དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་བརྟག་ཞིབ།_རྨེ་རུ་ཡུལ་ལྷ་ཐར། | རྫ་ཆུའི་རླབས་སྒྲ།\n2020 ལོའི་ཟླ6ཚེས 25 ཉིན། 21954 6\nདགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་དུས་ནི་བོད་ཀྱི་སྲིད་ལུགས་ལ་འགྱུར་ལྡོག་མང་ཙམ་བྱུང་བའི་དུས་ཤིག་དང་། སྲིད་དོན་རིག་གནས་རྙོག་འཛིང་ཅན་དང་འགྱུར་བག་ཅན། ཟིང་ལྷོང་ཅན། འགལ་འཐབ་ཅན་གྱི་དུས་སྐབས་ཤིག་ཡིན། དུས་སྐབས་དེའི་སྲིད་ལུགས་ལ་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་རིམ་མཐུད་དུ་བྱུང་བ་ནི། ཐོག་མའི་བོད་སོག་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་སྲིད་སྐྱོང་བའི་སྡེ་སྲིད་སྲིད་དབང་གི་དུས་སྐབས་ནས། རིམ་གྱིས་སྐྱ་བོས་བོད་སྲིད་སྐྱོང་བའི་ཕྱོགས་སུ་གོམ་ཁ་བསྒྱུར་པ་དང་། དེ་ནས་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་བྱུང་སྟེ་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་ལམ་ལུགས་དངོས་སུ་དར་བ་ན། སྲིད་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་ཀྱང་དེའི་ཞར་ལ་བོད་ཀྱི་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་མངོན་པར་བྱུང་སྟེ། བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རིག་གནས་དང་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་འགྱུར་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་རྒྱུན་རིང་བ་ཐེབས།\nདགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་། སྲིད་ལུགས། འགྱུར་ལྡོག\nདགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྲིད་དབང་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་གཞིས་ཀའི་བཀའ་དབང་ལག་ཏུ་བསྟར་བའི་དམིགས་བསལ་དུས་རིམ་ཞིག་ཡིན་ལ། སྐབས་དེའི་སྲིད་དོན་ལམ་ལུགས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་ཉེ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཙམ་མ་ཟད། དེང་གི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་འཛིན་སྟངས་དང་། རིག་གནས་སེམས་ཁམས། ཆབ་སྲིད་བདེ་འཇགས་སོགས་ལའང་དངོས་བརྒྱུད་གང་རུང་ནས་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་བཞིན་ཡོད། སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་དང་ཆབ་སྲིད་རིག་པའི་ངོས་ཐད་ནས་བལྟས་ན། ལོ་ངོ་སུམ་བརྒྱ་ལྷག་རིང་གི་དུས་རིམ་དེའི་ལོ་རྒྱུས་ནི་རིག་གནས་འདུ་ཤེས་ངོས་ཐད་ནས་གཅིག་གྱུར་ཅན་དང་སྒེར་གཅོད་ཅན། ཆིག་རྐྱང་ཅན་དུ་ཕྱོགས་བཞིན་ཡོད་མོད། སྲིད་དོན་རིག་གནས་ཐད་ནས་དཔགས་ན་རྙོག་འཛིང་ཅན་དང་འགྱུར་བག་ཅན། ཟིང་ལྷོང་ཅན། འགལ་འཐབ་ཅན་དུ་ཁ་ཕྱོགས་པའི་སྣང་ཚུལ་མཐོང་ཐུབ། རྒྱུ་མཚན་དེའི་དབང་གིས། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྐབས་ནི་བོད་ཀྱི་སྲིད་ལུགས་ལ་འགྱུར་ལྡོག་མང་ཙམ་བྱུང་བའི་སྐབས་ཤིག་དང་། ཆོས་སྲིད་འགན་འཛིན་ཕྱོགས་གཉིས་པོས་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་སྐྱོང་ཐབས་འཚོལ་ཞིབ་མང་ཙམ་བྱས་པའི་དུས་ཤིག་རེད། དུས་སྐབས་འདིའི་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་ཐད་ལ་དེང་སྐབས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བའི་ཁྲོད་དུ་ཞིབ་འཇུག་གནང་མཁན་མང་ཙམ་ཡོད་པ་མངོན་སུམ་ཡིན་ལ། ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་མཚན་སྙན་རྒྱས་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་འབྲས་བུའང་འགའ་རེ་འདུག་མོད།ཞིབ་ཏུ་བརྟགས་ན། འདུ་ཤེས་འཛིན་སྟངས་ཀྱི་དབང་གིས་སམ། ཡིག་ཆའི་བསྡུར་དཔྱོད་ཀྱི་རྐྱེན་ནམ། བསམ་གཞིག་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱི་བློ་ཡི་ཞེན་རིག་མི་འདྲ་བ་བཅས་གང་ལྟར་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་དུས་རིམ་དགར་སྟངས་དང་། སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་ཁུངས། སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་དགེ་སྐྱོན་སོགས་ལ་རང་རང་གི་དཔྱད་པའི་ནུས་པ་སྔོན་དུ་སོང་བ་སྨོས་མེད་ཡིན་རུང་། དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པའི་རྗེས་ཀྱི་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་གནས་སྟངས་དངོས་དང་ལོ་རྒྱུས་རྒྱབ་ལྗོངས་དྲང་ཐད་ནས་བལྟས་པ་ཡིན་ན། བསྐྱར་དུ་དཔྱད་དཔོག་དང་གསར་དུ་རྟོག་ཞིབ་བྱེད་དགོས་ས་མང་ཙམ་འདུག་པར་དམིགས་ཏེ། ཆེད་དུ་དཔྱད་རྩོམ་འདི་བྲིས་ཏེ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་ཆེད་རམས་པ་དག་ལ་དཔྱད་གཞིར་ཕུལ་བ་ལགས།\nསྤྱི་ལོ1642ལོའི་ཟླ4པའི་ཚེས5ཉིན། སོག་པོ་ཨོ་རོད་ཇུང་གར་བ་གུ་ཤྲཱི་ཧན་གྱིས་བོད་གཙང་ཕྱོགས་སུ་དམག་དྲངས་པའི་མཇུག་འབྲས་ལ། སེར་སྐྱ་བགྲང་གིས་མི་ལང་བའི་དབུས་སུ་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་གསེར་གྱི་ཁྲི་འཕང་མཐོན་པོར་བཞུགས་སུ་གསོལ་ཏེ་བོད་ཁྲི་སྐོར་བཅུ་གསུམ་གྱི་ས་ཆ་རྣམས་ཡུལ་མི་དང་བཅས་པ་འབངས་སུ་ཕུལ་ཅིང་།  ཁོ་རང་ཉིད་རིགས་རྒྱུད་དང་བཅས་པ་མཆོད་སྦྱིན་དུ་འབུལ་བར་མཛད་པ་དང་འབྲེལ།  ཞལ་ངོ་བསོད་ནམས་ཆོས་འཕེལ་ལ་སྡེ་སྲིད་ཀྱི་གོ་གནས་ཕུལ་ཏེ་ཆབ་སྲིད་བསྐྱངས་པ་དང་།  སོག་རྒྱལ་རང་གིས་རྒྱལ་པོའི་མཚན་བཟུང་སྟེ་རྒྱབ་རྟེན་དམག་དཔོན་བྱས་པས། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྲིད་དབང་དངོས་སུ་བྱུང་། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་སྲིད་དབང་གི་ཐོག་མའི་འགན་འཛིན་སུ་ཡིན་ཐད་ལ་དེང་སྐབས་བཤད་ཚུལ་མི་མཚུངས་པ་འགའ་རེ་འདུག་མོད། མདོར་བསྡུས་ན་རིགས་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་གུ་ཤྲཱི་ཧན་གྱིས་བོད་ཁྲི་སྐོར་བཅུ་གསུམ་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པར་ཕུལ་བ་ཡིན་པར་བཤད་པ་དེ་དང་། གཉིས་པ་ནི་གུ་ཤྲཱི་ཧན་དང་ཁོའི་བུ་ཚ་དག་ནི་དབང་སྒྱུར་མཁན་དངོས་ཡིན་ལ། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ནི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཐད་ནས་བོད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་བཟོ་མཁན་ཁོ་ན་ཙམ་ཡིན་ཟེར་བ་དེ་རེད། འདོད་ཚུལ་འདི་གཉིས་པོར་སོ་སོའི་ལུང་རིགས་ཀྱི་སྒྲུབ་བྱེད་ཚང་བ་སྨོས་ཅི་དགོས་ཀྱང་། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པའི་ཆོས་ལུགས་བདག་དབང་དང་ཁོང་གི་མཚན་སྙན། གུ་ཤྲཱི་ཧན་གྱི་དམག་དོན་སྟོབས་ཤུགས། སྡེ་བའི་ཆབ་སྲིད་གོ་གནས་སོགས་གང་ཡིན་རུང་སྐབས་དེའི་ཆབ་སྲིད་ཁོར་ཡུག་ཁྲོད་ཕྱོགས་གཅིག་གི་སྟོབས་ཤུགས་ཁོ་ནས་སྲིད་འཛིན་མི་ཐུབ་པ་ནི་ལོ་རྒྱུས་དཔྱོད་རམས་པ་དག་ལ་མཚོན་ན་གསལ་པོར་ངེས་ཐུབ་པ་ཞིག་དང་། མི་སྣ་གཅིག་གིས་སྲིད་དོན་གཅིག་གཅོད་བྱེད་པའི་ཆ་རྐྱེན་ཕྱི་ནང་གང་ནས་བལྟས་རུང་མི་ཚང་བ་ཞིག་རེད། དེའི་ཕྱིར། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ཐོག་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་སྲིད་ལུགས་རྣམ་པ་དངོས་ནི། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ནི་ཆེས་མཐོའི་དབང་འཛིན་པ་དང་། རྒྱལ་པོ་ནི་དམག་སྲིད་དབང་ཆ་འཛིན་མཁན། སྡེ་སྲིད་ནི་བོད་ཁུལ་གྱི་སྲིད་འཛིན་མི་སྣ་ཡིན་པ་དེའོ། །(ཡང་ལ་ལས་སྡེ་སྲིད་ནི་དགེ་ལུགས་པའི་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་དུ་ཡོད་པའི་ཆེས་མཐོའི་འཐུས་ཚབ་ཡིན་པར་བཤད་རུང་། དེ་འདྲའི་ཚབ་བྱེད་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་དངོས་ཤིག་རྙེད་དཀའ་སྙམ།)དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་སྲིད་དབང་གི་ཐོག་མའི་དུས་སྐབས་ནི། བོད་སོག་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་སྲིད་སྐྱོང་བའི་དུས་སྐབས་ཤིག་ཡིན་ལ། དེའང་ཆོས་ལུགས་དང་སྲིད་དོན་སོ་སོར་བགོས་ཏེ་སྲིད་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་འཚོལ་ཞིབ་བྱས་པའི་དུས་ཤིག་རེད། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཐད་ནས་བརྗོད་ན། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ནི་མིང་ཐོག་ནས་བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་ཆེས་མཐོའི་དབང་འཛིན་པ་ལྟ་བུར་བཀུར་ཡོད་རུང་། སྐབས་དེའི་ལོ་རྒྱུས་དངོས་ལ་དཔྱོད་སྐབས་ཐོག་མའི་དུས་སུ་ཁོང་གིས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དབང་ཆ་བེད་སྤྱོད་དང་ཆོས་ཀྱི་གཞི་འཛིན་གཙོར་བཟུང་བ་ལས་སྲིད་དོན་ལ་ཁ་དབང་བཀོལ་ལུགས་མི་སྣང་བ་དང་། སྐབས་དེའི་སྲིད་ཀྱི་བྱ་བཞག་ནི་སྡེ་སྲིད་རིམ་པས་དོན་བསྟར་ལག་ལེན་བྱས་པ་འབའ་ཞིག་རེད། སོག་རྒྱལ་ལ་མཚོན་ན་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ཁྲོད་དབང་ཤུགས་ཆེ་ལ་དམག་དོན་གྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱང་མི་དམན་པ་མཆིས་པ་དངོས་གནས་ཡིན་རུང་། བོད་སྤྱིའི་སྲིད་དོན་གྱི་ལས་སྣེ་ཁག་ལ་ཐད་ཀར་བཀོད་ཁྱབ་བྱས་ལུགས་མེད་པ་དང་། སོ་སོས་རང་དོན་ལས་མོ་སྣེ་འཛིན་བྱས་པར་བརྟེན། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་དམིགས་བསལ་སྲིད་དབང་སྟེ“སྡེ་སྲིད་སྲིད་དབང་ངམ་སྡེ་པ་གཞུང”དངོས་སུ་བྱུང་།\nསྐབས་འདིར་དོན་ལ་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ཐོག་མའི་དུས་སྐབས་ཡིན་ནའང་། ང་ཚོས“སྡེ་སྲིད་སྲིད་དབང”ཞེས་འབོད་དོན་ནི། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་ཚུལ་ལ་ཞིབ་ཏུ་བརྟགས་ཚེ། ཐོག་མའི་དུས་འདི་ནི་ལྔ་པ་ཆེན་མོ་དང་སྡེ་སྲིད། སོག་པོའི་རྒྱལ་པོ་བཅས་ཕྱོགས་གསུམ་གྱི་དབང་འཛིན་པས་གྲུབ་པའི་སྲིད་དབང་ཞིག་ཡིན་ལ། དེའང་སྲིད་ཀྱི་གཉེར་ཁ་དོན་གྱིས་སྡེ་སྲིད་ཀྱི་མིང་ཐོག་ནས་བགྱི་བཞིན་ཡོད་པས་ན། སྡེ་སྲིད་སྲིད་དབང་ཞེས་པའི་ཆེད་སྤྱོད་མིང་བརྡ་འདི་སྦྱར། འོན་ཀྱང་། འདིས་སྡེ་སྲིད་ནི་བོད་ཀྱི་ཆེས་མཐོའི་དབང་འཛིན་པ་ཡིན་པའི་དོན་མིན་ཏེ། སྡེ་སྲིད་ཐོག་མ་རང་ཡང་གུ་ཤྲཱི་ཧན་གྱིས་བསྐོས་པ་ཞིག་དང་། དེ་ཉིད་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པའི་ཕྱག་མཛོད་ཅིག་ལས་མ་འདས་པས་རེད། ཕྱག་མཛོད་བསོད་ནམས་རབ་བརྟན་ནས་བཟུང་། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ཐོག་མའི་དུས་སུ་སྡེ་སྲིད་ཁག་གིས་ལོ་བརྒྱད་ཅུ་ལྷག་ལ་སྲིད་བསྐྱངས། དེ་བས། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་ནི་བོད་རིགས་ཁོ་ནས་བཙུགས་པ་ཞིག་མིན་ལ། སོག་པོ་ཧོ་ཤོད་ཚོ་པས་བཙུགས་པ་ཞིག་ཀྱང་མིན་པར། སོག་དམག་གི་ཐད་ཀའི་སྲུང་སྐྱོབ་འོག་བོད་སོག་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་བཙུགས་པའི་སྲིད་དབང་ཞིག་ཡིན།\nསྡེ་སྲིད་ཐོག་མ་དག་ནི་རྒྱལ་པོའི་འོག་གི་དཔོན་སྣ་ལྟ་བུར་ཡོད་པས། ལོ་རྒྱུས་ལ་བལྟས་ན་སྡེ་སྲིད་ཐོག་མ་འགའ་ནི་རྒྱལ་པོའི་མིང་ཐོག་ནས་བསྐོ་འཇོག་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ལ། ཕྱིས་གུ་ཤྲཱི་ཧན་སྐུ་འདས་ཏེ་ཆབ་སྲིད་ལ་མཁས་པའི་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་སྲིད་ཀྱི་གཉེར་ཁ་དངོས་སུ་བཟུང་བ་ན། རྒྱལ་པོས་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ལ་ཐེ་གཏོགས་བྱེད་པར་མི་འཐད་པའི་རྣམ་འགྱུར་གྱིས་སོག་རྒྱལ་དང་སྡེ་སྲིད་བར་འགལ་བ་བྱུང་། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པར་མཚོན་ནའང་། ཐོག་མར་བོད་ཀྱི་དམག་སྲིད་དབང་ཆ་གུ་ཤྲཱི་ཧན་ལ་མི་སྤྲོད་ཐབས་མེད་ལྟ་བུས་རང་གི་ཆོས་ལུགས་བདག་དབང་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱིས་སྡེ་སྲིད་ལ་དབང་ཆ་ཆེན་པོ་མ་སྤྲད་ཀྱང་། ཕྱིས་སྡེ་སྲིད་སྲིད་དབང་ལ་རང་ཉིད་ཀྱི་དྲག་དཔུང་ཆགས་པ་དང་བསྟུན་སྔོན་གྱི་བྱེད་ཐབས་བསྒྱུར་ཏེ་སྡེ་སྲིད་རྣམས་རང་ཉིད་ཀྱིས་དངོས་སུ་བསྐོ་འཇོག་བྱས་ཤིང་། ལྷག་པར་དུ་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོའི་དུས་སུ་དབང་ཆ་ཡོད་ཚད་སྡེ་སྲིད་ལ་སྤྲད་པ་ཞིག་རེད།\nགཞན་ཡང་། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པས་སོག་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱི་དམག་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་འོག་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ཐོག་མའི་དུས་རིམ་གྱི་སྡེ་སྲིད་སྲིད་དབང་བཙུགས་པ་དང་། བོད་ནང་ཁུལ་ཞི་འཇགས་ཡོང་བའི་ལས་དོན་ཡང་རབ་དང་རིམ་པ་སྤེལ་ཡོད།སྐབས་དེར་བོད་སྲིད་གཞུང་གི་མཛད་སྒོའི་སྐབས་གདན་གནས་མཐོ་དམན་གྱི་གཏན་འབེབས་ཀྱང་ཞིབ་ཕྲ་མཛད་འདུག་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་མ་ཁོ་ནར་དཔལ་ལྡན་ས་སྐྱ་པ་བཀུར་ཏེ། དཔལ་ལྡན་ས་སྐྱ་པ་དང་དཔལ་ཕག་མོ་གྲུ་པའི་གདུང་རྒྱུད་གཉིས་མཆོག་ཏུ་བཀུར་བར་མཛད་པ་དང་། བཀའ་བརྒྱུད་བླ་ཆེན་སྟག་ལུང་པ་དང་། ཀརྨ་ཞྭ་དམར་ནག་རྣམས་དགའ་ལྡན་ཁྲི་པ་ལས་ཀྱང་གདན་ཐོབ་མཐོ་བར་མཛད་ཅིང་། དེ་མིན་འབྲུག་པ་དང་སྒམ་པོ། མཚུར་བུ་དྲུང་པ། ཁམས་རི་བོ་ཆེའི་ཆོས་རྗེ། འབྲི་ཁུང་གི་བླ་མ་སོགས་ལ་དགའ་ལྡན་ཁྲི་པ་དང་མཉམ་པའི་གདན་ཐོབ་གནང་འདུག  འདི་འདྲའི་བྱེད་ལུགས་ནི་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་བདག་པོ་དགེ་ལུགས་པས་རང་སྲིད་བརྟན་འཇགས་ཡོང་ཆེད། བོད་དུ་སྟོབས་ཤུགས་ཆེ་བ་དང་མཚན་སྙན་རྒྱས་པའི་ཆོས་སྲིད་དབང་འཛིན་ཚོགས་ཁག་རྣམས་ལ་འཇམ་བྲིད་ཚུར་འགུག་གི་བྱེད་ཐབས་ལག་ཏུ་བསྟར་བ་ཞིག་རེད་སྙམ།\nསྐབས་དེའི་གནས་ཚུལ་ལ་གཞིགས་ན། མན་ཆིང་གིས་གནམ་འོག་དབང་དུ་བསྡུ་བར་སོག་པོའི་ སྟོབས་ཤུགས་ལ་བརྟེན་པའི་ཚད་ཆེས་ཆེ་ཞིང་། སོག་པོ་དབང་དུ་བསྡུ་བར་དགེ་ལུགས་པའི་སྟོབས་ལ་བརྟེན་ཚད་ཆེས་ཆེ་བར་སྣང་། རྒྱུ་མཚན་དེའི་དབང་གིས། དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པ་ནས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་བོད་འབྲེལ་ལོ་རྒྱུས་ནི། སོག་པོ་དང་མན་ཇུ་མི་རིགས་གཉིས་ལ་བལྟོས་ཏེ་བརྗོད་དགོས་པར་གྱུར་ཡོད།\n1638ལོར། ཆིང་ཐའེ་ཙུང་གིས་ཁྲི་ཁྲིན་སོགས་མངགས་ཏེ“ཐུ་བྷོད་ཧན”དང“ཐོ་ཁུ་ཐོ་ཆེན་པོ”ལ་འཕྲིན་ཡིག་བཏང་བའི་གནས་ཚུལ་བཀོད་པ་ནི།  ད་ལྟའི་བར་ལོ་རྒྱུས་སུ་འཁོད་པའི་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གི་ཆེས་མཐོའི་དབང་འཛིན་པས་བོད་ཀྱི་སྲིད་འཛིན་པར་བཏང་བའི་འཕྲིན་ཡིག་ཆེས་ཐོག་མ་དེ་ཡིན་ལ། འཕྲིན་དེའི་ནང་བཀོད་པའི“ཐུ་བྷེ་ཐུ་ཧན( 土伯特汗)”ཞེས་པ་ནི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏེ། སྐབས་དེར་བོད་སྲིད་གཙང་བ་སྡེ་སྲིད་རྒྱལ་པོས་སྐྱོང་བཞིན་པས་ན། གཙང་བ་སྡེ་སྲིད་ཡིན་ངེས་གཏན་དང་། ཡང་ཐོ་ཁུ་ཐོ་ཆེན་པོ་སྟེ“大图克图”ཞེས་པ་འདི་སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་བླ་ཆེན་སྤྲུལ་སྐུ་ཞིག་ལ་གོ་དགོས་པ་སྨོས་མེད་ཡིན་ལ། ཆེན་པོ་ཞེས་པའི་ཐོབ་སྦྱར་བ་དང་སྐབས་དེའི་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའི་འཕོ་འགྱུར་རམ་ཕྱིས་ཀྱི་འབྲེལ་ལམ་ལ་གཞིགས་ན་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཡིན་པར་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེས་མི་དགོས་པས། ཆིང་རྒྱལ་རབས་འཛུགས་མཁན་མན་ཇུ་གོང་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱིས་སྐབས་དེ་ཤེད་ནས་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་ཆ་རྒྱུས་ངེས་ཅན་ལོན་ཡོད་པ་རྟོགས་ནུས།1639ལོར། ཆིང་ཐའེ་ཙུང་གིས་ཡང་བསྐྱར་ཚ་ཧན་བླ་མ་གཙོས་པའི་འཐུས་ཚབ་བོད་དུ་མངགས་ཏེ་བོད་དང་འབྲེལ་ལམ་བྱུང་།\nའོན་ཀྱང་འདིར་ཤེས་རྒྱུ་ཞིག་ལ། དུས་དེ་ནི་དབུས་གཙང་སྡེ་གཟར་རྒྱུན་མར་འབྱུང་བཞིན་པའི་སྐབས་ལ་འཁེལ་ནའང་། མན་ཇུ་སྲིད་འཛིན་པས་སྡེ་སྲིད་གཙང་པའི་སྲིད་དོན་དབང་ཆ་དངོས་ལ་བརྩི་བཀུར་ཞུ་བཞིན་པ་ནི། ཆིང་ཐའེ་ཙུང་གིས་སེ་ཆེན་ཆོས་རྗེ་ཕྱིར་བོད་དུ་ཕེབས་སྐབས་བོད་ཀྱི་བླ་སྤྲུལ་ཆེ་ཁག་དུ་མར་འཕྲིན་ཡིག་བསྐུར་པ་ལས། འཕྲིན་ཡིག་ཁྲོད་ཆོ་ལོ་དང་གོ་གནས་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་ཅི་ཡང་བྱུང་མེད་ལ། སྡེ་སྲིད་གཙང་པར་སྤྲིངས་པའི་འཕྲིན་ཡིག་ཁྲོད། ཁོས་སྡེ་སྲིད་གཙང་པའི་གནས་བབ་ལ་སེམས་ཁུར་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་བརྗོད་ཡོད་ཅིང་།  ཟུར་ཤུགས་གང་རུང་ནས་ཆིང་ཐའེ་ཙུང་གིས་སྡེ་སྲིད་གཙང་པ་ནི་བོད་ཀྱི་སྐྱ་བོའི་དབང་སྒྱུར་པ་བྱེད་པའི་འདོད་བློ་མངོན་ཡོད་པ་ལས་མཐོང་ཐུབ།\nསེ་ཆེན་ཆོས་རྗེ་དང་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གི་ཕོ་ཉ་བོད་དུ་འབྱོར་ནས་ཅུང་མ་འགོར་བར། གུ་ཤྲཱི་ཧན་གྱིས་ཕོ་ཉ་ཀྲུང་གོའི་བྱང་ཤར་ས་ཆར་མངགས་ཏེ་རང་འགུལ་ངང་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ནང་སར་གདན་དྲངས་ན་ལེགས་ཚུལ་ཞུས་པའི་བཟོ་ཐོན་འདུག  ཡིན་ནའང་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པར་གོང་མ་ཤན་ཙིའི་གདན་འདྲེན་ཞུ་ཡིག་འབྱོར་བ་ན་དེ་མ་ཐག་ཁས་མ་བླངས་པར་ཕོ་ཉ་མངགས་ཡོད་པ་རེད། ཚུལ་འདི་ལས་རྟོགས་ཐུབ་པ་ནི། ཕྱོགས་སོ་སོའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་མི་འདྲ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲིད་དོན་ལྟ་སྟངས་སྣ་ཚོགས་བཟུང་བ་དེ་ཡིན་ལ། ལྷག་པར་དུ། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་དང་མན་ཇུ་དབང་འཛིན་པ་གང་ཡིན་རུང་ཧ་ཅང་སེམས་ཆུང་དང་གཟབ་ནན་གྱི་འབྲེལ་ལམ་བསྐྱངས་ཡོད་འདུག ལྔ་པ་ཆེན་མོ་པེ་ཅིང་ལ་ཕེབས་པའི་བར་དུ། ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་བར་ཕན་ཚུན་ཕོ་ཉ་གཏོང་རེས་དང་འཕྲིན་ཡིག་འབུལ་རེས་བྱས་པ་མང་ལ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཕན་ཚུན་རྒྱུས་ཡོད་དང་མ་འོངས་པའི་སྲིད་ལུགས་འཕེལ་ཕྱོགས་ལ་གཅིག་གྱུར་གྱི་ལྟ་ཚུལ་རིམ་གྱིས་བྱུང་བར་མངོན།\nཕྱིས་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ནང་སར་ཕེབས་རྗེས། ཆིང་ཧྲི་ཙུའུ་ཡིས་ཁོང་ལ་ཆོ་ལོ་བསྩལ་པ་དང་མཉམ་དུ། རྒྱང་རིང་བོད་དུ་ཡོད་པའི་གུ་ཤྲཱི་ཧན་ལའང“གཞུང་བཟང་བརྩི་སྲུང་དྲང་བདེན་ལས་སྐྱོང་མཛངས་ཅན་གུ་ཤྲཱི་ཧན”( 遵行文义敏慧固始汗)ཞེས་པའི་ཆོ་ལོ་བསྩལ་ཅིང་། གསེར་གྱི་ཐམ་ག་གནང་། \nང་ཚོས་འདིར་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་དང་གུ་ཤྲཱི་ཧན་ལ་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་ཆོ་ལོ་བསྩལ་པའི་ཚུལ་ལ་སྡུར་བ་ཅུང་བྱས་ན། མན་ཇུའི་དབང་འཛིན་པའི་ཕྱོགས་ནས་ཧ་ལམ་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་པེ་ཅིང་དུ་འབྱོར་ཏེ་རྒྱུས་ལོན་ཞིབ་ཏུ་བྱས་པ་ལས་ཁོང་ལ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཐད་ནས་མཚན་སྙན་ཆེ་བར་ཡོད་རུང་། སྲིད་དོན་དམག་སྟོབས་ཀྱི་ཐད་ནས་གུ་ཤྲཱི་ཧན་གྱི་རྒྱབ་རོགས་ཁོ་ནར་བརྟེན་པ་ཚོར་བ་ཡིན་ཚོད་འདུག་ལ། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པར་ཆོ་ལོ་བསྩལ་པའི་སྔ་ཕྱིའི་རྒྱབ་ལྗོངས་དང་ཆོ་ལོའི་མིང་དོན་གང་ལ་དཔགས་ནའང་། དོན་ལ་ཁོང་གི་སྔར་ཡོད་ཆོས་ལུགས་གོ་གནས་ཁས་ལེན་གནང་བ་ཙམ་ལས་ནང་དོན་གསར་པ་ཅང་མེད་སྙམ་ཤར། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ངོས་ཐད་ནས་དཔྱད་ན། གུ་ཤྲཱི་ཧན་ལ་མན་ཇུའི་སྲིད་འཛིན་པས་རེ་བ་བཅོལ་ཞིང་མིག་ལྟོས་བྱས་པ་ཆེ་བར་འདོད། དེ་ཡང་ཡིན་ཏེ། བཙུགས་མ་ཐག་པའི་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་ལ་མཚོན་ན།ཆོས་ལུགས་སོགས་རིག་གནས་དར་རྒྱས་དང་དམངས་སེམས་བདེ་ལ་འགོད་བྱེད་ཀྱི་ནང་སེམས་ཀྱི་འཆིང་ཐག་ཅིག་ངེས་པར་དགོས་རུང་། ཁོ་ཚོའི་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཆ་དམག་དོན་སྟོབས་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་བླངས་པ་མངོན་གསལ་དང་། ལྷོ་ཕྱོགས་རྒྱ་རིགས་སོགས་ས་ཁུལ་དུ་མན་ཇུར་ངོ་རྒོལ་དང་དམངས་སེམས་བདེ་ལ་འགོད་ཐུབ་ཀྱིན་མེད་པར་བརྟེན། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གོ་བའི་ཕྱོགས་ནས་བཤད་ན་ཐོག་མར་དམག་སྲིད་ལས་དོན་ཐད་ནས་བསམ་བློ་གཏོང་ངེས་པ་བཞིན། བོད་ལའང་དེ་ལས་མ་འདས་སོ། །\n3. པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པར་ཆོ་ལོ་བསྩལ་པ་དང་། “སོག་པོར་བརྟེན་ནས་སྲིད་དབང་འཛིན”པའི་སྲིད་ཇུས་མཇུག་གྲིལ་བ།\n1655 ལོར་གུ་ཤྲཱི་ཧན་འདས་རྗེས། ཁོའི་བུ་རབས་ཚ་རྒྱུད་ཀྱིས་རིམ་པར་རྒྱལ་པོའི་མིང་ཐོབ་བཟུང་བ་ཡིན་ལ། ཁོང་ནི་ཆབ་སྲིད་མི་སྣ་འཇོན་པོ་ཞིག་སྟེ། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་དང་ལྷན་དུ་བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་ཐད་ལ་བྱ་བ་གང་མང་བསྒྲུབས་པས། བོད་སོག་སྐྱ་སེར་མང་ཚོགས་ཁྲོད་སྙན་གྲགས་ཆེན་པོ་ཡོད། ཁོའི་རྗེས་ཀྱི་བསྟན་འཛིན་དར་ཧན་རྒྱལ་པོའམ་དཱ་ཡན་ཁང( 达延汗，1658—1668)དང་བསྟན་འཛིན་དཱ་ལའི་ཧན( 达赖汗，1671—1701)སོགས་ཆབ་སྲིད་འཇོན་ཐང་དང་མི་སྒེར་གྱི་སྤྱང་གྲུང་གང་ཐད་ནས་གུ་ཤྲཱི་ཧན་ལ་འགྲན་མི་ནུས་པར་བརྟེན། གུ་ཤྲཱི་ཧན་གྱིས་བོད་དུ་ལོ་ངོ་མང་པོར་འབད་པ་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བའི་སོག་རྒྱལ་གྱི་བདག་དབང་དག་རིམ་གྱིས་ཉམས་དམས་སུ་གྱུར་ཅིང་། “སྐབས་འདི་ནས་བཟུང་། སོག་པོའི་རྒྱལ་པོར་དམག་དོན་དྲག་ལས་སོགས་གལ་ཆེའི་རིགས་ལ་བཀའ་གྲོས་རྒྱབ་རོགས་གནང་བ་ཙམ་ལས། རྒྱུན་གཏན་བོད་ཀྱི་སྲིད་གཞུང་ལས་ཀར་འགན་དབང་གནང་ལམ་བྱུང་མེད་པར་གྲགས” པའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་།\n1682ལོར་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་གཤེགས་རྗེས། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་གོང་མ་ཁང་ཞིར་སྔར་བཞིན་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པའི་ཚབ་ཏུ་འཕྲིན་ཡིག་བྲིས་པ་དང་། ལྐོག་ནས་ཇུན་གར་སྐལ་ལྡན་དང་འབྲེལ་བ་བྱས་ཏེ། སྐལ་ལྡན་གྱིས་ཆིང་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་པའི་བྱ་བར་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་པ་རེད། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་སྐུ་གཤེགས་པ་གསང་རྒྱ་བྱས་ལུགས་ཐད་ལ་དེང་སྐབས་ལོ་རྒྱུས་དཔྱད་བརྗོད་པའི་སྡེ་རུ་བརྗོད་སྟངས་སྣ་ཚོགས་ཡོད་མོད། འདིར་སྐབས་སུ་མ་བབས་པས་སྤྲོས་པ་བསྐྱུར། ལྔ་པ་ཆེན་མོ་སྐུ་གཤེགས་ཁར། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱམ་པར“ཕྱག་གིས་བྱུག་པ་དང་སྦྲགས་བསྟན་སྲིད་ལུགས་ཟུང་གི་བྱ་བྱེད། རྒྱ་དང་སོག་པོས་གཙོས་པའི་ཡོན་བདག་གི་སྣེ་ལེན་སོགས་བསླབ་སྟོན་ཞིབ་པར་བསྩལ་པའི” ཚུལ་བཀོད་པར་བལྟས་ན། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱམ་པ་འདི་ལྔ་པ་ཆེན་མོའི་སེམས་ཀྱིས་ཁས་བླངས་པའི་བོད་དོན་སྐྱོང་མཁན་དུ་ཐག་གིས་བཅད་པ་ཞིག་ཡིན་པ་སུས་ཀྱང་བསྙོན་དུ་མེད། དེའི་རྗེས་ཏེ1691ལོར་གོང་མ་ཁང་ཞིས་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱམ་པར་ཝང་གི་ཆོ་ལོ་དང་གསེར་གྱི་ཐམ་ག་གནང་བའིཐོག་ནས་ཀྱང་། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱམ་པ་དོན་ལ་བོད་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་མཁན་དུ་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀས་ཁས་ལེན་བྱུང་ཡོད་པ་རྟོགས་ནུས།\nཡིན་ནའང་། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱམ་པས་བོད་སྲིད་ཀྱི་ཁ་ལོ་རིམ་གྱིས་བསྒྱུར་པ་དང་། སྲིད་དོན་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་འདོད་བློའང་མངོན་ལྐོག་གང་རུང་ནས་ཕྱིར་མངོན་ལ། ཕྱི་ནང་གི་འགལ་རྐྱེན་གེགས་མེད་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་བདེ་བླག་ཏུ་སྒྲུབ་པའི་སྦྱོར་བ་བརྩམས་པ་རེད། དེ་འདྲའི་སྲིད་ལུགས་སྐྱོང་འཚོལ་གྱི་ཆབ་སྲིད་དམིགས་ཡུལ་ལ་ཆིང་སྲིད་གཞུང་ནས་རིམ་གྱིས་ལྟ་ཞིབ་བྱས་ཡོད་ལ། ཕྱིས་ཆིང་སྲིད་གཞུང་དང་སྐལ་ལྡན་བར་གྱི་འགལ་བའི་ཁྲོད་མངོན་པའི་སྡེ་སྲིད་ཀྱི་བྱ་སྤྱོད་ལ་ཁང་ཞིའང་དོགས་པ་སྐྱེས་ཤིང་། ཁྱད་པར་དུ1695ལོའི་ཟླ5པར་སྡེ་སྲིད་ཀྱིས་ཕོ་ཉ་མངགས་ཏེ་ཁང་ཞིར་སྐལ་ལྡན་སོགས་ཀྱི་ཧན་གྱི་གོ་གནས་མེད་པར་མི་གཏོང་བ་དང་ཆིང་དམག་འཐེན་པའི་རེ་ཞུ་ཕུལ་བ་དེས། དོགས་པ་ཆེར་སོང་སྟེ་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་པེ་ཅིང་དུ་གདན་དྲངས་ཏེ་འདྲི་རྩད་བྱ་རྒྱུ་ཐག་གིས་བཅད། འདི་ལ་ཡང་ན་པཎ་ཆེན་ལྔ་པར་གཟིགས་བཟོས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བྱས་ཤིང་ཆོ་ལོ་བསྩལ་ཏེ་ཁོང་གི་ཆོས་ལུགས་གཙོ་འཛིན་གོ་གནས་ཡར་སྤགས་ཀྱིས། སྡེ་སྲིད་ཀྱི་སྲིད་དོན་དབང་ཆར་ཐེ་ཇུས་བྱེད་པའི་དམིགས་ཡུལ་ཡོད་ཀྱང་སྲིད་མོད། པཎ་ཆེན་ལྔ་པས་ནད་ཡོད་པར་ཁ་གཡར་ཏེ་པེ་ཅིང་དུ་ཕེབས་མེད་ཅིང་། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱམ་པས་ཀྱང་འཕྲིན་ཡིག་ཕུལ་ཏེ་སྐལ་ལྡན་གྱིས་བཀག་འགོག་བྱས་པའི་རྐྱེན་ལས་པཎ་ཆེན་ཕེབས་མ་ཐུབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་བཤད་ཡོད།\n1696ལོར་ཆིང་དམག་གིས་གྲོ་མོ་དོ( 昭莫多)ནས་སྐལ་ལྡན་གྱི་དམག་དཔུང་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་དུས། གོང་མ་ཁང་ཞིས་ད་གཟོད་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་སྐུ་གཤེགས་པ་ཚོར་ཞིང་། ཕོ་ཉ་མངགས་ཏེ་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་སྐུ་འདས་པའི་སྔ་ཕྱི་རྩད་གཅོད་དང་། པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པར་ཧུ་ཐོག་ཐུའི་ཆོ་ལོ་བསྩལ་ཏེ་ཆོས་ལུགས་གཙོ་འཛིན་མི་སྣ་བྱེད་པ་སོགས་བྱེད་དུ་བཅུག  ཕྱིས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་མཇལ་ན། པཎ་ཆེན་ལྔ་པས་ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་གང་ཡིན་རུང་དབང་ཆ་ནུས་ལྡན་ཞིག་འཛིན་མ་ཐུབ་པར་སྣང་ལ། སྡེ་སྲིད་ཀྱིས་ཆབ་སྲིད་རྐྱང་བའི་ངོས་ཐད་ནས་བོད་སྲིད་སྐྱོང་བར་ཡང་འགལ་རྐྱེན་གང་མང་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་པར་དུ་ལྷ་བཟང་ཧན་དང་སྡེ་སྲིད་གཉིས་མ་མཐུན་པར་མཐར་སྡེ་སྲིད་རྐྱེན་ལམ་དུ་ཤོར་བ་ནི་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་མགོའི་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་ལོ་རྒྱུས་ལས་ཡིད་ཕམ་པའི་སྐྱོ་གར་ཞིག་དང་། སྲིད་ལུགས་རྙོག་འཛིང་ཅན་དུ་ཕྱོགས་བཞིན་པའི་རྟགས་མཚན་གལ་ཆེན་ཞིག་རེད།\nསྐབས་དེའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་དཔགས་ན། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་དང་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པའི་བར་ལ་འགལ་བ་གང་མང་ཞིག་བྱུང་བར་མངོན་ལ། པཎ་ཆེན་ལྔ་པས་སྡེ་བ་སངས་རྒྱམ་པའི་དབང་གཅོད་ཀྱི་བྱེད་ཚུལ་སྐོར་ཞིག་ཡིད་ལ་འབབ་ཀྱིན་མེད་པ་འདྲ། སྤྱིའི་ཆ་ནས་བརྗོད་ན། ཆབ་སྲིད་པའི་མིག་རྒྱང་གིས་དོན་བྱ་སྒྲུབ་རིགས་ལ་ཆོས་ལུགས་པའི་གེགས་ཐེབས་ངེས་ཤིང་། ཆོས་བཞིན་ཆབ་སྲིད་སྐྱོང་བར་སྲིད་དོན་གྱི་རང་སྟོབས་ནུས་པ་མཐོར་འདེགས་བྱེད་པའི་སྐོར་ནས་ཧ་ལམ་བགྲོད་ལམ་གཞན་མེད་པས། ཆོས་སྲིད་དབང་འཛིན་པའི་ཕྱོགས་གཉིས་པོས་ཆབ་སྲིད་སྐྱོང་ལུགས་ལ་སྲིད་དོན་ངོས་གཙང་བ་ཞིག་ཏུ་འདོད་བློ་གཅིག་ཏུ་འོང་བ་ཤིན་ཏུ་དཀའ། ཡང་ན་ཆོས་ཀྱི་ལ་རྒྱ་གཙོར་བཟུང་གིས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རྣམ་པ་རིག་གནས་ཅན་དུ་གཏོང་བ་དང་། ཡང་ན་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བ་ཆོས་ཉིད་དུ་བརྩིས་ཏེ་སྲིད་དོན་གཙོར་འཛིན་པའི་ལམ་གང་རུང་དུ་ཞུགས་དགོས་པ་ལ། སྐབས་དེའི་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་ཐོག་ནས་བརྟགས་ན་སྔ་མའི་ལམ་དུ་རིམ་གྱིས་འཇུག་གིན་ཡོད་དོ། །\n1701ལོར། ཧོ་ཤོད་ཚོ་པའི་བོད་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་པོ་དཱ་ལའི་ཧན་འདས་པས། དེའི་བུ་ལྷ་བཟང་ཀླུ་དཔལ་བྱ་བ་སྲིད་ཚབ་ཏུ་བསྟད། ཡིན་ནའང་ལོ་གཉིས་འགོར་རྗེས། ཁོའི་སྤུན་ལྷ་བཟང་ཧན་གྱིས་ལྷ་བཟང་ཀླུ་དཔལ་བཀྲོངས།  ལྷ་བཟང་ཧན་གྱིས་སོག་པོའི་རྒྱལ་པོ་དག་གི་དམག་སྲིད་དབང་ཆ་རིམ་གྱིས་ཉམས་ཀྱིན་པའི་ཚུལ་ལ་དོགས་མ་བདེ་ཞིང་། ཡིད་མི་དགའ་བར་གྱུར་ཏེ་དེ་སྔ་གུ་ཤྲཱི་ཧན་གྱི་དུས་སྐབས་སུ་ཡོད་པའི་དབང་ཆ་ཡོད་ཚད་བསྐྱར་གསོ་བྱེད་རྩིས་བྱས། དེ་བས། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་དང་ལྷ་བཟང་ཧན་གཉིས་ཀྱི་འགལ་བ་ཇེ་ཆེར་སོང་བ་སྟེ། ཐོག་མར་ལྷ་བཟང་ཧན་གྱིས་རྒྱལ་པོའི་མཚན་བཟུང་ནས་ཅུང་མ་འགོར་བར། ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་སྡེ་བར་ཁ་ཡ་ཆེན་པོ་མ་བྱས་པ་དང་སོག་པོའི་ཕྱོགས་ནས་ཀྱང་གནོན་ཤུགས་མཐུད་དེ་འོངས་ལ། བོད་དུ་རང་གི་དཔུང་ཤུགས་ཀྱང་ཆེར་མ་ཆགས་པ་སོགས་ཀྱི་རྐྱེན་ལས། སྡེ་པ་སངས་རྒྱམ་པས་དགོངས་ཞུ་མི་བྱེད་ཐུ་མེད་བྱུང་སྟེ་སྡེ་སྲིད་ཀྱི་འགན་དེ་རང་གི་བུ་ངག་དབང་རིན་ཆེན་ལ་སྤྲད། དེར་མཐུད་ནས། སངས་རྒྱམ་པ་དང་ལྷ་བཟང་ཧན་བར་གྱི་འགལ་བ་མངོན་གསལ་དུ་གྱུར་ཏེ་དབང་ཆ་རྩོད་པའི་མགོ་བརྩམས་པ་རེད། ཐ་མར་ཕན་ཚུན་མངོན་ལྐོག་གཉིས་ཀྱི་འགྲན་རེས་བརྒྱུད་སྡེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་ཐོག་མའི་རྒྱལ་ཁ་ལྟ་བུ་ཐོབ་སྟེ། སྡེ་སྲིད་རང་ཉིད་སྲིད་གཞུང་ལས་བུད་དེ་གོང་དཀར་རྫོང་དུ་འདུག་རྒྱུ་དང་། ལྷ་བཟང་ཧན་ལ་རྒྱལ་པོའི་མཚན་རང་འཇགས་ཐོག་མཚོ་སྔོན་དུ་ཕྱིར་བསྐྱོད་དགོས་པ་བྱས།  ཡིན་ནའང་། ཅུང་མ་འགོར་བར་སྡེ་སྲིད་བཀྲོངས་ཤིང་ལྷ་བཟང་གིས་བོད་སྲིད་བསྐྱངས་པ་དེ་ནི། བོད་རང་ས་ནས་བོད་མིས་ནུས་ལྡན་གྱི་ཆབ་སྲིད་རྩ་འཛུགས་སམ་སྟོབས་ཤུགས་ཤིག་འཛུགས་སྐྱོང་བྱེད་མ་ཐུབ་པར་གཞན་བརྟེན་གྱི་མུ་བསྐྱངས་པ་མངོན་པར་མཚོན།\nལྷ་བཟང་ཧན་གྱིས་བོད་སྲིད་ཀྱི་བདག་དབང་དངོས་སུ་བཟུང་རྗེས། སྡེ་སྲིད་ལམ་ལུགས་མེད་པར་བྱས་པ་དང་། རང་ཉིད་ལ“རྒྱལ་པོ་ཁྲི་པ”ཞེས་བཀུར་ཅིང་། ལོ་བཅུ་གཉིས་རིང་བོད་དབུས་གཙང་ལ་དབང་བསྒྱུར་ཏེ། “བསྟན་འཛིན་ཇིན་གིར་ཁན”ཞེས་པའི་མིང་ཐོབ་བཟུང་།  ལྷ་བཟང་གི་སྐབས་གཙོ་བོའི་མིང་ཐོབ་གྲས་སུ་བྱམས་པ་གླིང་བ་དང་། དར་མ་པ། དེ་མིན་བཀའ་བློན་བླ་ཆུང་། ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེ་སོགས་ཡོད་ཚུལ《མི་དབང་རྟོགས་བརྗོད》དུ་གསལ།  ཁོས་ངག་དབང་རིན་ཆེན་སྔར་བཞིན་སྡེ་སྲིད་དུ་བཞག་མོད། དོན་ལ་སྡེ་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཆ་ཡོངས་སུ་བླངས་ཡོད་ལ། གོང་མ་ཁང་ཞིས་བོད་དུ་ཕོ་ཉ་མངགས་ཏེ་ལྷ་བཟང་ཧན་ལ“བསྟན་སྐྱོང་ཀུན་ཧྲུན་ཧན“( 翊法恭顺汗)ཞེས་པའི་ཆོ་ལོ་དང་ལུང་བསྒྱུར་གྱི་ཐམ་ག་བསྩལ་པ་ཡིས། ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་དོན་དངོས་སྟེང་ལྷ་བཟང་ཧན་གྱི་བོད་སྲིད་དབང་ཆ་ཁས་བླངས་པ་མཚོན། ཡིན་ནའང་ལྷ་བཟང་ཧན་གྱིས་རྒྱལ་བ་དྲུག་པ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་ཁྲི་ལས་ཕབ་སྟེ་པད་དཀར་འཛིན་པ་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་རྒྱལ་དབང་དྲུག་པའི་ཚབ་ཏུ་བཞག་པ་དེས་ཁོ་ལ་བོད་དུ་མང་ཚོགས་ཀྱིས་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་པའི་རྨང་གཞི་མེད་པར་གྱུར་པ་རེད། ཁང་ཞིས་ཀྱང་སྔོན་ལ་པད་དཀར་འཛིན་པ་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོར་ཆོ་ལོ་སྩོལ་བའི་གྲབས་བྱས་ཀྱང་ལོ་ན་ཆུང་བར་བཤད་དེ་ཆོ་ལོ་སྩོལ་བའི་དུས་ནར་འགྱངས་བྱས་ཤིང་། 1709ལོའི་ཟླ3པར། ཁང་ཞིས་བོད་དོན་གྱི་རྙོག་འཛིང་རང་བཞིན་ཚོར་ཏེ་ཆེད་དུ་ཧི་ཧྲིག( 侍郎赫寿)མངགས་ཏེ་ལྷ་བཟང་ཧན་དང་ལྷན་དུ་བོད་དོན་ལ་མོལ་བསྡུར་བྱེད་དུ་བཅུག ཡིག་ཚང་གཞན་དག་ལ་མཇལ་ན། སྐབས་དེར་ལྕང་སྐྱ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་དང་སོག་པོའི་རྗེ་བཙུན་དམ་པས་ཀྱང་ཕོ་ཉ་བོད་དུ་མངགས་འདུག་པས། བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ནི་རླུང་ནང་གི་མར་མེ་བཞིན་གཡོ་འཁྱོམས་བྱེད་བཞིན་པའི་རྣམ་པ་གསལ་ལེར་ངེས་ནུས། སྐབས་འདིར་བྱོན་པའི་རྒྱལ་དབང་སྐུ་དྲུག་པ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་ནི།  བོད་སོག་ཕྱོགས་གཉིས་པོས་སྲིད་དོན་དབང་ཆ་རྩོད་པའི་འགྱིག་རྡེའུ་ལྟ་བུ་དང་། སྐབས་དེའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལག་ཐབས་ལྟ་བུར་གྱུར་ཏེ་གཟིམ་ཁྲི་མཐའ་ཅན་དུ་གྱུར་པ་ཁོ་ནར་ཟད།\nདེར་མཐུད་ནས། ཁང་ཞིས་པད་དཀར་འཛིན་པ་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོར“བཀའ་ཡིས་ཞུས་རྐྱང་བྱེད་པའི་སྐུ་དྲུག་པ་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཐམ་ག”ཞེས་པ་བསྩལ་ཅིང་། ཕྱིས་ཁ་རིས་བཅོས་སྒྱུར་གྱིས“བཀའ་ཡིས་ཕུལ་རྐྱང་བྱེད་པའི་སྐུ་དྲུག་པ་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཐམ་ག”ཞེས་པར་བསྒྱུར།  རྒྱལ་མཆོག་བདུན་པ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་འཁྲུངས་རྗེས་དེར་ཡང“སྐུ་དྲུག་པ”ཞེས་པའི་ཆོ་ལོ་ཐམ་ཀ་བསྩལ་པ་ལས།མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་དང་པད་དཀར་འཛིན་པ་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་གཉིས་ལ་ཁས་ལེན་མིན་གྱི་ཕྱོགས་རིས་ཁ་འཛིན་ཆེ་བར་དམིགས་ཏེ་གཉིས་ཀ་ཁས་མ་བླངས་པའི་ཚུལ་མཐོང་ཐུབ།\nཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་སྐྱེ་ངོས་འཛིད་ཐད་ལ་རྙོག་འཛིང་གི་དོན་བསྟུད་མར་བྱུང་བ་ན། ཁང་ཞིའང་ཅི་བྱ་གཏོལ་མེད་དུ་གྱུར་ཅིང་། བོད་དོན་ལ་དམིགས་ཏེ་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་ལ1713ལོར“པཎ་ཆེན་ཨེར་ཏེ་ནི”ཞེས་པའི་ཆོ་ལོ་འཇའ་ས་དང་གསེར་གྱི་ཐམ་ཀ་གནང་བ་དང་། ལྷ་བཟང་ཧན་ལ་རོགས་སྐྱོར་གྱིས་བོད་ཀྱི་ལས་ཀ་ལེགས་སྒྲུབ་ཡོང་བའི་རེ་བ་བྱས། མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གི་བྱེད་ལུགས་འདི་ལ་དཔགས་ན། རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་དང་གུ་ཤྲཱི་ཧན་བཞིན་པཎ་ཆེན་ལྔ་པ་དང་ལྷ་བཟང་ཧན་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་བོད་དོན་ལེགས་བཅོས་དང་བོད་སྲིད་སྐྱོང་བའི་འདུན་མ་མཚོན་མོད། པཎ་ཆེན་ལྔ་པ་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་མིན་པ་དང་། ལྷ་བཟང་ཧན་ལའང་གུ་ཤྲཱི་ཧན་བཞིན་གྱི་བོད་མིའི་ཡིད་ཆེས་དང་བློ་མོས་དེ་འདྲ་མེད་རྐྱེན་དོན་སྨིན་བྱུང་མེད། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཐད་ནས་ལྷ་བཟང་ཧན་ལ་མཐའ་མའི་རྒྱལ་ཁ་མ་ཐོབ་པ་ནི། ཁོས་བོད་མིའི་སེམས་ནང་གི་རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་ཆོས་ལུགས་རིག་གནས་སྲོལ་ལུགས་ལ་སྣང་ཆུང་གིས་སྐུ་དྲུག་པ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་ཁྲི་ལས་ཕབ་སྟེེ་རང་འདོད་ངང་སྐུ་སྐྱེ་ངོས་འཛིན་ཞུས་པ་དེས་ཡིན་ལ། འདི་ལས་སྲིད་སྐྱོང་མི་སྣ་དག་ལ་མཚོན་ན་དབང་སྒྱུར་ཡུལ་གྱི་དམངས་སེམས་བདེ་ལ་འགོད་པར་ཡུལ་སྲོལ་རིག་གནས་དང་ཆོས་ལུགས་རིག་གནས་ལ་བརྩི་མཐོང་ཆེན་པོ་བྱེད་དགོས་པའི་བསླབ་སྟོན་གནང་ཡོད།\nལྷ་བཟང་ཧན་དང་མཚོ་སྔོན་དུ་ཡོད་པའི་སོག་པོའི་སྡེ་ཚོ་ཁག་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཡང་སྲིད་ཀྱི་ཐད་ནས་འགལ་བར་ལངས་སྐབས། ཨོ་རོད་ཇུན་གར་ཚེ་དབང་རབ་བརྟན་གྱིས་གོ་སྐབས་མི་འཆོར་བར་བྱས་ཏེ་ལྷ་བཟང་ཧན་ལ་དམག་དྲངས་ཤིང་། 1717ལོའི་ཟླ12པར། ལྷ་བཟང་ཧན་བསད་དེ། ལྷ་ས་ཇུན་གར་བའི་ལག་ཏུ་ཤོར་ཅིང་། གུ་ཤྲཱི་ཧན་དང་ཁོའི་བུ་རབས་ཚ་རྒྱུད་ཀྱིས་བོད་ལ་ལོ་ངོ་བདུན་ཅུ་དོན་ལྔའི་རིང་དབང་བསྒྱུར་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་མཇུག་གྲིལ་བ་རེད།\nའདིར་བརྗོད་པའི་སྐྱ་བོའི་དབང་སྒྱུར་གྱི་དུས་སྐབས་ནི། མི་དབང་ཕོ་ལྷ་བ་བཀའ་བློན་གཙོ་བོར་བསྐོས་ཏེ་བོད་སྲིད་བཟུང་བ་ནས། རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་བདག་པོར་བཞུགས་ཏེ་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་དངོས་སུ་བཙུགས་པའི་བར་ལ་ངོས་བཟུང་བ་ཡིན་ལ། དོན་ལ་སྐབས་འདི་ནི་སོག་པོར་བརྟེན་ནས་བོད་སྐྱོང་བ་ནས། བོད་མིས་རང་སྲིད་སྐྱོང་བའི་དུས་སྐབས་སུ་བར་བརྒལ་བྱས་པའི་དུས་རིམ་ཡིན།\nལྷ་བཟང་ཧན་གྱི་སྐབས་པད་དཀར་འཛིན་པ་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་རྒྱལ་དབང་དྲུག་པ་དངོས་ཡིན་མིན་ཐད་ལ་སྔར་བཞིན་རྩོད་གཞི་བྱུང་བས། ཁང་ཞིས་ཕོ་ཉ་མངགས་ཏེ་རྟོག་ཞིབ་བྱས་ཤིང་། 1715ལོའི་ཟླ8པར། རྟོག་ཞིབ་མི་སྣ་ཕྱིར་པེ་ཅིང་ལ་བསླེབས་ཏེ་པཎ་ཆེན་ལྔ་པའི་དགོངས་པ་སྙན་ཞུ་བྱས་པ་དང་། པཎ་ཆེན་གྱིས་བལྟས་ན་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་ནི་རྒྱལ་དབང་དངོས་དང་། ལི་ཐང་གི་བྱིས་པ་ནི་རྫུན་མའོ་ཞེས་པ་དེ་རེད།  པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པའི་དགོངས་བཞེད་ཀྱི་ཐད་ནས་དཔྱད་ན། པཎ་ཆེན་ལྔ་པས་སྔར་འདས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་འགལ་བ་བརྗེད་མེད་པ་མངོན་གསལ་དང་། ལྷ་བཟང་ཧན་དང་ལྟ་དགོངས་གཅིག་ཏུ་མཐུན་པ་དངོས་ཤུགས་གང་རུང་ནས་རྟོགས་ཐུབ་པ་རེད།\nརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པའི་སྐུ་སྐྱེ་ངོས་འཛིན་དང་འབྲེལ་བའི་ཆོས་སྲིད་འགལ་འཐབ་ཁྲོད། ལྷ་བཟང་ཧན་དང་ཇུན་གར་ཚེ་དབང་རབ་བརྟན་སྔ་ཕྱིར་བོད་ནས་ཕམ་པར་གྱུར་ཅིང་། མཐར་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གི་ཐད་ཀའི་རྒྱབ་སྐྱོར་འོག་བོད་ཀྱི་སྲིད་ལུགས་ལ་འགྱུར་བ་བྱུང་སྟེ། དབང་འཛིན་ལས་ཁུངས་གསར་པ་ཞིག་བྱུང་། སྐབས་དེའི་སྔ་ཕྱིའི་གནས་ཚུལ་ལ་རྒྱུས་ལོན་བྱས་ཚེ།ཆབ་སྲིད་འཁྲུག་ཟིང་འདི་ལས་ཐ་མའི་རྒྱལ་ཁ་ལོན་མཁན་ནི་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་ཡིན་པ་དེའོ། །རྒྱལ་དབང་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་ཕེབས་སྐྱེལ་ཞུ་མི་ཆིང་དམག་བོད་དུ་འབྱོར་རྗེས། གནས་སྐབས་སྲིད་གཞུང་བཙུགས་པ་སྟེ། ཇུན་གར་བས་བསྐོས་པའི་སྟག་རྩེ་བ་དང་བཀའ་བློན་བཀྲ་ཤིས་རྩེ་བ། ཨ་ཆོས་གསུམ་གསོད་ཁྲིམས་ལ་སྦྱར་བ་དང་འབྲེལ།  སྲིད་འཛིན་ཁོངས་མིར་ཧལ་ཧ་ཚོ་པའི་ཚེ་དབང་ནོར་བུ་དང་དོན་གྲུབ་རྡོ་རྗེ་གཉིས་དང་། མཚོ་སྔོན་ཧོ་ཤོད་ཚོ་བའི་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་དང་ཨ་པོ( 阿宝)གཉིས། བོད་ཀྱི་ང་ཕོད་པ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོ་དང་ལུམ་པ་བ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་པོ( 隆布鼐)བཅས་བསྐོས་ཏེ་བོད་སྲིད་ལ་ཇུས་འདོན་བྱས། \n1721ལོར། ཆིང་སྲིད་གཞུང་གི་རྒྱབ་རོགས་འོག་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་ལས་ཀར་བསྐྱར་སྒྲིག་བྱས་པ་སྟེ། ཁང་ཆེན་ནས་བསོད་ནམས་རྒྱལ་པོ་དང་ང་ཕོད་པ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོ། ལུམ་པ་བ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་པོ། སྦྱར་ར་བ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་པོ་སོ་སོར་ཆོ་ལོ་སྣ་ཚོགས་དང་བཅས་དངོས་སུ་བཀའ་བློན་མིང་བཏགས་གིས་བོད་དོན་སྐྱོང་མཁན་དུ་བསྐོས་པ་དང་། རྒྱལ་ཡབ་བསོད་ནམས་དར་རྒྱས་དང་ཕོ་ལྷ་བ་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ་གཉིས་ལའང་བཀའ་བློན་གྱི་མིང་མ་བཏགས་མོད་བཀའ་བློན་ཚོགས་འདུར་ཞུགས་ཆོག་པ་བྱས། འདི་ནི་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་བྱུང་སྟེ་ལོ་ངོ་བདུན་ཅུ་ལྷག་གི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འགྱུར་ལྡོག་བརྒྱུད་རྗེས། ངོ་བོའི་ སྟེང་ནས་སྲིད་ལུགས་ལ་འགྱུར་བ་བྱུང་བའི་དོན་གལ་ཆེན་ཞིག་སྟེ། བཀའ་བློན་གྱི་ལམ་ལུགས་འདི་དངོས་སུ་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། འདི་ནས་བཟུང་བོད་སྲིད་སྐྱོང་ལུགས་ཐད་སྐྱ་བོས་སྲིད་སྐྱོང་བའི་ཕྱོགས་སུ་གོམ་པ་སྤོས་པ་རེད། ཐེངས་འདིའི་བཀའ་བློན་བསྐོ་འཇོག་ལ་བལྟས་ཚེ། ང་ཚོས་སྐབས་དེའི་བོད་སྲིད་སྐྱོང་སྟངས་ཐད་ཆོས་སྲིད་སོ་སོར་བྱེད་པའི་འདོད་བློ་བསྐྱར་མ་དེ་མཚོན་ཡོད་སྙམ་པ་སྟེ། གཅིག་ནས་བོད་སྲིད་སྐྱོང་མཁན་ཁྲོད་ཆོས་ལུགས་མི་སྣའི་ངོ་གདོང་མཐོང་རྒྱུ་མེད་པ་དང་། གཉིས་ནས་བཀའ་བློན་ཚོགས་ལས་ཀྱང་སྲིད་དོན་ལ་བྱས་རྗེས་ཆེས་ཆེ་བའི་ཁང་ཆེན་ནས་བཀའ་བློན་གྱི་གཙོ་བོར་བསྐོས་ཡོད་པས་རེད། དེ་མིན། འདིའི་རྗེས་ནས་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་རྒྱལ་དབང་བདུན་པར“ནུབ་ཕྱོགས་མཆོག་ཏུ་དགེ་བའི་ཞིང་གི་རྒྱལ་དབང་། ས་སྟེང་གི་རྒྱལ་བསྟན་ཡོངས་ཀྱི་བདག་པོ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བཛྲ་ངྷ་ར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ”(“西天净土佛王、地上圣教之王，一切智持金刚达赖喇嘛”)བྱ་བའི་ཆོ་ལོས་བསྟོད་དེ་མཆོག་ཏུ་བཀུར་བ་ཡིན་མོན། དོན་ལ་སྲིད་དོན་བདག་དབང་གི་ཆ་ནས་ཁྱད་དབང་ཅི་ཡང་མེད་ཚོད་དུ་གདའ།\n1727ལོའི་ཟླ6ཚེས18ཉིན། བོད་དུ་བཀའ་བློན་ནང་འཐབ་བྱས་པའི་ཆབ་སྲིད་རྙོག་ཟིང་བྱུང་སྟེ། དའི་ཆིང་བཱ་ཐུར་ཁང་ཆེན་ཉིད་པེ་སེ་ང་ཕོད་པ་དང་། གུང་ལུམ་པ་བ། སྦྱར་ར་ཐའི་ཇི་སོགས་བཀའ་བློན་གཞན་རྣམས་ཀྱིས་བསད་པ་དང་། དེ་ནས་གཙང་ཁུལ་དུ་ཡོད་པའི་མི་དབང་ཕོ་ལྷ་བ་ཁང་ཆེན་ནས་དང་ལངས་ཕྱོགས་གཅིག་མཐུན་ཡིན་པའི་རྐྱེན་ལས་ཁོང་དང་འགལ་བ་བྱུང་། རྣོ་ངར་ལྡན་པའི་ཆབ་སྲིད་འཁྲུག་རྩོད་ཀྱི་མཐའ་མར། ཕོ་ལྷ་བས1728ལོའི་ཟླ5ཚེས26ཉིན་ལྷ་ས་བཟུང་ཞིང་། གོང་སྨོས་བཀའ་བློན་གསུམ་པོ་ཉེ་འབྲེལ་དང་བཅས་མ་འགྱངས་པར་བོད་དུ་འབྱོར་བའི་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གི་ལས་སྣེ་འཛིན་པར་རྩིས་སྤྲོད་ཀྱིས་སྲོག་ཉེས་བཅད་པ་རེད། དོན་འདི་ལས་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་སྟོབས་ཤུགས་མངོན་པར་བསྟན་པ་ཞིག་སྟེ། ཕྱི་ཚུལ་ནས་ཕོ་ལྷ་བས་རང་ཉིད་ཀྱི་དམག་སྟོབས་ཀྱིས་ང་ལུམ་སྦྱར་གསུམ་བཟུང་ཞིང་ཆིང་དམག་ལ་རྩིས་སྤྲད་པ་ལྟ་བུར་ཡོད་རུང་། དོན་ལ་མན་ཆིང་གོང་མའི་སྲིད་གཞུང་གིས་རོགས་འདེགས་བྱས་པ་ཁོ་ན་སྟེ།མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་ཕྱིས་སུ་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་ལས་སླ་བོའི་ངང་སྡེབ་སྒྲིག་བྱས་པ་འདིས་གསལ་པོར་མཚོན་ནུས།\nརྙོག་ཟིང་དེའིི་ཁྲོད་ཕོ་ལྷ་བས་རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་དང་རྒྱལ་ཡབ་གཉིས་ཀྱིས་སྡེ་གཟར་འདི་ལ་བཟུང་བའི་རྣམ་འགྱུར་གང་ཞིག་ཡིན་པར་བརྟག་ཡོད་ལ། འོན་རྒྱལ་སྲས་སྤྲུལ་སྐུ་དང་། བཙན་པོ་ནོ་མིན་ཧན། དགའ་ལྡན་ཁྲི་པ། གདན་ས་གསུམ་གྱི་བླ་མ་དག་གི་ཞུ་འབུལ་ལ་སྣང་མེད་བྱས་པ་འདིས། ཕོ་ལྷ་བས་བོད་སྲིད་ལ་གཉེར་ཁ་བགྱི་བའི་ཐབས་དམ་པ་ནི་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་ལ་རྒྱབ་རོགས་བཅོལ་ཏེ་རང་ཉིད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་དབང་ཆ་བརྟན་པོར་བྱེད་དགོས་འདོད་པའི་བསམ་ཚུལ་རྗེན་པར་མཚོན། 《གཡུ་ཕྲེང》དུ། མི་དབང་ཕོ་ལྷ་བ་ནི་དཔའ་ངར་ཆེ་ལ་རང་རྒྱུད་གྱོང་བ་དང་། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བྱ་བར་གཡོ་འཕྲུལ་བྱང་ཆུབ་པ་ཞིག་ཡིན པར་བཤད་པ་དེས་ཀྱང་། ཕོ་ལྷ་བ་ནི་ཆབ་སྲིད་པའི་འཇོན་ཐང་འཛོམས་པའི་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན་པ་བསྟན་འདུག\nཐེངས་འདིར་མན་ཆིང་དམག་དཔུང་བོད་དུ་འབྱོར་བ་དེས།ཕྱིས་ཀྱི་བོད་ཁུལ་གྱི་ཆབ་སྲིད་གནས་བབ་དང་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བར་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད་དེ། 1728ལོར་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་ལ་ཡང་བསྐྱར་དབྱེ་བགོས་ཀྱིས“ཁམས་ཀྱི་ཤར་རྒྱུད་དུ་ཡོད་པའི་དར་རྩེ་མདོ་དང་། ལི་ཐང་འབའ་ཐང་བཅས་ཀྱི་ས་ཆ་རྣམས་སི་ཁྲོན་གྱི་ཁོངས་སུ་སྒྲིལ་དགོས་པ་དང་། དེ་མིན་ཁམས་ཁུལ་གྱི་ལྷོ་རྒྱུད་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཐང་དང་། འཇོལ། འབའ་ལུང་བཅས་ཀྱི་ས་ཆ་རྣམས་ཡུན་ནན་གྱི་ཁོངས་སུ་སྒྲིལ་དགོས་པའི་བཀའ་ཕབ”པ་ཡིན་འདུག་ལ། དེ་དང་དུས་མཚུངས་གཙང་ཕྱོགས་ཀྱི་ལྷ་རྩེ་དང་། ངམ་རིང་། ཕུན་ཚོགས་གླིང་བཅས་རྫོང་འགོ་གསུམ་པོ་ཡང་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་ལ་བདག་སྐྱོང་དུ་ཕུལ། འདི་ནི་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་སྲིད་དབང་བཙུགས་པ་ནས་བོད་དང་འབྲེལ་ལམ་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་ལ་རིམ་པར་དཔགས་ཏེ། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྟོབས་ཤུགས་ལ་ཚོད་འཛིན་བྱེད་པ་དང་། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་དབུས་གཙང་གི་ཆོས་ལུགས་ཤུགས་རྐྱེན་ལ་བརྟག་དཔྱད་ཀྱིས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ཆབ་སྲིད་དབང་ཆ་ཆུང་བར་བཏང་བ་ཞིག་རེད། དེ་མིན། མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ་ལྟེ་བ་ཡིན་པའི་གཙང་གི་དགེ་ལུགས་པའི་ཕྱོགས་ཁག་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་གཞོགས་འདེགས་བྱས་ཏེ། ལྷ་སའི་སེ་འབྲས་དགེ་གསུམ་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་དབུས་ཀྱི་དགེ་ལུགས་པའི་སྟོབས་ཤུགས་འགོག་སྐྱིལ་དང་འཐོར་བཤིག་གཏོང་རྩིས་བྱས་པའི་རྣམ་འགྱུར་མཚོན་པ་ཞིག་ཀྱང་རེད་ལ། འདི་ནི་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཁང་ཞི་ནས་བཟུང་ལག་བསྟར་བྱས་པའི་བོད་སྐྱོང་སྲིད་ཇུས་ཤིག་རེད།\n1729ལོར་ཕོ་ལྷ་བ་གཙང་ཁུལ་གྱི་འགན་འཁུར་བར་བསྐོས་པ་དང་འབྲེལ། ཁོའི་ ངོས་སྦྱོར་བཞིན་ཐོན་པ་སྲི་ཆོད་ཚེ་བརྟན་དང་མདོ་མཁར་ཞབས་དྲུང་ཚེ་རིང་དབང་རྒྱལ། རྣམ་རྒྱལ་ཚེ་བརྟན། འབྲོང་རྩེ་དབང་རྒྱལ་རབ་བརྟན་བཅས་བཀའ་བློན་དུ་བསྐོས། མིང་ཐོག་ནས་ཕོ་ལྷ་བ་གཙང་ཁུལ་གྱི་འགན་འཁུར་བར་བསྐོས་པ་ཡིན་རུང་། དོན་ལ་བོད་ཡོངས་ཀྱི་ལས་དོན་བྱ་བ་བྱེད་མཁན་ཡིན་འདུག་ལ། འདི་འདྲའི་དབང་ཆའི་མཐོ་དམན་དགར་བའང་སྔོན་ཆད་བཀའ་བློན་ཚོགས་ཀྱི་དབང་ཆ་འདྲ་མཉམ་ཆགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དཀྲུག་མའི་རྗེས་མཐུད་དུ་འགྱུར་འགྲོར་དོགས་པས་ལོས་ཡིན། སྐབས་དེར་ཕོ་ལྷ་བའི་ཇུས་འགོད་དམ་མན་ཆིང་གོང་མའི་བཀའ་བཀོད་ཡིན་པ་གང་ལྟར སྐུ་བདུན་པ་ལི་ཐང་དུ་གདན་དྲངས་པ་ནི་རྒྱལ་དབང་ཚང་དང་རྒྱལ་ཡབ་གཉིས་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ཁྲོད་ཞུགས་སུ་མི་འཇུག་རྒྱུའི་ཆེད་ཁོ་ན་ཡིན་པ་སྟེ། རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ་ལི་ཐང་དུ་ཕེབས་རྗེས་ལོ་བདུན་གྱི་རིང་གོང་མ་ཡུང་ཀྲིང་ལ་ཐུག་འཕྲད་བྱེད་མ་ཐུབ་པར་ལུས་པ་དེས་གསལ་བཤད་བྱེད་ཐུབ། གཞན་ཡང་། རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་བོད་ཡུལ་དབུས་ནས་ལི་ཐང་དུ་ཞུས་པ་དེས། ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་བོད་དུ་ཆོས་ལུགས་ཀྱིས་ཆབ་སྲིད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེ་བའི་རྣམ་པ་བསྒྱུར་ཏེ། སྐྱ་བོའི་སྲིད་དབང་ཞིག་འཛུགས་པའི་སྟ་གོན་བྱས་པའི་ཚུལ་མཐོང་ཐུབ།\nརྒྱལ་དབང་བདུན་པ་ལི་ཐང་དུ་ཕེབས་སྐབས། འོན་རྒྱལ་སྲས་སྤྲུལ་བའི་སྐུ་འཇིགས་མེད་ཡེ་ཤེས་གྲགས་པ་བྱ་བ་ཁོང་གི་སྐུ་ཚབ་ཏུ་བཞག་མོད། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བདག་དབང་ཐད་ནས་ཅི་ཡང་ཡོད་པ་མ་རེད།\nཕོ་ལྷ་བས་བོད་སྲིད་དངོས་སུ་བཟུང་རྗེས། ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་ཁོང་ལ་པའི་ལིི( 贝勒）དང་། སྲས་བགྲེས་པ་ཡེ་ཤེས་ཚེ་བརྟན་ལ་ཧྥུའུ་གོ་གུང་གི་ཆོ་ལོ་བྱ་དགའི་ཚུལ་དུ་སྤྲད། ཆིང་གོང་མས་ད་དུང“དབུས་གཙང་གི་བཀའ་སློབ་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་མཁན་རྡོ་རོས་པའི་ལིའི་ཐམ་ག”ཞེས་པ་དང་། དེ་རྗེས1740ལོར“དབུས་གཙང་གི་བཀའ་སློབ་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་མཁན་རྡོ་རོས་ཀྱུན་ཝང་གི་ཐམ་ཀ”ཞེས་པ་བསྩལ།  དེ་ནི་རྒྱའི་ཡིག་ཚང་ཁག་ཏུ1740ལོའི་ཟླ1པོར། ཕོ་ལྷ་བར་ཇུན་ཝང( 郡王)དུ་བཀས་བསྔགས་ཞེས་པ་དེ་ཡིན། འདི་ལས་མཐོང་ཐུབ་པར། ཕོ་ལྷ་བ་སྐབས་འདི་ནས་བཟུང་དངོས་སུ་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་འགན་འཛིན་པར་གྱུར་ཡོད་འདུག ཕོ་ལྷ་བས་བོད་སྲིད་བཟུང་རྗེས། བོད་དུ་དམག་མི་སྒྲིག་འཛུགས་བྱས་ཤིང་། ལོ་མང་པོའི་འབད་བརྩོན་བརྒྱུད། མཐར་སྐྱ་དམག་ཁྲི་ལྷག་དང་རྐང་དམག་ཆིག་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་ལྷག་གི་བོད་དམག་བཙུགས་ཚུལ་ལས། ཁོང་གི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མིག་རྒྱང་དང་སྲིད་དོན་ཧྲིལ་གྱིས་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་འདོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་པའི་ཧམ་སེམས་ཀྱང་མངོན་འདུག་སྙམ།\nསྐབས་དེར་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་བོད་སྲིད་སྐྱ་བོས་འཛིན་པར་ཕྱི་ནང་གི་ཆ་རྐྱེན་བསྐྲུན་འདུག་པ་ནི། 1735ལོའི་ཟླ9པར་རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་ལྷ་སར་ཕྱིར་ལྡོག་ཐོན་གནང་རྗེས། ཁོང་ཆོས་ལུགས་ཁོ་ནའི་ཐད་ནས་གཙོ་འཛིན་པ་ཞིག་ཆགས་པར་འབད་པ་བྱས་པ་དང་། རྒྱལ་ཡབ་བསོད་ནམས་དར་རྒྱས་ཀྱང་བསམ་ཡས་སུ་འདུག་ཏུ་བཅུག་སྟེ། ལོ་རེར་ཐེངས་རེར་མ་གཏོགས་ལྷ་སར་ཕེབས་ཏེ་རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་དང་ཐུག་འཕྲད་བྱེད་དུ་མ་བཅུག་པ་སོགས་ལས་རྟོགས།\nརྒྱལ་དབང་བདུན་པ་ཕྱིར་ལྷ་སར་ཕེབས་རྗེས། ཕོ་ལྷ་བ་དང་རྒྱལ་དབང་བར་ཕན་ཚུན་ཡིད་ཆེས་བློས་འགེལ་མེད་པའི་དོན་འགའ་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་དོན་ཕོ་ལྷ་བས་རྒྱལ་དབང་བདུན་པར་ལྟ་རྟོག་བྱེད་མིའམ་གང་ལྟར་རང་གི་གཉེན་ཚན་རྒྱལ་དབང་ཚང་གི་ཞབས་ཞུ་པ་ལྟ་བུར་མངགས་པ་དོན་འཁྱོལ་མ་བྱུང་བ་སོགས།ཕན་ཚུན་ཐུགས་ནང་གཤིན་པོ་མེད་པའི་བཟོ་ལྟ་བསྟན་པ་ལས།བར་སྐབས་ཤིག་རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་དང་ཕོ་ལྷ་བའི་བར་དགོངས་ཕྱོགས་སེལ་ལྷད་ཀྱི་རྣམ་པ་ཞིག་དངོས་སུ་བྱུང་བ་མཐོང་ཐུབ། གང་ལྟར་ཡང་། མི་དབང་ཕོ་ལྷ་བས་ང་ལུམ་སྦྱར་གསུམ་ཕམ་པར་བྱས་པ་ནས། རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་ཁམས་ལི་ཐང་ནས་ཕྱིར་ལྷ་ལྡན་དུ་འཁོར་བའི་བར་དུ་བོད་སྲིད་གཅིག་ཆོད་ཀྱིས་བསྐྱངས་པ་ཡིན་རུང་། རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་ཕྱིར་ལྡོག་ཐོན་གནང་རྗེས་ནས་བཟུང་ཁོ་རང་གི་ཆབ་སྲིད་གནས་བབ་ལའང་སྔོན་བཞིན་གྱི་བརྟན་འཇགས་རང་བཞིན་དེ་མེད་པར་མངོན་ཞིང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་མངོན་ལྐོག་གང་རུང་ནས་རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་དང་ཆབ་སྲིད་དབང་ཆ་བརྩད་པ་རེད།\nཕོ་ལྷ་བ་མ་འདས་པའི་སྔོན་དུ། ཁོའི་བུ་ཆེ་བ་མངའ་རིས་གུང་འགྱུར་མེད་ཚེ་བརྟན་དང་ད་ལའི་བཱ་ཐུར་འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་གཉིས་ལ་མན་ཆིང་གོང་མས་སོ་སོར་ཆོ་ལོ་བསྩལ་ཡོད་ལ། འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་ཆབ་སྲིད་གར་སྟེགས་ཀྱང་འདིའི་སྔོན་ཚུད་ནས་དོད་བཞིན་ཡོད་པ་དངོས་གནས་ཡིན་རུང་། དོན་འདིས་ཁོར་ཐད་ཀར་བའི་དབང་འཛིན་ལེགས་རྐྱེན་བསྐྲུན་འདུག་པ་བརྗོད་མ་དགོས་པ་ཞིག་རེད།\nཕོ་ལྷ་བ་འདས་པའི་ལོ་སྟེ1747ལོར། ཕོ་ལྷ་བའི་བུ་ཆུང་བ་ད་ལའི་བཱ་ཐུར་འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་ལ་ཕའི་སྐབས་བཞིན་བོད་དབུས་གཙང་གི་བྱ་བ་བྱེད་མཁན“ཇུན་ཝང”ཞེས་པའི་ཆོ་ལོ་ཐོབ་འདུག  ཝང་འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་བོད་ཀྱི་རྗེ་བོར་བསྐོས་པ་ནས་ལོ་ངོ་བཞིའི་རིང་ལ་སྲིད་བསྐྱངས་ཤིང་། དེའི་བར་ལ་རང་ཉིད་ཀྱི་གཅེན་པོ་མངའ་རིས་གུང་དང་ཕན་ཚུན་སྲིད་དབང་འཕྲོག་རེས་བྱས་ཤིང་། 1749ལོར་འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་མི་མངགས་ནས་གཅེན་པོ་ལྐོག་གསོད་བྱས་ཏེ་གཅེན་པོའི་བུ་ཡང་ཕྱིར་འབུད་བཏང་ནས་མངའ་རིས་ས་ཁོངས་དབང་འོག་ཏུ་བཅུག དེ་མིན། ལྷ་སར་བཅའ་སྡོད་དམག་མི་ཉུང་འཕྲིར་གཏོང་བ་དང་། ཆིང་གོང་མའི་དཔོན་དམག་བོད་དུ་འཇོག་རྒྱུར་མ་འདོད་པའི་རྣམ་འགྱུར་བསྟན་ལ། སོག་པོ་ཇུན་གར་བ་དང་ལྐོག་ཏུ་འབྲེལ་བའང་བྱས་པར་གྲགས།འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་ཆབ་སྲིད་རྣམ་འགྱུར་ཉིན་བཞིན་མངོན་གསལ་དུ་གྱུར་པ་དང་། བོད་ཀྱི་རྗེ་བོར་བསྡད་དེ་སྒེར་སྡོམ་གྱི་སྲིད་དོན་བསྒྲུབ་རྒྱུའི་འདོད་བློ་ཤུགས་ཆེར་བསྟན་པ་ལ་བརྟེན་ནས། ལྷ་སྡོད་ཨམ་བན་ཧྥུ་ཆིན་དང་ལས་རོགས་ལབ་ཏུན་གཉིས་ནས་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གི་བོད་དུ་ཡོད་པའི་བདག་དབང་བསླད་དོགས་ཀྱིས་ཁྲོམ་གཟིགས་ཁང་དུ་བསླུས་ཏེ1750ལོར་བསད་པ་རེད།\nལོ་རྒྱུས་ཡིག་རིགས་ཁག་ལ་དཔྱད་ན། སྐབས་དེར་ཆིང་གོང་མས་འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་གནས་ཚུལ་ལ་རྩད་གཅོད་ཀྱིས་ཐག་ཅི་གཅོད་འོས་འགབ་བྱེད་རྩིས་ཡོད་པར་བོད་སྡོད་ཨམ་བན་གཉིས་ནས་ལག་སྔ་བརྩད་དེ་བསད་པ་ཡིན་པར་སྣང་། དེར་མཐུད་ནས་ཝང་འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་མགྲོན་གཉེར་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས་ཨམ་བན་གཉིས་བསད་པར་བརྟེན། མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་སི་ཁྲོན་ཙོང་ཏུའུ་ཨམ་བན་ཚེ་རིང་མངགས་ནས་དཔུང་བཏེགས་ཏེ་དབུས་གཙང་གི་ས་ཆ་རྣམས་སྦྱོར་འཇགས་བྱེད་དུ་བཅུག་པ་ཡིན་ལ། མི་རིང་བར་བན་དེ་ཨམ་བན་ནམ་བན་ཨ་ལི་ཁན་ཨམ་བན་འབྱོར་ཏེ་འདྲི་རྩད་ཞིབ་དཔྱོད་དང་ཁྲིམས་ཉེས་ཞིབ་གཅོད་བགྱིས་པ་རེད། དེ་ལྟར་ཕོ་ལྷ་བའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱིས1728ནས1750ལོའི་བར་གྱི་ལོ་ངོ་ཉེར་གསུམ་གྱི་རིང་བོད་ལ་དབང་བསྒྱུར་པ་ཡིན་ཞིང་། སྐབས་དེ་ནི་བོད་དུ་སྐྱ་བོའི་དབང་སྒྱུར་གྱི་དུས་རབས་ཤིག་ཤར་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིན་ནོ། །\nདགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྐབས་བཀོད་པའི《དེབ་ཐེར་ལོང་བུའི་དམིགས་བུ》ཞེས་པའི་ནང་། 1751ལོ་སྟེ“ལྷ་སྐྱོང་ངམ་ཆན་ལུང་ཁྲི་བཞུགས་བཅུ་དྲུག་པ། གོང་ས་མཆོག་དགུང་ལོ་བཞི་བཅུ་ཞེ་བཞིར་སོན་པ་རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པའི་ལྕགས་ལུག་ལོ། གོང་མ་ཆེན་པོའི་བཀས་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་འགན་བཞེས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཉིད་ནས་བཞེས་དགོས་དང་། ཞབས་ཕྱིར་བཀའ་བློན་བཞི་བསྐོ་དགོས་ཕེབས་པ་ལྟར་ལོ་དེར་རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་ཆེན་པོ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་ནས་བོད་ལྗོངས་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་ཐུགས་འགན་བཞེས”ཞེས་པ་ལྟར། མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་ཁོང་ལ་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པའི་ལམ་བཞིན“ནུབ་ཕྱོགས་མཆོག་ཏུ་དགེ་བའི་ཞིང་གི་རྒྱལ་དབང་ས་སྟེང་རྒྱལ་བསྟན་ཡོངས་ཀྱི་བདག་པོ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བཛྲ་ངྷ་ར་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཐམ་ག”ཞེས་པ་བསྩལ་པ་དང་། དེ་ནས་ལོ་བདུན་གྱི་རིང་ཆབ་སྲིད་བདག་གིར་བཞེས། རྒྱལ་དབང་བདུན་པས་བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་བསྐྱངས་པ་འདི་དོན་ལ་སྐྱ་བོས་དབང་བསྒྱུར་པའི་ཉེན་ཁ་སེལ་ཆེད་ཡིན་པར་སྣང་ལ། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་བྱུང་ནས་ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཙམ་འགོར་རྗེས། བོད་དུ་ཆོས་ལུགས་མི་སྣས་མ་གཏོགས་སྲིད་དབང་ལ་རྩ་བའི་ཆ་ནས་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་ཐུབ་མཁན་མེད་པར་གྱུར་པའི་འབྲས་བུའང་ཡིན་སྙམ། གཞན་ཡང་། ལོ་འདིར་རྒྱལ་དབང་བདུན་པས་འགོ་ཁྲིད་བྱེད་པའི་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་དངོས་སུ་བྱུང་བ་ནི་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་ཁ་ཕྱོགས་འགྱུར་མཚམས་ཀྱི་རྟགས་མཚན་ཞིག་ཏུ་ངོས་བཟུང་ཆོག བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་བལྟས་ན། 1642ལོར་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྲིད་དབང་དངོས་སུ་བྱུང་བ་ནས། 1751ལོར་བོད་དུ་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་བཙུགས་པའི་བར་གྱི་ལོ་ངོ་ཆིག་བརྒྱ་ལྷག་གི་རིང་ནི། བོད་ཀྱི་སྲིད་ལུགས་དེ་བར་མ་ཆད་པར་སྒྲིག་བཟོ་དང་བཅོས་སྒྱུར། ཤུགས་སྣོན། འཐུས་ཚང་དུ་བཏང་བའི་གོ་རིམ་ཞིག་སྟེ། དེའི་རྗེས་ཀྱི་ལོ་ངོ་ཉིས་བརྒྱ་ལྷག་གི་རིང་ལ་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་གི་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་རྩ་བའི་རྣམ་པ་མ་འགྱུར་བར་གནས།\nསྲིད་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་འདི་ནི་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་ལོ་རབས་ལྔ་བཅུ་པར་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་བཙུགས་རྗེས་ལག་བསྟར་བྱས་པའི་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ལམ་ལུགས་གསར་པ་ཞིག་སྟེ།བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ལོ་ངོ་ཉིས་བརྒྱ་ལྷག་ལ་གནས། (1757—1951) རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་ནས་བཅུ་གཉིས་པའི་བར་གྱི་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་རྣམས་དགུང་གྲངས་གཞོན་དུས་ནས་གཤེགས་པས། བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་དབང་ཆ་རྣམས་སྲིད་སྐྱོང་རིམ་པས་འགན་བཞེས་ཏེ་སྲིད་དོན་དབང་ཆ་སྐྱ་བོའི་ལག་ཏུ་འཆོར་རྒྱུར་སྔོན་འགོག་བྱས་ཡོད།\nལོ་རྒྱུས་ལ་བལྟས་ན། སྲིད་སྐྱོང་ཐོག་མ་ནི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ1757ལོར་སྐུ་གཤེགས་རྗེས་གཞི་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་རེད། དབྱི་ཐ་ལིའི་བོད་རིག་པ་སྨྲ་བ་པའེ་ཏད་ཁི་ལགས་ནི་བོད་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་སྔ་ཤོས་ཀྱི་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཁོང་གིས་སྲིད་སྐྱོང་ལ་བཞག་པའི་མཚན་ཉིད་ནི། “ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཆོས་སྲིད་དབང་ཆ་གཉེར་མཁན་ཡིན”ལ། དེ་ནི1642ལོར་བཙུགས་པ་དང་། བསོད་ནམས་ཆོས་འཕེལ་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་སྲིད་སྐྱོང་དང་པོ་དེ་ཡིན་པར་བཤད།  དེ་མིན་གྱི་དཔྱད་པ་འགའ་ཞིག་ཡོད་པ་ལས། ལ་ལས་འདི་དང “སྡེ་བ ” “སྡེ་སྲིད”རྣམས་དོན་གཅིག་ཡིན་པར་སྨྲ་མཁན་ཡང་ཡོད་ལ། “ས་སྐྱོང”དང“སྡེ་བ” “སྡེ་སྲིད” སོགས་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་སྔར་བཞིན“ 摄政”ཞེས་སྲིད་སྐྱོང་དུ་བསྒྱུར་པ་འགྱུར་སྐྱོན་དུ་ཟད། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སུ་སྲིད་སྐྱོང་ལ“རྒྱལ་ཚབ”དང“སྲིད་སྐྱོང”ཞེས་ཟེར་ཞིང་། ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་མང་ཆེ་བར“རྒྱལ་ཚབ་རིན་པོ་ཆེ“ཞེས་འབོད།\nརྒྱལ་དབང་བདུན་པ་གཤེགས་རྗེས། བཀའ་ཤག་གིས་དེ་མོ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་རྒྱལ་དབང་བདུན་པའི་ཚབ་ཏུ་བཀུར་ཅིང་། བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་པོའི་མཇུག་མཐའི་བདག་དབང་གཅོད་ལུགས་ཁོང་ལ་ཡོད་ཚུལ་ཞུས་ཏེ། མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་ལ་བཀའ་ཤག་གི་བསམ་ཚུལ་ཕུལ་བར། མན་ཆིང་གོང་མ་ཆན་ལུང་གིས་རྒྱལ་དབང་བདུན་པའི་ཚབ་ཏུ་འཇོག་རྒྱུའི་མི་སྣ་ལས་ཐོག་མར་ཡིད་ལ་འཁོར་བ་ནི་ལྕང་སྐྱ་རོལ་བའི་རྡོ་རྗེ་ཡིན་མོད། དེ་འདྲའི་བསམ་ཚུལ་འབྱོར་བར་བརྟེན། དེ་མོ་ཚང་ལ་མྱུར་དུ་ཆོ་ལོ་དང་འཇའ་ས་གནང་།  སྐབས་དེར་ཆན་ལུང་གིས་ཕབ་པའི་བཀའ་ཡིག་ནང་དེ་མོས་ཆོས་ལུགས་ཁོ་ན་བདག་གཉེར་བྱེད་རྒྱུ་མ་ཡིན་པར། ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་བདག་དབང་འཛིན་དགོས་པའི་བཀའ་ཤོག་བསྩལ་འདུག\n1757ལོར་དེ་མོ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་ངག་དབང་འཇམ་དཔལ་བདེ་ལེགས་རྒྱ་མཚོ་ལ“བོད་ཀྱི་ལས་དོན་འཁུར་འཛིན་ཞྭ་སེར་བསྟན་པ་འཛིན་བྱེད་དཔལ་ལྡན་ནོ་མིན་ཧན་གྱི་ཐམ་ག་རྒྱལ”ཞེས་པའི་ཐམ་ག་བསྩལ་ཏེ་བོད་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་ངམ་རྒྱལ་ཚབ་ཏུ་བསྐོས་པ་དང་འབྲེལ། ཁོང་ལ་ཞྭ་སེར་བསྟན་པ་འཛིན་བྱེད་དཔལ་ལྡན་ནོ་མིན་ཧན་གྱི་ཆོ་ལོ་གནང་ཞིང་། བོད་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་ངམ་རྒྱལ་ཚབ་ཀྱི་ལམ་ལུགས་དངོས་སུ་བྱུང་། 《དེབ་ཐེར་ལོང་བུའི་དམིགས་བུ》གཞིར་བཟུང་ན། དེ་མོ་ཧོ་ཐོག་ཐུས1757ལོའི་ཟླ4ཚེས8ཉིན་སྲིད་སྐྱོང་གི་འགན་བཞེས་པར་མངོན། དེ་ཡང་ཐོག་མའི་སྲིད་སྐྱོང་དེ་མོ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་ལ་མཚོན་ན། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་དང་འབྲེལ་བ་ཟབ་ལ། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་དང་ཡང་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཅིང་། ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་བློར་བབས་ནས་ཡོད། དེར་མ་ཟད། བོད་དུ་དེ་མོ་བའི་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱང་ཅུང་ཟད་ཆགས་ཟིན་པ་དང་། བཀའ་ཤག་ནང་ཁོའི་སྟོབས་ཤུགས་མེད་པས། སྐབས་དེར་སྲིད་སྐྱོང་དུ་བསྐོས་པའི་དགོས་པའང་གསལ་པོར་ཤེས་ནུས།\nགལ་ཏེ1844ལོའི་ ཟླ9པ་ནས1845ལོའི་ཟླ3པའི་བར་ལ་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ་བསྟན་པའི་ཉི་མས་བཀའ་ཤག་གི་སྲིད་དོན་གཉེར་བའང་ནང་དུ་བརྩིས་པ་ཡིན་ན། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་བསྡོམས་པས་སྲིད་སྐྱོང14བྱུང་ཡོད། དེ་དག་གི་རིམ་པ་དང་རྒྱལ་ཚབ་ཏུ་བཞུགས་པའི་ལོ་གྲངས་སོགས་རེའུ་མིག་ཏུ་བཀོད་ན་འདི་ལྟར།\nསྲིད་སྐྱོང་བདུན་པ་རྭ་སྒྲེང་ངག་དབང་ཡེ་ཤེས་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་མཚན་གྱི་དུས་ལ་ཁོང་དང་བཀའ་བློན་ཁྲི་པ་བཤད་སྒྲ་དབང་ཕྱུག་རྒྱལ་པོའི་དབར་འགལ་བ་བྱུང་ཞིང་། འགལ་བའི་ཁྲོད་བཤད་སྒྲ་བར་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་སྟེ་བཤད་སྒྲ་དབང་ཕྱུག་རྒྱལ་པོ1862ལོའི་ཟླ་དྲུག་པར་སྡེ་སྲིད་དུ་བཞུགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། བོད་ཀྱི་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་གི་ལོ་རྒྱུས་སུ་སྡེ་སྲིད་ཐོག་མ་དེ་བྱུང་། དེ་བས། ཁོང་ནི་འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་ཆེས་ཐོག་མའམ་མཐའ་མའི་བོད་ཀྱི་ཆེས་མཐོའི་སྐྱ་བོའི་སྲིད་སྐྱོང་མཁན་དེ་ཡིན་པར་བཤད་ཆོག་ཅིང་། ལོ་གཉིས་ལ་དབང་སྒྱུར་གྱིས1864ལོར་གཤེགས། སུའུ་ཧྥ་ཞང་གིས་འདི་ཉིད་ཀྱང་སྲིད་སྐྱོང་དུ་བཞག་མོད་ཁོ་བོ་ནི་མི་འཐད་དོ། ། དེ་མིན། 1950ལོའི་ཟླ11ཚེས11ཉིན། མཁན་ཆེ་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་དང་རྩིས་དཔོན་བདེ་མཁར་བ་ཚེ་དབང་རབ་བརྟན་གཉིས་སྲིད་ཚབ་དུ་བསྐོས་ཏེ་རྒྱལ་དབང་བཅུ་བཞི་པ་མཆོག་གྲོ་མོར་ཉེན་གཡོལ་དུ་ཕེབས་པ་ཡིན་ལ། འདི་གཉིས་སྲིད་སྐྱོང་ཡིན་མིན་ད་དུང་དཔྱད་རྒྱུ་ཡོད་པར་སྙམ།\nདཔྱད་རྩོམ་འདི་ནི་ཁོ་བོས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ལོ་རྒྱུས་ལ་དཔྱོད་སྐབས་སྲིད་དབང་འདིའི་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་ཆ་ལ་བརྟག་ཞིབ་ཅུང་ཙམ་བྱེད་ཁུལ་གྱིས་བྲིས་པ་ཡིན་ཞིང་། དེའང་གཅིག་ནས་བོད་རྒྱ་ཡིག་ཚང་གི་དཔྱད་གཞིའི་རིགས་ལ་ཁུངས་བཅོལ་པ་དང་། གཉིས་ནས་སྐབས་དེའི་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་རྣམ་པའི་ཆ་ལ་ད་སྔ་བྱུང་ཟིན་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་འབྲས་བུ་འགའི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་། རང་གི་གོ་བའི་སྟོབས་ལ་བརྟེན་ནས་རིམ་པ་མཐར་ཆོད་ཀྱིས་དཔྱད་སྡོམ་སྤེལ་བ་ཡིན། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ལོ་ངོ་སུམ་བརྒྱ་ལྷག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ལྟ་སྡུར་བྱས་ན། ཐོག་མའི་བོད་སོག་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་སྲིད་སྐྱོང་བའི་སྡེ་སྲིད་སྲིད་དབང་གི་དུས་སྐབས་ནས། རིམ་གྱིས་སྐྱ་བོས་བོད་སྲིད་སྐྱོང་བའི་ཕྱོགས་སུ་གོམ་ཁ་བསྒྱུར་བ་དང་། དེ་ནས་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་བྱུང་སྟེ་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་ལམ་ལུགས་དངོས་སུ་དར་བ་ན། སྲིད་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་ཀྱང་དེའི་ཞར་ལ་བོད་ཀྱི་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་མངོན་པར་བྱུང་བ་ཡིན་སྙམ། ཚུལ་འདི་ལ་དཔགས་ན།དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་དུས་སྐབས་འདི་མི་རྣམས་ཀྱི་སྣང་ངོར་དུས་སྐབས་སྔོན་མའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁག་དང་བསྡུར་ན་དེ་འདྲའི་རྙོག་ཟིང་ཆེན་པོ་མེད་པའི་སྐབས་ཤིག་ཏུ་ལྟ་བ་ཡིན་རུང་། ཞིབ་ཏུ་དཔྱོད་དུས་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བར་འཚོལ་ཞིབ་མང་ཙམ་བྱུང་བ་འདིས་སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་རྒྱུན་མར་འགྱུར་གྱིན་པ་ཚོར་ཐུབ་ལ། འགྱུར་ལྡོག་དེའི་ནང་རོལ་ནས་ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་བར་གྱི་འགལ་འཐབ་དང་། སྐྱ་སེར་ཕྱོགས་གཉིས་པོའི་མངོན་ལྐོག་གི་སྲིད་དོན་འཐབ་རྩོད། བོད་དང་སོག་པོ། བོད་དང་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་བཅས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་འབྲེལ་བ་སོགས་ཀྱང་རེས་གསལ་རེས་ཡིབ་ཀྱིས་མངོན་བཞིན་པ་ཤེས་ནུས་སོ། །\n འདིའི་སྐོར་ལ་དཔེར་ན། དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་དང་ཏིང་རོས་ལིན། ཝུའུ་ཧྥིན་ཕེ། ཁྲིན་ཆིན་དབྱིན། སུའུ་ཧྥ་ཞང་སོགས་ཀྱི་དཔྱད་འབྲས་ཡོད།\n ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ། ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་ཐར།(པོད་དང་པོ）[M] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1989：217.\nཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་དང་ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བ། [M] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།2006：572.\nདམུ་དགེ་བསམ་གཏན། རྗེ་བཙུན་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་བོའི་གསུང་འབུམ་པོད་དྲུག་པ།[M] སི་ཁྲོན་དཔེ་སྐྲུན་ཚོགས་པ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2009:114.\nངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ། ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་ཐར།(པོད་གཉིས་པ）[M] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1989.P271-274.\n 元以来西藏地方与中央政府关系档案史料汇编[G]. 北京: 中国藏学出版社，1995:213-215.\n  ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་དང་ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བ།(བར་ཆ）[M] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2006.P636.630. 681-682.\n 清祖实录，第164 卷，P7. 清祖实录，第175 卷，P5-7.\nཡིག་ཚང་མང་པོར་བུ་ཆེ་བ་བསྟན་འཛིན་དབང་རྒྱལ་དང་། ཆུང་བ་ལྷ་བཟང་ཀླུ་དཔལ་ཡིན་པར་བཤད། དེར་མ་ཟད། 1699ལོར་ཁོ་གཉིས་ནང་མ་འཆམ་པ་སྡེ་སྲིད་མཆོག་ནས་བར་གསེད་གནང་ཐོག ལྷ་བཟང་ལ་གཞུང་ནས་ཐོབ་སྐལ་བབ་ཐོབ་སྤྲད་དེ་མཚོ་སྔོན་དུ་ཕེབས་རྒྱུའི་ཁྲུན་ཐག་བཅད་མྱོང་བ་བརྗོད་ཡོད།\nNotes on Tibetan History of the 18thCentury,Lucino.Petech,T’oung,1966. P273.\nལྷ་བཟང་ཧན་གྱིས་སྡེ་སྲིད་ངག་དབང་རིན་ཆེན་ཕབ་རྗེས། ཆོས་སྲིད་སྒྲིག་འཛུགས་གསར་པ་ཞིག་བཙུགས་པ་དང་། དེའི་ཁོངས་མི་ལ་སོག་པོ་མ་གཏོགས་བོད་རིགས་མེད། ཕྱིས་སུ་ད་གཟོད་བྱམས་པ་གླིང་བ་དང་དར་མ་པ།བཀའ་བློན་བུ་ཆུང་། ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེ་སོགས་བཅུག དོན་ལ་འདི་དག་ནི་དེ་སྔ་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་དང་འགལ་བ་ཡོད་པའི་མི་སྣ་ཁག་ཅིག་ཡིན་པ་རེད།\nརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་སྡེ་སྲིད་ལགས་ཀྱིས་ཆུང་དུས་ནས་སྐུའི་སྐྱེ་བར་ངོས་འཛིན་ཞུ་བའི་དགོངས་པ་ཡོད་ཀྱང་། སྒྲ་སྦིར་ཆེ་བར་བརྟེན་ནས་འབྲུག་པའི་ཕྱོགས་ནས་ཐེ་ཇུས་དང་། སྐུ་ཞང་ནས་ཀྱང་ཡབ་རྗེ་འཁོར་བཅས་ལ་སྡང་སེམས་ཆེན་པོ་བྱེད་པས་འབྲུག་པ་དང་ཕྱི་ནང་ལག་སྦྲེལ་བྱས་ཏེ་བཀག་འགོག་མང་པོ་བྱས། དཔེར་ན་ཁོང་མཚོ་སྣ་རྫོང་དུ་ལོ་བཅུ་གསུམ་རིང་འོ་བརྒྱལ་མྱོང་དགོས་བྱུང་བ་ལྟ་བུ་རེད། ཕྱིས་པེ་ཅིང་དུ་སྐྱེལ་བའི་ལམ་དུ་དགུང་ལོ་ཉེར་ལྔའི་ཐོག་མཚོ་སྔོན་གྱི་ཀུན་དགའ་ནོར་ཞེས་པར་འདས། ཡང་ལ་ལས་དགུང་ལོ་དྲུག་ཅུ་བརྒལ་བ་འཚོ་བཞེས་ཀྱི་མཐར་སོག་ཡུལ་ཨ་ལག་ཤ་ས་གནས་སུ་འདས་པར་བཤད་ལ། དགོས་པའི་དབང་གིས་མཚན་ཡང་ངག་དབང་ཆོས་གྲགས་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་པར་བརྗེ་ཚུལ་བཤད།\n    ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས།བོད་ཀྱི་གལ་ཆེའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས།[G] བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1991:12.12.16.17.64.\n 苏发祥. 清代治藏政策研究 [M]. 北京: 民族出版社，2001:49. 49.\nམདོ་མཁར་ཞབས་དྲུང་ཚེ་རིང་དབང་རྒྱལ། མི་དབང་རྟོགས་བརྗོད།[M] སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2002:286.\n( 意）伯戴克. 十八世纪前的中原和西藏[M]. 拉萨: 西藏人民出版社，1987:97.\nཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་དང་ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བ།(སྨད་ཆ）[M] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2006:73.\nཡ་ཧན་ཀྲང་། ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་རྣམ་ཐར།[M] མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1986:114.119.\nདམུ་དགེ་བསམ་གཏན། རྗེ་བཙུན་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་བོའི་གསུམ་འབུམ་པོད་དྲུག་པ་བཞུགས་སོ། [M] སི་ཁྲོན་དཔེ་སྐྲུན་ཚོགས་པ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2009:138.\nཕོ་ལྷ་བས་མགྲོན་གཉེར་སྨུ་གུ་བརྒྱུད། རྒྱལ་དབང་གི་ཞབས་ཕྱི་ནང་མའི་ཁོངས་སུ་ཕོ་ལྷ་བ་རང་གི་མི་ངོའི་ གྲས་ནས་ཚུད་པ་ཞིག་བྱུང་ན་དེང་སང་དུས་ངན་གྱི་སྐབས་འདིར་དབྱེན་དཀྲུག་མི་ནུས་ཤིང་། མཐོང་ཕྱོགས་སེལ་བའི་དགོས་པ་དང་བཅས་བཞག་ཆོག་པ་དགོས་ཚུལ་ཞུས་པ་བཞིན་རྗེ་དྲུང་བློ་བཟང་དར་རྒྱས་གཟིམ་དཔོན་དང་། བྱང་བ་གསོལ་དཔོན། བཀྲས་ཁུད་ཡེ་ཤེས་གཟིམ་ཆུང་འགག་གི་དྲུང་གྲས། ཚ་རྟི་བློ་བཟང་གསོལ་ཐབ་པར་འཇོག་པ་གནང་ཡང་། ཕྱིས་སུ་ཞབས་ཞུ་འགྲུབ་པ་ཞིག་མ་བྱུང་བར་གྲགས། དེ་ཡང་གཙོ་བོ་དྲུང་ཡིག་ཚངས་སྐྱེས་ཟེར་བ་ཕོ་ལྷ་བའི་དྲུང་གི་ཞབས་དྲུང་ཞིག་ཕྱིས་རྒྱལ་དབང་བདུན་པའི་ཞབས་ཞུ་པར་གྱུར་པ་དེས། ཕོ་ལྷ་བར་མནན་གཏད་ཀྱི་རྫས་ཆ་སྒྲུབ་ཚུལ་དང་། དེ་ཡང་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་བཅར་གསོལ་དཔོན་གྲགས་པ་མཐའ་ཡས་ནས་མངགས་གཏོང་བྱས་ཚུལ་སོགས་གཤམ་འོག་ཞབས་འབྲིང་མི་སྣས་དབྱེན་དཀྲུག་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བར་གྲགས།\nLuciano Petech,The Dalai Llamasand Regents of Tebat:A Chronological Study,T’oungpao,1959.Vol.XLVII,P369-394.\nལྕང་སྐྱ་རོལ་བའི་རྡོ་རྗེ། དཔག་བསམ་རིན་པོ་ཆེའི་སྙེ་མ། [M] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1990:1071.\n6 མིག་གསུམ་པ།, རྩོམ་གསར། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་བརྟག་ཞིབ།_རྨེ་རུ་ཡུལ་ལྷ་ཐར།


VOT (Voice of Tibet) | Listen to Podcasts On Demand Free | TuneIn\nVOT (Voice of Tibet)\nVoice of Tibet’s main objectives are to provideachannel for unbiased information and news to the Tibetans living under Chinese oppression in Tibet, to help preserve the threatened Tibetan culture, to educate the Tibetans in internationally acknowledged human rights, to inform about democracy and the democratic institutions of the Tibetan exile community, and to help prevent conflicts and discrimination. Another main objective is to improve communications within as well as between the Tibetan exile communities.\nཉན་པ།: Listen ཕབ་ལེན། Download ༸གོང་ས་མཆོག་གིས་དགུང་ལོ་ ༡༡༡ བར་༸སྐུ་འཚོ་བཞུགས་གནང་རྒྱུར་སེམས་ཤུགས་སྒྲིལ་ནས་བཞུགས་ཡོད་ཅེས་བཀའ་བསྩལ་བ། དྷ་སའི་བོད་མིས་ཧོང་ཀོང་མི་མང་གི་ལས་འགུལ་ལ་གདུང་སེམས་མཉམ་བསྐྱེད་ཞུས་པ། མདྷྱ་མངའ་སྡེའི་སྤྱི་ཁྱབ་སློབ་ཆེན་ཟུར་པ་མཆོག་ནས་སྲིད་སྐྱོང་དང་ཚོགས་གཙོ་རྣམ་གཉིས་མཇལ་འཕྲད། རྒྱ་གཞུང་གིས་འཕྲུལ་སྒྲ་དང་ངོ་དེབ་སྤྱོད་ནས་ཧོང་ཀོང་གི་ལས་འགུལ་ལ་ལོག་འགྲེལ། ལོངས་ཤོག་མཚན་ཚོགས་བརྒྱུད་བོད་རང་བཙན་སློབ་ཕྲུག་ཚོགས་པ་ལོ་ཉེར་ལྔ་འཁོར་བར་སྲུང་བརྩི། Tuesday 20/08/2019 Dalai Lama urged to visit...\nཉན་པ།: Listen ཕབ་ལེན། Download གཞོན་སྐྱེས་ཚོས་སེམས་ཤུགས་མ་ཆག་པར་བོད་ཀྱི་རྩ་དོན་ཐོག་འགན་ཁུར་བླངས་དགོས། ས་རཱ་བོད་ཀྱི་མཐོ་སློབ་ཏུ་བོད་རིག་པའི་བགྲོ་གླེང་ཐེངས་ ༡༣ པ་དབུ་འཛུགས། ༸གོང་ས་མཆོག་གིས་ཆོས་ཆོས་སུ་འགྲོ་མིན་དེ་སེམས་རྒྱུད་འདུལ་མིན་ལ་རག་ལས་ཡོད་ཅེས་བཀའ་བསྩལ་བ། ཧོང་ཀོང་མང་ཚོགས་ཀྱི་ལས་འགུལ་ལ་བོད་མིས་གདུང་སེམས་མཉམ་བསྐྱེད་ཞུས་འདུག Monday 19/08/2019 Dalai Lama concludes teachings in Manali Second Five Fifty Youth Forum concludes, Dharamsala 13th Tibetan Studies Conference begins at Sarah Tibetan...\nཉན་པ།: Listen ཕབ་ལེན། Download ཉེ་ཆར་རྒྱ་གར་རང་བཙན་ཉིན་མོ་ཐེངས་ ༧༣ པ་སྲུང་བརྩི་དང་བསྟུན། རྒྱ་གར་དང་བོད་ལ་ Azadi འམ་རང་བཙན་གྱི་གོ་དོན། Sunday 18/08/2019 Independence Day Special: What ‘Azadi’ means for India and Tibet\nཉན་པ།: Listen ཕབ་ལེན། Download ༸གོང་ས་མཆོག་གིས་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་གི་བཀའ་དབང་བསྩལ་བ། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་སེལ་བར་ཆ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ནི་རྒྱ་མི་རིགས་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཐོབ་རྒྱུ་དེ་རེད། ཤིན་ཅང་དུ་ཚོང་ལས་གཉེར་སྐབས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལ་ཐུགས་སྣང་གནང་གནད་ཆེ། དམིགས་བསལ་ལས་རིམ། ༸གོང་ས་མཆོག་གིས་པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་གསོལ་འདེབས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་འགྲེལ་བཀའ་ཁྲིད་བསྩལ་བ། Saturday 17/08/2019 Dalai Lama gives the Avalokiteshvara Empowerment in Manali Plenary sessions of second Five Fifty Youth Forum...\nཉན་པ།: Listen ཕབ་ལེན། Download གཞོན་སྐྱེས་ལྔ་དང་ལྔ་བཅུའི་ལྷན་ཚོགས་ཐེངས་གཉིས་པ་དབུ་འཛུགས། བྷར་སིལ་དོན་གཅོད་ནས་ཧྥིལེ་མིཤ་ས་གནས་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་གཙོར་བོད་དོན་སྙན་སེང་། རྒྱལ་གཅེས་དབལ་ཤུལ་རིག་འཛིན་དོན་གྲུབ་ལགས་ཀྱིས་བོད་བསྟན་སྲིད་མི་རིགས་སླད་སྐུ་སྲོག་བཏང་ནས་ལོ་ངོ་ ༦༠ འཁོར་བའི་རྗེས་དྲན། བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་གནས་སྟངས་ངོ་སྤྲོད། རྒྱལ་སྤྱིའི་དབུ་མའི་ལམ་མི་མང་ལས་འགུལ་ཁང་གི་ངོ་སྤྲོད། Friday 16/08/2019 Second Five Fifty Youth Forum begins in Dharamsala 60th Death anniversary of Tibetan martyr Walshul Rigzin...\nཉན་པ།: Listen ཕབ་ལེན། Download བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱིས་རྒྱ་གར་རང་བཙན་ཉིན་མོ་སྲུང་བརྩི། ཁ་མཆུ་ཨང་ ༢༠ པའི་ཞིབ་གཅོད་ཉན་ཞིབ་ཐེངས་བརྒྱད་པ་ཚོགས་པ། འཇམ་དབྱངས་སློབ་གྲྭ་དབུ་བརྙེས་ནས་ལོ་ངོ་ ༡༡ འཁོར་བའི་སྲུང་བརྩི། འཕྲོད་བསྟེན་ཤེས་བྱ། སྐམ་ཁབ་བཅོས་ཐབས། Thursday 15/08/2019 CTA celebrates 73rd Indian Independence day Case no 20: Court hears issue of law Jamyang School celebrates 11th Founding Anniversary, Ladakh Health and Wellness: Acupuncture Therapy\nཉན་པ།: Listen ཕབ་ལེན། Download ༸གོང་ས་མཆོག་གིས་དབང་རྣོན་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་འབྲང་པ་ཞིག་བྱེད་དགོས་པའི་བཀའ་བསྩལ་བ། ཨ་མདོ་རྔ་པ་ནས་དགེ་འདུན་པ་གསུམ་བཙོན་འཇུག་བྱས་པའི་གནས་ཚུལ་ཕྱིར་གྱར། ༸གོང་ས་མཆོག་ཕྱི་ཟླ་བཅིུས་ནང་མོན་གྷོར་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱང་གཏན་ཁེལ་བ། རྒྱ་གཞུང་གིས་དམག་མི་རླངས་འཁོར་མང་དག་ཅིག་ཧོང་ཀོང་གི་ས་མཚམས་སུ་བསྡུ་སྐོང་། བཀའ་སློབ་ལས་རིམ། ༸གོང་ས་མཆོག་གིས་ཨ་རིའི་མེ་ཌི་སན་ནང་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གཅེས་སྲུང་སྐོར་ལ་བསྩལ་བའི་བཀའ་སློབ། Wednesday 14/08/2019 Buddhism practiced on reasoning can survive for many more...\nཉན་པ།: Listen ཕབ་ལེན། Download ༸གོང་ས་མཆོག་གིས་མ་ན་ལིར་བཀའ་ཆོས་དབུ་འཛུགས་བསྐྱངས་པ། བོད་ཀྱི་གནམ་གཤིས་ཛ་དྲག་ཏུ་འགྱུར་བཞིན་པ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༦ ལོའི་༸གོང་ས་མཆོག་གི་ཆིབས་གྲུ་ཚོང་འགྲེམས་གནང་འཆར། བེུད་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་འགན་འཛིན་ལྷན་ཚོགས་ཐེངས་ ༡༣ མཇུག་སྒྲིལ། ཧོང་ཀོང་དང་ཐེ་ཝན་སོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཐོ་གཞུང་དུ་བཀོད་པར་སྐྱོན་བརྗོད། གླུ་གཞས་ལས་རིམ། གླུ་བ་བསྟན་འཛིན་ཚུལ་ཁྲིམས་ལགས་ཀྱི་གླུ་གཞས་འཕྲད་དུས། Tuesday 13/08/2019 I never say Buddhism is the best; Dalai Lama begins teaching in Manali Chinese policies increase risk...\nཉན་པ།: Listen ཕབ་ལེན། Download ༸གོང་ས་མཆོག་ནས་མ་ན་ལི་ཁུལ་དུ་བཀའ་ཆོས་བསྐྱང་གཏན་ཁེལ་འདུག བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་འཐོབ་པར་བྱེད་དགོས་ཞེས་བཀའ་བསྩལ་བ། ལྡེ་ར་ལྡུན་མངའ་ཁུལ་དུ་རང་ལོ་ ༡༤ མན་གྱི་བུའི་རྐང་སྤོལ་རྩེད་འགྲན། བཀྲིས་ལྷུན་པོས་ཆུའི་གནོད་འཚེ་ཕོག་པའི་རྒྱ་གར་མང་ཚོགས་ལ་རོགས་སྐྱོར། ནིའུ་ཡོག་ནང་ཧོང་ཀོང་མང་གཙོའི་ལས་འགུལ་བར་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱིས་བོད་མི་ནས་ལས་འགུལ་ནང་མཉམ་ཞུགས། དམིགས་བསལ་ལས་རིམ། ༸རྒྱལ་མཆོག་སྐུ་ཕྲེང་བཅིུས་པ་འཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོའི་མཛད་རྣམ། Monday 12/08/2019 Dalai Lama to confer teachings from...\nཉན་པ།: Listen ཕབ་ལེན། Download བློ་གསར་གཞོན་ནུ། སྐབས་དང་པོའི་བོད་ཀྱི་ན་གཞོན་གཟེངས་རྟགས་ཀྱི་རྟིང་མཐའི་འོས་མི་དང་གོ་སྒྲིག་ཚོགས་ཆུང་གི་སྐུ་ཚབ་བཅས་དང་ལྷན་དུ་གླེང་མོལ། Sunday 11/08/2019 Young Minds: In conversation with the nominees for the First Tibetan Youth Icon Award\nཉན་པ།: Listen ཕབ་ལེན། Download བོད་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་ཉམས་ཞིབ་ཁང་གི་ཉམས་ཞིབ་པ་བདེ་ཆེན་དཔལ་མོ་ལགས་དང་ལྷན་རྒྱལ་མཚམས་བརྒལ་བའི་བོད་ཀྱི་རྒྱུག་ཆུ་ཐོག་འཛིན་པའི་རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་བྱུས་སྐོར་གླེང་མོལ། Saturday 10/08/2019 In Conversation with Dechen Palmo, TPI Researcher on China’s policy on Tibet’s Transboundary rivers\nཉན་པ།: Listen ཕབ་ལེན། Download ༸གོང་ས་མཆོག་བཞུགས་སྒར་ནས་མ་ན་ལིར་ཆིབས་བསྒྱུར་མཛད་པ། བོད་ནང་སྐུ་ཚབ་ཐེངས་བཞི་ཕེབས་པའི་སྐོར་གྱི་པར་འགྲེམས་དབུ་འབྱེད། སྨད་རྒྱུད་གྲྭ་ཚང་དུ་གསང་སྔགས་མཁས་པའི་བགྲོ་གླེང་ཆེས་ཐོག་མ་དབུ་འཛུགས། ལྷ་ས་དང་ཉིང་ཁྲི་དབར་གྱི་མེ་ཁོར་ལྕགས་ལམ་འཛུགས་སྐྲུན་དང་འབྲེལ་ཁོར་ཡུག་ལ་དཀའ་ངལ་འཕྲད་ཉེན། བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་གནས་སྟངས་ངོ་སྤྲོད། བྱམས་པ་གླིང་རྒས་གསོ་ཁང་གི་ལས་མི་ཨ་ཅག་ཀརྨ་ལགས་དང་གླེང་མོལ། Friday 09/08/2019 Dalai Lama leaves for Manali, expected to stay for2weeks Photo exhibition on four...\nཉན་པ།: Listen ཕབ་ལེན། Download གཞུང་འབྲེལ་མཆོད་འབུལ་བརྒྱུད་སྐབས་ ༡༥ པའི་བཀའ་ཤག་ལོ་གསུམ་ཚང་བའི་དུས་ཚིགས་སྲུང་བརྩི། ལ་དྭགས་རྒྱ་གར་དབུས་འཛིན་སྐྱོང་མངའ་ཁུལ་དུ་གྱུར་པས་ས་གནས་བོད་མིའི་དཀའ་ངལ་སེལ་བའི་རེ་བ། ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་དགེ་རྩ་ཁང་གི་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༩ ལོའི་སློབ་ཡོན་གསལ་བསྒྲགས། ཁ་མཆུ་ཨང་ ༢༠ པའི་གྱོད་ཡ་ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་དཔང་པོ་བཀག་འགུག་འོག་དངོས་དོན་ ༧ པར་ཞིབ་གཅོད་གནང་བ། སྟོང་ཉེན་ཅན་གྱི་བྷེང་གྷལ་གྱི་སྟག་བོད་དུ་ཆེས་ཐོག་མ་མཐོང་རྒྱུ་འདུག འཕྲོད་བསྟེན་ལས་རིམ།...\nཉན་པ།: Listen ཕབ་ལེན། Download ༸གོང་ས་མཆོག་གིས་རྒྱ་གར་ཕྱི་སྲིད་བློན་ཆེན་ཟུར་པ་ལྕམ་ Sushma Swaraj མཆོག་ལ་ཐུགས་གསོ་བསྩལ་བ། སྲིད་སྐྱོང་མཆོག་གིས་བོད་ལ་གནད་དོན་གང་བྱུང་བ་དེ་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དུའང་འབྱུང་སྲིད་པའི་ཉེན་བརྡ་བཏང་འདུག དབུས་བོད་ཀྱི་བེུད་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་འགན་འཛིན་ལྷན་ཚོགས་ཐེངས་ ༡༣ དབུ་འཛུགས། ལ་དྭགས་དེ་རྒྱ་གར་གཞུང་གི་ཐད་ཀའི་འཛིན་སྐྱོང་ས་ཁུལ་དུ་གྱུར་བར་རྒྱ་གཞུང་ནས་ངོ་རྒོལ། བཀའ་སློབ་ལས་རིམ། ༸གོང་ས་མཆོག་གིས་བོད་ཀྱི་ཆོས་རིག་གཉིས་གཅེས་ཉར་བྱེད་དགོས་ སྐོར་བསྩལ་བའི་བཀའ་སློབ། Wednesday 07/08/2019 Dalai Lama...\nཉན་པ།: Listen ཕབ་ལེན། Download ༸གོང་ས་མཆོག་གིས་རྒྱ་གར་གྱི་གནའ་བོའི་རིག་གཞུང་དེ་དེང་སྐབས་དགོས་མཁོ་ཆགས་ཡོད་པ་བཀའ་བསྩལ། ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གིས་རྒྱ་ནག་གི་རྩ་ཁྲིམས་དང་འགལ་བའི་བརྡ་ཁྱབ་བཏང་ནས་སྨྲ་བརྗོད་རང་དབང་ལ་དམ་དྲག ཨོ་སི་ཊོ་ལི་ཡའི་སྲིད་བློན་ཟུར་པས་ཧོང་ཀོང་གི་ཞི་རྒོལ་རྣམ་པ་དེ་རྒྱ་ནག་ནང་བྱུང་སྲིད་སྐོར་གསུངས་པ། ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་གྲུ་ཁག་གི་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་རིག་གཞུང་སློབ་གྲྭའི་ཚོགས་ཆེན་མཇུག་སྒྲིལ། ཨི་ཊ་ན་གར་གནས་སྡོད་བོད་མིར་ཞལ་འདེབས་ཧིན་སྒོར་འབུམ་ ༣༦ ལྷག་གནང་སོན། གླུ་གཞས་ལས་རིམ།...\nཉན་པ།: Listen ཕབ་ལེན། Download འཇར་མ་ནིའི་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཁག་གཉིས་རྒྱ་ནག་ཏུ་སྐྱོད་རྒྱུར་བཀག་སྡོམ། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་ཨ་རིའི་ཆབ་སྲིད་ཚོགས་པ་གཉིས་ཀས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་མུས་ཡིན། ཆོས་ལུགས་ལས་འདས་པའི་བཟང་སྤྱོད་དང་བདེན་བཞིའི་ཐོག་རྒྱལ་སྤྱིའི་བགྲོ་གླེང་། བོད་ཀྱི་གཞོན་ནུ་ལྷན་ཚོགས་ནས་ཧོང་ཀོང་མི་མང་ལ་གདུང་སེམས་མཉམ་སྐྱེད་ཞུས་པ། སྦིར་དང་ཅོན་ཏཱ་ར་ས་གནས་མི་མང་ནས་རི་མགོ་སྤྲུལ་སྐུ་མཆོག་ལ་བརྟན་བཞུགས་བསྟར་འབུལ། Monday 05/08/20192German Bundestag committees denied entry to China We stand united when it comes...\nཉན་པ།: Listen ཕབ་ལེན། Download བློ་བཟང་བསམ་གཏན་ལགས་དང་སྐུ་ཟླ་ཚུལ་ཁྲིམས་སྒྲོལ་མ་ལགས་གཉིས་ནས་བོད་གཞུང་ཟློས་གར་ཚོགས་པར་ཞབས་ཞུ་བསྒྲུབས་པའི་མི་ཚེ་ཧྲིལ་པོའི་མྱོང་བ་གླེང་བ། Sunday 04/08/2019 Reflections ofalifetime at TIPA with Husband wife artist duo, Lobsang Samten and Tsultrim Dolma\nཉན་པ།: Listen ཕབ་ལེན། Download ཨ་རིའི་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་ཆེས་མཐོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་ཚུང་༸གོང་ས་མཆོག་དང་མཇལ་མོལ་གནང་བ། ཕ་རན་སིའི་ནང་བོད་མི་སྐྱབས་བཅོལ་བར་བཞུགས་གནས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་འཕྲད་པ། ཁ་མཆུ་ཨང་༢༠ པའི་ཞིབ་གཅོད་ཀྱི་ཉན་ཞིབ་ཁྲོད་དཔང་པོ་ཐོག་མ་དེ་བཀའ་འགུག་གནང་བ། ཐེ་ཝན་ནང་དགེ་ལུགས་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་ཐེངས་གཉིས་པ་སྐོང་ཚོགས། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ལྟེ་གནས་ཡོད་ཚད་རྒྱ་ནག་གི་ཤུགས་རྐྱེན་ལས་གྲོལ་དགོས། Saturday 03/08/2019 U.S Congressional Delegation calls on Dalai Lama Tibetan asylum seekers in France facing accommodation...\nཉན་པ།: Listen ཕབ་ལེན། Download བཀྲིས་དབང་ཕྱུག་ལགས་དང་ཁྲིམས་རྩོད་པ་ཐུག་འཕྲད་གནང་བར་མུ་མཐུད་བཀག་སྡོམ། ཉེན་གནས་སུ་སླེབས་པའི་བོད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་ཐོག་མཉམ་ལས་བྱེད་རྒྱུ་གལ་ཆེ། ཨ་རིའི་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་ཆེས་མཐོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་ཆུང་བཞུགས་སྒར་དུ་འཚམས་གཟིགས་སུ་ཕེབས་འབྱོར། NORI དང་འབྲེལ་བའི་དཀའ་ངལ་མ་སེལ་བར་དུ་འཇར་མ་ནིར་མཐོང་མཆན་ཞུ་རྒྱུ་མེད་པའི་ལམ་སྟོན། རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཁུལ་དུ་སྤྱི་འཐུས་གཞུང་འབྲེལ་འཚམས་གཟིགས། Friday 02/08/2019 China continue restriction against Tashi Wangchuk, lawyer denied access again Tibet’s...\nཉན་པ།: Listen ཕབ་ལེན། Download ཝེ་ནི་སི་རྒྱལ་སྤྱིའི་གློག་བརྙན་དུས་སྟོན་ཐོག་ཚན་རིག་པ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཞེས་པའི་གློག་བརྙན་གཟིགས་འབུལ་ཞུ་རྒྱུ། རྒྱ་གར་དབུས་གཞུང་ལ་༸སྐུའི་ཡང་སྲིད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་ཕྱི་འབྲེལ་གྱི་སྲིད་བྱུས་ཤིག་འཛིན་དགོས་པའི་ཞུ་སྐུལ། ཡོ་རོབ་མཐུན་ཚོཊ་ཀྱིས་རྒྱ་གཞུང་ལ་ཧོངྒ་ཆཱི་ལགས་གློད་བཀྲོལ་དགོས་པའི་རེ་ཞུ། བྱང་ཨ་རི་ཁུལ་ནས་གངས་ལྗོངས་དཔལ་འབྱོར་ཞབས་ཞུ་ཁང་གི་ལས་གཞི་ཆེད་ཨ་སྒོར་ས་ཡ་གཅིག་མ་འཇོག སེངྒེ་གཞུང་གི་ཐང་ཀ་འབྲི་བཞེངས་དང་འགྲེམས་སྟོན་དེ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཟིན་ཐོ་གསར་པ། འཕྲོད་བསྟེན་ཤེས་བྱའི་ལས་རིམ།...