སྤེལ་དུས 2019-06-03 ཡོང་ཁུངས། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ། རྩོམ་པ་པོ། གཡང་མོ་མཚོ།\n[ནང་དོན་གནད་བསྡུས།］ རྩོམ་འདིས་དུས་རབས་བཅོ་ལྔ་བར་མཛད་པའི་《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》ཡི་བརྗོད་བྱ་དང་མཛད་པ་པོ། མཛད་དུས་སོགས་ངོ་སྤྲོད་གང་འཚམ་བྱས་ཤིང་། འདིས་བསྟན་པའི་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་གདུང་ཁུངས་ལས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྐོར་དམིགས་སུ་བཏོན་ནས། ལོ་རྒྱུས་ཡིག་རྙིང་ཅན་ལྔའི་ཡ་གྱལ་ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་དང་རྒྱལ་པོའི་གདུང་ཁུངས་ཤཱཀྱ་རི་བྲག་པར་སྨྲ་བའི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་བར་ལ་འབྲེལ་བ་གྲུབ་ཡོད་མེད་ཀྱི་གནད་དོན་ནས་འཕྲོས་ཏེ་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བྱུང་འཕེལ་ལ་དཔྱད་པ་བཏང་ཡོད།\n[བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ།] 《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ》 གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ། གསང་བ་ཆོས་ལུགས། ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན།\nདུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་ཆོས་འབྱུང་གི་ཡི་གེ་《སྔོན་གྱི་གཏམ་མེ་ཏོག་ཕྲེང་བ་》རུ་འཕན་པོའི་དགེ་བཤེས་ནེའུ་པཎྡི་ཏ་གྲགས་པ་སྨོན་ལམ་བློ་གྲོས་ཀྱིས་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་གདུང་ཁུངས་ཤཱཀྱ་རི་བྲག་པར་སྨྲ་བའི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལུང་ཁུངས་གང་ཉིད་ལ་དོགས་སློང་མཛད་པའི་ཞོར་དུ་ཁོང་དང་དུས་ཐོག་གཅིག་གི་བཅོམ་ལྡན་རིག་པའི་རལ་གྲི་(1227-1305)ལ་བཀའ་བཀྱོན་གྱི་ཚིག་གཅིག་གསུངས་ཡོད། སྤྱིར་རིགས་པ་སྨྲ་བ་རྣམས་ནི་དོན་ཆུང་ངུ་ལའང་དོགས་པ་ཆེ་བས་ཚུལ་འདི་སྣང་མེད་དུ་བྱས་ཏེ་ཡེངས་ནས་ཡུན་རིང་དུ་སོང་མོད། བར་སྐབས་ཤིག་ལ་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་གདུང་ཁུངས་ཀྱི་བརྗོད་སྟངས་ཤིན་ཏུ་ངོ་མཚར་བ་ཞིག་རྒྱལ་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་རྣམ་ཐར་བཀའ་ཆེམས་ཡིན་པ་ཕྱིས་ཇོ་བོ་རྗེས་གཏེར་ནས་བཏོན་པར་གྲགས་པའི་《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》ལས་མཐོང་བར་བརྟེན། གོང་གི་ནེའུ་པཎྡི་ཏའི་དོགས་པ་ལའང་དྲན་པ་སོས་ཏེ་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་ལ་ཡོངས་གྲགས་སུ་སོང་བའི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཐོག་མའི་ཁུངས་དང་བར་གྱི་འཕེལ་རིམ། བསྟན་པ་ཕྱི་དར་ལ་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་གདུང་ཁུངས་ལ་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་དང་བསྒྲགས་པ་བོན་ལུགས། ཡང་གསང་ཐེའུ་རང་གི་ལུགས་བཅས་རང་ལུགས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ཇི་ལྟར་བྱས་ཚུལ་བཅས་ལ་བློ་ཁ་ཅུང་ཟད་ཕྱོགས་སོང་། སྤྱིར་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ཕལ་མོ་ཆེར་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་གདུང་ཁུངས་སྐོར་གྱི་གཏམ་ནི་རྒྱས་བསྡུས་ཞིབ་རྩིང་གང་རུང་ཞིག་བཞུགས་ལ། ཁྱད་པར་དུ་ཉེ་བའི་ལོ་འདི་དག་གི་རིང་ལ་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་དང་འབྲེལ་བའི་ཡིག་རྙིང་རེ་གཉིས་ཀྱང་སྟོད་མངའ་རིས་སོགས་ནས་གསར་དུ་རྙེད་དེ་ཐུན་མོང་གི་བགོ་སྐལ་དུ་གྱུར་བ་ནི་མངོན་པར་དགའ་འོས་པ་ཞིག་རེད། རྩོམ་འདིའི་གཞི་བཅོལ་ས་སྟེ་སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བཅོ་ལྔ་བའི་གྲུ་ཤུལ་དོན་དམ་སྨྲ་བའི་སེང་གེས་མཛད་པའི་《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》ནི་བོད་དུ་ཆོས་དང་ཆོས་སྨྲ་བ་ཇི་ལྟར་བྱོན་པའི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཕྱི་ནང་གི་རིག་གནས་ཇི་ལྟར་དར་ཚུལ། རྒྱལ་རབས་རིམ་བྱོན་བྱོན་ཚུལ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཏུ་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་ལོ་རྒྱུས་གླེང་བ་ལ་ངེས་པར་མཁོ་བའི་དཔྱད་གཞི་གལ་ཆེན་དུ་མཐོང་ཞིང་། ལྷག་དོན་དཔེ་རྙིང་འདི་པར་དུ་བསྐྲུན་ནས་སྤྱི་མཐུན་གྱི་ལོངས་སྤྱོད་དུ་སོང་མེད་པར་དམིགས་ནས།《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》ཡི་ངོ་སྤྲོད་རགས་རིམ་གྱིས་རྩོམ་གྱི་མདུན་བསུས་ཏེ། དཔེ་རྙིང་འདིས་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་དང་འབྲེལ་བའི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྐོར་ཇི་ལྟར་བསྟན་ཚུལ་དང་དེ་ལས་འཕྲོས་པའི་བརྟག་བྱ་འགའ་ལ་རང་བློ་འཇུག་པར་བྱའོ།།\nགཅིག 《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》ཡི་བརྗོད་བྱ། 《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》བྱ་བའི་དཔེ་རྙིང་འདིའི་བརྗོད་བྱའི་ཐད་གཞུང་དངོས་ཀྱི་དབུ་རུ། སྣང་སྲིད་སི་ལུར་བཤད་པའི་སྡེ།། ཕྱིར་རྒོད་རྩོད་པ་འཇོམས་པའི་རྒྱུད།། མཁས་པའི་ཁྱད་འདོན་བྱེད་པའི་ལུང་།། ཕོ་ཉམས་ཁྲོལ་མོར་སྟོང་པའི་མན་ངག་ལས།། ཕྱི་སྣོད་འཇིག་རྟེན་ཆགས་ཚུལ་དང་།། གོང་མ་རྗེའི་གདུང་རབས་དང་།། འོག་མ་འབངས་ཀྱི་མི་རབས་དང་།། སྟོང་སྡེ་ཡུལ་གྱི་ས་གཅད་དང་།། དམ་པ་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་ཚུལ་དང་།།གཡུ་རུང་བོན་གྱི་བསྟན་ཚིག་དང་།། འབྱུང་རྩིས་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ་དང་།། རྒྱུད་བཞི་སྨན་གྱི་ལོར་རྒྱུད་དང་།། འཕྲིན་ལས་དབྱངས་ལྟའི་བྲེལ་བ་དང་།། བརྗོད་བྱ་སྒྲའི་བསྟན་ཆོས་དང་།། སྨྲ་བ་སྟོང་སྡེའི་རུ་དར་དང་།། སྐྱིད་རྟགས་འཚོན་པའི་བཀའ་མཆིས་རྣམས།། དྲིས་ལན་ཚུལ་དུ་བསྟན་པར་བྱ།། ཞེས་མདོ་རྒྱུད་ཀྱི་གཞུང་ལས་གསུངས་པའི་བཀའ་དགོངས་འགྲེལ་སོགས་ཐེག་པ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་བསླབ་བྱ་སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་གོང་མ་རྗེའི་གདུང་རབས་དང་འོག་མ་འབངས་ཀྱི་མི་རབས་སོགས་དོན་ཚན་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བསྟན་པ་ལྟར། བོད་དུ་ཆོས་དང་ཆོས་སྨྲ་བའི་སྐྱེས་བུ་ཇི་ལྟར་བྱོན་ཚུལ། འཇིག་རྟེན་སྲིད་ལུགས་ལ་དབང་མཛད་པའི་རྒྱལ་བློན་ན་རིམ་ཇི་ལྟར་བརྒྱུད་ཚུལ་སོགས་ཕྱི་ནང་གི་རིག་གནས་དང་ཆོས་སྲིད་ལུགས་ཟུང་གི་གནད་རྣམས་གཞི་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ་ལེགས་པར་བསྟན་ཡོད། རྒྱ་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་བསྟན་བཅོས་ལས་བཤད་མཛོད་ཀྱི་རིགས་སུ་གྲགས་པ་ལ་མངོན་པ་སྡེ་བདུན་གྱི་དགོངས་པ་འགྲེལ་བར་པཎྜི་ཏ་ལྔ་བརྒྱ་འདུས་ནས་མཛད་པར་གྲགས་པའི་《བྱེ་བྲག་བཤད་མཛོད་ཆེན་མོ་》དང་།①ཕག་གྲུ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོས་(1110-1170)མཛད་པའི་《གཞུང་རྡོ་རྗེ་ཚིག་རྐང་གི་འགྲེལ་པ་བཤད་མཛོད་མ་》སོགས་བགྲང་དུ་ཡོད་ལ།② མཛད་པ་པོས་གཞུང་འདིར་བཤད་མཛོད་ཅེས་པའི་མཚན་བྱང་གསོལ་བ་ཡང་གཞུང་འདིའི་བསྟན་དོན་དང་གཞུང་ཚད་ལ་དགོངས་ནས་བཏགས་པར་བསམ།པར་མ་སྣ་ཚོགས་ལས་གཞུང་འདིའི་མཚན་བྱང་ལ་《སྤོ་ཏི་བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》དང་《བཤད་མཛོད་སྤུ་ཏི་ཕྲ་མོ་》ཞེས་སོགས་སུ་གྲགས་མོད། མཛད་པ་པོས་གཞུང་དངོས་ཀྱི་མཇུག་ཏུ། པུ་ཏི་བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་འདི།། ཁོ་བོ་དོན་དམ་སྨྲ་སའི་སེངྒེས།། མདོ་དང་རྒྱུད་ལུང་སྔོན་པའི་གཏམ་རྒྱུད་དང་།། ལུཊ་སྡེ་ཆེན་པོ་ཀུན་ནས་ལེཊ་སྡུས་ནས།། ཚིཊ་སྡེབས་ལེཊ་པའི་སྒྲིག་ཏེ་ཡི་གེར་བཀོད།། ཅེས་འཁོད་པར་བརྟག་ན། དེ་དག་ནི་བསྟན་བཅོས་གཅིག་གི་མཚན་བྱང་རྒྱས་བསྡུས་མི་འདྲ་བ་གཞུང་གི་མགོ་མཇུག་བར་གསུམ་དུ་བྱུང་བ་ཙམ་ལས་དོན་དམ་དུ་སོ་སོ་བ་མིན་པ་ཤེས་སླ། མདོར་ན་《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》བྱ་བ་འདིས་ནི་ཕྱི་ནང་ཤེས་བྱའི་གནས་ཀུན་དང་། བོད་དུ་ཆོས་དང་ཆོས་སྨྲ་བ་ཇི་ལྟར་རིམ་པར་བྱོན་ཚུལ་ལ་ཕྱོགས་ལྷུང་ཞེན་པའི་སྒྲོག་ཏུ་མ་ཚུད་པར་གསང་སྔགས་གསར་རྙིང་དང་བན་བོན་ཆོས་བརྒྱུད་སོགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་མ་ལུས་དང་། བོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་སྲིད་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་གོང་མ་རྗེའི་གདུང་རབས་དང་འོག་མ་འབངས་ཀྱི་མི་རབས་སོགས་ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་ཤེས་བྱའི་རྣམ་གྲངས་མཐའ་ཡས་བསྟན་པའི་བཤད་པའི་གཏེར་མཛོད་ཆེན་མོ་ཞིག་ཡིན་ནོ།།\n1. མཛད་པ་པོའི་སྐོར། བསྟན་བཅོས་འདིའི་མཛད་པ་པོའི་སྐོར་ལ་གཞུང་འདིའི་མཛད་བྱང་དུ། ཨེ་མ་ཧོ། སྤོ་ཏི་བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོརུ་འདི།། ཁོ་བོ་དོན་དམ་སྨྲ་བའི་སེངྒེ་ངས།། མདོ་དང་རྒྱུད་ལུང་སྔོན་པའི་གཏམ་རྒྱུད་དང་།། ལུཊ་སྡེ་ཆེནོ་ཀུནས་ལེཊ་སྡུས་ནས།། ཚིག་སྡེབ་ལེཊ་པའི་སྒྲིག་ཏེ་ཡི་གེར་བཀོད།། ཅེས་བསྟན་པས།③ ཚིག་དོན་འདིར་བརྟག་ན། དོན་དམ་སྨྲ་བའི་སེང་གེ་ཞེས་པ་ནི་མཛད་པ་པོའི་མཚན་དངོས་ཡིན་ནམ་རྗེ་འདི་བས་རྩོད་པ་སེང་གེའི་ང་རོས་ཕྱིར་རྒོལ་གྱི་གླང་པོ་བཅོམ་པས་འདྲ་འབྲེལ་གང་རུང་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ནས་གྲགས་པའི་མཚན་ཡིན་པའི་དོགས་པ་ནི་རང་སྟོབས་ཀྱིས་བསལ་བར་མི་ནུས་ལ། རང་རེའི་ལོ་རྒྱུས་སུ་ཆོས་སྨྲ་བ་ལ་འཇིགས་པ་མེད་ཅིང་ཕས་རྒོལ་གྱི་ངན་སྨྲ་ལོག་རྟོག་གསུང་གིས་ཚར་བཅད་དེ་སྨྲ་བའི་སེང་གེ་རུ་གྲགས་པའི་མཁས་པ་ནི་མང་སྟེ། ཕྱྭ་བ་ཆོས་ཀྱི་སེང་གེའི་(1109-1169)སློབ་མ་རིགས་པའི་སེང་ཆེན་བརྒྱད་ཀྱི་ཡ་གྱལ་དན་འབག་པ་སྨྲ་བའི་སེང་གེ་དང་། རོང་སྟོན་སྨྲ་བའི་སེང་གེར་གྲགས་པའི་རོང་སྟོན་ཤཱཀྱ་རྒྱལ་མཚན་ནམ་རོང་སྟོན་ཤེས་བྱ་ཀུན་རིག(1367-1449) ས་སྐྱ་བླ་མ་དམ་པ་བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚན་(1312-1375)གྱི་མཆེད་གྲོགས་སློབ་དཔོན་སྨྲ་བའི་སེང་གེ གཞུང་བརྒྱ་སྨྲ་བའི་སེང་གེར་གྲགས་པའི་ས་སྐྱ་པའི་བླ་མ་གཞུང་བརྒྱ་བ་དངོས་གྲུབ་དཔལ་འབར་(1456-1527) གཞན་ད་དུང་ཉང་སྟོན་སྨྲ་བའི་སེང་གེ་དང་གཙང་སྟོན་སྨྲ་བའི་སེང་གེ་སོགས་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་ཆོས་སྨྲ་བའི་སེང་གེ་ན་རིམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དངོས་ལྟར་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། སྐབས་བབ་དངོས་འབྲེལ་དུ་གྱུར་པའི་དོན་དམ་སྨྲ་བའི་སེང་གེ་བྱ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཕྲན་གྱི་མཐོང་ལམ་དུ་མ་སོན་པས། གོང་དུ་ཞུས་པ་ལྟར་མཚན་འདི་ནི་མཛད་མཁན་གང་དེའི་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་མཚན་དངོས་ཡིན་མིན་ལ་ཡང་བློ་རྩེ་གཉིས་སུ་བྱེད་མོད། འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་ཤེས་བྱེད་མ་རྙེད་པའི་སྔ་རོལ་དུ་གཞུང་འདིའི་མཛད་བྱང་ལས། པུ་ཏི་བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་འདི། ཁོ་བོ་དོན་དམ་སྨྲ་སའི་སེངྒེས་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། 《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》བྱ་བའི་དཔེ་རྙིང་འདིའི་མཛད་པ་པོ་ནི་དོན་དམ་སྨྲ་བའི་སེང་གེ་ཡིན་པར་འཛིན་པར་རིགས།\nམཛད་པ་པོའི་གནས་ཚུལ་གྱི་ཤེས་བྱེད་ཅིག་ནི་གཞུང་དངོས་ལས་བོད་རུ་བཞིའི་ས་བཅད་ཀྱི་སྐབས་སུ་ལྷོ་གྲུ་ཤུལ་ཡུལ་གྱི་ས་བཅད་དང་དགེ་མཚན་བྱེ་བྲག་ཏུ་གླེང་ཡོད་པ་དེ་ཡིན་པར་འདོད་དེ། འདིའི་གཞུང་དངོས་ལས། དེ་ནས་ལྷོ་གྲུ་ཤུལ་བའི་ས་གཅད་ནི།། སྨད་ན་མེ་ཁྱེར་་མཚོ་བཞི་མི་སྐྱིད་ལ་ཡུལ་བཟང་། གཉན་དང་བཤད་ཁུ་གཉིས་མཆོད་རྟེན་གྱི་བང་རིམ་དང་འདྲ་སྟེ་སྨད་ན་ང་ཆེ་ཟེར། ཡུལ་ལ་དགེ་བཅུ་ཚང་པ་དེ་ང་ཡིན།། ཕུ་འབྲོག་མདའ་ཞིང་འཛོམ་པ་ང་ལ་ཡོད།། སྡེ་དང་དགོན་པ་འཛོམ་པ་ང་ལ་ཡོད།།ལས་སྒོ་ཚོང་དུས་འཛོམ་པ་ང་ལ་ཡོད།། དུང་རང་གི་འབྲུ་སྒོ་ང་ལ་ཡོད།། ལི་བྱུང་གི་ཤིང་སྒོ་ང་ལ་ཡོད།། ཤ་འུགི་སྟག་སྒོ་ང་ལ་ཡོད།། རྒྱ་བོད་མོན་གསུམ་གྱི་མདུན་ས་ང་ལ་ཡོད།། དཀོན་ནོར་ཡིད་བཞིན་གྱི་བྱུང་ས་ང་ལ་ཡོད།། ཟོང་དགོས་འདོད་ཀྱི་འབབ་ས་ང་ལ་ཡོད།། ཅེས་དང་། མགོ་ནག་མིའི་འཁྲུངས་ས་ང་ལ་ཡོད།། དཀར་མོ་ནས་ཀྱི་སྐྱེ་ས་ང་ལ་ཡོད།། ང་རྒྱ་ལ་རྟགས་ན་རྒྱ་རྒྱལ།། བོད་ལ་རྟགས་ན་བོད་རྒྱལ།། རྒྱ་བོད་གཉིས་ཀྱི་ལོ་ཙྪ་ཡིན།། ལྷོ་བྱང་གཉིས་ཀྱི་ཟམ་པ་ཡིན།། བྱ་ཡར་འགྲོའི་སྡད་ས་ཡིན།། བོང་བུ་མར་ཡོང་གི་དྲེས་ས་ཡིན།། ཞེས་པ། ངའི་ཡུལ་ལ་ཆེ་བའི་ཡྟོན་ལ་སོང་ན།། ཡ་རབས་གོང་དུ་བཞག་སྡུ་ཡོད།། མ་རབས་འོག་ཏུ་བཞག་ས་ཡོད།། བར་ན་མཆོད་གནས་ལ་ཞབས་རྟོག་སྒྲུབ་དུ་ཡོད།། ཤེས་པ་ཕྱོཊ་མེད་དུ་སྐྱོང་ས་ཡིན།། སོ་ནམ་གཞི་ལ་བྱས་ས་ཡོད།། བོད་འབྲོག་གཟུང་དུ་འབྲེལ་བ་ཡོད།། ཅེས་པ་སོགས་ནི།④ བོད་རུ་བཞིའི་ས་བཅད་ལས་ལྷོ་གྲུ་ཤུལ་ཡུལ་གྱི་བརྟན་པ་སྣོད་དང་གཡོ་བ་བཅུད། དམ་པའི་ཆོས་དང་འཇིག་རྟེན་ལོངས་སྤྱོད་ལ་དགེ་མཚན་དང་ཆེ་བ་ཅི་མཆིས་པའི་རྣམ་པར་བསྔགས་ཚུལ་ཡིན་ལ། ཁྱད་པར་དུ། ངའི་ཡུལ་ལ་ཆེ་བའི་ཡྟོན་ལ་སོང་ན་ཞེས་པའི་ཚིག་ཟུར་འདི་ལས། གྲུ་ཤུལ་ཡུལ་ནི་གཞུང་འདིའི་མཛད་པ་པོ་རང་གི་ཡུལ་དངོས་ཡིན་པ་བསྟན་ཡོད། གྲུ་ཤུལ་བྱ་བའི་ཡུལ་འདིར་དཔྱད་ན། ས་སྐྱ་ཁྲི་ཆེན་ཨ་མེས་ཞབས་ངག་དབང་ཀུན་དགའ་བསོད་ནམས་(1597-1660)ཀྱིས་མཛད་པའི་《བཀའ་གདམས་ཆོས་འབྱུང་བཀའ་གདམས་བསྟན་པ་རྒྱས་པའི་ཉིན་བྱེད་》ལས། “སངས་རྒྱས་སྟོན་པ་ནི་འཁྲུངས་ཡུལ་ལྷོ་བྲག་གྲུ་ཤུལ་སྒོ། ཡབ་སུམ་པ་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་སྲས་སུ་བྱི་བ་ལོ་ལ་འཁྲུངས་”ཞེས་དང་།⑤ ཀ་ཐོག་སི་ཏུ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོས་མཛད་པའི་《གངས་ལྗོངས་དབུས་གཙང་གནས་སྐོར་ལམ་ཡིག་ནོར་བུ་ཟླ་ཤེལ་གྱི་སོ་དོ་》ལས། “དེ་ནས་ཕལ་ལ་བརྒལ་ན་རཏྣའི་གདན་ས། གྲུ་ཤུལ་བྱང་ཆུབ་གླིང་། མདོ་མཁར་ལྷུན་གྲུབ་ཕོ་བྲང་སོགས་ཡོད་ཟེར་”ཞེས་པ།⑥འཇིགས་བྲལ་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེས་(1904-1987)མཛད་པའི་《བདུད་འཇོམས་ཆོས་འབྱུང་》ལས། “ལང་གྲོ་དཀོན་མཆོག་འབྱུང་གནས་ཀྱི་ཡང་སྲིད་སྤྲུལ་པའི་གཏེར་ཆེན་རཏྣ་གླིང་པ་ནི། ལྷོ་བྲག་གྲུ་ཤུལ་དུ་ཡབ་ཕྱུག་པོ་མདོ་སྡེ་དར་”ཞེས་པ་དང་“ཡུམ་སྲི་ཐར་སྨན་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་རབ་བྱུང་བདུན་པའི་ཆུ་ལུག་སྟོན་ཟླ་ར་བའི་ཚེས་བཅོ་ལྔར་སྐུ་འཁྲུངས་”ཞེས་གསུངས་པ་རྣམས་གུང་བསྒྲིགས་ནས་བརྟག་ན།⑦ཡུལ་དེ་ནི་བོད་བཙན་པོའི་དུས་ཀྱི་ས་རིས་ལྟར་ན་གཡོ་རུའི་སྟོང་སྡེ་བཅུ་ལས་ལྷོ་བྲག་སྟོང་སྡེའི་ཁོངས་ཀྱི་ཡུལ་སྡེ་ཞིག་ཡིན། ཡང་《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》ལས། ཤ་འུགི་སྟག་སྒོ་ང་ལ་ཡོད་ཅེས་བསྟན་པ་ལྟར། “ཤ་འུག་སྟག་སྒོ་ནི་གཡོ་”རུའི་ལྷོ་མཐའི་རུ་མཚམས་ཡིན་པ་མཁས་པ་ལྡེའུས་མཛད་པའི་《རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ་》དང་ལྷོ་བྲག་ལྷ་ལུང་དགོན་ནས་མཛད་པར་གྲུབ་པའི་《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》སོགས་ལས་ཤེས་ཤིང་། འབྲུག་པད་མ་དཀར་པོའི་《ཆོས་འབྱུང་བསྟན་པའི་པདྨོ་རྒྱས་པའི་ཉིན་བྱེད་》ལས་ཕ་དམ་པ་སངས་རྒྱས་བོད་དུ་ལན་ལྔར་བྱོན་ཚུལ་བརྗོད་དུས། “གཉིས་པ་ཁ་ཆེ་ནས་བྱོན། གསུམ་པ་བལ་པོ་ནས། བཞི་པ་མཚོ་སྣའི་ཤ་འུག་སྟག་སྒོ་ནས་གཉལ་དུ་བྱོན་ནས་”ཞེས་གསུངས་པ་གཞིར་བཟུང་ན།⑧ གྲུ་ཤུལ་བྱ་བའི་ཡུལ་གྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ནི་འདི་ནས་འདི་བར་ཞེས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ཚད་གཟུང་བར་མི་ནུས་ཀྱང་། ཡུལ་དེའི་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་ནི་བོད་བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་ལྷོ་བྲག་སྟོང་སྡེ་དང་དེང་གི་ས་བཅད་ལྟར་ན་ལྷོ་ཁའི་ལྷོ་བྲག་རྫོང་ནས་མཚོ་སྣ་རྫོང་བར་གྱི་ཡུལ་ལུང་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་དགོས་པར་འདོད།མདོར་ན་དོན་དམ་སྨྲ་བའི་སེང་གེ་ནི་བོད་ཀྱི་ལྷོ་མཐའི་ཡུལ་གྲུ་སྟེ་ལྷོ་མོན་གྱི་འབྲུག་སོགས་དང་འདབས་འབྲེལ་དུ་སོང་བའི་གྲུ་ཤུལ་ཕྱོགས་ཀྱི་མི་ཡིན་པར་སྙམ། གཞན་ད་དུང་《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》ལས། “ལྷོ་ཕྱོཊ་མོན་གྱི་རྒྱལ་པོ་རྣམས།། མངའ་བདག་གཙང་མའི་གདུང་བརྒྱུད་ཡིན།། འོན་ཀྱང་རང་གི་ཡབ་མེས་ཡིག་ཚད་གཟིགས་”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར།⑨ དོན་དམ་སྨྲ་བའི་སེང་གེས་ལྷ་སྲས་གཙང་མ་དང་བོད་ལྷོ་མཐའི་ཡུལ་གྱི་འབྲེལ་བ་བརྗོད་སྐབས་རང་གི་ཡབ་མེས་ཡིག་ཚང་གཟིགས་ཞེས་ལྷ་སྲས་གཙང་མ་ནས་བརྒྱུད་པའི་ལྷོ་མོན་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་པོར་ཡབ་མེས་ཞེས་འབོད་ཚུལ་ལ་བརྟག་ན། མཛད་པ་པོ་རང་ཉིད་ཀྱང་ལྷ་སྲས་གཙང་མའི་གདུང་རྒྱུད་དམ་ལྷོ་མོན་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་རྒྱུད་དང་འབྲེལ་བ་ངེས་ཅན་ཡོད་པར་འདོད་ལ། གལ་སྲིད་ཚུལ་འདི་འགྲུབ་ན་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རྒྱུད་དང་དངོས་བརྒྱུད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་གང་རུང་ཡོད་པའི་དོན་དམ་སྨྲ་བའི་སེང་གེ་ཡིས་བསྟན་པའི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱང་ཁུངས་ཐུབ་ལྟ་བུར་ངོས་གཟུང་བྱ་ཆོག་པར་བསམ།\nདོན་དམ་སྨྲ་བའི་སེང་གེ་དང་ལྷོ་གྲུ་ཤུལ་གྱི་འབྲེལ་བ་ནི་རིགས་པས་བརྟག་ན་ཡང་འགྲུབ་སྟེ། 《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》ཡི་དཔེ་རྒྱུན་དེང་སང་འབྲུག་ཏུ་བཞུགས་ཡོད་ཅིང་། གཞུང་འདི་ས་དེར་འཕྲིན་ལས་རྒྱས་ཚུལ་ལ་བསམ་ན་ཡང་གཞུང་འདིའི་བྱེད་པོ། གཞུང་འདི་བྱེད་ས་དང་དར་ས་སོགས་ནི་གཞི་གཅིག་ཏུ་འབྲེལ་བ་ཤེས། ཁྱད་པར་དུ་འདི་དང་དངོས་འབྲེལ་གྱི་ལུང་གི་ཤེས་བྱེད་ཅིག་གཞུང་རང་ནས་རྙེད་པ་ནི། 《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》ལས་ལྷོ་ཕྱོགས་མོན་གྱི་རྒྱལ་རྒྱུད་དང་ལྷ་སྲས་གཙང་མའི་འབྲེལ་བ་བསྟན་ཡོད་དེ། “འོད་སྲུང་སྲས་པོ་མངའ་བདག་དཔལ་གོར་ཙན།། དེ་ཡི་གདུང་རྒྱུད་དཔལ་གྱི་བསམ་ཡསུ།། ལྷ་གླིང་ཀ་ར་ཞེསུ་གྲཊ་པ་ཡིན།། ཡུམ་བརྟན་སྲས་པོ་ཡུམ་བརྟན་མགོན།། དེའི་གདུང་བརྒྱུད་ཡར་སྟོད་བུག་པ་ཅན། དྲུང་ཆེན་ལྷ་དབང་པ་ཡི་བརྒྱུད་རྣམས་ཡིན། ལྷོ་ཕྱོཊ་མོན་གྱི་རྒྱལོ་རྣམས། མངའ་བདག་གཙང་མའི་གདུང་བརྒྱུད་ཡིན། འོན་ཀྱང་རང་གི་ཡིག་ཚད་གཟིགས་”ཞེས་པ་ལྟར།⑩རྒྱལ་པོ་ཁྲི་ལྡེ་སྲོང་བཙན་གྱི་རིགས་སྲས་ལྷ་སྲས་གཙང་མ་རྒྱུ་རྐྱེན་གང་ལ་བརྟེན་ནས་ལྷོ་མོན་སྤ་གྲོའི་ཕྱོགས་ལ་སྤྱུགས་ཚུལ་ནི་《སྦ་བཞེད་ཞབས་བཏགས་མ་》དང་《སྔོན་གྱི་གཏམ་མེ་ཏོག་ཕྲེང་བ》 《རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ་》སོགས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་དེབ་ཐེར་རྣམས་སུ་བསྟན་ཡོད་ལ། ལྷ་སྲས་གཙང་མ་ལྷོ་མོན་སྤ་གྲོ་ཡུལ་གྱི་ཕེབས་ལམ་དུ་ལྷོ་བྲག་མཁོ་མཐིང་ནས་བཞུགས་ཚུལ་དང་ཕྱིས་སུ་འབྲུག་སྤ་གྲོ་སོགས་སུ་བྱོན་ནས་དགོན་རྙིང་ཞིག་གསོའི་ལས་ལ་ཞུགས་ཤིང་ཡབ་མེས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་དང་ཟབ་ཆོས་རི་བྲག་སོགས་ལ་སྦས་ནས་མཐར་འབྲུག་སྤྱལ་ཀ་ནས་སྐུ་གཤེགས་ཚུལ་སོགས་ནི་དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པར་ལྷོ་བྲག་གཏམ་ཤུལ་ནས་འཁྲུངས་པའི་རྙིང་མའི་གཏེར་སྟོན་ཉང་རལ་ཉི་མ་འོད་ཟེར་(1124-1192)གྱིས་མཛད་པའི་《ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་པོ་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད་》ལས་ཅུང་ཞིབ་རྒྱས་སུ་འཁོད་ཡོད་ཅིང་།⑾ འདིར་དོན་དམ་སྨྲ་བའི་སེང་གེས་ལྷ་སྲས་གཙང་མ་མོན་སྤ་གྲོ་ལ་སྤྱུགས་ཚུལ་དང་ཁྱད་པར་དུ་ཁོང་གི་གདུང་རྒྱུད་ལྷོ་མོན་ཕྱོགས་སུ་འཕེལ་ཚུལ་ཁ་གསལ་ངང་བསྟན་ཡོད་པར་བརྟག་ན། དོན་དམ་སྨྲ་བའི་སེང་གེ་ནི་བོད་ལྷོ་མཐའི་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་རབས་དང་ལོ་རྒྱུས་ལ་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་རྒྱུས་མངའ་ཡོད་ལ། ཁྱད་པར་དུ་གོང་གི་ལུང་ཚིག་ལས། འོན་ཀྱང་རང་གི་ཡིག་ཚང་གཟིགས་ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་འཐུས་པར་བྱས་ཡོད་པ་ལས་ཀྱང་དོན་དམ་སྨྲ་བའི་སེང་གེ་སྐུ་དངོས་སུ་བཞུགས་སྐབས། ལྷོ་བྲག་སོགས་ཀྱིས་གཙོས་པའི་བོད་ལྷོ་མཐའི་ཡུལ་དང་དེང་གི་འབྲུག་ཡུལ་སོགས་ན་བོད་བཙན་པོའི་ལྷ་སྲས་གཙང་མ་འབྲུག་སྤ་གྲོ་བར་དུ་བྱོན་པའི་ཕེབས་ལམ་གྱི་གནས་ཚུལ་དང་། བར་དུ་གདུང་རྒྱུད་བསྐྱེད་ཚུལ། ཐ་མར་སྐུ་གྲོངས་ཚུལ་སོགས་ཀྱི་བྱུང་རབས་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་རྣམ་པར་འཁོད་པའི་ཡིག་ཚང་ངམ་ངག་རྒྱུན་ཅི་རིགས་བཞུགས་ཡོད་ཚུལ་ཡང་ངང་ངམ་ཤུགས་ཀྱིས་རྟོགས། ཚུལ་འདི་དག་དཀྱུས་གཅིག་ཏུ་དྲིལ་ནས་བརྟག་ན། དོན་དམ་སྨྲ་བའི་སེང་གེ་བྱ་བའི་མཛད་པ་པོ་འདིའི་འཁྲུངས་ཡུལ་ནི་ལྷོ་གྲུ་ཤུལ་ཕྱོགས་ཡིན་ཞིང་། གྲུ་ཤུལ་ཡུལ་གྱི་མཁས་པ་འདིས་མཛད་པའི་《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》ཡི་དཔེ་རྒྱུན་ཡང་བོད་ལྷོ་མཐའི་ཡུལ་གྲུ་དག་ན་བཞུགས་ལ། དེང་སང་འབྲུག་ཏུ་དཔེ་ཅུང་དག་པ་ཞིག་བཞུགས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་འདིར་ཐུག་པར་བསམ་མོ།།\n2.མཛད་དུས་ཀྱི་སྐོར། མཛད་པ་པའི་འཁྲུངས་འདས་མ་ངེས་ཀྱང་། གཞུང་འདི་ནམ་མཛད་ཀྱི་ལོ་ཚིགས་ནི་གཞུང་རང་ནས་ཤེས་སྙམ་སྟེ། གཞུང་དངོས་ཀྱི་ལེའུ་གསུམ་པ་གོང་མ་རྗེའི་གདུང་རབས་སྐབས་སུ། ཐོག་མར་བོད་གློ་བུར་གྱི་རྒྱལ་པོའི་གདུང་རབས་ནས་དབུ་བརྩམས་ཏེ། བར་དུ་རྒྱལ་པོས་བསྟན་པ་བསྣུབས་པ་དང་བླ་ཆེན་དགོངས་པ་རབ་གསལ་སོགས་ཀྱིས་བསྟན་པ་གསོས་པ། ལོ་ཙཱ་བ་ཆེན་པོ་རིན་ཆེན་བཟང་པོ་ནས་བོད་ལ་གསང་སྔགས་གསར་འགྱུར་གྱི་སྲོལ་དར་བ། ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤ་བོད་དུ་ཕེབས་ནས་བོད་ལ་བཀའ་གདམས་པ་གྲུབ་མཐའ་བྱུང་བ། རྗེ་བཙུན་མར་པ་ལ་སློབ་མ་གནམ་གྱིས་ས་བཀབ་པ་ལྟ་བུ་བྱོན་ཚུལ། བོད་ལ་ཁྲི་སྐོར་གྱི་རྒྱལ་པོ་བཅུ་གསུམ་བྱུང་ཚུལ་སོགས་ནས་ཕག་གྲུའི་སྡེ་སྲིད་རིམ་བྱོན་བར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་བྲིས་མཐར། “དེ་ནས་སྡེ་ཕག་མོ་གྲུབ་པའི་གདུང་རབས་ནི།། རྟའི་སི་ཏུ་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་ཏེ།། ལྷ་ལྕམ་གངས་མའི་མཚོ་ལ་སྐུ་འཁྲུངས།། ལྷ་དབང་རྒྱ་བྱིན་སྐྱེ་བ་ཡིན།། རྒྱ་དང་ཧོར་གྱི་ཁ་གནོན་ཡིན་པ་ལས།། རྒྱའི་དམག་ཟློག་པ་ཡིནོ།། དེ་ལ་དང་པོ་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་དེ།། གཉིས་པ་ཤཱཀྱ་རིན་པོ་ཆེ།། གསུམ་པ་ཤཱཀྱའི་རྒྱལ་མཚན་དང་།། བཞི་པ་གྲགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མཚན།། ལྔ་པ་བསོད་ནམས་གྲགས་པ་སྟེ།། དྲུག་པ་གྲགས་པའི་རྒྱལ་མཚན་དབང་།། བདུན་པ་གྲཊ་པའི་འབྱུང་གནས་དཔལ།། བརྒྱད་པ་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན་ཏེ། བདག་པོ་ཀུན་དགའ་གདུང་ཆད་དེ།། གྲགས་པ་འབྱུང་གནས་དཔལ་པོ་ཡི།། ཅུང་པོ་ངག་དབང་གྲགས་ཞེས་བྱ།། ཆེ་སར་སྟོན་ནས་རྒྱལ་པོར་སྐོས།།”ཞེས་བཀོད་པར་བརྟག་ན།⑿ སྣེ་གདོང་གོང་མའི་གདུང་རབས་ལས་བདུན་པ་གྲག་པའི་འབྱུང་གནས་བྱ་བ་ནི་སྤྱན་སྔ་གྲགས་པ་འབྱུང་གནས་ཡིན་ཞིང་། གོང་མ་འདིས་སྤྱི་ལོ་1445བར་དུ་སྲིད་བཞེས་ལ། སྤྱན་སྔ་གྲགས་པ་འབྱུང་གནས་གྲོངས་རྗེས་ཡབ་ཆེ་ས་སངས་རྒྱས་རྒྱལ་མཚན་ལོ་གསུམ་ལ་སྲིད་ཁྲིར་བཞུགས་ཡོད་མེད་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀུན་མི་མཐུན་མོད། ཕལ་མོ་ཆེས་ནི་སྤྱན་སྔ་གྲགས་པ་འབྱུང་གནས་གྲོངས་པའི་ལོ་དེའམ་ལོ་གསུམ་གྱི་རྗེས་སུ་སྡེ་སྲིད་གོང་མའི་ཁྲི་ལ་སྤྱན་སྔ་གྲགས་པ་འབྱུང་གནས་ཀྱི་གཅུང་པོ་ཀུན་དགའ་ལེགས་པ་གསོལ་ཡོད་པ་ཞལ་བཞེས་པས། ཆེ་སར་སྟོན་ནས་རྒྱལ་པོར་བཀོད་ཅེས་པའི་སྐབས་ནི་སྣེ་གདོང་གོང་མ་དགུ་པ་སྲིད་ཁྲིར་མ་བཞུགས་གོང་དུ་ཡིན་ངེས་ལ། ཀུན་དགའ་ལེགས་པ་སྲིད་ཁྲིར་བཞུགས་དུས་ཀྱང་འཆད་ལུགས་མི་འདྲ་བའི་དབང་གིས་ཆེ་ས་སངས་རྒྱས་རྒྱལ་མཚན་སྣེ་གདོང་གོང་མར་བསྐོས་དུས་ནི་སྤྱི་ལོ་1445དང་ཡང་ན་སྤྱི་ལོ་1448གང་རུང་ཞིག་ལ་ངོས་བཟུང་ན་འོས། དེ་ལྟར་《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》རུ་བོད་དུ་གོང་མ་རྗེའི་གདུང་རབས་བྱོན་ཚུལ་ལ་ཕག་གྲུ་སྡེ་སྲིད་ཁྲི་རབས་དགུ་པའི་སྐབས་ནས་རྫོགས་པར་བྲིས་ཡོད་ཚུལ་ལ་བརྟག་ན། དཔེ་རྙིང་འདིའི་མཛད་དུས་ནི་སྣེ་གདོང་གོང་མ་དག་གི་རིང་ལ་འཁེལ་ཞིང་། མཛད་དུས་ཞིབ་ཕྲ་ནི་བོད་དབུས་གཙང་གཉིས་ལ་ཆེ་ས་སངས་རྒྱས་རྒྱལ་མཚན་ཡབ་སྲས་དང་དེ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཏོགས་དཔོན་རིགས་བར་ལ་ཆབ་སྲིད་འཕྲོག་རེས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་སྟག་ལོའི་སྡེ་གཟར་ཆེན་མོ་དང་། ཆེ་ས་སངས་རྒྱས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་རིན་སྤུངས་པའི་ལྕམ་མོ་ཀུན་དགའ་དཔལ་འཛོམས་ཁབ་ཏུ་བསུས་པས་རིན་ཕག་བར་ལ་གཉེན་འབྲེལ་གྱི་དབུ་བརྙེས་ནས་རིན་སྤུངས་པའི་སྟོབས་ཤུགས་རིམ་པར་འཕེལ་ཞིང་དཔལ་ཕག་མོ་གྲུ་པའི་སྲིད་དབང་ནི་མར་འགྲིབ་བཞིན་པའི་དུས་སྐབས་ཤིག་ཏུ་བཞག་ན་འཚམ་སྙམ།\nགསུམ། 《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》ཡི་མ་ཕྱིའི་ངོ་སྤྲོད། དེ་ལྟར་དུས་རབས་བཅོ་ལྔ་བར་གྲུ་ཤུལ་དོན་དམ་སྨྲ་བའི་སེང་གེས་མཛད་པའི་ཆོས་སྲིད་རིག་གནས་ཀྱི་བཤད་མཛོད་ཆེན་མོ་《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》བྱ་བ་འདི་ད་སྔ་པར་དུ་བསྐྲུན་ནས་རང་རེའི་སྤྱི་མཐུན་གྱི་ལོངས་སྤྱོད་ལྟ་བུར་སོང་མེད་པར་དམིགས་ནས། ད་ནི་གཞུང་འདིའི་པར་མི་འདྲ་བ་གསུམ་གུང་ལེགས་པར་བསྒྲིགས་ཏེ་དཔེ་འདིའི་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་གནས་ཚུལ། ཉར་ཚགས་དང་པར་སྐྲུན་སོགས་ཅུང་ཟད་གླེང་བར་འདོད་དེ། ཏན་མར་ཁུའི་(Danmark)སྤུ་རྒྱལ་བཙན་པོའི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་ཨེ་རུས་ཁུ་ཧ་ར་(Erik Haarh)ལགས་ཀྱིས་ཡར་ལུང་བཙན་པོ་དག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལ་རྟོག་ཞིབ་ཡུན་རིང་བྱས་ཏེ། སྤྱི་ལོ་1969ལོར་གང་དེའི་འབྲས་བུར་སྨིན་པའི་བརྩམས་ཆོས་གྲགས་ཅན《ཡར་ལུང་རྒྱལ་རབས་》(The YarlungDynasty)བྱ་བ་རུ་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་གདུང་ཁུངས་གླེང་སྐབས་《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》ལས་ལུང་དྲངས་ཏེ་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་ཡོད་པ་ནི་ཕྲན་གྱིས་མཐོང་བའི་དཔེ་འདི་དང་འབྲེལ་བའི་ཞིབ་འཇུག་སྔ་ཤོས་སུ་མཐོང་ལ།⒀ བོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་རིག་གནས་ཀྱི་བྱ་གཞག་ལ་གྲུབ་འབྲས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་ཨ་རིའི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཉམས་ཞིབ་པ་བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་དཔེ་ཚོགས་ལྟེ་གནས་(TibetanBuddhist Resource Center)ཀྱི་འགན་འཛིན་འཇམ་དབྱངས་རྣམ་རྒྱལ་(Gene Smith)ལགས་ཀྱིས་ཀྱང་ལོ་དེར་《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》ཡི་རྩོམ་མཁན་དང་ལོ་ཚིགས།བརྗོད་བྱ། ས་བཅད་སོགས་ངོ་སྤྲོད་དང་བཅས་གནད་དོན་འགར་དཔྱད་བརྗོད་ཚིག་ཉུང་དོན་འདུས་ཤིག་དཔེ་འདིའི་འགོ་བརྗོད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་བྲིས་ནས་དཔར་པ་ནི་དཔེ་འདིར་ཆེད་དུ་དམིགས་པའི་ཞིབ་འཇུག་ཐོག་མར་མཐོང་།⒁མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་ལགས་ཀྱིས་སྤྱི་ལོ་1988ལོར་《ཡར་ཀླུང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་སྐོར་གླེང་བ་》(The EtiologicalProblem of the Yarlung Dynasty)ཞེས་པ་དང་སྤྱི་ལོ་1994ལོའི་《ཅན་ལྔ་ཞེས་པའི་དཔེ་རྙིང་ལས་འཕྲོས་པའི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་འབྱུང་ཁུངས་དང་འབྲེལ་བའི་གཏམ་རྒྱུད་སྐོར་ལ་དཔྱད་པ་》(The Origin Myths ofthe First King of Tibet as Revealed in the Can lnga)ཞེས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་དུ་ཨེ་རུས་ཁུ་ཧ་ར་ཡིས་《ཡར་ལུང་རྒྱལ་རབས་》སུ་བཀོད་པའི་《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》ལ་གཞི་བཅོལ་ཏེ་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་གདུང་ཁུངས་ཀྱི་བརྗོད་ལུགས་ལ་དཔྱད་པ་བཏང་ཡོད།⒂\nཕྲན་གྱི་མཐོང་ཆོས་སུ་གྱུར་པའི་དཔེ་འདིའི་མ་ཕྱི་གསུམ་ནི་སྔོན་འབྲས་ལྗོངས་མི་རྗེ་འབའ་ཉག་ཨ་ཐིང་མཆོག་གིས་བསྡུ་ཉར་གནང་ཞིང་རྒྱ་གར་གྱི་མཁས་པ་ལོ་ཁེ་ཧྲི་ཆན་ངྷི་ར་(Lokesh Chandra)ཡིས་ངྷི་ལི་ནས་དཔར་ཏེ་གྲུབ་པའི་དཔེ་གཅིག་དང་། ཡོ་རོབ་ཏན་མར་ཁུ་(Danmark)རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁོ་པིན་ཧ་གིན་རྒྱལ་གཉེར་དཔེ་མཛོད་ཁང་(The RoyalLibrary of Copenhagen)དུ་ཉར་པའི་དབུ་མེད་བྲིས་མའི་པར་གཅིག འབྲུག་ཐིམ་ཕུག་ནས་དཔར་པའི་དཔེ་གཅིག་དང་བཅས་གསུམ་ཡིན་ལ། འདིར་དཔེ་རེ་རེ་ངེས་གཟུང་བྱ་རྒྱུ་སྟབས་བདེ་བའི་ཕྱིར་དཔེ་གསུམ་ལ་རིམ་བཞིན་དུ་འབྲས་ལྗོངས་པར་མ་དང་། ཡོ་རོབ་པར་མ། འབྲུག་པར་མ་ཞེས་བཏགས་ཡོད། དཔེ་དེ་གསུམ་ལས་འབྲས་ལྗོངས་དང་འབྲུག་གི་དཔེ་གཉིས་ལ་ཕྲན་དངོས་སུ་མཇལ་མྱོང་ཞིང་། ཡོ་རོབ་ཀྱི་དབུ་མེད་བྲིས་མ་ནི་ཨེ་རུས་ཁུ་ཧྰ་(Erik Haarh)ལགས་ཀྱིས་《ཡར་ལུང་རྒྱལ་རབས་》ཞེས་པའི་མཇུག་ལ་མཆན་གྱི་ཚུལ་དུ་《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》ཡི་སྐབས་སོ་གཉིས་ནས་སོ་བཞིའི་བར་གྱི་ཡི་གེ་རྣམས་པར་རིས་དང་བཅས་ཏེ་ལ་ཏིང་ཡི་གེས་བྲིས་ནས་བཀོད་ཡོད་པ་དེར་མཇལ་བ་ཙམ་ལས་དཔེ་ཆ་ཆ་ཚང་ལག་སོན་དུ་མ་གྱུར།⒃ ཁོ་པིན་ཧ་གིན་རྒྱལ་གཉེར་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་ཉར་པའི་དཔེ་འདིར་སྡོམ་ལྡེབ་གྲངས་བརྒྱ་དང་བཅུ་གཉིས་ཙམ་ཡོད་ཅིང་ལྡེབ་རེ་རེའི་ངོས་ལ་ཡི་གེ་ཐིག་ཕྲེང་དྲུག་ཡོད།\nདེ་སྔ་འབྲས་ལྗོངས་སྒང་ཐོག་ཏུ་《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》ཡི་པར་རྙིང་ཞིག་བཞུགས་པ་ཕྱིས་སུ་རྒྱ་གར་གྱི་བོད་རིག་པ་སྨྲ་བ་ལོ་ཁེ་ཧྲི་ཆན་ངྷི་ར་(Lokesh Chandra)ལགས་ཀྱིས་རྒྱ་གར་དང་ཨེ་ཤེ་ཡའི་བསྟན་བཅོས་རིག་གནས་(Satapitaka Series)ཞེས་པའི་དཔེ་ཚོགས་སུ་བསྒྲིགས་ནས་སྤྱི་ལོ་1969ལོར་ངྷི་ལི་ནས་དཔར་སྐྲུན་བྱས། གླེགས་བམ་དེའི་འགོ་བརྗོད་དུ་འཇམ་དབྱངས་རྣམ་རྒྱལ་(Gene Smith)ལགས་ཀྱིས་《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》ཡི་རྩོམ་མཁན་ལོ་ཚིགས་དང་བཅས་པ་ངོ་སྤྲོད་གནང་ཡོད། འབྲས་ལྗོངས་མ་དཔེ་ངྷི་ལི་ནས་བསྐྱར་དུ་དཔར་པའི་གླེགས་བམ་གང་དེའི་དབུ་ཤོག་ནང་མར་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་མཚན་བྱང་ལ་《དུས་རབས་བཅོ་ལྔའི་དུས་ཀྱི་བོད་ཀྱི་ཤེས་བྱ་ཕྱོགས་བསྡུས་》 (The15th Century Tibetan Compendium of Knowledge)ཞེས་གསོལ་ཡོད།\nཡར་སྔོན་འབྲུག་ཏུ་《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》ཡི་དབུ་ཅན་བྲིས་མ་དཔེ་དག་པ་ཞིག་བཞུགས་པ་དེ་སྤྱི་ལོ་1976ལོར་རྒྱ་གར་གྱི་ངྷི་ལི་ནས་བསྐྱར་དུ་དཔར་ཞིང་འབྲུག་རྒྱལ་ས་ཐིམ་ཕུག་ནས་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས་ཡོད།⒄གླེགས་བམ་དེའི་མཚན་བྱང་ལ་《བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་རིག་གཞུང་གི་ཤེས་བྱ་ཕྱོགས་བསྡུས་ཏེ་བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》(BSAD MDZOD YID BZIN NOR BU: A Compendium ofTibetan Lamaist Scholastic Learning) ཞེས་གསོལ།\nགཅིག གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ལ་ངོས་འཛིན་མདོར་བསྡུས། 《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》ལས་བསྟན་པའི་བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་གདུང་ཁུངས་ཀྱི་གླེང་ཚུལ་ནི་ཅུང་ཟད་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡིན། དེའི་ནང་“གློ་བུར་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་གསུམ་སྟེ། གྲགས་པ་ལྷ་རབས་བསྟོད་རར་གླེང་བ་དང་གཅིག སྨད་པ་ཚ་ཞང་སྐྱོན་བརྗོད་ཞང་བློན་གྱི་ལུགས་སུ་གླེང་བ་དང་གཉིས། གསང་བ་མི་རབས་ཆོས་ལུགས་མ་བསྟོད་མ་སྨད་པར་དྲང་པོར་གླེང་བ་དང་གསུམ་མོ་”ཞེས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ནི་རྒྱལ་པོའི་ཁུངས་མ་བསྟོད་མ་སྨད་དྲང་མོར་བརྗོད་པའི་ལུགས་ཡིན་པར་བསྟན་ལ། འདིར་བརྗོད་པའི་གསང་བ་མི་རབས་ཞེས་པ་ནི་གཞུང་འདི་ལས། “གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ལྟར་ན་རྒྱ་ནས་ཆད།། གྲགས་པ་བོན་ལུགས་ལྟར་ན་ལྷ་ནས་ཆད།། ཡང་གསང་མུ་སྟེགས་ལྟར་ན་ཐེ་བྲང་ཡིན།།⒅ཞེས་པའི་སྐབས་ཀྱི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བརྗོད་སྟངས་འདི་ཡིན་སྙམ། དེའི་ཐད་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་གདུང་ཁུངས་ལུགས་གསུམ་དང་ཅན་ལྔའི་ཐད་ཀྱི་དཔྱད་གཞི་གལ་ཆེན་《རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ་》ལས། “གྲགས་པ་ཆོས་ལུགས་གདུང་རྒྱུད་དག་ལས་ཆད།། གདུང་རྒྱུད་རིགས་གསུམ་ཤཱཀྱ་ཆེན་པོ་དང་།" ལི་ཙ་བྱི་དང་ཤཱཀྱ་རི་བྲག་པ།།”ཞེས་ལུགས་འདིར་གྲགས་པ་ཆོས་ལུགས་ཞེས་པའི་བརྡ་སྦྱར་ཡོད་པས། 《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》ཡི་ལུང་ཁུངས་ནི་《རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ་》མ་ཡིན་སྙམ། མིང་འདིའི་ཡོང་ཁུངས་ལ་ཉང་རལ་ཉི་མ་འོད་ཟེར་གྱིས་ཅན་ལྔའི་ཡ་གྱལ་རྗེ་ཉིད་གསུངས་པ་གསང་བ་ཕྱག་རྒྱ་ཅན་ལ་གཏུགས་ཡོད་ཀྱང་།⒆ མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་ལགས་ཀྱིས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཞེས་པ་ནི་ཕྱིས་སུ་སྦྱར་བའི་ཐ་སྙད་ཅིག་དང་། ཐ་སྙད་དེ་ནི་ཅན་ལྔའི་ཁོངས་སུ་སོང་བའི་རྗེ་ཉིད་ཀྱིས་གསུངས་པ་ཕྱག་རྒྱ་ཅན་ཞེས་པ་བསམ་བཞིན་དུ་བཅོས་ཏེ་གྲུབ་པར་འདོད་ལ།⒇གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ནི་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་ལ་ལྡེའུ་ཇོ་སྲས་སོགས་ཀྱི་སྐབས་ནས་ཐོག་མར་དར་མོད། ཐ་སྙད་ཀྱི་གོང་དུ་དེའི་གདགས་གཞི་ཡོད་དགོས་པས། གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བརྗོད་ལུགས་དངོས་ནི་ཐ་སྙད་རང་ལས་དར་སྔ་བར་བསམ་ཞིང་། ཚུལ་འདི་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་སྒྲུང་རབས་སྣ་ཚོགས་བོད་དུ་དར་བའི་ལོ་རྒྱུས་དང་སྦྱར་ནས་བརྟག་ན་ཤེས་ཐུབ་སྙམ། གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ལས་རྒྱལ་པོ་རུ་པ་ཏིའི་གཏམ་གྱི་ས་བོན་གྱུར་པའི་《མ་ཧྰ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་སྒྲུང་རབས་རེ་གཉིས་ནི་བསྟན་པ་སྔ་དར་ལ་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙྰ་བ་སྐ་བ་དཔལ་བརྩེགས་ཀྱིས་བསྒྱུར་བའི་《ལྷ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྟོད་པ་》དང་《ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་བསྟོད་པ་》བརྒྱུད་བོད་དུ་དར་ལ།（21） ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་PT1038ལས་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་གནོད་སྦྱིན་ཛ་རུ་བཤད་པ་དང་《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》སོགས་སུ་ཤྰཀྱ་རི་བྲག་པར་བསྟན་པ་སོགས་དངོས་འབྲེལ་དུ་གྱུར་པའི་རིགས་དེ་དག་ལས་བྱེ་བྲག་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་དང་འབྲེལ་བའི་གཏམ་ནི་བོད་དུ་དར་སྔ་བ་ཤེས་ཤིང་། གཞན་ཉང་རལ་ཉི་མ་འོད་ཟེར་གྱིས་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་སྐུ་རིང་ལ་གཏམ་རྒྱུད་དང་སྒྲུང་རྒྱུད་སྣ་ཚོགས་དར་བ་དང་།（22） དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་སྤུ་དེ་གུང་རྒྱལ་གྱི་རིང་ལ་རྒྱ་གར་ནས་བོད་ལ་རོ་ལངས་གསེར་སྒྲུབ་ཀྱི་སྒྲུང་དང་མ་སངས་ཀྱི་སྒྲུང་། མཆིལ་བའི་སྒྲུང་སོགས་དར་བར་གསུངས་པའི་དགོངས་གཞི་ལ་ལེགས་པར་དཔྱད་ན་ཡང་།（23） རྒྱ་གར་གྱི་སྒྲུང་སྣ་ཚོགས་ནི་བོད་ཀྱི་བཙན་པོ་སྔ་མ་དག་གི་སྐུ་རིང་ལ་བོད་དུ་དར་ཡོད་ངེས་ལ། དེ་དག་ནི་བསྟན་པ་སྔ་དར་ལ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་གདུང་ཁུངས་དང་འབྲེལ་བའི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བརྗོད་གཞིར་ཅི་ལ་མི་སྲིད་བསམ།\nགསང་བ་ཆོས་ལུགས་ལྟར་ན་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་གདུང་ཁུངས་ནི་རྒྱ་གར་ཡིན་ལ། དེ་ལ་ཡང་བྱེ་བྲག་གི་ཁས་ལེན་འཛིན་མཚམས་ནི་ཅུང་སོ་སོ་བར་མཐོང་སྟེ། རིགས་གཅིག་གིས་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནི་གདུང་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སྟེ་ ཤཱཀྱ་རི་བྲག་པའི་རིགས་རྒྱུད་དུ་འདོད་ཅིང་། ནང་གསེས་སུ་རྒྱལ་པོ་སྐྱ་སེང་གི་བུ་རུ་འདོད་པ་དང་རྒྱལ་པོ་དམག་བརྒྱ་བའི་བུ་རུ་འདོད་པ་བཅས་ལུགས་གཉིས་དང་། རིགས་གཞན་ཞིག་གིས་གདུང་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སྟེ་ཤཱཀྱ་ལི་ཙ་བྱིའི་རིགས་རྒྱུད་དུ་འདོད་ཅིང་། དེ་ལ་ནང་གསེས་སུ་རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོའི་བུ་རུ་འདོད་པ་དང་རྒྱལ་པོ་གསལ་རྒྱལ་གྱི་བུ་རུ་འདོད་པའི་རང་ལུགས་གཉིས་ཡོད། རིགས་དང་པོའི་དང་པོ་ཤཱཀྱ་རི་བྲག་པའི་རྒྱལ་པོ་སྐྱ་སེང་གི་བུ་རུ་འདོད་པའི་བརྗོད་ལུགས་ལ་《རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ་》ལྟ་བུ་དང་།（24）རིགས་དང་པོའི་གཉིས་པ་ཤཱཀྱ་རི་བྲག་པའི་རྒྱལ་པོ་དམག་བརྒྱ་བའི་བུ་རུ་འདོད་པ་ལ་《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》དང་དེའི་རྗེས་འབྲངས་ཀྱི་《ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་པོ་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད་《དང་《རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་》 《དེབ་ཐེར་དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ་དབྱངས་》（25）ལྟ་བུ་ཡོད། དེ་དག་ལས་《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》ནི་ཤཱཀྱ་རི་བྲག་པའི་རྒྱལ་པོ་དམག་བརྒྱ་བའི་བུ་རུ་འདོད་པའི་རིགས་སུ་སོང་ཡོད།\nརྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནི་ཤཱཀྱ་ལི་ཙ་བྱིའི་གདུང་རྒྱུད་དུ་གཏུགས་པའི་ཁུངས་དངོས་ནི། 《དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ་》ལས། “དེ་ལ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ཤཱཀྱ་ཆེན་པོ་དང་།ཤཱཀྱ་རི་བྲག་པ་དང་། ཤཱཀྱ་ལི་ཙ་བྱི་གསུམ་པོའི་རིགས་གང་ཡིན་པ་ལ་མ་མཐུན་པ་ཡོད་ཀྱང་། འཇམ་དཔལ་རྩ་བའི་རྒྱུད་ན་སྲོང་བཙན་ནས་དར་མ་ཡན་ཆོད་དུ་ལུང་བསྟན་པ་ཤིན་ཏུ་གསལ་བ་ཞིག་སྣང་ལ། དེའི་སྐབས་སུ་རྩ་བའི་རྒྱུད་ལས། ལི་ཙ་བྱི་རྣམས་རིགས་སུ་བྱུང་། ཞེས་འབྱུང་བས་ལི་ཙ་བྱིའི་རིགས་ཡིན་པ་དག་གོ་”ཞེས་དང་། 《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》ལས་ཀྱང་། “ཀ་བཀོལ་མ་ལས་ཤཱཀྱ་རི་བྲགས་པའི་རྒྱུད་པ་ཅེས་སྣང་ཡང་། འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད་ལས། ལི་ཙཱ་ལྦི་རྣམས་རིགས་སུ་བྱུང་།།” （25）ཞེས་བསྟན་པས། དེ་ལྟར་ན་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་གདུང་ཁུངས་ཤཱཀྱ་ལི་ཙ་བྱི་ལ་གཏུགས་པའི་ཁུངས་ནི་《འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད་》ཡིན་ཞིང་། ལུགས་འདི་ལའང་ནང་གསེས་སུ་རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོའམ་རྒྱལ་པོ་གསལ་རྒྱལ་ལ་སོགས་པའི་གདུང་རྒྱུད་དུ་གཏུགས་པའི་རང་ལུགས་དུ་མ་སྣང་མོད། དེ་དག་གི་རྩ་བའི་ཁུངས་ནི་མངའ་རིས་རྒྱལ་པོ་བྱང་ཆུབ་འོད་ཀྱིས་བསྐུལ་ནས་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཤཱཀྱ་བློ་གྲོས་ཀྱིས་བསྒྱུར་པའི་《འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གྱི་རྩ་བའི་རྒྱུད་》ཡིན་ཞིང་།（26） སྒྲ་སྒྱུར་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཤཱཀྱ་བློ་གྲོས་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་རིན་ཆེན་བཟང་པོ་དང་དུས་མཉམ་ཡིན་ལ། ལོ་ཙཱ་བ་ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་སྔ་དར་གྱི་སྐབས་ལོ་ཙཱ་བ་སྐ་བ་དཔལ་བརྩེགས་ཀྱིས་ཁ་ཆེའི་དཔེ་ལ་གཏུགས་ཏེ་བསྒྱུར་བའི་《བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་ལ་འཇུག་པ་》ཡི་འགྱུར་དེ་ཡུལ་དབུས་ཀྱི་དཔེ་དང་འགྲེལ་པར་མཐུན་པར་བཅོས་ཤིང་བསྒྱུར་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པས།（27） 《འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གྱི་རྩ་བའི་རྒྱུད་》འདི་ནི་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་སྟོད་ཆར་བོད་དུ་བསྒྱུར་ཡོད། འགོས་ལོ་ཙཱ་བ་གཞོན་ནུ་དཔལ་གྱི་དུས་སུ《འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གྱི་རྩ་བའི་རྒྱུད་》འདི་བོད་ནས་འཕྲིན་ལས་དར་མོད། 《འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གྱི་རྩ་བའི་རྒྱུད་》ནི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་ལུང་བསྟན་ཡིན་ཚུལ་ཐད་མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་དགག་བཞག་གནང་ཡོད།（28）\nགཉིས། གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ལས་ཤཱཀྱ་རི་བྲག་པའི་སྐོར། ཉང་རལ་ཉི་མ་འོད་ཟེར་གྱིས་མཛད་པའི་《ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་པོ་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད་》དུ།“ལ་ལས་སློབ་དཔོན་ཤེས་རབ་གོ་ཆས་མཛད་པའི་ལྷ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྟོད་པའི་འགྲེལ་བར་རྒྱལ་པོ་སྐྱ་སེང་ལ་མི་མ་ཡིན་གྱི་བུ་ལྔ་བྱུང་བའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་རིམ་པར་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་འཁྲུངས་བར་བསྟན་”ཞེས་གསུངས་ལ།（29）ནེའུ་པཎྟི་ཏ་གྲགས་པ་སྨོན་ལམ་བློ་གྲོས་ཀྱིས་《སྔོན་གྱི་གཏམ་མེ་ཏོག་ཕྲེང་བ་》རུ། “བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁམས་ཆེན་པོ་འདིའི་བདག་པོར་གྱུར་པ་ནི། རི་བྲག་པ་སྐྱ་སེང་གེའི་བུ་ལྔ་ཚིགས་པ་ཡིན་པར། སློབ་དཔོན་ཤེས་རབ་གོ་ཆས་མཛད་པའི་ལྷ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྟོད་པའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་བའི་བསྟོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བཤད་ཅེས་ཟེར་བ་ནི། སྣར་ཐང་པ་རིག་རལ་གྱི་རྫུན་ཡིན་ཏེ། དེ་ལས་མ་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ་”ཞེས་ལྷ་ལས་ཕུལ་བྱུང་གི་བསྟོད་འགྲེལ་ནི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ལས་ཤཱཀྱ་རི་བྲག་པར་སྨྲ་བའི་ཁུངས་དངོས་མིན་པར་བཞེད།（30） འོན་ཀྱང་། ཉང་རལ་ཉི་མ་འོད་ཟེར་(1136-1204)གྱིས་ལ་ལ་ཞེས་གསུངས་པ་དེའི་འཇུག་ཡུལ་དངོས་ནི་བཅོམ་ལྡན་རིག་པའི་རལ་གྲི་(1227-1305)མིན་པ་ནི་མཁས་པ་གཉིས་ཀའི་ལོ་ཚིགས་ལ་བལྟས་ཙམ་གྱིས་ཤེས་ནུས་ལ། དེར་བརྟེན་ཉང་རལ་ཉི་མ་འོད་ཟེར་གྱིས་བསྟན་པའི་ལ་ལ་ཞེས་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་རིག་པའི་རལ་གྲི་མ་ཡིན་པའི་འཇུག་ཡུལ་གཞན་ལ་གོ་དགོས་ཏེ། ཁོང་གི་སྔོན་དང་ཁོང་དང་སྐབས་ཐོག་གཅིག་པའི་ཆོས་འབྱུང་དང་ལོ་རྒྱུས་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཡི་གེ་སྔ་མའི་གྲས་ལ། ཁུ་སྟོན་བརྩོན་འགྲུས་གཡུང་དྲུང་(1011-1075))གི་《ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ་》དང་།（31） ཀླུ་མེས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཤེས་རབ་ཀྱི《བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་》（32）རོང་ཟོམ་ཆོས་ཀྱི་བཟང་པོ(1042-1036)ཡི་ཆོས་འབྱུང་།（33） གཙང་ནག་པ་བརྩོན་འགྲུས་སེང་གེ་ཡི་ཆོས་འབྱུང་། ཁྲོ་ཕུ་ལོ་ཙཱ་བ་བྱམས་པ་དཔལ་གྱི་ཆོས་འབྱུང་། (1172-1236) ཆག་ལོ་ཙཱ་བ་ཆོས་རྗེ་དཔལ་གྱི་ཆོས་འབྱུང་། (1197-1264) མཆིམས་ནམ་མཁའ་གྲགས་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་། (1210-1285) དབུས་པ་བློ་གསལ་གྱི་ཆོས་འབྱུང་།（34） བྱང་ཇི་སྟོན་པས་སྤྱི་ལོ་1286ལོར་མཛད་པའི་《རྒྱལ་རབས་དཔག་བསམ་ལྗོན་ཤིང་》སོགས་ཡོད་པ་དང་། དེ་དག་ནི་བཅོམ་ལྡན་རིག་པའི་རལ་གྲིའི་གོང་ངམ་ཁོང་དང་ཕལ་ཆེར་དུས་མཉམ་ཡིན་པའི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཡང་ཡིན།（35） དེ་ལས་ཕལ་མོ་ཆེ་ནི་ཡུལ་དུས་ཀྱི་དབང་གིས་ད་ལྟ་མཇལ་རྒྱུ་མེད་པའང་མངོན་སུམ་ཡིན། ནེའུ་པཎྟི་ཏ་གྲགས་པ་སྨོན་ལམ་བློ་གྲོས་ཀྱི་དགག་བཞག་ནི་ཤིན་ཏུ་དཔྱད་གཟོད་ཡིན་ཏེ། བསྟན་འགྱུར་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་པོད་དང་པོར་བཞུགས་པའི་《ལྷ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྟོད་པ་》དང་《ལྷ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྟོད་པའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་བ་》སྟེ་རྩ་འགྲེལ་གཉིས་གུང་བསྒྲིགས་ན། འགྲེལ་བ་ལས། “སྣ་ཚོགས་པའི་གཟུགས་བསྟན་པས་བསླུས་ནས། སྲིད་སྒྲུབ་ཀྱི་ཁ་ལོ་བ་རང་ཉིད་ཀྱིས་བྱས་ཏེ། གཡུལ་དཀྱེབས་འཐབ་དཀའི་རིགསུ་དཔུང་གི་ཚོགས།། བཅོ་བརྒྱད་དང་བཅས་པ་བརླག་པར་གྱུར་ཏོ།། རུ་པ་ཏི་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱལ་པོ་དཔུང་གི་ཚོགས་གཅིག་དང་བཅས་པ་གཡུལ་འགྱེད་པའི་ཚེ། བུད་མེད་ཀྱི་ཆ་ལུགས་སུ་བྱས་ཏེ་བྲོས་ནས་རི་ཁ་བ་ཅན་གྱི་རི་ཁྲོད་དུ་ཞུགས་ཏེ། གནས་པའི་རིགས་ལས་དེང་སང་ན་ཡང་བོད་ཅེས་བྱ་བར་གྲགས་པ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པ་ཙམ་ལས།（36） རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནི་རི་བྲག་པའི་རྒྱུད་པ་ཡིན་པ་ལྟ་ཅི། ཐ་ན་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་མཚན་ཡང་ཚིག་ཟིན་ཙམ་ལའང་ཐོན་མེད་པས་ཤཱཀྱ་རི་བྲག་པར་སྨྲ་བ་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མཁན་པོ་དག་གི་རང་བཟོ་རུ་ཟད་སྙམ། དེའི་ཕྱིར།《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》སོགས་སུ་འཁོད་པའི་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནི་ཤཱཀྱ་རི་བྲག་པ་ནས་བརྒྱུད་པར་བཤད་པའི་ཁུངས་ནི་བསྟན་འགྱུར་གྱི་བསྟོད་ཚོགས་ན་བཞུགས་པའི་《ལྷ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྟོད་པའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་བ་》བྱ་བ་དེར་ངོས་བཟུང་བ་ནི་སྒྲུབ་པར་དཀའ་ངེས་སྙམ། དེ་བས་ནེའུ་པཎྡི་ཏས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཁུངས་ལ་དོགས་སློང་མཛད་ཚུལ་དང་། ཉང་རལ་ཉི་མ་འོད་ཟེར་གྱིས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་དང་གསང་བ་ཕྱག་རྒྱ་ཅན་ལ་འབྲེལ་བར་འདོད་པ་ལ་ཡང་དཔྱད་རིན་ཆེ་བསམ། གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ལས་ཤཱཀྱ་རི་བྲག་པར་སྨྲ་བའི་འཆད་ལུགས་ནི་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་ལ་ལོ་ཙཱ་བ་རིན་ཆེན་བཟང་པོས་《ལྷ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྟོད་པའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་བ་》བོད་དུ་བསྒྱུར་བ་ནས་བཟུང་ཐོག་མར་དར་བ་ཞིག་མ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་བྱུང་སྔ་བའི་ཕྱིར་རོ།།\nགཅིག ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་ལ་ངོས་འཛིན་མདོར་བསྡུས། ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་གྱི་འབྲི་སྟངས་ལ་《ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་པོ་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད་》དུ་ཟ་བཞུགས་རྒན་རབས་ཅན་ཞེས་འབྱུང་ལ། 《རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ་》ལས་ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་དང་། 《ཆོས་འབྱུང་ཆེན་མོ་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་》ལས་ཐང་མ་འཇུག་དྲལ་ཅན། 《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》ལས་ཟངས་མ་གཞུང་རལ་ཅན་ཞེས་འབྱུང་། དེ་དག་ལས་《ཆོས་འབྱུང་ཆེན་མོ་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་》ལས་ཐང་མ་ཞེས་པ་ནི་ཡིག་མཁན་གྱིས་ཟ་ཡི་ཡི་གེ་འཛིན་མ་ནུས་པར་ཐང་མ་ཞེས་པར་བྲིས་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》འབྲས་ལྗོངས་པར་མ་ལས་རྨུ་ཐག་ཟང་གཡག་ལ་རྨུ་ཐགས་ཐང་གཡག་ཅེས་བྲིས་པ་ལྟ་བུའོ།།（37）\nཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་གྱི་རྩོམ་མཁན་སྐོར་ལ།《རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ་》ལས་ཡབ་འབངས་དང་《ཆོས་འབྱུང་ཆེན་མོ་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་》ལས་ཡབ་ཚན་འབངས་ཀྱིས་བརྩམས་པ་ཐང་མ་འཇུག་དྲལ་ཅན་ཞེས་ཡབ་འབངས་སམ་ཡབ་ཚན་འབངས་ཡིན་པར་བསྟན་ཡོད། སྤྱིར་ཡབ་འབངས་ཞེས་པ་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གཞུང་ལ་གྲགས་པའི་ཐ་སྙད་ཅིག་སྟེ། དེ་ནི་བཙན་པོ་ཡབ་ཀྱི་མངའ་རིས་ཏེ་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་བོད་ཀ་གཡག་དྲུག་གི་རྒྱལ་པོར་གསོལ་མཁན་གྱི་རུས་ཚོ་དྲུག་ལ་གོ་ཞིང་། འདིར་ཡབ་འབངས་ཞེས་པ་གང་ཟག་བྱེ་བྲག་ལ་གོ་ན་འོས་པར་མ་མཐོང་ལ། ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་འདི་ནི་བཙན་པོའི་ལོ་རྒྱུས་ཇི་ལྟར་ཡིན་པའི་གནས་ལ་ནང་བྱན་ཆུད་པའི་རྒྱལ་པོའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་དམ་བཙན་པོའི་གཞུང་གི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བས་བྲིས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དེའི་རིགས་ལ་གོ་ན་ཅུང་འོས་པར་བསམ། 《ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་པོ་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད་》དུ། “དེ་ནས་གླེང་པའི་ཞིབ་རྩིང་གསུམ།། རྐྱང་པ་གཅིག་རྒྱུད་རྩི་བ་ཡིན།། དེ་མིང་ཟ་གཞུག་རྒན་རབས་ཅན།།” ཞེས་པ་དང་།（38）《བླ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་འཆི་མེད་གཏེར་》གྱིས་ཡིག་རྙིང་མགོ་ཟླུམ་དས་ཆད་གཞིར་བཟུང་སྟེ་དེའི་ཚུལ་བཀྲལ་བ་ནི། “རྒྱལ་རབས་རྐྱང་པ་ནི།ཆེ་ལོངས་ཙམ་ཞིག སྐུ་ཚེ་གང་ཙམ་དང་། ཡབ་ལ་སྲས་གང་འཁྲུངས་”ཅེས་པའོ།། འདི་ནི་མགོ་ཟླུམ་དས་ཆད་བཞིན་ནོ་ཞེས་འཁོད་པར་གཞིགས་ན།（39）ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་ནི་རྒྱལ་རབས་ཞིབ་རྩིང་འབྲིང་གསུམ་ལས་རྐྱང་པ་ཆིག་རྒྱུད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་བརྗོད་པའི་རྒྱལ་རབས་རྩིང་པ་སྟེ། བཙན་པོ་ཡབ་སུ་ནས་སྲས་གང་ལ་ཆབ་སྲིད་གཏད་ཚུལ་གཙོ་བོར་སྟོན་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཡི་གེ་ཞིག་ཡིན་པ་ཤེས་སླ། དེང་སང་མངོན་སུམ་དུ་བསྟན་དུ་ཡོད་པའི་ཏུན་ཧོང་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་རྙིང་རེ་འགའ་ལས་ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་གྱི་རྣམ་པར་གོ་བ་ཅུང་ལེན་ཐུབ་པར་འདོད་དེ། ཏུན་ཧོང་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་PT1286ལས། “ལྡེ་ཉག་ཁྲི་བཙན་པོ་དང་། གནམ་མུག་མུག་དུ་བཤོས་པ་འྀ་སྲས། མུ་ཁྲི་བཙན་པོ། མུག་ཁྲི་བཙན་པོ་དང་ས་དྀང་དིང་དུ་བཤོས་པ་འྀ་སྲད། དྀང་ཁྲི་བཙན་པོ་དིང་ཁྲི་བཙན་པོ་དང་། སོ་ཐམ་ཐམ་དུ་བཤོས་པ་འྀ་སྲད། དེ་ཁྲི་བཙན་”པོ་ཞེས་རྒྱལ་པོ་གོང་མ་གོང་མ་ནས་འོག་མ་འོག་མ་བར་དུ་བརྒྱུད་ཚུལ་བསྟན་ཡོད་པས།（40） མདོར་ན་ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་བྱ་བ་འདི་ཡང་PT1286དང་རིགས་མཚུངས་ཏེ། འདི་བཙན་པོའི་གཞུང་དང་འབྲེལ་ཚུལ་ནི་《སྦ་བཞེད་》དུ་བློན་ཆེན་པོ་འགོས་ཁྲི་བཟང་ཡབ་ལྷག་གིས་བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་ལ་རྗེའི་གདུང་རབས་དང་འབངས་ཀྱི་ས་བཅད་སོགས་སྐྱེ་བོ་མི་ཆོས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་གནང་བར་ཞུས་ཚུལ་དང་།（41） 《སྦ་བཞེད་ཞབས་བཏགས་མ་》ལས་བཙན་པོ་ཁྲི་རལ་བ་ཅན་གྱིས་ཞང་བློན་རྣམས་ལ་ཅན་ལྔ་བསྒྲགས་ཏེ་མི་ཆོས་གཏན་ལ་ཕབ་ཚུལ་སོགས་མདོར་ན་བཙན་པོ་གང་རུང་དང་སྦྱར་བ་ལས་ཤེས་ཐུབ།（42）\nཅན་ལྔ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་ལ་བརྟག་པར་བྱ་བར་《རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ་》ནི་ཤེས་བྱེད་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ལ། ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་ལ་《རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ་》ལས། “དགུང་ཕུབ་ཀྱི་བླ་ན་འབྲོ་རྗེ་ལེགས་པ་བཞུགས། གནམ་ཕུབ་ཀྱི་བླ་ན་གནམ་ལྷ་དཀར་གསུམ་བཞུགས། སྤྲིན་ཕུབ་ཀྱི་བླ་ན་སྐར་མ་ཡོལ་ལྡེ་བཞུགས། རྒུང་གཡོལ་གྱི་བླ་ན་རྒྱ་ལྷ་འབྲོང་ནམ་བཞུགས།གནམ་ཡེལ་གྱི་བླ་ན་འོ་དེ་གུང་རྒྱལ་བཞུགས། སྟེང་མེར་གྱི་བླ་ན་ཡབ་ལྷ་བརྡལ་དྲུག་བཞུགས། སྤྲིན་ཕུབ་ཀྱི་བླ་ན་བདུད་རྗེ་ཆེན་པོ་བཞུགས། ཁ་ཡེལ་གྱི་བླ་ན་ལྡེ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་བཞུགས། རྨུ་ཟིལ་གྱི་བླ་ན་རྨུ་རྗེ་བཙན་པོ་བཞུགས། དོག་མེར་གྱི་བླ་ན་སྟང་ས་མགོན་བུ་བཞུགས། ཟོ་རོ་ཆེན་པོའི་འོག་ན་དོག་ལྷ་སྨིན་བུ་བཞུགས། ས་མེར་གྱི་འོག་ན་མེར་ལྷ་སྨོངས་བུ་བཞུགས། ས་ལྷགས་ཀྱི་འོག་ན་ས་ལྷ་འཁོར་མོ་བཞུགས། སྟིང་རུམ་གྱི་འོག་ན་སྟིང་ལྷ་གང་ཆེན་བཞུགས།གསང་གཅིག་གི་བླ་ན་གསང་ལྷ་དེ་པ་བཞུགས། བར་སྙང་གི་བླ་ན་བདུད་རྗེ་ཆེན་པོ་བཞུགས་” （43）ཞེས་འཁོད་པར་བརྟག་ན། 《རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ་》ཡིས་ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་བསྒྲགས་པ་བོན་ལུགས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་དུ་འདོད་པ་ཤེས་ཐུབ།\nཡིན་ན་ཡང་། སྐབས་སུ་བབ་པའི་དཔེ་རྙིང་《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》ལས། “དེ་ཡང་ཟངས་མ་གཞུང་རལ་ཅན་ལས་ནི།། དམག་བརྒྱ་པ་ལ་བུ་དགུ་བཅུ་གོ་དགུ། ཕ་དང་བརྒྱ་ཡོད་པས་དམག་བརྒྱ་པར་བཏགས་སོ།། སྐྱ་བསེང་ལ་བཙུན་མོ་ལྔ་བརྒྱ་ཡོད་ཀྱང་སྲས་མེད་དེ།། སྲིད་ཀྱི་ཆོ་ག་མང་དུ་བྱས་ཀྱང་བུ་མེད་ནས།། དཀཽག་ལ་གསོལ་བ་བཏབ་ཅི་བྱས་ཀྱང་བུ་མ་བྱུང་བ་ལ།། དྲང་སྲོང་སྔོན་ཤེས་ཅན་གཅིག་ན་རེ། ཁྱོད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་སྔ་མ་ཤ་བ་ཕོ་མོ་གཉིས་འདོད་ཆགས་སྤྱོད་པ་ལ་མདའ་རྒྱབ་བསད་པས་དེའི་རྣམ་སྨིན་གྱི་བུ་ཡོང་བ་མིན་ནོ་”ཞེས་གྲུ་ཤུལ་དོན་དམ་སྨྲ་བའི་སེང་གེ་ཡིས་ཤཱཀྱ་རི་བྲག་པའི་གདུང་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དམག་བརྒྱ་བའི་བུ་ཆུང་རུ་པ་ཏིའམ་རུ་བ་སྐྱེས་བྱ་བ་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ཡིན་པར་སྨྲ་བའི་ཁུངས་སུ་ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་བསྟན་ཡོད།（44）གྲུ་ཤུལ་དོན་དམ་སྨྲ་བའི་སེང་གེ་ཡིས་མཁས་པ་ལྡེའུས་གསུངས་པའི་བླ་ན་བཞུགས་པ་བཅོ་བརྒྱད་དང་འབྲེལ་པའི་བསྒྲགས་པ་བོན་ལུགས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་གཙོ་བོ་ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་བྱ་བ་འདི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཁུངས་སུ་བསྟན་པ་ལ་བརྟག་གཞི་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡོད་པར་བསམ།\nགཉིས། ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་དང་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་སྐོར། གྲུ་ཤུལ་དོན་དམ་སྨྲ་བའི་སེང་གེས་ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཁུངས་སུ་བསྟན་པའི་རྒྱུ་མཚན་ལ་ཕྱོགས་གཉིས་ནས་གླེང་བར་འདོད་དེ། རྒྱུ་མཚན་གྱི་ཕྱོགས་དང་པོ་ནི་བསྟན་འགྱུར་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་བསྟོད་ཚོགས་སུ་བཞུགས་པའི་《ལྷ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྟོད་པའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་བ་》ནི་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ཤཱཀྱ་རི་བྲག་པའི་གདུང་རྒྱུད་དུ་སྨྲ་བའི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཁུངས་དངོས་མིན་པ་གོང་དུ་སོང་བ་ལྟར་ཡིན་ལ། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཁུངས་དངོས་གང་ཡིན་པ་ལྷང་ངེར་འབུད་རྒྱུ་ནི་ཁ་ཚ་དགོས་གཏུགས་སུ་གྱུར་ཡོད། དེ་ཡང་ནེའུ་པཎྡི་ཏས་མཚོན་པའི་བོད་སྔ་རབས་མཁས་པས་《ལྷ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྟོད་པའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་བ་》ནི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཁུངས་སུ་མི་འགྲོ་བར་བཞེད་མོད། ཁུངས་དངོས་གང་ཡིན་པ་ནི་རང་རང་གི་གཞུང་ལས་དངོས་སུ་བསྟན་མེད་ལ། ཕྱིས་སུ་སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བཅོ་ལྔ་བར་བྱོན་པའི་གྲུ་ཤུལ་དོན་དམ་སྨྲ་བའི་སེང་གེ་ཡིས་《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》རུ་དེའི་ཁུངས་དངོས་ནི་ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་ཡིན་པར་བསྟན་པས། ཚུལ་འདིར་བསམ་ན་རང་རྒྱུད་ལ་ནེའུ་པཎྡི་ཏའི་དོགས་པ་ནི་ཕྱིས་སུ་དོན་དམ་སྨྲ་བའི་སེང་གེས་བསལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་དྲན་སྣང་ཞིག་ངང་གིས་སྐྱེ་ཡོང་།\nརྒྱུ་མཚན་གྱི་ཕྱོགས་གཉིས་པ་ནི་《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》ལས་ཤེས་ཏེ། ད་ལྟ་མཇལ་ཐུབ་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཡི་གེ་དག་ལས་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་རྣམ་ཐར་ཞལ་ཆེམས་ཡིན་ཞིང་ཕྱིས་ཇོ་བོ་རྗེས་ར་ས་འཕྲུལ་སྣང་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཀ་བ་བུམ་པའི་དབྱིབས་ཅན་ནས་བཏོན་པར་གྲགས་པའི་《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》ནི་《ལྷ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྟོད་པའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་བ་》སོགས་སུ་བསྟན་པའི་ཤཱཀྱ་རི་བྲག་པའི་རྒྱུད་པ་རྒྱལ་པོ་རུ་པ་ཏི་བྱ་བ་དེ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ཡིན་པར་སྨྲ་བའི་ཡིག་ཆ་སྔ་མར་མཐོང་ལ། དེ་ལས། “ཁོ་བྲེད་ནས་རི་ལ་བྲོས་པས་ལྷ་རི་གྱང་མཐོའི་རྩེ་མོར་བྱུང་ངོ་།། ད་རུང་དུ་བྱང་ཕྱོགས་ཁ་བ་ཅན་དུ་ཁ་བལྟས་ནས་ལྷ་རི་ཡོལ་པོའི་རྩེ་ལ་བྲོས་པས།གནམ་གྱི་ལྷས་ཁོའི་སྤྱི་བོའི་དབུ་སྐྲ་ལ་ལྷ་ཐག་དང་དམུ་ཐག་བཏགས་ནས་ཡར་ལ་ཐེན་ཏེ་གནམ་རིམ་པ་བཅུ་གསུམ་གྱི་སྟེང་དགའ་ལྡན་ལྷ་ཡུལ་དུ་བྱོན་ནོ།། དེ་དུས་ཙ་ན་རྒྱལ་བུ་རུ་བ་སྐྱེས་ཞེས་བྱ་བ་ཁོང་མིང་ནི། ལྷ་ཅིག་གནམ་གྱི་ཡབ་ལྷ་སྲིད་པ་མགོན་བཙུན་ཕྱྭའི་ལྷ་ཞེས་བྱ་བར་མིང་བཏགས་སོ།།” ཞེས་པའི་བར་དང་། དེའི་མཇུག་གི་ལུང་དོན་དག་ལ་བལྟས་ན།（45） 《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》ཡི་རང་ལུགས་ནི་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནི་རྒྱ་གར་ཤཱཀྱ་རི་བྲག་པའི་དམག་བརྒྱ་བའི་སྲས་ཡིན་པ་གང་ཞིག་ཕྱིས་བོད་ཀྱི་བྲོས་ལམ་དུ་གནམ་གྱིས་ལྷས་དམུ་ཐག་གིས་ཐེན་ནས་གནམ་རིམ་པ་བཅུ་གསུམ་གྱི་སྟེང་ནས་སྲིད་པའི་ཕྱྭ་ལྷ་མཛད་དེ་ལྷ་རབས་ཐེན་དགུ་མཆེད་བཞིའི་ཡབ་མེས་བྱས་ཤིང་། ཕྱིས་སུ་ཡང་བོད་དུ་ཕེབས་ཏེ་ཤེས་པ་ཅན་བཅུ་གཉིས་ཀྱིས་གཉའ་བར་ཁྲི་ལ་བཏེགས་ནས་རྒྱལ་པོར་བཀུར་ཚུལ་བརྗོད་ཡོད། དེ་ལྟར་《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》རུ་རྒྱ་གར་རྒྱལ་པོའི་གདུང་རྒྱུད་དུ་འདོད་པའི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འཆད་སྟངས་དང་སྲིད་པ་ཕྱྭའི་ལྷ་རུ་འདོད་པའི་བསྒྲགས་པ་བོན་ལུགས་ཀྱི་འཆད་སྟངས་གཉིས་སོ་སོར་མ་ཕྱེ་པར་དཀྱུས་གཅིག་ཏུ་བྲིས་ཡོད་ཅིང་། དེ་ལྟར་འབྲི་དོན་ནི་དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས། “འོད་གསལ་ལྷ་ལས་བབ་དང་ཤཱཀྱ་ཡི།། རྒྱལ་རྒྱུད་ཡིན་པའང་འགལ་བ་མ་ཡིན་ཏེ།། ཟས་གཙང་སྲས་དང་དགའ་ལྡན་ལྷ་གནས་ནས།། བབས་པ་འགལ་བ་མེད་པ་ཇི་བཞིན་ནོ།།” ཞེས་གསུངས་པ་ལས་ཆེས་ཐོག་མའི་གནས་སྐབས་ཤིག་ལ་གསང་བསྒྲགས་ཀྱི་ལུགས་གཉིས་ནི་ཕུན་ཚུན་གཅད་བྱ་གཅོད་བྱེད་དུ་མི་འགྲོ་ཞིང་གཞི་མཐུན་པར་གསུངས་ཚུལ་ལས་རྒྱུ་མཚན་ཅུང་ཤེས་ཐུབ་བསམ།（46）《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》ནི་ཇོ་བོ་རྗེ་སྙེ་ཐང་དུ་བཞུགས་སྐབས་ཏེ་སྤྱི་ལོ་1049ཡས་མས་ལ་གཏེར་ནས་བཏོན་པར་གྲགས་ལ། ཉང་རལ་ཉི་མ་འོད་ཟེར་(1124-1192)གྱིས་《ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་པོ་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད་》ཀྱི་མཇུག་གི་ལུང་ཁུངས་ཀྱི་སྐབས་དང་།（47） མཁས་པ་ལྡེའུ་ཡིས་《རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ་》རུ་རྒྱལ་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་ཆོས་ཁྲིམས་གཏན་ལ་ཕབ་ཚུལ་གླེང་སྐབས་《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》བཀོད་ཡོད་པར་གཞིགས་ན།（48）འདིའི་འཕྱི་མཐའ་ཡང་སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་་ཙམ་ལ་ངོས་འཛིན་བྱས་ཆོག་པར་བསམ། དེ་ལྟར་ཇོ་བོ་རྗེ་བོད་དུ་བཞུགས་དུས་སམ་སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་སྐབས་ཙམ་ལ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་གདུང་ཁུངས་བརྗོད་ལུགས་ལ་གསང་བསྒྲགས་ཡང་གསང་གསུམ་གྱི་རྣམ་གཞག་ད་དུང་གྲུབ་མེད་ཅིང་། དུས་དེར་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་རྩོམ་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་གསང་བསྒྲགས་སོགས་ཀྱི་བརྡ་ཁྱད་མ་བྱས་པར་རྒྱ་གར་ནས་ཆད་པ་དང་འོད་གསལ་ལྷ་ནས་ཆད་པའི་བརྗོད་ལུགས་རྣམས་གཞུང་གི་དཀྱུས་གཅིག་ཏུ་བྲིས་དང་འབྲི་བཞིན་ཡོད་ལ། རྒྱུ་མཚན་དེའི་ཕྱིར། གསང་བསྒྲགས་གཉིས་ཀྱི་བརྗོད་ལུགས་ནི་ཆེས་ཐོག་མའི་སྐབས་ཤིག་ལ་དུས་ཕྱིས་ལྟར་ཆོས་བརྒྱུད་མི་འདྲ་བའི་མཚོན་བྱེད་དུ་སོང་མེད་ཅིང་། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མཁན་པོ་དག་གིས་གསང་བསྒྲགས་ཡང་གསང་སོགས་ཀྱི་ཐ་སྙད་བྱས་པའི་རྗེས་སུ་ཕན་ཚུན་སོ་སོར་སོང་ནས་རང་རྐྱ་འཕེར་བའི་བརྗོད་ལུགས་འབའ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་བར་བསམ།དེ་ཡང་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི་དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》རུ་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ཤཱཀྱ་རི་བྲག་པའི་རྒྱུད་པར་སྨྲ་བའི་རྒྱུ་མཚན་ལ། ཀ་བཀོལ་མའི་ཕྱི་མོ་ནུབ་ནས་ཕྱིས་ལྷ་སའི་དཀོན་གཉེར་གྱི་ངག་ལས་བྲིས་ཟེར་བ་སོགས་དུ་མ་སྣང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་དཔེ་མ་དག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་དེ་ལྟར་འདོད་ཚུལ་གསུངས་མོད་ཀྱང་།（49）《ལྷ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྟོད་པའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ་》རུ་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནི་ཤྰཀྱ་རི་བྲག་པའི་རྒྱུད་པར་བསྟན་མེད་ཚུལ་དང་། 《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》རུ་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ལས་ཤྰཀྱ་རི་བྲག་པ་ཡིན་པའི་ཁུངས་ལ་ཟངས་མ་བཞུགས་ཅན་ཡིན་པར་གསུངས་ཚུལ་གཉིས་གུང་བསྒྲིགས་ན། 《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》འདི་ཉིད་ནི་ཤཱཀྱ་རི་བྲག་པར་སྨྲ་བའི་བརྗོད་ལུགས་ཀྱི་ཁུངས་ཐོག་མ་ཡིན་མིན་ལ་དོགས་གཞི་ཆེ་བས་དེའི་ཕྱི་མོ་ཉམས་མ་ཉམས་དང་འབྲེལ་བ་ཆེར་མ་མཆིས་བསམ།\nམཁས་པ་ལྡེའུས་ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་བྱ་བ་འདི་བསྒྲགས་པ་བོན་ལུགས་ལ་སྦྱར་ཞིང་གྲུ་ཤུལ་དོན་དམ་སྨྲ་བའི་སེང་གེས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ལ་འབྲེལ་བ་དངོས་འགལ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན་མིན་པར་སྙམ་ལ། མཁས་པ་གཉིས་ཀྱི་ངོས་འཛིན་མི་འདྲ་བའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་དུ་《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》ལྟར་གསང་བསྒྲགས་ཀྱི་ལུགས་གཉིས་དཀྱུས་གཅིག་ཏུ་བསྟན་ཡོད་པས།མཁས་པ་ལྡེའུས་ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་ལས་བསྒྲགས་པ་བོན་ལུགས་ཀྱི་སྐོར་བྲིས་ཏེ་དེའི་ཁུངས་ནི་ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་བྱས་པ་དང་། གྲུ་ཤུལ་དོན་དམ་སྨྲ་བའི་སེང་གེས་ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་ལས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྐོར་བྲིས་ཏེ་དེའི་ཁུངས་ནི་ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་བྱས་པར་བསམ། གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཁུངས་སུ་ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་བསྟན་པ་འདི་ནི་མཁས་པ་ལྡེའུ་ཡི་ལུགས་ལ་གོམས་པ་སྔ་སོང་ཞིག་གི་བློ་ངོར་མི་བདེ་མོད།ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་འདི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་དང་འབྲེལ་སྲིད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ལ་《ལྷ་ལས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བསྟོད་པའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་བ་》ནི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་གདུང་ཁུངས་ཤཱཀྱ་རི་བྲག་པ་ཡིན་པར་སྨྲ་བའི་ཁུངས་སུ་མི་འགྲོ་བའི་ཚུལ་ནས་ཐོག་མར་སྨོས་ཏེ། ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་ལ་མཁས་པ་ལྡེའུས་ཇི་ལྟར་བསྟན་ཚུལ་དང་དོན་དམ་སྨྲ་བའི་སེང་གེས་ཇི་ལྟར་བཀྲལ་ཚུལ་གཉིས་གུང་བསྒྲིགས་ནས། དེ་དག་ལས་འཕྲོས་ཏེ་དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ་སོགས་ཀྱིས་གསང་བསྒྲགས་ལུགས་གཉིས་མི་འགལ་གསུངས་ཚུལ་དང་《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》ལས་གསང་བསྒྲགས་གཉིས་གཞི་གཅིག་ཏུ་བྲིས་ཚུལ་སོགས་ལ་བློ་ཁ་ཕྱོགས་ན།ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་བྱ་བ་འདི་ནི་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་གདུང་ཁུངས་ཀྱི་གསང་བསྒྲགས་ལུགས་གཉིས་གཞི་གཅིག་ཏུ་བསྟན་པའི་《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》དང་རིགས་མཚུངས་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་འབའ་ཞིག་དང་། དུས་རབས་བཅོ་ལྔ་བར་བོད་ལྷོ་མཐའི་གྲུ་ཤུལ་ཡུལ་ནས་མཛད་པའི་《བཤད་མཛོད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་》ཡིས་བསྟན་པའི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་དང་ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་གྱི་འབྲེལ་བར་གཞི་བཅོལ་ན། ནེའུ་པཎྡི་ཏ་གྲགས་པ་སྨོན་ལམ་གྱིས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཁུངས་དངོས་གང་ཡིན་ལ་དོགས་པ་མཛད་ཚུལ་དང་། ཉང་རལ་ཉི་མ་འོད་ཟེར་གྱིས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཅན་ལྔ་དང་འབྲེལ་བར་བཞེད་པ་ཡང་དཔྱད་པ་དོན་མཐུན་ཡིན་སྙམ། དེ་ལྟར་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་སྐབས་ལ་ཡོངས་སུ་དར་ཁྱབ་དུ་སོང་བའི་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནི་ཤཱཀྱ་རི་བྲག་པའི་གདུང་རྒྱུད་ཡིན་པར་སྨྲ་བའི་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་དེའི་ཁུངས་དངོས་ལ་ད་དུང་མུ་མཐུད་དུ་བརྟག་གཞི་ཆེ་བསམ་མོ།།\nགནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་བྲམ་ཟེའི་རིག་གནས་དང་ནང་བསྟན་རིག་གནས་བོད་དུ་དར་བ་དང་བསྟུན་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རང་ལུགས་འདི་བོད་དུ་དར་ཁྱབ་བྱུང་ཞིང་། དེ་དག་ལས་ཤཱཀྱ་རི་བྲག་པའི་རིགས་སུ་འདོད་པའི་གཏམ་གྱི་ཁུངས་ནི་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་སྒྲུང་རབས་ཆེན་མོ་《མ་ཧྰ་བྷ་ར་ཏ་》ཡིན་ལ། དེར་འཁོད་པའི་སྐྱ་སེང་བུ་ལྔ་དང་དགྲ་ངན་དཔུང་ཚོགས་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་བོད་དུ་དར་ཚུལ་ནི། ལོ་ཆེན་རིན་ཆེན་བཟང་པོས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཅིང་གཏན་ལ་ཕབ་སྟེ་བསྟན་འགྱུར་གྱི་བསྟོད་ཚོགས་སུ་བཞུགས་པའི་《ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་བསྟོད་པའི་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་》དང་《ལྷ་ལས་ཕུང་དུ་བྱུང་བར་བསྟོད་པའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ་》ལ་དེའི་སྐོར་གྱི་གཏམ་རེ་གཉིས་གྲགས་ཤིང་། རྒྱ་གར་གྱི་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལ་ནང་བྱན་ཆུད་པའི་ས་སྐྱ་པཎྡི་ཏ་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་《ལེགས་པར་བཤད་པ་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་》རུ། བློ་དང་བརྩོན་འགྲུས་ཡོད་གྱུར་ན།། དེ་ཡིས་སྒྲུབ་པར་མི་ནུས་གང་།། དགྲ་ངན་དཔུང་ཚོགས་བཅུ་གཉིས་པོ།། སྐྱ་བསད་པ་ཡིས་བཅོམ་ཞེས་ཐོས།། ཞེས་སྒྲུང་རབས་འདིའི་གཏམ་བྲིས་པ་ལ་ཁོང་ཉིད་ཀྱི་སྲས་ཀྱི་ཐུ་བོ་ལྷོ་པ་ཀུན་མཁྱེན་རིན་ཆེན་དཔལ་གྱིས་མཛད་ཅིང་ཕྱིས་དམར་སྟོན་ཆོས་རྒྱལ་གྱིས་རྗེ་ས་པཎ་གྱི་སྐུ་མདུན་ནས་ཞུ་དག་བགྱིས་ནས་གྲུབ་པའི་《ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད་ཀྱི་འགྲེལ་བ་》དང་། འབྲུག་ཁམས་སྤྲུལ་བསྟན་འཛིན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མའི་(1730-1779)《དབྱངས་ཅན་ངག་གི་རོལ་མཚོ་》སོགས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་སྙན་འགྲེལ་ཅི་རིགས་སུ་སྐྱ་སེང་བུ་ལྔ་དང་དགྲ་ངན་དཔུང་ཚོགས་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་རྒྱས་པར་བཞུགས། དེ་ལྟར་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ནི་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་བྲམ་ཟེའི་སྒྲུང་རབས་དང་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་སྐྱེས་རབས་རྣམ་ཐར་སོགས་བོད་དུ་གྲགས་པ་དང་བསྟུན་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་རྩོམ་མཁན་རིམ་བྱོན་གྱི་གསར་གཏོད་ཀྱི་སྨྱུག་རྩེ་ལས་རིམ་གྱིས་ཉིང་ལག་རྒྱས་ཏེ་ཁོ་ལག་རྫོགས་པ་ཞིག་ཡིན་པས། མཐའ་གཅིག་ཏུ་དེ་ནི་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་དུས་ལ་《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》སོགས་དང་འབྲེལ་ནས་བྱུང་བར་ངོས་བཟུང་ན་ཉང་རལ་ཉི་མ་འོད་ཟེར་གྱིས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་དེ་གསང་བ་ཕྱག་རྒྱ་ཅན་དང་འབྲེལ་ཚུལ་བསྟན་པ་དང་། གྲུ་ཤུལ་དོན་དམ་སྨྲ་བའི་སེང་གེས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་དེ་ཟངས་མ་བཞུགས་རལ་ཅན་དང་འབྲེལ་ཚུལ་བསྟན་པ། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་PT1038ལས་རྒྱལ་པོའི་གདུང་ཁུངས་རྒྱ་གར་དང་འབྲེལ་བར་བསྟན་པ་སོགས་ཀྱི་དོན་རྣམས་འགྲེལ་དཀའ་བར་འགྱུར་ངེས་ལ། ཁྱད་པར་དུ་ཉང་རལ་ཉི་མ་འོད་ཟེར་གྱིས། རྒྱལ་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་ཞལ་ནས་ཞེས་《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》དངོས་སུ་དྲངས་ཏེ་རང་ལུགས་སུ་བཞག་པ་དང་ཆབས་ཅིག ལ་ལ་ན་རེ་ཞེས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བརྗོད་སྟངས་གཞན་ཞིག་དྲངས་ནས་དེར་དགག་གཞག་མཛད་ཡོད་པར་གཞིགས་ན། གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ལ་ད་དུང་《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་》མ་ཡིན་པའི་ཁུངས་གཞན་ཞིག་ཡོད་པ་དེའི་ཚིག་ཟུར་ལ་བརྟག་པས་ཤེས། དེའི་རྐྱེན་གྱིས། གསང་བ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཁུངས་དངོས་གང་ཡིན་པའི་བརྟག་བྱ་འདི་ནི་བསྟན་པ་སྔ་དར་ལ་《མ་ཧྰ་བྷ་ར་ཏ་》ཡི་གཏམ་ཅི་རིགས་བོད་དུ་ཐོག་མར་ཇི་ལྟར་དར་ཚུལ་དང་སྦྱར་ནས་དཔྱད་དགོས་བསམ།\nབསྟན་པ་ཕྱི་དར་ལ་ལྡེའུ་ཇོ་སྲས་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་སྨྲ་བ་དག་གིས་ཅན་ལྔས་གཙོས་པའི་ཡིག་རྙིང་དག་གུང་བསྒྲིགས་ནས་དེ་དག་གི་རང་ལུགས་ལ་ཞིབ་ཏུ་དཔྱད་མཐར་རྒྱལ་པོའི་གདུང་རབས་ལ་ལུགས་གསུམ་ལས་མི་འདའ་བའི་རྣམ་གཞག་བྱས་ལ། དེ་ནས་བཟུང་དུས་ཕྱིས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་རྣམས་སུ་ལུགས་གསུམ་གྱི་ཐ་སྙད་མ་གཏོགས་ཅན་ལྔའི་ཡི་གེ་ནི་ཆེས་ཆེར་མ་གྲགས། རྙིང་མའི་གཏེར་སྟོན་གུ་རུ་ཆོས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་(1212-1270)གི་རང་རྣམ་དུ་ཁོང་གིས་དགུང་ལོ་ལྔ་ཡི་སྟེང་ནས་གསན་བསམ་མཛད་པའི་རིག་པའི་གནས་དང་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ཐོ་ཡིག་ཅིག་བཀོད་ཡོད་པ་དེ་ལས། “དགུངས་ལོ་ལྔ་ལོན་པའི་ཚེ་ནས། བྱིས་པ་སྒོར་འཇུགི་བསྟན་ཆོས་དང་། བསླབ་པའི་མཐའ་བཅུ། མི་ཆོ་ཤིང་ཙ། བ་ལ་བྱམ་བམ་པོ་བརྒྱད་པ། སྐྱེའོ་གསོ་བའི་ཐིགས་བྱང་བུ་དགུ་བཀྲ། བླ་མ་རོང་ཟོང་གིས་མཛད་པའི་ཆབ་སྲིད་ཆེ་ཆུང་། ཟ་འོག་གུར་ཁྱིམ།ཐང་ཡིག་བདུན་པ། རྒྱལ་རབས་གསང་བའི་ཆོས་ལུགས།སྒྲགས་པ་བོན་ལུགས། ཀྱང་ལུགས་གཉིས་སྤུན་པོ།། གསེར་སྐད་དགུ་པ། རྒྱལ་སྡེ་བདུན་བདུན་པོ་དེ་མཁྱེནོ།། སྤྱོད་འཇུག་སྒྲུང་འབུམ། ཞེལ་ལོགས་སྒྲུང་འབུམ། རོ་སྒྲུང་ཉེར་གཅིག་པའི་འགྱུར་གཉིས། རྒྱལ་པོ་ར་མ་ནའི་བསྟན་ཆོས།བྱ་སྒྲུང་། སྲིན་སྒྲུང་། སྡེ་རྒྱུད་ཆེ་ནོའི་སྒྲུང་འབུམ་ལ་སོགས་པ། བྱིས་པ་དགའ་བའི་བསྟན་ཆོས་བརྒྱད་དང་བཞི་ཙམ་མཁྱེནོ་སྐད་དོ།” ཞེས་པ་ལྟར།（50） གུ་རུ་ཆོས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་གིས་དགུང་ལོ་བཞི་ཙམ་ནས་ཀློག་སོགས་ཡི་གེའི་རྣམ་གཞག་ཁོང་དུ་ཆུད་མ་ཐག་ཏུ་རྒྱལ་རབས་གསང་བ་ཆོས་ལུགས་དང་བསྒྲགས་པ་བོན་ལུགས། རྒྱལ་རབས་སྤུན་པོ་ཅན་སོགས་ལ་སློབ་གཉེར་མཛད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ལས་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཡི་གེ་དང་རྣམ་གཞག་སྣ་ཚོགས་ནི་བསླབ་པ་ཀུན་གྱི་ཐོག་མ་ཡིན་པ་མ་ཟད། སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་སྐབས་ཙམ་ལ་རྒྱལ་པོའི་གདུང་ཁུངས་ཀྱི་བརྗོད་པ་དེ་དག་ནི་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་ཆ་ནས་གོ་སླ་ཞིང་བརྗོད་བྱའི་ཆ་ནས་རང་བཞིན་གྱིས་ཡིད་དབང་འགུགས་ནུས་པས། བྱིས་པ་ལོ་ལྔ་ཅན་གྱི་བློ་ངོར་ཤིན་ཏུ་འཚམ་པའི་བྱིས་སྒྲུང་འབའ་ཞིག་གི་རྣམ་པས་འབངས་དམངས་ཁྲོད་དུ་ཡང་དར་ཁྱབ་སོང་ཡོད་པ་རྟོགས་ཐུབ་བོ།།\n①འདིའི་མཚན་གཞན་ལ་«བྱེ་བྲག་བཤད་མཚོ་ཆེན་མོ་»ཞུ་ཞིང་། «རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ་»སོགས་སུ་«བྱེ་བྲག་བཤད་མཛོད་ཆེན་མོ་»ཞེས་དང་ཅོ་ནེ་གྲགས་པ་བཤད་སྒྲུབ་ཀྱི་«གྲུབ་མཐའ་ཀུན་གྱི་སྙིང་བོའི་དོན་བསྡུས་པ་བློ་གསལ་འཇུག་པའི་ཁང་བཟང་»སོགས་སུ་«བྱེ་བྲག་བཤད་མཚོ་ཆེན་མོ་»ཞེས་བྲིས་ཡོད། མཁས་པ་ལྡེའུས་མཛད་པའི་«རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ» བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་1987ལོར་དཔར་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་171ལ་གསལ། ཅོ་ནེ་གྲགས་པ་བཤད་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པའི་«གྲུབ་མཐའ་ཀུན་གྱི་སྙིང་བོའི་དོན་བསྡུས་པ་བློ་གསལ་འཇུག་པའི་ཁང་བཟང» ཅོ་ནེ་གྲགས་པ་བཤད་སྒྲུབ་ཀྱི་གསུང་འབུམ་པོད་ད་པ། ཤོག་ངོས་17ནས་49བར་ལ་གསལ།\n⑤ཨ་མེས་ཞབས་ངག་དབང་ཀུན་དགའ་བསོད་ནམས་ཀྱིས་མཛད་པའི་«བཀའ་གདམས་ཆོས་འབྱུང་བཀའ་གདམས་བསྟན་པ་རྒྱས་པའི་ཉིན་བྱེད་» མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་1995ལོར་དཔར་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་155ལས་གསལ།\n⑥ཀ་ཐོག་ཆོས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོས་མཛད་པའི་«དབུས་གཙང་གནས་ཡིག» སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་2001ལོར་དཔར་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་275ལ་གསལ།\n⑦འཇིགས་བྲལ་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེས་མཛད་པའི་«བདུད་འཇོམས་ཆོས་འབྱུང» སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་1996ལོར་དཔར་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་34ལ་གསལ།\n⑧འབྲུག་པད་མ་དཀར་པོས་མཛད་པའི་«ཆོས་འབྱུང་བསྟན་པའི་པདྨོ་རྒྱས་པའི་ཉིན་བྱེད» འབྲུག་པད་མ་དཀར་པོའི་གསུང་འབུམ་པོད་གཉིས་པ། ལྡེབ་ངོས་212ལ་གསལ།\n⑾ཉང་རལ་ཉི་མ་འོད་ཟེར་གྱིས་མཛད་པའི་«ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་པོ་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད» བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་2010ལོར་དཔར་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་404ལ་གསལ།\n⒀Erik Haarh,TheYar-lung dynasty: A study with particular regard to the contribution by myths and legends to the history of ancient Tibet and the origin and nature of its kings, G.E.C. Gad's forlag, Koebenhavn, 1969.\n⒁Lokesh Chandra, ed., A 15th Century Tibetan Compendium of Knowledge: The BsadMdzod Yid Bzhin Nor Bu by Don-dam-smra-ba’i-seng-ge, New Delhi, 1969.\n⒂ Samten G Karmay, “The Etiological Problem of the Yarlung Dynasty”, H.Uebach, J. L. Panglung, ed.,Tibetan Studies, Munich, 1988. p219-222. Samten G Karmay,“The Origin Myths of the First King of Tibet as Revealed in the Can lnga”, P. Kvaerne,ed., Tibetan Studies, Vol.1, Oslo: The Institute for Comparative Research in Human Culture,1995. P408-429.\n⒃Erik Haarh,The Yar-lung dynasty: A study with particular regard to the contribution by myths and legends to the history of ancient Tibet and the origin and natureof its kings , G.E.C. Gad's forlag, Koebenhavn,1969, p407-413.\n⒄Don-dam-smra-ba’i-seng-ge, BSAD MDZOD YID BZIN NOR BU: A Compendium of Tibetan Lamaist Scholastic Learning, KunsangTopgey, Thimphu, 1976.\n⒆ཉང་རལ་ཉི་མ་འོད་ཟེར་གྱིས་མཛད་པའི་«ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་པོ་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད» བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་2010ལོར་དཔར་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་459ལ་གསལ།\n⒇ Samten G. Karmay, “The Etiological Problem of the Yarlung Dynasty”, The Arrow and Spindle: Studies in History, Myths, Rituals and Beliefs in Tibet, MandalaBook point, Kathmandu, 1998, p241.\n（22）ཉང་རལ་ཉི་མ་འོད་ཟེར་གྱིས་མཛད་པའི་«ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་བོ་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད» བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་1988ལོར་དཔར་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་147ལ་གསལ།\n（24）སྟག་ཚང་དཔལ་འབྱོར་བཟང་པོས་མཛད་པའི་《རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ་》 སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་1989ལོར་དཔར་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་129ནས་130ལ་གསལ།\n（25）ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤས་གཏེར་ནས་བཏོན་པའི་《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོའ་མ》 ཀནསུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་གང་གིས་སྤྱི་ལོ་1989ལོར་དཔར་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་76ནས་78བར་ལ་གསལ།\n（29）དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་མཛད་པའི་«རྒྱལ་ཁམས་རིག་པས་བསྐོར་བའི་གཏམ་རྒྱུད་གསེར་གྱི་ཐང་མ» «མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་འབུམ»གྱི་སྟོད་ཆ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་2009ལོར་དཔར་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་67 ནས་72བར་ལ་གསལ།\n（30）ཉང་རལ་ཉི་མ་འོད་ཟེར་གྱིས་མཛད་པའི་«ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་བོ་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད» བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་1988ལོར་དཔར་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་156ལ་གསལ།\n（31）ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པའི་«བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ཁག་ལྔ» བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་ སྤྱི་ལོ་2005ལོར་དཔར་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་4ལ་གསལ།\n（32）ཁུ་སྟོན་གྱི་«ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ»ནི་«ཆོས་འབྱུང་ཆེན་མོ་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན» «རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ» «དེབ་ཐེར་དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ་དབྱངས» «ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན» «མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང»སོགས་ལས་གསལ། དེ་དག་ལས་«དེབ་ཐེར་དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ་དབྱངས»སུ་དཔེ་རྙིང་འདིའི་མཚན་གཞན་ལ་«བསྟན་བཅོས་རིན་ཆེན་བང་མཛོད»ཅེས་གྲགས།\n（33）དུང་དཀར་རིན་པོ་ཆེས་ཀླུ་མེས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཤེས་རབ་ཀྱི་«བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་ལོ་རྒྱུས»ལ་ཁུངས་བྱས་ཏེ་དབུས་གཙང་མཁས་པ་མི་བཅུས་བླ་ཆེན་རང་ལ་གཏུགས་མེད་ཅེས་འདོད། དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ཀྱིས་མཛད་པའི་«བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་སྐོར་བཤད་པ» མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་1983ལོར་དཔར་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་53ལ་གསལ།\n（34）སོག་བཟློག་པ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མཛད་པའི་«སློབ་དཔོན་སངས་རྒྱས་གཉིས་པ་པདྨ་འབྱུང་གནས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཐར་བ་ཡིད་ཀྱི་མུན་སེལ» འབྲུག་རྒྱལ་ཡོངས་དཔེ་མཛོད་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་1985ལོར་དཔར་པའི་གླེགས་བམ། ལྡེབ་ངོས་150ལ་གསལ།\n（35）ཁྲོ་ཕུ་ལོ་ཙྰ་བ་དང་དབུས་པ་བློ་གསལ་གྱི་ཆོས་འབྱུང་གི་གནས་ཚུལ་བྲག་སྒོམ་པ་དཀོན་མཆོག་བསྟན་པ་རབ་རྒྱས་ཀྱིས་«མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང»་གི་དབུ་རུ་བྲིས་པའི་དཔེ་ཐོ་རུ་གསལ་ལ། གཙང་ནག་པ་དང་ཆག་ལོ་ཙྰ་བ། མཆིམས་ནམ་མཁའ་གྲགས་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་གི་གནས་ཚུལ་ནི་བུ་སྟོན་རིན་པོ་ཆེའི་ཆོས་འབྱུང་དུ་གསལ། བྲག་དགོན་པ་དཀོན་མཆོག་བསྟན་པ་རབ་རྒྱས་ཀྱིས་མཛད་པའི་«མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང» ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་1982ལོར་དཔར་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་4དང་7ལ་གསལ།\n（36）བྱང་ཇི་སྟོན་པའི་«རྒྱལ་རབས་དཔག་བསམ་ལྗོན་ཤིང»བྱ་བ་ནི་ཚལ་པ་ཀུན་དགའ་རྡོ་རྗེས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་འབྲི་དུས་ཀྱི་ལུང་ཁུངས་གལ་ཆེན་ཡིན་ཚུལ་«དེབ་ཐེར་དམར་པོ»རང་དུ་གསལ། དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ཀྱིས་མཛད་པའི་«དེབ་ཐེར་དམར་པོའི་གལ་ཆེའི་ཚིག་འགྲེལ་གནད་བསྡུས» མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་2013ལོར་དཔར་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་43ལ་གསལ།\n（39）ཉང་རལ་ཉི་མ་འོད་ཟེར་གྱིས་མཛད་པའི་«ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་བོ་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད» བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་1988ལོར་དཔར་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་459ལ་གསལ།\n（40）ཡོ་སོབ་དགེ་རྒན་བསོད་ནམས་ཚེ་བརྟན་གྱིས་བརྩམས་པའི་«བླ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་འཆི་མེད་གཏེར» སུ་ཏི་ལིན་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་1976ལོར་དཔར་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་62ལ་གསལ།\n（41）དབང་རྒྱལ་དང་བསོད་ནམས་སྐྱིད་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པའི་«ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་གནའ་ཡིག་ཞིབ་དཔྱད་ཕྱོགས་བསྒྲིགས» ཧྲང་ཧེ་ཡིག་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་2008ལོར་དཔར་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་61ནས་62བར་ལ་གསལ།\n（42）དབའ་གསལ་སྣང་སོགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་«དབའ་བཞེད» དུ་བསྡུས་པའི་«སྦ་བཞེད » བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་2010ལོར་དཔར་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་132ལ་གསལ།\n（43）དབའ་གསལ་སྣང་སོགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་«དབའ་བཞེད»དུ་བསྡུས་པའི་«བཀའ་གཙིགས་ཀྱི་ཡི་གེ་ཞིབ་མོ་ལ་ཞབས་བཏགས་པ» བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་2010ལོར་དཔར་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་240ལ་གསལ།\n（44）མཁས་པ་ལྡེའུས་མཛད་པའི་«རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ» བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་1987ལོར་དཔར་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་230ལ་གསལ།\n（46）ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤས་གཏེར་ནས་བཏོན་པའི་«བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ» ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་1989ལོར་དཔར་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་76ནས་78བར་ལ་གསལ།\n（47）དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་མཛད་པའི་«ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན» མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་2006ལོར་དཔར་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་86ལ་གསལ།\n（48）ཉང་རལ་ཉི་མ་འོད་ཟེར་གྱིས་མཛད་པའི་«ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་བོ་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད» བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་1988ལོར་དཔར་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་462ནས་463བར་ལ་གསལ།\n（49）མཁས་པ་ལྡེའུས་མཛད་པའི་«རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ» བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་1987ལོར་དཔར་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་262ལ་གསལ།\n（50）དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་མཛད་པའི་«ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན» མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་སྤྱི་ལོ་2006ལོར་དཔར་པའི་དེབ་གཟུགས། ཤོག་ངོས་86ལ་གསལ།


རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ་དང་བོད་ཀྱི་རོ་སྒྲུང་། | ཀྲུང་གོ་བོད་ཀྱི་དྲ་བ།\n2018-06-04 13:41:02 ཀྲུང་གོ་བོད་ཀྱི་དྲ་བ། རྒྱ་ཡེ་བཀྲ་བྷོ། ཀློག་གྲངས།\nརྒྱ་གར་ནི་ཆོས་ལུགས་དང་སྙན་ངག་གི་ཕ་ས་ཡིན་པར་མ་ཟད། འཛམ་བུའི་གླིང་གི་སྒྲུང་གི་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། སྤྱི་ལོ1859ལོར། འཇར་མན་གྱི་མཁས་པ་པིན་ཧྥ་ཡུ་བྱ་བས་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་བྱིས་སྒྲུང་གི་ཁུངས་རྒྱ་གར་ཡིན་པའི་ལྟ་ཚུལ་བཏོན། སྒྲུང་གི་དཔྱད་ཞིབ་ལ་ཧྥིན་ལན་གྱི་མཁས་པ་རྣམས་འཛམ་གླིང་དུ་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་གྱི་མཁས་པ་ལས་ཁྱད་དུ་འཕགས་ཤིང་། ཧྥིན་ལན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ས་ཁམས་པའི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱ་གར་ནི་སྒྲུང་གི་འབྱུང་ཁུངས་ཆེས་གལ་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་ཤས་ཆེ་ཞེས་སྨྲ་བར་བྱེད།དེ་བཞིན་རྒྱའི་མཁས་པ་ཅི་ཞན་ལིན་གྱིས་ཀྱང“འཛམ་གླིང་གི་གབ་སྒྲུང་དང་བྱིས་སྒྲུང་ཡོད་དོ་ཅོག་རྒྱ་གར་ནས་བྱུང་ཞེས་སྨྲ་མི་བཏུབ་མོད། དེ་དག་ཕལ་ཆེ་བའི་འབྱུང་ཁུངས་རྒྱ་གར་ཡིན་པ་ནི་གནས་ཚུལ་ངོ་མ་ཡིན།”ཞེས་བཤད། རྒྱ་གར་དུ་སྔར་བྱུང་བའི་གཏམ་ངོ་མཚར་བ་ལ་རིག་བྱེད་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་དང་། འཇིག་རྟེན་ལ་གྲགས་པའི་སྒྲུང་རྒྱུད། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྐྱེས་རབས་སོགས་ཡོད་པ་ལས། འཇིག་རྟེན་ལ་གྲགས་པའི་སྒྲུང་རྒྱུད་ནི་སྤྲོ་བ་སྐྱེད་པ་དང་བླང་དོར་འདོམས་པ་གཉི་གའི་གང་གཙོ་བོར་བྱེད་པའི་ཆ་ནས་འཇིག་རྟེན་གྱི་སྒྲུང་དང་གབ་སྒྲུང་གཉིས་སུ་དབྱེ་ཞིང་། སྔ་མ་ནི 《གཏམ་རྒྱུད་ཆེན་མོ》བྱ་བའི་རྒྱུན་གང་ལ་མངའ་བ 《གཏམ་གྱི་ཆུ་བོའི་རྒྱ་མཚོ》ཞེས་པ་དང་དེའི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་སྒྲུང་རྣམས་དང་། ཕྱི་མ་ནི 《པཉྩ་ཏནྟྲ》འམ 《ལུགས་ཆེན་པོའི་གཏམ་རྒྱུད་ལྔ་པ》ཞེས་བྱ་བ་དང་དེའི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་སྒྲུང་རྣམས་ཏེ། འདིར་སྐབས་སུ་བབ་པའི《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ》 ནི་སྔ་མའི་རིགས་སུ་གཏོགས་པའོ ། 《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ》ནི་ཁ་ཆེའི་སྙན་ངག་མཁན་སོ་མ་དེ་ལྦ་སྟེ་ཟླ་བའི་ལྷས་མཛད་པའི《གཏམ་གྱི་ཆུ་བོའི་རྒྱ་མཚོ》 ཞེས་པར་བསྡུས་ཡོད་ཅིང་། 《གཏམ་གྱི་ཆུ་བོའི་རྒྱ་མཚོ》བྱ་བ་ནི་གུ་ཎྰ་ཌྷ་ཡས་མཛད་པའི《གཏམ་རྒྱུད་ཆེན་མོ》ཞེས་པ་ཤོ་ལོ་ཀ་འབུམ་ཅན་གྱི་སྙན་ངག་གཞུང་ཚད 《མ་ཧཱ་བྷཱ་ར་ཏ》དང་མཉམ་པ་དེ་སཾསྐྲྀཏའི་སྐད་དུ་ཉུང་བསྡུས་སུ་བྲིས་པ་ཞིག་གོ ། ངག་རྒྱུན་ལ 《གཏམ་རྒྱུད་ཆེན་པོ》ནི་དང་པོ་ལྷ་ཆེན་དབང་ཕྱུག་གིས་ཨུ་མར་བཤད་པ་དེའི་འཁོར་ཞིག་གིས་བརྐུས་ནས་ཉན་རྗེས་མི་ཡུལ་དུ་འོངས་ནས་ཤ་ཟ་ཞིག་ལ་བསྒྲགས། གུ་ཎྰ་ཌྷ་ཡས་གཏམ་རྒྱུད་དེ་ཤ་ཟ་དེ་ལས་ཐོས་ཤིང་། རང་ཡང་སྐུགས་ཕམ་ནས་ཤ་ཟའི་སྐད་ལས་སྐད་རིགས་གཞན་ལ་སྤྱོད་པར་མི་དབང་བར་གྱུར་པས། སྐད་རིགས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ལོ་བདུན་ལ་ཤོ་ལོ་ཀ་འབུམ་བདུན་ཅན་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་ཆེན་པོ་རང་གི་ཁྲག་གིས་ཤིང་གི་ལོ་མ་ལ་བྲིས་ཏེ་རྒྱལ་པོ་ལ་ཕུལ་མོད། རྒྱལ་པོས་དེ་ཤ་ཟའི་སྐད་དུ་བརྩམས་པ་མཐོང་ནས་བླང་བར་མ་འདོད་དོ།། དེ་ནས་ཁོ་ཡི་མུག་སྟེ་གཏམ་རྒྱུད་ཀློག་བཞིན་ལོ་མ་རེ་རེ་བཞིན་མེ་ནང་དུ་འཕངས་པས་ཤོ་ལོ་ཀ་འབུམ་དྲུག་མེ་ལ་བསྲེགས་ཤིང་། ཤོ་ལོ་ཀ་འབུམ་གཅིག་ཁོ་ན་ལུས་པ་ནི་ད་ལྟ《གཏམ་རྒྱུད་ཆེན་པོ》རུ་གྲགས་པ་དེ་ཡིན་ཟེར། 《སྙན་ངག་མེ་ལོང》ལས།\nརྨད་བྱུང་དོན་གྱི་མཚན་ཉིད་མཚོན། ། ཤ་ཟའི་སྐད་དངོས་སྤྱོད་ཡུལ་ཆེ། །\nམི་ཞོན་བྱིན་ལ་སོགས་པ་ཡི། ། སྤྱོད་པ་ལྟ་བུ་གཏམ་ཆེན་འགྱུར། །\nཞེས་འབྱུང་བའི་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་བརྗོད་བྱ་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་པའི་བསྟན་བཅོས 《རྒྱ་ཆེའི་གཏམ》 མམ 《གཏམ་རྒྱུད་ཆེན་མོ》 ཞེས་འབྱུང་པོའམ་ཤ་ཟའི་སྐད་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་དཔེར་བཀོད་པ་དེ་ནི་གོང་གི་གུ་ཎྰ་ཌྷ་ཡས་བརྩམས་པའི《གཏམ་རྒྱུད་ཆེན་པོ》ཞེས་པ་དེ་ཡིན་ནོ། ། ཁམས་སྤྲུལ་བསྟན་འཛིན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མའི་སྙན་འགྲེལ《དབྱངས་ཅན་ངག་གི་རོལ་མཚོར》“འདིའི་རྒྱ་དཔེ་ཀུན་མཁྱེན་དྷ་རྨཱ་ཀ་རའི་གཟིགས་ལམ་དུ་ཡང་ཆུད་འདུག”ཅེས་སི་ཏུ་པཎ་ཆེན་གྱིས 《གཏམ་རྒྱུད་ཆེན་མོ》གཟིགས་མྱོང་བ་འདྲ་ཞིག་གསུངས་འདུག་ཀྱང་། གུ་ཎྰ་ཌྷ་ཡས་བས་པའི《གཏམ་རྒྱུད་ཆེན་མོ》ནི་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ཕྱི་ནས་དཔེ་རྒྱུན་ཆད་པར་མངོན་པས། སི་ཏུ་པཎ་ཆེན་གྱིས་གཟིགས་པ་ནི། ཟླ་བའི་ལྷའི《གཏམ་གྱི་ཆུ་བོའི་རྒྱ་མཚོ》 དང་། ཁྲེ་མེན་དྲའི《གཏམ་རྒྱུད་ཆེན་མོའི་མེ་ཏོག་ཆུན་པོ》 དང་། བུདྡྷ་སྭཱ་མིན་གྱི《གཏམ་རྒྱུད་ཆེན་མོའི་ཚིགས་བཅད་བསྡུས་པ》 ཞེས་གུ་ཎཱ་ཌྷ་ཡའི《གཏམ་རྒྱུད་ཆེན་མོའི》དོན་ཉུང་ངུར་བསྡུས་པའི་སཾསྐྲྀཏའི་སྐད་ཀྱི་དཔེ་གསུམ་ཡོད་པའི་གང་རུང་ཞིག་ཡིན་ངེས། 《གཏམ་གྱི་ཆུ་བོའི་རྒྱ་མཚོ》མཛད་མཁན་ཟླ་བའི་ལྷ་ནི་ཁ་ཆེའི་ཡུལ་གྱི་བྲམ་ཟེ་ཞིག་གི་ཁྱིམ་དུ་འཁྲུངས་ཤིང་། ཡབ་ཀྱི་མཚན་ལ་རཱ་མ་ཟེར། ཁོང་ནི་ཁ་ཆེའི་རྒྱལ་པོ་ཨ་ནན་ཏ་སྤྱི་ལོ(1029~1064ལ་ཁྲིར་བཞུགས)དང་དེའི་བུ་རྒྱལ་པོ་ཀ་ལ་ཤ(སྤྱི་ལོ1064~1088ལ་ཁྲིར་བཞུགས)གཉི་གའི་དུས་ཀྱི་ཕོ་བྲང་གི་སྙན་ངག་མཁན་ཡིན་ཞིང་། རྒྱལ་པོ་ཀ་ལ་ཤའི་ཡུམ་ཡུལ་ཛ་ལན་དྷ་རར་འཁྲུངས་པའི་སཱུརྱ་མ་ཏིའི་སྐྱོ་སྣང་བསངས་པའི་ཆེད་དུ《གཏམ་གྱི་ཆུ་བོའི་རྒྱ་མཚོ》བརྩམས་པར་གྲགས། 《གཏམ་གྱི་ཆུ་བོའི་རྒྱ་མཚོ》 ནི་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་མིང་གི་བཏགས་དོན་ལྟར་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་རིགས་ཡོད་དོ་ཅོག་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པའི་བསྟན་བཅོས་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། བམ་པོ(lambaka)བཅོ་བརྒྱད། རླབས་ཕྲེང(ལེའུ）བརྒྱ་ཉེར་བཞི། ཤོ་ལོ་ཀ་ཉིས་ཁྲི་ཆིག་སྟོང་སུམ་བརྒྱ་གྱ་བརྒྱད་ཀྱིས་གྲུབ། བརྩམས་ཆོས་འདི་སྙན་ངག་གི་ལམ་ནས་བརྩམས་ཤིང་། རྒྱལ་པོ་ཨུ་ད་ཡ་ན་དང་རྒྱལ་པོའི་བུ་ན་ར་ལྦཱ་ཧ་ན་དྷ་ཏའི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱིས་གཞུང་བསྲིངས་པ་ལ། གཏམ་རྒྱུད་རིང་ཐུང་མི་འདྲ་བ་སུམ་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་བར་བར་དུ་བཀོད་པ་ཞིག་གོ། 《གཏམ་གྱི་ཆུ་བོའི་རྒྱ་མཚོ》ནི 《གཏམ་རྒྱུད་ཆེན་པོའི》 བརྗོད་བྱ་ཉུང་ངུར་བསྡུས་ནས་བརྩམས་པ་ཡིན་པས། 《གཏམ་རྒྱུད་ཆེན་པོ》ད་ལྟ་མཐོང་དུ་མེད་ཀྱང་། དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་པ《གཏམ་གྱི་ཆུ་བོའི་རྒྱ་མཚོ》ལས་ཅུང་ཟད་རྗེས་སུ་དཔོག་ནུས། སོ་མ་དེ་ལྦའི《གཏམ་གྱི་ཆུ་བོའི་རྒྱ་མཚོ》ལྟ་བུ་བདེ་ཞིང་སྙན་ལ་འདུས་ཤིང་འདྲིལ་བ་དང་། ཚིག་དོན་མཐུན་སྡེབ་དེ་འདྲ་ལེགས་པའི་དཔེ་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ལས་མཐོང་དཀའ་བར་བཤད། སོ་མ་དེ་ལྦས་དེ་ལྟ་བུའི་རྩོམ་ཚུལ་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱ་གར་གྱི་གནའ་བོའི་རིག་གནས་ཤེས་བྱེད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་དཀོན་པོ་དང་། འཛམ་གླིང་གི་རྩོམ་རིག་ལའང་ཤན་ཤུགས་ཆེ་བ། གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་བང་མཛོད་ཆེན་པོར་བསྔགས་པའི《གཏམ་གྱི་ཆུ་བོའི་རྒྱ་མཚོ》བྱ་བ་མཛད་ཅིང་། བསྟན་བཅོས་དེ་མཛད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཁོང་ལ་བསྐལ་བའི་བར་དུ་མི་ཉམས་པའི་གྲགས་པ་ཐོབ།\n《པཉྩ་ཏནྟྲ》 འམ 《ལུགས་ཆེན་པོའི་གཏམ་རྒྱུད་ལྔ་པ》དང་། 《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ》གཉི་ག 《གཏམ་གྱི་ཆུ་བོའི་རྒྱ་མཚོ》རུ་བསྡུས་ཡོད་ཅིང་། 《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ》ནི་ཉེར་བཀོད་ཀྱི་ཉེར་བཀོད་དུ་བྱས་ཏེ 《གཏམ་གྱི་ཆུ་བོའི་རྒྱ་མཚོའི》 བམ་པོ་བཅུ་གཉིས་པར་བསྡུས་ཡོད། 《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ》 ནི་བྲམ་ཟེ་རྒན་པོ་ཞིག་གིས་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ལ་བཤད་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ཡིན་པར་བྱས་ནས་བམ་པོ་དེར་བཀོད་འདུག་ལ། 《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ》 ནི་དང་པོ《གཏམ་རྒྱུད་ཆེན་མོ》དང་མ་ལག་མི་གཅིག་པའི་བརྩམས་ཆོས་རང་རྐྱ་བ་ཞིག་ཡིན་པས། གུ་ཎཱ་ཌྷ་ཡའི《གཏམ་རྒྱུད་ཆེན་མོ》རུ་དེ་ཡོད་མེད་མི་ཤེས་ཀྱང་། སོ་མ་དེ་ལྦས་དེ་རང་གི་བརྩམས་ཆོས་སུ་བསྡུས་ཡོད་པར་མ་ཟད། ཆ་ཚང་བར་ཚིགས་བཅད་དུ་བྱས་འདུག། འོན་ཀྱང་དེའི་ཐོག་མའི་རྣམ་པ་ནི《པཉྩ་ཏནྟྲ》སོགས་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་བྱིངས་དང་འདྲ་བར་བཅད་ལྷུག་སྤེལ་མའི་ལུས་སུ་ཡོད་པར་བསམས།\n《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ》ལ་གླེང་གཞིའི་གཏམ་རྒྱུད་གཅིག་དང་། གླེང་བསླངས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ཉེར་བཞི་སྟེ། གཏམ་རྒྱུད་ཉེར་ལྔ་པ་ནི་སྒྲུང་ཧྲིལ་བོ་མཇུག་སྡུད་བྱེད་དོ།། རྒྱུ་བྱེད་ཀྱི་སྐུད་པ་ལྟ་བུའི་གླེང་གཞིའི་གཏམ་རྒྱུད་གཅིག་ལ་བརྒྱུ་བའི་ཕྲེང་རྡོག་ལྟ་བུའི་གཏམ་རྒྱུད་གཞན་མ་ཉེར་བཞི་པོ་རེ་རེ་ནས་བརྒྱུས་པས། དོན་གྱི་བརྗོད་ཚུལ་ཕྲེང་བརྒྱུས་མ་དེ་འདྲ་ལ་སྒྲོམ་གཞིའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་དོན་བརྗོད་ཚུལ་གྱི་སྒྲིག་གཞི་དང་། དེ་འདྲའི་གཏམ་རྒྱུད་ལ་སྒྲུང་གི་རིག་ལམ་གྱི་བརྡ་ཆད་དུ“གཏམ་རྒྱུད་སྒྲོམ་བཅུག་མ”ཟེར། 《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པའི》གླེང་གཞིའི་གཏམ་རྒྱུད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱལ་པོ་རྣམ་གནོན་ཉི་མ་ལ་སྒྲུབ་པ་བ་ཞིག་གིས་ལོ་བཅུ་ལ་ཉིན་རེ་བཞིན་ཤིང་ཏོག་རེ་ཕུལ་ཅིང་། ཕྱིས་སུ་རྒྱལ་པོས་དེས་ཕུལ་བའི་ཤིང་ཏོག་རེ་རེའི་ནང་དུ་ནོར་བུ་རེ་ཡོད་པ་ཤེས་པས། དེ་ཡི་འདོད་པ་སྐོང་ཕྱིར་མཚན་མོར་དུར་ཁྲོད་དུ་སོང་ནས་མི་རོ་ཞིག་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་སྟེགས་བུའི་ཁར་ཁྱེར་འོང་རྒྱུ་ཁས་བླངས། རྒྱལ་པོས་མི་རོ་རྒྱབ་ཏུ་ཁུར་ཏེ་ཕྱིར་ལོག་པའི་ལམ་དུ་མི་རོའི་ཁོག་ཏུ་ཞུགས་པའི་རོ་ལངས་ཀྱིས་ཁོ་ལ་སྒྲུང་བཤད་ཅིང་། སྒྲུང་བཤད་ཚར་རྗེས་ཁོ་ལ་ལན་འདེབས་དཀའ་བའི་དྲི་བ་རེ་བཏོན། རྒྱལ་པོས་དེ་ལ་ལན་བཏབ་པའི་ཚེ། ཁ་གྲག་མི་ཆོག་པའི་དམ་ཚིག་ཤོར་ནས་མི་རོ་དེ་སླར་དུར་ཁྲོད་དུ་འཕུར་བས་ཁོ་ཡང་བསྐྱར་ལེན་དུ་སོང་། དེ་ལྟར་ཐེངས་ཉེར་བཞི་བྱས་པས་སྒྲུང་ཉེར་བཞི་བཤད་ཅིང་། མཐར་རྒྱལ་པོས་ལན་གདབ་རྒྱུ་མ་ཪྙེད་དེ་དམ་ཚིག་སྲུང་ཐུབ་པ་བྱུང་བས། མི་རོས་དེ་ལ་སྒྲུབ་པ་བ་དེས་ཁོ་རང་བསད་ནས་མཆོད་སྦྱིན་དུ་བྱ་རྩིས་ཡོད་ཚུལ་སྨྲས་པས། རྒྱལ་པོ་ཕྱིར་ལོག་སྟེ་སྒྲུབ་པ་བ་དེ་བསད་ནས་མཆོད་སྦྱིན་དུ་བྱས་ཤིང་། དེ་ནས་རོ་ལངས་དེ་རྒྱལ་པོའི་མཛའ་བཤེས་སུ་གྱུར་ཅེས་པའོ །དེས་ན་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་ཞེས་པ་མཇུག་གི་ལེའུ་བསྣན་ཏེ་ཉེར་ལྔར་བྱེད་པ་ལས་གླེང་གཞིའི་གཏམ་རྒྱུད་སྒྲུང་ཉེར་ལྔའི་གྲས་སུ་མི་འདྲེན་པ་ཆེས་མཐའ་མའི་གཏམ་རྒྱུད་ཉེར་ལྔ་པ་རང་དུ་གསལ་བོར་བྱུང་མོད། གཞུང་དངོས་མ་མཐོང་བས་འདྲེན་ཚུལ་ལ་མགོ་རྨོངས་པ་མང་ངོ་།། གཏམ་རྒྱུད་གཞན་མ་རྣམས་ནི་སོ་སོར་ཚུགས་ཐུབ་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་རྐྱང་ཡིན་ཞིང་། བརྗོད་བྱ་ལ་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་ཅི་ཡང་མེད། སྒྲུང་འཆད་པ་ལ་འཆད་མཁན་དང་ཉན་མཁན་གཉི་ག་དགོས་པས། སྐབས་འདིའི་རོ་ལངས་ནི་སྒྲུང་མཁན་གྱི་དོད་དང་། རྒྱལ་པོ་ནི་དོན་དུ་སྒྲུང་ཉན་མཁན་པའི་དོད་དོ། ། སྤྱིར《གཏམ་གྱི་ཆུ་བོའི་རྒྱ་མཚོ》 སྙན་ངག་གི་ལམ་ནས་བརྩམས་ཤིང་། དེ་ལས་ཀྱང 《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉིར་ལྔ་པ》ནི་ལྷག་པར་སྙན་ངག་གིས་ཀུན་ནས་བཅིངས་པ་དང་། གཞུང་ཚད་སྙན་ངག་ཤོ་ལོ་ཀ་ཉིས་སྟོང་ཆིག་བརྒྱ་པོ་དྲུག་ཡོད་པར་བཤད། 《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ》ལ་རྒྱ་གར་དུ་ད་དུང་འདི་ལས་གཞན་པའི་ཚིགས་བཅད་རྐྱང་བ་ཅན་དང་། བཅད་ལྷུག་སྤེལ་མ་ཅན། གཏམ་རྒྱུད་ཉེར་ལྔ་ཅན་དང་། གཏམ་རྒྱུད་ཉེར་གཅིག་ཅན། སཾསྐྲྀཏའི་སྐད་ཀྱིས་བརྩམས་པ་དང་། བྷང་ག་ལའི་སྐད་དུ་བརྩམས་པ། ཧིན་དྷའི་སྐད་དུ་བརྩམས་པ་སོགས་དཔེ་རྒྱུན་སྣ་ཚོགས་པ་ཞིག་མཆིས་མོད། ཀུན་ལས་གྲགས་ཆེ་བ་ནི་སོ་མ་དེ་ལྦས་མཛད་པའི《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ》འདིའོ། །\n《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ》ལས་བྱུང་བའི་རོ་ལངས་ཞེས་པ་ནི་སཾསྐྲྀཏའི་སྐད་དུ་བེ་ཏཱ་ལ་བྱ་བ་སྟེ། རང་རེ་ལ་གྲགས་པའི་གདོན་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ཚན་དང་། བེམ་རོ་ལ་ཞུགས་ནས་བྱ་བ་བྱེད་པ་ཞིག་གོ །། འདི་བེམ་རོ་ལ་ཞུགས་པའི་འདྲེ་གདོན་གྱི་རིགས་ཤིག་ལ་གོ་བ་ལས་གཞན། རོ་ལང་དུ་འཇུག་བྱེད་ཀྱི་གདམས་པ་ལ་གོ་བའི་སྐབས་ཀྱང་ཡོད་པ་འདྲ། རོ་ལངས་ཀྱི་སྐོར་ནི་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་གཞུང་ལས་མང་དུ་འབྱུང་ལ། གསང་སྔགས་ཆེར་མ་དར་བའི་དུས་ཀྱི་ནང་པའི་གསུང་རབདག་ལས་ཀྱང་སྐབས་སྐབས་སུ་མཐོང་བར་འགྱུར། རང་རེའི་སྒྲོལ་བསྟོད་གྲགས་ཅན《ཕག་འཚལ་ཉེར་གཅིག་མ》ལས་ཀྱང་།“གདོན་དང་རོ་ལངས་གནོད་སྦྱིན་ཚོགས་རྣམས།། འཇོམས་པ་ཏུ་རེ་རབ་མཆོག་ཉིད་མ།།”ཞེས་འབྱུང་། བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་རྣམས་སུ། ། རོ་ལངས་བྱ་བ《ཧ་རི་ཝཾ་ཤ》རུ་ཅུང་ཟད་ཙམ་གླེང་ལ། 《སྔོན་གྱི་རབས》སུའང་འདྲེ་གདོན་གྱི་རིགས་ཤིག་ཏུ་བགྲངས་ཡོད་མོད། 《མ་ཧཱ་བྷཱ་ར་ཏ》ལས་བེ་ཏཱ་ལ་ཛ་ན་ནི་བྱ་བ་ལས་རོ་ལངས་ཞེས་པའི་མིང་རང་རྐང་ནི་མ་བྱུང་ངོ་།། ཕྱི་རོལ་པའི་ཆོས་ལས་རོ་ལངས་ནི་དབང་ཕྱུག་པ་དང་འབྲེལ་ཆེ་སྟེ། ཕྱིས་སུ་བྱུང་བའི་ཁ་ཆེའི་ཡུལ་གྱི་དབང་ཕྱུག་པའི་ཡིག་ཆ་ལས་རོ་ལངས་ནི་ལྷ་ཆེན་དབང་ཕྱུག་གི་འཁོར་ཞིག་ཏུ་བརྩིས་འདུག། འོན་ཀྱང་དོན་དམ་དུ་རོ་ལངས་ཀྱི་སྐོར་དེ་དང་པོ་ཕྱི་ནང་གང་གི་ཆོས་སུའང་མི་གཏོགས་པར་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་ཡུལ་ཆོས་ཉི་ཚེ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་ཕྱིས་སུ་ནང་པ་དང་། དབང་ཕྱུག་པ་སོགས་ཀྱིས་རང་རང་གི་ཆོས་ལུགས་སུ་བླངས་པ་ཨེ་ཡིན་སྙམ།\nགང་ལྟར་ཡང་སྔོན་རྒྱ་གར་དུ་རོ་ལངས་ཀྱི་དངོས་གྲུབ་ཟེར་བ་ཞིག་བསྒྲུབ་རྒྱུ་ཡོད་དེ། 《རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང》 ལས། “དེའི་སློབ་མ་ནི་སློབ་དཔོན་བྷ་གོ་སྟེ། དེ་ཡང་རོ་ལངས་ཀྱི་དངོས་གྲུབ་གྲུབ”ཅེས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། ། དུར་ཁྲོད་ནས་བམ་རོ་ཁུར་འོང་དགོས་པ་ནི་རོ་ལངས་ཀྱི་དངོས་གྲུབ་སྒྲུབ་པ་ལ་རོ་ལངས་སྤྱན་འདྲེན་པའི་ཕྱིར་ཡིན་ཏེ། རོ་ལངས་ནི་སྤྱིར་བཏང་དུ་བམ་རོ་ལ་ཞུགས་ནས་བྱ་བ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།། ལྷ་གཞན་དག་ནི་སྤྱན་དྲངས་པའི་མོས་པ་བྱས་པས་ཆོག་མོད། འདི་ནི་དེ་ལྟར་ལྗིད་ཏིག་གེར་རྒྱབ་ལ་ཁུར་འོང་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན་པར་སྣང་། སྤྱན་འདྲེན་པ་ནི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་དོན་དུ་ཡིན་ལ། མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་པ་ནི་ནད་འཆོས་པ་དང་། འཁོན་ལན་སློག་པ་དང་། དངོས་གྲུབ་ཞུ་བ་ལྟ་བུའི་འདོད་དོན་སྣ་ཚོགས་བསྒྲུབ་ཏུ་གཞུག་པའི་ཆེད་ཡིན། འདིའི་མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་ཚུལ་ནི་ཤིན་ཏུ་སྐྱི་གཡའ་བ་ཞིག་སྟེ། མཆོད་པའི་དངོས་པོ་ནི་མིའི་ཤ་ཁྲག་གིས་བྱ་དགོས། དེའི་ཚུལ་ནི《གཏམ་གྱི་ཆུ་བོའི་རྒྱ་མཚོ》ལས་འདི་ལྟར་འབྱུང་། མི་ཁྲག་གིས་བྲན་པའི་ས་ངོས་ལ་མི་རུས་ཀྱི་ཕྱེ་མས་མཎྜལ་བྲིས་པའི་ཕྱོགས་བཞིར་མི་ཁྲག་བླུགས་པའི་བུམ་པ་བཤམས་ལ། དེའི་དབུས་སུ་བམ་རོ་གན་རྐྱལ་དུ་འཇོག། མི་ཚིལ་གྱི་སྒྲོན་མེ་སྦོར། མིའི་མིག་འབྲས་བསྲེགས་པའི་བདུག་སྤོས་བདུག། ཀ་པ་ལ་ཁྲག་གིས་བཀང་བའི་ཡོན་ཆབ་དང་མི་ཤའི་མཆོད་པ་འབུལ། སྔགས་མཁན་གྱིས་སྔགས་ཟློ་བཞིན་དུ་མི་རུས་ལས་བྱས་པའི་སྐྱོགས་ཀྱིས་བམ་རོའི་ཁ་ལ་སྦྱིན་སྲེག་དངོས་སུ་ལྡུག། རོ་ལངས་ལ་མི་ཤ་དངོས་སུ་བཟའ་རུ་འཇུག་ཅིང་། དེས་མ་ཚིམས་ན་སྔགས་མཁན་རང་གི་ཤའང་བཅད་ནས་སྟེར་དགོས། དེ་ལྟ་བུའི་མཆོད་པས་ཡིད་ཚིམས་པར་གྱུར་ན། རོ་ལངས་ཀྱིས་སྔགས་མཁན་གྱི་འདོད་དོན་སྒྲུབ་པར་བྱེད་མོད། རོ་ལངས་ཀྱི་གདམས་པའི་ལག་ལེན་ལ་ནོར་འཛོལ་བྱུང་ཚེ། སྔགས་མཁན་རང་ཉིད་འཆི་བར་འགྱུར་བའང་ཡོད་ལ། དེ་ཡང་སྒྲུབ་གཡོག་གམ་རོ་ལངས་སྒྲུབ་པའི་གྲོགས་མཚན་རྟགས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ངེས་པར་དགོས་པར་བཤད་དེ། 《རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང》 ལས། མ་ག་དྷའི་ཕྱོགས་གཅིག་ན་མུ་སྟེགས་བྱེད་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་པ་སྔགས་ཀྱི་ནུས་པ་གྲུབ་ཅིང་དྲང་པོའི་རང་བཞིན་ཅན་ན་ར་དཱ་ཞེས་ཟེར་བ་ཞིག་ཡོད་ཅིང་། དེ་རོ་ལངས་ཀྱི་དངོས་གྲུབ་སྒྲུབ་པ་ལ་གྲོགས་ལུས་སྟོབས་ཆེ་ཞིང་ནད་མེད་ལ་དཔའ་བོའི་མཚན་མ་དགུ་ཡོད་པ། ངག་བདེན་པར་སྨྲ་བ། བློ་རྣོ་ཞིང་དཔའ་བ། གཡོ་སྒྱུ་མེད་པ། བཟོ་གནས་ཐམས་ཅད་ལ་མཁས་པ་ཞིག་དགོས་པ\nརོ་ལངས་སྒྲུབ་པའི་གྲོགས་ངན་ན།། ཐོག་མར་སྒྲུབ་པོ་ཟ་བར་འགྱུར། །\nཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ།། རོ་ལངས་མགུ་བར་བྱེད་པ་ལ། ཤ་ཁྲག་གི་མཆོད་པ་གྱ་ནོམ་པ་ཙམ་གྱིས་མི་ཆོག་པར་སྣང་སྟེ། རང་ལུས་ཀྱི་ཤ་བཅད་ནས་སྟེར་བཟོད་པའམ། གཞན་དུ་ན་མཚོན་ཐོགས་ནས་རོ་ལངས་ལ་འཛིང་རག་བཀྱེ་ནུས་ན་རོ་ལངས་གཏིང་ནས་དགྱེས་པར་འགྱུར་པས། རོ་ལངས་སྤྱན་དྲངས་ནས་མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་པ་དང་། དེ་ལ་འདོད་དོན་བསྒྲུབ་ཏུ་འཇུག་པ་སྟེ། རོ་ལངས་ཀྱི་གདམས་པ་ལག་ཏུ་བསྟར་བའི་རིམ་པ་ནི། རོ་སྒྲུབ་བྱེད་མཁན་ནམ་སྔགས་མཁན་དང་སྒྲུབ་གཡོག་གམ་རོ་ལངས་སྤྱན་འདྲེན་མཁན་གྱི་སྐྱེ་བོའི་སྡུག་རུས་དང་། ཕོ་ཚོད། དཔའ་སྙིང་བཅས་ལ་ཉམས་སད་པ་ཡིན་པར་ངེས། རོ་ལངས་ཀྱི་གདམས་པ་ནག་ཟླའི་ཉིན་བཅུ་བཞི་པའི་མཚན་མོར་ལག་ཏུ་བསྟར་བ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་ཟླ་བའི་འོད་ཟེར་མེད་པའི་དུས་ལ་གཟས་པ་ཡིན་ཏེ། གནས་དུར་ཁྲོད་ནས། དུས་སྨག་ནག་པའི་མཚན་མོ་ལ་རོ་ལངས་སྤྱན་འདྲེན་པ་དང་། དྲངས་ནས་ཀྱང་དེ་ལ་མིའི་ཤ་ཁྲག་གི་མཆོད་སྦྱིན་ཚམ་ཚོམ་མེད་པར་བྱེད་ནུས་པ་ནི། ངེས་པར་སྙིང་སྟོབས་དང་སྤོབས་པའི་ཕ་མཐར་སོན་པ་ཞིག་ཡིན་དགོས། རོ་ལངས་ལ་མཆོད་སྦྱིན་ཇི་ལྟར་བྱ་བའི་ཚུལ་དེ།\nཅེས་སྔར་བོད་དུ་དར་བའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་སྒྲུབ་པ་བྱེད་ཚུལ་འགའ་རེ་དང་ཕྱོགས་འདྲ་བ་ཞིག་ཡོད་པས། བོད་ཀྱི་འདིའང་དེ་ལས་བྱུང་བ་ཨེ་ཡིན་སྙམ་པ་ཞིག་འདུག་མོད། ད་དུང་ཞིབ་ཏུ་མ་དཔྱད་པར་ཁ་ཚོན་གཅོད་པར་མི་ནུས། བོད་ཀྱི་དེབ་ཐེར་གྲགས་ཅན《སྦ་བཞེད》དུ་བསམ་ཡས་གཙུག་ལག་ཁང་གང་ལ་དཔེ་བལྟ་སའི་ཡུལ་རྒྱ་གར་གྱི་ཨོ་ཏཎྟ་པུ་རིའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཇི་ལྟར་བཞེངས་པའི་ཚུལ་གྱི་ངག་རྒྱུན་ཞིག་བཀོད་འདུག་པ་ནི།\nདེ་ལྟ་བུ་གཅིག་ཨོ་ཏཎྟ་པུ་རི་ནའང་ཡོད་གསུངས། དེ་ཅི་འདྲ་ཞུས་པས། དེ་ནི་མུ་སྟེགས་རིག་འཛིན་གྱི་སྒྲུབ་པ་པོས་རོ་སྒྲུབ་བྱེད་པ་ལ། དངོས་གྲུབ་ལེན་པའི་སྒྲུབ་གཡོག་མཚན་རྟགས་དང་ལྡན་པ་ཀུན་ཏུ་བཙལ་བས་མ་བཪྙེད་པས། མ་ག་ཏའི་དགེ་སློང་སྒྲུབ་པ་པོ་ལ་ཉེ་གནས་གཅིག་ཡོད་པ་དེ་དེའི་མཚན་རྟགས་དང་ལྡན་ནས། སྒྲུབ་པ་པོ་དགེ་སློང་ལ་མཎྜལ་གསེར་གྱི་ཉེའུ་བཀྲམ་པ་ཡང་དང་ཡང་དུ་ཕུལ་བས། ཁྱོད་ང་ལ་གདམ་ངག་འདོད་དམ། རིག་འཛིན་གྱིས་སྨྲས་པ། ང་ཁྱོད་ཀྱི་ཉེ་གནས་དཔའ་བའི་རྟགས་ཅན་ཞུའོ། ། དེས་དེ་ལ་ཕུལ་ལོ། ། དེ་ནས་སྒྲུབ་ཁང་དུ་ཕྱིན་པ་དང་། རོ་སོག་ཕོན་ཙམ་པ་གཅིག་དཀྱིལ་འཁོར་སྟེང་ན་འདུག་གོ ། ། དེ་ལ་དགེ་ཚུལ་རོ་ལ་དཔའ་བའི་རྟགས་ཡོད་པས་མ་འཇིགས་པར་དེའི་ལྕེ་ཆོད་ཅིག། ལྕེ་དེ་གསེར་གྱི་རལ་གྲིར་སོང་བ་དང་ང་ལ་བྱིན་ཅིག། དེ་གར་གཏད་པར་འགྲོ་བར་ནུས་པ་ཡིན་ཏེ། ང་འོག་མིན་དུ་རིག་འཛིན་སྒྲུབ་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན། རོ་འདི་གསེར་དུ་འགྱུར་བས་དེ་ཁྱོད་ལ་རྔན་པར་སྦྱིན་ནོ་ཟེར། དེར་དེས་མཉམ་པར་བཞག་གོ ། དགེ་ཚུལ་རོ་ལ་བཞོན་ནས་གྲིས་ལྕེ་གཅོད་དུ་བཅུག་པ་དང་། རོ་འགུལ་ཞིང་མིག་འཁྲུལ། ཁ་བཏབ་བཏབ་བྱེད་པ་དང་།ལྕེ་དར་ཤམ་ཙམ་ཅིག་ཉུག་བྱུང་བ་ལ་མ་ཟིན་ནོ།། ལན་གཉིས་སུ་མ་ཟིན་པ་དང་། ད་རེས་ལྕེ་མ་ཆོད་ན་དང་པོར་ངེད་རང་གཉིས་གསོད། དེ་ནས་སྟོང་གསུམ་སྲིད་པ་གསུམ་གྱི་སེམས་ཅན་གསོད་དུ་འོང་བས་བསྒྲིམས་ལ་ཆོད་ཅིག་ཟེར་རོ ། དེས་རོ་དང་ཁ་སྤྲད་དེ་བསྒྲིམས་པ་དང་། སོས་ལྕེ་ཟིན་ནས་བཅད་པས་རལ་གྲིར་གྱུར་ནས་ནམ་མཁའ་ལ་དབྱུགས་པས། ནམ་མཁའ་ལ་དགེ་ཚུལ་འཕུར་བ་ལ། རིག་འཛིན་ན་རེ། ཁྱེད་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པ་ལ་ཕམ་པ་འོང་བ་ཡིན་པ་ལ། རལ་གྲི་ནི་ང་དབང་ན། མར་ལ་ཤོག་ཅིག་ཟེར་བ་ལ། དེ་ལྟ་ཡིན་མོད། ངས་ལྟད་མོ་ལྟ་ཡིས་ཟེར་ནས་རི་རབ་ཀྱི་ཁར་སོང་ནས། གླིང་བཞི་རི་རབ་ཉི་ཟླ་གཟའ་སྐར་དང་བཅས་པ་དང་། ལྕོག་བཞི་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་བཀོད་པ་དང་བཅས་པ་བལྟས་པས་ལེགས་པར་མཐོང་། དེ་ནས་མར་འཛམ་བུའི་གླིང་ངོགས་སུ་རལ་གྲི་དབྱུགས་པས་རིག་འཛིན་གྱི་དྲུང་དུ་བྱུང་ནས། རོ་ལས་གསེར་དུ་གྲུབ་པ་དེ་དགེ་ཚུལ་ཁྱོད་གྱིས་ཤིག། འདིས་དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱའི་འཚོ་བ་ལྡང་སྟེ། རུས་པ་ལ་མ་བཅད་ཅིག། བཅད་ན་ལོག་འཚོར་འགྱུར་ཏེ་ཕྱིས་མི་སྐྱེའོ། ། གཞན་དུ་ན་ནང་བཅད་ཀྱང་ནུབ་མོ་སྐྱེའོ།། དེ་སྐད་ཟེར་ཏེ་ཁོང་རལ་གྲི་ནམ་མཁའ་ལ་དབྱུགས་ཏེ་འོག་མིན་དུ་སོང་ངོ་།། དགེ་ཚུལ་དེས་སློབ་དཔོན་དགེ་སློང་དེ་ལ་སྨྲས་པས། ཞལ་ནས། འོ་ཅག་དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱའི་བཞུགས་ས་གཙུག་ལག་ཁང་གཅིག་བྱེད་དགོས་པས། མགོན་པོ་ལ་ས་གཞི་ཞུ་བའི་གཏོར་མ་བྱའོ་ཟེར་ནས། བྷ་ལིམ་བྱས་པས་བྱ་རོག་གིས་ཁྱེར་ནས་མཚོ་ཅིག་གི་དཀྱིལ་ན་དེའུ་ཡོད་པའི་ཁར་བཞག་གོ།། དེའུ་དེའི་ཁར་གཙུག་ལག་ཁང་གཅིག་བརྩིགས་ཏེ་རི་རབ་གླིང་བཞི་གླིང་ཕྲན་དང་བཅས་པ་ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་བཅས་པ་ལ་དཔེ་བྱས་ནས་བཞེངས་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཨོ་ཏཎྟ་པུ་རི་བྱ་བ་ཡོད།\nཅེས་པ་སྟེ། རང་རེའི་ཡི་གེར་བཀོད་པའི་རོ་ལངས་ཀྱི་སྐོར་ལ་འདི་ལས་སྔ་བ་མ་མཐོང་། རོ་སྒྲུབ་བྱེད་པ་ནི་ཕྱི་རོལ་མུ་སྟེགས་པའི་ཆོས་དང་འབྲེལ་ཆེ་བ་སྒྲུབ་པ་པོ་མུ་སྟེགས་ཀྱི་རིག་འཛིན་ཡིན་པ་དང་། ནང་པ་རྣམས་ཀྱང་དེ་ལ་བརྒྱུད་ནས་འབྲེལ་ཡོད་པ་སྒྲུབ་གཡོག་ནང་པའི་དགེ་ཚུལ་ཡིན་པ། སྙིང་ཁམས་ཀྱི་ཉམས་སད་ལྟ་བུ་ཡིན་པ་སྒྲུབ་མཁན་ནམ་སྒྲུབ་གཡོག་དཔའ་བའི་རྟགས་ཅན་དགོས་པ་ལས་ཤེས་ནུས་ལ། ལེགས་པར་གྲུབ་ན་རོ་གསེར་དུ་འགྱུར་བ་སོགས་དངོས་གྲུབ་འབྱུང་བ། སྟབས་ཉེས་ན་སྒྲུབ་མཁན་ནམ་སྒྲུབ་གཡོག་སྲོག་དང་འབྲལ་བ་སོགས་རོ་ལངས་དང་འབྲེལ་བའི་དོན་གྱི་གནད་རྣམས་གོང་གི་ཡི་གེ་ལ་ཆ་ཚང་བར་འདུ། 《སྦ་བཞེད》ལས་བྱུང་བའི་ངག་རྒྱུན་འདི་ཡིན་པ་རྒྱ་གར་གྱི་ཡིན་ངེས་མོད། ད་ལྟ་རྒྱ་གར་གྱི་ཡིག་ཆ་ལས་དེ་མཐོང་མི་ནུས། འདི་ནི་ཤིན་ཏུ་འགངས་ཆེ་སྟེ། བདག་གིས་བསམས་ན། རྒྱ་གར་གྱི《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ》དང་། བོད་ཀྱི《རོ་སྒྲུང》ཐུན་མོང་གི་ཐོག་མའི་ས་བོན་ནི་འདི་ཡིན་ངེས་སྙམ། 《མཁས་པའི་དགའ་སྟོན》དང《དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ་དབྱངས》སོགས་ཕྱིས་ཀྱི་དེབ་ཐེར་གྲགས་ཅན་དག་ཏུའང《སྦ་བཞེད》ལས་བྱུང་བའི་རོ་སྒྲུང་གི་སྐོར་དེ་བཀོད་ཡོད་དོ། ། ཡང་ཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ཎ་ཐས་མཛད་པའི《བཅོམ་ལྡན་འདས་སྟོན་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་རྣམ་ཐར》ལས།\nམཐར་དེས(ཀུན་དུ་རྒྱུ་མིག་དམར)རོ་ལངས་རྦད་པ་ན། འཕགས་པ་ཤཱ་རིའི་བུས་རོ་ལངས་ལ་ཕུར་བུས་བཏབ་པོ།། འདི་ནི་ཆོས་ཉིད་དེ་རོ་ལངས་བཏང་བ་ལ་ཕ་རོལ་པོས་ཕུར་བུས་བཏབ་ན། གཏོང་བ་པོ་ཉིད་གསོད་པ་ཡིན་པས་རོ་ལངས་སླར་ལྡོག་སྟེ་མིག་དམར་ལ་སོགས་པ་མུ་སྟེགས་རྣམས་བདས་པས། དེ་དག་འཇིགས་ཤིང་སྐྲག་ནས་མགོན་སྐྱབས་གཞན་མེད་དེ། འཕགས་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་ལ་སྐྱབས་སུ་སོང་བས། འཕགས་པས་ཕུར་བུ་ཕྱུང་བ་ན་རོ་ལངས་ཞི་བར་གྱུར་ཏོ །\nཞེས་འབྱུང་། འདི་ལས་ཀྱང་རོ་ལངས་ནི་མུ་སྟེགས་པ་དང་འབྲེལ་ཡོད་པ་མཐོང་ཐུབ་ལ།དེ་དངོས་གྲུབ་ལེན་སའི་ཡུལ་དུ་བྱེད་པ་ལས་གཞན། སྐབས་འགར་གླང་ཆེན་སྨྱོན་པ་རྦོད་པ་བཞིན་ཐད་ཀར་རང་གི་དགྲ་བོའི་ཐད་དུ་བཏང་ནས་ཕར་གནོད་པ་སྐྱེལ་དུ་འཇུག་པའི་སྲོལ་ཡོད་པའང་ཤེས་ཐུབ། 《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ》ལས་བྱུང་བའི་རོ་ལངས་ཞེས་པ་དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དེས་ཆོས་ལུགས་དང་རིག་གནས་ཇི་འདྲ་ཞིག་མཚོན་པར་བྱས་པའི་ཚུལ་ནི་དེ་ལྟར་རོ །\n《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན》ལས“མདོ་སྡེ་འབྱུང་བའི་ལྟས་སུ་སྒྲུང་རྣམས་དར།།”ཞེས་ཚིགས་བཅད་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཕྱི་ལ་དེའི་གསལ་བྱེད་དུ་“རོ་ལངས་གསེར་སྒྲུབ་ཀྱི་སྒྲུང་དང་མ་སངས་ཀྱི་སྒྲུང་། མཆིལ་བའི་སྒྲུང་སོགས་ཉན་བཤད་དང་།”ཞེས་བོད་ཀྱི་བཙན་པོ་དགུ་པ་སྤུ་དེ་གུང་རྒྱལ་གྱི་རིང་ནས 《རོ་ལངས་གསེར་སྒྲུབ་ཀྱི་སྒྲུང》སོགས་བོད་ལ་དར་བར་བཤད། བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་དེབ་ཐེར་ཁུངས་མ་དག་ལས 《རོ་ལངས་གསེར་སྒྲུབ་ཀྱི་སྒྲུང》གི་སྐོར་གསལ་བོར་གསུངས་པ་ལ་དེབ་ཐེར་འདི་ཉིད་སྔ་བར་སེམས། འདིར་བཤད་པའི《རོ་ལངས་གསེར་སྒྲུབ་ཀྱི་སྒྲུང》ཞེས་པ་དང་། 《གཏམ་གྱི་ཆུ་བོའི་རྒྱ་མཚོ》ལས་བྱུང་བའི《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ》གཉིས་ནི་སྤྱི་བབ་ཀྱི་ཆ་ནས་འདྲ་མཚུངས་ཡིན་ངེས། དེས་ན་བོད་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པའི་དབུ་བཪྙེས་པ་ནི་བཙན་པོ་ཉེར་བརྒྱད་པ་ལྷ་ཐོ་ཐོ་རི་གཉན་བཙན་གྱི་དུས་ཡིན་ལ། བོད་དུ་རྒྱ་གར་གྱི་ནང་པའི་ཆོས་དར་བའི་འགོ་ཚུགས་པའི་དུས་ལས་ཀྱང་ཆེས་ཤིན་ཏུ་སྔ་བའི་བཙན་པོ་སྤུ་དེ་གུང་རྒྱལ་གྱི་རིང་ནས་བོད་ལ་རྒྱ་གར་གྱི་རོ་སྒྲུང་དར་ཡོད་པ་གསལ་བར་བྱས། 《རོ་ལངས་གསེར་སྒྲུབ་ཀྱི་སྒྲུང》ནི《ཙིནྟ་མ་ཎིའི་གཟུངས》དང་།《དཔང་སྐོང་ཕྱག་རྒྱ་པ》དང་། 《ཟ་མ་ཏོག་བཀོད་པ》སོགས་དང་མི་འདྲ་སྟེ། འདིའི་ཆོས་ལུགས་དང་རིག་གནས་ཀྱི་རྒྱབ་གཞི་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་དང་བྲམ་ཟེའི་རིག་གནས་ཡིན་པར་མ་ཟད། འདི་ནི་འབངས་མིའི་ཁྲོད་དུ་དར་བའི་སྐྱེ་བོ་ཕལ་བའི་རིག་གནས་དང་། ངག་ཐོག་གི་རིག་གནས་ཡིན་པས། བོད་ལ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་མ་དར་གོང་ནས་དམངས་ཁྲོད་དང་ངག་ཐོག་བརྒྱུད་དེ་རྒྱ་གར་གྱི་བྲམ་ཟེའི་རིག་གནས་དར་བའི་དུས་རིམ་ཞིག་ཡོད་པ་ཡང་བསྐྱར་ར་སྤྲོད་བྱུང་ལ། དུས་ཚིགས་ནི་མ་མཐའ་ཡང་སྤུ་དེ་གུང་རྒྱལ་གྱི་དུས་ནས་ཡིན་པ་གསལ་ཁ་བྱུང་། དེས་ན་ལྷ་ཐོ་ཐོ་རིའི་ཡར་སྔོན་གྱི་བཙན་པོ་ཉེར་བདུན་གྱི་རིང་ལ་ཆབ་སྲིད་སྒྲུང་ལྡེའུ་བོན་གསུམ་གྱིས་བསྐྱངས་ཟེར་པའི་སྒྲུང་དེའང་ཆ་ཤས་ཤིག་རྒྱ་གར་ནས་འོང་བར་ཁས་ལེན་དགོས།\nད་ལྟའི་བར་རང་རེ་ལ་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི《རོ་སྒྲུང》བྱ་བའང་ཡིན་པ་ནི་སྤུ་དེ་གུང་རྒྱལ་གྱི་སྐབས་ནས་ཡོད་པའི《རོ་ལངས་གསེར་སྒྲུབ་ཀྱི་སྒྲུང》ཞེས་པ་དེའི་རྒྱུན་ཡིན་པར་སྣང་ལ། ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་ལས་བྱུང་བའི་“ཙེང་གི་རྦག་ཞིན་དང་སྤང་གི་བོང་བུ་སྟག་ཅུང”སོགས་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་ཆ་མི་ཚང་བ་དེའང་ཡིན་རྒྱུ་ནི《རོ་སྒྲུང》གི་དུམ་བུ་ཞིག་ཡིན་པ་ཤིན་ཏུ་གསལ་བས། དེ་ནི་སྤུ་རྒྱལ་བཙན་པོའི་དུས་ནས་རང་རེ་ལ《རོ་སྒྲུང》དར་ཡོད་པའི་དན་རྟགས་ཁུངས་བཙན་ཞིག་ཏུ་སོང་འདུག་པ་འདི་ནི་ཀུན་གྱིས་ངེས་པར་བསམ་པར་བྱ་འོས་པ་ཞིག་གོ ། །བཙན་པོ་སྤུ་དེ་གུང་རྒྱལ་ནས་རྒྱལ་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་སྐབས་སློབ་དཔོན་ཐོན་མིས་བོད་ལ་ཡི་གེ་བཟོས་པའི་བར་དུ་སྒྲུང་འདི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ངག་ཐོག་བརྒྱུད་ནས་བྱུང་བ་སྨོས་མ་དགོས་ལ། སློབ་དཔོན་ཐོན་མིས་བོད་ཡིག་བཟོས་པའི་ཕྱི་ནས་ཀྱང་ཡུན་རིང་པོ་ཞིག་ལ་སྐྱེ་བོའི་ཁ་དང་རྣ་བ་ཁོ་ན་བརྒྱུད་ནས་དར་བར་ངེས། དེ་ལྟར་ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མར་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་ཁ་ངག་བརྒྱུད་རྗེས། སྒྲུང་འདིའི་གདོད་མའི་རྣམ་པ་ལ་རྩ་བ་ནས་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་ཞིང་། རིམ་གྱིས་ཡི་གེར་ཡང་བཀོད་དེ་ངག་ཐོག་དང་ཡིག་ཐོག་གཉི་གའི་དར་རྒྱུན་བྱུང་། བོད་ཀྱི་ཡིག་ཐོག་གི 《རོ་སྒྲུང》དང་པོ་དེ་གང་ཡིན་པ་དང་། དེ་དུས་ནམ་ཞིག་ལ་བྱུང་བ་སོགས་ནི་བརྗོད་པར་མི་ནུས་མོད། གང་ལྟར་དེ་ལ་པར་གཞི་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་ཞིག་ཡོད་པ་ལས། སྤྱི་ལོ1975ལོར་རྒྱ་གར་ནས་པར་བཤུ་བརྒྱབ་པའི《རྒྱལ་བས་ལུང་བསྟན་ཀླུ་སྒྲུབ་སྙིང་པོ་དང་། རྒྱལ་པོ་བདེ་སྤྱོད་བཟང་པོ་གཉིས་ཀྱིས་མཛད་པའི་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བ་མི་རོ་གསེར་སྒྲུང་ཞེས་བྱ་བ》དང་། སྔོན་སྡེ་དགེ་པར་ཁང་དུ་བཞུགས་པའི《དངོས་གྲུབ་ཅན་གྱི་སྒྲུང་དགོས་འདོད་ཆར་འབེབས》སྤྱི་ལོ1980ལོར་བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་པའི《དཔལ་མགོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པའི་རོ་ལངས་གསེར་འགྱུར་གྱི་ཆོས་སྒྲུང་ཉིར་གཅིག་པ་རྒྱས་པར་ཕྱེ་བ》ཡང་ལོ་དེར་མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་པའི《མི་རོ་རྩེ་སྒྲུང》བཅས་པར་གཞི་མི་འདྲ་བ་ཁག་བཞི་ནི་ཁོ་བོའི་མཐོང་ལམ་དུ་གྱུར་ལ། སྔོན་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་དུའང《རོ་སྒྲུང》དཔར་མ་ཞིག་ཡོད་པར་གྲགས་པ་ད་རེ་ལག་ཏུ་མ་ཚུད། པར་གཞི་དེ་དང་སྡེ་དགེའི《རོ་སྒྲུང》གཉིས་ནི་སྔོན་ནས་ཤིང་དཔར་དུ་བཏབ་ཡོད་པས་དཔར་མ་དང་། གཞན་གསུམ་ག་ལས་རྒྱ་གར་གྱི་དེ་བྲིས་མ་ཡིན་པ་གསལ་ལ། འཕྲོ་མ་གཉི་གའང་ལྕགས་དཔར་དུ་མ་བཏབ་གོང་ལ་བྲིས་མར་སྣང་། རྒྱ་གར་གྱི《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ》 དང་བོད་ཀྱི་པར་གཞི་མི་འདྲ་བའི《རོ་སྒྲུང》དེ་དག་བསྡུར་ནས་དཔྱད་ན། ཆེས་མངོན་གསལ་དུ་སྣང་བའི་ཐུན་མོང་གི་ཆ་གཉིས་ཡོད། དེ་ལས་གཅིག་ནི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞི་འདྲ་མཚུངས་ཡིན་པ་སྟེ། གཏམ་རྒྱུད་རྣམས་ཀྱི་དང་པོ་ནི་གླེང་གཞི་ལྟ་བུའི་གཏམ་རྒྱུད་ཡིན་ཞིང་། དེ་རྒྱུ་བྱེད་ཀྱི་སྐུད་པའམ་ཕྲེང་ཐག་ལྟ་བུར་བྱས་པ་ལ་གཏམ་རྒྱུད་གཞན་རྣམས་ཕྲེང་རྡོག་ལྟར་རེ་རེ་ནས་དེ་ལ་བརྒྱུས་ཡོད་པའོ ། གཞན་ཞིག་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་རྒྱུ་བྱེད་ཀྱི་སྐུད་པའམ་ཕྲེང་ཐག་ལྟ་བུ་དེ་རོ་ལངས་ཡིན་པས་སྒྲུང་མཐའ་དག་རོ་ལངས་ཀྱི་ཆིངས་གཅིག་གིས་བཅིངས་འདུག་པ་དེའོ ། །དེ་ལྟ་བུའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་བཟོ་བཀོད་དེ་ནི་ངོ་མཚར་ཞིང་སྤྲོ་བ་སྐྱེད་པ་ཞིག་སྟེ། བརྩམས་ཆོས་དེའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རིན་ཐང་ཡང་དེ་ལས་མངོན་འདུག\nམཚུངས་ཆོས་དེ་ཡིས་བོད་ཀྱི《རོ་སྒྲུང》 གི་ཁུངས་ནི་རྒྱ་གར་གྱི《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ》ཡིན་པ་བསྙོན་དུ་མེད་པ་བསྟན། ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་ལྷག་གི་རིང་ལ་བོད་ཀྱི་སྐྱེ་བོ་དག་གི་ཁ་དང་རྣ་བ་ལག་པ་གསུམ་ག་བརྒྱུད་བརྒྱུད་པ་ལས་ད་ལྟའི་བར་ལུས་འདུག་པའང་དེ་ཙམ་དུ་ཟད་དོ ། ། སྤྱིར་རྒྱ་གར་ནས་འོངས་པའི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རིག་གནས་དང་དེའི་ཞོར་ལ་འོངས་པའི་བྲམ་ཟེའི་རིག་གནས་གཉིས་ཀྱི་གང་ཡིན་ཡང་། ཕལ་ཆེ་བ་ནི་དང་པོ་མཁས་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་དང་རྗེ་བློན་དག་གི་ཁྲོད་དུ་དར་ཞིང་། དེ་ནས་རིམ་གྱིས་སྐྱེ་བོ་ཕལ་བ་དང་འབངས་རྣམས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་དར་བ་ཡིན་མོད། 《རོ་སྒྲུང》ནི་ཚུལ་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ། དང་པོ་འབངས་ཀྱི་སྐྱེ་བོའི་ཁྲོད་དུ་དར་ཞིང་། ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མ་ཕྱིན་པའི་རྗེས་ལ། རིམ་གྱིས་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ངག་ཐོག་གི 《རོ་སྒྲུང》ཡི་གེར་བཀོད། རྒྱ་གར་ནས་བོད་དུ་དར་བའི་རིག་གནས་ཤིག་ལ་འདི་ཁོ་ན་ནི་དམའ་ས་ནས་མཐོ་སར་དར་བ་ཡིན། དང་པོ་བོད་ཀྱི་སྐྱེ་བོ་ཕལ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཁ་དང་རྣ་བ་བརྒྱུད་ཅིང་། དེ་ནས་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་དག་གི་སོར་རྩེ་བརྒྱུད་པས། ད་ལྟའི་བོད་ཀྱི《རོ་སྒྲུང》ལ་རྒྱ་གར་གྱི《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པའི》རུས་སྒྲོམ་ཙམ་མ་གཏོགས་ལུས་མི་འདུག། རུས་སྒྲོམ་དེ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པའི་གླེང་གཞིའི་གཏམ་རྒྱུད་གཅིག་པུས་གཏམ་རྒྱུད་གཞན་རྣམས་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བརྒྱུས་པ་དང་། དེ་ཡང་རོ་ལངས་དང་འབྲེལ་བ་དེའོ། ། བོད་ཀྱི་སྐྱེ་བོ་ཕལ་བ་དང་མཁས་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་རུས་སྒྲོམ་དེ་ཚུར་བླངས་པའི་སྟེང་ལ་ཤ་དང་ཁྲག་གིས་ཞལ་བ་བྱས་ཏེ། ཤ་དར་ཁྲག་དར་གྱི་བོད་ཀྱི《རོ་སྒྲུང》 བཟོས།\nབོད་ཀྱིས་རྒྱ་གར་གྱི《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པར》བྱེ་བྲག་ཏུ་བཅོས་བསྒྱུར་ཇི་ལྟར་བྱས་པའི་ཚུལ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལྷ་ས་ནས་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་པའི་རོ་སྒྲུང་གི་ཁ་བྱང་ལ“དཔལ་མཔོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པའི་རོ་ལངས་གསེར་འགྱུར་གྱི་ཆོས་སྒྲུང་ཉེར་གཅིག་པ་རྒྱས་པར་ཕྱེ་བ་བཞུགས་པོ །”ཞེས་འབྱུང་བ་བཞིན། འདིའི་མཛད་པ་པོ་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཡིན་པར་བྱས་པས། མ་བརྟགས་མ་དཔྱད་པ་ཀུན་གྱི་བློ་ངོར《རོ་སྒྲུང》ནི་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཡིན་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཆགས་འདུག ། འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་ནང་པའི་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་རྒྱན་དྲུག་མཆོག་གཉིས་ལས་ཤིང་རྟ་ཆེན་པོ་གཉིས་ཀྱི་ཡ་གྱལ་དང་། དབུ་མ་པའི་གྲུབ་མཐའི་སྲོལ་འབྱེད་ཡིན་པས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་སྟོན་པ་གཉིས་པར་གྲགས། འདི་པར《མདོ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ》དང་། 《དབུ་མ་རིགས་པའི་ཚོགས་དྲུག》 《རིམ་པ་ལྔ་པ》 སོགས་བརྩམས་ཆོས་གྲགས་ཅན་མང་པོ་ཡོད་པ་ཆ་ཚང་བར་བོད་སྐད་དུ་འགྱུར་ཞིང 《བསྟན་འགྱུར》དུ་བསྡུས་ཡོད། 《རོ་སྒྲུང》ཡང་དངོས་གནས་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པ་ཡིན་ན། དེ་ཡང《བསྟན་འགྱུར》དུ་བསྡུ་བར་འོས་མོད། ད་ལྟའི་བར་བྱུང་བའི《བསྟན་འགྱུར》གྱི་པར་གཞི་དང་དཀར་ཆག་མི་འདྲ་བ་གང་དུའང་འདི་ཉིད་མ་བསྡུས་ལ། དེ་བཞིན་རྒྱའི་བཀའ་བསྟན་སོགས་མི་རིགས་གཞན་གྱི་སྐད་དུ་འགྱུར་བའི་བཀའ་བསྟན་དུའང་འདི་ཉིད་བསྡུས་པ་མ་མཐོང་། མཚོ་སྔོན་གྱི《རོ་སྒྲུང》དུ་རྩོམ་མཁན་སུ་ཡིན་གྱི་སྒྲོས་མ་བྱུང་ཞིང་། སྡེ་དགེའི《རོ་སྒྲུང》དུའང་རྩོམ་མཁན་འདི་ཡིན་ཞེས་གསལ་བོར་མ་བཤད་ཀྱང་དོན་ལ་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཡིན་པ་བསྟན་འདུག ། རྒྱ་གར་གྱི《རོ་སྒྲུང》བྲིས་མར་“ཀླུ་སྒྲུབ་སྙིང་པོ་དང་རྒྱལ་པོ་བདེ་སྤྱོད་བཟང་པོ་གཉིས་ཀྱིས་མཛད་པའི་”ཞེས་རྩོམ་མཁན་དེ་གཉི་ག་ཡིན་པར་བཤད། དེས་ན་བོད་ཀྱིས་བྱས་པའི་བཟོ་བཅོས་དང་པོ་ནི་དེ་ཡིན་ནོ ། རྒྱ་གར་གྱི《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པའི》གླེང་གཞིའི་གཏམ་རྒྱུད་ནི་རྒྱལ་པོ་རྣམ་གནོན་ཉི་མ་ལ་བཟོད་པ་ཚུལ་ཁྲིམསབྱ་བའི་སྒོམ་སྒྲུབ་པ་ཞིག་གིས་ཉིན་རེ་རེར་ཤིང་ཏོག་ཕུལ་བ་ལས་ཉེ་བར་བརྩམས་ཤིང་། རོ་ལེན་དུ་འགྲོ་མཁན་རྒྱལ་པོ་རྣམ་གནོན་ཉི་མ་དང་། རོ་ལེན་དུ་འགྲོ་བར་རྫོང་མཁན་ནི་སྒོམ་སྒྲུབ་པ་བཟོད་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཞེས་པའོ ། བོད་ཀྱི《རོ་སྒྲུང》གི་གླེང་གཞིའི་གཏམ་རྒྱུད་ནི་མི་འདྲ་བ་གཉིས་སུ་སྣང་སྟེ། གཅིག་ནི་རྒྱལ་པོའི་བུ་དང་། ཕྱུག་པོའི་བུ་དང་། སྤྲང་པོའི་བུ་གསུམ་གྱིས་བྱ་རོག་གི་ཚང་བརྡུངས་པ་དང་། ཅིག་ཤོས་ནི་ཕུ་ནུ་གཉིས་ཀྱིས་སྒྱུ་མ་མཁན་སྤུན་བདུན་གྱིས་ནས་སྒྱུ་མ་བསླབས་པ་ལས་བརྩམས་པའོ། ། རོ་ལེན་དུ་འགྲོ་མཁན་རྒྱལ་བུ་བདེ་སྤྱོད་བཟང་པོ་སྟེ། གླེང་གཞིའི་གཏམ་རྒྱུད་དང་པོ་ལས་བྱུང་བའི་སྤྲང་པོའི་བུ་ཟླ་བ་གྲགས་པ་དང་། གཉིས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཕུ་ནུ་གཉིས་ཀྱི་ནུ་བོ་དོན་གྲུབ་ཡིན་ལ། རོ་ལེན་དུ་འགྲོ་བར་རྫོང་མཁན་ནི་གཏམ་རྒྱུད་གཉི་གར་ཡང་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་བོ ། 《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ》ལས་བྱུང་བའི་སྒོམ་སྒྲུབ་པ་བཟོད་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་ནང་པའི་སློབ་དཔོན་སྒྲུབ་པ་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་དང་། རྒྱལ་པོ་རྣམ་གནོན་ཉི་མའི་ཚབ་ཏུ་རྒྱལ་པོ་བདེ་སྤྱོད་བཟང་པོ་བཅུག ། མཚོ་སྔོན་ནས་དཔེ་སྐྲུན་བགྱིས་པའི《མི་རོ་རྩེ་སྒྲུང》དུ་བདེ་སྤྱོད་བཟང་པོ་ཞེས་པ་ཙམ་ལས་རྒྱལ་པོའམ་རྒྱལ་བུའི་ཐ་སྙད་སྦྱར་མི་འདུག ། རྒྱ་གར་ལ་སྔོན་རྒྱལ་པོ་རྣམ་གནོན་ཉི་མ་ཟེར་བ་ཞིག་དངོས་གནས་བྱུང་མོད། 《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ》 ལས་བཤད་པ་དང་འདི་གཉིས་གཅིག་ཡིན་པའི་སྒྲོས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་ལ། སྒོམ་སྒྲུབ་པ་བཟོད་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་རྟོག་བཟོ་ཁོ་ནར་ངེས་བསམ། འོན་ཀྱང་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་དང་རྒྱལ་པོ་བདེ་སྤྱོད་བཟང་པོ་གཉིས་ནི་ལོ་རྒྱུས་ལས་བྱུང་བའི་མི་སྣ་ཡིན་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། མཛའ་བཤེས་སུ་གྱུར་པ་ཞིག་ཀྱང་ངེས་པར་ཡིན་ཏེ། སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པའི《བཤེས་པའི་སྤྲིངས་ཡིག》 དང 《གཏམ་རིན་པོ་ཆེའི་ཕྲེང་བ》གཉིས་ནི་མཛའ་བོ་རྒྱལ་པོ་བདེ་སྤྱོད་བཟང་པོའི་དོན་དུ་མཛད་པ་ཀུན་ལ་ཡོངས་སུ་གྲགས་པ་བཞིན་ནོ། ། མི་རོ་ལ་གསེར་སྒྲུབ་མཁན་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་དང་རྒྱལ་པོ་བདེ་སྤྱོད་གཉིས་ཡིན་པའི་སྒྲོས་ནི་ཅུང་ཟད་སྔ་མོ་ཞིག་ནས་བྱུང་ཡོད་པར་མངོན་ཏེ། 《འབྲོམ་སྟོན་རྒྱལ་བའི་འབྱུང་གནས་ཀྱི་སྐྱེས་རབས་བཀའ་གདམས་བུ་ཆོས》ཀྱི་ལེའུ་ཉེར་གཉིས་པའམ་ཁུ་ཆོས་གཉིས་པ་གྲོང་ཁྱེར་བདེ་ལྡན་དུ་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དམ་པ་རྒྱལ་བུ་སྐྱབས་སྦྱིན་དུ་སྐུ་སྐྱེ་བ་བཞེས་པ་ཞེས་པར་ལོ་ཙཱ་བ་རྔོག་ལེགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དེའི་སྐོར་རགས་པ་ཞིག་གསུངས་པ་བཀོད་ཡོད་ཅིང་། ཡང་རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ན་སྒྲོས་དེ་ལ་རྒྱ་གར་གྱི་ཁུངས་ཤིག་མཆིས་ཀྱང་ཆ་མ་འཚལ་ཏེ། གོང་གི་སྐྱེས་རབས་དེར་རྔོག་ལོས“གོང་གི་གཏམ་རྒྱུད་དེ་པཎྜི་ཏ་ཅིག་ལ་ཡམ་མེ་ཐོས”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། འོན་ཀྱང་དེ་ཙམ་གྱིས“རོ་སྒྲུང”གི་མཛད་པ་པོ་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཡིན་དགོས་པར་ག་ལ་འགྱུར།\n《རོ་སྒྲུང》ལས་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་བྱེ་བྲག་པ་རྣམས་ལ་རང་རང་སོ་སོའི་མི་སྣ་ཡོད་མོད། 《རོ་སྒྲུང》སྤྱིའི་མི་སྣ་གཙོ་བོ་ནི་སྒོམ་སྒྲུབ་པ་དང་། རྒྱལ་པོ་དང་། རོ་ལངས་གསུམ་གྱིས་གྲུབ་པས། རོ་ལངས་གཅིག་པུ་སོར་བཞག་བྱས་ཏེ། སྒོམ་སྒྲུབ་པའི་ཚབ་ཏུ་སྒོམ་སྒྲུབ་པ་གསར་བ་དང་། རྒྱལ་པོའི་ཚབ་ཏུ་རྒྱལ་པོ་གསར་བ་བཅུག་སྟེ། གཏམ་རྒྱུད་སྤྱིའི་མི་སྣ་གཙོ་བོ་ལས་སུམ་གཉིས་བརྗེས་པ་དེའང་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་རྣམ་པ་གཞན་ཞིག་ཏུ་བྱེད་པའི་ཐབས་བཟང་པོ་ཞིག་གོ ། ། རོ་ལངས་ནི་རོ་ལངས་ཉིད་དུ་བསྐྱུར་འདུག་པ་གནད་ཤིན་ཏུ་ཆེ་སྟེ། གལ་ཏེ་དེ་ཡང་གཞན་དུ་བྱས་ན། གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་རོ་དང་། སྤྲོ་བྱེད་དང་། མཚར་བྱེད་མཐའ་དག་རྩ་བ་ནས་ཉམས་པར་འགྱུར། འོན་ཀྱང་རོ་ལངས་ལའང་བཟོ་བཅོས་ཅུང་ཟད་ཅིག་བྱས་ཡོད་དེ། མིང་ལ་རོ་རྒན་དངོས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་བཏགས་ནས་མི་གཤིས་ཅན་དུ་བྱས་པས། སྔོན་གྱི་འཇིགས་ཤིང་སྐྱི་གཡའ་བའི་རོ་ལངས་དེ་ཅུང་ཟད་སྲུན་པོར་བཏང་།\nབརྩམས་ཆོས་ཀྱི་ཀ་གདུང་རྣམས་གཞན་དུ་བསྒྱུར་པས། བསྟན་བྱ་དང་བརྗོད་བྱ་གཞན་དུ་བསྒྱུར་རྒྱུ་ངང་ཤུགས་ཀྱིས་གྲུབ། ལྷ་སའི《རོ་སྒྲུང》གི་པར་བྱང་དུ།\nབསྟན་འདིར་སྟོན་པ་གཉིས་པར་གྲགས་པ་ཡི། ། འགྲོ་བའི་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་སྙིང་པོ་དེས། །\nརྒྱུ་འབྲས་ཡིད་ཆེས་བླངས་དོར་བྱ་བ་དང་། །མི་ཆོས་ཕྱི་ཐག་གཞུང་བསྲིང་བྱ་བའི་ཕྱིར། །\nའབྲས་བུ་དགེ་འབྱུང་བསམ་པ་འགྲུབ་པ་ཡིས། །ངོ་མཚར་དགེ་འབྱུང་བསྟན་བཅོས་འཕྲེང་བ་མཛད། །\nཅེས་འབྱུང་བ་ལྟར། བོད་ཀྱི《རོ་སྒྲུང》པར་གཞི་མི་འདྲ་བ་དེ་དག་གི་སྤྱིའི་བསྟན་བྱ་སྡུག་རུས་དང་སྙིང་སྟོབས་ཅན་ལ་མི་འགྲུབ་པའི་དོན་གང་ཡང་མེད་པ་ལས་འགྲོ་བའི་དོན་དུ་དཀའ་བ་མཐར་ཕྱིན་པ་སྤྱད་པར་འོས་པ་དང་། བྱེ་བྲག་གི་བསྟན་བྱ་ལྷ་ཆོས་རྒྱུ་འབྲས་བླང་དོར་ལ་ཡིད་ཆེས་པ་དང་། མི་ཆོས་ཕྱི་ཐག་རིང་ཞིང་གཞུང་བཟང་བར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་བསྒྱུར། བསྟན་བྱ་ནི་བརྗོད་བྱ་ལ་བལྟོས་པས། བོད་ཀྱི《རོ་སྒྲུང》དག་ཏུ་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་རྣམས་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་བསྟན་བྱ་དང་མཐུན་པའི་བརྫོད་བྱ་ཅན་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་ཁོ་ནར་སྣང་། དེས་ན་སྔར་རྒྱ་གར་གྱི《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ》ལས་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་ཉེར་ལྔ་པོ་དེ་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་ལྷག་བརྒྱུད་རྗེས། རང་བཞིན་གྱིས་བོར་བའམ་ཆེད་དུ་དོར་བའང་སྲིད་དེ། གང་ལྟར་ད་ལྟ་བོད་ཀྱི《རོ་སྒྲུང》 དུ་ཕལ་ཆེ་བ་ལྷག་མི་འདུག ། དེ་བས་བོད་ཀྱི《རོ་སྒྲུང》 ནི་བརྗོད་བྱའི་ཆ་ནས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་རྣམ་པ་གཞན་དུ་བསྒྱུར་འདུག ། མ་ཞོ་ལིང་དང་། ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་དང་། ཐུན་ཅིན་ཧྭ་སོགས་ཀྱིས་གཙོ་སྒྲིག་བས་པར་བཤད་ཀྱང་དོན་ལ་སྐུ་ཞབས་ཐིན་ཅིན་ཧྭས་གཙོ་སྒྲིག་བྱས་པའི་རྒྱ་ཡིག་གི 《བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས》ཀྱི་ལེའུ་ལྔ་པའི་དོན་ཚན་གཉིས་པ 《རོ་སྒྲུང》གི་སྐབས་སུ། རྒྱ་གར་གྱི《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ》ལས་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་རྣམས་ཀྱི་བརྗོད་བྱ་དང་བོད་ཀྱི《རོ་སྒྲུང》ལས་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་རྣམས་ཀྱི་བརྗོད་བྱ་འདྲ་མཚུངས་ཡིན་མིན་བཤད་མ་ནུས་པར་ལུས་འདུག་མོད། ད་རེ་ཁོ་བོས་ཉི་ཧོང་གི་སྐད་དུ་འགྱུར་བའི《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ》བཀླགས་ཤིང་། དེ་བོད་ཀྱི《རོ་སྒྲུང》རྣམས་དང་བསྡུར་རྗེས། བོད་ཀྱི《རོ་སྒྲུང》དག་ལས་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་རྣམས་ནི་ཕལ་ཆེ་བ་བོད་རང་གིས་གསར་དུ་བསྒྲིགས་པར་འདུག་ཅིང་། 《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ》ལས་བླངས་པ་རེ་གཉིས་ལས་མེད་པ་གསལ་བོར་རྟོགས། 《རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས》དེ་ལས་ཀྱང《རོ་སྒྲུང》གི་སྒྲིག་པ་པོ་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཡིན་པར་ཁས་བླངས་ཡོད་མོད། དེ་མི་འཐད་ཚུལ་གོང་དུ་བཀོད་ཟིན་ཏོ། ། རོ་ཁུར་ནས་འོང་མཁན་གྱི་ཁ་ནས་གཏམ་ཤོར་ཚུལ་ལའང་བོད་ཀྱིས་བཟོ་བཅོས་བྱས་འདུག་སྟེ། 《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉིར་ལྔ་པ》ལས་རོ་ལངས་ཀྱིས་གཏམ་རྒྱུད་རེ་རེ་བཤད་ཚར་རྗེས་རོ་འཁུར་མཁན་ལ་གཏམ་རྒྱུད་དེའི་བརྗོད་བྱ་ལས་བརྩམས་པའི་དྲི་བ་རེ་བཏོན་ཏེ། གལ་ཏེ་ཤེས་བཞིན་དུ་ལན་མ་བཏབ་ན་མགོ་བོ་ཚལ་བར་གས་པར་འགྱུར་ཟེར་བ་ལ། ལན་བཏབ་པ་ན་ཁ་ནས་གཏམ་ཤོར་བས། རོ་ལངས་སླར་ལོག་པར་བཤད་མོད། བོད་ཀྱི《རོ་སྒྲུང》དག་ཏུ་རོ་ལངས་ཀྱིས་གཏམ་རྒྱུད་རེ་བཤད་ཚར་རྗེས་རོ་འཁུར་མཁན་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་བརྗོད་བྱ་མཚར་པོ་ལ་སེམས་གཡེང་ནས་ཁ་ནས་སྐད་ཆ་ཤོར་བར་བྱས་འདུག་པས། གཅིག་བཙན་གྱིས་འཆོར་དུ་བཅུག་པ་ལྟ་བུ་དང་། གཅིག་རང་དབང་མེད་པར་ཤོར་བར་སྣང་། རོ་ལེན་སའི་དུར་ཁྲོད་ཀྱི་མིང་ལ་དུར་ཁྲོད་བསིལ་བ་ཚལ་བཏགས་པ་སོགས་བོད་ཀྱི《རོ་སྒྲུང》ལས་མིའི་མིང་དང་ཡུལ་གྱི་མིང་སོགས་ཀྱང་བོད་རང་གི་ཁམས་དང་མཐུན་པར་བཅོས། གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁ་གྲངས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཀྱང་རྒྱ་གར་གྱི《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པར》གཏམ་རྒྱུད་ཉེར་ལྔ་མ་གཏོགས་མེད་མོད། བོད་ཀྱི《རོ་སྒྲུང》ནི་རྒྱ་གར་ནས་པར་བཤུ་བྱས་པའི《རོ་སྒྲུང》གཅིག་པུ་ལའང་གཏམ་རྒྱུད་སོ་བདུན་ཡོད་དོ།།\nམདོར་ན། བོད་མི་ཚོས་དེ་ལྟར་དུ་མ་གཞི་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གི་བརྩམས་ཆོས་ཡིན་པ་ཞིག་རྩོམ་མཁན་དང་། མི་སྣ། བསྟན་བྱ། བརྗོད་བྱ། གཏམ་རྒྱུད་རེ་རེའི་མཇུག་བསྡུ་ཚུལ། གཏམ་རྒྱུད་ལས་བྱུང་བའི་མི་དང་ཡུལ་གྱི་མིང་། གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁ་གྲངས་སོགས་ཆ་མང་པོ་ནས་རྣམ་པ་གཞན་དུ་བྱས་ཏེ། མཐར་བརྩམས་ཆོས་ལ་དང་པོ་ནས་ཡོད་པའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རོ་ཉམས་ཀྱང་མ་ཡལ་ལ། བོད་རང་གི་ཁམས་དང་ཡང་མཐུན་པའི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ཅིག་ཏུ་བསྒྱུར་པས། བོད་མིས་བཟོ་བཅོས་བྱས་པ་ནི་ལེགས་པར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞིག་གོ ། བོད་མིས《རོ་སྒྲུང》ལ་ཇི་ལྟར་བཟོ་བཅོས་བྱས་པ་དེའང་གནད་བསྡུས་ན་བོད་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད(བོད་སྒྲུང)དུ་བཅོས་པ་དང་། ནང་པའི་གཏམ་རྒྱུད(ཆོས་སྒྲུང)དུ་བཅོས་པ་གཉིས་སུ་འདུ་ཞིང་། དེ་ཡང་དང་པོ་ནི་གཙོ་བོ་བོད་ཀྱི་འབངས་ཕལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ངག་ཐོག་ནས་བཅོས་པ་དང་། གཉིས་པ་ནི་གཙོ་བོ་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་ཁ་ཅིག་གིས་ཡིག་ཐོག་ནས་བཅོས་ཏེ་གྲུབ་པར་བསམས་ནུས། ཆོས་ལུགས་དང་རིག་གནས་ཀྱི་རྒྱབ་རྩ་མི་གཅིག་པའི་རྩོམ་རིག་གི་བརྩམས་ཆོས་གྲགས་ཅན་དེ་ལྟ་བུ་མཐའ་མར་བོད་རང་གི་དྲི་རོ་དང་ཁ་དོག་ཅན་དུ་བྱེད་པའི་ནུས་པ་དེ་ལ་རིག་གནས་ཀྱི་འཇུ་སྟོབས་ཞེས་གདགས་སུ་རུང་ཞིང་། དེ་ནི་རིག་གནས་ཤིག་གི་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱི་མངོན་རྟགས་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། མི་རིགས་གང་ཡིན་ཡང་སྐད་ཆ་དང་། ཡི་གེ། རིག་གནས་བཅས་ཉམས་དམས་སུ་འགྲོ་བའི་དུས་ལ་ཕར་འགྱུར་རྒྱུ་མ་གཏོགས་ཚུར་བསྒྱུར་རྒྱུ་དཀའ་འོ། ། འོན་ཀྱང་། བོད་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱ་གར་ནས་འོངས་པའི་བཀའ་དང་བསྟན་བཅོས་སོགས་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་གཞུང་རྣམས་ནི་ཤིན་ཏུ་རྩིས་ཆེན་དུ་བྱས་ཏེ། བམ་པོའི་གྲངས་དང་། ཤོ་ལོ་ཀའི་གྲངས་དང་། ཚེག་བར་གྱི་གྲངས་ཀ་ཚུན་ཆད་ལ་གང་གཟབ་དང་ནན་ཏན་བྱས་འདུག་པ་ལ། འགའ་ཞིག་གིས་དེ་ལའང་བཟོ་བཅོས་བྱ་རྩིས་ཀྱིས་ཆོས་ལོག་སྤེལ་བའང་ཡོད་མོད། འཕྲལ་འཕྲལ་དུ་དག་སེལ་བྱས་པས་རྩ་བའི་ཆ་ནས་རྒྱ་གར་གྱི་ཇི་ལྟ་བ་ཡིན་པར་སེམས། ལར་རིག་གནས་ལ་བཟོ་བཅོས་རུང་མི་རུང་གི་ཆ་གཉིས་ཡོད་དེ། བོད་ཀྱི 《རོ་སྒྲུང》དུ་རྒྱལ་པོ་རྣམ་གནོན་ཉི་མ་རྒྱལ་པོ་བདེ་སྤྱོད་བཟང་པོར་བསྒྱུར་པ་ལྟ་བུ་ནི་རུང་ཡང་། བོད་ཡིག་ནི་དབྱངས་གསལ་གྲངས་སོ་བཞིར་ངེས་པ་དང་། གཅིག་ལ་གཅིག་བསྣན་ན་གཉིས་ཡིན་པ་ལྟ་བུ་ནི་བཟོ་བཅོས་བར་མི་རུང་བའོ།། ལར་རང་རེའི་སྐྱེ་བོ་ཕལ་མོ་ཆེས་དམ་པའི་ཆོས་ནི་སྐྱེ་བ་གཏན་གྱི་ལེགས་ཉིས་ལ་རག་ལས་པར་བསམས་ནས། དཔྲལ་བའི་མིག་དང་ཁོང་གི་སྙིང་ལས་ཀྱང་གཅེས་པར་མཐོང་བ་ལས་བཟོ་བཅོས་སུ་རུང་བའི་ཡུལ་དུ་གཏན་ནས་མི་འཛིན་ནོ། །\n《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པས》འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་མང་པོ་ལ་ཤན་ཆེན་པོ་ཐེབས་འདུག་སྟེ། དེ་བོད་དུ་ཇི་ལྟར་དར་བའི་ཚུལ་ནི་གོང་དུ་སོང་བ་ལྟར་དང་། དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་ཕྱེད་ཕྱི་མ་ནས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སོག་ཡུལ་དུ་དར་བའི་འགོ་ཚུགས་ཤིང་། དུས་རབས་བཅུ་བཞི་པ་ནས་བཅོ་ལྔ་པའི་སྐབས་ཙམ་ཞིག་ལ། བོད་ཡིག་གི《རོ་སྒྲུང》སོག་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར། སོག་ཡིག་གི《རོ་སྒྲུང》ལ་འགྱུར་མི་འདྲ་བ་ཉུང་མཐའང་བདུན་དང་། པར་གཞི་མི་འདྲ་བ་སུམ་ཅུ་ལྷག་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་ཀྱང་བྲིས་མ་རྐྱང་ལས་ཤིང་དཔར་དུ་བཏབ་པ་ཞིག་ད་བར་དུ་མ་ཪྙེད། དེ་ཡང་ལེའུའི་གྲངས་ཀ་བཅུ་གསུམ་ཅན་དང་། ཉེར་གཅིག་ཅན། ཉེར་གཉིས་ཅན། ཉེར་དྲུག་ཅན། སུམ་ཅུ་ཅན། སོ་ལྔ་ཅན་སོགས་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་ཡོད་པ་ལས། ལེའུ་བཅུ་གསུམ་ཅན་དང་། ཉེར་གཅིག་ཅན་དང་། ཉེར་དྲུག་ཅན་གསུམ་ཁྱབ་གདལ་ཆེ་ཞིང་། དེ་ལས་ཀྱང་དར་ཁྱབ་དང་ཤན་ཤུགས་ཆེས་ཆེ་བ་ནི་ལེའུ་ཉེར་དྲུག་ཅན་ཁོ་ནའོ།། པར་གཞི་མི་འདྲ་བ་ཡོད་དོ་ཅོག་གི་ལེའུ་སྔ་མ་བཅུ་གསུམ་འདྲ་མཚུངས་ཡིན་པ་སྔོན་ཨ་མདོའི་ཕྱོགས་སུ《རོ་སྒྲུང》ལེའུ་བཅུ་གསུམ་ཅན་ཞིག་དར་ཁྱབ་ཆེ་བར་གྲགས་པ་དེ་ཇི་བཞིན་དུ་བོད་ཡིག་ནས་སོག་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བར་སྣང་། ལེའུ་གཞན་མ་རྣམས་ནི་རྒྱ་གར་དང་བོད་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་གཞན་ལས་བླངས་པ་དང་། སོག་པོ་རང་གི་གཏམ་རྒྱུད་འདིའི་གྲས་སུ་བཙུད་པའང་ཡོད། བོད་ལ《རོ་སྒྲུང》ལེའུ་ཉེར་གཅིག་ཅན་དེ་དར་ཆེ་ཡང་། སོག་ཡུལ་དུ་པར་གཞི་དེ་ཕལ་ཆེར་དར་ཁྱབ་མ་བྱུང་། གོང་དུ་སོག་ཡིག་གི《རོ་སྒྲུང》ལེའུ་ཉེར་གཅིག་ཅན་ཞིག་གླེང་བ་དེ་ནི་བོད་ཀྱི《རོ་སྒྲུང》ལེའུ་ཉེར་གཅིག་ཅན་དང་མི་འདྲའོ། ། བོད་ཀྱི《རོ་སྒྲུང》སོག་ཡུལ་དུ་དར་རྗེས་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་དང་པོའི་སྒྲོམ་གཞི་ལ་རྩ་བའི་ཆ་ནས་བཟོ་བཅོས་མ་བྱས་ཀྱང་། ཅུང་ཟད་གཞན་དུ་འགྱུ་ར་བ་ཡོད་དེ། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་དུས་མགོར་ཡི་གེར་བཀོད་པའི་སོག་ཡིག་གི《རོ་སྒྲུང》ཞིག་ཏུ། རོ་དངོས་གྲུབ་ཅན་མི་འབྱུང་ཞིང་། མིང་ལ་ཀོང་གུར་དུ་གྲགས་པའི་ལྷ་བ་ཞིག་གིས་དེའི་ཚབ་མ་བྱས་འདུག\n《རོ་སྒྲུང》ནི་སོག་ཡུལ་དུ་དར་ཁྱབ་ཆེན་པོ་བྱུང་བས། སོག་པོའི་གཏམ་རྒྱུད་དང་སྒྲུང་རབས་ཆེན་མོ་སོགས་ངག་ཐོག་གི་བརྩམས་ཆོས་དག་ལ་ཤན་ཆེན་མོ་བཟོས་འདུག་སྟེ། 《དཔལ་ལྷ་ཀུན་བཟང་གི་གཏམ་རྒྱུད》དུ་ཡོད་པའི་“རྒྱལ་པོ་ལ་ཏ་ན་གནམ་ལ་བསྐྱལ་བ”ཞེས་པ་ནི“ལྷ་བཟོ་ཀུན་དགའ་དང་ཤིང་བཟོ་ཀུན་དགའ་”ལས་འོངས་པ་གསལ་ལ། སོག་ཡིག་གི《གེ་སར་གྱི་སྒྲུང》ལས་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་ས་བོན་མང་པོ་ཞིག《རོ་སྒྲུང》ལས་བླངས་ཤིང་།“མ་སང་ཡ་རུ་ཁ་ཁྲའི”གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་བྱུང་རིམ 《གེ་སར་གྱི་སྒྲུང》དང《ཇང་གུར་གྱི་སྒྲུང》གཉི་ག་ལས་མཐོང་ཐུབ། 《རོ་སྒྲུང》གིས་སོག་པོའི་མཁས་པས་མཛད་པའི་ཡིག་ཐོག་གི་བརྩམས་ཆོས་ལའང་ཤན་བཟོས་ཡོད་དེ། ཁལ་ཁ་ངག་དབང་རྒྱ་མཚོས 《རོ་སྒྲུང》ལས་བྱུང་བའི་“ཉི་མ་འོད་ཟེར་དང་ཟླ་བ་འོད་ཟེར”ལ་སྦྱར་བའི་སྙན་ངག་རིང་པོ་མཛད་ཡོད་པ་ལྟ་བུའོ །སློབ་འབྲིང་གི་སོག་ཡིག་སློབ་དེབ་ཏུ“མོ་སྟོན་ཕག་མགོའི”གཏམ་རྒྱུད་བདམས་ཡོད་པས། ད་ལྟའི་ཚེ་ནའང་སོག་པོ་རྣམས《རོ་སྒྲུང》གླེང་ན་མོ་སྟོན་ཕག་མགོ་དྲན་པ་དང་། མོ་སྟོན་ཕག་མགོ་གླེང་ན 《རོ་སྒྲུང》དྲན་པ་ཙམ་དུ་འདི་ལ་རྒྱུས་མངའ་ཆེ།“རྫུན་མི་སྨྲ་བའི་རྟ་རྫི”དང་།“རྐྱལ་པོ་ཆོས་བཟང་བསམ་གཏན་དང་མེ་ཏོག་ས་ལེ་སྒྲོལ་མ”སོགས་སོག་ཡིག་གི《རོ་སྒྲུང》དུ་མ་བསྡུས་པའི་བོད་ཀྱི《རོ་སྒྲུང》ལས་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་དག་ཀྱང་སོག་པོ་རྣམས་ཀྱི་ངག་རྒྱུན་དུ་དར་ཁྱབ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བར་གྲགས།\nབོད་ཀྱི《རོ་སྒྲུང》ནི་སྔོན་མཉྫུའི་སྐད་དུའང་འགྱུར་ཞིང་། མཉྫུའི་ཡུལ་ལའང་དར་ཁྱབ་བྱུང་། མཉྫུའི་ཡི་གེའི《རོ་སྒྲུང》གི་མིང་ལ《མཉྫུའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་གཅིག》ཅེས་བྱ་ཞིང་། བྲིས་མ་ལས་མི་འདུག་ལ། ཉི་ཆར་རྒྱའི་མཁས་པ་ཅི་ཡུན་ཧེ་བྱ་བས་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ནས་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་འདུག ། མཉྫུའི་ཡེ་གེའི《རོ་སྒྲུང》 ནི་སོག་ཡིག་གི 《རོ་སྒྲུང》གཞིར་བྱས་ནས་མཉྫུའི་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བར་ངེས་པས། འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ན་དང་པོར་ཨ་མདོའི་ཡུལ་དུ་དར་ཆེ་བའི《རོ་སྒྲུང》ལེའུ་བཅུ་གསུམ་ཅན་དེ་སོག་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཅིང་། དེ་གཞིར་བྱས་ནས་སོག་ཡིག་གི 《རོ་སྒྲུང》ལེའུ་ཉེར་གཅིག་ཅན་དེ་བྱུང་། ཡང་སོག་ཡིག་གི 《རོ་སྒྲུང》ལེའུ་ཉིར་གཅིག་ཅན་དེ་མཉྫུའི་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བ་ལས་མཉྫུའི་ཡེ་གེའི《རོ་སྒྲུང》ལེའུ་ཉེར་གཅིག་ཅན་དེ་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ ། མཉྫུའི་ཡི་གེའི《རོ་སྒྲུང》བྱུང་བའི་དུས་ཚིགས་ནི་མཉྫུའི་གོང་མ་ཁང་ཤིའམ་བདེ་སྐྱིད་རྒྱལ་པོ་ཁྲིར་བཞུགས་ནས་ཆེར་མ་འགྱངས་པའི་དུས་སམ་དེ་ལས་ཀྱང་ཅུང་སྔ་བའི་དུས་ཤིག་ཡིན་པ་ཡིག་གཟུགས་དང་ཚིག་སྦྱོར་སོགས་ལས་དཔོག་ནུསཔས་སོག་ཡིག་གི 《རོ་སྒྲུང》ལས་འཕྱི་ལ། སོག་ཡིག་གི 《རོ་སྒྲུང》ལེའུ་ཉེར་གཅིག་ཅན་ནི་སོག་པོ་ཤར་ཕྱོགས་པས་བྲིས་པ་དང་། དེ་གཙོ་བོ་སོག་པོའི་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་དར་ཆེ་ཞིང་། སོག་པོའི་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་མཐའ་ནི་མཉྫུའི་ཡུལ་དང་འདབས་འབྲེལ་དུ་ཡོད་པས། དེ་འདྲའི་ས་ཁམས་བརྒྱུད་ནས་ཕར་དར་བར་ངེས། མཉྫུ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་འདི་ལ་བཟོ་བཅོས་ཅུང་ཟད་བྱས་ཡོད་དེ། མིའི་མིང་དང་ཡུལ་གྱི་མིང་སོགས་ཁོ་རང་ཚོའི་སྐད་དུ་བཅོས་པ་དང་། ལྷག་པར་རོ་དངོས་གྲུབ་ཅན་གྱི་ཚབ་ཏུ་འཕྲུལ་སྨན་གྱི་ལྷ་ཨེར་ཏི་ནི་བྱ་བ་བཅུག་ཡོད། འོན་ཀྱང་མཉྫུའི་ཡུལ་དུ་གཏམ་རྒྱུད་འདི་སོག་ཡུལ་དུ་དར་བ་ཙམ་ཞིག་དར་ཁྱབ་ཏུ་སོང་ཡོད་ཚོད་མི་འདུག\nགཞན་ཡང་རྒྱ་དང་། ཁྲའོ་ཞན། ཧོར། ཡུས་ཀུའུ། འཇང་། ཡུ་གུར། ཏའེ་རིགས། དབྱིས་རིགས། ཏ་ཝོར། ཝུའུ་ཙི་པིའེ་ཁེ། ཁོར་ཁེ་ཙི། པའོ་ཨན། ཏུང་ཞང་། ཧོ་ཀྲེ། ཡའོ་རིགས། ཏུང་རིགས། ཅིང་ཕོ། ཅིང་རིགས། ལི་སུའུ། མུའུ་ལའོ། ལི་རིགས། ཐུའུ་ཅ། ཧུའེ་རིགས་སོགས་མི་རིགས་གཞན་པ་དེ་དག་གི་ཁྲོད་དུའང 《རོ་སྒྲུང》ལས་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད“གསེར་གཡུ་སྐྱུག་པ”དང་།“མ་སང་ཡ་རུ་ཁ་ཁྲ”།“མོ་སྟོན་ཕག་མགོ”ལྷ་བཟོ་ཀུན་དགའ་དང་ཤིང་བཟོ་ཀུན་དགའ་”“དྲིན་ལན་འཇལ་བ”སོགས་ཁྱབ་གདལ་ཆེ་མོད། དེ་ནི་གཙོ་བོ་སྐྱེ་བོའི་ཁ་ངག་བརྒྱུད་ནས་དར་བ་ཙམ་སྟེ། སོག་པོ་དང་མཉྫུ་བཞིན 《རོ་སྒྲུང》ཆ་ཚང་བར་མི་རིགས་དེ་དག་གི་སྐད་དུ་འགྱུར་བ་ནི་མེད་དོ། །\nསྔར《རོ་སྒྲུང》སོག་ཡུལ་དུ་དར་ཚུལ་བཤད་པའི་སོག་ཡུལ་བྱ་བ་ནི་སོག་ཡུལ་ཕྱི་ནང་གཉི་ག་དང་། ཨུ་རུ་སུའི་མངའ་སྡེར་གཏོགས་པའི་སྦེར་ཡ་ཐེ་དང་། ཁར་མེ་ཁེ། ཐུ་བ་དང་བཅས་པའོ། །\nཤར་ཕྱོགས་ཉི་མའི་ཁབ་བམ་ཉི་ཧོང་གི་ཡུལ་དུའང 《རོ་སྒྲུང》 ལས་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་དུ་མ་ཞིག་སྔོན་ཡུལ་དེ་ལ་ནང་པའི་བསྟན་པ་དར་བར་བརྩམས་པ་ནས་རིམ་གྱིས་ཁྱབ་གདལ་དུ་སོང་ཞིང་། ཉི་ཧོང་གི་ཡིག་ཆ་འགའ་ཞིག་ཏུ་གཏམ་རྒྱུད་དེ་དག་ཡི་གེར་བཀོད་འདུག ། དེ་དག་ལས་གཏམ་རྒྱུད་ཁ་ཤས་ནི་ཡུལ་དེ་ལ་ཐོག་མ་ནས་ཡོད་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ལྟ་བུར་གྱུར་འདུག་སྟེ།“ཉི་མ་འོད་ཟེར་དང་ཟླ་བ་འོད་ཟེར”ཞེས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་དེ་ཉི་ཧོང་དུ་དར་བའི་རྗེས་སུ་ཉི་ཟླའི་བྱུང་ཚུལ་དང་འབྲེལ་བའི་གཏམ་རྒྱུད་དུ་གྱུར་ནས་ཡུལ་དེ་ལ་ཀུན་ཏུ་གྲགས་པར་གྱུར་འདུག་པ་བཞིན་ནོ། ། འོན་ཀྱང་སྔོན་ཉི་ཧོང་ལའང《རོ་སྒྲུང》ཆ་ཚང་ནི་མ་འགྱུར་བར་སྣང་།\n《རོ་སྒྲུང》ལས་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་མང་པོ་ཞིག་ནུབ་ཕྱོགས་ཡོ་རོབ་ཀྱི་ཡུལ་ལའང་དར་ཁྱབ་བྱུང་འདུག་སྟེ། 《ཀི་ལིན་གྱི་བྱིས་སྒྲུང》བྱ་བ་ནི་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ལ་གྲགས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ཅིག་ཡིན་པ་ཀུན་གྱིས་ཤེས་གསལ་ལྟར་ལ། དེ་དང《རོ་སྒྲུང》 གཉིས་བསྡུར་ན། གཏམ་རྒྱུད་མང་པོ་ཞིག་སྤྱི་བབ་ཀྱི་ཆ་ནས་འདྲ་བ་ཤེས་ཐུབ། 《ཀི་ལིན་གྱི་བྱིས་སྒྲུང》ལས་བྱུང་བའི་“བུ་མོ་ཐལ་རིལ་མ”ཞེས་པ་ནི 《རོ་སྒྲུང》 ལས་བྱུང་བའི་“སྲིན་མོས་བུ་མོ་བསླུས་ནས་རང་གི་ཨ་མ་བསད། ཨ་མས་རང་གི་བུ་མོ་བློས་མ་ཐོང་བར་སྲིན་མོ་མ་མད་ལ་ངན་ལན་འཇལ་ཏེ་བུ་མོ་རྒྱལ་པོའི་ཇོ་མོར་གྱུར་པ”ཞེས་པ་གཉིས་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་བྱུང་རིམ་ཕལ་ཆེར་འདྲ་ལ། “སྒྱུ་མ་མཁན་སྤུན་བདུན་གྱི་གཏམ་རྒྱུད”ནི་ཉེ་ཤར་དང་ཞི་པི་ལི་ཡའི་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་དམངས་ཁྲོད་དུ་ཁྱབ་ཡོད་པ་དང་། ཧོ་ལན་གྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་རྒྱ་གར་གླིང་ཚོམ་ཤར་མ་དང་། ཧྥི་ལི་ཕིན། བྱང་ཨ་ཧྥེ་རི་ཁ་བཅས་སུ་དར་ཞིང་། ཧྥ་རན་སི་རྣམས་བརྒྱུད་ནས་མུས་སུའུ་ལི་དང་། ཕུའུ་ཐའོ་ཡའི་སྐད་སྨྲ་བའི་མི་ནག་རྣམས་ཀྱིས་མ་ས་ཉི་སེའི་ཡུལ་རྣམས་སུ་ཁྱབ་གདལ་དུ་སྤེལ།\n“སྒྱུ་མ་མཁན་སྤུན་བདུན”གྱི་གཏམ་རྒྱུད་དང 《ཀི་ལིན་གྱི་བྱིས་སྒྲུང》 ལས་བྱུང་བའི“རྐུན་མ་སྤྱང་པོ་དང་དེའི་དགེ་རྒན”བྱ་བ་གཉིས་ཀྱང་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞི་ནི་གཅིག་ཏུ་འདུག་གོ ། ། མཚོ་སྔོན་ནས་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་པའི《མི་རོ་རྩེ་སྒྲུང》གི་གཏམ་རྒྱུད་ཉེར་གཅིག་པ“རྡོའི་སེང་གེ་ཁ་གདངས་པ”ཞེས་པ་དེ་དང་། གནའ་བོའི་གྷི་རིག་གི 《ཡེ་སོབ་ཀྱི་སྒྲུང》ལས་བྱུང་བའི་“གསེར་གྱི་སྟ་རེ་དང་དངུལ་གྱི་སྟ་རེ”ཞེས་པ་གཉིས་ནི་སྤྱི་བབ་ཀྱི་ཆ་ནས་གཅིག་ཏུ་འདུག་པས། གཏམ་རྒྱུད་དེ་གཉིས་ཀྱང་རྩ་བའི་ས་བོན་ནི་ཆེས་ཤིན་ཏུ་སྔ་མོའི་དུས་ཤིག་ལ་རྒྱ་གར་ནས་ཕྱོགས་ཕྱོགས་སུ་འཐོར་བ་ཡིན་སྙམ། དེས་ན་རྒྱ་གར་གྱི《རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ》 ནི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་ལྗོན་པ་ཆེན་པོ་དེའི་རྩ་བ་དང་། བོད་ཀྱི《རོ་སྒྲུང》 ནི་སྡོང་པོ་ལྟ་བུ་ཡིན་པ་ལ། དེའི་ཡལ་ག་དང་ལོ་འདབ་འཛམ་གླིང་གི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོར་བརྐྱངས་པ་ལས་མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུའང་སོ་སོར་བཞད་ཅིང་སྨིན་པ་ཞིག་གོ། །\nགཞན་ཡང 《ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད》 ལས་བྱུང་བའི་“གཟིག་ལྤགས་བཀབ་པའི་བོང་བུ”དང་། 《དཔེ་ཆོས་རིན་ཆེན་སྤུངས་པ》ལས་བྱུང་བའི་“ཁྱིའི་འཁུར་བ”སོགས་ཀྱང་སོ་སོར《ཡེ་སོབ་ཀྱི་སྒྲུང》 གི“བོང་བུ་དང་སེང་ལྤགས”ཞེས་པ་དང་། “ཁ་ལ་ཤ་ཁྱེར་བའི་ཁྱི’སོགས་དང་ཕལ་ཆེར་གཅིག་པར་ངོ་འཕྲོད་ཐུབ། 《རྒྱ་གར་གྱི་རོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ》 ལས་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་དྲུག་པ“མགོ་བོ་བརྗེས་པ”ཞེས་པ་དེ་ས་བོན་དུ་བྱས་ནས། འཇར་མན་གྱི་སྒྲུང་རྩོམ་མཁན་གྲགས་ཅན་ཐོ་མ་ཟི་མན་ཞེས་པས“མགོ་བོ་བརྗེས་པ”ཞེས་པའི་སྒྲུང་རྩོམ་བརྩམས་པ་དང་། ཕྱིས་སུ་ཨ་རིའི་ཟློས་གར་རྩོམ་མཁན་གྲགས་ཅན་ཞིག་གིས་སྒྲུང་རྩོམ་དེ་གཞིར་བྱས་ནས་གླུ་གར་ཞིག་བརྩམས་ཤིང་། འཁྲབ་སྟོན་ཡང་བྱས། གཏམ་རྒྱུད་བརྒྱད་པ“ཚོར་ཤེས་རྣོ་བའི་སྤུན་གསུམ”ཞེས་པ་གཞིར་བྱས་ནས་ཏེན་མག་གི་བྱིས་སྒྲུང་རྩོམ་མཁན་ཨན་ཐི་ཧྲིན་གྱིས“སྲས་མོ་སྲན་རིལ་མ”ཞེས་པ་བརྩམས། དེ་བཞིན་ཨ་ར་བྷིའི་གཏམ་རྒྱུད་གྲགས་ཅན 《ཞག་མ་སྟོང་རྩ་གཅིག》ཅེས་པ་ལས་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་མང་པོ་ཞིག་གི་ཁུངས་ཀྱང་རྒྱ་གར་ལ་ཐུག་པདང་། ཧྥ་རན་སིའི་རང་ལ་ཧྥང་ཏན་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་ཚིགས་བཅད་མདང་། ཨུ་ཏ་ལི་ཡའི་ཆོ་བན་ནེ་པུ་ཀ་ཁིའི《ཉིན་མོ་བཅུའི་གཏམ》 དབྱིན་ཇིའི་ཁྲ་ཟིར(Geoffreey Cdhaucer1340~1399)གྱི《ཁན་ཐི་པེ་ལེའི་གཏམ་རྒྱུད》སོ།གས་ལས་ཀྱང་རྒྱ་གར་པའི་གཏམ་རྒྱུད་མང་པོའི་ཤན་མཐོང་ཐུབ།དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པའི་དཀྱིལ་ལ་འཇར་མན་གྱི་ཤར་ཕྱོགས་སྐད་ཆ་རིག་པའི་མཁས་པ་པིན་ཧྥ་ཡུ་ཞེས་པས 《པཉྩཏནྡྲ》འམ 《ལུགས་ཆེན་པོའི་གཏམ་རྒྱུད་ལྔ་པ》ལེགས་སྦྱར་ནས་འཇར་མན་གྱི་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བའི་གླེང་གཞི་གྲགས་ཅན་དེ་རུ། གཏམ་རྒྱུད་དེ་འཛམ་གླིང་གི་ས་ཁུལ་སོ་སོར་ཁྱབ་གདལ་དུ་སོང་བའི་རྗེས་ཤུལ་མཐའ་དག་བཙལ་ནས་ཪྙེད་ཅིང་། དེ་ལས་བརྩམས་ཏེ་གཤིབ་བསྡུར་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་བྱ་བའི་རིག་པ་གསར་བ་དེ་བཙུགས། ཁོས་འདི་སྐད་དུ། འཛམ་གླིང་གི་བྱིས་སྒྲུང་མཐའ་དག་གི་ཕ་ཡུལ་ནི་རྒྱ་གར་ཡིན་ལ། གབ་སྒྲུང་མཐའ་དག་གི་ཕ་ཡུལ་ནི་གྷི་རིག་ཡིན་ཟེར། རྒྱའི་མཁས་པ་ཅི་ཞན་ལིན་གྱིས་ཀྱང“འཛམ་གླིང་གི་མི་རིགས་མཐའ་དག་ལས་གབ་སྒྲུང་དང་བྱིས་སྒྲུང་ཆེས་མང་དུ་བྱུང་བ་ནི་རྒྱ་གར་ཡིན། ད་ལྟ་འཛམ་གླིང་གི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོར་དར་ཁྱབ་ཏུ་སོང་བའི་གབ་སྒྲུང་དང་བྱིས་སྒྲུང་དག་ནི་རྒྱ་གར་ནས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་ཤིན་ཏུ་ཉུང་། ཚུལ་དེ་མཁས་པ་ཕལ་མོ་ཆེས་ཁས་ལེན”ཞེས་དང“འཛམ་གླིང་གི་གབ་སྒྲུང་དང་བྱིས་སྒྲུང་ཡོད་དོ་ཅོག་རྒྱ་གར་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་ཞེས་སྨྲ་མི་སྤོབས་མོད། དེ་དག་ཕལ་ཆེ་བའི་ཕ་ཡུལ་རྒྱ་གར་ཡིན་ཞེས་སྨྲས་ན། དོན་གྱི་གནས་ཚུལ་དང་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་འགལ་”ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན། རྒྱ་གར་ནི་འཛམ་གླིང་གི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོར་སྒྲུང་གི་རིགས་སྤྲོ་བར་བྱེད་པའི་ཡུལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཡིན་པ་ཐག་གིས་ཆོད་དེ། ཧྥིན་ལན་ཏིའི་ལོ་རྒྱུས་ས་ཁམས་ལུགས་སྡེའི་མཁས་པ་ཚོའི་བཞེད་ལུགས་ཀྱང་དེ་དང་མཐུན་ནོ །\n《རོ་སྒྲུང》འདི་ཤིན་ཏུ་གྲགས་ཆེ་བས་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་ཚོས་འདི་ལས་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་ལ་སྦྱར་ཏེ་བརྩམས་ཆོས་མཛད་པའང་དུ་མ་ཞིག་ཡོད་དེ། 《གཅུང་པོ་དོན་ཡོད་དང་དོན་གྲུབ་སྐུ་མཆེད་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་དད་པའི་པདྨོ་འཛུམ་པའི་ཉིན་བྱེད》བྱ་བ་ནི 《ཉི་མ་འོད་ཟེར་དང་ཟླ་བ་འོད་ཟེར》རམ 《ཕུ་ནུ་གཉིས》 ཞེས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ལ་སྦྱར་ནས་བརྩམས་པ་ཤིན་ཏུ་གསལ་ལ། བཤད་རྒྱུན་ལ་དོན་ཡོད་དོན་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་ཐར་ནི་རྒྱལ་བ་པཎ་ཆེན་གཉིས་ཀྱི་སྐྱེས་རབས་ཡིན་ཟེར་ཞིང་། སྐུ་ཞབས་ཐུན་ཅིན་ཧྭས་སྒྲིག་རྩོམ་བྱས་པའི《བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས》སུ་ད་ལྟ་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་ཡོད་པའི《དོན་ཡོད་དོན་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་ཐར》ཞེས་པ་དེ་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་མཛད་པའི་ཁོང་གི་གསང་རྣམ་དང་བརྗོད་བྱ་གཅིག་པར་བཤད་མོད། འདི་པའི་གསུང་འབུམ་པོད་བཞི་གའི་ཁྲོད་དུ་དེ་འདྲའི་གསང་རྣམ་ཞིག་མ་མཐོང་ལ། གསུང་འབུམ་པོད་དང་པོར《ཤཱཀྱའི་དགེ་སློང་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་ཚུལ་གསལ་བར་བྱེད་པ་འོད་དཀར་ཅན་གྱི་ཕྲེང་བ》ཞེས་པའི་རང་རྣམ་པོད་ཆེན་པོ་ལྡེབས་བཞི་བརྒྱ་ཅན་ཞིག་བཞུགས་པ་དེ་མགོ་ནས་མཇུག་བར་ཞིབ་ཏུ་མཇལ་ཡང་དེ་འདྲའི་སྒྲོས་ཤིག་མ་བྱུང་བས་དེ་ད་དུང་རྩད་གཅོད་རྒྱུར་ལུས། འོན་ཀྱང 《དོན་ཡོད་དོན་གྲུབ་དོན་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་ཐར》རྒྱལ་བ་པཎ་ཆེན་གྱི་སྐྱེས་རབས་ཡིན་ཟེར་བ་ལ་ཁུངས་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་ཐར་འདིའི་མཆོད་བརྗོད་དུ།\nབདེ་ལྡན་ཞིང་གི་མགོན་པོ་འོད་དཔག་མེད། ། སྲས་ཀྱི་ཐུ་བོ་འཕགས་མཆོག་སྤྱན་རས་གཟིགས། །\nདྲིན་ཅན་རྩ་བའི་བླ་མའི་སྐུར་བཞེངས་པ། །རྒྱལ་མཆོག་ཡབ་སྲས་གཉིས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །\nཞེས་པ་ལས་ཀྱང་དོན་དེ་ཤུགས་ལ་གོ་ཐུབ། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་མོའི་རང་རྣམ 《དུ་ཀཱུ་ལའི་པོས་བཟང》ལས།“བླ་ཆེན་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་ཕལ་ཆེར་མོ་སྟོན་ཕག་མགོ་བའི་མངོན་ཤེས་སུ་འགྲོ་ཡིན་ཡོད་པ་གདའ”ཞེས་འབྱུང་བ་ལས་ལྔ་པ་ཆེན་མོ་ཁོང་ཉིད 《རོ་སྒྲུང》 ལ་རྒྱུས་མངའ་ཆེ་བ་མཚོན་ཞིང་། ཡང་། གུང་ཐང་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེས་མཛད་པའི《ཡང་སྤྲུལ་དེ་ཉིད་གསལ་བྱེད》ཅེས་བླ་སྤྲུལ་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ལུགས་དྲང་པོར་བརྗོད་པའི་རྩོམ་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་དེའང《རོ་སྒྲུང》ལས་བྱུང་བའི《ཤིང་བཟོ་ཀུན་དགའ་དང་ལྷ་བཟོ་ཀུན་དགའ》ཞེས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ལ་སྦྱར་ནས་བརྩམས་ཡོད་ཅིང་།\nརོ་དངོས་གྲུབ་ཅན་གྱི་གཏམ་བཀླགས་ཚེ། ། དོན་འཆར་ཚུལ་གྱི་གོ་བ་འདི་སྐྱེས་ནས།།\nཅེས་གཏམ་རྒྱུད་དེ་བློ་སྦྱོང་དུ་ཤར་བའི་གོ་བ་ལེན་ལུགས་ཁྱད་པར་བ་དེ་གསུངས་འདུག ། དེའི་སྦྱར་བྱང་དུ། འདི་ནི་ཤིང་ཁྱིའི་ལོར་དབེན་གནས་ཡིད་དགའ་ཆོས་འཛིན་ནས་དབྱར་ཞལ་བཞེས་གནང་སྟེ། དབྱར་ལྗོངས་ཉིན་སྐྱོ་བསངས་ལ་ཕེབས་ས་ནས་རོ་སྒྲུང་འདོན་བཅུག་སྟེ་གསན། དགུང་མོ་ཕྱིར་ཕེབས་འཕྲལ་དེའི་ནང་གི་ལོ་རྒྱུས་ལེ་ཚན་ལ་འཁྲིས་ཏེ་འདི་སམ་ཊའི་ངོས་ལ་ཕྱག་བྲིས་གནང་འདུག་པ། མཚང་ལ་རྒོལ་བའི་གདམས་པ་ཁྱད་འཕགས་ཤིག་ཏུ་སྣང་བས། བདག་རཏྣ་ཨཱ་ནན་ཏས་ཡི་གེར་བཀོད་པའོ། ། ཞེས་འབྱུང་བ་ལ་དཔགས་ན། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་དེ་དག་ཀྱང་སྐྱོ་བསངས་དང་སྐུ་ངལ་གསོ་བ་སོགས་ཀྱི་ཚེ《རོ་སྒྲུང》ལ་ཉན་སྤྲོ་བ་དང་། དེའི་བསྟན་བྱ་ལ་གོ་བ་ལེན་ལུགས་སྐབས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དང་སྦྱར་ནས་གང་སྣང་དཔེ་ཆར་ཤར་བའི་ཚུལ་དུ་འདུག་པ་རྟོགས་ནུས་སོ། །\nདམངས་ཁྲོད་རྩོམ་རིག་གི་ཁྲིད་ཡིག(万建中． 民间文学引论[M]. 北京: 北京大学出版社. 2006. 219、 211)\nདམངས་ཁྲོད་རྩོམ་རིག་གི་ཁྲིད་ཡིག(万建中．民间文学引论[M]. 北京: 北京大学出版社， 2006. 219、 211)\nགཏམ་གླེང་ཐོར་བུ། (季羡林. 朗润琐言[M]. 上海: 上海文艺出版社 1997. 267~268)\nདམངས་ཁྲོད་རྩོམ་རིག་གི་ཁྲིད་ཡིག(万建中．民间文学引论[M]. 北京: 北京大学出版， 2006. 219、 211)\nརོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ། ([日本]上村胜彦译. 死鬼二十五话 [M].东洋文库，1993. 302)\nརོ་ལངས་ཀྱི་སྒྲུང་ཉེར་ལྔ་པ། ([日本]上村胜彦译. 死鬼二十五话 [M].东洋文库1993， 289)\nཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐ། རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།1986. 276\nཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ཎ་ཐ། རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་། [M]སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1986. 250\nཔདྨ་བཀའ་ཐང་། [M]སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1987. 461\nསྦ་བཞེད། [M]མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1982. 40\nཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ཎ་ཐ། བཅོམ་ལྡན་འདས་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་རྣམ་ཐར། [M]མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོས་དཔར་པ། 1989. 66\nདཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ། ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན།[M]མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1986. 164\nགཏམ་གྱི་ཆུ་བོའི་རྒྱ་མཚོ་བདམས་བསྒྲིགས། (黄宝生等译． 故事海选[M]. 北京: 人民文学出版社，2001 . 373)\nརོ་སྒྲུང་།[M]བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། .1980. 273\nསོག་པོའི་དམངས་ཁྲོད་རྩོམ་རིག་བསྡུར་དཔྱད། (陈岗龙． 蒙古民间文学比较研究[M]. 北京: 北京大学出版社，2001. 92）\nསོག་པོའི་གནའ་རྩོམ་བརྒྱ་ཐམ་པ། ([蒙古]呈.达木丁苏伦编. 蒙古古代文学一百篇第三册[M]. 呼和浩特: 内蒙古人民出版， 1979་ 991~1043）\nསོག་པོའི་དམངས་ཁྲོད་རྩོམ་རིག་བསྡུར་དཔྱད།(陈岗龙． 蒙古民间文学比较研究[M]. 北京: 北京大学出版社. 2001. 105)\nསོག་པོའི་དམངས་ཁྲོད་རྩོམ་རིག་བསྡུས་དཔྱད། (陈岗龙． 蒙古民间文学比较研究[M].北京:北京大学出版， 2001. 125)\nགངས་ཅན་རིག་བརྒྱའི་སྒོ་འབྱེད་ལྡེ་མིག་དེབ་བཅུ་བདུན་པ།[M]མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1991. 275\nརྒྱ་གར་གྱི་ཤེས་རིག(刘建、 朱明忠、 葛维钧. 印度文明[M]. 北京: 中国社会科学出版，2004. 265)\nཕྱི་རྒྱལ་གྱི་རྩོམ་རིག་བསྡུས་བསྒྲིགས། (朱维之、雷石榆、梁立基主编． 外国文学简编亚洲部分[M]. 北京: 人民文学出版社， 1983. 128)\nགཤིབ་བསྡུར་རྩོམ་རིག་དང་དམངས་ཁྲོད་རྩོམ་རིག(季羡林． 比较文学与民间文学[M]. 北京: 北京大学出版社，1991. 23)\nགཤིབ་བསྡུར་རྩོམ་རིག་དང་དམངས་ཁྲོད་རྩོམ་རིག(季羡林． 比较文学与民间文学[M]. 北京: 北京大学出版社， 1991. 177)\nགཤིབ་བསྡུར་རྩོམ་རིག་དང་དམངས་ཁྲོད་རྩོམ་རིག(季羡林． 比较文学与民间文学[M]. 北京: 北京大学出版社， 1991. 31)\nགཤིབ་བསྡུར་རྩོམ་རིག་དང་དམངས་ཁྲོད་རྩོམ་རིག(季羡林．比较文学与民间文学[M]. 北京: 北京大学出版社, 1991. 46)\nདམངས་ཁྲོད་རྩོམ་རིག་གི་ཁྲིད་ཡིག(万建中. 民间文学引论[M]. 北京: 北京大学出版社, 2006. 219)\nརྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ། རང་རྣམ་དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་གླེགས་བམ་དང་པོ [M]བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1989. 57\nཀྲུང་གུང་ཀྲུང་དབྱང་གི་སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཀྲུའུ་ཞི་ཞི་ཅིན་ཕིང་ཨེ་ཤ་ཡ་དང་ཞི་བདེ་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་མོའི་དཔལ་འབྱོར་མཉམ་ལས་རྩ་འཛུགས་ཀྱི་འགོ་ཁྲིད་པའི་དངོས་གཞི་མིན་པའི་གྲོས་ཚོགས་ཐེངས་ཉེར་ལྔ་པར་ཞུགས་པ་མ་ཟད། ཡོ་ནན་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དང་ལའོ\nཕྱི་འབྲེལ་པུའུ་ཡི་མགྲིན་ཚབ་པ་ལུའུ་ཁང་གིས་ཚེས3ཉིན་པེ་ཅིན་ནས་ཁྱབ་སྒྲོག་བྱས་པ་ལྟར་ན། ཡོ་ནན་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཀྲུའུ་ཞི་ཁྲིན་ཏ་ཀོང་གིས་གདན་དྲངས་པ་ལྟར། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཀྲུའུ་ཞི་ཞི་ཅིན་ཕིང་ཟླ་བཅུ་གཅིག་པའི་ཚེས10ཉིན་ནས་ཚེས11ཉིན་བར་ཡོ་ནན་ཞན་ཀང་ལ་\nཟླ་གཉིས་པའི་ཚེས་ཉེར་བཞི་ཉིན། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ཏང་ཨུའི་ཧྲུའུ་ཅི། ཞིང་ཆེན་ཏང་ཨུའི་ཁྱོན་ཡོངས་བཅོས་སྒྱུར་ཟབ་སྤེལ་མགོ་ཁྲིད་ཚན་ཆུང་གི་ཚན་གཙོ་ཝང་གོ་ཧྲིན་གྱིས་མགོ་འཛིན་བྱས་ཏེ་ཞིང་ཆེན་ཏང་ཨུའི་ཁྱོན་ཡོངས་བཅོས་སྒྱུར་ཟབ་སྤེལ་མགོ་ཁྲིད་ཚན་ཆུང་གི་གྲོས་ཚོགས་ཐེངས་ཉེར་ལྔ་པ་\nའདི་ག་ཚགས་པར་ཁང་དུ་ལྷ་ས་ནས་གནས་ཚུལ་འབྱོར་གསལ། ཚེས་26ཉིན། རང་སྐྱོང་ལྗོངས་མི་དམངས་འཐུས་ཚོགས་སྐབས་བཅུ་པའི་རྒྱུན་ལས་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་ཉེར་ལྔ་པ་ལྷ་སར་འཚོགས་པ་རེད།


Response to Chitue Jamyang Soepa by the volunteer editors of The Tibetan Political Review - Tibetan Political Review\nResponse to Chitue Jamyang Soepa by the volunteer editors of The Tibetan Political Review\nposted Oct 23, 2013, 3:51 PM by The Tibetan Political Review [ updated Oct 23, 2013, 5:55 PM ]\nBy the editorial board of The Tibetan Political Review (TPR)\nJamyang Soepa, Chitue (MP) in the Tibetan Parliament-in-Exile\nIt has come to our attention that Chitue Jamyang Soepa,*aTibetan Parliament-in-Exile member representing Kham, recently referred to TPR inaparliamentary debate. Asasmall, young, all-volunteer website, we are flattered to receive the attention of the honorable Chitue. However, we regret to have to point out that the honorable Chitue is mistaken in his unflattering assertions about TPR.\nThe honorable Chitue referred to TPR inastatement about what he described as His Holiness the Dalai Lama’s lha-gung-truk-yeh (disruption of divine thought). Speaking in Parliament, the honorable Chitue asserted that the situation allegedly causing distress to His Holiness didn’t happen suddenly, and that it was the accumulation of many causes, and then the honorable Chitue specifically named TPR, among other names, as being in part responsible.\nWe believe it is highly improper for the honorable Chitue to attempt to speak on behalf of His Holiness. We also respectfully remind the honorable Chitue that statements on the floor of the Parliament should not be made irresponsibly. TPR has no more to do with this issue than any number of other Tibetan websites. If the honorable Chitue has any actual facts to back up his baseless allegation, it would be our honor to publishastatement by him in Tibetan and/or English.\nOur motivation in volunteering our time for this website is to help advance His Holiness's vision ofastrong and vibrant Tibetan democracy, whose success stands asabeacon to our brothers and sisters in Tibet. We believe we are makingasmall contribution to this goal, and we thank our readers for this opportunity.\n* Chitue Jamyang Soepa isanative of Lithang, Kham. He was elected to the Parliament in 2011 with 6,536 votes. A brief biography is available here. His statement on TPR is available here (2:00:00 - 2:03:57).\nཉེ་ཆར་གྱི་གྲོས་ཚོགས་ནང་གི་བགྲོ་གླེང་ཞིག་གི་སྐབས་སུ། མདོ་སྟོད་སྤྱི་འཐུས་འཇམ་དབྱངས་བཟོད་པ་ནས་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་བསྐྱར་ཞིབ་དྲ་བའི་སྐོར་ལ་གླེང་སློང་བྱས་བ་དེར་ང་ཚོས་དོ་སྣང་བྱུང་། དང་བླངས་དགོས་སྒྲུབ་བཞིན་པའི་དྲ་རྒྱ་ལོ་གཞོན་འདིར་དོ་སྣང་སྤྲད་པར་ང་ཚོ་སྤྲོ་བ་འཕེལ། གང་ལྟར། ང་ཚོས་བཀུར་འོས་སྤྱི་འཐུས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་བསྐྱར་ཞིབ་དྲ་བའི་སྐོར་གྱི་སྐྱོན་བརྗོད་གཏམ་བཤད་དེའི་ཁྲོད་དུ་ནོར་འཁྲུལ་ཡོད་པ་ཁ་རུ་འདོན་དགོས་བྱུང་བར་དགོངས་འགལ་མེད་པ་ཞུ།\nྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་དགོངས་གཞི་དཀྲུགས་གཞིའི་སྐོར་གྱི་བསྒྲགས་གཏམ་དེའི་ཁོངས་སུ་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་བསྐྱར་ཞིབ་དྲ་བ་ཁུངས་འདྲེན་བྱས་སོང་། གྲོས་ཚོགས་རྭ་བའི་ནང་དུ། སྤྱི་འཐུས་ཁོང་གིས་༧རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་དགོངས་གཞི་དཀྲུགས་རྐྱེན་གྱི་གནས་སྟངས་ནི་གློ་བུར་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་མིན་པའི་གཏམ་བཤད་དང་མིང་འགའ་བཏོན་པའི་ཁོངས་སུ་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་བསྐྱར་ཞིབ་དྲ་བའི་མིང་ཡང་བཏོན་ཡོད་པ་མ་ཟད་དེ་ལ་འགན་འཁྲི་ཡོད་པའི་སྐོར་ཡང་གླེང་ཡོད།\nང་ཚོས་བཀུར་འོས་སྤྱི་འཐུས་ཤིག་གིས་༧གོང་ས་མཆོག་གི་ངོ་ཚབ་ལྟར་གཏམ་གླེང་བྱེད་པ་ནི་མ་འོས་པ་ཞིག་ལ་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ང་ཚོས་ད་དུང་གུས་བཀུར་ཡོད་པའི་སྒོ་ནས་བཀུར་འོས་སྤྱི་འཐུས་ལ་དྲན་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུར། གྲོས་ཚོགས་ར་བའི་ནང་ནས་འགན་མེད་ཀྱི་བསྒྲགས་གཏམ་སྤེལ་མི་རུང་། གནད་དོན་འདིའི་ཐད། བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་བསྐྱར་ཞིབ་དྲ་བར་བོད་ཀྱི་དྲ་རྒྱ་གཞན་ལས་ལྷག་པའི་བྱེད་བབས་ཅི་ཡང་མེད། གལ་སྲིད་བཀུར་འོས་སྤྱི་འཐུས་ལ་ཁོང་གི་གཞི་མེད་སྐྱོན་འཛུགས་དེར་བདེན་པའི་ཁུངས་སྐྱེལ་ཡོད་ཚེ། ང་ཚོས་ཁོང་གི་རྒྱུ་མཚན་དེ་བོད་དབྱིན་གང་རུང་དུ་དཔར་བསྐྲུན་བྱེད་རྒྱུའི་དགའ་བསུ་ཞུ་གི་ཡོད།\nང་ཚོས་དང་བླངས་སྒོས་དྲ་རྒྱ་འདིའི་ཆེད་དུ་དུས་ཚོད་གཏོང་དོན་ནི། ༧རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་བོད་ཀྱི་གཏིང་ཚུགས་པའི་མང་གཙོའི་འཆར་སྣང་དེ་རྒྱ་བསྐྱེད་ལ་རོགས་རམ་བྱེད་ཆེད་ཡིན་ལ། དེ་ཡི་གྲུབ་འབྲས་ནི་བོད་ནང་གི་ང་ཚོའི་སྤུན་ཟླ་དག་གི་ལམ་སྟོན་གྱི་སྒྲོན་མེ་ལྟ་བུ་ཡང་རེད། ང་ཚོས་དམིགས་ཡུལ་འདིའི་སླད་དུ་ཞབས་ཞུ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་བསྒྲུབ་བཞིན་པར་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ལ། ང་ཚོའི་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ལ་ཡང་གོ་སྐབས་འདིའི་ཆེད་དུ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ།\nསྤྱི་འཐུས་འཇམ་དབྱངས་བཟོད་པ་ནི་ཁམས་ལི་ཐང་ནས་ཡིན་ཞིང་། ཁོང་ཕྱི་ལོ་༢༠༡༡ལོར་འོས་གྲངས་༦༥༣༦ཐོབ་ནས་སྤྱི་འཐུས་སུ་འདེམས། ཁོང་འདི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས་ཤིག་འདི་རུ་འདུག (http://bit.ly/H80I9d) ཁོང་གིས་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་བསྐྱར་ཞིབ་དྲ་བའི་སྐོར་ལ་བཏོན་པའི་གཏམ་བཤད་དེ་འདི་རུ་ཡོད། (http://bit.ly/1ib6jHi (2:00:00 - 2:03:57))