Essay - Collections Online | National Museum Wales\nPerson / Body: Jenkin, Professor T.J.\nNotes by Prof. T. J. Jenkin, Aberystwyth, in 1964 on sheep breeds and various aspects of Welsh life and Welsh folklore including dilectology, hedges, housework, farm work and crafts people, drovers, local characters, traditions, weddings. The information was as a response to the 1957 Welsh Folk Museum questionnaire.\nAnswer Books were sent out by the Welsh Folk Museum to individuals across Wales as a way of collecting and documenting information on aspects of folk culture in their areas, including agriculture, crafts, food, customs and dialects. The responses were hand-written in the books. The Answer Books had a similar purpose to the earlier questionnaires sent out in 1937.\nTudalen 1/Page 1\nWiliam Sâr, (Wiliam Daf; William Davies) Ym mhentref Maenclochog y triogai Wiliam a phan weithiai yn Budloy cerddai yntau yn ol a blaen pob dydd dros y cyfnod. Nis gwn i yn y byd faint a wyddai William am wahanol fathau o brennau o herwydd yn ei waith yn Budloy ychydig o gyfle a byddai iddo dangos hynny. Yr oedd llawer iawn o arfer a tradodiad ynglyn a pha bren i ddefnyddio at wahanol amcanion ac y oedd gan y ffarmwr ei hun ei farn a chyda hynny yr oed bob cyfle yn torri coed yn eu trin ac yn eu sychu a'u gosod o'r naill du hyd nes y byddai golur am danynt. Cofiaf fy hunan fynd i arwerthiad coed newydd eu torri yn y Gellifor, Cwm Gwaun. Yr oeddwn i brynu dwy coeden larswydden (larch) yno os cawn rai oed yn taro i wneud dwy ysgol dim llai na ugain [ffor] yr un o hyd; yn union; a heb fod yn rhy drwm. Prynais dwy; cawson hwy adref; llifiwyd hwy yn eu hyd a gosodwyd i orwedd ar daflod y glowty (glow-dy – beudy) i aedfedi a disgwyl eu hawser. Pren llarwydden hefyd oedd y gorau at glwydi ac os byddai rhuddin iddo, at bryd-byst o wahanol fathau. Ond tybier ein bod yn bwriadu rhybryd i wneud cart trwm newydd cyfan. Os byddai yr ecs (axle) i fod o'r bren, yna pren onnen o'r hyd a'r trwch priodol (gydag ychydig dros ben) y rhaid iddo fod heb golfen o gwbl. Rheswm am ddewis pren onnen oedd ei fod yn gryf a gwydn ac eto nid heb rywfaint ystrwyddfa fel y gallai 'roddi' ychydig wrth gario llwyth trwm ar hyd ffordd ar wastad a charegog. Dyna un o ragoriaethau pren onnen a'r paham y defnyddid ef bob amser i wneud coesau i offer ac arfau – pigffyrch, rofiau etc: hefyd i wneud cadeiriau at darw llafur (torri yd) a phopeth oedd yn gofyn am nerth a gwydnwch gyda rhywfaint o ystwythder, ond yn rhyfedd iawn, gyda ni, beth bynnag, defnyddid pren onnen hefyd at ran arall o'r cart lle nad oedd ystwythdu fel y cyfryw mor bwysig sef yn y ['curfse'] (cyrfsiau?, camog,felloes). Cofiaf gwympo hen coeden onnen yn arbennig ar gyfer hyn. Yr oedd yn fawr a hen iawn ond yr oedd ei rhannau isaf wedi eu crebachu gan ganghennau man fel pan y llifiwyd [?lir] yn blanciau o'r trwch priodol (tua 4 morfedd) nid oedd 'grain' i'w weld yn un man. Byddai yn gamp arbennig i hollti'r planciau hyn a dyna'r pwynt; rhaid i bren y cwrpyn beidio hollti ar un cyfrif. Yn y shafts (y prennau o bob tu i gefyll y bôn) ar y llaw arall yr oedd gofyn eto am ystwythder mewn prennau trwchus, ac, os yn bosib, gwell dewis coeden a oedd yn plygu neu yn camu ychydig gan ef ffordd iawn. I wneud bogeli i'r olwynion, rhaid oedd cael pren oedd a'r [???] leiaf bosib i hollti ynddo ac nid oedd hyd yn ddigon da. Yr hyn oedd rhaid ei gael at hyn oedd pren llwyffen (Elm) ac nid oedd coed felly yn tyfu yn ein cymdogaeth ni, ac felly rhaid prynu'r prennau at y bogeli drwy'r masnachwr coed yn Arberth. Yr oedd y spogau (adenydd? Spokes) yr olwynion i fod o derw wedi ei hollti gyda'r graen yn berffaith ac yr oedd holl ffram – waith y gist hefyd o derw, ond gallai ochrau a gwaelod y gist fod o goed cymharol feddal fel pinwyd o rywfath o herwydd gallid eu adnewyddau fel y byddai y galw. Cyfrifid bod pren masarn (sycamorwyd) yn dal yn dda mewn lle yr oedd llawer o dŵr a defnyddid ef i wneud llwyau rhod dŵr. Pren gwael ydoedd pren helygen ond yr oedd yn lled wydn ac yn hawdd ei naddi ac felly yn defnyddiol iawn i wneud dannedd rhaca bren. Pren ysgawen a defnyddid bob amser i wneud skewers (gwaechelli?) hir wrth osod gwyddau ar ol eu lladd yn barod i'w coginio ond defnyddid pinnau draw yn syth o'r ddraenen wan at ddal manion yn eu mannau iawn. Defnyddid coed cyll a helyg i wneud plethiadau i gau bylchau, a gwiail cyll a helyg i wneud cewyll (cawell; cawelli) a drysi (ar ol ei paratoi yn briodol) at wneud lipnau (a gwelais gadair esmwyth fawr wedi ei gwneud fel hyn o wellt a drysi). I wneud oged ddrain at drin tir gwair a thir pori nid oedd dim byd gwell na drain duon mewn [?clwyd]. Ar glawdd yr ysgol bob dydd, coed laburnum (golden chain)a deffai. Nid roddent llawer o gysgod ond yn briodol iawn at waith gwialen yn yr ysgol. Dai'r Allt: Dylwn gyfeirio at un arall a ddeuai bob hyn a hyn pan oeddwn ifanc iawn ond dim yn prin cof sydd gennif am dano. Dai'r Allt oedd hwnnw neu David Williams. Gwaddotwr oedd Dai – un oedd dal gwaddod (moles). Nis gwn i pa mor\nTudalen 2/Page 2\ndda ydoedd wrth ei grefft ond reaglau syml o'i waith ef ei hun a ddefnyddiau. Yr oedd Dai yn gefnder i fy nhad – y dau o honynt yn wyrion i Dafi Jenkin Gothy Walls ac yr oedd Dai yn frawd cyfan i Daniel William (y Bardd) i'r hwn yr ysgrifennodd Dr. Gwylfa Roberts erthygl goffa yn “Geninen” cyfrol XL, Ebrill 1922 td.80-85 ond ni chlwyais i bod gan Dai elfen na thalent at ganiadaeth. Calennig Dilyn ei grefft a enill ei fywoliaeth yr oedd Dai'r allt wrth [?waddota]. Ei faglau ef ei hun oedd ei ganddo rhai o wneuthuriad cartref cofiaf eu gweld ond nid yw fy llaw yn ddigon da i dynnu llun un o honynt. Gwialen gollen oedd y “spring” a llinyn rhawn ceffyl oedd y groglath – am ei fod yn wdyn a hefyd yn di-sawr. Yr oedd y magl yn effeithiol iawn yn llaw crefftwr. Ond yr oedd nifer o wragedd oedrannus neu wanllyd – gweddwau a rhai di-briod a ddeuent yn eu tro i gasglu Calennig tuag adeg y Calan. Nid oedd y ddiwrnod pendant ac felli gallai gwraig gymenyd rhai dyddiau i alw ym mhob man i bwriadai wneud. Er nad oedd bwyd blawd ceirch mor boblogaidd a chyffredin tua 1890 ag y bu cyn hynny, yr oedden ni yn Budloy bob tymor y [?gywu] rhai pynnau o'r ceirch goreu i'r felin i'w falu (ar ol ei grasu) y flawd ceirch man a gadwai yn berffaith am o lleiaf flwyddyn ond ei wasgu mor galed ag oedd bosib i “garnesh” (cist) ddofn o goed, (a blawd barlys yr un fath [?muon] adran arall o'r un garnesh). Bum lawer tro pan yn ifanc yn droednoeth yn sathru blawd yn y garnesh. Yr oedd yr arferiad i rywrai o'r ffarm fynd i'r felin gyda llafur a byddent yn helpu gyda'r malu etcdrwy'r nos ond ni fum i erioed gwneud hynny. Y peth mwyaf derbyniol o ddim gan y gwragedd hyn fel calennig ydoedd phiolaid neu dwy o bob un o'r dau fath hyn o flawd o herwydd gellid ei ddefnyddio pryd bynnag y byddai galw ond gellid ei cadw yn hir. Nis gwn i yn y byd faint fyddai unrhyw un yn gasglu mewn tymor ond yr oedd hwn yn hollol rydd a nid oedd yn creu dyled o gwbl. Yr oedd felly yn wahanol i ganiatau i ryw hon wraig “osod rhych o dato ar y ffarm o herwydd yr oedd yn dealledig bod cael “osod rhych o dato” yn golygu dyled o un diwrnod wrth y cynhaeaf (Sy [?] mi “gosod” tato yn hytrach na'u “plannu” na'u “hau” a fyddem ni er mai “tato hâd” a ddefnyddiem). Anrhegion: Yn ein teulu ni, yn leiaf, nid oedd yr arferiad o rodi neu gyfnewid anrhegion yn bod er na waherddid i ni'r plant i dderbyn ceiniog neu dwy gan ryw ymwelyd fel y gwelais yn ddiweddarach dad a mam o [?ysgofiaid] yn gwneud. Y syniad o'r tu ol yn [?ddriau fur?] mai peth i'w enill yr arian a phob peth arall heblaw bwyd a dillad. Tra yr oeddwn i eto yn blentyn ifanc yn yr ysgol, er hynny, pan ddelai mis Chwefror (yr oedd y “Ddefad Las” oedd yn alw yr adeg Hen Galan wedi diflannu cyn hynny) cawn sialens y byddwn yn enill tair ceiniog os mai [?'myfu'] a fyddai y cyntaf i weld oen bach cyntaf y tymor. Ond ni chredaf bod y tair ceiniog wedi gwneud un gwahaniaeth o gwbl – y byddwn wedi codi i fynd i fysg y defaid pan fyddai dechrau goleuo yn y bore ac y byddwn allan eto yn eu plith mor fuan ac y gallwn gyrraedd adre o'r ysgol yn y prynhawn – tair ceiniog neu beidio. Ond [?erys?] un eithriad ar fy nghof. Dechreuodd fy mrawd adael yr ysgol cyn ei fod yn 12 oed i “dilyn y ceffylau” ar ol i'r gwas diweddaf adael yn Hydref 1894. Nid oedd gadael yr ysgol yn poeni llawer arno ef. Nid cafodd anhawster erioed gyda'i wersi ond nid oedd ymhoffi ynddynt i'r un graddau ag y gwnawn i. Un o bethau mawr mab a gwas ffarm ydoedd bod yn berthen “watch” (oriawr). Mor bell yn ol a mis Ebrill 1878 talodd Edward Harries a oedd y was yn Budloy ac yn enill £13:5:0 am y flwyddyn o waith, bedair punt am watch! Nid bu fy nhad yn berchen oriawr erioed (ond un oriawr y gafodd yn ol ei hanner brawd y Parch Abedngo Jenkin ac nid oedd honno yn cadw amser. Nid chariodd fy nhad hi erioed). Ond pan adawodd fy mrawd yr ysgol cafodd addewid y byddai yn cael watch yn eiddo iddo ef ei hun\nTudalen 3/Page 3\npan fyddai yn 15 oed – ac fe'i cafodd – English Lever mawr gyda châs arian trwm yn werth 50/- [shillings] a honno fu ganddo gydol ei fywyd ac yr oedd yn falch iawn ohoni. Cofiaf hefyd i Tom Llewclyn, brawd hynaf fy mam, ddwyn adref gydag ef “brooch” arian yr un i'm dwy chwaer yn 1889 o'r Almaen. Nid oedd dim rhodd pen-blwydd na rhodd Nadolig i neb a phan ddaeth fy mrawd a minnau yn perchen dafad yr un (er mwyn i ni gael pris oen yn arian poced am y flwyddyn) bu rhaid I mi dalu 10/-[shillings] yr un am danynt allan ceiniogach oeddem wedi eu [derbyn] o dro i dro gan hwn a'r llall. Ond ar ol i mi adael cartref os na fyddwn gartref ar dydd fy mhen-blwydd, byddai fy mam yn gyson yn danfon cyw iar i mi yn di-dor hyd ei marw yn 1929. Egwyddai fy chwaer hynaf am hyn a decreuodd hi wneud yr un peth yn 1930 a gwnaeth hitau yn diffael bob blwythyn hyd ei marw yn 1944. Fyth wedi hynny – eleni, 1864, yw'r ugainfed tro i'm nith ([???] fy chwaer arall) wneud yr un peth – a'r tair o honynt heb ddisgwyl dim yn gyfnewid. Ac eto yr oedd rhoddion cymdogion a'i gilydd – ond rhoddion mewn pethau a mewn gwasanaeth oeddynt bron i gyd, a gwasanaeth gyda'r cynhaeaf gwair oedd y pennaf oll. Cylch helpu gda'r gwair yn Budloy oedd:- Bernard's Well Ichaf – Ffarm dau neu dri lladdiad o wair (Maurice John) George Wardoro[?] Bernard's Well Isaf - “ pedwar lladdiad John Phillips Y Dyffryn - “ tri lladdiad John James Holmws Fach (= y Cnwc) Tyddyn bychan un lladdiad Mrs Anne Williams Yr Holmws - Ffarm dau lladdiad Thomas Higgon Bla'cnwc Isaf - “ pedwar lladdiad David Phillips Bla'cnwc Ganol - “ un lladdiad lled fawr Enos Griffiths Bla'cnwc Ichaf - “ tri lladdiad Benjamin Perkins Patshin Glas (Brynglas) - Tyddyn un lladdiad Daniel Howell Trebengych - Ffarm dau neu dri lladdiad Benjamin John Horeb (Skerry Hill) - Tyddyn un lladdiad Elizabeth Evans Gotty Isaf (Gotty Walls) – Ffarm dau lladdiad Elias Phillips Penrhiw - Tyddyn un lladdiad Evan Jones Rhydfach - “ “ “ David Harries Budloy - Ffarm dau neu dri lladdiad David Jenkin Gotty - “ dau lladdiad (Thomas James) Daniel Williams\nDyna'r cylch cyson a chyflawn ac ambell dro byddem hefyd yn helpu yn: - Bellevue Rhosy-bwsh – tyddyn: un lladdiad Griffith Williams (gôf) “ Rhosy-bwsh – tyddyn: un lladdiad peter Edwards (crigydd) Eithbed Maenclogoch - Ffarm dau lladdiad Maurice John\nByddai helpu gyda'r gwair er hynny yn ol y dyled (gyda llawn eithriad yn ol yr amgylchiadau). Creu dyled a fyddem ddechreu'r tymor drwg fynd I ffarm oedd y gwair ar lawr ar fore y diwrnod crefu'r gwair neu ar fore cywain y gwair – fyth ymlaenllaw – a'r gofyniad ydoedd bob amser “ Odych eishe help at y gwair heddi?” Rhaid gofyn I feistr y ffarm. Os na fwriadai ef gywain y gwair y diwrnod hwnnw – os mai ei grafu, ei drin a'i 'goco' fwriadau, fo allai y meistr wrthod help yn enwedig pan fyddai yn ddigon eisioes wedi dod ynghyd ond ni feiddiai un ffarmwr gwrthod help gan neb ar diwrnod cywain y gwair oblegid fe gyfrifid hynny yn sarhad anfaddeuol. Y canlyniad oedd bod ambell dro lawer mwy o ddwylo yn gweithio ar laddiad o wair nag oedd eu hangen. Cofiaf weld dros deugain o weithwyr yn Budloy ar diwrnod gywain gwair y Weinglodd lle y byddai 30 yn llawr digon. Ond ar gynhaeaf gwair drwg, yr oedd dwylo'n brin fynnych a'r gwaith yn galed o herwydd byddai y lladdidau ar y gwahanol ffermydd yn dal ei gilydd a delai nifer o laddiadau ar wahanol ffermydd i'w cywain ar yr un diwrnod a rhaid oedd rhannu'r dwylo yn ol y dyledion. Yn ystod y cyfnod 1900 hyd 1908 (gan cynwys y dau) a hefyd, i rywfaint llai mesur yn 1909 a 1910 bum i yn helpu gyda'r gwair rywbryd neu gilydd ym mhob un o'r lleoedd hyn, ac ar\nTudalen 4/Page 4\ny cyfan hwyrach mai hwn ydoedd tymor mwyaf difyr y flwyddyn ar y ffarm. Fel y rhedai tymor y cynhaeaf gwair ymlaen y duedd ydoedd i “anghofio dyledion wedi'i cwbl ac i rhai yn ffodus i orffen yn gymharol gynnar fynd i helpu y rhai oedd ar ol pa un y fyddai dyled neu beidio. Ar tud. 4 o un holiadur yn y par cyntaf cyfeirir at amryw bethau fel 'Mari Lwyd'.etc etc. Yn y modd symlaf ceisiaf ateb y pwyntiau a godir - 1. Ni chlywais i erioed (yn y cyfnod 1890-1909) so lleol o 'Mari Lwyd' na dim byd o'r fath. 2. Ni oedd dim son am na seremoni ynglyn ag wyau'r Pasg. Yr unig beth a ddigwyddai oedd bod pob un yn cael wy cyfan i frecwast y diwrnod cyntaf y byddai pris wedi gostwng i ddimau yr un. 3. Ni chlywais ddyweddiad tebyg i “hel bwyd cennad y meirw” a ni cofyf eto yn ei deall. 4. Clywais son am nethiorau fel [perhau ?] a fu, ond ni chefais fanlynion – neu os cefais, ni chofnodais hwy ac aethant yn angof. Gwn, ar hynny, mae ffordd I helpu pan ifanc i ddechrau eu byd oeddynt a deallaf mae peth tebyg a helpu gyda'r gwair ydoedd – creu a talu dyled. Gan agor hen lyfr cyfrifon Budloy ar antur dyma rai cyfeiriadau - Cyfrif David James 1861 Oct 1st pd Jno gof weding 0:1:0 “ “ “ “ June 17 Bernard's Well 0:1:6 “ John Jenkin 1861 Feb 27th paid for Jno John weding 0:1:6 “ “ June 11 Maria weding 0:1:0 “ “ Oct 8 Griffith gof weding 0:1:0 “ “ Oct 8 pd Hulmers weding 0:3:0 “ Martha Evan 1860-61 pd David gof weding 0:0:6 “ “ Feb 26 pd for Jno John weding 0:1:0 “ “ Jun 11 Maria weding 0:1:0 “Jane William 1860-61 Jan 12 pd for Jno John weding 0:1:0 “ “ Jun 11 Maria Weding 0:1:0 “ “ Jun 11 David gov weding 0:0:6 “ “ Oct 8 Griffith gof weding 0:0:6\nNid oes ond fel uchod yn y llyfr cyfrifon ynglyn ar rhoddion hyn ac felly nid oes gyfeiriad at neithiorau fel y cyfriw ond y mai'n sicr mai rhoddion mewn 'arian sych' oedd y rhai hyn ac fe welir bod [???] John Jenkin fewn un flwyddyn wedi 'bud-soddu' cyfanswm 6/- [shillings]. Ceir cofnodion tebyg yn llai mynych o hynny ymlaen ond yn y cyfrif am Edward Harries 1876-1877 ceir -\nJanuary 5 pd him to buy Christmas gift                          0:10:0\nFebruary 20 pd him Mary Rees weding                          1:0:0\nMay 17 Sarah Jenkins weding                                        0:5:0\nDyma'r cofnodion diethaf a welais i (heb chwilio byd berffaithrwydd) am weision a morwynion yn codi arian cyflog i wneud rhoddion priodas a digon tebyg bod yr arfer o leiaf yn gwanhau o tua 1876 ymlaen. Pa rhoddion oedd y rhai hynny a wnaeth Edward Harries yn Mis Ionawr 1877 nis gallu gwybod. Yr oedd Edward yn enill cyflog o £12:10:0 am ei flwyddyn – cyflog uchel am yr amser hwnnu ac ar derfyn ei flwyddyn yr oedd £15: 19:0 yn ddyledus iddo.\nPriodasau Dylwn i fod mewn sefyllfa dda i ddiscrifio priodasau fy hun ardal rhywle tua'r cyfnod 1850-60 o herwydd discrifiodd Daniel William (y bardd) [?gwib?]\nTudalen 5/Page 5\nysgrif. Gwylfa arno ef yn Y Geninen (1922) rai o honynt yn lled fanwl i mi. Yn anfodus ni fyddai dim byd llai na tape recorder yn ddigon da i wneud nodiadau cywir a manwl, ac nid oeddwn i ar y pryd ond gwrando a mwynhau heb wneud un nodyn o gwbl, a llythras y cwbl bron o'm cof. Un peth y gofiaf er hynny yw, bod rasus yn arferol ac yn boblogaidd iawn ynglyn a priodasau yn y coffnod hwnnw tua'r amser yr oedd Daniel William yn was yn Budloy (1855-6 a 1856-7). Gallai y ras bod ar droed neu ar geffylau, yn dibynnu, mi gredaf, ar y pellder rhwng cartref y gwr ifanc a chartref y wraig. Fu ol ei dystiriolaeth ef ei hun, yr oedd Daniel William yn gampwr ar redeg pellder o rai milldiroedd ar draed ac nid rhyfedd, hwyrach, gan ei fod yn cerddor ac yn ddatganwr da fel yr oedd yn defnyddio llawer iawn o'i amser rhydd i ddysgu corau i ganu. Ni chlywais i ddim [?son?] bod rhedegfeydd o'r fath wedi bod pan briodwyd fy nhad a fy mam yn Nhy Cwrdd y Bedyddwyr, Bethseda, Arberth yn Mis Hydref 1879. Yr unig beth y glywais am honno yw mai 'priodas' ceffylau' ydoedd. Hynny yw bod pawb a oedd yn perthyn i waith y briodas, gan cynnwys y gwr a ferch ifanc, yn marchogaeth ar ceffylau – i'r briodas ac o'r briodas i'r cartref newydd. Nid oedd son am “fis mil” o gwbl. Dychwelai'r wraig ifanc i'w chartref newydd yn syth o'r briodas i gydio mewn gwaith ffarm! Y briodas gyntaf y bum i ynddi, (tua 1894 gallwn feddwl) oedd priodas Tom Owen a Mary Anne Harries yn Horeb, Maenchlochog, priodas dawel iawn ydoedd honno heb ddim ffwdan o fath yn y byd, o herwydd nyddwr edyfedd wlan oedd Tom Owen a morwyn ffarm oedd Mary Anne Harries ond pendefigion o ran eu cymeriadau gwaithgarwch crefyddol. Mewn gwyrionedd, nid oedd rhai y fyddai yn priodi yn yr ardal honno yn hoff o wneud arddangosiad a'u priodas, a chadwent yr amgylchiad mor dawel ag oedd yn bosib o herwydd pobl yswil iawn ydoedd pobl y fro honno. Geilw[?] yr ymdrafod cyffredin ac agored y sydd heddyw (1964) ynghylch rhyw a'r duadd i gyfeirio at genedlaethau o'r blaen fel rhagrithwyr am sylw yma. Gellir cydnabod yng ngeiriau [ein?] hen frawd bod damweiniau yn digwydd wrth garu ac fe glywais son am “garu yn y gwely” ond y mae yn sicr gennyf nad oedd y naill beth na'r llall yn arferol yn y cyfnod 1890-1919. Y mae'n ddigon posib y dangosai ystadagaeth bod priodi yn y Swyddfa Gofrestru yn hytrach nag mewn eglwys na Ty Cwrdd yn beth cyffredin, ond dylid bod yn ofalus I beidio cymryd yn ganiataol bod hynny yn golygu bod plentyn eisioes ar y ffordd o herwydd priodai llawer yn y swyddfa yn unig er mwyn osgoi cyhoeddusrwydd a ffwdan. Nid oedd y priodi i'r rhai hynny o natur sacrament – nid oedd y weithred ynddi ei hunan yn cyfleu bendith yn brydol ond yr oedd yn ymrwymiad llawn mor bendant a llawn mor ddififol a chrefyddol a phe bai'r priodas mewn eglwys neu Dy Cwrdd. Os digwyddodd 'damwain mewn garu' er i'r ddeuddyn briodi cyn i'r plentyn gael ei eni cymerai yr eglwysi Anghydffurfiol hyn fel peth yn gorfodi ddiarfeliad a thorrid y troseddwyr allan o ailodaeth. Ond rywfodd chyfrifid y troseddi yn un difrifol iawn o herwydd ymhen dau neu tri mis gallai'r troseddwr i'r Cwrdd [P?] a chaeil ei adfer i ailodaeth, a gallai un o'r ddiaelodwyd am y trosedd hwn gael ei ethol yn ddiacon yn mhen rhai Glynyddau[?]! Ond nid oedd hyn yn lleihau dim ar bwysiggrwydd bod yn rhydd o'r trosedd. Yr oedd i aelod o deulu fod yn eog o hono yn tynnu gwarth ar y teulu cyfan a hwyrach bod hynny yn fwy o atalfa na bod un yn tynnu gwarth arno ef ei hun. Y mae'n wir bod ambell unigolyn yn anghofio pob cyfrifoldeb a chlywais am un ychydig cyn fy amser i, ag yr oedd ganddo dair [?] yn feichiog yr un pryd. Diangodd ef i'r America! Yr oedd ambell ferch un yr un modd yn syrthio i'r un trosedd fwy nag unwaith. Ond y safon yn hollol bendant ydoedd diweirdeb cyflawn cyn priodi, a phriodas gyflamod santaidd pa le bynnag y byddai y gwasanaeth. Dynion Hysbys Yr oedd son am 'dynion hysbys' yn y cyfnod 1890-1910, ond rhai yn bod yn y gorffennol oeddynt y pryd hynny. Yr oedd rhywfaint o son am Doctor Jones Werndew (Werndu?) rhywle i gyfeiriad y dinas (Dinas Cross) - y gallai ddad-reibio, a bod ganddo ryw lyfrau mawr, trwm, [mas?] gallai neb ond ef eu darllen a'u ddeall. Drwy y rhai hynny gallai 'godi Ysbryd Drwg' a'i osod i lawr y drachefn. Ond yr oedd ganddo forwyn oedd yn myfyrio yn y llyfrau hyn bob cyfle a gelai. Un bore Sul, a Dr. Jones wedi mynd i'r eglwys, Llwyddodd y forwyn 'codi'r Ysbryd Drwg' ond methai yn lan a'i osod i lawr drachefn. Rhaid oedd felly yn gadw yn brysur hyd nes y delai Dr. Jones adref a gorchwyd a osododd hi iddo ydoedd cario dwr mewn gogr i lanw cerwyn fawr. Fe wn bod hon yr hen stori gyffredinol ac mai y peth mwyaf diddorol ynddi yw y\nTudalen 6/Page 6\nffordd a ddyfeisiwyd yn y gwahanol ardaloedd I gadw'r Gwr Drwg yn brysur. Y 'Dyn Hysbys' y mwyaf enwog hyd yn oed yn ardal Maenchlochog ydoedd Harries Cwrtycadno (yn uchel yn sir Gaerfyrddin). Yr oedd striau am dano ef (neu amdanynt hwy dad a mam ) yn mynd yn ol hyd tua diwedd ddeunawfed ganrif.Y fanylaf y glywais oedd am dano ef a John Lewis, Trebengych, ond rhaid dwyn Pegi Lewis Bla'cnwc i'r mewn y stori honno hefyd. Y mai map o ffarm Bla'cnwc (Blacknuck) a wnaid yn 1754 yn y Llyfyrgell Genedlaethol. Clytiau o dri ar wasgar ydoedd y pryd hynny, a'r rhai yn perthyn i wahanol berthnogion. Pa bryd y rhannwyd hi yn dair ffarm ac yr amgaewyd rhagor o dir, nis gwn, ac felly nis gwn yn gywir ym mha le yr oedd Pegi Lewis yn byw ond nid bod dychmygol ydoedd hi o herwydd y mai ei henw yn hon lyfyr eglwys [?Rhydwelyn]. Cyfrifid ei bod hi yn ddewines ac y gallai reibio: (ac hefyd y gallai droi yn ysgyfarnog pan fynnai ond stori arall yw honno). Nid oedd dim byd allan o le yn y ffaith bod Pegi ar yr un pryd yn ddewines ac yn ddynes grefyddol iawn – neu o leiaf yn selog iawn fel Bedyddwraig ac yn ei thy hi, Y bla'cnwc, y byddai Bedyddwyr y cylch yn cyfarfod i gyd -addoli. (Ni chodwyd Ty Cwrdd Horeb hyd1835). Nis gwn i a oedd Pegi Lewis y Bla'cnwc a John Lewis, Trebengych (rhan o Drebencych fu'r Bla'cnwc rywbryd cyn 1754) yn perthyn i'ur gilydd ond yr oedd John Lewis hefyd yn Fedyddwr er bod ei chwiriodydd yn “Bresbyteriaid” (anibynwyr) (un o honnynt yn wraig i Dafi Jenkin, Gothy Walls). Cododd rhyw gweryl rhwng John Lewis, Trebencych a Pegi Lewis, y Bla'cnwc, ac, un bore methai gwartheg John Lewis a chodi oddiar eu gorwedd. Y tebg yw y “gwyddai” John Lewis mai Pegi Lewis oedd wedi “rhibo'r” gwartheg ac mai y problem oedd sut i'w dad-ribo. Aeth John Lewis i Gwrtycadno at Harries ac rhyngddynt penderfynwyd mai Pegi Lewis oedd wrth wraidd y drwg er bod John Lewis yn protestio yn erbyn hynny arni fod Pegi yn wraig dda ac y cynhelid cyfarfodydd crefyddol yn gyson yn ei chartref. [Ateb?] Dr harries i hyn oedd bod hynny yn gwneud y gwith o dda-ribio yn fwy anodd am fod dynion [?] yn gweddio ar ei rhan. Ond tynnodd y doctor fras-gynllun allan i John Lewis. Y peth cyntaf ar ol dychwelid adref rhaid iddo symud y cyfarodydd crefyddol o'r Bla'cnwc fel na byddai'r un amddiffyn dros Pegi Lewis. Y peth arall oedd bod rhaid iddo rywfodd dynnu gwaed o gorff Pegi Lewis ac o'i merch oedd yn byw gyda hi yn y Bla'cnwc. Ni chafodd John Lewis drafferth gyda'r rhan cyntaf. Ar diwedd y cwrdd yn y Bla'cnwc, cododd, a chyn i neb wybod beth oedd ei fwriad, cyhoeddodd mai yn Nhrebengych y byddai y cyfarfod nesa ac felly y bu. Yr oedd ail rhan y cynllun yn fwy annodd. Yr hen feidir i'r Bla'cnwc o fforddd Trebengych yn ddiau yw honno sydd yn dechrau yn ymyl Patshin Glas (Bryn Glasyn awr) ac yn cyrraedd yn cwmins y Bla'cnwc rhwng Bla'cnwc uchaf a Bla'cnwc ganol. Y Mae honno, mewn mannau, yn dwfn ac yn gul iawn ac ar hyd y feidir honno yr [?] Pegi Lewis a'i merch wrth gychwyn i bentref Maenchlochog. Gwchodd John Lewis hwy yn mynd ryw ddiwrnod ac aeth i'r feidir honno i'w disgwyl yn dychwelyd. Ar bob cyfrif mis gallai ymosod yn giaidd arnynt i dynnu gwaed ohonnynt. Yn ol [?] a phrofiad gwlad pigiad drainen ddu a phigiad drainen wen yn dueddol iawn i chwerwi a gallent wenwyno'r gwaed ac ni chyfrifid pigiadau [?] yn ddiogel ychwaith. Felly dewisodd John Lewis frigau pren celyn a phan ddaeth y ddwy ddynes, ymosododd John Lewis arnynt gan defnyddio'r brigau celyn a thynnodd [?] o waed o'r ddwy. Pan dychwelodd i Drebengych cafodd bod y gwartheg i gyd wedi codi ac yn hollol hapus!* Sonid am eraill hefyd o'r ardal a ymwelodd a Chwrtycadno – o leiaf un a oedd yn fyw o [?fawr] fy nghof i ond ni chofiaf am neb yn fu yn fy amser i yn ymgynghori a “Dyn Hysbys”. Ond pan dechreuwn fynd yn ol at bethau fel hyn, daw pethau eraill i gof. Fe gwnes i gyfeiriad eisioes at - Yr Ysbryd Drwg Yng gnhyntaf oll credaf mae yr 'Ysbryd Drwg' sylfaenol oedd y Diafol fel 'pennaeth y\nNid yw cyfrolau 'Y Prioritan Newydd' yn fy meddiant. Cyhoeddwydd 'Hanes y Bedyddwyr yn Ardal Maenchlochog' yn hwnnw (tua 1900-1905?) a chredaf yn sicr bod cyfeiriad at y Bla'cnwc ac at Trebencych yn hwnnw. Gan yr awdur David Jenkin (fy nhad) y cefais i'r stori uchod.\nTudalen 7/Page 07\nCythreuliaid' ond yr oedd ein hastudiaeth o'r Beibl wedi rhodi'r syniad i ni bod nifer mawr o ysbrydion Drwg neu gythrenliaid oedd yn is-wasanaethgar i'r Diafol (fel pennaeth) yn bod ac y gallai rhai pobl cymdeithasu a fwy fel y forwyn honno a lwyddodd 'codi'r ysbryd ddrwg' ond a fethodd ei ddanostwng. Ni chofiaf yn sicr a oeddem, yn yr Ysgol Sul tua 1900-1910 yn barod i gydnabod mai dyn a'i synhwyrau wedi eu drysu oedd y dyn a'i ysbryd allan ynddo yn y Testament Newydd ond yn sicr ni chredem mai mai[sic] dyn wedi ei feddiannu gan 'Yr Ysbryd Drwg' heb son am y Diafol ei hun oedd dyn a oedd wedi colli ei synhwyrau. Ambell dro, er hynny, pan welai rhywun weithred eithriadol ddrwg, ac yn enwedig os byddai y dyn hwnnw yn hollol resymol yn ei ymddygiad, gallam ddwyd fod ei ymddygiad 'fel pe bae'r diawl wedi cydio ynddo' gan golygu yna nid bod rhyw [?] bach o gythrenol wedi ymaflyd ond y [?] Ddiafol ei hun. Ond, cyn fy amser i) yr oedd y Ysbryd Drwg yn trigiannau mannau arbennig, ac yn ymddangos i bobl arbennig. Nid yr un un oedd ymmhob man ac ar y cyfan, rhai cyfeillgar i ddyn oeddynt cyhyd ac y byddai dyn yn cydnabod y rholau ond gallent droi fel arall. Yr oedd son hyd yn oed yn fy amser cynnar i bod Ysbryd Drwg yn gwarchod cist neu gerwyn o drysorau rhywle yn Foel-Cwm-Cerwyn pigyn uchelaf Preselau. Nid oedd bugeiliaid y Preselau wrth ddilyn eu gorchwylion [?] yn cael un achos i gofio am ei fodolaeth. Nid oedd achos iddynt ofni dim ddydd ac nos. Ond os elai un dros ryw fan arbennig ar odre'r mynydd gyda'r bwriad o chwylio am y trysor deuai yn storom enbyd o law a thoranau (o waith ceidwad y trysor) ac ni gallai wneud dim o gwbl. Yn ol syniad yr ardaloedd yr oedd y trysor hwnnw ar hyd rhywle ar Foel Cwm Cerwyn , a'r Ysbryd Drwg hefyd yno o hyd yn ei warchod! Cefais gyfle o [?fawr y llynyddau?] diweddar i gael ambell gip ar “A Historical Tour Through Pembrokeshire” by Richard Fenton Esq. F.R.S London 1811. Gall fod Fenton yn [?] dda ond nis gallwn i lai na chasglu bod ganddo syniad uchel iawn o'i bwysigrwydd ei hun. [?] thudalennau 348 & 349 sonia am ddiwrnod mawr a drefnasai i'u dreulio tua Preselau a Maenchlochog. Dylwn i ddweyd mai yn hydref y flwyddyn 1846 yr oedd hyn – adeg yn hanes Ewrob pan yr oedd yn rhy beryglus i'u gwyr mawr i fynd ar y 'Grand Tour' ar y cyfandir ac o herwydd hynny trodd rhai eu [??] [??] Gymru i ddod o hyd i bethau newydd - heb anghofio yn diau y 'brodorion'. Yr oedd gan Fenton ei fwriad arbennig ef ei hun ond trefnodd i wneud hynny yn achlysur i ddangos rhwysg a mawredd o dosbarth ef o dynion gerbron dynion bach cyffredin y mynyddau drwy eu dwyn yno yn marchogaeth ar ceffylau urddasol neu mewn cerbydau gwych, ac ar ol dangos ei ysblander, yna gwinia ar lun y mynydd. Ar ol y hanes a sydd ef, llwyddodd ef i ddod o hyd i gist gydag URN (wedi torri) ynddi. “The pottery was very crude and ill-baked but the model elegant … contained a large quantity of charcoal, ashes and small pieces of bone not perfectly calcified … ond yn fuan ar ol i'r crymdaith[?] (cavalcade) wych gyrraedd newidiodd y tywydd i law mawr (ni sonir am fellt a tharanau) a gorfodwyd hwy i gael eu gwledd mewn tafarn ym mhentref Maenchlochog. Ydyw, y mae'r hanes o saflwynt Fenton yn ddiddorol i mor [?] i gylla dyn cyffredin, ond beth, tybed, oedd barn y 'brodorion' eu hunan am hyn oll? Yn ol pob tebyg yr oedd yr ymgyrch i gyd yn hollol annisgwydd iddyn hwy ac nis gallent wybod dim am fwriadau yr ymgyrch. Nis gallent hwy, felly, ond tynnu casggliadau oddi wrth yr wyn a welant (ac ychydig hwyrach oddiwrth y hyn y glywsant o herwydd yr oedd ambell un o'r brodorion a dillai rywfaint o Saesneg). A'r hyn y welant hwy oedd llu mawr a phwysig yn ymweled a Moel Cwm\nTudalen 8/Page 8\nCerwn i ddwyn ei thrysor; y tywydd yn torri, a'r ymchwilwyr yn cael eu gwasgar. Ai nid gwaith y gwarchodydd, yr Ysbryd Drwg oedd yn trigo ar Foel Cwm Cerwn ydoedd hyn? [Yn anffodus nid oedd gennyf fi dystiolaeth uniongyrchol ynglyn a hyn. Y mae yn hollol bosch[?] bod fy nhad-cu, John Jenkin, wedi gweld rhywfaint o'r hyn a ddigwyddodd o herwydd y oedd ef wedi priodi ym mis Ionawr o'r flwyddyn honno 1806, ac yn ol pob tebyg yr oedd yn byw ar y pryd yn y “Mwntan” - y tu uchaf i Faenclochog, ond ni chofiaf i fy nhad son dim wrthyf fi yn y tro hwn]. Ie, un a garai llonyddwch oedd Ysbryd Drwg Moel-Cwm-Cerwn, ond gallai droi yn gas pan fyddai gofyn. Ni chlywais i i hwn erioed gymdeithasu ag unrhyw dyn. • Yr oedd Ysbryd Drwg Mynydd Budloy dipyn yn wahanol. Hen wr cwbl barchus oedd y Parch Henry George, gweinidog yr Anibynwyr yn Brynberian;Maenclochog; Bethesda [?Llanbadra?] ac efallais eglwysi ereill. Yr oedd y rhan fwyaf o dir ffarm Budloy wedi bod yn nwylo Lloyd y Bla'cnwc yn ystod rhyfeloedd Napoleon a digon tebyg wedi hynny – efallais hyd 1835 neu yn agos i hynny ac nid oedd angenTy Budloy arno at redeg y ffarm. Yn “Ty Tyst”, Hydref 20 1955, ceir yn agos i golofn ar dud.6 o dau y penawd: “Dyddiadur y Parch Daniel Evan Owen 1803-1830 ond er y nodir dyddiau yr wythnos, ni nodir na'r mis na'r flwyddyn, Ceir fel hyn: “23 Maw.) Pan aethom i Bwdloy[sic] cyfarfyddais ar hen weinidog W, harries...” eto “28 Sul............cysgais yn Bwdloy.”\nY casgliad y synnaf fi o hyn yw mai rhyw W. harries oedd y pryd hynny yn byw yn Budloy ac yn weinidog ar eglwysi'r Anibynnwyr yn y cylch – Brynberian, Maenclochog, a rhai eglwysi eraill a'r fod yn hen wr ond nid oes dim i ddangos ym mha flwyddyn yr oedd ymweliad Daniel Evan Owen. Ni chlwyswn i son am y Parch W. harries fel un a fu yn byw yn rhy Budloy, ond [?ymddengys?] yn lled sicr mai rhymydd iddo ef oedd y Parch Henry George a fu hefyd yn byw yn Budloy ac yn weinidog Brynberian, Maenchlochog, etc. Bu Henry George farw yn 1840 (clafwydd ef yn mynwent Brynberian) ond yr oedd wedi ymadael o Budloy rai blynyddau cyn hynny ac wedi ymddeol o ofalaith yr eglwysi, o herwydd cyn ei farw yr oedd y Parch Evan (?) Lewis esioes wedi ei benodi yn weinidog Brynberian.Mab y parch Evan (?) Lewis ydoedd yr athro D. Morgan Lewis M.A. Pennaeth adran physeg yng Ngholeg y Prifysgol Aberystwyth, ac yr oedd ganddo ef gof plentyn o'r Parch Henry George yn dod i de i gartref y teulu, a D.Morgan Lewis a'i frawd ofni y byddai Henry George yn bwyta'r bara can i gyd gan gadael dim o hono iddynt hwy. Cof D.M.L. Amdano, oedd ei fod, yn ei hen ddyddiau, yn ddyn corffol iawn. Yr oedd taith weinidogaethol Henry George yn un fawr iawn ac elai o'r naill fan a'r llall ar geffyl o rywfath.Pan fyddai yn dychwelyd o Frynberian i Budloy, byddai yn croesi y Preselau, digon tebyg dros Fwlch Pennant, a pham, yn yr nos, y delai traed ei geffyl a'r dir Budloy (yn ol yr hanes) deuai “Yr Ysbryd Drwg” wrth ei ngil a'r cefn y ceffyl ac ymgomient yn rywfaint o leiaf. Yr oedd Henry George mor hyf arno a mentro ei geryddu ambell dro a dweyd wrtho bod y ceffyl esioes wedi blino ac y dylai ef “Yr Ysbryd Drwg” ddisgyn rhag gor-flino'r ceffyl. Er hynny, ar ol yr “hanes” (storiau) yr oedd cymdeithas Henry George a'r Ysbryd Drwg yn hollol gyfeillgar. Pan oedd fy nhad (a anwyd Tach 8 1851) yn ddyn ifanc aeth ar neges i Llys-y-Fran – dywedir rhywle tua 1868. Yno yr oedd gweithdy crydd pwysig, ond gan nad yw “almanac y Cymro” am y blwyddau wrth law gennyf, nis gwn a oedd Daniel Jenkins, y prif-grydd yn fyw ar y pryd er y credaf ei fod. Bu Daniel Jenkins yn gyfrannydd cyson o “ddychmygion” ac [??] i Almanac y Cymro am rai blynyddau, ac felly hefyd ei fab Javez Jenkins a oedd hefyd yn grydd wrth ei alwedigaeth. Ond yr oedd Daniel Jenkins hefyd yn brif feddyg y cylch (a etifeddodd Jabez hynny hefyd) a digon tebyg mae mynd i weld Daniel Jenkins fel meddyg yn hytrach nag fel crydd a wnaeth fy nhad y tro hwnnw. Beth bynnag, ym mhlith y cryddion oedd yn gweithio i daniel Jenkins yr oedd un hen wr a hawliai iddo ef pan yn ifanc, gyda chwmni o dynion eraill, dreulio diwrnod cyfan ar fynydd Budloy “yn hela'r Ysbryd Drwg”, ond ni welsant dim.\nTudalen 9/Page 9\nBeth felly ydoedd y syniad cyfreddin am “yr Ysbryd drwg” hwn? Y syniad cyn y diwrnod hela oedd ei fod yn rhywbeth y gallent ei weld, ond wedi'r diwrnod hwnnw, nad oedd yn rywbeth y gallent ei weld, o herwydd credent mor gryf ag o'r blaen ei fod yno. Eto gan fod Henry George yn gofyn iddo ddisgyn oddiar y ceffyl rhag i'r ceffyl or-flino, bod pwysau yn plentyn i'r Ysbryd Drwg, ac yr oedd y ffaith y gallai yn siarad yn ddealladwy a Henry George yw profi bod ganddo offer [?] torri geiriau. Ie, rhywbeth ar ffurf dyn (a hwnnw yn Gymro!) ydoedd a nid oedd y ffaith ei fod yn cymdeithasu a'r Parchedig henry George yn effeithio o gwbl ar barchusrwydd cymeriad Henry George fel pregethwr a groeinidog yr efengl. Y farn ydoedd mai gwarchod trysor oedd yn guddriedig yn rhywle ar Budloy oedd ei waith ac mai ei fwriad wrth cymdeithasu a Henry George oedd ceisio dod o hyd i ffordd i ddatguddio i Henry George ym mha le yr oedd y trysor yn guddriedig. Dywedid mai un o delerau cael y datguddiad oedd, nad oedd yr un a cymdeithasai yr Ysbryd Drwg ag ef i ateb yn ol pan dywedai yr Ysbryd Drwg rywbeth a nis gallai Henry George gadw'r rheol hon. Beth bynnag nid oedd un awgrym bod Henry George wedi enill dim o'r gymdeithas. Bu rhywfaint amser rhwng ymadawiad Henry George o Budloy a mynediad fy nhadcu John Jenkin i Budloy tua 1836, ac ni chlywyd son am neb yn gweld yr Ysbryd Drwg ar fynydd Budloy fyth wedyn.\nYsbryd Drwg Trewern Hen blâs (heb fod yn fawr iawn [wi] dybiaf) yn Nyffryn Gwaun ydoedd Trewern. Bum i yno unwaith pan yn ifanc iawn (tua phum neboydd[?] oed?) pan yr oedd ysgol Sul Horeb, Maenchlochog yn ymweled a Ysgol Sul Caersalem, Dyffryn Gwaun. Yr oedd cefnder i fy mam, James Parsons Jones, Dyffrynconin newydd briodi Mary Anne Harries, Clyncemaes, ac yr oedd Mrs. Griffiths, Trewern yn chwaer i honno a ffordd o gydnabod y berthynas newydd (drwy briodas) ydoedd y gwahoddiad i mi i fynd yno. Ni chofiaf ddim am y lle ond bod pethau urddasol iawn yno ac i mi weld rhai moch anferth o faint yno. Ond, rywbryd, ymhell cyn hynny, bu Dafydd George, gweinidog Bedyddwyr yn Jabes a Chaersalem, Dyffryn Gwaun, yn by yn Nhrewern. Nid oedd berthynas gwaed o gwbl rhwng Dafydd George a Henry George (uchod) ac heb allu dod o hyd i'r manlion am Dafydd George ei fod ef o leiaf ugain mlynedd yn ddiweddarach na Henry George (tybiaf y gallai fod yn ei fri tua 1860-1870) Gellir meddwl bod rhaid Dafydd George yn weddol gefnog cyn y byddai yn gallu mynd i fyw i Blâs Trewern ond y mae yn bosib bod y plâs wedi dadfeilio rhywfaint. Nis gwn i a oedd son bod Ysbryd Drwg ym Mhlâs Trewern cyn i Dafydd George fynd yno i fyw, nac ym mha faint o amser y dechreodd yr Ysbryd drwg cymdeithasu a Dafydd George. Nis gwn ychwaith pa mor aml yr ymwelai ag ef, ond pan oedd dafydd george yn ei ystafell ar ei ben ei hun y deuai. [?Deuni?] o'r tu ol Dafydd George fel na welid ef ac ni chlywais am ba beth yr oedd yr Ysbryd Drwg yn siarad ond syniad y stori oedd bod yr Ysbryd Drwg yn paratoi'r ffordd ac yn ceisio profi a oedd Dafydd George yn deilwng o'r datguddiad a fwriadau roddir iddo. Ond daeth y peth i ben un noson, ac dywedodd yr Ysbryd Drwg i Dafydd George ym mha le ym Mhlâs Trwern yr oedd y trysor yn [?garddnidig?]. Fe wnaeth yr Ysbryd Drwg y camgymeriad o osod telerau i lawr ar ol gwneud y datguddiad, sef nad oedd Dafydd George i droi ei ben i geisio gweld yr Ysbryd Drwg pan fyddai hwnnw yn gadael yr ystafell. Yr oedd hynny yn rhy ddiweddar ac fe drodd dafydd George ei ben ac yn union fe'i tarawyd a diffrwythdra yn ochr ei wddf (neu ei waft) fel fyth wedi hynny celai drafferth i droi ei ben i un cyfeiriad.\nDyna'r stori gyffredin am Dafydd George a'i [gyfreth?], ac, fel gyda Henry George, nid oedd hyn i gyd yn effeithio dim ar gymeriad a parchusrwydd Dafydd George fel weinidog yr Efengyl. Ond yr oedd stori arall, sef bod Plâs Trewern a dadfeilio a bod Dafydd George wedi\nTudalen 10/Page 10\npenderfynu ei atgyweinio ac yr oedd hynny yn golygu gwneud cynewidiadau. Wrth wneud hynny torrodd i mewn i ryw ystafell dirgel lle yr oedd hen delwau aur wedi eu cuddio gan ryw Babyddion a fu unwaith yn byw yno. Ni ddaeth im meddwl am holi a oedd gan dafydd George blant ac felly fe gefais dipyn o syndod pan ymwelais a ffarm mewn rhan arall o'r wlad yn 1940 (mi credaf) mai mab i Dafydd George oedd y ffarmwr oedd yn wr yn ochrau teg ac rhodi flaen drosodd i'w ferch a'i fab-yng-gyfraith. Ni feiddiais holi dim iddo am y naill stori na'r llall!\nDrychiolaethau Fy ngof i yw bod”drychiolaeth” yn ein hiaith ni yn agos iawn a bod gyfystyr a'r Saesneg “ghost” - sef ysbryd rhwy un arbennig yn ymddangos ac yn adwaenadwy[?] ar ol iddo farw, ond ni chofiaf fi am un achos pendant o'r fath. Ni chofiaf fi ychwaith am neb a adwaenwn[?] i a welsai “Ganwyll corff” ond cofiaf glywed bod Charlotte Evans a dod yn byw yn y ty a berthynai i Dy Cwrdd Horeb, ger Maenchlochog wedi gweld llawer o honynt ac iddi son am weld Canwyll Corff rhyw samuel John tua yr oedd y dyn hwnnw yn hollol iach a chryf i bob golwg ond a fu farw yn sydyn. Faint a noddai gael ar y stori, nis gwn. Yr oedd gyda phethau o'r fath hefyd son am angladdau oedd yn rhagflaenu marwolaethau ac efallai mai y rhai hyn yn dylid a galw “drychiolaethau”. Yn ystod fy oes, cwrddais a thri dyn a gredent iddyn gael profiad personol o'r math hwn o drychiolaeth, ac yr wyf yn hollol cicr bod y tri hyn yn hollol ddiffuant pan yn adrodd eu stori wrthyf. Evan Jones, Penrhiw. Tythynwr oedd hefyd wrth ei grefft yn torri ceffylau i mewn i waith oedd Evan Jones, ond am un tymor o leiaf bu yn arwain march (stallion) Bernard's Well Uchaf o amgylch Sir Benfro o Ebrill i Fehefin i'r march wneud ei waith. Golygai hynny y byddai Evan a'r march yn mynd filldiroedd lawer oddicartref ac yn [fywych] elai yn hwyr iawn y nos arnynt yn cyraedd llety. Y mae'n sicr iddo dyweud wrthyf yn mha le y bu'r digwyddiad ond ni wnes i nodyn o'r peth o gwbl ac ysgrifennu oddiar gof yn unig yr wyf ar hyn o bryd. Beth bynnag, yr oedd yn hwyr ac wedi tywyllu ac Evan ar draed yn arwain y march pan gwrddasant a drychiolaeth angladd yr hon a'i gwasgodd ef a'r ceffyl at y clawdd. Daliasant i fynd ymlaen er hynny a phan ddaethant allan o honi yr oedd Evan a'r march yn llifo o chwys. Cofiaf Evan yn pwysleisio bod y march wedi chwysu o herwydd iddo ef, yr oedd hynny yn prawf nad dychmygu y cwbl a wnaeth. Gellir cofio, ar hynny, mai ar diwedd diwrnod o gerdded yn mhell ac yn galed ydoedd, ac er bod Evan yn gofalu nad oedd y ceffyl yn dioddef eisiau bwyd, nid yw mor sicr y byddai ef ei hunan yn cael bwyd yn ei bryd. David Phillips, Aberystwyth Ganwyd y David Phillips hwn, yn ol ei air ef ei hyn i mi, ym mhentref Crymych,Sir Benfro mewn ty a safai lle, wedi hynny, y codwyd gorsaf y ffordd haiarn (sydd hithau erbyn hyn,1964, hefyd yn [sigur?] mi gredaf). Magwyd ef yn yr ardal ond ymunodd a heddlu sir Aberteifi. Pan gofiaf fi ef gyntaf yn Aberystwyth (efallai yn 1907) yr oedd wedi ei godi i radd “Inspector”; wedi hynny bu yn “Superintendant” ac am gyfnod cyn diwedd ei oes, bu yn Ddirprwy Brif Gwnstabl Sir Aberteifi. Yr oedd yn ddyn telgryf a chythwys[?] ei corff ac yn gythwys[?] ei feddwl hefyd a bu am rai bynyddau yn diacon yn eglwys y Bedyddwyr, Bethel, Aberystwyth, a chymerai ran yn ei holl weithrediadau yn ol ei gyfle. Pan deallodd fy mod i o Sir Benfro, gwasgod ataf, a daethoni ar delerau agos a'n gilydd. Dyna sut y daeth iddo dweyd wrthyf iddo ef pan yn fachgen ifanc yn cerdded wrtho ei ar hyd y brif-fford tua Phentre Galar (i'r dir o Grymydi) gael y profiad o weld a theimlo gwasgfa drichiolaeth angladd ond ni chofiaf a adwaenodd[?] ef neb o'r rhai oedd yn cerdded yn y cynhebrwng.\nJenkin, Professor T.J.\nHoliaduron a llyfrau ateb Amgueddfa Werin Cymru / Welsh Folk Museum questionnaires and answer books Cardiganshire\nPerson / Body: Davies, Stephen\nPerson / Body: Davies, Rev. D. Jacob\nMiss Auriol, Thomas


Gyda phob diwrnod fynd heibio, mae'n dod yn fwy a mwy poblogaidd gêm Carnage ar-lein a grëwyd yn y traddodiad o gemau. Enw'r gêm gyda chyfieithiad Saesneg fel "gyflafan", ond hanfod y gameplay yn llawer mwy amrywiol nag y gall ymddangos ar yr olwg gyntaf\nY mwyaf poblogaidd yn y byd o gemau cyfrifiadurol yn y gemau sydd yn cael y cyfle i ryngweithio, nid yn unig gyda'r cymeriadau a ragnodir gan rhaglenwyr, ond hefyd gyda phobl go iawn, y gemau hyn a elwir yn ar-lein. Y gyfrinach eu poblogrwydd yn gorwedd yn y ffaith bod y stori, chwarae gyda pherson go iawn i ailadrodd, ni all syml, felly, mae'n gallu bod yn hwyl i chwarae gyda llawer o amser. Mae arweinydd cydnabyddedig yn y teulu o gemau ar-lein yn y genre o RPG, sy'n eich galluogi i ddatblygu eich cymeriad, tra bod amser yn ceisio gwella'i galluoedd a chynyddu'r dangosyddion sylfaenol, yn enghraifft fyw o'r fath gêm yn gêm o Carnage. Ymhlith y ddau brif fath o gemau ar-lein am amser hir, lle uwch, chwaraeon ei wneud, sy'n gofyn am gleient ychwanegol y gêm, er bod yr olaf yn prysur ennill poblogrwydd o gemau ar-lein seiliedig ar borwr nad oes angen meddalwedd ychwanegol. Gyda phob diwrnod fynd heibio, mae'n dod yn fwy a mwy poblogaidd gêm Carnage ar-lein a grëwyd yn y traddodiad o gemau. Enw'r gêm gyda chyfieithiad Saesneg fel "gyflafan", ond hanfod y gameplay yn llawer mwy amrywiol nag y gall ymddangos ar yr olwg gyntaf. Secret of-lein Carnage, o leiaf y pennaf yw bod y cynhyrchwyr mireinio'n barhaus, newid a gwella y byd hapchwarae, a gydag ef, ac nid y gameplay, sydd i fod i hyn am gryn amser hir yn peidio â bod yn ddiddorol, hyd yn oed ar gyfer chwaraewyr profiadol iawn. Gêm Carnage yn agor byd newydd o graffeg rhithwir. Er gwaethaf y ffaith bod y rhyngwyneb gêm Carnage-lein a gynlluniwyd i fynd i'r afael â tekstovku, nid y ffaith hon yn lleihau budd y defnyddwyr, hyd yn oed o'i gymharu ag ar-lein - gemau sydd â gemau rhyngwyneb graffigol hanimeiddio. Yn ystod brwydr, y chwaraewr yn dewis y corff, a fydd yn cael eu taro, a'r safle yr ydych eisiau eu diogelu. Carnage yn ddiddorol iawn i'w chwarae. Oherwydd natur anrhagweladwy y gelyn, arddull sy'n ymddangos yn ddinod a chyntefig o ymladd yn gyffrous ac yn hwyl. Mae chwaraewr ar gyfer cynnal llwyddiannus y gêm, mae'n rhaid i ni feddwl am bob cam a chreu strategaeth unigryw a thactegau. Mewn sawl ffordd, mae'r canlyniadau gemau a datblygu cymeriad yn dibynnu ar y dosbarthiad priodol o bwyntiau bonws yn cael eu dyfarnu am wisgo gwisg arbennig. Yn dibynnu ar ddosbarthiad o nodweddion, cymeriad yn cael cyfle i wisgo mathau penodol o arfau neu ddillad. Fel ym mhob gemau RPG, pob math o ddillad, arfau, neu wisgoedd eraill, mae manteision ac anfanteision sy'n effeithio ar y paramedrau a nodweddion y cymeriadau. Felly, rhaid i chi gofio, er mwyn llwyddo i chwarae Carnage, dylai'r dewis o wisgoedd yn cael sylw arbennig, ac yn unol â'i nodweddion i ddosbarthu pwyntiau. Ar y cam hwn o'r gêm, yn y byd gêm, mae wyth o ddinasoedd mawr: Aurora, Selios, Kitezh, Encore, Ar Qaim, Morion, Lutetia a Sarkel. Mae gan bob ddinas Mae amrywiaeth eang o strydoedd a sefydliadau, sy'n cynnwys siopau, cestyll, cyfnewidiadau, sydd yn ymladd ac eiliadau hapchwarae arall. Trwy greu cymeriad, byddwch yn ymddangos yn un o'r dinasoedd lle mae'r gameplay yn dechrau. Ar-lein cerdyn lladdfa, mor amrywiol a mawr, er mwyn archwilio, bydd y chwaraewr angen mwy nag un diwrnod. , Ar-lein Carnage yn cynnig i chi ddewis o bedwar broffesiynau hollol wahanol, a fydd yn dibynnu i raddau helaeth ar y nodweddion sylfaenol eich cymeriad a'ch gallu. Gameplay yn filwr tâl, masnachwr, mentor neu offeiriad yn hollol wahanol i'w gilydd, ond yr un mor gyffrous a difyr. Er mwyn cael y swydd, gallwch ddefnyddio'r drwydded, lle dibynnu ar eich datblygiad pellach. Nid yw Carnage Download yn anodd. Cofrestru Carnage yn syml. Gallwch gofrestru ar y ddolen, bydd yn dod â chi fonws ychwanegol. ChwaraeCarnage


Maggie’s Exotic Foods - Antur Cymru\nCafodd Margaret Ogunbanwo ei magu a’i haddysgu yn Nigeria. Sefydlodd ei busnes, Maggie’s Exotic Foods, mewn ymgais i ailgreu rhai o’r danteithion y cafodd yn y man lle y cafodd ei magu. Roedd angerdd Maggie dros ei threftadaeth Affricanaidd, ei hoffter o fwyd, coginio a gweld pobl ifanc, a menywod yn enwedig yn gwireddu eu potensial llawn yn ysbrydoliaeth i’w busnes.\nSefydlwyd Maggie’s Exotic Foods ym 1997 ac mae’n cynnig ystod o gynnyrch cartref gwreiddiol, cynhwysion egsotig, gan gynnwys cyfuniadau sbeis, arddangosiadau a dosbarthiadau coginio. Mae’r busnes hefyd yn darparu cynhwysion figan, llysieuol, heb gynnyrch llaeth a heb glwten, ac yn cynnig pecynnau anrheg fel bod y cwsmeriaid yn gallu dewis eu cyfuniadau o fwydydd egsotig eu hunain.\nDechreuodd Maggie ei menter busnes yng Nghymru ar ôl symud i bentref bach o’r enw Penygroes yng Ngwynedd gyda’i theulu yn 2007. Dechreuodd gynnig bwyd Affricanaidd wedi’i goginio mewn marchnadoedd ffermwyr lleol a chafodd ei hysbrydoli i agor caffi lleol yn ei chartref. Gyda chymorth ariannol a chyngor gan Busnes Cymru, lansiwyd ei menter fawr gyntaf yng Nghymru.\nMae Maggie wedi gweithio’n agos gyda Busnes Cymru trwy gydol ei thaith fusnes. Cafodd gefnogaeth gan Gynghorwyr Twf sydd wedi ei helpu i gael mynediad at grant a’i chyfeirio at gyfleoedd gan gynnwys teithiau masnach, gweithdai ar farchnata a gwerthu a strategaethau gwerthu. Rhoddodd y gefnogaeth yr hwb hyder a’r anogaeth a oedd angen ar Maggie i lwyddo.\nCafodd Maggie gefnogaeth gan fentor Busnes Cymru, a rannodd ei chyfoeth o wybodaeth a phrofiad i ddarparu cyfeiriad a chefnogaeth er mwyn galluogi twf, ac arweiniodd hynny at dderbyn contractau newydd.\nErbyn hyn mae Maggie yn fentor Busnes Cymru ei hun.\nDywedodd Maggie: “Mae cynghorwyr Busnes Cymru wedi bod yn help mawr i fi, bob amser yn barod ac ar gael i helpu fy musnes i dyfu. Yn fwy diweddar, cefais fy nghyflwyno i’r cynllun mentora gwych sy’n cael ei redeg gan Busnes Cymru. Des i o hyd i fy mentor, Janet Matthews, ond rydw i hefyd wedi dod yn fentor busnes fy hun. Mae Janet wedi bod yn gweithio’n hunangyflogedig yn y DU ers nifer o flynyddoedd, ac mae ei gwybodaeth yn ddefnyddiol i mi fel person busnes yn y DU.\nRwy’n cydnabod ac yn gwerthfawrogi’r rôl y mae Busnes Cymru wedi chwarae yn fy natblygiad personol ac yn natblygiad a thwf fy musnes ers i mi ymsefydlu yng Ngogledd Cymru dros 10 mlynedd yn ôl.”


Brecwast a Brunch Bwyd Americanaidd Jams, Jellies & Preserves Rhoddion a Sawsiau Dipiau a Lledaeniadau\nMae tagiau coch llachar rhubarb y gwanwyn cynnar yn rhoi lliw hyfryd i'r jam hwn yn ogystal â'i blas tangy. Bydd yn cadw yn yr oergell am hyd at fis, neu yn y rhewgell am hyd at chwe mis.\n4 cwpan rhubarb (wedi'u torri, tua 1 1/2 punt o dail rhubbob)\n3/4 i 1 1/4 cwpan siwgr\nRhowch yr holl gynhwysion mewn pot canolig dros wres isel, gan ddechrau gyda'r llai o siwgr. Ewch yn syth nes bod yr holl siwgr yn cael ei ddiddymu.\nParhewch i goginio, gan droi'n aml, nes bod y darnau rhubarb yn disgyn ar wahân. Pan fo'r compôp yn debyg mor drwchus ag afalau, trowch y gwres i ffwrdd.\nBlaswch, ac ychwanegwch siwgr ychwanegol os ydych chi'n dymuno mwy o fwynhad. Cofiwch, fodd bynnag, fod y blas sur yn rhan o'r hyn sy'n arbennig am rwbob. Os ydych chi'n ychwanegu siwgr ychwanegol, dychwelwch y gwres i lawr a'i droi'n gyson nes bod y siwgr wedi'i diddymu'n llwyr.\nLlenwch gynwysyddion rhewgell gyda'r jam rhubarb, gan adael modfedd o ofod pen. Argymhellir cynwysyddion bach nad ydynt yn fwy na pheint, fel nad yw llawer iawn o jam i'w ddefnyddio i fyny pan fyddwch chi'n diflannu. Fel arall, cwblhewch fagiau cwrtog gyda 8 i 16 ounces o'r jam.\nBydd jam rhubarb yn cadw yn y rhewgell am hyd at 6 mis. Mae'n dal i fod yn ddiogel i'w fwyta ar ôl hynny ond bydd yr ansawdd yn dirywio. Bydd jam jam rhubarb heb ei ddwfn yn cael ei wneud yn yr oergell am hyd at 1 mis.\nMae mefus-rhubarb yn gyfuniad clasurol. Yn syml, disodli 1/2 o'r rhubarb gyda mefus wedi'i dorri, wedi'i dorri'n fân a lleihau'r siwgr.\nParau sinsir yn rhyfeddol gyda rhubarb. Ychwanegwch 1 - 2 llwy de o sinsir ffres wedi'i gratio neu 1 llwy fwrdd o sinsir wedi'i grisialu'n fân (candied) i'r rysáit.\nTrowch y jam i mewn i sorbet rhubarb trwy olchi'r jam yn yr oergell dros nos (8 - 12 awr), neu cyn belled â 24 awr. Prosesu mewn peiriant hufen iâ yn unol â chyfarwyddiadau'r gwneuthurwr.\nMae rhubarb yn y genws Rheum . Mae'n wreiddiol o Siberia, felly ie, mae'n oer-caled! Mae'n eithaf hawdd dyfu rhubob, ac er y byddai'n well ganddi, bydd yn oddef haul rhannol.\nY taflenni dail yw'r rhan rydym yn ei fwyta. Mae rhannau gwyrdd y dail yn wenwynig, a dyna pam na welwch bysedd rhubarb erioed gyda'r dail ynghlwm wrthynt.\nMae'r mwyaf cyffredin a gaiff ei drin fel "ffrwythau" sur a melys, rhubbob hefyd yn cael ei ddefnyddio fel llysiau mewn prydau blasus.\nMae llysiau rhubarb gwyrdd (ond nid y dail!) Hefyd yn fwyta ac mae eu blas yr un fath â'r rhai coch.\nSut i Wneud Salsa\nKetchup Green Tomato\nCandy Dulce de Leche\nPwmpen Thai Llysieuol a Chriws Tatws Melys


'Cyfle olaf i leisio pryder' am gartref Hafod y Gest - BBC Cymru Fyw\n'Cyfle olaf i leisio pryder' am gartref Hafod y Gest\nMae cyfarfod cyhoeddus yn cael ei gynnal ddydd Llun i wrthwynebu cau cartref gofal ar gyfer pobl hŷn yng Ngwynedd.\nYr argymhelliad gerbron Cyngor Gwynedd ddydd Iau, Rhagfyr 15, yw cau Cartref Preswyl Hafod y Gest ym Mhorthmadog.\nMae gan Gyngor Gwynedd a Chymdeithas Tai Eryri gynlluniau "cyffrous" i fuddsoddi £6.5 miliwn mewn darpariaeth llety a gofal, sydd wedi ei glustnodi ar gyfer safle Hafod y Gest.\nFe fydda'r datblygiad yn cynnig cartref i unigolion, cyplau neu frodyr a chwiorydd sydd dros 55 oed sydd ag anghenion llety a gofal.\nOnd dywedodd y Cynghorydd Tref a Sirol, Selwyn Griffiths am gyfarfod nos Lun:\n"Bydd y cyfarfod yn rhoi'r cyfle olaf i'r cyhoedd ac ymgymerwyr meddygol dros ardal eang leisio eu pryder ynglŷn â chynlluniau Cyngor Gwynedd.\n"Mae rhaid i Gynghorwyr Gwynedd fod heb fymryn o amheuaeth y bydd cau'r cartref gofal ym Mhorthmadog yn andwyol i ddyfodol gofal ar gyfer pobl hŷn yr ardal."\nAr y llaw arall, dywedodd y Cynghorydd Wyn Williams, Arweinydd Portffolio Gwasanaethau Cymdeithasol Cyngor Gwynedd:\n"Rydw i'n grediniol fod hwn yn gynllun cyffrous a bydd yn cynnig cartrefi clyd a modern yn ogystal â gwasanaeth safonol a gofal da i bobl hyn yn ardal Eifionydd.\n"Rydym yn deall fod newid yn anodd a bod pobl yn gallu bod yn ddrwgdybus o bethau newydd, ond mae'n rhaid i ni ddechrau meddwl rŵan am sut rydym eisiau i ofal i bobl hŷn edrych yn y dyfodol, wrth i'r boblogaeth hyn gynyddu ac i ddisgwyliadau pobl newid."\nYn ôl swyddogion a chynghorwyr Gwynedd, dyma gyfle i gael y gorau o ddau fyd i bobl sy'n dymuno byw yn y datblygiad - cael byw yn annibynnol ar eu haelwyd eu hunain ond gyda'r tawelwch meddwl bod gofal a chefnogaeth ar gael ddydd a nos.\nYchwanegodd Cadeirydd Cyngor Tref Porthmadog, Y Cynghorydd Alwyn Gruffydd: "Mae yna wrthwynebiad chwyrn a llwyr yn lleol i'r cynlluniau sydd yn gyfan gwbl groes i ganlyniadau dau ymgynghoriad ar y mater.\nFe fydd y cyfarfod cyhoeddus yn erbyn y cau yn Y Ganolfan, Porthmadog ar nos Lun, Rhagfyr 12, am 6.30 pm.


Cyfle Gwych ar gyfer Lleoliad gyda NTW! - National Theatre Wales Community\nPosted by Naomi Chiffi on March 20, 2018 at 12:02\nAdran Dechnegol - mae'r adran hon yn gofalu am agweddau Goleuo, Sain a Digidol y cynhyrchiad\nRheoli’r Cynhyrchiad - mae'r rôl hon yn goruchwylio'r cynhyrchiad o'r dechrau i'r diwedd, gan gynnwys y gyllideb, adeiladu set, yr amserlen ac asesu risg y sioe.\nMae hyn yn agored i unrhyw un 18+ oed sy’n angerddol dros y celfyddydau ond heb unrhyw brofiad proffesiynol hyd yn hyn.\nDyddiadau: 11eg - 16eg Mehefin 2018. Mae angen i chi fod ar gael ar gyfer yr holl ddyddiadau ac amserau a restrir isod.\nDydd Llun 11eg 10am - 6pm\nDydd Mawrth 12fed 10am - 6pm\nDydd Mercher 13eg 2pm - 9pm\nDydd Iau 14eg 1pm - 9pm\nDydd Gwener 16eg 2pm - 9pm\nDydd Sadwrn 17eg 2pm - 9pm\nSafle’r lleoliad yw Cwmni Dawns Cenedlaethol Cymru, Pierhead Street, Bae Caerdydd.\nAnfonwch yr e-bost hwn at team@nationaltheatrewales.org erbyn hanner dydd ar ddydd Llun 9 Ebrill 2018.\nByddwn yn dewis hyd at 10 o bobl i ddod i'n swyddfa yng Nghaerdydd ddydd Mawrth 24 Ebrill, i sgwrsio â ni ymhellach. Os na chewch eich gwahodd y tro hwn, cadwch lygad ar dudalen TEAM NTW ac edrychwch am gyfleoedd ar gyfer lleoliadau yn y dyfodol yn ystod y misoedd nesaf.


Prif Weinidog yn dweud “Penblwydd hapus Pobl Caerdydd” | POBL CAERDYDD | #PoblCaerdydd\nPrif Weinidog yn dweud “Penblwydd hapus Pobl Caerdydd”\nGalwodd y Prif Weinidog, Carwyn Jones A.C draw i babell Pobl Caerdydd y pnawn yma i ddymuno’n dda i’r criw ar benblwydd cynta’r fenter.\nFe dynnodd hunlun gyda rhai o’r gwirfoddolwyr cyn mynd am dro o gwmpas Tafwyl.\nCarwyn Jones A.C. yn dysgu tynnu hunlun\nFe ddwedodd : “Gweld y Gymraeg yn ffynnu fel iaith fyw, bob dydd, yw gweledigaeth llywodraeth Cymru. Felly mae’n bleser mawr gweld fod dros 11,000 o bobl wedi defnyddio’r gwasanaeth ers ei lansio yn Tafwyl y llynnedd a nifer fawr yn dychwelyd yn rheolaidd ac yn cyfrannu cynnwys.\nDechreuwyd Pobl Caerdydd gan ganewyllyn o rheini sydd wedi bod yn cynhyrchu papur bro Y Dinesydd ers deugain mlynedd ac yn awyddus i gyrraedd cynulleidfa mwy ifanc ac eang trwy’r wê a chyfryngau cymdeithasol. Hefyd gan Brfysgol Caerdydd , Menter Caerdydd a chriw brwd o wirfoddolwyr.\nYn bennaf oll ymateb gan y gymuned ei hunan yw hon. Rwy’n gobeithio yn fawr erbyn y flwyddyn nesaf y bydd y niferoedd sydd yn creu ac arwain pobl Caerdyd wedi tyfu eto.\nPob lwc iddi hi ac i’r Ganolfan Newyddiadurol Gymunedol ym Mhrifysgol Caerdydd wrth weithio gyda chymunedau led led Cymru fel hyn yn y dyfodol.”


Anhwylder Diffyg Canolbwyntio (a Gorfywiogrwydd ) (ADD/ADHD) – Academi Cynwysoldeb a Llwyddiant Dysgwyr Abertawe\nMae Anhwylder Diffyg Canolbwyntio a Gorfywiogrwydd (ADHD) yn grŵp o symptomau ymddygiad sy’n cynnwys diffyg sylw, gorfywiogrwydd a byrbwylltra. Os nad yw gorfywiogrwydd yn bresennol, dylid defnyddio’r term Anhwylder Diffyg Canolbwyntio (ADD).\nMae symptomau cyffredin ADHD/ADD yn cynnwys:\nrhychwant sylw byr neu sylw’n cael ei dynnu’n rhwydd\naflonyddwch neu’n or-weithredol\nMae ADHD/ADD yn fwy cyffredin ymhlith pobl ag anawsterau dysgu. Efallai y bydd hefyd gan bobl ag ADHD/ADD broblemau ychwanegol megis anhwylderau cysgu a phryder.\nGall nodweddion Awtistiaeth hefyd fod yn bresennol yn ogystal â’r cyflyrau a ddisgrifiwyd uchod. Yn aml bydd y rhai sydd wedi’u heffeithio yn dangos ymddygiad anarferol o ganlyniad i feddwl anhyblyg, gorddibyniaeth ar amserlenni a diffyg sgiliau cymdeithasol a sgiliau cyfathrebu.\nBydd y mwyafrif o bobl sydd ag ADHD/ADD yn methu a gwneud defnydd effeithiol o adborth\nYmddygiad anrhagweladwy ac amhriodol, mynegi sylwadau amhriodol neu’n torri ar draws yn ormodol. Mae rhai pobl yn cyfleu eu hunain mewn ffordd sy’n anfwriadol ymosodol.\nDiffyg cwsg a phryder\nCael trafferth wrth ganolbwyntio felly efallai y bydd yn ymddangos yn ‘freuddwydiol’ ac nid yw’n talu sylw. Caiff sylw’r rhai sy’n dioddef o hyn ei dynnu’n rhwydd, maent yn methu â dilyn yr hyn maent yn ei wneud ac mae ganddynt sgiliau gwrando gwael. Trwy fethu â thalu sylw i fanylion efallai y byddant yn colli pwyntiau allweddol\nCam-gyfathrebu rhwng y myfyriwr a’r tiwtor. Efallai y bydd tiwtor yn dehongli gweithredoedd myfyriwr fel bod yn ‘ddiog’ neu’n haerllug\nEfallai y bydd myfyriwr ar ei hôl hi o ran cyflawni gwaith neu’n camddehongli aseiniadau ac yn cael trafferth yn dal i fyny, profi trafferthion parhaus i gadw at ddyddiadau cau ac i gyrraedd eu potensial academaidd ar gyfer aseiniadau\nOs nad yw myfyriwr yn dysgu trwy dderbyn adborth, efallai y bydd yn profi anhawster yn symud ymlaen\nGall diffyg cwsg a phryder arwain at flinder corfforol a diffyg cymhelliad gwirioneddol, ac yna waith o safon wael


Darganfod Archives | Parc Cenedlaethol Eryri\nCastell ger Llanuwchllyn sy’n nodweddiadol o’r rhai fyddai tywysogion Cymru yn ei hadeiladu.\nCatref i un o fawrion cerddorol Cymru ac un o drysorau treftadaeth mwyaf Cymru.\nCaer Rufeinig ger Llyn Trawsfynydd a adeiladwyd yn 78AD gan y Cadfridog Gnaeus Julius Agricola.\nUn o’r cestyll amddiffynnol adeiladodd Edward I yng ngogledd-gorllewin Cymru.\nAbaty Sistersaidd ger Dolgellau a adeiladwyd yn 1189.\nCastell canoloesol Cymreig yn Nyffryn Dysynni a godwyd yn 1221 gan Llywelyn ap Iorwerth.\nAdeiladwyd tuag at ddiwedd y 12fed ganrif gan Llywelyn ap Iorwerth.


Ferries Corsica - Teithwyr a Car Ferry Tocynnau\nCorsica Ferries yn cynnig car a fferi teithwyr archebu tocynnau rhad gyda cymharu prisiau tocynnau fferi amser real. Rydych chi bob amser yn cael y pris tocyn fferi sydd ar gael rhataf wrth archebu ar-lein yn FerryTO - ac mae hynny'n warant.\n3.8 sêr - yn seiliedig ar 1,471 adolygiadau www.ferryto.com\nTocynnau Corsica Ferries Ferry - Cheap Ferry Tocynnau a Gwasanaeth Superb - trwy Lucas Hooker Ebrill 25 5/ 5sêr Ar ôl y gwasanaeth cynilion a chwsmeriaid gwych a gefais wrth archebu fy nhocynnau fferi Ferries Corsica o FerryTO yn unig roedd rhaid i mi roi gwybod i chi beth yn bleser oedd yn ei wneud busnes gyda chi. FerryTO yw'r gwasanaeth archebu tocynnau fferi ar-lein cyntaf a dim ond rwyf wedi defnyddio ydynt yn rhoi eu harian ar eu ceg gyda gwasanaeth a phris. Wyf yn arbed bron i Ewro 100 drwy archebu fy nhocynnau fferi ag FerryTO, yn hapus iawn gyda'r trafodiad yn llyfn ac yn eich gwasanaeth cwsmeriaid gwych - diolch yn fawr iawn! www.ferryto.com Ferries Corsica\nCorsica Ferries Car a Ferry Tocynnau Teithwyr\namheuon tocyn Corsica Ferries, amserlenni fferi a theithwyr gwybodaeth ar gyfer Ferries Corsica hwylio i ac o borthladdoedd Ffrainc Marseille, Toulon a Nice ac o borthladdoedd Eidal yn Savona, Genova, Livorno a Civitavecchia.\nArchebu tocynnau Corsica Ferries wedi bod yn haws, rydym yn cymharu holl brisiau Corsica Ferries mewn amser real yn darparu dyfyniadau cyflym fel y gallwch brynu'r tocynnau sydd ar gael Corsica Ferries rhataf i ac o borthladdoedd Ffrainc Marseille, Toulon a Nice ac o borthladdoedd Eidal yn Savona, Genova , Livorno a Civitavecchia ar-lein gyda chadarnhad ar unwaith. Felly, os ydych yn chwilio am daith fferi siopa diwrnod o dramor neu egwyl gwyliau teithio ar Ferries Corsica yn ffordd gyflym, hawdd a straen rhad ac am ddim i fynd yno ac yn ôl eto. Archebwch Corsica Ferries tocynnau car neu deithiwr fferïau chi gyda ni a mwynhau mwy o ddewis a hyblygrwydd.\nGyda'r Ferries Corsica ddiweddaraf croesi gwybodaeth ac amserlenni ar gyfer yr holl llongau fferi yn hwylio i ac o borthladdoedd Ffrainc Marseille, Toulon a Nice ac o borthladdoedd Eidal yn Savona, Genova, Livorno a Civitavecchia gan gynnwys gwybodaeth am y porthladdoedd fferi a gwybodaeth ddefnyddiol i dwristiaid am y cyrchfannau ein Bydd mapiau a dinas manwl yn eich helpu i blotio eich taith fferi Ferries Corsica.\nOs yn teithio mewn car, gyda'ch teulu neu fel llyfr solo deithwyr troed croesfan fferi gyda Ferries Corsica ac yn cyrraedd eich cyrchfan ar ei newydd wedd, hamddenol ac yn hapus.\nCorsica Ferries yn cynnig prisiau gwych i ac o borthladdoedd Ffrainc Marseille, Toulon a Nice ac o borthladdoedd Eidal yn Savona, Genova, Livorno a Civitavecchia Ferries porthladdoedd.\nPrisiau Ferry Tocynnau & Archebu Archebwch docynnau Corsica Ferries i ac o borthladdoedd Ffrainc Marseille, Toulon a Nice ac o borthladdoedd Eidal yn Savona, Genova, Livorno a Civitavecchia ar-lein ymlaen llaw yn Ferryto.com a byddwch bob amser yn mwynhau ein pris tocyn fferi sydd ar gael rhataf.\nY pris a welwch yw'r pris a dalwch. Nid oes unrhyw ychwanegiadau cudd neu annisgwyl o'r fath fel gordaliadau tanwydd ychwanegu neu ffioedd archebu ac nid ydym yn codi tâl unrhyw beth ychwanegol i dalu gyda cherdyn Visa Electron chi. Mae'r pris yn dyfynnu chi ar gyfer eich llwybr Ferries Corsica a ddewiswyd, ar fwrdd llety a cerbyd o fath i gyd byddwch yn talu, ac mae hynny'n addewid. I gael pris tocyn Corsica Ferries ac archebwch eich tocyn fferi yn ddiogel ar-lein os gwelwch yn dda defnyddiwch y llongau fferi amser real ffurflen archebu ar y chwith. Ynglŷn â Ferries Corsica\nFerries Corsica porthladdoedd yn L'Ille Rousse, Calvi, Ajaccio, Propriano, Porto Vecchio a Bastia. Mae'r llwybrau byrraf yn llai na phedair awr gan gwch cyflym cysylltu Nice gyda Calvi a Livorno gyda Bastia. Mae'r ddwy linell hefyd yw'r rhai rhataf. Llwybr dennyn byr arall gan borthladd Sardinian Northern Santa Teresa di Gallura i BONIFACIO yng Nghorsica y De. Medmar arfer hwylio rhwng Napoli a Porto Vecchio, ond y llinell hon desn't ymddangos i gael ei weithredu mwyach.\nCorsica Ferries a Ferries Sardinia yn marchnata enwau a ddefnyddir gan Ferries Corsica, cwmni fferi sy'n seiliedig-France sy'n gweithredu traffig i ac o'r ynysoedd Corsica a Sardinia.\nFerries Corsica yn gwmni fferi a ddechreuodd gwasanaethau yn 1967 o dan yr enw Llinell Corsica gyda'r fferi Corsica Express. Ers ddechreuad cymharol fach y cwmni ei wedi tyfu i mewn i'r hyn ydyw heddiw arwain y farchnad i Corsica a Sardinia fel Ferries Corsica Sardinia Ferries. Corsica Ferries yw'r gweithredwr prif fferi ar y Môr Canoldir Western cludo mwy na 1 miliwn o deithwyr bob blwyddyn ar fwrdd eu llongau fferi sy'n rhedeg i ac o Ffrainc a'r Eidal i Corsica, Sardinia a Elba.\nFerries Corsica gweithredu llwybrau dychwelyd 2 o'r Eidal i Sardinia a 10 llwybrau dychwelyd o Ffrainc a'r Eidal i Corsica, gyda chyfanswm o hyd at 13 croesfannau bob dydd.\nhyn o bryd mae'r fflyd yn cynnwys llongau 14.\nMae'r rhan fwyaf o'n llongau fferi i Corsica a Sardinia yn cynnig cabanau neis, bariau, hunan-wasanaeth ac a la carte bwytai, ystafell chwarae plant, pwll nofio, solariwm a siopau.\nYn 1996 y fferi gyflym Corsica Express agorodd y Nice ffordd i Corsica. Mae'r fferïau cyflym ei gwneud yn bosibl i fynd i mewn i'r farchnad rhwng y tir mawr Ffrangeg ac Corsica. fferi cyflym o'r fath yn cael ei ddefnyddio hefyd rhwng yr Eidal a Sardinia. Mae ein fferi newydd: Mega Smeralda\nMae'r llong, gynt yr Ŵyl Lliw, prynwyd gan y Norwy Company Lliw Llinellau Cruises a ailenwyd Mega Smeralda gan Ferries Corsica. Mae'n 171.50 mo hyd a mo led 28. Mae ei gyflymder yn codi i 28 not. Yn dilyn ail-ffitio yn y Wharf Megatechnica yng Ngwlad Groeg gall gymryd teithwyr 2000 560 a cherbydau. Mae gan y llong cabanau 539 ac wedi'i gyfarparu yn gyfforddus (tai bwyta, bar, ystafelloedd cynadledda, ystafell chwarae plant, siopau ac ati). Oherwydd ei faint, cyfleusterau a dyluniad y Mega Smeralda yn y blaenllaw ein cwmni llongau. Ers 13 2008 Mehefin mae wedi hwylio rhwng yr Eidal a Sardinia ac ers 20 2008 Mehefin hefyd rhwng yr Eidal a Corsica. Mega Smeralda rhoi Ferries Corsica gyda 14th llong ei fflyd.\nMae'r fferi Express Mega\nCyflym yn ystod y dydd (hyd at 30.5 not), yn gyfforddus yn ystod y nos (hyd at cabanau 370) y fferi Mega Express yn cynnig i chi i gyd amwynderau o long fawr sy'n gallu cymryd hyd at 2100 teithwyr a cherbydau 650. Mwynhewch y gwasanaeth ar fwrdd: bwyty a la carte, caffi, pizzeria / pasta, bwffe, pwll, bar, gemau fideo, siopau nofio.\nY Fferi Classic\nMae ein fferïau clasurol Corsica Victoria a Sardinia Regina cynnig mordeithiau y cyfleusterau canlynol: sinema, siopau dillad, bwyty a la carte, caffi, pwll nofio, lolfeydd dymunol.\nOherwydd y gwyriadau rheolaidd ac aml y Shuttle Corsica (Corsica Marina II) gallwch ddewis o amrywiaeth eang o amseroedd gadael cynnig hyblygrwydd i eich cynlluniau teithio. Mae'r llong Sardinia Nova oedd y fferi melyn cyntaf i gysylltu Livorno a Olbia. Yn 1987 fflyd ei ategu gan y "Sardinia Vera".\nMae'r fferïau Express\nMae'r fferïau cyflym (37 not) yn mynd â chi i Corsica a Sardinia mewn amser record!\nAr fwrdd y byddwch yn dod o hyd i bar, caffi a boutique.\nHefyd, mae'r llwybrau a weithredir gan Grimaldi Lines o Civitavecchia yn ôl pob tebyg yn cael eu dirwyn i ben yn 2011. Mae'r rhan fwyaf o'n llongau fferi i Corsica a Sardinia yn cynnig cabanau neis, bariau, hunan-wasanaeth ac a la carte bwytai, ystafell chwarae plant, pwll nofio, solariwm a siopau. Yn 2001 y Fferis Mega Express eu cyflwyno a oedd yn gwneud llwybrau newydd amrywiol posibl rhwng Toulon a phorthladdoedd Ajacco, Calvi, Ile Rouse a Bastia. Ym 2004 yr holl gwmnïau fferi Corsica Ferries a gynhaliwyd y rhan fwyaf o'r teithwyr i Corsica. Roedd 2004 hefyd y flwyddyn pan fydd y llong baner y cwmni, mae'r Mega Express III yn cael ei weithredu ar y llwybr i Sardinia.\nGorau Gwarant Corsica Ferries Tocyn Price\nGwarant Price Gorau - Rydym bob amser yn cynnig i'n gael pris tocyn Corsica Ferries isaf chi ac nid oes unrhyw ychwanegiadau cudd neu annisgwyl o'r fath fel gordaliadau tanwydd ychwanegu neu ffioedd archebu ac rydym hefyd yn nid ydym yn codi tâl unrhyw beth ychwanegol i dalu am eich tocyn fferi gyda cherdyn Visa Electron chi. Mae'r pris rydym dyfynbris ar gyfer eich tocyn Corsica Ferries car neu deithiwr fferi a ddewiswyd, ar fwrdd llety a cerbyd o fath i gyd byddwch yn talu am eich tocyn fferi, ac mae hynny'n addewid!\nYn y digwyddiad annhebygol chi ddod o hyd yr un fath bob tocyn Corsica Ferries cynhwysol yn rhatach yn y llyfryn unrhyw weithredwr teithiau eraill yr ydym yn addo y byddwn yn gwneud ein gorau i guro y pris hwnnw neu gynnig y dewis o ofyn am ad-daliad i chi. I archebu tocynnau Corsica Ferries os gwelwch yn dda Cliciwch yma. Grŵp, Archebu Corsica Clwb ar ôl Ysgol a Chymdeithasol Ferries Tocyn\nTeithio Grwp Disgownt gyda Ferries Corsica - Ferryto.com cynnig grŵp Ferries Corsica personol a fforddiadwy pwrpasol a gwasanaeth parti hyfforddwr archebu fferi teithwyr cynnig y cyfraddau fferi isaf sydd ar gael i chi.\nBydd ein Ferries Corsica tîm teithio grŵp arbenigol sicrhau'r fargen orau i chi a'ch teithwyr. Yr unig ofyniad i fod yn gymwys ar gyfer cyfraddau fferi teithio grŵp gostyngol yw y dylai eich parti fod o leiaf deg o bobl a theithio ar yr un pryd. Am fwy o wybodaeth am deithio grŵp ar Ferries Corsica os gwelwch yn dda Cliciwch yma. Corsica Ferries Cerbydau Masnachol a Cludo Nwyddau Logisteg Ferry cynnig gwasanaeth archebu nwyddau a llongau fferi cargo Ferries Corsica personol a fforddiadwy i ac o'r porthladdoedd Ffrangeg Marseille, Toulon a Nice ac o borthladdoedd Eidal yn Savona, Genova, Livorno a Civitavecchia.\nYn ogystal â chynnig cyfraddau ffafriol i weithredwyr masnachol a haulers Ferry Logisteg yn awr hefyd yn gallu cynnig cyfraddau cludo nwyddau fferi gostyngol i gwsmeriaid preifat megis y rhai sydd am gymryd faniau cludo ar unrhyw un o'r llwybrau Corsica Ferries gwasanaethu. Am fwy o wybodaeth a dyfynbris ar-lein ar unwaith ar gyfer eich fferi cerbyd masnachol os gwelwch yn dda Cliciwch yma. Gofal Cwsmeriaid, Telewerthu & Cysylltwch â Ni ar ferryto.com eich bod yn gallu cael prisiau tocynnau Corsica Ferries byw, gwirio argaeledd, gweld amserlenni llongau fferi a llyfr car Corsica Ferries a thocynnau fferi teithwyr yn ein pris y tocyn rhataf sydd ar gael. Ferryto.com yn rhan o rwydwaith dosbarthu tocynnau fferi ar-lein mwyaf yn y byd sy'n darparu'r gallu i archebu dros 80 weithredwyr fferi Ewropeaidd o bwys gan gynnwys gyda Corsica Ferries i dros lwybrau fferi 1,200 ledled y DU, Ffrainc, Sbaen, Iwerddon, yr Iseldiroedd, Dwyrain Ewrop, y Môr y Canoldir, y Baltig a Gogledd Affrica. Am fwy o wybodaeth, atebion i gwestiynau a ofynnir yn aml neu i gysylltu â ni yn uniongyrchol os gwelwch yn dda Cliciwch yma. Amdanom ni\nDewiswch fferïau Corsica Ferries gyfer y prisiau tocynnau fferi rhataf i ac o borthladdoedd Ffrainc Marseille, Toulon a Nice ac o borthladdoedd Eidal yn Savona, Genova, Livorno a Civitavecchia. Mae gennym hefyd fferi yn cynnig i gyrchfannau fferi yn fwy pell a chyrchfannau mordeithio mini fel Iwerddon, yr Iseldiroedd, yr Eidal, Sbaen, Denmarc a'r ynysoedd Groeg.


BBC - Clonc - Trec i Batagonia\nHanes Trec Mencap Cymru i Batagonia yn ystod Hydref 2008 gan Ieuan Roberts\nFis Mai 2007 y clywais am y trec elusennol i Batagonia yr oedd Mencap Cymru yn ei drefnu ar gyfer Hydref 2008 yng nghwmni Iolo Williams. Ond cymerodd dair wythnos imi godi digon o hyder i sôn wrth Margaret am fy mwriad i fynd. Bwriad y trec oedd cerdded a champio am bum diwrnod ym Mharc Cenedlaethol Los Glaciares, sydd fil o filltiroedd i'r de o'r Wladfa, cael diwrnod yn gweld y morfilod ar benrhyn Valdes, diwrnod yn y Gaiman, Y Wladfa, cyn dychwelyd trwy Buenos Aires. Ni chafodd groeso mawr ganddi am y golygai godi o leiaf £3,500 ond cofrestrais gyda Mencap gan fwriadu codi y rhan fwyaf o'r arian drwy werthu cynnyrch fy hobi, sef cerfio llwyau caru a gwaith turnio coed.\nMae Mencap yn elusen sydd yn cynorthwyo rhai ag anawsterau addysgol o bob oed. Mae'n gweithredu ledled Cymru ac yn berchen ac yn rhedeg cartref Gellilon, Heol Newydd, Llanbed.\nAr ôl llwyddo i gasglu mwy na'r isafswm, gwneud digon o ymarfer cerdded gyda phac trwm ar y cefn, a chasglu'r gêr pwrpasol, dyma gyfarfod yn Gatwick gyda'r deugain arall a oedd yn cymryd rhan ar yr 16eg o Hydref ac yn hedfan i El Calafate yn ne Patagonia trwy Madrid a Buenos Aires. Nid oeddwn yn edrych ymlaen at yr holl hedfan.\nRoedd y rhewfryniau (icebergs) yn arnofio ar Lyn Argentina ger maes awyr El Calafate yn olygfa hudolus a chafwyd ymdeimlad o'r paith wrth yrru mewn bws am dair awr i dref fechan El Chalten a gweld guanacos, rhea, gwyddau yr ucheldir, gwartheg Hereford, defaid Merino a cheffylau ar y tir anial a oedd yn dangos yn eglur effeithiau rhewlifol ond ychydig filoedd o flynyddoedd yn ôl. Ardal sych iawn yw hon gan fod y gwynt yn dod o'r gorllewin dros fynyddoedd yr Andes ac yn gollwng y dŵr i gyd ar y mynyddoedd yn ffurf eira. Maes eira de Patagonia yw'r trydydd mwyaf yn y byd ar ôl Antartica a'r ynys Werdd a'r syndod yw bod yr ardal ond cyn belled i'r de o'r cyhydedd ag yw ardal Paris i'r gogledd ohono.\nCyrraed tref fechan El Chalten a oedd ond wedi ei sefydlu yn 1985 yn wreiddiol i sicrhau na fyddai gwlad Chile yn hawlio'r ardal. Ond gwelodd yr Ariannin ei photensial fel canolfan drecio a dringo mynyddoedd. Mae'n dal fel tref ffin, 'frontier town' gyda strydoedd llwch. Aros dros nos yn hostel Fitzroy cyn cael y cyfan y byddwn ei angen am 5 diwrnod o drecio i mewn i'r bag cefn a dechrau ar y trec ar ôl cinio a cherdded am y mynyddoedd drwy goedwig ffawydd y de, Nothofagus. Cyrraedd y camp cyntaf mewn da bryd i fynd i weld rhewlif a llyn Torre a gweld dau gondor yn hedfan yn uchel uwch y mynyddoedd. Nifer o bebyll yn y goedwig oedd y camp gyda dim cyfleusterau o gwbl ac ar ôl tamaid o fwyd, dyma fynd i'r sach gysgu gyda'r eira'n cwympo tu fas.\nCodi drannoeth wrth i'r wawr dorri am 6.30 a haen o eira ar y llawr, rhoi popeth yn ôl yn y sach gefn, tamaid o frecwast a dechrau cerdded am 8.30. Cael fy nghyfweld gan Iolo a oedd yn gwneud eitem i'w raglen radio, Byd Iolo, tra'n cerdded drwy'r goedwig yn y bore a chael cawod drom o eira yn y prynhawn. Roedd yr ail gamp ger llyn Capri, yn debyg i'r gyntaf a gwelsom adar cara cara, bronfraith austral a deryn to gwddwg rufous a bu rhagor o eira eto dros nos.\nRoedd y tywydd wedi gwella'r bore wedyn a braf oedd cerdded mewn ychydig o eira gydag ochr ddeheuol mynydd Fitzroy yn uchel o'n blaen. El Chalten yw ei enw Indiaidd, sef mynydd tân, gan fod y cymylau wastad fel mwg drosto. Ond cafodd yr enw Fitzroy ar ôl capten 'Y Bounty', llong Charles Darwin.\nGweld dom puma yn yr eira a chnocell y coed Magellan gyda'i ben coch llachar ar gorff du, cyn cael golygfa wych o rewlif a llyn Piedras Blancas wrth odre Fitzroy. Dod ar draws lwmpyn o bren cnotiog ffawydd y de ac i'r sach cefn ag ef, er na ddylwn.\nOnd fe wnâi gofnod da o'r gwyliau ar ôl ei durnio. Ymhen naw milltir, cyrraedd camp Piedra del Fraile yn gorwedd wrth lan afon Electrico a gweld bod ystafell gymdeithasol o sinc a thân coed ynddi a bar hefyd - roeddem wedi cyrraedd yr Hilton!\nCliriodd y cymylau dros nos a gostyngodd y tymheredd i 10C yn is na'r rhewbwynt, ac roedd rhai yn oer iawn yn eu sachau cysgu, ac eraill wedi gweld Croes y De, y 'Southern Cross' tra'n gorfod codi ganol nos! Gwawriodd yn fore bendigedig a mewn dim gweld yr haul yn goleuo pinaclau'r mynyddoedd yn oren llachar.\nHwn oedd y diwrnod pwysicaf i weld y golygfeydd ar y trec a buom yn ffodus i gael y tywydd o'n plaid. Cerdded i fyny dyffryn Electrico dros nifer o farianau o gerrig a chreigiau a oedd wedi cael eu gadael gan rewlif Marconi a ymestynnai ymhellach i lawr y dyffryn.\nCael gorffwys uwch llyn Electrico gyda'i ddŵr glaswyrdd rhewlifol, a gweld y gwynt yn chwythu'r eira ffres oddi ar y pinaclau o'n cwmpas a'r awyr las yn gefndir. Sylwi ar y creiglus, y mwsoglau a'r cnwpfwsoglau ar y llawr a'r cennau duon ar y creigiau ar ffurf ffan, - yr unig fywyd a oedd yno. Dringo ychydig yn galetach nes cyrraedd llyn Polone ar uchder tua 3300 troedfedd a gweld ochr ogleddol mynydd Fitzroy yn disgleirio yn yr haul yn fur o graig igneaidd ryw 8000 troedfedd yn uwch na ni. Yr hyn a'm syfrdanodd oedd bod y rhewlifoedd ar ochr ogleddol Fitzroy, a oedd yn wynebu'r haul, wedi cilio llawer mwy na'r rhai ar yr ochr ddeheuol y gwelsom y diwrnod cynt a hynny'n dangos effaith gwres yr haul a chynhesu byd eang yn eglur.\nAr ôl cinio, dychwelyd i lawr i'r camp yn gynnar a chael cyfle i orffwys a gweld perchnogion y lle yn paratoi gwledd ar gyfer y noson honno, sef asado oen. Fe aeth i lawr yn fendigedig gyda sawl can o gwrw a chanu mawr ar ôl hynny. Noson fawr. Roedd cerdded y diwrnod olaf yn hawdd i lawr y dyffryn am 6 milltir mewn glaw ysgafn i gyfarfod â'r bysiau ac yn ôl i El Chalten. Cael cinio yno, cyn y daith bws i El Calafate, hedfan i Drelew, a bws i westy ym Mhorth Madryn.\nY bore wedyn, taith bws i Benrhyn Valdes i weld morfilod cywir y de 'Southern right whale' o borthladd Puerto Piramides ar ochr ogleddol Golfo Nuevo. Maent yn dod i'r fan honno i roi genedigaeth i'w lloi gan ei bod yn gysgodol yma a gwelsom nifer fawr o fuchod a lloi ac ambell darw yn ymddangos wrth neidio'n uchel allan o'r môr cyn gweld eu cynffon wedyn yn suddo i'r dyfnderoedd.\nAr ôl cinio arall o asado oen ym Mhunta Delgada, mynd i lawr i'r traeth i weld morfilod trwyn eliffant gyda'u lloi bach a'r teirw yn bygwth ei gilydd yn aml. O'r bws gwelsom dylluan dyrchol, mara Patagonia, ysgyfarnogod, petris Patagonia a cheiliog rhea yn edrych ar ôl nifer fawr o gywion bach. Cyn swper, cael cyfle i gerdded prom Porth Madryn i weld y gofeb i'r Gymraes.\nY bore wedyn, galw yn ardal Y Glaniad ym Mhorth Madryn i weld sawl cofeb i'r ymfudwyr ac i'r Indiaid ac yna cael cip ar weddillion yr ogofau yr oeddent wedi eu creu yn lloches yn y graig feddal ar lan y môr, cyn cychwyn ar ein taith bws i'r Gaiman. Y bwriad oedd treulio'r bore yng Ngholeg Camwy yn y Gaiman ac yna weddill y diwrnod yn y Gaiman a Threlew i gael peth o naws y Wladfa cyn hedfan am Buenos Aires am 11.00 y nos.\nOnd cawsom siom fawr pan glywsom bod awyren y noson honno wedi ei chanslo ac y byddai'n rhaid mynd am 1.00 y prynhawn hwnnw. Cyrraedd Coleg Camwy a chael ein gwefreiddio wrth weld y plant Indiaidd â diddordeb am Gymru a'r Gymraeg yn tynnu dagrau i'n llygaid. Cyflwynwyd iddynt gopi o'r Gwyddoniadur, lamp mwynwyr a llwy garu gennyf fi, ynghyd â nifer o lyfrau Cymraeg. Ond mewn dim o dro rhaid oedd gadael am Buenos Aires.\nAeth nifer ohonom i weld arddangosfa Tango gyda'r nos yn dilyn pryd o stêc, fel y dylai stêc fod, yn fwy na modfedd o drwch gyda haenen dda o fraster, yn toddi yn ein cegau. Mae'r Archentwyr yn gwybod sut i goginio cig gan ddechrau gyda bridiau sydd yn aeddfedu'n araf fel yr Henffordd, ac felly yn llawn blas.\nTreuliwyd y diwrnod olaf o amgylch y ddinas gan weld cofeb rhyfel y Malvinas, yr Eglwys Gadeiriol ac ardal ddiddorol a lliwgar La Boca a Caminito, a gwneud peth siopa ar gyfer anrheg neu ddwy. Ond rhaid oedd bod yn ofalus rhag drwgweithredwyr - cafodd pedair o'r merched brofiad o ddwyn! Hedfan yn ôl am Gymru fach dros nos.\nO edrych yn ôl, roedd yn brofiad enfawr ond mae sawl peth yn serennu i mi.\n• Maint y wlad a chymaint ohoni yn anial o gymharu â Chymru.\n• Er ehangder y goedwig yn y mynyddoedd, dim ond tair rhywogaeth o goed oedd yno a'r rheiny o'r un teulu\n• Cyfarfod â'r athrawon a'r plant yng Ngholeg Camwy\n• Gweld y morfilod a'r morloi\n• Os am gig, ewch i'r Ariannin\n• Yn fwy na dim - rwyf yn gyfarwydd â gweld effeithiau rhewlifiant ugain mil o flynyddoedd yn ôl ar dirwedd Cymru ond gwelais y peth yn digwydd yn y presennol o flaen fy llygaid - gwefreiddiol! "\nErthygl gan Ieuan Roberts


CPD Y Felinheli FC - Mochdre Sports v Y Felinheli - 28 January 2017\nMochdre Sports v Y Felinheli - 28 January 2017\nSATURDAY 28 JANUARY 2017, 14.00\nDarren Landers 63'\nYn anffodus, chwaraewyd gem Mochdre oddi-gartref Ddydd Sadwrn. Roedd hyn yn siom enfawr i ffans snwcer y tim gan fod y ‘Player’s Championship’ yn cael ei chwarae yn Venue Cymru, Llandudno ar Fawrth yr 11fed, a buasai y gem yma wedi bod yn handi i gael ar y dyddiad yna. Ta waeth, gallwn ni ond obeithio am gem ym Mhrestatyn ar yr 11fed o Fawrth rwan.\nRoedd Euron yn amlwg wedi bod yn meddwl dipyn am y gem yma, ac roedd angen gwneud ychydig o newidiadau i siap y tîm gan fod traed Dan ddim yn cytuno hefo cae 3G Llandudno a Con wedi cael bymp ar ei ben felly y ddau yna ‘ar goll’ fel ‘sa Harri Wyn yn ddeud. Sgil/Sgiw/Sgiff hefyd ar goll. Roedd dim ond un ffordd o egluro’r siap newydd - defnyddio 50p Fish i gael y peli pool i gyd allan ar fwrdd pool y Fic ac esbonio’r siap a rôlau pawb fel hyn.\n4-2-2-2 oedd y siap, ac roedd hyn yn amlwg yn gweithio gyda Felin yn dechrau’n bositif iawn. Martin a Dyl jnr yn cadw canolwyr Mochdre allan o’r gem, a Gruff, Iw Eds, Iw Bonc a Ryan yn pwyso i fyny’r cae. Fish a Hitman yn chwarae yn uwch i fyny’r cae na’r arfer yn rhoi opsiynau ar yr asgell tra roedd Dyl Bonc a Ifan Em yn gadarn yn y cefn. Er gwaethaf y dechrau da, prin oedd y cyfleon gyda dipyn o ergydion yn mynd heibio’r gol ond dim llawer i boeni’r gol-geidwad. Yr un stori oedd hi ochr arall y cae hefyd – Marc Wyn yn cael hanner cyntaf ddistaw gyda cwpwl o arbedion digon cyfforddus iddo fo. Roedd tacls caled (ond glân ar y cyfan) Mart yn amlwg yn ypsetio chwaraewyr Mochdre ond hefyd y reff yn anffodus. Un yn ormod meddai’r reff wrtho a cafodd gerdyn melyn anlwcus iawn jyst cyn hanner amser (Fish yn gandryll). 0-0 hanner amser.\nRoedd Felin yn gwybod bod yna 3 pwynt ar gael wrth ddod allan yr ail hanner. Roedd hi wedi troi yn gem gystadleuol iawn a’r cae wedi troi’n fwdlyd. Mochdre ffeindiodd y rhwyd yn y diwedd. Felin methu delio â chorner a’r bel rhywsut yn ffeindio’i ffordd i fewn. Roedd ymateb Felin yn reit bositif ar ol hyn gyda dipyn o ‘counter attacks’. Yn un o’r rhain, llwyddodd Ryan i ddefnyddio’i gyflymdra i fynd heibio’r amddiffynwr olaf gan ei orfodi i dynnu Ryan yn ol jyst tu allan/jyst tu fewn i’r bocs yn gwybod ei fod wedi cael ei guro. Tu allan i’r bocs oedd hi yn ol y dyfarnwr ond yn anhygoel, dim cerdyn! Dwi’n siwr buasai’r amddiffynwr wedi derbyn cerdyn coch am y ffowl yna. Beth bynnag, method Felin i ffeindio’r rhwyd a roedd ychydig o benderfyniadau eraill gan y dyfarnwr a’i lumanwr yn ffystreitio Felin. 3 gwaith fe fethodd y llumanwr i roi corner i Felin. Dim penderfyniadau mawr ond y rhai bach fel hyn sy’n gallu gwylltio rhywun ac yn ddigon i’w rhoi off eu gem. Sgôr terfynnol – Mochre 1 Felin 0.\nPawb yn siomedig ofnadwy felly. Ond dyma ychydig o bositifs y diwrnod:\n•\tChwaraeodd Al Huws (AKA The White Yaya Toure) tua hanner awr sy’n awgrymu bod comeback ar y ffordd. Efallai bod £50 Ifan Em ddim mor saff a hynny wedi’r cyfan?\n•\tOs mae cyfradd ffeins James Hatton yn parhau, bydd y tim yn gallu fforddio mynd i Las Vegas am wythnos fel ‘end of season do’\n•\tFe wnaeth Dyl jnr, Ryan a Iw Eds recyfro o whiplash ers nos Iau i allu chwarae\n•\tLlongyfarchiadau mawr i Al Em am oroesi dros fis heb gael peint\nChris Brown (on for Dyl Jnr)\nHuws (on for Martin)\nMOTM - Gruff John


Atal a chanfod twyll -- Cyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru (WCVA)\nTra nad yw gweithgaredd twyllodrus yn digwydd yn aml yn y trydydd sector, nid yw’n rhydd rhag twyll o bell ffordd felly mae’n hanfodol y gwyddech sut i ddiogelu’ch mudiad.\nMae'r adran hon yn darparu adnoddau amrywiol i'ch helpu i ddiogelu'ch mudiad a'i asedau rhag twyll, yn ogystal â chanfod twyll gwirioneddol neu bosibl a gwybod i bwy y dylid gwneud adroddiad.\nArweiniad y Comisiwn Elusennau\nMae'r Comisiwn Elusennau wedi cyhoeddi nifer o adnoddau gwrth-dwyll a all fod o gymorth i chi:\nRheolaethau ariannol mewnol elusennau sy'n egluro sut i reoli gweithgaredd ariannol eich elusen a defnyddio rheolaethau ariannol mewnol i leihau'r risg o golled. Mae rhestr wirio hunanasesu hefyd ar gael i'ch helpu i werthuso perfformiad eich elusen o'i gymharu â'r rheoliadau a'r argymhellion sydd yn y ddogfen ganllaw\nPecyn cymorth 5 rhan yw Protecting charities from harm (Saesneg yn unig), sy'n darparu arweiniad, offer ac adnoddau eraill i helpu ymddiriedolwyr elusennau i roi safonau llywodraethu ac atebolrwydd da ar waith i ddiogelu eu helusennau rhag terfysgaeth, twyll a mathau eraill o gam-drin\nMae Sut i adrodd am ddigwyddiad difrifol yn eich elusen yn ei gwneud yn glir beth sy'n cyfrif fel digwyddiad difrifol yn eich elusen (gan gynnwys twyll, lladrad neu golled sylweddol arall), a sut y dylech adrodd amdano.\nCanllawiau eraill a dolenni defnyddiol\nCyhoeddwyd Charity Fraud: A guide for the trustees and managers of charities (Saesneg yn unig) gan Charity Finance Group ond fe'i cynhyrchwyd gan 15 o fudiadau yn y sector cyhoeddus, y trydydd sector a maes gorfodi'r gyfraith fel rhan o'r prosiect Charity Fraud. Fe'i hysgrifennwyd i helpu elusennau i atal, canfod ac adrodd twyll, ac yn ogystal â'r canllaw llawn mae ef hefyd ar gael mewn dogfen gryno, mewn fersiwn arlein a fersiwn y gellir ei hargraffu.\nPamffled gwybodaeth yw Giving Safely (Saesneg yn unig), a gyhoeddodd y Fraud Advisory Panel er mwyn helpu pawb i sicrhau bod eu rhoddion elusennol wir yn cyfrif. Mae'n rhoi cyngor ar sicrhau dilysrwydd casglwr neu elusen, yn ogystal ag arwyddion pendant i edrych amdanynt wrth adnabod sgam.\nMae gwefan Get Safe Online yn rhoi cyngor ymarferol ar ddiogelu'ch hun, eich cyfrifiaduron a'ch dyfeisiau symudol, a'r mudiad rhag twyll a phroblemau eraill a geir arlein. Mae ganddi dudalen benodol i helpu ymddiriedolwyr i atal a chanfod twyll arlein, sy'n rhoi ystod o wybodaeth yn amrywio o ddeall dyletswyddau a risgiau i weithredu rheolaethau bancio a chynyddu ymwybyddiaeth fewnol.\nMae'r Panel Cynghori ar Dwyll wedi cynhyrchu datganiad polisi gwrth-dwyll. Mae ei wefan hefyd yn rhoi cyngor ar sut i roi polisi o'r fath ar waith yn eich mudiad, ynghyd â ffyrdd eraill o ddiogelu'ch mudiad rhag twyll.\nGall elusennau mawr ddefnyddio adnodd am ddim i hunanasesu eu gallu i wrthsefyll twyll sydd wedi'i ddylunio gan gyfrifwyr PKF Littlejohn a'r Ganolfan Astudiaethau Atal Twyll ym Mhrifysgol Portsmouth. Mae'r adnodd wedi'i seilio o amgylch 29 o gwestiynau ac mae'n galluogi elusen i sefydlu dau brif beth: faint mae twyll yn ei gostio i'r mudiad, a pha mor dda y mae wedi'i ddiogelu rhag twyll o'r fath.\nGall mudiadau hefyd yswirio i warchod rhag colledion a achosir gan anonestrwydd neu dwyll aelod o staff neu wirfoddolwr. Os ydych am gael gwybod mwy am hyn siaradwch â brocerwyr yswiriant Keegan & Pennykid ynglŷn â'r gwasanaethau cynghori arbenigol y gallant eu cynnig i elusennau - ac os ydych yn aelod o WCVA efallai y gallwch fanteisio ar ostyngiad ein cynlluniau cyswllt wrth wneud hynny.\nSefydlwyd y gwasanaeth adrodd twyll dienw, Charity Fraud Line, gan Crimestoppers i alluogi cyflogeion mudiadau gwirfoddol i anfon gwybodaeth ymlaen ynglŷn â chamweddu yn y gwaith, heb orfod poeni am gael eu henwi. Gellir ffonio'r gwasanaeth unrhyw bryd, dydd a nos, 365 o ddiwrnodau'r flwyddyn, ac mae yna hefyd wefan bwrpasol sy'n cynnig cyngor a ffordd o adrodd twyll arlein os yw'n well gan bobl wneud hynny yn lle ffonio.\nAction Fraud yw canolfan genedlaethol y Deyrnas Unedig ar gyfer adrodd twyll a throseddau ar y we. Dyma ble y dylech adrodd twyll os ydych wedi dioddef sgam, twyll neu unrhyw fath o drosedd seiber. Gallwch ddefnyddio ei gwasanaeth adrodd arlein unrhyw bryd, dydd a nos, ac mae cymorth hefyd ar gael ar ei gwefan neu dros y ffôn drwy ganolfan gyswllt Action Fraud.\nMae gweithdrefn chwythu'r chwiban Swyddfa Archwilio Cymru ar gael i gyflogeion Llywodraeth Cymru (a chyrff perthnasol), y Gwasanaeth Iechyd Gwladol, awdurdodau lleol, awdurdodau'r heddlu ac awdurdodau tân, gan eu galluogi i godi pryderon sydd ganddynt ynghylch camweddau posib yn eu gweithle. Gall unigolion godi eu pryderon yn gyfrinachol â staff hyfforddedig a phrofiadol, dros y ffôn neu drwy ebost.\nYn ogystal â hyn mae gan Lywodraeth Cymru God Ymarfer ar Bolisi Chwythu'r Chwiban, ac o dan y polisi hwn ceir swyddogion enwebedig y gall staff Llywodraeth Cymru fynd atynt yn gyfrinachol gyda phryderon am amheuon o gamwedd. Mae'r broses honno'n cael ei goruchwylio gan Banel Llywodraeth Cymru ar Chwythu'r Chwiban, y mae ei gylch gwaith wedi'i ehangu i gynnwys achosion y mae'n cael gwybod amdanynt pan fo pryderon ynghylch y ffordd y mae partneriaid a derbynwyr grant yn defnyddio arian Llywodraeth Cymru. Ac os oes gennych reswm i gredu bod twyll yn cael ei gyflawni yn erbyn Llywodraeth Cymru, gallwch gysylltu â hi drwy ei llinell adrodd am dwyll neu drwy gyflwyno ffurflen iddi.


Lwfansau i Gynghorwyr\nCartref > Y Cyngor > Cynghorwyr a phwyllgorau > Lwfansau i Gynghorwyr\nYdy cynghorwyr yn cael eu talu?\nYdyn. Mae gan holl aelodau etholedig awdurdodau lleol Cymru hawl i gael cyflog blynyddol sylfaenol. Mae aelodau sydd â chyfrifoldebau ychwanegol, fel aelod gweithredol neu gadeirydd pwyllgor, yn derbyn cyflogau uwch. Mae treth incwm yn cael ei godi ar y taliadau hynny ac fe gaiff treuliau rhesymol eu talu hefyd.(Cyhoeddir manylion y taliadau sy'n cael eu gwneud i aelodau unigol ar waelod y dudalen hon.)\nPwy sy’n penderfynu ar y tâl?\nMae cyflogau a threuliau aelodau yn cael eu pennu gan gorff annibynnol, sef Panel Annibynnol Cymru ar Gydnabyddiaeth Ariannol. Mae’r Panel hwnnw yn cyhoeddi adroddiad blynyddol yn manylu’r cyflogau a’r treuliau sydd i’w talu i gynghorwyr.\nOes cefnogaeth arbennig ar gael?\nOes. O dan ddeddfwriaeth mae'n rhaid i awdurdodau ddarparu ar gyfer aelodau gydag anghenion cymorth penodol, er mwyn eu galluogi i gyflawni eu dyletswyddau fel cynghorwyr. Gall aelodau etholedig hefyd hawlio ad-daliad costau gofal i ddarparu gofal i ddibynyddion pan fyddant yn ymgymryd â'u dyletswyddau.\nPam bod aelodau yn cael eu talu?\nMae Cynghorwyr yn cael eu talu er mwyn rhoi cyfle i bawb wasanaethu fel aelod etholedig. Mae Cynghorwyr yn cynrychioli buddiannau etholwyr ac yn mynychu cyfarfodydd. Mae hyn yn cymryd llawer o amser, a gallai olygu colled ariannol. Heb dâl, yr unig bobl allai ymgeisio i fod yn gynghorwyr fyddai’r rhai sydd ddim yn gweithio neu sydd â llawer o amser rhydd.\nFaint o gyflogau a threuliau mae aelodau'n eu derbyn?\nRhestr Cydnabyddiaeth Ariannol Aelodau 2017 - 18\nRhestr Cydnabyddiaeth Ariannol Aelodau 2016 - 17\nCyflogau a threuliau mae aelodau wedi'u derbyn:\nGweld lwfansau a dalwyd i Gynghorwyr ac aelodau cyfetholedig ar gyfer 2016 - 17\nGweld lwfansau a dalwyd i Gynghorwyr ac aelodau cyfetholedig ar gyfer 2015 - 16\nGweld lwfansau a dalwyd i Gynghorwyr ac aelodau cyfetholedig ar gyfer 2014 - 15\nMae’r uchod yn cyd-fynd â phenderfyniadau Panel Annibynnol Cymru ar Gydnabyddiaeth Ariannol (Chwefror 2015), ar gyfer lwfansau 2015/16.\nCanllawiau Cydnabyddiaeth i Aelodau 2017 - 18\nBeth mae fy aelod yn ei wneud?\nMae gan aelodau unigol eu trefniadau eu hunain i gyfathrebu gyda’u hetholwyr. Mae nifer o aelodau Gwynedd yn manteisio ar drefn y Cyngor o baratoi adroddiad blynyddol ar yr hyn y maent wedi ei wneud mewn blwyddyn.\nGweld adroddiadau blynyddol aelodau Gwynedd\nAm ragor o wybodaeth..\nOs oes gennych ymholiad neu am fwy o wybodaeth cysylltwch â ni:


Tai - CLILC\nHafan > Pynciau > Tai\nRhagor o dai fforddiadwy o safon ar gael\n"Mae angen rhagor o bwerau buddsoddi ar gynghorau lleol Cymru i’w galluogi i adeiladu tai fforddiadwy"\nLlefarydd WLGA dros Tai\nMae’n hanfodol rhoi rhagor o dai fforddiadwy o safon ar gael er lles cymunedau presennol a rhai’r dyfodol.\nMae Llywodraeth Cymru wedi pennu targed, sef y dylai 20,000 o dai fforddiadwy ychwanegol fod ar gael erbyn 2021. Yn rhinwedd eu swyddogaethau’n alluogwyr, buddsoddwyr a landlordiaid, bydd y cynghorau lleol yn cymryd rhan flaengar yn yr ymdrech.\nY cynghorau lleol sydd yn y sefyllfa orau i ddeall anghenion lleol o ran tai, ac ymateb iddyn nhw.\nMae peth cynnydd eisoes. Ers dod i gytundeb pwysig â Thrysorlys San Steffan, mae 11 o gynghorau lleol Cymru yn eu hariannu eu hunain yn llawn. O ganlyniad, maen nhw’n cael gwario’r incwm a ddaw trwy renti ar wella tai cymdeithasol.\nPe bai Trysorlys San Steffan yn diddymu’r uchafswm o ran faint o arian mae modd ei godi trwy fenthyciadau, gallai’r cynghorau lleol fuddsoddi rhagor fyth i helpu i ateb y galw cynyddol am dai yng Nghymru.\nBoed atal digartrefedd, adnewyddu tai gwag ar gyfer eu defnyddio eto neu gyflawni gwaith gorfodi ynglŷn â mentrau newydd megis Rhentu Doeth Cymru, mae’r cynghorau lleol ar flaen y diwygio ym maes tai.\nA ninnau’n cydweithio ag amryw bartneriaid megis cymdeithasau tai a landlordiaid preifat, ein nod yw gofalu bod rhagor o dai fforddiadwy o safon ar gael.\nRydyn ni’n gwneud hynny trwy gynnig cymorth, gwella arferion trwy ymchwil a phecynnau cyfeirio, a cheisio dylanwadu ar bolisïau Cymru ym maes tai.


Y ffordd i Damascus - BBC Cymru Fyw\nY ffordd i Damascus\nPan oedd Teresa o Ávila yn saith oed fe redodd i ffwrdd o'i chartref yn Sbaen i geisio merthyrdod trwy frwydro yn erbyn y Mwriaid. Yn ôl y stori wncwl gwyliadwrus wnaeth ei rhwystro hi a dyw hi ddim yn eglur os oedd hi'n rhedeg trwy gae o wenith ar y pryd!\nMerthyrdod o fath arall sy'n wynebu Theresa ein hoes ni, heb unrhyw arwydd fod 'na ewythr caredig yn gwylio drosti.\nYn ystod y dyddiau nesaf, efallai heddiw hyd yn oed, fe fydd yn rhaid i Mrs May benderfynnu pu'n ai i aberthu ei gyrfa wleidyddol er mwyn cael y cwch i'r lan o safbwynt ei dêl Brecsit.\nFe fyddai'r penderfyniad hwnnw yn rhyfeddol o anodd hyd yn oed pe bai 'na sicrwydd y byddai'r aberth yn cael ei wobrwyo. Wedi'r cyfan does 'na ddim llawer o bwynt ceisio merthyrdod ac yna canfod eich hun yng nghanol purdan!\nFy nheimlad i yw nad yw'r niferoedd yna eto a bod Jacob Rees-Mogg a Boris Johnson wedi gadael eu tröedigaethau'n rhy hwyr i allu achub cynllun y Prif Weinidog.\nPam felly? Wel, yn rhannol oherwydd yr ymosodiad chwyrn yna gan y Prif Weinidog ar Aelodau Seneddol sy'n gwneud hi llawer yn llai tebygol y bydd rebeliaid Llafur yn fodlon achub ei chroen hi rhag y Bregsitwyr caled wnaiff wrthwynebu'r ddêl doed a ddelo.\nMae 'na ffactor arall hefyd. Heddiw fe fydd Aelodau Seneddol yn cynnal y gyfres yna o bleidleisiau mynegol ac mae'n ddigon posib y bydd aelodau seneddol yn crynhoi tu ôl i ryw fath o Fregsit meddal. Os ydy hynny'n digwydd fe fyddai'r cwestiwn wedi newid o ddewis rhwng gadael heb gytundeb a gadael gyda chytundeb Mrs May i ddewis rhwng Bregsit caled ac un meddal. Wrth iddi ennill cefnogaeth yr ERG felly gallai Mrs May golli Bregsitwyr mwy cymedrol ar y meinciau Ceidwadol.\nFedrai ddim bod yn sicr o hyn ond mae'n ymddangos i mi bod Jacob a Boris wedi colli'r bws olaf i Ddamascus.


Hafan � Hafan\nHafanCartref Doctor WhoPethau i�w gwneudGwybodaeth i DwristiaidBle i ArosSiopaBeth sy�n digwyddCaerdydd i chiBwyta ac yfedTeithio a mapiauGair am GaerdyddArchwilio�r ardalAstudio yng NghaerdyddTeithio mewn Grŵp Subscribe to Newsletter\nHome > Hafan\nCroeso i Gaerdydd, Prifddinas Cymru!Welcome to Cardiff, Capital of Wales!\nLle hawdd ymweld ag ef yw Caerdydd. Gan nad yw prifddinas Cymru�n rhy fawr, mae popeth o fewn chwarter awr, sy�n golygu y gallwch chi dreulio amser hamddenol yn crwydro�r ddinas.O fewn milltir sgw�r brysur canol dinas Caerdydd mae�r tri phrif atyniad: sef Stadiwm y Mileniwm, yr Amgueddfa Genedlaethol a Chastell Caerdydd. Mae�r atyniadau hyn yn eistedd ochr yn ochr � gwestai a thai llety, rhwydwaith o ganolfannau ac arcedau siopa ac amrywiaeth helaeth o fwytai, bariau a chaffis. Dangoswn ichi sut i gyrraedd yma a sut i fynd o gwmpas tra byddwch chi yma, byddwn yn rhannu gwybodaeth ymarferol ddefnyddiol am Gaerdydd, ac yn awgrymu ble i fynd i grwydro y tu allan i Gaerdydd. I gael cyngor personol mewn amryw ieithoedd Ewropeaidd, cysylltwch �n Canolfan Croeso.\nMwynhewch eich ymweliad!\nP�un ai yr ydych yn chwilio am westy moethus pum seren neu dŷ llety clyd, mae gan Gaerdydd ddigon o ddewis i blesio bob poced. Darganfyddwch fwy.\nBle i fwyta ac yfed Mae gan Gaerdydd enw da ar gynnydd am fwytai o safon uchel, gyda�r prif gogyddion yn ddigon lwcus i gael gweithio gyda chynnyrch penigamp. Darganfyddwch fwy.\nMae gan Gaerdydd ddigon i gadw�r holl deulu�n hapus. Cewch weld pensaern�aeth arloesol ochr yn ochr � hanes 2000 o flynyddoedd oed. Bae Caerdydd yw un o ddatblygiadau glan y dŵr mwyaf cyffrous Ewrop ac mae canol y ddinas yn cynnig siopau o safon. Mwy\nI ddarganfod mwy ynglŷn � chynigion arbennig gan westai, atyniadau a bwytai yng Nghaerdydd ewch at ein tudalen Cynigion Arbennig yma.(y ddwy restr ar gael yn Saesneg yn unig). Digwyddiadau\nMae Caerdydd yn ddinas o ddigwyddiadau gyda rhaglen lawn ac amrywiol drwy gydol y flwyddyn. Fe gewch fandiau rhyngwladol, digwyddiadau chwaraeon, theatr, a digwyddiadau diwylliannol. Cymerwch olwg ar restr lawn o ddigwyddiadau yma.\nCysylltwch â Chanolfan Groeso CaerdyddFfôn: +44(0)29 2087 3573E-bost: ymwelydd@caerdydd.gov.uk\nTrefnu llety ar-lein\nTeithiau Hanner Diwrnod\nRhestr o Westai\nGwyliau Siopa yn y Ddinas\nRhestr o Atyniadau a Gweithgareddau\nRhestr o Fwytai a Bariau Teithiau Un Diwrnod\nS�n Hoyw Caerdydd\nPethau i�w gwneud\nTeithiau Dau Ddiwrnod\nGwyliau Draig Goch a Chennin Pedr\nGwyliau Hwyl i�r Teulu\nAmgueddfeydd a Hanes\nGwyliau Chwaraeon i'w Gweld a'u Gwneud\nOrielau a Chelf\nLlwybr Canmlwyddiant Caerdydd\nSioeau ac Adloniant\nGweld Tirnodau a Theithiau Tywys\nCaerdydd i chi\nTeithio a mapiau


Canllawiau Arfer Gorau | Major Events\nParth Cyllid Busnes\nParth Dechrau Busnes\nParth Troseddau Busnes\nMwy o gefnogaeth y sector\nMwy o safleoedd Busnes Cymru\nLleoliadau ar gyfer digwyddiadau\nSgiliau, Hyfforddiant ac Addysg\n» Cyllid ac Adnoddau\n» Canllawiau Arfer Gorau\nMae sawl canllaw ar gael os ydych yn cynllunio ar gyfer digwyddiad mawr ac angen rhywfaint o arweiniad.\nMae'r canllawiau hyn yn amrywio o iechyd a diogelwch ac asesu risg, i 'wyrddio' eich digwyddiad, defnyddio’r cyfryngau cymdeithasol a’r Gymraeg. Mae rhai wedi'u rhestru isod.\nCyngor i’r rheini sy’n gweithredu llefydd prysur\nMae'r Swyddfa Genedlaethol Diogelwch Gwrthderfysgaeth (NaCTSO) a’r Ganolfan er Diogelu'r Seilwaith Cenedlaethol (CPNI) yn rhoi cymorth i’r rheini sy’n gweithredu llefydd prysur. Mae hyn yn cynnwys canllawiau, a gafodd eu diwygio a’u hadnewyddu’n ddiweddar, sydd wedi'u hanelu at berchenogion a gweithredwyr safleoedd ac a luniwyd i helpu’r rheini sy’n gyfrifol am ddiogelwch mewn llefydd prysur i liniaru bygythiadau gan helpu i wneud y DU yn llai agored i ymosodiadau.\nMae’r Canllawiau ar Lefydd Prysur yn cynnwys cymorth uniongyrchol ar gyfer digwyddiadau pwysig, stadia ac arenâu.\nAr y cyd ag argymhellion y Canllawiau Llywodraethu Digwyddiadau Mawr, mae'n bleser gan UK Sport roi cymorth ymarferol ar ffurf templedi i alluogi'r arfer gorau hwn i gael ei roi ar waith yn gynt ac yn haws.\nI gael rhagor o wybodaeth ewch i wefan UK Sport.\nY Canllaw Porffor ('The Purple Guide')\nMae'r Canllaw Porffor i Iechyd, Diogelwch a Lles mewn Digwyddiadau Cerddorol ac Eraill wedi ei lunio gan Fforwm y Diwydiant Digwyddiadau ar ôl ymgynghori gyda'r diwydiant a llywodraeth ranbarthol. Yn cynnwys ni fwriedir iddynt fod yn rhagnodol. Dylai unrhyw un sy’n defnyddio’r canllaw hwn ymgymryd ag asesiadau a gwerthusiadau risg priodol o ofynion penodol y digwyddiadau y maent yn eu trefnu neu ynghlwm â nhw.\nGwyrddio eich Digwyddiad Tuag at Ddyfodol Diwastraff Cymru\nTrwy gydweithio efo partneriaid a busnesau, nod Rhaglen Weithredu’r Cynllun Gwastraff ac Adnoddau (WRAP) ydy gwneud lleihau gwastraff ac ailgylchu’n haws ac yn fwy effeithiol. Mae cyngor ac arweiniad ymarferol ar gael yn y Canllaw Ailgylchu Digwyddiadau Cymru.\nMae cymorth eang a sawl ffordd o reoli gwastraff digwyddiad ar gael gan nifer o sefydliadau masnachol. Mae WRAP hefyd yn darparu Map Diwydiant Digwyddiadau. Mae'r hwn yn darparu casgliad o ganllawiau ac arfer gorau i helpu digwyddiadau gyflawni dim gwastraff tirlenwi. Am fwy o wybodaeth ewch i wefan WRAP Cymru.\nSut mae sicrhau fod eich digwyddiadau’n ddiogel, yn cael eu rheoli’n dda a bod unrhyw amhariad posibl cyn lleied â phosibl? Mae gofyn cyfreithiol bod pob cyflogwr a pherson hunangyflogedig yn cynnal asesiad o'r risgiau iechyd a diogelwch sy'n deillio o’u gwaith. Mae'n debyg mai’r Awdurdod Gweithredol Lechyd a Diogelwch yw'r lle gorau i ddechrau.\nRydym eisiau hyrwyddo a hwyluso defnydd o'r Gymraeg. Golygir hyn codi ymwybyddiaeth o statws swyddogol y Gymraeg yng Nghymru trwy osod safonau ar sefydliadau a chyrff cyhoeddus.\nYng Nghymru, ni ddylid trin y Gymraeg yn llai ffafriol na'r Saesneg. Dylai pobl yng Nghymru allu byw eu bywydau drwy gyfrwng y Gymraeg os ydynt yn dymuno gwneud hynny.\nMae mwy o wybodaeth am yr iaith Gymraeg ar gael ar wefan Llywodraeth Cymru (dolen allanol),


Pwll Nofio | Cyngor Sir Penfro\nYn ail mae nofio yn weithgaredd arbennig i’ch llesiant . Mae nofio cyson yn gallu gwella eich lefelau straen ,gwella eich patrymau cwsg ac yn gallu lleihau lefelau gorbryder ac iselder. Yn drydydd mae nofio am 30 munud yn gallu lleihau’r risg o glefyd y galon ,clefyd y siwgr math 2 a strôc .\nYnghyd a’r buddion iechyd mae nofio yn ei gynnig mae nofio yn sgil bywyd. Yma yn Sir Benfro mae dros 186 o filltiroedd o arfordir i’w fwynhau gallwch fwynhau nifer o weithgareddau yn y dŵr. Mae’r gallu i nofio yn gadael i chi fwynhau Sir Benfro ar ei gorau o fwynhau diwrnodau ar y traeth gyda’r teulu , syrffio neu gystadlu mewn cystadleuaeth yn y môr.\nMae ein pyllau yn gynhwysol ac yn hygyrch felly mae unrhyw un sydd eisiau nofio yn gallu gwneud hynny. Mae ein pyllau yn cynnig sesiynau nofio cyhoeddus, dosbarthiadau ffitrwydd, gwersi nofio i blant, sesiynau adsefydlu, partïon pwll a llawer mwy.\nMae Pwll Canolfan Hamdden Aberdaugleddau yn gyfleuster 25m o hyd, 4 x lôn. Mae'n amrywio o 1m o ddyfnder yn y pen bas hyd at 2m o ddyfnder yn y pen dwfn. Mae'n bwll amlbwrpas traddodiadol sy'n cynnal sesiynau gan gynnwys gwersi nofio, aquafit, nofio cyhoeddus a mwy.