སྟོང་ཉིད་དང༌། ལྟོས་གྲུབ། ཁོན་ཏྲོམ་དངོས་ཁམས་རིག་པ།\nསྟོང་ཉིད་དང༌། ལྟོས་གྲུབ། ཁོན་ཏྲོམ་དངོས་ཁམས་རིག་པ།\n༄༅། །ཚན་རིག་གིས་གསར་དུ་རྙེད་པའི་ཤེས་བྱ་དང་ཤེས་ཡོན་ལ་བརྟེན་ནས་འཛམ་གླིང་འདིའི་ང་ཚོའི་གོ་རྟོགས་ལ་བཅོས་བསྒྱུར་བྱེད་པ་འདི་ནི་སེམས་ཤུགས་སློང་བའི་ཚན་རིག་གི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་ཡིན། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་མགོ་སྟོད་དུ་ལྟོས་གྲུབ་དང༌། ཁོན་ཏྲོམ་འགུལ་ཤུགས་རིག་པ་དར་རྒྱས་བྱུང་བས་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ལྟ་བའི་རྩ་སྒྲོམ་ལ་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང༌། དངོས་ཁམས་རིག་པ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ད་དུང་ཡང་འགྱུར་ལྡོག་དེའི་མཐར་ཐུག་གི་འབྲས་བུ་རྟོགས་པར་འབད་འབུངས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། རང་འགུལ་ལྡན་ཞིང་སྔོན་དཔག་བྱེད་ཐུབ་པའི་ནེའུ་ཏྲོང་གི་འཇིག་རྟེན་དང༌། ལྟོས་གྲུབ་དང་ཁོན་ཏྲོམ་འགུལ་ཤུགས་རིག་པའི་གོ་རིམ་ངེས་མེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཏེ། དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ཀྱི་དཔེ་མཚོན་འགལ་ཟླ་ཅན་འདི་གཉིས་ཚན་རིག་པ་དང་མཚན་ཉིད་རིག་པ་སྨྲ་བ་ཚོས་མི་འདོད་བཞིན་དུ་ཁས་ལེན་བྱེད་དགོས་པ་ཆགས་ཤིང༌། དཔེ་མཚོན་མཐའ་མ་འདིས་ང་ཚོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་གོ་རྟོགས་དེར་ཤུགས་རྐྱེན་ཅི་ཞིག་ཐེབས་རྒྱུ་ནི་ད་དུང་ཡང་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་གསལ་པོ་མེད།\nགནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་ཤེས་ཡོན་ར་བ་ལས་བྱུང་བའི་ནང་ཆོས་ཀྱི་གསུང་རབ་དང་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ནི་ངའི་འཇིག་རྟེན་ལྟ་ཚུལ་གྱི་རྨང་གཞི་ཡིན། ལོ་ན་ཆུང་བའི་དུས་ནས་རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ལ་ཐོས་བསམ་བྱས་མྱོང༌། ངའི་ཡོངས་འཛིན་ནི་སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཚབ་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། གླིང་རིན་པོ་ཆེ་གཉིས་ཡིན། སྟག་བྲག་དགུང་ལོ་བགྲེས་ཤིང་བཙན་པོ་ཞིག་ཡིན། མི་ཚོས་ཁོང་ལ་གུས་བརྩི་ཆེན་པོ་བྱེད། གླིང་རིན་པོ་ཆེ་དགུང་ལོ་གཞོན་པ་དང༌། གཤིས་རྒྱུད་དང་ངག་འཇམ་པར་མ་ཟད། ཁོང་ནི་ང་བྱིས་པ་ཡིན་དུས་ཚིག་མང་པོ་མི་གསུང་བའི་མཁས་དབང་ཆེན་པོ་ཞིག་རེད། ཁོང་གཉིས་ཀྱི་མདུན་དུ་ང་ལ་དངངས་སྐྲག་སྐྱེས་པ་དེ་ངས་ད་ལྟ་ཡང་དྲན་གྱི་འདུག ང་ལ་ཁྲིད་ཟིན་པ་རྣམས་རྩོད་གླེང་བྱེད་ཆེད་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། མཚན་སྙན་ཧ་ཅང་ཆེ་བའི་སོག་པོའི་གྲྭ་རིགས་མཁས་དབང་དངོས་གྲུབ་ཚོགས་གཉིས་ཐེ་བའི་མཚན་ཞབས་འགའ་ཡང་ཡོད། སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེ་དགོངས་པ་རྫོགས་རྗེས་གླིང་རིན་པོ་ཆེ་ངའི་ཡོངས་འཛིན་རྒན་པ་ཆགས་པ་དང༌། ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ་ངའི་ཡོངས་འཛིན་གཞོན་པར་བསྐོས།\nཁོང་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་ངའི་སློབ་གཉེར་དངོས་གཞི་མ་རྫོགས་བར་དུ་ཡོངས་འཛིན་ཡིན། ངས་ཁོང་གཉིས་ཀྱི་དྲུང་ནས་བོད་ཀྱི་ཆོས་བརྒྱུད་རིས་མེད་ཀྱི་གདམས་ངག་མང་པོ་བསྟུད་མར་བླངས། ཁོང་གཉིས་གྲོགས་པོ་ཉེ་པོ་ཡིན་ཡང་གཤིས་རྒྱུད་དང་སྤྱོད་པ་ཧ་ཅང་མི་འདྲ། གླིང་རིན་པོ་ཆེའི་དབུ་ལ་སྐྲ་མེད་ཅིང་འོད་འཕྲོ་བ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གི་སྐུ་གཟུགས་ཆེ་ཞིང་གད་མོ་དགོད་དུས་ལུས་པོ་ཆ་ཚང་གཡོ་འགུལ་བྱེད་པ་དང༌། སྐུ་གཟུགས་ཆེ་ནའང་ཁོང་གི་སྤྱན་ཆུང་ངུ་ཞིག་ཡིན། ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་གཟུགས་རིང་ཞིང་ཕྲ་བ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གཟི་བརྗིད་ཆེ་ཞིང་ཞི་དུལ་ལྡན་པ་དང༌། བོད་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་བཤད་ན་སྣ་འབིག་འབིག་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གི་གཤིས་རྒྱུད་འཇམ་ཞིང་འདོན་པ་འདོན་སྐབས་སྐད་ངག་ཤིན་ཏུ་སྙན་མོ་ཡིན། གླིང་རིན་པོ་ཆེ་བློ་རིག་བཀྲ་ཞིང་རྣམ་དཔྱོད་ལྡན་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་སྨྲ་བ་ཞིག་ཡིན་པར་མ་ཟད། དྲན་པ་ཧ་ལས་པའི་ཟབ་ཅིང་རྩོད་སྒྲུབ་ལ་ཤིན་ཏུ་མཁས། ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ་ནི་ཁོང་རང་ཉིད་ཀྱི་མི་རབས་ཀྱི་ཁྲོད་སྒྱུ་རྩལ་དང་རྩོམ་རིག་ལ་ཡང་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་མཁས་པའི་སྙན་ངག་པ་གྲགས་ཆེན་ཞིག་ཡིན། ངའི་གཤིས་རྒྱུད་དང་སྐྱེས་སྟོབས་ཀྱི་རིག་རྩལ་སོགས་ལ་གཞིགས་ན་ང་ཡོངས་འཛིན་གཞན་དག་ལས་གླིང་རིན་པོ་ཆེ་དང་འདྲ་ས་མང་པོ་ཡོད་ཅིང༌། ངའི་མི་ཚེ་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེ་ཤོས་ནི་ཁོང་གིས་ཐེབས་ཡོད་ཅེས་བརྗོད་ན་ཕལ་ཆེར་མི་ཆོག་པ་མེད།\nངས་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་གྲུབ་མཐའ་འདྲ་མིན་གྱི་གཞུང་ལུགས་ཁག་ལ་ཐོག་མར་སྦྱང་སྐབས། དེ་དག་གི་གོ་དོན་རང་ཉིད་སྒེར་གྱི་ཉམས་མྱོང་ལ་སྦྱོར་ཐབས་མེད་པའི་གནས་སྟངས་ཤིག་ཆགས་ཡོད། དཔེར་ན། གྲངས་ཅན་པའི་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་གིས་འབྲས་བུ་གང་ཞིག་ཡིན་ཡང་རྒྱུའི་གནས་སྐབས་ན་ཡོད་པ་དེ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་འདོད་ཚུལ་འཛིན་པ་དང༌། བྱེ་བྲག་པའི་སྤྱིའི་རྣམ་གཞག་ལྟར་ན་དངོས་པོའི་རིགས་གཅིག་གི་བྱེ་བྲག་ཡོངས་ལ་ཁྱབ་པའི་སྤྱི་རྟག་པ་ཞིག་ཡོད། སྤྱི་དེ་ཡང་བྱེ་བྲག་གི་ཆོས་ལ་མ་བརྟེན་པར་རང་དབང་དུ་གནས་པར་འདོད། རྒྱ་གར་གྱི་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོའི་རིང་ལུགས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་ཡོད་པའི་རྩོད་སྒྲུབ་དང༌། ནང་པ་རྣམས་ཀྱིས་མེད་པར་རྩོད་སྒྲུབ་བྱས་པ་སོགས་སྦྱངས་པར་མ་ཟད། ནང་པའི་གྲུབ་མཐའ་འདྲ་མིན་གྱི་གཞུང་དོན་ཁག་གི་རྙོག་འཛིང་ཆེ་བའི་ཁྱད་པར་ཡང་སྦྱང་དགོས། ཚེ་སྲོག་གི་དུས་དེབ་དང་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་འདྲ་པར་ཕྱོགས་བསྡུས་ཀྱི་དེབ་ལ་ལྟ་བར་སྤྲོ་ཞིང༌། རླངས་འཁོར་དང་ཆུ་ཚོད་གཏོར་སྒྲིག་བྱེད་པར་དགའ་བའི་ལོ་ན་ཆུང་བའི་བྱིས་པ་ཞིག་ལ་འདི་ཚོ་ཚང་མས་འབྲེལ་ཡོད་ཐད་ཀའི་གོ་བ་ཞིག་སྤྲོད་ཐབས་བྲལ། དོན་ངོ་མར་འབའ་པ་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས་གློག་འདོན་འཕྲུལ་འཁོར་བཤིག་སྟེ་གཙང་མ་བཟོ་དུས་ང་ཁོའི་འཁྲིས་སུ་ལངས་ནས་རོགས་པ་བྱས་མྱོང༌། ང་འདི་ལ་དགའ་དྲགས་པས་མཚམས་རེར་སློབ་སྦྱོང་དང་བཟའ་བཏུང་ལ་སྤྱོད་རྒྱུ་ཡང་བརྗེད་ཡོད། ངས་བསྐྱར་སྦྱོང་བྱེད་པ་ལ་མཚན་ཞབས་ཚོ་རོགས་པར་འོངས་དུས། ངའི་བསམ་བློའི་ནང་གློག་འདོན་འཕྲུལ་འཁོར་དང་དེའི་ཆ་ཤས་རྣམས་དྲན་ནས་བསྡད་མྱོང༌།\nང་ལོ་ན་བཅུ་དྲུག་ལ་སོན་སྐབས་གནས་སྟངས་མང་པོ་ཞིག་ལ་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང༌། འཕོ་འགྱུར་ཆེན་པོ་ཞིག་སྐབས་དེར་འབྱུང་གི་ཡོད། ༡༩༥༠ ལོའི་དབྱར་གཞུང་དུ་རྒྱ་མིའི་དམག་དཔུང་བོད་ཀྱི་མཐའ་མཚམས་ལ་འབྱོར་དུས། རྒྱལ་ཚབ་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེས་གནས་སྐབས་རིང་ངས་བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀའི་འགན་ཆ་ཚང་འཁུར་དགོས་པའི་དུས་ལ་བབས་པའི་གྲོས་གཞི་བཏོན་པ་དང༌། སྐབས་དེར་འབྱུང་ལ་ཉེ་བའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དངོས་ཡོད་ཛ་དྲག་གི་དཀའ་ངལ་དེས་ངའི་ལང་ཚོ་བཙན་པོར་ཕྲོགས་ཤིང༌། ཕལ་ཆེར་དེར་བརྟེན་ནས་ངས་སློབ་སྦྱོང་གི་རིན་ཐང་ངོ་མ་ཡང་ཤེས་རྟོགས་བྱུང༌། གང་ལྟར་རྒྱུ་རྐྱེན་ཅི་ཡིན་རུང་སྐབས་དེ་ནས་བཟུང་ངས་ནང་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་དང༌། སེམས་ཁམས་རིག་པ༑ དེ་བཞིན་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་བཅས་ལ་འབད་བརྩོན་བྱེད་པ་ཇེ་ལེགས་སུ་ཕྱིན་ནས། ངས་བརྗོད་བྱ་འདི་ཚོར་བསམ་བློ་རྩེ་གཅིག་གིས་སློབ་སྦྱོང་བྱས་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། འདི་དག་གི་གོ་དོན་སོགས་རང་ཉིད་ཀྱི་འཚོ་བའི་གོ་རྟོགས་དང་ཕྱི་ལོགས་ཀྱི་བྱུང་བ་དག་ལ་སྦྱོར་འགོའང་བརྩམས།\nངས་ནང་པའི་ལྟ་སྤྱོད་ལ་སྒོམ་སྒྲུབ་དང༌། རྟོག་དཔྱོད། དེ་བཞིན་ཉམས་ལེན་བཅས་ལ་འབད་བརྩོན་ཤུགས་དྲག་བྱེད་སྐབས། བོད་སྲིད་གཞུང་གིས་ཕྱོགས་གཉིས་ལ་འཚམ་པའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མོས་མཐུན་ཞིག་ཡོང་ཆེད་བོད་ནང་དུ་སླེབས་པའི་རྒྱ་མིའི་དམག་དཔུང་དང་གྲོས་བསྡུར་བྱེད་བཞིན་པ་རྙོག་དྲ་ཇེ་ཆེར་སོང༌། མཐར་རང་ཉིད་ཀྱི་སློབ་སྦྱོང་དངོས་གཞི་མཇུག་བསྒྲིལ་ཏེ་གནས་ཆེན་གྲོང་ཁྱེར་ལྷ་སར་གྲྭ་པ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་ཁྲོད་དགེ་བཤེས་ཀྱི་རྒྱུགས་སྤྲད། རྒྱུགས་སྤྲོད་འདིས་ངའི་ཆེད་སྦྱོང་གི་སློབ་གཉེར་མཐར་སོན་པ་མཚོན་ཞིང༌། འདི་ནི་དེང་སྐབས་ཡིན་ནའང་རང་ཉིད་ལ་སྤོབས་པ་བསྐྱེད་པའི་ཉམས་མྱོང་ཞིག་ཡིན། འོན་ཀྱང༌། རིང་པོ་མ་འགོར་བར་བོད་དབུས་སུ་བྱུང་བའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དཀའ་ངལ་དེས་རང་ཉིད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་བསྐྱུར་ཏེ། མི་ཡུལ་རྒྱ་གར་ལ་བཙན་བྱོལ་དུ་ཡོང་ནས་རྒྱལ་ཁབ་མེད་པའི་སྐྱབས་བཅོལ་བ་ཞིག་གི་འཚོ་བ་སྐྱེལ་དགོས་བྱུང༌། འདི་ནི་ད་དུང་ཡང་ངའི་ཁྲིམས་ཐོག་གི་གནས་བབ་ཅིག་ཡིན། རང་རྒྱལ་གྱི་མི་སེར་ཐོབ་ཐང་བརླགས་ནའང༌། ཕྱོགས་ཆེན་པོ་ཞིག་ནས་བཤད་ན། ངས་སླར་ཡང་མི་སེར་གྱི་ཐོབ་ཐང་ཞིག་རྙེད་ཡོད་དེ། དོན་ངོ་མར་ང་ནི་འཛམ་གླིང་གི་མི་སེར་ཞིག་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་ཆོག\nནང་པའི་ལྟ་གྲུབ་གཙོ་བོ་ཞིག་ནི་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཡིན་ཞིང༌། རང་ཉིད་ཀྱི་འཚོ་གནས་ཐེ་བའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ང་ཚོར་སྣང་ཚུལ་དང་དེ་དག་གི་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་བར་ལ་གཞི་རྩའི་ཁྱད་པར་ཡོད་པའི་ངོས་འཛིན་འདི་ནི་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བའི་གཞི་རྩ་ཡིན། ང་ཚོའི་ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་མྱོང་སྣང་ལ་རང་ཉིད་དང་ཕྱིའི་དངོས་པོ་ཚང་མ་ཚུགས་ཐུབ་ཀྱི་ངང་ནས་རང་རྐྱ་བར་གནས་ཤིང༌། དེ་དག་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཐ་དད་དུ་གྲུབ་པར་མཐོང༌། དཔེར་ན། རང་ཉིད་ཀྱི་བདག་འཛིན་གྱི་བློ་དེར་དཔྱད་པ་གཏོང་དུས་བེམ་པོ་དང་རྣམ་ཤེས་ལས་གྲུབ་པའི་འཚོ་གནས་ལ་མ་བརྟེན་པར་རང་རྐྱ་བ་དང་ཚུགས་ཐུབ་པའི་ང་ཡི་ངོ་བོ་ཐ་དད་པ་ཞིག་ཡོད་པའི་བདེན་འཛིན་གྱི་བློ་ཞིག་ངམ་ངམ་ཤུགས་ཀྱིས་སྐྱེ་འོང༌། སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བས་འདི་འདྲའི་བདེན་འཛིན་གྱི་བློ་ནི་རྩ་བའི་ཆ་ནས་ལོག་རྟོག་ཡིན་པར་མ་ཟད། འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་སོགས་ཉོན་མོངས་མང་པོ་ཞིག་གི་རྒྱུ་རྐྱེན་དུ་ཡང་འགྲོ་བར་བསྟན་ཡོད།\nསྟོང་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ལྟར་ན། རང་ངོས་ནས་གྲུབ་ཅིང་རང་རྐྱ་བའི་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ཤིག་ལ་ཡིད་ཆེས་བྱེད་པ་འདིར་རིགས་པས་རྒྱབ་རྟེན་བྱེད་མི་ཐུབ། ཤེས་པ་དང་བེམ་པོའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དང༌། ཐ་ན་སྤྱི་མཚན་གྱི་འདུ་ཤེས་ཏེ་དུས་ལྟ་བུའང་རང་ངོས་ནས་རང་དབང་གིས་གྲུབ་པ་ཞིག་མིན། རང་རྐྱ་བ་དང་ཚུགས་ཐུབ་པའི་ཆོས་སམ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡོད་ཚེ། ཆོས་དང་བྱུང་བ་དེ་དག་རང་ངོས་ནས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་སྟེ་གཞན་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་རང་རྐྱ་ཐུབ་པ་ཞིག་ཆགས་ཡོད། དེ་འདྲ་ཡིན་ན་ཆོས་གང་ཞིག་ཡིན་རུང་གཞན་དང་འབྲེལ་བ་བྱེད་པ་དང༌། ཡང་ན་གཞན་གྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་དུ་འགྲོ་བའི་ནུས་པ་མེད། འོན་ཀྱང༌། ང་ཚོས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཡོད་པ་རྟོགས་ཐུབ། དཔེར་ན། རླངས་འཁོར་འགོ་འཛུགས་བྱེད་ཀྱི་ནང་དུ་ལྡེ་མིག་གཅུས་མ་ཐག་མེ་སྟག་བྱུང་བས་རྡོ་སྣུམ་འབར་ཞིང་འཕྲུལ་འཁོར་ཨ་མ་སྐོར་བར་བྱེད། ཚུགས་ཐུབ་ཅིང་རང་རྐྱ་བའི་འཇིག་རྟེན་ཞིག་གི་ནང་འདི་ཚོ་འབྱུང་མི་སྲིད། དེ་འདྲའི་འཇིག་རྟེན་ཞིག་གི་ནང་ངས་ཤོག་བུའི་སྟེང་དུ་ཡི་གེ་འབྲི་མི་ཐུབ་པ་དང༌། ཁྱེད་རང་གིས་དེ་དག་ཀློག་ཀྱང་ཐུབ་ཀྱི་མ་རེད། འོན་ཀྱང༌། ང་ཚོས་ཕན་ཚུན་ལ་འབྲེལ་བ་བྱེད་པ་དང་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཀྱི་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས། ང་ཚོའི་ཐད་ཀར་གྱི་ཚོར་སྣང་ལ་རང་ཉིད་རང་རྐྱ་བ་ཞིག་ཏུ་མཐོང་ཡང༌། ང་ཚོས་ངེས་པར་དུ་རང་ཉིད་རང་རྐྱ་བ་ཞིག་མིན་པར་བསམ་དགོས།\nཚུགས་ཐུབ་ཅིང་རང་རྐྱ་བའི་དོན་སྤྱི་འདི་ནི་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་དང་འགལ་བ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་གིས་ཆོས་རྣམས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལ་རྟེན་དགོས་པ་དང༌། ཆོས་གང་ཞིག་ཡིན་རུང་རང་ངོས་ནས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན་ཚེ་རང་རྐྱ་བ་ཆགས་ཏེ་གཞན་གྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་དུ་འགྲོ་མི་ཐུབ་པ་ཤུགས་སུ་བསྟན་ཡོད། ཆོས་རྣམས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལས་གྲུབ་ཅིང་རྒྱུ་རྐྱེན་དེ་དག་ཀྱང་རང་ངོས་ནས་གྲུབ་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར་རྒྱུན་དུ་རྒྱུ་རྐྱེན་གྱི་འདུ་ཚོགས་གཞན་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང༌། ཆོས་དང་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་ལ་རང་ངོས་ནས་གྲུབ་པའི་རང་ཚུགས་ཤིག་གིས་སྟོངས་པས་ན་སྟོང་ཉིད་དང༌། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བའི་རང་བཞིན་མཐར་ཐུག་གི་བདེན་དོན་གྱི་དོན་སྤྱི་འདི་ལ་ནང་ཆོས་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་ཁག་ཏུ་སྟོང་ཉིད་དང་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་དུ་ཤཱུཏཱ་ཟེར།\nང་ཚོའི་རྒྱུན་འཇགས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལྟ་ཚུལ་ནང་ཆོས་དང་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་རང་ངོས་ནས་གྲུབ་པའི་རང་རྐྱ་བ་ཞིག་ཡིན་པར་སྣང༌། འཇིག་རྟེན་འདི་ཆོས་དང་བྱུང་བ་ལས་གྲུབ་ཅིང༌། ཆོས་དང་བྱུང་བ་དེ་དག་ལ་རང་རྐྱ་བ་དང་ཚུགས་ཐུབ་ཀྱི་ངོ་བོ་ཐ་དད་ཅིག་ལྡན་པར་མ་ཟད། ང་ཚོས་འདི་འདྲའི་རང་མཚན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཕན་ཚུན་གྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་དུ་འགྲོ་བར་རྒྱུན་དུ་ཡིད་ཆེས་བྱེད། རང་ངོས་ནས་གྲུབ་པའི་དུས་དང་གནས་ཤིག་ཏུ་རང་ངོས་ནས་གྲུབ་པའི་ས་བོན་ཞིག་གིས་རང་ངོས་ནས་གྲུབ་པའི་ལོ་ཏོག་ཅིག་བསྐྲུན་པར་འདོད། ང་ཚོས་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་བྱུང་འབྲེལ་འདིའི་ནང་དུས་དང༌། གནས། ས་བོན། ལོ་ཏོག་ཚང་མ་ལ་རང་ངོས་ནས་ཚུགས་ཐུབ་པའི་གནས་བབ་ཧྲིལ་པོ་ཞིག་ཡོད་པར་བསམ་པ་དང༌། ང་ཚོའི་བརྡ་སྤྲོད་ནང་བྱེད་པ་པོ་སྟོན་བྱེད་ཀྱི་རང་རྐྱ་འཕེར་བའི་གཞི་ཚིག་དང་རྒྱན་ཚིག་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་དབྱེ་བ་དང༌། སྤྲོས་ཚིག་དང་བྱེད་འབྲེལ་ལས་ཚིག་ཕྱོགས་གཞན་དུ་དབྱེ་བ་འདིས་རང་རྐྱ་བའི་ཆོས་ལས་གྲུབ་པར་འདོད་པའི་འཇིག་རྟེན་ལྟ་ཚུལ་འདི་སྲ་བརྟན་དུ་བཏང་ཡོད། འོན་ཀྱང༌། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཆ་ཅན་ཡིན། དཔེར་ན། གང་ཟག་ནི་ལུས་དང་སེམས་གཉིས་ཀྱི་ཚོགས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང༌། ད་དུང་ཆོས་ཤིག་གི་ངོ་བོ་ནི་ཆོས་དེར་བཟུང་བའི་འདུ་ཤེས་དང་བཏགས་པའི་མིང༌། དེའི་བྱེད་ལས་ལྟ་བུ་རྒྱུ་རྐྱེན་མང་པོ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ཡོད།\nསྟོང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་འདི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་རབ་ཡིན་པར་གྲགས་པའི་འགྲེལ་བཤད་དུ་གསལ་ནའང༌། དུས་རབས་གཉིས་པའི་ནང་དུ་བྱོན་པའི་ནང་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་སྨྲ་བ་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་གོ་རིམ་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་འདི་ཐོག་མར་གཏན་འབེབས་མཛད། ང་ཚོས་ཁོང་གི་ལོ་རྒྱུས་མང་པོ་ཞིག་མི་ཤེས་མོད། འོན་ཀྱང༌། ཁོང་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་ནས་ཡིན་ཞིང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ནང་ཆོས་གསར་དུ་འགྲེལ་བཤད་མཛད་མཁན་གྱི་མཁས་དབང་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན། ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་ཚོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་དབུ་མའི་གྲུབ་མཐའ་ཁོང་གིས་གསར་གཏོད་བྱས་པར་འདོད་པ་དང༌། འདི་ནི་བོད་པའི་ནང་ཆོས་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གིས་མཛད་པའི་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེ་བའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གསུང་རྩོམ་ནི་དབུ་མ་རྩ་བ་ཤེས་རབ་ཡིན་ཞིང༌། ད་དུང་ཡང་བོད་ཀྱི་དགོན་སྡེ་ཁག་ཏུ་མུ་མཐུད་ནས་བློ་འཛིན་དང་སློབ་གཉེར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།\nངས་ཡོངས་འཛིན་དང་མཚན་ཞབས་རྣམས་ལ་རྩོད་སྒྲུབ་བྱས་ཏེ་རྩ་ཚིག་འདིས་གླེང་བའི་གནད་དོན་ཁག་ལ་ཞིབ་ཕྲའི་སློབ་སྦྱོང་བྱས་མྱོང༌། ལོ་རབས་དྲུག་ཅུ་པ་སྟེ་ང་བཙན་བྱོལ་དུ་སླེབས་ནས་ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་དང་པོའི་སྐབས་སུ་སྒེར་གྱི་ངོས་ནས་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ་ལ་སྔར་ལས་ཀྱང་ཞིབ་ཏུ་སྦྱང་བའི་གོ་སྐབས་ཐོབ། དེང་སང་དང་མི་འདྲ་བར་སྐབས་དེར་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་བྱེད་སྒོ་མང་པོ་མེད་པས་ང་གང་ལ་གང་འཚམ་གྱིས་ལྷོད་ལྷོད་ཡིན། དེའི་དུས་ང་ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་ལ་འགྲུལ་སྐྱོད་བྱེད་པ་འགོ་ཚུགས་མེད་པས། དུས་ཚོད་རྩ་ཆེན་དེ་ཡོངས་འཛིན་རྣམ་གཉིས་དང་ལྷན་དུ་སྐྱེལ་ཐུབ་པའི་གོ་སྐབས་ལེགས་པོ་བྱུང༌། ཁོང་རྣམ་གཉིས་ནི་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ་དང་སྒོམ་སྒྲུབ་ལ་ཧ་ཅང་མཁས། ཡིན་ཡང༌། དེང་སང་ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་ལ་འགྲུལ་སྐྱོད་བྱེད་དགོས་པས་ངས་དུས་ཚོད་མང་པོ་ཞིག་དེར་གཏོང་གི་ཡོད།\nསྐབས་དེར་ཉི་མ་རྒྱལ་མཚན་ཟེར་བའི་རིག་སྟོབས་ལྡན་པའི་བོད་ཀྱི་མཁས་དབང་གཉོམ་ཆུང་ཞིག་གི་དྲུང་ནས་ཀྱང་ངས་དཔེ་ཁྲིད་གང་མང་ཞིག་ཞུས་མྱོང༌། གཅེས་འབོད་དུ་ཁོང་ལ་རྒན་ཉི་མ་ཟེར། ཁོང་ལ་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གོ་དོན་ཕྲ་མོ་རྣམས་ལས་སླ་པོར་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་པའི་ནུས་པ་ལྷན་སྐྱེས་སུ་ལྡན། ཁོང་གི་དབུ་ལ་སྐྲ་མང་པོ་མེད་ཅིང༌། ཚོན་མདངས་ཅན་གྱི་མིག་ཤེལ་སྒོར་མོ་ཆེན་པོ་ཞིག་གྱོན། ཁོང་གི་སྤྱན་གཡས་པའི་ནང་དུ་རང་ཤུགས་ཀྱི་འཁྱུག་འགུལ་ཞིག་ཡོད་པས་སྤྱན་དེ་ཡང་ཡང་རྡེབ། འོན་ཀྱང༌། རྙོག་འཛིང་ཆེ་བའི་བསམ་བློའི་དཔྱད་པ་བརྒྱུད་ནས་གནད་དོན་ཞིག་ལ་རྟོག་དཔྱོད་བྱེད་སྐབས། ཁོང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བློ་སྟོབས་དེ་ནི་ཧ་ལས་པ་ཞིག་ཡིན་པར་མ་ཟད་སྐད་གྲགས་ཀྱང་ཡོད། ཁོང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བཞུགས་སྐབས་ཉེ་འཁོར་དུ་ཅི་བྱུང་ཡང་ཁོང་གི་སེམས་གཡེང་མི་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན། སྟོང་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ་ནི་ཁོང་གི་ཆེད་སྦྱོང་ཡིན་པས། ཁོང་དང་ལྷན་དུ་གོ་བསྡུར་བྱེད་པའི་གོ་སྐབས་ཐོབ་པ་དེ་ནི་དོན་ངོ་མར་རིན་ཐང་ལྡན་པ་ཞིག་རེད།\nརྒྱུན་འཇགས་སུ་སོང་བའི་ང་ཚོའི་གོ་རྟོགས་རྣམས་ལ་ཁོན་ཏྲོམ་འགུལ་ཤུགས་རིག་པས་དག་ཐེར་བྱེད་པ་འདི་ནི་དེང་རབས་ཀྱི་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ངོ་མཚར་ཆེ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡིན། དེང་སང་ང་ཚོས་འོད་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དང་རླབས་རྒྱུན་གྱི་ངོ་བོ་གང་རུང་དུ་མཐོང་ཐུབ་ཅིང༌། ངེས་མེད་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་འགྲོ་ལུགས་ལྟར་ན་གློག་རྡུལ་ཞིག་གིས་ཅི་བྱེད་པ་དང་གང་དུ་གནས་པ་གཉིས་ང་ཚོས་རྩ་བ་ཉིད་ནས་དུས་གཅིག་ལ་རྟོགས་མི་ཐུབ་པ་དང༌། ཁོན་ཏྲོམ་གྱི་གནས་སྟེང་མའི་དོན་སྤྱི་བཅས་ཚང་མས། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་འབྱུང་རྒྱུན་ལ་ཐག་གཅོད་རང་བཞིན་ལྡན་ཞིང་སྔོན་དཔག་བྱེད་ཐུབ་པར་འདོད་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ལྟ་ཚུལ་དང་འགལ་བའི་གོ་རྟོགས་གསར་པ་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད། དཔེར་ན། ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་ཤོ་རི་སྒྲིན་གར་༼Schrodinger’s cat༽གྱི་བྱི་ལའི་དཔེ་མཚོན་ནང་དུ། བརྒྱ་ཆའི་ལྔ་བཅུ་ཐམ་པ་ལ་དུག་རྗས་གློད་བཀྲོལ་བྱེད་པའི་རྡུལ་ཕྲན་ཆག་འཇིག་གི་འོད་ཟེར་ལྡན་པའི་དངོས་པོ་༼radioactive source༽ཞིག་དང་ལྷན་དུ་བྱི་ལ་ཞིག་སྒམ་གཅིག་གི་ནང་དུ་བཅུག་ཅིང༌། སྒམ་ཁ་མ་ཕྱེ་བར་དུ་བྱི་ལ་དེ་ཤི་བ་དང་གསོན་པ་གཉིས་ཀ་ཡིན་པར་ང་ཚོས་ཁས་ལེན་བྱེད་དགོས་པ་དང༌། འདི་ནི་འགལ་བའི་ཆོས་ཉིད་དང་མི་མཐུན་པ་ཞིག་ཡིན་པར་སྣང༌།\nམགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་ལ་གོམས་པའི་ཐེག་ཆེན་པ་ཞིག་གིས་དངོས་ཁམས་རིག་པ་གསར་པ་འདི་དང་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་བར་ལ་མཐུན་ས་འཁྲུལ་མེད་ཅིག་ཡོད་པ་མཐོང་ཐུབ། ཆེས་ཕྲ་མོའི་ཁོན་ཏྲོམ་གྱི་གནས་རིམ་དུ་དངོས་པོ་ལ་སྲ་མཁྲེགས་ཀྱི་རང་བཞིན་སྟོང་ཞིང་གཞི་འཛིན་ས་མེད་པར་མངོན་ཚེ། ཚན་རིག་ནི་ནང་པའི་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་རྟེན་འབྱུང་གི་རྣམ་གཞག་ལ་ཐག་ཉེ་རུ་ཆགས་ཡོད་པར་སྣང༌། ལས་རོགས་ཚོས་རྒྱ་གར་གྱི་ཟ་ཀ་རོད་ཝི་༼Indian Sakharov༽ཞེས་འབོད་པའི་དངོས་ཁམས་རིག་པ་སྨྲ་བ་ར་ཇ་༼Raja Ramanan༽ཡིས། ཁོན་ཏྲོམ་འགུལ་ཤུགས་རིག་པ་དང་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པའི་བར་ལ་མཐུན་ས་མང་པོ་ཡོད་པར་བཤད་པ་ངས་ལྡི་ལིའི་ནང་ཚོགས་འདུ་ཞིག་གི་སྟེང་གོ་མྱོང༌། ལོ་ངོ་གང་མང་ཞིག་ལ་ཚན་རིག་པའི་གྲོགས་པོ་མང་པོ་ཞིག་དང་གླེང་སློང་བྱས་པར་བརྟེན་ནས་ངས་ངེས་ཤེས་ཤིག་རྙེད་པ་ནི། དངོས་ཁམས་རིག་པའི་གསར་རྙེད་ཤེས་བྱ་གལ་ཆེན་རྣམས། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ངོ་མ་དེ་ང་ཚོའི་མཐོང་སྣང་དང་གཅིག་པ་མིན་པར་བརྗོད་པའི་ཁོར་ཕར་ནེ་ཁ་སི་༼Copernicus༽ལྟ་བུ་གནའ་བོའི་མཁས་པ་ཁག་ཅིག་གི་འདོད་ཚུལ་དང་མཐུན་པ་འདི་ཡིན། ཚན་རིག་གི་བརྟག་དཔྱད་དང་ཞིབ་འཇུག ཡང་ན་ནང་པའི་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ་དང་དཔྱད་སྒོམ་གྱི་དཔྱད་པ་གང་རུང་ཞིག་གིས་འཇིག་རྟེན་ལ་བརྟག་དཔྱད་གཟབ་ནན་ཞིག་བྱས་ཚེ། ཆོས་རྣམས་ང་ཚོའི་རྒྱུན་འཇགས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་ལས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་ཞིང༌། འཇིག་རྟེན་ལ་བཟུང་བའི་ང་ཚོའི་བདེན་འཛིན་རྣམས་དང་སྐབས་འགའ་རེར་འགལ་བའང་ཡིན།\nརང་ངོས་ནས་གྲུབ་པའི་ཆོས་རང་མཚན་པའམ་རང་རྐྱ་བ་ཞིག་ལ་ཡིད་ཆེས་བྱེད་པ་འདིས་ཆོས་དེའི་རང་བཞིན་ངོ་མ་རྟོགས་པ་ལ་འགོག་རྐྱེན་བྱེད་པ་ལས་སྐྱོན་གཞན་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་དགོངས་པ་གཞིར་བཞག་ན་འདི་ལ་སྐྱོན་ཚབས་ཆེན་ཞིག་ཡོད། རང་ངོས་ནས་གྲུབ་པའི་ཆོས་ཤིག་ལ་ཡིད་ཆེས་བྱེད་པ་འདི་ནི། གང་ཟག་གཞན་དང་འཇིག་རྟེན་ལ་རང་ཉིད་ཀྱིས་ལོག་ལྟའི་འདུ་ཤེས་འཛིན་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་པར་གསུངས། རང་ངོས་ནས་གྲུབ་པར་བསམ་པའི་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་ལ་བློ་གཏད་དེ་ཆོས་དང་བྱུང་བ་ངེས་ཅན་ཞིག་ལ་འཁྲུལ་རྨོངས་ཀྱིས་ཆགས་ཞེན་སྐྱེ་བ་དང༌། དེ་བཞིན་རང་ངོས་ནས་གྲུབ་པར་བསམ་པའི་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་ལ་བློ་གཏད་དེ་ཆོས་དང་བྱུང་བ་ངེས་ཅན་ཞིག་ལ་འཁྲུལ་རྨོངས་ཀྱི་དབང་གིས་ཞེན་པ་ལོག་པ། གསལ་པོར་བཤད་ན། ཆོས་རྣམས་རང་རྐྱ་བ་ཡིན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་འདིས་རང་ཉིད་སྡུག་ལ་སྦྱོར་ཞིང༌། སྡུག་བསྔལ་དེ་དག་གནོད་འཚེ་ལྡན་པའི་བྱ་སྤྱོད་དང་སླར་ཡང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་རུ་འགྲོ་བར་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་གསུངས། ཁོང་གི་ལྟ་ཚུལ་ལ་མཐར་ཐུག་གི་དཔྱད་པའི་ནང་དུ་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་འདི་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་རྟོགས་པར་གནད་འགག་ཡོད་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་སེམས་ཁམས་རིག་པ་དང་ཀུན་སྤྱོད་རིག་པ་ལའང་འབྲེལ་བ་གཏིང་ཟབ་ཅིག་ཡོད།\nདེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་གི་ལྟ་ཚུལ་དང་བསྟུན་ན། རང་ངོས་ནས་གྲུབ་པའི་ཆོས་རང་རྐྱ་བ་ཞིག་ལ་ཡིད་ཆེས་བྱེད་པས་ཆོས་དེའི་རང་བཞིན་མཐར་ཐུག་རྟོགས་པར་འགོག་རྐྱེན་བྱེད་པ་མ་གཏོགས་གནད་འགག་གཞན་ཅི་ཞིག་ཡོད་དམ་ཞེས་ངས་ཐེངས་ཤིག་རང་ཉིད་ཀྱི་གྲོགས་པོ་དངོས་ཁམས་རིག་པ་བ་སྦོད་མི་ལ་དྲིས་མྱོང༌། ཁོང་གི་ལན་ལ་གོ་རྒྱུ་ཆེན་པོ་འདུག ཁོང་གིས་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་གཅིག་སྒྲིལ་མེད་པར་གཏོང་བའི་གྲུབ་མཐའ་སྟེ། མི་རིགས་དབྱེ་འབྱེད་རིང་ལུགས་དང༌། དྲག་པོའི་རྒྱལ་གཅེས་རིང་ལུགས། མར་ཁེ་སི་གྲལ་རིམ་འཐབ་རྩོད་ལྟ་བུ་ལ་ཞིབ་ལྟ་བྱེད་སྐབས། དེ་དག་གི་འབྱུང་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ཞིག་ནི་ཆོས་རྣམས་ཕན་ཚུན་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པར་རང་ངོས་ནས་གྲུབ་པའི་འདོད་ཕྱོགས་འདི་ཡིན་ཞིང༌། ལོག་རྟོག་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་གོང་གི་དབྱེ་འབྱེད་ལམ་ལུགས་འདི་དག་རང་ངོས་ནས་གྲུབ་ཅིང་རང་རྐྱ་བ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཡིད་ཆེས་འབྱུང་གི་ཡོད་ཟེར། ཁོན་ཏྲོམ་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ཉམས་རྟོགས་ལ་གཞི་བཅོལ་བའི་སྦོད་མིའི་ལན་འདི་ནི། ཕལ་ཆེར་ལོ་ངོ་ཉིས་སྟོང་གི་ཡར་སྔོན་ལ་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་ཡིད་ཆེས་འདི་འདྲས་ཀུན་སྤྱོད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པར་ཐུགས་ཁུར་བྱས་པ་དང་གཅིག་པ་རེད། ཞིབ་ཚགས་ཀྱིས་བཤད་ན། ཚན་རིག་གིས་ཀུན་སྤྱོད་རིག་པའི་གནད་དོན་དང་རིན་ཐང་གི་ཐག་གཅོད་ལ་ཐེ་གཏོགས་བྱེད་ཀྱི་མེད་ཀྱང༌། དོན་ངོ་མར་ཚན་རིག་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་ལས་གཞི་ཞིག་ཡིན་པས་འགྲོ་བ་མིའི་བདེ་སྡུག་གི་རྩ་བའི་གནད་དོན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད། དེའི་ཕྱིར་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་བལྟས་ན་སྦོད་མིའི་ལན་འདི་ཧ་ཅང་ཡ་མཚར་དགོས་པ་ཞིག་མིན། ཡིན་ཡང༌། ཚན་རིག་དང་ཚན་རིག་གི་ལྟ་བའི་སྒྲོམ་གཞི། དེ་བཞིན་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་བཅས་ཀྱི་བར་ལ་ཕན་ཚུན་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་འབྲེལ་བ་དམ་པོ་ཞིག་ཡོད་པར་རྟོགས་པའི་སྦོད་མི་ལྟ་བུའི་ཚན་རིག་པ་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་ན་བསམ་བྱུང༌།\nངས་ཤེས་རྟོགས་ལ། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་མགོ་སྟོད་དུ་དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་གིས་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་ཞིག་ལ་གདོང་ལེན་བྱེད་དགོས་བྱུང༌། ནེའུ་ཏྲོང་དང་མར་ཁེ་སི་ཝེད་ལི་༼James Maxwell༽གཉིས་གཙོས་མཁས་དབང་མང་པོས་གཏན་འབེབས་བྱས་པའི་གནའ་བོའི་དངོས་ཁམས་རིག་པས། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ནང་དུ་ཡུན་རིང་པོ་ཞིག་ལ་ང་ཚོའི་རྒྱུན་འཇགས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་དང་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་འཇིག་རྟེན་གྱི་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ལ་འགྲེལ་བཤད་ནུས་ཐོན་ཞིག་བྱས་ཡོད་ན་འང༌། ལྟོས་གྲུབ་རིག་པ་དང་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་ཆ་ཕྲ་མོའི་གནས་རིམ་དུ་དངོས་པོའི་གཤིས་རྒྱུན་ནི་ཁྱད་མཚར་བ་ཞིག་ཡིན་པ་གསར་དུ་རྙེད་པས་གནའ་བོའི་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་གོ་གནས་དམའ་རུ་བཏང༌། རྡུལ་ཕྲན་གྱི་ཆ་ཕྲ་མོའི་གཤིས་རྒྱུན་ནི་ཁོན་ཏྲོམ་འགུལ་ཤུགས་རིག་པའི་ནང་དུ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཝར་ཛི་ཟ་ཁར་གྱིས་ང་ལ་བཤད་པ་ལྟར། གནའ་བོའི་དངོས་ཁམས་རིག་པས་འཐེན་ཤུགས་དང་འགུལ་ཤུགས་ཐེ་བའི་དངོས་ཁམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ངེས་ཅན་ཞིག་གིས་རང་བྱུང་བྱ་དངོས་ཀྱི་བྱུང་འགྲོས་ལ་སྟངས་འཛིན་བྱེད་པའི་རང་འགུལ་གྱི་འཇིག་རྟེན་ཞིག་ཏུ་འདོད། འཇིག་རྟེན་གོ་རྟོགས་ཀྱི་དཔེ་མཚོན་འདི་གཞི་རུ་བཞག་ན་ཡུལ་གྱི་ངོས་ནས་དོན་དམ་དུ་གནས་པའི་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་བཞི་ཡོད་དེ། གཟུགས་ཕུང་དང༌། ནུས་ཤུགས། བར་སྣང༌། དུས་བཅས་ཡིན་ཞིང༌། ཤེས་བྱ་དང་ཤེས་མཁན་བྱེད་པ་པོ་གཉིས་ཀྱི་བར་ལ་ཁྱད་པར་གསལ་པོ་ཡོད། ཡིན་ཡང༌། ཝར་ཛི་ཟ་ཁར་གྱིས་གསལ་བཤད་བྱས་པ་བཞིན། ལྟོས་གྲུབ་དང་ཁོན་ཏྲོམ་འགུལ་ཤུགས་རིག་པས། བྱེད་པ་པོ་དང་བྱ་བའི་ཡུལ་གཉིས་དབྱེ་འབྱེད་ཀྱི་རྩ་འཛིན་འདི་དང་མངོན་སུམ་རིག་པར་བརྟེན་ནས་བྱུང་བའི་ཤེས་ཡོན་ནི་དོན་དམ་དུ་བདེན་པར་འཛིན་པའི་ང་ཚོའི་གདེང་ཚོད་གཉིས་ངེས་པར་དུ་འདོར་དགོས་པ་བསྟན་པར་མ་ཟད། ཁོན་ཏྲོམ་རྣམ་གཞག་གིས་གནའ་བོའི་དངོས་ཁམས་རིག་པ་འདི་སུན་འབྱིན་ཡང་བྱས་ཡོད། དེ་ལྟ་ནའང་ཁོང་གིས་ནན་གྱིས་གསུངས་པ་ལྟར། ཁོན་ཏྲོམ་འགུལ་ཤུགས་རིག་པའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཐ་སྙད་དང༌། དེའི་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ཀྱི་དཔེ་མཚོན་གསར་པ་ཁུངས་སྐྱེལ་བའི་ཞིབ་འཇུག་ཚོད་ལྟ་གཉིས་གནའ་བོའི་དངོས་ཁམས་རིག་པ་དང་ཁ་གྱེས་མེད། ཝར་ཛི་ཟ་ཁར་གྱིས་བཤད་དོན་ལ། ང་ཚོས་དཀའ་ངལ་འདི་ཚོ་ལ་གདོང་ལེན་བྱས་ཏེ་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་ནང་དུ་གཅིག་མཐུན་གྱི་ངོ་བོ་ཞིག་བཙལ་དགོས་པར་མ་ཟད། ཚན་རིག་གི་ཤེས་ཡོན་གསར་པ་འདི་དང་བསྟུན་ནས་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་དང༌། ཚན་རིག འགྲོ་བ་མིའི་གོ་གནས་བཅས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་ཡང་དག་ཅིག་མུ་མཐུད་དུ་འཚོལ་ཞིབ་བྱེད་དགོས།\nནང་ཆོས་ཀྱི་གཞུང་དུ་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་གནའ་བོའི་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་རྣམ་གཞག་དེ་ཚོས་ཡུན་རིང་པོ་ཞིག་ལ་ནང་པའི་གཞུང་དུ་གོ་གནས་གལ་ཆེན་བཟུང་ཡོད་མེད་ལ་མ་ལྟོས་པར། ཚན་རིག་གི་གསར་རྙེད་ཤེས་ཡོན་དེ་དག་གཞི་ལ་བཞག་ནས་ངེས་པར་དུ་བཅོས་བསྒྱུར་བྱེད་དགོས། དཔེར་ན། བསྐྱར་བཅོས་ཆེན་པོ་མ་བྱས་པའི་གནའ་བོའི་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་རྣམ་གཞག་གིས་ས་ཆུ་མེ་རླུང་བཅས་འབྱུང་བ་བཞི་དང༌། གཟུགས་དྲི་རོ་རེག་བྱ་བཅས་སྐྱེ་མཆེད་བཞི་སྟེ། རྡུལ་རྫས་བརྒྱད་འདུ་ཚོགས་བྱས་པ་ལས་དངོས་གཟུགས་གྲུབ་པར་འདོད། ས་ཡི་འབྱུང་བས་རྒྱུན་སྐྱོང་བ་དང༌། ཆུ་ཡིས་གཅིག་མཐུན་བྱེད་པ། མེས་དར་རྒྱས་གཏོང་བ༑ རླུང་གིས་འགུལ་བར་བྱེད། རྡུལ་ཕྲན་ནི་རྫས་བརྒྱད་པོ་འདི་འདུ་འཛོམས་བྱུང་བ་ལས་གྲུབ། འདི་འདྲའི་འདུས་བྱས་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲན་ཕུང་གསོག་གཞིར་བཞག་ནས་གཟུགས་རགས་པའི་འཇིག་རྟེན་ལ་འགྲེལ་བཤད་བྱས་ཡོད། ནང་པའི་གྲུབ་མཐའ་སྔ་ཤོས་ཤིག་སྟེ་བྱེ་བྲག་སྨྲ་བའི་འདོད་ཚུལ་ལ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་གྲུབ་རྫས་འདི་དག་ནི་དངོས་གཟུགས་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་ཆེས་ཕྲ་མོ་དེ་ཡིན་པར་མ་ཟད། ཆ་ཆུང་དུ་བགོ་མི་ཐུབ་པས་འདི་དག་ཆ་མེད་ཀྱང་ཡིན། བྱེ་བྲག་སྨྲ་བའི་ལུགས་ལ་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་ཕུང་གསོག་ལས་དངོས་གཟུགས་ཤིག་གྲུབ་སྐབས་རྡུལ་ཕྲན་ཕན་ཚུན་ལ་མི་ཐུག འབྱུང་བ་རླུང་དང་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་ནུས་ཤུགས་གཞན་ལ་བརྟེན་ནས་རྡུལ་ཕྲན་དེ་དག་ནང་ལོགས་སུ་རྡིབ་ལྷུང་དང་ཕྱི་ལོགས་སུ་ཚད་གཞི་མེད་པར་རྒྱ་བསྐྱེད་མི་བྱེད་པར་སྒྲིག་གཞི་ཞིག་གི་ནང་དུ་མཉམ་དུ་གནས་ཀྱི་ཡོད།\nརྣམ་གཞག་འདི་འདྲའི་རིགས་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་གཞན་དང༌། ལྷག་པར་རིགས་པ་ཅན་པ་དང་བྱེ་བྲག་པའི་གཏན་ཚིགས་རིག་པ་དང་ཞིབ་བསྡུར་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་བཤད་མ་དགོས་ཤིང༌། གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་བསྟན་བཅོས་ལ་ཞིབ་ལྟ་བྱས་ཚེ། གྲུབ་མཐའ་འདྲ་མིན་བར་ལ་གླེང་སློང་དང༌། བགྲོ་གླེང༌། དེ་བཞིན་རྩོད་སྒྲུབ་བྱས་པའི་ལུགས་སྲོལ་ངར་ཤུགས་སློང་བ་ཞིག་ཡོད་པ་གསལ་པོར་རྟོགས་ཐུབ། ནང་ཆོས་དང༌། རིགས་པ་ཅན་པ། བྱེ་བྲག་པ། དཔྱོད་པ་བ། གྲངས་ཅན་པ། རིག་བྱེད་མཐའ་པ་ལྟ་བུ་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་གྲུབ་མཐའ་ཁག་ལ་རྩ་བའི་དང་བ་དང་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་བྱེད་ཐབས་གཅིག་མཚུངས་སུ་ཡོད། རྒྱ་གར་དུ་ནང་ཆོས་ཐོག་མར་དར་བ་ནས་བཟུང་སྔོན་མ་དང་དེང་སང་གི་བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་བར་དུ་གྲུབ་མཐའ་ཁག་གི་བར་ལ་རྩོད་སྒྲུབ་ཤུགས་དྲག་ཅིག་བྱུང་བས། ཤེས་ཡོན་དར་རྒྱས་དང་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་བསམ་བློ་དག་ཐེར་བྱེད་པར་རམ་འདེགས་གལ་ཆེན་ཞིག་བྱས་ཡོད།\nདྷརྨཤྲིའི་ཡིས་མཛད་པའི་ཆོས་མངོན་པའི་སྙིང་པོ་དང༌། གྲགས་ཆེ་བའི་འགྲེལ་ཆེན་གཉིས་ཀྱིས་བྱེ་བྲག་སྨྲ་བའི་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་རྣམ་གཞག་འདི་ཐོག་མར་བསྟན་ཅིང༌། མངོན་པའི་སྙིང་པོ་ནི་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་གཉིས་པ་དང༌། འདས་ལོའི་དུས་རབས་དང་པོའི་བར་ཞིག་ལ་བརྩམས་པ་དེང་རབས་ཀྱི་མཁས་དབང་རྣམས་ཀྱིས་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། གཞུང་འདི་ནི་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་མེད་ནའང༌། དུས་རབས་གསུམ་པའི་ནང་རྒྱ་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ཡོད་པར་བཤད། མངོན་པའི་སྙིང་པོའི་ནང་དུ་སྔ་མོའི་ནང་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལྟ་ཚུལ་གལ་ཆེན་ཁག་གོ་རིམ་ལྡན་པའི་ལམ་ནས་ཕྱོགས་བསྡུས་བྱས་པའི་འབད་བརྩོན་རྒྱ་ཆེན་ཞིག་མངོན། འདིའི་ནང་གི་རྩ་བའི་ལྟ་ཚུལ་མང་ཆེ་བ་བསྟན་བཅོས་འདི་མ་བརྩམས་པའི་སྔ་རོལ་ནས་དར་ཡོད་པར་ངེས། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ། དུས་རབས་དང་པོ་དང་གསུམ་པའི་བར་ཞིག་ལ་བརྩམས་པའི་འགྲེལ་ཆེན་ནི་ཆ་ཤས་དུ་མ་ལས་གྲུབ་པའི་གཞུང་ཞིག་རེད། འདིའི་ནང་དུ་ནང་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་བྱེ་བྲག་པ་གཅིག་ཡང་དག་ཏུ་བཟུང་ནས་དེ་ལ་རིགས་པའི་རྨང་གཞི་བཏིངས་ཏེ་དགག་སྒྲུབ་འདྲ་མིན་ལ་ལན་བཏབ་འདུག འགྲེལ་ཆེན་འདིའི་རྩོད་སྒྲུབ་རྣམས་བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་དུ་ཡོད་ཀྱང་གཞུང་འདི་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་བོད་བསྒྱུར་བྱས་མེད།\nནང་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་སྨྲ་བ་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་བསྟན་བཅོས་འདི་གཉིས་ལས་གཙོ་བོ་གཉིས་པ་གཞི་རུ་བཟུང་ནས་དུས་རབས་བཞི་པའི་ནང་དུ་ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་བརྩམས། མངོན་པ་མཛོད་དུ་འགྲེལ་ཆེན་ནང་གི་གལ་ཆེ་བའི་གནད་དོན་རྣམས་ལ་དཔྱད་པ་གཟབ་ནན་བྱས་ནས་སྙིང་དོན་བསྡུས་བསྒྲིགས་བྱས་ཡོད། ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ནི་བོད་དུ་གནའ་བོའི་ནང་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དང་སེམས་ཁམས་རིག་པའི་རྨང་གཞི་ཡིན། དཔེར་ན། ང་གྲྭ་གཞོན་ཡིན་སྐབས་ངས་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱི་མཛོད་རྩ་བློ་འཛིན་བྱེད་དགོས་བྱུང༌།\nནང་བསྟན་དུ་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་ཕུང་གསོག་དང་དེའི་གྲུབ་རྫས་བར་གྱི་འབྲེལ་བའི་སྐོར་ལ་འཆར་སྒོ་ལས་བྱུང་བའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག་འདྲ་མིན་ཡོད། ཡ་མཚར་བ་ཞིག་ལ། མངོན་པ་མཛོད་དུ་ཐ་ན་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་གཟུགས་ཕུང་གི་ཆེ་ཆུང་ལའང་གསལ་བཤད་བྱས་པ་དང༌། ཆ་ཆུང་དུ་བགོ་མི་ཐུབ་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ནི་ཕལ་ཆེར་རི་བོང་གི་རྡུལ་ཕྲན་ཞིག་གི་ཆ་ཉིས་སྟོང་བཞི་བརྒྱའི་གཅིག་ཙམ་ཡིན་པར་གསུངས། འདིའི་དོན་ནི་ཅི་ཡིན་ནམ་སྙམ། ངས་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་རྩིས་འདི་ཇི་ལྟར་བརྒྱབས་པ་ཚོད་དཔག་ཀྱང་བྱེད་མི་ཐུབ།\nནང་པའི་གྲུབ་མཐའ་གཞན་གྱིས་རྩ་བའི་ཆ་ནས་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་རྣམ་གཞག་འདི་ཁས་ལེན་བྱས་ཀྱང༌། རྡུལ་ཕྲན་ཆ་ཆུང་དུ་བགོ་མི་ཐུབ་པའི་འདོད་ཚུལ་དེར་དོགས་འདྲི་བྱས་ཡོད། དེ་བཞིན་གྲུབ་མཐའ་འགའ་ཤས་ཀྱིས་གཟུགས་དང༌། དྲི། རོ༑ རེག་བྱ་བཅས་སྐྱེ་མཆེད་བཞི་པོ་འདི་དངོས་གཟུགས་ཀྱི་རྩ་བའི་གྲུབ་རྫས་ཡིན་མིན་ལའང་དོགས་སློང་བྱས། དཔེར་ན། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་རང་ཉིད་ནས་ཀྱང་ཡུལ་གྱི་ངོས་ནས་གྲུབ་ཅིང་ཆ་ཆུང་དུ་བགོ་མི་ཐུབ་པའི་འདོད་ཚུལ་འདི་བཀག་པ་ཡོངས་གྲགས་ཡིན། གལ་ཏེ་རྡུལ་ཕྲན་རྣམས་རང་རྐྱ་བ་ཞིག་ཡིན་ཚེ་ཉིན་རེའི་འཇིག་རྟེན་ནང་གི་དངོས་གཟུགས་མཐའ་དག་གི་གྲུབ་ཚུལ་ལ་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་ཐབས་མེད་པ་དང༌། གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཇི་ལྟར་བྱུང་བ་ལ་རྡུལ་ཕྲན་ཕལ་བ་རྣམས་རྙོག་འཛིང་ཆེ་བའི་འདུས་བྱས་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་ཞིག་གི་ནང་ཇི་ལྟར་འདུ་འཇོམས་བྱུང་བའི་འགྲེལ་བཤད་གཞན་ཞིག་ཡོད་ངེས་པར་གསུངས།\nའདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཤིག་གྲུབ་སྐབས་རྡུལ་ཕྲན་གཅིག་ལ་རྡུལ་ཕྲན་དྲུག་གིས་ཕྱོགས་བཞི་དང་སྟེང་འོག་གཉིས་ན་བསྐོར་བར་འདོད། འོ་ན་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲན་ལ་རེག་པའི་རྡུལ་ཕྲན་དཀྱིལ་མའི་ཆ་ཤས་དེ་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲན་ལའང་ཐུག་ཡོད་དམ། ཐུག་མེད་ཚེ་རྡུལ་ཕྲན་དཀྱིལ་མ་དེར་ཆ་ཤས་གཅིག་ལས་མང་བ་ཡོད་པ་བསྟན་པས། རྡུལ་ཕྲན་འདི་མ་མཐའ་ཡང་བསམ་བློའི་ནང་དུ་ཆ་ཆུང་དུ་བགོ་ཐུབ་སྟེ། རྡུལ་ཕྲན་དཀྱིལ་མ་འདིར་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲན་ལ་ཐུག་ཀྱང་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲན་ལ་མི་ཐུག་པའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ལྡན། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ། རྡུལ་ཕྲན་དཀྱིལ་མའི་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆ་ཤས་དེ་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲན་ལ་ཐུག་ཡོད་ན༑ ཆ་ཤས་འདི་ཕྱོགས་གཞན་གྱི་རྡུལ་ཕྲན་རྣམས་ལའང་ཐུག་པར་འགོག་རྐྱེན་གང་ཡང་མེད། འདི་འདྲ་ཡིན་ན་རྡུལ་ཕྲན་བདུན་པོ་འདིའི་བར་སྣང་གི་གནས་ཡུལ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ནས། རྡུལ་ཕྲན་འདི་དག་ནང་ལོགས་སུ་རྡིབ་ལྷུང་བྱུང་སྟེ་རྡུལ་ཕྲན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བར་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་རྩོད་སྒྲུབ་བྱས། ཁོང་གི་ལྟ་ཚུལ་ལ་བསམ་བློའི་དཔྱད་པ་འདིས་གཟུགས་རགས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་རྣམས་གཟུགས་དཀྱུས་མའི་འདུ་ཕུང་སྟེ་ཆ་ཆུང་དུ་བགོ་མི་ཐུབ་པའི་རྡུལ་ཕྲན་ལྟ་བུ་བརྒྱུད་ནས་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་མི་ཐུབ་པར་བསྟན་ཡོད།\nངས་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་ལྟ་བུའི་ཁྱད་ཆོས་ནི་དངོས་གཟུགས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་གྲུབ་ཆ་ཞིག་ཏུ་བརྩི་བའི་འདོད་ཚུལ་འདི་ནམ་ཡང་རྟོགས་ཐུབ་མེད། འོན་ཀྱང༌། འབྱུང་བ་བཞི་གཞི་རྩར་བཞག་པའི་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་རྣམ་གཞག་ཅིག་གཏན་འབེབས་བྱས་པའི་དགོས་དམིགས་དེ་རྟོགས་ཐུབ། གང་ལྟར་ང་རང་གི་བསམ་ཚུལ་ལ། རྩ་བའི་ཆ་ནས་བསམ་བློའི་འཆར་སྒོ་ལས་བྱུང་བའི་ནང་པའི་དངོས་ཁམས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་རགས་པ་འདིའི་རིགས་དེང་རབས་ཀྱི་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་རྣམ་གཞག་དང་བསྟུན་ནས་བཅོས་བསྒྱུར་བྱེད་དགོས། ཚན་རིག་གི་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ནང་དུ་རྒྱུ་རྡུལ་དང་མ་ནིང་རྡུལ་ལས་གྲུབ་པའི་ཚི་གུ་ལ་གློག་རྡུལ་གྱིས་སྐོར་བའི་རང་བཞིན་སོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་ཚོད་ལྟ་བྱས་ནས་དངོས་གཟུགས་ཀྱི་རྩ་བའི་གྲུབ་ཆའི་ཐད་ལ་གོ་རྟོགས་ཕྲ་མོ་མང་པོ་ཞིག་སྤེལ་ཡོད། ཉེ་རྡུལ་དང་ལེ་ཕི་ཏྲོམ་༼Lepton༽ལྟ་བུ་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་ཆ་རྡུལ་ཕྲ་མོའི་འགྲེལ་བཤད་ལ་ཉན་སྐབས། ནང་པའི་གནའ་བོའི་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་རྣམ་གཞག་དང་དངོས་གཟུགས་ཀྱི་གྲུབ་རྡུལ་ཆུང་ཤོས་ཆ་ཆུང་དུ་བགོ་མི་ཐུབ་པའི་འདོད་ཚུལ་འདི་ཚོ་རབ་ཡིན་ན་དཔེ་མཚོན་རགས་པ་ཞིག་ལས་ཅི་ཡང་མིན་པ་གསལ་པོ་རེད། ཡིན་ཡང༌། ནང་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་སྨྲ་བའི་འཚོལ་ཞིབ་སྟེ། དངོས་གཟུགས་ཤིག་གི་གྲུབ་རྫས་ཕྲ་མོ་རྣམས་ཀྱང་འདུ་ཚོགས་ལས་གྲུབ་དགོས་པའི་ལྟ་ཚུལ་འདི་ནི་དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་གི་གསར་རྙེད་ཤེས་བྱ་དང་མཐུན་ཕྱོགས་ཅུང་ཙམ་ཡོད་པར་སྣང༌།\nཚན་རིག་དང་མཚན་ཉིད་རིག་པ་གཉིས་ཀྱིས་དངོས་པོའི་གྲུབ་ཆ་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་པའི་དམིགས་ཡུལ་གཙོ་བོ་ནི་ཆ་ཆུང་དུ་བགོ་མི་ཐུབ་པའི་དངོས་གཟུགས་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་འཚོལ་རྒྱུ་འདི་ཡིན། དམིགས་ཡུལ་འདི་ནི་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་སྨྲ་བ་དང་དེང་རབས་ཀྱི་དངོས་ཁམས་རིག་པ་བ་གཉིས་ཀ་མ་ཡིན་པར། གནའ་བོའི་རྒི་རེ་སིའི་༼Greece༽རྡུལ་ཕྲན་སྨྲ་བའི་ཚན་རིག་པ་ལའང་ཡོད། གང་ལྟར་ལྟ་སྟངས་ཅི་འདྲ་ཞིག་བཟུང་རུང༌། འདི་ནི་དོན་ངོ་མར་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ཤིག་གི་མཐར་ཐུག་གི་རང་བཞིན་དེ་རྟོགས་པར་བརྩོན་པའི་འཚོལ་ཞིབ་ཅིག་རེད། ནང་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་སྨྲ་བ་ཚོས་འཚོལ་ཞིབ་འདི་ལམ་ལོག་ཏུ་སོང་བར་རྩོད་སྒྲུབ་བྱས། ཚན་རིག་གིས་རྡུལ་ཕྲན་རྙེད་པའི་སྐབས་ཤིག་ལ་དངོས་གཟུགས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་གི་གྲུབ་ཆ་དེ་རྙེད་ཟིན་པའི་ཡིད་ཆེས་བྱས། འོན་ཀྱང༌། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ནང་ཚོད་ལྟ་གཙོ་བོར་འཛིན་པའི་དངོས་ཁམས་རིག་པས་རྡུལ་ཕྲན་དེ་ཡང་ཆ་ཆུང་དུ་བགོས་ཤིང༌། ཁོན་ཏྲོམ་འགུལ་ཤུགས་རིག་པའི་ལྟ་བ་ཞིག་གིས་ཡུལ་གྱི་ངོས་ན་དོན་དམ་དུ་གནས་ཤིང་ཆ་སྟོང་པའི་རྡུལ་ཆ་ཞིག་ང་ཚོས་ནམ་ཡང་རྟོགས་མི་ཐུབ་པར་འདོད་ནའང༌། ཚན་རིག་པ་མང་པོ་ཞིག་གིས་འདི་འདྲའི་རྡུལ་ཆ་ཞིག་གསར་དུ་རྙེད་པའི་རེ་བ་ད་དུང་བརླགས་མེད།\n༡༩༩༨ ལོའི་དབྱར་གཞུང་དུ་ང་ཨིན་སི་སྦི་རོ་ཁི་༼the University of Innsbruck༽མཐོ་སློབ་ཏུ་ཨོ་སུ་ཊར་རེའི་དངོས་ཁམས་རིག་པ་བ་ཨམ་ཏྲོན་༼Anton Zeilinger༽གྱི་ཞིབ་འཇུག་ཚོད་ལྟ་ཁང་ལ་ལྟ་སྐོར་དུ་སོང་བ་ཡིན། གློག་ལྡན་ལ་བསྒྱུར་བའི་རྡུལ་ཕྲན་རྐྱང་པ་ཞིག་ལ་ལྟ་བྱེད་ཀྱི་ཡོ་ཆས་ཤིག་ཁོང་གིས་ང་ལ་བསྟན་པ་དང༌། ངས་ཡོ་ཆས་དེ་བརྒྱུད་ནས་གློག་ལྡན་རྡུལ་ཕྲན་རྐྱང་པ་དེར་བལྟ་བར་འབད་བརྩོན་ཇི་ལྟར་བྱས་ཀྱང་མཐོང་མ་ཐུབ། ཕལ་ཆེར་ངོ་མཚར་ཆེ་བའི་ལྟད་མོ་དེར་བལྟ་བར་ངའི་ལས་ཀྱིས་མ་འདང་བ་ཡིན་སྲིད། ༡༩༩༧ ལོར་དྷ་རམ་ས་ལར་སེམས་དང་ཚེ་སྲོག་གི་ཚོགས་འདུའི་སྟེང་དུ་ཨམ་ཏྲོན་དང་ཐོག་མར་ཐུག་འཕྲད་བྱས། ཕྱོགས་འགའ་ཤས་ཤིག་ནས་ཁོང་སྦོད་མི་དང་གཏན་ནས་འདྲ་པོ་མེད། ལུས་བོངས་ཆེ་བ་དང་མིག་ཤེལ་གྱོན་པའི་ཨག་ཚོམ་ཅན་ཞིག་རེད། གད་མོ་སློང་བར་དགའ་བར་མ་ཟད་ཁོང་དགོད་སྐབས་ལུས་པོ་ཆ་ཚང་འདར་གསིག་བྱེད། ཚོད་ལྟ་གཙོ་བོར་འཛིན་པའི་དངོས་ཁམས་རིག་པ་བ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས། ཁོང་ནི་རྣམ་གཞག་གི་གནད་དོན་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་ཚོད་ལྟ་གསར་པའི་འབྲས་བུ་དང་བསྟུན་ནས་བཅོས་བསྒྱུར་བྱེད་པར་བློ་རྒྱ་ཡངས་པོ་ཅན་ཞིག་རེད། ནང་ཆོས་དང་གྲོས་བསྡུར་བྱས་ནས་དེ་དང་ཁོན་ཏྲོམ་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ཤེས་བྱའི་རྣམ་གཞག་གཉིས་བསྡུར་རྒྱུ་ལ་དང་མོས་བྱེད། དེ་ཡང་རྒྱུ་མཚན་ནི་ཁོང་གི་མཐོང་ཚུལ་ལ། འདི་གཉིས་ཀས་ཡུལ་གྱི་ངོས་ནས་གྲུབ་པའི་རང་མཚན་པའི་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ཤིག་ཁས་ལེན་བྱེད་ཀྱི་མེད་པས་ཡིན།\nཨ་མི་རི་ཀའི་དངོས་ཁམས་རིག་པ་བ་ཨ་ཐོར་ལའང་༼Arthur Zajonc༽སྐབས་དེར་ཐུག་འཕྲད་བྱུང༌། ཁོང་གི་ངག་འཇམ་ཞིང༌། གནད་དོན་ཞིག་གི་ཐད་ལ་མནོ་བསམ་གཏོང་སྐབས་མིག་གཉིས་ནི་ལྷག་ཏུ་རྣོ་བོ་ཞིག་ཡིན། རྙོག་འཛིང་ཆེ་ཞིང་རྟོགས་དཀའ་བའི་བརྗོད་གཞི་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ཡང་གོ་སླ་བའི་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་ཐུབ་པའི་རྣམ་དཔྱོད་ཅན་གྱི་དགེ་རྒན་ཞིག་ཀྱང་རེད། ཁོང་ནི་ཚོགས་འདུ་དེའི་སྟངས་འཛིན་པ་ཡིན་ལ། ཚིག་ཉུང་དོན་གསལ་གྱི་ངང་ནས་གྲོས་བསྡུར་གྱི་ཕྱོགས་སྡོམ་དང་སྙིང་བསྡུས་བརྗོད་པ་དེས་ང་ལ་ཕན་ཆེན་པོ་ཐོགས་བྱུང༌།\nཁོང་གཉིས་དང་མ་ཐུག་པའི་ལོ་འགའི་སྔོན་ལ་ང་རང་ཁོད་པམ་ཧམ་ཀི་རུ་ཡོད་པའི་ནེ་ལི་སི་སྦོར་༼Niels Bohr Institute in Copenhagen༽སློབ་གཉེར་ཁང་དུ་གཞུང་འབྲེལ་མ་ཡིན་པའི་བགྲོ་གླེང་ཞིག་ལ་ཞུགས་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་བཟང་པོ་ཞིག་ཐོབ། བགྲོ་གླེང་དེར་མ་ཞུགས་པའི་སྔོན་ལོན་ཊོན་དུ་གནས་སྐབས་ཤིག་ལ་སྡོད་སྐབས། ངས་སྦོད་མི་དང་ཁོང་གི་བཟའ་ཟླ་གཉིས་ཉིན་གུང་གི་གསོལ་ཚིགས་ལ་ངའི་མགྲོན་ཁང་དུ་སྐད་བཏང་བ་ཡིན། ནེ་ལི་སི་སྦོར་སློབ་གཉེར་ཁང་དུ་དངོས་ཁམས་རིག་པ་དང་ནང་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་གཉིས་ཀྱི་བགྲོ་གླེང་ལ་ཞུགས་འཆར་ཡོད་པ་ངས་སྦོད་མི་ལ་སྔོན་ནས་བཤད་ཟིན་པས། ཁོང་གིས་ནེ་ལི་སི་སྦོར་གྱིས་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལ་བཟུང་བའི་རང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་ཤོག་བུ་གཉིས་ཀྱི་སྟེང་དུ་ཕྱོགས་བསྡུས་བྱས་ཡོད་པའི་རྩོམ་ཡིག་ཅིག་ཐུགས་ཁུར་གྱི་ངང་ནས་ཁྱེར་འདུག སྦོད་མིས་རྒྱུ་སྐར་རང་བཞིན་གྱི་ནེ་ལི་སི་སྦོར་གྱི་རྡུལ་ཕྲན་དང༌། ཚི་གུ་ལ་གློག་རྡུལ་གྱིས་སྐོར་བའི་རོ་དྷར་ཧཕོར་ཏྲིའི་༼Rutherford༽རྡུལ་ཕྲན་གྱི་དཔེ་མཚོན་གཉིས་ལ་འགྲེལ་བཤད་ཡ་མཚར་བ་ཞིག་བརྒྱབས་ཤིང༌། རྡུལ་ཕྲན་གྱི་དཔེ་མཚོན་འདི་གཉིས་ཕི་ལམ་༼Plum pudding༽མངར་ཟས་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲན་དཔེ་མཚོན་ལ་ཁ་གཏད་བྱེད་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་དར་བ་ཞིག་རེད།\nཐོམ་སོང་༼J.J. Thomson༽གིས་མོ་གློག་ཅན་གྱི་གློག་རྡུལ་གསར་རྙེད་བྱས་པའི་ཕྱིས་སུ་དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པའི་མཇུག་ཏུ་ཕི་ལམ་མངར་ཟས་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲན་དཔེ་མཚོན་འདི་དར་ཞིང༌། གློག་རྡུལ་གྱི་མོ་གློག་ཆ་སྙོམས་བྱེད་པའི་ཕོ་གློག་ནི་རྡུལ་ཕྲན་ཞིག་གི་ནང་མངར་ཟས་བཞིན་ཁྱབ་པར་བསམ་པ་དང༌། དཔེ་མཚོན་འདིའི་ནང་གློག་རྡུལ་རྣམས་ཤིང་ཏོག་ཕི་ལམ་ཡིན། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་མགོ་སྟོད་དུ་ཚོད་ལྟ་ཞིག་གི་ནང༌། རོ་དྷར་ཧཕོར་ཏྲི་ཡིས་གསེར་ཤོག་ཅིག་གི་སྟེང་ལ་ཕོ་གློག་ཅན་གྱི་ཨ་ཧཕ་རྡུལ་༼alpha༽རྣམས་འཕེན་སྐབས་མང་ཆེ་བ་དེ་བརྒྱུད་ནས་འགྲོ་ཞིང་འགའ་ཤས་ཤིག་ཚུར་ལྡོག་བྱེད་པ་གསར་དུ་རྙེད། གསེར་གྱི་རྡུལ་ཕྲན་སྟེང་གི་ཕོ་གློག་ཅན་གྱི་གློག་རྡུལ་རྣམས་མངར་ཟས་བཞིན་རྡུལ་ཕྲན་དེའི་སྟེང་དུ་གང་སར་ཁྱབ་པ་མ་ཡིན་པར་དེའི་ལྟེ་བ་རུ་གཅིག་ཚོགས་བྱེད་པས། ཨ་ཧཕ་རྡུལ་གྱིས་གསེར་གྱི་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་ལྟེ་བར་བརྡུང་སྐབས། ཕོ་གློག་ཅན་གྱི་གློག་རྡུལ་དེ་དག་གིས་ཨ་ཧཕ་རྡུལ་རྣམས་ཕྱིར་ལྡོག་བྱེད་པ་ཁོང་གིས་མཐའ་སྡོམ་འཕྱུགས་མེད་ཅིག་བཞག ཞིབ་འཇུག་གི་ཚོད་ལྟ་འདི་གཞི་རྩར་བཞག་ནས་རོ་དྷར་ཧཕོར་ཏྲི་ཡིས། ཕོ་གློག་ཅན་གྱི་ཚི་གུ་ལ་མོ་གློག་གི་གློག་རྡུལ་གྱིས་བསྐོར་བའི་ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་རང་བཞིན་གྱི་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་དཔེ་མཚོན་འདི་གསར་གཏོད་བྱས། ཕྱིས་སུ་ནེ་ལི་སི་སྦོར་གྱིས་རོ་དྷར་ཧཕོར་ཏྲིའི་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་དཔེ་མཚོན་འདི་རྒྱུ་སྐར་རང་བཞིན་གྱི་རྡུལ་ཕྲན་དཔེ་མཚོན་དུ་བསྒྱུར་ནས་དེའི་སྤུས་ཀ་ཇེ་ལེགས་སུ་བཏང༌། དཔེ་མཚོན་མཐའ་མ་འདི་ནི་ཕྱོགས་གང་མང་ཞིག་ནས་ཁོན་ཏྲོམ་འགུལ་ཤུགས་རིག་པའི་མེས་པོ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་རེད།\nང་ཚོའི་གླེང་མོལ་ནང་སྦོད་མིས། ཁོན་ཏྲོམ་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་སྟེང་དུ་ནེ་ལི་སི་སྦོར་དང་ཨ་ཡིམ་སི་ཐམ་གཉིས་ཀྱི་བར་ལ་བྱུང་བའི་རྩོད་གླེང་རིང་མོ་དེའི་ཟུར་ཙམ་ཞིག་ཀྱང་ང་ལ་བཤད་སོང༌། རྩོད་གླེང་འདི་ནི་ཨ་ཡིམ་སི་ཐམ་གྱིས་ངེས་མེད་ཆོས་ཉིད་ཚད་མ་ཡིན་པའི་ཁས་ལེན་བྱས་མེད་པ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད། ཁོང་གཉིས་ཀྱི་རྩོད་གླེང་གི་གནད་དོན་གཙོ་བོ་ཞིག་ནི། གཞི་རྩའི་གནས་རིམ་དུ་མཐར་ཐུག་གི་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ལ་ཐག་གཅོད་ཀྱི་རང་བཞིན་ལྡན་མིན་དང༌། སྔོན་དཔག་བྱེད་ཐུབ་མིན། དེ་བཞིན་ངེས་གཏན་ཡོད་མེད་བཅས་ཀྱི་གནད་དོན་ཁག་རེད། ཨ་ཡིམ་སི་ཐམ་གྱི་ལྟ་ཚུལ་ལ། གཞི་རྩའི་གནས་རིམ་གྱི་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ནི་ངེས་མེད་ཅིག་མིན་པ་གྲགས་ཆེ་བའི་ཁོང་གི་སྐད་ཆ་ཞིག་སྟཻ་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོས་ཤོ་རྡེའུ་མི་གཡུག་ཅེས་པའི་ནང་དུ་གསལ་པོར་བསྟན་ཡོད། རྩོད་སྒྲུབ་དེ་ཚོ་ཚང་མས་ང་རང་ཉིད་ཀྱི་ནང་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དྲན་སྐུལ་བྱེད། དེའི་ནང་འདི་འདྲའི་རྩོད་སྒྲུབ་ནི་རིགས་པ་དང་མཐུན་པའི་ལྟ་གྲུབ་མང་པོ་ཞིག་འབྱུང་ཞིང་ཡོད་པ་རྣམས་སྤུས་ཚད་ཇེ་ལེགས་སུ་གཏོང་བར་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་རམ་འདེགས་ཤིག་ཏུ་ཆགས།\nགནའ་བོའི་ནང་པའི་གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བ་ཚོ་དང་མི་འདྲ་བར་དེང་རབས་ཀྱི་དངོས་ཁམས་རིག་པ་བ་ཚོས་ཧ་སྦོད་རྒྱང་ཤེལ་ཆེན་མོ་དང༌། ཡང་ན་གློག་ལྡན་གྱི་ཕྲ་མཐོང་ཆེ་ཤེལ་ལྟ་བུ་ཚན་རིག་གི་འཕྲུལ་ཆས་ལ་བརྟེན་ནས་རང་ཉིད་ཀྱི་མིག་གི་དབང་པོའི་ནུས་ཚད་ཧ་ལས་པའི་རྒྱ་བསྐྱེད་ཐུབ་ཡོད། འདིའི་འབྲས་བུ་སྟེ་ཕྱིའི་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་ལ་ཡོད་པའི་ང་ཚོའི་མངོན་སུམ་རིག་པའི་ཤེས་རྟོགས་ནི་གནའ་མིའི་འཆར་སྣང་ལའང་མ་ཤོང་བ་ཞིག་རེད། ཚན་རིག་གི་ནུས་ཤུགས་འདི་ཚོ་གཞི་རྩར་བཞག་ནས་ངས་ཐེངས་དུ་མར་བོད་ཀྱི་དགོན་སྡེ་ཁག་གི་ཁྲིད་གཞིའི་ནང་དུ་དེང་རབས་ཀྱི་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་རྨང་གཞི་འཚུད་དགོས་པའི་སྐུལ་མ་ནན་ཏན་དུ་བཏང་བ་ཡིན། དེ་ཡང་སྔོན་མེད་ཀྱི་སློབ་ཚན་ཞིག་གསར་འཛུགས་བྱེད་དགོས་པ་མ་ཡིན་པར། ད་ལྟའི་ཁྲིད་གཞིའི་ནང་དུ་ཡོད་པའི་ཟུར་ཆ་ཞིག་ལེགས་བཅོས་གཏོང་རྒྱུ་དེ་ཡིན་པ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བཀོད་ནས་བཤད་མྱོང༌། སློབ་གཉེར་བྱེད་སའི་དགོན་སྡེ་ཁག་ཏུ་དེང་རབས་ཀྱི་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་སྐོར་ལ་ཟབ་སྦྱོང་བསྟུད་མར་བཀོད་སྒྲིག་བྱེད་པ་འགོ་བཙུགས་ཟིན་པས་ངེད་དགའ་ཚོར་བྱུང༌། ཟབ་སྦྱོང་འདི་ཚོ་སྤྲོད་མཁན་ནི་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་མཐོ་སློབ་ཁག་ནས་འོང་བའི་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་སློབ་དཔོན་དང་ཁོང་ཚོའི་མཐར་ཕྱིན་སློབ་མ་རྒན་གྲས་ཁག་ཅིག་ཡིན། ངས་ལས་དོན་གསར་པ་འདི་བརྒྱུད་ནས་དེང་རབས་ཀྱི་དངོས་ཁམས་རིག་པ་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་བོད་ཀྱི་དགོན་སྡེ་ཁག་གི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཁྲིད་གཞིའི་ནང་དུ་འཚུད་ཐུབ་པའི་རེ་བ་འཆང་གི་ཡོད།\nངས་སྔོན་མ་ཉིད་ནས་ཨ་ཡིམ་སི་ཐམ་གྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག་གི་སྐོར་གོ་མྱོང་ཡོད་ཀྱང༌། ལྟ་གྲུབ་འདི་དང་འདི་ལས་བྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཤུགས་བསྟན་འགའ་ཤས་ཤིག་ང་ལ་ཐོག་མར་གསལ་བཤད་བྱེད་མཁན་ཡང་སྦོད་མི་ཡིན། ང་ལ་རྩིས་རིག་གི་རྨང་གཞི་མེད་པས་དེང་རབས་ཀྱི་དངོས་ཁམས་རིག་པ་དང༌། ལྷག་པར་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ལྟ་བུ་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པའི་བརྗོད་བྱ་ཁག་ཅིག་འཁྲིད་རྒྱུ་ནི་ལས་སླ་པོ་ཞིག་མིན། ངས་སྦོད་མིའི་ངང་རྒྱུད་རིང་པོ་དང༌། ཁོང་གི་ངག་དང་གཤིས་རྒྱུད་འཇམ་པོ། དེ་བཞིན་འགྲེལ་བཤད་རྣམས་གོ་སླད་ཁོང་གིས་ལྟ་རྟོག་བྱས་པ་བཅས་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་སྐབས་ཁོང་ལྷག་ཏུ་དྲན།\nཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག་འདི་ཕར་ཞོག ཐ་ན་ཨ་ཡིམ་སི་ཐམ་གྱི་ལྟ་བའི་རྨང་གཞི་ཙམ་ཞིག་རྟོགས་པ་ལའང་རྒྱུན་འཇགས་སུ་སོང་བའི་རང་གི་གོ་རྟོགས་རྣམས་སྣང་མེད་དུ་གཏོང་བའི་འདུན་པ་ངེས་ཅན་ཞིག་དགོས་པ་ནི། ཁོང་གི་རིགས་པ་ལ་སྦྱངས་མྱོང་མཁན་སུ་ཞིག་ཡིན་རུང་གསལ་པོར་ཤེས། ཨ་ཡིམ་སི་ཐམ་གྱིས་རྒྱུ་མཚན་རྟེན་གཞི་གཉིས་གཏན་ལ་ཕབ་པ་དང༌། དང་པོ་ནི་འོད་ཀྱི་མགྱོགས་ཚད་རྒྱུན་བརྟན་པ་དང༌། གཉིས་པ་ནི་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་ལྟ་བ་ཡིན། ལྟ་བ་འདིས་དངོས་ཁམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཐམས་ཅད་ལྟོས་ས་ལྟོས་འཇོག་གི་འགུལ་སྐྱོད་བྱེད་བཞིན་པའི་ཞིབ་ལྟ་བྱེད་མཁན་ཚང་མར་གཅིག་མཚུངས་སུ་འཇུག་དགོས་པ་བསྟན། ཨ་ཡིམ་སི་ཐམ་གྱིས་རྒྱུ་མཚན་རྟེན་གཞི་འདི་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་བར་སྣང་དང་དུས་ཀྱི་ཚན་རིག་གི་གོ་རྟོགས་དེ་གསར་བརྗེ་བྱས་ཡོད།\nཁོང་གི་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག་གིས་གཟུགས་ཕུང་དང་ནུས་ཤུགས་ནི་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བ་ཡིན་ཡང་རང་བཞིན་གཅིག་གི་ངོ་བོ་ལ་དོ་མཉམ་དུ་བསྒྱུར་ཆོག་པའི་མཚུངས་རྩིས་གྲགས་ཅན་འདི་༼E=mc2༽དང༌། གོ་དཀའ་ཞིང་དང་བ་འདྲེན་པའི་བསམ་བློའི་དཔྱད་པ་གང་མང་ཞིག་ང་ཚོར་བཞག་ཡོད། ངས་མཚུངས་རྩིས་འདི་མ་གཏོགས་ཚན་རིག་གི་མཚུངས་རྩིས་གང་ཡང་ཤེས་ཀྱི་མེད།༼དེང་སང་སྟོད་ཐུང་སྒང་དུའང་འདི་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད།༽ ཚན་རིག་པས་མཚེ་མ་མཚུངས་མེད་དང༌། མགྱོགས་ཚད་ཤིན་ཏུ་མཐོ་བའི་སྐབས་སུ་དུས་སྲིང་བའམ་དངོས་པོའི་བོངས་ཚད་འཁུམ་པ་ལྟ་བུ་ཁོང་གི་བསམ་བློའི་དཔྱད་པ་མང་པོ་ཞིག་ཞིབ་འཇུག་ཚོད་ལྟ་བརྒྱུད་ནས་ར་སྤྲོད་བྱས་ཟིན། མཚེ་མ་མཚུངས་མེད་ཀྱི་དཔེ་མཚོན་ནང་སྤུན་ཟླ་ཞིག་འོད་ལྟར་མགྱོགས་པའི་མཁའ་སྐྱོད་གནམ་གྲུ་ཞིག་གི་ནང་འོད་ལོ་ཉི་ཤུ་ཡི་རྒྱང་ཐག་ལ་ཡོད་པའི་སྐར་མ་ཞིག་གི་སྟེང་ལ་འཕུར་བ་དང༌། དེ་ནས་སླར་ཡང་སའི་གོ་ལའི་སྟེང་དུ་ལོག་སྐབས་ཁོའི་སྤུན་ཟླ་ཁོ་ལས་ལོ་ཉི་ཤུ་ཡིས་རྒན་པ་ཆགས་ཡོད། མཚེ་མ་མཚུངས་མེད་ཀྱི་དཔེ་མཚོན་འདིས། སྔོན་འཕགས་པ་ཐོགས་མེད་དགའ་ལྡན་དུ་སོང་སྟེ་ཇ་འཐུང་བའི་བར་གསེང་ཞིག་གི་དུས་ཡུན་ནང་རྒྱལ་བ་བྱམས་པའི་དྲུང་ནས་ཐེག་ཆེན་གྱི་བསྟན་བཅོས་གལ་ཆེན་ཁག་ཅིག་སྟེ་བྱམས་ཆོས་སྡེ་ལྔ་གསན་ནས། ཕྱིར་འཛམ་གླིང་དུ་ཕེབས་སྐབས་ལོ་ངོ་ལྔ་བཅུ་འདས་ཟིན་པའི་སྒྲུང་དེ་དྲན་སྐུལ་གཏོང༌།\nམཚེ་མ་མཚུངས་མེད་ཀྱི་དཔེ་འདི་ཡོངས་སུ་རྟོགས་པར་རྙོག་འཛིང་ཅན་གྱི་རྩིས་ཕྲེང་དུ་མའི་གོ་རྟོགས་དགོས་ཤིང་དེ་ནི་ངའི་ཤེས་སྒོ་ལས་འདས་པ་ཞིག་ཡིན། ངའི་གོ་རྟོགས་ལ་ཨ་ཡིམ་སི་ཐམ་གྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག་གི་ཤུགས་བསྟན་གལ་ཆེན་དེ་གཟུགས་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་དང༌། བར་སྣང༌། དུས་གསུམ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་ཅིང༌། རང་རྐྱ་བའི་རྟག་པ་ཞིག་མིན་པར་འདོད་པ་འདི་རེད། བར་སྣང་ནི་རང་རྐྱ་ཐུབ་པའི་ཆ་ངོས་གསུམ་ལྡན་གྱི་ཞིང་ཁམས་ཤིག་མིན་པ་དང༌། དུས་ནི་ངོ་བོ་ཐ་དད་དུ་ཡོད་པ་ཞིག་ཀྱང་མིན། བར་སྣང་དང་དུས་གཉིས་ནི་ཆ་ངོས་བཞི་ལྡན་གྱི་བར་སྣང་དུས་རྒྱུན་སྲིང་བའི་རང་བཞིན་དུ་གནས་ཡོད། མདོར་བསྡུས་ན། ཨ་ཡིམ་སི་ཐམ་གྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག་གིས་འོད་ཀྱི་མགྱོགས་ཚད་ལ་འགྱུར་ལྡོག་མེད་ནའང༌། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་གནས་རིམ་ལྡན་ཞིང་རང་ཚུགས་ཐུབ་པའི་དཔྱད་གཞིའི་སྒྲོམ་གཞི་ཞིག་མེད་པ་དང༌། དུས་དང་བར་སྣང་ཐེ་བའི་ཡོད་ཚད་མཐར་གཏུགས་ན་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་བསྟན། འདི་ནི་དོན་དངོས་ཐོག་ཡ་མཚར་བའི་གསལ་སྟོན་ཞིག་རེད།\nདུས་ལྟོས་གྲུབ་ཡིན་པའི་འདོད་ཚུལ་འདི་ནང་པའི་ལྟ་གྲུབ་ནང་ཆ་རྒྱུས་མེད་པ་ཞིག་མིན། དུས་རབས་གཉིས་པའི་སྔོན་ལ་མདོ་སྡེ་པས་དུས་ནི་རང་རྐྱ་ཐུབ་པའི་དོན་སྤྱི་དེར་དགག་པ་བརྒྱབས་ནས། སྐབས་ཤིག་གི་དུས་རྒྱུན་དེ་འདས་པ་དང༌། ད་ལྟ་བ། མ་འོངས་པ་གསུམ་དུ་བགོས་ནས་ཕན་ཚུན་རྟེན་འབྱུང་གི་རང་བཞིན་འདི་རིགས་པས་བསྒྲུབ་པར་མ་ཟད། དུས་གསུམ་དོན་དམ་དུ་གྲུབ་པའི་དོན་སྤྱི་དེར་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཕོངས་པར་རྩོད་སྒྲུབ་བྱས། མདོ་སྡེ་པས་སྐབས་ཤིག་གི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཤིག་ལ་མ་བརྟེན་ཞིང་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་དུས་རང་མཚན་པ་ཞིག་ང་ཚོར་སྣང་མི་ཐུབ་པ་དང༌། དུས་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་དག་གི་མངོན་ཚུལ་གྱི་བར་དུ་ཡོད་པའི་འབྲེལ་བའི་རང་བཞིན་ཅན་ཞིག་ཡིན་པ་བསྟན། སྐབས་ཤིག་གི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཤིག་གི་སྟེང་དུ་ང་ཚོས་ཕར་བཏགས་པའི་དུས་ཤིག་མ་གཏོགས་དུས་ནི་ཆོས་དང་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་སའི་སྣོད་ཆེན་ལྟ་བུ་རང་ངོས་ནས་གྲུབ་ཅིང་རང་རྐྱ་བར་གནས་པའི་རང་མཚན་པ་ཞིག་མིན།\nཕྱིས་སུ་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་ཞིབ་ཕྲར་བཏང་བའི་དུས་ལྟོས་གྲུབ་ཡིན་པའི་རྩོད་སྒྲུབ་དེ་ཚོར་རྩ་བའི་ཆ་ནས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་ནའང༌། ཕལ་ཆེར་ལོ་ངོ་ཉིས་སྟོང་གི་ཡར་སྔོན་ནས་བཟུང་ནང་པའི་གཞུང་དུ་དུས་ཀྱི་ལྟོས་གྲུབ་རང་བཞིན་དེ་ཁས་ལེན་བྱེད་པ་ནི་དོན་ངོ་མ་ཡིན། ངའི་གོ་ཐོས་ལ། ཚན་རིག་པ་ཁག་ཅིག་གིས་ཨ་ཡིམ་སི་ཐམ་གྱི་ཆ་ངོས་བཞི་ལྡན་གྱི་བར་སྣང་དུས་འདི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་དང༌། ཆོས་དང་བྱུང་བ་འབྱུང་སའི་སྣོད་ཆེན་མོ་ལྟ་བུར་འདོད་ཀྱང༌། ཨ་ཡིམ་སི་ཐམ་གྱིས་བསམ་བློའི་དཔྱད་པ་བརྒྱུད་ནས་དུས་ལྟོས་གྲུབ་ཏུ་བསྟན་པ་འདི་ནི་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་རིགས་པར་ཆ་རྒྱུས་ཡོད་པའི་ནང་པ་ཞིག་ལ་མཚོན་ན། དུས་ནི་ལྟོས་གྲུབ་ཡིན་པའི་རང་ཉིད་ཀྱི་གོ་རྟོགས་དེ་ཟབ་ཏུ་གཏོང་བར་ཕན་ཐོགས་ཤིན་ཏུ་ཆེ།\nངས་ཁོན་ཏྲོམ་རྣམ་གཞག་རྟོགས་པར་འབད་བརྩོན་བྱས་ནའང་ངའི་གོ་རྟོགས་ཧ་ཅང་གཏིང་ཟབ་པོ་མེད། མི་གཅིག་གིས་ཀྱང་ཁོན་ཏྲོམ་འགུལ་ཤུགས་རིག་པ་རྟོགས་ཀྱི་མེད་པ་ངས་ཕལ་ཆེར་བློ་བདེ་བའི་ངང་ནས་བཤད་ཆོག་ཅེས་ཁོན་ཏྲོམ་རྣམ་གཞག་སྨྲ་བ་གྲགས་ཆེན་རེ་ཆེར་ཏྲི་༼Richard Feynman༽ཡིས་བྲིས་ཡོད་པས། ངའི་གོ་རྟོགས་ཟབ་མོ་མེད་པ་འདི་མ་མཐའ་ཡང་གནས་སྟངས་སྐྱོ་པོ་ཞིག་མིན་པའི་ཚོར་སྣང་སྐྱེ། དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་གི་ཤེས་བྱའི་སྡེ་ཚན་ནང་གི་རྩིས་རིག་ལ་ལས་འབྲེལ་རྩ་བ་ནས་མེད་པའི་ང་ལྟ་བུར་མཚོན་ནའང༌། རྣམ་གཞག་འདིའི་རྙོག་འཛིང་ཆེ་བའི་རྩིས་རིག་གི་འགྲོ་ལུགས་དེ་དག་རྟོགས་ཐུབ་ཀྱི་མེད་ཀྱང༌། ང་ཚོས་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་ཆ་རྡུལ་ཕྲ་མོ་རྣམས་ལ་ཚད་ཅན་དང༌། རང་རྐྱ་བ། ཡང་ན་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་དུ་གནས་པའི་ངོ་བོ་ལྟ་བུའི་ཐོག་ནས་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་མི་ཐུབ་པ་གསལ་པོ་རེད། དངོས་གཟུགས་དང་འོད་ཀྱི་རྩ་བའི་གྲུབ་རྫས་དེ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དང༌། རླབས་རྒྱུན། ཡང་ན་དེ་གཉིས་ཀའང་ཡིན་ཆོག ༼དོན་ངོ་མར་གློག་རྡུལ་དེ་རླབས་རྒྱུན་ཡིན་པ་གསར་དུ་རྙེད་ནས་ནོ་སྦེལ་གཟེངས་རྟགས་ཐོབ་མཁན་འཇོད་ཇི་ནི༑༼George Thomson༽ སྔོན་མར་གློག་རྡུལ་དེ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཡིན་པ་རྟོགས་ནས་ནོ་སྦེལ་གཟེངས་རྟགས་ཐོབ་པའི་ཇད་ཇད་ཐབ་སང་༼J.J. Thomson༽གི་བུ་རེད།༽ ངའི་གོ་ཐོས་ལ་གློག་རྡུལ་དེ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཏུ་སྣང་བ་དང༌། ཡང་ན་རླབས་རྒྱུན་དུ་སྣང་བ་ནི་ཞིབ་ལྟ་བྱེད་མཁན་གྱི་བྱ་འགུལ་དང༌། བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་ཡོ་བྱད། ཚད་འཇལ་གྱི་སྒྲིག་གཞི་བཅས་ལ་རག་ལས།\nངས་སྔ་མོ་ནས་འོད་ཀྱི་འགལ་བའི་རང་བཞིན་འདི་གོ་མྱོང་ནའང༌། ༡༩༩༧ ལོར་ཚོད་ལྟ་གཙོ་བོར་འཛིན་པའི་དངོས་ཁམས་རིག་པ་བ་ཨམ་ཏྲོན་གྱིས་གསལ་སྟོན་བྱས་ནས་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་སྐབས། ངས་གཞི་ནས་གནད་དོན་དེ་གསལ་པོ་རྟོགས་བྱུང༌། ཁོང་གིས་གློག་རྡུལ་དེ་རླབས་རྒྱུན་དང་ཡང་ན་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་ངོ་བོར་སྣང་མ་སྣང་ནི་ཞིབ་འཇུག་ཚོད་ལྟ་ལ་ཇི་ལྟར་རག་ལས་པ་གསལ་པོར་བསྟན་སོང༌། སྐད་གྲགས་ཆེ་བའི་སེར་ཁ་གཉིས་ལྡན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་གི་ཚོད་ལྟའི་ནང༌། སེར་ཁ་གཉིས་ཡོད་པའི་ཐེ་བྱུས་འགོག་བྱེད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཞིག་གི་ངོས་ལ་གློག་རྡུལ་རེ་རེ་བཞིན་དུ་འཕངས་ཏེ་འགོག་རྐྱེན་དེའི་རྒྱབ་ལོགས་སུ་པར་བཤུས་ཀྱི་པང་ལེབ་ལྟ་བུ་དངོས་པོ་ཞིག་གི་སྟེང་དུ་འབབ་ཏུ་འཇུག གལ་ཏེ་སེར་ཁ་གཅིག་ཁ་ཕྱེས་ཚེ་གློག་རྡུལ་རེ་རེ་ཡིས་པར་བཤུས་ཀྱི་པང་ལེབ་སྟེང་དུ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་པར་རིས་འབྲི་མོད། འོན་ཀྱང༌། སེར་ཁ་གཉིས་ཀ་ཁ་ཕྱེས་ཏེ་གློག་རྡུལ་མང་པོ་ཞིག་དུས་གཅིག་ལ་འཕེན་སྐབས། གློག་རྡུལ་རྣམས་དུས་མཉམ་དུ་སེར་ཁ་གཉིས་ཀ་བརྒྱུད་ནས་རླབས་རྒྱུན་ལྟར་སོང་བའི་པར་རིས་པར་བཤུས་ཀྱི་པང་ལེབ་སྟེང་དུ་འབབ།\nཨམ་ཏྲོན་གྱིས་ཚོད་ལྟ་འདི་གཞི་རྒྱ་ཆུང་ཆུང་བྱས་ནས་བསྐྱར་ཟློས་བྱེད་ཐུབ་པའི་ཡོ་བྱད་ཅིག་འཁྱེར་ཡོད་པས། ཚོགས་འདུར་ཞུགས་མཁན་ཚང་མས་སེར་ཁ་གཉིས་ལྡན་གྱི་ཚོད་ལྟ་འདི་མཐོང་བྱུང༌། ཁོང་གིས་རང་ཉིད་ཀྱི་གོ་རྟོགས་ཐམས་ཅད་ཐད་ཀར་ཞིབ་འཇུག་གི་ཚོད་ལྟའི་འབྲས་བུ་ལ་གཞི་བཅོལ་ནས་མངོན་སུམ་གྱིས་རྟོགས་ཐུབ་པའི་ཁོན་ཏྲོམ་འགུལ་ཤུགས་རིག་པའི་ཆ་རྣམས་གལ་ཆེན་དུ་འཛིན། འདི་ནི་སྦོད་མིའི་བྱེད་སྟངས་དང་མི་མཐུན། སྦོད་མི་ནི་རྩ་བའི་ཆ་ནས་ཁོན་ཏྲོམ་འགུལ་ཤུགས་རིག་པའི་རྣམ་གཞག་དང་དེའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཤུགས་བསྟན་སོགས་ལ་དོ་སྣང་གཙོ་བོར་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན། ཨམ་ཏྲོན་ནི་ཁོད་པམ་ཧམ་ཀིའི་ཁོན་ཏྲོམ་འགུལ་ཤུགས་རིག་པའི་འགྲེལ་བཤད་ཟེར་བ་དེ་རྐང་འཛིན་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་པ་ངས་ཕྱིས་སུ་ཤེས། འོན་ཀྱང་སྦོད་མི་ནི་འདི་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱེད་མཁན་གཙོ་བོ་ཞིག་རེད།\nརླབས་རྒྱུན་དང་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཉིས་ཀ་ཡིན་པའི་འགལ་བའི་རང་བཞིན་འདིས་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དང་འདུ་ཤེས་འཛིན་སྟངས་ལ་མཐར་ཐུག་ན་ཤུགས་རྐྱེན་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཐེབས་མིན་ངས་གསལ་པོར་མི་ཤེས་མོད། འོན་ཀྱང༌། རྡུལ་ཕྲན་གྱི་ཆ་ཕྲ་མོའི་གནས་རིམ་དུ་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ཀྱི་དོན་སྤྱི་ནི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་པོས་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་ཚད་འཇལ་གྱི་སྒྲིག་གཞི་དང་གྱེས་ཐབས་མེད་པས། དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་དེ་ཆ་ཡོངས་སུ་ཡུལ་གྱི་ངོས་ནས་གྲུབ་པར་བརྗོད་ཐབས་བྲལ་བའི་རྩ་བའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཤུགས་བསྟན་འདི་རྟོགས་པར་དཀའ་ངལ་གང་ཡང་མེད། གང་ལྟར། རྡུལ་ཕྲན་གྱི་ཆ་ཕྲ་མོའི་གནས་རིམ་དུ་གློག་རྡུལ་ལ་རིག་ཤེས་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད་པར་མ་བསམ་ཚེ་འགལ་བའི་རང་བཞིན་འདིས་ད་དུང་གཏན་ཚིགས་རིག་པའི་རྩ་འཛིན་གལ་ཆེན་གཉིས་ཏེ། འགལ་བའི་ཆོས་ཉིད་དང་དཀྱིལ་མ་བཀག་པའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རང་ཚུགས་ཤོར་བ་ཤུགས་སུ་བསྟན། རྒྱུན་ལྡན་གྱི་འཚོ་བའི་མྱོང་བའི་ནང་གང་ཞིག་རླབས་རྒྱུན་ཡིན་པ་དེ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཏུ་འགྱུར་མི་སྲིད་པ་བློ་ལ་འཆར་ནའང༌། ཁོན་ཏྲོམ་གྱི་གནས་རིམ་དུ་འོད་ནི་འགལ་བ་རུ་སྣང་བ་དང༌། དེ་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དང་རླབས་རྒྱུན་གཉིས་ཀ་ཡིན་ཆོག དེ་བཞིན་དུ་སེར་ཁ་གཉིས་ལྡན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་གི་ཚོད་ལྟའི་ནང་འོད་རྡུལ་འགའ་ཤས་དུས་གཅིག་ལ་སེར་ཁ་གཉིས་ཀ་བརྒྱུད་ནས་འགྲོ་བར་སྣང༌། དཀྱིལ་མ་བཀག་པའི་ཆོས་ཉིད་གཞི་ལ་བཞག་ན་འོད་རྡུལ་དེ་དག་དུས་གཅིག་ལ་སེར་ཁ་གཅིག་བརྒྱུད་ནས་མ་གཏོགས་འགྲོ་མི་ཐུབ་པས་ཆོས་ཉིད་འདིའི་རང་ཚུགས་ཀྱང་ཤོར་ཡོད།\nངའི་བསམ་པར་སེར་ཁ་གཉིས་ལྡན་གྱི་ཚོད་ལྟའི་འབྲས་བུས་འདུ་ཤེས་འཛིན་སྟངས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཅི་ཞིག་ཐེབས་པ་ཡང་རྩོད་གླེང་གི་ཡུལ་ཞིག་རེད། ཧན་སིམ་སྦར་རྒིའི་༼Heisenberg༽ངེས་མེད་ཆོས་ཉིད་གཞིར་བཟུང་ན། གློག་རྡུལ་ཞིག་གི་གནས་གཞིའི་ཚད་འཇལ་ཇི་ལྟར་ཞིབ་ཕྲ་ཆགས་པ་དེ་ཙམ་དུ་གློག་རྡུལ་དེའི་འགུལ་སྐྱོད་རྟོགས་པར་ང་ཚོ་ཐག་རིང་དུ་འགྲོ་བ་དང༌། གློག་རྡུལ་ཞིག་གི་འགུལ་སྐྱོད་ཀྱི་ཚད་འཇལ་ཅི་ཙམ་ཞིབ་ཕྲ་ཆགས་པ་དེ་ཙམ་དུ་གློག་རྡུལ་དེའི་གནས་གཞི་ངེས་མེད་ཆགས་ཀྱི་ཡོད། ང་ཚོས་གློག་རྡུལ་ཞིག་གང་ལ་གནས་ཡོད་པ་ཤེས་ཀྱང་དེས་ཅི་བྱེད་པ་དུས་མཉམ་དུ་རྟོགས་མི་ཐུབ། དེ་བཞིན་ང་ཚོས་གློག་རྡུལ་ཞིག་གིས་ཅི་བྱེད་པ་རྟོགས་ཀྱང་དེ་གང་དུ་ཡོད་པ་དུས་གཅིག་ཏུ་རྟོགས་མི་ཐུབ། སླར་ཡང་འདི་དག་གིས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་པོ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་པ་བསྟན། གློག་རྡུལ་ཞིག་གི་འགུལ་སྐྱོད་རྟོགས་པར་ང་ཚོས་དེའི་གནས་གཞི་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་པའི་ལས་བསྐྱུར་དགོས་ཤིང༌། ང་ཚོས་དེའི་གནས་གཞི་ཤེས་པ་ལ་དེའི་འགུལ་སྐྱོད་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་པའི་ལས་བསྐྱུར་དགོས། དེ་བས་ན་དོན་ངོ་མར་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་པོ་དཔྱད་ཡུལ་གྱི་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་དེའི་ནང་དུ་ཞུགས་པའམ་ཆ་ཤས་ཤིག་ཆགས་ཡོད། ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་པོའི་ཆ་འདི་ཁོན་ཏྲོམ་འགུལ་ཤུགས་རིག་པའི་ནང་དུ་ཆེས་རྙོག་འཛིང་ཆེ་བའི་གནད་དོན་ཞིག་རེད། ༡༩༩༧ ལོའི་སེམས་དང་ཚེ་སྲོག་གི་ཚོགས་འདུའི་སྟེང་ཚོགས་ཞུགས་ཚན་རིག་པ་འདྲ་མིན་གྱིས་འདིའི་ཐད་ལ་ལྟ་ཚུལ་ཕྲ་མོ་མ་འདྲ་བ་བཟུང་འདུག འགའ་ཤས་ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་པོའི་ཆ་འདི་ཚད་འཇལ་གྱི་ཡོ་བྱད་འདམ་པའི་ལས་དེ་ལས་འདས་མེད་པར་བརྗོད་ལ། ཁག་ཅིག་གིས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་པོའི་ཆ་འདི་དཔྱད་ཡུལ་གྱི་གྲུབ་ཆ་ཞིག་ཏུ་བརྩིས་ནས་གཙིགས་ཆེར་འཛིན།\nནང་པའི་གཞུང་དུའང་གནད་དོན་འདི་རྩོད་སྒྲུབ་ཀྱི་གནད་དོན་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན། ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལྷུང་བའི་ནང་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཞིག་ནི་མདོ་སྡེ་པ་ཡིན། གྲུབ་མཐའ་འདིས་གཟུགས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་འདི་ཆ་བགོ་མེད་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱིས་གྲུབ་པ་དང༌། རྡུལ་ཕྲ་རབ་དེ་དག་བྱེད་པ་པོ་ཞིག་གི་སེམས་ལ་མ་བརྟེན་པར་ཡུལ་གྱི་ངོས་ནས་གྲུབ་པར་འདོད། སེམས་ཙམ་པ་ནི་ཕྱོགས་གཞན་དུ་ལྷུང་བའི་གྲུབ་མཐའ་ཞིག་ཡིན། སེམས་ཙམ་པས་ཕྱིའི་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཡུལ་གྱི་ངོས་ནས་གྲུབ་པའི་ཆ་ཞིག་རྩ་བ་ཉིད་ནས་མེད་པ་དང༌། མཐར་ཐུག་གི་བརྟག་དཔྱད་ནང་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་རྣམས་བྱེད་པ་པོའི་སེམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཙམ་དུ་འདོད། ད་དུང་གྲུབ་མཐའ་གསུམ་པ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད། དེ་ནི་བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་ནང་མཐོང་ཆེན་བྱེད་པའི་དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་བ་ཡིན། གྲུབ་མཐའ་འདིའི་ནང་ཕྱིའི་ཡུལ་གྱི་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་དེ་མེད་པར་དགག་མེད་ནའང༌། དེ་ནི་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་བསམ་པ་དང༌། དེ་ཡང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གོམས་སྲོལ་དང་འདུ་ཤེས་འཛིན་སྟངས། ང་ཚོའི་སྐད་ཡིག་སོགས་ལ་བརྟེན་ཡོད། བྱེད་པ་པོ་ཞིག་ལ་མ་བརྟེན་པར་སྔ་ས་ནས་ཡོད་པའི་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ཀྱི་དོན་སྤྱི་དེ་ཁུངས་སྐྱེལ་བྱེད་མི་ཐུབ། དངོས་ཁམས་རིག་པ་གསར་མའི་འདོད་ཚུལ་ལྟར་དངོས་གཟུགས་ཡུལ་གྱི་ངོས་ནས་སྣང་མི་ཐུབ་པར་མ་ཟད། བྱེད་པ་པོ་ཞིག་དང་ཁ་བྲལ་ནས་དེ་ལ་འགྲེལ་བཤད་ཀྱང་བྱེད་མི་ཐུབ། དངོས་གཟུགས་དང་སེམས་གཉིས་ཕན་ཚུན་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པར་འདོད།\nརྩ་བའི་ཆ་ནས་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ནི་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པའི་གོ་རྟོགས་འདི་ལ་ནང་ཆོས་ཀྱི་གཞུང་དུ་རྟེན་འབྱུང་ཟེར། འདི་ནི་ནང་ཆོས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་དང་འགྲོ་བ་མིའི་འཚོ་གནས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལ་འཛིན་པའི་ལྟ་བ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན། མདོར་བསྡུས་ན། རྟེན་འབྱུང་གི་རྣམ་གཞག་འདི་གཤམ་གསལ་གྱི་ལམ་གསུམ་པོ་འདིའི་ཐོག་ནས་རྟོགས་ཐུབ། དང་པོ། ཆོས་དང་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གཉིས་འབྲེལ་བ་ལས་བྱུང་བའི་འབྲས་བུ་འབའ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་རྒྱུ་རྐྱེན་མེད་པར་ཆ་ཡོངས་སུ་ཚང་ནས་གྲུབ་པ་ཞིག་མེད། གཉིས་པ། ཆ་དང་ཆ་ཅན་ཕན་ཚུན་ལ་བརྟེན་ཅིང་ཆ་མེད་པར་ཆ་ཅན་ཡོད་མི་སྲིད་པ་དང༌། ཆ་ཅན་མེད་པར་ཆ་ཤས་ཀྱི་སྐོར་གླེང་ན་གོ་རྒྱུ་གང་ཡང་མེད། ཆ་དང་ཆ་ཅན་གྱི་རྟེན་འབྲེལ་འདི་བར་སྣང་དང་དུས་གཉིས་ཀར་སྦྱོར་ཆོག གསུམ་པ། ཆོས་ཤིག་གནས་པ་དང་ངོ་བོ་ཡོད་པ་ལ་དེ་དང་འབྲེལ་བའི་དངོས་པོ་འདུ་ཚོགས་ཀྱི་ཁྲོད་མ་གཏོགས་ཆོས་དེ་གནས་མི་ཐུབ་པའམ་ངོ་བོ་ཡོད་མི་སྲིད། ཆོས་གང་ཞིག་ཡིན་རུང་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་ཅིང་རང་རྐྱ་བར་གནས་ཐུབ་པ་ཞིག་མེད།\nའཇིག་རྟེན་འདི་རྙོག་འཛིང་ཆེ་བའི་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་དྲ་རྒྱ་ཞིག་ལས་གྲུབ་ཡོད། ཆོས་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་གོམས་སྲོལ་དང༌། འདུ་ཤེས་འཛིན་སྟངས། སྐད་ཡིག་བཅས་ཐེ་བའི་ཆོས་དེའི་ཁོར་ཡུག་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཞན་རྣམས་དང་འབྲེལ་བའི་སྒྲོམ་གཞི་ཞིག་མེད་པར། ང་ཚོས་ངོ་བོ་ཐ་དད་དུ་གནས་པའི་ཆོས་ཤིག་གི་སྐོར་གླེང་མི་ཐུབ། དེའི་ཕྱིར་ཡུལ་མེད་པར་ཡུལ་ཅན་ཡོད་མི་སྲིད་ཅིང་ཡུལ་གྱིས་ཡུལ་ཅན་ལ་སྟངས་འཛིན་བྱེད་པ་དང༌། དེ་བཞིན་ཡུལ་ཞིག་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་མཁན་ཡུལ་ཅན་མེད་པར་ཡུལ་དེ་ཡོད་མི་སྲིད། བྱ་བ་མེད་པར་བྱེད་པ་པོ་ཡོད་མི་སྲིད་ལ། རྐུབ་སྟེགས་ལྟ་བུར་མཚོན་ན་དེའི་རྐང་པ་དང༌། ཤིང༌། གཟེར། དེ་ཉིད་འཇོག་སའི་ཞལ་ལ་དང་ཁང་པ། བཟོ་མཁན། རྐུབ་སྟེགས་ཞེས་མིང་བཏགས་པ་དང་སྡོད་སའི་ཡོ་ཆས་ཤིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་མཁན་བཅས་མེད་པར་རྐུབ་སྟེགས་དེ་ཡོད་མི་སྲིད། ཆོས་ཀྱི་གནས་བབ་དང་བྱུང་བ་མཐའ་དག་མཐའ་གཅིག་ཏུ་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པར་མ་ཟད། ལྟ་བ་འདི་གཞིར་བཞག་ན་དེ་དག་གི་རྩ་བའི་ངོ་བོ་ཡང་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་གཞན་ལ་བརྟེན་པ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན།\nདངོས་ཁམས་རིག་པའི་ནང་དུ་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ཀྱི་རྟེན་འབྱུང་གི་རང་བཞིན་འདི་ནི། ཡེ་ཕེ་ཨར་༼EPR༽གྱི་འགལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་གལ་ཆེན་ཆགས་ཡོད། འགལ་བ་འདིའི་མིང་ནི་འདི་ཉིད་གསར་གཏོད་བྱེད་མཁན་རྣམས་ཀྱི་མིང་ལས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན།༼Albert Einstein, Boris Podolsky and Nathan Rosen༽ ཡེ་ཕེ་ཨར་གྱི་འགལ་བ་འདི་ཐོག་མར་ཁོན་ཏྲོམ་འགུལ་ཤུགས་རིག་པ་ལ་ཁ་གཏད་བྱེད་པའི་དོན་དུ་གཏན་ལ་ཕབ་པ་ཞིག་རེད། དཔེར་ན། རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཆ་གཅིག་བཟོས་པ་དང༌། དེའི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་ནི་ཡ་གཉིས་ཀྱི་འཁོར་ཕྱོགས་འགལ་བ་ཡིན། ཡ་གཅིག་ཡར་འཁོར་བའི་ཚད་འཇལ་སྐབས་གཞན་དེ་མར་འཁོར་ཡོད། ཁོན་ཏྲོམ་འགུལ་ཤུགས་རིག་པ་གཞི་ལ་བཞག་ན་རྡུལ་ཕྲ་རབ་སོ་སོའི་ཁྱད་ཆོས་དེ་བྱེད་པ་པོ་ཞིག་གིས་ཚད་འཇལ་མ་བྱས་བར་དུ་ཐག་གཅོད་བྱེད་མི་ཐུབ་ནའང༌། ཕན་ཚུན་ལྡོག་ཕྱོགས་སུ་འཁོར་བའི་ཁྱད་ཆོས་གནས་ཡོད། དེ་ནས་ཆ་དེ་ཕན་ཚུན་ཁ་གྱེས་ཏེ་རྒྱང་ཐག་རིང་པོ་སྟེ། ང་སྡོད་ས་དྷ་རམ་ས་ལ་དང་ནེའོ་ཡོག་ལྟ་བུར་ཕྱོགས་ཁ་ཁར་འགྲོ་བར་ཆ་བཞག་ན། ནེའོ་ཡོག་ནང་ཡོད་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཡ་དེ་ཡར་འཁོར་བ་ཡིན་ན་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དེའི་ཡ་གཞན་ནི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་མར་འཁོར་བར་ངེས། གཅིག་ཡར་འཁོར་ན་གཅིག་མར་འཁོར་བ་ནི་ཕལ་ཆེར་དུས་མཉམ་དུ་འབྱུང་གི་ཡོད། ཐ་ན་དྷ་རམ་ས་ལར་ཡོད་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་ཡ་དེ་ནེའོ་ཡོག་ནང་ཡོད་པའི་ཡ་དེ་དང་བསྟུན་ནས་འཁོར་དགོས། ཕན་ཚུན་རིང་དུ་གྱེས་པ་ལ་མ་བལོྟས་པར་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་ཡ་འདི་གཉིས་གཅིག་ཏུ་སྒྲིལ་བའི་ཆོས་ཤིག་ཡིན་པ་ལྟ་བུར་སྣང༌། ཁོན་ཏྲོམ་འགུལ་ཤུགས་རིག་པ་གཞིར་བཟུང་ན་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ལྟེ་བ་རུ་ངོ་མཚར་ཆེ་བའི་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་རང་བཞིན་གཏིང་ཟབ་མོ་ཞིག་ཡོད།\nའཇར་མན་ནང་དུ་མང་ཚོགས་ལ་གཏམ་བཤད་ཅིག་བྱེད་པའི་སྐབས། ངས་ཚན་རིག་པ་གྲགས་ཆེན་གྱི་ཁྲོད་འཛམ་གླིང་གི་སྒོམ་སྒྲུབ་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་ཁག་གི་ཤེས་ཡོན་ལ་བསམ་བཞིགས་བྱེད་པའི་འཕེལ་ཕྱོགས་གསར་པ་ཞིག་དར་བཞིན་པ་དེ་ཆེད་དུ་བརྗོད་པར་མ་ཟད། ཚན་རིག་དང་ནང་ཆོས་ཀྱིས་དུས་ལྟོས་གྲུབ་ཡིན་པ་དང༌། ཆོས་གང་ཞིག་ཡིན་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་ཞིག་མེད་པར་རྩོད་སྒྲུབ་བྱས་པའི་བར་ལ་མཐུན་ཆ་ཡོད་པའི་སྐོར་ཡང་བཤད་པ་ཡིན། དེ་ནས་མང་ཚོགས་ཀྱི་དཀྱིལ་ན་ཝར་ཛི་ཟ་ཁར་ཡོད་པ་མཐོང་བས་ངའི་ཁོན་ཏྲོམ་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་སྐོར་གྱི་གོ་རྟོགས་ཕྲན་བུ་དེ་ཁོང་གི་བཀའ་དྲིན་ཡིན་པ་བཤད་དུས། ཝར་ཛི་ཟ་ཁར་གྱིས་གལ་ཏེ་དགོངས་པ་རྫོགས་ཟིན་པའི་ཁོང་གི་དགེ་རྒན་ཝན་ནར་ཚོགས་འདུ་དེར་ཕེབས་ཡོད་ན། ཁོང་གིས་ཚན་རིག་གི་གོ་རྟོགས་དང་ནང་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་གཉིས་ཀྱི་བར་ལ་མཐུན་ཕྱོགས་འཁྲུལ་མེད་གང་མང་ཡོད་པ་གོ་བས་དགའ་བ་སྐྱེ་རྒྱུ་རེད་ཅེས་བཤད་སོང༌།\nཁོན་ཏྲོམ་འགུལ་ཤུགས་རིག་པའི་གནད་དོན་གལ་ཆེན་གཞན་ཞིག་ནི་ཚད་འཇལ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད། ངའི་གོ་ཐོས་ལ་ཚད་འཇལ་གྱི་གནད་དོན་འདིར་དོན་ངོ་མར་ཉམས་ཞིབ་ཀྱི་སྡེ་ཚན་ཞིག་ཆེད་འཛུགས་བྱས་འདུག ཚན་རིག་པ་གང་མང་ཞིག་གི་བཤད་ཚུལ་ལ། ཞིབ་འཇུག་གི་ཚོད་ལྟའི་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་ཚད་འཇལ་གྱི་སྒྲིག་གཞི་ལ་བརྟེན་ནས་ཚད་འཇལ་གྱི་བྱེད་ལས་དེས་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཅིག་གི་ནུས་རྩོལ་ལམ་རླབས་རྒྱུན་བརླག་པ་དང༌། ཚད་འཇལ་གྱི་བྱེད་ལས་ཁོ་ནར་བརྟེན་ནས་གང་ཞིག་འབྱུང་སྲིད་པ་དེ་མངོན་དུ་འགྱུར་གྱི་རེད་ཟེར། འོན་ཀྱང༌། ང་ཚོ་ནི་མཐོང་ཆོས་སུ་གྱུར་པའི་གཟུགས་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ལས་གྲུབ་པའི་འཇིག་རྟེན་ཞིག་གི་ནང་འཚོ་བ་དང༌། དེའི་ཕྱིར་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ལྟ་ཚུལ་ལ་གཟུགས་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ལས་གྲུབ་པའི་ཉིན་རེའི་འཇིག་རྟེན་དང་དེའི་ཁྱད་ཆོས་ལས་བྱུང་བའི་ང་ཚོའི་རྒྱུན་འཇགས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་གཉིས་ཁྱད་མཚར་བའི་ཁོན་ཏྲོམ་འགུལ་ཤུགས་རིག་པའི་འཇིག་རྟེན་ཕྲ་མོ་འདི་དང་ཇི་ལྟར་མཐུན་སྒྲིལ་བྱེད་དམ། ལྟ་ཚུལ་འདི་གཉིས་མ་གཞི་ནས་མཐུན་སྒྲིལ་བྱེད་ཐབས་ཡོད་དམ། ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་དཔེ་མཚོན་འདི་གཉིས་ང་ཚོས་མི་འདོད་བཞིན་དུ་ཁས་ལེན་བྱེད་དགོས་སམ།\nཨམ་ཏྲོན་དང༌། ཨ་ཐོར། ངེད་གསུམ་ནས་ནང་པའི་དབུ་མའི་གཞུང་དང་ཁོན་ཏྲོམ་འགུལ་ཤུགས་རིག་པའི་གཞི་རྩ་གཉིས་དང་འབྲེལ་བའི་ཚད་མ་རིག་པའི་གནད་དོན་འགའི་སྐོར་ལ་ཉིན་གཉིས་ཀྱི་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུ་ཞིག་ཨིན་སི་སྦི་རོ་ཁི་རུ་སྐོང་ཚོགས་བྱས་པ་ཡིན། དེའི་སྐབས་ཨམ་ཏྲོན་གྱིས་བཤད་དོན་ལ། ཁོང་གི་ལས་རོགས་གྲགས་ཆེན་ཞིག་གིས་ཁོན་ཏྲོམ་དངོས་ཁམས་རིག་པ་བ་མང་ཆེ་བས་རང་ཉིད་ཀྱི་ཆེད་ལས་ལ་ལྟ་སྟངས་མ་འདྲ་བ་གཉིས་བཟུང་ཡོད་ཟེར། དེ་ཡང་ཞིབ་འཇུག་ཚོད་ལྟའི་ཁང་དུ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་སྐབས་ཁོང་ཚོ་‘མདོ་སྡེ་པ་’ཡིན་ཞིང༌། འོད་རྡུལ་དང་གློག་རྡུལ་འདི་དང་དེར་འགྲོ་བཞིན་པ་བཤད་མོད། འོན་ཀྱང༌། མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གྲོས་བསྡུར་ཞིག་གི་སྐབས་ཁོན་ཏྲོམ་འགུལ་ཤུགས་རིག་པའི་གཞི་རྩའི་ཐད་ལ་དྲི་བ་བཀོད་ཚེ། ཁོང་ཚོ་མང་ཆེ་བས་ཆོས་གང་ཞིག་ཡིན་ཡང་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོ་བྱད་ལ་མ་བརྟེན་པར་དོན་དངོས་སུ་གནས་མེད་པའི་ལན་འདེབས།\nའདི་དང་འདྲ་བའི་རྙོག་དྲ་ཞིག་རྒྱུན་འཇགས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལྟ་ཚུལ་དང་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པའི་བར་གྱི་འགལ་བ་དང་འབྲེལ་ནས་ནང་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གཞུང་དུའང་བྱུང་མྱོང༌། མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ལ་གཞི་བཅོལ་ནས་ཉིན་རེའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་མྱོང་བ་དང་འབྲེལ་བའི་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་དང༌། ཆོས་དང་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐར་ཐུག་གི་རང་བཞིན་དང་འབྲེལ་བའི་དོན་དམ་བདེན་པ་གཉིས་གཏན་ལ་ཕབ། ཀུན་རྫོབ་བདེན་པའི་གནས་རིམ་དུ་རྒྱུ་དང་ངོ་བོ་ཅན་གྱི་ཐ་དད་པའི་ཆོས་དང་བྱུང་བ་ལས་གྲུབ་པའི་སྣ་མང་གི་འཇིག་རྟེན་ཞིག་ང་ཚོས་གླེང་ཆོག གནས་རིམ་འདིར་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དང༌། གཏན་ཚིགས་རིག་པའི་རྩ་འཛིན་ཏེ་འགལ་བ་དང་ངོ་བོའི་ཆོས་ཉིད། དེ་བཞིན་དཀྱིལ་མ་བཀག་པའི་ཆོས་ཉིད་སོགས་འཇུག མངོན་སུམ་གྱིས་མྱོང་བྱའི་འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་འཁྲུལ་སྣང་ཞིག་མ་ཡིན་ལ་བདེན་པར་མེད་པ་ཡང་མིན། ང་ཚོས་མྱོང་བྱའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཆ་ནས་བདེན་པར་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན། ནས་རྡོག་ཅིག་གིས་ནས་ཀྱི་མྱུ་གུ་ཞིག་བསྐྱེད་པ་དང་མྱུ་གུ་དེས་མཐའ་མར་ནས་ཀྱི་ལོ་ཏོག་བསྐྲུན། དེ་བཞིན་དུག་འཐུང་བས་མི་འཆི་བ་དང་སྨན་འཐུང་བས་ན་ཚ་དྲག འོན་ཀྱང༌། དོན་དམ་བདེན་པའི་གནས་རིམ་དུ་ཆོས་དང་བྱུང་བ་མཐའ་དག་ལ་རང་རྐྱ་ཐུབ་ཅིང་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཐ་དད་དུ་གྲུབ་པའི་བདེན་ཆ་ཞིག་མེད་པ་དང༌། རང་མཚན་པའི་ངོ་བོ་ཞིག་མེད་པའི་ཆ་ནས་ཆོས་དང་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐར་ཐུག་གི་གནས་བབ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཡིན།\nངའི་ལྟ་ཚུལ་ཞིག་ལ། བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་རྩ་འཛིན་འདི་དང་འདྲ་བ་ཞིག་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ནང་དུའང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་ཆོག དཔེར་ན། ནེའུ་ཏྲོང་གི་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་དཔེ་མཚོན་དེ་རྒྱུན་འཇགས་སུ་སོང་བའི་ང་ཚོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་གོ་རྟོགས་དང་ཤིན་ཏུ་འཚམ་པ་ཞིག་རེད། ཡིན་ཡང༌། མཐའ་གཅིག་ཏུ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་བདེན་འཛིན་ཁག་ཅིག་གཞི་ལ་བཞག་པའི་ཨ་ཡིམ་སི་ཐམ་གྱི་ལྟོས་གྲུབ་ནི་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ཀྱི་གནས་རིམ་གཞན་ཞིག་གི་དཔེ་མཚོན་ཡང་དག་ཅིག་རེད། དཔེ་མཚོན་འདིས་གནས་སྟངས་མང་པོ་ཞིག་གི་ནང་དུ་ང་ཚོའི་རྒྱུན་འཇགས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་མི་ཐེབས་ཤིང་ལྟོས་ས་ལྟོས་འཇོག་གི་འགུལ་སྐྱོད་ཀྱི་གནས་བབ་དེ་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་འགའ་ཞིག་ལ་གསལ་བཤད་བྱེད་ཐུབ། དེ་བཞིན་དུ་ཁོན་ཏྲོམ་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་དཔེ་མཚོན་འདིས་ཆ་ཕྲ་མོའི་གནས་རིམ་དུ་གཙོ་བོ་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ཁྱད་པར་ཅན་ཞིག་གི་ཁྱབ་ཁོངས་གཞན་ཞིག་མཚོན། དཔེ་མཚོན་འདི་དག་ནི་སོ་སོའི་ངོས་ན་དགོས་དམིགས་གང་གི་ཆེད་དུ་གཏན་ལ་ཕབ་པ་དེར་ཤིན་ཏུ་འཚམ་མོད། འོན་ཀྱང༌། ང་ཚོས་དཔེ་མཚོན་འདི་ཚོ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་བརྟེན་པའི་ཡིད་ཆེས་བྱས་ན་བློ་ཕམ་རྒྱུ་ཡིན་པར་གདོན་མི་ཟ།\nདུས་རབས་བདུན་པའི་ནང་དུ་བྱོན་པའི་སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པས། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་བདེན་པའི་ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་རྩོད་སྒྲུབ་ནང་མཛད་པའི་དབྱེ་འབྱེད་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡོད་པ་དེར་སྐབས་འདིར་བསམ་བློ་བཏང་ན་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་ཡོད། ཁོང་གིས་གསུང་དོན་ལ། དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ཤིག་ལ་ཡོད་པའི་རང་ཉིད་ཀྱི་གོ་རྟོགས་རྣམས་སྒྲིག་སྦྱོར་བྱེད་སྐབས། འཚོལ་ཞིབ་ཀྱི་ཐབས་ལམ་བྱེ་བྲག་པ་དེའི་རྒྱ་ཁྱོན་དང་ཚད་འཛིན་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་དགོས། དཔེར་ན། སྟོང་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ལ་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་སྨྲ་བ་ཁག་ཅིག་གིས་བཤད་པ་ལྟར། དོན་དམ་བདེན་པའི་ལྟ་ཚུལ་གྱི་ཆ་ནས་ཆོས་རྣམས་ལ་རང་རྐྱ་ཐུབ་པའི་ངོ་བོ་ཐ་དད་དང༌། རང་ཚུགས་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་དང་འབྱུང་རྩ་སྟོང་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་ནའང་འདི་རྣམས་ཁས་ལེན་མི་བྱེད་པ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་སོང་བའི་དཔྱད་ཐབས་ཤིག་ཡིན།\nཀུན་རྫོབ་བདེན་པའི་གནས་རིམ་དུ་ང་ཚོས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྟག་ཏུ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན། རླངས་འཁོར་གདོང་ཐུག་གི་དོན་རྐྱེན་ཞིག་གི་ནང་ང་ཚོས་སུ་ལ་སྐྱོན་ཡོད་པ་འཚོལ་སྐབས། རྫོགས་མཐའ་བྲལ་བའི་བྱུང་བ་མང་བས་ནག་ཉེས་དེ་དོན་ངོ་མ་སུ་ལ་ཡོད་པ་རྟོགས་དཀའ་བའི་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་གཏིང་ཟབ་མོ་ཞིག་རྟོགས་པར་འབད་བརྩོན་བྱེད་ཀྱི་མེད། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ལྟ་བུའི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་སུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་ཞིག་གི་སྟེང་ཕར་སྦྱོར་སྐབས། ང་ཚོས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐར་ཐུག་གི་ཁྱད་ཆོས་དང་དེ་རྣམས་ཀྱི་གཤིས་རྒྱུན་གྱི་གནས་བབ་ལ་ཕྱོགས་པའི་གཟུགས་འདས་རིག་པའི་དཔྱད་པ་ཞིག་གི་ནང་དུ་བྱེད་ཀྱི་མེད། འདི་ལྟར་སྦྱོར་བ་ནི་ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་གོམས་སྲོལ་དང༌། སྐད་ཡིག དེ་བཞིན་གཏན་ཚིགས་བཅས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ཤིག་གི་ནང་དུ་འབྱུང་གི་ཡོད། འོན་ཀྱང༌། ཟླ་བ་གྲགས་པས་བརྗོད་དོན་ལ། བདག་རྟག་པ་ཡིན་པར་འདོད་པ་དང༌། འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་ཁས་ལེན་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གྲུབ་མཐའ་ལྟ་བུའི་གཟུགས་འདས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་རྟེན་གཞི་རྣམས་ལ་དཔྱད་པ་གཏོང་སྐབས། ང་ཚོས་དེ་དག་གི་མཐར་ཐུག་གི་གནས་བབ་ལ་དཔྱད་པ་བཏང་ནས་དགག་སྒྲུབ་བྱེད་ཆོག དེ་ཡང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་གི་རང་བཞིན་ལ་ཕྱོགས་པའི་འཚོལ་ཞིབ་ཅིག་གི་ཐོག་ནས་འདོད་ཚུལ་དེ་རྣམས་གྲུབ་པས་ཡིན།\nམདོར་བསྡུས་ན། མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་དང་ཟླ་བ་གྲགས་པས་གསུང་དོན་ལ༑ མངོན་སུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་ཞིག་གི་མྱོང་བ་ལ་འཇུག་སྐབས། ཆོས་རྣམས་ལ་རང་རྐྱ་ཐུབ་ཅིང་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་རང་བཞིན་ཞིག་མ་སྦྱར་ན། རྒྱུ་འབྲས་དང༌། ངོ་བོ། ཐ་དད་བཅས་ཀྱི་དོན་སྤྱི་དང༌། གཏན་ཚིགས་རིག་པའི་རྩ་འཛིན་ཁག་ལ་ནུས་རྩོལ་ལྡན། འོན་ཀྱང༌། འདི་དག་གི་ཚད་མ་ནི་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པའི་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞི་ལས་འདས་མེད། ཡུལ་གྱི་ངོས་ནས་གྲུབ་ཅིང་རང་རྐྱ་ཐུབ་པའི་ངོ་བོ་དང་གནས་གཞི། དེ་བཞིན་རྒྱུ་འབྲས་ལྟ་བུ་གཞི་རྩའི་དོན་སྤྱི་རྣམས་འཚོལ་ཞིབ་བྱེད་པ་འདི་ནི་གཏན་ཚིགས་དང༌། སྐད་ཡིག འཚོ་བའི་གོམས་སྲོལ་སོགས་ཀྱི་མཐའ་མཚམས་ལས་བརྒལ་ཡོད། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་ཅིང་རང་ཚུགས་ཐུབ་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་གནས་གཞི་ཞིག་ང་ཚོས་འདོན་མི་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ཆོས་དང་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་ལ་བཅོས་མ་མ་ཡིན་པའི་དངོས་ཡོད་ཀྱི་བདེན་པའི་ཆ་ཞིག་ཡོད་པར་མ་ཟད། ཆོས་དང་བྱུང་བ་དེ་དག་གིས་ང་ཚོའི་ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་བྱེད་ལས་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་དང༌། ཀུན་སྤྱོད་དང་སེམས་དོན་རིག་པའི་ལས་དོན་ལ་རྨང་གཞི་ཞིག་བཏིངས་ཡོད། སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་གཞི་ལ་བཞག་ན་འཇིག་རྟེན་འདི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བ་ལས་བྱུང་བའི་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ཀྱི་དྲ་རྒྱ་ལས་གྲུབ། དྲ་རྒྱ་དེའི་ནང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བའི་རྒྱུ་ཡིས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བའི་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཅིག་ལ་བརྟེན་ནས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བའི་འབྲས་བུ་ཞིག་སྐྲུན་གྱི་ཡོད། དེའི་ཕྱིར་ང་ཚོས་རང་ཉིད་ཀྱི་མི་ཚེའི་ནང་དུ་ཅི་ཞིག་བྱེད་པ་དང་ཅི་ཞིག་བསམ་པ་གལ་ཆེན་ཡིན། གང་ཡིན་ཟེར་ན་དེ་དག་གིས་ང་ཚོ་དང་འབྲེལ་བའི་ཆོས་དང་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཀྱི་ཡོད།\nནང་པའི་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་དེང་རབས་ཀྱི་དངོས་ཁམས་རིག་པ་གཉིས་ཀའི་ནང་དུ་མངོན་གསལ་ཡིན་པའི་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ཀྱི་འགལ་བའི་རང་བཞིན་འདི་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་ཤེས་རྟོགས་ཀྱི་མཐའ་ཚད་ལས་བརྒལ་ཡོད། དཀའ་ངལ་འདིའི་དོན་སྙིང་ནི་ཚད་མ་རིག་པ་དང་འབྲེལ་ཞིང༌། དེ་ཡང་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་དེ་ང་ཚོས་ཇི་ལྟར་གཅིག་མཐུན་གྱིས་གོ་རྟོགས་བྱེད་རྒྱུ་དང༌། ཇི་ལྟར་རང་ཉིད་ཀྱི་བློ་ངོ་ལ་གཅིག་མཐུན་གྱིས་འཇུག་རྒྱུ་འདི་ཡིན། ནང་པའི་སྟོང་ཉིད་རིགས་པ་སྨྲ་བ་ཚོས་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་ཆོས་དང་བྱུང་བ་རང་མཚན་པས་བསྐྲུན་པ་ལྟར་མཐོང་སྣང་ལ་བག་ཆགས་ཟབ་པའི་རང་ཉིད་ཀྱི་ཞེན་ཆགས་དེ་བསྐྱུར་ནས་འཇིག་རྟེན་གྱི་གོ་རྟོགས་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་དར་སྤེལ་བྱས་པར་མ་ཟད། གོ་རྟོགས་དེ་དག་ལས་བྱུང་བའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་རང་ཉིད་ཀྱི་ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་ནང་ལག་བསྟར་བྱེད་པར་འབད་འབུངས་ཀྱང་བྱས་ཡོད། སྣང་ཚུལ་ལ་ཚད་མ་རིག་པའི་གནད་དོན་ཞིག་ཡིན་པའི་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་འདི་སེལ་བར་ནང་ཆོས་ནང་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་གི་ལམ་ནས་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་རྟོགས་དགོས། དངོས་ཁམས་རིག་པ་བ་ཚོས་ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་མྱོང་བ་དང༌། གནའ་བོའི་དངོས་ཁམས་རིག་པ། ཁོན་ཏྲོམ་འགུལ་ཤུགས་རིག་པ་བཅས་ཀྱི་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ཀྱི་དཔེ་མཚོན་མི་མཚུངས་པ་འདི་དག་གཅིག་མཐུན་བྱེད་པའི་ཚད་མ་རིག་པའི་ཐབས་ལམ་གསར་པ་ཞིག་བསྐྱེད་བསྲིང་བྱེད་དགོས། ནང་ཆོས་ཀྱི་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་འདི་ཚན་རིག་གི་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ནང་དུ་བཀོལ་སྤྱོད་གང་འདྲ་ཞིག་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཐད་བདག་ལ་བསམ་ཚུལ་ཅི་ཡང་མེད། རྩ་བའི་ཆ་ནས་ཁོན་ཏྲོམ་འགུལ་ཤུགས་རིག་པ་དར་བའི་ཕྱིས་སུ་དངོས་ཁམས་རིག་པ་ལ་འཕྲད་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་དཀའ་ངལ་ནི། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་དངོས་གཟུགས་ཀྱི་ཆ་ཕྲ་མོ་གཞི་རྩར་བཞག་པའི་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ཀྱི་དོན་སྤྱི་འདི་དགག་བྱ་ལས་ཐར་ཐུབ་མིན་དེ་ཡིན། ནང་པའི་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་གིས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་གཅིག་མཐུན་འདི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པར་སྨྲ་བའི་འདོད་ཚུལ་ཞིག་མིན། གོ་རྟོགས་འདི་ནི་ཕན་ཐོགས་ཅན་ཞིག་ཡིན་མིན་དུས་ཁོ་ནས་སྟོན་ངེས།། །།\nཤོ་རི་སྒྲིན་གར་གྱི་བྱི་ལ། ༼Schrodinger’s cat༽\nའདི་ནི་བསམ་བློའི་ཚོད་ལྟ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཁོད་པམ་ཧམ་ཀིའི་ཁོན་ཏྲོམ་འགུལ་ཤུགས་རིག་པའི་འགྲེལ་བཤད་ལ་ཞན་ཆ་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་ནི། མཐར་གཏུགས་ན་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ཅི་ཞིག་ཡིན་མིན་གྱི་གནད་དོན་འདི་རེད། ཁོད་པམ་ཧམ་ཀིའི་འགྲེལ་བཤད་གཞིར་བཟུང་ན། དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ནི་བྱེད་པ་པོ་ཞིག་གིས་གང་ཚད་འཇལ་བྱས་པ་དེ་ཡིན་པར་བསམ་པ་དང༌། ཚད་འཇལ་མ་བྱས་བར་དུ་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་དེ་ནི་ཁོན་ཏྲོམ་གྱི་གནས་སྟེང་མའི་རང་བཞིན་དུ་གནས་པར་འདོད། དེའི་ཕྱིར་ཤོ་རོ་སྒྲིན་གར་གྱིས་བྱི་ལའི་ཚོད་ལྟ་འདི་གསར་གཏོད་བྱས་ནས་ཞན་ཆ་དེ་གསལ་སྟོན་བྱས། ཚོད་ལྟ་འདིའི་ནང་ཁོན་ཏྲོམ་གྱི་གནས་སྟེང་མ་ནི་སྒམ་ཁ་མ་ཕྱེས་པའི་སྔོན་ལ་ནང་གི་བྱི་ལ་དེ་གསོན་པ་དང་ཤི་བ་གཉིས་ཀ་ཡིན་པ་འདི་རེད།\nར་ཇ། ༼Raja Ramanan 1925-2004༽\nཁོ་ཕར་ནེ་ཁ་སི། ༼Nicolaus Copernicus 1473-1543༽\nཕོ་ལན་དུ་སྐྱེས་པའི་གནམ་དཔྱད་རིག་པ་སྨྲ་བ་ཞིག་སྟེ། ཚན་རིག་གི་ལོ་རྒྱུས་ནང་དུ་ཁོང་ནི་གལ་ཆེན་གྱི་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། དེ་ཡང་ཁོང་གིས་སའི་གོ་ལ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ལྟེ་བ་རུ་གཡོ་འགུལ་མེད་པར་གནས་པའི་གནའ་བོའི་འདོད་ཚུལ་དེ་བཀག་ནས་ཉི་མ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་དཀྱིལ་མར་གཡོ་འགུལ་མེད་པར་གནས་པའི་ལྟ་ཚུལ་གསར་སྟོན་མཛད་ཅིང༌། ལ་ལས་ཁོང་ནི་དེང་རབས་ཀྱི་གནམ་དཔྱད་རིག་པའི་སྲོལ་གཏོད་མཁན་དུའང་ངོས་འཛིན་བྱེད། འོན་ཀྱང༌། ཉི་མ་ནི་གཡོ་འགུལ་མེད་པར་གནས་པའི་ཁོང་གི་ལྟ་ཚུལ་\nམར་ཁེ་སི་ཝེ་ལི། ༼James Maxwell 1831-1879༽\nདུས་རབས་བཅུ་དགུ་པའི་དབྱིན་ཇིའི་ཚན་རིག་པ་གྲགས་ཆེན་ཞིག་སྟེ། ཁོང་གིས་གློག་ཤུགས་ཁབ་ལེན་གྱི་རྣམ་གཞག་གསར་གཏོད་བྱས་ཤིང༌། གློག་དང་ཁབ་ལེན་སོགས་དང་འབྲེལ་བའི་ཞིབ་འཇུག་གི་རྒྱུ་ཆ་རྣམས་སྤྱི་མཐུན་གྱི་རྣམ་གཞག་ཅིག་གི་ནང་དུ་ཕྱོགས་བསྡུས་མཛད། རྣམ་གཞག་དང་འགྲེལ་བཤད་དེ་ཚོས་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ནང་དུ་དར་བའི་ལྟོས་གྲུབ་དང་ཁོན་ཏྲོམ་དངོས་ཁམས་རིག་པ་གཉིས་ལའང་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད་པར་བཤད།\nཁོན་ཏྲོམ་དངོས་ཁམས་རིག་པ། ༼quantum physics༽\nདུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ནང་དུ་དར་བའི་ཚན་རིག་གི་སྡེ་ཚན་ཞིག་སྟེ། རང་རྐྱ་བ་ཡིན་ཞིང་ཆ་ཆུང་དུ་བགོ་མི་ཐུབ་པའི་ནུས་ཤུགས་ཀྱི་ཚོགས་པ་སྟེ་ཁོན་ཏྲ་ཟེར་བ་དེ་ནི་སྡེ་ཚན་འདིའི་འཚོལ་ཞིབ་ཀྱི་འཇུག་ཡུལ་རེད། གཤམ་གསལ་གྱི་ལྟ་ཚུལ་ལྔ་པོ་འདིས་ཁོན་ཏྲོམ་དངོས་ཁམས་རིག་པ་མཚོན་ཐུབ། ༡༽ ནུས་ཤུགས་ནི་བར་མ་ཆད་པའི་རང་བཞིན་དུ་གནས་མེད་པར་ཕྲ་ཞིང་རང་རྐྱ་བའི་ངོ་བོ་བཟུང་ཡོད། ༢༽ རྡུལ་ཕྲན་གྱི་ཆ་ཕྲ་མོའི་གྲུབ་རྫས་རྣམས་ལ་རྡུལ་དང་རླབས་རྒྱུན་གྱི་རྣམ་པ་གཉིས་ཀ་ལྡན། ༣༽ རྩ་བའི་གྲུབ་རྫས་དེ་ཚོའི་འགུལ་སྐྱོད་ནི་རང་བཞིན་གྱི་ཐོལ་བྱུང་ཡིན། ༤༽ གྲུབ་རྫས་ཤིག་གི་གནས་ཡུལ་དང་དེའི་འགུལ་སྐྱོད་དུས་གཅིག་གི་ནང་དུ་རྟོགས་མི་ཐུབ། ༥༽ ཆ་རྡུལ་ཕྲ་མོའི་འཇིག་རྟེན་དེ་ནི་ང་ཚོ་འཚོ་སའི་འཇིག་རྟེན་རགས་པ་འདི་དང་གཏན་ནས་མི་མཚུངས།\nཨམ་ཏྲོན། ༼Anton Zeilinger 1945- ༽\nཨོ་སུ་ཊར་རེའི་ཁོན་ཏྲོམ་དངོས་ཁམས་རིག་པ་བ་ཞིག་སྟེ། དེང་སྐབས་ཝེ་ཡེན་ནའི་མཐོ་སློབ་ཏུ་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ཡིན་པར་མ་ཟད། ཝེ་ཡེན་ནའི་ནང་དུ་ཡོད་པའི་ཨོ་སུ་ཊར་རེའི་ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གི་ཡན་ལག་གི་གཙོ་འཛིན་ཡང་རེད།\nཨ་ཐོར། ༼Arthur Zajonc ༽\nཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག ༼special theory of relativity༽\nཚན་རིག་གི་ལྟ་བ་འདིས་གཟུགས་ཕུང་དང༌། དུས། བར་སྣང་བཅས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ལ་གསལ་བཤད་བྱས་ཤིང༌། གཟུགས་ཕུང་དང་ནུས་ཤུགས་གཉིས་དོ་མཉམ་པ་དང༌། གཟུགས་ཕུང་དང༌། རིང་ཚད། དུས་བཅས་ནི་མགྱོགས་ཚད་དང་བསྟུན་ནས་འགྱུར་བ་འགྲོ་བ་སོགས་བསྟན། རྣམ་གཞག་འདིའི་རྟེན་གཞི་ལ་བདེན་འཛིན་གཉིས་ཡོད་དེ། དང་པོ། བར་སྣང་སྟོང་པའི་ནང་འོད་ཀྱི་མགྱོགས་ཚད་བརྟན་པ་དང༌། གཉིས་པ། དངོས་ཁམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཐམས་ཅད་འཇིག་རྟེན་ཀུན་ཏུ་གཅིག་མཚུངས་སུ་འཇུག་པ་དེ་རེད།\nགནམ་དཔྱད་རིག་པའི་ནང་དུ་རྒྱང་ཐག་ཚད་འཇལ་གྱི་སྒྲིག་གཞི་ཞིག་སྟེ། ཉི་མའི་འོད་ཟེར་ལྟ་བུས་ལོ་གཅིག་ལ་རྒྱང་ཐག་ཅི་ཙམ་ཆོད་པ་དེ་ནི་འོད་ལོ་གཅིག་གི་རིང་ཚད་ཡིན་ཞིང༌། འོད་ལོ་གཅིག་ལ་ཕལ་ཆེར་སྤྱི་ལེ་༩༤༦༡༠༠༠༠༠༠༠༠༠ཡོད།\nའདི་ནི་དུས་དང་བར་སྣང་གཉིས་གཅིག་ཏུ་ལྟ་བའི་ཚན་རིག་གི་སྤྱི་འགྲོས་ཤིག་ཡིན་ཞིང༌། བར་སྣང་ལ་ཆ་ངོས་གསུམ་ལྡན་པ་དང༌། དེའི་སྟེང་དུ་དུས་བསྣན་ནས་ཆ་ངོས་བཞི་ལྡན་གྱི་བར་སྣང་དུས་གྲུབ། ཚན་རིག་པ་ཚོས་བར་སྣང་དང་དུས་གཉིས་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིལ་ནས་དངོས་ཁམས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་མང་པོ་ཞིག་སྟབས་བདེ་རུ་བཏང་ཞིང༌། ཆུང་བ་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་ཆ་ཕྲ་མོ་དང་ཆེ་བ་དགུ་ཚིགས་ཀྱི་གནས་རིམ་དུའང་བར་སྣང་དུས་ཀྱི་སྤྱི་འགྲོས་ལ་བརྟེན་ནས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་ཉིད་རྣམས་ལ་སྔོན་དང་མ་འདྲ་བའི་གཅིག་མཐུན་གྱི་ལམ་ནས་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་ཐུབ།\nཡེ་ཕེ་ཨར་གྱི་འགལ་བ། ༼EPR paradox༽\nབསམ་བློའི་ཚོད་ལྟ་འདི་ནི། ཁོན་ཏྲོམ་འགུལ་ཤུགས་རིག་པ་ནི་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་རྣམ་གཞག་རྣལ་མ་ཞིག་མིན་པར་སྟོན་སླད་གསར་གཏོད་བྱས། དེ་ཡང་ཁོན་ཏྲོམ་འགུལ་ཤུགས་རིག་པའམ་ཁོན་ཏྲོམ་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ཆོས་ཉིད་གཙོ་བོ་ཞིག་ནི་ངེས་མེད་ཆོས་ཉིད་ཡིན་ཞིང༌། ཆོས་ཉིད་འདི་གཞི་རྩའི་གནས་རིམ་དུ་འཇུག་པའི་ཆོས་ཉིད་ཅིག་མིན་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་དུ་བསམ་བློའི་ཚོད་ལྟ་འདི་བསྐྲུན་པ་ཞིག་རེད།\n༄༅། །བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་ངོ་སྤྲོད་སྙིང་ཏིག ། (༢༠༠༩༠༨༡༣)\n༄༅། །བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་ངོ་སྤྲོད་སྙིང་བསྡུས།། (༢༠༠༨༡༢༢༥)\n༄༅། །བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་ངོ་སྤྲོད་སྙིང་ནོར། ། (༢༠༠༨༡༢༢༣)


Sera Khandro Kunzang Dekyong Wangmo - The Treasury of Lives: A Biographical Encyclopedia of Tibet, Inner Asia and the Himalayan Region\nསེ་ར་མཁའ་འགྲོ་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ཕྱག་དཔེ་མང་ཤོས་ལྗགས་རྩོམ་དང་གཏེར་འདོན་གནང་མཁན་གྱི་གཏེར་སྟོན་མ་ཞིག་ཡིན། མཁའ་འགྲོ་ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་སྤྲུལ་དུ་གྲགས་ཅིང་། ཆོས་ཉིད་མཁའ་འགྲོ་གསང་མཛོད་དང་། མཁའ་འགྲོ་ཐུགས་ཐིག་སོགས་གཏེར་ནས་བཞེས། ད་དུང་རང་རྣམ་ཞིག་དང་། བདུད་འཇོམས་གླིང་པའི་ནང་བྱང་གི་འགྲེལ་པ། ཉིད་ཀྱི་གསང་ཡབ་གཏེར་སྟོན་དྲི་མེད་འོད་ཟེར་གྱི་རྣམ་ཐར་སོགས་ཀྱང་བརྩམས་ཡོད་དོ།།\nSarah Jacoby is Assistant Professor of Religion at Northwestern University. She earnedaPhD in Indo-Tibetan Buddhist Studies at the University of Virginia in 2007.\nb.1892 - d.1940\nམིང་གི་རྣམ་གྲངས།: བདེ་བའི་རྡོ་རྗེ,་སེ་ར་མཁའ་འགྲོ།; དབུས་བཟའ་མཁའ་འགྲོ་ཀུན་བཟང་བདེ་སྐྱོང་དབང་མོ།; ཀུན་བཟང་བདེ་སྐྱོང་དབང་མོ།; ཀུན་བཟང་ཆོས་ཉིད་དབང་མོ།; སེ་ར་མཁའ་འགྲོ་ཀུན་བཟང་བདེ་སྐྱོང་དབང་མོ།\nWylie: se ra mkha' 'gro kun bzang bde skyong dbang mo\nBde ba'i rdo rje. 1934. Dbus mo bde ba'i rdo rje'i rnam par thar pa nges 'byung 'dren pa'i shing rta skal ldan dad pa'i mchod sdong. Unpublished manuscript.\nBya bral sang rgyas rdo rje. 1976. Dbus bza' mkha' 'gro bde ba'i rdo rje'i rnam thar chen mo'i mjug gi kha skong nyung du g.yu yi phra tshom. Unpublished manuscript.\nJacoby, Sarah. 2009. "To be or not to be Celibate: Morality and Consort Practices According to the Treasure Revealer Sera Khandro’s (1892-1940) Auto/biographical Writings."In Jacoby, Sarah, and Antonio Terrone (eds),Buddhism beyond the Monastery: Tantric Practices and their Performers in Modern Tibet. Leiden: Brill.\nJacoby, Sarah. 2009-2010. "This Inferior Female Body:’ Reflections on Life asaTreasure Revealer Through the Autobiographical Eyes of Se ra mkha’ ‘gro (Bde ba’i rdo rje, 1892-1940)."Journal of the International Association of Buddhist Studies, vol. 32, no. 1-2, pp. 115-150.


དཀར་པོ་གངས་རིའི་མགོན་པོ། Snowfall of Love - The Gyalwang Drukpa\nདཀར་པོ་གངས་རིའི་མགོན་པོ། Snowfall of Love\nདཀར་པོ་གངས་རིའི་མགོན་པོ། Snowfall of Love (Demo Album) (2013)\n༄༅། །བསོ་དང་ཡ་ལགས་སོ། །ཡར་ལ་བླ་མ་བཞུགས་འདུག ། ང་ཚོ་མཇལ་བར་འགྲོ་དང༌། །ཨ་རོགས་མཆེད་གྲོགས། ། ང་ཚོ་མཇལ་བར་འགྲོ་དང༌། །བསོ་དང་ཡ་ལགས་སོ། ། ང་ཚོ་མཇལ་བར་འགྲོ་དང༌། །བསོ་དང་ཡ་ལགས་སོ། །\nང་ཚོ་ཡར་ཡར་འགྲོ་དུས། །ཁ་བ་མར་མར་བབས་བྱུང༌། ། ཨ་རོགས་མཆེད་གྲོགས། །དཀར་པོ་གངས་རིའི་ཁ་བ། ། བསོ་དང་ཡ་ལགས་སོ། །བཀྲིས་ཆུ་བོ་འབེབས་བྱུང༌། ། བསོ་དང་ཡ་ལགས་སོ། །\nཁྱོད་ནི་གངས་རིའི་མགོན་པོ། །ང་ནི་ཚངས་པའི་བུ་མོ། ། ཨ་རོགས་མཆེད་གྲོགས། །རྒྱུ་འབྲས་བཀྲིས་རྟེན་འབྲེལ། ། བསོ་དང་ཡ་ལགས་སོ། །སྐྱིད་པའི་ཉི་མ་ཤར་བྱུང༌། ། བསོ་དང་ཡ་ལགས་སོ། །\nཁྱོད་ནི་བདེ་ཆེན་མཚོ་མོ། །ང་ནི་མཚོ་ཁའི་ངང་པ། ། ཨ་རོགས་མཆེད་གྲོགས། །ཚེ་སྔོན་ལས་དང་སྨོན་ལམ། ། བསོ་དང་ཡ་ལགས་སོ། །འཛོམ་གསུམ་འཛོམ་པའི་བཀྲིས། ། བསོ་དང་ཡ་ལགས་སོ། །འཛོམ་གསུམ་འཛོམ་པའི་བཀྲིས། ། བསོ་དང་ཡ་ལགས་སོ།། །།\nEnglish Transliteration & Translation\nEnglish translation by Bhikshuni Lozang Trinlae\nAlso translated as "Protector of the Snow Mountains-Karpo Kangri Gonpo"\nSÖE DANG YA LAG SO/ YAR LA LAMA SHUG DUG/\nNGA TSHO JELWAR DrO DANG/ A ROG CHÉ DrOG/\nNGA TSHO JELWAR DrO DANG/ SÖE DANG YA LAG SO/\nIt's so easy & refreshing!!\nOur spiritual teachers are up over there!\nWe are going to meet them!\nWe are harmonious Vajra brothers and sisters!\nWe are going to meet them,\nand it's so easy & refreshing!!\nNGA TSHO YAR YAR DrO DÜE/\nKHA WA MAR MAR BAB JUNG/ A ROG CHÉ DrOG/\nKARPO GAnGRII KHAWA/ SÖE DANG YA LAG SO/\nTrASHI CHU WO BEB JUNG/ SÖE DANG YA LAG SO/\nIt's time to go higher and higher!\nThe snow is descending further and further!\nSnow of the white snow mountain!\nAuspicious waters are flowing down!\nKHYÖE NI GANGRII GONPO/\nNGA NI TSHANGPEI BUMO/ A ROG CHÉ DrOG/\nGYU DrÉ TrASHI TENDrEL/ SÖE DANG YA LAG SO/\nKYIPEI NYIMA SHAR JUNG/ SÖE DANG YA LAG SO/\nYou are the protector of the snow mountains!\nI am the daughter of Brahma's purity!\nAuspicious dependent arising of causes and effects!\nThe propitious day has arisen!\nKHÖE NI DECHEN TSHOMO/\nNGA NI TSHO KHEI NGANGPA/ A ROG CHÉ DrOG/\nTSHÉ NGON LÉ DANG MONLAM/ SÖE DANG YA LAG SO/\nDZAM SUM DZAMPEI TrASHI/ SÖE DANG YA LAG SO/\nYou are the lake of great bliss!\nI am the swan on the shore!\nOur prior lives' virtues and prayers grace us!\nAuspicious gathering of the three gatherings!\n"Snowfall of Love" isacollection of 10 Tibetan songs written by His Holiness the Gyalwang Drukpa, for the 5th Annual Drukpa Council. The songs describe devotion and love for gurus and the importance of spiritual practice and understanding of karma and impermanence.\nEmail your order and shipping address to contact@drukpa.com and online payment will be made through PayPal. Or you can pay through PayPal now and we will bill you the postage (by standard Registered Airmail/you can request for other postage methods) separately.\nདཀར་པོ་གངས་རིའི་མགོན་པོ། Snowfall of Love (Demo Album) Songs བླ་མ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ། Our Wish-fulfilling Jewel (Demo) »\nThere are 55 guests online


གསེར་འོད་ནོར་བུ་འོད་འབར་གྱི་གཞུང་བཞུགས་སོ།། – ཞང་བོད་དཔེ་ཁང་ཆེན་མོ་དཀར་ནག་བཀྲ་གསལ།\nབདག་དབང་། ཞང་བོད་དཔེ་ཁང་ཆེན་མོ། · 2017 ལོའི་ཟླ 12 ཚེས 17 ཉིན།\nནང་དོན། དགེ་སྡིག་མི་རྟག་ལས་འབྲས་སོགས་དང་། ཚེ་འདིའི་བར་ཆོད་ཞི་ཞིང་ཚེ་ནོར་གཡང་སྐྱབས་འཁོར་བའི་གཞུང་གལ་ཆེན་ཞིག\nལྗིད་ཚད་། (ePUB 2. MB) (PDF 4. MB)


Ice hockey འཚོལ་བཤེར་མཐའ་འབྲས་ཤོག་ངོས།\nཡོངས་འཛིན་གྱིས་འཚོལ་བཤེར་བྱས་པའི་འབྲེལ་ཡོད་བཙལ་འབྲས་ཕལ་ཆེར10ཡོད། བཙལ་ཡུན་སྐར་ཆ 0.149 ཡིན།\n前锋 གདངོ་ལྐྱེན། vanguard; forward (in rugby or hockey); striker (in football) ༡ དམག་གྱི་རུ་འདྲྐྱེན་པ་དང་།...འྱི་ཁྲུ་ཙེ་ཞྱིག་ག ོ། 曲棍球 དབྱུག་འཁོག་སོ་ལ ོ། hockey དབྱུག་པ་སྐྱེ་འཁོག་པོ་ཅན་ཞྱིག་གྱིས་སོ་ལོ་ལ་བརྡྐ\nབསྟོད། | སྨད། | མཉམ་རོལ། | ཐེར་འདོན།\nUGÈN-U‰-`c-x…-Z…U-úE-, ]GC (]GC ]GCc,) to form || Ice forms during winter. NDÿP-B_-N_-]GCc, GN, to break...-N`-T]Ã-ˇTc-c"-F…-Z…C-q‰N, ~ , solid, hard || Ice is solid. N_-P…-~ , ~ -TåP, stability, firmness\nརྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 冰球 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། ice hockey མིང་གཞན། དར་ཐོག་གི་དབྱུག་འཁྱོག་སྤོ་ལོ། སྤོ་ལོའི་ལྗིད་ཚད། ཁེ156ནས170 ཁྱད་ཆོས། མྱུར་ཚད་མགྱོགས་པ། འགྲན་བསྡུར་གཙོ་བོ། NHL དར་ཡུལ། ཁ་ན་ཏ། ངོ་སྤྲོད། དར་ཐོག་སྤོ་ལོ་ལ་དར་ཐོག་གི་དབྱུག་འཁྱོག་སྤོ་ལོ་ཡང་ཟེར།\nརྒྱ་ཡིག་གི་མིང་། 干冰 ཕྱི་ཡིག་གི་མིང་། Dry Ice གོ་དོན། དེ་ནི་སྲ་རྣམ་གྱི་དབྱང་གཉིས་ཐན་རྫས་ཤིག་ཡིན། སྟོང་ཕཱ6250.5498གནོན་ཤུགས་འོག་ཏུ། དབྱང་གཉིས་ཐཱན་རྫས་གྲང་རེག་གིས་མདོག་མེད་གཤེར་གཟུགས་སུ་གྲུབ་རྗེས། ཡང་དམའ་གནོན་གྲང་འཁྱགས་འོག་ཏུ་མགྱོགས་མྱུར་གྱིས་སྲ་གཟུགས་གྱུར་ནས་གྲུབ་པ་ཡིན། སྐམ་འཁྱགས་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གླེང་ཚེ། སྔར་གྱི་སྤྱི་ལོ1823ལོའི་དབྱིན་ཇིའི་