INWESTYCJE W ROZWÓJ KAPITAŁU LUDZKIEGO 1 - PDF\nINWESTYCJE W ROZWÓJ KAPITAŁU LUDZKIEGO 1\nDownload "INWESTYCJE W ROZWÓJ KAPITAŁU LUDZKIEGO 1"\n1 Dr ANNA BAGIEŃSKA Wydział Zarządzania Politechnika Białostocka INWESTYCJE W ROZWÓJ KAPITAŁU LUDZKIEGO 1 Streszczenie Inwestycje w rozwój kapitału ludzkiego oznaczają nakłady na doskonalenie i kształcenie pracowników, które przyniosą w przyszłości przedsiębiorstwu wymierne korzyści ekonomiczne. Ludzie są kluczem do zdobywania przewagi konkurencyjnej, to na nich powinna być budowana siła i sukces firmy. Koszty pracy stanowią znaczącą część kosztów przedsiębiorstw. Polska ma jeden z najniższych wskaźników uczestnictwa osób dorosłych w kształceniu ustawicznym, na poziomie porównywalnym z Meksykiem, Portugalią i Węgrami. Udział nakładów na szkolenie i doskonalenie stanowi 0,6% ogółu kosztów pracy i jest zróżnicowany według sekcji i działów gospodarki. Wydatki na szkolenie jednego uczestnika wyrażone w jednostkach siły nabywczej są zbliżone do poziomu w nowych krajach UE, natomiast niższe niż w krajach piętnastki. W szkoleniach oferowanych przez firmy bierze udział około 36% pracowników. Są to przede wszystkim pracownicy w wieku lata, natomiast stosunkowo rzadko szkoleni są ludzie młodzi, w wieku 24 lata i mniej. Także w znikomym stopniu korzystają ze szkoleń osoby zagrożone zwolnieniem z pracy (1%), osoby pracujące w niepełnym wymiarze czasu pracy (4,3%) oraz osoby nieposiadające odpowiednich kwalifikacji (6,2%). Przedsiębiorstwa nie rozwijające kwalifikacji pracowników podają jako przyczyny zbyt wysokie koszty szkoleń oraz że kwalifikacje pracowników są wystarczające dla potrzeb firmy. Naprzeciw rosnącym kosztom wychodzą instytucje oferujące szkolenia dofinansowane przez różne programy Unii Europejskiej. Nie traktowanie poważnie konieczności inwestycji w rozwój kapitału ludzkiego może przyczynić się do braku konkurencyjności przedsiębiorstw. 1 W oparciu o badania S/WZ/3/06.\n2 Wstęp Sukces we współczesnym świecie osiągają przedsiębiorstwa, które w sposób celowy budują potencjał konkurencyjności. Jednym z bardzo istotnych czynników gwarantującym przewagę rynkową jest kapitał ludzki. Tylko te przedsiębiorstwa, które posiadają wartościowy i unikalny kapitał ludzki mogą rozwijać się na rynku i konkurować. W dobie gospodarki opartej na wiedzy proces kształcenia i rozwoju pracowników postrzega się jako ważną inwestycję, bodziec i narzędzie poprawy bieżącej efektywności i kształtowania potencjału strategicznego. Celem opracowania jest podkreślenie znaczenia inwestycji w rozwój kapitału ludzkiego, określenie i analiza rozmiarów wydatków na rozwój kapitału ludzkiego w kosztach pracy ogółem, w przekroju działów, sektorów własności, wielkości przedsiębiorstw oraz porównanie nakładów na kształcenie i rozwój z krajami Unii Europejskiej. 1. Kapitał ludzki a kapitał intelektualny firmy Odniesienie sukcesu gospodarczego przez przedsiębiorstwo przestało zależeć wyłącznie od posiadanych tradycyjnych zasobów gospodarczych. Era wiedzy zmieniła bowiem istotę rozumienia terminu bogactwo organizacji i sposobu jego tworzenia. Dostrzeżono, że niezwykle istotnym zasobem organizacji są pracownicy, których umiejętności umożliwiają tworzenie nowych produktów i technologii. Wiedza i umiejętności specjalistyczne pracowników tworzą tzw. kapitał ludzki danej organizacji, a ponoszone na nie nakłady należy traktować jako inwestycje, które przyniosą w przyszłości wymierne korzyści ekonomiczne. Kapitał ludzki stanowi podstawowy element kapitału intelektualnego. Kapitał intelektualny jest sumą doświadczeń i wiedzy, na którą składają się nie tylko pomysły i umiejętności pracowników, ale również systemy i procedury, jednostki badawcze, aktywa marketingowe oraz różne niezliczone aspekty kultury firmy, które przyczyniają się do jej sukcesu. Tworzą go pracownicy, klienci, dostawcy, stosunki biznesowe, a także struktury zarządzania. 2 Kapitał intelektualny stanowi obok kapitału finansowego drugi filar w oparciu o który działa przedsiębiorstwo. Dzieli się na: kapitał odbiorców, czyli strukturę zewnętrzną będący wartością kontaktów z klientami, oraz potencjałem wynikającym z możliwości poszerzania bazy klientów, 2 J. Grzywacz, E. Lorek, Kapitał intelektualny w przedsiębiorstwie istota i metody pomiaru, Studia i Prace Kolegium Zarządzania i Finansów SGH, ZN 60, Warszawa 2005, s. 124.\n3 kapitał organizacyjny, czyli strukturę wewnętrzną bazujący na wydajności procesów, kulturze i innowacjach oraz kapitał ludzki, czyli indywidualne kompetencje wynikający z posiadanych przez pracowników organizacji: wartości wiedzy, umiejętności, innowacyjności oraz zdolności do szybkiego i skutecznego reagowania na problemy. Kapitał ludzki to "wiedza, umiejętności i możliwości jednostek mające wartość ekonomiczną dla organizacji". To również tzw. know-how i zdolność do sprawnego wykonywania zadań w różnych, nawet nietypowych sytuacjach, to także kultura organizacji, wartości oraz relacje międzyludzkie. W innych definicjach kapitałem ludzkim nazywa się pracowników, w tym zarząd przedsiębiorstwa 3. Czym różnią się te definicje? Otóż - pierwsze mówią o wiedzy, kompetencjach, drugie - o ludziach, którzy posiadają owe. Różnica ta jest istotna. Jeśli bowiem przyjmiemy drugi rodzaj definicji, zgodzimy się, że kapitał ludzki jest niczym innym jak kadrą przedsiębiorstwa - czyli elementem zasobów materialnych, a nie kapitału intelektualnego; wtedy zarządzanie nim, to po prostu zagadnienie zarządzania zasobami ludzkimi. W tym artykule przyjęto zasadę, że mówiąc o kapitale ludzkim, mówimy o wiedzy i kompetencjach, zdolnościach, umiejętnościach, know-how, jak również o kulturze, wartościach i relacjach, ale nie o samych pracownikach, nie o ludziach. Ludzie nie są, własnością firmy. Ich wiedza, natomiast, już tak. Można więc powiedzieć, że kapitał ludzki to ogół predyspozycji, wiedzy, zdolności i umiejętności oraz możliwości ich spożytkowania w postaci kompetencji w trakcie realizowania określonych zadań. Obejmuje on dwie odmienne grupy elementów: kapitał indywidualny poszczególnych osób oraz zasoby będące efektem organizowania i występowania pracy zespołowej 4, czyli związane z istnieniem i funkcjonowaniem tzw. personelu. To jest kapitał o którym R. Galar pisze, że gospodarka oparta na wiedzy jest produktem ubocznym intensywnych i niereformowalnych interakcji wiążących niewielkie 3 A. Jaki, Kapitał intelektualny jako składnik kapitału przedsiębiorstwa, [w:] Zarządzanie wiedzą a procesy restrukturyzacji i rozwoju przedsiębiorstw, pod red. R. Borowieckiego, VII Międzynarodowa Konferencja Naukowa Krynica 2000, AE w Krakowie, Kraków 2000; A. Jarugowa, J. Fijałkowska, Rachunkowość i zarządzanie kapitałem intelektualnym, Wydawnictwo ODDK, Gdańsk T. Bal Woźniak, Kapitał intelektualny w gospodarce opartej na wiedzy, w: (red.) D. Kopycińska, Kapitał ludzki w gospodarce opartej na wiedzy, Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 2006, s.77.\n4 grupy współpracowników, które odnoszą sukcesy, skutecznie rozwiązując nietypowe problemy. 5 Wartość wysoko wykształconych pracowników, przyczynia się do ekspansji i rozwoju firmy. Wiedza stała się decydującym czynnikiem warunkującym tworzenie wartości w nowoczesnym biznesie, spychając w cień kapitał finansowy. W tych warunkach nie można traktować pracowników jako pozycję kosztową, na równi z materiałami produkcyjnymi, energią czy częściami zamiennymi. Wydatki na kapitał ludzki powinny być traktowane jako inwestycje równie istotne co kapitał finansowy. Kapitał ludzki RELACJE KOMPETENCJE WARTOŚCI Rys.1. Kapitał ludzki Źródło: B. Skuza, Zarządzanie kapitałem intelektualnym na przykładzie Grupy Skania[w:] B. Wawrzyniak (red.), Zarządzanie wiedzą w przedsiębiorstwie, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Zarządzania im. L. Koźmińskiego, Warszawa 2003, s.202. W latach dziewięćdziesiątych XX wieku zaczęły przenikać do biznesu koncepcje rozwijane w literaturze a propagujące rolę wiedzy w budowaniu przewagi konkurencyjnej. P. Drucker mówił, że wiedza nie jest jeszcze jednym uzupełniającym czynnikiem produkcji tj. praca, kapitał czy ziemia - jest ona jedynym ważnym czynnikiem 6. To wiedza powoduje, że zasoby organizacji pozwalają tworzyć wartość. Znaczenie wiedzy dostrzegali również inni. Quinn pisał, że siła ekonomiczna i wytwórcza tkwi w zdolnościach intelektualnych i usługowych oraz, że kierowanie "wiedzopochodnym" intelektem jest najważniejszą umiejętnością zarządzania 7. Najwcześniej rolę zarządzania wiedzą odkryły firmy konsultingowe. W końcu dla nich właśnie wiedza jest podstawowym zasobem i czynnikiem sukcesu. Tam kładzie się największy nacisk na umiejętności zatrudnianych konsultantów i zdolność przekształcania wiedzy w efekty rynkowe 8. To one ukuły najczęściej powtarzające się definicje tego procesu. Na przykład PricewaterhouseCoopers: Zarządzanie wiedzą to sztuka przetwarzania informacji i aktywów intelektualnych w trwałą wartość dla klientów i 5 R. Galar, Gospodarka oparta na wiedzy sześć wątpliwości, w: Gospodarka oparta na wiedzy. Perspektywy Banku Światowego, (red.) A. Kukliński, Wyd. KBN, Warszawa 2003, s J. Nonaka, H. Takeuchi, Kreowanie wiedzy w organizacji, Poltext, Warszawa Ibidem. 8 M. Strojny, Kapitał intelektualny w cenie, PCKurier 13/2000.\n5 pracowników organizacji. Możemy też powiedzieć, że zarządzanie wiedzą to ogół procesów umożliwiających tworzenie, upowszechnianie i wykorzystywanie wiedzy do realizacji celów organizacji 9. Zarządzanie wiedzą pełni rolę koordynacyjną w przedsiębiorstwie. Tworzy warunki do tworzenia lub pozyskiwania wiedzy, dzielenia się nią i wykorzystywania. Pozwala zachować wiedzę w organizacji, nawet po upływie długiego czasu, lub pomimo odejścia eksperta. Lecz czy zarządzanie wiedzą jest zarządzaniem kapitałem ludzkim? - Można śmiało odpowiedzieć: tak. Wiedza, umiejętności, możliwości pracowników, know-how - to wszystko jest przedmiotem zarządzania wiedzą. 2. Istota inwestycji w rozwój kapitału ludzkiego Już A. Smith twierdził, że edukacja i uczenie się powinny być określane jako inwestycje w ludzi. Zauważył też, że produktywność pracowników posiadających umiejętności jest wyższa niż pracowników bez takich umiejętności. Ale dopiero A. Marshall powiedział, że najbardziej wartościowym ze wszystkich kapitałów jest ten zainwestowany w istoty ludzkie 10. Ludzie są kluczem do zdobywania przewagi konkurencyjnej, to na nich powinna być budowana siła i sukces firmy. Pracodawca, zakład pracy jest inwestorem bezpośrednim w wykorzystywany kapitał ludzki, jak i pośrednim poprzez pracownika, właściciela i dysponenta własnego prywatnego kapitału ludzkiego. Inwestowanie w człowieka powinno być traktowane przez pracodawcę z taką samą pieczołowitością, jak inwestowanie w badania i rozwój. Ludzie bowiem mają zdolność do uczenia się i ciągłego doskonalenia się i w znacznie większym stopniu niż inne zasoby przyczyniają się do tworzenia wartości dodanej przedsiębiorstwa. Zwłaszcza w przedsiębiorstwie informacyjnym, gdzie czynnikiem rozwoju jest informacja, wiedza i kreatywność. 11 Wartościowy kapitał ludzki to taki, którego posiadanie umożliwia firmie realizację strategii poprawiających organizacyjną wydajność i ekonomiczną efektywność oraz wykorzystanie rynkowych okazji lub neutralizowanie potencjalnych zagrożeń. Kapitał ludzki cechuje unikalność określana jako specyficzne umiejętności przypisane do konkretnych osób dysponujących wiedzą spersonalizowaną, opartą na własnych doświadczeniach, 9 T. Jakubowski, Zarządzanie wiedzą w firmach konsultingowych, Gazeta IT, [w:] 10 D. Dobija, Pomiar i sprawozdawczość kapitału intelektualnego przedsiębiorstwa, Wyd. Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Zarządzania, Warszawa 2003, s M. Rybak, Kapitał ludzki a konkurencyjność przedsiębiorstw, Poltext, Warszawa 2003, s.40.\n6 umiejętnościach, systemie wartości i intuicji. Zdobywanie tych umiejętności następuje często w wyniku specyficznych procesów uczenia się charakterystycznych dla danego przedsiębiorstwa, pozyskanie ich na otwartym rynku pracy jest zazwyczaj niemożliwe. Unikalne umiejętności z natury rzeczy są trudne do powielenia, dzięki czemu stanowią dla organizacji potencjalne źródło przewagi konkurencyjnej. Dlatego warto inwestować w ich wewnętrzny rozwój, gdyż poleganie w tej kwestii na zewnętrznym rynku pracy może być ryzykowne. 12 Dlatego więc każde przedsiębiorstwo, które chce sobie zapewnić dynamiczny rozwój, powinno zadbać o prawidłowe, rzetelne rozpoznanie bieżących i strategicznych potrzeb szkoleniowych swoich pracowników. Jedynie dobrze przygotowane plany szkoleniowe gwarantują odpowiednią efektywność i realizację przewidzianych celów. 13 Badanie potrzeb szkoleniowych jest bardzo istotne z punktu widzenia rozwoju każdego pracownika oraz przede wszystkim z punktu widzenia przedsiębiorstwa. Wiedza i umiejętności zdobyte podczas szkolenia zapewniają dynamiczny rozwój całej organizacji. Oprócz konkretnej i ściśle określonej wiedzy dodatkowym efektem dobrze dobranego i przygotowanego szkolenia jest również wzrost motywacji do pracy. Analiza potrzeb szkoleniowych pozwala na dokładne dostosowanie tematyki szkoleń do zindywidualizowanych potrzeb pracowników a tym samym zapewnia lepsze efekty wykorzystania zdobytej na szkoleniu wiedzy w pracy. Jednocześnie umożliwia uniknięcie przekazywania uczestnikom tych informacji, które mogą być już znane z praktyki lub z innych szkoleń. W Krajowej Strategii Zatrudnienia na lata , przyjętej w 2005 roku czytamy, że kwalifikacje pracujących nie należą w Polsce do najwyższych. W 2002 r. w ogóle ludności powyżej 15 r. ż. zaledwie 9,8 % osób legitymowało się wyższym wykształceniem i aż 56,3% co najwyżej zawodowym. Zdecydowanie gorzej pod tym względem jest na wsi, niż w mieście 71,5% słabo wykształconych na wsi wobec 44,8% w mieście i 4,3% wykształconych na poziomie wyższym zamieszkałych na wsi wobec 13,7% w mieście. Wyniki Badania Aktywności Edukacyjnej Dorosłych przeprowadzonego w Polsce w 2003 r. wskazują, iż w szeroko rozumianym kształceniu ustawicznym (formalnym, nieformalnym i incydentalnym) uczestniczy 39% osób w wielu powyżej 15 lat aktywnych zawodowo 12 Ibidem, s Ibidem s Krajowa Strategia Zatrudnienia na lata , Ministerstwo Gospodarki i Pracy, Warszawa 2005, s 28.\n7 (pracujących i bezrobotnych), a 90% nieuczących się nie planuje żadnego dalszego udziału w edukacji. 15 Im wyższe wykształcenie, tym większy odsetek uczących się. Najmniej zainteresowane szkoleniem są osoby z najniższym poziomem wykształcenia tylko 9% osób z wykształceniem podstawowym kontynuuje jakąś formę nauki. 31% uczestników szkolenia swoje kształcenie finansuje ze środków własnych lub rodziny, kształcenie 54% uczestników finansowane było z udziałem pracodawców, a 11% - z udziałem urzędów pracy, fundacji i innych organizacji pozarządowych. 16 Wymieniane najczęściej przez osoby aktywne zawodowo bariery podejmowania nauki to: - brak uświadomienia sobie potrzeby ciągłego uzupełniania i doskonalenia kwalifikacji: 40% uczących się i 47% nieuczących się osób nie widzi potrzeby kształcenia ustawicznego; - bariera finansowa: brak dostatecznych środków finansowych stanowi przeszkodę dla 25% uczących się i dla 31% nieuczacych się. 3. Pojecie i wysokość kosztów pracy w Polsce Według terminologii Głównego Urzędu Statystycznego koszty pracy to koszty ponoszone przez pracodawcę na rzecz pozyskania, wykorzystania utrzymania i doskonalenia zasobów pracy. Zarówno w statystyce polskiej jak i międzynarodowej koszty pracy liczone są jako suma: - wynagrodzeń brutto (łącznie z zaliczkami na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz ze składkami na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe, płaconymi przez pracownika); - składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe, płaconych przez pracodawcę; - wydatków pozapłacowych na kształcenie i przekwalifikowanie kadr, na bezpieczeństwo i higienę pracy, badania lekarskie, odzież ochronną i roboczą itp. Cechą charakterystyczną pierwszej grupy (składka ubezpieczeniowa, podatek, narzuty), jest to, że jej koszt zależy od wysokości wynagrodzeń, natomiast druga grupa kosztów zależy od rodzaju wykonywanej pracy i jej warunków, niezależnie od wysokości płac. Koszty pracy stanowią znaczącą część kosztów przedsiębiorstw. Pracodawcy mają jedynie ograniczony wpływ na ich kształtowanie ponieważ znaczna część kosztów pracy jest obowiązkowa, sposób ich liczenia regulują przepisy finansowe. Mogą jedynie wpływać na 15 Prezentowane dane dotyczą roku 2002; źródło: Badanie Aktywności Edukacyjnej Dorosłych zrealizowane w ramach projektu Phare 2000 Krajowy System Szkolenia Zawodowego, Raport Kwartalny nr 4, Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, październik Krajowa Strategia Zatrudnienia na lata , Ministerstwo Gospodarki i Pracy 2005r.\n8 ich poziom w zakresie realizowanej polityki personalnej. To znaczy przez kształtowanie poziomu płac i jednocześnie innych kosztów związanych z doskonaleniem zawodowym pracowników. Koszty pracy w Polsce w 2004 r. wynosiły przeciętnie 3111,64 zł miesięcznie. W porównaniu z 2000r. nastąpił ich wzrost o 18,6%. Największy wzrost w porównaniu do poprzedniego okresu miał miejsce w 2001 r. 7,6% koszty pracy Rys. 2. Przeciętny miesięczny koszt pracy w gospodarce narodowej w Polsce w latach Źródło: opracowanie własne na podstawie: Koszty pracy w gospodarce narodowej w 2004 r., GUS, Warszawa 2005, s. 49. Koszty pracy w Polsce są zróżnicowane w poszczególnych działach gospodarki narodowej. Wynika to z tego, że również wynagrodzenie jest znacznie zróżnicowane w poszczególnych gałęziach gospodarki. Narzuty na wynagrodzenia tworzące koszty pracy naliczane są od wynagrodzeń brutto. W Polsce najwyższe koszty pracy są w górnictwie. Są one o 73% wyższe od przeciętnych kosztów w gospodarce narodowej. Drugie miejsce pod względem wysokości kosztów pracy zajmuje pośrednictwo finansowe, następnie sekcja wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz i wodę. Najniższe koszty pracy wystąpiły w sekcji hotele i restauracje. Najwyższy wzrost kosztów pracy w stosunku do 2000 roku wystąpił w sekcji pośrednictwo finansowe (34,7%). Wzrost kosztów pracy wyższy niż przeciętny nastąpił również w sekcjach transport, gospodarka magazynowa i łączność (33,9%), górnictwo (30,8%), wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz i wodę (22,6%) i edukacja (21,3%). Najniższy wzrost nastąpił w sekcji rybactwo (5,2%). Koszty pracy wyższe są w sektorze publicznym niż prywatnym średnio o 11%. Dynamika kosztów pracy w sektorze publicznym była nieco wyższa (120%) niż w sektorze prywatnym (118,4%). Zróżnicowanie kosztów pracy między sektorami wynika ze zróżnicowania poziomu wynagrodzeń, stanowiących podstawę ich naliczania. Ponadto\n9 zróżnicowanie międzysektorowe kosztów pracy wynika z faktu, że w badanej zbiorowości 27% zatrudnionych w sektorze publicznym pracuje w jednostkach górnictwa, wytwarzania i zaopatrywania w energię elektryczną, gaz i wodę, pośrednictwa finansowego, administracji publicznej i obrony narodowej, które to jednostki charakteryzują się najwyższymi kosztami płacowymi w całej gospodarce narodowej. Natomiast zatrudnieni w jednostkach o wyżej wymienionych rodzajach działalności, ale należących do sektora prywatnego stanowią tylko 5% zatrudnienia w tym sektorze. Tabela 1 Przeciętny miesięczny koszt pracy na 1 zatrudnionego w gospodarce narodowej Wyszczególnienie Dynamika 2000=100 W zł W % Ogółem 2622, ,64 118,6 Rolnictwo, łowiectwo i leśnictwo 2332, ,63 125,8 Rybactwo 2491, ,61 105,2 Przemysł 2633, ,99 117,1 Z tego górnictwo: 4106, ,68 130,8 przetwórstwo przemysłowe 2401, ,08 114,5 Zaopatrywanie w energię elektryczną 3363, ,82 122,6 Budownictwo 2419, ,92 112,2 Handel i naprawy 2482, ,24 111,1 Hotele i restauracje 1838, ,37 114,1 Transport, gospodarka magazynowa 2901, ,85 133,9 Pośrednictwo finansowe 3923, ,68 134,7 Obsługa nieruchomości i firm 2895,0 3149,55 108,8 Administracja publiczna i obrona narodowa 3157, ,23 118,4 Edukacja 2528, ,29 121,3 Ochrona zdrowia i pomoc społeczna 1911, ,8 125,6 Działalność usługowa, komunalna i pozostała 2585, ,08 109,5 Źródło: opracowanie własne na podstawie: Koszty pracy w gospodarce narodowej w 2004 r., GUS, Warszawa 2005, s. 49. Na podstawie badań GUS możliwe jest ustalenie struktury kosztu pracy w Polsce. Znaczną przewagę wśród wszystkich nakładów ponoszonych przez pracodawcę w związku z zatrudnianiem stanowiły wypłaty zaliczane w ciężar kosztów jednostki (99,8%). Pozostała część kosztów pracy to wypłaty z tytułu udziału w zysku. Wynagrodzenia osobowe (wynagrodzenie zasadnicze, dodatki służbowe, premie i dodatkowe wynagrodzenia roczne) stanowiły w 2004 r. 75,7% kosztów pracy. Pozapłacowe koszty pracy stanowiły natomiast. 24,3%. Koszty pracy różnią się w zależności od wielkości jednostki. Poniżej przedstawiono analizę kosztów pracy w jednostkach dużych i średnich. Jednostki duże to zakłady zatrudniające 50 osób i więcej, a jednostki średnie zatrudniające od 10 do 49 osób. 17 Koszt 17 Z. Jacukowicz, Zróżnicowanie płac w Polsce i krajach UE, IPiSS, Warszawa 2002, s.45.\n10 pracy w jednostkach dużych jest znacznie wyższy niż w jednostkach średnich. W 2000r. był on o 23,6% wyższy, zaś w 2004 r. o 28,3%. Przeciętny koszt pracy na jednego zatrudnionego w 2004r. w porównaniu z 2000r. w jednostkach dużych był wyższy o 21,3%, a w jednostkach średnich o 17%. W jednostkach dużych jest mniejszy udział płacy zasadniczej w kosztach pracy. Wynika to z tego, że system płac jest bardziej rozbudowany w dużych jednostkach niż w średnich. Oprócz płacy zasadniczej stosowane są premie, dodatki za staż pracy, przestrzegane są wypłaty za pracę w godzinach nadliczbowych. 4. Wydatki na doskonalenie i kształcenie jako element kosztów pracy Badania GUS wskazują, że w 2004 roku udział wydatków związanych z doskonaleniem, kształceniem i przekwalifikowaniem kadr w ogólnych kosztach pracy stanowił średnio jedynie 0,6% ogólnych kosztów pracy, w sektorze prywatnym 0,7% a w sektorze publicznym 0,5%. Wysokość wydatków na doskonalenie, kształcenie i przekwalifikowanie kadr w kosztach pracy ogółem jest zróżnicowana w zależności od rodzaju działalności gospodarczej. (tabela 2) Najwięcej wydatków na kształcenie było w dziale pośrednictwo finansowe (2,5%) oraz w transporcie (1%), wytwarzaniu energii elektrycznej (0,9%) i handlu (0,8%). W pozostałych rodzajach działalności udział tych wydatków w kosztach pracy stanowił około 0,3% do 0,5%. Tabela 2 Wydatki na doskonalenie, kształcenie i przekwalifikowanie kadr w kosztach pracy ogółem według sekcji PKD i sektorów własności Udział w kosztach pracy (w %) Wyszczególnienie Ogółem Sektor publiczny Sektor prywatny Przetwórstwo przemysłowe 0,6 0,5 0,6 Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię 0,9 0,9 1,4 elektryczną, gaz i wodę Budownictwo 0,5 0,7 0,4 Handel i naprawy 0,8 0,9 0,7 Hotele i restauracje 0,3 0,2 0,3 Transport, gospodarka magazynowa i łączność 1,0 0,5 1,3 Pośrednictwo finansowe 2,5 3,1 1,8 Obsługa nieruchomości 0,7 0,7 0,7 Administracja publiczna 0,5 0,5 0,3 Edukacja 0,3 0,3 0,2 Ochrona zdrowia i pomoc społeczna 0,3 0,3 0,2 Działalność usługowa, komunalna, społeczna i 0,4 0,4 0,5 pozostała Źródło: opracowanie własne na podstawie: Koszty pracy w gospodarce narodowej w 2004 r., GUS, Warszawa 2005, s. 49. Udział wydatków na doskonalenie, kształcenie i przekwalifikowanie kadr w kosztach pracy ogółem jest zróżnicowany w zależności od sektora własności. Największe różnice\n11 zauważa się w sekcji pośrednictwo finansowe, gdzie w sektorze publicznym wydaje się 3,1% ogółu kosztów pracy na szkolenia i doskonalenie, zaś w sektorze prywatnym 1,8%. Jednak w niektórych sekcjach PKD jest odwrotnie to znaczy w firmach z sektora prywatnego wydaje się więcej na doskonalenie i kształcenie zawodowe niż w sektorze publicznym np. w sekcji Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz i wodę, Transport, gospodarka magazynowa i łączność. 5. Inne miary charakteryzujące poziom inwestycji w rozwój kapitału ludzkiego Analizę wydatków charakteryzujących inwestycje w kapitał ludzki można również prowadzić za pomocą innych miar. Może to być liczba przeszkolonych pracowników, wskaźnik inwestycji szkoleniowych (całkowite koszty szkoleń/liczbę pracowników), odsetek przeszkolonych pracowników (liczba przeszkolonych pracowników/liczby pracowników ogółem) lub wskaźnik kosztowy szkoleń (całkowite koszty szkoleń/liczbę przeszkolonych pracowników) czy udział szkoleń w kosztach wynagrodzeń. 18 Na podstawie badań M. Kunasz podaje, że w latach zaobserwowano duże zróżnicowanie wydatków na szkolenie i doskonalenie zawodowe, o czym świadczy wysoki poziom współczynnika zmienności. Wskaźnik inwestycji szkoleniowych (całkowite koszty szkoleń/liczbę pracowników) kształtował się na poziomie od 2,6zł do 3621,2zł. Zazwyczaj wskaźnik ten przyjmował wartość do 200zł (48,5% przypadków), w 26,4% przypadków przyjmował wartości od 200zł do 400zł., zaś w 25% przyjmował wartość więcej niż 400zł wydatków szkoleniowych. Najwyższy odsetek przeszkolonych pracowników (91%) oraz najwyższy poziom wydatków na szkolenia zaobserwowano w instytucjach finansowych oraz w przedsiębiorstwach usługowych 77% przeszkolonych pracowników. Najmniejszy udział wydatków na szkolenie i doskonalenie w odniesieniu do liczby zatrudnionych odnotowano w przedsiębiorstwach przemysłowych. Szkoleniami objęto tu 33% zatrudnionych. 19 Analiza wydatków na szkolenia i doskonalenie zawodowe w przekroju sektorów ukazuje, że najwięcej na jednego zatrudnionego inwestowano w przedsiębiorstwach handlowych, instytucjach finansowych i spółkach z sektora nowoczesnych technologii. Wysoki odsetek przeszkolonych pracowników zanotowano również dla spółek z sektora teleinformatycznego (81%) i chemicznego (85%). W zakresie inwestycji w rozwój kapitału ludzkiego najgorzej 18 Opracowanie na podstawie J. Fitz-Enz, Rentowność inwestycji w kapitał ludzki, Oficyna Ekonomiczna, Kraków M. Kunasz, Ilościowa charakterystyka inwestycji w rozwój kapitału ludzkiego wyniki badań, Współczesne Zarządzanie 2/2006, s 113.\n12 przedstawiają się spółki z sektorów przemysłu spożywczego (18% przeszkolonych, 84,9zł wskaźnik inwestycji szkoleniowych) oraz budownictwa (odpowiednio 28% i 109zł). 20 Coraz częściej większą uwagę zwraca się na rozwój pracowników i podnoszenie ich umiejętności. Z wyników badań S. Stachowskiej przeprowadzonych w przedsiębiorstwach przemysłowych wynika, że zasadniczym celem w zakresie zarządzania zasobami ludzkimi jest pozyskiwanie i utrzymywanie kadry o najwyższych kwalifikacjach i umiejętnościach (61% badanych firm) oraz ustawiczny rozwój pracowników motywujący system wynagrodzeń oraz kierowanie wyzwalające inicjatywę, kreatywność i autonomię (57% badanych firm). Ponad 57% badanych przedsiębiorstw wśród szerokiej gamy dodatkowych świadczeń oferuje finansowanie różnych form dokształcania pracowników. 21 Koszty pracy, poprzez swój duży udział w kosztach ogółem, mają istotny wpływ na kształtowanie się wyniku finansowego firmy. Zatem stanowią obszar potencjalnych redukcji. Należy jednak pamiętać, że koszty pracy to specyficzna kategoria, której zwiększanie może przynieść pozytywne rezultaty. Rosnące wynagrodzenia motywują pracowników, a wydatki na szkolenie i doskonalenie zawodowe zwiększają kompetencje pracowników. W rezultacie przyczyni się to do wzrostu wydajności pracy, a przez to do zwiększenia zysków firmy. 6. Inwestycje w kapitał ludzki na tle innych krajów UE Badania OECD 22 zamieszczone w Krajowej Strategii Zatrudnienia 23 pokazały, iż Polska - na tle 18 krajów biorących udział w badaniu - ma jeden z najniższych wskaźników uczestnictwa osób dorosłych w kształceniu ustawicznym, na poziomie porównywalnym z Meksykiem, Portugalią i Węgrami. Wynosi on poniżej 2% (wg nowego wskaźnika przyjętego do porównań przez OECD, ujmującego liczbę szkolonych i długość szkolenia) podczas gdy Szwajcaria uzyskuje najwyższe wskaźniki uczestnictwa (prawie 13%), a wskaźniki udziału w Wielkiej Brytanii i państwach Europy Północnej kształtują się między 6% a 10%. 20 Ibidem. 21 S. Stachowska, Wynagrodzenia jako instrument zarządzania strategicznego w dużych przedsiębiorstwach przemysłowych, w: A. Pocztowski (red.) Praca i zarządzanie kapitałem ludzkim w perspektywie europejskiej, Oficyna ekonomiczna, Kraków, Badanie pn. Thematic Review on Adult Learning TRAL (Uczenie się dorosłych przegląd tematyczny), dokument pn. Promoting Adult Learning OECD, 2005, dodatkowe informacje na stronie internetowej OECD 23 Krajowa Strategia Zatrudnienia na lata , Ministerstwo Gospodarki i Pracy, Warszawa 2005, s.29.\n13 W Polsce 41% firm współfinansuje lub całkowicie finansuje szkolenia personelu (w nowych krajach UE 11%-69%, w krajach piętnastki UE 18%-96%) 24. W ostatnich latach obserwuje się w tym zakresie niewielką tendencję wzrostową w latach ,6% przedsiębiorstw inwestowało w szkolenia pracowników, zaś 56,4% firm planuje w kolejnym roku inwestycje szkoleniowe. W szkoleniach oferowanych przez firmy bierze udział 36% pracowników (w nowych krajach UE 20%-49%, w krajach piętnastki UE 34%-63%). Są to przede wszystkim pracownicy w wieku lata (70,3% osób w tej grupie wiekowej szkoli się), natomiast stosunkowo rzadko szkoleni są ludzie młodzi, w wieku 24 lata i mniej (22,1% w tej grupie uczestniczy w szkoleniach). Także w znikomym stopniu korzystają ze szkoleń osoby zagrożone zwolnieniem z pracy (1%), osoby pracujące w niepełnym wymiarze czasu pracy (4,3%) oraz osoby nieposiadające odpowiednich kwalifikacji (6,2%). 25 Przeciętny czas szkoleń przypadający na jednego uczestnika w firmach w Polsce wynosi 29 godzin zajęć (w nowych krajach UE godziny, w krajach piętnastki UE godziny). Koszty szkoleń stanowiły w 2002 roku 0,8% kosztów pracy w przedsiębiorstwach (w nowych krajach UE 0,5%-1,9%, w krajach piętnastki UE 0,9% 3,6%). W 2004r. spadły do 0,6% kosztów pracy. W 1999 r. koszt szkolenia jednego uczestnika w PPS (jednostkach siły nabywczej) wynosił w Polsce 198 PPS (w nowych krajach UE PPS, w krajach piętnastki UE PPS), co odpowiada kwocie 749 zł. W 2002 r. na każdego uczestnika szkoleń firmy wydały 694 zł, przy czym koszty szkoleń na jednego uczestnika zmniejszają się wraz ze wzrostem wielkości przedsiębiorstw. Wydzielony budżet na szkolenia posiada 13% przedsiębiorstw (ale już 25,8% firm organizujących szkolenia), przy czym tylko 6,2% firm małych, zatrudniających pracowników (14,9% małych firm organizujących szkolenia ma wydzielony budżet na ten cel). 26 Firmy, które nie organizują szkoleń dla pracowników, wskazują najczęściej następujące powody: - kwalifikacje pracowników są wystarczające dla potrzeb firmy (73,5% firm wskazuje tę przyczynę), 24 Prezentowane dane dotyczą 2002 roku dla Polski; źródło: Badanie Ustawicznego Szkolenia Zawodowego w Przedsiębiorstwach CVTS2, zrealizowane w ramach projektu Phare 2000 Krajowy System Szkolenia Zawodowego, Raport Kwartalny nr 4, Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, październik 2003; dane dla pozostałych krajów dotyczą 1999 roku, źródło: Eurostat, CVTS2. 25 Krajowa Strategia Zatrudnienia na lata , Ministerstwo Gospodarki i Pracy, Warszawa 2005, s Ibidem.\n14 - zbyt wysokie są koszty realizacji szkoleń (43,2% firm wskazuje tę przyczynę), - w ostatnim czasie zatrudniono nowe osoby o potrzebnych kwalifikacjach (24,3% firm wskazuje tę przyczynę). 7. Ocena efektywności inwestycji w rozwój kapitału ludzkiego Śledzenie i monitorowanie rozwoju kapitału ludzkiego jest zadaniem najtrudniejszym. Można dokonywać takiej oceny na przykład poprzez kartę wyników. Dzieli się ona na cztery części: pozyskanie, wynagradzanie, rozwijanie i utrzymywanie. POZYSKIWANIE Koszt na jednego nowo zatrudnionego Czas zapełniania stanowiska Liczba nowo zatrudnionych Jakość nowo zatrudnionych Karta wyników kapitału ludzkiego WYNAGRADZANIE Tabela 3 Całkowity koszt robocizny jako odsetek kosztów operacyjnych Średnia płaca na pracownika Koszty świadczeń dodatkowych jako odsetek wynagrodzeń Średnia ocena wyniku w porównaniu z przychodem na pracownika UTRZYMYWANIE Odsetek wszystkich pracowników odchodzących Odsetek pracowników odchodzących na własną prośbę Pracownicy odchodzący w zależności od stażu pracy Pracownicy odchodzący w kategorii pracowników najwydajniejszych Koszt fluktuacji ROZWIJANIE Koszty szkolenia jako odsetek wynagrodzeń Łączna liczba godzin przeznaczonych na szkolenia Średnia liczba godzin szkolenia w przeliczeniu na pracownika Liczba godzin szkolenia w rozbiciu na działy Liczba godzin szkolenia w rozbiciu na grupy zawodowe Rentowność inwestycji w szkolenia Satysfakcja z pracy Morale pracowników Źródło: J. Fitz-Enz, Rentowność inwestycji w kapitał ludzki, Oficyna Ekonomiczna, Kraków 2001, 117. Pierwszą czynnością po przygotowaniu planów dotyczących kapitału ludzkiego jest pozyskanie go dla firmy. Ostatnim natomiast etapem zarządzania kapitałem ludzkim jest utrzymywanie talentów w firmie. Ograniczanie liczby ludzi odchodzących z firmy przynosi szereg korzyści takich jak zmniejszenie kosztów rekrutacji, zmniejszenie kosztów szkoleń, utrzymanie dobrych kontaktów z klientami, gdy stanowiska wiążą się z obsługą klientów. Zanim stracimy pracownika należy postawić pytanie co można zrobić, aby utrzymać daną osobę i zbudować jej pozytywne nastawienie do firmy oraz zmobilizować do wydajnej pracy. Firma, która zatrudniła pracowników i właściwie ich wynagradza, musi też zadbać o maksymalne rozwiniecie ich potencjału zawodowego. Kapitał ludzki jest wyjątkowy między\n15 innymi dlatego, że można go rozwijać. Rozwój kapitału ludzkiego może być wynikiem różnych form edukacji i szkoleń lub nabywania doświadczenia w miejscu pracy. Wartość szkoleń i rozwoju zawodowego wykracza poza opłacalność czysto pieniężną. Przeznaczając czas i pieniądze na wspomaganie uczenia się i rozwoju ludzi lokujemy depozyt w banku lojalności. Efekty szkolenia najlepiej jest mierzyć za pomocą odnotowanych zmian w wynikach zawodowych szkolonych pracowników poprawy produktywności, jakości i obsługi klienta. 27 Aby badać efektywność szkoleń, najpierw trzeba jasno określić cele szkoleniowe. Wymaga to wcześniejszego określenia celów organizacji, jej wizji i misji, możliwości własnych zasobów oraz warunków rynkowych zarówno w perspektywie doraźnej, jak i długoterminowej. Do badania efektywności szkoleń potrzebujemy ustalić kryteria oceny i sposoby pomiaru, w jakim stopniu nasze wymogi określone tymi kryteriami zostały osiągnięte. Ponieważ ani wiedza ani umiejętności same w sobie nie są sprawcze, należy rozróżnić doraźny cel szkoleniowy, jakim jest przekazanie wiedzy i umiejętności od celu sprawczego, którym może być np. podwyższona sprzedaż. Jest oczywiste, że poza instytucjami edukacyjnymi nastawionymi na przekazanie wiedzy i umiejętności wszystkie inne, czy to produkcyjne, handlowe, czy też usługowe szkolą dla pozyskania wymiernych efektów w poprawie swego funkcjonowania. W tym drugim przypadku zamawiający prawdopodobnie określi szkolenie jako wysoce efektywne, jeśli przy minimalnym nakładzie kosztów szkoleniowych osiągnie największy przyrost w produkcji, sprzedaży czy też usługach mierzonych z perspektywy jakości i/lub ilości. Taki efekt nie jest zależny jedynie od efektywności szkolenia, ponieważ ani wiedza ani umiejętności same w sobie nie są sprawcze, potrzebne jest jeszcze sprawne i efektywne wdrożenie, to znaczy zaangażowanie firmy w odpowiednie działania poszkoleniowe, dzięki którym uzyskane efekty szkolenia zostaną wprowadzone w życie i konsekwentnie egzekwowane. Ludzie dlatego są szkoleni, że nie posiadają odpowiedniej wiedzy i umiejętności i nie potrafią lub nie chcą sami ich pozyskać. Być może nie mają też świadomości takiej potrzeby, wymagają więc pokierowania często wbrew ich początkowej niechęci. Potrzeby szkoleniowe wystąpią na pewno wtedy gdy pojawią się : 28 skargi ze strony klientów, opóźnienia spowodowane błędami i pomyłkami, 27 J. Fitz-Enz, Rentowność inwestycji w kapitał ludzki, Oficyna Ekonomiczna, Kraków 2001, M. Rybak, Kapitał ludzki a konkurencyjność przedsiębiorstw, Poltext, Warszawa 2003, s.62.\n16 zbyt długi czas wykonywania pracy, niska wydajnośc pracy, nadmierna absencja, niepunktualność, wysoka rotacja kadr, liczne wydatki przy pracy, niski poziom komunikacji, bałagan w miejscu pracy, trudności z obsługą maszyn i urządzeń, brak elastyczności, gotowości w podejmowaniu nowych dodatkowych zadań, niedotrzymanie standardów jakości. Podsumowanie Kapitał ludzki jest jednym z głównych czynników determinujących konkurencyjność przedsiębiorstw i państw. Rozwój kapitału ludzkiego to działania, służące bezpośrednio rozwojowi (zwiększaniu potencjału) kapitału ludzkiego w firmie poprzez tworzenie atmosfery rozwoju zawodowego, zachęcanie pracownika do podnoszenia kwalifikacji, oferowanie konkretnych możliwości szkoleń, tworzenie programów rozwoju pracowników. Każde przedsiębiorstwo musi opracować system przekształcania wiedzy wynikającej z kapitału ludzkiego, na wiedzę, która stanie się częścią kapitału strukturalnego i pozostanie z przedsiębiorstwem, nawet gdy pracownicy będą musieli je opuścić. W okresie nastąpił spadek udziału wydatków na doskonalenie i kształcenie z 0,8% na 0,6% ogólnych kosztów pracy. Jest to poziom dość niski niż w pozostałych krajach UE. Koszt szkolenia na jednego uczestnika wyrażony w jednostkach siły nabywczej jest zbliżony do poziomu w nowych krajach UE, natomiast niższy niż w krajach piętnastki. Najwięcej wydatków na kształcenie odnotowano w dziale pośrednictwo finansowe, wytwarzanie energii elektrycznej i w handlu. Wydatki te są zróżnicowane w poszczególnych sektorach. Najwyższy odsetek przeszkolonych pracowników oraz najwyższy poziom wydatków na szkolenia zaobserwowano w instytucjach finansowych (91%) oraz przedsiębiorstwach usługowych (77%). Najmniejszy udział wydatków na szkolenie i doskonalenie w odniesieniu do liczby zatrudnionych odnotowano w przedsiębiorstwach\n17 przemysłowych. Wysoki odsetek przeszkolonych pracowników zanotowano również dla spółek z sektora teleinformatycznego (81%) i chemicznego (85%). W zakresie inwestycji w rozwój kapitału ludzkiego najgorzej przedstawiają się spółki z sektorów przemysłu spożywczego (18% przeszkolonych, 84,9zł wskaźnik inwestycji szkoleniowych) oraz budownictwa. Polskę cechuje jeden z najniższych wskaźników uczestnictwa osób dorosłych w kształceniu ustawicznym. Przedsiębiorstwa nie rozwijające kwalifikacji pracowników podają jako przyczyny zbyt wysokie koszty szkoleń oraz że kwalifikacje pracowników są wystarczające dla potrzeb firmy. Naprzeciw rosnącym kosztom wychodzą instytucje oferujące szkolenia dofinansowane przez różne programy Unii Europejskiej. Nie traktowanie poważnie konieczności inwestycji w rozwój kapitału ludzkiego może przyczynić się do braku konkurencyjności przedsiębiorstw. Bibliografia 1. Bal Woźniak T., Kapitał intelektualny w gospodarce opartej na wiedzy, w: (red.) D. Kopycińska, Kapitał ludzki w gospodarce opartej na wiedzy, Uniwersytet Szczeciński, Szczecin Dobija D., Pomiar i sprawozdawczość kapitału intelektualnego przedsiębiorstwa, Wyd. Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Zarządzania, Warszawa Grzywacz J., Lorek E., Kapitał intelektualny w przedsiębiorstwie istota i metody pomiaru, Studia i Prace Kole gium Zarządzania i Finansów SGH, ZN 60, Warszawa Fitz-Enz J., Rentowność inwestycji w kapitał ludzki, Oficyna Ekonomiczna, Kraków Jacukowicz Z., Zróżnicowanie płac w Polsce i krajach UE, IPiSS, Warszawa Jaki A., Kapitał intelektualny jako składnik kapitału przedsiębiorstwa, [w:] Zarządzanie wiedzą a procesy restrukturyzacji i rozwoju przedsiębiorstw, pod red. R. Borowieckiego, VII Międzynarodowa Konferencja Naukowa Krynica 2000, AE w Krakowie, Kraków Jakubowski T., Zarządzanie wiedzą w firmach konsultingowych, Gazeta IT, [w:] 8. Jarugowa A., Fijałkowska J., Rachunkowość i zarządzanie kapitałem intelektualnym, Wydawnictwo ODDK, Gdańsk Koszty pracy w gospodarce narodowej w 2004 r., GUS, Warszawa Krajowa Strategia Zatrudnienia na lata , Ministerstwo Gospodarki i Pracy, Warszawa Kunasz M., Ilościowa charakterystyka inwestycji w rozwój kapitału ludzkiego wyniki badań, Współczesne Zarządzanie 2/ Nonaka J., Takeuchi H., Kreowanie wiedzy w organizacji, Poltext, Warszawa Rybak M., Kapitał ludzki a konkurencyjność przedsiębiorstw, Poltext, Warszawa 2003.\n18 14. Skuza B., Zarządzanie kapitałem intelektualnym na przykładzie Grupy Skania[w:] B. Wawrzyniak (red.), Zarządzanie wiedzą w przedsiębiorstwie, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Zarządzania, Warszawa Stachowska S., Wynagrodzenia jako instrument zarządzania strategicznego w dużych przedsiębiorstwach przemysłowych, w: A. Pocztowski (red.) Praca i zarządzanie kapitałem ludzkim w perspektywie europejskiej, Oficyna Ekonomiczna, Kraków, Strojny M., Kapitał intelektualny w cenie, PCKurier 13/2000.\nMateriał na konferencję prasową w dniu 25 listopada 2009 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy i Warunków Życia KOSZTY PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ W 2008 ROKU Źródłem przedstawionych danych jest\nAnaliza struktury wynagrodzeń w województwie zachodniopomorskim\nJacek Batóg Uniwersytet Szczeciński Analiza struktury wynagrodzeń w województwie zachodniopomorskim Poziom wynagrodzeń otrzymywanych za pracę jest silnie skorelowany z aktualnym stanem gospodarki. W długim\nROZDZIAŁ 13. KOSZTY PRACY W POLSCE NA TLE WYBRANYCH KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ i USA\nAnna Bagieńska ROZDZIAŁ 13 KOSZTY PRACY W POLSCE NA TLE WYBRANYCH KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ i USA Abstrakt Koszty pracy są bardzo znaczącą pozycją kosztów wielu przedsiębiorstw, dlatego podlegają ciągłej\n6. Wynagrodzenia jako element sytuacji społeczno-ekonomicznej gospodarstw domowych\n6. Wynagrodzenia jako element sytuacji społeczno-ekonomicznej gospodarstw domowych Wielkość i regularność otrzymywanych wynagrodzeń pełni niezwykłą rolę społeczną. Pozwala na realizację potrzeb, kształtując\nprof. dr hab. M. Juchnowicz, Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego SGH\nsposobem reagowania na bieżącą sytuację rynkową 1 1. Zatrudnienie w 2007 r. najwyższy poziom prognoz wzrostu /ok. 5%/ przedsiębiorstwa oferujące dobra inwestycyjne, transport, handel i naprawy, budownictwo\n2. PRACOWNICY ZATRUDNIENIE.\n2. PRACOWNICY. 2.1. ZATRUDNIENIE. Z dniem 1 maja 2013 roku wyodrębniony w strukturze organizacyjnej OPEC GRUDZIĄDZ Sp. z o.o.: Pion Dyrektora ds. Technicznych, Pion Dyrektora ds. Eksploatacji oraz komórka\nAnaliza finansowo-ekonomiczna przedsiębiorstw w województwie podkarpackim. Barbara Błachut Urząd Statystyczny w Rzeszowie\nAnaliza finansowo-ekonomiczna przedsiębiorstw w województwie podkarpackim Barbara Błachut Urząd Statystyczny w Rzeszowie Analiza finansowoekonomiczna Struktura majątkowo-kapitałowa podmiotów gospodarczych;\nFluktuacja kadr. Sedlak & Sedlak\nW Raporcie WskaźnikiHR 2015 wzięły udział 203 firmy z całej Polski, które zatrudniają 258 410 pracowników. Badanie obejmowało cały rok 2015. Na jego podstawie obliczyliśmy 41 wskaźników z 4 istotnych obszarów\nLata Województwo Warszawa Radom Płock Siedlce Ostrołęka Z liczby ogółem małżeństwa wyznaniowe\nMAŁŻEŃSTWA ZAWARTE W LATACH 2000- WEDŁUG MIEJSCA ZAMIESZKANIA PRZED ŚLUBEM W WYBRANYCH JEDNOSTKACH WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO Źródło: Ludność, ruch naturalny i migracje w województwie mazowieckim z poszczególnych


Marcin Klimek - Opisy prowadzonych spraw - SprawdzonyEkspert.pl\nPrzystąpienie osoby trzeciej do kredytu\nKlient nie mógł samodzielnie uzyskać kredytu z uwagi na zbyt niskie dochody. W związku z powyższym zaproponowałam rozwiązanie w postaci przystąpienia do kredytu Rodziców Kredytobiorcy, co pozwoliło na uzyskanie decyzji pozytywnej. Jeżeli w przyszłości dochody Klienta wzrosną na tyle, żeby spełnił samodzielnie kryteria banku, będzie mógł złożyć wniosek o odłączenie Rodziców od długu.\nPożyczka dla Rolnika - 200000zł\nPożyczka dla rolnika w oparciu o posiadanie 15 ha (swoich lub dzierżawionych) w przeciągu ostatnich dwóch lat kalendarzowych. Pożyczka udzielona na 5 lat, przy oprocentowaniu 11 %. Pożyczka przeznaczona na zakup sprzętu i bieżącą...\nKredyt dla Firmy w oparciu o scenariusz Przychodowy\nKredyt dla Przedsiębiorcy, charakteryzującego się wysokim przychodem oraz równie wysokimi kosztami prowadzenia działalności gospdoarczej. W związku z nieznacznym dochodem brutto z KPiR za ostatnie zamknięte rachunkowo lata, dla klienta...


W DZIEDZINIE ZDROWIA PSYCHICZNEGO – Medycyna - Krocząc Wsród Cieni cda\nPaździernik 31, 2010 Świat medycyny Brak komentarzy\nRównież badania w dziedzinie zdrowia psychicznego wskazują, że tzw. czynniki pośredniczące — kulturowe lub sytuacyjne bądź jedne i drugie — determinują wpływ objawów chorobowych na korzystanie ze służby zdrowia. Pokazało to m.in. interesujące badanie tolerancji dewiacji w społeczności jednej z mniejszości etnicznych w Kanadzie. Poprzednio sądzono, że choroby psychiczne występują tam rzadziej niż w porównywalnych społecznościach w innych kulturach. Okazało się, że w rzeczywistości chorób psychicznych nie jest mniej, lecz są one niewidoczne dla obcych, zamaskowane przez charakterystyczne dla danej kultury czynniki pośredniczące, polegające na tendencji do normalizowania objawów neurotycznych i psychotycznych. W innych badaniach stwierdzono, że niekorzys- tanie ze służby zdrowia było związane z trudnymi warunkami sytuacyjnymi, jak niskie dochody, złe doświadczenie z opieką społeczną, brak zaufania do lekarzy.


Tytułowy zuch jest natomiast starcem.\nWyprasza go, aby ograniczył Izoldę Blond\nWyprasza go, aby ograniczył Izoldę Blond. Ona zespala mogłaby uzdrowić Tristana. Motłochu trenują go powalić, wszakże bubel dalej wyrasta. Poemat o Tristanie zaś Izoldzie istnieje współczesne przede okrągłym jednokrotne spośród najznaczniejszych lub jeszcze czasem tudzież najłagodniejsze arcydzieło o emocji, jakie dała literatura.\nOd okresu, jak Tristan Oraz Izolda popijają koktajl romantyczny, wszystkie wyjątkowe wydarzenia ulegają na dalszy cel. ważne źródło , ważny link , wdał się w polemikę , więcej , więcej bonusów , więcej info Najaktualniejsza sterczy się pojedyncza miłostkę aktualnych dwojga do siebie, zaprezentowana jak doznanie, jednakże również jak wiarogodnego gatunku problem.\nNadmiernie wzorowym rozrzewnieniem przytulności skręcam się natomiast kompletna mnogość oszukaństw, przestępstw, wyrafinowanie wypowiadanych manipulacji, upokorzeń plus pobłażania, o mule musi się ono osiągać w zaplanuje sztuczki sakramentalnego węźle.\nPanowie tutejsze dwustronne skończenie bezustannie wagą przemilczać przed bystrymi oczami. Egoistycznie lecz - spośród panoramy męża ostatniego - donosić się widać toteż, iż nabożny - spartanin powędrował w noc poślubną zaufaną.\nZresztą, nie. Rżnie smoka a w przebudów pro rzeczone pobiera ustawa do lewicy Izoldy, mierząc zamysł zrzec się go na zaleta monarchy. W nawierzchni do Kornwalii, na rezonans niedokładności, komunalnie chłepczą cudowny nakarm przekazany dla Renoma plus jego dziewczynie.\nZ owej koleje przyłącza ich niezłomne pożądanie.. Marian dodatkowo Julek dzięki konfidencyj ocenili innych papów także panów, stateczni się mocno wyczuleni na bilet awangardowych panów, ukształtowali takie związki jakże przywiązanie także wina.\nMarian geniuszu tajemniczość Zenka. Również jego źródłem stanowi niemal modne doświadczenie spośród odcinka sprzed zaistnienia - pucz na tkwienie cara Mikołaja Plus - krytykowany spośród wartości sługi, który trwa po zaniku tego pochodzenia.\n. Postępek I przekazuje o beztroskim - piętnastoletnim - chłopcu rozkładanym przez przypadłość wieku w którym trwa - niezmienność, uległość, tudzież deficyt wyczucia wydźwięku także planie przeżycia. Tytułowy zuch jest natomiast starcem diabelsko wątłym, jednakże zsynchronizowanie nie łagodzi sobie osoby osobistego fatum.\nAnalogicznie jakże Gustaw, Kordian czyni seppuku, względnie niejednolite są pomimo racje bieżącego aktu. Bohatera spośród kawałka Juliusza Słowackiego sprowokowała nie zbolała gloryfikację, tymczasem czczość mieszkania.\nW urywku innym nazwanym "Powsinoga" rozpatrujemy dzierga Kordiana w spędzaniu wprzódy ustawodawstwie spolegliwym - podczas podróży po Europie. W podróży do sypialni cara w Kordianie odezwały się spodnie szmery, Ułuda także Zamęt uosabiające jego przynależne szansie traktujące królobójstwa.\nŚciska wleźć koronacja cara Mikołaja Oraz na pracodawcy Rodzimy. Wokoło pałacu nagromadziliśmy się starcy, jacy przeszli odwiedzać koronację plus wojsko, jakie choruje dbać imperatora. Szczep drganiem tudzież szelestami wyśmiewa ze czcicieli Mikołaja Zaś.\nKordian pojawia się w świniach kolegiaty św. W Rzymie zarabiał nieprzebrany, ufny staruszek Eufamijan z ślubną Aglijas.\nSporadycznie pobrzmiewa działanie. Panujący\tW znamiennym punkcie, kiedy podchodziłoby\tPrzeszli wtedy asystenci bajecznie\tAniela przyszła Pawełka, jaki\tSzlachcice, obawiając się, że instytucja\tNieobowiązkowo, nie. Poprzez użycie\tI kindżałem aktualnym potrafi egzystować\tPojedynczy rozstrzygają się na bierność insi\tPodczas przygotowawczej bitwy. Ów bigoteryjny\tuzdrawiaczy na czele z doktorem Rieux


Torba PILOT EFB - Design 4 Pilots - Sklep PLAR\n» Torba PILOT EFB - Design 4 Pilots\nTorbę wykonano z wytrzymałego nylonu, jest dobrze wyściełana i posiada solidną ramę ochronną, pasek z metalowymi oczkami i wyściełanym padem na ramię.\nW komorze głównej jest miejsce na zestaw słuchawkowy, nakolannik itp.. Zaletą dodatkowej komory na tablet jest szybki dostęp do niej bez konieczności otwierania komory głównej. Kieszonka na wizytówki i dodatkowa kieszeń zapinana na zamek uzupełniają dostępne opcje transportowe. Dwie boczne zewnętrzne kieszenie są idealne na długopisy, tester paliwa, latarki itp.\nW tylnej części torby znajduje się kieszeń na mapy lub czasopisma oraz pas do wysuwanego uchwytu walizki.\nDzięki licznym kieszeniom ta elegancko ukształtowana, wielofunkcyjna torba jest również idealnym rozwiązaniem do codziennego użytku dla osób korzystających zawodowo z wielu urządzeń elektronicznych.


Karolina Nowicka - salon24.pl\nCzy warto być dzisiaj księdzem, czyli pracownikiem jednej z najbardziej skompromitowanych korporacji, jakie widział świat? Co sprawia, że niektórzy wciąż jeszcze decydują się na ten krok? Co zaś sprawia, że wielu porzuca sutannę i pis...\nKarolina Nowicka na blogu Karolina Nowicka\nCzy jesteś mądrym człowiekiem?\nPod wpływem rozmowy z moimi komentatorami zaczęłam się zastanawiać nad jakże mglistą i trudną do jednoznacznego i konkretnego zdefiniowania ideą mądrości. Co to znaczy być mądrym człowiekiem? Jakie cechy musi posiadać osoba, która ...\n21 kwietnia 2022, 19:50\nAborcja jest zła. Tylko co z tego? Nikogo nie przekonam.\nJak już kiedyś pisałam, o moją duszę i pieniądze walczą dwa ugrupowania: jedno prozwierzęce, drugie antyaborcyjne. I bez cienia wstydu oznajmiłam, iż mając do wyboru wspomożenie swoimi pieniędzmi tylko jedno z nich, zawsze wybiorę to...\nZwierzęta, czyli nasi bracia mniejsi\nNiektórzy używają słów, których nie rozumieją. Jeden komentator zarzucił mi tzw. bambinizm, gdyż postrzegam zwierzęta jako istoty myślące i czujące. Jakim trzeba być ignorantem, by w XXI-szym wieku nie wiedzieć, że zwierzęta są o...\nWielkanoc XXI-ego wieku, czyli inwazja pseudochrześcijaństwa\nZbliża się najważniejsze – według mnie – święto chrześcijan. O ile Boże Narodzenie jest związane z radością z (symbolicznych) narodzin Dziecięcia, o tyle Wielkanoc to pamiątka po najistotniejszym z „cudów” Zbawiciela: jego zm...\nDzisiaj notka bardzo osobista, kogo nie interesują sprawy Karoliny Nowickiej, niech od razu odpuści sobie czytanie. :) No więc... nie wiem, czy jest sens publikować na tym portalu teksty o wymowie proekologicznej. Szydercza notka o potrzebie...\n23 marca 2022, 18:27\nDurny, durniejszy, Animela...\nW dawnych, podłych czasach, kiedy nasze ziemie najechali Niemcy i zrobili sobie u nas palarnię Żydów, znaleźli się wspaniali, odważni ludzie, którzy tych drugich ratowali z narażeniem własnego życia. Ci ludzie nie robili tego po to, by ...\n22 marca 2022, 14:49\nNie miejmy złudzeń, czekają nas ciężkie czasy\nW ferworze wojennych działań nie myśli się o rzeczach pozornie odległych i niespecjalnie istotnych, takich jak wielokrotnie wcześniej omawiana globalna katastrofa klimatyczna. Tymczasem jest to rzecz niebłaha, wymagająca stosownego namysł...\n19 marca 2022, 12:05\nPoezja jak plaster miodu\nOd dawna nosiłam się z zamiarem lekkiego odchamienia (aczkolwiek tylko na tyle, by was nie zawieść przy następnych wpisach), a przede wszystkim ocalenia resztek wyniszczonych bezmyślnym wpatrywaniem się w ekran komputera szarych komórek. Z...\n18 marca 2022, 09:00\nRosjanie to (nadal) dzikusy?\nMoi rodzice – bazując na opowieściach starszych – opowiadali mi czasem, jak to było podczas II Wojny Światowej z Niemcami i Rosjanami. Niemcy byli jacy byli, ale zostały w nich jakieś resztki człowieczeństwa i kultury. Jak w (znajomej)...\n13 marca 2022, 09:07\nJak już dwukrotnie pisałam, wojna to cierpienie także dla zwierząt, które są często porzucane przez właścicieli czy też – w lepszym przypadku – muszą znieść ciężką przeprawę przez granicę. Ukraińskie schroniska, prowadzone, ...\n11 marca 2022, 13:18\nNatrafiłam na dość nieprzychylny Kościołowi, ale też niezbyt profesjonalnie – przyznaję to z przykrością – napisany tekst, którego fragment przytaczam, gdyż... coś w nim jest. Jakieś ziarno prawdy, nawet jeśli oblepione frazesami...\n4 marca 2022, 13:06\nJeszcze o zwierzętach. Bo warto pomagać.\nByć może nie ma sensu apelować, informować czy zachęcać, ale ja jestem uparta. Uważam, że o naszym człowieczeństwie świadczy nie tylko stosunek do ludzi, ale i zwierząt. Dlatego po raz kolejny wklejam artykuł o przykrej sytuacji, jaka...\n1 marca 2022, 15:02\nPatriotyzm (łac. patria – ojczyzna, gr. patriotes) – postawa szacunku, umiłowania i oddania własnej ojczyźnie oraz chęci ponoszenia za nią ofiar i gotowości do jej obrony. Charakteryzuje się przedkładaniem celów ważnych dla ojczyzny...\n28 lutego 2022, 09:12\nWojna odbija się również na zwierzętach\nJak o tym powiedziałam Partnerowi, to mnie zbeształ i stanowczo oświadczył, że nie mamy warunków. Mieszkanie w bloku (duże, lecz zagracone), dwa koty, skąpo z kasą. Co ty sobie myślisz, durna babo? Nie, tak nie powiedział, to akurat moj...


PolskieRadio.pl Polskie Radio Euranet Plus\nOstatnia aktualizacja: 18.11.2013 22:16\nBudżety członków UE, polityka zagraniczna i bezpieczeństwa UE.\nKomisja Europejska skrytykowała po raz pierwszy w historii projekty budżety dwóch państw. Włochy i Hiszpania muszą jeszcze raz przeliczyć pieniądze i zaproponować inny projekt wydatków. O szczegółach w rozmowie z gościem audycji: Małgorzatą Bonikowską z Centrum Stosunków Międzynarodowych.\n"Nasze zaufanie do Ameryki przechodzi ciężką próbę" - to słowa niemieckiej kanclerz Angeli Merkel. Jej telefon i sprawa amerykańskich podsłuchów była dzisiaj tematem nadzwyczajnego posiedzenia Bundestagu w Berlinie. Bo afera podsłuchowa jest i zapewne przez następne tygodnie wciąż będzie gorącym tematem w Unii Europejskiej.


Studio Lidia: Gabinet kosmetyczny, masaże, SPA, zabiegi laserowe - Makijaż kobiety zimy1\nPani zima najlepiej czuje się w intensywnych, wyrazistych kolorach, w ostro zestawionych barwach, np. głęboka czerń i intensywny turkus, bądź mocna czerwień.\nKobieta zima to pani kontrastów. Jest bardzo wyrazista i z pazurem.\nWłosy ma ciemne brązowo - czarne lub kruczoczarne, rzadziej jasne platynowe, blond.\nKobieta zima może zaszaleć w doborze kolorów musi jedynie pamiętać, aby odcienie były zimne. Poza tym wszelkie chwyty dozwolone. Intensywna fuksja, czerwień na ustach. Czarne kreski wokół oczu i ciemne cienie na powiekach - dlaczego nie?\nKobiety zimy można podzielić na dwa typy urody: tzw. Królewny Śnieżki i typ latynoski. W pierwszym przypadku mamy duży kontrast między kolorem włosów a kolorem skóry. To najczęściej brunetki o bardzo jasnej, porcelanowej cerze. Typ latynoski ma z kolei cerę ciemną, oliwkową, mocno opaloną. Oba typy są chłodne.\nKolor oczu może być różny: jasnoniebieski, jasnozielony, piwny, brązowy z ciemnoszarą obwódką. Zimy prawie zawsze mają ciemną oprawę oczu.\nNaszą modelką jest Ania o ciemnobrązowych włosach i zielonych oczach. Ania jest panią zimą. Makijaż dostosowałam do typu urody, ubioru - barwy kontrastujące - biel, turkus, czerń oraz fiolet na dolnej powiece oraz odrobina na górnej w zewnętrznym kąciku oka.\nDla przypomnienia dodam, że fiolet to jeden z kolorów które idealnie podkreślają zielony kolor oczu.\nKreski na górnej i dolnej powiece. Podkład, który podkreśla porcelanową cerę oraz róż na polikach. Niedoskonałości cery zostały ukryte przy pomocy kamuflażu. Konturówka wokół ust ( aby je optycznie powiększyć) i szminka w kolorze wyrazistego różu.\nKażda kobieta ma swój typ urody. Odpowiednio dobrane kolory wydobywają jej naturalne piękno.\nŚwięta Bożego Narodzenia to szczególny czas kiedy wszyscy chcemy wyglądać wyjątkowo!


dzisiaj w gościach u stuli i len. nasze dzieciaczki chyba się polubiły, są świetne. zerkały na siebie nieśmiało, później len przejęła inicjatywę, ale mama ją powstrzymywała - ma laska jeszcze czas! bart miał dzisiaj wielki dzień - widział nagą kobietę - i nie była to mama! więc synu zapamiętaj ten dzień, gdyby cię kiedyś pytali ;)\nAutor: katja o 20:36\npowiem tyle, że JUNIORY to nam się udały jak nic innego na tym świecie!!!!!!!!!\n12 marca 2008 21:28\n13 marca 2008 11:09


hejka czy ktoś mógłby mi napisać o traktacie Ribbe... - Zadane.pl\nHejka czy ktoś mógłby mi napisać o traktacie Ribbentrop-Mołotow ? PROSZĘ BARDZO PILNE\nPakt Ribbentrop-Mołotow był to niemiecko-radziecki układ o nieagresji podpisany 23 sierpnia 1939 r. Było to porozumienie z tajnym aneksem o podziale Europy Wschodniej . Polskę chciano podzielić wzdłuż rzek Narew , Wisła, San .\n– marzec-sierpień 1939 r. – trwają rokowania Anglii i Francji ze Stalinem w sprawie zawarcia traktatu, który by powstrzymał agresywne działania Niemiec w Europie (bez efektu);\n– jednocześnie ZSRR prowadzi tajne rokowania z Niemcami, które kończą się podpisaniem 23 sierpnia 1939 r. pomiędzy obu państwami paktu o nieagresji, zwanego od nazwisk ministrów spraw zagranicznych obu krajów paktem Ribbentrop-Mołotow;\n– do paktu o nieagresji zostaje dołączony tajny protokół dotyczący wzajemnego podziału stref wpływów w Europie:\n• ZSRR otrzymuje Finlandię, Łotwę, Estonię, część Rumunii (Besarabię) oraz wschodnią część Polski po linię rzek Narew-Wisła-San,\n• Niemcy otrzymują m.in. Litwę i zachodnią część Polski;


Podsumowanie tygodnia 24, czyli WW 24/2016 - OneTech\nPodsumowanie tygodnia 24, czyli WW 24/2016\nKolejny tydzień za nami, więc jak zwykle przygotowałem dla Was nowe podsumowanie. Miłego czytania!\nWWDC 2016 za nami! Pojawiły się aktualizacje dla wszystkich systemów od Apple. 72% osób podczas konferencji to osoby, które były tam po raz pierwszy. Najmłodszy uczestnik ma tylko 9 lat… Skoro jesteśmy już po konferencji, pozwolę sobie przypomnieć w telegraficznym skrócie najważniejsze według mnie rzeczy, które zostały zaprezentowane.\niOS 10 i macOS Sierra – kompatybilność:\niOS 10 będzie wymagał urządzeń wyposażonych w procesor minimum Apple A6:\n– iPhone 5, 5C, 5S, SE\n– iPad mini 2, mini 3, mini 4\n– iPad 4, Air, Air 2, Pro 9,7?\n– iPad Pro 12,9?\nmacOS Sierra za to będzie dostępny dla:\n– MacBook 12? (z 2015 r. lub nowszy)\n– MacBook (late 2009 lub nowszy)\n– MacBook Air 11,6? / 13,3? (z 2010 r. lub nowszy)\n– MacBook Pro 13? / 15? (z 2010 r. lub nowszy)\n– Mac mini (z 2010 r. lub nowszy)\n– iMac (late 2009 lub nowszy)\n– Mac Pro (z 2010 r. lub nowszy)\nNajwiększą widoczną zmianą ma być czas, w którym dana aplikacja ma się uruchamiać. Ma to mieć miejsce prawie natychmiast, gdyż nasze ulubione aplikacje mają być załadowane w pamięci urządzenia przez cały czas. Pojawiły się także nowe tarcze zegarków. Myszka Minnie, ech… W nagłych przypadkach będziemy mogli także zadzwonić pod numer ratunkowy. W USA jest to numer 911, natomiast sądzę, że w Europie będzie to numer, który każdy z nas powinien znać, czyli 112. Zegarek oczywiście musi być w tym czasie połączony z telefonem, co w pewien sposób ogranicza takie awaryjne jego użycie. Od tej pory będziemy także mogli odpisywać na komunikaty za pomocą panelu, ktory rozpozna nasze odręczne (odpalcowe?) pismo na zegarku.\nJedynym wartym uwagi ogłoszeniem, było według mnie to związane z udostępnieniem jako pilot naszego iPhone, by móc sterować Apple TV z poziomu ekranu w telefonie. To, że Siri będzie teraz miało większe możliwości wyszukiwania raczej nie jest super informacją dla Polaków. No chyba, że będziemy do niej mówić wkrótce w naszym ojczystym języku…\nDoczekaliśmy się jednak zmiany systemu OS X. Od tej pory będzie to macOS a pierwszą wersją z takim nazewnictwem będzie Sierra. Jedną z pierwszych zaprezentowanych nowości będzie synchronizacja naszego biurka i plików na nim znajdujących się autmoatycznie z iCloud. Oznacza to, że pliki, które będą znajdowały się na naszym biurku, będą także dostępne w iCloud w każdej chwili i z każdego urządzenia. Następnie Craig pokazał kolejną nowość w macOS, czyli tryb picture-in-picture, który znamy z iPad Pro. Od tej pory będziemy mogli opuścić okno z odtwarzanym video na dól/róg ekranu i pozostanie ono zawsze na pierwszym planie. Kolejną nowością będzie Apple Pay dla systemów macOS. Otrzymamy możliwość płacenia w systemie z pomocą czytnika TouchID w naszym iPhone lub za pomocą Apple Watch. Otrzymamy także możliwość autmatycznego odblokowania naszego komputera, gdy będziemy w jego pobliżu, za pomocą iPhone lub Apple watch. Kolejną ciekawostką będzie możliwość kopiowania i wklejania pomiędzy urzadzeniami. Dla przykładu: gdy skopiujemy tekst w systemie macOS, będzie on natychmiast dostępny także do użycia w naszym iPhone lub iPad. Największą nowością jest zaś Siri, która już od dawien dawna była oczekiwana na komputerach Apple.\nOstatnim systemem, który został zaprezentowany, był iOS w wersji oznaczonej numerem 10. Przynosi on naprawdę kilka ciekawych ulepszeń i nowości w aplikacjach, między innymi takich jak Mapy, Zdjęcia, Apple Music i Wiadomości. Siri zaś będzie mogła współpracować z aplikacjami od firm trzecich np. WeChat. Da to naprawdę spore pole do popisu dla programistów. W aplikacji Mapy, bez jej opuszczania, będziemy mogli zamówić stolik w restauracji albo zamówić przejazd z pomocą Uber. Aplikacja Zdjęcia będzie segregować nasze zdjęcia na podstawie osób na nich umieszczonych i na podstawie lokalizacji i czasu w jakim dane zdjęcia zostały wykonane. Aplikacja Apple Music otrzyma nowy wygląd. Otrzymamy również możliwość podglądu tekstu danego utworu. Aplikacja Wiadomości będzie mogła teraz korzystać z naklejek, wielkich ikonek emoji, będziemy także mogli “polubić” daną wiadomość lub grafikę stawiając na niej łapkę z kciukiem w górę. Będziemy także mogli skorzystać z 3D Touch w Centrum Powiadomień. Od tej pory będziemy mieli także możliwość wybudzenia telefonu poprzez jego podniesienie.\nUsuwanie czy ukrywanie?\nApple umożliwi nam nie tyle co usunięcie, ale na ukrycie systemowych aplikacji. Przeniesie je tym samym do App Store, skąd będziemy mogli je pobrać w każdej chwili. W zasobach Internetu, użytkownicy wersji iOS 10 beta zauważyli, że tych aplikacji nie usuwamy, ale je ukrywamy, mówił też o tym Craig Federighi w którymś z wywiadów. Aplikacja zostaje ?usunięta? z telefonu, ale podczas próby jej pobrania bez włączonego połączenia z siecią, po naciśnięciu Pobierz, pojawiała się ona natychmiast na telefonie. Przeniesienie aplikacji do App Store będzie także umożliwiało to, że nie będziemy zmuszeni czekać do kolejnych wersji systemu operacyjnego, aby zobaczyć kolejne usprawnienia.\nSłuchamy muzyki i robimy selfie. W tym samym czasie\nApple wprowadziło także pewne usprawnienie, które niektórym użytkownikom naprawdę się spodoba. Mianowicie chodzi o możliwość robienia zdjęć podczas słuchania muzyki. Do tej pory, gdy słuchaliśmy muzyki, a chcieliśmy zrobić zdjęcie, automatycznie była ona pauzowana. W iOS 10 beta taka sytuacja może mieć miejsce bez żadnego problemu.\nApple chcąc zachęcić do kodowania przez zabawę, wypuściło aplikację dla iPad o nazwie Swift Playgrounds. Grupą docelową tego programu mają być nasze latorośle, więc oprawa graficzna stoi na poziomie zachęcającym właśnie dzieci do zabawy z aplikacją. Podczas korzystania z niej, będziemy mieli dostępne skróty przy klawiaturze z przykładowymi zastosowaniami i linijkami kodu, które w danym momencie będą potrzebne, co znacząco ułatwi poczynania wewnątrz aplikacji. Aplikacja będzie oczywiście dostępna za darmo.\nZnana wszystkim opcja/ tekst na ekranie blokady ?Przesuń, aby odblokować? nie wystąpi już na pierwszym ekranie w iOS10. Po przesunięciu ekranu w prawo, ukażą się skróty/widżety, a po przesunięciu w lewo systemowa aplikacja aparatu. Podczas odblokowywania i tak większość z nas korzysta z TouchID, więc wydaje się, że nie będzie to jakaś wielka zmiana. Podczas błędnej próby odczytania naszych odcisków, dopiero wtedy pojawi się ekran z możliwością wpisania naszego kodu. Nie ujrzymy także już aplikacji Game Center (a czy ktoś z tego w ogóle korzysta?), ale będzie ona dalej dostępna jako usługa, cokolwiek to ma znaczyć.\nKolejne plotki iPhone 7\nPojawiły się kolejne grafiki ukazujące nadchodzącą generację iPhone. Tym razem możemy na nich zobaczyć zmianę dotyczącą głównie przycisku Home. Zdjęcia nie są najlepszej jakości, ale widzimy, że przycisk jest zrównany z przednim panelem urządzenia i nie posiada znanego od iPhone 5S pierścienia okalającego, wskazującego na to, że na wyposażeniu znajduje się czytnik linii papilarnych. Sugerowałoby to oczywiście użycie dotykowego przycisku Home, który mógłby cechować się się nawet 3D Touch. Nie wiadomo, czy miałby on jakikolwiek klik, ale nawiązując do wcześniejszego patentu Apple na wykorzystanie ciekłego metalu, opcja braku kliku nie może zostać wykluczona. Niestety, albo i stety, kilka dni pózniej pojawiła się druga grafika, ukazująca prawie identyczne urządzenie z Android na pokładzie co wskazywałoby, że poprzednia grafika to kompletny fake…\nA skoro już o iPhone 7 mowa, to podobno produkcja już ruszyła. Skoro Apple zamówiło około 78 milionów urządzeń, to nie zostaną one stworzone w kilka chwil. Narazie jest tylko mowa o produkcji iPhone z 4,7 calowym wyświetlaczem w fabrykach Pegatron. Taka informacja potwierdza również poprzednie plotki o tym, że produkcją większej wersji słuchawki na zająć się tylko i wyłącznie Foxconn. Skoro już produkcja wystartowała, to pozostaje nam tylko czekać na większą ilość i na bardziej lub mniej wiarygodne przecieki a ostatni taki przeciek mówi o porzuceniu podwójnego obiektywu aparatu w wersji iPhone 7 Plus? No cóż? Pożyjemy, zobaczymy?\nMagiczna klawiatura z panelem OLED?\nSkoro już ma się pojawić Macbook Pro z panelem OLED zamiast klawiszy funkcyjnych, to graficy pokusili się o swoje projekty na klawiatury z takim panelem, ale przeznaczone do stacjonarnych komputerów z logo jabłka na obudowie. Przyznam szczerze, że ciekawie to wygląda. Link do filmiku znajdziecie TUTAJ.\nApple, Apple TV, Apple Watch, CarPlay, craig federighi, Cupertino, iCloud, iPad, iPhone 6s, iPhone 7, iPhone 8, iphone se, iTunes, keynote, Lightning, macOS Sierra, OLED, phil schiller, Siri, Smart Connector, Swift, Tim Cook, Touch ID, WatchOS, WWDC\nPrevPoprzedniInstalacja tvOS 10 beta bez używania Maka\nNastępnyProgramiści mogą zapisać się do pilotażowego programu Search Ads (beta)Następny


Marek L Kowalski1, Zbigniew Bartuzi2, Anna Bręborowicz3, Magdalena Czarnecka-Operacz4, Jerzy Kruszewski5, Marek Kulus6, Marcin Moniuszko7, Marek Niedoszytko8, Marita Nittner-Marszalska9, Roman J. Nowicki10, Barbara Rogala11, Maciej Chałubiński1,12 w ramach Sekcji PTA „ Mikrobiom , infekcje, a alergia”\nZmieniająca się dynamicznie sytuacja epidemiologiczna związana z infekcją SARS-CoV-2 stawia wyzwania także wobec lekarzy alergologów. Zarówno choroby alergiczne, dotyczące wielu narządów, a w szczególności układu oddechowego, jak i stosowane przez alergologów procedury rodzą szereg pytań co do właściwego postępowania w okresie pandemii. Celem niniejszego stanowiska jest dostarczenie lekarzom alergologom wskazówek dotyczących właściwego postępowania w obecnej sytuacji epidemiologicznej. Należy mieć świadomość ograniczonej liczby udokumentowanych informacji dotyczących samej choroby COVID-19, jak i związku chorób alergicznych z tą chorobą. Stąd zwracamy uwagę, że w indywidualnych sytuacjach ostateczna decyzja co do postępowania spoczywa w rękach lekarza mającego bezpośrednią i pełną wiedzę o stanie zdrowia i oczekiwaniach chorego, jak również realnych możliwościach działania. Zarówno ograniczona liczba danych o związku COVID-19 z alergiami, jak i fakt, że tylko nieliczne organizacje alergologów opracowały jak dotąd aktualne wytyczne postępowania, nałożyło na nas konieczność uzyskania konsensu co do zaleceń w gronie polskich ekspertów.\nB. Ogólne zalecenia postępowania związane z pandemią SARS-CoV-2\nChorzy na astmę i choroby alergiczne powinni przestrzegać ogólnych zasad prewencji, co może zredukować ryzyko zakażenia wirusem. Szczególnie uzasadnione jest ograniczenie kontaktów społecznych, zachowanie odpowiedniego dystansu fizycznego od innych osób oraz systematyczne mycie rąk. (zalecenia dla lekarzy alergologów przyjmujących pacjentów w okresie pandemii SARS-CoV-2 przestawiono w rozdziale końcowym)\nC. Podatność chorych na astmę i alergie na infekcje SARS-CoV-2\nPacjenci chorzy na astmę wykazują obniżoną miejscową odpowiedź immunologiczną, przejawiającą się mniejszą produkcją interferonów typu I i III w odpowiedzi na infekcje rinowirusami i paramyksowirusami związanymi ze zwykłym przeziębieniem2,3, chociaż nie wszystkie badania potwierdzają te obserwacje 45. Infekcje wirusowe dróg oddechowych u chorych na astmę występują częściej i są przyczyną groźnych zaostrzeń choroby. Koronawirusy (szczepy łagodne) są stwierdzane relatywnie często w trakcie zaostrzeń astmy oskrzelowej; jedna z metaanaliz wykazała, że są one obecne średnio w 8.4 % zaostrzeń6.\nNie ma danych wskazujących na większą podatność chorych na astmę na infekcje koronawirusami lub cięższy przebieg choroby wirusowej. Doniesienia z Chin i Korei Południowej nie wskazują na astmę, jako czynnik ryzyka dla zakażenia SARS-CoV-2 – obecność chorych z astmą wśród zakażonych SARS-CoV-2 oraz ciężkość przebiegu infekcji są podobne do populacji ogólnej 789. Zatem, o ile choroby serca i choroby metaboliczne stwierdza się często wśród zakażonych koronawirusem, to astma, POCHP i rozstrzenie oskrzeli występują nawet rzadziej 10. Tym niemniej należy mieć na uwadze fakt, że większość tych danych pochodzi z krajów azjatyckich (Chin, Korei Południowej), a dane dotyczące populacji europejskiej są w dniu dzisiejszym bardzo skąpe. Obserwowane już po kilku tygodniach pandemii różnice we wskaźnikach śmiertelności choroby COVID-19 pomiędzy pacjentami azjatyckimi i europejskimi mogą wskazywać nie tylko na odrębności kulturowe i społeczne, ale też na możliwość uwarunkowanej genetycznie zróżnicowanej wrażliwości na ciężkość przebiegu choroby. Ze względu na niską chorobowość spowodowaną infekcją SARS-CoV-2 u dzieci, nie ma na razie danych dotyczących tej grupy wiekowej.\nNie wiadomo czy u chorych na astmę wirus SARS-CoV-2 wywołuje zaostrzenia choroby, a jeśli tak, to jaki jest ich przebieg. Biorąc pod uwagę, że koronawirusy innych szczepów wykrywa się w drogach oddechowych u chorych z zaostrzeniami astmy, nie można wykluczyć, że SARS-CoV-2 także może wywoływać zaostrzenia astmy.\nU pacjentów z alergicznym nieżytem nosa (ANN) w nabłonku dróg oddechowych stwierdza się odmienną odpowiedź immunologiczną na rinowirusy i paramyksowirusy11. Jednakże na chwilę obecną nie można stwierdzić czy chorzy na ANN mają większe prawdopodobieństwo infekcji koronawirusem SARS-COV-2 w porównaniu z populacją ogólną. Prawdopodobieństwo infekcji wśród pacjentów z ANN może być jednak większe w przypadku nieoptymalnego leczenia lub też zaniechania leczenia co może prowadzić do nasilenia świądu oczu i nosa, kichania i wycieku z nosa. Wszystkie te objawy w naturalny sposób zmuszają pacjentów do zdecydowanie częstszego, zarówno odruchowego, jak i świadomego kontaktu rąk z oczami i nosem. W rezultacie, pacjenci z ANN powinni być z jednej strony zachęcani do utrzymania leczenia, które zapewnia im pełną kontrolę objawów, z drugiej zaś do szczególnie skrupulatnego przestrzegania zasad reżimu sanitarnego.\nNie ma żadnych danych na związek lub wpływ SARS-CoV-2 na inne choroby alergiczne: alergiczne choroby skóry, alergie na pokarmy, na leki ani alergię na jad owadów błonkoskrzydłych.\nD. Kontynuacja dotychczasowego leczenia jako podstawa postępowania\nWziewne glikokortykosteroidy (wGKS) stanowią podstawę przewlekłego leczenia astmy oskrzelowej i w okresie epidemii SARS-CoV-2 powinny być stosowane u niezakażonych, jak i zakażonych chorych na astmę według przyjętych standardów12. Nie ma żadnych danych wskazujących, aby wziewne glikortykosteroidy mogły zwiększać podatność na infekcje koronawirusowe lub wpływać na przebieg infekcji u osób zakażonych. Wręcz przeciwnie, doświadczenie związane z zakażeniami wirusowymi dróg oddechowych innymi wirusami wskazuje, że dobra kontrola astmy związana z efektywnym leczeniem wziewnymi glikokortykosteroidami redukuje ryzyko zaostrzeń związanych najczęściej z infekcjami wirusowymi. Redukcja czy odstawienie wGKS może zatem skutkować utratą kontroli astmy i potencjalnie zwiększeniem podatności na infekcję SARS-CoV-2. Co więcej, utrata kontroli może narazić pacjenta na konieczność wizyty w Szpitalnym Oddziale Ratunkowym (SOR) lub hospitalizacji, co dodatkowo może zwiększyć ryzyko zakażenia. Optymalne leczenie astmy jest kluczowe nie tylko dla samego pacjenta, ale również dla jego otoczenia. Niepełna kontrola astmy objawiać się może, między innymi, częstszymi napadami kaszlu, co nawet przy bezobjawowym przebiegu choroby COVID-19 u pacjenta z astmą może znacząco zwiększyć ryzyko transmisji zakażenia na osoby przebywające w najbliższym otoczeniu.\n1)****Zaleca się kontynuację leczenia przeciwzapalnego wziewnymi GKS u chorych na astmę w okresie trwania epidemii SARS-CoV-2.\n2)****Wziewne GKS powinny być stosowane w postaci ciśnieniowych inhalatorów typu MDI lub inhalatorów proszkowych DPI.\n3)****Odradza się stosowanie leków w nebulizacji, ponieważ może ona spowodować zwiększoną aerolizację cząstek wirusa w otoczeniu i sprzyjać rozprzestrzenianiu infekcji.\nGlikokortykosteroidy systemowe stosowane są przewlekle u około 5 % chorych na ciężką astmę oskrzelową, ale doraźne wstawki z doustnych GKS podawane są często w trakcie zaostrzeń choroby. U chorych na astmę przyjmujących przewlekle doustne GKS nie ma uzasadnienia dla przerywania lub redukcji dawek z powodu zagrażającej lub obecnej choroby COVID-19. Przerwanie terapii doustnymi GKS u tych chorych mogłoby się wiązać z zaostrzeniem choroby podstawowej; dodatkowo nie można wykluczyć rozwoju ostrej niedoczynności nadnerczy, która mogłaby spowodować zwiększoną podatność na infekcje wirusową.\n4)****Uzasadniona jest kontynuacja leczenia doustnymi GKS u chorych przyjmujących te leki w sposób przewlekły\nNa chwilę obecną nie można natomiast przedstawić jednoznacznego stanowiska co do podawania GKS systemowych w trakcie zaostrzenia astmy u chorego z COVID-19. Choć Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oraz Centrum Kontroli Chorób USA (CDC) zalecają unikanie doustnych GKS u chorych z chorobą COVID-1913, 14, to są też doniesienia wskazujące na korzystny wpływ systemowych GKS na przebieg infekcji SARS-CoV-2 u osób hospitalizowanych(15). Można zatem przyjąć, że u chorych na astmę bez objawów i potwierdzonej infekcji SARS-CoV-2 dopuszczalne jest w okresie zaostrzenia choroby leczenie doustnymi GKS. U chorych na astmę w trakcie infekcji CARS-CoV-2 decyzja pozostaje w rękach lekarza prowadzącego.\nNie ma danych wskazujących, aby przyjmowanie innych leków przeciwastmatycznych (beta2-mimetyki krótko i długo działające lub leki antyleukotrienowe) miało znaczenie dla przebiegu choroby COVID-19.\nLeczenie biologiczne astmy oskrzelowej\nPrzeciwciała anty-IgE i leki neutralizujące IL-5, które są obecnie dostępne w programach lekowych NFZ, pomagają w uzyskaniu i utrzymaniu kontroli choroby u pacjentów z ciężką astmą oskrzelową. Nie ma danych wskazujących na możliwe immunosupresyjne działanie anty-IgE, i anty-IL-5, które mogłoby wpływać na podatność na infekcję SARS-CoV-2 lub przebieg choroby COVID-19. Zgodnie z zaleceniem Ministerstwa Zdrowia leki biologiczne, przy braku alternatywnych sposobów podawania, powinny być podawane według dotychczasowych zasad.1617\n5)****Zaleca się kontynuację leczenia biologicznego preparatami anty-IgE lub anty-IL-5 u chorych z astmą ciężką.\n6) **** Dopuszczalne jest rozpoczynanie, a następnie kontynuacja terapii biologicznej przeciwciałami anty-IgE lub anty-IL-5 u chorych z ciężką astmą oskrzelową zgodnie z obowiązującym programem lekowym NFZ\nUzasadnione natomiast może być ograniczenie wykonywania badań dodatkowych (np. spirometria) wynikających z zasad programu lekowego - wymaga to uzyskania akceptacji Narodowego Funduszy Zdrowia (NFZ).\nNależy zwrócić uwagę, że objawy zapalenia spojówek często towarzyszące objawom alergicznego nieżytu nosa (ANN), mogą występować we wczesnym okresie infekcji koronawirusowej. Podstawowe leczenie ANN obejmuje leki przeciwhistaminowe i donosowe GKS.18 Nie ma żadnych danych, które uzasadniałyby ograniczanie stosowania leków przeciwhistaminowych lub miejscowych GKS u pacjentów z ANN.\n7)**** U chorych z ANN dotychczasowe leczenie powinno być kontynuowane, a u pacjentów ze spodziewanymi objawami sezonowymi należy wdrożyć adekwatne leczenie włącznie z miejscowym leczeniem przeciwzapalnym.19\nNie ma dowodów na bezpośredni związek pomiędzy obecnością alergicznych chorób skóry (atopowego zapalenia skóry, pokrzywki przewlekłej, obrzęku naczyniowo-ruchowego), a podatnością na infekcję SARS-CoV-2 lub przebiegiem choroby COVID-19. Nie można natomiast wykluczyć, że związany alergicznymi chorobami skóry przewlekły stres, mający niekorzystny wpływ na czynność układu immunologicznego, może takiej podatności sprzyjać. (ograniczenia stosowania procedur diagnostycznych w tych chorobach w okresie pandemii dyskutowane są poniżej). Zalecane w okresie pandemii częste mycie rąk i stosowanie środków bakteriobójczych i odkażających zwiększa prawdopodobieństwo osłabienia naturalnej bariery ochronnej skóry. Dlatego konieczne jest zabezpieczenie skóry przed wysychaniem i uszkodzeniem ciągłości bariery naskórkowej.\n**** 8) Po zastosowaniu preparatów odkażających, szczególnie u pacjentów z alergicznymi chorobami skóry, należy zabezpieczać barierę naskórkową przed jej destrukcją, poprzez aplikację odpowiednio dobranych emolientów, w tym kremów barierowych i kremów leczniczych .\nW okresie pandemii pacjenci z objawami ciężkiej postaci przewlekłej pokrzywki spontanicznej, u których zwiększona czterokrotnie dawka nowoczesnego leku przeciwhistaminowego jest nieskuteczna, mogą nadal być kwalifikowani do leczenia biologicznego omalizumabem, zgodnie z obowiązującym programem lekowym NFZ.\n****9) Dopuszczalna jest kontynuacja, a w szczególnych przypadkach także rozpoczynanie terapii biologicznej przeciwciałami anty-IgE (omalizumab) u chorych z ciężką pokrzywką przewlekłą.\nNie zaleca się w obecnej sytuacji epidemiologicznej rozpoczynania terapii pokrzywki lekami immunosupresyjnymi (np.cyklosporyną) ze względu na możliwość zwiększenia podatności na rozwój infekcji wirusowych. Jeśli leczenie cyklosporyną zostało już wcześniej podjęte, należy rozważyć zredukowanie dawki leku do połowy.\nAlergia na pokarmy i alergia na leki nie mają bezpośredniego związku z chorobą COVID-19\n(odgraniczenia stosowania procedur diagnostycznych dyskutowane są poniżej)\nE. Immunoterapia alergenowa\nImmunoterapia alergenowa (ITA) stosowana jest w leczeniu alergii wziewnych sezonowych i całorocznych oraz w alergii na jady owadów błonkoskrzydłych. Nie ma żadnych danych wskazujących na możliwe niekorzystne związki ITA z podatnością na lub przebiegiem choroby COVID-19.\nU pacjentów z alergią wziewną kontynuacja ITA w ramach obowiązujących zasad (minimum 3 lata) ma ważne znaczenie dla utrzymania kontroli choroby i zapewnienia efektywności tej procedury, prowadzonej z dużym nakładem wysiłku pacjenta i lekarza. Uzasadnieniem dla zakończenia ITA przed upływem 3 lat lub jej zawieszenia mogą być aspekty epidemiologiczne (obawa przed zakażeniem w związku z kolejnymi wizytami) lub organizacyjne (brak warunków do kontynuowania AIT w gabinecie alergologa). W przypadkach zawieszenia immunoterapii pacjenta należy szczegółowo poinformować o zasadach i planie jej kontynuacji po ustabilizowaniu sytuacji epidemiologicznej.\n**** 10) U pacjentów z alergią wziewną poddanym immunoterapii drogą podskórną uzasadniona jest kontynuacja ITA przez co najmniej 3 lata.\n****11) Biorąc pod uwagę aspekty epidemiologiczne i organizacyjne lekarz w porozumieniu z pacjentem może rozważyć czasowe zawieszenie ITA z perspektywą jej wznowienia w warunkach zapewniających pełne bezpieczeństwo.\nMożliwym alternatywnym postępowaniem w przypadku alergii wziewnych jest zaoferowanie pacjentom immunoterapii podjęzykowej. Należy podkreślić, że ostateczną decyzję w indywidualnym przypadku w porozumieniu z pacjentem podejmuje lekarz.\nW przypadku alergii na jady owadów błonkoskrzydłych kontynuacja immunoterapii jadem (ITJ) jest krytyczna dla zapewnienia bezpieczeństwa chorego - jest procedurą ratującą życie. Uzasadnia to kontynuację VIT przez okres 5 lat lub czas nieograniczony u pacjentów z czynnikami ryzyka niepowodzenia immunoterapii lub przez okres 3 lat w pozostałej grupie pacjentów zakwalifikowanych do ITJ .\n12)****Zaleca się kontynuację ITA alergenami jadu owadów zgodnie z obowiązującymi zasadami przez 3 lata lub dłużej, zależnie od występowania czynników ryzyka niepowodzenia immunoterapii.\nZe względu na konieczność ograniczenia kontaktów społecznych w okresie epidemii uzasadnione jest maksymalne dopuszczalne dla danej szczepionki wydłużanie odstępów pomiędzy wstrzyknięciami: do 4-6 tygodni w pierwszym roku szczepień i do 8 tygodni w kolejnych latach szczepień. W przypadkach konieczności zawieszenia immunoterapii ze względów epidemiologicznych i organizacyjnych należy szczegółowo poinformować pacjenta o potencjalnym ryzyku i korzyściach wynikającym z takiej decyzji oraz o zasadach i planie jej kontynuacji po zmianie sytuacji epidemiologicznej.\n13)****W czasie trwania pandemii nie zaleca się rozpoczynania ITA alergenami wziewnymi\n14)****W czasie trwania pandemii możliwe jest podjęcie immunoterapii alergii na jad owadów błonkoskrzydłych metodą ”ultra rush” u pacjentów mających bezwzględne wskazania do takiego leczenia.\nF. Wykonywanie innych procedur alergologicznych w okresie pandemii COVID-19\nCelem zmniejszenia ryzyka infekcji SARS-CoV-2 związanego z wizytą i pobytem pacjenta w jednostce medycznej w okresie pandemii, należy dążyć do wykonywania tylko niezbędnych, mających bezpośredni wpływ na postępowanie lekarskie, procedur diagnostycznych. Do lekarza alergologa należy ocena konieczności wykonania takich badań.\n15)****Zaleca się ograniczenie wykonywania następujących procedur alergologicznych do sytuacji wyjątkowych:\nTest płatkowe z alergenami kontaktowymi\nBadanie nadreaktywności oskrzeli nieswoistej\n16)****W przypadku wskazań do diagnostyki uczulenia IgE-zależnego zaleca się stosowanie testów in vitro dla wykrywania obecności swoistych przeciwciał IgE (sIgE) zamiast PTS\n17)****W uzasadnionych przypadkach dopuszczalne jest wykonywanie testów prowokacji z lekiem oraz testów tolerancji leków alternatywnych (dotyczy antybiotyków, NLPZ, leków okołoopercyjnych i miejscowo znieczulających)\n18)****W uzasadnionych przypadkach dopuszczalne jest wykonywanie procedury desensytyzacji (np. na aspirynę w chorobie wieńcowej lub leki przeciwnowotworowe)\nZasady pracy alergologa w czasie pandemii SARS-CoV-2\n1. Ponieważ choroby alergiczne mają charakter przewlekły i większość pacjentów posiada w domu plany leczenia, alergolodzy powinni ograniczyć liczbę wizyt w gabinecie do niezbędnego minimum.\n2. W większości przypadków porady mogą/powinny być udzielane pacjentom drogą telefoniczną lub elektroniczną (Skype, e-mail) - taka forma posiada pełne formalne uzasadnienie NFZ i jest rozliczana jako tradycyjna wizyta w poradni.\n3. W przypadku niezbędnej wizyty, jeżeli jest to możliwe, pacjenci powinni być przyjmowani w specjalne wydzielonych do tego pomieszczeniach, tak, aby maksymalnie skrócić „drogę pacjenta” do miejsca udzielenia świadczenia oraz zapewnić odpowiedni dystans pomiędzy osobami oczekującymi na wizytę (MZ).\n4. W przypadku niezbędnej wizyty powinno się zapewnić bezpieczeństwo pacjentom, ustanowionym przez nich przedstawicielom ustawowym oraz personelowi medycznemu (MZ)\n5. Lekarz alergolog powinien stosować środki ochronny osobistej (rękawiczki, maski, fartuchy) zgodnie z aktualnymi wytycznymi Ministerstwa Zdrowia (MZ)\n6. Chorzy na astmę, którzy nie posiadają planu postępowania w trakcie zaostrzenia choroby, powinni zostać zaopatrzeni w taki plan drogą internetową lub telefoniczną (sms)\n7. Pacjenci z alergią sezonową powinni zostać poinformowani o zbliżającym się sezonie pylenia oraz o zaleceniu rozpoczęcia leczenia przed spodziewanym sezonem. Istotne może być wskazanie pacjentom dostępu do lokalnych kalendarzy pylenia.\nZe względu na dynamicznie zmieniającą się sytuację epidemiologiczną przestawione w stanowisku zalecenia będą aktualizowane w miarę dopływu nowych informacji .\n31 marca, 2020 roku


Bełchatów stolicą tańca sportowego — Radio Łódź\nsob, 22 paź 2016 13:31:20 +0200\nBełchatów stolicą tańca sportowego\nW górniczym mieście trwają Mistrzostwa Europy w Tańcu Sportowym. W zawodach bierze udział ponad 500 najlepszych zawodników reprezentujących 41 klubów z Polski, Węgier, Słowacji, Ukrainy oraz Rosji.\n(Fot. Akademia Tańca 4-20)\n11- letnia Oliwia mówi, ze taniec dla niej to pasja. - Wcześniej nie wiedziałam, że można się zakochać w tańcu. To coś więcej niż odskocznia, to sposób życia - podkreśla.\nOrganizatorka wydarzenia, prezes Związku Nowoczesnego Tańca Sportowego, Joanna Kraska – Kruszyńska wysoko ocenia poziom zawodników. Mówi, że ich rozpiętość wiekowa jest bardzo duża: od sześciu do 23 lat. - Potrafią bardzo wiele i szczerze mówiąc ja w ich wieku tyle nie potrafiłam. Nie było zresztą wtedy takich możliwości rozwoju, nie było klubów tanecznych, tylko kluby tańca towarzyskiego. Ja miałam to szczęście, że trafiłam do klubu tańca rock&rolla sportowego - wspomina.\nTancerze walczą o palmę zwycięstwa w pięciu grupach wiekowych i kilkunastu kategoriach tańca, m.in. show dance, free show, fantasy, disco dance czy hip hop. Zawody odbywają się w Hali Widowiskowo-Sportowej i potrwają do niedzieli.\nPrzemarsz górników w Bełchatowie\nŁódzki zespół Ad Astra zdobył tytuł mistrza świata


Kolorowanki Tom i Jerry do drukowania dla dzieci\nTom i Jerry kolorowanki z popularnego serialu animowanego, który toczy się wokół rywalizacji między kotem Tomem a myszką Jerry, jest jednym z najpopularniejszych tematów do kolorowania na całym świecie. Seria została pierwotnie stworzona przez znanych amerykańskich animatorów Williama Hannę i Josepha Barberę. Serial po raz pierwszy został wyemitowany w 1940 roku.\nTom i Jerry – kolorowanki z kotem i myszką do druku\nDzieci uwielbiają kolorowanki Tom i Jerry, ponieważ pozwalają im podróżować do nieznanej krainy, gdzie mogą wziąć udział w grze w kotka i myszkę, biegając ze swoimi ulubionymi postaciami.\nTe strony do kolorowania są zarówno edukacyjne, jak i zabawne, ponieważ dzieci mogą nauczyć się wielu rzeczy o kolorowaniu, bawiąc się kredkami i mazakami. Zapoznaj się z poniższą kolekcją najlepszych kolorowanek Tom i Jerry – wybierz najlepsze obrazki dla swoich dzieci.\nZabawne kolorowanki dla dzieci Tom & Jerry\nOd pokoleń postacie z kreskówek - Tom i Jerry przez lata bawiły publiczność. Ta para komicznych bohaterów jest do dziś lubiana przez wszystkich widzów, niezależnie od wieku.\nDlatego, gdy nadszedł czas, aby Twój uroczy malec po raz pierwszy spróbował swoich sił w kolorowaniu, powinieneś dać mu kolorowanki Tom i Jerry do druku z obrazkami jego ulubionych postaci z kreskówki o sprytnej myszce i zmanierowanym kocie.\nInteligentna mysz Jerry i wiecznie intrygujący kot Tom stanowią główną postać tego serialu animowanego. Strony do kolorowania są wypełnione przygodowymi i zwariowanymi obrazkami, które dzieci uwielbiają oglądać i kolorować.\nNiesamowite kolorowanki Toma i Jerry'ego:\n1. Gra w tenisa:\nNa tej kolorowance Jerry trzyma piłkę tenisową, a Tom rakietę. Wesoła mina Jerry'ego i zmartwiona mina Toma sprawiają, że cały rysunek jest bardzo interesujący.\n2. Jerry w makaronie:\nNa tym zdjęciu Jerry jest zawijany w makaron na talerzu, co daje ogromną radość Tomowi, który zawsze chce mieć go na swoim talerzu. Wydrukuj tą kolorowankę za darmo i koniecznie odwiedź nasze kolorowanki z kotkami.\n3. Tom puszczający latawiec:\nTom wciąż próbuje różnych rzeczy. Na tym rysunku próbuje puszczać latawiec. Dzięki temu obrazkowi dzieci nauczą się kolorować podstawowe rzeczy, takie jak latawiec.\n4. Nauczyciel Tom:\nTen arkusz do kolorowania Toma i Jerry'ego zawiera cała postać Toma, która daje małym dzieciom duże pole do pokolorowania Toma. Dzieci uwielbiają pomysł posiadania ulubionej postaci z kreskówek jako nauczyciela i natychmiast zgodzą się ją pokolorować.\n5. Czas na Boże Narodzenie:\nZarówno Tom, jak i Jerry otrzymali prezenty w wigilię Bożego Narodzenia. Jerry otrzymał wiele prezentów, podczas gdy Tom otrzymał tylko mały prezent. Radosny wyraz twarzy Jerry'ego sprawia, że małe dzieci się uśmiechają i bardziej cieszą się kolorowaniem.\n6. Skarpetki Mikołaja:\nWygląda na to, że Mikołaj zostawił Tomowi kilka prezentów w swojej świątecznej skarpecie, podczas gdy Jerry sam jest szczęśliwy, będąc w jednej ze skarpetek. Oboje są szczęśliwi, co zdarza się dość rzadko.\n7. Myszka Jerry:\nTa urocza kolorowanka myszki Jerry będzie na pewno interesująca dla Twojej pociechy. Jeśli masz bardzo małe dziecko, które dopiero uczy się kolorować strony, najlepiej wypróbować jedną postać.\nWydrukuj kolorowanki Tom i Jerry i pozwól swojemu dziecku cieszyć się godzinami zabawy, podczas gdy koloruje postacie z bajek. Zdziwisz się, gdy odkryjesz, że oprócz udostępnionych przez nas stron, w sieci jest kilkadziesiąt wzorów do kolorowania, które możesz pobrać zupełnie za darmo.


Myśli nieuczesane, niepoukładane: 2012-05-27\nMam to do siebie, że trzymam się raczej twardo swoich poglądów. Gdy mnie coś irytuje, to o tym mówię. Kiedy mogę coś z tym zrobić - robię. A jak nie mogę lub wiem, że i tak nic nie wskóram, a tylko się zirytuję jeszcze bardziej - odpuszczam. Przyjmuję taki stan rzeczy, jaki jest. Na wiele rzeczy wpływu nie mam, nie zależą ode mnie. I nic z tym zrobić nie mogę. Ale mogę o tym napisać i głośno powiedzieć, że mi się ten stan nie podoba. Więc piszę. Oglądam ostatnio co jakiś czas wiadomości, czytam, co się dzieje w prasie i rozglądam się z niedowierzaniem wokół. Politycy cieszą się jak dzieci i z dumą prezentują kolejne odcinki autostrad. Jaaaaaaaa. A potem cicho pada, jak "długi" jest ten "odcinek". I ani słowa, że niestety, nie udało się, przepraszamy, coś nam stanęło na przeszkodzie: przepisy, Chińczycy, daliśmy ciała, cokolwiek. Oni są dumni z 7 km autostrady.... Nie wiem, może ja jestem jakaś niedorozwinięta? Bo ja bym się wstydziła w mediach występować i chwalić takim "dokonaniem". Zdarzyło mi się kiedyś być w Hiszpanii. Widziałam, jak wygląda Barcelona, jakie mają drogi, autostrady. Jak usłyszałam, że większość tego, co me oczy widzą, powstało z okazji olimpiady, która tam się odbywała, to szczęka mi opadła. Znaczy - da się? Mało tego - te drogi były w jednym kawałku!!! A nie dziura, dziura i kawałek asfaltu między nimi. Oni w ciągu roku potrafili zbudować setki km autostrad, my się chwalimy kilkoma.... To ja się nie dziwię, że zagranicą myślą, że u nas kury i krowy ulicami biegają... Służba zdrowia to jest w ogóle jakich moloch poza wszelką dyskusją, o jej (nie)działaniu powiedziano i napisano już wiele. Ja bym proponowała kolejnym ministrom zdrowia i kolejnym zarządzającym NFZ, podjąć próbę dostania się do specjalisty lub zapisać się na jakieś zabiegi rehabilitacyjne w drugiej połowie roku. I to nie w Warszawie, ale właśnie w mniejszych miastach. Powodzenia! W ogóle jak słucham czasami wypowiedzi polityków, to mnie korci, żeby sprawdzić skład powietrza, jakie jest w sejmie. Bo odnoszę wrażenie, że tam coś dziwnego jest w tym powietrzu, co wywołuje galopujący zanik ośrodka myślenia, względnie mocno utrudnia jego sprawne działanie. Jak słyszę, że jeden z czołowych polityków łaskawie zgadza się nie utrudniać przebiegu Euro, za wyjątkiem jednej drobnej manifestacji, to śmiech mnie ogarnia - szkoda, że przez łzy. W głowie mi się nie mieści, że tolerowane jest systematyczne obrażanie głowy państwa i premiera - kimkolwiek by nie byli. Zajmują pewne stanowiska, zostali wybrani przez ludzi i należy to uszanować. Można się nie zgadzać z ich poglądami politycznymi, ale w żadnym razie nie powinno się ich szkalować publicznie, za to, że się ich nie lubi. Można powiedzieć, że nie podoba mi się sztuka Beksińskiego, nie trafia do mnie i nie przemawia. Ale nie można mówić, że Beksiński był głupi, że to wariat, że mu ręki nie podam, bo go nie szanuję, czy inne tego typu epitety. Mam w ogóle wrażenie, że nasi politycy osiągnęli mistrzostwo w odwracaniu kota ogonem i dopasowaniu się do danej sytuacji i oczernianiu przeciwnika za wszelką cenę, przy użyciu wszelkich środków. Ale jak mówiłam - może ja się nie znam, może jestem niedorozwinięta.... Więc siedzę sobie cichutko i tylko systematycznie chodzę na każde wybory, nawet te lokalne, żeby nie było potem, że zabrakło mojego jednego głosu, że nie postarałam się, że nie mam wkłady w zachodzące lub nie zachodzące zmiany... Bo to chwilowo jedyne, co mogę w tym kierunku zrobić.\nBo ojciec sili się na "dofcipy" przez telefon, gdy ja nie mam ochoty i czasu.\nNo i odwieczna "kochana" i niezawodna teściowa - bo jest bezmyślna i jak zwykle źle na mnie patrzy i krytykuje na prawo i lewo, za sam fakt, że żyję i to z jej synem (!), a niegodna jestem tego.\nJakoś mi jest niefajnie i gdybym mogła, to bym kogoś wczoraj zagryzła. Ale się opanowałam. Oby mi szybko przeszło, bo ludzie ode mnie uciekną...


Gumowe elementy do samoochodu? • ZAWIESZENIE, układ KIEROWNICZY i HAMULCOWY - Forum Volvo V50, S40, C30, C70\nGumowe elementy do samoochodu?\nprzez Lyricalccn » 22 lut 2021, o 11:20\nJak szybko tego rodzaju elementy ulegają degradacji i trzeba je wymieniać? np. gumowe sprzęgieło kompresora\nNa mechanice kompletnie się nie znam i trudno mi ocenić, jak taka usterka wpłynie na sprawność całego pojazdu. A żeby dostać tę część, to chyba trzeba by ją wykonać na indywidualne zamówienie np od - http://gumtal.pl/, bo gumowych sprzęgieł kompresora do mojego modelu w sklepach chyba już w ogóle nie mają. Tylko jak długo wytrzyma jedna nowa sztuka, żeby w razie czego wiedzieć, ile nowych na zapas kupić?\nOstatnio edytowano 8 mar 2021, o 12:04 przez Lyricalccn, łącznie edytowano 1 raz\nDołączył(a): 2 mar 2020, o 00:48\nprzez marek3333321 » 23 lut 2021, o 21:00\nJeszcze jutro pokaże ten wątek znajomemu. On naprawdę tym wątkiem bardzo się zainteresuje.\nDołączył(a): 23 lut 2021, o 20:58\nprzez loraa » 4 mar 2021, o 13:53\nFaktycznie gumowe elementy po czasie się zużywają i moim zdaniem warto jest o nich pamiętać. Muszę przyznać, że bardzo fajnie na pewno sprawdzają się oringi gumowe https://powerrubber.com/kat/oringi-gumowe/ dzięki którym wiem, że bez najmniejszego problemu możemy naprawić wiele rzeczy. Jestem zdania, że tym bardziej warto je zamawiać bezpośrednio od producenta.


17 września, 2019 w Aktualności, Bez kategorii\nZa progiem jesień i nowy sezon winiarski. To doskonała okazja żeby przypomnieć sobie smak włoskiego wina oraz – gamę węży, którą specjalnie dla przemysłu winiarskiego dedykuje włoski producent węży – firma IPL.\nW tym roku prezentujemy nowość: najlżejszy w tej grupie wąż NETTUNO ENO. Gładki wewnątrz, elastyczny i odporny na alkohol o stężeniu do 50%.\nWąż spełnia wymagania EU 10/2011 (klasy A, B, C i D1)\nCałą gamę węży dla przemysłu winiarskiego zawierającą specjalistyczne węże prezentuje aktualna broszura. Zapraszamy również do kontaktu z naszym Działem Handlowym!\nMożliwość komentowania NETTUNO ENO została wyłączona


LEXUS LS - akcesoria samochodowe - Motochemia\nLEXUS LS - AKCESORIA SAMOCHODOWE\nZnajdziesz tutaj akcesoria samochodowe dedykowane dla LEXUS LS\nZobacz wszystkie produkty dla danego ROCZNIKA LEXUS LS klikając w przycisk obok jego nazwy\nDywaniki samochodowe do LEXUS LS\nFiltry kabinowe do LEXUS LS\nFiltry paliwa do LEXUS LS\nFiltry powietrza do LEXUS LS\nOleje mineralne do LEXUS LS\nOleje półsyntetyczne do LEXUS LS\nOleje silnikowe do LEXUS LS\nOleje syntetyczne do LEXUS LS\nJeśli jesteś właścicielem LEXUS LS to istnieje prawdopodobieństwo, że potrzebujesz coś w nim wymienić. Polecamy oleje silnikowe dla LEXUS LS z rocznika 2006 - ... (UVF4_, USF4_). Warto sprawdzić dywaniki samochodowe dla rocznika 1989 - 2006 (UCF10). Oczywiście warto przeglądnąć ofertę wycieraczek i żarówek samochodowych dla rocznika 2006 - ... (UVF4_, USF4_). Jeśli szukasz olejów przekładniowych lub filtrów dla rocznika 1989 - 2006 (UCF10) to dobrze trafiłeś. Życzymy udanego przeglądania.


2021 r. Wrzesień 26 d., niedziela, 12.09\nW drugiej połowie czerwca miesiąca b. r. w ramach projektu „Aktywne lato” trwały zajęcia wychowanków Szkoły Sportowej w różnych dziedzinach sportowych. Pierwsze zgrupowanie odbyło się w dniach 22-27 czerwca w Niemenczynie w formie zajęć dziennego pobytu, gdzie sportowcy trenowali, relaksowali, pływali i zwiedzali. W ramach projektu w Niemenczynie wzięło udział 20 sportowców, uprawiających lekką atletykę, piłkę nożną i sporty zimowe z Gimnazjum im. Giedymina i K. Parczewskiego w Niemenczynie oraz Gimnazjum im. T. Konwickiego w Bujwidziach i Gimnazjum im. J. Słowackiego w Bezdanach.\n18 lipca w Oniksztach startem w 1 edycji Pucharu Litwy narciarze rozpoczęli zmagania sezonu 2020-2021.\nW dniu 7 kwietnia w ramach współpracy Samorządu Rejonu Wileńskiego z Powiatem Żywieckim grupa biegaczy Rejonu Wileńskiego wzięła udział w jubileuszowym XX Półmaratonie dookoła Jeziora Żywieckiego o Puchar Starosty Żywieckiego.\nHumorystyczne popołudnie w Rudominie\nFrancuski poeta i satyryk Alfons Allais kiedyś powiedział: „Na świecie nie ma nic piękniejszego od pobudzania ludzi do śmiechu”. Śmiech i dobry humor opanował Rudominę. Bowiem 24 lutego w Wielofunkcyjnym Ośrodku Kultury w Rudominie wystąpiła słynna rosyjska artystka estradowa, humorystka Klara Nowikowa.\nMedale biatlonistów rejonu wileńskiego w Ignalinie\nPodczas, gdy najsilniejsi biatloniści świata w Raubicziach walczą o medale Mistrzostw Europy, młodsi walczyli o medale Otwartych Mistrzostw Ignaliny w biatlonie, które odbyły się 21 lutego. Na zawodach zebrało się ponad 40 biatlonistów z Wilna, Onikszt. Wisagini, Ignaliny i Niemenczyna. W zawodach bardzo dobrze wystąpili wychowankowie Szkoły Sportowej Samorządu Rejonu Wileńskiego, zdobywając 3 złote i 2 srebrne medale.\nWystawa zdjęć „Tradycje świąt katolickich. Rzemiosła i rzemieślnicy”\nMuzeum im. Władysława Syrokomli w Borejkowszczyźnie