མགོ་ལོག་དཔལ་གྲགས། རྩོམ་སྒྲིག་པ།མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་རིག་དེབ།ཡོང་ཁུངས།མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་རིག་དེབ། སྤེལ་དུས། ༢༠༢༡ལོའི་ཟླ་བ་༡༡ཚེས་༢༩ཉིན།\n[ནང་དོན་གནད་བསྡུས] བོད་དུ་མིའི་རིགས་རིག་པའི་འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་སྤེལ་བ་ལ། དེའི་སྔོན་འགྲོར་གྱུར་པའི་བརྡ་ཆད་གཏན་འབེབས་ནི་དེ་ལས་ཀྱང་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པས། དཔྱད་རྩོམ་འདིར་མིའི་རིགས་རིག་པའི་བརྗོད་བྱ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཁྱིམ་ཞེས་པའི་རིག་གནས་སྣང་ཚུལ་དམིགས་སུ་བཟུང་ཞིང་། ད་ཕན་སུས་ཀྱང་བོད་རང་གི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ཁྲོད་ཀྱི་ཁྱིམ་ཞེས་པའི་གོ་བ་གསལ་འདོན་མ་བྱས་པར་དམིགས་ཏེ། ཡིག་ཚང་མང་ཙམ་གོ་བསྡུར་ནས་ཁྱིམ་ཞེས་པའི་སྒྲ་དོན་གང་ནུས་ཀྱིས་བསྔོགས་ཡོད་དེ། ཁྱིམ་ཞེས་པའི་ཡི་གེ་འདི་ཆེས་ཐོག་མར་སྐར་ཆུང་རྡོ་རིང་ངོས་སུ་བྱུང་བ་དང་། ཁྱིམ་ཞེས་པར་མ་མཐར་ཡང་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ“འཆིང་བ་དང་སྐོར་བ”འམ་མཐའ་ནས་སྐོར་བའི“ཀོར་ཀོར”གྱི་རྣམ་པ་ཞིག་ཏུ་གོ་བའི་སྐབས་གཉིས་ཡོད་ཚུལ། ཁྱིམ་ཚང་དང་དུད་ཚང་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་གཉིས་ཀྱི་བྱུང་ཚུལ་དང་གོ་འཛོལ། དེ་ནས། ཕྱི་དར་མིའི་རིགས་རིག་པ་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པས་ཁྱིམ་ལ་གོ་བ་ཇི་ལྟར་ལེན་པ་དང་། དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་སྟངས་གང་དག་ཡོད་པ། དེ་ལ་རྩ་བའི་ཆ་ནས་འགྱུར་བ་ཅི་ཞིག་ཕྱིན་པ་སོགས་དང་འབྲེལ་ནས། མཐར་མི་རིགས་རང་གི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་གོ་བ་དེ་ཞིབ་འཇུག་གི་རྨང་གཞིར་འཛིན་འོས་པའི་ལྟ་ཚུལ་བཏོན་ཡོད།\n[གནད་ཚིག] ཁྱིམ། ཁྱིམ་ཚང་། དུད། མིའི་རིགས་རིག་པ། སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ།\nའཛམ་གླིང་མཉམ་འདྲེས་ཀྱི་དུས་སྐབས་འདིར། དངོས་པོ་གཟུགས་ཅན་པ་དག་གིས་རྒྱལ་མཚམས་བརྒལ་ནས་མཉམ་དུ་འདྲེས་པ་དང་། གཟུགས་མེད་ཀྱི་རིག་ཚན་དག་ཀྱང་རིག་མཚམས་བརྒལ་ནས་མཉམ་དུ་བསྲེས་པ་སྟེ། དཔེར་ན། མི་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་རིག་ཚན་ཕན་ཚུན་བར་ལྟོས་མེད་ཁེར་ཚུགས་མིན་པར། དེ་དག་མཉམ་དུ་བསྲེས་ནས་དཔྱད་ན། ད་གཟོད་ཕྱི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནས་ནང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོའི་བར་གྱི་ཆ་ཚང་བའི་གང་ཟག་ཅིག་མཐོང་ཐུབ་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། དེས་ན། རང་རེའི་བོད་དང་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱང་ཕྱིའི་སྤྱི་ཚོགས་དང་རིག་གནས་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་གི་འགྱུར་བ་འདིར་གཞའ་ས་གཡོལ་ས་ཅི་ཡང་མེད་པས། སྙིང་སྟོབས་ཆེན་པོས་གདོང་ལེན་བྱེད་དགོས། བོད་ཀྱི་ཡུལ་འདིར་མིའི་རིགས་རིག་པ་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་གྱི་ལས་སྤེལ་བ་ལ། དེའི་སྔོན་འགྲོར་གྱུར་པའི་བརྡའི་རྣམ་གཞག་གཏན་ལ་དབབ་རྒྱུ་ནི་རྩ་བའི་ལས་ཤིག་ཡིན་ཕྱིར། འདིར་རིག་ཚན་དེ་གཉིས་ཀྱི་བརྗོད་བྱའི་ཡན་ལག་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པའི་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཁྱིམ་ཞེས་པའི་སྣང་ཚུལ་ལས་འཕྲོས་ཏེ། བོད་ཡིག་གི་ཐ་སྙད་ཁྱིམ་ཞེས་པ་དེའི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ཁྲོད་ཀྱི་སྒྲ་དོན་དང་། ཕྱི་དར་མིའི་རིགས་རིག་པ་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པས་དེར་གོ་བ་ཇི་ལྟར་ལེན་པའི་ཐད་དཔྱད་པ་ཅུང་ཟད་ལྷུར་ལེན་པ་ལ།\nཁྱིམ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་དུས་ནམ་ཞིག་ལ་བྱུང་ངམ་ཞེ་ན། དེའི་ལན་དུ་ལྟོས་མེད་ཀྱི་དུས་ཤིག་སྟོན་མི་ཐུབ་པར་མ་ཟད། ལྟོས་བཅས་ཀྱི་དུས་དེའང་གང་དེའི་གཞིར་གཟུང་བྱའི་རྒྱུ་ཆའི་རིགས་གསར་པ་རྙེད་པ་དང་བསྟུན་ནས་རིམ་གྱིས་བཟོ་བཅོས་བྱ་དགོས་པ་ཞིག་རེད། མིག་སྔའི་བོད་ཀྱི་གནའ་བོའི་ཡིག་ཚང་གཞིར་བཟུང་ཚེ། ཁྱིམ་ཞེས་པའི་ཡི་གེ་འདི་ཆེས་ཐོག་མར་རྒྱལ་སྡེ་སྐར་ཆུང་ལྷ་ཁང་གི་རྡོ་རིང་ངོས་སུ་བྱུང་ཡོད་དེ། རྡོ་རིང་དེའི་ཐིག་ཕྲེང50པར། “ལྷ་རྀས་ཀྱི་ཁྱྀམ་ཡྀག་གྀ་མགོ་ནན་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་ཚིས་མཛད་དོ། །”ཞེས་བྱུང་། རྡོ་རིང་འདི་ནི་བོད་རྗེ་ལྷ་བཙན་པོ་ཁྲི་ལྡེ་སྲོང་བཙན(སྤྱི་ལོ764-815)གྱིས་སྲིད་སྐྱོང་བའི་སྐབས་ཏེ། སྤྱི་ལོ800-815ལོའི་བར་ལ་བཞེངས་པར་འདོད་ཀྱིན་ཡོད་ཅིང་། དེ་ལྟར་ན། མཚོན་རྟགས་ཡི་གེའི་གཟུགས་སུ་སྣང་བའི་ཐ་སྙད་ཁྱིམ་ཞེས་པ་འདི་དུས་རབས་དགུ་པའི་དུས་སྟོད་དུ་བྱུང་ཡོད་པ་མངོན་སུམ་ཚད་མས་གྲུབ་སྟེ། བགྲང་བྱ་སྟོང་དང་ཉིས་བརྒྱ་ལྷག་གི་སྔོན་གྱི་ཡི་གེ་འབྲི་རྫས་དང་བཅས་པ་ད་ལྟའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་ཐུབ་པས་སོ། །འདིར་ཁྱིམ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་ཆེས་ཐོག་མར་བྱུང་བའི་ལྟོས་བཅས་ཀྱི་དུས་ཤིག་ངོས་འཛིན་བྱས་པ་ནི། དབང་པོ་མངོན་སུམ་གྱི་རྟགས་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་པ་ལས། རིགས་པ་གཞན་གྱིས་བརྟགས་ཚེ་དེ་ལས་སྔ་བར་བྱུང་ཡོད་པ་དཔག་ཐུབ།\nགོང་ལས་ཅུང་སྔ་བའི་བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན(སྤྱི་ལོ742-797)གྱི་དུས་སུ་བཞེངས་པའི་རྡོ་རིང་དང་བྲག་བརྐོས་ཡི་གེ། དྲིལ་བུའི་ཁ་བྱང་བཅས་སུ་ཁྱིམ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་དངོས་སུ་མ་བྱུང་ཡང་། དེ་ནི་དེ་དག་གི་བརྗོད་བྱའི་ཚད་བཀག་གིས་ཡིན་པ་ལས་ཁྱིམ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་དངོས་སམ། དེ་དང་དོན་ཉེ་བའི་ཐ་སྙད་རེ་ངེས་པར་བྱུང་ཡོད་སྲིད་དེ། དུས་དེར་སྤྱི་ཚོགས་ཧྲིལ་པོའི་ཐོན་སྐྱེད་རྟེན་གཞི་ནི་འབངས་མི་ཁྱིམ་དག་ཡིན་པ་དང་། དོ་དམ་གྱི་ངོས་ནས་ཀྱང་ཁྱིམ་ནི་གཞི་རྩ་བྱས་པའི་རུ་བཞི་དང་རྒོད་གཡུང་གི་སྟོང་སྡེ། ས་མཚམས་སྲུང་བའི་དཔའ་སྡེ་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཕྱེ་ཡོད། དེ་བཞིན་བཙན་པོས་རབ་བྱུང་བ་རེ་ལ་འབངས་མི་ཁྱིམ་བདུན་བདུན་བསྩལ་པ་ཡིག་རྙིང«དབའ་བཞེད»སོགས་ལས་བྱུང་བ་དེས་ཁྱིམ་དང་ཁྱིམ་གྱི་དབྱེ་བ་ཤིན་ཏུ་གསལ་བ་མཚོན་པ་དང་། ཞོལ་རྡོ་རིང་བྱང་ངོས་གཅིག་པུར་ཡང་ཁྱིམ་རྒྱུད་དམ་ཁྱིམ་མིའི་འབྲེལ་བ་མཚོན་པའི་ཚིག“བུཿཚ་རྒྱུད”ཅེས་པ་ཐེངས15ལ་བྱུང་བ་སོགས་རིགས་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་མང་དུ་ཡོད།\nཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་དུ་ཁྱིམ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་མང་དུ་བྱུང་བར་མ་ཟད། དེ་ལ་མིང་མཐའ་དང་ཚིག་གྲོགས་གང་མང་སྦྱར་བ་ལ་བརྟེན་ནས། མིང་གི་རིགས་རྒྱུད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞིག་གྲུབ་འདུག འོན་ཀྱང་། ཡིག་རྙིང་འདི་དག་གི་ལོ་ཚིགས་གསལ་པོར་གཏན་ཁེལ་མི་ཐུབ་པ་དང་། ཡི་གེ་དེ་དག་འབྲི་རྫས་སྔ་མ་ལས་གྱེས་ཏེ། འབྲི་རྫས་ཕྱི་མ་གང་རུང་ཞིག་གི་ངོར་བྲིས་ཡོད་པས། མཚོན་རྟགས་ཡི་གེའི་གཟུགས་སུ་སྣང་བའི་ཁྱིམ་ཞེས་པའི་བྱུང་བར་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་པར་སྐར་ཆུང་རྡོ་རིང་ལས་ཀྱང་སྔ་བའམ་གཙིགས་པའི་དཔྱད་གཞི་ཞིག་འཇོག་ཐབས་མེད་པར་འདོད། ཁྲམ་ཤིང་དག་ནི་འབྲི་རྫས་དང་ཡིག་གཟུགས་ཡ་མ་བྲལ་བར་ཡོད་པས། དབང་རྒྱལ་དང་བསོད་ནམས་སྐྱིད་གཉིས་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པའི«བོད་ཀྱི་ཁྲམ་ཤིང་ཕྱོགས་བསྒྲིགས»ཞེས་པར་འཁོད་པའི་ཁྲམ་ཤིང464ཡོད་པ་ནན་གྱིས་བཀླགས་མོད། ཁྱིམ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་མཐོང་ལམ་དུ་མ་གྱུར། འོན་ཀྱང་། ཁྱིམ་དང་དོན་ཉེ་བའི་ཐ་སྙད་སྡུམ་ཞེས་པ་འབྱུང་སྟེ། ཁྲམ་ཤིང་ཨང331པའི་རྒྱབ་ངོས་ཀྱི་ཐིག་ཕྲེང་གཉིས་པར“སྡུམ་ཐབ་ནི་བཀུམ”ཞེས་བྱུང་ཡོད། སྡུམ་ཞེས་པ་ཁང་པ་དང་གཉེན་སྒྲིག་པའི་དོན་ལ་གོ་བ་ལས་ཁྱིམ་དངོས་ལ་མི་འཇུག་པར་འདོད། ཁྱིམ་དང་ཁང་པ་གཉིས་སོ་སོ་ཡིན་མོད་ནམ་ཞར་དམ་དུ་འབྲེལ་བའི་དབང་གིས་གཅིག་ཏུ་འཁྲུལ་བ་མང་། སྔ་མ་ནི་ཁྱིམ་མིའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བས་གྲུབ་པ་དང་ཕྱི་མ་ནི་ས་རྡོ་སོགས་ཀྱིས་བྱས་པའི་དངོས་གཟུགས་ཤིག་རེད། དག་ཡིག་རྙིང་གྲས་དབུས་པ་བློ་གསལ་རྩོད་པའི་སེངྒེའི«བརྡ་གསར་རྙིང་གི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ»ལས་ཀྱང“སྡུམ་པར་ཁང་པ”ཞེས་གསུངས། ཕྱིས་ཀྱི་དག་ཡིག་འགའ་རེར་སྡུམ་མིང་མཐའ་མེད་པ་ཁྱིམ་དང་། མིང་མཐའ་པ་སྦྱར་བའི་སྡུམ་པ་ནི་ཁྱིམ་བདག་ལ་གོ་བ་ལེན་མཁན་བྱུང་མོད། དེ་དག་ནི་གོང་དུ་ཞུས་པ་ལྟར་ཁྱིམ་དང་ཁང་པ་སོ་སོར་མ་ཕྱེ་བའི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་གྱིས་མི་རྣམས་ཀྱི་གོ་བ་ལ་ཤན་ཤུགས་ཐེབས་པ་རེད་སྙམ། མདོར་ན་སྐབས་འདིའི་དཔྱད་སྡོམ་ནི། ཡིག་ཚང་གསར་པ་མ་རྙེད་ཚུན་ཆད། ཁྱིམ་ཞེས་པའི་ཡི་གེ་འདི་ཆེས་ཐོག་མར་དུས་རབས་དགུ་པའི་དུས་སྟོད་དུ་བཞེངས་པའི་སྐར་ཆུང་རྡོ་རིང་གི་ངོས་སུ་བྱུང་བར་འདོད་པ་ཡིན།\nཁྱིམ་ཞེས་པ་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱིས་སྲོལ་བཏོད་པའི་རིག་གནས་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ལ། དེའི་ལོ་རྒྱུས་ཤིན་ཏུ་རིང་བས་ཡབ་མེས་དག་གིས་དེ་ལ་གོ་བ་ཇི་ལྟར་ལེན་གྱིན་པའི་ཐད་ད་ལྟའི་ང་ཚོ་ཀུན་ནས་རྨོངས་ཡོད། དེ་བས། འདིར་ཕྲན་གྱིས་རང་རེའི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ཁྲོད་ཁྱིམ་ཞེས་པར་གོ་བ་ག་འདྲ་ལེན་གྱིན་པའི་ཐད་གཤམ་གསལ་ཕྱོགས་འགའ་ནས་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་པ་ལ།\nགཅིག་ནས་འས་འཕུལ་གྱི་ཟླས་སོ་སོར་ཕྱེ་བའི་ཁྱིམ་དང་འཁྱིམ་གཉིས་ནི་མིང་གཞི་གཅིག་པའི་ཆ་ནས་བྱུང་བའི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་བྱུང་བའི་མིང་ཡིན་པ་དང་། སྐབས་འདིར་སྔ་མ་དངོས་པོའི་མིང་དང་ཕྱི་མ་བྱ་བའི་མིང་ཡིན་པར་འདོད་དེ། བརྡ་སྤྲོད་སྨྲ་བ་དཔའ་རིས་སངས་རྒྱས་ཀྱིས“མིང་གཞི་གཅིག་པའམ། མིང་གཞི་སྡེ་བ་གཅིག་པ་ལས། མགོ་འཇོག་སྦྱོར་མི་སྦྱོར་གྱི་ཆ་ནས། བྱ་བའི་མིང་དང་དངོས་པོའི་མིང་ངམ། ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་མིང་གཉིས་རེ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་བྱུང་བ་སྐོར་ཞིག་ཡོད”ཅེས་དང་། ཡང་དེ་ལས་དངོས་པོའི་མིང་ལ་བརྟེན་ནས་བྱ་བའི་མིང་བྱུང་བའི་དཔེར་བརྗོད་ལ“ལུ་གུར་ནུ་མ་བསྣུན་ནས་གསོན། ། …ལྒང་བའི་སྣོད་དུ་གཅིན་གྱིས་གང་། ། … …ཞེས་པ་སོགས་བཞག་འདུག བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་མིང་གི་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཉིད་འདི་རྩ་བར་བཟུང་ནས། ཕྲན་གྱིས་འཁྱིམ་ཞེས་པ་འདི་ཁྱིམ་ཞེས་པའི་མིང་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བར་འདོད་དེ། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིངp.t.0269v«རྒྱུད་དོན་ཐོར་བུ»ཞེས་པར། “རྣལ་འ༹བྱོར་ཤེས་རབ་དིང་འ༹ཛིན་དེ།།ཕྱྀ་འྀ༹་སྤྱོད་པ་བྱང་ཅུབ་སེམས། །ནང་གྱྀ་སྒོམ་བ་ཕང་མཐོ་ན། ཕྱི་འི༹་སྤྱོད་པ་ཀུན་མཛེས་སྟེ། །ལུང་གཡས་མང་པོ་འྀ༹་ཆུ་འདུས་བཞིན་། ནང་གི་སྒོམ་བ་ཕང་དམའ༹་ན་། །ཕྱི་འི་ཐབས་སུ་སྤྱོད་དོ་ཆོག་། །རྣམ་པར་མྱི་འ༹གྲོལ་འ༹ཆིང་འ༹གྱུར་དེ། །འ༹ཁོར་བའྀ༹་རྒྱམ་མཚོ་ཀླུང་ན་འ༹ཁྱིམ།”ཞེས་བྱུང་། ཤོག་དྲིལ་འདིར་ད་ཕན་འགྲེལ་བརྒྱབ་པ་མེད་པས་གཞན་ལུགས་འགོད་རྒྱུ་མེད། འདིར་རྣལ་འབྱོར་པ་ཞིག་གི་ཕྱིའི་སྤྱོད་པ་དང་ནང་གི་ཉམས་རྟོགས་གཉི་གའི་འབྲེལ་བ་སྟོན་པའི་ཚིག་ཆ་ཚང་དྲངས་ཡོད་མོད། འཁྱིམ་ཞེས་པར་གོ་བ་ལེན་པ་ལ་ཤིན་ཏུ་སྨན་པ་ནི་ཚིག་རྗེས་མ་གཉིས་རེད། དེ་གཉིས་དཔེ་དོན་གྱི་འབྲེལ་བར་གྲུབ་འདུག་སྟེ། རྣམ་པར་གྲོལ་མ་ཐུབ་པར་འཆིང་བར་འགྱུར་བ་གང་ཞིག་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོའི་ཀླུང་ན་འཁྱིམ་པ་དང་འདྲ་ཞེས་པའི་དོན་དུ་འགྲེལ་འོས་སྙམ། སྐབས་འདིའི་དཔེ་དོན་གཉིས་ཀྱི་མཚུངས་ཆོས་ནི་འཆིང་ཡིན་པ་དང་། འཆིང་དང་དོན་གཅིག་པ་ནི་ངེས་པར་འཁྱིམ་ཡིན་དགོས་པ་རེད། དེ་བཞིན་འཆིང་བྱ་བའི་མིང་ཡིན་པས་འཁྱིམ་ཡང་བྱ་བའི་མིང་ཡིན་པ་རིགས་པས་གྲུབ། འོ་ན་ཁྱིམ་དང་འཁྱིམ་གཉིས་དེ་དེ་བྱུང་གི་འབྲེལ་བར་གྲུབ་པ་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཞེ་ན། དེའི་ཤེས་བྱེད་གལ་ཆེན་ཞིག་ནི་གང་དུའང་འཚོལ་དཀའ་བའི་གོང་གི་ཚིག“འཁོར་བའྀ་རྒྱམ་མཚོ་ཀླུང་ན་འཁྱིམ།”ཞེས་པ་འདི་ཡིན་ཏེ། གངས་ལྗོངས་སུ་ཐུབ་པའི་བསྟན་པ་དབུ་བརྙེས་རྗེས། གང་དེའི་ལྟ་ཚུལ་གྱི་ངོས་ནས་ཁྱིམ་ནི་མྱང་འདས་ཀྱི་དགྲ་ཡིན་པས་དགག་བྱ་དང་སྤང་བྱར་གྱུར་པ་དང་། རྣམ་ཀུན་ཁྱིམ་དང་འཁོར་བ་ཁབ་ཀྱི་རྩེ་མོ་དང་རྒྱ་མཚོའི་ཀླུང་ལ་དཔེ་འཇོག་པའི་སྲོལ་ཆེས་ཆེར་དར། དེ་བས། གོང་གི་ཚིག་དེའང་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོའི་ཀླུང་ན་ཁྱིམ་ལྟར་ངེས་མེད་དུ་འཁྱར་ཞིང་། དེ་ལས་ཐར་ཐབས་མེད་པར་ཀུན་ནས་འཆིང་བར་གོ་བ་ལེན་དགོས། དེས་ན། ཁྱིམ་དང་ཁྱིམ་པ་གང་ཞིག་འཁོར་བའི་ནང་དུ་འཆིང་བའི་བྱ་བ་སྟོན་པ་ལ་འཁྱིམ་ཞེས་བཏགས་པས། འཁྱིམ་ནི་ཁྱིམ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བར་འདོད་དོ། །\nགཉིས་ནས་འཁྱིམ་དང་འཁྱིམས་ས་མཐའ་ཅན་གཉིས་ནི་ཧ་ལམ་དོན་གཅིག་ཡིན་པར་འདོད། གོང་དུ་ཞུས་པ་ལྟར་འཁྱིམ་ལ་འཆིང་བའི་དོན་ཡོད་པ་ལྟར་དུ། འཁྱིམས་ས་མཐའ་ཅན་ལ་ཡང་འཆིང་བའི་དོན་དང་ཤིན་ཏུ་ཉེ་བ་ཤ་སྟག་འབྱུང་སྟེ། p.t.1057«སྨན་དཔྱད»ཅེས་པ་ལས། “དེས་གྱང་མ་སླེབས་མ་ཕན་ཏེ་རྣག་དུ་འཁྱྀམས་ན་ཁྲག་རླང་ཙམ་དུ་ཁར་ཚགས་གྱིས་དྲོལ་ལ་རྨ། ཁར་དོམ་ཁྲིས་དང་རྒྱ་ཚ་དང་བོང་བུ་ཚ་དང་སྲུབ་མ་དང་ཤིང་བཙ་དང་དབྀ་མོའིཞྭ་དང་དེ་རྣམས་བསྲེསྟེ། །ཁར་བཏབ་ན་མྱི་རྡོལ་མྱི་སྲིདོ། །”ཞེས་སྐབས་འདིའི་འཁྱིམས་ཞེས་པ་འདི་རྣག་འཁྱིམས་པ་སྟེ། རྣག་གིས་གང་ནས་ཕྱིར་འབུད་མི་ཐུབ་པའི་རྣམ་པ་མཚོན་པས་ན་འཆིང་བའམ་འཁྱིམ་པའི་དོན་དང་ཤིན་ཏུ་ཉེ་ཞིང་། ཡང་དཔལ་ཁང་ལོ་ཙཱ་བས(སྤྱི་ལོ1456ལོར་འཁྲུངས)མཛད་པའི«དག་ཡིག་ངག་སྒྲོན»གྱི་རང་འགྲེལ་དུ། “འོད་འཁྱིམས་ནི་འོད་ཀོར་རམ་འོད་ཀྱི་ར་བ”ཞེས་འོད་ཀོར་ཀོར་རམ་འོད་ཀྱི་ར་བར་གོ་བ་བླངས་པས་དངོས་པོའི་མིང་དང་། དེའི་འགྲེལ་བ་ཁུ་ནུ་བླ་མ་བསྟན་འཛིན་རྒྱལ་མཚན(སྤྱི་ལོ1895-1977)གྱིས་མཛད་པ་རུ། “ཉི་མ་འཁྱིམས་པ་འོད་སྐོར་བ”ཞེས་འོད་ཀྱིས་སྐོར་བའི་བྱ་བའི་མིང་དུ་དགོངས། ཞ་ལུ་ལོ་ཆེན(སྤྱི་ལོ1441-1527)གྱི«བོད་ཀྱི་བརྡའི་བསྟན་བཅོས་ལེགས་པར་བཤད་པ་རིན་པོ་ཆེའི་ཟ་མ་ཏོག་བཀོད་པ»རུ། “ཉི་མ་འཁྱིམས”ཞེས་པ་ཙམ་ལས། འཁྱིམས་ལ་དམིགས་བསལ་གྱིས་འགྲེལ་མ་མཛད་མོད། དེའི་འགྲེལ་བ་ནམ་མཁའ་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་མཛད་པ་རུ“ཉི་མ་འཁྱིམསདྲོ་བ།། འོདཁྱིམའཁྱིམས་ཆུ་བོ་འཁྱིལ་བ་སོགས། །”ཞེས་ཉི་འཁྱིམས་དང་འོད་འཁྱིམས་སོ་སོར་ཕྱེ་ནས། སྔ་མ་དྲོ་བའི་དོན་དུ་གསུངས་པ་ནི་ཧ་ཅང་མི་འདྲ་བ་ཞིག་རེད་མོད། འདིའི་མཇུག་ཐོག་ཏུ་འོད་འཁྱིམས་ཞེས་པ་བྱུང་ཡོད་པས། འཁྱིམས་ས་མཐའ་ཅན་འདི་འོད་ཀྱིས་མཐའ་ནས་བསྐོར་བའི་བྱ་བའི་མིང་དང་དེས་གྲུབ་པའི་འོད་ཀོར་ཀོར་གྱི་དངོས་པོའི་མིང་ལ་འཇུག་པར་གནོད་བྱེད་མི་འབྱུང་བ་གསལ། དེ་བས། མཐའ་ནས་བསྐོར་བའི་བྱ་བ་དང་དེས་གྲུབ་པའི་དབྱིབས་ཀོར་ཀོར་གང་ཡིན་ཀྱང་། གོང་གི་འཆིང་བ་དང་འཁྱིམ་པའི་དོན་འདུས་ཡོད་པ་ཤིན་ཏུ་གསལ། ད་དུང་སྒྲུབ་བྱེད་རིགས་ཤིག་ཡོད་པ་ནི། འཁྱིམ་དང་འཁྱིམས་གཉིས་ཕན་ཚུན་བརྗེ་བའམ་དོན་གཅིག་ལ་འཇུག་པའི་སྐབས་ཡོད་དེ། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིངIOL.Tib.J.VOL.17« 9དམ་ཆོས་ཐོར་བུ»ཞེས་པར། “དུས་དུས་སུ་ནམ་མཁའ༹་ལ་འཇ་འྀ༹་ཁ་དོག་ལྟ་བུ་འ༹ཁྱིམ་པར་འ༹གྱུར།”ཞེས་འོད་དང་འབྲེལ་བར་མ་ཟད། འཇའི་ཁ་དོག་ཟླ་ཕྱེད་དབྱིབས་སུ་སྐོར་བ་སྟེ། འཁྱིམས་ཀྱི་དོན་དང་གཅིག་ཅིང་། ཡང་དགེ་སློང་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་ གྱིས“ཉི་འཁྱིམ་བྲོ་འཁྲབ་གནས་སུ་འཁྲས”ཞེས་འཁྱིམས་ཀྱི་དོད་དུ་འཁྱིམ་ཐད་ཀར་བྲིས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཁྱིམ་དང་འཁྱིམས་གཉིས་བརྗེ་བ་ནི་གོང་དུ་ནམ་མཁའ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དག་ཡིག་ཏུ་གསལ་བ་དེ་ཡིན།\nདེ་ལྟར་འཁྱིམ་ནི་ཁྱིམ་ལས་བྱུང་བར་བསྒྲུབས་ཟིན། འཁྱིམས་དང་འཁྱིམ། ཁྱིམ་གསུམ་ཧ་ལམ་དོན་གཅིག་པར་བསྒྲུབས་ཟིན་ཏེ། ད་ནི་གཞི་ནས་རང་རེའི་ཡབ་མེས་དག་གི་བརྡའི་ཁྲོད་ཀྱི་ཁྱིམ་ཞེས་པར་གོ་བ་ཅུང་ཟད་ལེན་ཐུབ་པ་བྱུང་། འཁྱིམས་དང་འཁྱིམ་གཉིས་ཀྱི་དོན་བསྡུས་ནས་གཞིར་བཟུང་ན། ཁྱིམ་ཞེས་པར་མ་མཐར་ཡང་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ“འཆིང་བ་དང་སྐོར་བའི”བྱ་བའི་མིང་ལ་འཇུག་པའི་སྐབས་ཤིག་དང་། མཐའ་ནས་བསྐོར་བའི“ཀོར་ཀོར”གྱི་རྣམ་པ་མཚོན་པའི་དངོས་པོའི་མིང་ལ་འཇུག་པའི་སྐབས་གཉིས་ཡོད་པའི་སྡོམ་ཚིག་ཐོབ།\nམིའི་རིགས་རིག་པའི་ངོས་ནས་བལྟས་ན། བོད་ཀྱི་གནའ་མི་ཚོའི་ཁྱིམ་གྱི་སྒྲ་དོན་འདིར་དོན་དང་མཐུན་པའི་ཆ་ཆེན་པོ་ཡོད་དེ། དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པར་ཏར་ཝུན་གྱི་འཕེལ་འགྱུར་སྨྲ་བའི་ཤན་ཤུགས་ཀྱིས་གཟུགས་གཞི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ཁ་ཕྱོགས་ལ་འགྱུར་བ་བཏང་སྟེ། གནའ་ནས་ད་བར་གྱི་འགྲོ་བ་མིའི་གཟུགས་གཞིའི་འཕེལ་འགྱུར་ལ་དཔྱད་པ་བགྱི་བའི་འགོ་བརྩམས། དེ་དག་གི་དྲིན་གྱིས། ད་ལྟ་ང་ཚོས་མིའི་རིགས་ཀྱི་གཟུགས་གཞི་ནི་སྤྲ་ནས་མི་རུ་གྱུར་པའི་སྐྱ་ཐིག་ཅིག་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་ཀྱིན་ཡོད། སྐྱ་ཐིག་དེའི་ནང་ནས་སྐབས་བབ་ཀྱི་བརྗོད་དོན་དང་འབྲེལ་བ་ཞིག་ནི། གནའ་དཔྱོད་རིག་པའི་ངོས་ཀྱི་དེང་རབས་ཀྱི་མིའམ་མི་གསར་བྱུང་བའི་མཚམས་དེ་ཡིན། ཨུ་རུ་སུའི་མཁས་པ་ཤེར་མེའོ་ནོ་ཧྥུ་ཡིས་ལོ་ངོ་ཁྲི4ཡི་སྔོན་ལ་དེང་རབས་ཀྱི་མིས་ནཻ་ཨན་ཌིར་ཌོལ་མི་ཡི་ཚབ་བྱས་པར་འདོད་པ་དང་། ཁོང་གིས“མི་གསར་རམ་ཤེས་རབ་ལྡན་པའི་མི་ནི་སྤྲ་མིའམ་གནའ་མི་དང་མི་འདྲ་སྟེ། དེ་དག་ནི་མི་རུ་འགྱུར་བཞིན་པའི་གནས་སྐབས་མ་ཡིན་པར། དེང་རབས་ཅན་གྱི་སྨིན་ཟིན་པའི་མི་ཡིན། སྨིན་ཟིན་པའི་མི་འདི་དག་དང་མཉམ་དུ་སྨིན་ཟིན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱང་བྱུང་། འདི་ལྟར་གདོད་མའི་མི་ཚོགས་རུས་རྒྱུད་ཚོ་ཁག་ཏུ་གྱུར།”ཅེས་བྱུང་བ་ལྟར། ཁོང་གི་ལུགས་ལ་རུས་རྒྱུད་ཚོ་པ་ནི་མཚམས་འདིར་བྱུང་བར་འདོད། རུས་རྒྱུད་ཚོ་ཁག་གི་དུས་སྐབས་ཀྱི་སྔ་དུས་དང་བར་དུས་ནི་མ་རྒྱུད་སྤྱི་ཚོགས་ཡིན་ཞིང་། མིའི་རིགས་ཀྱི་ཁྱིམ་ཀྱི་ཐོག་མའི་རྣམ་པའང་མ་རྒྱུད་རུས་ཚོ་ཡིན་པར་བཞེད། དེ་ལྟ་བུའི“ཁྱིམ་དེ་ཐོན་སྐྱེད་ནུས་ཤུགས་རྒྱས་པ་དང་བསྟུན་ནས། མ་རྒྱུད་རུས་ཚོ-མ་དབང་གི་ཁྱིམ—ཕ་དབང་གི་ཁྱིམ(གཉེན་འབྲེལ་ལྷོད་མོའི་དུས་ནས་འགོ་བརྩམས་ཤིང་། དཔེ་མཚོན་ནི་ཁྱོ་གཅིག་ཤུག་གཅིག་ཡིན)གྱི་ལམ་ཐིག་བརྒྱུད་ནས་གནས་འགྱུར་བྱུང་བར”བཤད། མ་རྒྱུད་རུས་ཚོའི་ཁྱིམ་ནི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ངོས་ནས་ཐུན་མོང་གིས་ཐོན་སྐྱེད་དང་འཛད་སྤྱོད་བྱེད་པ་དང་། ཁྱིམ་མིའི་འབྲེལ་བའི་ངོས་ནས་ཞང་པོས་ཚ་བོ་ཚ་མོ་བདག་སྐྱོང་གི་འགན་གཙོ་བོ་འཁུར་བ། གཉེན་སྡེབ་ལམ་ལུགས་ཀྱི་ངོས་ནས་རུས་ཚོའི་ནང་ཁུལ་དུ་གཉེན་སྡེབ་གཏན་ནས་བྱས་མི་ཆོག་པར་གཉེན་ཕྱི་ལ་བསྡེབ་དགོས། མིའི་རིགས་ཀྱི་གདོད་མའི་ཁྱིམ་གྱི་རྣམ་པ་འདི་དང་རང་རེའི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ཁྲོད་ཀྱི་ཁྱིམ་ཞེས་པའི་སྒྲ་དོན་གཉིས་བསྡུར་ཚེ་གའུ་ཁ་སྦྱོར་བ་ལྟར་ཤིན་ཏུ་འཕྲོད་དེ། རུས་རྒྱུད་ཚོ་པའི་ཕྱི་ནང་གི་མཚམས་གཉེན་སྡེབ་ལམ་ལུགས་ཀྱིས་གསལ་པོར་བཅད་ཅིང་བསྐོར་བས་མཚམས་ནི“ཀོར་ཀོར”ཆགས་ཤིང་། ནང་ཁུལ་དུ་མཐུན་པའི་ཨ་ལོང་གཅིག་ཏུ་སྦྲེལ་ནས་ཟས་གོས་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན་ཐུན་མོང་གིས་སྒྲུབ་ཅིང་མཉམ་དུ་འཚོ་བས་ན། ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ“འཆིང་བ་དང་སྐོར་བའི”ཤོག་ཁ་ཞིག་ཏུ་ཅིས་ཀྱང་གྲུབ་འདུག་པས་སོ། །\nགཞན་ཡང་བོད་ཀྱི་སྡོད་ཁང་གི་དབྱིབས་དེའང་གཅིག་བྱས་ན་སྔོན་གྱི་ཡབ་མེས་ཚོའི་ཁྱིམ་གྱི་གོ་བ་དང་འབྲེལ་ཆེ་བ་ཞིག་མིན་འགྲོ་སྙམ་སྟེ། ཆབ་མདོའི་ཁ་རུབ་གནའ་ཤུལ་ལས་སྡོད་ཁང་གི་དབྱིབས་རིགས་གསུམ་ཐོན་ཅིང་། རིགས་དང་པོ་སྙུང་དབྱིབས་ཡིན་པར་མ་ཟད་རྙིང་ཤོས་ཀྱང་ཡིན་པར་བཤད། གནའ་ཤུལ་འདི་མིག་སྔར་མཚོ་བོད་མཐོ་སྒང་གི་རོང་བའི་གཏན་སྡོད་རྗེས་ཤུལ་གྱི་ཚབ་མཚོན་ཞིག་ཡིན། བྱང་ཐང་གི་འབྲོག་པ་ཚོས་དུས་རྒྱུན་སྐྱེས་སྤོར་བྱ་དགོས་པས། དེ་དག་གི་ཤིན་ཏུ་སྔ་བའི་སྡོད་ཁང་གི་དབྱིབས་ཤེས་ཐུབ་པའི་གནའ་དཔྱོད་ཀྱི་སྒྲུབ་བྱེད་ཁུངས་ལྡན་མེད་མོད། དཔྱད་འབྲས་གཞན་ལས་ཅུང་ཤེས་ཏེ། རྒན་ལི་ཡོང་ཤན་གྱིས་བོད་བྱང་རྒྱུད་དང་ནུབ་རྒྱུད་ནས་རྙེད་པའི་བྲག་བརྐོས་རི་མོ་ལས་མངོན་པའི་སྦྲ་གུར་དེ་དག་གི་དབྱིབས་རིགས་ལྔ་ལ་ཕྱེ་ཡོད་པ་དང་། དེ་དག་ལས་རིགས་གཉིས་ནི་མ་མཐར་ཡང་སྙུང་དབྱིབས་ཡིན་པ་མཐོང་སླ། སྟག་ཚང་རྫོང་པ་དཔལ་འབྱོར་བཟང་པོའི«རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ»རུ། “བཙན་ལྔ་མན་ཆད་བང་སོ་ཡུལ་དུ་བཏབ། ཡུལ་གྱི་མིང་ལ་འཕྱིང་ལུང་ང་ར་ཐང་། བཙན་ལྔའི་ཆད་པ་ས་ཕུང་སྦྲ་འདྲར་ཡོད། ཕུལ་མེད་ཆད་པ་གྲུ་བཞིའི་མི་ཤེས་སྐད།”ཅེས་སྐབས་དེ་ཙམ་ལ་སྦྲའི་དབྱིབས་ས་ཕུང་ལྟར་སྙུང་དབྱིབས་དང་ཆ་འདྲ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་ཤེས། བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་སྦྲ་གུར་གྱི་དབྱིབས་ཀྱི་སྒྲུབ་བྱེད་བཙན་ཐག་ཆོད་གཅིག་ནི་གཏེར་ལམ་ནས་ཐོན་པའི་དུར་སྒམ་ངོས་ཀྱི་རི་མོ་ཡིན། ད་ཆ་དུར་སྒམ་སོ་སོའི་ངོས་སུ་བྱུང་བའི་སྦྲ་གུར་དག་བསྡོམས་ན་ཁྱོན་སྦྲ་གུར་གྱི་རི་མོ་བརྒྱད་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་ཐམས་ཅད་དབྱིབས་ས་ཕུང་ལྟ་བུའི་ཀོར་ཀོར་ཡིན་ལ། སྦྲའི་གཙུག་ཏུ་སྒྲ་དུང་གི་ཁ་གནམ་དུ་བསྟན་པའི་དབྱིབས་ཤ་སྟག་འབྱུང་། གནའ་དཔྱོད་མཁས་པ་ལ་ལས་བོད་ཀྱི་སྦྲ་གྲུ་བཞིའི་དབྱིབས་དེའི་རིགས་ནི། དུས་ཕྱིས་བོད་ཀྱིས་ཨེ་ཤ་ཡ་དཀྱིལ་མའི་ལུང་པ་ནས་ནང་འདྲེན་བྱས་པར་འདོད་དོ། ། དེ་བས། བོད་ཀྱི་ཡབ་མེས་དག་གིས་ཁྱིམ་ཞེས་པ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ“འཆིང་བ་དང་སྐོར་བ”འམ་མཐའ་ནས་བསྐོར་བའི“ཀོར་ཀོར”གྱི་རྣམ་པ་ཞིག་ཏུ་གོ་བ་ལེན་པ་སྟེས་དབང་ཞིག་མིན་པ་འདྲ།\nབཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་དག་ལ་བལྟས་ན། སྐབས་དེར་ཁྱིམ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་མིང་རྐྱང་ཙམ་ནས་ཆེས་ཆེར་འཕེལ་ཏེ་མིང་གི་རིགས་རྒྱུད་ཆེན་པོ་ཞིག་གྲུབ་འདུག འདིར་དཔེ་མཚོན་ཙམ་ཞུས་ན། ཁྱིམ་ཞེས་པའི་མིང་རྐྱང་གཞིར་བཟུང་ནས་དེ་ལ་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་མིང་སྦྱར་ཏེ་གྲུབ་པའི་རིགས་ནི། ཁྱིམ་ཚེས། ཁྱིམ་ཡིག་ལྟ་བུ་རྡོ་རིང་གི་ངོས་སུ་བྱུང་བ་དང་། ཁྱིམ་ཕུགས། མི་ཁྱིམ། ཁྱིམ་བདག ཁྱིམ་རྩིས། ཁྱིམ་ལྷ་ལྟ་བུ་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་དུ་བྱུང་བ་དང་། ཁྱིམ་ཕྱི་ན་ལྟ་བུ་དགའ་ཐང་འབུམ་པ་ཆེའི་བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་ནང་བྱུང་བ་སོགས་དང་། ཡང་ཁྱིམ་གི་ཉེས་པ། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ཁྱིམ་དང་དབུ་བ་འདྲའོ། །ལྟ་བུ་ཐུབ་བསྟན་གྱི་གོང་ཐང་གཅོད་ཕྱོགས་ཁྱིམ་དུ་འཕོས་པའི་རིགས་དང་། གཟའི་ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས། གླང་ཁྱིམ་སྒོར་བྱུང་མ་ཐག་སེང་གེ་དང་ཕྲད། བདུད་ཀྱི་ཁྱིམ་ཐམས་ཅད་ལྟ་བུ་འདྲ་བ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ནས་བཏགས་པའི་རིགས་སོགས་བྱུང་འདུག\nཁྱིམ་དང་ཚང་གཉིས་མཉམ་དུ་སྦྱར་ནས་ཁྱིམ་ཚང་ཞེས་གྲུབ་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཉེ་དུས་ཤིག་ཡིན་པ་ལས་བཙན་པོའི་སྐབས་སུ་དེ་ལྟར་སྦྱོར་སྲོལ་མེད་པ་འདྲ། ཚང་ཞེས་པ་དོན་ཁ་ཤས་ལ་འཇུག་པ་ལས་བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་ནང་འདབ་ཆགས་ཀྱི་ཚང་ལ་འཇུག་པ་ཤས་ཆེ་སྟེ། “ཤྀང་མ་ཆག་དང་ཚང་མྱི་ཞིག”(p.t.1287) “བྱ་ཁུག་སྟ་ཚང་འདྲ་བ་ཞིག”(p.t.1057)སོགས་བྱུང་ལ། ཁྱིམ་དང་འབྲེལ་བའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ནི“ཚང་མང”ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་རེད། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིངp.t.0746ཏུ“ཁང་ཁྱིམ་དང་ར་བ་རྩིག་པ་དང་ཚང་མང”ཞེས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚང་མང་ནི་གཡོས་ཁང་ངམ་མེ་ཚང་ལ་གོ། དེས་ན་ཚང་མང་ཞེས་པ་ནི་ཁྱིམ་དང་འབྲེལ་བ་ཤིན་ཏུ་དམ་པའི་མིང་ཞིག་རེད་མོད། དེ་དུས་མཉམ་དུ་སྦྱོར་སྲོལ་བྱུང་མེད་པ་འདྲ། གལ་སྲིད་མཉམ་དུ་སྦྱར་ཀྱང་། དོན་ཐ་དད་ཀྱི་མིང་གཉིས་མཉམ་དུ་འདུས་ཏེ་གྲུབ་པའི་མིང་འདུས་མ་ཞིག་ཡིན་དགོས་པ་ལས། དེང་སང་ལྟར་དོན་གཅིག་ལས་མེད་པའི་མིང་དུ་འགྱུར་མི་སྲིད། དེས་ན། ཁྱིམ་དང་ཚང་གཉིས་མཉམ་དུ་སྦྱར་ནས་དོན་གཅིག་སྟོན་པར་འདོད་པའི་གོ་འཛོལ་དེ་དུས་ནམ་ཞིག་ལ་བྱུང་ཞེ་ན། འདི་ལ་ལན་ཡང་དག་ཅིག་གདབ་རྒྱུ་ཤིན་ཏུ་དཀའ་མོད། དག་ཡིག་དག་གུང་བསྒྲིགས་ཏེ་བལྟས་ན། ཤིན་ཏུ་ཉེ་བའི་དུས་སུ་མ་གཏོགས་བྱུང་མེད་པ་ཤེས་ཏེ། དེ་ནི«སློབ་ཆུང་དག་ཡིག»ཅེས་པ་དེའི་ནང་རེད། དག་ཡིག་འདིའི་ཁ་བྱང་ལ་བལྟས་པ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་སློབ་གྲྭ་བཙུགས་རྗེས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་ཤེས། དེའི་སྔོན་གྱི་དག་ཡིག་ཁུངས་བཙུན་གང་གི་ནང་དུའང་མ་བྱུང་བར་གཞིགས་ན། རྩོམ་མཁན་གྱིས་ཁ་སྐད་ལས་བཏུས་པ་མིན་ནམ་སྙམ། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་བའི་ལོ་རབས་དགུ་བཅུ་པར་བསྒྲིགས་པའི«ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བ»རུ«མཁས་པའི་དགའ་སྟོན»ལས་ལུང་དྲངས་ཞེས་ཚན་པ་ཞིག་བྱུང་བ་དེར། “འབངས་མི་ཁྱིམ་ཚང་ཉིས་བརྒྱ”ཞེས་བྲིས་འདུག «མཁས་པའི་དགའ་སྟོན»དུ་བལྟས་པ་ན། ལུང་ཚན་པ་དེ་ཇི་བཞིན་བྱུང་འདུག་མོད་ཡི་གེ་མི་གཅིག་ས་མང་། ཚན་པ་དེ«མཁས་པའི་དགའ་སྟོན»རང་གི་ཚིག་ཅིག་ཀྱང་མིན་པར«སྦ་བཞེད»ལས་ལུང་དྲངས་པ་ཞིག་རེད། «མཁས་པའི་དགའ་སྟོན»དང«སྦ་བཞེད»གཉིས་ཀ་ནས“འབངས་ཁྱིམ་ཉིས་བརྒྱ”ཞེས་བྱུང་བ་ལས། གོང་གི«ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བ»ནང་བཞིན་བྱུང་མེད་པས། དེ་ནི་རྩོམ་མཁན་རང་གིས་བཅོས་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་ངོ་འཕྲོད། དེ་མིན་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་རྙིང་པ་ཁ་ཤས་སུ“འབངས་མི་ཁྱིམ”ཞེས་རེ་གཉིས་བྱུང་བ་ལས་ཁྱིམ་ཚང་ཞེས་བྲིས་པ་མི་འདུག\nདེས་ན། ད་ལྟ་ཀུན་གྱིས་ཁྱིམ་ཚང་ཞེས་པ་ཁྱིམ་གྱི་དོན་དང་གཅིག་པར་སྤྱོད་ཀྱིན་པ་ནི་མིང་གི་ངོ་བོ་འགྱུར་ནས་དེ་ལྟར་ཆགས་པ་ལས། མ་གཞི་ཁྱིམ་དང་ཚང་གཉིས་དོན་ཐ་དད་དུ་སོང་བའི་མིང་གཉིས་ཡིན་ནོ། །\nགཞན་ཡང་ད་ལྟ་དུད་ཅེས་པའི་མིང་འདིར་ཁྱིམ་གྱི་དོན་ཡོད་པ་མངོན་གསལ་རེད་མོད། གོང་གི་ཁྱིམ་ཚང་ཞེས་པ་ནང་བཞིན་བཙན་པོའི་སྐབས་སུའང་ཁྱིམ་གྱི་དོན་ཡོད་མེད་ནི་དོགས་པའི་གནས་ཤིག་རེད། དུད་ཚང་ཞེས་པ་ཡང་ཁྱིམ་ཚང་དང་ལྷན་དུ་གོང་དུ་དྲངས་པའི་དག་ཡིག་དེར་བྱུང་བ་ལས་དག་ཡིག་སྔ་མ་དག་ལས་མཐོང་དུ་མེད། བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་དག་ལས་ད་ཕན་དུད་ཅེས་པ་ཁྱིམ་ལ་གོ་བ་ལེན་པའི་སྐབས་གཉིས་ཙམ་མ་གཏོགས་མཐོང་རྒྱུ་མེད། དེ་ལས་དང་པོ་ནི་བཙན་པོ་རིམ་བྱུང་གི་ལོ་རྒྱུས་ལས་གྲི་གུམ་བཙན་པོའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ནང་དུ་བྱུང་བའི“འུང་གི་འོག་ཏུ་བཀྲགས་ཀྱྀ་བུ་ལྷ་བུ་རུ་ལས་སྐྱེས་ཕ་ཚན་དང་། །རྒྱ་ཕ་ཚན་དུ་འཐབས་སོ། རྒྱས་བཀྲགས་རབས་བཆད། དུད་སྣ་ཕོ་ལོ།།”ཞེས་པ་འདི་རེད། འདིའི་སྐབས་ཀྱི་དུད་ཅེས་པ་དེ་གོ་ཤུལ་གྲགས་པ་འབྱུང་གནས་དང་གཉའ་གོང་དཀོན་མཆོག་ཚེ་བརྟན། དབང་རྒྱལ་བཅས་ཀྱིས་མགྲིན་གཅིག་ཏུ་ཁྱིམ་གྱི་དོན་ལ་གོ་བ་བླངས་མོད། ཞིབ་འཇུག་པ་ཡོད་ཚད་ལ་གོ་བ་གཅིག་གྱུར་ཞིག་བྱུང་མི་འདུག་སྟེ། བཙན་ལྷ་ངག་དབང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་དུད་འགྲོ་ལ་གོ་བ་བླངས་འདུག དེར་རྒྱུ་མཚན་ཆེ་བར་འདོད་དེ། གཅིག་ནས་གྲི་གུམ་བཙན་པོའི་ལོ་རྒྱུས་རང་དུ་བྱུང་བའི“འགྲེང་ནྀ་བཙོན་དུ་བཟུང་། །དུད་ནྀ་མནངས་སུ་བཆད”ཅེས་དང་། “འགྲེང་མགོ་ནག་གྀ་རྗེ་ལ། དུད་རྔོག་ཆགས་ཀྱི་རྐྱེནདུ་གཤེགསྰོ”ཞེས་པའི་དུད་གཉིས་ཀ་ཞིབ་འཇུག་པ་ཚང་མས་གཅིག་གྱུར་གྱིས་དུད་འགྲོ་ལ་གོ་བ་བླངས་པ་དང་། གཉིས་ནས་ཚིག་དོན་གྱི་བབ་ལ་གཞིགས་ཀྱང་ཕྱུགས་ཟོག་འཕྲོག་པའི་དོན་དུ་གོ་དགོས་སྙམ་སྟེ། གོང་གི“འགྲེང་ནྀ་བཙོན་དུ་བཟུང་། །དུད་ནྀ་མནངས་སུ་བཆད”པའི་གནས་ཚུལ་དེ་ཤ་ཁྱིས་ལོ་ངམ་ཆམ་ལ་ཕབ་ནས་དགྲ་ཤ་བླངས་པའི་མཇུག་ཐོག་ཏུ་བྱུང་བ་དང་། དེ་བཞིན“དུད་སྣ་ཕོ་ལོ། །”ཞེས་པའི་ཚིག་དེའང་རྒྱ་ཕ་ཚན་གྱིས་བཀྲགས་ཀྱི་རབས་བཅད་པའི་མཇུག་ཐོག་ཏུ་བྱུང་བ་སྟེས་དབང་ཞིག་མ་རེད་སྙམ། དམག་འཁྲུག་ལས་རྒྱལ་རྗེས་ཕས་ཀྱི་རྒོལ་བའི་འགྲེང་དུད་གཉིས་ལ་ཅིས་ཀྱང་ཐག་གཅོད་བྱེད་དགོས། འོ་ན“དུད་སྣ་ཕོ་ལོ། །”ཞེས་པའི་སྔོན་དུ་འགྲེང་མ་བྱུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི། དུད་ཅེས་པ་དུད་འགྲོར་གོ་བའི་སྐབས་སུ་འགྲེང་ངེས་པར་ཟླ་རུ་སླེབ་པ་ཞིག་རེད་ཟེར་ན། ཚིག་དེའི་ནང་བཀྲགས་ཀྱི་རབས་བཅད་ཅེས་གསལ་པོར་བསྟན་ཡོད་པས། རབས་བཅད་པ་ཞིག་ལ་འགྲེང་ཡོང་ཐབས་མེད་པས་སོ། །\nགཉིས་པ་ནི་ལི་ཡུལ་གྱི་ཁྲམ་ཤིང་ཞིག་གི་ངོས་སུ“དུད་ཀྲལ”ཞེས་བྱུང་བ་དེ་རེད། འདི་དུད་ཁྲལ་དང་དོན་གཅིག་པར་བཤད། དེ་ནི་ཏག་ཏག་ཕྲན་གྱིས་དུད་ཅེས་པ་ཁྱིམ་ལ་འཇུག་དགོས་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་དུ་འདོད། དུད་ཅེས་པ་ཁྲལ་དང་མཉམ་དུ་བཞག་དུས་ཁྱིམ་ལ་འཇུག་དགོས་དོན་ནི། ཁྲལ་བསྡུ་ཡུལ་གྱི་ཁྱིམ་དག་ངེས་པར་དུ་ཁྲལ་འབུལ་ཡུལ་གྱི་མི་དྲག་དག་གི་འོག་ཏུ་མགོ་བོ་དུད་དེ་འདུག་དགོས་པས། འདྲ་བ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ནས་མིང་དེ་ལྟར་ཐོགས་པར་འདོད། ཡང་དཔྱ་ཁྲལ་ཞེས་པ་དེའི་ཤུགས་སུ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་དམིགས་བསལ་བ་ཞིག་ཡོད། མར་ཁེ་སི་རིང་ལུགས་ཀྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དཔྱ་ཁྲལ་བསྡུ་བ་དེ་བཀས་བཀོད་རྒྱུད་འཛིན་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཁྱད་རྟགས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་བགྲང་། བོད་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པའི་ངོས་འཛིན་ཐད་ལྟ་བ་གཅིག་མཐུན་བྱུང་མེད་མོད། དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་ལུགས་ལྟར་བྱས་ན། བཙན་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་སྐབས་ནི་བཀས་བཀོད་རྒྱུད་འཛིན་གྱི་དཔལ་འབྱོར་འབྲེལ་བའི་མྱུ་གུ་ཐོན་ཟིན་པའི་སྐབས་ཤིག་ཏུ་འདོད། ལུགས་དེ་ལྟར་ན། དུད་ཅེས་པའི་མིང་འདི་བོད་ཀྱི་བཀས་བཀོད་རྒྱུད་འཛིན་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་འབྲེལ་བའི“ལོ་ཚོད”མཚོན་བྱེད་ཅིག་ཏུ་གྱུར་འདུག་སྙམ་སྟེ། བཀས་བཀོད་རྒྱུད་འཛིན་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་མྱུ་གུའི་དུས་སུ་དུད་ཅེས་པ་ཁྱིམ་དུ་ཧ་ལམ་མ་སྤྱད་པ་དང་། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ངོ་བོ་དེ་གཞི་ཚུགས་པ་དང་། ཡན་ལག་ཉིང་ལག་རྒྱས་པའི་དུས་མཚུངས་སུ་དུད་ཅེས་པའང་ཁྲལ་བསྡུ་ཡུལ་གྱི་ཁྱིམ་གྱི་དོན་དུ་སྤྱོད་པའི་ཤུགས་ཆེ་རུ་སོང་བར་འདོད་དེ། བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་དག་ཏུ། དུད་ཁྱིམ་གྱི་དོན་དུ་གོ་ཆོག་ཆོག་གཅིག་ལས་མེད་པ་གོང་དུ་སོང་ཟིན་པ་ནང་བཞིན་དང་། གཅིག་པུ་དེའང་ཁྲལ་དང་འབྲེལ་འདུག་པ་དང་། ས་སྐྱ་པའི་དུས་ཤིག་ནས་ཆེས་ཆེར་སྤྱོད་ཀྱིན་པའི་རྟགས་སུ། སྐབས་དེར་དུད་ཆུང་དུད་ཆེན་གཞི་རྩར་བཟུང་ནས་ཁྱིམ་རྩིས་བྱེད་ཀྱིན་པས་དང་། དེའི་རྗེས་ཀྱི་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྐབས་སུ་རྒྱ་ཆེར་བཀོལ་བའི་རྟགས་མཚན་འཁྲུལ་མེད་ཅིག་ལ། ལྕགས་སྟག་ལོའི«ལྕགས་སྟག་ཞིབ་གཞུང»ཞེས་པའི་དེབ་དེ་འཇོག་འོས། དེབ་དེ་ནི་དམིགས་བསལ་གྱིས་ཁྲལ་གྱི་གནས་ཚུལ་ཞིབ་མོར་བཀོད་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེབ་ཧྲིལ་པོར“དུད་རྐང་དུད་མང་ཉུང་། བསྡད་དུད། སྦྲ་དུད”སོགས་ཀྱིས་གང་འདུག དེས་ན། དུད་ཅེས་པ་ཁྱིམ་ལ་འཇུག་སྐབས་ཁྲལ་དང་ཡང་ན་དུད་ཁྲལ་གྱི་གྲངས་ལེན་པར་འབྲེལ་ཆེ་ཞིང་། དེ་ཡང་མཐར་དེད་ན་བོད་ཀྱི་བཀས་བཀོད་རྒྱུད་འཛིན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ངོ་བོ་དང་འབྲེལ་ཚུལ་ཤིན་ཏུ་གསལ་བར་བསྟན་འདུག་སྙམ།\nད་ལྟ་ནི་སྤྱི་ཚོགས་འགྱུར་ཟིན་ཀྱང་། “དུད་ཁྱིམ”དང“དུད་ཚང”ཞེས་སྨྲ་མཁན་དང་འབྲི་མཁན་མང་དུ་ཡོད། ཡིན་ནའང་། མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས“མིང་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སྐྱེ་བོ་དག་གིས་མཐུན་པར་བསྒྲགས་པ་ཙམ་ཡིན་པས”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། ཕྲན་ལའང“གཡའ་མ་ལུང་ལ་ཡིད་སྨོན་ལུང་དུ་བཅོས་པའི”འདུན་པ་གཏན་ནས་མེད་མོད། བཤད་འདོད་པ་ནི། སྐབས་རེར་ཐ་སྙད་ཅིག་གི་གནས་འགྱུར་གྱི་ཤུགས་སུ་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་གི་གནས་འགྱུར་མངོན་ཆུང་གིས་སྐུང་ཡོད་པའི་ངོ་མཚར་བའི་ཚུལ་དེ་ཅུང་ཟད་སྟོན་པར་འདོད་པ་དེ་ཙམ་ཡིན།\nམིའི་རིགས་ཀྱིས་ཁྱིམ་ཞེས་པར་ཚན་རིག་གི་ཐབས་ཤེས་སྤྱད་དེ་མ་ལག་ཚང་བའི་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ནས་ལོ་ངོ200ལས་འགོར་མེད་པ་དང་། ཁྱིམ་ཞེས་པའི་གནས་འགྱུར་དང་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་དུས་ཡུན་དེ་ལས་ཀྱང་ཐུང་སྟེ། ཡོངས་གྲགས་ལྟར་སྤྱི་ལོ1861ལོར་པ་ཧོ་ཧྥུན་གྱིས«མ་དབང་ཞིབ་འཇུག»བརྩམས་པ་ནས་བརྩིས་ན་ལོ་ངོ150ལྷག་ལས་འགོར་མེད། དུས་ཡུན་ཐུང་ངུ་འདིའི་ནང་མིའི་རིགས་རིག་པ་དང་སྤྱི་ཚོགས་ རིག་པའི་མཁས་པ་ཚོས་ཁྱིམ་གྱི་ངོ་བོ་དང་དགེ་མཚན་སོགས་ཀྱི་ཐད་ལ་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་བཞེས་ནས། ཁྱིམ་ལ་རིག་གཞུང་གི་ལམ་ནས་ངོས་འཛིན་གང་འཚམ་གནང་ཡོད། འདིར་ཚབ་མཚོན་ཙམ་དུ་མིའི་རིགས་རིག་པའི་མཁས་དབང་ལེ་བེ•སི་ཊི་རོ་སིཡི་ཁྱིམ་གྱི་མཚན་ཉིད་ཅིག་བཀོད་ན། ཁོང་གིས་ཁྱིམ་ནི“དུས་ཡུན་རིང་ཐུང་ལ་མ་བལྟོས་པར། ཕོ་གཅིག་དང་མོ་གཅིག་མཉམ་དུ་འདུས་པར་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་ཁས་ལེན་ཐོབ་ཅིང་། དེ་དག་གི་བུ་རྒྱུད་ཀྱང་ཡོད་པ”ཞིག་ལ་འདོད་པ་དང་། སྲོལ་རྒྱུན་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པས་ཀྱང་ཧ་ལམ་དེ་ལྟར་དུ་འདོད་དེ། «ཀྲུང་གོའི་རིག་མཛོད་ཆེན་མོ་ལས་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་གླེགས་བམ»དུ། “ཁྱིམ་ནི་གཉེན་འབྲེལ་དང་ཁྲག་རྒྱུན། ཡང་ན་བུ་དོད་བཅས་ཀྱི་འབྲེལ་བས་བསྡུས་པའི་མི་ཚོགས་ལ་ཟེར་ཞིང་། ཕ་མ་དང་ཁྱོ་ཤུག ཕུ་ནུ་མིང་སྲིང་བར་ལ་སོ་སོའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་གི་ངོས་ནས་འབྲེལ་བ་བཙུགས་ཏེ་ཐུན་མོང་གི་རིག་གནས་ཤིག་གསར་དུ་བསྐྲུན་པ་ཞིག”ཅེས་བྱུང་བ་ལྟ་བུ། དུས་རབས20པའི་མིའི་རིགས་རིག་པ་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་མཁས་པ་མང་པོས་ཁྱིམ་ལ་གོང་ལྟར་གྱི་གོ་བ་ལེན་པ་རེད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་གཙོ་བོ་ཞིག་ནི་ཁོ་ཚོས་གཞི་འཛིན་ས་དེ“ཁྱོ་གཅིག་ཤུག་གཅིག”གི་གཉེན་སྡེབ་ལམ་ལུགས་འདི་ཡིན་པས་རེད། ཆ་རྐྱེན་འདི་ལས་བརྒལ་ཚེ་ཁྱིམ་ལ་ཚུལ་གསུམ་ཚང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅིག་འཇོག་དཀའ་བར་གྱུར་པ་རེད། དེ་བས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ངོས་ནས་བལྟས་ན། གདོད་མའི་མ་རྒྱུད་རུས་ཚོའི་ཁྱིམ་གྱི་རྣམ་པ་ནས་ད་ལྟའི་ཕ་དབང་གི་ཁྱིམ་མམ་འདྲ་མཉམ་གྱི་ཁྱིམ་གྱི་བར་དུ་ཁྱིམ་གྱི་རྣམ་པ་འདྲ་མིན་བརྒྱུད་པ་གོང་དུ་སོང་ཟིན་པ་ལྟར་དང་། ཐད་དུ་བལྟས་ན་འཛམ་བུ་གླིང་གི་མི་རིགས་སོ་སོའི་ཁྲོད་དུ་ཕ་མེད་མ་མེད་ཀྱི་ཁྱིམ་དང་། ཁེར་རྐྱང་གི་ཁྱིམ། ཚང་སྟོང་ཁྱིམསོགས་དང་། ཡང་དཔལ་འབྱོར་རྩེར་སོན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་དག་ཏུ་དར་སྲོལ་དུ་གྱུར་པའི་མཚན་མཐུན་གྱི་ཁྱིམ་དང་རྒྱུད་སྤེལ་མི་འདོད་པའི་ཏེང་ཁུའི་ཁྱིམསོགས་འབྱུང་གིན་པས་ན། དེང་གི་མིའི་རིགས་རིག་པ་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་མཁས་པ་ཚོས། ཁྱིམ་གྱི་ངོ་བོར་མ་ལུས་གཅིག་སྡུད་ཀྱི་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅིག་འཇོག་རྒྱུའི་ལས་དེར་གཡོལ་བཞིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཤེས་སླ།\nཆེས་གདོད་མའི་མི་རྣམས་ཀྱི་ཁྱིམ་ནི་དེ་རིང་ང་ཚོས་མཐོང་ཐུབ་པའི་ཁྱིམ་འདིའི་རིགས་དང་ཧེ་བག་ཆེན་པོ་ཡོད། ལོ་རྒྱུས་སུ་ཁྱིམ་ལ་འགྱུར་བ་སྣ་ཚོགས་བྱུང་འདུག འགྱུར་བ་དེར་ཆེས་ཐོག་མར་རིག་གཞུང་གི་ངོས་ནས་ཞིབ་ཏུ་དཔྱོད་མཁན་ནི་ཨ་རིའི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་མཁས་པ་ཆེན་མོ་མོར་གྷནརེད། ཁོང་གིས་སྐབས་དེར་ཤུགས་རྐྱེན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་ཏར་ཝུནགྱི་འཕེལ་འགྱུར་སྨྲ་བའི་ལྟ་བ་གཞིར་བཟུང་ནས། མིའི་རིགས་ཀྱི་ཁྱིམ་གྱི་གནས་འགྱུར་ལ་འགྲེལ་བཤད་བྱས་པ་སྟེ། མིའི་རིགས་ཀྱི་ཁྱིམ་གྱི་རྣམ་པ་ཐོག་མ་ནི་མིང་སྲིང་བར་རམ་ཡང་ན་ཕ་མ་མིང་སྲིང་གི་མིང་སྲིང་བར་གཉེན་བསྡེབས་ནས་གྲུབ་པའི་ཁྲག་རྒྱུན་གཅིག་པའི་ཁྱིམ་དང་། དེའི་འཕྲོར་ཕ་མ་གཅིག་གམ་ཕ་མ་མིང་སྲིང་གི་བུ་མོ་སྤུན་ཁ་ཤས་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་ཚོགས་པ་ཞིག་དང་དེ་དག་གི་ཐུན་མོང་གི་ཁྱོ་གས་གྲུབ་པའི་ཚོགས་པ་ཞིག་གི་བར་གཉེན་བསྡེབས་པའི་ཚོགས་སྡེབ་ཁྱིམ་ཟེར་བ་ཞིག་དང་། དེའི་འཕྲོར་ཁྱོ་ཤུག་ཕན་ཚུན་བར་གྱི་གཉེན་འབྲེལ་ཤིན་ཏུ་ལྷོད་པའི་དབང་གིས་གཉེན་འཐོར་རྒྱུན་ལྡན་ཅན་གྱི་ཡུན་ཐུང་གཉེན་སྡེབ་ཀྱི་ཁྱིམ། ཡང་དེའི་འཕྲོར་ཁྱོ་གཅིག་ཤུག་མང་གི་ཕ་དབང་གི་ཁྱིམ་ཞེས་པ་བྱུང་ནས། མཇུག་མཐར་ཁྱོ་གཅིག་ཤུག་གཅིག་གི་ཆ་སྡེབ་ཀྱི་ཁྱིམ་གྱི་རྣམ་པར་གནས་འགྱུར་བྱུང་བར་བཤད། ཡིན་ནའང་། རྗེས་སུ་འཛམ་གླིང་གི་མི་རིགས་མི་འདྲ་བའི་མི་རིགས་རེག་ཟིགགི་རྒྱུ་ཆ་དང་གནའ་དཔྱོད་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ་གསར་པ་མང་དུ་རྙེད་པ་དང་བསྟུན་ནས། ཁོང་གིས་བཏོན་པའི་ཁྱིམ་གྱི་རྣམ་པ་སྔ་མ་གཉིས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་མ་མྱོང་བར་བདེན་དཔང་བྱས་པ་རེད།\nདེང་རབས་མིའི་རིགས་རིག་པས་གོང་གི་འཕེལ་འགྱུར་སྨྲ་བའི་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཁྱིམ་ལ་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་སྟངས་དེ་བསྐྱུར་ནས། གནའ་སྔ་མོའི་དུས་ཀྱི་ཁྱིམ་ལ་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་པའི་དཔེ་ལུགས་གསར་པ་བཏོན་ཡོད། དེའི་མིང་ལ་མེས་རྒྱུད་གཞུང་ལུགསཞེས་བཏགས་འདུག ཁོང་ཚོས་གནའ་དེང་ཕྱི་ནང་གི་ཁྱིམ་གྱི་རིགས་གང་ཡིན་ཀྱང་། དེ་དག་ཐོག་མར་ཉེ་དུའི་ཚོ་ཁག་གམ་ཉེ་ཚོངེས་ཅན་ཞིག་ཡིན་པའི་གཞི་རྩའི་ངོས་འཛིན་བྱས་འདུག་པར་ཁོ་བོས་འདོད། དེ་ཡང་བཟོ་ལས་སྤྱི་ཚོགས་དུས་མཚམས་སུ་བཟུང་ནས། དེའི་སྔོན་གྱི་བཟའ་བཏུང་ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་མཁན་གྱི་ཉེ་ཚོ་གཙོ་བོ་ནི་མེས་རྒྱུད་ཚོ་ཁགཅེས་པའི་ཁྱིམ་ཆེན་དེའི་རིགས་ཡིན་པ་དང་། དེའི་རྗེས་ཀྱི་བཟའ་བཏུང་གི་མཐུན་རྐྱེན་སྦྱོར་མཁན་གྱི་ཉེ་ཚོ་གཙོ་བོ་ནི་ཕ་མ་དང་དེ་དག་གི་བུ་ཕྲུག་གིས་གྲུབ་པའི་དཀྱིལ་སྙིང་ཁྱིམཡིན་པར་བྱས་ཡོད། དེ་ལྟའི་དབྱེ་ཞིབ་ཀྱི་མིག་དབང་སྤྱད་དེ་གནའ་དེང་ཕྱི་ནང་གི་ཉེ་ཚོའི་ངོ་བོ་དང་རིགས་ངོས་འཛིན་བྱེད་པ་ནི། ད་ལྟའི་མིའི་རིགས་རིག་པ་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་མཁས་པ་དག་གིས་ཁྱིམ་དང་གཉེན་ཉེ་དུ་སོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་ཕྱག་ལེན་གཙོ་བོར་གྲུབ་འདུག་པར་སེམས་སོ། །མིང་གི་བཀོལ་སྟངས་ཐད་ནས་ཀྱང་ཁོང་ཚོས་ཁྱིམ་གྱི་རིགས་མཐའ་དག་གི་སྤྱི་མིང་ལ་ཉེ་དུའི་ཚོ་ཁག་གམ་ཉེ་ཚོ་ཞེས་བཏགས་ཡོད་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་བཟོ་ལས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྔོན་དུ་དར་བའི་ཉེ་ཚོའི་སྤྱི་མིང་ལ་མེས་རྒྱུད་ཚོ་ཁག་ཅེས་སྤྱོད་པ་དང་། བཟོ་ལས་སྤྱི་ཚོགས་དར་རྗེས་དཀྱིལ་སྙིང་ཁྱིམ་གཙོ་བོར་བྱས་པའི་ཉེ་ཚོའི་སྤྱི་མིང་ལ་ད་གཟོད་ཁྱིམ་ཞེས་པ་སྤྱད་འདུག་པར་ཁོ་བོས་འདོད།\nརང་རེའི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ཁྲོད་ཀྱི་ཁྱིམ་གྱི་སྒྲ་དོན་དེ་གནའ་དེང་ཕྱི་ནང་གི་ཉེ་དུའི་ཚོ་ཁག་གང་ལ་སྦྱར་ཀྱང་མཚོན་སྟོབས་ཆེ་ཙམ་ཡོད་པ་ནི་གོང་དུ་སོང་ཟིན་པ་ལྟར་ཡིན། འོན་ཀྱང་། དེང་རབས་མིའི་རིགས་རིག་པས་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅིག་འཇོག་པའི་ལས་བསྐྱུར་ནས། དབྱེ་ཞིབ་ཀྱི་དཔེ་ལུགས་གསར་པ་བཏོན་འདུག་པས་ན། རང་རེའི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ཁྲོད་ཀྱི་ཁྱིམ་གྱི་གོ་བ་དེའང་མཚོན་སྟོབས་ཆེ་མི་ཆེ་དང་། ཀུན་ལ་ཁྱབ་མ་ཁྱབ་ཀྱི་ངོས་ནས་དེ་ཙམ་གལ་མི་ཆེ་བ་ཤེས། དེས་ན་གལ་ཆེ་བ་གང་རེད་ཅེ་ན། དེ་ནི་མིའི་རིགས་རིག་པའི་མཁས་པ་ཆེན་མོ་གྷེར་ཚིཡིས་གདམས་པ་ལྟར་ཏེ། “ས་གནས་རང་གི་མིས‘མི’ལ་ཇི་ལྟར་གོ་བ་ལེན་གྱིན་པ་ཤེས་རྒྱུ་ནི་ཆེས་གལ་ཆེ་བ་དེ་ཡིན”ཞེས་པ་དེ་རེད། དེས་དེང་རབས་མིའི་རིགས་རིག་པས་ས་གནས་རང་གི་གོ་བ་ལ་དང་དོད་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱིན་པ་མཚོན་པས། ཁྱིམ་ཞེས་པའི་སྣང་ཚུལ་ཡང་དེ་ལས་མ་འདས་པར། བོད་རང་གི་ཁྱིམ་ཞེས་པའི་གོ་བ་དེ་བོད་ཀྱི་ཁྱིམ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་རྐང་འཛུགས་ས་ཞིག་ངེས་པར་བྱ་དགོས་སྙམ་མོ། །\nགངས་རིའི་ལྗོངས་སུ་མིའི་རིགས་རིག་པའི་འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་སྤེལ་བ་ལ་དེའི་སྔོན་འགྲོར་གྱུར་པའི་བརྡ་ཆད་གཏན་འབེབས་ནི་ལས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་མཐོང་བས། འདིར་བོད་རང་གི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ཁྲོད་ཀྱི་ཁྱིམ་ཞེས་པའི་གོ་བ་ལེན་ཅི་ཐུབ་ཀྱིས་གསལ་སྟོན་བྱས་ཡོད་པ་དང་། ཡང་ཕྱི་དར་མིའི་རིགས་རིག་པ་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པས་ཁྱིམ་ལ་གོ་བ་ཇི་ལྟར་ལེན་པ་དང་། དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་སྟངས་གང་དག་ཡོད་པ། དེ་ལ་རྩ་བའི་ཆ་ནས་འགྱུར་བ་ཅི་ཞིག་ཕྱིན་པ་སོགས་ཀྱང་བསྟན་ནས། མཐར་མི་རིགས་རང་གི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་གོ་བ་དེ་ཞིབ་འཇུག་གི་རྨང་གཞིར་འཛིན་འོས་པའི་ལྟ་ཚུལ་བཏོན་པ་ཡིན། ཚིག་དོན་ཙམ་ལའང་མི་རིགས་སོ་སོར་རང་རང་གི་གོ་བ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཡོད་པ་ནི། དབྱིན་ཡིག་སྤྱོད་པའི་ཡུལ་དུ“family”ནི་རྒྱུ་ནོར་ཐུན་མོང་དུ་སྤྱོད་པའི་ཕུང་པོ་ཞིག་ལ་གོ་བ་དང་། རྒྱ་ཡིག་སྤྱོད་པའི་ཡུལ་དུ“家”ནི་གཏན་སྡོད་ཀྱི་དོན་ལ་གོ་བ་བཞིན། རང་རེའི་བོད་ཡིག་སྤྱོད་པའི་ཡུལ་དུ“ཁྱིམ”ཞེས་པ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ“འཆིང་བ་དང་སྐོར་བ”འམ་མཐའ་ནས་བསྐོར་བའི“ཀོར་ཀོར”གྱི་རྣམ་པ་ཞིག་ཏུ་གོ་བཞིན་ཡོད་པ་དེས་ཤེས་སོ། །\n པ་ཚབ་པ་སངས་དབང་འདུས། སྤུ་རྒྱལ་བོད་ཀྱི་རྡོ་བརྐོས་ཡི་གེ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་ཀྱི་མ་ཡིག་དག་བཤེར་དང་དེའི་ཚིག་འགྲེལ་དྭངས་སང་གངས་ཆུ། [M] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2013: 47.9-11.\n 王尧 . 王尧藏学文集 ( 卷三 )[M]. 北京：中国藏学出版社，2012:107.\n བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་པོད་ཉེར་ལྔ་པ། [G] སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2014: 3.\n དཔའ་རིས་སངས་རྒྱས། བརྡ་སྤྲོད་སྦྱོར་བ་རྣམ་བཞི་རབ་གསལ། [M] མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2008:158.159-160.\n ཧྥ་རན་སིའི་རྒྱལ་གཉེར་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་ཉར་བའི་ཏུན་ཧོང་བོད་ཡིག་ཡིག་ཚགས། ④ [G] ཧྲང་ཧེ་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2007:245.\n སྟོབས་ལྡན། ཁ་སྒང་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་། ཧྥ་རན་སིར་ཉར་བའི་ཏུན་ཧོང་ཤོག་དྲིལ་ཡིག་རྙིང་གི་བཤུས་ཡིག་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། [G] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2016:199.\n བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་པོད་ཉི་ཤུ་པ། [G] སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2014 : 60. 205.\n བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་པོད་བཅུ་དགུ་པ། [G] སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2014:57.281.119.\n «དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་གཉེར་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་ཉར་བའི་ཏུན་ཧོང་དང་ནུབ་ལྗོངས་བོད་ཡིག་ཡིག་ཚགས ③ [G] ཧྲང་ཧེ་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2012:198.\n ཞིབ་འཇུག་གི་རིག་པ་མི་འདྲ་བའི་དབང་གིས་དེང་རབས་ཀྱི་མི་དང་གཤག་ལས་རིག་པས་འདོད་པའི་དེང་རབས་ཀྱི་མི་གཉིས་མི་འདྲ། སྔ་མ modern humansཞེས་པ་འདི་ཡིན་ལ། དེང་རབས་ཀྱི་མི་འདིའི་རིགས་ནི་ལོ་ངོ་ཁྲི20ཡི་སྔོན་དུ་ཨ་ཧྥེ་རི་ཁར་བྱུང་བར་འདོད་ཅིང་། དེའི་ཐད་བདེན་དཔང་འདོན་མཁན་ནི University of California,Berkeley བྱ་བའི་སྐད་གྲགས་ཅན་གྱི་སློབ་ཆེན་དེའི་ཆ་རྡུལ་རྒྱུད་འཇོག་རིག་པའི་མཁས་པ་སྐོར་ཞིག་ཡིན་ལ། ཁོང་ཚོའི་ལྟ་བར། ད་ལྟའི་མི་རྣམས་ཀྱི་ལུས་སྟེང་གི་ཕྲ་ཕུང་གི་གྲུབ་ཆར་གྱུར་པའི mitochondrial DNA ཞེས་པའི་རྒྱུད་འཇོག་དངོས་གཟུགས་འདི་ལོ་ངོ་ཁྲི20ཡི་སྔོན་གྱི་ཨ་ཧྥེ་རི་ཁའི་བུ་མོ“Eve”རུ་བཏགས་ པ་དེའི་ལུས་སྟེང་ནས་བརྒྱུད་ཡོང་བར་འདོད་པའོ།། ཕྱི་མ་ནི anatomically modern humans ཞེས་པ་འདི་ཡིན། མི་འདིའི་རིགས་ནི་གཙོ་བོ་གཟུགས་གཞི་དང་ངོ་ དབྱིབས་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལ་བརྟེན་ནས་ངོས་བཟུང་བ་ཡིན། མི་འདིའི་རིགས་ད་ལྟའི་བར་ལོ་ངོ་ཁྲི15 -10སྔོན་དུ་བྱུང་ཡོད་པའི་འགྱུར་རྡོའི་བདེན་དཔང་ཡོད་ལ། དེ་དག་གི་སྤྱོད་ལམ་གྱི་རྗེས་ཤུལ་མཐོང་ཐུབ་པ་ནས་བརྩིས་ན་ལོ་ངོ་ཁྲི9-4ཡི་སྔོན་དུ་བྱུང་ཡོད་པར་ཁས་འཆེ།\n འདིར་གསལ་བཤད་བྱ་དགོས་པ་ཞིག་ལ། ཨུ་རུ་སུའི་མཁས་པ་ཤེར་མོ་ནོ་ཧྥུ ( 谢苗诺夫 )ཡིས་དེང་རབས་ཀྱི་མི་ནི་ནཻ་ཨན་ཌིར་ཌོལ་མི(neandertals, 尼安德特人 )ལས་བྱུང་བར་འདོད་མོད། ད་ལྟའི་དཔྱད་འབྲས་ལྟར་བྱས་ན་མ་ངེས་ཏེ། གནའ་དཔྱོད་མཁས་པ་ཆེ་གེ་མོས་ནཻ་ཨན་ཌིར་ཌོལ་མི་དང་དེང་རབས་ཀྱི་མི་གཉིས་ཀའི་ཡབ་མེས་ཐ་དད་ཡིན་པར་མ་ཟད། དེ་གཉིས་ལོ་ངོ་ཁྲི་ཁ་ཤས་བར་མཉམ་དུ་འཚོ་མྱོང་བར་བཤད། ནཻ་ཨན་ཌིར་ཌོལ་མི་རྣམས་ལོ་ངོ་ཉིས་ཁྲི་བརྒྱད་སྟོང་སྔོན་དུ་ད་དུང་གསོན་ཡོད་པར་འདོད། དེས་ན། དེང་རབས་ཀྱི་མི་བྱུང་ནས་མ་མཐར་ཡང་ད་ལྟའི་བར་ལོ་ངོ་ཁྲི15སོང་ཟིན་པས། དེ་གཉིས་བར་ཡབ་མེས་དང་རྗེས་རབས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་མི་གྲུབ། གཞན་ཤེར་མོ་ནོ་ཧྥུ་ཡིས་ལོ་ངོ་ཁྲི་བཞིའི་ཡར་སྔོན་དུ་དེང་རབས་ཀྱི་མི་བྱུང་བར་འདོད་པའི་ལྟ་བ་དེ་གཙོ་བོ“མིའི་རིགས་ཀྱི་རིག་གནས་སྐྱ་རེངས”སུ་བཏགས་པའི་ཧྥ་རན་སིའི Lascaux དང Chauvet ཡི་བརྗིད་ཆགས་གསོན་ཉམས་དོད་པའི་བྲག་རིས་གསར་རྙེད་ལ་གཞི་བཅོལ་བ་ཞིག་རེད། བྲག་རིས་དེ་དག་གིས་སྐབས་དེའི་མི་རྣམས་ལ་རྟོག་བཏགས་ཀྱི་བློ་རིག་རྒྱས་པ། རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ལྟ་བ་ཡོད་པ། མཛེས་རྟོག་གི་ཤེས་རབ་མངའ་བ་སོགས་གསལ་སྟོན་བྱས་པས། འདིར་སྨིན་ཟིན་པའི་མི་ཡི་ཤེས་བྱེད་དུ་བཞག་ན་དགོས་པ་ཆེ་མོད། ཡོ་རོབ་གླིང“མིའི་རིགས་ཀྱི་རིག་གནས་སྐྱ་རེངས”སུ་མི་འདོད་མཁན་ཡང་མང་། ཞིབ་པ་དྲྭ་ཐག་mhhe.com/kottak ལ་ཟུར་བལྟ་བྱ་རོགས།\n “新人 ( 智人 ) 与猿人和古人不同，他们已经不是正在形成中的人，而是现代的业已成熟的人。与这种业已成熟的人一起，随即产生了业已形成的社会。就这样，原始人群变成了氏族。”谢苗诺夫 . 婚姻和家庭的起源 [M]. 北京：中国社会科学出版社，1983:96.\n 扬善华编著 . 家庭社会学 [M]. 北京：高等教育出版社，2012:4.\n 中国社会科学考古研究所编 . 昌都卡若 .[M]. 北京：文物出版社，1985:13.\n 李永先 . 西藏原始艺术 [M] 成都：四川人民出版社，1998:225.\n སྟག་ཚང་དཔལ་འབྱོར་བཟང་པོ་། རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ [M] སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1985 :137.\n 马东 . 青海夏塔图吐蕃王朝时期管板画艺术研究 . 博士后研究工作报告 . 四川大学中国藏学研究所，2010，29~39.\n 霍巍，王煜，吕宏亮 . 考古发现与西藏文明 第一卷：史前时代 . 科学出版社，2015:119.\n སྟོབས་ལྡན་དང་ཁ་སྒང་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་། ཧྥ་རན་སིར་ཉར་བའི་ཏུན་ཧོང་ཤོག་དྲིལ་ཡིག་རྙིང་གི་བཤུས་ཡིག་ཕྱོགས་བསྒྲིགས [G] དེབ་བརྒྱད་པ། བོད་ལྗོང་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2016:7.\n བསྟན་འཛིན་རྣམ་རྒྱལ། བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་པོད་ཉེར་གཉིས་པ་ལས། སློབ་ཆུང་དག་ཡིག [M] སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2014 དེབ་འདིའི་ཤོག་ངོས 468 པར“ཁྱིམ་ཚང་དུད་ཚང་འཕུལ་མེད་ཅིང”ཞེས་བྱུང་ཡོད།\n ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་དང་ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན་གཉིས་ཀྱིས་སྒྲིག་རྩོམ་བྱས། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བ། [M] སྟོད་ཆ། བོད་ལྗོངས་དཔེ་རྙིང་་ དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2003:317.\n དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ། ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན། [M] མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2006:200. དབའ་གསལ་སྣང་།\n གོ་ཤུལ་གྲགས་པ་འབྱུང་གནས། གནས་རྩོམ་གཅེས་བཏུས་སློབ་དེབ་གསར་མ་གཞོན་ནུའི་ལང་ཚོ།(སྟོད་ཆ) [M] མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2012:197.197.\n བཙན་ལྷ་ངག་དབང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་བསྒྲིགས། བརྡ་དཀྲོལ་གསེར་གྱི་མེ་ལོང་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། [M] མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1997:324.\n གོ་ཤུལ་གྲགས་པ་འབྱུང་གནས། གནའ་རྩོམ་གཅེས་བཏུས་སློབ་དེབ་གསར་མ་གཞོན་ནུའི་ལང་ཚོ། [M] སྟོད་ཆ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2012: 201. 203.\n 王尧 . 王尧藏学文集 : 卷三 [M] . 北京 : 中国藏学出版社，2012:142.(ཁྲམ་ཤིང་ཨང417པ་ཡིན་ལ། དེའི་ཚིག་ཆ་ཚང་ནི“སྟོང་བོང་སྦྲུམ་གཅིག་ལ་སྲང་བཞི། ཕོ་བོང་གཅིག་ལ། སྲང་གསུམ། དགྱེའུ་བོར་གཅིག་ལ་སྲང་གཉིས། གླ་ནི་འཕྲལ་ཞག་དུ་ཐོགས་པ་ལས། ཉིན་རེ་བྲེ་རེའི་ཐང་དུ་དུད་ཀྲལ་ལས་བཀྲལ་ཏེ་སྩལ་ཏོ། རྒྱང་རྩེར་བ་བོང་མཆི་བ་སྟོང་གོང་མ་དང་འདྲ། གླ་ན་ཁླ་ཕྱེད”ཡིན)\n དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས། བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་སྐོར་བཤད་པ།[M] མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2004: 20.\n རྡོ་སྦིས་ཚེ་རིང་རྡོ་རྗེས་བསྒྲིགས། ལྕགས་སྟག་ཞིབ་གཞུང་། [G] བོད་ལྗོངས་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2016.\n དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ། རྒྱལ་ཁམས་རིག་པས་སྐོར་བའི་གཏམ་རྒྱུད་གསེར་གྱི་ཐང་མ། (གངས་ཅན་རིག་མཛོད་དེབ་བཅུ་པ།) [M] བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2008:63.\n འདི་ནི巴霍芬 གྱི« 母权论 »ཞེས་པའི་དེབ་དེ་ཡིན་ཞིང་སྤྱི་ལོ1861ལོར་བརྩམས།\n Claude Levi-Strauss，克洛德 • 列维 - 斯特劳斯 (1908—2009).\n 邓伟志 , 徐新 . 家庭社会学导论 [M]. 上海 : 上海大学出版社，2006:34.\n 中国大百科全书 • 社会学卷 [Z]，中国大百科全书出版社，1991:102.\n རིམ་བཞིན 单亲家庭、单身家庭、空巢家庭 བཅས་ཀྱི་འགྱུར་ཡིན།\n རིམ་བཞིན 同性家庭、丁克家庭 གཉིས་ཀྱི་འགྱུར་ཡིན།\n Thomas Hunt Morgan，托马斯 • 亨特 • 摩尔根 (1866-1945).\n Charles Robert Darwin，查尔斯 • 罗伯特 • 达尔文 (1809-1882).\n 摩尔根 .古代社会 [M].北京：中央编译出版社，2007:273.(ཁྱིམ་གྱི་རྣམ་པ་ལྔ་དེ་རིམ་བཞིན)血婚制家族、伙婚制家族、偶魂之家族、父权制家族、专偶制家族 བཅས་ཀྱི་འགྱུར་ཡིན།\n 扬善华，编著 . 家庭社会学 [M]. 高等教育出版社，2012:4.\n Descent theory, 继嗣理论 ཞེས་པའི་འགྱུར་ཡིན།\n Descent group, 继嗣群 ཞེས་པའི་འགྱུར་ཡིན།\n 康拉德 • 菲利普 • 科塔克 , 著 . 黄剑波 , 方静文等 , 译 . 人类学：人类多样性的探索 [M]. 北京：中国人民大学出版社，2016:423-445.\n Clifford Geertz, 克利福德 • 格尔茨 ,(1926-2006)\n 王铭铭 . 人类学是什么 [M] 北京：北京大学出版社，2016:74


Terdzo-NGI-043 - Rinchen Terdzö\nmkha' 'gro gsang ba kun 'dus kyi sngon gtor\nVolume 34 (ངི) / Pages 613-614 / Folios 1a1 to 1b3\nRinchen Terdzö Volumes List > Volume 34 > Text #43 (Scroll to Bottom)\n'jam dbyangs mkhyen brtse chos kyi blo gros. mkha' 'gro gsang ba kun 'dus kyi sngon gtor. In Rin chen gter mdzod chen mo pod so bzhi pa (The Great Treasury of Rediscovered Teachings Volume 34) by 'jam mgon kong sprul, 613-614. New Delhi: Shechen Publications, 2007-2016.\nzhes pa'ang nyer mkho'i ched du chos kyi blo gros pas bris pa'o\nཨོཾ་བཾ་བཛྲ་བྷ་ར་ཧི་ཀྲོ་དྷཱི་ཀཱ་ལི་ཧ་རི་ནི་ས་ཨཱ་བེ་ཤ་ཡ༔ ཞེས་ཕག་མོའི་རྩ་སྔགས་ལན་གཅིག་བརྗོད་པས། རང་ཉིད་སྐད་ཅིག་གིས་རྡོ་རྗེ་ཁྲོས་མ་ནག་མོའི་སྐུར་གྱུར་པའི་ཐུགས་ཀ་ནས་རཾ་ཡཾ་ཁཾ་འཕྲོས་པས་མ་དག་པའི་དངོས་འཛིན་ཐམས་ཅད་བསྲེགས་གཏོར་བཀྲུས་ཏེ་སྟོང་པར་སྦྱངས། སྟོང་པའི་ངང་ལས་བསང་ཆུའི་སྟེང་དུ་ཨེ་པདྨ་སུརྻ་ཏི་ར་བཾཿ ཆོས་འབྱུང་པད་ཉི་རོའི་གདན་གྱི་སྟེང་དུ་སཿཡིག་ལྗང་གུ །སྥ་ར་ཎ་ཕཊཿ སཾ་ཧ་ར་ཎ་ཧཱུྃཿ འཕྲོ་འདུས་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས། ལས་བྱེད་ཀྱི་མཁའ་འགྲོ་མ་ཀརྨ་དྷཱ་ཀི་ནཱི་སྐུ་མདོག་ལྗང་ནག་ཞལ་གཅིག་ཕྱག་གཉིས་གྲི་གུག་དང་ཐོད་ཁྲག །གྲུ་མོ་ན་ཁ་ཊྭཱཾ་ག་འཛིན་པ། ཁྲོ་ཞིང་གཏུམ་པའི་ཉམས་ཅན་ཁྲོ་མོའི་ཆས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བརྒྱན་པའི་སྐུར་གྱུར། ཨོཾ་སཿཀརྨ་དྷཱ་ཀི་ནཱི་ཕཊཿ བརྒྱ་རྩ་བཟླས་མཐར། ཁྲོ་མོ་འོད་དུ་ཞུ་བ་ཆུའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཏུ་གྱུར། བདག་གནས་ཡོ་བྱད་རྣམས་ལ་བསང་ཆུས་གཏོར་བཞིན་སྔགས་བརྗོད་དོ། ལས་རྡོར་ནས་དཀར་བགེགས་ལ་བསང་ཆུས་བྲན། ལས་སྔགས་ཀྱིས་བསང་། རཾ་ཡཾ་ཁཾ་གིས་སྦྱང་། སྟོང་པའི་ངང་ལས་བྷྲཱུྃ་ལས་རིན་པོ་ཆེའི་སྣོད་ཡངས་ཤིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་ནང་དུ་གཏོར་མ་ཁ་དོག་དྲི་རོ་ནུས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་གྱུར། ཨོཾ་ཨཱཿཧཱུྃ་ལན་གསུམ་བརྗོད། བྷཱུ་མི་པ་ཏི་ས་པ་རི་ཝཱ་ར་བཛྲ་ས་མཱ་ཛཿས་མགྲོན་དགུག །བྷཱུ་མི་པ་ཏི་ས་པ་རི་ཝཱ་ར་ཨ་ཀ་རོ་བཏགས་པ་ལན་གསུམ་གྱིས་བསྔོས་ལ། རྡོར་དྲིལ་འཛིན་བཞིན། གང་དག་འདིར་གནས་ལྷ་དང་ཀླུ། །གནོད་སྦྱིན་སྲིན་པོའམ་གཞན་དག་ལ། །དཀྱིལ་འཁོར་དོན་དུ་ས་ཕྱོགས་འདི། །བདག་ཞུ་ཁྱེད་ཀྱིས་བསྩལ་དུ་གསོལ། །ཞེས་བརྗོད་མཐར་དཀར་གཏོར་གསེར་སྐྱེམས་མཆོད། བྷཱུ་མི་པ་ཏི་ས་པ་རི་ཝཱ་ར་གཙྪས་གཤེགས་སུ་གསོལ། བགེགས་གཏོར། རཾ་ཡཾ་ཁཾ་གིས་སྦྱང་། འབྲུ་བཞིའི་བརླབ། སརྦ་བྷཱུ་ཏ་ཨཱ་ཀརྵ་ཡ་ཛཿདང་ལྕགས་ཀྱུའི་ཕྱག་རྒྱས་མགྲོན་དགུག །ཨོཾ་སརྦ་བིགྷྣཱཾ་ན་མཿསརྦ་ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་བྷྱོ་བི་ཤྭ་མུ་ཁེ་བྷྱཿསརྦ་ཐ་ཁཾ་ཨུཏྒ་ཏེ་སྥ་ར་ཎ་ཧི་མཾ་ག་ག་ན་ཁཾ་གྲྀཧྞེ་དཾ་བ་ལིཾ་ཏ་སྭཱ་ཧཱ། ཞེས་ནམ་མཁའ་མཛོད་ཀྱི་སྔགས་རྒྱ་ལན་གསུམ་གྱིས་བསྔོས་ལ། དྲིལ་ཆོག་གམ་རྔ་ཆོག་གང་རུང་གིས་བཀའ་བསྒོ་ནས་རིམ་གྱིས་གཏང་བར་བྱའོ། །ཞེས་པའང་ཉེར་མཁོའི་ཆེད་དུ་ཆོས་ཀྱི་བློ་གྲོས་པས་བྲིས་པའོ།། །།\nRetrieved from "https://rtz.tsadra.org/index.php?title=Terdzo-NGI-043&oldid=116565"


2018-05-18 16:49:58 阿尼玛卿 ཡེ་ཤེས་ལྷ་མོ་འཚོ། ཀློག་གྲངས།\n[གནད་བཏུས] དཔྱད་རྩོམ་འདིར་བོད་རིགས་སྐད་གཉིས་མི་སྣ་གཉིས་ཀྱི་སྐད་གཉིས་མྱོང་བརྒྱུད་དཔེ་མཚོན་བྱས་ཏེ། དེ་ལ་དབྱེ་ཞིབ་སྒོས་ཁོ་ཚོའི་མི་མཐུན་པའི་སྐད་གཉིས་མྱོང་བརྒྱུད་དེ་ལས་སློབ་གྲྭ་ནི་མི་མཐུན་པའི་སྐད་གཉིས་ལག་ལེན་སྣ་གཉིས་འབྱུང་རྐྱེན་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པར། སྤྱི་ཚོགས་དང་ཆབ་སྲིད་རིག་གནས་བཅས་རིམ་པ་མི་མཚུངས་པའི་ཁོར་ཡུག་འགྱུར་ལྡོག་གིས་ཀྱང་སྐད་གཉིས་མི་སྣའི་མྱོང་བརྒྱུད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་གལ་ཆེན་ཐེབས་ཡོད་པ་བསྟན་ཡོད།\n[གནད་ཚིག] སྣོན་རྣམ་གྱི་སྐད་གཉིས་ལག་ལེན། འཕྲི་རྣམ་གྱི་སྐད་གཉིས་ལག་ལེན། སྐད་གཉིས་མྱོང་བརྒྱུད།\nསྐད་གཉིས་ཞིབ་འཇུག་ཁྲོད། མཁས་པ་མང་ཆེ་ཤོས་ཀྱིས་སྐད་གཉིས་ལག་ལེན་མི་འདྲ་བ་སྣ་གཉིས་ཡོད་པར་འདོད་དེ། དེ་ནི་སྣོན་རྣམ་གྱི་སྐད་གཉིས་ལག་ལེན་དང་། འཕྲི་རྣམ་གྱི་སྐད་གཉིས་ལག་ལེན་གཉིས་སོ། ། ཟླ་བ་དང་ལྷ་མཚོ་ནི་ལོ་ན་ཕལ་ཆེར་མཚུངས་ཀྱང་སྐད་གཉིས་མྱོང་བརྒྱུད་གཏན་ནས་མི་མཚུངས་པའི་སྐད་གཉིས་མི་སྣ་གཉིས་ཡིན། དཔྱད་རྩོམ་འདིར་ཁོ་ཚོའི་སྐད་གཉིས་མྱོང་བརྒྱུད་ལ་དབྱེ་ཞིབ་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཏེ། ཁོ་ཚོ་སློབ་ཆུང་ནས་མཐོ་འབྲིང་བར་གྱི་ལོ་ངོ12རིང་གི་སློབ་སྦྱོང་དང་འཚོ་བའི་ཁྲོད་སོ་སོས་སྐད་གཉིས་ལག་ལེན་མི་འདྲ་བ་སྟེ། སྣོན་རྣམ་གྱི་སྐད་གཉིས་ལག་ལེན་དང་འཕྲི་རྣམ་གྱི་སྐད་གཉིས་ལག་ལེན་བརྒྱུད་པ་སྟེ། ཁོ་ཚོའི་མྱོང་བརྒྱུད་མི་འདྲ་བ་དེས་སློབ་གྲྭ་ནི་སྐད་གཉིས་ལག་ལེན་སྣ་གཉིས་འབྱུང་རྐྱེན་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པར། ཁོ་ཚོ་འཚོ་གནས་བྱེད་བཞིན་པའི་སྡེ་པ་དང་ཁྱིམ་ཚང་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཁོར་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཁོར་ཡུག་གིས་ཀྱང་ཚད་མི་འདྲ་བར་ཁོ་ཚོའི་སྐད་གཉིས་མྱོང་བརྒྱུད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་བཞིན་པ་རྟོགས།\nལན་པོས② 1975ལོར“སྣོན་རྣམ”གྱི་སྐད་གཉིས་མི་སྣ་དང“འཕྲི་རྣམ”གྱི་སྐད་གཉིས་མི་སྣ་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་བཏོན། ལན་པོས་སྐད་གཉིས་མི་སྣས་གལ་ཏེ་སྐད་རིགས་གཉིས་པར་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པ་དེས་ཕ་སྐད་སྤྱོད་པའི་ནུས་པར་འཇིགས་སྐུལ་མེད་ཚེ། “སྣོན་རྣམ”གྱི་སྐད་གཉིས་མི་སྣ་འབྱུང་མོད། འོན་ཀྱང་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་གལ་ཏེ་སྐད་རིགས་གཉིས་པར་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པ་དེས་ཕ་སྐད་སྤྱོད་པའི་ནུས་པར་འཇིགས་སྐུལ་ཡོད་པ་དང། ཐ་ན་དེས་ཕ་སྐད་ཀྱང་ཤོར་འགྲོ་བའི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུའི་སྐད་གཉིས་མི་སྣ་ལ“འཕྲི་རྣམ”གྱི་སྐད་གཉིས་མི་སྣ་ཟེར། སྤྱིར་བཏང་དུ། གཙོ་གྲས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གཙོ་གྲས་མི་ཚོགས་ཀྱིས་སྐད་རིགས་གཉིས་པར་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པའི་གོ་རིམ་ཁྲོད“སྣོན་རྣམ”གྱི་སྐད་གཉིས་མི་སྣར་འགྱུར་བའི་སྐབས་མང་སྟེ། སྐད་རིགས་གཉིས་པར་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པ་མང་ཆེ་བར་ཕ་སྐད་སྤྱོད་པར་འཇིགས་སྐུལ་བཟོ་མི་སྲིད་པས་སོ། ། འོན་ཀྱང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་བྱིས་པར་ཇུས་འགོད་བྱས་པའི་དཔེ་དབྱིབས་མི་མཚུངས་པའི་སྐད་གཉིས་སློབ་གསོ་མང་ཤོས་ཀྱིས་མཇུག་མཐར་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་བྱིས་པ་དག“འཕྲི་རྣམ”གྱི་སྐད་གཉིས་མི་སྣར་འགྱུར་དུ་བཅུག་པ་རེད།③ ཁ་རྨིན་སིས（Cummins）གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་བྱིས་པ་རྣམས“སྣོན་རྣམ”གྱི་སྐད་གཉིས་མི་སྣར་འགྱུར་སྲིད་མོད། འོན་ཀྱང་དེ་ལྟར་འགྱུར་བའི་ཆ་རྐྱེན་ནི། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་བྱིས་པའི་སྐད་རིགས་དང་པོའི་རིན་ཐང་དེ་སྤྱི་ཚོགས་དང་སློབ་གྲྭས་ཁས་ལེན་པ་དང་མཉམ་དུ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་བྱིས་པ་རྣམས་སློབ་གྲྭར་ཕ་སྐད་གཙོར་བཟུང་བའི་སློབ་ཁྲིད་དཔེ་དབྱིབས་ལོངས་སུ་སྤྱོད་དགོས་པ་རེད།\n1949 – 1957ལོ་ནི་རིག་གནས་རྒྱུ་མང་ཅན་གྱི་དུས་རིམ་ཡིན། དུས་རིམ་འདིའི་ནང་དུ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་དང་ཡི་གེ་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པའི་སྲིད་ཇུས་དང་ཐབས་ཤེས་གཏན་འབེབས་བྱས། སྲིད་ཇུས་དེའི་འོག་ཏུ། བོད་ཀྱི་སྐད་དང་ཡི་གེ་ལ་བོད་ཁུལ་དུ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱས།④ 1958-1977ལོ་ལ་གཅིག་སྒྱུར་དུས་རིམ་ཟེར།⑤དུས་རིམ་འདིའི་ནང་དུ“རིག་གསར”གཡོན་ལྷུང་བསམ་བློའི་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པས། རང་རྒྱལ་གྱི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་མང་ཆེ་ཤོས་ལ་རང་ཉིད་ཀྱི་སྐད་དང་ཡི་གེ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་ཁེ་དབང་མེད། བོད་ཁུལ་དུ། སློབ་གྲྭའི་སློབ་ཐུན་རེའུ་མིག་ཏུ་བོད་ཡིག་སློབ་ཁྲིད་ཕལ་ཆེར་མཐོང་མི་ཐུབ། བོད་ཁུལ་གྱི་བྱིས་པས་སློབ་གྲྭར་རྒྱའི་སྐད་ཡིག་ཁོ་ནར་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པ་ཡིན། 1978-1990ལོ་ནི་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་དང་ཡི་གེ་བསྐྱར་དར་བྱེད་པའི་དུས་རིམ་ཡིན། 1987ལོ་ནས་མགོ་བཟུང་སྟེ་སྐད་གཉིས་སློབ་གྲྭ་ནི་བོད་ཁུལ་དུ་ཆར་རྗེས་ཀྱི་ཤ་མོ་བརྡོལ་བ་ཇི་བཞིན་འཛུགས་སྐྲུན་བྱས།\n4.1 དོན་བརྗོད་རང་བཞིན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐབས། ⑥\nདོན་བརྗོད་རང་བཞིན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐབས་ཀྱི་ནང་དོན་ནི་མི་བུ་རང་ཉིད་ཀྱི་འཚོ་བའི་མྱོང་བརྒྱུད་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་དེ་ཡིན། དོན་བརྗོད་རང་བཞིན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐབས་སུ་གཙོ་བོར་མི་བུ་རང་ཉིད་ཀྱིས་བརྗོད་པའི་འཚོ་བའི་མྱོང་བརྒྱུད་དེ་ཁོ་ཚོའི་གཏམ་རྒྱུད་ལ་དོ་སྣང་མཛད་དགོས། གཏམ་རྒྱུད་འདི་དག་གིས་མི་བུ་རང་ཉིད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ངོས་ཟིན་མཚོན།⑦ དོན་བརྗོད་རང་བཞིན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐབས་སུ་མི་བུ་དང་སྤྱི་ཚོགས་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་དང་། མི་བུ་དང་ཁོར་ཡུག་གི་འབྲེལ་བར་ཞིབ་དཔྱད་བྱེད་དགོས།\nདཔྱད་རྩོམ་འདིར་རྟོགས་བརྗོད་རྣམ་པའི་འདྲི་བརྗོད་བྱེད་ཐབས་སྤྱད་ཡོད། ཀུའུ་ཏེ་སེན་གྱིས་བསྟན་དོན།（Good son）རྟོགས་བརྗོད་རྣམ་པའི་འདྲི་བརྗོད་བྱེད་ཐབས་ནི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐབས་ཤིག་ཡིན། དེས་ཐོག་མར་མི་བུ་རང་ཉིད་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་འཚོལ་སྡུད་བྱེད་པ་ནས་མགོ་རྩོམ་པ་དང་། དེ་ནས་གཏམ་རྒྱུད་ཆུང་ཆུང་འདི་དག་ལོ་རྒྱུས་ཆབ་སྲིད་རིག་གནས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་འོག་ཏུ་བཞག་སྟེ་གོ་བ་ལེན་པ་རེད། འདི་ལྟར་བྱས་ཚེ་གཏམ་རྒྱུད་ཆུང་ཆུང་དེ་ལོ་རྒྱུས་སུ་གྱུར་པ་རེད།\nརྟོགས་བརྗོད་རྣམ་པའི་འདྲི་བརྗོད་བྱེད་ཐབས་འདིས་བས་མཐའ་ཅན་གྱི་མི་ཚོགས་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་པ་ཡིན།⑨བས་མཐའ་ཅན་གྱི་མི་ཚོགས་ཞེས་པ་ནི་མི་ཚོགས་འདི་དག་གི་འཚོ་བའི་མྱོང་བརྒྱུད་ལ་ཞིབ་འཇུག་དེ་འདྲ་བྱས་མ་མྱོང་བ་དང་། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་ཀྱང་དོ་སྣང་དེ་འདྲ་བྱས་མེད་པ་ལ་ཟེར། བོད་རིགས་ཀྱི་བྱིས་པ་དག་སློབ་ཆུང་ལོ་རིམ་དང་པོ་ནས་བཟུང་སྟེ་སྐད་གཉིས་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱས་ཏེ་སྐད་གཉིས་མི་སྣར་གྱུར་པས། ཁོ་ཚོའི་མྱོང་བརྒྱུད་ནི་སྤྱིར་བཏང་བ་ཞིག་མིན། རྟོགས་བརྗོད་རྣམ་པའི་འདྲི་བརྗོད་བྱེད་ཐབས་འདིས་ང་ཚོར་བོད་རིགས་མི་བུ་རང་ཉིད་ཀྱི་སྐད་གཉིས་མྱོང་བརྒྱུད་ལ་ཞིབ་འཇུག་དང་ཁོ་ཚོའི་སྐད་སྒྲ་ལ་ཉན་པའི་གོ་སྐབས་ཤིག་གནང་བའོ། །\nཟླ་བ་ནི1986ལོར་སྐྱེས། ལོ་བཅུའི་སྟེང་སློབ་གྲྭར་སོང་། ཟླ་བའི་ཨ་ཕ་ནི་གློག་ལས་བཟོ་པ་ཞིག་ཡིན། ཕུ་བོ་གཉིས་ས་ཆ་གཞན་དུ་སློབ་གྲྭར་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། ཨ་མ་གཅིག་པུས་ཞིང་ལས་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པས། ཨ་མ་ལ་ཟླ་བས་ཞིང་ལས་ཐད་རོགས་བྱེད་པར་མཁོ། ཟླ་བ་འགྲོ་བཞིན་པའི་སློབ་ཆུང་ནི་སྡེ་པའི་སློབ་ཆུང་ཞིག་ཡིན་ཞིང། དགེ་རྒན་གཅིག་ལས་མེད། སློབ་གྲྭས་སློབ་མ་ཚོར་རྒྱ་ཡིག་དང་རྩིས་རིག་གི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་པ་ལས་བོད་ཡིག་གི་སློབ་ཁྲིད་མེད།\nཟླ་བའི་སློབ་ཆུང་གི་སློབ་སྦྱོང་མྱོང་བརྒྱུད་ནི་ཡུན་ནན་ཞིང་ཆེན་བདེ་ཆེན་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་དུ་བྱུང་། ཁོ་མོ1996ལོར་སློབ་ཆུང་དུ་སོང་། 1996ལོ་ནི་སྐད་གཉིས་སློབ་གསོ་དེ་བོད་ཁུལ་དུ་བསྐྱར་དར་བྱེད་པའི་དུས་རིམ་གྱི་ལོ་གྲངས18པ་ཡིན། འོན་ཀྱང་ཟླ་བ་སློབ་གྲྭར་འགྲོ་བཞིན་པའི་སློབ་ཆུང་དེར། སློབ་གྲྭས་བོད་རིགས་བྱིས་པ་རྣམས་ལ་བོད་ཡིག་སློབ་ཁྲིད་སྤེལ་ཐབས་མེད་པ་མ་ཟད་སློབ་གྲྭར་དགེ་རྒན་ཧ་ཅང་མི་འདང་བའི་གནད་དོན་ལ་འཕྲད་ཡོད།\nདམའ་འབྲིང་ནི་རྫོང་མཁར་དུ་ཡོད། དམའ་འབྲིང་སྐབས་སུ་ད་གཟོད་ཟླ་བ་ཐེངས་དང་པོར་མི་རིགས་གཞན་པའི་སློབ་གྲོགས་དང་འཕྲད། རྒྱ་སྐད་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པ་ནི་དམའ་འབྲིང་སྐབས་སུ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་ཡིན། སློབ་གྲྭས་ཀྱང་སློབ་མ་ཚོར་རྒྱ་སྐད་ཀྱིས་གླེང་མོལ་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་རེད། དམའ་འབྲིང་གི་སློབ་སྦྱོང་འཚོ་བའི་ཁྲོད་མོ་རང་ཐེངས་དང་པོར་རྒྱ་སྐད་བཤད་མ་ཤེས་པར་ངོ་ཚ་སྐྱེས། ཟླ་བ་རྒྱ་སྐད་ལ་བྱང་ཆ་མེད་པས་སློབ་གྲོགས་གཞན་པ་དང་བསམ་བློ་བརྗེ་རེས་ལེགས་པོ་བྱེད་ཐབས་མེད་པ་དེས་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་རྒྱ་སྐད་ནི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་སློབ་མར་མཚོན་ན་གལ་ཆེན་ཡིན་པ་གསལ་བཤད་བྱས། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་སློབ་མ་ངེས་པར་དུ་སྐད་གཉིས་མི་སྣར་འགྱུར་དགོས། ཁོ་ཚོ་ནི་སྐད་རིགས་སྣ་གཉིས་ལ་འབྲལ་ཐབས་མེད་དེ། ཕ་སྐད་དང་ཁོ་ཚོ་འཚོ་བ་རོལ་བཞིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གཞུང་ཕྱོགས་ཀྱི་སྐད་བརྡ་དེའོ། །\nདམའ་འབྲིང་གི་ལོ་གསུམ་གྱི་རིང་ལ་ཟླ་བས་སློབ་སྦྱོང་ལ་འབད་བརྩོན་བྱས་པར་བརྟེན། ཁོ་མོའི་རྒྱའི་སྐད་ཡིག་ཇེ་བཟང་རེད། བཅར་འདྲི་བྱེད་སྐབས་ཁོ་མོས་དམའ་འབྲིང་སྐབས་ཀྱི་སློབ་སྦྱོང་གི་མྱོང་བརྒྱུད་ལ་འདི་ལྟར་ཕྱིར་དྲན་བྱས།“དམའ་འབྲིང་སྐབས་སུ་ངས་རྒྱ་ཡིག་ལ་འབད་བརྩོན་བྱས་པས། ངའི་རྒྱ་ཡིག་ཇེ་བཟང་དུ་གྱུར། འོན་ཀྱང་ང་ལ་བོད་ཡིག་སྦྱོང་བའི་གོ་སྐབས་གཏན་ནས་མེད། ངས་བོད་རིགས་ཀྱི་བྱིས་པ་ཐམས་ཅད་ང་དང་འདྲ་བར་སློབ་གྲྭ་ནས་རྒྱ་ཡིག་ཁོ་ནར་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་བཞིན་པར་སྙམ། མཐོ་འབྲིང་ལ་རྒྱུགས་སྤྲོད་པར་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་སྐབས་ངས་ད་གཟོད་ང་ཚོ་ཁུལ་གྱི་མཐོ་འབྲིང་ཞིག་ཏུ་བོད་ཡིག་སློབ་ཁྲིད་སྤེལ་བཞིན་ཡོད་པ་ཐོས། ངས་གནས་ཚུལ་འདི་ཐོས་རྗེས་ཧ་ཅང་སེམས་འགུལ་ཐེབས། ཨ་ཕས་ཐོག་མར་ཤེས་རྗེས་ང་ལ་བཤད་པ་ཡིན། ཨ་ཕས་ཀྱང་གནས་ཚུལ་འདི་ཐོས་རྗེས་ཧ་ཅང་སེམས་འགུལ་ཐེབས།”\nཟླ་བས་མཐོ་འབྲིང་སྐབས་སུ་ད་གཟོད་བོད་ཡིག་སློབ་མགོ་བརྩམས། བཅར་འདྲི་བྱེད་སྐབས་ཁོ་མོས་འདི་ལྟར་བཤད།“ངས་ཐེངས་དང་པོར་བོད་ཡིག་གིས་རང་མིང་འབྲི་སྐབས་ང་རྒྱལ་དང་གཟི་བརྗིད་ཅིག་སྐྱེས།”འདིས་ཁོ་མོ་དང་རང་གི་ཕ་སྐད་བར་གྱི་རང་བྱུང་གི་འབྲེལ་ཐག་དེ་གསལ་སྟོན་བྱས། ཟླ་བས་བོད་ཡིག་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པའི་གོ་སྐབས་དམ་འཛིན་བྱས་པ་དང། ཁོ་མོ་དང་སློབ་གྲོགས་གཞན་པས་ཐ་ན་རང་ཉིད་ཀྱིས་དགེ་རྒན་བསྟེན་ཏེ་བོད་ཡིག་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱས་པའི་མྱོང་བརྒྱུད་འདིས་ཁོ་ཚོའི་བོད་ཡིག་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་འདོད་པའི་སྤྲོ་སེམས་དེ་མཚོན་ཡོད། བོད་ཡིག་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཟླ་བ་ལྟ་བུའི་མཐོ་འབྲིང་སྐབས་སུ་ད་གཟོད་སློབ་མགོ་བརྩམས་པའི་སློབ་མ་ཞིག་ལ་མཚོན་ན་དཀའ་ངལ་ཧ་ཅང་ཆེ་མོད། འོན་ཀྱང་ཟླ་བ་ལ་བོད་ཡིག་གི་ཆུ་ཚད་ཇེ་མཐོར་བཏང་སྟེ། མཐར་བོད་སྐད་ཡིག་ཆེད་ལས་ཀྱི་སློབ་ཆེན་སློབ་མ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རྒྱུའི་འདུན་པ་ཡོད།\nཟླ་བའི་སྐད་གཉིས་སློབ་སྦྱོང་གི་མྱོང་བརྒྱུད་དེ་བདེ་ཆེན་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་དུ་བྱུང་། བདེ་ཆེན་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་ནི་ཡུན་ནན་ཞིང་ཆེན་གྱི་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གཅིག་པུ་དེ་ཡིན། བརྒྱ་ཆའི30ཡི་སྡོད་དམངས་ནི་བོད་རིགས་ཡིན། བདེ་ཆེན་དུ་མི་གྲངས་ཆེས་མང་བའི་མི་རིགས་ཡིན། དེ་ནས་རྒྱ་རིགས་ཡིན། བདེ་ཆེན་གྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་ད་དུང་འཇང་རིགས་དང་ལི་སུའུ་རིགས། པའེ་རིགས། ཧུའེ་རིགས། དབྱིས་རིགས། མིའོ་རིགས་སོགས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་གཞན་པའང་གནས་ཡོད། དེའི་ཕྱིར་བདེ་ཆེན་ནི་མི་རིགས་མང་པོ་འདུས་སྡོད་བྱེད་པའི་ས་གནས་ཤིག་ཡིན།\nརིག་གསར་སྐབས་སུ་བོད་རིགས་ཀྱི་ས་ཁུལ་མང་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་སློབ་གྲྭ་ན་བོད་ཡིག་གི་སློབ་ཁྲིད་མེད་པས། བདེ་ཆེན་ཡང་དེ་ལས་མ་འདས། 1978ལོ་ནས་མགོ་བཟུང་སྟེ་སྐད་གཉིས་སློབ་གྲྭ་བོད་ཁུལ་དུ་སྔ་རྗེས་སུ་བཙུགས། བདེ་ཆེན་དུ་ཡང1980ལོ་ནས་བཟུང་སྟེ་སྐད་གཉིས་སློབ་གྲྭ་འཛུགས་པར་ཚོད་ལྟ་བྱས། 1980ལོར་སྤེལ་བའི《མི་རིགས་སློབ་གསོའི་བྱ་བར་ཤུགས་སྣོན་པའི་ཐད་ཀྱི་བསམ་འཆར》ལས“རང་མི་རིགས་ལ་སྐད་དང་ཡི་གེ་ཡོད་པའི་མི་རིགས་ཚང་མས་རང་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སྤྱད་ནས་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་དགོས་པ་དང་། རང་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ལེགས་པོར་སློབ་པ་དང་མཉམ་དུ་རྒྱའི་སྐད་དང་ཡི་གེ་ལ་ཡང་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་དགོས།”ཞེས་གཏན་འཁེལ་བྱས་ཡོད། 1980ལོ་ནས་བཟུང་སྟེ་བདེ་ཆེན་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གྱིས་ཧུར་བརྩོན་སྒོས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འབོད་སྐུལ་དང་ལེན་བྱས་ཏེ། བདེ་ཆེན་དུ་སྐད་གཉིས་སློབ་གསོའི་ལས་གཞི་སྒྲུབ་མགོ་བརྩམས། འོན་ཀྱང“རིག་གསར”ལོ་བཅུའི་ནང་དུ་བོད་སྐད་ཡིག་གི་སློབ་གསོ་དེ་བོད་ཁུལ་དུ་མེད་པར་གྱུར་པས་བོད་ཁུལ་གྱི་སློབ་གསོ་ལ་གནོད་སྐྱོན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད། སྤྱི་ལོ1978ལོ་ནས་བཟུང་། མི་རིགས་སློབ་གསོས་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་དང་ཡི་གེ་བསྐྱར་གསོ་བྱེད་པའི་གོ་སྐབས་ཧ་ཅང་བཟང་པོ་དེ་བསུས་འོང་ན་ཡང་། བོད་སྐད་ཡིག་གི་ཤེས་ལྡན་མི་སྣའི་རིམ་པ་ཆད་པ་དེས་བྱ་བ་སླར་གསོ་བྱེད་པ་ལ་དཀའ་ཁག་ཆེན་པོ་ཞིག་བཟོས། 2007ལོ་ནས་བཟུང་སྟེ་ལོ་ལྔའི་རིང་གྲ་སྒྲིག་བྱས་མཐར། བདེ་ཆེན་དགེ་འོས་སློབ་གྲྭར་སྐད་གཉིས་དགེ་རྒན་གྱི་གསོ་སྦྱོང་འཛིན་གྲྭ་ཞིག་བཙུགས་ནས་སློབ་མ150བསྡུས་ཤིང་སློབ་ཡུན་ལོ་གསུམ་ཡིན།⑩ སྐད་གཉིས་དགེ་རྒན་གྱི་གསོ་སྦྱོང་འཛིན་གྲྭ་འཛུགས་པའི་དམིགས་ཡུལ་ནི་སློབ་གྲྭར་བོད་ཡིག་དགེ་རྒན་སྐྱེད་སྲིང་བྱེད་ཆེད་ཡིན་མོད་ཀྱང། སྤྱི་ལོ2005ལོར་སླེབས་རག་བར་དུ་བདེ་ཆེན་ཁུལ་གྱི་སློབ་ཆུང924དང་སློབ་འབྲིང23ལས་སློབ་གྲྭ21ལ་མ་གཏོགས་བོད་ཡིག་སློབ་ཁྲིད་གཟུགས་པའི་དགེ་རྒན་འདང་ངེས་པ་ཞིག་མེད། ཟླ་བས་མཐོ་འབྲིང་ལ་སླེབས་རག་བར་དུ་མ་གཏོགས་སློབ་ཆུང་ནས་དམའ་འབྲིང་བར་དུ་བོད་ཡིག་སློབ་པའི་གོ་སྐབས་རག་མེད་ཅིང་། ཟླ་བའི་སྐད་གཉིས་ཀྱི་མྱོང་བརྒྱུད་དེས་ཁོ་མོས་འཚོ་བ་རོལ་སའི་གྲོང་སྡེ་དང་དེའི་མཐའ་ཁོར་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཁོར་ཡུག་གིས་ཁོ་མོའི་སྐད་གཉིས་ཀྱི་མྱོང་བརྒྱུད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པ་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད་དེ། ཁོ་མོའི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱིས་ང་ཚོར་ས་ཁོངས་ཀྱིས་སྐད་གཉིས་མི་སྣའི་མྱོང་བརྒྱུད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པ་གསལ་བོར་བསྟན་ཡོད་དོ། །\nལྷ་མཚོའི་སྐད་གཉིས་ཀྱི་མྱོང་བརྒྱུད་ནི་ཁོ་མོ་ཡོད་སའི་གྲོང་སྡེའི་ཕ་སྐད་སྲུང་སྐྱོབ་མཐུན་ཚོགས་ནས་བཟུང་གླེང་མགོ་རྩོམ་དགོས།“ངའི་ཕ་ཡུལ་གཅན་ཚ་རྫོང་ན་ཡོད་ཅིང་རེབ་གོང་ལ་ཧ་ཅང་ཐག་ཉེ་བོ་ཡོད། ངའི་ཁྱིམ་མི་ཚང་མས་བོད་སྐད་བཤད་ཀྱིན་ཡོད། ང་རང་སྡོད་སའི་གྲོང་སྡེའི་ནང་ཕ་སྐད་སྲུང་སྐྱོབ་མཐུན་ཚོགས་ཤིག་ཡོད་ལ། མཐུན་ཚོགས་འདི་ང་རང་ལོ་ན་ཧ་ཅང་ཕྲ་བའི་སྐབས་སུ་ནས་གྲོང་སྡེའི་ནང་བཙུགས་ཡོད། མཐུན་ཚོགས་འདིས་སྡེ་མི་ཀུན་གྱིས་བོད་སྐད་གཙང་མ་བཤད་དགོས་པའི་བླང་བྱ་བཏོན་ཡོད། གལ་ཏེ་སྡེ་པའི་ནང་མི་སུ་ཞིག་གིས་བོད་སྐད་བཤད་དུས་དེའི་ནང་རྒྱ་སྐད་བསྲེས་ནས་བཤད་པ་ཤེས་ཚེ་མི་དེ་ལ་དངུལ་ཆད་གཅོད་པ་རེད།”ལྷ་མཚོས་ཞང་གི་སློབ་ཆུང་ལོ་རིམ་དང་པོ་ནས་བཟུང་བོད་ཡིག་དང་རྒྱ་ཡིག་བསླབ་པ་ཡིན་ལ་དགེ་རྒན་ཚང་མ་ཡང་སྐད་གཉིས་དགེ་རྒན་ཡིན། རྒྱ་ཡིག་དགེ་རྒན་གྱིས་བྱིས་པའི་ཕ་སྐད་སྤྱད་ནས་ཁོ་ཚོར་སྐད་བརྡ་ཨང་གཉིས་པ་བསླབ་རོགས་བྱེད་ཅིང་། རྒྱ་ཡིག་དགེ་རྒན་ནི་བོད་རིགས་ཡིན་པས་བོད་རིགས་བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྐད་བརྡ་ཨང་གཉིས་པ་སློབ་དུས་སུ་དཀའ་ཁག་ལ་འཕྲད་འོང་བ་ཡང་ཁོས་ཧ་གོ་ཡོད། ལྷ་མཚོས་ཀྱང་རྒྱ་ཡིག་དགེ་རྒན་འདི་ཉིད་བརྗེད་མི་སྲིད་དེ། ཁོ་མོས་རང་ཉིད་ཀྱི་རྒྱ་ཡིག་ལ་ཞང་གི་སློབ་ཆུང་ནས་བཟུང་རྨང་གཞི་ལེགས་པོ་ཞིག་བཏིང་ཡོད་བསམས། རྫོང་སློབ་ཆུང་དུ་ལྷ་མཚོས་རྒྱ་ཡིག་སློབ་དཀའ་བར་སྙམ་བྱུང་། རྒྱུ་མཚན་ནི། སློབ་ཁང་གི་སྐད་བརྡ་ནི་རྒྱ་སྐད་ཁོ་ན་ཡིན། འོན་ཀྱང་བཅར་འདྲིའི་སྐབས་སུ་ཁོ་མོ་ན་རེ།“དགེ་རྒན་ཚང་མ་སྐད་གཉིས་དགེ་རྒན་ཡིན་པས། ཁོ་ཚོས་ང་ལ་ཇི་ལྟར་རོགས་རམ་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཤེས་ཡོད”ཟེར།\nསློབ་ཆུང་ནས་དམའ་འབྲིང་དང་མཐོ་འབྲིང་གི་བར་དུ་ལྷ་མཚོ་འགྲིམས་པ་དེ་སྐད་གཉིས་སློབ་གྲྭ་ཡིན་ཞིང་། སློབ་གྲྭའི་སྐད་གཉིས་དཔེ་དབྱིབས་ནི་བོད་སྐད་གཙོ་བོ་ཡིན། ལྷ་མཚོས་ཕྱིར་དྲན་བྱས་དོན། མཐོ་འབྲིང་གི་སྐབས་སུ་སློབ་ཁྲིད་མང་པོ་ཞིག་སྐད་བརྡ་གཉིས་ཀྱིས་ཁྲིད་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། ཆབ་སྲིད་དང་། ས་ཁམས། ལོ་རྒྱུས་བཅས་ལྟ་བུ། དེར་མ་ཟད་སློབ་ཁྲིད་འདི་དག་གི་སྐབས་སུ་རྒྱ་བོད་སྐད་ཡིག་གཉིས་ཀྱི་སློབ་དེབ་སྤྲོད་པ་ཡིན་པས། མཐོ་འབྲིང་གི་སྐབས་སུ་ཁོ་ཚོས་བོད་ཡིག་དང་རྒྱ་ཡིག་གང་རུང་གིས་རྒྱུགས་སྤྲད་ཆོག ལྷ་མཚོའི་བོད་ཡིག་དང་རྒྱ་ཡིག་གི་འབྲི་ཀློག་ཉན་བཤད་ཚང་མ་ཡང་ཅུང་ཟད་ལེགས་ཤིང་། ངས་ཁོ་མོར་བཅར་འདྲི་བྱེད་དུས་ཁོ་མོ་ནི་བོད་སྐད་ཡིག་རྩོམ་རིག་ཆེད་ལས་ཀྱི་སློབ་མ་ཞིག་རེད།\nལྷ་མཚོའི་གཏམ་རྒྱུད་དེ་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གཅན་ཚ་རྫོང་ནས་བྱུང་ཞིང་། གཅན་ཚ་ནི་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་རྨ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་ཏེ། ཁུལ་སྲིད་གཞུང་ཡོད་སའི་རེབ་གོང་རྫོང་དང་བར་ཐག་དེ་ཙམ་མི་རིང་།\nརེབ་གོང་ནི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སུ་ཡུལ་ཁམས་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། སྙན་པའི་གྲགས་པ་ཁྱབ་པའི“རེབ་གོང་སྒྱུ་རྩལ”ཞེས་པའི་འབྱུང་གནས་ཡིན་ལ། རེབ་གོང་སྒྱུ་རྩལ་ནི་ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་གལ་ཆེའི་གྲུབ་ཆ་ཁག་ཅིག་ཡིན། ཧ་ལམ་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ནས་མགོ་ཚུགས་ཤིང་ད་ལྟའི་བར་ལོ་ངོ700ལྷག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་ཟེར། 2009ལོར། རེབ་གོང་སྒྱུ་རྩལ་འཛམ་གླིང་གཟུགས་འདས་རིག་གནས་ཤུལ་བཞག་ཏུ་བདམས་ཐོན་བྱུང་ཞིང་། ཡོངས་གྲགས་སུ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་གནས་གལ་ཆེན་དང་ཆོས་ལུགས་མི་སྣ་མང་པོ་ཞིག་ཀྱང་རེབ་གོང་ནས་འཁྲུངས་པ་ཡིན་པར་མ་ཟད། རེབ་གོང་དུ་ད་དུང་བོད་ཀྱི་དགོན་སྡེ་གྲགས་ཅན་ཡང་ཡོད། དེ་བས་རེབ་གོང་ནི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སུ་ཡུལ་ཁམས་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་པའང་བཤད་མ་དགོས།“རིག་གསར”སྐབས་སུ་བོད་ཁུལ་གྱི་སློབ་གྲྭ་ཕལ་མོ་ཆེ་རུ་བོད་ཡིག་གི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་མི་ཐུབ་ན་ཡང། རེབ་གོང་ས་ཁུལ་དུ“རིག་གསར”སྐབས་སུའང་གནོན་ཤུགས་ཐེག་ཅི་ཐུབ་བྱས་ནས་སློབ་གྲྭར་བོད་ཡིག་གི་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་པ་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱས་པས། རེབ་གོང་རིག་པ་འབྱུང་བའི་གྲོང་ཁྱེར་ཞེས་པའི་བསྔགས་བརྗོད་ཀྱང་དོན་ལ་གནས་པར་སེམས།\nཟླ་བར་བཅར་འདྲིི་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ་ཁོ་མོས་རྒྱ་སྐད་ཀྱིས་ང་ལ་གླེང་མོལ་བྱེད་འདུན་ཡོད་ཚུལ་བརྗོད། ང་ཚོའི་བཅར་འདྲི་བོད་སྐད་ཀྱིས་མགོ་བརྩམས་པ་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང། ཚིག་གཉིས་པར་ཁོ་མོའི་ཕ་ལགས་ཀྱི་ལས་རིགས་གསལ་བཤད་བྱེད་སྐབས“电工”ཞེས་པ་དེ་ཁོ་མོས་རྒྱ་སྐད་ཀྱིས་ལབ་བྱུང་། དེ་ནས་སྐད་ཆ་ཚིག་འགའི་རྗེས་ནས་ཁོ་མོས་རང་གི་སྐད་གཉིས་མྱོང་བརྒྱུད་དེ་རྒྱ་སྐད་ཀྱིས་བརྗོད་མགོ་བརྩམས། ཁོ་མོའི་སྐད་གཉིས་མྱོང་བརྒྱུད་དེ་ཁོ་མོས་རང་གི་སྐད་གཉིས་མྱོང་བརྒྱུད་བཤད་སྟངས་དང་ཧ་ཅང་མཐུན་ཞིང་། ཁོ་མོའི་ཕ་སྐད་དེ་ཁོ་མོའི་སྐད་བརྡ་ཨང་གཉིས་པ་ལ་མི་དོ་བར་མ་ཟད། ཁོ་མོའི་སྐད་བརྡ་ཨང་གཉིས་པ་བསླབ་པ་དེས་ཡུན་རིང་ནས་ཕ་སྐད་སྤྱོད་པའི་ནུས་པ་ལའང་འཇིགས་སྣང་སྐུལ་ཡོད། ཁོ་མོ་ནི་འཕྲི་རྣམ་གྱི་སྐད་གཉིས་ལག་ལེན་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་ལ། མཁས་པ་མང་པོ་ཞིག་གིས་འཕྲི་རྣམ་གྱི་སྐད་གཉིས་ལག་ལེན་གྱིས་སྐད་གཉིས་སྨྲ་མཁན་གྱི་ཤེས་རྟོགས་ཀྱི་ནུས་པ་ལ་ཞོར་རྐྱེན་ངན་པ ཐེབས་པར་འདོད་མོད། འོན་ཀྱང་། ལན་ཏི་རོས་དང་ཨ་ལ་ཏི（Landry and Allard）རྣམ་གཉིས་ཀྱིས། ཤེས་རྟོགས་ཀྱི་ནུས་པ་ཁོ་ན་དེ་སྣོན་རྣམ་མམ་ཡང་ན་འཕྲི་རྣམ་གྱི་སྐད་གཉིས་ལག་ལེན་ཤན་འབྱེད་བྱེད་ཀྱི་ཚད་གཞི་ཉག་གཅིག་ཏུ་བཟུང་བ་ནི་ཕྱི་རོལ་ཡུལ་དང་མི་མཐུན་པར་འདོད། སྐད་གཉིས་སྨྲ་མཁན་ལ་ལའི་ཤེས་རྟོགས་ཀྱི་ནུས་པ་དེ་འཕྲི་རྣམ་གྱི་སྐད་གཉིས་ལག་ལེན་བྱེད་མཁན་ལས་མི་ཆེ་རུང་། ཁོ་ཚོས་སྣོན་རྣམ་གྱི་སྐད་གཉིས་ལག་ལེན་བརྒྱུད་བཞིན་ཡོད། དེ་བཞིན་དུ་སྐད་གཉིས་སྨྲ་མཁན་ལ་ལས་ནི་དངོས་གནས་འཕྲི་རྣམ་གྱི་སྐད་གཉིས་ལག་ལེན་བརྒྱུད་བཞིན་ཡོད་མོད་ཀྱང་། ཁོ་ཚོའི་ཤེས་རྟོགས་ཀྱི་ནུས་པ་དེ་སྣོན་རྣམ་གྱི་སྐད་གཉིས་ལག་ལེན་བྱེད་མཁན་ལས་ཞན་པ་མིན་ནོ། ། ཟླ་བའི་སྐད་གཉིས་ལག་ལེན་ཁྲོད་ཁོ་མོའི་ཤེས་རྟོགས་ཀྱི་ནུས་པ་ལ་ཞོར་རྐྱེན་ངན་པ་གཏན་ནས་བྱུང་མེད་པར། ཁོ་མོའི་སྐད་བརྡ་ཨང་གཉིས་པ་དེ་ཕ་སྐད་ལྟ་བུའི་ཉེར་སྤྱོད་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཆུ་ཚད་ལ་སླེབས་ཡོད། ཡིན་ཡང་ཁོ་མོའི་ཕ་སྐད་ཀྱི་ཆུ་ཚད་དེ་སྐད་བརྡ་ཨང་གཉིས་པ་ལ་མི་དོ། སྐད་གཉིས་ཞིབ་འཇུག་ཆེད་མཁས་པ་མང་པོ་ཞིག་བཞེད་ཚུལ་འདི་ལ་འཐད་དེ། གལ་ཏེ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་ཕ་སྐད་དེ་སྐད་བརྡ་ཨང་གཉིས་པ་ལས་ཞན་ཚེ། ཁོའམ་ཁོ་མོས་འཕྲི་རྣམ་གྱི་སྐད་གཉིས་ལག་ལེནབརྒྱུད་བཞིན་ཡོད།\nལྷ་མཚོས་སྣོན་རྣམ་གྱི་སྐད་གཉིས་ལག་ལེན་བརྒྱུད་ཅིང་། ཁོ་མོས་སྐད་བརྡ་ཨང་གཉིས་པ་བསླབ་པ་དེས་ཁོ་མོའི་ཕ་སྐད་ཉེར་སྤྱོད་བྱེད་པ་ལ་འཇིགས་སྐུལ་ཐེབས་མེད། ཁོ་མོས་འཚོ་བ་རོལ་སའི་གྲོང་སྡེ་དང་ཁོ་མོ་འགྲིམས་པའི་སློབ་གྲྭ་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱིས་ཕ་སྐད་ཀྱི་རིན་ཐང་དང་ཕ་སྐད་དེ་མི་སྒེར་གྱི་ངོས་ནས་གལ་ཆེན་ཡིན་པ་དེ་ཁས་ལེན་གང་ལེགས་བྱས་ཡོད་པ་དང། སློབ་ཆུང་ལོ་རིམ་དང་པོ་ནས་བཟུང་རྒྱ་ཡིག་ཧུར་ཐག་གིས་བསླབས་པ་དེས་ཀྱང་རྒྱ་ཡིག་གི་གལ་ཆེན་རང་བཞིན་དེ་སློབ་གསོའི་དོན་གཉེར་ཁྲོད་གཙིགས་འཛིན་བྱས་པ་མཚོན། ཁ་སི་ནོབ་དང་ཨར་ཡ་སི（Casanova and Arias）གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་དོན། “སྐད་གཉིས་མི་སྣའི་སྐད་བརྡ་གཉིས་ཀ་ལ་སྤྱི་ཚོགས་སུ་ཁས་ལེན་ཐོབ་ཚེ། ཕལ་ཆེར་སྣོན་རྣམ་གྱི་སྐད་གཉིས་ལག་ལེན་བྱེད་མཁན་འབྱུང་སྲིད”ཟེར། ལན་ཏི་རོས་དང་ཨ་ལ་ཏི（Landry and Allard）རྣམ་གཉིས་ཀྱི་འདོད་ཚུལ་ལྟར་ན། སྣོན་ཐབས་ཀྱི་སྐད་གཉིས་ལག་ལེན་བྱེད་མཁན་གྱི་ཁོངས་སུ་འདི་འདྲའི་གནད་འགའ་འདུ་སྟེ། （a）ཕ་སྐད་དང་སྐད་བརྡ་ཨང་གཉིས་པ་དེ་རིག་གཞུང་གི་སྟེང་ནས་སམ་ཡང་ན་ཉིན་རྒྱུན་གྱི་འཚོ་བར་སྤེལ་རེས་བྱས་ནའང་ཐོགས་པ་མེད་པ།（b）རང་ཉིད་ཀྱི་རིག་གནས་དང་སྐད་ཡིག་ལ་དགའ་ཞེན་ཆེ་བ།（c）ཕ་སྐད་སྤྱོད་པའི་ཁྲོད་སྐད་བརྡ་ཨང་གཉིས་པ་བསྲེས་ནས་སྐད་ཆ་བརྗོད་རོགས་བྱེད་མི་དགོས་པ་བཅས་སོ། ། ལྷ་མཚོས་བཅར་འདྲི་སྐབས་སུ་ཕ་སྐད་རྐྱང་རྐྱང་བཤད་པ་དེས་ཁོ་མོས་ཕ་སྐད་ལ་བཟུང་བའི་རིན་ཐང་ལྟ་ཚུལ་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད་ལ། དེ་ནི་བོད་མི་ཞིག་ཡིན་ན་ཕ་སྐད་བཤད་དགོས་པ་དེ་ཡིན། དེར་མ་ཟད་ཁོ་མོའི་ཕ་སྐད་ཤིན་ཏུ་བདེ་པོ་ཡིན་པའང་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད། ལྷ་མཚོས་ད་དུང་ང་ལ་སྐད་ཡིག་གཉིས་ཀྱིས་བྲིས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་ཞིག་ཀྱང་བསྟན་བྱུང། འདི་དག་གིས་ཁོ་མོའི་སྐད་ཡིག་གཉིས་ཀྱི་ཉེར་སྤྱོད་ནུས་པ་ཧ་ཅང་མཐོ་བའང་གསལ་བོར་མཚོན་ཡོད།\nཞིབ་འཇུག་མང་པོ་ཞིག་ལས་གསལ་བོར་མཚོན་པ་ལྟར་ན། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྐད་བརྡ་ཨང་གཉིས་པ་བསླབ་པའི་ཁྲོད་ཕལ་ཆེར་འཕྲི་རྣམ་གྱི་སྐད་གཉིས་ལག་ལེན་བྱེད་མཁན་དུ་འགྱུར་སྲིད་མོད། འོན་ཀྱང་། ལྷ་མཚོའི་སྐད་གཉིས་ཀྱི་མྱོང་བརྒྱུད་ལས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་སྣོན་རྣམ་གྱི་སྐད་གཉིས་ལག་ལེན་བྱེད་མཁན་དུ་འགྱུར་ཐུབ་པའང་གསལ་བོར་མངོན། འདི་ལ་སྤྱི་ཚོགས་དང་སློབ་གྲྭ་གཉིས་ནས་ཐུན་མོང་གིས་འབད་བརྩོན་བྱེད་དགོས། ཞིབ་འཇུག་འདིས་ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་སྐད་གཉིས་མི་སྒེར་པའི་སྐད་གཉིས་ཀྱི་མྱོང་བརྒྱུད་ངོས་ནས་ཁ་མེང་སིའི（Cummins）ཆོད་གཏམ་དེ་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད་དེ། གཅིག་བྱས་ན་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ནི་ཕལ་ཆེར་སྣོན་རྣམ་གྱི་སྐད་གཉིས་ལག་ལེན་བྱེད་མཁན་དུ་འགྱུར་སྲིད་མོད། འོན་ཀྱང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་དང་ཡི་གེ་དེ་ཁོ་ཚོ་གཞིས་སྡོད་བྱེད་སའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ཁས་ལེན་པ་མ་ཟད། ཁོ་ཚོའི་ཕ་སྐད་དེ་སློབ་གསོའི་བསླབ་ཚན་ནང་གོ་གནས་མི་དམན་པ་བཟུང་ཡོད་ན་མ་གཏོགས་དེ་ལྟར་འགྱུར་མི་ཐུབ།\nཟླ་བ་དང་ལྷ་མཚོ་གཉིས་ཀྱི་སྐད་གཉིས་མྱོང་བརྒྱུད་མི་འདྲ་བ་དང་དེ་མིན་དེ་དང་བསྟུན་ནས་ཕ་སྐད་དང་སྐད་བརྡ་ཨང་གཉིས་པ་ལ་བཟུང་བའི་རྣམ་འགྱུར་མི་འདྲ་བ་དེ་ནི་ཉིན་གསོག་ཟླ་གསོག་གིས་ཆགས་པ་ཞིག་ཡིན། རིག་གནས་ལ་བསྟུན་པའི་གཞུང་ལུགས་ལས། མི་བུ་རང་ཉིད་ཀྱིས་མི་རིགས་གཞན་དང་དེའི་གཙོ་གཞི་མི་རིགས་བར་ཉིན་རྒྱུན་ལན་གྲངས་མང་པོར་ཐུག་འཕྲད་བྱུང་བའི་ཁྲོད། རང་ཉིད་ཀྱི་རིག་གནས་དང་སྐད་དང་ཡི་གེ དེ་མིན་གཙོ་གཞི་མི་རིགས་ཀྱིས་ཚབ་བྱས་པའི་རིག་གནས་དང་སྐད་ཡིག་ལ་བཟུང་བའི་རྣམ་འགྱུར་དང་སྤྱོད་ལམ་ལ་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་བ་བརྗོད་ཡོད། མི་བུ་རང་ཉིད་ཀྱི་སྤྱོད་ལམ་ནི་ཁོ་མོའམ་ཁོའི་ཉིན་རྒྱུན་གྱི་རིག་གནས་ཀྱི་ལས་འགུལ་མི་འདྲ་བའི་ཁྲོད་མངོན་འོང་། དཔེར་ན་རང་ཉིད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ངོས་ཟིན་པ་དང་སྐད་བརྡ་ལ་བཟུང་བའི་རྣམ་འགྱུར། དེ་མིན་གྲོགས་ཚོམས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་འདུ་བའི་རང་མི་རིགས་དང་རང་མི་རིགས་མ་ཡིན་པའི་གྲོགས་མཆེད་ལྟ་བུའོ། ། བྷེ་རོས（Berry）ཀྱི་འདོད་པ་ལྟར་ན། རིག་གནས་ལ་བསྟུན་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་མི་བུ་རང་ཉིད་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཀྱི་བྱ་སྤྱོད་ལེགས་སྒྲིག་བྱས་ནས་རང་ཉིད་ཁོར་ཡུག་གསར་བ་ལ་འཕྲོད་ཐུབ་པར་བྱ་དགོས། ཟླ་བས་དམའ་འབྲིང་དུ་མི་རིགས་གཞན་གྱི་སློབ་གྲོགས་ལ་ཉིན་རྒྱུན་གྱི་འབྲེལ་འདྲིས་བྱེད་སྟངས་དེས་ཁོ་མོས་སྐད་བརྡ་ཨང་གཉིས་པར་བཟུང་བའི་རྣམ་འགྱུར་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡོད་ཅིང་། ཁོ་མོས་ཉིན་རྒྱུན་འཚོ་བའི་ནང་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་གལ་ཆེན་རང་བཞིན་དེ་ཤུགས་ཆེར་ཚོར་ཡོད། དེ་བས་བཅར་འདྲི་བྱེད་སྐབས་ཁོ་མོས་ཕྱིར་དྲན་བྱས་དོན། “དམའ་འབྲིང་གི་ལོ་གསུམ་པོ་ནི་ཧུར་ཐག་གིས་རྒྱ་སྐད་བསླབས་པའི་ལོ་གསུམ་ཡིན”ཟེར། འདི་ནི་ཟླ་བས་མི་རིགས་གཞན་གྱི་སློབ་གྲོགས་ལ་འབྲེལ་འདྲིས་བྱེད་པའི་ཁྲོད་རང་ཉིད་ཀྱི་སྤྱོད་ལམ་ལེགས་སྒྲིག་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན། ལྷ་མཚོས་གྲོང་སྡེ་ཞིག་ཏུ་འཚོ་བ་རོལ་ཞིང་དེ་གར་ཕ་སྐད་སྲུང་སྐྱོབ་མཐུན་ཚོགས་ཤིག་ཡོད། གལ་ཏེ་སྡེ་མི་དག་གིས་བོད་སྐད་བཤད་སྐབས་ནང་དུ་རྒྱ་སྐད་འདྲེས་པ་ཤེས་ཚེ་དངུལ་ཆད་གཅོད་འོང་ཞེས་བརྗོད་པ་བཞིན། འདི་ལས་ང་ཚོས་ཁོ་མོས་འཚོ་བ་རོལ་སའི་གྲོང་སྡེ་དེ་ཉིན་རྒྱུན་འཚོ་བའི་ཁྲོད་གཙོ་གཞི་མི་རིགས་ལ་ལན་གྲངས་མང་པོར་ཐུག་འཕྲད་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ཅིང། འདི་ལྟ་བུའི་ཐུག་འཕྲད་བྱུང་བ་དེས་ཕ་སྐད་ཀྱི་ལྷད་མེད་རང་བཞིན་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པའང་རྒྱུས་ལོན་བྱེད་ཐུབ་བོ། ། ཕ་སྐད་མཐུན་ཚོགས་བྱུང་བ་དེས་རིག་གནས་ལ་བསྟུན་པ་ནི་མི་སྒེར་རམ་ཚོགས་པ་ཞིག་གིས་རིག་གནས་གཉིས་ཉིན་རྒྱུན་ལན་མང་པོར་འཕྲད་པ་ལས་ལེགས་སྒྲིག་བྱས་པ་ཞིག་སྟེ། འགྲོས་དལ་ཞིང་ཡང་ན་བསམ་བཞིན་དུའམ་བསམ་བཞིན་མིན་པའི་སྒོ་ནས་དུས་སྐབས་རིང་པོའི་རིག་གནས་ལ་བསྟུན་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་བྱུང་བ་གསལ་བོར་མཚོན་ཡོད་ཅིང། ཟླ་བ་དང་ལྷ་མཚོ་གཉིས་ཀྱི་རིག་གནས་ལ་བསྟུན་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་དུ་ས་ཁོངས་ཀྱི་བསྲེགས་ཐམ་ཟབ་མོ་ཞིག་བརྒྱབ་འདུག་པས། ཁོ་ཚོའི་སྐད་གཉིས་ལག་ལེན་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡོད་དོ། །\n7.2 སྤྱི་ཚོགས་དང་ཆབ་སྲིད། རིག་གནས་སོགས་རིམ་གྲས་མི་འདྲ་བའི་ཁོར་ཡུག་གིས་སྐད་གཉིས་མི་སྣའི་མྱོང་བརྒྱུད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཚུལ།\nཟླ་བ་དང་ལྷ་མཚོ་གཉིས་ནི་ན་ཚོད་ཕལ་ཆེར་འདྲ་ཞིང་སྐད་གཉིས་མྱོང་བརྒྱུད་ཀྱང་ལོ་རབས་གཅིག་ལ་བྱུང་ཡོད་མོད། འོན་ཀྱང་། ཁོ་ཚོའི་སྐད་གཉིས་མྱོང་བརྒྱུད་ནི་རྦད་དེ་མི་འདྲའོ། ། ཁོ་ཚོའི་སྐད་གཉིས་མྱོང་བརྒྱུད་ཀྱིས་བོད་ཁུལ་གྱི་སྐད་གཉིས་སློབ་གསོ་ལས་མངོན་པའི་སྣ་མང་རང་བཞིན་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད་པ་མ་ཟད། དེའི་རྙོག་འཛིང་རང་བཞིན་ཡང་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད། པུའུ་ལང་ཧྥུན་པུའུ་ལུན་ནཱ（Bronfenbrenner）ཡིས་བཏོན་པའི་སྐྱེ་ཁམས་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ལས། མི་སྒེར་པའི་གྲུབ་ཚུལ་དང་འཕེལ་རྒྱས་དེ་ཕན་ཚུན་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པའི་ཁོར་ཡུག་གི་མ་ལག་རབས་དང་རིམ་པ་ཞིག་ཏུ་འཇུག་དགོས་པའི་སྟེང་། མ་ལག་དང་བྱེ་བྲག་པའི་བར་ཕན་ཚུན་ནུས་པ་ཐེབས་པ་དེས་བྱེ་བྲག་པའི་འཕེལ་རྒྱས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་བཞིན་ཡོད། ཁོང་གིས་ཕྲ་བའི་མ་ལག（the micro system）དང་ཕྱིའི་མ་ལག（the exosystem）ཅེས་པ་བཏོན་ཞིང། ཕྲ་བའི་མ་ལག་ནི་བྱིས་པ་ཐད་ཀར་འཕྲད་པའི་ཁོར་ཡུག་སྟེ། དཔེར་ན་ཁྱིམ་ཚང་དང་། སློབ་གྲྭ། དེ་མིན་བྱིས་པ་རྒྱུན་པར་རྩེད་འཇོར་རོལ་སའི་ཁྱིམ་མཚེས་ལྟ་བུ་ཡིན། རྒྱུ་མཚན་དེའི་དབང་གིས་པུའུ་ལང་ཧྥུན་པུའུ་ལུན་ནཱ་ཡིས་སྐྱེ་ཁམས་མ་ལག་འདི་ལ“ཐད་ཀའི་ཁོར་ཡུག”（Immediate surroundings）ཀྱང་ཟེར། ཕྱིའི་མ་ལག་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་ཆེན་པོ་དེ་ལ་གོ་ཞིང་། དེ་ནི་བྱིས་པ་ཐད་ཀར་འཚར་ལོངས་འབྱུང་བའི་གནད་མིན་མོད། འོན་ཀྱང་དེས་བྱིས་པ་འཚར་ལོངས་འབྱུང་བའི་ཐད་ཀའི་ཁོར་ཡུག་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་བཞིན་ཡོད་དོ། ། ཟླ་བ་དང་ལྷ་མཚོ་གཉིས་ཀྱི་སྐད་གཉིས་མྱོང་བརྒྱུད་དེ་སོ་སོར་གྲོང་སྡེ་དང་སློབ་གྲྭ་གཉིས་ནས་བྱུང་ཡོད། འོན་ཀྱང་། ཁོ་ཚོའི་སྐད་གཉིས་མྱོང་བརྒྱུད་མི་འདྲ་བ་དེ་ལས་ང་ཚོས་ཕྱིའི་མ་ལག་གིས་ཕྲ་བའི་མ་ལག་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡོད་པའང་རྟོགས་ཐུབ། ཁོ་ཚོའི་སྐད་གཉིས་མྱོང་བརྒྱུད་དེ་ཡུན་ནན་དང་མཚོ་སྔོན་གྱི་ས་གནས་མི་འདྲ་བ་གཉིས་ནས་བྱུང་ཡོད་དེ། ཟླ་བས་མཐོ་འབྲིང་གི་སྐབས་ལ་སླེབས་རག་བར་དུ་བོད་ཡིག་སློབ་པའི་གོ་སྐབས་རག་མེད་ཅིང་། མྱོང་བརྒྱུད་འདིས་ངོས་གཞན་ཞིག་ནས། “རིག་གསར”གྱི་ལོ་ངོ་བཅུས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་སློབ་གསོ་ལ་གནོད་སྐྱོན་བཏང་བ་དེས་ད་དུང་ཟླ་བའི་སྐད་གཉིས་མྱོང་བརྒྱུད་ལའང་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡོད་པ་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད། ཁོ་མོའི་སྐད་གཉིས་མྱོང་བརྒྱུད་དེ2000ནས2012ལོའི་བར་སྐབས་འདིར་བྱུང་བ་ཡིན་རུང་། ཟླ་བའི་སྡེ་པའི་སློབ་ཆུང་གི་དགེ་རྒན་དེ་སྐབས་དེར་ལོ50ལྷག་ཡིན་ཞིང་། ཁོ་རང་སློབ་གྲྭ་འགྲིམ་བཞིན་པའི་ན་ཚོད་ནི“རིག་གསར”གྱི་སྐབས་ཏག་ཏག་ལ་ཁེལ་ཡོད། དུས་རབས་དེའི་མི་རྣམས་ཀྱིས“རིག་གསར”གྱི་དབང་གིས་རང་གི་ཕ་སྐད་སློབ་ཐུབ་མེད་པས།“རིག་གསར”གྱི་ལོ་ངོ་བཅུ་དེས་ཡུན་ནན་གྱི་མི་རིགས་སློབ་གསོ་ལ་གནོད་སྐྱོན་བཏང་བ་དེ་ཟླ་བ་འཚར་ལོངས་འབྱུང་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་ཀྱི“ཕྱིའི་མ་ལག”ཏུ་བརྩིས་ཆོག་ཅིང་། དེས་ཟླ་བའི་སྐད་གཉིས་སློབ་གསོའི་མྱོང་བརྒྱུད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡོད་དོ། ། ལྷ་མཚོའི་སྐད་གཉིས་མྱོང་བརྒྱུད་ནི་ཟླ་བ་དང་རྦད་དེ་མི་འདྲ་བར་ཁོ་མོའི་གཏམ་རྒྱུད་དེ་གཅན་ཚའི་ཡུལ་ནས་བྱུང་ཞིང་རེབ་གོང་དང་བར་ཐག་ཧ་ཅང་ཉེ། ཁོ་མོ་ནི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་ཧ་ཅང་མཐུག་པའི་གྲོང་སྡེ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེས་པ་མ་ཟད། ཁོ་མོའི་སློབ་གསོའི་མྱོང་བརྒྱུད་དེ་མཚོ་སྔོན་ནས་བྱུང་ཡོད་ལ། བོད་སྐད་ཡིག་གི་ཆེད་ལས་ཞིང་ཆེན་གཞན་དང་བསྡུར་ན་བལྟོས་བཅས་ཀྱིས་ལེགས་པའི་ཡུལ་ཞིག་ཡིན།“རིག་གསར”སྐབས་ཡུལ་དེའིི་ས་གནས་ཁ་ཤས་སུ་བོད་སྐད་ཡིག་ད་དུང་སློབ་གྲྭའི་འཁྲིད་ཚན་རེའུ་མིག་སྟེང་ཡོད། འདི་དག་ཡོད་ཚད་ཀྱིས་གཅན་ཚ་ནས་རེབ་གོང་དང་། དེ་ནས་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ནུས་པ་ཅུང་ལེགས་པའི་དགེ་རྒན་གྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཏེ་གཅིག་སྣེ་གཅིག་གིས་སྦྲེལ་ནས་ལྷ་མཚོའི་སྐད་གཉིས་མྱོང་བརྒྱུད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡོད།\nཟླ་བས་འཚོ་བ་རོལ་སའི་བདེ་ཆེན་ནི་མི་རིགས་མང་པོ་འདུས་སྡོད་བྱེད་སའི་ཡུལ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། མི་རིགས་ཕན་ཚུན་བར་ལས་འགུལ་སྤེལ་རེས་ལན་མང་པོར་བྱེད་བཞིན་ཡོད། དེར་མ་ཟད་ཡུན་ནན་བདེ་ཆེན་དུ་ཆགས་པའི་སེམས་ཀྱི་ཉི་ཟླ་ཞེས་པའི་ཡུལ་དེ་ནི་སྙན་གྲགས་གླིང་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པའི་ཡུལ་སྐོར་བྱེད་ས་ཞིག་ཡིན་ལ། ལོ་རེ་བཞིན་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་ཡུལ་སྐོར་པ་འབོར་ཆེན་སྣེ་ལེན་བྱེད་བཞིན་ཡོད། སྒྲོག་སྤེལ་བྱས་པ་ལྟར་ན། སེམས་ཀྱི་ཉི་ཟླ་རུ2012ལོ་ཧྲིལ་པོར་ཁྱོན་བསྡོམས་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་ཡུལ་སྐོར་པ་མི་ཐེངས་ཁྲི\n664.18 སྣེ་ལེན་བྱས་ཡོད་ཟེར། བདེ་ཆེན་གྱི་ལྗོངས་རྒྱུ་སྤྲོ་གསེང་ལས་རིགས་དང་བདེ་ཆེན་ནི་མི་རིགས་མང་པོ་འདུ་འཛོམས་བྱེད་སའི་ཡུལ་ཞིག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཟླ་བ་འཚར་ལོངས་འབྱུང་བའི་ཁོར་ཡུག་ཁྲོད་ཀྱི“ཕྱིའི་མ་ལག”ཏུ་བརྩིས་ཆོག་ཅིང་། ཚད་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་སྒོ་ནས་ཁོ་མོའི“ཕྲ་བའི་མ་ལག”ཁྲོད་ཀྱི་སྐད་གཉིས་ཀྱི་མྱོང་བརྒྱུད་དང་ཁོ་མོས་སྐད་གཉིས་ལ་བཟུང་བའི་རྣམ་འགྱུར་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡོད། ལྷ་མཚོ་གཞིས་སྡོད་བྱེད་སའི་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ནི་བོད་རིགས་གཙོ་གཞི་ཡིན་པའི་གཅིག་འདུས་ཀྱི་ཞིང་ཆེན་ཞིག་ཡིན། མཚོ་སྔོན་དུ་གཞིས་སྡོད་བྱས་ཡོད་པའི་བོད་རིགས་སྡེ་པ་མང་པོ་རུ་ཕ་སྐད་སྲུང་སྐྱོབ་མཐུན་ཚོགས་བཙུགས་ཡོད་ཅིང། མཚོ་སྔོན་དུ་གྲོང་སྡེ་མང་པོ་ཞིག་གིས“རྒྱལ་སྤྱིའི་ཕ་སྐད་ཉིན་མོ”འདིར་མང་ཚོགས་ཀྱིས་རང་ཤུགས་སྒོ་ནས་རྩ་འཛུགས་བྱས་ཏེ་ཕ་སྐད་ཉིན་མོ་ལ་དགའ་སྟོན་རྟེན་འབྲེལ་ཞུ་བཞིན་ཡོད། དེ་འདྲའི་ཁོར་ཡུག་འོག་འཚར་ལོངས་བྱུང་བའི་ལྷ་མཚོར་མཚོན་ན། ཁོ་མོའི་སྐད་གཉིས་མྱོང་བརྒྱུད་ནི་ཟླ་བ་དང་རྦད་དེ་མི་འདྲ་བ་མ་ཟད། ཁོ་མོས་སྐད་གཉིས་ལ་བཟུང་བའི་རྣམ་འགྱུར་ཡང་ཟླ་བ་དང་གཏན་ནས་མི་འདྲའོ། །\nཔུའུ་ལང་ཧྥུན་པུའུ་ལུན་ནཱ་ཡི་སྐྱེ་ཁམས་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ལ་བརྟེན་ནས། ང་ཚོར་སྔར་ལས་ལྷག་པའི་སྒོ་ནས་སྐད་གཉིས་མི་སྣའི་མྱོང་བརྒྱུད་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྡོམ་རྒྱ་ལྟ་བུའི་འབྲེལ་བ་དེ་ངོས་ཟིན་ཐོབ་པ་དང་། སྤྱི་ཚོགས་དང་། ཆབ་སྲིད། རིག་གནས་སོགས་རིམ་གྲས་མི་འདྲ་བའི་ཁོར་ཡུག་གིས་སྐད་གཉིས་མི་སྣའི་མྱོང་བརྒྱུད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པར་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་པར་བརྟེན་ནས། བོད་ཁུལ་གྱི་སྐད་གཉིས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་སྣ་མང་རང་བཞིན་དང་རྙོག་འཛིང་རང་བཞིན་ལ་ཡང་ངོས་ཟིན་ཐོབ་བོ། །\nཟླ་བ་དང་ལྷ་མཚོ་གཉིས་ཀྱི་སྐད་གཉིས་མྱོང་བརྒྱུད་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པས། ང་ཚོས་སློབ་གསོས་འགན་ཁུར་བའི་གལ་ཆེན་རང་བཞིན་དེ་ཤེས་ཐུབ་ཅིང། དེ་རྟོགས་པས་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ལྷ་མཚོ་ལྟ་བུའི་སྣོན་རྣམ་གྱི་སྐད་གཉིས་ལག་ལེན་བྱེད་མཁན་སྔར་ལས་མང་པོ་སྐྱེད་སྲིང་བྱེད་ཐུབ། རྒྱུ་མཚན་ནི། འདི་ནི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་གཉིས་མི་སྣའི་རེ་འདུན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་པས་སོ། ། དུས་མཚུངས་སུ་ང་ཚོ་སློབ་གསོའི་ལས་ཁུངས་དག་གིས་ཕྱིན་ཆད་འཕྲི་རྣམ་གྱི་སྐད་གཉིས་ལག་ལེན་བྱེད་མཁན་མི་འབྱུང་བ་བྱེད་ཐུབ་པས། ཟླ་བ་དང་ལྷ་མཚོའི་སྐད་གཉིས་མྱོང་བརྒྱུད་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་དེས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་སློབ་གསོའི་སྲིད་ཇུས་གཏན་ལ་ཕེབས་པ་དང་དེ་མིན་སྲིད་ཇུས་ལག་བསྟར་བྱེད་མཁན་ཀུན་ལ་བློ་སྒོ་མང་པོ་འབྱེད་ཐུབ་བོ། ། སི་ཀུའུ་ཐི་ན་པོ་དང་ཁང་ཀོ་སི（Skutnabb-Kanggas）རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་དོན།“གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ལ་མཚོན་ནས་བཤད་ན། ཁོ་ཚོ་སྐྱེས་མ་ཐག་ནས་སྐད་གཉིས་སྨྲ་མཁན་དུ་འགྱུར་དགོས་པ་ལ་འདམ་ག་གཞན་གང་ཡང་མེད། དེ་བས་སློབ་གསོའི་ལས་ཁུངས་ལ་ཁོ་ཚོ་སྐད་གཉིས་སྨྲ་མཁན་དུ་འགྱུར་དུ་འཇུག་པའི་འགན་འཁྲི་ཡོད”ཅེས་ཟེར། དོན་དུ་བོད་ཁུལ་གྱི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་སློབ་གསོས་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་བོད་ཁུལ་དུ་དཔེ་དབྱིབས་གཉིས་ཀྱི་སྐད་གཉིས་སློབ་གསོ་ལག་བསྟར་བྱས་ཏེ། བོད་ཀྱི་བྱིས་པ་ཁྲི་སྟོང་མང་པོ་སྐད་གཉིས་སྨྲ་མཁན་དུ་འགྱུར་བར་རོགས་རམ་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་ཡོད།\nསྐད་གཉིས་ནི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ལ་མཚོན་ནས་བཤད་ན། ཉིན་རྒྱུན་འཚོ་བའི་ཁྲོད་ངེས་པར་དུ་མཁོ་བའི་སྐད་བརྡ་གཉིས་ཡིན་ཏེ། སྐད་བརྡ་དང་པོ་ནི། ཁོ་ཚོའི་ཕ་སྐད་ཡིན་ལ་ཁོ་ཚོས་གཉེན་ཉེ་དག་ལ་འབྲེལ་བ་བྱེད་པའི་སྒྲོག་ཐག་ལྟ་བུ་ཡིན། དེ་བཞིན་དུ་སྐད་བརྡ་ཨང་གཉིས་པ་བསླབས་པ་ནི། ཁོ་ཚོས་འཚོ་བ་རོལ་སའི་རྒྱལ་ཁབ་དེའིི་གཞུང་ཕྱོགས་ཀྱི་སྐད་བརྡ་ཡིན་ལ། དེ་བསླབས་པས་ཁོ་ཚོ་ལས་ཀར་ཞུགས་པ་དང་སློབ་གསོ་མྱོང་བའི་གོ་སྐབས་སྔར་ལས་མང་བ་དང། ཡང་ན་སྔར་ལས་མང་བའི་འཕེལ་རྒྱས་ཡོང་ཐུབ། དེ་བས་གི་སི་རོ་ཅན（Grosjean）གྱིས། སྐད་གཉིས་ནི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ལ་མཚོན་ནས་བཤད་ན་སྤྱི་ཚོགས་འཚོ་གནས་ལ་དགོས་གལ་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། ཕ་སྐད་ནི་ཁོ་ཚོས་གཉེན་ཉེའི་བརྩེ་དུང་འབྲེལ་བའི་སྦྲེལ་ཐག་ལྟ་བུ་ཡིན་ལ། དུས་མཚུངས་སུ་ཁོ་ཚོ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཁག་ཅིག་ཏུ་འགྱུར་བའང་བཤད་མ་དགོས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། །\nAlladina, S. 1995. Being bilingual:aguide for parents, teachers and young people on mother tongue, heritage. London: Trentham Books.\nBaker,C.1988. Key issues in bilingualism and bilingual education. London: Multilingual matters.\nBronfenbrenner, U. 2005. Ecological systems theory In: RONFENBRENNER, U. (ed.) Making human being human: bioecological perspectives on human development. London: SAGE Publications.\nCasanova,U.& Arias,M. B.1993. Contextualizing bilingual education In: ARIAS, M. B. & CASANOVA, U. (eds.) Bilingual education: politics, practice, and research. Chicago: NSSE.\nConnelly, F. M. & Clandinin, D. J. 1990. Stories of experience and narrative inquiry. Educational researcher, 19, 2-14.\nCummins,J.1978.Metalinguistic development of children in bilingual education programs: data from Irish and Canadian Ukrainian-English programs.Aspects of Bilingualism,127-138.\nCummins, J. 1996. Negotiating identities: education for empowerment inadiverse society. California: California Assn for Bilingual.\nCummins,J.2000.Language, power,and pedagogy:bilingual children in the crossfire. Canada: Multilingual Matters.\nCummins,J.& Swain, M. 1986. Bilingualism in education. London: Longman.\nDhondup, T. Y. 1995. Reb Kong: religion, history and identity ofaSino - Tibetan boarderland town Himalaya. so Canth. Cam, 33 -59\nGoodson,O.F.2013.Developing narrative theory. London: Routledge\nGouleta,E.2012.A bilingual education professional development project for primary Tibetan teachers in China: the experience and lessons learned. International Journey of Bilingual Education and Bilingualism,15,295 - 313.\nGrosjean,F.1982.Life with two languages: an introduction to bilingualism. United States of America: Harvard University Press.\nKolas,A.2008.Tourism and Tibetan culture in transition:a place called Shangrila.Canada: Routledge.\nLandry,R. & Allard, R. 1991. Can schools promote additive bilingualism in minority group children? In: MALAVE, L. & DUQUETTS, G. (eds.) Language, culture and cognition. Clevedon: Multilingual Matters Ltd.\nMackerras,C.2004.Who is China? Who is Chinese? Han-minority relations,legitimacy,and the state.In:GRIES,P.H.& ROSEN,S.(eds.)State and Society in 21st - century China.London: Routledge.\nMackerras, MACKERRAS, C. 1994. China's minorities: Integration and modernization in the twentieth century. USA: Oxford University Press.\nRajanayagam, D.H., (1986). Education standards and social distance: two Tamil minorities in Sri Lanka. In: Rothermund, D. and J.Simon,(eds.).Education and the integration of ethnic minorities. London: Frances Printer (Publisher)Ltd.\nSkutnabb- Kangas,T.1986.Who wants to change what and why—conflicting paradigms in minority education research'. In: SPOLSKY, B. (ed.) Language and education in multilingual settings. Clevedon: Multilingual Matters Ltd.\nSkutnabb–Kangas,T.1988.Minority education:from shame to struggle.Clevedon: Multilingual Matters Ltd.\nIerney, W. G. 2000. Undaunted courage: life history and the postmodern challenge. In: DENZIN, N. K. & LINCON, Y. S. (eds.) Handbook of qualitative research. London: Sage Publications.\nTsung, L. T. H. & Cruickshank, K. 2009. Mother tongue and bilingual minority education in China. International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 12, 549 - 563.\nWang, Y. & Phillion, J. 2009. Minority language policy and practice in China: the need for multicultural education. International Journal of Multicultural Education, 11, 114.\nYin, R. 1994. Case study research: design and methods. United States of America: Sage Publications.\n② Lamber, in Landry and Allard, 1991


ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིངIOL Tib J380ལས་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་དཔྱད་པ། | ཀྲུང་གོ་བོད་ཀྱི་དྲ་བ།\n2021-01-07 10:47:36 ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་༢༠༢༠ ལོའི་དེབ་༢ པའི་སྟེང་དུ་བཀོད། སྨན་ཤུལ་རིན་ཆེན་རྡོ་རྗེ། ཀློག་གྲངས།\n[ནང་དོན་གནད་བསྡུས།] དཔྱད་རྩོམ་འདིར་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་ཁབ་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་ཉར་བའི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ IOL Tib J380 ཆ་ཚང་ནི་འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད་ཀྱི་ཚན་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ཡིག་ཚགས་འདིའི་ནང་བཀོད་པའི་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་དེ་སྡེ་དགེ་བཀའ་འགྱུར་གཙོ་བྱས་པའི་བཀའ་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མའི་ནང་སེང་གེ་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བསྒྱུར་བར། གླིང་རྗེ་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང་དང་འབྲེལ་ནས་གེ་སར་ཞེས་པ་ཞང་ཞུང་སྐད་དང་། སེང་གེ་ཞེས་པ་ལེགས་སྦྱར་སྐད་ཡིན་རུང་། དེ་གཉིས་ཀའི་དོན་འདྲ་མཚུངས་ཡིན་པར་རིགས་འདེད་བྱས་ཡོད། \n[བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ།] ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་། འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད། གེ་སར་རྒྱལ་པོ། བཀའ་འགྱུར། སེང་གེ་རྒྱལ་པོ།\nཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་IOL Tib J380 ལས་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྐོར་གྱི་ཡིག་ཆ་འདི་ཆེས་ཐོག་མར་ང་ལ་གནང་མཁན་རྒན་པ་ཚབ་པ་སངས་དབང་འདུས་ལགས་ཡིན་ཞིང་། དེ་དུས་ཚིག་རྐང་བརྒྱད་མ་གཏོགས་མེད་དེ། ཀུན་པོའི་སྤྱན་སྔར་འབུལ་ན་འདི་ལྟ་སྟེ།\nཞེས་པ་ལྟར་ཡིན་ཞིང་། རྒན་ལགས་ཀྱིས་གསུངས་དོན། “ཡི་གེ་འདི་ལ་པར་རིས་མེད། ཁོ བོ་2009 ལོར་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་ཁབ་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་ཟླ་གཅིག་རིང་ཏུན་ཧོང་བོད་ཀྱི་གཏེར་ཡིག་ཞལ་མཇལ་ཞུ་བའི་སྐབས་བཤུ་བྲིས་བྱས། ཡི་གེ་འདིའི་ནང་གི་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་བྱ་བ་དེ་གླིང་རྗེ་གེ་སར་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་མེད་དཔྱད་པར་འཚལ། ཡིག་ནོར་ཡང་མཆིས།” ཞེས་གསུངས་མོད། གཅིག་ན་རང་གི་ཡོན་ཚད་དམའ་བ་དང་། གཉིས་ན་ཡིག་ཆ་འདིའི་མགོ་རྔ་མི་ཚང་བས། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆེད་ལས་མཁས་པ་སྐོར་ཞིག་ལ་བཀའ་འདྲི་མི་བྱེད་ཐབས་མེད་བྱུང་། འོན་ཀྱང་ལ་ལས་མོ་ཡིག་ཅིག་ཡིན་པ་འདྲ། གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་ཆབ་སྲིད་དང་འདྲ་བས་ཅི་བྱ་དོན་འགྲུབ་ཀྱི་མོ་བཟང་པོ་ཞིག་འདུག་ཟེར། ལ་ལས་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་ལ་དད་པའི་བྱིན་རླབས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་གནས་པ་དག་སེམས་དཔའ་ཞིང་སེང་གེ་དང་འདྲ་སོགས་ཟེར། དེ་ལྟར་ལོ་ངོ་དུ་མ་འགོར་རྗེས། སྟབས་ལེགས་པ་ཞིག་ལ་དབྱིན་ཇིའི་བོད་རིག་པ་མཁས་པ་ཞིག་གི་མཚམས་སྦྱོར་འོག དྲ་ཐོག་ནས་ཤོག་དྲིལ་གཅིག་བུ་ཅན་གྱི་ཡིག་ཆ་འདི་མགོ་རྔ་ཁ་ཚང་བར་ཕབ་ལེན་བྱས་ཐུབ་སོང་བས། ད་ལན་ཡིག་ཆ་འདིའི་མ་ཡིག་ཆ་ཚང་དང་ང་རང་གི་ཐོག་མའི་དཔྱད་པ་དེ་ཀུན་པོའི་སྤྱན་སྔར་འབུལ་བ་གཤམ་གསལ་ལྟར་ཡིན།\nདང་པོ། ཏུན་ཧོངཡིག་རྙིང་IOL Tib J380 ལས་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པའི་སྐོར་གྱི་མ་ཡིག་ཆ་ཚང་།\nམན་ཛུ་ཤྲྀ། ཏན་ཏྲ་ལས་འབྱུང་བ།། །།\nཙེ་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག།།གངས་ཀྱྀ་རྀ་ཡི་ཐིལ་ན་གནས། །བྱང་གི་ཕྱོགས་ན་རྟེན་པ་ཡྀ།། ཡུལ་རྣམས་ཀུན་ལ་དབང་སྒྱུར་ཏེ། ། རྒྱལ་པོ་དེ་ནྀ་དུས་གཅིག་ན།། མྱི་ཤེས་བྱིས་པའི་ཡུལ་ཀྱིས་ནི། །ཕྱག་དར་ལ་ནྀ་མཆོད་རྟེན་བྱས།། བྱང་ཆུབ་དུ་ནྀ་སེམས་ཀྱང་བསྐྱེད། ། ། གང་ན་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས།།བདུད་རྩྀ་དམ་པ་མྱེད་གྱུར་པ། ། དེ་དུས་དག་ནྀ་སྐྱེས་གྱུར་ཏེ། །དམ་ཆོས་མཆོག་ནྀ་འགྱུང་[འབྱུང་]བར་བྱའ། ། ། དེ་སྐད་སྨོན་ལམ་བཏབ་པས་ན།། དེ་ཡི་བསོད་ནམས་རྣམ་སྨྱིན་པས། །རྒྱལ་རིགས་ཆེན་པོར་སྐྱེ་བར་འགྱུར། །མཐའ་འཁོབ་པའྀ་བདག་པོ་སྟེ། །ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་འཆང་ཆོས་དང་ལྡན།།ཆོས་ལ་ཤིན་དུ་དགའ་བ་ཡིན། །དགེ་བའྀ་བཤེས་དང་རྟག་ཏུ་སྟེན།།ཤེས་རབ་ལྡན་ཞིང་ཡིད་གཞུངསྟེ། ། །ཟབ་མོའི་ཆོས་ལ་ཤིན་ཏུ་མོས། །རྟོག་པའྀ་བློ་ཅན་བསྒོམས་པའྀ་ངང་།།གདོན་མྱི་ཟ་བར་རྒྱལ་མཆོག་དེ། །སངས་རྒྱས་བྱ་བ་བྱེད་པར་འགྱུར། །མཐའ་འཁོབ་སྐྱེ་བོ་སྡིག་ཅན་རྣམས།།དམ་ཆོས་རྣམ་པར་སྤངས་པ་ལ། །སངས་རྒྱས་སྤྱོད་ཡུལ་ཟབ་མོ་སྟེ།།སྔགས་གྱྀ་འབྲས་བུར་མྱི་ཤེས་པས། །སྔགསར་རྒྱུད་ལ་མོས་མྱེད་དེ།།དེ་ཚེ་ངན་པའྀ་བློ་ཡང་འབྱུང་། །ཕྱིས་ནྀ་སྔགས་འཆང་སྔོན་ཚེ་ལ།།འགྲོགས་པར་གྱུར་པ་ཤེས་རབ་ཅན། །བསམ་གཏན་འཇབ་ལ་བརྩོ[ན་པ་དང་། །སྔ]གས་དང་རྒྱུད་ལ་འཇིགས་མྱེད་རྙེད། །མོས་པ་ཆེན་པོ་བདགྀ་ལས།།ཡོངས་སུ་བསྔོ་བས་དེ་བསྟེན་ཏེ། །ལྷ་[མོ] ཏ་ར་སྟོབས་ཆེན་མོ། །བློ་ལྡན་དེ་[ནྀ]སྒྲུབ་པར་འགྱུར། །དེ་ནས་མཐའ་འཁོབ་རྣམས་ལས་རྒྱལ།།ཡྀ་ཟྡེ་ལས་སྩོགས་རྟེན་པ་དང་། ། །ལ་ར་གོའུ་ར་མཐར་ཕྱིན་དུ། །ཡུལ་ཀྱྀ་དབུས་ཀྱང་གནོན་པར་འགྱུར།།དགྲ་མྱེད་གནོད་པ་མྱེད་པ་རུ། །མ་ག་དེའི་རྒྱལ་པོར་འགྱུར།།དེ་ནི་འབྲོག་འདི་ཕན་ཅད་དུ། །ཤར་ཕྱོགས་རྒྱ་མཚོ་རྟེན་པའྀ་རྣམས།།རྩང་པོ་ཕན་ཅད་བློ་ལྡན་པ། །བྱང་ཕྱོགས་གངས་རྀ་དེ་བཞིན་ཏེ། ། །དེ་ན་ཀ་ག་པུ་རྀ་དང་།།ཤྀ་རྀང་གེའྀ་གྲོང་ཁྱེར་དང་། །དེ་དག་ཀུན་ཀྱྀ་ས་བདག་སྟེ།།སྟོན་པའྀ་བསྟན་པ་འབར་བར་བྱེད། ། །གེ་སའྀ་ར་ཞེས་བྱ་བ་ལྔ། །[ཞེས་བསུབས་ཐིག་འཐེན་ཞིང་ཞབས་ན་ཡི་གེ་ཆུང་ངུས།ཀེ་ས་ར་ཞེས་བྱ་བ་ལྔ། །ཞེས་བཅོས་ཡོད།]ཕམ་པར་བྱས་ནས་རྒྱལ་པོ་དེ།།དེ་དག་གྀ་ནི་རྒྱལ་པོ་བྱེད། །སེང་གེ་སྐྱེས་པ་དེ་དག་ནྀ།།དེ་ཚེ་དྲུང་ནས་བྱུང་བར་འགྱུར། །གངས་རྀ་ཤར་ཕྱོགས་རྒྱ་མཚོའི་དྲུང་།།དེ་ན་གནས་ཤྀང་རྟེན་པ་ཡྀ། །འགྲོ་བ་ཐམས་ཆད་ཀུན་ཀྱི་ཡང་།།རྒྱལ་རིགས་དེ་ནྀ་རྒྱལ་པོ་བྱེད། །གེ་སར་རྒྱལ་པོ་སྲིད་བདེ་འདོད་དང་། །བྱིན་དའི་གསེབ་ན་གནས་པ་དག། །རྟག་པར་དེ་ལ་རྟེན་གྱང་འཆའ། ། །ཡུལ་ཀྱི་དབུས་ན་གནས་པ་དང་།།རྫོང་ན་འཁྲ་ཞིང་རྟེན་འཆ་དང་། །རྒྱ་མཚོའི་འགྲམ་ན་གནས་པ་སྟེ།བྱང་དང་ཤར་ན་རྟེན་ཆ་བའི། ། །སེང་གེ་བཏགས་པ་འགྲོ་དང་འོང་། །སོམ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱལ་འདས་ནས།།གོའུ་རྀའི་སྐྱེ་བོ་ཞིག་གྱུར་ཏང་། །དེ་ནྀ་ཐེ་ཙོམ་མྱེད་ལར་[པ་]རུ། །རྒྱལ་རིགས་རྒྱལ་པོར་འགྱུར་བ་ཡིན།།རྟག་དུ་འཕེལ་ཞིང་ཆེར་གྱུར་པས། །དེའྀ་སྐྱིད་པ་རྒྱས་པར་འགྱུར།།དེ་ལྟར་སྐྱིད་པ་འཕེལ་གྱུར་ནས། ། །སྲིད་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་བརྟན་པར་འགྱུར། །ལོ་ནི་བརྒྱད་ཅུར་འཚོ་བ་སྟེ།།བདུད་དང་བདུད་ནྀ་དེ་བཞིན་གཞན། །དེ་ནས་རྒ་བས་ཟིལ་ནོན་ཏེ།།འཆི་བའྀ་དུས་བྱས་མཐོ་རིས་འགྲོ། །ལྷ་ཡི་འཇིག་རྟེན་བདེ་བ་ལ།།ཡུན་རིང་དུས་སུ་སྤྱོད་སྤྱོད་དེ། །དེ་ནས་འཆི་འཕོས་ལས་ཀྱི་དབང་།།སྔོན་ཚེ་ཉོན་མོངས་བཅས་བྱས་པས། །བྱོལ་སོང་ཁྲོད་དུ་ཟླ་ཅིག་ཏུ།།ཀླུ་རྗེ་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོར་འགྱུར། །དེ་ནས་ལུས་དེ་ཞིག་གྱུར་ནས།།མྱིའི་ནང་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར། །དེར་ནྀ་རྒྱལ་རིགས་བློ་ལྡན་ཞིང་། །ཚོང་གིས་འཚོ་བ་འཇིགས་མྱེད་དེ།།དགེ་བའི་བཤེས་ལ་རྟེན་བཅས་ནས། །རྒྱལ་བའི་བསྟན་ལ་དད་པར་འགྱུར།།རིག་བྱེད་རྒྱལ་པོ་རྫུ་འཕྲུལ་ཅན། །ན་ར་དེ་བའི་གྲུབ་པར་འགྱུར།།དེས་ནྀ་སྔགས་བསྒྲུབས་དེའི་ཚེ། ། །དགའ་དགུར་ཀུན་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར།།སྔགས་འཆང་ཀུན་ཀྱྀ་རྒྱལ་པོའི་མཆོག ། །དཔལ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་པ་ཡིན།།དེའི་ཚེ་འཁོར་ལོ་སྒྱུར་ཞེས་བྱ། ། །མྱིང་ནྀ་ཙིད་ཏྲ་ཀ་ལ་ཡིན།།སྔགས་འཆང་རྣམས་ལ་དེ་ཡྀ་ཚེ། །བློ་ལྡན་དེ་ནྀ་ཆོས་ཀྱང་སྟོན།།ལོ་གྲངས་བྱེ་བ་བརྒྱད་ཅུའི་ཕྱག། ། །དགུ་དང་བདུན་དུ་དེ་ཡི་ཚེ།།ལྷ་དང་མྱྀ་ཡྀ་ལོངས་སྤྱོད་ལ། །འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོར་འགྱུར།།དེའྀ་འཁོར་ཀྱང་དེའི་ཚེ། ། །ན་ཅུང་བྱེ་བ་དྲུག་ཅུར་འགྱུར། །དེ་ནས་དེ་ནྀ་ལུས་ཞིག་ནས།།ལྷ་མོ་ཏ་རས་བསྐུལ་བྱས་ཤིང་། །ལྷའྀ་དབང་པོར་འགྲོ་བར་འགྱུར།།དེར་ནི་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱང་སྟོན། །དེ་ནས་རིམས་གྱིས་རྒྱལ་པོ་དེ།།བྱང་ཅུབ་མཆོག་ཏུ་གཞོལ་བར་འགྱུར།། །། །།མན་ཛུ་ཤྲྀ། ཏན་ཏྲ་ལས། ཚིགས་བཅད་ཉྀ་ཙེ།།བྱ་གག་ལོ་ལ། ཕོ་བྲང་ཟུང་ཀར་དུ།ཞུ་ཅེན་ཀྱི་ལོ་ཙ་པ་བན་དེ་དར་མ་ཏ་ཤི་ལས་བསྒྱུར་པ་རྫོགས་སྰོ།། །\nཞེས་པ་ལྟར། མ་ཡིག་ཆ་ཚང་ལ་བསྡོམས་པའི་ཚིག་རྐང་115 དང་། ཀེ་ས་ར་སོགས་ཚིག་རྐང་17 མཆིས། གཞུང་གི་དཀྱུས་སུ་གུག་རྟགས་འབྲིང་བོ་བྱིན་པ་ནི་ཡི་གེ་ཆད་པའམ་མི་གསལ་བ་ང་རང་གིས་བསྐངས་པ་ཡིན། ཡིག་ཆ་འདིའི་ཚིག་སྦྱོར་ལ་འབྲེལ་སྒྲ་དེའང་ཚེག་ཁྱིམ་གཅིག་ལྟར་བཏོན་ན་ད་གཟོད་ཚེག་བར་དོ་མཉམ་པ་ཞིག་འདོན་ཐུབ། ཡིག་ཆ་འདིའི་དབུར། “མན་ཛུ་ཤྲྀ། ཏན་ཏྲ་ལས་འབྱུང་བ་”ཞེས་པ་ནི་འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད་ལ་གོ་ཞིང་། མན་ཛུ་ཤྲྀ། ཞེས་པ་ནི་འཇམ་དཔལ། ཏནྟྲ། ཞེས་པ་ནི་རྒྱུད་ཅེས་པའི་སྐད་དོད་དེ། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་མཛད་པའི་རྩ་རྒྱུད་ཀྱི་འགྲེལ་བ་བཻ་སྔོན་ལས། “ཏན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཏ་ནུ་ལུས་དང་ཏྲ་ཡ་སྐྱོབ་པ་ལ་འཇུག་པའི་དབང་གིས་ལུས་སྐྱོབ་པ་ཞེས་པ་སྟེ། དེ་འདྲ་བའི་དོན་ཟབ་མོའི་གཞུང་འདི་ཉིད་ལས་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་གནས་པའི་དོན་གྱིས་རྒྱུད་ཅེས་བྱེད་ལས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བཏགས་པ་ཡིན་” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ལགས།\nམཇུག་བྱང་དུ“ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་བན་དེ་དར་མ་ཏ་ཤི་ལ་”ཞེས་པ་ནི། དྷརྨ་ཏཱ་ཤཱི་ལ་ཞེས་ཀྱང་འབྲི། “མཚན་གཞན་ལ་ཆོས་ཉིད་ཚུལ་ཁྲིམས་ཟེར། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་སྐབས་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཡིན།” འདི་བས་ད་དུང་ཡུམ་བསྡུས་པ་བརྒྱད་སྟོང་པ་རྒྱ་དཔེ་རྒྱས་པ་ཕྲེང་བ་ཅན་ལུགས་བམ་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་དང་ལེའུ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་པ་བསྒྱུར་ཅིང་། དུས་ཕྱིས་ལོ་ཙཱ་བ་རིན་ཆེན་བཟང་པོས་ཡུལ་དབུས་ཀྱི་འགྲེལ་བ་དང་བསྟུན་ནས་བཅོས་ཤིང་ཞུས་ཏེ། འབྲོམ་སྟོན་པ་རྒྱལ་བའི་འབྱུང་གནས་དང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་རྒྱ་དཔེ་གསུམ་ལ་གཏུགས་ནས་ལན་གཉིས་སུ་གཏན་ལ་ཕབ་པ་སོགས་ལ་བལྟས་ན། ཁོ་རང་གི་འགྱུར་དེ་དུས་ཕྱིས་ཀྱི་མཁས་པས་ཞུ་དག་མཛད་དེ་གཏན་ལ་ཕབ་པ་ལས། ཁོ་རང་གི་དུས་སུ་གཏན་ལ་ཕབ་མ་ཐུབ་པ་འདྲའོ། །འདིའང་ཡིག་ཆ་འདི་ཉིད་འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད་ལས་ཚིགས་བཅད་ཐུང་ཐུང་ཞིག་ཡིན་མོད། བཀའ་འགྱུར་གྱི་གཞུང་དངོས་སུ་གཏན་ལ་ཕབ་མ་ཐུབ་པ་དང་འདྲའོ། །དེས་ན་“བྱ་གག་ལོ་”ནི་ཆོས་ཉིད་ཚུལ་ཁྲིམས་ཟེར་བ་ཁོང་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་རྗེས་ཀྱི་ས་བྱ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་769 འམ། ལྕགས་བྱ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་781 གམ། ཆུ་བྱ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་793 ནང་གི་གཅིག་ཡིན་དགོས་ཤིང་། “ཕོ་བྲང་ཟུང་ཀར་”ནི་“ལྷོ་ཁ་གྲོང་ཁྱེར་གྲ་ནང་རྫོང་གི་བསམ་ཡས་དགོན་པའི་གཞོགས་ནུབ་ཀྱི་མི་རིང་བའི་ས་ན་མཆོད་རྟེན་དཀར་པོ་ཞིག་འདུག་པ་དེའི་རྒྱུད་དུ་རེད་ཟེར།” ད་ནི་བཀའ་འགྱུར་གཞུང་དུ་འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད་ལས་ཚིགས་བཅད་ཐུང་ཐུང་འདི་ཇི་ལྟར་བསྒྱུར་ཡོད་པ་དང་བསྒྱུར་མཁན་སུ་ཡིན་སོགས་ཞུའོ། །\nསྡེ་དགེ་བཀའ་འགྱུར་ལས་རྒྱུད་འབུམ་ལ་པུ་ཏི་ཉི་ཤུ་ཞེས་པའི་བཅུ་གཉིས་པ་“རྒྱུད་འབུམ་ན”ཤོག་ངོས་88 གྱི་ཉིན་ནས་334 བར། དཔལ་ལྷ་བཙན་པོ་ལྷ་བཙུན་པ་བྱང་ཆུབ་འོད་ཀྱི་བཀས། རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་དགེ་བསྙེན་ཆེན་པོ་ཀུ་མཱ་ར་ཀ་ལ་ཤ་དང་། སྒྲ་བསྒྱུར་གྱི་ལོཙྪ་བ་དགེ་སློང་ཤཱཀྱ་བློ་གྲོས་ཀྱིས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པའི། འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གྱི་རྩ་བའི་རྒྱུད་བཞུགས་པ་དང་། དེའི་བར་གྱི་ཤོག་ངོས་321གི་ཉིན་ནས་322 ཀྱི་ཉིན་བར། ཚིགས་བཅད་ཐུང་ཐུང་འདིའི་འགྱུར་ཡིག་བཞུགས་པ་གཤམ་གསལ་ལྟར་ཡིན།\nཡི་གེ་བ་མིང་རྒྱལ་པོར་འགྱུར། །གངས་ཅན་རི་ཡི་ནང་གནས་པ། །བྱང་གི་ཕྱོགས་ལ་བརྟེན་པ་ཡི། །དེ་ཚེ་རྒྱལ་རིགས་རྒྱལ་པོ་དེ། །ཡུལ་མི་ཀུན་ལ་སྤྱོད་པར་འགྱུར། །མི་ཤེས་བྱིས་པར་གྱུར་པ་ཡི། །མཆོད་རྟེན་ས་རྡུལ་གྱིས་བྱས་པས། །འགྲན་ཟླ་མེད་ཅིང་གནོད་མེད་པར། །མ་ག་དྷཱ་ཡི་རྒྱལ་པོར་འགྱུར། །ཤར་ཕྱོགས་རྒྱ་མཚོར་བརྟེན་ནས་ནི། །དེ་འདི་འབྲོག་གི་མཐར་ཐུག་པར། །བློ་ལྡན་ལོ་ཧི་ཏ་ལས་གཞན། །བྱང་དུ་དེ་བཞིན་ཁ་བ་ཅན། །ནུབ་ཏུ་ཀཱ་ཤིའི་ཉམས་དགའི་གྲོང་། །རྩེ་མོ་ཞེས་བྱའི་གྲོང་དེ་བཞིན། །འདི་ཡི་ནང་དུ་རྒྱལ་པོ་ནི། །སྟོན་པའི་བསྟན་པ་གསལ་བྱེད་པ། །དེ་ནི་སེང་གེ་ལྔ་ཞེས་བྱ། །ཕམ་ནས་རྒྱལ་པོས་གཞན་ཡང་ཕམ། །སེང་གེ་ལས་སྐྱེས་ཐམས་ཅད་དེའང་། །དེ་ཚེ་རྩ་ནས་རྣམ་པར་བཤིག །གངས་ཅན་ནང་དང་ཤར་ཕྱོགས་དང་། །རྒྱ་མཚོ་བཅུ་ཡི་འགྲམ་གནས་ནས། །དེ་ཚེ་རྒྱལ་རིགས་བརྒྱད་པོ་དེ། །ཡུལ་མི་དག་ནི་ཀུན་ལ་སྤྱོད། །ལྷ་སོགས་སེང་གེ་རྒྱལ་པོ་ནི། །གཡོན་ཅན་གཞན་ལ་བརྟེན་པ་དང་། །འབིགས་བྱེད་ནང་ན་གནས་པ་ལ། །དེས་ཀྱང་རང་གི་རྒྱལ་པོ་བྱས། །བགྲོད་དཀའ་ཞེས་བྱའི་ཡུལ་དབུས་སུ། །དུག་ཅེན་རྒྱལ་བས་རྣམ་རྒྱལ་བྱས། །བྱང་ཤར་ཀུན་ལ་གནས་པ་ཡི། །སེང་གེ་ཞེས་བྱ་དེ་བཞིན་གཞན། །ཟླ་བ་ཞེས་བྱའི་རྒྱལ་པོ་འདས། །དེ་ཚེ་གོ་ཌཱའི་སྐྱེ་བོའང་འཇིག །དེ་ཚེ་རྒྱལ་རིགས་ས་ཡི་བདག །འབྱུང་བར་འགྱུར་བར་ཐེ་ཚོམ་མེད། །རྒྱལ་པོ་མངོན་འཕེལ་སྐྱེ་ཞེས་བྱ། །དེ་ཡི་ལོངས་སྤྱོད་འཕེལ་བར་འགྱུར། །དེ་ཚེ་རྒན་པོར་གྱུར་པ་ན། །དེ་ཡང་གཡོ་བ་མེད་པར་སོང་། །ལོ་ནི་བརྒྱད་ཅུར་འཚོ་བ་སྟེ། །དེ་བཞིན་གཞན་ནི་བདུན་དང་བདུན། །དེ་ནས་འཁོགས་པས་ཟིལ་མནན་ནས། །དུས་བྱས་ལྷ་ཡི་གནས་སུ་སོང་། །ཡུན་རིང་ལྷ་ཡི་བདེ་བ་ནི། །དེ་ཚེ་རྒྱལ་པོས་རྗེས་སུ་མྱོང་། །སྔོན་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པས། །ལས་ཀྱི་ཡང་ནི་ཤི་འཕོས་ཏེ། །རྫུ་འཕྲུལ་ཆེན་པོ་ཀླུ་ཡི་རྒྱལ། །བློ་ལྡན་དུད་འགྲོ་ནང་དུ་གནས། །ཚོང་པ་སྔགས་ནི་གྲུབ་པ་སྟེ། །ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་བློ་བྱེད་ཅིང་། །དེ་ཚེ་རིག་པའི་རྒྱལ་པོ་དང་། །དེ་ཚེ་བདེ་འགྲོ་དག་ཏུ་གྱུར། །དེ་ཡི་ཚེ་ན་འཁོར་ལོས་སྒྱུར། །སྣ་ཚོགས་ཏོག་ཅེས་རྒྱལ་པོར་འགྱུར། །དེ་བཞིན་དུ་ནི་བློ་ལྡན་དེ། །དེ་ཚེ་རིག་འཛིན་ཆོས་ཀྱང་འཆད། །ལོ་ནི་བྱེ་བ་བརྒྱད་ཅུ་དང་། །དེ་ཚེ་དགུ་དང་བདུན་དུ་འགྱུར། །ལྷ་དང་མི་ཡི་བདེ་བ་ཡིས། །འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བར་འགྱུར་བ་ཡིན། །དེ་ཡི་འཁོར་དུ་བུ་མོ་ནི། །བྱེ་བ་དྲུག་ཅུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར། །དེ་ནས་དེ་ནི་ལུས་ཞིག་ནས། །ལྷ་མོ་སྒྲོལ་མ་མཉེས་བྱས་ཏེ། །ལྷ་རྣམས་བདག་པོར་སོང་ནས་ནི། །དེར་ནི་ཆོས་ཀྱང་སྟོན་པར་བྱེད། །རྒྱལ་པོ་དེ་ནི་མཐར་གྱིས་སུ། །མྱུར་དུ་བྱང་ཆུབ་གཞོལ་བར་འགྱུར། །\nཞེས་པ་ལྟར། དཔལ་ལྷ་བཙན་པོ་ལྷ་བཙུན་པ་བྱང་ཆུབ་འོད་ནི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པར་ཨ་ཏི་ཤ་བོད་དུ་གདན་འདྲེན་ཞུ་མཁན་སྟོད་མངའ་རིས་ཀྱི་ལྷ་བླ་མ་ཞེས་པ་རབ་བྱུང་གི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ཡིན་པས། རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་དགེ་བསྙེན་ཆེན་པོ་ཀུ་མཱ་ར་ཀ་ལ་ཤ་དང་། སྒྲ་བསྒྱུར་གྱི་ལོཙྪ་བ་དགེ་སློང་ཤཱཀྱ་བློ་གྲོས་ཞེས་པ་གཉིས་ཀྱང་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ཡིན་དགོས། འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད་ལ་བསྡོམས་པའི་ཤོག་གྲངས་88→334=246 ཡོད། ཚིགས་བཅད་ཐུང་ཐུང་འདི་ཤོག་གྲངས་246-(334-321)=246-31=215 ལ་ཁེལ། དེ་ནས་སེང་གེ་ལྔ་སོགས་ཚིག་རྐང་ 16 ཡོད། འདིའི་ཁྲོད་དུ་ཏུན་ཧོངཡིག་རྙིང་IOL Tib J380 ལས་སྟོད་ཀྱི་“བྱང་ཆུབ་དུ་ནྀ་སེམས་ཀྱང་བསྐྱེད། །”ཞེས་པ་ནས་“ཡུལ་ཀྱྀ་དབུས་ཀྱང་གནོན་པར་འགྱུར། །”སོགས་ཚིག་རྐང་35 མེད་པ་དང་། བར་གྱི་“དེའྀ་སྐྱིད་པ་རྒྱས་པར་འགྱུར། །”སོགས་ཚིག་རྐང་3མེད། མཇུག་གི་“དེ་ནས་ལུས་དེ་ཞིག་གྱུར་ནས། །”ཞེས་པ་ནས་“དཔལ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་པ་ཡིན། །” སོགས་ཚིག་རྐང་ 12 མེད།\nབཀའ་འགྱུར་(དཔེ་བསྡུར་མ)དེབ་88 ནང་འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གྱི་རྩ་བའི་རྒྱུད་ཡོད་དེ། ཤོག་ངོས་354 ནས་938 བར་ནང་གསེས་ཚན་པ་སུམ་ཅུ་སོ་དྲུག་ཡོད། ཆེས་མཇུག་མཐའི་ཚན་པ་སོ་དྲུག་པ་ནི་ཕན་ཡོན་དང་ཉེས་དམིགས་ཀྱི་ནུས་པ་བསྟན་པའི་ལེའུ་སྟེ་ཤོག་ངོས་837 ནས་938 བར་ཡིན། དེའི་ནང་གི་ཤོག་ངོས་908 ནས་909 བར་ན་གོང་གི་ཚིགས་བཅད་རྣམས་ཡོད་དེ། དེའི་ཁྲོད་དུ་དཔེ་བསྡུར་ཞུས་པའི་ཡི་གེ་བཅོ་བརྒྱད་ཡོད་པ་གཤམ་གསལ་ལྟར་ཡིན།\n“ཡི་གེ་བ་[《སྣར》《ཞོལ》ར།]མིང་རྒྱལ་པོར་འགྱུར། །གངས་ཅན་རི་ཡི་ནང་གནས་པ། །བྱང་གི་ཕྱོགས་ལ་བརྟེན་[《གཡུང་》《པེ》《སྣར》རྟེན།]པ་ཡི། །དེ་ཚེ་རྒྱལ་རིགས་[《ཁུ》རིག]རྒྱལ་པོ་དེ། །ཡུལ་མི་ཀུན་ལ་སྤྱོད་པར་འགྱུར། །མི་ཤེས་བྱིས་པར་གྱུར་པ་ཡི།[《གཡུང་》《པེ》《སྣར》《ཞོལ》ཡིས།] །མཆོད་རྟེན་ས་རྡུལ་གྱིས་བྱས་པས། །འགྲན་ཟླ་མེད་ཅིང་གནོད་མེད་པར། །མ་ག་དྷཱ་ཡི་[《སྣར》དྷ་ཡི།《ལི》《ཅོ》དྷཱ་ཡིས།]རྒྱལ་པོར་འགྱུར།[《གཡུང་》《ལི》《པེ》《སྣར》《ཅོ》《ཞོལ》གྱུར] །ཤར་ཕྱོགས་རྒྱ་མཚོར་བརྟེན་[《སྣར》རྟེན།]ནས་ནི། །དེ་འདི་འབྲོག་[《གཡུང་》ཆོ་འབྲོག《ལི》《པེ》《ཅོ》འདི་འགྲོག《སྣར》འདིར་འབྲོག]གི་མཐར་ཐུག་པར། །བློ་ལྡན་ལོ་ཧི་ཏ་ལས་གཞན། །བྱང་དུ་དེ་བཞིན་ཁ་བ་ཅན། །ནུབ་ཏུ་ཀཱ་ཤིའི་[《གཡུང་》《ལི》《པེ》《ཅོ》ཀ་ཤིའི།《སྣར》ཀ་ཤི།《ཞོལ》ཀཱ་ཤི།]ཉམས་[《ལི》ཉམ།]དགའི་གྲོང་། །རྩེ་མོ་ཞེས་བྱའི་གྲོང་དེ་བཞིན། །འདི་ཡི་ནང་དུ་རྒྱལ་པོ་ནི། །སྟོན་པའི་བསྟན་པ་གསལ་བྱེད་པ། །དེ་ནི་སེང་གེ་ལྔ་ཞེས་བྱ། །ཕམ་ནས་རྒྱལ་པོས་གཞན་ཡང་ཕམ། །སེང་གེ་ལས་སྐྱེས་[《ལི》《ཅོ》སྐྱེ།]ཐམས་ཅད་དེའང་། །དེ་ཚེ་རྩ་ནས་རྣམ་པར་བཤིག[《གཡུང་》《པེ》ཤིག] །གངས་ཅན་ནང་དང་ཤར་ཕྱོགས་དང་། །རྒྱ་མཚོ་བཅུ་ཡི་འགྲམ་གནས་ནས། །དེ་ཚེ་རྒྱལ་རིགས་བརྒྱད་[《ལི》《སྣར》《ཅོ》《ཞོལ》རྒྱལ།]པོ་དེ། །ཡུལ་མི་དག་ནི་ཀུན་ལ་སྤྱོད། །ལྷ་སོགས་[《སྣར》《ཞོལ》ཆོགས།]སེང་གེ་རྒྱལ་པོ་ནི། །གཡོན་ཅན་གཞན་ལ་བརྟེན་[《གཡུང་》《ལི》《པེ》《སྣར》《ཅོ》རྟེན།《ཞོལ》བསྟེན།]པ་དང་། །འབིགས་[《ལི》འབིག།]བྱེད་ནང་ན་གནས་པ་ལ། །དེས་ཀྱང་རང་གི་རྒྱལ་པོ་[《གཡུང་》《པེ》པོས།]བྱས། །བགྲོད་དཀའ་ཞེས་བྱའི་ཡུལ་དབུས་སུ། །དུག་ཅེན་རྒྱལ་བས་རྣམ་རྒྱལ་བྱས། །བྱང་ཤར་ཀུན་ལ་གནས་པ་ཡི། །སེང་གེ་ཞེས་བྱ་དེ་བཞིན་གཞན། །ཟླ་བ་ཞེས་བྱའི་རྒྱལ་པོ་འདས། །དེ་ཚེ་གོ་ཌཱའི་[《པེ》ཊཱའི།]སྐྱེ་བོའང་འཇིག །” ཞེས་པ་ལྟར། དཔེ་བསྡུར་ཞུས་པ་ལས་ཡི་གེ་ལ་ལ་བྲིས་ནོར་དང་། ལ་ལ་སྔོན་འཇུག་ཡོད་མེད། ལ་ལ་བྱེད་སྒྲ་ཡིན་མིན། ལ་ལ་འ་ཆུང་ཡོད་མེད། ལ་ལ་ས་མཐའ་ཡོད་མེད་ཙམ་ལས། སྤྱི་ཁོག་གི་ནང་དོན་ལ་གོ་བ་ལོན་པར་གནོད་བྱེད་དུ་འགྲོ་བ་ཅང་མེད་སྙམ།\nསྤྱིར་འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད་ནི་གསང་སྔགས་ཀྱི་གཞུང་ལེའུ་སུམ་ཅུ་སོ་དྲུག་ཅན། དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་མགོར་ལོ་ཙཱ་བ་ཤཱཀྱ་བློ་གྲོས་ཀྱིས་བསྒྱུར་བ་དང་། “འདིའི་ནང་དོན་ནི་གཙོ་བོར་འཇམ་དཔལ་དབྱངས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བཤད་ཡོད་པ་དང་། ཞོར་ལ་རྒྱལ་པོ་མི་ཡི་ལྷ་ནས་འོད་ལྡན་བར་རྒྱལ་པོ་བཅུའི་མིང་བསྟན་ནས། མཐར་རྒྱལ་སྲིད་ཉམས་ཏེ་མི་རིགས་གཞན་དག་གིས་སྲིད་དབང་བཟུང་བར་བཤད་ཡོད་ཅིང་། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དཔེ་ཆ་དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ་ཞེས་པའི་རྩོམ་པ་པོ་འགོས་ལོ་གཞོན་ནུ་དཔལ་དང་། ཡང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དཔེ་ཆ་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་ཞེས་པའི་རྩོམ་པ་པོ་དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ་གཉིས་ཀས། གོང་གསལ་འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད་ཀྱི་ཚོགས་དེ་རྣམས་ལ་འགྲེལ་བཤད་གནང་སྐབས། རྒྱལ་པོ་མི་ཡི་ལྷ་ནས་འོད་ལྡན་བར་གྱི་རྒྱལ་པོ་བཅུ་ནི་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་ནས་འོད་སྲུང་བར་གྱི་རྒྱལ་རབས་བཅུ་ཡིན་པ་དང་། དེ་ནས་བོད་སིལ་བུར་གྱུར་རྗེས་མཐར་བོད་ཀྱི་སྲིད་དབང་དེ་མི་རིགས་གཞན་དག་གིས་ཚོད་འཛིན་བྱེད་པའི་ལུང་བསྟན་བྱས་པ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་འདུག དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་མཛད་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཤོག་དྲིལ་ནང་། གོང་གསལ་འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད་ཀྱི་དཔེ་ཆ་དེ་རྒྱ་གར་ཡི་གེའི་ཐོག་བཀོད་པ་ཁོ་རང་གིས་དངོས་སུ་གཟིགས་མྱོང་བ་མ་ཟད། བལ་ཡུལ་དུ་ཡོད་པའི་རྡོ་རིང་ཞིག་གི་ལྡེབས་སུ་ཡང་གོང་གསལ་གྱི་ཚིག་དུམ་བུ་དེ་ཆ་ཚང་བཀོད་པ་དང་། རྒྱ་གར་གྱི་ཡི་གེའི་ཐོག་གི་འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད་ཀྱི་ནང་གསལ་བའི་རྒྱལ་པོ་བཅུ་པོ་དེ་ནི་བལ་པོའི་རྒྱལ་པོའི་མིང་ཡིན་པར་བལ་པོའི་ལོ་རྒྱུས་སུ་ཡང་གསལ་བས། དེ་ནི་འགོས་ལོ་དང་དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ་སོགས་ཀྱིས་བལ་པོའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིན་པ་མ་མཁྱེན་པར། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་སྦྱར་ནས་འགྲེལ་བཤད་གནང་བ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་བྲིས་གནང་འདུག་པ་དཔྱད་གཞི་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་སྙམ།” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། ང་ཚོའི་ཚིགས་བཅད་འདི་རྣམས་ལས་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པའི་ཚིགས་བཅད་དེ་ཁོལ་དུ་ཕྱུངས་ནས་གཤིབ་བསྡུར་ཞིག་བྱས་ནའང་ཧ་གོ་ཡོང་སྟེ།\nཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ལས། “ཀེ་ས་ར་ཞེས་བྱ་བ་ལྔ། །ཕམ་པར་བྱས་ནས་རྒྱལ་པོ་དེ། །དེ་དག་གྀ་ནི་རྒྱལ་པོ་བྱེད། །སེང་གེ་སྐྱེས་པ་དེ་དག་ནྀ། །དེ་ཚེ་དྲུང་ནས་བྱུང་བར་འགྱུར། །གངས་རྀ་ཤར་ཕྱོགས་རྒྱ་མཚོའི་དྲུང་། །དེ་ན་གནས་ཤྀང་རྟེན་པ་ཡྀ། །འགྲོ་བ་ཐམས་ཆད་ཀུན་ཀྱི་ཡང་། །རྒྱལ་རིགས་དེ་ནྀ་རྒྱལ་པོ་བྱེད། །གེ་སར་རྒྱལ་པོ་སྲིད་བདེ་འདོད་དང་། །བྱིན་དའི་གསེབ་ན་གནས་པ་དག ། །རྟག་པར་དེ་ལ་རྟེན་གྱང་འཆའ། ། །ཡུལ་ཀྱི་དབུས་ན་གནས་པ་དང་། །རྫོང་ན་འཁྲ་ཞིང་རྟེན་འཆ་དང་། །རྒྱ་མཚོའི་འགྲམ་ན་གནས་པ་སྟེ། བྱང་དང་ཤར་ན་རྟེན་ཆ་བའི། ། །སེང་གེ་བཏགས་པ་འགྲོ་དང་འོང་། །”ཞེས་པ་དང་།\nབཀའ་འགྱུར་ལས། “དེ་ནི་སེང་གེ་ལྔ་ཞེས་བྱ། །ཕམ་ནས་རྒྱལ་པོས་གཞན་ཡང་ཕམ། །སེང་གེ་ལས་སྐྱེས་ཐམས་ཅད་དེའང་། །དེ་ཚེ་རྩ་ནས་རྣམ་པར་བཤིག །གངས་ཅན་ནང་དང་ཤར་ཕྱོགས་དང་། །རྒྱ་མཚོ་བཅུ་ཡི་འགྲམ་གནས་ནས། །དེ་ཚེ་རྒྱལ་རིགས་བརྒྱད་པོ་དེ། །ཡུལ་མི་དག་ནི་ཀུན་ལ་སྤྱོད། །ལྷ་སོགས་སེང་གེ་རྒྱལ་པོ་ནི། །གཡོན་ཅན་གཞན་ལ་བརྟེན་པ་དང་། །འབིགས་བྱེད་ནང་ན་གནས་པ་ལ། །དེས་ཀྱང་རང་གི་རྒྱལ་པོ་བྱས། །བགྲོད་དཀའ་ཞེས་བྱའི་ཡུལ་དབུས་སུ། །དུག་ཅེན་རྒྱལ་བས་རྣམ་རྒྱལ་བྱས། །བྱང་ཤར་ཀུན་ལ་གནས་པ་ཡི། །སེང་གེ་ཞེས་བྱ་དེ་བཞིན་གཞན། །”\nཞེས་པ་གཉིས་གཤིབ་བསྡུར་གྱིས་བལྟས་ན། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་གི་ཀེ་ས་ར་ཞེས་པ་སེང་གེ་ཞེས་བསྒྱུར་བ་དང་། གེ་སར་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པ་ལྷ་སོགས་སེང་གེ་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བསྒྱུར་ཡོད། དེས་ན་ཀེ་ས་ར་ཞེས་པ་བོད་སྐད་དུ་གེ་སར་ཞེས་ཚིག་སྡུད་བརྒྱབ་མོད། གེ་སར་དེ་སེང་གེ་ཞེས་བསྒྱུར་དགོས་པ་ནི་“ཀེ་ས་རཱིན྄་ཞེ་ན་སེང་གེའི་མིང་། རལ་ཅན།” ཞེས་འགྲེལ་བ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་དམ། ཡང་མིན་ན་གེ་སར་ཞེས་པ་ཡང་སྙིང་སེང་གེ་རལ་བ་ཅན་ཏེ་སེང་ཕ་ལ་གོ་བས་སེང་གེ་ཆེན་པོ་ཞེས་བསྒྱུར་སྙམ། ད་དུང་བྱིན་དའི་ནང་ན་གནས་ཞེས་པ་དེ་འབིགས་བྱེད་ནང་ན་གནས་ཞེས་བསྒྱུར་ཡོད། འདི་ནི་བིནྡྷྱཿ ཞེས་པ་བྲིས་ནོར་ཤོར་ཏེ་བྱིན་ད་ཞེས་བྲིས་མོད། དོན་གྱིས་རི་བོ་འབིགས་བྱེད་རེད་ཅེས་དགེ་བཤེས་ཀོའུ་བ་བརྩོན་འགྲུས་ལགས་ཀྱིས་གསུངས། དེས་ན་འབིགས་བྱེད་ནི་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོའི་འགྲམ་གྱི་རི་རྩེ་མོ་ཤིན་ཏུ་རྣོ་བ་རཱ་མེ་ཤ་རི་ཞེས་གྲགས། ད་དུང་ཚིགས་བཅད་འདིའི་གོང་འོག་ན་མ་ག་དྷ་སོགས་ཀྱི་ས་མིང་ཡོད་དེ། གྲོང་ཁྱེར་མ་ག་དྷ་ནི་“རྒྱ་གར་གྱི་ཡུལ་དབུས་སུ་ཡོད་པའི་གནའ་རབས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་ཞིག་གི་མིང་སྟེ། དེང་སང་ཧིན་རྡུ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁོངས་གཏོགས་པི་ཧར་མངའ་སྡེའི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་ཅིང་། སློབ་དཔོན་ཐང་ཟན་ཛང་གི་ལམ་ཡིག་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བ་ལས། རྒྱ་གར་ཡངས་པ་ཅན་གྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་ཆུ་བོ་གངྒ་བརྒལ་མ་ཐག་ཏུ་ཡོད་པ་དང་། ཡུལ་དེའི་ལྷོ་ནུབ་ཀྱི་མཚམས་ལེ་དབར་བཞི་བརྒྱའི་ས་ན་ཆུ་བོ་ནེ་རཉྫ་དང་། དེ་ནས་ལེ་དབར་དྲུག་ལྷག་ཙམ་སོང་བའི་ལྷོ་ནུབ་ཏུ་རྡོ་རྗེ་གདན་མཆོད་རྟེན་དང་། མ་ཧཱ་བོ་དྷིའི་གཙུག་ལག་ཁང་། དེའི་མདུན་དུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་བཅས་ཡོད་པར་གསུངས་ཤིང་། མ་ག་དྷ་ཞེས་པའི་གོ་དོན་ནི་ཡུལ་དབུས་ཀྱི་ལྟེ་བ་སྟེ། འདི་ལ་ཁ་ཅིག་གིས་བྱིང་འཛིན་དང་འགའ་ཞིག་གིས་ཉམས་དཀའ་[དགའ་] ཞེས་བསྒྱུར་ཀྱང་རང་ལུགས་སུ་དབུས་གྱུར་འཆང་ཞེས་པ་ཡིན།” ཞེས་གསུངས་པས། གོང་གི་ཚིགས་བཅད་འདི་རྣམས་རྒྱ་གར་དང་བལ་བོ་སོགས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་གསལ་པའི་ལུང་བསྟན་ཡིན་པ་མངོན་གསལ་རེད།\nདེས་ན་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་བོད་བཙན་པོའི་རིང་གི་ལོ་ཙཱ་བས་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བསྒྱུར་བ་དང་། དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་བོད་སིལ་བར་ཐོར་བའི་རིང་གི་ལོ་ཙཱ་བས་སེང་གེ་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བསྒྱུར་བ་ཅིའི་ཕྱིར་རེད་ཅེ་ན། འདི་ནི་ལོ་ཙཱའི་གཞུང་ལུགས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་དེ། ལོ་ཙཱ་བས་འགྱུར་ཡིག་དེ་བོད་རང་གི་སྐད་ལ་བསྟུན་དགོས་པ་ཆོས་ཉིད་ཡིན་པས་ཐོག་མར་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བསྒྱུར་བ་དང་། “དེ་ནི་འགོས་ལོ་དང་དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ་སོགས་ཀྱིས་བལ་པོའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིན་པ་མ་མཁྱེན་པར། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་སྦྱར་ནས་འགྲེལ་བཤད་གནང་བ་” དང་ཆ་འདྲ་མོད། འོན་ཀྱང་མི་ལོ་སུམ་བརྒྱ་འགོར་རྗེས་ཀྱི་ལྷ་བླ་མ་བྱང་ཆུབ་འོད་ཀྱི་སྐབས་སུ་རྒྱ་གར་གྱི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་དེ་བོད་དུ་ཐེངས་མང་པོ་བསྒྱུར་ཟིན་པས། ལེགས་སྦྱར་སྐད་ཀྱི་སེངྒེ་ཞེས་པའང་བོད་མི་ཡོངས་ཀྱིས་དང་དུ་བླངས་ཟིན་པ་ལས། མུ་མཐུད་དུ་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བསྒྱུར་ན་བོད་བཙན་པོའི་རིང་དང་དེའི་ཡར་སྔོན་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་གེ་སར་དམག་གི་རྒྱལ་པོར་གོ་ཉེན་ཡོད་པས་ཡིན་སྙམ།\nསྤྱིར་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་གེ་སར་སྒྲུང་མ་བྱོན་གོང་ནས་ཡོད་དེ། གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་ཡར་སྔོན་དུ། “དེ་ལྟར་བོད་ཡུལ་མི་ཡི་འགྲོ་བ་དར། །དེ་ཚེ་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་བཅུ་གཉིས་དང་། །མཐའ་མར་རྒྱལ་ཕྲན་བཞི་བཅུས་མངའ་དབང་བྱས། །རྒྱལ་ཕྲན་དེ་རྣམས་འཐབ་རྩོད་གསོད་གཅོད་དགའ། །ལེགས་ཉེས་མི་རྩི་བཀྱོན་འབེབས་བཙོན་རར་འཛུད། །མཐའ་བཞིའི་རྒྱལ་པོས་རྟག་ཏུ་མནར་ཞིང་གཙེ། །རྒྱ་ནག་རྒྱལ་པོ་ཤིང་ལ་སྦྲུལ་ལྟར་འཁྲི། །རྒྱ་གར་རྒྱལ་པོ་ལུག་ལ་སྤྱང་ལྟར་འཇབ། །སྟག་གཟིག་རྒྱལ་པོ་བྱ་ཁྱུར་ཁྲ་ལྟར་རྒྱུག །གེ་སར་རྒྱལ་པོ་ཤིང་ལ་རྟ་[སྟ་]ལྟར་འཚབ། །འཐབ་ཏུ་མི་ཐུབ་བོད་ལ་དམག་གྲངས་ཉུང་། །ཡུལ་གཞན་འགྲོ་རུ་རྒྱལ་ཕྲན་གྱིས་མི་སྟེར། །ཐང་ལ་མི་ཆགས་བྲག་རི་བཙན་པོ་འཛིན། །བཟའ་བཏུང་མི་རྙེད་བཀྲེས་སྐོམ་སྡུག་བསྔལ་ཆེ། །བོད་ཡུལ་མི་རྣམས་རབ་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་ཆེ། ། འཕགས་པའི་ཐུགས་རྗེས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ཡིས། །གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་བོད་ཡུལ་རྗེར་གཤེགས་ནས། །བོད་འབངས་བདེ་ཞིང་སྐྱིད་པར་མཛད་པ་ཡིན། །” ཞེས་པ་ལྟར། མཐའ་བཞིའི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པ་བོད་དབུས་སུ་བྱས་པའི་ཤར་ལྷོ་ནུབ་བྱང་ཕྱོགས་བཞི་ན་ཡོད་པ་དང་། དེའི་ནང་གི་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་དེ་བྱང་ཕྱོགས་ན་ཡོད། དེང་སང་གི་ཁམས་དང་ཨ་མདོའི་འབྲོག་པ་ས་ཆ་རྣམས་དེ་དུས་གེ་སར་དམག་གི་རྒྱལ་པོའི་ས་ཕྱོགས་ཡིན་པ་འདྲ་སྟེ། “དེ་ནས་གེ་སར་དམག་གི་རྒྱལ་པོ་ཡི། །སྤྱི་དོན་སུམ་ཅུ་ཐམ་པ་བཤད་པ་ནི། ཕ་ནི་ཁྲི་གསུམ་ཁྲི་བཞེར་རྒྱལ་བ་ཡིན། །མ་ནི་བྱང་བཙུན་སྔོན་མོ་ཞེས་སུ་གྲགས། །ཁོ་རང་མིང་ནི་སྟག་བཞེར་ཁྲམ་རྒྱལ་ཟེར། །བཙུན་མོ་ལེགས་བཙུན་སྒྲོལ་མ་བྱ་བ་ཡིན། །བློན་པོའི་མིང་ནི་ཛི་ན་མི་དྲ་ཡིན། །སྲས་ནི་མདུང་རྩེ་གསུམ་པ་ཞེས་སུ་གྲགས། །ཡུལ་ཕྱོགས་བྱང་ཡིན་སྐར་མ་སྨིན་བདུན་འོག །ཕོ་བྲང་ལྕགས་མཁར་གླིང་དགུ་རྩེ་མཐོན་ཡིན། །འབངས་ནི་ལྷ་ཡི་རིགས་ཀྱི་མི་སྡེ་བཞི། །བསྐོ་ལུགས་ཕྱོགས་བཞིར་དཔག་ཆེན་མདའ་བཞི་འཕངས། །དུས་གཅིག་སུས་ཟིན་དེ་ལ་བསྐོ་བ་ཡིན། །འདུལ་བའི་སྟོན་པ་ལྷ་མོ་པན་རྩི་ཀ། །མཛད་པའི་ལས་སུ་ཕ་རོལ་དགྲ་དཔུང་འཇོམས། །གནོད་པའི་དགྲ་རུ་རུས་སྦལ་ནག་པོ་འོང་། །བབས་པའི་བདུད་དུ་མཚོན་གྱི་སྐལ་པ་འབབ། །འགེལ་བའི་ཁལ་ནི་གྱི་ལིང་རྟ་ལ་འགེལ། །ནོར་དུ་ལྕགས་ཀྱི་དུང་རྩེ་སྤྱོད་པ་ཡིན། །གོས་སུ་ཤིང་བལ་བཏགས་པ་གོན་ནོ་སྐད། །ཟས་སུ་ཤིང་ཏོག་སྣ་ཚོགས་ཟ་བ་ཡིན། །སྐད་ནི་ཀ་ར་ན་ཞེས་ལྷ་མིན་སྐད། །ཆད་ཁུངས་དང་པོ་བྱ་རྒྱལ་རྒོལ་[རྒོད་] ལས་ཆད། །སྤྱོད་པ་བོད་ལ་ཤིང་ལ་སྟེ་[སྟ་]ལྟར་འཚབ། །གླིང་དང་དུས་ཚོད་གནས་རིགས་སྐྱེ་གནས་དང་། །ཚེ་ཚད་ལུས་ཚད་རྒྱལ་པོ་བཞི་ཀ་མཐུན། །དེ་ནི་གེ་སར་དམག་གི་རྒྱལ་པོའི་ལོ་རྒྱུས་སོ། །” ཞེས་པ་རྒྱལ་རབས་རིན་ཆེན་སྤུངས་པ་ལས་དྲངས་པར་བཤད་པ་དང་། འདིའི་ནང་གི་“བློན་པོའི་མིང་ནི་ཛི་ན་མི་དྲ་ཡིན།” ཞེས་པ་ནི་“ལེགས་སྦྱར་སྐད་དེ། བོད་སྐད་དུ་རྒྱལ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཞེས་སུ་གྲགས་པ་འདི་ནི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བརྒྱད་པར་ཁ་ཆེའི་ཡུལ་དུ་བྱུང་བའི་ནང་པའི་པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། བོད་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱིས་ཁོང་བོད་ལ་གདན་དྲངས་ཏེ་བཀའ་དང་བསྟན་བཅོས་མང་དུ་བསྒྱུར་བ་དང་། འདུལ་བའི་བསྟན་པ་སྤེལ་བ་སོགས་བོད་ལ་དྲིན་ཅན་ལོ་པཎ་གསུམ་གྱི་ཡ་གྱལ་དུ་གྱུར་བའོ། །” ཞེས་པ་ལྟར། པཎྜི་ཏ་འདི་བ་ཚང་བྱང་ཕྱོགས་གེ་སར་དམག་གི་རྒྱལ་པོའི་བློན་པོར་ཡང་བསྡད་མྱོང་བས། ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་སྐབས་ཀྱི་གེ་སར་དམག་གི་རྒྱལ་པོ་དེ་གཉའ་ཁྲིའི་ཡར་སྔོན་གྱི་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་དང་མི་འདྲ་བར། འདིས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ལ་བློ་ཁ་ཕྱོགས་ཡོད་པ་མཚོན་ཞིང་། གེ་སར་དམག་གི་རྒྱལ་པོའི་ས་ཆའང་གནའ་བོའི་ཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་གྱི་སྒོ་ཆེན་པོའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པས་རེད་སྙམ་སྟེ། “བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལས། ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་ཝེར་ལ་གུ་ལང་གསེར་གྱི་བྱུ་རུ་ཅན་ལ་སོགས་པ་གྲགས་ཆེ་བ་བཅོ་བརྒྱད་བྱུང་བ་དེ་དག་གིས་ཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་སྟེ་མདོ་སྨད་ཀྱི་ཕྱོགས་ལ་སྒོ་དང་། དབུས་གཙང་གི་ཕྱོགས་ལ་བར། མངའ་རིས་ལ་དྭགས་ཀྱི་ཕྱོགས་ལ་ཕུག་ཅེས་བརྗོད་པར་བཤད།” འདིས་ཀྱང་མགོ་ལོག་རུས་མཛོད་དང་མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང་ནང་གེ་ཡི་མིང་ཅན་མང་བ་དེར་འགྲེལ་ཐུབ་ཀྱང་གཞན་ནས་སྤེལ་ཆོག དེ་ནས་བློན་པོ་བཀའི་ཐང་ཡིག་ནང་ཡུལ་ཁམས་རྒྱ་བསྐྱེད་མཐའ་དམག་རྣམས་བཏུལ་བའི་སྐབས། “གེ་སར་རྒྱལ་པོ་བོད་ལ་རྟ་[སྟ་]ལྟར་འཚབ། །རྫུ་འཕྲུལ་ཡ་མ་ཟུང་གིས་གེ་སར་བཏུལ། །འཕྲུལ་ཐབས་སྒྱོགས་དང་ལག་ཆ་གོ་མཚོན་བྱུང་། །བོད་དཔུང་འདྲིལ་བས་གེ་སར་འོག་ཏུ་འདུ། །”  ཞེས་གསུངས་པ་ནི་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་དེ་བོད་བཙན་པོའི་མངའ་འོག་ཏུ་བཅུག་ཚུལ་ཡིན་ཏེ་ཕལ་ཆེར་གོང་གི་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་རིང་གི་པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་ཛི་ན་མི་དྲའི་བཀའ་དྲིན་ཡིན་རྒྱུ་རེད་སྙམ། གེ་སར་འོག་ཏུ་འདུ་བ་དེའང་དྲག་པོའི་དམག་གི་གཡུལ་འགྱེད་མ་ཡིན་པར་“རྫུ་འཕྲུལ་ཡ་མ་ཟུང་” ཡིན་པ་མ་ཟད། ད་དུང་“འཕྲུལ་ཐབས་སྒྱོགས་དང་ལག་ཆ་གོ་མཚོན་བྱུང་། །” ཞེས་པ་ནི་གེ་སར་རྒྱལ་པོས་བོད་བཙན་པོའི་དམག་དཔུང་ལ་མཛད་རྗེས་བཞག་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནས་“ཡུལ་ཕྱོགས་བྱང་ཡིན་སྐར་མ་སྨིན་བདུན་འོག” ཅེས་པ་བྱང་ཕྱོགས་སྐར་མ་སྨེ་བདུན་(北斗七星)ལ་གོ་བ་དང་། “འགེལ་བའི་ཁལ་ནི་གྱི་ལིང་རྟ་ལ་འགེལ། །”ཞེས་པ་ནི་དུས་ཕྱིས་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་ལས་མདོ་སྨད་ནི་རྟའི་ཆོལ་ཁ་ལ་གོ་བར་ཐོད་ཐུག་ཅིང་། “ནོར་དུ་ལྕགས་ཀྱི་དུང་རྩེ་སྤྱོད་པ་ཡིན། །གོས་སུ་ཤིང་བལ་བཏགས་པ་གོན་ནོ་སྐད། །ཟས་སུ་ཤིང་ཏོག་སྣ་ཚོགས་ཟ་བ་ཡིན། །” ཞེས་པའང་ཁམས་དང་ཨ་མདོའི་འབྲོག་པ་ས་ཆ་འདི་རོང་བ་དང་རྒྱ་ནག་ས་ཆར་ཐག་ཉེ་བས་དུང་རྩེ་(铜子)དང་། ཤིལ་བལ།(棉花) ཤིང་ཏོག་སྣ་ཚོགས་(各种水果)ལོངས་སུ་སྤྱོད་བདེ་བ་ཡིན་ནོ། །\nདེ་ལྟར་ཁམས་དང་ཨ་མདོའི་འབྲོག་པ་ས་ཆ་ནས་དར་བའི་གླིང་རྗེ་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང་གིས་ཀྱང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པའི་མིང་འདི་རྒྱུད་འཛིན་བྱས་པ་ལས། ཐོག་མ་ཉིད་ནས་འགོག་ཚ་ཇོ་རུ་ལ་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་ཞེས་འབོད་པ་མིན་ཏེ། རྨ་ཤེལ་བྲག་གི་སྐབས་སུ། “ཁྲོ་ཐུང་དེ་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོའི་གཟི་བརྗིད་དང་སྔོན་དུ་གཡོ་ཚིག་བྱས་པ་སོགས་ཀྱིས་སྐྱེངས་ཆི་ལེ་འཇིགས་ཞུམ་མེར་ཡོད་པ་ན། ཅི་ཆ་མེད་པར། ཡ་ཨ་ཁུའི་ཚ་བོ་ཁྱོད་དེ་རིང་གེ་སར་རྒྱས་པ་འདྲ་ཟེར་བ་དང་།” གླིང་རྗེ་གེ་སར་རྒྱལ་པོས། “དེ་རིང་ཕ་ཁུའི་རྟེན་འབྲེལ་མིང་། །མ་སངས་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་སྟེ། །ལྷ་ཕྲུག་སྐྱེས་བུ་དོན་གྲུབ་ལ། །མིང་བོས་ན་ནོར་བུ་དགྲ་འདུལ་ཟེར། །དེ་གོང་མ་ལྷ་ཡི་མིང་བཏགས་རེད། །” ཅེས་པ་ལྟ་བུ་དང་། རྟ་རྒྱུག་རྒྱལ་འཇོག་གི་སྐབས་སུ། “ཕུ་བོ་རྒྱ་ཚ་ཞལ་དཀར་དེས། །ང་ལ་ཇོ་རུ་བཏགས་ལེ་ཡིན། །གོང་མ་ལྷ་ཡི་མིང་བཏགས་ལ། །འཛམ་བུ་གླིང་གི་སྐྱེས་མཆོག་དང་། །གེ་སར་ནོར་བུ་དགྲ་འདུལ་གསུངས། །རང་མིང་སེང་ཆེན་རྒྱལ་པོ་ཟེར། །ནག་པོ་བདུད་ཀྱི་ཁ་གནོན་ཡིན། །སེར་པོ་ཧོར་ཀྱི་གཉའ་ཤིང་ཡིན། །” ཞེས་པ་ལས་“རང་མིང་སེང་ཆེན་རྒྱལ་པོ་ཟེར། །” ཞེས་པ་འདི་གལ་ཆེ་སྟེ། སེང་ཆེན་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པ་འདི་གོང་གི་བཀའ་འགྱུར་གཞུང་གི་སེང་གེ་རྒྱལ་པོ་དང་འབྲེལ་བ་ཧ་ཅང་ཆེ་སྟེ། ཁམས་དང་ཨ་མདོའི་འབྲོག་པ་ས་ཆར་དུས་ད་ལྟའང་ད་དུང་“གླིང་གེ་སར་”དང་“གླིང་སེང་ཆེན་”གཉིས་དོན་གཅིག་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལྟར་འབོད་ཀྱིན་ཡོད་དེ། གླིང་གེ་སར་ཞེ་ན་གླིང་སེང་ཆེན་ཡིན་པ་དང་། གླིང་སེང་ཆེན་ཞེ་ན་གླིང་གེ་སར་རང་རེད། འདི་ལ་རྩིས་རིག་གི་འདྲ་མཚུངས་ཀྱི་རྟགས་ཤིག་བཀོད་ན་འདི་ལྟ་སྟེ།\nགླིང་གེ་སར། = གླིང་སེང་ཆེན།\nཐོག་མར་ལེགས་སྦྱར་སྐད་ཀྱི་ཀེ་ས་ར་དེ་གེ་སར་ཞེས་ཚིག་སྡུད་བརྒྱབ་མོད། འོན་ཀྱང་གེ་སར་ཞེས་པ་ད་དུང་ཞང་ཞུང་སྐད་དུའང་ནང་དོན་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་སེང་གེ་རལ་བ་ཅན་ཏེ་སེང་ཕ་ལ་གོ་བས་སེང་ཆེན་ཞེས་འབོད་པ་ཡིན་སྙམ། ཡང་འདྲ་མཚུངས་ཀྱི་རྟགས་དེ་གོ་ཇེ་སླར་བཏང་ན་འདི་ལྟ་སྟེ།\nགེ་སར། = སེང་ཆེན།\nདེས་ན་གོང་གི་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་བན་དེ་དར་མ་ཏ་ཤི་ལའི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་དུ་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པར། དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་དགེ་སློང་ཤཱཀྱ་བློ་གྲོས་ཀྱི་འགྱུར་དུ་སེང་གེ་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བསྒྱུར་བ་ལ་རྒྱུ་མཚན་གཞན་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་དེ། ཡང་སྙིང་གེ་སར་ཞེས་པ་བོན་གྱི་སྐུ་ལྷ་གེ་ཁོད་དང་། གཉན་ཆེན་སྐུ་ལྷ་གེ་འཛོ་ཇི་བཞིན་གནའ་བོའི་ཞང་ཞུང་གི་སྐད་ཅིག་ཡིན་པ་དང་། གེ་ཁོད་ཅེས་པ་ནི། “གེ་ནི་བདུད་དང་། ཁོད་ནི་འདུལ་ཞེས་པ་སྟེ་དོན་དུ་བདུད་འདུལ་ཞེས་པའོ། །”  ཞེས་པ་དང་། ད་དུང་ཀརྨ་པཀྵི་ཆོས་ཀྱི་བླ་མས་(1204——1283)མཛད་པར་གྲགས་པའི་《སེང་ཆེན་སྐྱེས་བུ་དོན་འགྲུབ་ལ་བསང་མཆོད་འབུལ་ཚུལ་ལགས་སོ། །》ཞེས་པར། “གཉན་ཆེན་སྐུ་ལྷ་གེར་མཛོད་ནི། མི་ལུས་སེང་གེའི་མགོ་བོ་ཅན། སེང་མགོ་གཡུའི་རལ་བ་ཅན། སྐུ་ལ་གསེར་ཁྲབ་སྙེགས་སེ་སྙེག”  ཅེས་པ་ལྟར། གེར་མཛོད་ལ་གེ་འཛོ་ཞེས་ཀྱང་འབྲི་སྟེ། ཁོང་ནི་ལྷ་གླིང་སྐབས་སློབ་དཔོན་གྱིས་ལྷ་ཕྲུག་མི་ཡུལ་དུ་འཁྲུངས་པར་“ཆགས་པའི་ས། ཆུན་པའི་སྡེ་”སོགས་བོད་ཡུལ་གླིང་དགུ་ལ་གབ་ཙེ་དགུ་བསྐོར་དུས། ལྷ་ཕྲུག་མི་ཡུལ་དུ་འཁྲུངས་པར་“ཕ་ཡབ་གཉན། མ་ཡུམ་ཀླུ་”སོགས་དགོས་པར། འབྲི་རྫ་ཟལ་མོ་སྒང་གི་བར་གླིང་དང་དམུ་བའི་ས་མཚམས་ན་“ཕ་ཡབ་གཉན་ཆེན་གེ་འཛོས་ཆོག”  ཟེར་བ་དེ་ཡིན་ཞིང་། [སེང་བློན་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་རུས་ཡབ་ཡིན།] དེས་ན་ཕ་ཡབ་གཉན་ཆེན་གེ་འཛོ་དེ་མི་ལུས་སེང་གེ་མགོ་བོ་ཅན་ཞིག་ཡིན་ན། ཇོ་རུས་རྟ་རྒྱུག་རྒྱལ་འཇོག་གི་རྒྱལ་ཁ་བླངས་རྗེས་མཚན་ལ་གེ་སར་རྒྱལ་པོའམ། ཡང་ན་སེང་ཆེན་རྒྱལ་པོ་ཞེས་གསོལ་བ་འོས་ཤིང་འཚམས་པ་ཡིན་ཏེ། “གེ་སར་ཞེས་པ་ནི་སྐུ་ལྷ་གེ་ཁོད་ཀྱི་མཛད་པ་སྐྱོང་བའི་ཕོ་སར་རམ། གཉན་ཆེན་གེ་འཛོའི་རྒྱུད་ཀྱི་ཕོ་སར་ཡིན་པས་ན་གེ་སར་ཐོགས་པ་འདྲ་”  ཞིང་། སེང་ཆེན་ཞེས་པ་ནི་སེང་གེའི་ཕྲུ་གུ་ལ་གཉོམ་ལག་རྒྱས་པ་མཚོན་པས་སེང་ཆེན་ཞེས་གསོལ་བའོ། །དེ་ལྟར་གླིང་གེ་སར་ནོར་བུ་དགྲ་འདུལ་ལ་གླིང་སེང་ཆེན་ནོར་བུ་དགྲ་འདུལ་ཞེས་འབོད་ཆོག་པ་དང་། གླིང་སེང་ཆེན་ནོར་བུ་དགྲ་འདུལ་ལ་གླིང་གེ་སར་ནོར་བུ་དགྲ་འདུལ་ཞེས་ཀྱང་འབོད་ཆོག འོན་ཀྱང་གླིང་གེ་སར་སེང་ཆེན་ནོར་བུ་དགྲ་འདུལ་ཞེས་འབོད་མཁན་མེད་པ་དང་། གླིང་སེང་ཆེན་གེ་སར་ནོར་བུ་དགྲ་འདུལ་ཞེས་འབོད་མཁན་ཡང་ཕལ་ཆེར་མེད་དོ། །\nད་དུང་“སེང་ཆེན་ནོར་བུ་དགྲ་འདུལ་ང་། །ལས་ནི་དྲག་པོའི་དམག་ལ་བྱས། །དོན་ལ་སྐྱེ་འགྲོའི་བདེ་སྐྱིད་སྤེལ། །གྲོགས་སུ་སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་བཙུགས། །ཁྲིམས་སུ་དགེ་བཅུའི་དམ་ཆོས་བསྒྲུབས། །ནག་པོ་བདུད་ཀྱི་རྒྱལ་བློན་ཚོར། །བཤད་ན་དམ་ཆོས་གོ་ལེ་མིན། །བསྟན་ན་རྒྱུ་འབྲས་བརྩི་བ་མིན། །བཙན་ཐབས་དྲག་པོས་མ་བསྒྲལ་ན། །ཐུགས་རྗེ་ཞི་བའི་འདུལ་སྐལ་མེད། །དེ་ཚོ་མངོན་སུམ་འདུལ་བའི་ཕྱིར། །དྲག་པོ་དམག་གི་རྒྱལ་པོ་ཡིན། །” ཞེས་པ་འདི་གོང་གི་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་བཅུ་གཉིས་སྐབས་ཀྱི་མཐའ་བཞིའི་རྒྱལ་པོ་ལས་གེ་སར་དམག་གི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པ་དེ་དང་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་ཏེ། “བསྐོ་ལུགས་ཕྱོགས་བཞིར་དཔག་ཆེན་མདའ་བཞི་འཕངས། །དུས་གཅིག་སུས་ཟིན་དེ་ལ་བསྐོ་བ་ཡིན། །” ཞེས་པ་ནི་གེ་སར་སྒྲུང་ལས་རྟ་རྒྱུག་རྒྱལ་འཇོག་དང་འདྲ་ཞིང་། འདིའི་སྟེང་ནས་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་ཡར་སྔོན་ནས་བཟུང་སྟེ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་བར་དུ་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་རབས་དང་རིམ་པ་མང་པོ་ཞིག་བསྐོས་ཡོད་པ་ཤེས་ཤིང་། གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་བསྐོ་ལུགས་འདིས་ཀྱང་གེ་སར་སྒྲུང་ལྟར་གནའ་བོའི་དམག་དོན་གྱི་དམངས་གཙོའི་ལམ་ལུགས་ཤིག་མཚོན་ཐུབ་པ་མ་ཟད། “མཛད་པའི་ལས་སུ་ཕ་རོལ་དགྲ་དཔུང་འཇོམས། །”ཞེས་པ་ནི་གེ་སར་སྒྲུང་ལས་ཕྱོགས་བཞིའི་དགྲ་བཞི་འདུལ་བ་དང་རྫོང་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་ཕབ་པའི་དྲག་པོའི་དམག་གི་བྱེད་ལས་སྤེལ་བ་དང་ཡོངས་སུ་མཚུངས་པ་ཡིན་ནོ། །\nདེས་ན་གེ་སར་སྒྲུང་གིས་གླིང་རྗེ་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་ལོ་རྒྱུས་མི་སྣ་(1002-1082)གཞིར་བཟུང་སྟེ། བཙན་པོའི་རིང་གི་དམག་འཁྲུག་གཡུལ་འགྱེད་མང་པོ་མཚོན་ཡོད་པ་མ་ཟད། ད་དུང་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་ཡར་སྔོན་ནས་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་བར་གྱི་གེ་སར་དམག་གི་རྒྱལ་པོའི་མཚན་བྱང་གི་རྒྱུན་བཟུང་ཡོད་པ་དང་། གེ་སར་ཞེས་པ་ལ་སེང་གེ་ཆེན་པོའི་གོ་དོན་ཡོད་པའང་རིགས་འདེད་བྱས་ན་མངོན་གསལ་རེད་ཅེས་ཞུའོ། །\nསྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ།《བེེ་ཌཱུར་སྔོན་པོ།》 [M].ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1982ལོ།\nལྷ་མཆོག་རྒྱལ་དང་ཡུལ་ལྷ་ཐར། 《དུས་རབས་རིམ་བྱུང་གི་གངས་ལྗོངས་ལོ་ཙཱ་བ་དང་འཕགས་ཡུལ་པཎྜི་ཏའི་རྣམ་ཐར་ཕྱོགས་བསྒྲིགས།》 [Z].པེ་ཅིན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018 ལོ།སི་ཏུ་པཎ་ཆེན་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས།《སྡེ་དགེ་བཀའ་འགྱུར།》 [Z]. སྡེ་དགེ་པར་ཁང་།\nཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་ཀྱི་བཀའ་བསྟན་དཔེ་སྡུར་ཁང་། 《བཀའ་འགྱུར་(དཔེ་བསྡུར་མ)དེབ་གྱ་བརྒྱད་པ།》 [Z].པེ་ཅིན། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2008 ལོ།\nདུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས། 《དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ།》 [Z].པེ་ཅིན། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2002 ལོ།\nསི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་རྔ་བ་བོད་རིགས་ཆའང་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་བོད་ཡིག་རྩོམ་སྒྱུར་ཅུས།《སཾ་བོད་སྐད་གཉིས་ཤན་སྦྱར་གསེར་གྱི་ཕྲེང་མཛེས།》 [Z].ལན་ཇུ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1996 ལོ།\nདཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ། 《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན།》 [M].པེ་ཅིན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1986 ལོ།མཁས་པ་ལྡེའུ། 《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་།》 [M].ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་མདངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1987 ལོ།\nཀྲང་དབྱི་སུན། 《བོད་རྒྱ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ།》[Z]. པེ་ཅིན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1998ལོ།\nགུ་རུ་ཨུ་རྒྱན་གླིང་པས་ཡར་ཀླུངས་ཤེལ་གྱི་བྲག་ཕུག་ནས་བཏོན་པ།《བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔ།》 [Z]. པེ་ཅིན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1986 ལོ།\nཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན། 《ལེགས་བཤད་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་མཛོད།》 [M].པེ་ཅིན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1987 ལོ།\nཀརྨ་པཀྵི་ཆོས་ཀྱི་བླ་མ།《གེ་སར་སྐྱེས་བུ་དོན་འགྲུབ་ལ་བསང་མཆོད་འབུལ་ཚུལ་ལགས་སོ། །》 [A].《གེ་སར་སྒྲུང་གི་རིག་གཞུང་དཔེ་དེབ།(2015)》[C]. ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2017 ལོ།\nསྨན་ཤུལ་རིན་ཆེན་རྡོ་རྗེ། གེ་སར་སྒྲུང་དང་གེ་སར་སྒྲུང་གི་རིག་པ། [J].གེ་སར་སྒྲུང་གི་རིག་གཞུང་དཔེ་དེབ། 2014 ལོ།\n《གེ་སར་སྒྲུང་ཡིག་ཆེན་མོ།》 [Z]. ཧྲང་ཧེ། ཧྲང་ཧེ་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018 ལོ།\nསྨན་ཤུལ་རིན་ཆེན་རྡོ་རྗེ། གླིང་རྗེ་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་འཁྲུངས་འདས་ལོ་ཚིགས་བསྐྱར་ཞིབ། [J].བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག 2017 ལོའི་དེབ་བཞི་བ།\nདཔྱད་རྩོམ་འདི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་མ་དངུལ་གྱི་ལས་གཞི་གལ་ཆེན་ཏེ། ཨུ་ཉར་གེ་སར་སྒྲུང་གི་ཡིག་ཆ་བསྡུ་གསོག་དང་གློག་རྡུལ་གྲངས་མཛོད་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་བར་སྐབས་དཔྱད་འབྲས་ཡིན། ལས་གཞིའི་ཨང་གྲངས་ནི་ 19ZDA285 ཡིན།\nསྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ།《བེེ་ཌཱུར་སྔོན་པོ།》 [M].ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1982ལོ། ཤོག་ངོས་5.\nལྷ་མཆོག་རྒྱལ་དང་ཡུལ་ལྷ་ཐར།《དུས་རབས་རིམ་བྱུང་གི་གངས་ལྗོངས་ལོ་ཙཱ་བ་དང་འཕགས་ཡུལ་པཎྜི་ཏའི་རྣམ་ཐར་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། 》[Z].པེ་ཅིན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018ལོ། ཤོག་ངོས་186-187.\nསི་ཏུ་པཎ་ཆེན་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས།《 སྡེ་དགེ་བཀའ་འགྱུར།》 [Z]. སྡེ་དགེ་པར་ཁང་། ཤོག་ངོས་88 གྱི་ཉིན་ནས་334 བར།\nཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་ཀྱི་བཀའ་བསྟན་དཔེ་སྡུར་ཁང་། བཀའ་འགྱུར་(དཔེ་བསྡུར་མ)དེབ་གྱ་བརྒྱད་པ། [Z].པེ་ཅིན། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2008:1044.\nདུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས། 《དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ།》[Z].པེ་ཅིན། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2002ལོ། ཤོག་ངོས་881.\nསི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་རྔ་བ་བོད་རིགས་ཆའང་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་བོད་ཡིག་རྩོམ་སྒྱུར་ཅུས། 《སཾ་བོད་སྐད་གཉིས་ཤན་སྦྱར་གསེར་གྱི་ཕྲེང་མཛེས།》 [Z].ལན་ཇུ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1996 ལོ། ཤོག་ངོས་ 243.\nདུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས། 《དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ།》[Z].པེ་ཅིན། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2002ལོ། ཤོག་ངོས་1584.\nདཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ། 《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན།》[M].པེ་ཅིན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1986 ལོ། ཤོག་ངོས་ 151-156.\nམཁས་པ་ལྡེའུ། 《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་།》 [M].ལྷ་ས། བོད་ལྗོངས་མི་མདངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1987ལོ། ཤོག་ངོས་ 219-223.\nཀྲང་དབྱི་སུན། 《བོད་རྒྱ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ།》[Z]. པེ་ཅིན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1998ལོ། ཤོག་ངོས་2333.\nདུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས། 《དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ།》[Z].པེ་ཅིན། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2002ལོ། ཤོག་ངོས་1762.\nགུ་རུ་ཨུ་རྒྱན་གླིང་པས་ཡར་ཀླུངས་ཤེལ་གྱི་བྲག་ཕུག་ནས་བཏོན་པ། 《བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔ།》 [Z]. པེ་ཅིན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1986 ལོ། ཤོག་ངོས་ 445.\n《གེ་སར་སྒྲུང་ཡིག་ཆེན་མོ།5རྨ་ཤེལ་བྲག》[Z]. ཧྲང་ཧེ། ཧྲང་ཧེ་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018ལོ། ཤོག་ངོས་25.\n《གེ་སར་སྒྲུང་ཡིག་ཆེན་མོ།5རྨ་ཤེལ་བྲག》[Z]. ཧྲང་ཧེ། ཧྲང་ཧེ་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018 ལོ། ཤོག་ངོས་ 25.\n《གེ་སར་སྒྲུང་ཡིག་ཆེན་མོ།4རྟ་རྒྱུག་ནོར་བུ་ཆ་བདུན།》 [Z]. ཧྲང་ཧེ། ཧྲང་ཧེ་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018 ལོ། ཤོག་ངོས་ 490.\nཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན། 《ལེགས་བཤད་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་མཛོད།》 [M].པེ་ཅིན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1987 ལོ། ཤོག་ངོས་336.\nཀརྨ་པཀྵི་ཆོས་ཀྱི་བླ་མ། 《སེང་ཆེན་སྐྱེས་བུ་དོན་འགྲུབ་ལ་བསང་མཆོད་འབུལ་ཚུལ་ལགས་སོ། །》ལག་བྲིས་མ། ཤོག་ངོས་ 12.\n《གེ་སར་སྒྲུང་ཡིག་ཆེན་མོ། 1 ལྷ་གླིང་གབ་ཙེ་དགུ་སྐོར།》 [Z]. ཧྲང་ཧེ། ཧྲང་ཧེ་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018 ལོ། ཤོག་ངོས་61.\n སྨན་ཤུལ་རིན་ཆེན་རྡོ་རྗེ། གེ་སར་སྒྲུང་དང་གེ་སར་སྒྲུང་གི་རིག་པ། [J].གེ་སར་སྒྲུང་གི་རིག་གཞུང་དཔེ་དེབ། 2014 ལོ། ཤོག་ངོས་2.\n《གེ་སར་སྒྲུང་ཡིག་ཆེན་མོ།4རྟ་རྒྱུག་ནོར་བུ་ཆ་བདུན།》 [Z]. ཧྲང་ཧེ། ཧྲང་ཧེ་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2018 ལོ། ཤོག་ངོས་ 490-491.\nསྨན་ཤུལ་རིན་ཆེན་རྡོ་རྗེ། གླིང་རྗེ་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་འཁྲུངས་འདས་ལོ་ཚིགས་བསྐྱར་ཞིབ། [J].བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག 2017 ལོའི་དེབ་བཞི་བའི་ཤོག་ངོས་118.