རྩོམ་སྒྲིག་པ།ཡོང་ཁུངས། ཀྲུང་གོའི་བོད་ལྗོངས་དྲ་བ། སྤེལ་དུས། ༢༠༡༨ལོའི་ཟླ་བ་༡༠ཚེས་༢༤ཉིན།\nརྩོམ་རིག་གི་ངོ་བོ་ཇི་ཡིན་གྱི་གནད་དོན་འདི་ནི་ངོ་མ་འཆད་དཀའ་བའི་གནད་དོན་ཞིག་རེད། རིག་ཚན་འདི་ནི་ཅུང་ཟད་ཁེར་རྐྱང་དུ་གནས་པའི་རིག་ཚན་གཞན་དང་མི་འདྲ་བར་ཪྙོག་འཛིང་ཆེ་ཞིང་ཟུར་མང་བའི་བསླང་གཟུགས་ཤིག་དང་འདྲ་བས། རིག་ཚན་ཁག་གཞན་དང་ཐད་ཀར་དུ་འབྲེལ་བ་ཟབ་མོ་ཡོད་པས་ན། རྩོམ་རིག་གི་ངོ་བོ་དང་། ཆོས་ཉིད། གྲུབ་ཆ། གསར་རྩོམ། འཕེལ་རིམ་བཅས་སྐོར་གླེང་བའི་ཚེ། རིག་ཚན་གཞན་དང་འབྲེལ་བ་བྱས་ནས་ཞིབ་འཇུག་མ་བྱེད་ཀ་མེད་ཡིན། ལྷག་པར་དུ་རྩོམ་རིག་ཉིད་སྐད་ཡིག་དང་། མཛེས་རིག སེམས་ཁམས་རིག་པ། སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་བཅས་རིག་ཚན་རྣམས་དང་ཐད་ཀར་དུ་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ཆ་ནས་ཕྱོགས་མང་པོའི་སྒོས་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། དེ་བཞིན་རྩོམ་རིག་གིས་ཡང་སྙིང་བརྗོད་འདོད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཇི་ལྟར་བྱས་ནས་མཚོན་མིན་ཐད་ད་ཕན་བྱུང་བའི་མཁས་པ་རྣམས་ཞལ་མི་འཆམ་པས། གནད་འགག་འདི་ཡང་རྩོམ་རིག་གི་ངོ་བོའི་སྐོར་གླེང་སྐབས་རྩ་བར་གྱུར་པའི་དཀའ་གནད་ཅིག་ཡིན།\nརྩོམ་རིག་གི་ངོ་བོའི་སྐོར་སྔར་ནས་ད་བར་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་མཁས་དབང་བགྲང་གིས་མི་ཆོད་པས་རང་རང་གི་ལྟ་ཚུལ་བཏོན་མྱོང་ནའང་། གཅིག་གྱུར་གྱི་ལྟ་ཚུལ་ཞིག་ད་དུང་བྱུང་མེད། དུས་རབས་གཅིག་གམ་མཁས་དབང་གཅིག་གིས་བཏོན་པའི་ལྟ་ཚུལ་དེ་དུས་ཡུན་གང་ཙམ་རིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་ངེས་ཅན་ཞིག་ནང་སྐྱེ་བོ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་གིས་དང་དུ་ལེན་ནས་བདེན་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའམ། དངོས་པོའི་གནས་ལུགས་བཞིན་མཐུན་པ་ལྟར་སྣང་ནའང་། ཕྱིས་འབྱུང་གི་དུས་རབས་ནང་སླར་ཡང་ལྟ་བ་སྔ་མར་གནོད་བྱེད་ཀྱིས་བསུན་འབྱིན་ནས་ལྟ་ཚུལ་གསར་པ་རེ་བྱུང་སྲིད། དཔེར་ན། རྩོམ་རིག་ནི་དོན་དངོས་ཐོག་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་བསྐྱར་མཚོན་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་རང་སྣང་གི་ཡུལ་ཅན་མངོན་མཚོན་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ལྟ་བུ་དང་། ། 1989ལོའི་ཕན་དུ་རྒྱ་རིགས་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ཁྲོད“རྩོམ་རིག་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་འཛིན་སྟངས་ཤིག་ཡིན”ཞེས་པའི་གནད་དོན་ལ་ལྟ་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་བྱུང་ནས་རྩོད་པ་འཁྲུག་པོ་བྱས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། དེ་ལྟར་རྩོམ་རིག་གི་ངོ་བོའི་སྐོར་རང་རང་གི་ལྟ་ཚུལ་མང་ནའང་གཅིག་མཐུན་གྱི་བཞེད་པ་འབྱུང་དཀའ་བ་དང་། གནད་དོན་དེའི་སྐོར་རྩོད་པའི་བར་མི་ཆོད་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་རང་ངོས་ནས་བལྟས་ན། གཅིག་རྩོམ་རིག་ནི་ཟུར་མང་ལ་རིག་ཚན་གཞན་དང་འབྲེལ་བ་ཆེ་ལ་ཪྙོག་འཛིང་ཆེ་བའི་རིག་ཚན་ཞིག་ཡིན་པ་དེ་ཡང་རྩོམ་རིག་རང་ངོས་ཀྱིས་ཐག་བཅད་པ་དང་། གཉིས་ཞིབ་འཇུག་བགྱི་བ་པོ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་བློའི་མཛུབ་ཁྲིད་དུ་གྱུར་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལྟ་བ་མི་འདྲ་བ། གསུམ་ཞིབ་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཟུར་རམ་ཕྱོགས་གང་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་རྐང་པ་བཙུགས་ཏེ་རང་གི་འདོད་ཚུལ་གླེང་བ་མི་འདྲ་བ་བཅས་ཀྱི་གནད་དོན་དེ་དག་ལ་ཐུག་ཡོད་པར་སེམས། སྤྱིར་རྩོམ་རིག་ཅེས་པ་རྣ་བའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་བའི་ཚེ། ཆོས་ཤིག་ངོས་འཛིན་ནུས་པ་ལྟ་བུས་དོན་སྤྱི་གསལ་ལ་མ་གསལ་ཞིག་བློ་ཡུལ་དུ་འཆར་ནའང་། དོན་དངོས་ངེས་པ་འདྲེན་ནུས་པའི་ངོས་འཛིན་གསལ་པོ་ཞིག་འཆད་རྒྱུ་དཀའ་ཞིང་། ཡང་སྙིང་རྩོམ་རིག་ཅེས་པ་གང་ལ་ཟེར་རམ་ཞེས་འདྲི་ན། མིག་སྦལ་པ་བཞིན་གཅེར་རེར་སྡོད་པ་ལས་རང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་ཙམ་ཡང་ལན་འདེབས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་བསྙད་དཀའ་བ་མཐོང་ཆོས་སུ་གྲུབ།\nགཞན་ཡང་《སྙན་ངག་མེ་ལོང》ཙམ་ལས་རིགས་གཞན་གྱི་རྩོམ་རིག་གཞུང་ལུགས་རྒྱུས་མངའ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་རྟོག་ངོར། རྩོམ་རིག་ཅེས་པ“རྣ་བར་སྙན་ཞིང་ཡིད་དབང་འཕྲོག་པའི་ཚིག་སྦྱོར”ཞིག་རེད་སྙམ་པ་ལས། བློ་བསྐྱེད་གསར་པ་འདྲ་བློ་ཡུལ་དུ་འཆར་དཀའ་བ་དང་། ཡང“ཚུར་སྣང་སྨྲ་བའི”རིག་པ་ཙམ་ལས་རྒྱུས་མངའ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་རྟོག་ངོར། རྩོམ་རིག་ཅེས་པ“སྐད་དང་ཡི་གེར་བརྟེན་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་གཟུགས་བརྙན་བཞིན་ཚུར་སྣང་བྱེད་པ་ཞིག་ལ་ཟེར”དགོངས་པ་ལས་རིགས་པ་གསར་པ་འདྲ་བློ་ཡུལ་དུ་འཆར་དཀའ་བ་ཡིན། ཐུའུ་བཀྭན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མས“གཞན་སྡེའི་འདོད་ཚུལ་ཕྱོགས་ཙམ་མི་ཤེས་པར། རང་གི་བསྟན་དང་སྟོན་པ་སྐྱོན་མེད་དུ། ཇི་ལྟར་སྨྲས་ཀྱང་ནེ་ཙོའི་འདོན་པ་བཞིན། ཚིག་དུ་ཟད་ཀྱི་ངེས་པར་འདྲེན་མི་ནུས”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། བདག་ཅག་གི་བསྟན་དང་སྟོན་པ་སྐྱོན་མེད་ཚད་གྲུབ་ཡིན་མིན་བལྟ་བར་ཡང་། གཞན་སྡེའི་འདོད་ཚུལ་མཁྱེན་དགོས་པ་བཞིན། རྩོམ་རིག་གི་ངོས་ནས་སྨྲོས་ནའང་རང་ཙམ་མ་ཟད། འཛམ་གླིང་ཟླུམ་བུར་འཁྱིལ་བའི་སྟེང་གནས་བཞིན་པའི་མི་རིགས་གཞན་པའི་ལྟ་ཚུལ་ལམ་འདོད་ཚུལ་གཙོ་བོ་རྣམས་ཁོང་དུ་རགས་ཙམ་ཆུད་ཐུབ་པ་བྱས་ཏེ། རིགས་པ་མང་པོར་བརྟེན་ནས་རང་ཉིད་ལ་དོན་དངོས་དང་ཐག་ཉེ་བའམ་མཐུན་པའི་གོ་བ་གསར་པ་འདྲ་ཪྙེད་ཐུབ་པ་བྱ་རྒྱུ་ནི་གལ་འགངས་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ཡིན་པར་མཐོང་།\nབོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ནང་རྩོམ་རིག་ཅེས་པ་རིག་ཚན་རྐྱང་པ་ཞིག་ཏུ་བཀར་ཡོད་པ་ནི“སྙན་ངག”རིག་གནས་ཆུང་བ་ལྔའི་ཡ་གྱལ་ཞིག་ཏུ་བརྩིས་པ་ནས་མཐོང་ཐུབ། ཡིན་ནའང་རྩོམ་རིག་གི་སྒོ་ཀུན་ལ་ཆེད་མངགས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་སྲོལ་ནི་དེ་ཙམ་དར་པོ་མིན། 《སྙན་ངག་མེ་ལོང》བོད་ལ་མ་བསྒྱུར་གོང་། བོད་ལ་རྩོམ་རིག་ལག་ལེན་ཕྱོགས་བསྡོམས་མཛད་པའི་གཞུང་ལུགས་ཤིག་མེད་པས་ན། རྩོམ་རིག་གི་གནས་ལུགས་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་མཐོ་ཚད་ནས་ཞིབ་འཇུག་བགྱི་བའི་ལས་དོན་ནི་ཉག་ཕྲ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་གོར་མ་ཆག སྐབས་དེའི་མི་རྣམས་ཀྱི་སྣང་ངོར་རྩོམ་རིག་ཐད་རང་རང་གི་ངེས་ཤེས་འདྲ་ཡོད་སྲིད་པ་ཐེ་ཚོམ་མེད་ནའང་། ཀུན་ལ་གྲགས་པ་ཞིག་ནི་ད་ཕན་འདྲེན་བྱེད་ཀྱི་ཡུལ་དུ་མ་གྱུར།\n《སྙན་ངག་མེ་ལོང》བོད་དུ་བསྒྱུར་བ་དེས་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལག་ལེན་ལ་མཛུབ་ཁྲིད་བྱེད་པའི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཤིག་བྱུང་བ་དང་གཞུང་དེའི་མཛུབ་ཁྲིད་འོག སྤུས་ལྡན་གྱི་བརྩམས་ཆོས་བགྲང་གིས་མི་ཆོད་པ་བྱུང་ཡོད། ང་ཚོས《སྙན་ངག་མེ་ལོང》གིས་རྩོམ་རིག་གསར་རྩོམ་ལ་ཐོན་པའི་ནུས་པར་གདེང་འཇོག་བྱེད་སྐབས། གཞུང་དེའི་རིན་ཐང་ཐད་ཚོད་དཔག་དམའ་པོ་ཞིག་ལ་བཞག་ཐོག དེ་ཐལ་བ་དང་མཉམ་དུ་བསྲེས་ཀྱང་གི་སྦྱོར་བ་ཐབས་སྡུག་ལ་མ་གཞོལ་བར། ད་ལྟའང་གཞུང་ཆ་ཚང་ཁྲིད་རྒྱུན་མ་ཉམས་པར་དེང་གི་རྩོམ་རིག་ལག་ལེན་དང་མཐུན་པའི་དགེ་མཚན་མ་ལུས་རྒྱུན་འཛིན་བྱ་རྒྱུ་ནི་གལ་འགངས་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་རེད་སྙམ། རྩོམ་འབྲིའི་ནུས་པ་ཞེས་པའང་མཐར་གཏུགས་ནས་བཤད་ན་སྐད་དང་ཡི་གེར་བརྟེན་ནས་རང་གི་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ཇི་ལྟར་མཚོན་ཐུབ་མིན་ལ་རག་ལུས་པས། ཚིག་གི་འཕོངས་ཤིང་རྒྱན་ཇི་ལྟར་སྦྱོར་ཚུལ་མི་ཤེས་པའི་སྤྲང་པོ་ལག་རིལ་ཞིག་རྩོམ་གྱི་ལས་ལ་ནམ་ཡང་འཇུག་ཐབས་མེད། ཡིན་ནའང་བསམ་དགོས་པ་ཞིག་ལ། དེང་དུས་ཁག་ཅིག་གིས《སྙན་ངག་མེ་ལོང》ནི་མ་ལག་ཆ་ཚང་ཞིང་སྐྱོན་བྲལ་ཡང་དག་གི་རྩོམ་རིག་གཞུང་ལུགས་ཤིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་ནས་དེ་ལས་ལྷག་པའི་གཞུང་ཞིག་དགོས་པ་མེད་པར་མཐོང་བ་ལས། དེར་སྐྱོན་འཛུགས་དང་ཆ་མ་ཚང་བའི་ཕྱོགས་ཁ་སྐོང་བྱེད་དགོས་པའི་འདོད་ཚུལ་གསར་པ་རེ་བཏོན་ཚེ་ཁྱོད་ཀྱིས་སྙན་ངག་མཐིལ་ཕྱིན་པ་མི་ཤེས་ཞེས་དང་། ད་དུང་དེ་རྣམས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལ་རྒྱུས་མངའ་དེ་ཙམ་མེད་པའི་གསར་བུ་བར་བསྙད་བཏགས་ནས་གཞི་ལྕི་བའི་གཏམ་རེ་གཉིས་ལ་བརྟེན་ཏེ་མགོ་བོ་གཡུག་ཅིག་དང་། མཆིལ་ཞགས་འཕེན་ཅིག་བགྱིས་བཞིན་ཡོད། མཚམས་འདིར་སླར་ཡང་གསལ་བཤད་ཞུ་དགོས་པ་ཞིག་ལ། 《བོད་ཀྱི་ཚིག་རྒྱན་རིག་པའི་སྒོ་འབྱེད་འཕྲུལ་གྱི་ལྡེ་མིག》ཅེས་པའི་དཔེ་ཆ་དོན་རྗེས་བར་སྐབས་ཤིག་རིང་། སྙན་ངག་ཅེས་པ་ཡང་སྙིང་དོན་གྱི་དངོས་པོ་ཅི་འདྲ་ཞིག་ལ་ངོ་འཛིན་བྱེད་མིན་ཐད་རྩོད་གླེང་བྱུང་བ་དང་། ལ་ལས་སྙན་ངག་ཅེས་པ་རྩོམ་རིག་གི་བརྩམས་ཆོས་གང་ཞིག ཚིགས་བཅད་ཀྱི་རྩོམ་ཚུལ་ཁོ་ནར་འདོད་པར། ཁ་ཅིག་གིས་བཅད་ལྷུག་སྤེལ་མ་ཚང་མ་སྙན་ངག་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་སུན་འབྱིན་ནན་པོ་བྱས་པ་རེད། ཁོ་བོ་ལྟར་ན། སྙན་ངག་ནི་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ཡུལ་འདི་འདྲ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་དགོས་པ་དང་། ཐ་སྙད་འདིའི་གདགས་གཞི་འདི་ཡིན་ཞེས། ཨུ་ཚུགས་མཐར་སྐྱེལ་བྱེད་པར་དགོས་པ་དེ་ཙམ་ཆེན་པོ་མ་མཐོང་། ད་ལྟའི་ཆར་ཐ་སྙད་དེར་བསྟན་དོན་གཉིས་ཡོད་ཅིང་། གོ་རྒྱ་ཆེ་བའི་དབང་དུ་བཏང་ན། རྩོམ་རིག་སྤྱི་དང་དོན་གཅིག་ཡིན་པ་དང་། ཆུང་བའི་དབང་དུ་བཏང་ན་རྩོམ་རིག་གི་བརྩམས་ཆོས་མི་འདྲ་བའི་ཁྲོད་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པ་གཅིག་སྟེ་ལུས་ཚིགས་བཅད་ནས་གྲུབ་པའི་རྩོམ་རིག་གི་བརྩམས་ཆོས་ཡིན། ཐ་སྙད་ཀྱི་བསྟན་དོན་མང་པོ་ཞིག“ལུགས་གོམས་པའི་རྗེས་སུ་འགྲོ”ཞེས་པའི་དཔེ་ལྟར་གོམས་འདྲིས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བས་མང་ཚོགས་ཐུན་མོང་གི་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་གཅིག་གྱུར་གྱིས་དོན་ག་གེ་མོ་ཞིག་མཚོན་བྱེད་དུ་སྤྱད་ན་དེ་དབང་བཙན་པ་ལས་མི་རེ་གཉིས་ཀྱི་ཨུ་ཚུགས་བཙན་པ་མིན། སྐད་དང་ཡི་གེ་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བ་དང་དུས་རབས་མི་འདྲ་བར་བརྟེན་ནས་ཐ་སྙད་ཀྱི་བསྟན་དོན་ལའང་དུས་སྐབས་དང་འཚམ་པའི་འགྱུར་བ་འགྲོ་བ་ནི་མི་རིགས་ཚང་མའི་སྐད་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བའི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་ན། ང་ཚོས་སྙན་ངག་གི་ཐ་སྙད་འདི་ད་ལྟ་གོ་དོན་རྒྱ་ཆེ་ཆུང་གི་དོན་གང་ལའང་བེད་སྤྱད་ཆོག་ནའང་། མཐར་གོམས་འདྲིས་ཆེ་ཆུང་ལ་གཞིགས་ཏེ་དོན་གཅིག་མཚོན་པའི་ཐ་སྙད་དུ་གཅིག་གྱུར་ཡོང་ངེས་རེད།\nད་ནི་བརྗོད་བྱ་དངོས་ལ་འཇུག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་བོད་ལ་འདས་ཟིན་པའི་ལོ་ཟླའི་ནང་རྩོམ་རིག་ཅེས་པ་གང་ལ་ཟེར་མིན་ཐད་འདོད་ཚུལ་གཙོ་བོ་ཁག་གཉིས་ཡོད། འདོད་ཚུལ་དང་པོ་ནི། 《སྙན་ངག་མེ་ལོང》བོད་དུ་དར་རྗེས་དེའི་གཞུང་གི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་སྙན་ངག་ནི“རྣ་བར་སྙན་ཞིང་ཡིད་དབང་འཕྲོག་པའི་ཚིག་སྦྱོར”ཞིག་ལ་འདོད་པ་དེ་ཡིན་པ་དང་། དེ་ལས་ཅུང་ཟད་ཐ་དད་པ་ནི་འཇུ་མི་ཕམ་པས“ངག་གི་རྒྱུན་གང་ཞིག་སྒྲ་དང་དོན་གྱི་རྣམ་པ་བརྗོད་ཚུལ་མཛེས་ཤིང་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་དང་ལྡན་པ་ལ་སྙན་ངག་ཅེས་མངོན་པར་བརྗོད་དོ”ཞེས་པ་དེ་ཡིན། འདོད་ཚུལ་གཉིས་པ་ནི། “སྙན་ངག་ཅེས་པ་ནི་སྡེབ་ལེགས་སྙན་པའི་ཚིག་གི་སྦྱོར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བའི་གནས་ཚུལ་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཉམས་འགྱུར་རྨད་དུ་བྱུང་བ་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་མངོན་པར་མཚོན་པའི་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་ཏུ་འདོད”①ཅེས་པའམ། “སྙན་ངག་ཅེས་པ་ནི་བསམ་པའི་བཀོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྨང་གཞིའི་ཐོག་སྣང་བརྙན་གཟུགས་སུ་འགོད་པའི་ཐབས་ཤེས་ལ་བརྟེན་ནས་སྤྱི་ཚོགས་འཚོ་བའི་ནང་དོན་དེ་གཅིག་སྡུད་ཀྱིས་མཚོན་པ་ཞིག་རེད”② ཅེས་པ་དེ་ཡིན། འདིར་དྲངས་པའི་དཔེ་མཚོན་གཉིས་རྗོད་བྱེད་ཚིག་གི་སྦྱོར་བ་མི་འདྲ་བ་ཙམ་མ་གཏོགས་རྩ་བའི་བསྟན་དོན་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་པ་དང་། འདོད་ཚུལ་འདི་ནི“ཚུར་སྣང་སྨྲ་བའི”རིགས་པར་བརྟེན་ནས་བྱུང་བའི་རྒྱ་ཡིག་གི་རྩོམ་རིག་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་བག་ཆགས་ལས་རང་གི་འདོད་ཚུལ་སྨྲས་པ་ཞིག་ཡིན། དེ་ཡང་ཚུར་སྣང་སྨྲ་བའི་རིགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་རྩོམ་རིག་གཞུང་ལུགས་སུ་རྩོམ་རིག་ནི“སྐད་དང་ཡི་གེར་བརྟེན་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་གཟུགས་བརྙན་བཞིན་ཚུར་སྣང་བྱེད་པ”ཞེས་པ་དང་མཐུན་པས་སོ། འདོད་ཚུལ་དང་པོ་དེ་ནི་ལོ་ངོ་བདུན་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་ནང་ཧ་ལམ་འགྱུར་བ་སོང་མེད་པའི་གཅིག་གྱུར་ལྟ་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་ལ། འཁྲུལ་མེད་ཡང་དག་ཏུ་འཛིན་མཁན་མང་། འདོད་ཚུལ་དེ་ཉིད་དུས་རབས་མང་པོའི་རིང་འཚེ་མེད་རི་དྭགས་རྒྱལ་པོ་བཞིན་གནས་ཐུབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། གཅིག་གོ་དོན་རང་ངོས་ལ་རྩོམ་རིག་གི་གནས་ལུགས་དང་མཐུན་པའི་ཆ་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་དང་། གཉིས་བོད་རིགས་ཀྱིས་རྒྱ་གཞུང་ཞིག་ཡིན་ན་དེས་གང་འཆད་ཁུངས་བཙན་པར་འཛིན་པ་དང་བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པའི་མཁས་པ་སྔ་མས་གསུངས་པ་ཞིག་ཡིན་ན། དེ་ལས་འདའ་བར་མི་ནུས་པའི་སྣང་ཚུལ་ཏེ་གཞན་བརྩིའི་བསམ་བློ་དང་། བག་ཁུམ་གྱི་བསམ་བློ་ཤུགས་ཆེ་བས་བྱས་པ་མིན་ནམ་སྙམ། གང་ལྟར་ཡང་གོ་དོན་དེར་དོགས་སློང་དང་ལྟ་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་བརྗོད་མཁན་ནི་དེང་གི་དུས་སུ་མ་གཏོགས་དཀོན་པར་སྣང་། འོ་ན་དེར་གནོད་བྱེད་འདྲ་ཡོད་དམ་མེད་ཅེ་ན། སྙན་ངག་དང་རྩོམ་རིག་དོན་གཅིག་པར་བརྩི་ན་གནོད་བྱེད་མེད་པ་ག་ལ་སྲིད། དེ་ཡང“རྣ་བར་སྙན་ཞིང་ཡིད་དབང་འཕྲོག་པའི་ཚིག་སྦྱོར”ཞིག་ཡིན་ན་རྩོམ་རིག་ཡིན་པས་ཁྱབ་བམ་མ་ཁྱབ། ཁྱབ་ན། ཚིག་གི་སྦྱོར་བ་ལེགས་ཤིང་རྒྱན་གྱི་སྤྲོས་པ་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྩོམ་ཆོས་ཅན། རྩོམ་རིག་ཡིན་པར་ཐལ། མཚན་ཉིད་དེ་ཡིན་ཕྱིར། ཞེས་པ་ཙམ་གྱིས་མཚན་ཉིད་དེ་མཚན་གཞི་དེ་གཅིག་པུའི་སྟེང་དུ་མ་ངེས་པའི་སྐྱོན་འཕྲལ་དུ་རྟོགས་ནུས། གལ་སྲིད་ཁྱོད་ཀྱིས“བརྩི་ན”ཞེས་བརྟག་པ་མཐའ་ཟུང་གི་ཚིག་དེས་སྙན་ངག་དང་རྩོམ་རིག་དོན་གཅིག་མིན་པའང་སྲིད་ཅིང་། ཁྱེད་ཀྱི་གོ་བ་ལ་སྙན་ངག་ནི་རྩོམ་རིག་ལས་ཁྱབ་ཆེ་བ་ཡོད་ཟེར་ན། འོ་ན་ཁྱབ་ཆེ་བའི་རིག་ཚན་དེ་ཡང་སྙིང་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་པ་སྨོས་པར་རིགས། རྒྱ་གར་གྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་སུའང《སྙན་ངག་མེ་ལོང》ལ་སོགས་པའི་སྙན་གཞུང་རྣམས་རྩོམ་རིག་གི་གཞུང་ཡིན་པ་གསལ་པོར་གསུངས་ཤིང་། མེ་ལོང་འདྲ་བའི་སྙན་གཞུང་མང་པོ་རྒྱ་གར་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་བྱུང་བར་བརྟེན་ནས། ལུགས་འདི་རིགས་འཛིན་པ་པོ་རྣམས་ལ“ཚིག་རྒྱན་གྱི་ལུགས”ཞེས་དངོས་སུ་བྱུང་བ་དང་། མ་གཞི་ནས་སྙན་གཞུང་གི་ཞིབ་འཇུག་བྱ་ཡུལ་ནི་རྩོམ་རིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། སྙན་གཞུང་གིས་རྩོམ་རིག་དང་སྐད་ཡིག་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་གཙོ་ཆེར་འཛིན་པའི་རྩོམ་རིག་གི་གནས་ལུགས་མང་པོ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཐོག་ནས་ཕྱོགས་བསྡོམས་མཛད་པ་ནི་གཞུང་དངོས་མཇལ་བ་ཙམ་གྱིས་རྟོགས་ནུས།\n༢. རྩོམ་རིག་དང་སྐད་ཡིག་གི་འབྲེལ་བ་གཅིག་པུའི་ཐོག་ནས་མཚན་ཉིད་དམ་གོ་དོན་བཞག་པའི་སྐྱོན། སྐྱོན་དང་པོ་གོང་དུ་རགས་ཙམ་བསྟན་ཟིན་ལ་ད་དུང་གསལ་ཙམ་ཞུས་ན། མཚན་ཉིད་མཚན་གཞི་དེ་གཅིག་པུའི་སྟེང་དུ་མ་ངེས་པར་ཁྱབ་ཆེ་བའི་སྐྱོན་ཡོད་པས་རྩོམ་རིག་གཅིག་པུ་ངོས་འཛིན་མ་ནུས་པར། སྤྱི་མ་སྤོམ་ལྟ་བུའི་གོ་དོན་དེའི་ཁོངས་སུ་རིག་ཚན་གཞན་ཡང་ཚུད་འགྲོ་བས། རྩོམ་རིག་དང་རྩོམ་རིག་ཡིན་པ་ལས་ལོག་པའི་དབར་གྱི་ཁྱད་པར་དེ་བས་འབྱེད་ཐབས་མེད། དཔེར་ན་ཚིག་སྦྱོར་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་བརྩམས་ཆོས་དང་། ལོ་རྒྱུས་དང་དཔལ་འབྱོར་སྐོར་གྱི་བརྩམས་ཆོས་སོགས་མཚན་ཉིད་འདི་ལྟར་ན་རྩོམ་རིག་ཏུ་ཐལ་བའི་སྐྱོན་ཡོད་ཅིང་དེ་ལྟར་ན་རྩོམ་རིག་དང་རྩོམ་རིག་ཡིན་པ་ལས་ལོག་པའི་ཁྱད་པར་འབྱེད་ཐབས་མེད་པས་དམིགས་སུ་བཀར་ནས་རྩོམ་རིག་ཅེས་མཚན་གཞི་ཞིག་ངོས་བཟུང་ནས་དེར་མཚན་ཉིད་འཇོག་པའི་དགོས་པ་ཆུང་བར་གྱུར། རྩོམ་རིག་དང་རྩོམ་རིག་ཡིན་པ་ལས་ལོག་པའི་དབར་གྱི་ཁྱད་པར་འབྱེད་ཆོས་ཀྱི་ཚད་གཞི་ནི། རྩོམ་རིག་རང་ལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་ཅིག་ཚང་དགོས་པ་དེ་ཡིན། དེས་ན་ཀོང་སྤྲུལ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོས་《ཤེས་བ་ཀུན་ཁྱབ་》ཏུ་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྐྱོན་ལ་དབྱེ་ན། ༡. མ་ཁྱབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྐྱོན། ༢.ཁྱབ་ཆེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྐྱོན། ༣. མཚན་གཞི་ལ་མི་གནས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྐྱོན་ཞེས་གསུངས་པ་ལས་སྐྱོན་གཉིས་པ་ལྡན་པ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་གྲུབ།\nསྐྱོན་གཉིས་པ་ཡང་གྲུབ་སྟེ། རེབ་གོང་རྡོ་རྗེ་མཁར་གྱིས“སྙན་ཞིང་ཡིད་དབང་འཕྲོག་པའི་ཚིག་དེ་ཉིད་སྙན་ངག་གི་མཚན་ཉིད་དུ་བཞག་ན་ཅུང་ཟད་མི་འོས་པར་མངོན། དེ་ལས་སྙན་ཞེས་པ་ནི་སྒྲ་འཛིན་དབང་པོའི་ཡུལ་དུ་སྙན་པའི་དོན་ཡིན། ཡིད་འཕྲོག་པ་ཞེས་པ་ནི་ཡིད་དུ་འོང་བའམ་ཡིད་ཀྱི་བརྟན་པ་དབང་མེད་དུ་འཕྲོག་པའི་དོན་ཡིན། ཚིག་ནི་སྡེབ་ལེགས་སྙན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་ལ་གོ། དེ་ལས་སྙན་ཞིང་ཡིད་དབང་འཕྲོག་པ་ཞེས་པ་ནི་སྐབས་འདིར་ཚིག་ཅེས་པའི་བྱེད་ལས་མཚོན་བྱེད་ཙམ་མམ། ཡང་ན་ཚིག་དེ་ཉིད་མཛེས་བྱེད་ཀྱི་རྒྱན་ལྟ་བུར་གྱུར་ཡོད་ལ། ཚིག་ཅེས་པའང་སྐབས་འདིར་སྙན་ཞིང་ཡིད་དབང་འཕྲོག་པ་ཞེས་བྱ་བས་མཛེས་བྱེད་ཀྱི་གཞིའམ་ཡུལ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་གྱུར་བ་ལ་རེ་ཞིག་གཞིགས་ན། སྙན་ཞིང་ཡིད་དབང་འཕྲོག་པའི་ཚིག་ཅེས་པའང་དོན་ལ་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཚིག་སྦྱོར་སྙན་པོ་ལས་འདའ་མི་སྲིད་པས། ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཚིག་སྦྱོར་སྙན་པོ་ཙམ་སྙན་ངག་གོ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དུ་འདོད་པ་ནི་དོན་ལ་གནས་པར་མི་སེམས”③ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན། ས་སྐྱ་པཎྜི་ཏ་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་ཀྱང“སྙན་ངག་ནི་སྒྲ་གཙོ་བོ་ཡིན་པས་ཐམས་ཅད་དུ་སྐྱོན་མེད་པར་བྱ་བར་བྱའོ”④ཞེས་དང་། བོད་མཁས་པས“སྤྱིར་སྙན་ངག་ཅེས་པ་རྣ་བར་སྙན་ཞིང་ཡིད་འཕྲོག་པའི་ཚིག དེ་ལ་གང་གི་སྦྱོར་བས་མཛེས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ལམ་གཞིའམ་ཆོས་ཅན་མ་ལུས་དང་། དེ་མཛེས་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་ཚིག་གི་སྦྱོར་བ་རྣམས་ལ་རྒྱན་ཞེས་ཐ་སྙད་རྣམ་པར་བཞག”⑤ཅེས་མཁས་པ་སྔ་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཚིག་སྦྱོར་ཁོ་ནར་དགོངས་ནས་གསུངས་ཡོད། ཚིག་སྦྱོར་ཁོ་ནར་དགོངས་ནས་གསུངས་པའམ་གོ་དོན་བཞག་པ་དེས་སྐྱོན་གཉིས་པ་ཐོན་པ་ཡིན། རྩོམ་རིག་དང་སྐད་ཡིག་གི་འབྲེལ་བ་གཅིག་པུའི་ཐོག་ནས་གོ་དོན་བཞག་པ་དེ། མ་གཞི“རྩོམ་རིག་ནི་སྐད་ཡིག་གི་སྒྱུ་རྩལ་ཡིན”ཞེས་ཀུན་ལ་འབྲུག་ལྟར་གྲགས་ཤིང་མེ་ལྟར་ཁས་འཆེས་པའི་བསྟན་དོན་དང་མཚུངས་པས། རྩོམ་རིག་དང་སྐད་ཡིག་གཅིག་པུའི་འབྲེལ་བའི་ངོས་ནས་བཤད་ན་དོན་ལ་གནས་པའི་བདེན་དོན་ལྕགས་ཀྱི་རི་བོ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་ནའང་། རྩོམ་རིག་ནི་ཚིག་གི་སྦྱོར་བ་འབའ་ཞིག་ལས་གྲུབ་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པས། ཚིག་གི་སྦྱོར་བ་ཁོ་ནས་རྩོམ་རིག་ཡིན་པར་བསྒྲུབ་མི་ནུས་ལ། མ་ཡིན་པར་ཡང་བསྒྲུབ་མི་ནུས། བརྡ་སྤྲོད་རིག་པར“མིང་གི་ཁོངས་ནས་ཚིག་ཕྱུང་ཤིང་། ཚིག་གིས་དོན་རྣམས་སྟོན་པར་བྱེད”ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར། ཚིག་ནི་དོན་སྟོན་པའི་དགོས་པར་གཞིགས་ནས་ཉམས་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ཕྲེང་བར་སྤེལ་བ་ལས། དོན་མཚོན་པའི་དགོས་པ་མེད་ན། ཚིག་གི་སྦྱོར་བ་ལ་འབད་པའི་དགོས་པ་མེད། དེའི་ཕྱིར་གོ་དོན་དེས་མ་མཐར་ཡང་ཚིག་གིས་བསྟན་བྱའི་རྩོམ་རིག་གི་དོན་ལ་བསམ་གཞིགས་གནང་མེད། འོ་ན་ཚིག་དོན་གཉིས་ཚང་བ་ཙམ་གྱིས་གོ་དོན་གནད་ལ་འཁེལ་པ་ཞིག་འཇོག་པར་ནུས་སམ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་མ་ཡིན། རྩོམ་རིག་གི་ཚིག་དོན་ནི་རིག་ཚན་གཞན་དང་མི་འདྲ་བར་རང་གི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་ཚིག་དོན་ཞིག་ཡིན། དེ་ཡང་ཚིག་གི་དབང་དུ་བྱས་ན། རྣ་བར་སྙན་ཞིང་ཡིད་དབང་འཕྲོག་པ་གཞིར་བཅས། གཟུགས་བརྙན་གྱི་རང་བཞིན་ལྡན་པ་ཞིག་དང་། དོན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ན་རྩོམ་པ་པོས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བར་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱིས་དཔྱད་དེ་ཐོབ་པའི་མྱོང་བ་ཞིག་ཡིན་དགོས། རྩོམ་རིག་གི་གོ་དོན་ལ་རྩོམ་རིག་རང་གི་ཁྱད་ཆོས་དང་མཐུན་པར་ཚིག་དོན་གཉིས་ཀའི་སྒོ་ནས་བཞག་ན་དོན་ལ་གནས་པ་ལས་གཞན་གྱིས་མི་ནུས་པའི་རིགས་པ་འདིས་སྐྱོན་གཉིས་པ་གསལ་རྟོགས་ནུས་པ་དང་། འཇུ་མི་ཕམ་གྱི་དགོངས་པ་དེ་ཡང་ཁེགས་པར་ནུས། འདོད་ཚུལ་གཉིས་པ་ནི། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུ་པ་ནས་བཟུང་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལག་ལེན་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བའི་དུས་མཚམས་གསར་པ་ཞིག་དབུ་ཚུགས་པ་དང་འབྲེལ། རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཐོག་ནས་རྩོམ་རིག་གི་གནས་ལུགས་ཁག་ལའང་ཞིབ་འཇུག་བགྱི་འགོ་ཚུགས་པའི་དུས་སུ་བྱུང་ཞིང་། དེ་ནི“ཚུར་སྣང་སྨྲ་བའི་རིགས་པ”ལས་བྱུང་བའི་རྒྱ་ཡིག་གི་རྩོམ་རིག་གཞུང་ལུགས་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱས་ནས་བྱུང་བའི་འབྲས་བུ་ཞིག་ཡིན། “ཚུར་སྣང་སྨྲ་བའི་རིགས་པ”ཞེས་པ་ནི་དངོས་གཙོ་སྨྲ་བའི་ངོས་འཛིན་གྱི་རིགས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དེའི་འདོད་ཚུལ་ནི་དངོས་པོ་ཨང་དང་པོ་དང་སེམས་པ་ཨང་གཉིས་པར་འཇོག་པ་ཡིན་ཞིང་། རྩ་བའི་དམ་བཅའ་དེར་བརྟེན་ནས། མིའི་རིགས་ཀྱི་ངོས་འཛིན་ནི་ཕྱི་རོལ་ཡུལ་གྱི་བྱ་དངོས་ཀྱི་ཚུར་སྣང་ཡིན་པར་འདོད། མིའི་རིགས་ཀྱི་ངོས་འཛིན་ནི་ཕྱི་རོལ་ཡུལ་གྱི་བྱ་དངོས་ཚུར་སྣང་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ལྟ་བ་འདི་རྩ་བའམ་རྨང་གཞིར་བཟུང་ནས་རྩོམ་རིག་གི་གནས་ལུགས་འགྲེལ་བ་རྣམས་ལ་ཚུར་སྣང་སྨྲ་བའི་ལུགས་ཞེས་བརྗོད། ཚུར་སྣང་སྨྲ་བའི་རྩོམ་རིག་གི་གཞུང་ནི་ཐོག་མར་དུས་རབས་འདིའི་ལོ་རབས་སུམ་ཅུ་པར་ཨུ་རུ་སུར་དར་བ་དང་། གཞུང་དེ་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཅིང་དེ་གཞིར་བཟུང་ནས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་པས་རྒྱའི་རྩོམ་རིག་གི་གཞུང་རྣམས་བྱུང་བ་ཡིན། དེས་རྩོམ་རིག་ལ་བཞག་པའི་གོ་དོན་ནི་གང་གི་རྨང་གཞིར་གྱུར་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དང་མཐུན་པར།“རྩོམ་རིག་ནི་སྐད་དང་ཡི་གེར་བརྟེན་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་གཟུགས་བརྙན་བཞིན་ཚུར་སྣང་བྱེད་པ”ཞིག་ལ་འདོད། དེ་སྐོར་དེ་སྔོན་རྒྱའི་རྩོམ་རིག་གཞུང་ལུགས་ནང་གྲགས་ཆེ་ཤོས། ཡེ་ཇུན་གྱི《རྩོམ་རིག་གི་རྩ་བའི་གནས་ལུགས》⑥ཞེས་པ་དང་། ཚས་ཡིས་ཀྱི《རྩོམ་རིག་རགས་བཤད》ཅེས་པ་ཚང་མར་འདོད་ཚུལ་དེ་གཅིག་མཐུན་དུ་གསུངས་འདུག རང་རེ་བོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱ་རིགས་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གཞུང་ལུགས་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱས་རྗེས། “རྣ་བར་སྙན་ཞིང་ཡིད་དབང་འཕྲོག་པའི་ཚིག་སྦྱོར”ཞེས་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་ཚིག་གི་སྦྱོར་བ་ཙམ་ལས་དོན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་བཟུང་མེད་པའི་སྐྱོན་ཅན་དུ་མཐོང་ནས། དོན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་བཟུང་སྟེ་གོ་དོན་རེ་བཞག་ཡོད་པ་ནི་གོང་དུ་འདོད་ཚུལ་གཉིས་པའི་ངེས་དོན་བསྟན་སྐབས《སྙན་ངག་གི་དོགས་གཅོད་ཐེ་ཚོམ་གྱི་དྲྭ་བ་གཅོད་པའི་རལ་གྲི》དང་། 《སྙན་ངག་གི་རང་མདངས་གསར་པ》ཁག་སོ་སོས་སྙན་ངག་ལ་བཞག་པའི་གོ་དོན་ལུང་དྲངས་པ་ལས་མཚོན་ཐུབ།\nའདོད་ཚུལ་གཉིས་པས་དོན་ལ་བསམ་གཞིགས་ཀྱིས་གོ་དོན་བཞག་པ་ན། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ལྟ་བ་དང་བསྡུར་ན་རྩོམ་རིག་ལ་འཛིན་པའི་ངོས་འཛིན་ཆ་ཚང་ཞིང་ཡང་དག་ཏུ་སོང་ཡོད་ནའང་། སྤྱི་མ་སྤོམ་གྱིས་བརྗོད་བྱའི་དོན་དེ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི“གནས་ཚུལ”དང“ནང་དོན”ཞེས་མདོར་ན་ཚུར་སྣང་སྨྲ་བའི་རིགས་པ་རགས་པའམ་གཞན་དབང་ཚུར་སྣང་སྨྲ་བས་བསྟན་པའི“སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ”ཡིན་པར་གསུངས་པས། རྩོམ་པ་པོའི་རང་སྣང་ཡུལ་ཅན་གྱི་རང་བཞིན་སྣང་ཆུང་ཤོར་བ་དང་། རྩོམ་རིག་གི་བརྗོད་བྱའི་དངོས་པོའམ་བསྟན་བྱའི་དོན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་འཛིན་མ་ཐུབ་པའི་སྐྱོན་བྱུང་ཞིང་། མདོར་ན་དེ་ནི་རྩོམ་རིག་གི་དམིགས་བསལ་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་བཟུང་མ་ཐུབ་པའི་སྐྱོན་ཡིན།\nརླབས་ཆེན་གྱི་སྐྱེ་བོ་མའོ་ཙེ་ཏུང་གིས“རྩོམ་རིག་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་འཚོ་བ་རྩོམ་པ་པོའི་ཀླད་ངོར་ཚུར་སྣང་བྱུང་བའི་ཐོན་དངོས་ཤིག་ཡིན”པར་གསུངས་ནས་རང་སྣང་ཡུལ་ཅན་ནི་གལ་པོ་ཆེ་ལ་ངེས་ངེས་གནང་བ་ལྟར། བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་དོན་ནི་སྤྱི་ཆོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་རྐྱང་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་རྩོམ་པ་པོའི་རང་སྣང་ཡུལ་ཅན་ཡང་ཡིན། གལ་སྲིད་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་རྐྱང་པ་ཙམ་བརྗོད་དོན་དུ་ངོས་བཟུང་ནས་རྩོམ་པ་པོས་སྤྱི་ཚོགས་འཚོ་བར་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱིས་དཔྱད་ནས་ཉམས་སུ་མྱོང་སྟེ་ཐོབ་པའི་མྱོང་བ་སྟེ་རང་སྣང་ཡུལ་ཅན་མཚོན་བའི་དོན་གཙོ་བོར་མ་བཟུང་ན། རྩོམ་པ་པོ་གཟུགས་བརྙན་དཔར་དུ་བསྐྲུན་མཁན་གཞན་དབང་པར་ཆས་ཀྱི་བྱེད་ནུས་དང་མཚུངས་པས། གསར་རྩོམ་གླེང་ཐབས་བྲལ་བ་དང་། རྩོམ་པ་པོ་ཞེས་མེད་པ་ཞིག་གསར་དུ་འཆོས་མཁན་གྱི་མིང་འདོགས་པའང་དགོས་པ་མེད་པར་གྱུར་ལ། དེ་ལྟར་ན་རྩོམ་རིག་གི་བརྩམས་ཆོས་བྱེད་པོ་སུས་བརྩམ་པ་ཡིན་ཞེ་ན་བརྗོད་དཀའ་བར་གྱུར། དེ་ལྟར་ན་རྩོམ་རིག་ནི་སྤྱི་ཚོགས་འཚོ་བའི་གདོད་མའི་རྣམ་པ་ཇི་བཞིན་འཁྲུལ་མེད་ཚད་གྲུབ་དང་། མངོན་སུམ་དུ་མཚོན་ནུས་པའི་རྣམ་པ་ཞིག་ཏུ་ཁས་ལེན་དགོས། འདོད་ཟེར་ན། རྩོམ་རིག་གིས་འདས་ཟིན་གྱི་འཚོ་བ་ཇི་བཞིན་མཚོན་ནུས་པ་གང་ཞིག འབྱུང་འགྱུར་གྱི་འཆོ་བའང་འཁྲུལ་མེད་ཡང་དག་མཚོན་པར་ཁས་ལེན་དགོས་ལ། ཡུལ་དུས་ཀྱིས་བར་ཆོད་པའི་འཚོ་བ་རྩོམ་རིག་གི་རྣམ་པ་ལ་བརྟེན་ན་ག་དུས་མཚོན་ནའང་བདེན་པ་ཡིན་པར་ཁས་ལེན་དགོས། དེ་ལྟར་ན་རྩོམ་རིག་གི་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་བརྗོད་བྱ་ཚང་མ་བདེན་པ་དང་ཚད་མ་ཡིན་དགོས། དོན་དངོས་ཐོག་རྩོམ་རིག་གི་བརྩམས་ཆོས་ཡོད་དོ་ཅོག་རང་སྣང་ཡུལ་ཅན་དང་ཕྱི་རོལ་ཡུལ་གཅིག་གྱུར་དང་། མངོན་མཚོན་དང་བསྐྱར་མཚོན་གཅིག་གྱུར་ལས་བྱུང་ཞིང་། རྩོམ་པ་པོའི་རང་སྣང་ཡུལ་ཅན་གྱི་མྱོང་བ་མངོན་ཚོན་བྱེད་ཆེད། གཞི་ནས་རྩོམ་པ་པོས་རང་གི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་བསམ་པའི་བཀོད་པ་ལ་གཞིགས་ཏེ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་སླར་ཡང་མཐུན་སྦྱོར་གྱིས་རྩོམ་རིག་གི་བརྩམས་ཆོས་གྲུབ་པ་ཡིན། དེའི་ཕྱིར་རྩོམ་རིག་གི་བརྩམས་ཆོས་ནང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་བཀོད་འབྲི་བྱེད་པ་ནི། ལུགས་བརྒྱབ་པ་བཞིན་སྟབས་བདེའི་འདྲ་བཤུ་ཞིག་མ་ཡིན་པར། མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་གསར་རྩོམ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། རྩོམ་པ་པོའི་རང་སྣང་ཡུལ་ཅན་གྱི་མྱོང་བ་མངོན་མཚོན་བྱེད་ཆེད་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་བཀོད་འབྲི་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན། བརྩམས་ཆོས་ནང་བསྟན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་ནི་ཆ་འདྲ་བའམ་དེའི་གྲིབ་གཟུགས། ཡང་ན་འཚོ་བ་བཏགས་པ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས་ཚད་མ་ནི་མིན། དེས་ན་རྩོམ་རིག་གིས་ཀྱང་རྩོམ་པ་པོའི་རང་སྣང་ཡུལ་ཅན་གྱི་མྱོང་བ་མངོན་མཚོན་ནུས་པ་མ་ཟད། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་བཏགས་པ་བ་ཞིག་ཀྱང་ཚུར་སྣང་ནུས་པས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་མངོན་མཚོན་ནུས་པར་བཤད་ཆོག་ཅིང་། དེས་མི་རྣམས་ལ་འཚོ་བར་འཛིན་པའི་ངོས་འཛིན་ལ་སོགས་གསལ་པོ་ཡོང་བར་ཕན་ཐོགས་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་དང་། སློབ་གསོའི་ནུས་པ་གང་ལེགས་ཐོན་པར་གདོན་མི་ཟ།\n《ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་རིག་རྩལ་གཞུང་ལུགས་བྱུང་བ》ལྟར་ན་ནུབ་ཕྱོགས་རིག་རྩལ་གཞུང་ལུགསཀྱི་འཕེལ་རིམ་ཁྲོད་རིག་རྩལ་གྱི་བསམ་བློའི་རླབས་རྒྱུན་ལུ་གུ་བརྒྱུད་དུ་བྱུང་བ་དང་། རིག་རྩལ་གྱི་གྲུབ་མཐའ་གཅིག་མིན་གཉིས་མིན་དུ་མ་བྱུང་བར་གཞིགས་ན། རྩོམ་རིག་གི་ལྟ་བ་ཡང་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་བར་གོར་མ་ཆག དཔེར་ན། ལ་ལས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཐོག་ནས་རྩོམ་རིག་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་འཛིན་སྟངས་ཤིག་ཡིན་པར་འདོད་པ་དང་། འགའ་ཞིག་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་སེམས་ཁམས་ཐོག་ནས་རྩོམ་རིག་གི་ངོ་བོ་ནི་མཛེས་དཔྱོད་དང་བརྩེ་སེམས་མངོན་མཚོན་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད། ཁག་གཅིག་རྩོམ་རིག་གི་རྣམ་པ་དང་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་ཐོག་ནས་དབྱེ་ཞིབ་ཀྱིས། རྩོམ་རིག་ནི་རྩོམ་རིག་གི་བརྩམས་ཆོས་ལ་འདོད་ཅིང་། རྩོམ་རིག་གི་ཞིབ་འཇུག་བྱ་ཡུལ་ནི་བརྩམས་ཆོས་ཁོ་ན་ལས། བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་དུས་རབས་དང་། རྩོམ་པ་པོའི་མྱོང་བ། བསམ་བློ། ཀློག་པ་པོའི་རྣམ་འགྱུར་བཅས་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པར་འདོད། ལ་ཤས་ཀྱིས་སྒྲ་རིག་པའི་ཐོག་ནས་རྩོམ་རིག་ནི་སྒྲ་རིག་པའི་བྱེ་བྲག་ཏུ་འདོད་པ་སོགས་མང་། ད་ལྟ་ཁ་ཅིག་གིས་ཕྱོགས་བསྡོམས་བྱས་པར་གཞིགས་ན་རྩོམ་རིག་གི་ངོ་བོའི་སྐོར་བཞེད་པ་མི་འདྲ་བ་གཙོ་ཆེ་བ་བཅུ་གྲངས་ཡོད་ཅིང་། ཆུང་བ་བརྩི་ན་དེ་བས་བགྲང་གིས་མི་ཆོད། ཡིན་ནའང་རྩ་བའི་ལྟ་བ་ནི་བསྐྱར་མཚོན་སྨྲ་བ། (再现说)དང་། མངོན་མཚོན་སྨྲ་བ(表现说)གཉིས་ཡིན་ཞིང་། ལྟ་བ་གཞན་རྣམས་ཕལ་ཆེ་བ་འདི་གཉིས་ཁོངས་སུ་འདུ་བར་ནུས། རྩ་བའི་ལྟ་བ་འདི་གཉིས་ལ་ཐུན་མོང་གི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་ཡོད་པ་ནི། གཉིས་ཀས་ཡང་སྙིང་རྩོམ་རིག་གི་བརྗོད་བྱ་ཇི་ཡིན་ཞིབ་འཇུག་གིས་རྩོམ་རིག་གི་ངོ་བོའི་རང་བཞིན་ལ་འགྲེལ་པ་བྱེད་པ་དེ་ཡིན།\nབསྐྱར་མཚོན་སྨྲ་བ་ཞེས་པ་ནི། སྒྱུ་རྩལ་དེ་འཚོ་བ་ལས་འབྱུང་བ་གང་ཞིག འཚོ་བ་བསྐྱར་མཚོན་བྱེད་པར་འདོད་པའི་ལྟ་བ་ཞིག་ཡིན། “འདྲ་འབྲི”(摹仿)རྩ་བར་གྱུར་པའི་བསྐྱར་མཚོན་གཞུང་ལུགས(再现理论)ནི་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་དུས་ཡུན་རིང་པོའི་ནང་དབང་སྒྱུར་གྱི་གོ་གནས་བཟུང་བའི་རྩོམ་རིག་གི་ལྟ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། སྒྱུ་རྩལ་པ་དང་གཞུང་ལུགས་སྨྲ་བའི་དབང་པོ་ཇི་སྙེད་ལ་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རང་བཞིན་ནི་རང་བྱུང་འདྲ་འབྲི་དང་། བསྐྱར་མཚོན་བྱེད་པ་ཡིན་པར་མི་ཕྱེད་པའི་དད་པ་ཡོད།\nཆེས་སྔ་བ་གནའ་བོའི་ཀེ་རི་སེའི་དུས་ཧོ་ལ་ཁཱ་ལི་ཐཱ་ཡི་ཐོར་གྱར་དུ་སོང་བའི་གསུང་རྩོམ་ཁྲོད“སྒྱུ་རྩལ་ནི་རང་བྱུང་འདྲ་འབྲི”ཡིན་པའི་གླེང་ཐོག་མར་བྱུང་བ་དང་། དེ་རྗེས་སྒྱུ་རྩལ་ནི་རང་བྱུང་འདྲ་འབྲིའི་ལྟ་བ་དེ། མཚན་ཉིད་རིག་པ་དང་། མཛེས་རིག རིག་རྩལ་གཞུང་ལུགས་བཅས་པའི་ཁྲོད་ཡང་སྐོར་བསྐྱར་སྐོར་གྱིས་ཐོན་པ་མ་ཟད། འདྲ་འབྲི་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་མཐུ་ནུས་ཤིག་ཏུ་བརྩིས་ནས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱང་འདྲ་འབྲི་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱས། དཔེར་ན་ཡོ་རོབ་གླིང་དུ་གདོད་མར་བྱུང་བའི་མཛེས་རིག་གི་གསུང་རྩོམ《སྙན་ངག་རིག་པའི》(诗学)ནང་ཡཱ་ལི་སི་ཏོ་ཏཱས“འདྲ་འབྲི”ནི་རྩོམ་རིག་གི“རྩ་བའི་གནས་ལུགས”ཤིག་ཏུ་བརྩིས་ནས་གྲོས་ཞིབ་གནང་ཡོད་པ་དང་། ཁོང་ལྟར་ན། སྒྱུ་རྩལ་ཐམས་ཅད་དོན་དངོས་ཐོག་འདྲ་འབྲི་ཡིན་པ་དང་། དེ་དག་གི་དབྱེ་བ་ནི་འདྲ་འབྲི་བྱེད་བྱད་དང་། བྱ་ཡུལ། ཐབས་ལམ་མི་འདྲ་བའི་སྟེང་ནས་འབྱེད་དགོས་པར་གསུངས་ཤིང་། འདྲ་འབྲི་བྱ་ཡུལ་གྱི་དངོས་ཡོད་འཇིག་རྟེན(现实世界)ནི་བདེན་གྲུབ་ཏུ་འདོད། ལྟ་ཚུལ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱིས་འབྱུང་རིག་རྩལ་གཞུང་ལུགས་ལ་བག་ཆགས་གཏིང་ཟབ་བྱུང་ཡོད། གཞན་ཡང་གནའ་བོའི་ཀེ་རི་མེའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་མཁས་ཅན་སྦ་ལ་ཐུའུ་ཡིས་ཀྱང་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་པ་པོ་མེ་ལོང་ལག་ཏུ་ཐོགས་མཁན་གྱི་བྱེད་པོ་ལྟ་བུར་དཔེ་བཞག་ནས་གསུངས་ཡོད་པ་དང་། དེ་རྗེས་རིག་རྩལ་བསྐྱར་དར་གྱི་དུས་སུའང་ཤི་སི་སྦི་རི་སོགས་མཁས་དབང་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རྩོམ་རིག་གི་བརྩམས་ཆོས་ནི་གཟུགས་བརྙན་ཇི་བཞིན་གསལ་ནུས་པའི་མེ་ལོང་ལྟ་བུར་བསྟན་ཡོད། དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པར་དངོས་ཡོད་རིང་ལུགས་ཀྱི་རིག་རྩལ་བསྐྱར་དར་བྱུང་བ་ན། བསྐྱར་མཚོན་གྱི་གཞུང་ལུགས་དེ་སླར་ཡང་ཡང་སྐོར་བསྐྱར་སྐོར་གྱིས་དར་སྤེལ་བཏང་ཡོད་དེ། གསར་བརྗེའི་དམངས་གཙོ་རིང་ལུགས་པའི་གཞུང་ལུགས་སྨྲ་བའི་དབང་པོ་སྦལ་ལིན་སི་ཅིའི་ཡིས། “སྒྱུ་རྩལ་ནི་དངོས་ཡོད་ཀྱི་བསྐྱར་མཚོན་ཡིན་པའི”ལྟ་བ་བཟུང་བ་དང་། ཁྲར་ཉི་ཞོ་ཧྥུ་སི་ཅིའི་ཡིས་ཀྱང་སྒྱུ་རྩལ་ནི“རང་བྱུང་དང་འཚོ་བ་བསྐྱར་མཚོན”ཡིན་པར་འདོད། བསྐྱར་མཚོན་སྨྲ་བའི་ལྟ་བ་དེ་དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པའི་བར་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་རྗེས། གཞུང་དེའི་ཕྱོགས་རེ་བའི་སྒོ་ནས་ཤེས་བྱའི་གནས་ལུགས་རྩད་ཞིབ་བྱེད་པའི་སྐྱོན་ཆ་མངོན་གསལ་དོད་དུ་སོང་བས། རླབས་ཆེན་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་མཁས་ཅན་མ་ཁེ་སི་ལ་སོགས་པས་སུན་འབྱིན་ནན་པོ་གནང་བ་རེད།\nལྟ་བ་འདི་གོང་དུ་ཚུར་སྣང་སྨྲ་བ་རགས་པའི་ལྟ་བ་དང་ཕལ་ཆེར་ཆ་འདྲ་བས་ངེད་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་སྐྱོན་གྱི་ཆ་གང་ཡིན་རྟོགས་ཐུབ་ཚོད་འདུག དེ་ཡང་རྩོམ་པ་པོའི་རང་སྣང་ཡུལ་ཅན་དང་། གསར་རྩོམ་གྱི་རང་བཞིན་རྦད་དེ་སྣང་མེད་དུ་བཏང་ཡོད་པ་དང་། རྩོམ་རིག་གི་བརྗོད་བྱར་གྱུར་པའི་འཚོ་བ་དེ་དོན་དངོས་ཀྱི་འཚོ་བ་ཚད་མ་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་པས། རང་མགོ་ལག་པས་འགེབ་ཀྱང་ཁེགས་པར་མི་ནུས་པའི་སྐྱོན་གྱི་ཕུང་པོ་མང་དག་གིས་འཚེ་བར་ངེས།\nགལ་སྲིད་རྩོམ་པ་པོར་མེ་ལོང་ལག་ཏུ་འཐོག་མཁན་གྱི་བྱེད་ནུས་ཙམ་ལས་མི་ལྡན་ན། མེ་ལོང་ནང་གསལ་བའི་གཟུགས་བརྙན་ནི་བསམ་ཞིང་དཔྱད་ནས་བྱུང་བའི་འཚོ་བ་ཞིག་མིན་པར་ཁས་ལེན་དགོས། དེ་འདྲའི་གང་དྲན་དྲན་ལྟ་བུའི་འཚོ་བ་འདྲ་འབྲི་ལས་གྲུབ་པའི་བརྩམས་ཆོས་ནི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་བརྩམས་ཆོས་སུ་གྱུར་ན། དེའི་ཚད་འཛིན་ས་མེད་ལ། སྒྱུ་རྩལ་གསར་རྩོམ་ནི་སུས་ཀྱང་ནུས་པའི་བགྱི་བ་སླ་ཞིང་། རྩོམ་པ་པོ་དང་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་བརྩམས་ཆོས་ཞེས་གཙིགས་སུ་བཟུང་དགོས་དོན་མེད། འོ་ན་བསམ་ཞིང་དཔྱད་ནས་བྱུང་བའི་འཚོ་བ་ཞིག་ལས་གང་དྲན་དྲན་མ་ཡིན་ཞེ་ན། དཔྱད་ནས་འདེམས་པར་རྩོམ་པ་པོའི་བློ་རིག་བཀོལ་དགོས་སམ་མི་དགོས། དགོས་ན་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་བརྩམས་ཆོས་གྲུབ་པར་མ་མཐར་ཡང་རྩོམ་པ་པོའི་བློ་རིག་གི་ནུས་པ་དང་གསར་རྩོམ་གྱི་རང་བཞིན་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནམ། རྩོམ་པ་པོ་དང་གང་གི་གསར་རྩོམ་མེད་ན་རྩོམ་རིག་གི་བརྩམས་ཆོས་ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་ལས་ཀྱང་དཀོན་པའི་དཔེ་ལས་མ་འདས། དོན་དངོས་ཀྱི་གནས་ལུགས་འདི་ནི་བློ་དང་ལྡན་པ་སུས་ཀྱང་ཁས་ལེན་བྱེད་པའི་བདེན་དོན་ཞིག་ཡིན་ན། རང་སྣང་ཡུལ་ཅན་དང་གསར་རྩོམ་གྱི་རང་བཞིན་སྣང་མེད་དུ་གཏོང་བ་ནི་སྤྱིར་བཏང་མ་ཡིན་པའི་སྐྱོན་ཞིག་ཡིན།\nརྩོམ་རིག་གི་བརྗོད་བྱ་འཚོ་བ་འདྲ་འབྲི་ཡིན་པར་འདོད་ན། རྩོམ་རིག་གིས་སྤྱི་ཚོགས་འཚོ་བ་ཚད་མ་ཞིག་བསྐྱར་མཚོན་ནུས་པར་ཁས་ལེན་དགོས། འདོད་ན། རྩོམ་རིག་གི་བསྟན་དོན་མཐའ་དག་བདེན་དོན་ཡིན་པ་དང་། དེར་རྩོམ་པ་པོའི་རང་སྣང་ཡུལ་ཅན་ནམ་བློ་རིག་གི་བཀོད་པ་དང་ནུས་པ་འགྲོ་ས་མེད་པ་དང་། གསར་རྩོམ་གྱི་དྲི་ཙམ་ཡང་མི་རུང་བ་སོགས་སྐྱོན་མང་དག་རིམ་པ་བཞིན་དུ་བྱུང་བས། དོན་དངོས་རྩོམ་རིག་གི་གནས་ལུགས་དང་རྦད་དེ་འགལ་བ་ཡིན། མདོར་ན་བསྐྱར་མཚོན་སྨྲ་བའི་སྐྱོན་གཙོ་བོ་ནི། ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་གཉིས་སུ་དབྱེ་བ་ལས། སྒྱུ་རྩལ་གྱི་བརྩམས་ཆོས་ཤིག་གྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཡུལ་ཅན་གྱི་གསར་རྩོམ་ནུས་པ་རྩིས་མེད་དུ་བཏང་ཞིང་། རྩོམ་པ་པོའི་རང་སྣང་ཡུལ་ཅན་གྱི་མྱོང་བ་སྣང་མེད་ཀྱིས་སྒྱུ་རྩལ་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་རེ་འགའ་བ་དང་ངོ་བོ་མཚུངས་པའི་དངོས་པོ་ཞིག་ཏུ་འདོད་ནས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ལྷུང་བ་དེ་ཡིན།\nནུབ་ཕྱོགས་སུ་གསར་རྩོམ་གྱི་རང་སྣང་ཡུལ་ཅན་གྱི་ཆ་ནས་རིག་རྩལ་གྱི་ངོ་བོ་དང་། ཁྱད་ཆོས། ཆོས་ཉིད་བཅས་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་དར་སྔ་པོ་ཡིན། ཆེས་སྔ་བ་ནི་གནའ་བོའི་ཀེ་རི་སེའི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་མཁས་ཅན་སྦ་ལ་ཐུ་ཡིན་པ་དང་ཁོང་གིས་རིག་རྩལ་ནི་རིག་པའི་ཀློང་བརྡོལ་བའི(灵感)མངོན་མཚོན་ཞིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་གནང་ཡོད། དེ་རྗེས་རོ་མའི་དུས་རབས་ཀྱི་ཀེ་རི་སེའི་རྩོམ་པ་པོ་དང་། དཔྱད་གཏམ་མཁས་ཅན། ཧྥེ་ལོ་སི་ཆུ་ལཱ་ཏཱ་སི་ཡིས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ངོ་བོ་དང་ཁྱད་ཆོས་ནི་འཆར་སྒོར་འདུ་ནུས་པ་ཞིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་གནང་ཡོད།\nདུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པར་འཇར་མན་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་མཁས་ཅན་ཁང་ཏེས་སྙན་ངག་ནི“འཆར་སྒོའི་མཐུ་ནུས་ལ་བརྟེན་པའི་རང་དབང་གི་རོལ་རྩེད”ཅིག་ཡིན་པ་དང་། སྒྱུ་རྩལ་ནི་སྐྱེས་ཐོབ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཐོན་དངོས་ཤིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་གནང་ཞིང། དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པའི་དུས་འགོར་འཆར་ཡན་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལས་འགུལ་སྤེལ་བ་དང་སྦྲགས། འདྲ་འབྲི་སྨྲ་བ་དང་འགལ་ཟླར་སོང་བའི་མངོན་མཚོན་སྨྲ་བ་གཞི་གྲུབ་པའི་འགོ་ཚུགས། དཔེར་ན་དབྱིན་ཇིའི་སྙན་ངག་མཁས་ཅན་ཧཱ་ཙི་ཧཱ་སིས“སྙན་ངག་ནི་ཤུགས་ཆེའི་བརྩེ་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་མངོན་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེའི་འབྱུང་ཁུངས་ནི་ཞི་འཇགས་ཀྱི་ཁྲོད་དྲན་གསོ་བགྱིས་པ་ལས་བྱུང་བའི་བརྩེ་སེམས་ཡིན”⑧ པར་འདོད་པ་དང་། ཞེ་ལའེ་ཡིས“སྤྱིར་འཆད་ན་སྙན་ངག་ནི་འཆར་སྒོའི་མངོན་མཚོན་ཡིན་པར་འགྲེལ་ཆོག” ⑨ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར་ལགས།\nམངོན་མཚོན་སྨྲ་བར་ཆ་ཚང་བའི་སྒོ་ནས་འགྲེལ་པ་མཛད་པོ་ནི་གཞུང་ལུགས་མཁ་ས་པ་ཨོ་ཀས་ཉི. ཧྥུར་ལུང་ཡིན་པ་དང་། ཁོང་གིས་1878ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན་པའི《མཛེས་རིག》ཅེས་པའི་གསུང་རྩོམ་ནང“གལ་སྲིད་སྒྱུ་སྩལ་ལ་སྤྱིར་བཏང་གི་མཚན་ཉིད་ཅིག་འཇོག་དགོས་ན། ང་ཚོས་འདི་ལྟར་སྨྲ་བར་འོས་ཏེ། སྒྱུ་རྩལ་ཅེས་པ་ནི་བརྩེ་སེམས་ཀྱི་མངོན་མཚོན་ཡིན་པ་དང་། མངོན་མཚོན་ཞེས་པ་བརྩེ་སེམས་ཕྱི་རོལ་ཡུལ་གྱི་བྱ་དངོས་ཁྲོད་འགྲེལ་པ་ཐོབ་པའི་དོན་དང་ལྡན་ཞིང་། སྐབས་རེ་མངོན་མཚོན་ནུས་པའི་ཐིག་རིས་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་ཡང་ན་ཚོན་མདངས་ཀྱི་སྒྲིག་བཀོད་ལ་བརྟེན་པ་དང་། མཚམས་རེ་ཚིགས་འགྲོས་དང་དབྱངས་རྟ་དམིགས་བསལ་ལྡན་པའི་རྣམ་པ་སྒྲ་དང་ཡང་ན་སྐད་དང་ཡི་གེར་བརྟེན་པ་ཡིན”“སྒྱུ་རྩལ་གྱི་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་རིན་ཐང་ནི་་་་་་མཐར་གཏུགས་མངོན་མཚོན་གྱི་མཐུ་ནུས་ལ་བརྟེན་ནས་འཇལ་དགོས་པ་དང་། ་་་་དེས་མངོན་མཚོན་བྱེད་པའི་བརྩེ་སེམས་ཀྱིས་གང་གི་རིན་ཐང་ལ་ཐག་གཅོད་རང་བཞིན་གྱི་ནུས་པ་ལྡན་ཡོད”⑩ ཅེས་བསྟན་ཡོད། མངོན་མཚོན་སྨྲ་བ་དེ་མཛེས་རིག་དང་རིག་རྩལ་གཞུང་ལུགས་ཁྲོད་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་བ་ནི་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པར་ཡིན་ཞིང་། ཨི་ཊ་ལིའི་གྲགས་ཅན་མཛེས་རིག་མཁས་དབང་ཁེ་ལའོ་ཅི་དང་། དབྱིན་ཇིའི་རིག་རྩལ་གཞུང་ལུགས་མཁས་དབང་ཁོ་ལིན་འུ་ཏཱ་ཡིས་རིགས་པ་དེའི་མ་ལག་ཆ་ཚང་དུ་བཏང་བས་མངོན་མཚོན་རིང་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་གྲུབ་ཡོད།\nམངོན་མཚོན་སྨྲ་བས་རྩོམ་པ་པོའི་སེམས་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ནས་རྐང་པ་བཙུགས་ཏེ་རྩོམ་རིག་གི་སྣང་ཚུལ་ཁག་ལ་འགྲེལ་པ་བྱས་ཡོད་ན། དེའི་དགེ་མཚན་ནི་དེ་སྔ་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་འདྲ་འབྲིའམ་བསྐྱར་མཚོན་སྨྲ་བས་སྣང་ཆུང་བཏང་བའི་རང་སྣང་ཡུལ་ཅན་གྱི་རང་བཞིན་དང་གསར་རྩོམ་རང་བཞིན་གཉིས་གཙིགས་སུ་བཟུང་བས། རྩོམ་རིག་གི་ངོ་བོ་དང་། ཁྱད་ཆོས། ཆོས་ཉིད་བཅས་ཀྱི་གནས་ལུགས་འགྲེལ་པ་བྱེད་པར་ནུས་པ་དཔོག་དཀའ་བ་ཐོན་ཡོད། ཡིན་ནའང་ཕྱི་རོལ་ཡུལ་གྱི་འཇིག་རྟེན་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་བློས་བཏགས་པ་ཞིག་དང་། རྩོམ་རིག་ནི་རྩོམ་པ་པོའི་བློ་རིག་དང་འབྲེལ་བ་ལས། ཕྱི་རོལ་ཡུལ་གྱི་བྱ་དངོས་སམ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་དང་འབྲེལ་མེད་རང་རྐྱང་ཡིན་པར་འདོད་པས། སླར་ཡང་མཐའ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་ལྷུང་བ་རེད།\nམིའི་རིགས་ཀྱི་བརྩེ་སེམས་དང་བརྩེ་སེམས་དེ་མངོན་མཚོན་བྱེད་པའི་སྒྱུ་རྩལ་ནི་ཕྱི་རོལ་ཡུལ་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པར་རང་སྣང་ཡུལ་ཅན་འབའ་ཞིག་ཡིན་ཟེར་ན། བརྩེ་སེམས་ཏེ་རྩོམ་པ་པོའི་ནང་བསམ་པའི་འགྱུར་བ་ཅི་རིགས་པ་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་ནང་མངོན་མཚོན་བྱ་རྒྱུ་དེའི་རྒྱུ་ཡང་ཡུལ་ཅན་ཁོ་ན་ཉིད་ལས་མེད་པ་དང་། ཡང་ན་འགོ་མེད་ཆུ་བོ་དང་སྡོང་མེད་འབྲས་བུའི་དཔེ་རུ་གྱུར་པས། ལྟ་བ་ཡ་མཚན་ཅན་ཞིག་མ་ཡིན་ནམ། དོན་དངོས་ཐོག་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་འཕྲད་པ་ནས་རྣམ་འགྱུར་འབྱུང་ཞིང་། རྣམ་འགྱུར་དེ་ཡང་ལུས་ཁམས་ནས་མངོན་པ་ཡིན་ཏེ། ཁྲོས་ནས་ས་གཞི་དམར་པོར་གྱུར་པ་དང་། ཡང་དགའ་ནས་འཕག་མཆོང་ཤོར་བ་ལྟ་བུ་ཚང་མ་རྣམ་འགྱུར་གྱི་མངོན་ཚུལ་ཡིན་ན། ལུས་ཁམས་ཀྱི་མྱོང་བའམ་དབང་པོར་འཆར་བའི་མྱོང་བ་དེ་བརྩེ་སེམས་ཡིན་པ་ནི། སེམས་ཁམས་རིག་པའི་ལྟ་བ་འཁྲུལ་མེད་ཡིན། རྩོམ་རིག་གི་བརྩམས་ཆོས་ནང་མངོན་མཚོན་བྱ་རྒྱུའི་བརྩེ་སེམས་ཡིན་ནའང་འདྲ། འཆར་སྒོ་ཡིན་ནའང་འདྲ། རྩོམ་པ་པོས་འཚོ་བར་མཛེས་ཆོས་ཀྱིས་དཔྱད་ནས་ཐོབ་པའི་མྱོང་བ་ཡིན་ནའང་འདྲ། ཐམས་ཅད་ཡུལ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བའམ་ཕྱི་རོལ་ཡུལ་གྱི་བྱ་དངོས་དེ་ཡུལ་ཅན་རྩོམ་པ་པོའི་རང་སྣང་ཡུལ་ཅན་ནམ་བློ་ངོར་འཆར་བའི་རྣམ་རྟོག་མི་འདྲ་བ་ཙམ་ཡིན་པས། དེ་དག་གི་རྒྱུ་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་ཡིན་པར་ཁས་ལེན་མ་བྱེད་ཀ་མེད་ཡིན། ནང་བསམ་པའི་འགྱུར་བ་རྣམས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བར་བརྟེན་ན་མ་གཏོགས་མཚོན་ཐབས་མེད་པ་ནི་གོང་དུ་འཆད་ཟིན་པ་བཞིན་ཡིན། དེར་བརྟེན་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོའི་རང་སྣང་ཡུལ་ཅན་མངོན་མཚོན་ནུས་པ་ཙམ་མ་ཟད་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་བཏགས་པ་ཞིག་ཀྱང་མངོན་མཚོན་ནུས་པས། རང་སྣང་ཡུལ་ཅན་ཙམ་མངོན་མཚོན་བྱེད་པ་ལས་དངོས་ཡོད་འཚོ་བ་དང་འབྲེལ་མེད་དུ་སྨྲ་བ་ནི་སླར་ཡང་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ལྷུང་བའི་དཔེ་མངོན་སུམ་ཞིག་ཡིན། ང་ཚོས་བསྐྱར་མཚོན་སྨྲ་བ་དང་མངོན་མཚོན་སྨྲ་བའི་མཐའ་གཉིས་སུ་མ་ལྷུང་བར། རྩོམ་རིག་གི་ལུས་ཧྲིལ་པོར་དམིགས་ནས་རང་ངོས་ཀྱི་དོན་དངོས་པོའི་གནས་ལུགས་དང་མཐུན་པར་གོ་དོན་འཇོག་པའམ་ངོ་བོ་ངོས་འཛིན་བྱ་རྒྱུ་ནི་གལ་འགངས་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ཡིན།\nམཚམས་འདིར་རང་ཉིད་ཀྱི་མ་སྨིན་པའི་ལྟ་ཚུལ་ཞིག་མཇུག་སྡོམ་གྱི་ཚུལ་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་ཁོ་བོ་ལྟར་ན་རྩོམ་རིག་ནི་སྐད་དང་ཡི་གེར་བརྟེན་པ་གང་ཞིག རྩོམ་པ་པོས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བར་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱིས་དཔྱད་དེ་ཐོབ་པའི་མྱོང་བ་ཉིད་གཟུགས་བརྙན་གྱི་ལམ་ནས་མངོན་མཚོན་བྱེད་པ་ཞིག་ལ་འདོད། “སྐད་དང་ཡི་གེར་བརྟེན་པ”ཞེས་པའི་ཚིག་ཟུར་ལས། སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རིགས་གཞན་རྩོམ་རིག་ཡིན་པར་འགོག་ནུས་པ་དང་། རྩོམ་རིག་གི་བརྩམས་ཆོས་ནི་ཅི་ནས་ཀྱང་སྐད་དང་ཡི་གེར་བརྟེན་དགོས་པ་མཚོན་ཐུབ། སྒྱུ་རྩལ་གྱི་བརྩམས་ཆོས་གཞན་རི་མོ་དང་རོལ་མོ་ལ་སོགས་པ་དང་རྩོམ་རིག་གི་ཁྱད་པར་འབྱེད་ཆོས་གཙོ་བོ་ནི་དེ་རྣམས་ཀྱིས་བརྗོད་དོན་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་ཐབས་གང་བཀོལ་ལ་ལྟོས་ནས་ཚད་འཛིན་དགོས་ཤིང་། རྩོམ་རིག་གིས་སྐད་དང་ཡི་གེར་བརྟེན་པ་དང་། རི་མོས་ཚོན་མདངས། རོལ་མོས་སྒྲ་ལ་བཞིན། སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རིགས་མི་འདྲ་བ་སོ་སོར་རང་རང་གི་ཁྱད་ཆོས་དང་མཐུན་པའི་ཐབས་རེ་བཀོལ་བཞིན་ཡོད་པས། དེ་ནི་སྒྱུ་རྩལ་ཕན་ཚུན་དབར་ཁྱད་པར་འབྱེད་ཆོས་གཙོ་བོ་ཡིན།\nཡང་ཁ་ཅིག་གིས་རྩོམ་རིག་ནི་རྣ་བར་སྙན་ཞིང་ཡིད་དབང་འཕྲོག་པའི་ཚིག་སྦྱོར་ཡིན་ཞེས་དང་། ལ་ལས་དེ་སྒྲ་རིག་པའི་བྱེ་བྲག་ཅིག་ཡིན་ཞེས་པ། ཕལ་ཆེ་བས་སྐད་ཡིག་གི་སྒྱུ་རྩལ་ཡིན་ཞེས་གསུངས། དེ་དག་ནི་གཟུགས་མེད་གྲིབ་བཟོ་དང་གཞི་འཛིན་ས་མེད་པའི་བབ་ཅོལ་གྱི་གཏམ་ཞིག་གཏན་ནས་མ་ཡིན། “སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བར་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱིས་དཔྱད་དེ་ཐོབ་པའི་མྱོང་བ”ཞེས་པའི་ཚིག་ཟུར་ལས། རྩོམ་རིག་ཡིན་པ་ལས་ལོག་པ་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དང་། ལོ་རྒྱུས་རིག་པ། བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་སོགས་རྩོམ་རིག་ཡིན་པར་འགོག་ནུས་པ་དང་། རྩོམ་རིག་གི་བརྗོད་བྱ་རང་སྣང་ཡུལ་ཅན་འབའ་ཞིག་མིན་ལ་འཚོ་བ་ཚད་མ་བ་ཞིག་ཀྱང་མ་ཡིན་པར་རྩོམ་པ་པོས་མཛེས་ཆོས་ཀྱིས་དཔྱད་ནས་ཐོབ་པའི་མྱོང་བ་ཡིན་པར་བསྟན་ནུས་ཤིང་། མཐར་གཏུགས་ན་རྩོམ་རིག་གི་འབྱུང་ཁུངས་ནི་འཚོ་བ་ཡིན་པར་ཡང་བསྟན་ནུས། དེ་ལས་རྩོམ་རིག་ཡིན་པ་ལས་ལོག་པ་འགོག་ནུས་ཅེས་པ་དེ་ཡང་། མཚན་ཉིད་རིག་པ་ལ་སོགས་རིག་ཚན་གཞན་རྣམས་ནི། རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྣམ་པའི་ཐོག་ནས་ཤེས་བའི་གནས་ལུགས་ངོས་འཛིན་པ་དང་། རྩོམ་རིག་ནི་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་རྣམ་པར་བརྟེན་ནས་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།\nརང་སྣང་ཡུལ་ཅན་འབའ་ཞིག་མིན་པར་བསྟན་ནུས་ཏེ། འཚོ་བ་ནི་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་དཔྱད་གཞི་ཡིན་ལ་མྱོང་བའི་རྒྱུ་ཡང་ཡིན། གལ་སྲིད་འཚོ་བ་མེད་ན་རྩོམ་རིག་གི་བརྗོད་བྱ་གྲུབ་ཐབས་མེད་ལ། འཚོ་བ་དེ་ཡང་ཚད་མ་བ་ཞིག་མ་ཡིན་པར་བསྟན་ནུས་ཏེ། རྩོམ་རིག་གི་བརྗོད་དོན་གཙོ་བོ་ནི་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་མྱོང་བ་ཡིན་པས། དེ་འཚོ་བ་ལས་འབྱུང་ཞིང་། དེ་མངོན་མཚོན་བགྱིས་པར་འཚོ་བར་བརྟེན་དགོས་ནའང་། རྩོམ་རིག་ཏུ་འབྱུང་བའི་འཚོ་བ་ནི་གདོད་མའི་འཚོ་བའི་རྣམ་པ་ཇི་བཞིན་མི་ཡོང་བས། རྩོམ་པ་པོའི་རྟོག་བཟོའི་ལས་སྣོན་ནམ། གསར་རྩོམ་བརྒྱུད་མཐུན་སྦྱོར་མཛད་པ་ཞིག་ཡིན། རྩོམ་རིག་གིས་མངོན་མཚོན་བྱེད་པ་ནི། རང་སྣང་ཡུལ་ཅན་འབའ་ཞིག་མིན་ལ། འཚོ་བ་ཚད་མ་བ་ཞིག་ཀྱང་མ་ཡིན་པར་རྩོམ་པ་པོས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བར་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱིས་དཔྱད་དེ་ཐོབ་པའི་མྱོང་བ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། འཇར་པན་གྱི་དེང་རབས་རིག་རྩལ་གཞུང་ལུགས་སྨྲ་བའི་དབང་པོ་པང་ཐན་ཀྲང་ཤིའུ་ཡིས། “རྩོམ་རིག་ཅེས་པ་ནི། སྐད་དང་ཡི་གེར་བརྟེན་པ་གང་ཞིག འཆར་སྒོའི་ནུས་པར་བརྟེན་ནས་མི་རྣམས་ཀྱི་མྱོང་བ་ལས་འབྱུང་བའི་བསམ་བློ་དང་། བརྩེ་སེམས་མངོན་མཚོན་བྱེད་པའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་བརྩམས་ཆོས་ཤིག་ལ་ཟེར”⑾ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན། རྩོམ་རིག་ནི་རྩོམ་པ་པོའི་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་མྱོང་བ་མངོན་མཚོན་བྱེད་ཆེད་གཞི་ནས་འབྱུང་བ་དང་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན། རྩོམ་རིག་གི་བརྩམས་ཆོས་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནའང་དེ་གསར་རྩོམ་བྱེད་སྐབས་རྩོམ་པ་པོར་དམིགས་ཡུལ་རེ་ཡོད་དགོས། ཡང་ན་རང་གི་ལྟ་བ་ཞིག་མངོན་མཚོན་འདོད་པ་དང་། ཡང་ན་ངོས་འཛིན་ཞིག་མཚོན་འདོད་པ་ཡིན་ཞིང་། མངོན་མཚོན་བྱ་རྒྱུའི་ལྟ་བའམ་ངོས་འཛིན་དེ་དག་ནི་རྩོམ་པ་པོས་འཚོ་བར་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱིས་ཐོབ་པའི་མྱོང་བ་ཡིན་པ་དང་། བརྩམས་ཆོས་ཤིག་གསར་རྩོམ་གྱི་སྐབས་ཐོག་མར་ངས་འདོད་དོན་འདི་འདྲ་ཞིག་མངོན་མཚོན་བགྱིས་སྙམ་པའི་བློ་འབྱུང་བ་དང་གཞི་ནས་འདོད་དོན་དེ་མངོན་མཚོན་གྱི་དགོས་པ་དང་མཐུན་པར་སྤྱི་ཚོགས་འཚོ་བ་མཐུན་སྦྱོར་གྱིས་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་ཕུགས་བསམ་དང་བསྟུན་ནས་གསར་རྩོམ་གྱི་ལམ་ལ་འཇུག་གི་ཡོད། གལ་ཏེ་འདོད་དོན་འདི་འདྲ་ཞིག་མངོན་མཚོན་བགྱིས་པར་སྙམ་པའི་བློ་སྐྱེད་བྱེད་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་མྱོང་བ་མེད་ན། རྩོམ་འབྲི་ལྟ་ཞོག འབྲི་བར་སྙམ་པའི་ཀུན་སློང་ཡང་འབྱུང་བ་མི་སྲིད། ལར་བརྩམས་ཆོས་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནའང་དེར་བརྗོད་དོན་སྙིང་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་དང་། དེ་བརྗོད་བྱ་དུ་མ་ལ་བརྟེན་ནས་མངོན་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པས། དེ་ནི་རྩོམ་པ་པོས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བར་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱིས་དཔྱད་ནས་ཐོབ་པའི་མྱོང་བ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན།\nགཞན་ཡང་རྩོམ་པ་པོའི་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་ལྟ་བ་མི་འདྲ་བར་བརྟེན་ནས། དཔྱོད་ཡུལ་གཅིག་ལས་ཐོབ་པའི་མྱོང་བ་མི་འདྲ་བ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་གྲུབ། དཔེར་ན། རྩོམ་གཞི་གཅིག་ལ་བརྟེན་པའི་རྩོམ་པ་པོ་གཉིས་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་ལ་བརྗོད་དོན་མི་འདྲ་བ་རེ་རེ་འབྱུང་བ་རྩོམ་རིག་གི་ཆོས་ཉིད་གཅིག་ཏུ་ངེས་པས། དེའི་ཐོག་ནས་ཀྱང་རྩོམ་པ་པོའི་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་མྱོང་བ་མངོན་མཚོན་བྱ་རྒྱུའི་དགོས་པར་བརྟེན་ནས་འཚོ་བ་འབྲི་བ་མཚོན་ཐུབ།\nརྩོམ་རིག་གི་བརྩམས་ཆོས་གྲུབ་རྗེས། ཀློག་པ་པོར་རོ་མྱོང་གི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་སྤྲོ་སྣང་འཕེལ་ཏེ་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཟད་མི་ཤེས་པ་སྟེར་ཐུབ་པའང་། མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་མྱོང་བའི་ནུས་མཐུ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བ་ཡིན།\nརྩོམ་རིག་རང་ངོས་ལ་ཞིབ་ཏུ་དཔྱད་ནའང་དེ་ལྟར་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། ཉེ་རབས་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་བྱུང་བའི་རྟོགས་བརྗོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་དང་། འཁྲབ་གཞུང་། བརྩམས་སྒྲུང། སྙན་རྩོམ་ཕལ་ཆེ་བ་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ལྟ་བ་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱེད་ཆེད། སྐབས་སོ་སོའི་ལྟ་བ་མངོན་མཚོན་བྱེད་པའི་དགོས་པར་གཞིགས་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་མཐུན་སྦྱོར་གྱིས་བཀོད་པ་ལས། འཚོ་བ་མངོན་མཚོན་བྱ་རྒྱུའི་ཆེད་དུ་འཚོ་བ་བཀོད་འབྲི་བྱས་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པ་དོན་དངོས་ཡིན།\nརྒྱུ་མཚན་དེ་དག་གི་ཕྱིར་ཁོ་བོ་ནི་རྩོམ་རིག་ཅེས་པ་རྩོམ་པ་པོས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བར་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱིས་དཔྱད་དེ་ཐོབ་པའི་མྱོང་བ་མངོན་མཚོན་བྱེད་པ་ཞིག་ཏུ་འདོད་པ་དང་། མྱོང་བ་དེ་འཚོ་བ་ལས་འབྱུང་ཞིང་མངོན་མཚོན་བྱེད་པར་འཚོ་བར་བརྟེན་དགོས་ན། རྩོམ་རིག་གིས་འཚོ་བ་བཏགས་པ་བ་ཞིག་མངོན་མཚོན་ནུས་པ་མ་ཟད། རྒྱུན་ལྡན་བརྗོད་བདེའི་དབང་གིས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་མངོན་མཚོན་བྱེད་པར་ཡང་བཤད་ཆོག་ཅིང་། མཐར་གཏུགས་ན་རྩོམ་རིག་གི་འབྱུང་ཁུངས་ནི་འཚོ་བ་ཡིན་པར་འདོད་པ་ཡིན།\n“གཟུགས་བརྙན་བཞིན”ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་རྩོམ་རིག་ནི་སྐད་ཡིག་གི་སྒྱུ་རྩལ་ཡིན་པར་བསྟན་ནུས་ཏེ། སྐད་ཡིག་ལ་བརྟེན་ནས་རྩོམ་པ་པོའི་བརྗོད་འདོད་ཀྱི་དོན་རྣམས་གཟུགས་བརྙན་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རྩོམ་རིག་ནི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་དང་། དེས་བརྗོད་དོན་རྣམས་རྣ་བར་སྙན་ཞིང་ཡིད་དབང་འཕྲོག་པ། ཚིག་སྦྱོར་རྨད་དུ་བྱུང་བ། གཟུགས་བརྙན་གྱི་རང་བཞིན་སྒོ་ནས་མངོན་མཚོན་བྱེད་པ་ན། སྒྲ་རིག་པའི་ནང་དུའང“རྩོམ་རིག་གི་སྐད་ཡིག”ཅེས་ཟུར་དུ་བཀར་ནས་རིག་ཚན་གཞན་ལ་བཀོལ་བའི་སྐད་ཡིག་དང་མི་འདྲ་བའི་ཆ་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་དང་། དོན་དུའང་རྩོམ་རིག་ནི་སྐད་ཡིག་གི་སྒྱུ་རྩལ་ཞིག་རང་ཡིན།\nལྟ་ཚུལ་འདི་རྩོམ་རིག་གི་ཕྱོགས་ཡོངས་ལ་བསམ་གཞིགས་ཀྱིས་གླེང་ཁུལ་ཡིན་ཀྱང་། དོན་དངོས་གནས་ལུགས་དང་མ་མཐུན་པའི་སྐྱོན་ཆ་མི་ཉུང་བ་ཡོད་ངེས་པས་གཟུར་གནས་མཁྱེན་ལྡན་རྣམས་ཀྱིས་ཡོ་བསྲང་གི་བཀའ་སློབ་གནང་འདུན་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། །\n① 《སྙན་ངག་གི་དོགས་གཅོད་ཐེ་ཚོམ་དྲྭ་བ་གཅོད་པའི་རལ་གྲི》( རྩོམ་པ་པོ་རེབ་གོང་རྡོ་རྗེ་མཁར) 《ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔྱད་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས》P.70 ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་པར་དུ་བསྐྲུན།\n②《སྙན་ངག་གི་རང་མདངས་གསར་པ》P.8 (རྩོམ་པ་པོ་གཉའ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན) ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་དུ་བསྐྲུན།\n③ མཆན་དང་པོ་དང་མཚུངས། P.68\n④ 《མཁས་འཇུག》P.42 (རྩོམ་པ་པོ་ས་པཎ) མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་དུ་བསྐྲུན།\n⑤ 《སྙན་ངག་རྩ་འགྲེལ》P.126 (རྩོམ་པ་པོ་བོད་མཁས་པ) མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་དུ་བསྐྲུན།\n⑦《རྩོམ་རིག་རགས་བཤད》 (རྩོམ་པ་པོ་ཚས་ཡིས) མི་རིགས་རྩོམ་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་དུ་བསྐྲུན།\n⑧《(བརྩེ་སེམས་མཚོན་པའི་དམངས་གཞས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས)1800ལོའི་པར་མའི་གླེང་གཞི》(རྩོམ་པ་པོ་ཧཱ་ཙི་ཧཱ་སི) 《རྩོམ་རིག་རགས་བཤད》ཅེས་པ་འུ་ཧན་སློབ་ཆེན་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས1992ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན། P126\n⑩ མཆན་བརྒྱད་པ་དང་མཚུངས། P .27


ན་གཞོན་གསར་བ། - ཟིན་བྲིས་པ་སྒོ་ཡོན་དང་ཁོའི་རྩོམ་ཡིག\nདྲ་ཚིགས་ཀྱི་མདུན་ཤོག>>མི་སྣ། >> ཟིན་བྲིས་པ་སྒོ་ཡོན་དང་ཁོའི་རྩོམ་ཡིག\n༠༩ . ༠༦ . ༢༠༡༡ལ་བྲིས།\n(༢)«བློན་ཆེན་པོ་མགར་སྟོང་བཙན་དང་ཁོང་གི་གདུང་རྒྱུད་ལ་དཔྱད་པ»ཞེས་པའི་ལྡེབ་ངོས༢༤༩བ། (༣)«མདའ་དང་འཕང»(སྟོད་ཆ) ལྡེབ་ངོས༡༠བ། (༤)«ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང»ལ་ཝ་ལེ་པུ་སན།1962,no.689/2(<མདའ་དང་འཕང>སྟོད་ཆ།ལྡེབ་ངོས༡༤བ) (༥) མདོ«རྒྱ་ཆེར་རོལ་བའི»བབ་པོ་བཅུ་དྲུག་པ།\nགོང་ངོས། བླ་ནག་བློ་བཟང་ཆོས་དར་དང་ཁོའི་རྩོམ་རིག་གི་ལམ་བུ།འོག་ངོས། ཟིན་བྲིས་པ་སྤྱན་དུངས་དང་ཁོའི་རྩོམ་ཡིག


རྩོམ་པ་པོ། གྲ་བཞི་མིག་དམར་ཚེ་རིང་། རྩོམ་སྒྲིག་པ། Lhamo དུས་ཚོད། 2019-3-20 9:42:00 རྩོམ་ཁུངས། ཀྲུང་གོའི་བོད་ལྗོངས་དྲ་བ། ཀློག་གྲངས།\nནང་དོན་གནད་བསྡུས། དཔྱད་རྩོམ་འདིའི་ནང་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་བསྟན་སྲུང་བྱེ་བྲག་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོའི་བྱུང་བ་དང་། དེ་ནས་ཐོག་མར་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་སྲུང་མར་གྱུར་ཚུལ། དགེ་ལུགས་པའི་སྲུང་མར་བསྐོས་ཚུལ། པེ་ཧར་ཞེས་པའི་མིང་ཐོགས་ཚུལ། པེ་ཧར་རྒྱལ་པོའི་སྐུ་བརྙན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་དང་། སྤྲུལ་པ། མིང་གི་རྣམ་གྲངས། དེ་བཞིན་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་དང་འབྲེལ་བའི་དུས་མཆོད་བཅས་ཀྱི་སྐོར་བོད་ཡིག་གི་ཡིག་ཆ་གཙོ་བོར་ཁུངས་གཏུགས་ཏེ་དཔྱད་པ་བཏང་ཡོད།\nབརྡ་ཆད་གཙོ་བོ། པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ། ལོ་རྒྱུས། ཁྱད་ཆོས། དུས་མཆོད།\nཀྲུང་གོའི་དཔེ་དེབ་དབྱེ་རྟགས། B946. 6\nརྩོམ་གྱི་གོ་རིམ་ཨང་སྒྲིག 1002 - 9060 (2012) 02 - 0099 – 19\nབོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ལྷ་ཚོགས་ཁྲོད་བསྟན་སྲུང་ཞེས་ཆེད་དུ་སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་ལ་སྲུང་སྐྱོང་གནང་མཁན་གྱི་ལྷའི་རིགས་ཡོད་ཅིང་། དེ་རྣམས་ལ་སྲུང་མ་ཞེས་སངས་རྒྱས་བསྟན་པའི་དགྲ་བོ་རྣམས་ཚར་བཅད་དེ་བསྟན་པ་སྲུང་བའི་ནུས་པ་ལྡན་པའི་ཕྱིར། དེ་ཡང་སྲུང་མའི་སྐོར་ལ་ཀློང་རྡོལ་ངག་དབང་བློ་བཟང་གིས་མཛད་པའི་《བསྟན་སྲུང་དམ་ཅན་རྒྱ་མཚོའི་མཚན་ཐོ་》ལས། “འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་སྲུང་མ་ནི། འཕགས་ལམ་ཐོབ་ཅིང་བསམ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་སོ་སོའི་སྣང་ངོར་གཟུགས་ཅི་རིགས་སྟོན་པ་སྟེ། དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་སེམས་གཉིས་ཡོད། འཇིག་རྟེན་ལས་མ་འདས་པའི་སྲུང་མ་ནི། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་སྟེ་དེ་ལ་ལམ་དུ་ཞུགས་པ་དང་། མ་ཞུགས་པ་གཉིས། ལམ་དུ་བཞུགས་པ་དེ་ལ་དཀར་ཕྱོགས་སྐྱོང་བའི་སྲུང་མ། སྔོན་སངས་རྒྱས་སོགས་མཐོང་བ། དམ་པའི་ཆོས་ཐོས་ཤིང་། འཁོར་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ་དགེ་བསྙེན་ཕ་མ་དགེ་སློང་ཕ་མ་སོགས་སྐྱོང་བར་དམ་བཅས་པ། སངས་རྒྱས་སོགས་མ་མཇལ་ཡང་། འཕགས་བོད་སོགས་ཀྱི་པཎ་གྲུབ་རྣམས་ཀྱི་དྲུང་ནས་ལེགས་སྨོན་དང་འཇིགས་སྐྱོབ་ཀྱི་སྡོམ་པ་བླངས་པ་དང་། བཀའ་བསྒོ་དམ་བཞག་མཛད་པའི་སྲུང་མ་དམ་ཚིག་ཅན་དང་། གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་ཀྱི་ལྷ་ཡི་འཁོར་དུ་གཏོགས་པའི་བདུད་རིས་ནག་ཕྱོགས་ལ་སོགས་ཅི་རིགས་ཡོད་”① ཅེས་སྲུང་མར་སྤྱིའི་ཆ་ནས་ལམ་ལ་ཞུགས་པ་དང་མ་བཞུགས་པ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་དང་མ་འདས་པ་བཅས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡོད། འདིར་གླེང་བར་བྱ་བ་ནི་ལམ་ལ་ཞུགས་ཏེ་བཀའ་བསྒོ་དམ་བཞག་མཛད་ཅིང་། ས་བཅུ་མ་ཐོབ་རུང་ཚོགས་གཉིས་ལ་འབད་བཞིན་ཡོད་པའི་འཇིག་རྟེན་ལས་མ་འདས་པའི་སྲུང་མའི་བྱེ་བྲག་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོའི་སྐོར་གླེང་བ་ཡིན། ལྷ་འདི་ནི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་བསྟན་སྲུང་ཁྲོད་གོ་གནས་ངེས་ཅན་ཞིག་བཟུང་ཡོད་པ་མ་ཟད། བོད་ཀྱི་ཉེ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ནང་ནུས་པ་གལ་ཆེན་ཐོན་ཡོད་པས། ཁོ་བོས་བོད་ཡིག་གི་ཡིག་ཆ་ཁག་དང་འབྲེལ་ཏེ་སྲུང་མ་འདིའི་རིགས་ལ་དཔྱད་པར་བྱ་བ་ལ།\nདང་པོ། པེ་ཧར་ཞེས་པའི་མིང་གི་གོ་དོན། པེ་ཧར་ཞེས་པའི་མིང་གི་གོ་དོན་གླེང་བ་ལ།\nམཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་གྱི་དཔྱད་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་བོད་འགྱུར་མ་《མདའ་དང་འཕང་》 ཞེས་པའི་ནང་། “ཐོ་མ་སི་ཡིས་པེ་ཧར་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་དེ་ནི་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་མིང་ཚིག་(白) དཀར་པོ་ཞེས་པ་ལས་མཆེད་ཅེས་གསུང་ས། དབྱི་ཏ་ལིའི་བོད་རིག་པ་མཁན་ཅན་ཏུ་ཆི་ཡིས། པེ་ཧར་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་དེའི་ཁུངས་ནི་ཏུར་ཀིའི་སྐད་ཀྱི་ཐ་སྙད་པེ་ག་(Pag) ཞེས་པ་དེར་གཏུགས་གནང་ཡོད་”② ཞེས་པེ་ཧར་གྱི་གོ་དོན་འདི་ཕྱི་ལ་ཁུངས་གཏུགས་ནས་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་དཀར་པོ་དང་ཏུར་ཀིའི་སྐད་ཀྱི་པེ་ག་སོགས་དང་འབྲེལ་ཏེ་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་ཡོད། ཡང་དཔྱད་རྩོམ་འདི་གའི་ནང་དུ་“དུས་རབས་བཅོ་ལྔའི་ནང་དུ་སྐྱོགས་སྟོན་གྱིས་བོད་ཡིག་ཐོག་གི་པེ་ཧར་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་དེ་ནི་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་Vihara ( གཙུག་ལག་ཁང་) ཞེས་པའི་སྒྲ་ཐད་སྒྱུར་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན། ”③ཞེས་དང་། བོད་ཀྱི་ཡོངས་གྲགས་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་《དབའ་བཞེད་》ཅེས་པའི་ནང་དུ་ཚིག་དུམ་འདི་འདྲ་ཞིག་འཁོད་ཡོད་དེ། “དེ་ནས་བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་བཙན་གྱི་སྐུ་རིང་ལ་བལ་རྗེའི་བུ་མོ་ཁབ་ཏུ་བཞེས་ནས་གཙུག་ལག་ཁང་ར་ས་པེ་ཧར་གླིང་བརྩིགས་”④ཞེས་བལ་རྗེའི་བུ་མོ་ནི་བལ་བཟའ་ཁྲི་བཙུན་དང་ར་ས་པེ་ཧར་གླིང་ནི་ར་ས་འཕྲུལ་སྣང་གཙུག་ལག་ཁང་ལ་གོ་བ་ཡིན། གཞན་མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་མཛད་པའི་《རྒྱལ་ཁམས་རིག་པས་བསྐོར་བའི་གཏམ་རྒྱུད་གསེར་གྱི་ཐང་མ་》ཞེས་པའི་ནང་། “བིཧར་ནི་གྲོང་ཁྱེར་དྲུག་ཡོད་པའི་དབུས་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་དེ་གཅིག་པུའི་མིང་ཡིན། དེ་ཡང་བི་ཧ་ར་གཙུག་ལག་ཁང་གི་མིང་སྟེ་དེ་ཡང་གཙོ་བོར་ན་ལནྡྲ་དང་། ཨོཏནྟཔུརི་གཉིས་གྲགས་ཆེ་བར་བརྟེན་ནས་བྱུང་བར་མངོན་ཅིང་། ཨོཏནྟཔུརིའི་ཤུལ་གྱི་ཀླ་ཀློའི་གྲོང་དེ་ལ་ད་དུང་ཡང་བིཧརཤརི་བ་ཞེས་འབོད་”⑤ ཅེས་འཁོད་འདུག་པས། གོང་གི་ཡིག་ཆ་ཁག་ལས་པེ་ཧར་ཞེས་པའི་གོ་དོན་ནི་གཙུག་ལག་ཁང་གི་དོན་ཡིན་པ་གོར་མ་ཆག ཡང་པེ་ཧར་ཞེས་པའི་མིང་འདིའི་འབྲི་སྟངས་གཞན་ཞིག་ལ་བེ་ཧར་ཟེར། དེ་ནི་གནའི་ཐ་སྙད་ལ་སྡེ་པ་གཅིག་པའི་མིང་གཞི་དང་རྗེས་འཇུག་སོགས་ཕན་ཚུན་བརྗེས་རེས་བྱེད་པའི་སྲོལ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སོ། །\nསྲུང་མ་འདི་ཉིད་ཀྱི་བྱུང་བའི་སྐོར་ལ་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོས་མཛད་པའི་《གནས་ཆུང་དཀར་ཆག་》 ཏུ། “ཀུན་རྫོབ་ཏུ་རྒྱལ་པོ་པེ་ཀར་གྱི་སྐྱེ་བ་྾གསང་བའི་བདག་པོས་སྩལ་བར་བསྐལ་བ་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་སྔོན་རོལ་ཏུ་མ་ཧ་ཨ་དབུ་ཏ་བྱ་བར་ཆོས་ལྡན་གྱི་རྒྱལ་པོ྾ ྾གེ་སློང་ལེགས་ལྡན་ནག་པོ་བློན་པོར་གྱུར་པའི་ཚེ་མཁན་པོ་ཟླ་འོད་དུ་སྣང་྾ ྾ ྾ ྾ རྒྱལ་པོ་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་མཚན་རྒྱལ་པོ་ཟླ་འོད་གཞོན་ནུ་དང་བློན་པོ་དུ་ནག་པོ་དེའི་ཚེ་འགོང་པོ་དགུ་འདུས་ཀྱི་ལྷ་ཁང་དུ་ཟླ་འོད་གཞོན་ནུ་དང་བྲམ་ཟེ་མ་འདུས་པ་དང་སྨོན་ལམ་སོགས་ལ་རྟེན་ནས་བཤན་པ་྾མགོ྾ ྾ཆུ་མི་བྱང་ཆུབ་འབར། གླན་མི་བྱང་ཆུབ་འོད། འཕྱི་བ་སོགས་ཀྱི་སྐྱོད་མཐར་ཡབ་རྨུ་རྗེ་བཙན་པོ་དང་ཡུམ་མུད་བདུད་྾ཟའ་སྨན་དཀར་མོ་ ྾ ྾ཡབ་རྗེ་བླ་མེད། ཁྲམ་ཐོགས་ཉམས་པ་རྗེ་སྨུ་བདུད་ཁྲམ་དཀར་རྗེ། ཁྲོམ་ཐོགས་འབར་བ་རྗེ། མུད་ནག་སྟོང་ཆེན྾དོན་མཆེད་ལྔའི་བར་ཚིགས་སྨུ་བདུད་ཁྲོམ་དཀར་རྗེར་གྱུར་པའི་དུས་ནམ་མཁའི་ལྷ་སོགས་སྣང་སྲིད་ལྷ་སྲིན་སྡེ་བརྒྱད་རྣམས་བྲན་དུ་བཀོལ། ……”⑥ཞེས་འཁོད། ཡིག་ཆ་འདི་ནི་གནས་ཆུང་དགོན་པའི་བདེ་ཡངས་ཁྱམས་རའི་ལྷོ་ངོས་གྱང་ལྡེབས་སུ་བཀོད་པའི་དཀར་ཆག་འདྲ་བཤུས་ལས་དྲངས། དེ་ཡང་དུས་ཀྱི་བཞུར་རྒྱུན་ཁྲོད་དཀར་ཆག་འདི་ཉིད་ཉམས་རྒུད་དུ་སོང་སྟབས་ཡིག་འབྲུ་མི་གསལ་བ་རྣམས་ལ་ཀུར་རྟགས་ཀྱིས་ཚབ་མཚོན་མཛད་ཡོད་ཅིང་། དཔྱད་ཡིག་འདིས་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོའི་ཐོག་མའི་འབྱུང་ཁུངས་དང་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་རོབ་ཙམ་མཚོན་ཡོད།\nདེ་ཡང་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོའི་བྱུང་བའི་སྐོར་ལ་དེ་ལས་ཁ་གསལ་བ་ཞིག་སླེ་ལུང་བཞད་པའི་རྡོ་རྗེས་མཛད་པའི་《དམ་ཅན་བསྟན་སྲུང་གི་རྣམ་ཐར་》 ནང་དུ་འདི་ལྟར་འཁོད་ཡོད་དེ། “སྔོན་བསྐལ་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་སྔོན་རོལ་ནས་ཡུལ་ཨ་སུ་ར་ཞེས་བྱ་བ་ན་པེ་ཧར་འདི་རྒྱལ་པོ་དྷ་རྨ་ཛྭ་ལ་ཞེས་བྱ་བར་སྐུ་འཁྲུངས་པ་དང་། མགོན་པོ་ལེགས་ལྡན་ནག་པོ་དེའི་བློན་པོའི་བུར་འཁྲུངས་པ་གཉིས་ཤིན་ཏུ་མཛའ་བར་གྱུར་ཏེ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་ཆད་བྱས། མཁན་པོ་ཟླ་འོད་དུ་ན་ཏིང་ཞེས་བྱ་བར་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་ལས། རྒྱལ་པོ་ལ་ཟླ་འོད་གཞོན་ནུ་དང་བློན་པོའི་བུར་དུན་ཏིང་ནག་པོར་བཏགས། རྒྱལ་པོའི་བུ་ནི་བཤད་པ་ལ་དགའ། བློན་པོ་ནི་བསྒོམ་པ་ལ་དགའ་བས་སྤྱོད་ལམ་མ་མཐུན་ནོ། ། དེའི་ཡུལ་དེའི་འགོང་པོ་དགུ་འདུས་ཀྱི་ལྷ་ཁང་བྱ་བའི་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ནང་དུ་ཟླ་འོད་གཞོན་ནུ་དང་། བྲམ་ཟེ་ཆོས་བཟང་ཞེས་བྱ་བའི་བུ་མོ་མཛེས་ལྡན་མེ་ཏོག་སྐྱེས་བྱ་བ་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་ཡིད་འཕྲོག་པ་འདོད་པའི་རྣམ་འགྱུར་ལ་མཁས་པ་ཞིག་ཕྲད་པར། ཟླ་འོད་ཀྱིས་མིག་ཟུར་བལྟས་པས་བུ་མོ་ཡང་འདོད་ཆགས་གཡོས་པས་ཟུར་མིག་བསྟན་ཅིང་འཛུམ་པའི་མདངས་ཕྱུངས། དེར་ཟླ་འོད་གཞོན་ནུ་འདོད་ཆགས་ལྷག་པར་དུ་གཡོས་ཏེ་བུ་མོའི་ལུས་ལ་འཇུས་ནས། མཛེས་པའི་རྒྱན་ལྡན་བུ་མོ་ཁྱོད་འདྲ་བ། ། སྔོན་ཆད་མ་མཐོང་ལྷ་ཡི་བུ་མོའམ། ། མི་དང་གནོད་སྦྱིན་བུ་མོ་སུ་འདྲ་ཞིག།ཁྱོད་འདྲར་རོལ་རྩེད་བྱ་རྒྱུ་བྱུང་བ་ན། ། ཚུལ་ཁྲིམས་བསླབས་པའི་གཞི་ནི་ཉམས་ནའང་ཉམས། ། རྡོ་རྗེ་སྙིང་ནད་འབར་བ་བྱུང་ནའང་བྱུང་། ། ཞེས་སྨྲས་ཏེ་ཆོས་གོས་སེར་པོ་གདན་དུ་གཏིང་། དམ་ཆོས་ཀྱི་བསེ་ཀ་ལི་སྔས་སུ་བརྒྱབ། འཁར་གསིལ་སྔས་མགོར་བཞག སྤྱི་བླུགས་མདུན་དུ་བཞག ལྷུང་བཟེད་འོག་ཏུ་བཟེད་ནས་འཁྲིག་པ་སྤྱད་དོ། ། ཧ་ཅང་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་མྱོས་ཏེ་ཞག་བདུན་གྱི་བར་དུ་ཁ་མ་བྲལ་བར་རོལ་ལོ། ། དེར་གཙུག་ལག་ཁང་གི་གནས་བརྟན་མཁན་པོ་རབ་གསལ་ཞེས་བྱ་བའམ་མུ་སྟེགས་ཀྱི་སྟོན་པ་བར་སྣང་ཞེས་བྱ་བར་གྲགས་པ་ཞིག་གིས་མཐོང་སྟེ་དགེ་འདུན་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་དགེ་སློང་གིས་དེ་འདྲའི་སྤྱོད་པ་བྱེད་པ་མི་རིགས་སོ་ཞེས་ཉེས་པ་བརྗོད་པས། ཟླ་འོད་སྐྱེངས་ཤིང་ཁྲོས་ཏེ་ཆོས་གོས་ལ་མཁན་པོའི་ལིང་ག་བྲིས་ནས་ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་ནང་དུ་ལས་སྦྱོར་བགྱིས། སླར་ཡང་བུ་མོ་དེ་ཉིད་ལ་འཁྲིག་པ་སྤྱོད་ཅིང་འགྲོགས་པ་ལ་དགེ་སློང་དུན་ཏིང་ནག་པོས་དེ་འདྲ་མ་བྱེད་ཅེས་ཉེས་དམིགས་བརྗོད་ནས་བཀག་པས་ཟླ་འོད་གཞོན་ནུ་ཁྲོས་ཏེ་སྐད་ཅིག་གིས་སེངྒེར་བརྫུས་ནས་འགྱིང་ཞིང་བསྟིགས་པས། གསང་བའི་བདག་པོས་མཁྱེན་ཏེ། དགེ་སློང་དུན་ཏིང་ལ་རྡོ་རྗེའི་གོ་ཆ་གཡོགས་ཏེ་ལུས་བསྲུངས། དོམ་ནག་ཏུ་བརྫུས་ཉེར་ཞིང་བསྟིགས་པ་ཞགས་པས་དྲངས། ཁྱི། སྤྱང་ཀི སྟག ཕག་རྣམས་སུ་བརྫུས་ཏེ་བསྟིགས་པས་རྡོ་རྗེ་འཕངས་ཏེ་བསྲུངས། འཕྱི་བར་བརྫུས་ནས་ས་བྲུས་པས་ཁྱི་ཐོད་ཀྱི་ནང་དུ་མནན། ཕག་པར་བརྫུས་ནས་ས་བྲུས་པས་ཕག་ཐོད་དུ་མནན། སྤྱང་ཀིར་སྤྲུལ་པས་སྤྱང་ཐོད་དུ་མནན། སྤྲ་སྤྲེལ་བྱི་ལ་སོགས་སྤྲུལ་པས་དེ་དང་དེའི་འཁོར་ལོའི་ལས་སྦྱོར་གྱི་སྒོ་ནས་གཟིར་པས་གནོད་པར་མ་ནུས་སོ། ། དེ་ཡང་འདུལ་ཁྲིམས་དང་དམ་ཚིག་ཉམས་པ་དང་ལོག་པར་སྤྱད་པའི་དབང་གིས་ཟླ་འོད་གཞོན་ནུ་སྐྱེ་བ་ཕྱི་མ་དམྱལ་བར་འཁྲུངས་ཏེ་བཤན་པ་ར་མགོ་ཅན་བྱ་བར་གྱུར་ཏེ་སྡུག་བསྔལ་དཔག་ཏུ་མེད་པར་མྱོང་ངོ”⑦ཞེས་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་ཐོག་མར་ཡུལ་ཨ་སུ་ར་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱལ་པོའི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་། དེ་ནས་བློན་པོའི་བུ་ལེགས་ལྡན་ནག་པོ་དང་མཉམ་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་། འོན་ཀྱང་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་གཡོས་ཏེ་བྲམ་ཟེའི་བུ་མོ་ཆོས་བཟང་དང་འཁྲིག་པ་སྤྱད་པ་མ་ཟད། མཁན་པོ་དང་དགེ་སློང་གཉིས་ཀྱིས་ཉེས་དམིགས་བརྗོད་པར་མ་འདོད་པར་དུད་འགྲོ་སྣ་ཚོགས་ལ་སྤྲུལ་ཏེ་གནོད་པ་སྐྱེལ་བར་བརྩམས་པས་འདུལ་ཁྲིམས་དང་དམ་ཚིག་ཉམས། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚེ་ཕྱི་མ་དམྱལ་བར་སྐྱེས་ཏེ་སྡུག་བསྔལ་སྣ་ཚོགས་མྱོང་དགོས་བྱུང་བ་རེད། ཕྱིས་སུ་ཟླ་འོད་གཞོན་ནུ་འདི་རིམ་བཞིན་ཆུ་མིག་བྱང་ཆུབ་འབར་དང་། གླན་མི་དབང་འབར། བཛྲ་གུ་ཧྱ་ས་མ་ཏི་སོགས་ཀྱི་སྤྲུལ་པར་སྐྱེས་ཏེ་ཚེ་སྔོན་གྱི་ལས་ངན་ལས་འབྲས་བུ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་ལས་མ་འདས།\nཡང་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་ཀླུ་མོ་ཞིག་ལས་བཙས་པའི་སྐོར་ཡོད་དེ། “སྔོན་རི་རབ་ཀྱི་རྩེར་དཔག་བསམ་ཤིང་གི་རྩ་བར་བདུད་ཁང་རྩེ་དགུ་པ་ཞིག་གི་ནང་དུ་བདུད་ཀྱི་རཱ་ཛ་དང་། རི་རབ་ཀྱི་བྱང་ཤར་མཚམས་ན་མཚོ་མ་དྲོས་པར་ཀླུ་མོ་དཀར་མོ་མགོ་ཅོག་ཅེས་བྱ་བ་གཉིས་ཕན་ཚུན་དགའ་མགུར་སྤྱད་པ་ལས། རེ་ཞིག་ན་ཀླུ་མོར་སྒོ་ང་བཅུ་གསུམ་སྐྱེས་ཤིང་། དེ་དག་ལས་ཞུགས་ཀྱིས་ཕུང་པོ་འབར་བ་དང་སྒྲ་དྲག་པོ་སྒྲོག་པ་སོགས་བྱུང་བས་ཀླུ་མོ་སྐྲག་སྟེ་རང་ལས་བཙས་པའི་སྒོ་ང་རྣམས་ཟོས་པས་ལུས་ལ་མེ་འབར་བ་དང་ཁྲག་འཛག་པས་མཚོན་ཐན་མང་པོ་བྱུང་བས་རི་རབ་ཀྱི་རྩེར་ཕྱིན་སྒོ་ང་རྣམས་སྐྱུགས་ཏེ་གསང་བའི་བདག་པོ་ཕྱག་རྡོར་ལ་ཕུལ་ནས་སྒོ་ང་དེ་རྣམས་ལས་མ་རུངས་འབྱུང་བས་བྱིན་གྱིས་བརླབ་ཏུ་གསོལ་ཞེས་བཏབ་པ་ལྟར་དཔལ་གསང་བའི་བདག་པོས་སྒོ་ང་རྣམས་བརྟོལ་བས། སྒོ་ང་རྣམས་ལས་རིམ་པ་བཞིན་རྒྱལ་པོ་དཀོར་རྗེ་བྲང་དཀར། གཟའ་རཱ་ཧུ་ལ་སོགས་དང་སྒོ་ང་བདུན་ཚིགས་པ་དེ་ནམ་མཁར་འཕངས་པས་གསང་བདག་གིས་བཟུང་ནས་བརྟོལ་བས་གཞན་ལས་མཐུ་ཆེ་བ་དང་ངོ་མཚར་ཅན་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོར་གྲགས། དེ་དུས་མི་ལུས་ཁྱུང་གི་མགོ་ཅན་གྱི་རྣམ་པ་བསྟན་པས་ལྷའི་དབང་པོས་དགེ་བསྙེན་ཁྱུང་ཆེན་གཡུ་འབྲུག་འདུལ་དུ་མཚན་གསོལ། ཕྱི་བློན་ནང་བློན་སོགས་ཆེས་འཇིགས་རུང་དཔུང་གི་ཚོགས་བཅས་གསང་བདག་གི་བཀའ་དང་དམ་ལ་གནས་པར་ཞལ་གྱིས་འཆེས། བྷ་ཏ་ཧོར་ཡུལ་ཤེལ་གྱི་བྲག་ཕུག་ཏུ་པདྨ་སཾ་བྷ་ཝ་སྐྱེ་མེད་ཀྱི་དོན་སྒོམ་པའི་ཚེ་སེང་གེ་དཀར་མོར་སྤྲུལ་ནས་འཇིགས་པའི་རྣམ་འགྱུར་གྱི་ཚུལ་ལ་རྩེ་གསུམ་འཕྱར་བས་ནམ་མཁར་བྲོས། སླར་ཡང་ཆོ་འཕྲུལ་དུ་མས་མཐོ་བརྩམས་ཤིང་གླགས་ལྟ་བར་རྔོ་མ་ཐོགས་ཤིང་སློབ་དཔོན་གྱིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་བཀུག་པས་བྱིས་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་འོངས་ནས་སྤྱི་བོར་རྡོ་རྗེ་བླངས་”⑧ཞེས་རྒྱལ་པོ་པེ་ཧར་ནི་མི་ལུས་ཁྱུང་གི་མགོ་ཅན་གྱི་རྣམ་པ་ཡིན་པར་བསྟན། མ་ཟད་མཚན་གཞན་དགེ་བསྙེན་ཁྱུང་ཆེན་གཡུ་འབྲུག་འདུལ་དུ་གསོལ། བྷ་ཏ་ཧོར་གྱི་ཤེལ་གྱི་བྲག་ཕུག་ཏུ་སློབ་དཔོན་པདྨ་སཾ་བྷ་ཝས་དམ་ལ་བཏགས་པར་གྲགས། པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་འདི་བྷ་ཏ་ཧོར་གྱི་ཡུལ་དུ་བྱོན་པའི་སྐོར་ལ། “ནམ་ཞིག་ཆོས་སྐྱོང་འདི་ཉིད་ལྷ་ཡུལ་ནས་ས་ལ་འབབ་དུས་ཤིང་གི་བྱ་ཆེན་པོ་ཞིག་སྤྲུལ་ནས་དེའི་ནང་དུ་ཞུགས་པས་རྒྱལ་པོ་ཤིང་བྱ་ཅན་དུ་གྲགས། བྷ་ཏ་ཧོར་གྱི་ཡུལ་དུ་བྱོན་ཏེ་སྒོམ་གྲྭ་སྨུག་པོའི་སྲུང་མ་མཛད་”⑨ཅེས་རྒྱལ་པོ་ཤིང་བྱ་ཅན་གྱི་གཟུགས་སུ་སྤྲུལ་ཏེ་ལྷ་ཡུལ་ནས་མི་ཡུལ་དུ་ཕེབས་ཏེ་སྒོམ་གྲྭའི་སྲུང་མ་མཛད་པ་ཡིན།\nམདོར་ན། པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་ཉིད་སྔོན་གྱི་བག་ཆགས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དགྲ་བཅོམ་པ་ལེགས་ལྡན་ལ་གནོད་འཚེ་བྱེད་པར་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་དང་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་གནད་ལ་ཕབ་སྟེ་དམ་ལ་བཏགས་ཤིང་སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་སྲུང་བར་ཁས་བླངས་པ་དང་། དུས་ཕྱིས་སློབ་དཔོན་པདྨ་སཾ་བྷ་ཝས་ཉམས་སད་སྒོས་མཐོ་འཚམ་བྱས་པར་ཕྱག་རྒྱས་ཟིལ་གྱིས་མནན་ཏེ་དམ་ལ་བཏགས་པར་བཞེད།\nཔེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་ནི་གོང་དུ་སྨོས་པ་བཞིན་ཡུལ་བྷ་ཏ་ཧོར་གྱི་སྒོམ་གྲྭ་སྲུང་བའི་བསྟན་སྲུང་ཡིན་པ་དང་། ཕྱིས་སུ་ལས་དབང་གིས་རྐྱེན་པས་བསྟན་པ་སྔ་དར་གྱི་སྐབས་སུ་བོད་ཁ་བ་ཅན་དུ་ཕེབས་ཏེ་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་བསྟན་སྲུང་དུ་གྱུར། བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་དུས་སུ་སྒྲུབ་བརྒྱུད་ཤིང་རྟ་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ཙམ་བྱུང་སྟེ་གྲུབ་མཐའི་སྲོལ་དར་བ་ནས་བཟུང་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་འདི་ཉིད་གྲུབ་མཐའ་ཁག་གཅིག་གི་སྲུང་མ་གཙོ་བོར་བསྐོས་ཏེ་སེར་སྐྱ་མང་ཚོགས་རྣམས་ཀྱིས་དད་པ་དང་བསྐང་མཆོད་བྱེད་སྲོལ་བྱུང་བ་རེད།\nགཅིག བསམ་ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་སྲུང་མར་བསྐོས་ཚུལ། བསམ་ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་ནི་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་ནང་ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱིས་ཕྱག་བཏབ་པའི་བོད་ཀྱི་དགོན་སྡེ་ཐོག་མ་ཡིན་ལ། ཡུལ་དབུས་ཀྱི་ལྷོ་ཁ་གྲ་ནང་རྫོང་གི་ཁོངས་སུ་ཆགས། གཙུག་ལག་ཁང་འདི་ཉིད་རྒྱ་གར་གྱི་ཨོ་ཏནྟ་པུ་རིའི་གཙུག་ལག་ཁང་ལ་དཔེ་བླངས་ཏེ། འོག་ཁང་ལྷ་དང་བཅས་པ་བོད་ལུགས་དང་། བར་ཁང་ལྷ་དང་བཅས་པ་རྒྱ་ནག་ལུགས། སྟེང་ཁང་ལྷ་དང་བཅས་པ་རྒྱ་གར་ལུགས་ཡིན་པའི་བཟོ་དབྱིབས་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་ཞིག་ཡིན་པས་སྙན་གྲགས་ཤིན་ཏུ་ཆེ།\nདེ་ཡང་ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱིས་གཙུག་ལག་ཁང་འདི་ཉིད་ཕྱག་བཏབ་རྗེས་སྲུང་མ་གང་བསྐོའི་སྐོར་མཁན་སློབ་གཉིས་དང་བཀའ་བགྲོས་པས་རྒྱལ་པོ་པེ་ཧར་དེ་ཉིད་ལེགས་པར་དགོངས་ནས་སྲུང་མར་བསྐོས་ཚུལ་《ཤེལ་དཀར་ཆོས་འབྱུང་ལེགས་བཤད་ནོར་བུའི་མེ་ལོང་སྐལ་བཟང་མགྲིན་རྒྱན་》ལས། “སྔོན་དུས་འཇམ་མགོན་མི་རྗེའི་སྐུར་བསྟན་པ། ། ཟན་ཡངས་གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་སྦྱོངས་པའི་ཚེ། ། མཁན་སློབ་ཆོས་གསུམ་བཀའ་བགྲོས་མཐུན་འབྲས་ལ། ། ལྷ་སྲས་མུ་ཏིག་ལྷ་བཟང་ཀླུ་དཔལ་གཉིས། ། དྲག་པོ་གཡུལ་གྱི་ཆས་ལྡན་དམག་ཚོགས་དང་། ། རྣམ་སྲས་རྟ་བདག་སྤྲུལ་དམག་གྲངས་མེད་བཅས། ། བྷ་ཏ་ཧོར་རྣམས་བཅོམ་ནས་དཔེ་ཧར་ཉིད། ། བསམ་ཡས་ཆོས་འཁོར་ཆེན་པོའི་བསྲུང་མར་བསྐོས། ། ”⑩ཞེས་འཁོད་པ་ལྟར། རྒྱལ་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་ལྷ་སྲས་མུ་ཏིག་བཙན་པོས་དམག་འཁྲིད་དེ་བྷ་ཏ་ཧོར་གྱི་སྒོམ་གྲྭ་བཅོམ་ནས་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་འདི་ཉིད་བསམ་ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་གདན་དྲངས་པ་ཡིན།\nཡང་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་ལྷན་ཐབས་སུ་བསྩལ་བའི《གནས་ཆུང་དཀར་ཆག་》གི་ནང་དུ། “སྔོན་ཆོས་སྐྱོང་བའི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་གྱིས་བསམ་ཡས་མི་འགྱུར་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོ་རྟེན་དང་བརྟེན་པར་བཅས་པ་བཞེངས་པའི་སྲུང་མ་ཇི་ལྟར་བསྐོ་མཁན་སློབ་ཆོས་གསུམ་བཀའ་བགྲོས་པ་ན། མཁན་པོའི་ཞལ་ནས་བདུད་ནི་སྲོག་གཅོད་ལ་དགའ། གཟའ་ནི་གཏུམ། ཀླུ་ནི་གདུག བཙན་གནོད་པ་ཚ། དམུ་འཇམ་དྲགས། མ་མོ་ནི་འཇིགས་པས་དེ་རྣམས་མ་ཡིན་པ་སུ་འཐད་གསུང་བ་ལ། སངས་རྒྱས་གཉིས་པ་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་པདྨ་འབྱུང་གནས་ཀྱིས། ཧོར་གྱི་ཕོ་ལྷ་གནམ་ལྷ་བྱང་ཆུབ་ཡིན། ། རྒྱལ་པོ་ཤིང་བྱ་ཅན་ནི་གདན་དྲངས་ནས། ། དེ་ལ་གཏད་པས་གཙུག་ལག་ཁང་མི་འཇིག། བྷ་ཏ་ཧོར་གྱི་སྒོམ་གྲྭ་བཅོམ་པ་ན། ། པེ་ཀར་ཀ་ཅའི་ཕྱི་ལ་འབྲངས་ཏེ་འོང་། ། ང་ཡིས་པེ་ཀར་གླིང་དུ་རྟེན་འཛུགས་གསུངས། ། ཞེས་པ་ལྟར། བྷ་ཏ་ཧོར་གྱི་སྒོམ་གྲྭ་ནས་དཀོར་སྲུང་པེ་ཀར་རྒྱལ་པོ་འོས་པར་གསུངས་པ་བཞིན་ཧོར་གྱི་སྒོམ་གྲྭ་བཅོམས། ཟ་ཧོར་གྱི་རྒྱལ་རྒྱུད་དྷརྨ་པ་ལ། གཡུའི་ཐུབ་པ། དུང་གི་སེང་གེ་སོགས་ཀ་ཅ་དུ་མ་དང་བཅས་སྤྱན་དྲངས་ནས་ཆོས་འཁོར་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྲུང་མར་མངའ་གསོལ་ཞིང་ཕྱི་ནང་གི་རྟེན་རྣམས་བཙུགས”⑾ཞེས་དང་། ཨུ་རྒྱན་གླིང་པས་གཏེར་ནས་བཞེས་པའི་《པདྨ་བཀའ་ཐང》 དུ། “བྷ་ཏ་ཧོར་གྱི་སྒོམ་གྲ་བཅོམ་པ་ན༔ པེ་ཧར་ཀ་ཅའི་ཕྱི་ལ་འབྲངས་ནས་འོང༔ ང་ཡིས་པེ་ཀར་གླིང་དུ་རྟེན་འཛུགས་གསུངས༔ དེ་ནས་བྷ་ཏར་དམག་བརྒྱབ་སྒོམ་གྲ་བཅོམ༔ ཟས་ནོར་མང་པོ་དྲངས་ནས་འོངས་པ་ལས༔ ལ་ལ་སྨྱོར་བཅུག་ལ་ལ་འབོག་ཏུ་བཅུག༔ དེ་ནས་ཨུ་རྒྱན་པདྨ་འབྱུང་གནས་ཀྱིས༔ པེ་ཀར་གླིང་དུ་རྒྱལ་པོའི་རྟེན་བཙུགས་ཏེ༔”⑿ཞེས་བྷ་ཏ་ཧོར་གྱི་སྒོམ་གྲྭ་བཅོམ་སྟེ་པེ་ཧར་དེ་ཉིད་ཀ་ཅའམ་ནོར་རྫས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པས་བསམ་ཡས་དགོན་པའི་བསྟན་སྲུང་དུ་བསྐོས་པ་ཡིན། 《སྦ་བཞེད》 ཀྱི་ནང་དུ་ཡང་“སྲུང་མ་ཁྲམ་གང་གི་རྒྱལ་པོ་སྤྱིའི་ཆོས་སྐྱོང་དཔེ་ཧར་ལ་གཏད”⒀ཅེས་པའི་ཚིག་འབྲུ་ལས་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་འདི་བསམ་ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་སྲུང་མར་བསྐོས་པ་གསལ་པོར་མཚོན་ཐུབ།\nདེང་གི་ཆར་བསམ་ཡས་དགོན་པའི་གྲུབ་ཆའི་ལྷ་ཁང་ནང་དུ་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོའི་སྐུ་བརྙན་རྟེན་དུ་བཞུགས་ཡོད་པ་མ་ཟད། དམངས་གཞས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་ཡང་། བསམ་ཡས་བསམ་ནས་མ་ཡོང་། ། ཆོས་སྐྱོང་བསམ་ནས་ཡོང་ཡོད། བསམ་ཡས་ཆོས་སྐྱོང་ཆེན་པོས། ། ང་ལ་ལུང་བསྟན་གནང་རོགས། ། ཞེས་བསམ་ཡས་དགོན་པའི་ཆོས་སྐྱོང་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་འདི་ཉིད་དད་ལྡན་མང་ཚོགས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་གོ་གནས་གལ་ཆེན་བཟུང་ཡོད་པ་ར་སྤྲོད་ཐུབ་བོ། །\nགཉིས། ཚལ་ཡང་དགོན་དང་འབྲེལ་བའི་གཏམ། ཚལ་ཡང་དགོན་ནི་བཀའ་བརྒྱུད་ཆོས་བརྒྱུད་འཛིན་མཁན་གུང་ཐང་བླ་མ་ཞང་འགྲོ་བའི་མགོན་པོས་རབ་བྱུང་གསུམ་པའི་ཤིང་ལུག་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1175ལོར་ཕྱག་བཏབ་པ་ཡིན་ཞིང་། བཀའ་བརྒྱུད་བྱེ་བྲག་ཆེ་བཞི་ཆུང་བརྒྱད་ལས་ཆེ་བ་བཞིའི་ཡ་གྱལ་ཚལ་པ་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་གདན་ས་ཐོག་མ་འདི་ཡིན་ལ། གྲུབ་མཐའི་མིང་ཡང་གདན་ས་འདི་ཉིད་ལས་ཐོགས་པ་ཞིག་ཡིན། ཚལ་ཡང་དགོན་ནི་ཕྱིས་སུ་དགོན་པའི་གྲུབ་ཆའི་མ་ལག་ཆ་ཚང་བའི་ཚལ་གུང་ཐང་གཙུག་ལག་ཁང་གི་བྱེ་བྲག་གྲྭ་ཚང་གཅིག་ཡིན་ཞིང་། ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཤར་ངོས་ཚལ་གུང་ཐང་ཤང་དུ་གནས་ཡོད་དེ། བྱང་ངོས་སུ་ཚལ་ཡང་དགོན་དང་དབུས་གླིང་། ལྷོ་ངོས་སུ་གུང་ཐང་གཙུག་ལག་ཁང་བཅས་བཞུགས་ཡོད།\nཔེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་ནི་གོང་དུ་ཞུས་པ་བཞིན་ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་སྐུ་དུས་སུ་ཡུལ་བྷ་ཏ་ཧོར་ནས་བསམ་ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་གདན་དྲངས་ཏེ་གདན་ས་འདི་ཉིད་ཀྱི་སྲུང་མར་བསྐོས་གནང་བ་དང་། ཕྱིས་སུ་ཚལ་ཡང་དགོན་དང་འབྲེལ་བ་བྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་ཨོ་ཇེ་ཁེ་ཝི་ཚི་(wojkowitz)ཡིས་བརྩམས་པའི་དཔེ་ཆ《བོད་ཀྱི་ལྷ་འདྲེ་གདོན་བགེགས》(《 oracles and Demons o་Tibet 》)ཞེས་པའི་ནང་“གསུང་སྲོལ་ལ་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་བསམ་ཡས་དགོན་པར་ལོ་བདུན་བརྒྱ་བཞུགས་པའི་ཕྱིས་སུ་ཚལ་གུང་ཐང་ལ་གནས་སྤོས་གནང་བ་ཡིན། དགོན་པ་འདི་ཉིད་ཀྱི་བསྡུས་མིང་ལ་གུང་ཐང་དགོན་པ་ཟེར་ཞིང་། རྙིང་མ་བས་ཕྱག་བཏབ་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། ལྷ་སའི་ཤར་ངོས་སྐྱིད་ཆུའི་འགྲམ་དུ་ཆགས་ཡོད”⒁ཅེས་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་བསམ་ཡས་ནས་ཚལ་གུང་ཐང་ལ་གནས་སྤོས་པའི་སྐོར་འཁོད་ཅིང་། གཞན་ད་དུང་ཚལ་གུང་ཐང་གཙུག་ལག་ཁང་གི་བསྡུས་མིང་ལ་གུང་ཐང་དགོན་པ་དང་རྙིང་མ་བས་ཕྱག་བཏབ་པ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ནི་ནོར་འཁྲུལ་དུ་སོང་འདུག དེ་ཡང་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་འདི་ཚལ་དུ་ཕེབས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་སྐོར་ལ《ཚལ་གུང་ཐང་གཙུག་ལག་ཁང་གི་དཀར་ཆག་སྐྱིད་ཆུའི་རང་མདངས》ལས། “བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་བཙུན་མོ་ཚེ་སྤོང་བཟའ་དམར་རྒྱན་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་གཡོས་ཏེ་བེ་རོ་ཙ་ནར་ཆགས་སེམས་སྐྱེས་ནས་སློབ་དཔོན་གྱི་སྐུ་ལ་འཇུས་པ་སོགས་མ་རིག་པའི་བྱ་བ་མང་དག་ཅིག་བརྩམས་པས། བེ་རོ་ཙ་ན་དངངས་སྐྲག་སྐྱེས་ཤིང་། ཐུགས་ཀྱང་བྱིས་པས་སྒོ་ང་བསྐྱུར་བ་ལྟ་བུར་གྱུར་ནས་སྒོ་རུ་ཁ་ཅུར་ཏེ་བྲོས། བཙུན་མོ་ཁྲོས་ནས་བཙན་པོ་དང་བློན་འབངས་རྣམས་ལ་ལྟོ་ལོང་བཏབ་པས་སློབ་དཔོན་བྲག་ཡེར་པའི་ཕྱོགས་སུ་བྲོས་བྱོལ་དུ་ཕེབས། ཚལ་གྱི་ས་རུ་སླེབས་འཕྲལ་བསམ་ཡས་དཀོར་སྲུང་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་དང་ཀླུ་མོ་གཉིས་རང་གི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་ཕེབས་པར་ཤེས་ནས། བེ་རོ་ཙ་ན་ཡིས་ཚལ་གྱི་ས་རུ་སྐུ་མཁར་བརྩིགས་ཏེ་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་དང་ཀླུ་མོ་གཉིས་མ་ཕེབས་པར་གནས་འདི་རུ་བཞུགས་ཤིག་ཞེས་གསུངས་པས། དེ་ནས་བཟུང་བསམ་ཡས་དཀོར་སྲུང་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་ཚལ་དུ་ཆགས་ཏེ་སྲུང་མར་གྱུར་བ་ཡིན་”⒂ཞེས་པ་ལྟར། པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་ནི་སློབ་དཔོན་བེ་རོ་ཙ་ན་དང་མཉམ་དུ་ཚལ་ལ་ཕེབས་ཏེ་གནས་འདི་རུ་ཆགས་པར་གྲགས། ཕྱིས་སུ་གུང་ཐང་བླ་མ་ཞང་གིས་ཚལ་ཡང་དགོན་ཕྱག་བཏབ་རྗེས་གདན་ས་འདི་ཉིད་ཀྱི་སྲུང་མར་བསྐོས་གནང་བ་ཡིན།\nཡང་། གུང་ཐང་བླ་མ་ཞང་དང་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་གཉིས་དབར་ལ་འགལ་བ་བྱུང་སྟེ་ལྷག་པའི་དོན་རྐྱེན་ཞིག་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་འདི་ལྟར་འཁོད་ཡོད་དེ། “དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་ནང་བླ་མ་ཞང་བརྩོན་འགྲུས་གཡུ་བྲག་གིས་གུང་ཐང་དགོན་པ་བཞེངས་སྐབས། དགོན་པ་ཕྱག་བཏབ་ཡུལ་སྐོར་བསམ་ཡས་ཀྱི་ཆོས་སྐྱོང་ཆེན་པོ་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་ལ་བཅར་འདྲི་ཞུས་པའི་ཚེ། ཆོས་སྐྱོང་གིས་རི་ཡི་སྒང་ན་ཕྱག་འདེབས་ན་ལེགས་ཞེས་བརྗོད། ཡིན་ནའང་བླ་མ་ཞང་དང་ཚལ་པ་ཁྲི་དཔོན་གྱིས་ཁོང་གི་བཀའ་ལ་མ་གསན་པར། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་དགོན་པ་དེ་ཀླུང་ལ་ཕྱག་བཏབ་པ་མ་ཟད། ལས་གཞུག་སྐྱོང་སྐབས་ཚོན་པ་མང་པོ་ཞིག་མི་ལག་ཏུ་འཁྲིད་དེ་ཚོན་གཏོང་འགོ་བརྩམས། དེའི་ཚེ་ཆོས་སྐྱོང་ཆེན་པོ་དེས་འཁོན་འཛིན་གྱི་དབང་གིས་ཚོན་པའི་ལས་རོགས་ཕྲུ་གུ་ཞིག་ལ་སྦྲུལ་ནས་ཚོན་གཡོག་ཞབས་ཕྱི་ཡང་དག་པ་ཞུས་ཤིང་། ཚོན་པ་ཆེ་མོ་བ་རྣམས་ལ་ཚོན་ཤུགས་སྐབས་རིམ་པ་མ་ནོར་བར་ཇི་མ་ཇི་བཞིན་བསྒྲུབས་པའི་དབང་གིས་ཚོན་པ་ཆེན་མོས་གཙོས་པའི་ཚོན་པ་ཡོད་དོ་ཅོག་ཐུགས་དགྱེས་ཐག་ཆོད་ནས། ཁོ་ལ་སྨྲས་པ། ད་ཚོན་གཏོང་འགྲུབ་གྲབས་འདུག བུ་ཁྱེད་ལ་རྔན་པ་ག་རེ་དགོས་ཞེས་དྲིས་པར་ཁོས་ང་ལ་གཞན་གང་ཡང་མི་དགོས། ད་ཐེངས་ཁྱེད་རྣམས་ནས་སྒོ་འཆོར་འོག་གི་ལྷོ་ངོས་ནས་བྱང་ལ་ཁ་གཏད་དེ་སྤྲེའུ་ཞིག་གི་ལག་པར་གཟིམ་སྤོས་བསྣམས་བསྡད་པ་ཞིག་བྲིས་རོགས་ཞེས་ལབ་པས། ཁོ་ཚོ་ཡ་མཚན་ཆེན་པོ་སྐྱེས་ཏེ་ཕན་ཚུན་བཀའ་བསྡུར་བྱས་རྗེས། ཕྲུ་གུ་དེས་ཚོན་གཡོག་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པོ་རྒྱུག་དབང་གིས་མཐར་ཁོའི་ཐུགས་འདོད་བསྐོང་ཕྱིར་དེ་ག་རང་བྲིས་སྐད་དོ། རྗེས་སུ་ཚལ་པ་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་མཛད་པོ་བླ་མ་ཞང་དང་ཚལ་པ་ཁྲི་དཔོན་གཉིས་ཞབས་བཅགས་ཀྱིས་གཟིགས་སྐོར་ལ་ཕེབས་ནས་རྒྱང་གཟིགས་གནང་སྐབས་སྤྲེའུ་གཟིམ་སྤོས་བསྣམས་ཡོད་པ་དེ་སྤྱན་ལམ་དུ་འཆར་བས་དེ་ལྟར་བྲིས་པ་ཏོག་ཙམ་འགྲིག་མེད་ཀྱང་ཕྱིས་དྲགས་པས་ད་དེ་མ་བསུབ་པར་རང་འཇགས་བཞག་ཞོག་ཅེས་བཀའ་གནང་བ་རེད། གང་ལྟར་ཆོས་སྐྱོང་གིས་བླ་མ་ཞང་ལ་འཁོན་འཛིན་བཅངས་པའི་དབང་གིས་རྗེས་སུ་གུང་ཐང་དགོན་པར་མེ་སྐྱོན་ཆེན་པོ་བྱུང་བར་གྲགས་”16ཞེས་གུང་ཐང་བླ་མ་ཞང་གིས་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་ལ་གདན་ས་འདེབས་ཡུལ་སྐོར་བཅར་འདྲི་ཞུ་བ་དང་། བླ་མ་ཞང་གིས་སྲུང་མའི་བཀའ་ལ་མ་གསན་པར་གདན་ས་ཡུལ་གཞན་ལ་ཕྱག་བཏབ་པས་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་བྱུང་སྟེ་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོས་འཁོན་ལན་སློག་པ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་གཏམ་རྒྱུད་དང་སྦྲེལ་ཏེ་གླེང་ཡོད། ཕྱིས་སུ་བླ་མ་ཞང་གིས་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་སྒམ་ནང་དུ་བཅུག་སྟེ་སྐྱིད་ཆུའི་ནང་དུ་དབྱུགས་པ་དང་། འབྲས་སྤུངས་དགོན་པའི་བདེ་ཡངས་གྲྭ་ཚང་གི་མཁན་རབས་དང་པོ་ལྕོག་པ་བྱང་ཆུབ་དཔལ་ལྡན་གྱིས་འབྲས་སྤུངས་སུ་གདན་འདྲེན་ཞུ་འདོད་ཀྱང་རྟེན་འབྲེལ་གྱིས་རྐྱེན་པས་ད་ལྟའི་གནས་ཆུང་དགོན་པ་ཆགས་སའི་ས་འདི་རུ་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོའི་བླ་ཤིང་ཡིན་ཟེར་བའི་ཤིང་དུ་ཐིམ་པ་ཡིན་ཞེས་ངག་རྒྱུན་དུ་གྲགས། འོན་ཀྱང་གཏམ་རྒྱུད་འདིའི་ནང་དུ་ཡོད་པའི་མི་སྣ་གཙོ་བོ་གུང་ཐང་བླ་མ་ཞང་དང་ལྕོག་པ་བྱང་ཆུབ་དཔལ་ལྡན་གཉིས་ནི་ལོ་རྒྱས་ནང་དངོས་སུ་བྱུང་བའི་མི་སྣ་ཡིན་ཡང་། ཁོ་གཉིས་འཚོ་བའི་དུས་ཚོད་ནི་མི་གཅིག་པ་ཡིན་ཏེ། ཁོ་གཉིས་འཚོ་བའི་དུས་ཚོད་ནི་མི་གཅིག་པ་ཡིན་ཏེ། གུང་ཐང་བླ་མ་ཞང་ནི་སྤྱི་ལོ་1123ལོར་སྐུ་འཁྲུངས་པ་དང་སྤྱི་ལོ་1193ལོར་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདས། ལྕོག་པ་བྱང་ཆུབ་དཔལ་ལྡན་གྱི་འཁྲུངས་འདས་ལོ་ཚིགས་ཡིག་ཆའི་ནང་མ་གསལ་ཡང་ཁོང་ནི་འབྲས་སྤུངས་དགོན་པའི་བདེ་ཡངས་གྲྭ་ཚང་གི་མཁན་རབས་དང་པོ་ཡིན་པས་འཇམ་དབྱངས་ཆོས་རྗེ་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་ལྡན་གྱིས་འབྲས་སྤུངས་དགོན་ཕྱག་བཏབ་པའི་ཕྱིས་སུ་བྱུང་བ་ནི་གོར་མ་ཆག དེར་བརྟེན་གུང་ཐང་བླ་མ་ཞང་དང་ལྕོག་པ་བྱང་ཆུབ་དཔལ་ལྡན་གཉིས་འཚོ་སྡོད་ཀྱི་དུས་ཚོད་དབར་ལ་ཧེ་བག་ལོ་སུམ་བརྒྱ་ཙམ་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཚལ་ཡང་དགོན་ལ་མེ་སྐྱོན་བྱུང་བའི་དུས་ཚོད་ནི་རབ་བྱུང་དགུ་པའི་མེ་རྟ་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1546ལོར་ཡིན་པས། གོང་གི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་ནང་དོན་ལ་ཡིད་རྟོན་དཀའ་བ་ཞིག་ཡིན།\nདེ་ཡང་གོང་དུ་ཞུས་པའི་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་བསམ་ཡས་དགོན་ནས་ཚལ་ཡང་དགོན་གྱི་བསྟན་སྲུང་དུ་བསྒྱུར་ཚུལ་ཙམ་ལས་རྒྱུ་མཚན་སྐོར་འཁོད་མི་འདུག ཁོ་བོའི་བསམ་ཚུལ་ལ། བསམ་ཡས་དགོན་པ་འདི་ཐོག་མར་གྲུབ་མཐའ་རྙིང་མ་ཡིན་པ་དང་། ཕྱིས་སུ་ས་སྐྱ་བས་བདག་སྐྱོང་གནང་བ་ཡིན་པས། སྲུང་མ་གནས་སྤོས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་འདི་ཉིད་ཕལ་ཆེར་སྐབས་དེ་དུས་གྲུབ་མཐའ་དབར་གྱི་སྟོབས་ཤུགས་འཕེལ་འགྲིབ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཤས་ཆེ།\nགསུམ། དགེ་ལུགས་པའི་སྲུང་མར་བསྐོས་ཚུལ། དགེ་ལུགས་པ་ཞེས་པའི་གྲུབ་མཐའ་འདི་ཉིད་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོས་སྤྱི་ལོ་1409ལོར་དགའ་ལྡན་དགོན་པ་ཕྱག་བཏབ་རྗེས་བྱུང་ཞིང་། བོད་ཡུལ་དུ་དར་ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཡིན། དགེ་ལུགས་པར་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་བསྟན་སྲུང་ནི་སྲུང་མ་དམར་ནག་ཅེས་གྲགས་པའི་ནག་པོ་དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོ་དང་དམར་པོ་གནས་ཆུང་ཆོས་སྐྱོང་ངམ་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་ཡིན། དེ་ཡང་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་འདི་དང་ཐོག་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་བསྟན་སྲུང་བྱེ་བྲག་ཅིག་ཡིན་པ་ལས་གྲུབ་མཐའ་གཅིག་གིས་གཙོ་བོར་འཛིན་སྲོལ་མེད་ལ། དགེ་ལུགས་པའི་གྲུབ་མཐའ་བྱུང་བའི་ཕྱིས་སུ་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་འདི་དུས་ཀྱི་བཞུར་རྒྱུན་ཁྲོད་རིམ་བཞིན་གྲུབ་མཐའ་འདི་ཉིད་ཀྱི་སྲུང་མ་གལ་འགངས་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་གྲས་སུ་བསྒྱུར་བ་ཡིན། གཤམ་ལ་ལོ་རྒྱུས་མི་སྣ་ཁག་གཅིག་དང་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོའི་དབར་གྱི་འབྲེལ་བའི་ཆ་ནས་སྲུང་མ་འདི་ཉིད་དགེ་ལུགས་པའི་བསྟན་སྲུང་གཙོ་བོར་བསྒྱུར་ཚུལ་གསལ་བཤད་བྱ་བ་ལ།\n1. འཇམ་དབྱངས་ཆོས་རྗེ་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་ལྡན་དང་ལྷ་གནམ་ཐེ་དཀར་པོ། འཇམ་དབྱངས་ཆོས་རྗེ་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་ལྡན་ནི་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོའི་དངོས་སློབ་ཡིན་ཞིང་། རབ་བྱུང་དྲུག་པའི་ས་ལུག་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1379ལོར་བསམ་ཡས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། རྩེད་ཐང་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་། སྔ་རྗེས་སུ་གསང་ཕུར་གཉལ་རྒོད་རིན་བསམ་དང་། ལྡན་མ་དཀོན་མཆོག་སེང་གེ སྐྱོར་མོ་ལུང་དུ་མཁན་ཆེན་བཀའ་བཞི་པ་བློ་གསལ། དགའ་ལྡན་དུ་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོ་བཅས་ཀྱི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ཏེ་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་ཚུལ་མང་པོ་གསན་ཏེ་ཐུགས་སུ་ཆུད།\nདེ་ནས་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོའི་བཀའ་ལྟར་རབ་བྱུང་བདུན་པའི་མེ་སྤྲེལ་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1416ལོར་དཔལ་ལྡན་འབྲས་སྤུངས་དགོན་པ་ཕྱག་བཏབ་ནས་ཞྭ་སེར་ཅོད་པཎ་ལུགས་ཉིད་དར་སྤེལ་བཏང་བ་དང་། ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་མཛད་པ་མང་དག་ཅིག་བསྒྲུབས་རྗེས་རབ་བྱུང་བརྒྱད་པའི་ས་སྦྲུལ་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1449ལོའི་ས་ག་ཟླ་བའི་ཚེས་བཅོ་བརྒྱད་ཉིན་དགོངས་པ་ཆོས་དབྱིངས་སུ་ཐིམ། དེ་ཡང་འཇམ་དབྱངས་ཆོས་རྗེ་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་ལྡན་དང་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོའི་དབར་གྱི་འབྲེལ་བའི་སྐོར་ལ་《 ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་འཇམ་དབྱངས་ཆོས་རྗེ་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་ལྡན་གྱི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་གཏམ་རབ་ཏུ་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ་》ལས།\n“ཤིང་མོ་ལུག་གི་ལོ་སྣེའུ་གཞིས་ཁར་བཞུགས་པའི་ནུབ་གཅིག་རྣལ་ལམ་དུ་འབག་ལུང་པའི་མདར་སྨྲ་སེང་གེ་ཆོས་སྡེ་བྱུང་ས་ན་ཕེབས་པའི་སྣང་བ་བྱུང་། ལྷ་གནམ་ཐེ་དཀར་པོ་ཡིན་ཟེར་བ་ཅིག་བྱུང་ནས་ཁྱེད་ཀྱིས་འདིར་ཆོས་སྡེ་གཅིག་ཐོབ། ངས་ཁྱོད་ལ་བཙུན་པ་སྟོང་ཕྲག་ལྔ་འབུལ་ཟེར་ཅིག་བྱུང་། ཡང་དར་འབག་གི་ནང་ལ་ཡང་བྱོན་པས་ལམ་ན་རྫིང་བུ་མང་པོ་འདུག འདི་རྣམས་ཅི་ཡིན་བྱས་པས་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་ཆུ་ཡིན་ཟེར། དེ་ནས་ཡར་བྱོན་པས་གླང་ཆེན་རིའི་གདོང་ན་རྫིང་བུ་ལེགས་པོ་ཆུ་འབབ་པ་ཞིག་འདུག་པའི་རྫིང་ཁ་ན་རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་བཞུགས་འདུག་པས་ཁྱེད་ཀྱིས་འདིར་ཆོས་སྡེ་གཅིག་ཐོབ། ངས་ཀྱང་ཉན་བཤད་བྱས་པས་འདི་འདྲ་བྱུང་བ་ཡིན་གསུངས་ནས་རྫིང་བུ་ལ་ཕྱག་མཛུབ་བཙུགས་བྱུང་”17ཀྱི་ཞེས་པ་ལྟར། འཇམ་དབྱངས་ཆོས་རྗེ་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་ལྡན་གྱིས་འབྲས་སྤུངས་དགོན་པ་ཕྱག་མ་བཏབ་གོང་ལྷ་གནམ་ཐེ་དཀར་པོ་དང་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོའི་ལུང་བསྟན་ཐོབ་པ་ཡིན་ཞིང་། འདིར་བརྗོད་པའི་ལྷ་གནམ་ཐེ་དཀར་པོ་ནི་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་ལ་ཟེར་བ་ཡིན། དེའི་སྐོར《བོད་ཀྱི་ལྷ་འདྲེ་གདོན་བགེགས》 ནང་། “བྷ་ཏ་ཧོར་གྱི་ས་ཆ་རུ་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོའི་འབོད་སྲོལ་ནི་ཕོ་ལྷ་གནམ་ཐེབ་དཀར་པོ་ཟེར་བ་དེ་ཡིན། འོན་ཀྱང་མིང་དེ་ལའང་ཟེར་སྲོལ་མི་འདྲ་བ་མང་པོ་ཡོད་དེ། གནམ་ཐིབ་དཀར་པོ། གནམ་ལྷ་དཀར་པོ། གནམ་རྡེའུ་དཀར་པོ། གནམ་སྡེ་དཀར་པོ། གནམ་ཐེལ་དཀར་པོ། གནམ་ཐེ་དཀར་པོ། གནམ་ཐེའུ་དཀར་པོ་སོགས་འབོད་སྟངས་མང་དུ་བྱུང་ཡང་དོན་གཅིག་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཙམ་ཡིན་”18 ཞེས་དང་། སློབ་དཔོན་པདྨས་མཛད་པའི《རྒྱལ་མདོས》ཞེས་པའི་ཆོ་གའི་ནང་། “ཆོས་སྐྱོང་རྒྱལ་པོ་པེ་ཧ་ར། ། སྐྱེས་སུ་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་སྟེ། ། དང་པོ་གནམ་གྱི་སྟེང་དུ་བྱོན། ། གནམ་ལྷ་དཀར་པོ་ཞེས་སུ་གྲགས། ། བར་དུ་ཧོར་གྱི་ཡུལ་དུ་བྱོན། ། སྒོམ་གྲྭ་ཆེན་པོའི་སྲུང་མ་མཛད། ། སྲོག་བདག་རྒྱལ་པོ་ཞེས་སུ་གྲགས། ། ”19 ཞེས་གོང་གི་ཡིག་ཆ་གཉིས་ལས་འཇམ་དབྱངས་ཆོས་རྗེར་ལུང་བསྟན་གནང་མཁན་གྱི་ལྷ་གནམ་ཐེ་དཀར་པོ་ཞེས་པ་འདི་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་ཡིན་པ་དོགས་པ་སྤུ་ཙམ་གནང་མི་དགོས་སོ། །\nགཞན་ཡང་《རྗེ་བཙུན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚོའི་རྣམ་ཐར་དངོས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོའི་ཤིང་རྟ་》ཞེས་པའི་ནང་འདི་ལྟར་འཁོད་ཡོད་དེ། “ཤིང་འབྲུག་ཟླ་བ་བརྒྱད་པའི་ཚེས་བརྒྱད་ཀྱི་ཐོ་རེངས་སྔ་བར་བཞེངས་ཏེ། དཔོན་གཡོག་ཉུང་བསྡུས་གསང་ཐབས་ཀྱི་ཁང་གསར་དུ་གོང་དུ་འབྱོན་པར་ཆས་པའི་ཚེ། གནས་ཆུང་ལྕོག་ཏུ་སྤྲུལ་པའི་ཆོས་སྐྱོང་ཆེན་པོ་རྡོ་རྗེ་འོད་ལྡན་དཀར་པོ་ཐོག་ཕེབས་སུ་སྐུ་ཁོག་ཏུ་ཞུགས་”20 ཞེས་འབྲས་སྤུངས་ནས་དཔོན་གཡོག་ཁག་ཅིག་གསང་བའི་ངང་ནས་སྡེ་པ་རྣམ་རྒྱལ་གྲགས་པའི་སྲས་ཡ་མཚན་ཅན་དེ་ཉིད་འབྲས་སྤུངས་ཆོས་རྗེའི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་སྟེ་རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་གཉིས་པ་དགེ་འདུན་རྒྱལ་མཚོའི་སྤྲུལ་སྐུ་དངོས་ཡིན་མིན་སྐོར་བརྟག་པར་མངགས་པས་གནས་ཆུང་ལྕོག་ཏུ་ཆོས་སྐྱོང་ལྷ་ཕེབས་ཏེ་ལུང་བསྟན་གནང་བའི་སྐོར་འཁོད་འདུག ཐེངས་འདིའི་ལྷ་ཕེབས་པའི་ཆོས་སྐྱོང་གི་མཚན་ལ་རྡོ་རྗེ་འོད་ལྡན་དཀར་པོ་ཟེར་བ་ཡིན་པས། པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་ལ་རྡོ་རྗེ་འོད་ལྡན་དཀར་པོ་དང་ལྷ་གནམ་ཐེ་དཀར་པོ་སོགས་འབོད་སྲོལ་མི་འདྲ་བ་མང་པོ་ཡོད་པ་ཤེས་ནུས་པས་འདིར་དཔྱད་གཞི་ཙམ་མོ། །\n2. ལྕོག་པ་བྱང་ཆུབ་དཔལ་ལྡན་དང་གནས་ཆུང་། ལྕོག་པ་བྱང་ཆུབ་དཔལ་ལྡན་ནི་ཤིང་ཕོ་སྤྲེལ་གྱི་ལོའི་ཟླ་བ་དང་པོའི་ཚེས་བཅུའི་ཉིན་སྐུ་བལྟམས། སྐུ་གཟུགས་ཀྱི་མདོག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མཚན་དགྱེས་པའི་རྡོ་རྗེར་གསོལ། ལུག་ལོ་སྟེ་དགུང་ལོ་བཅུ་གཅིག་གི་སྟེང་སྤྱན་སྔ་བ་རིན་ཆེན་སྙིང་པོའི་དྲུང་དུ་དགེ་བསྙེན་གྱི་བསླབ་པ་རྫོགས་པར་བླངས། དེ་ནས་བཀའ་གདམས་གོང་མའི་གདན་ས་སྙེ་ཐང་འོར་དང་། ཡེར་པ། རྭ་སྒྲེང་། བསམ་ཡས། ལྷ་ས་བཅས་ལ་ཕེབས་ཏེ་གདུང་ཤུགས་དྲག་པོས་གསོལ་བ་བཏབ། སྤྲེལ་ལོ་སྟེ་དགུང་ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔར་སྤྱན་སྔ་བ་རིན་ཆེན་དྲུང་ནས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པའི་མཚན་དུ་རིག་པའི་རྒྱལ་པོར་གསོལ། དེ་ནས་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་རིག་པའི་གནས་ལ་འབད་པ་ཧུར་ཐག་བྱས། འཇམ་དབྱངས་ཆོས་རྗེ་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་ལྡན་གྱིས་རབ་བྱུང་བདུན་པའི་མེ་སྤྲེལ་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1416 ལོར་དཔལ་ལྡན་འབྲས་སྤུངས་དགོན་པ་ཕྱག་བཏབ་གནང་བའི་ཕྱིས་སུ་དགོན་པའི་གྲྭ་ཚང་བྱེ་བྲག་བདེ་ཡངས་གྲྭ་ཚང་གི་མཁན་རབས་དང་པོ་མཛད་པ་ཡིན།\nལྕོག་པ་བྱང་ཆུབ་དཔལ་ལྡན་དང་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོའི་སྐོར་ལ་《དཔལ་ལྡན་འབྲས་སྤུངས་དགོན་གྱི་དཀར་ཆག་དྲི་མེད་དྭངས་གསལ་ཤེལ་གྱི་མེ་ལོང་》ལས། “གུང་ཐང་གླིང་ལོག་རྗེས་མཚལ་པ་བྱམས་པ་ཀུན་དགའ་ཞེས་པས་གསེར་ཁང་དགོན་པ་ནས་པེ་ཧར་གྱི་རྟེན་སྒམ་ཆུར་འཕངས་པས་སྐྱིད་ཆུའི་གཞུང་དུ་བྱུང་ནས་འབྲས་སྤུངས་ཀྱི་མདུན་དུ་འབྱོར་སྐབས་འཁུར་ཞིང་། ལྕོག་པ་བྱང་ཆུབ་དཔལ་ལྡན་ནས་གསོལ་དཔོན་རྟེན་སྒམ་ལེན་དུ་བཏང་གནང་བས་གསོལ་དཔོན་གྱིས་ཆུ་ནང་ནས་བཏོན་ཏེ་འཁུར་ཡོང་སྐབས་ད་ལྟའི་གནས་ཆུང་དགོན་པ་ཆགས་ཡུལ་དུ་སྒྲོ་སྡོང་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་དེའི་འགྲམ་དུ་ཕ་བོང་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད་པའི་སྟེང་སྒམ་བཞག་སྟེ་ངལ་གསོ་སྐབས་སྒམ་ཁ་ཕྱེ་བས་སྒམ་ནང་ནས་བྱ་ཕུག་རོན་ཞིག་ཐོན་སྟབས་གསོལ་དཔོན་ནས་བླ་‘མཁྱེན་’ཞེས་འབོད་པས་ཕ་བོང་དེར་བླ་མ་མཁྱེན་ཞེས་པའི་ཡི་གེའི་རང་བྱོན་བྱུང་བ་ད་ལྟ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད་པ་དེ་ཡིན། ཕུག་རོན་དེ་སྒྲོ་སྡོང་ལ་ཐིམས་པའི་སྐོར་གསོལ་དཔོན་གྱིས་གནས་ལུགས་མཁན་པོར་གསོལ་བས་མཁན་པོས་རྟེན་འབྲེལ་ཅུང་མ་འགྲིག་ཀྱང་མ་འོངས་པ་ན་དེར་གནས་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ཆགས་ཡོང་གསུངས་པ་ལྟར་དེ་རྗེས་དགོན་པ་འདི་ཆགས་པ་ཡིན་ཚུལ་གསུངས་”21ཞེས་འཁོད་པ་དང་། ཡང་《དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་》ཡི་ནང་། མཁན་པོ་ལྕོག་པ་བྱང་ཆུབ་དཔལ་ལྡན་གྱིས་“ཤིང་སྡོང་དེའི་འགྲམ་དུ་རྟེན་ཁང་ཆུང་ངུ་ཞིག་བརྩིགས་པ་དང་། --------རྗེས་སུ་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་གནས་ཆུང་གི་རྟེན་མཁར་ཆུང་ངུ་དེར་གཞི་བྱས་ནས་གནས་ཆུང་རྡོ་རྗེ་སྒྲ་དབྱངས་གླིང་ཞེས་པའི་དགོན་པ་དེ་བཏབ་པ་ཡིན” 22 ཞེས་འཁོད་པས་ལྕོག་པ་བྱང་ཆུབ་དཔལ་ལྡན་གྱིས་སྐབས་དེ་དུས་པེ་ཧར་གྱི་བླ་ཤིང་ཡིན་ཟེར་བའི་ཤིང་སྒྲོ་སྡོང་དེའི་འགྲམ་དུ་སྲུང་མའི་རྟེན་ཁང་ཆུང་ངུ་ཞིག་བརྩིགས་པ་ཤེས་ཐུབ།\nདེ་ཡང་རང་ཉིད་ཀྱི་ལག་ཏུ་སོན་པའི་དཔེ་ཐུང་བྲིས་མ《ལྕོག་པ་བྱང་ཆུབ་དཔལ་ལྡན་པའི་རྣམ་ཐར་རགས་བསྡུས་ཆོས་སྐྱོང་ཆེན་པོའི་འབྱུང་ཁུངས་》ཞེས་པའི་ནང་ལྕོག་པ་བྱང་ཆུབ་དཔལ་ལྡན་གྱིས་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་གདན་དྲངས་པའི་སྐོར་འདི་ལྟར་འཁོད་འདུག “སྔོན་གྱི་ལས་དབང་གིས་ཚལ་པ་ཁྲི་དཔོན་དོན་ཡོད་རྡོ་རྗེས་ས་གླང་ཧོར་ཟླ་དང་པོའི་ཚེས་གསུམ་ལ་དཔེ་ཧར་འདི་ཉིད་ཁོད་དུ་རླན་ས་ལུང་སྨྲས། གུང་ཐང་མེ་ཡི་འཇིགས་དུས་འདིར། དོན་ཡོད་རྡོ་རྗེ་དག་པའི་ཞིང་དུ་གཤེགས། དཔེ་ཧར་ང་ནི་ཨོ་རྒྱན་གླིང་དུ་འགྲོ། ། ཞེས་སོགས་ལུང་སྨྲས་པས། སློབ་དཔོན་ཁྲོ་གཏུམ་ཆེ་བའི་ཤིས། དཔེ་ཧར་བསྐོར་རྫས་ལུས་གཡར་བཅས་པ་རྣམས་ཆུ་བོའི་གཞུང་ལ་ཞིག་ལན་མང་གསུངས། གདུང་འཛིན་བརྒྱུད་པར་བཅས་པའི་ཞུས་པ་ལ། ཕ་མེས་སྲུང་མ་ཡིན་པས་ཆུ་ལ་བསྐུར་བས་ག་ལ་མཐུས། འཁོར་འབྲངས་རྣམས་ལ་གནོད་འཚེ་ཆེན་པོ་ཡོང་ཞུས་པས། སློབ་དཔོན་ཞལ་ནས། ང་ནི་མི་འཆི་གུང་ཐང་མེས་མི་འཇིག ཁོ་ཨོ་རྒྱན་དུ་འགྲོ་ན་ངས་ལས་སྦྱར་རོ་གསུངས་ནས། ནས་ཀྲོངས་སྟོན་གླང་དམར་སད། དཔེ་ཧར་དཀོར་རྫས་ལུས་གཡར་བཅས་སྐུ་སྐྱེ་ཆུར་གསུང་འཁོར་འབངས་གདུང་འཛིན་རྣམས་ཀྱི་དཔེ་ཧར་དཀོར་རྫས་ལུས་གཡར་བཅས་ཆུ་བོའི་གཞུང་དུ་ཀོ་བར་གདན་འདྲེན་པར་བརྩམས་”23ཞེས་པེ་ཧར་རམ་དཔེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་སྐྱིད་ཆུའི་ནང་དུ་འཕངས་པའི་སྐོར་དང་། ཡང་“ཆུ་བོའི་གཞུང་ལ་ཕེབས། དར་འབག་དམར་སེར་ཅན་གྱི་མདར་ཕེབས། རྗེའི་ནས་མདངས་གསུམ་རྨི་ལམ་ཤིན་ཏུ་བཟང་། ནམ་མཁའ་ནས་མི་དཀར་པོ་ཞིག་གི་ང་ལེན་ང་ལེན་ཟེར་བའི་སྒྲ་དང་བཅས་བྱུང་། འཇའ་འོད་ཀྱི་གུར་ཕུབ་པའི་ནང་ཞིག་ནས་དུང་སོ་འཁོར་མར་ཡོད་པ། གཡུའི་སྨིན་མ་ཅན་རྟ་དཀར་གཞོན་པ། འཁོར་ཚོགས་མང་པོ་བྱུང་སྟེ། བདག་གི་རྐང་པ་སྤྱི་བོར་བླངས། ལུས་ཀྱི་དྲི་མ་རྣམ་བསལ་མི་སྙིང་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་སྦྱིན་ཟིན། ལྟས་ཀྱང་མང་ཙམ་བྱུང་བས། དེ་རིང་མགྲོན་ཡོང་བ་ཡོད་པས་གྲབས་གྱིས་ཤིག་གསུང་” 24ཞེས་སྐྱིད་ཆུར་བསྐུར་བའི་རྟེན་སྒམ་དེ་ཉིད་མཁན་པོ་ལྕོག་པ་བྱང་ཆུབ་དཔལ་ལྡན་ལ་ལེན་དགོས་པའི་ལུང་བསྟན་གནང་བའི་སྐོར་དང་། “ཚེས་ལྔའི་ཉིན་གུང་ཙམ་ལ་དར་འབག་དམར་སེར་ཅན་གྱི་མདའ་སྐྱིད་ཆུའི་འགྲམ་དཔེ་ཧར་བསྐོར་རྫས་ལུས་གཡར་དང་བཅས་པ་བཞུགས་པ། འཇའ་གུར་ཕུབ། འཇའ་དཀར་ཞིག་སློབ་དཔོན་གྱི་དྲུང་སླེབས་བྱུང་བས། དྲུང་གྲགས་པ་རྒྱན་མཚན། དྲུང་དོན་གྲུབ་རབ་བརྟན་གཉིས་ལ་ལུང་པའི་མར་ངེད་རང་གི་མགྲོན་སླེབས་སོང་། གུར་ཡང་ཕུབ་འདུག གདན་དྲངས་ཤོག་གསུང་། མཛུབ་རིས་མཛད། དྲུང་པ་གཉིས་ཀྱི་མྱུར་དུ་བྱོན་ནས་གཟིགས་”25ཞེས་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་སྐྱིད་ཆུའི་འགྲམ་དུ་ལེན་པའི་བརྒྱུད་རིམ་རགས་རིམ་ཞིག་འཁོད་འདུག ད་དུང་“སློབ་དཔོན་གྱི་རྟ་བྲ་ནག་རླུང་ཤུགས་ཅན་ཤི་བའི་མགོ་དབྱངས་མགོ་བཅས་ཤ་གླད་མདོའི་སྐྱ་ཧང་ངེ་བ་དེ་སློབ་དཔོན་གྱི་མདུན་དུ་ཡོད་པར། དཔེ་ཧར་དཀོར་རྫས་ལུས་གཡར་དང་བཅས་པ་སློབ་དཔོན་གྱི་མདུན་དུ་འབྱོར་”26ཞེས་སྲུང་མ་དེ་ཉིད་གདན་དྲངས་པའི་སྐོར་དང་། “རྗེ་ཉིད་ཀྱི་དངུལ་རྡུང་པའི་ཡུམ་སྒྲོལ་མ་ལྷ་མཛེས་གྲོངས་པའི་དགོངས་རྫོགས་སུ་གཡུ་གསེར་ཞོ་སྟོང་རི་བའི་གཙོས་དངོས་ཆས་རྣམས་རྫོགས་བྱང་དུ་བསྔོ་བའི་ཕྱིར་དུ་ཕུལ་བའི་ཐོག སློབ་དཔོན་གྱི་ཕྱག་ཏུ་བཞེས་ནས། སྒྲོན་མ་ལྷ་མཛེས་བདེ་བ་ཅན་དུ་སོང་གསུངས་ནས་བསྔོ་བ་སྨོན་ལམ་གྱི་འཚམས་སྦྱོར་རྒྱས་པ་མཛད། གཡུ་ཕྱག་ཏུ་བཞེས། རྟ་མགོའི་མགོར་བཞག་ཏེ་དཔེ་ཧར་རྟེན་མདོས་འདི་ལ་འཆོལ། སྔར་བཅོལ་ལེགས་པའི་བཏང་རག་གཉན་པོ་དང་། བཅོལ་ལེགས་པའི་ས་སྟོང་བརྟེན་དུ་འཛུགས། ......རྟ་མགོ་གཡུ་ཕྲ་ཅན་དེ་དེ་ནས་བྱུང་། རྗེའི་ཞལ་ནས། སྟག་དངོས་དུང་བའི་ཞལ་ངོར་བཀའ་བསྒོས་ཏེ། ང་ཡི་ཆོས་གསུང་དཔེ་ཧར་འདི་ཉིད་ལ་གནས་ཆུང་ཆུང་ཞིག་བཞེངས་ཤིག་གསུང་། བླ་མའི་བཀའ་བཞིན་ལེགས་པར་སྒྲུབ་ནས། རྗེ་ཉིད་ཀྱི་རྟ་མགོས་གཙོས་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་རྟེན་མདོས་དང་བཅས་པ་བཞེངས། དཔལ་འཁོར་ལོ་སྡོམས་པའི་སྒོ་ནས་རབ་ཏུ་གནས་པ། ...… བརྟེན་གསོལ་གྱི་རྒྱུན་དེ་ལྟར་ཚུགས་པ་ཡིན་ཞིང་གནས་ཆུང་ཞེས་མིང་གི་ཐོག་མར་གཏད་པ་དེ་ལྟར་ཡིན་” 27ཞེས་གནས་ཆུང་དེ་ཉིད་སྲུང་མའི་རྟེན་མདོས་གནས་སའི་གཞི་བཙུགས་པའི་སྐོར་འཁོད་འདུག འོན་ཀྱང་དཔེ་ཐུང་བྲིས་མ་དེ་ཉིད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་དང་རྩོམ་དུས་མི་གསལ་བ་མ་ཟད། ཡིག་ནོར་མང་དུ་མཆིས་ནའང་། ཁོ་བོས་རང་བཟོ་མ་བྱས་པར་ཇི་མ་ཇི་བཞིན་ལུང་དྲངས་ཏེ་དཔྱད་གཞིའི་ཚུལ་དུ་བཀོད་པའོ། །\n3. རྒྱལ་དབང་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོ་དང་སྒྲོ་སྡོང་ལྷ་ཁང་། རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་གཉིས་པ་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོ་ནི་རབ་བྱུང་བརྒྱད་པའི་མེ་སྤྲེལ་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1476 ལོར་གཙང་རྟ་ནག་ཏུ་སྐུ་བལྟམས། དགུང་ལོ་བཅུ་གཅིག་སྟེང་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་གདན་སར་ཕེབས། པཎ་ཆེན་ལུང་རིགས་རྒྱ་མཚོའི་མདུན་ནས་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་བཞེས། མཚན་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་གསོལ། དེ་ནས་རྒྱལ་རྩེ་དཔལ་འཁོར་ཆོས་སྡེ་དང་། དཔལ་ལྡན་འབྲས་སྤུངས་ཆོས་སྡེ། བྱང་རྭ་སྒྲེང་། ལྷོ་ཁ་བསམ་ཡས། འཕྱོངས་རྒྱས། རྩེད་ཐང་། རིན་ཆེན་སྒང་སོགས་སུ་ཕེབས་ཏེ་པཎ་ཆེན་ཡེ་ཤེས་རྩེ་མོ་དང་། འཇམ་དབྱངས་ལེགས་ཆོས། མཁས་གྲུབ་ནོར་བཟང་རྒྱ་མཚོ་སོགས་བླ་མར་བསྟེན་ཏེ་རིག་པའི་གནས་ལ་སྦྱངས་བརྩོན་ཧུར་ཐག་བྱས། མེ་གླང་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1517ལོར་དཔལ་ལྡན་འབྲས་སྤུངས་དགོན་པའི་གདན་ཁྲིར་ཕེབས་ཤིང་འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་གྱིས་དུས་འདའ་བར་མཛད་ནས་ཆོས་སྡེ་འཛིན་སྐྱོང་མཛད། ས་སྟག་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1518 ལོར་ནས་བཟུང་སླར་ཡང་འབྲས་སྤུངས་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་འཛིན་སྐྱོང་མཛད། མཐར་རབ་བྱུང་དགུ་པའི་ལྕགས་གླང་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1541 ལོར་འབྲས་སྤུངས་སུ་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདས། གདུང་རྟེན་འབྲས་སྤུངས་དགོན་པར་བཞུགས།\nརྒྱལ་དབང་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོ་དང་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོའི་དབར་གྱི་འབྲེལ་བའི་སྐོར་ལ་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་ལྷན་ཐབས་སུ་བསྩལ་བའི་《གནས་ཆུང་དཀར་ཆག་》ཏུ། “ཆོས་རྒྱལ་ཆེན་པོ་འདི་ཉིད་ཀྱང་དབུ་རུ་ཡང་དགོན་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་གནས་བཞིན་པ་དང་། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོའི་དུས་གང་ན་བསྟན་པ་ཚུལ་བཞིན་གནས་པ་དེར་མ་བོས་ཀྱང་འདུ་ཞིང་དགྱེས་པ་ནི་རྡོ་རྗེའི་གཡར་དམ་གཉན་པོ་མི་འདའ་བའི་རྟགས་ཡིན་པ་ལྟར་ཞྭ་སེར་ཅོད་པན་འཆང་བའི་བསྟན་པ་སྤེལ་ཞིང་ཆོས་སྡེ་ཆེན་པོ་འདིའི་སྲུང་མ་དང་བཅས་ཡང་དགོན་ནས་རྟ་མགོའི་རྣམ་པར་ཕེབས་ཤིང་། གསོལ་མཆོད་འཕྲིན་བཅོལ་གནང་བས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་འཕྲིན་ལས་ཐོགས་པ་མེད་དུ་བསྒྲུབས”28 ཞེས་རྒྱལ་དབང་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོའི་སྐུ་དུས་སུ་སྲུང་མ་དེ་ཉིད་དབུ་རུ་ཚལ་ཡང་དགོན་ནས་འབྲས་སྤུངས་དགོན་པར་སྤྱན་དྲངས་ཏེ་དགོན་ཆེན་དེ་ཉིད་ཀྱི་སྲུང་མར་བསྐོས་པ་ཡིན། ཕྱིས་སུ་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོའི་བླ་ཤིང་རྟེན་དུ་བཞུགས་པའི་གནས་ཆུང་དགོན་པའི་བྱེ་བྲག་སྒྲོ་སྡོང་ལྷ་ཁང་དེ་ཉིད་ཀྱང་རྒྱལ་དབང་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོས་ཕྱག་བཏབ་པ་ཡིན།\n4. སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་དང་གནས་ཆུང་དགོན་པ། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་ནི་རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ཆུ་སྦྲུལ་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1653ལོར་དབུས་ལྷ་ལྡན་ཞིང་སའི་སྐྱིད་ཤོད་ཉང་བྲན་གྲོང་སྨད་པའི་ཁྱིམ་དུ་སྐུ་བལྟམས། བྱིས་པའི་དུས་སུ་ལ་མོ་ཚངས་པས་མཚན་དཀོན་མཆོག་དོན་གྲུབ་ཅེས་གསོལ། རྗེས་སུ་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་པའི་མཚན་གསོལ། དགོང་ལོ་བརྒྱད་དུ་སོན་པ་ནས་བཟུང་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་པོ་དང་སྡེ་སྲིད་འཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོ་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་མདུན་ནས་རིག་པའི་གནས་ལ་སྦྱངས་པ་ཧུར་ཐག་མཛད། དེའི་དུས་སུ་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པས་ཆབ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་གི་བསླབ་སྟོན་ཡང་མཛད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་མཁྱེན་རྒྱ་རྒྱ་ཆེར་འཕེལ། ས་ལུག་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1679ལོར་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་དགུང་ལོ་ཉེར་བདུན་ལ་སོན་པའི་དུས་སུ་བཅའ་ཡིག་ཕྱག་རྗེས་ཀྱིས་བརྒྱན་པ་བསྩལ་ཏེ་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་ཉིད་སྡེ་སྲིད་ལ་བསྐོས། དེ་ནས་བཟུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྲིད་དབང་སྲ་བརྟན་དང་འཐུས་ཚང་གཏོང་བའི་ཆེད་དུ་འབད་བརྩོན་ཧུར་ཐག་གནང་བ་མ་ཟད། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་བྱ་གཞག་ཐད་ལ་ཡང་མཛད་རྗེས་ཆེན་པོ་བཞག མཐར་རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་ཤིང་བྱ་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1705ལོའི་ཟླ་བ་ལྔ་པའི་ཚེས་བཅུ་བདུན་ཉིན་སོག་དམག་གིས་སྐུ་བཀྲོངས་སོང་། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོའི་གཞི་ཆགས་སའི་དགོན་པ་གནས་ཆུང་རྡོ་རྗེ་སྒྲ་དབྱངས་གླིང་བཏབ་པ་ཡིན་ཏེ། “འདི་ནི་རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ལྕགས་བྱི་ནས་ས་སྤྲེལ་(1660-1668)བར་ལོ་དགུ་རིང་བོད་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་མཛད་པོ་སྡེ་སྲིད་འཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོའི་སྐུ་དུས་སུ་རྩིགས་རྨང་བཏིང་གྲུབ་རུང་། ཆོས་སྐྱོང་ཆེན་པོས་ངའི་གནས་གཞི་ལས་སྔགས་ཁང་རྒྱག་དགོས་ཚུལ་གསུངས་པས་ལུས་ཤིང་། དེ་རྗེས་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་བཀའ་ཡི་གནང་བ་བསྩལ་བ་ལྟར། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་སྟེ་ལྷ་སྲས་མུ་ནེ་བཙན་པོའི་རྣམ་སྤྲུལ་དུ་སློབ་དཔོན་པདྨའི་ལུང་གིས་ཟིན་པར་གྲགས་པ་འདིས་ཕྱག་བཏབ་པ་ཡིན་ཞིང་། དེ་ཡང་སྔར་ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་གྱིས་བསམ་ཡས་ལུགས་གསུམ་མི་འགྱུར་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་སྟེ། ཐོག་མའི་ཤོག་ཁྲ་དང་བཅས་གང་ཅིའི་ལྗགས་བཀོད་སྡེ་སྲིད་རང་ནས་གནང་ཞིང་། དོ་དམ་སྐྱིད་སྟོད་པ་བསྟན་པ་རྒྱལ་མཚན་དང་། ཕུ་ལུང་པ་ཕུན་ཚོགས་སྐལ་བཟང་། ཤིང་བཟོ་120 རྡོ་བཟོ་93 ཞལ་མཁན་7 ཤིང་ཆ་འདྲེན་མི་40 མགར་བ་31 དངུལ་མགར་15ཚགས་པ་38 བལ་པོ་ལྡེ་བོ་ཅན་2 ཟངས་རྡུང་3 འུལ་ལག་ལྔ་སྟོང་བཅས་ཀྱིས་རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ལྕགས་བྱ་ལོར་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ཆུ་ཁྱི་ལོར་བཟོ་སྟོན་སྟར། ཆུ་ཕག་ལོར་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་བཟོ་སྣ་བརྒྱད་ཀྱིས་འཕགས་པའི་ངོ་མཚར་ཁྱད་ཆོས་དང་བཅས་ཏེ་བསྐྲུན་ཟིན་པ་དང་། ལོ་དེའི་ཐ་སྐར་ཟླ་བའི་ཚེས་བཅུ་བཞི་ཉིན་སུམ་ལྡན་རིགས་སྔགས་འཆང་བ་དགེ་སློང་འཇམ་དབྱངས་གྲགས་པས་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་གནང་སྟེ། ལྷ་སྔགས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་ཟབ་མོ་ལ་གནས་པའི་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་ཕན་བདེ་ལེགས་བཤད་གླིང་འདུས་ཚོགས་ཀྱིས་རབ་གནས་ཀྱི་ཆོ་ག་རྒྱས་པ་དང་བཅས་ལེགས་པར་གྲུབ་པ། དེའང་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱ་མཚོའི་གསུང་ལས། སྡེ་བརྒྱད་དྲེགས་པ་ངང་གིས་འདུ་བའི་གནས། ། མི་ཆུང་སྲིད་པ་ཡངས་པོར་ཤོང་ནུས་པ། ། སྤྲུལ་བའི་པེ་ཧར་ཡུམ་བློན་དགྱེས་པའི་ཚུལ། ། བཟོ་སྣ་བརྒྱད་ཀྱིས་འཕགས་པའི་ཡ་མཚན་ལྕོག། ལྕགས་ཁམས་གཉིས་སྐྱེས་ལོ་ལ་འགོ་བརྩམས་ཏེ། ། བེཌར་ཞུན་མའི་མདངས་འཛིན་སུམ་ལྡན་ལོར། ། ལེགས་པར་གྲུབ་པའི་ངོ་མཚར་གན་དྷོ་ལ། ། ཞེས་གསལ་བ་ལྟར་གྲུབ་པ་དེ་སྐབས་དེ་སྔའི་གནས་ཆུང་གཡུ་ལོ་བཀོད་དགོན་དང་། སྒྲོ་སྡོང་ལྷ་ཁང་ཞེས་པ་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིལ་ཏེ་དགོན་མིང་དུ་གནས་ཆུང་རྡོ་རྗེ་སྒྲ་དབྱངས་གླིང་ཞེས་གསོལ་” 29 ཞེས་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་དེ་སྔོན་ཡུལ་འདིར་ཆགས་པའི་ལྷ་སྲས་མུ་ནེ་བཙན་པོས་ཕྱག་བཏབ་པའི་གསན་ཆུང་གཡུ་ལོ་བཀོད་དགོན་དང་རྒྱལ་དབང་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོས་ཕྱག་བཏབ་པའི་སྒྲོ་སྡོང་ལྷ་ཁང་གཉིས་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིལ་ཏེ་རྒྱ་བསྐྱེད་མཛད་ནས་གནས་ཆུང་རྡོ་རྗེ་སྒྲ་དབྱངས་གླིང་ཞེས་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོའི་གཞི་སྡོད་དགོན་པ་འདི་ཉིད་ཕྱག་བཏབ་པ་ཡིན་ལ། ད་ལྟའི་ཆར་ཡང་འུ་ཅག་གི་མིག་ལམ་དུ་བཟོ་བཀོད་རྣམ་པར་བཀྲ་བའི་གདན་ས་འདི་ཉིད་འཆར་ཐུབ་པ་ནི་སྐབས་དེ་དུས་ཀྱི་འཛུགས་སྐྲུན་ཡིན་ནོ། །\nཔེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་ལ་གོང་དུ་ཞུས་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཏེ་ལྷ་གནམ་ཐེ་དཀར་པོ་དང་རྡོ་རྗེ་འོད་ལྡན་དཀར་པོ་ཞེས་འབོད་སྲོལ་ཡོད་པ་གང་ཞིག གཞན་ད་དུང་“གནས་ཆུང་ཆོས་སྐྱོང་ངམ་རྒྱལ་པོ་སྐུ་ལྔ། བྱང་ཕྱོགས་འཕྲིན་ལས་རྒྱལ་པོའི་བཀའ་ཡི་བློན་པོ། རྡོ་རྗེ་གྲགས་ལྡན་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་སོགས་དོན་གཅིག་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཡིན། ”30 པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་འདི་ཉིད་གདུལ་བྱའི་ཁྱད་ཆོས་ལ་གཞིགས་ཏེ་སྐུ་རིགས་ལྔ་ཙམ་བསྟན་པ་ཡིན་པས། དུས་རྒྱུན་དུ་རྒྱལ་པོ་སྐུ་ལྔ་ཞེས་གྲགས་པ་ཡིན་ཞིང་། དེ་དག་རེ་རེ་བཞིན་དྲངས་ན་འདི་ལྟར་ཏེ། “དེའང་གདོད་མའི་སངས་རྒྱས་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཡེ་ཤེས་དང་ཐུགས་རྗེའི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ། འཁོར་འདས་མ་ལུས་པའི་སྤྱི་དཔལ་དུ་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་རང་མདངས་འགག་པ་མེད་པའི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་རིགས་ལྔར་ཤར་བ་ལས། གདུལ་བྱ་མི་བསྲུན་དྲག་པོས་གདུལ་བར་འོས་པ་རྣམས་ཀྱི་ངོར་ཞེ་སྡང་རྣམ་པར་དག་པ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ངོ་བོ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཀྱི་རྣམ་སྤྲུལ་དབུས་ཕྱོགས་ཐུགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ། གཏི་མུག་རྣམ་པར་དག་པ་མེ་ལོང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་གྱི་སྤྲུལ་བ་ཤར་ཕྱོགས་སྐུའི་རྒྱལ་པོ། ང་རྒྱལ་རྣམ་པར་དག་པ་མཉམ་མེད་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་གྱི་སྤྲུལ་བ་ལྷོ་ཕྱོགས་ཡོན་ཏན་རྒྱལ་པོ། གདོད་ཆགས་རྣམ་པར་དག་པ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་སྣང་བ་མཐའ་ཡས་ཀྱི་སྤྲུལ་བ་ནུབ་ཕྱོགས་གསུང་གི་རྒྱལ་པོ། ཕྲག་དོག་རྣམ་པར་དག་པ་བྱ་གྲུབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་དོན་ཡོད་གྲུབ་པའི་རྣམ་སྤྲུལ་བྱང་ཕྱོགས་འཕྲིན་ལས་རྒྱལ་པོ་”31བཅས་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་མཛད་པའི་《 གནས་ཆུང་དགོན་པའི་ལྷན་ཐབས་ཀྱི་དཀར་ཆག་》ཏུ་གསལ་ཞིང་། མཁན་སློབ་ཆོས་གསུམ་གྱིས་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་བསམ་ཡས་དགོན་པའི་སྲུང་མར་བསྐོས་པའི་སྐབས་སུ་དེ་ལ་འཁོར་དང་བཅས་པ་ཡོད་དེ། “རྒྱལ་པོ་སྐུ་ལྔ། ཡུམ་ལྔ། བློན་པོ་ལྔ། རུ་འདྲེན་ལྔ། བཤན་པ་ཡང་ལེ་ཝེར་རམ་གནོད་སྦྱིན་ཙིའུ་དམར་པོ་རྣམས་སོ། སྐུ་ལྔ་ནི། སྐུ་མོན་བུ་བུ་ཊ། གསུང་དགྲ་ལྷ་སྐྱེས་གཅིག ཐུགས་བརྒྱ་བྱིན་རྒྱལ་པོ། ཡོན་ཏན་གནོད་སྦྱིན་ཤིང་བྱ། འཕྲིན་ལས་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་དང་། ཡུམ་ལྔ་ནི། སྐུ་བདུད་མོ་རོ་ལངས། གསུང་མཛེས་བྱེད་པདྨ་སྐྱེས། ཐུགས་ཤན་ཏིང་རོ་ཟན། ཡོན་ཏན་གསེར་གྱི་སྤུ་གྲི་མ། འཕྲིན་ལས་བདུད་བཟང་སྨིན་དཀར། བློན་པོ་ལྔ་ནི། སྐུ་བྱ་ཁྲིད་མིག་གཅིག གསུང་རྡོ་རྗེ་གྲགས་ལྡན། ཐུགས་དཀའ་ཡི་བྱ་ར་བ། ཡོན་ཏན་བྱ་རྒོད་ཐང་ནག འཕྲིན་ལས་པུ་ཏྲ་ནག་པོ”32བཅས་ཡིན།\nགཞན་འབོད་སྲོལ་མི་འདྲ་བ་ད་དུང་གནམ་ཐིབ་དཀར་པོ། གནམ་ལྷ་དཀར་པོ། གནམ་རྡེའུ་དཀར་པོ། གནམ་སྡེ་དཀར་པོ། གནམ་ཐེལ་དཀར་པོ། གནམ་ཐེའུ་དཀར་པོ། རྒྱལ་པོ་ཤིང་བྱ་ཅན་སོགས་ཡོད་ཅིང་། པེ་ཧར་ཞེས་པའི་ཡིག་འབྲུ་འདི་གཉིས་ལ་ཡང་འབྲི་སྲོལ་མི་འདྲ་བ་བེ་ཧར། བེ་ཀར། དཔེ་ཀར། དཔེ་ཧར་སོགས་ཡོད་པ་ཡིན་ཡང་མིང་གི་འབོད་སྟངས་མི་འདྲ་བ་ལས་དོན་གཅིག་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་པ་ཤེས་དགོས་སོ། །\nཔེ་ཧར་རྒྱལ་པོའི་སྐུ་ཡི་ཁྱད་ཆོས་སྐོར་ལ་འཇིགས་མེད་ཆོས་ཀྱི་རྡོ་རྗེས་རྩོམ་སྒྲིག་གནང་བའི་《 བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ལྷ་ཚོགས་ཆེན་མོ་》 ཞེས་པའི་ནང་དེ་ལྟར་འཁོད་ཡོད་དེ། “ དབུས་ཐུགས་རྒྱལ་མཐིང་ནག་དར་གྱི་བེར་དང་དོམ་གྱི་སློག་པ་ཅན། དབུ་ལ་དར་ནག་གི་ཐེབས་ཞུ་གསོལ་ཞིང་། ཕྱག་གཡས་བདུད་ཞགས་དང་གཡོན་སྤུ་གྲི་ཐོགས་པ་གླང་ཆེན་སྣ་རིང་ལ་ཆིབས་ནས་རོལ་ཏུ་གློག་དམར་ཁྲིད་པ་དང་། ཤར་དུ་སྐུ་རྒྱལ་མོན་བུ་པུ་ཏྲ་མཐིང་ནག་བདེན་ཏྲི་ནག་པོའི་གོས་དང་དར་ནག་གི་ཐེབས་ཞུ་གསོལ་བ། ཕྱག་གཡས་ན་རྡོ་རྗེ་དང་ཤེར་གཤང་གི་གསེག་ཤང་ཐོགས་པ་སེངྒེ་ལ་བཅིབས་ནས་རོལ་ཏུ་དོམ་ནག་ཁྲིད་པ། ལྷོར་ཡོན་རྒྱལ་ཤིང་བྱ་ཅན་མཐིང་ནག་སྦྲུལ་དང་སྟག་གི་གོས་ཅན་དབུ་ལ་ཐང་ཐེབ་ཁྱུང་མགོ་ཅན་གསོལ་བ། ཕྱག་གཡས་དགྲ་སྟ་དང་གཡོན་བདུད་ཞགས་ཐོགས་པ་བདུད་རྟ་རྟིང་བཀའ་ལ་བཅིབས་ནས་རོལ་ཏུ་གཡུ་འབྲུག་ཁྲིད་པ། ནུབ་ཏུ་གསུང་རྒྱལ་དགྲ་ལྷ་སྐྱེས་གཅིག་དམར་པོ་དར་ནག་གི་བེར་ཅན་དབུ་ལ་སྨྱགས་ཞུ་གསོལ་བ། ཕྱག་གཡས་སྦའི་འགྱིང་འཁར་དང་གཡོན་བ་དན་གྱི་བེང་ཆེན་ཐོགས་པ་དྲེལ་ནག་རྐང་དཀར་ལ་བཅིབས་ནས་རོལ་ཏུ་སྤྱང་མོ་ཁྲིད་པ། བྱང་དུ་འཕྲིན་རྒྱལ་བེ་ཧར་དཀར་ནག་དམར་བའི་ཞལ་གསུམ་ཕྱག་དྲུག་པ་དར་དཀར་གྱི་རལ་ག་དང་སྟག་ལྤགས་ཀྱི་ཤམ་ཐབས་ཅན་དབུ་ལ་ཚགས་ཞུ་གསོལ་བ་དང་། ཕྱག་གཡས་པ་གསུམ་ན་ལྕགས་ཀྱུ་མདའ་དང་རལ་གྲི་དང་། གཡོན་པ་གསུམ་ན་སྤུ་གྲི་གཞུ་དང་བེར་ཀ་ཐོགས་པ། སེངྒེ་དཀར་མོ་ལ་བཅིབས་ནས་རོལ་ཏུ་འཚུབ་མ་ཁྲིད་པ། བཞི་གའི་འཁོར་དུ་ཡུམ་བློན་ཕོ་ཉ་རུ་འདྲེན་གར་མཁན་སྐྱོ་སངས་འབག་ལ་སོགས་པའི་འཁོར་གྱིས་བསྐོར་པའོ” 33 ཞེས་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་སྐུ་ལྔའི་སྐུ་ཡི་ཁྱད་ཆོས་གསལ་པོར་མཚོན་ཡོད། དེ་ཡང་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོའི་ཆ་བྱད་སྐོར་ལ་མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་ལས། “སྤྱིར་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོའི་ཆས་འདི་ལ་བསམ་རྒྱུ་ཤིན་ཏུ་མང་པར་འདུག་ཅིང་། འདིའི་ཆོས་གོས་དེ་ཡང་རབ་བྱུང་གི་རྟགས་མ་ཡིན་པར། དཔོན་གྱི་ཆས་ཤིག་ཡིན་སྙམ་སྟེ། བྲིས་ཐང་རྙིང་མ་མང་པོ་ཁྱིམ་པ་འདི་འདྲ་གྱོན་པ་མང་དུ་བྲིས་ཤིང་། འབྲུག་ཡུལ་དུ་རྒྱལ་པོ་དང་དྲུང་སྡོད་མདུན་དུ་གཅར་མཁན་གང་ཡིན་གྱིས་གཟན་རེ་ངེས་པར་གྱོན་དགོས་པའི་ཁྲིམས་སྲོལ་དང་། དེ་བཞིན་ས་སྐྱར་ཡང་དྲུང་སྡོད་ཁྱིམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གཟན་རེ་གྱོན་པའི་སྲོལ་ད་ལྟ་བར་སྣང་ངོ་། ། སྔོན་གྱི་བེར་དེ་ཡང་སྐབས་འགར་གཟན་གྱི་རྣམ་པར་གྱོན་པ་དང་། སྐབས་འགར་དཔུང་པ་གཉིས་དང་རྒྱབ་ཏུ་འཕྱང་བ་ཞིག་ཡིན་ནོ་སྙམ་སྟེ་ཏ་ཟིག་པ་སོགས་དེ་ལྟར་བྱེས་པས་སོ་”ཞེས་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོའི་ཆ་བྱད་དེ་དཔོན་གྱི་ཆས་དང་འདྲ་བ་མ་ཟད། སྐབས་དེ་དུས་ཀྱི་འབྲུག་ཡུལ་དང་ས་སྐྱ་རུ་ཁྱིམ་པས་ཀྱང་དེ་ལྟར་གྱོན་སྲོལ་ཡོད་པས། གོང་གི་ཚིག་འབྲུ་ལ་ས་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོའི་ཆ་བྱད་དེ་རབ་བྱུང་གི་ལུགས་མ་ཡིན་པར་ཁྱིམ་པའི་ལུགས་ཡིན་པ་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད།\nགཞན་ཡང་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོའམ་གནས་ཆུང་ཆོས་སྐྱོང་གི་སྐུ་འདྲ་ལུགས་མི་གཅིག་པ་ཡོད་དེ། བཀའ་ཡི་བློན་པོ་རྡོ་རྗེ་གྲགས་ལྡན་དང་གནས་ཆུང་ལྷ་ཕེབས་ཀྱི་སྐུ་འདྲ་གཉིས་ད་ལྟའི་ཆར་ལྷ་ས་གནས་ཆུང་དགོན་པའི་སྒྲོ་སྡོང་ལྷ་ཁང་གི་ནང་རྟེན་དུ་བཞུགས་ཤིང་། སྐུ་བརྙན་འདི་གཉིས་ཀྱི་ལུགས་ནི་གོང་དུ་སྨོས་པའི་རྒྱལ་པོ་སྐུ་ལྔ་དང་མི་འདྲ་བར་དམག་ཁྲབ་གྱོན་པའི་དམག་དཔོན་གྱི་ཆ་ལུགས་ཡིན་པ་མ་ཟད། སྐུ་མདོག་ཀྱང་ཐ་དད་ཡིན།\nཔེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་ནི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་སྲུང་མ་གལ་འགངས་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། དགེ་ལུགས་པའི་ངོས་ནས་བརྗོད་ན་སྲུང་མ་གཙོ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཡིན་པས། དུས་རྒྱུན་གྱི་ཆོ་ག་ཕྱག་ལེན་དང་དུས་མཆོད་ནི་སྲུང་མ་འདི་ཉིད་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་པ་ཡིན།\nདེ་ཡང་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོའི་གཞི་ཆགས་གདན་ས་གནས་ཆུང་དགོན་པའི་ངོས་ནས་བརྗོད་ན། དུས་རྒྱུན་གྱི་ཆོ་ག་ཕྱག་ལེན་ནི་ས་དགེ་རྙིང་གསུམ་གྲུབ་མཐའ་རིས་མེད་ཀྱི་སྲོལ་འཛིན་པའི་དབང་གིས་ནང་དོན་ཅུང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡོད། དེ་དག་གི་ནང་དུ་“བསྐང་འཕྲིན་རྒྱལ་བ་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་མཛད་པའི《སྒྲ་དབྱངས་མ》ཞེས་པ་འདི་གནས་ཆུང་དང་། རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་། ཀུན་བདེ་གླིང་། ཚེ་སྨོན་གླིང་། འབྲས་སྤུངས་བདེ་ཡངས་སོགས་ནས་ཀྱང་གཏོང་བས་ཐུན་མོང་གི་བསྐང་འཕྲིན་ཡིན་ལ། གནས་ཆུང་དུ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་བསྐང་འཕྲིན་ཆོ་ག་ཡང་ཡོད་པ་ནི། མྱང་གཏེར་ལུགས་ཀྱི་འཕྲིན་ལས་བདུན་ཅུ་མ་དང་། རྒྱལ་པོ་བྱེས་ཆས་ཀྱི་བསྐང་གསོ་རྗེ་འབངས་མ་ཞེས་པ་ཡིན”35ཞེས་ཐུན་མོང་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་བསྐང་འཕྲིན་གཏོང་སྲོལ་ཡོད།\nདུས་མཆོད་ཀྱི་སྐོར་ལ་ལོ་གཅིག་ཉི་མ་365ནང་ཉིན་ལྟར་མཆོད་པ་དང་བསྐང་གསོ་མི་གཅིག་པ་གཏོང་སྲོལ་ཡོད། ཁོ་བོར་དུས་མཆོད་ཡོད་ཚད་སྨྲ་བའི་སྤོབས་པ་མེད་ཀྱང་དེ་དག་ལས་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོའམ་གནས་ཆུང་ཆོས་སྐྱོང་དང་འབྲེལ་བའི་དུས་མཆོད་སྐོར་གསུམ་ཙམ་སྟེ། གནས་ཆུང་ལྷ་ཙེས་དང་། གནས་ཆུང་སྤྲེལ་ཟླ། གནས་ཆུང་ལོ་གསོལ་བཅས་གླེང་བ་ལ།\nགཅིག གནས་ཆུང་ལྷ་ཚེས། གནས་ཆུང་ལྷ་ཚེས་ནི་བོད་ཟླ་སོ་སོའི་ཚེས་གཉིས་ལ་ཟེར་ཞིང་། ལྷག་པར་དུ་བོད་ཟླ་དང་པོའི་ཚེས་གཉིས་ཀྱི་ཞོགས་པར་དགོན་པའི་དགེ་འདུན་པས་རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་མཛད་པའི་ཆོས་སྐྱོང་གི་བསྐང་འཕྲིན་《སྒྲ་དབྱངས་མ་》ཞེས་པ་དེ་གཏོང་བ་མ་ཟད། རྒྱ་བརྔན་ལྷ་བསངས་གཏོང་བའི་སྲོལ་ཡོད། དགེ་འཕེལ་དབུ་རྩེ་(འབྲས་སྤུངས་དགོན་པ་དང་གནས་ཆུང་དགོན་པ་ཆགས་སའི་རི་བོའི་མིང་)ལ་ཉི་མའི་འོད་མདངས་འཕྲོ་བ་དང་ཆོས་སྐྱོང་སྤྱན་འདྲེན་མཛད་སྒོ་ཚུགས་ཤིང་། འབྲས་སྤུངས་ནས་བླ་སྤྲུལ་ཁག་དང་། མཁན་པོ། དགེ་འདུན་བཅས་ཚང་མ་ཆོས་སྐྱོང་ལ་མཇལ་ཁར་ཕེབས་སྲོལ་ཡོད་དེ། ལུགས་སྲོལ་འདི་ནི་འཇམ་དབྱངས་ཆོས་རྗེ་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་ལྡན་སྐབས་ཀྱི་དམ་བཅའ་ལྟར་ཕེབས་པ་ཡིན་ཟེར། དེ་ཡང་ཟླ་བ་སོ་སོའི་ལྷ་ཚེས་ཀྱི་ཉིན་མོར་སྒྲོ་སྡོང་ལྷ་ཁང་ནང་དུ་བཞུགས་པའི་སྐུ་རྟེན་གནས་ཆུང་རྡོ་རྗེ་གྲགས་ལྡན་ཉིད་ཀྱི་ཞལ་རས་བཀབ་ཆེད་ཀྱི་རལ་ལྷེབ་བསྣམས་ཏེ་དགེ་འདུན་པ་དང་དད་ལྡན་མང་ཚོགས་རྣམས་ལ་ཞལ་མཇལ་ཞུ་རུ་བཅུག་པ་དང་ལྷ་བསང་གཏོང་བ་སོགས་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་ཡོད།\nགཉིས། གནས་ཆུང་སྤྲེལ་ཟླ། གནས་ཆུང་སྤྲེལ་ཟླ་ནི་ལོ་འཁོར་གཅིག་གི་སྤྲེལ་ལོའི་བོད་ཟླ་ལྔ་པར་ཟེར་ཞིང་། ཟླ་བ་འདིའི་ཚེས་བཅོ་ལྔར་གནས་ཆུང་དགོན་པར་གནས་ཆུང་ཆོས་སྐྱོང་དང་། དགའ་གདོང་། བསྟན་མ། ཕུ་ཤར། དན་བག་ཞང་ཁོ། ཡལ་སྣའི་ཀླུ་བཙན། པ་རི་བཙན་ཁང་། རྒྱང་མཁར། གདོང་དཀར་ཨ་རིལ་སོགས་ལྷ་ཁང་རྣམས་ཀྱི་སྐུ་རྟེན་ཕེབས་ཏེ་འདུ་འཛོམས་བྱེད་པ་མ་ཟད། ལྷ་སའི་ར་ས་འཕྲུལ་སྣང་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་བཞུགས་པའི་སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་ང་འདྲ་མ་འདི་གནས་ཆུང་དགོན་པར་གདན་དྲངས་ཏེ། སྐུ་རྟེན་རྣམས་ལ་ལྷ་ཁོག་ཞུགས་ནས་སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་དང་གནས་ཆུང་ཆོས་སྐྱོང་གི་སྐུ་རྟེན་གཉིས་ཀྱི་རྗེས་སུ་དྲངས་ཏེ་གནས་ཆུང་དགོན་ལ་བསྐོར་བ་རྒྱག་སྲོལ་ཡོད་ཅིང་། རྒྱལ་དབང་ན་རིམ་ཡང་གནས་ཆུང་དགོན་པར་ཕེབས་སྲོལ་ཡོད། བཤད་ཚུལ་ལ་དེ་ཉིན་གྱི་མཛད་སྒོ་ནི་ལྷ་སའི་ཉེ་འདབས་སུ་ཡོད་པའི་ལྷ་ཕེབས་མཁན་གྱི་སྐུ་ཁོག་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་རྣམས་ལ་ཡང་སྙིང་དངོས་སུ་ལྷ་ཕེབས་ཐུབ་མིན་བརྟག་པའི་ཆེད་དུ་སྤེལ་བ་ཡིན་པས་ལྷ་ལ་རྒྱུགས་སྤྲོད་པ་དང་གཅིག་མཚུངས་ཡིན།\nགསུམ། གནས་ཆུང་ལོ་གསོལ། གནས་ཆུང་ལོ་གསོལ་ནི་དགའ་ལྡན་བཤད་སྒྲས་གནས་ཆུང་དགོན་པའི་སྐུ་རྟེན་ཏ་བླ་མ་ཡིས་གཙོས་པའི་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་ལྷ་ས་རྨེ་རུ་རྙིང་པར་གདན་དྲངས་ཏེ་མཆོད་པ་ཕུལ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་བའི་དུས་མཆོད་ཅིག་ཡིན། དེའི་སྐོར་ལ་བཤད་སྒྲ་དགའ་ལྡན་དཔལ་འབྱོར་གྱིས་བབརྩམས་པའི་《སྒེར་དགའ་ལྡན་བཤད་སྒྲ་བའི་ཁྱིམ་ཚང་མི་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་ཙམ་བཀོད་པ་》 ཞེས་པ་ལས་མདོར་བསྡུས་ཤིག་བཀོད་ན། “བོད་ཟླ་1 ཚེས་10 གོང་ནས་གནས་ཆུང་དགོན་པར་བརྡ་ཕུལ་ཏེ་ཚེས་10ཉིན་རྨེ་རུ་རྙིང་པའི་པེ་ཧར་ལྕོག་ཏུ་གནས་ཆུང་ཆོས་སྐྱོང་ལོ་གསོལ་དུ་སྤྱན་འདྲེན་པ་དང་། གནས་ཆུང་དགོན་པའི་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་ལ་ཉིན་གང་གི་བསྙེན་བཀུར་ཞབས་ཏོག་བསྒྲུབ་དགོས་སོ། ། དེ་ཉིན་ཚོགས་འཁོར་དང་བཅས་དཔོན་གཡོག་ཚང་མ་གཟབ་མཆོར་སྤྲོད་དགོས་པ་དང་། རྨེ་རུ་རྙིང་པའི་རབ་གསལ་དུ་འཁོད་དེ། གནས་གྲས་གསོལ་ཇ་དང་། བཞེས་འབྲས་གསོལ་ཚིགས་སོགས་ཀྱི་སྣེ་ལེན་མཛད་སྲོལ་ཡོད། དེ་ཉིན་གནས་ཆུང་སྐུ་རྟེན་ཏ་བླ་མར་ལོ་གསར་གྱི་སྐུ་སྐལ་དཀར་སྤྲོ་ཤིང་འབྲས་དང་། ལུག་ཁོག་སྐུ་ཡོན་དངུལ་སྲང་ལྔ་བཅུའི་འཐུམ་འབུལ་སྲོལ་ཡོད། དེ་ནས་འདུ་ཁང་དུ་གནས་ཆུང་ཆོས་སྐྱོང་སྐུ་ཕེབས་སྤྱན་འདྲེན་ཐོག་བཤད་སྒྲའི་ཁྱིམ་བདག་གཙོ་བོས་སྒྲོན་དར་སྣེ་ལྔ་ཕུལ་ཟིན་རྗེས་ཁྱིམ་མི་གཞན་སོ་སོས་སྒྲོན་དར་ཨ་ཤེ་རེ་དང་མཛོད་གཉེར་སོགས་ཟླ་གྲས་ཚང་མ་མཇལ་ཁ་ཞུས་རིམ་བཞིན་ཆོས་སྐྱོང་ནས་སྲུང་མདུད་སྩལ། གནས་ཆུང་དྲུང་ཡིག་ནས་ལུང་ཞུ་སྙན་སྒྲོན་ཞུས་ཐོག་བཀའ་ལུང་སྩལ་རིགས་སམ་ཀྲར་བཀོད་པའི་ལུང་ཞུའི་འགོར་དྲུང་ཡིག་ནས་ཕབ་བཤུས་ཀྱི་ཆོས་སྐྱོང་གི་རྟགས་ཐམ་སྒོར་མོ་རྡོ་རྗེ་རྒྱ་གྲམ་རིས་ཕབ་སྟེ་ཕྱིར་གནང་ཞིང་ལུང་ཞུ་བའི་སྲོལ་ཡོད། དེ་ནས་སྤྱན་འདྲེན་ཞུས་ཟིན་རྗེས་ཡང་སྟེང་རབ་གསལ་དུ་འཁོད་པར་གནས་གྲས་གསོལ་ཇ་དང་གསོལ་ཚིགས་གནང་ཞུས་ཟིན་མཚམས་གནས་ཆུང་སྡེ་པ་ནས་བཟུང་ལས་བྱེད་ཚང་མ་བསྟར་བསྒྲིགས་ཀྱིས་ཡོང་བར་ལེགས་དར་རེ་གཡོག ཚུར་ཡང་གནས་ཆུང་སྡེ་པས་ལེགས་དར་རེ་གནས་ཞུས་རྗེས་མཛོད་པས་གདན་དར་ཟུབ་ཕྱི་རེ་བཞག་སྟེ་གྲོལ། འདི་ཉིན་གནས་གྲར་བསྙེན་བཀུར་ཉིན་འཁྱོངས་ཞུས་པའི་ཚོགས་སྐལ་དང་། ཤ་འབྲས་ཤ་ཏོ་ར། ཚ་གཟིགས་གསོལ་ཇ་དངུལ་ལྡིར་དང་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་བའི་ཁ་བཏགས་ཨ་ཤེ་འཚམས་ལྡེབས་བཅས་ནང་གཉེར་རང་ཤག་ཏུ་ཆེད་གཏོང་གནང་ཡོང” 36སོགས་དགའ་ལྡན་བཤད་སྒྲས་གནས་ཆུང་སྐུ་རྟེན་ཏ་བླ་མ་དང་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་ལ་བསྙེན་བཀུར་ཞབས་ཏོག་སྒྲུབ་པ་དང་། དེ་རྣམས་ཀྱིས་རྨེ་རུ་རྙིང་པའི་པེ་ཧར་ལྕོག་ཏུ་ཆོ་ག་སྤེལ་སྲོལ་ཡོད་པ་ཡིན།\nམདོར་ན། བསྟན་སྲུང་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གནས་སྐོར་ལ་ཤེས་རྟོགས་ཡོང་བ་བྱ་རྒྱུ་ནི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་རྟོག་ཞིབ་བྱེད་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་དང་། བོད་མིའི་རང་གཤིས། བོད་མིས་འཇིག་རྟེན་ལ་འཛིན་པའི་ལྟ་བ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ལ་ཡང་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་པ་ཡིན་པས། ཁོ་བོས་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་བཀའ་རྒྱའི་དྲ་བར་ཚུད་པའི་བསྟན་སྲུང་གི་སྐོར་ལ་དཔྱད་འདོད་ཀྱི་བསམ་པའི་སྐུལ་སློང་འོག ཐེངས་འདིར་སྲུང་མའི་བྱེ་བྲག་པེ་ཧར་རྒྱལ་པོའི་ལོ་རྒྱུས་དང་། དེ་དང་འབྲེལ་བའི་དུས་མཆོད་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ལ་རང་ནུས་གང་དཔོག་གིས་དཔྱད་པ་རོབ་ཙམ་བྱས་ཡོད། དེ་ཡང་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ཆེས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་དད་པའི་ལམ་ལུགས་བསྟན་སྲུང་སྐོར་ལ་མུ་མཐུད་ནས་སློབ་སྦྱོང་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་དགོས་གལ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ། །\n①32 ཀློང་རྡོལ་ངག་དབང་བློ་བཟང་། 《བསྟན་སྲུང་དམ་ཅན་རྒྱ་མཚོའི་མཚན་ཐོ》 ཀློང་རྡོལ་ངག་དབང་བློ་བཟང་གི་གསུང་འབུམ་གླེགས་བམ་གཉིས་པ། ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2002. P433. P456 - 457.\n②③19མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན། 《མདའ་དང་འཕང》 སྨད་ཆ། བདེ་ཁང་བསོད་ནམས་ཆོས་རྒྱལ་གྱིས་དབྱིན་ཡིག་ནས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར། པེ་ཅིན། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2007. P225. P225. P213.\n④དབའ་གསལ་སྣང་། 《དབའ་བཞེད་》 ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010. P2.\n⑤34དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ། 《རྒྱལ་ཁམས་རིག་པས་བསྐོར་བའི་གཏམ་རྒྱུད་གསེར་གྱི་ཐང་མ》《དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ་》དེབ་དང་པོ། ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2008. P60. P82.\n⑥⑧⑾2128293135བོད་ལྗོངས་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་ཁང་ཆོས་ལུགས་ཞིབ་འཇུག་ཚན་པའི་འབྲས་སྤུངས་དགོན་དཀར་ཆག་རྩོམ་སྒྲིག་ཚོགས་ཆུང་། 《དཔལ་ལྡན་འབྲས་སྤུངས་དགོན་གྱི་དཀར་ཆག་དྲི་མེད་དྭངས་གསལ་ཤེལ་གྱི་མེ་ལོང》 པེ་ཅིན། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2009. P472. P468 - 469.P479 – 480. P439 –4 40 P480 P442. P479. P460.\n⑦⑨སླེ་ལུང་བཞད་པའི་རྡོ་རྗེ། 《དམ་ཅན་བསྟན་སྲུང་གི་རྣམ་ཐར》པེ་ཅིན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2003. P302– 303. P317.\n⑿ཨུ་རྒྱན་གླིང་པས་གཏེར་ནས་བཏོན། 《པདྨ་བཀའ་ཐང》 ཁྲིན་ཏུ། སི་ཁྲོན་དཔེ་སྐྲུན་ཚོགས་པ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2006. P316 - 317.\n⒀སྦ་གསལ་སྣང་། 《སྦ་བཞེད》པེ་ཅིན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1980. P49.\n⒂གྲ་བཞི་མིག་དམར་ཚེ་རིང་། 《ཚལ་གུང་ཐང་གཙུག་ལག་ཁང་གི་དཀར་ཆག་སྐྱིད་ཆུའི་རང་མདངས》 ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2011. P52 - 53. འདིར་འཁོད་པའི་ནང་དོན་ནི་རྩོམ་པ་པོས་ཚལ་གུང་ཐང་དུ་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་དབུས་གླིང་གྲྭ་ཚང་གི་དགེ་འདུན་པ་བློ་གྲོས་བསམ་གཏན་གྱི་གསུང་སྒྲོས་དང་《བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔ་》ཡི་ནང་དོན་གཉིས་ཕན་ཚུན་ཟུང་འབྲེལ་བྱས་ཏེ་བཀོད་པ་ཡིན། 16གུ་གེ་ཚེ་རིང་རྒྱལ་པོ། 《ལྷ་ལྡན་རྨེ་རུ་རྙིང་པ་དང་དེའི་ཆོས་སྐྱོང་སྐོར་ཕྲན་ཙམ་བརྗོད་པ》《གུ་གེ་ཚེ་རིང་རྒྱལ་པོའི་ཆེད་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས》པེ་ཅིན། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2005. P398 – 399.\n17 གཙང་ལ་སྟོད་པ་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན། 《ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་འཇམ་དབྱངས་ཆོས་རྗེ་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་ལྡན་པའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་གཏམ་རབ་ཏུ་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ》ཤིང་དཔར།\n20རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ། 《རྗེ་བཙུན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་ཐར་དངོས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོའི་ཤིང་རྟ། 》《རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་མཛད་རྣམ་ལས་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་ནས་བཞི་པའི་བར་གྱི་རྣམ་ཐར》པེ་ཅིང་། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010. P421.\n22 དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས། 《དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ》པེ་ཅིན། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2002. P 1221.\n23 24 25 26 27 《ལྕོག་པ་བྱང་ཆུབ་དཔལ་ལྡན་པའི་རྣམ་ཐར་རགས་བསྡུས་ཆོས་སྐྱོང་ཆེན་པོའི་འབྱུང་ཁུངས་》དཔེ་ཐུང་བྲིས་མ།\n30བཤེས་གཉེན་ཚུལ་ཁྲིམས། 《ལྷ་སའི་དགོན་ཐོ》 ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2004. P72.\n33འཇིགས་མེད་ཆོས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ། 《བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ལྷ་ཚོགས་ཆེན་མོ》ཟི་ལིང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2006 P1086 – 1087.\n36བཤད་སྒྲ་དགའ་ལྡན་དཔལ་འབྱོར། 《སྒེར་དགའ་ལྡན་བཤད་སྒྲ་བའི་ཁྱིམ་ཚང་མི་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་ཙམ་བཀོད་པ》《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་གནས་དཔྱད་གཞིའི་རྒྱུ་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས》 བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་སྲིད་གྲོས་ལོ་རྒྱུས་རིག་གནས་དཔྱད་གཞིའི་རྒྱུ་ཆ་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་། སྤྱིའི་འདོན་ཐེངས་14 པ། པེ་ཅིན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1992. P195-198.


jigten sumgon – Dakini Translations and Publications མཁའ་འགྲོ་མའི་ལོ་ཙཱ་བའི་འགྱུར་དང་འགྲེམས་སྤེལ།\nTag: jigten sumgon\n3rd Jan 2021 4th Jan 2021 Dakini TranslationsLeaveacomment\nhttps://www.youtube.com/watch?v=Z3aLEuX8Cck "When you die, your self-aware, primordial awareness will only be accompanied by your virtuous and negative karma. It is not possible to encounter karma you have not done. It is not possible for even the slightest karma you have done not to be experienced. If one is born in the three lower realms due… Continue reading ‘Dharma is not ‘one size fits all’: The importance of individual levels, the infallibility of karma and seeing others’ good qualities: ‘Four Dharmas of Gampopa’ by 17th Karmapa (Part VI)\nThe 8th Karmapa on the ‘Single Intention’ (Gong Chig) by Jigten Sumgon\n20th Jul 2020 22nd Dec 2020 Dakini TranslationsLeaveacomment\n8th Karmapa, Mikyo Dorje སྐྱོབ་པ་འཇིག་རྟེན་གསུམ་གྱི་མགོན་པོ་འབྲི་ཁུང་པ་རིན་ཆེན་དཔལ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ༎་ འཇིག་རྟེན་གྲགས་འདུས་བྱས་བསླུ་བའི་ཆོས༎ གང་ཡིན་དེ་དག་རྫུན་དང་གསོག་གསོབ་པ༎ ཆོས་འདི་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་འདྲ་བཏགས་པ་ཙམ༎ ཅི་ལྟར་སྣང་བ་ཙམ་གྱིས་རབ་དབེན་པ༎ དེ་ཚུལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི༎ ཡེ་ཤེས་རབ་ཏུ་གསལ་བའི་དབང་ཕྱུག་གི༎ ཆོས་དང་ཆོས་ཉིད་ཀུན་གྱི་མགོན་པོ་སྟེ༎ འཁོར་འདད་ཀུན་གྱི་རྣམ་འདྲེན་ཟླ་མེད་པ༎ མཉམ་མེད་འདྲི་ཁུང་རིན་ཆེན་དེར་ཕྱག་འཚལ༎ To the Refuge Jigten Sumgon, Drigung Rinchen Pal, I pay homage! Deceptive, conditioned, worldly phenomena, Whatever it is, is false and hollow of meaning, and All like an illusion, merely labelled. The one ‘isolated’ from whatever merely appears, Method of omniscience… Continue reading The 8th Karmapa on the ‘Single Intention’ (Gong Chig) by Jigten Sumgon


བཀའ་བརྒྱུད་སྨོན་ལམ་དེབ། Kagyu Monlam Book in Tibetan | DHARMAEBOOKS.ORG\n1. ས་གཞི་བྱིན་བརླབས་ཀྱི་ཡན་ལག །\n2. གནས་ཁང་བྱིན་བརླབས་ཀྱི་ཡན་ལག །\n4 & 5. སྤྱན་འདྲེན་དང་བྱོན་ལེགས་ཀྱིཡན་ལག །\n6. ཁྲུས་གསོལ་གྱི་ཡན་ལག །\n7–9. ཕྱི་རྒྱན་བྱུག་འབུལ་གྱི་ཡན་ལག །\n10 & 11. ཕྱག་བསྟོད་གཉིས་ཀྱི་ཡན་ལག །\n12. མཆོད་འབུལ་གྱི་ཡན་ལག །\n13. སྡིག་པ་བཤགས་པའི་ཡན་ལག །\n14. སེམས་བསྐྱེད་པའི་ཡན་ལག །\n15. རྗེས་སུ་ཡི་རང་བའི་ཡན་ལག །\n16 & 17. བསྐུལ་ཞིང་གསོལ་བའི་ཡན་ལག །\n18. བསྔོ་བའི་ཡན་ལག །\n19. སྨོན་ལམ་གྱི་ཡན་ལག །\n20. ཤིས་བརྗོད་ཀྱི་ཡན་ལག །\nབཀའ་བརྒྱུད་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་ཞལ་འདོན་ཕྱོགས་སྒྲིག ། – 41 MB\nLa liberté par la méditation 2019-09-19\nབོད་ཡིག ། (46)English (35)中文 (23)Polski (17)Español (6)Français (4)Pусский (11)Deutsch (1)Việt (6)한국어 (3)Indonesian (2) Українська (3)\nགསུང་ཆོས། • Teachings • 課程 (20)\nའགྱུར་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད། • 108 Translations • 108部世界名著藏譯本 (1)