagrodę rektora Akademii Medycznej w Poznaniu w 2004 roku. Ponadto w 2003 roku została uhonorowana naukową zespołową nagrodą Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego za cykl prac opublikowanych w czasopiśmie Acta Poloniae Pharmaceutica. Posiada także Memorable Medal for the Great Services In Development of the Witebsk State Medical University na Białorusi. Tytuł profesora otrzymała 14 stycznia 2009 r. Janusz Kowalewski Janusz Stanisław Kowalewski urodził się 4 lutego 1958 roku w Zgierzu. Po czterech latach nauki w LO nr II im. R. Traugutta w Zgierzu i maturze, rozpoczął studia w Wojskowej Akademii Medycznej w Łodzi na Wydziale Lekarskim, które ukończył w 1983 roku. Doktorat zatytułowany Ocena wyników leczenia operacyjnego chorych z lejkowatą klatką piersiową pisany pod kierunkiem prof. dr hab. Stanisława Barcikowskiego obronił 19 kwietnia 1990 r. na tejże Wojskowej Akademii Medycznej w Łodzi. Tam również obronił rozprawę habilitacyjną Wentylacja płuc i funkcja komór serca w spoczynku a zdolność do długotrwałego wysiłku fizycznego u chorych przed i po leczeniu operacyjnym z powodu lejkowatej klatki piersiowe ( r.). Przez wiele lat pracował w Wojskowej Akademii Medycznej w I Klinice Chirurgicznej, kolejno jako asystent ( ) i adiunkt ( ). W lutym 2001 roku rozpoczął pracę w Akademii Medycznej w Bydgoszczy jako kierownik Zakładu Onkologii Zabiegowej Katedry Onkologii, a w październiku tegoż roku został kierownikiem Katedry i Kliniki Chirurgii Klatki Piersiowej i Nowotworów. W 2002 roku otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego Akademii Medycznej w Bydgoszczy. Jest członkiem European Society of Thoracic Surgeons, European Association for Cardio-thoracic Surgery oraz Towarzystwa Chirurgów Polskich. W kręgu jego zainteresowań pozostaje rak płuca, zarówno jego biologia jak i leczenie operacyjne. Tytuł profesora otrzymał roku. Wiadomości Akademickie Nr 32 7\n10 Polemiki Droga tam, dokąd nie chcesz Wojciech Szczęsny Gdy byłeś młodszy, opasywałeś się sam i chodziłeś, gdzie chciałeś. Ale gdy się zestarzejesz, wyciągniesz ręce swoje a inny cię opasze i poprowadzi, dokąd nie chcesz (J 21, 18). Powyższy cytat z Ewangelii Janowej przypomniał ówczesny kardynał Ratzinger na pogrzebie Jana Pawła II. To zdanie prawie w pełni oddaje problem starzenia się. Czesław Miłosz zapytany o to, co sądzi o przemijaniu, odpowiedział krótko: Jestem przeciw. Jedna z mądrości ludowych powiada: Starość nie udała się Panu Bogu. Bo czym tak naprawdę jest starość? Z definicji WHO, lat to wiek podeszły (tzw. wczesna starość), wiek starczy (tzw. późna starość), zaś szczęśliwcy, którzy mają powyżej 90 lat, dożyli tak zwanego wieku sędziwego. Staruszkowie mają nawet swoich lekarzy-geriatrów, gdyż, jak się okazało, chorują nieco inaczej, jak również to stwarza pewne nadzieje dla geriatrów na utrzymanie zatrudnienia jest ich odsetkowo coraz więcej w społeczeństwach. Przyczyny tego stanu są ogólnie znane. Mimo wielu niepowodzeń medycyna zaczyna zapewniać względną długowieczność. Jeśli działaniom tym towarzyszy odpowiednia wiedza i kultura medyczna, można osiągnąć naprawdę dużo, a właściwie rzecz ujmując - długo. Problem, nawiasem mówiąc, nie jest nowy. Iluż średniowiecznych alchemików strawiło życie szukając eliksiru młodości czy nieśmiertelności? Jakiż to egzotycznych, a rzadkich ingrediencji używano, że wymienię np. krew dziewic. Bardzo to dziwne, jeśli weźmiemy pod uwagę, że religia obiecuje nieśmiertelność i wieczne szczęście w niebiesiech w miejsce jakże niekiedy ciężkiej egzystencji na tym padole. Wystarczy przecież żyć zgodnie z nakazami wiary. Czyżby wierni w skrytości nie dowierzali Stwórcy? Bardziej współcześni badacze odkrywali raczej przyczyny niepowodzeń swoich poprzedników. Leonard Hayflick stwierdził, że komórki w hodowlach, a jak się okazało później - również in vivo (z wyjątkiem nowotworowych i macierzystych), podlegają najwyżej pięćdziesięciu podziałom. Spowodowane jest to skracaniem telomerów przy każdym podziale. Próby odwrócenia owego zjawiska (odkryto enzym telomerazę) nie przyniosły dotąd długowieczności. Być może warto przypomnieć starą maksymę: Contra vim mortis non est medicamen in hortis (przeciw sile śmierci nie ma ziela w ogrodzie), która antycypowała prace o apoptozie i limicie Hayflicka. Starość jest więc chyba nieunikniona. Wiedzą o tym gwiazdy Hollywood, a jednak nie poddają się, wydając miliony na kolejne operacje plastyczne. Efekty, niestety, są w większości żałosne i budzą raczej niesmak spektatorów. Tymczasem w tak zwanym, by użyć terminologii internetowej, realu, sprawy wyglądają nieco bardziej prozaicznie, a zarazem tragicznie. Przeciętnego polskiego emeryta nie stać na odmładzające kuracje, obojętnie czy polegałyby one na kąpielach w mleku oślicy czy manipulowaniu w genach. Dla niego zarezerwowane jest oddawanie renty rodzinie, która bardzo stara się, zwłaszcza kiedy staruszek leży w szpitalu, żeby żadna złotówka nie trafiła do niego. Bo i po co mu tam pieniądze. Pierwszym dokumentem, jaki podsuwają lekarzowi, jest tzw. upoważnienie do odbioru renty. Potem może przyniosą jakieś stare wypisy i stare EKG. Rzecz jasna zdarzają się rodziny bardzo opiekuńcze, których zachowanie wobec seniora budzi szacunek. Mam jednak dziwne wrażenie, że są w mniejszości. Często obok starości wymieniamy jednym tchem chorobę. Nawet w bajkach czytamy, że np. był już stary i chory. Można, jeśli ktoś ma pecha, albo wylosował zły los na loterii genetycznej, jaką jest życie być młodym i chorym. Jednak, gdyby zbadać statystycznie wydolność organizmu wobec wieku otrzymalibyśmy przepiękną krzywą szybująca w kierunku śmierci, a popychaną tam przez zwiększającą się liczbę lat, z niewielkimi wariacjami gdzieniegdzie (nieuważni i pijani kierowcy, palacze, narkomani itp.). Tu pojawia się znów problem nieuchronności śmierci, lecz również, a może przede wszystkim, jej jakości. Na spotkaniach rodzinnych słyszy się, że wujek Franek zmarł na starość w wieku 98 lat, a dzień przed śmiercią jeszcze rąbał drwa i przeczytał gazetę. Niestety jego sąsiad, choć ma dopiero 78, leży od dziesięciu lat sparaliżowany w Domu Opieki, gdzie znalazł się po śmierci żony, bo dzieci zajęte codzienną harówką nie miały czasu przekładać go co kilka godzin z boku na bok. Podobno ma straszne odleżyny. Uczestnicy owego spotkania może przez chwilę zadumają się nad jakże odmiennym losem owych starszych panów, lecz owa zaduma nie potrwa chyba długo, przerwana śmiesznym dowcipem o politykach. My spróbujmy jednak zastanowić się, czemu tak jest. Może sąsiad wuja Franka sam jest sobie winien. Palił, pił, źle się odżywiał, mimo zakazów lekarza. Zapewne nie korzystał też z dobrodziejstw badań profilaktycznych. Może się jednak okazać, że wujek również palił, nie pogardził kieliszkiem, a u lekarza bywał rzadko. Zapewne zatem geny, bo życie wiedli podobne. Jakby nie było koniec bywa różny. Dlaczego? Odpowiem szczerze. Podejrzewam, że główną rolę gra tu biologia i tylko ona. Oczywiście, rozumiana szeroko jako zarówno czysta genetyka jak i psychologia, socjologia i podobne nauki. Dopiero złożenie tych wszystkich cech pomnożonych przez dni życia wujka Franka i jego sąsiada mogłoby rzucić światło na ową enigmę różnic. Jak dotąd poruszmy się jednak trochę po omacku, co pozostawia miejsce dla tzw. sił nadprzyrodzonych, jakiej by nie były proweniencji. W modlitwie błagalnej chrześcijanie zwracają się do Boga: od nagłej a niespodzianej śmierci zachowaj nas Panie. Chodzi tu o duchowe przygotowanie się do spotkania ze Stwórcą. Czy jednak musi to być kilkanaście lat paraliżu? Czy nie lepiej kilka sekund migotania komór? Nie odpowiem na to pytanie, gdyż osobiście uważam, że po ostatnim skurczu serca nie spotkam już nikogo. Przygotowaniem do odejścia wedle mnie powinno być godne życie na ziemi. Tyle wystarczy. Lekarze od tysiącleci walczą z chorobami i śmiercią. Dopiero jednak, powiedzmy od około stu lat, wysiłki te dają efekt w postaci przedłużenia życia i zwalczenia choroby. Jednak czy lekarz nie jest tym, który opasuje i prowadzi, dokąd nie chcemy. Gdzie bowiem leżą granice interwencji medycznej? Na pewno nie jest to wiek, bo biologia każdego jest indywidualna. Ale jaki jest cel wykonania kolonoskopii u 93-letniej kobiety, która nie wie zupełnie, co się wokół niej dzieje, a lekarza uważa raz za swojego wnuczka, a raz za ojca? Jaką wartość będzie miała informacja o obecności guza, jego zaawansowaniu klinicznym i typie histopatologicznym? Czy uchroni ją to przed śmiercią? Niewątpliwie przyczyni się do weryfikacji statystyki nowotworów. W dyskusji o eutanazji Kościół często podkreśla, że nie jest zwolennikiem uporczywej terapii. Nie bardzo rozumiem jednak, kto i na jakiej podstawie miałaby prawo orzec, że oto właśnie wchodzimy w smugę uporczywości. Arsenał środków jest olbrzymi: hemodializa, respirator, żywienie parenteralne etc. Czy staruszek powinien umrzeć z powodu mocznicy, a może nie powinniśmy go wentylować lub żywić, bo i tak nie ma szans. A jeśli chory krytycznie ma lat 25? Walczyć dalej? Podłączyć mu żywienie i wzorem Terri Schiavo utrzymywać w stanie wegetatywnym kilkadziesiąt lat? Nawiasem mówiąc, w chwili śmierci jej mózg ważył 615 gramów, a kora był prawie całko- 8 Wiadomości Akademickie Nr 32\n11 wicie pozbawiona neuronów. Nie mogła porozumiewać się na migi, bo ośrodek wzroku już u niej nie istniał. Jednak, jak sądzę, każdy z nas łatwiej odstawiłby żywienie u 80-latki w stanie wegetatywnym (jeśli w ogóle rozpocząłby taką kurację) niż rzeczonej Terii. Pozostaje więc kwestia dowolności oceny, zarówno stanu pacjenta jak i możliwości leczenia. Kto ma decydować, w jakich warunkach, czy mają decydować względy religijne czy tylko medyczne? Nie wspominam o ekonomii, ale zdaje się Mądrość i roztropność Gerard Drewa Pożegnanie absolwentów Wydziału Lekarskiego (22 listopad 2008 r.). Przemówienia, gratulacje, serdeczne i gorące słowa Prorektora ds. Collegium Medicum Pani Prof. dr hab. Małgorzaty Tafil-Klawe oraz Dziekana Wydziału Lekarskiego Pana Prof. dr. hab. Henryka Kaźmierczaka. Kolejne wystąpienia, a na końcu tradycyjne pożegnanie absolwentów przez przedstawiciela studentów, w tym roku przez studenta IV roku Pana Artura Bogacza. Z niedowierzaniem, a jednocześnie z dużym zainteresowaniem słuchałem słów skierowanych do absolwentów odbierających dyplom. Oprócz wspomnień i gratulacji zawierały przesłanie oparte na cytacie z Księgi Przypowieści Starego Testamentu. Budujcie swój dom pracy zawodowej na mądrości, a rozbudowujcie go roztropnością. Jest to parafraza wersu 3 z rozdz. XXIV Księgi Przypowieści, który brzmi: Mądrością będzie budowany dom, a roztropnością umocnion będzie. Nie zaskoczył mnie ten werset z Biblii, gdyż go znam. Zdumiał mnie fakt jego przytoczenia przy tej okazji i głęboka myśl zawarta w słowach Studenta skierowanych do kolegów opuszczających Wydział, a podejmujących pracę zawodową. Zaskoczyła mnie dojrzałość wypowiedzi wyrażająca odpowiedzialność związaną z wykonywaniem zawodu lekarza. Nie doceniałem stopnia osiągniętej dojrzałości etycznej i moralnej studentów pod koniec ich studiów, gdyż pracuję z nimi jeden semestr. Sporadycznie tylko przy różnych okazjach takich jak ta, odkrywam ich rozsądne i mądre podejście do życia zawodowego oraz głębię duszy. Buduj dom pracy zawodu lekarza mądrością, a powiększaj go roztropnością. W czterech encyklopediach i w kilku słownikach znajdujących się w moim księgozbiorze, tylko w Encyklopedii Gazety Wyborczej znalazłem definicję pojęcia mądrość (t. 10) i roztropność (t. 16). Można zatem przypuszczać, że pojęcia te się zdezaktualizowały i utraciły sens oraz znaczenie w obecnej rzeczywistości. Są to jednak cechy ważne, które powinny człowiekowi towarzyszyć w życiu, bowiem nimi należy się kierować w podejmowaniu ważnych decyzji zawodowych i życiowych. ona rozstrzygać w większości wypadków, choć rzecz jasna nikt głośno o tym nie mówi. Postęp nauki dał odpowiedź na wiele pytań. Latamy samolotami, rozmawiamy przez telefon z kolegą z Australii, będąc na wycieczce w lesie kilometr od naszego domu, a wiedza zawarta w Internecie tysiące razy przewyższa to, co wie przeciętny laureat Nagrody Nobla. Jednak nadal nie wiemy, co będzie na końcu naszego życia. Nie chodzi tu wcale o wiarę bądź niewiarę w życie pozagrobowe. W Starym, jak i w Nowym Testamencie jest wiele wzmianek o mądrości i roztropności. W rozdz. XVI (wers 16) wspomnianej Księgi Przypowieści czytamy: Nabywaj mądrości, bo lepsze nad złoto, i nabywaj roztropności, bo droższa jest nad srebro. W Księdze Eklezjastesa rozdział IV nosi tytuł znaczenie mądrości, w rozdziale XIX wers 1-2 Autor przestrzega Wino i niewiasty uwodzą mądrych i winnymi czynią roztropnych. W ewangelii wg św. Mateusza w rozdziale VII, wers 24 zawiera wzmiankę o domu na opoce i domu na piasku, zaś rozdział XXV to przypowieść o głupich i mądrych pannach. Jak widać przymioty te były od wieków cenione i przekazywane pokoleniom. Wracając do pojęć mądrość i roztropność definiowanych przez Encyklopedię Gazety Wyborczej, można je rozpatrywać w aspekcie filozoficznym i praktycznym. Według Cycerona mądrość dotyczy poznania oraz znajomości spraw boskich i ludzkich, a zdaniem św. Augustyna mądrość jest właściwą miarą duszy. Seneka Młodszy twierdzi, że mądrość to doskonały lub do najwyższego stanu doprowadzony rozum. W życiu codziennym mądrość opiera się na umiejętności trafnego posługiwania się rozumem i czynienia tego co najlepsze dla siebie i innych (R. Descartes). Uczy ona człowieka jak osiągać szczęście (G. W. Leibniz), polega na umiejętnym używaniu rzeczy zgodnie z naturą (G. Vico), a tym samym jest to zręczność w wyborze odpowiednich środków dla osiągnięcia największego dobra (I. Kant), a według M. Schellera jest to umiejętność bezpośredniego poznania wartości. Niezależnie od przytoczonych poglądów filozoficznych należy się zgodzić z Sokratesem, że mądrość jest umiejętnością rozeznania tego co dobre od tego co złe. Nierozerwalna z mądrością jest roztropność. W etyce roztropność jest jedną z cnót praktycznych, a w teologii katolickiej uważana jest za jedną z cnót kardynalnych. Roztropność pozwala ustalić to, co Polemiki Strach prze tajemnicą jest dany prawie każdemu. Nawet Chrystus bał się śmierci, choć wiedział wszystko. Droga tam, dokąd nie chcesz jest i nadal będzie enigmą. Myślę, że zawsze. Szkoda tylko, że ludzie w zgodnym oczekiwaniu na niebo po śmierci, czynią sobie nawzajem piekło tu, na Ziemi. dr Wojciech Szczęsny jest starszym wykładowcą w Katedrze i Klinice Chirurgii Ogólnej i Endokrynologicznej w danej chwili jest zgodne z ogólnie przyjętymi normami moralnymi i prawnymi, pozwala dokonać wyboru dobra i właściwych środków dla jego realizacji. Każdy człowiek chce być szczęśliwy, dobry i sprawiedliwy, chce osiągnąć określony stan posiadania oraz status społeczny i zawodowy, lecz nie zawsze pamięta w tych staraniach, że wszystko to zależy od jego mądrości i roztropności osobistej. Zapominając o tych cnotach, człowiek nie zauważa rozsypującego się domu (statusu) zawodowego, a często domu rodzinnego. Z postawionych mozolną pracą murów wypadają niezauważalnie kamień po kamieniu, a erozja pychy i mijający czas kruszą zaprawę łączącą kamienie. To co zbudowała mądrość a rozbudowała roztropność dewastuje pycha i zachłanność. Ta pierwsza rozsadza fundamenty osiągniętych celów a w zamian stawia piedestały wyższe od osiągnięć. Mądrość i roztropność mimo braku ich definicji w Encyklopedii PWN i Wielkiej Encyklopedii Świata (Oxford) są pojęciami i cnotami ciągle aktualnymi, które powinny człowiekowi towarzyszyć w życiu codziennym. Optymizmem napawa fakt, że cnoty te odnajdują ludzie młodzi, że doceniają i czują potrzebę ich realizacji w życiu zawodowym adepci medycyny. Gratuluję studentom Wydziału Lekarskiego mądrego i roztropnego podejścia do odpowiedzialnej pracy. prof. dr hab. Gerard Drewa jest kierownikiem Katedry Biologii Medycznej Wiadomości Akademickie Nr 32 9\n12 Medycyna i pielêgniarstwo Przeszczep rogówki w Katedrze i Klinice Chorób Oczu Agnieszka Banach Lekarze z Kliniki Chorób Oczu ze Szpitala Uniwersyteckiego nr 1 im. Jurasza przeprowadzili przeszczep rogówki u 74-letniej chorej. Pacjentce groziła utrata wzroku z powodu znacznego ścieńczenia rogówki, grożącego pęknięciem. Wcześniejszy zabieg usunięcia zaćmy znacząco pogorszył stan oka kobiety. Prof. Józef Kałużny i dr n. med. Bartłomiej Kałużny podczas zabiegu Zastosowaliśmy technikę klasyczną, tzw. przeszczep drążący, podczas którego wymienia się rogówkę pełnej grubości. mówi dr n. med. Bartłomiej Kałużny, który zabieg wykonywał. Rogówka do zabiegu została pobrana od dawcy 4 dni wcześniej w Bydgoszczy i wysłana, w celu oceny, do warszawskiego Banku Tkanek Oka. Po odesłaniu pozytywnie ocenionego materiału mogliśmy przystąpić do zabiegu. Wszystko poszło sprawnie. Operacja trwała dwie godziny: z czego sama trepanacja rogówki biorcy i dawcy ok. 15 min, resztę wszycie rogówki. Zastosowano tu aż 16 pojedynczych szwów o średnicy mniejszej niż średnica ludzkiego włosa! Teraz pacjentka znajdzie się pod ścisłym nadzorem okulistycznym. Proces gojenia i rehabilitacji wzroku jest dosyć długi same szwy usuwa się między 9 a 12 miesiącem po operacji. Wstępna ocena widzenia pacjentki będzie możliwa dopiero po kilku tygodniach od zabiegu. Ryzyko, że przeszczep zostanie odrzucony jest stosunkowo niewielkie. Wszystko dlatego, że rogówka jest nieunaczyniona, obecna jest bariera krew-oko, a w centrum nie ma klasycznych komórek prezentujących antygen informuje Bartłomiej Kałuży Ogólnoustrojowa immunosupresja jest zwykle krótkotrwała trwa kilka tygodni. Dłużej trwa immunosupresja miejscowa kortykosteroidami, bo nawet 1,5 roku. Zabieg transplantacji rogówki pełnej grubości nie jest pierwszym wykonanym w naszym regionie. Pierwszy przeszczep drążący przeprowadziła 40 lat temu, również w Klinice Chorób Oczu jej ówczesna szefowa dr hab. n. med. Elżbieta Rusinowa. Zabieg wykonany w bydgoskiej Klinice 9 grudnia 2008 jest więc pierwszym tego typu po tak długiej przerwie, wykonanym podobną techniką, ale na pewno zupełnie innymi, bardziej precyzyjnymi i nowoczesnymi narzędziami. Warto dodać, że na wiosnę bydgoscy okuliści planują przeszczep rogówki bardziej skomplikowaną techniką tzw. warstwową wymianie ulega wtedy tylko powierzchowna albo tylko głęboka część tylna rogówki. Na świecie wykonuje się ok. 100 tys. operacji przeszczepów rogówki rocznie. W Polsce około 0,5 tysiąca. Najczęstszym wskazaniem do przeszczepu rogówki jest obniżenie ostrości widzenia, spowodowane zmniejszeniem jej przezierności; korekcja nieprawidłowego kształtu rogówki; ścieńczenie tkanki rogówkowej; usunięcie ognisk infekcji lub nowotworów. W kolejce na operację, od 3 do 4 lat, czeka ok. 3 tys. chorych, w naszym regionie ok Jest szansa na poprawę tej sytuacji, bo od 2009 roku operacje przeszczepu rogówki będą wykonywane przez specjalistów z Kliniki Chorób Oczu w Szpitalu Uniwersyteckim nr 1 w Bydgoszczy. To jedyny ośrodek w województwie, który będzie takie zabiegi przeprowadzał. Zapisy na kolejne operacje ruszą już w styczniu. Wcześniej, specjaliści musieli wysyłać wymagających takiej formy leczenia pacjentów z regionu do Warszawy. Teraz Bydgoszcz stanie się jednym z nielicznych ośrodków w Polsce, gdzie pacjenci wymagający przeszczepu rogówki uzyskają pomoc. Początkowo miałoby się tu przeprowadzać kilka zabiegów w miesiącu. Płacić za nie będzie, w ramach procedur wysokospecjalistycznych, Ministerstwo Zdrowia. Koszt przeszczepu rogówki to około 7 8 tys. złotych. Agnieszka Banach jest redaktorem Primum Non Nocere, przedruk z Primum Non Nocere 2009 nr 1 Życiodajna śmierć pokonferencyjne reminiscencje Mirosława Kram W dniach r. w Białymstoku odbyła się IV Międzynarodowa Konferencja Naukowo-Szkoleniowa Życiodajna śmierć pamięci Elizabeth Kubler Ross. Organizatorzy i uczestnicy konferencji po raz czwarty podążyli za śladem współtwórczyni ruchu hospicyjnego na świecie i wymieniali poglądy na temat śmierci w aspekcie: lekarskim i pielęgniarskim, prawnym, filozoficznym i bioetycznym, religijnym i ludycznym, psychologicznym i pedagogicznym, rodziny i rodziców, organizacji opieki paliatywnej i hospicyjnej, obecności w mediach i filmie fabularnym. W drodze do brzegu życia Dzięki pracom nadesłanym przez uczestników konferencji powstała 2 tomowa monografia pt. W drodze do brzegu życia. W recenzji dokonanej przez dr hab. med. Kornelię Kędziorę Kornatowską, prof. UMK i dr. hab. med. Marka Szczepańskiego czytamy: Śmierć jest nierozerwalnie wpisana w istnienie człowieka. Jest jego jedynym pewnym elementem. Skoro jest taka, dlaczego nie jesteśmy w stanie nigdy do końca jej zaakceptować? Dlaczego życie jest wartością bezcenną, nienaruszalną? Dlaczego mimo wszystko chcemy o niej rozmawiać? Ponieważ rozważania na temat humanistycznego wymiaru śmierci pozwalają na zdobycie wiedzy, zapoznanie się z poglądami, genezą postaw i zachowań wobec śmierci. Osoby, które z racji wykonywanego zawodu, mają częsty kontakt z ludźmi cierpiącymi, przewlekle chorymi, umierającymi, obdarzone empatią i akceptując pacjenta z całym jego jestestwem ułomnościami, lękami, stanowią ogromne wsparcie w najtrudniejszych, ostatnich chwilach życia. Pogarszanie się stanu pacjenta nie jest równoznaczne z zaprzestaniem leczenia i opieki. Współcześnie, chorych w takim stanie obejmuje się kompleksową opieką, którą może zapewnić jedynie zespół terapeutyczny. Ważna jest przy tym dbałość o stan psychiczny chorego i opiekunów. Każdy człowiek umiera inaczej. Istotnym jest także przygotowanie do śmierci. Przełamywana jest zmowa milczenia wokół umierania. Powstają hospicja i oddziały opieki paliatywnej. W całościowej opiece przygotowuje się rodziny do straty najbliższych. Prof. dr hab. med. Elżbieta Krajeńska- Kułak, Przewodnicząca Komitetu Organizacyjnego we wstępie pisze: Dawniej ludzie umierali w domu, w atmosferze ciepła i rodzinnej miłości, otoczeni bliskimi. Na łożu śmierci mieli okazję ostatni raz pożegnać się z całą rodziną, pobłogosławić wszystkich, zostawić ostatnią wolę. Nie byli samotni i opuszczeni. Z biegiem czasu, wraz z rozwojem medycyny, miejscem śmierci stał się szpital, klinika, hospicjum. 10 Wiadomości Akademickie Nr 32\n13 Śmierć dotyka wszystkich Śmierć osoby dorosłej, schorowanego starego ojca, matki jest w sposób naturalny wpisana w życie. Jest o wiele łatwiej się z tym pogodzić. Ale śmierć dziecka niweczy i zaburza tę naturalną kolej rzeczy. Jest niesprawiedliwa. Zostawia głębokie ślady w psychice wszystkich którzy je kochali. Rodzice pogrążają się w smutku, żalu i odrętwieniu przez wiele miesięcy czy lat. Nikt, kto nie przeżył śmierci własnego dziecka, nie jest w stanie zrozumieć tego, co czują rodzice. Niemoralnym, wysoce nieprofesjonalnym są próby pocieszania Czas goi rany, Nie Pani pierwsza straciła dziecko i nie ostatnia itp. Jeśli nie wie się jak pocieszyć rodziców, to najlepszym rozwiązaniem jest milcząca obecność, wysłuchanie bólu i cierpienia matki i ojca, rodzeństwa, babci, dziadka. Śmierć dziecka jest dla rodziny największą stratą jakiej doznają w życiu. Proces żałoby jest czasochłonny i energochłonny, nie można go przyspieszać. Wspominanie zmarłego, dzielenie się przeżywanymi uczuciami, wspólne rytuały- przeglądanie zdjęć, odwiedzanie cmentarza, celebrowanie urodzin, imienin zmarłego dziecka, bardzo pomagają w przeżywaniu żałoby. Śmierć dziecka w klinice onkologii W Polsce rocznie umiera około 1200 dzieci z powodu schorzeń ograniczających życie, w tym połowa z powodu chorób nowotworowych. Miejscem zgonu co czwartego dziecka jest dom, a pozostałych szpital lub hospicjum. Choroby nowotworowe u dzieci i młodzieży występują w każdym wieku, od okresu noworodkowego do młodzieńczego i występują znacznie rzadziej niż u dorosłych, około 100 razy. Rodzaj i częstotliwość występowania nowotworów złośliwych różni się w sposób zasadniczy od nowotworów dorosłych. Odmienny jest rodzaj nowotworów, w większości pochodzenia dysontogenetycznego, odmienna dynamika choroby; są one uwarunkowane przede wszystkim odrębnością biologiczną rozwijającego się, odmienną reakcją na toczący się proces chorobowy i zastosowane leczenie. Współczesne leczenie chorób nowotworowych wieku dziecięcego opiera się na stosowaniu skojarzonych metod postępowania oraz intensywnych protokołach terapeutycznych. Sprawiło to, że na przestrzeni minionych lat poprawiły się wyniki leczenia chorób nowotworowych. Nadal zgony są jednak nieuniknione. J. R. Kowalczyk wymienia kilka przyczyn zgonów dzieci związanych z chorobą nowotworową: zbyt późne rozpoznanie choroby, występowanie poważnych objawów ubocznych związanych z chemioterapią, brakiem zgody rodziców na proponowaną terapię, opóźnianie przez rodziców optymalnych działań terapeutycznych (poszukiwanie alternatywnych metod leczenia), wystąpienie pierwotnej odporności komórek nowotworowych na cytostatyki. Niezależnie od częstości zgonów dzieci z powodu choroby nowotworowej i miejsca w którym przebywa dziecko należy mu zapewnić komfort umierania i godną śmierć. Takie są wymogi współczesnej medycyny. Rodzice i ich umierające dziecko Okres umierania i śmierć dziecka jest dla rodziców szczególnie ciężki. Duże obciążenie stanowią dolegliwości dziecka ból, duszność, krwawienie, wysoka temperatura ciała. Silne emocje wywołują też zaburzenia psychiczne (pobudzenie, splątanie) umierającego dziecka. Sposoby porozumiewania się rodziców, rodzeństwa z umierającym dzieckiem, bratem, siostrą są bardzo trudne. Nawet jeśli się mówi o chorobie, zna się prognozę, to większość ludzi stara się unikać rozmów o śmierci. Bliscy nie wiedzą o czym rozmawiać, co go rozweseli, co go zasmuci. Pytani o swój stan zdrowia rodzice często odpowiadają: - Och, nieważne. Teraz nie mam czasu myśleć o sobie teraz ono jest najważniejsze. A przecież opiekunom też należy się chwila wytchnienia - spacer, chwile samotności, wyspanie się. W momencie śmierci rodzice zwykle zadają pytanie: Czy to już?. Nie trzeba mówić głośno, wystarczy skinąć głową. Rodzicom umożliwia się pożegnanie ze zmarłym dzieckiem przybliża ono realność śmierci, ułatwia proces żałoby. Medycyna i pielêgniarstwo Pielęgniarka, lekarz a rodzice zmarłego dziecka Nie tak rzadko zdarza się, że osieroceni rodzice kierują swój gniew przeciw ludziom, którzy nie mają nic wspólnego ze śmiercią. Nawet wtedy, gdy nikt nie jest jej winien, bo śmierć dziecka nastąpiła na skutek choroby. Pogrążeni w żałobie rodzice dają upust swoim negatywnym emocjom, od personelu szpitala, przez pracownika domu pogrzebowego do Boga. Paradoksalnie, jest to dla rodziców korzystniejsze, jeśli je rozładują, gdyż magazynowanie silnych emocji i ich nieujawnienie staje się przyczyną wielu fizycznych i psychicz- I nagroda na IV Międzynarodowej Konfe-rencji Naukowo-Szkoleniowej: Życiodajna śmierć - pamięci Elizabeth Kubler-Ross, Białystok, nych problemów w okresie żałoby. Lekarze i pielęgniarki pracujący na oddziale onkologii dziecięcej, spotykają się z wieloma trudnymi sytuacjami. Konieczna jest więc znajomość sposobów komunikowania się z rodzicami. Już na samym początku personel powinien okazać współczucie wobec rodziny zmarłego dziecka. Należy również pozwolić na przeżywanie różnych uczuć i emocji. Pokój, w którym rodzice zostają poinformowani o śmierci dziecka, musi być miejscem odosobnionym, bez obecności innych pacjentów, studentów, osób trzecich. Informacja o zgonie dziecka powinna być wyczerpująca, zawierająca możliwe przyczyny śmierci i podjęte działania medyczne. Ważne jest także zapewnienie rodzicom spokoju i czas na smutek po stracie dziecka, zanim rozpocznie się omawianie spraw związanych z sekcją zwłok i pogrzebem. Śmierć dziecka zaburza emocjonalny klimat rodzinny, może powodować wzajemną niechęć i obwinienia o ewentualne zaniedbania. Reakcje rodziców na proces żałoby są uzależnione od przeżytych wcześniej doświadczeń związanych z utratą bliskich, osobistych predyspozycji do radzenia sobie w sytuacjach trudnych, ich stosunku do dziecka za jego życia i możliwości otrzymania wsparcia społecznego. mgr Mirosława Kram jest asystentem w Zakładzie Pielęgniarstwa Pediatrycznego Z żałobnej karty: Elżbieta Krakowiak-Sarnowska Elżbieta Krakowiak-Sarnowska urodziła się 19 listopada 1953 roku w Bolesławcu. Tam też w 1972 r. ukończyła Liceum Ogólnokształcące. Niedługo potem rozpoczęła studia na Wydziale Lekarskim w Akademii Medycznej we Wrocławiu ( ). Po ukończeniu studiów pracowała w Zespole Opieki Zdrowotnej w Lublinie na Oddziale Chorób Wewnętrznych ( ), na Oddziale Chorób Wewnętrznych w Szpitalu Miejskim w Bydgoszczy ( ) i w Przychodni Rejonowej Ogrody ( ). Jednocześnie od 1985 roku podjęła pracę na ówczesnej Akademii Medycznej w Bydgoszczy w Katedrze i Zakładzie Anatomii Prawidłowej, pracując kolejno jako asystent, adiunkt i starszy wykładowca. W 1989 roku obroniła napisaną pod kierunkiem prof. dr hab. Danuty Gościckiej pracę doktorską zatytułowaną Rozwój trójkąta pęcherza moczowego u płodów człowieka. W latach oraz była opiekunem I roku studiów. Interesowała się anatomią człowieka, ze szczególnym uwzględnieniem układu naczyniowego u płodu ludzkiego. Była wspaniałym lekarzem i wychowawcą wielu pokoleń młodzieży akademickiej. Zmarła 22 listopada 2008 roku. Wiadomości Akademickie Nr 32 11\n14 Medycyna i pielêgniarstwo Ile kosztuje ludzkie życie? wykład z cyklu Medycznej środy Anna Hnatyszyn-Dzikowska, Błażej Łyszczarz Jak cenne jest ludzkie życie? Czy ludzkie życie można wycenić? A jeśli tak, to w jaki sposób i w jakim celu prowadzi się takie badania? Przedstawione poniżej refleksje na temat wartości ludzkiego życia są refleksjami z punktu widzenia ekonomii. Ekonomista stawiając pytanie o wartość ludzkiego życia nie dysponuje doświadczeniem lekarza, ale nie trzeba nim być, by móc stwierdzić, że życie ludzkie jako punkt odniesienia do szeroko pojętej praktyki medycznej jawi się jako krótkie i kruche a więc w jakimś stopniu wymierne. Bezcenne... Słysząc tak zadane pytanie ile kosztuje ludzkie życie? pierwsza odpowiedź, jaka przychodzi nam na myśl to bezcenne. Kiedy mówimy o bezcenności ludzkiego życia, mamy najczęściej na uwadze jego niewymierność. Nie istnieje zapłata za życie, nie istnieje waluta w jakiej można by je wycenić, nie istnieje ekwiwalent za życie ludzkiej osoby. Odkrywamy to w sposób szczególny, kiedy tracimy najbliższych. Jednakże bezcenność życia odnosi się przede wszystkim do wymiaru osobowego gdyż w tym wymiarze jesteśmy niezastąpieni. Nie odnosi się natomiast do wymiaru biologicznego. Wypływ indeksów giełdowych Medycynę interesuje głównie fizyczny, biologiczny wymiar ludzkiego życia. W tym wymiarze, paradoksalnie, za to bezcenne życie jesteśmy gotowi bardzo wiele zapłacić w momencie, gdy w grę wchodzą koszty leczenia. W aspekcie czysto biologicznym wycena człowieka może zostać przeprowadzona w ramach dwóch modeli: chemicznego i anatomicznego, przy zastosowaniu wycen rynkowych. Model chemiczny opiera się na badaniach naukowców z Amerykańskiego Departamentu Chemii i Gleb, którzy zidentyfikowali chemiczny i mineralny skład ludzkiego ciała. Przeprowadzona analiza wskazuje (w zależności od warunków) przede wszystkim na obecność tlenu, węgla, wodoru i azotu które razem stanowią ponad 95% masy ciała. Kilkuprocentową zawartość wskazują wapń i fosfor. Jeszcze mniejsze ilości dotyczą potasu, siarki, sodu, chloru, magnezu czy żelaza. Do wymienionego składu dochodzą śladowe ilości chromu, kobaltu, miedzi, cyny czy złota w sumie pod względem chemicznym ciało ludzkie zbudowane jest z kilkudziesięciu pierwiastków. Biorąc pod uwagę rynkową wartość minerałów oszacowano, iż wartość netto 1 kg wynosi 0,12 centa. Cena taka wynika ze śladowych ilości najdroższych minerałów. Tlen natomiast, który ma największy procentowy udział w budowie ludzkiego ciała jest dostępny dla każdego za darmo. Wartość naszego ciała waha się w tym wymiarze przede wszystkim w zależności od wagi i oczywiście indeksów giełdowych. Produkty ludzkiego pochodzenia W wycenie ludzkiego życia poszli dalej Japończycy, którzy zainspirowani badaniami Amerykanów stwierdzili, że najbardziej wartościowym aktywem jest skóra. Według szacunków Instytutu Żywienia w Tokio, przeciętnie, człowiek jest posiadaczem ok. 1,5 m2 skóry (w zależności od budowy, wysokości i wagi). Opierając się na wycenie rynkowej skóry bydlęcej oszacowali, iż przeciętna wartość ludzkiej skóry to 3,5$ (czyli ok. 12 złotych). Jednakże, dzięki postępom chirurgii i lekom zapobiegającym odrzucaniu przeszczepów skóra stała się także jednym z organów wykorzystywanych przy transplantacji, co znacznie podniosło cenę tego organu. Przykładowo we Francji gdzie stawki za organy do transplantacji są wyznaczane rozporządzeniem ministerstwa - cm2 skóry wyceniono na około 2 euro, stąd przeciętna wartość zmieniła się do ponad 38 tys. dolarów. Metoda, która opiera się na wycenie ludzkiego ciała na podstawie organów do transplantacji opiera się na tzw. modelu anatomicznym. Z racji coraz lepszych metod transplantacji lista produktów ludzkiego pochodzenia wykorzystywanych w medycynie i farmacji nieustannie się wydłuża. Obejmuje całe organy, jak też krew i jej pochodne łożyskowe komórki macierzyste, czy szpik kostny. Wykorzystuje się również błony owodniowe w okulistyce, kawałki zmiażdżonych kości, czy łękotki do rekonstrukcji ortopedycznych. Chociaż komercjalizacja organów budzi etyczne wątpliwości oszacowano, iż ciało podzielone i sprzedane na organy mogłoby przynieść teoretycznie do 45 mln. $ - w zależności od rynku, popytu na organy i jakości organów. Podążając tym tropem, a pomijając aspekty kliniczne, za najcenniejszy uznano szpik kostny, następnie DNA i ludzkie przeciwciała. Kolejne miejsca zajmują płuco, nerka i serce. Jednakże cena, jaką jesteśmy gotowi zapłacić za te organy różnicuje się w zależności od potrzeby, rynku i jakości. Faktem jest, że popyt na organy zastępcze jest ogromny, a dawców ciągle za mało. Skutek jest taki, że 1/3 pacjentów oczekująca na przeszczep umiera zanim dostanie taką szansę. 5,7 milona dolarów za nerkę Sytuacja ustawicznego niedoboru organów pociągnęła za sobą gwałtowny rozwój nowej formy turystyki medycznej i handlu organami, które pochodzą z biednych krajów Azji, Europy Wschodniej, czy Ameryki Południowej. Pomimo, iż prawo nie zezwala na handel narządami, w internecie możemy natknąć się na setki ogłoszeń typu sprzedam nerkę. Spektakularny przykład pochodzi z USA, gdzie w 1999 roku na aukcji internetowej e-bay, pojawiła się oferta sprzedaży nerki. Przed zablokowaniem aukcji jej cena osiągnęła 5,7 miliona $. Z drugiej strony dawcy organów z krajów najbiedniejszych narażają swoje życie i zdrowie sprzedając nerki za euro, a nawet 500 euro w Ameryce Południowej. Te różnice w cenach pokazują jak różnie w różnych regionach świata wyceniany jest człowiek w aspekcie biologicznym. Warunki w jakich żyjemy, sytuacja materialna często są determinantami wartości naszych organów. Przypadek Iana Coraz doskonalsze możliwości technologiczne, rozwój internetu stały się źródłem coraz intensywniejszych i śmielszych prób oszacowania ludzkiego życia nie tylko w omówionym aspekcie biologicznym, ale również osobowym. Przykładem mogą być chociażby działania niejakiego Iana Ushera. Ten 44 letni mieszkaniec Australii wystawił na aukcji internetowej całe swoje życie. Cena wywoławcza 1 dolar australijski. Dał w ten sposób możliwość anonimowego wycenienia swojego życia. To, na pozór bezcenne, życie w wymiarze osobowym zostało wycenione na niespełna 400 tys. dolarów australijskich. Wycena samego działania, osobowości, to domena socjologii, psychologii i etyki. W tym aspekcie życie ludzkie wartościowane jest przede wszystkim pod kątem nabytych umiejętności (np. wycena zawodników drużyn piłkarskich), czy też zgromadzonego majątku. Przypadek Iana wskazuje, iż chociaż etyka i moralność stawiają pewne ograniczenia, to nie uniemożliwiają ekonomicznej analizy. W zależności od warunków, kraju, osobowości ludzie na różne sposoby wyceniają ludzkie życie. Cena życia uzależniona jest od perspektywy, jaką przyjmujemy przy kalkulacji, od indywidualnych cech biologicznych i psychologicznych człowieka. Odstawiając na bok aspekty biologiczne, oraz nie wgłębiając się w moralne, czy też etyczne aspekty tej wyceny warto przyjrzeć się bardziej szczegółowo metodom wyceny ludzkiego życia stosowanym powszechnie przez ubezpieczycieli, czy też przy wprowadzaniu interwencji medycznych. Ile zapłacisz za życie? Najbardziej chyba oczywistym sposobem pomiaru wartości ludzkiego życia jest zapytanie o jego wartość samych zainteresowanych. Badanie gotowości do zapłaty (willingnessto-pay) jest podstawą metody opartej na ankietach, w których respondenci wypowiadają się na temat subiektywnie postrzeganej 12 Wiadomości Akademickie Nr 32\n15 Medycyna i pielêgniarstwo wartości własnego życia. Ten sposób pomiaru wartości życia nazywa się metodą wyceny warunkowej. Respondentom stawia się pytanie o to ile gotowi byliby zapłacić za wydłużenie oczekiwanej (przeciętnej dla populacji) długości życia o pewien określony okres. W innym, rzadziej spotykanym wariancie tej metody, pytanie dotyczy gotowości do zapłaty za zmniejszenie ryzyka przedwczesnego zgonu. Z uzyskanych w ten sposób danych oblicza się średnią dla poszczególnych populacji. Badania takie wciąż znajdują się we wstępnej fazie rozwoju, jednakże warto przytoczyć wyniki pierwszych międzynarodowych porównań. W Polsce badania mające na celu wycenę dodatkowego roku przeżycia zostały przeprowadzone w latach przez Warszawski Ośrodek Ekonomii Ekologicznej w ramach projektu Komisji Europejskiej NEEDS (tabela 1). W badaniu tym wyznaczono wartość dodatkowego roku przeżycia dla mieszkańców ośmiu krajów Unii Europejskiej. W tabeli 1 przedstawiono część wyników. Wyniki wyrażono w euro skorygowanym o parytet siły nabywczej dla poszczególnych krajów, co pozwala na bezpośrednie porównanie wartości pomiędzy krajami, gdyż korekta taka bierze pod uwagę różnice w cenach dóbr i usług w poszczególnych krajach. I tak, Polacy byliby skłonni zapłacić relatywnie niewiele za dodatkowy rok życia w porównaniu z mieszkańcami innych krajów tylko Węgrzy cenią wydłużenie życia niżej. Metoda ta oparta jest na deklaracjach złożonych przez ankietowanych. Tymczasem odpowiedź na pytanie o wydłużenie życia w zasadzie opiera się na czysto abstrakcyjnych przesłankach, jako że nikt z nas w rzeczywistości nie staje przed możliwością wydłużenia życia o określony czas. To oparcie wyceny o deklaracje jest niewątpliwie wadą przedstawionego sposobu pomiaru wartości życia. Istnieją jednak metody, które pozwalają na rozpoznanie wartości życia na podstawie rzeczywistych zachowań, nie tylko naszych deklaracji. Przykładem są metody: płac hedonicznych oraz prewencyjna, w których obserwowane są preferencje. Podwyżka za ryzyko śmierci Pierwsza z nich opiera się na obserwacji zachowań pracowniczych związanych z ryzykiem utraty życia w wypadku przy pracy. Metoda ta w najszerszym zakresie stosowana jest w Stanach Zjednoczonych, gdzie Agencja Ochrony Środowiska (EPA) rokrocznie szacuje wartość statystycznego życia. W 2000 roku na przykład oszacowała ona, iż statystyczne życie warte jest 6,1 miliona $. Skąd taka kwota? Na podstawie obserwacji rynku pracy oszacowano, iż pracownicy są skłonni do podjęcia pracy, która wiąże się ze zwiększeniem ryzyka śmierci o 1 przypadek na (0,001%) jeśli otrzymają średnio roczne wynagrodzenie wyższe o 61 dolarów. Mnożąc 61 $ przez jedną stutysięczną (czyli wartość zwiększenia ryzyka śmierci) otrzymano właśnie 6,1 miliona $. Dwa lata później Tabela 1. Wskaźniki wyceny dodatkowego roku przeżycia Źródło: O. Markiewicz, Wyceny zdrowia i życia ludzkiego w Polsce. Rezultaty badań przeprowadzonych na WNE UW. Nowe kierunki metodologiczne, Akademia Medyczna w Warszawie, 2007 natomiast EPA ogłosiła, iż życie warte jest średnio już tylko 3,7 miliona $. Ponad dwumilionowy spadek jego wartości wiązać można prawdopodobnie z pogorszeniem sytuacji na rynku pracy (wzrost stopy bezrobocia z 4% do 6%) i tym samym mniejszymi żądaniami płacowymi pracowników. Stosując tą metodę w Polsce po raz pierwszy oszacowano wartość statystycznego ludzkiego życia na 4,49 mln złotych. Suma summarum jesteśmy więc - średnio warci mniej niż Amerykanie, co oczywiście odzwierciedla różnicę w płacach pomiędzy krajami. Metoda prewencyjna Metda prewencyjna (nazywana także metodą wyboru konsumenckiego) także opiera się na obserwacji rynkowych zachowań jednostek. Tu jednak przedmiotem zainteresowania są decyzje konsumpcyjne. Rozpatrzmy następującą przykładową sytuację. Lekarz rozpoznaje u pacjenta chorobę, która wiąże się ze zwiększeniem ryzyka śmierci o pewną wartość. Załóżmy, że ryzyko to rośnie o 0,01%. Lekarz przypisuje pacjentowi lek, który kosztuje 400 zł i niweluje to ryzyko. Pacjent jednak nie decyduje się kupić leku, gdyż uważa, że jest on za drogi w sytuacji danego wzrostu ryzyka śmierci. Kupiłby za to lek gdyby kosztował on 100 zł. Ta hipotetyczna sytuacja pozwala oszacować wartość jaką reprezentuje dla pacjenta jego życie. Podejmując decyzję o niekupowaniu leku nie zdaje on sobie z pewnością sprawy, że szacuje wartość własnego życia, jednakże robi to podświadomie. Ile więc kosztuje jego życie? Skoro skłonny jest wydać 100 zł aby zmniejszyć ryzyko śmierci o 0,01%, to wykonując analogiczne działanie dzielenia jak w przypadku poprzedniej metody możemy oszacować wartość jego życia na 1 milion złotych. Możemy też stwierdzić, iż ten konkretny pacjent nie ceni swego życia na 4 miliony złotych, gdyż 400 zł postrzega jako zbyt duży wydatek. Życie życiu nierówne Kolejna metoda szacowania wartości życia, nazywana metodą kapitału ludzkiego, polega na zsumowaniu zaktualizowanej wartości wszystkich dochodów, które dana osoba może uzyskać do czasu śmierci (biorąc pod uwagę oczekiwaną długość życia jako punkt odniesienia). Zastosowanie tego sposobu kalkulacji budzi spore kontrowersje, jako że zgodnie z nim życie osób o wyższych zarobkach wyceniane jest wyżej. Z kolei życie tych, którzy nie osiągają dochodów nie przedstawia wartości. Tak więc metoda ta może być stosowana tylko w ograniczonym zakresie i z pewnością nie w stosunku do wszystkich. Wartość życia szacujemy także sami i to całkiem świadomie. Zakup polisy ubezpieczenia na życie jest tego przykładem. Suma ubezpieczenia na którą opiewa polisa wskazuje na ile wyceniamy własne życie. Chcąc ująć to bardziej szczegółowo można rzec, że to wartość którą przedstawia nasze życie dla naszych najbliższych, którzy otrzymują odszkodowanie w przypadku śmierci. Miary fizyczne Pieniężny sposób pomiaru wartości życia często budzi kontrowersje natury etycznej czy moralnej. Z tych względów często nie jest akceptowany przez decydentów. Jako alternatywę pomiaru pieniężnego stosuje się w coraz szerszym zakresie miary fizyczne wiążące długość życia z jego jakością. Życie w pełnym zdrowiu jest z reguły postrzegane jako cenniejsze niż życie w bólu czy z dolegliwościami chorób. Najczęściej stosowanym wskaźnikiem, który pozwala uwzględnić jakość życia w wycenie jego wartości jest QALY (quality adjusted life years), tzn. lata życia skorygowane jakością. Stanowi doskonałego zdrowia przypisuje się wartość równą 1, natomiast śmierci wartość zerową. Wszystkie stany zdrowotne pośrednie pomiędzy tymi dwoma skrajnościami przyjmują wartość z przedziału pomiędzy zerem, a jednością. I tak np. w jednym z badań określono, że 3 miesięczny pobyt w szpitalu z powodu choroby zakaźnej wiąże się ze wskaźnikiem równym 0,56. Tym samym pobyt ten jest równoważny około 50 dniom (3 miesiące razy 0,56) życia w pełnym zdrowiu. Im dłużej trwa choroba, tym wartość wskaźnika niższa. Tej samej chorobie, z tym że trwającej całe życie przypisany jest wskaźnik korygujący o wartości tylko 0,16. Tak więc życie z chorobą zakaźną związane z pobytem w szpitalu do końca życie postrzegane jest jako ponad sześciokrotnie mniej warte niż życie w pełnym zdrowiu. Wartości wskaźników korygujących czas trwania życia otrzymuje się za pomocą ankiet prowadzonych wśród ludności. Metoda ta związana jest w ogromnej mierze z subiektywnymi poglądami jednostek, które zależne są od stanu zdrowia. Osoby zdrowe często uważają, iż życie z dolegliwościami choroby Wiadomości Akademickie Nr 32 13\n16 Sztuka jest niewiele warte. Z reguły jednak zmieniają zdanie kiedy same zachorują. Mnogość i zróżnicowanie metod pomiaru wartości ludzkiego życia, a także zastosowanie ich w różnych warunkach społecznych sprawia, że szacunki statystycznej wartości życia znacznie się różnią. Dobitnym przykładem jest oszacowanie wartości życia mężczyzny, który zginął w wypadku samochodowym, na potrzeby wypłaty odszkodowania wdowie. Sprawa rozpatrywana w sądach trzech instancji za każdym razem kończyła się bardzo różnym wyrokiem. Sąd Okręgowy uznał, że kobiecie nie należało się odszkodowanie, jako że jej status materialny nie pogorszył się wręcz przeciwnie, odziedziczyła ona spory majątek. W Sądzie Apelacyjnym zasądzono na poczet odszkodowania za śmierć męża dobrze zarabiającego maklera giełdowego 1,5 miliona złotych, opierając się na sumie jego dochodów, które byłby on w stanie osiągnąć w ciągu 20 lat życia, które potencjalnie małżonkowie mogli spędzić razem. Z kolei Sąd Najwyższy uznał, że za podstawę kalkulacji odszkodowania przyjąć należy przeciętną stopę życiową, nie zarobki ofiary wypadku i zasądził odszkodowanie rzędu 500 tysięcy złotych wraz z odsetkami, co łącznie dało kwotę miliona złotych. Powyższy przykład dobitnie pokazuje na dyskusyjność i niejednoznaczność metodologii szacowania wartości życia ludzkiego. Z drugiej jednak strony wprost wskazuje na konieczność rozwijania takich metod. Odszkodowania za utratę zdrowia czy życia to tylko jeden przykład zastosowania tych metod. Coraz większe znaczenie szacunki takie odgrywają także w opiece zdrowotnej, szczególnie przy ekonomicznej ocenie technologii medycznych. W obliczu rosnących wydatków na opiekę zdrowotną, dynamicznego i kosztownego rozwoju technologii medycznych oraz rosnących oczekiwań ze strony pacjentów, racjonalizacja wykorzystania zasobów jest koniecznością. Dlatego kryterium wyboru procedur, jak i decyzje, kto powinien być w pierwszej kolejności leczony z wykorzystaniem środków publicznych powinny opierać się na ekonomicznej ocenie procedur medycznych. Pomiar wartości ludzkiego życia jest nieodzownym elementem analizy koszt-korzyść (cost-benefit analysis), uważanej za najbardziej kompleksową, ale również niezwykle wymagającą pod względem metodologicznym. Próba oszacowania wartości ludzkiego życia budzi często kontrowersje natury etycznej i moralnej. Naukowcom zajmującym się tym problemem stawia się zarzut, że próbują wycenić coś, co nie ma wartości. Tymczasem w codziennym życiu sami - często nieświadomie dokonujemy pieniężnego wartościowania naszego życia. Opór wobec tego rodzaju działań wydaje się nieuzasadniony tym bardziej, że wycena wartości i jakości życia pozwala na bardziej racjonalne gospodarowanie środkami publicznymi. Gdybyśmy żyli w świecie nieograniczonych zasobów problem wartości życia mógłby być pozostawiony rozważaniom na gruncie filozoficznym czy religijnym. Jednakże rzeczywistość, z którą konfrontujemy się na co dzień zmusza do dokonywania wyborów, nawet jeśli są one niewygodne. dr Anna Hnatyszyn-Dzikowska oraz mgr Błażej Łyszczarz są asystentami w Zakładzie Ekonomiki Zdrowia Intrygujące Małżeństwo Arnolfinich, czyli słowo o symbolice szczęścia Joanna Hładoń-Wiącek 14 Trudno oczywiście dokonać psychologicznej analizy jego bohaterów, wyobrazić sobie ich historię, poznać ich myśli i emocje ( ). Lecz właśnie nieobecność - czy może raczej utajona obecność - określonych jakości, nadaje im tę niezwykłą głębię, której wyjątkowość jednocześnie intryguje nas i odstręcza od jej badania. Erwin Panofsky, 1953 Powyższe słowa znakomicie oddają atmosferę bodajże najznamienitszego, a przynajmniej najbardziej rozpoznawalnego dzieła Jana van Eycka Portret małżonków Arnolfinich. Stanowiąc świadectwo dojrzałej twórczości autora, dzieło to staje się jednocześnie sztandarem wybitnych arcydzieł piętnastowiecznego malarstwa flamandzkiego. Scena jest odzwierciedleniem zaręczyn lub werbalizowania małżeńskiej przysięgi kupca z Lukki, Giovanniego Arnolfiniego, będącego częstym bywalcem Brugii, z uwiecznioną na płotnie córką innego kupca, swojego krajana Giovanną Cenami. Artysta bawi się z widzem stosując zręczną szermierkę symbolicznych zagadek. Osiąga taki efekt także poprzez zastosowanie jako pierwszy w sztuce nowożytnej podwójnego portretu. W dwójnasób zaskakuje tym samym widza zaznaczając wyraźny ślad w postaci inskrypcji umieszczonej tuż nad niezwykle intrygującym lustrem. Ujawnia się tym samym jako świadek ceremonii składając wymowny quasi-komentarz Johannes de Eyck fuit hic (Johannes de Eyck tu był). Możemy zatem domniemywać że całość jego zamysłu artystycznego nierozerwalnie zestraja się ze światem przedstawionym przez owego arcywymownego świadka zdarzenia. Widoczny przecież w lustrze jako jeden z obserwatorów staje się jednocześnie zręcznym komentatorem. Nawiązując poprzez podniosły nastrój do ikonografii religijnej artysta gloryfikuje tym samym sakrament małżeństwa. Świetnie oddana atmosfera intymności, swobodnie koreluje z realistycznym konceptem ceremonii z czasów van Eycka. Główni odtwórcy ról przyszłych małżonków stosują typowe gesty należące do obowiązujących w czasach twórczości tego zaklinacza nastroju. Poszczególne przedmioty zostały umieszczone nie bez powodu w kadrze ukazanych tam wydarzeń z życia zamożnych mieszczan. Już zatem na początku analizy tej zagadkowej sceny wnikliwy obserwator powinien zadać sobie pytanie o sens utrwalenia w kandelabrze zapalonej świecy? Promienie słoneczne znakomicie rozświetlają całość autorskiego zamysu. Finezja jego zamysłu pokazuje, że poprzez symbol pragnie ujawnić nam obecność Boga, a także fakt konieczności zaistnienia takiego rekwizytu w trakcie zawarcia małżeństwa. Karty historii wskazują na dość swobodne traktowanie przez Kościół ukazanego tutaj sakramentu, wobec którego jeszcze przed soborem trydenckim (zakończonym w 1563 roku) nie była wymagana obecność i błogosławieństwo duchownego. Analizowany tutaj portret jest także przykładem znakomicie skomentowanym przez zaistnienie w dziełach flamandzkiego artysty zamaskowanego, ukrytego symbolizmu. Artysta celuje w ukazaniu postaci należących do sfery sacrum niczym typowych bohaterów sfery profanum. Zagadkowe lustro umieszczone zostaje pomiędzy przyszłymi kreatorami swojej przyszłości- mieszczanami. Zawiera dziesięć miniaturowych scen Męki Pańskiej, będących jednocześnie barwnym prologiem wprowadzającym młodą parę w trudy życia ziemskiego. Religijny charakter przedmiotu łączy się nierozerwalnie z przyszłością pary, która już tego uroczystego dnia jak w soczewce skupić powinna wszystkie swoje dążenia ku łasce odkupienia. Symbol ów zawiera również upomnienie o czystość i wstrzemięźliwość, która jest gwarantem udanego życia zgodnego z głosem Kościoła. Bez wątpienia nieprzypadkowa okazuje się postać psa obecna u stóp pary, jednoznacznie odczytywanego jako symbol wierności. To lojalne stworzenie przedstawiano już na średniowiecznych grobach, spoczywające przy nogach pana, w antycznych mitach pełnił rolę strażnika (trójgłowy Cerber strzegący wejścia do świata podziemi), by w końcu stać się także wyrazicielem pożądania czy chciwości. Dociekliwy obserwator dostrzeże też w tym dostatnim wnętrzu umieszczone na parapecie i skrzyni owoce. Dzięki ich bliskiemu położeniu w stosunku do płaszczyzny okna autor pozwala sobie na niemal fotograficzną wierność w odtworzeniu symbolicznych rekwizytów. Są one według zamierzeń autora ewokacją stanu niewinności Człowieka przed Upadkiem. Piękne draperie szat kobiety zdradzają stan w jakim znajduje się jedna z centralnie umieszczonych postaci. Jednocześnie na wysokim Wiadomości Akademickie Nr 32\n17 Sztuka oparciu gotyckiego krzesła ukazana została figurka świętej Małgorzaty, patronki kobiet ciężarnych. Kompozycyjnie należy ona do fragmentu obrazu przypisanego postaci kobiecej. Natomiast po stronie Arnolfiniego naszą uwagę zaprząta sznur kryształowych pereł. Opisując inny obraz tego światowego bywalca dworów Eugene Fromentin stwierdza: Po prawdzie, kiedy skupiamy uwagę na tym obrazie, zapominamy o całym świecie i wydaje nam się, że sztuka malarska powiedziała już ostatnie słowo- i to zaledwie u swego zarania. Bezsprzecznie możemy zastosować te słowa wpatrując się w tajemnicze postaci Arnolfinich, które wydają się nieporuszone i jakby nieobecne. Stroje bohaterów tej podniosłej sceny wymodelowane zostały typową dla van Eycka grą światłocienia. Delikatnie rozproszone światło rzeźbi tkaninę, zdumiewa połączenie wyidealizowanej do pewnego stopnia materii z nadzwyczaj realistycznym rysunkiem deseni. Wspomniany francuski malarz i pisarz Eugene Fromentin zauważa iż w przestrzeni malarskiej tego genialnego modyfikatora kodów widoczna jest maniera zakładająca subtelność światłocienia, absolutną prawdziwość i wyidealizowanie każdej rzeczy stworzonej ręką artysty, mistrzowską robotę, niepowtarzalność przejrzystości materii, współistnienie rzeczowej obserwacji z fantazją przekazaną w półtonach Realia wnętrza pokoju, w którym umieszcza swych tajemniczych małżonków van Eyck wskazują na perfekcję w oddaniu detali, wykazuje nadzwyczajną drobiazgowość w odzwierciedleniu wszystkich istotnych elementów składających się na tę malarską szaradę. Niesłychana sprawność kompozycyjna ujawnia się także w późniejszych jego konceptach. Niemal nadludzka doskonałość, o której wspominają krytycy jest efektem konsekwentnie stosowanej symetrii zachowanej zarówno pomiędzy postaciami jak i architekturą. Ta ostatnia stanowi o kontakcie z widzem nieopatrznie wciągniętym do cichego dialogu z autorem i ujawnionym przez niego światem. Zbliżenie postaci w stosunku do widza daje wrażenie jednocześnie intymności i nieskończoności. Podobną atmosferę udało się przywołać artyście we fragmencie Madonny Kanonika van der Paele, gdzie charakter intymistyczny podkreślony został niezwykłą precyzją i statycznością. Podobnie i tu wszelki ruch zdaje się zastygać, aby stworzyć wrażenie posągowości postaci. Autor prowokuje nas do zajęcia indywidualnego zdania wobec ukazanej sceny. Słyszymy wręcz jego głos oto stoją tu przed wami w blasku światła, złączeni swoją tajemnicą znajdźcie jej źródło, włączcie się w ten nietypowy dyskurs. Obrazy van Eycka cechują niezwykle precyzyjne pociągnięcia pędzla. Za jego pomocą pragnie oddać najwierniej fakturę i teksturę przedstawionych obiektów, ujawniając niesłychaną wprost wirtuozerię w posługiwaniu się rzemiosłem. Zdaje się być nieograniczonym demiurgiem koloru. Tony, które przeważają w jego barwnej gamie są przygaszone, a jednak wciąż bogate. Harmonijne i stosunkowo żywe łączy wspólnym mianownikiem tematycznym, unika natomiast jaskrawych dysonansów. Przykładem na to mogą być kobiece szaty opadające kaskadami, podkreślając subtelną elegancję i bogactwo materii. Najbardziej skrupulatny i zarazem najbardziej enigmatyczny sprawia, że jego portrety są jednocześnie niezwykle bliskie i bezgranicznie odległe. Nieuchwytna obecność postaci, a jednocześnie niepokojąca obecność onieśmiela zdezorientowanego widza, wprowadza go w zakłopotanie. Mądrość to po prostu wiedza o szczęściu, taka mianowicie wiedza, która uczy nas osiągać szczęście. Gottfried Wilhelm Leibniz Takie motto można by uznać za fundamentalną tezę porządku życiowego jakie wyznaczyła sobie ta enigmatyczna para. Obraz van Eycka staje się zatem alegorią idealnego małżeństwa. Szczęście zapowiada też niewątpliwy sukces kupca na który składa się dostatnie wnętrze jakie ma okazję podziwiać obserwator. Głębokie poczucie odpowiedzialności malujące się na twarzach pary świadczy o odrzuceniu przez nich frenetycznego postrzegania tematu miłości. Nawet porzucone buty wydają się nieprzypadkowe. Nie obute stopy stają na gruncie świętości małżeństwa. Kobieta utrwalona na płótnie podobnie jak podmiot dzieła Rembrandta Żydowska narzeczona waży w myślach ciężar swej miłości i miłości otrzymanej, dawania i brania które przecież nie zawsze równoważą się we wspólnym bytowaniu dwojga ludzi. Wzrok bohaterów nie spotyka się w jednym punkcie, podkreślając indywidualność przeznaczonych im ról życiowych. Autentyczność uczuć jest jednak tutaj głównym tematem odsłony, niezależnie od bogactwa eksponowanych strojów. Intymność przedstawienia nie zakłóca naszego odbioru, możemy wręcz czuć się świadkami tej wysublimowanej formy przypieczętowania miłości. mgr Joanna Hładoń-Wiącek jest pracownikiem Biblioteki Medycznej Jan van Eyck: Portret małżonków Arnolfich, 1434, olej na desce, National Gallery w Londynie, Wielcy malarze, ich życie, inspiracje i dzieło nr 51: Jan van Eyck, Eaglamoss Polska, Siechnice 1999 Wiadomości Akademickie Nr 32 15\n18 Medycyna i pielêgniarstwo Początki Jurasza Mieczysław Boguszyński Do budowy nowego szpitala władze miejskie ponad stutysięcznej Bydgoszczy przygotowywały się kilka lat. Dyskusje rozpoczęły się już w 1925 r., jednak ostateczną decyzję odkładano. Jedną z przeszkód była argumentacja lekarzy. Przekonywali, że jeżeli nowa lecznica ma powstać, to powinien to być obiekt duży, na wskroś nowoczesny, oparty na współczesnych wzorach europejskich, który będzie w stanie wypełniać swoje zadania w perspektywie co najmniej 50 lat. Podkreślali też, że wszelkie próby dotychczasowych, doraźnych rozwiązań wyczerpały się ostatecznie. Władze argumentacje przyjmowały. Bardzo przekonujące były zwłaszcza wystąpienia dr. Edwarda Soboczyńskiego, radcy miejskiego i dyrektora starego Szpitala Miejskiego (obecnie Muzeum Okręgowe przy ul. Gdańskiej 4). Przeszkodą był jednak brak pieniędzy w kasie miejskiej. Ostatecznie ryzykowną uchwałę podjęto 23 lutego 1928 r. Ryzykowną, bo budowa miała być finansowana częściowo z zaciąganych pożyczek. Pierwotnie szpital miał powstać przy szosie gdańskiej, w pobliżu Szkoły Podchorążych (obecnie dowództwo POW). Ówczesne względy strategiczno-militarne, zbyt blisko przebiegające tory kolejowe, tę lokalizację jednak wykluczyły. W zamian wybrano dużą, Projekt szpitala z 1928 r. 1. Budynek główny oddziały szpitalne. 2. Rentgen, fizykoterapia, blok operacyjny, oddział kąpielowy. 3. Kuchnia i pralnia. 4. Laboratorium i prosektorium. 5. Mieszkania lekarzy. 6. Mieszkania sióstr. 7. Park dla chorych. 8. Oddział prywatny. 9. Drugi oddział ginekologiczno-położniczy. 10. Oddział zakaźny. 11. Oddział weneryczny ponad 13 hektarową działkę przy obecnej ul. M. Curie-Skłodowskiej. Dokumentację opracował zespół fachowców w Wydziale Budownictwa Nadziemnego, pod kierownictwem inż. arch. Bogdana Raczkowskiego i arch. bud. Kazimierza Skicińskiego. Zgodnie z obowiązującym wówczas wskaźnikiem (6 łóżek na 1000 mieszkańców) założono rozmieszczenie 600 łóżek. Zanim do prac projektowych przystąpiono, wydelegowany przez prezydenta miasta zespół lekarzy i projektantów zwiedził kilka dużych szpitali w Niemczech i Wolnym Mieście Gdańsku. Nie wiadomo w jakim stopniu poczynione obserwacje zostały potem wykorzystane. Podobno najbardziej podobał się szpital w Lipsku. Ostatecznie, według załączonego planu z 1928 r., w budynku głównym przewidziano oddziały: wewnętrzny, chirurgiczny, ortopedyczny, ginekologiczno -położniczy, laryngologiczny i oczny oraz izbę przyjęć i aptekę. W osobnych budynkach zlokalizowano blok operacyjny, zakład radiologii i fizykoterapii, oddział kąpielowy, kuchnię i pralnię, mieszkania dla lekarzy i sióstr. Niektóre rozwiązania mogą dziś budzić zdziwienie. Trzeba jednak pamiętać, że projekt powstawał w latach dwudziestych XX wieku, w innej sytuacji epidemiologicznej i odmiennej od dzisiejszej organizacji lecznictwa. W tym czasie bardzo ważny i potrzebny był zarówno wyizolowany oddział zakaźny, weneryczny jak i pododdział jaglicy. Zastanawiać musi natomiast umieszczenie w szpitalu samorządowym oddziału prywatnego. To nie pomyłka. Zgodnie z ówczesnymi przepisami był przeznaczony dla prywatnych pacjentów, od których ordynatorzy mieli prawo pobierać opłaty za leczenie, tylko częściowo przekazywane do kasy szpitalnej. Opracowanie przewidywało też podział oddziałów na dwie oddzielne części żeńską i męską. W budynku głównym były to oddzielne skrzydła wschodnie i zachodnie. Zaprojektowano również piękny, rozległy park dla chorych po drugiej wojnie światowej stopniowo likwidowany, gdy część terenu od strony ul. Powstańców Wielkopolskich zabrało miasto na budownictwo mieszkaniowe, a resztki pochłonął nowy budynek Farmacji. Szkoda. Projekt z 1928 r. nie doczekał się pełnej realizacji. Miasto musiało spłacać zaciągnięte pożyczki. Lecznica miała na siebie jak najszybciej zarabiać, dlatego 13 grudnia 1937 r. pośpiesznie uruchomiono skrzydło zachodnie i część centralną budynku głównego. Nieczynne skrzydło wschodnie pozostawiono w stanie surowym. A i tak nowy szpital zyskał natychmiast opinię jednego z najnowocześniejszych w Polsce. Zapewniał bardzo dobre warunki pobytu chorym i odpowiednie warunki pracy lekarzom, pielęgniarkom i pozostałemu personelowi. Sprawił, że Bydgoszczą zainteresowali się m.in. znani lekarze specjaliści z Poznania. Ordynatorem nowego oddziału ortopedycznego został doc. Wiktor Dega, a okulistycznego dr Paweł Chojnacki. Pozostałymi oddziałami kierowali dotychczasowi ordynatorzy zlikwidowanego, starego Szpitala Miejskiego: laryngolog, a jednocześnie dyrektor dr Edward Soboczyński, chirurg dr Zygmunt Dziembowski, internista dr Antoni Tomicki i ginekolog dr Józef Krzymiński. Pielęgnowaniem chorych zajmowały się głównie siostry miłosierdzia ze Zgromadzenia św. Wincentego á Paulo. Przełożoną była siostra Antonina Czepek, która nie tylko kierowała personelem fachowym, ale nadzorowała również pracę w zapleczu gospodarczym. dr Mieczysław Boguszyński jest absolwentem Wydziału Lekarskiego Akademii Medycznej w Gdańsku. Od lat 70. kierował placówkami służby zdrowia był zastępcą dyrektora ds. lecznictwa w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym, kierował Szpitalem im. dr. Biziela (uczestnicząc jednocześnie w rozbudowie i organizacji przyszłego szpitala klinicznego). W 1985 roku został pierwszym dyrektorem wtedy Państwowego Szpitala Klinicznego im. dr. Jurasza. Funkcję tę sprawował do przejścia na emeryturę w 1999 r. Mieczysław Boguszyński od wielu lat zbiera materiały i publikacje z zakresu historii lecznictwa bydgoskiego. Wyszukuje i opisuje obiekty, w których w przeszłości mieściły się szpitale, poradnie i prywatne gabinety. Jest autorem Kroniki Bydgoskiego Towarzystwa Lekarskiego oraz monografii Onkologia w Bydgoszczy. Aktualnie doktor Boguszyński pracuje nad opracowaniem historii Szpitala im. Jurasza, niedawno ukazała się jego książka na temat lecznictwa bydgoskiego Od warsztatu balwierskiego do szpitala klinicznego. 16 Wiadomości Akademickie Nr 32\n19 Szpital dla niemowląt w Bydgoszczy w stulecie otwarcia Z dziejów lecznictwa dziecięcego Walentyna Korpalska Na początku XX wieku, w 1909 roku, powstała w Bydgoszczy placówka zamkniętej opieki zdrowotnej przeznaczona dla dzieci, a właściwie dla niemowląt (Säuglingsheim). W świadomości bydgoszczan miejsce to na długie lata kojarzyło się z lecznictwem dziecięcym. Wraz z rozwojem wiedzy medycznej, na przełomie XVIII i XIX wieku, spośród specjalności medycyny wewnętrznej zaczęła się wyodrębniać pediatria. Dziecko przestano traktować jako miniaturę dorosłego, zaobserwowano odmienności jego fizjologii i patologii. W drugiej połowie XIX wieku zaczęto wyodrębniać oddziały szpitalne i tworzyć specjalistyczne szpitale dziecięce. Także w Bydgoszczy w drugiej połowie XIX wieku potrzebujące pomocy medycznej dzieci leczono w szpitalu miejskim, powiatowym i w szpitalu Diakonisek. Jednakże rozwój wiedzy z zakresu pediatrii, a także trudna sytuacja dzieci niezamożnych rodziców spowodowała wzrost zainteresowania ich losem lekarzy, sióstr zakonnych i przedstawicieli aktywnych społecznie elit. Z ich inicjatywy powstał w Bydgoszczy mały szpitalik dziecięcy. Urządziły go przy dzisiejszej ulicy św. Floriana siostry Miłosierdzia, popularnie zwane Wincentkami, przy aktywnej pomocy proboszcza i dziekana bydgoskiego ks. Józefa Choraszewskiego oraz dr. Stanisława Warmińskiego. Dla celów szpitala zaadoptowano istniejącą zabudowę mieszkalną i gospodarczą. Była to pierwsza na terenie miasta placówka oddzielająca leczenie dorosłych i dzieci. Mimo fundamentalnych odkryć w naukach medycznych w zakresie fizjologii, patologii i bakteriologii wciąż jeszcze problemem nie tylko w Bydgoszczy, czy zaborze pruskim, ale w całej Europie była wysoka umieralność niemowląt w pierwszym roku życia. Z analizy zachowanych danych statystycznych wynika, iż w ówczesnej rejencji bydgoskiej mniej więcej trzecia część noworodków nie przekraczała pierwszego roku życia. Biorąc pod uwagę różnice pomiędzy poszczególnymi powiatami, pomiędzy miastem i wsią (dane statystyczne są tu bardzo szczegółowe) można przyjąć, że dla rejencji bydgoskiej wskaźnik umieralności niemowląt w latach wynosił średnio ponad 25%, był więc niewiele mniejszy niż w Królestwie Polskim. Była to smutna prawidłowość demograficzna we wszystkich zaborach. Wysoka była także śmiertelność okołoporodowa (martwe urodzenia i umieralność od 0 6 miesięcy życia). Życie dzieci od drugiego roku życia także było zagrożone. Złe warunki higieniczne i mieszkaniowe, niedostatki w odżywianiu, zmniejszona odporność sprzyjały więc rozwojowi innych poza nagminnym występowaniem biegunek chorób zakaźnych wieku dziecięcego, głównie płonicy (szkarlatyny), błonicy (dyfterytu), zwłaszcza jego dziecięcej odmiany krupu błoniczego, krztuśca (kokluszu) i odry. Problematyka ta znalazła się w orbicie zainteresowań towarzystw społeczno lekarskich, pod ich wpływem także władz państwowych. W Rzeszy Niemieckiej powstała inicjatywa tworzenia w większych miastach placówek opieki zdrowotnej dla niemowląt. Powołano do życia kuratorium fundacji do walki ze śmiertelnością niemowląt pod patronatem cesarzowej Augusty Victorii Kuratorium des Kaiserin Auguste Victoria Hauses zur Bekämpfung der Säuglingssterblichkeit im Deutschen Reiche. W Bydgoszczy, z inicjatywy władz regencyjnych i miejskich, realizację projektu podjął Ojczyźniany Związek Kobiet (OZK) (Vaterländischen Frauenverein), którego przewodniczącą na miasto i powiat Bydgoszcz była żona prezydenta regencji Lucia von Günther. Związek dysponował kapitałem w wysokości marek, które na jego rzecz, aktem fundacyjnym z dnia 6 czerwca 1908 roku, przekazał obywatel Bydgoszczy dyrektor Juliusz Berger. Kapitał ten został przeznaczony na wybudowanie szpitalika dla niemowląt. Działkę pod budowę przekazał nieodpłatnie Magistrat. Znajdowała się ona przy dzisiejszym placu Kościeleckich (wówczas Hann von Weyhern Platz), obok szkoły, naprzeciwko kościoła ewangelickiego. Budynek powstał w imponującym tempie. Aktu poświęcenia szpitala dla niemowląt, który jak podobne ośrodki w Rzeszy nosił imię cesarzowej: Das Auguste Victoria Heim in Bromberg, dokonano w dniu 2 kwietnia 1909 roku, 1 lipca nastąpiło otwarcie, a 5 lipca przyjęto pierwszych pacjentów. Pieniądze na zakup sprzętu i niezbędnego wyposażenia medycznego pochodziły z dotacji instytucji oraz od prywatnych darczyńców. Z urzędu prowincji poznańskiej przekazano 3000 marek, zarząd główny Ojczyźnianego Związku Kobiet z Berlina przelał 1000 marek. Na aukcji dobroczynnej na rzecz budowy szpitala 8 marca 1908 roku zebrano 3000 marek. Wśród prywatnych darczyńców wyróżnili się znani z legatów na rzecz innych bydgoskich szpitali radca Emil Kolwitz (z fundacji imieniem swego ojca przekazał 1000 marek), radca Louis Aronsohn fundator posągu Łuczniczki (300 marek). Lista darczyńców, którzy przekazali mniejsze kwoty była znacznie dłuższa. Bydgoski magistrat, na koszty utrzymania zakładu, przekazywał corocznie 1000 marek. Oddany do użytku budynek szpitala był podpiwniczony, składał się z parteru, piętra i rozległego poddasza. Na parterze, zgodnie z wcześniejszym profilem działalności OZK znajdowała się kuchnia ludowa. Stanowiły ją: obszerna sala, która jednorazowo mogła Medycyna i pielêgniarstwo pomieścić 100 osób oraz pomieszczenia kuchenne. Na piętrze umieszczono właściwy szpitalik dla niemowląt. Były tu trzy sale dla chorych dzieci (9, 7 i 4 łóżka), w sumie na 20 łóżek. W sytuacjach wyjątkowych liczbę łóżek zwiększano do 25 i dodatkowe miejsca dla pacjentów wstawiano na zadaszonej werandzie. Największa sala, dla 9 chorych, miała duży balkon. Sale dla małych pacjentów były wyposażone zgodnie z ówczesnymi wymogami szpitalnictwa dziecięcego. W każdej była wanna, umywalka, waga i szafki z niezbędnym sprzętem medycznym i pielęgnacyjnym. W szpitalu obowiązywał ścisły reżim sanitarny. Dla przykładu wanny po każdorazowym użyciu były dezynfekowane. Każde niemowlę miało własną butelkę, oznaczoną numerem. Przy każdym łóżeczku znajdowała się szafka ze środkami niezbędnymi do pielęgnacji niemowląt. Karty pacjentów zawieszone były w metalowych ramkach przy każdym łóżeczku. Mleko dla szpitala było badane w Miejskim Urzędzie Badania Środków Żywności. Bardzo ścisłe przepisy regulowały sposób przygotowywania pasteryzowanych mieszanek do karmienia niemowląt. Na pierwszej kondygnacji szpitala znajdował się także gabinet lekarski, jak również siostry przełożonej, w którym oprócz niezbędnego wyposażania był także długi stół do badań mikroskopowych i chemicznych. W dalszej części położone było mieszkanie przełożonej, kuchnia dla personelu oraz kuchnia, w której przygotowywano posiłki dla niemowląt. Na końcu korytarza znajdowało się wyjście na dużą werandę. Sień była podzielona szklanymi drzwiami na dwie części. Jedną część zajmowało wejście do szpitala, drugą - poczekalnia i ambulatorium. Na poddaszu były pralnia, suszarnia i mieszkania personelu pomocniczego. We wszystkich pomieszczeniach zainstalowano centralne ogrzewanie, urządzenia wentylacyjne oraz kanalizację z zimną i ciepłą wodą. Zasadniczym celem szpitala była opieka nad chorymi niemowlętami, z wyjątkiem ostrych chorób zakaźnych, które takiej opieki nie znalazły w środowisku rodzinnym. Do szpitala trafiały też dzieci zaniedbane, niedożywione. W okresie od lipca 1909 do marca 1911 roku udzielono pomocy 210 małym pacjentom. Najmłodsze niemowlę miało 2 dni, najstarsze dwa i pół roku. Lekarzem prowadzącym szpital dla niemowląt był od października 1910 roku lekarz pediatra, radca sanitarny, dr Elimar Schendell. W razie jego nieobecności pomoc medyczną zapewniali doktorzy: Isidor Cohn, Leopold Bader, Oskar Rheindorf. Specjalistycznych porad udzielali chirurg dr Richard Lampe (lekarz naczelny szpitala Diakonisek), okulista Paul Bähr i dr Jacob Cohn specjalista chorób gardła uszu i nosa. Opiekę medyczną w szpitalu lekarze Wiadomości Akademickie Nr 32 17\n20 Medycyna i pielêgniarstwo Szpital dla Niemowląt w Bydgoszczy, zdjęcie z 1913 r. prowadzili bezpłatnie, natomiast za badania dzieci w przyszpitalnym ambulatorium otrzymywali honorarium. Ambulatorium (Säuglingsfürsorgestelle) przy szpitaliku Auguste Victoria Heim było zaczątkiem otwartej opieki zdrowotnej dla dzieci. Spełniało ono również rolę szpitalnej izby przyjęć. W ambulatorium przychodni udzielano bezpłatnych porad matkom, które zgłaszały się same, bądź które zostały nakłonione do zgłoszenia się z niemowlęciem przez opiekunki i pielęgniarki środowiskowe. Matki otrzymywały także niewielką pomoc materialną oraz mleko dla niemowląt. W połowie 1911 roku Wydział Opieki Społecznej bydgoskiego Magistratu wydał zarządzenie, które nakazywało roztoczenie specjalnej opieki nad dziećmi nieślubnymi. Miały one być poddawane cotygodniowej kontroli lekarskiej w przychodni. Wykonanie lekarskich zaleceń sprawdzały w czasie wizyt domowych pielęgniarki ze szpitala. Dzieci, które zostały wyleczone, wracały do domów, lub jeśli nie było to możliwe, kierowano je do sierocińców. Przez następne kilkanaście lat, w czasie I wojny światowej i w pierwszych latach Drugiej Rzeczypospolitej placówka zachowała swój dotychczasowy charakter i do 1924 roku pełniła funkcję szpitalika dla niemowląt. W tym czasie już jednak zasadnicze problemy lecznictwa dziecięcego rozwiązywał rozbudowany, wielospecjalistyczny szpital św. Floriana. Utrzymywanie małego szpitalika dla niemowląt mijało się z celem. Narastał jednak problem opieki nad dziećmi zaniedbanymi, porzuconymi, sierotami. Niepokój budziła wciąż wysoka śmiertelność niemowląt. W tej sytuacji obiekt przy placu Kościeleckich, wydzierżawiony przez miasto od Towarzystwa Deutscher Frauenverein przekształcono na Schronisko dla Niemowląt, które było zakładem zamkniętym. Dysponowało ono 50 łóżkami i przeznaczone było dla zaniedbanych dzieci od 0 do 2 lat. Małym pacjentom zapewniano odpowiedni standard opieki, zgodnie z ówczesnym stanem wiedzy medycznej. Lekarzami prowadzącymi byli kolejno dr Czesław Wiecki, dr Edward Soboczyński i dr Czesław Nowicki. Bezpośrednią, codzienną opiekę nad dziećmi sprawowały wysokokwalifikowane pielęgniarki. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że ambulatoryjną opiekę medyczną zapewniała dzieciom w tym czasie Stacja Opieki Nad Matką i Dzieckiem, która powstała w 1929 roku i mieściła się przy ulicy Jagiellońskiej. Natomiast dzieci zaniedbane i potrzebujące pomocy znajdowały ją także w Schronisku im Henryka Dietza (fundatora i założyciela placówki) przy obecnej ulicy Romualda Traugutta oraz w ośmiu ochronkach, które działały wówczas w Bydgoszczy. Wszystkie te instytucje zapewniały całkowite utrzymanie i wychowanie dziecka. Po drugiej wojnie światowej budynek przy placu Kościeleckich nadal był związany z lecznictwem dziecięcym. Po zmiennych kolejach losu i przemianach organizacyjnych ostatecznie przez prawie 50 lat mieściły się tu specjalistyczne poradnie dla dzieci. Jest to już jednak temat na odrębne opracowanie. W wyniku zmian organizacyjnych z końcem 2000 roku budynek odebrano władzom opieki zdrowotnej. Poradnie specjalistyczne przeniesiono do Szpitala Dziecięcego i do budynku przy ulicy Gajowej. Tak zakończyła się historia jeszcze jednego śladu przeszłości w dziejach bydgoskiej opieki zdrowotnej. dr Walentyna Korpalska jest kierownikiem Katedry i Zakładu Historii Medycyny i Pielęgniarstwa Habilitacja w Polsce i za granicą Jan Styczyński Zgodnie z obowiązującą w Polsce ustawą z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki z uzupełnieniem z 2005r (Dz.U. z 2003r. Nr 65, poz. 595; Dz.U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365), stopień ten jest nadawany w drodze przewodu habilitacyjnego, do którego może być dopuszczona osoba, która posiada stopień doktora i uzyskała znaczny dorobek naukowy lub artystyczny, a ponadto przedstawiła rozprawę habilitacyjną. Przewód habilitacyjny składa się z: (1) wszczęcia przewodu habilitacyjnego; (2) dopuszczenia do kolokwium habilitacyjnego na podstawie opinii wyznaczonych recenzentów (którzy oceniają dotychczasowy dorobek naukowy oraz samą rozprawę habilitacyjną); (3) przyjęcia kolokwium habilitacyjnego (polegającego na zaliczeniu odpowiedzi na zadawane pytania z dziedziny nauki reprezentowanej przez habilitanta oraz przedstawieniu na odpowiednim poziomie wykładu habilitacyjnego; w odróżnieniu od doktoratu, jest on niepubliczny). Od 2006 roku nadanie stopnia doktora habilitowanego zostało zmodyfikowane. Rada Wydziału jednostki przeprowadzającej przewód wyznacza 2 recenzentów, Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów również dwóch; wszyscy są powoływani jawnie, nie istnieje już instytucja superrecenzenta. Kolokwium habilitacyjne kończy się nadaniem stopnia doktora habilitowanego. Do zdobycia stopnia nie jest już wymagane zatwierdzenie przez komisję. Uprawnienia do nadawania stopni doktora habilitowanego posiadają tylko te instytucje naukowe (zwykle wydziały uczelni akademickich i niektóre instytuty naukowe), które gwarantują odpowiednio wysoki poziom merytoryczny przeprowadzania etapów przewodu habilitacyjnego w danej dziedzinie. Forma rozprawy habilitacyjnej W zakresie medycyny, rozprawa habilitacyjna może przyjąć 3 formy: 1. Praca monograficzna opracowana na potrzeby habilitacji i wydana w niewielkim nakładzie (około 100 egzemplarzy) przeważnie przez wydawnictwo macierzystej uczelni habilitanta. Jest to forma najpopularniejsza i preferowana przez uczelnię, recenzentów i Centralną Komisję. 2. Praca monograficzna w formie numeru czasopisma, książki (lub odrębnej części książki) wydanej jako klasyczna pozycja wydawnicza. Od pracy monograficznej opisanej powyżej ta forma różni się większym nakładem. Jednakże ze względów wydawniczych, jest to forma mało dostępna dla autorów i bardzo rzadko spotykana. 3. Zebrany cykl artykułów na określony te- 18 Wiadomości Akademickie Nr 32\nProgram wyborczy. Szanowni Państwo! Koleżanki i Koledzy!\nprof. UG, dr hab. Marek Wilczyński Program wyborczy Szanowni Państwo! Koleżanki i Koledzy! Rok temu Wydział Filologiczny zyskał znakomite warunki lokalowe zaplecze dydaktyczne, gabinety pracowników, salę