Nr 3/2010 (6) JESIEŃ-ZIMA 2010\nCzytaj na str. 4 - 13\nNasi pod Mokrą\nNr 3/2010 (6)\nwszelkich błogosławieństw Bożych\nw każdym dniu Nowego 2011 Roku\nNie mogę pamiętać\nwysadzenia auli WSP,\nbyłem wtedy bardzo\nmały. Najstarsze wydarzenie polityczne jakie\npamiętam to dymisja\nEdwarda Gierka. Polska\nwtedy wydawała mi się\nkrajem, gdzie choć władzę trzyma nieuczciwie\npartia, to jednak nie ma\nprzemocy. Pamiętam jaredaktor\nkim szokiem dla mnie\nbyła informacja, że jeszcze za mojego niemowlęcego życia Polacy strzelali do Polaków, a przecież wojna,\nktórą żyła moja babcia, dla mnie była odległym wydarzeniem historycznym.\nPrzewodniczący Rady Powiatu Brzeskiego\noraz Starosta Powiatu Brzeskiego Maciej Stefański\nwraz z Pracownikami Starostwa Powiatowego w Brzegu\nAle nie dla Kowalczyków. W ich mazowieckiej wiosce wojna nigdy się nie skończyła. Jeszcze około 1950 r. do ich ojca,\nprzychodzili partyzanci z prośbą o reperację broni. Byli wśród tych partyzantów\nbliscy krewni - stryjowie, wujkowie, dla\nktórych ta „wyklęta” partyzantka była\nkontynuacją wojny, która zaczęła się w\n1939 r. Walczyli z Niemcami, potem z Rosjanami, a potem z Polakami, którzy tym\nRosjanom z 17 września służyli.\nTrudno się więc dziwić, że obaj bracia\nod czasów szkolnych wchodzili w konflikty z prawem PRL-u. Opór przeciw okupantom był u nich rodzinnym obowiązkiem. Jerzy już w podstawówce zarzucił\nkłamstwo nauczycielom, którzy lansowali obowiązującą w PRL-u wersję „prawdy” o Katyniu. Ryszard działał w pułtuskim ogniwie WiN-u, ale wilczy bilet dostał za słuchanie w licealnym internacie\nWłaśnie z Wolnej Europy dowiedzieli\nsię o masakrach na wybrzeżu w grudniu\n1970 r. Kiedy dowiedzieli się, że zasłużeni tam milicjanci mają być odznaczani i\nnagradzani w auli opolskiej WSP postanowili to uniemożliwić. W noc poprzedzającą uroczystości Jerzy Kowalczyk wysadził aulę w powietrze. PRL uznał to za\nDo dziś wielu Polaków podziela ten pogląd, stąd choćby opór przeciwko upamiętnieniu czynu Kowalczyków tabliczką na murze uczelni. Przyznawanie prawa do wysokich emerytur milicjantom\nco strzelali z karabinów maszynowych\ndo bezbronnych ludzi jest w porządku,\na bezkrwawy protest, który owszem, pociągnął za sobą straty materialne, ale\nuniemożliwił oprawcom suty bankiet, już\nw porządku nie jest? To właśnie jest polska schizofrenia.\nJanusz Baryłowicz, Jacek Bezeg, Bogusław Rogowski,\nMichał Mańka, Bartosz Kozina.\nDruk: Zakład Poligraficzny SINDRUK, 45-286 Opole,\nZmarł Zbyszko Bednorz\n28 listopada zmarł Zbyszko Bednorz - poeta, pisarz, powstaniec warszawski, polityczny\nwięzień w PRL, publicysta jeden z najwybitniejszych Opolan, a chyba przede wszystkim kochający mąż Róży Bednorz, którą poznał jako łączniczkę w powstaniu.\nUrodził się 11 października 1913 r.\nw Skalmierzycach w Wielkopolsce.\nJego ojciec był literatem, dziennikarzem i działaczem plebiscytowym, bliskim współpracownikiem Korfantego.\nOd 1922 r. rodzina Bednorzów osiedliła się w Chorzowie. Po studiach polonistycznych na Uniwersytecie Poznańskim\nrozpoczął pracę w\nwybuchu wojny ścigany prze gestapo\ngdzie nawiązał współpracę z podziemną\nDelegaturą Rządu Polskiego na Kraj,\nw której pracował w Sekcji\nZachodniej Departamentu Informacji i Prasy Okręgu Śląskiego. W 1943\nr., na polecenie zwierzchników wydał\nPowstania Warszawskiego 24\nwygłosił na antenie radia „Błyskawica”. apel do mieszkańców Ziem\nZachodnich, w którym powiedział, że\nWarszawa walczy także o ziemie zachodnie.\nPo upadku powstania trafił do obozu pracy w Niemczech, skąd uciekł do\nCzęstochowy, gdzie w grudniu 1944\nr. wziął ślub z poznaną w powstaniu\nłączniczką Różą Wróblówną.\nW 1948 r. został aresztowany za podziemną przeszłość, w 1950 r. został skazany na 15 lat więzienia, które opuścił\nw 1951 r. po interwencji szefa stowarzyszenia PAX Bolesława Piaseckiego.\nOd 1954 r. zamieszkał w Opolu, gdzie\npoświęcił się literaturze i publicystyce. Od 1960\nr. przez 20\ngdzie kierował Pracownią Historii\nKultury polskiej na Śląsku. W 2004\ntytuł Profesora Honorowego Uniwersytetu\nO p o l s k i e go\nHonorowego Obywatela Woj e w ó d z t wa\nprace historyczno-literackie, prace eseistyczno-wspomnieniowe\ni jego historią. Z jego\nprac bije światło patriotyzmu i chrześcijańskiego systemu wartości.\nLudzie, którzy mieli szczęście go znać,\nwiedzą, że był pełnym ciepła i życzliwości dobrym człowiekiem o rzadkim w\ndzisiejszych czasach wielkim formacie.\n110 lat muzeum\nRemont w Ujeździe\nMuzeum Śląska Opolskiego 4 i 5 listopada obchodziło jubileusz 110 lat istnienia Muzeum Miejskiego oraz sześćdziesięciolecia działalności pod\nobecną nazwą. Jubileusz MŚO odbywał się w dwa\nlata po zakończeniu projektu Mons Universistatis, dzięki któremu muzeum powiększyło swoją\npowierzchnię wystawienniczą o 270 proc.\nBarokowy ufundowany w 1613 r. przez Mikołaja Kochcickiego kościół parafialny w Ujeździe\nprzechodzi generalny remont dachu. Wymieniono konstrukcję więźby. Pierwsze wzmianki\no tutejszym kościele pochodzą z 1285 r., wkrótce po otrzymaniu przez Ujazd praw miejskich.\nWydana przez Arcana książka Jacka\nWegnera „Bez świadków obrony. Historia\nJerzego i Ryszarda Kowalczyków” jest\nnajpełniejszym opracowaniem na ten\ntemat jakie się dotąd ukazało.\nKsiążka napisana jest niczym powieść, w\nktórej przewijają się wątki biograficzne Jerzego i Ryszarda Kowalczyków, wydarzenia,\nktóre ich ukształtowały lub miały wpływ na\nich postępowanie. Autor opisuje więc biografie obu braci, przedstawia jak doszło do wysadzenia opolskiej auli, przedstawia reakcje\nśrodowiska naukowego i nerwowe działania\nwładz uczelni ilustrując je fotokopiami pism\nówczesnego rektora Jana Seredyki.\nBardzo ciekawie opisano śledztwo, w którym okazało się, że mimo, iż sympatia głównego wykonawcy aktu sabotażu Jerzego Kowalczyka była szpiegująca go agentką SB, to\nnie dowiedziała się, a przez to nie ostrzegła\nwładz o planowanym wysadzeniu auli. Dalej autor opisuje jeden z najważniejszych w\nPRL-u procesów i dzieje ich więziennej epopei, a także starania różnych środowisk o\nzłagodzenie kary a potem o uwolnienie braci Kowalczyków.\nZ pewnością książka wzbogaca naszą wiedzę nie tylko o samej sprawie Kowalczyków,\nale przede wszystkim o realiach i ciemnych\nDyżury w czwartki\nPreludium do sprawy Kowalczyków były wydarzenia na polskim\nwybrzeżu w grudniu 1970 r.\n12 grudnia rząd PRL ogłosił wysokie ponad 20-procentowe podwyżki cen żywności. Spodziewano się, że taki ruch wywoła\nwybuchy niezadowolenia społeczeństwa, toteż dzień wcześniej postawiono w stan gotowości aparat bezpieczeństwa.\n12 grudnia wieczorem za pośrednictwem radia poinformowano społeczeństwo o podwyżkach cen żywności głównych artykułów, średnio o 23% (mąka o 17%, ryby o 16%, dżemy i\npowidła o 36%). 13 grudnia komunikaty o podwyżkach cen podała prasa. Tego samego dnia\nw wielu miastach rozpoczęły się protesty. Zbierano się na wiecach domagając się cofnięcia\npodwyżki, uregulowania systemu płac i odsunięcia od władzy odpowiedzialnych za podwyżkę Władysława Gomułki, Józefa Cyrankiewicza i Stanisława Kociołka).\nDo strajków doszło w wielkich zakładach\nGdańska, Gdyni, Szczecina i Elbląga. Władze\nzdecydowały się na użycie siły do rozpędzania\nWojsko blokuje plac w centrum Szczecina.\nSzczecin: strajk w stoczni.\nStacja Gdynia Stocznia wojsko atakuje robotników.\nPłonie Komitet Wojewódzki PZPR w Szczecinie.\ndemonstracji. Doszło do walk, w których milicja\ni wojsko użyły ostrej amunicji, a demonstranci\nzaatakowali budynki partii. Spłonęły budynki\nPZPR w Gdańsku i Szczecinie. Padli zabici.\nInterwencję wojskową przeprowadziła 8.\ndywizja zmechanizowana. Do walki z demonstrantami ruszyło 5 tysięcy milicjantów i 27 tysięcy żołnierzy Użyto 550 czołgów i 700 transporterów opancerzonych. W efekcie krwawej\npacyfikacji zginęło 39 osób: 1 w Elblągu, 6 w\nGdańsku, 16 w Szczecinie i 18 w Gdyni. Ranne\nzostały 1 164 osoby. Zatrzymano ponad 3 tysiące osób. Były przypadki rozjeżdżania ludzi gąsienicami czołgów. W starciach oraz wypadkach zginęło też kilku milicjantów i żołnierzy,\na kilkudziesięciu zostało rannych. Zniszczeniu uległo kilkanaście pojazdów wojskowych,\nw tym transportery BTR i czołgi. Podpalono\n17 gmachów (w tym budynki Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Gdańsku i Szczecinie), rozbito 220 sklepów, podpalono kilkadziesiąt samochodów.\nGrudniowe zajścia nie ograniczyły się do Wybrzeża. Do demonstracji i strajków doszło także w Krakowie, Wałbrzychu, Wrocławiu, Nysie\ni innych miastach. Według ustaleń historyków\nw głębi kraju strajkowało wtedy ponad 20 tysięcy osób.\nStrajk w Stoczni Gdańskiej im. Lenina.\nMilicjanci podczas walk w Gdańsku.\nPlakat poparcia dla strajkujących.\nGdynia: demonstranci niosą zwłoki 18-letniego\nGdańsk: czołgi blokują stocznię.\nŻołnierze na transporterze w Szczecinie.\nTransportery w centrum Szczecina.\nWypalony Komitet Wojewodzki PZPR w Gdańsku.\nAkt desperackiego sprzeciwu\nW październiku 1971 roku po raz kolejny przygotowywano w auli opolskiej Wyższej Szkoły Pedagogicznej wielką fetę z\nokazji święta Milicji Obywatelskiej i Służby Bezpieczeństwa. Nic nie zapowiadało, że, w tak odległym od Wybrzeża i uchodzącym za jedno z najspokojniejszych miast w Polsce, ktoś upomni się o zamordowanych przez reżim komunistyczny w\n1970 r. stoczniowców i z niespotykaną dotąd mocą i determinacją przeszkodzi komunistycznym zbrodniarzom.\nTym razem miała być to uroczy- się w ich rodzinnych stronach do późstość wyjątkowa. Nagradzani mieli być nych lat pięćdziesiątych, a jej tragiczfunkcjonariusze oddelegowani z Opo- ny finał pozostawił trwały ślad w pala w grudniu 1970 r. do krwawego tłu- mięci obu braci.\nmienia robotniczych wystąpień na WyByli świadkami niezłomnej walki\nbrzeżu. Haniebną wymowę planowa- podziemia z narzuconą władzą i krwanej uroczystości pogłębiał fakt udziału wej, okrutnej rozprawy UB i NKWD z\nw głównej roli tego ponurego spektaklu nowego komendanta wojewódzkiego\nMO w Opolu, pułkownika\nJuliana Urantówki, przeniesionego na to stanowisko ze Szczecina. W grudniu 1970 roku występował\non tam w roli kata stojącego na czele milicyjnych\nszwadronów śmierci strzelających na jego polecenie\nDo uczczenia komunistycznych zbrodniarzy jednak nie doszło – aula opolskiej Wyższej Szkoły Pedagogicznej w nocy z 5 na 6,\na właściwie 6 października 1971 roku o świcie, została wysadzona w powietrze.\nSamotnymi bojownikami, którzy nie dopuścili do\nfetowania przez zbrodniarzy kolejnego zwycięstwa\nnad narodem i znieważania pamięci pomordowanych stoczniowców, byli\nbracia Jerzy i Ryszard Kowalczykowie, pracownicy\nopolskiej WSP. Wysadzenia\nauli dokonał Jerzy\nKowalczyk za wieTę eksplozję\ndzą brata Ryszarda,\nlecz bez czynnego\npolską partyzantką. Odział Narodowego Zjednoczenia Wojskowego,\nw którym walczył ich stryj, Stanisław\nBracia Kowalczykowie przyjechali do Kowalczyk, został rozbity 27 sierpnia\nOpola z rodzinnej miejscowości Rząś- 1951 roku. Starszy z braci, Ryszard,\nnik pod Wyszkowem. Starszy brat Ry- był świadkiem haniebnego poniżaszard dostał się tu na studia na wydzia- nia bliskich mu polskich patriotów na\nle fizyki w 1958 r. Po ich ukończeniu sali sądowej w stalinowskim procesie\nz wynikiem bardzo dobrym, jako wy- odbywającym się w1952 r. na zamku\nbitnie zdolny absolwent, objął w tym w Pułtusku. Stryja Stanisława wraz z\nwydziale asystenturę, a potem funkcję dowódcą Janem Kmiołkiem skazano\nstarszego asystenta. W 1971 r. obronił tam na karę śmierci. Ciał obu żołniena Uniwersytecie Wrocławskim pra- rzy, zamordowanych w więzieniu przy\ncę doktorską wyróżnioną nagrodą mi- ul. Rakowieckiej w Warszawie w dniu\nnistra oświaty. Młodszy brat Jerzy po 7 sierpnia 1952 r. rodzinom nigdy nie\nodbyciu zasadniczej służby wojskowej wydano.\ndołączył w 1961 roku do Ryszarda na\nstanowisko pracownika technicznego Nie potrafili milczeć\nw katedrze fizyki.\nObaj bracia znaleźli się w Opolu po\nWyniesiony z domu rodzinnego paburzliwych kolejach losu, których za- triotyzm i nienawiść do obcego, narzuznali w rodzinnych stronach jako conego Polsce przemocą systemu koświadkowie i spadkobiercy tradycji munistycznego, nie pozwalały braciom\nwalki z niemieckim, a potem sowie- w milczeniu godzić się z krzywdą i\nckim okupantem. W domu Kowalczy- kłamstwem. Już w szkole podstawowej\nków ukrywali się partyzanci podzie- w Rząśniku weszli w konflikt z dyrekmia antykomunistycznego. Ojciec, ko- torem (zwłaszcza Jerzy) na tle nauczawal i ślusarz z zawodu, naprawiał im nia polskiej historii. Jerzy, by przeciwbroń. Walka zbrojna z narzuconą na- stawić się komunistycznemu kłamrodowi władzą komunistyczną toczyła stwu, przynosił do szkoły przedwojen-\nne podręczniki, które zostały mu skonfiskowane. Z powodu nieprzejednanej\npostawy miał problemy, które, mimo\nponadprzeciętnych zdolności, przeszkodziły mu w zdobyciu wykształcenia. Po szkole zawodowej trafił do zasadniczej służby wojskowej. Dopiero w\nOpolu ukończył technikum mechaniczne i zamierzał uczęszczać wieczorowo\nna studia techniczne.\nStarszy brat Ryszard, w czasie nauki\nw liceum nawiązał współpracę z organizacją Wolność i Niezawisłość, włączając się w prowadzoną na terenie\nPułtuska akcję plakatową. Z powodu\nkorespondencji utrzymywanej z innym\nstryjem, którego losy wojenne rzuciły do Kanady, podejrzewany był przez\npułtuski Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego o działalność w WiN.\nBył bity i zmuszany do składania obciążających zeznań. W klasie maturalnej powtórnie był przesłuchiwany i bity oraz zawieszony na miesiąc\nw prawach ucznia w związku z donosem w sprawie słuchania stacji radiowych BBC i Wolnej Europy. Z takim bagażem doświadczeń i opinią wroga systemu, pomimo zdania egzaminów na\nfizykę na Uniwersytecie Warszawskim,\nRyszard nie dostał się tam na studia.\nW latach 1956-1958 pracował w Warszawskim i Białostockim Przedsiębiorstwach Elektryfikacji Rolnictwa. W\nroku 1958 dostał się na wymarzona fizykę w Wyższej Szkole Pedagogicznej\nw odległym Opolu.\nnie rozkazów strzelania do robotników.\nWprowadzono jednocześnie zmiany w\nsferze ekonomicznej. Otwierały one PRL\nna częściową współpracę z Zachodem.\nSprzyjały jednak przerwaniu izolacji sowieckiej gospodarki wojennej od nowoczesnych technologii. Obietnice poprawy\nbytu miały również na celu odwrócenie\ngniewu społecznego za dokonane przez\nreżim zbrodnie i skierowanie uwagi na\ndobra konsumpcyjne. Nie zrezygnowano\njednocześnie z politycznego „zamordyzmu” i milicyjnych represji wobec osób o\nGrudniowa masakra na Wybrzeżu obnażyła i przypomniała nieludzką, zbrodniczą bezwzględność reżimu komunistycznego. Wydawało się, że zmaltretowane fizycznie i moralnie społeczeństwo\nniezdolne będzie przez długie lata do podjęcia czynnego działania i upomnienia się\no sprawiedliwość. W 1971 r. wiele wskazywało, iż komuniści osiągnęli zamierzony cel. Ale bracia Kowalczykowie nie zamierzali patrzeć obojętnie na zbrodnicze\nNiestety, ponura rzeczywistość komunistyczna nie pozwoliła o sobie zapomnieć\nrównież w tym mieście. Tu bracia przeżyli boleśnie inwazję wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację i tu, na\nopolskiej WSP, byli świadkami rozprawy\nwładz komunistycznych z protestami studenckimi w marcu 1968 r. Widzieli, jak w\natmosferze politycznej prowokacji uczelniany aparat partyjny PZPR, rzucając pod\nadresem najaktywniejszych przedstawicieli studentów oszczercze oskarżenia,\nusuwa ich z uczelni i kieruje do karnych\nNienajlepsza polityczna reputacja opolskiej WSP, na której organizowano nie- Eksplozja protestu\nustannie konwentykle i wojewódzkie\nJerzy Kowalczyk rozpoczął zwożenie z\nzjazdy partyjne, pogorszyła się znacznie rodzinnego Rząśnika materiału wybupo 1968 r. Nazywano ją Czerwoną Sorbo- chowego odzyskiwanego z poniemieckich\nną, ponieważ stała się zapleczem kształ- i posowieckich niewypałów. W planowy\ncenia funkcjonariuszy partyjnych, MO i i przemyślany sposób, wnosząc go kanaSB oraz kuźnią kadr dla tych instytucji. łami wentylacyjnymi, rozmieszczał ładuOgromna aula, która\nbyła własnością uczelni i służyła do uroczystych inauguracji roku\nsię de facto miejscem\nkomunistycznych i organizowania partyjnomilicyjnych akademii.\nBracia Kowalczykowie obserwowali te\nprosowieckie i antypolskie spektakle z obrzydzeniem, zaś aula, którą mijali codziennie\nidąc do pracy, była dla\nnich żywym symbolem i świadectwem komunistycznego zniewolenia. Oburzała ich\narogancja i antynarodowa buta, gdy występował tam, znany ze swej\nkrwawej obietnicy obcinania rąk podniesionych na władzę\nAula WSP częściej\nbyła wówczas używana\nkomunistycznego rządu Józef Cyprzez PZPR niż przez\ncze przed 1970 r.\nnek pod aulą WSP. Sam wspomichcieli dokonać w\nnał po trzydziestu latach: „Kiedy\nauli jakiegoś ośmieszającego partyjnych w 1970 r. ci właśnie milicjanci, wspieradygnitarzy pirotechnicznego wybuchu, ni przez oddziały wojska Jaruzelskiego,\nktóry by ich przestraszył ale co najwyżej dokonali masakry robotników, moja rozobsypał sadzą.\npacz, że mordują rodaków i bezsilność,\npchnęły mnie do szaleńczego kroku zniszczenia tego symbolu zniewolenia, służalMasakra na Wybrzeżu\nczości i areny do świętowania namiestniCzas na sarkazm i ironię skończył się ków Kremla. Może nawet i tak by się nie\njednak, gdy Polskę obiegła w grudniu stało, ale właśnie w tej auli miała się od1970 r. przerażająca wiadomość o doko- być dekoracja bezpośrednich uczestninaniu przez komunistów krwawej masa- ków masakry, oddelegowanych służbowo\nkry robotników Wybrzeża protestujących z Opola do Gdańska. Ich komendantem\nprzeciwko wprowadzonym podwyżkom mianowano Urantówkę…”\ncen żywności i artykułów pierwszej poWybuch był potężny i przeraził władze\nkomunistyczne. Okazało się bowiem, że\nGdy milicja i Służba Bezpieczeństwa z skoro stało się to w znanym ze spokoju\npomocą wojska szefa MON Jaruzelskiego Opolu, nie ma już w Polsce miejsca, gdzie\nkrwawo stłumiły wystąpienia robotnicze, komuniści mogliby czuć się bezpiecznie.\nzmieniono ekipę rządzącą z Władysła- Bracia Kowalczykowie w akcie desperawem Gomułką na czele na ekipę Edwar- ckiego sprzeciwu, jak przystało na spadda Gierka, chroniąc w ten sposób osoby kobierców zbrojnego podziemia, spod\nodpowiedzialne za wydanie i wykona- ziemi wydobyli broń, by stanąć do wal-\nki w obronie mordowanego narodu. Dokonali eksplozji ku przestrodze zbrodniarzy i w proteście przeciwko ich bezkarności, Zniszczyli miejsce, które miało stać\nsię areną zniewagi ofiar zbrodniczego reżimu. Czyn ten miał czytelny zamiar polityczny i tak określał go później, w trakcie prowadzonego już dochodzenia, Jerzy\nKowalczyk. 18 maja 1972 roku w trakcie\nwizji lokalnej powiedział: „Istotą i zasadniczym celem mego działania było wytworzenie w społeczeństwie przekonania\no istnieniu w Polsce jakiejś siły - opozycji walczącej z aktualnie istniejącym porządkiem politycznym.” oraz dał wyraz\nprzekonaniu, że: „Wysadzenie auli przed\ntą uroczystością zostanie jednoznacznie\nprzez społeczeństwo odczytane jako demonstracja polityczna.”\nZaraz po eksplozji rozpoczęto gorączkowe śledztwo, w które zaangażowanych\nzostały setki funkcjonariuszy i dziesiątki oficerów dochodzeniowych. W lutym\n1972 r. bracia zostali aresztowani i oskarżeni z art.126 par. 1 Kodeksu Karnego o\ndokonanie zamachu na funkcjonariuszy\npaństwowych, za co kodeks przewidywał\nwyrok od 10 lat pozbawienia wolności do\nkary śmierci włącznie. Proces przypominał sądy kapturowe z czasów stalinowskich. By móc wydać najsurowszy wyrok,\ncelowo zastosowano błędna kwalifikację\nczynu, choć wybuch nastąpił na wiele godzin przed planowaną akademią i nikt w\nrezultacie tego wybuchu nie zginął, a nawet nie odniósł najmniejszego zadraśnięcia. W 2001 r. Jerzy Kowalczyk w związku\nz tą okolicznością wspominał: „W nocy z\n5 na 6 października 1971 r., w przeddzień\nakademii z okazji święta milicji, wysadziłem to miejsce w powietrze. Zarzucano mi potem podczas procesu, że chciałem z ludźmi i tak dalej. Gdybym chciał,\nto bym tak zrobił, ale nie chciałem i nie\nzrobiłem tak. Decyzja należała tylko i wyłącznie do mnie”.\nNiezależnie od materialnych dowodów\ni argumentów obrony w dniu 8 września\n1972 r. na rozprawie przed Sądem Wojewódzkim w Opolu pod przewodnictwem\nsędziego Zygmunta Jaromina zapadł wyrok śmierci na Jerzego Kowalczyka i wyrok 25 lat pozbawienia wolności na Ryszarda Kowalczyka.\nTak niewspółmierny do czynu i drakoński wyrok był w istocie zemstą reżi-\n1985 r., w wyniku zmasowanej presji szlachetnej części\nnarodu polskiego, zwolniono mnie warunkowo. W więzieniu straciłem zdrowie, jestem inwalidą. Żyję na torfowiskach niedaleko Rząśnika,\npośród resztek dzikiej przyrody. Jestem szczęśliwy...\nprawie szczęśliwy, jak Iwan\nDenisowicz Sołżenicyna, kiedy najadł się do syta, czegokolwiek, ale do syta. Moi rodzice zmarli, a mój najmłodszy brat - Narcyz - na którego\nmogłem zawsze liczyć i który walnie przyczynił się do\nmojego uwolnienia z katorgi, jest od dwóch lat sparaliżowany. Czy warto było zapłacić tak straszliwą cenę za\nbunt przeciwko tyranii?! Dzisiaj po latach myślę, że tak.\nKażde ludzkie działanie składa się z małych etapów, jak\nświat z atomów. Wszystko,\nco nowe rodzi się boleściach.\nDroga do uwolnienia braci była jednak znacznie dłuższa niż zmiana wyroku. Do\nich uwolnienia przyczyniły się\nwalnie protesty z czasu rewolucji solidarnościowej lat osiemdziesiątych. Ryszarda Kowalczyka zwolniono warunkowo\n1983, a Jerzego w 1985 r.\ntablicy nie zgodził się\nmu komunistycznego za\nsię na „podniesienie ręki” na władzę mieniącą się\nbyć ludową. Miał być surowym ostrzeżeniem dla tych, którzy chcieliby naśladować braci Kowalczyków.\nrzy tak ocenia ten czas: - Skazano mnie za\nto w 1972 r. na karę śmierci, ale po pół\nroku ułaskawiono, zamieniając śmierć\nprzez powieszenie na powolną śmierć\nprzez dożywotnie uwięzienie. I tak by w\nistocie było, gdyby nie powstańczy zryw\nnarodu polskiego w 1980 r.. Pod koniec\nParadoksalnie wyrok ten zadziałał mobilizująco na opinię\npubliczną, poruszoną jawną niesprawiedliwością. Skłonił rozmaite środowiska, przeżywające\ndotąd w osamotnieniu i milczeniu koszmar komunizmu, do podejmowania protestów w obronie braci, zwłaszcza Jerzego zagrożonego wykonaniem kary\nśmierci. Było to zbieranie podpisów i wysyłanie apeli o złagodzenie kary. W rezultacie ogromnej, jak na czasy terroru, reakcji społecznej oraz nagłośnienia sprawy w mediach zachodnich, w styczniu 1973 r., stosując\nprawo łaski, zamieniono Jerzemu KowalczykoUchwała Senatu\nwi karę śmierci na 25 lat\nwięzienia. Po latach Je-\nZdecydowanie dłużej, bo do\ndnia dzisiejszego, trwały i nadal trwają próby przywrócenia\nbraciom Kowalczykom dobrego imienia, szarganego przez reżimowe instytucje i media, ale i\nśrodowiska postkomunistyczne i anty-antykomunistyczne w rzekomo wolnej już Polsce.\nJednym z ostatnich na tej drodze działań,\npodejmowanych przez Opolskie Stowarzyszenie Pamięci Narodowej, był, zakończony niepowodzeniem, wniosek o wmurowanie tablicy upamiętniającej czyn braci Kowalczyków na fasadzie budynku dzisiejszego Uniwersytetu\nOpolskiego – spadkobiercy dawnej\nopolskiej Czerwonej Sorbony. Niezbadane ścieżki sprawiedliwości\nsprawiły, że dzieło to doprowadziła do szczęśliwego finału w Gdańsku śp. Anna Walentynowicz.\nCzyn braci Kowalczyków, którzy\nw tak dramatyczny sposób upomnieli się o ofiary grudniowej masakry na Wybrzeżu i zaprotestowali przeciwko bezkarności komunistycznych zbrodniarzy, stał\nsię początkiem wzbierającej lawiny – sygnałem do samoorganizowania się społeczeństwa, które zapoczątkowało nowy proces na drodze do odzyskania niepodległości.\nIch postawa i złożone w ofierze\ndla ojczyzny cierpienie są powodem do dumy dla mieszkańców\npołączonych heroicznym czynem\nbraci Kowalczyków miast - Gdańska i Opola.\nO Annie Walentynowicz (1929-2010)\nNie oddałam tego\n„Byłam kroplą, która przepełniła kielich goryczy” – tak w lipcu 1981 r. odpowiedziała Anna\nWalentynowicz na pytanie dotyczące genezy Sierpnia ’80. Od razu jednak dodała: „Ale nie tylko ja\nnią byłam, moje bohaterstwo polegało na tym, że po prostu wytrzymałam, nie oddałam tego walkowerem. A mogłam znieść to wszystko tylko dzięki temu, że powstały Wolne Związki Zawodowe\nWybrzeża i grupa ludzi pomogła mi przetrwać”.\nWłodarze Polski Ludowej rozpowszechniali wizję, że świat, który stworzyli po\n1944 r. jest idealny właśnie dla takich ludzi\njak Anna Walentynowicz. Komunistyczna machina inżynierii społecznej nie pochłonęła jednak traumy dzieciństwa Anny\nLubczyk – dziesięcioletniej dziewczynki z\nRównego na Wołyniu. Kwestią czasu było,\nkiedy Anna uświadomi sobie, co w istocie „zawdzięcza” sowieckiemu okupantowi. We wrześniu 1939 r. straciła rodziców,\na jedynego brata Sowieci wywieźli na zawsze na Wschód. Szkoła została zamknię-\ndomowa, ale w 1950 r. znalazła zatrudnienie w fabryce margaryny „Amada”. W listopadzie 1950 r. nadarzyła się okazja, by\nzatrudnić się w Stoczni Gdańskiej. W podaniu o pracę Anna napisała, że ma „zamiłowanie pracować i uczyć się za spawacza”. Do partii nie chciała należeć, ale\nwstąpiła do ZMP. Ale życie jej nie rozpieszczało. Praca spawacza należała do najcięższych i najbardziej ryzykownych zawodów stoczniowych. Pieniędzy nie starczało nawet na żywność, nie mówiąc już\no własnym mieszkaniu czy wypoczynku.\nW dodatku w 1952 r. Anna urodziła syna Janusza. Była samotną matką bez własnego kąta. Napisała w tej sprawie do Bieruta. „Czy mam zginąć z tym dzieckiem, jak bezdomny pies?” – pytała w liście, który pozostał bez\nodpowiedzi. Rzuciła legitymację\nZMP. Gorliwość w piętnowaniu\nniesprawiedliwości sprawiła, że\nw 1953 r. po raz pierwszy zainteresowała się Anną bezpieka.\nW ubeckiej kanciapie na terenie\nstoczni szarpali ją za włosy, wyzywali i obrażali. Była twarda i\nnie dała się złamać.\nta i edukacja małej Ani zakończyła się na pięciu klasach szkoły powszechnej. Opieka kresowych ziemian, którzy wprawdzie uratowali jej życie, jednocześnie uczyniła z niej\nsłużącą, wręcz niewolnicę. Jeszcze podczas wojny przedostała się z nimi w okolice Warszawy. Bita, ciągle niedożywiona,\nponiżana, spędzająca święta Bożego Narodzenia w oborze ze zwierzętami, poznała smak odrzucenia i wykluczenia. „Chciałam odejść z tego domu, ale nie miałam\ndość odwagi. Wybiegałam w pole i płakałam”. Piekło dzieciństwa skończyło się w\n16 roku życia, kiedy to Anna zdecydowała się na ucieczkę. Pracowała w piekarni,\nopiekowała się dziećmi, ale już w 1945 r.\ntrafiła do Gdańska.\nPoczątki nie były obiecujące. Przez kilka\nlat Anna Lubczyk pracowała jako pomoc\n30-letnia Anna poznała w pracy ślusarza Kazimierza Walentynowicza,\npoślubiła w 1964 r. Ich miłość przypieczętowało wspólne przeżycie\nGrudnia ’70. Anna uczestniczyła w demonstracjach pod „Reichstagiem” – Komitetem Wojewódzkim PZPR, maszerowała\npod siedzibę Polskiego Radia we\nWrzeszczu, brała udział w strajku w stoczni, gdzie zajęła się pracą w kuchni i żywieniem załogi.\nNa zawsze utkwił jej wówczas\nw pamięci obraz trzepoczących\nnad stoczniowym szpitalem białych prześcieradeł, na których krwią poległych i rannych stoczniowców wymalowano czerwone krzyże. „Tyle było prześcieradeł, ilu padło zabitych” – wspominała w\nPo grudniowej pacyfikacji ponownie\nznalazła się na celowniku SB. Nazwisko\nAnny Walentynowicz przewija się w meldunkach i listach „elementów” niepożądanych w stoczni, sporządzanych przez bezpiekę. Miała jednak wielkie poparcie załogi, władze bały się zwolnienia, tym bardziej, że jako delegat stoczni wzięła udział\nw spotkaniu z Edwardem Gierkiem, który zapewnił, że lekcja Grudnia ’70 nie pójdzie na marne i nigdy się nie powtórzy.\nW tym czasie na Annę Walentynowicz\nspadły kolejne cierpienia. Najpierw zdiagnozowano u niej żelazicę, pylicę i zagrożenie rakiem. Choroby postępowały, mimo,\nże od 1966 r. pracowała już jako suwnicowa. Lekarz dał jej pięć lat życia. Wkrótce\nokazało się, że w jeszcze bardziej zaawan-\nsowanym stadium choroby znalazł się jej\nmąż. W lipcu 1971 r. Anna poprosiła o urlop bezpłatny, aby zapewnić opiekę mężowi. Była przy nim dzień i noc. Niestety,\nKazimierz Walentynowicz wkrótce zmarł.\n„Teraz nauczyłam się niemal wyłącznie\ncieszyć radością innych i cierpieć cierpieniem innych ludzi” – wspominała.\nSamarytańskie credo Anny Walentynowicz – szukać potrzebujących, by im pomóc, legło u podstaw jej akcesu do powstałych wiosną 1978 r. Wolnych Związków\nZawodowych Wybrzeża. Kiedy usłyszała o\nWZZ w Radiu Wolna Europa, postanowiła działać. Ze swojej skromnej pensji przekazała WZZ tyle, ile miała – 610 zł. Była\nkolporterką prasy niezależnej, pisywała\ndo „Robotnika Wybrzeża”, brała udział w\nspotkaniach i naradach, a przede wszystkim udostępniała swoje mieszkanie na, jak\npowiedzielibyśmy dzisiaj, działalność antykomunistyczną. Przez słynną Grunwaldzką 49/9 przewinęła się czołówka opozycjonistów w PRL. Anna była dla nich jak\nmatka – gościła, gotowała, prała.\nMało kto wie, że już wówczas wokół\nAnny Walentynowicz rozpoczęła się gra,\nktórej celem było usunięcie jej z pracy w\nStoczni Gdańskiej im. Lenina. Przenoszona z jednego wydziału na inny, pod byle\npretekstem karana naganami, zatrzymywana i więziona w wartowniach stoczniowych przez straż przemysłową, pozbawiana kart zegarowych i przepustek, walczyła o przywrócenie do pracy na swoim macierzystym Wydziale W-2. Ostatecznie, w\ndniu 7 sierpnia 1980 r. została zwolniona\nze Stoczni Gdańskiej.\nNa wieść o zwolnieniu Anny Walentynowicz przyjaciele z WZZ, wezwali pracowników stoczni do obrony wyrzuconej z pracy\nkoleżanki. W czwartek 14 sierpnia 1980 r.,\nw Stoczni Gdańskiej im. Lenina proklamowano strajk. Przerażony rozmiarem protestu dyrektor Gniech wysłał po Annę Walentynowicz samochód służbowy. Tego samego dnia przemawiała do stoczniowców\nprosząc o wytrwanie w walce. Porozumienie w kwestii postulatów osiągnięto już\n16 sierpnia. Wydawałoby się, że Walentynowicz powinna zadowolić się takim obrotem sprawy. Przeciwnie. Kiedy Wałęsa\nogłaszał przez megafon zakończenie strajku Walentynowicz domagała się kontynuowania protestu aż do czasu realizacji\nwszystkich postulatów zgłoszonych również przez inne zakłady pracy. Wówczas\nto razem z Pienkowską pobiegła do bramy nr 3, zamknęła ją i przez tubę prosiła\nrobotników, by nie opuszczali stoczni. W\nten sposób narodził się strajk solidarnościowy, a wraz z nim idea i ruch „Solidarności”. Od początku serio traktowała ideę\nsolidaryzmu. Przy różnych okazjach stawała w obronie więzionych braci Kowalczyków i cytowała punkt czwarty porozumienia z 31 sierpnia 1980 r., w którym jest\npacyjnym. Dopiero po pacyfikacji zakładu została\nzatrzymana i osadzona w\nobozie internowanych kobiet w Gołdapi. Zwolniono ją w lipcu 1982 r., by\nmiesiąc później ponownie ją aresztować. Wyszła\nz więzienia w marcu 1983\nr., ale w grudniu tego\nroku aresztowano ją po\nraz trzeci. Opuściła więzienie w kwietniu 1984 r.\nPóźniej była wielokrotnie\nzatrzymywana przez SB i\nosadzana w aresztach na\nterenie całego kraju. Nie\nzaniechała jednak działalności.\npo kraju, brała udział w\nmanifestacjach i protestach. Zaprzyjaźniła się\nz ks. Jerzym Popiełuszką, którego męczeńska\nśmierć była dla niej prawdziwym wstrząsem.\nKonferencja zorganizowana przez Opolskie Stowarzyszenie\nPamięci Narodowej pt. Przezwyciężyć zmowę Okrągłego Stołu\nw grudniu 2008 w Głuchołazach. Od lewej: Andrzej Gwiazda,\nSławomir Cenckiewicz i Anna Walentynowicz.\nmowa o zwolnieniu wszystkich więźniów\nWydaje się, że to właśnie doświadczenia z Wielkiego Strajku ostatecznie zaważyły na relacjach Wałęsy i Walentynowicz.\nMimo jej wielkich zasług i powszechnego\nszacunku, już na przełomie 1980 i 1981 r.\nWałęsa i jego stronnicy robili wszystko by\nzmarginalizować Annę Walentynowicz.\nByła związana z „gwiazdozbiorem”, w\nokresie tworzenia „Solidarności” pilnowała publicznych pieniędzy i sporo wiedziała o kulisach działalności związkowej. Najpierw przywódca „Solidarności” próbował\nwyeliminować ją ze\nskładu delegacji udającej się do Watykanu na spotkanie z Janem Pawłem II. Później, pod zarzutem\nzwiązku” i krytyki Wałęsy,\nStoczni Gdańskiej im.\nLenina podjęła decyzję o wycofaniu Walentynowicz z prezydium\nw Gdańsku. Dzisiaj\nnie ulega wątpliwości, że przynajmniej\nza częścią tych upokarzających i gorszą-\n10 kwietnia 2010 r. Prezydent RP\nzabrał ją w ostatnią podróż…\ncych działań stała bezpieka i jej ludzie.\nPodobnym przedsięwzięciom operacyjnym towarzyszyły także próby fizycznego poskromienia Anny Walentynowicz.\nW październiku 1981 r. powstał w SB plan\n„kombinacji operacyjnej mającej na celu\nograniczenie jej możliwości poruszania\nsię poprzez podanie w odpowiednim momencie przez TW pseudonim „Karol” środka o nazwie Furosemidum”, który „posiada działanie silnie odwadniające”.\n13 grudnia 1981 r. zastał Annę Walentynowicz w podróży, dzięki czemu uniknęła\ninternowania. Przedostała się do Stoczni\nGdańskiej i uczestniczyła w strajku oku-\n„Kiedy my w 1989 roku\nświętowaliśmy wolność, ona walczyła dalej, coraz bardziej samotna, niezrozumiana. Wielu Polaków, w tym ja, nie podzielało jej poglądów i wizji historii, ale nie\nczas teraz na rozliczanie jej z racji. Teraz\njest czas na wspólny pokłon i jedno wielkie dziękuję. Wszyscyśmy jej to winni” –\nnapisał Robert Mazurek apelując do jednego z ministrów rządu Tuska o wsparcie uroczystości związanych z 80-tą rocznicą urodzin Anna Walentynowicz. Niestety ten głos rozsądku pozostał bez odpowiedzi. Stosunek elit III RP do Anny Walentynowicz przypomina czasem scenariusz nakreślony przez funkcjonariuszy\nSB, którzy w 1985 r. oznajmili jej prosto w\ntwarz: „Wałęsa już jest w encyklopedii, a\npani tam nie ma i nigdy nie będzie. Wiedzieliśmy o tym już w 1980 r.”.\nNasza bohaterka wciąż pozostaje dla\nwielu znakiem sprzeciwu. Dopiero znajomość\njej całej biografii pozwala na postawienie pytania – jakiego sprzeciwu\nCzyż nie jest ona symbolem oporu wobec komunizmu i jego postkomunistycznej mutacji,\nktórego niesprawiedliwość również dzisiaj\nwyklucza tysiące Polaków poza nawias społeczny.\nW 2006 r. prezydent\nLech Kaczyński odznaczył Annę Walentynowicz Orderem Orła Białego. W dniu 10 kwietnia\n2010 r. Prezydent zabrał\nją w ostatnią podróż…,\ndo Smoleńska, naszego\nWywiad z Ryszardem Kowalczykiem\nŻałuję tylko cierpień rodziny\nO przygotowaniach do wysadzenia auli opolskiej Wyższej Szkoły Pedagogicznej, śledztwie,\nprocesie, więzieniu i konsekwencjach jakie poniosła jego rodzina rozmawiamy z Ryszardem\n- Jak to się stało, że bracia Kowalczy- szyć uczestników takich uroczystości. Pokowie przyjechali z Mazowsza do Opo- czątkowo miała to być wyskakująca z sula?\nfitu na uwięzi petarda, która eksplodując\n- Starałem się dostać na fizykę na Uni- obsypałaby zebranych sadzą albo farbą.\nwersytecie Warszawskim, zdałem egza- W tym celu Jurek zaczął penetrować pomin, ale ponieważ otrzymałem wilczy bi- mieszczenia wokół auli. Chodził tam po\nlet wroga ludu pracującego miast i wsi ze nocach. Ostatecznie jednak stwierdził, że\nszkoły średniej, nigdzie mnie nie chcieli nie da się zrealizować tego pomysłu, więc\nprzyjąć na studia.\nzaczął szukać jakiegoś wywietrznika w\n- Za co był ten wilczy bilet?\nścianie albo kanałów pod podłogą auli.\n- To było w klasie maturalnej. Dostali- Tak trafił na przebiegający pod nią tunel\nśmy od dyrektora liceum stare radio lam- ciepłowniczy.\npowe na części dla kółka fizycznego, ale\n- Wtedy dowiedzieliście się o wydaudało się je nam uruchomić i słuchali- rzeniach na Wybrzeżu?\nśmy w internacie BBC i Radia Wolna Eu- Tak, znaliśmy prawdę z audycji Radia\nropa. Jeden z kolegów poszedł do Urzędu Wolna Europa. Ja i Jurek należymy do poBezpieczeństwa Publicznego i doniósł, że kolenia, które pamięta te wszystkie akcje\nszerzę wrogą propagandę. Zostałem za- bezpieki, obławy KBW, długie więzienia.\nwieszony na miesiąc w prawach ucznia, a W Poznaniu w 1956 r. protestujący mieli\nna UB zostałem po bity tak, że przez dwa na transparentach hasła, że żądają chlemiesiące nie mogłem zdejmować koszuli. ba, a tu Polacy strzelają do głodnych PoZdałem maturę i egzamin na fizykę na laków i to za nasze pieniądze. Nie potraUniwersytecie Warszawskim, ale z powo- filiśmy się z tym pogodzić. Może by się\ndu wilczego biletu mnie nie przyjęto i na to wszystko zakończyło na petardzie, bo\ndwa lata trafiłem do brygad elektryfiku- było to bliskie realizacji, ale dowiedziejących Mazowsze i Podlasie. Kiedyś przy- liśmy się, że z całą pewnością będą tam\njechałem do domu, a mama mi pokaza- nagradzani ci, co pacyfikowali Wybrzeła artykuł, że w Opolu jeszcze przyjmują na fizykę. Wsiadłem w pociąg i\nstojąc całą noc w zatłoczonym wagonie dojechałem do Opola.\nW 1963 obroniłem pracę magisterską, która zajęła drugie miejsce w\nogólnopolskim konkursie prac magisterskich, w związku z tym zaproponowano mi asystenturę, potem zostałem starszym asystentem, w 1970\nr. obroniłem pracę doktorską na\nUniwersytecie Wrocławskim z wynikiem bardzo dobrym i wnioskiem\no nagrodę Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.\nMój brat, człowiek bardzo zdolny\nwszedł w jawny konflikt z kierownikiem szkoły podstawowej w Rząśniku, skończył zawodówkę, służył w\nlotnictwie jako mechanik, gdzie poznano się na jego wiedzy technicznej, pomysłowości i umiejętnościach, toteż zaproponowano mu pozostanie w wojsku, ale on nie chciał.\nPrzyjechał do mnie i rozpoczął pracę na stanowisku pracownika technicznego w Instytucie Fizyki opolskiej WSP.\n- Wysadzenie auli to był jego pomysł?\n- Trudno mi to teraz rozstrzygnąć,\nale najprawdopodobniej tak. Zaczęło się od tego, że jako\nWSP musiałem bywać\nna różnego rodzaju ofiprzed aresztowaniem.\ni spotkaniach władz\nuczelni z różnymi dygże. Jurek wtedy postanowił, że\nnitarzami. Strasznie mnie denerwowała zniszczy tę salę, że nie dopuści do tej madwulicowość nauczycieli akademickich, skarady i cynizmu wobec zabitych.\nbył ogromny rozdźwięk między tym co\n- Zdawaliście sobie sprawę z grożąmówili prywatnie, a tym jak zachowywa- cych konsekwencji?\nli się oficjalnie.\n- Zdawaliśmy sobie sprawę, ale zawsze\nW auli WSP odbywały się zjazdy par- w człowieku jest jakaś walka motywów,\ntyjne dygnitarzy z całego województwa, kładzie się je na szalach rozważając dea milicjanci co roku na początku paź- cyzję. Wtedy wydawało nam się, że tak\ndziernika obchodzili swoje święto. Ju- trzeba zrobić. Właściwie to wszystko zrorek wpadł na pomysł, żeby jakoś ośmie- bił Jurek, ja nie przyłożyłem do tego ręki,\nco nie znaczy, że nie ponoszę odpowiedzialności, bo o wszystkim wiedziałem\ni wspierałem go pomysłami, obliczeniami, częściami itd. To był dla mnie dylemat, bo to było miejsce, gdzie skończyłem\n- Bomba wybuchła w nocy, to było zamierzone?\n- Jurek sam podjął decyzję kiedy to zrobi. Nie chciał dopuścić do akademii, która miała się odbyć 6 października, więc w\nnocy z 5 na 6 odpalił ten ładunek.\n- Jakie były reakcje na uczelni 6 października?\n- Były różne teorie, że samolot zrzucił\nbombę, że gaz eksplodował… Szybko jednak służby dochodzeniowe stwierdziły,\n- Szybko do was dotarli?\n- W działalności człowieka nie ma rzeczy idealnych. Jurek przeprowadził przewód elektryczny z warsztatu gdzie pracował do kanału, w którym założył ładunek wybuchowy. W nocy obszedł uczelnię i stwierdził, że nikogo nie ma, wrócił do warsztatu, podłączył do przewodów baterię uruchamiając zdalnie mechanizm zegarowy. Miał ten przewód\npo uruchomieniu spustu wyciągnąć z\nkanału, ale druty się gdzieś zakleszczyły i się to nie powiodło. W ostatnich sekundach przed wybuchem zaczął uciekać. Podmuch go przewrócił,\nobok niego przeleciała żeliwna klapa\nwłazu do kanału, na szczęście go ominęła. Niestety śledczy znaleźli te nietypowe przewody i w ten sposób zawęzili grono podejrzanych. Kiedy już\nśledztwo się zakończyło jeden taki\noficer-sadysta powiedział mi, że wojsko na poligonie zużyło 5,5 t trotylu,\nżeby wysadzać aule, które budowali\nrazem z piwnicami, żeby zrekonstruować tę eksplozję. To było śledztwo,\nktóre objęło cały kraj, kontrolowano wszystkie zakłady, w których były\n- A skąd były materiały wybuchowe pod aulą?\n- Ze składu bomb pozostawionego\nprzez Rosjan koło polowego lotniska\nw czasie wojny w okolicach naszej\nrodzinnej wsi. Jurek przywiózł 80 kg\ntrotylu z bomb i 40 kg metylonaftalenu do zapłonu.\n- Jak wyglądało śledztwo?\n- Najpierw trzymali nas na Powolnego w Opolu, a potem przewieźli\nnas do Warszawy na Rakowiecką. Zamknęli nas tego samego dnia. Wyglądało na to, że coś wiedzieli. My z bratem nie mieliśmy możliwości porozumiewania się ani w śledztwie, ani w\n- Bili was w czasie śledztwa?\n- Fizycznie mnie nie bili, ale byłem trzymany w celi, gdzie obok chodził potężny\nwentylator i unosił się okropny smród.\nSiedząc w tej celi przez tydzień nie spałem, a od siedzenia na krześle podczas\nprzesłuchań przetarłem trzy pary portek. Kazali mi siadać w rogu sali przesłuchań, gdzie prawdopodobnie stosowali wobec mnie infradźwięki, bo gdy tylko tam siadałem zaraz zaczynało mi rozsadzać głowę. Nie mówiąc o tym, że ja-\nkieś paskudztwa musieli dodawać do je- Czy z perspektywy czasu, dziś mając\ndzenia, bo dwóch-trzech tygodni na Rako- te doświadczenia odradzałby pan brawieckiej w ogóle nie pamiętam, za to pa- tu wysadzenie auli?\nmiętam uczucie euforii jakie mi tam cza- Gdyby się cofnąć do tamtych czasów,\nsami towarzyszyło, jakieś pobudzenie nie z tamtą świadomością trzeba było podjąć\ndo opisania. A przecież jeść musiałem.\ntaką decyzję, jaką podjęliśmy.\n- Miał pan jakąś swoją taktykę zacho- Żałuje pan tego?\nwania w procesie?\n- Nie żałuję. Jeżeli to tylko w katego- Kluczyłem, żeby od razu ich nie na- riach cierpień jakie poniosła moja rodziprowadzać, ale po czasie zrozumiałem, na. Mówię sobie: mogłeś się nie angażoże nie miałem w tym doświadczenia. W wać, ale wiem też, że nie powstrzymałwięzieniu w Barczewie był ze mną An- bym brata. Mam tego świadomość.\ndrzej Czuma. Jego brat Benedykt powie- Może nie czuje się pan odpowiedział mi, że kiedy go aresztowali to on im dzialny za czyn brata?\nnawet nie podał swojego nazwiska i imie- Czuję się odpowiedzialny, bo akcepnia. Nic nie mówił. Ja rozważałem taką towałem działania brata i doradzałem\ntaktykę, ale za taką taktyką szło podej- mu. Omawialiśmy praktyczną stronę zarzenie, że coś musiałem mieć wspólnego. gadnienia, obliczałem mu zmiany ciśnieDziś wiem, że należało mówić „jestem nie nia w zależności od odległości od miejsca\nwinny, proszę mnie wypuścić” i nic wię- wybuchu, dostarczałem brakujących częcej. Ale oni mieli tyle sposobów nęści do budowy zapalnika. Jedkania człowieka: niespanie przez\nnak zdaję sobie sprawę, że ja\nwiele dni, dawali do celi ludzi, któKowalczyk\nrzy ciągle tylko opowiadali o przedziś jest na\nsłuchaniach i egzekucjach, podłe\njedzenie. Dziś wiem, że trzeba było\nmilczeć, nawet gdyby człowiek miał\nodsiedzieć te 10 lat w śledztwie.\n- Kiedy pana aresztowali miał pan już\nrodzinę… Co się z nimi wtedy stało?\n- Tak, miałem już żonę i córkę. Dopiero po rozprawie pozwolono mi na krótkie widzenie z żoną. Tak zwani moi koledzy odwrócili się prawie wszyscy od niej,\nzałatwili, żeby odebrać jej mieszkanie w\ndomu asystenta. Pracowała w średniej\nszkole, to ją przenieśli na świetliczankę\n- Kiedy pierwszy raz po tym wszystkim miał pan okazję rozmawiać pierwszy raz z bratem?\n- Przyjechałem do niego na widzenie,\nkiedy mnie wypuścili w 1983 r. Czyniłem wszystko co w mojej mocy, żeby on\nteż wyszedł. Bardzo nam w tym pomogła\nopolska Kuria i arcybiskup Nossol. Poproszono mnie do Kurii, gdzie doradcą był\nmecenas Gutowicz. Na jego prośbę napisałem bardzo długi list – prośbę o ułaskawienie. Mecenas to przeredagował, a biskup Wieczorek, który teraz jest w Gliwicach zajął się tą sprawą. Procedura ułaskawienia miała taką kolejność: sąd, który skazywał powinien wydać pozytywną opinię o skazanym, następnie zakład\nkarny, a potem sąd najwyższy i na koniec rada państwa. Wiem, że Kuria wiele\nuczyniła, żeby opinia sądu wojewódzkiego i zakładu karnego w Strzelcach Opolskich była pozytywna. W końcu się udało sam nie byłbym w stanie zrobić czegoś tai Jurek wyszedł.\nkiego, przy całej mojej odrazie do tego sy- Jakie były wtedy wasze relacje?\nstemu. Jurek spędził na przygotowaniach\n- Człowiek nie dopuszcza myśli o włas- dziesiątki godzin, wielokrotnie czołgał się\nnych błędach. Każdy z nas popełnił takie tunelami ciepłowniczymi, gdzie atakowabłędy. Czy one doprowadziły do wykry- ły go szczury. Dostawał się do tego tunecia naszego udziału? Z mojej strony uwa- lu przez garaż rektora Romanowicza. Odżam, że nie. Po latach dowiedziałem się, suwał tam płytę w podłodze i wchodził do\nże w życiu Jurka pojawiła się dziewczy- kanału. Raz się zdarzyło, że pan rektor\nna – współpracowniczka SB. Nie wiem wjechał do garażu i płyty nie da się poddokładnie jaką rolę odegrała w sprawie, nieść, musiał czekać pół doby czy więcej\nwiem jednak, że Jurek nic jej nie zdra- aż pan rektor wyjedzie. Oceniam go bardził. Początkowo były jakieś drobne żale, dzo wysoko, jako człowiek na kierownitypu „nie powinieneś im tego mówić” itd. czym stanowisku zaszedłby bardzo wysoale doszliśmy do zgody. Napisałem do ko i ze swoimi zdolnościami mógłby wieniego długi list, który mam nadzieję roz- le osiągnąć.\n- Proszę powiedzieć jakie konsekwenBardzo mi go żal, bo on ma zrujnowane cje poniosła pana rodzina?\nżycie. Nie założył rodziny. Ktoś kto prze- Cała rodzina była represjonowana.\nsiedział tyle lat w więzieniu, często chce Siostra była brygadzistką w zakładach\nodseparować się od ludzi i on taką dro- obuwniczych w Krapkowicach, po nagę wybrał. Nawet nie wybudował tam po- szym aresztowaniu została zwolniona i\nrządnego domu. Żyje z prac dorywczych i nie mogła nigdzie znaleźć pracy więc wysezonowych. Ja miałem szczęście, mi uda- jechała na stałe do Niemiec. Młodszy brat\nło się ostatecznie wrócić na uczelnię. Zo- Narcyz pracował jako nauczyciel w wiejstałem ponownie mianowany adiunktem skiej szkole na Mazowszu, tak samo zoi wykładałem swoją ukochaną fizykę, i stał zwolniony. Kolejny brat Zbigniew\nprzeszedłem na emeryturę jako…\npracował jako kierowca i też go zwolni- Naukowiec…\nli. Jak Gierek miał odwiedzić pobliski PGR\n- Mój profesor zawsze mówił, że uczo- to całą naszą rodzinę wywieziono na kony to jest badacz, a nie naukowiec, ale mendę milicji w Ostrołęce i zwolniono po\n24 godzinach i kazano wracać na własny\nkoszt. W czasie śledztwa\nbyło u rodziców z 10 rewizji,\nwzywano ich też\nwiele razy do\nWa r s z aw y\nna Rakowiecką. Dopiero\nw więzieniu uświadomiłem sobie, że będę musiał te 25 lat odsiedzieć,\nnie potrafię teraz opisać swoich ówczesnych uczuć. Co noc mi się śni ten kryminał, że zamknęli mnie ponownie, że nikt\nmnie już nie odwiedza…\nNiedawno przeczytałem w gazecie, że\njakaś pani napisała książkę, w której zamieściła 12 wywiadów z odsiadującymi wyroki przestępcami. Była w Opolu na spotkaniu autorskim i podpisywała tę książkę. W konkluzji napisała, że ci\nludzie są bardzo nieszczęśliwi. Powiem\npanu z kim dzieliłem celę wychodząc z\nBarczewa w 1983 r.: Marek Ł. chłopak z\nOstrołęki, zamordował i zgwałcił ośmioletnią dziewczynkę. Jedyne czego żałował, to że nie ukatrupił jakiegoś faceta co\ngo widział. Gienek S., pracownik budowlany – siedział z kolegami na budowie i\nkiedy przechodziła jakaś kobieta w ciąży,\nzaczęły się wulgarne żarty, ona coś odpowiedziała, on się zdenerwował i rozwalił\njej głowę łomem. Najchętniej opowiadał\no tym jak rozprysnął się mózg tej kobiety. Janek J. z moich stron koło Wyszkowa\nzamordował sąsiada, który wracał z targu po sprzedaży konia, też żałował tylko, że nie dobił jakiegoś świadka. I jeszcze jeden Staszek M. Miał żonę ale i kochankę. Gdy ta zaszła w ciążę i była już w\ndziewiątym miesiącu zawiózł ją do lasu i\nmłotkiem roztrzaskał głowę, potem wrzucił do studni. Ktoś go zauważył i dlatego\ntrafił do więzienia. Jego jedynym marzeniem było po wyjściu z więzienia upozorować swoje utonięcie w jeziorze, ukrycie\nsię w ziemiance w lesie, porwanie teściowej i wybicie jej zębów, żeby w bezpieczny dla niego sposób spełniała jego seksualne zachcianki. To są ci nieszczęśliwi ludzie. Każdy ponosi konsekwencje swoich\nPytał Bolesław BEZEG\nczynu braci Kowalczyków\nHistoria zna wiele przypadków, gdy honor ujarzmionych i prześladowanych narodów ratują jednostki desperackimi czynami o znaczeniu\nsymbolicznym. W naszej najnowszej historii Ryszard Siwiec, bracia\nKowalczykowie, Stanisław Helski ratowali honor wszystkich Polaków.\nPo masakrze dokonanej w 1970 r. na Wybrzeżu, społeczeństwo poczuło\nsię bezradne wobec masowych mordów, tortur i prześladowań. Pogrążeni w żałobie i przerażeni bezwzględnością komunistycznych władz ludzie odreagowywali opowieściami o codziennie odnajdywanych zwłokach\nmilicjantów z przypiętą kartką: „za naszych ojców i braci”.\nWe wrześniu 1971 r. kaci Wybrzeża postanowili urządzić triumfalną uroczystość. Ordery i odznaczenia Za odwagę mieli przyznawać\nstrzelającym z helikopterów do ludzi idących do pracy. Wybrzeże\npogrążyło się w nastroju bezsilnej nienawiści i wściekłości.\nWtedy bracia Kowalczykowie wysadzili w Opolu aulę, w której miała się odbyć feta morderców,\nKowalczykowie zdjęli z nas ciężar upokorzenia. Przywrócili nam\nhonor, tym samym zwalniając nas z obowiązku zemsty. Bracia KowalAndrzej Gwiazda i Jerzy Kowalczyk podczas\nczykowie otworzyli drogę do negocjacji bez nienawiści i do zawarspotkania po pogrzebie Anny Walentynowicz.\ncia w 1980 roku porozumienia bez utraty godności.\nWszyscy ci, którzy powołują się na rodowód „Solidarności” lub\nwychwalają nas za umiar i rozsądek w 1980 r. , muszą pamiętać, że równoczesne zapominanie o braciach Kowalczykach jest niegodziwością.\nWszyscy Polacy, cały naród ma wobec Nich ogromny dług wdzięczności, a szczególnie społeczeństwo Wybrzeża.\nPrzede wszystkim aktywni uczestnicy strajków i demonstracji w 1970 r., którzy przeżyli tylko dlatego, że nie\nznaleźli się na linii strzału.\nMentalni spadkobiercy komunistycznych siepaczy chcą zagłuszyć pamięć czynu Kowalczyków. Senat Uniwersytetu\nOpolskiego sprzeciwił się wmurowaniu tablicy upamiętniającej to zdarzenie.\nO g ł o s z e n i a :\nAnonse – Nieruchomości\nLubsza koło Brzegu\n2 domy - powierzchnia mieszkalna 95 m2 i 200 m powierzchni\ngospodarczo użytkowej, garaże na 6-10 samochodów;\nTel. 508 287 026\nprzy ul Brzeskiej 2a\n8 działek pod zabudowę jednorodzinną przy głównej drodze\nBrzeg -Namysłów,6 km od Brzegu, ładne położenie, stawy , w pobliżu Stobrawski Park Krajobrazowy\n4 działki budowlane plus budynek mieszkalny parter 120 m2, budynek mieszkalny -120 m2, tartak plus budynek mieszkalny nadaje się na działalność usługowo gastronomiczną.\nTeren prywatny o pow.2,50 ha ,ul Starobrzeska 23. Dostęp do terenu od ul. Starobrzeskiej, Składowej, Ciepłowniczej i Elektrycznej. Teren nadaje się na każdą działalność gospodarczą, handlową i przemysłową. Na w/w działce znajdują się dwa budynki(które\nmogą być rozebrane) o powierzchni użytkowej 700 m2 i 500 m2.\nTeren utwardzony z dużymi parkingami, woda, prąd telefon i gaz.\nMożna budować nowe obiekty. Teren nadaje się pod zabudowę\ndużego supermarketu o wielu branżach z wygodnym dojazdem i\nparkingiem. Może to być lokalizacja nowoczesnego zakładu pracy\nitp. Dogodna lokalizacja na salon samochodowy lub hotel.\nDziałki o łącznej powierzchni 2 ha (lub mniej) przy wjeździe do\nBrzegu na trasie 453.\nMiasto Brzeg oddzielone rzeką Odrą i posiada tylko jeden most z\npółnocy na południe właśnie przy trasie 453 - bardzo duży ruch\npojazdów. Miejsce idealnie nadaje się pod zabudowę stacji paliw , myjni samochodowych, sklepu samochodowego, restauracji lub hotelu.\nTrasa tą jeżdżą samochody z północy tj, Poznań- Gdańsk, Toruń, Bydgoszcz, Łódź na południe do Nysy Wałbrzycha, Jeleniej\nGóry, do Słowacji i Czech omijając Wrocław. Działki są idealnie zlokalizowane na samym wjeździe do Brzegu co umożliwia\nswobodny wjazd TiR-ów.\nDziałka jest własnością bez obciążeń.\nNieruchomość po byłej Hucie Szkła Okiennego w Murowie.\nMiejscowość w Murowie położona jest w czystej ekologicznie części województwa opolskiego w Lasach Stobrawskich nad rzeką\nBudkowiczka w odległości 25 km od Opola -Namysłów przy linii\nkolejowej do Namysłowa. W pobliżu znajduje się największy na\nOpolszczyźnie Zakład Produkcji Drzewnej -tartak oraz firma „Vitrotem” producent szyb zespolonych.\nNieruchomość posiada własne ujęcie wody pitnej, własna stacja\ntransformatorowa, dwie niezależne linie energetyczne, telefoniczne z masztem antenowo - radiowym o wys 30 m, 3 kominy o wysok. 60 m. Na terenie 11 ha łączna powierzchnia zabudowań wynosi ok.13.800 m2 w tym pow. użytkowa stolarni 640 m2, magazyny 4344 m2, magazyn surowców 5160 m2, kino 1833 m2, stołówka i sala widowiskowa- koncertowa, trzy zagospodarowane magazyny typu „Bydgoszcz” 1260 m2,1280 m2,, garaże o dużej wysokości 1548 m2, warsztat samochodowy 1280 m2, warsztat elektryczny, skład celny oraz biurowce. Na terenie zakładu istnieje możliwość budowy nowoczesnych hal produkcyjnych. Teren ze względu\nna istniejącą infrastrukturę oraz zaplecze personalne byłych pracowników huty może być wykorzystany na różnorodną działalność\ngospodarczą. Nieruchomość jest własnością prywatną\nTel. (77) 416 79 04, kom. 508 287 026\nSprawa Kowalczyków w datach\nKartki z kalendarza Kowalczyków\nOto kalendarium najważniejszych wydarzeń mających związek\nz tzw. Sprawą Kowalczyków.\nTa historia mogłaby zaczynać się od października 1971 r., ale u jej zarania leżą znacznie wcześniejsze wydarzenia, które miały wpływ na patriotyczną postawę Jerzego i Ryszarda Kowalczyków i ich motywację do czynnego oporu wobec\nwładz PRL. Trudno mówić o jednym wydarzeniu,\nktóre zdeterminowało całe późniejsze życie, jednak symbolicznie zaczynamy to kalendarium od\n27 sierpnia 1951\nTego dnia doszło do rozbicia oddziału Wojskowego Zjednoczenia Narodowego, w którym Stanisław Kowalczyk, stryj Jerzego i Ryszarda walczył z\nkomunistycznym zniewoleniem Polski. Partyzantów schwytano i postawiono przed komunistycznym sądem.\n7 sierpnia 1952 r. wykonano wyrok śmierci\nna Stanisławie Kowalczyku i jego dowódcy Janie\nKmiołku. Ciał rodzinom nie wydano.\nRyszard miał wtedy 15 lat i był świadkiem procesu. Jerzy miał lat 10. Trudno powiedzieć jak\ngłębokie ślady w ich umysłach pozostawiły te wydarzenia. Zobaczyli, że za umiłowanie wolności\nmożna, a czasem trzeba oddać życie. Brat ich ojca\npokazał im, jak się to robi.\n„Na drzwiach ponieśli go świętojańską, naprzeciw glinom, naprzeciw tankom”… Tak naprawdę nie nazywał się Janek Wiśniewski, ale\nZbyszek Godlewski. Nie tylko jego zamordowano, bo robotników zabitych w pamiętnym grudniu roku 1970 r. liczą na dziesiątki, a historycy do\ndziś spierają się o dokładną ich liczbę. Nikt nie\nponiósł żadnej odpowiedzialności za „odrąbanie\nręki, która podniosła się na komunistyczną władzę”. Nie było wtedy takiej woli politycznej i chyba nadal nie ma.\n6 października 1971\nWola polityczna skierowana była wręcz przeciwnie, na sowite wynagrodzenie wiernych sług\npacyfikujących niepokorny naród. Właśnie zbliżające się święto Milicji Obywatelskiej i Służby Bezpieczeństwa miało być po temu stosowną\nokazją. Z dala od niespokojnego wybrzeża w auli\nWyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu miały się\nodbyć 6 października 1971 obchody z udziałem\nnajwyższych dostojników. Miały być\nprzy trumnie Anny\ntak ciężko się “na- 21 kwietnia 2010 r.\nnawet w tym spokojnym, nie strajkującym i\nnie protestującym mieście władza ludowa nie\nmoże zaznać spokoju\ni należnej miłości od\nswojego narodu. Ktoś\nnie czekał na przyjazd\ngości, tylko wcześniej,\nw nocy wysadził aulę\nJuż w lutym 1972 r.\nJerzy i Ryszard Kowal-\nczykowie zostali aresztowani i oskarżeni o dokonanie zamachu na funkcjonariuszy państwowych, pomimo że w wyniku ich działań nikt nie\nodniósł najmniejszego zadraśnięcia. 8 września 1972 Sąd Wojewódzki w Opolu skazał Jerzego na karę śmierci, a Ryszardowi wymierzono\nkarę 25 lat pozbawienia wolności. Tak okrutne i rażąco niesprawiedliwe wyroki wydano\nna podstawie niezgodnych z prawdą zarzutów.\nWzbudziły one szereg protestów i spowodowały powstanie kilku apeli o złagodzenie kary. W\nich rezultacie w styczniu1973 zastosowano ułaskawienie i karę śmierci zamieniono Jerzemu\nKowalczykowi na 25\nlat pozbawienia wolności. Karę Ryszarda\nskrócono do 20 lat.\nry ze strony niektórych środowisk Uniwersytetu\nOpolskiego i wciąż „budzi kontrowersje”. Wniosek Opolskiego Stowarzyszenia Pamięci Narodowej o umieszczenie na budynku Uniwersytetu tablicy upamiętniającej czynny protest braci\nprzeciwko komunistycznej zbrodni 1970 r., został 23 października 2008 przez senat uczelni\nodrzucony zdecydowaną większością głosów.\nNa 45 głosujących tylko jeden senator był za, a\nsześciu się wstrzymało od głosu.\ni członkowie OSPN\nu Jerzego Kowalczyka\n- 28 sierpnia 2008 r.\nakcje w obronie braci miały miejsce dopiero w czasach „pierwszej Solidarności”. 25\nmaja 1981 odbyły się\nw całej Polsce marsze\npod hasłem „Wolność\ndla więźniów politycznych”.\nW wielu z nich domagano się imiennie\nwolności dla Ryszarda i Jerzego Kowalczyków. Fala protestów i\npetycji nie przyniosła\njednak rezultatu. Ryszard został uwolniony dopiero w sierpniu\n1983, a Jerzy w kwietniu 1985.\nW roku 2006, w historycznym miejscu, w auli\nnależącej niegdyś do WSP, a obecnie do Uniwersytetu Opolskiego, udało się zorganizować konferencję popularnonaukową przybliżającą motywy czynu braci Kowalczyków i ujawniającą nieznane dotąd szczegóły sprawy. Wielu jej uczestników radykalnie zmieniło wówczas swoje zapatrywania. Niestety, sprawa uznania dla czynu braci Kowalczyków napotyka nadal na opo-\nśmy oświadczenie Anny Walentynowicz i Andrzeja Gwiazdy o potrzebie upamiętnienia\ntych, którzy, jak piszą „zdjęli z nas ciężar upokorzenia. Przywrócili nam honor, tym samym\nzwalniając nas z obowiązku zemsty”. To głównie starania Pani Ani doprowadziły do wmurowania tablicy, będącej wyrazem wdzięczności\nTrójmiasta dla braci Kowalczyków, w pobliżu\nsłynnego pomnika, Trzech Krzyży upamiętniających pomordowanych robotników.\nzapragnęła poznać osobiście braci. Jerzego odwiedziła 28 sierpnia\n2008 w jego pustelni na\nSzczęśliwym przypadkiem byliśmy tam w\ntym czasie i my.\nZ Andrzejem Gwiazdą spotkał się Jerzy\nprzy smutnej okazji pogrzebu Ani w Gdańsku\n21 kwietnia 2010.\nNa ten dzień zaplanowano odsłonięcie w\nGdańsku tablicy poświęconej braciom Kowalczykom. Odbędzie się to\nw ramach obchodów 40\nrocznicy masakry 1970 r.\nBohaterowie żyją obok nas – Tadeusz Czajkowski odc.3\nUcieczka ze Skrobowa\nOto trzecia i ostatnia część wojennych wspomnień majora Tadeusza Czajkowskiego – „Sasa”, byłego żołnierza AK, a potem armii Berlinga, który jako były AK-owiec został uznany za „element\nniepożądany w Ludowym Wojsku Polskim i osadzony w obozie NKWD w Skrobowie.\nPrzyszedł marzec, wraz z nim przedwiośnie. Śnieg topniał szybko, internowani całe godziny spędzali na dziedzińcu, w milczeniu spoglądając za druty. Na\nhoryzoncie zieleniła się smuga Lasów\nKozłowieckich. Opustoszały ziemianki\nzajmowane przez czerwonoarmistów.\nMłodszych stopniem wyprowadzano\ndo pracy na teren części gospodarczej\nobozu. Rąbaliśmy drzewo, obieraliśmy\nziemniaki, pracowaliśmy w pralni.\nWłaśnie w tedy zaczęła dojrzewać\nmyśl o ucieczce, kiełkująca już od dawna w grupie podchorążych. W wielkim\nstopniu przyczyniły się do tego docierające do nas wiadomości, że wkrótce zostaniemy wywiezieni do ZSRR.\nW Niedzielę Palmową, 25 marca dwóch\npodchorążych i ppor. „Wierny” (Piotr\nMierzwiński), dowódca oddziału partyzanckiego z 30 Poleskiej DP AK, przebywający w Skrobowie jako szeregowy odwiedziło ppłk Pisulę. Wierny zameldował mu o planowanej ucieczce. Ppłk Pisula odparł, że wojna dobiega końca i\nsprawą obecnie najważniejszą jest to, by\ninternowani w Skrobowie Akowcy tego\nzakończenia wojny doczekali.\n- Jestem starym oficerem – powiedział.\n- Potrafię więc docenić waszą determinację, ale nie chcę i nie mogę brać odpowiedzialności za życie kilkuset ludzi.\nGdy trwali przy swoim uśmiechnął się\ngorzko, nie podjął dyskusji, życzył pomyślnego przebiegu bardzo śmiałej i ryzykownej akcji. Odmeldowali się i wyszli.\nNazajutrz poinformowano komendantów sal podoficerskich, że w dniu następnym mają wyznaczyć większy niż\nzazwyczaj kontyngent ludzi do pracy,\ngdyż ze względu na panujące roztopy i\nspodziewane przybycie jakiejś inspekcji,\ntrzeba będzie uporządkować teren części gospodarczej, osuszyć kałuże, wytrasować ścieżki, wysypać je piaskiem. Postawiono: we wtorek. Od tego momentu\nzaczęliśmy odliczać godziny.\nbył również Jerzy Śląski.\nByło nas w niej 15. Kartoflarnia mieściła się w jednokondygnacyjnym budynku i stanowiła część kuchni, wyodrębnioną od niej przegrodą z desek. Siedzieliśmy wokół napełnionej wodą wielkiej blaszanej balii, przy której piętrzył\nsię stos gnijących już kartofli. Tuż za deską, zagradzającą wejście do kuchni stał\nwartownik. Był w kufajce, na piersiach\nmiał pepeszę. Drugi stał za drzwiami\nprowadzącymi na zewnątrz budynku.\nObok drzwi było niewielkie okno, dające ograniczoną widoczność na teren\nobozu. W polu widzenia byli nasi koledzy zatrudnieni przy sypaniu ścieżek.\nMieli łopaty i nosiłki.\nPłynęły minuty i kwadranse, rosło napięcie. Tuż przed godziną 11.00 jeden\nz naszych, zgodnie z uprzednimi ustaleniami zameldował wartownikowi, że\nmusi wyjść do latryny. Miał tam spotkać się z przedstawicielami pozostałych grup i dowiedzieć się od nich, czy\nwszystko porządku i czy można zaczynać.\nWartownik przywołał kolegę, który\nwyszedł wraz z podchorążym. Po upływie kilkunastu minut podchorąży wrócił, skinął głową. Wtedy wolno podniósł\nsię wolno kpr. pchor. „Czarny” (Zdzisław\nJarosz), żołnierz AK z Grodna, partyzant\nz Puszczy Augustowskiej. Trzymając w\njednej ręce nóż, a w drugiej skręconego\nz gazety papierosa podszedł do wartownika i poprosił go o ogień. Gdy tamten\nsięgnął do kieszeni po zapałki „Czarny”\noburącz chwycił go za pepeszę.\nTak się zaczęła akcja w Skrobowie.\nTrwała 20-25 minut i przyniosła atakującym pełne powodzenie. Zawdzięczaliśmy je przede wszystkim temu, że\nwszystkie grupy niemal jednocześnie\nzaatakowały wartowników, odbierając\nim broń. W dwie, trzy minuty po zdobyciu przez „Czarnego” pepeszy, w naszych rękach było już kilka innych pistoletów maszynowych. Nie powiódł się\nwprawdzie szturm na wartownię, lecz\nzdołaliśmy ją zablokować. Grupa na-\nNadszedł Wielki Wtorek 27 marca 1945\nr. Dzień był słoneczny, ale chłodny. Ziemia była rozmokła, gdzieniegdzie bielały płaty topniejącego śniegu. Do pracy wyszło nas 60. Nie był to skład optymalny, bowiem znalazła się w nim grupka, która w ogóle nie wiedziała o planowanej ucieczce, natomiast inna grupa spiskowców musiała zostać za drutami właściwego obozu. Ktoś zrezygnował\nbo nie miał płaszcza i nie mógł go pożyczyć, ktoś inny, bo\nrozsypywały mu się\nByliśmy podzieleni na cztery grupy,\ndo kartoflarni, drugą do rąbania drzewa, trzecią do kopania i noszenia piasku, czwartą do porządkowania\nłaźni. Znalazłem się w\npierwszej grupie razem z Kazimierzem\nHenchenem i Wilhelmem Matwijewiczem. W grupie tej\nAtak na wartowników\nszych uzbrojonych w pepesze wtargnęła natomiast do koszar, gdzie spała nocna zmiana i po sterroryzowaniu żołnierzy zdobyła broń i amunicję, którą błyskawicznie rozdzielono.\nPod ogniem bijących z wartowni i z\nwieżyczek ciężkich karabinów maszynowych sforsowaliśmy bramę i wybiegliśmy na szosę. Przecięliśmy ją i biegliśmy w stronę oddalonego o 3,5 km skraju Lasów Kozłowickich. Z wysiłkiem\nwyciągaliśmy nogi z mokrej, ornej ziemi, serca podchodziły do gardeł, pociski gwizdały nad głowami, ale zbawcza\nściana lasu była coraz bliżej.\nUciekło nas 48. Mieliśmy trzech rannych, w tym jednego ciężko. Nieśliśmy\ngo na płaszczach. Jeden poległ i został\nna placu obozowym. Z grupy 60, która w\nWielki Wtorek wyszła do pracy zostało\nw obozie 11, którzy albo nie chcieli uciekać, albo nie mogli, bo zostali obezwładnieni i uwięzieni przez wartowników.\nStrat tamtej strony nie znamy, ale były\nniewielkie, gdyż nie chcieliśmy zabijać.\nByliśmy nieźle uzbrojeni. Wynieśliśmy\nz obozu 12 pepesz, 17 karabinów, dwa\ndziesięciostrzałowe karabiny powtarzalne, dwa erkaemy Diegtariewa. Gorzej\nbyło z amunicją zwłaszcza do kb, ale po\nrozładowaniu dwóch magazynków do\nrkm i jej starczyło. Przedzieraliśmy się\nna północ, za Wieprz, bo wiedzieliśmy,\nże działa tam jeszcze siatka konspiracyjna AK, kierowana przez znanego dowódcę partyzanckiego „Orlika”(Mariana\nBernaciaka). Prowadzili dwaj podchorążowie z jego oddziału.\nWkrótce po naszym wyjściu z obozu ruszyła gigantyczna obława. Uczestniczyły w niej jednostki zaporowe Armii Czerwonej, funkcjonariusze NKWD,\nUB i MO. Jeden z jej członów stanowił\nszwadron sowieckiej kawalerii. Tropiły nas samoloty kukuruźniki, tam, którędy mimo wiosennych roztopów można było przejechać, goniły za nami samochody pancerne.\nDziewięciu z naszej grupy odłączyło się od całości, pragnąc kontynuować\nucieczkę na własną rękę. Sześciu z nich\nwpadło w ręce obławy. O dwóch z nich\nwiemy, że zostali zamordowani, losu pozostałych nie znamy do dziś.\nNatomiast grupa pod dowództwem\nppor. „Wiernego” szczęśliwie wymykając się mackom obławy, po morderczym,\ntrwającym 3,5 doby marszu, przedzierając się przez podmokłe lasy, moczary i\nsięgające niekiedy do piersi rozlewiska,\nw Wielki Piątek o zmierzchu dotarła do\nWieprza w rejonie wsi Składów. Tam nawiązano łączność z ludźmi „Orlika”.\nJeden z nich „Tek”(Tadeusz Olesiński) zorganizował przeprawę grupy na północny brzeg szeroko rozlanej rzeki.\nTak zakończyła się brawurowa, jedyna w swoim rodzaju ucieczka żołnierzy AK z obozu w Skrobowie. Pełnym sukcesem, mimo że większość\nwtajemniczonych w nią oficerów\nnie dawała jej żadnych szans. Jednak grupa bezbronnych jeńców, wymęczonych niewolą, zdanych wyłącznie na własne siły, w ciągu kilkunastu minut przekształciła się w\nzwarty, nieźle uzbrojony i sprawnie\ndowodzony pluton partyzancki, który dotarł tam, dokąd dotrzeć zamierzał.\ndomo nawet, gdzie szukać ich grobów.\nJeśli w ogóle je mają.\nPo naszej ucieczce NKWD dokonało aresztowań zarówno wśród internowanych jak i żołnierzy ochrony. Odbyło się kilka procesów, zapadło kilka wyromjr. Czajkowski dziś.\nków śmierci, parę z nich\nzostał także ppłk. Edward\nA istnienie obozu w Skrobowie przez\n21 kwietnia 1945 r. pozostałych w wszystkie lata PRL spowite było tajemSkrobowie Akowców wywieziono do nicą. Ci, którzy przez ten obóz przeszli,\nZSRR. Było ich 416.Przebywali w kilku a tym bardziej ci, którzy z niego ucieobozach. Niektórzy wrócili do Polski już kli mieli wiele powodów, by o tym nie\nw 1947 roku. Pozostali znacznie później. wspominać.\nCzęść po upływie niemal dziesięciu lat.\nOficjalnie historiografia też milczaWielu zostało tam na zawsze. Nie wia- ła. W żadnej z tak wielu książek , mówiących i historii LWP, czy o początkach\ntzw. władzy ludowej nie ma na ten temat\nani jednego słowa. Też można to zrozumieć; była to dla owej władzy karta zbyt\nhaniebna, by ją przypominać.\nWielkanoc 1945 roku spędzaliśmy na\npółnocnym brzegu Wieprza w Blizocinie, wspaniałej patriotycznej wsi, stanowiącej wówczas główną w tym rejonie ostoję „Orlika”. Rozmieszczono nas\nw kwaterach u gospodarzy, którzy gościli nas serdecznie jak członków najbliższej rodziny.\nDużo Świąt Wielkanocnych upłynęło\nod tego czasu, a były wśród nich piękne\ni bardzo udane, tamte jednak do końca\nnaszych dni pozostaną najpiękniejsze.\nO zmierzchu w Poniedziałek Wielkanocny, po zbiórce przed przydrożnym krzyżem, odprowadzani przez dziewczęta i wiejską kawalerkę pomaszerowaliśmy na północ, znów wracając na partyzancki szlak. Jednak tym razem nie dowództwo AK nas tam pchnęło.\nOpolska sztuka ludowa\nIgranie z niedźwiedziem\nOpolska sztuka ludowa ma ścisły związek z obrzędowością, a jej przejawy są wciąż obecne\nna Śląsku Opolskim. Wodzenie niedźwiedzia, szopki, obrzędy dożynkowe, topienie marzanny, chodzenie z gaikiem, to niektóre opolskie zwyczaje ludowe, które zatraciły często\nswoją pierwotną treść, zachowując już tylko zabawowo- widowiskowy charakter.\nztuka ludowa towarzyszy do dzisiaj mieszkańcom naszego regionu poprzez zdobnictwo\nprzedmiotów codziennego użytku czy mebli. Przykładem może\nbyć skrzynia opolska zrobiona z\ndrewna sosnowego lub olchowego, malowana ręcznie we wzory kwiatowe charakterystyczne\ndla Śląska Opolskiego. Wykonana\nwspółcześnie na wzór oryginalnej z 1873 r. skrzynia, która znaj-\nduje się obecnie w jednej z wiejskich chat w Muzeum Wsi Opolskiej w Bierkowicach, wciąż cieszy oko jednocześnie spełniając\nswoje podstawowe funkcje użytkowe – tak jak niegdyś jako skrzynia na odzież i jednocześnie siedzisko.\nWyroby artystyczne, takie jak\ntryptyki rzeźbione obrazujące sceny z życia wsi o tematyce religijnej i świeckiej stanowią element\ndekoracyjny pomieszczeń mieszkalnych i użytkowych, wzbogacając nasze przeżycia estetyczne.\nRekwizyty obrzędowe takie jak\nmarzanny (kukły marzankowe)\nczy Skrzypce Diabelskie są wciąż\ntwórców ludowych. Wspomniane Skrzypce Diabelskie to tradycyjny instrument muzyczny strunowo- perkusyjny. Wchodził on\nw skład kapel na Warmii i Mazurach, na Kaszubach i w Opolskiem\nw XVIII i XIX w., spełniając ważną\nrolę. Zastępował bowiem prawie\nwszystkie dzisiejsze instrumenty\nSkrzypce Diabelskie mają wyłącznie funkcję instrumentu towarzyszącego, używanego do podbijania rytmu. Grający na nich muzyk idzie zawsze na przedzie kapeli, spełniając po części rolę dyrygenta. Grający nie tylko posuwa smykiem po strunach, ale również uderza w bęben (przeważnie zrobiony z przetaka) uzyskując bogate dźwięki. Przy tym jeszcze przez potrząsanie i uderzanie\no ziemię odzywały się umieszczone na instrumencie dzwoneczki i\nróżne grzechotki. Hałaśliwości\ninstrument zawdzięcza diabelski\nprzymiotnik w swojej nazwie.\nwsi opolskiej kształtowała przez\nwieki osobowość mieszkańców,\nwzbogacając życie duchowe i jednocześnie rozwijając przeżycia\nestetyczne. Szybki proces urbanizacji nie sprzyja rozwojowi tradycyjnej kultury i sztuki ludowej,\njednak przygodni twórcy ludowi\npielęgnują tradycje. Fakt, że w ludowych obrzędach, a częściej zabawach uczestniczą duże grupy\nludzi, a niejednokrotnie mieszkańcy całych miejscowości, dowodzi, że proces integracji kulturowej i historycznej na Opolszczyźnie jest wciąż żywy. Podtrzymywanie ludowej twórczości artystycznej sprzyja upowszechnianiu\nfolkloru i wzmacnianiu integracji\nkulturowej na Opolszczyźnie.\nW Opolu w rocznicę Nocy Listopadowej odsłonięto pomnik inicjatora powstania\nW 180. Rocznicę Nocy Listopadowej, czyli 29 listopada 2010 r., w 10 Opolskiej\nBrygadzie Logistycznej odsłonięto pomnik płk. Piotra Wysockiego, który jest\npatronem jednostki. Pomnik stoi na skwerze przed budynkiem sztabu brygady i jest widoczny z ul. Domańskiego.\nPor. Piotr Wysocki od 1828 r. był instruktorem w warszawskiej Szkole Podchorążych, w\nktórej zawiązał tajne stowarzyszenie niepodległościowe. To na jego rozkaz podchorążowie atakiem na Belweder - siedzibę carskiego namiestnika - Wielkiego Księcia Konstantego, rozpoczęli Powstanie Listopadowe. Po wybuchu powstania Wysockiego awansowano na\nkapitana, a do końca wojny dosłużył się stopnia pułkownika i Krzyża Złotego Orderu Virtuti Militari.\nZa udział w spisku po upadku powstania Rosjanie skazali go na trzykrotną karę śmierci, zamienioną jednak na ciężkie roboty na Syberii,\ngdzie spędził 24 lata. Po powrocie do kraju poświęcił się pracy naukowej.\nPomnik zaprojektował rzeźbiarz z Zakopanego Stanisław Cukier, a wykonał zakład Jana\nKrzeszowca ze Strzegomia. Granit dostarczyła\nbezpłatnie firma Piramida ze Strzegomia.\nZdjęcia: Adriana CZEKAJ\nŚladami publikacji Historii Lokalnej\nGraf Zeppelin nad Koźlem\nW tegorocznym wiosennym numerze „Historii Lokalnej” w przeglądzie historycznych stron internetowych\nredaktor Jacek Bezeg zaprezentował m.in. kędzierzyńsko-kozielską witrynę administrowaną przez Joachima\nFilusza, na której znalazło się zdjęcie sterowca nad Koźlem.\nAutor omawianej strony Joa- łudniu wioski (a położona jest 12\nchim Filusz opublikował mój ma- km od Koźla, a trasa przelotu tego\nteriał prasowy (fotografię i tekst) statku powietrznego wiodła z Friwyszperany w jednej z gazet lo- drichshafen z nad Jeziora Bodeńkalnych, w cyklu pt: „Z archiwum skiego do Gliwic.\nBogusław Rogowskiego”. Była to\nPotwierdzenie tego wydarzenia\ninformacja o przelocie nad Koź- znalazłem również w jednym z\nlem sterowca „Graf Zeppelin”. Wy- wydań „Coseler Stadblat” - kozieldarzenie to miało miejsce 5 lipca 1931 r. oraz było wielką sensacją dla mieszkańców Ziemi Kozielskiej i zostało utrwalone na specjalnej widokówce. Jest na niej\nzdjęcie lotnicze opatrzone podpisem „Graf Zeppelin uber Cosel OS. Fligeraufnahme” (Graf Zeppelin\nnad Koźlem Górny Śląsk. Zdjęcie\nZdjęcie wykonano nad kozielską\nWyspą. Widać na nim wyraźnie\nsterowiec przelatujący nad miastem, a pod nim kozielskie budowle, most na Odrze oraz płynące po\nniej barki. Widokówkę tę kupiłem\nza kilkanaście DM\nw jednym z antykwariatów w Dusnad Koźlem sterowca\nseldorfie, po dłu„Graf Zeppelin”.\nWydarzenie to miało\nsię ze sprzedawmiejsce 5 lipca 1931 r.\ndo Polski rozpocząłem starania aby się czegoś dowiedzieć na temat sfotografowanego wydarzenia. O dziwo fakt\nprzelotu sterowca odnotowany został w księdze parafialnej Zakrzo- skiej gazety lokalnej. Autor notatki\nwa w gminie Polska Cerekiew. Za- informował, że 5 lipca 1931 roku\npisano tam iż sterowiec „Graf Zep- nad miastem przelatywał steropelin” przelatywał nad Steblow- wiec „Graf Zeppelin” Nr 147, a jedską Górą, która znajduje się na po- nym z 20 pasażerów był kozielski\nkupiec Stanislaus Maus, mieszkający przy Kasarenstrasse 9, który\npodróżował z nad Jeziora Bodeńskiego przez Niemcy do Gliwic.\nGdy statek powietrzny zbliżał się\ndo Koźla, pasażer poprosił kapitana sterowca Hugo Eckera, aby nieDługość - 236,6 m\nco zboczył z zaplanowanej wcześŚrednica - 30,5 m\nniej trasy lotu i skierował się nad\nkozielski Rynek. Nie podano jakich\nMasa własna - 58 ton\nargumentów użył pasażer lecz odPrędkość maksymalna - 128 km/h\nnotowano dalej, że kapitan skieroPrędkość przelotowa - 100 do 110 km (w\nwał sterowiec w pobliże ratusza,\nzależności od siły wiatru)\nobniżył pułap i zwolnił szybkość\nprzelotu w pobliżu wieży ratuszoGaz nośny - ok. 75 tys. m3 wodoru\nwej zakołysał trzykrotnie dziobem\nNapęd - 5 silników Maybach o mocy 530 KM,\nsterowca i pokłonił się miastu i\nzasilanych gazem Blaua\njego mieszkańcom. Pasażer z KoźZasięg - 10 tys. km\nla zaś wychylił się z okna kabiny\nnawigacyjnej i pomachał mieszPułap do - 2,5 km\nkańcom miasta kozielską flagą. Po\nIlość miejsc pasażerskich - 20\nkilku minutach sterowiec powrócił\nLiczba członków załogi – 40.\nna swój kurs, poleciał nad Wyspę\nna Odrze, gdzie został sfotografowany i skierował się w stronę Gliwic. Tam\nzgodnie z planem zacumował na lotniNie tylko pamiętamy, ale staramy się, by i inni nie zapomnieli\nsku i wysadził\nZwłaszcza o faktach z historii, które skazano na niepamięć\nPotrzebujemy współpracowników i sponsorów\nzapytać dlacze45-032 Opole, ul. Luboszycka 1a/2, tel. 0 602 133 017\ngo przelot tego\nstatku powietrznego stał się tak\nwielkim wydarzeniem, iż odnotowano to w kronikach i na widokówkach. Warto pamiętać, że sterowiec „Graf Zeppelin” był kolosem, którego długość przekraczała rozmiary dwóch boisk piłkarskich i wysokość kilkunastopiętro-\nwego budynku. Poruszał się w powietrzu niemal bezgłośnie i wybudzał wśród ludzi na ziemi ogromne wrażenie i sensację.\nWarto też wiedzieć, że przelot\nsterowca „Graf Zeppelin” upamiętniony został także w infrastrukturze miasta Koźle. W połowie lat\n30-tych przy obecnej ulicy Krasińskiego zbudowany został duży budynek mieszkalny nr 26-28, który nazwano „Zeppelin Haus”. Jego\nprojektantem był kędzierzyński\narchitekt Karl Zaic. Kształt i wielkość kamienicy przypomina nieco\nSterowiec „Graf Zeppelin” LZ 127\n(Luftschiff Zeppelin), który 5 lipca\n1931 roku przelatywał nad Koźlem\nbył typowo pasażerskim statkiem\npowietrznym. W czasie dziewięciu\nlat eksploatacji wykonał 590 lotów,\npokonując 1 695 272 km. Potrzebował na to 17 178 godzin. Wielokrotnie przekraczał Atlantyk, pojawiał\nsię nad piramidami w Egipcie, nad\nAmazonką. Przelatywał nad Brazylią, Nowym Jorkiem, Londynem\ni Moskwą, gdzie zacumował na lotnisku Chodynka. W 1929 r. w ciągu\n20 dni obleciał kulę ziemską. W sumie przewiózł 13 tys. pasażerów.\nRazem z nimi i 40 osobową załogą latał pies rasy chow-chow imieniem Veedol, który był maskotką\nzałogi. W 1937 roku „Graf Zeppelin” zakończył loty i odstawiony\nzostał na lotnisko we Frankfurcie,\ngdzie podziwiano go jako zabytek.\n25 lat opolskich ułanów\nMokra – chwała polskiej kawalerii\nW mijającym roku opolskie Stowarzyszenie Pamięci 19 Pułku Ułanów Wołyńskich obchodzi 25 rocznicę wyjazdów miłośników tradycji polskiej kawalerii do miejscowości Mokra, wsławionej bohaterskimi walkami\nwe wrześniu 1939 r. Wołyńskiej Brygady Kawalerii. W jej skład obok 12 i pułku ułanów wchodził również\npułk 19 i 2 pułk Strzelców Konnych oraz 2 Dywizjon Artylerii Konnej.\ntej okazji 1 grudnia w Muzeum Śląska Opolskiego odbyło się spotkanie\nuczestników dotychczasowych rajdów konnych pod Mokrą, połączone ze wspomnieniami. W tym miejscu nie można pominąć inicjatora tej akcji\ndoskonale znanego opolskiemu środowisku\njeździeckiemu ś.p. Janusza Zapędowskiego.\nO tego też roku na mocy decyzji londyńskiego Zarządu Kół Kawalerii II Rzeczypospolitej, opolskiemu stowarzyszeniu przyznano prawo kontynuowania tradycji oraz\nużywania barw i wyróżników 19 pułku ułanów. Uroczyste przekazanie tzw. patentu nastąpiło 11 sierpnia przez przybyłych z Londynu mjr. Zbigniewa Makowieckiego szefa\nzarządu oraz ostatniego żyjącego oficera 19\npułku ułanów rtm. Tadeusza Bendkowskiego\n(95 lat) i w obecności prezydenta Miasta Opola Ryszarda Zembaczyńskiego.\nZ tego powodu chciałbym też pokrótce\nprzypomnieć Czytelnikom fenomen bitwy\npod Mokrą. Bitwa ta była nie tylko przykładem bohaterstwa i determinacji żołnierza\npolskiego, ale i dowodem skuteczności zarówno dowodzenia jak i umiejętności walki\nkawalerii polskiej. Wołyńską Brygadą Kawalerii dowodził pułkownik Juliusz Filipowicz.\nBrygada ta od 1 do 3 września toczyła ciężkie boje z oddziałami niemieckiej 4 Dywizji Pancernej, wchodzącej w skład XVI Korpusu Pancernego gen. Hoepnera. Korpus ten\nstanowił główną siłę uderzeniową idącej od\nKluczborka i Olesna w kierunku Częstochowy armii niemieckiej. Wołyńskiej Brygadzie,\nwchodzącej w skład Armii „Łódź”, przyszło\ndziałać na styku z Armią „Kraków”.\nniego czwartego i najgroźniejszego, jedynie\nprzybycie na pole walki pociągu pancernego\nzmusiło ponownie Niemców do zawrócenia\nna pozycje wyjściowe. Bój zakończył się około godz. 17. Straty niemieckie oblicza się na\n800 żołnierzy i 100 wozów bojowych w tym\n40 czołgów. Lecz i wysoka była cena zwycięstwa. Brygada straciła 500 żołnierzy zabitych i rannych.\nZacięte boje opóźniające w tym rejonie\nułani toczyli jeszcze 2 i 3 września. W ciągu kampanii wrześniowej poszczególne jednostki Brygady Wołyńskiej kontynuowały\nwalkę w różnych improwizowanych oddziałach kawalerii, zachowując, pomimo ponoszonych strat, swą zdolność bojową. Dopiero 27 września brygada została rozwiązana.\nWielu oficerów szczególnie z 19 p.uł. dostało się do niewoli sowieckiej, która jak wiemy,\nskończyła się dla nich tragiczną śmiercią w\nNa koniec chcę podkreślić, iż ataku\nz szablami na czołgi nigdy i nigdzie w\nTegoroczny rajd konny\nkampanii wrześniowej nie odnotowapod Mokrą.\nno. Twierdzenie takie jest dla nas Polaków obraźliwe i jest\nono dziełem propaSpotkanie\ngandy niemieckiej a później\nNa ten właśnie rejon poszło wówczas natarcie 4 Dywizji Pancernej gen. Reinhardta.\nWalki z tą dywizją toczyły się na terenie nadleśnictwa Grodzisko w obrębie kilku miejscowości, z których ze względu na kluczowe położenie jak i zaciętość toczonych tu bojów wyróżniała się wieś Mokra. Od wczesnych godzin rannych 1 września 1939 roku\nbrygada odpierała ataki jednostek\nPRZEDSIĘBIORSTWO PROJEKTOWO USŁUGOWO HANDLOWE\nich lotnictwa i ar98-200 SIERADZ\nul. DROGA BRZEZIŃSKA 12\ntylerii. Pomimo kilTEL/FAX 77/4470669\nTEL KOM. 0 608 309 911\nataków zasadnicze liProjektowanie architektoniczne, kosztorysowanie,\nnie polskiej obrony\nzostały utrzymawykonawstwo robót ogólnobudowlanych\nne. W czasie ostat-\nkomunistycznej! Jeżeli we wrześniu 1939\nroku doszło do szarż kawalerii to zaledwie\ndo kilku i miały one na celu bądź wyrwanie się z okrążenia (jak np. 14 p.uł. pod Wólką Węglową, które otworzyło drogę do Warszawy) bądź wynikało z chęci zaskoczenia\nnieprzyjaciela, najczęściej nocnym atakiem.\nPodczas ich wykonywania w żadnym wypadku nie szukano śmierci nawet w ogniu\nckm-ów, a co dopiero czołgów. W kawalerii obowiązywała bowiem wówczas doktryna: maszerować konno – walczyć pieszo. Mistrzowskie wykorzystanie posiadanej broni,\nduża mobilność, a przede wszystkim determinacja w walce ułanów, wiernych tradycji i\nhonorowi polskiej kawalerii, przyczyniło się\nwe wrześniu 1939 r. do zadania hitlerowcom\nznacznych strat, nie tylko pod Mokrą.\nSkończył się projekt, zaczyna się nowy\nDni Twierdzy Koźle nie znikną\nDni Twierdzy Koźle w mijającym roku odbyły się już po raz czwarty, a po raz trzeci zorganizowano je w ramach projektu „REKONSTRUKCJE HISTORYCZNE - Rekonstrukcje\nhistoryczne wspólnym produktem turystycznym polsko – czeskiego pogranicza”,\nwspólnie z partnerami z województw opolskiego, dolnośląskiego oraz z Republiki Czeskiej.\nTrzyletni projekt zakładający rekonstrukcje bitew, pod wspólną marką\n„Fortfan – Pogranicze w ogniu”, zrealizowało wspólnie 9 partnerów z dwóch\neuroregionów Pradziad i Glacensis. Ze\nstrony polskiej są to gminy: Kłodzko,\nŚwidnica, Stoszowice, Nysa i Kędzierzyn-Koźle, zaś ze strony czeskiej gminy: Zlate Hory, Krăliky, Jaromer-Josefov oraz stowarzyszenie p.n. Komitet\nna rzecz zachowania pamiątek z wojny z roku 1866. Jest nadzieja, że współpraca nie zakończy się tylko na organizacji imprez historycznych.\n- Ta współpraca rzeczywiście nie\nDni Twierdzy, ale przełożyła się już na realną pomoc – mówi Wiesław Fąfara były prezydent Kędzierzyna-Koźla. – Na przykład po tegorocznej majowej powodzi gminy Kłodzko\ni Świdnica przekazały nam pomoc finansową, zaś Kłodzko zorganizowało kolonie dla 15\ndzieci z KędzierzynaKoźla. Myślę, że to nie\nbył ostatni nasz wspólny projekt.\n- Projekt „REKONSTRUKCJE HISTORYCZNE - Rekonstrukcje historyczne\nproduktem turystycznym polsko – czeskiego pogranicza” powstał\ndwóch euroregionów –\nPradzid i Glacensis, które cztery lata temu złożyły wspólny wniosek\nTransgraniczna Republika Czeska –\n2007-2013 – mówi Beata\nPierzchlewicz, kierownik Wydziału Strategii, Rozwoju i Promocji Miasta Urzędu Miasta Kędzierzyn-Koźle. – W 2007 roku, po pierwszych Dniach Twierdzy Koźle, które\nzwiązane były z obchodami 200-lecia\noblężenia twierdzy przez Wielką Armię Napoleona wydawało nam się,\nże to będzie jednorazowe wydarzenie. Impreza jednak odbiła się szerokim echem w licznych mediach,\na także została pozytywnie odebrana przez mieszkańców oraz uczestniczących w inscenizacji żołnierzy.\nWszystko to zachęciło nas do podjęcia prób zorganizowania podobnych\nobchodów w kolejnych latach.\nPani kierownik przyznaje, że tego\ntypu imprezy masowe są pracochłonne i kosztowne, bo wymagają szeregu\nprzygotowań, odpowiedniego finansowego zabezpieczenia, a także zaangażowania wielu „aktorów”. Niemniej\nuważa, że są one niezwykle pożyteczne: - To rodzaj rozrywki nie tylko ma-\nsowej, ale także edukacyjnej. Licznie zgromadzona na Dniach Twierdzy Koźle publiczność może nie tylko zobaczyć rekonstrukcję walk\nsprzed ponad 200 lat, może zapoznać się również ze specyfiką życia\nobozowego, zwiedzając odtworzony\nw najdrobniejszych detalach obóz\nżołnierski, co niewątpliwie wpływa\nna edukację społeczeństwa za pomocą metody „zobacz – dotknij - przeżyj”. Wszystko to sprawia, że warto\nangażować się w takie przedsięwzięcia, tym bardziej, że nasze koszty realizacji projektu to tylko 15%, resz-\nTo także wzmacnia efekty edukacyjne projektu i buduje tożsamość mieszkańców miasta. Członkowie regimentu uczą się dawnego żołnierskiego rzemiosła, poznają historię, ale także reprezentują Kędzierzyn-Koźle podczas\nrekonstrukcji historycznych w innych\nmiastach, tymczasem miłośnicy rekonstrukcji historycznych z innych regionów i krajów przyjeżdżają do nas.\n- Na Dni Twierdzy Koźle co roku\nprzychodzi kilka tysięcy osób, z których wiele jest spoza naszego miasta, przyjeżdżają ludzie z całego kraju a także z zagranicy, mieliby nam\nta, czyli 85% pochodziła z dofinansowania Unii Europejskiej.\nJak podkreśla władzom miasta bardzo zależało na aspektach edukacyjnych i integracyjnych Dni Twierdzy\nKoźle: - Ludziom lepiej się żyje jeśli znają przeszłość swojego miasta\ni potrafią się z nim utożsamiać. 35\nrocznica istnienia Kędzierzyna-Koźla pokazała, że wśród mieszkańców\nciągle istnieją dysproporcje i mentalne podziały wynikające z przywiązania do swoich osiedli. Funkcjonują stereotypy typu „jestem ze Sławięcic albo z Cisowej a nie z Kędzierzyna-Koźla” – dodaje i podkreśla, że\njednym z zadań miasta jest właśnie\nbudowanie wspólnej tożsamości.\nW efekcie regularnego organizowania Dni Twierdzy Koźle powstał w Kędzierzynie-Koźlu 6 Garnizonowy Regiment von Lattorf – stowarzyszenie - replika jednostki, która najdłużej stacjonowała w tutejszej twierdzy w XVIII w.\nchyba za złe gdybyśmy zrezygnowali z ich organizacji – podsumowuje\nkierownik Beata Pierzchlewicz. - Tym\nbardziej, że regulacje unijne nakładają na beneficjentów obowiązek\nkontynuacji projektów. Mieszkańcy mogą więc być spokojni, że Dni\nTwierdzy Koźle nie znikną z kalendarza naszych imprez. Będą może\nmniej okazałe, ale już wiemy, że w\nprzyszłym roku się odbędą. Niedawno bowiem otrzymaliśmy informację, że wniosek o dofinansowanie\norganizacji Dni Twierdzy Koźle we\nwrześniu 2011 roku, złożony do Euroregionu Pradziad przez Wydział\nStrategii, Rozwoju i Promocji Miasta\nwspólnie z czeskim Komitetem na\nrzecz zachowania pamiątek z wojny z roku 1866, został oceniony pozytywnie, a co za tym idzie zostały\nnam przyznane środki na realizację\nkolejnej rekonstrukcji, wraz z imprezami towarzyszącymi.\nVI Regiment Garnizonowy von Lattorf\nPod turkusowym sztandarem\nGrupa Rekonstrukcji Historycznej „Garnison-Regiment No. VI von Lattorf” powstała oficjalnie w 2008 roku w ramach unijnego projektu „Rekonstrukcje historyczne – Rekonstrukcje historyczne wspólnym produktem turystycznym polsko-czeskiego pogranicza”,\nw którym bierze udział miasto Kędzierzyn-Koźle.\n21. październiku obchodziliśmy okrągła,\n250. rocznicę jednego z najcięższych w historii\nTwierdzy Koźle oblężeń, które miało miejsce\npodczas trzeciej wojny śląskiej (1756-1763). W\nciągu siedmiu lat jej trwania pruski garnizon\nCosel starali się pokonać żołnierze austriaccy\npod dowództwem Gideona barona von Laudona. Koźle wielokrotnie było blokowane i szturmowane, jednak załoga ówczesnej twierdzy\nstawiła czoło dwudziestotysięcznej arSalwą pal!\nmii i obroniła Koźle.\nKozielskiej twierdzy podczas wojny siedmioletniej bronił VI Regiment Garnizonowy. Oddział został utworzony w 1741 roku.\nPoczątkowo liczył 2 bataliony, jednak w 1756\nroku został powiększony do czterech. Do roku\n1756 poszczególne kompanie regimentu stacjonowały jako garnizon: w Koźlu, Brzegu i Namysłowie, grenadierzy w Nysie. Do regimentu zaciągano żołnierzy niskiego wzrostu, którzy nie\nnadawali się do służby liniowej. Pochodzili oni\nz kantonów na Dolnym i Górnym Śląsku, w tym\nmiędzy innymi z powiatów: Strzeleckiego, Bytomskiego, Toszeckiego, Lublinieckiego oraz\nWrocławskiego, Namysłowskiego, Legnickiego\nW okresie trzech wojen śląskich, które toczyły Prusy Hohenzollernów i Austria Habsburgów w latach 1740-1763 poszczególne bataliony brały udział w bitwach pod Namysłowem,\nKoźlem i Bralinem (1745), Wrocławiem i Pragą rabin skałkowy Infanteriegewehr 1740 wraz z\n(1757), Ołomuńcem, Koźlem i Schnellenwalde trójgraniastym bagnetem. Jego waga wynosiła\n(1758) i pod Koźlem oraz Wettschutz (1760). Od ok. 5 kg. Każdy żołnierz posiadał również tasak\n1763 r. regiment stacjonował w Koźlu (w sile 15 piechoty - Infanteriesabel.\nkompanii) i Namysłowie (5 kompanii). FormaFlaga VI Regimentu była kolour turkusowecja istniała aż do roku 1788, kiedy to regimenty go. Na środku znajdował się srebrny monogarnizonowe zostały rozwiązane.\ngram FR (Fridericus Rex), który był otoczony\nDowództwo nad VI Regimentem w latach srebrnym wieńcem laurowym oraz gorejący1753-1786 sprawowali: od 10. grudnia 1753 do mi granatami.\n2. lutego 1762 r. - gen. Christoph Friedrich von\nW 200. rocznicę oblężenia Koźla przez wojLattorf. Od 4. kwietnia 1762 r. - Gerhard Alex- ska napoleońskie czteroosobowa grupa pasjoander baron von Sass.\nnatów historii twierdzy wzięła udział w przygoMundur szeregowego żołnierza VI Regimen- towaniach i realizacji inscenizacji bitwy. Nawiątu Garnizonowego nie był skomplikowany. Na zano wtedy pierwsze kontakty z innymi grupagłowie noszono czarny, trójkątny kapelusz - mi. Na początku 2008 roku zgromadziło się okodreispitz. Ozdobiony był dużym, czerwonym ło 12 osób które od razu, jeszcze bez mundurów\npomponem na środku, dwoma małymi, biały- i karabinów, przystąpiły do ćwiczenia znaleziomi po bokach oraz srebrnym guzikiem. W obo- nej w starych regulaminach wojskowych muszzowisku noszono czapkę zwaną szlafmycą lub try. Po licznych dyskusjach dotyczących odlagermycą. Szyto\ndziału, który będzie przez nich rekonstruowaje ze starych kany wybrano Regiment Garnizonowy Nr VI jako\nmizelek. Były w\nkolorze granatowym, a na czubku\nmiały pomarańczowy pompon.\nŻołnierz zakładał na\nsiebie białą, lnianą koszulę z kołnierzem. Na\nszyi przewiązaną miał\nczarną tasiemkę – halsbindę. Kurtka oraz\nkamizelka były koloru granatowego. Podszewka, kołnierz i mankiety czerwone. Spodnie również granatowe, krótkie, wiązane\npod kolanem. Pod nimi\nznajdowały się pończochy na które natomiast zakładano czarne kamasze z dwunastoma złotymi guzikami. W skład ekwipunku wchodziły także skórzane plecaki, chlebaki\nlniane i ładownice.\nPodstawowymuzbrojeniem piechoty był ka-\nten, który był historycznie najdłużej związany z\nkozielską twierdzą. Przybrano do jego nazwy\nnazwisko gen Christofa Friedricha von Lattorfa, który wsławił się bohaterską obroną twierdzy podczas wojny siedmioletniej.\nGrupa Rekonstrukcji Historycznej „GarnisonRegiment No. VI von Lattorf” powstała oficjalnie w 2008 roku w ramach unijnego projektu\n„Rekonstrukcje historyczne – Rekonstrukcje historyczne wspólnym produktem turystycznym\npolsko-czeskiego pogranicza”, w którym bierze\nudział miasto Kędzierzyn-Koźle. Dzięki wsparciu finansowemu Unii Europejskiej uszyto na\npodstawie starych rycin mundury. Zakupiono broń - brytyjskie, skałkowe karabiny Brown\nBess wraz z bagnetami oraz ładownice W maju\n2009 członkowie grupy zadebiutowali w rekonstrukcji bitwy o Pragę (regiment rzeczywiście\nbrał w niej 202 lata wcześniej udział). Obecnie\noddział składa się z 1 chorążego 1 oficera, 1 podoficera, 8 muszkieterów, 2 werblistów, 2 Jägrow i\n2 artylerzystów z 1 armatą jednofuntową.\ngrupa reprezentowała miasto KędzierzynKoźle podczas bitw\ni innych imprez historycznych w miejscowościach takich\njak: Praga, Świdnica,\nSrebrna Góra, Nysa,\nKamienna Góra, Kłodzko, Zlate Hory, Maxen,\nPolska Cerekiew, Chudów, Bierkowice, Bierawa, Leśnica, Brzeg.\n18. września Regiment von Lattorf już\npo raz drugi zaprezentował się mieszkańcom Kędzierzyna-Koźla\nczwartych już „Dni\nTwierdzy”. Więcej o\nkozielskim regimencie na stronie www.\nCzyja data lepsza?\nOto kolejny przegląd stron www poświęconych lokalnej historii. Tym razem odwiedzamy zabytkowe zbiory Biblioteki\nWojewódzkiej, Krapkowice i okolice oraz\nblog o Koźlu.\nKonfrontując informacje z różnych stron\nwww poświeconych dziejom tych samych\nmiejscowości można wpaść w konsternację,\njuż choćby tylko w temacie dat ich historycznych początków.\nka Historia, a pod nią można znaleźć ciekawe teksty i fotografie. Możemy tu przeczytać,\nże najstarszy dokument w jakim wymieniona\njest nazwa wsi pochodzi z roku 1323. Jak było\nrzeczywiście? Dobre pytanie, temat dla zainteresowanych historią, bo na przykład na należącej do Urzędu Miasta i Gminy Krapkowice stronie\nPod adresem http://cosel.blox.pl/html ktoś\n(nie wiem kto, bo podpisu brak) prowadzi stronę internetową o Kędzierzynie-Koźlu? Chyba.\nTak sądzę po tym iż napisał, że miasto kończy\n35 lat. Koźle, którego herb jest na początku ma\nzapewne znacznie więcej lat, a i Kędzierzyn też\nswoje lata ma. No, ale dlaczego jego herb jest\nnieobecny? Może nowe miasto, K-K city - jak\nmawiał o nim pewien obcokrajowiec- ma jakiś\njeszcze inny herb? A może korzysta z obu? Panie Autor proszę o pilne wyjaśnienie tej sprawy.\nPoza tymi drobiazgami miejsce to ma też i wcale liczne zalety. Możemy przeczytać nie tylko o\nsprawach bieżących, ale i o historii, oraz o sprawach z historią miasta związanych. Na przykład o dawnych i współczesnych losach jednego z ciekawszych w skali kraju zabytków sztuki budowy fortyfikacji, Forcie Fryderyka Wilhelma. (I jeszcze jedna prośba do autora, o ułatwienie poruszania się po stronie.)\nSiedziba w ruinie\nW obiekcie wyżej wspomnianym, to znaczy w\nzabytkowym forcie zbudowanym jako tak zwana baszta Montalemberta, ma swą siedzibę właściciel innej witryny o adresie: http://www.fort.\norg.pl/pl/home Fundacja Fort Nauki i Przedsiębiorczości. Z historią związana jest jako się rzekło, lokalizacją oraz planami jej rewitalizacji i\nzorganizowania w niej Muzeum Fortyfikacji. Na\nstronie tej możemy zobaczyć ładne fotografie\nFortu i innych zabytków Koźla.\nLeżąca w powiecie krapkowickim wieś Kórnica posiada swą stronę pod adresem http://\nwww.kornica.za.pl/ Jak zwykle jest tu zakład-\nhttp://krapkowice.sonik.pl/przewodnik.temat_gmina,kornica jest mowa o roku 1217.\nNa temat samych Krapkowic znajdujemy tu\nhttp://krapkowice.sonik.pl/ wiele ciekawych\ninformacji, także z dziejów miasta i niektórych\nmiejscowości powiatu, oraz o wartych obejrzenia zabytkach. Galeria pokazujących niektóre\nz nich fotografii zachęci zapewne wielu do odwiedzenia miejscowości.\nZajrzyj do Rogowa\nDla osób zainteresowanych przeszłością, miejscem\nszczególnym, będzie miejsce opisane na stronie\nnależącej do Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w\nOpolu o adresie\nczyli zespół zamkowo-parkowy Rogów Opolski. Tu\nw przepięknej scenerii starych murów można zająć się szperaniem w zgromadzonych starodrukach, poznawać zabytki piśmiennictwa i ikonografii, zobaczyć na własne\noczy dokumenty spisane na pergaminach. Możemy nawet korzystając z informacji witryny\nzamówić sobie noclegi w pobliżu tych wszystkich wspaniałości, by studiować je przez wiele dni.\nDla osób nie lubiących podróżować, a zainteresowanych szeroko pojętym dziedzictwem\nkulturowym Śląska Opolskiego bardzo interesujący może być adres http://www.obc.opole.\nmożna znaleźć do poczytania wiele ciekawych\nmateriałów nie ruszając się z domu. Może na\nrazie nie jest tego zbyt wiele i całość nie działa ze zbyt oszałamiającą szybkością, ale są to\njak się wydaje pierwsze kroki. Ważne, że w dobrym kierunku.\n* Muzeum Śląska Opolskiego\n* Muzeum Wsi Opolskiej\nBierkowice k/o Opola\n* Księgarnia „Suplement”\nul. Bytnara-Rudego 3c\n* Intermarche, ul. Jodłowa 31\n* Politechnika Opolska, ul. Mikołajczyka 5\n* Book & Coffe ul. Czaplaka 2\n* Piekarnia Opolska ul. Ozimska 65\nul. J.Bytnara „Rudego” 19\n* Teatr „Ekostudio” ul.Armii Krajowej 4 off\n* PTTK Odział Opole ul. Krakowska 15/17\n* Kiosk”Feniks” ul.Piastowska 17\nul.Rodziewiczówny 13 A\n* Kiosk w Sądzie Rejonowym w Opolu\nul.Ozimska 60 a\n* Sklep spożywczy w Niwkach\n* Salonik Prasowy u Pateckich\nKędzierzyn, ul. Grunwaldzka3\n* Salonik Prasowy u Magdy\nPogorzelec, ul. Piotra Skargi 21\n* Saloniki Prasowe u Ewy\nSławięcice, ul. Sławięcicka 16\n* Salonik Prasowy KAMID\nPiasty, ul. Krzywoustego 15A\n* Salonik Prasowy Goha\nKoźle, ul. Czerwińskiego 1\n* Muzeum Piastów Śląskich, Pl. Zamkowy 1\n* Intermarche, ul. Partyzantów 3\n* Księgarnia „Wiedza”, ul. Sukiennice\n* Sklep z prasą, ul. Robotnicza 5\n* Sklep Anajaks, ul. Chocimska 5\n* Kiosk w Bricomarche, ul. Partyzantów\n* Kiosk Wielobranżowy, Pl. Dworcowy PKS\n* Sklep kolekcjonerski „Hobby”\npl. Dworcowy – hall dworca\n* Sklep Kamila, ul. Długa\n* Sklep Hebo, ul. Ofiar Katynia 38\n* Księgarnia Alfa, ul. Mickiewicza 18\n* Salonik Prasowy „Darko”, ul. Niepodległości 16\n* Księgarnia Minerva, Rynek 3\n* Miejska i Gminna Biblioteka Publiczna\n* Sklep Wielobranżowy, ul. Rynek 2/2\nW Strzelcach Opolskich:\n* Księgarnia Ołówek, Rynek 14\n* Muzeum Czynu Powstańczego\nSieć sprzedaży jest ciągle rozbudowywana.\nJeśli chcesz sprzedawać „HL”\nZadzwoń: 602 592 086